recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bogusław Mamiński** (fødd 18. desember 1955) er ein polsk tidlegare friidrettsutøvar som var ein av verdas beste hinderløpar i tida 1980-84.

Mamiński vart nummer 7 på 3 000 meter hinder under Sommar-OL 1980, landsmannen Bronisław Malinowski vart olympisk meister på distansen. I EM i friidrett 1982 tapte Mamiński sluttspurten mot vesttyske Patriz Ilg. Ved prisutdelinga stilte Ilg seg ved sidan av Mamiński på andre trinn på sigerspallen, det øvste trinnet stod tomt til ære for førnemnde Malinowski som omkom i ei ulukke hausten føreåt. I finaleløpet ved VM i friidrett 1983 i Helsinki låg tre løparar åleine i tet på sisterunda. Henry Marsh frå USA, som leia føre Ilg og Mamiński etter siste vassgrava var passert, fall ved siste hinderet. Ilg spurta då ifrå, medan Mamiński måtte svinge unna Marsh og enda opp med sølv. Sommaren 1984 sette franske Joseph Mahmoud europarekord på 8.07,62 ved eit stemne i Brussel, Mamiński på andreplass presterte livsbeste 8.09,18. Dei neste sesongane heldt ikkje Mamiński lenger same høge nivå. Ein åttandeplass i Sommar-OL 1988 vart hans beste prestasjon.

Mamiński var polsk mester i hinderløping i 1979, 1985, 1992 og 1993. Åra 1983 og 1987 vart han polsk meister på 5000 meter.

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Bogusław Mamiński» frå Wikipedia på tysk, den 19. september 2023.*
**Nasjonalmuseet i Skottland** (*National Museum of Scotland*) ligg i den skotske hovudstaden Edinburgh. Museet er både eit kulturhistorisk museum og eit teknologi- og vitskapsmuseum. Den kulturhistoriske delen er vigd skotsk historie, folk og kultur, og dessutan historie, kultur og klesdrakt frå andre delar av verda. Den naturvitskaplege delen av museet har samlingar og utstillingar knytte til naturhistorie, vitskap og teknologi. Museet ligg i Chambers Street i sentrale Edinburgh. Det er del av *National Museums Scotland*, som i tillegg til museet i Edinburgh består av National Museum of Flight, National Museum of Rural Life og National War Museum. Det er fri tilgang til museet.

Arkitektur
----------

Arkitekturen i bygningen var kontroversiell frå byrjinga, og dåverande prins Charles gjekk av som vernaren for museet i protest mot mangelen på rådgiving over formgjevinga av det og etter å ha uttalt at den opphavlege planen var «eit vanskapt karbunkel». Han var opphavleg tenkt som ei forlenging av det tilstøytande viktorianske museet, men utvikla seg etterkvart til å bli eit eige museum i eigen rett, sjølv om dei to musea er bunde saman.

Museumsbygget består av geometriske, corbusianske former, men har òg talrike referansar til Skottland som skotske oldtidsbygningar som rundhus og festningar, såkalla defensiv arkitektur. Bygningen er belagt i gyllen sandstein frå Moray som ein av arkitektane karakteriserte som «den eldste utstillinga i bygningen», i ein referanse til skotsk geologi. Bygningen var kandidat til Stirling-prisen for 1999.

Samlingar
---------

Nokre viktige gjenstandar er mellom anna:

* Skulpturar av Eduardo Paolozzi som husar forhistoriske smykke
* Monymusk relikvieskrin
* 10 av dei norrøne lewisbrikkene, ei gruppe sjakkbrikker (resten er i British Museum)
* Eit Union Jack, flagget til Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland, og eit skotsk flagg som blei nytta av høvesvis hannoverarane og jakobittane i slaget ved Culloden.
* Måleri av Margaret MacDonald
* Skulpturar av Andy Goldsworthy, inspirert av arbeida til den skotske geologen James Hutton

Galleri
-------

* Innvendig utsyn i museetInnvendig utsyn i museet
* Takterrassen med kunstgjenstandar av Andy GoldsworthyTakterrassen med kunstgjenstandar av Andy Goldsworthy
* Kjellaretasje innvendigKjellaretasje innvendig
* Monymusk relikvieskrin, datert til ca. år 750Monymusk relikvieskrin, datert til ca. år 750

Kjelder
-------

1. ↑  «Things to see and do». *National Museums Scotland* (på engelsk). Henta 18. januar 2018.
2. ↑  BBC: 1991: Prince quits in museum design row

* *Denne artikkelen bygger på «Skottlands nasjonalmuseum» frå Wikipedia på bokmål, den 17. oktober 2023.*
| **Brough of Birsay** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Brough of Birsay is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 59°8′ N 3°20′ W﻿Koordinatar: 59°8′ N 3°20′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Orknøyane

 |
| **Areal** | 0,21 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 46 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Orknøyane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**The Brough of Birsay** er ei lita folketom tidvassøy utanfor nordvestsida av Mainland i Orknøyane i Skottland, i soknet Birsay.

Brough of Birsay. Keltiske og norrøne ruinar i føregrunnen til venstre og fyret til høgre.
Hekkande koloniar av havhest (*Havhestus glacialis*) og lomvi (*Uria aalge*) på Brough of Birsay

Geografi og geologi
-------------------

Det er mogeleg å gå til øya til fots ved lågvatn. Mellom øya og Mainland er sundet 240 meter breitt ved høgvatn, kalla Sound of Birsay.

Den norrøne busetnaden på øya er delvis øydelagd av kysterosjon og klippene er forsterka med betong for å hindre ytterlegare skade.

Historie
--------

Ein meiner at dei første innbyggjarane kom til øya på 400-talet, og kanskje var dei kristne misjonærar. På 600-talet låg det ei piktisk festning på øya og på 800-talet var piktane erstatta av nordmenn. 

Den piktiske busetnaden syner seg ved ein liten brønn og ei samling lekamar (i dag i Tankerness House Museum i Kirkwall og i Museum of Scotland i Edinburgh). Av desse lekamane finn ein støypeformer som syner at det vart laga brosjer og andre ornament på 700-talet. Gjerdet rundt den norrøne kyrkja ligg over ein piktisk gravplass og her vart det funne bitar av ein piktisk runestein. Ein av desse syner tre figurar og nokre piktiske symbol. Ein kjenner ikkje til meininga bak desse symbola. 

Det norrøne namnet på øya var *Byrgisey*, som tyder «borgøya», og som har gjeve namn til soknet. Brough tyder òg borg. Aust på øya finn ein utgravingar etter ein norrøn busetnad og ei kyrkje. Arkeologiske undersøkingar har vist at desse vart bygt opp på ein tidlegare piktisk busetnad. Det finst eit lite museum der i dag. Vikingfunna er rike og ei av dei beste vikingsamlingane ein har på Dei britiske øyane. Ifølgje *Orknøyingasoga* var Birsay heimen til Torfinn jarl den mektige (ca 1009-1065).

Fyr
---

Eit ubemanna fyr på øya vart bygt i 1925 av David A Stevenson.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brough of Birsay» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Orkneyjar: *Ancient seat of Orkney power*.
2. ↑  «Brough of Birsay Lighthouse». Northern Lighthouse Board. Arkivert frå originalen 22. februar 2014. Henta 7. mars 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Erlend Blaalid Oldeide** (fødd 28. mai 1984) er ein norsk journalist og programleiar i NRK Vestland.

Liv og virke
------------

Oldeide kjem frå Raudeberg i Vågsøy kommune, men er busett i Førde. Han begynte i NRK som nynorskpraktikant frå Nynorsk mediesenter i 2006. Han har vore programleiar i radiosendingane i NRK Sogn og Fjordane og seinare NRK Vestland på NRK P1. Han har også vore programleiar i TV-distriktsnyheitene *Vestlandsrevyen* på NRK 1. 

Oldeide har leia utspørjingar av førstekandidatane ved alle Stortingsval og fylkestingsval i Sogn og Fjordane og Vestland sidan 2009.

Han vann i 2019 presseprisen frå Sogn og Fjordane journalistlag i kategorien open klasse for utspørjingane av listetoppane til fylkestingsvalet i Vestland same år.

Kjelder
-------

1. ↑  Erlend Blaalid Oldeide i NRK.
2. ↑  Pedersen, Kai Aage (2. september 2021), «(+) Når blir denne mannen oppdaga på Marienlyst?», *Firda* (på norsk), henta 15. november 2023
3. ↑  Åsebø, Kjellrun (3. november 2021), «(+) Erlend stilte politikarane dei tøffe spørsmåla. Det har han no vunne pris for», *fjt.no* (på norsk), henta 15. november 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

* Erlend Blaalid Oldeide i NRK.
Sandstein frå tidleg trias
**Tidleg trias** (òg kalla **nedre trias**, **buntsandstein** eller **scythium**) er den første epoken i trias. Han strekkjer seg frå mellom 251 ± 0,4 millionar år sidan og 245 ± 1,5 millionar år sidan. Tidleg trias er delt inn aldrane indusium og olenekium. Perm-trias-utryddinga starta tidleg trias, som òg markerer starten på mesozoikum. 

Dei massive utryddingane som enda permtida og paleozoikum førte til særs stor motgang for dei overlevande artane. Mange typar korallar, armføtingar, molluskar, pigghudingar og andre virvellause dyr forsvann for alltid. Dei vanlegaste sjødyra med hardt skall i tidleg trias var toskjela skaldyr, sniglar, ammonoidar, echinoidar og eit par ledda armføtingar. Det vanlegaste landdyret var ein liten planteetande synapside kalla lystrosaurus. Faunaen i tidleg trias mangla mangfald og var relativ homogen gjennom heile epoken på grunn den omfattande utryddinga i starten. 

Klimaet i tidleg trias (særleg i indre område av Pangea) var generelt tørt og ørkenar spreidde seg over store område. Nær polane var det temperert klima. Det relativt varme klimaet i tidleg trias kan ha kome av omfattande vulkanutbrot som førte til auka global oppvarming og kanskje var årsaka til perm-trias-utryddinga.

Sjå òg
------

* Geologisk tidsskala

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Early Triassic» frå Wikipedia på engelsk, den 24. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* GeoWhen Database - Early Triassic
* Palaeos
* scotese.com


| * v
* d
* e
Trias |
| --- |
| Nedre/tidleg trias | 
* Indusium
* Olenekium

 |
| Mellomtrias | 
* Anisium
* Ladinium

 |
| Øvre/sein trias | 
* Carnium
* Norium
* Rhaetium

 |
**John Iversson Wolden** (10. september 1860–19. juni 1950) var ein norsk gardbrukar og Venstre-politikar frå Orkdal. Han var stortingsrepresentant i periodane 1904-1909 og 1913-1930.

Far hans var gardbrukar i Orkdal. Sjølv gjekk han 1878/9 på Daniel Sæther sin folkehøgskule, utdanna seg vidare 1881 og 1882 ved underoffisersskulen i Trondheim. Frå 1888 til 1900 var han gardbrukar på Nervik i Orkdal, sidan på Megården i same bygda. Han var elles tilknytt Hæren, utnemnd til kommandersersjant i 1911.

Wolden var medlem av Orkdal heradsstyre frå 1895 til 1925. Frå 1902 til 1916 var han ordførar. Attåt var han forlikskommissær frå 1903 og i perioden 1911-33 direktør for Orkdal Sparebank.

Wolden vart i 1902 vald inn på Stortinget for Søndre Trondhjems amt. Med unnatak for perioden 1910-12 hadde han sete på tinget fram til 1930. 1906-09 og 1913-21 representerte han einmannsskrinsen Sør-Trøndelags valkrins nr. 3, Orkedalen. Wolden var i alle år medlem i jarnbanekomiteen, nestformann 1913-24. Frå 1927 var han medlem også av utanriks- og konstitusjonskomiteen. Han var president i Odelstinget 1921-24 og i Stortinget 1925-26.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* samfunnsveven.no[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
| **Flatøy** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Kvernafjorden |
| **Koordinatar** | 60°32′25″N 05°15′37″E﻿Koordinatar: 60°32′25″N 05°15′37″E﻿

 |
| **Areal** | 2,2 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Håøytoppen (171 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Vestland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 492 (2023) |
| **Folketettleik** | 224 /km² |

*Sjå òg Flatøy (omdirigering), Flatøya og Flatøyna*
**Flatøy** (eller **Flatøyni**) er ei øy på 2 kvadratkilometer i Alver kommune i Vestland. Øya er no eit trafikk-knutepunkt med bruer over Hagelsundet (250 m) til Knarvik, Nordhordlandsbrua (1610 m) over Salhusfjorden til Bergen, og Krosnessundet bru (391 m) til Holsnøy. 

På øya driv Frank Mohn Flatøy AS sin olje- og gassdivisjon, med produksjon av pumper. Flatøy flystasjon vart oppretta i 1917 som base for militære sjøfly, og frå 1920 var den base for Det Norske Luftfartsrederi AS, som dreiv ruteflyging Bergen–Haugesund–Stavanger. Etter krigen brukte Thor Solbergs flyselskap basen i nokre år. På den nordvestlege delen av øya låg fortet Håøy. I 1937 vart Flatøy skule opna.

**Folketalsutvikling:**

| 1801 | 1900 | 2000 | 2023 |
| --- | --- | --- | --- |
| 29 | 125 | 389 | 492 |

Kjelder
-------

1. ↑  Folketeljing 1801 for Hamre prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Hamre herred, frå Digitalarkivet
3. 1 2  Befolkning, etter grunnkrets, statistikkvariabel og år, frå Statistisk sentralbyrå

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart på WikiMapia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hans Conrad Thoresen** (28. juli 1802–11. juni 1858) var ein norsk prest og stortingsmann fødd i Tønsberg. Han var gift med forfattaren Magdalene Thoresen i sitt tredje ekteksap, og var også svigerfar til Henrik Ibsen.

Thoresen var son til ein bøkker, Herman Thoresen, og Anna Sophie Albertine Walther.

Han vart student i 1821 og tok teologisk embetseksamen ( cand. theol.) i 1825. I 1826 vart han sokneprest i Stranda på Sunnmøre. Etter berre to år flytta han over i same embete i Herøy på Sunnmøre. I Herøy dreiv han og underviste emnelege bondesøner, ein av desse var ørstingen Ivar Aasen. I åra 1833–35 las Aasen latin, historie, geografi, retorikk og diktekunst hos Thoresen med tanke på vidare studier. I 1843 vart Thoresen sokneprest ved Korskirken i Bergen. Thoresen representerte Romsdals amt på Stortinget 1842-1844. Dette embetet hadde han til han døydde.

Thoresen var i 1848 4. representant frå Romsdals amt på Stortinget. Valet vart godkjent i Stortinget med minst mogleg margin, 49 røyster mot 48. Han var medlem av Lagtinget og tollkomiteen.

Den første kona til Thoresen var Marie Dorothea Sophie Münster (1803–27). Han vart gift andre gong med Sara Margrethe Daae (6. april 1806-10. mai 1841), dotter av presten Johan Christopher Haar Daae. Dei fekk fem barn, eit av barna var Susanna som vart gift med Henrik Ibsen. Sara Daae var tante til Ludvig Daae. Det var truleg Thoresen som fekk Ivar Aasen plassert hos svogeren på Solnør der han mellom anna var privatlærar for Susannas søskenbarn.

Thoresen var gift tredje gong med forfattaren Magdalene Kragh (1819–1903). Magdalene tok i 1841 mot tilbod om å vere guvernante hos Thoresen, fødte i juni 1843 i København ein son som vart sett bort, og gifta seg så i oktober 1843 med Thoresen. Dei fekk fire barn. Magdalene vart stemor til Susanna Ibsen.

Hans Conrad Thoresen døydde i Bergen i 1858.

Kjelder
-------

1. ↑  Lampe, J.F. (1895): *Bergens Stifts Biskoper og Præster efter Reformationen.* Redigert av D. Thrap. Kristiania: Cammermeyer.
2. ↑   lese på nett 9.februar 2013.
3. ↑  Henrik Ibsens skrifter ved UiO lese på nett 10.februar 2013.
4. ↑  Lampe, J.F. (1895): *Bergens Stifts Biskoper og Præster efter Reformationen*. Redigert av D. Thrap. Kristiania: Cammermeyer.
5. ↑  Bruaset, Oddgeir (1999): Sunnmøre og sunnmøringen. Det norske samlaget.
6. ↑   lese på nett 9.februar 2013.

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Jente med rosa solhatt i Jordan. Foto: Gopal Venkatesan, 2009

Emma Goldman talar for ei hattekledd folkemengd i New York i 1916. Fram til om lag 1950-talet brukte dei fleste hatt eller hovudplag utandørs i Vesten.
*La famille d'artiste* (1896) av Auguste Renoir viser ulike typar hattar på dei ulike familiemedlemmene.
**Hatt** er eit hovudplagg med ein viss stivleik eller eiga form. Hattar kan lagast av ulike materiale, som tekstil, skinn og strå, og kan ha ulike utformingar, som regel med ein pull som sit på hovudet, gjerne også ein brem som stikk ut frå nedre delen. Dei kan berast av både kvinner og menn, og har hatt ei viktig rolle innan mote- og drakthistoria gjennom tidene. Hattar har vore praktiske plagg til vern mot sol, regn og kulde, men er også blitt brukte som pynt eller for å markera yrkesmessig, sosial, militær eller religiøs posisjon.

Ordet hatt
----------

«Hatt» kjem av norrønt *hǫttr, hattr* og er i slekt med ordet «hette». Huer skil seg frå hattar ved at dei typisk er mindre, mjukar eller manglar brem. Grensa mellom «hatt» og «lue» er glidande, til dømes kan hovudplagg som beret og sikspens reknast som begge delar. Ordet «hatt» kan også brukast om noko hatteliknande, som «pipehatt», deksel på skorsteinar, eller den øvste, flate delen av fruktlekamen på visse soppar.

Hattemaking
-----------

Hattar kan lagast av privatpersonar eller fagfolk, kjende som hattemakarar eller modistar. Ein kan nytta mange slag lette materiale til å laga hattar. Strå er lett tilgjengeleg og lett å forma. Filt er svært vanleg, men lerretsstoff blir også brukt. Finare flosshattar kan lagast av silke som er trekt stramt rundt ein pappkjerne.

Sjå òg
------

* Hattepynt – plumage – hatteband – kokarde
* Modist – hattemakar – skabilken

Kjelder
-------

* «hatt» i Nynorskordboka.
* «Hatt» i *Ordbog over det danske Sprog*
* 

* «hatt» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Hatt» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hattebutikken.no (sal og oversyn over ulike hattar)
* Oppslagsordet «Hatt» i det svenske *Nordisk Familjebok* frå slutten av 1800-talet (på svensk)
* Oppslagsordet «Hat» i *Salmonsens konversationsleksikon* frå 1915-1930 (på dansk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
Schemenlaufen 2016.
**Schemenlaufen** («skuggeløpet») er det sentrale opptoget i karnevalet i Imst i Austerrike. Det finn stad kvart fjerde år og alltid på sundag før feitetorsdag, som er den siste torsdagen før fastelavn. Opptoget går føre seg frå tidleg om morgonen til nøyaktig klokka 18.00. Etter gamal tradisjon er det berre menn som deltek, men som også førestiller kvinnelege figurar. Kvinnene i Imst er ansvarlege for å lage draktene. Hovudfigurane opptrer i par; ein mann ber roterande klokker og ein annen større klokker som veg opptil 35 kilo.

Schemenlaufen blei i 2012 ført opp på UNESCO si liste over meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv.

Galleri
-------

* Schemenlaufen i ca. 1900.Schemenlaufen i ca. 1900.
* Schemenlaufen i 2016.Schemenlaufen i 2016.
* Schemenlaufen i 2016.Schemenlaufen i 2016.
* Schemenlaufen i 2016.Schemenlaufen i 2016.

Kjelder
-------

1. 1 2  «UNESCO – Schemenlaufen, the carnival of Imst, Austria». *ich.unesco.org* (på engelsk). Henta 22. mars 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Schemenlaufen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2023.*
Merke
**83. stormlandebrigade** er ei stormlandeavdeling i det russsike forsvaret underlagt Dei russiske luftlandestyrkane. Brigaden er forlagt til Ussurijsk.

Historie
--------

Brigaden vart fyrst oppsett i 1985 i Polen som stormlandebrigade som del av stridsgruppe Nord. Brigaden fekk gardestatus i 2015.

Samansetjing av brigaden i 2014
-------------------------------

1. stormlandebataljon  

2. stormlandebataljon  

3. stormlandebataljon  

artilleribataljon  

luftvernbataljon  

panservernbatteri  

etterretningskompani  

dronekompani  

snikskytterkompani  

sambandskompani  

ingeniørkompani  

ABC-vernkompani  

verkstadkompani  

forsyningskompani  

sanitetkompani  

støttetropp

Referansar
----------

1. ↑  «Трем частям ВДВ присвоили гвардейское звание за неизвестный подвиг».
2. ↑  Президент Российской Федерации (25 марта 2015). «О присвоении 83 отдельной десантно-штурмовой бригаде почетного наименования». *Указ от 25.03.2015 № 158*. Официальный интернет-портал правовой информации.
**Ornament** i musikk er musikalske utsmykkingar som ikkje er naudsynte for å bere fram den generelle melodien (eller harmonien), men i staden dekorerer eller «ornamenterer» linja. Mange ornament vert framført som «raske tonar» rundt ein sentral tone. Kor mykje ornamentering som finst i eit musikkstykke kan variere stort. Ornament vart mykje nytta i barokken og i til tider har det nesten ikkje vore noko. Ordet *agrément* vert nytta om ei form for ornament i fransk barokkmusikk. Ein viktig funksjon av ornamenteringa i tidleg og barokk klavermusikk var ein måte å skape lenger sustain for ein tone på eit cembalo, klavikord eller virginal, slik at instrumenta kunne halde ein tone lenger på liknande måte som eit pipeorgel.

I barokken var det vanleg at utøvarane improviserte ornamenteringa på ei viss melodilinje. Ein songar framførte ein da capo aria, til dømes, og kunne synge melodien relativt fri for ornament første gongen, men dekorere han med forskjellige utsmykkingar andre gongen. Improviserte ornamenteringar er framleis ein del av den irske musikktradisjonen.. 

Ornemtenteringa kan òg vere indikert av komponisten. Mange standard ornament er indikerte med eit standardsymbol i musikknotasjonen, medan andre ornamenteringar kan verte gjevne til utøvarane som små notat, eller berre skriven ut med notar på vanleg måte. Ofte har ein komponist sitt eige sett med ornament, som vert forklart på førehand, som ein slags kode. Forsiring er ein note skriven med mindre skrift, med eller utan skråstrek gjennom, for å indikere at noteverdien ikkje tel som ein del av den totale tida i takten. Alternativt kan uttrykket referer meir generelt til alle slags smånotar som vert nytta til å lage ei form for ornament.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ornament (music)» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.

1. ↑  Ó Canainn, Tomás (1993). *Traditional Music in Ireland*. Cork, Ireland: Ossian Publications Ltd. ISBN 0-946005-73-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ornamentikk i musikk**

 «Appoggiatura». *Encyclopædia Britannica* (11. utg.). 1911.
**Hans Christian Albert Hansen** (26. desember 1847–4. august 1925) var ein norsk ingeniør og politikar for partiet Høgre.

Albert Hansen var fødd og oppvaksen i Halden, der faren var «oeconomus». Han gjekk på latinskulen i heimbyen, reiste så til Sverige der han vart uteksaminert frå Teknologiska Institutet i Stockholm i 1868. Fram til 1874 arbeidde han på ulike kanal-, jarnbane- og veganlegg i Sverige. Deretter var han engasjert med anlegginga av Støren-Åmot-banen og Smaalensbanen. Fra 1878 til 1903 var han amtsingeniør i Buskeruds amt. Mellom 1905 og 1917 var han amtmann i Smaalenenes amt.

Hansen representerte Drammen på Stortinget i periodane 1900-03 og 1903-06, han var medlem av jernbanekomiteen. I 1903 var med i Stortinget sin deputasjon i høve opninga av Oftotbanen. 1905-06 var han medlem av arbeidsløysekomiteen og i 1905 av den utvida justiskomiteen. Hansen var statsråd og sjef for Arbeidsdepartementet i Francis Hagerups andre regjering som rådde statsmakta frå 22. oktober 1903 til 11. mars 1905.

I 1901 vart Hansen utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og forfremja til kommandør av 1. klasse i 1912. Som statsråd under unionsoppløysinga mottok han også 7. juni-medaljen.

Hansen døydde i 1925 i Rygge, der han hadde budd sidan han vart amtmann.

Kjelder og litteratur
---------------------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Bødtker, O.: «Hansen, Hans Christian Albert».- I: *Norsk biografisk leksikon*, b. 5, Aschehoug, Oslo, 1931. - S. 356-357
* *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgitt av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Grøndahl & Søns Forlag, Oslo, 1947

Notar
-----

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Albert Hansen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
Koordinatar: 53°53′20″N 166°31′38″W﻿

Kart over Alaska der Unalaska er markert med raudt.
Utsyn over Unalaska, med Dutch Harbour i framgrunnen.
**Unalaska** er ein småby i Alaska i USA. Han ligg på øyane Unalaska og Amaknak på Aleutane vest i delstaten. I 2010 hadde Unalaska 4 376 innbyggjarar. 

Byen dekkjer eit areal på 549,9 km² der 262,4 km² er vatn. Opp mot 59 % av innbyggjarane bur på Amaknak, der ein også finn hamna Dutch Harbour og Unalaska flyplass.

Staden var opphavleg folkesett av unanganfolk, eller aleutar. Namnet «Unalaska» er ei amerikanisering av det aleutiske namnet *Ounalashka* som tyder 'nær halvøya'. Russiske pelshandlarar kom til Unalaska med Stepan Glotov og mannskapet hans den 1. august 1759. Namnet «Dutch Harbour» stammar frå at russarane trudde eit nederlandsk skip hadde vore her først.

Kjelder
-------

* «History of Unalaska». *unalaska.info*. Arkivert frå originalen 1. august 2010. Henta 26. september 2012.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Unalaska» frå Wikipedia på bokmål, og «Unalaska, Alaska» frå Wikipedia på engelsk den 26. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |

  


1. ↑  !
**Den haitiske nasjonalforsamlinga** (fransk *Assemblée Nationale*) er den lovgjevande delen av styresmaktene i Haiti. Bygningen som ho held til i, ligg i hovudstaden Port-au-Prince.

Forsamlinga har eit tokammersystem, der overhuset er Det haitiske senatet og underhuset lower house er Det haitiske deputertkammeret. Møta i nasjonalforsamlinga er leidde av senatpresidenten, assistert av deputertkammerpresidenten. Sekretariata for senatet og deputertkammeret fungerer også som sekretariat for nasjonalforsamlinga som heilskap. Deputertkammeret har 99 medlemmer (utvida frå 83 før valet i 2006), og senatet har 30 (tidlegare 27). Medlemmene i deputertkammeret vert valde for ein periode på fire år, medan senatsmedlemmene vert valde for ein periode på seks, der ein tredjedel av medlemmene vert valde annakvart år – begge stader gjennom allmenne val.

*Palais Législatif*, bygningen som husar nasjonalforsamlinga, var mellom dei mange bygningane som vart alvorleg skadde av jordskjelvet i Haiti 12. januar 2010. Nasjonalforsamlinga tok opp att arbeidet sitt kort tid etter, med eit klasserom som mellombels løysing.

Kjelder
-------

1. ↑  «Page d'Accueil» hjå Parlement Haitien - Chambres des Deputés.
2. ↑  «Page d'Accueil Arkivert 2009-07-09 ved Wayback Machine.» hjå Parlement Haitien - Senat.
3. ↑  «Haiti’s leaders face ‘hell of a job.’» i *Toronto Star* (23.01.2010).

* *Denne artikkelen bygger på «National Assembly of Haiti» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mai 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Christopher Knudsen** (4. oktober 1843–28. juli 1915) var ein norsk prest og politikar for Høgre. Han var både fødd og døydde i Drammen.

Christopher Knudsen var son til ein arbeidar. Han vart student i 1861 frå Drammens skole og avla eksamen til cand. theol. i 1867. År 1867 var han lærar ved latinskulen i Drammen, medan han frå 1868 var kateket i Mandal. Åra 1876-79 var han sekretær i Det norske misjonsselskap i Stavanger. Frå 1879 var Knudsen sokneprest i Nedre Eiker. Deretter var han residerande kapellan i Bragernes frå 1886. I 1898 vart han utnemnd til sokneprest i Tønsberg. Sokneprest i Bragernes frå 1906 til -13.

Knudsen var ordførar både i Nedre Eiker og seinare i Tønsberg, samt varaordførar i Drammen. Skulestyreformann i både Tønsberg og i Drammen.

Knudsen var stortingsmann i samanhengande ni år. Han var 1. representant til Stortinget frå Drammen både 1895-97 og 1898-1900, 1900-03 representerte han Tønsberg. I fyrste perioden var han medlem av protokollkomiteen, medan han var medlem av kyrkjekomiteen dei to siste periodane. I tillegg sat han i valkomiteen 1900-03.

Knudsen var kyrkje- og undervisningsminister då Michelsen-regjeringa vart innsett 11. mars 1905, ein post han hadde til 26. januar 1906. Den «konservative kirkemann» Knudsen
gjekk ut av regjeringa etter at eit fleirtal i statsrådet stemte ned innstillinga hans til utnemning av professor i systematisk teologi ved universitetet. Knudsen hadde då «prøvd alle tenkelige utveier for å unngå en utnevnelse av dr. Ording».

Knudsen var mellom dei som i 1907 skreiv under på innbydinga til å skipe Menighetsfakultetet.

I 1900 vart Knudsen utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og i 1907 forfremja til kommandør av 1. klasse. Han vart også tildelt 7. juni-medaljen.

Kjelder
-------

* Johnsen, Oscar A.;*Tønsbergs historie*, bind 3. 1952-54
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Molland, Einar:*Norges Kirkehistorie i det 19. århundre, bind II*. 1979

Notar
-----

1. ↑  Molland:304
2. ↑  Molland:198

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Christopher Knudsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
* Digitalarkivet

| * v
* d
* e
Norske kyrkje- og undervisingsministrar 1905-1940 |
| --- |
| Christopher Knudsen (1905–06) **·** Otto Jensen (1906–07) **·** Abraham Berge (1907–08) **·** Karl Seip (1908–09) **·** Johannes Hougen (1909–10) **·** Just Qvigstad (1910–12) **·** Edvard Liljedahl (1912–13) **·** Aasulv Bryggesaa (1913–15) **·** Jørgen Løvland (1915–20) **·** Nils Riddervold-Jensen (1920–21) **·** Martin Olsen Nalum (1921–23) **·** Ivar Sælen (1923) **·** Karl Sanne (1923–24) **·** Ivar Tveiten (1924–26) **·** Wilhelm Magelssen (1926–27) **·** Ole Bærøe (1927–28) **·** Olav Martinius Steinnes (1928) **·** Sigvald Hasund (1928–31)  • Nils Trædal (1931–33)  • Knut Liestøl (1933–35)  • Nils Hjelmtveit (1935–40) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
**Wolviston** er ein landsby og eit sivilt sokn nord i England. Han ligg i Stockton-on-Tees borough i County Durham. Folketalet i distriktet ved folketeljinga i 2011 var 877. Wolviston ligg nord for Billingham. 

Namnet stammar frå angelsaksisk tid. Ifølgje Victor Watts stammar det frå Wulfestun, eller Wulf sitt land, og var dermed namn på ein tidleg landeigar. Andre lokalhistorikarar har merka seg at det fanst ein lokal stormann som heitte Wolvis i angelsaksisk tid som budde i nærleiken, og meiner han kan ha vore opphav til namnet. 

Wolviston ligg nær Wynyard Hall, som historisk var familiesetet Londonderry-dynastiet. Denne familien åtte fleire gruver og ei hamn i County Durham. Den noverande Wynyard Hall blei bygd i 1848, og hadde fleire kongelege besøk dei neste hundre åra. 

St. Peter's Parish Church i Wolviston
Lansbyen har to pubar, Wellington Inn og The Ship. Landsbyen har også ein tradisjonell *village green* og ein andedam. Den lokale kyrkja er vigd sankt Peter.
Krigsminnesmerket i landsbyen minnar drepne frå Wolviston i begge verdskrigane.

Wolviston har godt vegsamband til Stockton-on-Tees, Middlesbrough og resten av Nordaust-England. Opphavleg gjekk hovudvegen A19 gjennom landsbyen, men på 1970-talet blei det bygd ei omkøyring i aust og på 1980-talet ei ny omkøyring i vest etter at den opphavlege omkøyringa blei plaga av mykje kø. Også A689 pleide gå gjennom landsbyen, men blei erstatta av ei omkøyring i nord på 1970-talet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Civil Parish population 2011». Arkivert frå originalen 29. mars 2017. Henta 2. februar 2016.
2. ↑  Watts, Victor. *A Dictionary of County Durham Place-Names*. English Place-Name Society, Nottingham, 2002. ISBN 0-904889-65-3

* *Denne artikkelen bygger på «Wolviston» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Just Johan Bing** (9. september 1793–7. januar 1877) var ein norsk embetsmann og stortingsmann frå Østfold.

Bing var fødd i Fredrikstad, far hans var offiser. Han gjekk sjølv offisersvegen, vart offiser i 1809. Seks år seinare tok han som premierløytnant avskjed med det militære. År 1822 tok han norsk juridisk eksamen, frå 1827 var han underrettsprokurator i Østfold. Han vart byfut i Fredrikstad i 1831. I 1839 vart Bing sorenskrivar i Tune, eit embete han hadde til han i 1853 flytta til tilsvarande embete i Rakkestad.

Bing var varamann til Stortinget ved tre påfylgjande stortingsval, før han kom inn på Stortinget frå Fredrikstad i 1836. Han møtte også på det overordentlege storting 1836-37 og stortinget 1839. Under alle tre tingsamlingane var han sekretær i Odelstinget og visesekretær i Stortinget. På ny på Stortinget i 1845 og i 1848, då vald for Fredrikstad og Sarpsborg. Han var i 1845 sekretær i Stortinget og i kyrkjekomite nr 1. I 1848 var han medlem av kyrkjekomite nr 2.

Bing døydde i Eidsberg i 1877.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Just Johan Bing NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Robertus Johannes Druppers** (fødd 29. april 1962) er ein nederlandsk tidlegare friidrettsutøvar som i 1983 vann sølvmedaljen på 800 meter ved den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett.

Straks føre europameisterskapen 1982 vann Druppers ein 800 meter i Koblenz på sterke 1.44,70. I meisterskapen i Aten sprang han i mål til femteplass på distansen. Året etter sikra han seg sølvmedaljen under VM i friidrett 1983 i Helsinki, etter ein «kjempespurt hvor han føk forbi tre mann». Sluttida 1.44,20 var nederlandsk rekord. Han vart så kåra til årets idrettsutøvar i Nederland. I dei olympiske sommarleikane 1984 i Los Angeles enda han på åttande og sisteplass med 1.44,60. 25. august 1985 i Köln preserte han livsbeste 1.43,56, ei tid som var nederlandsk rekord til 2006. Året etter kneip han fjerdeplassen då EM i friidrett 1986 vart avvikla i Stuttgart. Vinteren 1987 sigra han på 800 m ved innandørs-EM i Liévin. Under Sommar-OL 1988 i Seoul vart han slått ut i kvartfinalane.

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Rob Druppers» frå Wikipedia på tysk, den 20. september 2023.*
**Åge Hovengen** (21. desember 1927–19. oktober 2018) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Brandbu i Oppland. Han møtte på Stortinget frå Oppland og for Arbeidarpartiet i tida 1973-76 og 1977-89.

Hovengen var son til ein verkstadeigar i Brandbu, der han var mekanikar frå 1942 til -46. I 1948 fullførte han Hærens bilfagskule på Helgelandsmoen, og arbeidde dei neste to åra som bilmekanikar. I 1950 reiste han i utanriksfart som maskinist eit års tid, deretter var han formann på ein anleggsverkstad i Canada. Åra 1952-55 dreiv han eigen bilverkstad på Toten. I 1955 kjøpte han småbruket Øvre Kårstad i Vestre Slidre og var gardbrukar til 1989.

Frå 1965 til -77 var Hovengen medlem i kommunestyret i Vestre Slidre. I tida 18. oktober 1973 til 15. januar 1976 møtte han på Stortinget som vararepresentant frå Oppland og for Arbeidarpartiet, medan representanten Thorstein Treholt var landbruksminister. Hovengen var då medlem i Landbrukskomiteen. Frå hausten 1977 var han representant med fast plass i Stortinget, medlem 1977-81 i Sosialkomitéen, 1981-85 i Justiskomitéen og 1985-89 i Landbrukskomitéen.

Hovengen markerte seg ofte til fordel for, eller på vegne av, folk som hadde vanskar med å kome til ords, eller sleit i livet, til dømes organisasjonen Rettferd for taperne. I 2002 vart han tildelt Fritt Ords honnørpris «for sitt dype og mangeårige engasjement for småkårsfolk og mennesker på kant med samfunnet».

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Oslo Analyzer** (igangsett 1938, nedlagt 1954) var ei norsk datamaskin som i si tid var ei av verdsa største mekaniske analoge datamaskiner. 

Ho var av typen differensiell analysator som var utvikla av Vannevar Bush ved Massachusetts Institute of Technology (MIT). Ho blei installert i første etasje ved Institutt for Teoretisk Astrofysikk ved Universitetet i Oslo, under leiing av Svein Rosseland, som hadde besøkt MIT alt i 1933. Maskina hadde tolv integratorar (seks meir enn maskina ved MIT) og kunne rekne med éin tolvtegrads differensiallikning, eller to sjettegrads, og var ved ferdigstillinga i 1938 rekna som verdas kraftigaste. 

Ved den tyske invasjonen 9. april 1940, forstod Rosseland at maskina kunne bli eit viktig verktøy for okkupasjonsmakta, og derfor demonterte han maskina og grov ned alle dei essensielle presisjonsdelane i forsegla pakkar i hagen bak instituttet.

Maskina bidrog til ei rekke vitskaplege norske og internasjonale prosjekt inntil ho vart avvikla på 1950-talet og delvis plassert på Teknisk Museum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oslo Analyzer» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2011.*

1. ↑  Per A. Holst, *Svein Rosseland and the Oslo Analyzer*, IEEE Annals of the History of Computing 18(4):16-26, 1996
**Noregsmeisterskapen i handball 2022/23** for menn vart vunnen av Kolstad Idrettslag etter finalesiger 34–27 over tittelforsvarar Elverum Idrettslag. Kongepokalen var den aller fyrste til handballaget frå Trondheim.

### Kvartfinalane

* Fjellhammer – Kristiansand 23–25
* Kolstad IL – Drammen HK 31–21
* Nærbø IL – Elverum IL 30–38
* IL Runar – ØIF Arendal 24–25

### Semifinalane

* Kolstad – Kristiansand 34–25
* Elverum – ØIF Arendal 29–27

Finalen
-------

Finalen vart avvikla på Sør Amfi i Arendal sundag 26. februar 2023 framfor 2 000 tilskodarar. Kolstad tok tidleg leiinga 6–2, før Elverum kom tilbake og reduserte til 12–13. Ved pause leia Kolstad 16–13. I den andre omgangen rykte laget frå Trondheim ifrå, midtvegs i omgangen stod det 27–20 på måltavla. Sidan kom Elverum aldri nærare enn fem mål under og kampen enda med 34 mot 27 mål.

**Kolstad**-måla kom frå Sigvaldi Guðjónsson (8), Simen Lyse (7), Janus Smárason (7), Adrian Aalberg (6), Gabriel Setterblom (4) og Magnus Gullerud (2). Torbjørn Bergerud og Lars Eggen Rismark var målvakter.

Tobias Grøndahl skåra 10 mål for **Elverum** og vart toppskårar i kampen. Elles netta Sindre Heldal (3), Orri Thorkelsson (3), Endre Langaas (2), Benjamin Berg (2), Daniel Blomgren (2), Kasper Lien (2), Johan Fingren (1), Christopher Hedberg (1), Kassem Awad (1). Målvakt Emil Imsgard.

Dommarparet Lars Jørum og Håvard Kleven straffa begge laga med 2 to-minuttsutvisingar.

Kjelder
-------

* handball.no
* handball.no
Koordinatar: 53°20′39″N 06°15′30″W﻿

Hovedporten frå innsiden av kollegeområdet.
**Trinity College**, formelt **Provost, Fellows and Scholars of the College of the Holy and Undivided Trinity of Queen Elizabeth near Dublin**, irsk namn *Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath* er det einaste kollegiet ved University of Dublin, som er det eldste universitetet i Irland. Kollegiet vart oppretta i 1592 av Elisabeth I av England. Det ligg på College Green i sentrum av Dublin, rett ovanfor den gamle parlamentsbygningen som no tilhøyrer Bank of Ireland. Campus er på 190 000 m² med ei blanding av gamle og nye bygningar.

Ein av dei eldste skriftene i Irland, Book of Kells, er ein av hovudattraksjonane ved colleget, og trekkjer til seg mange turistar.

I praksis er kollegiet og universitetet same eining, og dei blir difor ofte kalla kollektivt *University of Dublin, Trinity College*. Det viktigaste unntaket frå dette er måten universitetsgrader vert gjevne på; kollegiet står for undervisinga, medan universitetet deler ut gradene.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trinity College (Dublin)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Svartraudstjert** |
| Foto: Carles PastorFoto: Carles Pastor |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig**Status i Noreg:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av svartraudstjert Utbreiinga av svartraudstjert |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Flugesnapparfamilien Muscicapidae |
| **Slekt:** | *Phoenicurus* |
| **Art:** | **Svartraudstjert** *P. ochruros* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Phoenicurus ochruros***Gmelin, 1774  |

**Svartraudstjert** (*Phoenicurus ochruros*) er ein fugl i flugesnapparfamilien.

Skildring
---------

Fuglen er om lag 14,5 cm lang og veg 14-20 gram. Hannen er om våren gråsvart på hovud, rygg og mage, og har lyse område på vengane og ein iaugefallande oransjeraud stjert. Hoa er anonymt gråbrunt farga og har brunraud stjert.

### Læte

Sangen består av pipetonar og kraftige triller og høyrest stri. I det nordlege Europa er svart raudstjert saman med svarttrasten av fuglane som først byrjar synge i gryet.

### Utbreiing

Svartrødstjert hekkar i Sør-Noreg nord til Trøndelag, i byområder, industriområde og enkelte andre stader med bygningar. Lengre sør i Europa hekkar han òg i karrige fjellområde. Arten har nordvestgrensa for den europeiske utbreiinga si i Noreg. Arten har ei palearktisk utbreiing og hekker i Eurasia og i Marokko i Nord-Afrika. Delar av populasjonen er trekkfuglar som overvintrar i Middelhavsområdet, det nordlege Afrika så langt sør som Etiopia og Somalia, Midtausten, India og det søraustre Asia så langt aust som til Burma.

### Taksonomi

Det rår ikkje konsensus om kva for ei familie raudstjertane høyrer til. Tidlegare vart dei rekna til trastefamilien, men vert nå oftast plasserte i familien flugesnapparar i underfamilien Saxicolinae saman med t.d. buskskvettar og steinskvettar.

### Hekking

Hoa bygg eit relativt slurvete reir og legg fire til seks lysesblå til kvite egg. Ho rugar sidan einsam på egga i 12 til 16 dagar. Ungfuglane vert mata av begge foreldra i 12 til 19 dagar. Ofte førekjem to kull om året.

### Føde

Fuglen et insekt og om hausten noko bær. Han finn maten på marka eller jagar forbiflygande insekt frå ein sitteplass.

### Status og vern

I år 2021 blei svartraudstjert oppgradert frå kategorien *sårbar* til *sterkt truga* (EN) på norsk raudliste for artar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Svart rödstjärt» frå Wikipedia på svensk, den 10. januar 2012.*

Referansar

1. 1 2  Stokke BG, Dale S, Lislevand T, Jacobsen K-O, Strøm H og Solvang R (2021, 24. november). *Fugler: Vurdering av svartrødstjert Phoenicurus ochruros for Norge.* Norsk rødliste for arter 2021. Artsdatabanken. Henta 25. november 2021
2. ↑  «Artsdatabankens artsopplysningar». Artsdatabanken. 12. mars 2022. Henta 12. mars 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BBC Things
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
| **Sandsøya** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°15′15″N 05°26′45″E﻿Koordinatar: 62°15′15″N 05°26′45″E﻿

 |
| **Høgaste punkt** | Rinden (369 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |

**Sandsøya** er ei øy i Sande kommune i Møre og Romsdal. Den ligg vest for Gurskøya ved utløpet til Sandsfjorden og har eit areal på 11,38 km². Det høgaste punktet på øya er Rinden (369 moh). Sandsøya er det mest populære turistmålet i kommunen. Kvart år arrangerar Sandsøy Idrettslag sjutoppsturen, som er eit løp med både konkurranse- og mosjonsklasse. Sandsøya er staden der det historiske sogespelet "Kong Arthurspelet" blir framført. Øya har rike, maritime tradisjonar og er i dag rekna som ei av turistperlene på sunnmørskysten. Det er rundt 250 gjestesenger på øya. På øya finn vi den kjente Dollsteinhola, ei grotte som er omtrent 185 meter lang. 

Øya har veiforbindelse via Fv6 sørover til Voksa og ferjeforbindelse derfra til Åram på fastlandet i sør, kommunesenteret Larsnes på Gurskøya i øst og den lille øya Kvamsøya i sør.

Innbyggjartallet er 181 pr 01.01.2022. Voksa har 26 innbyggjarar (2022).

Historie
--------

Sandsøya var tidligare delt i to krinsar, Nøre Sandsøy og Søre Sandsøy. Det var også skule på begge sider av øya. Det blei byggja ei bru over sundet mellom Bringsvor og Nøresande som blei opna 29. oktober 1939. Fram til då måtte dei bruke båt over sundet.

Sandsøya har namn etter gårdsnavnet Sande som har vore hovedgården på øya i lang tid. Et tidligere navn for øya er Dollsøy, som er oppkalt etter fjellnamnet Dollsteinen. På fjellet er den historiske og vel kjente Dollsteinenhola.

På øya står Sande Kyrkje, som har stått siden 1880. Der har vore kyrkje på Sandsøy sida midten av middelalderen.

Fleire stadar på øya er det rester etter liv og bustadnad fra tidligare tider.

1. ↑  «Mitt SSB: Statistikkbanken». *www.ssb.no* (på norsk). Henta 24. februar 2022.
Hovudbygningen til universitetet på Vasilij-øya inneheld blant anna kontoret til rektor og universitets-administrasjonen. Bygningen vart oppført etter ordrar frå Peter den store.
**Statsuniversitetet i St. Petersburg** (russisk Санкт-Петербургский государственный университет), grunnlagt i 1724, er eit av dei eldste, største og mest prestisjetunge universiteta i Russland. Under Sovjetunionen var universitetet kjent som Statsuniversitetet i Leningrad.

Universitetet består av 20 fakultet og 13 forskingsinstitutt, samt krigsskule og idrettsskule. Dei fleste av universitetsbygningane er i dei to store universitetsområda på høvesvis Vasilij-øya og i Peterhof. Universitetet har over 30 000 studentar, og over 10 000 tilsette. Åtte tilsette ved universitetet har motteke Nobelprisen.

Historie
--------

Det er omstridt i kva grad Statsuniversitetet i Moskva eller Statsuniversitetet i St. Petersburg er det eldste universitetet i Russland. Medan Statsuniversitetet i Moskva vart grunnlagt i 1755, har Statsuniversitetet i St. Petersburg eksistert samanhengande sidan 1819, men hevdar å vidare vere eit direkte framhald av universitetsinstitusjonen som vart etablert av Peter den store i samband med grunnlegginga av Det russiske vitskapsakademiet 24. januar 1724. Den første rektoren ved universitetet, Gerhardt Friedrich Müller, vart utnemnd i 1747.

I utgangspunktet utgjorde universitetet eit reint forskingsinstitutt for vitskapsakademiet, men allereie frå 1726 vart det halde offentlege foredrag der. I perioden 1803 til 1819 eksisterte universitetet formelt sett ikkje. Berre pedagogisk institutt bestod i denne perioden, etablert i 1806, og dette danna grunnlaget for stiftinga av dagens universitet i 1819.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Statsuniversitetet i St. Petersburg» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  *St. Petersburg State University : University today*, arkivert frå originalen 28. oktober 2012, henta 19. mars 2013

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Statsuniversitetet i St. Petersburg**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Universitetethistorie Arkivert 2012-10-27 ved Wayback Machine. (på russisk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
Licitarhjarte
**Licitar** (kroatisk fleirtalsform: *licitari*) er eit tradisjonelt hjarteforma bakverk frå Zagreb og det nordlege Kroatia. Dei vert ofte gjevne som ei dekorativ gåve ved spesielle høgtider som vigsel, valentinsdagen og fødselsdagar. Licitarhjarte er også ein vanleg juledekorasjon som ein heng i juletreet ved jul i Kroatia. 

I 2010 blei produksjonsprosessen av licitarhjarte i nordlege Kroatia ført opp på UNESCO si liste over meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv.

Historie
--------

Tradisjonen med å lage licitarar har røter tilbake i mellomalderen. Licitarprodusentane blei kalla *medičari* og var høgt akta i samfunnet. Produksjonsprosessen gjekk vidare frå generasjon til generasjon og var opphavleg mannsarbeid. Tradisjonen blei kjend og spreidd over heile Kroatia etter at mange katolske pilegrimar førte med seg licitarar heim etter å ha valfarta til Marija Bistrica der lokale produsentar selde dei til gjestane.

Kjelder
-------

1. 1 2  «UNESCO - Intangible Heritage Home». *ich.unesco.org* (på engelsk). Henta 10. juli 2023.
2. 1 2  «UNESCO - Gingerbread craft from Northern Croatia». *ich.unesco.org* (på engelsk). Henta 10. juli 2023.

* *Denne artikkelen bygger på « Licitar» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2023.*