recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Patrick Roest** (fødd 7. desember 1995) er ein nederlandsk skeiserennar som vart verdsmeister i firkamp åra 2018, 2019 og 2020.

### Aktiv

I mars 2017 vart Roest andremann i Skeise-VM på Hamar, sigeren gjekk til landsmannen Sven Kramer. Året etter vann Roest sølvmedaljen på 1500 m og ein bronsemedalje i lagtempo under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang. Tre veker seinare vart han verdsmeister i firkamp på heimebane i Amsterdam. Ved europameisterskapen 2019 kom han på andreplass, like bak Sven Kramer. Under verdsmeisterskapen på enkeltdistansar i Inzell fekk han sølv både på 5 000 og 10 000 m. I mars 2019 vart han verdsmeister i Calgary, etter at norske Sverre Lunde Pedersen fall på 10 000 meter.
 Vinteren 2020 i Heerenveen tok Roest bronse på 1500 m og gull i lagtempo og 5 000 m i EM på enkeltdistansar. Sidan i sesongen vart han på Hamar verdsmeister i firkamp for tredje året i rad. 2021-sesongen vann han bronse på 1500 m, sølv på 5 000 m, og gull i lagtempo ved VM i enkeltdistansar i Heerenveen.
 Under Vinter-OL 2022 i Beijing vann han sølvmedaljane på 5 000 m og på 10 000 meter. Han vart andremann også i verdsmeisterskapen på Hamar. I alle desse tre tevlingane måtte han sjå seg slått av svenske Nils van der Poel. Vinteren 2023 vart Roest europameister på Hamar, og han vann gull på 5 000 m og i lagtempo ved VM i enkeltdistansar i Heerenveen. Vinteren 2024 gjekk han i mål til gullmedalje på 5 000 meter både i enkeltdistanse-EM og enkeltdistanse-VM. I verdsmeisterskapen i firkamp enda han som sist på andreplassen.

Roest har sidan mars 2019 stått øvst på den såkalla Adelskalenderen. Pr 31. mars 2024 med poengsummen på 144,056.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Patrick Roest» frå Wikipedia på nederlandsk, den 27. mars 2024.*
**Hervør Pálsdóttir** (fødd 26. november 1995) er ein færøysk politikar. Ho har vore medlem av Lagtinget sidan 2019. Hun representerer partiet Tjóðveldi.

Bakgrunn
--------

Pálsdóttir har vakse opp i både Kambsdalur og Tórshavn. Ho har gått videregåande skule i Kambsdalur og studert politikk og administrasjon ved Fróðskaparsetur Føroya i Tórshavn.

Politisk karriere
-----------------

Pálsdóttir har vore leiar i ungdomsorganisasjonen Unga Tjóðveldið og i paraplyorganisasjonen Socialistisk Ungdom i Norden. Ho har også engasjert seg for klimasaka og abortsaka.

I 2019 blei Pálsdóttir vald inn på Lagtinget.

Familie
-------

Pálsdóttir kjem frå ei slekt med flere kulturelt og politisk interesserte. Morfaren hennar, Jóhan Hendrik Winther Poulsen, var professor i nordiske språk, og oldefaren Niels Winther Poulsen var lagtings- og landsstyremann. Gjennom mormora si Birna, fødd Patursson, er ho også tippoldebarn av Jóannes Patursson.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Hervør Pálsdóttir» (på færøysk). Tjóðveldi. Henta 20. desember 2022.
2. ↑  «Hervør Pálsdóttir» (på færøysk). Løgtingið. Henta 20. desember 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Hervør Pálsdóttir» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mars 2024.*
**Nanna Storjohann** (fødd ) var ein norsk prestefrue og sedskapsforkjempar. Ho var ein av foregangsfigurene innenfor sedskapsarbeidet i Kristiania mot slutten av 1800-talet.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Nanna Storjohann hadde bakgrunn frå et solid akademisk borgarheim i Bergen med sterke band til framtredande samfunnsskikkelsar i samtida, blant andre Bjørnstjerne Bjørnson og Lyder Sagen. Ho engasjerte seg tidleg i arbeidet for vanskelegstilte, og medverka i 1866 til etableringa av barneheimen *Anna Jebsens Minde* i Bergen.

### Sjømannskirken i London

Saman med ektemannen flytta Storjohann i 1868 til London, der Johan Storjohann bygget opp den nyetablerte norske Sjømannskirken. Der hadde fru Storjohann rolla som vert for det mange gjestane til misjonen.

### Tilbake i Kristiania

I 1873 flytta familien tilbake til Noreg og Kristiania, der dei arbeidde med Hauges minde på Grünerløkka som base. I Kristiania engasjerte Storjohann seg i sedskapsarbeidet, og besøkte blant anna kvinner som sat fengsla. Under kampen mot den offentlege prostitusjonen i midten av 1880-åra var ho ei sterk røyst, og ho ble også vald inn i styret i Kristiania sedelighetsforeining då ho blei stifta.

### Nanna Storjohanns Minde

Nanna Storjohann skipa kvitebandsheimen *Hjemmet for enligstillede kvinner*. Denne blei i 1912 vidareført av eldsjela Ólafía Jóhannesdóttir som *Nanna Storjohanns Minde* i Langgata 36. Frå 1924 til 1940 låg Nanna Storjohanns Minde i Sagveien 28, i bygninga der Arbeidermuseet held til i dag (2020).

Familie
-------

Nanna Storjohann var dotter av rektor Hans Holmboe (1798–1868) av slekta Holmboe og Welgjerd Endriette Løberg (1805–89). Ho blei 6. juni 1862 gift i Bergen med sjømanns- og fengselsprest Johan Cordt Harmens Storjohann (1832-1914, grunnlegger av den norske sjømannsmisjonen). Ho var mor til lærar og barnebokforfattar Marie Michelet (1866–1951) og forfattar og kvinnesaksforkjempar Kaja Isaachsen (1873–1954).

Nanna Storjohann er gravlagd på Vår Frelsers gravlund i Oslo.

Referansar
----------

1. ↑  *Barnehjemmet "Anna Jebsens Minde" i 50 aar - 25.oktober 1866 - 25. oktober 1916*. [Barnehjemmet]. 1916.
2. ↑  «Arbeidermuseet – Oslo Byleksikon». *oslobyleksikon.no*. Henta 9. juni 2020. «Museet ligger i den gamle apotekergården på Sagene, ut mot den brosteinslagte plassen med Beierbrua, Vøiens Bomuldsspinderi (Graahs spinneri) og Hjula Væverier på hver side. Huset, som ble bygget i 1869/70 for apoteker Nicolai Lindgaard, er to og en halv etasje, i pusset tegl med midtgesims med medaljonger. Det var apotekergård til ca. 1905 (Falken apotek). Fra ca. 1924 til 1940 var det her «Nanna Storjohanns Minde», et herberge for arbeidssøkende, hjemløse kvinner, drevet av den kvinnelige totalavholdsforeningen Hvitebånds-foreningen. Her var også avholdskafé. Det var en brann i huset i 1943.»

* *Norske kvinder*. Berg & Høgh. 1914. s. 55 ff.
* *Denne artikkelen bygger på «Nanna Storjohann» frå Wikipedia på bokmål, den 10. mars 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk biografisk leksikon: Nanna Storjohann, besøkt 10/3 2023.
* Lokalhistoriewiki.no: slekta Storjohann, besøkt 10/3 2023.
**WT Os internasjonale filmfestival** er ein internasjonal filmfestival i Os i Hordaland, som vert halden årleg i tidleg november. Festivalen er også kjend som WT-festivalen. Festivalen vart skipa i 1999, og har vorte arrangert kvart år sidan.

Filmfestivalen på Os har rykte på seg for å vera den «mest sjarmerande filmfestivalen i Noreg», og vart døypt «Glamdance» for å ha høg glamourfaktor i kontrast til dei landlege og spartanske omgjevnader på Os.

Festivalen har i overkant av 3500 vitjingar kvart år, og i 2010 vart det synt 72 filmar frå 22 ulike land. Festivalen er ein av dei fremste independent-festivalane i Noreg, og syner bidrag frå amatørar så vel som profesjonelle aktørar frå heile verda.

Fotnotar
--------

1. ↑  sitat Tor Fosse, direktør for Bergen internasjonale filmfestival, under gallashowet til WT-festivalen i 2006.
2. ↑  Kalle Løchen, *Film&Kino*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Festivalen si heimeside.
* Sjur Aaserud, Trollmannen fra Os[*daud lenkje*] Studvest 20/09-2006
* Walter N. Vehus, Da glamouren kom til Os[*daud lenkje*] Bergens Tidende 11/11-2006
* Sjur Aaserud, På den røde løperen i Os Arkivert 2007-01-06 ved Wayback Machine. Studvest 15/11-2006
* Kalle Løchen, Glamdance i OsFilm&Kino 15/11-2006
* Kjetil Vasby Bruarøy, Osingar som Cannes Arkivert 2007-12-14 ved Wayback Machine. Midtsiden 9/10-2007
* Camilla Kvamme og Birgitte Vaksdal, -Dette er noe helt annet enn BIFF! Bergensavisen 7/11-2007
**Karen Elisabeth (Mouche) Thomsen** (fødd 19. desember 1918 i New York, død 20. september 1984 i Oslo) var ein norsk biletkunstnar. 

Thomsen blei utdanna ved Statens håndverks - og kunstindustriskole og var deretter elev av Kai Fjeld (1939-1940) og seinare av professor Otte Sköld i Stockholm, etter at hun flykta til Sverige under krigen

|  |  |
| --- | --- |
| Jeg har en tante som pleier å si: Jeg skjønner ikke det dust av de stripene dine! Og jeg pleier å svare: Nei hvordan skulle du på fire minutter forstå det som jeg har brukt førti år på å komme frem til

Mouche Thomsen i intervju med Morgenbladet (23. august 1976)   |  |

Nokre år ho blei fødd, flytta familien til USA, men i april/mai 1919 flytta dei vidare til Java, der far hennar skulle representere Det oversjøiske Selskab og ho hadde sine første leveår. Resten av livet var ho busett i Oslo, men var mykje i utlandet, mellom anna på studiereiser til USA, Frankrike, Hellas, England og Italia. 

Thomsen debuterte med abstrakte måleri, men hennar formspråk blei mer figurativt på 1950- og 1960-tallet, før ho igjen fokuserte på det meir abstrakte. På 1970-talet begynte Thomsen å arbeide med store, reine, tilnærma geometriske fargeflater, og dette leia etter kvart vidare til stripene som ho blei mest kjent for. Ho var innom både silketrykk og tresnitt, men det var som målar ho blei best kjend.

Naturen er utgangspunktet for måleria hennar. Ho uttalte sjølv at ho målar også natur, men på ein annan måte. For Thomsen kunne det vere fargane i ein plante eller havet som sette i gong ein prosess hos ho, og som ho til slutt gjorde om til vertikale eller horisontale striper. 

Ho debuterte på Statens høstutstilling i 1946 og i ettertid deltok ho på utstillingar både i Noreg og i utlandet, mellom anna i Sverige, Tyskland, England, Spania, Italia, Polen, Jugoslavia og USA. Verka hennar er representerte mellom anna i Bergens Billedgalleri og Nasjonalgalleriet.. 

Thomsen var gift med den norske disponenten og kunstsamlaren Paul Støre frå 1957 frem til sin død.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mouche Thomsen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mars 2024.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Johnsrud, Even Hebbe (20. februar 2017). «Mouche Thomsen». Norsk kunstnerleksikon. Henta 09.03.2024.
2. ↑  «106 norske grafikere.».
3. ↑  «Thomsen, Mouche (1992).». Høvikodden: Henie-Onstad kunstsenter.
4. ↑  «Nordisk Tidende 1919.04.24». USA, New York. 19190424.
5. ↑  «Mouche Thomsen». Aftenposten. 24. september 1984. s. 11.
6. ↑  *Konkret*. Lillehammer kunstmuseum. 2002. ISBN 8291388369.
7. ↑  «Morgenbladet 1976.08.23». Norge; Oslo. 19760823.
8. ↑  «Aftenposten 1962.11.30». Norge;Oslo;. 19621130.
9. ↑  «Aftenposten 1998.11.25». Norge; Oslo;. 19981125.
|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Lydklipp av firkantkurve |
|  |
| 5 sekundar med firkantkurve på 1 kHz |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra denne fila? Sjå mediahjelp.* |

Animasjon av ei syntese av ei firkantkurve. Ein startar med ei sinuskurve og legg til ulike (oddde) harmoniske komponentar, med avtakande amplitude. Kurva vert meir og meir lik ei firkantkurve etter som fleire overharmoniske komponentar vert lagt til.
Ei **firkantkurve** er ei kurveform som periodisk vekslar mellom to nivå. Ei perfekt firkantkurve ville ha uendeleg stor bandbreidd, så fysiske storleikar, som spenning, straum, lydtrykk osv. er perfekte firkantkurver. Ei firkantlydbølge vert av dei fleste opplevd som hard og noko ubehageleg, ikkje ulikt lyden som oppstår når ein bles hardt i til dømes ein trompet.

Bruk
----

Firkantkurver spelar ein sentral rolle i matematiske fag som digital signalhandsaming, telekommunikasjon, kybernetikk, osv. Klokkesignalet i digitale krinsar er tilnærma firkantkurver, med konstant frekvens. Binære signal i digital elektronikk endrar òg verdi svært snøgt og har steile flankar, men tidspunktet for nivåendringane avheng av informasjonen dei representerer, så dei er ikkje reine firkantkurver. Eit anna døme på praktisk bruk er linjekodar, som til dømes manchesterkoding, som vert nytta for å overføra bitsekvensar i basebandet.

Kjelder
-------

1. ↑  Baher, H. *Analog & digital signal processing*, 2. utg. John Wiley & Sons, 2001.
Varangerfjorden
**Varangerfjorden** (samisk *Várjjatvuotna*, finsk *Varanginvuono*) er ein fjord i Finnmark og den austlegaste fjorden i Noreg. Fjorden er om lag 95 km lang. 

Ved munningen, mellom Vardø i nord og Grense Jakobselv nær Kirkenes i sør er fjorden om lag 70 km brei. Fjorden strekkjer seg vestover mot Varangerbotn i kommunen Nesseby.

Av kommunar ved fjorden finn ein Vardø og Vadsø på nordsida, Sør-Varanger på sørsida og Nesseby i den indre delen.

Geografi
--------

Fjorden ligg på sørsida av Varangerhalvøya. Den største busetnaden på nordsida av fjorden er byen Vadsø som ligg om lag halvvegs inn i fjorden. Andre stader på nordsida er Kiberg, Komagvær, Skallelv, Krampenes, Ekkerøy, Golnes, Vestre Jakobselv og tettstaden Nesseby. På sørsida ligg byen Kirkenes (ved Bøkfjorden) Bugøynes og Karlebotn. 

Inst i fjorden stikk Selešnjárga ut i fjorden her ligg fjordane Karlebotn på sørsida og Meskfjorden på nordsida. Inst i Meskfjorden ligg Varangerbotn

I den ytre delen av fjorden på sørsida ligg fleire øyar. Den største av desse er Skogerøya like nord for Kirkenes. Her ligg òg Kjelmøya og Reinøya. 

### Fjordarmar

Alle fjordarmane, om ein ser bort i frå Karlebotn og Meskfjorden i botn, ligg på sørsida av fjorden, og dei fleste i den ytre delen av fjorden rundt Kirkenes. 

* Kobbholmfjorden
* Sagfjorden i Sør-Varanger
* Jarfjorden
	+ Litle Jarfjorden
* Holmengråfjorden
* Bøkfjorden, ved Kirkenes
	+ Krokfjorden
	+ Sølferbotn
	+ Langjorden ved Kirkenes
	+ Korsfjorden i Sør-Varanger
* Kjøfjorden
	+ Spurvfjorden
	+ Neidenfjorden
		- Munkefjorden
* Oterfjorden
* Vagnfjorden
* Bugøyfjorden
* Veidnesfjorden
* Karlebotn
* Meskfjorden

Historie
--------

Kvenene som bur ved Varangerfjorden er stort sett etterkomarar etter finske immigrantar som kom til området på 1800-talet frå Finland og Nord-Sverige.

På den første halvdelen av 1800-talet var sjansen for at Russland kom til å krevje ein del av kysten langs Varangerfjorden eit politisk tema i Europa, noko som gjorde at kong Oskar I gjekk inn i allianse med Storbritannia og Frankrike for å hindre dette.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Varangerfjord» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2008.*

Koordinatar: 70°00′N 30°00′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Grevskapet Montbéliard** (fransk *Comté de Montbéliard*), òg kjend som **grevskapet Mömpelgard** (tysk *Grafschaft Mömpelgard*), var eit grevskap i Det tysk-romerske riket kring byen Montbéliard i dagens Franche-Comté i Frankrike. Frå 1444 og utover var det eigd av Huset Württemberg.

Historie
--------

Grevskapet vart oppretta i 1042 av keisar Konrad II i området til grevskapet Bourgogne, som var ein del av kongedømet Arles, ein del av Riket sidan 1033. Det vart leia av ei linje av grevar av Montbéliard frå vasallen til Konrad, Ludvig av Mousson i Øvre Lorraine, ektemannen til grevinne Sofie av Bar, og etterkomarane deira frå Scarpone-familien. I 1163 vart herre Amadeus II av Montfaucon greve av Montbéliard ved å gifte seg med Sofie, dotter til grev Theodoric II (*Thierry II*), som ikkje hadde mannlege arvingar. 

Château de Montbéliard
I 1407 gifta grevinne Henriette, arvingen til grev Stefan av Montfaucon seg med Eberhard IV av Württemberg og grevskapet vart ein del av den schwabiske adelen i Tyskland. I tillegg til grevskapet Montbéliard, førte grevinne Henriette med seg medgift i form av lena Granges (Bourg), Clerval, Passavant, Etobon, Porrentruy med Saint-Hippolyte, og landområda Franquemont (Goumois). Somme av desse var i grevskapet Bourgogne. 

Eberhard IV døydde i 1419 og då Henriette døydde i 1444 gjekk Montbéliard til sonen deira grev Ludvig I av Württemberg-Urach. Sonen hans, Eberhard V annekterte Montbéliard som ein del av grevskapet Württemberg, sjølv om det beheldt statusen som eit eige område og eige grevskap. I 1495 vart greven av Montbeliard Eberhard V av Württemberg opphøgd til hertug og grevskapet vart «fyrstedømet Montbéliard». Under hertug Ulrik, som var i eksil, vart fyrstedømet protestantisk i 1524. 

Montbéliard vart så styrt av yngre greiner av Huset Württemberg i fleire hundreår. Grev Fredrik I av Montbéliard arva igjen hertugdømet Württemberg i 1593, men i 1617 vart grevskapet igjen skild ut for den yngre sonen Ludvig Fredrik og igjen styrt av etterkomarane hans til det fall attende til Württemberg i 1723. Med annekteringa i 1748 av «dei fire landområda» (Héricourt – Châtelot – Clémont - Blamont) av kong Ludvig XIV av Frankrike, vart fyrstedømet redusert til eit «enkelt grevskap» fram til den franske revolusjonen i november 1793.

Innlemming i Frankrike
----------------------

Fram til 1793 var grevskapet Montbéliard okkupert av Den første franske republikken. Etter dei franske styrkane under Jean Victor Marie Moreau hadde drive felttog mot Württemberg under den første koalisjonskrigen i 1796, sa hertug Fredrik II Eugene omsider frå seg alle rettane til Montbéliard. I 1797 vart kantonane overført til departmentet Mont-Terrible. Departementet vart nedlagd i 1800 og annektert i departementet Haut-Rhint. I 1814 mista Haut-Rhin områda som hadde vore ein del av Mont-Terrible og dei vart gjevne attende til Sveits, utanom Montbéliard, som var overført til departementet Doubs.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «County of Montbéliard» frå Wikipedia på engelsk, den 19. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


Koordinatar: 47°30′37″N 6°47′56″E﻿
**Grameenphone** er det største føretaket innan mobiltelefoni i Bangladesh. Det er eigd 62 % av det norske telefonselskapet Telenor og 38 % av Grameen Telecom. Selskapet gjev i samarbeid med Grameen Bank mikrokredittlån til fattige kvinner. Slik får dei råd til å kjøpa ein mobiltelefon, som dei lånar ut til folk. Gjennom eit lite påslag på ringeprisen tenar eigaren av mobiltelefonen nok til både å betala lånet og til sjølv å skaffa seg ei inntekt.

Omfang
------

Det er i dag over 250 000 landsbytelefonar i Bangladesh. Kvinnene er organiserte i mobilselskapet The Village Phone Ladies. Landsbytelefontenesta i Bangladesh er tilgjengeleg for 60 millionar menneske og gjennomsnittleg telefonbruk for kvinnene i systemet er dobbelt så stor som for vanlege forretningsfolk. I område der vanleg infrastruktur for kommunikasjon i i liten grad er utbygd, skapar landsbytelefonane kontakt mellom landsbyar og folk som før ikkje hadde tilgjenge til slik kommunikasjon.

Sjå òg
------

* Muhammad Yunus

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Grameenphone» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Konsernsjef Jon Fredrik Baksaas i Telenor: Mikrokreditt i praksis
* Djuice Bangladesh Arkivert 2011-08-01 ved Wayback Machine.
* Offisiell heimeside for Bangladesh Telegraph and Telephone Board Arkivert 2006-03-11 ved Wayback Machine.
* Iqbal Quadir om The impact one cell phone can make on a village... TedTalks, July 2005

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI

 |
Ein ellipsoide.
Ein **ellipsoide** er ein tredimensjonal lekam, med tre ulike diametrar. Han kan sjåast på som den tredimensjonale utgåva av ein ellipse.

Ei gjennomskjæring av ein ellipsoide vil alltid gje ein ellipse. Om to av ellipsens diametrar er like store kan ein tenkje seg at ellipsoiden er danna ved å la ein ellipse rotere rundt ein akse. Dette kallast ein **rotasjonsellipsoide** eller **sfæroide**. Han er flatklemt eller forlenga, etter som om rotasjonen er gjort rundt den vesle eller store aksen på ellipsen. Jorda og andre himmellekamar har forma til flatklemte sfæroidar. 

Likninga for ein standard ellipsoide i kartesiske koordinatar er 

{\displaystyle {x^{2} \over a^{2}}+{y^{2} \over b^{2}}+{z^{2} \over c^{2}}=1,}
der *a* og *b* er radien langs *x*- og *y*-aksane og *c* er polarradien langs z-aksen.

Volum
-----

Volumet til ein ellipsoide er gjeven av formelen 

{\displaystyle {\frac {4}{3}}\pi abc.\,\!}
Merk at likninga vert redusert til volumet for ei kule om dei tre radiane er like. 

Voluma til den største innskrivne og minste omskrivne boksen er høvesvis:

{\displaystyle {\frac {8}{3{\sqrt {3}}}}abc.\,\!} og {\displaystyle 8abc.\,\!}.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Hans Kristensen Horgen** (23. januar 1835–17. november 1911) var ein norsk lærar, gardbrukar og stortingsmann frå Sem i Vestfold.

Horgen var son til ein gardbrukar. Han vart seminarist frå Slagen lærarskule i 1856, og var lærar ved same skulen frå 1858 til -65. Sidan var han gardbrukar på farsgarden. Han var medlem av heradsstyret i mange år, ei tid ordførar. Elles var han medlem av forlikskommisjonen og av amtsskulestyret, der han òg var formann, samt mange andre verv.

Horgen representerte Jarlsberg og Larviks amt på Stortinget 1874-76 og 1883-91. I sin fyrste stortingsperiode var han medlem av protokollkomiteen. Seinare var han medlem av budsjettkomiteen 1883-85 og jarnbanekomiteen 1886-91, samt av valkomiteen 1889-91. Den siste valbolken, 1889-91, var han òg sekretær i Lagtinget.

Horgen døydde på garden sin i Sem i 1911.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Horgen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Jacques Rousseau** (10. mars 1951–14. februar 2024) var ein fransk friidrettsutøvar frå Basse-Terre på Guadeloupe. Han vart europameister i lengdehopp i 1978.

Aktiv
-----

Rousseau kvalfiserte seg til finalen under friidretts-EM 1971 i Helsingfors med eit hopp på 7,82 m. I finalen enda han på ellevteplass med moderate 7,56 m. Under Sommar-OL 1972 i München hoppa han 7,65 meter og vart nummer ti. Same plassering fekk han ved europameisterskapen 1974 i Roma.

I 1973-sesongen var Rousseau nær ved å slette den franske lengderekorden på 8,16 m, men landa tre cm for tidleg. Våren 1975 sigra Rousseau med 7,94 meter i EM innandørs i Katowice. Året etter forsvarte han i München meistertittelen med eit hopp på 7,90 meter. Den 26. juni 1976 gjorde han sitt livs lengste hopp og sette landsrekord med 8,26 meter då han vart fransk meister i Lille. 

Rousseau reiste til Sommar-OL 1976 i Montreal som ein klar medaljekandidat. I lengde-finalen stoppa han på 8,00 meter og vart nummer fire, to centimeter bakom bronsevinnaren, austtyske Frank Wartenberg.

Etter å ha kava med å kvalifisere seg til lengdefinalen ved europameisterskapen i Praha i 1978, slo Rousseau til med 8,18 meter i finalen, ny meisterskaprekord og gullmedalje med ein margin på seks centimeter til Nenad Stekic, som representerte Jugoslavia.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971 i Helsingfors: Nr 11 – 7,56 m
* OL 1972 i München: Nr 10 – 7,65 m
* EM 1974 i Roma: Nr 10 – 7,58 m
* OL 1976 i Montreal: Nr 4 – 8,00 m
* EM 1978 i Praha: Gullmedalje – 8,18 m, framom Nenad Stekic (8,12 m)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Orfevs** er namnet på ein segngjeten skald i gresk mytologi. Han skulle ha vore son av guden Apollon og musen Kalliope. Han er ofte dregen fram som døme på fager tonekunst. Forteljinga om han er skriven ned av Ovid i metamorfosar.

Orfevs og Evrydike
------------------

Orfevs var frå Thrakia, og skulle ekte nymfa Evrydike. I dette bryllaupet var det og ein kar som heitte Aristeas, som trådde etter Evrydike. Då ho rømde frå han, vart ho biten av ein slange, og døydde av eiteren. Orfevs bar ikkje tanken på at Evrydike var daud, og fann vegen ned til Hades, der han spela så vent at sjølve dødsguden gav etter og let Evrydike gå, men berre på det vilkåret at Orfevs skulle gå føre og ikkje snu seg før han var oppe i dagen. Dette lova Orfevs, men før han var komen heilt opp, snudde han seg, og Evrydike kvarv. Etter dette spela Orfevs for seg sjølv, til han vart teken av bakkantiske kvende, og riven i filler. Hovudet hans heldt fram med å synge, seier segna.

Seinare utnytting
-----------------

Orfevs-segna var mykje fortald og skriven av, både i klassisk tid og i nyare tid. Sjølve det musiske draget i forteljinga gjorde at Orfevstradisjonen vart knytt til ein særleg mysteriekult i seinantikken: Dei orfiske mysteria. Han er vist til mange stader, og då renessansen kom, og Ovid vart lesen på nytt, vart forteljinga om Orfevs utnytta som førelegg for den første Operaen av Claudio Monteverdi - som let forteljinga ende godt. Seinare har fleire andre komponistar og skrive opera over denne soga. 

I engelsk mellomaldertradisjon er segna fortald slik at Orfeo er vorten ein riddar som berger møya si frå alvekongen i hans land. Sir Orfeo er mellom anna omsett av J. R. R. Tolkien.

I nordisk balladetradisjon er forteljinga om Orfevs mint i songar som *Villemann og Magnhild* eller *Gudmund og Signeliti*, der helten spelar jenta fri frå eit vasstroll, ein havmann eller nykken. Desse balladane hallar sterkt mot den engelske tradisjonen.

I nyare tid er stoffet utnytta av Neil Gaiman, som let Orfevs vera son av The Sandman eller Draum av dei evige. I denne versjonen er hovudet hans vakta av eit presteskap, som held han løynd i mange tusen år. Denne teikneserien siterar og Ovid.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NLA

 |
**Hans Larsson Meisingset** (11. desember 1854–8. juli 1917) var ein norsk gardbrukar, lensmann, fyrvaktar og stortingsmann frå Tingvoll. Han var medlem av Venstre.

Foreldra var plassefolk i Tingvoll. Sjølv tok han eksamen ved underoffisersskulen i Trondheim i 1879. Åra 1880-94 var han gardbrukar på Meisingset i Tingvoll, deretter lensmann 1894-1909 i Sunndal og Øksendal, busett på Sunndalsøra. Sidan 1909 var han fyrvaktar på Børøholm fyr i Fillan.

Meisingset var ordførar i Tingvoll 1886-94 og elles forlikskommissær og valmann. I si tid i Sunndal var han medlem av heradsstyret, medan han etter han kom til Fillan var «direktør» i Ind-Hitterens sparebank.

Meisingset representerte Romsdals amt på Stortinget 1895-1903 og Søre Nordmøre krins 1906-09. Han var medlem 1895-97 og sekretær 1898-1903 i militærkomiteen, samt sekretær i Odelstinget 1898 og i Stortinget 1898-1903. 1900-03 var han og medlem av valkomiteen og i 1902 av den utvida justiskomiteen. 1906-09 var han på ny sekretær i Stortinget og medlem av næringskomite nr 1. Inn i mellom var han medlem av departementskomitear vedkomande organiseringa av marinen, om skyttarsaka og «utskrivingsvæsenet».

Han døydde på Børøholm fyr.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Notar
-----

1. ↑  
Adresseavisen 9. juli 1917
**Robert FitzRoy** (5. juli 1805–30. april 1865) var ein britisk admiral, hydrograf og meteorolog. 

FitzRoy førte skipet «Beagle», som Charles Darwin vitja Sør-Amerika med i 1833. I 1862 organiserte FitzRoy den første stormvarslingstenesta for Storbritannia basert på telegrafiske vêrmeldingar, og han gav ut fleire bøker om praktisk meteorologi. FitzRoy var klar over at utviklinga av vêret på våre breiddegrader i stor grad vert avgjort av den vekslande påverknaden av luft frå tropiske og frå polare strøk, og forklarte dei vandrande lågtrykka som virvlar danna langs grensa mellom kalde og varme luftstraumar. Han hadde òg ei førestilling om at desse strukturen til desse lågtrykka låg nær opp til den som Bergensskulen kom fram til 60 år seinare.

Han tente òg som generalguvernør på New Zealand frå 1843 til 1845.

Kjelder
-------


* «Robert Fitzroy» i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Interferens i sjakk oppstår når vi setter en brikke i en rad, fil eller diagonal, på en slik måte at den bryter kontakten mellom en av motstanderens brikkes forsvar, inflytelse eller angrep mot et felt eller en av deres egne brikker som står i den samme raden, filen eller diagonalen. 

Dette kan f.eks føre til at de mister en brikke da den ikke lengre har forsvar. Eller det kan føre til at den som utfører interferensen får et angrep f.eks et matt angrep via felter som ikke lengre er beskyttet. 

Hvis brikken som brukes til interferense blir ofret må den være mindre verdifull en brikken eller feltet som da mister forsvaret. Derfor oppstår dette ikke veldig ofte og blir derfor ofte oversett. I mange tilfeller må brikken som brukes til å skape en interferense/kontaktbrudd, selv utgjøre en trussel eller et angrep. Men det finnes også eksempler på at et interferense trekk f.eks kun bryter en forsvars resurs og at en konge blir umulig å forsvare selv om interfens trekket ikke utgjør et tempo igjennom angrep eller trussel.
**Nadia Elena Comăneci** (fødd 12. november 1961) er ein tidlegare turnar frå Onești som representerte Romania. Ho vann mangekampen under Sommar-OL 1976 og i europameisterskapen 1975, 1977 og 1979.

Kariere
-------

Comăneci var ein enorm sensasjon då ho i 1975 i Skien, 13 år og 5 månader gammal, vart eurpameister i mangekamp og sikra seg tre av dei fire gullmedaljane i appratøvingane: bom, hopp og skranke. Under sommarleikane 1976 i Montreal vann ho både mangekampen, i tillegg til bom- og skranke-øvingane. Her vart ho den fyrste turnaren som vart tildelt toppkarakteren 10 i olympiske leikar.

Comăneci forsvarte EM-tittelen i mangekamp i 1977 og 1979. I EM 1977 fekk ho også gullmedalje i skranke, medan ho i EM 1979 tok gull i frittståande og hopp. Ved Turn-VM 1978 vann ho gullmedaljar i bom og med det rumenske mannskapet i lagtevlinga. Under Sommar-OL 1980 i Moskva kom ho på andreplass i mangekampen, før ho så gjekk til topps i bom og frittståande. 

I alt sanka Comăneci 9 OL-medaljar, 16 VM og EM-medaljar i tida frå 1975 til 1981.

Under uroa i Romania hausten 1989 rømde ho utanlands. Ho reiste til USA og er sidan 2001 USA-amerikansk statsborgar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nadia Comăneci» frå Wikipedia på engelsk, den 6. desember 2022.*

* «Nadia Comăneci» (på engelsk). Olympedia. Henta 8. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
| **Silvaplana** |
| --- |
| Horisonten til SilvaplanaHorisonten til Silvaplana |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Silvaplana |
| **Kommunevåpenet til Silvaplana** |

 |
| Plassering |
| 

Silvaplana is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Graubünden |
| Distrikt | Maloja |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  44,71 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 978   21,9 /km² |
| Koordinatar | 46°28′0″N 9°48′0″E﻿ / ﻿46.46667°N 9.80000°E﻿ / 46.46667; 9.80000 |
| Høgd over havet | 1815 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 7513 |
| **Nettstad:** www.gemeinde-silvaplana.ch |

**Silvaplana** (retoromansk *Silvaplauna*) er ein kommune i distriktet Maloja i den sveitsiske kantonen Graubünden og namnet på ein innsjø i kommunen. Kommunen har 978 innbyggjarar (2010) og eit areal på 45 km². Kommunesenteret ligg 1815 meter over havet. 

Silvaplana og Silvaplanasjøen
Silvaplana ligg ved Silvaplanasjøen i øvre Engadinedalen. Han ligg i Oberengadin kreis. Ovanom landsbyen på 2284 moh går Julierpasset frå Engadinedalen til resten av Graubünden og Rhinenvassdraget. Elva Ova dal Vallun går frå Silvaplanasjøen og Champfèrsjøen gjennom landsbyem. Kommunen består av landsbyen Silvaplana og grendene Surlej og Albana samt delar av landsbyen Champfèr.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silvaplana» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* NKC
* GeoNames

 |
Plasseringa til Samar (blodraud) i øyriket Filippinane
**Samar** er den austlegaste øya i øygruppa Visayas i Filippinane.

Samar har eit flatemål på 13 080 km² og eit folketal på knapt 1,1 million. Den mest folkerike byen, Catbalogan, med i underkant av 100 000 ibuarar, ligg på vestsida av øya. Landskapet er kupert, med ein opptil 800 meter havet høg fjellrygg som går langs midten av øya i retning nord-sør. Gruvedrift etter kopar og jarnmalm er saman med fiskeri og skogbruk hovudnæringar på øya.

Sørvestdelen av øya ligg aust for øya Leyte, mellom dei to øyane går det inntil to kilometer trange San Juanico-sundet. Sambandet mellom dei to øyane går over den 2 160 meter lange San Juanico-brua. Sør for Samar breier Leytebukta seg. San Bernardino-sundet skil nordvestspissen av Samar frå Bicol-halvøya på øya Luzon. Austkysten av Samar vender mot Stillehavet.

Den spanske sjøfararen Ruy Lopez de Villalobos og mannskapet hans var dei fyrste europearane på Samar.

Dagane 7. og 8 november 2013 herja tyfonen Haiyan Samar. Særleg sørdelen vart sterkt råka.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Samar» frå Wikipedia på tysk, den 15. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Bårsetbåten** er eit myrfunn av ein båt som var gjort i 1931 på Nordkvaløya i Karlsøy kommune i Troms. Funnet er frå siste halvdel av 800 talet. Utgravning vart utført av T. Soot-Ryen i 1934.

Nokre båtdelar kunne identifiserast. Men størstedelen var så morkne at det har vore vanskeleg å rekonstruere båten Det har vore ein del usemje om korleis han såg ut. Dei nedste bordgangane er klinka saman med jarnsaum, medan dei to øvste er sydde med tæger. 
Banda er festa til huda med surringsklampar i dei fire nedste bordgangane, og med trenaglar i dei to øvste. Båten har hatt innvendig esing langs ripbordet. Båten har hatt keipar og sideror.

Analyse av trevirket syner at sannsynleg byggestad er Salten i Nordland tidleg på 700-talet.

Det har vore diskusjon om funnet var norrønt eller samisk.

I 1941 kom Gutorm Gjessing fram til at båten har hatt 8-9 rom, var 13,07 meter lang og 2,64 meter brei.
Walter Meyer Pedersen meinte i 2002 at båten hadde hatt sju rom og ei totallengde på 10,08 meter. 

I Kvalsundskipet er nedste bordgangane surra til banda og dei øvste klinka.

Fotnotar
--------

1. ↑  Jørn Olav Løset. «Skipstyper i vikingtiden». Henta 26 juni 2023.

Kjelder
-------

Thomas Lund (2018). «En analyse av båtgraver fra jernalder i Nord-Norge» (PDF). *- Masteroppgave i arkeologi* (Universitetet i Tromsø): side 21.
**Nottingham Forest Football Club** er ein engelsk fotballklubb i byen West Bridgford i Nottinghamshire i Storbritannia. Klubben har dei siste sesongane spela på nivå to i det engelske ligasystemet.

Nottingham Forest vart stifta i 1865. Klubben tok del i skipinga av det engelske fotballforbundet, *Football Alliance* i 1889, og vart med i *Football League* i 1892. Forest vann FA-cupen i 1898 og 1959, men stordomstida for klubben kom då Brian Clough trena fotballaget. Clough leia Nottingham Forest frå 1975 til 1993. I hans tid vann klubben sitt einaste ligameisterskap, 1978, og sigra i Europacupen to år på rad, 1979 og -80. Dessutan vann Forest fire ligacup-finalar i Clough-perioden; 1978, 1979, 1989 og 1990. I 1991 vart det tap 1-2 etter ekstraomgangar i FA-cupfinalen mot Tottenham Hotspur.

Nottingham Forest har sidan 1898 spela heimekampane på City Ground. Laget spelar i raude trøyer og kvite bukser.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nottingham Forest F.C.» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)

 |
**Sankt Georgs kapell** er eit ortodoks kyrkjehus i Neiden i Sør-Varanger. Kapellet ligg på Skolteplassen, ein gammal sommarbuplass til skoltesamane, nedom Skoltefossen i Neidenelva. I fylgje tradisjonen skal det vere bygd i 1565 av den russiske munken og misjonæren Trifon, og innvigd 24. juni det året. Kapellet er ein viktig heilagdom for skoltesamane, og er freda som samisk kulturminne.

Sankt Georgs kapell er det minste sakralbygget i Noreg, med innvendige mål på 3,55 gonger 3,25 meter. Ytterdøra er berre 1,19 meter høg.

Årringsdatering har vist at tømmeret i kapellet ikkje er meir enn 200 år gammalt. Det er mogleg at det noverande bygget har erstatta eit eller fleire kapell i tilnærma same stil. Det kan også vere at opplysningar om St. Georgs kapell har vorte blanda saman med dei om eit kapell som har stått på vinterbuplassen til skoltesamane i Neiden. Av det er det berre tuftene att.

Utgravinga av kyrkjegarden
--------------------------

Rundt kapellet ligg ein kyrkjegard som skal ha vore i bruk frå 1700-talet til litt ut på 1900-talet. I 1915 vart det gjort utgravingar på eldste delen av kyrkjegarden, og mange skjelett og kranium vart sende til Anatomisk institutt ved Universitetet i Oslo. Der gjekk dei inn i De Schreinerske samlinger, og dei har sidan vorte lagra der. Etter krav frå Sametinget og slektningane vedtok Medisinsk Fakultet ved Universitetet i Oslo i februar 2008 at dei skal førast attende og gravleggjast att på kyrkjegarden ved Sankt Georgs kapell. Anatomisk institutt hadde tidlegare motsett seg dette.

Referansar
----------

1. ↑  Universitetet i Tromsø: Arkitekturguide Nord-Norge og Svalbard: «St. Georgs greskortodokse kapell»
2. ↑  Sametinget: «Sametingsrådet går inn for tilbakeføring av skjelettmateriale til Neiden»[*daud lenkje*]
3. ↑  Universitas: «Får sin grav til slutt»  
Uniforum 17/1998: «Strid om samisk skjelettsamling»

Bakgrunnsstoff
--------------

* NOU 1994:21 *Bruk av land og vann i Finnmark i historisk perspektiv Bakgrunnsmateriale for Samerettsutvalget*: «Østsamene i Neiden»
* NIKU Rapport 11 - Terje Norsted: *Ikonene i St. Georgs kapell, Neiden, Sør-Varnager kommune*[*daud lenkje*]
* Arkitekturguide Nord-Norge og Svalbard: «St. Georgs greskortodokse kapell»
* 

* Sankt Georgs kapell i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Verdsmeisterskapen 1981 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla i Grenoble i Frankrike laurdag 21. og sundag 22. februar. Meisterskapen var den tolvte i sprint-firkamp. 65 utøvarar, 34 karar og 31 kvinner, deltok i meisterskapen. 

Frode Rønning frå Noreg vart verdsmeister, som den andre norske sprint-verdsmeisteren etter Per Bjørang. Rønning var bestemann på begge 500-meterane. Sovjetiske Sergej Khlebnikov sigra på den fyrste 1000-meteren, kanadiske Gaétan Boucher på den andre. Karin Enke frå Aust-Tyskland vart verdsmeister for andre gong i rad, ho vann òg den siste 1000-meteren. Sovjetiske Tatjana Tarasova vann begge løpa om laurdagen, sundagen vann landskvinna Natalja Petrusjova 500-meteren.

### Verdsmeisterskapen 1981 i skeise-sprint/Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Frode Rønning |  Noreg | 153,700 |
| Sølv | Sergej Khlebnikov |  Sovjetunionen | 154,100 |
| Bronse | Anatolij Medennikov |  Sovjetunionen | 155,195 |
| 4 | Terje Andersen |  Noreg | 155,415 |
| 5 | Vladimir Lobanov |  Sovjetunionen | 155,795 |
| 6 | Akira Kuroiwa |  Japan | 156,090 |
| 7 | Hilbert van der Duim |  Nederland | 156,410 |
| 8 | Andreas Dietel |  Aust-Tyskland | 156,835 |
| 9 | Jacques Thibault |  Canada | 157,330 |
| 10 | Johan Granath |  Sverige |  |
|  | Ivar Sletsjøe |  Noreg | 157,735 |
| 12 | Jukka Salmela |  Finland | 157,845 |
| 13 | Erik Henriksen |  USA | 157,985 |
| 14 | Jan Jozwik |  Polen | 158,020 |
| 15 | Lieuwe de Boer |  Nederland | 158,035 |

Dato: 21./22. februar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1981» frå Wikipedia på nederlandsk, den 6. februar 2024.*
Koordinatar: 71°6′46.573″N 25°49′27.203″E﻿

Skarsvåg.
**Skarsvåg** er ei bygd i Nordkapp kommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke.

Bygda ligg ved Risfjorden nordaust på Magerøya, og er rekna som det nordlegaste fiskeværet i verda. Det bur om lag 80 menneske her (2011).

I Skarsvåg er det ein fjellformasjon, Kirkeporten, som er ein førkristen samisk offerstad med utsyn mot Nordkappklippa og Nordkapphornet. Det er også eit kapell frå 1961 og campingplass i området.

Kjelder
-------

«Skarsvåg» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* Turistside på heimesidene til Nordkapp kommune Arkivert 2010-12-28 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Busetnader på 25. lengdegrad aust |
| --- |
| 25. austlege lengdegrad | **Børselv****·** Gjesvær**·** **Honningsvåg****·** **Karasjok****·** Olderfjord**·** Skarsvåg**·** Skoganvarre**·** Smørfjord |
| I nærleiken | **Lakselv****·** **Havøysund****·** Kokelv****·** Nordvågen****·** Skaidi |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Toflekka treløpar** |
| 

Toflekka treløpar  Toflekka treløpar (*Rhagium bifasciatum*) |
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | *Arthropoda* |
| **Underrekkje:** | *Hexapoda* |
| **Klasse:** | *Insecta* |
|
|
| **Orden:** | *Coleoptera* |
| **Familie:** | *Cerambycidae* |
| **Slekt:** | *Rhagium* |
|
| Vitskapleg namn |
| Rhagium bifasciatum

Fabricius, 1775 |

Toflekka treløpar er ei bille i trebukkfamilien. Arten er ganske lett å kjenna att på dei to prikkane han har på kvar dekkvengje, og lever i store delar av Europa, Kaukasus og Litle-Asia. I Noreg ser han ut til å vera knytt hovudsakleg til kystnære område på Vestlandet, sidan det er så milde vintrar og så lite varierande klima der.

Levesett
--------

Toflekka treløpar er ikkje vidare spesialisert. Ein finn han hovudsakleg i samband med bartre, men han kan òg nytta mange slags lauvtre. Larvane gneg som regel i fuktig, daud og rotnande ved i stubbar og liggande stammar, men dei finst òg stundom i ståande trevirke. Ein finn gangane deira hovudsakleg i yteveden, kor dei òg lagar puppekammeret sitt. Det er her billene vert klekt og overvintrar før dei kjem fram om våren.

Generasjonstida er to år eller meir.

Kjelder
-------

* Norges Biller
**Astrid Krag Kristensen** (fødd 17. november 1982 i Vejle) er ein dansk politikar (S). Ho var minister i den fyrste regjeringa til Mette Frederiksen frå 27. juni 2019 til 15. desember 2022, fyrst som sosial- og innanriksminister, deretter som sosial- og eldreminister.

Krag har vore vald til Folketinget frå Sjællands storkrins sidan 2007 og helseminister 2011–2014, og melde overgang frå Socialistisk Folkeparti til Socialdemokraterne ved si fråtreding som minister.

Bakgrunn
--------

Krag er dotter av ein tekstforfatter og ein gymnaslærar. Ho er gift med Andreas Seebach, kjend som rapperan AndyOp. Paret har barn saman, og er busatt på Amager. Krag har studentereksamen frå Tørring Amtsgymnasium frå 2001 og studium i statsvitskap frå Københavns Universitet. Ho har arbeidd i barnehage, skuleverket og heimepleien.

Karriere
--------

Krag var elevrådsformann på gymnaset og formann i ungomspartiet til Socialistisk Folkeparti 2005–2007. Sidan 2007 har ho vore vald til Folketinget frå Sjællands storkrins, etter å ha blitt nominert frå Roskilde krins. Krag var helseminister i den fyrste regjeringa til Helle Thorning-Schmidt 2011–2014. I 2012 var ho kandidat til formannsposten i Socialistisk Folkeparti, men tapte mot Annette Vilhelmsen i uravrøystinga. Etter at Socialistisk Folkeparti gjekk ut av regjeringa i januar 2014, melde dei avtroppande ministrane Astrid Krag og Ida Auken overgang til høvesvis Socialdemokraterne og Radikale Venstre. Same år blei Krag nominert til Folketinget for Socialdemokraterne frå Greve krins i Sjællands storkrins.

Kjelder
-------

1. ↑  «Regeringen Mette Frederiksen I» (på dansk). Statsministeriet. Henta 2. mars 2024. «Astrid Krag (S), social- og indenrigsminister (til 21.01.2021) og social- og ældreminister (fra 21.01.2021)»
2. 1 2  Ritzau (30. januar 2014). «Astrid Krag: Man føler sig aldrig færdig som minister». *Politiken* (på dansk). Henta 8. juni 2015.
3. 1 2 3  «Astrid Krag (S)» (på dansk). Folketinget. Henta 9. mars 2019.
4. ↑  Scharff, Lotte (12. november 2014). «Astrid Krag: 'Jeg har aldrig været åleslank'». *B.T.* (på dansk). Henta 8. juni 2015.
5. ↑  Blem, Hans Chr. m.fl. (13. oktober 2012). «Jordskredssejr til Vilhelmsen». *Ekstra Bladet* (på dansk). Henta 8. juni 2015.
6. ↑  Justesen, Anne og Mølgaard, Christian Juhl (31. januar 2014). «Ida Auken skifter til Radikale». altinget.dk. Henta 8. juni 2015.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
7. ↑  «Astrid Krag valgt som S-kandidat» (på dansk). altinget.dk. 24. mars 2014. Henta 8. juni 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Astrid Krag» frå Wikipedia på bokmål, den 12. mars 2024.*
|  |
| --- |
| **Saksedyr** |
| 

Forficula smyrnensis  *Forficula smyrnensis* |
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | *Arthropoda* |
| **Underrekkje:** | *Hexapoda* |
| **Klasse:** | *Insecta* |
| **Underklasse:** | *Pterogyta* |
| **Infraklasse:** | *Neoptera* |
|
|
| **Orden:** | ***Dermaptera*** |
|
|
|
| Vitskapleg namn |
| Dermaptera

De Geer, 1773 |

**Saksedyr** (*Dermaptera*) er ein orden insekt som er lette å kjenna att på dei harde saksetrådene dei har på bakkroppen. Gruppa omfattar noko over 1 200 beskrivne artar som finst i heile verda, med flest artar i tropane.

Kjenneteikn
-----------

Saksedyr er små til mellomstore insekt med *cerci* omdanna til store sklerotiserte «saksar». Desse er oftast størst hjå hannen. Dei har bitemunn og middels lange, trådforma antenner. Bakvengjene halvsirkelforma og membranøse, og vert falda saman sirleg under dei læraktige stumpane som er dei reduserte forvengjene. Somme artar er heilt vengjelause, medan andre er særs dyktige flygarar.

Ulike artar varierer i storleik. Dei minste vert ikkje stort større enn 7 millimeter, medan dei største kan bli så mykje som 5 centimeter.

Levesett
--------

Saksedyra er vanlege, men ikkje spesielt godt kjende. Dei fleste framstår som nattaktive altetarar som både et levande og daudt bytte. Halesaksa vert nytta i jakta, i tillegg til i forsvar mot predatorar, som del av paringsleiken og til å reinska kroppen for avfallsstoff.

Dei har ufullstendig forvandling og yngelpleie - hoa passar på egg og dei første nymfestadia.

Systematikk
-----------

*Forficula auricularia*
Ordenen vert delt inn i 10 familiar i tre underordenar. Grupper utan norske artar er markert med asterisk (\*):

Orden **Saksedyr** - ***Dermaptera***

* Underorden Hemimerina\*
	+ Familie Hemimeridae\*
* Underorden Arixeniina \*
	+ Familie Arixeniidae \*
* Underorden Forficulina
	+ Overfamilie Pygidicranoidea \*
		- Familie Pygidicranidae \*
		- Familie Diplatyidae \*
	+ Overfamilie Anisolabidoidea \*
		- Familie Anisolabididae \*
		- Familie Labiduridae\* (her finst det ein dansk art)
	+ Overfamilie Apachyoidea \*
		- Familie Apachyidae \*

Overfamilie Forficuloidea

* + - Familie Dvergsaksedyr *Labiidae*
		- Familie Chelisochidae \*
		- Familie Breifotsaksedyr - *Forficulidae*

Kjelder
-------

* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Associates 2002
* Norges Insekter
**Lea Wermelin** (fødd ) er ein dansk politikar og statsviter frå Socialdemokratiet. Ho var miljøminister i den fyrste regjeringa til Mette Frederiksen i tidsrommet 27. juni 2019–15. desember 2022.

Wermelin har vore vald inn til Folketinget frå Bornholms storkrins sidan 18. juni 2015.

Bakgrunn
--------

Wermelin er fødd i Rønne og vaks opp på Bornholm som dotter av folkeskulelærar Hans Wermelin og sjukepleiar Bodil Wermelin. Ho gjekk på Bornholms Gymnasium frå 2001 til 2004 og blei cand.scient.pol. frå Københavns Universitet. Wermelin har arbeidd som lærarvikar ved Søndermarksskolen på Frederiksberg frå 2004 til 2005 og som studentassisten i Utanriksministeriet frå 2008 til 2010. Ho har óg vore i praksis hos Mellemfolkeligt Samvirke i 2008 og DR i 2010. Hos Mellemfolkeligt Samvirke arbeidde ho med utvikling av lokaldemokrati i Tanzania. I DR var ho knytt til fjernsynsprogrammet *Deadline* som planleggjar. Wermelin bur i København, men etter å ha blitt kritisert under folketingsvalkampen i 2015 har ho også hus i Sandvig på Bornholm, der ho bur i helgene.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «Lea Wermelin (S)» (på dansk). Folketinget. Henta 2. mars 2024.
2. ↑  «Regeringen Mette Frederiksen I / 27. juni 2019 - 15. desember 2022» (på dansk). Statsministeriet. Henta 2. mars 2024.
3. ↑  «Lea Wermelin». Socialdemokraterne. Arkivert frå originalen 26. januar 2016. Henta 9. januar 2016.
4. ↑  Seierby, Robin (1. juni 2015). «Wermelin: Jeg har købt hus». TV2 Bornholm. Arkivert frå originalen 14. mai 2022. Henta 14. maj 2022.
5. ↑  Lønstrup, Vibe (4. oktober 2019). «Lea Wermelin: Jeg holder weekend på familiens præmisser». Kristeligt Dagblad. Arkivert frå originalen 14. maj 2022. Henta 14. mai 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Lea Wermelin» frå Wikipedia på bokmål, den 12. mars 2024.*
* *Denne artikkelen bygger på «Lea Wermelin» frå Wikipedia på dansk, den 12. mars 2024.*