recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Askja** er ein stratovulkan på Island. Han ligg på Det islandske høglandet og namnet referer til ei rekkje kalderaer rundt fjellkjeda Dyngjufjöll. Fjellet har ei høgd på 1 516 moh. 

Området er berre tilgjengeleg eit par månadar i året. Det ligg i regnskuggen nordaust for isbreen Vatnajökull og får berre om lag 450 mm nedbør i året. Området vart nytta til å trene astronautar under Apollo-programmet for forhold på Månen. 

Askja var så godt som ukjend fram til eit kraftig utbrot som starta 29. mars 1875. Særleg i dei austlege fjordane på Island var oskefallet så kraftig at det forgifta landet og tok livet av buskapen. Utbrotet førte til auke emigrasjon frå Island. Det siste utbrotet til Askja kom i 1961. 

Den ytre kalderaen til Askja er frå eit førhistorisk utbrot og er om lag 45 km², og det er spor av seinare hendingar som har danna nyare kalderaer innanfor det største. Botn av hovudkrateret ligg om lag 1 100 meter over havet. 

**Öskjuvatn** er ein stor innsjø som fyller mykje av den mindre kalderaen som vart skapt etter utbrotet i 1875. Overflata ligg 50 meter lågare enn botn til hovudkrateret og dekkjer eit areal på 12 km². Då innsjøen vart danna var han varm, men er i dag stort sett fryst til det meste av året. Öskjuvatn er den djupaste innsjøen på Island med eit djup på 220 m. 

Viti er eit mindre eksplosjonskrater på nordaustsida av Öskjuvatn og har ein diameter på om lag 100 meter. Han inneheld ein geotermisk innsjø med mineralrikt, svovelhaldig ugjennomsiktig blått vatn med fin temperatur for ein symjetur. Víti vart danna under utbrotet i 1875. 

I 1907 forsvann dei tyske forskarane Walter von Knebel og Max Rudloff då dei vitja Askja for å studere kalderaen. Medan dei utforska Öskjuvatn i ein liten båt forsvann dei utan spor. Ein ekspedisjon for å finne dei gav ingen resultat. 

I fjella Dyngjufjöll rundt Askja ligg det imponerande *Drekagil*, drakane sitt gjel. Ikkje langt frå Askja ligg to andre vulkansystem, Herðubreið og Kverkfjöll.

Askja er ein populær turistdestinasjon. Det ligg to fjellhytter og ein campingplass ved Dreki og Drekagil, som ligg om lag 100 km langs ein grusveg bort frå hringvegur, den islandske ringvegen. Ein kan klatre 8 km opp frå Dreki til Askjakalderaen.

Sjå òg
------

* Vulkanar på Island

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Askja» frå Wikipedia på engelsk, den 3. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Askja**

* Nordvulk geovitskaplege institutt Arkivert 2007-08-07 ved Wayback Machine.
* Bilete og skildring av Askja Arkivert 2007-09-01 ved Wayback Machine.
* Panoramabilete frå Island, inkludert Askja
* Bilete av Vítikrateret

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
| **Askø** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Smålandsfarvandet nord for Lolland

 |
| **Areal** | 2,82 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Danmark |
| **Kommune** | Lolland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 55 (2005)
 |

**Askø** er ei øy i Smålandsfarvandet nord for Lolland i Danmark, og er ein del av Lolland kommune. Askø er ein svært flat øy, og det høgaste punktet er ikkje høgare enn 3 meter. Ved stormflaumane i 1858 og 1872 vart ho delvis overfløymd. Ein del av øya er i dag verna ved hjelp av dike.

Innbyggjartalet på Askø har gått gradvis nedover sidan 1930, då det bydde 180 menneske på øya. I dag er det omkring 50 menneske igjen, og skulen vart stengd i 1988 på grunn av mangel på elevar. Dei fleste fastbuande bur i Askø by nord på øya, der Askø Kyrkje frå 1200-talet òg ligg. I aust ligg det eit sommarhusområde med om lag 220 hus. 

Tidlegare var fiskeri og sjøfart ein stor del av livet til innbyggjarane, men i dag er det stort sett landbruk og fruktdyrking. 

Det finst hare og fasan på Askø, i tillegg til mange ender, måsar og vadefuglar. 

Askø er forbunde med naboøya Lilleø med ein ca. 700 m lang demning. Det er òg ferjesamband til Askø frå Bandholm på Lolland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Askø» frå Wikipedia på dansk, den 24. mars 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside
* Askø ferje Arkivert 2005-05-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Donegal Bay** (*Bá Dhún na nGall* på irsk) er ei bukt nordvest på Irland. Tre grevskap – Donegal i nord og vest, Leitrim og Sligo i sør – har kystlinje mot bukta som grensar til Atlanterhavet i vest. Byen Donegal og elva Eske ligg inst i bukta. 

Donegal Bay er den største bukta på Irland og her finn ein òg den høgaste klippa i Europa, Slieve League, som er 601 meter høg. 

Donegal Bay sine strender er nokre av dei beste surfestrendene i Europa på grunn av at dei får inn bølgjene frå vest og traktforma til bukta, som gjev høge bølgjer og gode surfeforhold. Rossnowlagh og Bundoran vert av surfemiljø i Europa rekna som dei beste surfestrendene på Irland med gode fasilitetar og glimrande vasskvalitet.

Byar ved bukta
--------------

Stranda Bundoran i Donegal Bay
* Ballyshannon
* Bundoran
* Coolmore
* Donegal
* Killybegs
* Mountcharles
* Mullaghmore
* Rossnowlagh
* Tullaghan

Elvar som munnar ut i bukta
---------------------------

* Drowes (mellom Bundoran og Tullaghan)
* Erne (ved Ballyshannon)
* Elva Eske (ved Donegal Town)

Øyar i bukta
------------

* Isle of St. Ernan
* Belle's Isle
* Rotten Island

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Donegal Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 11. oktober 2007.*

* Slieve League Arkivert 2009-03-21 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* donegalbay.com
* Vêrbøye i Donegal Bay

Koordinatar: 54°40′N 9°04′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Mardalsfossen i juli 2004. Foto: Peter John Acklam
**Mardøla-aksjonen** er ei viktig symbolhending innan natur- og miljøvern. Sommaren 1970 var det aksjonar mot kraftutbygging i Eikesdal i Nesset kommune i Møre og Romsdal fylke. Samla er desse aksjonane kalla Mardøla- aksjonen. 
I aksjonane vart det teke i bruk sivil ulydnad. Saka vart særleg symbolsk på grunn av dei høge Mardalsfossane. Leiarane for aksjonen vart fjerna av politiet etter at det vart organisert ein ikkje-valdeleg leir der anleggsvegen skulle gå. 

Av folk som deltok i aksjonane kan nemnast filosofen Arne Næss, filosofen Sigmund Kvaløy Sætreng og politikaren Odd Einar Dørum.

Samarbeidsgruppene for natur- og miljøvern (snm)
------------------------------------------------

Samarbeidsgruppene for natur- og miljøvern (snm) vart starta i 1969 av ei gruppe filosofar, fjellklatrarar og fotturistar. (snm) skulle vera ei motvekt til dei miljøvernorganisasjonane som dreiv ‘skrivebordsarbeid’, og heller konsentrera seg om konkret arbeid. Dette skulle ein oppnåsgjennom ein anti- organisasjon der saka, ikkje organisasjonen i seg sjølv, var målet. Parentesen rundt namnet skulle symbolisera dette. Den første aksjonen (snm) tok ansvaret for var aksjonen mot utbygging av Mardalsfossen i Eikesdal i 1970. Aksjonen var eineståande fordi han var ein ideologisk grunngjeven direkte aksjon. Bygdefolka i Eikesdal og Eresfjord støtta dei aktive i aksjonen, men aksjonistane måtte trekkja seg attende etter truslar frå romsdølar. Det nye med Mardøla- aksjonen var at sivil ulydnad vart teke i bruk som middel i motstand mot kraftutbygging. Sivil ulydnad vart seinare nytta i stor målestokk under Alta-aksjonen.

Protestar mot vasskraftutbygging var mykje av grunnlaget for å byggja opp ei slagkraftig natur- og miljøvernrørsle i Noreg. 
Etter Mardøla-aksjonen vart det laga ein film «Kampen om Mardøla» og skrive fleire bøker.

Litteratur
----------

* Alnæs, Finn: *Svart snø eller samvern : dokumentarbok fra en brytningstid*, Oslo 1976.
* Gleditsch, Nils Petter: *Mardøla-aksjonen*, Oslo 1971.
* Grepstad, Jon: *Mardøla. Dokumentasjon og perspektiv*, Oslo 1971.
* Kvaløy, Sigmund: «Fra kraftrom til elvetid. To kulturer på norsk jord.» i Kjell Haagensen og Atle Midtun: *Kraftutbygging, konflikt og aksjoner*, Oslo 1984.
* Persen, Åsne Berre og Johansen, Jørgen: *Den nødvendige ulydigheten*, Oslo 1998.
* Reed, Peter: *Wisdom in the Open Air. The Norwegian Roots of Deep Ecology*, Minnesota 1993.
| **Carpi** |
| --- |
| Domkyrkja i CarpiDomkyrkja i Carpi Domkyrkja i Carpi |
| Plassering |
| 

Carpi is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Emilia-Romagna  Modena |
| Borgarmeister | Enrico Campedelli |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  131 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 65 011   466/km² |
| Koordinatar | 44°47′″N 10°53′″E﻿Koordinatar: 44°47′″N 10°53′″E﻿ |
| Høgd over havet | 28 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 41012 |
| Telefon-retningsnummer | 0 59 |
| **Nettstad:** www.carpidiem.it |

**Carpi** er ein by i provinsen Modena i regionen Emilia-Romagna i Italia og har om lag 65 000 innbyggjarar. Han er eit travel industrisenter og ein handels- og kulturby.

Historie
--------

Namnet «Carpi» skal visa til eit agnbøktre (*Carpinus betulus*). Byen vart grunnlagd som ein busetnad i Villanova-kulturen. 

Den lombardiske kongen Aistulf bygde St. Maria-kyrkja i borga (*Castrum Carpi*) i 752 og dette var det første steget til ein permanent busetnad i byen. Frå 1319 til 1525 vart han styrt av familien Pio, før han gjekk over til Este, som ein del av Hertugdømet Modena.

Byen fekk sølvmedalje for motet dei viste i motstandskampen mot tyskarane under den andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carpi (Modena)» frå Wikipedia på engelsk, den 18. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Carpentras |
| --- |
| Porte d'Orange i CarpentrasPorte d'Orange i Carpentras Porte d'Orange i Carpentras |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Provence-Alpes-Côte d'Azur  Vaucluse |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  37,92 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 26 090   688/km² |
| Koordinatar | 44°03′″N 05°02′″E﻿Koordinatar: 44°03′″N 05°02′″E﻿ |
| Høgd over havet | 95 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 84200 |
| **Heimeside:** www.carpentras.fr |

**Carpentras** (oksitansk *Carpentràs* / *Carpentras*) er ein by og kommune søraust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Vaucluse i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur og har om lag 25 000 innbyggjarar. Byen ligg ved breidda av elva Auzon, ei sideelv til Ardèche. Som hovudstad i Comtat Venaissin oppheldt ofte pavane i Avignon seg her, og dei styrte Venaissin fram til den franske revolusjonen. I dag er Carpentras det kommersielle senteret i Comtat Venaissin.

Historie
--------

Carpentras var ein gresk kjøpstad i antikken, og vart av romarane kalla *Carpentoracte Meminorum* og seinare *Forum Neronis*. Byen har framleis ein imponerande triumfboge frå romartida, som bispepalasset i byen vart bygd rundt. Byen var sete for ein biskop, og den gotiske kyrkja St. Siffrein, var tidlegare ei domkyrkje.

Carpentras har vore eit viktig senter for franske jødar, og har ei av dei eldste synagogene i Frankrike, frå 1367, som framleis er i drift.
I mai 1990 vart ein jødisk gravplass her skjenda.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Carpentras**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Dygve** eller **Dyggvi** var ein konge av Ynglingeætta, omtalt i Ynglingesoga av Snorre Sturlason og i diktet Ynglingatal, som berre er kjend frå den attgjevinga som finst i Ynglingesoga. Dygve vert i vår tid rekna som ein mytisk konge, altså ein oppdikta person i ei oppdikta kongerekke, ettersom det er uvisst om han og hans ættlingar har levd.

Dyggve var son av Domarr og Drott, dotter til kong Danp, son av Rig, «den første som var kalla konge på dansk mål». Etter Snorre Sturlason var Dygve den første som nytta kongetittel i Svitjod. Før denne tida var dei kalla drottar. Drott, mor av Dygve, var søster til kong Dan den storlåtne, som Snorre meiner Danmark har namnet sitt frå.

Ynglingatal seier:

Ved haugen hans Dygve
Helhest-disi
gaman hev
og glede stor.
Ein skulle syster
til Ulv og Narve
av kongemennar
kåra til dauden.
med einvaldskongen
yvi Yngve-folket
dotter hans Loke
leika hardt.
Den eldste Noregshistoria har ikkje stort å seia om Dygve, anna enn at han døydde i Svitjod. Tolkar ein Ynglingatal, kan ein rekne seg til at Dygve døydde på sotteseng og ikkje i slag, og at Hel, dotter av Loke, gleda seg over å få han til seg (han kan då ha blitt gamal).
**Dykh-Tau** eller **Dykhtau** (russisk Дыхтау) er eit 5 204 m høgt fjell i Kabardino-Balkaria i Russland, om lag 5 km nord for grensa til Georgia. Fjellet er det nest høgaste i Kaukasus (etter Elbrus), og om ein reknar Kaukasus nord for hovudkammen til Europa, det nest høgaste fjellet i Europa.

Tilkomst
--------

Dykh-Tau er lettast å nå frå nord (Russland). Ein kan kome til kandsbyen Bezingi frå Naltsjik i Kabardino-Balkaria med offentleg transport. Fjelleiren ved Bezingi ligg 2180 moh. Frå her tar det vidare to dagar for å nå basen. Frå her tar det vidare to dagar å nå basen for å klatre opp fjellet.

Klatreruter
-----------

Dette er ein av dei store toppane i Kaukasus og ligg ved den store Bezingiveggen Bezingibreen. Den første klatringa vart gjort i 1888 av Albert Mummery og Zarfluh. Ruta deira opp sørvestryggen vert ikkje lenger nytta som normalruta, som no er nordryggen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dykh-Tau» frå Wikipedia på engelsk, den 15. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Robin Collomb og Andrew Wielochowski (1993). «Caucasus from Elbrus to Kazbek».

Bakgrunnsstoff
--------------

* PeakBagger.com: Gora Dykh-Tau
* summitpost.org: Dykhtau

| * v
* d
* e
Seven Second Summits |
| --- |
| Asia | **K2** (8611 moh) |
| Sør-Amerika | **Ojos del Salado** (6893 moh) |
| Nord-Amerika | **Mount Logan** (5959 moh) |
| Afrika | **Mount Kenya** (5199 moh) |
| Europa | **Dykh-Tau** (5205 moh)  eller **Monte Rosa** (4634 moh) |
| Antarktis | **Mount Tyree** (4852 moh) |
| Austalia (Oseania) | **Puncak Mandala** (4760 moh) eller **Puncak Trikora** (4730 moh)  eller **Mount Townsend** (2209 moh) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Dyaus** (vedisk द्यौस् *dyaus*) er namnet til ein gud i Rigvedaen. Namnet hans kjem frå den same indoeuropéiske rota som 'Zevs', 'Jupiter', 'Tyr', og 'Div'. Forskarar trur at han er utvikla frå Dyeus, den indoeuropéiske hovudguden.

Dyaus i vedaene
---------------

Me veit veldig lite om Dyaus i dag fordi han allereie hadde byrja å bli gløymt då dei rigvediske versa blei dikta. Me trur at han var ein himmelgud slik som Dyeus. Rigvedaen seier at han var gift med jordgudinna Prthvi. Han var far til Indra, som er hovudguden i Rigvedaen.

Eit vers i Rigvedaen seier at Indra drap Dyaus. Me veit ikkje korleis og kvifor det skjedde, men me kan gissa frå verset at han heldt Dyaus sin fot og kasta han ned frå himlane.

Dyaus og svastikaen
-------------------

Tyske indologarar trudde at svastikaen var symbolet til Dyaus. Dei sa at svastikaen og den greske triskelionen var ganske like, og sidan triskelionen var symbolet til Zevs hevda dei at svastikaen måtte vera symbolet til Dyaus. 

Indiske forskarar er ikkje einige i denne tolkinga. Dei seier at symbola som er knytt til Dyaus i Rigvedaen er ein raud okse og ein svart hest. Svastikaen var berre symbolet til Solguden Surya og Skaparen. Yajurvedaen har òg ein 'svasti mantra' som handlar om Indra, Pushan, Skaparen, og Vernaren, men ikkje om Dyaus.

Nokre rigvediske vers om Dyaus
------------------------------

**Rigveda 1:90:7**  

मधु नक्तमुतोषसो मधुमत् पार्थिवं रजः |   

मधु द्यौरस्तु नः पिता ||  

madhu naktamutoṣaso madhumat pārthivaṃ rajaḥ |  

madhu dyaurastu naḥ pitā ||   

*Blid er dagninga, blid er skyminga, blid er stemninga på jorda*  

*La òg Dyaus vår far bli blid med oss*  

**Rigveda 4:17:4**  

सुवीरस् ते जनिता मन्यत द्यौर् इन्द्रस्य कर्ता स्वपस्तमो भूत् |   

य ईं जजान स्वर्यं सुवज्रम् अनपच्युतं सदसो न भूम ||  

suvīras te janitā manyata dyaur indrasya kartā svapastamo bhūt |  

ya īṃ jajāna svaryaṃ suvajram anapacyutaṃ sadaso na bhūma ||   

*Ditt opphav Dyaus var ein helt, gjæve var gjerningane til Indra sin skapar*  

*han som avla den mektige eldingsherren, han som er traust som jorda på sine røter*  

**Rigveda 4:18:12**  

कस् ते मातरं विधवाम् अचक्रच् छयुं कस् त्वाम अजिघांसच् चरन्तम् |   

कस् ते देवो अधि मार्डीक आसीद् यत् प्राक्षिणाः पितरम् पादग्र्ह्य ||  

kas te mātaraṃ vidhavām acakrac chayuṃ kas tvām ajighāṃsac carantam |  

kas te devo adhi mārḍīka āsīd yat prākṣiṇāḥ pitaram pādaghṛhya ||   

*Kven gjorde mor di til enkje? Kven, daude eller levande, kunne meinka deg?*  

*Kva for ein Gud trøysta deg då du tok din far sin fot og drap han?*  



| * v
* d
* e
Gudar frå vedisk tid |
| --- |
| Indra**·** Agni**·** Soma**·** Varuna**·** Mithra**·** Usjas**·** Vaju**·** Surya**·** Jama**·** Vak**·** Dyaus**·** Tsjandra**·** Nirrti**·** Tvasjtr |
| *Sjå òg hindugudar* |
*Om tida på dagen, sjå morgon*
Ein **morgen**, **morgan** eller og **mari-morgen** er eit bretonsk eller walisisk vette i kvendeskapnad, oftast knytt til havet (*mor* tyder 'hav'). Segner om desse finst og i Bretagne. Dei svarar til våre havfruer, og er kjende for å drukne sjømenn og andre som kjem bort på sjøen, eller å bortføra dei ned i havet og gifta seg med dei. Dei fekk og skulda for flaumar som øydela avlingar eller landsbyar, og stormar på havet. I segna om byen Ys er det kongedottera Dahud som fløymer byen, og ho vert omskapt til ein morgen etter dette.

Morgen er æveleg ung, og er ofte sett på havsbarden der ho sit på stranda og kammar håret sitt. 
Den eldste kjelda til nemninga er i *Vita Merlini* av Geoffrey of Monmouth, der herskaren av Avalon er omtalt som «Morgen». I segnene om kong Arthur er Morgen eit av namna på The Lady of the Lake (havfrua). I desse segnene meiner mange ein og finn opphavet til forteljinga om Morgana le fay/Morgaine.

Kjelder
-------

1. ↑  Sébillot, Paul (1904). *Le Folk-lore de France*, s. 34-36
2. ↑  Franklin, Anna (2002) *The Illustrated Encyclopaedia Of Fairies* Vega, London, s. 182.
3. ↑  *The Celtic Review, *Volume 3*. Willaim Hodge & Company (1907). s. 344.*
4. ↑  Rhys, John (1891) *Studies in the Arthurian Legend* Clarendon Press, Oxford, s. 348.
5. ↑  Sykes, Egerton and Kendall, Alan (2002 ed.) *Who's Who in Non-Classical Mythology* Routledge, New York, s. 132.
Steppa strekkjer seg om lag frå Dnepr til Uralelva og frå Svartehavet til Kaukasus i sør til den tempererte lauvskogen og taigaen i nord.
**Den pontisk-kaspiske steppa** er namnet på eit vidstrekt steppelandskap i området nord for Svartehavet og så langt aust som til Kaspihavet, frå sentrale område av Ukraina gjennom sørvestlege delar av Russland til vestlege område av Kasakhstan. Ho er ein del av den større Eurasiatiske steppa og grensar mot Den kasakhstanske steppa i aust. 

Området omfattar Skytia og Sarmatia frå antikken. 

Uttrykket *den ponto-kaspiske regionen* vert nytta i biogeografi for planter og dyr på desse steppene og om dyr frå Svartehavet, Kaspihavet og Azovhavet.

Geografi og økologi
-------------------

Den pontiske steppa dekkjer eit areal på 994 000 km² og strekkjer seg frå austlege område av Romania over dei sørlege områda av Moldova, Ukraina, Russland og nordvestlege delar av Kasakhstan til Uralfjella. Den pontiske steppa grensar til Den austeuropeiske skogsteppa, som er ei overgangssone mellom grasslettene i sør og den tempererte lauvskogen i nord. I sør strekkjer den pontiske steppa seg til Svartehavet, bortsett frå Krimhalvøya og dei vestlege Kaukasusfjella, der Den krimske submiddelhavsskogen definerer den sørlege grensa til sletta. Steppa strekkjer seg vestover til Kaspihavet i Dagestan, men den tørrare kapsiske senkinga ligg mellom Den pontiske steppa og den nordvestlege og nordlege kysten av Kaspihavet. Den kasakhstanske steppa grensar til Den pontiske steppa i søraust. 

Dei ponto-kaspiske sjøane er restane etter Turgaisjøen, som var ein del av Den pannoniske sjøen som strekte seg sør og aust for Uralfjella og dekte mykje av det som i dag er Den vestsibiriske sletta i mesozoikum og kenozoikum.

Førhistoriske kulturar
----------------------

* Sredny Stog-kulturen 4500-3500 fvt.
* Jamna/Kurgan-kulturen 3500-2300 fvt.
* Katakombe-kulturen 3000-2200 fvt.
* Srubna-kulturen 1600-1200 fvt.
* Novotsjerkassk-kulturen 900-650 fvt.

Historiske nasjonar
-------------------

* Kimmeriarar 700-600-talet fvt.
* Skytia 700-300-talet fvt.
* Sarmatianarar 400-talet fvt til 400-talet evt.
* Gotarar 200- til 500-talet
* Bulgararar 200- til 500-talet
* Hunarar 300- til 700-talet
* Alanarar 400- til 1000-talet
* Eurasiske avarar 500- til 700-talet
* Göktürkarar 500- til 700-talet
* Onogurar 700-talet
* Sabirar 500- til 700-talet
* Khazarar 500- til 1000-talet
* Petsjenegar 700- til 1000-talet
* Kiptsjakar 1000- til 1200-talet
* Den gylne horden 1200- til 1400-talet
* Kosakkar 1300- til 1700-talet
* Krim-khanatet, volgatatarar, nogaiar og andre tyrkiske statar og stammer 1400- til 1700-talet
* Det russiske keisardømet 1700- til 1900-talet
* Sovjetunionen 1900-talet
* Moldova, Kasakhstan, Russland, Ukraina 1991 til i dag

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den pontiske steppa (World Wildlife Fund)

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Pontic-Caspian steppe» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2008.*
**Prespasjøen** er namnet på to innsjøar i Søraust-Europa på grensa mellom Hellas, Albania og Nord-Makedonia. Prespasjøen er ein av berre 17 eldgamle innsjøar på jorda, og er estimert til å vere fem millionar år gamal. Av det totale overflatearealet ligg 190 km² i Nord-Makedonia, 84,8 km² i Hellas og 38,8 km² i Albania. Dei er dei høgaste tektoniske innsjøane i Balkan med ei høgd på 853 moh.

**Den store Prespasjøen** (makedonsk Преспанското Езеро, *Prespanskoto Ezero*, gresk Μεγάλη Πρέσπα, *Megáli Préspa*, albansk *Liqeni i Prespës*) er delt mellom Albania, Hellas og Nord-Makedonia. **Den litle Prespasjøen** (gresk Μικρή Πρέσπα, *Mikrí Préspa*, albansk *Prespa e Vogël*) ligg berre i Hellas (138 km² nedslagsfelt; 43,5 km² overflateareal) og Albania (51 km² nedslagsfelt; 3,9 km² overflateareal).

Kart
Satellittbilete
På 1100-talet bygde den bulgarske tsaren Samuil ei festning og ei kyrkje for St. Achillios på ei øy kalla Agios Achillios i Den litle Prespasjøen, på den greske sida av grensa. Den største øya i Den store Prespasjøen ligg på den nordmakedonska sida og heiter Golem Grad («Stor by»). Den er mykje større enn den andre øya Mal Grad («Liten by») og her ligg ruinane etter ei kloster for St. Peter frå 1300-talet. I dag er det ingen som bur på øyane.

Den store Prespasjøen ligg 150 m høgare enn Ohridsjøen, som ligg om lag 10 km mot nordvest. Vatnet i Prespasjøen siv gjennom botn av innsjøen og via underjordiske kanalar i karstbergarten og ut i Ohridsjøen. Dette er hovudkjelda av vatnet for Ohridsjøen.

I mange år var den greske delen av områda rundt Prespasjøane ikkje folkesett sidan det var eit militært område. Det var mange kampar her under den greske borgarkrigen, og mykje av den lokale folkesetnaden rømde for å unngå fattigdom og politisk strid. Området var lite utvikla fram til 1970-talet, då turistar byrja å trekke til område. Som i Ohridsjøen har området ein sjeldan fauna og flora, og i 2000 vart området ein transnasjonal nasjonalpark.

Den største byen i området rundt Prespasjøane er Resen i Nord-Makedonia.

Kjelder
-------

* «Prespa, Lake». *Encyclopædia Britannica*, 2005.
* «Prespa, Lake». *The Columbia Encyclopedia*, 2004.
* worldlakes.org


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 48°46′21″N 25°59′30″E﻿
**Prestegrotta** (*Ozerna* på ukrainsk Озерна, tyder: "innsjø") er ei grotte vest i Ukraina nær landsbyen *Strilkivtsi* (ukrainsk стрілківці), i Borsjtsjiv rajon i Ternopil oblast. 

Prestegrotta er ein del av eit omfattande gipsgrottesystem og er ei av dei lengste i verda med ei lengd på 124 km, av dei delane som er utforska. Grotta ligg kring 450 km frå Kiev og kring 5,5 km sør for Borsjtsjiv.

I 1942-1944 gøymde fleire jødiske familiar seg frå nazistane. Nokre av dei vart funne, medan 38 av dei overlevde fram til den raude armeen frigjorde området i april 1944. Somme av dei hadde då vore i grotta i 344 dagar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Priest's Grotto» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Taylor, Peter Lane (June/July 2004). «Off the Face of the Earth». National Geographic. Henta 9. mai 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Darkest Days - artikkel i National Geographic Magazine
Den raude stjerna med gult omriss på det sovjetiske flagget.
**Den raude stjerna** er som politisk symbol først og fremst eit sosialistisk og kommunistisk symbol bruka av svært ulike organisasjonar og styresmakter i fleire verdsdelar. Dei fem takkane på stjerna skal stå for dei fem fingrane på ei hand såvel som for dei fem verdsdelane.

Tidlegare bruk
--------------

Det jugoslaviske flagget under kommunisttida.
Vietnam brukar gul stjerne, fordi flagget er raudt.
I Sovjetunionen blei den raude stjerna mellom anna bruka på soldatluene i Den raude armeen og på anna militært utstyr heilt frå tida etter revolusjonen i 1917. I det sovjetiske flagget fekk stjerna eit gult omriss for å synast på det raude flagget, attmed hammaren og sigden.

I Noreg i mellomkrigstida blei den raude stjerna bruka som merket til Arbeidernes Idrettsforbund (AIF).

Under andre verdskrigen blei den raude stjerna bruka som merke av anti-fascistiske partisanrørsler i fleire land, mellom dei Jugoslavia. 

Mange nye kommunistiske statar etter andre verdskrigen bruka òg stjerna i flagget sitt, på riksvåpen, på uniformer og på anna utstyr. Ettersom dei gjerne tok utgangspunkt i det raude flagget, var det like vanleg å ha stjerna i ein annan farge enn raud. Flagget til Nord-Korea og det tidlegare Jugoslavia har begge ei raud stjerne, medan Folkerepublikken Kina og Vietnam brukar gule stjerner, fordi flagga er raude.

Bruk i dag
----------

Den raude stjerna i det nordkoreanske flagget.
Då Sovjetunionen og fleire andre kommuniststatar fall blei den raude stjerna avskaffa saman med andre kommunistsymbol. Somme land som framleis er leidde av parti som kallar seg kommunistiske brukar stjerna enno; såleis Kina, Vietnam og Nord-Korea. Etter at kommunismen fall er det i Ungarn blitt forbode å visa eller bruka symbolet.

Demokratiske sosialistparti har òg halde fram med bruken av den raude stjerna. I Brasil er ho til dømes partisymbolet til Arbeidarpartiet *(Partido dos Trabalhadores)*, som blei stifta i 1980. President Lula (2002-) kjem frå dette partiet. Ungdomsorganisasjonen til det svenske Vänsterpartiet, Ung Vänster, brukar òg ei raud stjerne som merke. I Noreg blir den raude stjerna bruka av Sosialistisk Ungdom, ungdomsorganisasjonen til Sosialistisk Venstreparti, aleine eller saman med eit raudt flagg i logoen deira. 

Partiet Raudt har i dag (2008) nokre spesielt utforma raude stjerner som symbol, og ungdomsorganisasjonen deira, Raud Ungdom, har ei kvit stjerne på raud botn som merke.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Den raude stjerna**
Den saliske lov: Første sida av sjølve dokumentet (Bibliotháque Royale, nr. 4404).
**Den saliske lova** *(Pactus Legis Salicae)* vart nedskrive i åra 507-511 på befaling av merovingarkongen Klodvig I. Dermed er ho ei av dei eldste, bevarte lovsamlingar. Ho høyrer til blant dei såkalla «germanske stammelovene».

I den saliske lova vart den gamle, munnleg overleverte sedvaneretten hos dei «saliske frankarane» skriven ned for første gong. Sjølv om ho truleg er yngre enn både den visigotiske samlinga, *Codex Euricianus* og den burgundiske *Lex Burgundionum*, rommar ho fleire opphavlege germanske trekk, fordi frankarane ikkje var romanisert i så høg grad på dette tidspunktet. Artiklane dreier seg om alle mogelege rettsforhold og det framgår at den skuldige - om han var fri mann - nesten alltid måtte betale ei pengebot. Dei ufrie derimot vart straffa med fysisk straff så som pisk eller slag med stokk og i nokre få tilfelle òg med dødsstraff. 

Det var altså skilnad på straffene alt etter kven som var den skadelidane. Til dømes fekk ein ei bot på 67,5 skilling, om ein hadde drepe ein ikkje-frankar eller romersk borgar. Drap på ein fri frankar vart derimot straffa med ei bot på 200 skilling. Med nesten moderne føresjånad var det bøtestraff for bruk av hånande fråsegner og til dømes vart ordet «ludder» straffa med ei bot på 45 skilling.

Dessuten inneheldt den saliske lova avgjersler om arverett og organisering av domstolen. I tilknyting til desse arverettsavgjerslene vart tronfølgja i mange europeiske monarki fastlagt slik, at kvinner ikkje kunne arve krona, sjølv ikkje når det mangla mannlege arvingar. Denne særlege avgjersla i den saliske lova vert i dag ofte forstått som heile innhaldet av lova. Lova gjeld enno i visse monarki, som til dømes i Liechtenstein og som husorden i dei fleste tyske adelshus. Mange av monarkia som nytta den saliske lova gjennom hundreår har i dag opna for kvinneleg arvefølgje.

Litteratur
----------

* Karl August Eckhardt: *Lex salica*, 1969 (Monumenta Germaniae Historica; Leges; Leges nationum Germanicarum; 4, 2) ISBN 3-7752-5054-9

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saliske lov» frå Wikipedia på bokmål, den 12. november 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Hans-Achim Roll: *Zur Geschichte der Lex Salica-Forschung*, 1972 ISBN 3-511-02837-X
* Sylvain Soleil: *Introduction historique aux institutions : IVe-XVIIIe siècle*, 2002 ISBN 978-2-08-083033-3

Bakgrunnsstoff
--------------

* Engelsk omsetjing av lovteksten på engelsk wikisource
Den polske jurakjeda, *Skała Rękawica* ved Ojców nasjonalpark
Inselberg frå juratida.
*Maczuga Herkulesa*
**Den polske jurakjeda**, òg kalla *Det polske jurahøglandet* eller *Kraków-Częstochowa jurahøglandet* (polsk *Jura Krakowsko-Częstochowska*) er ein del av jurasystemet sør i sentrale delar av Polen. Det strekkjer seg mellom byane Kraków, Częstochowa og Wieluń. Den polske jurakjeda grensar til Karpatane i sør og høglandet sentralt i Polen i nord, mot Świętokrzyskiefjella. 

Den polske jurakjeda består hovudsakleg av eit åslendt landskap med kalksteinsberg, klipper, dalar og store kalksteinformasjonar frå juratida og 220 grotter. Det største landskapstrekket er eit peneplan dekt av mange inselberg, steinmassar som har motstått erosjon. Den polske jurakjeda vert vitja av om lag 400 000 turistar kvart år. Delar av området høyrer til Ojcowski nasjonalpark, den minste av dei tjue nasjonalparkane i Polen, og eit av dei mest attraktive rekreasjonsområda i landet.

Flora og fauna
--------------

Den polske jurakjeda består av eit rikt økosystem, der totalt motsette plantartar veks side ved side på grunn av det unike mikroklimaet, og heile området er omringa av urskog. Plante- og dyrelivet er særs mangfaldig med over 1600 planteartar og 5500 dyreartar. Desse inkluderer 4500 insektartar (1700 biller og 1075 sommarfuglar) og 135 fugleartar. Av pattedyr finn ein bever, grevling, røyskatt og 15 artar flaggermus. Mange av flaggermusartane overvintrar i dei mange grottene i parken.

Klima
-----

Plasseringa til Den polske jurakjeda
Klimaet i høglandet er forskjellig frå det omliggande området. Snø dekker området 180 dagar i året og den mest regnfulle tida på året er frå april til september. Årsnedbøren varierer mellom 650 og 700 mm, som er høgare enn det omliggande området. Middeltemperaturen er lågare, frå 0,5 til 1,0 °C. Middeltemperaturen er 19 °C om sommaren og -3 °C om vinteren. 

Fleire elvar har utspring frå jurdakjeda, mellom anna Warta, Biała Przemsza, Pilica, Dłubnia, Szreniawa, Prądnik, Wiercica og Rudawa.

Spor av menneske
----------------

I tillegg til mangfaldig plante- og dyreliv kan ein finne unike kulturlandskap i området. Det er gjort mange arkeologiske funn etter eldgamle busetnader. Dei første busetnadane er frå yngre steinalder, om lag 120 000 år sidan. Området er rikt på flint, som trekte til seg tidlege menneske.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  "Pattern of karst landscape of the Cracow Upland (South Polen)" av Witold Stefan Alexandrowicz og Zofia Alexandrowicz, Acta Carsologica, Slovenian Academy Of Sciences
2. ↑  Congress of the Jurassic System, Kraków, Polen,
3. ↑  "Krakow - Czestochowa Upland", Agencja Promocji Regionów ORANET [*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Den polske jurakjeda**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Sverre Morken** (fødd 19. april 1945) er ein norsk kunstar som er mest kjend for å ha formgjeve ei lang rekkje norske frimerke og sedlar.

Han voks opp på eit småbruk i Folldal med Rondane som næraste nabo, og flytta til Nittedal i 1977.

Han segla på Austen og Australia som ung mann. Deretter utdanna han seg som treskjærer og i bokkunstfaget i Oslo.

I Noregs Bank sin seddeltrykkeri var han grafiker sidan 1972 med ansvar for design og gravering av forsidene på pengesedler. I over 30 år har han gravert frimerke for Posten Noreg.

Då avbildningen av Noregs riksvåpen til offentleg bruk skulle omarbeidast, var det Morken som fekk ansvaret for oppgåva. Hans utforming frå 1992 vert i dag brukt av statlege styresmakter som den offisielle avbildningen av riksvåpenet .

På 50-kronerseddelen har han portrettert eventyrforteljaren Peter Christen Asbjørnsen. Vi kan sjå eit glimtar av vatna Øyrfiske og dermed Nittedal i bakgrunnen.

I fleire samanhengar har Morken henta motiv frå Nittedal kommune. Frimerka med landpostbudet Roar Ramstad føre plassen Mago nord i bygda og steinhoggeren Roll Molander i steinbrotet på Gjelleråsen.

29. juni 2004 fekk Sverre Morken overrekt Kongen sin fortjenstmedalje i gull. Sverre Morken mottok denne æresbevisning for sin innsats innanfor grafikk og design. Hans arbeid med sedler og frimerke har vore eit vesentleg bidrag til at norske sedler og frimerke har fått internasjonal heider for sin høge kunstneriske standard og ofte framstår som døme i estetisk utforming.

Morken har i løpet av 30 år designa meir enn 150 frimerke. Dette arbeidet har resultert i ei rekkje internasjonale prisar. Blant anna har norske frimerke vorte kåra til verda si venaste. Sverre Morken vann i 2003 stor heider for frimerka utgjevne til 100-årsjubileet for Nobels fredspris. Han er òg tildelt "Merkt for god design" saman med Enzo Finger for frimerket utgjeve til markeringa av H. M. Kong Olav Vs fødsel. Morken har laga ti prosent av alle norske frimerke som er gjevne ut siden 1855.

Morken har eige atelier og galleri i Nord-Atndalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sverre Morken» frå Wikipedia på bokmål, den 14. oktober 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* KulturNav

 |
**Sverre Offenberg Løberg** (4. april 1905–30. juli 1976) var ein norsk typograf, motstandsmann og politikar, fødd og død i Skien. Han var stortingsrepresentant frå Telemark og Arbeidarpartiet i tida 1945 til 1969.

Liv og gjerning
---------------

Løberg var son til ein stuert. Han utdanna seg til typograf og arbeidde fram til 1940 i Høgre-avisa Fylkesavisen i heimbyen. Etter den tyske invasjonen av Noreg var han allereie i april 1940 med og starta motstandsarbeidet i Skien, saman med mellom andre venen, Høgre-mannen Didrik Cappelen. Hausten 1940 vart Løberg snikmeld, arrestert og dømt til tukthus. Fram til våren 1945 sat han i om kring tretti ulike tyske fengsel og konsentrasjonsleirar, mellom dei Sachsenhausen. Kort tid etter at han vart sett fri, reiste han tilbake til Tyskland for å delta i arbeidet med å finne norske fangar.

Hausten 1945 vart Løberg vald til stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet frå kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder. På Stortinget tok han mange standpunkt som plasserte han på venstrefløya i Arbeidarpartiet, mellom anna som motstandar av norsk NATO-medlemskap og seinare tysk medlemskap i same. Løberg vart attvald til Tinget fem gongar, frå 1954 representerte han Telemark fylke. I alle år på Stortinget var han medlem av Sosialkomiteen, og mottok stadig brev frå folk om søkte hjelp i ei eller anna sak. I sin tid som stortingsmann gjorde han også teneste som innpiskar for stortingsgruppa i Arbeidarpartiet.

Løberg markerte seg som ein frittalande og slagferdig politikar, uredd i debattane. Etter Hans S. Jacobsen i 1966 fekk oversett Ralph Hewins sin biografi om Vidkun Quisling; «Quisling — Prophet without Honour», kalla han Jacobsen for ein historieforfalskar. Jacobsen stemna Løberg for injuriar, men fekk ikkje medhald korkje i Oslo byrett i 1969 eller i Høgsterett.

I 1970 vart Løberg utnemnd til Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Ei byste av Løberg er reist sentralt i Skien. Han gav ut boka *Det jeg husker best* i 1966.

Kjelder
-------


* Norsk biografisk leksikon


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Sverre Hilmar Hansen** (12. november 1899–25. februar 1991) var ein norsk friidrettsutøvar frå Oslo, son til ein lagermann. Hansen, som var medlem av Idrettsforeningen Torodd, vann bronsemedaljen i lengdehopp under Sommar-OL 1924.

Hansen fekk sitt gjennombrot då han vart norsk meister i lengdehopp i 1921 med 7,10 m, ein centimeter bakom noregsrekorden. Han forsvarte NM-tittelen i lengdehopp dei neste tre åra og byrja i 1922 på ei ny sigersrekke i høgdehopp, også i den øvinga vann han fire rake NM-gull 1922–25. Både i 1922 og 1923 vann han høgdetevlinga i triangellandskampar mellom Danmark, Noreg og Sverige.

Under Sommar-OL 1924 i Paris hoppa Hansen opp mot sitt alle beste og tok bronsemedaljen i lengdehopp etter å ha landa på 7,26 meter. Einast to mann frå USA hoppa lengre; DeBart Hubbard fekk gull med 7,45 m og Edward Gourdin sølv med 7,28 m. Finske Vilho Tuulos vart fjerdemann med 7,07 m. 

Hansen sette personleg rekord i lengdehopp med 7,28 m i 1924, året etter forbetra han sitt personbeste høgdehopp til 1,86 m. Han slutta å tevle etter 1925-sesongen.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1921: Gullmedalje i lengdehopp - 7,10 m, sølv i høgdehopp - 1,69 m
* 1922: Gullmedaljar i høgdehopp (1,84 m) og i lengdehopp (6,99 m)
* 1923: Gullmedaljar i høgdehopp (1,85 m) og i lengdehopp (7,06 m)
* 1924: Gullmedaljar i høgdehopp (1,85 m) og i lengdehopp (7,28 m)
* 1925: Gullmedalje i høgdehopp - 1,85 m, bronse i lengdehopp - 7,11 m

Kjelder
-------

* *Raskest, høyest, lengst i 100 år*. 1995

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Sverre Hansen» (på engelsk). Olympedia. Henta 3. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Minnestein reist i 1914 ved Solvorn skule med innhogne namn på alle frå Solvorn sokn som fall i ufredsåra 1808-1814.Foto: Hermund Kleppa/Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane

**Minnesteinar 1807-1814 i Sogn og Fjordane** er eit oversyn over minnesteinar i fylket.

Ufredsåra 1807-1814
-------------------

I 1807 kom Danmark-Noreg i krig med Sverige. Mange frå Sogn og Fjordane vart innkalla og i fleire vender sende austover for å verja landet. Dei hadde det hardt på fleire vis - det var smått med mat og klede, elendige sanitærforhold, sjukdom herja og det kom til krigshandlingar fleire gonger. Mange miste livet eller fekk livsvarig mein, og fleire av sjukdom enn av krigshandlingar.

Minnesmerke
-----------

Den fyrste minnesteinen for 1807-1814 blei reist i Lærdal i 1902 som hundreårsmarkering for opprettinga av *Det Lærdalske lette Infanterie Compagni* og innsatsen i ufredsåra. Dei to neste vart oppsette i Årdal (1903) og Fresvik (1913). Dei andre vart reiste i jubileumsåret 1914.

I Nordfjord finst det tre minnesteinar om ufredsåra 1807-1814; på Nordfjordeid, i Ålfoten og i Randabygda.

Til jubileumsåret for grunnlova i 1914 vart det reist mange minnesmerke i Sogn og Fjordane. Vi har opplysningar om 19 i fylket. Bortsett frå Holck-minnesmerket i Alværa i Høyanger er alle minnesmerka i Sogn å finna i den indre del av fjorden.  Halvparten av desse er *bautasteinar* til minne om soldatar som var ute i krigen mot Sverige i ufredsåra 1807-1814.

Oversikt over minnesteinane
---------------------------

* Minnestein i Solvorn om ufredsåra 1807-1814
* Minnestein om ufredsåra 1807-1814 i Randabygda
* Minnestein i Fardal om soldatar i ufredsåra 1807-1814
* Bautastein på Nordfjordeid over falne i krigsåra 1807-1814
* Minnestein over årdøler i ufredsåra 1807-1814
* Minnestein på Hafslo om soldatar i ufredsåra 1807-1814
* Bautasteinen ved Fresvik kyrkje
* Bautasteinen på Antonshogen
* Bautasteinen på Bervellene i Naustdal
* Bautasteinen i Ålfoten
* Bautastein over Lærdalske lette infanteri-kompagni
* Bautastein over falne i sjøslag ved Alvøen 1808

Kjelder
-------

1. ↑  Kleppa, Hermund (2000): *Minnestein i Fardal om soldatar i ufredsåra 1807-1814* i Kulturhistorisk leksikon
2. ↑  Kleppa, Hermund (2000): *Minnestein i Fardal om soldatar i ufredsåra 1807-1814* i Kulturhistorisk leksikon
3. ↑  Kleppa, Hermund (2002): *Minnestein om ufredsåra 1807-1814 i Randabygda* i Kulturhistorisk leksikon
4. ↑  Kleppa, Hermund (2011): *1814 Grunnlovsjubileum 2014 - Minnesteinar Sogn og Fjordane* Arkivert 2014-02-22 ved Wayback Machine. i Kulturhistorisk leksikon
5. ↑  Kleppa, Hermund (2003): *Minnestein i Solvorn om ufredsåra 1807-1814* i Kulturhistorisk leksikon
**Sverre Helgesen** (26. mai 1903–4. november 1981) var ein norsk friidrettsutøvar som tevla i hoppøvingar. Han var son til ein fotograf i Bodø. Sjølv var han sportsredaktør i *Arbeiderbladet*.

Aktiv
-----

Helgesen deltok i Sommar-OL 1924 i Paris og kom på delt åttandeplass i høgdehopp med 1,83 meter. Året etter sette han norsk rekord i høgdehopp med 1,91 meter under eit stemne i Moss. Helgesen sletta då den 10 år gamle rekorden til Fritz Warendorph på 1,90 meter. Rekorden hans vart ståande fram til 1928. Sjølv flytta han den norske rekorden i høgde utan tilløp tre gongar, ein gong i 1926 og to gongar i 1927 til sist 1,60 meter.

I 1926 vart Helgesen tildelt kongepokalen i friidrett etter å ha vore den beste hopparen i noregsmeisterskapen. Han vann høgdehopp med 1,90 meter og tangerte meisterskapsrekorden, vidare vart han nummer to i tresteg med 13,73 meter og tok bronse i lengde etter eit hopp som vart målt til 6,825 meter.

Helgesen var medlem av Glimt og av Bodø og Omegn Idrettsforening til 1923. Han melde seg inn IK Tjalve då han flytta til hovudstaden i 1923. I 1928 gjekk han over i Arbeidernes idrettsforbund og melde seg inn i AIF-foreininga Rollo. Same året som han vart medlem av Arbeidernes idrettsforbund vann han gullmedaljen i høgdehopp under Spartakiaden i Moskva. I åra deretter vann han fleire AIF-meisterskap i hoppøvingane.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1924: Sølvmedalje i høgdehopp - 1,80 m
* 1925: Sølvmedalje i høgdehopp - 1,86 m
* 1926: Gullmedale i høgdehopp (1,90 m), sølv i tresteghopp (13,73 m) og bronse i lengdehopp (6,82 m) - Kongepokal

Helgesen var sportsredaktør i Arbeiderbladet frå 1928 til 1973. Frå juni til oktober 1945 var han styremedlem i det fyrste konstituerte forbundsstyret i Norges Friidrettsforbund. Ved forbundstinget i oktober 1945 vart han vald til visefomann, eit verv han hadde fram til november 1948.

Kjelder
-------


* Magnus Breili: *Sport i navn & tall*. 1971


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Kommunistisk Plattform** er ein partiførebuande paraplyorganisasjon samansett av tidlegare AKP-arar og medlemer frå ML-gruppa Revolusjon og Noregs kommunistiske studentforbund. Organisasjonen vart skipa i kjølvatnet av AKP-nedlegginga. Kommunistisk Plattform har til føremål å reisa eit nytt parti med kommunistisk organisering.

I ei fråsegn frå organisasjonen heiter det mellom anna at:

> 
> Akp er i ferd med å legge seg ned og gå inn i et nytt "bredt" parti sammen med Rød Valgallianse. Det sammenslåtte partiet er et åpenbart reformistisk prosjekt.
> 
> 
> Kommunistisk plattform har derfor tatt initiativ til å forene de kommunistene i Norge som ikke har gitt etter for opportunismen. 
> 
> 
> Et koordineringsutvalg med folk fra ulike ml-miljøer står bak Kommunistisk plattform.
> 
> 
> 

Organisasjonen har tidsskriftet *Revolusjon* som talerøyr.

Talspersonen til Kommunistisk Plattform er Dagbjørn Skipnes.
Leiinga i KP(ml) er ikkje offentleg kjend. Tidlegare talspersonar:

* Kjell Arnestad 2007-2012
* Torstein Skarbø 2012-2013
* Dagbjørn Skipnes 2013-

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* tidsskriftet Revolusjon
Koordinatar: 59°30′22″N 9°54′46″E﻿

Antemensale frå Komnes i Kulturhistorisk museumFoto: Eirik Irgens Johnsen

**Komnes stavkyrkje** låg like sør for dagens Komnes kyrkje, der det no er kyrkjegard. Dette er på grunn frå garden Komnes (gnr. 29), som ligg i skråninga nedanfor kyrkjegarden på sørsida.

Soknet (*Kaupmanzness*) er omtala i jordeboka til biskop Eystein Aslaksson, og Jens Nilssøn omtalar i sine visitasskildringar (1595) *Kopmannes* som anneks til Efteløt (hovudkyrkja i Sandsvær). Ut frå ei innskrift på ein gamal kalk trur Nicolay Nicolaysen at kyrkja var vigd til Andreas. 

Kyrkja vart ikkje ikke målt opp systematisk før ho vart riven, men Christian Christie utarbeidde måleskisser og ei kort skildring i 1860, og mykje av vår kunnskap om kyrkja bygger på desse og på skildringar i samband med rekneskapar og synfaringar i tidlegare tider. Kyrkja var ifylgje Lorentz Dietrichson ei enkel, einskipa kyrkje med rektangulært skip og lågare/smalare kor, og ho hadde ikkje mykje av utskjeringar. I ein synfaringsrapport frå 1673 er kyrkja skildra å vere «af Bindingsverk» (dvs. stavverk) og ha hjørnestolpar av eik og svalgang. Koret vart seinare gjort like breitt som skipet, slik at det framstod som ei forlenging av det. Kyrkja vart riven i 1881.

Inventargjenstandar frå stavkyrkja
----------------------------------

Ein antemensale frå 1200-talet er bevart i Oldsaksamlinga. Elles er sentrale etterreformatoriske inventargjenstandar overførte til Efteløt kyrkje etter å ha ligge på loftet i nye Komnes kyrkje. Dette gjeld altartavla (truleg frå 1787), døypefonten (frå 1639), preikestolen og ein klokkarbenk. To benkevangar med dør, to middelalderkister o.a. er overførte til Lågdalsmuseet på Kongsberg.

Kjelder
-------

* Sigrid og Håkon Christie: Komnes kirke i «Norges kirker»
* Lorentz Dietrichson (1892). «Komnes (Andreas?-) kirke». *De norske stavkirker: Studier over deres system, oprindelse og historiske udvikling. Et bidrag til Norges middelalderske bygningskunsts historie*. Kristiania: Cammermeyer. s. 507.
* Jan Brendalsmmo og Jan-Erik G. Eriksson: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Buskerud fylke (Riksantikvaren, 2015), s. 7.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Komnes stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Arkivverket: Prestegjeld og sogn i Buskerud

Fotnotar
--------

1. ↑  H.J. Huitfeldt-Kaas, red. (1958). *Biskop Eysteins Jordebog (Den Røde Bog): Fortegnelse over det geistlige Gods i Oslo Bispedømme omkring Aar 1400* **1**. Oslo: Børsum. s. 50.
2. ↑  Jens Nilssøn (1981). Yngvar Nielsen, red. *Biskop Jens Nilssøns visitatsbøger og reiseoptegnelser 1574–1597*. Oslo: Carl Zakariasson. s. 410.
3. ↑  N. Nicolaysen (1862–66). *Norske fornlevninger*. Foreningen til Norske fortidsminnesmerkes bevaring. s. 169.
4. ↑  Omtala i «Norges kirker», som skrildringa her byggjer på.
5. ↑  Dietrichson, s. 531.