recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Utsyn over Hag's Head
Steinformasjon på Hag's Head
**Hag's Head** eller **Hags Head** er ein odde som dannar det sørlegaste punktet av Moher-klippene i County Clare på Irland. Klippene dannar ein formasjon som liknar eit kvinnehovud som ser utover sjøen. Staden er eit godt utsiktspunkt for å sjå klippene, og dannar eine enden av turruta Cliffs of Moher Coastal Trail.

Namn
----

Ei irsk soge fortel at ei gammal kone eller sjøheks, Mal of Malbay, blei forelska i den irske helten Cú Chulainn, og jaga han over heile Irland. Cú Chulainn flykta ved å hoppa over staurar som om dei var vadesteinar. Mal mista fotfestet, og blei slått mot klippa.

Skildring
---------

Ein tårnruin kjend som Moher Tower står på Hag's Head. Fram til tidleg på 1800-talet var det også eit festningsverk her kjend som *Mothar* eller *Moher*. Hag's Head omfattar også ein naturleg steinboge.:28–9

Kjelder
-------

1. ↑  Best, James L.; Wignall, Paul B. (26. april 2016), *A Field Guide to the Carboniferous Sediments of the Shannon Basin, Western Ireland* (på engelsk), John Wiley & Sons, ISBN 978-1-119-25715-8, henta 10. juni 2020
2. ↑  «Cliffs of Moher Coastal Walk- Walking the Cliffs of Moher from Hags Head», *Travel? Yes Please!* (på engelsk), 13. mai 2018, henta 10. juni 2020
3. ↑  «Legend of Hags Head, Cliffs of Moher», *Cliffs of Moher Cruises* (på engelsk), 29. juni 2015, henta 10. juni 2020
4. ↑  Roche, D. *The Clare Guide - Official Irish Tourist Board Guide*. Bord Failte.

* *Denne artikkelen bygger på «Hag's Head» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2020.*

Koordinatar: 52°56′10″N 9°28′15″W﻿
**Monthei Eriksen Haug** (9. mars 1861–19. juni 1933) var ein gardbrukar og stortingsmann frå Nord-Odal i Hedmark. Han var medlem av Venstre.

Haug var son til ein gardbrukar. Han tok underoffisereksamen ved det norske jegerkorps i 1882, og gjekk i 1885 på Sagatun Folkehøyskole. I 1889 tok han over farsgarden Haug og dreiv sidan denne. Frå 1891 var han medlem av heradsstyret i Nord-Odal, ordførar i perioden 1895-1901. Han var medlem av ei rekke utval, både kommunalt, på amtsnivå og på nasjonalt nivå. Mellom anna var han medlem av Parisdelegasjonen i 1904, og av vassdragslovskommisjonen.

Haug møtte på første gongen på Stortinget 10.-16. juli 1896, som 3. varamann frå Hedemarkens amt. I tida 1900-06 var han fast representant for same amtet, medan han 1906-09 representerte einmannskrinsen Vinger og Odalen. Heile tida 1900-09 var han medlem av Lagtinget og av landbrukskomiteen, sekretær for sistnemnde åra 1906-09.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Bernhard Berthelsen** (16. mars 1897–25. august 1964) var ein norsk tollar frå Sør-Audnedal som representerte Venstre og kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder på Stortinget frå 1945 til 1953.

Berthelsen var son til ein sjømann. Etter å ha gått middelskulen hadde han ymse jobbar før han i 1919 fekk stilling som tollassistent. I 1928 rykte han opp til tollkontrollør, frå 1946 arbeidde han som tollinspektør i Arendal. Perioden 1951-57 var han distriktssjef i Bergen tolldistrikt og 1957-64 var han driftssjef i Tolldirektoratet.

Berthelsen var medlem i bystyret i Arendal frå 1934 til 1946. Etter å ha flytta til Bergen var han valperioden 1956-59 bystyremedlem også der. Før den tid var han stortingsrepresentant for partiet Venstre og dei sju kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder i to samanhengande periodar; 1945-49 og 1950-53. Alle åtte tingsesjonane var han sekretær i Administrasjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Utsyn mot Montesilvano

  

**Montesilvano** er ein by og ein kommune i regionen Abruzzo i Italia. Kommunen har 50 000 ibuarar og eit areal på 23,6 km². Byen ligg straks nord for Pescara, den største byen i regionen, og er del av eit samanvakse byområde langs kysten av Adriahavet. Kommunen består av den opphavlege busetjinga Montesilvano Colle på ein ås litt inn i landet, samt den langt større bydelen Montesilvano Marina langs Adriahavet. Montesilvano tyder "det tredekte fjellet".

Staden er omtala første gong i 1114, i eit dokument frå kong Roger 2. av Sicilia. Montesilvano var lenge ein liten by, først i 1904 var han ei sjølvstendig kommune. Ein stor marina vart bygt ved Adriahavet frå 1852 og framover, og staden vart eit reisemål. Bustadveksten på kysten var så stor at bysentrum vart flytta til hamneområdet i 1926. Etter andre verdskrigen heldt satsinga på turisme fram. Med bil- og masseturisme voks byen nærast eksplosivt frå 1960-åra. Mange hotell og utleige-hus har vorte bygt også i tida etterpå.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Montesilvano» frå dk, den 12. desember 2013.*
**Bernhard Severin Sannerud** (1. januar 1860–3. februar 1941) var ein norsk skulemann og politikar som representerte einmannskrinsen Flekkefjord og partiet Venstre på stortinget 1916-18.

Sannerud var fødd i Furnes i Hedmark, der far hans var gardbrukar, lærar og kyrkjesongar. Sjølv byrja han studere i 1880 og vart cand.philos. i 1883, samstundes var han privatlærar i Heddal i Telemark. Frå 1884 til 1918 var han lærar, seinare overlærar ved mellomskulen i Flekkefjord. Sidan var han styrar av kommunale høgre allmennskular i Eidsvoll 1918-26 og Drøbak 1927-30.

I Flekkefjord tok Sannerud aktivt del både i det offentlege og sivile samfunnslivet. Mellom anna var han formann i likningskommisjonen og i elektrisitetsverket. Han var medlem i bystyret frå 1898 til han flytta frå byen i 1918, ordførar i periodane 1907-10 og 1916-18. Stortingsperioden 1916-18 var han også stortingsmann frå Flekkefjord, medlem i Protokollkomiteen. Etter han var pensjonert var Sannerud medlem i formannskapet i Drøbak.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Bernhard S. Sannerud NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
| Montreal |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Flagget til Montreal** | **Byvåpenet til Montreal** |

 |
| Kallenamn «*City of Mary (Ville-Marie)*»  |
| Motto «*Concordia Salus («frelse av harmoni»)*» |
| Styresmakter |
| Land  Provins | Canada  Quebec |
| Grunnlagd | 1642 |
| Geografi |
| Flatevidd - By - Urbant - Storbyområde |  365,13 km² 1 677 km² 4 259 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik - Byområde - Storbyområde | 1 620 693   4 439/km²3 635 751 3 316 615 |
| Koordinatar | 45°30′″N 73°40′″W﻿Koordinatar: 45°30′″N 73°40′″W﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | EST (UTC-5) EDT (UTC-4) |
| Diverse anna |
| Postnummer | H |
| Telefon-retningsnummer | 514 og 438 |
| **Heimeside:** ville.montreal.qc.ca |

**Montreal** eller **Montréal** på fransk er den nest største byen i Canada, og den største i den canadiske provinsen Quebec. Opphavleg vart byen kalla *Ville-Marie* («Maria by»), men vart omdøypt til *Montréal* på 1700-talet, eit namn som kjem frå det franske *Mont Royal* («Kongeleg fjell»), som var namnet på ein ås med tre toppar i hjarte av byen. 

Tidlegare var Montreal det største storbyområdet i Canada (i dag er det Toronto), men er den nest største fransktalande byen i den vestlege verda etter Paris. Ei folketeljing i 2006 talde 1 620 693 innbyggjar i sjølve Montreal. Montreal er det 15. største storbyområdet i Nord-Amerika og det 74. største i verda. 70 % av innbyggjarane er fransktalande, medan resten har engelsk eller andre minoritetsspråk som morsmål. 

Montreal ligg sørvest i Quebec, om lag 200 km sørvest for provinshovudstaden Québec og 150 km aust for Ottawa, hovudstaden i Canada.

Montreal arrangerte Verdsutstillinga i 1967 (Expo '67), og var vertsby for Sommar-OL 1976. 

Université de Montréal er det største franskspråklege universitet i byen med rundt 50 000 studentar. Universitetet ligg i området Côte des Neiges, og har fleire ulike fakultet innanfor kommunikasjon, språk, medisin mfl. Der er fleire engelskspråklege universitet, og det mest kjende er McGill University.

Folk frå Montreal
-----------------

* Guy Stewart Callendar (1897-1964), britisk klimatolog og ingeniør
* Saul Bellow (1915–2005), forfattar og nobelprisvinnar
* Leonard Cohen (1934–2016), diktar og songar
* Gilles Villeneuve (1950-1982), racerbilsjåfør
* Celine Dion (f. 1968), songar
* Naomi Klein (f. 1970), journalist, forfattar og politisk aktivist
* Rufus Wainwright (f. 1976), musikar
* Martha Wainwright (f. 1976), songar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Montreal**

* Université de Montréal
* McGill University

Kjelder
-------

1. ↑  folketeljing 2000 - Storbyområde

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
| Liepāja |
| --- |
| Art Nouveau i sentrum av LiepājaArt Nouveau i sentrum av Liepāja Art Nouveau i sentrum av Liepāja |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Liepāja |
| **Byvåpenet til Liepāja** |

 |
| Styresmakter |
| Land | Latvia |
| Først nemnd iByrettar | 12531625 |
| Geografi |
| Flatevidd - By   - Vatn |  60.4 km²   10,87 km² |
| Innbyggjarar  - By (2016)   - folketettleik | 76 144   1 294/km² |
| Koordinatar | 56°31′″N 21°0′″E﻿Koordinatar: 56°31′″N 21°0′″E﻿ |
| Diverse anna |
| Postnummer | LV-34(01-13); LV-3414; LV-34(16-17) |
| Telefon-retningsnummer | 634 |
| **Heimeside:** |
| Plassering |
| Plassering av  LiepājaPlassering av Liepāja |

**Liepāja** (litauisk *Liepoja*, polsk *Lipawa*, tysk *Libau*, russisk Лиепая (*Lijepaja*), Либава (*Libava*), Любава (*Lybava*)) er ein by vest i Latvia ved Austersjøen og det administrative senteret i Liepāja fylke. Det er den største byen i regionen Kurzeme og den tredje største i landet etter Riga og Daugavpils med om lag 85 000 innbyggjarar. Han er ei viktig isfri hamn.

Liepāja er kjend i Latvia som «byen der vinden er fødd», truleg på grunn av den konstante trekken inn frå havet. Omdøme som den mest vindfulle byen i Latvia har har vorte forsterka av det største vindkraftverket i Latvia (33 Enercon vindturbinar) vart bygd i nærleiken.

Liepāja fekk byvåpenet sitt fire dagar etter han fekk bystatus 22. mars 1625. Byvåpenet viser løva av Kurzeme med ein delt hale som lener seg mot eit lindetre med frambeina.

Byen er ein hamneby, og har status som frihamn, med skatteletter for å oppmuntre næringslivet.

Sovjetiske styrkar hadde ein flåtebase her under Sovjetunionen.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Latvijas iedzīvotāju skaits pašvaldībās pagastu dalījumā»
2. ↑  Offisiell side

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Liepāja» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Liepaja frå Wikivoyage
* www.portofliepaja.lv - Hamna i Liepaja
* Virtuell reise i Liepaja
* Liepaja Info - Mobile App

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Kikki Danielsson** (fødd 10. mai 1952) er ein svensk songar innan country- 
og dansebandmusikk. Ho spelar også trekkspel og har verka noko som låtskrivar. Danielsson er også blitt kjend for å jodla i nokre songar, som i «Cowboy Yodel Song», «Rock'n Yodel» og «En tokig sång». 

Kikki Danielsson hadde sin største popularitet i Norden frå enden av 1970-talet til enden av 1990-talet. 

Ho byrja karrieren som vokalist og forgrunnsfigur i dansebandet Wizex i 1973, ei gruppe ho var med i fram tl 1982.
Ho var med i musikkgruppa Chips frå 1979 til 1982. Ho deltok med begge gruppene i Melodifestivalen; i 1982 gjekk Chips sigrande ut og deltok i Eurovision-tevlinga. Songen «Dag efter dag» enda opp på åttandeplass.

Kikki Danielsson byrja som soloartist i 1979, det første soloalbumet frå dette året var *Rock'n Yodel*. Ho gjorde solodebut ved den svenska Melodifestivalen i 1983 med låten «Varför är kärleken röd?», som kom på andre plats. Ein av hennar mest kjende låtar, «Bra vibrationer» sigra i den svenske Melodifestivalen 1985 og enda på tredjeplass i Eurovision Song Contest i Göteborg same året.

Som artist har Kikki Danielsson vore fleire gonger på Svensktoppen, både med melodifestivalsongane og med andre, som «Papaya Coconut» som var populær i 1987. I 1989 låg ho på Svensktoppen i 17 veker med låten «Lätta dina vingar». 

På 1980-talet medverka Danielsson også i radio- og fjernsynsprogram i USA. I 1984 drog ho til Nashville og spelte inn countryalbumet *Midnight Sunshine*, og blei utnemnd til heidersborgar av byen.
I 1986 hadde ho TV-showet *Kikki i Nashville*.

Diskografi
----------

### Album

* *Rock'n Yodel* (1979)
* *Just Like a Woman* (1981)
* *Kikki* (1982)
* *Varför är kärleken röd?* (1983)
* *Singles Bar* (1983)
* *Midnight Sunshine* (1984)
* *Kikkis 15 bästa låtar* (1984)
* *Bra vibrationer* (1985)
* *Papaya Coconut* (1986)
* *Min barndoms jular* (1987)
* *Canzone d'Amore* (1989)
* *På begäran* (1990)
* *Vägen hem till dej* (1991)
* *Jag ska aldrig lämna dig* (1993)
* *100 % Kikki* (2001)
* *Fri - En samling* (2001)
* *Nu är det advent* (2001)
* *I dag & i morgon* (2006)
* *Kikkis bästa* (2008)
* *Första dagen på resten av mitt liv* (2011)
* *Postcard from a Painted Lady* (2015)
* *Christmas Card from a Painted Lady* (2016)
* *Portrait of a Painted Lady* (2017)

Kjelder
-------

1. ↑  Kikki Danielsson ved Discogs.
2. ↑  «Poplight». Henta 27. januar 2012.  Arkivert 2010-10-27 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Kikki Danielsson» frå Wikipedia på svensk, den 22. mai 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kikki Danielsson**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* LIBRIS
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Vesthavet valkrins** (lulesamisk: *Viestarmera válggabijrra*, nordsamisk: *Viesttarmeara válgabiire*, bokmål: *Vesthavet valgkrets*) er ein valkrins ved Sametingsvala i Noreg frå og med valet i 2009. Krinsen vert også kalla valkrins 5. Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var 1 788 personar registrerte i manntalet i området.

Krinsen femner kommunane Dyrøy, Salangen, Lavangen, Gratangen, Skånland, Ibestad, Harstad og Kvæfjord i Troms fylke og Andøy, Øksnes, Bø, Sortland, Hadsel, Vågan, Vestvågøy, Flakstad, Moskenes, Værøy, Røst, Lødingen, Tjeldsund, Evenes, Narvik, Ballangen, Tysfjord, Hamarøy, Steigen, Sørfold, Bodø, Fauske, Saltdal, Gildeskål, Beiarn og Meløy i Nordland fylke.

I 2017 vart det vald inn fem sametingsrepresentantar frå krinsen. Sametinget skal til saman ha 39 representantar.

Krinsordninga ved Sametingsvala vart endra framfor valet i 2009. I staden for dei 13 krinsane ein nytta ved Sametingsvala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005, er det frå 2009 sju krinsar. Vesthavet valkrins tilsvarar dei tidlegare krinsane Sør-Troms, med unntak av Sørreisa kommune som no høyrer til Gáisi valkrins, Nordre Nordland og Midtre Nordland.

Parti og vallister som stilte til Sametingsvalet i 2017 i Vesthavet valkrins
----------------------------------------------------------------------------

Dei tre toppkandidatane til Norske Samers Riksforbund i Vesthavet valkrins ved Sametingsvalet i 2009; Åge Nordkild, Miriam Paulsen og Ann-Mari Thomassen. 
Foto:
Norske Samers Riksforbund
 

Desse partia og vallistene stiller til Sametingsvalet i 2017 i krinsen.

* Árja
* Arbeidarpartiet
* Framstegspartiet
* Høgre
* Norske Samers Riksforbund
* Samenes Folkeforbund
* Senterpartiet
* Šiella

Referansar
----------

1. 1 2  *Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold (sameloven).* på nettstaden lovdata.no
2. ↑  «Sametingets valgmanntall 2017», *www.sametinget.no*, arkivert frå originalen 26. februar 2019, henta 26. februar 2019
3. ↑  *Mandatfordelingen.* Sametinget. Henta frå  Arkivert 2019-02-26 ved Wayback Machine. den 25.2.2019.
4. ↑  «Ny valgordning» på nettstaden til Det norske sametinget[*daud lenkje*]
5. ↑  *Sametingsvalget 2009*: «5. Viesttarmeara válgabiire/Vesthavet valgkrets» på nettstaden til NRK Sameradioen
6. ↑  «Valgkrets 5 Vesthavet», *www.sametinget.no*, arkivert frå originalen 13. januar 2018, henta 26. februar 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* *FOR 2008-12-19 nr 1480: Forskrift om valg til Sametinget* på nettstaden lovdata.no
* *Sametingsvalget 2009 – Rundskriv om endringer i valgbestemmelsene i sameloven og forskrift om valg til Sametinget* på nettstaden til Den norske regjeringa

| * v
* d
* e
Valkrinsar ved Sametingsvala |
| --- |
|  | Austre • Ávjovárri • Nordre • Gáisi • Vesthavet • Sørsamisk • Sør-Noreg |  |
**Eiteljorg Museum of American Indians and Western Art** er eit kunstmuseum i Indianapolis sentrum i Indiana i USA. Eiteljorg har ei stor samling biletkunst laga av amerikanske urfolk og kunst laga av vest-amerikanske kunstnarar som blei samla inn av forretningsmannen og filantropien Harrison Eiteljorg (1903–1997). Museet husar ein av dei beste samlingane av samtidskunst av urfolk i verda.

Museet ligg i White River State Park i Indianapolis, der ein også finn Indiana State Museum, Military Park og andre attraksjonar.

Gund Gallery i museet har ei høvesvis stor samling måleri og bronseskulpturar av Frederic Remington og Charles Russell. Det har også måleri av George Winter, Thomas Hill, Albert Bierstadt, Charles King og Olaf Seltzer. I eit anna rom er ei stor samling måleri av kunstnarar knytte til New Mexico, som Joseph Henry Sharp, William Victor Higgins, Ernest L. Blumenschein (*Penitentes*), John French Sloan og Georgia O'Keeffe (*Taos Pueblo*).

I juni 2005 opna museet ei større utviding som dobla dei offentlege områda med tre nye galleri, Sky City Café, eit utdanningssenter, ein hage og event-lokale. Dei nye galleria omfatta to galleri vigde til museet si samling av samtidskunst, med verk av T.C. Cannon, Kay WalkingStick, Andy Warhol og ei rekkje andre. Det siste galleriet lagt til i utvidinga var Gund Gallery of Western Art. Galleriet er vigd ei samling på 57 kunstverk av traidsjonell vestamerikansk kunst gjeven til museet av familien George Gund.

Kjelder
-------

1. ↑  Boggs, Johnny D. (31. mars 2011). «Eiteljorg Museum – Art of the West». HistoryNet. Henta 28. mars 2017.
2. ↑  Roach, Keith (9. november 2015). «The Eiteljorg Museum Adds to Its Contemporary Collection». Indianapolis Monthly. Henta 28. mars 2017.
3. ↑  «Eiteljorg Museum of American Indians and Western Art Is Recipient of $15 Million Gund Collection of Western Art» (Press release). Indianapolis: Eiteljorg Museum of American Indians and Western Art. 19. august 2004. Henta 28. mars 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Eiteljorg Museum of American Indians and Western Art» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 50°58′28″N 10°19′28″E﻿

| Eisenach |
| --- |
| Eisenach rundt 1900.Eisenach rundt 1900. Eisenach rundt 1900. |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Eisenach |
| **Byvåpenet til Eisenach** |

 |
| Styresmakter |
| Delstat | Thüringen |
| Oberbürgermeister | Katja Wolf (Die Linke) |
| Geografi |
| Flatevidd | 103,84 km² |
| Innbyggjarar | 43 626 |
| Høgd over havet | 215 m |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.eisenach.de |

**Eisenach** er ein tysk by i Thüringen med rundt 43 600 innbyggjarar (2007). Han ligg 215 moh. på den nordvestlege skråninga av Thüringer Wald.

Soge
----

Eisenach blei grunnlagt på 1100-talet og fekk byrettar i 1283. Martin Luther omsette Det nye testamentet til tysk her under eksil på borga Wartburg. I 1685 blei Johann Sebastian Bach fødd i Eisenach. Slektningen hans Johann Christoph Bach og to andre store barokkomponistar, Johann Pachelbel og Georg Philipp Telemann, verka her.

Fleire møte av tyding i tysk historie har vore haldne i eller ved Eisenach, mellom anna blei det tyske sosial-demokratiske partiet (SPD) stifta her i 1869.

Skildring
---------

I sentrum av byen ligg Marktplatz, med fleire bindingsverkhus, apotek, det gamle rådhuset frå 1638 og slottet frå 1742–45 der ein finn Thüringer Museum. Borga Wartburg ligg på ei høgd 400 meter over byen. I 1999 blei borga sett opp på UNESCO si verdsarvliste. I byen finst også eit *Lutherhaus* til minne om Martin Luther og eit *Bachhaus* til minne om Bach.

Økonomi
-------

Historisk har Eisenach hatt stor tyding for tysk bilproduksjon. Ein framstilte EMW og Wartburg i det tidlegare Aust-Tyskland, og etter gjenforeininga BMW og Opel. Industrien i byen omfattar i tillegg produksjon maskinar, kjemikaliar og elektrotekniske artiklar. Turisme er også viktig.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* «Eisenach» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Eisenach» frå Wikipedia på dansk, og «Eisenach» frå Wikipedia på bokmål den 24. januar 2011.*
* *Denne artikkelen bygger på «Eisenach» frå Wikipedia på engelsk, og «Eisenach» frå Wikipedia på svensk den 24. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ein roleg sommardag midt på Vestfjorden på ferja mellom Skutvik og Svolvær. Sett sørover.
Vestfjorden i retning Svolvær på ferja frå Skutvik.
**Vestfjorden** er ein stor fjord eller eit havområde mellom Lofoten og Salten i Nordland. Fjorden startar mellom Flesjan ved Skomvær i vest til den vestlegaste holmen ved Myken og går om lag 200-230 km nordaustover til Barøya ved innløpet til Ofotfjorden. Frå Skomvær til Myken er fjorden om lag 80 km brei. 

På vestsida av fjorden ligg kommunane (frå sør til nord) Røst, Værøy, Moskenes, Flakstad, Vestvågøy, Vågan og Lødingen. På austsida finn ein kommunane (frå nord til sør) Narvik, Hamarøy, Steigen, Bodø, Gildeskål, Meløy og Rødøy. 

Av større bygder og tettstader langs fjorden finn ein Å i Lofoten, Moskenes, Reine, Ballstad, Stamsund, Henningsvær, Kabelvåg, Svolvær, Lødingen, Leines, Kjerringøy og Bodø.

Fjordarmar
----------

Fleire fjordarmar går innover i landet på austsida av Vestfjorden. Dei største av desse er Glomfjorden, Saltfjorden og Skjerstadfjorden, Mistfjorden, Folda, Leinesfjorden, Sagfjorden og Tysfjorden. Inst i Vestfjorden held Ofotfjorden fram vidare innover til Narvik og Bjerkvik. På vestsida finn ein fleire mindre fjordar og sund mellom og på øyane i Lofoten.

Samferdsel
----------

Fleire ferjesamband kryssar fjorden. Frå Bodø går det ferje til Røst, Værøy og Moskenes. Frå Bodø til Moskenes er det om lag 95 km, ein tur som tar om lag 4 timar. Frå Skutvik i Hamarøy går det ferje til Svolvær i Vågan. Inst i fjorden går det ferje frå Bognes til Lødingen.

Bakgrunnsstoff
--------------

Fotnotar
--------

1. ↑  Den norske los, femte utgåva, femte bind
2. ↑  I andre kjelder er fjorden langt kortare og vert rekna for å gå frå Værøy i Lofoten og inn til munningen av Ofotfjorden, ei lengd på om lag 160 km. Både Store Norske Leksikon og Caplex nyttar denne defininsjonen.
**Kazimierz Franciszek Zimny** (4. juni 1935–30. juni 2022) var ein polsk langdistanseløpar frå Tczew. Han vann sølv på 5 000 meter ved EM 1958 og EM 1962, samt bronse på same distansen ved OL 1960 i Roma.

Aktiv
-----

Under europameisterskapen 1958 i Stockholm kjempa Zimny og landsmannen Zdzisław Krzyszkowiak om sigeren på 5 000-meteren. Favoritten Krzyszkowiak lukkast drage ifrå på sisterunda og vann med knappe to sekund på ny meisterskapsrekord. Laurdag 5. september 1959 sette Zimny polsk rekord på spesialdistansen med 13.44,4 i Berlin, der Aust-Tyskland og Polen utkjempa landskamp. Han måtte likevel seg slått med to sekund av austtyskaren Friedrich Janke.

I dei olympiske sommarleikane 1960 i Roma rykte Murray Halberg frå resten av finalefeltet, då det var tre rundar att av 5 000-meteren. Karen frå New Zealand makta ikkje å halde oppe den høge farta, så då klokka ringde byrja forfylgjarane, tyskarane Hans Grodotzki og Friedrich Janke, samt Zimny, å hale innpå. Luka opp til Halberg vart stendig mindre, men han klarte å halde unna og vann med eitt sekunds forsprang til sølvvinnar Grodotzki og bronsemedaljør Zimny.

Ved europameisterskapen i Beograd hausten 1962 vart Zimny andremann på halvmila på moderate 14.01,8, slått av den spurtsterke briten Bruce Tulloh, men på plassen føre favoritten Pjotr Bolotnikov.

Zimny var polsk meister 1956 på 1500 meter og 1960, 1965 og 1966 på 5 000 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1956 i Melbourne: Braut forsøksløpet på 5 000 m
* EM 1958 i Stockholm: Sølvmedalje på 5 000 m – 13.55,2, bakom Zdzisław Krzyszkowiak (13.53,4)
* OL 1960 i Roma: Bronsemedalje på 5 000 m – 13.44.8 Braut 10 000-meteren
* EM 1962 i Beograd: Sølvmedalje på 5 000 m – 14.01,8, bakom Bruce Tulloh (14.00,6)
* EM 1966 i Budapest: Nr 18 på 10 000 m – 29.51,2

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kazimierz Zimny» frå Wikipedia på tysk, den 7. mai 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Kvæfjordkake
**Kvæfjordkake** er ei kake laga av kakebotn med marengs, rom- eller vaniljekrem og mandlar. Ho blei kåra til norsk nasjonalkake i 2002 på radioprogrammet *Nitimen*. Kaka er også blitt kalla «verdas beste», marengsterte, «drømmen» og pinocchiokake.

Historie
--------

Kvæfjordkaka blei vidareutvikla frå «kongekake», ei dansk oppskrift innkjøpt av kvæfjerdingen Hulda Ottestad til Café Alliance i Harstad. Kvæfjordkaka har mellom anna færre mandlar enn den opphavlege kaka. Kaka blei mellom anna kjend i Noreg gjennom oppskrifter i *Norsk Ukeblad* frå Brita Edland («Mor Hubro»).

Venneforening og hymne
----------------------

Kvæfjordkake har ei eiga venneforeining, «Kvæfjordkakas venner», som jobber for å ta vare på kulturen rundt kaka og for å utvikla kulturbasert næring i distrikta. 

Ola Bremnes, som også kjem frå Kvæfjord, har skrive eit hymne til kaka, «Kvæfjordkaka».

Kjelder
-------

1. ↑  
«Kvæfjordkaken best - Nitimen - NRK». Henta 7. juni 2009.

* «Kongen av Kvæfjord» ved kvaefjordkaka.no
* «Kvæfjordkake» (14. oktober 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 21. januar 2014.
* Birgit Brøndbo, «Kvæfjord tar kaka» (09.07.03), *VG*

* *Denne artikkelen bygger på «Kvæfjordkake» frå Wikipedia på bokmål, den 21. januar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppskrift på kvæfjordkake Arkivert 2008-04-08 ved Wayback Machine. ved matnyttig.no
* Kvæfjordkakas venner
* Fra kongekake til nasjonalkake – historien om Kvæfjordkaka ved godt.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Solsikke er ein eittårig plante som kan nå store høgder i løpet av éin vekstsesong.
**Eittårig plante** eller **annuell plante** er ein plante som fullføre livssyklusen sin i løpet av eit år. Plantane er urteaktige og døyr etter sin første vekstsesong, og etter å ha spreidd frøa sine eller sporar for framveksten til neste generasjon. Dei har ofteat ei lita og tynn, lysfarga rot.

Dei fleste eittårige plantar overvintrar som frø. Vinterannuelle plantea spirer derimot om hausten og overvintrar som små frøplanter, slik som til dømes haustkveite og haustrug.

Frøet kan ligge fleire år i jorda før det spirer, veks opp, blomstrar og sett frø. Det er somme plantar som gjennomfører to slike syklusar i løpet av ein sesong. 

Eittårige planter, spesielt grasarter, var viktige for utviklinga av jordbruket i Midtausten, fordi desse artane kravde at bonden aktivt samla inn, lagra og sidan sådde frøa dersom nye individ skulle førast vidare etter innhausting som avbraut den naturlege formeiringa. Eittårige arter som vill rug og kveite blei tidleg domestisert i den fruktbare halvmånen.

Sjå òg
------

* Toårig plante
* Fleirårig plante
* Staude

Kjelder
-------

1. 1 2  planter «ettårige\_planter» (12. mars 2012) i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Ferja som opphavleg heitte «Tidekongen» og vart bygd for Tide Sjø AS for å gå i sambandet mellom Oslo og Nesoddtangen på Nesodden, fekk namnet «Kongen» etter at Norled AS overtok ferjeflåten, og såleis òg drifta av dette sambandet.
**Norled AS** er eit reiarlag som driv ferje- og snøggbåtsamband fleire stader i Noreg, frå Oslofjorden i sør til Troms i nord. Reiarlaget er eit av dei største av sitt slag i landet, med åtti fartøy i drift og meir enn tusen tilsette, og er eit heileigd dotterselskap av Det Stavangerske Dampskibsselskap AS. Hovudkontoret for Norled AS ligg i Stavanger, og elles har selskapet kontor i Bergen, Ålesund og Oslo.

Norled As er eit framhald av selskapet Tide Sjø AS, som vart skipa etter at ekstraordinære styremøte 2. mai 2007 i Tide ASA og Det Stavangerske Dampskibsselskab (DSD) AS hadde gjort vedtak om hovudprinsippa for å slå saman kvar sine dotterselskap, Stavangerske AS og Tide Sjø AS, til selskapet Tide Sjø. Denne fusjonen vart gjennomført 3. oktober 2007. Norled AS vart skipa ved å skilja ut Tide Sjø av Tide ASA i 2011. Ferjene, som hadde fått namn der samansetningar med «Tide» inngjekk i namnet, fekk etter dette nye namn der «Tide» var fjerna.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Norled AS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Oskar Norman Eng** (7. august 1847–27. august 1921) var ein norsk lege og stortingsmann for Venstre som var fødd i Vadsø.

Eng var son til ein lege. Han vart student i 1866 og sjølv cand. med. i 1874. Åra 1875-79 dreiv han privat praksis i Stavanger. Frå 1879 var han distriktslege, fyrst i Lenvik, sidan 1891 i Volda og kringliggjande herad.

Oskar Eng var i si tid som student ein innbydarane til stiftinga av Det Norske Samlaget, medredaktør av blada *Svein Urædd, Andvake* og *Fram*. Han var ordførar i Lenvik mest heile tida han var der, forlikskommissær i heradet frå 1884. I Volda kom han med heradsstyret i 1897, var ordførar 1905-10. Også der var han ei tid forlikskommissær. Styreformann i Volda & Ørsta Sparebank.

Eng var 1. representant frå Tromsø amt på Stortinget 1889-1894. Han var i den fyrste valperioden medlem av militærkomiteen, i den andre av næringskomiteen. I tillegg var han 1893-94 medlem av valkomiteen. Til alle dei fire tingsamlingane mellom 1895 og 1906 var han på 1. eller 2. varamannsplass frå Romsdals amt.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Kongedømet Qataban (lyseblått) kort tid fødet det falt på 100-talet fvt.
Bronseløve med ryttar laga av qatabanarane kring 75-50 fvt.
**Qataban** eller **Katabania** (arabisk **مملكة قتبان**) var eit jemenittisk kongedøme i antikken. Hjartet låg i Baihandalen. Som andre sørarabiske kongedømet voks det seg velståande på handel med røykjelse og myrra, som vart nytta ved altera. Hovudstaden Qataban vart kalla Timna og låg langs handelsruta som passerte gjennom dei andre kongedøma Hadramaut, Saba og Ma'in. Den største byen til qatabanarane var Amm, eller «Onkel» og folket kalla seg sjølv «barn av Amm».

Det var det viktigaste jemenittiske kongedømet på andre halvdel av det første tusenåret fvt. då herskaren hadde tittelen mukarrib, som tydde «konge over kongar».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Qataban» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Alessandro de Maigret. *Arabia Felix*, translated Rebecca Thompson. London: Stacey International, 2002. ISBN 1-900988-07-0
* Andrey Korotayev. *Ancient Yemen*. Oxford: Oxford University Press, 1995. ISBN 0-19-922237-1.
* Andrey Korotayev. *Pre-islamic Yemen*. Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 1996. ISBN 3-447-03679-6.
* Andrey Korotayev. Socio-Political Conflict in the Qatabanian Kingdom? (A re-interpretation of the Qatabanic inscription R 3566) // Proceedings of the Seminar for Arabian Studies 27 (1997): 141–158.
Koordinatar: 31°4′59″N 34°58′43″E﻿

**Qasr al-Sir** (arabisk skrift قصر السر; hebraisk skrift קסר א-סיר, tyder 'Mysteriefestninga') er ein beduinlandsby i Negevørkenen sør i Israel. Han høyrer tilNeve Midbar regionale kommune. 

Qasr al-Sir ligg nord i Negevørkenen, berre 3 km vest for Dimona. 

I desember 2011 hadde Qasr al-Sir 1 090 innbyggjarar.

Historie
--------

Før opprettinga av Israel var Negev-beduinane eit delvis nomadisk samfunn som hadde vore gjennom ein prosess for å bli bufaste sidan osmansk styre i regionen. Dei fleste forskarane er samde i at beduinane kom til Negev kring 1800, men det er spor etter dei tidlegare òg.

Under Det britiske mandatet gav ikkje styresmaktene eit lovverk til å avgjere og bevare kven som eigde landområda. For å få orden på dette vart landpolitikken til Israel i stor grad tilpassa dei osmanske landreguleringane frå 1858 som det føregåande lovverket. Dermed nasjonaliserte Israel det meste av Negev ved hjelp av statlege landreguleringar frå 1969.

Israel heldt fram linja for å få fast bustad for Negev-beduinane, som dei osmanske styresmaktene tvinga på dei, og det omfatta først regulering og flytting. I 1950-åra flytta Israel to tredjedelar av Negev-beduinane til eit område som var under krigsrett.

Det neste steget var å opprette sju kommunar spesielt for beduinane med betre levevilkår, skikkeleg infrastruktur og og gode offentelge tenester innan helse og utdanning. Men ikkje alle beduinane gjekk med på å flytte frå telta sine til leilegheitene og husa som staten hadde laga for dei. Kring 60% av beduinane i Israel bur i planlagde landsbyar som Ar'arat an-Naqab, medan resten bur i ulovlege heimar spredd over heile Nord-Negev.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Qasr al-Sir» frå Wikipedia på engelsk, den 12. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Population by settlement Statistisk sentralbyrå
2. ↑  Population by settlement Statistisk sentralbyrå
3. 1 2 3  Dor Fridman. «About the Negev-beduinar». LocalEconomySeminar. Arkivert frå originalen 5. juli 2012. Henta 12. september 2015.
4. ↑  *beduin information, ILA, 2007* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 15. juli 2015, henta 12. september 2015

| * v
* d
* e
Neve Midbar regionale kommune |
| --- |
| Abu Qrenat**·** Abu Talul**·** Bir Hadaj**·** Qasr al-Sir |
Våpen på krigsskip vert demontert i hamna i Philadelphia i 1923. Marinetraktaten i Washington, som vart laga for å hindra eit våpenkappløp etter første verdskrigen, sette ei grense for kor mange krigsskip signaturlanda kunne ha.
**Nedrustning** er ei nemning som vert brukt når eit land rustar ned ved å redusera den militære kapasiteten i form av talet på våpen og soldatar. Det motsette av nedrustning er opprusting og tyder at eit land vel å bruka meir pengar på militæret. 

Når det gjeld nedrustning er det spesielt kjernefysiske våpen som får mest merksemd. Nedrustning av kjernevåpenlagera har vore tema for mangfoldige samtalar og forhandlingar spesielt mellom USA og Russland.

Døme på nedrusting - CFE-avtalen
--------------------------------

På 1990-talet vart den mest omfattande nedrustningsavtalen som nokon gong er inngått gjennomført i Europa. Hovudhensikta med avtalen var å få redusert slagkraft for konvensjonelle våpensystem etter den kalde krigen. Det vart sett opp maksimumstal for kvar våpentype for kvar av aust-vest-sidene, og ved fristen for gjennomføring av avtalen i 1995 var reduksjonane praktisk talt gjennomførte. Eit stort tal stridsvogner, pansra kampvogner, artilleriskyts, kampfly og kamphelikopter vart destruerte. CFE-avtalen inneheld òg regler om inspeksjon og kontroll.
Koordinatar: 72°11′S 69°5′W﻿

**Stephenson Nunatak** er ein markant, pyramideforma nunatak, med ei høgd opp mot kring 640 moh, som ligg 300 m oppom den kringliggande isen på nordvestsida av Kirwanfjorden søraust på Aleksanderøya i Antarktis. Han vart oppdaga og grovt kartlagd i 1940-41 av Rønne og Eklund frå U.S. Antarctic Service. Han vart kartlagd på ny i 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey og vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee etter Alfred Stephenson, som var landmålar under British Graham Land Expedition, og som leia eit sledelag sør til George VI Sound til kring 72S i 1936. Eit anna fjell på Aleksanderøya er òg kalla opp etter Alfred Stephenson, Mount Stephenson, det høgaste punktet på Aleksanderøya med ei høgd opp mot 2987 moh.

Sjå òg
------

* Admirals Nunatak
* Atoll Nunataks
* Dione Nunataks

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Stephenson Nunatak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Per Andris Bjørang** (fødd 31. januar 1948) er ein norsk tidlegare skeiseløpar frå Lillehammer som vart verdsmeister i sprint i Innsbruck i 1974, og noregsmeister i sprint same sesongen. Han var medlem i Lillehammer Skøiteklubb og seinare Oslo Idrettslag.

Bjørang tok steget opp i noregseliten i OL-sesongen 1972. Helga før jul 1971 vart han norsk sprintmeister på Hamar framfor Roar Grønvold. Under Vinter-OL 1972 i Sapporo kom han på fjerdeplass på 500 meter, og han vart sjuandemann ved sprint-VM 1972 i Eskilstuna. Året etter enda han på femteplass i sprint-VM i Oslo.

Vinteren 1974 vann Bjørang ein knipen siger då sprint-NM fann stad i Trondheim, Ole Christian Iversen var hakk i hæl då meisterskapen var over. Den 17. februar 1974 vart Bjørang kåra til verdsmeister i sprint 1974 i Innsbruck, med romsleg sigersmargin til japanske Masaki Suzuki på andreplass.

Bjørang sette ny norsk rekord på 500 meter i 1974 med 39,02 sekundar, to år seinare forbetra han gjeldande noregsrekord til 38,65. Han la opp på topplan i 1977.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Per Bjørang» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 69°20′S 72°34′W﻿

**Mirnyy Peak** er eit markant fjell, 750 moh, 4 nautiske mil (7 km) nordaust for Enigma Peak nord på Rothschild Island. Det vart truleg først sett frå avstand i 1821 av den første russiske antarktisekspedisjonen, leia av Faddej Bellingshausen og Mikhail Lazarev. Det vart fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service (USAS), 1939–41, og grovt kartlagd. Det vart kartlagd i detalj frå flyfoto tekne under Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE), 1947–48, av Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1960. Det vart namngjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter sluppen *«Mirny»* som Mikhail Lazarev var kaptein på under ekspedisjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mirny Peak» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Mirnyy Peak Geographic Names Information System

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mirny Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Per Aarviknes** (7. september 1897–11. april 1981) var bygdebokforfattar i Volda på Sunnmøre. Han var fødd på Årvikneset ved Straumshamn på sørsida av Voldsfjorden.

Liv og Yrke
-----------

Av utdanning hadde han folkeskulen og eit år på Møre Folkehøgskule i Ørsta. Han tok til som fiskar i 15 års alderen. Det var han i tolv vintrar. I tillegg arbeidde han som gardbrukar, han overtok farsgarden i 1931, som båtbyggar, vegarbeidar og som rutebilsjåfør. Han arbeidde fleire år med likninga i Volda, og to år i hamnevesenet med moloarbeid.

Kulturarbeidar
--------------

Per Aarviknes tok til å samle folkeminne frå ti-elleve års alderen. Han søkte om stønad til å drive innsamlingsarbeid frå Nansenfondet, men fekk avslag. Han kosta sjølv reise til statsarkivet i Trondheim, og til Bergen. Første boka, *Ætt og minne. Gamal segn og soge I* fekk han gitt ut i 1942. Han gav ut fleire bøker med lokalhistorisk stoff. Det meste frå Volda. I 1961 vart det vald kommunal bygdeboknemnd i Volda. Aarviknes fekk no hjelp med arbeidet. Han fekk og økonomisk stønad. I 1970 - 1973 gav han ut *Volda-soga : gardar og slekter* i tre bind. 

Aarviknes var medarbeidar for Institutt for sammmenlignende kulturforsking i fleire år. Han var og medarbeidar i *Norsk Ordbok*. Han dirigerte songkor, og spelte fele, toradar og gitar.

Per Aarviknes fekk Kongens fortenestmedalje i gull.

Bibliografi
-----------

* *Ætt og minne. Gamal segn og soge I*. Fem hefte, seinare samla i *Ætt og minne. Voldaætter 1* (1942)
* *Sagnhistoriske folkeminne* (1945)
* *Selje kloster* (1948)
* *Folkeminne, 2* (1951)
* *Folkeminne frå Volda og Dalsfjord* (1951)
* *Gardar og ætter i Volda : 1603-1950 1. bandet* (1955)
* *Gardar og ætter i Volda : 1603-1950 2. bandet* (1959)
* *Nokre dikt* (1965)
* *Det var ein gong : litt Volda-soge* (1969)
* *Volda-soga : gardar og slekter* tre band (1970 - 1973)
* *Frå eit langt liv : folkeminne, segn og soge* (1975)

Kjelder
-------

* Ivar Grøvik: Per Aarviknes 1897 - 1981 i *Tidsskrift for **Sunnmøre Historielag** 1981*
* Per Aarviknes i bibsys.no[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Revsvatnet med Preikestolhytta på høgre side. 
Foto:
Marius Kallhardt
 

**Preikestolhytta** er ei hytte som ligg i Strand kommune. Hytta vart bygd som turistforeningshytte i 1949, og er eigd av Stavanger Turistforening (STF). Hytta er eit naturleg startpunkt for turar til mellom anna Preikestolen. Om somrane er det fast vertskap på hytta som tilbyd kost (middag) og losji til gjestande. Hytta ligg godt til i høve til turgåing. Det finst òg aktivitet i det 8000 mål store området som STF eig, mellom anna er det fritt fiske, tilgjenge til sandstrand og robåt.

Ved hytta er det 400 parkeringsplassar som vert nytta av både gjestene på hytta og øvrige turistar som skal til Preikestolen. Vegen opp til hytta er 6 km frå riksveg 13. I sesongen går det òg bussar opp, fire gonger dagleg. Bussen køyrer frå Tau via Jørpeland.

Historie
--------

Hytta vart bygd i 1949 like ved der fjellgarden Vatne var. Det var ikkje veg opp og alt av transport gjekk opp fjellsida ved Lysefjorden. Ein motordriven taubane vart bygd for å letta transport av material, mat og andre naudsynte ting. Skogen i området vart saga opp nede ved vatnet og nytta til bygging av hytta.

I 1961 vart driftsmåten kraftig endra. Då kom den 6 km lange bilvegen på plass og det vart mogleg å gå ein dagstur til Preikestolen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Preikestolhytta
* Stavanger Turistforening

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Per Bangsund** (4. juni 1950–1. november 2013) var ein norsk forlagsmann, journalist, forfattar og politisk aktivist.

Bangsund var aktiv i ml-rørsla, og var alt i gymnas-tida med på å starta SUF-lag i heimbyen Tromsø. 

På 1970-talet arbeidde han i Oslo Sporvegar, og var tillitsmann i Oslo Sporveibetjenings Forening. I 1978 byrja han som journalist i *Klassekampen*. Der var han sentral i arbeidet med å avdekka og avsløra høyreekstreme, valdelege miljø i Noreg. Det var Bangsund som stod for kontakten mellom AKP(m-l) og politiet då partiet bidrog til å avsløra gjerningsmannen bak bombeattentatet mot Fagleg 1. maifronts tog i Oslo i 1979.

Først på 1980-talet hadde Bangsund gode kontaktar med Politiets tryggingsteneste, då han saman med kjende pressefolk som Geir Imset og Alf R. Jacobsen jobba med «gravejournalistikk» i *Klassekampen*.

Etter tida i *Klassekampen* byrja Bangsund i *Dagbladet*, før han forlét journalistikken til fordel for forleggervirksomhet. Han arbeidde først i Tiden Norsk Forlag, før han gjekk over til Kagge Forlag der han vart forlagsredaktør. Seinare vart han sjefredaktør i forlaget Vigmostad & Bjørke.

Bibliografi
-----------

* *Arvtakerne – nazisme i Norge etter krigen*, Pax (1984)
* *Bare trøkk på... fem emner fra hundre års aktivitet (1894–1994)*. Om Oslo Sporveiers Arbeiderforening. Bidrag sammen med Hans Andreas Fristad, Mona Jakobsen og Øistein Hølleland. Redaktør: Paal Iversen (1994)

Kjelder
-------

1. ↑  Per Bangsund er død fra Aftenposten
2. ↑  Tron Øgrims «mappe» hos overvåkningpolitiet, dokument 47/4. Arbark.
3. ↑  Alf Skjeseth: «Multitalent på spesialoppdrag», nekrolog i *Klassekampen* 8. november 2013.
4. ↑  Alf Skjeseth: *Sykle på vatnet. Historia om Klassekampen*, side 87. Samlaget (2011) ISBN 978-82-521-7538-7

* *Denne artikkelen bygger på «Per Bangsund» frå Wikipedia på bokmål, den 15. oktober 2017.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Preikestolvers** eller **høgtidsvers** er eit salmevers som vert sunge på høgtidsdagar, medan presten står på preikestolen. Kyrkjelyden syng verset etter nokre innleiande ord frå predikanten, før han les evangeliet for høgtidsdagen. Kyrkjelyden plar reise seg når dei syng høgtidsverset. Dei høgtidsversa som vert mest bruka i Den norske kyrkja, er skrivne på dansk av Birgitte Cathrine Boye i 1778 og omsette til nynorsk av Elias Blix i 1902.

I salmebøkene frå dansketida
----------------------------

I Kingos salmebok er det fyrste verset av «Et lidet Barn saa lysteligt» forskrive som preikestolvers frå jul til kyndelsmesse. I sjølve julehelga skulle verset syngjast tre gonger før evangeliet vart lese frå preikestolen.

Tilsvarande er fyrste verset av «Christ stod op af Døde» foreskrive som preikestolvers frå påske til Kristi himmelfartsdag. Verset skulle syngjast tre gonger fyrste, andre og tredje påskedag.

I pinsehelga skulle kyrkjelyden syngje fyrste verset av «Nu bede vi den Helligaand» tre gonger før presten las evangeliet frå preikestolen. 

I *Guldbergs salmebok* er nær treparten av salmane skrivne av Birgitte Catrine Boye, ho som fekk tilnamnet «kvinna med høgtidsversa». Her er høgtidsverset for jula anten «Syng høyt, min Siel! vær hierteglad» eller «Os er i Dag en Frelser fød», for påska «Han er opstanden! store Bud» eller femte verset av «Hvad er dog Paaske sød og bliid», på Kristi himmelfarsdag «Det er fullbragt! Den faldne Jord» og i pinsa «O lue fra Guds Kierlighed».

I *Nokre Salmar*
----------------

I femte utgåva av Elias Blix' *Nokre Salmar* står fire preikestolvers heilt bak i samlinga:

* Jolevers: «I dag er fødd vaar Frelsarmann»
* Paaskevers: «Han er uppstaden, Dyre ord»
* Kvitsunn-Vers: «Du Loge av Guds Kjærleiks-Eld»
* Helgetorsdags-Vers: «Det er fullenda! Fallne Jord»

I dagens norske salmebøker
--------------------------

I *Norsk Salmebok* er det ikkje spesielt markert kva for songar som høver som høgtidsvers, men det er vanleg å bruke 

* nr 47/48 på juledagen: «I dag er fødd ein frelsar stor» (evt. nr 5 i *Salmer 1997*, «Eit lite barn, med frydeskrik»
* nr 177/178 «Han er oppstaden dyre ord» på påskedagen
* nr 215/216 «Du loge av Guds kjærleikseld» på pinsedagen (evt 206/207 «Kom, Heilag Ande, Kristi tolk»)

Desse salmane har det til felles at dei berre har eitt vers, dei går på gamle melodiar og både bokmåls- og nynorskforma er tekne med i salmeboka.
**Per Albin Hansson** (28. oktober 1885–6. oktober 1946) var ein svensk politikar. Han var leiar for sosialdemokratane, Socialdemokratiska arbetarpartiet, og sat som svensk statsminister i fire regjeringar i tidsrommet mellom 1932 og 1946. Ei av desse regjeringane var koalisjonsregjeringa som vart danna under andre verdskrigen. Regjeringa under krigen inkluderte alle dei store partia, med unntak av kommunistpartiet.

Då verdskrigen tok til, lét Hansson, som frykta at også Sverige skulle bli invadert, tyske troppar reisa gjennom landet til okkuperte Noreg og Finland.

Politisk arbeidde Hansson for innføringa av velferdsstaten som han omtalte som *Folkhemmet*.

Han døydde i Stockholm av hjarteslag medan han gjekk av trikken, det vanlege framkomstmiddelet sitt, på Ålstens Gård station. Han er gravlagd på Norra begravningsplatsen i Stockholm.

Sjå òg
------

* Sverige under andre verdskrigen
* Per Albin Line

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |