recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paul Tjøstolsen Sunde** (5. februar 1896–2. september 1958) var ein norsk arbeidar frå 
Nissedal som representerte Arbeidarpartiet og kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder på Stortinget i tida 1945-53.

Sunde var son til ein småbrukar. 15 år gammal tok han arbeid ved Åmli-Treungenbanen og var så to år sysselsett med anleggsarbeid på Rjukan. I 1913 reiste han til sjøs ei tid. Fram til 1922 arbeidde han jamt på ymse anlegg. Sidan var han i 36 år kommunearbeidar i Arendal, heilt til han døydde i 1958.

Sunde var medlem 1932-34 i bystyret i Arendal og 1937–40 og 1956–58 i formannskapet i byen. Under verdskrigen sat han fengsla 1944-45 i Grini fangeleir. Hausten 1945 vart Sunde vald til stortingsrepresentant frå dei sju kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder, attvald i 1949. Alle stortingssesjonane var han medlem i Militærkomiteen. Då ordninga med eigne valkrinsar for byane vart avvikla før stortingsvalet 1953, nådde han ikkje opp til «sikker» plass under nominasjonen i Aust-Agder fylke.

Kjelder
-------

* «Paul Sunde». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Norgeskatalogen** er ein katalog over norske frimerke, utgjeven kvart år av Oslo Filatelistklubb. 2007-utgåva var den 59. i rekka.

NK 1
Katalogen inneheld ei oversikt over alle norske frimerke frå «4 skilling våpen» fra 1855 og fram til vår tid, inklusiv dei aller fleste kjende variantar. Likeså er det oversikt over frimerkehefte, tenestemerke, portomerke og ein del andre objekt av interesse for filatelistar. Katalogen har prisvurdering på alle kjende variantar i ulike kvalitetar.

Nummereringssystematikken vert forkorta NK og vert bruka som standard for norske frimerke. Alle merke har eit nummer i NK-serien, slik at det første norske frimerket har NK 1, medan t.d. jubileumsfrimerka til Ivar Aasen sin 150-årsdag i 1963 hadde nummer NK 538 og NK 539. Til NK-nummeret kan ein føye til bokstavar, tal og kodar i et sinnrikt system for å markere ulike variantar og feiltrykk.

I tillegg til sjølve katalogdelen inneheld Norgeskatalogen ulike oversikter over vassmerke, poststempel m.v. Kvar utgåve har gjerne eit par spesialartiklar om filatelistiske emne.

Norgeskatalogen er eit registrert varemerke (TM).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norgeskatalogen ved oslofilatelistklubb.no (arkivert nettside)
**Paul Warren** (fødd 22. desember 1953 i Garden City i Michigan) er ein amerikansk blues- og rockegitarist. Han var turnegitarist for den engelske rockeartisten Rod Stewart og den amerikanske artisten Richard Marx. 

Warren starta å spele gitar då han var tolv år gammal, og då han var 17 vart han oppdaga av Norman Whitfield i Motown Records. Kort tid etter vart han ein fast studiogitarist for det kjende studioet. Den først songen han spelte på var «Papa was a Rolling Stone» av The Temptations. Same året vann denne plata fem Grammyprisar.

Sidan har han spelt på mange album og vart ein populær studiogitarist. Då Motown flytta kontor til California i 1973, betalte dei han for å flytte med dei, slik at han framleis kunne spele for dei. Han vart kort tid etter med i gruppa Rare Earth og er tilskriven som medlåtskrivar på tre songar på albumet *Back to Earth*. Då han slutta som studiomusikar for Motown i 1975, vart han hyrt inn av Ray Manzarek frå The Doors som sologitarist i bandet Nite City. På det andre albumet vart Warren òg solovokalist og skreiv fleire av songane på albumet *Golden Days Diamond Night*. Bandet var oppløyst innan det andre albumet kom ut. Warren danna i 1978 bandet Paul Warren and Explorer - og spelte fast på Sunset Strip, og nesten kvar helg på anten the Roxy, Whiskey a Go Go, the Starwood og Madame Wongs i China Town - og mange andre. Han fekk kontrakt med RSO Records og gav ut det første soloalbumet sitt, *One of the Kids* i 1980. Seinare det året vart RSO Records lagt ned og Paul Warren vart arbeidslaus. Han byrja som studiogitarist att i 1981 til 1987, og arbeidde for artistar som The Ventures, Tina Turner og Prism. Han produserte òg musikk i denne tida. 

I 1987 vart han med Richard Marx i byrjinga av karrieren hans, kort tid etter den første songen frå debutalbumet hans kom ut. Warren var musikalsk leiar for Marx dei neste sju åra, før han gav seg i 1994. Warren gjekk raskt vidare som sologitarist for Joe Cocker. «Have a Little Faith Tour» varte i 18 månader. I 1996 spelte han for den italienske songaren Eros Ramazzotti. Han spelte i 11 år for Ramazotti, før han gav seg i 2005. I mellomtida spelte Warren for Rod Stewart, og heldt fram å spele med Stewart i 11 år. Seint i 2010 gav han ut det første soloalbumet sitt på over eit tiår, kalla *Round Trip*, med sitt eige band.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Warren» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Blåmannsisen** (lulesamisk *Ålmåjalosjiegŋa*) er den femte største isbreen på det norske fastlandet med eit areal på 87 km². Blåmannsisvatnet ligg nedanfor breen. Det høgaste punktet på breen er 1560 meter over havet, medan det lågaste er 810 meter over havet. 

6. og 7. september 2001 oppstod det eit jøkulhlaup frå Blåmannsisen der 40 millionar kubikkmeter vatn strøymde ut frå breen på berre 35 timar. Dette var første gong eit jøkulhlaup var registrert frå breen og vart sett på som eit teikn på klimaendringar i området. Etter denne hendinga sette NVE, Universitetet i Oslo og Elkem Energi Siso AS ut målestasjonar på breen for å kunne varsle nye jøkulhlaup. Ein meiner at vassføringa ut frå brefronten kan ha vore 900 m³/s. Vatnet frå breen enda i reservoaret til kraftverket Siso og vassnivået steig med 2,5 meter på desse timane.

Sjå òg
------

* Isbrear i Noreg

Kjelder
-------

1. ↑  «Tidlig varsling av jøkulhlaup ved Blåmannsisen». NVE. Arkivert frå originalen 24. juni 2014. Henta 4. april 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Dagny Caroline Kiær** (19. august 1892–21. juli 1980), også kjend som **Dakky Kiær**, var ein norsk kvinnesaksforkjempar, venstrepolitikar og sosialskuleleiar. Ho var leiar for Norsk Kvinnesaksforening 1946–1952 og leiar for Norske Kvinners Nasjonalråds sosialskule 1946–1953.

Liv og virke
------------

Kiær var dotter av høgsterettsadvokaten Frits Kiær og Julie Caroline Helene Løvenskiold. Faren var ordførar i Aker ein periode, mens morfaren, hoffsjef Herman Løvenskiold (1838–1910), eigde Ullern gard. Mot foreldras vilje tok ho examen artium i Christiania i 1913, fortsette å studere og tok lærareksamen. 

Høgst uvanleg for si tid heldt Kiær på farsnamnet då ho gifta seg i 1915. Ho vart skild i 1927, etter å ha fått fire barn. I 1931 gjennomgjekk ho dei sosiale kursa til Norske Kvinners Nasjonalråd (NKN), som var dåtidas einaste form for sosialarbeidarutdanning. Ho var knytt til NKN i ulike samanhengar dei neste 20 åra, som leiar for dei sosiale kursa, sekretær for NKN, styremedlem og leiar for NKNs sosialskule. Ho heldt ei rekkje føredrag over tema som *Den enslige mor og hennes problemer*, *Barnetrygd* og *Kvinnens arbeid og hennes rett til erverv*.

Kiær var medlem av Oslo bystyre for Venstre 1952–1956, etter å ha vore vararepresentant 1945–1951.

Kjelder
-------

1. ↑  Ingeborg Fløystad, «Dakky Kiær», i *Norsk biografisk leksikon*
2. ↑  Dakky Kiær, NKF

* *Denne artikkelen bygger på «Dakky Kiær» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* «Dakky\_Kiær» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Leiarar for Norsk Kvinnesaksforening |
| --- |
| 
* Hagbard Emanuel Berner
* Anna Stang
* Ragna Nielsen
* Anna Bugge
* Ragna Nielsen
* Randi Blehr
* Fredrikke Marie Qvam
* Randi Blehr
* Aadel Lampe
* Fredrikke Mørck
* Anna Hvoslef
* Kitty Bugge
* Margarete Bonnevie
* Dakky Kiær
* Ingerid Gjøstein Resi
* Marit Aarum
* Signe Swensson
* Eva Kolstad
* Clara Ottesen
* Kari Skjønsberg
* Karin M. Bruzelius
* Sigrun Hoel
* Irene Bauer
* Siri Hangeland
* Bjørg Krane Bostad
* Kjellaug Pettersen
* Siri Hangeland
* Berit Kvæven
* Torild Skard
* Margunn Bjørnholt
* Marit Nybakk
* Karin M. Bruzelius
* Anne Hege Grung

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 70°25′S 3°0′W﻿

**Blåskimen** er ei høg, isdekt øy, kring 8 nautiske mil nord for Nydomen, der Jelbartisen møter Fimbulisen i Dronning Maud Land. Øya har ei høgd på kring 300 meter over isbremmen og er omgjeve av denne isen, utanom nordsida som grensar til sjøen. Øya vart grovt skissert av norske kartografar frå flytoto teken under Den norsk-britisk-svenske antarktiskekspedisjonen i 1951–52 og Den sjette norske antarktisekspedisjonen i 1958–59. Dei kalla øya Blåskimen og er no i området kalla Nydomen (Novyj Kopel). Den sovjetiske antarktisekspedisjonen kartla øya i 1961 og synte at øya er fråskild Nydomen.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

1. ↑  «Blåskimen Island». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 27. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Blåskimen» (innhald frå Geographic Names Information System).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Glaciological settings and recent mass balance of the Blåskimen Island in Dronning Maud Land, Antarctica

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Val Forno i Sveits.
**Dal** eller **dalføre** er landområde som er lågare enn landet rundt og følgjer ei viss retning. Dei fleste dalar er anten U-forma eller V-forma, eller ei blanding av desse typane, avhengig av korleis dei er blitt til. Ein dal kan vera ein enkeltdal, skapt av ein isbre eller ei elv, men dalar kan også ha sidedalar eller henga saman i det som gjerne blir kalla dalføre.

Dalføre
-------

Dalføret Kali Gandaki i Nepal.
Dalføre er gjerne lange eller samanhengande dalar, slik som Gudbrandsdalen, Hallingdal eller Numedal.

U-dal
-----

Ein isbre lagar U-dal på Grønland.
U-dalen Little Cottonwood Canyon i Utah.
Midtmaradalen er ein U-dal.
Dalar med bratte, parallelle sider og jamn breidde, gjerne også flat botn, er utforma gjennom erosjon av ein strøymande isbre. Mange slike dalar blei laga i nedisingsperiodane under kvartærtida som tok til for rundt to millionar år sidan. 
Døme på U-forma dalar er Hemsedal i Noreg og Yosemite Valley i USA.

Ein hengedal er gjerne ein dal som ender opp i sida av ein U-dal.

V-dal
-----

V-dal graven ut av Altaelva.
Dalar som har form som ein V med skrånande sider er danna ved elve-erosjon. Der desse dalane blir danna av rasktflytande elver, gjerne i fjella, vil dalsidene vera bratte og dalbotnen smal. Ei tregare elv med mindre helling vil laga vidare dalar med slakare sideskråningar.

Langs dalsidene er det gjerne mykje laus stein som glir ned mot ei elv og blir malne sund og frakta bort av elvestraumen. Ein svært djup og bratt elvedal blir kalla canyon. Ein elvedal som er tørr mesteparten av tida blir kalla ein vadi (wadi).

Døme på V-dalar er Engadin i Alpane, Hallingdal i Noreg og Grand Canyon i USA.

Riftdal
-------

Ein riftdal er ei særskild dalform som er danna gjennom forkastingar i jordskorpa. Riftdalen i Afrika er eit kjent døme på dette.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dal» frå Wikipedia på bokmål, og «Valley» frå Wikipedia på engelsk den 22. september 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dal**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Blåkroneifrit** |
| Hannfugl av blåkroneifritIllustrasjon av John Gerrard Keuleman, 1899Hannfugl av blåkroneifritIllustrasjon av John Gerrard Keuleman, 1899 |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Eupetidae |
| **Slekt:** | ***Ifrita*** |
| **Art:** | **Blåkroneifrit** *I. kowaldi* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ifrita kowaldi***De Vis, 1890 |

**Blåkroneifrit** (*Ifrita kowaldi*) er ein insektetande fugleart som lever i det indre av Ny-Guinea. Han er plassert som einaste medlemmen av slekta *Ifrita*, som historisk var plassert i familien vakteltrastar eller monarkar i ordenen sporvefuglar. Det ser no ut til at fuglen er meir rettvist plassert i sin eigen familie Ifritidae, med norsk namn ifritfamilien.

Skildring
---------

Blåkroneifritar blir ca. 16 til 17 centimeter i kroppslengd og kan vege opp til 36 gram, og har gulaktig til brun fjørdrakt med ei blå og svart krone. Hannen har ein kvit strek bak auget, medan hoa her er gulfarga. Desse fuglane kryp på stammar og greiner på jakt etter insekt.

Denne gåtefulle fuglen representerer ein av berre tre fugleslekter kjent for å ha giftige medlemmar, dei andre er slekta *Pitohui*, òg frå Ny-Guinea, og slekta *Colluricincla* med arten lauvplystrar i Australia. Blåkroneifrit, nett som arten giftpitohui, har evne til sekresjon av batrachotoksin gjennom hud og fjører, noko som fører til kjenslelause og prikking hos dei som handterer fuglen. Gifta kjem inn i kroppen gjennom føda, spesielt frå biller i slekta *Choresine*.

Storleiken på populasjonen er ikkje kjent, men er trudd å vere stabil og han er vanleg i utbreiingsområdet, arten er derfor kategorisert som livskraftig, LC.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Blue-capped Ifrita» frå Wikipedia på engelsk, den 6. september 2016.*

Referansar

1. ↑  Schulenberg T.S.; M. J. Iliff; B.L. Sullivan; C. L. Wood; T. A. Fredericks; D. Roberson (august 2016), *eBird/Clements Checklist v2016* (CSV), Cornell Lab of Ornithology, henta 23. august 2016
2. ↑  Dumbacher, J.P.; et al. (2004). «Melyrid beetles (Choresine): A putative source for the batrachotoxin alkaloids found in poison-dart frogs and toxic passerine birds». *PNAS* **101** (45): 15857–15860. PMC 528779. PMID 15520388. doi:10.1073/pnas.0407197101.
3. ↑  BirdLife International (2016) Species factsheet: *Ifrita kowaldi Arkivert 2016-09-16 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 6. september 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Blåkroneifrit**
Kartet viser dei tidlegare territoria til dei algonkinskspråklege stammene i søre Ny-England.
**Shinnecockfolket** eller **Shinnecock Indian Nation** er ei stamme av amerikanske urfolk som sidan 1641 har vore busett ved Southampton lengst aust i the Hamptons, nærme austenden av Long Island i staten New York. Dei tala tidlegare shinnecock-språket, eit utdøytt aust-algonkinsk språk, som blir rekna som ein dialekt av mohegan-pequot-språket.

Mange slo lag med Brothertown-indianarane i New York og miste dermed den offisielle stammestatusen. Kring 150 medlemmer bur framleis i det om lag 3000 mål store Shinnecock-reservatet 5 kilometer vest for tettstaden Southampton. Det har vore svært mykje inngifte med afroamerikanarar, så genetisk sett er urfolkssærpreget deira mykje utvatna.

Stamma, som har offisiell status som urfolk i staten New York, gjekk i 2005 til rettssak for å få att om lag 14 000 mål land og ein stor erstatningssum for det dei meiner var urettmessig ekspropriasjon av landområde. Det omstridde området inkluderer Shinnecock Hills Golf Club, som dei hevdar inneheld stammegravstader.

Høvding Nowedonah, bror av høvding Wyandanch frå montaukettstamma forhandla ein avtale med engelske kolonisatorar i 1641. Denne avtalen innebar overføring av åtte engelske kvadratmil land i bytte for "*sixteen coates and sixty bushels of corn"*. Kjernen i rettssaka er ein avtale frå 1703 mellom Southampton og stamma om ein tusenårig leigeavtale. Saksøkarane hevdar at ei gruppe av mektige investorar konspirerte for å bryte avtalen i 1859 gjennom å sende ein falsk petisjon frå ei gruppe av shinnecockfolk. Sjølv om andre shinnecockfolk omgåande protesterte og hevda at petisjonen var forfalska, godkjende Legislaturet salet av 14 000 mål.

Shinnecock indianarreservat er eit sjølvstyrt statsreservat under New York med ei presbyteriansk kyrkje og eit samfunnshus. Reservatet held pow wow kvart år i Labor Day-helga.

I desember 1876 omkom 28 shinnecockmenn da dei prøvde å berge eit skip som hadde stranda utanfor East Hampton.

Sjå òg
------

* Algonkinske folk
* Brothertown-indianarane
* Montaukett

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Shinnecock Indian Nation» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for Shinnecockfolket
* Shinnecockfolket si historie frå Accessgenealogy
Sestertius slått i 192 med bilde av Commodus på den eine sida og Africa og Hercules på den andre.
**192** (romartal CXCII) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Aelius og Pertinax var konsular (eller sjeldnare, 945 ab urbe condita).

Hendingar
---------

* Det nerva-antoninske dynastiet enda i Romarriket då keisar Commodus blei drepen. Dette førte til nok ein borgarkrig i riket.

Fødde
-----

* Keisar Gordian II av Romarriket

Døde
----

* 22. mai: Dong Zhuo, kinesisk krigsherre under Han-dynastiet (snikmyrda)
* 31. desember: Keisar Commodus av Romarriket (snikmyrda)

**<<   100-talet   >>**
<< 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109 | 110 | 111 | 112 | 113 | 114 | 115 | 116 | 117 | 118 | 119 | 120 | 121 | 122 | 123 | 124 | 125 | 126 | 127 | 128 | 129 | 130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139 | 140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149 | 150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 | 160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169 | 170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179 | 180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | 188 | 189 | 190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199 >>
**Kvart** (av latin 'fjerde') i musikk er det fjerde trinnet i ei diatonisk tonerekkje. Det kan visa til eit intervall som tilsvarer tre trinn i ei slik tonerekkje, til dømes mellom 1. og 4. trinn.

Rein kvart
----------

Ein **rein kvart** er nemninga på intervallet (avstanden) mellom to tonar på fem kromatiske halvtonar, til dømes avstanden mellom C og F. Namnet kjem av at ein kvart spenner over fire trinn i dei fleste diatoniske skalaer bortsett frå lydisk. At han er *rein* plasserer han saman med dei andre reine intervalla kvint, oktav og prim i ein eigen intervallkategori.

I ein likesvevande skala tilsvarer tilhøvet mellom frekvensane på {\displaystyle \left({\sqrt[{12}]{2}}\right)^{5}} = 1,3348. I rein stemming tilsvarar det eit tilhøve på 3:4 .

I streng koralsats vert ein rein kvart vurdert som dissonans som må innførast og vert oppløyst etter bestemte reglar.

Ein invertert (omvend) kvart er ein kvint.

Det er vanleg å stemme strengene på kontrabassar og bassgitarar i kvartar. Gitarar vert òg stemd i kvartar med unntak av éin streng. Òg gambefamilien (viola da gamba) er delvis stemt i kvartar.

Forstørra kvart
---------------

Ein forstørra kvart verta for kalla tritonus (tre(heil)intervallet til tonane).

Forminska kvart
---------------

Ein **forminska kvart** er ein rein kvart der anten den øvste tonen er senka med ein halvtone, eller den nedste tonen er hevd med ein halvtone. Når ein brukar c som utgangspunkt, er den reine kvarten f. Hevar ein den nedste tonen med ein halvtone, får ein den forminska kvarten c♯ - f. Senkar med den øvste tonen med ein halvtone, får ein den forminska kvarten c - f♭. Frå den reine kvarten a - d vert dei forminska kvartane a♯ - d og a - d♭ danna, frå den reine kvarten f♯ - h dei forminska kvartane f♯♯ (eller f**x**) - h og f♯ - h♭.

I den likesvevande skalaen høyrest ein forminska kvart ut som ein stor ters. Likevel gjeld ein forminska kvart i streng koralsats som dissonans.

Sjå òg
------

* Subdominant

Kjelder
-------

1. ↑  «Kvart: musikk», *Store norske leksikon*, 16. oktober 2013

---

* *Denne artikkelen bygger på «Kvart (musikk)» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Aljes (Aljaksiej Anatoljevitsj Mikhaljevitsj**, belarusisk **Алесь (Аляксей) Анатольевіч Міхалевіч**, russisk *Ales (Aleksej) Anatoljevitsj Mikhalevitsj* (fødd 15. mai 1975 i Minsk) er ein belarusisk jurist og politikar. Han var uavhengig kandidat ved presidentvalet i Bellarus 19. desember 2010. Ifølgje dei offisielle resultata kom han på niande plass med 1,0 % av røystene, men valet vart ikkje rekna som fritt og rettferdig av internasjonale observatørar. Mikhalevitsj vart arrestert etter å ha teke del i demonstrasjonar mot måten valet vart gjennomført på same kvelden, saman med fem av dei andre presidentkandidatane, og tiltalt for å ha "forårsaka masseuro". Menneskerettsorganisasjonen Amnesty International adopterte han som samvitsfange i januar 2011. 19. februar 2011 vart han slept ut av fengselet. På ein pressekonferanse hevda han at han, og fleire av dei andre som vart arrestert etter presidentvalet, vart utsette for tortur medan dei var fengsla. 24. mars 2011 melde russiske aviser at Mikhaljevitsj hadde fått innvilga asyl i Tsjekkia. Belarusiske styresmaktar freista å etterlysa han gjennom Interpol, men Interpol avviste dette som politisk motivert. Mikhajlevitsj har i eksil jobba med å vekkja merksemd om politiske fangar i Belarus. I 2013 forsvarte han ein doktorgrad i statsvitskap ved Det polske vitskapsakademiet.

I 2015 vende han tilbake til Belarus. Han vart arrestert då han kom til Minsk, men vart kort tid etter sleptt laus att.

Han er gift og har to døtrer.

Fotnotar
--------

1. ↑  "Belarus urged to free prisoners of conscience held after post-election protest" frå Amnesty International, på engelsk
2. ↑  "Belarus 'tortured protesters in jail'" frå BBC News, på engelsk
3. ↑  *Кандидат в президенты получил убежище в Чехии* frå Gazeta.ru, på russisk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Runar Berg i Glimt-drakt
**Runar Berg** (fødd 7. oktober 1970) er ein norsk tidlegare fotballspelar, fødd i Haag i Nederland, som er best kjend frå sine år i Bodø/Glimt og i Rosenborg Ballklub. Han deltok i fem i landskampar for Noreg i tida 1994-2003. Berg er son til Harald Berg, og yngre bror til Ørjan Berg.

### Klubbspel

Midtbanespelaren Berg debuterte for andredivisjonslaget Bodø/Glimt i 1987-sesongen. Etter at laget rykte ned til 3. divisjon i 1989, melde han overgang til Rosenborg før 1990-sesongen. Her fekk han heller lite speletid, men var med å vinne cupfinalen, ein kamp der han kom inn i 2. omgang i staden for broren Ørjan. I 1991-sesongen spelte Runar Berg i Tromsø Idrettslag. Frå 1992 til -96 var han atter Glimt-spelar og var sentral då laget i 1992 vann A-avdelinga på nivå to og kunne spele i eliteserien frå 1993. Hausten 1993 vann Glimt cupfinalen på Ullevaal stadion i Oslo med 2-0 over Strømsgodset Idrettsforening. Tre år seinare var Berg og Glimt tilbake på Ullevaal, men då vart det finaletap mot Tromsø.

Dei tre sesongane 1997, 1998 og 1999 markerte Berg seg på midtbana til Rosenborg, Noregs suverene topplag som kvar sesong tok heim seriegullet, i 1999-sesongen også NM-gullet. I august 1999 vart han overført til Venezia FC i Serie A. Den italienske klubben hadde økonomiske vanskar, så etter at det vart nedrykk våren 2000, vart Berg fristilt hausten 2000 og spelte 2001-sesongen på norske Lyn i Oslo, ein klubb far hans spelte på i 1960-åra.

Frå 2002 til han la opp hausten 2010 var Berg ein sentral figur i eit Glimt-lag som veksla mellom å spele i eliteserien og på nivå to. Med overblikk, ballkontroll og presise pasningar, samt løpsstyrke og engasjement spelte han ei viktig rolle i laget.

Då Bodø/Glimt og andre idrettslag i Bodø i 2006 sleit med økonomien, gav Berg til saman kr 100 000 fordelt til høvesvis Bodø/Glimt, barneavdelinga ved sjukehuset i Bodø, idrettslaget Grand Bodø og Bodø Håndballklubb. I 2009-sesongen valde Berg å late si eiga løn på kr 750 000 verte ståande i Bodø/Glimt, for å hjelpe klubben ut av eit økonomisk uføre.

### Landslagsspel

Berg spelte to vennskaps-landskampar vinteren 1994 og like mange vinteren 1995. Åtte år og ni månader seinare deltok han i Valencia i sin femte og siste landskamp då Noreg tapte 1-2 for heimelaget i ein EM-kvalifiseringskamp, eit fem minuttar langt innhopp på tampen av oppgjeret.

Berg la opp i 2010.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Runar Berg» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juni 2016.*

* *Denne artikkelen bygger på «Runar Berg» frå Wikipedia på italiensk, den 6. juni 2016.*

* eu-football

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*Sjå òg bykvarter*
Klokke som viser eit tidspunkt nær kvart på tolv.
Eit **kvarter** er ei tidseining som utgjer ein kvart eller ein fjerdedel av ein time, det vil seia 15 minutt. Nemninga blir ofte brukt for å visa til eit kort tidsrom på om lag 15 minutt. Ordet stammar frå mellomalderlatin *quartus*, 'fjerdeparten', og har kome til norsk gjennom lågtysk og fransk.

Eininga er mykje brukt i daglegtale, men ikkje i vitskapleg tidsmåling. På kinesisk er *ke* (刻; pinyin: *kè*) mykje brukt i daglegtale. Eininga var en gang = eit centidøgn (= en desimal kilosekund). 

På andre språk snakkar ein gjerne heller om «ein kvart time» (fransk *un quart d'heur*) eller «femten minutt» (engelsk *fifteen minutes*) enn berre «eitt kvarter».

Galleri
-------

* Klokker som slår kvart kvarter og kvar halvtime i Salisbury domkyrkje.Klokker som slår kvart kvarter og kvar halvtime i Salisbury domkyrkje.
* Ur som lagar lyd kvart kvarterUr som lagar lyd kvart kvarter

Kjelder
-------

1. ↑  «kvarter» i Nynorskordboka.

| * v
* d
* e
Måleiningar for tid |
| --- |
| mikrosekund << millisekund << sekund << minutt << kvarter << time << dag << døgn<< veke << månad << kvartal << år << tiår |
**Blue Stack-fjella** (engelsk *Blue Stack Mountains* eller *Bluestack Mountains*), også kalla *Croaghgorms* (irsk *na Cruacha Gorma*, 'dei blå haugane') er den største fjelllkjeda sør i County Donegal på Irland. Dei dannar eit skilje mellom sørdelen av fylket, som Donegal Town og Ballyshannon, og byane i nord og vest som Dungloe og Letterkenny. Vegen mellom desse to fylkesdelane går gjennom Barnesmore Gap.

Det høgaste fjellet i kjeda er Croaghgorm på 674 meter. Toppar i nærleiken er Ardnageer (642 m), Croaghanirwore (548 m), Croaghbarnes (499 m), Croaghblane (641 m), Croaghnageer (571 m), Croveenananta (476 m), Gaugin Mountain (565 m), Lacroagh (403 m), Lavagh More (671 m) og Lavagh Beg (650 m). Silver Hill på 600 m er det minste fjellet på dei britiske øyane til å nå opp til kravet for fjell frå Simms-klassifiseringa, på 600 meter.

Galleri
-------

* Eglish-dalenEglish-dalen
* Binnasruell in the CroaghgormsBinnasruell
* The Blue Stacks from earth orbitBlue Stacks frå verdsrommet

Kjelder
-------

1. ↑  Blue Stack Mountains Placenames Database of Ireland. Retrieved: 2013-03-19
2. ↑  Croaghgorm MountainViews. Retrieved: 2013-03-19.

* *Denne artikkelen bygger på «Blue Stack Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Blue Stack-fjella**
**Alina Henadzeuna Talaj** (fødd 14. mai 1989) er ein kviterussisk hekkeløpar frå Orsja. Ho vann sølvmedaljen på 100 meter hekk i EM 2012 og EM 2016, i 2015 vann ho bronsen under verdsmeisterskapen i Beijing. I 2015 sigra ho i 60 meter hekk ved hall-EM.

Aktiv
-----

Talaj vart nummer to i 100 meter hekk under europameisterskapen 2012 i Helsinki, 0,1 sekund bak Nevin Yanıt frå Tyrkia. Tre år seinare seinare underkjende Det europeiske friidrettsforbundet prestasjonen til Yanit grunna i doping. Ved Sommar-OL i London forbetra Talaj i semifinalen sitt personbeste til 12,84 sekundar, utan det heldt til finaleplass.

I mars 2015 vann Talaj 60 meter hekk då hall-EM fann stad i Praha i Tsjekkia. Fem månader seinare kneip ho bronsemedaljen på 100 meter hekk ved verdsmeisterskapen 2015 i Beijing på ny kviterussisk rekord, 12,66 sekundar. Sommaren 2016 sprang ho i EM i Amsterdam inn til sølvmedalje på tida 12,68, seks hundredels sekund etter tyske Cindy Roleder.

Den 31. mai 2018 vart Talaj klokka inn på sterke 12,41 sekundar under eit stemne i Sankt Pölten i Austerrike. Ho tjuvstarta i EM-finalen 2018 og diskvalifisert.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2010 i Barcelona: Utslått i semifinalane (=nr 15)
* EM 2012 i Helsinki: Sølvmedalje – 12,91. Gullmedaljøren sitt løp vart seinare annullert
* OL 2012 i London: Utslått i semifinalane (12,84=nr 13)
* VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane (12,82=nr 9)
* EM 2014 i Zürich: Nr 5 – 12,97
* VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje – 12,66
* EM 2016 i Amsterdam: Sølvmedalje – 12,68, bakom Cindy Roleder (12,62)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i semifinalane (13,66=nr 21)
* VM 2017 i London: Nr 6 – 12,81
* EM 2018 i Berlin: Diskvalifisert i finalen (=nr 11)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alina Talay» frå Wikipedia på engelsk, den 26. august 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Arkí is located in Hellas
Plasseringa til Arkí

**Arkí** (gresk Αρκοί, tyrkisk *Nergiscik adası*) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet, nær kysten til Tyrkia.

Øya høyrer til kommunen Pátmos og har 44 innbyggjarar (2011). Dei fleste innbyggjarane bur nær hovudhamna på øya, medan resten bur spreidd rundtom i høgare område. Flesteparten her lever av fiske, geiter eller arbeider på ein av dei fire kroene på øya.

Øya er tørr og steinete med lite vegetasjon bortsett frå oliventre og kratt. Av dyreliv på øya finn ein geiter og esel, og ein kan stundom sjå hegre.

Dei næraste busette øyane er Maráthi, og av større øyar finn ein Lipsí og Pátmos. Det går ferjesamband mellom Sámos, Pátmos og Lipsí som går innom øya, i tillegg til småbåtar til dei nærliggande øyane som Maráthi.

Referansar
----------

1. ↑  Folketeljing 2011, revidert

Bakgrunnsstoff
--------------

* Official website of Arkí Arkivert 2011-07-20 ved Wayback Machine.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Arkoi frå Engelsk Wikipedia .*

  


| * v
* d
* e
Dodekanesane |
| --- |
| **Agathonísi** • **Pátmos** • Arkí • **Lipsí** • **Léros** • Farmakonísi • **Kálymnos** • Ímia • Psérimos • Télendos • **Astypálea** • **Kos** • **Nísyros** • Jyalí • **Kárpathos** • Saría • **Kásos** • **Tílos** • **Sými** • **Khálki** • **Ródos** • **Kastellórizo (Mejísti)** • Ro • Strongylí Kastellorízou |

Koordinatar: 37°23′03″N 26°44′29″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
|  |
| * Elektrisitet
* Magnetisme
 |
| 
Elektrostatikk

* Elektrisk lading
* Statisk elektrisitet
* Elektrisk felt
* Leiar
* Isolator
* Triboelektrisitet
* Elektrostatisk utlading
* Induksjon
* Coulomb-lova
* Elektrisk fluks
* Gauss-lova
* Elektrisk potensial energi
* Elektrisk dipolmoment
* Polarisasjonstettleik

 |
| 
Magnetostatikk

* Ampère-lova
* Magnetfelt
* Magnetisering
* Magnetisk fluks
* Biot–Savart-lova
* Magnetisk moment
* Gauss' magnetismelov

 |
| 
Elektrodynamikk

* Lorentz-kraft
* Elektromagnetisk induksjon
* Faradays lov
* Lenzs lov
* Forskyvingsstraum
* Maxwells likningar
* Elektromagnetisk felt
* Elektromagnetisk stråling
* Maxwell-tensor
* Poynting-vektor
* Liénard–Wiechert-potensial
* Jefimenkos likningar
* Virvelstraum

 |
| 
Elektrisk krins

* Straum
* Potensial
* Spenning
* Motstand
* Ohms lov
* Seriekrins
* Parallellkrins
* Likestraum
* Vekselstraum
* Elektromotorisk spenning
* Kapasitans
* Induktans
* Impedans
* Resonanskammer
* Bølgjeleiar

 |
| 
Kovariant formulering

* Elektromagnetisk felttensor
* Elektromagnetisk stressenergitensor
* Firestraum
* Elektromagnetisk firepotensial

 |
| 
Vitskapsmenn

* Ampère
* Coulomb
* Faraday
* Gauss
* Heaviside
* Henry
* Hertz
* Lorentz
* Maxwell
* Tesla
* Volta
* Weber
* Ørsted

 |
| * v
* d
* e
 |

**Magnetisering** eller **magnetisk polarisering** er det å gjere stoff magnetiske ved hjelp av ein elektromagnet eller liknande. Magnetisering kan drivast opp til ein når eit bestemt metningspunkt. Avmagnetisering oppnår ein ved gradvis å minske amplituden til den periodisk varierande feltstyrken som elektromagneten skapar.

Magnetisering er eit vektorfelt som uttrykker tettleiken til permanente eller induserte magnetiske dipolmoment i eit magnetisk stoff. Opphavet til det magnetiske momentet som er ansvarleg for magnetiseringa kan anten vere mikroskopiske elektriske straumar som kjem av elektronrørsla i atom, eller spinnet til elektrona eller kjernen. Netto magnetisering kjem av korleis stoffet reagerer på eit ytre magnetfelt, i lag med ubalanserte magnetiske dipolmoment som kan ligge i sjølve stoffet, til dømes i ferromagnetar. Magnetiseringa er ikkje alltid homogen i ein lekam, men varierer mellom forskjellige punkt. Magnetiseringa skildrar òg korleis eit stoff reagerer på eit påført magnetfelt i tillegg til korleis stoffet endrar magnetfeltet, og kan nyttast til å rekne ut krafta som oppstår frå desse vekselverknadane. Det kan samanliknast med elektrisk polarisasjon, som er målet på korleis eit stoff reagerer på eit elektrisk felt i elektrostatikk. Fysikarar og ingeniørar definerer magnetisering som storleiken til magnetisk moment per volum og vert representert ved vektoren **M**.

**Magnetisasjon** er mål for grada av magnetisering og er lik det magnetiske momentet per volumeining. SI-eininga er ampere per meter (A/m).

Sjå òg
------

* Avmagnetisering

Kjelder
-------

* magnetisering. I Store norske leksikon. Henta frå:
Tavoliere sett frå Gargano.
**Tavoliere delle Puglie** er ei slette nord i Apulia sør i Italia som dekkjer nesten halvparten av den historiske regionen Capitanata. Ho dekkjer eit areal på 3 000 km² og utgjorde ein gong ein havbotn. Ho grensar til foten av Appenninane i vest, Gargano og Adriahavet i aust og til elvane Fortore og Ofanto i sør. Ho er den største sletta i Italia etter Posletta. 

Namnet «Tavoliere» kjem frå det latinske uttrykket *Tabulae censuariae*, flater som romarane klassifiserte som område gode for saueoppdrett eller jordbruk. 

Om vinteren vert sletta stundom råka av flaum frå elvane Ofanto og Fortore, medan tørke ofte oppstår på sommaren. 

Dei største byane i området, frå nord til sør, er San Severo, Lucera, Foggia og Cerignola.

Kommunar
--------

Kommunane på Tavoliere delle Puglie er:

Ascoli Satriano, Apricena Biccari; Bovino, Candela, Carapelle, Casalvecchio di Puglia, Castelluccio dei Sauri, Castelnuovo della Daunia, Cerignola, Chieuti, Deliceto, Foggia, Lucera, Margherita di Savoia, Ordona, Orta Nova, Poggio Imperiale, San Ferdinando di Puglia, San Paolo di Civitate, San Severo, Serracapriola, Stornara, Stornarella, Torremaggiore, Trinitapoli, Troia, Volturino, Zapponeta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tavoliere delle Puglie» frå Wikipedia på engelsk, den 16. november 2007.*
**Norges luftfartøyregister** (NLR) er eit register over norske sivile luftfartøy.

Norges luftfartøyregister vert ført av Luftfartstilsynet. Alle sivile fly som skal fly i norsk luftrom skal ha gyldig registreringsbevis frå NLR. Berre fartøy som er registrerte i NLR får utskrive norsk sivilt registreringsbevis. Registrering i NLR gjev òg rettsvern for registrerte heimelsforhold og heftedokument.

Registreringsmerket består av 5 bokstavar; LN-(XXX).
Det er avsett følgjande for:

* Seglfly: LN-G(XX)
* Helikopter: LN-O(XX)
* Ballongar: LN-C(XX)
* Mikrofly: LN-Y(XX)

Med desse avgrensingane kan eigaren sjølv velja registreringsmerke. Mange flyeigarar vel eit registreringsmerke som svarar til deira eigne initialar.
Ved eigarskifte følgjer registreringa til den tidlegare eigaren.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Norges luftfartøyregister», *Luftfartstilsynet*, henta 4. januar 2022
2. ↑  «Tildeling av registreringsbokstavar», *Luftfartstilsynet*, henta 4. januar 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Norges luftfartøyregister» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad ved luftfartstilsynet.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 66°22′S 56°20′E﻿

**Magnet Bay** er ei grunn bukt, 11 km brei og 3 km lang, som ligg 15 km vest for Cape Davis på nordvestsida av Edward VIII Plateau i Antarktis. Kjerringa er ein isolatert fjelltopp med ei høgd på 1220 meter over havet og som ligg kring 13 km nord for Aker Peaks, 42 km vest for Magnet Bay, og 57 km nordaust for Mount Elkins i Napier Mountains i Enderby Land.

British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE), 1929–31, under Mawson, kartla Magnet Bay som ei større bukt som strekjte seg frå Cape Davis til Cape Borley, og namngav ho etter fartøyet «Magnet», som Peter Kemp nytta då han først oppdaga land i nærleiken i 1833. Seinare utforsking, særleg under Lars Christensen-ekspedisjonen, 1936–37, har vist at bukta ikkje var så stor som ein først trudde. 

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Magnet Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kjell
**Kjell** (**kj**) er ein nyleg (2005) føreslått bokstav i det norske alfabetet. Dette er eit humoristisk framlegg for å fremja rett uttale av lyden **kj** (og **tj**), og stå imot den aukande tendensen til å uttala han som /ʃ/, dvs. som første lyden i ordet *skjorte*.

**Kj**-lyden er i ferd med å forsvinna frå mange norske målføre til fordel for /ʃ/. Dette er kanskje mest markert hjå ungdommen, som ikkje skal på kino men på «sjino». Somme meiner at ein særleg bokstav for **kj** kan hjelpa å ta vare på lyden jamvel i talespråket. Dersom framlegget skulle få oppslutning, ville kjell bli plassert mellom **L** og **M** i alfabetet.

Framlegget til den nye bokstaven blei utforma av designbyrået SDG og presentert av fjernsynsprogrammet Typisk norsk. Et liknande teikn finst trass i dette for lyden /ç/ i den norske lydskrifta Norvegia, som har røter tilbake til 1884. Det internasjonale fonetiske alfabetet (IPA) blir no i dei fleste tilfella brukt i staden for Norvegia.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Typisk norsk lanserer Noreg sin nye bokstav
* Programomtale Typisk norsk
**Ashanti** eller **asante** er ei folkegruppe frå Vest-Afrika. Dei stammar frå Ashanti-regionen i Ghana og tilgrensande område i Togo og Elfenbeinskysten. Folkegruppa telde ca. 1,2 millionar i 1993.

Dei fleste ashantiar snakkar twi, eit akanspråk. Mange snakkar også engelsk.
Mange ashantiar er kristne eller muslimar, men den tradisjonelle religionen deira har også ei sterk stilling.

Tradisjonelt er morslinja (matrilinja) den ættelinja som dannar grunnlaget for den sosiale organisasjonen blant ashantiar. Medlemmar av same ættelinje hjelper kvarandre gjerne med større praktiske gjeremål. Farslinja er også anerkjend, og er særleg knytt til moralske og religiøse plikter. Sjølv om ein rekner slektskap gjennom morsætta, er det menn som har sentrale sosiale posisjonar. Eldre menn og kvinner i kvar ættelinje vel ein leiar som blant anna har ansvar for å ta vare på ein ættestol som symboliserer åndene til forfedrene. Det blir også vald ein hovding i kvar landsby med ansvar for å løysa lokale konfliktar.

Ashantiriket var eit vestafrikansk rike som eksisterte frå 1670 til 1957 i store delar av dagens Ghana. 

Området der ashantiar tradisjonelt har budd var opphavleg dekt av regnskog og kystvegetasjon, men dette er no i stor grad erstatta av rydda jordbruksland. Ashantiar her dyrkar rotvekstar og andre grønsaker i tillegg til den viktige handelsvara kakao. Det blir også vunne ut tømmer og bauxitt. I tillegg finst ein tradisjon for dyktig handverk.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Ashanti». *Store norske leksikon*. 5. mai 2017. Henta 9. oktober 2018.
Bokstaveleg illustrasjon til «Det verte ljos!» frå skapingsforteljinga i Første mosebok. Bibelen kan tolkast både bokstaveleg og biletleg.
**Bokstaveleg** vil seia at noko blir forstått nøyaktig slik det er uttrykt, og ikkje i overført eller biletleg tyding. Når ein tolker ei utsegn bokstaveleg, bruker ein vanlege definisjonar av orda, og ser ikkje etter andre meiningar i det som blir sagt. Mykje av språkbruken vår er bokstaveleg. Om ein til dømes seier at «sola er ei stjerne», kan dette berre tolkast på ein, bokstaveleg, måte. 

Folk med manglande forståing av språket vil oftare tolka uttrykk bokstaveleg. Dette kan gjelda dei som har ufullstendig språkkunnskap, som barn eller dei som lærer andrespråk, eller dei som har andre hinder for språkforståing eller abstrakt tenking, som afasi eller autisme.

Bokstaveleg tolking av faste uttrykk kan også gjerast medvite som humoristiske ordspel og liknande.

Bokstaveleg talt
----------------

«Bokstaveleg» blir ofte brukt i uttrykket «bokstaveleg talt», som tyder at ein likevel skal tolka eit metaforisk uttrykk bokstaveleg. «Å landa midt i smørauget» har som regel den biletlege tydinga at nokon er komne i ein gunstig posisjon. Ei bokstaveleg tolking er at nokon landa i ein smørklatt i ei grautskål. Dette er som regel ei feiltolking, men kan i somme høve vera rett: I eventyret om Tommeliten enda hovudpersonen bokstaveleg talt opp slik. 

I andre høve kan ein bruka «bokstaveleg talt» til å forsterka ei anna utsegn, med same tyding som «verkeleg» eller «rett og slett», og ikkje med den tydinga at ein uttrykker seg bokstaveleg.

Kjelder
-------

* Bokstavelig talt. Ordskifte ved VGDebatt.
* Rani Lill Anjum, Å kalle en spade for en spade[*daud lenkje*]
* Sonja Erlenkamp, Mentale "rom" og språk Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine. ved lurt.hist.no
* Jorun Høier Kjølaas, SEMANTISKE VANSKER Arkivert 2007-10-23 ved Wayback Machine. (doc-fil) ved hitos.no
* Gunnar Lier, Børsen synker - bokstavelig talt[*daud lenkje*] i *Dagens Næringsliv*
* Jesse Sheidlower, The Word We Love To Hate i *Slate Magazine*
*For målmannen, sjå Werner Werenskjold.* 

**Werner Werenskiold** (fødd 28. april 1883 i Paris, død 2. august 1961 i Bærum) var ein norsk geolog.

Werenskiold var professor i geografi 1925-53 ved Geografisk institutt ved Universitetet i Oslo som han òg styrte i tida 1917-53. Den største innsatsen gjorde han ved å utforme ei mest mogeleg eksakt universitetsundervisning i naturgeografi. Werenskiold utførte verdifullt arbeid som deltakar i dei norske Svalbard-ekspedisjonane 1918–24. Sumaropphalda på Svalbard 1917-25 danna grunnlag for hans dr.philos. i 1924 innan meteorologien vind og straum) på øygruppa. Han leia isbre-undersøkingane i Jotunheimen frå 1927. Han studerte bl.a. Telemarksuiten og Hedmarkgruppa og gav ut mange artiklar i fagtidsskrift. Som popularisator var Werenskiold særleg kjent ved *Jorden* (2 bd. 1934) og som medredaktør av *Norge, vårt land* (2 bd. 1937; 4. utg. 3 bd. 1958) og *Jorden vår klode* (4 bd. 1957).

Far hans var målaren Erik Werenskiold og broren var Dagfin Werenskiold. I studietida var naboen Fridtjof Nansen mentoren hans og tanten Fernanda Nissen inspirator, så det vart cand.real. i realfag ved Det Kongelige Frederiks Universitet i 1907 før han fekk fast stilling ved Norges Geologiske Undersøkelse 1907-17. Ved universitetet fortsette han som stipendiat 1910-15 og dosent 1915-25. Han skreiv fleire bøker.

Utmerkingar
-----------

* innvalt i Det Norske Videnskaps-Akademi 1926
* æresmedlem av Oslo Geofysikeres Forening og Sydsvenska Geografiska Sällskapet i Lund.
* riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden 1955.
* Fleire stader er kalla opp etter han. På Spitsbergen finst Werenskioldbreen og Werenskioldfjellet og i Antarktis finst klippa Werenskiold Bastion.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Werner Werenskiold» frå Wikipedia på bokmål, den 16. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Werner\_Werenskiold» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilde av Werner Werenskiold 19.11.1958[*daud lenkje*], Oslo Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Keisar **Wenzong av Tang** (20. november 809–10. februar 840) var keisar under Tang-dynastiet i Kina, frå 826 til 840. Keisar Wenzong regjerte saman med den eldre bror sin Jingzong og den yngre broren Wuzong, då ved å etterfølge kvarandre frå 824 til 846. Dette var ei sjeldan ordning i kinesisk historie.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Wenzong vart fødd som **Li Ang** som son av den unge keisaren Muzong. Under Muzong si tid tapte Tang-riket områda sine i Hebei på grunn av eit katastrofalt felttog mot militærmakthavarane på staden. 

I 823 fall Muzong av hesten under eit polo-spel og døydde. Den neste keisaren var den eldre broren til Li Ang, Jingzong. Politikken vart no avgjord av evnukkane som omgav han. Det kom til rivaliseringar mellom grupperingar rundt høvesvis Niu Sengru og Li Deyu. Talet på evnukkar ved hoffet voks til over 5.000. Etter uro i hovudstaden blei Jingzong i 826 drepen då han kom tilbake frå ei nattleg utflukt. 

### Keisar

Li Ang etterfølgde han som keisar, under tempelnamnet Wenzong. Han var då 17 år gammal. Wenzong er ikkje hugsa som nokon kraftfull keisar. Han gjorde likevel ulike framstøyt for å bryta grepet til evnukkane om makta ved hoffet. I 833 fann søt morgondugg-hendinga stad. Keisaren avtalte med ei gruppe embetsmenn at dei skulle senda evnukkane ut i tempelhagen fordi det der skulle ha falle søt dogg, og så skulle dei drepast av soldatar der. Eit blaff av vinden skal likevel ha opna teltet til dei samansvorne, slik at evnukkane fekk kjennskap til den truande faren. Palassgarden, kalla *Gudekrafthæren*, stod under kommandoen til evnukkane, og innleidde ein massakre på moglege samansvorne. Dette kosta tusen menneske livet. Mange av dødsoffera hadde ikkje hatt nokon ting med planen å gjera.

Den konfutsianske historieskrivinga samanlikna hendinga med massakren av 184. 

Sidan leiarane til evnukkane frykta at viss dei ope greip makta, ville dei få militærguvernørane i provinsane mot seg, innsette dei medlemmane av Niu- og Li-partia i regjeringa. Den reelle makta deira var likevel sterkt avgrensa. Slik skulle den store makta til evnukkane i nokon grad maskerast.

Keisar Wenzong trekte seg tilbake frå styret av riket. Han sa at politikk baud han i mot. Keisaren døydde i 840 av følgjene av eit alvorleg alkoholmisbruk.

Referansar
----------


* *Denne artikkelen bygger på «Keiser Wenzong av Tang» frå Wikipedia på bokmål, den 18. august 2020.*

Litteratur
----------

* Rainer Hoffmann, Qiuhua Hu: *China.* *Seine Geschichte von den Anfängen bis zum Ende der Kaiserzeit.* Rombach, Freiburg 2007, ISBN 978-3793094999
* Mark Edward Lewis: *China's Cosmopolitan Empire : The Tang Dynasty*, Cambridge og London, Belknap Press of Harvard University Press, coll. « History of imperial China »,‎ 2009
* Victor Cunrui Xiong: *Historical Dictionary of Medieval China*, Lanham, Scarecrow Press, coll. « Historical dictionaries of ancient civilizations and historical eras »,‎ 2009 (ISBN 978-0-8108-6053-7)