recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fjodor Ivanovitsj Sjaljapin** (13. desember 1873–12. april 1938), var ein russisk operasongar. Han var fødd i Kazan og døydde i Paris.

Liv og gjerning
---------------

Fjodor Sjaljapin
Boris Kustodjev: Fjodor Sjaljapin, 1921
Foreldra til Sjaljapin var fattige bønder. Han fekk si fyrste songundervisning i Kirchenchor. År 1894 debuterte han i Tblisi som øvsteprest i Giuseppe Verdis opera *Aida*, spelte seinare rolla på Mariinskij-teateret i St. Petersburg. I 1896 vart han invitert til ei privatdriven operascene i Moskva, der han framstilte hovudrollene i *Boris Godunov* og *Ivan den skrekkelege*.

1901 reiste Sjaljapin til Vest-Europa. Han song så på operascenen La Scala i Milano, og frå 1907 ved operahuset Metropolitan i New York. Her fekk han ikkje den heilt store suksessen og reiste derfor i 1908 til operaen i Paris. Dei komande åra var han engasjert på dei store scenene i Moskva og St. Petersburg.

Sjaljapin reiste i Sovjetunionen siste gongen i 1921. Sidan turnerte han ikkje der, då han mislikte framferda til det nye politiske maktapparatet. Ein opptreden i New York same året fekk store fylgjer. Han vart då verande i byen og song der i seks sesongar. I 1926 reiste han på turne i Australia, før han forflytta seg til Covent Garden i London.

Ved sidan av sitt russiske repertoar framstilte han Mefistofeles i *Faust*, *Don Basilio*, Leporello i *Don Giovanni* og kong Filip i *Don Carlos* av Verdi. Sjaljapin var ein kjempestor kar og song med ein mørk, kraftfull bass. Han var ein av dei fyrste songarane som la vekt på å gje ei djupare psykologisk forståing av dei figurane han framstilte i operaene. Hans fremste eigenskap som songar var den dramatiske intensiteten han framkalla, som lenge etter einast Maria Callas og få andre oppnådde.

I 1910 fekk Sjaljapin i Monte Carlo hovudrolla i urframføringa av *Don Quixote* av Jules Massenet. I 1933 spelte han hovudrolla i tre filmar regissert av Georg Wilhelm Pabst, *Don Quixote*. Alle filmane var bygt over same manuskript og same kulissar, men skodespelarane, utanom Sjaljapin, og språkføringa var høvesvis engelsk, fransk og tysk.

Sjaljapin var den mest feira bassongaren i verda i den fyrste halvdelen av det 20. hundreåret. Sidan 2000 har det årleg vore halde ein 'Sjaljapin operasong-festival' på Krim i Ukraina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fjodor Iwanowitsch Schaljapin» frå Wikipedia på tysk, den 24. januar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fjodor Schaljapin singt: Вниз по матушке по Волге

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Byneset kyrkje
**Byneset** er ein tidlegare kommune i Sør-Trøndelag.

Byneset er den vestlegaste delen av Trondheim kommune og ligg på ei halvøy i Trondheimsfjorden. Byneset er stort sett eit landbruksområde.

Historie
--------

Byneset blei oppretta som kommune ved formannskapslovene i 1837. I 1855 blei Buvik kommune skilt ut frå Byneset. Ved delinga hadde Byneset 2109 innbyggjarar. 1. januar 1964 blei Byneset kommune slått saman med Leinstrand, Strinda, Tiller og Trondheim kommune til nye Trondheim kommune. Ved samanslåinga hadde Byneset 2049 innbyggjarar.

I mange år blei det drive med torvuttak på myrane på Byneset, særleg på Stormyra ved Spongdal. På Stormyra finn ein i dag eit av Byneset Idrettslag sine fotballanlegg.

Byneset Historielag blei stifta 17. november 1994.

Befolkning
----------

På Byneset bur det no om lag 2500 innbyggjarar. Her er to tettstadar der, som står for omtrent halvparten av folketalet. Resten av folket bur spreidd utover heile Byneset.
Tettstadane:

* Rye
* Spongdal

Den største tettstaden er Spongdal. Spongdal er relativt tett busett, og har mellom anna daglegvarebutikk og andre servicetilbod, og forsamlingshuset Folkvang.

På Spongdal og Rye finn ein også dei to einaste skulane på Byneset, Rye skole og Spongdal skole. Spongdal skole er den einaste med ungdomstrinn, og elevane frå Rye tek til der når dei startar på 8. klassesteget. I tillegg tek Spongdal skole imot 8.-klassingar frå Nypvang skole

Byneset kyrkje
--------------

Byneset kyrkje også kjend som Mikalskyrkja på Stein, er ei steinkyrkje frå 1100-talet, ei av dei eldste i Trøndelag. Det ligg ein kyrkjegard ved kyrkja.

Næringsliv
----------

På Byneset ligg det største golfanlegget i området, Byneset Golf. Anlegget blei etablert i 2000, då med 9 hol på bane sør. I dag har bana ei enkel 9-holsbane, og ei meir krevjande 18-holsbane. Golfanlegget er designa av golfarkitekten Donald Steel

Kjende bynesingar
-----------------

* Johan Nicolaisen, skulemann
* Øystein Baadsvik, verdskjend solotubaist.
* Randi Stene, mezzosopran
* Stian Arnesen, radioreportar
* Jacob Margido Esp, skodespelar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Byneset historielag Arkivert 2020-10-23 ved Wayback Machine.
* Byneset Ungdomslag Arkivert 2016-04-11 ved Wayback Machine.
* Byneset idrettslag

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Byneset» frå Wikipedia på bokmål, den 14. februar 2010.*
**André-Marie Ampère** (20. januar 1775–10. juni 1836) var ein fransk fysikar som er kjend for å vere ein av oppdagarane av elektromagnetismen. Måleininga for elektrisk straum, ampere, er oppkalla etter han.

Livssoge
--------

Ampère var frå ein landsby nær Lyon, og viste stor interesse for naturvitskapen frå byrjinga. Mellom anna skal han ha løyst reknestykke ved hjelp av småstein og brødsmular før han hadde lært tala. Han blei etter kvart lærar i matematikk ved den vidaregåande skulen, *lycéet*, i Lyon.

Ei lita avhandling om hasardspel som viste at sjansen for ein spelar til å vinna er svært liten gjorde at den leiande matematikaren Jean-Baptiste Joseph Delambre fekk augene opp for han. Delambre skaffa han først lærarjobben og seinare ei underordna stilling ved den prestisjetunge polytekniske høgskolen i Paris. I 1809 blei Ampère professor ved denne skolen, og i 1814 medlem av Instituttet.

Oppdagingar
-----------

11. september 1820 fekk Ampère høyra om Hans Christian Ørsted si oppdaging av at voltaisk (elektrisk) straum verka inn på ei magnetisk nål. Sju dagar seinare la han fram ei avhandling for Akademiet som skildra både dette og liknande fenomen. Deretter tok han fatt på det store arbeidet med å undersøka og leggja fram teoriar for dette store, nye feltet innan vitskapen.

Ampère døydde i Marseille og er gravlagd i Cimetière de Montmartre i Paris. Lycée Ampère i Lyon er kalla opp etter han.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **André-Marie Ampère**

Wikifrasar Engelsk Wikiquote har ei sitatsamling som gjeld: **André-Marie Ampère**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Luftfoto av Lawrence Livermore National Laboratory
**Lawrence Livermore National Laboratory** (**LLNL**) er eit amerikansk nasjonalt laboratorium, ein tverrfagleg forskingsinstitusjon med nesten 10 000 tilknytte personar i forskjellige funksjonar. Forsking og utvikling går føre seg innan område som kjemi, fysikk, materialteknikk, biologi, matematikk, datateknikk og ingeniørfag. Laboratoriet skildrar seg sjølv som eit leiande forskings- og utviklingssenter for vitskap og teknologi brukt på område som omfattar nasjonal tryggleik. LLNL er saman med Los Alamos National Laboratory ein av to stader i USA der det går føre seg forsking og utvikling av atomvåpen.

Gjennom National Ignition Facility, som er lokalisert i Livermore, er laboratoriet sterkt engasjert i fusjonsforsking basert på tregleiksinnelukking, tungrekneteknikk og datatryggleik og forsking på isotopar. 

LANL vart oppretta i 1952. Det sorterer under Energidepartementet og vert driven av University of California med eit årleg budsjett på rundt 10 milliardar kroner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lawrence Livermore National Laboratory» frå Wikipedia på bokmål, den 21. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Lawrence Livermore National Laboratory**

* Lawrence Livermore National Laboratory – Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Bymarka** er eit skogområde vest for Trondheim. Med ei flatevidd på 80 km² er ho den største og samstundes den mest populære utfartsstaden i Trondheim. Bymarka ligg på Byneshalvøya, og er hovudsakleg samansett av Trondheim bymark, Leinstrandmarka og Bynesmarka. 

Området har eit svært variert turterreng – frå tette granskogar via vekslande skog- og myrterreng til snaufjell over tregrensa (om lag 450 moh).

Historie
--------

Olav Tryggvason gav Bymarka i gåve til innbyggjarane i Trondheim i år 997.

Fredrik von der Lippe, tidlegare sjef for Trondheim Kommuneskogar, lanserte dette slagordet for friluftsbruken av Bymarka: «*Her er du alltid velkommen når ingen kan sjå at du har vore der!*».

Geografi
--------

### Fjell over 400 moh.

* 565 moh. Storheia
* 537 moh. Bosbergheia
* 492 moh. Litlheia
* 463 moh. Stadsheia
* 461 moh. Elsetheia
* 458 moh. Herbernheia
* 446 moh. Vintervasshøgda
* 437 moh. Bykleivåsen
* 416 moh. Geitfjellet
* 415 moh. Hoåsen
* 400 moh. Revfjellet

### Serveringsstader i Bymarka

* Skistua
* Elgsethytta
* Grønlia
* Estenstadhytta
* Rønningen
* Lavollen
* Damhaugen
* Sparebank1-hytta

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hultafors** er ein svensk tettstad i Bollebygds kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde tettstaden 233 innbyggjarar. Hultafors ligg ved den gamle ferdselsvegen mellom Borås og Göteborg, lengst aust i Bollebygds kommune. Staden fekk jernbanestasjon i 1894. I 1908 blei det bygd ein kurstad her. Det gjekk konkurs, og adventistane etablerte stiftinga «Samfundet Sanningens Härold» som kjøpte det slottsliknande anlegget, som gjorde sitt til at trafikken på jernbanen blei heldt oppe. Men i 1971 blei stasjonen ubemanna og i 1986 ville SJ rive bygningen. Men den blei overtatt av bygda og freda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hultafors» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*

Litteratur
----------

* Kurt Olson: *Gränser och grannar kring Bollebygds härad* 1999 ISBN:91-630-8707-3
* Kurt Olson: *By-skomakarn i Hultafors*
* Kurt Olson: *Inte bara tumstockar & hälsobad : ein krönika om Hultafors och Olsfors*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjonsside om Hultafors

Koordinatar: 57°42′00″N 12°44′0″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Morten Hetland** (fødd 1989) er ein norsk lærar, forfattar, politikar og journalist frå Hjelmeland kommune. 

Hetland debuterte i 2007 med boka «I slektas fotefar». Boka er ei slektshistorie om slekta til forfattaren, og om dagleglivet i Hjelmeland kommune. Hetland bruker målforma nynorsk. I 2008 fekk han tildelt Hjelmeland Mållag sin målpris for boka si.

Hetland har vore engasjert i frivillige lag og anna organisasjonsarbeid, noko han fekk Hjelmeland kommune sin kulturpris for i 2016.

Hetland driv sitt eige medieføretak, Hetland Media, som mellom anna gjev ut bøker med lokal interesse i Ryfylke.

Hetland har vore journalist i Bygdaposten for Hjelmeland og Strandbuen. Saman med Vegard Terøy dreiv han lokalmagasinet Mitt Hjelmeland, der han òg var journalist, grafisk formgjevar og marknadssjef.

Hetland har vore kommunestyrerepresentant i Hjelmeland sidan 2011.

Bibliografi
-----------

* *I slektas fotefar* (lokalhistorie 2007, ny utg. 2008)
* *Gardsdrift i Hjelmeland* (lokalhistorie 2008)
* *Hjelmeland Idrettslag: Sport og idrettsglede i hundre år* (jubileumsbok om Hjelmeland Idrettslag 2012)
* *Småstubbar: Soger segner og sanne historier* (historiesamling, 2015), Morten Hetland og Vegard Terøy (red.)

Kjelder
-------

* Søk etter Morten Hetland[*daud lenkje*] i Bibsys
* Nettstad for Hjelmeland Mållag Arkivert 2015-02-09 ved Wayback Machine.
* Nettstad for Rogaland Mållag
* Nettstad for Hetland Media[*daud lenkje*]
* Nettstad for Mitt Hjelmeland

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
**Humanistisk konfirmasjon** (fram til hausten 2005 kalla **borgarleg konfirmasjon**) er eit livssynshumanistisk kurs og seremoni arrangert av Human-Etisk Forbund for å markere overgangen frå barn til vaksen. Kurset har hovudfokus på livssyn og etikk, og målet er å oppmuntra til sjølvstendig tenking, etisk refleksjon og å styrkje dei humanistiske verdiane i samfunnet. 

Kurset tek for seg tema som livssyn, menneskerettar, etikk, identitet, toleranse, samliv, rus og samfunnsansvar. Det blir avslutta med ein høgtideleg seremoni.

Dei fleste deltakarane ved humanistisk konfirmasjon fyller 15 år same året som dei konfirmerer seg. Forbundet har sidan 1997 kunna henta inn namne- og adresselister frå Det sentrale folkeregisteret over alle som er med i det aktuelle årskullet, og kan dermed senda brev for å invitera dei til å konfirmera seg humanistisk. 

I 2006 deltok 10 581 ungdommar i humanistisk konfirmasjon over heile landet, dette utgjer 16,7 % av årskullet. Humanistisk konfirmasjon blir arrangert over heile Noreg og er opent for alle. Ein treng altså ikkje vera medlem eller melda seg inn i Human-Etisk Forbund for eller ved å delta på humanistisk konfirmasjon.

Nemning
-------

Den første borgarlege konfirmasjonen blei gjennomført i Oslo i 1951, som eit alternativ til kristen konfirmasjon. «Konfirmasjon» var i norsk kulturhistorie tidlegare ei reint kristen nemning. Bruken av nemninga for ein ikkje-kristen seremoni har derfor vore omstridt. Frå humanetisk side har ein begrunna namnevalet slik: 

«*Fordi vi skulle finne navn på en verdslig konfirmasjonsordning. Den kirkelige konfirmasjon hadde allerede langt på vei vært en verdslig ordning gjennom flere hundre år. Konfirmasjon i kirken var nødvendig for å oppnå rent verdslige goder så som videre utdanning, arbeid og giftermål. Konfirmasjonen var pliktig for alle. Den gjaldt alle i samfunnet. Slik sett var kirkelig konfirmasjon hele tiden uttrykk for noe allment og verdslig. Alternative ungdomsfeiringer var forbudt. Det norsk folk fikk på denne måten aldri noe annet språklig uttrykk for markering av ungdomstiden enn nettopp ordet «konfirmasjon». Selvsagt er selve ordet «confirmare» god latin, og betyr å støtte, styrke, gjøre fast, bekrefte osv.*»
Namneskiftet frå *borgarleg* til *humanistisk* skjedde ved vedtak av Landsmøtet i Human-Etisk Forbund i september 2005, etter at ei overtyding om at ein burde sjå omgrepet *humanistisk* som eit synonym for *human-etisk* hadde vakse fram i forbundet.

Sjå òg
------

* Konfirmasjon
* Humanistisk namnefest

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Humanistisk konfirmasjon på human.no

### Fotnotar

1. ↑  «Antall konfirmanter i Human-Etisk Forbunds regi i år: Tilbake en halv prosent», pressemelding fra Human-Etisk Forbund 1. mai 2006
2. ↑  Human-Etisk Forbund: «Om Borgerlig konfirmasjon i mer enn 50 år» (avsnittet «Hvorfor ordet konfirmasjon?»)
**Morten Lund** (fødd 6. januar 1945) er ein norsk gardbrukar og politikar frå Bjugn i Sør-Trøndelag. Han var ordførar i Bjugn i seks år og representerte Senterpartiet og Sør-Trøndelag fylke på Stortinget i tida 1993-2005.

Lund var son til ein gardbrukar. Sjølv tok han examen artium i Trondheim i 1964, og gjekk ut av Vinterlandbruksskolen i Oslo i 1966. Han studerte dei neste åra til cand.agric. ved Noregs Landbrukshøgskule, ferdig 1970. Frå 1970-75 var han vitskapleg assistent ved NLH, samstundes som han arbeidde med ein doktorgrad han fullførte i 1975. Åra 1975-79 var han inspektør i Statens Arbeidstilsyn og var deretter gardbrukar i Bjugn til 1997.

Lund var varaordførar i Bjugn kommunestyre 1984-87 og ordførar 1987-93. Frå 1989 til -93 var han leiar av regionrådet for Fosen-kommunane og 1991-93 medlem av fylkestinget i Sør-Trøndelag. Stortingsperioden 1989-93 møtte han i kortare tid på Stortinget som vararepresentant. Etter å ha vorte vald inn på fast plass gjennom stortingsvalet i 1993, og attvald i 1997 og 2001, møtte han på Stortinget fram til 2005. Han var medlem i Kommunalkomitéen frå 1993 til mars 1999, deretter leiar i Næringskomitéen frå 27. mars 1999 til september 2001. Perioden 2001-05 var han medlem i Finanskomitéen.

Lund var med i Senterpartiet sitt landsstyre i to bolkar, 1985-90 og 1997-2001.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Morten Steenstrup** (fødd 4. april 1953) er ein norsk jurist, Høgre-politikar og forretningsmann frå Tønsberg, busett i Oslo.

Steenstrup var son til ein lektor. Sjølv gjekk han Tønsberg gymnas og utdanna seg til cand.mag. i 1976, etter studiar i statsvitskap og sosiologi ved Universitetet i Oslo. Fire år seinare vart han cand.jur. ved same universitetet.

Steenstrup engasjerte seg tidleg i partiet Høgre. Såleis var han bystyremedlem i Tønsberg 1976–83, i den andre fireårsbolken med plass i formannskapet. Hausten 1981 vart han vald inn på Stortinget frå Vestfold, attvald i 1985. På Tinget var Steenstrup medlem i Justiskomitéen dei to fyrste sesjonane. Frå 1983 hadde han plass i Finanskomitéen til 1989, med unnatak for nokre månader som statssekretær i Finansdepartementet 1985–86 og ved Statsministerens kontor våren 1986.

I 1987 fekk Steenstrup advokatløyve. Då han gjekk ut av Stortinget, etablerte han i 1989 sitt eige advokatfirma, eit firma som i 1999 skifta namn til Steenstrup Stordrange DA. Steenstrup har særleg markert seg som forretningsadvokat, og har gjennom åra hatt styreverv i ei rad med større og mindre industriselskap og forretningstiltak. Frå 1993 har hatt møterett i Høgsterett. 

Perioden 2015-19 er Steenstrup bystyremedlem for Høgre i Oslo kommune.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
**Morten Ferdinand Nilssen** (31. mai 1871–25. februar 1946) var ein norsk skulemann og politikar, fødd i Drammen.

Nilssen, som var son til ein stasjonsmeister, vart student frå Kristiania Katedralskole i 1890 og vernepliktig offiser i 1892. Deretter vart han cand.philos. I 1894 og tok eksamen på Landbrukshøgskulen på Ås, der han gjekk gjennom begge avdelingane. Dei neste tre åra arbeidde han som assistent ved forsøksstasjonen for plantekultarar ved Landbrukshøgskulen.

I 1899 tok han over som styrar av Smaalenene amts landhusholdningsskole på Berby i Idd. Frå 1902 styrar av Statens hagebruksskule for kvinner på Berby.

Nilssen representerte einmannskrinsen «Ide og Marker», samt partiet Høgre, på Stortinget valbolken 1910-12. Han var medlem av næringskomité nr 1.

Han var innehavar av Kongens fortenestmedalje i gull.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Haffner, Vilhelm: *Stortinget og statsrådet : 1915-1945. B. 1 : Biografier : med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, side 40, Oslo 1949
* Biografisk informasjon om Morten F. Nilssen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Morten Vinje** (fødd 5. juli 1956) er ein tidlegare fotballspelar frå Langesund som vart noregsmeister med Moss Fotballklubb i 1983 og som spelte 15 landskampar i 1979-80. 

Vinje spelte i yngre år på Larvik Turn. Etter at oslolaget Skeid rykte opp frå 2. divisjon i 1977-sesongen, og Larvik Turn samstundes rykte ned frå same divisjon og avdeling, melde han seg inn i Skeid, der han på midtstopparplass spelte 132 kampar. Då Skeid måtte tole nedrykk i 1980, reiste Vinje vidare til Moss FK. Med Moss spelte han NM-finale både i 1981 og 1983, i fyrste forsøk vart det tap mot Lillestrøm SK, to år seinare vart det siger mot Vålerenga.

I 1979-sesongen deltok Vinje i 11 landskampar for Noreg. Den ellevte siste kampen for året enda med siger over Vest-Tyskland sitt amatørlag i Baunatal, ein triumf som gjorde at Noreg var kvalifisert til Sommar-OL 1980. Etter som Norges Idrettsforbund valde å boikotte Moskva-leikane, måtte dei norske landslagsspelarane halde seg heime. Vinje fekk i staden fire kampar i den norske landslagsdrakta i 1980, i hans siste landskamp var han med å vinne 2-1 over Sveits i ein VM-kvalifiseringskamp på bortebane. Han kom aldri på skåringslista på landslaget, og sjeldan i klubbkampar.

### Merittar

* Noregsmeister: 1983 med Moss FK
* Tapande cupfinalist: 1981 md Moss FK

Kjelder
-------

* eu-fooball
**Morten Svendsen**(15. juli 1877–14. januar 1959) var ein norsk musikar og dirigent, son av vekkingspredikant Faste Svendsen.

Morten Svendsen vart fødd i Molde, men utdanna i Leipzig. Han studerte song, klaver og dirigering. I 1909 skipa han Trondheim Symfoniorkester, som han leia fram til 1918 saman med at han var kapellmeister ved Trøndelag teater åra 1910 - 1922. Han var krumtappen i Trondheims musikkliv, og leiar for fleire kor i byen. Lenge gjekk det fråsegn om dei operaene og operettene han sette opp. 

Svendsen drog til Tysland i først på 1920-talet. Der virka han som songpedagog og orkesterdirigent. I 1932 – 39 var han dirigent for Städtisches Filharmonisches Orchester i Aachen, der han òg grunnla ein songskule saman med kona si, songaren Valentine Rostin. Svendsen skreiv elles ein del songar og klaverstykke. Han kom heim att til Noreg frå Tyskland ved krigsutbrotet i 1939 og underviste i song her til 1952. Svendsen dirigerte på ny Trondheim Symfoniorkester på 80-årsdagen sin hausten 1957.

Kjelder
-------

* Store Norske Leksikon om Morten Svendsen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Gråkragepetrell** |
| Gråkragepetrell ved FijiFoto: Tom TarrantGråkragepetrell ved FijiFoto: Tom Tarrant |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Gråkragepetrell Utbreiinga av Gråkragepetrell |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | *Pterodroma* |
| **Art:** | **Gråkragepetrell** *P. nigripennis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pterodroma nigripennis***Rothschild, 1893 |

**Gråkragepetrell** (*Pterodroma nigripennis*) er ein sjøfugl i stormfuglfamilien som har hekketerritorium på øyar i subtropisk, sørvestre Stillehavet. Dette er ein trekkfugl som migrerer nord og aust i Stillehavet på den nordlege sommaren.

Skildring
---------

Gråkragepetrell er ein liten sjøfugl på 30 centimeter med kroppssvekt på ca. 175 gram. Oversida er lys grå med ein mørk grå M over vengene. Undersida er kvit, men med ei svart rand rundt vengekanten som endar i eit diagonalt band frå knoken mot kroppssida. Han har ein svart flekk under aug og nebbet er robust kort og svart. 

Hekkeutbreiinga er på mange øyar i sørvestre Stillehavet, inklusive Lord Howe-øya i vest, øyar utanfor Ny-Caledonia og Norfolkøya, Tonga, Kermadec Islands, Chathamøyane og fleire andre så langt aust som i Fransk Polynesia. Gråkragepetrellane beitar i Stillehavet mellom Mexico og Japan utanom hekkesesongen, dei beitar om natta på småfisk, blekksprutar og krepsdyr som dei plukkar i overflata. 

Storleiken på bestanden var estimert til mellom 8 og 10 millionar individ i 2004 og minkande på grunn av predasjon.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Pterodroma nigripennis Arkivert 2013-11-04 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 25. oktober 2012.

### Referansar

1. ↑  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gråkragepetrell**
| Poitiers |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Poitiers |
| **Byvåpenet til Poitiers** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Nouvelle-Aquitaine Vienne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  42,11 km² |
| Innbyggjarar  - By (2004)   - folketettleik | 85 800   2 037/km² |
| Koordinatar | 46°34′55″N 00°20′10″E﻿Koordinatar: 46°34′55″N 00°20′10″E﻿ |
| Høgd over havet | 75 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.mairie-poitiers.fr |
| Plassering |
|  |

**Poitiers** er ein by ved elva Clain vest i sentrale område av Frankrike. Han er *prefecture* (hovudstad) i departementet Vienne og hovudstad i regionen Nouvelle-Aquitaine. Byen er biletskjønn der gatene har restar etter antikk arkitektur, særleg frå romansk periode, og spor etter mange store historiske hendingar. 

Byen har om lag 85 000 innbyggjarar, og ligg strategisk til ved Seuil du Poitou, ei grunn sone der Massif armoricain møter Massif Central. Byen ligg i eit høgare område mellom dalane til elvene Boivre og Clain. 

Folk i Poitiers vert kalla *pictaviens* (menn) og *picatviennes* (kvinner).

Historie
--------

Poitiers vart grunnlagd før Romarriket av keltiske piktarar. Under slaget ved Poitiers 10. oktober 732 slo ein frankisk armé under Karl Martell den framrykkande arabiske arméen. 

Under Hundreårskrigen stod det eit anna stort slag ved Poitiers, då ein fransk hær vart slått av engelske styrkar den 19. september 1356. 

Karl VII av Frankrike grunnla universitetet i byen i 1432.

Kjende folk frå Poitiers
------------------------

* Michel Foucault (1926-1984), filosof
* Jean-Pierre Thiollet (1956-), forfattar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vitje Poitiers
* Offisiell turistside Arkivert 2008-12-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Neptun sildeoljefabrikk ligg på Svinøya ved Melbu.
**Neptun sildeoljefabrikk** er eit anlegg som ligg på Melbu i Vesterålen. 

Fabrikken vart sett i drift i 1910 og er i dag rekna som eit kulturminne. Lenge var produksjonen basert på sild, men da det ikkje lenger var tilgang på sild som råstoff vart det satsa på lodde. I 1980-åra svikta også tilgangen på dette råstoffet, og fabrikken vart lagt ned i 1986. 

Frå 1991 er bygningane forvalta og formidla som ein del av Norsk Fiskeindustrimuseum som vart oppretta våren 1991. Norsk fiskeindustrimuseum er landsdekkjande på sitt fagområde og har ein nasjonal funksjon. 

Neptun sildeoljefabrikk står på Riksantikvarens liste over prioriterte tekniske og industrielle kulturminne. Denne lista omfattar 14 anlegg, og er basert på eit omfattande registreringsarbeid.

Litteratur
----------

* Inger Anne Hovland: «Havets sølv som ble Melbus gull». Museumsnytt 2002: 5-6.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Neptun sildeoljefabrikk». Riksantikvaren.
* «Neptun Sildoljefabrikk». Industrimuseum.
**Tremadocium** er den første internasjonalt godkjende alderen i ordovicium i paleozoikum. Han varte om lag 9,7 millionar år, frå om lag 488,3 ± 1,7 til om lag 478,6 ± 1,7 millionar år sidan. 

Tremadocium starta med at havnivået steig og dekte store landområde. Spor av dette er funne i Austersjøen og indikerer at det var tre eller fire slik hendingar i tremadocium. Dei grunne havområda dekte ein mykje større del av landjorda enn det gjer i dag. 

Grensa som er vald for starten på både tremadocium og ordovicium er særs nyttig. Sidan han samsvarar så bra med førekomstar av graptolittar, konodontar og trilobittar, gjer byrjinga av tremadocium at forskarar ikkje berre kan sette dei forskjellige artane i samanheng til kvarandre, men òg artar som ein fann i lag med dei innanfor same område. Dette gjer det enklare å plassere mange andre artar til andre tider i forhold til byrjinga av ordovicium.

Sjå òg
------

* Den kambrisk-ordovikiske utryddinga


| Ordovicium |
| --- |
| Nedre/tidleg ordovicium | Mellomordovicium | Øvre/sein ordovicium |
| Tremadocium | Floium | Dappingium | Darriwilium | Sandbium | KatiumHirnantium |
Napoléon Bonaparte under kuppet
**18 brumaire-kuppet** var eit statskupp i Frankrike under den første franske republikken. Det fann stad 9. november 1799 og var førebudd av Emmanuel-Joseph Sieyès og leia av Napoléon Bonaparte. Gjennom kuppet vart det oppretta ein ny styreform for Frankrike, «Konsulatet» (Le Consulat). I løpet av ein dryg månad hadde Bonaparte utmanøvrert dei andre to i leiartrioen, og lét deretter seg sjølv utnemne til førstekonsul.

Brumairekuppt blir gjerne sett på som avslutninga av den franske revolusjonen. Det fann stad 18. brumaire år VIII etter den franske revolusjonskalenderen (9. desember 1799). Det var då dei militære styrkane under leiing av Napoleon braut seg inn i og oppløyste nasjonalforsamlinga, og styrta direktoratet. Dei deputerte som prøvde å protestere vart kasta ut av Napoleon sine soldatar. Til slutt var det berre eit fåtal mindre standhaftige deputerte igjen, og dei godkjente den nye grunnlova som hjelpte Napoleon til å nå sitt mål og bli diktator.

Kuppet var nær ved å spore av, noko som ville ha ført til giljotinen for Napoleon og medkonspiratorane hans, men bror til Napoleon, Lucien, fekk til slutt styrkane til å storme forsamlinga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brumairekuppet» frå Wikipedia på bokmål, den 15. september 2014.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
| Senlis |
| --- |
| Notre-Dame de Senlis Notre-Dame de Senlis |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Hauts-de-France  Oise |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  24,05 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 17 192   715/km² |
| Koordinatar | 49°12′″N 02°35′″E﻿Koordinatar: 49°12′″N 02°35′″E﻿ |
| Høgd over havet | 76 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 60300 |
| **Heimeside:** www.ville-senlis.fr |

**Senlis** er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Oise i regionen Hauts-de-France, og har om lag 17 000 innbyggjarar. Byen ligg om lag 50 km nord for Paris.

Senlis ligg ved elva Nonette, som er ei sideelv til elva Oise.

Historie
--------

Senlis var først ein gallo-romersk busetnad. Monarkane i det tidlege franske dynastiet budde her nær skogen Forêt de Chantilly og rådyra der. Dei bygde eit slott over den gamle romerske busetnaden. I 987 kalla erkebiskopen av Reims, Adalberon, i saman ei samling og bad dei velje Hugo Capet som konge av Frankrike. Monarkane i Frankrike forlet derimot snart byen og heldt seg heller i Compiègne og Fontainebleau. Byen fekk nytt liv på 1100-talet og det vart bygd festningsvollar, men det gjekk så sakte nedover med byen igjen. I dag trekk byen til seg turistar på grunn av si lange historie og band til monarkiet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historisk og arkeologisk forbund i Senlis

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Zelenograd Зеленоград** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
|  |
| Flagget til Zelenograd | Byvåpenet til Zelenograd |
| **Flagget til Zelenograd** | **Byvåpenet til Zelenograd** | 
 |
| Plassering |
| 

Zelenograd is located in Russland

 |
| 

Zelenograd is located in Moskva oblast

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Moskva |
| GrunnlagdBystatus | 19581963 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  37,22 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 217 124   5 833,5 /km² |
| Koordinatar | 55°59′52.5″N 37°11′25.5″E﻿Koordinatar: 55°59′52.5″N 37°11′25.5″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 124xxx |
| Bilnummer | 77, 97, 99, 177, 197, 199 |
| **Nettstad:** www.zelao.ru |

**Zelenograd** (russisk Зеленогра́д, «Grøn by») er ein by i Russland, som òg dannar ein av dei administrative okrugane i Moskva. Han ligg 37 km frå sentrum av den russiske hovudstaden og har om lag 220 000 innbyggjarar.

Zelenograd vart grunnlagd i 1958 som eit svar til amerikanske Silicon Valley og han var offisielt ein lukka by fram til 1991. Han var eit av dei mest kraftfulle sentera for elektronikk-, mikroelektronikk- og dataindustri i Sovjetunionen og han spelar framleis ei tilsvarande rolle i dagens Russland.

I Zelenograd ligg det tekniske universitetet *Moskvas institutt for elektronikk-teknologi* (MIET). Elektronikkonsernet Sitronics vart grunnlagd i Zelenograd i 1997 og har i dag store verksemder i byen. Hovudkvarter til konsernet vart derimot flytta til Moskva i 2005.

Zelenograd vart bygd *de novo* i eit tidlegare aude skogsområde og arkitekturen og byplanen følgjer ein generell arkitektonisk plan (hovudarkitekt Igor Pokrovskij).

Galleri
-------

* Moskvas institutt for elektronikk-teknologi (MIET)Moskvas institutt for elektronikk-teknologi (MIET)
* SeiersparkenSeiersparken
* Krjukovo-distriktet i ZelenogradKrjukovo-distriktet i Zelenograd

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisielt nettsted for Zelnograd administrative okrug Arkivert 2012-02-20 ved Wayback Machine. (russisk)

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Zelenograd» frå Wikipedia på bokmål, den 1. februar 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Zenica |
| --- |
| Ei gate i Zenica.Ei gate i Zenica. Ei gate i Zenica. |
| Styresmakter |
| Land | Bosnia-Hercegovina |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  499,7 km² |
| Innbyggjarar  - By (estimert)   - folketettleik | 146 000   293/km² |
| Koordinatar | 44°12′″N 17°56′″E﻿Koordinatar: 44°12′″N 17°56′″E﻿ |
| Diverse anna |
| Telefon-retningsnummer | +387 32 |
| **Nettstad:** www.zenica.ba |

**Zenica** (kyrillisk *Зеница*) er ein industriby i Bosnia-Hercegovina, og den fjerde største byen i landet etter Sarajevo, Banja Luka og Tuzla. Han er òg hovudstad i kommunen Zenica-Doboj i Føderasjonen Bosnia-Hercegovina. Han ligg om lag 70 km nord for Sarajevo ved elva Bosna og om gitt av fjell og åsar i Dei dinariske Alpane. 

Byen sitt Stara čaršija (gamle kvarter) inneheld fleire turistattraktsjonar, inkludert ein synagoge, som no er bymusem og kunstgalleri. Det finst òg ein moske (Čaršijska), ei austerriksk fontene og eit gamalt gardshus (Hadžimazića House).

I ei skildring frå 1697 vert det nemnd at Zenica er «Nilens delta, der melonane veks i eit vakkert landskap». Ein meiner at byen den gong hadde omkring 2 000 innbyggjarar, der bosniarane dominerte. Mot slutten av 1700-talet vert òg serbarar og kroatar nemnd, og på 1800-talet jødar. Etter øydeleggingar gjort av Eugen Sovojski-soldatane i 1697, vart området stabilisert og byen byrja å vekse. Etter at tyrkarane vart slått i 1878 og Austerrike-Ungarn tok over makta, vart jarnbanen Bosanski Brod-Zenica bygd i 1879. I [1880 opna kolmina, i 1885 ein papirfabrikk, i 1892 jernverket og i 1886 eit fengsel. Alle desse utbyggingane var viktig for den seinare utviklinga til byen.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Zenica» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Foto av heile himmelen under stjerneskotsvermen Leonidane i 1998. 156 stjerneskot blei fanga på dette 4-timersbiletet.
I astronomien er **Zenithal Hourly Rate** (**ZHR**) til ein stjerneskotsverm talet på stjerneskot ein enkelt observatør ville ha sett i ein time med maksimal aktivitet. Den faktiske raten er nesten alltid lågare, og minkar jo nærare horisonten radianten er.

Formelen for å rekne ut ZHR er:

{\displaystyle ZHR={\cfrac {{\overline {HR}}\cdot F\cdot r^{6.5-lm}}{\sin(hR)}}}

kor

{\displaystyle {\overline {HR}}={\cfrac {N}{T\_{eff}}}}

er observatørens rate per time. N er talet på observerte stjerneskot, og Teff er observatørens effektive observajonstid.

Eksempel: Hvis observatøren såg 12 stjerneskot på 15 minutt, er ZHR lik 48. (12 delt på 0,25 timer).

Sjå òg
------

* Stjerneskotsvermar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zenithal hourly rate» frå Wikipedia på engelsk, den 11. januar 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* North American Meteor Network Arkivert 2010-09-25 ved Wayback Machine. (NAMN)
Ein *chasqui* spelar på ein konkylie, *pututu*. Illustrasjon av Guaman Poma.
***Chasqui*** (quechua: chaskiy, «ta imot») var snøgge sendebod som transporterte meldingar eller mindre gjenstandar innanfor inkariket, i hovudsak i teneste for inkaen.

*Chasquiar* vart sendte rundt kring i territoriet på eit rutenett av vegar og bruer, inkavegane. Døme på ei rute var ho frå Nazca til Tumbes langs kysten. Ytterpunkt for *chasquirutene* ligg i noverande Colombia, Bolivia, Argentina og Chile. 

Kvar *chasqui* bar med seg ein *pututu*, eit blåseinstrument av konkylieskjel eller horn, eit quipu for oppbevaring av informasjon og ein *qipi*, ryggsekk, for å frakte andre typar gjenstandar. *Chasquiar* samarbeidde i eit stafettsystem som gjorde det råd å få fram meldingar over lange distansar over relativt kort tid. Langs inkavegane var det bygd *tambos*, 
med bygningar og naudsynte forsyningar som tente *chasquisystemet*. Ein *chasqui* starta frå ein *tambo* og løp til neste *tambo* der han leverte meldinga til ein annan utkvilt *chasqui* som heldt fram til neste *tambo*, og så bortetter. Ei melding kunne gå frå Cusco til Quito på ei veke.

*Chasquiar* var lærte opp til å tryggje det dei frakta med seg.

Kjelder
-------

* Artikkelen «Chasqui»på engelsk Wikipedia, 18.februar 2007
| **Lodi** |
| --- |
| Piazza della Vittoria i LodiPiazza della Vittoria i Lodi Piazza della Vittoria i Lodi |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Lodi | Byvåpenet til Lodi |
| **Flagget til Lodi** | **Byvåpenet til Lodi** |

 |
| Plassering |
| 

Lodi i Italia is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Lombardia  Lodi |
| Borgarmeister | Lorenzo Guerini |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  41 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 42 707   985/km² |
| Koordinatar | 45°19′″N 9°30′″E﻿Koordinatar: 45°19′″N 9°30′″E﻿ |
| Høgd over havet | 87 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 26900 |
| Telefon-retningsnummer | 0371 |
| **Nettstad:** www.comune.lodi.it |

**Lodi** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Lodi i regionen Lombardia og har om lag 40 000 innbyggjarar. Han ligg på høgre sida av elva Adda.

Historie
--------

Byen var ein keltisk landsby før romarane kom til området. Romarane kalla staden *Laus Pompeia* (truleg til ære for konsul Gnaeus Pompeius Strabo). Han var ein viktig stad sidan to romarvegar møtte kvarandre her.

Han vart eit bispesete og den første biskopen den heilage Bassianus (San Bassiano), (319-409), er vernehelgenen til byen. Byen vart ein fri kommune rundt år 1000 og stod lenge imot Milano som øydela byen 24. april 1158. Fredrik Barbarossa bygde byen opp att der byen ligg i dag.

Frå 1220 byrja innbyggjarane å lage kanalar til å gje vatn til landsbygda kring og dette gjorde tørre område om til eit av dei viktigaste jordbruksområda i regionen, noko det er sjølv i dag. Lodi vart etter kvart styrt av Visconti-familien, som bygde ei borg i byen.

I 1423 gav motpave Johan XXIII ut sin *bolla* frå Lodi der han kalla saman til rådet i Konstanz (slutten av Det store skismaet). I 1454 møttest representantar frå alle regionar i Italia i Lodi for å signere avtalen kalla freden i Lodi, der planen var å arbeide mot eit samla Italia, men freden varte berre i 40 år. Byen vart så styrt av Sforza-familien, Frankrike, Spania og Austerrike. I 1786 vart han hovudstad i ein provins med same namn som inkluderte Crema.

10. mai 1796 stod slaget ved Lodi, som var det første viktige slaget Napoleon Bonaparte vann. Han slo austerrikarane i ved Adda og gjekk seinare mot Milano. Dette er årsaka til at ein i mange byar i Frankrike finn gater som er tileigna den kjende brua (t.d. i Paris der ein finn gata *Rue du Pont de Lodi*).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lodi, Italy» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lodi i Italia**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Pescarolo C60, vinnaren av LMP1-klassen i Le Mans Series i 2006.
Acura ARX-01 konkurrerer i LMP2-klassen i American Le Mans Series.
**Le Mans Prototype** er ein type resarbil som vert nytta for langdistanseløp. I motsetnad til formelbilar har Le Mans Prototypebilar tildekkde hjul og to sitjeplassar. Konkurranseformen vert regulert av Automobile Club de l'Ouest (ACO), som dessutan arrangerer 24-timarsløpet i Le Mans. Bilane konkurrerer i i American Le Mans Series og i den europeiske Le Mans Series. Reglane til ACO deler bilane opp i to klassar: LMP1 och LMP2.

**LMP1**

Bilar som konkurrerer i LMP1-klassen må vege minst 900 kg og motorane avgrensast till 6000 cm³ för sugmotorar og 4000 cm³ för turbomotoaer. i LMP1 er det er og tillat med 5500 cm³ turbodiesel-motorar. Klassen vert dominert av de dieseldrivne Audi R10 og Peugeot 908.

**LMP2**

LMP2-bilar veg mykje mindre (750 kg), men har 3400 cm³ V6- eller V8-sugmotorer eller 2000 cm³ turbomotorar. Klassen vert dominert av Porsche RS Spyder.

Bakgrunnsstoff
--------------

* ACO offisiell nettstad
* Le Mans Series offisiell nettstad Arkivert 2008-03-06 ved Wayback Machine.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Le Mans Prototype**
**Julius Hougen** (fødd 7. november 1906 i Kristiansand, daud 19. desember 1993) var ein norsk jurist og radiojournalist. Han var programredaktør og leiar for NRKs avdelingskontor i Kristiansand 1967–1976. Han er kjend som «stemmen frå Sørlandet».

Bakgrunn
--------

Hougen tok juridisk embetseksamen i Oslo i 1930. Då Kringkastingsselskapet opna sørlandskontor same år, vart han ein av dei få medarbeiderne der. Noko år seinare vart han leiar for kontoret, samstundes som han var dommarfullmektig. I 1933 overtok NRK kontoret, og Hougen heldt fram tilknyttinga si til radioen, kombinert med ymse stillingar i politiet.

Under andre verdskrigen var Hougen aktiv i motstandsrørsla gjennom *Kampgruppe 3* under leiing av Arne Laudal. Då gruppa vart sprengt mot slutten av 1942, hamna Hougen på Grini, først på dødscelle, seinare i vanleg fangenskap fram til januar 1945.

Etter krigen jobba han ei tid ved NRK i Oslo. Blant anna rapporterte han då kong Haakon VIIs kom tilbake til hovudstaden 7. juni 1945. Hougen vende likevel snart attende til heimbyen. Der verka han ved distriktskontoret fram til pensjonsalderen, først som programsekretær, seinare som sjef. Han var kjend for sin levande reportasjestil og for si evne til å koma innpå menneske frå alle lag. Han gjekk under namnet «stemmen frå Sørlandet».

Hougen var aktiv i det norske visemiljøet, mellom anna som ein av initiativtakarane til Visens venner Han redigerte visebøker og skreiv og komponerte ein del songar. Han er òg kjend som underhaldningsartist, mellom anna under aliaset «pensjonist Tobias Tønnesen», saman med Odd Børretzen.

Referansar
----------

1. ↑  NRK. «Sørlandets helter». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 15. januar 2018.
2. ↑  Aukland, Lodin (28. september 2014). «Julius Hougen». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk). Henta 15. januar 2018.
3. ↑  «Pensjonistene | Odd Børretzen & Julius Hougen | Dikt | Tylden & Co. AS». *tylden.no* (på norsk bokmål).
4. ↑  NRK. «Gyldne gjenhør». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 15. januar 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Julius Hougen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Omtale i *Norsk biografisk leksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
**Platypné** er ein type andenaud (dyspné) som minskar i liggjande stilling, og vert forverra i sitjande eller ståande stilling. Det er det motsette av ortopné. Tilstanden blei fyrste gang skildra i 1949 og namngjeven i 1969. **Ortodeoksi** er ein nærskyld tilstand som er kjenneteikna ved låg oksygenmetting i oppreist stode, som besnar når ein legg seg ned. Platypné og ortodeoksi er ofte sameksisterande, ein kombinasjon kjend som platypné-ortodeoksi-syndrom. Syndromet er svært uvanleg.

Platypné skuldast anten hepatopulmonalt syndrom, eller ein kardiovaskulær defekt som aukar posisjonell høgre-venstre-shunt (blodstraum frå høgre til venstre del av kretsløpssystemet). Desse defektane inneber sjeldsynte syndrom der venøst blod frå levra ikkje passerer gjennom lungene, eller passerer gjennom portalkretsløpet til nedre holvene utan å krysse levra.

Ordet «platypné» kjem av gresk *platus* 'flat' og *pnoia* 'ande'.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Gallefoss, Frode (6. september 2011). «Levertransplantasjon i stedet for lungetransplantasjon». *Tidsskriftet.no* (Tidsskrift for Den norske legeforening). Henta 1. oktober 2016.
| **Neuwerk** |
| --- |
| NeuwerkNeuwerk |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Vadehavet i Nordsjøen |
| **Koordinatar** | 53°55′N 8°30′E﻿Koordinatar: 53°55′N 8°30′E﻿ |
| **Øygruppe** | Dei austfrisiske øyane

 |
| **Areal** | 3 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Tyskland |
| **Delstat** | Hamburg

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 36 (2006) |
| **Folketettleik** | 12 /km² |

**Neuwerk** er ei øy i Vadehavet i Nordsjøen utanfor kysten av Tyskland. Ho ligg nordvest for Cuxhaven, mellom elvemunningane til Weser og Elbe. Neuwerk er ein del av Dei austfrisiske øyane, er 3 km² stor og har 36 innbyggjarar (2006). Administrativt høyrer Neuwerk til Hamburg, sjølv om avstanden til byen er om lag 120 km. 

Flyfot av Neuwerk i Vadehavet.
Ved fjøre er det mogeleg å gå til øya frå Cuxhaven, elles må ein nytte båt. 

Dei mindre øyane Scharhörn og Nigehörn nær Neuwerk er fuglereservat, som er stengd for publikum. Alle dei tre øyane og Vadehavet rundt dei dannar Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer nasjonalpark.

Historie
--------

Fyret på Neuwerk frå 1369.
Det eldste dokumentet som nemner Neuwerk er ein frisisk kontrakt frå 1316, der det gamle namnet *Nige O* er brukt. 

Sidan Elbe var svært viktig for Hansaen i Hamburg vart det i 1299 reist eit 35 meter høgt tårn som fyr og vern mot sjørøvarar. Fyret som står der i dag vart bygd frå 1367 til 1369 etter at ein brann øydela det første. Det er den eldste bygningen i Hamburg og det siste festningsverket som vart bygd. 

Tidleg på 1900-talet byrja turisme å verte viktig for Neuwerk.

Som følgje av Groß-Hamburg-Gesetz vart Neuwerk ein del av Preussen i 1937, og etter den andre verdskrigen vart han ein del av den nye delstaten Niedersachsen. I 1969 sa Hamburg frå seg gamle rettar om hamneeigedomar i Cuxhaven til fordel for Neuwerk og Scharhörn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Neuwerk» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Neuwerk**

| * v
* d
* e
Dei frisiske øyane |
| --- |
| Dei vestfrisiske øyane | Noorderhaaks - Texel - Vlieland - Richel - Terschelling - Griend - Ameland - Rif - Engelsmanplaat - Schiermonnikoog - Simonszand - Rottumerplaat - Rottumeroog - Zuiderduintjes |
| Dei austfrisiske øyane | Borkum - Lütje Hörn - Kachelotplate - Memmert - Juist - Norderney - Baltrum - Langeoog - Spiekeroog - Wangerooge - Minsener-Oldoog - Mellum - Langlütjen I og II - Neuwerk - Scharhörn - Nigehörn - Trischen - Blauort |
| Dei nordfrisiske øyane | Pellworm - Hallig - Amrum - Föhr - Sylt - Jordsand - Rømø - Mandø - Fanø - Langli |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |