recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**133** (**CXXXIII**) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Hiberus og Sisenna var konsular (eller sjeldnare som år 886 ab urbe condita).

Hendingar
---------

* Keisar Hadrian av Romarriket sende generalen Sextus Julius Severus frå Britannia til Judea for å slå ned Bar Kokhba-opprøret.

Fødde
-----

* Athenagoras frå Aten, gresk filosof og kristenforsvarar
* Cai Yong, kinesisk fløytist og kalligraf (omtrentleg årstal)
* Keisar Didius Julianus av Romarriket (eller 137)

***<*   100-talet  *>***<< 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109 | 110 | 111 | 112 | 113 | 114 | 115 | 116 | 117 | 118 | 119 | 120 | 121 | 122 | 123 | 124 | 125 | 126 | 127 | 128 | 129 | 130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139 | 140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149 | 150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 | 160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169 | 170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179 | 180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | 188 | 189 | 190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199 >>
Dette båtskjelettet i jarn består av spant, kjøl, stemn, rekkje og stringer.
Spanteformer til skipsskrog: Dei bogne linjene er loddrette tverrsnitt av skroget med same avstand mellom snitta.
**Spant** er avstivingar, tverrstivarar, av huda i eit skip eller fly, men kan òg brukast i andre konstruksjonar. Ei tynn plate avstiva med spant er normalt lettare og krev mindre byggemateriale enn om plata åleine skulle vera tjukk nok til å bera si eiga vekt og eventuelle ytre laster.

Historisk har treskip vorte bygd ved at ein først hogg til og la på plass kjølen. Deretter sette ein opp stamnene og spanta for å danna dei loddrette linjene til skipsskroget. Utanpå spanta kledde ein eit plankelag som vart huda på skipet. Hudplankane ligg i dag nesten alltid kant i kant, og denne byggemåten vert kalla i så fall for kravellteknikk. Dette gjev ein konstruksjon med tverskipsspant og er i dag vanlegast i mindre skip. I moderne, store skip kan ein òg velja langskipsspant. 

Spanta kan gå i heile lengda elle høgda på skipet, men vil med jamne mellomrom kvile på bjelkar som går på tvers av spanta og tek opp kreftene som verkar i desse.

Både små og store trebåter i Nord-Europa er ofte bygd i skalbyggingsteknikk, som oftast klinkbygd (borda overlappar kvarandre litt langs kantane). Eit slikt samanhengande skal er så sterkt at tverrstivarane kan verta gjort ganske spinkle. Dei vert sett inn i båtane etter at borda er sette på plass, og vert kalla helst band i staden for spant. Både vikingskip og alle norske robåttypar (t.d. oselvar) er klinkbygde, og utstyrte med band i staden for spant. 

For småbåtar i plast og fiberglas er spantkonstruksjonar ikkje så vanleg. Der gjev formstøyping og sjølvberande konstruksjonar langt på veg spanta overflødige.

Sjå òg
------

* Band

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spant» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mai 2020.*
**Jegeredderkoppar**, Sparassidae, er ein familie av edderkoppar som tilhøyrer undergruppa Entelegynae i gruppa Araneomorphae. Dei store, brune edderkoppane som av og til følgjer med importerte bananar og anna frukt tilhøyrer gjerne denne familien.

Utsjånad
--------

 *Heteropoda maxima* frå Laos kan vera 30 centimeter mellom beina, og er den største edderkoppen i verda om ein reknar med beina.
Dei fleste artane er store til svært store, langbeinte og ofte brune på farge. Kroppen er tilsynelatande hårlaus. Smaragdedderkopp (*Micrommata virescens*) er den einaste arten som finst utandørs i Noreg, og er umiskjenneleg: hoa er grasgrøn (den einaste norske edderkoppen bortsett frå hjulspinnarar med denne fargen), hannen er olivengrøn, og bakkroppen raud med to gule striper. Auga står på to rader med fire i kvar, og har gjerne ein lys ring rundt kvart auge. Dei lange beina krummar alle framover, dei to fremste para er lengre enn dei to bakarste.

 Smaragdedderkopp er den einaste jegeredderkopparten i Noreg, her ein hann.

Levevis
-------

Edderkoppane er nattaktive jegerar som ikkje lagar fangstnett. Nokre av artane kjem ofte inn i hus, andre blir ofte importerte til Europa med bananklasar. Ein del artar er blitt spreidde til store delar av verda med handelsvarer. Dei er ikkje farlege for menneske sjølv om bitet til dei store artane kan vera noko smertefullt og kanskje føra til forbigåande opphoving, kvalme og svimle. Likevel kan dei likna på dei svært farlege søramerikanske edderkoppane i slekta *Phoneutria* (Ctenidae).

Desse edderkoppane jaktar på insekt, til dømes kakerlakkar, og blir derfor rekna som nyttige for menneske. Dei store artane kan også ta små øgler. Dei kan bevega seg svært raskt i ein mellomting mellom hopp og springing. Dei kjem seg lett både framover, bakover og til sidene, og er derfor vanskelege å fanga.

Hoene vaktar over egga sine som dei gjerne ber med seg i ein sekk av silke, og er då svært aggressive.

Utbreiing
---------

Familien er utbreidd i alle verdsdelar, men mest i tropiske og subtropiske område. Særleg er det mange artar i Australia.

Systematisk inndeling
---------------------

Familien blir delt inn i over 80 slekter. Berre dei som finst i Europa er nemnde under.

* Klasse edderkoppdyr, Arachnida
	+ Orden edderkoppar, Araneae
		- Underorden Opisthothelae
			* Gruppe araneomorfe edderkoppar, Araneomorphae
				+ Gruppe Neocribellata
					- Gruppe Entelegynae
						* Gruppe Dionycha
							+ Familie **jegeredderkoppar**, Sparassidae Bertkau, 1872 (= Heteropodidae, Eusparassidae)
								- Slekta *Cerbalus* Simon, 1897 – 2 artar i Europa
								- Slekta *Eusparassus* Simon, 1903 – 3 artar i Europa
								- Slekta *Heteropoda* Latreille, 1804 – 4 artar i Europa
								- Slekta *Micrommata* Latreille, 1804 – 7 artar i Europa. I Noreg:
									* smaragdedderkopp, *Micrommata virescens* (Clerck, 1757)
								- Slekta *Olios* Walckenaer, 1837 – 5 artar i Europa
								- Slekta *Tychicus* Simon, 1880 – éin art i Europa

Litteratur
----------

* Roberts, M.J. (1995) *Spiders of Britain & Northern Europe.* Harper Collins. ISBN 0-00-219981-5
**Einar Theiste Boyesen** (3. juli 1888–17. oktober 1972) var ein norsk skulemann. Han var formann i samordningsnemnda for skuleverket, som vart oppretta i 1947.

Utdanning og yrkeskarriere
--------------------------

Boyesen hadde eksamen frå krigsskolen 1907, og vart Cand. philol. i 1913. Han var lektor ved Halling og Aars & Voss skolar til 1924, deretter inspektør og lektor ved Vahl skole til 1930, og rektor ved Hamar offentlige lærarskole til 1938. I perioden 1938 – 1958 var Boyesen ekspedisjonssjef i skuleavdelinga i Kyrkje- og undervisningsdepartementet.

Som formann i samordningsnemnda for skuleverket tok Boyesen initiativ til eit møte om ein felles norsk-svensk politikk for samiskopplæring i Tromsø 29.8. 1947, som spelte ei viktig rolle i utarbeidinga av den såkalla Bergsland-Ruong-rettskrivinga.

Vitskaplege arbeid
------------------

Boyesen skreiv biografien til ein tobandsbiografi om Hartvig Nissen, reviderte Fredrik Ordings Pedagogikkens historie og skreiv ei historisk framstilling av Norsk korrespondanseskole. Han utgav òg ein stor biografi om bokhandlar J.W. Cappelen.

Publikasjonar (utval)
---------------------

* 1947: *Hartvig Nissen 1815–1874 og det norske skolevesens reform* (1947)
* 1953: *J. W. Cappelen 1805–1878. Noen blad av norsk bokhandels og norsk kulturkamps historie* (1953)
* 1961: Norsk skolepolitikk og samene. Sámi ællin : Sámi Særvi Jakkigir'ji ... = Sameliv : Samisk Selskaps årbok ... Nr. 4 (1959/1960), 5-33.
* 1964: *Norsk korrespondanseskole gjennom 50 år: 1914–1964* (1964)

Referansar
----------

1. ↑  For ein utfyllande gjennomgang av Boyesen si karriere, sjå Hvem er hvem 1973
2. ↑  *Pedagogikkens historie* av Fr. Ording, 1950. Fulltekst på NBdigital

* *Denne artikkelen bygger på «Einar Boyesen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Einar Boyesen i BIBSYS
* VG 1. oktober 1952 s. 3 "Ekspedisjonssjef dr. Einar Boyesen fratrer" av Haakon Holmboe.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC

 |
Sjakkbrikker: Kongen, dronninga, ein løpar, eit tårn, ein springar og ein bonde i stilisert formBrikker på trebrett.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a8 | b8 | c8 | d8 | e8 | f8 | g8 | h8 |
| a7 | b7 | c7 | d7 | e7 | f7 | g7 | h7 |
| a6 | b6 | c6 | d6 | e6 | f6 | g6 | h6 |
| a5 | b5 | c5 | d5 | e5 | f5 | g5 | h5 |
| a4 | b4 | c4 | d4 | e4 | f4 | g4 | h4 |
| a3 | b3 | c3 | d3 | e3 | f3 | g3 | h3 |
| a2 | b2 | c2 | d2 | e2 | f2 | g2 | h2 |
| a1 | b1 | c1 | d1 | e1 | f1 | g1 | h1 |

 |  |
|  |

 |
| Utgangsstilling. Legg merke til at kvit dronning står på kvitt felt, og svart dronning på svart. |

**Sjakkbrikker** blir brukte i spelet sjakk, som blir spela på eit brett med 8 gonger 8 ruter. Kvar spelar har 16 brikker til rådvelde. Brikkene har to ulike fargar, vanlegvis nemnde som kvite og svarte, uavhengig av kva farge som er på brikkene. Brikkene har tradisjonelle namn etter rangposisjonar i mellomalderen. 

Kvar spelar har følgjande brikker når spelet startar: 

Ein konge
Ei dronning
To tårn
To springarar
To løparar og
Åtte bønder

Offiserar
---------

Alle brikkene utanom bøndene er offiserar. 

* Tårn og dronning blir kalla tunge offiserar
* Løpar og springar blir kalla lette offiserar

Korleis brikkene går
--------------------

Kvar brikke har sin eigen måte å bevege seg på brettet. Gjennom utviklinga av sjakkspelet gjennom historia, har måten dei ulike brikkene har bevega seg på, endra seg ein del. Tårnet og springaren har likevel bevega seg på same vis dei siste 1000 åra, så nokre gamle arabiske sjakkoppgåver vil framleis vere forståelege for notidas spelarar. 

Sjå sjakk og artikkel for kvar enkelt brikke for korleis dei bevegar seg.

Namn på brikkene og utforming
-----------------------------

Namna på brikkene og utforminga av brikkene varierer etter språk og kultur. Utsjånaden kan vere stilisert etter internasjonal standard, utforma på kunstnarleg vis, eller laga som miniatyrstatuar av personane. Brikker har også blitt laga i alle moglege material. Ein del brikkesett har høg kunstnarisk verdi, og fine brikkesett kan vere samleobjekt.

Eit eksempel på historiske sjakkbrikker er Lewisbrikkene.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Høgskolen i Narvik** (**HiN**) er ein tidlegare høgskule i Noreg, no ein del av Universitetet i Tromsø – Norges arktiske universitet.

Historie
--------

Høgskulen vart etablert 1. august 1994 og hadde omkring 1200 studentar og 140 tilsette. Han var eit resultat av at tre statlege høgskolar i Narvik vart slått saman som ein del av Høgskolereformen i 1994. Dei tre høgskolene som vart fusjonert var Narvik ingeniørhøgskole, Sivilingeniørutdanningen i Narvik og Nordland sykepleierhøgskole si avdeling i Narvik.

I tillegg hadde Høgskolen i Narvik ein filial i Alta i Finnmark med tilbod om forkurs og 1 års ingeniørfag.

Den 1. januar 2016 ble skolen fusjonert inn i Universitetet i Tromsø – Norges arktiske universitet.

Fag
---

Høgskolen hadde tilbod om fag- og profesjonsstudiar innan sjukepleier-, ingeniør-, sivilingeniør- og yrkesfaglærer-fag. Desse kan takast i varierande lengd frå halvårseiningar til bachelorgrader, mastergrader og enkelte doktorgradstudiar, i tillegg til ei rekke kurs-, etter- og vidareutdanningar.

Høgskolen sine fire institutt var:

* Institutt for data-, elektro- og romteknologi
* Institutt for bygnings-, drifts- og konstruksjonsteknologi
* Institutt for anvendte vitenskaper
* Instiutt for helse og sykepleievitenskap

Høgskolen hadde også tilbod om internasjonalisering av studiar. Det er mogleg å ta delar av den ordinære utdanninga i utlandet, eller ein kan halde fram med utdanninga i utlandet etter enda studiar.

Sjå òg
------

* Studentsamskipnaden i Narvik

Kjelder
-------

1. ↑  *Universiteter og høyskoler slår seg sammen*, regjeringen.no, 19.06.2015

* *Denne artikkelen bygger på «Høgskolen i Narvik» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Høgskolen i Narvik
* HiNCube prosjektet Arkivert 2011-10-21 ved Wayback Machine.
**Anton Fredrik Klaveness** (8. november 1903–15. april 1981) var ein norsk skipsreiar.

Han var son av skipsreiaren Anton Fredrik Klaveness (1874–1958) og Therese Grøn (1875–1948). Farfaren Anton Fredrik Klaveness (1839–1904) grunnla familieføretaket, reiarlaget *Klaveness*, men døydde året etter Anton Fredrik vart fødd. Etter Oslo handelsgymnasium og studium i utlandet, arbeidde Klaveness frå 1923 i familieføretaket og var frå 1934 med i leiinga i reiarlaget. Frå 1947 var han styreformann i reiarlaget og hadde òg styreverv i Norges rederiforbund og Skibsfartens Arbeidsgiverforening. 

Han var med i styringa for forsikringsselskapet Vega, Shell, O. Thoresen shipping, Sydvaranger, Andresens bank, Veritas, Framnæs Mek. Verksted og Schous bryggeri. Frå 1935 til 1937 var han medlem av heradstyret i Bærum.

Klaveness deltok som ryttar under sommar-OL 1928 i Amsterdam. Han var òg formann i Norsk Jockeyklubb. Elles var han ivrig seglar og skiløpar. Saman med broren Dag skipa han Anton og Therese Klaveness reise- og studiestipendium med namn etter foreldra deira.

Anton Fredrik Klaveness gifta seg i 1923 med Lucy Egeberg (1907–1992) av Egeberg-slekta frå Sjælland. I 1938 gifta han seg med Brita Zahle (1912–1974) som var dotter av den danske ministeren/ambassadør i Berlin.

Anton Fredrik Klaveness var riddar av St. Olavs Orden (1961), den svensken Vasaordenen og den nederlandske Oranje-Nassau-ordenen.

Merittar
--------

* Noreg under sommar-OL 1928: 32.-plass i sprangridning individuelt og 11.-plass i lagkonkurransen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anton Fredrik Klaveness (1903–1981)» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juli 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Klaveness, Anton Fredrik i Hvem er Hvem, 1948.
2. 1 2  *Anton Fr. Klaveness 60 år i dag* i Aftenposten den 8. november 1963.
|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Ein flat (oblat) sfæroide. |  | Ein lang og smal (prolat) sfæroide. |


Konstruksjon av ein rotasjonsellipsoide.
Ein **rotasjonsellipsoide**, **sfæroide** eller **omdreiningsellipsoide** er det rotasjonslekamen som oppstår når ein ellipse roterer rundt ein av aksane sine. Såleis er lekamen, som er ei lukka og krum andregradsflate, eit spesialtilfelle av ein ellipsoide der to av dei tre aksa er like lange. Ordet **sfæroide** er sett saman av orda **sfære** (kule) og **ellipsoide** og tyder såleis at ein sfæroide er ein lekam mellom ei kule og ein ellipsoide.
Han ser ut som ei «flattrykt» eller «utdradd» kule, sjølv om ei kule i prinsippet òg kan reknast som ein rotasjon­ellipsoide. Forma og storleiken av ein rotasjonsellipsoide blir avgjort av forma og storleiken til tverrsnitta langs rotasjonsaksen, det vil seie av ellipsen som blir brukt for å skape han. Dette kan formulerast på fleire måtar.

Forma til mange himmellekamar kan meir eller mindre nøyaktig reknast å ha forma av ein rotasjonsellipsoide. Ofte har dei forma av flate sfæroidar eller, om dei roterer tilstrekkeleg langsamt, kuler. For himmellekamar blir han vanlegvis formulert som den store halvaksen *a* og flattrykkinga *f*. Omdreiingslekamar blir brukt blant anna som referanseflater i geodesien. Målingar på den fysiske jordoverflata blir først projisert til den valde referanseellipsoiden for deretter å bli overført til eit kartplan ved ein vald kartprojeksjon. Jorda si havoverflate kan reknast som ein tilnærma rotasjon sin­ellipsoide. Eit døme på bruk av dette er referanse­systemet GRS80. Avstanden til ein av polane er kring 21,4 km kortare enn ekvator­radiusen på grunn av jordrotasjonen. Nokre av månane i solsystemet liknar meir på smale og lange sfæroider: Saturnmånane Mimas, Enceladus og Tethys og dessutan Uranusmånen Miranda.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Rotasjonsellipsoide» frå Wikipedia på bokmål, den 14. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- «Hvordan WGS 84 definerer Jorden».
**Skei** er ein tettstad i Sunnfjord kommune i Vestland fylke. Fram til 2020 var det kommunesenteret i tidlegare Jølster kommune i Sogn og Fjordane fylke. Tettstaden har 495 innbyggjarar per 1. januar 2017 og ligg ved austenden av Jølstravatnet

Ein person frå Skei vert kalla skeissar (uttalt noko liknande *sjæssar*).

Skei er ein møtestad for det meste av kollektivtrafikken som går gjennom Sogn og Fjordane, sidan «alle vegar går gjennom Skei». Vegkrysset i Skei sentrum samlar mange av dei mest trafikkerte vegane i fylket.

Audhild Vikens VevstoveFoto: Sean Hayford O'Leary

Føretaket Audhild Vikens Vevstove, som spesialiserar seg på sal av tradisjonelt norsk handverk og suvenirar til turistar har opphav på Skei, der Audhild Viken kom frå.

Tidlegare Heimevernsdistrikt 10 hadde hovudkontoret sitt på Skei.

Kjende skeissarar
-----------------

* Eli Anne Dvergsdal, noregsmeister i 3000 meter og motbakkelaup

Kjelder
-------

1. ↑  Synne Sofie Christiansen (15. oktober 2019). «NM i terrengløp 2019». db.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
«Amerikabåten» DS «Stavangerfjord» bakkar ut frå kai i Kristiania, om lag år 1920. i bakgrunnen kan ein sjå Sjømannsskolen på Ekeberg
**Amerikabåt** er skip som går til og frå USA. Omgrepet oppstod under dei store utvandringane frå Noreg og Sverige til Amerika. Omgrepet «amerikabåt» kan òg vise spesifikt til fartøya som høyrde til Den Norske Amerikalinje A/S (NAL), då reiarlaget vart oppretta i 1910.

I norske byar der «Amerikabåten» hadde anløp, var framkomst og ikkje minst avgangar hendingsrike, i ei tid før fly gjorde reiser frå kontinent til kontinent raskt og enkelt. Mange møtte opp for å sjå avgangen, både dei som hadde kjende om bord blant dei reisande, men også mange skodelystne.

Litteratur
----------

* Yngvar Holm: *Den store boken om amerikabåtene. Nasjonens maritime stolthet*. Edvard'en forlag Bergen 2004.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Utvandring frå Leikanger til Amerika», artikkel om utvandring og «Amerikabåter» frå *NRK*
* Oppslag på svensk nettstad om «Amerikabåt» som mogleg hotell (svensk) Arkivert 2007-12-17 ved Wayback Machine.
**Ole Gabriel Ueland** (28. oktober 1799–9. januar 1870) var ein norsk politikar og stortingsrepresentant. Ueland kom frå låge samfunnslag, men arbeidde seg fram til å verta ein leiande politikar. Han vert rekna som sentral i å folkeleggjera politikk i Noreg. Han bana vegen for at òg personar frå fattige kår kunne oppnå politiske posisjonar.

Bakgrunn
--------

Ueland vart fødd som Ole Gabriel Gabrielsen Skaaland, den nest eldste av fie sysken, i ein bondefamilie på garden Skåland i Lund sokn i Dalane. Han lærte å lesa av mora, og gjekk to veker på ein skule tre mil vekke, men det var ingen skular i nærleiken, og få bøker. Han las interessert i det han fekk tak i, og synte ei evne til læring og lesing. Sytten år gamal vart han spurd om å undervisa borna i området, og hadde denne stillinga fram til 1825.

I 1825 gifta Ole Gabriel seg med odelsjenta Marthe Gurie Osmundsdatter Ueland, flytta til garden Ueland og tok gardnamnet som etternamn. Han vart kyrkjeklokkar og omgangsskulelærar i Heskestad i Lund kommune. Ole Gabriel Ueland hadde tiltru i distriktet, og fekk fleire kommunale verv. Han var mellom anna ordførar og lensmann i Heskestad.

Politikar
---------

I 1833 vart Ueland vald til Stortinget, der han sat som representant fram til 1869. Han vart leiar for bonderørsla innan politikk og fekk respekt for sitt politiske syn. I 1859 danna han saman med Johan Sverdrup den politiske samanslutninga Reformforeningen. Foreninga vart utgjort av stortingsrepresentantar i særleg grad gjekk inn for demokratiske reformer. 

Ole Gabriel Ueland var far til Gabriel Olsson Ueland og Jonas Ueland, og farfar til journalisten og kvinnesaksforkjemparen Brenda Ueland.

Kjelder
-------

* Ole Gabriel Ueland av Rasmus Løland
* Om Ueland og Uelandsgate
* Moe, Bernt (1845), *Biographiske Efterretninger om Eidsvolds-Repræsentanter og Storthingsmænd i Tidsrummet 1814-1845*
* Svendsen, Åsmund: Ole Gabriel Ueland i Norsk biografisk leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ole Gabriel Ueland i Norsk biografisk leksikon
* Ole Gabriel Ueland av Rasmus Løland
* Biografisk informasjon om Ole Gabriel Ueland NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Adposisjon** er samleomgrepet for preposisjonar og postposisjonar, skilnaden dei i mellom er at preposisjonar står føre styringa si, mens postposisjonar står etter ho, som den finske preposisjonen *ilman* 'utan' i *ilman kirjaa* 'utan bok' og den nordsamiske *haga* (som også tyder 'utan') i *girjji haga* 'utan bok'.

Adposisjonane sin syntaks
-------------------------

Adposisjonar tar nominalfrasar som styring, og resultatet er ein adposisjonsfrase som fungerer som adverbial, dvs. som ein frase som ikkje treng vere del av verbet sin valens. Ein kan altså seie både *Eg søv*, *Eg søv ofte* og *Eg søv i senga*, der adverbialet *ofte* og preposisjonsfrasen *i senga* ikkje er valensbunde ledd. Visse adposisjonsfrasar kan likevel vere valensbunde.

Adposisjonar og språktypologi
-----------------------------

Språk med berre postposisjonar deler ofte mange andre trekk, til dømes har dei ein tendens til å vere SOV-språk, logisk nok, sidan både verbet og adposisjonen dermed tar høvesvis objektet sitt og styringa si til venstre. At språk med berre preposisjonar og språk med både pre- og postposisjonar ikkje utgjer ei like homogen gruppe, typologisk sett, er framleis eit stort mysterium.

Sirkumposisjonar
----------------

I tillegg til preposisjonar og postposisjonar er det òg mogleg å rekne med sirkumposisjonar, td *for … sidan*, som i *for tre år sidan*, der styringa er omgjeven av adposisjonen: [ *for* [ tre år ] *sidan* ].

Kjelder
-------




|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Dorothea Lange** (fødd ) var ein innverknadsrik amerikansk fotograf.

Lange var fødd i Hoboken i New Jersey, og byrja karrieren sin som fotograf i New York. Til å begynna med arbeidde ho for Arnold Genthe i portrettatelieret hans, seinare studerte ho under Clarence White ved Columbia University. Deretter reiste ho mykje rundt fram til ho til sist hamna i San Francisco, der ho opna eit portrettatelier i 1918. Ho er likevel mest kjend for dei dokumentariske fotografia sine som blei tekne medan ho arbeidde for den amerikanske Farm Security Administrasjon (FSA). FSA hyra ei rekkje fotografar til å dokumentera og informera om forholda på landsbygda i USA i 1930-åra.

Fotografiet «Migrant Mother» er truleg det best kjende fotografiet til Dorothea Lange. Det er eit interessant bilete, ikkje minst fordi det synleggjer noko av vesenet til dokumentarfotografiet, nemleg iscenesetting. Fotografiet er det siste i ein serie på seks, alle med ulike utsnitt og poseringar. Lange fortalde på eit seinare tidspunkt at ho bad barna venda seg bort for å gje biletet eit sterkare uttrykk. Lange viste bileta til redaktøren av *San Francisco News*, som kontakta dei føderale styresmaktene. Då avisa hadde trykt to av fotografia til Lange var det med ei melding om at styresmaktene gav kring ti tonn matvarer for å redda dei sveltande landarbeidarane.

I 1941 blei Lange, som fyrste kvinne, tildelt Guggenheim Fellowship for arbeidet sitt med fotografi. Kort tid etter byrja ho å arbeida for War Relocation Authority (WRA) for å dokumentera flyttinga av japansk-amerikanarar frå California våren 1942.

I 1952 var Lange med på å skipa fotomagasinet *Aperture*.

I 1950-åra og 1960-åra laga ho ei rekkje fotoessay på bestilling frå tidsskriftet *Life* og andre magasin frå Irland, Asia og Egypt, og om konsekvensane av den kraftige veksten i California i etterkrigstida. Då Lange døydde i 1965 blei fotografisamlinga hennar med meir enn 25 000 bilete gjevne til Oakland Museum of California.

Fotografi frå 1936 kjend under tittelen *Migrant Mother* er nok det mest kjende biletet teke av Dorothea Lange
"Broke, baby sick, and car trouble!" - Dorothea Lange foto frå 1937 av ein Missouri familie på fem i nærleiken av Tracy, California
**Kampen om Mardøla** er ein norsk dokumentarfilm frå 1972 om Mardøla-aksjonen sommaren 1970.

Onsdag 26. august 1970 kl. 05.00: Politiet går til aksjon. Ved Mardalsfossen ber politiet vekk demonstrantar med filosofane Arne Næss og Sigmund Kvaløy i spissen. Dei første telta vart slegne opp sundag den 26. juli 1970. Dagen etter møtte anleggsarbeidarane desse plakatane: «Stans anleggsarbeidet til rettssaken er over», «Stans: Mardøla skal fortsatt renne til Eikesdalen» «Stopp: (gjelder bare anleggsmaskiner)». 

Oddvar Einarson skreiv manus og regisserte filmen, medan Sturla Einarson stod for lyden.

Medverkande skodespelarar:

* Kjell Kjær kommentator
* Lars Andreas Larssen kommentator
* Liv Thorsen kommentator
* Dag Åkeson Moe kommentator
* Jan Hårstad kommentator
* Sossen Krohg kommentator

* Speletid: 89.32 minutt

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Kampen om Mardøla* ved IMDb Edit this at Wikidata

  



1. ↑  *The Internet Movie Database* (på engelsk), Wikidata Q37312, henta 28. august 2018
**Norges kristelige studentforbund**, ofte kalla berre Forbundet, er ein landsomfattande kristen studentorganisasjon som har sitt opphav i Noreg. Teologisk er Forbundet knytt til frigjeringsteologi, feministteologi og andre såkalla progressive teologiske retningar, og organisasjonen blir ofte sett som eit motstykke til det meir konservative Norges Kristelige Student- og Skoleungdomslag ein organisasjon som sprang ut av Forbundet etter ein strid i 1924. Danninga av Forbundet skjedde i 1899 under navnet Norske Studenters Kristelige Forbund då organisasjonen var eit resultat av ei samanslåing av fem studentorganisasjonar. Første formann var teologiprofessor Simon Michelet som satt til 1903, da han blei redaktør for tidsskriftet deira Excelsior fram til 1917.

Forbundet er medlem av den internasjonale kristne studentrørsla World Student Christian Federation (WSCF).

Forbundet gjev ut bladet *Akt*. Sara Moss er leiar og Torkil Hvidsten er generalsekretær. Det er lokalt studentarbeid i Oslo, Trondheim og Bergen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad for Norges kristelige studentforbund
***Etter Rubicon*** er ein norsk spelefilm frå 1987. Filmen hadde premiere på norsk kino 10. september 1987. Han er klassifisert som thriller/drama, har ei speletid på 93 minutt, og tilrådd aldersgrense 15 år.

Handling
--------

Under ei militærøving utanfor kysten av Nordland og Troms blir to gutar på fisketur funne sjuke og med uforklarlege symptom. Kort tid etter innlegging på sjukehus døyr dei. Doktor Hoff (Sverre Anker Ousdal) og lensmann Berntsen (Toralv Maurstad) blir på same tid sende ut til tankbåten Rubicon som har meldt om ein eller annan naudsituasjon, men dei finn skipet tomt for folk. Politiet konfiskerar lika til dei to gutane og heile saka er omgitt med hemmeleghald, noko som får doktor Hoff til å starte undersøkingar på eiga hand. Med dette blir han dregen inn i eit politisk spel som syner seg å vera livsfarleg.

### Produksjon

Filmen blei spela inn i Lofoten og Vesterålen og ved Norsk film AS sine studio på Jar. Arthur Johansen og Leidulv Risan skreiv manus medan Leidulv Risan regisserte. Geir Bøhren og Bent Åserud stod for musikken.

* Foto: Harald Gunnar Paalgard
* Produksjonsleiar: Aage Aaberge
* Produsent: Dag Alveberg, Petter Borgli (ass.)
* Produksjon: Filmeffekt AS, Norsk Film AS

### Medverkande skodespelarar

* Sverre Anker Ousdal – Jon Hoff, lege
* Ewa Carlsson – Mona Axen, lege
* Ellen Horn – Maria Hamarøy, mor til Martin og Tom
* Toralv Maurstad – Carl Berntsen, lensmann
* Jack Fjeldstad – Thorvald Hoff, fiskar
* Alf Malland – Arne Michelsen
* Bjørn Sundquist – Elvenes, journalist
* Christian Sampson – Martin Hamarøy
* Stein Erik Skattum – Tom Hamarøy
* Jon Ausland – Amerikansk offiser

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Etter Rubicon* ved IMDb Edit this at Wikidata
**Dagaktive dyr** er dyr som er mest aktive i dagslys, **nattaktive dyr** har høgast aktivitetsnivå om natta. 
Artar som kan kategoriserast slik vil ha det høgaste aktivitetsnivået over ulike periodar av døgnet, avhengig av tilpassingar og miljø. 
Lys-mørke-syklusen regulerer aktiviteten deira, og kunstig lysforureining kan forstyrre han. Mange artar har tilpassa seg med endra sansar og utsjånad, som store nattaktive auge. Nokre artar kan skifte mellom dag og nattaktivitet, medan andre tilpassar seg ulike lysforhold og temperaturar. Døme inkluderer nattaktive rovdyr, dagaktive primatar, nattaktive fuglar som ugler, og amfibium som unngår fiendar om natta. Også insekt og dyreliv i havet viser varierande aktivitetsmønster avhengig av tida på døgnet og miljøforholda.

Skumringsaktive artar (krepuskulære artar) som er mest aktive i tussmørker, blir ofte feilaktig refererte til som nattaktive. Døme er kaninar, skunkar, tigrar og hyenar.

Mange dyreartar passar ikkje inn i dei tradisjonelle definisjonane av å vere strengt nattaktive, dagaktive eller skumringsaktive, ofte drive av faktorar som inkluderer tilgjenge av mat, predasjonstrykk og varierande temperatur. Eit slikt aktivitetsmønsteret er sett på tvers av pattedyrartar, som løver, prærieulvar og lemurar, men åtferda er ikkje så vanleg som dei hos reint dag- eller nattaktive dyr.

Kjelder
-------

* Samandrag av «dagaktive\_og\_nattaktive\_dyr» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta 5. november 2023

Referansar

1. ↑  Jaymi Heimbuch (2. februar 2022). «What Is a Crepuscular Animal?». Henta 5. november 2023.
2. ↑  Tattersall, Ian (2006). «The Concept of Cathemerality: History and Definition». *Folia primatologica*. S. Karger AG. s. 7–14. Henta 5. november 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dagaktive og nattaktive dyr**
*Denne artikkelen handlar om holmen i Sandvika. For landet, sjå Danmark.* 
Danmark
**Danmark** er ein låg holme mest utan vegetasjon som ligg i Sandviksbukta ved Sandvika i Bærum kommune, tett attmed ei strand som vert kalla Lakseberget. Motorvegen E-18 forbi Sandvika ligg no langs denne stranda, og holmen er å sjå om lag rett utanfor det austre brufestet for den lange motorvegbrua som går i eitt strekk over det inste av Sandviksbukta og over Kadettangen og Sandvikselva.

Holmen vart skild ut som særskild eigedom frå garden Blommenholm på slutten av 1700-talet, og var på 1800-talet og byrjinga av 1900-talet bustad for fiskarfamiliar med eit bustadhus og eit naust som var sett opp på holmen. Deretter, i 1926, bygde Selskabet for Sandvikens Vel ein stor sjøbadbygning med skilde avdelingar for kvinner og menn her. Men etter ei ti års tid byrja folk heller å bade saman frå den fine sandstranda på Kadettangen i nærleiken, og sjøbadet vart lagt ned. Bygningane vart teke over av Bærums Roklubb og tilpassa deira aktivitetar, og Bærum Kajakklubb flytta òg til holmen. Men etter at roklubben og kajakklubben fekk seg nytt hus på Kalvøya i 1972 (denne øya hadde fått brusamband med Kadettangen i 1963), vart bygningane på Danmark rivne og holmen rydda for alt av innretningar. Etter at dette var gjort, har det skjedd at danskar samla seg til lystig lag på holmen somme år på den danske nasjonaldagen, på bakgrunn av at holmen har same namnet som landet Danmark.

Namnet Danmark på denne vesle holmen er ikkje meir enn om lag eit par hundre år gamalt, altså frå tida då Noreg låg under danskekongen. Attom valet av namnet Danmark låg det nok inga hyllest av landet Danmark, men heller ei litt ironisk påpeiking av at holmen, for å vere ei øy, var like lita og flat som Danmark var lite og flatt for å vere eit heilt land. Flate holmar med namnet Danmark finst det elles fleire av her i landet, og Danmark er òg nytta som namn på små, flate jordstykke mange stader.

Litteratur
----------

* Ness, Tore. 2008. *Navn i fjorden* : *Oslo – Asker – Bærum*. Oslo: Orion Forlag AS. ISBN 978-82-458-0847-6
* Borgen, Per Otto. 2006. *Asker og Bærum leksikon*. Drammen: Forlaget for by- og bygdehistorie. ISBN 82-91649-10-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| ***«Tell Me More»***  Song av TuralTuranX |
|  |
| **Land** | Aserbajdsjan |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 5. april 2023 |
| **Sjanger** | Pop, indie |
| **Lengd** | 02:59 |
| **Selskap** | Beat Music |
| Låtskrivar(ar) | Nihad Aliyev, Tunar Taghiyev, Tural Bağmanov, Turan Bağmanov |
|

«**Tell Me More**» (norsk omsetjing ‘fortell meg meir’) er ein song frå 2023 med den aserbajdsjanske duoen TuralTuranX, beståande av tvillingane Tural og Turan Bağmanov. Songen blei gjeven ut 13. mars 2023 og var det aserbajdsjanske bidraget i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool.

Om songen
---------

«Tell Me More» er skriven av duoen sjølv, saman med Nihad Aliyev og Tunar Taghiyev. Songen var eit av bidraga som kom inn til İctimai Televiziya (İTV) si opne tevling for å finne det aserbajdsjanske bidraget til Eurovision Song Contest 2023.

I byrjinga av februar 2023 kunngjorde İTV at TuralTuranX var ein av fem attverande finalistar i uttakinga. Den 9. mars same år stadfesta kringkastaren at brørne skulle representere Aserbajdsjan i Eurovision Song Contest 2023. Låten «Tell Me More» blei offentliggjord og gjeven ut fire dagar etter.

Eurovision Song Contest
-----------------------

«Tell Me More» var det aserbajdsjanske bidraget i Eurovision Song Contest 2023. Aserbajdsjan blei trekt til å opptre i den fyrste semifinalen i Liverpool Arena tysdag 9. mai 2023. Der enda «Tell Me More» nest sist med berre 4 poeng. Songen kvalifiserte seg dimed ikkje til finalen laurdag 13. mai 2023. Dette var andre gongen Aserbajdsjan ikkje gjekk vidare frå semifinalen; fyrste gongen var i 2018.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Azerbaijan: 'Tell Me More' is released by TuralTuranX». *eurovision.tv* (på engelsk). 13. mars 2023. Henta 23. mars 2023.
2. ↑  Granger, Anthony (2. februar 2023). «Azerbaijan: Five Acts in Contention for Eurovision 2023 Revealed». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 23. mars 2023.
3. ↑  «AVROVİZİYA2023 TƏMSİLÇİMİZ TURAL VƏ TURAN OLACAQ». *12xal* (på aserbajdsjansk). 9. mars 2023. Henta 23. mars 2023.
4. ↑  Falk, Simon (13. mars 2023). «TuralTuranXrelease Azerbaijan Eurovision entry "Tell Me More"». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 23. mars 2023.
5. ↑  «FirstSemi-Final of Liverpool 2023 - Eurovision Song Contest». *eurovision.tv*. Henta 18. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Tell Me More» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2023.*
**Florida Agricultural and Mechanical University** er eit delstatseigd universitet i Tallahassee i delstaten Florida i USA. Det vart grunnlagt i 1887 som høgare lærestad for svarte, og er eit av dei såkalla historiske svarte lærestadane i USA. Det er i dag ein av dei mest populære utdanningsstadane for utdanningssøkande afro-amerikanarar.

I 2010 var det i alt 13 089 studentar og 621 vitskapleg tilsette ved *FAMU*, og skulepengane dette året var på US$ 3 274 for studentar heimehøyrande i Florida.

Det er tretten skular ved *FAMU*, nokre av dei mest kjende og akademisk attraktive er:

* School of Business & Industry (SBI)
* College of Pharmacy
* The School of Architecture
* FAMU College of Law (1949)

Fagkrinsen har fokus på *liberal arts*-faga innan humaniora, språk, samfunnsfag og naturvitskap, i tillegg til forretningsverksemd, jus, moderne teknologi- og miljøfag og ulik ingeniørutdanning. Studiane er opp til doktorgradsnivå.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Florida Agricultural and Mechanical University» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Florida A&M University**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* GeoNames

 |
**Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais** (**comte de La Bourdonnais**) (fødd 11. februar 1699 i Saint-Malo, død 10. november 1753 i Paris) var ein offiser i den franske marinen og administrator i Det franske austindiske kompaniet. 

Han vart fødd 11. februar 1699 i Saint-Malo i Bretagne og reiste til sjøs som gut. I 1718 tente han for Det franske austindiske kompaniet som løytnant. I 1724 vart han forfremma til kaptein og utmerkte i erobringa av Mahé utanfor Malabarkysten, slik at han fekk namn etter byen. I to år tente han som portugisisk statthaldar i Goa, men kom tilbake i fransk teneste i 1735 som guvernør i Île de France (Mauritius) og the Île de Bourbon (Réunion). Han vitja Frankrike i 1740, men reisa vart avbroten på grunn av krig med Storbritannia og han vart sett til å kommandere flåten i dei indiske farvatna. 

Han redda Mahé og hjelpte general Dupleix ved Pondicherry, slo Lord Peyton og i 1746 medverka han i omleiringa av Madras. Han krangla med Dupleix over styret av India, og tilhøvet dei i mellom vart ikkje betre då Mahe kom tilbake til Île de France og oppdaga at Dupleix hadde utpeikt ein etterfølgjar som guvernør. Han segla på eit nederlandsk fartøy for å ta saka si til retten då han vart teken til fange av britane. Han fekk derimot lov å reise til Frankrike på prøve, men i staden for å ta krangelen med Dupleix til retten, vart han i 1748 arrestert for vanstyre som guvernør, og sett i Bastillen i to år. Han vart stilt for retten i 1751 og frikjend, men helsa hans hadde vorte dårleg i fengselet og han hadde mista eigedomane sine. Til det siste kom han med urettvise anklager mot Dupleix. Han døydde i Paris den 10. november 1753. 

Statue i Saint-Denis på Réunion
Fleire stader vart kalla opp etter han, som Mahé på Seychellane, Mahé (Pondicherry i India), Mahébourg (Mauritius) og ei gate i Pondichéry. Port Louis på Mauritius har eit hotell med hans namn, Labourdonnais Waterfront Hotel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais» frå Wikipedia på engelsk, den 1. januar 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Hafrsfjord** er ein fjord på Nord-Jæren i Rogaland. Fjorden ligg mellom Sola og Stavanger, og fungerer som ei grense mellom Sola kommune og Stavanger kommune. Fjorden er kjend for slaget i Hafrsfjord, som ifølgje sogene samla Noreg til eitt rike.

Namn
----

Hafrsfjord har fem konsonantar etter kvarandre, «frsfj». Det kan vere at Hafrsfjord er det stadnamnet i Noreg og som har flest konsonantar etter kvarandre.

Den nedervde namneforma er Haffjord, og Hafrsfjord er oppatt-teke frå norrønt *Hafrsfjǫrðr*. Stadnamnet er samansett av orda *hafr* (‘geitebukk’) og *fjǫrðr* (‘fjord’). På moderne norsk kan Hafrsfjord derfor tyda «Bukkefjord».

Truleg kjem namnet av at ein samanlikna horna til geitebukkar med eit farleg skjer i fjordmunningen.

Historie
--------

På Hestnes, i den smale delen av fjorden, ligg Fluberget, som er det største helleristingsfeltet i Sør-Rogaland. 

Ved slaget i Hafrsfjord, som fann stad omkring 872, samla Harald Hårfagre Noreg til eitt rike. Det vart reist eit monument for slaget og samlinga av Noreg kalla «Sverd i fjell» av Fritz Røed i 1983. Monumentet står heilt nord i den indre delen av fjorden. Haraldskvedet tek føre seg slaget i Hafrsfjord.

Skildring
---------

Satellittbilete av Stavanger-halvøya som viser Hafrsfjord, med hammer-form, til venstre. Fjorden til høgre er Gandsfjorden. Foto: NASA WorldWind

Fjorden har innløp mellom Smiodden ved Kvernevik i nord og Fjørnesholmane i sør og strekker seg 9 km sørvestover. Den første halvdelen av fjorden er smal og ligg mellom Kvernavik og Madla i nord og aust og Tananger i sør og vest. Mellom Kvernevik og Tananger går Hafrsfjord bru over fjorden. Brua er om lag 500 meter lang, men går over Prestaskjær som ligg midt i fjorden. 

Etter at fjorden har passert Madlasandnes i nord og Hagøya i sør opnar fjorden seg opp og strekker seg her 3,5 km sørover til Stavanger lufthamn, Sola og 2 km nordvestover til Madlamark og Madlamoen. Denne indre delen av Hafrsfjord er om lag 5 km frå nord til sør. På austsida av denne indre delen ligg Forus, Jåttå og Sørnes. I sørenden av fjorden ligg sjølve Sola og flyplassen.

Geografisk eining
-----------------

Hafrsfjord er òg eit delområde i Madla bydel i Stavanger kommune. Området har eit areal på 5,78 km² i 2005 hadde det 4003 innbyggjarar. Hafrsfjord er igjen inndelt i 8 grunnkretsar.

Kjelder
-------

1. 1 2  Særheim, I. (2011). «Hafrsfjord and other place-names from the Hafrsfjord area in northern Jæren». *Ams-Varia* (Stavanger) **53**: 5–14. ISBN 978-82-7760-152-6. ISSN 0332-6306.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hafrsfjord**

* «VIKINGTID OG RIKSSAMLING». Rikssamlingsjubileet Hafrsfjord – Nordvegen 2022.
* Tor Erik Hansen. «Spor etter vikingene rundt Hafrsfjord» (på norsk bokmål). Sola Historielag.
* Odmund Møllerop & Ann Zanette Tsigaridas Glørstad. «Slaget i Hafrsfjord - hvorfor i Rogaland?» (på norsk bokmål). Arkeologisk museum – UiS.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**University of Maine**  er eit delstatseigd universitet oppretta i Farmington, men med flaggskipcampus i Orono i delstaten Maine i USA. 
Det vart oppretta i 1863 som *Maine College of Agriculture and the Mechanic Arts*, under Morrill Act. Universitetssystemet har seks lærestader. Fagretningar innan landbruk- skogbruk og fiskeri er framleis dei viktigaste faglege fokusområda.

Lærestadane i universitetssystemet er:

* University of Maine at Farmington (1863) – 2 424 studentar
* University of Maine at Orono (1865) – 11 435 studentar
* University of Maine at Fort Kent (1878) – 1 076 studentar
* University of Maine at Presque Isle (1903) – 1 548 studentar
* University of Maine at Machias (1909) – 1 259 studentar
* University of Maine at Augusta (1965) – 5 257 studentar

Ved universitetet var det 22 999 studentar og 1 583 vitskaplege tilsette i 2006, og same året var skulepengane i snitt ca. US$ 5 500 for studentar folkeregistrert i Maine. Studiane vert gjeve opp til doktorgradsnivå ved campusen i Orono.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «University of Maine» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mars 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* University of Maine

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NLA
* NKC
* GeoNames

 |
**Scott Polar Research Institute** (**SPRI**) er eit forskingssenter for polarforsking og glasiologi. Det er eit institutt under fakultet for geografi ved University of Cambridge i England. SPRI vart etablert i 1920 som eit nasjonalt minnesmerke over Robert F. Scott og mannskapet hans som omkom under tilbaketuren frå Sørpolen i 1912.

Instituttet gjennomfører forskingsaktivitetar innan miljøteknologi, samfunnsvitskap og humaniora som er relevante for polare strøk. Det er om lag 60 personar tilknytt instituttet, inkludert vitskapleg og administrativt personale og dessutan studentar og stipendiatar.

SPRI fungerer òg som sekretariat for International Glaciological Society og Den vitskaplege komiteen for antarktisforsking, og er ein del av NERC Centre for Polar Observation and Modelling.

Sjå òg
------

* British Antarctic Survey

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Scott Polar Research Institute» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mars 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Scott Polar Research Institute
* World Data Centre for Glaciology, Cambridge
Ytre Oslofjord og Verdens Ende på sørspissen av Tjøme. Ein kan sjå Færder fyr i bakgrunnen.
**Ytre Oslofjord** er den delen av Oslofjorden som er sør for (utanfor) Drøbaksundet. Oslofjorden strekkjer seg til Langesund ved Telemarkskysten i sør og går over mot svenskegrensa i aust. Drammensfjorden munnar ut i Ytre Oslofjord ved Hurumlandet. Skjergardskyst pregar landskapet, og både austsida og vestsida av fjorden er ynda plassar for hytteeigarar og ferieturistar. Denne delen av fjorden var frå gamalt av kalla Folden, medan "Oslofjorden" var rekna som innanfor Drøbaksundet. Dette nemnet er opphavet til fylkesnamnet Vestfold (vest av Folden), og i nyare tid Austfold (aust av Folden, tidlegare Borgarsyssel).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ytre Oslofjord» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2008.*

Sjå òg
------

* Oslofjorden
* Indre Oslofjord

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fagråd for Ytre Oslofjord Arkivert 2005-03-09 ved Wayback Machine.
* Forureining i Ytre Oslofjord Arkivert 2005-10-28 ved Wayback Machine.
**Kolbotn** er ei hytte, eller østerdalsstove, ved Savalen i Tynset kommune, på grensa til Alvdal kommune. Ho er kjend som ein kunstnarheim sidan forfattarekteparet Arne (1851–1924) og Hulda Garborg (1862–1934) budde her i åra 1885–1896.

*Kolbotnbrev* (1890) har namn etter stova, og er ei av fleire bøker Arne Garborg skreiv medan han budde her.
Det var Garborg sin ven Ivar Mortensson-Egnund som fekk Garborg til Nord-Østerdalen, og som hjelpte han å kjøpe ei tomt på ein stad der det tidlegare hadde vore ei kolmile, derfor namnet *Kolbotn*. Eit hus vart flytt hit og reist i 1885, og det var Arne Garborgs første eigne heim. Då han i desember 1887 gifta seg med Hulda, fødd Bergesen, flytta paret til Kolbotn. Dei budde her meir eller mindre fast fram til 1896, då sonen Arne Olaus hadde nådd skulealder. 

Huset og livet til familien der er særleg gjort kjent gjennom Harriet Backers måleri av ekteparet: «Gamlestua på Kolbotn», men òg frå Arne Garborg si essaysamling *Kolbotnbrev* (1890) og Hulda Garborg si *Frå Kolbotnen og andetsteds* (1903). Fleire andre bøker vart òg til her: *Hjaa ho mor* (1890), *Trætte mænd* (1891), *Fred* (1892), *Læraren* (1896) og delar av *Haugtussa* (1895). 

Huset er i dag ått av familien, og det er nokre gonger kulturarrangement på tunet eller utflukter til stova i samband med *Garborg-dagane* på Tynset. Lektor Arne Dag Østigaard, Tynset, har skrive ei omfattande bok om livet til paret i stova, med utgangspunkt i si eiga hovudfagsoppgåve frå 1970.

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta søndag 26. september 2010, klokka 15:49.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Norske kunstnerhjem*; temanummer av *Fortidsvern*; nr 3, 2005
* Arne Dag Østigaard. *Arne og Hulda på Kolbotn*. Sollia forlag, 1993
* Hans Eyvind Garborg. «Kolbotnen. Vedlikehold og bevaring». I: *Årbok for Nord-Østerdalen*; 2005
* Hedmark fylkesbibliotek: *LitteraTurer i Hedmark*[*daud lenkje*]
* *Ein hippie frå førre åttitalet*[*daud lenkje*] ved aasentunet.no
* *Kolbotnbrev* Arkivert 2007-09-11 ved Wayback Machine. med Backers måleri ved aasentunet.no
* Kolbotn ved kulturminnesok.no

Koordinatar: 62°15′09″N 10°25′37″E﻿