recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***La Silvia*** (RV 734) er ein *dramma pastorale per musica* i tre akter av Antonio Vivaldi til ein italiensk libretto av Enrico Bissari. Han vart først framført den 28. august 1721 ved Teatro Regio Ducale i Milano i samband med bursdagsfeiringa til den austerrikske keisarrina Elisabeth Kristine, kona til keisar Karl VI av Austerrike.

Bakgrunn
--------

I 1718 hadde Vivaldi vorte nominert til *maestro di cappella di camera*, ved hoffet til Filipp von Hessen-Darmstadt i Mantova som han komponerte *Armida al campo d'Egitto, Teuzzone, Scanderbeg* (alle 1718) og så *Tito Manlio* (1719) og *La Candace* (1720) for.  Då han kom attende til Venezia, etter å ha framført La verità in cimento ved Teatro Sant'Angelo, vart Vivaldi, i lag med Giovanni Porta, Anna Maria Strada og andre eit av hovudmåla til komponisten Benedetto Marcello i den satiriske pamfletten hans *Il teatro alla moda* (skriven 1718-1719, publisert 1720).

Teksten til Bissari vart opphavleg skriven i 1710 som eit skodespel for prinsesse Teresa Kunegunda Sobieska, den andre kona til bayerske kurfyrsten Maximillian II Emmanuel. Operaen vart framført på ny i Milano i 1723 og 1724. 8 av ariane er bevarte i Biblioteca Nazionale di Torino.

Roller
------

| Rolle | Røyst | Premierebesetning  |
| --- | --- | --- |
| Silvia | sopran | Margarita Gualandi |
| Elpino | sopran | Anna Bombacciari |
| Marte | sopran kastrat | Giovanni Battista Minelli? |
| Nerina | sopran | Anna Maria Strada |
| Egisto | tenor | Annibale Pio Fabri |
| Faustulo | bass | Giuseppe Montanari |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «La Silvia» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  ein post liknande den tyske Kapellmeister
2. ↑  Cesare Fertonani *Antonio Vivaldi: la simbologia musicale nei concerti a programma* s.xx
3. ↑  Patrick Barbier *La Venecia de Vivaldi: música y fiestas barrocas* p167
4. ↑  Matthew Boyden, Nick Kimberley, Joe Staines *The rough guide to opera* p38
5. ↑  Reinhard Strohm *The operas of Antonio Vivaldi* Volume 13, Part 1
6. ↑  Jeroen Koolbergen *Vivaldi 1678-1741‎* 1995 s. 40
7. ↑  Besetning på italianopera.org
8. ↑  Parsons, Charles H. *Opera premieres: an index of casts/performers*, Edwin Mellen Press, 1993. ISBN 0-88946-414-6
**Kremlologi** er ei nemning på politisk analyse av kva som går føre seg i den øvste leiinga av Russland, og før 1991 Sovjetunionen. Etter at Stalin hadde teke makta i Sovjetunionen, kom det ut særs lite informasjon om kva politiske ordskifte som gjekk føre seg i den øvste leiinga, med sete i Kreml i Moskva. Difor måtte ein nytta indirekte kjelder til kva maktspel som gjekk føre seg. I vidare tyding kan kremlologi nyttast om studie av styresmakter i sentralistiske og lukka statsdanningar. Til dømes kan nemnast styresmaktene i Folkerepublikken Kina og Nord-Korea.

Døme på kremlologi
------------------

Mange politiske avgjerder i Sovjetunionen var løynde, eller vart avslørte først lang tid etter at dei vart tekne. Utanforståande prøvde å fylgja utviklinga ved å tyda små teikn på kva som gjekk føre seg bak fasaden. Til dels var det gissing, men ein kunne byggja opp kunnskap om kva ulike teikn tydde. 

I sovjettida kunne aviser studerast, og ein kunne finna ut kva politikarar som vart omtala i kva for ei avis, og i kva rekkjefylgje dei vart omtala. Ein kunne studera kva leiarar som var til stades ved offentlege høve, som til dømes feiringa av første mai, og korleis leiarane stod i høve til kvarandre. Stol- og bordplassering, kva leiarar ein kunne kjøpa portrett av, om nokre historiske fotografi vart retusjerte kunne studerast. Det var òg viktig kva slagord som vart nytta eller gjekk ut av bruk.

Eit døme på tillempa kremlologi frå kulturrevolusjonen i Folkerepublikken Kina var teikn på at Mao Zedong sin nære medarbeidar Lin Biao var fallen i unåde. Det første teiknet var at Maos litle raude, som hadde føreord av Biao, vart dregen attende frå handel. Ei ny utgåve vart send ut, utan referanse til den formelle redaktøren, Lin Biao.
**Langvatnet** (sørsamisk *Guhkiesjaevrie*) er ein langstrekt innsjø i Vefsn. Langvatnet er oppdemt og gjev drikkevatn til delar av Vefsn med Mosjøen. Frå Langvatnet renn elva Skjerva som har sine kjelder i vatna på Reinfjellet.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Fakta om Langvatnet |
| --- |
| Kommune: | Vefsn |
| Fylke: | Nordland |
| Gardsnummer: | 92 |
| Postnummer: | 8658 |
|

 |

Langvatnet er òg namnet på garden som ligg for nordenden av vatnet, synst i Austerbygda i Vefsn kommune. Garden Langvatnet ligg 297 moh. Han fekk vegsamband til Mosjøen midt på 1960-talet. Til byen er det om lag 12 km etter kommunal veg og fylkesveg 249. 

Langvatnet hadde tidlegare kaffiservering på søndagar i skisesongen, ein tradisjon eigarane har teke opp att i nyare tid. Frå Mosjøen er det ei snau mil på ski over Mosåsen. Langvatnet er eit høveleg utgangspunkt for skiturar til Tolvtuva på Reinfjellet.

Kjelder
-------

* Kartblad 1926 IV i serie M711

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Kart over Ennerdale Water frå 1948
**Ennerdale Water** er den vestlegaste innsjøen i Lake District nasjonalpark i Cumbria, nord i England. Han er ein bresjø og den største djupna er 45 meter. Han er mellom 700 og 1500 meter brei og 3,9 km lang. Han ligg nær hamnebyen Whitehaven, byen Cleator Moor og landsbyen Cleator. Innsjøen er eigd av United Utilities og er både eit reservoar og ein *Site of Special Scientific Interest* på grunn av habitata langs breidda. 

Ennerdale Water vert nytta som turiområde, men ikkje i like stor grad som andre innsjøar i Lake District. Den vesle landsbyen Ennerdale Bridge ligg på vestsida av innsjøen.

Geografi
--------

Innsjøen ligg i dalen Ennerdale og er omgjeve av fjell, mellom anna nokre av dei høgaste i heile Cumbria, som Great Gable (899 moh), Green Gable, Brandreth, High Crag, Steeple og Pillar. 

Vassnivået i innsjøen vert kontrollert av ein overløpskant. 

Ennerdale Water får vatn frå River Liza og andre elvar, og renn ut via elva Ehen, som munnar ut i Irskesjøen.

Etymologi
---------

Dalen Ennerdale er kalla opp etter elva Ehen, som renn ut av dalen. Innsjøen i Ennerdale har fleire stader og på gamle kart hatt andre namn, som Brodewater (1576), Brodwater (1695), Broad Water (1760), Ennerdale Water (1784) og til slutt Ennerdale Lake i Otley si guidebok frå (1823).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Buttermere og Ennerdale på National Trust.
* Wild Ennerdale

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ennerdale Water» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Stenbrohult** er eit sokn i sørlege Småland, mest kjend som heimbygda til Carl von Linné. Staden Älmhult har tidlegare vore ein del av Stenbrohult sokn.
Dei fremste Linnéminna i Stenbrohult er, utanom naturen kring sjøen Möckeln, den tidlegare kappelangarden i Råshult, der Linné vart fødd, samt kyrkjegården, der den noverande kyrkja likevel er oppført etter Linné si tid. På ein del av den noverande kyrkjegarden låg den eldre prestegarden der Linné voks opp. Denne garden vart brannherja allereie på 1700-talet. Der han låg finst det no ei statue av Linné. Ved den noverande kyrkja kan ein sjå restar av den eldre kyrkja der morfaren, faren og broren til Linné var prestar.

I Råshult har markene i nokre tiår vore passa på med stor omsorg for at dei framleis skal ha eller få att karakteren av gammalt landbrukslandskap. I dei siste åra har det området der 1700-talskarakteren skal attskapast vorte utvida.

Ein lokalflora for Stenbrohult sokn har vorte utgjeve i *Svensk Botanisk Tidskrift*.
*Lucia di Lammermoor* (1908).
**Enrico Caruso** (25. februar 1873–2. august 1921) var ein verdskjend italiensk operatenor. Han opptredde ved store operahus i Europa og Amerika med rollar hovudsakleg frå fransk og italiensk opera. Caruso gjorde også rundt 290 opptak som blei gjevne ut på grammofon mellom 1902 og 1920.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Vesti la giubba |
|  |
|  |
| 

---

 |
| Ave Maria |
|  |
|  |
| 

---

 |
| La donna è mobile |
|  |
|  |
| 

---

 |
| Ombra mai fù |
|  |
|  |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra desse filene? Sjå mediahjelp.* |

Bakgrunn
--------

Errico Caruso var fødd i Napoli i ein lite velståande familie der faren var metallmekanikar og mora vaskedame. Han var den tredje av sju ungar. Errico gjekk på skulen men slutta i tiårsalderen for å bli lærling hjå ein fontenemekanikar, og arbeidde seinare òg saman med faren. Mora insisterte på at han skulle fortsetja utdanninga, og han gjekk på kveldsskule og fekk noko opplæring av ein prest. Mora Anna Baldini Caruso døydde i 1888. Kort tid seinare gifta faren Marcellino seg på nytt med Maria Castaldi.

Caruso song også i kyrkjekoret og viste seg å ha ein imponerande stemme. Han byrja opptre som gatesongar, på kafear og småkonsertar, og fekk opplæring i stemmebruk frå han var 16. Songlæraren hans, Guglielmo Vergine, føreslo at han skulle endra den lokale forma av namnet sitt, Errico, til den standard italienske Enrico.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Enrico Caruso» frå Wikipedia på engelsk, og «Enrico Caruso» frå Wikipedia på italiensk den 10. desember 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Store norske leksikon** (tidlegare **Store norske leksikon AS** og **Norsk nettleksikon**) er ei norsk foreining som gjev ut fire leksikon på nett: Store norske leksikon, Norsk biografisk leksikon, Store medisinske leksikon og Norsk kunstnerleksikon. 

Kunnskapsforlaget sitt forsøk på å driva Store norske leksikon som gratis nettleksikon førte ikkje til ønska resultat, og den 1. juli 2010 blei eigarskapen og rettane til domenet snl.no overdratt til Fritt Ord og Sparebankstiftelsen DnB NOR. Stiftelsene gjorde middel tilgjengelege for å driva og utvikla snl.no vidare. Ei varig, institusjonell løysing blei etablert våren 2013 med det ideelle selskapet Store norske leksikon AS. Selskapet blei omdanna til foreining i 2014.

Norsk nettleksikon var i perioden 2010 til 2012 tenkt som ei viderareutvikling av *Store Norske Leksikon*, *Store medisinske leksikon* og *Norsk biografisk leksikon*. Nettleksikonet skulle også innehalde nyskrivne artiklar, og bli kopla mot den digitale basen til Nasjonalbiblioteket. 

Prosjektet var eit samarbeid mellom Sparebankstiftelsen DNB NOR, Fritt Ord, Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening, Nasjonalbiblioteket, Det Norske Videnskaps-Akademi og dei norske universiteta. Prosjektet var finansiert med løyvingar frå stiftinga Fritt Ord og Sparebankstiftelsen DNB NOR, som sikra driftskapital på 10 millionar kroner for året i tre år for å utvikle leksikonet. I tillegg løyvde Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening pengar til å nyskrive leksikonartiklar. I januar 2011 vart Anne Marit Godal tilsett som leiar for *Norsk nettleksikon*. 

I 2012 skifta prosjektet namn til Store norske leksikon AS, som i 2013 blei etablert som ein ikkje-kommersiell utgivar av verka *Store norske leksikon*, *Store medisinske leksikon* og *Norsk biografisk leksikon* og *Norsk kunstnerleksikon* på nett. I 2015 blei AS-et lagt ned til fordel for Foreininga Store norske leksikon, som overtok eigarskapen til leksikona. Dette gjorde det mogleg å få universiteta med på eigarsida.

Kjelder
-------

1. ↑  «Store norske leksikons historie». Foreningen SNL. Henta 10. februar 2015.
2. ↑  Søk i Enhetsregisteret, 12. juli 2020
3. ↑  «Har vært i dragkamp siden 2010 - nå er det klart at det overlever». *Dagbladet.no* (på norsk). 18. januar 2015.

* Arne Guttormsen (15.1.2011), «Skal lede Norsk nettleksikon», *Vårt Land*, arkivert frå originalen 14.03.2012

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Foreningen Store norske leksikon» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
**Mossad**, på Ivrit (nyhebraisk språk) *ha-Mossad le-Modiin ule-Tafkidim Meyuhadim המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים* , er eit sentralt organ for Israelsk etterretningsteneste. Ordet "mossad" tyder noko nær "instituttet". Mossad tek seg av ymse "spesialoppdrag". Mossad svarar til USA sitt CIA. Mossad er rekna for å vera ei av dei mest effektive etterretningstenestene i verda. 

I Noreg reknar ein med at Mossad stod bak den såkalla Lillehammer-aksjonen i 1973.

Leiarar for Mossad
------------------

|  |  |
| --- | --- |
| 1951-1952  | Reuven Shiloah |
| 1952-1963  | Isser Harel |
| 1963-1968  | Meir Amit |
| 1968-1974  | Zvi Zamir |
| 1974-1982  | Yitzhak Hofi |
| 1982-1990  | Nahum Admoni |
| 1990-1996  | Shabtai Shavit |
| 1996-1998  | Danny Yatom |
| 1998-2003  | Efraim Halevy |
| 2003-  | Meir Dagan |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2013-06-05 ved Wayback Machine. brukt for rekruttering (Engelsk versjon)
* GlobalSecurity.org om Mossad
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Koordinatar: 35°29′19″N 36°10′36″E﻿

**Jawbat Burghal** (arabisk جوبة برغال) er ein by nordvest i Syria i Latakia guvernement, aust for Latakia i an-Nusayriyah-fjella. Av stader i nærleiken finn ein Qardaha, al-Fakhurah, Istamo og Shatha. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde Jawbat Burghal eit folketal på 959 i 2004.

Landsbyen var fødestaden og basen til den kontroversielle syriske leiaren, Sulayman al-Murshid. Al-Murshid vart oppfordra av styresmaktene i det franske mandatet til å opprette ei ny sekt, og gjorde Jawbat Burghal til basen sin der han vart ein forslagsstillar for alawittisk sjølvstende. Han fekk buskap frå følgjarane sine og bygde ein vestleg villa i byen. Etter sjølvstendet til Syria, slo dei sentrale syriske styresmaktene i Damaskus ned på separatistrørsler, inkludert Murshid. Han overgav seg til styresmaktene etter ein kort konfrontasjon med den syriske hæren ved hovudkvarteret sitt. Sulayman al-Murshid vart avretta på eit offentleg torg i Damaskus for forræderi i november 1946.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jawbat Burghal» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Latakia guvernement. (arabisk)
2. ↑  Seale, Patrick (1990). *Asad: The Struggle for the Middle East*. Universitetet i California Press. s. 21. ISBN 9780520069763.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Thor Rogstad** (1786–15. mai 1853) var ein norsk jurist og stortingsmann frå Kongsberg. Han var far til Nils Rogstad.

Rogstad var son til ein kjøpmann. Sjølv vart han cand.jur. i 1805, og vart prøveprokurator i 1808. Frå 1810 praktiserte han som prokurator ved overretten i Kristiansand, ti år seinare vart han assessor ved stiftsoverretten i byen, justitarius ved same frå 1840.

Både i 1818 og 1824 var Rogstad andre-representant frå Kristiansand på Stortinget. I 1818 var han medlem av åtte komitear, mellom dei om kjøpstadskatten, om adelslova, utskiftingslova og om sagbruksprivilegiar. Dessutan var han medlem av stortinget sin deputasjon til kongekroninga i Stockholm i 1818. År 1824 var kan visesekretær i Lagtinget, medlem av tollkomiteen og av komiteane om adelsrettar, om innløysing av riksbanksetlane, samt statens krav mot firmaet Møller & Co.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Thor Rogstad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Fordson F.
**Fordson** var eit dotterselskap til Ford Motor Company som produserte traktorar. Den fyrste Fordson-traktoren var Fordson F, som vart produsert frå 1917 til 1928 i Dearborn i USA og i Corke i Irland frå 1919 til 1922. Fordson F skilde seg frå andre traktorar i samtida ved at motoren, girkassen og bakakselen var bolta saman til eit berande stykke og alle tannhjula i girkassen og bakakselen gjekk i oljebad. 

Ein noko modifisert versjon, Fordson N, vart produsert i Cork frå 1929 til 1932 og i Dagenheim  Storbritannia frå 1929 til 1945. Fordson E27N Major var ein modifisert versjon av Fordson N, som vart produsert frå 1946 til 1952. Han hadde mellom anna forbetra bakaksel og større frigångshøgd, men motoren var ikkje fornya og var utdatert i høve til mange andre traktorar. 

Frå 1939 til 1947 produserte Ford traktorar for Ferguson, som stod for salet. Desse hadde trepunktsoppheng med hydraulisk djupnregulering og var svært moderne. Dei vart produserte i Dearborn i USA samstundes som den noko utdaterte Fordson E27N vart produsert i England.

Referansar
----------

1. 1 2 3 4  H.L. Brock og R.N. Pripps, *The big book of Ford tractors*, Voyageur Press, 2006.
**Liv Kristin Hatle** (fødd 26. februar 1936) var ein norsk kardiolog og forskar fødd i Kirkenes. Ho var ein pioner innan bruk av Doppler- og ultralydteknikk til hjartediagnostikk og har publisert over 125 vitenskapelege artiklar og bøker innan dette emnet. Boka *Doppler ultrasound in cardiology: physical principles and clinical applications* som ho og Bjørn Angelsen gav ut i 1985 var banebrytande.

Liv Hatle fekk Noregs allmennvitskaplege forskningsråds pris for framifrå forsking i 1996 og vart same år også æresdoktor ved NTNU. I 1997 fekk ho Anders Jahres medisinske pris. I 2008 fekk ho saman med Bjørn Angelsen Nasjonalforeningens Hjertepris for sitt arbeid med å utvikle kardiologisk ultralyddiagnostikk. Prisen vart delt ut av Kong Harald.

Ho blei utnemnd til æresdoktor ved Universitetet i Leuven i Belgia i 2020, etter å ha vore gjesteprofessor der på starten av 2000-talet.

I 2003 fekk ho gullmedalje av European Association of Cardiology.

Kjelder
-------

1. 1 2  Katrien Steyaert (8. mars 2022). «Honorary doctorate Liv Hatle». Sett om av John Arblaster. KULeuven. Henta 26. juni 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Liv Hatle» frå Wikipedia på bokmål, den 19. april 2008.*

---

* Siw Ellen Jakobsen (1999). «Med hjerte for teknikk og medisin». Bladet Forskning. Arkivert frå originalen 3. september 2007. Henta 10.08.2006.
* Tom Sundar (2. mars 2004). «Kardiolog med høy internasjonal stjerne». Tidsskrift for Den norske lægeforening. Arkivert frå originalen 22. mai 2006. Henta 10.08.2006.
* Sandra Mei Ling Noer (2008). «Kongen deler ut hjertepris». NRK. Henta 05.02.2008.

* Kybernetikk. «Om Liv Hatle ifm 50 års jubileum Kybernetikk ved NTNU» (PDF). NTNU. Henta 26. juni 2023.

  



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Javier Culson Rodríguez** (fødd 25. juli 1984) er ein puertorikansk tidlegare friidrettsutøvar som utmerka seg i 400 meter hekk. I 2009 vart han den fyrste frå Puerto Rico som vann ein medalje i ein verdsmeisterskap i friidrett. To år seinare vann han ein ein ny sølvmedalje ved Friidretts-VM 2011 og i 2012 vann han bronsen i øvinga ved sommar-OL i London.

Aktiv
-----

I 2006 sigra Culson på langhekken under den ibero-amerikanske meisterskapen som då vart avvikla i heimbyen hans, Ponce. To år seinare sprang han for fyrste gong under 49 sekundar då han i Kingston vart klokka inn på 48,87. I juli 2009 flytta han landsrekorden til 48,29 sekund ved eit stemne i Monaco. Nokre veker seinare vann han sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen i Berlin på ny bestetid, 48,09, han var då 0,18 sekund attom Kerron Clement frå USA.

Den 8. mai 2010 i Ponce presterte Culson livsbeste med eit hekkeløp på 47,72 sekund. Hausten 2011 sikra han seg VM-sølv nummer to på tida 48,44, Dai Greene frå Storbritannia vart verdsmeister. I OL-finalen i London 2012 tok Culson bronsemedaljen på 48,10 sekund, vinnaren Félix Sánchez fekk 47,63 og toaren Michael Tinsley 47,91 i sluttider.

Culson var god for tider på 48-talet til 2017. Han la opp etter 2018-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2007 i Osaka: Utslått i semifinalane (49,64=nr 19)
* OL 2008 i Beijing: Utslått i semifinalane (49,85=nr 14)
* VM 2009 i Berlin: Sølvmedalje – 48,09, bakom Kerron Clement (47,91)
* VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje – 48,44, bakom Dai Greene (48,26)
* OL 2012 i London: Bronsemedalje – 48,10
* VM 2013 i Moskva: Nr 6 – 48,38
* VM 2015 i Beijing: Utslått i semifinalane (49,36=nr 18)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 8 (48,46 i semifinalane)
* VM 2017 i London: Utslått i forsøka (50,33=nr 27)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Javier Culson» frå Wikipedia på engelsk, den 2. august 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
**Liv Ragnheim Arnesen** (fødd 1. juni 1953 i Bærum) er ein norsk pedagog, forfattar og eventyrar.

I 1992 kryssa ho og Julie Maske Grønlandsisen, som dei fyrste kvinnene utan støtte. Dette var 560 km på 23 døgn. To år seinare, i 1994, gjekk ho som fyrste kvinne på ski til Sørpolen åleine og utan hjelp undervegs. Denne turen tok 50 dagar og var over 1200 km lang. I 1996 klatra ho nordsida av Mount Everest til 1 900 meter før toppen før ho fekk høydesjuke og måtte snu. I 2000–2001 kryssa Arnesen, saman med amerikanske Ann Bancroft, Antarktis på ski, som dei fyrste kvinnene. Turen deira tok 94 dagar og var 2747 km lang.

Arnesen har også undervist ved Dønski videregående skole i Bærum og jobba med rehabilitering av stoffmisbrukarar. Før ekspedisjonen til Sørpolen i 1994 arbeidde ho også ein periode som marknadskoordinator for Svalbard Polar Travel. Delar av sommaren er ho også turleiar for dette føretaket, som no heiter Spitsbergen Travel. Sidan 1995 har ho vore sjølvstendig næringsdrivande som føredragshaldar, konsulent, forfattar og pedagog.

Liv Arnesen har skrive boka *Snille piker går ikke til Sydpolen* som handlar om ekspedisjonen hennar i 1994. I 2002 skreiv ho boka *Kan du?* saman med Jon Gangdal, og i 2003 skreiv ho saman med Ann Bancroft og Cheryl Dahle *No Horizon is So Far*, ei bok om kryssinga av Antarktiskontinentet. Ho har også skrive *Sydpolen*, som er ei faktabok for ungar (2006).

Ho er cand.mag. med faga norsk, historie og idrettsrettleiing frå Universitetet i Oslo og Noregs idrettshøgskule. I tillegg har ho ein Master of Management. Arnesen er busett på Bekkestua i Bærum.

Bibliografi
-----------

* *Snille piker går ikke til Sydpolen* (Damm, 1995)
* *No Horizon is so far – Two women and their extraordinary journey across Antarctica* (med Ann Bancroft og Cheryl Dahle, The Perseus Books Group, 2003)
* *Kan jeg? – fra drøm til virkelighet* (med Jon Gangdal, Aschehoug, 2002)
* *Sydpolen – faktahest for barn* (Aschehoug, 2006)

Prisar
------

* 1999: Æresdiplom frå Det russiske geografiske samfunnet
* 2001: Achievement Award frå Det norsk-amerikanske handelskammeret
* 2001: Trailblazer Award frå Det skandinavisk-amerikanske Hall of Fame
* 2001: Woman of the Year frå Glamour Magazine
* 2008: Woman of Discovery Prize (Prisen vart delt ut av Uma Thurman i New York 5. mars 2008. Den årlege prisen markerer oppdagingar og vitskaplege framsteg gjorde av kvinner)

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Arnesen, Liv» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).
* «Liv Arnesen» på Polarhistorie.no, innhenta 3. januar 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til Liv Arnesen
* Bancroft Arnesen Explore
* «Gjest hos Letterman» av Thomas Andreassen på VG.no (14.03.2001)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Thorbjørn Henry Lie-Jørgensen** (20. november 1900–7. april 1961) var ein norsk målar og brukskunstnar (gullsmed).

Liv og gjerning
---------------

Lie-Jørgensen var fødd i Svelvik i Vestfold, der far hans var seglmakar. Lie-Jørgensen vart utdanna ved Statens kunstakademi og Statens handverks- og kunstindustriskule. Frå 1939 var han lærer på den sistnemnde institusjonen.

Som nyutdanna gullsmed arbeidde Lie-Jørgensen for firmaet David-Andersen i Oslo i fleire tiår. Han laga altarsølv til kyrkjer både i Heddal, og kyrkjene Ris og Røa. Då Oslo kommune utlyste tevling til sølvutstyr i Oslo rådhus vann Lie-Jørgensen.

Biletkunstnaren Lie-Jørgensen måla fargesterke landskapsbilete, ofte med motiv frå Sørlandet. Måleria hans fekk mest merksemd på 1940-talet. Han laga også mange akvarellar.

Lie-Jørgensen døydde i Oslo.

Verk (måleri)
-------------

* Vår (1942)
* Sjøbuer og båter (1946)
* Fjelldalsøya (1947)
* Havet (1950)
* Andersenholmen (1959)

Kjelder
-------

* Arne Durban (1948). «Lie-Jørgensen, Thorbjørn Henry». I Arnulv Sudman m. fl. *Norsk allkunnebok* **8**. Fonna Forlag. s. 111.
* «Jon Gunnar Arntzen: «Thorbjørn Lie-Jørgensen» i Norsk biografisk leksikon».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* KulturNav

 |
Utbreiing av xiangspråket i Kina
Kinesiske dialektar og språk
**Xiang** (kinesisk skrift 湘語, pinyin *xiāng yǔ*), kalla **hunanesisk**, er ein variant av kinesisk. Språket er oppkalla etter elva Xiang og er utbreidd særleg i provinsen Hunan. 

Meir enn 36 millionar menneske i Kina har Xiang til morsmål, særleg i det sentrale og sørvestre Hunan, i dei fire fylka Quanzhou (全州), Guanyang (灌陽), Ziyuan (資源) og Xing'an (興安) nord i regionen Guangxi, og dessutan i mindre delar av Guangdong. Xiang-området er omgitt av mandarintalande område i nord, vest og sør, Hakka i sør, og av Gàn i austre Hunan og i Jiangxi. Xiāng er òg i kontakt med språka Tujia og Miao i nordvest.

Vi kan dele inn xiang etter kriteria gammal og ny, der den gamle (i sør) har stått seg betre mot påverknad frå mandarin. «Gammal xiang» er av stor interesse for språkforskarar sidan det som wu-dialekten har tatt vare på den gamle tredelte distinksjonen mellom obstruentar. 

Det finst dessutan tre dialektgrupper innan xiang:

* Chángyì (長益片) i 32 byar/byfylke og fylke, blant anna i Changsha
* Lóushào (婁邵片) i 21 byar/byfylke og fylke i Hunan og Guangxi
* Jíxù (吉漵片) i åtte byar/byfylke og fylke

Xiang var det språket som Mao Zedong voks opp med.

Litteratur
----------

* Bào, hòuxīng & Chén, huī. (2005). "Xiāngyǔ de fēnqū" (The divisions of Xiang languages). *Fāngyán*: 261-270. (鮑厚星, 陳暉. 2005. "湘語的分區".方言: 261-270)
* Norman, Jerry. [1988] (2002). *Chinese*. Cambridge, England: CUP ISBN 0-521-29653-6
* Wu, Yunji. (2005). *A Synchronic and diachronic study of the grammar of the Chinese Xiang dialects*. Berlin, New York: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-018366-8
* Yuán, jiāhuá (1989). *Hànyǔ fāngyán gàiyào* [An introduction to Chinese dialects]. Beijing, China: Wénzì gǎigé chūbǎnshè. (袁家驊. 1989. 漢語方言概要. 北京:文字改革出版社.)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xiang» frå Wikipedia på bokmål, den 29. desember 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Liv Sandven** (fødd 18. mai 1946) er ein norsk tidlegare lærar, rektor og politikar for KrF.

Liv og virke
------------

Sandven vaks opp på slektsgarden Sandven i Fana ved Bergen. Ho gifta seg i 1969 med professor i petroleumsteknologi og statssekretær Arild Rødland, som ho har barn med, men ekteskapet blei oppløyst. Etter gymnaset utdanna ho seg til adjunkt ved Kristiansand lærerskole. Etter endt utdanning i slutten av 1960-åra flytta ho til Trøndelag. Ho var lærar i Verdal og på Støren før ho underviste ved fleire skuler i Trondheim. Ho var blant anna undervisningsinspektør og rektor ved Nyborg skule på Byåsen. Etter tida som politikar har ho vore rektor ved undervisningstilbodet ved St. Olavs hospital.

I ungdommen var Sandven aktiv i Noregs KFUK-KFUM i Bergen. Ho byrja å engasjere seg politisk i Kristeleg Folkeparti i slutten av 1970-åra. Ho var medlem av Trondheim bystyre 1992–2003, varaordførar 1995–2003 og fungerande ordførar i tida 2001–2002, då Anne Kathrine Slungård var i permisjon. Sandven blei ikkje renominert til bystyret for Kristeleg Folkeparti i 2002.

Kjelder
-------

1. ↑  «Sandven, Liv (1946-)». Stortinget. Henta 29. september 2014.
2. 1 2 3  Røiseland, Marianne (14. desember 2001). «Bergenser styrer prinsesse-bryllup». *Bergens Tidende*. Henta 29. september 2014.
3. ↑  Arntzen, Jon Gunnar (red.) (1994). *Hvem er hvem?*. Kunnskapsforlaget. s. 463.
4. ↑  Rødland, Kjartan (22. februar 1997). «Den irske oljestrilen». *Bergens Tidende*: 43.
5. ↑  Lundemo, Trygve (18. august 2001). «Endelig til topps». *Adresseavisen*: 15.
6. ↑  Jensen, Håvard (28. oktober 2011). «- Ingen dager er likedan». *Adresseavisen*. Henta 29. september 2014.
7. ↑  Holmquist, Tone (27. november 2002). «Det er kamp i de foldede hender». *Kommunal Rapport*. Henta 29. september 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Liv Sandven» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Allen Alvoid Jones jr.** (29. desember 1940–5. mai 1987) var ein amerikansk plateprodusent. Jones produserte fleire album for Albert King, og vart produsent og manager for The Bar-Kays. Han produserte alle innspelingane deira, inkludert den siste innspelinga for Mercury Records. Han skipa produksjonsselskapet deira, og produserte andre artistar som Kwick på EMI og var leiande produsent for Ebony Webb, òg på EMI. Jones var ein suksessrik låtskrivar, med songar framført av artistar som Elvis Costello og Albert King. Jones byrja karrieren som bassist, og enda opp med sitt eige studio (ONYX) i Memphis i Tennessee. Han gav mange artistar høvet til å arbeide i plateindustrien, lenge før det fanst fag på høgskulane som dekte desse områda. Jones kjende att ein hitsong og blømde hos Stax Records som låtskrivar, produsent og lydteknikar. Jones vann ein Grammy for bidraget sitt til *Shaft*. Han var òg medverkande i å byggje opp Ardent Studios og arbeidde i Studio A i Ardent i nesten ti år. Jones arbeidde for Bar-Kays på albuma og turneane deira fram til han døydde av eit hjarteinfarkt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Allen Jones (record producer)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Xing Huina** (fødd 25. februar 1984) er ein kinesisk tidlegare langdistanseløpar som i 2004 vart olympisk meister på 10 000 meter under Sommar-OL i Aten.

Xing sette juniorverdsrekord på 10 000 m då ho VM-debuterte i Paris i 2003, den gode tida 30.31,5 heldt likevel
ikkje til betre enn ein sjuandeplass i løpet. Ho deltok også på 5 000 meter, men var eit godt stykke unna å kvalifisere seg til finalen. Under Sommar-OL 2004 i Aten vart Xing nummer ni på 5 000 meter. Fire dagar seinare overraska ho med å vinne den olympiske gullmedaljen på 10 000 meter framfor tre løparar frå Etiopia, hundre meter frå mål spurta ho forbi sølvvinnar Ejegayehu Dibaba og sette personleg rekord med 30.24,3.

I Friidretts-VM 2005 i Helsinki vart Xing nummer fire i milløpet, sekundet bak bronsevinnarar Ejegayehu Dibaba. Ei veke etter gjorde Xing livs fortaste 5 000 meter, med tida 14.43,6 enda ho på femteplassen i 5 000-meterløpet under den same verdsmeisterskapen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2003 i Paris: Nr 7 på 10000 m – 30.31,5. Utslått på 5000 m (15.13,5 =nr 22)
* OL 2004 i Aten: Gullmedalje på 10000 m – 30.24,3, framom Ejegayehu Dibaba (30.24,9): Nr 9 på 5000 m – 15.07,4
* VM 2005 i Helsinki: Nr 4 på 10000 m – 30.27,1, nr 5 på 5000 m – 14.43,6

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xing Huina» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juli 2018.*
Jaspis i ulike former
Jaspis i Seljord kommune i Telemark. Foto: Øyvind Arntsen

**Jaspis** er ein tett kryptokrystallinsk variant av mineralet kvarts. Det er ugjennomsiktig og farga av jernoksid. Den typiske jaspisen er raud, men namnet har òg vore brukt om brune, gule eller grøne variantar. Materialen er ofte massiv, banda eller finst som runde knollar. Agat, flint og kalsedon er liknande variantar av kryptokrystallinsk kvarts. Jaspis kan handsamast til smykke og prydgjenstandar. 

Mineralet er ganske vanleg i einskilde lavaer og sediment, og finst i uedel form blant anna i Trondheimsfeltet.

Namnet kjem frå gresk, men ordet vart bruka onnorleis i antikken enn no, då vart det bruka om grøne, gjennomskinnelege steinar.

Jaspis finst i mange nyansar, ofte flekket. Basismineralet er silisiumoksid, men i tillegg har jaspisen opp til 20 % andre stoff i seg, og det er dette som lagar dei ulike fargekombinasjonane. Einsfarga jaspis er sjeldan.

Kjelder
-------

* Jaspis. (2012, 13. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå .

Bakgrunnsstoff
--------------
Sven Rosborn
**Sven Gunnar Rosborn** (fødd 31. juli 1949) er ein svensk arkeolog, foredragsholdar, forfattar av vitskaplege og populærvitskaplege artiklar og bøker. Han er kjent i Noreg for å ha stått for bygningsarkeologiske granskingar av dei to Systerkyrkjene og det såkalla Steinhuset på Granavollen på Gran på Hadeland, som alle er frå mellomalderen. Han leia òg restaureringa av Steinhuset, som er ein av dei eldste bygningane i Noreg, sjeldsynt ved å vere ein ikkje-religiøs bygning i stein på den norske landsbygda frå denne tida.

Sven Rosborn vart fødd i Malmø og tok examen artium ved Tekniska gymnasiet i denne byen i 1968, studerte ved arkeologiska institutionen på Lunds universitet frå 1970 og avla i 1972 eksamen med huvudemne *forntida arkeologi* (forhistorisk arkeologi) og *medeltidsarkeologi* (mellomalderarkeologi). I åra 1972 – 1973 leia han restaureringsarbeida på Steinhuset på Gran. I 1974 vart han *filosofie licentia* i *medeltidsarkeologi*. Frå 1970 til 1995 var han tilsett som arkeolog på Malmö museum, og i 1977 som sjef for bymuseet i Malmø, Malmö stadsmuseum. 

Sven Rosborn var ein av initiativtakarane til prosjektet *Forntid i nutid*. Dette var eit omfattande samarbeidsprosjekt som vart sett i gang i 1980 for å formidle og gjere levande den kunnskapen om steinalderen i Skåne som dei arkeologiske granskingane hadde frambrakt. Buplassar og miljø frå eldre og yngre steinalder var oppbygde, inklusive ei storsteinsgrav (dysse) frå yngre steinalder.

I 1990 skipa Rosborn og to kollegaer det populærvitskaplege tidsskriftet *Populär historia*. Saman med kollegaen Björn M Jakobsen skipa han i 1995 det arkeologiske friluftsmuseet Fotevikens Museum i sørvestre Skåne, der Rosborn var forskings- og informasjonssjef fram til 2012.

Fotnotar
--------

1. ↑  Resultatet av dei bygningsarkeologiske granskingane, og teoriar om bygginga og bruken av kyrkjene og Steinhuset på Granavollen i mellomalderen, har Sven Rosborn publisert i boka *Søsterkirkene og Steinhuset på Granavollen*, utgjeve av Stiftelsen Steinhuset på Granavollen i 2014, ISBN 978-82-999607-0-0. Her er òg ein biografi på side 134

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Helge Lurås** (fødd 12. desember 1970) er ein norsk analytikar og samfunnsdebattant med vekt på internasjonale tilhøve. Frå 2017 til mai 2022 var han ansvarleg redaktør for den tidlegare nettavisa *Resett*. Han er frå august 2022 ansvarleg redaktør for iNyheter.

Etter utdanning som siviløkonom ved Norges Handelshøyskole i 1995 og cand.mag.-eksamen (med faga sosiologi, sosialantropologi og idéhistorie) arbeidde Lurås i det norske Forsvaret og hadde ei rekke utanlandsoppdrag. Han var i 1995 administrasjonssjef i Bosnia, i 1996 budsjettoffiser i Ungarn, og i 1997 militær observatør i Guatemala for Forsvarets Overkommando. I 1999–2003 var Helge Lurås politisk analytikar i Bosnia for Forsvarets Overkommando. I åra 2004–2008 var han politisk rådgjevar ved Office of the High Representative i Bosnia.

Lurås var 2008–2011 rådgjevar ved Norsk utanrikspolitisk institutt (NUPI). I 2012 starta han Senter for internasjonal og strategisk analyse (Sisa), der han var dagleg leiar og einaste tilsette fram til selskapet blei avvikla i 2019.

Bibliografi
-----------

* 2015: *Hva truer Norge nå?*, Cappelen Damm (ISBN 9788202494582)

Kjelder
-------

* 

* «Helge Lurås» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Svenn Ingebretsson Mossige** (7. september 1780–18. september 1835) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Time i Rogaland. Han var far til Ingebret Svennsson Mossige.

Mossige tok over farsgarden og dreiv denne. Han var elles smed og gullsmed. I mange år var han forlikskommissær og valmann frå 1814 til -32. Han møtte på på Stortinget i 1818 og i 1830. I 1818 var han medlem av sju komitear, mellom anna budsjettkomiteen og om forlikslova.

Mossige var mellom dei som kom tidleg med i den haugianske rørsla, han praktiserte eit aktivt kristenliv heile si levetid. Han stifta eit lag for ungdom, som møttest om søndagane og der dei forbetra sine evner og kunnskapar i skriving og rekning.

Tildelt borgardådsmedaljen i sølv.

Han døydde på garden sin i Time i 1835.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak (1914). «Mossige, Svend Ingebretsen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. B. 1 D. 2 : Biografier L-Ø : samt tillæg. Kristiania: [Steen'ske bogtrykkeri]. s. 607.
* Biografisk informasjon om Svenn Ingebretsson Mossige NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Øystein Pettersen i 2007
**Øystein Pettersen** (fødd 19. januar 1983) er ein norsk langrennsløpar frå Oslo som har spesialisert seg mot sprintdistansane. Han vann OL-gull på sprintstafetten saman med Petter Northug under vinter-OL 2010 i Vancouver.

Karriere
--------

Pettersen fekk sitt gjennombrot då han hausten 2006 i Düsseldorf vart nummer to både på sprinten og sprintstafetten under opningsrenna i verdscupen i langrenn. Dei komande sesongane fekk han ein tredjeplass i Rybinsk i 2007, ein andreplass i Kuusamo i november 2008 og ein tredjeplass i Düsseldorf i desember 2009, alle saman sprinttevlingar.

Pettersen deltok for Noreg i begge sprinttevlingane under vinter-OL 2010 i Vancouver. Han kom på sjetteplass i den individuelle øvinga, der han var tredje beste nordmann. Petter Northug og Ola Vigen Hattestad skulle gå sprintstafetten for Noreg, men då Hattestad kjende seg småsjuk, overlet han sin plass til Pettersen. Pettersen og Northug sigra i stafetten, vel eitt sekund føre Tyskland og Russland som tok dei andre medaljane i tevlinga.

I november 2011 kom Pettersen for andre gong på pallen i eit sprintrenn i Kuusamo, ein tredjeplass. Pettersen har sjeldan hevda seg i eigentleg langrenn, men på tampen av 2013-sesongen delte han bronsemedaljen med Hans Christer Holund på NM-femmila i Løten.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2006: Bronsemedaje på sprinten på Kongsberg, nr 10 på 50 km i Vardø
* Ski-NM 2007: Nr 8 på 50 km i Nybygda
* Ski-NM 2010: Nr 5 i sprint i Stokke
* Ski-NM 2012: Nr 5 i sprint på Voss
* Ski-NM 2013: Bronsemedalje på 50 km på Løten, delt med Hans Christer Holund

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Marharyta Mikalajeuna Turava**, kjend som **Ryta Turava**, (fødd 20. desember 1980) er ein kviterussisk tidlegare kappgjengar frå Vitebsk som i 2006 vart europameister på 20 km, året etter ho vann VM-sølv på distansen.

Turava fekk sitt gjennombrot då ho under Sommar-OL 2004 i Aten gjekk inn til fjerdeplass, 14 sekundar attom bronsevinnaren. Året etter vann ho sølvmedaljen på distansen i verdsmeisterskapen i Helsinki. Våren 2006 vann ho i spanske La Coruna ei tevling i verdscupen i kappgang på den gode tida 1.26.27. Ved europameisterskapen i Göteborg seinare i 2006 gjekk Turava i mål til ein ein suveren siger, bort i halvtanna minutt føre dei to andre medaljevinnarane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2004 i Aten: Nr 4 – 1.29.39
* VM 2005 i Helsinki: Sølvmedalje – 1.27.05, bakom Olimpiada Ivanova (1.25.41)
* EM 2006 i Göteborg: Gullmedalje – 1.27.08, framom Olga Kaniskina (1.28.35)
* OL 2008 i Beijing: Nr 10 – 1.28.06

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ryta Turawa» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2019.*
**Helge Julius Jakhelln Dyvik** (fødd 23. desember 1947) er ein norsk professor i språkvitskap.

Dyvik var fødd i Bodø. Etter å ha vorte cand.mag. frå Universitetet i Bergen i 1972, studerte han gammal- og mellomengelsk ved
Universitetet i Durham i 1973 og vart mag.art. i nordiske språk i 1976. I 1981 vart han dr.philos. med avhandlinga *Grammatikk og empiri*, ei avhandling innafor teoretisk lingvistikk. I 1987 mottok han Fridtjof Nansens belønning for fremragende forsking. 

I 1983 vart Dyvik utnemnd til professor i allmenn lingvistikk ved Institutt for lingvistiske, litterære og estetiske studium ved Universitetet i Bergen. I 1995 vart han innvald i Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab, i 1998 i Det Norske Videnskaps-Akademi, i 2015 i Academia Europaea, og i 2019 i Det Norske Akademi for Språk og Litteratur.

Han har hatt mange verv, blant anna som president i Nordic Association of Linguists. I 2000 vart han medlem i Norsk språkråd, og frå 2006 til 2013 var han leiar for Språkrådet sitt Fagråd for normering og språkobservasjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Helge Julius Jakhelln Dyvik» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2021.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Svend Foyn Bruun** (1. desember 1883–31. mai 1956) var ein norsk sjømann og skipsreiar, med vekt på kvalfangst, samt politikar for partiet Høgre.

Bruun, som var son til ein kvalfangar i Tønsberg, reiste til sjøs i 1899. I 1904 tok han eksamen ved sjøkrigsskulen i Horten. Han studerte språk i Frankrike 1904–05, og språk og historie ved University of Oxford i 1905. Under den politiske krisa i 1905 gjorde han teneste i marinen. Fram til 1911 siglde han i koffardifart, vesentleg som skipper. Fra 1911 til 1914 leia han kvalfangstekspedisjonar med flytande kvalkokeri.

I 1919 starta han og Anton von der Lippe skipsreiarlaget Bruun & von der Lippe i Tønsberg, eit selskap som disponerte fleire skips- og kvalfangstselskap. Bruun & von der Lippe starta mellom anna i 1928 Hvalfangerselskapet Antarctic A/S og Hvalfangerselskapet Pelagos A/S. Bruun deltok same året i etableringa av Hvalfangerselskapet Kosmos A/S, og i 1930 av Hvalfangerselskapet Kosmos II A/S. Seinare var han styreformann i desse selskapa. Etter andre verdskrigen skilde Bruun og von der Lippe lag. Bruun overtok Pelagos, medan von der Lippe overtok Antarctic.

Bruun budde på garden Aker i Sem, og var medlem av Sem heradsstyre 1920–25. Han representerte Vestfold fylke på Stortinget 1925–36, der han var medlem av næringskomiteen 1925–30, Sjøfarts- og fiskerikomiteen 1931-33 og finans- og tollkomiteen 1934–36.

Bruun vart utnemnd til riddar av den svenske Nordstjerneordenen og mottok ei tyrkisk fortenstemedalje. Svend Foyn var ein grandonkel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Svend Foyn Bruun» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svend Foyn i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Øyvind Botn** (19. august 1928–7. april 2019) er ein norsk biletkunstnar og skribent. Han er frå Stårheim i Eid kommune. Han debuterte i 1953 i nasjonal samanheng med separatutstilling i UKS i Oslo 1973. Han har sidan vore representert fleire gonger på fellesmønstringar som Høstutstillingen, Vestlandsutstillinga og Distriktsutstillinga og han har hatt mange separatutstillingar, mellom anna jubileums-utstilling i Sogn og Fjordane Kunstmuseum i 2003.

Botn var på 1950-1960-talet ein flittig novellist i *Magasinet for alle*, og har gjeve ut diktsamlinga *Mellom dag og natt*.

Sambuar med Elisabeth Steen.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1995 – *Mellom dag og natt : dikt* (Nordfjordeid)

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Om Øyvind Botn i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane Arkivert 2016-11-26 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Øyvind Botn i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* KulturNav

 |
**Helga Maria Hernes** (opphavleg *Helga Marie Jahncke*, (fødd 16. januar 1938 i Deutsch Krone i det dåverande Tyskland, noverande Polen) er ein norsk statsvitar, Arbeidarparti-politikar og diplomat.

Hernes vart saman med andre tyskarar i området drivne bort og enda som flyktning i Bayern på slutten av den andre verdskrigen.

Hernes har utdanninga si frå USA der ho i 1967 tok mastergraden og i 1970 doktorgraden ved Johns Hopkins University. Frå 1970 til 1980 var Hernes knytt til Institutt for samanliknande politikk ved Universitetet i Bergen og i åra 1974–1975 dreiv ho postdoktorarbeid ved Stanford University. Frå 1980 til 1983 var Hernes forskingsdirektør i Noregs forskingsråd. I to periodar, 1983-1988 og 1989-1990, hadde ho stillinga som forskingsdirektør ved Institutt for samfunnsforsking. I åra 1993 til 1996 var Hernes leiar for forskingsprogrammet CICERO ved Universitetet i Oslo. Frå 1993 til 1998 var ho professor II ved Institutt for statsvitskap same stad. Frå 2004 til 2005 var ho seniorforskar ved NOVA i Oslo og frå 2006 er ho seniorrådgjevar for PRIO. 

Hernes har i si faglege verksemd fyrst konsentrert seg om spørsmål knytt til velferdsstatsforsking og kvinneforsking. Seinare har merksemda hennar vore rett mot internasjonale tilhøve og multinasjonale selskap. 

Hernes har òg hatt ein politisk og diplomatisk karriere. Ho har to gonger vore statssekretær for Arbeidarpartiet i Utenriksdepartementet, fyrste gong 1988-1989, andre gong frå 1990-1993. Deretter byrja ho sin diplomatiske karriere, fyrst som spesialrådgiver for fredsbevarende operasjonar og fredsbygging i Utanriksdepartementet, etterfylgt av periodar som Noregs ambassadør til Austerrike og Slovakia (1998–2003), og dessutan Sveits og Vatikanet (2002–2004).

Hernes vert ofte sitert for sin typologi over argument for den politiske deltakinga til kvinner, som av mange statsvitere og sosiologar vert rekna som eit viktig tilskot: 

* Rettferdsargument. Kvinner har krav på å få vera med
* Ressursargument. Røynslegrunnlaget til kvinner, som ofte er ulikt frå menn sitt, utgjer ein ressurs for samfunnet
* Interesseargument. kvinner og menn har ofte ulike og ofte motstridande interesser

Hernes har vore gift med professor og statsråd Gudmund Hernes.

Utmerkingar
-----------

I 1993 vart Helga Hernes æresdoktor ved Universitetet i Tromsø og i 2003 ved Stockholms universitet. Hernes vart i 2002 utnemnd til kommandør av Den Kongelege Norske Fortjenstorden.

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 1. desember 2017, henta 25. november 2017
3. ↑  *Noregs statskalender*

* *Denne artikkelen bygger på «Helga Hernes» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2017.*
**Helge Nordahl** (fødd 26. juni 1975) i Bærum er ein norsk sjakkspelar. Han blei utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk (IM) i 2005.

Helge Nordahl tok IM-napp ved 6 poeng på 9 rundar i Gausdal Troll Masters 7-15.1.2003 og 7,5 poeng på 11 rundar i Gausdal Chess Classics II 21-29.10.2003. Han tok så 5,5 poeng på 9 rundar i eliteklassa i Noregsmeisterskapen i sjakk i Molde 3-10.7.2004. Han hadde dermed klart dei tre nødvendige IM-resultata. Helge Nordahl klarte kravet om eigen rating på meir enn 2400, med 2402 pr. 1. januar 2005, og blei deretter utnemnd til Internasjonal Meister på FIDE-møtet i Tbilisi, Georgia 26-27.2.2005.

Helge Nordahl blei junior-noregsmeister i sjakk i 1995, etter omkamp mot Nina Hagesæther.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Helge Nordahl sine parti hos www.chessgames.com
* Helge Nordahl si ratingside hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

Øystein Brekke: *Norske sjakktrekk Norges sjakkforbund 100 år 1914-2014*, Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3

Fotnotar
--------

1. ↑   Kopi av dei to resultata i IM-søknaden til FIDE for Helge Nordahl
2. ↑   Kopi av NM-resultatet i IM-søknaden til FIDE for Helge Nordahl
3. ↑  Brekke 2014 s. 301