recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| ***Philadelphus lewisii*** |
| Philadelphus lewisii*Philadelphus lewisii* |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Kornellordenen Cornales |
| **Familie:** | Hydrangeaceae |
| **Underfamilie:** | Philadephoideae |
| **Stamme:** | Philadelpheae |
| **Slekt:** | Skjærsminslekta *Philadelphus* |
| **Art:** | ***P. lewisii*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Philadelphus lewisii***Pursh, 1813 |

***Philadelphus lewisii*** (engelsk *Lewis's mock-orange*) er ein lauvfellande busk i skjærsminslekta i hortensiafamilien. Naturleg veks ho i den vestlege delen av Nord-Amerika, frå nordvestre California i Sierra Nevada, nord til særleg British Columbia i Canada, og aust til Idaho og Montana. Ho er utbreidd, men er likevel ikkje særleg vanleg og opptrer som einslege buskar mellom andre planter. Planta vart først samla av Meriwether Lewis i 1806. Ho har ikkje noko offisielt norsk namn, sjølv om einskilde kultivarar er nytta som hageplante i Noreg.

Skildring
---------

*Philadelphus lewisii* i blome.
Blomstrane sit i klasar i enden av store stilkar og har fire 5-40 mm lange kronblad og mange gule støvberarar. Når busken er i full blome er han dekt av ei mengd kvite blomstrar. Blomstrane har ei sterk, søt lukt lik den frå appelsinblomstrar med eit snev av ananaslukt. Frukta er ein liten hard kapsel som er 1 cm lang med treaktige, spisse venger, og inneheld mange brune 2.5-3 mm lange frø.

Amerikanske urfolk nytte *P. lewisii* til ulike formål. Den harde veden vart nytta for å lake jakt- og fiskereidskap, truger, piper, og møblar. Blada og barken inneheld saponin, vart blanda med vatn for å bli brukt som ei mild såpe.

Kultivarar
----------

* *Philadelphus lewisii* 'Waterton', opphavleg frå Waterton Lakes-området i Alberta i Canada.

Dyrking
-------

Busken veks best i heilt eller delvis sol. Den toler tørke og veks på dårleg grunn med lysande blomster og fruktduft.

Statsblome
----------

*P. lewisii* er delstatsblome for Idaho.

Referansar
----------

Casebeer, M. (2004). *Discover California Shrubs*. Sonora, California: Hooker Press. ISBN 0-9665463-1-8

1. ↑  Francis, John K. (red). Wildland Shrubs of the United States and its Territories: Thamnic Descriptions. USDA Forest Service. GTR IITF-WB-1. *Philadelphus lewisii* Lewis mock orange
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 1. desember 2017, henta 16. juli 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Philadelphus lewisii** 

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Philadelphus lewisii**

* Plants of British Columbia: *Philadelphus lewisii*
* Jepson Flora: *Philadelphus lewisii*
* USDA Plants Profile: *Philadelphus lewisii*
* Idaho Statutes: State Flower Arkivert 2012-05-11 ved Wayback Machine.
* Ethnobotany of *P. lewisii*
**Oslo Senterparti** er fylkeslaget til Senterpartiet i Oslo, og etterfølgjaren til Aker Bondeparti. 

Aker Bondeparti vart stifta 25. januar 1921, og var i verksemd til etter at Aker kommune vart innlemma i Oslo by 1. januar 1948. Det siste møtet i Aker Bondeparti vart halde sommaren 1949. Partiet hadde ikkje stilt liste ved kommunevalet hausten 1947, fordi lovene til Bondepartiet då gjekk utifrå at partiet berre verka i heradskommunar. 

Oslo Senterparti vart stifta 11. oktober 1960 på restaurant Grotten i Wergelandsveien 5, med 27 personar til stades. Interimstyret som hadde førebudd stiftinga var sett saman av generalsekretær Martin Vårvik og konsulent Ole Rømer Sandberg. I det første fylkesstyret var frøken Jorun Hanem einaste kvinne. Partiet stilte første gong liste i Oslo by ved bystyrevalet hausten 1961, og ved stortingsvalet i Oslo fylke hausten 1969. Lokallag (senterkrinsar) vart etablerte hausen 1971, med Sinsen/Grüner Sp og Ullern/Røa Sp som dei første. Med reorganiseringa av bydelane frå 2004 har Oslo Sp fem lokallag. Fylkespartiet var representert på Stortinget 1977-1981 (fellesliste med Venstre og Det Nye Folkepartiet. Gunnar Johann Stålsett møtte 17 dagar som vararepresentant for Eli Kristiansen) og 1993-1997 (Arne Haukvik var representant. Margaret Eide Hillestad møtte 105 dagar som vara for Haukvik). 

Fylkesleiarar og landsstyrerepresentantar: 
Lars Rottem Krangnes (2004 - 2009), 
Margaret Eide Hillestad (2009 - 2010), 
Jarand felland 2010 - 2011), 
Lars Gjemble (2011 - )

Fylkessekretærar:
Johannes Rindal (2006), 
Camilla Vågan (2008 - 2009), 
Lars Vangen (2009 - 2010), 
Kirsti Marie Lyngås (2010 - )
|  |
| --- |
| ***Philadelphia Freedom***  Singel av Elton John |
|  |
| B-side | «Saw Her Standing There» (konsertopptak med John Lennon) |
| **Utgjeve** | 24. februar 1975 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 5:38 |
| **Selskap** | MCA (US/Canada)DJM Records |
| Låtskrivar(ar) | Elton John, Bernie Taupin |
| Elton John-kronologi |
| «Lucy in the Sky with Diamonds»(1974) | *Philadelphia Freedom* | «Someone Saved My Life Tonight»(1975)
 
 |

«**Philadelphia Freedom**» er ein song gjeven ut av Elton John (som «The Elton John Band») som singel i 1975. Songen var ein av mange listetoppar for John i USA på denne tida. I Canada var singelen den åttande som nådde toppen av singellista. Songen var skriven av Elton John og Bernie Taupin som ei teneste for venen og tennisstjerna Billie Jean King. King var ein del av tennislaget Philadelphia Freedoms. Gene Page har arrangert orkesteret på songen.

Songen vart spelt inn sommaren 1974 under ein pause i innspelinga av *Captain Fantastic and the Brown Dirt Cowboy* og var den einaste songen John og Taupin skreiv med tanke på ei singelutgjeving. I følgje boka *His Song: The Musical History of Elton John* av Elizabeth Rosenthal skal Taupin ha sagt at «Eg kan ikkje skrive ein song om tennis» og gjorde det heller ikkje. Taupin hevdar at songen ikkje har noko tilknyting til tennis, Philly Soul eller patriotisme, men teksten er likevel tolka som patriotisk og oppløftande. I USA selde singelen til gull i 1975 og til platina i 1995. 

Songen vart spelt inn av Hall & Oates på hyllestalbumet *Two Rooms* i 1991. Han vart òg spelt inn av Ike & Tina Turner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Philadelphia Freedom (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. november 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
Koordinatar: 69°38′42.533″N 18°59′33.414″E﻿

Tromsdalen
**Tromsdalen** er ein bydel i Tromsø og ein tettstad i Tromsø kommune og ligg på fastlandssida av byen. Mot nord grenser Tromsdalen mot Tomasjord og i sør mot Solligården. Bydelen har fått namn etter dalen som ligg søraust for området og går frå Tromsdalstinden ned til Tromsøysundet, sundet mellom fastlandet og Tromsø. Tettstaden hadde i 2014 16 271 innbyggjarar. 

Tromsdalen kirke – betre kjent som Ishavskatedralen – er eit særs kjent landemerke i Tromsdalen. Kyrkja står på ein endemorene frå siste istid ved brufestet til Tromsøbrua (bygd 1958-1960) som knyter Tromsdalen saman med Tromsøya.

Nemneverdig
-----------

Kveldsbilde mot Tromsdalen frå Tromsøya.
* Fjellheisen
* Ishavskatedralen
* Skytebanen
* Tromsdalselva
* Evjendammen
* Småbåthavna
* Lysløypa

Kultur
------

Forfattaren John Giæver er nært knytt til Tromsdalen. Han har skrive eit vent minne om dalen og Tromsdalselva i novella "Min barndoms elv". Forfattaren Lars Kornelius Edvard Berg busette seg i Tromsdalen etter krigen. Han etablerte Tromsøysund framhaldsskole i 1945, og skreiv alle sine etterkrigsromanar her. Lars Berg arbeidde utrøyteleg for etableringa av ei nordnorsk teaterscene og vert rekna som Hålogaland teaters far sjølv om han sjølv aldri fekk oppleve stiftinga av denne nordnorske kulturinstitusjonen. Humoristen og forfattaren Arthur Arntzen er fødd og oppvaksen i Tromsdalen. Her debuterte han på scena med sin Oluf, og den lokalkjende vil kjenne Raillkattlia som ein stad ved Lillebrua som går over Tromsdalselva. Lyrikaren Helge Stangnes har hatt virket sitt i Tromsdalen i eit halvt århundre. Viseduoen Tobben og Ero (Torbjørn Willassen og Jan Ero Olsen) kjem òg frå dalen. Dei gav ut fleire plater med eigne melodiar til dikt av forfattarar som Arnulf Øverland og Knut Hamsun. Karrieren deira var kort, men hektisk. Dei samarbeidde mellom anna med Cornelis Vreeswijk. Visekunsten deira fekk stor tyding, ikkje minst som inspirasjon for andre. Blant dei som lét seg inspirere var Tromsdalsguttene Jørn Hoel og Steinar Albrigtsen. Dei har gjeve ut fleire plater, både som duoen Jørn & Steinar og kvar for seg. Visesangerne Bente Reibo (Nordnorsk visegruppe) og Turid Pedersen (Nøkken) er frå Tromsdalen. 

* Tromsdalen Kulturhus (Kulta)
* Tromsdalen Ungdom sin- og Idrettslag (TUIL).

Institusjonar og føretak
------------------------

* Pyramiden Kjøpesenter
* Ecornsenteret
* Biblioteket
* Tromsdalen Camping
* Tromsdalen Barneskule
* Tromstun ungdomsskule
* Tromsdalen Vidaregåande Skule (TVGS)

Sjå òg
------

* Bydelar i Tromsø

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tromsdalen bydelsråd Arkivert 2015-12-25 ved Wayback Machine.
* Bilde av Tromsdalen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
**Noregsmeisterskapen i handball 2003** for kvinner vart vunnen av Larvik Håndballklubb etter finalesiger 30 – 23 over Nordstrand Idrettsforening frå Oslo.

### Semifinalane

* Larvik HK – Stabæk IF 36 – 26
* Nordstrand IF – IK Våg 28 – 17

### Finalen

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum tysdag 30. desember 2003 framfor 4 944 tilskodarar. Larvik leia 12-10 ved pause og vann til slutt med sju fleire mål. «Kampen var preget av mange feil, og var i bunn og grunn en dårlig håndballkamp. Larvik var vel egentlig aldri truet.»

**Larvik HK** sin toppskårar vart Vigdis Hårsaker med 7 mål. Linn-Kristin Riegelhuth skåra 5 gongar og Kari Mette Johansen 4. Katja Nyberg, Tonje Larsen, Inger Sofie Heieraas og Karen Brødsgaard skåra alle kvar sine 3 mål, Kristine Duvholt Havnås stod for 2 nettkjenningar. Tine Kristiansen og Sara Breistøl kom ikkje på skåringslista. I mål stod Mimi Kopperud Slevigen og Lene Rantala, sistnemnde vart av Østlandsposten kåra til vinnarlagets beste spelar.

Med sine 7 mål vart Randi Gustad toppskårar for **Nordstrand**. Anette Hovind Johansen skåra 5 mål, Monica Sandve og Mari Hegna 3 mål kvar, Unni Hinkel og Iva Zamorska, 2 mål, begge, og Linn Rosenlund eitt mål. Heidi Tjugum vakta målburet.

Øyvind Togstad og Svein Olav Øie dømde oppgjeret. Dei straffa vinnarlaget med tre 2 minutts-utvisingar, Nordstrand med to.

Kjelder
-------

* Tønsbergs Blad 31. desember 2003
* Østlandsposten 31. desember 2003
Ein **borgar** (frå lågtysk 'bymann'; av *borg*) er ein person med borgarskap i ein by.

Borgarskap i Noreg
------------------

Frå siste delen av mellomalderen til ut på 1800-talet kunne ein mann ved å løyse borgarbrev få borgarrettar eller borgarskap i ein by og slik verte delaktig i dei privilegia byen hadde til handel m.v.

Borgarane hadde einerett til å drive borgarleg næringsverksemd i byen. Slike borgarlege yrke kunne mellom anna vere

* handelsmann
* skipper
* handverksmeister med lærlingar og sveinar

Borgarane hadde samstundes plikter overfor bysamfunnet. Det galdt skatteplikt og plikt til å ta på seg offentlege verv. Byane kunne stille krav til minsteformue.

Ein mann kunne berre vere borgar i ein by.

I Noreg hadde hansaen kontroll med handelen i seinmellomalderen. Frå siste delen av mellomalderen voks det fram eit lokalt norsk borgarskap. I Oslo og Tønsberg fekk borgarane einerett på handelen frå 1538. I Bergenskjedde det noko seinare; frå 1559 vart det oppretta ein borgarbok, slik at dei tyske handverkarane og kjøpmennene måtte velje mellom å underordne seg norsk lov eller flytte frå byen. 

Frå 1830-åra vart privilegia til byborgarane utfordra av økonomisk og demokratisk liberalisme. Nye lover gjorde stadig fleire uavhengige av borgarskap, og byborgarane mista ut over 1800-talet privilegia sine.

Ordet «borgar» i vår tid
------------------------

I nyare tid har ordet borgar blitt bruka om personar som høyrer til dei velståande samfunnsklassene. Ordet vert òg bruka som ein nemning for alle menneske som høyrer til ei ein stat eller i eit lokalsamfunn. Ordet borgarleg har slik ei vidare tyding enn det som gjeld borgarskapet.

Kjelder
-------

* oVe – Bergen byarkiv Arkivert 2017-11-14 ved Wayback Machine.
* Borgar i nynorskordboka
* Geir Atle Hersland og Hilde Sandvik: «Eit rike tar form» i *Norsk historie 1300-1625*, Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5545-6
**Noregsmeisterskapen i handball 1994** for menn vart vunnen av Viking Håndballklubb gjennom finalesiger 28 – 25 over Kragerø Idrettsforening.

### Kvartfinalane

* Bodø HK – Nordstrand IF 25 – 24 eeo
* Stavanger IF – IL Runar 25 – 24
* Kragerø IF – Drammen HK 31 – 24
* Viking HK – Fredenskorg/Ski 27 – 14

### Semifinalane

* Bodø HK – Kragerø IF 25 – 26 eeo
* Viking HK – Stavanger IF 30 – 23

Finalen
-------

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum laurdag 3. desember 1994 framfor 5 398 tilskodarar. Viking tok styringa i kampen i den fyrste omgangen og leia 12-8 ved pause. I den andre omgangen heldt Stavanger-laget stillinga og vann klubbens andre kongepokal tre måls margin til Kragerø.

**Viking** sin toppskårar vart Rune Erland med 8 nettkjenningar. Asle Gran skåra 6 mål, Øystein Stray og Tor Bjørn Andersen kvar sine 4. Elles skåra Erlend Sødal, Rune Haugseng og Tron Husberg høvesvis 3, 2 og 1 mål. Målvakta Steinar Ege var banas beste utøvar.

Kragerø-måla kom frå Dag Sjøstrøm (8), Simen Muffetangen (6), Sergej Demidov (5), Kjell Ove Aasen (2), Arve Muffetangen (2), Andre Sæteren (1) og Øyvind Garstad (1). 

Dommarane Bjørn Erik Børresen og Ole Strand straffa Viking med seks tominutts-utvisingar og Kragerø med tre.

Kjelder
-------

* Rogalands Avis 5. desember 1994
* *Sportsboken 95-96*. Chr. Schibsteds Forlag. 1995.
**Philip C. Kaufman** (fødd 26. april 1935) er ein USA-amerikansk plateprodusent, turnémanager og forfattar, mest kjend for å ha stole liket av countrymusikaren Gram Parsons for å brenne det i Joshua Tree National Monument. Dette vart seinare tema i filmen *Grand Theft Parsons*. Han skreiv boka *Road Mangler Deluxe*, ein sjølvbiografi om opplevingane hans i musikkindustrien. Han arbeidde med Parsons, The Rolling Stones, Emmylou Harris, Joe Cocker, Frank Zappa, Hank Williams III, Etta Jamesog mange fleire.

Songen «Why Does It Hurt When I Pee?» frå Frank Zappa-albumet *Joe's Garage* fortel soga om «urinproblema» til Kaufman.

Kaufman møtte Charles Manson i fengsel og det var gjennom Kaufman at Manson fekk platekontrkat i slutten av 1960-åra. Kaufman produserte og gav ut albumet til Manson.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Phil Kaufman» frå Wikipedia på engelsk, den 10. oktober 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Phil Kaufman, renowned road manager, celebrates 75th birthday: updated».
2. ↑  «Road Mangler Deluxe». Amazon.
3. ↑  YouTube
4. ↑  Manson: The Life and Times of Charles Manson By Jeff Guinn p 314

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Noregsmeisterskapen i handball 1996/97** for kvinner vart vunne av Bækkelagets Sportsklub etter finalesiger 27 – 26 over Larvik Håndballklubb.

### Semifinalane

* Byåsen IL – Bækkelaget SK 16 – 19 og 22 – 25 (38–44)
* Larvik HK – Stabæk IF 31 – 21 og 24 – 14 (55–35)

### Finalen

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum sundag 23. februar 1997 framfor 7 291 tilskodarar. Bækkelaget var det førande laget i den fyrste omgangen og leia 15 – 14 ved pause. I den andre omgangen hadde Larvik føringa til to minutt stod att. Då utlikna Bækkelaget. 25 sekund før fløyta lydde, vart Anja Andersen matchvinnar for oslolaget med di ho gjorde sitt tolvte mål og fastsette sluttresultatet til 27 – 26.

For **Bækkelaget** netta Anja Andersen 12 gongar. Kjersti Grini skåra 5 mål, Camilla Andersen (4), Susann Goksør og Hege K. Kvitsand (2, begge), Sahra Hausmann og Siv Heim Sæbøe (1, begge). Heidi Tjugum var målvakt.

**Larvik**-måla kom frå Annette Tveter (8), Lina Olsson (6), Kristine Duvholt (4), Lene Lillevik (3), Tonje Larsen (2), Kristine Moldestad (2), Vibeke Nesse (1).

Dommarane Bjørn Erik Børresen og Øyvind Togstad straffa Bækkelaget med tre 2-minuttutvisingar og raudt kort, Larvik fekk to 2-minuttsutvisingar.

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 24. februar 1997
| **Boreray****Lokalt namn: Boraraigh** |
| --- |
| Geografi |
| 

Boreray ved North Uist is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°42′46″ N 7°16′59″ W﻿Koordinatar: 57°42′46″ N 7°16′59″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 1,98 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Mullach Mòr (56 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 1
 |

**Boreray** (skotsk-gælisk *Boraraigh*) er ei øy med ein innbyggjarar, 2 km nord for North Uist i Ytre Hebridane i Skottland.

Øya er dominert av Loch Mòr.

Historie
--------

Boreray.
Øya har vore busett sidan førhistorisk tid. Frå 1400-talet var ho eigd av MacLean-klanen. MacLean-familien forlet Boreray rundt 1810 og øya vart delt inn i tjue bruk for leiglendingar. Folketalt voks raskt og i 1841 hadde øya 181 innbyggjarar.

Overdyrking og dårlege år for tang og tare-handelen gjorde at folketalet fall gradvis. I 1923 vart øya evakuert etter ønske frå øybuarane. Ein familie vart verande att fram til 1960-åra, då ho vart fråreist. I 1999 starta ein bonde å dyrke opp at øya.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til Boreray

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Boreray, North Uist» frå Wikipedia på engelsk, den 25. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Overview of Boreray». Gazetteer for Scotland. Henta 25. februar.
2. 1 2  «Boreray - History». boreray-island.co.uk. Henta 25. februar 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 69°40′37″N 18°58′35″E﻿

Botanisk hage i Tromsø, med utsikt til Tromsdalen og Tromsdalstinden i bakgrunnen.Foto: Harald Groven

**Tromsø arktisk-alpine botanisk hage** som ligg på nesten 70 grader nord, er den nordlegaste botaniske hagen i verda.

Den 18 dekar store hagen vart opna i juli 1994, og ligg sør-aust for universitetsområdet, med utsyn til fjella i aust og sør. Breiddegraden svarar til nordkysten av Alaska, og kunne tyda på eit ekstremt arktisk klima. Verknadane av Golfstraumen gjer vêrlaget her mykje mildare. Tromsø har derfor relativt milde vintrar (døgnnormal i januar -3,8 °C) og relativt kjølige somrar (døgnnormal i juli 11,8 °C).

Frå 15. mai til 27. juli er det midnattssol i Tromsø, og dette kompenserer noko for den korte vekstsesongen og dei låge temperaturane. Frå 21. november til 17. januar er det mørketid, og sola går ikkje over horisonten. Snø dekkjer vanlegvis bakken frå oktober-november og er gjerne borte ved sjøen til midt i mai, medan han kan liggja til langt ut på sommaren i større høgder. Sesongen i Botanisk hage er vanlegvis frå slutten av mai til midten av oktober.

Arktisk-alpin Botanisk hage i Tromsø er ein del av Tromsø Museum ved UiT.

Viktige samlingar
-----------------

* Rhododendron (til dømes lapprose, *Rhododendron lapponicum*)
* *Meconopsis*
* *Aster*
* *Polemonium*
* *Erigeron*
* *Codonops* rose cultivars
* *Allium*
* Sildrer, *Saxifraga*
* *Silene*
* *Tellima*
* *Heu*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arktisk-alpin Botanisk hage» frå Wikipedia på bokmål, den 29. november 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Botanisk hage på uit.no

| * v
* d
* e
Botaniske hagar i Noreg |
| --- |
| Tromsø arktisk-alpine botanisk hage, Universitetet i Tromsø | Ringve botaniske hage, NTNU | Arboret og Botanisk hage på Milde, Universitetet i Bergen
Botanisk hage Oslo | Naturhistorisk museum, Universitetet i Oslo
 Stavanger Botaniske Hage, Stavanger kommune | Rogaland arboret, Espeland, Sandnes | Agder naturmuseum og botaniske hage, Kristiansand 
Fjellhagen på Kongsvoll Oppdal kommune | Svinvik-arboretet, Todalen, Nord-Møre | Rosariet på UMB, Ås |
| Liste over botaniske hagar |
**Noregsmeisterskapen i handball 1987 for kvinner** vart vunne av Nordstrand Idrettsforening gjennom finalesiger 28-16 over Byåsen Idrettslag frå Trondheim.

### Finalen

Finalen vart avvikla i Ekeberghallen i Oslo laurdag 19. desember 1987 framfor 3 100 tilskodarar. Heimelaget Nordstrand gjekk opp i tomålsleiing på 7-5, auka til 10-6 og ved pause stod det 13-8. Gjennom den andre omgangen auka forspranget i målprotokollen jamt og trutt, til sist stod det 28-16 i favør Nordstrand.

For **Nordstrand IF** skåra kapteinen Heidi Sundal 12 mål, av dei 3 på straffekast. Dei øvrige måla fordelte seg på Anita Taring, Jorunn Dobloug, begge 4, Helen Brekke 3, Tone Notto og Tone Süssly, begge 2, og Ingunn Strøm 1. Mai Lund stod i mål.

Mål for **Byåsen IL** laga Marit Lægdheim (4), Karin Pettersen (4), Trine Haltvik (3), Gry Haltvik (3) og Mia Hermansson (2).

Svein Olav Øie og Odd Solli dømde kampen. Dei straffa Byåsen med 2 tominutts-utvisingar og Nordstrand med 3.

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 21. desember 1987
**José Vítor Roque Júnior** (fødd 31. august 1976) er ein brasiliansk tidlegare fotballspelar frå Santa Rita do Sapucaí som i 2002 vart verdsmeister med Brasil sitt landslag. Åra 1999-2007 deltok midtstopparen i 48 landskampar og skåra 2 mål.

### Klubbspel

Frå 1993 til han la opp for godt i 2010 gjorde Roque Júnior teneste i ti ulike klubbar, fire av dei i heimlandet og fem av dei i tre ulike land i Europa. Verkeleg suksess hadde han einast i Palmeiras, der han spelte meir enn 200 obligatoriske kampar og i 1999 var med å vinne Copa Libertadores. I 2000 vart han overført til den italienske topplaget AC Milan, der det i tida fram til 2003 vart mykje benkesliting. Våren 2003 tok han del då Milan vann den nasjonale cupfinalen mot AS Roma og han var innbytar då Milan etter straffeskyting sigra i finalen i Meisterligaen 2003. Frå 2004 til -07 var han Bayer Leverkusen-spelar, også der måtte han finn seg å sjå mange kampar frå reservebenken.

### Landslagsspel

Roque Júnior fekk sin landslagdebut mot Nederland i oktober 1999. Under Fotball-VM 2002 danna han og Lúcio eit sterkt midtstopparpar som gjorde sitt at Brasil vann eit verdsmeisterskap i fotball for femte gong. Sommaren 2005 var Roque Júnior med å vinne konføderasjoncupen (prøve-VM) i Tyskland. Han spelte sin 50. og siste landskamp i november 2005. Skade gjorde han uaktuell for den brasilianske VM-troppa 2006.

### Merittar

* Verdsmeister: 2002 for Brasil
* Vinnar av konføderasjonscupen: 2005 for Brasil
* Vinnar av Copa Libertadores: 1999 med Palmeiras
* Vinnar av meisterligaen: 2003 med AC Milan
* Delstatsmeister i São Paulo: 1996 med Palmeiras
* Brasiliansk cupmeister: 1998 med Palmeiras
* Vinnar av Torneio Rio-São Paulo: 2000 med Palmeiras
* Italiensk cupmeister: 2003 med AC Milan

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Roque Júnior» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Rooibos** |
| RooibosRooibos |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Erteblomordenen Fabales |
| **Familie:** | Erteblomfamilien Fabaceae |
| **Underfamilie:** | Faboideae |
| **Stamme:** | Crotalarieae |
| **Slekt:** | *Aspalathus* |
| **Art:** | **Rooibos** *A. linearis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Aspalathus linearis***R.Dahlgren |

**Rooibos** er ein plante i erteblomefamilien som veks i Sør-Afrika. Namnet er afrikaans for 'raudbusk' og siktar til fargen når ein tørkar han og trekk han ut i varmt vatn. Uttrekket er blitt brukt som teerstattting i lange tider, og teen har etterkvart oppnådd utbreiing i fleire land, inklusive Sør-Amerika, der han mellom anna blir behandla tilsvarande espressokaffi og seld som «raud espresso». I Noreg får ein han som posete, og i boks/pakke.

Rooibos kan leverast i ein grøn eller fermentert variant. Begge variantar inneheld antioksidantar, men studiar indikerer at grøn rooibos er rikare på antioksidantar ettersom antioksidantane blir oksiderte under fermenteringsprosessen.

Namnet rooibos kan bli beskytta tilsvarande varemerke som cognac, champagne m.fl. og ikkje kunne brukast av produsentar utanfor det opphavlege distriktet.

Kjelder
-------

1. ↑  Marnewick, J. L.; Gelderblom, W. C.; Joubert, E. (20. november 2000). «An investigation on the antimutagenic properties of South African herbal teas». s. 157–166. PMID 11080671. Henta 6. juni 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Rooibos» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* ITIS
* EOL

 |
Mann kledd i kjole og kvitt med flosshatt til nyttårsfeiring i 1995.
**Kjole og kvitt**, **livkjole** eller **snippkjole** er eit gallaantrekk for menn. 

I klenaden inngår livkjole med lange skøytar bak, bukser med silkerender, kvit vest og kvit sløyfe. Buksa og jakka er vanlegvis av svart tøy. Buksa har silkeband som render i sidene. Kvit stiveskjorte, kvit vest og sløyfe høyrer til.[1]

Kjole og kvitt er etter det høgaste sivile gallaantrekket for menn,[1] i norsk kultur jamstilt med bunaden. Det er tradisjonell bryllupsklenad for brudgommen.

Fasongen går tilbake til motedrakten som blei vanleg for menn i 1820-åra.[1]

Bilete
------

* Prins Philip av Storbritannia i gallaantrekk; kjole og kvitt med dekorasjonar.
* Mustafa Kemal Atatürk i kjole og kvitt på 1920-talet.
* Parisisk moteteikning av kjole og kvitt som aftanantrekk frå 1912.
* Engelsk mann (Mr John Delacour) i livkjole med mørk vest i 1885.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «snippkjole» i *Store norske leksikon*, snl.no.
| **Mérida** |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Mérida | Byvåpenet til Mérida |
| **Flagget til Mérida** | **Byvåpenet til Mérida** |

 |
| Plassering |
| 

Mérida i Spania is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Extremadura |
| Provins | Badajoz |
| Grunnlagd | 25 fvt. |
| Borgarmeister | José Ángel Calle Gragera |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  865,6 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 55 568   64,2 /km² |
| Koordinatar | 38°54′″N 6°20′″W﻿Koordinatar: 38°54′″N 6°20′″W﻿ |
| Høgd over havet | 217 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 06800 |
| **Nettstad:** www.merida.es |

**Mérida** er hovudstaden i den autonome regionen Extremadura i Spania. Han har kring 55 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Byen vart grunnlagd i år 25 fvt. som *Emerita Augusta*, etter soldatane til keisar Augustus som grunnla byen. Namnet *Mérida* kjem av dette namnet. Byen vart grunnlagd for å verne ein fjellovergang og ei bru over elva Guadiana. Byen vart hovudstad i den romerske provinsen Lusitania og ein av dei viktigaste byane i Romarriket. Mérida har bevart fleire viktige romerske monument enn nokon annan by i Spania (mellom anna ein triumfboge frå tida under Trajan). På grunn av dette er den arkeologiske samlinga i Mérida innskriven på verdsarvlista til UNESCO.

Under vestgotarane var han framleis ein praktfull by, særleg under biskopane som styrte her på 500-talet, då han var hovudstad i Hispania. Biskop Paulus førte bispedømet til stor rikdom og det vart det rikaste i heile Spania. Biskop Fidelis gjenoppbygde domkyrkja og under biskop Masona vart han den første byen i Spania ein veit om med sjukehus.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mérida i Spania**

* Offisiell nettstad
* Romersk kunstmuseum
* Bilete frå den romerske Merida[*daud lenkje*]
* Bilete av Merida: Romerske monument og andre attraksjonar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mérida, Spain» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Roque del Este** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 29°16′35″N 13°20′15″W﻿Koordinatar: 29°16′35″N 13°20′15″W﻿ |
| **Øygruppe** | Kanariøyane

 |
| **Areal** | 0,06 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 84 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Spania |
|
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Roque del Este** (spansk for 'klippa i aust') er ei lita øy i Kanariøyane 12 km nordaust for øya Lanzarote, og ein del av den mindre øygruppa Chinijoøyane. Øya høyrer til kommunen Teguise.

Skildring
---------

Øyane er den austlegaste i øygruppa og den nest minste. Som med resten av Kanariøyane har ho vulkansk opphav og er forma som ein speilvendt L. Det høgaste punktet på øya ligg i nord og 84 meter over havet. 

Øya er ein del av eit naturreservat.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Roque del Este» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Roque del Este[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kjosfoss kraftstasjon ved Kjosfossen haldeplass.Foto: ashfay

**Kjosfoss kraftverk** er eit vasskraftverk i Flåmsdalen i Aurland kommune i Vestland. 
Kraftverket utnyttar vantnet i Flåmselvi. Det er også eit anna mindre kraftverk lenger nede i elva, men elva er elles varig verna mot kraftutbygging.
Reinungavatnet er regulert mellom 765 og 763 moh og Seltuftvatnet mellom 812 og 808 moh .

Installert effekt er 3,5 MW med ein midlare årsproduksjon på 24 GWh.
Anlegget er eigd og vert drive av Bane Energi AS og det meste av straumen vert brukt til drift av jarnbane.

Staten kjøpte fallrettane i Kjosfossen i 1894 for å skaffe straum til anlegga ved Gravhalstunnelen på Bergensbanen.
Kraftstasjonen vart opna i 1898. 
Murane etter kraftstasjonen er framleis synlege frå utkikksplattforma ved Kjosfossen haldeplass på Flåmsbana. 

Då Flåmsbana vart bygd vart kraftverket opprusta og det vart bygd ny kraftstasjon litt nedom den gamle. 
Den nye kraftstasjonen vart starta opp 27. oktober 1944 og knapt ein månad seinare gjekk den fyrste turen med elektrisk motorvogn på bana.

Ved reguleringa i 1944 vart ein grusrygg ved Seltuftvatnet vaska ut, og det kom etter kvart for dagen brende steinar, trekol og slagg. Dette var spor etter jernvinne frå attende til eldre jarnalder.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kjosfoss kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2009.* Der vart denne kjelda gjeven:
* NVE

Fotnotar
--------

1. ↑  ««Den første kraftstasjonen» på nettstaden til NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon».  *Vitja 23. november 2009*
2. ↑  ««Flåmsbana – et bevis på enestående ingeniørkunst» på nettstaden til Flåmsbanemuseet».  *Vitja 23. november 2009*
3. ↑  «Trude Knutzen: «Fossane i Flåm og Aurlandsfjorden»».  *Vitja 23. november 2009*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
I norsk juridisk prosessrett var **kjæremål** tidlegare omgrepet som vart brukt om krav om overprøving av rettslege avgjerder som ikkje kunne ankast. Både tvistemålsloven av 1915 og straffeprosessloven skilde mellom anke som var krav om overprøving av realitetsavgjerd (dom) i saka og kjæremål som var krav om overprøving av andre avgjerder (orskurdar og beslutningar). Då den nye tvisteloven tredde i kraft 1. januar 2008 forsvann dette skiljet i sivilprosessen og samstundes blei også straffeprosessloven endra slik at terminologien blei den same. Alle krav om overprøving i ein høgare rettsinstans blir no kalla anke, og det har også fått den konsekvensen at Høgsteretts kjæremålsutval no heiter Høgsteretts ankeutval. Det er samstundes gjort ein gjennomgang av lovverket slik at uttrykket kjæremål er erstatta med anke i dei aller fleste lovene (men ikkje domstolloven § 10 og somme andre mindre viktige lover).

I tvisteloven er reglane om anke frå tingrett til lagmannsrett samla i kapittel 29, medan reglane om anke til Høgsterett og Høgsteretts ankeutval finst i kapittel 30. I straffeprosessloven finn vi ankereglane i kapittel 23 (anke over dommar) og i kapittel 25 (anke over orskurdar og beslutningar).

* *Denne artikkelen bygger på «Kjæremål» frå Wikipedia på bokmål, den 26. august 2011.*
Frå Kryvbas
**Kryvbas** (ukrainsk Кривбас), eller det fulle namnet **Kryvorizkyj jernmalmbekken**, ukrainsk Криворізький залізорудний басейн) er eit økonomisk viktig område sentralt i Ukraina, som er spesialisert på jernmalmgruver og stålindustri. Det er utan tvil det største jernmalmområdet i Aust-Europa. Det er kalla opp etter byen Kryvyj Rih og dekkjer søraustlege delar av Dnipropetrovsk oblast og ein liten del av naboområdet Kirovohrad oblast.

Regionen har store førekomstar av jernmalm og andre metall. For å utvinne desse vart fleire store gruveselskap grunnlagd her på midten av 1900-talet. Dei fleste av dei held til i sjølve Kryvyj Rih, som er den lengste byen i Europa.

Kryvorizhstal (i Kryvyj Rih) er det største stålselskapet i regionen (og heile Ukraina), og har ikkje berre malmanlegg, men òg eit stort stålverk (det einaste i byen). Andre malmselskap forsyner råmateriale til anten Kryvorizhstal eller stålverk utanfor regionen (som Dnipropetrovsk).

Sjå òg
------

* Donetsbekkenet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kryvbas» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Гірничий енциклопедичний словник, т. 3. / За ред. В. С. Білецького. — Донецьк: Східний видавничий дім, 2004. — 752 с. ISBN 966-7804-78-X (ukrainsk)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
SjøvottarFoto: Anne-Lise Reinsfelt / Norsk Folkemuseum

**Sjøvottar** har vorte brukt av fiskarar som har hatt særleg bruk for å halde seg varme på hendene. Sjøvottane vert laga av ull. Ull frå spelsau, frå gammalnorsk sau, eller sauerasar kryssa med desse, har vorte rekna som den beste ulla. Grå trøndersau har mellom anna vorte kalla «sjøvott-sau». Ulla frå desse dyra har lange, glatte dekkhår som gjer at vatnet kan renne av. Ein har helst brukt ull frå ryggen og øvste delen av låret. Etter at strikking vart vanleg i Noreg på 1600-talet, vart desse vottane strikka. Tidlegare ser det ut som dei har vorte laga med nålebindingteknikk. Det særmerkte ved sjøvotten er at han vert laga svært stor. Ulla har vorte laust tvinna, og det har vore brukt store pinnar som gir laust strikk. Votten har så vorte tøvd før han har vorte teken i bruk, eller han har vorte tøvd gjennom bruken. Nystrikka sjøvottar kan vere opp til ein halv meter lange. 

Sjøvottar vert produsert noko ulikt alt etter kva dei skal brukast til. Vavottar, som skulle brukast til å draga garn eller snøre kunne verte strikka av ull som var iblanda hestetagl eller hår frå andre dyr. Det vert fortalt at kvalfangarar kunne ha vottar strikka av ull og kvinnehår. Dei skulle vere ekstra varme. Rovottane vart laga av rein ull. Væte, og gniking mellom hand og åre, gjorde at dei tøvdest mest. 

Sjøvottar kunne verte laga med to tomlar. Dei kunne brukast på båe hende, og vart slitne på båe sider.

Kjelder
-------

* Gunvor Ingstad Trætteberg:*Skinnhyre og sjøklær* Landbruksforlaget 1999

Fotnotar
--------

1. ↑  Trætteberg s. 164
**Fugees** (frå engelsk *refugees*, 'flyktningar') var ei hip-hop-gruppe på 1990-talet frå New Jersey i USA. Fugees bestod av dei haitiske rapparane Wyclef Jean og Pras Michel saman med songaren Lauryn Hill frå USA.

Karriere
--------

I 1994 platedebuterte dei med *Blunted on Reality*. Dei opplevde verkeleg stor suksess med oppfylgjaren *The Score* frå 1996. *The Score* hamna fremst på platelista i USA, og vart nummer to på den britiske lista. Plata inneheldt hitsa *Ready or Not*, *Fu-Gee-La* og ein cover-versjon av *Killing Me Softly*. Alle tre vart gjevne ut som singlar.

Fugees vann to Grammy-prisar for *The Score*, for *Beste rap-album* og *Beste R&B-vokalutøving.*

I 1997 skilde medlemene lag og starta ulike soloprosjekt. Fugees lét høyra frå seg att i 2003, då dei gav ut samleplata *Greatest Hits*. I 2004 kom dei saman att og framførte konsertar både i 2004 og 2005. I 2005 la dei så ut på ein Europaturné, og det vart kunngjort at eit nytt album var på gang. Men etter turnéen skjedde det ikkje noko meir med gruppa, truleg grunna samarbeidsproblem mellom medlemene.

Diskografi
----------

* *Blunted on Reality* (1994)
* *The Score* (1996)
* *Greatest Hits* (2003)

Kjelder
-------

* *Engelsk Wikipedia om Fugees, henta inn 21. mars 2011.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Munzinger (pop)
* MusicBrainz (artist)

 |
J.F.L. Dreiers måleri frå 1827 viser krosskyrkja oppført etter raset som gjekk frå den loddrette bergveggen til venstre. Dimensjonane er misvisande.
Flodbølgja slo over 100 meter over flomålet på Stranda (raset gjekk utanfor høgre kant av biletet og bølgja slo inn mot venstre).
**Skafjell-ulukka** var eit steinras (fjellskred) som i 1731 tok 17 menneskeliv i Stranda kommune på Sunnmøre.

Ulukka skjedde den 8. januar 1731 då omkring 6 millionar kubikkmeter stein frå Rammerfjellet rasa rett i fjorden. Ei 30 m høg flodbølgje slo få minutt etter inn over tettstaden Stranda (Sløgstad) på motsett side av fjorden. Der raserte bølgja fleire sjøbuer, garder, eit tital båtar gjekk tapt og skada stavkyrkja som låg der Stranda kyrkje ligg i dag. Ei ny krosskyrkje vart sett opp lenger frå sjøen. Også på Sjøholt lengre ute i fjorden slo flodbølgja 12 meter framom flomålet og knuste naust og båtar. Den vesle garden Uren forsvann i fjorden med steinmassene, men familien berga seg opp på hustaket som flaut på fjorden - dei 5 barna fraus ihel i løpet av natta på hustaket. Til saman omkom 17 menneske i ulukka. Hans Strøm skreiv om ulukka 29 år etter. Ein månad etter raset, den 8. februar same år vart namnet på fjellet endra til Skafjellet. Raset gjekk eit par kilometer utanfor (mot vest) der Liabygda ferjekai på Gravaneset (fylkesveg 60/650) ligg i dag.

Eit mindre ras (omkring 0,5 millionar kubikkmeter) frå same fjell i 18. mars 1938 skapte ei bølgje på om lag 4 meter.

Sjå òg:
-------

* Tafjord-ulukka
* Rasulukka i Loen i 1936
* Rasulukka i Loen i 1905
* Åkerneset

Kjelder
-------

1. ↑  Blikra, Lars Harald mfl. (2006): *Åknes/Tafjord-prosjektet: Sannsynlighet og risiko knyttet til fjellskred og flodbølger fra Åknes og Hegguraksla.* Rapport nr.: 2006.039. Trondheim: Norges geologiske undersøkelse.
2. ↑  Furseth, Astor (2006): Skredulykker i Norge. Tun forlag.
3. ↑  Helland, Amund (1911): *Topografisk-statistisk beskrivelse over Romsdals amt. Første del.* Oslo: Aschehoug, s.192.
4. ↑  Blikra, Lars Harald mfl. (2006): *Åknes/Tafjord-prosjektet: Sannsynlighet og risiko knyttet til fjellskred og flodbølger fra Åknes og Hegguraksla.* Rapport nr.: 2006.039. Trondheim: Norges geologiske undersøkelse.
| **Fuengirola** |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Fuengirola | Byvåpenet til Fuengirola |
| **Flagget til Fuengirola** | **Byvåpenet til Fuengirola** |

 |
| Plassering |
| 

Fuengirola is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Andalucía |
| Provins | Málaga |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  10,2 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 68 646   6 730 /km² |
| Koordinatar | 36°28′″N 4°37′″W﻿Koordinatar: 36°28′″N 4°37′″W﻿ |
| Høgd over havet | 6 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 29640 |
| **Nettstad:** www.fuengirola.org |

**Fuengirola**, i antikken kalla både *Suel* og *Suhayl*, er ein by og ein kommune på Costa del Sol i provinsen Málaga og den autonome regionen i Andalucía i det sørlege Spania. Han er ein stor feriestad med 8 km strender og ei stor maurisk festning. I lag med mykje av kysten her har byen gått gjennom omfattande urban utvikling.

Området har eit subtropisk middelhavsklima med ein årleg middeltemperatur på 18°C.

Historie
--------

Byen har opphav i fønikisk, romersk og arabiske sivilisasjonar.

Ved foten av fjellkjeda bak byen ligg ei arabisk borg med ruinar av tidlege iberisk-puniksle eller fønikiske busetnader, som romarane seinare overtok. Under romarane vart byen kalla Suel. I 1961 vart det oppdaga ruinar av romerske bad på staden.

Borga vart bygd av Abderramán III på midten av 900-talet. Byen Suel vart ikkje nemnd frå starten av mellomalderen og utover. Etter fleire hundre år endra namnet seg frå Suel til Suhayl, som vart namnet på borga og området rundt under maurartida. Suhayl vart ein forholdsvis stor busetnad. Det meste av området rundt vart nytta som beitemarker for kamelane til dei mauriske herskarane. Tidleg i mellomalderen vart byen sett i brann og innbyggjarane flykta til Mijas. Suhayl vart ein ruinhaug og namnet vart endra til det romaniserte Font-Jirola, etter kjelda ved foten av borga.

I 1485 stod berre festninga att og busetnaden vart erobra av kristne monarkar. Det vart gjort forsøk på folkesette byen på ny, men det var mislukka og i 1511 var staden registrert som folketom bortsett frå festninga og eit utkikkstårn.

På 1600-talet utvikla ein ny busetnad seg og utover 1700-talet ein liten landsby. Slaget ved Fuengirola fann stad i området under den spanske sjølvstendekrigen den 15. oktober 1810. Om lag 200 polske soldatar frå Hertugdømet Warszawa slo ein blanda britisk-spansk styrke med 3000 soldatar under Lord Blayney.

I 1960-åra vart Fuengirola eit turistsenter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fuengirola» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside

 Reiseguide for Fuengirola frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Botolv Bråtalien** (28. februar 1892–6. november 1969) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Ål. Han møtte på Stortinget frå Buskerud for Bondepartiet/Senterpartiet frå 1958 til 1965.

Bråtalien var son til ein gardbrukar. Han gjekk amtsskule 1907/08, mellomskule 1908/10 og landbruksskule 1912/13. Frå 1914 til 1943 var han skogvaktar for Statens skoger i Torpo. Han tok over farsgarden i 1932 og dreiv han i lang tid.

Bråtalien var formann 1928-38 i jordstyret i Ål, 1932-34 i Ål kommunale kraftverk og 1942-45 i skogrådet. Han var medlem i Ål heradsstyre frå 1928 til 1940 og frå 1952 til 1959, dei siste fire åra også i formannskapet. Frå 1933 til 1950 var han styreformann i Hallingdal meieri. 

Frå 1954 til -57 var Bråtalien fyrste vararepresentant til Stortinget for Bondepartiet frå Buskerud, og vart partiet sin toppkandidat i 1957 etter at Hans Evju ikkje tok attval. Fire år seinare vart Bråtalien attvald til Tinget med klar margin i 1961. Han var medlem 1958-61 i Sosialkomiteen og 1961-65 i Justiskomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Makaronesia
**Makaronesia** er eit moderne samleomgrep for fleire øygrupper i Nord-Atlanteren nær Europa og Nord-Afrika. Dei høyrer til tre land, Portugal, Spania og Kapp Verde. Namnet (som ofte vert feilstava «Makronesia») kjem frå det greske ordet for «Dei heldige øyane», eit uttrykk som dei greske geografar nytta i antikken om øyane vest for Gibraltarsundet.

Makaronesia består av fire øygrupper: 

Europa (politisk ):

* Asorane *(Portugal)*
* Madeira, inkludert Selvagensøyane og Desertasøyane *(Portugal)*
* Kanariøyane *(Spania)*

Afrika (politisk ):

* Kapp Verde *(Kapp Verde)*

Øyane i Makaronesia har vulkansk opphav og ein meiner at dei har oppstått over fleire geologiske heiteflekkar. 

Klimaet på øyane i Makaronesia varierer frå subtropisk til tropisk. Dei portugisiske øygruppene Asorane og Madeira har generelt litt kjøligare klima og meir nedbør enn Kanariøyane og Kapp Verde. 

Øyane har ein unik biogeografi og har fleire særeigne planter og dyreartar. Ingen av øyane i Makaronesia har vore knytt til eit kontinent så dei naturlege plantene og dyra kom her via lange avstandar. Laurbærskogar kalla *laurisilva* dekte ein gong det meste av Asorane, Madeira og delar av Kanariøyane i høgder mellom 400 og 1200 meter over havet (dei austlege Kanariøyane og Kapp Verde var for tørre). Desse skogane liknar urskogane som dekte området rundt Middelhavet og Nord-Afrika før tilhøva vart kaldare og tørrare under istidene. 

Hogst av skog for tømmer og ved, avskoging for beitemarker og jordbruk og innføring av framande planter og dyr har omplassert mykje av den opphavlege vegetasjonen. Laurisilva-skogane er redusert til små lommer. Som følgje av dette er mange endemiske dyre- og planteartar på øyane alvorleg utryddingstruga eller alt utrydda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Macaronesia» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juni 2008.*
**Lyder Christian Sagen** (13. mars 1777–16. juni 1850) var ein norsk skulemann og forfattar, særleg kjend for sitt arbeid som lærar i fødebyen Bergen.

### Liv og gjerning

Sagen var son til ein kjøpmann, og arbeidde sjølv på krambu i barndomen. 17 år gammal vart han elev ved katedralskulen i heimbyen. På skulen vart han ven med Niels Dahl og Johan Ernst Welhaven. I 1797 reiste alle tre til København for å studere teologi ved universitetet.

Sagen studerte teologi ei tid, men var meir interessert i språk og litteratur. I 1799 vart han kjend med forfattaren Knud Lyne Rahbek og miljøet kring «Bakkehuset». Sagen tok til å skrive dikt i 1800. Diktaren Sagen er mest kjend som høvesdiktar; til dømes eit krigsdikt før slaget på reia i København 2. april 1801. Etter å ha tatt filologisk eksamen var han i nesten fem år lærar ved Christianis Institut i København. 

Sagen vende heim til Bergen i slutten av 1805, utnemnd til adjunkt ved Bergens Kathedralskole. Til saman var han knytt til den skulen i 43 år, frå 1814 som overlærar. Mesteparten av tida underviste han i modersmålet, som lærar i dette faget vann han eineståande ry. I undervisninga la han lita vekt på formidling av faktakunnskapen, han søkte i hovudsak å vekke evna til sjølvstendig tenking. P.A. Jensen, Johan Sebastian Welhaven, Frederik Stang, Niels Hertzberg, Lorentz Dietrichson og Jonas Lie var alle elevar hos Sagen.

Sagen tok del i omtrent all nyskiping på kulturfeltet i Bergen. Mellom anna stod han bak opprettinga av ein realskule i 1806, og i 30 år var han lærar også ved realskulen. Han deltok likeins då ein teikneskule kom i gang, og i danninga av Bergens Museum og Bergens Kunstforening. Saman med Herman Foss gav han i 1824 ut *Bergens beskrivelse*, og i 1837 eit utval av Claus Fasting sine skrifter, innleia med ein utførleg biografi. Alt i 1808 hadde Sagen gitt ut den fyrste læreboka i morsmålet som kom ut i Noreg. Både den boka og hans *Dansk Stilebog* frå 1811 vart vide spreidd.

Gatenamn
--------

Lyder Sagen har i dag fått fleire gater kalla opp etter seg. Det ligg ei *Lyder Sagens gate* både på Nygård i Bergen, på Fagerborg i Oslo og i Stavanger sentrum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lyder Sagen» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
ALSA er eit lydlågnivågrensesnitt med nokre modular som køyrer i kjerne- og andre som køyrer i brukarmodus.
**Lydlågnivågrensesnitt** er systemprogramvare som handsamar lydkortdrivarar og presenterer eit programmeringsgrensesnitt til lydhandsamingsprogramvare på høgare nivå. Korleis slike frensesnitt er strukturerte avheng av operativsystemet. Mange operativsystem har meir enn eit lågnivå lydgrensensitt. Programvare på dette nivået køyrer i kjernemodus, men kan òg ha ein modul som køyrer i brukarmodus. Programmeringsgrensesnitt til dømes må kunna kallast opp av program som køyrer i brukarmodus.

Døme på lågnivågrensesnitt for lydhandsaming
--------------------------------------------

### Linux

* ALSA (standard, profesjonell lydhandsaming)
* FFADO (IEEE 1394, profesjonell lydhandsaming)
* ASIO (ikkje vanleg)

### UNIX

* OSS

### Mac OS X

* Core Audio (standard, profesjonell lydhandsaming)
* ASIO

### Windows

* Windows Sound System (WSS) (Windows 3.0, no utdatert)
* Multimedia Extensions (MME) (Windows 3.1, no utdatert)
* DirectSound (Windows XP)
* Universal Audio Architecture (UAA) (Windows Vista)
* ASIO (nytta for profesjonell lydhandsaming)

| * v
* d
* e
Linux-lydsystem |
| --- |
| Funksjonsbibliotek | 
* PortAudio
* OpenAL

 |
| Plugginn | 
* LADSPA
* LV2
* Jost

 |
| Multimediarammeverk | 
* GStreamer
* Xine

 |
| Miksarar/Tenarar | 
* JACK
* NetJack
* PulseAudio
* EsounD
* Network Audio System

 |
| Lågnivågrensesnitt | 
* ALSA
* OSS
* FFADO

 |