recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ramsgrø** er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 15.

Geografi
--------

Ramsgrø ligg ved Ramsgrøvatnet og tunet ligg på vestsida.
Fylkesveg 607 (tidlegare Riksveg 607) går mellom vatnet og tunet.
Garden grensar til Trøsdalen i vest, til Ulvika, Vassenden og Øn i sør, til Hydalen i aust og til Liane og Horne i nord.

Historie
--------

Garden har heile tida vore einbølt.
På slutten av 1800-talet var det ein husmannsplass kalla Indre Ramsgrø under garden. Han vart fråflytt grunna steinsprang.

I 1919 vart Ramsgrø bedehus (Hornedalen bedehus) sett opp på garden.

Namnet
------

Fyrstelekkjen «rams» kjem av planta ramsløk, medan andrelekkjen tyder 'ein grøn stad mellom fjell', eller å spire, gro.

I kjeldene er namnet skrive «Ramßgrødt» (1603 og 1608), «Ramßgrøe» (1667) og «Ramsgrøe» (1723).

Ramsgrø er brukt som gardsnamn også i Kvinnherad kommune, dessutan er det brukt som stadnamn fleire andre stader i landet, mellom anna på eit bruk under garden Flatabø inst i Fyksesund i Kvam herad. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Ramsgrø» i 1986.

Sjå òg
------

* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder
-------

1. ↑  «Postnummerkart på nettstaden til Posten».  *Vitja 4. desember 2010*
2. 1 2  «Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».  *Vitja 4. desember 2010*
3. 1 2 3 4 5 6  Inger Kellmer (1990). «Ramsgrø : Gnr. 15». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 126. ISBN 8299219817.
4. ↑  «Per Bygnes: «Ramsgrø bedehus»».  *Vitja 4. desember 2010*
5. ↑  «Oluf Rygh: «Ramsgrø» i *Norske Gaardnavne*».
6. ↑  «yr.no».  *Vitja 4. desember 2010*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Inger Kellmer (1990). «Ramsgrø : Gnr. 15». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 126-132. ISBN 8299219817.
* «Ramsgrø» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Ramsgrø» i matrikkelutkastet av 1950
* «Ramsgrø» i gardsmatrikkelen for 1886
*For feildeling av ord, sjå særskriving.* 
Kolonne av latinsk tekst med orddeling.
Skrivemaskinside med orddeling.
**Orddeling** er eit typografisk om­grep for det å de­la ord som kjem på slutt­en av ei linje ved hjelp av binde­strek. Ord­deling føl­gjer vis­se reg­lar som skal gje­ra ord­et lett­are å le­sa rett. Ord­deling kan gje­rast ma­nu­elt ved å skri­va inn ein bin­de­strek og sjølv gjen­nom­fø­ra lin­je­skift eller det kan gje­rast au­to­mat­isk ved at ein set inn mjuk bin­de­strek, el­ler eit ord­del­ings­pro­gram kan hjelpa til med å de­la orda.

Orddelingsreglar
----------------

Innanfor språkteknologi viser omgrepet «orddeling» til automatisk innsetjing av moglege bindestrekar (orddelingspunkt) i ord. 

Norske ord kan delast etter følgjande algoritme:

1. Samansette ord kan bli delt mellom dei samansette delane (*trekk-spel, atmo-sfære*)
2. Ord kan delast etter morfologiske grenser: Etter eit prefiks eller før eit suffiks (*be-stå, skri-ving*)
3. Viss eit ord har fleire stavingar, kan det delast på stavingsgrensa (*ba-re*, *som-mar*, *ep-le-slang*)

Reglane i algoritmane er ordna, slik at tidlege reglar virkar før seinare. Etter den siste regelen er det rett å dele *atmos-fære*, men ordet blir delt etter den første regelen.

I hovudsak er det to innfallsvinklar til orddeling: Den eine har eit sett med fonologiske reglar (t.d. «sett inn orddelingspunkt framfor kvar konsonant-vokal-sekvens»). Den andre listar opp moglege stammar, som ikkje skal delast, som *sfære* i dømet ovanfor. I praksis opererer dei fleste orddelingsprogramma med ein kombinasjon av dei to innfallsvinklane.

Ord kan ikkje delast slik at ein bokstav står åleine, midt i ei bokstavsamansetjing som utgjer éin språklyd, slik at ei staving blir delt, i ei forkorting, tal, dato og liknande.

Sjå òg
------

* Stavingsinndeling

Kjelder
-------


* Terje Kristensen og Dag Langmyhr: Two approaches to hyphenating Norwegia (tidlegare ved www.ifi.uio.no/~ftp/publications/pub/preprints/DLangmyhr-3.pdf)
* Orddeling ved linjeslutt: orddelingsregler, korrekturavdelingen.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Orddeling ved linjeslutt: orddelingsregler», korrekturavdelingen.no
* «§ 16. Orddeling ved betydningsbærende orddele» ved Dansk Sprognævn
* «Orddeling ved linjeskift» sproget.dk
**Simonetta Sommaruga** (fødd 14. mai 1960) er ein sveitsisk politikar for Det sosialdemokratiske partiet i Sveits. Ho er medlem av det sveitsiske forbundsrådet, den føderale regjeringa i Sveits, der ho er er justis- og politiminister.

Sommaruga er fødd i Zug sentralt i Sveits og voks opp i Sins i Aargau. Ho tok vidaregåande utdanning i Immensee i Schwyz og pianistutdanning i Luzern, San Francisco og Roma. Frå 1988 til 1991 studerte ho engelsk og romanistikk ved Universitetet i Fribourg.

Frå 1993 til 1999 var Sommaruga leiar ofr den sveitsiske forbrukarstiftinga, Stiftung für Konsumentenschutz. Frå 1999 var ho president for stiftinga. I 2003 blei ho president for den sveitsiske hjelpeorganisasjonen Swissaid.

Simonetta Sommaruga byrja si politiske karriere som medlem av kantonparlamentet i Bern. Ho sat i dette storrådet for Bern frå 1981 til 1990. Frå 1998 til 2005 var ho medlem av kommunestyret i Köniz. I 1999 blei Sommaruga vald inn i Det sveitsiske nasjonalrådet og i 2003 til overkammeret, Stenderrådet, som representant for kantonen Bern. I 2010 blei ho vald inn i Det sveitsiske forbundsrådet etter Moritz Leuenberger. Med dette var fire av sju representantar i rådet kvinner.

Sommaruga er gift med forfattaren Lukas Hartmann (pseudonym for Hans-Rudolf Lehmann), som har tre born frå eit tidlegare forhold. Ekteparet er busett i Spiegel nær Bern. Simonetta er ein fjern slektning av den framtredande sveitsiske advokaten og diplomaten Cornelio Sommaruga.

Kjelder
-------


* Simonetta Sommaruga Arkivert 2013-04-12 ved Wayback Machine. VIP-Lexikon, schweizer-illustrierte.ch
* Simonetta Sommaruga ved Munzinger Archiv, munzinger.de
* Die beliebte Bernerin – ein Übermensch?, blick.ch

* *Denne artikkelen bygger på «Simonetta Sommaruga» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* HDS
* Munzinger (iba)
* MusicBrainz (artist)

 |
**Novene** eller latin **novena** (hokjønnsform av *novenus*, 'niande’) er ein hovudsakleg katolsk skikk som går ut på at ein ber om noko særskild i ni bøner etter kvarandre. Ofte ber ein rosenkransbøn i samband med novene, men ein kan også be ulike bøner knytt til særskilde novener. Ein kan halda novene privat eller offentleg, som sorg, førebuing til ei høgtid eller bøn om noko anna. Ein kan be novena i løpet av ni dagar, eller ni gonger i løpet av ein dag. Det finst også seriar av novener som varer lengre.
Ofte brenn ein eit særskild novenelys i samband med bøna.

Noveneskikken tek utgangspunkt i Apostelgjerningane (1:14) og kristen tradisjon, der det blir fortald at apostlane og jomfru Maria sat i stadig bøn frå Kristi himmelfart til pinsedag. Skikken med å be eller sørgja i ni dagar var også kjend frå samtidige heidne skikkar, til dømes som sørgjeritual blant romarar og grekarar. Den eldste kyrkjenovena er julenovena, der dei ni bønene minnar om dei ni månadane jomfru Maria var svanger med Jesusbarnet. Også pinsenovena som blir halden i ni dagar før pinse er sentral i den katolske kyrkja. 

Ein kan elles be novene for å oppnå noko, til dømes å bli lækt eller for å bli kvitt problem. I nokre høve kan slike bøner dreia mot det mange kristne vil kalla overtru eller magi. Ein bruker også novenebøner og -lys Innan tradisjonar som hoodoo og voodoo.

I gresk og kristen tenking er talet ni elles rekna som knytt til menneskja og det uperfekte, samnanlikna med ti, *numerus maximus*, som er knytt til det perfekte og guddommelege. Ein knytte også talet til at Kristus døydde bedande i den niande timen, at den niande timen både i synagogen og i kyrkja var ein særskild bønetime (*nones*), og at ein utfører ulike handlingar som å seia kyrie, salmar og tekstar ni gonger i messer.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Julenovene» med bøner ved katolsk.no
* «Novenas» med engelskspråklege døme ved *Fish Eaters*
* «Novena» i *The Catholic Encyclopedia*

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Novena» frå Wikipedia på svensk, den 8. januar 2012.*



* *Novenas*, Fish Eaters
* *Be novene til Den hellige familie mot kjønnsnøytral ekteskapslov*, katolsk.no
* *Julenovene*, katolsk.no
* *Forslag til pinsenovener*, katekese.no
* Joseph Hilgers (1911), «Novena», *The Catholic Encyclopedia*
* *HOW TO PRACTICE HOODOO CANDLE MAGIC*, luckymojo.com
* Andre J. Louis (2007), «Nevén or novena», *Voodoo in Haiti: Catholicism, Protestantism & a Model of Effective Ministry in the Context of Voodoo in Haiti*, Tate Publishing, s. 190


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Nils Hønsvald** (4. desember 1899–24. november 1971) var ein norsk pressemann og politikar fødd i Horten. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i 24 år. I ni av åra var han parlamentarisk leiar, dessutan statsråd 1948-50.

Liv og gjerning
---------------

Hønsvald var son til ein gardsstyrar i Sem i Vestfold. Sjølv gjekk han skuleåret 1916/17 den kommunale handelsskulen i Sandefjord og var kontorist til 1919. Dei neste åtte åra var han avismann i fleire byar på Austlandet; Sandefjord, Larvik, Sarpsborg, Oslo og Hamar. Frå 1927 var han redaktør av *Østfold Arbeiderblad*. I 1929 fekk han jobben som redaktør av Sarpsborg Arbeiderblad, ei stilling han formelt hadde heilt fram til 1969. Under 2. verdskrigen var han aktiv i motstandsarbeidet, og redaktør for den illegale avisa *Giv akt*. Han vart arrestert og sat fengsla både i 1941 og frå desember 1944 til frigjeringa.

Frå hausten 1945 til 1969 representerte Hønsvald Arbeidarpartiet på Stortinget. I fyrste omgang var han med i Protokollkomiteen. Frå januar 1948 til september 1950 var han så forsyningsminister i Einar Gerhardsens andre regjering. Etter han steig ut av regjeringa var han medlem av Justiskomiteen resten av valperioden. I 1954-sesjonen var Hønsvald medlem av Utanrikskomiteen. Dei neste fire sesjonane var han atter medlem i Protokollkomiteen, dernest var han med i Administrasjonskomiteen ut 1960/61-sesjonen. Fireårsperioden 1961-65 sat han i Militærkomiteen, sidan var han formann i Militærkomiteen/Forsvarskomiteen den siste fireårsbolken han var stortingsrepresentant. Valbolken 1961-65 var han elles president i Lagtinget, og bolken 1965-69 president i Odelstinget.

Frå 1955 til 1964 var Hønsvald parlamentarisk leiar i Arbeidarpartiet. Det var i denne perioden omgrepet «Den Hønsvaldske parlamentarisme» oppstod. I samband med at det i 1959 vart reist mistillitsforslag mot Arbeidarparti-regjeringa etter våpenleveransar til Cuba, eit land i borgarkrig, kom Hønsvald med ein uttale som opposisjonen i Stortinget tolka som ei tilsidesetjing av Stortinget som maktorgan.

Hønsvald var styreformann i Rikstrygdeverket frå 1946 til 1969, og hadde mange offentlege maktposisjonar i åra etter andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* «Nils Hønsvald». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Eit **oratorium**, av italiensk *oratorio*, eigentleg 'bønnesal', er eit episk-dramatisk musikkverk komponert for solostemmar, kor og orkester. Teksten i eit oratorium har oftast religiøst innhald, og kan vere henta direkte frå Bibelen eller gjendikta i poetisk form.

Klassiske oratorium er ikkje skrive for scenisk bruk, og for å bøte på dette, kan dei ha ein forteljar (italiensk *testo*) som referer handlinga. 

Oratoriet oppstod i Italia og har røter i religiøse madrigalar og laudes som vart sette opp som eit motreformatorisk initiativ, først av Filippo Neri i *Congregazione dei preti dell' Oratorio* ('samanslutninga for bønesalprestane') på 1500-talet. Desse oppsetjingane følgde ikkje kyrkjeleg liturgi, og dei vart framførte på folkespråket. Omkring 1640 vart *oratorium* nytta som nemning for musikkverk, anten som *oratorium vulgare*, med italiensk tekst, eller som *oratorium latino* på latin.

Bach komponerte fleire vokalverk med karakter av oratorium, som «Johannespasjonen» og «Matteuspasjonen», men det einaste verket han sjølv karakteriserte som oratorium, var samlinga på seks kantatar for juletida, kjent under namnet «Juleoratoriet»

På 1700-talet komponerte Händel ei rekkje oratorium med engelsk tekst og handling henta frå Det gamle testamentet. Han komponerte òg oratorium med handling frå gresk antikk og mytologi. Det mest kjente oratoriet hans er «Messias», som forkynner den kristne forsoningslæra.

I England utvikla oratoriet seg vidare på 1800-talet gjennom Felix Mendelssohns oratorium «Paulus» (1836) og «Elias» (1846).

Fram mot vår tid er det komponert oratorium som ligg i grenselandet mot sceniske verk, t.d. med innslag av dansescenar.

Kjelder
-------

* Herbert Rosenberg i *Cappelens musikkleksikon (1980) ISBN 82-02-03690-9*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Halvor Olsen Folkestad** (28. november 1807–30. september 1889) var ein norsk biskop og politikar. Han var den fyrste biskopen i Hamar bispedømme i nyare tid, frå 8. juni 1864 til 30. juni 1887.

Liv og gjerning
---------------

Folkestad var son til ein gardbrukar i Bø i Telemark. I unge år var han omgangsskulelærar i heimbygda. Sidan studerte han ved universitetet i Christiania og vart cand. theol. i 1836 med beste karakter. Frå 1841 var han sokneprest i Mo i Telemark. Sidan hadde han same stillinga i Kviteseid 1849-59, der han også styrte lærarskulen i bygda. Etter fem år, 1859-64, som sokneprest i Halden vart han biskop i Hamar, eit embete han hadde til få månader før han døydde. I 1875 tok han del i interimsregjeringa.

Folkestad var med i kommisjonen som førebudde skulelova av 1860. Tida 1859-70 tok han del i den store kyrkjekommisjonen. Han arbeidde også for ein type folkehøgskule i N.F.S. Grundtvig si ånd, men fjerna seg med åra bort frå grundtvigianarane. Folkestad var ein framifrå forkynnar og fekk i 1873 tittel som «overhoffpredikant».

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*, IV.bandet, 1952-53

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Simone Perotta** (fødd 17. september 1977 i Ashton-under-Lyne i Greater Manchester i England) er ein italiensk fotballspelar som sidan 2004 har spela for den italienske Serie A-klubben Roma. Han spela 48 landskampar for Italia, og vart verdsmeister i 2006.

Aktiv
-----

Perrotta debuterte i italiensk Serie B i 1995 for Reggina. Etter stor framgang fekk han i 1998 kontrakt med toppklubben Juventus. Med spelarar som Didier Deschamps og Zinedine Zidane i klubben fekk Perrotta einast fem offisielle kampar for Juventus før han i 1999 gjekk til Bari, der han spela i to sesongar. I 2001/02-sesongen byrja han spele for Chievo, der han fekk fast plass på midtbana. Frå 2004 spela han på Roma, dei fyrste sesongane var han ein av dei aller beste spelarane på laget. Klubben kom tre år på rad på andreplassen i Serie A. I to av dei same sesongane, 2007 og 2008, vann Roma den italienske cupmeisterskapen. 

Perrotta debuterte på Italias landslag i 2002. Han var med i Italias tropp til EM i fotball 2004, laget vart utslått i gruppespelet. To år seinare fekk han plass i Italias tropp til VM 2006 i Tyskland. Perrotta var med i startoppstillinga i alle dei sju kampane i turneringa, som enda med at Italia vart verdsmeistrar etter å ha slått Frankrike i straffeskyting. Sjølve kampen enda 1-1. Også til Europameisterskapen i fotball 2008 kom han med, Italia vart då slått ut av turneringa i kvartfinalen av den seinare europmeisteren; Spania. Perrotta spela sin 48. og siste landskamp i 2009, han skåra i alt to landslagsmål.

### Meistertitlar og medaljar

* VM-gull 2006 for Italia
* Italiensk cupmeister med AS Roma 2007 og 2008
* Italiensk seriesølv med AS Roma 2006, 2007, 2008

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Simone Perrotta» frå Wikipedia på tysk, den 18. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Simone Perrotta på FIFA sin offisielle nettstad

| * v
* d
* e
Italia sitt landslag – EM i fotball 2004 |
| --- |
| 
* 1 Buffon
* 2 Panucci
* 3 Oddo
* 4 Zanetti
* 5 Cannavaro (kaptein)
* 6 Ferrari
* 7 Del Piero
* 8 Gattuso
* 9 Vieri
* 10 Totti
* 11 Corradi
* 12 Toldo
* 13 Nesta
* 14 Fiore
* 15 Favalli
* 16 Camoranesi
* 17 Di Vaio
* 18 Cassano
* 19 Zambrotta
* 20 Perrotta
* 21 Pirlo
* 22 Peruzzi
* 23 Materazzi
* Landslagstrenar: Trapattoni

 | Flagget til Italia |
|  |

| * v
* d
* e
Italia sitt landslag – VM i fotball 2006 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Buffon
* 2 Zaccardo
* 3 Grosso
* 4 De Rossi
* 5 Cannavaro (kaptein)
* 6 Barzagli
* 7 Del Piero
* 8 Gattuso
* 9 Toni
* 10 Totti
* 11 Gilardino
* 12 Peruzzi
* 13 Nesta
* 14 Amelia
* 15 Iaquinta
* 16 Camoranesi
* 17 Barone
* 18 Inzaghi
* 19 Zambrotta
* 20 Perrotta
* 21 Pirlo
* 22 Oddo
* 23 Materazzi
* Landslagstrenar: Lippi

 | Flagget til Italia |
|  |

| * v
* d
* e
Italia sitt landslag – EM i fotball 2008 |
| --- |
| 
* 1 Buffon
* 2 Panucci
* 3 Grosso
* 4 Chiellini
* 5 Gamberini
* 6 Barzagli
* 7 Del Piero (kaptein)
* 8 Gattuso
* 9 Toni
* 10 De Rossi
* 11 Di Natale
* 12 Borriello
* 13 Ambrosini
* 14 Amelia
* 15 Quagliarella
* 16 Camoranesi
* 17 De Sanctis
* 18 Cassano
* 19 Zambrotta
* 20 Perrotta
* 21 Pirlo
* 22 Aquilani
* 23 Materazzi
* Landslagstrenar: Donadoni

 | Flagget til Italia |
|  |
| Bromley  |
| --- |
| Sydenham RoadSydenham Road Sydenham Road |
| Plassering |
| 

Bromley is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Stor-London |
| Distrikt | Bromley |
| Geografi |
| Koordinatar |  51°24′″N 0°1′″E﻿Koordinatar: 51°24′″N 0°1′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | BR1 |
| Telefon-retningsnummer | 0 20 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Bromley**
 |

**Bromley** er ein by (*town*) og kjerneområdet i bydelen Bromley i London. Sentrum ligg omkring femten kilometer søraust for Charing Cross. Fram til 1965 var Bromley ein by i Kent, og han har halde bystatusen sin sjølv om han er innlemma i Stor-London.

Namnet kjem frå gammalengelsk *brōme-hlǣwe*, «koste-åsen», og er først skrive *Bramelewe* i 1272. Ordet *brōme* vart gjerne nytta i samband med rydningar, der skogen var «feia bort».

Bromley vert rekna med blant ti større bysenter i Londonplanen. Staden har ei gågate og eit stort kjøpesenter i sentrum, samt Bromley Civic Centre. To jernbanestasjonar, Bromley South og Bromley North, har samband til London Victoria, London Blackfriars og Grove Park.

Fotballklubben til byen er Bromley FC.

Kjende innbyggjarar
-------------------

Eit av dei mest kjente bysbarna er forfattaren H.G. Wells, som vart fødd i Bromley i 1866. Ein æresvegg til hans minne står på Market Square, og vart renovert i 2005. På veggen minnast òg Charles Darwin, som budde i Downe like utanfor Bromley.

Blant andre kjente personar som har budd eller bor i Bromley finn ein Thomas James Harper, David Bowie, Peter Frampton, Aleister Crowley, Jill Cruwys, Pjotr Kropotkin, Topper Headon, Gary Paffett, Mike Conway og Enid Blyton.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bromley» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Nils Erichsen** (1787–19. desember 1832) var ein gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Skjeberg i Østfold.

Han var son til ein gardbrukar og lensmann. Sjølv var han skulehaldar i Skjeberg frå 1806, og lensmann frå 1812. I tida 1803-19 var han gardbrukar på Prangerud, sidan på Rønnild. Han eigde også garden Tveter, der han dreiv to mylner. Elles dreiv han eit sagbruk på Rønnild og eit teglverk på Prangerud. Erichsen var ein stiftarane av og eit aktivt medlem i Selskapet for Skjeberg sogns vel. Han underviste skulehaldarane i bygda og var organist i soknet.

Erichsen var 3. representant frå Smaalenenes amt på Stortinget i 1827 og på omframstortinget 1828. I 1827 var han medlem av komiteen om jordbruk og fedrift, i 1828 i komiteen om ansvarslova. Han var 1. og 2. varamann til Stortinget i høvesvis 1824 og 1830.

Han var tildelt borgardådsmedaljen.

Erichsen døydde på garden sin i Skjeberg i 1832.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

* Biografisk informasjon om Nils Erichsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Tambacounda** er ein by i det sentrale Senegal med 78 800 innbyggjarar (2007). Byen er regionshovudstad i regionen med same namn.

Hus i Tambacounda
Staden blei opphavleg folkesett av mandinkefolk på utkanten av Maliriket, på dei vanlege trekkrutene til fedrivande fulafolk, og folkesett igjen av voloffolk som dreiv jordbruk tidleg på 1900-talet. Folkesetnaden i Tambacounda er ei blanding av dei fleste folkegruppene i Senegal.

Tambacounda ligg kring 400 km søraust for Dakar. Byen ligg ved Dakar–Niger-jernbanen, som han voks opp rundt i kolonitida. Jernbanen er framleis i bruk, men har lite passasjertrafikk. Byen ligg også ved hovudvegane N1 og N7, som er del av den trans-sahelske motorvegen som fører trafikk mellom Kayes-regionen i Mali og kystregionane til Senegal (Dakar, Thiès, Saint-Louis), dei tettast folkesette områda i begge landa.

Tambacounda er eit lokalt senter for tilverking av jordbruksprodukt, som hirse, sorghum, mais og bomull som viktige avlingar i området. Sodefitex driv ein stor bomullsfabrikk i byen.

Tambacounda-regionen er kjend for ein rik djembe- og dansekultur. Nokre av dei største djembemeistrane frå Segu i Mali kom til Tambacounda i midten av 1900-åra, og tok med seg arva og kunnskapen sin om djembe. Ein av dei kjende musikarane frå Tambacounda var Abdoulaye Diakité.

Niokolo-Koba nasjonalpark ligg like sør for byen, og er kjend for eit rikt dyreliv.

I 2003 blei to bygningar frå kolonitida, jernbanestasjonen *Hôtel de la Gare* og Préfecture-bygniingen, sette på Senegal si liste over *Monuments historiques*.

Kjelder
-------

1. ↑  Arrêté du 27 mars 2003 Arkivert 2012-02-07 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Tambacounda» frå Wikipedia på dansk, og «Tambacounda» frå Wikipedia på engelsk den 26. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tambacounda**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Plasseringa av Pingdingshan-prefekturet i Henan
**Pingdingshan** (kinesisk: 平顶山; pinyin: *Píngdǐngshān*) er eit byprefektur sentralt i provinsen Henan i Kina. Byprefekturet har eit areal på 7 882 km² og hadde om lag 4,9 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Pingdingshan omfattar fire bydistrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og fire fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Byen ligg i eit stort kolområde. Han har direkte jarnbanesamband mellom anna til provinshovudstaden Zhengzhou.

### Soge

Under perioden vår- og haustannaltida (770 f.Kr. – 476 f.Kr.) bygde staten Chu ein forsvarsmur mot nabostatar som den stadig låg i strid med. Tidleg under den påfølgjande krigarrika-tida vart muren utvida, særleg for å gje betre vern mot den mektige staten Qin slik at muren no passerer gjennom Pingdingshan.

Byprefekturet Pingdingshan vart oppretta i 1957.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pingdingshan» frå Wikipedia på bokmål, den 29. desember 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Tamara Todevska** (fødd 1. juni 1985), kjend under artistnamnet **Tamara**, er ein makedonsk popsongar. Todevska representerte Nord-Makedonia i Eurovision Song Contest 2008, og representerte landet på ny i Eurovision Song Contest 2019 med songen «Proud».

Bakgrunn
--------

Todevska vart fødd i Skopje i Den sosialistiske republikken Makedonia i Jugoslavia. Faren hennar er frå Nord-Makedonia, medan mora opphavleg er frå Serbia. Systera Tijana Dapčević er òg ein kjend popartist i Nord-Makedonia.

Todevska deltok i Eurovision Song Contest 2008 saman med Rada Vrtsjakovski og Adrian Gaxha. Trioen song låten «Let Me Love You», men klarte ikkje å kvalifisere seg til finalen. Ho deltok òg i den makedonske uttakinga til Eurovision Song Contest i 2007, men enda på andreplass med låten «Kazi koj si ti». I januar 2019 kunngjorde den makedonske kringkastaren MRT at Todevska skulle representere Nord-Makedonia i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel med songen «Proud».

I januar 2019 vart Nord-Makedonia trekt til å deltake i semifinale 2 av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel torsdag 16. mai, og Nord-Makedonia hadde startnummer 14. I avrøystinga vart Todevska blant dei ti beste i semifinalen, og kvalifiserte seg dimed til finalen laurdag 18. mai. I finalen vann songen juryavrøystinga og enda på sjuandplass samanlagt, den beste plasseringa til Nord-Makedonia i Eurovision Song Contest til då.

Diskografi
----------

### Album

* *Sino* (2005)
* *Eden den* (2015)

Referansar
----------

1. ↑  «FYR Macedonia: Tamara, Vrcak & Adrian win». Henta 30. januar 2019.
2. ↑  «Tamara Todevska to Tel Aviv for F.Y.R. Macedonia». Henta 30. januar 2019.
3. ↑  «Second Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 5. mai 2019.
4. ↑  «Second Semi-Final: Last 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». EBU. 16. mai 2019. Henta 17. mai 2019.
5. ↑  «Grand Final of Tel Aviv 2019». EBU. mai 2019. Henta 26. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Tamara Todevska» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Eit kart over Tamanhalvøya, om lag 1870.
**Tamanhalvøya** er ei halvøy i dagens Krasnodar kraj i Russland. Ho grenser i nord til Azovhavet i vest for Kertsjsundet og i sør til Svartehavet. I antikken låg dei pontisk-greske koloniane Germonassa og Phanagoria på halvøya, og seinare byen Tmutarakan.

Det finst små gjørmevulkanar og naturgass og petroleum på halvøya.

Historie
--------

Halvøya vart busett av maeotar og sindar frå antikken. Han vart ein del av Det bosporanske riket og av innbyggjarane her finn ein sarmatianar, grekarar, anatoliske folk frå Pontus og jødar. På 300-talet kom området inn under hunarar og vart seinare hovudstad i Stor-Bulgaria og fall til khazarane på midten av 600-talet. Etter at det kahzarske khaganatet vart delt om lag 969 vart halvøya ein del av kahazarjødane sin stat under David. Seint i 980-åra var området stort sett underlagt Kievriket og det rusiske fyrstedømet Tumutarakan før det kom til kiptsjakane om lag 1100. Mongolane tok området i 1239 og det kom så inn under Genova, i lag med Gazaria på Krimhalvøya i 1419.

Det meste av 1400-talet vart halvøya styrt på vegner av Gazaria av Guizolfi-familien, grunnlagd av den genuesiske jøden Simeone de Guizolfi. Tamanhalvøya vart erobra av Khanatet Krim i 1483 og av Det osmanske riket i 1783. I 1791, under den andre russisk-tyrkiske krigen, kom han inn under Det russiske riket. Russarane mista det til osmanarane i 1792, før det kom tilbake til russarane i 1828.

Resten av hundreåret var området tynt folkesett. Den største busetnaden var kosakkbyen Taman, som vart overteke av hamnebyen Temrjuk i moderne tider.

Tamanhalvøya vart okkupert av Tyskland i 1942 og gjenerobra av Den raude arméen i 1943.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Taman Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2008.*

Koordinatar: 45°11′08″N 36°47′28″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Ragnhild Ellingsdotter Villand** (ca. 1693–1752) var ei norsk gardkjerring frå Hovet i Hol kommune. Ho var mor til dei åtte villandskarane og dotter av bygdehovdingen Elling Nilsson Villand.

Familie
-------

Ragnhild vart gift med Ola Tolleivson Uppsata, kjend som Blank-Ola, i 1716 og fekk fire søner med han. Den første, Tolleiv, vart fødd utanfor ekteskap i 1714, medan far hennar sat på Akershus festning. For dette vart ho og Ola dømd til å gifte seg. Sønene Ragnhild hadde med Blank-Ola var dei fire eldste villandskarane:

* Tolleiv Olsson Villand, fødd 1714
* Nils Olsson Villand, fødd 1717
* Torkjell Olsson Villand, fødd 1719
* Elling Olsson Villand, fødd 1721.
* Margit Olsdotter Villand, fødd 1724

Lars Reinton skriv at Ragnhild nok var meir storvaksen enn andre kvende på den tid. Attåt sat ho som arving til ein av dei største og rikaste gardane i Hol, og ervde det meste av sølvet etter Blank-Ola, første mannen, som døydde i 1724. I 1729 gifte ho seg oppatt med Ola Larsson Fossgard, og han vart far til dei fire yngste villandskarane:

* Ola Olsson Villand, fødd 1729
* Lars Olsson Villand, fødd 1731
* Svein Olsson Villand, fødd 1733
* Knut Olsson Villand, fødd 1741

Rettssak
--------

I 1749 stemnde Ragnhild Ola Fossgard for retten, og saka avslørde at tilhøva for ekteparet ikkje var av dei beste. Vitneavhøyra avdekte at dei hadde kjekla meir enn godt var, og to av sønene. Ola og Svein, laut vitne i saka. Det kom òg fram at Ragnhild ikkje hadde vore grei mot første mannen sin. 

Lars Reinton skriv om Ragnhild: 

«Etter alt å døme var Ragnhild endåtil ei meir enn vanleg dugande kone. Ho hadde eit utstyr og eit husstell å stelle med som var større enn vanleg der uppe. Det viser bl.a. skiftet etter henne...I millom sakene hennar ved skiftet finn ein òg meir enn vanleg av husflitssaker, garn strie, smettebandgrind, ymse fargar til leting m. m. Gangklædutstyret hennar, som vart rekna upp i skiftet, var so uvanleg rikt, at det står heilt for seg sjølv millom skifta i øvre Hallingdal. I dei tider laga dei vel mest alt utstyret sitt sjølve på gardane. Ein kan då gå ut frå at Ragnhild hadde laga det meste sjølv.»
I januar 1752 laut Ragnhild roe ei trette mellom Tolleiv, eldste son av Blank-Ola, og OIa, eldste son av Ola Fossgard. Tolleiv truga bror sin med øks, men Ragnhild stilte seg mellom dei og stirde Tolleiv ned med orda "Akta du å drepa bror din, fær du fysst hogge te me!" Tolleiv slengde øksa i veggen, tok eit vedtre og skauv mor si ut døra "for å hemne sin harm", seier kjeldene. Ragnhild fall og braut hofta.

Ragnhild døydde hausten 1752, truleg etter skaden ho fekk i tretta med sonen Tolleiv. Saka med Ola Fossgard var heller ikkje løyst. Ola døydde halvåret etter, i februar 1753. Tolleiv kom på festningen for skadeverket sitt.

Kjelder
-------

* Lars Reinton: *Villandane*, 1939.
**Nils Gaup** (fødd 12. april 1955) er ein norsk-samisk filmregissør fødd i Kautokeino. Han er kjend for suksessfilmen *Veiviseren*, og i 2007/2008 for filmatiseringa av Kautokeino-opprøret.

Karriere
--------

Gaup utdanna seg som skodespelar ved Statens Teaterhøgskole, der han tok han eksamen i 1978. Han var mellom anna med på å oppretta det respekterte Beaivvas Sami Teahter, før han fekk gjennombrot som filmskapar med *Veiviseren*. Filmen blei nominert til Oscarprisen for beste utanlandske film, tente inn over ein halv milliard kroner, og blei ein av det årets mest populære leievideoar i mange land, som England. Suksessen gjorde Gaup så velkjend at han blei tilboden å regissera *RoboCop* i Hollywood, men han takka nei.

Den neste filmen hans kom i 1990, og var den delvis Disney-finansierte *Håkon Håkonsen*. Denne blei med sitt budsjett på 60 millionar kroner den til då dyraste skandinaviske filmen nokonsinne, og gjorde det godt også på amerikanske kinoar i dubba versjon. Året etter takka Gaup nei til å regissera dramaet *Not Without My Daughter* (*Ikke uten min datter*). Han valde i staden å laga komedie/thrilleren *Hodet over vannet* (1993) som vann Amandaprisen for beste film. 

I Hollywood blei Gaup ein respektert filmskapar som særleg kunne filma i naturen. *Hodet over vannet* blei spelt inn som ein USA-amerikansk film med Cameron Diaz og Harvey Keitel i hovudrollene. Gaup sjølv blei knytt til moglege Bond-filmar, og blei den som byrja regien av *Waterworld* med Kevin Costner, men hoppa av ettersom han meinte prosjektet blei for vanskeleg og budsjettet var urealistisk — noko som viste seg å stemma. I staden spelte Gaup inn westernfilmen *Tashunga* (*North Star*) med Christopher Lambert og James Caan i Nordmarka. Denne filmen var mykje rimelegare enn Waterworld å produsera, men blei som Waterworld slakta av kritikarane. Gaup har sjølv innrømma at dette er det dårlegaste han har gjort.

Det neste prosjektet til Gaup var å regissera NRK-dramaserien *Nini* med Irén Reppen. Året etter, i 1999, var han tilbake i filmverda med regien på *Misery Harbour*, ein samproduksjon mellom Noreg, Canada, Sverige og Danmark. Gaup har sidan vore oppteken av å fullføra ein gammal draum, å filmatisera Kautokeino-opprøret. I 2002 fekk han endeleg klarsignal og førproduksjonen kunne ta til. Filmen vart først vist på TIFF, Tromsø Internasjonale Filmfestival, 16. januar 2008, og hadde noregspremiere den 18. januar.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Ragnar Torsten Lundberg** (22. september 1924–10. juli 2011) var ein svensk friidrettsutøvar frå Madesjö i Kalmar län som i 1950 vart europameister i stavhopp, ein meisterskap der han også vann sølvmedaljen i 110 meter hekk. I stavhopp sikra han seg også OL-bronse i 1952 og EM-sølv i 1954. Lundberg vann 11 svenske meisterskap i stavhopp i rad, 1948-58, og vart også fire gongar svensk meister på korthekken, 1949-51 og 1953. Perioden 1948-52 forbetra han europarekorden i stavhopp frå 4,32 meter til 4,44 m.

Aktiv
-----

Lundberg sette svensk rekord i stavhopp med 4,21 m den 6. august 1947. Gjennom OL-sesongen 1948 forbetra han den svenske stavrekorden fem gongar. Den 11. juni hoppa han 4,22 i Karlskoga, den 28. august 4,26 i Uppsala, den 2. september 4,30 i Stockholm, den 12. september 4,32 i Helsinki og til sist den 26. september 4,36 m i Södertälje. Dei to siste resultata var også europarekordar, ettersom han slo norske Erling Kaas sitt rekordhopp på 4,31 meter frå tidlegare i 1948. Sommaren 1948 vann Lundberg elles den fyrste av 15 gullmedaljar i svenske meisterskap då han svinga seg over 4,20 m, under sommarleikane i London vart han femtemann med 4,10 m.

Både i 1949, 1950 og 1951 vart Lundberg svensk dobbeltmeister då han sigra både på korthekken og i stavhopp-tevlingane. 9. juni 1950 flytta han i Nyköping europarekorden i stav til 4,38 m og to månader seinare til 4,40. Under europameisterskapen 1950 i Brussel vann han stav-tevlinga med eit hopp på 4,30 m og han tok sølvmedaljen i 110 m hekk med eit løp på 14,7 sekundar, eitt tidels sekund attom franskmannen André Marie.

I juli 1952 gjekk Lundberg over 4,40 m og vart tredjemann i stavhopp ved dei olympiske sommarleikane i Helsinki. Like etter på, den 1. august, sette han ved eit stemne i Gävle sin siste europarekord med eit hopp 4,44 meter, ein rekord som vart sletta av finske Eeles Landström i 1955. Seinsommaren 1954 hoppa både Lundberg og Landström 4,40 m ved europameisterskapen i Bern, gullmedaljen gjekk til Finland då Landström tok høgda i eit tidlegare forsøk. Lundberg forbetra sin eigen svenske rekord til 4,45 m i Bucuresti i oktober 1955 og til sist 4,46 m i Nordingrå jonsokaftan 1956. Under sommarleikane i Melbourne i november 1956 enda Lundberg på femteplass i stavhopp. Den svenske rekorden hans i spesialøvinga stod til 1962.

Lundberg, ca 1950
### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1948 i London: Nr 5 i stavhopp - 4,10 m
* EM 1950 i Brussel: Gullmedalje i stavhopp - 4,30 m, sølvmedalje i 110 m hekk - 14,7
* OL 1952 i Helsinki: Bronsemedalje i stavhopp - 4,40 m
* EM 1954 i Bern: Sølvmedalje i stavhopp - 4,40 m, etter Eeles Landström (4,40 m)
* OL 1956 i Melbourne: Nr 5 i stavhopp - 4,40 m
* EM 1958 i Stockholm: Nr 10 i stavhopp - 4,20 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ragnar Lundberg» frå Wikipedia på svensk, den 18. august 2018.*
**Orchardleigh Lake** (òg skrive Orchardlea) er ein 11 hektar stor kunstig innsjø like nord for Frome i Somerset i England. Han vart laga då ein demde opp ei av sideelvane til Frome. I dag vert innsjøen nytta til sportsfiske, og fuglekikking. 

Det ligg ei lita øy på vestsida av innsjøen der St Mary's Church ligg. Kyrkja vart bygd på 1200-talet og vart kraftig renovert av Sir George Gilbert Scott, for W. A. Duckworth, i 1878. Kyrkja er i dag freda. Det vert ofte halde bryllaup i kyrkja. Det går ei gangbru over til øya frå fastlandet. 

Det er i røynda to innsjøar ved Orchardleigh. Den minste innsjøen inneheld øya med kyrkja og ein langt større innsjø ligg 150 meter gjennom eit lite skogområde. 

Det er ein del sjøfugl å sjå ved innsjøen, mellom anna dvergdykkar, toppdykkar og knoppsvane, samt overvintrande toppand og taffeland.

Galleri
-------

* Kyrkja sett frå sidaKyrkja sett frå sida
* Baksida av kyrkjaBaksida av kyrkja

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orchardleigh Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Fishing Information for the Frome Areal» (Word). *Frome Tourist Information Centre*. Henta 28. mars 2010.
2. ↑  «Church of St. Mary, causeway bridge and gates». *Images of England*. Arkivert frå originalen 25. november 2011. Henta 28. mars 2010.
Fenresulven på Ledbergsteinen. Foto: Olof Ekström

**Fenresulven** (*Fenrisulven*, norrønt *Fenrisulfr*) eller **Fenre** (norrønt *Fenrir*), òg kjend som Vånagand (norrønt *Vánagandr*) er i norrøn mytologi ein stor ulv. Fenresulven er son av Loke og Angerboda, og har to sysken; dødsgudinna Hel og Midgardsormen.

Livssoge
--------

Fenresulven såg fyrst ut som ein liten hundekvelp, og Odin tok han difor med til Åsgard, der æsene budde. Alle spådomar sa at han kom til å skapa ugreie for æsene. Då dei såg at han voks og vart større og større, ville dei difor binda han. 

Fyrst prøvde dei med lekkja *Løding*, men denne heldt ikkje. Dinest prøvde dei med lekkja *Drome*, som var dobbelt så kraftig. Det gjekk like dårleg. 

Ty og Fenresulven av John Bauer (1911)
Då sendte Odin Skirne til nokre dvergar i Svartalvheimen for å få dei til å laga ei lekkje som var sterk nok. Lekkja *Gleipne* vart laga av seks ting som ingen lenger kan finna: fisken sin pust, kvinneskjegg, fuglane sitt spytt, fjella sine røter, lyden av katteføter og bjørnane sine sener. Difor finst ikkje desse tinga den dag i dag. Gleipne var tynn og mjuk som eit silkesnøre, men sterkare enn alle andre lekkjer. 

Nok ein gong måtte æsene lura Fenre. Dei lokka ulven med seg ut på den litle øya Lyngve i sjøen Åmsvartne. Dei sa at om han ikkje greidde å øydeleggja denne lekkja, var han så svak at æsene ikkje hadde grunn til å frykta han. Soleis ville dei i så fall sleppa han fri. Fenre hadde mistanke om at dei prøvde å lura han, og kravde at nokon heldt handa si i kjeften hans. Berre Ty torde dette. Han la høgre hand i kjeften til Fenre. Fenre prøvde å rista seg laus, men lekkja vart berre strammare, og rivna ikkje. Slik mista Ty armen sin. 

Fenre glefsa etter dei, men dei stakk eit sverd inn i kjeften på han. Spissen var opp slik at han ikkje kunne bita. Siklet hans vart til elva Vån. Det blei sagt at når Fenresulven kom seg laust, ville Ragnarok ta til.

Sjå òg
------

* Fenriskjeften – ei fjellrekkje i Dronning Mauds Land i Antarktis. Den høgaste toppen heiter Ulvetanna (2931 moh.).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skoletorget om Loke og borna hans
Frå Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark.
**Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark** (spansk *Parque Nacional de Ordesa y Monte Perdido*) er ein nasjonalpark i Pyreneane i provinsen Huesca i Aragón i Spania. Nasjonalparken vart oppretta 16. august 1918 etter ein kongeleg resolusjon, der Ordesadalen vart erklært nasjonalpark med ein utstrekking på 21 km². 13. juli 1982 vart parken utvida til 156,08 km² og det offisielte namnet vart endra til *Parque nacional de Ordesa y Monte Perdido*.

Nasjonalparken er ein del av Ordesa-Viñamala biosfærereservatet oppretta av UNESCO i 1997. Same året vart han inkludert i Pyrénées - Mont Perdu verdsarvstad.

Parken omfattar kommunane Torla, Broto, Fanlo, Tella-Sin, Puertólas og Bielsa.

Cirque de Soaso, frå venstre Cilindro de Marboré, Monte Perdido og Soum de Ramond.

Skildring
---------

Nasjonalparken er dominert av den største kalksteinsmassen i Europa med massivet Treserols, med fjellet Monte Perdido. Frå her stråler fleire ryggar og bredalar ut. Her ligg òg Ordesadalen som vert drenert av elva Arazas og Añisclodalen, som vert drenert av elva Bellós, Escuaínkløfta, drenert av Yaga, og Pinetadalen, drenert av Rio Cinca. 

Mange dalar og dalbotnar er forma av tidlegare isbrear i omdået, og framleis finst det ein bre på nordsida av Monte Perdido som stadig krympar. 

Dei høgaste områda av parken, over 2000 meter over havet, er særs tørr. All nedbør forsvinn ned i karstgrunnen, medan dalbotnane er frodige med bøk og gran. 

Bøkeskog i Pinetadalen.

Planteliv
---------

Opp til 1500-1700 meter over havet finst mykje skogar av bøk, furu, eik og til ein viss grad bjørk, ask og piletre. Frå her og opp til 2000 meter dominerer fjellfuru. Opp til 1800 meter over havet finst òg buksbomved. På engene frå 1700 til 3000 moh finst fleire endemiske artar som *Borderea pyrenaica*, *Campanula cochleariifolia*, *Ramonda myconi*, *Silene borderei*, *Androsace cylindrica*, *Pinguicula longifolia* og *Petrocoptis crassifolia*. Edelveisen er ein av symbola til nasjonalparken.

Firfisla *Iberolacerta bonnali* er endemisk i Pyreneane.

Dyreliv
-------

Ein av dei viktigaste artane i parken var pyreneisk steinbukk som døydde ut i januar 2000 trass i forsøk på å bevare han. Andre dyr i området er pyreneisk gemse, murmeldyr, villsvin og pyreneisk desman. Store fuglar som kongeørn, gribb, hauk og ugle finst i fjella.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Google Maps
* Informasjon om breane i Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ordesa y Monte Perdido nasjonalpark» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Pyrenees-Mont Perdu». United Nations Environment Program - World Conservation Monitoring Centre. 2000. Arkivert frå originalen 18. juli 2008. Henta 13. mai 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Ragnhild Alexandra Lorentzen Long** (fødd 8. mai 1968) er det yngste barnet til Prinsesse Ragnhild og Erling Lorentzen. Ho blei fødd og voks opp i Rio de Janeiro, studerte journalistikk i San Francisco, og er i dag busett der. Ho har butt eitt år i Noreg.

Ettersom ho nedstammar frå Sophia av Hannover, stod ho på arvelista til den britiske trona. I samband med gulljubiléet til dronning Elizabeth i 2002 ville den britiske avisa The Guardian intervjua dronninga, og då ho avslo den næraste til å arva trona. Etter at heile den britiske kongefamilien hadde sagt nei fekk dei endeleg snakka med Ragnhild, som då var nummer 66 på arvelista. 

I november 2003 gifta Lorentzen seg med irsk-amerikanaren Aaron Matthew Long. Ettersom han er katolikk blei ho ekskludert frå den britiske tronfylgja.

Ragnhild Lorentzen Long driv i dag fleire restaurantbarar i San Francisco.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aftenposten-intervju i 2004
* Guardian-intervjuet i 2002 (engelsk)
* Liste over tronfylgja til den britiske trona (engelsk Wikipedia)
|  |
| --- |
| **Pimpernell** |
| PimpernellPimpernell |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Roseordenen Rosales |
| **Familie:** | Rosefamilien Rosaceae |
| **Underfamilie:** | Rosoideae |
| **Slekt:** | Blodtoppslekta *Sanguisorba* |
| **Art:** | **Pimpernell** *S. minor* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Sanguisorba minor***Scop. 1771 |

**Pimpernell** (*Sanguisorba minor*) er ein fleirårig plante i rosefamilien.

Han stammar frå vestlege, sentrale og sørlege delar av Europa, nordvestlege Afrika og sørvestlege Vest-Asia. Han finst også forsvilla i mesteparten av Nord-Amerika.

Namn
----

«Pimpernell» er blitt brukt om fleire andre plantar, som den nære slektningen blodtopp og nonsblomslekta, der nonsblom er planten bdet blir vist til i boka *Den røde pimpernell*.

Skildring
---------

Pimpernell blir 40–90 cm høg. Han veks typisk i tørre grasenger, ofte på kalkhaldig jord. Han er motstandsdyktig mot tørke, og veks gjennom heile sesongen. 

Blad av pimpernell
Blomstringa skjer i mai-august. Planten har endestilte, kuleformea blomsterstandar. Desse består av hannblomar nedst, tvikjønna blomar i midten og hoblomar øvst.

Rotnettet består av ei loddrett pålerot med nokså få, kraftige siderøter.

Bruk
----

Blada og blomane har ein lett agurkaktig smak. Dei kan nyttast i kalde drikker og salatar, og er også eigna til å krydra marinadar, sausar og fugle- og fiskeretter. Planten er også ingrediens av ulike matrettar som særskilde variantar av grøn saus. Som regel bruker ein unge blad, ettersom dei får ein bitter smak når dei blir eldre.

Pimpernell har dei same medisinske bruksområda som blodtopp (*Sanguisorba officinalis*). I tidlegare tider blei han brukt i ein te som middel mot diaré.

Pimpernell blir også brukt som prydplante.

Pimpernell i historia
---------------------

Planten blei kalla Francis Bacon sin favoritturt. Han blei teken med til den nye verda av dei første kolonistane frå England, og blei nemnd i skriftene til Thomas Jefferson.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  «Sanguisorba minor». *ITIS*. Henta 1. mai 2012.
2. ↑  «Sanguisorba minor». *EOL*. Henta 1. mai 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Pimpernell» frå Wikipedia på bokmål, og «Sanguisorba minor» frå Wikipedia på engelsk den 4. august 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
**Orlando Ortega Alejo** (fødd 29. juli 1991) er ein kubansk-spansk friidrettsutøvar som tevlar i 110 meter hekk. Han vann sølvmedaljen i øving ved Sommar-OL 2016 og bronsen ved europameisterskapen 2018, i 2019-VM vart han tildelt ein bronsemedalje etter å ha vorte hindra i finaleløpet.

Aktiv
-----

Framom dei olympiske sommarleikane i London trente han i lag med Dayron Robles. På vårparten 2012 forbetra Ortega den personlege rekorden til 13,09 sekund. Under leikane i London enda han på sjetteplassen i finalen på 110 meter hekk.

Etter å ha delteke i Friidretts-VM 2013 i Moskva braut Ortega med Cuba og søkte statsborgarskap i Spania. 4. juli 2015 presterte han livsbeste og sette spansk rekord med 12,94 sekund då han vann 110 meter hekk under eit DL-stemne i Paris, den regjerande verdsmeisteren, David Oliver frå USA, vart nummer 2 på tida 12,98.

Etter ein del att-og-fram fekk Ortega løyve til delta i Sommar-OL 2016. Frå leikane i Rio de Janeiro reiste han med ein sølvmedalje, berre Omar McLeod frå Jamaica sprang fortare. To år seinare vann Ortega bronsemedalje ved EM i Berlin, langt bak dei to som gjorde opp om gullmedaljen. Også under verdsmeisterskapen 2019 tok Ortega seg til finalen på korthekken. I finalen fór han over målstreken som femtemann, undervegs låg han på andreplass til han vart forstyrra og hindra av Omar McLeod. McLeod vart diskvalifisert, og, etter klage frå det spanske friidrettsforbundet, fekk Ortega tildelt ein bronsemedalje, trass i at han fekk fjerde beste tid.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2012 i London: Nr 6 – 13,43
* VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (13,69=nr 25)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølvmedalje – 13,17, bakom Omar McLeod (13,05)
* VM 2017 i London: Nr 7 – 13,37
* EM 2018 i Berlin: Bronsemedalje – 13,34
* VM 2019 i Doha: Nr 4/Bronsemedalje – 13,30

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orlando Ortega» frå Wikipedia på tysk, den 30. juni 2021.*

* «Orlando Ortega» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. mars 2023.