recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Utsyn over Jøssingfjorden
Husa innunder hellaren. 
Foto:
Tobias Spaltenberger
 

**Jøssingfjorden** er ein fjord i Sokndal kommune i Rogaland fylke. Fjorden er kjend for den såkalla Altmark-saka under andre verdskrigen. Frå innløpet og inn til Helleren er fjorden om lag 2,5 km lang. 

Fjorden er omgjeve av bratte fjellsider med toppar på rundt 200-250 meter rundt fjorden, og endar i ei stor steinur, som var ein stor utfordring for vegbyggarane då noverande riksveg 44 skulle byggast. Vegen forbi ura og opp og inne i ei loddrett fjellside på nordsida av fjorden er framleis ein turistattraksjon langs Nordsjøruta. Det er mogeleg å køyre utanom fjorden mellom Tellnes og Sokndal. Fjellsida stoppar om lag 8 meter før ho møter bakken, og dannar ein stor heller. Der er lite spor av tidlegare bruk, men det har truleg vore busetnad der lenge. I dag ligg det to små hus under helleren og som er har vorte ein kjend turistattraksjon. 

Inst i fjorden ligg Nedre Helleren kraftverk. Staden er òg utskipningshamn for bedrifta Titania AS som driv med gruve (dagbrot) og reinseanlegg for titanmalm.

Altmark-saka
------------

Eit av dei alvorlegaste åtaka på norsk nøytralitet i byrjinga på andre verdskrig var Altmark-saka den 16. februar 1940. Det britiske krigsskipet HMS «Cossack» borda det tyske skipet tankskipet «Altmark» i Jøssingfjord. Britiske fangar vart sette fri, trass norske protestar. Hendinga vart nytta som argument frå tysk side om at Noreg ikkje var i stand til å vera nøytral i krigen. 
Etter at Noreg seinare på våren 1940 vart okkupert av Tyskland, kom nemninga jøssing til å tyda ein som var motstandar av okkupasjonen og Nasjonal Samling si styring av landet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Pinnestolar av typen budalstol av di slike stolar vart produserte i Budal i Sør-Trøndelag Foto: John Tovmo

Pinnestolar
**Pinnestol** er stolar til dagleg bruk, laga av dreidde pinnar av treverk i bein og ryggstø som er tappa på skrå inn i eit sete av tjukt, massivt treverk. Alle pinnane, både dei som utgjer beina og staga mellom dei, og pinnane som utgjer ryggstøet, er profildreidde. Dei eldre stolane er gjerne utstyrt med litt pynt som er lett å lage under dreiinga.

Pinnestolar var etter måten enkle å framstille, og produksjonen av dei var ofte ei attåtnæring på gardane i tidlegare tider. Stolane kunne seljast til låge prisar, og vart difor vanlegvis ikkje tekne vare på etter at dei hadde tent si tid, i motsetnad til dyrare møbel.

Litteratur
----------

* Gjerdi, Trond, 1976, *Møbler i Norge*, Oslo: Aschehoug ISBN 8203086101

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsida til Pinnestolmuseet i ein tidlegare pinnestolfabrikk i Nässjö i Sverige som mellom anna har eksportert til Noreg. Museet vart avvikla i 2015. Arkivert 2013-12-07 ved Wayback Machine.
*Maria bodskapsdag*, 1528/29
**Jacopo Carrucci** (24. mai 1494–2. januar 1557), betre kjend som **Jacopo da Pontormo** eller berre **il Pontormo**, var ein italiensk kunstmålar, ein av dei tidlege og mest framståande av dei florentinske manieristane.

Liv og gjerning
---------------

Carrucci var fødd i Pontormo, ein by nær Empoli. Tilnamnet fekk han etter fødebyen, slik brukvisa ofte var i samtida. Han vart opplært målar i den florentinske stilen, rimeleg sikkert av Andrea del Sarto og truleg av Leonardo da Vinci og Piero di Cosimo. Pontormo slo gjennom med utsmykkinga av Mediciane sin villa i Poggio a Caiano, i nærleiken av Firenze. I 1523 måla han ei rad freskar med motiv frå lidingssoga til Jesus Kristus.

Pontormos litt kantete teikningar med påverknad frå Michelangelo og Dürers grafikk, og hans uvanlege bruk av fargar, kjem særleg fram i hovudverket *Gravlegginga* (1525-28). Biletet *Kvinne med hund* frå 1532 viser den manieristiske portrettstilen hans. Pontrmo er også kjend for si gåverike teikning.

Rosso Fiorentino var ein rivalane hans, medan Agnolo Bronzino var hans elev og etterfølgjar.

Biletdøme
---------

* 'Gravlegginga' (1525-1528). Gravkapellet Cappella Capponi i Santa Felicità i Firenze.'Gravlegginga' (1525-1528). Gravkapellet Cappella Capponi i Santa Felicità i Firenze.
* 'Måltidet i Emmaus' (1525)'Måltidet i Emmaus' (1525)
* Hellebard-soldat. (1530-åra)Hellebard-soldat. (1530-åra)
* Studie til Capella CapponiStudie til Capella Capponi
* Studie til Capella CapponiStudie til Capella Capponi
* Studie til Pala Pucci i San Michelino Visdomini.Studie til Pala Pucci i San Michelino Visdomini.
* Studie til 'Maria bodskapsdag'.Studie til 'Maria bodskapsdag'.

Kjelder
-------

1. 1 2  
Nordhagen, Per Jonas. «Il Pontormo» (22. desember 2014), *Store norske leksikon*.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Jacopo da Pontormo» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Puss som renn ut frå ein fistel i halsområdet
***Ubi pus, ibi evacua*** er ein latinsk aforisme eller eit adagium som ofte blir brukt i medisin. Det kan omsetjast til «der det finst puss, der skal det evakuerast». Dette syner til den normale prosedyren der ein stikk hòl på ei samling av puss, slik at den kan renne ut.

Dette blir ofte gjort av otorhinolaryngologar hjå barn med kronisk residiverande mellomøyrebetennelse. Ein øyretube blir sett inn i trommehinna for å bidra til at den overflødige væska kan renne ut. Antibiotika har ofte vanskar med å trenge inn i abscessar, og verkar dårleg på grunn av låg pH. Evakuering gjennom dreneringskanalar er tilrådd, sidan det fjernar storparten av bakteriane og har god effekt med omsyn på å minske infeksjonen.

Sjå òg
------

* abscess
* fistel
* puss

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ubi pus, ibi evacua» frå Wikipedia på engelsk, den 9. februar 2015.*

1. ↑  *American Medical Journal*, Vol. **6**, no. 6. 18. juni 1876, s. 226.
**Kondensasjonsnivå for heving** (engelsk: Lifting condensation level, LCL) er høgda der ein luftpakke som blir heva vil bli metta på grunn av adiabatisk avkjøling

Ein kan finne nivået på følgjande måte på eit meteorologisk diagram:

* Start med temperaturen T til pakken og visst lufta ikkje er metta følg linja for den tørradiabatiske temperaturendringa. Visst lufta alt er metta vil luftpakken allereie vere ved eller over kondensasjonsnivået for heving.
* Ut frå doggpunkttemperaturen til luftpakken, kan ein følgje linja for blandingsforholdet oppover.
* I kryssingspunktet mellom dei to linjene finn ein kondensasjonsnivået for heving.

Den potensielle temperaturen til luftpakken blir ikkje endra så lenge prosessen er adiabatisk (ingen varmeutveksling med omgivnadane). Volumet vil derimot auke sidan lufttrykket minkar med høgda. Dette fører til at temperaturen til luftpakken minkar (ut frå den ideelle gasslova). Sidan luftpakken heller ikkje mistar masse, vil blandingsforholdet mellom vassdamp og tørr luft vere det same heilt til temperaturen har nådd nivået for metting. Når det skjer vil vassdampen kondensere, og visst luftpakken blir heva vidare oppover vil det bli danna skyer

Referansar
----------

* M K Yau and R.R. Rogers, *Short Course in Cloud Physics, Third Edition*, publisert av Butterworth-Heinemann, 1. januar 1989, 304 sider. EAN 9780750632157 ISBN 0-7506-3215-1
**Algebraisk geometri** er ei grein av matematikken som nyttar abstrakt algebra, spesielt ringar og kommutativ algebra, for å formulere og løyse geometriske problem.

Greina har ein sentral plass i moderne matematikk og har fleire bruksområde som blant anna kompleks analyse, topologi og talteori. Eit døme er Andrew Wiles bevis for Fermats siste sats som nyttar seg av teknikkar frå algebraisk geometri om elliptiske funksjonar.

Innanfor algebraisk geometri skilst det mellom to undergreiner, klassisk og moderne algebraisk geometri. I klassisk algebraisk geometri studerer ein nullpunktsmengder av funksjonar, såkalla varietetar, ved hjelp av ringar av polynom. I moderne algebraisk geometri studerer ein skjema ved hjelp av kategoriar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Algebraisk geometri» frå Wikipedia på bokmål, den 28. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* R.C. Churchill: *A brief introduction to algebraic geometry* Arkivert 2010-06-15 ved Wayback Machine..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Jørgine** er den kvinnelege forma av mannsnamnet Jørgen, danna ved å leggja til endinga -ine. 

I motsetnad til mannsnamnet er Jørgine svært lite brukt i Noreg. Det var 156 kvinner i Noreg som bar namnet den 1. januar 2004, og 81 i 2014. Det har vore noko meir populært i Danmark, men i 2015 hadde namnet berre 30 danske berarar. Namnet var meir utbreidd på 1800-talet.

Bruk i kulturen
---------------

*Jørgine* er namnet på ein roman av nobelprisvinnaren Johannes V. Jensen. Namnet finst òg i ein gamal dansk song av Jeppe Aakjær om ei jente som lét seg freista: «Jørgine var en pige alt ud af bondestand».

Kjende namneberarar
-------------------

* Jørgine «Gina» Krog (1847-1916), norsk kvinnesaksforskjempar
* Jørgine Boomer (1887-1971), norsk-amerikansk forretningskvinne
* Jørgine Abildgaard (1893-1962), dansk høgskuleforstandar og frimeinigheitsprest
* Brita Jørgine Østhassel (1918-2007), norsk forfattar

Kjelder
-------

1. ↑  Navn, SSB.no
2. ↑  «Hvor mange hedder...», dst.dk
**Jørgen Johan Tandberg** (3. juni 1816–28. november 1884) var ein norsk biskop og stortingsmann. Han var far til Jens Tandberg.

Tandberg var fødd i Tønsberg, der far hans var prest. Han vart sjølv student 1833 og cand.theol. i 1838. Frå 1842 var han lærar ved borgarskule i Christiania, deretter styrar av borgarskulen i Fredrikstad året etter. O 1848 vart han residerande kapellan i Haus. Sidan var han tredjeprest ved Trefoldighetskyrkja i Christiania frå 1858 og kapellan ved domkyrkja i hovudstaden frå 1866. I 1870 vart han stiftsprost i Oslo og i 1882 biskop i i Christiansand stift eller Kristiansand.

Tandberg var medlem av den store kyrkekommisjonen frå 1859 til 1865, samt dissentarlovkommisjonen 1879. I 1874 stifta han *Komitéen for Den norske kirkes misjon ved Schreuder* og leia denne til 1882.

Tandberg representerte Søndre Bergenhus på Stortinget 1857 og omframstortinget 1858. Han var medlem av kyrkjekomiteen.

Jøgren Tandberg døydde i Kristiansand i 1884, etter berre to år med bispestaven.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
«**My Baby Left Me**» er ein rhythm and blues-song skriven av bluesartisten Arthur Crudup seint i 1940-åra. 

Han vart kjend då Elvis Presley spelte inn songen og gav han ut som b-sida til singelen hans «I Want You, I Need You, I Love You» i 1956. Han vart òg spelt inn av Wanda Jackson, Creedence Clearwater Revival i 1970 for albumet *Cosmo's Factory* og av John Lennon (feilaktig kalla «*Since My Baby Left Me*»), spelt inn under Rock 'n' Roll-innspelinga i 1973, men først gjeve ut etter han døydde på *Menlove Ave.* i 1986. 

Ein singel av Dave Berry and the Cruisers nådde 37. plass på singellista i Storbritannia i 1964. Elton John spelte ein bit av «My Baby Left Me» som ein del av ein medley (i lag med eit bit av the Beatles sin «Get Back») under ei konsertframføring av «Burn Down the Mission»" på konsertalbumet *11-17-70*.

Slade-versjonen
---------------

|  |
| --- |
| ***My Baby Left Me***  Singel av Slade |
|  |
| B-side | O.H.M.S. |
| **Utgjeve** | 17. oktober 1977 |
| **Innspelt** | 1977 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 2:24 |
| **Selskap** | Barn Records |
| Låtskrivar(ar) | Arthur Crudup |
| **Produsent** | Chas Chandler |
|
| Slade-kronologi |
| «Burning in the Heat of Love»(1977) | *My Baby Left Me* | «Give Us a Goal»(1978)
 
 |

«My Baby Left Me» vart spelt inn av rockebandet Slade og gjeve ut som singel i 1977 som ei hyllest til Elvis Presley, som døydde i august det året. Singelen låg fire veker inne på UK Singles Chart og nådde 32. plassen. Han vart den siste singelen til Slade inne på lista, før 1980. 

Slade-versjonen av «My Baby Left Me» vart blanda med ein annan Crudup-song kalla «That's All Right». 

#### Lister

| Lister (1977) | Plassering | Veker på lista |
| --- | --- | --- |
| UK Singles Chart | 32 | 4 |

#### Medverkande

* Noddy Holder – solovokal, gitar
* Jim Lea – bassgitar, synthesizer, sologitar, korvokal
* Don Powell – trommer
* Chas Chandler – Produsent på «My Baby Left Me/That's Alright Mama»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «My Baby Left Me» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2013.*



1. ↑  «Official Charts/Artist/Slade». Official Charts Company. Henta 1. august 2013.
**Jørn Holme** (fødd 16. august 1959 i Oslo) er ein norsk jurist og tidlegare politikar for Venstre. Han var statsadvokat frå 1991 til 2001 då han vart statssekretær i Justisdepartementet for Odd Einar Dørum i Bondevik II-regjeringa, eit verv han hadde frå 2001 til 2004. Frå 2004 til 2009 var han sjef for Politiets sikkerhetsteneste (PST). I oktober 2009 vart han riksantikvar.

Holme er utdanna jurist ved Universitetet i Oslo frå 1986. Han tenestegjorde deretter i Harstad som politijurist i Senja politidistrikt frå 1988 til 1990 og deretter eit år som dommar i Trondenes tingrett. Etter det har hans teneste vore i Oslo, mellom anna som byrettsdommar, førstestatsadvokat i Økokrim og konstituert generaladvokat før utnemninga som statssekretær.

Holme fekk i 2008 kommunikasjonsprisen, som Kommunikasjonsforeningen og Norske Informasjonsrådgivere (NIR) deler ut. Prisen delte han med leiar i Elevorganisasjonen, Vibeke Mohn Herberg.

Holme er òg styremedlem i Fortidsminneforeningen.

Publikasjonar
-------------

* *The protection of cultural monuments* vol. 1-2 (redaktør og hovedforfatter), ØKOKRIM’s publication series, 2000
* *Fauna crime and other environmental crime* (redaktør og hovudforfattar), ØKOKRIM’s publication series, 1994

Kjelder
-------

* «Riksantikvar - CV Jørn Holme». Riksantikvaren. Henta 2. juli 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Alfred Arthur Sisley** (30. oktober 1839–29. januar 1899) var ein fransk kunstmålar som høyrde til mellom impresjonistane. Han var fødd i Paris og døydde i Moret-sur-Loing. *Seinen ved Port-Marly* (1875), *Storflaum i Port-Marly* (1876) og *Loingkanalen* (1892) er mellom dei mest kjende bileta hans.

Liv og gjerning
---------------

Sisley måla av Renoir i 1868.
Sisley var son til ein engelsk kjøpmann busett i Paris. Faren hadde skaffa seg ein formue på handel med Sør-Amerika. Etter han var ferdig med skulen vart Alfred i 1857 send til London for å lære kjøpmannsyrket. Men han ville heller verte kunstnar, og med det formålet vende han i 1862 tilbake til Paris og byrja i atelieret til målaren Charles Gleyre. Der møtte han Auguste Renoir og Claude Monet, og innleia livslange vennskap med begge.

Sisley første kunstnariske førebilete var dei engelske landskapsmålarane frå tidleg i hundreåret. Han hadde sett måleria til William Turner, John Constable og Richard Parkes Bonington i London og var inspirert av desse. Seinare let han seg påverke av dei franske målarane Camille Corot og Gustave Courbet. I 1867 stilte han ut sitt første måleri på Paris-salongen. Fargebruken i bileta frå 1860-talet minner om Corot og Courbet.

I den fransk-prøyssiske krigen 1870/71 mista Sisley-familien formuen sin, ein formue som også kunstmålaren hadde kunna støtte seg på. Sidan i livet var Sisley pengelens, trass i at han fekk selt nokre bilete, mellom anna av Edouard Manet og songaren Jean-Baptiste Faure. Sisley skaffa brød til familien sin gjennom eit sparsamt sal og dessutan økonomisk stønad frå kunsthandlaren Paul Durand-Ruel og kunstkritikaren Théodore Duret.

Etter 1870 tok Sisley stadig meir etter den måten impresjonistane måla på. Stilen minner om Monet sin målarkunst, men Sisley sine bilete har ein klarare struktur og er varare og meir forfina. Motiva henta han ofte frå landskap i nærleiken av Paris, med elvar, åkrar og enger.

I 1874 deltok Sisley med fem landskapsmåleri på den første impresjonist-utstillinga. Fem år seinare, 1879, prøvde han atter å få eit bilete utstilt på salongen, men måleriet vart avvist av juryen. I 1882 stilte han ut for siste gong, han deltok då med 27 måleri på ei utstilling arrangert av ei grupp impresjonistar.

Vener av Sisley omtala han som ein sky og vár personlegdom. Frå 1895 leid han av kreft i strupehovudet, som han til slutt døyde av i 1899.

Galleri
-------

* Storflaum i Port-Marly, 1876*Storflaum i Port-Marly*, 1876
* Kvild ved åa, 1878*Kvild ved åa*, 1878
* Junimorgon i Saint-Mammès, 1884*Junimorgon i Saint-Mammès*, 1884
* Loing-kanalen, 1892*Loing-kanalen*, 1892

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alfred Sisley» frå Wikipedia på tysk, den 7. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Alfred Sisley**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Ei **temperatursone** er skilnaden mellom minimums- og maksimumstemperaturen til eit system, slik som den atmofæriske temperaturen ein gjeven stad. Ei temperatursone gjeld ofte for ein tidsperiode (t.d. ein dag, månad, år, hundreår) eller eit gjennomsnitt (gjennomsnitt av alle temperatursonene i ein tidsperiode)

Det er fleirer faktorar som styrer temperursona nær bakken i atmosfæren: 

* Middeltemperaturen
* Midla fukt
* Vindregime (styrke, varigskap, variasjon, temperatur osv.)
* Nærleiken til store vatn eller sjø

Nærleiken til hav er kanskje den faktoren som spelar størst rolle for temperatursona. Område som ligg nær sjø har nesten alltid mykje mindre skilnadar mellom maksimums- og minimumstemperaturar, enn område som ligg langt frå hav. 

Ein stad som har ein middeltemperatur på 19 °C, 60 % relativ fukt og ei temperatursone på om lag 10 °C i den årlege middeltemperaturen er rekna for å vere det mest komfortable klimaet for menneske. Dei fleste stadane som har slike klimaforhold finn ein i overgangen mellom tempererte og tropiske klima (i nærleiken av vendesirklane), særleg på sørlege halvkule.
Rømer eller rhinskvinglass, truleg frå 2. halvdel av 1800-talet. Høgd 11,5 cm. Norsk Folkemuseum. NF.1915-1733. Foto: Anne-Lise Reinfelt

**Rømer** er drikkekar til vin og brennevin, i seinare tid helst brukt som kvitvinglas. Rømeren har buka klokke på ein sylinder- eller trompetforma stett. Rømerar er gjerne laga i glas, men også i metall. Forma ser ut til å ha utvikla seg i Rhinområdet på 1400-talet. 

Rømer i sølv med innskrift: 'FIDES/VERT SPETT/FORTITVDO/CHARITA../
IVSTITIA/PRVDENCIA' og 'PGS'. Innkomen frå Luster i Sogn og Fjordane. Høgd 6,3 cm. Norsk Folkemuseum NF.1915-1733. Foto: Anne-Lise Reinfelt

I løpet av 1600-talet lærte ein å laga vassklart glas, men rømeren blei framleis laga i farga glas. Han vart svært populær i store delar av Nord-Europa og blei laga i store mengder i Holland på 1600-talet. På slutten av 1500-talet byrjar gullsmedane å laga rømerar av sølv. Desse blei populære på 1600-talet, men gjekk av moten tidleg på 1700-talet.

Rømerar av glas er gjerne laga heilt eller delvis av grønt eller brunt materiale, og dei er ofte dekorerte med knoppar eller rosettar. Rømerar rommar gjerne frå 0,10 til 0,3 liter, men eldre rømerar kan òg vera større.

Kjelder
-------

1. ↑  Polak s. 57-61.
2. ↑  Norheim (1997) s. 44-48.

* *Denne artikkelen bygger på «Rømer (drikkekar)» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mai 2020.*

Litteratur
----------

* Norheim, Per Terje (1997): *Norske sølvbegre.* *Gullsmedkunst i 300 år fra 1550 – 1850.* Oslo. ISBN 82-512-0524-7
* Polak, Ada (1974): *Gamle vinglass.* Oslo. ISBN 82-7003-005-8
* Østby, Jon Birger (1983): Nomenklatur for drikkestell, med tegninger av Torill Sand. Oslo[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rømerar i glas ved DigitaltMuseum
* Rørmer-beger ved DigitaltMuseum
**Vendômesøyla**,  **Colonne Vendôme** eller **Colonne de la Grande Armèe**, er ei 44 meter høg biletsøyle som Napoléon Bonaparte fekk reist i 1810 på Vendômeplassen (Place Vendôme) i Paris i Frankrike for å heidre seg sjølv og den krigerske framferda si. Søyla vart støypt i bronse frå 12 000 omsmelta kanonar som hadde vorte erobra frå motstandarane, og er utforma med førebilete i Trajansøyla, ei sigersøyle som den romerske keisaren Trajan hadde sett opp i Roma. På toppen av Vendômesøyla står det ein statue i antikk stil av Napoleon.

På same staden som Vendômesøla vart reist, hadde det tidlegare stått ein ryttarstatue av kong Ludvig 14.

Vendômesøyla vart velta over ende i 1871, under Pariskommunen, men reist opp att i 1875.

Galleri
-------

* Place Vendôme med Vendômesøyla (Colonne Vendôme).Place Vendôme med Vendômesøyla (Colonne Vendôme).
* Napoleonstatuen på toppen av søyla.Napoleonstatuen på toppen av søyla.
* Napolonstatuen liggjande på marka etter at  Vendômesøyla vart velta i 1871.Napolonstatuen liggjande på marka etter at Vendômesøyla vart velta i 1871.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vendômesøyla**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| **Vendehalsar** |
| Vendehals Jynx torquillaVendehals *Jynx torquilla* |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Spettefuglar Piciformes |
| **Familie:** | Spettefamilien Picidae |
| **Underfamilie:** | Jynginae |
| **Slekt:** | **Vendehalsar** *Jynx*Linnaeus, 1758 |

**Vendehalsar**, biologisk slekt *Jynx*, er ei lita, men særprega gruppe av små hakkespettar i «den gamle verda».

Til likskap med dei «verkelege» spettane, har vendehalsar store hovud, lange tunger som dei nyttar til å trekkje ut byttedyr med, og zygodaktyle føter, klatreføter, med to tær peikande framover, og to bakover. Men dei manglar dei stive halefjørene som spettane brukar dei klatrar i tre, så det er meir sannsynleg at vendehalsar kviler på ei grein enn i oppreist stilling på ein trestamme slik som spettane gjer.

Nebba deira er kortare og mindre dolkliknande enn hos spettane. Hovudføda er maurar og andre insekt som dei plukkar frå rotnande trevirke eller i jord. Vendehalsar gjenbrukar spettehòl til reirplass, framfor å hakke ut eigne hòl. Egga er kvite, som hos mange andre hòlerugarar.

Dei to artane har kryptisk fjørdrakt, med intrikate mønstre av gråtonar og i brunt. Lydytringa er eit nasalt hakkespettliknande rop.

Desse fuglane har namn frå evna deira til å snu hovudet nesten 180 grader. Om dei blir forstyrra ved reiret, kveser dei og vrir det slangeliknande hovudet i ein truande oppvising. 

Det finst berre to artar:

* Vendehals, *Jynx torquilla*
* Rustvendehals, *Jynx ruficollis*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Wryneck» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2011*

### Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av vendehalsar hos Internet Bird Collection
Inndelinga av Vendsyssel i mellomalderen.
Grenen sett frå Skagen Fyr.
Lønstrup Klint i Lønstrup, fotgrafert i 2009. På det høgste punktet på klinten ligg Rubjerg Knude Fyr.
Råbjerg mile.
**Vendsyssel** er eit område nord på Jylland i Danmark som ligg mellom havområda Skagerrak og Kattegat. Området, som er eit *syssel* etter mellomalderens administrative inndeling av Danmark, er om lag 3000 km² stort og utgjer størstedelen av øya Nørrejyske Ø. Mot sør er Vendsyssel skild frå Nørrejylland av Limfjorden.

Vestkysten av Vendsyssel er prega av sandstrender med klintar opp mot landskapet attom (*klint* er her ein steil skrent av morenemasse frå istida, samansett av såpass fast leirblanda sand og grus at det vert ein vegg). Somme stadar, til dømes ved Lønstrup og Hirtshals, går desse istidsavleiringane heilt frem til sjøen, utan sandstrand mellom. Frå 1930-åra er det bygde store sommarhusfelt i det som i tidlegare tider var aude strandsonar med flygesand, som til dømes ved Blokhus og Løkken.

Morenebakker med randmorenen Jyske Ås som den mest markante, utgjer dei sentrale lutane av Vendsyssel. Sandflukt er til stor plage på vestkysten. Skagens Odde med den store såkalla *vandreklit* (sanddyne) Råbjerg Mile, ein sandørken med sanddynar som vinden har skapt og stendig flyttar på, vert rekna som et marint flygesandlandskap i særklasse, og er freda. Kysten sør for Frederikshavn kjenneteiknast ved eit lavt og smalt *klitbælte*, eit flygesandbelte med strandenger som er avgrensa frå havet som små laguner bak sandbarrierar. På den sørlege luten av Vendsyssels er det vide sletter med myrar, med nedbørsmyra Store Vildmose som den største. Myra er no for ein stor del dyrka og drenert ved hjelp av kanalar med utløp til elva i Ryå. Men eit areal på 1853 hektar av myra er freda av naturvitskaplege og arkeologiske årsaker.
**Tenestemerke** er eit frimerke som er berekna for tjenestlige postsendingar frå offentlege etatar (stat, fylke, kommune).

Tenestemarker i Noreg
---------------------

Under den tyske okkupasjonen av Noreg under andre verdskrig 1940–1945 utskreiv Quisling-regjeringa frå 1942 nye tenestefrimerke med Solkorset til nasjonal Samling-symbol.
Det fyrste norske tenestemerket vart utgjeven 1. januar 1926. Tidlegare hadde slike offentlege sendingar vore portofrie. Tenestemerkene vart ikkje seld, men utlevert mot rekvisisjon. Ordninga opphøyrde 1. april 1983, men merke etatane hadde på lager, kunne brukast fram til 31. mars~ 1985.
I motsetnad til vanlege frimerke, som har talrike motiv, finst dei norske tenestemerka berre i fem hovudvariantar med riksvåpenet som motiv. I tillegg kjem ein variant frå 1942 med Solkross med nasjonal samling-emblem. Mrekene har påskrift «Tenestefrimerke», «Offentleg sak», «O.S.» eller «Off.sak».

Då merka alltid berre var gyldige til innanlandske sendingar (brev til utlandet måtte frankerast med vanlege frimerke), har dei med unntak av solkors-serien ikkje namnet i landet påtrykt.

I 1930-33 hadde statsinstitusjonar ikkje lov til å bruka tenestemarker. For å hindra privat bruk av dei vanlege frimerka til etaten, var det ikkje uvanleg å gjennomhulle merkene med ein eller fleire bokstavar, f.eks «S.C.» for Statistisk Centralbyrå.

I Norgeskatalogen er tenestemarkene katalogisert med bokstaven T føre frimerkenummeret. Serien går frå T1 til 137.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tjenestemerke» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2018.*
Koordinatar: 76°33′S 162°0′E﻿

**Mount Endeavour** er ein 1810 moh høg fjelltopp som ligg 1,5 km nord for foten av Ketchum Ridge i den sørlege delen av Endeavour Massif i Kirkwood Range i Victoria Land i Antarktis.

Namnet «Mount Endeavour» vart gjeve til den sørlege blokka av Kirkwood Range av den nordlege landmålingsgruppa frå New Zealand under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition i oktober 1957, men på seinare kart frå New Zealand og USA, er namnet identifisert som denne toppen. Etter ytterlegare kartlegging av US Geological Survey i 1999 og samtalar mellom Advisory Committee on Antarctic Names og New Zealand Geographic Board, vart namnet «Endeavour Massif» nytta om den sørlege blokka av Kirkwood Range. For å halde på det historiske namnet vart «Mount Endeavour» nytta opp toppen nær Ketchum Ridge. Toppen og massivet er begge kalla opp etter HMNZS «Endeavour» (tidlegare *John Biscoe*), eit forsyningsskip for den nordlege landmålingsgruppa frå New Zealand i 1957.

Kjelder
-------

1. ↑  «Endeavour, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Endeavour, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Venelina Veneva-Matejeva** (fødd 13. juni 1974) er ein bulgarsk tidlegare høgdehoppar frå Ruse som vann sølvmedaljen i øvinga ved Friidretts-EM 2006. Ho deltok i internasjonale meisterskap over ein periode på 25 år.

Aktiv
-----

Veneva debuterte ved verdsmeisterskapen 1991, men det var fyrst under Friidretts-EM 1998 ho markerte seg. Ho vart då nummer fem med eit hopp på 1,98 meter. År 2001 vart ho nummer 3 i innandørs-VM i Lisboa og ho kom fjerdeplass ved verdsmeisterskapen i Edmonton, i den siste tevlinga på same høgde som bronsevinnar Kajsa Bergqvist. Eit par månader før Edmonton-VM presterte Veneva livsbeste då ho 2. juni 2001 svinga seg over 2,04 meter under eit stemne i greske Kalamata. Under VM 2003 i Paris enda ho på atter på fjerdeplass. 

Ved innandørs-EM 2005 i Madrid vart Nuneva nummer 3. Sommaren 2006 tok ho sølvmedaljen då europameisterskapen vart avvikla i Göteborg. Både ho og belgiske Tia Hellebaut hoppa 2,03 meter, Hellebaut vann gull ved å ta høgda i fyrste forsøk, Nuneva måtte ha to forsøk. Den 18. august 2006 i Zürich tangerte Veneva den personleg rekorden på 2,04 m.

### Doping

Ein dopingkontroll i januar 2007 viste at Veneva hadde altfor mykje testosteron i kroppen. Dermed vart ho stengt ute frå idrett i to år. Ho kom aldri tilbake på internasjonalt toppnivå.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Utslått i kvalifiseringa (1,79 m=nr 22)
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (1,93 m=nr 13)
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa (1,80 m=nr 29)
* EM 1998 i Budapest: Nr 5 – 1,98 m
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (1,89 m=nr 14)
* OL 2000 i Sydney: Nr 9 – 1,93 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 4 – 1,97 m
* VM 2003 i Paris: Nr 4 – 1,98 m
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (1,92 m=nr 15)
* VM 2005 i Helsinki: Nr 10 – 1,85 m
* EM 2006 i Göteborg: Sølvmedalje – 2,03 m, bakom Tia Hellebaut (2,03 m)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (1,92 m=nr 15)
* VM 2011 i Daegu: Utslått i kvalifiseringa (1,89 m=nr 21)
* EM 2012 i Helsinki: Nr 12 – 1,80 m
* OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa (1,85 m=nr 20)
* EM 2014 i Zürich: Utslått i kvalifiseringa (1,85 m=nr 16)
* VM 2015 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (1,80 m=nr 28)

Kjelder
-------

1. ↑  IAAF: *Venelina Veneva Doping Rule Violation* 13. februar 2008

* *Denne artikkelen bygger på «Wenelina Wenewa-Mateewa» frå Wikipedia på tysk, den 14. juni 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Venelina Veneva-Mateeva» (på engelsk). olympedia.org. Henta 14. februar 2023.
Tekstilarbeidar rakar ny sjoddi.
**Sjoddi** (frå engelsk *shoddy*, rakna ullfiller) er eit materiale laga av opprivne filler av ull. Stoffet blir laga gjennom resirkulering ved å riva sund gamle tekstilar av ull slik at ein kan spinna fibrane opp att til nytt garn. Sjoddi har òg blitt brukt som mjukt fyllmateriale og vatt, til dømes i vatteppe, sittemøblar, madrassar, dokker med meir.

Sjoddiindustrien i England oppstod tidleg på 1800-talet og var sentrert i West Yorkshire, kring byane Batley, Morley, Dewsbury og Ossett. Her var det i år 1860 80 firma med 550 arbeidarar som sorterte innsamla ulltekstilar, og desse blei selde vidare til sjoddifabrikkane som det var om lag 130 av i West Riding. Også i Noreg var det ein betydeleg produksjon av sjoddi på slutten av 1800-talet og første halvdel av 1900-talet. 

Ullfibrane i sjoddi er ofte skadde og kortare enn ordinære ullfibrar, og kan då gje ull av dårlegare kvalitet som ikkje er eigna til toving. Sjoddi av førsteklasses ull kan likevel ha ein betre kvalitet enn ny ull som er sett til ein lågare grad ved klassifisering. I midten av viktoriatida var USA og Canada ein stor eksportmarknad for sjoddiull. Ein vanleg bruk av materialet var uniformer for soldatar og tepper.

Ordsoge
-------

Nemninga *shoddy* har på engelsk frå rundt 1862 òg hatt ei overført tyding om noko som er av dårleg kvalitet, særleg grunna referanse til den amerikanske borgarkrigen grunna kvaliteten på forsyningar til hæren. Nemninga stammar moglegvis frå eit provinsielt ord frå Yorkshire som har ukjent opphav.

Sjå òg
------

* Krøllhår
* Blåtrøye

Kjelder
-------

1. ↑   «sjoddi», *Bokmålsordboka*
2. ↑   «shoddy», *Merriam-Webster*
3. ↑  «The Shoddy Industry» Arkivert 2016-10-12 ved Wayback Machine. *Henry Day*
4. ↑   «What is Shoddy?», *History House*
5. ↑   «shoddy (adj.)», *Online Etymology Dictionary*

* *Denne artikkelen bygger på «Sjoddi» frå Wikipedia på bokmål, den 27. september 2019.*
**Shulamith Firestone** (7. januar 1945–28. august 2012) var ein kanadisk-amerikansk feministisk teoretikar og forfattar.

Ho var kjend som ei av opphavskvinnene til den såkalla andre bølgja av amerikansk feminisme (kalla radikalfeminisme) og ein av dei mest framtredande figurane i henne på 1970-talet. Livet hennar blei filmatisert i kortfilmen *Shulie* frå 1997 av regissøren Elisabeth Subrin.

Shulamith Firestone freista å sameina marxistiske teoriar om klassekamp med oppfattinga om at den mest grunnleggjande oppdelinga av menneske var skiljet mellom kjønn, i staden for dei økonomiske relasjonane som Karl Marx hadde peikt på. Ho rekonstruerte Marx sine teoriar om historia til menneske ut frå dette synet. Til skilnad frå dei fleste andre feministar såg ikkje Firestone på kultur og politikk som skapt av patriarkatet, men at utforming deira var eit resultat av patriarkatet. Ho rekna årsaka til at den russiske revolusjonen og andre sosialistiske revolusjonar enda i fiasko var at ein ikkje har lukkast i å sameina dei tre plana sosialistisk revolusjon, feministisk revolusjon og kulturrevolusjon til ei einaste revolusjonær kraft – og dermed ikkje kunna oppnå eit tilstrekkeleg stort revolusjonært potensial til å kunna realisera sosialismen uten at rørsla gjekk tilbake og blei byråkratisert. 

Shulamith Firestone meinte at kvinner og menn tilhøyrer ulike klassar. Ho meinte at barndommen var eit uttrykk for det klasseskiljet som gutar gjekk gjennom frå dei som barn hadde tilhøyrt klassen til kvinna til dei som vaksne tilhøyrde klassen til mannen. Ho meinte likevel ikkje at kjønnsklassane måtte forvekslast med dei økonomiske klassene, ei forveksling som lett kan oppstå om ein nyttar lausrivne sitat av henne. 

1969 danna Firestone og Ellen Willis rørsla Redstockings of the Women's Liberation Movement, dei såkalla raudstrømpane.

Bibliografi
-----------

* 1970: *The Dialectic of Sex*
* 1998: *Airless Spaces*

Kjelder
-------

1. ↑  *The Villager*, arkivert frå originalen 3. april 2020, henta 27. januar 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Shulamith Firestone» frå Wikipedia på svensk, den 27. januar 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ICCU

 |
**Aulis Arnold Kallakorpi**, fødd **Nuutinen**, (1. januar 1929–15. mai 2005) var ein finsk skihoppar frå Kuusankoski. Han tok sølvmedaljen i skihopping under vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo. Kallakorpi var ein «dei flygande finnane», som under trenaren Lasse Johansson revolusjonerte hoppsporten ved å ta i bruk den såkalla aerodynamiske stilen.

### Aktiv

Kallakorpi vann sølvmedaljen under den finske skimeisterskapen i 1952. Året etter vann han ein klar siger i hopprennet i Lahti-spelen. I VM i Falun i 1954 vart han nummer 30.

Kallakorpi deltok i den tysk-austerrikske hoppveka i fire år på rad, frå 1953/54 til 1956/57. I si fyrste hoppveka kom han som best på tredjeplass i opningsrennet. Han kom tilbake året etter og vann dei to fyrste renna i hoppveka; i Oberstdorf 30. desember 1954 og i Garmisch-Partenkirchen to dagar seinare. Kallkorpi kopierte sigeren i Oberstdorf i romjula 1955, ein siger han delte med landsmannen Eino Kirjonen. Samanlagt vart Kallakorpi nummer fire i 1953/54, nummer tre i 1954/55, samt nummer sju i 1956/57; i 1955/56 deltok finnane berre i dei to renna i Vest-Tyskland.

Kallakorpi vann Holmenkollrennet i 1955, to poeng føre Torbjørn Falkanger og landsmannen Kirjonen. Sesongen etter var han tilbake i Kollen og kom på delt tredjeplass, landsmannen og olympiameisteren Antti Hyvärinen sigra. I mellomtida hadde Kallakorpi fått sølvmedaljen i olympiaden i Cortina d'Ampezzo under 1956, bakom nettopp Hyvärinen.

Kallakorpi døydde i St. Michel i 2005.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aulis Kallakorpi» frå Wikipedia på tysk, den 2. januar 2013.*

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Venera Mikhailovna Tsjernysjova** (fødd 5. mars  1954) er ein russisk tidlegare skiskyttar frå Perm som representerte Sovjetunionen. Ho vart verdsmeister både på 5 km og 10 km skiskyting i 1984. I same meisterskapen vann ho det fyrste av fem strake VM-gull i stafett.

### Aktiv

Tsjernysjova vann gull i alle øvingane då den fyrste offisielle verdsmeisterskapen i skiskyting fann stad i franske Chamonix. Ho vann både 10 km, 3 x 5 km stafett, samt 5 km. Stafettgullet var det fyrste i ei ubroten rad av fem gullmedaljar for Sovjetunionen. Alle dei fem stafettgulla vann ho i lag med Kaija Parve, medan Jelena Golovina var med på tre av stafettriumfane.

Individuelt sikra Tsjernysova seg bronsen på 5 km ved VM i skiskyting 1985 i Egg i den sveitsiske kantonen Schwyz. I 1987 fekk ho sølvmedaljen på 5 km, bakom landskvinna Golovina i 1987, medan det vart ein bronse på 10 km i Chamonix i VM 1988, den siste verdsmeisterskapen der kvinnene tevla på ein annan stad enn mennene.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Under slåtten på Aulestad kring 1890.Foto: Axel Lindahl/Norsk folkemuseum

Låve på Aulestad.Foto: Erik Stenvik

Koordinatar: 61°13′9″N 10°16′15″E﻿
**Aulestad** er ein gard i Follebu i austre Gausdal i Innlandet. Garden var heimen til Bjørnstjerne Bjørnson og huslyden hans frå 1875. Våningshuset på garden er freda og vart innkjøpt som nasjonaleigedom etter ei landsfemnande innsamling i 1922. 
Det har vore museum sidan 1926, og vart lagd inn under De Sandvigske Samlinger på Lillehammer frå 1965. Resten av garden er framleis i Bjørnsonfamilien si eige.

Kjelder
-------

* Oppføringa for Aulestad i gardsmartikkelen for 1886
* Oppføringa for Aulestad i matrikkelutkastet av 1950

* *Denne artikkelen bygger på «Aulestad» frå Wikipedia på bokmål, den 21. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Presentasjon av Aulestad på nettstaden til Maihaugen Arkivert 2008-01-30 ved Wayback Machine.
* Historiske fotografi frå Aulestad hjå Galleri Nor
* 

* Aulestad i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* KulturNav
* SSR (namn)

 |
**Augusto Nicolás Calderón Sandino** (18. mai 1895–21. februar 1934) var ein nicaraguansk motstandsleiar. Han leidde i 1927-1933 motstanden mot det militære nærværet til USA i Nicaragua. Han var hovudinspirator for FSLN, som gjennomførte ein revolusjon i Nicaragua i 1979.

Augusto César Sandino (midten) på veg til Mexico.
Sandino vart fødd som uekte son av ein landeigar og ei bondejente. Fram til han var 26 år gammal dreiv han for det meste med jordbruksarbeid. Utover i 20-åra tok han arbeid som funksjonær i fleire USA-eigde selskap i Mellom-Amerika. i 1923 kom han til Mexico, der han arbeidde som mekanikar i eit USA-eigd oljeselskap. På den tida gjekk det føre seg arbeidskampar mot dei amerikanske selskapa. Den sterkt nasjonalistiske og fiendtlege haldninga til USA ser ut til å ha vore medverkande til hans seinare politiske haldningar.

I 1926 reiste han attende til Nicaragua og slutta seg til motstanden mot USAs militære nærvær. Då Sandino kom til Nicaragua heldt det akkurat på å bryte ut eit nytt liberalt opprør. Sandino organiserte og væpna derfor ei gruppe av gruvearbeidarar, som slutta seg til det liberale opprøret. Opprørarane, som hadde fått støtte av Mexico, var nær ved å ta hovudstaden Managua då USA intervenerte på dei konservative si side. Sandinos troppar var dei einaste som ikkje å slutta seg til den påfølgjande forsoninga mellom USA og dei liberale opprørarane i 1927.

Sandino oppretta bondekooperativar i Nueva Segovia og heldt fram med motstanden, som vert sett på som det fyrste dømet på geriljakrig i Latin-Amerika. Etter at USA hadde forlate landet og gjeve det sikkerheitsmessige ansvaret vidare til Nasjonalgarden i 1933, underteikna han ein fredsavtale. Leiaren for Nasjonalgarden, Anastasio Somoza Garcia, såg likevel på Sandino som ein makttrussel. Etter eit møte i februar 1934 vart han derfor arrestert og drepen av Nasjonalgarden.

Kjelder
-------

* Sandino, Augusto Cesar i *Pax Leksikon*.
* 

* «Augusto\_«Cesar»\_Sandino» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Fotnotar
--------

1. 1 2  Baughman, Carla. «Sandino, Augusto Nicolás Calderón». Historical Text Archive. Henta 5. juli 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Neil Francis Tennant** (fødd 10. juli 1954) er ein engelsk musikar, songar og låtskrivar og medlem av duoen Pet Shop Boys, som han starta med Chris Lowe i 1981. Han var òg journalist og assisterande redaktør for *Smash Hits* i midten av 1980-åra.

Biografi
--------

Som tenåring var Tennant interessert i teater før han fronta det lite kjende bandet Dust. Han arbeidde så som redaktør i Marvel Comics før han vart journalist i magasinet Smash Hits. Tennant starta Pet Shop Boys i London i august 1981 etter å ha møtte Chris Low i ein elektronikkforretning. Dei oppdaga at dei delte lidenskapen for dansemusikk og synthesizerar og dei ønskte med ein gong å starte eit band i lag. Karrieren til duoen skaut først dart då Tennant møtte produsenten Bobby "O" Orlando, medan han var på jobb som journalist. Orlando produserte den første singelen deira, «West End Girls» i 1984. Songen vart ein mindre hit i USA, men selde dårleg i Storbritannia, og oppfølgjaren «One More Chance», gjorde det heller ikkje særleg bra. Då Pet Shop Boys fekk kontrakt med EMI gav dei i 1985 ut «Opportunities (Let's Make Lots of Money)», men heller ikkje denne selde særleg godt. Det verka ikkje som om duoen hadde noko framtid, då dei gav ut ein ny versjon av «West End Girls, produsert av Stephen Hague, og songen vart ein internasjonal bestseljar. Den massive suksessen til singelen førte debutalbumet til Pet Shop Boys, *Please* inn på topp 10 i Storbritannia, og då «Opportunities» vart gjeven ut på ny, vart denne òg ein hit. I 1987 gav duoen ut *Actually*, med tre hitsinglar, «It's a Sin», «Always on My Mind» og «What Have I Done to Deserve This?», ein duett mellom Tennant og Dusty Springfield. Eit år seinare gav Pet Shop Boys ut den tredje plata si, *Introspective* med singelen «Domino Dancing». Duoen samarbeidde med mange artistar, som Liza Minnelli i 1989.

Tennant var òg med i gruppa Electronic i lag med den tidlegare New Order-frontmannen Bernard Sumner og den tidlegare Smiths-gitaristen Johnny Marr. Dei fekk ein hit med singelen «Getting Away With It». The Pet Shop Boys kom saman att i 1990 og gav ut *Behavior*. I 1991 fekk dein ein hit med ein medley av U2 sin «Where the Streets Have No Name» og Frankie Valli sin «Can't Take My Eyes Off You».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Neil Tennant» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pet Shop Boys offisiell nettstad
* Neil Tennant sin diskografi på Discogs
* Neil Tennant ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| **Praktblomsterborar** |
| PraktblomsterborarPraktblomsterborar |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Praktblomsterborar Utbreiinga av Praktblomsterborar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Tanagarar Thraupidae |
| **Slekt:** | Blomsterborarar *Diglossa* |
| **Art:** | **Praktblomsterborar** *D. gloriosissima* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Diglossa gloriosissima***Chapman, 1912 |

**Praktblomsterborar** (*Diglossa gloriosissima*) er ein fugl i tanagarfamilien. Han er endemisk for Colombia. Han var sist registrert i 1965 til han vart gjenoppdaga i 2004. Utbreiingsområdet er høgtliggande og vanskeleg tilgjengeleg.

Skildring
---------

Dette er ein mellomstor blomsterborar, ca. 14 centimeter i kroppslengd og han veg ca. 14 gram. Fjørdrakta til vaksne fuglar er gjennomgåande svart med klår, kastanjebrun buk og undergump, samt ein karakteristisk lys blå skulderflekk. Nebbet er mørkt og litt oppeikande med ein krok i enden.

Arten er registrert med to åtskilte lokale populasjonar, som to underartar. Nominatforma finst i Cerro Munchique i Cauca-departementet, den andre underarten lever i nordre Antioquia-departementet. Totalt utgjer det 90 km². Her lever dei i våt krattskog og elfinskog, frå 3000 til 3800 moh.

Populasjonen er estimert til å ligge i området 1500-4000 individ og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som sterkt truga.

Kjelder
-------

* Hilty, S. (2011). *Chestnut-bellied Flowerpiercer (Diglossa gloriosissima)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. november 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Diglossa gloriosissima*. Henta frå  den 8. november 2015

Referansar

1. 1 2  BirdLife International (2015)
2. ↑  Hilty, 2011

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete på Flickr.com Henta den 8. november 2015
**Bispen** (1 462 moh.) er eit fjell på toppen av Trollstigen lengst sør i Isterdalen i Rauma kommune.

Tur
---

Det er tre ruter til topps, derav to (sørryggen og austryggen) krev klatring. Nordryggen er bratt og luftig, men ein kan nå toppen utan tradisjonell fjellklatring. Starten er frå toppen av Trollstigen, langs vegen mot Valldal. Stigen går opp langs nordsida av elva. Følg ho eit stykke, deretter bratt oppover lia på vestsida av Bispen og Bispevatnet, der ho svingar opp til «bandet» mellom Kongen og Bispen. Derfrå er det lett å klyve oppover. Nær toppen vert det rimeleg luftig.

Bispen er ein av dei «enklaste» av dei kjente toppane i Romsdalsfjella å kome til topps på. Det kan derfor vere ein del trafikk opp nordryggen, og det er i enkelte parti vorte fleire variantar av stigen. Turen til toppen tar mellom 2,5 og 4 timar.

BASE-hopping
------------

Den bratte nordveggen til Bispen har vist seg eigna for BASE-hopping. Frå sommaren 2006 har BASE-hopparar gjort fleire hopp med wingsuit, like forbi Øvre bispesving i Trollstigvegen.
**Nei** (frå norrønt *nei*) er ein norsk interjeksjon og substantiv som uttrykkjer avvising, usemje, avslag eller negasjon på ein eller annan måte. Som regel er nei det motsette av ja.

I nokre tilfelle kan nei som svarord også uttrykkja semje. Dette skjer dersom spørsmålet er stilt med ein negasjon. På spørsmålet «Er du ikkje ferdig å studera enno?» vil det stadfestande svaret vera «nei». Dersom ein derimot svarer «jau», vil dette uttrykkja usemje med den underliggjande forventinga i spørsmålet.

Historiske nei
--------------

I samband med andre verdskrigen er fleire «nei» blitt hugsa. 
Etter invasjonen av Noreg under andre verdskrigen 9. april 1940 sa kongen i statsråd nei til eit tysk ultimatum om fullstendig overgjeving. Hendinga er blitt kjend som Kongens nei.
Kong Haakon sa igjen nei til tyskarane i ein tale frå juli 1940, då han avviste ei krav om å abdisera.

28. oktober 1940 svara også den greske statsministeren Ioannis Metaxas nei til eit ultimatum frå den italienske diktatoren Benito Mussolini om å få senda troppar inn i Hellas og okkupera visse «strategiske område». Statsministeren nekta, og Italia gjekk til krig mot landet. Hendinga er blitt markert som Okhi-dagen (Nei-dagen) sidan.

Nei i kampajar
--------------

Oppfordring om å stemma nei til EEC (seinare EU).
Ordet nei er brukt i mange kampanjar og kamporganisasjonar. Her er nokre døme:

* Nei til atomvåpen (skipa i 1979)
* Nei til EU (skipa i 1988)
* Nei til narkotika (skipa i 1994)
* Nei til frontkollisjoner (skipa i 2007)
* Nei til OL (aktiv frå 2007 til 2010)

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen er omsett frå «Nei» på bokmålswikipedia, henta inn 21. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nei**