recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Verdsmeisterskapen 1978 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla i Lake Placid i USA laurdag 11. og sundag 12. februar. Meisterskapen var den niande i sprint-firkamp. 57 utøvarar, 31 karar og 26 kvinner, deltok i meisterskapen.

Eric Heiden frå USA vart verdsmeister for andre året i rad, han sigra også i tre av distanseløpa. Norske Frode Rønning vann 500-meteren om sundagen og vart andremann samanlagt. I kvinneklassa vart Ljubov Sadtsjikova verdsmeister, etter å ha vunne begge løpa om sundagen. Laurdagen vann Beth Heiden og Kim Kostron, begge USA, høvesvis 500 meter og 1000 meter.

### Verdsmeisterskapen 1978 i skeise-sprint/Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Eric Heiden |  USA | 153,905 |
| Sølv | Frode Rønning |  Noreg | 156,955 |
| Bronse | Johan Granath |  Sverige | 157,670 |
| 4 | Jos Valentijn |  Nederland | 157,825 |
| 5 | Valerij Muratov |  Sovjetunionen | 157,905 |
| 6 | Terje Andersen |  Noreg | 157,995 |
| 7 | Oloph Granath |  Sverige | 158,820 |
| 8 | Jan Jozwik |  Polen | 159,900 |
| 9 | Jevgenij Kulikov |  Sovjetunionen | 159,965 |
| 10 | Peter Mueller |  USA | 160,815 |
| 11 | James Chapin |  USA | 160,835 |
| 12 | Lee Yeong-Ha |  Sør-Korea | 160,930 |
| 13 | Sies Uilkema |  Nederland | 161,045 |
| 14 | Øystein Konsmo |  Noreg | 161,525 |

Dato: 11./12. februar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1978» frå Wikipedia på nederlandsk, den 5. februar 2024.*
**Tromlingene** er ei øygruppe utanfor Tromøy knytt saman av ein tombolo. 

Tromlingene ligg i Arendal kommune i Agder, utanfor Tromøy, den største øya i fylket. Namnet kjem frå grunnordet *Þruma*. Þruma stammar kanskje av *thramer* som tyder «rand» eller «kant». 

Her beitar sauer kvar sommar og floraen består hovudsakleg av snaue grassartar og einer. Lausmassane er sand og store mengder rullestein. 

Tromlingene er ein del av Raet landskapsvernområde.
Den austlege delen av Tromlingene er fuglereservat, medan den vestlege delen er naturreservat og vernet på grunn av sine verdifulle våtmarker.

Tromlingene står nemnd i fleire eldre tekstar, og det er 29 store og små gravrøyser her.

I 1207 stod eit slag her mellom birkebeinarane og baglarane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tromlingene» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Informasjonshefte om Raet landskapsvernområde frå Fylkesmannen i Aust-Agder.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°31′26.890″N 10°41′13.776″E﻿

Fiskarheimen «Justushuset».
**Son Kystkultursenter**, som vart opna våren 1992, ligg på Glennetomta i sentrum av Son i Vestby kommune. Eit av hovudmåla for kystkultursenteret er å byggje opp ei representativ samling av søraust-norske trebåtar. Kystkultursenteret er ei avdeling under Oslofjordmuseet på Vollen i Asker, som er ei avdeling under Akershusmuseet.

På området som Kystkultursenteret i Son har til rådvelde, låg tidlegare Jac. M. Iversens båtbyggeri - Soon Baadbyggeri. Kystkultursenteret har mellom anna ein båtslipp og ei museumshamn der det ligg seglbåtar og motorbåtar frå fyrste del av 1900-talet. Til senteret høyrer òg ei restaurert smie frå det tidlegare båtbyggjeriet, der det mellom anna er utstillingslokale med skiftande utstillingar om livet og verksemda attmed Oslofjorden. Ein kopi av Soon Brandvæsens Sprøitehus, som var eit sprøytehus frå 1864, og den gamle fiskarheimen «Jostushuset» frå ikring år 1700, høyrer likeeins med til Son Kystkultursenter.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Son Kystkultursenter på Akershusmuseets internettsider
* Om Son Kystkultursenter på Vestby kommunes internettsider Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
**Süleymaniyemoskéen** (tyrkisk *Süleymaniye Camii*) er ein moské i Istanbul som blei oppført i tidsrommet 1550–1557 etter teikningar av den osmanske arkitekten Mimar Sinan på ordre frå sultan Suleiman I. Han er eit landemerke for byen og eit kjend turistmål, med utsyn over Det gylne hornet. Han var den største moskéen i Istanbul i 429 år, fram til Çamlıca-moskéen opna i 2019.

Suleiman I byrja bygginga av moskéen i 1550. Han anla ein rommeleg plass nord for det gamle seraiet, og stilte fleire gamle kyrkjer og ulike antikke materialar til disposisjon for byggherren. Føregarden var rikt utsmykka, spesielt av ein praktfull persisk portal i hovudkasen til moskéen ved den fjerde fløya hans. Ved hjørnene til føregarden stig dei fire minaretane opp. Hovudbygningen har tre skip og er krona av ein veldig kuppel halde oppe av fire kvadratiske pålar. Kuppelen er fem meter høgare enn den på Hagia Sofia.

Alle vegger og søyler inne i moskeen er dekte med spraglete marmor, og veggen med mihraben er utsmykka med persisea fajansefliser. Dei ni vindauge på denne veggen blei måla av den mest kjende glasmålaren på den tida, Serkosh Ibrahim.

Bakom qiblaveggen i moskeen ligg dei to oktagonale mausolea til Suleiman den store og kona hans Hurrem Sultan (Roxelana).

Galleri
-------

* Moskéen frå føregarden.Moskéen frå føregarden.
* Kuppelen.Kuppelen.
* Interiør mot mihrabenInteriør mot mihraben
* Mausoleet til Suleiman den storeMausoleet til Suleiman den store
* Vindauge med kalligrafiVindauge med kalligrafi
* Planskisse over moskéen frå 1912.Planskisse over moskéen frå 1912.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Süleymaniye Mosque» frå Wikipedia på engelsk, og «Süleymaniyemoskén» frå Wikipedia på svensk den 8. september 2022.*

1. 1 2 3  Hildebrand, Hans; Hjärne, Harald; Pflugk-Harttung, Julius von, «250 (Världshistoria / Orienten)», *runeberg.org* (på svensk), henta 19. august 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Suleymanie-moskéen**
10 pengő
**Pengő** var tidlegare valutaen i Ungarn og vart brukt mellom 21. januar 1927 og 31. juli 1946, då han vart erstatta av forint etter ein periode med hyperinflasjon. Ein pengő var 100 fillér.

Introduksjonen av pengően
-------------------------

Etter den fyrste verdskrigen var den austerrike-ungarske krona utsett for ein kraftig inflasjon. I Ungarn vart ein ny valuta introdusert, pengő, den 1. januar 1927. I byrjinga svara 3 800 pengő til 1 kilo gull og 1 pengő svara til 12 500 austerrikske kroner.

Slutten for pengően
-------------------

Pengően tapte verdi etter andre verdskrigen då han opplevde den høgste hyperinflasjonen som nokon sinne har hendt. Ingenting kunne stoppe hyperinflasjonen. 

Den største setelen som vart innført var ein 1021 pengő, dei vart trykt, men var aldri i bruk. Den største setelen som var i bruk var ein 1020 pengő.

Den ungarske økonomien kunne berre stabiliserast gjennom å innføre ein ny valuta. 1. august 1946 vart forinten innført til ein pris av 400 oktillionar (4·1029) pengő.

Kjelder
-------

1. ↑  www.1000ev.hu (the Law No. XXXV 1925 – definition of the pengő value and related regulations)
2. ↑  Bilete
3. ↑  Bilete
4. ↑  Linzmayer, Owen, red. (1 July 2019). «Hungary». *The Banknote Book* (7/. utg.). Owen W. Linzmayer. s. 21–22.
**Thorolf Beyer Mowinckel** (27. august 1884–8. april 1963) var ein norsk kjøpmann og politikar frå Bergen. Han representerte Bergen og partiet Høgre på Stortinget 1934-36.

Han var son til kjøpmann Johan E. Mowinckel og fekk opplæring til forretningslivet gjennom pensjonsskule i London, handelsskule i Leipzig og handelslære i Hamburg. Frå 1905 arbeidde han i faren sitt firma, i lang tid som medeigar. I 1936 tok han over jobben som administrerande direktør i AS Schee, Aas & Mowinckel-Samas i Oslo. Etter 1952 var han tilsett i næringsmiddelfabrikken Joh. Lærum & Co. 

Mowinckel var medlem av Bergen bystyre 1917–1922 og stortingsrepresentant frå Bergen 1934–1936. På Tinget var han medlem i Justiskomitéen. Perioden 1932-42 var han formann i Norges Colonialgrossisters Forbund.

Kjelder
-------


* *Stortinget : 1934-36*
* *Hvem er hvem*. 1948

Bakgrunnsstoff
--------------

* A/S J.E. Mowinckel : tre generasjoner - tre epoker. 2000.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Verdsmeisterskapen i handball 1997 for menn** vart avvikla dagane frå 17. mai til 1. juni i Japan. Til saman 24 land deltok i turneringa. Etter gruppespel fylgde utslagsspel med åttedels-finalar, kvartfinalar, semifinalar, finale og plasseringsspel om plassane tre til åtte. Russland vann VM-pokalen gjennom siger 23–21 over Sverige. Frankrike sikra seg bronseplassen gjennom å vinne 28–27 mot Ungarn.

### VM-finalen

Finalen i meisterskapen fann stad i Kumamoto med 11 100 tilskodarar. Russland leia 11 – 10 ved pause. Sigra til sist med siffera 23–21.

**Russlands** mål kom frå Valerij Gopin (5), Vasilij Kudinov, Oleg Kuletsjov, Lev Voronin, Sergej Pogorelov (4, alle), Igor Lavrov, Dmitrij Torgovanov (1, begge). Andrej Lavrov var målvakt.

**Sveriges** Magnus Wislander vart kampens toppskårar med sine 6 nettkjenningar. Elles skåra Stefan Lövgren 5, Staffan Olsson 3, Magnus Andersson, Pierre Thorsson, Thomas Sivertsson, Martin Frändesjö (1). Målvakta Mats Olsson var kåra til meisterskapens beste burvaktar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Championnat du monde masculin de handball 1997» frå Wikipedia på fransk, den 21. januar 2024.*
**Samuel Petrus Kleinschmidt** (27. februar 1814–8. februar 1886) var ein tysk herrnhutermisjonær og språkforskar på Grønland.

Liv og virke
------------

Kleinschmidt var fødd i Alluitsoq på Grønland. Han var son av den tyske misjonæren Konrad Kleinschmidt og den danske kona hans, Christina Petersen. I og med at han var fødd på Grønland med tysk far og dansk mor vart Kleinschmidt trespråkleg.

Samuel Kleinschmidt spelte ei avgjerande rolle for utviklinga av grønlandsk då han publiserte ei grønlandsk–tysk ordbok og ein grammatikk (i 1851) og samtidig utarbeidde ei grønlandsk rettskriving, som vart ståande til 1973. Kleinschmidt sin grammatikk er framleis ei sentral kjelde for arbeidet med grønlandsk grammatikk.

Han laga også den første omsetjinga av Bibelen til grønlandsk. Han vart lærar på seminariet i Nuuk i 1859 etter at fleire konfliktar med kyrkjelyden hans førte til at han fekk avskjed derifrå. Etter at han vart sagt opp, arbeidde Kleinschmidt på Seminariet i Nuuk. 

Arbeidet hans var prega av vitskapleg grundigheit og ei open interesse for det grønlandske. Han sa: «Af tilbøjelighed er jeg grønlandsk». Han døydde i Noorliit (*Ny Herrnhut*) på Grønland i 1886.

I Nuuk er ein skole kalla opp etter han.

Bibliografi
-----------

* 1968 (1851): *Grammatik der grønlændischen Sprache : mit teilweisem Einschluss des Labradordialekts*. Hildesheim : Olms, 1968.
* 1858: *Nunalerutit, imáipoĸ: silap píssusianik inuinigdlo ilíkarsautínguit* (Geografi, det er: Ei lita bok om verda og menneska). nûngme (Godthåb/Nuuk) 1858. 28,-50 8º
* 1871: *Den grønlandske ordbog* / omarbeidet af Sam. Kleinschmidt ; udgiven paa foranstaltning af Ministeriet for Kirke- og Underviisningsvæsenet og meddet kongelige danske Videnskabernes Selskabs understøttelse ved H.F. Jørgensen.

Kjelder
-------

  

* *Denne artikkelen bygger på «Samuel Kleinschmidt» frå Wikipedia på dansk, den 29. desember 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi i *Dansk biografisk leksikon* 1. udgave

Litteratur
* Wilhjelm, Henrik 2001: *"Af tilbøielighed er jeg grønlandsk" : om Samuel Kleinschmidts liv og værk*. Det grønlandske selskabs skrifter ; 34. København : Det Grønlandske Selskab, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Logoen til Nansenskolen
**Nansenskolen** (eller **Norsk humanistisk akademi**) er eit frittståande akademi og ein folkehøgskule på Lillehammer i Noreg. Skulen er ei sjølveigande stifting.

Nansenskolen, som er av dei frilynte folkehøgskulane, det vil seia at kristen religion ikkje dannar basis for undervisninga, er studiestad for vaksne med ulik politisk, religiøs og kulturell bakgrunn. Verksemda byggjer på dei humanistiske tradisjonane, og målet er å spreie kunnskapen om dei. Skulen har vore ein pioner i arbeidet med å få i gang religionsdialog i det moderne, fleirkulturelle Noreg.

Skulen vart skipa i 1938 av Kristian Schjelderup, Anders Platou Wyller og Henriette Bie Lorentzen med det føremålet å få fram ei verd der konfliktar vert løyste ved dialog, ikkje vald. Både Schjelderup og Wyller var kristne humanister, men la vekt på at humanismen er samlande på tvers av religiøse skilje. Namnet på skulen skal minne om den humanitære handlekrafta som Fridtjof Nansen stod for.

Skulen har sett i gang prosjektet Nansen Dialog, som driv 11 dialogsenter med til saman 60 tilsette i det tidlegare Jugoslavia for at etniske grupper som har vore i væpna konflikt kan møtast for samtaler og samarbeid. Mange av desse dialogane går òg føre seg på skulen i Lillehammer, og dessutan har dialogarbeidet spreidd seg til fleire område i verda råka av krig og konflikt.

Skulen har tre studieretningar: *Idé, kultur og samfunn*, *skrivekunst* og *biletkunst*. Til årskurset vert det årleg teke opp 70 elevar. I tillegg vert det kvart år arrangert ei rad stutte kurs og prosjekt.

Nansenskolen tok initiativ til Sigrid Undset-dagane, som med tida vart til Norsk Litteraturfestival, den største litteraturfestivalen i Norden.

Nansenskolen fekk i 1987 Institusjonen Fritt Ords Ærespris for mangeårig arbeid for humanisme, toleranse og det frie ordet. I 1988 fekk skulen diplom med ærefull omtale frå UNESCO for «*outstanding contribution to the promotion of peace and tolerance*».

360-graders panoramabilete som viser allé, internat, hovudbygning fra 1918 (opphavleg brukt som privat villa) og eit tilbygg som vart oppført på 1970-talet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Steven Blake Crowder** (fødd 7. juli 1987) er ein amerikansk-kanadisk konservativ politisk kommentator, skodespelar og komikar. Han er vert for podkasten *Louder with Crowder*, som dekker nyhende, populærkultur og politikk, og som blir strøymt på tenester som YouTube og BitChute og på nettsida LouderWithCrowder.com. Han var som barn stemmeskodespelar i TV-serien Artur, der han gav røyst til karakteren Alan under sesong 5–6. Han er også ein tidlegare bidragsytar ved Fox News, og ein fast gjest på det konservative nyhende- og underhaldningsnettverket TheBlaze.

Faren til Crowder er USA-amerikansk og mora er fransk-kanadisk. Steven har dobbelt statsborgarskap og talar både fransk og engelsk. Han gifte seg med hustrua Hilary Crowder i august 2012 og skreiv om føremonane med seksuelt fråhald før ekteskapet. Crowder er ein tilhengjar av mixed martial arts (MMA) og deltek i kampsportstevlingar. Han var ein føregangsmann for legalisering av MMA i New York.

Referansar
----------

1. ↑  «Waiting till the wedding night – getting married the right way». *Fox News*. 14. september 2012.
2. ↑  Crowder, Steven (19. mars 2012). «LEGALIZE MMA IN NY!!» (via YouTube).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden *Louder with Crowder*
* YouTube-kanalen til Steven Crowder
* BitChute-kanalen til Steven Crowder
* Steven Crowder ved The Internet Movie Database (IMDb)

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Steven Crowder**
**Rettskrivinga av 1907** var ei reform av norsk skriftspråk som omfatta riksmål. I samsvar med Knud Knudsen sine tankar vart skriftspråket normert etter danna daglegtale, og skriftspråket gjekk frå å vera tilsvarande dansk språk til å ta inn nokre særnorske stavemåtar. Dei viktigaste endringane var at dei harde («hårde») konsonantane *p*, *t* og *k* vart innført til erstatning for dei blaute («bløte») *b*, *d* og *g* i ei rad ord. «Løb ud paa gaden efter en kage» vart slik til «løp ut paa gaten efter en kake». Det vart òg innført dobbelkonsonantar i fleire ord og gjennomført endringar i grammatikken. *Hest* i fleirtal vart til *hester* i staden for *heste* og *hus* til *hus* i staden for *huse*. Preteritumsforma *-et* vart òg innført i staden for *-ede*, slik at *kastede* vart til *kastet*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Da dansk og riksmål skilte lag på

| * v
* d
* e
Norske rettskrivingsreformer |
| --- |
| 19011**·** 19072**·** 19101**·** 1917**·** 1938**·** 1941**·** 1959 (Læreboknormalen)**·** 19812**·** 1986**·** 20052**·** 20121 |
| 1 Landsmål/nynorsk  2 Riksmål/bokmål. |
**Giskeætta** var ei norsk stormannsætt i mellomalderen. Den har namn etter garden og øya Giske på Sunnmøre. Giske kyrkje vart truleg reist som familiekapell.

Stamfar til ætta var Torberg Arneson av ætta arnmødlingane, son av Arne Arnmodsson og bror til Arne, Finn og Kalv Arneson. Han var gift med dotter til Olav den heilage sin fiende Erling Skjalgsson på Sole, men var likevel lojal mot kongen og følgde han i utlegd. Dotter til Torberg, Tora, vart i 1047 gift med Harald Hardråde og dermed stammor til den komande kongeslekta.

Av Torberg sine søner fall Øystein Orre i 1066 i slaget ved Stamford Bridge, medan den andre sonen, Ogmund, vart far til den første norske krossfararen Skofte Ogmundsson som døydde på krossferd i 1103. Sonen Pål Skofteson spelte inga framtredande rolle, men son hans att, Nikolas Kuvung (død 1213 og mogleg byggherre til Giske kyrkje), var særs viktig under borgarkrigane. Han utmerkte seg gjennom lojalitet til Magnus Erlingsson, men etter at Erlingsson døydde i 1184 trekte Kuvung seg tilbake frå det politiske liv. I hans stad trod sonen Pål Flida fram, tilhengjar av Skule jarl. Pål sin son Peter, stod på Håkon Håkonsson si side, sjølv om han vart mistenkt for å sympatisere med hertug Skule.

Giskeætta døydde ut 1265 med Peter sin son Nikolas Petersson. Gjennom dotter Margareta, som var gift med Bjarne Erlingsson, gjekk Giskegarden (som mellom anna bestod av heile øya Giske på den tida) over til Bjarkøyætta.

Giskegodset
-----------

Gjennom kjøp og ekteskap vart Giskeætta opphav til ei samling eigedommar kalla Giskegodset. Siste eigar av ætta var Gørvel Fadersdotter (død i 1605), dotterdotter til Knut Alvsson. Ho gav godset til den danske krona ved Fredrik 2. Då omfatta det 192 gardar, 122 på Sunnmøre, 57 i Romsdal og 13 i Nordland. Godset vart styrt av ulike personar som fekk det i len av kongen. I 1648 vart godset seld til Hannibal Sehested, men i 1651 inndrog kongen det att då Sehested fall i unåde. I løpet av det neste hundreåret vart godset delt og seld i mindre delar.

Kjelder
-------

* *Nordisk familjebok. Uggleupplagan*

1. ↑  Giske Kyrkjelege Fellesråd: Giske kyrkje lese på nett 2.mars 2013.
2. ↑  Norsk Haandlexikon på Runeberg lese 2. mars 2013.
Diser måla av Emil Doepler, ca. 1905.
**Diser** (norrønt *dís*, fleirtal *dísir*) er ei nemning brukt om ulike gudinner i norrøn mytologi. Disene opptrer gjerne i fleirtal, og er ofte knytte til skjebne og vern. Gruppa omfattar mange lågare guddommar, som norner og valkyrjer, men «dis» kan også brukast om mektigare skikkelsar som gudinna Frøya. 

*Disarblot* av August Malmström.

Namn
----

«Diser» kan ofte vera valkyrjer, men omgrepet er også brukt om fylgjer og norner i norrøne tekstar. Ordet *dis* er i slekt med fleire germanske ord som tyder '[høgtståande] kvinne', som gammalhøgtysk *itis*, gammalsaksisk *idis* og angelsaksisk *ides*. Det er gjort fleire framlegg om at det var den opphavlege nemninga for valkyrjer, eit ord som eigentleg er ein kenning (med tydinga 'veljarar av drepne').

Nemninga «dis» er også brukt om einskildsvesen, som Frøya, som blei kalla «Vanadis» ('vaneherskarinna').
Ein finn att endinga *-dis* i mange nordiske kvinnenamn, som Frøydis, Tordis og Vigdis. Disene har også sett spor etter seg i stadnamn, som Disen, fleire stader i Noreg, og svenske gardar som Disarås i Vara kommun i Västergötland, Disevid i Ödeshögs kommun Östergötland, den heilage Disakällan og ganggrava Disarör i Falköping i Västergötland.

Dyrking
-------

Disting blir stadig haldne ved Uppsala, i dag som ein marknad. 
Disene kunne vera både venlege og fiendtlege mot menneskja. Dei vart dyrka ved *dísablót*, som er skildra i fleire sagaer. Den best kjende dyrkinga var *distinget* i Uppsala, som blei halde i byrjinga av februar, ein tradisjon ein har vidareført til vår tid som ein distingsmarknad. I Noreg og på Island verka dei oftare som vernevesen for æsene, men kunne også opptre ved fødslar og i strid.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Diser» frå Wikipedia på bokmål, og «Diser» frå Wikipedia på svensk den 9. november 2008.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Dís» frå Wikipedia på engelsk, den 9. november 2008.*

* Dis i Nordisk Familjebok

### Noter

1. ↑  Engelsk Wikipedia oppgjev Ström, Folke (1954) Diser, nornor, valkyrjor: Fruktberhetskult och sakralt kungadöme i Norden; Näsström, Britt-Mari (1995) Freyja: The Great Goddess of the North; and Hall, Alaric (2004) The Meanings of Elf, and Elves, in Medieval England. og Calvin, Thomas. 'An Anthology of German Literature', D. C. Heath & co. ASIN: B0008BTK3E,B00089RS3K. P5.
**Noregsmeisterskapen i handball 1990** for menn vart vunne av Sandefjord Turn- & Idrettsforening gjennom finalesiger 24 – 18 over byrivalen IL Runar.

### Semifinalane

* Tindlund – IL Runar 21 – 30
* Sandefjord TIF – Stavanger IF 21 – 19

### Finalen

Finalen vart avvikla i Drammenshallen sundag 4. desember 1990 framfor 4 500 tilskodarar. I den fyrste omgangen gjekk Sandefjord i leiinga 5-2 før Runar reduserte til 7-8. Deretter skåra Sandefjord fem mål utan Runar makta kvittere. Frå 13-8 auka Sandefjord til 16-10 ved pause. I byrjinga av den andre omgangen la Sandefjord på til 21-12, for så å kontrollere kampen inn til ein seksmålssiger.

Gunnar Fosseng var målvakt for vinnarlaget. Flest **Sandefjord**-mål skåra Sergej Demidov med 9, vidare stod Ole Gustav Gjekstad for 6 mål og Morten Schønfeldt 5, medan Karl Erik Bøhn og Oddvar Jakobsen begge noterte seg for 2 mål.

**Runar** sine mål kom frå Pål Myrdam (8), Ketil Aase (5), Bjørn Vidar Eriksen (3), Bård Tonning (1) og Pål Vidar Lundquist (1). 

Dommarane Yngve Walstad og Per Erik Sjong straffa Sandefjord med to 2-minuttsutvisingar og Runar med ei.

Kjelder
-------

* Tønsbergs Blad 5. desember 1990
**Julija Anatoljevna Tsjepalova** (fødd 23. desember 1976) er ein russisk tidlegare langrennsløpar frå Komsomolsk-na-Amure. Ho vart olympisk meister på 30 km i 1998 og vann verdscupen i langrenn i 2001, same året tok ho VM-gull i 4×5 km stafett. I 2002 vann ho OL-gull i sprintøvinga, fire år seinare fekk ho sitt tredje OL-gull då Russland vann kvinnestafetten. Året i førevegen tok ho sin andre VM-tittel, då vann ho 15 km jaktstart.

Aktiv
-----

Tsjepalova fekk sitt definitive gjennombrot då ho vann 30 km under vinter-OL 1998 i Nagano, og 21 år gammal vart den yngste kvinnelege olympismeister i langrenn. Ho vann verdscupen i 2001-sesongen, i ein sesong der ho vart bronsemedaljevinnar i sprint og gullmedaljevinnar i stafett under verdsmeisterskapen i Lahti.

Under vinter-OL i Salt Lake City i 2002 tok ho tre medaljar, ein i kvar valør. Gullmedaljen kom i sprintøvinga, på 10 kilometer klassisk stil vart det sølv og i 30 kilometer fristil fekk ho bronse.

I ski-VM 2005 i Oberstdorf vann Tsjepalova heile fire medaljar. Ho starta med å ta sølvmedaljen på 10 kilometer fristil, 1,2 sekundar bakk vinnaren Kateřina Neumannová frå Tsjekkia. To dagar seinare vann ho gullmedaljen på 15 kilometer jaktstart, framom norske Marit Bjørgen og Kristin Steira. På 4x5 km stafett måtte ho som ankerkvinne gjekk tapt for Marit Bjørgen og hamna dermed på sølvplass, medan ho på lagsprinten fekk bronse i spann med Alena Sidko.

Tsjepalova tok sine to siste medaljar under vinterleikane i Torino i 2006. Her var ho med på Russland sitt gullag på 4x5 km stafett, medan ho på 30 km fellesstart fekk ein sølv. Ho vart slått i spurten av Kateřina Neumannová, men klarte å vise polske Justyna Kowalczyk til bronseplass. 

### Doping

I august 2009 vart gjort kjent at Tsjepalova hadde avgitt ein positiv dopingprøve den 3. januar i Val di Fiemme. Ho vart utestengd frå idrett av FIS i to år, og ho la deretter opp.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Юлия Анатольевна Чепалова

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Yuliya Chepalova». olympedia.org. Henta 23. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
*For distriktet Primorskje, sjå Primorskij kraj*

**Primorsk** (russisk Приморск, finsk *Koivisto*, svensk *Björkö*) er ein by i Leningrad oblast i Russland og den største russiske hamna ved Austersjøen. Han har om lag 5000 innbyggjarar. og ligg på Det karelske neset, 137 km vest for Sankt Petersburg, på nordkysten av Finskebukta.

Historikk
---------

Den nye oljehamna i Primorsk
Busetnaden vart først nemnd i russiske kjelder som Berjozovskoje («Bjørkelandsby») i 1268, då dei tyske handelsmennene frå Gotland bad republikken Novgorod om å sikre passasjen deira til elva Neva. Svenskane annekterte regionen under det tredje svenske krosstoget. Russarane tok tilbake byen og øyane utanfor ved slutten av den store nordiske krigen i 1721. Så delte byen skjebne med resten av Det karelske neset, det vil sei at han etter krigen 1808-1809 vart innlemma i Storfyrstedømet Finland.

Primorsk utvikla seg på 1900-talet som ei uthamn for byen Viborg og var i første halvdelen av 1900-åra ein av dei mest framståande sjøfartsbyane i Finland, men ved Moskvafreden i 1940 måtte Finland avstå byen til Sovjetunionen. Under framhaldskrigen flytta mange finnar attende til byen, men etter våpenstillstanden i 1944 vart området overdrege til Sovjetunonen att.

Oljeterminal
------------

Primorsk er heimstad for den største oljeterminalen i Austersjøen, som vart utvikla av Putin-administrasjonen som endestasjon for røyrleidningssystemet, til ein pris på 2 000 000 000 USD. Terminalen starta drifta i desember 2001 og hadde utmanøvrert Ventspils og andre utanlandske rivalar i løpet av eitt år.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Primorsk» frå Wikipedia på bokmål, den 1. februar 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Björkö-namn.
2. ↑  *«Baltic lessons for EU in dealing with a resurgent Russland», Jan Cienski, ft.com, 24. nov. 2006*, arkivert frå originalen 13. mai 2007, henta 19. august 2008

| * v
* d
* e
Byar i Leningrad oblast |
| --- |
| Administrativt senter: St. Petersburg (administrativt fråskild) |
| Våpenskjoldet til Leningrad oblast | Boksitogorsk · Gattsjina · Ivangorod · Kamennogorsk · Kingisepp · Kirisji · Kirovsk · Kommunar · Ljuban · Lodejnoje Pole · Luga · Nikolskoje · Novaja Ladoga · Otradnoje · Pikaljovo · Podporozje · Primorsk · Priozersk · Sertolovo · Siasstroj · Sjlisselburg · Slantsy · Sosnovyj Bor · Svetogorsk · Tikhvin · Tosno · Volosovo · Volkhov · Vsevolozjsk · Vyborg · Vysotsk | Flagget til Leningrad oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* GeoNames

 |
**Oslo tinghus** er ein bygning ved C.J. Hambros plass 4 i sentrum av Oslo. Bygget vart oppført av Statsbygg i åra 1992–1994 for å hyse Oslo tingrett, Oslo byfutembete (som vart samanslege med Oslo tingrett 26. april 2021) og Borgarting lagmannsrett (som flytta ut i 2005). 

Bygningen er i postmodernistisk stil i ti høgder, dei to øvste delvis dregne attende, og med ein monumentalt utforma fasade mot C.J. Hambros plass, der hovudinngangen er. Arkitekt har vore Østgaard Arkitekter A/S, og for interiøret, interiørarkitekt Beate Ellingsen. Bygningen var for liten allereie då han var ny. Ved ei ombygging i 2007 kom det til mellom anna ti nye rettssalar, og tryggleiken vart betra ved installasjon av meir effektive tryggingsslusar. I høve straffesaka mot den høgreorienterte terroristen Anders Behring Breivik i 2012 vart det innreia ein rettssal i andre høgda med plass til 204 tilhøyrarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Oslo tinghus**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Johannes Pedersen Aga** (8. desember 1767–24. desember 1838) var ein framståande tidleg stortingsmann, forutan gardbrukar, lensmann og forlikskommisær frå Aga i Ullensvang. Aga har namnet sitt frå ein gamal gard i Ullensvang herad i Hordaland som har vore busett sidan steinalderen. Det gamle klyngetunet på Aga har vorte teke vare på, og er i dag eit friluftsmuseum som vert kalla Agatunet.

Aga vart vald til Stortinget i 1818 og 1824, og var med i deputasjonen til kroninga av kong Karl Johan i Stockholm. I 1822 fekk han medaljen for borgardåd. Han var kjend for den vide krinsen han hadde av kjenningar og for eit sterkt, men sindig engasjement. Aga var svært respektert både i politiske kretsar og lokalt. Spesielle hjartesaker var folkeopplysing og betring av landbruksteknikkar.

I 1792 planta Johannes Aga de to fyrste gravensteinsaplane i Hardanger, som seinare vart opphav til fleire tusen nye tre. Trea vart handla inn frå Hamburg og kjøpmann Bøschen i Bergen. Aga si satsing på eple vert rekna som starten på moderne fruktdyrking i området. Aga fekk òg tak i artar heilt frå Frankrike.

*"Den sidste af de 2 Gravenstensapler, som far i 1792 plantede inde i Nyegaren, blæste ned i en Storm i November, efter at den også i Høst havde baaret Frugt. Disse 2 Gravenstensapler var de første som kom til Norge, ialfald til Bergens Stift, og blev av Far gjennom en Kjøbmand Bøschen i Bergen anskaffede fra Hamburg. Disse Trær og deres mange tusinde Afkom haver skaffet Bygderne vakre Indtægter."*
Son til Aga, Johannes Johannesson Aga i 1890.

Aga var far til Johannes Johannesen Aga og Lars Johannesen Aga.

Kjelder
-------

1. ↑  Lindstøl, Tallak (1914). «Johannes Johannesen Aga, Johannes Pedersen Aga og Lars Johannesen Aga». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Biografier A-K. Kristiania: Steen'ske bogtrykkeri. s. 22.

* Opplysninga om Frankrike og sitatet er henta frå ein informasjonsplakat på Tingstova på Utne.
* Artikkelen byggjer på «no:Johannes\_Pedersen\_Aga» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2009.
* Artikkel om Aga i Salmonsens Konversationsleksikon
* Artikkel om bondeætta Aga i Store Norske Leksikon
* Biografisk informasjon om Johannes Pedersen Aga NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF

 |
**Salmonsens konversationsleksikon** er eit dansk leksikon. Den første utgåva vart utgjeve av Isac Salmonsen som *Salmonsens Store Illustrerede Konversationsleksikon* i 19 band 1893–1911, på Brødrene Salmonsens forlag, som i 1911 vart teke over av J. H. Schultz Forlag. Tittelen *Salmonsens konversationsleksikon* vart teke i bruk på andre utgåve i 26 band 1915–1930, som er Danmarks største leksikon nokosinne. Den tredje utgåva hadde tittelen *Den lille Salmonsen* og vart utgjeve i 12 band 1937–1940. Ei fjerde og siste utgåve i eitt band, *Den nye Salmonsen* kom i 1949. I mellomtida hadde ein i 1941 byrja å gje ut *Salmonsens Leksikon-Tidsskrift* (SLT) med eit hefte kvar månad, som kom i 15 årgangar fram til 1955.

Etter første verdskrigen endra landegrensene seg så dramatisk at då Salmonsen i 1918 gav ut det bandet som inneheldt artikkelen «Europa», var det berre sett av plass til eit kart som kjøparane sidan kunne lime inn sjølve, når det var vedteke kvar dei nye grensene kom til å ligge.

Verkets første utgåve inneheld etter måten mykje stoff om Noreg og norske tilhøve. Verket kom ut på eit tidspunkt då den norske bokmarknaden framleis vart rekna som heimemarknad for danske forlag, og danske forlag framleis var føretrekt av mange norske forfattarar. Av di det dertil mangla eit norskprodusert leksikon, valde forlagets redaksjon å utvikle leksikonet slik at det òg vart eit naturleg leksikon for norske kundar.

Sjå òg
------

* Nordisk familjebok

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Salmonsens konversationsleksikon» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2009.*

.

Fotnotar
--------

1. ↑  Henning Poulsen: *Hitlers krig* (s. 11), Gyldendal, 1990, ISBN 87-00-32462-0.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Prosjekt Runebergs digitale utgåve
**Epigon**, frå **epigonane** gresk *epigonoi* d.e. 'etterkommarar' av *epi*,
'etter', og *gonos*, 'fødsel') er i greske segner sønene av dei sju hovdingane som under leiing av Adratos og Polyneikes fall i striden mot Tebai. Ti år etter nederlaget gjorde desse sønene eit nytt felttog, og øydela byen. Desse epigonane var 

* Alkmaion og Amphilochos, søner av Amphiaraos
* Aigialeus, son av Adrastos
* Diomedes, son av Tydeus
* Promachos, son av Parthenopaios
* Sthenelos, son av Kaponeus
* Thersandros, son av Polyneikes
* Euryalos, son av Mekisteus.

Dette felttoget inspirerte tidleg grekarane til episk dikting, og epigonane vart avbilda på støtter i tempelet i Delphi. 

Sidan vart nemninga epigonane nytta om kongane som etterfølgde Alexander den store.

Moderne tyding
--------------

Innan vitskap, kunst og litteratur vert ordet epigon nytta om ein personar som etterliknar store førebilete utan sjølv å greie å skape noko nytt. Omgrepet «drive epigoneri» er òg nytta meir avgrensande om personar som dreg nytte av det som er skapt av personar i tidlegare slektsledd.

Kjelder
-------

* *Nordisk familjebok* (1881)
* Kristen Weierholt i *Norsk Allkunnebok*
* «Epigoner» i Kunnskapsforlaget *Store norske leksikon*
* «epigoneri» i Nynorskordboka.
El Golfet sett frå Cap Gros på Cap de Creus
**Cap de Creus** ('Krossneset' på katalansk) ligg heilt nordaust i Catalonia i Spania, om lag 25 km sør for grensa til Frankrike. Den næraste byen er Figueres, hovudstaden i Alt Empordà og fødestaden til Salvador Dalí. Ho er ei halvøy som dekkjer 190 km² med eit merkverdig landskap. Området er tørt og steinete, nesten utan tre. Fjella er dei austlegaste områda av Pyrenane, som dannar den naturlege grensa mellom Spania og Frankrike. Området vert ofte utsett for nordavinden «tramontana» (bortanfor fjella) som fleire gonger har ført til forlis i havområdet utanfor. Cadaqués er den mest kjende landsbyen her, heimstad for kunstnarar og forfattarar, nær Port Lligat der Dalí bygde heimstaden sin. El Port de la Selva, med ei lita fiskehamn er ein annan landsby. Sant Pere de Rodes står 500 meter opp med flott utsyn over halvøya og Pyreneane. Her står eit kloster frå 1000-talet.

**Cap de Creus** er det austlegaste punktet på fastlandet av Catalonia. Ei segn fortel at neset vart skapt av Herkules.

Sjå òg
------

* Geografiske ytterpunkt i Spania

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cap de Creus» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cap de Creus Arkivert 2006-02-09 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 42°19′09″N 3°19′19″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Kokelv** (nordsamisk *Goavkejohka* eller *Jàhkovuona*) er ei bygd og eit kyrkjesokn i Kvalsund-området i Hammerfest kommune, nordvest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. 

Bygda ligg inst i fjorden Revsbotn. I Kokelv ligg Kokelv sjøsamiske museum, Kokelv kyrkje, reiselivsverksemda Kokelv Sjøhus og barne- og ungdomsskulen Kokelv skole. Bygda har òg eit grendehus og eit bu- og servicessenter.

Kokelv kyrkjesokn
-----------------

Kokelv er eit kyrkjesokn i Hammerfest prosti i Den norske kyrkja. Soknet femner den nordre delen av Kvalsund kommune, medan Kvalsund sokn femner den sørlege delen. 

Soknet har ei kyrkje, Kokelv kyrkje frå 1960. Kyrkja blei bygd av tyske fredsvener (Aksjons soningstegn) etter andre verdskrigen. Ho blei innvigd første søndag i advent 1960, då to av dei tyske byggjarane også blei vigde der.

Geografi
--------

Bygda ligg på 70. breiddegrad nord og 24. lengdegrad aust.

Referansar
----------

1. ↑  «Om Kokelv sokn på nettstaden til Den norske kyrkja».  Vitja 29. juni 2009
2. ↑  Kokelv kirke Arkivert 2007-10-23 ved Wayback Machine. www.hammerfest-turist.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen

| * v
* d
* e
Busetnader på 24. lengdegrad aust |
| --- |
| 24. austlege lengdegrad | Akkarfjord**·** **Havøysund****·** Ingøya**·** Kokelv**·** **Lakselv****·** Måsøya**·** Rolvsøya**·** Skaidi |
| I nærleiken | **Alta****·** **Amtmannsnes****·** **Forsøl****·** **Hammerfest****·** **Honningsvåg****·** **Karasjok****·** **Kautokeino****·** **Kvalsund****·** **Rafsbotn** **·** **Rypefjord****·** **Tverrelvdalen** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hønefoss stasjon** er ein jernbanestasjon på Bergensbanen og Randsfjordbanen gjennom Hønefoss i Ringerike kommune og vart opna då Randsfjordbanen stod ferdig i 1868. Stasjonen ligg 96,8 meter over havet attmed Ådalselva, tett ved Hønefossen og om lag ein halv kilometer frå sentrumsområdet i byen.

Hønefoss stasjon i 1900.
Den stasjonsbygning som står på stasjonen no, vart teken bruk i 1909 i samband med at Bergensbanen vart opna. Bergensbanen hadde då sitt utgangspunkt på Roa stasjon i Lunner, der toga gjekk på Gjøvikbanen til og frå Oslo. Men frå slutten av 1980-åra vart det til at persontoga vart køyrd over Hokksund og Drammen, og strekninga mellom Hønefoss og Roa stasjonar har no namnet Roa-Hønefosslinja. Rekna over Roa er strekninga til Oslo Sentralstasjon på 89,57 kilometer, men rekna over Drammen på 112,8 kilometer.

Stasjonsbygningen er teikna av arkitekt Paul Armin Due, sonen til Paul Due, som var arkitekt ved NSB i åra 1891–1910 og har stått for fleire stasjonsbygningar i ulike stilartar. Ved bygginga av Bergensbanen hadde sonen teke over teikninga av stasjonsbygningar, og han har teikna ei rekkje av stasjonane på Bergensbanen. Bygningen er oppført i jugendstil i pusset teglstein, og ligg ved inngangen til perrongen, som dannar ei halvøy ut mellom det sporet som går til Roa og har namnet Roa-Hønefosslinja og det sporet som går til Drammen, altså Randfjordbanen, som persontoga på Bergensbanen no nyttar. I første høgda på stasjonsbygningen hadde den store Jernbanerestauranten tilhald fram til 1972, og i andre høgda var det husvære for stasjonsmeisteren. Jernbaneverket har folk tilsett på stasjonen, og det er framleis venterom for ferdafolket, men ikkje billettsal eller billettautomat.

Fotnotar
--------

1. ↑  Reisegg, Øyvind (2004). «Paul og Paul Armin Due. To arkitekter, ikke én». *Kunst og kultur* (4): 224-237.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hønefoss stasjon**

* Om Hønefoss stasjon på Jernbaneverkets internettsider. Arkivert 2013-03-28 ved Wayback Machine.
* Om Hønefoss stasjon på Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase.
* NSBs internettside om Hønefoss stasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Johannes Frederik Johnstrup** (fødd 12. mars 1818 i Christianshavn i Danmark, død 31. desember 1894) var ein dansk geolog. Han gjorde ei stor vitskapleg og administrativ innsats og er kjend for å ha innført istidsteorien i Danmark. Han grunnla Danmarks geologiske Undersøgelse i 1888 og Grønlands geologiske og geografiske Undersøgelse i 1876.

Johnstrup vart bachelor i 1844 og vart professor i mineralogi og naturvitskap ved Sorø Akademi i 1846. Då akademiet vart lagt ned i 1848 vart han assisterande lektor i Kolding. Tre år seinare underviste han i Sorø og i 1866 vart han professor i mineralogi og geologi ved Universitetet i København og Polyteknisk institutt. 

I 1876 leia han ein ekspedisjon til Island for å studere Askja og vulkanane ved Mývatn i lag med Þorvaldur Thoroddsen som guide.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frederik Johnstrup» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hintze, V. *Thoroddsen, Thorvaldur i C. F. Bricka (ed.):* Dansk biografisk lexikon: tillige omfattende Norge for Tidsrummet 1537–1814*; Gyldendal, København 1887–1905; vol. XVII (1903), s. 283-5.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Kongsberg** er ein by og administrasjonssenteret i Kongsberg kommune i Buskerud. Byen ligg langs Numedalslågen nedst i Numedal, og er ein gammal bergstad. Byen har 22 568 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Historie
--------

Kong Kristian IV grunnla byen Konningsberg og eit kongeleg sølvverk i 1624 etter at ein hadde funne sølv der. Det var visstnok barna Jacob Grosvold og Helga Værp som oppdaga sølvet ein sommardag dei var ute og geita eit år tidlegare. Til Kongsberg Sølvverk henta kongen tyskarar frå sølvgruvene i Sachsen og Harz. I tillegg kom det tyskarar frå andre gruver i Noreg.

Folketalet voks raskt, og Kongsberg var på eitt tidspunkt den nest største byen i Noreg etter Bergen. Innbyggjartalet både auka og minka i takt med ned- og oppgangstider i sølvverket.

Kongsberg hadde den første høgskulen i Noreg, som òg var den første i Europa innan bergverk. I dag har byen ein høgskule i tillegg til videregående skular og grunnskular.

Kultur
------

Kongsberg har mange festivalar, som til dømes Glogerfestspela. Kongsberg Jazzfestival har vore arrangert kvart år frå 1964. Musikkhuset EnergiMølla er Kongsberg si musikk- og kultur-scene. Her arrangerer fleire av kulturforeningane i byen førestillinger året rundt.

Folk frå Kongsberg
------------------

* Svein Ellingsen (1929-2020), salmediktar

Kjelder
-------

1. ↑  «Salmedikter Svein Ellingsen er død». *www.abcnyheter.no* (på norsk). 5. april 2020. Henta 5. april 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Bruk av «vanleg» knutt avbilda i reiseskildringa Chappe d'Auteroche (1768) av Jean-Baptiste. 
**Knutt** (russik *кнут*, 'pisk', frå nordisk for 'knute') er ein type pisk av fleire reimer på eit handtak som blei brukt til avstraffing, tortur og pinedød i Tsar-Russland. Pisken blei eit symbol på herskarane si rå undertrykking av russarane.

Bruk av «stor» knutt avbilda i reiseskildringa Chappe d'Auteroche (1768) av Jean-Baptiste. 
Knutten var laga av fletta oksesener eller reimer av ugarva skinn som var festa til eit langt handtak. Reimene hadde ru og skarpe kantar. Ofte var det festa metallkuler eller krokar til reimene. Den som skulle piskast, blei bunden fast til eit par pålar, ståande med ryggen berr. Slag med knutt er skadelegare enn enklare piskar, og kunne i mange tilfelle føra til at ein som blei piska døydde. Å bli dømt til hundre knutteslag var jamgodt med dødsstraff.

Historie
--------

Pisken blei brukt til avstraffing for ei rekkje brotsverk på 1700-talet, særleg politiske brotsverk. Prins Aleksej, son av Peter den store som var skulda for høgforræderi, døydde etter to omgangar med knutt i 1718.

Under Katarina den store blei bruken innskrenka til å straffa simple brotsverk som mord, mordbrann og kyrkjerov. I 1845 blei den gamle knutten erstatta av ein trestrenga lêrpisk kalla *pletj*, men også omtala som knutt. I 1863 blei pisking avskaffa som straff for brotsverk blei avskaffa i Russland, men pisken blei likevel framleis brukt som straffe- og torturreiskap i russiske fengsel i Sibir.

Knutt i illustrasjon til *Tsarens kurér* av Jules Verne.

Syn på knutten
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Rusland var knuttens land, det var Asien i dens uhyggeligste form.

Hjalmar Christensen *Den hvide races selvmord* (1916)  |  |

Fleire gruelege skildringar av knuttbruk blei spreidde i Vesten på 1700- og 1800-talet. I politisk retorikk brukte ein ofte knutt som symbol for eineveldig undertrykking. Å vera «under knutten» blei brukt om alle former for totalitære makttilhøve.

Kjelder
-------

1. ↑  Wikikilden

«knutt» i Nynorskordboka.

* «knutt» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Knut», *Salmonsens konversationsleksikon* (Anden Udgave, 1915-1930) Bind XIV: Kirkeskov—Kvadratrix, s. 221
**Elias Sunde** (2. oktober 1851–2. juli 1910) var ein norsk stortingsrepresentant, statsråd og embetsmann. Arne Sunde var sonen hans.

Sunde var fødd i Flekkefjord, far hans var skinnhandlar. Til 1873 arbeidde han på kontoret til sorenskrivaren i Flekkefjord. Dei neste fire åra var han kontorist i hovudstaden. År 1877 grunnla han ei røyrleggjarforretning i Christiania. Denne dreiv han til 1898.

Sunde var medlem av bystyret i Kristiania 1888-98 og 1904-10. Han var ordførar frå 1895 til 1898. Han var styremedlem i fleire tiltak, så som Kristiania sporvognselskap, Kristiania handelsstands forening, samt telefonselskapet i byen. Vidare var han styreformann i Folkebanken, styremedlem i Arbeiderbanken og folkepensjonskassa Glitne.

1895-1900 var Sunde stortingsmann for Venstre, fyrste perioden som 4. representant frå Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger, andre perioden som 1. representant for same krinsen. Han var sekretær i tollkomiteen fram til han vart statsråd.

Sunde var finansminister frå 1898 til 1900, i ei regjering leia av Johannes Steen. Deretter var han i 1900 ein månad ved statsrådsavdelinga i Stockholm. Han var atter finansminister frå 1901 til 1903.

Etter han gjekk ut av regjeringa var Sunde generaldirektør for Statsbanene.

Han døydde 1910 på Bad Nauheim.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Conrad Mohr** (fødd 4. januar 1849 i Bergen, død 3. oktober 1926 i Bad Kissingen) var ein norsk forretningsmann og legatstiftar.

Familie
-------

Mohr var son av Wilhelm Mohr (1820–80) og bror av embetsmann August Christian Mohr (1847–1918). Han var far til godseigaren Wilhelm Mohr (1886–1978) og geografen Anton Mohr (1890–1968).

Aug. C. Mohr & Søn
------------------

Etter å ha fått ei grundig utdanning innan handel byrja han i 1877 i det bergenske firmaet Aug. C. Mohr & Søn. Etter faren døydde i 1880 vart han sjef for firmaet saman med onkelen Anthon Mohr. Då onkelen døydde i 1890 dreiv han selskapet aleine, før Christian Magnus Kjær kom til selskapet i 1897. Mohr var aktiv i firmaet fram til 1902. 

I perioden Mohr var i Aug. C. Mohr & Søn arbeidde han firmaet opp til å verte største kornimportøren i landet, særleg ved å utnytte kornmarknadane ved Svartehavet.

Conrad Mohrs legat
------------------

Conrad Mohr stifta «Conrad Mohrs legat» 24. september 1917 med ein eigenkapital på ein million kroner. Renter av dette skulle nyttast til reisestipend for forfattarar, skodespelarar, målarar, bilethoggarar og journalistar, i tillegg til personar som ynskte å studere sosialismen. Forslag til utdeling skulle kome frå styra i Den norske Forfatterforening, Norsk skuespillerforbund, Bildende kunsteres styre, Norges presseforbund og Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti. Seinare vart legatet slått saman med Anton Christian Houens legat og heiter i dag «Anton Christian Houens og Conrad Mohrs legat for kunstnere».

Utmerkingar
-----------

Conrad Mohr vart i 1887 utnemnd til tysk konsul og hadde ofte kontakt med den tyske keisar Wilhelm II under hans reiser i Noreg. I 1918 blei han tysk generalkonsul. Eit portretthovud av han, utført av Sofus Madsen, står ved Lille Lungegårdsvann i Bergen. Conrad Mohrs vei i Fana og på Minde i Bergen er oppkalla etter han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Conrad Mohr» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2011.*

* *Illustreret norsk konversationsleksikon*, bind V, sp. 820–21. Kristiania: Aschehoug, 1912.
* *Salmonsens leksikon*, Anden Udgave, bind XVII, s. 162. København: J. H. Schultz, 1924.
* A. M. Wiesener: *Slegten Mohr fra Bevern*. Bergen: John Griegs bogtr. 1909.
* Christian Mohr: *Familien Mohr fra Bergen*. Oslo, 1953.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anton Christian Houens og Conrad Mohrs legat for kunstnere Arkivert 2011-11-05 ved Wayback Machine.