Bunrakudokke i Nasjonalteatret i Osaka.
Den legendariske japanske dokkeføraren Yoshida Bungorō (1869-1962).
**Bunraku** (japansk 文楽) er ei form for tradisjonelt japansk dokketeater som oppstod i Osaka på slutten av 1600-talet. Ordet «bunraku» er avleia av namnet til ein teatertropp skipa av dokkemeisteren Uemura Bunraken tidleg på 1800-talet.

Omgrepshierarki
---------------

Det japanske samleomgrepet for bunraku og tilsvarande typar dokketeater er *ningyō jōruri* (人形浄瑠璃). *Ningyō* tyder «dokke» på japansk, mens *jōruri* er ei forteljande musikkform der ein forteljar (太夫, *tayū*) blir akkompagnert av ein tre-strenga lutt, ein såkalla samisen eller shamisen. Den korrekte nemninga på «dokketeater» på japansk er *ayatsuri jōruri*.

Britiske Jeremy Bidgood dokumenterte i si doktoravhandling *The Problem of Bunraku: A Practice-led Investigation into Contemporary Uses and Misuses of Ningyo Joruri* (London University, 2015) at dei fleste i Vesten har ei feilaktig oppfatning om at bunraku er den einaste forma for *ningyō jōruri* som fortsatt er ein levande tradisjon i Japan. Det korrekte er at det fins fleire parallelle tradisjonar, blant anna på Awaji-øyane, Iida og Tonda.

Særdrag ved bunraku
-------------------

Til skilnad frå mange andre former for dokketeater, brukar ein ikkje trådar eller andre triks for å bevege dokkene og skjule dei som styrer dokka. Dokkeførarane er fullt synlege på scena, sjølv om dei som oftast er diskré kledde i svart og ber maske. Slike heilt svartkledde scenearbeidarar blir kalla kuroko på japansk. Dokkene kan vere i nesten naturleg storleik, og kvar dokke blir operert av heile tre profesjonelle dokkeførarar, som må koordinere bevegelsane sine perfekt med kvarandre for at framsyninga skal verke naturleg.

Bunraku i dagens Japan
----------------------

Det japanske kulturrådet driv (per 2017) fleire teaterkompani som tek vare på og vidareførar tradisjonelle japanske teaterformer. Eit av desse er det som på engelsk blir kalla *National Bunraku Theatre* – Det nasjonale bunrakuteateret.

* Bygning for bunraku-teater i OsakaDet nasjonale japanske bunrakuteateret i Osaka (japansk 国立文楽劇場)
* Biletet synar ei bunraku-dokke som blir ført av to dokkeførarar. Personen til høgre på bilete er ein såkalla kuroko (japansk 黒子 くろこ), ein scenearbeidar som er kledd heilt i svart.Biletet synar ei bunraku-dokke som blir ført av to dokkeførarar. Personen til høgre på bilete er ein såkalla kuroko (japansk 黒子 くろこ), ein scenearbeidar som er kledd heilt i svart.
* Bunrakudokke ført av kuroko.Bunrakudokke ført av kuroko.

Sjå også
--------

* Figurteater
* Kamishibai, japansk papirfigur-teater
* Kuroko

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Bunraku | Japanese puppet theatre». *Encyclopedia Britannica* (på engelsk). Henta 12. november 2017.
2. ↑  «Bunraku | Gyldendal - Den Store Danske». *denstoredanske.dk* (på dansk). Henta 12. november 2017.
3. ↑  «JAPAN: Dukkeføring». *Stoppested Verden* (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 13. november 2017. Henta 12. november 2017.
4. ↑  Bidgood, Jeremy (2015). *The Problem of Bunraku : a practice-led investigation into contemporary uses and misuses of ningyo joruri* (PDF). London University.
5. ↑  «The Ancient Artistry of Bunraku : A Japanese Puppet Theater Keeps a 400-Year-Old Tradition Alive». *Los Angeles Times* (på engelsk). 25. september 1988. Henta 18. oktober 2019.
6. ↑  «National Bunraku Theatre». *www.ntj.jac.go.jp* (på japansk). Henta 12. november 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Bunraku» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bunraku**

* Jeremy Bidgood: *The Problem of Bunraku : a practice-led investigation into contemporary uses and misuses of ningyo joruri*; doktorgradsavhandling (2015), University of London; *besøkt 22. november 2017*
* Samuel L. Leiter: *Historical Dictionary of Japanese Traditional Theatre*, Rowman & Littlefield Publishers (2014), ASIN B00Z8F9ERM; *besøkt 12. november 2017*
* Begin Japanology: Bunraku – dokumentarprogram (29 minutter) tilgjengeleg på YouTube; *besøkt 12. november 2017*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |