recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Felleseige** er eit juridisk omgrep for den formua som skal delast mellom ektefellane ved skifte når eit ekteskap tar slutt ved separasjon og skilsmisse. Reglane om felleige står i Ekteskapslova.

Felleseige er ikkje det same som sameige. Ekteskapet medfører ingen endringar med omsyn til kva ektefellane eig. Dei har kvar sine rådveldedelar av felleeiget. Kvar av ektefellane sin rådveldedel av felleseiget består av alt vedkomande eig, og som ikkje er særeige. Kvar av ektefellane har full eigen råderett over eigen rådveldedel, og over eigedelar som fullt ut høyrer til eigen rådveldedel. Her er eit viktig unntak, her er krav om samtykke frå den andre ektefellen for pantsetting eller overskøyting av felles bustad. 

Det kompliserar biletet noko, at mange eigedelar i eit ekteskap kan vere skaffa av begge saman, og dermed er i eit tingsrettsleg sameige mellom dei. Eigedelar kan vere eigde i sameige med ein halvpart på kvar, men her kan også vere andre eigarbrøkar. Den delen av ein eigedel som ein ektefelle eig, vil også høyre til vedkomande sin rådveldedel av felleseiget. 

Det kompliserar biletet enda meir, at delar av felleseiget kan vere unnateke frå deling fordi her kan gjerast gjeldande krav om skeivdeling på skiftet. Skeivdeling er ein rett til å halde utanfor delinga formue som klart kan førast tilbake til det som ein hadde med seg inn i ekteskapet, eller har mottatt som arv eller gåve frå andre enn ektefellen, Ekteskapslova § 59. 

Poenget med felleseige viser seg ved skiftet: Alle verdiane som er omfatta av felleseiget skal delast likt mellom ektefellane - men der ein har rett til å behalde eigedelar som ein eig. Verdien av eigedelar som ein eig og beheld skal likevel delast likt. Også dette kan bli modifisert, fordi her kan vere gjeld som den eine, den andre, eller begge kan vere ansvarlege for. Då ein ikkje er ansvarleg for den andre ektefellen si gjeld, kan resultatet bli at den eine har meir gjeld enn formue på sin rådveldedel, medan den andre har netto formue. Skiftet vil då gi som resultat at den som har netto må overføre opptil halvparten av sin netto til den den andre. 

Lovgjevar har fleire gongar vurdert å erstatte omgrepet felleseige fordi det er misvisande. Det kunne for eksempel vore erstatta av eit omgrep som delingsformue eller liknande. Ein har likevel valt å behalde omgrepet, først og fremst fordi det er så innarbeidd i den juridiske terminologien.
**Michael Eneramo** (fødd 26. november 1985 i Kaduna) er ein nigeriansk fotballspelar som har spela for Espérance i den tunisiske fotballigaen. Han har òg landskampar for Nigeria.

Eneramo begynte karrieren sin i klubben Lobi Stars. I 2004 vart han oppdaga av den tunisiske toppklubben Espérance Sportive de Tunis. Han vart lånt ut til USM Alger i Algerie frå 2004 til 2006, der han skåra 13 mål i den algeriske toppdivisjonen. I 2007 var han med på å vinna serien og cupen i Tunisia med Espérance. Frå juli til desember same året var han lånt ut til klubben Al-Shabab i Riyadh i Saudi-Arabia.

Eneramo vurderte å ta tunisisk statsborgarskap for å kunna spela for det tunisiske landslaget, men dette vart ikkje noko av. I 2009 vart han for første gong kalla inn til ein nigeriansk A-landslagstropp, og han debuterte for Nigeria 11. februar 2009 mot Jamaica. I den andre landskampen sin skåra han mot Irland.

Kjelder
-------

*Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå engelsk wikipedia 6. mai 2010.*
Koordinatar: 63°50′40″N 8°27′40″E﻿

Utsikt mot Sula, med Sula fyr på toppen i bakgrunnen.
**Sula** er eit øysamfunn i Frøya kommune i Trøndelag. Den største øya er Store Sula og øygruppa ligg vel 15 kilometer nordvest for øya Frøya. Sula har om lag 70 fastbuande (2007), men har stor folkevekst i sommarhalvåret. Namnet Sula kjem truleg av «stolpe», som noko som stig opp frå havet.

Sula var tidlegare eit viktig fiskevær, men har dei siste 30 åra opplevd sterk fråflytting. Sula fyr, som vart automatisert i 1974, vitnar om tydinga fiskeværet har hatt. Første fyrtårn er frå 1793, medan det noverande er frå 1909. Det vart bygd på det høgaste punktet på øya, Sulahaugen, 35 meter over havet.

Då skulen og sjukeheimen vart lagt ned tidleg på 1990-talet trudde mange at det var spikeren i kista for det vesle øysamfunnet, men dei siste åra har ein prøvd å få i gang ny tilflytting og ny verksemd. Foreløpig har fråflyttinga stoppa.

Sula har lenge vore kyrkjestad, mellom anna grunna dei mange innbyggjarane som fiska frå været i periodar på året. Første kyrkje var truleg frå 1400-talet. I 1755 vart kyrkjestaden flytta til Sletta på Frøya der det vart bygd ny kyrkje. Sula kapell vart sett opp i 1925 med 200 sitteplassar.

Sula har truleg hatt fast folkesetnad frå 1300-talet, men heilt sida vikingtida vart det drive sesongfiske frå staden. Sula er nemnd i historiske kjelder første gong i 1433, der det i erkebiskop Aslak Bolts jordebok står at han eig været. Den siste væreigaren på Sula var Rasmus Lien fra Bjugn, før Staten overtok i 1939. Staten var eigar av været fram til 1969, då det vart vedtatt at eigedommen skulle overførast til Frøya kommune. Av føresetnadane som låg til grunn for denne overdraginga var at kommunen skulle selje eller feste bort eigedommar til dei som budde der. 

Medan mange kystbygder i Midt-Noreg vart hardt råka av Titran-ulykka i oktober 1899, klarte båtane frå Sula å kome seg tilbake før uvêret slo til. Dette var takka vere god lokalkunnskap om vêr og vind.

Sula opplevde særleg sterk vekst etter 1820. I 1960 budde det nesten 500 menneske på Sula.

I samband med arbeidet med å legge ei gassrøyrleidning frå Haltenbanken til Tjeldbergodden, påviste og filma Statoil det største kjende korallrevkomplekset på djupvatn i verda, kalla for Sularevet, utanfor Sula.

Sula har hurtigbåtsamband til Mausund, Froan og Halten, samt til Frøya og frå der vidare til Trondheim. 3. mai 2006 vart det opna ferjesamband frå Dyrøya på fast-Frøya til Mausund og Sula.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Opplev Sula
* Sularevet Arkivert 2006-03-04 ved Wayback Machine.
* Sula si historie Arkivert 2005-09-14 ved Wayback Machine.
* Sula Gjestestue Arkivert 2008-03-17 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Felles multiplum** er eit omgrep i matematikk. Eit felles multiplum for to eller fleire heile positive tal er eit heilt positivt tal som er deleleg med dei alle. Produktet av tala er alltid eit felles multiplum. 

Det eksisterer alltid eit **minste felles multiplum** (forkorta **lcm**,*least common multiple* eller *mfm* på norsk) *d* (som er ein divisor av alle andre felles multipla). Minste felles multiplum til to tal *a* og *b*, er det minste talet *d*, slik at både *a* og *b* deler *d*. 

Ein veldig effektiv måte å matematisk rekne ut det minste felles multiplumet, er å bruke formelen for minste felles multiplum, òg kjend som Ekinger-formelen {\displaystyle lcm(a,b)={\frac {ab}{gcd(a,b)}}}, der gcd er største felles faktor.

Minste felles multiplum kan nyttast til å legge saman to brøkar, eller to rasjonale tal. Til dømes er {\displaystyle {\frac {2}{21}}+{\frac {1}{6}}={\frac {4}{42}}+{\frac {7}{42}}={\frac {11}{42}}}, der nemnaren er 42 fordi lcm(21,6) = 42.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Felles multiplum» frå Wikipedia på bokmål, den 12. november 2011.*

* felles multiplum. (2011-11-12) I *Store norske leksikon*. Henta frå
Umayyademoskeen i Damaskus.
**Sulaymān ibn ʿAbd a-Malik** (fødd ca. 674, død 717) var den sjuande kalifen av Omajade-kalifatet frå 715 til 717. Han var son av kalif Marwān I, og ein yngre bror av den tidlegare kalifen al-Walīd I. Under styret til broren hadde han vore guvernør av Palestina, der han grunnla byen Ramla. Denne byen herska han så frå, i motsetnad til dei andre umajjadane, som herska frå Damaskus. 

Den tiltenkte etterfølgjaren hans var sonen Ayyub, som døydde før faren. Deretter utnemne han Umar ibn Abd al-Aziz til etterfølgjar, som hadde rykte på seg for å vere den dyktigaste, visaste og frommaste personen i si tid, i staden for sin eigne son, som då kjempa i Konstantinopel og framleis var ung. Denne etterfølginga var uvanleg, men streid ikkje med den sunnimuslimske metoden for å velja ein etterfølgjar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sulaymān ibn ʿAbd a-Malik» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mars 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Ei **fellesliste** er ved norske stortingsval ei liste der to eller fleire parti stiller til val saman i ein valkrins. Felleslister mellom ulike borgarlege parti var vanleg ved stortingsvala mellom 1949 og 1981, då det ikkje var høve til å inngå listesamband. Før stortingsvalet 1989 vart det igjen forbode å inngå listesamband, men til gjengjeld vart ordninga med utjamningsmandat innført, noko som gjorde det uaktuelt for dei fleste partia å stilla felleslister. I 1993 stilte likevel minipartia Pensjonistpartiet og Felles Framtid fellesliste i eit fylke.

Motivasjonen for å delta i felleslister var å hindra at stemmer vart «bortkasta» på småparti som likevel ikkje ville få mandat i eit fylke, men som, ved å stilla til val, tok stemmer bort frå andre parti som stod dei nær politisk. Eit fiktivt døme kan vera stortingsvalet i Rogamark fylke. Me tenkjer oss at Rogamark fylke har fem stortingsmandat. Fire parti, Geitepartiet, Sauepartiet, Kupartiet og Ulvepartiet stiller til val. Meiningsmålingane tyder på at Ulvepartiet har 49 % oppslutning, Sauepartiet 22 % og Geitepartiet 21 %, medan Kupartiet ligg an til 8 %. Avhengig av korleis mandatutrekninga foregår er det mogleg å tenkja seg at Ulvepartiet då vil enda opp med tre av mandata, medan Sauepartiet og Geitepartiet får eit mandat kvar, og Kupartiet ingen. Dersom Geitepartiet, Sauepartiet og Kupartiet derimot stiller til val i ei fellesliste vil dei til saman frå 51 % av stemmene mot Ulvepartiet sine 49 %. Då vil felleslista få tre mandat, og Ulvepartiet berre to. Fordelinga av mandata innad i felleslista ville då bli avgjort ved forhandlingar om korleis lista skulle setjast opp i forkant av valet. Sjølv om Kupartiet ikkje skulle få ein av sine kandidatar på ein av dei tre første plassane kunne det likevel vera naturleg å delta i felleslista for å redusera antal mandat for Ulvepartiet, iallfall dersom Kupartiet fann at det hadde meir til felles med Geitepartiet og Sauepartiet enn Ulvepartiet.

I den praktiske politikken vart det ofte slik at to eller fleire av dei borgarlege partia, Høgre, Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet/Bondepartiet, Venstre eller Det Liberale Folkepartiet/Det Nye Folkepartiet stilte felleslister saman, for å redusera antal mandat som gjekk til Arbeidarpartiet. Kva parti som stilte saman med kva varierte frå fylke til fylke, og frå val til val, avhengig av kvart parti si oppslutning og forholda mellom partia. Det året felleslister vart mest brukt var i 1949, då 6,2 % av røystene gjekk til ulike felleslister. Det einaste dømet på ei sosialistisk fellesliste var i 1969, då Sosialistisk Folkeparti og Norges Kommunistiske Parti stilte fellesliste i Bergen.

Etter at ordninga med utjamningsmandat vart innført før stortingsvalet 1989 gir det ikkje lenger meining å stilla felleslister. Stemmer som er "bortkasta" i den forstand at dei ikkje gir utteljing i mandat i ein særskilt valkrins, blir nemleg no tald med i utrekninga av utjamningsmandat, og kan difor likevel gje vinst i form av ein stortingsplass.
**Ruben and the Jets** var eit amerikansk, Los Angeles-basert rockeband, som var aktive mellom 1972 og 1974. Det vart leia av Ruben Guevara og dei gav ut to album. Det første albumet var produsert av Frank Zappa. Bandet hans, The Mothers of Invention, hadde tidlegare gjeve ut eit album kalla *Cruising with Ruben & the Jets*, som Guevera hadde fått namnet til bandet frå.

Historie
--------

I 1968 gav Frank Zappa ut eit konseptalbum kalla *Cruising with Ruben & the Jets*, der han og medlemmane i The Mothers of Invention tok på seg rolla som eit oppdikta 50-tals doo-wop-band. Songar/låtskrivar/musikar Ruben Guevara møtte Frank Zappa etter ein konsert for å fortelje kor godt han likte dette albumet, og forklarte at han hadde same førenamn som den oppdikta frontmannen. Guevara hadde òg spelt denne typen musikk sjølv. To år seinare foreslo Zappa at Guevara kunne starte sitt eige band og gav løyve til at dei kunne kalle seg Ruben and the Jets. Bandet turnerte i lag med Mothers of Invention i 1972. Tidlegare Mothers of Invention-medlem Euclid James «Motorhead» Sherwood, kom inn i bandet i 1973.

Zappa produserte debutalbumet til bandet i 1973, *For Real!*, som kom ut på Mercury Records. Sherwood medverka med saksofon og tamburin på albumet, og Zappa skreiv ein av songane på albumet, «If I Could Only Be Your Love Again», og spelte gitar på ein annan song på albumet, «Dedicated to the One I Love». Under turneen deira i 1973 vart Ruben and the Jets sett opp i lag med Three Dog Night og West, Bruce and Laing på tre konsertar, og spelte på same kveldar som Tower of Power, Azteca og Cheech & Chong. Ruben and the Jets gav ut eit nytt album, *Con Safos*, før dei vart oppløyst i 1974.

Diskografi
----------

* *For Real!* (1973)
* *Con Safos* (1974)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ruben and the Jets» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Eder, Bruce. «Biography of Ruben and the Jets». Allmusic. Henta 7. juni 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Michael Peter Ancher** (9. juni 1849–19. september 1927) var ein dansk målar. Han er særleg kjend for sine måleri av fiskarar og andre scener frå hamnebyen Skagen og vert rekna som ein av dei sentrale Skagensmålarane. Ancher er truleg ein av dei mest folkekjære målarane i Danmark, der fleire av bileta hans er klassikarar. Han var gift med kollegaen Anna Ancher.

Liv og gjerning
---------------

*Redningsbåden køres gennem klitterne*, 1883
Vandring på stranda, ca 1900
Ancher var fødd i Rutsker på Bornholm. Han studerte ved Det Kongelige Danske Kunstakademi i København i perioden 1871-75. Lærarane hans, Wilhelm Marstrand og Frederik Vermehren, oppmuntra han i hans interesse for sjangermåleri. På kunstakademiet møtte han Karl Madsen, som seinare vart den fyrste leiaren av Skagen Museum. Madsen inviterte Ancher til Skagen, og sommaren 1874 besøkte Ancher Skagen for fyrste gong. Frå 1875 oppheldt han seg i lengre og lengre periodar i Skagen, der han var fascinert over fiskarane og levekåra deira. Han vart i 1877 tildelt ein pris, den Neuhausenske Præmie, for *En Lægprædikant, der holder Gudstjeneste på Skagens Strand*. Hans verkelege gjennombrot som målar kom i 1879 med måleriet *Vil han klare pynten*.

Michael Ancher gifta seg i 1880 med kjøpmannsdottera Anna Brøndum i Skagen, far hennar eigde og dreiv Brøndums Hotel. I 1880-åra var Skagen samlingspunkt for mange danske og skandinaviske kunstnarar som var inspirert av samtidig, fransk målarkunst. Målarane møttest jamnt på Brøndums Hotel, for å utveksle synspunkt. Ancher var opphavleg imot at Skagen-målarane gjorde Skagen til ein moderne, nordisk friluftsstad, trass i at det var han sjølv som hadde gjort Skagen kjent. 

Dei beste av Ancher sine verk er truverdige skildringar av folkelivet i kvardag og helg. På same tid er dei monumentalt komponerte, noko han tok med seg frå den tidlege utdanninga. Ein serie bilete med tema frå sjølivet, som til dømes *Redningsbåden køres gennem klitterne* (1883), *Mannskabet reddet* (1894) og *Den druknede* (1896) er mellom måleria som har gjort Ancher til ein mykje omtykt målar i Danmark.

Ancher vart tildelt Eckersberg-medaljen i 1889 og i 1894 Dannebrogordenen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Ancher» frå Wikipedia på dansk, den 25. september 2013.*

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Peter Ancher» frå Wikipedia på engelsk, den 25. september 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Peter Christian Boye** (4. mars 1790–23. juli 1880) var ein prest, gardbrukar og stortingsmann frå Kongsberg. Mathias Boye var ein yngre bror.

Boye var fødd på Kongsberg, som son av ein rektor. Han voks dels opp i Trondheim, og var, etter han vart cand. theol. i 1813, adjunkt i byen i tre år. Deretter var han sju år residerande kapellan i Støren. Sokneprest i Sør-Aurdal 1823-29, og Overhalla 1829-35. Frå 1835 til 1859 var han sokneprest i Jevnaker, i tida 1838-51 også prost i Ringerike og Hallingdal.

Boye var 1. representant frå Nordre Trondhjems amt på Stortinget i 1836, og på overordentleg storting 1836-37. Han var i 1836 medlem av kyrkjekomiteen og i 1836-37 av næringskomiteen.

I 1859 tok Boye avskjed frå presteembetet. Han busette seg då på garden Hofstad i Asker og dreiv denne. Der døydde han i 1880.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Peter Christian Boye NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Michael Arnold Kamen** (15. april 1948–18. november 2003) var ein amerikansk komponist, orkesterarrangør, dirigent, låtskrivar og studiomusikar. 
Han er særleg knytt filmmusikk.

Kamen vart fødd i New York i USA og studerte ved The New York High School of Music & Art, så The Juilliard School for Music Dance and Drama, der han lærde å spele obo. Han grunnla deretter New York Rock & Roll Ensemble på slutten av 1960-talet, som spelte klassisk rock liknande det *Electric Light Orchestra* kom til å framføre seinare. Kamen spelte obo og keyboard såvel som komponerte. Songen «Sing Lady Sing» som han skreiv, bytte namn og vart ein hit med Buddy Miles.

Arbeida hans med artistar er omfattande og inkluder blant anna David Gilmour og Roger Waters. Han er ein av få personar som har vorte invitert til å arbeide med begge Pink Floyd-medlemmane etter brotet deira. I 1990 vart han med fleire andre gjester på Roger Waters si massive førestilling av *The Wall* i Berlin.

Kamen skreiv elleve ballettar og skreiv filmmusikk for ein heil del filmar. Han var nominert for to Grammyprisar, to Golden Globeprisar og ein Emmypris. Han fekk BAFTA-prisen saman med Eric Clapton for beste originalmusikk etter serien *Edge of Darkness* som gjekk på BBC i 1985.

Kamen vart diagnostisert med multippel sklerose i 1997, men døydde av eit hjarteinfarkt. Det siste innspelte verket hans er på Kate Bush-albumet *Aerial* som kom ut november 2005.

Utval av artistar
-----------------

* Pink Floyd
* David Gilmour
* Roger Waters
* Eric Clapton
* David Bowie
* Eurythmics
* Metallica (S&M)
* Queen
* Herbie Hancock
* Bryan Adams
* Sting

Utval av filmmusikk
-------------------

* 1982 - Pink Floyd: The Wall
* 1985 - Brazil
* 1985 - Edge of Darkness (serie, samarbeid med Eric Clapton)
* 1986 - Highlander
* 1987 - Lethal Weapon (Dødelig våpen)
* 1988 - Die Hard
* 1989 - James Bond - Lisence to kill (Med rett til å drepe)
* 1989 - Lethal Weapon 2 (Dødelig våpen)
* 1990 - Die Hard 2
* 1991 - Robin Hood: Prince of Thieves (Tyvenes prins)
* 1992 - Lethal Weapon 3 (Dødelig våpen)
* 1995 - Die Hard i New York (orig: *Die Hard: With a Vengeance*)
* 1998 - Lethal Weapon 4 (Dødelig våpen)
* 1998 - From the Earth to the Moon (Serie)
* 2000 - X-Men
* 2001 - Band of Brothers (Serie)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Kamen» frå Wikipedia på bokmål, den 22. februar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* IMDB profil

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Michael Duane Johnson** (fødd 13. september 1967) er ein sprintar frå USA. Johnson spesialiserte seg på distansane 100 meter, 200 meter og 400 meter. Per august 2012 held han framleis verdsrekorden for 400 meter på 43,18, og han var med på stafettlaget frå USA som sette verdsrekord på 4 x 400 meter med 2.54,29. Johnson har også dei olympiske rekordane for desse øvingane.

Karriere
--------

Michael Johnson voks opp i Dallas i Texas. Han prøvde å kvalifisera seg allereie til sommar-OL 1988 i Seoul, men greidde det ikkje, m.a. grunna ein skade. Johnson kom sterkare tilbake til sommar-OL 1992, der han var med på det gullvinnande stafettlaget på 4 x 400 meter. Diverre vart Johnson matforgifta under OL og greidde ingen individuelle medaljar. Den ståande verdsrekorden i stafett var han med på å setja året etter under VM i friidrett 1993 i Stuttgart.

Før sommar-OL 1996 i Atlanta fekk Johnson eit par spesiallaga gullsko som gav han kallenamnet «Mannen med gullskoa». Her tok han olympisk gull på både 400 meter og 200 meter. Michael Johnson vart den fyrste atleten som greidde denne prestasjonen i eitt og same OL.

I Sevilla under VM i friidrett 1999 sprang Johnson 400 meter på 43,18; ein verdsrekord som enno ikkje er slått. Johnsons siste OL vart sommar-OL 2000 i Sydney der han vart olympisk meister på 400 meter nok ein gong. Stafettlaget fekk også gullmedalje under turneringa, men resultatet vart seinare annullert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Johnson (sprinter)» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2012.*

* IAAF si liste over verdsrekordar i friidrett for menn
* «Michael Johnson» (på engelsk). Olympedia. Henta 12. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Peter Erskine (2008)
 **Peter Erskine**  (fødd 5. juni 1954 i Somers Point i New Jersey) er ein amerikansk trommeslagar. Han vert rekna som ein av dei mest allsidige og mest brukte jazztrommeslagarane dei siste tiåra. 

Erskine byrja å spele trommer som fireåring. 18 år gamal vart han med i Stan Kenton sitt storband og tre år seinare kom han inn i storbandet til Maynard Ferguson. I 1978 tok han over som trommeslagar i Weather Report og spelte med dei til han slutta i 1982. Same år gav han ut det første albumet under sitt eige namn; han kalla det ganske enkelt for *Peter Erskine* (1982).

Erskine har utmerkt seg som ein musikar som kan fungere innanfor mange ulike sjangrar. Han har spelt i storbanda til Bob Mintzer og Kenny Wheeler, og han har spelt i mindre akustiske grupper med mellom andre Diana Krall og Jan Garbarek. I tillegg til Weather Report, var han medlem av fusiongruppa Steps Ahead og Marc Johnson sitt band *Bass Desires*. Han har også spelt pop/rock med Steely Dan og Rickie Lee Jones. Som studiomusikar har han delteke på over 400 album, og han har gjeve ut ti plater med eigne band. 

Lesarane av magasinet *Modern Drummer*, dvs. andre trommeslagarar, har åtte gonger kåra Erskine som beste jazztromeslagar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Peter Erskine**

* Heimeside for Peter Erskine
* Peter Erskine på drummerworld.com
* Intervju medPeter Erskine Arkivert 2008-06-18 ved Wayback Machine. på jazzdrummerworld.com
* Intervju med Peter Erskine Arkivert 2009-11-24 ved Wayback Machine. på jazzreview.com
* Peter Erskine på Allmusic

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 73°14′S 59°50′W﻿

**Cape Deacon** er eit isdekt nes som utgjer søraustenden av Kemp Peninsula, på austkysten av Palmer Land. Det vart truleg oppdaga av medlemmar frå U.S. Antarctic Service som fotograferte ein del av Kemp Peninsula medan denne kysten vart utforska frå lufta i desember 1940. I 1947 vart neset fotografert frå lufta av medlemmar frå Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, medan Falkland Islands Dependencies Survey kartla det frå bakken. Det vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee etter George E.R. Deacon (1906–84), ein engelsk oseanograf og medlem av Discovery Investigations, 1927–39, og sidan direktør i National Institute of Oceanography, 1949–71,

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cape Deacon» frå Wikipedia på engelsk, den 2. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Deacon, Cape» (innhald frå Geographic Names Information System).
Koordinatar: 24°43′12″S 68°32′13″W﻿

**Llullaillaco** er ein 6 739 moh. høg stratovulkan på grensa mellom Argentina og Chile. Fjellet ligg i Puna de Atacama, Antofagasta-regionen, ein region med høge vulkanske toppar på eit høgfjellsplatå i Atacama-ørkenen.

Llullaillaco er den nest høgste aktive vulkanen i verda, Ojos del Salado er den høgste. Llullaillaco er også den femte høgste vulkanen i verda og det sjuande høgste fjellet på den vestlege halvkula. Llullaillaco er som dei fleste vulkanane på Puna de Atacama omgitt av masser av store sundknuste steinblokker. Toppen er stendig dekt av snø og små isbrear, trass det ekstremt turre klimaet i området.

Namnet på vulkanen kjem frå aymara og tyder 'skitvatn'. Kulturgjenstandar som ein har funne på toppen av Llullaillaco provar at menneske har vore til topps på fjellet før 1800-talet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Cerro Llullaillaco - Peakbagger.com».
2. ↑  «Llullaillaco - Global Volcanism Program».  Arkivert 2012-10-23 ved Wayback Machine.
3. ↑  *Andes 6000m peak list*, arkivert frå originalen 16. juli 2009, henta 17. juni 2012

* *Denne artikkelen bygger på «Llulliallaco» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Llullaillaco**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Partitur med historisk klarinett
**Kvintett for klarinett og strykarar**, K. 581, vart skriven av Wolfgang Amadeus Mozart i 1789 for klarinettisten Anton Stadler. Ein klarinettkvintett er eit verk for ein klarinett og ein strykekvartett (to fiolinar, ein bratsj og ein cello). Sjølv om han opphavleg vart skriven for bassettklarinett, vert det nesten alltid spelt på ein klarinett i A eller B. Det var den einaste klarinettkvintetten Mozart gjorde ferdig og eit av dei tidlegaste og mest kjende verka for instrumentet. Det er usedvanleg populært i dag på grunn av den lyriske melodien med den andre satsen som mest kjend. 

Eit fragment av partituret finst for ein andre (kanskje den første) klarinettkvintett i B. 

Komponisten indikerte at verket var ferdig den 29. september 1789. Kvintetten vert stundom kalla Stadlerkvintetten, sidan Mozart kalla han dette i eit brev frå april 1790.

Struktur
--------

Verket består av fire satsar: 

1. Allegro, 4/4
2. Larghetto, 3/4 i D-dur
3. Menuetto — Trio I — Trio II, 3/4 (Trio I i a-moll)
4. Allegretto con Variezioni, 2/2

Det er fleire likskapar mellom denne kvintetten og Klarinettkonserten. Begge er i A-dur og vart skriven for same solist, Anton Stadler. Mozart skreiv òg ein trio for klarinett, bratsj og piano for Stadler, den såkalla *Kegelstatt-trioen*, i 1786.

I lag med Klarinettkonserten, vert Klarinettkvintetten til Mozart rekna som favorittmusikken til pave Benedikt XVI.

Kvintetten vart nytta i «Goodbye, Farewell and Amen», den aller siste episoden av fjernssynsserien *M\*A\*S\*H*.

Kjelder
-------

1. ↑  Pope Benedict XVI, Mozart and the Quest of Beauty Arkivert 2011-09-26 ved Wayback Machine. Catholic Education Research Center. Retrieved oktober 19 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Clarinet Quintet (Mozart)» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Einstein, Alfred. translated by Mendel, A. and Broder, N. *Mozart, his character, his work.* Dover Publications paperback 1972 republication of 1945 Oxford University Press edition. ISBN 978-0195007329.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* *Quintett in A KV 581*: partitur og kritisk rapport (tysk) i Neue Mozart-Ausgabe
* Clarinet Quintet: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.
* 

* Fritt tilgjengelege notar av Klarinettkvintett av Mozart på Mutopia-prosjektet.
* Student recording by Umesh Shankar
* Sound clip at Encarta Arkivert 2009-09-01 ved Wayback Machine. (Archived 2009-10-31)
* Music of Reed at Closed End

* Video av 1. sats på YouTube, 2. sats; 3. sats og 4. sats framført av Vlad Weverbergh (historisk bassettklarinett) og Terra Nova Collective
**Ålgård** er kommunesenteret i Gjesdal kommune i Rogaland fylke. Staden ligg 10 km sør for Sandnes der Figgjoelva renn ut av Edlandsvatnet. I tillegg til gamle Ålgård sentrum kan no Bærland, Fiskebekk, Opstad og Solås reknast som ein del av tettstaden. Rundt rekna 9000 av dei 10 208 innbyggjarane i kommunen bur på Ålgård.

Ålgård voks fram kring De Forenede Ullvarefabrikker (DFU). Fabrikken vart grunnlagd av haugianaren Ole Nielsen i 1870. Fabrikken låg før dette på Eikeland i Sandnes, men vart flytta til Ålgård. På Ålgård kunne ein nytta vasskraft til å driva maskinar. I tillegg ligg Ålgård i eit område med mange gardbrukarar. Mange av gardbrukarane driv med sauehald. Slik var ikkje vegen lang for å skaffa ull. Ole Nielsen nøgde seg ikkje berre med å byggja ein fabrikk. I tillegg gjorde han opptak til ein skule og Ålgård kyrkje.

Ålgårdbanen vart opna i 1924. Banen gjekk mellom Ålgård og Sandnes, og var meint som ein del av Sørlandsbanen. Traséen vart utsprengd til Kyllingstad i retning Vikeså, men Stortinget omgjorde vedtaket om ein indre trasé og la banen om Jæren.

Fabrikken er lagd ned, men bygningane vert bruka til kjøpesenteret (Magneten) og bibliotek (Veveriet). I dag har Ålgård industri gjennom mellom anna Jæder. I 1986 opna fritidsparken Kongeparken.

Fotballklubben Ålgård FK har mange medlemer. Gjesdal IL har i fleire år gjort det skarpt i Holmenkollstafetten.

Bygningar
---------

* Ålgård kyrkje
* Ålgård gamle kyrkje

Kjelder
-------

1. 1 2


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Klarsyn** eller *clairvoyance* er den evna det vert hevda at såkalla synske folk har til å sjå hendingar i framtida eller langt borte. Evne til å sjå inn i framtida er òg kalla *framsyn*. 

Det har vore stor strid om framsyn og klarsyn verkeleg finst, og om korleis ein kan forstå fenomenet. 
I dagens forsking i parapsykologi er eksperiment gjorde om klarsyn kan provast i samtid. Eit eksempel er å seia eit tal som er generert av ein slumptalsgenerator eller lotterimaskin. Det er ikkje til no funne bevis for at fenomenet verkeleg eksisterer, og då det heller ikkje kan forklårast teoretisk, er omgrepet klarsyn kontroversielt.

Personar det er hevda har klarsynte evner
-----------------------------------------

* Emanuel Swedenborg, som m.a. såg Stocholm brenne i 1756
* Anna Elisabeth Westerlund, hjelpte norsk politi med å finne sakna personar

Kjelder
-------

1. ↑  Föreningen Vetenskap och Folkbildning, artikeln parapsykologi

* Ola Raknes i *Norsk Allkunnebok; oppslagsordet* clairvoyance
* *A-magasinet* nr 8/2009 (om A.E. Westerlund)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Sveio sett austover frå lufta. Fjorden i bakgrunnen er Ålfjorden.
**Ålfjorden** er ein 27 km lang sidefjord til Bjoafjorden og Hardangerfjorden langs fylkesgrensa mellom Vestland og Rogaland i kommunane Sveio og Vindafjord (tidlegare Ølen kommune). Den inste delen av fjorden ligg i Tysvær kommune. 

Fjorden har innløp i nord mellom Bjoaneset ved bygda Svolland i aust og Kvitanes på Tittlesnes i vest. Fjorden går så rett sørover og eit stykke inn i fjorden ligg Årvik i ei bukt på austsida. 5 km lenger inn i fjorden ligg Vikebygd på austsida ved vika Vikevik. På vestsida ligg berre dei mindre bygdene Framnes, Oa og Erve. 

Ved Erve strekker Ervebukta seg 3 km vestover og er nesten som ein liten sidefjord å rekne. På det smalaste er bukta berre 25 meter brei og her kryssar fylkesveg 1 over ei 55 meter lang bru. Innløpet til Ervebukta heiter Ervesundet og 2 km lenger sør snur Ålfjorden brått vestover og deler seg så i fleire greiner. Nordover går ei rekkje vågar. Vågavågen går nordover til Storevågen. Sør for Vågavågen går Nordre Vågen rett vestover, medan Søre Vågen går sørvestover. Sør for Søre Vågen ligg Fjonvika ved Fjon. Sjølve Ålfjorden snur rett sørover att og inn til Sunnfør i Tysvær. Den inste delen av fjorden vert kalla Sundførfjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ingjerd** er eit norsk kvinnenamn avleidd frå det norrøne *Ingigerðr*, som er danna av orda *ingwia*, 'vigd til Ing', og *gerðr*, 'inngjerding, vern'. Nærskylde former er Ingegerd, Ingegjerd og Inger.

Ingjerd har namnedag den 26. februar.

Namnet har vore brukt i Noreg på heile 1900-talet med ein topp på andre halvdel av 1940-talet, då over 0,16%  av nyfødde jenter kunne få namnet. I 2009 var det 1 374 norske kvinner som heitte Ingjerd. Namnet er svært sjeldan utanfor Noreg.

Namneberarar
------------

* Ingjerd Helén (f. 1946), norsk songar, fødd som Ingjerd Dahl
* Ingjerd Schou (f. 1955), norsk politikar (H)
* Ingjerd Oda Mantor (1958-2008), norsk operasongar
* Ingjerd Hoëm (f. 1960), norsk professor i sosialantropologi
* Ingjerd Egeberg (f. 1967), norsk skodespelar
* Ingjerd Pytte Sagli (f. 1967), norsk styrkelyftar

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Ingjerd hjå Statistisk Sentralbyrå

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ingjerd» frå Wikipedia på bokmål, den 26. februar 2009.*
Ein **arie** er eit *nummer* som vert utført av éin songar i ein opera eller eit oratorium. Før ein stor arie er der ofte eit resitativ. Mindre pompøs og relativt kortare solosang i opera vert nokre gonger kalla ein arietta.

Ordet er italiensk og har same opphav som det engelske *air* (Londonderry Air), altså ein melodi. Uttrykket oppstod på 1300-talet og skildra då ein måte å synge på. Sidan etablerte det seg ei fast form (ABA) der første del var den som presenterte motivet, andre del utvikla det og siste del gav songaren høve til å improvisere over første del. Den siste delen vart ikkje skriven av komponisten, han nytta uttrykket Da Capo (frå byrjinga) og overlet resten til solisten. Av den grunn vert slike ariar kalla Da Capo-ariar.

Ariar var særs vanleg i barokkmusikk. Bach har ei rekkje slike ariar i musikken sin. Kantaten *Jauchzet Gott in allen Landen* (BWV 51) (1730) startar med ein arie for sopran og trompetsolist. Frå Händels *Messias* er nok bassarien *The Trumpet Shall Sound* den mest kjente.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arie» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Aria Database

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BBC Things

 |
**Ingjald Frodeson** var ei konge over skjoldungane i Danmark, i følgje Skjoldungasaga. Han er nemnd i Skjoldungasaga, hjå Saxo Grammaticus, og i Bjarkerimer. Han kan og vera skyldt den Ingeld som er nemnd i kvadet Béowulf. 

Etter Skjoldungasaga er Ingjald rettkomen arving etter kong Frode den store på Sjælland. Ingjalt vert gift med dotter til den svenske jarlen Sverting, men Sverting og sveakongen Jørund svik Frode og drep han. Sverting gjev sidan store gåver til Ingjald, og halvbroren Halvdan Frodeson vert konge i Skåne. Halvdan drep sønene til Sverting. Starkad den gamle rår Ingjald til å skilja seg frå dottera hans Sverting. Denne kona får ein son som heiter Agnar. Halvdan er far til Roar og Helge (far til Rolv Krake). Ingjald drep sidan Halvdan, og tek enkja etter broren til dronning. Sønene han får med henne, er Rørek og Frode.

### Saxo

Saxo Grammaticus fortel at Sverting, her jarl av Saksland, slår seg laus frå daneveldet, og sønene hans gjev han søster si til dronning. Starkad den gamle værar uro, og rår Ingjald til å gå frå dronninga si. Frode, far til Ingjald, er og drepen av Sverting i denne versjonen.

### Bjarkerimer

Ingjald brenn Halvdan, bror sin, inne, og sønene til Halvdan, Roar og Helge, vert løynde for han. Enkja etter Halvdan blir mor til Rørek og Frode. '

### Béowulf

Framstillinga i Béowulf følgjer i grove drag dei andre framstillingane, men det er brøytt om på nokre av namna. Ingeld/Ingjald, er son av Froda(Frode), og trulova med Freawaru, dotter av Hrodgar/Roar. I denne framstillinga er altså ikkje Roar son av bror til Ingjald. Både Ingeld og Frode høyrer til eit anna folk her, dei ikkje anglarar eller daner, men *Headubardar* (etter Sophus Bugge er dette Langobardar). Froda er drepen i strid med danene, og Ingeld får Freawaru i eit soningsgilde. Med i følgjet hennar er det ein dane, mogleg han som drap Froda. Han syner fram sverdet Froda vart drepen med, og Ingeld vert eggja til å hemne faren. Danen misser livet. Drapsmannen rømer, i otte for at dronninga skal hemne frenden sin.

Widsith har resten av soga: Ingeld går mot Roar med ein hær, og Roar vert omlegra og drepen i kongshalla si - dette skjer etter hovudhandlinga i Béowulf. Ingeld misser livet i kamp med brorsonen hans Roar, Rolv Krake. Ein variant av denne framstillinga finst og i Soga om Rolv Krake.

### Snorre

I Ynglingesoga er det fortald om korleis Åsa, dotter av Ingjald Illråde, eggjar ein kong Gudrød i Skåne til å drepa bror sin, Halvdan. Halvdan er her far hans Ivar Vidfadme. Drapet på ein bror med namnet Halvdan kunne peike mot ein variant av same soga.
| Klagenfurt |
| --- |
| Lindorm-fontena i Klagenfurt Lindorm-fontena i Klagenfurt |
| Styresmakter |
| Land  Delstat | Austerrike  Kärnten |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  120,11 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 92 404   750/km² |
| Koordinatar | 46°37′″N 14°18′″E﻿Koordinatar: 46°37′″N 14°18′″E﻿ |
| Høgd over havet | 446 m |
| Diverse anna |
| Postnummer | 9020 |
| Telefon-retningsnummer | 0463 |
| Bilnummer | L |
| **Heimeside:** www.klagenfurt.at |
| Plassering |
| Plasseringa av KlagenfurtPlasseringa av Klagenfurt |

**Klagenfurt** (slovensk: *Celovec*) er hovudstaden i delstaten Kärnten i Austerrike ved elva Glan. Han har om lag 90 000 innbyggjarar, og rundt 1 700 av desse er kärntiske slovenarar, som utgjer om lag 10 % av innbyggjarane i Kärnten. 

Byen vart først nemnd på 1100-talet.

Det er ein vakker by omgitt av dei austerrikske Alpane, ein populært skistad, og med talrike parkar og 23 slott i området rundt. Om sommaren vert festivalen Altstadtzauber arrangert og Ingeborg Bachmann Preis, ein tysk litteraturpris, vert delt ut her. Viktige landemerker er Wörthersee og Schloß Hochosterwitz, eit imponerande og utilgjengeleg slott. Byen ligg ved breidda av Wörthersee, den varmaste fjellinnsjøen i Europa, og ein populær turiststad. Området vert kalla Austerrike sitt svar på Monte Carlo, og trekkjer til seg rike austerrikarar og tyskarar som kjem for å sjå og bli sett. 

Byen har eige universitet og flyplass, og det finst òg eit slovensk gymnasium her.

Sport
-----

Fottballklubben FC Kärnten held til i Klagenfurt.

Folk frå Klagenfurt
-------------------

Av kjende personar som har budd i byen er

* Robert Musil (1880—1942), forfattar
* Josef Stefan (1835–1893), fysikar
* Anton Webern (1883–1945), komponist,
* Ingeborg Bachmann (1926-1973), forfattar

Like i nærleiken, i landsbyen Maiernigg, hadde Gustav Mahler sommarhuset sitt.

Galleri
-------

* Lendkanal i sentrum av Klagenfurt
* Stadthaus
* Klagenfurt krigsgravplass
* Klagenfurt domkyrkje
* Lindwurm Brunnen i sentrum av Klagenfurt
* Regionalparlamentet i Klagenfurt

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Klagenfurt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Firdaligaen** er det offisielle namnet på avdeling 16 i norsk 3. divisjon for herrefotball. Serien fekk namnet Firdaligaen våren 2007 grunna sponsinga frå lokalavisa Firda. Ligaen har 12 lag, alle frå Sogn og Fjordane. Vinnaren av serien får spele kvalifisering om opprykk til 2. divisjon fotball for menn. Etter at serien vart omdøypt til Firdaligaen, har ingen av klubbane makta opprykk.

Tidlegare vinnarar
------------------

* 2007: Årdal FK
* 2008: Førde Fotball
* 2009: Førde Fotball

Mediestrid
----------

Sponsinga frå Firda medførte ein del krangling og oppheita diskusjonar mellom ulike mediekanalar i Sogn og Fjordane. Mellom anna klaga Sogn og Fjordane Journalistlag Firdaliga-avtalen inn til PFU. Dei meinte at denne avtalen vil gje Firda mykje gratisreklame. Distriktsredaktøren i NRK Sogn og Fjordane har også vore sterkt kritisk til namnet.

Relevante nettsider og kjelder
------------------------------

* Alt om Firdaligaen på firda.no Arkivert 2008-01-13 ved Wayback Machine.
* PFU skal vurdere Firdaligaen
**Ingjald Nissen** (2. september 1896–25. februar 1977) var ein norsk psykolog, filosof og statsstipendiat som er best kjend for boka *Psykopatenes diktatur* (1945).

Nissen var fødd i Kristiania (Oslo) og høyrte til ei norsk grein av den danske slekta Nissen frå Sønderjylland. Han blei student i 1915 og tok magistergrad i filosofi i 1925. Deretter studerte han psykologi, sosiologi og filosofi utanlands, og kom mellom anna i kontakt med den austerrikske filosofen Alfred Adler sin «individualpsykologi». Nissen praktiserte som psykoanalytikar i Oslo, med konsesjon frå 1939. Allereie i 1938 blei han statsstipendiat, og kunne bruka tid på forfatterskapen. 

Nissen har mellom anna skrive *Sjelelig forsvar: mindreverdighetsfølelse, seksualhemning og maktstreben* (1930), der han gjer reie for Adler sine teorier; *Sjelelige kriser i menneskets liv: Henrik Ibsen og den moderne psykologi* (1931), der han bruker Adler sine teoriar på Ibsen sine drama *Vildanden*, *Rosmersholm* og *Hedda Gabler*; *Psykologisk-analytisk teknikk: Praktiske retningslinier* (1936); *Psykologiske motiver i Gustav Vigelands kunst* i *Kunst og Kultur* 1951; og det oppsummereade verket *Menneskelige oppgaver og utveier: Ledende idéer i mitt forfatterskap* (1966). 

Det best kjende verket hans *Psykopatenes diktatur* (1945) analyserer den psykologiske strukturen til Nazi-Tyskland. Nissen sin hypotese var at nazismen er samfunnsforma til det psykopatiske mennesket. Han meinte det hadde herska ein påfallande passivitet i høve til nazismen i dei vestlege demokratia i tida før andre verdskrigen, likt korleis psykopatiske individ kan driva normale menneske inn i ein fortvilt tilstand der de overtek eller tilpassar seg psykopatens idéar for å overleva. I denne boka innførte Ingjald Nissen omgrepet «hersketeknikk». Dette emnet tok han også opp i 1966 i *Menneskelige oppgaver og utveier*.

Nissen verka også ei tid som litteraturmeldar i *Arbeiderbladet*. Han var ein nær ven av målaren Alfred Hagn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ingjald Nissen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. august 2014.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 21. august 2014

* Atle Kittang. «Ingjald Nissen» I: *Norsk biografisk leksikon.* 2. utg. Bd 6. 2003
* Karlsen, Øivind. *Ingjald Nissens forfatterskap*. Universitetsforlaget, 1971. (Bibliografi)
* sambok 33 bøker av Nissen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**John Henry Newman** (21. februar 1801–11. august 1890) var ein engelsk teolog, kardinal og salmediktar.

Newman var ein av leiarane i Oxfordrørsla, men konverterte til katolisismen i 1845. Som teolog la han stor vekt på den historiske utviklinga av kristentrua og det vekte mishag hos kyrkjeleiinga. 

Dei samla skriftene til Newman omfattar 40 bind, og 21 000 brev etter han er bevart. Han er mest kjend for den sjølvbiografiske *Apologia pro vita sua* (1864).

22. januar 1991 utnemnde pave Johannes Paul II Newman til *venerabilis* («vørdnadsverd») som er det andre steget i kanoniseringsprosessen. Pave Benedikt XVI saligkåra han 19. september 2010.

Salmen «Leid, milde ljos» er omsett frå «Lead, Kindly Light, amid the encircling gloom», som Newman skreiv i 1833.

Newman var bror til Francis William Newman.

Sjå òg
------

* Oxfordrørsla

Kjelder
-------

1. ↑  «Leid, milde ljos» ved aasentunet.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **John Henry Newman** ved Wikisource. |

* (sv)Newmaninstituttet
* (en)Tekster om og av Newman
* (en)Cardinal Newman: Doctor of the Church? *Zenit News Agency* 22. oktober 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Inger Bjørnbakken** (28. desember 1933–13. februar 2021) var ein norsk skirennar frå Bærum som representerte Bærums skiklub. Ho vart i 1958 verdsmeister i slalåm i Bad Gastein i Austerrike. Åra 1956-59 vann ho åtte norske meisterskap i fire ulike øvingar.

Aktiv
-----

Bjørnbakken vart nummer fem i storslalåmtevlinga i sin NM-debut i Drammen vinteren 1953. To år seinare vann ho si fyrste NM-medalje då ho tok sølvmedaljen under noregsmeisterskapen på Voss. I 1956 sigra ho i slalåmøvinga under NM i alpint på Norefjell, og fekk i tillegg ein bronse i storslalåm. Dei tre neste sesongane sikra ho seg ytterlegare sju norske meistertitlar i alpinløypene.

Bjørnbakken deltok for Noreg under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo, der ho kom på sjetteplassen i slalåmrennet og vart nummer 14 i storslalåm. To år seinare vann ho slalåmrennet under verdsmeisterskapen i Bad Gastein. Med sluttida 105,6 sekundar var ho 1,4 sekund føre Josefa Frandl frå Austerrike og 1,8 sekund framom Annemarie Waser frå Sveits, dei to andre medaljevinnarane. Astrid Sandvik fylgde opp den sterke norske innstasen med å hamne på fjerdeplassen i øvinga. Bjørnbakken vart elles nummer ti i storslalåm i meisterskapen. Ved sesongslutt mottok ho Morgenbladets gullmedalje og Sportsjournalistenes statuett for VM-gullet; inga kvinne hadde fått korkje utmerkingane tidlegare. I sin siste sesong reiste ho til dei olympiske leikane 1960 i Squaw Valley. Ho vart der nummer 14 i slalåm og 20 storslalåm.

Bjørnbakken vann sju renn i Holmenkollen Kandahar i perioden 1955 til 1958, fire av dei slalåm. Ho vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1958, saman med Håkon Brusveen.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* 1953: Nr 5 i storslalåm
* 1954: Nr 4 i slalåm
* 1955: Sølv i slalåm, bronse i storslalåm
* 1956: Gull i slalåm, bronse i storslalåm
* 1957: Gull i slalåm, bronse i storslalåm
* 1958: Gull i storslalåm, utfor og kombinasjonen, bronse i slalåm
* 1959: Gull i slalåm, storslalåm og kombinasjonen, sølv i utfor

Bjørnbakken omkom då heimen hennar på Skui i Bærum brann ned.

Kjelder
-------

* *Sportsrevy*, aktuelle årgangar

1. ↑  *Budstikka 15. februar 2021*, arkivert frå originalen 15. februar 2021, henta 22. februar 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Inger Bjørnbakken – Profil og resultatoversikt hos FIS
* 

* (en) Inger Bjørnbakken – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Inger Anne Hovind Frøysedal** (fødd 25. april 1989) er ein norsk veterinær og tidlegare friidrettsutøvar frå Stryn som vart norsk meister i tresteghopp seks år i rad, 2009-14. I barneåra var ho medlem i Oppstryn IL, sidan representerte ho osloklubben IK Tjalve.

### Aktiv

Etter å ha vunne bronsemedaljen i tresteghopp i NM 2007 og sølvmedaljen året etter, var Frøysedal åra frå 2009 til 2014 den beste kvinnelege tresteghopparen i Noreg. Desse seks sesongane vann ho årleg gullmedaljen i øvinga. Under eit stemne i juli 2010 nådde ho 13,88 meter i eit tresteghopp, men medvinden var for sterk til at det vart norsk rekord. Frøysedal deltok i EM i friidrett 2010 i Barcelona, med 13,51 m (=nr 21) rauk ho ut i kvalifiseringa. Ho sette personleg rekord i tresteghopp med 13,71 m då ho vart noregsmeister i Kristiansand i 2012.

Frøysedal presterte personbeste i lengdehopp med 6,12 meter ved eit stemne i Florø i 2010. Året etter tok ho NM-sølv i øvinga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inger Anne Frøysedal» frå Wikipedia på bokmål, den 4. september 2021.*