recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Meteoroidar** er små objekt i solsystemet som kan ha storleik i frå eit sandkorn til ein kampestein. Den synlege stigen til ein meteoroide som entrar jordatmosfæren er ein meteor. Fleire meteorittar utgjer til saman ein meteorsverm.

Definisjonar
------------

Ordet meteor kjem frå det greske ordet *meteōros*, som betyr *høgt i lufta*.

Meteoroidar er små objekt i solsystemet som kan ha storleik i frå eit sandkorn til ein kampestein. Lekamar større enn dette vert kalla asteroidar og mindre partiklar vert kalla interplanetarisk støv. Den offisielle definisjonen frå Den Internasjonale Astronomiske Unionen er: «Eit solid objekt i interplanetarisk rom med ein storleik mykje mindre enn ein asteroide og mykje større enn eit atom eller eit molekyl». The Royal Astronomical Society har foreslått ein ny definisjon der meteoroidar er objekt med ein storleik på mellom 100 µm og 10 m på tvers. Nærjordsobjekt (NEO)-definisjonen klassifiserar også større objekt, opp til 50 meter i diameter, som meteoroidar.

| * v
* d
* e
Smålekamar i solsystemet |
| --- |
| 
* vulkanusasteroidar
* nærjordsasteroidar
* hovudbeltet
* jupitertrojanar
* kentaurar
* damokloidar
* neptuntrojanar
* kometar
* transneptunske objekt
	+ Kuiperbeltet
	+ den spreidde skiva
	+ Oortskya

 |
| 
* For andre objekt og regionar, sjå asteroidekategoriar
* binærasteroidar
* asteroidemånar
* meteoroidar og solsystemet.

* For ei komplett liste, sjå kjende småplanetar.

 |


| Solsystemet |
| --- |
|  |
| **Sola** · Merkur · Venus · Jorda · Mars · *Ceres* · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · *Pluto* · *Eris* |
| **planetar** · **dvergplanetar** · **månar**: *Månen · marsmånar · jupitermånar · saturnmånar · uranusmånar · neptunmånar · plutomånar · erismånen* |
| **smålekamar**:   meteoroidar · asteroidar/asteroidemånar (asteroidebeltet) · kentaurar · TNO-ar (kuiperbeltet/den spreidde skiva) · kometar (Oortskya) |
| Sjå òg himmellekamar, liste over lekamar i solsystemet, sorterte etter radius eller masse, og **temasida** om solsystemet |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Ei skive av Moss-meteoritten.
**Moss** er namnet på ein meteoritt som datt ned over Rygge og Moss i 10-tida om føremiddagen fredag den 14. juli 2006. Meteoren til denne meteoritten vart sett på dagtid av svært mange personar i eit område som strekte seg iallefall frå Kragerø i sørvest til Mjøs-området i nord og Årjäng i Sverige i søraust.

Den første biten (ca. 35 gram) av meteorittan vart oppdaga av Ragnar Martinsen på hytta si i Rygge, då den slo ned i ei aluminiumsplate om lag 2 meter frå han. Han hadde høyrt lydar som tydde på eksplosjonar eller millitær aktivitet rett før. Ein annan større bit (ca. 750 gram) vart funne av familien Johansen i Moss mandagen etter, då dei hadde kome tilbake frå ein ferietur. Ein regner med fem ulike funnstadar i Moss/Rygge-området. Nedfallsellipsa har ei utstrekning på over 6 km i retning frå om lag aust-søraust til vest-nordvest.

Moss-meteoritten er ein karbonhaldig kondritt av type CO3.6, dvs. Ornans-type av karbonhaldige kondrittar. Den siste nedfallet av denne relativt sjeldne typen skjedde i Kainsaz i Russland i september 1937. Til saman er ca. 4 kg meteoritt-materiale funne til no i samband med dette meteoritt-fallet.
Moss er den siste offisielt godkjende av meteorittar i Noreg, og dermed den 13. godtekne av The Meteoritical Society.

Kjelder
-------

1. ↑  *meteoriticalsociety.org*, arkivert frå originalen 28. september 2007, henta 1. oktober 2007
**Metatese** viser til at to delar byter plass innan eit heile. Omgrepet blir brukt innan språkvitskap, der det viser til at fonem byter plass i eit ord, og i kjemi, der delar av stoff i ein reaksjon byter plass i endeproduktet.

Metatese i kjemi
----------------

Ein generell metatesereaksjon kan skrivast slik:

A-B + C-D → A-D + C-B
Ein slik reaksjon kan til dømes skje mellom to uorganiske salt når eitt produkt er uløyseleg i vatn, til dømes:

AgN3(aq) + NaCl(aq) → AgCl(s) + NaNO3(aq)
I organisk kjemi er ein av dei viktigaste nye reaksjonane olefinmetatese, som ofte berre blir kalla 'metatese', og den liknande alkynmetatesen. I olefinmetatesen får ein metallkatalysator to delar av eit olefin til å bytta plassar, til dømes:

R1CH=CH2 + R2CH=CH2 → R1CH=CHR2 + H2C=CH2

Metatese i språk
----------------

Den vanlegaste forma for metatese i språk er når to fonem ved sida av kvarandre byter plass, som me kan sjå i dei norske orda «kors» og «kross», eller det norrøne/gammalsaksiske *hross* for hest, som er blitt til *horse* på nyare engelsk. Det finst døme på ord som er utvikla gjennom metatese i mange språk. Nokre språk bruker til og med fenomenet som ein integrert del av språket.

I det austafrikanske språket fur vil eit verb som byrjar med ein konsonant mista denne eller gå gjennom metatese med vokalen ved sida dersom eit pronomen uttrykt ved ein konsonant (til dømes /j-/, andre person eintal eller /k-/ første person fleirtal) blir stilt føre det. Døme: 

lem- (slikka) + K → K-elm-
ba- (drikka) + K → K-ab-
tuum- (byggja) + K → K-utum-
Metatese blir òg brukt som humor, til dømes ved at ein «bakkar snakkvendt» ved eit uhell eller med vilje.

Fenomenet er vanleg hjå ungar som til dømes kan seia «stølvar» heller enn «støvlar».

Kjelder
-------

1. ↑  «kors» i Nynorskordboka og Bokmålsordboka.
2. ↑  «horse, n.». *Oxford English Dictionary* (3. utg.). Oxford University Press. September 2005.  (Krev abonnement eller medlemskap i britisk offentleg bibliotek.)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fleire metatesedøme frå fur Arkivert 2005-11-07 ved Wayback Machine. (engelsk)
**Metauro** (latin *Metaurus* eller *Mataurus*) er ei elv i Italia. Ho har sitt utspring i Appenninane og har ei lengd på 109 km. Ho munnar ut i Adriahavet sør for Fano.

I antikken vart det utkjempa to slag ved breidda av Metauro. 

Det første skjedde i 207 f.Kr. då Hasdrubal Barca, medan han marsjerte for å hjelpe Hannibal, vart slakta ned av ein romersk hær leia av konsulane Marcus Livius Salinator og Gaius Claudius Nero. Slaget ved Metaurus var eit avgjerande slag i den andre punarkrigen. Den eksakte staden til slaget er usikkert, men vanlegvis vert det plassert mellom Fossombrone og Furlopasset, men det skjedde truleg nærare kysten av Adriahavet. 

Det andre slaget fann stad nær elva i 271 då den romerske keisaren Aurelian slo tilbake alemannarane som hadde invadert nordlege delar av Italia året før.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Metauro frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***Loose***  Song av The Stoogesfrå albumet *Fun House* |
|  |
| **Utgjeve** | juli, 1970 |
| **Innspelt** | Elektra Sound Recorders, LA 10-24. mai 1970 |
| **Sjanger** | Rock, protopunk |
| **Lengd** | 3:33 |
| **Selskap** | Elektra |
| Låtskrivar(ar) | Iggy Pop, Dave Alexander, Ron Asheton, Scott Asheton |
| **Produsent** | Don Galluci |
|
|

«**Loose**» er ein song av rockegruppa The Stooges frå det andre albumet deira *Fun House* frå 1970. Han har ei enkel gitarlinje som nytta rein vanleg progressjon frå E til G til A, som i mange andre rockesongar. Iggy Pop repeterer vokalen «I'll stick it, deep inside». 

I plateboksen *1970: The Complete Fun House Sessions* er det 22 opptak av songen. På eit av opptaka kan ein høyre ei stemme som sarkastisk seier at bandet burde ha fylt heile albumet med opptak av «Loose».

Songen har vorte spelt av The Birthday Party og The Blake Babies.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loose (The Stooges song)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2011.*
Plasseringa til gamle Åkra stavkyrkje

**Åkra stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Kvinnherad i Hardanger, som vart riven rundt 1730.

Historie
--------

Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Ei kyrkje i Åkra er første gong nemnd i 1329. Då kyrkja vart skildra i ein rapport frå 1722, hadde taket nyleg vorte skada i ein kraftig storm. Ho må ha vorte riven mellom 1722 og 1735, det året då Åkra fekk ny kyrkje.

Utsjånad
--------

Det går fram av skildringane av kyrkja frå 1665 og 1722 at ho må ha vore ei stavkyrkje av den treskipa typen. I 1722 var kyrkja bordkledd og måla innvendig. Ho hadde "taarn uden spir", noko som truleg tyder ein takryttar av den gamle typen, og svalgang på nordsida. Storleiken på skipet var 48 fot gonger 28 fot (15 m x 9 m) og koret var 18 fot gonger 16 fot (6 m x 5 m).

Fotnotar
--------

1. ↑  "prester i (...) Akrafirdi". Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 479-480. Originalkjelde i Diplomatarium Norvegicum I, 206
2. 1 2  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 480

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Åkra stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Ida Cecilie Thoresen Krog** (7. mars 1858–13. november 1911) var ein norsk kvinnesaksforkjempar, Venstre-politikar og den første kvinnelege studenten i Noreg. Ho var blant dei sentrale stiftarane av Diskusjonsklubben Skuld i 1883 og det etterfølgjande Norsk Kvinnesaksforening året etter, og av Norske Kvinners Sanitetsforening i 1896.

Bakgrunn
--------

Thoresen var fødd og voks opp i Eidsvoll som dotter av distriktslegen Nils Windfeldt Thoresen (1822–1907) og Marie Johanne Benneche (1827–99). Familien hadde eit stort gardsbruk, Marienlyst. Mora las mykje og var språkmektig. Faren kom frå Telemark og introduserte skisport til Eidsvoll, noko også Cecilie dreiv med.

Student
-------

Immatrikuleringa av Cecilie Thoresen som den første kvinnelege studenten ved Det Kongelige Frederiks Universitet 8. september 1882
Etter å ha gått på Nissens Pikeskole fram til 1879 ønskte Thoresen å ta examen artium, som på denne tida måtte avleggjast ved universitetet, der kvinner ikkje hadde tilgjenge. Med støtte frå faren søkte ho Kyrkjedepartementet om tilgjenge, men fekk avslag. Deretter kontakta ho sjølv kyrkjeministeren, som bad universitetskollegiet om deira syn. Dette var negativt. Endeleg allierte ho seg med venstrepolitikaren Hagbard E. Berner, som fremja eit privat lovforslag ved Stortinget. Dette blei vedteke 30. mars 1882, og same året tok ho artium med laud og blei immatrikulert ved Det Kongelege Frederiks Universitet. Thoresen var då blitt 24 år gammal. Ho studerte òg ved Københavns Universitet. Etter å ha gifta seg i 1887 gav ho seg med studia.

Politikk og kvinnesak
---------------------

Thorsen gifta ho seg med juristen Fredrik Arentz Krog (1844–1923), som var bror til kvinnesakspionéren Gina Krog. I løpet av tre år fekk dei tre born, ei jente og to gutar. Ein av dei var forfattaren Helge Krog (1889–1962).

Cecilie Thoresen var i likskap med svigerinna Gina Krog ein tidleg medlem av partiet Venstre og var engasjert i fleire liberale politiske saker, ikkje minst i kvinnesaka. Det liberale grunnsynet hennar prega òg engasjementet i kvinnerørsla.

I 1883 var ho med på å stifta diskusjonsklubben Skuld, som var forløparen til Norsk Kvinnesaksforening, og var den første «præsidentinde» i Skuld. Ved etableringa av Norsk Kvinnesaksforening i 1884 var ho blant stiftarane. Ho var medlem av det første styret, og var seinare nestleiar i organisasjonen.

Ho var òg med på å stifta Kvindestemmeretsforeningen i 1885, og var medlem av det første styret i Norske Kvinners Sanitetsforening, som blei stifta i 1896.

Ho har gjeve namn til Cecilie Thoresens vei i Oslo og Cecilie Thoresens vei i Trondheim.

Kjelder
-------

1. ↑  Kjersti Busterud: Aftenpostens historieblad nr. 3 2016
2. 1 2 3 4  Moksnes, Aslaug (28. september 2014). «Cecilie Thoresen Krog». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).
3. 1 2  Cecilie Thoresen, Norsk Kvinnesaksforening
4. ↑  Stemmerett.no

* *Denne artikkelen bygger på «Cecilie Thoresen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. desember 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
Åkrafjorden og Langfossen
**Åkrafjorden**, stundom kalla *Åkerfjorden*, er ein sidefjord til Skånevikfjorden i kommunane Kvinnherad og Etne i Vestland. Store delar av fjorden følgjer kommunegrensa mellom desse to kommunane. Innløpet til fjorden ligg mellom Vannes, like nord for Skånevik og Krabbanes ved innløpet til Matersfjorden, som held vidare fram nordaustover. Frå innløp går fjorden 32 km austover mot Fjæra. Riksveg 11 går på sørsida av fjorden. 

Fjorden går først 4,5 km søraustover, før han snur austover ved Tungesvikneset. Sør for dette neset ligg grenda Tungesvikstranda. Fjorden held fram austover til Sævareid før han snur nordaustover og inn til bygda Åkra på nordsida av fjorden i Åkravika. Frå her går Riksveg 11 på sørsida av fjorden og inn til fjordbotn. På nordsida av fjorden ligg fleire veglause gardar, mellom anna fjellgarden Eikemo. Andre gardar er Kalvik, Kvanndal, Hammarsland, Strand, Bjelland og Eintveit.

Nesten inst i fjorden stupar den mektige Langfossen ut i fjorden på sørsida. Sidene elles i fjorden er elles stort sett bratte, særleg inst i fjorden ved Fjæra. Der Endafjellet nesten stig rett til værs til ei høgd på 827 meter over havet. Det høgaste fjellet ved fjorden er Alvdalsnuten på nordsida mellom Åkra og Eikemo. Fjellet har ei høgd på 1 243 meter over havet, men stig ikkje like bratt opp frå fjorden som fjella lenger inne i fjorden. 

Ved Mosnes på nordsida av fjorden er einaste punktet av Folgefonna nasjonalpark som grensar til havet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Åkrafjorden sine turistsider.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Magni Øvrebotten** (fødd 12. juni 1954) er ein norsk journalist, redaktør, og målkvinne frå Botnane i Bremanger.

Ho var distriktsredaktør i NRK Sogn og Fjordane frå 1990 til 2004, og leiar for Nynorsk Mediesenter frå 2004 til 2021.

Ho har vore busett i Naustdal sidan 1982 med ektemannen Åsmund Berthelsen og born.

Bakgrunn
--------

Øvrebotten voks opp på ein gard der ho var den eldste av tre sysken. Ho tok tidleg del i gardsarbeidet, og lærte seg å vera sjølvstendig. Då ho var 14-åring måtte ho flytta til industribygda Svelgen for å ta framhaldskule.

Journalist
----------

Alt som 8-åring bestemte Øvrebotten seg for å bli journalist, og 17 år gamal fekk ho sommarjobb i Gula Tidend, der Per Håland var redaktør. Avisa hadde rykte på seg til å vere ein tøff arbeidsstad, og i pressekrinsar heitte det at «overlever du som journalist i Gula Tidend, så er det ikkje anna råd enn at du må bli det.»

Målkvinne
---------

I Botnane var nynorsk målet då Magni Øvrebotten vaks opp. Då ho i vaksen alder vart ei målkvinne og kjempa for eigen og andre sin rett til å skrive på nynorsk, meiner Øvrebotten sjølv at det kan sporast tilbake til historier bestemor hennar fortalde; Bestemora måtte skrive dansk på skulen, og syns det var forferdeleg fordi ho tykte aldri ho vart god nok i norsk. Denne uretten gjorde eit sterkt inntrykk på barnebarnet.

Utdanning og arbeid
-------------------

Innimellom folkehøgskule, gymnas og journalisthøgskule var Magni Øvrebotten aktiv i Senterungdommen og hadde sommarjobb i ulike aviser. I avisa Nationen ville nyhenderedaktøren bli kvitt henne fordi ho skreiv nynorsk, men lukkast ikkje. Frå 1980 arbeidde ho i NRK Sogn og Fjordane, fem år som journalist, fem som redaksjonssjef og 14 som distriktsredaktør. I 2004 vart ho leiar for NRK Nynorsk Mediesenter, som vart oppretta i Førde i 2002.

Ho sat i interimsstyret for Språkrådet frå 2004 til 2006 og var nestleiar i styret der frå 2006 til 2010.

Øvrebotten vart tildelt Nynorsk redaktørpris i 2013.

Ho fekk Kringkastingsprisen i 2021.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  «Magni Øvrebotten: journalist, NRK-redaktør og målkvinne.». *Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane*. Arkivert frå originalen 1. oktober 2018.  (CC-BY-CA)
2. 1 2 3  Øyvind Holen; Ottar Grepstad (31. august 2022). «Magni Øvrebotten». *Store Norske Leksikon*.
3. ↑  *Kringkastingsprisen – Kringkastingsringen*, henta 9. juni 2023

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI

 |
**Kleptokrati** (av gresk *kleptein* *«stela»* og *kratia* *«makt», «styre»*) er ei nemning for eit styresett so korrupt at ho ikkje ein gong held ein fasade av ærlegdom. Den personen eller den gruppa som på autoritær vis held makta i ein sovoren stat kallar me *kleptokrat(ar)*. Kleptokratar er sermerkte ved at dei forsyner seg uavgrensa frå statskassa, og fyller på ved å tyngja undersåttane med høge skattar. Kleptokrati har me gjerne sett i tidlegare koloniar som er vortne sjølvstendige, der det ikkje har funnest noko velvakse sivilt samfunn, og presidenten har vorte den eine dominerande makta i heile samfunnet. Soleis har denne eine allmektige personen kunna fara fram med landet sitt som han sjølv har vilja. Men, kleptokrati kan òg finnast andre stader, i autoritære eller totalitære statar, der makta er samla på få hender. Kleptokratar tek gjerne i bruk kvitvasking av pengar eller set pengane i anonyme bankkonti i utlandet for å taka vare på dei ulovlege innkomene sine.

*Ti på topp* kleptokratar
-------------------------

2004 ålmenta Transparency International ei lista over dei statsleiarane som har teke til seg mest statlege midlar i moderne tid.
Rada opp etter stolne summar:

1. Suharto, Indonesia, 15–35 milliardar amerikanske dollar
2. Ferdinand Marcos, Filippinane, 5–10 milliardar
3. Mobutu Sese Seko, Zaire, 5 milliardar
4. Sani Abacha, Nigeria, 2–5 milliardar
5. Slobodan Milosevic, Jugoslavia, 1 milliard
6. Jean-Claude Duvalier, Haiti, 300–800 millionar
7. Alberto Fujimori, Peru, 600 millionar
8. Pavlo Lazarenko, Ukraina, 114–200 millionar
9. Arnoldo Alemán, Nicaragua, 100 millonar
10. Joseph Estrada, Filippinane, 78–80 millionar

Kjelder
-------




| * v
* d
* e
Styresett |
| --- |
| 
* Anarki
* Aristokrati
* Autokrati
* Diktatur
* Folkestyre
* Konstitusjonelt monarki
* Kleptokrati
* Meritokrati
* Monarki
* Oligarki
* Oklokrati
* Parlamentarisme
* Plutokrati
* Presidentialisme
* Semipresidentialisme
* Teknokrati
* Teokrati
* Timokrati
* Tyranni

 |
**Gennadij Valentinovitsj Avdejenko** (fødd 4. november 1963) er ein ukrainsk tidlegare friidrettsutøvar frå Odessa i Ukraina, som tevla for Sovjetunionen. Han vart verdsmeister i høgdehopp i 1983 og olympisk meister i same øvinga i 1988.

### Aktiv

Avdejenko starta idrettskarrieren som tresteghoppar, seksten år gammal hoppa han 15,57 m. Etter kvart konsentrerte han seg om høgdehopp, og sette personleg rekord med 2,22 m i 1982. I 1983 overraska han stort i Helsingfors, då han gjekk til topps i høgdetevlinga under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett. Han forbetra sin personlege rekord med fire centimeter, og var saman med Tyke Peacock frå USA åleine om ta seg over 2,32 m.

Sommaren 1984 forbetra han sitt personbeste til heile 2,38 m, men deltok ikkje i sommar-OL 1984 i Los Angeles, då Sovjetunionen boikotta leikane. Fyrst i 1987 deltok han på ny i ein stor meisterskap. Under friidretts-VM 1987 i Roma var han ein av hovudaktørane i ei tevling med mange sterke prestasjonar. Fire mann klarde 2,35 m, og tre av desse svinga seg også over 2,38 meter. Patrik Sjöberg frå Sverige vart ståande att som vinnar, medan Avdejenko og Igor Paklin, som begge representerte Sovjetunionen, fekk kvar si sølvmedalje.

Under sommar-OL 1988 i Seoul vann Avdejenko gullmedaljen då han var den einaste som hoppa over 2,38 meter, tre mann stoppa på 2,36 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsingfors: Gullmedalje - 2,32 m, framom Tyke Peacock (2,32 m)
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 2,38 m, delt med Igor Paklin
* OL 1988 i Seoul: Gullmedalje – 2,38 m, framom Hollis Conway (2,36 m)

Merknadar
---------

1. ↑  Ukrainsk skrift Геннадій Валентинович Авдєєнко

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hennadij Awdjejenko» frå Wikipedia på tysk, den 9. oktober 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Gennady Avdeyenko» (på engelsk). olympedia.org. Henta 19. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Cecilia av Sverige** (fødd 22. juni 1807 på Stockholms slott, daud 27. januar 1844 i Oldenburg) var ei svensk prinsesse og komponist. Ho var den yngste dottera til kong Gustav IV Adolf og dronning Fredrika.

Liv
---

Cecilia blei nøydd til å forlata Sverige saman med familien etter at faren blei avsett 13. mars 1809. Ho var med mora og søskena sine på Haga til dei fekk vera med faren på Gripsholm i juni. Foreldra og bror hennar drog til Karlskrona den 6. desember, og Cecilia og systera følgde etter den 11. 24. desember forlét heile familien Sverige.

Cecilia voks opp hjå familien til mora i Bruchsal i Baden. Etter at mora døydde i 1826 busette ho seg med broren og systera Amalia i Wien. Ho gifta seg 5. mai 1831 i Wien med storhertug August av Oldenburg. Ho hadde møtt August 1830, og dei var blitt einige om å gifta seg i løpet av ein time. Cecilia blir skildra som roleg, verdig og vemodig, og interessert i vitskap og kunst. Ho var òg musikalsk og komponerte eigne verk, mellom anna komposisjon, hymnen Heil dir, o Oldenburg!. Ho finansierte det første teateret i byen Oldenburg i 1833. 

Ekteskapet hennar blei omtalt som lykkeleg, men ho skal aldri ha lukkast i å gjera seg populær blant allmugen. Cecilia døydde nokre dagar etter at ho fødde sonen Elimar, og blei gravlagd i gravkoret til storhertugfamilien i Eutin i Oldenburg. Leivningane hennar blei flytte til det storhertuglige mausoleet på Sankt Gertruds kyrkjegard i Oldenburg sidan det blei ferdigstilt i 1899.

Ein skule, Ceciliaskolan (gunnlagd i 1867), ein plass, ei bru og ei gate er oppkalla etter ho.

Barn
----

* Alexander Friedrich Gustav (16. juni 1834–6. juni 1835)
* Nikolaus Friedrich August (15. februar 1836–30. april 1837)
* Elimar av Oldenburg (23. januar 1844–17. oktober 1895)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cecilia av Sverige» frå Wikipedia på svensk, den 6. desember 2019.*

* B. Linden: Cecilia i *Svenskt biografiskt lexikon* (1927)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ICCU

 |
| **Vestvågøy** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Nord-Noreg |
| **Koordinatar** | 68°13′N 13°48′E﻿Koordinatar: 68°13′N 13°48′E﻿ |
| **Øygruppe** | Lofoten

 |
| **Areal** | 411 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Himmeltindan (964 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Nordland |
| **Største busetnad** | Leknes (2697 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 10 350 (2006) |
| **Folketettleik** | 25,1 /km² |

**Vestvågøy** er ei øy i Lofoten i Nordland. Øya har et areal på 411 km², og utgjer det meste av kommunen med same namn. Øya hadde om lag 10 350 innbyggjarar i 2006.

Den midtre delen av øya er relativt flat og myrlendt, medan dei ytre delane i nord og sør er fjellendte. Det høgaste punktet på øya er Himmeltindan på 964 moh. Dei flate delane av øya er i stor grad jordbruksland.

Nappstraumen skil Vestvågøy frå Flakstadøya i vest, medan Sundklakkstraumen skil Vestvågøy frå Gimsøya i aust. Nappstraumtunnelen og Sundklakkstraumen bru går mellom Vestvågøy og naboøyane. Europaveg 10 kryssar øya på veg frå aust til vest i Lofoten.

Vestvågøy har fleire tettstader og fiskevær, med Leknes som kommunesenter og største tettstad. Andre fiskevær og tettstader på øya er Stamsund, Ballstad og Gravdal. På Gravdal ligg Nordlandssjukehuset Lofoten, tidlegare Lofoten sjukehus.

Vestvågøy hadde i tidlegare tider namnet *Lofotr*, som har gjeve namn til heile Lofoten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Øya Vestvågøy» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2008.*


| * v
* d
* e
Øyane i Lofoten |
| --- |
| Hinnøya  • Årsteinen  • Stormolla  • Litlmolla  • Skrova  • Austvågøy  • Gimsøy  • Vestvågøy  • Flakstadøya  • Moskenesøya  • Mosken  • Værøy  • Røstlandet |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Eit **bevart grevskap** er eit seremonielt område i Wales. Det finst åtte slike område, som er basert på 1974-grensene for dei administrative grevskapa.

  


|  |
| --- |
| **Bevarte grevskap i Wales** |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| 1. Gwent
2. South Glamorgan
3. Mid Glamorgan
4. West Glamorgan
5. Dyfed
6. Powys
7. Gwynedd
8. Clwyd
 | Kart over dei bevarte grevskapa i Wales |

 |

I 1996 (etter lov om lokalstyre i Wales av 1994) vart dei åtte administrative grevskapa i Wales avskaffa og erstatta av bevarte grevskap. Desse følgjer nesten nøyaktig 1974-grensene. 

Kvart av grevskapene omfattar frå eitt til fem administrative område. Med unntak av Powys, som berre har eitt område, fungerer dei berre som seremonielle grevskap som omfattar fleire grevskapsdistrikt og byar som kvar for seg vert styrt som sameinte styresmakter.

Dei bevarte grevskapa med administrative område er:

* Clwyd - Conwy, Denbighshire, Flintshire, Wrexham
* Dyfed - Carmarthenshire, Ceredigion, Pembrokeshire
* Gwent - Blaenau Gwent, Caerphilly, Torfaen, Monmouthshire, Newport
* Gwynedd - Anglesey, Gwynedd
* Mid Glamorgan - Bridgend, Merthyr Tydfil, Rhondda Cynon Taff
* Powys - Powys
* South Glamorgan - Cardiff, Vale of Glamorgan
* West Glamorgan - Neath Port Talbot, Swansea

Sjå òg
------

* Hovudområde i Wales
* Distrikt i Wales

| * v
* d
* e
Bevarte grevskap i Wales |
| --- |
|  | Gwent  · South Glamorgan  · Mid Glamorgan  · West Glamorgan  · Dyfed  · Powys  · Gwynedd  · Clwyd |  |
**Bevatron** er ein protonsynkotron på 6,4 GeV i Berkeley i California. Han vart teken i bruk i 1954, og var den gong den største partikkelakseleratoren i verda. Han var den første akseleratoren som hadde høg nok energi til å produsere antiproton. Forstavinga beva er danna av billion med amerikansk tyding 109, altså giga. Akseleratoren vart i 1970-åra ombygd og samankopla med akseleratoren SuperHILAC til ein tungione-akselerator og kalla Bevalac. Denne vart i 1982 nytta til å akselerere uranion til ein energi på 1 GeV per nukleon eller 238 GeV per ion, ein rekord ved akselerasjon av tunge ion. Bevatron/Bevalac vart nedlagd i 1993. 

Tungionekollisjonar ved høge energiar er sidan studerte ved akseleratorane AGS og RHIC ved Brookhaven National Laboratory og SPS og LHC ved CERN.

Kjelder
-------

* bevatron. (06.02.2010) I *Store norske leksikon*. Henta frå:

Bakgrunnsstoff
--------------

* History of the Bevatron Arkivert 2013-10-06 ved Wayback Machine.
* "The Bevatron" E.J. Lofgren historical retrospective account; excellent early pictures. Arkivert 2012-03-02 ved Wayback Machine.
* Pictures of the Bevatron
* Shutdown of the Bevatron Arkivert 2022-05-09 ved Wayback Machine.
* Bevatron Building Slated for Demolition
* Historic Atom Smasher Reduced to Rubble and Revelry

Koordinatar: 37°52′39″ N 122°15′3″ W﻿
Jacob Kjødes veg
Jacob Kjødes veg 15
**Jacob Kjødes veg** er ein veg på Paradis i Fana bydel i Bergen kommune. Han går sørover frå Statsminister Michelsens veg til Nordahl Griegs veg og er om lag 600 meter lang. 

Vegen er kalla opp etter skipsreiar Jacob Kjøde (1880-1946). Han var engasjert i kolgruvedrifta på Svalbard og skipsfarten til området. Namnet vart vedteke i 1947. 

I Jacob Kjødes veg 15 ligg Jacob Kjøde A/S Bygniningen som i 1939 fekk Houens fonds diplom for god arkitektur. Bygningen er teikna av Erlend Tryti.

Knutepunkt
----------

* Fv189 Statsminister Michelsens veg
* Avkjørsel Paradisalleen
* Sideveg vestover (90 m)
* Sideveg vestover (180 m)
	+ bro (17 m) over Paradisstranden
* Sideveg austover (90 m)
* Sideveg nordaustover (140 m)
* Nordahl Griegs veg

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Nasjonal vegdatabank Arkivert 2010-11-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Kart som viser reiseruta til Roggeveen-fartøya over Stillehavet
**Jacob Roggeveen** (januar 1659–februar 1729) var ein nederlandsk sjøfarar og oppdagar, fødd og død i Middelburg. Han leia ein ekspedisjon som oppdaga Påskeøya i 1722 og var innom Selskapsøyane og utforska Samoa.

Roggeveen var aktiv i Batavia i Nederlandsk Ostindia i to periodar, fyrst i 1680-åra og sidan som dommar i åra 1707-14. I mellomtida var han notar i heimbyen.

Inspirert av sin for lengst avdøde far, arbeidde Roggeveen ut ein plan for ein handels- og utforskningsekspedisjon til Stillehavet. Ekspedisjonen skulle leite etter det ukjende, og innbilte, Terra Australis, og søke etter ein vestleg sjøveg til krydderøyane. Med stønad frå Vestindisk kompani la han i 1721 ut frå øya Texel med skipa «Africaansche Galei», «Arend» og «Theinhoven».

Ekspedisjonen var innom Juan Fernández-øyane og kom 5. april 1722 til Rapa Nui, som vart kalla Påskeøya då dei oppdaga øya påskedagen. Der etter granska ekspedisjonen Tuamotuøyane og steig i land både på Apataki, Arutua, Tikei og Makatea. «Africaansche Galei» forliste ved Takapoto i Tuamotuøyane, der fem av mannskapet vart verande. Vraket vart ei kjelde til metall for polynesiarane. På Makatea opna ekspedisjonen eld mot folk på stranda, ibuarane svara med å drepe ti av mannskapet som gjekk i land. Etter å ha vore innom Selskapsøyane segla ekspedisjonen til Samoaøyane. Som dei fyrste europearane oppdaga dei øyane Ta'u, Olosega, Ofu, Tutuila, Rose, Swains og Upolu.

Frå øyane i Polynesia segla Roggeveen forbi Ny-Guinea til Batavia, dit han kom i 1722. Halve ekspedisjons-mannskapet hadde då døydd av skjørbuk. Ostindisk kompani konfiskerte der dei to gjenverande skipa og skulda Roggeveen for brot på handelsmonopolet.

Frå Batavia vart Roggeveen send tilbake til Nederland. Vel heime gjekk han til sak mot Ostindia-kompaniet og fekk til sist utbetalt erstatning for dei tap og utgifter ekspedisjonen hadde.

Ekspedisjonsloggen vart gitt ut på nederlandsk i 1838.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacob Roggeveen» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
| **Ceann Iar** |
| --- |
| Geografi |
| 

Ceann Iar is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°31′ N 7°39′ W﻿Koordinatar: 57°31′ N 7°39′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 1,54 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Cnoc Bharr (19 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Ceann Iar** (gælisk for «Vestneset») er ei øy i Monach Isles/Heisgeir, vest for North Uist i Ytre Hebridane i Skottland. Øya er langstrekt, om lag to kilometer lang.

Geografi
--------

Cnoc Bhàrr er det høgaste punktet på Monach Islands, berre 19 meter over havet. Ein kan sjå Siolaigh/Shillay i bakgrunnen
Ceann Iar er den nest største øya i Monach Islands og er landfast til Ceann Ear via Sibhinis. Det vert sagt at det var mogeleg å gå heile vegen til Baleshare og til North Uist, 8 km, ved lågvatn. På 1500-talet skal ei stor tidvassbølgje ha vaska denne vegen bort. Trass i namnet Ceann Iar er Shillay den vestlegaste øya i gruppa. 

Som dei andre øyane i gruppa er ho lågtliggande, sandete, forblåst og utsett for kraftig kysterosjon. Det er mogeleg at Ceann Iar, Sibhinis og Ceann Ear ein gong var ei enkelt øy og at dei har erodert så mykje at dei har delt seg. På austsida ligg Baile Beag, som var busetnaden på øya. Her ligg òg Cnoc Bhàrr på 19 meter over havet. 

Ruinar på Ceann Iar

Historie
--------

Øya har hatt sporadisk busetnad gjennom dei siste tusen åra, men hovudbusetnaden var på Ceann Ear. Ho vart busett på ny etter Highland clearances, men endeleg fråreist i 1942.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ceann Iar» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.
|  |
| --- |
| **Jaguar** |
| JaguarhannJaguarhann |
| JaguarhoeJaguarhoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av jaguar Utbreiinga av jaguar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Kattefamilien Felidae |
| **Slekt:** | Store kattedyr *Panthera* |
| **Art:** | **Jaguar** *P. onca* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Panthera onca***Linnaeus, 1758 |

**Jaguaren** (*Panthera onca*) er eit stort kattedyr som lever i heile Latin-Amerika. Han vert rekna som det amerikanske motstykket til leoparden, men er større og tyngre og manglar evna til å brøla.

Jaguar i Argentina. Foto: Lea Maimone

Ordet jaguar kjem frå tupi-guarani *jaguara*, eit namn som opphavleg blei brukt om alle store rovpattedyr.

Skildring
---------

Jaguaren liknar ein leopard, men er større og tyngre. Han er som regel gulbrun med svarte flekkar, er 110-190 cm lang og veg frå 55 til 120 kg. Heilt svarte jaguarar (pantrar finst òg.

Levevis
-------

Jaguaren trivst best i tett vegetasjon med lett tilgang til vatn, men ein kan treffa på han i dei fleste biotopar i det store utbreiingsområdet, som går frå Mexico i nord til Patagonia i sør.

Kosthaldet til jaguaren består hovudsakleg av store til mellomstore pattedyr, fuglar og krypdyr. Han er òg flink til å fanga fisk. Jaguarar lever og jaktar åleine, og trass i at dei er dyktige klatrarar, fangar dei helst byttet sitt på bakken.

Jaguarar søker berre selskapet til artsfrendar i paringstida. Kvar ho føder mellom to og fire ungar, som veg opp mot ein kilo ved fødselen. Dei heldt seg med mora til dei vert kjønnsmogne i toårsalderen.

Kjelder
-------

1. ↑  «jaguar, n.», *OED Online*, Oxford University Press, June 2016

* *Verdens dyr*, Cappelen 1985
* *Vår forunderlige verden*, Skandinavisk Presse AS 1990
* Engelsk wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) *jaguar* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *jaguar* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (en) *jaguar* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *jaguar* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *jaguar* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Panthera onca* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Panthera onca* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Panthera onca* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
**Jafet Isaksson Lindeberg** (12. september 1873–5. november 1962) var ein norsk-amerikansk gullgravar frå garden Bankenes i Kvænangen. I 1898 fann han gull i Alaska og var ein av grunnleggjarane av byen Nome. Lindeberg var ei tid rekna som den rikaste nordmannen i Nord-Amerika.

Liv og virke
------------

I februar 1898 reiste Lindeberg med båten «Manitoba» frå Alta til New York. Herfrå la han ut på ei reise til Alaska. På Sewardhalvøya ved Beringsundet trefte han svenskane Erik Lindblom og John Brynteson. Dei tre karane danna gruveselskapet Pioneer Mining Co. som den 20. august 1898 fann mykje gull i sanden ved Anvil Creek. Her grunnla dei gullgravarbyen Nome i Alaska.

Ryktet om gullfunnet til «The Three Lucky Swedes» spreidde seg som eld i turt gras. Året etter strøymde tusenvis av menn til Nome i eit gullrush tilsvarande det i Klondike.

Lindeberg vart rik. Men då det oppstod mafiaverksemd i området, vart det gjort alvorlege forsøk på å røve frå han eigedommane hans. Med rikelege pengemidlar til å velje ein framifrå sakførar, fekk Lindeberg felta tilbake gjennom høgsterett. Advokaten skal ha fått to bøtter gull i honorar.

Børskrakket i 1929 påførte Lindeberg store økonomiske tap.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957.
*Sjå òg* jagarfly *og* jakthund *som og kan kallast «jagar»*
Jagar frå den russiske Udaloj-klassa.
Ein **jagar** er eit hurtiggåande krigsskip av middels storleik (1 000–6 000 tonn, 35–40 knops fart), væpna med torpedoar, antiubåtvåpen og eventuelt rakettar.

Jagarar kom til i 1880-åra, då krigsskip var dampdrivne og med stålskrog. Dei skulle skjerme slagskipa frå torpedobåtar. Kort etter vart dei sjølve utrusta med torpedoar og jakta slagskip langt frå kysten, utanfor rekkevidda til dei små torpedobåtene. Då undervassbåtane vart dei primære torpedoberarane i den fyrste verdskrigen endra jagarane arbeidsoppgåver og vart undervassbåtjegarar.

Jagarar er større enn fregattar og mindre enn kryssarar, men definisjonen på en jagar kjem typisk an på eit skjønn eller ein politisk definisjon. Typisk vil jagarar vere 120 til 170 meter lange, ha tonnasjar på 3 000 til 10 000 tonn og besetning på 250 til 400 mann. Grunna auka automatisering vil eldre fregattar kunne ha større besetning enn moderne jagarar.

Kjelder
-------

* Rodholm, K: *Scandinavian Navies/Nordiske flåder*, 1995, Rodholm Publishing, ISBN 87-997171-1-5
* *The New Encyclopædia Britannica*, 2003, Encyclopædia Britannica Inc. ISBN 0-85229-961-3
* *Brockhaus Die Enzyklopädie*, 1999, Brockhaus Leipzig-Mannheim, ISBN 3-7653-3100-7


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* KulturNav
* NDL

 |
| Saint-Germain-en-Laye |
| --- |
| Château de Saint-Germain-en-Laye i sentrum av byen Château de Saint-Germain-en-Laye i sentrum av byen |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Saint-Germain-en-Laye** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Île-de-France  Yvelines |
| Grunnlagd | 1020 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  48,27 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 41 100   851/km² |
| Koordinatar | 48°54′″N 02°05′″E﻿Koordinatar: 48°54′″N 02°05′″E﻿ |
| Høgd over havet | 78 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 78100 |
| **Heimeside:** www.ville-st-germain-en-laye.fr |

**Saint-Germain-en-Laye** er ein kommune i dei vestlege forstadane til Paris i Frankrike, men har status som by. Han ligg 19,1 km frå sentrum av Paris, og er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Yvelines.

Fordi han inneheld Saint-Germain-en-Laye-skogen, ein nasjonalskog, dekkjer han om lag 48 km², og er dermed den største kommunen i Yvelines.

Historie
--------

Saint-Germain-en-Laye vart grunnlagd i 1020 då Kong Robert II av Frankrike (*regjerte 996-1031*) grunnla eit nonnekloster ved sida av kyrkja av Saint-Germain. 

Fram til den franske revolusjonen i 1789 hadde byen vore ein kongeleg by og Château de Saint-Germain var residens for fleire franske monarkar. Det gamle slottet vart bygd i 1348 av Kong Karl V på grunnmuren til eit gamal slott (*château-fort*) frå 1238. I 1862 oppretta Napoleon III *Musée des Antiquités Nationales* i det tidlegare kongelege slottet. Museumet har utstillingar frå steinalderen til den keltiske perioden. «Dame de Brassempouy» laga av støttanna til ein mammut for rundt 23 000 år sidan er den mest kjende gjenstanden i museumet. 

Louis XIV var fødd i slottet. Louis XIV gav slottet til Kong James II då han reiste i eksil frå England etter den ærerike revolusjonen i 1688. Kong James budde i slottet i 13 år, og dotter hans Marie-Louise Stuart vart fødd her i 1692. Kong James Stuart er gravlagd ved kyrkja i Saint-Germain.

Saint-Germain-en-Laye er kjend for den 2,4 km lang steinterrasen bygd av André Le Nôtre frå 1669 til 1673. Terrasen gjev utsyn over dalen og Seinen, og Paris i horisonten. 

Under den franske revolusjonen vart namnet på byen mellombels endra til Montagne-du-Bon-Air.

Under okkupasjonen frå 1940 til 1944 var byen hovudkvarter for den tyske hæren.

Kyrkja i Saint-Germain.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historie og bilete frå Saint-Germain-en-Laye

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
| Saint-Brieuc |
| --- |
| Cathédrale de Saint-Brieuc Cathédrale de Saint-Brieuc |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Saint-Brieuc** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Bretagne  Côtes-d'Armor |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  21,88 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 46 087   2 106/km² |
| Koordinatar | 48°31′″N 02°46′″W﻿Koordinatar: 48°31′″N 02°46′″W﻿ |
| Høgd over havet | 99 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 22000 |
| **Heimeside:** www.mairie-saint-brieuc.fr |

**Saint-Brieuc** (bretonsk: *Sant-Brieg*) er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *préfecture* (administrasjonsstad) i departementet Côtes-d'Armor i regionen Bretagne og har om lag 45 000 innbyggjarar, som vert kalla *briochins* eller *briochains*. Saint-Brieuc er kalla opp etter ein walisisk munk, St. Briocus, som kristna området på 500-talet og oppretta eit bedekammer her.

Geografi
--------

Byen ligg ved Den engelske kanalen i Saint-Brieuc-bukta. To elvar renn gjennom Saint-Brieuc: Goued/Gouët og Gouedig/Gouëdic.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Saint-Brieuc**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Suzhou** (kinesisk skrift 宿州;, pinyin *Sùzhōu*) er eit byprefektur nordaust i provinsen Anhui i Kina, og grensar mot provinsane Jiangsu i nord og aust og Henan i vest. Prefekturet har eit areal på 1 686 km² og 5 161 423 innbyggjarar (2001). Byprefekturet Suzhou består av eitt distrikt og fire fylke.

### Samferdsle

Snøggtoget Beijing-Shanghai har stoppestad i byen Suzhou. Byen Suzhou er også stoppestad på jarnbanelina Jinghubana. Denne jarnvegen strekker seg frå Beijing til Shanghai via mellom anna Tianjin, Jinan, Nanjing og Suzhou i Jiangsu.

Kinas riksveg 206 går frå kystbyen Yantai til kystbyen Shantou i provinsen Guangdong. Han går gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og endar i Guangdong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Suzhou i Anhui» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Suzhou, Anhui» frå Wikipedia på engelsk, den 6. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Suzhou i Anhui**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Svalbard radio** (LGS) er ein norsk kystradiostasjon som ligg i Longyearbyen. 
Spitsbergen radio/LFG var den fyrste radiostasjonen i arktisk område da han blei starta 22. november 1911. Dette var før Svalbardtraktaten, og stasjonen blei lagt på norsk okkupert territorium i Green Harbour i Grønfjorden.

Etter Svalbard kom under norsk herredøme i 1925, blei namnet endra til Svalbard radio/LGS og etter kvart flytta til Skjeringa i Longyearbyen. Den lange vinteren utan båtkommunikasjon var hovudmotivet for å opprette trådlaus forbinding med fastlandet. Stasjonen var den fyrste i arktisk område og dekte det meste av Ishavet. Han blei eit knutepunkt for kommunikasjon frå dei arktiske områda til resten av verda. Gruvedrifta var ansvarleg for ni av ti telegram fyrste vinter. Snart blei Spitsbergen radio au til stor nytte for fangstflåten som kvar sesong var i havområda rundt Svalbard. 

Bjørnøy radio/LJB blei starta i 1919. Frå 1996 er han fjernstyrt frå Bodø radio. Isfjord radio/LML blei sett i gang i 1933 på Kapp Linné og på Hopen blei Hopen radio/LMR grunnlagt like etter andre verdskrigen. Au i Ny-Ålesund var det ei tid kystradio: Ny-Ålesund radio/LJN. I tillegg hadde dei sovjetrussiske gruvebyane radiostasjonar: Barentsburg radio/UKS2, Pyramiden, Grumant og Coles Bay, med russiske kallesignal.

Svalbard radio blei flytt frå Skjeringa 1976 da nye Svalbard lufthamn blei bygd. Samtidig blei Isfjord radio fjernstyrt, au frå lufthamna. Sidan 1976 har difor kystradiotenesta blitt utført i kombinasjon med AFIS-tenesten ved Svalbard lufthamn (Longyear Information) av personell rekruttert frå både Luftfartsverket og Telenor.

Kjelde
------

* Svalbard radio Arkivert 2005-09-09 ved Wayback Machine.
**Joralf Gjerstad** (11. april 1926–18. juni 2021) var ein healer som det vart hevda var synsk og hadde «varme hender». Gjerstad var frå Snåsa i Nord-Trøndelag. Han var kjend som «**Snåsamannen**», eller lokalt som «Snåsakaill'n».

Liv og virke
------------

Gjerstad vart fødd inn i enkle kår og fekk berre fem års skulegang. Han har sidan arbeidd i landbruket og 16 år som kyrkjetenar i Den norske kyrkja. Gjerstad har fortald at han alt som barn skjønte at han hadde evner utanom det vanlege. Han hevda at evna til å vere synsk låg i slekta hans og denne evna til å sjå var sterk hjå han sjølv. I tillegg meinte han å kunne kurere folk. Han fortalde vidare at han lenge prøvde å skyve vekk evnene, som tidvis var tunge å leve med. Men som 21 år gammal soldat i Tysklandsbrigaden vart han spådd av ei eldre kvinne han tilfeldig møtte at han ville verte kjend over heile Noreg gjennom å hjelpe folk.[*daud lenkje*] Sidan behandla han tusenvis av menneske gratis gjennom femti år – og han skal ha lækt mange av dei med dei varme hendene sine og gjennom at han skal vere diagnostiserande synsk.

### Heider

Joralf Gjerstad fekk Kongens fortenestmedalje i sølv i 2001. Hausten 2006 sende NRK ein eigenprodusent dokumentarfilm om han med tittelen *Kjenner du varmen?*.[*daud lenkje*]

Hausten 2008 gav Ingar Sletten Kolloen ut biografien *Snåsamannen*. Boka vart ein bestseljar etter få veker.[*daud lenkje*]

### Kritikk

Verksemda til Gjerstad har vorte kritisert, mellom anna av legar. Medisinprofessoren Tor K. Larsen skreiv til dømes i eit avisinnleg at Joralf Gjerstad «har lurt tusenvis avnordmenn trill rundt», sjølv om han «visstnok ikkje [har] skodd seg økonomisk på kvakksalveriet sitt». Larsen meintee også at «det at Snåsamannen ikkje vil la seg teste er truleg eit uttrykk for at han er klar over at han driv med humbug».

Kjelder
-------

1. ↑  «De varme hendene» av Silje Kathrine Sviggum på Dagbladet.no (17. november 2008).
2. ↑  Eit dokumentarprogram om han som vart send på NRK 09.10.2006, jf. «Snåsakaill'n får hundrevis av brev» av Torill Aamodt hjå NRK Trøndelag (12. oktober 2006).
3. ↑  «Kongens heder for Joralfs varme hender» av Ole Bjørner Loe Welde på Dagbladet.no (23. januar 2002).
4. ↑  «Håndspåleggeren» på NRK.no (9. oktober 2006).
5. ↑  «Spår han riktig salgstall også?» av Marie L. Kleve på Dagbladet.no (6. november 2008).
6. ↑  «Snåsalureri» av Tor K. Larsen i *Dagbladet* (5. januar 2009).

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Joralf Gjerstad**

* «Trollmannen fra Snåsa Arkivert 13. januar 2009 ved Wayback Machine.» av Odd Ragnar Myhr hjå *Byavisa Trondheim* (19. februar 2008).
* «Snåsamannen i 50 000» av Kaja Korsvold på Aftenposten.no (18. november 2008).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
| Marmande |
| --- |
| Gate i Marmande Gate i Marmande |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Nouvelle-Aquitaine Lot-et-Garonne |
| Grunnlagd | Rundt 1195 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  132 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 18 882   132/km² |
| Koordinatar | 44°30′″N 00°10′″E﻿Koordinatar: 44°30′″N 00°10′″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 47200 |
| **Heimeside:** www.mairie-marmande.fr |

**Marmande** (oksitansk *Marmanda*) er ein by og kommune sørvest i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Lot-et-Garonne i regionen Nouvelle-Aquitaine og har om lag 25 000 innbyggjarar. 

Byen er kjend for dyrking av tomater, og ein tomatfestival vert halde her kvart år i juli.

Geografi
--------

Marmande ligg om lag 50 km nordvest for Agen langs jernbanen frå Bordeaux til Sète. Byen ligg der elva Trec renn i hop med Garonne, ved den høgre breidda til sistnemnde.

Historie
--------

Marmande var ein *bastide* (festningsby) grunnlagd rundt 1195 av Rikard Løvehjarte over ein eldre by. Han gav byen mykje sjølvstyre. Sidan byen ligg ved breidda av Garonne kunne ein krevje inn skattar frå forbipasserande. Han kom snart inn under grevane av Toulouse, og vart tre gonger omleira og erobra under Albigenesarkrosstoget. Då Amaury de Montfort erobra byen i 1219 massakrerte han alle innbyggjarane. Byen vart ein del av Frankriket under Louis IX. Andre viktige historiske hendingar for byen er ein kort okkupasjon av engelskmenna i 1447, ei mislykka omleiring av Henrik IV i 1577 og motstanden han gjorde mot ein divisjon av Wellington sin hær i 1814.

Kjelder
-------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |