recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 46°06′45.7″N 7°51′13.9″E﻿

**Hohberghorn** er eit 4 219 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjelltoppen ligg nær ved nordenden av fjellryggen Nadelgrat, ei høg egg som strekker seg nokså nær nord–sør. Denne egga eller fjellryggen ligg nord for Dom, ovan om turiststaden Saas-Fee i aust og dalen Mattertal i vest. Heile massivet ligg i kantonen Valais.

Fjelltoppen vart kliven fyrste gongen i august 1869 av R. B. Heathcote og tre fjellførarar; Franz Biner, Peter Perren og Peter Taugwalder. Dei klatra opp det vestlegaste gjølet ovan om Hohberggletscher til skaret Stecknadeljoch.

Ei bestiging vert i dag ofte kombinert med ein tur til den litt høgre toppen Nadelhorn. Hohberghorn vert då kliven på vegen til denne siste.

Den steile nordaustveggen er 320 meter høg og i snitt 50 grader. Denne veggen vert rekna som framifrå øving med tanke på å klatre den tilsvarande og høgare nordveggen på Lenzspitze.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hohberghorn» frå Wikipedia på engelsk, den 19. november 2009.*
**Preludium og fuge i Ess-dur** eller 'St. Anne', BWV 552, er eit omfattande orgelverk av Johann Sebastian Bach og eit av dei beste døma på Bachs bruk av religiøse symbol. Verket vert kalla St. Anne-fugen fordi dei første taktane i fugen liknar den første linja i salmen **St Anne** (melodien til 'Å Gud, vårt vern i farne år'). Ein kjenner ikkje til at Bach skal ha kjent til denne britiske salmen av William Croft, som på denne tida ikkje vart sungen utanfor Dei britiske øyane.

Verket vart publisert i Del III av Bachs *Clavier-Übung* (tyder «Klaverøving»), som først vart publisert i september 1739. Dette var den første store publikasjonen til Bach. 

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Preludium |
|  |
|  |
| 

---

 |
| Fuge |
|  |
|  |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra desse filene? Sjå mediahjelp.* |

Referansar
----------

1. ↑  Decca Publication No. 443 485-2
2. ↑  Michael Jameson. «Prelude and Fugue, for organ in E flat major ("St. Anne;" Clavier-Übung III/26), BWV 552 (BC J16))». Allmusic. Henta 23. april 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Bilete frå Filippinane midt på dagen medan sola nesten står i senit.
**Tropane** er det geografiske området av jorda som ligg rundt ekvator, mellom dei to vendekretsane, om lag 23°30' (23,5°) N og 23°30' (23,5°) S. Dette området vert òg kalla **den heite sona**. 

Dette området inkluderer alle områda på jorda der sola i løpet av eit år står i senit. I tempererte soner vil sola aldri nå ei høgd på 90º eller stå direkte over hovudet på ein. Ordet «tropane» kjem frå det greske ordet *tropos* som tyder «vending», fordi sola tilsynelatande svingar mellom dei to vendekretsane med ein periode som definerer middellengda på eit år. 

Tropiske planter og dyr er dei artane som høyrer heime i tropane. Tropisk vert òg av og til brukt om det tropiske klimaet, eit klima som er varmt og fuktig året rundt, og som ofte inneheld frodig vegetasjon. Det finst derimot stader i tropane som ikkje har tropisk klima, til dømes Mauna Kea på Hawaii, Kilimanjaro i Afrika eller Andesfjella i Sør-Amerika. Ein har òg stader i tropane som er tørrare med lågare luftfukt, slik som Sahara, Sentral-Afrika og dei nordlege områda av Outback i Australia.

Tropiske økosystem
------------------

Tropiske økosystem kan utgjere regnskogar, tørre lauvskogar, barskogar, ørkenar og andre habitat. Ein har ofte område med stort biologisk mangfald og endemiske artar, særleg i regnskogar og tørre lauvskogar. Døme på slike stader er regnskogane i Costa Rica, skogane på Madagaskar og Waterbergbiosfæren i Sør-Afrika.

Sjå òg
------

* Krepsens vendekrins
* Steinbukkens vendekrins
* Geografisk sone
* Ekvator

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
Preikestolen frå vest
Preikestolen med Lysefjorden nedanfor
Frå aust
**Preikestolen** er eit fjellplatå på nordsida av Lysefjorden i Ryfylke, og er eit kjent turistmål. Platået er tilnærma flatt, om lag 25x25 m og ligg 604 moh.

Frå gammalt av hadde platået namnet Hyvlatånnå (høveltanna). Rundt 130000 personar vitja Preikestolen i løpet av de fire sommarmånadane i 2009. Det er god utsikt over Lysefjorden og heiane rundt frå platået.

Det var truleg ei frostsprenging for 10 000 år sidan som gjorde slik at Preikestolen vart danna. Kanten av isbreen låg da like oppfor fjellet. Preikestolen har ein fleire meter djup sprekk tvers over platået som truleg òg er eit resultat av frostsprengingar. Geologar har konkludert med at Preikestolen er trygg sjølv om mange utan årsak trur at fjellplatået vil falle ned når dei ser sprekken.

Ved byrjinga av stien inn til Preikestolen ligg Preikestolen fjellstue. Normal gangtid tur/retur parkeringsplassen ved Preikestolen fjellstue på sti er 1-2 timar kvar veg. Turen frå Preikestoeln fjellstue er 3,8 km med ein høgdeskilnad på 330 meter. Stien er utbetra med mellom anna gamle jernbanesviller over ei myr. Det er ikkje tilrådd å gå turen vinterstid med snø og isføre. Beste sesong er april til oktober. Minst folk er det tidleg og seint i sesongen. Det er parkering med avgift ved startpunkt.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Timelapse-film av eit døgn på Preikestolen.
* Ryfylke
* Preikestolhytta
* Turplanleggjar med kart over området Arkivert 2007-09-21 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Trondenes** er ein bydel nord i Harstad, i Troms.

Trondenes var tidlegare ein eigen kommune i, oppretta i 1838. Frå 1. januar 1904 vart Harstad skilt ut som eigen bykommune. Trondenes var den største kommunen i Troms etter folketal fram til 1910-talet, då han vart passert av Tromsø. I 1926 vart Sandtorg og Skånland også skilt ut frå Trondenes kommune. I 1964 vart Trondenes, Sandtorg og Harstad slått saman til den nye storkommunen Harstad.

Geistleg inndeling
------------------

Trondenes er også eit prestegjeld i Trondenes prosti i Nord-Hålogaland bispedømme. 

Trondenes prestegjeld omfattar i tillegg til Trondenes sokn også Grytøy sokn og Bjarkøy og Sandsøy sokn. 

Trondenes prosti omfattar følgjande prestegjeld i tillegg til Trondenes: Sandtorg, Harstad, Ibestad, Skånland, Kvæfjord og Gratangen.

Historie
--------

Bjarkøy og Trondenes var viktige politiske sentrum frå slutten av vikingtida og gjennom mellomalderen.

Trondenes kyrkje frå ca. 1250 er verdas nordlegaste steinkyrkje frå mellomalderen. Ho står på ein av dei tidlegaste og viktigaste kyrkjestadene i Hålogaland.

Sjøvegen har alltid lege der klar til bruk, og dampskip i rute langs kysten gjekk frå starten innom Sandtorg og Trondenes. I 1844 vart Trondenes erstatta av Harstadhamn og frå 1848 Harstadsjøen. Dette var første steg mot utviklinga av Harstad som by.

Trondenes sin sentrale posisjon vert også understrek av at Trondenes fort, bygd i 1943 av den tyske okkupasjonsmakta, vart utstyrt med heile fire av verdas største, landbaserte kanoner, i eit anlegg kjend som Adolfkanonen.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Trondenes kommune frå 1930 til 1964:**

| 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 3429 | 4045 | 4398 | 6094 | 6567 |
|

Turistmål og severdigheter
--------------------------

* Trondenes Fort
* Trondenes Historiske Senter

Fotnotar

1. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
2. 1 2  Folkemengd i Trondenes 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå
3. ↑  Dag Juvkam, *Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen* (SSB, 1999)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SSR (namn)

 |
T-80U
**T-80** er ei sovjetisk stridsvogn og ei videreutvikling av T-64. Produksjonen starta i 1983, og den nyaste varianten T-84 vert framleis produsert i Ukraina. Den var den første gassturbindreve stridsvognserien i verda. Den har mange utvendige likskapstrekk med T-72, men er betre pansra og mekanisk heilt annleis. 
Vogna vert produsert hjå fabikken Omsktransmasj i Omsk.
Denne fabrikken gjer òg stridsvogna klar for teneste i arktiske strok.

Historie og utvikling
---------------------

T-80 på museum.
T-80 vart utvikla ved Leningrad Kirov-fabrikken (LKZ) under leiing av Nikolai S. Popov. Prototypen vart kalla Objekt 219 og fekk ein GTD-1000T gassturbin som motor. Den kom i teneste i 1976.

Produksjonen vart først starta i Leningrad, men førsteutgåva vart ikkje bygd i stort mengd. Den vart snart følgd av **T-80B**, som hadde vorte utvikla som Objekt 219R.

Sidan lanseringa har T-80 vorte oppgradert mange gonger. Fleire land har kjøpt inn T-80 for testing, mellom anna Frankrike, Tyskland, India, Sverige, Storbritannia og USA. Kina kjøpte 200 **T-80U** seint i 1993. I 1999 kjøpte Kypros 41 vogner for heimevernet sit, og desse vart levert rett frå lager i Omsk, då fabrikken hadde ei mengd T-80U som ikkje hadde vorte levert til den russiske hæren på grunn av finansieringsproblemer.

Teknisk
-------

Vognføreren sit framme i skroget, med vognkommandøren til høgre og skytteren til venstre i tårna.
Pansringa er av sveist stål med ulike laminat.
Kanona er med 125 mm glatt løp med høve til å fyra AT-8 Songster panservernsmissil.
Motoren er ein gassturbin på 1 000 hestekrefter, kopla til ei manuell girkasse med fem gir framover og eitt i revers.

Variantar
---------

T-80
T-80B
T-80BK
T-80BV
T-80BVK
T-80U
T-80UD
T-80UK
T-80UM
T-84

Referansar
----------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 27. september 2018, henta 26. september 2018
2. ↑

Kjelder
-------

* *Jane's Armour and Artillery*, ISBN 0-7106-1542-6

* *Denne artikkelen bygger på «T-80» frå Wikipedia på bokmål, den 14. september 2018.*
| Berwick-upon-Tweed  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Berwick-upon-Tweed is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Northumberland |
| Distrikt | Northumberland |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 11 665 |
| Koordinatar |  55°46′″N 2°0′″W﻿Koordinatar: 55°46′″N 2°0′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | TD15 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1289 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Berwick-upon-Tweed**
 |

**Berwick-upon-Tweed** er ein by i Northumberland. Han er den nordlegaste byen i England, og ligg på austkysten ved munningen til elva Tweed. Elva markerer det meste av strekninga grensa mellom England og Skottland, men Berwick ligg på nordsida, det vil seie på det som elles er skotsk side; han var tidlegare administrasjonsby for det skotske grevskapet Berwickshire. Han er no administrasjonssenter for distriktet Berwick-upon-Tweed, som omfattar eit større område enn sjølve byen.

Bruer over elva Tweed
Berwick er ein marknadsby. Han har òg ei hamn, som ligg i landsbyen Tweedmouth like ved. Størst tyding har byen hatt på grunn av den strategiske plasseringa si, og i meir enn 300 år frå midten av 1000-talet byta han hender fleire gonger. Så seint som under Rosekrigane på 1400-talet vart det kjøpslått om byen. Bymurane er blant dei best verna i Storbritannia, og dei vart kraftig restaurert på 1700-talet.

Fotballaget til byen, Berwick Rangars FC, spelar i Scottish Football League, noko som er unikt for ein engelsk by.

Den lokale dialekten, kjent som *Tweedside*, er ein kombinasjon av låglandsskotsk og northumbrisk dialekt; han høyrest mest ut som ein skotsk dialekt.

Byen har venskapsbyavtale med Sarpsborg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Berwick-upon-Tweed» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* BBC: A tale of one town

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Sokotraugle** |
| SokotraugleSokotraugle |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Ugler Strigiformes |
| **Familie:** | Uglefamilien Strigidae |
| **Slekt:** | *Otus* |
| **Art:** | **Sokotraugle** *O. socotranus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Otus socotranus***Ogilvie-Grant & Forbes, 1899 |

**Sokotraugle** (*Otus socotranus*) er ei lita ugle i den biologiske slekta *Otus*. Ho er endemisk for øya Socotra utanfor Afrikas horn.

Skildring
---------

Dette er ei særs lita *Otus*-ugle som er kraftig stripa og tverrstripa på den bleike, sandgrå oversida, lysare underside med mørkare markeringar. Den einsfarga ansiktsskiva har vage marginar og skulderstripa er ikkje så iaugefallande som hos andre *Otus*-ugler og er sandfarga. Øyretafsane er særs små og auga er gule. Kroppslengda er 15–16 cm og vekta 64-85 gram.

Songen til sokotraugle er ein gjentatt, lågtone serie «woop woop da-pwoorp».

Sokotraugle er endemisk for øya Socotra i Indiahavet utanfor Afrikas horn, som er innanfor territoriet til Jemen. På Socotra finst ho på over 45 % av øya, mest talrike i område der det er større tre. Det føretrekte habitat til arten er halvørken med steingrunn som har spreidde tre, særleg palmar.

Svært lite er kjent om åtferda til sokotraugle, ho lever sannsynlegvis hovudsakleg av insekt og små virveldyr; mageinnhaldet i eit enkelt eksemplar inneheldt ei grashoppe, eit tusenbein og to øgler.  Det finst lite informasjon om hekkeåtferda, ho brukar sannsynlegvis naturlege holrom til hekking og får eit kull på 1-4 ungar i februar.

Denne *Otus*-ugla på Socotra var tidlegare trudd å vere same arten som akasieugle, *Otus senegalensis*, på fastlandet, men ulikskap i fjørdrakt og vokalisering har ført til at sokotraugle vart klassifisert som sin eigen art. Molekylære prov indikerer at den næraste slektningen er mahéugle, *Otus insularis*, lætet til orientugle, *Otus sunia* liknar lætet til sokotraugle utan å vere identisk.

Storleiken på populasjonen er rekna å vere stabil og ligge på rundt 3000 individ inkludert ungfuglar. Arten er rangert som livskraftig, LC, av IUCN.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Socotra scops owl» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2021.*

Referansar

1. 1 2 3 4 5  del Hoyo, J. N. Collar, og J. S. Marks (2020). *Socotra Scops-Owl (Otus socotranus)*, version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.  Henta 11. november 2021
2. ↑  BirdLife International (2021) *Species factsheet: Otus socotranus*. Henta 11. november 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Otus socotranus** 

 Commons har multimedium som gjeld: **Sokotraugle**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
**David Peebles** [Pables] (d. 1579?) var ein skotsk komponist av religiøs musikk.

Liv
---

Ein kjenner til lite om livet hans, men dei fleste av verka han skreiv stammar frå mellom 1530 og 1576. Peebles var kannik ved det augustinske klosteret St Andrews til den skotske reformasjonen (1559–60). Etter å ha forlate klosteret i samband med reformasjonen verker det som om han gifta seg og fekk to barn. Han døydde ei viss tid før 1592, ettersom testamentet til kona hans frå dette året omtalar henne som ein etterlaten eller "relict" etter Peebles, og nemner to ektefødde søner, Andrew og Thomas.

Verk
----

Den best kjende komposisjonen hans er *Si quis diligit me* (med tekst frå Joh. 14:23), ein motett for fire stemmer (SATB). Han blei skriven rundt 1530 og presentert til Jakob V av Skottland, som "being a musitian ... did lyke it verray weill". Francy Heagy la til ei alt-røyst til motetten rundt 1547, og denne er med i dei fleste nyare utgåver.

I 1560-åra, etter reformasjonen, fekk Peebles i opprdag frå James Stewart, jarlen av Moray og den uektefødde sonen til Jakob V, å tonesetja Salmane i fire delar. 105 av desse komposisjonane blei laga for bruk i skotske kyrkjer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Peebles» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2022.*

1. ↑  Ross, D James. "Peebles, David". *Oxford Dictionary of National Biography* online
2. ↑  Ross, D James. "Peebles, David". *Oxford Dictionary of National Biography* online
3. ↑  Elliott, Kenneth. "Peebles, David". *New Grove Dictionary of Music and Musicians* online.
Utsikt frå Holmenkollbakken med Besserudtjernet
Besserudtjernet på slutten av 1800-talet. Foto: Marthinius Skøien/Nasjonalbibliotekets bildesamling

**Besserudtjernet** var eit kunstig tjern i botn av Holmenkollbakken, laga kring 1890 ved oppdemming av ein bekk ved Holmensetra. Besserudtjernet hadde vatn frå juni til oktober og då låg det ein scene på vatnet. Om vinteren blei vatnet tappa ut av tjernet, og botnen av tjernet danna sletta i hoppbakken. Med den nye storbakken i Holmenkollen har Besserudtjernet forsvunne.

I tjernet levde det småsalamander, som overvintra i jord og mudder om vinteren. Om sommaren arrangerte ein mellom anna show-rennet *Ta sjansen* her. 
Under bygginga av ein ny storbakke i Holmenkollen blei Besserudtjernet fjerna. Det blei bora eot 585 meter langt hol frå skåla i Holmenkollbakken og ned til Midtstulia, for å leia naturleg innsigsvatn ned til eit 20 000 kubikkmeter stort vassagasin som kan nyttast til snøproduksjon.

Galleri
-------

* Besserudtjernet med Peisestuen, ein bygning i drakestil som blei flytta til Kongeveien 5 i 1997, og Holmenkollen kapell bak. 
Postkort:
J. H. KüenholdtBesserudtjernet med Peisestuen, ein bygning i drakestil som blei flytta til Kongeveien 5 i 1997, og Holmenkollen kapell bak. 
Postkort:
J. H. Küenholdt
* Holmenkollbakken og Bessrudtjernet i 1975Holmenkollbakken og Bessrudtjernet i 1975

Kjelder
-------

1. ↑  Aftenposten – VMs største taper
2. ↑  Oslo kommune - Besserudtjernet er historie

* *Denne artikkelen bygger på «Besserudtjernet» frå Wikipedia på bokmål, den 2. januar 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**David Miner** (fødd 24. juli 1945 i Fort Worth i Texas), stundom kalla **David Minor**, er ein amerikansk gitarist, songar og låtskrivar, kanskje mest kjend som medlem i Grace Slick sittband, The Great Society i 1960-åra. Han var med på å starte The Great Society i lag med Jerry, Darby, og Slick i tillegg til Bard Du Pont. Miner song det meste av solovokalen den første tida i bandet, og skreiv òg fleire songar, som «That's How It Is,» «You Can't Cry» og «Daydream Nightmare Love».

Miner slutta i Great Society i 1966 for El Paso i Texas og gjekk inn på University of Texas at El Paso som student. I El Paso gifta han seg med andre kona si, òg ein student, og dei fekk to barn i lag. Miner tok doktorgrad i samanliknande litteratur evd universitetet. Han vart lærar ved City University i New York i 8 år.

Sjølv om han aldri gjekk attende til å bli fulltidsmusikar spelte han i lokale band i New York City, som The Axles, Avatar og The New Race—all i 1980-åra. 

Han lagar igjen musikk, no som Helion Magister.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Miner» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Unterberger, Richie. «Biography: David Miner». AMG. Henta 6 May 2010.
| Byen Petsjenga |
| --- |
| Horisonten til Byen PetsjengaHorisonten til Byen Petsjenga |
| Styresmakter |
|  |  |
| Geografi |

Petsjenga (russisk Пече́нга, finsk *Petsamo*, nordsamisk *Beahcán*, skoltesamisk *Peäccam*) er ein mindre byliknande busetnad i **Petsjenga** rajon i Murmansk oblast i Russland. Han ligg ved utløpet av Petsjengaelva i Petsjengafjorden. Ved folketeljinga i 2002 hadde busetnaden 2 959 innbyggjarar, som utgjorde 6,4 % av Petsjenga rajons totale folkesetnad. Dette var ein auke frå 1989, då det vart registrert 2 671 innbyggjarar.

Historie
--------

Petsjenga vart ein del av Russland i 1533. Folkesetnaden i området på den tida var skoltesamar. Den første busetjinga vart grunnlagd i 1533 ved Petsjengaklosteret, av munken Trifon frå Novgorod, på staden der elva Petsjenga lauper ut i Barentshavet, 135 km vest for nåtidas Murmansk. Inspirert av dømet frå Solovki ynskte Trifon å omvenda dei lokale skoltesamane til kristendomen, og å visa korleis trua kunne blomstra, sjølv på dei mest ugjestmilde stadane. Ein annan grunn for plasseringa til klosteret var dessutan å markera russisk nærvær.

I 1572 hadde Petsjengaklosteret rundt 50 munkar og 200 legbrødre. Seks år etter St. Trifons død i 1583 vart treklosteret plyndra og brent ned av svenskane. Det vert at sagt 51 munkar og 65 legbrødre omkom i raidet, som enda historia om Trifons kloster i Petsjenga. Men eit nytt kloster tilkom, då det gamle vart gjenoppbygt i 1886.

Ved freden i Tartu i 1920 vart Petsjenga avstådd til Finland, og vart då kalla **Petsamo**. Under den finske vinterkrigen stod slaget om Petsamo, som vart avslutta 11. februar 1940. Sovjetunionen okkuperte Petsamo under vinterkrigen, men gav tilbake området etter krigen.

Etter angrepet på Noreg, i perioden 1940-41, pågikk den såkalte Petsamotrafikken mellom Haparanda/Rovaniemi og Linhammar ved Petsamo, som då var den einaste importhamna for sjøtrafikk utanfor Austersjøen for Sverige og Finland.

Området tilhøyrde Finland til 1944. Etter den finske fortsettelseskrigen vart klosteret evakuert til Nya Valamo kloster i Savolax. Petsamo vart okkupert av sovjetiske styrkar under Lapplandkrigen og vart formelt avtrådd til Sovjetunionen med freden i Paris i 1947.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skoltesamisk historie Arkivert 2007-10-10 ved Wayback Machine.
* Petsjengskij nettstaden til distrikt Arkivert 2020-08-10 ved Wayback Machine.
**Kan nokon gripe inn** er eit skodespel skrive og regissert av Lasse Kolsrud. Det hadde premiere i januar 2017 på Det Norske Teatret, og vart seinare spela rundt om i landet i samarbeid med Riksteatret. Skodespelet er basert på tekstene til musikaren Stein Torleif Bjella, og tittelen kjem frå låta *Separate sinn* frå plata Heim For å Døy frå 2013.

Heile handlinga går føre seg på ein jarnbanestasjon der vi møter ulike figurar frå universet hans Bjella. All musikken er skriven av Bjella og kjem frå dei fire fyrste albuma hans. I utgangspunktet skulle ikkje Bjella sjølv spela i stykket, sett bort ifrå opptak av «stasjonsmeisteren» fyrst og sist i stykket. Nokre gongar steppa han likevel inn ved sjukdom hjå dei faste skodespelarane.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kan nokon gripe inn», *Det Norske Teatret*, henta 25. april 2020
2. ↑  Pedersen, Bernt Erik. (13. januar 2017). Stemmen på stasjonen. I *Dagsavisen*, side 22–23. Henta frå Nasjonalbiblioteket den 25. april 2020.
3. ↑  Thjømøe, Silje Løvstad. (11. november 2017). Står selv på scenen når teaterforestillingen som er basert på hans tekster spilles i Tromsø. I *iTromsø*, side 28–29. Henta frå Nasjonalbiblioteket den 25. april 2020.
Sokkar
**Sokkar** er klesplagg for føtene som har som føremål å verna mot kulde og slitasje, og for å trekka til seg sveitte. Som regel er sokkar ein udelt pose til å ha rundt foten, men det finst òg tåsokkar, med «fingrar» for tærne. Lengda på sokkar kan variera. Som regel dekker dei okla, men ein del sokkar dekker berre sjølve foten. Dersom dei går opp til kneet eller lenger, blir plagga rekna som strømper.

Sokkar er som regel strikka, ettersom dei skal ha litt strekk og ei viss form for å passa rundt foten. Vanleg sokkemateriale er bomull, ull og nylon. Sokkar blir nesten utan unntak selde parvis. Å ha på seg umake sokkar var lenge eit typisk teikn på ein distre person, men har òg vore på mote.

Vanlegvis bruker ein skor over sokkane når ein går ute, medan ein innandørs kan ha tøflar utanpå sokkane eller gå rundt på sokkelesten. Det finst sokkar med forsterka sålar som òg kan brukast utandørs, til dømes gymsokkar eller tabi.

Strikka sokkar frå Safa-Samnanger, produsert til OL på Lillehammer i 1994, Tekstilindustrimuseet.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sokk**

Kjeldeliste
-----------

1. ↑  «Sokk» (på norsk). digitaltmuseum.no. Henta 29.11.2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* NDL

 |
Robert Spencer, andre jarl av Sunderland (1640-1702), i klassiske klede i Roma under danningsreisa hans, måleri av Carlo Maratta
**Danningsreisa**, òg kalla *The Grand Tour*, har til formål å utvikle personlegdomen ved å gje den reisande innnsikt i og forståing av andre kulturar. Danningsreiser er gjerne langvarige reiser på månader, halve eller heile år. Opphavleg var slike reiser ein del av utdanninga til den europeiske overklassa og skriv seg tilbake frå kring 1660. Òg i den dansk-norske statsforvaltinga (1660-1814) var danningsreisene ein del av utdanninga til dei høgare embetsmennene.

I relasjon til kunst virkar danningsreisa slik at kunstnarar kan bli inspirert til nye metodar som kan nyttast i arbeidet. Vidare kan vedkomande studere museum, kunstsamlingar, bibliotek og teater i andre land.

Den klassiske danningsreisa til den europeiske adelen, «Grand Tour», tok i hovudsak slutt med den franske revolusjonen, men reisene har teke nye former og er på 1900-talet vorte utvikla til turisme. Omgrepet Grand Tour eksisterer enno som ei nemning for større sportsbilar (GT).

I nyare tid har interrailreiser og jorda rundt-reiser fått ei nærskyld rolle som danningsreiser for ungdom.

Sjå òg
------

* Danning

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dannelsesreisen» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grand Tour
Eit **sokn** er den lågaste forvaltingseininga innanfor kyrkja i land som Noreg og Danmark. Fleire sokn kan danne eit prestegjeld, altså ha ein sokneprest saman, medan kvart sokn skal ha ei soknekyrkje.

I Den norske kyrkja vel medlemmene av soknet to organ, eit sokneråd og eit kyrkjeleg fellesråd. Det skal vere kyrkje i kvart sokn. I Den katolske kyrkja er eit sokn den lågaste juridiske eininga. Lågare einingar, messestader og kapelldistrikt, er alltid underlagt eit sokn og ein sokneprest, men kan likevel ha eit visst sjølvstyre.

Soknekyrkjer
------------

Vanlegvis har sokn i Noreg éi soknekyrkje, som kyrkjelyden der vanlegvis soknar til. I tillegg kan sokna ha fleire ande kyrkjer som då gjerne er kjende som kapell. Dersom fleire sokn deler prest, er kyrkja i hovudsoknet kalla hovudkyrkje medan dei andre kyrkjene er kalla annekskyrkjer. Dei fleste domkyrkjer er også soknekyrkjer.

Mange eldre soknekyrkjer blei bygde om på 1800-talet, etter at kyrkjelova av 1851 bestemte at kvar soknekyrkje skulle ha plass til minst tre tidelar av innbyggjarane. Mange av dei var langkyrkjer som blei forlenga eller som fekk krossarmar.
**Danilo Türk** (fødd 19. februar 1952) er ein slovensk politikar og diplomat som var president i Slovenia frå 23. desember 2007 til 22. desember 2012.

Danilo Türk vart fødd og oppvaksen i Maribor, i det dåverande Jugoslavia. Han studerte jus ved universitetet i Ljubljana, og fullførte magistergraden der i 1978. Han fullførte doktorgraden ved same universitetet i 1982, innan internasjonal rett. I 1984 vart han medlem i SN sin subkommisjon for vern mot diskriminering mot minoritetar, og har sidan hatt mange posisjonar i internasjonale organ. Türk sine handlingar under prosessen som førte til slovensk sjølvstende i 1991 vart eit tema under valkampen i 2007. Motkandidaten hans skulda han for å ha heldt fram å representera Jugoslavia i internasjonale organ under krigen heime. Sjølv viste han til at han arbeidde for å oppnå internasjonal anerkjenning av Slovenia på denne tida, mellom anna med å skriva artiklar i vestlege media. Då Slovenia hadde vorte internasjonalt anerkjend som sjølvstendig stat vart Türk i 1992 utnemnd til slovensk SN-ambassadør. Han hadde denne stillinga til 2000. Frå 2000 til 2005 var han politisk assistent for generalsekretær Kofi Annan. Deretter vart han professor i internasjonal rett ved universitetet i Ljubljana.

Ved presidentvalet i 2007 stilte han som kandidat. Han var ikkje sjølv medlem av eit politisk parti, men kandidaturet hans vart støtta av Sosialdemokratane (Socialni demokrati), det sosialliberale partiet Zares, pensjonistpartiet DeSUS, og mindre parti. I første valrunden, 21. oktober, kom han på andre plass med 24,5 % av røystene. Han slo dermed den liberale kandidaten Mitja Gaspari med færre enn 4000 røyster og gjekk vidare til andre valrunden mot den konservative Lojze Peterle, som fekk 28,7 % i første runde. I andre valomgangen, 11. november, vann han klart, med 68,0 % av røystene.

Han tapte presidentvalet i 2012 mot den sosialdemokratiske kandidaten Borut Pahor.

Danilo Türk er gift med Barbara. Dei har dottera Helena (fødd 1980).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* ICCU
* Munzinger (iba)

 |
Danny Kaye underheld amerikanske soldatar i Japan
**Danny Kaye** (18. januar 1911–3. mars 1987) var ein kjend komikar, skodespelar og songar frå USA.

David Daniel Kaminski blei fødd i Brooklyn i New York i USA til ukrainske innvandrarforeldre; faren var skreddar. Den unge Kaminski gjekk tidleg ut av skulen og arbeidde som underhaldar på hotell. Han blei oppdaga som skodespelar og gjorde etter kvart karriere både innan film og teater.

Broadwaydebuten kom i 1939 med *The Straw Hat Revue*. Ein av dei største suksessane hans der var *Lady in the Dark* frå 1941, der han i songen *Tchaikovsky* ramsa opp namna på 54 russiske komponistar på 38 sekund. Danny Kaye fekk i løpet av 1940-talet stjernestatus for mimikken og humortalentet sitt. Ein opptreden i London Palladium, der den britiske kongefamilien blei sagt å ha hylt av latter.

I 1944 kom den første spelefilmen hans, *Up in Arms*. Seinare spelte han i filmar som *The Inspector General* (1949), *White Christmas* (1954) og *The Court Jester* (1956). Fleire av filmane hans handla om dobbeltgjengarr, begge spelte av Kaye, som blei forveksla med kvarandre på underhaldande vis. Skodespelaren gjorde òg to biografiske rollar, som H. C. Andersen i filmen *Hans Christian Andersen* og som jazzpioneren Red Nichols i *The Five Pennies*.

Kjelder
-------

* Svensk Wikipedia
* Engelsk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Dietmar Mögenburg** (fødd 15. august 1961) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Leverkusen som tevla i høgdehopp for Vest-Tyskland, og til sist for Tyskland. Han vart europameister i 1982 og olympisk meister i 1984. Mögenburg er 2,01 m høg og vog 79 kg då han var aktiv, hans personlege rekordar er 2,36 m utandørs og 2,39 m innandørs. Han bur i dag med den norske kona si i Bærum.

### Aktiv

Mögenburg tangerte verdsrekorden 28. mai 1980 med eit hopp på 2,35 m, dagen etter at polakken Jacek Wszoła hadde sett ny verdsrekord på same høgda. Rekorden stod i to månader til 1. august 1980, då austtyske Gerd Wessig hoppa ein centimeter høgre under sommar-OL i Moskva.

I europameisterskapen 1982 vann Mögenburg gullmedaljen då han var åleine om å klare 2,30 m. Året etter kom han på delt fjerdeplass under VM i friidrett 1983, på same høgda som bronsevinnar Zhu Jianhua frå Kina.

Mögenburg vann OL-gull i Los Angeles 1984 med eit hopp på 2,35 m. Han var den einaste som klarde høgda, svenske Patrik Sjöberg mislukkast og fekk sølv på 2,33 m. Vinteren 1985 gjorde han sitt livs høgste hopp då han sette innandørs verdsrekord med 2,39 m.

Perioden 1986-90 var Mögenburg medaljekandidat i alle dei store meisterskapane. Både i EM 1986 og VM 1987 vart han nummer fire i høgdehopp, medan han vart nummer seks i OL 1988 og EM 1990. I alle desse fire tevlingane opplevde han rive på den høgda som kunne gitt han medalje, to eller tre centimeter over hans eige sluttresultat.

Frå 1980 til -89 vann Mögenburg høgdetevlinga i innandørs-EM heile fem gongar. Han vart vesttysk meister i høgdehopp 1980-85 og 1987-90.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Gullmedalje – 2,30 m, framom Janusz Trzepizur (2,27 m)
* VM 1983 i Helsingfors: Nr 4 – 2,29 m, delt med Igor Paklin
* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje 2,35 m, framom Patrik Sjöberg (2,33 m)
* EM 1986 i Stuttgart: Nr 4 – 2,28 m
* VM 1987 i Roma: Nr 4 – 2,35 m
* OL 1988 i Seoul: Nr 6 – 2,34 m
* EM 1990 i Split: Nr 6 – 2,31 m
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa – 2,15 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dietmar Mögenburg» frå Wikipedia på tysk, den 18. oktober 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Dietmar Mögenburg» (på engelsk). olympedia.org. Henta 19. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)
* Discogs (artist)

 |
**Daniel Lee Harris** (fødd 7. september 1965) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar som spesialiserte seg på 400 meter hekk. Han vann sølvmedaljen både under Sommar-OL 1984 og Friidretts-VM 1987.

Aktiv
-----

Harris slo gjennom i 1984. Den 17. juni i Los Angeles fekk han notert sterke 48,02 sekund på langhekken. Same staden sju veker seinare kom han i mål på 48,13 i OL-finalen og kneip sølvmedaljen framom Harald Schmid, Edwin Moses kunne ingen av dei gjere noko med. Eitt år seinare forbetra Harris sitt personbeste til 47,63 i Zürich. Sommaren 1987 slo han suverene Edwin Moses i eit stemne i Madrid. I Roma-VM i august same året fekk publikum sjå ein sjeldan stor finale, der Edwin Moses lukkast vinne med to hundredels margin til Danny Harris og bronsevinnar Harald Schmid, begge desse persa med tida 47,48. 10. juli 1991 kom Harris i mål til livsbeste i øvinga, tida 47,39 gav han sigeren ved eit stemne i Lausanne. Han kom tilbake i 1995 og sprang 400 m hekk på sterke 47,56 i Brussel, men fekk ikkje delta i [8VM i friidrett 1995|Göteborg-VM]].

### Doping

I 1992 vedgjekk Harris bruk av kokain og stengt ute frå idrett i 3 år.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1984 i Los Angeles: Sølvmedalje – 48,13, bakom Edwin Moses (47,75)
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 47,48, bakom Edwin Moses (47,46)
* VM 1991 i Tokyo: Nr 5 – 48,46

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Danny Harris» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Dennis Anthony Tito** (fødd 8. august 1940) er ein amerikansk entreprenør og multimillionær. Han fekk kjendisstatus då han som den første romturisten nokonsinne, betalte for å komme med i eit romfartøy opp til verdsrommet.

Sjølv mislikar Tito å bli kalla for «turist», og føretrekk å bli kalla «uavhengig forskar», ettersom han gjennomførte fleire vitskaplege eksperiment i verdsrommet. 

Tito har ein *Bachelor of Science in Astronautics and Aeronautics* frå New York University, og ein *Master of Science in Engineering Science* frå Rensselaer Polytechnic Institute. Han er medlem av Psi Upsilon og mottok eit æresdoktorat i ingeniørvitskap frå Rensselaer Polytechnic Institute 18. mai 2002. Han er og ein tidlegare vitskapsmann frå Jet Propulsion Laboratory hjå NASA. I 1972 starta han Wilshire Associates, eit føretak som syter for bistand og rådgjeving ifm økonomiske investeringar. 

Mannskapet på Sojuz TM-32.
Gjennom ein avtale med romturist-føretaket Space Adventures, Ltd. vart Tito med på romferda med den russiske Sojuz TM-32, og var heile 7 dagar, 22 timar og 4 minutt i verdsrommet etter 128 omløp rundt Jorda. Tito skal ha betalt 20 millionar dollar for ferda, sjølv om nære vener har hevda at summen var mindre, 12 millionar dollar.

Frå leiinga i NASA vart Tito motteken med stor skepsis før oppskytinga, spesielt Daniel S. Goldin, som rekna han som «u-amerikansk» for å bruke Sojuz til romferda. Då Tito kom til Johnson Space Center for å byrje treninga på den amerikanske delen av den internasjonale romstasjonen, vart dei sendt heim. Robert Cabana frå NASA uttalte seinare at dei ikkje ville trena saman med Tito: *«...We will not be able to begin training, because we are not willing to train with Dennis Tito.»* Sjølv om angrepa mot romferda til Tito vart leda av leiiande personar innan NASA, vart romferda hans støtta av astronautar, kosmonautar, sivile og media, både i USA og Russland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tito the spaceman BBC.co.uk
* Spacefacts biography of Dennis Tito
* Space.com - Dennis Tito, Space Tourist
* Romfart.no - NASA oppgir motstanden mot Dennis Titos Sojuz-ferd[*daud lenkje*]
* Romfart.no - Amerikansk/russisk krangel om romturist[*daud lenkje*]
* vg.no - Perfekt, et paradis

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Bohai** eller **Bohaibukta** er den inste av buktene i Gulehavet og har kyst mot Kina i nord, vest og sør. Ho ligg søraust for Beijing, er 480 km lang og 29 km brei, og dekker eit område på rundt 823 000 km².

Namn
----

Bohai (kinesisk skrift 渤海, pinyin *Bó Hǎi*) tyder direkte omsett 'Bo-havet'

Fram til januar 1929 heitte bukta offisielt *Chih-li*-bukta. *Chih-li* (moderne transkripsjon *Zhili*) var eit tidlegare namn for provinsen Hebei. Eit anna tidlegare namn var *Pechili*-bukta.

På norsk er bukta også blitt kalla *Pohaibukta* etter ein tidlegare transkripsjon av Bohai.

Geografi
--------

Bukta grensar mot Liaodong-halvøya i nordaust og Shandonghalvøya i sør. Ho er delt inn i tre mindre bukter som heite Laizhou (i sør), Liaodong (i nord) og Bohai (i vest). Elvene Huang He, Liao He og Hai He renn ut i Bohai. 

Bohai grensar til provinsane Shandong, Liaoning og Hebei, og til byen Tianjin som er ei eiga administrativ eining på provinsnivå. Blant hamnebyar ved Bohai kan ein nemna:

* Qinhuangdao i Hebei
* Dalian, Jinzhou og Yingkou i Liaoning
* Longkou, Weihai og Yantai i Shandong
* Tanggu i Tianjin

Bukta har nokre få øyar. Den viktigaste er Zhifu, som er del av byprefekturet Yantai i Shandong.

Det er funne olje og naturgass i bukta.

Samferdsel
----------

Togferja i Bohai.
Ei togferje som opna i 2007 kryssar den nordlege delen av bukta mellom Dalian og Yantai.

Kjelder
-------

1. ↑  «Utanlandske stadnamn: A–Å», *Språkrådet*, henta 2. mars 2021

* «Bohaibukta» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Bo Hai» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bohai**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
*Jomfru og barn*, ca. 1460-65
**Dierick Bouts**, eller *Dirk* eller *Dieric Bouts*, (1415–6. mai 1475) var ein nederlandsk målar. Han var fødd i Haarlem kringom 1415 og døydde i Leuven. Kunstmålaren Aelbert Bouts var sonen hans.

### Liv og gjerning

I verka sine sameina Bouts impulsar frå brørne Eyck og Rogier van der Weyden, den siste var truleg læraren hans. Bouts var ein mykje objektiv målar og observerte røyndomen med ein kritisk avstand. Problemstillingar kring rom, perspektiv og oppbygging av eit bilete, nærma han seg på ein intellektuell måte. Dette går tydeleg fram i *Eukaristitriptyken*. Ein festscene vert gjennom ein streng geometrisk komposisjon forvandla til ein gripande og alvorleg *Nattverden* (ca 1465), ein av biletkomposisjonane i triptyken. Måleriet vart laga for Peterskyrkja i Leuven og var ferdig i 1467. Fløydørene til altaret hamna via omvegar i Berlin og München, men vart levert tilbake til Belgia som krigsskadegjenstand etter freden i Versailles.

Måleriet *Hades* i triptyken *Ytste domen* gir uttrykk for ei varare, meir lyrisk kjensle frå Bouts si side. Ho inneheld ei nyansert framstilling av resignerte kjensler og av nåde. Andre viktige verk er eit mannsportrett i halvfigur framom eitt vindauge, datert 1462, og som finst på British Museum. Måleriet er Bouts tidlegaste daterte måleri. Til rådhuset i Leuven måla Bouts i 1468 to historiske framstillingar av herleggjeringa som fylgjer av rettferd. Ytterlegare eitt viktig verk er *Sankt Hippolyts martyrium* i Frelsarkyrkja i Brugge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dirk Bouts» frå Wikipedia på svensk, den 13. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
**Bohdan Viktorovytsj Bondarenko** (fødd 30. august  1989) er ein ukrainsk høgdehoppar som vart verdsmeister i øvinga i 2013 og europameister i 2014.

### Aktiv

Bondarenko vart juniorverdsmeister i polske Bydgoszcz i 2008 med eit hopp på 2,26 m. Fram til 2012 hadde han forbetra den personlege rekorden til 2,31 m. I 2013-sesongen hadde han stor framgang; i slutten av juni forbetra han seg til 2,36 m i Birmingham og mindre enn ei veke seinare til heile 2,41 m i Lausanne. Under verdsmeisterskapen i Moskva kopierte han prestasjonen i Lausanne og vann VM-gullet.

Under Diamond League-stemnet i New York i juni 2014 tangerte Bondarenko den 27 år gamle europarekorden til Patrik Sjöberg, lydande på 2,42 m. Midt i august månad vann han høgdetevlinga under friidretts-EM i Zürich med eit bestehopp på 2,35 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2013 i Moskva: Gullmedalje i høgdehopp - 2,41 m, framom Mutaz Essa Barshim (2,38 m)
* EM 2014 i Zürich: Gullmedalje i høgdehopp - 2,35 m, framom Andrij Protsenko (2,33 m)

Merknadar
---------

1. ↑  Ukrainsk skrift Богдан Вікторович Бондаренко

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bohdan Bondarenko» frå Wikipedia på tysk, den 21. juli 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Dieter Eilts** (fødd 13. desember 1964) er ein tysk tidlegare fortballspelar frå Uptgang-Schott, som frå debuten med Werder Bremen i 1985 til han la opp i 2002, oftast opererte frå ei defensiv midtbanerolle i den nordtyske toppklubben. Han vart europameister 1996 med det tyske landslaget og feira i tida 1991-99 triumfar med Werder både i cupvinnarcupen, bundesligaen og den nasjonale fotballcupen.

### Klubbspel

Med det sterke Werder-laget vart Eilts i 1991 tysk cupmeister, etter ein finalekamp der han gav Werder leiinga 1-0 før FC Köln utlikna til 1-1- og det måtte straffeskyting til for å avgjere kven som skulle få DFB-pokalen. Werder vann pokalen med fire fulltreffarar mot tre og var dermed klar for neste sesongs cupvinnarcup. Den 6. mai 1992 vann Werder og Eilts 2-0 over AS Monaco i cupvinnarcupfinalen i Lisboa. I den etterfylgjande 1992/93-sesongen gjekk Werder heilt til topps i den tyske seriemeisterskapen, eitt poeng framfor Bayern München. Både våren 1994 og fem år seinare var Eilts med å vinne den tyske cupfinalen i fotball, i 1994 med 3-1 over Rot-Weiss Essen og i 1999 etter straffeskyting mot Bayern München. I finalen mot Bayern utlikna han som lagkaptein og niande ordinære straffeskytar til 4-4, lagkameraten, målvakta Frank Rost syrgde deretter for Werder-siger etter fyrst å ha skåra mot Bayern-målvakt Oliver Kahn og så stoppa Lothar Matthäus sitt påfylgjande forsøk for Bayern.

Eilts spelte 390 seriekampar for Werder og skåra einast sju seriemål.

### Landslagsspel

Eilts landslagsdebuterte mot USA i  Palo Alto i desember 1993 og spelte sin 31. og siste landskamp i Kiev mot Ukraina i juni 1997, utan nokon gong å kome på skåringslista. Han fekk ikkje plass i VM-troppa 1994. Derimot var han i 1996 med på det tyske laget som vann europameisterskapen i England på såkalla «golden goal» mot Tsjekkia.

### Merittar

* Europameister: 1996 med Tyskland
* Vinnar av cupvinnarcupen: 1992 med Werder Bremen
* Bundesligameister: 1993 med Werder Bremen
* Tysk cupmeister: 1991, 1994 og 1999 med Werder Bremen

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Dieter Eilts» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2018.*



| * v
* d
* e
Tyskland sitt landslag – EM i fotball 1996 (europameistrar) |
| --- |
| 
* 1 Köpke
* 2 Reuter
* 3 Bode
* 4 Freund
* 5 Helmer
* 6 Sammer
* 7 Möller
* 8 Scholl
* 9 Bobić
* 10 Häßler
* 11 Kuntz
* 12 Kahn
* 13 Basler
* 14 Babbel
* 15 Kohler
* 16 Schneider
* 17 Ziege
* 18 Klinsmann (lagkaptein)
* 19 Strunz
* 20 Bierhoff
* 21 Eilts
* 22 Reck
* 23 Todt
* Landslagstrenar: Vogts

 | Flagget til Tyskland |
|  |
***Dr. Kawashima's Brain Training: How Old Is Your Brain?***, kjent i Nord-Amerika som ***Brain Age: Train Your Brain in Minutes a Day!***, er eit hjernetrimspel utvikla og utgjeve av Nintendo til Nintendo DS. Det vart utgjeve i Japan i mai 2005 og året etter i Nord-Amerika og Europa. Spelet vart tilgjengeleg på Nintendo eShop til Wii U i Japan den 3. juni 2014 og i Europa 12. juni 2014. Det var distribuert gratis fram til 30. juni 2014 i Japan og 10. juli i Europa, og har vore tilgjengeleg for kjøp i Europa sidan 25. juni 2015. *Brain Training* vart følgt opp av *More Brain Training from Dr. Kawashima: How Old Is Your Brain?* til Nintendo DS og deretter *Dr. Kawashima's Devilish Brain Training: Can You Stay Focused?* til Nintendo 3DS.

*Dr. Kawashima's Brain Training* blir spelt ved å halde Nintendo DS sidelengs.
*Brain Training* er utvikla for å spelast dagleg i korte økter, i likskap med spel som *Animal Crossing: Wild World* og *Nintendogs*. Spelaren held Nintendo DS-konsollen på sida, der peikeskjermen anten ligg til høgre for høgrehendte personar eller til venstre for venstrehendte. Spelet blir utelukkande styrt av peikeskjermen og mikrofonen, og spelaren svarer på oppgåver anten ved å skrive på skjermen eller snakke til mikrofonen. *Brain Training* inneheld fleire typar aktivitetar, mellom anna matematiske spørsmål, stroop-testar og sudoku-oppgåver, med mål om å stimulere ulike område av hjernen. Før ein kan byrje på spelet, må ein gje informasjon om kva hand ein skriv med og fødselsdato. Spelaren løyser deretter tilfeldige oppgåver slik at spelet kan avgjere forma til hjernen til spelaren. Denne presenterer spelet som ein alder, «Brain Age», som kan spenne frå 20 til 80 år avhengig av korleis spelaren presterer. Etter at spelaren har fått tildelt ein hjernealder, blir tre modi låst opp: Snøgt spel, dagleg trening og sudoku. I snøgt spel kan spelaren øve på tilgjengelege spel utan å få nokon poengsum. I dagleg trening kan spelaren måle alderen på hjernen sin eller fullføre tilgjengelege øvingar for å få poeng som blir registrert for dagen. I den tredje modusen, sudoku, kan spelaren løyse mellom hundre sudoku-oppgåver.

*Brain Training* vart marknadsført som ein del av *Touch! Generations*-serien, ein serie av spel retta mot grupper som tradisjonelt ikkje speler dataspel. Spelet har vore ein kommersiell suksess og har selt over 19 millionar kopiar. Det har vore enkelte kontroversar om den vitskaplege effektiviteten til spelet.

Referansar
----------

1. ↑  «Nintendo Download: 25th June (Europe)». Nintendo Life. Henta 24. mai 2018.
2. ↑  «Brain Age: Train Your Brain in Minutes a Day!». Eurogamer. Henta 24. mai 2018.
3. ↑  «FØRSTEINNTRYKK: Dr. Kawashima's Brain Training». Gamer.no. Henta 16. april 2018.
4. ↑  «IR Information: Financial Data - Top Selling Title Sales Units - Nintendo DS». Nintendo. Henta 16. april 2018.
5. ↑  «Brain training games like Nintendo DS 'don't stave off dementia or alzheimer's'». Daily Mail. Henta 16. april 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nordamerikansk nettstad