recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
I 1970 var det ingen finale i **Melodi Grand Prix**. Bakgrunnen var at NRK trekte seg frå Eurovision Song Contest 1970 i protest mot konkurranseforma. Dette var første gong sidan debuten i 1960 at Noreg ikkje deltok i konkurransen. Då Den europeiske kringkastingsunionen (EBU) endra røystereglane hausten 1970, valde NRK å delta att frå og med 1971.

Bakgrunn
--------

I Eurovision Song Contest 1969 enda fire land på førsteplass med same poengsum. Det fanst ingen reglar for å skilje vinnarane, og derfor blei Spania, Storbritannia, Nederland og Frankrike alle kåra til vinnarar. Avgjerda skapa misnøye hos ei rekkje deltakarland, blant dei Noreg.

Under eit EBU-møte i London i oktober 1969 la dei nordiske landa fram fleire forslag til nye reglar for konkurransen. Men dei nordiske landa fekk lite respons for forslaga, og nokre dagar etter melde NRK at Noreg ikkje ville delta i den internasjonale finalen i 1970. «Det har forekommet en del misnøye med arrangementet, fordi man mener at det ikke har svart til de forventninger man stilte – nemlig at man gjennom denne melodikonkurranse i Eurovisjonen skulle høyne slagernivået i Europa», sa NRKs programdirektør Otto Nes til Aftenposten.

Sverige, Finland, Austerrike og Portugal trekte seg også frå konkurransen i 1970, og berre tolv land stilte på scena i Amsterdam i 21. mars 1970. Dette var det lågaste talet på deltakarar i Eurovision Song Contest sidan 1959.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Nye regler for Melodi Grand Prix drøftes i London». *Aftenposten Aften*. 16. oktober 1969. s. 2.
2. ↑  «Norge ikke med i Melodi Grand Prix neste år». *Aftenposten*. 1. november 1969. s. 1 og 20.

| * v
* d
* e
Melodi Grand Prix |
| --- |
| 
* 1960
* 1961
* 1962
* 1963
* 1964
* 1965
* 1966
* 1967
* 1968
* 1969
* (1970)
* 1971
* 1972
* 1973
* 1974
* 1975
* 1976
* 1977
* 1978
* 1979
* 1980
* 1981
* 1982
* 1983
* 1984
* 1985
* 1986
* 1987
* 1988
* 1989
* 1990
* (1991)
* 1992
* 1993
* 1994
* 1995
* 1996
* 1997
* 1998
* 1999
* 2000
* 2001
* (2002)
* 2003
* 2004
* 2005
* 2006
* 2007
* 2008
* 2009
* 2010
* 2011
* 2012
* 2013
* 2014
* 2015
* 2016
* 2017
* 2018
* 2019
* 2020
* 2021
* 2022
* 2023

 |
**Rytmegitar** er å nytte ein gitar som rytmisk akkordakkompagnement for ein songar eller andre instrument i ei musikkgruppe. I eit band som spelar akustiske, country-, blues-, rock- eller metalsjangrar (mellom andre), støttar ein gitarist som spelar rytmedelen melodilinja og soloane spelt av soloinstrumentet eller andre instrument. 

I mange kommersielle sjangrar dominerer elektrisk gitarar som rytmegitar, men akustisk gitar er eit populært val i country og folkemusikk.

Rolle
-----

I popmusikk nyttar ein som regel rytmegitaren til å berre spele akkordsekvensar eller «progresjonar», og gjev ofte rytmen eller takten i tillegg, vanlegvis som ein del av ein rytmeseksjon. I rock og mange av undersjangrane består ein rytmeseksjon som regel av minst rytme- og bassgitarar, trommer og ofte eit klaverinstrument, men kan innehalde mange andre instrument, som perkusjon, MIDI-instrument, trommemaskinar, turntable og utstyr for avspeling av førehandsinnspelte rytmeakkompagnement. 

Ein gitarist spelar akkordar ved å klimpre på strengane eller plukke arpeggioar, som gjev akkordprogresjon eller «endringane» som støtter melodilinja framført av andre instrument eller vokalen. I motsetnad er rolla til sologitaristen å gje melodi, motmelodi og soloar.

Sjå òg
------

* Klimpring
* Sologitar
* Flamencogitar
* Steelgitar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rhythm guitar» frå Wikipedia på engelsk, den 23. januar 2011.*
Draupnir Brunnen i Thale.
**Draupne** (*Draupner*; norrønt *Draupnir* ‘dryparen’) var i norrøn mytologi guden Odin sin vene og magiske gullring.

Kvar niande natt "dryp" åtte nye ringar ned frå Draupne. Alle er like tunge som Draupne sjølv. Slik er Draupne ei kjelde til endelaus rikdom. Draupne vart laga av dvergane Brokk og Sindre. Dei smidde ringen i høve eit veddemål Loke gjorde med dvergane. Om veddemålet vert det fortald i den yngre Edda. Samstunde smidde dei mellom anna hammaren Mjolne og spydet Gungne.

Då Balder døydde og skulle brennast på bål tok Odin Draupne av seg og la ringen på Balder sitt bryst. Draupne fylgde med Balder til dødsriket Helheim. Då Hermod var i Helheim for å få Hel til å senda attende Balder lukkast han ikkje i det. I staden fekk Hermod med Draupne attende til Odin.. 

I Skirnesmål tilbyr tenaren til Frøy, Skirne, Draupne til Gerd Gymesdatter for å få Gerd til å gifta seg med Frøy.

Kjelder
-------

1. ↑  Snorre Sturlason, Skaldskaparmål i Den yngre Edda (Norrøne bokverk 42), Det norske Samlaget (1973) s 110-112
2. ↑  Gylfaginning, Den eldre Edda, s 82
3. ↑  Skirnesmål i Den eldre Edda (Norrøne bokverk 21), Det norske Samlaget (1974), s 49 (vers 21)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Kvinner som spinn i landsbyen Panguma, fotografert i 1934
Ei gruppe menn fotografert i 1032-34
**Mendefolk** er ei folkegruppe som hovudsakleg bur i Sierra Leone, Liberia og Guinea. Dei talar mandespråket mende. Mendefolk utgjer majoriteten i Sierra Leone, der dei særleg bur i sørlege og austlege område. Ved folketeljinga i 2015 budde det 2 108 232 mendefolk i landet.

Den munnlege tradisjonen deira tyder på at dei vandra inn til området frå Sudan mellom 100- og 1500-talet. Dei har tradisjonelt livnært seg gjennom å dyrka afrikansk ris og fleire andre vekstar, og nyttar vekselbruk for å verna jorda mot utarmning.

Kjelder
-------

1. ↑  «Sierra Leone 2015 Population and Housing Census National Analytical Report» (PDF). *Statistics Sierra Leone*. s. 90. Henta 13. juni 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Mende» frå Wikipedia på svensk, den 13. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mendefolk**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Drevjedalen sett frå Drevjamoen
Drevja kyrkje
**Drevja** eller **Drevjo** er ein dal og ei elv i Vefsn kommune i Nordland. 

**Drevja** var i tida 1927-1962 ein eigen kommune (kommunenr. 1823). Utanom denne tidbolken har Drevja høyrd til Vefsn kommune.

**Drevja** er òg eit sokn i Vefsn prestegjeld. Drevja kyrkje vart bygd i 1883.

Namnet «Drevja» kjem av norrønt *draf* (f.), som tyder 'drav', 'blaut masse'.

Dalen strekkjer seg frå Drevjebukta til Drevvatnet, mellom fjella Toven i vest og Hellfjellet og Blåfjellet i aust. 

Drevjamoen ekserserplass ligg i Øvre Drevja. Lenger ned i Drevja ligg Granmoen med Granmoen bustadfelt og barnehage og skole for 1. til 10. klassetrinn. 

Noregs eldste ski er funnen i Drevja. Karbondateringar har synt at skia er frå mellom år 3340 og 2940 f. Kr.

Elva Drevjo er verna i samla plan for vassdrag. På 1970-talet vart elva er infisert av lakseparasitten *Gyrodactilus salaris*, og laksetrappa ved Forsmoen vart stengd. Etter behandling med rotenon i 2011 og 2012 vart gyrosmitten utrydda, og i 2017 vart elva friskmeld.

Literatur
---------

* Vefsn bygdebok særbind VIIa 2006, *Gardshistorie for Vefsn* (red. Espen Andresen)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Drevja.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames

 |

  



1. ↑  Mattilsynet friskmelder ni elver (28.9.2017)
**Simen Håkon Østensen** (fødd 4. august 1984) er ein norsk langrennsløpar som vart nordgsmeister på 50 km i 2010. Hans beste internasjonale resultat er tredjeplassen i ski-turneringa Tour de Ski 2006/07. Østensen er medlem av Fossum IF.

Karriere
--------

Østensen debuterte i verdscupen med å bryte femmila i Holmenkollen i 2005. Han fekk sitt gjennombrot under Tour de Ski 2006/07, der han leia samanlagt etter dei to første av i alt seks renn. Han enda til slutt på tredjeplass, hans fremste individuelle prestasjon i verdscupen. 17. februar 2008 gjekk han inn til verdscupsiger i lagsprint i tsjekkiske Liberec, saman med Martin Sundby. Østensen gjekk sisteetappen og slo finske Ville Nousiainen i spurten med fire tidels sekund.

Østensen tok sølv på sprinten under noregsmeisterskapen i Granåsen i Trondheim i februar 2008 og gull på 50 km under NM på ski 2010 i Tolga, ei tevling som gjekk i klassisk stil. Tre år seinare på Løten fekk han sølvmedaljen på NM-femmila, utan sjanse til å hamle opp med vinnaren Martin Sundby.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2005: Bronse i 2 x 10 km stafett med Fossum IF
* Ski-NM 2007:
* Ski-NM 2008: Sølvmedalje i sprint i Trondheim
* Ski-NM 2009:
* Ski-NM 2010: Gullmedalje på 50 km på Tolga
* Ski-NM 2011: Nr 5 på 30 km på Steinkjer
* Ski-NM 2012:
* Ski-NM 2013: Sølvmedalje på 50 km på Løten
* Ski-NM 2014: Gullmedalje på 15 km i Molde
* Ski-NM 2015: Nr 10 på 30 km på Røros

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Simen Østensen – Profil og resultatoversikt hos FIS
Koordinatar: 36°49′N 4°18′E﻿

*Denne artikkelen handlar om regionen i Algerie. For meir om folkegruppa, sjå kabylar.* 
Landskap i Kabylia
Kabylia avmerkt i Algerie
**Kabylia** (kabylsk: *Tamurt Iqbayliyen*, *Tamurt n Leqbayel* eller *Tamurt idurar*) er ein historisk og etnisk region i Nord-Algerie som ligg mellom Alger i vest og Skikda i aust.

Han er ein del av Tell-Atlas og ligg i den vestre enden av Middelhavet. Kabylia dekkjer fleire provinsar i Algerie: heile Tizi Ouzou og Bejaia (Bgayet), mesteparten av Bouira (Tubirett) og delar av wilayaene Bordj Bou Arreridj, Jijel, Boumerdes og Setif. Gouraya nasjonalpark og Djurdjura nasjonalpark ligg også i Kabylia. Regionen er inndelt i Stor-Kabylia og Vesle-Kabylia.

Som den moderne arvtakaren til den historiske berbarkulturen, vert Kabylie rekna som ei vogge til den vestlege sivilisasjonen.

Det er viktig å ikkje blande saman «Kabylia» og den kabylske folkesetnaden andre stader i verda: rundt 25% av kabylane bur i hovudstadsregionen Alger. Denne artikkelen omfattar altså berre den historiske regionen «Kabylia».

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑  *Le berbère, lumière de l'occident* av Vincent Serralda.
Eit glas mors
**Mors** (russisk skrift морс) er ein russisk fruktbasert leskedrikk laga av bær, særleg av tytebær og tranebær, men tidvis også blåbær, jordbær, bringebær og tindved). Ein lager drikken ved å koka bæra saman med sukker, eller ved å blanda safta deira med sukkervatn. Ein del moderne kommersielle typar bruker fermentert og filtrert saft blanda med sukkersirup og vatn. I staden for saft kan ein bruka fruktekstrakt saman med aromatiske essensar, organiske matsyrer, sukker, fargestoff og vatn.

Mors er ikkje alkoholhaldig, men blir brukt ein del i cocktailar, ofte saman med vodka.

Historie
--------

Mors er først nemnd i verket Domostroj frå 1500-talet, som inneheld instruksjonar for korleis ein lagar drikken. Sannsynlegvis er han langt eldre enn dette verket.

Sjå òg
------

* Kompot

Kjelder
-------

1. 1 2  «ЭСБЕ/Морс — Викитека». *ru.wikisource.org*. Henta 29. mai 2019.
2. ↑  Mors: Russian Fruit Drink
3. ↑  «CranberryJuice». *NMU Languages, Literatures and International Studies* (på engelsk). Arkivert frå originalen 29. mai 2019. Henta 29. mai 2019.
4. ↑  Richard Hellie. «6». *The Economy and Material Culture of Russia, 1600-1725*. s. 104.
5. ↑  A Chilled Russian Berry Drink – "Mors"

* *Denne artikkelen bygger på «Mors (drink)» frå Wikipedia på engelsk, den 8. oktober 2019.*
Plasseringa til Vatne i Gulen

Vatne Foto: Bjarne Thune

Vatne Foto: Bjarne Thune

Vatne Foto: Bjarne Thune

Vatne Foto: Bjarne Thune

Vatne Foto: Bjarne Thune

**Vatne** er ein stad i Gulen kommune i Vestland. Vatne ligg på vegen frå Rutledal til Dingja søraust for Sygnefest. Vatne ligg ved ei lita tjørn som det renn fleire småbekker ut i. Frå tjørna renn det ei elv ned til Dingevatnet. Vatnet ligg omkring 115 meter over havet og er verna mot vind og vêr av *Riseheiane* og andre fjellrygger. Difor veks skogen frodig her sjølv om det er nær Sognesjøen og havet.

Namnet
------

Vatne har fått namn etter den vesle tjørna, Vatne-tjønna. Namnet vert uttalt va'ttne. Det vart skrive Vatne i 1603, Wadtne i 1611 og Watne i 1723. Namnet er ei dativform.

Historie
--------

Det er usikkert når folk busette seg på Vatne, men ei segn fortel at Vatningene var med på å vakta veten på Gråfjellet, no kalla Brosviksåta, frå først av. Vetane vart reiste på Håkon den godesi tid. I fjellet opp mot Gråfjellvarden er det merke etter gamle stølar. Etter 1825 var det mykje stølsdrift her. Stølane ligg på ein grøn voll med eit lite vatn omkring 400 meter over havet. Sela som står der no er frå 1900.

Vatningane har hatt kvernhus og male kornet sitt ved den vesle elva. No er det berre att ein kløyvd kvernstein.

Vatningane skal ha vore plaga av ulv og bjørn som herja i buskapen. Namn som Bjørndalen, fortel om dette. Det har også vore vilt som til dømes hjort i skogane, og her finst namn som *Dyregrov*, *Dyreknolten* og *Hjartås* som betyr hjorteåsen.

Sjølv om Vatne er ein innlandsdal, så har folket vore knytt til havet. Dei har hatt båtnaust og båtar i Sygnefest. Vatne fekk veg til Sygnefest i 1935 og til Brosvik i 1968. Elektrisk straum fekk dei i 1957. Folk på Vatne var aktivt med i vegbygging, og dei kjøpte ein kompressor som vart brukt til bygging av vegen Vatne-Brosvik.

Gardar
------

Den første brukaren på Vatne kan ha vore Baltzer Wadtne i 1611. Han hadde garden fram til 1657, då vart han delt i to bruk, *Øvre* og *Nedre Vatne*. I 1882 vart det teke unna eit stykke under *Svefjellet* som fekk namnet *Nore-Svea* og som vart skilt ut som eige bruk. Det fjerde bruket, *Fjellheim* vart utskilt i 1890 og bestod av eit utmarksstykke kalla *Myra*. I 1920 vart *Bjørkheim* skilt ut som eige bruk.

Referansar
----------

1. ↑  Kleiva, Ivar; Gulen i Gammal og ny tid, bind 1 side 130
2. ↑  Kleiva, Ivar; Gulen i Gammal og ny tid, bind 1 side 130
3. ↑  Kleiva, Ivar; Gulen i Gammal og ny tid, bind 1 side 130
4. ↑  Kleiva, Ivar; Gulen i Gammal og ny tid, bind 1 side 131
5. ↑  Kleiva, Ivar; Gulen i Gammal og ny tid, bind 1 side 131
6. ↑  Kleiva, Ivar; Gulen i Gammal og ny tid, bind 1 side 135
7. ↑  Kleiva, Ivar; Gulen i Gammal og ny tid, bind 1 side 140

Litteratur
----------

* Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*, Gulen Kommune 1996
| **Menden (Sauerland)** |
| --- |
| Det gamle rådhuset i MendenDet gamle rådhuset i Menden Det gamle rådhuset i Menden |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Menden | 

Menden is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Arnsberg  Märkischer Kreis |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  86,08 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 57 678   670/km² |
| Koordinatar | 51°26′0″N 07°48′0″E﻿Koordinatar: 51°26′0″N 07°48′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 115-380 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 58706–58710 |
| Telefon-retningsnummer | 02373 |
| Bilnummer | MK |
| **Heimeside:** www.stadt.menden.de |

**Menden (Sauerland)** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 55 000 innbyggjarar. Han ligg i *kreisen* Märkischer Kreis i nordenden av Sauerland nær elva Ruhr.

Historie
--------

Den første kyrkja i Menden vart bygd på 800-talet. Frå 1180 vart området rundt Menden ein del av Köln-området, men sidan det låg ved grensa til jarldømet Mark vart han ofte kjempa om. I 1276 fekk Menden byrettar. Industrialiseringa starta tidleg, i 1695 vart produksjonen av nåler den første industrien, seinare etterfølgt av kalksteinsprodukt som sement. I 1816 vart Menden ein del av Preussen, etter å ha vore under Hessen i 13 år. I 1975 vart byen slått saman med fleire tidlegare sjølvstendige kommunar, og innbyggjartalet voks.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Menden (Sauerland)» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Menden**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Havila Kystruten AS** er eit norsk reiarlag stifta i 2017 som fekk i oppdrag å drifta 4 av 11 skip i Hurtigruta, kystruta Bergen-Kirkenes, frå 1. januar 2021 .

Reiarlaget er eigd av Havila Holding AS i Fosnavåg. Administrerande direktør er Arild Ove Myrvoll.

Skip
----

Reiarlaget har fire skip under bygging, alle med lengd på 122,7 meter og breidd på 22 meter. Lastekapasitet vert ni bilar og 190 pallar, der 40 av pallane kan fraktast med kjøling eller frysing. Skipa får eit mannskap på 76, ein lugarkapasitet til 468 passasjerar, og i tillegg plass til 172 dagreisande.

Lugarane vert på mellom 16 og 210 kvadratmeter. Skipa vil mellom anna ha fasilitetar som badstove, boblebad, treningsfasilitetar og fleksible serviceområde med matservering.

Fartøya kjem til å ha ein «servicefart» på 14-15 knop og maksfart på 18,2 knop.

Dei fire skipa vil få namna «Havila Capella», «Havila Castor», «Havila Polaris» og «Havila Pollux», og vert bygde ved to verft, høvesvis i Tyrkia og Spania.

### Tekniske løysningar

Skipa er designa av Havyard og har nemninga Havyard 923. Hovudmotorane skal gå på flytande naturgass og vert levert av Rolls-Royce.

Dei to Havyard-selskapa Norwegian Electric Systems og Norwegian Control Systems skal levere såkalla hybridpakkar, som inkluderer det som vert verdas største batteripakkar på passasjerskip. Med desse kan skipa segle fire timar berre på batteri. Reiarlaget får støtte av mellom anna Enova til sine energitiltak.

Kjelder
-------

1. ↑  «Havila Kystruten AS - Fosnavåg - Se Regnskap, Roller og mer», *www.proff.no*, henta 24. februar 2019
2. ↑  Stensvold, Tore (23. mars 2018), «Hurtigruten og Havila deler kystruten Bergen-Kirkenes», *Tu.no* (på norsk), henta 23. februar 2019
3. ↑  «Havila Kystruten AS - Fosnavåg - Roller og kunngjøringer», *www.proff.no*, henta 23. februar 2019
4. ↑  Stige, Per Ove (18. mars 2019), «– Kystruten får plass til bilar», *smp.no*, henta 18. mars 2019
5. 1 2 3  Spiro, Josefine (31. mars 2019), «Dette er Havila Kystruten!», *vestlandsnytt.no*, henta 31. mars 2019
6. ↑  Vågnes, Stig (27. november 2018), «Havila Kystrutens fire nye skip har fått navn», *smp.no*, henta 23. februar 2019
7. ↑  Stensvold, Tore (21. desember 2018), «Slik vil Havila Kystruten unngå forsinkelser fra verftene», *Tu.no* (på norsk), henta 24. februar 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
**Antje Harvey**, tidlegare **Antje Misersky**, (fødd 10. mai 1967) er ein tidlegare tysk langrennar og skiskyttar frå Magdeburg som vart olympisk meister på 15 km skiskyting i 1992 og verdsmeister med Tyskland sitt stafettlag i 1995. Ho vann ytterlegare fire internasjonale medaljar, ei av dei i langrenn.

### Langrenn

Antje Misersky tok til som langrennsløpar. 17 år gammal var med ho med på det austtyske laget som tok bronsemedaljen på 4 x 5 km stafett under Ski-VM 1985 i Seefeld. Far hennar var då austtysk langrennstrenar, men etter at han nekta å gje dottera steroidar vart både han og ho pressa til å slutte.

### Skiskyting

I 1989 byrja Misersky med skiskyting. To år seinare deltok ho for Tyskland då det vart stafettbronse i VM i skiskyting 1991 i Lahti. Deretter vann ho gullmedaljen på 15 km under Vinter-OL 1992 i Albertville. Ho fylgde opp suksessen med sølvmedaljar både på 7,5 km og på 4 x 7,5 km stafett.

Under vinterleikane 1994 på Lillehammer vart det eit nytt stafettsølv på henne og Tyskland, året etter gjekk ho på laget som sigra på VM-stafetten i Antholz. Dei andre på laget var Uschi Disl, Simone Greiner-Petter og ankerkvinna Petra Behle.

### Utvandring og pris

Misersky gifta seg i 1993 med ein USA-amerikanar. Ho utvandra til USA i 1995 og busette seg i delstaten Utah. I 2005 vart ho tildelt Heidi-Krieger-medaljen, for å ha nekta å delta i den systematiserte dopinga av idrettsutøvarar i DDR-staten.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Antje Harvey» frå Wikipedia på tysk, den 8. mars 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Antje Harvey – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Antje Misersky-Harvey» (på engelsk). olympedia.org. Henta 26. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
*Kadmos sår draketennene* av Maxfield Parrish (1908).
**Kadmos** var ein gresk sagnfigur og den mytiske grunnleggjaren av oldtidsbyen Theben (Thíva) i Hellas og stamfar til kongedynastiet som er skildra i den tebanske segnkrinsen.

Han var son av den fønikiske kong Agenor og dronninga hans, Telefassa. Agenor hadde mista dotter si, Evrope, som altså var syster til Kadmos. Ho var bortført av Zevs, og difor sende han dei tre sønene sine av garde mot vest for å finne henne igjen. Kadmos leitte etter syster si i både Asia, Afrika og Europa, men fann henne ikkje.

Ein gong kom han til Boiotia. Etter ein eventyrleg kamp med ein drake, grunnla han borga Kadmeia, der byen Theben seinare voks fram. Etter at Athene hadde bede han om det, sådde Kadmos tennene til draken, og det voks væpna menn (kalla «drakesæd») opp av marka. Frå éin av desse stamma den tebanske adelen.

Oppfinninga av åkerdyrkinga og bokstavskrifta vart tilskrive Kadmos.

Kjelder
-------

* «Kadmos» på Wikipedia på dansk, den 21. november 2009.
* «Kadmos» på SNL.no, den 21. november 2009 (publisert under lisensen CC-BY-SA).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Kart over det historiske og dagens Mandsjuria
**Mandsjuria** (kinesisk: 滿洲; pinyin: Mǎnzhōu) er eit geografisk område på i kring 780 000 km² i det nordaustre Kina, og som svarar omtrent til provinsane Heilongjiang, Jilin og Liaoning. Over 90% av dei vel 110 millionar ibuarane er han-kinesiske, nokre få prosent er mandsjuar og koreanarar.

Mandsjuria grensar i nord og aust mot Russland, i søraust mot Nord-Korea, i sør mot Gulehavet, i sørvest mot Hubei-provinsen og i vest mot Indre Mongolia. Det meste av området består av ei vid, kupert slette, 50-200 meter over havet, omkransa av skogkledde fjell. Området er rikt på mineral.

Soge
----

Mandsjuarar erobra Kina i 1644 og danna eit dynasti som rådde i keisarriket til 1912. Då Tsar-Russland ekspanderte i det austlege Sibir på 1800-talet, vart mandsjuiske landområde nord for Amur i 1860 avstått til Russland. Etter den russisk-japanske krigen 1894-95 tvinga Russland seg til omfattande særrettar i Mandsjuria, rettar som Japan i stor mun tok over etter den russisk-japanske krig 1904-05 fekk eit anna utfall enn den førre krigen. For å motverke utlendingane si makt utnemnde den kinesiske keisaren ein visekonge over Mandsjuria, og oppmuntra han-kinesarar til å flytte dit. Då ein borgarkrig braut ut i Kina i 1911, mista den kinesiske sentralmakta kontrollen over Mandsjuria og krigsherren/røvargeneralen Zhang Zuolin rådde over landområdet. Japan invaderte Mandsjuria i 1931 og danna i 1934 lydriket Mandsjukuo, som bestod til 1945. Mandsjuria vart tilbakeført til Kina i 1946.

Kjelder
-------

* Gylderndals store konversasjonsleksikon. 1972
**Antofagasta-provinsen** (spansk: *Provincia de Antofagasta*) er ein av tre provinsar i den nordlege chilenske regionen Antofagasta. Hovudstaden er hamnebyen Antofagasta. Som ein del av Atacama-ørkenen, grensar han til El Loa- og Tocopilla-provinsane i nord, Stillehavet i vest, Atacama-regionen i sør og mot Argentina i aust.

Provinsen spenner over eit område på 67 813,5 km² i Atacama-ørkenen. Han er den nest største provinsen i landet, nest etter provinsen Antártica Chilena (1 265 853,7 km²), som ikkje er internasjonalt anerkjend.

Området er rikt på salt og andre mineralførekomstar med dei viktige Caracoles-sølvgruvene omtrent 140 km nord-aust for Antofagasta. Som dei andre provinsane i denne regionen produserer Antofagasta kobbar, sølv, sølvmalm, bly, natriumnitrat, boraks og salt for eksport. Jern- og manganmalm finst òg her.

I tillegg til byen Antofagasta, er dei viktigaste byane Taltal og Mejillones.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antofagasta Province» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Antofagasta-provinsen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
| Oranjestad |
| --- |
| Horisonten til OranjestadHorisonten til Oranjestad |
| Styresmakter |
| Suveren statAutonomt land | Kongeriket NederlandaAruba |
| Grunnlagd | 1796 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2008) | 33 000 |
| Koordinatar | 12°31′8.4″N 70°2′13.2″W﻿Koordinatar: 12°31′8.4″N 70°2′13.2″W﻿ |

*For byen på Sint Eustatius, sjå Oranjestad på Sint Eustatius.* 
**Oranjestad** er hovudstaden og den største byen på Aruba i Kongeriket Nederlanda. Byen ligg på den sørlege kysten nær den vestre enden av det autonome landet.

Historie
--------

Oranjestad vart bygd rundt Fort Zoutman kort tid etter at det stod klart i 1796. Opphavleg hadde byen igjen offisielt namn, men vart kjend som Paardenbaai. Byen har sidan den gong vore hovudstad på øya. 

Byen er kalla opp etter den fyrste kongen, Vilhelm I av Oranien. Han var den fyrste arving til det nederlandske fyrstehuset Oranien-Nassau. Byen fekk namnet på 1820-talet då interessen i Aruba økte grunna oppdaginga av gullførekomstar.

Små delar av byen er danna frå ein rekkje menneskeskapte utvidingar av land ut i havet.

Transport
---------

2,5 kilometer frå sentrum ligg Dronning Beatrix internasjonale lufthamn. Den største hamna på øya ligg i Oranjestad.

Utdanning
---------

I Oranjestad ligg Universiteit van Aruba, som tilbyr program i jus og økonomi, og den største vidaregåande skulen på øya, Colegio Arubano. Dei brukar det nederlandske skulesystemet. 

Xavier University School of Medicine er ein USA-basert skule i Oranjestad der undervisninga føregår på engelsk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oranjestad, Aruba» frå Wikipedia på engelsk, den 19. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Havel** er ei elv i Tyskland og ei av dei store sideelvane til Elbe frå høgre med ei lengd på 325 km. Elva renn gjennom Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg, Berlin og Sachsen-Anhalt, og via Oder-Havel-kanalen knyter ho Oder til Berlin og Elbe. 

Ho har utspring i Mecklenburg-Vorpommern mellom innsjøen Müritz og byen Neubrandenburg. Elva renn inn i Brandenburg nær Fürstenberg. I den øvre delen av elva og mellom Berlin og byen Brandenburg dannar elva fleire innsjøar. Den største sideelva hennar er Spree som renn ut i Havel i Spandau, ein vestleg bydel i Berlin, og fører med seg meir vatn enn Havel sjølv gjer. Den nest største sideelva er Rhin, som munnar ut i Havel i to greiner som er eit stykke frå kvarandre. Området rundt og nord for dei sentrale delane av Havel vert kalla Havelland. Det består av åsar av sand og lågt myrland. Dei siste kilometrane av Havel ligg i Sachsen-Anhalt og ho munnar ut i Elbe nær Havelberg. 

I tidlegare tider levde slavarane kalla havolane rundt elva Havel. Dei bygde fire viktige bruer, i Spandau, i Potsdam, i Brandenburg og i dei vestlege forstadane til denne byen. 

Av byar langs elva finn ein Zehdenick, Oranienburg, Berlin, Potsdam, Werder, Brandenburg, Premnitz, Rathenow og Havelberg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Havel» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Havel**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Qabus ibn Said** (18. november 1940–10. januar 2020) var sultan av Oman frå 23. juli 1970 til han døydde i 2020. Med nesten 50 år ved makta då han døydde var han den leiaren i den arabiske verda som hadde styrt lengst.

Biografi
--------

Qabus ibn Said fekk ei vestleg utdanning i England, mellom anna ved Royal Military Academy. Han blei kalla tilbake til Oman i 1965 (eller 1964) av far sin, Said ibn Taimur, den dåvarande sultanen av Oman, som deretter heldt han i varetekt. Qabus ibn Said overtok styret av landet gjennom ein ublodig palasskupp, truleg med hjelp frå Storbritannia. Faren blei send i eksil. Frå 1972 var sultanen òg premiereminister, fram til då hadde han delt makta med onkelen sin Tariq ibn Taimur. Med hjelp av oljepengar starta han eit omfattande moderniseringsprogram for det då svært primitive og isolerte landet. Vegar, sjukehus, skular og hamner blei bygde, og fleire morallover blei avskaffa. Han opna Oman for internasjonalt samarbeid og forbetra relasjonane med andre arabqrstater, Frankrike og Israel. Sultanen heldt igjen den politiske makta innanfor den kongelege familien. Det omanske parlamentet fekk berre ein rådgjevande funksjon.

Eit geriljaopprør i sørdelen av provinsen Dhofar blei slått ned i 1975. I 1996 innførte sultanen den fyrste nedskrivne grunnlova i Oman. I 2002 utvida han røysteretten til å omfatta alle borgarar over 21.

Under den arabiske våren i 2011 braut det også ut uro i Oman. Det blei sett fram krav om arbeid og politiske reformer. Sultan Qabus gjekk demonstrantane i møte med eit løfte før valet av representantar til det konsultative rådet i oktober 2011.

Privatliv
---------

22. mars 1976 gifte seg Qabus ibn Said med syskenbarnet sitt, Sayyida Kamila. Ekteskapet enda med skilsmisse i 1979. Han hadde ingen barn, og utnemnde fetteren sin Haitham ibn Tariq al-Said som etterfølgjar.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Sultan of Oman dies and is succeeded by cousin» (på engelsk). 11. januar 2020. ISSN 0029-7712.
2. 1 2  «Oman». *Nationalencyklopedin*. Henta 28. desember 2015.
3. 1 2 3 4  «Qabus ibn Sa`id». *www.rulers.org*. Henta 28. desember 2015.
4. 1 2  «Oman - Modern historia». *Landguiden*. Utrikespolitiska institutet. Arkivert frå originalen 19. januar 2016. Henta 28. desember 2015.  Arkivert 2016-01-19 ved Wayback Machine.
5. 1 2  «Qabus ibn Said». *Nationalencyklopedin*. Henta 28. desember 2015.
6. ↑  «Politiskt system i Oman». *Landguiden*. Arkivert frå originalen 19. januar 2016. Henta 28. desember 2015.  Arkivert 2016-01-19 ved Wayback Machine.
7. ↑  «Sultan Qaboos Bin Saeed: A democrat visionary». *gulfnews.com* (på engelsk). Henta 12. januar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Qabus ibn Said» frå Wikipedia på svensk, den 15. mai 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Qabus ibn Said**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Prelaturet av Den Heilage Krossen og Opus Dei**, best kjent som **Opus Dei** (latin, *Gud sitt arbeid*), er ein romersk-katolsk organisasjon som vart grunnlagt 2. oktober 1928 av Josemaría Escrivá, ein spansk prest som vart kanonisert i 2002 av pave Johannes Paul II.

Opus Dei har omkring 85 000 medlemmer i 60 land, med hovudkontor i Roma. Organisasjonen vart gjort til eit personalprelatur av pave Johannes Paul II i 1982.

Medlemsstokken til Opus Dei kan delast i to hovudgrupper, dei såkalla «numeraries» som utgjer 20 prosent og lever i om lag 1700 senter. Desse sentera er kjønnssegregerte og livet her minner mykje om livet i eit kloster, bortsett frå at dei som bur der har vanlege jobbar ute i samfunnet på dagtid, og gjev store delar av løna sin til organisasjonen. Den andre store gruppa «supernumeraries» som utgjer 70 prosent av medlemmene lever «vanlege familieliv», men set av minst to timar om dagen til religiøse studium og arbeid.

Opus Dei er vorte skulda for å vere organisert som ein frimurarlosje, og å ha til hensikt å skaffe den katolske kyrkja den makt den hadde i mellomalderen. Desse skuldingane har mange gonger vorte tilbakeviste av kurien i Vatikanet. Særleg i Belgia, Frankrike og Tyskland har medlemmene mange høge posisjonar. Opus Dei har tidlegare uttrykt ønske om å etablere seg i Noreg, men fekk avslag av dei norske katolske biskopane i 1984 og av presterådet i Oslo katolske bispedømme i 2003. Den nye biskopen, Bernt Ivar Eidsvig, er derimot meir positiv til Opus Dei. Janne Haaland Matlary tilrår òg at Opus Dei får etablere seg i Noreg.

Kjelder
-------

* «Penger, pisk og pave». *Dagbladet.no*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell norsk vevside
* The Ways of Opus Dei - artikkel frå TIME.
* ODAN Opus Dei Awareness Network - støttenettverk for Opus Dei-avhopparar (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Quisling** er opphavleg eit norsk etternamn. Etternamnet kan òg verta stava «Kvisling» eller «Qvisling». Fleire prestar i Telemark fylke hadde etternamnet Qvisling. Men etter den andre verdskrigen vart ordet «quisling» synonymt med «svikar» eller «landssvikar» på mange av dei europeiske språka. Særleg tyder det ein person som samarbeider med ei okkupasjonmakt, gjerne i ei marionetteregjering, altså ei regjering som i røynda er underlagt andre og gjer som dei vil. Difor er dette etternamnet no mest vorte eit skjellsord, og det finst i dag ingen i Noreg som heiter Quisling.

Opphavet til tydinga «svikar» var åtferda til den norske politikaren Vidkun Quisling (1887–1945), som vart landssvikar under den tyske okkupasjonen av Noreg under andre verdskrigen ved å vere leiar av partiet Nasjonal Samling (NS) og av den tyskvenlege marionetteregjeringa som sat i Oslo under krigen.

Avisa The Times gjorde opptak til å nytta Quisling for «svikar» 19. april 1940 med oppfølging av Daily Mail fire dagar seinare. Via British Broadcasting Corporation (BBC) gjekk nemninga ut over verda. 

Under okkupasjonen av Noreg frå 1940 til 1945 kunne ordet "quisling" òg verta nytta om folk som var medlem av Nasjonal Samling (NS), eller som på anna vis samarbeidde med okkupasjonsmakta. Ein som var «god nordmann» kunne verta kalla ein «jøssing». 

Ein «quisling» kunne på folkemunne òg tyda ein tokronesetel. Det vart sagt at det gjekk to uslingar på ein quisling. Ein usling var då ein einkronesetel. 

Teiknaren Ragnvald Blix laga ei ironisk teikning av Quisling på veg inn til Hitler, og har konstruert denne ordvekslinga: 

Quisling: *Jeg er Quisling!*
Adjutanten: *Og navnet?*
Det norrøne ordet *kvísl* tyder «grein av elv». Ordet kan òg verta bruka om «stad der to elvar renn saman».
Koordinatar: 49°44′33″N 25°59′37″E﻿

**Optymistytsjna** (ukrainsk Оптимістична; russisk Оптимистическая, tyder 'optimistisk') er ei gipsgrotte ligg nær Korolivka i Borstsjiv rajon i Ternopil oblast i Ukraina. Fram til 2005 var 230 km av grotta kartlagd og ho er den lengste grotta i Eurasia. Somme kjelder skriv at ho er 214 km lang, noko som gjer ho til den tredje lengste i verda etter Mammutgrotta og Juvelgrotta og den lengste gipsgrotta i verda. 

Frå Optymistytsjna.
Heile grotta ligg under eit 2 km² området i gips frå øvre tertiærtida som er mindre enn 20 meter tjukt. Passasjane er ofte låge og ofte fylte med gjørme. Grotta består av eit nettverk av gangar i fleire nivå og grotta er derfor ein labyrint. 

Grottekomplekset vart oppdaga av speleologar frå Lviv i 1966. Grotta ligg ikkje langt unna Ozernaja, den 11 lengste grotta i verda med 122 km, men ein har så langt ikkje funne samband mellom dei to grottene.

I 2008 vart gruppa rekna med blant dei sju naturlege underverka i Ukraina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:Optymistychna Cave» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Description of a 1990 trip to Optymistytsjna by British grotters[*daud lenkje*]
		- Table of grotte lengths[*daud lenkje*]
		- The Fund of Support Scientific and Creative Initiatives
|  |
| --- |
| **Etasjemose** |
| EtasjemoseEtasjemose |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Bladmosar Bryophyta |
| **Klasse:** | Bryopsida |
| **Underklasse:** | Leddtannmosar Bryidae |
| **Orden:** | Flettemoseordenen Hypnales |
| **Familie:** | Hylocomiaceae |
| **Slekt:** | *Hylocomium* |
| **Art:** | **Etasjemose** *H. splendens* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hylocomium splendens***Schimp. 1852 |

  

**Etasjemose** er ein fleirårig bladmose. Han veks oftast på jord eller humus og finst først og fremst på den nordlege halvkula. Mosen bygg matter og veks på ein trappeforma måte som gir han ein karakteristisk utsjånad. Etasjemosen toler skugge godt og er meir ømfintleg for sollys. Han er føde for mellom anna skoglemen.

Utsjånad
--------

Stilk og blad
Etasjemosen veks trinnvis oppover med fjørliknande skot. Kvart steg representerer ein vekstsesong, slik at ein kan telje «etasjane» for å finne alderne til mosen. Stilken vert 10–20 cm lang og er grøn, gul, raud eller brun. Blada er mørkt grøne til brune på dei eldre skota. Dei nye skota har ein lysare grøn tone. Blada sine «kroner» blir som regel 20–30 mm breie. Blada har oftast to midtnervar og har tenner i kantane.

Nærbilde av stilk og blad
Stilkblada er cirka 2 mm lange og 1,5 mm breie og greinblada 1 mm lange 0,5 mm breie. Stilkbladet smalnar av til ein spiss, som oftast er langsmal og krokete. Greinbladet får ein kort og kvass spiss.

Mosen sin stilk er dekt av grøne (på gamle skot brune), hårliknande utvekstar, såkalla *parafyllier*. Desse skil etasjemosen frå nærståande slekter. Liksom andre mosar har etasjemosen ikkje røter, men mosen sine rhizoider er uvanleg lange. Dei gamle skota døyr etter kvart og vert ein del av humusdekket.

Utbreiing
---------

Etasjemose på ein gammal mur i Dalarna i Sverige.
Etasjemosen veks på store delar av den nordlege halvkula, framfor alt i eit kjølig temperert klima, til fjells og på tundra. Etasjemose finst også kjølige område (som fjell) i Karibia, Europa, Asia, Afrika, Australia og på New Zealand.

Økologi
-------

Matte av etasjemose, med anna mose i bakgrunnen
Etasjemosen vert i snitt åtte år gammal. Han veks på jord eller humus i lauv- og granskog. Han veks også på gamle stokkar, stubbar, berg, steinar og i blant på mur. Den trappeforma vekstmåten gjer han i stand til å klatre over nedfalle materiale og få litt meir sollys.

Formeiring
----------

Etasjemose kan formeire seg både vegetativt og kjønna. Den første framgangsmåten er vanlegast, og mest framgangsrik målt i talet på nye planteindivid. Den kjønna kan likevel vere viktig når nye stader skal koloniserast. Mosen kan også spreie seg ved at delar av mosen losnar og etablerer seg andre stader. Slike fragment kan også overleve i jorda etter ein brann og føre til at mosen kjem tilbake raskare.

Bruk
----

Tidlegare har mosen, ofte saman med torvmosar, vore brukt til å tette i bygningar med laftverk. Etasjemose blir derfor ofte kalla for husmose.

Kjelder
-------

1. ↑  «Glittering wood moss (Hylocomium splendens)», *Trees for Life*. Henta 16. mars 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Husmossa» frå Wikipedia på svensk, den 4. desember 2011.*
Koordinatar: 69°0′S 63°50′W﻿

**Caseybreen** er ein isbre som er 11 km brei, og som flyt aust og ut i Caseyfjorden på austkysten av Palmer Land. Han vart oppdaga av sir Hubert Wilkins på ein flytur den 20. desember 1928. Wilkins meinte at breen var ein kanal som skar tvers over Den antarktiske halvøya, og kalla han derfor **Casey Channel** etter Richard G. Casey. Etter å ha samanlikna med flyfoto tekne av Lincoln Ellsworth i 1935 og foreløpige rapportar frå British Graham Land Expedition i 1934–37, tolka W.L.G. Joerg denne breen til å vere den same som Wilkins kalla Casey Channel. Dette vart stadfestar etter at medlemmar frå East Base frå U.S. Antarctic Service i 1940 undersøkte området.

Kjelder
-------

1. ↑  «Casey Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Caseybreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 44°08′18″N 004°48′35″E﻿

Våpenskjoldet til Orange
**Orange** er ein kommune i departementet Vaucluse i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur søraust i Frankrike.

Orange vart grunnlagt i år 35 f.Kr. av pensjonerte legionærar. Frå 1100-talet fekk byen status som eit mindre fyrstedøme i Det tysk-romerske riket. Då Vilhelm, greve av Nassau, med landområde i Nederland, arva tittelen *fyrste av Orange* i 1544 vart fyrstedømmet inkorporert i det som vart kjent som huste Nassau. Medan landområda i byen Orange vart erobra av Ludvig XIV i 1672, vert Nederland i dag framleis styrt av huset Oranien-Nassau.

Verdsarvstad
------------

Det romerske teateret i Orange og Triumfbuen i Orange vart i 1981 oppført på UNESCO si verdsarvliste.

Det romerske teateret i Orange

Kjelder
-------

* Kommunedata frå INSEE

* *Denne artikkelen bygger på «Orange (Vaucluse)» frå Wikipedia på bokmål, den 10. februar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 73°0′S 9°0′W﻿

**Maudheimvidda** (tysk *Ritscherhochland*) er eit stort, isdekt høgland i den vestlegaste delen av Dronning Maud Land i Antarktis som strekkjer seg frå 20° vest til Jutulstraumen om lag ved nullmeridianen. Området grensar til Vestfjella og Heimefrontfjella i vest og sørvest og av Borgmassivet og Kirwanveggen i aust. Han vart oppdaga av Den tredje tyske antarktisekspedisjonen (1938–1939) og kalla opp etter kaptein Alfred Ritscher, leiaren for ekspedisjonen. Området vart undersøkt og kartlagt under den norsk-britisk-svenske antarktisekspedisjonen (Maudheimekspedisjonen) frå 1949 til 1952. Norsk Polarinstitutt gav i 1963 ut topografisk kart i målestokk 1:1 000 000 over området.

Kyststrekninga frå 16° 30' vest til 5° aust vert kalla Kronprinsesse Märtha Kyst.

Kjelder
-------

* Composite Gazetteer of Antarctia. Den vitskapelege komiteen for antarktisforsking (SCAR)

Bakgrunnsstoff
--------------

* United States Geological Survey, Geographic Names Information System (GNIS)
* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR)

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Maudheimvidda» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**James River**, òg kalla **Dakota River** eller **Jim River**, er ei ca. 1 140 km lang bielv til Missourielva. 
Ho renn gjennom Sør- og Nord-Dakota.

Elva byrjar 16 km nordvest om Fessenden i Wells County i Nord-Dakota. Ho flyt gjennom det austlege Nord-Dakota og passerer Jamestown. Sidan renn ho ihop med Pipestem River og inn i Brown County i Sør-Dakota og passerer Aberdeen og Columbia, der ho flyt ihop med Elm River. Sidan passerer ho Huron og Mitchell, der Firesteel Creek vert kopla til. Sør for Mitchell flyt elva mot søraust og flyt inn i Missouri-elva, like aust for Yankton.

James River i nærleiken av Scotland i Sør-Dakota
James River vart tidlegare kalla *Rivière aux Jacques*, eit namn ho fekk av tidlege franske utforskarar. James er ei engelsk form av Jacques (Jakob). Det opphavlege dakotanamnet er *Itazipowakse Wakpa*, 'ufarbar elv'. By the time Dakota Territory was incorporated, it was being called the *James River*. Thomas L. Rosser, a former Confederate general who helped to build the

Kjelder
-------

1. ↑  «USGS 06478500 JAMES R NEAR SCOTLAND,SD».
2. ↑  Federal Writers' Project (1940). *South Dakota place-names, v.3*. University of South Dakota. s. 4.

* *Denne artikkelen bygger på «James River (biflod till Missouri)» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2018.*
|  |
| --- |
| **Rosenkakadu** |
| Rosenkakadu, Eolophus roseicapilla Foto: Richard FisherRosenkakadu, *Eolophus roseicapilla* Foto: Richard Fisher |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Rosenkakadu Utbreiinga av Rosenkakadu |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Papegøyefuglar Psittaciformes |
| **Familie:** | Kakaduer Cacatuidae |
| **Slekt:** | *Eolophus* |
| **Art:** | **Rosenkakadu** *E. roseicapilla* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Eolophus roseicapilla***Vieillot, 1817 |

**Rosenkakadu** eller **rosenkakadue** (*Eolophus roseicapilla*) er ei av dei mest vanlege og mest utbreidde kakaduene. Ein finn dei i opne landskap over store delar av fastlands-Australia.

Arten er endemisk for Australia inklusive Tasmania, der den karakteristiske rosa og grå fjørdrakta og den modige og framtredande åtferda gjer fuglen til eit kjent syn på landsbygda og aukande grad òg i urbane område. Rosenkakadu synast å ha tatt føremon av endringar i landskapet etter at den europeiske koloniseringa skjedde og kan ha tatt plassen til den sjeldne fagerkakadu, *Cacatua leadbeateri* i delar av området.

Rosenkakadu har ei bleik grå til medium grå overside, eit rosa andlet og bryst, og ein lys rosa fjørtopp. Kjønna skil seg generelt på eit punkt, augefarga. Hannar har ein mykje mørk brun, nesten svart iris, medan hoer har mellombrun til raud iris. Typiske er desse fuglane er ca. 35 centimeter lange, og veg mellom 300 og 400 gram.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Rosenkakadu |
| Svensk | Rosenkakadua |
| Dansk | Rosa kakadue |
| Engelsk | Galah, Rose-breasted Cockatoo, Galah Cockatoo, Roseate Cockatoo |
| Tysk | Rosakakadu |
| Fransk | Cacatoès rosalbin |
| Spansk | Cacatúa Galah |
| Russisk | Rozovyj kakadu (Розовый какаду) |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Galah» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rosenkakadu**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* ITIS

 |
**Brahui** er eit dravidisk språk som blir snakka i vestre og sørlege sentrale Pakistan, og i nærliggande område i Afghanistan, Iran og Turkmenistan. Dei viktigaste områda der brahui blir tala er i vest og sør i sentrale Pakistan, rundt byane Kalat og Quetta. Det er det einaste dravidiske språket som har kjerneområde utanfor Sør-India eller Sri Lanka. Ved byrjinga av 2000-talet hadde språket over to millionar talarar.

Lingvistisk kart over Sør-Asia med dravidiske språk avmerkte. Brahui ligg isolert i nordvest.
Språket blir snakka av brahuifolk. Dei har vore isolerte frå andre dravidisktalande gjennom fleire hundreår, og har opplevd stor påverknad frå andre kulturar. Som resultat har språket mange lånord frå balutsji, sindhi og persisk. Mange talarar er fleirspråklege, og ein god del tidlegare talarar har gått over til å snakka balutsji eller persisk.

Brahui kan skrivast med persisk-arabisk skrift, i nyare tid også med latinske bokstavar, men svært få brahuitalarar er lesekunnige, og under 1 % av dei kan skriva brahui.

Kjelder
-------

* 

* «Brahui» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Brahui Arkivert 2008-01-06 ved Wayback Machine. ved UCLA
* Brahui ved Ethnologue


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* UNESCO lang
* NDL

 |
Saku Koivu
**Saku Antero Koivu** (fødd 23. november 1974) er ein finsk tidlegare ishockeyspelar frå Turku. Han var sentral i det finske mannskapet som i 1995 vann Finlands fyrste VM-tittel i ishockey.

Koivu var senterløpar. Perioden 1994-2008 var han med på å verte verdsmeister med Finlands landslag og elles vinne to VM-sølv, eitt OL-sølv, tre OL-bronsar og ein VM-bronse. Under verdsmeisterskapen 1995 kom han med på All Star Team og vart kåra til den beste spelaren i turneringa.

Frå 1992 til -95 spelte Koivu på Turun PS, eit lag frå heimbyen som vart finsk meister både i 1993 og 1995. Deretter gjorde han teneste i Montreal Canadiens i National Hockey League i tida 1995 til 2009, bortsett frå 2004/05-sesongen då han atter var å sjå i Turun-drakta. Koivu avslutta åra i NHL med spel for Anaheim Ducks perioden 2009-14.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saku Koivu» frå Wikipedia på svensk, den 12. desember 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |