recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
pd5

**Chogolisa** er eit 7 668 m høgt trapesforma fjell i fjellkjeda Karakorum i den autonome pakistanske regionen Gilgit-Baltistan.

Dei to toppane på fjellet, sørvesttoppen (7 668 m) og nordausttoppen 7 654 m, er knytt saman av ei nesten vassrett egg. Nordausttoppen blir òg kalla *Chogolisa II* og William Martin Conway omtala den som *Bride Peak*. Chogolisa høyrer til Masherbrum-fjella, ei fjellkjede i *Vesle Karakorum* sør for Baltoro-breen. Referansetoppen for Chogolisas skardhøgd er Hidden Peak i den nærliggande kjeda Baltoro Muztagh og ikkje det høgste fjellet i Masherbrum-kjeda, Masherbrum, som ein kanskje skulle tru.

Klatrehistorikk
---------------

Ein ekspedisjon under leiing av Luigi Amadeus, hertug av Abruzzo, nådde ei høgd på knappe 7 500 m før dårleg vêr tvinga deltakarane til retrett. *Base Camp* for desse første toppforsøka blei oppretta på nordsida av fjellet, ein høgfjellsleir låg på Chogolisasadelen, 6 335 m. 

Hermann Buhl og Kurt Diemberger gjorde eit forsøk på Chogolisa i 1957 etter at dei saman med Marcus Schmuck og Fritz Wintersteller hadde lukkast i å førsteklatre Broad Peak. 27. juni fall Buhl frå om lag 7 300 m på nordveggen då ein snøskavl brast. Kroppen hans blei aldri funne.

I 1958 nådde M. Fujihira og K. Hirai, medlemar av ein japansk ekspedisjon frå universitetet i Kyoto toppen av Chogolisa II.

Ein austerriksk ekspedisjon under leiing av Eduard Koblmüller nådde med klatrarane Fred Pressl og Gustav Ammerer hovudtoppen på Chogolisa 2. august 1975. Under nedstigninga var Koblmüller nær ved å lide same lagnad som Hermann Buhl, men redda livet takka vere at han gjekk i tau då en skavl brast under han.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Chogolisa* på Peakbagger.com
* *Chogolisa* på Peakware.com
* Forteljing om den austerrikske ekspedisjonen i 1957C, BroadPeak.at
* Everest News: Chogolisa/Bride Peak

---

*Teksten er omsett frå artikkelen Chogolisa på Wikipedia på tysk slik den var 28. juni 2012.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Rådhuset i Leuven
**Leuven** ['lø:və(n)] (fransk: Louvain; tysk: Löwen) er ein by og ein kommune sentralt i Belgia. Byen er hovudstad i provinsen Flamsk Brabant (Vlaams-Brabant) og hadde i 2014 om lag 98 000 ibuarar. Byen ligg cirka 25 km aust for Brussel og er heimstad for det største universitetet i Belgia.

### Næring

Leuven i fyrste rekke ein handels- og trenestestad. I kommunen finst også kjemisk industri og fleire firma i næringsmiddelindustrien. Med sitt universitet er byen prega av studentar og studentliv. Anheuser-Busch InBev, verdas største bryggerikonsern, har hovudkontoret i Leuven.

### Soge

Leuven er nemnd fyrste gongen i 884. Nybyggjarar frå Skandinavia prøvde å etablere seg kring ei eldre festning, Luvanium (latin) eller Lovon (lokal dialekt), ved osen av elva Dijle. Vikinga vart slegen av den frankiske kongen Arnulf av Kärnten i det blodige slaget om Leuven.

I 1190 vart Leuven herresete for hertugen av Brabant, som då hadde fått herredømmet over området. Gjennom mellomalderen utvikla byen seg til ein storby, basert på tekstilindustrien.

På 1300-talet tok nærliggjande Brussel over som sentralstad for hertugdømmet Brabant, og om lag samstundes minka tekstilhandelen mykje. I 1425 vart Leuvens katolske universitet, som vart det viktigaste læresentret i sørdelen av Benelux-området. 1500-talshumanisten og teologen Erasmus av Rotterdam var mellom dei som arbeidde ved universitetet. Leuven rådhus vart reist på 1400-talet, ofte omtala som eit meisterverk i seingotisk stil.

På 1700-talet vart det bygt opp fleire større bryggeri. Det er grunnlaget for det seinare InBev, produsenten av Belgias kanskje mest kjenda øl; *Stella Artois*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leuven» frå Wikipedia på svensk, den 29. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Lev Feliksovitsj Lagorio** (16. juni 1828–17. november 1905) var ein russisk målar, kjend for sine marinemåleri.

Liv og gjerning
---------------

Lagorio var fødd i Feodosija (i dagens Ukraina). Han studerte målekunst ved St. Petersburgs kunstakademi i St. Petersburg. Lærarane hans var Maksim Vorobjev og B. P. Villeval'de. Medan han budde i Feodosija vart han påverka av målaren Ivan Ajvazovskij. I 1845 la Lagorio ut på ei sjøreise med krigsskipet Groziasjtsij for å lære seg korleis skip var oppbygt.

Lagorio budde åtte år i Italia. Bileta han laga der gav han status som professor ved heimkomsten til Russland.

I sine seinare år måla han kystmotiv frå Finland og Noreg. Han måla og verk med motiv frå den russisk-tyrkiske krigen 1877-1878.

Lagorio sine verk er tilgjengelege for allmenta i Tretjakovgalleriet i Moskva.

Verk i utval
------------

* Istransport, 1849Istransport, 1849
* I fjella i Kaukasus, 1870I fjella i Kaukasus, 1870
* Batumi, 1881Batumi, 1881
* Forsvaret av Bayazet under den russisk-tyrkiske krigen 1877-78, 1891Forsvaret av Bayazet under den russisk-tyrkiske krigen 1877-78, 1891
* Морской пейзаж, 1897Морской пейзаж, 1897

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lev Lagorio» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Opptog i Høyanger i 1965 ved Norsk Aluminium Company sitt 50-årsjubileum.
**Opptog** er ei gruppe folk som følgjer ei rute ved eit særskild høve, til dømes ei feiring, ei høgtid eller anna markering. Meir formelle opptog kan ein kalla paradar eller prosesjonar.
Opptog kan utførast av visse grupper, som barn, militære, medlemmer av laug, fagforeiningar eller andre lag, som kan gå eller marsjera sjølve, ri på dyr eller førast framover av ulike fargreier. Flagg, faner og figurar er vanlege å ha med for å markera høvet. Ved nokre opptog er dekorerte vogner, bilar eller lasteplan ein viktig del. I tillegg til det visuelle har lydar som rop, song, musikk og perkusjon gjerne også ein plass i opptoget.

Opptog kan finna stad ved ei rekkje ulike høve, som festivalar, karneval og andre religiøse høve, nasjonaldagar, sigrar, jubileum og liknande offisielle merkedagar, markeringar som første mai, kvinnedagen eller pridefestivalar, eller ved meir private tilstellingar som bryllaup og festar.

Kjelder
-------


* «opptog» i Nynorskordboka.
Gravstelen til Philoxenos og Philoumene, eit gresk par frå Aten rundt 400 f.Kr.)
**Grekarar** (gresk Έλληνες, ˈelines) er ei folkegruppe frå Hellas, Kypros, kringliggjande område og utvandra grupper over heile verda. Grekarar har hatt stor innverknad på vestleg kultur gjennom filosofi, kultur, mytologi og teologi frå antikken og mellomalderen.

I oldtida viste namnet til ein gresk eller hellensk stamme i Vest-Hellas. Romarane og andre italiske folk nytta seinare nemninga om hellenarane generelt, og gjennom latinen er «grekarar» også i moderne språk blitt den vanlege nemninga på innbyggjarane i Hellas og etterkomarane deira. 

Grekarar har historisk danna koloniar og greske samfunn i alle middelhavslanda, men har hatt hovudkonsetrasjonen sin ved Egearhavet og Det joniske havet. Her har ein tala gresk sidan bronsealderen.

Fram til byrjinga av 1900-talet budde grekarar spreidd overalt frå den greske halvøya til vestkysten av Anatolia, Pontus ved Svartehavet, Konstantinopel, Egypt, Kypros og Sør-Italia. Mange av desse områda var del av Austromarriket på 1000-talet, medan andre var grunnlagde som tidlegare greske koloniar.

Som følgje av Den gresk-tyrkiske krigen 1919-1922 fann det stad ei omfattande utveksling av innbyggjarar mellom Hellas og Tyrkia. Dei fleste grekarane frå Det osmanske riket/Tyrkia måtte no bu i det som no er staten Hellas eller på Kypros.

Utanom Hellas og Republikken Kypros bur det no større grupper grekarar i USA, Storbritannia, Tyskland, Australia, Canada og Albania.

Dei fleste grekarar er kristne tilknytte den gresk-ortodokse kyrkja.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greeks» frå Wikipedia på engelsk, den 26. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Roberts, J.M. (2004). *The New Penguin History of the World*. Penguin. s. 171–172, 222. ISBN 978-0-14-103042-5.
2. ↑  «The Greeks». *Encyclopædia Britannica*. US: Encyclopædia Britannica Inc. 2008. Online Edition.
3. ↑  Beaton, R. (1996). *The Medieval Greek Romance*. Routledge. s. 1–25. ISBN 0-415-12032-2.
4. ↑  CIA World Factbook: Greece: Greek Orthodox 98%, Greek Muslim 1.3%, other 0.7%.

---

* «Grekere» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 26. oktober 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* World Council of Hellenes Abroad (SAE)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC

 |
| **Friedrichshafen** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Friedrichshafen | 

Friedrichshafen is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Baden-Württemberg  Tübingen  Bodenseekreis |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  69,91 km² |
| Innbyggjarar  - By (2012)   - folketettleik | 57 333   820/km² |
| Koordinatar | 47°39′0″N 9°29′0″E﻿Koordinatar: 47°39′0″N 9°29′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 400 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 88045–88048 |
| Telefon-retningsnummer | 07541, 07544 |
| Bilnummer | FN |
| **Heimeside:** www.friedrichshafen.de |

**Friedrichshafen** er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 57 000 innbyggjarar. Byen høyrer til *landkreisen* Bodenseekreis og ligg på nordsida av Bodensjøen nær grensa til Sveits og Austerrike. 

Zeppelin NT (Zeppelin Neue Technologie) er ein ny type luftskip som har vore produsert frå 1990-talet hjå ZLT Zeppelin Luftschifftechnik GmbH, som no heiter ZLT Zeppelin Luftschifftechnik GmbH & Co KG.
Friedrichshafen er mest kjend som heimstaden til luftskipprodusenten ZLT Zeppelin Luftschifftechnik GmbH, no med namnet ZLT Zeppelin Luftschifftechnik GmbH & Co KG, og *Dornier Flugzeugwerke*, i tillegg til ZF Friedrichshafen AG, som lagar transmisjonssystem. Grev Ferdinand von Zeppelin, som var fødd i Konstanz, bygde opphavleg luftskip i ein flytande monteringshall på innsjøen. 

Ved breidda av innsjøen ligg det i dag eit stort Zeppelin-museum. Dei siste åra har ein laga små Zeppelinarar med bruk av moderne teknologi (*Zeppelin NT*) og desse kan ta turistar med på rundturar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Friedrichshafen**

* Zeppelin museum
* MTU Friedrichshafen Arkivert 2005-12-27 ved Wayback Machine.
* ZF Friedrichshafen Arkivert 2021-03-08 ved Wayback Machine.
* Graf-Zeppelin-Haus kultursenter
* Count Zeppelin
* Rundtur med zeppelinarar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Friedrichshafen frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* NKC
* GeoNames

 |
**Anitta Suikkari** (fødd i 1956) er ein norsk-finsk skodespelar og regissør.

Suikkari blei fødd i Karelen i Finland.

Suikkari var ein av initiativtakarane til Sampo Teater saman med Mette Brantzeg. Teateret blei skipa i Oslo i 1983, og flytta til Tromsø i 1988. og Suikkari fungerte som skodespelar og kunstnerisk rådgjevar. Etter at Brantzeg trekte seg som dagleg leiar i 1992 kom Makka Kleist inn i denne rolla. Kleist og Suikkari fortsette arbeidet med samarbeidsproduksjonar og soloprosjekt, med Brantzeg framleis verksam som regissør på fleire produksjonar.

Suikkari har medverka på fleire scener, blant anna på Perleporten, Hålogaland Teater, Agder teater, Dramatikkens hus, Ice Globe Theater i Jukkasjärvi og Giron Sámi Teater.

Sidan 1990 har ho vore tilknytt Beaivváš Sámi Našunálateáhter som del av ensemblet.

Ho har òg medverka i fleire filmar og TV-produksjonar, blant anna *Havlandet* (1985), *Stol på Ministeren* (1996), *Bázo* (2003) *Macbeth* (2004).

I 2004 blei ho nominert til Amandaprisen for beste kvinnelege hovudrolle i filmen Bázo. I 2013 blei ho nominert til Heddaprisen i klassa beste kvinnelege birolle.

Referansar
----------

1. 1 2  «Anitta Suikkari», *sceneweb.no* (på norsk), henta 10. juli 2021
2. 1 2  Leinslie, Elisabeth (9. februar 2021). «Sampo Teater». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
3. ↑  *nrk.no: Amanda-nominasjonene klare*, arkivert frå originalen 12. mai 2014, henta 10. juli 2021
4. ↑  *heddaprisen.no: De nominerte 2013*, arkivert frå originalen 12. mai 2014, henta 10. juli 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Anitta Suikkari» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2021.*
Like ved Oppstad kyrkje
Foto:
Jan-Tore Egge
 

**Oppstadåa** er ei av to elvar i Noreg som renn begge vegar. Når Glomma mellom Funnefoss kraftverk og Kongsvinger kraftverk ligg høgt renn ho mot nord og når Glomma ligg lågt mot sør.
Elva renn frå Storsjøen sørover mot Skarnes.

Flaum
-----

Det er gjerne to vårflaumar i elva, ein når låglandssnøen smeltar, og ein når vatnet kjem frå fjellet, gjerne kalla *Hegge-flaumen*.

Området rundt elva vart sterkt råka av flaumen Vesleofsen i 1995. Kor høgt vatnet stod kan ein sjå avmerkt på kyrkjemuren ved Oppstad kyrkje, som ligg ved elvekanten.

Historie
--------

Det var tidlegare tømmerfløyting på Oppstadåa, og nokre stader kan ein sjå rester etter der ein har velta tømmeret uti og der det har vore opplagsplasser for tømmeret.

Elva var i gamle dagar ei viktig ferdselsåre mellom Sør-Odal og Nord-Odal, og rutebåtane «Odølingen» og MS «Storsjø» frakta folk og varer.

Anna
----

I ei grein av Oppstadåa - Vesleåa - ligg ei småbåthamn ved Ringås. Elva har òg god tilkomst til bade- og fiskeplassar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om MS Storsjø Arkivert 2016-01-16 ved Wayback Machine.
* Sør-Odal kommune sine nettsider

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Greip.
**Greip** er ein spadeliknande handreiskap med tindar istaden for tett blad, slik at reiskapen fungerer som ein gaffel. Han vert nytta innan jordbruk, hagebruk og gartneri for å for å løyse opp jorda, handsama husdyrmøkk, kompost og anna gjødning, for å grave opp og handsama potetar og liknande. Høygaffelen, som vert nytta til å handsame gras og høy, er ein liknande reiskap.

Dei eldste greipene var laga av tre, medan dei i dag vert laga av stål. Den eldste greipen i Noreg som er teke vare på, vart funne i vikingtidsgrava som romma Osebergskipet, og var skåre ut i eitt stykkje tre med to tindar.

Ordsoge
-------

Ordet greip kan brukast både i hannkjønn, hokjønn og i inkjekjønn - både *ein, ei* og *eit greip* er god norsk. Ordet greip har språkleg samanheng med ordet «å gripe».

Annan bruk av ordet
-------------------

Med uttrykket «det heng ikkje på greip» meiner vi at det ikkje er hald i ei utsegn.

* Potetgreip med kuler på tindane for ikkje å skade potetane. 
Foto:
Hans Rasmus Glomsrud
  
.Potetgreip med kuler på tindane for ikkje å skade potetane. 
Foto:
Hans Rasmus Glomsrud
 
.
* Greip for hagearbeid.Greip for hagearbeid.

Kjelder
-------

1. ↑  «Greip» i *Nynorskordboka*

| * v
* d
* e
Jordbruksreiskapar |
| --- |
| Jordarbeiding, planting og såing | 
* Spade
* Hakke
* Grev
* Spett

 |
| Gjødsling og vatning | 
* Greip
* Bøtte

 |
| Innhausting | 
* Ljå
* Sigd
* Slegel
* Soll
* Høygaffel
* Rive
* Lauvkniv
* Potethakke
* Myrski

 |
| Husdyrstell | 
* Råkkå
* Bøtte
* Hakkelsesmaskin
* Rotfruktkvern
* Soplime
* Kost

 |
| Foredling av mjølk | 
* Separator
* Kinne
* Smørsil

 |
**Anita Wachter** (fødd 12. februar 1967) er ein austerriksk tidlegare skirennar frå Bartholomäberg i Vorarlberg som vann verdscupen i alpine greiner 1993 og vart olympisk meister i kombinasjon i 1988. Ho vann til saman åtte meisterskaps-medaljar i tida 1988-99, tre av medaljane kom i yndlingsgreina storslalåm, fire i kombinasjon og eitt i slalåm.

Aktiv
-----

Vinteren 1985 vart Wachter junior-verdsmeister i både slalåm og storslalåm. I november 1987 fekk ho sitt gjennombrot då ho vann sin fyrste verdscupsiger i slalåm i Courmayeur. Mindre enn tre månader seinare, i februar 1988, vart ho olympisk meister i kombinasjonen under Vinter-OL 1988 i Calgary.

I 1990-sesongen vart Wachter nummer to i verdscupen i alpine greiner 1990 og sigra i kampen om FIS-pokalen i storslalåm. Ved VM i alpine greiner 1991 i Saalbach-Hinterglemm oppnådde ho ein bronsemedalje i super-G, medan ho i februar 1992 vann sølvmedaljar både i storslalåm og i kombinasjon under dei olympiske vinterleikane i Albertville.

Wachter gjekk heilt til topps i verdscupen i alpine greiner 1993. Ho sikra seg elles ein sølvmedalje i storslalåm og ein bronsemedalje i kombinasjonen ved VM i alpine greiner 1993 i japanske Morioka. Ho vart det året vald til årets kvinnelege idrettsutøvar i Austerrike for 1993.

OL-sesongen 1994 vann Wachter for andre gong FIS-pokalen for storslalåm, men måtte nøye seg med ein fjerdeplass i øvinga under Vinter-OL 1994 på Lillehammer. To år seinare sikra ho seg ein sølvmedalje i kombinasjonen ved alpin-VM 1996 i Sierra Nevada i Spania.

I januar 1998 fall Wachter stygt i eit super-G-renn i Cortina d'Ampezzo og pådrog seg store skadar i høgre kne. Ho kom likevel sterkt tilbake i 1999-sesongen med fire sigrar i storslalåm i verdscupen. Ved alpin-VM 1999 i Vail i Colorado tok ho bronsemedaljen i storslalåm-tevlinga. Wachter vann storslalåmrennet i Lienz den 28. desember 1999. Det var hennar 19. og siste rennsiger i verdscupen og hennar 75. pallplass. Ho la opp etter ein lite minnerik 2001-sesong.

Wachter lever i familie med den tidlegare skirennaren Rainer Salzgeber.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Anita Wachter» frå Wikipedia på tysk, den 10. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Anita Wachter – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Anita Wachter» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Fjellbirkeland** er ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg på høgdedraget søraust for Myrdalsvatnet. 

Garden var opphavleg ein del av storgarden Birkeland før han vart skilt ut som eigen gard. Han fekk dette namnet for å skilje han frå Kirkebirkeland som ligg lenger vest. Garden høyrte til Lyse kloster fram til brukarane vart sjølveigarar i 1873-1875. Her er framleis gardsdrift. 

Forskingsadministratoren Erling Fjellbirkeland (1911-1986), som mellom anna medverka sterkt til opprettinga av Studentsamskipnaden i Oslo, Statens Lånekasse og Universitetsforlaget, var fødd og oppvaksen på garden. Fjellbirkeland studentby på Kringsjå i Oslo har namn etter han.

Geografi
--------

Fjellbirkeland ligg på høgda søraust for Myrdalsvatnet langs vegen som går innover mot Totland. I søraust ligg Stignavatnet. 

Garden grensar til Myrdal i nordvest, Ljosvold i sørvest, Øvre Sandven og Stigen i sør, Hedno i søraust og Nedre Totland i nordaust.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Bergenskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.
*Sjå òg Frigg (fleirtyding)*
Frigg spinn skyene, måleri av John Charles Dollman.
**Frigg** (Frigga) er i den norrøne mytologien Odin si kone. Namnet skal tyda *den som elskar*. Ho har ifylgje eddadiktet Voluspå sin eigen hall, Fensalir («Myrhallane»), og fleire av dei store myrfunna, arkeologiske funn av gjenstandar som har vore ofra i myrer og vatn i gamal tid, kan ha hatt med henne å gjere.

Slik Frigg er skildra i dei norrøne skriftene, som alle er nedskrivne i den kristne mellomalderen, vert ho ofte forveksla med Frøya. Ho har her mange likskapar med Frøya, og mange meiner dei to er ei og same gudinne. Frigg står for den ekteskaplege kjærleiken og morskjærleiken, medan Frøya står for sensuell kjærleik og grøderikdom.

Far til Frigg var Fjòrgyn. Han skal vera sjølve jorda. 

Saman med Odin fekk Frigg sønene Balder og Hod. Loke lura den blinde Hod til å skyta ein misteltein på Balder etter at Loke fekk nyss i at mistelteinen var den einaste skapnaden på jorda som kunne skada Balder. Frigg fekk veldig skuldkjensle etter denne hendinga, sidan ho lét vera å be mistelteinen lova å aldri skada Balder. 

Frigg var særs ven, og var den mektigaste av gudinnene. Frigg var kjærleiks- og lagnadsgudinne. Ho kjende menneska sin lagnad like godt som Odin sjølv. Ho var gudinne over ekteskapet. Hennar sendebod er åsynja Gna (Gnå), som rir over himmelen på hesten Hovvarpne. Andre åsynjer Frigg vert knytt til er Lin, som vernar alle menneske som Frigg ynskjer å gi verna om. Fulla ber øskja til Frigg, passar skoa hennar, og kjenner alle hennar løyndomar. 

I Snorre si Ynglingesoga kjem det fram at Frigg skal ha vore utru mot Odin. Utruskapen skal ha skjedd med brørne til Odin Ve og Vilje, ei gong Odin var på reise så lenge at dei trudde han var død.

Kjærleiksgudinna Venus i den romerske mytologien svarar til Frigg. Venus gav fredagen namn på latin, Dies veneris, på same vis med Frigg. Frjá tydde kjærleik, og frjádagr er vorte til fredag.

Ting oppkalla etter Frigg
-------------------------

* Frigg (gassfelt) i Nordsjøen. Det vart utvunne gass frå Friggfeltet frå 1978 til 2004.
* Frigg (kvinnenamn) - Frigg er mellom anna i Danmark nytta som eit kvinnenamn
* Frigg Oslo Fotballklubb
**Anke** er eit rettsmiddel som blir nytta for å bringe ein dom eller orskurd inn for ein høgare rettsinstans til ny prøving. Omgrepet blir brukt både i sivile saker og i straffesaker.

Noreg
-----

I norsk rett er fristen for å anke i sivile saker normalt ein måned, medan fristen i straffesaker er to veker. Den som ankar ei avgjerd blir kalla *ankande part*, og motparten blir kalla *ankemotpart*.

Det hender også at begge partar ankar, og då blir den anken som kjem sist kalla ein *motanke*. Dersom den av partane som ynskjer å motanke i ei sivil sak ikkje har sjølvstendig rett til å anke, til dømes av di ankefristen er ute for han, eller han har sagt frå seg retten til å anke på eit tidlegare tidspunkt, kan han likevel anke når den andre parten har anka på lovleg måte for å få ei ny realitetsavgjersle i saka og ikkje berre anker over saksførehavinga. Ei slik motanke er soleis usjølvstendig og fell bort dersom hovudanka ikkje leiar til at saka vert avgjort når det gjeld realiteten, til dømes om hovudanka vert drege attende eller avvist av domstolen. Denne typen motanke vart tidlegare kalla *aksessorisk motanke*, men har no fått nemninga *avleda anke*, utan at innhaldet i reglane om dette er endra.

Ein anke skal normalt fremjast for den domstolen som har avsagt den dommen som anka gjeld. I straffesaker kan ein anke frå den straffedømde også fremjast til påtalemakta.

Anker over avgjerder i forliksrådet går til tingretten, avgjerder frå tingretten kan ankast til lagmannsretten, og avgjerder frå lagmannsretten kan ankast til Høgsterett. I visse sjeldne tilfelle kan dessutan anke over tingrettsavgjerder fremjast direkte for Høgsterett.

Innanfor somme rettsområde finst spesielle reglar om anke. Til dømes skal ein dom frå jordskifteretten ankast direkte inn for lagmannsretten.

Høgsterett er siste instans etter Grunnloven § 88: «Høiesteret dømmer i sidste Instans». Når ei avgjerd er rettskraftig kan den ikkje lenger ankast. Den einaste ein deretter kan gjere for å få endra avgjerda, er å fremje krav om gjenopning, for sivile saker. For straffesaker skal i slike tilfelle saka leggast fram for Kommisjonen for gjenopptakelse av straffesaker. Både for sivile saker og straffesaker er vilkåra for å få gjenopning eller gjenopptaking svært strenge. 

Det er **ikkje** mogleg å anke avgjerder frå Høgsterett inn for den Europeiske Menneskerettsdomstolen (EMD). Dette ville vere i strid med Grunnloven § 90, som lyder: «Høiesterets Domme kunne i intet Tilfælde paaankes». Saker som er avgjorde i Høgsterett kan derimot klagast inn for EMD, som kan ta stilling til om avgjerda er i strid med Den europeiske menneskerettskonvensjonen (EMK). Dersom dette er tilfelle kan resultatet bli at staten blir dømd til å betale erstatning, men Høgsterett sin dom blir ståande til saka eventuelt blir gjenopna og gjenopptatt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Straffeprosessloven frå 1981 hos Lovdata
* Tvistemålsloven frå 1915 (Oppheva) hos Lovdata
* Tvisteloven frå 2005 (I kraft 1. januar 2008) hos Lovdata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NDL

 |
**Fjell kommune** er ein tilegare norsk kommune i Hordaland fylke. Øykommunen låg utanfor Bergen i Vestland fylke, og omfatta fleire øyar. Mellom desse kan nemnast Alvøy, Bildøy, Bjorøy, Litlesotra, Misje, Turøy i tillegg til nordre del av Sotra. Sørparten av Sotra høyrer til Sund kommune. Nabokommuna i nord er Øygarden. Over Hjeltefjorden i nordaust låg Askøy som eigen kommune. 1. januar 2020 vart Fjell slegen saman med Sund og Øygarden kommunar til nye Øygarden kommune. 

Fjell kommune var ein kommune i vekst. Etter at Sotrabrua stod ferdig i 1971 vaks innbyggjartalet frå under 7000 til godt over 20.000 på 2000-talet. Administrasjonen heldt til på Straume på Litlesotra like ved kjøpesenteret Sartor Senter.

Lokalavis for Fjell, Sund og Øygarden er Vestnytt.

Folketalsutvikling
------------------

**Folketalsutvikling for Fjell kommune frå 1920:**

| 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1971 | 1.1.1981 | 1.1.1991 | 1.1.2001 | 1.1.2010 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 4786*a* | 4265*a* | 5169*a* | 5172*a* | 5418*a* | 6936 | 10 517 | 14 956 | 18 541 | 21 823 |
|

*a* *Dette talet omfattar ikkje øyane Turøy og Misje, som var del av gamle Herdla kommune fram til 1964. Desse øyane hadde då 404 innbyggjarar.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
2. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
3. 1 2 3 4 5 6 7  Folkemengd i Fjell 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fjell kommune

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Ankh held opp solskiva. Illustrasjon frå den egyptiske daudeboka.
**Ankh** eller **hankekross** (☥, egyptisk *ʿnḫ*), er ein hieroglyf og eit symbol frå det gamle Egypt som tyder 'liv'. Ein finn ofte symbolet i framstillingar av gudar og faraoar, i smykke og i namn som Tut-ankh-amon. 

Symbolet er truleg avleidd frå reima på ein sandal, som blei skriven «nkh» på gammalegyptisk, der ein berre skreiv ned konsonantane.

Koptisk bruk av ankh og kross.
Den koptiske kyrkja brukte ankh som kristenkross eller saman med ein annan kross.

Ankh i moderne tid
------------------

Symbol frå grava til farao Thutmose IV.
Namnet til Ramses II med ankh på begge sider over ei dør i Karnak.
Ankh er blitt brukt som symbol i moderne tid av nokre nyheidningar og som pynt eller symbol av grupper som hippiar og gothar, gjort kjend av musikkartistar som Kiss, Elvis og Earth, Wind and Fire.

Det går også att i populærkultur, mellom anna i elva Ankh og bystaten Ankh-Morpork i det humoristiske fantasiuniverset skapt av Terry Pratchett, i ei rekkje filmar og fjernsynsseriar, som *Stargate*, *Logan's Run* og *Lost*, i teikneseriar som *Sandman* og *Doctor Fate*, og video- eller dataspel som *Tomb Raider*, *World of Warcraft* og *Ankh*.

Sjå òg
------

* Venus-symbolet, ♀

Kjelder
-------

* "ankh." *Encyclopædia Britannica* 2009. Encyclopædia Britannica Online. Vitja 30. mai 2009.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Anch» frå Wikipedia på tysk, den 30. mai 2009.*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ankh» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------
**Aiguille du Dru** (òg kalla **Dru** eller **Drus**) er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Dei franske Alpane. Fjellet har to toppar: 

* *Grand Aiguille du Dru* (eller *Grand Dru*) 3 754 m og
* *Petit Aiguille du Dru* (eller *Petit Dru*) 3 733 m.

Dei to toppane ligg på vestryggen av Aiguille Verte (4 122 m) og er forbunde til kvarandre av *Brèche du Dru* (3 697 m).

Den første stiginga av *Grand Dru* var av dei britiske fjellklatrarane Clinton Thomas Dent og J.W. Hartley, i lag med dei sveitsiske fjellførarane Alexander Burgener og Kaspar Maurer, som klatra opp søraustsida 12. september 1878. 

*Petit Dru* vart klatra det påfølgjande året, den 29. august 1879 av J.E. Charlet-Straton, P. Payot og F. Follignet via sørsida og sørvestryggen. Den første stiginga av begge toppane vart gjort av E. Fontaine og J. Ravanel 23. august 1901. Nordsida, ei av dei seks store nordsidene i Alpane, vart først klatra av Pierre Allain og R. Leininger 1. august 1935.

Aiguille Verte (i midten) og Aiguille du Dru (høgre) sett frå Aiguilles Rouges i juli 2004
Den italienske fjellklivaren Walter Bonatti klatra ei vanskeleg rute aleine på det sørvestlege bergfestet til *Petit Dru* (*Bonatti Pillar*) i august 1955. Denne ruta eksisterer ikkje lenger på grunn av store steinras i 1997, 2003 og 2005, og merka etter raset er synlege frå Chamonixdalen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aiguille du Dru på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |
| Belsh |
| --- |
| Frå sentrum av Belsh Frå sentrum av Belsh |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Belsh** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Elbasan |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  196 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 19 503 |
| Koordinatar | 40°58′52″N 19°53′27″E﻿Koordinatar: 40°58′52″N 19°53′27″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Belsh kommune innafor regionen ElbasanBelsh kommune innafor regionen Elbasan |

**Belsh** er ein by og ein kommune i regionen Elbasan i Albania. Kommunen ligg sentralt i landet og grensar i vest til regionen Fier, i sør til regionen Berat.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Belsh vart slått saman med landkommunane Grekan, Kajan, Fierzë og Rrasë. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Belsh.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen Belsh 8 781 innbyggjarar, medan dei fem kommunane som i dag utgjer storkommunen Belsh, til saman hadde 19 503 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var den dåverande bykommunen Belsh ein del av distriktet Elbasan. Den dåverande bykommunen omfatta busetnadene:

* Belsh Qëndër
* Çepe
* Dushk
* Belsh
* Stanaj
* Shkozë
* Qafë Shkallë
* Seferan
* Trojas
* Shkëndi
* Gradisht
* Marinëz
* Shtith

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
| **Fjellværsøya** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Kråkvågfjorden |
| **Koordinatar** | 63°38′18″N 09°05′06″E﻿Koordinatar: 63°38′18″N 09°05′06″E﻿

 |
| **Høgaste punkt** | Haglebjøra (143 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Trøndelag

 |

**Fjellværsøya** (eller *Fjellværøy* eller *Fjellværøya*) er ei øy i Hitra kommune i Trøndelag, nordaust for Hitra. Sundet mellom øyane heiter Fillfjorden.

10. juli 1992 vart ferjesambandet Fillan—Brøttingsvåg (1967-1992) erstatta av Fjellværøysambandet som via fleire fyllingar mellom holmar og skjer og den særprega Krabbsundet bru (316 meter lang, lengste spenn 150 meter) går mellom øyane. Vegprosjektet er ein del av fastlandssambandet Hitra–Frøya.

Nord for øya ligg Ulvøya som er knytt til Fjellværsøya med Knarrlagsund bru.

På øya ligg ei over 3000 år gammal grav frå bronsealderen. Det høgaste fjellet er Haggelbøra, 153 moh.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ben & Tan** er ein dansk songduo som består av Benjamin Rosenbohm og Tanne Balcells. Duoen møtte kvarandre i 2019, då dei begge deltok i danske *X Factor*. Året etter vant dei Dansk Melodi Grand Prix med låten «Yes». Med sigeren skulle dei ha representert Danmark i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Bakgrunn
--------

Dei to medlemmane Tanna Amanda Balcells og Benjamin Rosenbohm deltok begge i danske *X Factor* i 2019. Balcells enda på fjerdeplass som del av gruppa Echo, medan Rosenbohm kom til finalen, der han enda på andreplass. Etter *X Factor* danna dei to duoen Benn & Tan og melde seg på til Dansk Melodi Grand Prix i regi av Danmarks Radio (DR).

31. januar 2020 kunngjorde DR at Ben & Tan var ein av dei ti finalistane i Dansk Melodi Grand Prix. Bidraget til duoen, «Yes», er skriven av Emil Lei, Jimmy Jansson og Linnea Deb. Låten vart sloppen same dag. Under finalen i København laurdag 7. mars 2020 vann duoen tevlinga med 61 prosent av telefonrøystene i siste runde. Med sigeren skulle Ben & Tan ha representert Danmark i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland. Duoen skulle delta i den andre semifinalen torsdag 12. mai 2020. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse Eurovision Song Contest for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen COVID-19.

Referansar
----------

1. ↑  «Denmark: Ben & Tan win Dansk Melodi Grand Prix 2020 with "Yes"». 7. mars 2020.
2. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
3. 1 2  «De var benhårde konkurrenter i 'X Factor': Nu vil de sammen vinde årets Melodi Grand Prix» (på dansk). Henta 8. mars 2020.
4. ↑  «Kendte stjerner og helt nye navne: Her er alle 10 sange i Dansk Melodi Grand Prix» (på dansk). Henta 8. mars 2020.
5. ↑  «‎Yes by Various Artists» (på engelsk). Henta 8. mars 2020.
6. ↑  Jensen, Jacob Heinel. «Ben og Tan: Nu skal vi have tequila-shots!» (på dansk). Henta 8. mars 2020.
7. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Ben & Tan» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Ferdinand Christian Prahl** (12. november 1840–2. mai 1917) var ein jurist og stortingsmann frå Bergen. Han representerte Venstre. Michael Prahl var far hans.

Prahl vart student frå katedralskulen i Bergen i 1859. I 1866 vart han cand. jur. Etter ei studiereise utanlands vart han overrettssakførar i Bergen i 1869, dessutan var han medstyrar i familiefirmaet Fasmer & Søn. Frå 1898 var han dommar ved overretten i Bergen. I 1870-åra var han medarbeidar i Bergensposten og i Bergens Tidende. Medlem av representantskapet i Noregs Bank 1895-1908. Styremedlem i Vestmannalaget frå 1902.

Åra 1892-1900 var Prahl 4. representant frå Bergen på Stortinget, heile tida var han formann i protokollkomiteen. Han var 1893-1900 medlem av fullmaktskomiteen. Elles var han 1893 medlem av undersøkingskomiteen, 1897 av revisjonskomiteen, 1898-1900 av spesialkomiteen om budsjettet og av komiteen om den militære straffelova.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ferdinand Prahl NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
Hollandsk dverghhøne.
Hollandsk dverghhane.
**Hollandsk dverg**[*treng kjelde*] er ein av dei aller minste hønserasane. Som namnet røper, kjen han frå Nederland, der rasen er skildra allereie i 1882.
Det kan tenkast sjømenn brakte rasen til Nederland frå Ostindia på 1700-talet.

Dei er bra verparar og hønene er dyktige til å ruge, men sidan dei er så små, får dei ikkje så mange egg om gongen. Dei er svært gode mødre og det er ikkje uvanleg at ei høne tar til seg kyllingar frå andre og blir fostermor.

Hollandsk dverg er nysgjerrige og er lette å temme. Rasen er svært kontaktsøkande og går gjerne bort til folk som kjem inn i hønsegarden. Rasen egnar seg først og fremst som kjæledyr.
De er smidige, spretne, aktive og energiske. Dei er små og lette fuglar som flyg godt. Røktaren må ha tak over hønsegarden om han vil halde dei der. Når dei går fritt er dei flinke til å finne mat sjølve.

Liten rase - stor personlegheit
-------------------------------

Hollandsk dverg kjem i fleire fargar, som kvit, svart, blå, blå randteikna, gjøkspetta, legbarfarga, gullhalsa, sølvhalsa, blå/gullhalsa, blå/sølvhalsa, sølvhalsa med oransje rygg og skulder, oransjehalsa, blå/oransjehalsa, laksefarga, kveitefarga og raudsadla.

Egga er kvite og veg om lag 30 gram. Høna er 425 gram, mens hanen er om lag 525 gram.
**Baba-fjella** (pasjto بابا غر *Bâbâ Ǧar*, farsi کوه بابا *Koh-e Bâbâ*) er ei fjellkjede i Afghanistan som er ei vestleg forlenging av Hindukush. Kjeda er rundt 6 mil lang. Den høgaste fjelltoppen i kjeda, Shah Fuladi, er 5143 moh. og ligg like sør for Bamiyan.

Babafjella dannar eit vasskilje og er opphavet til alle dei større elvesystema i Afghanistan: Kunduz-Amu-Darja i nord, Harirud i nordvest og Helmand i sør.

Shibarpasset på rundt 3 000 moh. skil Babafjella frå resten av Hindukush, og er éin veg mellom Kabul og Bamiyan. Hajigakpasset på rundt 3 500 moh. er kortare, men mindre farbar, og del av hovudvegen mellom byane.

Kjelder
-------

1. 1 2  
Баба (горный хребет)) i *Store sovjetiske leksikon* ( Большая советская энциклопедия, БСЭ/ Bolsjaja sovjetskaja enziklopedija/BSE), 3. utgåve 1969–1978 (russisk)
2. ↑  Bob McKerrow, «A full description of the Mountain Ranges of Afghanistan», Mountains of our Minds (15. november 2008)

* *Denne artikkelen bygger på «Koh-e Baba» frå Wikipedia på tysk, den 17. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Babafjella**

* Koh i Baba Mountains Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. Imperial gazetteer of India: provincial series, Volume 1 Supt. of Govt. Print. 1908

Koordinatar: 34°38′1″ N 67°49′8″ E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Innhaldssida i første nummer av Juleroser 1881
**Juleroser** var det første juleheftet som kom ut regelmessig til jul i Norden. Første heftet kom i handelen 9. desember 1881. Utgjevar var Ernst Bojesen, papir-, bok- og kunsthandlar i København. 

Forbiletet til *Juleroser* var det franske juleheftet *Paris-Murcie* som kom ut i 1879. Liksom i dette heftet var det kjende forfattarar som skriv i *Juleroser*. Også ideen om eit eige kunstvedlegg henta Bojesen frå *Paris-Murcie*

Bojesen ville gjere *Juleroser* til eit hefte for heile Norden. Frå 1895 var det tilsett eigne redaktørar for Noreg og Sverige. Norsk redaktør var Henrik Jæger. I alle år heftet kom ut var det tekst, illustrasjonar og kunsttillegg frå alle nordiske landa. I 1885 - 88, og i 1892 hadde *Juleroser* undertittelen «Skandinavisk Juleblad». I 1889 - 91 var undertittelen «Nordisk Juleblad».

*Juleroser* kom ut samanhengande 1881 - 1936, og i 1941 - 44.

Frå 2015 har Samlaget gitt ut eit litterært julehefte, Juleroser. Redaktør Herborg Kråkevik.

Kjelder
-------

* Tom Brenne:*Norske julehefter. De litterære juleheftene fra 1880 til i dag.* Messel Forlag 2009
Peloponnes sett frå rommet
**Korintbukta** (gresk Κορινθιακός κόλπος, *Korinthiakós kólpos*) er ei djup bukt i Det joniske havet i Hellas som skil Peloponnes frå det vestlege greske fastlandet. Ho grenser i aust til Korinteidet, der Korintkanalen går gjennom, og i vest til Ríosundet, som skil Korintbukta frå den ytre Pátrabukta ved neset Kapp Drépano, som på det smalaste vert kryssa av Río-Andírio-brua. Korintbukta er nesten heilt omgjeve av perierieiningane Etoloakarnanía og Fokída i nord, Viotía i nordaust, Attikí i aust, Korinthía i søraust og sør og Akhaía i sørvest. Bukta er eit av dei mest seismisk aktive i Europa. 

I mellomalderen vart bukta kalla Lepantobukta. Her vart det tredje slaget ved Lepanto utkjempa i 1571, der den osmanske flåten vart øydelagd. I 1772 vart ein annan tyrkisk flåte øydelagd av russarane ved inngangen til bukta. Byen Lepanto heiter i dag Návpaktos.

Skipsruta mellom Aten og til hamner i resten av verda, inkludert Middelhavet, går gjennom bukta. Ferjesamband går mellom Éjo og Ájos Nikólaos i den vestlege delen av bukta. 

Korintbukta
Bukta er 130 km lang og mellom 8,4 og 32 km brei.

Geologi
-------

Bukta vart danna gjennom utvidinga av ei tektonisk rift. Rifta utvidar seg framleis med 3 cm i året, og dei omliggande forkastingane er svært seismisk aktive.

Byar
----

Byar ved bukta er mellom anna 

* Návpaktos (nordvest)
* Sergoúla, inga hamn, men strand.
* Glyfáda, inga hamn
* Spiliá, inga hamn
* Ájos Nikólaos (nord)
* Galaxídi (nord), lita hamn
* Itéa (nord), lita hamn
* Kírra (nord), inga hamn
* Ájos Vasílios, lita hamn
* Pórto Jermenó (Egósthena) (aust), lita hamn og strender
* Psátha, i aust, stor strand
* Alepokhóri, (søraust)
* Loutráki, inga hamn
* Korint (søraust)
* Kiáto, (søraust)
* Xylókastro (sør)
* Dervéni
* Kráthio (sørvest), inga hamn
* Diakoptó (sørvest), strand
* Éjo (sørvest)
* Pátra (søraust), stor hamn
* Lógos (sørvest)
* Ákoli (sørvest), strand
* Káto Rodiná (vest-sørvest)
* Psathópyrgos (vest)

Elvar
-----

Følgjande elvar munnar ut i Korintbukta. 

### I nord

* Mórnos

### I sør

* Volinéos
* Sélemnos
* lita elv aust for Arakhovítika og Drépano
* Selinoúntas
* Vouraikós
* elv aust for Diakoptó
* Zakholítikos
* Asopós i Korinthía
* Sýthas ved Xylókastro

Bakgrunnsstoff
--------------

* Atlas over Korintbukta Arkivert 2006-08-13 ved Wayback Machine.
* Bilete frå Korintbukta
* Kart over Korintbukta Arkivert 2015-09-24 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gulf of Corinth» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2007.*

Koordinatar: 38°12′55″N 22°32′36″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
*Allegori*
**Simon Vouet** (9. januar 1590–30. juni 1649) var ein fransk målar og teiknar under barokken. Han var både fødd og døydde i Paris.

### Liv og gjerning

Vouet var fødd i Paris, der far hans var målar. Sjølv busette han seg i Italia 1613 og budde i hovudsak i Roma, med kortare opphald i Genova, Venezia og Napoli. Stilen hans vitnar om eit særprega talent og djuptgåande studium av dei italienske meistrane, særleg av kunsten til Paolo Veronese. Vouet fekk snart mektige oppdragsgjevarar, der i mellom pave Urban VIII.

År 1627 vende Vouet tilbake til Frankrike, der han vart utnemnd til leiande hoffmålar. I denne posisjonen sat han trygt, med unnatak for åra 1640-42 då han vart dregen inn i rivalitet med Nicolas Poussin. Vouet underviste eller samarbeidde med nesten alle i den tett påfylgjande generasjonen av franske målarar, dei mest kjende er Charles Le Brun, Eustache Le Sueur og Pierre Mignard.

Vouet sine portrett frå Ludvig XIII sitt hoff og dei fleste av hans store utsmykkingar i parisiske hus og landslott har vorte øydelagde. Mellom dei bevarte måleria høyrer *Fader Tid overvunnen av Kjærleik, Håp og Venleik* frå 1627, *Rikdomen* (1630-35) og *Ceres* (1634-35).

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |


* *Denne artikkelen bygger på «Simon Vouet» frå Wikipedia på svensk, den 4. april 2012.*
Utstrekking av iberomaurusuisk (grønt felt) og seinare capsienkultur.
**Iberomaurusisk kultur** er ei arkeologisk nemning for ein steinalderkultur som fanst i Nord-Afrika under den siste istida, for rundt 16 000 år sidan (eller vidare, for mellom 20 000 og 10 000 år sidan). Klimaet i Nord-Afrika på denne tida var kaldare enn no, det voks mellom anna eik og furu der. 

Av iberomaurusiske reiskapar er det særleg funne mange einegga blad. Leivningar funne med iberomaurusiske reiskapar tyder på at menneska høyrde til ei nordafrikansk grein av Cro Magnon-menneska. Dei jakta særleg på mankesau. 

Namnedelen «ibero» viser til eit tenkt samband med den spanske magdalénienkulturen, som var på om lag same tid og hadde mange like trekk. Seinare undersøkingar peiker meir mot at kulturen stammar frå Nildalen.

Kjelder
-------

* Encyclopædia Britannica (2009), «Ibero-Maurusian industry», November 16, 2009, Encyclopædia Britannica Online
* Late Stone Age blade technology Arkivert 2009-03-26 ved Wayback Machine. ved worldtimelines.org.uk

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ibero-Maurusian industry i Encyclopaedia Britannica
* The Iberomaurusian enigma: north African progenitor or dead end? Irish J.D.
* Diversité mitochondriale de la population de Taforalt(12.000 ans BP – Maroc), Kéfi at al 2005
Holt kyrkje
Dypvåg kyrkje Foto: Dag Bertelsen

Søndeled Kyrkje
Risør kyrkje
**Aust-Nedenes prosti** er eit tenestedistrikt i Agder og Telemark bispedømme i Den norske kyrkja.
Prosten har sete i Tvedestrand. Prostiet svarar til kommunane Gjerstad, Risør, Tvedestrand, Vegårshei og Åmli i geografisk utstrekking.

Prostiet er inndelt i sokn. 
Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja.
Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. 
Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn.
Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.

Sokn i Aust-Nedenes prosti
--------------------------

### Tvedestrand kommune

* Tidlegare Holt prestegjeld
	+ Holt sokn
	+ Dypvåg sokn
	+ Tvedestrand sokn

### Risør kommune

* Tidlegare Risør prestegjeld
	+ Risør sokn
	+ Søndeled sokn

### Gjerstad kommune

* Tidlegare Gjerstad prestegjeld
	+ Gjerstad sokn

### Vegårshei kommune

* Tidlegare Gjerstad prestegjeld
	+ Vegårshei sokn

### Åmli kommune

* Tidlegare Åmli prestegjeld
	+ Åmli sokn
	+ Gjøvdal sokn

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Aust-Nedenes prosti på nettstaden til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Agder og Telemark bispedømme |
| --- |
| Arendal • Aust-Nedenes • Bamble • Kristiansand • Lister og Mandal • Otredal • Skien • Vest-Nedenes • Øvre Telemark |

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Aust-Nedenes prosti |
| --- |
| Dypvåg • Frydendal • Gjerstad • Gjøvdal • Holt • Laget • Risør • Søndeled • Tovdal • Tvedestrand • Vegårshei • Åmli |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
Panorama over Simplonpasset
**Simplonpasset** er ein fjellovergang, 2 005 meter over havet, mellom Wallis-Alpane og Lepontin-Alpane i Sveits. Overgangen knyter saman Brig i kantonen Valais i nord, med Domodossola i regionen Piemonte i Italia i sør. Sjølve overgangen ligg i Sveits med sveitsiske landsbyar på begge sider av passet.

1 300 høgdemeter under Simplonpasset går den knapt 20 km lange jarnbanetunnelen Simplontunnelen.

### Soge

Fjellovergangen har vore trafikkert med muldyr sidan 1600-talet. Ei internasjonal rolle fekk Simplonpasset først då passvegen vart bygt under Napoleon, mellom 1801 og 1805. Samstundes vart det bygt eit hospits på passhøgda. Sidan gjekk faste postruter over Simplonpasset. Etter byggjing av mange rasoverbygg, kunne vegen i 1970 opnast for heilårstrafikk.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* GeoNames

 |

  


* *Denne artikkelen bygger på «Simplon Pass» frå Wikipedia på engelsk, den 12. februar 2012.*