recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Verdsmeisterskapen i handball 2005 for menn** vart avvikla i dagane frå 23. januar til 6. februar 2005 i Tunisia. Til saman 24 land deltok i turneringa. Spania sitt mannskap vann VM-gull for aller fyrste gong gjennom finaletriumf 40–34 over tittelforsvarar Kroatia. Finalen vart avvikla i byen Radès.

### Finalen

Spania leia 21–13 ved pause. Med heile åtte mål å gå på vart andreomgangen aldri spennande. Då dei tyske dommarane bles av kampen hadde dei spanske spelarane skåra 40 mål, og då gjorde det ingen skilnad at Kroatia skåra flest mål i den siste omgangen. 34 finalemål heldt berre til sølv for det detroniserte meisterlaget.

José Javier Hombrados vakta Spanias målbur det meste av kampen. Juanín García skåra 11 mål for meisterlaget, Alberto Entrerríos 7 mål, Mateo Garralda, Iker Romero og Rolando Uríos, alle 4 mål, Mariano Ortega og Chema Rodríguez, 3 mål kvar, Rubén Garabaya og Albert Rocas 2 skåringar kvar, Juancho Pérez 1 mål.

Med sine 7 nettkjenningar var Mirza Džomba Kroatias fremste avsluttar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2005 World Men's Handball Championship» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2023.*
**Humaniora** (eller **Studia Humanitatis**) er den vanlege samlenemninga på dei humanistiske vitskapane, som skilde frå naturvitskapane. Fagkrinsen er og kalla *humanvitskap*, *moralvitskap* eller *åndsvitskap*. Humaniora omfattar språkvitskap, litteraturvitskap, musikkvitskap og kunstfaglege tilnærmingar, i tillegg til historie og filosofi. I Noreg har fagkrinsen difor lenge vore kalla "Historisk-filosofisk". 

Omgrepet Studia Humanitatis vart skipa på 1300-talet av humanisten Coluccio Salutati, for å skilja fagkrinsen frå teologi og metafysikk. Nemninga hadde han funne i breva etter Cicero, som hadde skrive om Humanitas, eit omgrep som omfattar danning og forbetring av mennesket som åndsvesen. 

Skipinga av den humanistiske fagkrinsen var eit tydeleg brot med den mellomalderlege skolastikken, og inndelinga i Artes Liberales, som hadde vore ein del av utdanninga ved mellomalderuniversitetet. Dette bana og vegen for ei meir tydeleg spesialisering av fagkunnskap i ulike fagkrinsar, med tida følgd opp av naturvitskap og samfunnsvitskap, alle med sin særskilde metodikk og vitskapsforståing.

| * v
* d
* e
Vitskap |
| --- |
| Naturvitskap | 
* Astronomi
* Biologi
* Fysikk
* Geofag
* Informatikk
* Kjemi
* Matematikk

 |  |
| Helse | 
* Farmasi
* Medisin
* Odontologi
* Psykologi

 |
| Samfunnsvitskap | 
* Bibliotekvitskap
* Demografi
* Informasjonsvitskap
* Kriminologi
* Medievitskap
* Pedagogikk
* Samfunnsgeografi
* Samfunnsøkonomi
* Sosialantropologi
* Sosiologi
* Statsvitskap og Organisasjonsteori
* Rettsvitskap

 |
| Humaniora | 
* Arkeologi
* Filosofi
* Historie
* Kunsthistorie
* Lingvistikk
* Litteraturvitskap
* Logikk
* Musikkvitskap
* Folkloristikk og Etnologi
* Teologi

 |
| Teknologi | 
* Arkitektur
* Bioteknologi
* Elektrokjemi
* Elektronikk
* Geoteknikk
* Informasjonsteknologi
* Industriell design
* Kjemiteknikk
* Kommunikasjonsteknologi
* Materialvitenskap
* Metallurgi
* Nanoteknologi
* Petroleumsteknologi
* Produktdesign
* Teknisk kybernetikk

 |
| Relaterte artiklar | 
* Vitskapleg metode
* Vitskapsteori
* Pseudovitskap

 |
| 
* Norsk inndeling av vitskapsdisiplinar

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Viktor Fjodorovitsj Mamatov** (21. juli 1937–27. oktober 2023) var ein sovjet-russisk tidlegare skiskyttar frå Belovo i Kemerovo oblast. Han vart verdsmeister i den individuelle øvinga under VM i skiskyting 1967, olympisk meister i stafett med Sovjetunionen både i 1968 og 1972 og verdsmeister i same øvinga i tre år på rad; 1969-71.

Aktiv
-----

Mamatov var 29 år gammal då han vann gullmedaljen på 20 km under VM i skiskyting 1967 i austtyske Altenberg, den einaste individuelle øvinga i meisterskapen. Meisterskapen var elles hans fyrste, og han fekk også med seg ein sølvmedalje med Sovjetunionen sitt lag i 4 x 7,5 km stafett, gullmedaljen tok Noreg.

Frå vinter-OL 1968 i Grenoble til og vinter-OL 1972 i Sapporo deltok Mamatov på alle sovjetiske stafettlag i den årlege internasjonale skiskytings-meisterskapen; alle dei fem aktuelle tevlingane enda med gull til Mamatov og dei ulike lagkameratane hans, framom alle i lag med Aleksandr Tikhonov og Rennat Safin. I tillegg til dei to OL-gulla og tre-VM-gulla vann Mamatov bronsemedaljen i den individuelle øvinga under VM 1970 i Östersund, bakom landsmannen Tikhonov og sølvvinnaren Tor Svendsberget frå Noreg.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1967 i Altenberg: Gullmedalje på 20 km, sølvmedalje i stafett
* Vinter-OL 1968 i Grenoble: Gullmedalje i stafett, nr 7 på 20 km
* VM i skiskyting 1969 i Zakopane: Gullmedalje i stafett, nr 14 på 20 km
* VM i skiskyting 1970 i Östersund: Gullmedalje i stafett, bronsemedalje på 20 km
* VM i skiskyting 1971 i Tavastehus: Gullmedalje i stafett, nr 6 på 20 km
* Vinter-OL 1972 i Sapporo: Gullmedalje i stafett, nr 7 i 20 km

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Виктор Фёдорович Маматов

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Lietava**, **Lietauka** eller **Letauka** er ei lita elv i Litauen som ein meiner kan ha gjeve namn til landet. Ho er 11 km lang og ei av sideelvane til Neris, som ho renn ut i om lag 30 km frå Kernavė, som kan ha vore den første hovudstaden i Storfyrstedømet Litauen. Ho renn gjennom eit myrlendt område og det har ikkje vorte oppdaga viktige arkeologiske funn ved breidda. Dei fleste språkforskarar er einige om at Litauen (Lietuva) og namnet på elva i det minste er i slekt og kanskje kjem frå det litauiske verbet *lieti* (å renne over). Sidan mange namn i indoeuropeiske språk kjem frå hydronym leita forskarane etter ei vassmasse med liknande namn. Kazys Kuzavinis identifiserte Lietauka som ein mogeleg kandidat og hypotesen vart raskt populær. Det opphavleg namnet på Lietauka må ha vore *Lietava*, som vart slavifisert av dei gammaltruande som vart kasta ut av Det russiske riket og som slo seg ned ved breidda av elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lietauka» frå Wikipedia på engelsk, den 24. januar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  «Lithuania's name». Seimas. Henta 24. januar 2007.
2. ↑  Tomas Baranauskas (2002). «Prie Lietuvos vardo ištakų». *Voruta* **4** (502). Henta 1. januar 2007.
3. 1 2  Simas Sužiedėlis, red. (1978). *Lietuva* **III**. Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius. s. 336–337. 74-114275.
**Alt om min far** er ein norsk dokumentarfilm frå 2002 som er regissert og skriven av Even Benestad. Filmen handlar om regissørens far, Esben Esther Pirelli Benestad, som er lege, sexolog og transvestitt busett i den konservative sørlandsbyen Grimstad. Filmtittelen referer til filmen Alt om min mor, *Todo sobre mi madre* (1999) av Pedro Almodovár.

Handling
--------

*Alt om min far* tek til med at Esben Esther fortel om ein gjentakande, skremmande draum han hadde i barndommen, der han er ombord på Titanic, og veit at han vil gå ned med skipet fordi han er ein mann.  Filmen gjev eit nært portrett av familien Benestad, og går tett på personlege samtalar familiemedlemmene imellom. Det blir vist klipp frå Esben Benestads barndom, der det er vanskeleg å ana at denne guten ein dag vil oppfatta seg som kvinne.  Esben Esther ønskjer å visa verda kven han (eller ho) er, at han må kunna aksepterast som kvinne. Sonen Even synest på si side at om faren kallar seg ei kvinne, vil han likevel vera ein mann, for det er det ein far er. Filmen portretterer også ekskona til Esben Esther, dottera deira og hans noverande kone, sexologen Elsa Almås.

Mottaking
---------

*Alt om min far* vart skildra som ein humoristisk og svært modig film som stiller mange spørsmål rundt kjønn, identitet, familie, korleis det er å vera tokjønna og kva det er å vera far.  Han fekk lite kinovisning utanfor Noreg, men vart vist ein del på utanlandske filmfestivalar.  Filmen fekk terningkast fem av både VG, Dagbladet, Aftenposten, Dagsavisen, FilmMagasinet og NRK P3 - Filmpolitiet. ,

Prisar
------

* Amandaprisen for beste norske kinofilm 2002.
* Dokumentarfilmprisen 2002 av Kortfilmfestivalen i Grimstad
* Teddyprisen for beste dokumentar 2002 under Filmfestivalen i Berlin
* Filmkritikerprisen 2003
* Nominert til Nordisk Råds Filmpris 2002.

Fotnotar
--------

1. ↑   Todo sobre mi madre på Imdb.com
2. ↑   Byrjinga av filmen på Filmarkivet.no
3. ↑   Filmstudieark om Alt om min far
4. ↑  *Nrk.no, 22.02.02: Filmmelding av Alt om min far, skrive av Ivar Winther*, arkivert frå originalen 7. juli 2007, henta 8. september 2013
5. ↑   Vg.no, 14.02.02: Filmmelding av Alt om min far, skrive av Ellen Margrethe Sand
6. ↑   Imdb.com: Release info om Alt om min far
7. ↑   Alt om min far på Filmfront
8. ↑  *Dagbladet.no om Alt om min far*, arkivert frå originalen 19. mars 2014, henta 8. september 2013

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Alt om min far* i Norsk filmografi
**Daløy-Haldorsneset** er eit ferjesamband i Solund kommune mellom Daløyna og Ytre Solund. Ruta vert driven av Fjord1 og tar kring 8 minuttar med 16-17 avgangar kvar dag. 

Ferjesambandet gjekk opphavleg frå Daløyna til Nårøyna, som er knytt med bru til Ytre Sula, og opna i 1974. Sambandet knytte Indre og Ytre Solund saman. Det hadde i mange år vorte drive skyssbåt over sundet då fiskaren Rolf Trovåg kjøpte bilferja MF «Fusa» og døypte ho MF «Nårasund». Kommunen og fylke gav støtte til drifta av ferja og i 1979 tok Fylkesbaatane over drifta. Samstundes sette selskapet inn ferja MF «Valsøy», som fekk namnet MF «Nårasund». Denne ferja gjekk i ruta fram til 1992, då ferja MF «Kvinafjord» (opphavleg MF «Møysalen» frå 1968) vart sett inn i ruta. Denne ferja går her enno, òg denne med namnet MF «Nårasund». 

I 2006 vart ferjeleiet på Haldorsneset opna og dette korta ned ferjestrekninga i stor grad. Turen tar i dag kring åtte minuttar. 

I 2010 vart sambandet plukka ut til eit treårig forsøk med gratis ferje.

Kjelder
-------

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane. «Ferjesambandet i Ytre Sula». nrk. Henta 21. april 2014.
* «Ferjestader i Sogn og Fjordane» (på tysk). Fjordfähren. Henta 21. april 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Daløy-Haldorsneset minutt for minutt - youtube
Topologisk kart over sentrale delar av Andes. (Kjelde: Nasa)
**Altiplano** (spansk for 'høgslette') er ein geografisk definert region i den breiaste sona av Andes i Sør-Amerika som inkluderer samanhengande sletteområde i vestlege Bolivia og litt av nordre Chile, nordvest i Argentina og litt av sørlege Peru. Territoriet ligg over ca. 3000 moh. gjennomsnittleg ca. 3300 moh. og har eit klima med tørr vinter og i nord ein periode med intens nedbør om sommaren.

Historie
--------

I slutten av den geologiske epoken pleistocen (1,6 millionar år til 10000 år sidan), var Ballivián ein stor innsjø som femna om områda rundt Titicaca i nord, innsjøen Poopó og i Bolivia, dessutan saltsjøane Salar de Uyuni og Lago Coipasa. Overflata på Ballivián låg minst 100 meter over dagens Titicaca. Altiplano kan sjåast som det området som ligg attende etter at innsjøen Ballivián drenerte og er no avgrensa av fjellkjeder i vest og i aust, og av ørkenen Atacama i sørvest.

Klima
-----

Klimaet i territoriet i det store og heile halvtørt til tørt med årleg nedbør varierande frå ca 200 millimeter i sørvest til ca 800 mm ved Titicaca. Gjennomsnittleg temperatur over året varierer frå ca 3 °C nær den vestre fjellkjeda opp til 12 °C ved Titicaca. Men her kan vere kraftige variasjonar i temperatur, i løpet av ein dag kan temperaturen svinge mellom 12 og 24 °C og kan falle til -20 °C på natta. Slike svingingar kan ein særleg observere på vinteren i sørvestlege del av Altiplano. Regntida varer frå desember til mars. I resten av året er klimaet tørt, friskt og fylt av sol og vind. Snøfall er meir særsynt, det kan skje ein til fem gonger pr år mellom april og september, hovudsakleg i nord.

Folkesetnad
-----------

Den viktigaste byen på Altiplano er La Paz i Bolivia.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC

 |
**Podtatranská kotlina** er eit bekken nord i Slovakia som er ein del av Fatra-Tatra-området i Dei indre vestlege Karpatane.

Podtatranská kotlina strekkjer seg frå aust til vest og er om lag 80 km lang og rundt 10 km brei. 

Området grensar til 

* Tatrafjella i nord
* Spišská Magura i nordaust
* Levočaåsane i aust
* Kozie chrbty i søraust
* Låge Tatra i sør
* Store Fatra i sørvest
* Chočské vrchy i nordvest

Bekkenet er delt inn i tre område: *Liptovská kotlina* (Liptovbekkenet), *Popradská kotlina* (Popradbekkenet) og *Tatranské predhorie* (Tatra Piemonte).

Podtatranská kotlina sett frå Låge Tatra. Landsbyane på bilete er Liptovský Ján (senter), Uhorská Ves (venstre) og Podtureň (høgre).
Grensene mellom dei tre nemnde bekkena er òg vasskilja i området: Váh drenerer den vestlege delen, og munnar ut i Donau, som munnar ut i Svartehavet, og Poprad drenerer den austlege delen og munnar ut i Dunajec og Wisła, som munnar ut i Austersjøen.

Den gjennomsnittlege høgda på bekkenet er 700-800 meter over havet. Det lågaste punktet er nær Ružomberok på 475 moh og det høgaste nær Štrba på rundt 900 moh.

Opphavleg var området skogkledd, men er i dag avskoga for å nyttast til jordbruk. 

Av byar i området finn ein Ružomberok, Liptovský Mikuláš, Liptovský Hrádok, Svit, Poprad, Kežmarok, Spišská Belá og Podolínec.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Podtatranská kotlina» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Delar av tilsvarande artikkel på Tysk Wikipedia*
	+ Kopa, Ľudovít; et al. (2006). *The Encyclopaedia of Slovakia og the Slovaks* (på engelsk). Bratislava, Slovakia: Encyclopaedic Institute of the Slovak Academy of Sciences. ISBN 80-224-0925-1.  CS1 maint: Explicit use of et al. (link)


Koordinatar: 49°4′59″N 20°0′0″E﻿
Den gamle Hove kyrkje i Vik.
**Anders Daae** (fødd 20. desember 1680 i Trondheim, død 18. mai 1763) var ein norsk prest og godseigar. Han var prost og sokneprest i Vik i Sogn (eit embete han hadde i over 50 år). Kallet i Vik skal han ha fått ved ei vitjing på det kongelege slott i København og med hjelp av prinsesse Sophie Hedevig. Han skal i følgje Lampe ha opparbeida ei formue på 40000 riksdalar hovudsakleg i fast eigedom. Han åtte kyrkjene i prestegjelda Vik og Lærdal med «Jordegods og Tiender samt flere andre i baade Ytre og Indre Sogn». Daae vart rekna som den rikaste mannen i Sogn i si tid. Berre to år etter lov om ålmenskule oppretta Daae som ein av dei første i landet fast skule i Vik.

Anders Daae var gift med Birgitte Ludvigsdatter Munhte (1686–1770). Birgitte var dotter av Ludvig Christophersen Munthe (1657–1708), den førre presten i Vik, via oldefaren biskop Ludvig Munthe var ho også tremenning av Ludvig Holberg. Mor til Birgitte var Karen Leganger, dotter av Iver Leganger, og Birgitte arva mykje av godset etter bestefaren. Ei tid hadde Daae to av sønene sine samstundes som «personelle kapellaner» i Vik.

Anders Daae og Birgitte Munthe gav opphav til ei av største embetsmannsættene på Vestlandet, sjå Daae. Sonen Ludvig Daae (1723–1786) var sokneprest i Lindås og eigar av jordegods og kyrkjer som faren.

Kjelder
-------

1. 1 2  SNL: Daae lese 10. mars 2013.
2. 1 2  NRK fylkesleksikon SF lese 1.juni 2013.
3. ↑  NRK fylkesleksikon lese 1. juni 2013.
4. ↑  Lampe, J.F. (1895): *Bergens Stifts Biskoper og Præster efter Reformationen.* Redigert av D. Thrap. Kristiania: Cammermeyer.
**Anne Lise Ryel** (fødd 7. juni 1958) er ein norsk jurist, politikar og tidlegare likestillingsombod og generalsekretær i Kreftforeningen.

Liv og virke
------------

Av utdanning er Ryel cand. jur. frå Universitetet i Oslo i 1987. I perioden 1984–1985 var ho vitskapeleg assistent ved Det juridiske fakultetet, deretter fyrstekonsulent ved Det kriminalitetsforebyggende råd i perioden 1986–1987. Deretter var ho advokatfullmektig fram til ho i 1992 blei konsernadvokat i Statnett SF. Ho fekk advokatbevilling i 1990.

I 1994 blei Ryel i statsråd utnemnd som likestillingsombod, ein jobb ho hadde fram til 2000 då ho blei statssekretær i Justisdepartementet. Før Ryel blei generalsekretær i Kreftforeningen i 2002, jobba ho eit år som divisjonsdirektør i Sosial- og Helsedirektoratet, no kalla Helsedirektoratet.

Ho blei tilsett i stillinga som generalsekretær i Kreftforeningen i 2002 og gjekk av i 2019.

Styreverv
---------

Ryel har hatt og har også ei rekkje helserelaterte styreverv, blant anna i Nasjonalt råd for tobakksforebygging, Nordic Cancer Union og Center for Advanced Study ved Vitenskapsakademiet. Vidare har ho vore medlem av råd for Senter for pasientmedverknad og sjukepleieforsking på Rikshospitalet og WHO Cancer Technical Group. Ho har også vore medlem av hovudstyret og sentralstyret i HSH, nestleiar i Oslo Arbeiderparti og medlem av representantskapet til Oslo Arbeidarparti. I tillegg har ho vore medlem av styret for Universitetet i Bergen.

Kjelder
-------

1. ↑  Anne Lise Ryel (oktober 2013). «Curriculum vitae, Anne Lise Ryel» (PDF). Kreftforeningen. Arkivert frå originalen (pdf) 23. januar 2017. Henta 23. januar 2017.
2. ↑  Anne Hafstad (oktober 2013). «Ryel går av som generalsekretær» (www). Kreftforeningen. Henta 23. januar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Anne Lise Ryel» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anne Lise Ryel hos Stortinget
* Anne Lise Ryel hos Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Antonio Pettigrew** (3. november 1967–10. august 2010) var ein US-amerikansk friidrettsutøvar som spesialiserte seg på 400 m. Han vart verdsmeister på 400 meter under VM i friidrett 1991 i Tokyo. I same meisterskapen fekk han sølvmedalje på 4x400 meter stafett. Han var fødd i Macon i delstaten Georgia i USA.

### Aktiv

Pettigrew vann den US-amerikanske studentmeisterskapen fire gongar dei åra han gjekk på høgskule i Raleigh i Nord-Carolina. Han deltok på nivå to sidan han ikkje hadde råd å delta på høgste nivå. I 1988 sprang han for fyrste gong under 46 sekundar på 400 m, med 45,36 som bestetid for sesongen. Sesongen etter slo han gjennom og presterte sterke 44,27 under eit stemne i Houston, noko som vart ståande som hans personlege rekord på distansen.

Etter ein mellomsesong i 1990, kom Pettigrew tilbake i 1991 og presterte 44,36 i New York. Han fekk plass på USA sitt 400 meter-lag til VM i friidrett 1991 i Barcelona. Der gjekk han heilt til topps med tida 44,57, fem hundredelar føre briten Roger Black og seks hundredelar framfor sin eigen landsmann, Danny Everett. På den øvsluttande øvinga, 4x400 m stafett, sprang han ankeretappen, men måtte sjå seg slått av Storbritanninas ankermann Kriss Akabusi med 0,04 sekundar.

Pettigrew presterte gode tider både i 1993 og 1994, og gjorde det godt i enkelte internasjonale tevlingar. Sidan trappa han ned satstinga på friidrett, før han kom tilbake på USA sitt stafettlag på 4x400 m under VM i friidrett 1997 i Athen. Her sprang han andreetappen for USA som kom i mål på bestetida 2.56,47. Laget var tildelt gullmedaljane, slik som då USA med Pettigrew på laget vart verdsmeister i same øvinga i 1999, olympiske meistrar i 2000 og atter verdsmeistrar i 2001.

Etter at Pettigrew i mai 2008 innrømma doping gjennom bruk av EPO og veksthormon, vart USA fråteke alle desse sigrane frå 1997-2001, endå om det internasjonale friidrettsforbundet ikkje hadde reglar for i ettertid å gå til eit slikt steg.

10. august 2010 vart Pettigrew funnen død i bilen sin i Chatham County i Nord-Carolina. Obduksjonsrapporten konkluderte med at han døydde av ein overdose difenhydramin. Pettigrew arbeidde som assistenttrenar ved University of North Carolina då han døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonio Pettigrew» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2012.*

1. ↑   AFP-oppslag

Bakgrunnsstoff
--------------

* Profil på Sports Reference Arkivert 2010-11-30 ved Wayback Machine.
* «Antonio Pettigrew» (på engelsk). Olympedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**William Augustus Banks** (fødd 11. mars 1956) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar som var verdsrekordhaldar i tresteghopp frå 1985 til 1995. Han vert hugsa for at han som utøvar oppmoda publikum om å klappe når han var i ferd med å gjennomføre eit hopp.

Karriere
--------

I 1978 passerte Banks 17-metersgrensa med eit hopp på 17,05 meter. Året etter vann han tresteg-tevlinga ved universiaden i Mexico-byen med 17,23 meter og USA-amerikansk rekord. Sommaren 1981 forbetra han landsrekorden til 17,56 meter i eit stemne i Sacramento. Ved VM i friidrett 1983 i Helsinki kneip han sølvmedaljen med eit bestehopp på 17,18 meter. Under dei olympiske sommarleikane i Los Angeles i 1984 vart han sjettemann. 16. juni 1985 i Sacramento smelte han til med heile 17,97 meter og verdsrekord då han sigra i den USA-amerikanske meisterskapen. Same året steig han til topps i verdscupen i tresteghopp. Og han vart kåra til årets idrettsutøvar i USA. Verdsrekorden gjaldt heilt fram til juli 1995, då briten Jonathan Edwards landa på 17,98 m. Banks deltok i Roma-VM 1987, men var langt unna å kvalifisere seg til finalen. Eitt år seinare vart han på ny sjettemann i ein OL-finale, hoppa i Seoul 17,03 meter.

Kjelder
-------

* Willie Banks i World Athletics.

* *Denne artikkelen bygger på «Willie Banks» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Willie Banks**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)
* NDL

 |
**Verena Sailer** (fødd 16. oktober 1985 er ein tysk tidlegare sprintar frå Illertissen som i 2010 vart europameister på 100 meter og i 2012 i 4 x 400 meter stafett. I august 2013 sette ho personleg rekord med 11,02 sekund i Weinheim.

Karriere
--------

Sailer var med i det tyske mannskapet som kom på femteplass i 4 x 100 meter stafett i OL i Beijing. Under VM i friidrett 2009 i Berlin sprang ho Tyskland inn til bronsemedalje i stafetten, dagar etter ho vart slått ut i semifinalen på 100 meter etter eit løp på 11,24 sekund.

I EM i friidrett 2010 i Barcelona kneip Sailer gullmedaljen på 100 meter, med tida 11,10 slo ho sølvvinnaren med eitt hundredels sekund. To år seinare kom ho på sjetteplass i 100-metersfinalen ved EM i friidrett 2012 i Helsinki. Deretter fekk ho gleda av å springe Tyskland inn til triumf i 4 × 100 meter stafett; Leena Günther, Anne Cibis og Tatjana Pinto tok seg av dei tidlegare etappane. Under dei olympiske leikane i London enda dei europeiske stafettmeistrane på femteplassen, på 100 m individuelt vart Sailer slått ut i semifinalen. Sidan var ho òg ankerkvinne for dei tyske stafettlaga som kom fjerdeplass i VM i friidrett 2013 og femteplass i VM i friidrett 2015.

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Verena Sailer» frå Wikipedia på tysk, den 5. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Cosplayerar
**Cosplay** (av engelsk *costume play*, «kostymeleik», frå japansk コスプレ, *kosupure* ) er ein type performancekunst der ein person kler seg ut med kostyme og anna utstyr for å likna ein bestemt karakter frå manga, anime, teikneseriar, dataspel, filmar og tv-seriar. Subkulturen oppstod i Japan rundt 1980-talet og byrja å vekse seg stor på 1990-talet. Det er vanleg at cosplayarar skiftar kjønn på karakteren dei kler seg ut som, då kalla crossplay.

Antrekka kan vera alt frå enkle klesplagg til særs detaljerte kostyme. Når cosplayarane går med kostymene sine prøvar dei å etterlikna karakteren si åtferd og kroppsspråk. Cosplay har blitt ein vanleg del av fan-samlingar til alle slags seriar, og her kan ein ofte finne cosplay-konkurransar. 

Nokre kjende cosplay-samlingar i Norge er:

* Desucon i Oslo eller Lillestrøm.
* Torucon i Trondheim.
* Banzaicon i Larvik.
* Metrocon i Stavanger.

Kjelder
-------

* «cosplay, n.», *OED Online*, Oxford University Press, September 2015. Web. 7. oktober 2015.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Cosplay» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cosplay på DMOZ
* Cosplay.com
* Cospix.net
* A Cosplay Paradise
* WorldCosplay

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BBC Things

 |
**Yusuf Saad Kamel**, opphavleg **Gregory Konchellah**, (fødd 29. mars 1983) er ein kenyansk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Bahrain. Han vart i 2009 verdsmeister på 1500 meter.

Konchellah vart statsborgar av Bahrain i november 2003. Han deltok på 800 meter i Sommar-OL 2004, men rauk ut i forsøket. Berre veker etterpå triumferte han på distansen med 1.45,91 ved IAAF-finalen i Monaco. I 2005 nådde han semifinalen på 800 meter ved Friidretts-VM i Helsinki. Under dei olympiske leikane 2008 i Beijing vart han nummer fem på 800 meter.

Ved verdsmeisterskapen i Berlin i 2009 overraska han med å vinne gullmedaljen på 1500 meter. Etter eit løp i heller roleg tempo, kom hans spurtstyrke til sin rett og han sigra på tida 3.35,93. Fire dagar seinare tok han bronsemedaljen på 800 meter med 1.45,35, slått av Mbulaeni Mulaudzi og Alfred Yego.

Den 29. juli 2008 gjorde Kamel sitt livs beste løp då han i Monaco vart andremann på tida 1.42,79. Eitt år seinare på same bana sprang han livsbeste 3.31,5 på 1500 meter.

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Yusuf Saad Kamel» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2023.*
**Mathias Gidsel** (fødd 8. februar 1999) er ein dansk handballspelar frå Skjern. Han vart verdsmeister 2021 og 2023 med Danmark sitt landslag. Sidan 2022 gjer han teneste i tyske Füchse Berlin. Han er høgre rykkromspelar.

### Landslagsspel

Gidsel fekk sin landslagsdebut 7. november 2020 mot Finland og vart straks teken ut til Handball-VM 2021. Under verdsmeisterskapen i Egypt imponerte han stort då Danmark forsvarte VM-tittelen frå 2019 ved å slå Sverige i finalen. Prestasjonane gjorde at han fekk plass på det såkalla AllStar-laget. Ved dei olympiske sommarleikane i Tokyo i 2021 vart Gidsel kåra til turneringas beste spelar, endå om Danmark tapte finalen mot Frankrike. Han spelte også framifrå då Danmark la beslag på bronseplassen i europameisterskapen 2022, atter kom han med på AllStar-laget. I Handball-VM 2023 forsvarte Danmark meistertittelen, samstundes som Gidsel vart toppskårar i turneringa og kåra til den beste spelaren i meisterskapen.

### Klubbspel

Gidsel var Gudme-spelar i heimlandet frå 2017 til 2022. Med GOG vann han i 2019 den nasjonale cupfinalen, i 2022 vart han seriemeister. Eitt år seinare bidrog han mykje til at Füchse Berlin slo Granollers 36–31 i finalen i EHF-europaserien.

### Merittar

* VM-gull: 2021 og 2023 med Danmark
* OL-sølv: 2021 med Danmark
* EM-bronse: 2022 med Danmark
* Vinnar av EHF-europaserien: 2023 for Füchse Berlin
* Dansk seriemeister: 2022 for Gudme OG
* Dansk cupmeister: 2019 for Gudme OG

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mathias Gidsel» frå Wikipedia på tysk, den 20. november 2023.*
|  |
| --- |
| **Maoriterne** |
| Illustrasjon av John Gerrard Keuleman, public domainIllustrasjon av John Gerrard Keuleman, public domain |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt truga |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Måsefamilien Laridae |
| **Slekt:** | Sumpterner *Chlidonias* |
| **Art:** | **Maoriterne** *C. albostriatus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Chlidonias albostriatus***G. R. Gray, 1845 |

**Maoriterne** (*Chlidonias albostriatus*) er ein medlem av ternefamilien, endemisk for New Zealand. Dette er ei lita terne som lever hovudsakleg av insekt ved ferskvatn, både elvar innsjøar og våtmark på Sørøya, ho er òg ein trekkfugl som trekkjer ut til kysten.

Det meste av fjørdrakta er i lys blågrått, vengene litt mørkare enn kroppen. I flukt, sett frå oversida, står den heilt kvite overgumpen i kontrast til venger og ein kløfta hale i gråblått. Nedre delen av kinna er kvite og frå undersida er halefjørene òg kvite. Utanom hekketida er panna kvit, hetta og område bak auga er i grått.
I hekkedrakt får dei ei svart hette, som raudnebbterna. Nebbet og føtene får ei klårare oransje farge. Maoriterne måler 29 centimeter og veg 90 gram i gjennomsnitt.

Maoriterner hekkar på austlege delen av Sørøya, frå Marlborough sørover til Southland. Dessutan innover landet langs elvane Buller og øvre Motueka sør for Nelson. Ho er ein trekkfugl som trekkjer ut til kysten om hausten, dels til Cooksundet mellom hovudøyane, òg til austkysten av Sørøya så langt sør som til Stewart Island/Rakiura og Nordøya, så langt nord som til Bay of Plenty.

Hekkebiotopa er elvebreidder med småstein inn i landet, men òg nær kysten. Reiret er ei enkel grop i singelen, kor dei legg frå eit til fire, mest vanleg to egg. Paret rugar på skift i ca. 23 dagar og ungane flygedyktige etter ein månad. Dei hekkar i koloniar på under 50 par. Maoriterner er aggressive når dei forsvarer reirområdet og kan sette beina i hovudet på inntrengjarar.

Føda består hovudsakleg av insekt lågt over ferskvatn, dei beitar i flokkar i faste ruter oppover og nedover elvar. Dei kan òg ta småfisk. På marker plukkar dei mark og larver. Utanom hekketida lever dei fleste fuglane av små, pelagiske krepsdyr i sjøen.

Populasjonen er grovt estimert til 2 500-10 000 kjønnsmodne individ,  og minkande.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Chlidonias albostriatus Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 6. september 2012

### Referansar

1. ↑  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av maoriterner hos Internet Bird Collection
Skipsbyggingshallen i Flensburg.
**Flensburger Schiffbau-Gesellschaft** (dansk Flensborg Skibsværft) er eit av dei største verfta i Tyskland og vart oppretta som aksjeselskap i 1872, nære den dansk-tyske grensa i nordlege Flensburg. Det første skipet som vart sjøsett, var stålskipet «Doris Brodersen» i 1875. Verftet har bygt meir enn 700 skip sidan den gongen. Skipsverftet er den dominerande industriaktiviteten i byen. Kring år 1900 hadde verftet lenge meir enn 2000 tilsette, som medførte ei stor innflytting sørifrå.

Flensburger Schiffbau-Gesellschaft er i dag spesialisert på å bygga moderne Ro-ro-fartøy i ei av dei største overbygde skipsbyggingshallane i verda. Hallen stod ferdig 1982 og er 275 meter lang. Verftet har i dag kring 750 tilsette.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flensburger Schiffbau-Gesellschaft» frå Wikipedia på svensk, den 4. januar 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Flensburger Schiffbau-Gesellschaft**

* Heimeside

Koordinatar: 54°48′29.89″N 09°26′01.83″E﻿
Protestantar som demonstrerer for boikott av Kentucky Fried Chicken. 
**Boikott** er ei handling der ein frivillig avstår frå å bruka, kjøpa eller handla med ein person, organisasjon eller eit land som eit uttrykk for protest, vanlegvis av sosiale eller politiske årsaker. Hensikta med ein boikott er å påføra økonomisk tap på målet, å indikera ein moralsk indignasjon eller å freista å tvinga målet til å endra ei forkastelig åtferd.

Boikott mellom land er kjent som embargo.

Bakgrunn
--------

Boikott er ei fornorsking av det engelske ordet *boycott*. Omgrepet stammar frå den engelske avisa *Daily Mail*, som i 1880 publiserte ein artikkel med overskrifta «BOYCOTT». Artikkelen handla om den organiserte motstanden til irske bønder mot den engelsk godsforvaltaren og kapteinen Charles Cunningham Boycott, som arbeidde for ein fråverande landeigar, John Crichton, 3. jarl Erne. Då hausten hadde vore låg dette året, tilbaud lord Erne leigetakarane sine 10 prosent reduksjon i leigeavtalane deira. Leigetakarane kravde 25 prosent reduksjon, noko lord Erne nekta.

Kaptein Boycott blei det fyrste målet for ein «boikott», sidan ingen ville ta arbeid på godset han forvalta. Avlinga var nær ved å rotna, men 50 mann eskortert av 1000 soldatar fekk etter kvart redda avlinga. Boycott freista deretter å kasta ut 11 leigetakarar frå landområdet. Den irske politikaren Charles Stewart Parnell heldt ein tale i byen Ennis der han foreslo at framfor å gripa til vald skulle alle i lokalsamfunnet sky arbeidstakaren. Boycott blei snart isolert – arbeidarane hans slutta å arbeida på markene, i stallane og i herskapshuset. Lokale forretningsmenn slutta å handla med han, og den lokale postmannen nekta å levera post.

Sjå òg
------

* Lockout
* Streik
* Cancel culture, digital utskjemming og forteiing av personar eller verksemder ein misliker
* Eksklusjon



1. ↑  boycott, Online Etymology Dictionary
2. ↑  Marlow, Joyce (1973): *Captain Boycott and the Irish*. André Deutsch, ISBN 0-233-96430-4, s. 133–142
**Paddy Kingsland** (fødd 30. januar 1947) er ein britisk elektronisk musikk-komponist, mest kjend for å ha laga musikk til science fiction-seriar på BBC radio og fjernsyn då han arbeidde hos BBC Radiophonic Workshop.

Kingsland arbeidde som lydband-klippar hos BBC frø han vart studiomanager for BBC Radio 1. I 1970 arbeidde han hos Radiophonic Workshop der han var fram til 1981. Han laga kjenningsmelodiar for program som *The Changes*, to versjonar av *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* og fleire episodar av *Doctor Who*.

Andre seriar han skreiv musikk til var *Around the World in 80 Days* og *Pole to Pole*, begge reiseprogram med Michael Palin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paddy Kingsland» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «10 Questions for The Radiophonic Workshop's Paddy Kingsland». *Theartsdesk.com*. Henta 31. desember 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Paddy Kingsland ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Sanking av østers i Sine-Saloum-mangrovar i Senegal.
**Guineansk mangrove** er ein økoregion prega av mangrovesumper i elvar og estuar ved kysten av Vest-Afrika frå Senegal til Sierra Leone.

Skildring
---------

Guineansk mangrove opptrer ved Saloum- og Casamance-deltaet i Senegal, i dei lågare delane av Gambiaelva, langs mykje av kysten til Guinea-Bissau, mellom anna ved Cacheu- og Mansoaelva, nord i Guinea og ved mykje av kysten til Sierra Leone, medrekna Sherbroelva. Mangrovane veks i flate viker og estuar der tidvatnet skyller varmt saltvatn høgt opp elvene, i denne økoregionen så langt som 100 km, til dømes i Cacheuelva i Guinea-Bissau.

Flora
-----

Det finst ulike typar mangrovar i sona, med *Rhizophora*, *Laguncularia racemosa* og *Conocarpus erectus* som blir opptil 10 meter høge i større område av *Rhizophora* og *Avicennia*. Dei høgaste trea kan bli 40 meter høge, og dannar ein slags galleriskog langs vassvegane, medan mudderflatene mellom vassvegane har mykje lågare tre. Skogkantane i innlandet har gras, bregnar og saltkjære plantar. Artsmangfaldet i floraen er mindre i denne økoregionen enn i austafrikansk mangroveskog.

Fauna
-----

Mangrovesumper inneheld viktige næringskjelder for fiskar, fuglar og andre dyr. Marine dyr er mellom anna østers og reker. Pattedyr her er mellom anna senegalmanat. Fuglar i desse våtmarkene omfattar goliathegre, purpurhegre, kuhegre, krabbehegre, strandhegre, rosenflamingo, dvergflamingo, afrikaskeistork og heilagibis. Skogane dannar også viktige habitat for trekkfuglar.

Trugsmål og vern
----------------

Mangrovehabitat er truga av hogst der ein bruker trea til tømmer eller ved, eller der ein ryddar skog for å dyrka ris på staden. Habitatet er også truga av lågare nedbørmengder i området dei siste tiåra. I Sør-Senegal er det gjort arbeid med å planta mangrovar att. Urbane område nær angrovane er hovudstadane i Gambia, Banjul, og i Guinea-Bissau, Bissau. Nasjonalparkar i området omfattar Saloum Delta nasjonalark og Basse Casamance nasjonalark i Senegal, Niumi nasjonalark i Gambia og Tarafes de Cacheu naturpark i Guinea-Bissau. Elvedeltaet til Saloum kan ein også nå frå landsbyen Foundiougne i Senegal.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Guinean mangroves». *Terrestrial Ecoregions*. World Wildlife Fund.
2. 1 2 3  «Sierra Leone». *Status And Trends In Mangrove Area Extent Worldwide*. FAO. Henta 27. november 2016.
3. ↑  «Senegal: Protecting livelihoods through mangroves». IRIN Africa. 14. oktober 2008. Henta 27. november 2016.
4. ↑  «Senegal's mangrove forests» (PDF). *Country report*. Henta 27. november 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Guinean mangroves» frå Wikipedia på engelsk, den 27. januar 2023.*
**Wahhabisme** er ei svært streng fundamentalistisk retning innan sunniislam, grunnlagd av Muhammad ibn Abd al Wahhab på den arabiske halvøya på 1700-talet.

Tilhengarane strevar etter å følgje Koranen og sunna slik profeten Muhammed og dei første generasjonane av muslimar etter han gjorde. Dei brukar for å oppnå dette dei forklaringane som al Wahhab skreiv om Koranen i boka *Kitab al-Tawhid* («Boka om monoteismen»), som inneheld ei svært detaljert tolking av koss religionen skal praktiserast. Boka fordømmer blant anna musikk, spel og annan moro, og kjem med reglar for klede og åtferd. Læra er sterkt kritisk til alle andre retningar og tolkingar, særleg sjiaislam, som blir sedd som ei kjettersk sekt.

Wahhab gjekk i allianse med Muhammed ibn Saud, forfar til dagens herskarar i Saudi-Arabia, og læra hans vart innført i dei områda ibn Saud erobra. Da huset Saud tok makta på mest heile halvøya, vart retninga med det statsreligion i Saudi-Arabia.

I dag blir wahhabismen støtta av statane Saudi-Arabia og Qatar, men wahhabistisk misjon har spreidd læra langt utom grensene for desse landa.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Wahhabism» frå Wikipedia på svensk, den 5. februar 2008.*

* Nordisk familjebok

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Wahhabi Myth webplass som forsvarar wahhabismen.
* The Wahabia Movement: The True Image Arkivert 2006-09-23 ved Wayback Machine. kritikk mot wahhabismen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Ole Andreas Furu** (26. desember 1841–28. november 1925) var ein norsk jurist, stortingsrepresentant og statsråd, fødd i Trondheim.

Far til Furu var gardbrukar i Sunndal. Sjølv arbeidde han i fire år på kontoret til sorenskrivaren i Nordmøre. I 1864 vart han student frå Heltbergs studentfabrikk i Christiania og så cand. jur. i 1867. Same året vart han fullmektig hos sorenskrivaren i Nordmøre, året etter byrja han som sakførar i Kristiansund. Administrerande direktør i Kristiansunds Kreditbank 1875-89. Han var med i bystyret frå 1875 til 1889, i fleire år ordførar.

Furu representerte Kristiansund på Stortinget i to valperiodar, høvesvis frå 1880 og frå 1886. Siste gongen vart valet underkjent, men han vart vald også ved omvalet. I 1880 var han medlem, 1881-82 sekretær av budsjettkomiteen. 1886-88 var han medlem av næringskomite nr 1. I den siste perioden representerte han den ferske partigrupperinga Høgre.

Han var 1887-89 medlem av ein kongeleg kommisjon om sildefisket, og av komiteen om mellomrikslova 1889. I 1892 var han medlem av den departementale konsulatkomiteen.

Furu var statsråd i to regjeringar. 1889-91 var han fyrst ved statsrådsavdelinga i Stockholm, deretter leia han Indredepartementet. I 1893-95 var han sjef for Finansdepartementet og i ei tid Revisjonsdepartementet, før han atter var eit par månader i Stockholm.

Frå 1895 til 1918 var Furu amtmann i Akershus. Han døydde i 1925 i Oslo. Amtmann Furus plass i Oslo er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole Andreas Furu NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Eg e ikkje døyd endå I Romsdal er det berre ein eigentleg by, Molde, men Åndalsnes har òg bystatus. Hovudforskjellane på romsdalske bygdemål og dialekten i Molde er desse: 

På bygdene seier dei «då» og «me», medan dei i Molde seier «da» og «vi».

Bydialekten har forenkla grammatikk og bøyingsmønster i forhold til bygdemåla. Det ser ein mellom anna i pronomena, såleis 2. person fleirtal, der bygdemåla i høvesvis subjektform, objektform og eigeform har /de/, /dåkkå/ og /dåkkå sin/sitt/sine/, mens moldedialekten har /dåkker/, /dåkker/ og /dåkkers/. 

Bydialekten har klare og sterke diftongar (tvilydar) der bygdemåla har monoftongisering av ei-lyden i ord som *heil* og *veit* og *skeiv*.

Som all romsdalsdialekt høyrer moldedialekten i hovudsak til vestnorske målføre, nærmare bestemt dei nordlege e-måla. Men dialektane i Romsdal har òg trekk som gjer at dei blir rekna som grensemål mellom vest- og austnorske målføre, såleis mellom anna tjukk l (men ikkje for rd).

Nynorsk skriftmål har ikkje enno slått gjennom i Molde by, sjølv om grunntrekka i moldedialekten sjølvsagt er meir i samsvar med nynorsk skriftmål enn med ordinært «moderat»-konservativt bokmål.
**Ruth Fuchs**, fødd **Ruth Gamm**, (14. desember 1946–20. september 2023) var ein tysk friidrettsutøvar og politikar frå Egeln i Sachsen-Anhalt. Ho tevla for Aust-Tyskland då ho var verdas beste kvinnelege spydkastar gjennom 1970-åra. I tida 1972-78 vann han to olympiske og to europeiske meisterskap i øvinga. Perioden 1990-2009 var ho aktiv politikar for det austtyske sosialistpartiet (PDS) og seinare venstrepartiet Die Linke.

### Idrett

Fuchs fekk bronsemedaljen i EM i friidrett 1971. Året etter tok ho gullmedaljen under sommarleikane i München. I 1974 vart ho europameister i Roma med verdsrekordkastet 67,22 m og slo sølvvinnaren med over fem meter. Ho forsvarte OL-gullet i 1976 og EM-tittelen i 1978.

### Politikk

Ruth Fuchs i 1990
Gjennom vel eit halvår i 1990, til dess dei to tyske statane vart samla 2. oktober 1990, representerte Fuchs sosialistpartiet PDS i den austtyske nasjonalforsamlinga Folkekammeret. Etter samlinga sat ho i den tyske forbundsdagen til 20. desember 1990. Frå 1992 til 2000 var ho forbundsdagmedlem for PDS, mista plassen i parlamentet då partiet kom under sperregrensa på 5% ved valet hausten 2002. Etter å ha vore medlem av landdagen (delstatsforsamlinga) i Thüringen perioden 2004-09 for Die Linke, trekte ho seg frå politikken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ruth Fuchs» frå Wikipedia på tysk, den 25. august 2014.*


| * v
* d
* e
Dei olympiske ringaneOlympiske meistrar i spydkast, kvinner |
| --- |
| 1932: Babe Didrikson**·** 1936: Tilly Fleischer**·** 1948: Herma Bauma**·** 1952: Dana Zátopková**·** 1956: Inese Jaunzeme**·** 1960: Elvīra Ozoliņa**·** 1964: Mihaela Peneș**·** 1968: Angéla Németh**·** 1972: Ruth Fuchs**·** 1976: Ruth Fuchs**·** 1980: María Colón**·** 1984: Tessa Sanderson**·** 1988: Petra Felke**·** 1992: Silke Renk**·** 1996: Heli Rantanen**·** 2000: Trine Hattestad**·** 2004: Osleidys Menéndez**·** 2008: Barbora Špotáková**·** 2012: Barbora Špotáková**·** 2016: Sara Kolak**·** 2020: Liu Shiying |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
Mohammad Mossadegh tidleg i 1950-åra.
**Mohammad Mossadegh** eller **Mosaddeq** (19. mai 1882–5. mars 1967) var demokratisk vald statsminister i Iran frå 1951 til 1953, da han vart fjerna frå makta ved eit statskupp støtta av USA og Storbritannia. Etter dette vart Iran eit diktatur under sjahen. 

Mossadegh var forfattar, administrator, advokat og politikar, kjend for sin motstand mot utanlandsk dominans over Iran. Han var arkitekten attom nasjonaliseringa av det utanlandsk-kontrollerte *Anglo-Iranian Oil Company* (seinare BP), noko som førte til statskuppet mot han. 

Mossadegh vart fengsla i tre år, og sat så i husarrest for resten av livet. 

Ei sterk kraft attom kravet om nasjonalisering var òg Tudehpartiet, som vart forbode etter kuppet.

Kjelder
-------

1. ↑  Dehghan, S.K. og Norton-Taylor, R. *CIA admits role in 1953 Iranian coup*, Theguardian.com, 19/8-2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Mohammad Mosaddeq» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juni 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mohammad Mossadegh**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 47°21′N 17°52′E﻿

**Csesznek** (tysk *Zeßnegg*, kroatisk *Česneg* og slovakisk *Česnek*) er ein landsby i Veszprém fylke i Ungarn som er kjend for mellomalderborga si. Staden hadde 570 innbyggjarar i 2004.

Historie
--------

Borga i Csesznek vart bygd i 1263 av baron Jakab Cseszneky, som var sverddragar for kong Bela IV. Han og etterkomarane hans vart kalla opp etter borga Cseszneky. Mellom 1326 og 1392 vart det ei kongeleg borg då Kong Sigismund gav ho til Garai-familien i byte for Macsó Banate. I 1482 døydde blodslina i Garai-familien ut og Kong Matthias Corvinus donerte borga til Szapolyai-familien. I 1527 tok baron (seinare greve) Bálint Török over borga og på 1500-talet var òg familiane Csábi, Szelestey og Wathay i tur og orden eigarar. I 1561 slo Lőrinc Wathay med hell tilbake ei omleiring av osmanarane. I 1594 vart derimot borga okkupert av tyrkiske troppar, men alt i 1598 klarte ungararane å ta ho tilbake. I 1635 kjøpte Dániel Esterházy borga og landsbyen og frå den tid og fram til 1945 var Csesznek familien Esterházy sin eigedom.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Csesznek**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Csesznek på Irány Magyarország
* Luftfoto
* Bilete av borga
* 3D-bilete av borga Arkivert 2007-10-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Marstein fyr** i Austevoll kommune i Vestland er eit kystfyr som vart bygd i 1887. 

Marstein fyrstasjon is located in Hordaland
Plasseringa til Marstein fyrstasjon

Marstein fyr ligg ytst i havgapet, men denne dagen i juli 2008 var det så stille som det kan få verte.
Bygningane på Marstein fyrstasjon
Marsteinen er ein holme som ligg ved inngangen til Korsfjorden og dermed innseglinga til både Bergen og Hardangerfjorden. Fyret består av eit kvitt betonghus med tårn. Den franske linsa som vart montert då fyret vart oppført er framleis i bruk, sjølv om han har skår frå skot under den andre verdskrigen. Det finst òg eit bifyr i same tårn med raudt lyst. 

Fram til 1916 hadde fyret ein nautofon som vart nytta som tåkelur, medan radiofyr, som hadde ei rekkjevidd på 50 natuiske mil var i drift til 1923. 

Fyret vart automatisert i 1987 og avfolka i 2002. Etter avfolkinga overtok Austevoll kommune Marsteinen samt fyret i august 2006.

Både næringslivet, Austevoll kommune og regjeringa har sett av midlar til å gjere Marsteinen til ein turistattraksjon. Utfordringa er den vêrharde plasseringa ytst i havgapet og dårleg tilkomst. 

Fyret er eit av dei mest vêrutsette fyra langs norskekysten, noko dei mange forlisa i nærleiken er bevis på. I januar 2005 vart delar av bygningane på Marsteinen sterkt skadde av ekstremvêret Inga.

Kjelder
-------

* «Norsk fyrliste 2008» (PDF). Kystverket. 2008. s. 191. Arkivert frå originalen (PDF) 19. juli 2011. Henta 3. mars 2021.
* «Marstein fyrstasjon». *Norsk Fyrhistorisk Forening*. Henta 3. mars 2021.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Marstein fyrstasjon**

* Heimesida til Marstein fyr
* Heimside frå radioamatøraktivitet frå Marstein fyr, i august 2000 (engelsk) Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Fyr i Vestland |
| --- |
| Austnes • Bardvågen • Dingenes • Geita • Hellisøy • Hendanes • Holmengrå • Kråkenes • Kvannhovden • Marstein • Rutletangen • Ryvarden • Røytingkalven • Skoltegrunnskaien • Skongenes • Slåtterøy • Sogneoksen • Stabben • Syllingsvåg • Ulvesund • Utvær • Vatlestraumen • Ytterøyane • Økshammaren |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |