recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gebhard Leberecht von Blücher** (16. desember 1742–12. september 1819) fødd i Rostock, død i Krieblowitz i Schlesien var ein prøyssisk generalfeltmarskalk og fyrste av Wahlstatt.

Han er mest kjend for sin innsats under Napoleonskrigane. I 1813 vart han utnemnd til øvstkommanderande for den schlesiske hæren. Han fekk Gerhard von Scharnhorst som stabssjef og August von Gneisenau som generalkvartermeister. Nyårsnatta 1813 gjekk Blücher sine styrkar over Rhinen. Saman med Gneisenau hadde Blücher ein viktig del av æra for sigeren ved Waterloo. Som heider for sine sigrar vart Blücher utnemnd til fyrste. 

Blücher døydde i 1819 på godset sitt i Krieblowitz i Schlesien.

Fire skip er oppkalla etter Blücher
-----------------------------------

* pansarkryssaren SMS Blücher av den keisarlege tyske marina
* den store kryssaren «Blücher» av den tyske krigsmarina
* passasjer- og fraktskipet Blücher av Hamburg-Amerika-linja
* torpedoskuleskipet Blücher av den keisarlege tyske marina

Utmerkingar
-----------

* Pour le Mérite
* Elefantordenen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Eit **hegemoni** er eit herredøme. Særleg blir omgrepet hegemoni bruka om former for herredøme som ikkje berre eller først og fremst baserer seg på open vald, men der dei herskande klarer å oppnå dei styrte si godtaking av herredømet deira. Dette kan skje gjennom ideologisk påverknad frå til dømes kyrkje, skule og media. Hegemoniet er såleis meir skjult enn det opne diktaturet. 

Den italienske marxistiske tenkjaren Antonio Gramsci skreiv i sine *Fengselsdagbøker* mykje om hegemoniproblematikken, og fann at arbeidarrørsla i vestlege land måtte utvikle ein annan strategi enn bolsjevikane hadde bruka i Russland, der dei hadde teke makta ved eit kupp. 

Biletet Gramsci bruka på stoda i Vesten var «stillingskrigen», der dei som ønskjer eit sosialistisk samfunn må byggje ei *anti-hegemonisk blokk* som gradvis er i stand til å utfordre det ideologiske herreveldet borgarskapet si makt kviler på. Før dette hegemoniet er avslørt og avløyst, kan ikkje noka sosialistisk maktovertaking bli vellykka og varig, i følgje Gramsci.
Koordinatar: 47°46′N 15°48′E﻿

**Schneeberg** er det høgaste fjellet i Nedre Austerrike med ei høgd på 2 076 m og det austlegaste fjellet i Alpane på over 2 000 meter. Det er eit karakteristisk kalksteinsmassiv der tre av sidene er bratte. 

Schneeberg er ein del av Dei nordlege kalksteinsalpane i grenseområdet mellom Nedre Austerrike og Steiermark i austlege område av Austerrike. Schneeberg og fjellet Rax (2 007), som ligg 13 km mot sørvest vert rekna som dei lokale fjella (*Hausberge*) rundt Wien. Dette rike karstplatået har gjeve drikkevatn til Wien, via eit 120 km langt vassrøyr, sidan 1873, og det er hevda at dette er det beste drikkevatnet i verda. 

På klåre dagar kan ein sjå Schneeberg frå delar av Wien, som ligg 65 km unna (i luftlinje), i lag med snødekte sletter som strekkjer seg ned frå dei nordlege fjellsidene sjølv på sommarstid. 

Ein tannbane, Schneebergbahn som no er over 100 år gamal, går opp til om lag 1 800 meter, og reduserer gåturen til fjelltoppen til ein time eller to.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fjellet Schneeberg**

* Webkamera frå Losenheim og Puchberg Arkivert 2005-02-11 ved Wayback Machine.
* Webkamera frå: Schneeberg - Fischerhütte, Damböckhaus, Losenheim
* Bergsteigen.at

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
**Hans Aanrud** (3. september 1863–11. januar 1953) var ein norsk forfattar av noveller, barnebøker og skodespel. 

Han vart fødd på garden Aanrud i Auggedalen i Vestre Gausdal. Han var flittig og dyktig på skulen og byrja å studere jus, men gjekk seinare over til filologi. Etter utdanninga jobba han mellom anna som huslærar, kritikar i ulike aviser, teatersjef ved Den Nationale Scene, litterær dramaturg og foreiningsformann. 

I 1887 debuterte Aanrud som forfattar i *Nyt Tidsskrift* med forteljinga *Hvordan Vårherre fikk høyet til Asmund Bergemellom* og seinare kom han med ei rekke novellesamlingar, til dømes *Fortellinger* (1891), *En vinternatt og andre fortellinger* (1896) og *Fyrabendsarbeide* (1921). Han skreiv òg fem barnebøker; *Storkarer* (1896), *Sidsel Sidserk og andre kjerringemner* (1903), *Småfe* (1906), *Sølve Solfeng* (1910) og *En odelsbonde og andre fortellinger for barn* (1917), og tre komediar; *Storken* (1895), *Høyt til hest* (1901) og *Hanen* (1906). 

Hans Aanrud var gift med Wilhelmine Skioldager frå Bergen og dei hadde to døtrer. Aanrud budde hos den eine av dei i Lyngdal gjennom heile krigen og kom seg diverre ikkje til Gausdal då han i 1943 vart 80 år og heidra med stor fest i Auggedalen. 

Aanrud gjorde Gausdal kjend fordi det var nettopp her handlinga i det meste han skreiv gjekk føre seg, sjølv om det aldri vart direkte nemnd i tekstane. Men alle visste at Aanrud var ein heimstaddiktar, så lesarane vart likevel kjent med bygda gjennom det han skreiv. 

Hans Aanrud døydde i 1953, nesten 90 år gammal, men likevel frisk og aktiv til det siste.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitaliserte bøker av Hans Aanrud hjå Nasjonalbiblioteket
* Peter Hallberg (1963). *Harmonisk realism : en studie i Hans Aanruds bondeberättelser*. Oslo: Universitetsforlaget.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Aanrud» frå Wikipedia på bokmål, den 24. oktober 2008.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Herman Friele** (23. november 1763–16. august 1843) var ein norsk kaptein og kjøpmann som i 1799 skipa Kaffehuset Friele i Bergen. 

Herman Friele og kona Bergitha Morup Friele dreiv sal av importerte næringsmiddel som rosiner, korintar, sitronar og humle på torget i Bergen på 1790-talet. Handelsbrevet deira var gjeve Herman Friele, men kona dreiv verksemda medan ektemannen var ute og siglde. I 1799 kom Friele tilbake frå Brasil med eit lass kaffi. Han kjøpte Stenkjelderen der kunne driva handel, lagra varer, brygga øl og brenna kaffibøner. Etterkvart blei kaffien den viktigaste vara.

I 1818 blei Friele dømd til månader på tukthus etter å ha tjuvlånt ein robåt for å koma over frå Os til Fusa utan å ha reisepass.

Herman Friele hadde 18 ungar. Den yngste av dei, Berent Friele, tok over drifta av Kaffehuset Friele i 1835. Ein annan, Joachim Friele, dreiv som kjøpmann på eiga hand. Han slo seg ned i Frankrike, men verka framleis som velgjerar for bergensbuar.

Kjelder
-------


* «Portrettet. Borgermester Bastian?», dagensperspektiv.no (04.09.2003)
* «Friele A/S», bergenbyarkiv.no
* «Da Herman Friele kom til Bergen» Arkivert 2015-07-06 ved Wayback Machine. friele.no
* Fossen, Anders Bjarne. «Joachim Friele» (13. februar 2009). *Norsk biografisk leksikon*.
***Heia Tufte!*** er ein røyndomsserie på TVNorge om fotballlaget **Tufte IL**.

TV-programmet vart raskt populært da det starta og er mellom dei mest sette i Noreg hausten 2005. Noko av populariteten kan koma av at folk kan le når dei kjenner seg att i det å ikkje meistre situasjonar, samtidig som den gode lagånda i Tufte viser at ein likevel kan ha det bra saman.

Laget
-----

Laget er sett saman i høve serien. Det består av personar som knapt har rørt ein ball tidlegare, og som var mellom dei som vart vald sist i gymtimane. Blant dei mest kjende spelarane har vorte psykologistudenten og rollespelaren Martin og autografsamlaren Lars Olav.

Hovudtrenar for laget er Erik Thorstvedt, tidlegare målvakt for det norske landslaget. I nokre episodar dukkar det òg opp andre trenarar, til dømes Henning Berg.

Tufte IL i andre samanhengar
----------------------------

Første gongen Tufte IL vart kjent, var i ein av lottoreklamane til Norsk Tipping. Der såg vi at laget tapte kampane sine med store tal, men etter at ein av spelarane vart lottomillionær, kjøpte dei inn den danske målvakta Peter Schmeichel for å halde nullen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heia Tufte! på nettsidene til TVNorge
Koordinatar: 62°6′S 58°31′W﻿

**Wegger Peak** er eit fjell, 305 moh, på vestsida av innløpet til Mackellarfjorden i Admiralty Bay på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Namnet «Le Poing» (Knytneven) vart gjeve til ei høgd i dette området av Den franske antarktisekspedisjonen under Charcot i 1908-10. Sjølv om kartet til Charcot syner ein enkel fjelltopp her, er det fire fjelltoppar i nærleiken og det var uklårt kva for ein Charcot hadde namngjeve. I 1958 vart det foreslått av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) at namnet kunne syne til alle fire. United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) avslo dette og nye namn vart tilrådd av UK-APC i 1960. Wegger Peak er kalla opp etter Ole Wegger (1859–1936), direktør i 47 år på Framnæs Mekaniske Værksted i Noreg, skipsverftet som utrusta «Admiralen» med ein slipp for kvalfangst.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Wegger Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Hans Agerbek** (1. februar 1798–13. september 1869) var ein dansk salmeforfattar og sokneprest frå Øster Hæsinge på Fyn.

Agerbek var fødd i Skydebjerg prestegard på Fyn. Han blei tidleg foreldrelaus, og budde hjå ein slektning i Øster Hæsinge prestegard. Han gjekk på skule i København, og byrja studera teologi i 1816. Ei tid verka han som huslærar i Gamtofte. I 1822 gjekk han ut som teologisk kandidat, og året etter blei han kapellan for provsten i Vemmelev. I 1827 gifta han seg med godseigardottera Marie Frisenberg, og fekk stillinga som residerande kapellan i Thisted og sokneprest i Skinnerup. Derette følgde stillingar som sokneprest i Bredstrup og Espe og Vantinge på Fyn før han i 1841 vende tilbake til fødesoknet sitt Øster Hæsinge, der han var sokneprest og budde til han han døydde i 1869.

Han er representert i den danske *Psalmebog for Kirke og Hjem* med salme nr. 516 «Uforsagt, vaer paa Vagt». Denne er omsett til «Våga dig Dristelig» på svensk. som blir sungen til melodien til salmen «Stilla natt» (Glade jul). Denne salmen var med i tillegget til Roskilde Konvents Psalmebog 1873 og 1890. Salmen kan ha ulike melodiar. Agerbek skreiv òg eit vers i den danske salmen nr. 427 (opphavleg ein del av den føre salmen), som er kjend under namnet «Klokken slår, tiden går»:

*Klokken slaar*  

*Tiden gaar,*  

*Evigheden os forestaar;*  

*Lad os da bruge den kostbare Tid,*  

*Tjene vor Herre med al vor Flid,*  

*Saa skal vi nok komme hjem!*

Salmar
------

* *Uforsagt, vær på vagt!* dikta i 1848. Kvart vers frå 1 til 5 byrjar med same utsegn: «Uforsagt, vær på vagt! Jesus haver det alt fuldbragt.» Det siste, sjette, verset finst omrsett til svensk som «Klockan slår, tiden går». Det blir sunge til ein melodi komponert av Oluf Ring. Salmen «Våga dig Dristelig» er også blitt tilskriven Agerbek, men truleg på feilaktig grunnlag.

Kjelder
-------

1. ↑  «Biografi - Agerbek, Hans», *Den Danske Salmebog Online*, henta 29. mai 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Agerbek» frå Wikipedia på svensk, den 29. mai 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Agerbek, Hans i Den Danske Salmebog Online
| **Kornati** |
| --- |
| KornatiøyaneKornatiøyane |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Adriahavet |
| **Koordinatar** | 43°47′N 15°20′E |
| **Tal på øyar** | 150 |
| **Store øyar** | Kornat

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Kroatia |
| **Fylke** | Šibenik-Knin

 |
| Demografi |
| **Folketal** | Ikkje busett
 |

**Kornati** er ei øygruppe i Adriahavet ved kysten av Kroatia, utanfor Dalmatia og sør for Zadar. Med 150 øyar over eit havareal på om lag 320 km² er Kornati den tettaste øygruppa i Middelhavet (Skračiċ, 2003).

Den sørlege delen av øygruppa, kalla *Donji Kurnat* (Nedre Kurnat), vart erklært nasjonalpark i 1980.

Kornat, med eit areal på 32,53 km², er den største av øyane, og utgjer to tredjedelar av landarealet i parken. Sjølv om øya er 25,2 km lang, er ho ikkje meir enn om lag 2,5 km på det breiaste.

Det er ingen permanente busetnadar på Kornati. Det er likevel ført opp enkle hus i godt verna viker som *Vruje*, *Kravjačica*, *Lavsa* og andre, som vert brukt av landeigarane som ly. Dei fleste landeigarane kjem frå øya Murter.

Kjelder
-------

* Skračiċ, Vladimir (2003). *Kornat Islands.* Zadar: Forum. ISBN 953-179-600-9.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kornati**

* Kornati nasjonalpark på croatia.aventin.hr Arkivert 2010-12-11 ved Wayback Machine.
* Kornati nasjonalpark på kornati.hr
* Biletgalleri Arkivert 2009-07-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC

 |
**Sjem Tob ben Joséf Falaquera** (ca 1225–ca 1295) var ein sefardisk diktar, omsetjar og formidlande filosof i den nyplatonske skulen.

Sjem Tob ben Joséf Falaquera vart fødd i Provence eller Nord-Spania om lag 1225. Han døydde truleg ca 1295. Generelt var han, i pakt med sitt eige mål, meir ein formidlar enn ein nyskapar, og han omsette fleire nyplatonske tekstar.

I dei to verka *Resjít ḥokhmá* (‘Visdommens byrjing’) og Sefer Hammebakkésj (‘Den søkjandes bok’) tek han mellom anna føre seg musikk. I *Resjít ḥokhmá* tek han for seg klassifikasjon av greiner av musikken. Grunnskiljet går ifølgje han mellom praktisk og teoretisk musikk. Han skil her — som Regino av Pruem — mellom naturleg og kunstig musikk, der den naturlege musikken er den som blir framført med stemma. Vidare underdeler han den teoretiske musikken i fleire disiplinar. Det same kjem han inn på i det seinare verket *Sefer Hammebakkésj*, der han i tillegg skriv om musikkens opphav og verknad, og dessutan om musikkens akustiske karakter.

Verk
----

* *De‘ót happilosofím* (‘Meiningane åt filosofane’)
* *Resjít hokhmá* (‘Visdommens byrjing’)
* *Sefer hammebakkésj* (‘Den søkjandes bok’)

Kjelder
-------

* Utne, Olve: «Jødisk musikksyn i middelalderen. Musikkens plass i jødisk, filosofi, religion og vitenskap fra Philo til Gersonides». Essay på musikkvitenskap hovudfag. Univ. i Oslo, 1991.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Aimée Beekman** (fødd 20. april 1933 i Tallinn) er ein estisk forfattar og kinematograf.

Aimée Beekman vart i 1956 uteksaminert frå Allunionsinstituttet for kinematografi. Frå 1956 til 1960 arbeidde ho ved det sovjetiske filmselskapet *Tallinnfilm*. Sidan 1956 har ho også verka som forfattar.

Etter nokre noveller og ei reisebok oppnådde ho det litterære gjennombrotet sitt med den fyrste romanen sin, *Väikesed inimesed* («Små menneske»). Her skildrar ho barndomsminne frå ein arbeidarbydel i Tallinn i 1930-åra. I 1970-åra tok ho opp feministiske emne, noko som var nytt i det dåverande Sovjetunionen. 

Aimée Beekman var gift med den estiske forfattaren og litteraturomsetjaren Vladimir Beekman (1929–2009).

Romanar i utval
---------------

* *Väikesed inimesed* (1964)
* *Kaevupeegel* (1966)
* *Valgete vareste parv* (1967)
* *Kartulikuljused* (1968)
* *Väntorel* (1970)
* *Vanad lapsed* (1972)
* *Kuradilill* (1974)
* *Viinakuu* (1975)
* *Sugupuu* (1977)
* *Valikuvõimalus* (1978)
* *Tihnik* (1980)
* *Vabajooks* (1982)
* *Proovielu* (2008)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
*Sjå òg Korn (fleirtyding)*.
Blomstrande vinterkveite.
**Korn** er grassortar med frø som kan etast, vanlegvis etter å ha blitt malne til mjøl eller gryn. Menneske har dyrka korn sidan steinalderen, og ein finn ulike foredla typar over heile verda.

Korn inneheld mykje fiber, protein, B-vitaminar og noko mindre E-vitamin, mineraler og umetta feittsyrer.

Ulike kornslag
--------------

Sorghum.
Riskorn.
Fleire kornsortar voks fram i den fruktbare halvmånen i Midtausten. Her har ein gjort arkeologiske funn av eldgamle urkorn, som rug, emmer, einkorn og spelt, og nyare typar, som rug, bygg, havre og kveite.

I Afrika og Asia har ein dyrka sorghum, hirse og ris, ofte med avanserte vatningssystem for å dyrka fram det sistnemnde slaget. Ris er eit fruktbart kornslag, men treng helst eit varmt og fuktig klima. Hirsen spreidde seg lenger, både til tørrare stader i Afrika og kaldare stader i Europa. Teff også eit kornslag som er tilpassa afrikansk klima.

Ulike mutasjonar av mais.
Mais stammar frå Mexico, der han blei foredla ved hjelp av kromosomdobling og målretta avl frå ein ellers nokså unyttig grasplante. Mais blei dyrka over store delar av Amerika, og nokre stader tilbedd som ein gud. I dag dyrkar ein mais over heile verda.

Kveiteåker i Sør-Afrika.

Historisk korndyrking
---------------------

Kunnskapen om å dyrka korn kom til Skandinavia rundt år 3900 f.Kr.. Bygg og det kveite-aktige speltkornet var dei viktigaste kornsortane, medan bygg, kveite, rug og havre er det i dag.

Liste over kornslag
-------------------

Kornarten bygg
* **Bygg** - blir dyrka for å framstille malt, som kraftfôr og òg i brød.
* **Durra** - er særleg viktig i tropiske strøk, og spesielt i Afrika.
* **Havre** - blir brukt i brød, men er ofte òg nytta til graut.
* **Hirse** - er eit hovudnæringsmiddel i Afrika og Asia.
* **Kveite** - den viktigaste kornsorten i tempererte klimasoner, mest nytta til baking av for eksempel brød og som ein del av anna matlaging.
* **Spelt** - lite foredla konsort, nært beslekta med kveite. Brukast i brød og bakverk
* **Mais** - eit hovudnæringsmiddel i Amerika og Afrika, mykje brukt som dyrefôr.
* **Ris** - den viktigaste kornsorten i tropiske klimasoner.
* **Rug** - blir nytta i brød.
* **Perumelde** eller **quinoa** - blir nytta i matlaging.
* **Teosint** - ein underart av mais.
* **Rugkveite (Triticale)** - kryssing mellom rug og kveite, blir brukt til dyrefôr.
* **Einkorn** - Ein av dei opphavlege kveiteformene. Svært lite foredla.
* **Emmer** - Ei tidleg form for kveite. Svært lite foredla.

Sjå òg
------

* Skuronn

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nordisk Genbank Arkivert 2007-03-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
**Wegner** er eit tysk etternamn og ei norsk slekt. Namnet tyder 'vogmakar', og er ein nord- og sentraltysk variasjon av Wagner.

Wegner er ei slekt i Noreg med bakgrunn i Preussen. Slekta kom til Noreg i 1823 med generalkonsul og godseigar Jacob Benjamin Wegner. J. B. Wegner busette seg i Noreg som deleigar og nyutnemnd generaldirektør for Blaafarveværket. J. B. Wegner var gift med Henriette Seyler, dotter av senatoren Heinrich Seyler frå Hamburg. Desse hadde sønene byfogd Johann Ludwig Wegner, gift med Blanca Bretteville, dotter av statsråd Christian Zetlitz Bretteville, grosserar Heinrich Benjamin Wegner, gift med Henriette Vibe, og høgsterettsadvokat George Mygind Wegner. Frå Heinrich Benjamin Wegner stammar den nålevande slekta.

Personar med etternamn Wegner
-----------------------------

* Jacob Benjamin Wegner (1795-1864). Fødd i Königsberg i Preussen. Industrimann, diplomat og godseigar. Stamfar for Wegner- slekta i Noreg.
* Rolf Benjamin Wegner, sorenskrivar.
* Rolf Benjamin Wegner 1942 (1942-) Son av sorenskrivar Wegner. Tidlegare politimeister i Bergen.
* Hans J. Wegner (f. 1914 i Tønder, Danmark. Ein dansk møbelsnekkar, møbelarkitekt og formgjevar.

Litteratur
----------

* Wegner, Rolf B.: *Familien Wegner*, Oslo 1967.

Kjelder
-------

* *Dictionary of American Family Names*, Oxford University Press, ISBN 0-19-508137-4 ved ancestry.co.uk
Gallisk kornhaustarvogn.
Illustrasjon av vogna.
Fragment som syner fremre delen av vogna og ein mann som ser ut til å skuva aksa inn i vogna.
**Kornhaustarvogn** syner til ei historisk jordbruksmaskin som gallarane skal ha nytta i antikken. Den romerske historikaren Plinius den eldre skreiv i år 70 at gallarane nytta to-hjulsvogner drivne fram av ein okse eller eit esel med tenner i framkant som reiv av kornaksa, som vart liggande i vogna. Tre hundreår etter Plinius skreiv Palladius om ei fungerande kornhaustarvogn.

Arkeologiske funn
-----------------

Plinus skreiv mykje om romersk jordbruk, men han blanda inn fantasifulle skildringar av mytologiske vesen, noko som førte til at det ikkje vart festa lit til forteljinga om kornhaustarvogna. Men i samband med arkeologiske utgravingar i Buzenol i Luxemburg i 1958 vart det funne ein teikning inngravert i fundamentet til ei festning som synte ei vogn som stemte med skildringa til Plinius. Buzenol-teikningane var i god stand og gjorde det muleg å forstå fragment av teikningar rissa inn i andre steinar oppdaga tidlegare, mellom anna eit fragment funne i Arlon i 1854. Desse teikningane synte at det gjekk ein mann attmed vogna med ein riveliknande reiskap og reiv av aksa som var fanga mellom tindane og skuva dei inn i vogna. Ein trur at breidda på vogna var 1,2-1,4 m.

Rekonstruksjonar
----------------

L’Université Libre de Bruxelles bygde ein kopi av Buzenol-vogna ut frå teikningen og kom fram til at vogna kunne hausta sprøtt korn, som spelt. Den tyske landbruksorganisasjonen DLG bygde òg ein kopi av Buzenol-vogna, men på grunn av at dei hadde laga trekanta tenner fungerte ho ikkje like godt.

Referansar
----------

1. 1 2 3  G. Quick og W. Buchele, *The grain harvesters*, American Society of Agricultural Engineers, 1978
2. 1 2 3  P. Germain, *La moissonneuse trévire*, Mediardenne, 2007.
3. ↑  P. Chuksin, *History of Gallic reaper*, Generator, 23. januar 2006.

  


| * v
* d
* e
Jordbruksmaskinar |
| --- |
| Jordarbeiding | Plog **·** Slodd **·** Horv **·** Jordfresar **·** Grubber **·** Steinplukkar |
| Planting og såing | Såmaskin**·** Potetsettar **·** Plantemaskin **·** Åkerrull |
| Gjødsling og vatning | Naturgjødselspreiar **·** Gjødselpumpe **·** Kunstgjødselspreiar **·** Vatningsutstyr |
| Radreinsking og ugrasfjerning | Radreinskar **·** Åkersprøyte |
| Innhausting | Slåmaskin **·** Skårleggar **·** Høyvendar **·** Høysvans **·** Silosvans **·** Vossakasso **·** Fôrhaustar **·** Ballpresse **·** Rundballpakkar **·** Sjølvlastarvogn **·** Kornhaustarvogn **·** Sjølvavleggar **·** Sjølvbindar **·** Treskjeverk **·** Drøftemaskin**·** Skurtreskjar **·** Risknusar **·** Potetopptakar **·** Rotfruktopptakar **·** Gulrotopptakar **·** Laukopptakar |
| Transport | Tilhengar **·** Avlessarvogn **·** Frontlastar **·** Teleskoplastar **·** Baklastar **·** Høyelevator **·** Høykanon **·** Rundballgaffel **·** Rundballklemme **·** Silokuttar **·** Transportkasse |
| Mjølkeproduksjon | Mjølkemaskin **·** Røyrmjølkeanlegg**·** Mjølkerobot |
Grofa i Gorganyfjella
**Aust-Beskidane og Dei ukrainske Karpatane**  er ei geologisk gruppe fjellkjeder i Ytre Aust-Karpatane, som hovudsakleg ligg i Ukraina. Regionen omfattar fjella heilt søraust i Polen og heilt aust i Slovakia, og dei strekkjer seg frå her sørover gjennom det vestlege Ukraina til grensa til Romania. 

Mange tradisjonar, språk og nasjonalitetar har utvikla overlappande variantar for inndeling og namn av desse fjellkjedene. Det polske namnet for heile regionen er *Beskidy Wschodnie*, Aust-Beskidane, det slovakiske namnet er *Poloniny*; og ukrainarane kallar fjella Dei ukrainske Karpatane.

Ved trepunktsgrensa dannar delar av dei slovakiske Bukovecfjella (*Bukovské vrchy*), polske Bieszczadyfjella (*Bieszczady Zachodnie*) og den tilstøyttande Uzjansky nasjonalpark og Nadsianskyj regionale landskapspark i Ukraina den fleirnasjonale Aust-Karpatane biosfærereservat.

Delar
-----

Kart med fjellkjeder i Aust-Beskidane og Dei ukrainske Karpatane merkte med C-ar. (Merk dei umerkte ukrainske fjella i vest. Desse er Den vulkanske ryggen som høyrer til Vihorlat-Gutin-området)
Fjellrekkjer i denne gruppa er 

* dei slovakiske Bukovecfjella (*Bukovské vrchy*)
* dei polske Bieszczadyfjella (*Bieszczady Zachodnie*)
* Góry Sanocko-Turczańskie, langs den polsk-ukrainske grensa
* Skole Beskidane (UA: *Skolivs'ki Beskydy*), delvis eller fullstendig òg kalla Høge Beskidane (Vysoki Beskydy); delar av (ukrainsk) Aust-Beskidane (*Skhidni Beskydy*)
* Øvre Dnestr-Beskidane (UA: *Verkhn'odnistrovs'ki Beskydy*), del av (ukrainsk) Aust-Beskidane (*Skhidni Beskydy*)
* Gorgany (UA)
* Pokuttya-Bucovina-Karpatane (UA, *Pokuts'ko-Bukovins'ki Karpaty*)
* Verkhovyna-Karpatane
* Glatte Polonyna (*Polonyna Rivna*)
* Polonyna Borzjava
* Polonyna Kuk
* Vakre Polonyna (*Polonyna Krasna*)
* Svydovets
* Tsjornohora (*Svartfjella*), med det høgaste fjellet i Ukraina, Hoverla
* Hrynjavfjella

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eastern Beskids and the Ukrainian Carpathians» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sjit helvedes kåken** er eit hus i bygda Manndalen (kvensk: Olmavankka, samisk: Olmmáivággi) i Kåfjord kommune, bygt av Anton Sjåbakken med vyrke frå nazi-brakkar etter andre verdskrigen. Kåfjord var den sørlegaste kommunen som vart brunne ned av den tyske okkupasjonsmakta då dei trakk seg ut or Nord-Noreg, og mange bygde mellombelse husvære då dei kom att etter krigen. Sjit helvedes kåken er ein av dei siste av desse husa som framleis står, og Sametingets kulturvernavdeling ville difor i 2002 verna huset.

I 1949 ville staten ha betalt for vyrket frå nazi-brakkane, takserte husa og sende ut rekning til huseigarane. Dersom dei ikkje ville betala, truga staten med å ta seg betalt av krigsskadeerstatninga deira i staden. Huset til Sjåbakken vart taksert til kroner 2 700, noko han ikkje meinte det var verd. Han sende difor eit brev til Kåfjord byggekontor, der han nekta å betala. I brevet er huset nemnd som «sjit helvedes kåken», som i ettertid har festa seg som namnet på huset. Sjåbakken var den einaste som protesterte.

I moderne tid er huset vorte ein attraksjon i bygda, og det var i 2007 med på TV-programmet Norsk attraksjon.

Bakgrunnsstoff
--------------
Koordinatar: 41°9′13″N 27°22′0″E﻿

Aust-Trakhia (blue) i Marmararegionen.
**Aust-Thrakia** (tyrkisk *Doğu Trakya* eller berre *Trakya*; bulgarsk Източна Тракия, *Iztotsjna Trakiya*; gresk Ανατολική Θράκη, *Anatolikí Thráki*), òg kjend som **Tyrkisk Thrakia**, er den delen av det moderne Tyrkia som geografisk ligg i Europa, i den austlege delen av det historiske området Thrakia. Resten av Tyrkia ligg hovudsakleg i Anatolia, òg kjend som Vesleasia. Tyrkisk Thrakia vert òg kalla **Europeisk Tyrkia**. Området omfattar det historiske sentrumet av İstanbul (Konstantinopel i mellomalderen), samt byar som Edirne (tidlegare hovudstad i Det osmanske riket), Tekirdağ, Çorlu, Lüleburgaz og Kırklareli.

Området dekkjer 23 764 km2 (3 % av landet) og har kring 10 millionar innbyggjarar (kring 12 % av landet). Aust-Thrakia er skild frå resten av Tyrkia av Dardanellane, Bosporos og Marmarahavet. Den sørlegaste delen av Aust-Thrakia er halvøya Gallipoli. Aust-Thrakia grensar til Hellas i vest og Bulgaria i nord, medan Egearhavet ligg i sørvest og Svartehavet i nordaust.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «East Thrace» frå Wikipedia på engelsk, den 24. august 2012.*
**Aust-Telemark tingrett** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg på Notodden i Telemark fylke og dekker kommunane
Notodden, Hjartdal, Tinn, Bø og Sauherad.

Historikk
---------

**Heddal heradsrett** blei oppretta i 1920. Kommunane Notodden (kjøpstad) og Heddal blei då utskilde frå Nedre Telemark heradsrett, og skipa eit nytt domssokn saman med kommunane Hjartdal, Gransherad og Hovin frå den samstundes nedlagde Øvre Telemark østfjelske heradsrett.

I 1937 blei Tinn heradsrett oppløyst og lagd til Heddal tingrett, som då fekk namnet skifta til **Tinn og Heddal heradsrett**. I 2002 blei nemninga endra til **Tinn og Heddal tingrett**.

Ved nedlegginga av "gamle" Nedre Telemark tingrett i 2007 blei domssoknet utvida med kommunane Bø og Sauherad, samstundes som namnet blei endra til det noverande Aust-Telemark tingrett.

Kjelder
-------

1. ↑  Arkivverket

| * v
* d
* e
Tingrettar i Agder lagdømme |
| --- |
| Riksvåpenet | Aust-Agder | Aust-Telemark | Kristiansand | Larvik | Lister | Nedre Telemark | Nordre Vestfold | Sandefjord | Tønsberg | Vest-Telemark | Riksvåpenet |
**Zinovjev-brevet** frå 1924, ogso kjend i Det sameinte kongeriket (Storbritannia) som *the Red Letter* - det raude brevet - er ein kommunikasjon med tvilsam autentisitet mellom Grigorij Zinovjev, den fyrste presidenten i den Kommunistiske Internasjonalen Komintern i Moskva og det britiske kommunistpartiet. Brevet tok til orde for væpna kamp mot kapitalismen og revolusjonær agitasjon blant styrkane i det britiske militærapparatet. Brevet vart publisert 25. oktober 1924, fire dagar føre det skulle vera paralamentsval i Det sameinte kongeriket. Mange meiner at det var eit viktig bidrag til at Ramsay MacDonald (1866-1937) ikkje vann dette parlamentsvalet.

Kopiar av brevet hadde nådd både det britiske utanriksdepartementet og avisa *Daily Mail*, og det vart publisert saman med ein diplomatisk protest til Sovjetunionen. Labourleiarar meinte det var planta for å sverta partiet og sikra attval for Det konservative partiet. Det liberale partiet trekte kring 100 valkandidatar for å sikra samla front mot det oppfatta raude trugsmålet. Lenge i ettertid har *The Guardian* hevda at brevet var eit MI5 eller MI6-påfunn som vart gjeve i «lekkasje» til det konservative partiet. Brevet er no ålment akseptert som ein fabrikasjon.

Kjelder
-------

1. ↑  Richard Norton-Taylor (4. februar 1999). «Zinoviev letter was dirty trick by MI6». *The Guardian* (på engelsk). Henta 30. juli 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Zinoviev letter» frå Wikipedia på engelsk, den 24. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **Zinovjev-brevet** ved Wikisource (en). |
*Sjå òg Piniós i Thessalía*.
**Piniós** (gresk Πηνειός) er ei elv på Peloponnes i Hellas. Ulikt Piniós i Thessalía er ho truleg ikkje kalla opp etter guden Penevs.

Elveløp
-------

Elva har utspring i Erýmanthos (Olonós), og munnar ut i ei bukt sørvest for Gastoúni i Det joniske havet. Ho renn over den sørlege halvdelen av Ilíasletta og renn mellom anna gjennom: 

* Ajía Triáda
* Simópoulo
* Kéntro
* Ílida

Ho renn vidare mellom Roupáki og Ajía Mávra, sør for Kavásila og aust for Vartholomió.

Historie
--------

I antikken rann elva aust for det som i dag er Stafidókambos, den militære flyplassen Andravida i Lekhainá, og tidlegare våtmarksområde, som i dag er tørka opp for å nyttast til jordbruk, nær Ájos Pandeleímonas. 

I 1960-åra vart det bygd ei demning på elva som skapte Piniósreservoaret, som gav vatn til det meste av Ilía. Vatnet er derimot giftig og kan ikkje drikkast. I dag går det ein veg over demninga som er nesten 2 km lang med eit vasskontrolltårn på midten. Elva tørkar sjeldan ut om sommaren, men mange av sideelvane hennar tørkar inn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Pineios River (Peloponnese) frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Zjdanovismen** eller **Zjdanov-doktrinen** i Sovjetunionen var ei streng, kulturell styringslinje som vart utvikla av sekretæren i sentralkommitéen, Andrej Zjdanov, i 1946.

Hovudinnhaldet
--------------

Doktrinen slo fast at verda var delt inn i to leirar: den imperialistiske leiren med Sambandsstatane i førarstillinga og den demokratiske leiren med Sovjetunionen som leiar. Hovudprinsippet i doktrinen vart ofte oppsummert med den fylgjande utsegna: *«Den einaste konflikten som er mogleg i sovjetisk kultur, er konflikten mellom det gode og det beste.»* Zjdanovismen utvikla seg raskt til å bli ei kulturell styringslinje i unionen. Dette førte til at sovjetiske kunstnarar, forfattarar og høgt utdanna personar måtte retta seg etter partilinja i sine kreative verk. Kunstnarar som ikkje overheldt ynska til regjeringa, risikerte forfylging. Doktrinen var strengast dei fyrste åra, fram til 1952.

Konsekvensar
------------

Resolusjonen til Sentralkommitéen frå 1946 var retta mot to litterære magasin, *Leningrad* og *Zvezda*. Blada skulle ha trykt "a-politiske og spissborgarlege" individualistiske verk av satirikaren Mikhail Zosjtsjenko og lyrikaren Anna Akhmatova. Tidlegare hadde nokre litteraturkritikarar og -historikarar blitt strengt åtvara for å ha skrive at russiske klassikarar hadde vorte influert av Jean-Jacques Rousseau, Molière, Lord Byron eller Charles Dickens.

Eit nytt vedtak vart gjort den 10. februar 1948 og markerte byrjinga på den såkalla anti-formalismekampanjen. Kampanjen var formelt retta mot operaen «Den store venskapen» av Vano Muradeli, men signaliserte utstrekt kritikk og forfylging av mange av dei fremste komponistane i Sovjetunionen. Dei best kjende døma på dette er Dmitrij Sjostakovitsj, Sergej Prokofjev og Aram Khatsjaturjan, som vart stempla for å bruka "formalisme" i musikken sin. Ein fylgde opp vedtaket i april ved ein spesialkongress i Komponistunionen der mange av dei som var blitt skulda, vart pressa til å be om offentleg orsaking. Kampanjen vart seinare satirisert over av Sjostakovitsj i stykket *Antiformalist Rajok*. Komponistane vart brakt til heider og vyrde igjen frå det offentlege den 28. mai 1958, etter eit nytt vedtak.

I Folkerepublikken Kina vart Zjdanovismen driven endå lenger enn i Sovjet, under Kulturrevolusjonen på 1960- og 1970-talet.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen byggjer på «Zhdanov Doctrine» frå Wikipedia på engelsk, den 28. august 2012.*
**Hollandsk sjuke** er eit økonomisk fenomen der eit lands eksport av ein naturressurs fører til *avindustrialisering*.

Ein viktig del av sjuka er at verdien av landet sin valuta aukar i verdi, slik at konkurranseutsett sektor blir mindre og mindre konkurransedyktig. Importen stig, eksporten minkar og produktiviteten fell. 

Fenomenet vart først observert i Nederland på 1960-talet, da store reservar med naturgass i Nordsjøen byrja å bli utvunnen. Det finst no mykje forsking på temaet. 

Nemninga *Dutch disease*, som er det engelske ordet for fenomenet, skal første gongen ha vorte nytta av *The Economist* i artikkelen «The Dutch Disease» i nummeret utgjeve 28. november 1977.

I Noreg
-------

Mange fryktar og/eller ser teikn til at oljeutvinninga i Noreg skal føre til hollandsk sjuke. Handlingsregelen for oljeformuen er eit verkemiddel som til dels er innretta mot å avgrense dei moglege negative verknadene av sjuka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Test av Hollandsk sjuke-hypotesen Arkivert 2006-02-19 ved Wayback Machine. (engelsk)
* Naturressursforbanninga (engelsk)
**Hege Kristine Kvitsand** (fødd 14. juni 1973) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Trondheim. Linjespelaren vann sølvmedalje under Sommar-OL 1992 og Handball-VM 1997, og bronsemedalje ved VM 1993 og EM 1994.

Kvitsand fekk sitt gjennombrot då ho spelte på Sjetne IL. Sidan var ho aktiv i Byåsen IL og der etter i Bækkelaget SK. Sesongen 1994/95 vart ho kåra til årets spelar i Noreg. Etter 1997/98-sesongen i danske Gudme, gjekk ho tilbake til Byåsen og avslutta som aktiv på Trondheims topplag i 2001?

Kvitsand debuterte på det norske landslaget mot Danmark den 30. juni 1991. Ho vann sølv med Noreg under Sommar-OL 1992 i Barcelona, bronse både ved VM 1993 i Noreg og EM 1994 i Tyskland. Ho deltok også då Noreg under OL 1996 i Atlanta enda på fjerdeplass. Året etter fekk ho sølv under VM i 1997 i Austerrike/Ungarn. VM-finalen 1997 var Kvitsands 145. og siste kamp med det norske flagget på brystet, der ho skåra sitt 197. og siste landslagsmål. Kampen enda med dansk siger, nett som då ho debuterte.

### Merittar

* OL 1992: Sølvmedalje etter 21–28 mot Sør-Korea
* VM 1993: Bronsemedalje etter 20–19 mot Romania
* EM 1994: Bronsemedalje etter 24–19 mot Ungarn
* OL 1996: Nr 4 etter 18–20 mot Ungarn
* VM 1997: Sølvmedalje etter 20–33 mot Danmark

Kjelder
-------

* handball.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Hege Kirsti Frøseth** (fødd 20. desember 1969) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Støren. Målvakta vann OL-sølv i 1992 og VM-bronse i 1993.

Frøseth var i unge år medlem i Støren IL. I 1988 melde ho seg inn i Trondheims-laget Sverresborg IF, eit lag ho i 1988 tapte NM-finalen med. Nokre år seinare flytta ho over til byrivalen Byåsen Idrettslag og spelte nokre få sesongar på det laget.

Frøseth debuterte for Noreg i landskamp mot Frankrike den 5. september 1989. Sommaren 1992 deltok ho i dei olympiske sommarleikane i Barcelona, ei turnering som enda med sølvmedalje etter stort norsk finaletap mot Sør-Korea. I desember 1993 var ho med då Noreg vann 20-19 mot Romania i bronsefinalen under handball-VM 1993 på heimebane. Frøseth spelte 82 landskampar for Noreg.

### Merittar

* VM 1990: Nr 6 med Noreg
* OL 1992: Sølvmedalje etter 21–28 mot Sør-Korea
* VM 1993: Bronsemedalje etter 20–19 mot Romania

Ho er gift med Stig Inge Bjørnebye.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hege Frøseth» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2016.*


| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 1992 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1: Frøseth**·** 2: Sagstuen**·** 3: Hogness**·** 4: Sundal**·** 5: Goksør**·** 6: Svendsen**·** 7: Dahle**·** 8: Eftedal**·** 9: Henriksen**·** 10: Steen**·** 11: Pettersen**·** 12: Skotvoll**·** 13: Duvholt**·** 16: Tjugum**·** Landslagssjef: Jacobsen |
**Nils Schumann** (fødd 20. mai 1978) er ein tysk friidrettsutøvar frå Bad Frankenhausen i Thüringen som vart europameister på 800-meter i 1998 og olympisk meister i 2000 på same distansen. Han personbeste på distansen var 1.44,16, ein ordinær personleg rekord for ein internasjonal medaljevinnar.

### Aktiv

Schumann vann 800 m ved junior-EM 1997 i Ljubljana. Vinteren 1998 viste han sine framifrå spurteigenskapar då han sigra ved innadørs-EM 1998 i Valencia på tida 1.47,02, framfor nederlendaren Marko Koers og norske Vebjørn Rodal. Fem månader seinare sette Schumann personleg rekord med 1.44,89 då han vann gullmedaljen på 800 m under EM 1998 i Budapest.

800-metersfinalen i friidretts-VM 1999 i Sevilla gjekk i stort tempo, noko Schumann ikkje evna og han enda på sisteplass i feltet. Derimot passa det lågare tempoet i OL-finalen 2000 han langt betre. På OL-arenaen i Sydney spurta han forbi samtlege finalistar og kapra den olympiske gullmedaljen på distansen, seks hundredels sekund framom den største favoritten, kenyanaren Wilson Kipketer som representerte Danmark.

Ved friidretts-EM 2002 lukkast Schumann å vinne bronsemedaljen, slått av Wilson Kipketer og André Bucher. Tre veker etter europameisterskapen flytta han den personlege rekorden med seks hundredels sekund, til 1.44,16 i Brussel. Dei neste tre sesongane gjekk han skadd, og makta ikkje nå sitt tidlegare nivå då han gjorde comeback i 2006. Han la opp i 2009.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 1.44,89, framom André Bucher (1.45,04)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 8 – 1.46,79
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 1.45,08, framom Wilson Kipketer (1.45,14)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 5 – 1.45,00
* EM 2002 i München: Bronsemedalje – 1.47,60

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nils SChumann» frå Wikipedia på tysk, den 9. september 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Nils Johan Christian Vibe Stockfleth Schanche** (10. mars 1833–8. desember 1913) var ein norsk handelsmann og politikar, fødd og død i Tana. Han var stortingsmann 1877-79 frå Finnmark.

Schanche var son til ein handelsmann i Tana. Han gjekk i skule nokre år på Tromsø middel- og realskule, sidan arbeidde han året 1850-51 i Arkhangelsk for å lære det russiske språket. Han tok over handelen i Tana etter faren, og handla også i Gamvik. Dreiv ein guanofabrikk i tillegg.

Schanche var ordførar i Tana frå 1868 til -76. På amtstinget vart han vald til å vere formann i ein komite som drøfta deling av herada Nesseby og Tana, samt i ein komite om hamneanlegg i Finnmark. Han var også medlem i ein statleg kommisjon om fiskeria i Nord-Noreg. Schanche var fyrste varamann til stortinga 1868-69 og 1874-76. Perioden 1877-79 var han vald til stortingsrepresentant for Finnmark, men møtte einast i 1877-sesjonen. Han var då medlem i Tollkomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Nils Schanche NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
| **Częstochowa** |
| --- |
| Jasna Góra-klosteretJasna Góra-klosteret Jasna Góra-klosteret |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Częstochowa | Byvåpenet til Częstochowa |
| **Flagget til Częstochowa** | **Byvåpenet til Częstochowa** |

 |
| Motto «*Częstochowa to dobre miasto*» (*Częstochowa er ein bra by*) |
| Plassering |
| 

Częstochowa is located in Polen

 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Schlesiske voivodskap |
| GrunnlagdByrettar | 1000-talet 1356 |
| Borgarmeister | Tadeusz Wrona |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  160 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 246 129   1538/km² |
| Koordinatar | 50°48′0″N 19°7′0″E﻿Koordinatar: 50°48′0″N 19°7′0″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 42-200 til 42-229, 42-263, 42-271, 42-280, 42-294 |
| Telefon-retningsnummer | +48 34 |
| Bilnummer | SC |
| **Nettstad:** www.czestochowa.pl |

**Częstochowa** [t​͡ʂɛ̃stɔˈxɔva] (tysk *Tschenstochau*, jiddisk טשענסטעכאוו-*Chenstekhov*) er ein by sør i Polen ved elva Warta. Han har om lag 250 000 innbyggjarar. Han høyrer til Schlesiske voivodskap og var tidlegare hovudstad i Częstochowa voivodskap (1975-1998).

Byen er kjend for det paulinsk klosteret Jasna Góra der måleriet Den svarte Madonna, ein heilagdom av Jomfru Maria, finst. Kvart år reiser millionar av pilegrimar frå heile verda til Częstochowa får å sjå det. Det er òg eit arkeologisk utgravingsområde etter Lausitzkulturen ved byen og 15 km utanfor byen, i Olsztyn, står ei borg frå mellomalderen.

Namn
----

Namnet på byen tyder «staden til Częstoch» og kjem frå førenamnet *Częstoch* som i skriftlege kjelder frå mellomalderen òg vert skrive som *Częstobor* eller *Częstomir*. Alternative stavemåtar på polsk for dette bynamnet er Czanstochowa (1220) eller *Częstochow* (1382, 1558).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Częstochowa» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Częstochowa**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Nils Jakob Andreas Thisted Schjerven** (3. september 1883–18. juni 1955) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Lardal i Vestfold, som representerte Vestfold fylke og partiet Høgre på Stortinget 1922-27 og 1931-45. Også sonen Rolf Schjerven var i si tid stortinsgrepresentant for Høgre. 

Schjerven var son til ein gardbrukar. Etter eksamen frå mellomskule i 1899, arbeidde han på Thunes mek. Værksted i Kristiania i to års tid. Sidan gjekk han landbruksskulen på Fosnes i Stokke i Vestfold. I 1905 tok han eksamen ved Bergens tekniske skule, og var ingeniør til 1912. Han tok då over farsgarden Øvre Schjerven i Lardal, i tillegg til gardsdrifta sysla han med trelasthandel og tømmermerking. 

Schjerven var ordførar i Lardal herad 1919-22 og 1928-31. Han var i si tid også formann i likningsnemnda og i fattigstyret i heradet. Elles var han både styremedlem og formann i Vestfold Skogselskap. 

Hausten 1921 vart Schjerven vald til stortingsmann frå Vestfold. Sidan vart han attvald i 1924, men då Høgre tapte mange mandat ved Stortingsvalet 1927, vart han verande 1. varamann i perioden 1928-30. Derimot lukkast å verte vald inn på Stortinget både i 1930, 1933 og 1936, og hadde dermed tingsete til 1945. På Tinget hadde Schjerven plass i Skog- og vassdragskomiteen 1922-27, 1931-33 og 1937-45, som nestformann 1925-27 og 1931-33. Sesjonane 1935 og -36 var han medlem i Landbrukskomiteen. I 1945 vart han utpeikt til styreformann i Noregs Hypotekbank.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Nils Schjerven NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Nils Skandfer** (13. juli 1870–27. juni 1954) var ein norsk båtbyggjar kjent for sine *Skandferbåtar*, ein variant av kuttarar. Skandfer var fødd og voks opp på Rensaa i Ibestad. Han gjekk i lære hos Colin Archer i Larvik, og hos Kristian Dekke ved Georgernes Verft i Bergen. Han kjøpte den gamle handelsstaden Kulstadsjøen i Vefsn, og starta og dreiv sitt eige båtbyggjeri, Skandfers baadbyggeri.

I dag er det berre fire eller fem av dei kring 300 fartøya konstruert av Skandfer som fortsatt flyt, alle av dei er kuttarar. Tre av desse båtane som han bygde, MK «Hermes II» (1917), MK «Faxen» (1916) og MK «Folkvang» (1911) er restaurerte. Bygderutebåten MK «Reidulf II» (1914) ligg i naudhamn på Hardanger fartøyvernsenter.[*treng kjelde*]

Kjelder
-------

* Tom Rasmussen: Kravellteknikkens vei til Norge i *Kravellbygging i Norge*. Hardanger Fartøyvernsenter og Norsk Sjøfartsmuseum 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI

 |
Caravaggio: *Måltidet i Emmaus*, 1601-02
Gerard van Honthorst: *Koplaren*, 1625
**Chiaroscuro**, eller **clair-obscur**, er ein måleteknikk som framhevar kontrasten mellom lys og mørke i eit måleri. Både det italienske ordet chiaroscuro og det franske clair-obscur tyder bokstavleg tala «lys-dunkel». Nemninga vart nytta fyrste gongen i 1686, men skal ha vore påfunne av Leonardo da Vinci. Clair-obscur, den franske nemninga, vart introdusert av kunskritikaren Roger de Piles på 1700-talet. Eitt av dei fyrste måleri der chiaroscuro vart nytta, er Leonardos *Dei heilage tre kongars tilbeding* frå 1481.

Nemninga chiaroscuro-tresnitt vert brukt for å skildre farga tresnitt trykt med ulike plater der ein brukar blekk med ulike fargar.

Soge
----

Chiaroscuro-teknikken vart på 1500-talet særleg nytta av målarar som Tintoretto og Paolo Veronese. Teknikken nådde høgdepunktet i barokken, framom alt på 1600-talet. Rembrandt er berømt for denne målemåten. Caravaggio var avgjerande i utviklinga av *tenebroso*, ei form for dramatisk chiaroscuro. Hans målemåte vart særleg nytta i Spania og i byen Napoli under spansk herredømme, til dømes av José de Ribera. Adam Elsheimer, tyskaren som oppheldt seg i Roma, laga mange nattmotiv med bål og måneskin. Motiv med stearinlys, gjerne inspirert av Caravaggio og Elsheimer, var vanleg i Utrecht-skulen, som til dømes Hendrick ter Brugghen. Seinare målarar som ofte nytta stearinlys som lysskjelde var Georges de La Tour i Frankrike og Joseph Wright of Derby i England.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chiaroscuro» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE

 |
Stetinden
**Carl Wilhelm Rubenson** (30. juli 1885–1960) var ein svenskfødd norsk fjellklatrar og forfattar, særleg kjend som fyrstebestigar av Stetinden i Nordland.

Rubenson var fødd i Stockholm, med norsk mor som etterkvart flytta tilbake til fødebyen Kristiania. Familien levde av ein formue. I juli 1906 var Rubenson med på eit par fyrstebestingingar i Jotunheimen, saman med Ferdinand Schjelderup og Agnes Sundt. Året etter reiste Rubenson til britisk India, der han og Ingvald Monrad Aas kleiv opp til 7 270 meter over havet på fjellet Kabru i Himalaya, høgare enn noko anna menneske den gongen hadde vore.

Saman med mellom andre Alf Bryn, Ferdinand Schjelderup, Henning Tønsberg og fleire skipa han Norsk Tindeklub i 1908. 30. juli 1910, same dag som Rubenson fylte 25 år, stod han, Alf Bryn og Ferdinand Schjelderup for ei klatrebragd då dei, som dei fyrste menneska, tok seg til topps på Stetinden i Tysfjord. To dagar seinare kleiv dei tre karane opp på Svolværgeita, og den 3. august vart dei også dei fyrste som nådde toppen av Trakta, begge desse i Austvågøy.

Rubenson gav ut bøkene *Fjeldsport før og nu* og *Med telt og husbaat i Kashmir*, begge kom i 1923.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Wilhelm Rubenson» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mai 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «Carl Wilhelm Rubenson» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mai 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |