recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Olav Dørum** (7. desember 1922–19. september 1987) var ein norsk bistandsarbeidar, diplomat og ambassadør.

Dørum voks opp på Bekkelaget utanfor Oslo og var med i Milorg under andre verdskrigen. Han byrja arbeida i Utanriksdepartementet i 1947, og tenestegjorde først som kansellist i Hong Kong. Frå 1951 til 1972 arbeidde han for UD i Oslo, frå 1972 til 1974 i Lusaka som Norad-representant. Frå 1973 til 1975 var han hovudansvarleg for den direkte kontakten for norske styresmakter med frigjeringsrørsler som ANC, SWAPO, MPLA, ZAPU og ZANU. Etter ytterlegare to år i Oslo og UD vart han i 1978 ambassaderåd ved den norske ambassaden i Kairo og i 1979 chargé d'affaires i Beirut. Han var sendemann (ambassadør) til Tanzania, stasjonert ved ambassaden i Dar-es-Salaam frå 1982 til 1985 og sideakkreditert til Botswana og Angola. Frå tidleg i 1987 var han ambassadør stasjonert ved den norske ambassaden i Harare i Zimbabwe, sideakkreditert til Zambia.

Dørum vart påkøyrt og døydde i Genève same haust. Påstanden om at det var ein likvidasjon, vart avkrefta av norsk politi året etter. I 1996 bad familien om gjenopptaking av etterforskninga. Innstillinga frå Politiets tryggingsteneste til Lasse Qvigstad året etter avfeide teorien om attentat. I 2000 kom det ut ein NRK-dokumentar om Dørum.

Kjelder
-------

1. ↑  Fødselsdato henta frå gravferdsetaten i Oslo.
2. ↑  *Norsk ambassadør ble likvidert?* i NTB tekst den 16. juli 1988.
3. ↑  W. G. Solberg, *Olav Dørum, nekrolog* i Aftenposten den 23. september 1987.
4. ↑  Olav Heltne, *Norsk ambassadør i ulykke* den 22. september 1987, nemner at Dørum blei kjørt ned av ein full student frå Namibia.
5. ↑  Tor Strand, *Drept av Botha?* i VG 16. juli 1988, nemner at politiet etterforska ulukka med sjåføren Hans Guibeb som drapssak.
6. ↑  Geir Selvik, *Ba presidenten om beskyttelse. Gjerningsmannen drept i 1989* i Dagbladet den 2. oktober 1996.
7. ↑  Ifølgje *—min bror ikke agent Arkivert 2013-10-29 ved Wayback Machine.* i VG den 10. april 1996, var broren Andreas Guibeb ein student som bodde i Genève da ulykken skjedde. Andreas Guibeb blei senere namibisk ambassadør til Zambia.
8. ↑  *Tror ikke på attentat mot Dørum* i NTB tekst den 26. august 1997.
9. ↑  Hvorfor døde Olav Dørum? frå NRK den 29. november 2000.

* *Denne artikkelen bygger på «Olav Dørum» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
**David Montgomery** (fødd 6. november 1948 i Bangor i Nord-Irland) er ein britisk medieinvestor. Han er utdanna ved Queen's University i Belfast, der han studerte historie og politikk og var redaktør for studentbladet *The Gown*.

Frå 1973 til 1976 arbeidde han som redaktør for avisa *The Daily Mirror*. I 1976 gjekk han over til *The Sun*, der han var fram til 1980. Seinare arbeidsgjevarar var *Sunday People*, *News of the World* (1982–1987) og *Today* (1987–1991). Ved sida av den journalistiske yrkeskarrieren sin, var han forretningsførar for den private fjernsynsstasjonen Satellite Television PLC (1986–1991) og London Live TV (1991–1992).

I 1990-åra vart han kjend som forretningsførar for Mirror Group. Etter at mediebaronen Robert Maxwell døydde under uklare omstende i 1991, overtok Montgomery i 1992 leiinga av det britiske avishuset. Trass i fallande opplag lukkast det Montgomery å auke børsverdien kraftig, mellom anna gjennom innsparingstiltak og oppseiingar. Dei tøffe forretningsmetodane gav han tilnamnet «Rommel». Han trekte seg i 1999 etter usemje med styret.

I dag er Montgomery best kjend som investor via selskapet Mecom. Han eig aviser i fleire europeiske land. I 2003 kjøpte han irske Local Press Group, som han selde to år seinare. I Tyskland overtok han *Berliner Zeitung* i oktober 2005. I Noreg vart namnet til Montgomery med eitt kjent då det i juni 2006 vart kjent at Orkla hadde avgjort at mediedivisjonen, Orkla Media, skulle seljast til Montgomery sitt føretak Mecom.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Ich bedrohe Sie nicht.» – intervju med David Montgomery i *Berliner Zeitung*, 26. oktober 2005 (tysk).

### Nettfjernsyn

* Eit kritisk blikk på Montgomery på Dagsrevyen i 2006 (26. juni 2006, NRK)
**David Lekuta Rudisha** (fødd 17. desember 1988) er ein kenyansk friidrettsutøvar som har spesialisert seg på 800 meter. Han er både verdsmeister og olympisk meister på distansen.

Aktiv
-----

Rudisha vart afrikansk meister på 800 meter både i 2008 og 2010. Den 22. august 2010 sprang han på eit toppstemne i Berlin inn til ny verdsrekord på distansen med tida 1.41,09, og sletta dermed den 13 år gamle rekorden til kenyansk-danske Wilson Kipketer. Ei veke seinare forbetra han rekorden til 1.41,01 i italienske Rieti.

I 2011 vann Rudisha VM-gull i Daegu framom sudanesaren Abubaker Kaki og russiske Jurij Borsakovskij, vinnartid 1,43,91. Året etter stod han for ein fantastisk prestasjon då han leia 800-meteren under Sommar-OL i London frå så å seie start til mål. Med vinnartida 1.40,91 forbetra han verdsrekorden for tredje gong.

Rudisha er den fyrste av masai-stammen som har vunne OL-gull. Far hans, Daniel Rudisha, vann OL-sølv med Kenya sitt lag på 4 x 400 meter stafett under Sommar-OL 1968 i Mexico-byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Lekuta Rudisha» frå Wikipedia på tysk, den 13. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Oddernessteinen på det vi trur er den opphavlege plasseringa på Oddernes kyrkjegard.
**Oddernessteinen** er ein runestein frå Oddernes kyrkje i Kristiansand i Vest-Agder. Steinen stod opphavleg rett austom kyrkja, men vart i 1990 flytta inn i våpenhuset. Han er registrert av Riksantikvaren med ID nr. 43167.

Steinen vert først omtalt i 1639, då biskop Wegner vitja staden. Han var då på oppdrag frå Ole Worm, som førebudde verket *Monumenta Danica*, og han gav ei skildring av steinen med teikning av dei to innskriftene.

Begge innskriftene er skrive med den yngre runerekkja, og dei er datert til ca. 1030-1040. Den eine innskriften (N209) er rista på den eine flatsida av steinen, og er nesten utviska. Det kan lesast:

**....ur- (n)iriþs| |sun is| |st(a)in sa**
Dette vert tolka som .*.. Neriðs son er steinn sá*, på moderne norsk vert det «Etter (NN) Nerids son er denne steinen», eventuelt «Til minne om Tore Neridsson er denne steinen».

Den andre innskrifta på smalsida av steinen (N210) er mykje lengjer, og er betydeleg meir oppsiktsvekkande:

**aRintr × karþi × kirkiu × þesa × kosunr × olafs × hins × hala × a oþali × sinu**
Worm tolka delar av denne teksta, nemleg *Olafs hins halte* som «Olav den heilage», og dette vert attgjeve i *Monumenta Danica*. I 1805 var Martin Friedrich Arendt ved Oddernes, og gav ei fullstendig lesing av teksta: Eyvind gerði kirkiu þessa, guðsonr Olafs hin helga, à oðali sinu; på moderne norsk: «Eivind gjorde denne kyrkja, gudsønn av Olav den heilage, på sin odel». Denne tolkinga fekk støtte av autoritetar som Sophus Bugge og Magnus Olsen. Andre har likevel tolka nøkkelordet *halt* annleis, og meiner det kan ha ein anna tyding enn heilag. Med det verta inntrykket rokka av at Olav den heilage har vore inne i biletet her. Enno er tolkinga av denne innskrifta omdiskutert.

Kjelder
-------

* 

* Oddernessteinen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

* *Denne artikkelen bygger på «Oddernessteinen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*
**Jona** er ei elv i dei sveitsiske kantonane Zürich og St. Gallen. Jona er 20 km lang og spring ut 950 meter over havet. Elva høyrer til Rhinenvassdraget via elvane Limmat og Aare. Nedslagsfeltet hennar er 65 km².

Jona spring ut på austsida av Bachteltårnet nær Gibswil og Fischenthal i Zürcher Oberland. Elva renn gjennom kommunen Wald gjennom ein liten dal austover og svingar så sørover, der viadukten Tösstalbahn (S26) kryssar. Jona svingar så vestover og deler kommunane Dürnten og Rüti, passerer landsbyen Tann og Rüti i den såkalla *Tannertobel*. Her svingar ho igjen sørover gjennom Rüti og den såkalla *Joner Wald*. Elva renn så inn i kantonen St. Gallen og Rapperswil-Jona og gjennom landsbyen Jona (SG). Til slutt dannar ho eit lite elvedelta nær Busskirch og munnar ut i Zürichsjøen (*Obersee*).

Historie
--------

Elva vart først nemnd i 834 og den tidlegare kommunen *Jona* vart kalla opp etter elva mykje seinare. Ein trur at namnet kan ha anten keltisk opphav frå *Jauna* (den kalde), eller frå indo-europeisk *yamam*, som tyder «straum».

I mellomalderen vart det sett opp mange vassmøller langs den vesle elva og var viktig for industrialiseringa av Wald, Rüti og Rapperswil-Jona på 1800-talet.

Galleri
-------

* Rapperswil, Seedammbrua, øvre Zürichsjøen (Obersee) og Jona (Jonen) i den såkalla Murerplan (1566)Rapperswil, Seedammbrua, øvre Zürichsjøen (*Obersee*) og Jona (*Jonen*) i den såkalla Murerplan (1566)
* Tannertobel mellom Tann og Rüti*Tannertobel* mellom Tann og Rüti
* Joweid (= Jona elveeng) i Rüti (ZH) med Bachtel i bakgrunnen*Joweid* (= Jona elveeng) i Rüti (ZH) med Bachtel i bakgrunnen
* Jona ved Holzwies i Jona (SG)Jona ved *Holzwies* i Jona (SG)
* Elva i landsbyen JonaElva i landsbyen Jona
* Elvedeltaet Stampf, Obersee i bakgrunnenElvedeltaet *Stampf*, *Obersee* i bakgrunnen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jona (river)» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Busskirch* på tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*.
2. ↑  Website detten.ch: Jona (tysk) og galleri

Koordinatar: 47°17′N 8°55′E﻿
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå arr.* 
Teikning av blome med arr (stigma) avmerka.
**Arr** eller **stigma** viser i botanikken til den øvste delen av fruktemnet i ein blome. Det er mottaksstaden for pollen under pollineringa.
Hjå dei fleste blomstrande plantane sit arret på den øvste delen av griffelen. Hjå plantar utan griffel sit arret direkte på fruktknuten.

Funksjon
--------

Arret fangar pollen som er blitt overført av insekt eller svever med vinden eller kjem via strøymande vatn. I tillegg til å fanga pollen kan arret også ha i oppgåve å oppfatta om pollenkornet er kompatibelt (passar til planten). Kompatibelt pollen som set seg på arret, blir hydrert og spirer der. Pollenslangen veks nedover i fruktemnet til han oppnår kontakt med frøemne som sit i fruktknuten.

Skildring
---------

Ulike arrutformingar.
Arret har mange ulike utformingar hjå ulike artar. Dei kan vera lange og smale eller kuleforma, fjørforma eller likna hår.
Om fleire fruktblad har vakse saman, kan arret danna arrflikar eller ei arrskive.

Overflata til arret er dekt av celler med papilleforma utvekstar.

Arr kan også vera anten våte eller tørre, alt etter planteart. Våte arr har ei klebrig væske som inneheld protein, lipid og karbohydratslim. Tørre arr har ein ytre cellevegg dekt av kutikula og ein pellikel med protein.

Bruk i kulturen
---------------

Safrankrokus
Arret og griffelen til safrankrokus (*Crocus speciosus*) blir bruka til krydderet safran.

Kjelder
-------


* Aarnes, Halvor (1. april 2016), «Arr: botanikk», *Store norske leksikon*, henta 8. februar 2017
**Oddlaug Reiakvam** (16. september 1940–11. november 1996) var ein norsk etnolog og folklorist knytt til Universitetet i Bergen, kjend for å ha gjort fotografiet interessant i forskinga som eit uttrykk for både moderne folkekultur og som historisk og etnologisk kjeldemateriale. Ho bidrog til å forme fagmiljøet for ein heil generasjon av yngre etnologar og kulturvitarar ved Universitetet i Bergen, og til å tone ned det sterke samtidsperspektivet som til då hadde prega den etnologiske og folkloristiske miljøet ved dette universitetet.

Liv
---

Oddlaug Reiakvam vart fødd i Naustdal i Sogn og Fjordane. Ho tok examen artium ved Firda offentlege landsgymnas på Sandane i 1960 og ved Statens bibliotekhøgskole i 1964, og hovudfag i etnologi ved Universitetet i Bergen i 1989. Frå 1964 var ho tilsett hjå Universitetsbiblioteket i Bergen i ulike periodar, og frå 1982 ved den store biletsamlinga som er der. I 1995 vart ho tilsett som fyrsteamanuensis i etnologi hjå Institutt for kulturhistorie og kulturvitskap, og frå 1996 hjå Etno-folkloristisk institutt ved Universitetet i Bergen. Ho døydde i Bergen etter å ha vore sjuk ei tid.

Oddlaug Reiakvam vart dr.art. i 1995 ved Universitetet i Bergen med avhandlinga *Bilderøyndom – røyndomsbilete. Fotografi i kulturanalytisk perspektiv*. I ei lettare omarbeidd utgåve som enkjemannen Atle Kittang stod for, kom denne avhandlinga ut som bok i 1997 med tittelen *Bilderøyndom, røyndomsbilde*. Med utgangspunkt i fotografia i fotoarkiva hjå Universitetsbiblioteket i Bergen etter ein turistfotograf, ein bygdefotograf og ein familiefotograf gjev Oddlaug Reiakvam her, på bakgrunn av historiske, kulturanalytiske og biletanalytiske kunnskapar og teoriar, ei skisse av nasjonen, bygda og familien på slutten av 1800-talet og byrjinga på 1900-talet.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1988 – *Det norske bildet : Knud Knudsens fotografier 1864-1900* (Oslo: Grøndahl). ISBN 82-504-0951-5 I fulltekst ved nb.no  [Tekst og biletdredaksjon: Åsne Digranes, Solveig Greve, Oddlaug Reiakvam]
* 1997 – *Bilderøyndom - røyndomsbilde : fotografi som kulturelle tidsuttrykk* (Oslo: Samlaget). ISBN 82-521-5032-2 I fulltekst ved nb.no  [Doktoravhandling]
* 1997 – *Etnologi av hjartans lyst* (Bergen: Forlaget folkekultur). ISBN 82-90258-35-6 I fulltekst ved nb.no  [Undertittel på omslaget: Artiklar og førelesingar]

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Litteratur
----------

* Gilje, Nils. 2013. Oddlaug Reiakvam (1940-1996), i Rogan, Bjarne og Eriksen, Anne (red.), *Etnologi og folkloristikk* : *En fagkritisk biografi om norsk kulturhistorie*, Instituttet for sammenlignende kulturforskning (trykt utgåve) Serie B Skrifter vol. 147. Oslo: Novus forlag.
* Om Oddlaug Reiakvam i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* snl.no: Oddlaug Reiakvam
* Allkunne.no: Oddlaug Reiakvam

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Jon Tvedte** (28. mars 1915–6. februar 1970) var ein norsk flygar og offiser. Han gav òg ut tre bøkar om flyging.

Liv
---

Jon Tvedte, i midten, som instruktør for det første jagarflygerkullet i Little Norway. Foto: Frå Nasjonalbiblioteket

Tvedte vart utdanna flygar i Hærens Flyvåpen i 1935. I 1940 var han elev ved Krigsskolen, og deltok i kampane i Noreg, men vart hardt skadd i eit tysk bombeangrep mot flyplassen på Setnesmoen. Han kom seg etterkvart til Little Norway i Canada, der han vart instruktør for dei norske flyelevane. Seinare kom han til 332 skvadron der han etter kvart vart skvadronsjef.

Etter krigen heldt fram Tvedte i Luftforsvaret, og var blant anna stasjonsjef på Bardufoss flystasjon. Han forlét Luftforsvaret i 1961. Han var då oberstløytnant.

Prisar og utmerkingar
---------------------

For innsatsen sin under andre verdskrigen vart Tvedte tildelt blant anna St. Olavsmedaljen med eikegrein og Distinguished Flying Cross.

Bibliografi
-----------

* *Opp med Spitfire*, 1946
* *Verden får vinger*, 1948
* *Flyvningen–det moderne eventyr* 1958

Referansar
----------

1. ↑  «Dødsannonse». *Aftenposten*: 13. 10. februar 1970.
2. 1 2  «Jon Tvedte død (nekrolog)». *Aftenposten*: 22. 7. februar 1970.
3. ↑  «Fra statsråd i går». *Aftenposten*: 3. 13. august 1949.
4. ↑  *Krigskorset og St. Olavsmedaljen med ekegren*. Grøndahl Dreyer. s. 200. ISBN 8250421906.

Kjelder
-------

* Nekrolog Aftenposten 7. februar 1970
* *Luftforsvarets historie*, band 2
* *Hærens og marinens flyvåpen 1912 - 1945*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* VIAF

 |
Koordinatar: 58°12′1.3860″N 15°59′38.522″E﻿

Dei tidlegare fabrikklokala til Facit.
**Åtvidaberg** er ein tettstad i Åtvidabergs kommun i Östergötlands län i landskapet Östergötland i Sverige. Tettstaden har i underkant av 8000 innbyggjarar. Hovudnæringsvegar er produksjon av kontorutstyr og -møblar, samt trevare- og mekanisk industri.

I mellomalderen blei det funne kopar i området og det voks fram eit gruvesamfunn. I løpet av det 18- og byrjinga av 1900-talet utvikla Åtvidaberg seg vidare til eit moderne industrisamfunn. Industriselskapet Facit, som særleg utvikla reknemaskinar, var fram til 1970-talet dominerande. Selskapet blei i 1972 kjøpt opp av Electrolux. 

Fotballaget Åtvidabergs FF kjem frå tettstaden og hadde ei stordomstid på 1970-talet då det blei svensk meister i 1972 og 1973, og cupvinnar i 1970 og 1971. Suksessen skuldast dels at Facit medverka med pengar til klubben. Laget gjorde det òg bra i cupvinnarcupen og serievinnarcupen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åtvidaberg» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* KulturNav
* GeoNames

 |
**Rubén Baraja Vegas** (fødd 11. juli 1975) er ein spansk tidlegare  fotballspelar og -trenar frå Valladolid. Han var ein offensiv midtbanespelar på eit suksessrikt Valencia-lag.

### Klubbspel

Baraja spelte på heimlege Real Valladolid fram til 1996. Sidan var han på løningslista til Atlético Madrid fram til sommaren 2000, då laget rykte ned frå La Liga. Mot 10 millionar euro vart han overført til Valencia CF. Det neste tiåret var Baraja ein sentral spelar då klubben hausta store triumfar. Laget gjekk til topps i La Liga 2002, og på ny 2004. Våren 2004 vann Valencia og Baraja UEFA-cupfinalen med 2–0 over Olympique Marseille. I 2008 sigra laget i den nasjonale cupturneringa.

### Landslagsspel

Baraja var spansk landslagsspelar i fem år, 2000-05. Han deltok i Fotball-VM 2002 og EM 2004. I alt deltok han i 43 landskampar og skåra 7 mål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rubén Baraja» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2021.*

* eu-football

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 62°37′31″S 60°16′37″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Rezen Knoll** (bulgarsk Vrah Rezen) er ein knaus med ei høgd opp mot 433 m aust på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Knausen grensar i aust, nord og vest til Perunikabreen og er knytt til Burdick Ridge via Rezen Saddle. Åsen er 250 m brei og strekkjer seg 500 m frå aust til vest. Han består av lava, med stupbratte sider, utanom i aust. Han er delvis isfri på vest- og nordsida. 

Dei første til å nå toppen av åsen var bulgararane Kuzman Tuhtsjijev, Dimo Dimov og Ivan Tasjukov frå St. Kliment Ohridski-basen i løpet av sesongen 1994/95.

Åsen er kalla opp etter Goljam (Big) Rezen og Malak (Little) Rezen på fjellet Vitosja nær Sofia i Bulgaria. 

Åsen ligg 3,94 km sør for Mount Bowles, 3,07 km aust-søraust for Aleko Point, 45 km aust-nordaust for Sinemorets Hill, 1,56 km nordvest for Burdick Peak og 630 m nord-nordvest for Burdick West Peak.

Kjelder
-------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**David Simonsen** (17. mars 1853–15. juni 1932) var ein dansk rabbinar med utdanning frå København og Breslau (det noverande Wrocław i Polen) som var overrabbinar for Det mosaiske Troessamfund i København frå 1892 til 1902. Den store boksamlinga hans, som dekker mange humanistiske disiplinar og språkområde, og arkivet hans vart teke over av Det Kongelige Bibliotek i København i 1932.

Breva i arkivet, som omfattar perioden frå kring 1880 til 1932 og som involverer kring 4 700 avsendarar og mottakarar, avspeglar det store kontaktnettet hans i Danmark og internasjonalt. Gjennom utdanninga si i Breslau kom han i kontakt med mange av dei leiande forskarane innanfor jødedom og jødisk historie i si tid, men gjennom interessa si for andre fag hade han òg kontakt med historikarar, arkeologar og andre vitskapsfolk. Virket hans som filantrop førte med seg mykje korrespondanse med politiske og andre organisasjonar, så vel som privatpersonar i Danmark og elles som trong støtte.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det Kongelige Bibliotek: David Simonsens Arkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
President John F. Kennedys grav med evighetsflammen. 
Foto:
1992
 

Arlington National Cemetery
**Æresgravlunden i Arlington** (engelsk *Arlington National Cemetery*) er den viktigaste krigskyrkjegarden i USA. Kyrkjegarden ligg i Arlington i Virginia, ved Potomacelva, midt imot Washington, D.C. i USA. Gravlunden vart grunnlagd under den amerikanske borgarkrigen på eigedomen til general Robert E. Lee. Her kviler soldatar som mista livet under den amerikanske revolusjonen, falne frå andre verdskrig, Koreakrigen og Vietnamkrigen, og dessutan frå krigane i Afghanistan og Irak. Her finst òg grava til den ukjende soldat.

Meir enn 400 000 er gravlagt på Arlington, som utfører nærare 30 bisetjingar kvar dag.

Den 27. presidenten av USA, William Howard Taft (død 1930), vart gravlagd her. Den 35. presidenten, John F. Kennedy (død 1963), er òg gravlagd her, det same er enka hans, Jacqueline Kennedy (død 1994), og bror hans, senator Robert F. Kennedy (død 1968). Senator Edward «Ted» Kennedy vart òg gravlagd her etter at han døydde i 2009. Blant øvrige kjende personar som er lagt til kvile på Arlington kyrkjegard er John Basilone, Lee Marvin, Dashiell Hammett og Bernt Balchen.

Referansar
----------

1. ↑  Press, Matthew Barakat, The Associated (7. august 2017), «Army to expand Arlington Cemetery, ends talks with county», *Army Times* (på engelsk), henta 3. februar 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arlington i Encyclopædia Britannica
* Den offisielle nettstaden til gravlunden (engelsk)
* National Park Service om gravlunden (engelsk)
Døme på liveigne eller slavar på 1100-talet.
**Liveigenskap** var eit slaveriliknande system for jordbrukarar i store delar av Europa i mellomalderen. Dei liveigne jordbrukarane var underlagt ein godseigar, og dette tilhøvet vart overført gjennom arv. Eit kjenneteikn på ein liveigen var at jordbrukaren ikkje kunne flytta utan løyve frå godseigaren. På den andre sida kunne godsherren ofte heller ikkje tvinga jordbrukaren til å flytta. Ein liveigen skilde seg frå ein slave i og med at ingen eigde den liveigne direkte. Trass i dette var ein liveigen personleg knytt til eit landområde, eit gods eller ein storgard. Den liveigne måtte arbeida for godseigaren og betala ei årleg avgift, mot å få dyrka eit jordstykke.

Liveigenskapen vart avskaffa fram mot slutten av 1700-talet i store delar av Europa. I Frankrike vart liveigenskapen avskaffa i samband med den franske revolusjonen. I Russland vart ordninga avskaffa i 1861. I Sverige (med Finland), Noreg og Sveits vart ikkje liveigenskap innført.

I Sverige (med Finland) hadde ein statare som hadde sitt motsvar i Danmark *indsidder*.

Sjå òg
------

* føydalisme
* vornedskap
* slave
* stavnsbåndet
* statare
* husmann

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* NKC
* NDL

 |
Austblokka i Europa.
**Austblokka** var ei nemning på fleire statar med offentleg erklært sosialistisk eller kommunistisk styre i Aust- og Sentral-Europa under den kalde krigen. Omgrepet inkluderte landa i Warszawapakta i tillegg til Jugoslavia og Albania, med Sovjetunionen som den fremste staten og største maktfaktor. 

Dei fleste av austblokklanda var kontrollert av Sovjetunionen; Ungarn og Tsjekkoslovakia vart òg okkupert av Sovjetunionen. I tillegg fanst det land som vart oppfatta som meir nøytrale, statar som var styrte av kommunistiske parti, men som likevel klarte å unngå å verte styrt av Sovjetunionen, slik som Albania og Jugoslavia. 

Omgrepet står i motsetning til Vestblokka, òg omtalt som vesterlanda, «den vestlege verda» eller meir retorisk som «den frie verda», som grovt rekna omfatta landa i NATO. 

Landa i austblokka omtalte seg sjølve som folkedemokrati og sosialistiske statar. Omgrepet «Jernteppet» vart nytta for å markere det geografiske skiljet mellom aust- og vestblokka. Berlinmuren, som skilte den austtyske hovudstaten frå den vesttyske hovudstaten, var eit kjent symbol på det fysiske skiljet mellom dei vestre og dei austre statane.

Austblokkland
-------------

Austblokkland i Europa dominert av Sovjetunionen
* Bulgaria
* Flagget til Polen Folkerepublikken Polen
* Ungarn
* Tsjekkoslovakia
* Det austtyske flagget Den tyske demokratiske republikken (DDR)
* Romania (til 1960-talet)
* Sovjetunionen

Andre austblokkland i Europa
* Albania
* Jugoslavia
* Romania (frå 1960-talet)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Østblokken» frå Wikipedia på bokmål, den 7. januar 2012.*

### Referansar

1. ↑   Eastern bloc, The American Heritage New Dictionary of Cultural Literacy, Third Edition. Houghton Mifflin Company, 2005
2. ↑  Hirsch, Donald; Kett, Joseph F.; Trefil, James S. (2002). The New Dictionary of Cultural Literacy. Houghton Mifflin Harcourt. p. 230. ISBN 0618226478.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC

 |
Kuplar ved Heidelberg-Königstuhl.
**Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl**, eller **Heidelberg-Königstuhl statlege observatorium**, er eit historisk astronomisk observatorium som ligg nær topppen av Königstuhl, ein ås i byen Heidelberg i Tyskland. Føregjengaren til det noverande observatoriet vart opna ikkje så langt unna i 1774 i Mannheim, men tilhøva for observasjonar forverra seg der, og observatoriet vart difor flytta til Königstuhl i 1898.

Observatoriet er ein del av Senteret for astronomi ved Universitetet i Heidelberg. Max Planck-instituttet for astronomi opna attmed i 1967.

Historie
--------

Instrumenta i observatoriet skriv seg frå observatoriet i Mannheim, grunnlagt i 1774. I 1880 vart observatoriet mellombels flytta til Karlsruhe fordi dei atmosfæriske tilhøva vart blitt vanskelege. Deretter vart tre andre alternativ for plassering vurdert, før ein bestemte seg for Heidelberg og Königstuhl.

Den 20. juni 1898 vart «Großherzogliche Bergsternwarte», «det storhertuglege fjellobservatoriet», høgtideleg opna av Storhertug Frederik I av Baden. Den astronomiske institusjonen bestod av to avdelingar, astrofysisk leia av Max Wolf, og astrometrisk leia av Karl Wilhelm Valentiner. Valentiner var direktør for observatoriet i Mannheim, og var den som stod bak flyttinga til Karslruhe. Etter at Valentiner gjekk av med pensjon i 1909 vart Max Wolf leiar for begge avdelingane. Max Wolf klarte å skaffe private gjevarar, slik at her kunne kjøpast inn nye kraftige teleskop.

Hovudområdet for aktiviteten ved observatoriet var å undersøke nebula og å leite etter asterioidar. Wolf, staben hans og dei som kom etter oppdaga meir enn 800 asteroidar, mellom anna den første trojanske asteroiden Achilles i 1906.

Observatoriet vart finanisert av tyske statlege midlar fram til det i 2005 vart slått saman med institutt for teoretisks astrofysikk og institutt for astronomiske kalkulasjonar ved Universitetet i Heidelberg, til eit nytt Senter for astronomi ved dette universitetet.

Mellom 1912 og 1957 oppdaga Karl Wilhelm Reinmuth nesten 400 asterioidar frå Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2009. Engelsk Wikipedia bygde på ein artikkel frå Tysk Wikipedia.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 63°47′58.4″N 11°29′44.1″E﻿

**Bakketun folkehøgskole** er ein kristen folkehøgskole som ligg i Verdal kommune i Trøndelag. Skolen ligg i gangavstand til Verdal sentrum og har plass til rundt 90 elevar i året. Skolen vart etablert i 1915 under namnet Bakketun ungdomsskole.

Bakketun folkehøgskole er teikna av arkitekt Claus Hjelte og bygd i 1914–15. Den monumentale hovudbygningen i nybarokk stil med valmtak og symmetriske vindaugsaksar, er representativ for folkehøgskolebygningar frå den tida. Denne bygningen er freda.

Bakketun folkehøgskole er eigd av ein stiftelse knytt til Normisjon. Skolen er også knytt til Informasjonskontor for kristen folkehøgskole.

#### Linjefag ved skolen i 2015:

* Adrenaline
* Capture; Perú, Film og Reiseliv
* Idrett - O2
* Teater og skuespillerarbeid
* Musikk; Artist
* Lydteknikk og musikkproduksjon
* Challenge Explore
* Sport Extreme Australia

Kjelder
-------

* «Bakketun folkehøgskole - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 23. juni 2015.
* «Bakketun folkehøgskole». Store Norske Leksikon. Henta 30. juni 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* 

* Bakketun folkehøgskole i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Rutle** er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 10.

Geografi
--------

Rutle ligg på begge sidene av Rutlevatnet, austom Bjørnestad. 
I aust grensar garden til Teigenes og i sør til Eide, Ytre Gil, Indre Gil og Sørbø i Åfjorden.

Historie
--------

Rutle er truleg den fyrste garden i Skifjorden som fekk fast busetnad, og han er ein av dei eldste i Hyllestad.

Garden låg under Munkeliv kloster i mellomalderen og er nemnt i Bjørgvin kalvskinn. Etter reformasjonen var Rutle kongegods før garden kom i eiga til ymse embetsmannslekter frå 1660-åra. Bruk 1 var sjølveigande i 1805, medan bruk 2 vart det i 1852.

Nabogardane Teigenes og Teige vart skilde ut frå Rutle mellom 1567 og 1590.

Namnet
------

Rutle kan tyde «noko som har glede ut», det vil seie at stein eller jord har glede ut.
I kjeldene er namnet skrive «Rutlauotn» (DN. XII 160, 1427) «Rwtlawatn» (DN. XII 202 1463), «Rudlauothn» (DN. XII 232 c. 1490), «Rylle» (NRJ. II 140), «Rottle» (1563), «Ruttle» (1567), «Rudtle» (1603 og 1608), «Ruttle» (1667) og «Rutle» (1723).

Rutle er brukt som gardsnamn tre andre stader i landet. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Rutle» i 1986.

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn.

Sjå òg
------

* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder
-------

1. ↑  «Postnummerkart på nettstaden til Posten».  *Vitja 27. november 2010*
2. 1 2  «Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».  *Vitja 27. november 2010*
3. 1 2 3 4 5 6 7  Inger Kellmer (1990). «Rutle : Gnr. 10». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 92. ISBN 8299219817.
4. ↑  «Björgynjar Kálfskinn».
5. ↑  «Oluf Rygh: «Rutle» i *Norske Gaardnavne* på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».
6. ↑  «Oluf Rygh: «Rutle» i *Norske Gaardnavne*».
7. ↑  «yr.no».  *Vitja 27. november 2010*

Vidare lesnad
-------------

* Inger Kellmer (1990). «Rutle : Gnr. 10». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 92-100. ISBN 8299219817.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Rutle» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Rutle» i matrikkelutkastet av 1950
* «Rutle» i gardsmatrikkelen for 1886
|  |
| --- |
| **Austaper** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Primatar Primates |
| **Underorden:** | Ape Haplorhini |
| **Infraorden:** | Simiiformes |
| **Parvorden:** | **Austaper** CatarrhiniGeoffroy, 1812 |

**Austaper**, òg kalla **dyreaper** eller **smalnaseaper**, er dei ekte apene som finst i Afrika, Asia og Europa, noko òg namnet viser til («aust for Atlanteren»).
Mennesket er den einaste arten av austapene som òg finst i Amerika og Australia.

Det vitskaplege namnet på gruppa, *Catarrhini* eller *Catarhini* (gresk κατά [*kata*], 'nedover', ρις [*rhis*], 'nase'), viser til at nasebora i dei smale nasene viser nedover.

Eit anna avleidd fellestrekk er at austapene mista éin premolar, slik at tannformelen er 2-1-2-3 (og dermed totalt 32 tenner). Medan menneskeapene manglar hale, har dei fleste dyreapene framleis hale, sjølv om ingen av dei har gripehale. 

Namnet på gruppa framhevar skilnadane mellom austapane og vest- eller breinaseapene.
Aust- og vestapene sine stamartar skilde lag for 100 millionar år sidan, då kontinentaldrifta skilde Afrika og Sør-Amerika.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Østaper» frå Wikipedia på bokmål, den 9. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Austaper**

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Catarrhini** 

* (en) *austaper* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *austaper* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *austaper* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Catarrhini* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Catarrhini* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* EOL

 |
**Austersjøflåten** (russisk Два́жды Краснознамённый Балти́йский фло́т - to gångar Raude Fane baltiske flåte) er ei operasjonell-strategisk militær eining i den russiske marinen i Austersjøen, som ein del av Vestre militærdistrikt.

Flåten er eit reiskap for trygging av russiske militære interesser i Austersjøen, og har naudsynte ressursar til dette - balansert med ei blanding av overflateskip, undervassbåtar, landstyrkar med kystforsvar, flyvåpen og luftforsvar og forsyningsapparat til desse. Alle desse styrkane er klare til å løyse pålagde oppgåver på kort varsel.

Flåtestaben er i Kaliningrad og er mellom anna samansett av: 

* Kystforsvarsstab med kystforsvarsavdelingar og 11. armékorps
* Luftforsvarsstab

Stabsbygninga til Austersjøflåten i Kaliningrad.

Kjelder
-------

1. ↑  structure.mil.ru/structure/forces/type/navy/baltic.htm
2. ↑  *Балтийский флот отмечает 313-ю годовщину со дня основания : Министерство обороны Российской Федерации*, arkivert frå originalen 1. desember 2017, henta 24. mars 2017
Døme på baklengsmaskering.
**Baklengsmaskering** er ein innspelingsteknikk der ein lyd eller ei melding vert spelt inn baklengs på eit spor som er meint å spelast framlengs. Baklengsmaskering er ein tilsikta prosess, medan ei melding som vert funnen gjennom fonetisk reversering er utilsikta. 

Baklengsmaskering vart popularisert av The Beatles, som brukte instrument spelt inn baklengs på albumet *Revolver* frå 1966. Artistar har sidan brukt baklengsmaskering for kunstnarisk, komisk og satirisk efekt, å både analoge og digitale innspelingar. Teknikken har òg blitt nytta for å sensurere ord eller uttrykk for «reine» utgjevingar av songar med banning. 

I 1969 sette baklengsmaskeringa i Beatles-songen «Revolution 9» vandresoga Paul is dead, om at Paul McCartney skulle vere død. Frå 1970- til 1990-åra hevda kristne grupper i USA at rockemusikarar brukte baklengsmaskering for sataniske føremål, og førte til platebrenning og eit forslag om ei lov mot slik maskering.

Mange populære musikarar har sidan blitt skulda for å inkludere baklengsmaskering i musikken sin. Men tilsynelatande baklengsmeldingar kan i røynda vere døme på pareidolia - tendensen hjernen har til å kjenne at mønster i meiningslause data - eller ei tilfeldig fonetisk reversering.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Backmasking» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Sullivan, Mark (October 1987). «'More Popular Than Jesus': The Beatles and the Religious Far Right». *Popular Music* **6** (3): 313–326. doi:10.1017/S0261143000002348.
2. 1 2  Erik, Davis (2005). *[Led Zeppelin IV]*. *Salon* (på engelsk) (New York, NY: Continuum). ISBN 0826416586. OCLC 57452450. Henta 14. august 2018.
3. ↑  Billiter, Bill (28. april 1982). «Satanic Messages Played Back for Assembly Panel». *Los Angeles Times*, page B3.
**Gresk mytologi** er forteljingane om greske gudar, heltar og monster. Mytologien har mange trekk til felles med andre indoeuropeiske tradisjonar, men òg sine særtrekk. Han har mellom anna ei rekkje tragediar, der menneske som set seg opp mellom skjebnen eller gudane til slutt opplever sorg og fortaping. 

Den greske mytolgien har inspirert eit utal kunstnarar, både i si eiga tid og seinare. Ei rekkje greske skaldar, med Homer i spissen, har fortald legendene i song og rim. Romerske diktarar, som Ovid, fortsette med same tema, og det gjorde òg seinare europeiske diktarar og komponistar.

Skikkelsar frå mytologien dukkar opp på greske vasar og fresker, og som naturtru greske statuar, som seinare romerske, italienske og andre europeiske bilethoggararar skulle gjera sitt beste for å kopiera.

Dei greske gudane
-----------------

Krigsgudinna Atene.
Dei greske gudane me kjenner best er dei olympiske gudane: Zevs, Hera, Poseidon, Ares, Hermes, Hefaistos, Afrodite, Atene, Apollon og Artemis, med Hestia, Demeter, Dionysos og Hades nokre gonger medrekna. Det fanst òg andre gudar som hadde sine inderlege tilbedarar visse stader i det gamle Hellas, og gudar som ikkje blei tilbedne noko særleg, ettersom dei berre var personleggjeringa av ei naturkraft eller ein eigenskap: Jorda Gaia, himmelen Uranos, havet Okean og natta Nyx er døme på dette.

Dei greske gudane føyer seg fint inn i den større indoeuropeiske gudeslekta, som mellom anna omfattar dei norrøne og dei vediske gudane. Etter kvart som Romarriket voks til, såg romarane sambandet mellom si eiga gudelære og den greske, og tok til seg mange forteljingar og nokre gudar frå grekarane.

Dei greske heltane
------------------

Herakles nedkjemper Hydra.
Heltar var menneske eller halvgudar - ungar til gudar og menneske - som gjorde store dådar, og anten blei belønna eller straffa for det. Herakles er truleg den største av dei, kjend for tolv stordådar. Orfevs var ein helt innan musikken, medan Prometevs var ein mann som røpte løyndene til gudane, og blei hardt straffa.

Svært viktig i mange av dei greske legendene var skjebnen. Dersom eit orakel spådde at noko ville skje, måtte det gå slik, same kva menneska prøvde å gjera for å stoppa det. Ødipus er ein kjend tragisk figur dette hende med, ein annan er Tessevs.

Overnaturlege vesen
-------------------

I tillegg til gudar og menneske fanst ei rekkje vesen av ulik karakter i den greske mytologiske verda. Dei fleste tinga i naturen hadde personlegdommar, som dryader i trea og najader i vatn. Det fanst mange vesen som var sett saman av ulike verkelege vesen, som kentaurar og faunar. Ein hadde vidunderlege vesen, som Pegasus, og forferdelege monster, som Medusa og minotaurosen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Alfabetet** |
| A | B | C | D | E |
| F | G | H | I | J |
| K | L | M | N | O |
| P | Q | R | S | T |
| U | V | W | X | Y |
| Z | Æ | Ø | Å |

**Æ** er den tjuesjuande bokstaven i det norske alfabetet som òg blir brukt i islandsk, færøysk, dansk og ossetisk. Vokalen var opphavleg ei samskriving av A og E. På islandsk blir denne bokstaven uttala som ein diftong [ai] (IPA), på dansk og norsk som monoftongane [ɛ] og [æ], medan færøysk både har ein såkalla lang æ som er ein diftong [ɛa] og ein kort æ som blir uttala [a].

På latin vart ae, eigentleg ein diftong (jamfør at Caesar vart teken av germanarane i forma Kaiser), i sein tid uttalt æ. I tysk og svensk ä representerer  ¨ ein liten gotisk e skriven over bokstaven.

Æ har òg vore brukt i latin, fransk og gammalengelsk, og kan framleis brukast i visse engelske ord, som *Encyclopædia*. Andre språk bruker Ä om om lag same lyd som norsk Æ.

Æ vert på norsk uttalt som ein som ein brei, fremre vokal føre r, elles oftast som e.

Kjelder
-------

* «Æ\_-\_bokstav» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Israelsk grensepoliti i den palestinske landsbyen Nabi Salih på Vestbreidda under ein demonstrasjon i 2011.
**Grensevakt** er nasjonale tryggingsstyrkar som utfører kontroll langs ei landegrense. 
Grensevakter er ofte militære, og har politimyndigheit. Nokre av dei kan også ha oppgåver som kystvakt og redningstenester.
Mellom oppgåvene til grensevakter er kontroll med kven som kryssar grensa og med kva varer, og å hindra smugling og ulovleg innvandring.

Mellom dei mest kjende grensevaktene verda kjenner til, var dei Stasi-kontrollerte vaktpostane som kontrollerte på austtysk side av Berlinmuren og langs grensa mellom tidlegare Aust-Tyskland og Vest-Tyskland. I dag (2017) er truleg arbeidspresset størst hjå amerikanske grensevakter som patruljerer langs USA si landegrense mot Mexico.[*treng kjelde*]

Døme
----

### Grensevakta i Finland

Tenestemann og -hund i Den finske grensevakta
I Finland er grensevakta ein militær etat underlagt Innanriksdepartementet. Den har eit mannskap på 3 600 personar, 500 er vernepliktige. Ved mobilisering inngår etaten i det finske forsvaret og får eit mannskap på om lag 23 000 personar

Hovudoppgåvene til grensevakta er:

* vakt av Finland sine landgrenser og territorialfarvatn
* passkontroll ved grenseovergangar, flyplassar og hamner
* redningsteneste (i hovudsak til sjøs)
* (i krigstid) patruljer og geriljakrigføring bak fienden sine linjer

### Grensevakta i Noreg

Grensevakt ved Garnisonen i Sør-Varanger ved Elvenes grensestasjon 2008
I Noreg vart ordet «grensevakt» først brukt i 1905, under unionsforhandlingane med Sverige. Under første verdskrig var det ikkje utstasjonert norske grensevakter langs grensa mot Sverige, men marinen patruljerte i dei norske farvatna for å sikra Noreg sin nøytralitet, og at andre land sine båtar ikkje kom inn i norske farvatn utan lov. I byrjinga av 1920-åra vart grensevakter set til å vakta grensene langs Sovjetunionen. Desse grensevaktene vart òg utstasjonert under andre verdskrig. 

* Forpost ved Lier skanse i Vinger under den norske grensevakta langs svenskegrensa i samband med unionsoppløsninga i 1905.
Postkort:
Narve SkarpmoenForpost ved Lier skanse i Vinger under den norske grensevakta langs svenskegrensa i samband med unionsoppløsninga i 1905.
Postkort:
Narve Skarpmoen
* Feltarbeid ved Lier i Vinger under grensevakta i 1905
Foto:
Narve Skarpmoen / Norges historie, Kristiania 1909Feltarbeid ved Lier i Vinger under grensevakta i 1905
Foto:
Narve Skarpmoen / *Norges historie*, Kristiania 1909
* «Strandvagt ved Smørvarden (ved Kristiansand) sept. 1914»
Postkort:
Ole Hangaard (1854-1936)/Nasjonalbiblioteket si bildesamling«Strandvagt ved Smørvarden (ved Kristiansand) sept. 1914»
Postkort:
Ole Hangaard (1854-1936)/Nasjonalbiblioteket si bildesamling

Grensevakter i ulike land
-------------------------

* U.S. Border Patrol
* UK Border Force
* Australian Border Force
* Gränspolisen i Sverige

Referansar
----------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 23. april 2017, henta 23. april 2017
| **Rybnik** |
| --- |
| HovudplassenHovudplassen Hovudplassen |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Rybnik | Byvåpenet til Rybnik |
| **Flagget til Rybnik** | **Byvåpenet til Rybnik** |

 |
| Plassering |
| 

Rybnik is located in Polen

 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Schlesiske voivodskap |
| GrunnlagdByrettar | 900-talet1327 |
| Borgarmeister | Adam Fudali |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  148 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 141 382   955/km² |
| Koordinatar | 50°5′0″N 18°33′0″E﻿Koordinatar: 50°5′0″N 18°33′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 210-290 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 44-200 til 44-292 |
| Telefon-retningsnummer | +48 32 |
| Bilnummer | SR |
| **Nettstad:** www.rybnik.pl |

**Rybnik** er ein by sør i Polen i Schlesiske voivodskap, nær grensa til Tsjekkia. Han ligg om lag 290 km sør for Warszawa og 100 km vest for Kraków i utkanten av Øvre Schlesien storbyområde (polsk: *Górnośląskie Zagłębie Węglowe*, *GZW*).

Rybnik er senter i eit eige storbyområde, Kolregionen Rybnik (*Rybnicki Okręg Węglowy*, *ROW*).

Historie
--------

Opphavet til byen kan sporast tilbake til 800- eller 900-, då tre slaviske busetnader låg i dette området og etter kvart voks saman til ein by. Byen var del av Kongedømet Polen, men tyskarar flytta gradvis inn i området, som gradvis vart germanisert. I 1327 kom byen inn under Kongedømet Böhmen. På 1400-talet raserte husittane byen, og vart seinare slått i eit avgjerande slag på ein ås i nærleiken. Frå 1526 vart Böhmen, og lenet Schlesien, som Rybnik låg i, underlagt Habsburg. 

I byrjinga av den austerrikske arvefølgjekrigen vart Rybnik annektert av Preussen i 1740. Kolindustrien vart viktig utover på 1700-talet. I 1871 vart Kongedømet Preussen ein del av Det tyske keisardømet. Etter den første verdskrigen vart Rybnik igjen ein del av Polen, for første gong sidan 1526. Under den andre verdskrigen vart Rybnik underlagt Nazi-Tyskland, men kom tilbake til Polen etter krigen. Tyskarane i byen vart då drive bort.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rybnik**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rybnik» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**2 Unlimited** er ei nederlandsk dance-gruppe som vart skipa i 1991. Ho bestod av rapparen Ray Slijngaard og songaren Anita Doth, begge frå Amsterdam, frå skipinga til 2016.

Karriere
--------

I 1991 byrja Slijngaard og Doth eit samarbeid med to  byrjabelgiske musikkprodusentar, Philip Wilde og Jean-Paul de Coster, og tok namnet 2 Unlimited. ei signerte platekontraktbelgiske Byte Records. 

Debutalbumet *Get Ready!* vart utgjeve i februar 1992. Singelen *Get Ready For This* gjekk høgt på hitlistene i mange vestlege land, og plata inneheldt 3 andre songar som vart utgjevne som singlar.
Oppfylgjaralbumet *No Limits* frå 1993 inneheldt singelen *No Limit* som gjekk rett til topps på europeiske hitlister, også i Noreg. *Tribal Dance* var ein annan singel frå same albumet. Sjølve albumet selde også svært godt, med meir enn 3 millionar selde kopiar. 2 Unlimited har også gjeve ut ei rekkje samlealbum.

2 Unlimited gav ut eitt studioalbum til med namnet *Real Things* (1994), med noko mindre suksess enn dei to fyrste. I april 1996 vart det kunngjort at 2 Unlimited var oppløyst.

Dei to belgiske produsentane forsøkte likevel å få liv i 2 Unlimited att i 1998, ved å hyra inn to nye nederlandske songarar, Romy van Oojen og Marjon van Iwaarden utan Doth og Slijngaard. Med dei nye gruppemedlemmene gav 2 Unlimited ut plata *II* i 1998, med moderat suksess.

I 2009 gjorde Doth og Slijngaard ein reunion og tok namnet **Ray & Anita**. Under dette namnet har dei gjeve ut singlane *Still Unlimited* (2009) og *In Da Name Of Love* (2010). Romy og Marjon har også gått saman att og har teke artistnamnet *2*.

13. august 2016 blei det kunngjort at Kim Vergouwen skulle erstatta Doth i gruppa.
2 Unlimited opptredde ved Dance Music Festival i Kielce i Polen i 2020.

Diskografi
----------

### Studioalbum

* *Get Ready!* (1992)
* *No Limits* (1993)
* *Real Things* (1994)
* *II* (1998)

### Singlar (utval)

* *Get Ready For This* (1992)
* *No Limit* (1993)
* *Tribal Dance* (1993)
* *The Real Thing* (1994)

Kjelder
-------

1. ↑  «Ray Slijngaard». Facebook. 13 August 2016. Arkivert frå originalen 26. februar 2022. Henta 19. august 2016.
2. ↑  «III Festiwal Muzyki Tanecznej Telewizji Polskiej Kielce 2020». *eBilet.pl* (på polsk). Henta 9. august 2020.

* *Denne artikkelen byggjer på «2 Unlimited» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **2 Unlimited**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* 2 Unlimited på Discogs

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |