recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ljusdals kommun** er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Gävleborgs län. Desse er Hudiksvalls kommun i aust, Bollnäs kommun i søraust og Ovanåkers kommun i sør. Elles grensar han til Ånge kommun i Västernorrlands län i nord, Orsa kommun og Rättviks kommun i Dalarnas län i sør og Härjedalens kommun i Jämtlands län i vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Ljusdal. Dette ligg 50 km vest for Hudiksvall.

Landskapet i kommunen er kupert og ligg på det meste på 400–600 moh. Ein finn store område med skogkledde morener med innslag av myrmark. I dalføra er det ein del dyrka mark. Elva Ljusnan renn gjennom kommunen frå nordvest til søraust. Jord- og skogbruk dominerer, i tillegg til skogbruksindustri og mekanisk industri.

Administrativ historikk
-----------------------

Ljusdals *municipalsamhälle* vart innlemma i Ljusdals kommun i 1889. I 1914 braut ein del av kommunen ut og vart Ljusdals *köping*, medan resten vart ein *landskommune*. Det vart ikkje gjort nokon samanslåingar under kommunereforma i 1952, men i 1963 vart Ljusdals landskommun og Ljusdals köping slegne saman att. 1. januar 1971 vart Ljusdals kommun oppretta, då köpingen vart slegen saman med landskommunane Färila, Los, Järvsö og Ramsjö.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På svart bakgrunn, eit bukkehovud i gull, med horn, tunge og tenner i raudt*.

Bukkehovudet representerer bukken i landskapsvåpenet til Hälsingland. Ljusdals köping tok i 1958 i bruk eit vapen som aldri vart fastsett av kongen. Det liknar på det noverande våpenet, men hadde ein bord av gull. Etter kommuneopprettinga i 1971 var det fem våpen å velje mellom. Den namngjevande eininga, Ljusdal, fekk også bidra med våpen til den nye kommunen. Våpenet vart endra gjennom att borden vart teken vekk, og det vart registrert i Patent- och registreringsverket i 1974.

Tettstader
----------

Det er åtte tettstader i Ljusdals kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Ljusdal** | 6 100 |
| 2. | Järvsö | 1 385 |
| 3. | Färila | 1 351 |
| 4. | Tallåsen | 608 |
| 5. | Nore | 409 |
| 6. | Los | 403 |
| 7. | Lillhaga | 371 |
| 8. | Hybo | 262 |

Kjelder
-------

* «Ljusdals kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Ljusdal» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*I svart fält ett avslitet bockhuvud av guld med horn, tunga och tänder röda*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Gävleborgs län i Sverige |
| --- |
|  | Bollnäs • Gävle • Hofors • Hudiksvall • Ljusdal • Nordanstig • Ockelbo • Ovanåker • Sandviken • Söderhamn |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Slaget ved Toulon** vart utkjempa frå 29. juli til 21. august 1707 i Toulon i Frankrike under den spanske arvefølgjekrigen. Under slaget vart ein fransk og spansk styrke slått av ein samla styrke frå Austerrike, Dei sameinte Nederlanda, Savoie og Storbritannia.

I juli 1707 prøvde prins Eugene av Savoie å ta den franske marinebasen Toulon. Eugene hadde kryssa Var den 11. og sjølv om han vart hindra av ineffektiviteten til Victor Amadeus II av Savoie nådde han fram til Frejus. Han var i kontakt med den britiske flåten under admiral Shovell den 16. the 16th. Somlinga til Victor Amadeus førte til fleire forseinkingar, og gav hertugen av Berwick tid til å sende heim forsterkingar frå Spania til marskalk René de Froulay de Tessé i Toulon før dei allierte nådde fram (26. juli).

Den 14. august tok Tessé attende den viktige høgda Santa Catarina, som dei allierte hadde storma ei veke tidlegare, og Eugene, som fann retretten truande og såg at han hadde liten sjanse til å ta Toulon, måtte gje opp forsøket sitt (22. august), og fakk tilbake til andre sida av Var. Han hadde då tapt 10 000 mann på forsøket. Shovell bombarderte den franske hamna før han evakuerte og klarte å søkkje to franske linjeskip og råke to andre hardt.

Det einaste gode resultatet for dei allierte var at franskmennene hadde søkkt heile skvadronen sin på meir enn 40 skip med mellom 50 og 110 kanonar kvar i hamna for å hindre at fienden tok dei. Kong Ludvig XIV gav ordre om å søkkje skipa og seinare hente dei opp att. Han var redd for at Royal Navy skulle setje skipa i brann. Tredekkarane låg slik at berre det øvste dekket låg over vatn. Mykje av skadane dei fekk viste seg derimot umogeleg å reparere, og det er estimert at den franske marinen mista 15 linjeskip i handlinga, og dermed let engelskmennene ta over kontrollen av Middelhavet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Toulon (1707)» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Holmes, Richard. *Marlborough: Britain's Greatest General: England's Fragile Genius*, Harper Perennial, 2009 ISBN 0007225725

1. ↑  Holmes, s. 359

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Slaget ved Zorndorf** var eit slag utkjempa 25. august 1758 under sjuårskrigen. Åstaden for slaget var den prøyssiske landsbyen Zorndorf (i dag Sarbinowo i Polen).

Bakgrunn
--------

I august 1758 rykte 43 000 russiske soldatar fram under Wilhelm von Fermor til dei var 100 km frå Berlin og hadde som mål å slå seg saman med austerrikarane under feltmarskalk Daun. Kong Fredrik II av Preussen forstod at om dei slo seg saman kunne det bety at Berlin fall, og valde derfor å kome planane deira i forkjøpet. Han kom derfor på russarane bakfrå. Fermor, som då omleira Küstrin, fekk vite om manøvrane til Fredrik II frå kosakktokt. Han enda omleiringa og la seg til ved ein fordelaktig posisjon ved Zorndorf, 10 km søraust for Küstrin.

Slaget
------

Den 25. august gjekk infanteriet til Fredrik til åtak på eit russisk «observasjonskorps», som berre bestod av unge vernepliktige. Russarane klarte å halde stand fram til det kjende kavaleriet til Friedrich Wilhelm von Seydlitz slo til. Det russiske kavaleriet braka saman med det prøyssiske, men vart avleidd og måtte flykte mot dei russiske infanteristane. Desse, forvirra av ei sky av støv og krutrøyk, trudde det var prøyssarane og opna artillerield mot dei. I mellomtida hadde infanteriet til Fredrik gått til åtak på venstreflanken til den russiske armeen. 

Under det påfølgjande slaget, gjekk begge sider raskt tom for krut og starta ein hand-til-hand kamp. Det vart sagt at ein russisk avdeling hadde slått seg til i eit lager med vintønner og drakk seg fulle. Då nokre av dei prøyssiske bataljonane synte teikn på at dei var trøytte, leidde Fredrik sjølv an åtaket. Slaget vart av samtidige skildra som det blodigaste på 1700-talet. Ein prøyssisk offiser rapporterte at «lika til russarane dekte sletta rekkje etter rekkje, dei stod ved sidan av kanonane sine medan kroppane deira vart kappa i bitar av sablane våre, men gjorde likevel ikkje retrett». Etter slaget skal Fredrik ha kome med det kjende utsagnet at «det er lettare å drepe russarane enn å vinne over dei»

Måleri av Alexander Kotzebue
Den kraftige kampen heldt fram til mørket kom, då 80 % av observasjonskorpset var døde. Tapa på begge sider er estimert til kring 32 %: prøyssarane mista 12 800 mann, russarane over 18 000. Slaget ser ut til å ha enda utan vinnarar. Russarane heldt framleis stand på slagmarka dagen etter, men Fermor var den første til å trekke seg attende mot Landsberg. Dette hindra russarane i å nå sine austerrikske allierte og Fredrik kravde dermed sigeren, sjølv om enkelte russiske historikarar meiner annleis.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Zorndorf» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Koch, H.W. *A History of Prussia*. Barnes & Noble, Inc. 1993. ISBN 0-88029-158-3
* Konstam, Angus. *Russian Army of the Seven Years War*, Part 1. Osprey Publishing, 1996. ISBN 1-85532-585-3.
* Millar, Simon. *Zorndorf 1758*. Osprey Publishing, 2003. ISBN 1-84176-696-8.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rapporten til Fermor om slaget (med kart) (russisk)
* Slaget
Koordinatar: 60°55′24.330″N 5°3′3.4704″E﻿

Foto:
Ulf Ingmar Gustafsson / Riksantikvaren
 

**Sellevåg Treskofabrikk** er ein tidlegare treskofabrikk som ligg i Sellevåg i Gulen kommune i Vestland. Fabrikken vart starta opp i 1899 og produserte tresko fram til 1975. Fabrikken vart freda av Riksantikvaren i 2012.

Historie og produksjon
----------------------

Det var Endre Torkjelsson som kjøpte Sellevåg i 1870 og starta med å nytta Sellevågelva til mølledrift. Han dreiv mølla fram til 1899, då Jon Arnoldsson Kahrs kjøpte rettane i området og starta treskoproduksjon der. Kahrs oppretta Bergens Træskofabrik Ltd. Treet, fin, kvistfri furu, fekk dei frå Indre Sogn og Hardanger. Dei brukte to ulike skomodellar: strilemodellen og sognemodellen. Til slutt vart det strilemodellen som vart einerådande. Skoa vart skorne ut og pussa maskinelt, og til slutt lakka for hand.

Dei ferdige treskoa blei frakta til Bergen, då det var stor etterspurnad etter tresko rundt hundreårsskiftet. På det meste produserte dei over 60.000 par tresko i året. Også under andre verdskrigen var det stor etterspurnad etter tresko.

Nedgang i etterspurnaden
------------------------

Son til Endre Torkjelsson, Torkjel Olai busette seg på Sæternes og vart formann på fabrikken. Son hans att, Joakim, arbeidde på fabrikken og tok over drifta og eigedomen i 1952. Då tresko etter kvart vart mindre etterspurt, la ein større vekt på sagbruksdrift. Ei stund vart det laga ulike typar skaft som økseskaft, hamarskaft, sleggeskaft etc. Slike vart levert til både Vegvesenet og Televerket. Ein periode laga dei både tresko og skaft, men dette tok slutt i 1960-åra, bortsett frå eit lite oppsving då det vart etterspurt tresko nytta til rosemåling. I 1975 tok treskoproduksjonen heilt slutt, men damanlegget, røyrgata og treskofabrikken står framleis som det var, med alt produksjonsutstyret intakt. Sagbruket er framleis i drift, og Magne Sellevåg, eldste son til Joakim, står i dag for drifta.

Kjelder
-------

* Delar av artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia.
* Magnor Midttun om treskofabrikken på scandion.no
* Histos.no om fabrikken.
* NRK Sogn og Fjordane: Halv million til treskofabrikk.

1. ↑  «Freding av Sellevåg treskofabrikk». *Riksantikvaren*. Henta 26. mars 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sellevåg Treskofabrikk i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Anna Steineger** (28. november 1852–24. mai 1914) var ein norsk skribent, lærar, politikar for Venstre, kvinnesaksforkjempar og foreiningskvinne.

Virke
-----

I 1884 vart Steineger tilsett ved Ulrike Pihls pikeskole i Bergen, som lærar i geografi og naturfag. I 1894 studerte ho, med offentleg stipend, naturfagundervising i Berlin og Paris, og er rekna som ein av pionerane for moderne undervising i naturfag i Bergen. Ho engasjerte seg også for matservering til trengjande skulebarn.

Steineger var medstiftar av Bergen Kvinnesaksforening i 1885 og var medlem av det fyrste styret. Seinare vart ho styremedlem i Høiere skolers landslærerindeforening. I 1892 vart ho innvald i styret i det nyopprettede Bergen Ligbrændingsselskab, og i 1905 vart ho vald inn i Bergens fattigstyre.

Steineger var representant i kommunestyret og suppleant i formannskapet i Bergen for Venstre i perioden 1902–1904, og suppleant i kommunestyret frå 1904. 

Steineger var blant bidragsytarane i kvinnesakstidsskriftet *Nylænde*.

Familie
-------

Anna Steineger var dotter av oberstløytnant Rudolph Grip Norman og Charlotte Folkedal.
Ho vart 30. oktober 1876 gift med vitskapsmannen Leonhard Hess Steineger, ein bror av kunstnaren Agnes Steineger. Ekteskapet vart oppløyst.

Kjelder
-------

1. ↑  Sommerfeldt, W.P. (1954). *Norske forfattere 1881-1920*. Sverre Dahl. s. 132.
2. ↑   Bergen by, dødsfallsprotokoll nr. 9, 1910-1915, Dødsfall: 1914
3. ↑  Nilsen, Halkild (1948). *Henriette Meyers skole - Ulrike Pihls skole*. [U. Pihls skole]. s. 29.
4. ↑  
Hoprekstad, Olav (1960). *Bergen folkeskule 1890-1911*. Eide. s. 153.
5. ↑  *Nylænde*. Foreningen. 1887. s. 92.
6. ↑  *Norske kvinder*. Berg & Høgh. 1925.
7. ↑  *Haugesunderen 1892.04.29*. 1892. s. 2.
8. ↑  *Arbeidet 1905.01.24*. 1905. s. 1.
9. ↑  *Bergens Aftenblad (Bergen: 1889-1942) 1902.01.02*. 1902. s. 3.
10. ↑  *Studenterne fra 1870*. 1895. s. 175.

* *Denne artikkelen bygger på «Anna Steineger» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mars 2023.*
**Anna Welle Grue** (3. juli 1862–22. januar 1944) var ei norsk kvinnesakskvinne og målkvinne.

Ho var dotter av folkeskulelæraren Johannes Welle (f. 1828) frå Ørsta og Inger Welle (f. 1842) frå Ringerike og voks opp i Oslo. Johannes Welle var med i målmiljøet kring Ivar Aasen, så Anna Grue møtte tidleg både målreisingstanken og mange sentrale målfolk.

Anna Grue var ei av dei fyrste kvinnene som tok mellomskuleeksamen med latin, og ho tok lærareksamen. Ho arbeidde fleire år i folkeskulane i Oslo og ei tid underviste ho i matematikk ved Gjønnæs' private høyere skole. I 1888 gifte ho seg med Jon Grue, og ho slutta då som lærar. 

Som temmeleg ung vart ho kasserar i Kristiania Arbeidersamfunn, og her møtte ho Fredrikke Marie Qvam. Dermed vart Grue den fyrste kasseraren i Norsk kvinnesaksforening. 

I 1895 vart Anna Grue kasserar i den nyskipa Målkassa, som skulle samla inn pengar til inntekt for målarbeidet, og som i røynda fungerte som ein landsorganisasjon for målarbeidet. Ho hadde vervet til 1899 og fekk dermed ei sentral rolle i det viktigaste tiltaket Målkassa skipa til i perioden, målmarknaden i Oslo hausten 1898. Også her styrte Grue med økonomien.

Det er likevel kvinnesaksarbeidet ho framfor noko er kjend for. I ei årrekkje var ho sentral i Norske kvinners sanitetsforening. Ho etterfølgde Fredrikke Marie Qvam som formann 1933-35, men hadde i røynda fungert som formann sidan 1921.

Mannen Jon Grue styrte åndssvakeskulen på Lindern som i 1903 vart flytt til Levanger og vart Røstad skole. Frå denne tida engasjerte ho seg òg mykje i omsorga for og opplæringa av born med lærevanskar.

Kjelder
-------

### Notar

1. ↑  Anna Grue i folketeljinga 1910 for Levanger[*daud lenkje*]; innmelde dødsfall i Aftenposten, 24.1.1944, dødsdato bør kontrollerast

---

* Schram, Constance Wiel. (1995 [1946]). *Norske kvinners sanitetsforening: tiden og menneskene som skapte den. Vekst og virke i femti år. 1896 - 1946.* Veiviser til velferdssamfunnet (Bd. 1). Oslo: Foreningen, biografisk omtale s. 189-194. (Digital utgåve, NBdigital)
* Bjørhusdal, Eli. (2001). *Målkvinner før 1900.* Skrifter frå Ivar Aasen-instituttet, 12. Volda: Høgskulen i Volda.
**Anna Vladimirovna Tsjitsjerova** (fødd 22. juli 1982 i Jerevan) er ein russisk friidrettsutøvar som tevlar i høgdehopp. Ho tok medalje i øvinga i samtlege seks friidretts-VM og sommar-OL i tida 2007-13, og vart verdsmeister i 2011 og olympisk meister i 2012.

### Aktiv

Tsjitsjerova deltok i sin fyrste store høgdefinale i VM i friidrett 2003 i Paris der ho vart nummer seks med 1,95 m. Same plasseringa fekk ho under OL 2004, medan ho kom på fjerdeplass i friidretts-VM 2005 i Helsingfors.

I 2007 vann Tsjitsjerova si fyrste store internasjonale medalje då ho under verdsmeisterskapen i Osaka svinga seg over 2,03 m og fekk sølv, delt med Antonietta Di Martino frå Italia, medan kroatiske Blanka Vlašić sigra med 2,05 m. Også under Sommar-OL 2008 i Beijing klarde Tsjitsjerova 2,03 m, men her vart det bronse ettersom belgiske Tia Hellebaut og Vlašić tok gull og sølv med 2,05 m. Til liks med førre VM tok Vlašić gull og Tsjitsjerova sølv ved friidretts-VM 2009 i Berlin, på ny skilde det to cm; 2,04 m mot 2,02 m.

Tjitsjrova sette personleg rekord med 2,07 m på 29-årsdagen under den russiske meisterskapen. I verdsmeisterskapen 2011 i Daegu kniva Vlašić og Tsjitsjerova nok ein gong om gullmedaljen. Begge tok seg over 2,03 m, men ingen over neste høgde. Dermed vart Tsjitsjerova verdsmeister då ho ikkje hadde riv i tevlinga før på 2,05 m, Vlašić måtte ha to forsøk både på 2 m og 2,03 m. Under sommarleikane i London 2012 var Tsjitsjerova den einaste som svinga seg over 2,05 m.

Tsjitsjerova stoppa med 1,97 m ved VM i friidrett 2013 i Moskva. Ho fekk likevel med seg ein bronsemedalje, saman med Ruth Beitia frå Spania. Landskvinna Svetlana Sjkolina sette personleg rekord med 2,03 m og vart verdsmeister.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anna Wladimirowna Tschitscherowa» frå Wikipedia på tysk, den 25. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Deborah Compagnoni** (fødd 4. juni 1970) er ein italiensk tidlegare alpinist frå Bormio som vann tre OL-gull og like mange VM-gull i tida 1992-98.

Compagnoni vann sitt fyrste verdscuprenn i slutten av januar 1992, då ho sigra i eit super-G-renn i Morzine i Frankrike. Tre veker vart ho olympisk meister i same øvinga, då ho i Albertville vann ein suveren siger, heile 1,41 sekundar føre sølvvinnar Anita Wachter frå Austerrike.

Også under OL 1994 på Lillehammer vart ho olympisk gullmedaljør, men då i storslalåm. Som i Albertville vann ho ein overlegen siger, ho hadde 1,21 sekundar til gode på toaren Martina Ertl frå Tyskland. 

Compagnoni vart verdsmeister i storslalåm i 1996 i Sierra Nevada. Året etter, under VM 1997 i Sestriere, forsvarte ho storslalåmtittelen, og tok i tillegg gullmedaljen også i slalåm-tevlinga.

Under OL 1998 i Nagano vart Compagnoni olympisk meister i sitt tredje rake vinter-OL. Ho vann då gullmedaljen i storslalåm, hennar fjerde siger på rad i den øvinga i dei store meisterskapane. Dessutan sikra ho seg OL-sølv i slalåm.

Compagnoni vart nummer fire i verdscupen i alpine greiner både i 1997 og 1998. I 1997 erobra ho pokalen som beste storslalåmrennar i verdscupen. Frå januar 1992 til januar 1998 vann ho i alt 16 renn i verdscupen, 13 av dei i storslalåm. Ho la opp etter 1999-sesongen.

Ho er gift forretningsmannen Alessandro Benetton.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Deborah Compagnoni» (på engelsk). olympedia.org. Henta 9. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Aleesami i Göteborg-drakt
**Haitam Aleesami** (fødd 31. juli 1991) er ein norsk fotballspelar frå Oslo. Han er sideback og har åra 2015-20 spelt 31 landskampar for Noreg.

Karriere
--------

### Klubbspel

Aleesami fekk sin seriedebut med Holmlia SK i ein av dei lågaste divisjonane i seriesystemet. Frå 2010 til august 2012 spelte han på nivå tre med Skeid, eit anna oslolag. Deretter gjekk han over til Fredrikstad FK, ein klubb som då var med i eliteserien. Frå 2015 var han IFK Göteborg-spelar, saman med mellom andre landsmannen Thomas Rogne vann han den svenske cupfinalen 17. mai då Göteborg sigra 2-1 over Örebro SK. I august 2016 vart Aleesami overført til italienske Palermo FC, der han den fyrste sesongen spelte i Serie A, sidan to sesongar i Serie B. 2019/20-sesongen gjorde han teneste i fransk toppfotball med Amiens SC. I oktober 2020 skreiv han kontrakt med russiske FK Rostov.

### Landslagsspel

Aleesami debuterte for Noreg i EM-kvalifiseringskampen 10. oktober 2015 mot Malta. Dei neste fem åra var han jamt eit fyrsteval på venstebacken. 8. oktober 2020 spelte han sin 31. landskamp, utan å ha skåra mål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Haitam Aleesami» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2020.*
* eu-football
**Haim «Jumas» Oron** (fødd 26. mars 1940) er ein israelsk politikar og tidlegare landbruksminister. Han var leiar i det politiske partiet Meretz-Yachad, som han òg representerte i Knesset, den israelske nasjonalforsamlinga.

Foreldra hans emigrerte frå Polen før andre verdskrigen. Faren var tekstilarbeidar og mora husmor.

Etter militærtenesta i den israelske hæren, slutta Haim Oron og kona hans seg til ein kibbutz. Dei hadde fire barn, men eitt døydde tidleg i ei ulykke. Oron og kona bur framleis i kibbutz og løna hans som Knesset-medlem går inn i felleskassa på kibbutzen.

Oron vart i 1968 sekretær i den sosialistiske rørsla Hashomer Hatzair. Han var ein av grunnleggjarane av fredsrørsla Peace Now i 1978. I 1988 vart han innvald i Knesset for det venstresosialistiske partiet Mapam, som i 1992 gjekk saman med to andre grupper og vart til partiet Meretz, der han i 2008 vart vald til leiar.

Oron har òg vore kasserar i Histadrut, det israelske LO, og i 1999 vart han landbruksminister i Ehud Barak si regjering. 

Oron er ein nær venn av palestinaren Marwan Barghouti, som sit i israelsk fengsel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Haim Oron» frå Wikipedia på engelsk, den 3. januar 2009.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Koordinatar: 46°9′6″N 7°58′13″E﻿

**Jegihorn** er eit 3 206 meter høgt fjell i Wallis-Alpane. Fjellet reiser seg ovan for Saas-Grund på austsida av Saastal. Fjellet er det vestlegaste i fjellrekka Jegigrat, som i aust-nordaustleg retning går over i vestsida av Fletschhorn.

Utgangspunkt for ein topptur er Weissmieshütte (2 726 m).

Frå toppen er det eit vidt utsyn til dei over firetusen meter høge toppane i fjellmassivet Mischabel. Samstundes har ein godt utsyn til oppstigingsrutene på dei meir nærliggjande toppane Fletschhorn, Lagginhorn og Weissmies.

Ruter til topps
---------------

Normalruta går opp sørsida av Jegihorn, og er for det meste merka og mogleg å gå for øvde fjellfolk. Frå Weißmieshütte kan ein rekne med å bruke eit par timar til fjelltoppen.

I år 2000 vart det opparbeidd ein klatrestig på Jegihorn. Den såkalla panoramaklatrestigen høyrer til dei høgstliggjande slike i Alpane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jegihorn» frå Wikipedia på tysk, den 21. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turskildring Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Panorama frå Jegihorn på gipfelderschweiz.ch

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jens Richard Nilsen** (28. august 1880–28. februar 1964) var ein norsk teiknar og illustratør. Han laga ei mengd karikaturar, vitseteikningar og teikneseriar frå 1905 og nesten seksti år framover, ofte under signaturen *Jens R.*

Jens R. Nilssen vart fødd og voks opp på Valberg i Lofoten. Han gjekk på Kunst- og handverksskulen i Oslo, reiste så til Peder Severin Krøyer sin målarskule i København. Han fekk med måleri på Haustutstillinga i 1905 og i 1907. Frå då av tok han til å teikne i satiriske moroblad som Hvepsen, Humoristen og Karikaturen. Etter kvart vart han ein av dei mest brukte og kjende illustratørane i landet. Han illustrerte også mange bokomslag og barnebøker. Jens R. er likevel mest kjend som ein teikneseriepioner med Smørbukk og Tuss og Troll for Norsk Barneblad, Vangsgutane for Fonna Forlag og Haukepatruljen, frå 1930 til 1959, for Ukemagasinet. Desse vart etter kvart samla i eigne hefte.

Kjennemerket på teikningane til Jens R. er ein tynn og presis pennestrek i ein stil som kombinerer realisme, karikatur og solid teiknehandverk. Jens R. var uvanleg produktiv. Han skal ha laga rundt tusen teikningar for året i over femti år. Teiknestilen hans forandra seg praktisk talt ikkje i desse åra.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kort biografi
* Minneord i *Norsk Barneblad*
* Jens R.s Smørbukk-forsider
* Forsider fra *Haukepatruljen* m.m. Arkivert 2007-06-12 ved Wayback Machine.
* Om Haukepatuljen o.a.
* Omtale av biografien om Jens R.
* Sjølvportrett Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Kort, engelskspråkleg biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* KulturNav

 |
**Jens Knutsen Maurseth** (8. august 1863–29. september 1927) var ein norsk fotograf fødd i Hornindal.

Karriere
--------

Mauseth gjekk i fotograflære i Bergen og starta som fotograf på Nordfjordeid ca. 1885. Han flytte til Stryn like før hundreårsskiftet og hadde ei kort tid atelier saman med ein annan person i firmaet Maurseth & Tørkildsen. Maurseth fotograferte i Stryn til sin død i 1927. I folketellinga for 1900 står det at han også dreiv som blikkenslager. Maurseth tok bilete for turistmarknaden, som til dømes bilete av turistattraksjonar, hotell og turistskip. I tillegg tok han bilete for den lokale marknaden, som portrettfoto, bryllaupsfoto og bilete teke på oppdrag for lokale verksemder. Maurseth var ein produktiv fotograf.

Arva etter Maurseth
-------------------

Då Mauseth døydde, vart kamerautstyret hans selt på auksjon saman med innboet, men negativa var det ingen som ville kjøpe. Desse vart liggande i huset til det skulle seljast i 1944/45. Glasplatene vart levert på garden til Anders Vik, der sonen Ola ville bruke dei til å bygge drivhus. Det vart ikkje noko av drivhuset, og glasplatene vart lagra på loftet på verkstaden til Anders Viks. I 1950 skulle verksteden utvidast, og negativa vart køyrde på søppelhaugen. Ei einaste kasse med 310 negativ vart ståande igjen. Desse tok Ola Vik vare på og i 1975 gav han dei til Stryn bibliotek. 

I tillegg til desse 310 frå garden til Anders og Ola Vik, dukka det opp 331 glasplater til, som også vart gitt til Stryn bibliotek. Desse var det lærar Knut Osvold i Skei i Jølster som fann på Dispen i Stryn. 

I mai 1978 fann Lars R. Lunde først meir enn 1.000 av Maurseth sine negativ på loftet hjå Marta Klemetsdtr. Jacobsen i Stryn, og så ei kasse med negativ oppbevart ein annan stad. Til saman er nesten 2.000 av Maurseth sine glasnegativ redda. I 1992 vart heile denne samlinga overlevert til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Kjelder
-------

* Jens Knutsen Maurseth, Lokalhistoriewiki.no
* Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane på Flickr
* Albertsen, Ragnar H.: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, Fotoavdelinga (muntlige opplysninger?)
* Albertsen, Ragnar H.: «Ei kjelde å ause frå. Lars Lunde sitt fotohistoriske arkiv er flytta til Nordfjord Folkemuseum», i «Jul i Nordfjord», utg. Firda ungdomslag, 1987.
* *Fotografen Jens Knudsen Maurseth*, Kjelda, utg. Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, 1-1992.
* Denne artikkelen byggjer på Jens Knutsen Maurseth ved lokalhistoriewiki.no, basert på data frå Preus Museums-registera over norske fotografar og fotografiske samlingar. Artikkelen er lagt ut under lisensen cc-by-sa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Nasjonalbiblioteket fotograf
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* KulturNav

 |
|  |
| --- |
| **RS 8 «Oscar Tybring»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Colin Archer, Larvik |
|  |  |
| **Konstruktør:**  | Colin Archer |
| **Byggjeår:**  | 1895 |
| **Byggjepris:**  | 10500 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Oscar Tybring |
| **Finansiering:**  | Tivolimarknad på Akershus festning |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
|  |  |
| **Lengde:**  | 14,05 meter |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1895 |
| **Ut av teneste:**  | 1937 |
| **Menneskeliv berga:**  | 329 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 8 «Oscar Tybring»** var ei redningsskøyte Colin Archer bygde for Redningsselskapet i 1895. Skøyta, som var av Colin Archer-typen, vart bygd ved Archer sit verft i Larvik. Ho vart sjøsett 2. desember. 

RS «Oscar Tybring» vart finansiert gjennom pengar innsamla på tivolimarknad på Akershus festning i Christiania. Det kom inn nok midlar til å finansiere to redningsskøyter. I gåvebrevet frå arrangørane til Redningsselskapet var det eit vilkår om at ei av skøytene skulle ha namn etter Oscar Tybring. Tybring, som har vorte kalla redningsselskapet sin far, døydde dette året. Den andre skøyta vart RS «Christiania».

«Oscar Tybring» var nær forlis då ho i januar 1924 dreiv i land på Sommarøy i sør-vest orkan. Det vart ikkje skade på fartøyet. Redningsselskapet selde skøyta i 1937.

RS «Oscar Tybring» er den norske redningsskøyta som har redda flest menneske frå ein sikker daude. Redningsselskapet sine statistikkar seier 329 menneske redda. 2591 fartøy var berga eller fekk assistanse.

Mannskapet på «Oscar Tybring» fekk Emile Robins belønning for sesongen 1903-1904, og for 1935.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
|  |
| --- |
| ***Can't You Hear Me Knocking***  Song av The Rolling Stonesfrå albumet *Sticky Fingers* |
|  |
| **Utgjeve** | 23. april 1971 |
| **Innspelt** | Mars-mai 1970 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 7:15 |
| **Selskap** | Rolling Stones/Atlantic |
| Låtskrivar(ar) | Jagger/Richards |
| **Produsent** | Jimmy Miller |
|
|

«**Can’t You Hear Me Knocking**» er ein song av det britiske rockebandet The Rolling Stones på albumet *Sticky Fingers* frå 1971. 

Songen er over sju minuttar lang og startar med ein gitarintroduksjon som både Keith Richards og Mick Taylor medverka til og som utvikla seg til rytmegitarriffet som Richards spelar. Mick Jagger har som vanleg vokalen. Eit instrumentalt parti startar rundt 2:43 med Rocky Dijon på congatrommer og Bobby Keys på saksofon, som har ein lengre saksofonsolo over gitarane til Richards og Taylor. Taylor tar så over frå Keys og fører songen mot slutten med ein lang gitarsolo.

Konsertutgåver av songen er gjeven ut på DVD-utgåva av *Four Flicks* og konsertalbum *Live Licks* (2004).

Ei nedkorta studioutgåve (utan saksofonsoloen) er med i dataspelet *Guitar Hero II*. 

I 2004 plasserte musikkmagasinet *Rolling Stone* songen på 25. plass på lista deira over dei 100 største gitarsongane gjennom tidene.

Medverkande
-----------

### *Sticky Fingers*

**The Rolling Stones**

* Mick Jagger – solovokal
* Keith Richards – elektrisk gitar, korvokal
* Mick Taylor – elektrisk gitar, korvokal
* Charlie Watts – trommer
* Bill Wyman – bassgitar

**Andre medverkande**

* Nicky Hopkins – piano
* Rocky Dijon – congas
* Bobby Keys – saksofon
* Billy Preston – organ
* Jimmy Miller – perkusjon

### *Live Licks*

**The Rolling Stones**

* Mick Jagger – vokal
* Keith Richards – gitar
* Ron Wood – gitar
* Charlie Watts – trommer

**Andre medverkande**

* Darryl Jones – bass
* Chuck Leavell –  klaverinstrument

Bakgrunnsstoff
--------------

* Songteksten

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Can't You Hear Me Knocking» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ian McPherson. «Track Talk: Can't You Hear Me Knocking».
Moai ved Rano Raraku.
**Moai** er namnet på steinstatuane på Påskeøya. Dei fleste statuane er hogde ut i eit stykke, men nokre har lause steinpukauar på hovudet. Det finst meir enn 600 kjende moai, fordelt over heile øya. Ved Rano Raraku, der dei fleste moai vart hogde ut av klippa, finst det nesten 400 meir eller mindre ferdige statuar. Steinbrotet verkar som det stoppa brått, ettersom det finst fleire halvferdige statuar igjen i klippa. Alle utstilte moai har seinare vorte velta av dei innfødde øybuarane.

Sjølv om statuane oftast kallast før «hovuda» så har mange av moaiane skuldrer, armar og kroppar. Statuane har med tida sokke ned i jord og berre hovuda stikk opp. Meininga med statuane er ikkje kjend og det finst mange teoriar om deira eksistens.

Den vanlegaste teorien er at statuane vart hogde ut av ein polynesisk folkesetnad på øyane, for 1000 år sidan eller endå tidlegare. Dei vert sagt å representere døde forfedrar eller viktige personar, som merke på gravene deira. Kanskje dei i staden avbildar personar som var viktige når statuen vart reist, eller statuar over personar i familien til den som reiste statuen. Uansett måtte dei ha vore vanskelege å framstille; ikkje berre er arbeidet med å hogge ut kvar statue noko som tok fleire åt, men statuane måtte dessutan slepast tvers over øya frå staden den vart laga til staden den skulle stå på. Korleis statuane vart flytta er ikkje kjent, men sannsynlegvis vart sledar av tre eller kanskje også rullar. 

Gamle øylegender fortel om ein klanhøvding på jakt etter ein ny heim. Plassen han vart buande på vert i dag kalla Påskeøya. Når han døydde vart øya delt opp mellom sønene hans. Når ein høvding for ein av desse klanane døydde vart ein moai plassert på høvdingen si grav. Øybuarane trudde att statuen skulle halde igjen høvdingen sin «mana» (overnaturlege krefter). Gjennom at manaen vart halden igjen på øya trudde øybuarane at gode tider kom, regn skulle kome og grødene skulle vekse. Denne legenda kan ha blitt forvrengt frå den opphavlege ettersom den har funnest så lenge. Ting kan ha vorte funne opp for å piffe opp og gjere den meir interessant.





  

 Commons har multimedium som gjeld: **Moai**
Moarémønster
Effekten av skiftande vinkel mellom to sett av parallelle linjer.
**Moarémønster** eller **Moiré-mønster** er eit mønster som oppstår ved overlagring av to nesten identiske grunnmønster som begge vekslar regelmessig mellom lys og mørke eller i ulike fargar. Grunnmønstra er oftast rette striper, men kan òg vere ruter, prikkar, sirklar osv. Moarémønstra vekslar raskt når grunnmønstra blir forskyvd i tilhøve til kvarandre. Dei har utbreidd dekorativ bruk.

Moaréteknikken er ein metode for å gje grafisk representasjon av løysingar på fysiske og matematiske problem, t.d. intereferens, elektromagnetiske felt og straumlinjer for gassar og væskar. Vidare har moarémønster vore nytta i spenningsanalysar av material og ved konstruksjon og kontroll av dei plane overflatene til lekamar.

Moarémønster kan opptre som ein uønskt effekt ved biletdanning, til dømes ved fjernsynsbilete der eit mønster kan vere til stades i biletet eller produserast ved opptak eller sending (til dømes forstyrring frå ein annan sendar) og eit anna mønster kjem av linjene som blir danna ved biletteikninga på skjermen i mottakaren. På tilsvarande måte kan moarémønster opptre ved attgiving av bilete på trykk.

Kjelder
-------

* moarémønster. (27.11.2012) I Store norske leksikon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Bransfieldstredet sett frå Livingston Island med Antarktishalvøya i bakgrunnen.
**Edward Bransfield** (fødd ca. 1785 i Ballinacurra, County Cork i Irland, død 1852 i Brighton i England) var ein irsk styrmann og ein av dei første til å observere det antarktiske fastlandet.

Han vart i 1803 tvangsinnskriven i den britiske flåten og deltok i sjøkrigen mot Napoleon. I 1817 vart han utstasjonert i det sørlege Stillehavet, der Royal Navy hadde ein nyoppretta flåte nær Valparaíso i Chile. Sommaren 1819/1820 fekk han i oppdrag å følgje den engelske handelskapteinen William Smith for å undersøkja Sør-Shetlandsøyane sør for Drakesundet, ei øygruppe Smith hadde oppdaga året før.

22. januar 1820 nådde dei fram til øygruppa og gjekk i land på King George Island, og Bransfield gjorde krav på øyane for den britiske kongen. Dei fortsette i sørvestleg kurs forbi Deceptionøya, utan å utforske ho nærare. Deretter fortsette dei sørover og kryssa det som seinare vart heitande Bransfield Strait. 30. januar observerte dei Trinityhalvøya, den nordlegaste delen av Antarktishalvøya på det antarktiske kontinent. Han var sjølvsagt uvitande om at russaren Fabian Gottlieb von Bellingshausen tre dagar tidlegare, den 27. januar 1820, på motsett side av kontinentet som førstemann hadde observert fastlandet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edward Bransfield» frå Wikipedia på bokmål, den 5. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Edward Hawke
**Edward Hawke, 1. Baron Hawke** (21. februar 1705–16. oktober 1781) var ein britisk offiser i Royal Navy.

Han vart fødd i London og gjekk inn i marinen i 1720, men var aldri ute for kamphandlingar før slaget ved Toulon i 1744. Under den austerrikske arvefølgjekrigen vart han forfremma til kontreadmiral i 1747 og same året kapra han seks skip frå ein fransk skvadron i Biscayabukta under det andre slaget ved Kapp Finisterre. I sjuårskrigen erstatta Hawke admiral John Byng som kommandant i Middelhavet i 1756. 

Han blokkerte Rochefort i 1757 og i 1757 leia han ein blokade på Brest i seks månader. Då flåten til Hawke vart drive bort av ein storm, nytta den franske flåten høve og segla frå hamna under Hubert de Brienne-Conflans. 20. november 1759 følgde han dei franske krigsskip og under eit uvêr vann han slaget ved Quiberonbukta, som i lag med sigeren til Edward Boscawen ved Lagos fjerna franskemennene som ein invasjonstrugsel. 

Han pensjonerte seg og fekk æresgraden viseadmiral i Storbritannia i november 1765. Han vart adla i desember 1766 og vart baron i 1776.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edward Hawke, 1st Baron Hawke» frå Wikipedia på engelsk, den 1. januar 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ICCU

 |
**Edward Sarul** (fødd 16. november 1958) er ein polsk tidlegare friidrettsutøvar som tevla i kulestøyt. Han vart verdsmeister i øvinga i 1983 då han i Helsingfors vart målt til 21,39 meter.

### Aktiv

Sarul kom på ellevteplass med 19,19 m i kuletevlinga ved europameisterskapen 1982. Den 31. juli 1983 overraska han stort ved å sette polsk rekord i kulestøyt med 21,68 m, ein landsrekord som stod i 26 år. Nøyaktig ei veke etter han sette den polske rekorden landa kula hans på 21,39 meter i finalen under den aller fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, VM i friidrett 1983 i Helsingfors. Dermed slo han den kanskje største favoritten, Ulf Timmermann frå Aust-Tyskland, med 23 centimeter og vann gullmedaljen i øvinga.

Sarul vart polsk meister i kulestøyt i 1979 og 1980, samt 1982 og 1983.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Nr 11 – 19,19 m
* VM 1983 i Helsingfors: Gullmedalje – 21,39 m, framom Ulf Timmermann (21,16 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edward Sarul» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
General **Edward Braddock** (1695–13. juli 1755) var ein britisk soldat og øvstkommanderande i Nord-Amerika i starten av den franske og indianske krigen (1754–1763). Han vart best hugsa for å ha leia den katastrofale ekspedisjonen mot Fransk Canada i 1755, der han mista livet. 

Braddock vart fødd i Perthshire i Skottland i 1695. Han gjekk inn i militæret i 1710. I 1747 var han oberstløytnant under prinsen av Orange i Nederland under omleiringa av Bergen op Zoom. I 1753 vart han oberst og året etter generalmajor.

Han vart kort tid etter utpeikt til å kommandere britane i den franske og indianske krigen mot franskmennene i Nord-Amerika. Han gjekk i land i Virginia den 19. februar 1755 med to britiske regiment. Etter å ha møtt fleire koloniguvernørar i kongressen i Alexandria den 14. april, avgjorde dei å ha fleire slag mot franskmennene. Braddock skulle leie ein ekspedisjon for å ta Fort Duquesne ved forgreininga i Ohioelva.

General Braddock si grav nær Great Meadows i Pennsylvania
Etter månader med førebuingar sette ekspedisjonen av stad, der George Washington var frivillig offiser. 9. juli 1755 kryssa dei Monongahelaelva og trefte nesten med ein gong etter på ein styrke av indianarar og franskmenn. Braddock og soldatane hans vart totalt overraska og Braddock fall til slutt etter eit skot gjennom høgrearmen og inn i lunga.

Braddock vart bore av slagmarka av Washington og ein anna offiser og døydde 13. juli 1755. Like før han døydde gav han Washington skulderskjerfet sitt som han hadde som ein del av uniforma. Visstnok skal Washington etter dette aldri ha gått nokon stad utan dette skjerfet. 

Braddock vart gravlagd like vest for Great Meadows.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edward Braddock» frå Wikipedia på engelsk, den 3. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Fort Necessity nasjonale slagmark
	+ explorepahistory.com
	+ Fred Anderson, *Crucible of War: The Seven Years' War og the Fate of Empire in British North America: 1754-1766* (New York: Alfred A. Knopf, 2000).
	+ Paul Kopperman, *Braddock at the Monongahela* (Pittsburgh, PA: University of Pittsburgh Press, 1977).
	+ Lee McCardell, *Ill-Starred General: Braddock of the Coldstream Guards* (Pittsburgh, PA: University of Pittsburgh Press, 1958).
	+ Louis M. Waddell og Bruce D. Bomberger, *The French and Indian War in Pennsylvania: Fortification and Struggle During the War for Empire* (Harrisburg, PA: Pennsylvania Historical og Museum Commission, 1996).

1. 1 2  «The Battle of the Monongahela». *World Digital Library*. 1755. Henta 4. august 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Edward Stevenson** er ein bonde frå Nord-Irland. Han har vore stormeister (leiar) for Orangeordenen i Irland (*The Grand Orange lodge of Ireland*) sidan januar 2011.

Personleg
---------

Stevenson er frå Ardstraw i grevskapet Tyrone. Han er gift og har tre ungar.

Orangeordenen
-------------

Stevenson vart med i Orangeordenen i 1974, og vart etterkvart stormeister for ordenen i grevskapet og visestormeister i Grand Orange Lodge of Ireland. I 2011 vart han stormeister for ordenen i Irland. Då han tok over som stormeister klårgjorde han at han ville halda fast med to prinsipp for Orangeordenen a) Å ikkje ha kontakt/dialog med Sinn Féin/republikanarar og b) Å ikkje ha kontakt/dialog med lokale innbyggjargrupper som protesterer mot ruter for Orangemarsjar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Orange Order grand master Edward Stevenson re-elected». *The Belfast Telegraph*. 19. juli 2019. Henta 13. juli 2014.
2. ↑  «Orange order elect Edward Stevenson as grand master». *BBC News*. BBC. 5. januar 2011. Henta 13. juli 2014.
3. ↑  «New Orange leader in parades pledge». *Belfast Telegraph*. 5. januar 2011. Henta 19. juli 2019.
Flåteadmiral **Edward Russell, 1. jarlen av Orford**, PC (1653–26. november 1727) var engelsk marineminister under kong Vilhelm III.

Bakgrunn
--------

Han var barnebarnet til 4. jarl av Bedford og ein yngre bror av 5. jarl (seinare 1. hertug av Bedford). Han gifta seg med syskenbarnet Lady Margaret Russell, den yngste dottera til den 5. jarlen, men dei fekk ingen barn.

Karriere
--------

Berre 18 år gammal vart han løytnant i Royal Navy i 1671, og året etter vart han forfremma til kaptein. I den tredje engelsk-nederlanske krigen var han i aktiv teneste i Nordsjøen i 1672 og 1673. Russell tente seinare i Middelhavet i operasjonar mot berbarpiratar med Sir John Narborough og Arthur Herbert frå 1676 til 1682. I 1683 vart han oppsagt då alle medlemmer i Russel-familien fall i unåde hos kongen etter det vart oppdaga at Lord Russell var involvert i Rye House-plottet.

I 1688 var Russell ein av «the Immortal Seven», ei gruppe engelske adelsmenn som sende *invitasjonen til Vilhelm*, eit dokument som bad Vilhelm av Oranien om å avsetje kong Jakob II. I den påfølgjande niårskrigen tente Russell til sjøs og var flåteadmiral etter 1690. I 1692 vart Russell øvstkommanderande for den engelsk-nederlandske flåten som kjempa mot den franske flåten i Barfleur og øydela mykje av han i La Hougue, der sigeren vart det avgjerande sjøslaget i krigen.

Russell vart marineminister i 1694, noko han var fram til 1699. Han tente i Middelhavet frå 1694 til 1695 og vart **Baron Shingay**, **Viscount Barfleur** og **Jarlen av Orford** i 1697. Desse titlane forsvann alle då den barnlause Orford døydde.

Etter ordre frå kong Vilhelm III var han den første engelske kommandanten til å overvintra i Cadiz. Dette førte til at engelskmennene ønskte ein engelsk middelhavsbase ved Gibraltar i 1704.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edward Russell, 1st Earl of Orford» frå Wikipedia på engelsk, den 27. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Edward Russell at Oxford Dictionary of National Biography

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Johan Storm Munch** (31. august 1778–26. januar 1832) var ein norsk prest og biskop i Kristiansand frå 1823. Han var far til Andreas Munch og ein samnemnd son, medan presten Edvard Munch var bror hans.

Johan Storm Munch var presteson, fødd i Vågå. Han vart student i 1796 og cand.theol. i 1799. Sidan var han huslærar på Sjælland i Danmark i fem år, og der etter residerande kapellan i Skjeberg frå 1805. 1808-09 var han feltprest hos prins Kristian August og så lærar i Fredrikshald og frå 1811 i Christiania. I 1813 fekk han sokneprest-embetet i Sande i dagens Vestfold. Fire år seinare gjekk han over til å vere slottsprest på Akershus slott og samstundes sokneprest i Aker prestegjeld. Frå 1823 til han døydde var han biskop i Kristiansand stift.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 59°54′47.995″N 10°43′44.969″E﻿

Johan Svendsens plass med Oslo Konserthus i enden av plassen, og med eit kontorbygg med kino på høgre side.Foto: Helge Høifødt

**Johan Svendsens plass** er ein open plass i sentrum av Oslo, framfor hovudinngangen til Oslo Konserthus, og med tilgang frå Ruseløkkveien. Plassen er taket på ein bygning som no hysar Stenersenmuseet, tidlegare Club 7, og vart bygd i samband med bygginga av konserthuset for å gje tilkomst til det.

Namnet har plassen fått etter komponisten og dirigenten Johan Svendsen, som er fødd i denne luten av byen, Vika, 30. september 1840. Han stod i brodden for å få skipa den musikkforeininga og det orkesteret som med tida har utvikla seg til å verte Oslo Filharmoniske Orkester, som har tilhald i konserthuset.

Skulpturane på plassen er «Heptakord» (til venstre på fotografiet) av Turid Angell Eng og «Jordmusikk» av Harald Oredam. Ein skulptur av Stinius Fredriksen til minne om Johan Svendsen er sett opp i Munkedamsveien attmed sceneinngangen til konserthuset, flytta frå sin opphavlege stad på plassen mellom nedgangen til Nationaltheatret T-banestasjon og Nationaltheatret.

Litteratur
----------

* Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, side 284, ISBN 978-82-573-1760-7
**Johan Throne Holst** (7. februar 1868–13. februar 1946) var ein norsk industrileiar og stortingsmann, fødd i Trondheim. Han er ein av dei mest markante leiarane i norsk industrihistorie.

Holst var son til ein kjøpmann. Etter han hadde gått latinskulen i heimbyen var han eit par år tilsett i ei forretning i Trondheim. Dei neste to åra var han utanlands, gjekk på handelsskular i Tyskland. Frå 1890 var han busett i Kristiania, der han i 1892 kjøpte Freia sjokoladefabrikk. I 1898 vart Freia omskipa til aksjeselskap, med Holst som disponent. Under hans leiarskap vart Freia ei mønsterbedrift og den dominerande sjokoladefabrikken i landet, i fylgje biografen Erik Rudeng var Holst «mellomkrigstidens fremste politiske pådriver for moderne samfunnsforskning og bedriftenes medansvar for kunst og vitenskap». Freia fekk kantine, eigen park for dei tilsette, landets første hageby for arbeidarar og landets første bedriftslege og 48 timars arbeidsveke, også det som første bedrift i Noreg. Med sitt vektige forfattarskap om næringsspørsmål stod Holst fram som samtidas fremste intellektuelle industrimann.

Holst var 1904-10 medlem av bystyret i hovudstaden. Perioden 1910-12 representerte han partiet Frisinna Venstre på Stortinget, vald frå einmannskrinsen Hammersborg i Kristiania. På Tinget var han medlem av Lagtinget og budsjettkomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

Store Norske Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* SUDOC

 |