recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 36°48′2″N 44°14′36″E﻿

**Shanidargrotta** (kurdisk *Şaneder* eller *Zewî Çemî Şaneder*; arabisk كَهَف شانِدَر) er ei grotte og ein arkeologisk stad i fjellet Bradost i Erbil guvernement i Irak. Det er gjort funn av ti neandertalar der, daterte frå 35 000 til 65 000 år sidan. Grotta inneheld òg to seinare «proto-neolittiske» gravplassar ddaterte til kring 10 600 år sidan med 35 individ.

Den met kjende av neandertalane er **Shanidar 1**, som overlevde fleire skadar gjennom livet sitt, kanskje fordi dei andre i gruppa hans to seg av han, og **Shanidar 4**, som låg ved sidan av ein blome. Dette kan vere bevis for gravrituale eller noko som eit dyr kan ha gjort tilfeldig. 

Staden ligg i Zagrosfjella i Arbil guvernement nær Store Zab.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shanidar Cave» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Edwards, Owen (March 2010). «The Skeletons of Shanidar Cave». *Smithsonian*. Henta 7. september 2017.
2. ↑  Ralph S. Solecki; Rose L. Solecki & Anagnostis P. Agelarakis (2004). *The Proto-Neolithic Cemetery in Shanidar Cave*. Texas A&M University Press. s. 3–5. ISBN 9781585442720.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Smithsonian om Shanidar Arkivert 2007-09-10 ved Wayback Machine.
**Adhemar Ferreira da Silva** (29. september 1927–12. januar 2001) var ein brasiliansk friidrettsutøvar som vart oympisk meister i tresteghopp både i 1952 og 1956.

Silva byrja med tresteg i 1947. Han sette ny brasiliansk rekord i øvinga og kvalifiserte seg til Sommar-OL 1948 i London, der han vart nummer 14. Den 3. desember 1950 sette han i heimbyen São Paulo ny verdsrekord i tresteg med nøyaktig 16 meter. Tett på 10 månader seinare flytta han rekorden med ein centimeter i Rio de Janeiro. 

Sommaren 1952 var Silva på plass under sommarleikane i Helsinki. I trestegfinalen sette han verdsrekord med fyrst 16,12 m, og så 16,22 meter. Han sette sin femte og siste verdsrekord då han 16. mars 1955 i Mexico-byen i dei panamerikanske leikane forsvarte meistertittelen han hadde vunne i Buenos Aires fire år tidlegare. Vinnarhoppet i Mexico målte heile 16,55 meter. 

I november 1956 i Melbourne tok Silva si andre olympiske gullmedalje etter å ha landa på 16,35 m, ni centimeter lengre enn islendingen Vilhjálmur Einarsson.

Silva vann i 1959 trestegtevlinga for tredje gong på rad under dei panamerikanske leikane i Chicago. Året etter deltok han i sitt fjerde sommar-OL, og vart som fyrste gongen nummer 14.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adhemar da Silva» frå Wikipedia på tysk, den 3. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Olav Thon** (fødd 29. juni 1923) er ein norsk, stort sett sjølvlært forretningsmann, fødd i Ål i Hallingdal, som har gjort store pengar på særleg kjøp, bygging og utvikling av fast eigedom, mellom anna kjøpesentre, hotell og restaurantar, i både Noreg og somme andre land. Han vart Ridder av 1. klasse av St. Olavs Orden i 2003, og er som ivrig friluftsmann æresmedlem i Den Norske Turistforening etter å ha ytt store økonomiske bidrag til foreininga sine hytter og ruter i fjellet. Han er kjend for alltid å gå med ei karakteristisk strikkelue.

Olav Thon i samtale med Trond Helleland på sentralbanksjefens årstale i februar 2016
I ung alder reiste Olav Thon til Newcastle for å lære seg engelsk, og han var seinare ei tid i Sveits, der han gjorde forretningar i import og eksport. Deretter tok han til å kjøpe faste eigedomar i Noreg med stor økonomisk suksess, verksemda voks snøgt og vart børsnotert.

Kjelder
-------

* snl.no: Olav Thon

Litteratur
----------

* Berg, Hallgrim, 2008, *En milliardær i anorakk*. Oslo: Kagge forlag ISBN 9788248908357 ISBN 9788248908548

Bakgrunnsstoff
--------------

* Olav Thon-verksemdene

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Skjemtegaukfestivalen** har vorte arrangert kvar sommar sidan 2004. Festivalen vert helden i Ulsteinvik og er den minste av dei årlege humorfestivalane i Noreg. Sidan 2006 har den vorte arrangert på Kaffebaren i Ulsteinvik.

Festivalen vart arrangert for fyrste gong i 2004, med komikarar som Tore Haukenes, Siri Kristiansen, Kyrre Solem Larsen, Nils Ingar Aadne og Marit & Mahala Show.

### Komikarar på festivalen:

2007: Tobben Tveit, Yngve Skomsvoll, Tore Haukenes, Kristine Magnesen, Christer Torjussen, Glenn Erland Tosterud, André Ulveseter, Magne Storvik, Kyrre Solem Larsen, Tasle Torrissen og Henrik Bjørnstad Overaa

2008: Tore Haukenes, Yngve Skomsvoll, Henrik Thodesen, Kristine Magnesen, André Jerman, Elsa Kåss Furuseth og Siri Kristiansen

2009: Vidar Hodnekvam, Jahn Gorakh Mjaadal Bremvatn, Christoffer Schjelderup, André Ulveseter og Joachim Skage

2010: Ole Soo, Tore Haukenes, Vidar Hodnekvam, Christer Torjussen, Ellinor Christiansen, Janne Rønningen, André Ulvester, Roger Sundgot og Henrik Bjørnstad Overaa

Årets skjemtegauk
-----------------

Publikumsprisen, Årets skjemtegauk, vert delt ut til den komikaren som har gjort mest inntrykk på publikum kvart år. I 2010 vart Vidar Hodnekvam den fyrste komikaren til å vinne prisen to gonger. 

#### Tidlegare vinnarar:

2004 - Kyrre Solem Larsen  

2005 - Christer Torjussen  

2006 - Tore Haukenes  

2007 - Yngve Skomsvoll  

2008 - Henrik Thodesen  

2009 - Vidar Hodnekvam  

2010 - Vidar Hodnekvam

Andre nettstader
----------------

* Festivalen si heimeside Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
**Hugo Junkers** (3. februar 1859–3. februar 1935) var ein tysk ingeniør og føretaksleiar.

Biografi
--------

Hugo Junkers var fødd i Rheydt, i dag ein bydel i Mönchengladbach.
Han studerte ved Technische Hochschule Berlin (Charlottenburg) og ved dei tekniske høgskulane i Karlsruhe og Aachen.

Frå 1897 til 1911 var Junkers professor ved den tekniske høgskulen i Aachen, men ved utbrotet av første verdskrigen gjekk han over til flyindustrien. 
I tillegg til dette arbeidet interesserte Junkers seg for arkitektur. 

Hugo Junkers konstruerte fleire maskiner, men vert oftast assosiert med fly- og flymotorar. I 1895 grunnla han i Dessau-selskapet Junkers & Co. for produksjon av gassapparat. I 1915 utvikla han det første flyet i Junkers J1. I 1917-1919 fusjonerte Junkers med Fokker til Junkers-Fokkerwerke AG som vart ein del av den tyske rustningsindustrien under første verdskrigen. I 1923 grunnla han Junkers Flugzeug und Motorwerke AG i Dessau. 

Etter at nazistane tok makte i1933 vart Junkers tvinga til å overdra patenta og aksjane sine til statsmakta og å overføra selskapet sitt til den tyske staten. Han vart sett på som upåliteleg av nazistane, og sat i periodar i husarrest. Han døydde i Gauting i 1935.

Under andre verdskrigen var Junkers-Werke ein av dei viktigaste produsentane i den tyske rustningsindustrien med kampfly som Ju 52 (med kallenamnet «Tante Ju»), Junkers Ju 88 og Junkers Ju 87 «Stuka».

Kjelder
-------

1. ↑    Carlquist, Gunnar: *Svensk uppslagsbok. Bd 14*, Svensk Uppslagsbok AB, Malmö 1933, s. 736.

* *Denne artikkelen bygger på «Hugo Junkers» frå Wikipedia på svensk, den 21. november 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Olav T. Sataslåtten** (4. februar 1891–10. desember 1971) var ein spelemann frå Ål i Hallingdal. 

Olav vart fødd i Satakroken nedanfor sjølve Ål, og budde her til 1939, då han flytte til garden Vestenfor på Torpo. Her vart han leiar for Torpo Spelemannslag, og den førande tradisjonsberaren i denne delen av kommunen. Han kom og til å ha stor innverknad på spel- og dansemiljøet i Gol.

Olav Sataslåtten tok tidleg ved fela, men var aldri i jamn lære hjå ein spelemann. Han var likevel snøgg til å fange opp slåttane, og lydde på fleire spelemenn i oppvekstmiljøet, særskild Ola Dekko og sønene hans Asle Øyno. I unge år var han i skreddarlære på Kongsberg, og her var han mellom anna i lag med spelemannen Ole Hakkelberg og andre numedøler. Frå desse fekk han slåttar i Numedals- og telemarkstradisjon.

Saman med Sevat Sataøen kom han til å føre dekkaspelet vidare. Olav hadde og lett for å ta slåttar frå andre dalføre.
Olav Sataslåtten var ein spelemann som skapte på staden, og spela sjeldan slåttane likt frå gong til gong. Han hadde eit særmerkt spel, og ein speleteknikk som var prega av at han var sjølvlært. Han spela med tre fingrar i staden for fire. Likevel var han kjend for eit friskt og godt dansespel, og hadde gjetord for ei eiga evne til å fylle golvet når han spela til dans. 

Det at han aldri spela likt, gjorde det noko vrient å få slåttar etter han, men det vart gjort ei rekkje opptak, alt frå 1936. Sataslåtten var den første som spela inn til NRK sitt historiske folkemusikkarkiv, og slåtten han spela inspirerte seinare Eivind Groven til å skrive tredjesatsen i suiten Symfoniske slåttar. 

I Sataslåtten si levetid kunne ein ofte høyre hallingar drøfte kven av spelemennene i dalen som var best, og tretta stod helst mellom Sataslåtten og Sevat Sataøen frå Ål. Ettertida dømer ofte dei to som like gode, men med heilt ulik spelestil.

Hardingfeleverket har trykt opp 20 slåttenedskrifter etter Olav Sataslåtten, skrivne ned av Truls Ørpen, Eivind Groven og Sven Nyhus.

Fotnotar
--------

1. ↑
***Escape from Monkey Island*** er eit eventyrspel utvikla og utgjeve av LucasArts i 2000. Det er det fjerde spelet i *Monkey Island*-serien og det første med 3D-grafikk.

Spelet handlar om piraten Guybrush Threepwood, som kjem heim att med kona Elaine Marley etter bryllaupsreisa si, og finn ut at Elaine feilaktig er erklært daud og at stillinga hennar som guvernør er på val. Guybrush må finne ein måte å attopprette guvernørstillinga til kona, medan han avdekker eit plott for å gjere Karibia om til ei turistfelle, leia av erkefienden LeChuck og ein australsk konspiratør, Ozzie Mandrill. *Escape from Monkey Island* var det andre spelet som brukte spelemotoren GrimE, som var oppgradert sidan sitt første bruk i *Grim Fandango*.

*Escape from Monkey Island* fekk positiv mottaking og var ein moderat kommersiell suksess. Det var det siste eventyrspelet frå LucasArts som var utgjeve, ettersom dei seinare prosjekta *Full Throttle: Hell on Wheels'* og *Sam & Max: Freelance Police* vart kansellerte i høvesvis 2003 og 2004. Ein oppfølgjar, *Tales of Monkey Island*, vart utgjeven av Telltale Games i 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Escape from Monkey Island* ved The Internet Movie Database (IMDb)

| * v
* d
* e
*Monkey Island* |
| --- |
| Dataspel | 
* *The Secret of Monkey Island*
* *Monkey Island 2: LeChuck's Revenge*
* *The Curse of Monkey Island*
* *Escape from Monkey Island*
* *Tales of Monkey Island*
* *Return to Monkey Island*

 |
| Karakterar | 
* Guybrush Threepwood
* Elaine Marley
* LeChuck

 |
**Anton Marius Jenssen** (27. november 1879–25. juli 1967) var ein dansk-norsk kjøpmann som representerte kjøpstadene i Vestfold på Stortinget i åra frå 1925 til 1945. Den fyrste treårsbolken var han representant for Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, sidan for det samla Arbeidarpartiet.

Jenssen var fødd i Herning i Danmark, der far hans eigde og dreiv ei mylne. I 1894 emigrerte den unge Jenssen til Noreg. Han arbeidde som handelsmann i ullvarebransjen, og som agent for tekstilindustrien. Fram til 1901 heldt han til i Horten, sidan var han busett i Tønsberg. Frå 1907 til 1928 dreiv han ei trikotasjeforretning med strikkeri.

I alle år frå 1910 til 1936 var Jenssen medlem av bystyret i Tønsberg. Frå 1910 til -18 var han også redaktør og forretningsførar i avisa Vestfold Social-Demokrat (Vestfold Arbeiderblad) og styreformann 1921-33 i same avisa. Ei tid var han styreformann i Samvirkebanken.

Hausten 1924 vart Jenssen vald til stortingsmann frå dei fem kjøpstadene i Vestfold, vald for NSA. Gjennom attval dei neste fire stortingsvala, då for Arbeidarpartiet, var han stortingsrepresentant heilt fram til 1945. Alle tingsesjonane var han medlem i Justiskomiteen. I 1926/27 var han medlem i Riksretten mot Berge-regjeringa.

Jenssen var mykje aktiv i fråhaldsrørsla. I tida 1933-38 sat han som formann i Avholdsfolkets Landsnevnd, og han var medlem i dei offentlege utvala Råspritkomiteen av 1934 og Komiteen om Statens Edruelighetsråd av 1935. Då den sistnemnde komiteen valde å opprette rådet, vart Jenssen frå 1. september 1936 den fyrste kontorsjefen i Statens Edruelighetsråd.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-05-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Atlungstad Brenneri
**Atlungstad Brenneri** er eit spritbrenneri ved Mjøsa på Stange i Innlandet. Det vart grunnlagt i 1855 av ei gruppe gardbrukarar. Den regelmessige brenninga tok slutt i 2000, men det har seinare vore gjennomført prøveproduksjonar. Brenneriet har sidan 2012 vore oppført på Riksantikvarens liste over tekniske og industrielle kulturminne, og har fått omkring 7 millionar kroner til å settast i stand slik det ein gong var. Atlungstad Brenneri AS som tok over eigarskapet i 2011. I oktober 2013 skreiv eigarane under på ein samarbeidsavtale med selskapet Arcus om at det igjen skal produserast akevitt regelmessig på Atlungstad Brenneri.

Historie
--------

Atlungstad Brenneri vart etablert i 1855, då ei rekkje gardbrukarar slo seg saman i eit andelslag, og det erstatta fleire mindre brennerier i området. Fordi vatn var viktig for mange av brenneriets prosessar, vart det anlagt ved utløpet til Fjetreåa på Nedre Atlungstad ved Mjøsa. Bygningane vart oppført av raud teglstein, som er typisk for industriarkitekturen frå slutten av 1800-tallet, og dei fekk også ei smie og eit fjøs. Karakteristiske trekk ved konstruksjonen er den 15 meter høge spritkolonna og den 30 meter høge fabrikkpipa. Bygningane inneheld mellom anna potetmottak, sprit- og destillasjonsapparat og akevittlager. Brenneriet brann i 1864, men det vart bygd opp igjen to år seinare med dei samme veggane. Det vart utvida i 1911, og i 1954 vart det bygd eit nytt frørenseri.

I 1920 vart Atlungstad Finspritfabrik oppløyst, og den lagra spriten vart delt ut til aksjonærane. Det vart oppretta eit nytt selskap, Stange Brænderi, få dagar seinare. I 1925 tok Vinmonopolet over finspritdestillasjonen, og året etter fekk selskapet namnet Stange Brænderi & Frøforretning. I 1957 gjekk det saman med Tangen og Romedal brenneriet og danna Hedmark Frøforretning og Brenneri. I 1995 vart det kjøpt opp av Hoff Norske Potetindustrier.

Den regelmessige brenninga ved Atlungstad Brenneri vart avslutta i 2000, og det vart gjort om til eit såkalla reservebrenneri som var i drift berre når det var behov for det. I 2008 tok også det slutt, men i 2011 vart det kjøpt opp av Atlungstad Brenneri AS, som byrja med prøveproduksjon same haust. I 2013 signerte selskapet ein avtale med Arcus om igjen å produsere akevitt på fast basis.

Referanser
----------

1. ↑  «Arcus og Atlungstad Brenneri inngår samarbeidsavtale» Arkivert 2013-12-13 ved Wayback Machine. *Norske Akevitts Venner*
2. 1 2  «Historisk avtale for Atlungstad brenneri», *NRK*, 23. oktober 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Atlungstad Brenneri hos Riksantikvaren
* 

* Atlungstad Brenneri i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Atlungstad Brenneri Arkivert 2013-12-11 ved Wayback Machine. hos Akevittruten
* Atlungstad Brenneri Arkivert 2013-12-06 ved Wayback Machine. hos Norske Akevitts Venner

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* KulturNav

 |
**Anton Karl Hagbart Jakobsen** (13. desember 1874–26. januar 1983) var ein norsk lærar og politikar, fødd på Ramfjordnes i Tromsøysund herad. Han representerte valkrinsen Troms og Venstre på Stortinget i to åtskilde periodar i mellomkringsåra. Helge Jakobsen var son hans.

Anton K.H. Jakobsen var son til ein gardbrukar og fiskar busett på Balsnes i Tromsøysund. Stor leselyst i ungdomsåra førte til at han fekk gå forskule og Tromsø seminar, der han etter tre års skulegang i Tromsø tok eksamen i 1894. Sidan var han lærar ymse stader i Balsfjord og Tromsøysund til 1922, også kyrkjesongar i Tromsøysund frå 1912. Frå 1901 dreiv han garden Venset og tok elles til å utreie skuter som dreiv ishavet. Han var styremedlem i Tromsøysundets Sparebank frå 1904, og banksjef frå 1917 til 1959. Elles var Jakobsen medisinalkasserar 1917-24 i Troms fylke.

Jakobsen engasjerte seg i politikken for partiet Venstre. Han var samanhengande med i formannskapet i Tromsøysund frå 1922 til 1956, ordførar 1926-28 og 1932-34. Den siste treårsperioden som ordførar var han også formann i fylkestinget i Troms. Dei to valbolkane 1925-27 og 1934-36 var han stortingsrepresentant frå Troms fylke. Den fyrste treårsbolken hadde han sete i Administrasjonskomiteen. Han var landsstyremedlem i Venstre frå 1939 til -46.

Blant mange administrative verv var Jakobsen mellom anna formann i Nordnorsk Oljeselskap og Fiskeindustri frå 1933, og formann i Troms Fylkes Dampskibsselskap frå 1935. Då Arktisk Forening vart danna i 1947, vart han formann der òg. Han avvikla desse styreverva mot slutten av 1950-åra. 

Jakobsen vart tildelt riddarkorset av St. Olav på 75-årsdagen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2019-02-07 ved Wayback Machine.
* Anton Jakobsen: Minne og mening. 1962

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Adelheid av Meissen** (1160–1211) var ei dronning av Böhmen. Ho var gift med kong Ottokar I av Böhmen frå 1178 til 1199.

Adelheid og Ottokar møtte kvarandre på 1170-talet, då Ottokar var i eksil i Tyskland. Dei gifta seg i 1178, utan løyve frå familiane sine, kanskje på grunn av ein svangerskap. Dei busette seg i Böhmen, og fekk minst fire barn saman. I 1193 blei paret nøydd til å forlata Böhmen og venda tilbake til Tyskland. Adelheid budde hjå bror sin, markgreve Albrekt I av Meissen, medan Otto blei leigesoldat for tyske fyrstar. Paret gleid etterkvart frå kvarandre. 

Ruinane av des Heiligen Kreuzes kloster i Meissen, der Adelheid levde dei siste åra av livet.
Då Ottokar drog til Böhmen igjen som fyrste i 1197 etter å ha forsona seg med bror sin, Vladislaus, var Adelheid ikkje med han. Kort tid etter prøvde Ottotka å få ekteskapet sitt annullert på grunn av slektskap, og erklærte eldstesonen og arvingen Vratislav som uektefødd. Ottokar og Adelheid stamma begge frå Henrik av Schweinfurt og Mieszko II Lambert av Polen nokre slektsledd tilbak, og var anten fem- eller seksmenningar. I 1199 gifta Ottokar seg opp att med Konstanse av Ungarn, som var dotter av kong Béla III av Ungran og ein femmenning av Ottokar.

Adelheid godtok ikkje annulleringa eller erklæringa av barna sine som uektefødde, og kom til Böhmen i 1205 med døtrene sine. Ho bad om hjelp frå Hohenstaufen-familien og pave Innocens III. Ho fekk ein del støtte, og i 1205 kunne Adelheid dra til Praha for ei tid. Den første sonen hans med Konstanse hadde nettopp døydd, og Ottokar bestemte seg for å gifta bort dottera si med Adelheid, Margareta (Dagmar), til kong Valdemar II av Danmark. Etter at Konstanse fødde ein son same året måtte Adelheid og døtrene forlata landet. Ho slo seg ned på eit kloster i Meissen. Adelheid gav ikkje opp kampen, men etter fleire år erklærte paven oppløysinga av ekteskapet som gyldig.

Barn
----

Adelheid fekk minst fire barn med Ottokar:

* Vratislav (før 1181–1225)
* Markéta-Dagmar (1186?–1213), dansk dronning
* Božislava *(Božislava Přemyslovna)*, die mit Heinrich I. von Ortenburg verheiratet wurde
* Hedwig *(Hedvika Přemyslovna)*, nonne i Gernrode og seinare truleg i St. Georgsklosteret i Praha

Kjelder
-------

1. ↑  Wihoda 2015, s. 299.

---

Kjelder
* Wihoda, Martin (2015). *Vladislaus Henry: The Formation of Moravian Identity*. BRILL. ISBN 978-9004303836.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Adelheid av Meissen» frå Wikipedia på svensk og «Adelaide of Meissen» frå Wikipedia på engelsk, den 19. januar 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC

 |
**Anton Friedrich Wilhelm von Webern**, betre kjend som **Anton Webern** (3. desember 1883–15. september 1945) var ein austerriksk komponist, og representant for den andre wienerskulen.

Biografi
--------

Anton von Webern vart fødd i Wien, Austerrike-Ungarn i 1919. Far hans var bergverksingeniør og kom frå ein gamal adelsfamilie. Anton var einaste sonen hans som voks opp. Familien budde både i Klagenfurt og Graz. Mora spelte piano og hadde god songstemme, og underviste den unge Anton von Webern i musikk. I tillegg fekk han teoriundervisning i komposisjon og cellotimar. 

Frå 1902-1906 studerte Anton von Webern musikkvitskap ved Universitetet i Wien. I åra 1904-1908 fekk han musikkundervisning av Arnold Schönberg. Slik møtte han komponisten Alban Berg, som var elev av Schönberg samtidig med Webern. Webern tok også ymse direksjonsstillingar i fleire teater rundt i Austerrike-Ungarn, før han vendte att til Wien i 1920. Grunna reformene i Austerrike etter fyrste verdskrigen måtte han leggja frå seg adelsnamnet i 1919, og heitte no berre Anton Webern. I 1920- og 1930-åra var han ein av dei leiande komponistane i Wien, og også i Austerrike.

I sluttfasen av andre verdskrigen flykta Anton Webern frå den raude arméen til Mittersill. Her vart han uaktsamt drepen av ein USA-amerikansk soldat den 15. september 1945.

Musikk
------

Dei tidlegaste verka hans Webern, frå byrjinga av 1900-talet, høyrer enno til i seinromantikken. Ein lang periode etter dette komponerte Anton Webern atonale verk innanfor ekspresjonismen. Til slutt slutta han seg til Schönberg sin tolvtonemusikk, og var også den fyrste som skreiv reint instrumental tolvtonemusikk. Musikken hans Webern var også til inspirasjon for serialistane i ettertid. 

### Nokre verk

* *Passacaglia* (1908)
* *Sechs Stücke* (1910)
* *Fünf Stücke* (1911–13)
* *Variationen* (1940)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Anton Webern» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2012.*
* *Denne artikkelen byggjer på «Anton Webern» frå Wikipedia på tysk, den 25. mars 2012.*
* 

* «Anton\_Webern» i *Store norske leksikon*, snl.no. *henta inn 25. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
I det norrøne endetidsslaget Ragnarok skal guden Tor slost mot Midgardsormen. Måleri av Johann Heinrich Fussli.
**Eskatologi** er lære om endetider i mytologi og teologi. Det finst mange førestillingar om korleis verda går under og i nokre høve blir fornya i ulike religioner, mellom anna i hinduismen, buddhismen, parsismen, jødedommen, kristendommen og islam, i tillegg til i norrøn mytologi og andre mytologiske førestillingar. Ordet «eskatologi» er sett saman av det greske *eschatos* som tyder 'ytst' eller 'sist', og *logos*, 'ord' eller 'lære'.

Dommedag i kristendommen framstilt av Michelangelo på ein freske i Det sixtinske kapellet i Roma.

Sjå òg
------

* Bortrykkinga
* Apokalypse
* Johannes' openberring
* Ragnarok
* Dommedag
* Dødsrike
* Messias
* Kosmologi
* Teologi
* Harmageddon

Kjelder
-------

1. ↑  Kværne, Per; Sky, Jeanette (6. mars 2019). «eskatologi». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Eskatologi» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Anton Skulberg** (29. desember 1921–30. august 2012) var ein norsk veterinær-professor og politikar for Senterpartiet, fødd i Oslo. I 1972-73 var han kyrkje- og undervisningsminister i Korvald-regerjinga.

Skulberg utdanna seg til veterinær, tok eksamen i veterinærmedisin i 1949. Frå 1961 var han førsteamanuensis ved Institutt for næringsmiddelhygiene og forskningsleiar av Forskningsutvalet for konservar. I 1965 tok han doktorgraden på Norges veterinærhøgskule på avhandlinga *Studies on the formation of toxin by clostridium botulinum*. År 1970 vart han utnemnd til professor i næringsmiddelhygiene ved Norges veterinærhøgskule og året etter til direktør for Norsk institutt for næringsmiddelforskning.

I 1964 vart Skulberg vald til ordførar i Spydeberg kommune, dermed var han også medlem av fylkestinget i Østfold. Frå 1969 var han stortingsrepresentant for Senterpartiet i Østfold. Hausten 1972 vart han leiar for Kyrkje- og undervisningsdepartementet i Lars Korvald si mindretalsregjering beståande av Kristeleg Folkeparti, Senterpartiet og Venstre. Skulberg gjekk tilbake til Stortinget etter stortingsvalet 1973. I den andre og siste stortingsperioden sin, 1973-77, var han medlem av kommunal- og miljøvernkomiteen. 

Skulberg vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1989.

Kjelder
-------

* Stortings-biografi

| * v
* d
* e
Norske kyrkje- og undervisningsministrar etter 1945 |
| --- |
| Kaare Fostervoll (1945-48)  • Lars Moen (1948-53)  • Birger Bergersen (1953-60)  • Helge Sivertsen (1960–63)  • Olaf Kortner (1963)  • Helge Sivertsen (1963-65)  • Kjell Bondevik (1965-71)  • Bjartmar Gjerde (1971-72)  • Anton Skulberg (1972-73)  • Bjartmar Gjerde (1973-76)  • Kjølv Egeland (1976-79)  • Einar Førde (1979-81)  • Lars Roar Langslet/Tore Austad (1981-82)  • Kjell Magne Bondevik (1983-86)  • Kirsti Kolle Grøndahl (1986-88)  • Mary Kvidal (1988-89)  • Einar Steensnæs (1989-90) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
*Sjølvportrett*, 1773
*Persevs friar Andromeda*, 1773-76
**Anton Raphael Mengs** (12. mars 1728–29. juni 1779) var ein tysk målar og kunstteoretikar, aktiv under nyklassisismen. Han var fødd i byen Aussig, dagens Ústí nad Labem, i det dåverande kurfyrstedømmet Sachsen. Mengs var mykje etterspurd som målar av religiøse og historiske motiv og som portrettmålar. Størstedelen av livet arbeidde han enten i Roma eller ved det spanske hoffet.

### Liv og gjerning

Mengs gjekk i lære hos faren, den dansk-saksiske miniatyrmålaren Ismael Mengs i Dresden. Åra 1741-44 var far og son i Roma, der dei studerte den antikke kunsten. Etter han vende heim til Dresden vart Mengs utnemnd til hoffmålar. 

I 1749 vart han utnemnd til kurfyrst Fredrik August II sin førstemålar, men kom til å opphalde seg lengre tid i Roma enn i Dresden. Mengs høyrde til krinsen rundt Winckelmann og vann internasjonalt ry som målar.

Mengs konverterte i Roma til katolisismen, og Vatikanet utpeika han i 1754 til leiar for kunstnarskulen sin. Han heldt seg for det meste i pavebyen, trass i at han i to tilfelle lydde når Karl III av Spania kravde at han skulle kome til Madrid. I Madrid laga Mengs nokre av dei beste verka sine, til dømes *Persevs friar Andromeda* (1773-76). Då han så reiste tilbake til Roma i 1777, var han heilt ruinert og døydde i små kår i 1779.

Som kunstteoretikar var Mengs eklektikar, og ville kombinere antikk gresk stil med Rafaels uttrykk, Correggios chiaroscuro og Tizians fargeskala.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Anton Raphael Mengs**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anton Raphael Mengs» frå Wikipedia på engelsk, den 18. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 53°13′6.8″N 4°10′51.4″W﻿

**Ynys Gored Goch** (på engelsk òg kalla *Whitebait island*) er ei lita øy i Menaisundet mellom Gwynedd og Anglesey nord i Wales.

Ho ligg i eit stykke av sundet kalla Swellies mellom to bruer, Thomas Telford si Menai Suspension Bridge og Robert Stephenson si Britannia Bridge. På grunn av plasseringa ser ein ofte Ynys Gored Goch på bilete av dei to bruene. Det står eit hus med uthus på øyas. Rundt øya finn ein restar av fiskefeller frå mellomalderen.

Ynys Gored Goch ved høgvatn (10,4 m), 30. mars 2006
Ynys Gored Goch ved lågvatn frå søraust med Britannia Bridge bakom.
Tidvasstraumen i Menaisundet rundt øya er stundom så kraftig at det oppstår malstraumar. Dette hindrar ein i å nå øya i periodar på fleire timar kvart døgn. Tidvasskilnaden om våren er på det største over 10 meter. Stundom kan stormflod presse tidvatnet opp over 11,2 meter. Med tidvatn over om lag 10 meter når sjøen heilt opp til huset. 

Det var ein liten koloni med terner på øya, men desse har ein ikkje sett att dei siste åra. 

Det er ein laksevåg ved øya, som ein trur vart nytta i mange hundre år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ynys Gored Goch» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *A History of the parish of llandysilio* - David Senogles - 2001

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flyfoto

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Anatolij Karpov
**Anatolij Jevgenjevitsj Karpov** (fødd 23. mai 1951 i Zlatoust i Tsjeljabinsk oblast) er ein russisk sjakkspelar. 
Karpov var verdsmeister i sjakk frå 1975 til 1985 og igjen frå 1993 til 1999.

VM-kampane
----------

Karpov vart verdsmeister i 1975 etter å ha vunne kandidatfinala mot sjakkstormeister Viktor Korchnoi i 1974. Karpov vart verdsmeister i 1975 utan kamp, då verdsmeisteren frå 1972, Bobby Fischer frå USA ikkje ville akseptere vilkåra for VM-kampen som verdssjakkforbundet FIDE hadde bestemt.

Karpov forsvarte VM-tittelen i kampar mot Viktor Korchnoi i 1978 og 1981.

I 1984 spelte Karpov ein VM-kamp mot Garri Kasparov. Regelen var då at vinnaren vart den som først fekk 6 sigrar vart verdsmeister. Etter mange månader speling og 48 parti var stillinga 5-3 i favør av Karpov - men då hadde Kasparov vunne dei to siste partia. Presidenten i verdssjakkforbundet FIDE braut då av kampen, av omsyn til spelarane si helse.

Det vart så spela ein ny kamp i 1985, og denne gongen kunne ikkje Karpov hindre at Kasparov vann kampen, og vart ny verdsmeister. Karpov freista både i 1986, 1987 og 1990 å ta tilbake tittelen, men mislukkast.

I 1993 braut Kasparov med verdssjakkforbundet FIDE, og danna sin eigen organisasjon, PCA, der han arrangerte sine eigne VM-kampar. Samtidig arrangerte FIDE sin eigen VM-kamp, der Karpov i 1993 vann mot sjakkstormeister Jan Timman frå Nederland og dermed vart offisiell FIDE-verdsmeister igjen.

I 1996 forsvarte Karpov VM-tittelen i kamp mot sjakkstormeister Gata Kamsky frå USA.

I 1998 endra verdssjakkforbundet FIDE systemet for å peike ut ein VM-utfordrar. Sjakkstormeister Viswanathan Anand frå India vann ei stor utslagsturnering (cup), men hadde ingen sjanse i VM-kampen mot ein utkvild Karpov nokre dagar etterpå.

I 1999 endra verdssjakkforbundet FIDE på nytt systemet, og gjorde VM om til ei stor utslagsturnering. Dette ville ikkje Karpov vere med på, og gav opp VM-tittelen.

Heider
------

Karpov vart tildelt Sjakk-Oscar som beste spelar for året, for åra frå og med 1973 til og med 1977 og 1979 til 1981, 8 år. Sjakk-Oscar blir gitt til den beste spelaren siste år, etter ei avstemming blant sjakkjournalistar og sjakkekspertar verda over.

Merknadar
---------

1. ↑  Анато́лий Евге́ньевич Ка́рпов

Kjelder
-------

* Sigurd Heiestad - Øystein Brekke: *VM sjakk i 100 år*, Aventura 1986, ISBN 82-588-0435-9
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv
* Mark Weeks si side på engelsk med oversikt over alle sjakk-VM

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anatolij Karpov sine parti hos www.chessgames.com
* Anatolij Karpov sitt ratingkort hos Verdssjakkforbundet FIDE

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Frøysetelva** eller **Yndesdalsvassdraget** er ei elv i kommunane Gulen og Masfjorden i Vestland. Ho renn frå Yndesdalsvatnet til Frøyset ved Fensfjorden. Elva er 15,2 km lang (medrekna Øyrelva), og har eit nedbørfelt på 125,5 km². Middelvassføringa ved munningen er 13,78 m³/s.

Vassdraget vart i 1985 varig verna mot kraftutbygging gjennom Verneplan III for vassdrag. Det vart likevel gjort unnatak for nedbørfelta til dei to vatna Austgulstølvatnet og Transdalsvatnet, fordi vassføringa frå dei to vatna vart sett som naudsynt for ein lønsam utbygging av Kløvtveit kraftverk, som vart vurdert å «ha avgjerande tyding for distriktet si kraftforsyning i framtida». Dei to felta utgjer til saman 6% av dei totale areala til vassdraget. Dei to vatna vart overført til Klyvtveitvatnet i 2006, då Kløvtveit kraftverk vart sett i drift.

Sideelvar
---------

Vassdraget er forgreina, med mange sideelvar, der dei største er: 

* Kjerelva – 1 km nord for Frøyset
* Myrdalselva – i Sleirsvatnet ved Sleire
* Markhusdalselva – i Sleirsvatnet ved Saghaugen
* Steinsdalelva – i Vetlevatnet vest for Yndesdalsvatnet
* Furdalselva – i Yndesdalsvatnet frå nord
* Øyrelva – lengst aust i Yndesdalsvatnet

Kjelder
-------

1. 1 2  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  St.prp. nr. 89 (1984-85) Verneplan III for vassdrag, Objekt nr. 83, Ynnesdalsvassdraget
Andrea Pozzo sitt takmåleri i St. Ignaziokyrkja.
*Ambassadørane* måla av Hans Holbein d.y. i 1533. Når den diffuse skiva i framgrunnen vert sett frå den rette vinkelen, kjem det dauingehovudet fram som er synt i fotografiet under.
Den anamorfe detaljen frå *Ambassadørane* sett frå vinkelen som opphever forvrenginga.
Ein **anamorfose** er ein forvridd projeksjon eller eit forvridd perspektiv; særleg eit bilete forvridd på eit slikt vis at det vert synleg berre når ein ser det på eit særskild vis.

*Leonardos auge* (Leonardo da Vinci, ca 1485) er det fyrste kjende eksempelet på anamorfose.

I det 17. hundreåret brukte barokke trompe-l'œil veggmåleri ofte denne teknikken for å kombinere faktiske arkitektoniske element med ein illusjon. Når ein står framfor kunstverket på eit spesifikt punkt glir arkitekturen inn i måleriet. Domen og kvelvinga til St. Ignaziokyrkja i Roma, måla av Andrea Pozzo, representerer eit høgdepunkt innan anamorfose. Grunna klager frå nabomunkar over at den planlagde kyrkja ville kome til å stenge for ljoset vart Pozzo hyra til å måle innsida av ein dom istaden for å konstruera ein, men sidan taket er flatt vart illusjonen berre perfekt sett frå eit punkt inne i kyrkja, og det er berre sett frå det punktet kvelvinga ser ekte ut.

Eit anna døme er Kurt Wenner og Julian Beever sine krittmåleri på fortau der krittmåleria, asfalten og dei arkitektoniske omgjevnadane går saman som delar av same illusjonen.

Hans Holbein den yngre er kjend for å ha brukt anamorfe triks i arbeidet sitt, som det vidgjetne dauingehovudet i målarstykket *Ambassadørene* som berre kjem fram dersom nett denne detaljen vert sett frå ein særskild vinkel.

I andre anamorfosar vert eit **anamorfoskop** (ein kjegleforma eller sylindrisk spegel) plassert på teikninga eller måleriet for å endre eit flatt forvrengd bilete til eit tredimensjonalt bilete som kan sjåast frå mange vinklar. Det forvrengde biletet vert måla på ei plan overflate rundt spegelen. Når ein berre ser biletet gjennom spegelen ser ikkje biletet forvrengd ut. I det 17. og 18. hundreåret gjorde denne anamorfoseteknikken det mogleg å vise til dømes karikaturar, erotiske og skatologiske bilete på ein diskré måte for publikum. Anamorfoskopet vart oppfunne i Kina og kom til Italia i det 16. hundreåret, omtrent på den tida då renessansekunstnarar som Leonardo de Vinci lærde seg å meistre 3-D og oppdaga skråblikksanamorfose.

IMAX, Cinemascope og andre anamorfiske breidformat brukar anamorfose for å projisera eit omgjevande bilete frå ein flat, todimensjonal film.

Kjelde
------

Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Anamorphism» frå Wikipedia på engelsk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* What is an anamorphosis? Arkivert 2007-10-17 ved Wayback Machine.
| Anchorage |
| --- |
| Horisonten til AnchorageHorisonten til Anchorage |
| Styresmakter |
|  |  |
| Borgarmeister | Dave Bronson Sjå dette på Wikidata |
| Geografi |
| Plassering |
| Plasseringa av Anchorage (raud) i AlaskaPlasseringa av Anchorage (raud) i AlaskaPlasseringa av Anchorage (raud) i Alaska |

**Anchorage** er ein by og ein kommune («borough») i den USA-amerikanske delstaten Alaska. Kommunen har ei flatevidd på 5 079,2 kvadratkilometer og 291 826 ibuarar (2010); drygt 40 % av folket i Alaska bur såleis i kommunen. Sjølve byen har i kring 240 000 ibuarar. Ordet «anchorage» tyder ankerplass.

Anchorage by ligg på 61,2° nordleg breidd i den sentrale delen av delstaten, ved Chickaloon Bay, ca 1 000 km vest om Juneau, hovudstaden i Alaska. På grunn av nærleiken til havet er klimaet ikkje så kaldt som på stader i innlandet på same breiddegrad, somrane er derimot litt svalare enn dei i innlandet, så som Fairbanks.

Den 27. mars 1964 gjorde eit jordskjelv store skader på bygningar i byen, og fleire menneske omkom. Det såkalla Langfredagsskjelvet vart målt til 9,2 på Richterskalaen, og er det kraftigaste jordskjelvet i USA. I dag er City-hospitalet, teikna av Frank Lloyd Wright, den mest kjende bygningen i Anchorage.

I Anchorage finst to universitet, University of Alaska (skipa 1954) og Alaska Pacific University (skipa 1957).

Samferdsle
----------

Anchorage har ein stor internasjonal flyplass, *Ted Stevens Anchorage International Airport*. Fly er eit viktig transportmiddel, mange gamle propellfly som DC-3 flyg framleis kommersielt i denne delstaten.

Anchorage er knytt til den einaste jarnvegen i Alaska; Alaska Railroad.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Anchorage» frå Wikipedia på svensk, den 2. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Anchorage**

* Municipality of Anchorage (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Europacupen i fotball 1989** var ei fotballturnering der vinnarane av 31 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar PSV Eindhoven. Turneringa var den 34. i rekka. I finalen 24. mai 1989 i Barcelona vann AC Milan med fire mål mot null for FC Steaua București. Det var tredje gongen laget frå Milano gjekk til topps i Europacupen i fotball, tjue år etter den forrige triumfen. 

Europacupen 1989 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt, stod det framleis likt vart det ekstraomgangar og til sist straffespark-tevling. Turneringa tok til 6. september 1988. Etter to ordinære cuprundar i september-november vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars og april 1989.

Vinnarlaget frå Milano slo i turneringa ut høvesvis Levski Sofia, Raude Stjerne frå Beograd etter straffesparktevling, Werder Bremen og Real Madrid. Finalist FC Steaua București vann mot Sparta Praha, Spartak Moskva, IFK Göteborg og Galatasaray frå Istanbul.

Lagoppstillingane i finalen, AC Milan i kvitt

### Finalen

97 000 tilskodarar såg finalen på Camp Nou i Barcelona 24. mai 1989. AC Milan leia 3-0 ved pause og la straks etter pausen på til 4-0. Det nederlandske spissparet Ruud Gullit og Marco van Basten skåra kvar sine to mål for det italienske laget, Gullit i det 18. og 39. minutt, Basten i det 27. og 47. minutt.

Vinnarlaget **AC Milan** bestod av: Giovanni Galli, Mauro Tassotti, Franco Baresi (kaptein), Alessandro Costacurta, Paolo Maldini, Angelo Colombo, Frank Rijkaard, Carlo Ancelotti, Roberto Donadoni, Ruud Gullit og Marco van Basten. Etter ein times spel gjekk Gullit av bana, inn kom Pietro Paolo Virdis, og eit kvarter seinare bytta Filippo Galli med Costacurta. 

**Steaua** mønstra: Silviu Lung, Dan Petrescu, Ștefan Iovan, Adrian Bumbescu, Nicolae Ungureanu, Daniel Minea, Tudorel Stoica (kaptein), Gheorghe Hagi, Iosif Rotariu, Marius Lăcătuș og Victor Pițurcă. I pausen vart Rotariu bytta ut med Gavril Balint. 

Karl-Heinz Tritschler frå Vest-Tyskland var dommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1988/89» frå Wikipedia på tysk, den 17. juni 2017.*
Koordinatar: 70°55′S 166°00′E﻿

**Anare Mountains** er ei stor gruppe av hovudsakleg snødekte fjell og fjellkammar langs nordkysten av Victoria Land i Antarktis. Gruppa grensar i nord og aust til Stillehavet, i vest til Lilliebreen og i sør til Ebbebreen og Dennistounbreen. Kirkbybreen, som er 30 km lang, går frå midten av Anare Mountains og nordvestover til sjøen, 4,5 km frå Cape North og like nord for Arthurson Bluff, nord i Victoria Land.

Fjella i området vart oppdaga av kaptein James Clark Ross i 1841. Dei vart fotograferte i løpet av US Navy Operasjon Highjump (1946–1947) og vart kartlagd av US Geological Survey helikopterlag, 1962–63. Ho vart namngjeven av eit lag under New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition, 1963–64, etter Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE), 1962, leia av Phillip Law, som kartla denne delen av kysten.

Sjå òg
------

* Prince Charles Mountains

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anare Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 27. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Anare Mountains
2. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Kirkby Glacier

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Finalelaga då dei entra Wembley-matta 2.6.1971, Ajax-spelarane til venstre
**Europacupen i fotball 1971** var ei fotballturnering der vinnarane av 32 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Feyenoord. Turneringa var den 16. i rekka og vart vunnen av Ajax frå Amsterdam. I finalen 2. juni 1971 i London vann laget med 2-0 over greske Panathinaikos frå Aten. Sigeren var den fyrste av tre rake triumfar i Europacupen i fotball til det nederlandske meisterlaget.

Europacupen 1971 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til med ei forrunde 18. august og 2. september 1970, der serievinnarane i Bulgaria og Austerrike spelte om retten til å vere med i 1. runde. Vinnarlaget Ajax slo på sin veg mot finalen ut Nëntori Tirana, FC Basel, Celtic FC og Atlético Madrid, medan Panathinaikos på si side slo ut Jeunesse Esch frå Luxembourg i fyrste runde, og sidan Slovan Bratislava, Everton FC og Raude Stjerne frå Beograd, begge dei sistnemnde på bortemålsregelen.

Lagoppstillingane i finalen

### Finalen

83 179 tilskodarar såg finalen på Wembley stadion i London. Midtspissen Dick van Dijk gav Ajax leiinga allereie i det femte minutt, medan innbytaren Arie Haan bestemte sluttresultatet med ei skåring i det 87. minutt.

Vinnarlaget **Ajax** stilte med fylgjande mannskap: Heinz Stuy, Johan Neeskens, Barry Hulshoff, Velibor Vasović (kaptein), Wim Suurbier, Johan Cruijff, Nico Rijnders, Gerrie Mühren, Sjaak Swart, Dick van Dijk og Piet Keizer. Rijnders og Swart vart i pausen bytta ut med Horst Blankenburg og Arie Haan.

For **Panathinaikos** spelte Panagiotis Ikonomopoulos, Yianis Tomaras, Anthimos Kapsis, Frangiskos Sourpos, Giorgios Vlahos, Aristidis Kamaras, Mimis Domazos (kaptein), Kostas Eleftherakis, Haris Grammos, Antonis Antoniadis og Totis Filakouras.

Jack Taylor frå England dømde kampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1970/71» frå Wikipedia på tysk, den 25. mai 2017.*
Det anarkosyndikalistiske symbolet, raudt og svart.
**Anarkosyndikalisme** er ei retning innan anarkismen som seier at det som skal kome i staden for den statsmakta alle anarkistar vil avskaffe, skal vere arbeidarklassen sine eigne primærorganisasjonar, fagorganisasjonane. Gjennom desse kan herredømmet til både kapitalistane og staten erstattast i eit samvirke av frie fagforeiningar, ifølgje anarkosyndikalismen. 

Liksom annan anarkisme avviser anarkosyndikalismen vanlegvis deltaking i parlamentariske val og parlamentarisk arbeid og med det avviser dei som oftast at det er nødvendig med eit politisk arbeidarparti, eit sosialistisk parti. 

Anarkosyndikalistar har likevel ikkje alltid oppmoda til boikott av parlamentsval, såleis var stemmene til medlemer av den spanske anarkosyndikalistiske fagorganisasjonen CNT med på å sikre siger for Folkefronten ved valet i 1936. Fire anarkosyndikalistar deltok som statsrådar i regjeringa. 

Ein tilhengjar av anarkosyndikalismen vert kalla ein anarkosyndikalist.

Denne retninga stod særleg sterkt i Frankrike, særleg før første verdskrigen, og i Spania heilt til og med den spanske borgarkrigen 1936-1939. I USA hadde dei au ein relativt sterk anarkosyndikalistisk fagorganisasjon i IWW (Industrial Workers of the World) med sitt vidgjetne slagord *One Big Union*, og sin fremste martyr i Joe Hill. I Sverige finst det framleis ein etter måten sterk anarkosyndikalistisk fagorganisasjon, SAC - Svenska Arbetares Centralorganisation.

Anarkosyndikalismen er historisk sett ein viktig del av det som òg blir kalla libertær sosialisme.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Anatolsk rock** (tyrkisk *Anadolu rock*) er ei blanding av tyrkisk folkemusikk og rock. Han dukka opp i midten av 1960-åra, kort tid etter rockegrupper som The Beatles, The Rolling Stones, Led Zeppelin, Yes, Status Quo og Omega vart populære i Tyrkia. Døme på denne stilen var tyrkiske musikarar som Cem Karaca, Barış Manço, Erkin Koray, Fikret Kızılok, Cahit Oben, Selçuk Alagöz, Edip Akbayram i tillegg til band som Moğollar, Silüetler, Kurtalan Ekspres, Grup Çığrışım, Grup Çağrışım, Mavi Işıklar, Apaşlar, Kaygısızlar, Haramiler, Modern Folk Üçlüsü og Kardaşlar.

Historie og utvikling
---------------------

Den tyrkiske rockerørsla trur ein starta i 1950-åra då The Shadows kom på banen og utvikla seg vidare tiåret etter med etter kvart som vestleg musikk vart stadig meir populært. Det tyrkiske samfunnet gjekk gjennom store kulturmessige endringar, mellom anna med ei demokratisering av regionen. Dette var med på å utvikle og gjere anatolsk rock populært.

Frå kring 1968 til kring 1975 vart psykedelisk rock særs populært i Tyrkia, mellom anna med gitaristen Erkin Koray. Meir progressive band var òg populære, som Cem Karaca (*Safinaz*, 1978) og Moğollar (*Düm-tek*).

Tilknytte musikarar og band
---------------------------

Etter kvart som andre rockesjangrar vart populære i Tyrkia, byrja òg den anatolske rocken å gå i forskjellige retningar. Det siste tiåret har ein fått tyrkiske band som Mor ve Ötesi, Gece Yolcuları, Almora, Kurban, Kargo, Duman, Vega, Çilekeş, Redd, Nemrud, Makine, Gripin og maNga, sistnemnde vart kåra til beste rockceband i ei lesarundersøking i 2005. På grunn av at mange tyrkarar flytta til Tyskland, utvikla det seg òg fleire band i Tyskland med røter i tyrkisk musikk, som Ünlü (frå 1981) og The Trial (frå 1985).

Det finst òg mange individuelle rockeartistar som har vore populære som AYNA, Haluk Levent, Şebnem Ferah, Gültekin KAAN, Barış Akarsu, Ogün Sanlısoy, Demir Demirkan, Hayko Cepkin, Aslı Gökyokuş, Nev, Aylin Aslım, Emre Aydın, Özlem Tekin og Teoman. Mot slutten av 1980-åra dukka fleire metal-grupper opp i Tyrkia som Mezarkabul (Pentagram), Diken, Volvox og Dr. Skull.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anatolsk rock» frå Wikipedia på engelsk, den 18. august 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Turkish progressive music in the sixties and seventies
2. ↑  Manga Biography (Turkish)
3. ↑  Turkish Wikipedia Article (Turkish)
4. ↑  The Trial Biography Timeline (German)