recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Longford** |
| --- |
| Horisonten til LongfordHorisonten til Longford |
| Plassering |
| 

Longford is located in

 |
| Styresmakter |
| Land  Provins  Grevskap | Irland Irland  Leinster  County Longford |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  1 091 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik - Storbyområde | 7 227   6,6/km² 31 608 |
| Koordinatar | 53°43′37″N 7°47′59″W﻿Koordinatar: 53°43′37″N 7°47′59″W﻿ |
| Høgd over havet | 72 m |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.longfordcoco.ie |

**Longford** (irsk *An Longfort*) er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Longford og ligg sentralt på Irland. Byen har om lag 8 000 innbyggjarar, men med landsbygda rundt kjem folketalet opp i over 30 000. 

Det opphavlege namnet var **Longphort Uí Fhearghail** (*O'Farrell sin festning*) og byen voks opp rundt slottet til O'Farrell-klanen, som var høvdingslekta i eit område kalla *Anghaile*. Slekta fekk grunnlagd eit dominikanarkloster i byen i 1400.

Dei viktigaste næringsvegane er produksjon av matvarer, stål og medisinsk utstyr. Byen er òg eit handelssenter for området. 

Domkyrkja til Ardagh og Clonmacnoise bispedøme ligg i Longford.

Byen ligg ved hovudvegen N5 mellom Dublin og Westport. N5 tar av frå N4 mellom Dublin og Sligo ved Longford. Medan N4 er lagt utanom byen, går N5 rett gjennom, noko som til tider fører til store trafikkproblem i sentrum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Longford» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**NCS** eller **Natural Color System** (naturleg fargesystem) er eit fargesystem som er utvikla av Scandinavian Colour Institute. Systemet er norsk standard for fargegjeving på maling. 

Fargen vert gjeve med ein kode som består av seks siffer og to bokstaver, til dømes 0580-Y10R. Koden gjev fargen sitt slektskap med fire kulørte farger – gul (Y), raud (R), blå (B) og grøn (G) – og to ukulørte fargar (svart og hvit). Dei to første sifra gjev «svartheita» til fargen i prosent, dei to neste «kulørtheita». Den siste delen av koden gjev plasseringa til fargen mellom to kulørte fargar. Y10R tyder at det er ein gul farge med 10 % raudt. Farger utan innhald av kulørte farger vert skrive med N etter dei fire første sifra. Ein S føre koden viser at koden gjelder versjon 2 av systemet. Koder med og utan S samsvarer ikkje. 

NCS vert av instituttet påstått å vere «naturleg» i den forstand at det svarer til den måten auge oppfattar fargar og fargenyansar. Det har vist seg vanskeleg å føre bevis for påstanden.

Bakgrunnsstoff
--------------

* NCS si heimeside
* On-line NCS-kalkulator Arkivert 2004-09-27 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «NCS» frå Wikipedia på bokmål, den 18. februar 2013.*
Konservatoriet i Moskva i 2017.
**Konservatoriet i Moskva** er ein utdanningsinstitusjon i Moskva for høgare musikalsk utdanning. Den fulle tittelen er *Moskva Statskonservatorium oppkalla etter P. I. Tsjajkovskij* (russisk: *Московская государственная консерватория имени П. И. Чайковского*). Konservatoriet er det nest eldste i sitt slag i Russland; berre Konservatoriet i St. Petersburg er eldre. Desse to er dei leiande musikkuniversiteta i landet.

Konservatoriet vart grunnlagt i 1866 som *Moskva Rikskonservatorium* av Nikolaj Rubinstein (bror til Anton Rubinstein, som grunnla Konservatoriet i St. Petersburg i 1862) og fyrst Nikolaj Petrovitsj Trubetskoj.

Ved opninga vart Pjotr Tsjajkovskij utnemnd til professor i teori og harmoni. Tsjajkovskij heldte denne stillinga fram til om lag 1878. Sidan 1940 har konservatoriet bore namn etter han.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Moscow Conservatory» frå Wikipedia på engelsk, den 26. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Franske advokatar, slik den franske kunstnaren Honoré Daumier (1808-1879) såg dei.
**Advokat med møterett for Høgsterett** er ein uoffisiell tittel som blir brukt av og om advokatar som har fått rett til å føre saker (prosedere) for Høgsterett. Ordninga med løyve til å møte for Høgsterett skal sikre at dei advokatane som møter for Høgsterett er kompetente, då dei sakene som kjem til førehaving for Høgsterett vanlegvis er av ein type der avgjerdene vil kunne få verknad ut over den einskilde saka ved å danne mønster for korleis liknande saker skal avgjerast i framtida. 

For å få slik møterett, må advokaten ha gyldig advokatløyve, ha yrkespraksis av ein fastsett art, og godtgjere å vere skikka til å føre saker for Høgsterett ved fyrst å føre to prøvesaker for Høgsterett på ein akseptabel måte. Alle dei høgsterettsdomarane som har vore med å dømme i dei sakene som søkeren har utført, avgjer om prøven skal godtakast, og i så fall skriv formannen i Høgsterett ut vitnemål om dette. Den som ikkje står til denne prøven, kan ikkje prøve seg på nytt før etter at to år er gått fra Høgsterett gjorde si avgjerd. Meir enn to gonger kan ein ikkje gå opp til slik prøve. Reglane framgår av domstollova.

Dei som har fått slik møterett, titulerer seg sjølv som «advokat med møterett for Høgsterett», eller «advokat (H)». «Advokat med møterett for Høgsterett» er ingen offisiell tittel etter lova, men ein praktisk måte for dei aktuelle advokatane å fortelje omverda at dei har møterett for Høgsterett. Advokatar som ikkje har slike møterett, kan berre føre saker for tingrettane og lagmannsrettane.

Høgsterettsadvokat
------------------

**Høgsterettsadvokat** (som ofte er forkorta **h.r.advokat**) var fram til 1978 den offisielle tittelen i domstollova på ein advokat som hadde møterett for Høgsterett. Denne tittelen vart avskaffa ved lovendring i 1977. Men dei som allereie hadde tittelen fekk nytte han framleis om dei ynskte det.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Domstollova § 221 med reglane om møterett for Høgsterett
* Domstollova, Lov av 13. august 1915 nr 5
* 6.3.4 Adgangen til å opptre for domstolane
**Åsmund Larsson Grave** (18. mai 1818–5. februar 1877) var ein norsk kontorist, gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Høydalsmo i Telemark.

Grave var son til ein gardbrukar på Espetveit i Høydalsmo. Han var i teneste hos futen på Kviteseid, der han etter kvart vart kontorist og fullmektig. Så gifta han seg til garden Midbøen i Seljord, sidan var han gardbrukar på Grave i Seljord. Frå 1851 var han lensmann i Seljord. Han dreiv mykje med handel av gardar, og skal ha vore den rikaste mannen i Øvre Telemark.

Grave var medlem av heradsstyret i Seljord frå 1844, ordførar 1845 og 1849-51. Han var forlikskommissær frå 1850. Grave var mellom stiftarane av Seljord Sparebank, og var direktør i same i årevis.

Åsmund Grave var valmann i tretti år, 1847-76. Han vart vald til stortingsmann 1851-66. På Stortinget var han sekretær i budsjettkomiteen 1851-57 og 1859-63, visesekretær i Stortinget 1857-64, sekretær i Odelstinget 1859-66. Dessutan var han 1858 medlem av tollkomiteen, 1862-63 av skoglovskomiteen, 1865-66 av budsjettkomiteen. I 1862 var han med i deputasjonen som Stortinget sende til opninga av jarnbanen mellom Stockholm og Göteborg.

Han døydde på garden sin i Seljord i 1877.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| ***«Look Away»***  Song av Darude med Sebastian Rejman |
|  |
| **Land** | Finland |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 22. februar 2019 |
| **Sjanger** | Elektropop |
| **Lengd** | 03:00 |
| **Selskap** | Armada Music |
| Låtskrivar(ar) | Sebastian Rejman, Ville Virtanen |
|

**«Look Away»** (norsk omsetjing 'sjå vekk') er ein song frå 2019 som vert framført av finske Darude og Sebastian Rejman. Songen vann den finske songtevlinga *Uuden Musiikin Kilpailu* 2. mars 2019 og var det finske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel. Songen enda sist i sin semifinale og kvalifiserte seg dimed ikkje til finalen. Dette var Finlands ellevte sisteplass i ein finale eller semifinale, noko som er rekord – saman med Noreg.

Om songen
---------

Den finske kringkastaren Yla kunngjorde vinteren 2019 at Darude skulle representere Finland i Eurovision Song Contest saman med vokalisten Sebastian Rejman. Darude hadde i 1999 ein stor hit med dancelåten «Sandstorm», og jobbar som låtskrivar og DJ.

I den finske finalen i Åbo laurdag 2. mars stilte duoen opp med tre låtar. «Look Away» vart den klåre vinnaren hos både jury og sjåarane og vart dimed det finske bidraget til Eurovision Song Contest 2019.

### Eurovision Song Contest

I januar 2019 vart Finland trekt ut til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest 2019. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel tysdag 14. mai, og Finland hadde startnummer 3. «Look Away» enda sist i semifinalen, og kvalifiserte seg dimed ikkje til finalen laurdag 18. mai. Dette var den ellevte gongen Finland enda på sisteplass i Eurovision Song Contest og deler den rekorden med Noreg.

Referansar
----------

1. ↑  «It's Darude for Finland this year!». 29. januar 2019. Henta 7. mai 2019.
2. ↑  «Darude will perform 'Look Away' at Eurovision 2019». 2. mars 2019. Henta 7. mai 2019.
3. ↑  «First Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 7. mai 2019.
4. ↑  «First Semi-Final: 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 14. mai 2019. Henta 15. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Look Away» frå Wikipedia på bokmål, den 7. desember 2021.*
**Adveksjonslikninga** er ei partiell differensiallikning som styrer rørsla til ein konservert skalar når han vert advektert av eit kjent vektorfelt. Differensiallikninga vert utleidd ved å bruke skalaren si bevaringslov i lag med Gauss sitt teorem og ved å bruke infinitesimale grenser. 

Det beste dømet på dette er kanskje transport av oppløyst salt i vatn. 

Matematisk kan ein uttrykke adveksjonslikninga som: 

{\displaystyle {\frac {\partial \psi }{\partial t}}+\nabla \cdot \left(\psi {\mathbf {u} }\right)=0}
der ∇· er divergensen. Ofte tenkjer ein seg at snøggleiksfeltet er solenoidalt, altså er {\displaystyle \nabla \cdot {\mathbf {u} }=0}. Når dette er oppfylt vert likninga over redusert til

{\displaystyle {\frac {\partial \psi }{\partial t}}+{\mathbf {u} }\cdot \nabla \psi =0.}
Visst straumen er laminær, er {\displaystyle {\mathbf {u} }\cdot \nabla \psi =0} som viser at {\displaystyle \psi } er konstant langs ei straumlinje.

Adveksjonslikninga er ikkje enkel å løyse numerisk: Systemet er ei hyperbolsk partiell differensiallikning, og interesseområdet er vanlegvis rundt diskontinuerlege «sjokkløysingar» (som er svært vanskeleg å takle for numeriske skjema). 

Sjølv med konstant fart og eit eindimensjonalt rom er systemet vanskeleg å simulere (det er ein standardtest for adveksjonsskjema som vert kalla grisehusproblem). Likninga over blir då: 

{\displaystyle {\frac {\partial \psi }{\partial t}}+u{\frac {\partial \psi }{\partial x}}=0}
der {\displaystyle \psi =\psi (x,t)}.

I følgje Zang [2] kan ei skeivsymmetrisk form av adveksjonsoperatoren hjelpe den numeriske løysinga.

{\displaystyle {\frac {1}{2}}{\mathbf {u} }\cdot \nabla {\mathbf {u} }+{\frac {1}{2}}\nabla ({\mathbf {u} }{\mathbf {u} })}
der {\displaystyle \nabla ({\mathbf {u} }{\mathbf {u} })} er ein vektor med komponentar {\displaystyle [\nabla ({\mathbf {u} }u\_{x}),\nabla ({\mathbf {u} }u\_{y}),\nabla ({\mathbf {u} }u\_{z})]} der ein har brukt notasjonen {\displaystyle {\mathbf {u} }=[u\_{x},u\_{y},u\_{z}]}.

Sidan skeivsymmetri berre medfører komplekse eigenverdiar, reduserer denne forma «oppblåsing» og «spektral blokkering», som ein ofte får i numeriske løysingar med skarpe diskontinuitetar (sjå Boyd [1] pp. 213).

Andre storleikar
----------------

Adveksjonslikninga gjeld òg om storleiken som vert advektert er representert ved ein sannsynstettleiksfunksjon i kvart punkt, men å rekne ut diffusjonen vert då vanskelegare.

Kjelder
-------

[1] Boyd, J.P.: 2000, Chebyshev and Fourier Spectral Methods 2nd edition, Dover, New York

[2] Zang, T: 1991, On the rotation and skew-symmetric forms for incompressible flow simulations, *Applied Numerical Mathematics*,**7**,27-40.

en:Advection equation

Sjå òg
------

* Adveksjon
* Kontinuitetslikninga
* Couranttal
* Partiell differensiallikning
**Åsta Holth Vestlien** (fødd 13. februar 1904 i Grue i Solør, død 16. mars 1999 i Kongsvinger) var ein norsk forfattar, kjent for fleire romanar om folket sitt, skogfinnar, som innvandra til Finnskogen.

Ho var oppvaksen på finnetorpet Sør-Revholt (derfor etternamnet), og vart gift med Per Vestlien, bror av forfattaren Martin Vestlien. Av utdanning tok ho hagebruksskule og kunst- og handverk. Ho var tidleg aktiv skribent for teater med *I Luråsen* (Noregs Ungdomslag, 1929), *Gurigjenta* (1931), *Byjåla* (Noregs Boklag, 1934) og *Vegen fram* (Arbeiderteatret, 1935).

Debuten hennar var forteljingane frå heimplassen, *Den Gamle bygdevegen: Finnskogfortellinger* (novellesamling, Rosén forlag, 1944), etterpå kom diktsamlinga *Porkkala-fela* (Aschehoug, 1946). Deretter kom trilogien om farsslekta (Gyldendal), Paal Hendrikson Tyyskiäinen og kona hans Kerttei; *Kornet og freden* (1953), *Steinen blømer* (1963) og *Kapellet* (1967), òg utgjeven igjen som *Finnskogtrilogien* (2002). Morsslekta hennar (Plate) er skildra i ein trilogi (Gyldendal): *Guldsmeden* (1958), om Berendt Plate, *Presten* (1971) om sokneprest Johan Plate i Enebakk og *Johannes* (1975) om Johannes Gjedtjernet. 

På 1980-talet utgav ho novellesamlinga *Nådens år* (1982), *Fattigmanns kokebok* (1985) og sivilisasjonskritikken *Volva* (1987). Hennar siste bok var *Den blå hesten* (Solør-forlaget, 2000) om kvinnefrigjering. Fleire av bøkene er omsette, blant anna til russisk.

Politisk var ho medlem i Noregs Kommunistiske Parti og motstandar av NATO og EU. Ho var ei tid president i Republikken Finnskogen. Livet hennar er skildra i Sven R. Gjems, *Åsta i våre hjerter* (Finnetunet museum/Norsk Skogfinsk museum, 2003).

Randi Brenden har skrive ein artikkel om Holth i Norsk Biografisk Leksikon, basert på si eiga doktoravhandling (2004). I 1995 vart Holth heidra med ei byste av kunstnar Skule Vaksvik.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Kongens fortenestmedalje i gull
* Sunnmørsprisen 1955, for *Kornet og Freden*
* Melsom-prisen 1956
* Gyldendals legat 1963
* Språklig samlings litteraturpris 1964,
* Doblougprisen 1977
* Norsk-finsk kulturpris 1992.
* Hedmark fylkeskommunes kulturpris, 1995
* Riddar av 1. klasse av *Finlands løves orden*, 1994

Kjelder
-------

* «Åsta Holth» på Wikipedia på bokmål, innhenta 30. juli 2010.

### Referansar

1. ↑  Landet rundt, NTBtekst 27. juli 1994.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitaliserte bøker av Åsta Holth hjå Nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Hiroyuki Tomita** (fødd 21. november 1980) er ein japansk tidlegare turnar frå Osaka. Han vart verdsmeister 2005 i mangekamp og vann gullmedalje med Japans mannskap under dei olympiske leikane i Athen i 2004.

Karriere
--------

Tomita gjekk til topps i skranke-øvinga under asialeikane 2002. Året etter vart han tredjemann i mangekampen ved Turn-VM 2003 i Anaheim, fekk også bronse i lagtevlinga. Saman med fem lagkameratar tok han gull under Sommar-OL 2004 i Athen, individuelt vann han sølvmedaljen i skranke. Tomitas største prestasjon var sigeren i mangekampen i Turn-VM 2005 i Melbourne. Eitt år seinare, ved verdsmeisterskapen i Århus, kom han på sølvplass i mangekampen og i skranke, og fekk bronse med Japan sitt lag. På tampen av 2006 vann han bøylehest under asialeikane i Doha. Tomita og Japan sikra seg sølvmedaljar i lagtevlinga i så vel Turn-VM 2007 som Sommar-OL 2008.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hiroyuki Tomita» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2023.*
Den norske satellitten NCUBE2. Foto: Bjørn Pedersen, NTNU

**NCUBE** er namnet på to norske satellittar bygde av studentar ved høgskular og universitet i Noreg. NCUBE2 vart sendt opp i bane 27. oktober 2005 frå Plesetsk i Russland. NCUBE1 skal etter planen skytast opp i januar 2006. Oppskytinga av begge satellittane har vore utsett fleire gonger. 

Oppgåva til satellittane er å teste ut eit sporingssystem for skip, kalla AIS (automatic identification system). Det er eit GPS-basert automatisk identifikasjonssystem brukt av store fartøy. Systemet vert også testa ved hjelp av reinsdyr som har fått festa slike sendarar på seg. 

NCUBE2 skal gå i polarbane 680 kilometer over bakken.

Norske studentar frå ulike høgskular og universitet har samarbeidd om å lage radiosystem, bakkestasjonar, datamaskin og styringssystem. 

NCUBE2 «haika» med den større europeiske satellitten SSETI Express frå ESA, slik at kostnadane for prosjektet vart høvelege små. Begge satellittane ser ut som ein terning med sidekantar på 10 centimeter, og veg omtrent ein kilo. 

På biletet kan ein sjå NCUBE før satellitten vart pakka ned og sendt til Estec i Nederland der satellitten vart montert inn i morfartøyet SSETI-Express før oppskyting. 

Panelet utan solceller vert kalla nadir-panelet, det som vender mot jorda. Oppe i midten på panelet ser ein holet der gravitasjons-bommen skal komme ut. Dette er eit metallband med eit 40-grams lodd i enden som skal rullast ut på signal frå bakken når satellitten er i bane. Det vil få satellitten til å vende nadir-panelet mot jorda på grunn av tyngdekrafta. Utløysinga av bommen skal skje etter at satellitten er rotert til rett posisjon i jorda sitt magnetfelt ved hjelp av tre magnetspolar. 

Dei to firkantane nedst er luker for antennene til UHF-sendar og VHF-mottakar. Lukene opnar seg når satellitten er i bane.

Prosjektstatus
--------------

Ein oppnådde aldri kontakt med NCUBE-2 fordi satellitten truleg ikkje vart løyst frå modersatellitten i tide. Det gjekk også gale med NCUBE-1 (Rudolf) som trefte bakken i Kasakhstan 26. juli 2006 då bereraketten som skulle få satellitten og 17 andre små-satellittar i bane svikta rett etter oppskyting.

Til tross for at begge NCUBE-satellittane svikta, vi Norsk Romsenter satse vidare på meir studentarbeid og fleire satellittar.

Kjelder og meir informasjon
---------------------------

* Norsk Romsenter[*daud lenkje*]
* ESA
* Universitetsavisa Arkivert 2005-12-28 ved Wayback Machine.
* ncube.no Sjå under menyval «news» på denne sida for oppdaterte nyhende om prosjektet

### Kjelder

1. ↑  Norsk Romsenter[*daud lenkje*]
2. ↑  Rudolf rett i bakken[*daud lenkje*], dagbladet
Koordinatar: 43°1′34″N 74°59′25″W﻿

|  |
| --- |
| 
 |
|  |

**Åtaket på German Flatts** skjedde den 12. november 1757 under den franske og indianske krigen då eit kompani av franske og indianske soldatar i den britiske provinsen New York gjekk til åtak på ein busetnad. Dei tok mange kvinner og born til fange. Sidan 1788 har landsbyen vorte kalla Herkimer i New York og ikkje German Flatts.

Bakgrunn
--------

*For meir om dette emnet, sjå den franske og indianske krigen.*
Felttoget i 1757 hadde vore suksessrikt for styresmaktene i Ny-Frankrike. Britane hadde gjort eit mislukka raid mot Louisbourg og franskmennene hadde vunne ved Fort William Henry. Guvernøren i Ny-Frankrike, Marquis de Vaudreuil, hadde forsøkt å overbevise tyske nybyggjarar i Mohawk River-dalen om å støtte franskmennene. Då dei ikkje støtta franskmennene i åtaket på Fort William Henry i august, sendte Vaudreuil ein ekspedisjon til busetnaden German Flatts. 

Vaudreuil samla ein styrke på kring 300 mann ved Lachine kommandert av François-Marie Picoté de Belestre. 20. oktober sette kompaniet ut frå Lachine og reiste opp St. Lawrence-elva og langs breidda av Lake Ontario til munningen av Oswego River, der franskmennene vann eit anna slag i 1756. Frå der reiste dei opp elva, kryssa Oneida Carry til Mohawk River og så til German Flatts. Dei nådde busetnaden 11. november.

German Flatts bestod på denne tida av 30 hus og om lag 300 innbyggjarar, med fem forskansa blokkhus. Innbyggjarane hadde fått åtvaring av dei venlege Oneidaene om eit åtak, men dei hadde ikkje gjort førebuingar.

Åtaket
------

Den 12. november 1757 rundt kl. 03 sette Belestre i gang eit åtak på German Flatts frå åsane nord for landsbyen. Dei fem blokkhusa vart raskt omringa. Førti menneske vart drepne og alle bygningane vart øydelagde. Meir enn 100 av innbyggjarane, hovudsakleg kvinner og born, vart tekne til fange og ført attende til Montreal. Somme av innbyggjarane flykta over Mohawk til Fort Herkimer der dei var trygge. Kommandanten i fortet sendte ut femti menn, men dei trekte seg attende etter ein kort trefning med styrken til Belestre. Dagen etter forlet Belestre staden med kanoar fylte med fangar og plyndra gods. Han kom attende til Montreal den 20. november.

Etterverknad
------------

Nyhendene nådde Schenectady dagen etter åtaket. General George Howe reiste umiddelbart opp elva med eit regiment, men fann ingenting anna enn ruinar. 

Dei fleste av fangane vart byta. Dei tyske nybyggjarane vendte gradvis attende og bygde opp at landsbyen. Han vart angripe igjen i 1778 under den amerikanske sjølvstendekrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 12. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Kingsford, William (1890). *The history of Canada, Volume 4*. Roswell & Hutchinson.
	+ Francis Parkman, *Montcalm og Wolfe*
	+ Nathaniel Soley Benton, *A History of Herkimer County*

1. 1 2  Benton, s. 52
2. ↑  Kingsford, s. 70
**NEP** (*Ny økonomisk politikk*) er ei nemning på den økonomiske politikken som blei ført i Sovjetunionen frå 1921 til slutten av 1920-talet. Politikken blei innleidd under Vladimir Lenin si tid som leiar og var ein slags blandingsøkonomi. Etter Josef Stalin tok makta, blei ein rein kommandoøkonomi innført. 

Under NEP fekk bøndene selje ein viss del av avlingane sine på ein fri marknad, og resten blei distribuert av staten. Private handelsmenn kalla "NEP-menn" dreiv handel med diverse varer. Samtidig var dei store bankane og tungindustrien, det Lenin kalla "kommandohøgdene" i økonomien, statlege. Det same gjaldt import, der det var statleg monopol. 

Det kom òg til å bli utvikla eit visst elitesjikt av leiande funksjonærar under NEP. Dette sjiktet blei det leiande i samfunnet så lenge Sovjetunionen fanst.

NEP legaliserte produksjon for forteneste og privateigdom i forbruksvareproduksjonen, og batt samtidig bøndene til systemet med den "naturalskatten" dei skulle betale. Med dette var problemet "sosialistisk marknadsøkonomi" eller blandingsøkonomi berørt, eit problem som oppstod i og med at kommunistane sigra i eitt enkelt land, som attpåtil var tilbakeliggjande, i staden for at det blei ein verdsrevousjon med dei utvikla industrilanda i brodden.

Kulturen
--------

I NEP-perioden var det ein ein massiv alfabetiseringkampanje i landet, for å lære alle, både kvinner og menn, vaksne og barn, å lese og å skrive. 

Frå starten blei elles radikale forfattarar og kunstnarar aksepterte sjølv om dei ikkje var på partilinja i alle spørsmål. Forfattarar som Vladimir Majakovskij, Sergej Jesenin og Maxim Gorkij blei såleis aksepterte og løna av staten. Målaren Marc Chagall prøvde å samarbeide med regimet til å begynne med, men kom på kant med det etter kvart, og emigrerte. Alt i 1922 blei ei rekkje leiande russiske intellektuelle utviste, mellom dei filosofen Nikolaj Berdjajev. Likevel var kulturlivet generelt relativt fritt samanlikna med stoda etter at NEP var avløyst av stalinismen.

Bukharin og NEP
---------------

  

Nikolaj Bukharin hadde opphavleg berre motvillig godtatt NEP. Men i 1925 endra han syn. Han skildra i boka *Vegen til sosialismen* NEP som ein nødvendig omveg mot målet. Han sa på den 16. partikongressen blant anna: *«Eg gjentar at den nødvendige krigspolitikken måtte føre til fall i produksjonen men at no når det politiske målet er nådd, makta vår er befesta (---) og hegemoniet til arbeidarklassen er eit sikkert faktum, da er det di meir nødvendig å sette produktiviteten fremst for å byggje opp dette herredømmet.»*

Bøndene skulle kunne bestemme over produksjon og pris på jordbruksvarer sjølve, meinte Bukharin. Omfordelinga som var nødvendig for å byggje opp industrien kunne ein få til via skattane. 

Ein sein renessanse hadde samfunnsmodellen til Bukharin under *perestrojkaen* til Mikhail Gorbatsjov. Da blei dette synet sett på som eit historisk alternativ.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «NEP» frå Wikipedia på svensk, den 1. oktober 2008.*

Dessutan tilføyingar frå bl.a. tyskspråkleg wikipedia, art. *Neue Ökonomische Politik*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Konstantin Andrejevitsj Somov** (30. november 1869–6. mai 1939) var ein russisk målar som var knytt til kunstrørsla Mir iskusstva.

### Liv og gjerning

Far til Somov var kunsthistorikar og kurator ved Eremitasjen i St. Petersburg. Sonen fekk såleis tidleg grundig kunnskap om det 18. hundreårets kunst og musikk. Konstantin Somov studerte ved St. Petersburgs kunstakademi under Ilja Repin frå 1888 til 1897. Deretter oppheldt hans seg ei tid i Paris.

Under opphaldet på kunstakademiet pleia Somov vennskap med Aleksandr Benois, som gjorde han kjend med Sergej Djagilev og Leon Bakst. Etter desse tre i 1899 grunnla *Mir iskusstva*, vart Somov ein flittig bidragsytar til tidsskriftet.

*Aleksandr Bloks teater*
Inspirert av Watteau og Fragonard arbeidde Somov helst med akvarellar og gouache. I tre år arbeidde han på hovudverket sitt; *Kvinne i blått* (1897-1900), måla i samsvar med metodane brukt i det 18. hundreåret.

I tida rundt 1910 laga Somov ein serie harlekin-scener og -illustrasjonar til dikt av Aleksandr Blok. Større delar av verka hans vart utstilt utanlands, særleg i Tyskland, der den fyrste monografien om målarkunst hans kom ut i 1909.

Somov underviste frå 1913 ved St. Petersburg kunstakademi, som etter oktoberrevolusjonen vart døypt om til statleg kunsthøgskule. År 1923 emigrerte Somov til US-Amerika. Han opplevde landet som «fullstendig framandt for kunsten hans», og flytta to år etter til Paris. Der døydde han i 1939.

Somov sine verk er i dag å sjå i mellom anna Tretjakovgalleriet og i Det russiske museet. Størstedelen er portrett og landskapsmåleri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Konstantin Somov» frå Wikipedia på engelsk, den 1. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Konstantin Somov**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN

 |
**Landslaget for spelemenn** (LfS) er eit tidlegare norsk lag som var den største folkemusikk og -dansorganisasjonen i Noreg.
Det blei skipa i 1923 og gjekk i 2009 saman med Norsk Folkemusikk- og Danselag og danna FolkOrg. Ved slutten hadde laget over 5000 medlemmer og rundt 150 lokal- og fylkeslag rundt heile landet. Føremålet med Landslaget for Spelemenn var å vere ei drivkraft innan utbygginga av ulike utdanningstilbod innan instrumental og vokal folkemusikk samt -dans, samstundes som dei var ein interesseorganisasjon for amatørbaserte og profesjonelle folkemusikarar. Fleire profilerte folkemusikarar var medlemmer i LfS. 

LfS gav ut *Spelemannsbladet* og arrangerte og deiv mellom anna Landskappleiken, Landsfestivalen, Folkemusikkscena og Folkelarm. I tillegg til desse har lokallag i LfS vire eigarar og tydelege drivkrefter bak arrangement som Førde Internasjonale Folkemusikkfestival, Jørn Hilme-Stemnet, Mokurset, Strunkeveko og Ungfolk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Folkemusikk.no - Offisiell nettstad
**Vladimir Aleksandrovitsj Alikin** (fødd 10. mai  1957) er ein sovjetrussisk, tidlegare skiskyttar frå Novo-Iljinsk i Perm oblast som i 1980 vann OL-gull med Sovjetunionen sitt stafettlag.

Aktiv
-----

Alikin meisterskapsdebuterte under VM i skiskyting 1979 i tyske Ruhpolding. I dei individuelle øvingane vart han høvesvis nummer åtte på 20 km og fire på 10 km, før han fekk gå startetappen for Sovjetunionen sitt lag som enda opp med bronse.

Under Vinter-OL 1980 i Lake Placid gjekk Alikin inn til sølv på 10 km etter prikkfri skyting. Til sist i leikane gjekk han startetappen for Sovjetunionen sitt sigrande stafettlag, dei andre på laget var Aleksandr Tikhonov, Vladimir Barnasjov og Anatolij Aljabjev.

Både i 1981 og 1982 starta Alikin for Sovjetunionens stafettlag under skiskytings-VM. Både i Lahti i 1981 og i Minsk 1982 enda det med bronsemedalje. I Minsk-VM vann han også ein bronsemedalje på 10 km, ei tevling der norske Eirik Kvalfoss sikra seg sin fyrste VM-triumf.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Vladimir Semjonovitsj Kuzin** (russisk *Владимир Семёнович Кузин*) (15. juli 1930–5. oktober 2007) frå Lampozjnja i Arkhangelsk oblast var ein russisk langrennsløpar som representerte Sovjetunionen. Han vart verdsmeister både på tremila og femmila under Ski-VM 1954 i Falun. Under OL 1956 i Cortina d'Ampezzo gjekk han på fjerdeetappen Sovjetunionen inn til olympisk gull på 4x10 km stafett.

Aktiv
-----

Langrennsløparar frå Sovjetunionen hadde ikkje tevla mot nordiske utøvarar før verdsmeisterskapen i Falun i februar 1954. På opningsdistansen tok finske langrennarar alle tre medaljane, med Sovjets Fedor Terentjev på fjeredeplass og Vladimir Kuzin på 10. plass. To dagar seinare gjekk Kuzin heilt til topps på 30 km, med tida 1.50.25 slo han verdsmeisteren frå 15 km, Veikko Hakulinen, med 26 sekundar. Nye to dagar seinare, og det var endå tettare mellom dei to. Men enno ein gong gjekk Kuzin ut som sigerherre, på tida 3.02.58, medan Hakulinen kom i mål på 3.03.06. På 4x10 km gjekk dei to løparane ankeretappane for sine respektive nasjonar, men her såg Kuzin aldri noko til Hakulinen som gjekk Finland inn til gullmedalje, Sovjet på sølvplassen var over to minuttar bak.

Også under vinter-OL 1956 gjekk Kuzin ankeretappen for Sovjetunionen, og Hakulinen for Finland. Då var rollene omsnudd, Sovjet vann gull eitt minutt føre Finland. Saman med Kuzin gjekk Fedor Terentjev, Pavel Koltsjin og Nikolaj Anikin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vladimir Kuzin» frå Wikipedia på bokmål, den 21. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Vladimir Jegorovitsj Makovskij** (7. februar 1846–21. februar 1920) var ein russisk kunstmålar og kunstsamlar.

### Bakgrunn

*Marknad i Poltava*
Makovskij vart fødd i Moskva, som son av ein kunstsamlar. Faren, Jegor Ivanovitsj Makovskij, var ein av grunnleggarane av Moskva kunstskule. Vladimir hadde to brør, Nikolaj og Konstantin Makovskij, og ei syster, Aleksandra. Alle var berømte kunstmålarar. Vladimir studerte ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. Han fullførte studiane sine i 1869. Det påfølgjande året var han ein av grunnleggarane av Forbundet for vandrande kunstutstillingar, også kalla Peredvizjnikij. Mange års framifrå arbeid bringa han fram til ein leiarposisjon i forbundet.

*Velgjeraren*, 1874

### Realisme-målar

Makovskij sine verk vart oppfatta som gjennomgåande humoristiske, eller med ein grovkorna ironi og avsky. I 1870-åra handla måleria hans i første rekke om folk i småbyen. Måleria *Fruktpreservering* (1876), *Gratulanten* (1878) og *Druesaft-seljaren* (1879), skildrar ulike scener der stemninga er nøyaktig avstemt, ofte lett lattervekkande. Andre av verka hans, så som *Velgjeraren* (1874) og *Straffangen* (1878) er djupfølt, sosialt medvitne. I desse kritiserer Makovskij aristokratiets falske sympatiar andsynes dei fattige. Eller han rettar merksemda mot undertrykkinga og forfølginga som tsaren sitt politi stod for.

På 1880-talet, tida for russisk «demokratisk» kunstmåling, laga Makovskij fleire av sine mest oppskatta verk. Nokre av Makovskijs fremste verk frå denne perioden er *I forværelset til forliksrådet* (1880), *Bank-kollapsen* (1881) og *Den frigjevne fangen* (1882).

*Tsarina Maria Feodrovna. Gatsjina-palasset, 1885*

### Lærar. Samfunnskritikk. Portrettmålar

I 1882 fekk Makovskij ei stilling som professor ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur, etter Vasilij Perovs død. Der underviste han i tolv år. Han vart då i 1894 leiar ved studioet for sjangermåleri ved St. Petersburgs kunstakademi, arbeidde der sidan.

Frå slutten av 1880-åra begynte Makovskij å lage meir dystre verk. Svært viktige arbeid frå den perioden er *På bulevarden* (1888) og *Du skal ikkje gå* (1892). Han var elles ein dyktig portrettmålar, og han laga illustrasjonar til bøker.

### På 1900-talet

Etter den første russiske revolusjonen, måla Makovskij *9. januar 1905, på Vasiljev-øya* der han skildrar væpna politi som skyt på forsvarslause menneske. I eit anna måleri, *Ofringane på Khodyn-marka* (viser til då tusen menneske mista livet under kruningsseremonien av tsar Nikolaj II), stod han atter kompromisslaust på det undertrykte folkets side. Etter Oktoberrevolusjonen i 1917 tok han del i å føre tradisjonane i realismen over i dei tidlege stadium av den sosialistiske realismen.

Makovskij døydde i Petrograd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på artiklane «Vladimir Makovsky» og «Wladimir Jegorowitsch Makowski» frå Engelsk- og Wikipedia på tysk den 9. mars 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Vladimir Makovskij**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
**Francesco Arese** (fødd 13. april 1944) er ein italiensk tidlegare mellom- og langdistanseløpar frå Centallo i provinsen Cuneo. Han vann gullmedaljen på 1500 meter under EM i friidrett 1971 i Helsingfors.

Aktiv
-----

Arese deltok i friidretts-EM 1966 i Budapest, der han vart utslått i forsøksløpa både på 800 m og 1500 meter. I 1968 sette han italiensk rekord på 1500 meter med tida 3.39,0. Same hausten, under dei olympiske leikane i Mexico by, rauk han på same distansen ut i semfinalane. 

I 1969 forbetra Arese den nasjonale 1500 meter-rekorden til sterke 3.37,6. Han slo seg fram til finalen på distansen under EM i friidrett 1969 i Aten, der han enda opp på åttandeplassen.

Den 1. juli 1971 var det klart for det som skulle verte «årets förnämsta 1500-meterslopp». USA-amerikanaren Marty Liquori vann på tida 3.36,0, med Arese på andreplass og tida 3.36,3, italiensk rekord i mange år framover. Under europameisterskapen i Helsingfors seks veker seinare, slo Arese polske Henryk Szordyskowski i spurten og sikra seg sin største internasjonale triumf.

Arese vart under sommarleikane 1972 i München slegen ut or 1500 m i semfinalane. Straks etter leikane forbetra han den italienske rekorden på 800 m til 1.46,6 under eit stemne i Rieti.

Kjelder
-------


* «Franco Arese» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 2. desember 2016. Henta 16. februar 2017.
* (en) Francesco Arese – Profil på nettsida til IAAF

* *Denne artikkelen bygger på «Francesco Arese» frå Wikipedia på tysk, den 25. april 2015.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ICCU

 |
Usikta kveitemjøl.
**Mjøl** er eit finmale pulver, som oftast laga ved å mala ulike slag korn, men òg med andre plante- og dyredelar som utgangspunkt. Mjøl blir brukt i matlaging og til dyrefôr over heile verda. Som regel inneheld mjøl ei eller anna form for stive.

Den vanlegaste mjøltypen i Noreg og dei fleste vestlege land er kveite. I Asia er rismjøl viktigast, i Afrika blir hirse mykje brukt, og i midtre Amerika er maismjøl hovudtypen.

Bruk
----

Ein bruker mjøl til å baka brød og kaker, til å jamna sausar og supper, og til å laga pannekaker, puddingar, pasta, mjølboller og liknande. Mjøl kan òg brukast til andre ting som ikkje har med mat å gjera, til dømes som bindingsmiddel.

Produksjon
----------

Mjøl blir til ved at ein mel korn eller eit anna materiale mellom to harde flatar, til dømes stein eller stål. Mjølet kan malast i ei mylne eller for hand. Etter malinga kan ein skilja frøkviten frå agnene. Fint mjøl er laga berre av frøkviten, den kvite, stiverike delen me finn inni kornet, medan sammalt mjøl òg inneheld dei fiberrike agnene.
To kvinner et lunsj saman i Hong Kong. (Foto: Jerry Crimson Mann)
**Lunsj** er eit moderne ord for føremiddagsmat, måltidet mellom frukost og middag. På norsk omfattar *lunsj* som regel eit varmt måltid, medan ein heller bruker *føremiddagsmat* om ein nistepakke med brødskiver. 

Kva tid på døgnet som er lunsjtid avheng av skikk og bruk og når ein står opp. Generelt vil ein likevel ha lunsj rundt klokka tolv om dagen. Hovudpausen i normalarbeidsdagen blir gjerne kalla *lunsjpause*, eller berre *lunsj*, men på nokre arbeidsplasar kan enno det tradisjonelle namnet *middagspause* verte bruka. Lunsjpausen kan vera ein pust i bakken der ein kan slappa av og snakka med kollegaer. Forretningslunsjar kan brukast til å skapa godvilje eller diskutera avtalar på ein uformell måte.

Ordsoge
-------

Utsalsstader for mat venter som regel mange kundar rundt lunsjtider; her frå Seoul i Sør-Korea.
'Lunch' er eit engelsk ord som opphavleg kunne visa til eit lite mellommåltid kva tid som helst på dagen. På spansk har lånordet 'lunch' denne tydinga. Blant mange engelsktalande er 'lunch' no det same som *middag*, og har erstatta 'dinner'. 'Lunch' oppstod som forkorting for det engelske 'luncheon' tidleg på 1800-talet. Nokre meiner ordet opphavleg er lånt frå det tyske 'Luncehntach', som er registrert frå 1580 som namn på eit mellommåltid. Andre meiner *luncheon* kjem frå eit spansk ord som tyder 'tjukk brødskive som er skåren på skrå', det vil seie ein brødblings.

Kvar
----

Tidlegare var det vanleg for arbeidsfolk å gå heim for å eta lunsj medan rikfolk åt på restaurantar eller klubbar. I dag er det få som tek pause frå arbeidet og går heim for dette måltidet. I staden kan dei kjøpa mat i ein café, kafeteria eller restaurant, der ein ofte har særskilde lunsjtilbod. Det er òg mogleg å ta med seg lunsj som kan varmast i mikrobølgeomn, eller få han levert.

Kva
---

Eit lunsjmåltid skal gje krefter til å arbeida vidare, samstundes som det ikkje skal gjera ein for trøytt. Det vil derfor ofte vera noko lettare enn ein seinare middag. 
  

### Lunsj frå ulike land

* Lunsj i ein japansk bentoboks.Lunsj i ein japansk bentoboks.
* Lunsj frå Sør-India servert på eit bananblad.Lunsj frå Sør-India servert på eit bananblad.
* Meksikansk lunsj.Meksikansk lunsj.
* Skulelunsj i USA.Skulelunsj i USA.
* Lunsj i PortugalLunsj i Portugal

### Sjå òg

* Dugurd
* Dabbawalla

Kjelder
-------

* Engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lunsj**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Konsert for fløyte, harpe og orkester i C-dur**, K. 299, er eit stykke av Wolfgang Amadeus Mozart for fløyte, harpe og orkester. Det er ein av berre to verkelege doble solokonsertar han skreiv, samt det einaste musikkstykket som Mozart skreiv for harpe. Stykket er eit av dei mest populære konsertstykka av sitt slag i repertoaret.

Historie
--------

Konserten vart skriven i april 1778 av Mozart under ei reise til Paris for hoffet i Guînes. Det vart bestilt av (men aldri betalt for) fløytisten hertugen av Guînes, Adrien-Louis de Bonnières, og dottera hans som spelte harpe og som gjekk i lære hos komponisten for å lære å skrive musikk.

Under wienerklassisismen var harpa framleis under utvikling, og vart ikkje rekna som eit standard orkesterinstrument. Det vart rekna meir som eit klimprepiano. Derfor var kombinasjonen harpe og fløyte ein særs uvanleg kombinasjon. Dei fleste duettane for harpe og fløyte som finst i dag vart skrivne på 1800-talet. 

Mozart skreiv konserten med tanke på publikummet. Stykket er i røynda i form som ein Sinfonia Concertante, som var særs populær i Paris på denne tida. I dag vert konserten ofte spelt i kammerorkester, fordi han er teknisk utfordrande for begge instrumentalistar. 

Harpedelen verka å vere meit ei tilpassing av eit pianostykke enn ein original harpedel.

Satsar
------

Stykket består av følgjande satsar

I. Allegro
II. Andantino
III. Rondeau – Allegro

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Concerto for Flute, Harp, and Orchestra (Mozart)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Briscoe, Doug. Program notes. Boston Classical Orchestra.
2. ↑  Symphony No. 31 in D Major, K. 297 (Paris). John F. Kennedy Center for the Performing Arts.
3. ↑  Horsley, Paul. Program notes[*daud lenkje*]. Philadelphia Orkester.
4. ↑  Salzedo, Carlos. "Editing Mozart's Flute and Harp Concerto". American Harp Society. Vol. 18, No. 4, Winter 2002, s. 33.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* *Konzert in C für Flöte, Harfe und Orchester KV 299 (297c)*: partitur og kritisk rapport (tysk) i Neue Mozart-Ausgabe
* Concerto for Flute, Harp and Orchestra: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.
Tidleg tysk muskett med serpentinlås
**Luntelåsen** var den første mekanismen eller «låsen» som gjorde at ein kunne avfyre handhaldne skytevåpen. Denne utforminga gjorde at ein ikkje trong å avfyre våpenet med å føre ei fyrstikk ned i fengpanna på våpenet slik at ein kunne nytte begge hendene til å halde våpenet i eit fast grep når det gjekk av, og samtidig halde augene på målet.

Luntelåsen bestod av ein kløfta hane som lunta vart festa i. Ved hjelp av ei fjør og ein avtrekkar vart hanen brakt mot fengpanna og tente fengkrutet. Eldsnøggleiken var opp mot 10 skot per time. Ei stor svakheit med luntelåsen var at lunta måtte vere tent heile vegen for at våpenet skulle gå av. Det kunne vere vanskeleg å få fyr i lunta og halde henne brennande i vått vêr. Om det var mørkt, kunne i tillegg lyset frå fyrstikka som tente lunta avsløre kvar skyttaren var, og det same kunne lukta av brennande lunte (dette vart nytta i filmen Dei sju samuraiane av Akira Kurosawa). I tillegg måtte skyttarane bere med seg store mengder krut som dei heldt i nærleiken av dei tente fyrstikkene.

Luntelåsen vart oppfunnen i Spania i byrjinga av 1400-talet.

Sjå òg
------

* Perkusjonslås
* Flintlås
* Handkanon
* Miquelet
* Snapplås
* Hjullås

Kjelder
-------

* «luntelås». *Store norske leksikon*. 2. februar 2012.
* *Denne artikkelen bygger på «Matchlock» frå Wikipedia på engelsk, den 2. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NDL

 |
**Konstandinos Gatsioudis** (fødd 17. desember 1973) er ein gresk tidlegare friidrettsutøvar frå Didymótikho som sikra seg medalje i spjutkasting i tre etterfylgjande verdsmeisterskap: 1997, 1999, 2001.

Aktiv
-----

Gatsioudis sette personleg rekord med eit kast på 87,12 meter i kvalifiseringa til OL-finalen i Atlanta. Han klarte ikkje å fylgje opp og enda på 10. plass i finalen. Sommaren 1997 forbetra han sitt personbeste til 89,22 m. I VM 1997 kasta han 86,64 m og kneip bronsemedaljen. To år seinare slo han til med 89,18 m i fyrste finaleomgang under VM-finalen i Sevilla. Han leia tevlinga til finske Aki Parviainen i femte omgang kasta 89,52 m og vart verdsmeister. Gatsioudis fekk sølv, halvannen meter framom bronsevinnaren Jan Železný.

OL-sesongen 2000 presterte Gatsioudis livsbeste då han den 24. juni med 91,69 meter vann eit stemne i finske Kuortane, årbeste i verda. I OL-finalen i Sydney sleit han med eit vondt kne og måtte nøye seg med 86,53 m og sjetteplass. Sommaren 2001 viste Gatsioudis klasse i fleire stemne, med 91,27 m som lengst. Under verdsmeisterskapen i Edmonton kasta han 89,95 m og fekk bronsen, Parviainen tok sølvet og Železný vann gullet. I 2002 nådde Gatsioudis 91,23 m, men var så hemma av skade at han ikkje deltok i europameisterskapen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa (76,70 m=nr 17)
* EM 1994 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (78,56 m=nr 14)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 10 – 81,46 m
* VM 1997 i Aten: Bronsemedalje – 86,64 m
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 89,18 m, bak Aki Parviainen (89,52 m)
* OL 2000 i Sydney: Nr 6 – 86,53 m
* VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje – 89,95 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Konstandinos Gatsioudis» frå Wikipedia på tysk, den 18. juli 2021.*
**Ingrid Falk** (fødd 1960), fødd og busett i Stockholm, er ein svensk kunstnar som arbeider innanfor ulike kunstartar (datagrafikk, grafikk, fotografi, installasjon, videokunst, måleri, skulptur, objekt, teikning). Saman med ektefellen, Gustavo Aguerre (fødd 1953), har ho danna ei kunstnargruppe kalla FA+, som mellom anna har stått for den såkalla Sitatgata i Oslo med Henrik Ibsen-sitat skrive med stålbokstavar nedfrest i fortaua, og ei tilsvarande i Stockholm med August Strindberg-sitat (i gågata Drottninggatan på strekninga mellom nr. 67 og 85, skrive med måling under Strindbergsfestivalen i 1994, og i 1998 erstatta med rustfrie stålbokstavar).

Referansar
----------

1. ↑  Sjå *Strindbergscitat* på skulptur.stockholm.se.

* Om Ingrid Falk på nettsidene til konstnarcentrum.org. Arkivert 2013-01-11 ved Wayback Machine.
* Om Gustavo Aguerre på nettsidene til konstnarcentrum.org. Arkivert 2013-01-10 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Ingrid Falk på nettsidene til konstnarcentrum.org. Arkivert 2013-01-11 ved Wayback Machine.
* Om Gustavo Aguerre på nettsidene til konstnarcentrum.org. Arkivert 2013-01-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Selsøyvik** er ei øy og ein gamal handelsstad på Selsøya i Rødøy kommune i Nordland. Her bur det om lag 20 - 30 menneske.

Selsøyvik er kjend for den gamle handelsstaden sin, Selsøyvik handelsstad, som er restaurert og verna av Riksantikvaren. Dei eldste bygningane på handelsstaden stammar frå 1700-talet. 
Selsøyvik er eit lite lokalsamfunn i seg sjølv, med eigen barnehage, skule og butikk. Den viktigaste næringa på staden i dag er lakseoppdrett. Selsøyvik Havbruk er det største privateigde selskapet i Rødøy kommune. 

Sidan 1994 har Selsøyvik hatt vegsamband med Rangsundøya i aust via Fylkesveg 443. Snøggbåtruta Nordlandsekspressen har anløp av Selsøyvik to gonger dagleg, og Torghatten Nord har både ferjesamband og lokalsnøggbåt som går innom Selsøyvik. 

Den 18. juni 2008 fekk Selsøyvik vitjing av kongeparet, som ein del av rundturen deira i Helgeland og Salten. Om lag 1000 av dei 1300 innbyggjarane i kommunen hadde møtt opp, og vart underhaldne av skuleelevar, musikkskulen og ei rekkje andre kulturelle innslag.

Kjelder
-------

* Artikkelen er delvis omsett frå Wikipedia på bokmål om Selsøyvik.
* Turliv.no om Selsøyvik
* Rødøy kommune: Selsøyvik Skole Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* Selsøyvik Havbruk Arkivert 2010-05-07 ved Wayback Machine.
* TV2nyhetene.no: Folkefest i Selsøyvik
* Arkitekturguide for Selsøyvik handelssted.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |