recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 13°34′N 44°01′E﻿

**Taiz** (arabisk تعز, *Ta'izz*) er eit guvernement i Jemen. Det administrative senteret er Taiz, som er den tredje største byen i landet. Andre store byar i regionen er Al Sawa, Juha og den kjende kaffi-hamnebyen Mokka. Guvernementet har like under 3 millionar innbyggjarar. Taiz by er eit stort senter for islamsk lære i Jemen og var hovudstaden i landet frå 1948 til 1962. Han er ikkje like gammal som dei nærliggande byane Ibb og Jibla. I dag er han det viktigaste handelssenteret i Jemen fordi han ligg nærmast dei rikaste jordbruksområda i landet og ligg nær hamnebyen Mokha. Han har òg ei internasjonal lufthamn, Taiz internasjonale lufthamn, med fleire ruter innan Jemen og til nabolanda.

Geografi
--------

For å ha eit så pass lite areal, har Taiz guvernement ein særs variert geografi. Den vestlege halvdelen av guvernementet er ein del av kystsletta Tihamah og er særs varm og fuktig med særs lite nedbør. Den austlege halvdelen er fjelldominert med fleire toppar over 3000 meter, som Jebel Saber, nær Taiz by. Desse fjella fangar fukta i dei øvre luftlaga mellom april og oktober, slik at nedbørsmengdene aukar frå 200 mm i forberga til meir enn 1000 mm nær Jebel Saber. Temperaturane i høglandet er høge på dagtid, men i dei høgaste områda kan temperaturen falle til ned mot -5 °C om natta.

Økonomi
-------

Jordbruket reflekterer den geografiske variasjonen. I Tihamah-området er det berre jordbruk basert på kunstig vatning med bomull, durra og sesam som dei viktigaste avlingane. I innlandet finn ein òg desse avlingane, men òg mange andre som veks i regnet, som mango, papaya og banan i forberga og høgare oppe kaffi og khat. Sjølv om det ikkje er lov med vin i Jemen, på grunn av alkoholinnhaldet, vert det likevel dyrka druer for å produsere rosiner i somme område.

Distrikt
--------

* Al Mukha-distriktet
* Al Ma'afer-distriktet
* Al Mawasit-distriktet
* Al Misrakh-distriktet
* Al Mudhaffar-distriktet
* Al Qahirah-distriktet
* Al Wazi'iyah-distriktet
* As Silw-distriktet
* Ash Shamayatayn-distriktet
* At Ta'iziyah-distriktet
* Dhubab-distriktet
* Dimnat Khadir-distriktet
* Hayfan-distriktet
* Jabal Habashy-distriktet
* Maqbanah-distriktet
* Mashra'a Wa Hadnan-distriktet
* Mawiyah-distriktet
* Mawza-distriktet
* Sabir Al Mawadim-distriktet
* Salh-distriktet
* Sama-distriktet
* Shara'b Ar Rawnah-distriktet
* Shara'b As Salam-distriktet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Taiz Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Statistical Yearbook 2011». Central Statistical Organisation. Arkivert frå originalen 9. oktober 2012. Henta 28. mai 2016.

| * v
* d
* e
Guvernement i Jemen |
| --- |
| Abyan**·** Aden**·** Al Mahrah**·** Hadramaut**·** Lahij**·** Shabwah**·** Ad Dali'**·** 'Amran**·** Al Bayda**·** Al Hudaydah**·** Al Jawf**·** Al Mahwit**·** Amanat Al Asimah**·** Dhamar **·** Hajjah**·** Ibb**·** Ma'rib**·** Raymah**·** Saada**·** Sana'a**·** Taiz**·** Sokotra |  |
Rinnan var kaptein på MS «Tampa». Her er skipet i hamn i Papeete i Fransk Polynesia
**Arne-Frode Rinnan** (fødd 11. november 1940) er ein norsk kaptein. Han er kjend som kaptein på det norske skipet MS «Tampa», eigd av reiarlaget Wilh. Wilhelmsen. 21. august 2001 redda skipet hans 438 flyktningar, primært afghanarar, frå ein søkkande båt ca. 75 nautiske mil nord for Christmasøya. Det etterfølgjande forsøket på å setja av dei skipbrotne i Australia skapte internasjonal debatt. «Tampa» vart borda av den australske marinen og Rinnan mottok truslar frå australske styresmakter. 

For handlemåten og dei faste prinsippa sine fekk han fleire nasjonale og internasjonale heidersprisar. I 2001 vart Rinnan utnemnd til riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske Fortenesteordenen. Den britiske avisa *Lloyds' List* og Nautical Institute utnemnde Rinnan til «årets kaptein», og VG kåra han til Årets navn. I 2002 vart kapteinen, saman med mannskapet og reiarlaget Wilh. Wilhelmsen, heidra med Nansenprisen av SNs høgkommissær for flyktningar. I april same år vart Rinnan og den øvrige besetninga på MS «Tampa» heidra med den norske Medaljen for redningsdåd til sjøs.

Arne Rinnan pensjonerte seg seint i 2001 og bur saman med familien sin på Kongsberg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Rinnan» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juli 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Norges statskalender 2009*.
2. ↑  «Årets kaptein - Innenriks - Dagbladet.no». *www.dagbladet.no*. Henta 21. februar 2016.
3. ↑  Anonym (udatert). «Årets navn 2011». *VG Nett* (på norsk bokmål). VG. Henta 20. desember 2020. «Liste med tidligere vinnere i en artikkel med forslag til 2011 vinner»
4. ↑  *Norges statskalender 2008*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| Torpoint  |
| --- |
| kornisk | Penntorr |
| Torpoint krigsminnesmerkeTorpoint krigsminnesmerke Torpoint krigsminnesmerke |
| Plassering |
| 

Torpoint is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cornwall |
| Distrikt | Cornwall |
| Grunnlagd | 1774 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 8 457 |
| Koordinatar |  50°23′″N 4°12′″W﻿Koordinatar: 50°23′″N 4°12′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PL11 |
| Telefon-retningsnummer | 01752 |
| **Nettstad:** www.torpointtowncouncil.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Torpoint**
 |

**Torpoint** (kornisk **Penntorr**) er ein by i Cornwall i England. Han ligg på den andre sida av Hamoaze i tilhøve til Plymouth. 

Namna til byen kjem frå *Tek Point* («Tjæreodden»), eit namn som vart gjeve til området fordi ein dreiv med tjæring av skip der. Det vart bygd ei primitiv form for tørrdokk, der skip vart segla inn ved høgvatn slik at dei la seg over på sida og kunne tjærast ved lågvatn. Sjølve byen vart grunnlagt av sir Richard Carew-Pole på 1700-talet. Han voks som ei følgje av at arbeidarar ved verftet i Devonport busette seg der, og mengda innbyggjarar auka endå meir då Royal Navy opna treningsbasen HMS Raleigh på vestsida av byen. 

Torpoint er forbunde med Plymouth og Devonpoint med tre ferjer. Dei trekkjer seg sjølv over ved hjelp av lenkjer. Lenkjene blir søkkt under overflata mellom turar, slik at annan skipstrafikk kjem gjennom sundet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Torpoint» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Arne Løchen** (20. november 1850–22. august 1930) var ein norsk filosof og litteraturhistorikar frå Vang på Hedmark. Tvillingbroren Einar Løchen var høgsterettsjustitiarius.

Løchen byrja studere filosofi under Vilhelm Lyng på universitetet i Kristiania. I 1877 reiste han til Paris for å høyre førelesingar av Hippolyte Taine. Same året fekk han Kronprinsens gullmedalje for avhandlinga «Sprogets væsen og oprindelse». År 1886 tok han doktorgraden i filosofi med *Om J. Stuart Mills logik. En kritisk studie* (1885).

Løchen var professor i filosofi ved universitet frå 1900 til 1921. Åra 1912-21 var han også medstyrar ved Psykologisk institutt. Han meinte at «kvar einskild filos[ofi] speglar av personlegdomen til filosofen.» Av den grunn vert psykologi ei viktig vitskaps-grein til filosofien. Hans mest kjende psykologiske skrift er *Fantasien* frå 1917.

Løchen hadde stor interesse for litteraturhistorie og gav i 1898-1900 ut tobandsverket *J.S. Welhaven*. I 1913 kom essaysamlinga *Digtning og videnskap*.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Dakkhini** (hindi: दक्खिनी *dakkʰinī*), også kjend som **dakhini** eller **deccani** (urdu: دکنی), er ein dialekt av urdu, evt. ein dialekt av hindi, snakka i Deccan-området i det sørlege India, særleg i byen Hyderabad, i delstaten Andhra Pradesh. Det finst ein rik skriftleg tradisjon på dialekten, som har vorte svekka den siste generasjonen.

Namnet på dialekten kjem frå sanskrit *dakshin*, «sør», og han blir snakka i Deccan-området i India. På same måten som urdu vart utvikla i Delhi, vart dakkhini utvikla i det sørlege India som eit resultat av ei blanding av fleire ulike indiske og nokre persisk-baserte språk.

Dakkhini er lingua franca for muslimane i Sør-India, særleg dei som lever i området rundt og sør for Hyderabad og i delstaten Karnataka. Dakkhini blir snakka i eit stort områda sør for Hyderabad, og det er dialektskilnader også innanfor dahhkini-området. Dakkhinitalarane skriv urdu, heller enn å skriftfeste sitt eige talespråk.

Kjelder
-------

* «Dakhani language» på Engelsk Wikipedia
**Arne Morten Granlien** (fødd 6. april 1955) er ein tidlegare norsk kombinertløpar fødd på Lillehammer, som vann bronsemedaljen i øvinga under noregsmeisterskapane 1978-80. Alle tre meisterskapane vart han slått av noregsmeisteren Tom Sandberg og sølvvinnaren Hallstein Bøgseth. Granlien er busett i Vestre Gausdal og representerte Vestre Gausdal Idrettslag.

Granlien kom på 10. plass i kombinert i VM på ski i 1978. Han deltok under vinter-OL for Noreg i 1980 i Lake Placid, men utan å fullføre kombinertrennet.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1977: Nr 12 i Holmenkollen
* 1978: Nr 10 i verdsmeisterskapen i Lahti, og nr 8 i Holmenkollen
* 1979: Nr 8 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1976: Nr 7 på Fåvang
* Ski-NM 1977: Nr 5 på Vang
* Ski-NM 1978: Bronsemedalje på Konnerud
* Ski-NM 1979: Bronsemedalje i Steinkjer
* Ski-NM 1980: Bronsemedalje i Asker

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* Sports123.com - resultatliste Nordisk kombinasjon, VM på ski 1978
* (en) Arne Morten Granlien – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.
**Conchobar mac Nessa** eller **Conor mac Nessa** var ein segngjeten irsk konge, som er mykje omtala i Ulster-segnkrinsen. 

Conchobar var son av Fachtna, kongen i Ulster, og Nessa, dotter av Echid med den gule hælen. Fachtna var son av Ross den raude og Maga, som òg var bestemor av Cúchulainn. Då Fachtna døydde, vart Ulster styrd av halvbroren Fergus mac Roch, so lenge Conchobar var liten. Fergus ville gjerne ha Nessa til kone, men som vilkår bad Nessa han la Conchobar rå for riket eit år. Fergus gjekk inn på dette, og Conchobar vart konge. I denne tida rådde han så godt og dømde så vist at folket i Ulster ville ha han som konge for seg, og Fergus let han ha kongestolen.

Helten Cúchulainn var i teneste hjå Conchobar, og mykje av segnene om kongen er òg knytt til helten. Conchobar er mest framståande i segna om Deirdre og Usna-sønene. Her vert det fortald korleis kongen bela til Deirdre, og korleis ho vart hugteken av Naise, son av Usna. Forteljinga ber bod om at kongen på denne tida var noko gamalvoren, og korleis han jaga Usna-sønene ut av landet av di dei ville berge Deidre frå kongen. Forteljinga minnar i mangt om Tristan og Isolde. 

Namnet til Conchobar lever att i fylket Connaught i Irland.
**Tajo** (spansk) eller **Tejo** (portugisisk, latinsk *Tagus*, gresk *Tàghos*) er den lengste elva på Den iberiske halvøya. Ho har ei lengd på 1038 km, der 716 er i Spania, 47 km dannar grensa mellom Spania og Portugal og dei gjenverande 275 km er i Portugal, der ho munnar ut i Atlanterhavet ved Lisboa. Ho drenerer eit område på 80 100 km² (det nest største nedslagsfeltet på Den iberiske halvøya etter Douro). Ho renn gjennom tronge dalar det meste av lengda si, men etter Almourol renn ho ut i ein langt breiare dal som er utsett for flaum. I dag regulerer Alcantarademningen store delar av elva.

Kjelda til Tajo ligg i Fuente de García i Albarracínfjella. Alle dei store sideelvane hennar kjem frå høgre (nord). Dei største byane langs Tajo er Aranjuez, Toledo og Talavera de la Reina i Spania, og Abrantes, Santarém, Almada og Lisboa i Portugal.

Elvefaret
---------

Den første viktigare landsbyen langs Tajo er Sacedón. Nedanfor Aranjuez mottar ho dei to elvane Henares og Tajuña. Nedanfor Toledo tar ho imot Gundarram. Før Talavera de la Reina renn Alberche ut i Tajo. Ved Valdeverdeja ligg starten av det lange øvre reservoaret, kalla *Embalse de Valdecañas*, og lenger nede det nedre reservoaret *Embalse de Alcántara*. Her munnar Tiétar ut i det øvre reservoaret og Alagón ut i det nedre.

Etter at Tajo renn i Portugal renn ho forbi Vila Velha de Ródão, Abrantes, Constância, Entroncamento, Santarém og Vila Franca de Xira ved starten på eit langt og smalt estuar. Her finn ein den største brua over elva, Vasco da Gama-brua (i Lisboa) med ei lengd på totalt 17,2 km. Dette er òg den lengste brua i Europa. Peppervraket er namnet på eit skipsvrak som låg ved og vart grave ut ved munningen av Tajo mellom 1996 og 2001.

Dei portugisiske regionane Alentejo og Ribatejo har fått namna sine frå elva. Alentejo kjem av *Além-Tejo* («bortanfor Tejo») og Ribatejo kjem frå *Arriba-Tejo* («ved breidda av Tejo»).

Galleri
-------

* Alcantara-brua (lyst opp i natta)Alcantara-brua (lyst opp i natta)
* Tajo i Toledo i SpaniaTajo i Toledo i Spania
* Puente de San Martín i Toledo i SpnaiaPuente de San Martín i Toledo i Spnaia
* Hamna i Lisboa ved TejoHamna i Lisboa ved Tejo

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tagus» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2008.*

Koordinatar: 40°19′11″N 1°41′51″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
**Taisija Filippovna Tsjentsjik** (30. januar 1936–19. november 2013) var ein høgdehoppar frå Pryluky i Ukraina som tevla for Sovjetunionen. Ho vart europameister i høgdehopp i 1966 og tok OL-bronse i same øvinga i 1964.

Aktiv
-----

Tsjentsjik vart sovjetmeister i høgdehopp i 1957, 1958 og 1959. Under europameisterskapen 1958 i Stockholm vann ho sølvmedaljen med 1,70 meter, sju centimeter bak den suverene Iolanda Balaș frå Romania. I 1959 sette Tsjentsjik ny personleg rekord med 1,78 meter. Ho vart nummer fem i høgdetevlinga under sommarleikane i Roma med 1,68 meter. 

I 1962 enda ho på sjetteplassen i europameisterskapen 1962 i Beograd med 1,64 meter. Året etter vann høgdehopptevlinga i universiaden i Porto Alegre med 1,72 meter. Under dei olympiske leikane 1964 i Tokyo tangerte ho sin personlege rekord på 1,78 meter og vann OL-bronsen, der Iolanda Balaș for fjerde gong på rad vann ein suveren siger i dei store meisterskapane. Same sesongen vart ho sovjetisk meister i øvinga for fjerde og siste gong. 

Høgdepunktet for høgdehopparen Tsjentsjik kom i europameisterskapen 1966 i Budapest, der Balaș ikkje stilte til start. Tsjentsjik vann med 1,75 meter, medan landslagskollega Ljudmila Komleva tok sølv med 1,73 m. I 1967 vart Tsjentsjik europeisk innandørmeister i Sofia ved å gå over 1,76 meter.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Таисия Филипповна Ченчик

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Taissija Filippowna Tschentschik» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Dalarna sitt våpen
Kart over Dalarna
**Dalarna** er eit landskap nordvest i landsdelen Svealand i Sverige. Landskapet dekkjer det same området som Dalarnas län med nokre unnatak. Sokna Idre og Serna nord i landskapet høyrde til Noreg og var rekna som ein del av Østerdalen før Torstensonkrigen. I laupet av krigen vart sokna hærtekne av dalakarar og vart med Freden i Brömsebro i 1645 ein lut av Dalarna.

Administrasjon
--------------

Lik dei andre svenske landskapa er ikkje landskapet Dalarna ei eiga administrativ eining. Landskapet utgjorde hovuddelen av det som i 1647 vart oppretta som *Kopparbergs län*. I 1998 bytte det namn till *Dalarnas län*. Grunnen til namnebytet var at skilnaden mellom landskap og län var ganske liten (landskapet 29 086 km² mot lenets 28 193 km²) og at det oppstod ei misoppfatning av at byen Kopparberg i Örebro län skulle ha gitt namn til lenet. Namnet Kopparbergs län kom i røynda av *Stora Kopparberg,* eit anna namn på Falu koppargruva. Dei største avvika mellom landskap og län er at nordre delen av Orsa finnmark høyrer til Gävleborgs län og at søre delen av Äppelbo finnmark høyrer til Värmlands län.

Historie
--------

Dalarnas eldste segl, frå 1435.
Den eldste omtalen av Dalarna er frå *Sverresoga* der landskapet vert kalla Järnbäraland, og blir omtalt som eit heidensk land, høyrande under sveakongen sidan 1177. På 1500-talet flykta Gustav Vasa til Dalarna frå Christian II.

Kulturhistorisk inndeling
-------------------------

Tradisjonelt og kulturhistorisk blir Dalarna delt inn i:

* Särna-Idre
* Övre Dalarna
* Dalabergslagen

Større byar
-----------

* Avesta
* Borlänge
* Falun
* Ludvika
* Mora

Kjende personar frå Dalarna
---------------------------

* Jussi Björling, operasongar
* Nils Karlsson, («Mora-Nisse»), langrennsløpar
* Björn Skifs, songar og skodespelar
* Gunde Svan, langrennsløpar
* Anders Zorn, kunstnar

| * v
* d
* e
Landskap i Sverige |
| --- |
| Götaland | Blekinge • Bohuslän • Dalsland • Gotland • Halland • Skåne • Småland • Västergötland • Öland • Östergötland |  |
| Svealand | Dalarna • Närke • Södermanland • Uppland • Värmland • Västmanland |
| Norrland | Gästrikland • Hälsingland • Härjedalen • Jämtland • Lappland • Medelpad • Norrbotten • Västerbotten • Ångermanland |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Arne Paasche Aasen** (18. juni 1901–1. november 1978) var ein norsk forfattar og lyrikar. 
Han er òg kjend under pseudonymet **Dorian Red**, og han gav ut fleire dikt under dette namnet i *Arbeiderbladet* i åra før og etter den andre verdskrigen.

Aasen var son av Augusta Aasen (fødd Paasche) og Edolf Aasen. Han var fødd i Steinkjer, men voks opp i Oslo. Gjennom fleire år var han aktiv i Oslo Arbeidersamfunn og Arbeidarpartiet. Saman med komponisten Jolly Kramer-Johansen var han opphavsmann til fleire kjende arbeidarsongar, som «Frihetens forpost» og «Vi bygger landet». Det kanskje best kjende diktet hans er «De nære ting», som er tonesett og framført som vise av Kurt Foss og Reidar Bøe. Ein annan kjend tekst er «Blåveispiken» («Jeg går og rusler på Ringerike»), som også er tonesett, og som Kurt Foss og Reidar hadde en stor slager med. Han skreiv også dei norske tekstane til «White Christmas» («Min barndoms jul»), «Edelweiss» og «My Favorite Things» («Sånt liker jeg best»).

Frå 70-årsdagen sin i 1971 mottok Paasche Aasen æresgasje av Arbeiderpartiet, LO og Tiden Norsk Forlag.

Bibliografi
-----------

* *Sigd og hammer* (1921)
* *Høstens have* (1923)
* *Plog og penn* (1930)
* *Verden vårt hjem* (1931)
* *Nakne livet* (1935)
* *Blomster og brød* (1937)
* *Pytt i panne* (som Dorian Red, 1937)
* *Herrefolk og andre fe* (som Dorian Red, 1945, samling av dikt publisert i Sverige under krigen)
* *Gudskjelov-kvelden* (som Dorian Red, 1948)
* *Bak hvert vindu* (1950)
* *De vandrer under stjerner* (1959)
* *Lengselens gate* (1967)
* *Det går så god en veg* (1974)
* *Prosa i utvalg* ved Martin Nag (1978)

Kjelder
-------

1. 1 2  Trond Henriksen, «Arne Paasche Aasen», *Norsk Biografisk Leksikon*.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Paasche Aasen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* De nære ting Arkivert 2008-05-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Arne Olai Martinusson Korsbrekke**, (15. desember 1877–1965) var ein vegingeniør og vegdirektør i Noreg 1945-48.

Korsbrekke var frå Hellesylt i Sunnylven på Sunnmøre, der faren var landhandlar. Han studerte ved Trondhjems tekniske Læreanstalt, det seinare NTH, og tok eksamen der i 1901. Korsbrekke vart omgåande tilsett i vegvesenet, og hadde i åra fram til 1904 oppdrag i fylka Troms, Oppland, Vestfold, Østfold, Sør-Trøndelag. I 1904 fekk han fast stilling i Sør-Trøndelag. Her vart verande i seksten år, berre avbrote av eit år på teknisk høgskule i Dresden i Tyskland.

I 1920 var han nokre månader mellombels overingeniør i Sør-Trøndelag, før han same året vart overingeniør i Nord-Trøndelag fylke. Denne stillinga hadde han til han i 1934 fekk tilsvarande stilling i Akershus.

Etter frigjeringa i 1945 vart han utnemnd til leiar for vegdirektoratet. Han sat som vegdirektør i vel tre år.

Kjelder
-------

* Lillebø, P. A.:*Sunnylven og Geiranger. Fyrste bandet*, 1949

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Abdi Bile** (fødd 28. desember 1962) er ein somalisk tidlegare friidrettsutøvar som under VM 1987 vart den fyrste somaliske verdsmeisteren i friidrett då han vann 1500-meteren.

Aktv
----

Bile vart andremann på 1500 m då afrikameisterskapen 1985 fann stad i Kairo, der einast Omer Khalifa frå Sudan var hans overmann. To år seinare vann Bile ein suveren siger på same distansen under friidretts-VM 1987 i Stuttgart, over eit sekund føre nestemann. 

I 1989-sesongen var Bile i sitt livs form. Den 16. august sette han personleg rekord på 800 meter med 1.43,60 i eit stemne i Zürich. Få veker seinare, den 3. september, gjorde han sitt livs beste 1500 meter då han vart klokka inn på 3.30,5 i Rieti. Dei komande åra var han ofte skadeplaga. Under VM i 1993 i Stuttgart tok han bronsemedaljen på 1500 meter, klart slått av algeriaren Noureddine Morceli og hakk i hæl på spaniaren Fermín Cacho. Sidan tok Bile seg til OL-finalen på 1500 m i Atlanta i 1996, der han enda på sjetteplassen, 33 år gammal.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1984 i Los Angeles: Utslått i kvartfinalane på 800 m (1.46,49 =nr 22) og i semifinalane på 1500 m (=nr 22)
* VM 1987 i Roma: Gullmedalje på 1500 m – 3.36,8, framom José Luis González (3.38,0)
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje på 1500 m – 3.35.9. Utslått i forsøka på 800 m (1.48,90 =nr 26)
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i forsøka på 1500 m (3.48,8 =nr 37)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 6 på 1500 m – 3.38,0

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abdi Bile» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mai 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| **Como** |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Como is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Lombardia  Como |
| Borgarmeister | Stefano Bruni |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  37 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 83 016   2117/km² |
| Koordinatar | 45°49′″N 9°5′″E﻿Koordinatar: 45°49′″N 9°5′″E﻿ |
| Høgd over havet | 201 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 22100 |
| Telefon-retningsnummer | 0 31 |
| **Nettstad:** www.comune.como.it |

**Como** (**Comm** på ein lokal dialekt av lombardisk) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Como i regionen Lombardia og har om lag 85 000 innbyggjarar. Byen ligg ved den sørvestlege armen av Comosjøen, om lag 45 km nord for Milano og ikkje langt frå den sveitsiske kantonen Ticino.

Historie
--------

Comosjøen
Åsane rundt Como har vore busett sidan førhistorisk tid, minst sidan bronsealderen. Restar av busetnadane er framleis synleg i dei skogkledde åsane sørvest for byen. Folket som heldt til i dette området vart kalla orbiar, ei keltisk stamme.

Rundt det 1. hundreåret fvt. vart området underlagt romarane. Det første sentrumet låg i dei nærliggande åsane, men vart så flytta til dagens plassering etter ordre frå Julius Cæsar, som fekk drenert myra ved sørenden av innsjøen slik at byen kunne byggast på sletta der. Han vart bygd med bymurar og ein byplan med vinkelrette gater. Den nyoppretta byen fekk namnet *Novum Comum* og hadde status som *municipium* (kommune).

I 774 vart byen erobra av frankarar leia av Karl den store og vart så eit senter for handel.

I 1227 tapte Como ein tiårlang krig mot den nærliggande byen Milano. Eit par tiår seinare tok innbyggjarane i Como hemn med hjelp av Fredrik Barbarossa og slo Milano i 1162. Fredrik bygde fleire forsvarstårn rundt byen, og eit av desse, Baradello, står framleis i dag.

Domkyrkja i Como
Frå den tid følgjer Como historia til Ducato di Milano og fram til den franske invasjonen og så det spanske styret fram til 1714, då området vart erobra av austerrikarane. Napoleon gjekk inn i Lombardia i 1796 og styrte her fram til 1815 då austerrikarane tok tilbake styret etter Wienerkongressen. I 1859 kom Giuseppe Garibaldi til byen og frigjorde han frå austerrikarane. Como kom så under det nye Kongedømet Italia under Huset Savoie.

Mot slutten av den andre verdskrigen vart Mussolini tatt til fange på veg gjennom Como mot Sveits og så skoten av partisanar frå Como i Giulino di Mezzegra, ein liten by på nordsida av Comosjøen.

Folk frå Como
-------------

* Plinius den eldre
* Plinius den yngre
* Pave Innocens XI
* Alessandro Volta
* Giuseppe Terragni

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Como» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Como**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS

 |
|  |
| --- |
| **Abelmoskus** |
| AbelmoskusAbelmoskus |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Kattostordenen Malvales |
| **Familie:** | Kattostfamilien Malvaceae |
| **Underfamilie:** | Malvoideae |
| **Stamme:** | Hibisceae |
| **Slekt:** | Abelmoskusslekta *Abelmoschus* |
| **Art:** | **Abelmoskus** *A. moschatus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Abelmoschus moschatus***Medik. 1787 |

**Abelmoskus** (*Abelmoschus moschatus*) er ein plante i abelmoskusslekta i kattostfamilien (Malvaceae). 
Han stammar frå Asia og Oseania, der han mellom anna veks i fjell og åsar i Sør-Asia, Søraust-Asia, Australia og i sørlege og vestlege Kina.

Han blir dyrka i tropiske og subtropiske strøk over store delar av verda, som prydplante og for bruk til mat og medisin. Planten kan også tola noko kulde, og er oppført i hardførheitssone 8-10 etter USDA sin standard (dvs. ned til -9°C).

Blomane kan bli opptil 10 cm i diameter. Dei er oftast gule med rosa midtparti.

Frøa har ei muskaktig lukt. Dei blir kalla bisam- eller moskuskorn, og er blitt brukt til medisin. Frø, røter og blad blir framleis brukt innan ayurveda.

Frøa kan tilsetjast kaffi. Umogne frukter, blad og nye skot brukast etast som grønsaker. 

Frøa kan også brukast som tilsetjing til tobakk og parfyme. Også blomane er blitt tilsette tobakk.

Slimstoffet frå røtene er blitt brukt i papirmaking.

Tidlegare latinske namn på planten er mellom anna *Hibiscus abelmoschus* og *Hibiscus moschatus*.
Engelske namn er *abelmosk, ambrette seeds, annual hibiscus, Bamia Moschata, Galu Gasturi, muskdana, musk mallow, musk okra, musk seeds, ornamental okra, rose mallow seeds, tropical jewel hibiscus* og *Yorka okra*.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Taxon: Abelmoschus moschatus Medik.», *U.S. National Plant Germplasm System*
2. ↑  «The Plant List: A Working List of All Plant Species». Henta June 14, 2014.
3. 1 2  «Abelmoskus» (20. desember 2013) i *Store norske leksikon*, snl.no.
4. ↑  L. D. Kapoor (2000). *Handbook of Ayurvedic Medicinal Plants: Herbal Reference Library*. Taylor & Francis.

* *Denne artikkelen bygger på «Abelmoschus moschatus» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juli 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Brown, Deni (1995). *The Royal Horticultural Society encyclopedia of herbs & their uses*. London: Dorling Kindersley. ISBN 0-7513-0203-1.
|  |
| --- |
| **Kvartbekkasin** |
| KvartbekkasinKvartbekkasin |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av kvartbekkasin Utbreiinga av kvartbekkasin |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Snipefamilien Scolopacidae |
| **Slekt:** | ***Lymnocryptes*** |
| **Art:** | **Kvartbekkasin** *L. minimus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lymnocryptes minimus***Brünnich, 1764 |

Kvartbekkasinegg
**Kvartbekkasin** er ein fugl i snipefamilien. Trass i likskapen med enkeltbekkasin og dobbeltbekkasin vert han rekna til ei anna slekt, der han er einaste art.

Utsjånad
--------

Kvartbekkasinen er berre to tredelar av lengda til enkeltbekkasinen og har mykje kortare nebb. Han måler 18 til 20 centimeter, inkludert nebben, og har eit vengespenn på 33-36 cm. I likskap med dei to andre nordiske bekkasinane har fuglen ei fjørdrakt i beige, kvitt, brunt og svart.

Læte
----

Kvartbekkasinen har eit særeiga spellæt som vert framført i flukt, eit uthaldande læte som er vanskeleg å lokalisere, eit åtte sekund langt «ogogåkk-ogogåkk-ogogåkk...», følgt av skrapande og susande lydar. Dei kan liknast med ein galopperande hest. Det er sjeldan ein høyrer kvartbekkasinen. Når fuglen vert skremd opp kan ein høyre eit dempa «getj».

Utbreiing og hekkebiotop
------------------------

Kvartbekkasinen hekkar på blaute myrar og fuktige skogholt med kort vegetasjon i taigaområda i Eurasia, og på tundraen nord for taigaen. Med berre få unnatak ligg hekkeområdet i dei nordlege delane av Noreg, Sverige, Finland og Russland.

Åtferd
------

Av dei tre bekkasinane i Noreg er det denne som trykker hardast. Fuglen flyg opp først når ein nesten trakkar på han. Fuglen flyg ikkje langt før han set seg att.

Trekktilhøve
------------

Arten er trekkfugl og fuglane flyg sørover til overvintringsstader i Europa og Asia inklusive India.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Kvartbekkasin» frå Wikipedia på bokmål, den 4. januar 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Dvärgbeckasin» frå Wikipedia på svensk, den 6. desember 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**Maria Komnene** (fødd 1154, død 1208/17) var ei bysantinsk prinsesse og dronning av Jerusalem gjennom ekteskapet med kong Amalrik I av Jerusalem. 

Maria var dotter av den bysantinske prinsen Johannes Komnenos, som var hertug av Kypros og brorson av keisar Manuel I Komnenos, og Maria Taronitissa. Etter at ekteskapet hans med Agnes de Courtenay var blitt annullert i 1163 bad Amalrik om å få gifta seg med eit medlem av det bysantinske keisarhuset som ein allianse. Keisar Manuel valde då ut Maria til han. Giftarmålet blei inngått i Tyrus i 1167 med stor feiring. Då Amalrik døydde i 1174 fekk Maria Nablus som personleg len etter testamentet hans, og forlét hoffet. I 1177 gifta ho seg med Balian av Ibelin. Maria arrangerte ekteskapet mellom Alice av Champagne og Hugo I av Kypros i 1208, og dette er det siste høvet ho er omtalt frå. Ho døydde før 1217, då ho er bekrefta som død.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maria Komnena (drottning av Jerusalem)» frå Wikipedia på svensk, den 1. september 2019.*
Barbeinte Bikila under maratonløpet ved Roma, 10. september 1960
**Abebe Bikila** (7. august 1932–25. oktober 1973) var ein etiopisk langdistanseløpar som vart olympisk meister i maraton både i 1960 og 1964.

Bikila vart etiopisk nasjonalhelt etter at han vann maratonløpet under Sommar-OL 1960 i Roma. Bikila sprang berrbeint heile vegen, og tida 2 timar, 15 minuttar og 16,2 sekundar var den snøggaste maraton nokon hadde gjennomført.

Til dei olympiske leikane 1964 i Tokyo var ikkje Bikila like godt førebudd. Seks veker før tevlinga hadde han fjerna blindtarmen og dermed redusert treningsmengda. Likevel greidde Bikila å forsvare den olympiske tittelen, denne gongen med sko. Atter presterte han ny verdsbeste; 2.12.11,2.

Bikila deltok også under OL 1968 i Mexico-byen, og braut etter 17 kilometer. Løpet vart vunne av landsmannen Mamo Wolde.

I 1969 braut Bikila ryggen og vart lam etter ein bilvelt med si Volkswagen, ein bil han hadde fått av keisar Haile Selassie. Han døydde av hjerneslag i Addis Abeba, 41 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abebe Bikila» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Abdelaziz Bouteflika** (2. mars 1937–17. september 2021) var president i Algerie frå 1999 til 2019.

Bouteflika vart fødd i Oujda i Marokko av algeriske foreldre. Han tok del i den algeriske sjølvstendekrigen og vart etter slutten av krigen og sjølvstendet i 1962 ungdoms- og sportsminister. Året etter vart han utanriksminister noko han var til 1979. Etter at president Houari Boumédienne døydde i 1978 mista Bouteflika posisjonen sin. Frå 1983 til 1989 var han i eksil i Dei sameinte arabiske emirata, Frankrike og Sveits. I 1999 vart han vald til president med 74 % av røystene i eit omdiskutert val, kontrollert av dei militære. 8. april 2004 vart han gjenvald med 85 % av røystene mot motkandidaten Ali Benflis. I 2019 trekte han seg etter folkelege protestar. Han var den lengst regjerande leiaren i landet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Abdelaziz Bouteflika, Algeria's longest-serving president dies». BBC. 17. september 2021. Henta 18. september 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ICCU

 |
Den kjemiske strukturen til stearin.
**Stearin** (eller **tristearin**) er eit lukt- og smakfritt feittstoff som er fast ved romtemperatur.
Det er ein glyserolester av stearinsyre og har formel (C17H35COO)3C3H5. Smeltepunktet er 72 °C. 

Ordet «stearin» kjem frå gresk *stear* som tyder «talg». Stearin er ein av dei viktigaste delane av fleire feittypar frå plantar og dyr, som talg og kakaofeitt.

Ein kan framstilla stearin ved katalytisk hydrogenering av oljer, eller av stearinsyre og glyserol med aluminiumoksid (Al2O3) til stades.

Stearin var tidlegare den vanlegaste komponenten i levande lys. Lys av rein stearin blir for sprøe, derfor blir moderne stearinlys som regel også tilsette fast parafin (parafinvoks). Lys av berre parafin blei for blaute.
Stearin kan også brukast som feittkomponent i såpe.

Feittstoffet er framstilt frå levande organismar, for eksempel oljehaldige planteslag som palme, eller som eit biprodukt i kjøtproduksjon. Jo meir feitt det er i stearinen, desto fastare er konsistensen ved romtemperatur.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Stearin: kjemi» (15. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 15. juli 2015.
2. ↑  «Stearin: teknikk» (15. februar 2009) *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 15. juli 2015.

* Svanemerket om stearinlys

---

* «Steariini» på Finsk wikipedia
* «Stearin» på Engelsk wikipedia
**1632** (romartal MDCXXXII) var eit skotår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

John Locke fødd 29. august

*Sjå òg Fødde i 1632.*

* 29. august: John Locke, engelsk tenkjar
* 18. oktober: Luca Giordano, italiensk målar
* 30. oktober: Christopher Wren, engelsk arkitekt
* 24. november: Baruch Spinoza, nederlandsk filosof
* 28. november: Jean-Baptiste Lully, italiensk-fransk toneskapar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1632.*

* 6. november: Kong Gustav II Adolf av Sverige

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**Abelone Karia Larsdotter Møgster** (29. oktober 1883–25. november 1975) frå øya Møkster i Austevoll kommune var ei norsk motstandskvinne under den andre verdskrigen. 

Ho starta landhandel i eit naust i Vestrevågen på Møkster i 1910. På 1920-talet lånte ho pengar for å lage veg til Naustvågen lenger sør på øya. Der ville ho bygge ny butikk. Ho meinte at det ville gi betre hamneforhold. Etter at vegen var ferdig bygde ho kai og ny landhandel i Naustvågen. Denne stod klar på siste del av 1920-talet, truleg i 1927. Frå denne landhandelen dreiv ho handel med «spisendes og slitendes», som ho sjølv kalla det. Ho dreiv og fiskemottak og rutebåtekspedisjon, for fiskarane og øyfolket.

Den 25. juni 1942 vart Møgster arrestert av tyskarane for å ha hjelpt englandsfararar under flukt frå Noreg. Ho var utsett for tortur og overført til Bergen kretsfengsel. Seinare vart ho send til Grini. Derifrå gjekk ferda vidare til kvinneleiren Ravensbrück som NN-fange. Ved årsskiftet 1944/1945 vart ho overført til fangeleiren Mauthausen i Austerrike. Mauthausen var ein rein utryddingsleir. I midten av mars 1945 kom ho med den siste av Folke Bernadottes kvite bussar som henta fangar i denne leiren. Ferda gjekk så via Danmark til rehabiliteringsleir i Sverige. Tidleg i juni 1945 kom ho endeleg attende til Noreg og Møkster.

Abelone Møgster var den eldste norske kvinna som overlevde fangenskapet som NN-fange. I fangenskap fekk ho tilnamnet «Engelen frå Ravensbrük». Etter krigen fekk ho Kongens fortjenstmedalje i gull for innsatsen for Noreg.

Abelone Møgster var ugift.

Ved tusenårsskiftet var Abelone Møgster ein av ti som vart nominert til utmerkinga som Århundrets vestlending av avisa *Bergens Tidende*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abelone Møgster» frå Wikipedia på bokmål, den 9. desember 2012.*
**Abel Antón Rodrigo** (fødd 24. oktober 1962) er ein spansk tidlegare langdistanseløpar frå Ojoel i Soria-provinsen. Han vart europameister på 10 000 meter i 1994 og verdsmeister i maratonløping i både 1997 og 1999.

Aktiv
-----

Antón deltok i dei store internasjonale meisterskapane frå 1987. I åra fram til 1993 lukkast han ikkje å blande seg inn i medaljestriden, ein åttandeplass på 5 000 meter under Sommar-OL 1992 var hans fremste prestasjon. Best i denne perioden gjorde han det i innandørs-EM 1990, der han på 3 000 meter vart andremann etter Dieter Baumann frå Tyskland.

I europameisterskapen 1994 deltok Antón fyrst på 10 000 meter, eit løp som gjekk i avventande fart. Åtte løparar var med i sluttspurten om medaljane, ein spurt Antón vann på personleg rekord 28.06,0 framom belgiaren Vincent Rousseau og tyskaren Stéphane Franke. Også 5 000-meteren ei veke seinare enda i ein hæseblæsande spurt, der Antón med 13.38,0 vart nummer tre etter Dieter Baumann (13.36,93) og briten Robert Denmark. Året etter forbetra Antón bestetida si på 10 000 meter til 27.51,3 i kvalfiseringa under Friidretts-VM, men kom likevel ikkje med i finalefeltet.

Frå 1996 satsa Antón på maratonløping, og vann Berlin maraton det året på tida 2.09.15. Året etter sigra han i Seoul maraton. Under verdsmeisterskapen 1997 i Aten vann han gullmedaljen i maraton, etter å ha slite seg laus frå tittelforsvararen Martín Fiz. I mål skilde det fem sekundar mellom dei to spanjolane. Sommaren 1998 sprang Antón inn til triumf i London maraton på personleg bestetid 2.07.57. I 1999 vart han tredjemann i London, før han forsvarte VM-tittelen i maraton på spansk heimegrunn i Sevilla.

Han la opp i 2001.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Nr 14 på 5 000 m – 13.43,5
* OL 1988 i Seoul: Utslått i semifinalane på 5 000 m (13.39,1=nr 22)
* VM 1991 i Tokyo: Nr 11 på 5 000 m – 13.39,0
* OL 1992 i Barcelona: Nr 8 på 5 000 m – 13.27,8
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 11 på 5 000 m – 13.40,2
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje på 10 000 m – 28.06,0 og bronsemedalje på 5 000 m – 13.38,0
* VM 1995 i Göteborg: Utslått på 10 000 m (27.51,3=nr 18)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 13 på 10 000 m – 28.29,3
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje i maraton – 2.13,16, framom Martín Fiz (2.13.21)
* VM 1999 i Sevilla: Gullmedalje i maraton – 2.13,16, framom Vincenzo Modica (2.14.03)
* OL 2000 i Sydney: Nr 53 i maraton – 2.24.04

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abel Antón» frå Wikipedia på tysk, den 16. juni 2019.*

* «Abel Antón» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNE
* Munzinger (sport)

 |
Ei hengebru over ei elv i Abel Tasman Coast Track.
Ei av mange strender langs Abel Tasman Coast Track
**Abel Tasman Coast Track** er ei 51 kilometer lang fotturrute i nasjonalparken Abel Tasman National Park på New Zealand. Ho ligg langs kysten, og strekkjer seg frå Marahau i i sør til Wainui i nord, med mange sidestiar. Ho er den eine av to hovudruter gjennom nasjonalparken, den andre er Abel Tasman Inland Track, som er 38 km lang, og går mellom Tinline Bay og Torrent Bay innanfor kystruta. Ruta er godt skjerma, og med mildvêr til alle årstider, er ho tilgjengeleg og open heile året.

Etter som denne ruta er ei av New Zealand Department of Conservation (DOC) sine Great Walks, er stien langs kysten godt utforma og lett å følgja. Ho er den mest populære turruta på New Zealand, og tek mot om lag 200 000 menneske årleg. Turen kan takast individuelt, eller med kommersielle aktørar som tek seg av omvising, leirplassar, overnatting og båttransport. Langs denne verna kystlinja, kombinerer også mange reisande fottur og havkajakk.

Å gå heile ruta på 51 km tek frå 3 til 5 dagar. Dagsturar er også populære, sidan ein mange stadar kan nå fram til sporet med båt frå strender langs ruta. Kommersielle båttaxiar og andre båtoperatørar sørgjer for hente- og bringetenester. For turgåarar med avgrensa tid, er ein av dei mest populære seksjonane av turen å gå frå Bark Bay til Torrent Bay (eller motsett), ein lengde på 7,8 kilometer, som omfattar nokre bratte stiar, vakker utsikt over sjøen og ei kryssing over Falls River på ei 47 m svingbru.

For å overnatta i nasjonalparken må tilreisande bruka offentleg godkjende overnattingsstadar. Dei som reiser på eiga hand og brukar DOC sine hytter og leirstadar, må reservera desse på førehand i dei mest populære månadane. Kommersielle aktørar brukar private landområde innanfor grensene til nasjonalparken, og sørgjer for overnatting i hytter. Overnatting for ryggsekkturistar finn stad på båtar som er ankra opp langs kysten til nasjonalparken.

Då dette området er eit av dei med størst skilnad på flod og fjøre på New Zealand, inneheld kystruta nokre kryssingar som berre kan finna stad ved lågvatn. Reisande til fots eller med kajakk må skaffa seg informasjon om flod og fjøre i området før dei legg ut på turen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abel Tasman Coast Track» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mai 2015.*

Referansar

1. ↑  «Great Walks. Abel Tasman Coast Track» (PDF). DOC. Henta 25. mai 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Abel Tasman Coast Track |utgjevar=[[Department of Conservation

| * v
* d
* e
New Zealand Great Walks |
| --- |
| Nordøya | Lake Waikaremoana Great Walk • Tongariro Northern Circuit • Whanganui Journey |  |
| Sørøya | Abel Tasman Coast Track • Heaphy Track • Routeburn Track • Milford Track • Kepler Track |
| Stewart Island/Rakiura | Rakiura Track |
**Lisa Stephanie Popeil** (fødd 24. februar 1956 i Chicago) er ein amerikansk songar og musikar. 

I 1981 spelte Popeil i berre underkleda i lag med Frank Zappa ved Santa Monica Civic Auditorium der ho song 'Lisa's Life Story', 'Dangerous Kitchen' og 'Teenage Prostitute'. Den sistnemnde songen vart gjeven ut på *Ship Arriving Too Late to Save a Drowning Witch* i 1982. Ei forkorta utgåve av 'Lisa's Life Story' kom med på *You Can't Do That On Stage Anymore, Volume 6* i 1992. Sidan 1983 har Popeil vore korsongar for «Weird Al» Yankovic, mellom anna på songen «Mr. Popeil», som er ei hyllest til faren hennar. 

I 1984 gav Popeil ut debutalbumet sitt *Lisa Popeil* med Steve Vai og Joe LoDuca som gjestemusikarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lisa Popeil» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Lowery, Steve (6. mars 1992). «Daughter of invention». *Austin amerikansk Statesman* (Austin, Tex.). s. E.1.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Kain drep Abel. Illustrasjon frå 1400-talet.
**Abel** er eit namn som kan vera både førenamn og etternamn og brukast av både menn og kvinner. Det har stor utbreiing på grunn av sitt hovudsakleg bibelske opphav.

Mannsnamnet Abel (gjennom gresk frå hebr. הֶֽבֶל [heḇel]) tyder *andedrag* eller *vindpust*, og kjem frå den bibelske personen Abel. Abel var andre sonen til Adam og Eva og vart drepen av bror sin, Kain. I kristen tradisjon såg ein han som eit bilete på uskuldig liding, noko som kunne minna om Jesus, og namnet vart derfor svært mykje brukt av kristne. Førenamnet *Abel* har ikkje norsk namnedag, men vert feira den 30. desember i Sverige. 

Kvinnenamnet Abel er truleg ei forkorting av det greske namnet Abelone, som igjen kan tyda *dotter av Abel*. Det er noko brukt i Danmark, men svært uvanleg i Noreg.

Etternamnet *Abel* er mest utbreidd som tysk og askenasisk-jødisk etternamn. Det har fleire opphav — vanlegast er opphavet i mannsnamnet Abel, men i ein del fall heng namnet saman med lokale stadnamn; slik har det t.d. vorte føreslege at den norske slekta Abel kan ha namnet sitt frå byen Abild i Tønder kommune i Sønderjyllands len i Danmark.

Abel eller Abild har vidare gått inn som etternamn, anten åleine eller i gardsnamn, som Abelseth og Abildgaard.

Namneberarar
------------

Abel Tasman.
### Kjende berarar av førenamnet «Abel»

* Kong Abel av Danmark, konge 1250–1252. Om kong Abel er det sagt: «Abel af navn, Kain af gavn.»
* Abel Tasman, nederlandsk oppdagar

### Kjende namneberarar av etternamnet «Abel»

* Adolf Abel (1882–1968), tysk arkitekt
* Carl Friedrich Abel (1723–1787), tysk gambespelar og komponist
* Frederick Augustus Abel, kemikar
* John Jacob Abel (1857–1938), amerikanisk biokemikar
* Morten Abel, norsk songar (kunstnarnamn for Morten Abel Knutsen)
* Niels Henrik Abel (1802–1829), norsk matematikar
* Othenio Abel (1875–1946), austerriksk paleontolog
* Rudolf Ivanovitsj Abel (1903–1971), sovjetisk agent
* Thomas Abel (ca 1497–1540), engelsk prest og martyr
* Tom Abel (1970– ), tysk astrofysikar og kosmolog

### Kjende namneberarar av etternamnet «von Abel»

* Jakob Friedrich von Abel (1751–1829), tysk filosof
* Karl von Abel (1788–1859), tysk politikar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Abel hjå Statistisk Sentralbyrå
**Arktisk Filharmoni** (fram til 2019 **Nordnorsk Opera og Symfoniorkester**, NOSO) er eit orkester og eit operakompani med base i Bodø og Tromsø, som skal stette heile den nordnorske landsdelen. Det vart stifta 18. juni 2009. Eigarane er Tromsø og Bodø kommunar, som eig 50 prosent kvar, medan Nordland, Troms og Finnmark fylkeskommunar er tilskotspartnarar gjennom den nordnorske kulturavtalen.

Arktisk Filharmoni er organisert som eit prosjektorkester med ensembla Bodø Sinfonietta og Tromsø Kammerorkester som kjerne. Orkesteret samarbeider med det øvrige kunst- og kulturlivet i landsdelen, og har ein samarbeidsavtale med Forsvarets Musikkorps Nord-Norge og Landsdelsmusikerne i Nord-Norge. Orkesteret hadde premierekonsert i Bodø 1. august og i Tromsø 20. august.

Fram til 1. januar 2019 heitte filharmonien Nordnorsk Opera og Symfoniorkester.

Kjelder
-------

1. ↑  Hotvedt, Marte (19. juni 2018), «NOSO skifter navn», *Nordlys* (på norsk), henta 6. juni 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |