recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fatima Zahra Hafdi** (fødd 25. august 1987 i Montréal i Canada), kjend under artistnamnet **La Zarra**, er ein fransk-kanadisk songar og låtskrivar. Ho representerte Frankrike i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool i Storbritannia.

Bakgrunn
--------

Hafdi blei fødd i Montréal i den franskspråklege provinsen Québec i Canada. Begge foreldra er fødde i Canada og har marokkanske anar. I barndommen budde ho både i Montréal og Longueuil, der familien hennar til slutt slo seg ned. Ho fekk merksemd i Canada i 2016, då ho slapp debutsingelen «Printemps blanc» i samarbeid med den franske rapparen Niro.

Etter kvart etablerte La Zarra seg i den franske hovudstaden Paris. I 2021 fekk ho ein viss suksess i Frankrike med singelen «Tu t'en iras», som fekk ein del avspelingar på radio og fjernsyn. Singelen blei sertifisert med platinastatus av franske Syndicat National de l'Édition Phonographique (SNEP). Same år fekk La Zarra ein *NRJ Music Awards*-nominasjon i klassen «årets franskspråklege stjerneskot» for debutalbumet *Traîtrise*.

Den 12. januar 2023 kunngjorde kringkastaren France Télévisions at dei hadde vald La Zarra til å representere Frankrike i Eurovision Song Contest 2023 i Storbritannia. Ho var den andre kanadiske songaren til å representere landet etter at Natasha St-Pier song Frankrike til ein fjerdeplass i 2001. La Zarra deltok med songen «Évidemment» og blei nummer 16 av 26 finalistar.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «LaZarra - Toute sa biographie avec Chérie FM». *Chérie FM.fr* (på fransk). Henta 14. januar 2023.
2. 1 2  «LaZarra will represent France at Eurovision 2023». *eurovision.tv* (på engelsk). Den europeiske kringkastingsunion. 12. januar 2023. Henta 14. januar 2023.
3. ↑  S.dlf. (8. november 2021). «NRJMusic Awards 2021 - «Révélation Francophone de l’Année» - La Zarra présente son univers hors du commun». NRJ Music Awards. Henta 14. januar 2023.
4. ↑  Farren, Neil (12. januar 2023). «France: La Zarra to Eurovision 2023». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 14. januar 2023.
5. ↑  «GrandFinal of Liverpool 2023 - Eurovision Song Contest». *eurovision.tv*. Henta 18. mai 2023.
6. ↑  «LaZarra». *eurovision.tv* (på engelsk). Henta 18. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «La Zarra» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mars 2024.*
Koordinatar: 60°2′29.670″N 11°13′23.905″E﻿

**Rømua** er ei elv på Romerike i Akershus, mellom Glomma- og Leiravassdraga. Elva har utspring i småbekkar aust for Dal på grensa mellom Eidsvoll og Ullensaker kommunar, og renn vidare gjennom Nes og Lillestrøm kommunar. Elva munnar ut i Glomma like nedanfor Bingsfoss. Nedbørsfeltet er på 211 km2, og nesten halvparten av dette er jordbruksareal. Det er ingen innsjøar å nemne langs elva, og den blir derfor mykje utsett for flaum ved mykje nedbør. 

Det har på det meste vore minst 14 kornmøller i Ullensaker, fleire av desse låg langs Rømua. Mølla ved Holt brann ned i 1889, og i 1920 var det berre fire møller att, to av desse ved Rømua: Kauserud og Ingier. Maling av korn tok slutt her kring 1970.

Elva er ureina frå jordbruket, og vasskvaliteten er dårleg. Det er såleis moderat med fisk i elva, og krepsen har døydd ut. Men nedre del av elva er likevel viktig som gyteområde for gjørs frå Øyeren. Denne arten var oppført som sterkt trua på Norsk Rødliste i 2006 på grunn av svært avgrensa utbreiing, men er i 2010 klassifisert som «livskraftig» (LC).

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Rømua» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fylkesmannen i Oslo og Akershus, Miljøstatus Rømua[*daud lenkje*]
* Børge-borgere om krepsefiske og møllene i Ullensaker[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Helgøya** er ei øy i Karlsøy kommune i Troms og Finnmark. Øya ligg nord for Ringvassøy og har eit areal på 43 km². Namnet *Helgøy* kjem av *Helløy*, *Helgøy* eller *Heiløy*;
«den heilage øya». Helgøya har hatt kyrkje frå 1200-talet. Kyrkjestaden var tidlegare eit aktivt handelsstad og knutepunkt for fiskarar i regionen. Helgøy var eigen kommune fram til 1964, då han vart del av Karlsøy kommune. Helgøy kommune bestod av den vestlege delen av dagens Karlsøy kommune. Kyrkjestaden Helgøy hadde eige posthus og ferjesamband fram til 1999. No er Helgøya fråflytta og vert mest nytta som feriestad. 

Keisar Wilhelm II av Tyskland vitja Helgøy fleire gonger før 1914, og skjenka innbyggjarane smaragd i gåve. Smaragden er no hos Tromsø Museum. 

Kyrkja som står på Helgøy i dag, vart ført hit frå Hamn på Senja i januar 1888. Ho kom til Hamn om lag 1877 og før dette hadde ho stått på Hemnes i Helgeland, og var opphavleg bygd i 1741. Kyrkja den erstatta på Helgøy hadde stått der i 225 år. Helgøy kyrkje vert framleis nytta ved spesielle høve, og då vert det sett opp ferje for passasjertrafikk.

Helgøy kommune 1886 - 1964
--------------------------

Helgøy kommune vart oppretta 1. september 1886, då han vart skilt ut frå Karlsøy kommune. Kommunen hadde då 828 innbyggjarar. 1. januar 1964 vart kommunen slått saman med Karlsøy kommune att.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Helgøy kommune frå 1890 til 1964:**

| 1890 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1102 | 1410 | 1565 | 1706 | 1634 | 1528 | 1495 |
|

Bakgrunnsstoff
--------------

* Satellittbilete over Helgøya
* Håvard Dahl Brattrein: Bygdebok for Karlsøy og Helgøy

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Helgøya i Karlsøy» frå Wikipedia på bokmål, den 8. april 2008.*

Fotnotar

1. 1 2  Dag Juvkam, *Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen* (SSB, 1999)
2. ↑  "Hjemmehørende folkemengde Troms 1801-1960 Arkivert 2011-05-25 ved Wayback Machine. frå Registreringssentral for historiske data, vitja 12. september 2010
3. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
4. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
5. 1 2  Folkemengd i Malangen 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°51′31″N 10°25′20″E﻿

Semsvannet fotografert i mai 2010.
**Semsvannet** er eit stort vatn i Asker kommune i Viken. Vatnet ligg i nærleiken av Skaugumsåsen, og i eit område som vart verna 2. oktober 1992. Ut av vatnet renn Askerelva, inn i vatnet renn Gupuelva. 

Vassflata ligg 145 meter over havet, og vatnet er om lag 0,75 km² stort. Djupna er på det meste 34 meter. Av fisk finst det mest gjedde, åbor og mort, men òg litt aure, røye, sik og sutar.

Vatnet kan nyttast til bading, og det er òg lagt til rette for å gå tur kring vatnet, eller løpe, slik mange gjer. Fleire turstigar og skiløyper opp i Vestmarka tek til her. På garden Tveiter attmed vatnet, eigd av Asker kommune, har Asker Turlag lokale i det såkalla Bryggerhuset.

Referansar
----------

1. ↑  *Dybdekart, NVE* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 3. november 2013, henta 4. august 2012

Litteratur
----------

* Olav Grosvold, Jan Martin Larsen, Jon Stenseng. 1999. *Semsvannet : liv og landskap*. [Asker]: Utgjeve av Asker kommunes tusenårskomité. ISBN 82-994479-1-7
* Jorunn Marie Thon (redaktør). *På tur rundt Semsvannet*. Asker: NaKuHel-senteret. ISBN 978-82-92100-11-0
* Dons, Johannes A. Johan Fredrik Bockelie. 1996. *Oslo-traktenes geologi med 25 turbeskrivelser*. Nesbru: Vett & Viten. ISBN 82-412-0102-8 (Boka har mellom anna framlegg til turar som gjev døme på geologisk interessante lokalitetar i området Skaugumsåsen – Semsvannet.)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 60°22′55″N 09°36′30″E﻿

**Gulsvik** er namnet på ein gard og eit knutepunkt lengst sør i Hallingdal. Staden er senter i Sørbygda i Flå kommune, nett utanfor Hallingporten. Gulsvik har og vore den største garden i området, og dei fleste andre gardane i Sørbygda er knytt til denne historisk (Gulsvikvaldet). 

Gulsvik var i si tid senter for den førande slekta i søre Hallingdal, og bonden på Gulsvik var kongeleg lendmann i seinmellomalderen. Garden heiter etter ein Gudulv eller Gunnulv, avstutta til Gul, som har vore ein vanleg mannsnamn i denne delen av Buskerud i nokre hundre år. Viktigaste oppsittar på garden i mellomalderen var ein Sigurd Bonde, som åtte store område i mange sokn.

Garden Gulsvik var udelt til kring 1430, då han vart skild i øvre, nedre og myljo Gulsvik. Vidare skifte kom til dei følgjande hundreåra, og gardane i området fekk tilnamn som Olasgarden og Herbrandsgarden etter drivarane. 

Då ferje vart oppretta for farande til og frå Hallingdal, var Gulsvik det naturlege endepunktet i nord. Ferja gjekk då frå tettstaden Krøderen i sørenden av vatnet med same namn. Snart var det grunnlag for både skyss-stasjon og pensjonat nær gardane, og då Bergensbanen kom til kring 1900, vart stasjonen lagt nær same staden. I dag er Gulsvik framleis eit knutepunkt for farande opp gjennom Hallingdal.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**George Berkeley** (12. mars 1685–14. januar 1753) var ein angloirsk filosof, kjend for ein ekstrem empirisme. Berkeley var påverka av ideane i opplysingstida. Han høyrde til den britiske empiriske retninga som står i motsetnad til særleg fransk rasjonalisme. Slik kan han knytast til filosofane John Locke og David Hume, som til saman vert kalla *dei engelske empiristane*.

Livssoge
--------

Berkeley var fødd i Kilkenny i Irland. Han utdanna seg ved Trinity College i Dublin, der han tok mastergrad i 1707 og doktorgrad i 1721. Det var også her han var tilsett fram til han blei domprost i Derry i 1724. Han drog til Rhode Island på Bermuda for å grunnleggja eit universitet der i 1728, men vende tilbake i 1732 ettersom han ikkje fekk fleire pengar frå heimlandet. I 1734 blei han biskop av Cloyne.

Filosofi
--------

Berkeley hevda at me ikkje kan seia noko anna om objekta i verda enn at me sansar dei. Kva som ligg bakanfor sansinga kan me ikkje seia (jamfør Immanuel Kant).

Ein konsekvens er at den ytre verda eigentleg ikkje finst anna enn som sansa, eit syn som leier mot solipsisme. Som døme må eit tre verta sansa av nokon, elles kan det ikkje eksistera. Når Berkeley ikkje gjekk så langt som til solipsisme, kjem det av to ting. For det første må me tru at andre menneske oppfattar omtrent det same som ein sjølv oppfattar av verda. Når ein talar om eit tre, vil semja om korleis det ser ut, plassering osb vera såpass lik at det ikkje gjev god meining å tru at det ikkje er ein sams røyndom bak sanseinntrykka. For det andre, som en fylgje, vil treet då eksistera berre fordi det blir sansa heile tida, uavbrote. Og den som sansar er då Gud, som det for biskop Berkely stod sentralt å prova fanst.

Skrifter
--------

* 1709 - *An Essay towards a New Theory of Vision*
* 1710 - *A Treatise concerning the Principles of Human Knowledge,*
* 1712 - *Passive Obedience*
* 1713 - *Three Dialogues between Hylas and Philonous*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Internet Encyclopedia of Philosophy Arkivert 2010-06-14 ved Wayback Machine.
* Andra dialogen mellan Hylas och Philonous
* Philosophy Pages

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Givær** er ei øygruppe og eit fiskevær midt i Vestfjorden i Bodø kommune.
Hovudnæringa på øygruppa er fiske. Givær har hurtigbåtsamband til Bodø.

Fordi det framleis bur folk på Givær, som ligg så avsides til, vart øygruppa vitja av NRK-serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu. Då programmet vart laga, var det 14 fastbuande på Givær.

Ekstremvêret Ole
----------------

Fredag 6. februar 2015 vart alle innbyggjarane på Givær evakuerte til Bodø med hurtigbåt som eit tryggingstiltak mot ekstremvêret Ole, då fleire av husa på øya berre ligg to-tre meter over havet og det var venta opptil 25 meter høge bølgjer. Dette var første gong i historia at fiskeværet vart evakuert. Dei 19 innbyggjarane fekk venda heim att to dagar seinare, etter at stormen hadde lagt seg.

Kjelder
-------

1. ↑  Sigurd Steinum, Knut Haarvik og John Inge Johansen: NRK Nordland, 06.02.15: Småbarnsfamilier evakuert - politiet advarer: -Ikke gå nær sjøen. Vitja 08.02.15
2. ↑  Susanne Lysvold og Bjørn Erik Rygg Lunde: NRK Nordland, 08.02.15: Vegard (10): -Jeg var veldig redd for at dyra skulle være tatt av bølgene.

* NRK-programmet om Givær.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Hokksund** (lokalt *Høks-sund*, d.e. *Haugssund*) er eit tettbygd strøk og kommunesenter i Øvre Eiker kommune i Buskerud, som høyrer til under tettstaden Drammen. Staden er utbygd på båe sider av Drammenselva. Over 8000 av dei 15600 ibuarane i kommunen bur her. Det er kome til mange nye bustadområde i utkanten, t.d. Frognes, Semsmoen, Loesmoen og Ullernåsen. Kommunestyret gav Hokksund bystatus den 1. januar 2002.

Historie
--------

Hokksund heitte «Haugsund» fram til 1920. Det skapte mykje ugreie at namnet likna på Haugesund, spesielt for postverket. Difor vedtok departementet at staden skulle heite Hokksund, trass i sterke protestar frå heradsstyre og lokalbefolkninga som heller ville ha namnet Eiker.

Hokksund har vakse fram på båe sider av Drammenselva. Ferdafolk som skulle til Hallingdal og Numedal frå Oslo eller Drammen måtte passere Hokksund, og dei som skulle til Kongsberg måtte krysse elva. Dei vart rodde over av sundmenn. Da det vart funne sølv i Kongsberg i 1623 avgjorde kongen at det skulle byggast køyreveg mellom Kongsberg og Hokksund, og vidare til Drammen og Oslo. Vegstrekka Kongsberg-Hokksund vart såleis Noregs første køyreveg. I 1866 kom også jernbanen dit. Ved Hokksund stasjon skil Bergensbanen og Sørlandsbanen lag.

Jernbanen gav arbeid til mange og var også viktig for utviklinga av det lokale næringslivet. Fleire bedrifter la jernbaneskinner inn på tomta si. Drammenselva vart dessutan brukt til tømmerfløyting ned mot Drammen, der det var vidare utskiping. Det var også ein del passasjertrafikk med båt mellom Hokksund og Drammen i gamle dagar.

Ting å sjå
----------

Hokksund ligg ved Hellefossen i Drammenselva, og det er ein populær stad for laksefiske. Alt på 1200-talet vart det klaga over at bøndene under Hellefoss hindra laksen i å gå opp elva. Dei skal ha brukt ein mæle som hindra laksen i å gå opp straumen, så han i staden gleid tilbake i mæla (kum). Der vart han så fanga.

Nøstetangen glassverk var i drift her frå 1741 til 1777. Nøstetangenglas er kjent for den høge kvaliteten og den kunstneriske utforminga. Ein glaspokal frå dette verket vart betalt med 2,2 mill. kroner for få år sidan. Lysekronene i Kongsberg kyrkje er blant dei mest kjende arbeida derfrå. Nøstetangen museum ved den gamle sorenskrivargarden viser hossen produksjonen var, og det vert no laga glas etter gammal tradisjon i glashytta like ved.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Hokksund på Eikerbygda.no Arkivert 2006-06-20 ved Wayback Machine.
* Nasjonalbibliotekets historiske fotografi frå Hokksund 1903-1927

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |

  


1. ↑  .
**Verdsmeisterskapen på skeiser 2014 i firkamp** vart avvikla i Heerenveen i Nederland helga 22. og 23. mars. 24 menn og 22 kvinner frå 14 ulike land deltok i meisterskapen.

Ireen Wüst frå Nederland forsvarte VM-tittelen og vart verdsmeister for femte gong. Også landsmannen Koen Verweij vart verdsmeister. Wüst sigra på dei tre kortaste distansane, landskvinna Yvonne Nauta på den lengste. Polske Konrad Niedźwiedzki var bestemann på 500 meter, russaren Denis Juskov på 1500 meter, medan nederlendaren Jan Blokhuijsen stod for bestetider på 5- og 10 000 meter.

Dei norske utøvarane vart nummer 4 Sverre Lunde Pedersen, 6 Håvard Bøkko, 16 Fredrik van der Horst, medan dei norske kvinnene Camilla Farestveit og Ida Njåtun enda på dei to siste plassane, Njåtun braut allereie etter 500 meter.

Skeise-VM 2014
--------------

### Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Koen Verweij |  Nederland | 149,365 |
| Sølv | Jan Blokhuijsen |  Nederland | 149,600 |
| Bronse | Denis Juskov |  Russland | 150,030 |
| 4 | Sverre Lunde Pedersen |  Noreg | 151,217 |
| 5 | Bart Swings |  Belgia | 151,518 |
| 6 | Håvard Bøkko |  Noreg | 151,611 |
| 7 | Renz Rotteveel |  Nederland | 151,611 |
| 8 | Konrad Niedźwiedzki |  Polen | 153,820 |
| 9 | Jan Szymański |  Polen | 111,471 |

Dato: 22.–23. mars  

  

### Kvinner


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Ireen Wüst |  Nederland | 158,615 |
| Sølv | Olga Graf |  Russland | 161,315 |
| Bronse | Yvonne Nauta |  Nederland | 162,488 |
| 4 | Julija Skokova |  Russland | 162,946 |
| 5 | Diane Valkenburg |  Nederland | 163,275 |
| 6 | Irene Schouten |  Nederland | 163,896 |
| 7 | Katarzyna Wójcicka |  Polen | 164,248 |
| 8 | Natalia Czerwonka |  Polen | 165,234 |
| 9 | Luiza Złotkowska |  Polen | 120,779 |

Dato: 22.–23. mars

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2014» frå Wikipedia på nederlandsk, den 20. januar 2024.*
Tog på veg inn til Lier stasjon 4. mars 1906, fotografert av Anders Beer Wilse (1865–1949)
**Lier stasjon** var ein stasjon i Lierbyen på den strekninga av Drammensbanen mellom Spikkestad stasjon og Brakerøya som vart lagt ned då Drammensbanen fekk ny trasé gjennom Lieråstunnelen og over Lierstranda i 1973. Stasjonen vart teke i bruk då Drammensbanen stod ferdig i 1872. I 1904 vart Lier stasjon dessutan eine endestasjonen for den smalspora Lierbanen opp til Svangstrand ved Tyrifjorden. Denne bana vart lagt ned for godt 1. januar 1937.

Lier stasjon vart lagt ned 3. juni 1973, ettersom det då ikkje var jarnbane her lenger. På den nye strekninga gjennom Lieråstunnelen vart det opna ein haldeplass rett attmed tunnelopninga, eit godt stykkje landeveg unna den nedlagde stasjonen i Lierbyen. Denne stoppestaden har frå 1996 hatt namnet Lier haldeplass etter fyrst å ha hatt namnet Tuverud haldeplass, og har såleis ikkje noko med den nedlagde Lier stasjon å gjere.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lier stasjon i Stasjonsdatabasen (STDB) til Norsk Jernbaneklubb
**Wuppertal** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 360 000 innbyggjarar. Han ligg sør for Ruhr-området ved elva Wupper.

Byen er eit stort industrisenter med industriar som tekstil, metallurgi, kjemikaliar, medisin, elektronikk, gummi, køyretøy og kopieringsutstyr. Ein av dei mest kjende smertestillande midla, Aspirin, vart funne opp i Wuppertal av Bayer Health Care AG.

Historie
--------

Byen vart grunnlagd i 1929 då ein slo saman Barmen, Elberfeld, Vohwinkel, Ronsdorf, Kronenberg, Langerfeld og Beyenburg. Namnet var opphavleg **Barmen-Elberfeld**, og etter 1930 Wuppertal («Wupperdalen»).

Byen er bygd opp i rette linjer på grunn av dei bratte åssidene langs elva Wupper. Dette er uvanleg for byar i Tyskland. Dei dominerande bysentruma Elberfeld (det historiske handelssenteret) og Barmen (meir industrielt) har danna eit felles område sidan 1850. I dei påfølgjande tiåra vart dei den dominerande industrielle samlinga nordvest i Tyskland. Før 1800-talet gjekk mot slutten tok derimot Köln, Düsseldorf og Ruhr-området over denne rolla, og desse hadde meir gunstig topografi.

Under den andre verdskrigen vart om lag 40 % av byen øydelagd av dei allierte sine bombetokt, i lag med mange av dei andre industrisentera på denne tida. Ein stor del av dei historiske minnesmerka fekk derimot stå urørt, som Ölberg-området, ein av dei største arbeidarklassebydelane i Tyskland, og den såkalla Briller Viertel, den største bydelen i Tyskland med spissborgarboligar.

Etter frigjeringa frå naziregimet vart Wuppertal ein del av den britiske okkupasjonssonen og så ein del av delstaten Nordrhein-Westfalen i Vest-Tyskland.

Folk frå Wuppertal
------------------

* Friedrich Engels, politisk tenkjar (Barmen)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wuppertal» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Wuppertal**
Komunevåpenet til Lillestrøm kommune er inspirert av Sørumsbåten
**«Sørumsbåten»** er ein stokkebåt av eik. Båten er og kjend som **Bingenbåten**, etter funnstaden. Han er datert til ca 170 f.Kr. og er den eldste båten som er funne i Noreg. Dette er i førromersk jernalder. Han vart funnen i 1995 i Glomma nedanfor Bingsfossen ved utløpet av Rømua i dåverande Sørum kommune, no i Lillestrøm kommune. Sjølve utgravinga fann stad i 1997.

Båten som er funne ein uthola eikestamme som er 0,5 meter brei og 9,8 meter lang. Truleg har båten vore lengre, kan hende 11 meter.

Sjølve båten er konservert og er sidan 2005 stilt ut på Norsk Maritimt Museum på Bygdøy.

I 2004 vart det laga ein kopi som vart sjøsett ved Fetsund lenser der han ligg i dag.

Kopien veg 1,7 tonn. Eikestokken han vart uthola or, vog nerre 8 tonn.

Båten inspirerte utforminga av kommunevåpenet til Lillestrøm kommune.

Kjelder
-------

1. ↑  Arne Emil Christensen: *Forfedrenes farkoster Norsk skipsbyggerkunst fra de eldste tider*, PAX FORLAG A/S, OSLO 2022, ISBN 978-82-530-4310-4
2. ↑  «Stokkebåten er vårt kommunevåpen». Lillestrøm kommune. 19. desember 2019. [*daud lenkje*]

* NRK P2; Museum 2011
* NRK P2; Museum 2011 lyd
* Stokkebåtprosjektet Norsk Maritimt Museum
* Kulturnett Akershus[*daud lenkje*]

Litteratur
----------

* Torstein Arisholm og Pål Nymoen. 2005. *Stokkebåter. Nytt om Sørumbåten og andre norske stokkebåter*. Norsk Sjøfartsmuseum. Skirft nr. 49 - Oslo 2005. ISBN 82-90089-67-8
**Verdsmeisterskapen på skeiser 2020 i firkamp** vart avvikla i Vikingskipet på Hamar helga månadsskiftet februar/mars. 24 menn og like mange kvinner frå 14 ulike land deltok i meisterskapen. Det var sjuande gongen Vikingskipet var arena for ein verdsmeisterskap i firkamp.

Nederlendaren Patrick Roest forsvarte meistertittelen, han var også bestemann på dei tre lengste distansane. På 500 meter gjekk Seitaro Ichinohe frå Japan fortast av alle. Ireen Wüst frå Nederland vart verdsmeister for sjuande gong, ho vann også 1500-meteren. Tsjekkiske Martina Sáblíková stod nok ein gong for bestetidene på dei to lengste distansane, medan Karolina Bosiek frå Polen vart nummer 1 på 500 meter.

Dei fire norske deltakarane vart nummer 2 Sverre Lunde Pedersen, 11 Hallgeir Engebråten, 12 Håvard Bøkko og 22 Sofie Karoline Haugen.

Skeise-VM 2020
--------------

### Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Patrick Roest |  Nederland | 147,880 |
| Sølv | Sverre Lunde Pedersen |  Noreg | 149,277 |
| Bronse | Seitaro Ichinohe |  Japan | 149,310 |
| 4 | Jan Blokhuijsen |  Nederland | 149,875 |
| 5 | Sergej Trofimov |  Russland | 150,144 |
| 6 | Shane Williamson |  Japan | 151,711 |
| 7 | Ted-Jan Bloemen |  Canada | 151,955 |
| 8 | Jordan Belchos |  Canada | 152,069 |
| 9 | Riku Tsuchiya |  Japan | 110,889 |

Dato: 28. februar og 1. mars  

  

### Kvinner


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Ireen Wüst |  Nederland | 159,524 |
| Sølv | Ivanie Blondin |  Canada | 160,462 |
| Bronse | Antoinette de Jong |  Nederland | 160,631 |
| 4 | Martina Sáblíková |  Tsjekkia | 160,639 |
| 5 | Melissa Wijfje |  Nederland | 160,711 |
| 6 | Jevgenija Dmitrijeva |  Russland | 160,809 |
| 7 | Francesca Lollobrigida |  Italia | 162,263 |
| 8 | Nana Takagi |  Japan | 162,630 |
| 9 | Ayano Satō |  Japan | 118,779 |

Dato: 28. februar og 1. mars

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2020» frå Wikipedia på nederlandsk, den 27. januar 2024.*
Sturgeons magnet med 16 viklingar av bar kopartråd på ei lakkert jernstong.
**William Sturgeon** (fødd 22. mai 1783 i Whittington i Lancashire i England, død 4. desember 1850 i Prestwich i Lancashire) var ein britisk fysikar. Han konstruerte i 1824 den første brukbare elektromagneten. Sturegon tente ikkje på oppfininga si, og døydde fattig.

Liv
---

Sturgeon var son av ein skomakar i Lancashire. Tretten år gammal vart han skomakarlærling, men verva seg i Westmorland Militia og var frå 1804 til 1820 ved artilleriet. I fritida si lærde han seg matematikk, latin, gresk og naturvitskap. Etter militærtenesta slo han seg ned i Woolwich som skomakar, der han òg eksperimenterte med elektrisitet og laga sine eigne instrument.

I 1824 vart Sturgeon utnemnd til lektor i eksperimentell naturvitskap ved Det britiske austindiske kompaniet si militære utdanning i Addiscombe. Han byrja i 1836 med eit eige tidskrift, *Annals of electricity, magnetism, and chemistry*. I 1840 vart han utnemnd til sjef for *Royal Victoria Gallery of Practical Science* i Manchester. Men nokre år seinare hadde både Gallery og tidskriftet opphøyrt. Dei siste åra av livet sitt livnærte han seg som timelærar ved ulike utdanningsstader rundt Manchester. Han fekk eit stipend på 200 pund og i 1849 ein årleg pensjon på 50 pund, men han døydde 1850.

Verk
----

William Sturgeon utvikla det første elektrodynamiske galvanometeret og den første brukbare elektromagneten i 1824.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Sturgeon» frå Wikipedia på engelsk, den 17. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Iwan Rhys Morus (1992). «Forskjellige liv med eksperimenter Michael Faraday og William Sturgeon (Different Experimental Lives Michael Faraday and William Sturgeon)». *History of Science* **30**: 1–28.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Frederik Meyn** (8. april 1790–3. september 1853) var ein dansk-norsk offiser og næringsdrivar.

Meyn var frå København, der far hans var arkitekt. Han vart offiser i 1807 etter utdanning i heimbyen København. År 1811 vart han forflytta til 15. kompani i Christiania og Noreg. Under krigen i 1814 kommanderte han ein artilleridivisjon i eigenskap av premierløytnant, forfremja til artillerikaptein i 1819. Frå 1842 var han oberstløytnant og felttymeister, 1853 oberst.

Då Poul Steenstrup døydde i 1824 vart Meyn beordra til å styre Kongsberg Våpenfabrikk. Ved kongeleg resolusjon av 11. september 1839 vart Meyn tilsett som direktør ved Kongsberg sølvverk, ei stilling han hadde livet ut.

Mey representerte Kongsberg på Stortinget i 1839. Han var riddar av St. Olavs orden, riddar av Dannebrogordenen og riddar av Sverdordenen.

Han døydde i Christiania i 1853.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Stephen J. «Steve» Ditko** (fødd ) var ein amerikansk teikneserieteiknar og -forfattar. Han er best kjent for superheltseriane *Spider-Man* og *Doctor Strange*, som han skapte saman med Stan Lee for Marvel Comics på 1960-talet. 

I 1966 slutta Ditko å jobba for Marvel etter diverse usemjer med Stan Lee. Han ønskte meir kreativ fridom, og fann dette hjå forlaget Charlton. Der oppdaterte han den gamle superhelten Blue Beetle, og skapte nye seriar som *Captain Atom* og *The Question*. I *The Question* og spesielt *Mr. A*, som han teikna for det sjølvpubliserte heftet «Witzend» til Wally Wood, lét Ditko inspirasjon frå Ayn Rand si tenking skina gjennom. 

Ditko skapte fleire andre seriar, som *Shade, the Changing Man*, *The Creeper*, *Static*, *Avenging World*, *Missing Man* og *The Mocker*.

Frå 1960-talet nekta Ditko å la seg intervjua eller fotografera.



1. ↑  Associated Press (6. juli 2018). «Steve Ditko, Spider-Man Co-Creator, Dies at Age 90» (på engelsk). New York Times. Henta 7. juli 2018.
Koordinatar: 59°56′30″N 10°0′0″E﻿

Foto: Cato Enger/Riksantikvaren (1958–59)

**Modum prestegard** eller **Heggen prestegard** ligg nordvest for Heggen kyrkje i Modum.

Som kyrkja har prestegarden ei historie som strekkjer seg attende til mellomalderen, men bygningsmassen har variert gjennom tidene.

Hovudbygningen er eit laftebygg i to etasjar med saltak. Ein trur at nordre del er frå tidleg 1800-tal, men bygget fekk si noverende form ved ei ombygging i 1862, og fekk då det utkraga taket. Forpaktarbustaden (tidlegare borgstove eller herrekammerbygning) kan sporast attende til 1760. Desse to og eit stabbur i to etasjar er freda.

Prestegarden og miljøet rundt kyrkja vert rekna for å ha høg verdi som kyrkjeleg kulturminne.

Fotnotar
--------

1. ↑  Buskerud fylkeskommune: Fagrapport for arkeologiske kulturminner og kulturmiljøer – Modum kommune, s. 79.

Kjelder
-------

* Opplysningsvesenets fond

Bakgrunnsstoff
--------------

* Terra Buskerud
* 

* Modum prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°54′46.019″N 9°53′15.007″E﻿

Glashytta ved Værket. Her blei kobolt blanda med pottaske og smelta saman til glas.Foto: Sindre Skrede

**Blaafarveværket** (eigentleg *Det Kongelige Modumske Blaafarveværk*, seinare *Modums Blaafarveværk*) er ei tidlegare norsk gruve ved Åmot i Modum kommune i Buskerud. Verket var i drift i perioden 1773-1893, og var Noregs største industriverksemd i fyrste halvdel av 1800-talet. Av koboltmalm frå gruvene i området blei det lagd koboltblått, som blei nytta i papir-, porselens- og glasindustrien.

Det norske Blaafarveværket blei grunnlagt av den dansk-norske kongen i 1770-åra og dekte på det meste 80 % av verdsmarknaden for blåfarge. Alt i 1788 eksporterte verket blåfarge til Kina og Japan.

Blaafarveværket er no eit museum eigd av ei stifting, Stiftelsen Modums Blaafarveværk, som vart skipa i 1971. Museet vart konsolidert i samsvar med museumsreforma i 2004, og dette gav museet eit formalisert grunnlag for vidare satsing. Museet byggjer i dag verksemda si på å forvalte og vidareformidle industrisoga knytt til utvinning av kobolt (80% av verdsproduksjonen) i det som har vore dåtidas største norske industriverksemd.

Museet Blaafarveværket skipar dessutan til årlege kunstutstillingar i sommarsesongen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Blaafarveværket**

* Blaafarveværket
* Kunstutstillingar på Blaafarveværket Arkivert 2017-07-24 ved Wayback Machine.
* Historien om mineralfunnet
* 

* Blaafarveværket i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ULAN
* KulturNav
* SSR (namn)

 |
**Inga Strümke** (fødd ) er ein norsk fysikar og KI-forskar ved Norwegian Open AI Lab på NTNU.

Bakgrunn
--------

Inga Strümke vart fødd i Gummersbach i Tyskland. Som fireåring flytta ho til Narvik der ho vaks opp. Ho fullførte vidaregåande skule ved Narvik, avdeling Frydenlund i 2007. Same haust byrja Strümke på NTNU der ho tok mastergrad i teoretisk fysikk i 2012. Dinest tok ho doktorgrad i partikkelfysikk ved Universitetet i Bergen i 2019.

Karriere
--------

Strümke er førsteamanuensis og forskar innan maskinlæring, forklarbar kunstig intelligens og KI-etikk ved Norwegian Open AI Lab ved NTNU. Ho har tidlegare mellom anna yrkt med «ansvarlig AI» og algoritmerevisjon som rådgjevar for PwC.

Inga Strümke er ein aktiv formidlar som jamnan vert brukt i media. Ho har mellom anna vore deltakar i *Abels tårn*, radioprogram om populærvitskap på NRK, og i teknologispalta i avisa *Morgenbladet*. I 2019 fekk ho formidlingsprisen til Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet ved Universitetet i Bergen.

I 2023 gav Inga Strümke ut boka *Maskiner som tenker*. Boka vart tildelt Brageprisen for årets beste norske sakprosabok.

I november 2023 fekk ho Forskingsrådets formidlingspris på 500 000 kr.

Bibliografi
-----------

* *Maskiner som tenker*. Kagge forlag, 2023. ISBN 9788248932505

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Inga Strümke**

* 



1. ↑  «Inga Strumke - NTNU», *www.ntnu.no*, henta 6. april 2024
2. ↑  «Søken etter ny fysikk med maskinlæring og parametersøk», *Universitetet i Bergen* (på norsk bokmål), henta 6. april 2024
3. ↑  «Inga Strümke». LinkedIn. Henta 6. april 2024.
4. ↑  Strümke, Inga (2. mai 2019), *Parameter Scans and Machine Learning for beyond Standard Model Physics*, The University of Bergen, henta 6. april 2024
5. ↑  «Inga Strümke: Norsk bio», *strumke.github.io*, henta 6. april 2024
6. ↑  «Inga når toppen med formidling i sekken», *Universitetet i Bergen* (på norsk bokmål), henta 6. april 2024
7. ↑  «Magisk og skummelt om AI. Bokanmeldelse: Maskiner som tenker; Forsker på kunstig intelligens, Inga Strümke, treffer midt i blinken på tidsånden med denne boken.». *www.vg.no* (på norsk bokmål). 26. april 2023. Henta 26. april 2023.
8. ↑  «Brageprisen 2023: Her er vinnerne og årets beste bøker: - Ellevilt». *www.vg.no* (på norsk bokmål). 23. november 2023. Henta 23. november 2023.
9. ↑  «Inga Strümke har fått mange tilbud fra utlandet, men er mest opptatt av at det skal gå bra med KI i Norge». *www.forskerforum.no* (på norsk bokmål). Henta 17. november 2023.
***Drammens Tidende***, som tidlegare hadde namnet *Drammens Tidende og Buskeruds Blad*, er ei avis som kjem ut i Drammen og dekkjer tidlegare Buskerud fylke, med hovudvekt på Drammen. Avisa er eigd av Orkla Media, som no heiter Edda Media.

Drammens Tidende vart skipa i 1832 under namnet Tiden, og er den nest eldste avisa som framleis kjem ut i Noreg. I 1883 vart Buskeruds Blad skipa i Drammen, og dei to avisene vart slege saman til ei avis i 1961, *Drammens Tidende og Buskeruds Blad*, etter at de hadde hatt same eigar sidan 1897, og sams redaktør sidan 1901. Frå 2000 fekk avisa det noverande namnet *Drammens Tidende*.

I 1998 ble nettavisa dt.no etablert, og 2. januar 2004 gikk Drammens Tidende over til tabloidformat. Drammens Tidende åtte òg lokal-TV-stasjonen *TV Drammen*.

Opplagstal
----------

Utvikling i nettoopplag.

| År | Nettoopplag |
| --- | --- |
| 2000 | 46 709
  |
| 2001 | 49 174
  |
| 2002 | 47 090
  |
| 2003 | 45 271
  |
| 2004 | 44 426
  |
| 2005 | 43 244
  |
| 2006 | 42 322
  |
| 2007 | 40 954
  |
| 2008 | 39 121
  |
| 2009 | 37 678
  |
| 2010 | 36 109
  |
| 2014 | 26 990
  |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Drammens Tidende

Kjelder
-------

1. ↑  Mediebedriftenes Landsforening Opplag- og lesartal. Nettoopplaget er eit mål for betalt opplag.

* Medihuset Drammens tidende: Soga til avisa Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
***Jorden rundt på 80 dager*** (*Le tour du monde en quatre-vingt jours*) er ein roman av Jules Verne som kom ut i 1873. Den britiske gentlemannen Phileas Fogg gjer eit veddemål om at det er mogleg å reisa jorda rundt på 80 dagar. Han reiser saman med den nye butleren sin Passepartout, medan dei vert forfølgde av ein etterforskar frå Scotland Yard som mistenkjer Fogg for eit bankran.

Fortolkingar og omsetjingar
---------------------------

Boka vart fyrste gong gjeven ut på norsk i 1882 som føljetong i Cammermeyers magasin "Folkebladet" med tittelen *Jorden rundt i otti Dage*.

Den kom i forkorta utgåve  i 1899 med teikningar av den norske bokkunstnaren Louis Moe (1857-1945). 

Romanen er filmatisert fleire gonger, fyrste gong som stumfilm i 1914. Den meste kjende filmversjonen er nok Michael Anderson sin frå 1956 med David Niven som Phileas Fogg: *Jorden rundt på 80 dager*. 1956-versjonen fekk 5 oscarprisar av i alt 8 nominasjonar. Det finst ei nyare filmatisering frå 2004 med Steve Coogan som Phileas Fogg og Jackie Chan som den kinesiske kampsporttrente venen hans.

I 26. april 2008 skulle operaen *Jorden rundt på 80 dager* oppførast under opninga av Den Norske Opera. Musikken var laga av Gisle Kverndokk, med libretto av Øystein Wiik. Stykket vart likevel ikkje oppført før 21. mai 2010 på grunn av mangel på opplæring i det nye tekniske utstyret i Den Norske Opera.

Kjelder
-------

1. ↑  Biblioweb : analyse Arkivert 4. mars 2006 på Wayback Machine.Wayback MachineArkivert 4. mars 2006 på Wayback Machine. (fransk)
2. ↑  «Jorden rundt i 80 dage / paa norsk ved Kr. Hauglid ; med 38 tegninger af Louis Moe». Nasjonalbiblioteket. Henta 20. januar 2009.
3. ↑  «Around the World in Eighty Days (1956)» (på engelsk). Internet Movie Database.
4. ↑  «Around the World in 80 Days (2004)» (på engelsk). Internet Movie Database.

* *Denne artikkelen bygger på «Jorden rundt på 80 dager» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2018.*
**Gol** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Gol kommune i Buskerud. Han er den største tettstaden i Hallingdal, med 2 954 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Gol ligg der riksveg 52 frå Hemsedal møter riksveg 7, som bind Geilo saman med Vikersund. Bygda er eit viktig handels-, teneste- og kommunikasjonssenter og har ein del turisme, med fleire butikkar og hotell. På Gol er det grunnskule, Gol vidaregåande skule, Hallingdal folkehøgskule og Gol bygdemuseum, ein del av Hallingdal Museum. Gol stasjon er stoppestad for Bergensbanen. Gol kyrkje på Gol er ei langkyrkje i tre frå 1882. Gol stavkyrkje, ei stavkyrkje frå mellomalderen, vart i 1884 flytta til Norsk Folkemuseum i Oslo. Ein kopi av denne kyrkja, Gol nye stavkyrkje, er oppført i familieparken Gordarike på Gol.

Bilete frå Gol
--------------

* Gol stasjonGol stasjon
* Frå Gol bygdemuseumFrå Gol bygdemuseum
* Gol nye stavkyrkjeGol nye stavkyrkje

Kjelder
-------

1. ↑  «Gol – tettstedet». Store norske leksikon. 26. februar 2017. Henta 15. april 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Nerstad** er ein tettstad i Sigdal kommune i Buskerud fylke i Noreg. Staden har nokre hundre innbyggjarar, og ligg kring sju km sør for Prestfoss langs fylkesveg 287 mellom Åmot i Modum og Eggedal. Som ein av tre valkrinsar i Sigdal kommune var det på Nerstad 854 personer med røysterett ved Stortingsvalet 2017.

Nerstad ligg i den nedre delen av kommunen og har i dei seinare åra vore gjenstand for størstedelen av bustadbygginga som har skjedd i kommunen. Medan Nerstad tidlegare først og fremst var prega av industri og landbruk, er staden i dag mest kjent for utvikla bustadfelt og som sentrum for skole og idrett. 

Mesteparten av befolkninga på Nerstad bur fordelt på to byggefelt; «Det gamle feltet», der ein ikkje lenger bygger nytt og «Det nye feltet», der det blir bygd bustader i eit område kalla Nordheimfeltet. «Det nye feltet» er bustadfeltet med flest barnefamiliar. På Nerstad er det også eit industriområde med bedrifter som Nor-Ka, Thor Holm Plastvarefabrikk, Sigdal Maskinforretning og Skare & Nes. 

Staden har sin eigen skolekrins med 1-7-skolen Nerstad skole. Rett ved skolen ligg Nerstad barnehage, med tre avdelingar og 64 plassar.

Den einaste idrettshallen i Sigdal, Sigdalshallen, er ein del av Nerstad idrettspark. Det meste av utleiga er til handballaktivitet, men også til andre aktivitetar som fotball, friidrett, volleyball, klatring, dans m.m. Ved sida av hallen er det også ei fotballbane, ei sandvolleyballbane og ein ballbinge. Om vinteren blir ballbingen brukt som skøytebane. Området har også preparerte skiløyper med belysning.

Organisasjonar som Nedre Sigdal IF og Vad 4H høyrer til på Nerstad.

Referanser
----------

1. ↑  «Kjør to mil - spar 650.000 kroner». 20. februar 2016. Henta 7. september 2020.
2. ↑  «Sigdal kommunes barnehageplan 2020-2025» (PDF). Henta 7. september 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nerstad skole
* Nerstad barnehage
* Nedre Sigdal IF
**Ilmenau** er ein by og ein kommune i landkrinsen Ilm-Kreis i delstaten Thüringen i Tyskland. Kommunen har ei flatevidd på 198,7 km² og i kring 39 000 ibuarar. Byen ligg på ei slette ved nordaustkanten av Thüringer Wald, 500 meter over havet og 33 km vest om Erfurt. Ilmenau hyser Technische Universität Ilmenau, ein institusjon som utdannar folk til ulike realfag.

Soge
----

Ilmenau var ein liten by før ein fekk jarnbanesamband i 1879. Det neste hundreåret voks det fram ulike industriar, som sidan 1990 for det meste har gått tapt. Turisme har spelt ei viss rolle heilt sidan Johann Wolfgang Goethe frekventerte staden på tidleg 1800-tal. Fleire verdstoppar i idrettar som bobsleigh, pistolskyting og skiskyting har hatt opphav i Ilmenau, mellom dei Andrea Henkel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilmenau» frå Wikipedia på tysk, den 25. oktober 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ilmenau**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Khulna** er den tredje største byen i Bangladesh, etter Dhaka og Chittagong og administrasjonssenter for Khulna-provinsen. Sjølve byen har rundt 1 million innbyggjarar, medan storbyområdet i 2007 var rekna til 1 435 422.

Khulna ligg sørvest i landet, ved elvane Rupsha og Bhairob, sideelver som kjem ut frå Ganges i det store elvedeltaet der Ganges, Brahmaputra/Jamuna og Meghna renn ut i Bengalbukta. Sør for byen byrjar mangroveområdet Sundarbans, kjend for bengaltigerbestanden sin.

Byen ligg omtrent midtvegs mellom Dhaka, hovudstaden i Bangladesh som han har både veg-, jarnbane-, luft- og båtsamband med, og 17 mil aust for den indiske storbyen Kolkata (Calcutta). Den næraste hamna er Mongla, ca. 5 mil sør for bysentrumet.

Historie
--------

Byen skal ha fått namnet sitt etter eit tempel ved namn Khullaneswari ved breidda av Bhairob noko aust for dagens bysentrum. Khulna var opphavleg ei underinndeling av Jessore-distriktet, frå 1842, medan Khulna-distriktet blei grunnlagd i 1884. Han blei erklært som by i 1984 og som storby i 1990.

Frå 1950-åra og fram til 1970 blei det skipa fleire store industriar her som seinare er blitt lagde ned. Byen hadde fleire jutefabrikkar, tre-, papir- og tekstilindustri og eit skipsverft. Khulna er framleis eit sentrum for industri og handel, og er den andre største hamnebyen i Bangladesh.

Khulna har fleire høgare utdanningsinstitusjonar: Brajalal College, grunnlagd i 1902, Khulna University, Khulna University of Engineering & Technology (KUET) og Khulna Medical College (KMC).

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

1. ↑  2007 Population Estimate (PDF). Retrieved on 19 August 2009. Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
2. 1 2  About KCC, khulnacity.org
3. 1 2  Basic Statistics, khulnacity.org
Delar av Rundeskatten er stilt ut på Runde Miljøsenter. Foto: C. Hill, 2012

**Rundeskatten** eller **Rundefunnet** er den verdfulle lasta som det nederlandske frakteskipet Akerendam hadde med seg på sin jomfrutur i 1725 då skipet kom ut av kurs og forliste utanfor Runde på Sunnmøre ein stormfull natt i mars same år. 
Det var aktuar og historikar Ivar Myklebust frå Ørsta som tidleg i 1960-åra gjorde kjent opplysingar om forliset, då han fann arkivmateriale etter sjøforklaringa som vart halden på tinget i Ørsta (Ørstavik) i 1726.hei 

Skatten blei oppdaga 6. juli 1972 av dei tre sportsdykkarane Bengt-Olof Gustafsson, Stefan Persson og Eystein Krohn-Dale. Funnet omfatta rundt 57 000 mynter, 6 624 av gull, resten av sølv. Året etter blei staden undersøkt av Bergens Sjøfartsmuseum. Rundt 135 kg myntar fordelt på over 400 ulike mynttyper blei funne, mellom anna nederlandske dukatar og dukatonar, skillmynttypane *scelling* og *stuiver* og søramerikanske realar. Femten av typane var ikkje kjende før. I tillegg til myntar blei det funne ei rekkje kanonar, navigasjonsutstyr, delar av lasta og bruksgjenstandar for mannskapet og frå byssa.

Etter at myntane var blitt oppførte på Myntkabinettet, blei skatten fordelt mellom finnarane (67,6 %), den norske staten (25,4 %) og den nederlandske staten (7 %). Finnarane sin del blei lagra i Norges Bank fram til 1978, då han blei seld på auksjon i Sveits. Myntane til den norske staten ligg hovudsakleg på Myntkabinettet, men nokre av dei er på andre museum, som Bergen Sjøfartsmuseum. Funnet frå Akerendam førte til ei lovendring som gjorde alle vrak eldre enn 100 år automatisk freda.

Kjelder
-------

* Rundefunnet: Berging 1972
* Rundefunnet: Oversikt over registrerte mynter
* Rundefunnet: Rensing

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel i Sunnmørsposten 29. juli 1972
* Om Akerendam og myntfunnet
**Elen Jeremjan** (armensk: Էլեն Երեմյան, fødd 4. mai 2001 i Jerevan i Armenia), kjend under artistnamnet **Brunette**, er ein armensk songar og låtskrivar. Ho representerte Armenia i Eurovision Song Contest 2023 med songen «Future Lover».

Bakgrunn
--------

Brunette byrja å syngje allereie som fireåring og byrja å skrive eigen musikk som 15-åring. I september 2019 slapp ho debutsingelen «Love the Way You Feel» i samarbeid med Nvak Foundation. Seinare har ho gjort suksess med songar som «Night», «Smoke Break» og «Light Blue Eyes», som har fått flere millionar avspelingar på YouTube.

I februar 2023 kunngjorde den armenske kringkastaren ARMTV at dei hadde internt vald Brunette til å representere Armenia i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool. Ho deltok med songen «Future Lover» og enda på 14. plass i finalen.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Armenia pick Brunette for Eurovision». *eurovision.tv* (på engelsk). 1. februar 2023. Henta 10. februar 2023.
2. 1 2  Vautrey, Jonathan (15. mars 2023). «Armenia's Brunette releases her Eurovision 2023 song "Future Lover"». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 24. mars 2023.
3. ↑  Bebek, Jana (1. februar 2023). «Brunettewill represent Armenia at Eurovision 2023!». *Eurovoxx* (på engelsk). Henta 10. februar 2023.
4. ↑  «OnesTo Watch». *Ones to Watch* (på engelsk). Henta 10. februar 2023.
5. ↑  Percy, Lucy (1. februar 2023). «Brunette to represent Armenia at Eurovision 2023». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 10. februar 2023.
6. ↑  «Brunette». *eurovision.tv* (på engelsk). Henta 18. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Brunette (musiker)» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2024.*
Abel Tasman National Park.
**Abel Tasman nasjonalpark** er ein nasjonalpark som ligg heilt nord på Sørøya på New Zealand. Parken vart grunnlagd i 1942, og er med eit areal på berre 225 km², den minste av nasjonalparkane på New Zealand. Landskapet er skogkledd og åslendt nord for elvedalane til Takaka og Riuwaka-elva, og er i nord avgrensa av havet i Golden Bay og Tasman Bay. Han har fått namn etter Abel Tasman, som i 1642 vart den første europeiske oppdagaren som fekk sjå New Zealand.

Abel Tasman National Park strekkjer seg ikkje ut over høgvassmerket i dei tilstøytande kystane. Strandområda mellom gjennomsnittleg flo og og gjennomsnittleg ebbe er i om lag 70 kilometers lengde gjort til naturreservat, og dekkjer i alt 774 hektar. 

Det newzealandske miljøverndepartementet, Department of Conservation (DOC) administrer parken. Naturvernområdet er administrert av Tasman District Council (TDC) og Department of Conservation sin konservator i Nelson/ Marlborough.
Aktivititetar i tilsstøytande kystfarvatn ligg under ansvaret til TDC i medhald av separate regelverk.

Fotturruta Abel Tasman Coast Track er ei populær turrute som følgjer kystlinja, medan ei innlandsrute, Abel Tasman Inland Track, vert mindre brukt. Kajakkpadling, camping og turisme er andre aktivitetar i parken. 

Den næraste større byen er Motueka, 20 kilometer mot sør.

Galleri
-------

* Ei strand i parkenEi strand i parken
* TotaranuiTotaranui
* Flyfoto over Abel Tasman National ParkFlyfoto over Abel Tasman National Park
* Ei hengebru i parkenEi hengebru i parken

Sjå òg
------

* Nasjonalparkar på New Zealand
* Fotturar på New Zealand
* New Zealand Great Walks

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abel Tasman National Park» frå Wikipedia på engelsk, den 1. januar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Abel Tasman nasjonalpark**

* Department of Conservation si informasjonsside om Abel Tasman National Park.
* Turguide til Abel Tasman Coastal Track. Arkivert 2013-02-08 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Nasjonalparkar på New Zealand |
| --- |
| Nordøya | Egmont • Te Urewera • Tongariro • Whanganui |  |
| Sørøya | Abel Tasman • Aoraki/Mount Cook • Arthur's Pass • Fiordland • Kahurangi • Mount Aspiring • Nelson Lakes • Paparoa • Westland |
| Stewart Island/Rakiura | Rakiura |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |