recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Stalbridge  |
| --- |
| St Mary's-kyrkjaSt Mary's-kyrkja St Mary's-kyrkja |
| Plassering |
| 

Stalbridge is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Dorset |
| Distrikt | North Dorset |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 2 579 |
| Koordinatar |  50°58′″N 2°23′″W﻿Koordinatar: 50°58′″N 2°23′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DT10 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1963 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Stalbridge**
 |

**Stalbridge** er ein liten by i Blackmore Vale i Dorset i England, nær grensa til Somerset. 

Den eldste kjende busetjinga på staden var i romersk tid. Byen fekk marknadsrettar under Georg I (1714–1727), men det er mange år sidan det vart halde regelmessige marknader der. Det ti meter høge marknadskrossen i sentrum blir rekna som ein av dei finaste i landet. Soknekyrkja er frå 1400-talet, med eit tårn frå 1800-talet. 

Blant kjende personar frå Stalbridge finn ein Robert Boyle, som åtte Stalbridge Manor, og forfattaren Douglas Adams. Store delar av *Haikerens guide til galaksen* vart skriven i byen, og Adams har òg sunge i kyrkjekoret som ung gut. 

Kunstnaren sir James Thornhill budde i Thornhill Park, rett sør for byen. Han kjøpte eigedomen i 1725. To år seinare reiste han ein obelisk i parken til ære for Georg II.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stalbridge» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 32°44′35.52″N 35°5′36.59″E﻿

**Kfar Hasidim** (hebraisk skrift כְּפַר חֲסִידִים, tyder 'Hasidimlandsbyen'), òg kalla **Kfar Hasidim Alef** for å skilje han frå Kfar Hasidim Bet, er ein moshav nord i Israel. Han ligg nær Kiryat Ata og høyrer til Zevulun regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 572.

Landsbyen vart grunnlagd i 1924 av ei gruppe hasidisk emigrantar frå den fjerde Aliyah som hadde førebudd seg i Polen. Sjølv om den hasidiske byen Bnei Brak alt var grunnlagd, var målet denne gongen å skape ein jordbruksbusetnad i staden for ein urban busetnad.

Shlomo Goren, den framtidige leiaren for det militære rabbinatet i Det israelske forsvaret og sidan askenasisk øvsterabbi i Israel frå 1973 til 1983, voks opp i Kfar Hasidim, som faren hans var med på å grunnleggje.

I 1950 Kfar Hasidim Bet vart grunnlagd i nærleiken av innbyggjarar frå Kfar Hasidim som ikkje var bønder. I dag er landsbyen hovudsakleg nasjonalreligiøs og sekulær. Kfar HaNoar HaDati ungdomslandsby ligg like nær moshaven.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kfar Hasidim» frå Wikipedia på engelsk, den 11. april 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Zevulun regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Kfar HaMaccabi**·** Ramat Yohanan**·** Sha'ar HaAmakim**·** Usha**·** Yagur |
| Moshavim | Kfar Bialik**·** Kfar Hasidim Alef |
| Fellesbusetnader | Kfar Hasidim Bet**·** Nofit |
| Arabiske landsbyar | Ibtin**·** Khawaled |
| Andre landsbyar | Kfar HaNoar HaDati**·** Oranim |
**Lauritz Johnsen** (16. desember 1831–18. februar 1908) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Glemmen i Østfold.

Johnsen var son til ein gardbrukar. Frå 1851 var han sjølv gardbrukar på farsgarden Lisleby. Han var medlem av heradsstyret frå 1858 til -98, ordførar i periodane 1864-76 og 1880-98. Elles var han presten sin medhjelpar i 30 år og forlikskommissær 1860-1905. Han var også medlem av amtsutvalet og av tilsynskomiteen for amtssjukehuset, og revisor i ti år for overformynderiet.

Johnsen møtte på Stortinget første gongen frå 22. mars 1872 og heile 1873-sesjonen som 1. varamann for Smaalenenes amt. Han møtte i staden for avdøde Johan Ludvig Widding og fekk sete i militærkomiteen. Stortingsperioden 1880-82 og på omframstortinget var han 4. representant frå amtet, var då medlem protokollkomiteen.

Johnsen døydde på slektsgarden Lisleby i 1908.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Lauritz Johnsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Lauritz Jacob Johnson** (21. september 1906–7. februar 1992) var ein norsk programskapar som arbeidde nesten femti år i NRK. Han er særleg kjent for å ha leidd NRK sine radioprogram for barn, først og fremst Lørdagsbarnetimen der han blei kjend som «Onkel Lauritz» på 1950-talet, og for å ha laga program for Barne-TV.

Johnson var fødd på Nøtterøy i Vestfold. Han tok juridisk embetseksamen (cand.jur.) i 1930. Han prøvde seg seinare som frilansjournalist og byrja i NRK si foredragsavdeling i 1937. I 1946 blei han leiar av barne- og ungdomsavdelinga i NRK radio der han oppretta Barnetimen. Han knytte òg til seg barnebokforfattarane Anne-Cath. Vestly, Thorbjørn Egner og Alf Prøysen. Sjølv var han programleiar i Lørdagsbarnetimen, ei kulturell storsatsing med høyrespel for barn kvar veke, lyttarkontakt, eige jentekor, guttekor og juniororkester. Dette var eit av dei mest populære radioprogramma til NRK. Frå 1959 til 1974 var Lauritz Johnson programredaktør i fjernsynet og heldt òg sidan fram å laga enkeltprogramm for barn, blant anna saman med Birgit Strøm og fingerdokka hennar, bamsen Teodor, i programserien *Så rart*.

Johnson skal ha hatt tre «opp-ord» som rettesnor for arbeidet sitt for barn, nemleg «oppleving, opplysning og oppdragelse».

I 1976 fekk Lauritz Johnson tildelt Teskjekjerringprisen saman med Slattum skolekor

Lauritz Johnson gav ut romanane *Mens vi venter* (1934) og *Verden det er meg* (1945), reiseskildringa *Bli med til Afrika* (1958) og barndomsforteljingane *Pannekakelua og andre historier* (1968) illustrert av Tønsberg-teiknaren Lars Wangensten-Berge. Biografien *Onkel Lauritz* er skriven av Øyvind Hartberg (1986)

Lauritz Johnson tilhøyrde ei opphavleg islandsk slekt, Johnson. Han var son av læraren og politikaren Jonathan Johnson og var gift med danskfødde Birte Hauch (1911–2002). Dei fekk fire barn, mellom anna fjernsynskanalverten Kristin Johnson og føretaksrådgjevaren Gisle Espolin Johnson. Blant dei ti barneborna er skodespelaren Jonathan Espolin Johnson.

Filmografi
----------

* 1928: *Bergenstoget plyndret i natt*

Kjelder
-------

1. ↑  Store norske leksikon. Lauritz Johnson – utdypning (NBL-artikkel)

* *Denne artikkelen bygger på «Lauritz Johnson» frå Wikipedia på bokmål, den 27. september 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN

 |
**Stalinisme** er ei nemning på den forma av «realsosialisme» som Josef Stalin gjekk inn for og praktiserte. Det råder delte meiningar om kva tid stalinismen tok slutt som styreform i Sovjetunionen eit standpunkt er at det skjedde i og med Khrusjtjovs «hemmelege tale» ved den tjuande partikongressen i 1956, medan andre hevdar at stalinismen opphøyrde først i og med perestrojka og Mikhail Gorbatsjov. 

Sjølv fann Stalin opp omgrepet marxismen-leninismen. Omgrepet stalinisme vart først bruka av Lazar Kaganovitsj, Stalin sin nestkommanderande på byrjinga av 1930-talet. I dag blir ordet «stalinisme» ofte bruka som skjellsord for alle typar av autoritær sosialisme. Særskilt trotskistar brukar omgrepet om tradisjonelle kommunistiske rørsler.

Stalin sa seg å vere inspirert av marxismen og leninismen, men visse borgarlege og sosialistiske debattørar hevdar at Stalin sin «realsosialisme» meir kan samanliknast med fascisme enn sosialisme[*treng kjelde*]. 

Kjenneteikn på det ein kallar stalinisme er mellom anna eittpartistat, persondyrking, byråkratisk sentralisme, altså ei sterk sentralisering av makt, og brutal undertrykking av kritikarar og politiske motstandarar.

Stalin sin versjon av kommunisme har påverka og inspirert blant anna Raude Khmer og Mao Zedong. Stalin sitt portrett hang i Kina attmed Karl Marx, Friedrich Engels og Vladimir Lenin til langt inn på 60-talet. Marx, Engels, Lenin, Stalin og Mao har tidlegare vorte kalla *dei fem store*, eit omgrep som er mindre i bruk i dag.

**Kjelder:** Svensk wikipedia, art. stalinism.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Visby bymur
Panorama over Visby
Visby hamn
Parti av Strandgatan i Visby på 1870-talet (fra Svenska Familj-Journalen)
**Visby** er hovudbyen på Gotland i Sverige. Byen hadde 22 593 innbyggjarar i 2010. Byen sitt historiske sentrum, hansabyen Visby, har sidan 1995 stått på UNESCO si verdsarvliste. 

I Visby vert det kvart år skipa til ei mellomalderveke.

Historie
--------

Ingen veit kor langt attende historia til byen går. I følgje ein teori vart byen grunnlagd kring 900, men alt før dette tidspunktet fanst det eit handelssentrum på staden. På 1100-talet var Visby eit viktig sete for Hansaen. Folkesetnaden i byen var då halvt tysk, og det rådde sterke motsetnader mellom by og land. Difor er ringmuren langt tjukkare mot landsida enn mot havsida. I 1361 vart Gotland erobra av Valdemar Atterdag. Ved det avgjerande slaget, aust for muren, mellom danskar og gotlandske bønder, stilte byen seg nøytral. I 1525 var det konflikt mellom Lübeck og Visby. Lübeckarane skal i følgje tradisjonen ha brunne alle kyrkjene i byen, utanom den tyske, som no er domkyrkje. Visby vart ein svensk by i 1645, etter freden i Brömsebro. I 1808, under den siste svenske-russiske krigen, blei Visby og resten av Gotland annektert «til evig tid», men det tok ikkje meir enn ein månad før Gotland igjen var på svenske hender. Den avsette, den russiske guvernøren Bodisko, blei etter krigen guvernør i Finland.

Attraksjonar
------------

Mange minnesmerke frå stordomstida til Visby er i dag attraksjonar:

* Ringmuren frå 1200-talet, 3,5 km lang med totalt 44 tårn.
* Av festninga Visborg finst knapt synlege restar igjen.
* fleire kyrkjeruinar.
* Visby domkyrkje.
* Ca 150 mellomalderhus i meir eller mindre godt verna stand.
* Botanisk hage, eid av selskapet DBV (Dei badande vännerna).
* Galgberget, nord for Norderport, med ein verna galge frå mellomalderen – tre steinpilarer med sytten steinar i Kvar. Opphav til eiden: «Fy sjutton (stenar).»

Festivalar
----------

Kvart år i august er det mellomalderuke innanfor ringmuren. Det blir servert mat og godbitar med oppskrifter frå mellomalderen. Det blir òg laga smykke og blir sett opp skodespel frå mellomalderen.

Kommunikasjon
-------------

Visby flyplass ligg like utanfor byen. Bilferja Visby—Nynäshamn, Visby-Oskarshamn og Visby-Øland (Grankullavik).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Visby**

| * v
* d
* e
Sveriges residensstäder |
| --- |
| Noverande | AB: Stockholm • C: Uppsala • D: Nyköping • E: Linköping • F: Jönköping • G: Växjö • H: Kalmar • I: Visby • K: Karlskrona • M: Malmö • N: Halmstad • O: Göteborg • S: Karlstad • T: Örebro • U: Västerås • W: Falun • X: Gävle • Y: Härnösand • Z: Östersund • AC: Umeå •  BD: Luleå | Sveriges flagga |
| Avskaffa | L: Kristianstad • P: Vänersborg • R: Mariestad |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 73°18′S 62°18′W﻿

**Mount Grimminger** er eit kjegleforma, nesten heilt isdekt fjell, 1680 meter over havet, som står på nordsida av Meinardusbreen, like aust for samløpet mellom Hainesbreen, på austkysten av Palmer Land i Antarktis. Det vart oppdaga og fotografert frå lufta i desember 1940 av U.S. Antarctic Service. I 1947 vart det fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon under Finn Rønne, medan Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) kartla det frå bakken. Det vart namngjeve av FIDS etter George Grimminger, ein amerikansk meteorolog og fellesforfattar av ein meteorologisk rappoart på Byrd-ekspedisjonane i 1928–30 og 1933–35. Han deletok òg på den sistnemnde ekspedisjonen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Grimminger, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Grimminger, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Lista fyrstasjon** er eit fyr som ligg på Ytre Listalandet i Farsund kommune i Agder. Fyret bestod tidlegare av tre fyrtårn, men i dag står berre eitt att. Det første fyret vart tent i 1836. 

Lista fyrstasjon is located in Vest-Agder
Plasseringa til Lista fyrstasjon

Fyrtårnet er bygd i hogd granitt og er frå 1833 og er 34 meter høgt. Det hurtigblinkande linseapparatet er framleis i drift. Frå 1853 til 1874 stod det tre fyrtårn av denne typen på stasjonen. Dette var fordi det var nødvendig for å skilje Lista frå andre fyr. Stasjonen omfattar maskinhus, bustader med tilhøyrande uthusfunksjonar, uthus, tuft etter smie, veg til landing, samt naust. Fyrstasjonen har ein vêrstasjon og kystmeldingsteneste i tillegg til fyrdrifta. Området er avsett til landbruks-, natur-, og friluftsformål i kommuneplanen for Farsund.

Fyrstasjonen er et karakteristisk landemerke i det flate, særeigne og rike kulturlandskapet på Lista. Fyrtårnet er det einaste høge steintårnet i regionen og sjeldan i norsk fyrhistorisk samanheng. Fyrmeisterbustaden med uthus er av dei få bygningane ved fyrstasjonane her i landet frå byrjinga av 1800-talet, og har derfor høg aldersverdi. Linseapparatet har fyrteknisk verdi.

Lista fyrstasjon har miljøskapande verdi slik det ligg samla og avgrensa av steingjerde i det opne landskapet. Fyrstasjonen er viktig langs Listakysten, som er den største skipskyrkjegarden i landet. Eitt av dei tre tårna vart flytta og gjenreist som Halten fyr i Sør-Trøndelag.

Klima
-----

Vêrstasjonen på Lista fyr har vore i drift sidan juli 1919 og har synopnummer 1427. Stasjonen ligg 14 meter over havet. 

|  | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Temperatur (°C) | 1,0 | 0,5 | 2,2 | 4,9 | 9,2 | 12,4 | 13,9 | 14,6 | 12,2 | 9,4 | 5,5 | 2,7 | 7,4 |
| Nedbør (mm) | 94 | 61 | 74 | 58 | 72 | 67 | 78 | 107 | 134 | 151 | 150 | 101 | 1147 |

Sjå òg
------

* Fyr i Noreg
* Fyrstasjonar i drift i Noreg

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lista fyrstasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 7. oktober 2008.*

### Andre kjelder

* «Norsk fyrliste 2008» (PDF). Kystverket.
* «Lyngør fyrstasjon». Norsk Fyrhistorisk Forening.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lista fyr
* 

* Lista fyrstasjon i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Fyr i Agder fylke |
| --- |
| Grønningen • Hatholmen • Homborsund • Lille Torungen • Lindesnes • Lista • Lyngør • Markøy • Odderøya • Oksøy • Rivingen • Ryvingen • Saltholmen • Sandvikodden • Songvår • Stangholmen • Store Torungen • Søndre Katland • Varnes • Ytre Møkkalasset |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* SSR (namn)

 |
Fossen i austenden av innsjøen
**Virginia Water Lake** er ein innsjø sør i Windsor Great Park i soknet Runnymede i Surrey og Old Windsor og Sunninghill and Ascot i Berkshire i England. Han er menneskeskapt og har fått namn etter ein naturleg innsjø med same namn. Landsbyen Virginia Water ligg på austsida av innsjøen. 

Virginia Water Lake var opphavleg berre ei lita elv fram til 1600-talet. Innsjøen kan vere kalla opp etter Elizabeth I, jomfrudronninga (Virgin Queen), men dette er ikkje sikkert. Arbeidet med innsjøen starta i 1746 av William, hertug av Cumberland som då var skogsforvaltar i området. Ein veit lite om bygginga av innsjøen, men ein trur at krigsfangar frå dei nylege jakobittaropprøra frå den nærliggande fangeleiren Breakheart Hill, var involvert. Den opphavlege innsjøen var langt mindre enn i dag og vart øydelagd av ein flaum i 1768. I 1780 starta Paul og Thomas Sandby arbeidet med ein langt større innsjø og bygde eit kunstig fossefall, Meadow Pond og Obelisk Pond.

Under den andre verdskrigen vart innsjøen drenert, sidan han var eit landemerke slik at fienden kunne finne Windsor og andre viktige militære mål om natta. 

Innsjøen har ein omkrins på rundt 7 km. I nyare tid har innsjøen vorte nytta i fleire scenar av Harry Potter-filmane.

River Bourne fører vatn inn og ut av innsjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Virginia Water Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av fossen Arkivert 2007-02-19 ved Wayback Machine.
* Tur rundt innsjøen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Kjempeblekksprut** |
|  |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av Kjempeblekksprut Utbreiinga av Kjempeblekksprut |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Blautdyr Mollusca |
| **Klasse:** | Blekksprutar Cephalopoda |
| **Overorden:** | Tiarma blekksprutar Decapodiformes |
| **Orden:** | Oegopsida |
| **Overfamilie:** | Onychoteuthoidea |
| **Familie:** | **Architeuthidae** |
| **Slekt:** | **Kjempeblekksprut** *Architeuthis*Steenstrup, 1857 |

**Kjempeblekksprutar** er blekksprutar av slekta *Architeuthis*. Som namnet fortel, er dei tiarma kjempeblekksprutane dei største av alle dei virvellause dyra. Med over 8 m lange tentaklar og augo så store som fotballar har dei utvilsomt vore inspirasjon til mange skipperskrøner om samanstøytar med havuhyre. Men så vidt vi veit, hadde ingen menneske nokonsinne sett ein levande kjempeblekksprut før 30. september 2004, då nokre forskarar frå Japan tok 556 undervassfotografi av eit eksemplar av ein *Architeutis*-blekksprut.

Kjempeblekksprutar lever i alle verdshava, men dei største (*Mesonychoteuthis*) finst berre i og omkring Sørishavet. Frå eksemplar som er fanga i garn eller som er skylt i land på strender, veit vi at kjempeblekkspruten kan bli minst 12 m lang og at han har eit stort, hardt nebb.

At kjempeblekkspruten eksisterer i store mengder, har lenge vore heva over tvil, for han er omtrent det einaste kaskelotten (spermasettkvalen), som er eit endå større dyr og krev mykje mat, et.

Nebbet er den einaste delen av dette blautdyret som kaskelotten ikkje greier å melte. Difor samlar det seg etter kvart mange nebb i tarmkanalen på kvalen, der dei blir innkapsla i ein voksaktig substans som kan passere gjennom tarmsystemet på kvalen utan å gjere skade. Ein trur at all ambra er blitt til slik; på grunn av kjempeblekksprutnebb i spermasettkvalmagar.

Den 22. februar 2007 vart eit eksemplar som vog 495 kg og hadde mellom 30 cm og 40 cm store augo, fiska av ein fiskebåt i Rosshavet og frakta til Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa for dissekering. Dette er den største *heile* kjempeblekkspruten som er målt, men nebbet var langt mindre enn somme som er funne i kaskelottmagar, så det finst kanskje endå større eksemplar nede i havdjupet.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Kjempehjort** |
| KjempehjortKjempehjort |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av Kjempehjort Utbreiinga av Kjempehjort |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Hjortedyr Cervidae |
| **Slekt:** | †*Megaloceros* |
| **Art:** | †**Kjempehjort** *M. giganteus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Megaloceros giganteus***Blumenbach, 1799 |

**Irsk kjempehjort** (*Megaloceros giganteus*), eller berre **kjempehjort**, er ein utdøydd hjorteart, og ein av dei største hjorteartane som nokon gong har levd. Dyret var utbreidd over store delar av Eurasia, frå Irland til området aust for Baikalsjøen i sein Pleistocen. Det yngste funnet er C-14-datert til omtrent 5700 f.Kr. Kjempehjorten vert kalla *irsk* kjempehjort, fordi eit stort tal funn er gjort i irske myrar, men då dyret levde var arten på ingen måte spesielt knytt til Irland.

Skjelettet til ein kjempehjort.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Irsk kæmpehjort» frå Wikipedia på dansk, den 27. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjempehjort**
Influensa A-virus
**Influensa A(H1N1)**, tidlegare kalla **svineinfluensa**, er ein alminneleg og i blant dødeleg luftvegssjukdom hos gris som kjem av eit influensavirus type A. Viruset spreier seg normalt ikkje til menneske, sjølv om smittetilfelle blir notert av og til, først og fremst mellom personar som har vore i direkte kontakt med grisar. Det mest kjende tidlegare utbrotet er frå 1976 på militærbasen Fort Dix i USA.

Eit svinevirusutbrot i Mexico og USA ramma menneske i 2009, med mange døde som følgje. Det vart raskt frykta at dette kunne vere starten på ein ny pandemi. Det særskilde viruset som er agens i dette utbrotet er tidlegare ikkje sett hos gris eller menneske. Dette spesifikke viruset er ein av fleire tusen variantar av undergruppa (H1N1) av influensa A-virus.

Smitte og symptom
-----------------

Viruset smitter mellom menneske på same vis som vanleg sesonginfluensa: ved hoste, nysing og nær kontakt med sjuke menneske. Symptoma på sjukdommen er dei same som ved vanleg influensa, som feber, hoste, vond hals, kroppsverk, hovudpine, frysingar og trøyttleik.

Behandling
----------

Det er utvikla ei særskild vaksine mot influensa A(H1N1). For dei som har sjukdommen, har vanleg influensamedisin som oseltamivir og zanamivir verknad.

Kjelder
-------

1. ↑  «Influensa A(H1N1)- svineinfluensa: Spørsmål og svar». *Folkehelseinstituttet*. Arkivert frå originalen 3. mai 2009. Henta 3. mai 2009.
2. ↑  «Hadde gjerne sett et mer presist navn». *Aftenposten*. Henta 3. mai 2009.

* «Tema: Influensa A(H1N1) - svineinfluensa». *Folkehelseinstituttet*. Arkivert frå originalen 29. april 2009. Henta 3. mai 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* BBC Things

 |
**Informasjonskompetanse** er evna til å finna og behandla informasjon ut frå det ein sjølv kan frå før. Ein informasjonskompetent person veit kva informasjon han treng og kor han kan finna denne informasjonen. Vidare bør han kunne vurdera om informasjonen er til å stola på og kan brukast vidare, han bør vera kjeldekritisk. Han bør òg vita korleis ein bruker informasjonen på ein etisk og forsvarleg måte.

Bakgrunn
--------

Teorien bak informasjonskompetanse er at det ikkje er nok berre å kunne lesa. For å kunne finna fram til og nyttiggjera seg av det ein les, må ein ha bakgrunnskunnskap og kritisk sans. Det å ha informasjonskompetanse er blitt viktigare jo meir informasjon som blir tilgjengeleg, til dømes på Internett og i elektroniske oppslagsverk.

Idéen oppstod i det amerikanske næringslivet. Presidenten i *The Information Industry Association*, Paul Zurkowski, brukte først omgrepet *information literacy* i 1973, om menneske som hadde lært seg å bruka den mengda av informasjonsverktøy dei hadde tilgang på til å utføra arbeidet sitt.

Kven gjev informasjonskompetanse?
---------------------------------

Bibliotek og undervisingsstader er dei som særleg ønskjer å gje informasjonskompetanse til brukarane eller elevane sine. Det er mellom anna vanleg å gje nye studentar ved eit universitet kurs i korleis ein finn fram i kartotek og databasar ved biblioteket der. Folkebibliotek kan òg gje kurs til alminnelege folk om mellom anna korleis dei finn fram til informasjon på Internett.

Informasjonskompetanse i Noreg
------------------------------

Rettleiingar i informasjonskompetanse:

* VIKO: vegen til informasjonskompetanse
	+ Utvikla av UBIT, NTNU
* råd&VINK: rettleiing i informasjonskompetanse
	+ Utvikla av biblioteka ved Høgskolen Stord/Haugesund og Høgskolen i Telemark.

Litteratur
----------

* Kalseth, Karl (2003). Er du informasjonskyndig? I Bibliotekforum, Årg. 28, nr 10, s. 34-35
* Ingvill Dahl (2003). Informasjonskompetanse i dokumentasjonsvitenskapelig perspektiv (pdf-fil)

Bakgrunnsstoff
--------------

* VIKO: vegen til informasjonkompetanse
* råd&VINK Arkivert 2005-01-31 ved Wayback Machine.: rettleiing i informasjonskompetanse
Øvst: Danninga av eit virtuelt bilete ved hjelp av ei divergerande linse. Nedst: Danninga av eit virtuelt bilete ved hjelp av ein holspegel. I begge tilfelle er *f*  brennpunktet, *O*  er objektet og *I*  bilete, synt i grått. Dei blå linjene er lysstråler. Ein kan sjå at lysstrålene ser ut til å strple ut frå det virtuelle biletet, men eksisterer faktisk ikkje ved posisjonen til det virtuelle biletet. Ein kan derfor ikkje sjå biletet ved å plassere ein skjerm der det virtuelle biletet er.
Eit **virtuelt bilete** er bilete ein berre kan sjå direkte, men for den som ser avbildinga, ligg objektet bak den brytande eller speglande flata. Virtuelle bilete kan ikkje fangast opp på ein skjerm, men som strålekonstruksjon er dei likeverdige med objektpunkt, og vert avbilda reelt i auge, i eit kamera osv. 

Alle virtuelle bilete er oppretta. Virtuelle bilete som vert skapt av linser er rettvendte (ei høgrehand vert avbilda som ei høgrehand). Virtuelle bilete som vert skapt av speglar er spegelvendte og dette medfører at ei høgrehand vert avbilda som ei venstrehand, og om ein peikar mot spegelen, vil spegelbiletet peike attende. Kjensla av spegelvending er særs sterk under eit speglande tak, der vi ser spegelbiletet vårt henge ned frå spegelbilete av golvet. 

Bilete i plane speglar, samt brotne bilete, til dømes sett gjennom ei vassflate, er virtuelle. Bilete av sola ved horisonten er på grunn av lysbryting i atmosfære virtuelt. Når vi ser den nedre randa av solbiletet røre horisonten, er i røynda heile sola under horisonten. Dette vert kalla optisk heving. 

Samlelinser og holspeglar skapar virtuelle, forstørra bilete av objekt som ligg mellom brennplanet og linsa eller spegelen. Dette vert til dømes utnytta i leselupe og forskjellige okular. 

Kulespegel eller konvekse speglar og spreielinser (konkav linse) skapar virtuelle, spegelvendte og forminska bilete.

Sjå òg
------

* Reelt bilete
* Brennplan

Kjelder
-------

* bilde – optikk. () I *Store norske leksikon*. Henta frå:
**Virulens**, som definert av MeSH, er graden av patogenisitet i ei gruppe eller ein art av parasittar, som målt ved letaliteten og/eller evna organismen har til å infiltrere cellevev hjå verten. Patogensiteten til ein organisme - evna til å skape sjukdom - er bestemd av virulensfaktorane til organismen. Substantivet *virulens* kjem frå adjektivet *virulent*. *Virulent* kan både skildre sjukdomsgraden og infektiviteten til eit patogen. Ordet *virulent* stammar frå det latinske ordet *virulentus*, som tydar «eit forgifta sår» eller «full av gift».

I økologien kan virulens definerast som det parasitt-induserte fitnesstapet til verten. Virulens kan sjåast på med proksimate årsaker — dei spesifikke trekka i patogenet som fører til at verten vert sjuk — og ultimate årsaker — det evolusjonære presset som fører til at virulente trekk oppstår i patogena.

Sjå òg
------

* vert-patogen-interaksjon
* infeksjonssjukdom
* optimal virulens
* verotoksinproduserande Escherichia coli
* virulensfaktor

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Virulence» frå Wikipedia på engelsk, den 2. januar 2014.*

1. ↑  *MeSH - Medical Subject Headings, Karolinska Institute, 13 April 2010*, arkivert frå originalen 3. mars 2016, henta 2. januar 2015
2. 1 2  Compact Oxford English Dictionary virulent Arkivert 2020-04-23 ved Wayback Machine.
3. ↑  A Latin Dictionary virulentus
4. ↑  Encyclopædia Britannica Online, 25 May 2009. "plant disease development"
Virtual Console-logoen for Nintendo 3DS
Virtual Console-logoen for Wii U
**Virtual Console** (バーチャルコンソール, Bācharu Konsōru) er ein serie av dataspel for Nintendo-konsollane Wii, Wii U og Nintendo 3DS som kan lastast ned frå internettet.

Utvalet av Virtual Console-spel omfattar dataspel som opphavleg har vorte utgjevne på tidlegare stasjonære og handhaldne spelkonsollar. Desse spela køyrer i sine opphavlege utgåver gjennom programvareemulering, og er dimed hovudsakleg uendra, og kan i dag lastast ned frå Nintendo eShop for Nintendo 3DS og Wii U (tidlegare òg Wii Shop Channel for Wii). Virtual Console femner spel frå Nintendo Entertainment System, Super Nintendo Entertainment System, Game Boy, Game Boy Color, Nintendo 64, Game Boy Advance og Nintendo DS, i tillegg til SEGA-konsollane Master System og Mega Drive, NEC-konsollen TurboGrafx-16 og SNK-konsollen Neo Geo AES. Tenesta til Wii femna òg spel frå plattformer som i si tid berre vart utgjevne i nokre utvalde marknader, som Commodore 64 (Europa og Nord-Amerika) og MSX (Japan). Virtual Console-titlar har vorte lasta ned over ti millionar gonger.

I slutten av januar 2019 starta Nintendo utfasinga av Virtual Console ved å leggje ned nettbutikken til Wii.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Virtual Console» frå Wikipedia på engelsk, den 15. oktober 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Q&A: Nintendo's Satoru Iwata». GameSpot.
2. ↑  Ryan Whitwam (30. januar 2019). «Nintendo Begins Phasing Out Wii Virtual Console, Making Classic Games Inaccessible» (på engelsk). Extremetech. Henta 20. august 2020.
Nobelprisen  

Nobelprisen i økonomi  
1969

**Ragnar Anton Kittil Frisch** (3. mars 1895–31. januar 1973) var ein nyskapande norsk økonom. 

Frisch vart fødd i Oslo, og kom frå ei gamal slekt av gull- og sølvsmedar, og såg ingen grunn til å bryta familietradisjonen. Han gjekk i lære i gullsmedforretninga David Andersen, men i samråd med mora tok han også opp eit studium i økonomi ved Universitetet i Oslo (fordi dette faget var det kortaste og lettaste, i følgje Frisch). Studiet gav meirsmak.

Etter eksamen i 1919 drog Frisch ut i Europa og USA for å verkeleg læra seg økonomi og matematikk. Han tok doktorgrada i matematisk statistikk i 1925, vart universitetslektor, dosent og til slutt professor ved Universitetet i Oslo. Finansiert av Rockefeller grunnla han Institutt for Økonomi i 1932 og blei den første forskingsdirektøren der.

Frisch fekk fleire æresdoktorat og prisar. Dei to største var den italienske Antonio Feltrinelli-prisen og Nobelprisen i økonomi, som han fekk i 1961 og 1969. Han bidrog med mange nye tankar og termar innan økonomifaget, mellom anna ordet *økonometri* (av fransk économétrie) som han brukte første gong i artikkelen «Sur un problème d’économie pure» (1926). Frisch var sein av grunnleggjarane av Economic Society og redaktør av *Econometrica* i meir enn 22 år.

Ragnar Frisch gifta seg to gonger, med Marie Smedal i 1920 og Astrid Johannesen i 1953. Han var morfaren til Nadia Hasnaoui.

Kjelder
-------

* Sjølvbiografisk artikkel for Nobelprisinstituttet Arkivert 2006-02-15 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

Ragnar Frisch hjå Nobelstiftelsen (på engelsk)

* Ragnar Anton Kittil Frisch, informasjon om Nobelprisvinnarar ved nobel-winners.com (på engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Brassband frå den amerikanske borgarkrigstida.
Eit **brassband** er eit musikkorps med messinginstrument og slagverk. I Storbritannia er det sterke tradisjonar for brassband, medan det i kontinental-Europa er meir vanleg med janitsjarkorps.

Dei fyrste moderne brassbanda oppstod tidleg på 1800-talet i Preussen, då alle militære og statlege musikkorps vart utstyrt med nye instrument med roterande ventilar, og vart pålagde å nytte standardstemming (ei sams referansefrekvens for alle korps). Dette førte til at musikarane lettare kunne spele med andre, og gjorde det òg mogleg å slå saman små grupper til større korps.

Brassband i Noreg
-----------------

I Noreg finst det brassband for amatørmusikarar i form av skolekorps og amatørkorps. Dei fleste norske brassbanda er medlem i Norges Musikkorps Forbund. Det vert årleg arrangert eit noregsmeisterskap for brassband for vaksne musikarar og tilsvarande for barn og unge. I tillegg finst det eit titals andre tevlingar og stemner for korps.

Den norske brassbandtradisjonen har hovudsakleg vore plassert på Vestlandet, og dei fleste vinnarane av Noregsmeisterskapen for brassband kjem frå anten Hordaland eller Rogaland. Fleire korps frå Vestlandet har òg vunne internasjonale tevlingar og priser for spelinga.

Besetning
---------

Eit brassband har til vanleg desse instrumenta:

* Kornett i Ess (Ess-kornett (1), soprankornett(1))
* Kornettar i B♭ (solo- (4), repiano-, andre- (2), tredje- (2))
* Flygelhorn i B♭
* Althorn i Ess (solo- (1), første- (1), andre- (1))
* Baryton (G-nøkkel B♭) (første- (1), andre- (1))
* Tenortrombone i B♭ (første- (1), andre- (2))
* Basstrombone i B♭ (notert i F-nøkkel) (1)
* Eufonium i B♭ (2)
* Ess-tuba (2)
* B♭-tuba (2)
* Slagverk (2/3)
Île aux Cygnes frå toppen av Eiffeltårnet.
Ein kopi av Fridomsgudinna på Île aux Cygnes.
**Île aux Cygnes** (*Svaneøya*) er ei lita øy i Seinen i Paris i Frankrike. Øya er kunstig, og vart bygd i 1827 for å verne hamna Grenelle. Øya må ikkje forvekslast med den tidlegare *Île aux Cygnes*, som ho har fått namn frå. Den tidlegare øya var forbunde med Champ de Mars på slutten av 1700-talet. 

Den smale øya er 850 meter lang og 11 meter på det breiaste. Ein gangveg, kalla *l'allée des Cygnes* går langs heile øya. 

Metrostasjonen *Passy* ligg under øya. Ho er kryssa av tre bruer: Pont de Grenelle, Pont Rouelle og Pont de Bir-Hakeim.

Den mest kjende attraksjonen på øya er ein mindre kopi av Fridomsgudinna, som står «ansikt til ansikt» med den større utgåva i New York City. Denne staturen vart reist 15. november 1889 (tre år etter New York-utgåva), og vart gjeve av USA i samband med hundreårsmarkeringa av Den franske revolusjonen. Ho stod opphavleg mot aust og Eiffeltårnet, men vart snudd mot vest i 1937 for verdsustillinga i Paris det året.
| **Île de Sein** |
| --- |
| Fyret Le Guerveur på Île de SeinFyret Le Guerveur på Île de Sein |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 48°02′N 4°51′W

 |
| **Areal** | 0,58 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Frankrike |
| **Departement** | Finistère

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 239 (2004) |
| **Folketettleik** | 412 /km² |

**Île de Sein** er ei øy i Atlanterhavet ved kysten av Frankrike, utanfor Finistère. Øya ligg 8 km frå *pointe du Raz* på andre sida av sundet Raz de Sein. På bretonsk er namnet på øya *Enez Sun*. I lag med småøyane i nærleiken dannar øya kommunen Île-de-Sein, ein del av departementet Finistère i regionen Bretagne.

Øya ligg langs sjøvegen sørover frå Den engelske kanalen, og er kjend for det farlege farvatnet *Chaussée de Sein*, eit stort område med mange rev som strekkjer seg meir enn 50 km frå aust til vest. Dette krev mange fyr og bøyer. Farvatnet er òg kjend for mange skipsvrak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Koordinatar: 66°46′S 141°35′E﻿

**Île du Derby** er ei lita klipperik øy like nord for Astrolabe Glacier Tongue, som ligg 0.5 nautiske mil (1 km) sørvest for Pasteur Island ved sørenden av Dumoulin Islands. Ho vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operation Highjump, 1946–47, kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen, 1949–51, og fekk dette namnet fordi dei franske forskarlaga kjempa mot kvarandre om å vere først til å nå øyområdet.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Derby Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Île du Derby». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Île du Derby» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Tverrsnitt av jorda frå kjernen til eksosfæren.
**Den indre kjernen** til jorda er den indre og varmaste delen av jorda. Han er om lag 1220 km i radius og berre 70 % av radiusen til månen. Ein trur at han består av ei blanding av jern og nikkel og kan ha ein temperatur liknande overflata til sola.

Den indre kjernen roterer raskare enn resten av jorda, slik at han kvart år vinn ein kvart omdreiing. Dette kan vere ei av årsakene til jordmagnetismen.

Oppdaging
---------

Seismologen Inge Lehmann oppdaga at det fanst ein indre kjerne som skilde seg frå den faste ytre kjernen i 1936 ved hjelp av observasjonar frå seismiske bølgjer skapt av jordskjelv.

Kjelder
-------

* «Den indre kjernen» av Inge Bryhni i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Inner core» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  E. R.Engdahl; E.A. Flynn; R.P. Massé (1974). «Differential PkiKP travel times and the radius of the core». *Geophys. J. R. Astr. Soc.* **39**: 457–463.
2. ↑  Edmond A. Mathez, red. (2000). *EARTH: INSIDE AND OUT*. American Museum of Natural History.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
Gospa od Škrpjela i Kotorbukta
**Øyane i Montenegro** er relativt små og er ikkje så mange som i nabolandet Kroatia. Ein del av øyane ligg langs kysten av Adriahavet og i Kotorbukta, men ein finn òg ein del av dei i Shkodërsjøen. Dei største øyane er Ada Bojana og Vranjina som begge er 4,8 km² og ligg i Shkodërsjøen. Den høgaste øya er Vranjina som stig 296 meter opp av Shkodërsjøen. I sjøen er den største øya Sveti Nikola på 0,36 km². Ho er òg den høgaste øya til sjøs med ei høgd på 36 meter over havet.

Adrihavet
---------

* Sveti Nikola
* Sveta Neđelja
* Katič
* Ada Bojana
* Sveti Stefan (no ei halvøy)

### Kotorbukta

* Mamula
* Prevlaka
* Sveti Marko
* Gospa od Škrpjela
* Sveti Đorđe

Øyar i Shkodërsjøen
-------------------

* Vranjina
* Grmožur (tidlegare fengselsøy)
* Lesendro
* Starčevo
* Kom
* Beška
* Omerova gorica
* Krajinskiøyane (50 holmar)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «List of islands of Montenegro» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2008.*
| **Fylkesveg 713**  |
| --- |
| **713** |
| Kvenvær kyrkjeKvenvær kyrkje |
| Strekning |
| Sandstad – Vollen i Hitra |
| Fylkesveg 713 |
| Informasjon |
| Lengd | 83,5 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
|  |

*Sjå òg Fylkesveg 713 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 713** (**Fv713**) går mellom Sandstad og Vollen i Hitra. Veglengda er 83,5 km.

Vegen tar av frå riksveg 714 ved Sandstad og følgjer sørkysten av Hitra langs Trondheimsleia til Forsnes, frå der nordover til Kvenvær, vidare austover til Straum ved Straumsfjorden. Her forlet vegen kysten og går austover mot Barmanfjorden og vegdelet på Vollen der han møter riksveg 714 igjen.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Trøndelag**

Hitra

* **714** Sandstad
* Forsnes
* Arm til Forsnes ferjeleie (0,6 km) (Forsnes ferjekai stengt/demontert)
* Kvenvær
* Fv6458 frå Grefsnes til Grefsnesvågen (0,8 km)
* Fv6456 frå Straum til **714** Vikstraum (19,0 km)
* **714** Vollen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv713
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
Israelske flagg på hus i Holon i Israel.
Stridsvogn pynta med flagg i ei militærutstilling i samband med sjølvstendedagen.
Den israelske nasjonaldagen feira i Vilnius.
**Den israelske sjølvstendedagen**, hebraisk *jom ha‘aṣmaút*, er den israelske nasjonaldagen til minne om den israelske sjølvstendeerklæringa. Han blir feira den andre ijjár i den jødiske kalenderen. Dagen før sjølvstendedagen feirar ein *jom hazikaron* til minne om falne israelske soldatar.

David Ben-Gurion erklærte sjølvstende den 5. ijjár 5708 etter jødisk tidsrekning, 14. mai 1948 i den gregorianske kalenderen. Palestinamandatet tok dermed slutt og den moderne staten Israel blei oppretta.
15. mai kan markerast av palestinarar som nakbadagen, men sjølvstendedagen blir også feira av mange israelske ikkje-jødar.

Dagen blir markert offisielt markert gjennom ein seremoni på Herzl-fjellet i Jerusalem om kvelden då høgtida tek til (jødiske dagar tek til ved solnedgang). Leiaren for den israelske nasjonalforsamlinga Knesset held tale, soldatar ber det israelske flagget og former mønster av viktige symbol, som davidsstjerne, menora, tal som viser alderen til Israel og liknande. Det blir tent tolv faklar, som står for dei tolv israelsstammane, av israelarar som har gjort noko viktig. Israel-prisen blir også delt ut her.

Folk flest pyntar gjerne hus og bilar med israelske flagg, som nokre let henga til jerusalemdagen. Elles er det vanleg å feira dagen med grillfestar og andre utandørs måltid svært utbreidde. Det blir halde samlingar, dans, musikk og sendt opp fyrverkeri. Dagen blir også markert med ei rekke samlingar i utlandet, mellom anna i Oslo.

Mange jødar reknar nasjonaldagen som ei religiøs høgtid. Dei seier fram bøna hallél denne dagen. Ultra-ortodokse jødar (hasidim og haredim) gjer sjeldan dette. 

Jødar som er imot sionismen og meiner det var feil å oppretta staten Israel, kan markera dagen ved å kle seg i sekk og oske og setja opp svarte flagg. Nokre grupper fastar for det dei ser som synda med opprettinga av staten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yom Ha'atzmaut» frå Wikipedia på bokmål, og «Yom Ha'atzmaut» frå Wikipedia på engelsk den 29. april 2009.*

1. ↑  «14. mai 1948 ble staten Israel opprettet» ved Det Mosaiske Trossamfund

Bakgrunnsstoff
--------------
**Getenesh Wami Degife**, kjend som **Gete Wami**, (fødd 11. desember 1974) er ein etiopisk tidlegare friidrettsutøvar som vart verdsmeister på 10 000 meter i 1999 og elles vann ein sølvmedalje og tre bronsemedaljar på langdistansar i olympiske leikar og verdsmeisterskap i friidrett i tida 1996-2001.

Wami sprang inn til tredjeplass på 10 000 meter under Sommar-OL 1996 i Atlanta, fem sekundar bak vinnaren Fernanda Ribeiro frå Portugal. Tre år seinare slo ho spurtsvake Paula Radcliffe og vann gullmedaljen på same distansen då friidretts-VM fann stad i Sevilla.

I august 2000 sette Wami i Heusden afrikansk rekord på 5 000 m med 14,30,8. Under dei olympiske sommarleikane i Sydney i slutten av september månad kneip ho bronsemedaljen på 5 000 m framom landskvinna Ayelech Worku, begge klart slått på oppløpssida av Gabriela Szabó og Sonia O’Sullivan. Fem dagar seinare sette Wami personleg rekord på 10 000 meter med 30.22,4 og tok sølvet framom Fernanda Ribeiro, gullet gjekk til Derartu Tulu på 30.17,4. I sin siste store meisterskap, VM 2001, sikra Wami etiopisk storeslem på 10 000 meter då ho slo Paula Radcliffe med 0,08 sekundar i kampen om bronsen, gullet og sølvet tok landskvinnene Tulu og Berhane Adere seg av.

Etter 2001 tevla Wami i maraton. Ho vann maratonløpa i Amsterdam 2002, San Diego 2005, Berlin 2006 og 2007.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Nr 18 på 10 000 m – 32.56,9
* OL 1996 i Atlanta: Bronsemedalje på 10 000 m – 31.06,6
* VM 1997 i Aten: Braut 10 000 m
* VM 1999 i Sevilla: Gullmedalje på 10 000 m – 30.24,5
* OL 2000 i Sydney: Sølv på 10 000 m – 30.22,4, bronse på 5 000 m – 14.42,2
* VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje på 10 000 m – 31.49,9
* OL 2008 i Beijing: Braut maratonløpet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gete Wami» frå Wikipedia på tysk, den 13. august 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
LISP (forkorting for **List** **Processing**) er ein familie av programmeringsspråk. Den første utgåva stammar frå John McCarthys arbeid ved Massachusetts Institute of Technology og vart utvikla i 1958. LISP har mykje til felles med Lambdakalkyle. Historisk sett har LISP stort sett vore brukt innanfor forsking og det akademiske, og då spesielt til forsking på kunstig intelligens, som John McCarthy først og fremst hadde i tankane då han fann det opp.

Det er ei rekkje ulike LISP-dialektar, men «hovedgreinene» er Scheme og Common Lisp. Scheme er ein veldig enkel og «rein» LISP-dialekt, der regelfølgende syntaks med berre det mest naudsynte av datatypar og funksjonar er tilgjengeleg. Dette gjer det ideelt til opplæring i programmering og fundamentale programmeringskonsept. Common Lisp er ein meir kompleks LISP-dialekt, med eit mykje breiare utval av datatypar og funksjonar, og har òg eit objektorienteringssystem, og dessutan eit *makrosystem* som gjer det mogleg å skriva kode som, ved hjelp av å bruka Lisp sjølv, kan generera anna kode. 

Lisp har vist seg å vera eit særs effektivt språk òg til andre ting enn det akademiske og forskningsrelaterte som det ofte vert forbunde med.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lisp» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Practical Common Lisp nettversjon av lærebok (engelsk)
* cliki.net CLikithe common lisp wiki
**Harald Jostein Haugen** (19. november 1941–2. juni 2016) var ein norsk bokhandlar frå Volda som gjennom butikken Haugen Bok i heimbygda var primus motor for boksal per postordre og på Internett.

Av utdanning hadde Haugen handelsskole og bokhandlarskolen. I 1965 overtok han faren sin bokhandel, som hadde vore i Volda sidan 1929. Da Haugen følte behov for å utvide marknaden utover det reint lokale, begynte han med sal av bøker – hovudsakleg verk – per postordre, og frå 1978 vart dette ein vesentleg del av verksemda. Firmaet annonserte i aviser og tidsskrift og etter kvart og i fjernsyn. I 1998 tok Haugen Bok som ein av de første i Norden i bruk Internett som salskanal, også det med stor suksess. I 2009 blei den regulære bokhandlardrifta avvikla.

Haugen trekte seg tilbake frå leiinga av firmaet frå 2007

Kjelder
-------

1. ↑  «Nekrolog: Harald Haugen». Aftenposten. 7. juni 2016. Henta 2. september 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Haugenbok.no Arkivert 2006-04-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Den israelske kystsletta** (hebraisk מישור החוף, *Mishor HaḤof*) er ei smal kystslette langs middelhavskysten i Israel. Sletta strekkjer seg 187 km nord til sør og er delt inn i fleire område som Zebulunsletta (nord for Haifa), Hof HaCarmel (frå Haifa til Karmelberget), Sharonsletta (frå Karmelberget til Tel Aviv) og Judeasletta (frå Tel Aviv til Zikim). Heile vegen har sletta sandstrender mot sjøen og middelhavsklima.

Fysisk geografi
---------------

Området var historisk frodig i bibelsk tid, og somme stader har vore jordbruksland sidan den gong. I løpet av tida har mykje av det blitt myrland, som er blitt drenert att av sionistiske pionerar. I dag er området senter for sitrusgardane i landet og mange av dei mest suksessrike jordbruksbusetnadane ligg her. Sletta er frodig med to typar tjukke elveavsetjingar, den eine ideell for åkrar og den andre ideell for sitrusfrukt.

Trass i lengda er det berre to større elvar som kryssar ho. Desse er Yarkon, som er 27 km lang og flyt frå Petah Tikva til Middelhavet, og Kishon som er 43 km lang og flyt til Akkobukta nord for Haifa.

Menneskelege geografi
---------------------

Kring 57% av folkesetnaden i Israel lever på kystsletta, dei fleste av dei i Tel Aviv storbyområde (*Gush Dan*) og Haifa storbyområde. Det er eit hovudsakleg jødisk område av Israel, og ein av dei største jødiske regionane i verda.

Kring 4 320 000 menneske bur på Den israelske kystsletta (57% av det totale folketalet i Israel). 4 200 000 av dei er jødar (97,2%), og 120 000 israelske arabarar.

Den israelske kystsletta har vore busett i tusenvis av år og vert omtalt i bibelsk litteratur.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Israeli coastal plain» frå Wikipedia på engelsk, den 3. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4 5  «Geographic Regions». Arkivert frå originalen 4. januar 2008. Henta 3. oktober 2014.
2. ↑  «Issue #130. november 2011 - Regions i Israel». Arkivert frå originalen 6. oktober 2014. Henta 3. oktober 2014.
3. ↑  «‘‘After 20 Years’’: A Taphonomic Re-evaluation of Nahal Hadera V, an Epipalaeolithic Site on the Israeli Coastal Plain» (PDF).  line feed character in `|title=` at position 56 (hjelp)