recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Renessanseslottet Château de Chambord i Frankrike.
**Renessansearkitektur** stammar frå perioden mellom byrjinga av 1400- og tidleg 1600-tal i ulike delar av Europa. Han omfatta ei medviten innhenting og vidareutvikling av visse delar av gresk og romersk tenking og materiell kultur. Som stilperiode følgde renessansearkitekturen etter den gotiske arkitekturen og blei etterfølgd av barokkarkitekturen.

Kjenneteikn
-----------

Frå Basilica di San Lorenzo i Firenze, som var teikna av Filippo Brunelleschi.
Renessansestilen legg vekt på symmetri, geometri og regelbundne delar, slik som dei framståår i antikk arkitekturen, særleg romersk arkitektur, som det finst mange døme igjen av. Regelbundne arrangement av søyler, pilastrar og vindaugebjelkar, bruk av halvsirkelforma bogar, halvrunde kuppelkvelv og nisjar ertatta dei meir komplekse proporsjonelle systema og uregelmessige profilane som var blitt nytta i dei mellomalderske gotiske bygga.

Renessansearkitekturen blir fyrst utvikla i Firenze, med Filippo Brunelleschi som ein av innovatørane. Renessansestilen spreidde seg sidan raskt til andre italienske byar og sidan til Frankrike, Tyskland, England, Russland og andre land.

I Norden
--------

I Sverige finn ein i dag særleg slottsbygg i renessansestil, og då særleg slott som blei bygde eller ombygde av den då herskande Vasaætta, som Kalmar slott, Vadstena slott og Gripsholms slott. Det finst òg att adelege som Ekenäs slott. Det blei reist eit fåtal svesnke kyrkjebygg i denne stilen, eit døme er Mariestad domkyrkje. I Noreg er Rosenkrantztårnet i Bergen og Austrått i Ørland viktige renessansebygg. Elles er det att mange kirkjeinventar i renessansestil.

Malmöhus eller Malmöhus slott er eit slott med mellomaldersk opphav som ligg i Malmö. Det blei oppført mellom 1526 og 1539, og er dermed det eldste bevarte renessanseslottet i Norden.

Galleri
-------

* Peterskyrkja, Bramante og MichelangeloPeterskyrkja, Bramante og Michelangelo
* Tempelet San Pietro i Montorio i Roma frå 1502, av Bramante.Tempelet San Pietro i Montorio i Roma frå 1502, av Bramante.
* Piazza del Campidoglio i Roma, prosjektert av Michelangelo, påbyrja i 1536.Piazza del Campidoglio i Roma, prosjektert av Michelangelo, påbyrja i 1536.
* Villa Rotonda i Vicenza i Italien, teikna av Andrea Palladio og påbyrja i 1566.Villa Rotonda i Vicenza i Italien, teikna av Andrea Palladio og påbyrja i 1566.
* Vadstena slott, påbyrja i 1545, eit døme på nordeuropeisk renessanse.Vadstena slott, påbyrja i 1545, eit døme på nordeuropeisk renessanse.
* Rosenkrantztårnet i BergenRosenkrantztårnet i Bergen

Sjå òg
------

* Renessansen
* Klassisisme
* Palladianisme
* Nyrenessanse

Kjelder
-------

1. ↑  Storsletten, Ola; Gunnarsjaa, Arne (28. februar 2022). «renessansen – arkitektur». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Renässansens arkitektur» frå Wikipedia på svensk, den 28. august 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Renessansearkitektur**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Civita** er ein norsk borgarleg og liberal tankesmie som vart skipa i 2003. Civita vert leidd av tidlegare Høgre-statsråd Kristin Clemet.

Føremål
-------

Civita arbeider for å auka kunnskapen og oppslutnaden om liberale verdiar, institusjonar og løysingar. Dette gjer dei ved utgreiingar og analysar, deltaking i samfunnsdebatten, skolering og seminar.

Virke
-----

Civita gjennomfører årlege seminar i Oslo, og jamleg i Bergen og Trondheim elles. Oscarsborg-, Flesland- og Værnesseminaret er møteplassar som når ut til ideologisk interesserte unge menneske frå politikk og samfunnsliv. Seminara er idédebatt og dialog med føredrag og gruppediskusjonar. Civita-akademiet og Civita-skulen vert arrangert årleg. Der bidreg forskarar og politikarar frå Noreg og utlandet til å klårgjera tema i politisk ideologi og filosofi.

Civita gjev også ut bøker, rapportar og notat, og er ofte aktuell i samfunnsdebatten knytt opp til liberalistiske verdiar igjennom avisoppslag og radio- og fjernsynsdebatt.

Aksjonærar
----------

Aksjeselskapet Civita er non-profit. Aksjonærar spenner frå privatpersonar til ulike selskap innan shipping, investering, holding og reiarlag, og dessutan ei rekkje arbeidsgjevarforeiningar.

Dei største aksjonærane er:

* Næringslivets Hovedorganisasjon – 17 %
* Liberalt forskingsinstitutt – 15 %
* Norges Rederiforbund – 12 %
* Ferd Holding – 9 %

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* 


1. ↑  Fjeldstad, Ulla Christensen; Garvik, Olav (25. januar 2023). «Civita». *Store norske leksikon* (på norsk).
2. ↑  «Om Civita - Civita, den liberale tankesmien», *Civita* (på norsk bokmål), henta 28. desember 2023
3. ↑  Civita-akademiet
4. ↑  «Roller, aksjonærer og styresammensetning av Civita AS - Regnskapstall», *www.regnskapstall.no*, henta 28. desember 2023
| **Halle** |
| --- |
| Markedsplassen med Det raude tårnetMarkedsplassen med Det raude tårnet Markedsplassen med Det raude tårnet |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Halle an der Saale | 

Halle an der Saale is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Sachsen-Anhalt  Ingen  Kreisfri by |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  135,01 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 233 415   1 729/km² |
| Koordinatar | 51°28′0″N 11°58′0″E﻿Koordinatar: 51°28′0″N 11°58′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 87 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 06108-06132 |
| Telefon-retningsnummer | 0345 |
| Bilnummer | HAL |
| **Heimeside:** www.halle.de |

**Halle an der Saale**, òg kalla **Halle** er ein by i Tyskland i delstaten Sachsen-Anhalt. Med om lag 235 000 innbyggjarar er han den største byen i denne delstaten. Byen ligg sør i delstaten ved elva Saale, som tar imot vatn frå dei omliggande slettene og frå ein stor del av nabodelstaten Thüringen, nord for Thüringer Wald.

Historie
--------

Den tidlege historia til Halle er knytt til saltinnhausting. Namnet *Halle* kan kome frå det urgermanske ordet for salt, og namnet på elva Saale har same opphav. Saltinnhausting har funne stad i Halle sidan bronsealderen.

Byen vart først nemnd i 806. Han vart ein del fyrstedømet Magdeburg på 900-talet og fram til 1680, då Brandenburg annekterte byen i lag med Magdeburg.

Etter den andre verdskrigen var Halle hovudstad i den kortvarige regionen Sachsen-Anhalt (fram til 1952), før den austtyske regjeringa fjerna ordninga med delstatar. Som ein del av Aust-Tyskland (fram til 1990) fungerte byen som hovudstad i det administrative distriktet (Bezirk) Halle. Då Sachsen-Anhalt vart oppretta som eit *Bundesland* etter 1990 vart Magdeburg hovudstad.

Kjende personar frå Halle
-------------------------

* Georg Cantor (1845–1918), matematikar, professor i Halle
* Georg Friedrich Händel (1685–1759), komponist, fødd i Halle
* Reinhard Heydrich (1904–1942), SS-offiser, fødd i Halle
* Johann Friedrich Struensee (1737–1772), fødd i Halle, lege og politikar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Halle, Saxony-Anhalt» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Halle an der Saale**

* Martin-Luther-Universitet
* Mange bilete of skildringar frå Halle

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* NKC

 |
**Silsand** er ein tettstad på Senja i Senja kommune i Troms med 1 608 innbyggjarar per 1. januar 2017. Staden ligg på austsida av Senja, ved Gisundet, like attmed byen Finnsnes. Gisundbrua med fylkesveg 86 knyter Silsand saman med fastlandet, og staden har hatt ei jamn auke i folketalet sidan brua opna i 1972. Silsand er i dag den største tettstaden på Senja.

Samfunn
-------

Føretaka Tromspotet og Art Nor, som begge held til på Silsand, har hatt god suksess dei siste åra. Tromspotet driv mottak, sortering og pakking av poteter for sal i butikkar, mens Art Nor produserer gryteklare produkt som fløytebaka potet. 

På Silsand finst også daglegvarebutikk, vegkro, bakeri, bensinstasjon og kiosk med posttenester. Dessutan huser staden eit avdelingskontor for Troms Kraft. Senter for psykisk helse Midt-Troms held også til på Silsand, og i 2006 utvida senteret lokala betrakteleg.

Silsand har tre skolar; Småslettan skole (1.-4.trinn), Silsand barneskole (5.-7.) og Silsand ungdomsskole (8.-10.) Alle tre er toparallellskolar og tener Silsand skolekrins. I tillegg har staden idrettshall og tre barnehagar. I Silsandmarka er det gode høve for å gå tur både sommar og vinter.

Det lokale fotballaget, FK Senja, speler i 2011 i 2. divisjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silsand» frå Wikipedia på bokmål, den 14. september 2011.*

* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Troms.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vêrvarsel for Sildand Arkivert 2012-03-09 ved Wayback Machine. yr.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Byparlamentarisme** er ei ordning for organisering av lokalpolitikken i bykommunar der fleirtalet i bystyret vel eit byråd som skal ha den utøvande makta. Ordninga erstattar systemet med formannskap, der den daglege drifta av kommunen i større grad blir utøvd etter eit prinsipp om forholdstal, og ho overfører også makt frå rådmannen til byrådsleiaren. I Noreg blei byparlamentarisme innført i Oslo kommune i 1986, Bergen kommune i 2000 og Tromsø kommune i 2011. Fleire andre byar har også vurdert å innføre ordninga.

Som i andre parlamentariske system, er byrådet ansvarleg overfor bystyret, og kan risikere å bli utsett for mistillitsframlegg eller gå av som følgje av eit kabinettspørsmål. I Bergen treng eit bystyre positivt fleirtal for å bli innsett. Oslo praktiserte også opphavleg denne ordninga, men har no gått over til ei ordning med negativt fleirtal, der ordføraren, som sjølv er vald med positivt fleirtal, spør den han oppfattar som leiaren for den mest styringsdyktige koalisjonen om å danne byråd, etter same mønster som ved regjeringsdanningar i Noreg.

Byparlamentarisme er også ei stadig meir utbreidd form for styring av større byar utanfor Noreg.

Kjelder
-------

«Den parlamentariske styreformen i kommunene». idunn.no. 20. september 2018. Henta 28. desember 2022.
**Attila** (406–453), òg kjend som **Atle**, var keisaren over hunarane frå år 433 til han døydde i 453. Han var leiar av Hunarriket som strekte seg frå nordsida av Kaukasus til Rhinen. Sentrum i riket låg på dei langstrakte slettene mellom Donau og Tisza.. 

I løpet av styringstida si truga Attila fyrst Austromarriket, dinest Vestromarriket. I 451 leidde han eit felttog i vest, men vart stogga av romerske hærstyrkar under Flavius Aëtius i slaget på Katalaunarmarka (i dagens Nordaust-Frankrike). Året etter for hæren hans nedover den grøderike Po-sletta og hærtok byar som Bergamo, Mantova og Milano.. Sidan drog han seg attende, moglegvis på oppmoding frå paven.

Attila var illgjeten for despotisk framferd og eit hardt styresett. Han vart omtala som «Guds svepe», av di folk i samtida meinte at han vart send som ein straffedom frå Gud.. Han døydde under mystiske omstende morgonen etter sitt eige giftarmål med den burgundiske kongdottera Ildico. Nokre historikarar har hevda at det var brura som tok livet av han. Etter Attilas død gjekk riket hans i oppløysing. 

I tysk og nordisk dikting er han kjent som Atle eller Etzel.

Kjelder
-------

* Attila (1985). I *Damms store leksikon bd. 2.* (s. 172). Oslo: Damm.

Fotnotar
--------

1. ↑  Store norske leksikon (2005-2007): *Attila* i Store norske leksikon på snl.no. Henta 25. november 2023 frå
2. ↑  Heather, P. (2007). *The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians* (s. 340). Cary: Oxford University Press. ISBN 9780195325416
3. ↑  Bailey, A, Reit, S. (1969). *Allers verdenshistorie bd. 2.: Vesterlandene i middelalderen*. (s. 442). Oslo: Allers.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
|  |
| --- |
| ***«Duje»***  Song av Albina & Familja Kelmendi |
|  |
| **Land** | Albania |
| **Språk** | Albansk |
| **Utgjeve** | 19. desember 2022 |
| **Sjanger** | Etnopop |
| **Lengd** | 03:07 |
| **Selskap** | Fole |
| Låtskrivar(ar) | Enis Mullaj, Eriona Rushiti |
|

«**Duje**» (norsk omsetjing: ‘elsk dei’) er ein albansk song frå 2022 med Albina & Familja Kelmendi. Songen deltok i den 61. utgåva av den albanske songtevlinga Festivali i Këngës, der sjåarane røysta han fram som det albanske bidraget til Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool i Storbritannia.

Om songen
---------

«Duje» er komponert av Enis Mullaj, mens Erjona Rushiti har skrive teksta. Teksta handlar om familiar som brytast frå kvarandre på grunn av ein liten konflikt, og at man må beskytte kjærleiken som betyr mest.

«Duje» var eit av 26 bidrag i den 61. utgåva av Festivali i Këngës i desember 2022. I tevlinga blei songen framført av den kosovoalbanske songaren Albina Kelmendi, saman med fem av familiemedlemmane hennar. Songen enda på andreplass i tevlinga, men han vann telefonavrøystinga og blei med det det albanske bidraget til Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool.

I Eurovision Song Contest deltok «Duje» i den andre semifinalen torsdag 11. mai 2023. Der enda songen på niandeplass og kvalifiserte seg til finalen laurdag 13. mai. I finalen enda låten på 22. plass med 76 poeng.

Kjelder
-------

1. 1 2  «AlbinaKelmendi - Duje lyrics + English translation». *lyricstranslate.com* (på engelsk). Henta 29. desember 2022.
2. ↑  «Albina dhe familja Kelmendi- Duje (Fest 61 në RTSH)». *RTSH via YouTube* (på norsk bokmål). Henta 29. desember 2022.
3. ↑  Adams, William Lee (22. desember 2022). «Albania'sAlbina & Familja Kelmendi win Festivali i Këngës 61 public vote — and spot at Eurovision 2023». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 29. desember 2022.
4. ↑  «GrandFinal of Liverpool 2023 - Eurovision Song Contest». *eurovision.tv*. Henta 18. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Duje» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2023.*
**Sørfjorden** (nordsamisk *Moskavuotna*, vert nytta om heile Ullsfjorden) er den inste delen av Ullsfjorden i Tromsø kommune i Troms. Fjorden strekkjer seg 28 km sørover til Sjøvassbotn.

Fjorden har innløp mellom grenda Skarmunken i vest og Rorholet i aust ved Storstraumen. Aust for Storstraumen går Kjosen søraustover. Olderbakken og Rydeng er to grender på austsida av fjorden og litt lenger inn ligg Sjursnes på vestsida ved Ullsfjord kyrkje. Frå her og innover er det mange busetnader langs begge sider av fjorden, men berre mindre grender og gardsbruk. 

Eit lite stykke frå botn av fjorden går Lakselvbukta sørover på vestsida av fjorden. Inst i bukta ligg bygda Lakselvbukt. Sørfjorden svingar her gradvis vestover og endar i ein liten poll kalla Sjøvassbotn. Pollen har innløp via eit smalt sund kalla Sørstraumen. 

Fv51 og Fv52 går langs vestsida av fjorden, medan Fv293 går langs austsida.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Intendanturen er ein militær institusjon som skal sørgja for alt utstyr og materiell bortsedd frå våpen, òg mat til soldatane. Intendenturförrådet på Skeppsholmen i Stockholm vart bygd som statleg kornkammer i 1732, men vart lage for den svenske hæren 1795. Bygningen vart freda 1935.
**Intendantur** er militære avdelingar som ordnar med forpleiing, kleding, visse former for utrusting, drivstoff, brensel og kvarter- og kontormateriell. Organa har òg ansvar for rekneskap. Intendanturet er ofte ei eiga Våpengrein. 

I Noreg har kvar av dei tre forsvarsgreinene Hæren, Sjøforsvaret og Luftforsvaret sin intendantur. På 1700-talet hadde kommissariatvesenet ansvar for forpleining av soldatar i felt. I 1825 vart ansvarsområda samla ved at det vart oppretta eitt embete som arméintendant og éi stilling som depotforvaltar for å styra lagera til hæren. I dag er Intendanturen til hæren (HI) ein del av logistikkvåpenet.

Sjå òg
------

* Intendant, forvaltar, styrer ved slott, museum og liknande, rekneskapsførar eller offiser som er ansvarleg for forsyningar av proviant og anna utstyr
* Intendanturen til hæren
* Logistikkorganisasjonen til forsvaret
* Tren, militære forsyningsavdelingar eller -køyretøy
* Marketenteri, utsalsstad for matvarer og liknande til soldatar i felt eller garnison

Referansar
----------

1. ↑  Oppslagsordet «Indentatur» i
2. ↑  Søkbar kopi av

* *Denne artikkelen bygger på «Intendantur» frå Wikipedia på bokmål, den 23. april 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Intendantur- og sanitetsamlingen i Forsvarsmuseet Arkivert 2013-07-26 ved Wayback Machine.
**Kjerringa med staven** er ei norsk folkevise, først nedteikna midt på 1800-talet. Handlinga i visa er lagt til Hakadalen i Nittedal.

Etter tradisjon frå Nittedal er visa ei nidvise om seterjentene i Kongsvangskogen, der bøndene frå Kirkeby og bygdene omkring hadde kyr på beite. Dei meinte dei fekk for lite smør ut frå mjølkemengda. Åtte pottar rømme - nær åtte liter – skulle gjeve eit kilogram smør, men ho Kari i visa fekk berre halvparten, eller fire merker. Det er nærliggande å mistenkje at han Ola hadde ete av rømmen til ho Kari.

Teksten
-------

Teksten vart første gong nedteikna av Ludvig Mathias Lindeman på midten av 1800-talet.
Visa finst i ulike versjonar; i Mads Bergs *Skulesongbok* er desse versa tekne med:

Kjerringa med staven   

høgt opp i Hakadalen!   

Åtte potter rømme,   

fire merker smør,   

såleis kinna Kari,   

Ola hadde før.   

Kjerringa med staven.   

  

Jente, høyr på meg, du,   

vil du gifte deg du;   

vil du vera kjerring,   

skal eg vera mann,   

vil du koke kaffi,   

skal eg bera vann.   

Jente, høyr på meg, du.   

  

Kjerringa med sekken  
 
hoppa over bekken.   

Så datt ho nedi,   

så blei ho våt,   

så fekk ho juling,   

så blei det låt.   

Kjerringa med sekken.

Melodien
--------

Melodien vart trykt første gong i Paris under namnet "Bondedans fra Bergens Stift i Norge". Tonen er truleg fleire hundre år gammal.

Den norske komponisten Johan Svendsen har brukt melodien til «Kjerringa med staven» i sin fjerde norske rapsodi for stort orkester, Op. 22».

Kjelder
-------

* Hakadal i Markadatabasen Arkivert 2008-10-10 ved Wayback Machine.
* [ DANSEGLEDE:

Norske- og utanlandske folkedansar til bruk i skule og førskule.] Arkivert 2007-10-29 ved Wayback Machine.
Nikolaj S. Trubetzkoy (1890-1938)
**Lingvistkrinsen i Praha** (fransk *Cercle linguistique de Prague*, tsjekkisk *Pražský lingvistický kroužek*) blei skipa i 1926, og mellom grunnleggjarane var tsjekkarane Vilém Mathesius og Jan Mukarovský og russarane Nikolaj S. Trubetzkoy, Roman Jakobson og Sergej Karcevskij. Dei bygde vidare på hovudideane frå Kazan'-skulen og Ferdinand de Saussure, slikt dei er framstilte ovanfor. Glansperioden for krinsen var tida fram til 2. verdskrigen. Det *fonologiske* hovudverket frå denne perioden er *Grundzüge der Phonologie* av Nikolaj S. Trubetzkoy; boka kom ut posthumt i 1939.

Kjelder
-------

1. ↑  Jamfør heimesida til denne krinsen:  Arkivert 2013-01-02 ved Library of Congress Web Archives
2. ↑  N. S. Trubetzkoy 1939. *Grundzüge der Phonologie.* (Cercle linguistique de Prague 7.) Prague : Le Cercle. Seinare opplag utgjevne av Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
Årleg syklus av varmebassenget
**Varmebassenget på vestlege halvkule** (WHWP, forkorting frå engelsk Western Hemisphere Warm Pool) er eit område med havoverflatetemperatur høgare enn 28,5ºC som utviklar seg vest for Sentral-Amerika om våren, og som forplantar seg til dei tropiske farvatna i aust. 

Varmebassenget inkluderer den tropiske delen av Atlanterhavet aust for Dei små antillane, Karibiahavet, Mexicogolfen og den austlege delen av det nordlege Stillehavet. 

Varmesyklusen i varmebassenget byrjar med ei oppvarming aust i det nordlege Stillehavet om våren. Utanfor Sentral-Amerika oppstår det eit dipolmønster på grunn av at kjøligare og tørrare luft strøymer gjennom Tehuantepec-eidet. Varmen og fukta frå varmebassenget driv den mexicanske monsunen, og om sommaren har varmen spreidd seg til Mexicogolfen og Karibia.

Samanheng med El Niño
---------------------

Studiar av klimadata har vist ein samanheng mellom El Niño og varmebassenget på vestlege halvkule. Under ein normal vinter på den nordlege halvkula driv varmen over Amazonas ei Hadleycelle der søkkjande luft rundt 20ºN driv ein kraftig antisyklon i det subtropiske Atlanterhavet. Ein El Niño svekkar denne cella og dei tropiske områda av Nord-Atlanteren vert varma opp meir enn vanleg i løpet av våren. Om lag halvvegs ute i El Niño-hendinga vil det uvanleg varme vatnet i den austlege delen av det nordlege Stillehavet få auka oppvarming om våren og varmen spreier seg austover i varmebassenget om sommaren.
Koordinatar: 60°15′55″N 8°50′2″E﻿

Prestegardsburet er freda.
**Opdal prestegard** eller **Uvdal prestegard** (gnr.73) var prestegarden til Uvdal stavkyrkje i Nore og Uvdal kommune i Buskerud. Stavkyrkja vart oppført på prestegarden sin grunn på oversida av det som per 2019 er fylkesveg 2810.

Nore og Uvdal bygdetun vart skilt ut frå prestegarden i 1960 og består av Prestestova (eller Skolestova) og Prestegardsburet frå den gamle prestegarden og elles ei rekkje andre bygg som har vorte flytta til staden. Buret vart oppført i 1627–28 og er freda. Stova er frå 1700-talet. Bygdetunet er opent for publikum i sommarmånadene og har arrangement også elles i året.

Kapellanen budde på prestegarden inntil 1816, då han flytta til Nore.

Fotnotar
--------

1. ↑  Uvdal kirke i «Norges kirker»

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Opdal prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Nore og Uvdal bygdetun
* Norsk kulturarv om bygdetunet
* Uvdal.no om bygdetunet Arkivert 2019-09-29 ved Wayback Machine.
**Vigdís Finnbogadóttir** (fødd 15. april 1930) var den fjerde islandske presidenten og hadde embetet frå 1980 til 1996. Ho var den første demokratisk valde kvinnelege presidenten i verda.

Liv og virke
------------

Vigdís Finnbogadóttir studerte litteratur og drama ved universitetet i Grenoble, ved Sorbonne i Paris og ved Háskóli Íslands (Universitetet på Island). Ho studerte engelsk og fransk litteratur (med hovudvekt på den dramatiske litteraturen til desse to språka). 

Ho var kunstnarleg leiar av teateret i Reykjavík (Leikfélag Reykjavíkur) frå 1972 til 1980. Frå 1976 til 1980 var ho medlem av den rådgjevande kulturkomitéen til Nordisk Råd, og leiar frå 1978 til 1980. I 1982 vart ho tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.

Ved presidentvalet i 1980 vart Vigdís Finnbogadóttir den første kvinna i verda som vart vald til statsoverhovud i eit demokratisk val. Ho vart attvald utan motkandidat i 1984 og 1992, og vann over motkandidaten med overveldande fleirtal ved presidentvalet i 1988.

Vigdís Fínnbogadóttir er «goodwillambassadør» for UNESCO, med spesielt ansvar for å fremje språkleg mangfald, kvinnenes rettar og rett til utdanning.

Kjelder
-------

1. ↑  «Vigdís Finnbogadóttir» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  «Vigdís Finnbogadóttir» (på engelsk). Encyclopedia Britannica. Henta 5. desember 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vigdís Finnbogadóttir**

* 

| * v
* d
* e
Islandske presidentar |
| --- |
| 
* Sveinn Björnsson (1944–1952)
* Ásgeir Ásgeirsson (1952–1968)
* Kristján Eldjárn (1968–1980)
* Vigdís Finnbogadóttir (1980–1996)
* Ólafur Ragnar Grímsson (1996–2016)
* Guðni Th. Jóhannesson (2016– )

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**SEDAK** er ei forkorting av ***SE**nter for **D**igitalisering **A**v **K**ulturarven i Møre og Romsdal*. 

  

SEDAK var eit 2-årig prøveprosjekt som starta 1.10.2010. SEDAK-senteret låg under Fylkesbiblioteket i Møre og Romsdal.

SEDAK-senteret skal bli eit ressurssenter for digitalisering av kulturhistoriske kjelder i og frå Møre og Romsdal. SEDAK-prosjektet har digitalisert alle typar kjelder for arkiv, bibliotek og musea i fylket: alt frå bøker og byråkrati, privatarkiv og skipsteikningar, til lyd og lyslaga materiale som foto, fil og video. Målet har vore at alt som blir digitalisert skal på nett. Samstundes skulle SEDAK sikre materialet slik at komande generasjonar får nytte og glede av det. SEDAK tok også digitaliseringsoppdrag frå næringslivet og privatpersonar i prosjektperioden. 

  

Kultur- og folkehelseutvalet i Møre og Romsdal har vedteke å opprette SEDAK-senteret som ei permanent teneste for ABM-sektoren frå 2013. Senterert skal driftast av IKA, Interkommunalt arkiv, Møre og Romsdal

Bakgrunnsstoff
--------------

* SEDAK si heimeside
**Amalie Emmy Noether** (23. mars 1882–14. april 1935) var ein tyskfødd matematikar. Albert Einstein skal ha sagt om henne at ho var ein av dei mest kompetente matematikarane som levde, og at ho var det mest signifikante matematiske geniet som var produsert sidan kvinner fekk tilgjenge til høgare utdanning. Noether hadde ei djuptgåande innsikt som ho brukte til å utvikle elegante abstraksjonar.

Biografi
--------

Noether vart fødd i Erlangen i Tyskland, der faren var professor i matematikk. Ho hadde ein yngre bror, Fritz Noether, som òg var matematikar. I motsetnad til mange andre store matematikarar, viste ikkje Noether noko særleg interesse for matematikk då ho var yngre. Som tenåring var ho mest interessert i musikk og dans.

Sjølv om Universitetet i Erlangen ikkje tillét kvinnelege studentar på denne tida, fekk Emmy løyve til å følgje undervisinga. I 1904 vart det endeleg tillate for kvinner å studere ved Universitetet i Erlangen, og då vart Emmy straks student i matematikk. Tre år seinare tok ho doktorgraden med Paul Gordan som rettleier. Ho leverte ei rekkje viktige publikasjonar som gav henne eit godt rykte. I 1915 flytta ho til Göttingen, men Universitetet i Göttingen nekta å la henne undervise der. Ein av kollegaene hennar ved universitetet var den kjende matematikaren David Hilbert, og han annonserte kurset hennar i timeplanen til universitetet under sitt eige namn. Det oppstod fleire stridar ved universitetet, men til slutt vart ho teke opp som fullverdig medlem av fakultetsstaben i 1919.

I 1933 flykta Emmy frå Tyskland. Dei nazistiske raselovene forbaud henne å undervise ved universitetet. Ho slo seg ned i USA og byrja å undervise ved Bryn Mawr College. Ho døydde her under mystiske omstende i 1935. Emmy vart aldri gift, og ho hadde ingen slektningar i USA. Den yngre broren hennar, Fritz Noether, flykta frå det tyske naziregimet til Sovjetunionen i 1934. Han vart skoten for anti-sovjetisk propaganda i 1941.

Matematikken til Noether
------------------------

* Noethers setning er eit sentralt resultat i teoretisk fysikk som uttrykkjer ein-til-ein korrespondansen mellom symmetriar og bevaringslover.
* Laskar-Noether-setninga er eit viktig resultat innan kommutativ algebra.
* Saman med Emil Artin og Helmut Hasse grunnla ho ein teori som blir kalla sentrale enkle algebraer (*central simple algebras*).

Publikasjonar
-------------

* Emmy Noether, *Abstrakter Aufbau der Idealtheorie in algebraischen Zahl- und Funktionenkörpern[*daud lenkje*]*, Mathematische Annalen **96** (1927) s. 26-61

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Emmy Noether» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Emmy Noether - MacTutor History of Mathematics archive

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Wilhelmshaven** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 85 000 innbyggjarar. Byen ligg på vestkysten av Jadebusen, som er ei bukt i Nordsjøen.

Historie
--------

Wilhelmshaven er ein relativt ung by i forhold til andre tyske byar. Den prøyssiske marinen trengde ei hamn, så den prøyssiske kongen Vilhelm I grunnla byen i 1869.

Det stod derimot ei borg på staden så tidleg som i 1383, *Sibetsburg*. Denne borga var eigd av sjørøvarar og øydelagd i 1433 av Hansaen. Fire hundreår seinare ville Preussen ha ein flåte og ei hamn i Nordsjøen. I 1853 oppretta prins Adalbert av Preussen Jadetraktaten (*Jade-Vertrag*) med Storhertugen av Oldenburg, der Preussen og storhertugen vart einige om at Preussen skulle overta 3,13 km² av områda til Oldenburg ved Jadebusen. Vilhelm I (som seinare vart keisar i Tyskland med same namn) innvia hamna seksten år seinare og gav ho namn. 

Wilhelmshaven vart ein av dei viktigaste tyske hamnene. Hertugdømet Oldenburg nøyt òg godt av hamna, som låg nær byen Rüstringen i Oldenburg. Wilhelmshaven og Rüstringen vart slått saman i 1937.

Under den andre verdskrigen vart byen utsett for kraftige bombeåtak, sidan han haldt ein av dei største tyske marinebasane. To tredjedelar av bygningane i byen vart øydelagd. Hamna og garnisonen der overgav seg til den polske hæren 5. mai 1945.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelmshaven» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Wilhelmshaven**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Sarangi** {{devanagari सारंगी, nastaliq سارنگی) er eit korthalsa strykeinstrument frå Sør-Asia som blir brukt til å spela hindustanimusikk og rajasthansk folkemusikk.

Resonansboksen til ein sarangi er som regel laga av *Toona*-tre trekt med geiteskinn.
Instrumentet som blir brukt i dag har vanlegvis 3 melodistrengar (som oftast tarmstrengar), ein bordun og vanlegvis 36 resonansstrengar av messing, stål eller begge metalla. Folkemusikkinstrumentet har færre resonansstrengar. Dei frisvingande strengane tar opp vibrasjonar frå melodistrengane og svinger med. Melodistrengane ligg i eit ytre lag, medan resonansstrengane er plasserte nærare kroppen og ikkje blir rørt av bogen. Bogen er laga av hestehår.

Sarangispel
Sarangispelaren held bogen i høgrehanda og endrar lengda på strengane med den venstre. Ein held instrumentet vertikalt når ein speler på det, og strengane blir gjort kortare ved at ein held fingernagla mot sida av melodistrengen. Ved å bruka same finger og streng til å spela fleire noter, oppnår ein samansmeltinga av noter som er vanleg i indisk musikk.

Ein har tradisjonelt brukt sarangi til å akkompagnera song, dans eller begge.
Ram Narayan er ein kjend sarangiutøvar som har popularisert sarangi som eit soloinstrument.

Kjelder
-------

1. 1 2 3
2. 1 2 3 4 5  
Cochrane, Lalage, «sāraṇgī», *The Oxford Companion to Music*, Oxford University Press

* *Denne artikkelen bygger på «Sarangi» frå Wikipedia på engelsk, og «Sarangi» frå Wikipedia på svensk den 24. april 2016.*
**Arne Olsson Tonning** (9. mars 1834–26. juli 1892) var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Stryn i Nordfjord.

Tonning gjekk underoffisersskule og var furer fram til 1863. I 1860 overtok han farsgarden på Tonnning og dreiv denne til han døydde. Han hadde ei rekke verv og ombod i lokale tiltak. Mellom anna var han ordførar 1864-89, forlikskommissær frå 1872, sparebankkasserar frå 1878, direktør i amtets sitt dampskipsselskap (Fylkesbaatane) 1880-88.

Tonning var stortingsmann frå 1868 til han døydde i 1892. Han var heile tida medlem av militærkomiteen, sekretær 1874-88 og formann 1889-90 i same. Fast medlem av Lagtinget frå 1879, sekretær 1884-88 og president 1889-92. Elles medlem av valkomiteen 1877-92 og av fullmaktskomiteen 1889-92. Han var medlem av riksretten mot Selmer-ministeriet i 1883-84. I 1873 var han med i Stortinget sin deputasjon til kongekroninga i Trondheim.

Tonning døydde 1892 i Kristiania.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Arne Olsson Tonning NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Morfologisk kart over Alpane der høgdenivå i meter over havet er gjevne med fargar.
Kart over øya Amutka i Alaska der høgd i meter over havet er gjeven med kotar. Tellekotar er påført brune tal, og einskilde punkt er gjeve med svarte tal.
**Meter over havet** (forkorta *moh.*) vert brukt for å definere høgda til eit punkt i høve til havnivået, målt i meter. Nemninga meter under havet vert på liknande vis nytta om stader som ligg lågare enn havnivået. I somme land er det vanleg å oppgi måla i fot istaden for meter. 

Repère Pierre du Niton, avkorta RPN, eit fastmerke på ein steinblokk i hamna i Genéve er referansepunktet for høgdemålingane i Sveits.
På kart er høgda over havet gjerne markert med fargar eller kotar. Høgda til innsjøar, fjell, åsar, søkk i terrenget og andre topografisk interessante punkt kan òg bli markerte med tal.

Høgda vert rekna frå middelvasstanden langs kysten på eit fastsett tidspunkt, ein normalnull, som for det nasjonale høgdemålingssystemet i Noreg er året 1954 og knytt til eit fastmerke som finst ved Tregde vasstandsmålar i nærleiken av Mandal. Den høgda dette fastmerket er plassert i, er fastsett i 1954 på grunnlag av ei utjamning av utrekningar av middelvasstanden for vasstandsmålingar gjort frå 18 til 53 år i Oslo, Nevlunghavn, Tregde, Stavanger, Bergen, Kjølsdal og Heimsjø.

Hypsografi er skildringa av høgdeforholda på jorda. Ei hypsografisk kurve er ei grafisk framstilling av korleis arealet på jordoverflata i middel er fordelt på dei ulike høgdenivåa.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hypsografisk kurve». *Store norske leksikon*. 14. februar 2009. Henta 21. november 2013.
**Tromsøysund** er ein tidlegare norsk kommune i Troms. Området er i dag del av Tromsø kommune i Troms og Finnmark fylke. 

Tromsøysund kommune hadde opphavleg namnet *Tromsøe landdistrikt*, då han blei oppretta ved formannskapslovene i 1837.

I 1860 blei Balsfjord kommune skild ut som eigen kommune. Tromsøysund hadde 2632 innbyggjarar etter dette.

1. januar 1861 blei ein del av Tromsøysund med 110 innbyggjarar overført til Tromsø kommune.

1. januar 1873 blei ein del av Malangen kommune, med 287 innbyggjarar, overført til Tromsøysund. Samstundes blei ein ubygd del av Tromsøysund overført til Tromsø.

1. juli 1915 blei ein del av Tromsøysund, med 512 innbyggjarar, overført frå Tromsøysund til Tromsø. 1. juli 1955 skjedde det same med eit område 1 583 innbyggjarar.

I 1948 kjøpte staten eigendommen Åsgård, gnr. 118, bnr. 1, i Tromsøysund. I 1961 var Åsgård sykehus ferdig bygd og klar for delvis drift og blei overført frå staten til Troms og Finnmark fylkeskommunar og bykommunane Harstad, Tromsø, Hammerfest, Vadsø og Vardø. 

1. januar 1964 blei Tromsøysund og Tromsø kommunar saman med delar av Hillesøy og Ullsfjord kommunar slått saman til den nye Tromsø kommune. Tromsøysund hadde ved samanslåinga 16 727 innbyggjarar.

### Folketalsutvikling

Tromsøysund kommune var den nest største kommunen i Troms etter folketal frå 1926, då Trondenes kommune blei delt opp, og fram til slutten av 1940-talet. Då passerte Tromsøysund Tromsø i folketal, og var den største kommunen i Troms, fram til kommunen blei slått saman med Tromsø i 1964.

**Folketalsutvikling for tidlegare Tromsøysund kommune frå 1900 til 1964:**

| 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 6345*a* | 7708*a* | 10 360*a* | 11 622*a* | 15 152 | 16 727 |
|

*a* *Dette talet omfattar eit område som var del av Tromsøysund kommune fram til 1955, då det blei overført til Tromsø kommune. Dette området hadde då 1583 innbyggjarar.*

Kjelder
-------

Fotnotar

1. 1 2  Dag Juvkam, *Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen* (SSB, 1999)
2. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
3. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
4. 1 2  Folkemengd i Malangen 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Trøym**, også kjend som **Hemsedal**, er ein tettstad og administrasjonssenteret i Hemsedal kommune i Buskerud. Tettstaden ligg ved elva Hemsil som renn gjennom Hemsedalen, ein sidedal til Hallingdalen, og har 944 innbyggjarar per 1. januar 2017. Staden har namn etter garden *Trøym*.

Trøym har daglegvarebutikkar, apotek, fleire hotell, idrettsanlegg og barne- og ungdomsskule. Tettstaden har stor turisttrafikk. Hemsedal kyrkje frå 1882 står på austsida av tettstaden og er tilgjengeleg frå riksveg 52.

Samferdsel
----------

Riksveg 52 passerer Trøym på nordsida av elva. Vegen går mellom krysset til riksveg 7 ved Gol og krysset til europaveg 16 nær Borlaug i Sogn og Fjordane.

Bilete frå Trøym
----------------

* Hemsedal kommunehusHemsedal kommunehus
* TrøimshallenTrøimshallen
* Hemsedal turistkontorHemsedal turistkontor

Kjelder
-------

1. ↑  «Hemsedal – tettsted». Store norske leksikon. 26. februar 2017. Henta 24. april 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 68°54′28.944″N 16°52′59.664″E﻿

Harstad og Vågsfjorden i seine nattetimar
**Vågsfjorden** er ein fjord mellom Hinnøya og Senja i Troms. Han ligg sør for Andfjorden og går mellom anna forbi Harstad. I tillegg til Harstad dekkjer delar av kommunane Ibestad, Senja og Tjeldsund fjorden. 

Fjorden strekkjer seg 46 km nordover frå Tjeldsundet i sør til Eidespollen på sørsida av Senja i nord. Hinnøya, Grytøya, Sandsøya og Bjarkøya ligg på vestsida av fjorden, medan Andørja og Rolla ligg på austsida. 

Vågsfjorden er ein sentral fjord i området og mange sund og fjordar møter fjorden mellom dei mange øyane. Lengst sør går Tjeldsundet sørover langs austsida av Hinnøya til Vestfjorden i Ofoten. Rolla er den sørlegaste øya på austsida og på sørsida av øya går Astafjorden austover til Grovfjorden, Gratangen, Lavangen og Salangen. Mellom Rolla og Andørja ligg sundet Bygda. Sjølve Andørja vert nesten delt i to av fjorden Straumsbotn. Mjøssundet ligg mellom Andørja og fastlandet i aust. Nord for Mjøssundet går Faksfjorden austover og lenger nord går Tranøyfjorden på austsida av Senja til ei rekkje andre fjordarmar. 

Utsyn over Vågsfjorden mot Senja i nord
Stonglandet er ei halvøy som stikk ut i fjorden frå Senja og på nordsida av denne ligg den vesle Eidepollen som er den nordlegaste delen av Vågsfjorden. Sørvest for Senja ligg Bjarkøy kommune med Andfjorden nord for seg. Mellom Bjarkøya og Grytøya ligg Kvernsundet, medan Toppsundet går mellom Grytøya og Hinnøya.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Palace of Westminster sett frå parisarhjulet London Eye.
Bygningen i flaumlys
**Palace of Westminster** eller **Westminster Palace** er eit slott i Westminster i London som huser Det britiske parlamentet. Bygningen ligg på vestsida av Themsen, like ved elvebreidda. Han blei teken i bruk som parlamentsbygning i 1547. 
Slottet er sterkt verna (Grade I) i Storbritannia, og blei utpteikt som verdsarv i 1987.

Historie
--------

Bygningen stammar frå mellomalderen. Størsteparten av det opphavlege slottet er brunne ned, men den store hallen, Westminster Hall, er bevart. Arkitekten for denne hallen var Henry Yevele (død 1400), mens taket blei laga ca. 1390 av Hugh Herland (død ca. 1405).

Etter at store delar av slottet brann i 1834 blei den noverande parlamentsbygningen oppført i nygotisk stil av sir Charles Barry og sonen Edward Barry. Interiøret blei teikna av Augustus Pugin. Underhussalen blei restaurert av sir Giles Scott etter eit tysk bombeangrep i 1941.

Bygg og område
--------------

Sentralvestibylen mellom Over- og Underhuset.
Palasset tar opp ei tomt på 32 400 m². Tomta er omgitt i aust av 266 meter elvebreidd og i vest av Westminster Abbey, Parliament Square og Millbank. I nord ligg Portcullis House, ein moderne kontorbygning for parlamentsmedlemmer og staben deira, og under bakken ligg Westminster undergrunnsstasjon. I sør er Victoria Tower Gardens, ein liten trekanta park mellom Millbank og Themsen.

Bygningen har omkring 1000 rom, 100 trappeoppgangar og 3 km med korridorar. Andre framståande særpreg er:

* Elizabeth Tower (tidlegare Clock Tower), det 96 meter høge klokketårnet som huser klokka «Big Ben»
* Underhuset og Overhuset med sine respektive vestibylar, og med ein sentralvestibyle i hjartet av bygningen
* Victoria Tower, eit firkanta tårn sørvest for bygningen, som utgjer den høgaste delen av bygningen
* Westminster Hall, bygga 1097–1099 som den eldste delen av slottet

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Palace of Westminster**

* Westminster Palace ved parliament.uk (Offisiell nettstad)

Kjelder
-------

* «Westminster Palace» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 1. november 2014.
* «Palace today», parliament.uk

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Palace of Westminster» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mars 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ULAN
* NKC
* GeoNames
* SkyscraperCenter

 |
Bauta ved Dverberg kyrkje
**Augustinus Johannesson Sellevold** (3. mai 1803–3. februar 1893) var ein norsk fiskarbonde og politikar frå Nordland.

Sellevold var fødd på garden Bø i Bjørnskinn. I barneåra gjekk han årleg åtte dagar i skule. Kunnskapstrongen var stor, så han las elles alt han kom over av ymse skrifter. Då han fekk tilstrekkeleg inntekt, kunne han også kjøpe seg bøker, og han lærte seg ved sjølvstudium mellom anna tysk. 12 år gammal byrja han å skrive vers, med blekk laga av sot og vatn.

Han reiste på fiske fyrste gong i tiårs-alderen, dette levde han av til han var 24 år. Då hadde han skaffa seg rorbu og hjellbruk i Nyksund. I 1837 kjøpte han garden Sellevold i Dverberg, busette seg der og dreiv ein kombinasjon av landbruk og fiskeri.

Sellevold var 4. representant for Nordlands amt på Stortinget 1845 og 1848. I 1845 var han medlem av næringskomite nr 1 og i 1848 av Lagtinget, bankkomiteen, og komiteane om skattestellet i byane og om pengekrisa.

Sellevold var også aktiv i lokalt styre og stell, sat 1840-66 i heradstyret og formannskapet i Dverberg. Han var ordførar i 1840–44, 1848–52, 1856–60, formann 1861–62 og varaordførar 1863–64. Perioden 1842-72 var han forlikskommissær. 

Sellevold stifta i 1860 Dverberg Misjonsforening. Han var også aktiv for fråhaldssaka. «Efter et farefuldt forlis paa en reise til Tromsø 1874 blev han døv og da dette tok til, kunde han ikke motta nyt valg som stortingsmann.»

I samtida var Sellevold også kjend som diktar av salmar og andre vers, som han gjerne forfatta medan han rodde fiske. Enkelte av dikta og småskriftene kom på trykk, delvis i aviser. Elles vart lite bevart for ettertida. Hausten 2009 vart hans «Stenkjærs klagesang» frå 1854 utgjeven på cd, songen av Ola Fjellvikås.

80 år gammal var Sellevold tildelt Borgardådsmedaljen i sølv. I sine siste år var han blind. Han døydde i 1893.

Ved Dverberg kyrkje står ein bauta over Sellevold.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Bokmålswikipedia
* Biografisk informasjon om Augustinus Johannesson Sellevold NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

### Notar

1. ↑  Lindstøl:*Stortinget og Statsraadet*
2. ↑  Oppslag på Steinkjerleksikonet på nett; besøkt 21. september 2009. Sjå også lydfil.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi om Augustinus Sellevold

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Verdsmeisterskapen i handball 1999 for menn** vart avvikla dagane frå 1. juni til 15. juni i Egypt. Til saman 24 land deltok i turneringa. Etter gruppespel fylgde utslagsspel med åttedels-finalar, kvartfinalar, semifinalar, finale og plasseringsspel om plassane tre til åtte. Sverige vann VM-pokalen gjennom finalesiger 25–24 over Russland. Serbia-Montenegro slo Spania 27–24 i kampen om bronseplassen. Noregs lag rauk ut or turneringa i åttedels-finalen mot Spania.

### VM-finalen

23 000 tilskodarar såg finalen i Kairo. Russland førte kampen i den fyrste omgangen og var oppe i 10–6 etter 20 minutts spel. Ved pause stod det 14–12 på måltavla. I løpet av dei ti fyrste minutta av andre omgang snudde Sverige til leiing 17–16. Svenskane auka til 22–18 før russarane knappa inn forspranget, utan å kome likt. Sverige vann til sist 25–24 og revansjerte finaletapet frå den førre verdsmeisterskapen.

Svenske Stefan Lövgren stod for 7 fulltreffarar og vart toppskårar i finalen. Elles netta Pierre Thorsson 6 gongar, Lubomir Vranjes 5, Magnus Wislander 2, Staffan Olsson 2, Thomas Sivertsson 2 og Johan Petersson 1 gong(ar). Magnus Andersson og Martin Frändesjö kom ikkje på skåringslista. Målvakt: Peter Gentzel.

**Russland** sine mål kom frå Aleksandr Tutsjkin 6, Igor Lavrov 5, Dmitrij Filippov 4, Dmitrij Torgovanov 3, Vasilij Kudinov 2, Denis Krivosjlikov 2, Vjatsjeslav Gorpisjin 1, Sergej Pogorelov 1. Andrej Lavrov var målvakt.

Dei tyske dommarane straffa Sverige med tre 2-minuttsutvisingar og Russland med to.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Championnat du monde masculin de handball 1999» frå Wikipedia på fransk, den 22. januar 2024.*
**Austgulstølvatnet** er eit vatn i Gulen kommune i Vestland. Det er rundt 1 km langt og 0,2 km breitt. Austgulstølvatnet ligg 389 meter over havet, og har eit areal på 0,21 km².

Austgulstølvatnet har namnet sitt etter Austgulstølen, som ligg ved nordenden av vatnet. Dette var stølen til gardsbruka i bygda Austgulen, som ligg inst i Austgulfjorden, berre rundt tre kilometer nord for vatnet. 

Vassføringa frå Austgulstølvatnet er sidan 2006 vorte overført til Klyvtveitvatnet gjennom ein 750 meter lang tunnel for å bli nytta i kraftproduksjon i Kløvtveit kraftverk. Overføringa tilsvarar rundt 40% av Steinsdalelvas naturlege vassføring. Då Yndesdalsvassdraget i 1986 vart verna mot kraftutbyggjing vart det gjort unnatak for Austgulstølvatnet og det nærliggande Transdalsvatnet. Dette vart grunngjeve med at vassføringa frå dei to vatna var naudsynte for ei lønsam utbygging av Kløvtveit kraftverk, som vart vurdert å «ha avgjerande tydning for distriktet si kraftforsyning i framtida».

I dei opphavlege utbyggingsplanane var det føresett at Austgulstølvatnet skulle demmast opp for å lette overføringa til Klyvtveitvatnet, som ligg høgare enn Austgulstølvatnet. Dette ville ha sett dele av Austgulstølen under vatn, og blant anna for å unngå dette fekk BKK i 2003 løyve til ei planendring som medførte at vasstanden i Austgulstølvatnet og Transdalsvatnet kunne haldast uendra. Men denne planedringa har til gjengjeld ført til større skadeverknader rundt hovudmagasinet i Klyvtveitvatnet.

Kjelder
-------

1. ↑  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  St.prp. nr. 89 (1984-85) Verneplan III for vassdrag, Objekt nr. 83, Ynnesdalsvassdraget
3. ↑  «Større regulering enn vanleg»[*daud lenkje*], bt.no, 30. september 2007
4. ↑  «Fortvilar over brutal kraftutbygging»[*daud lenkje*], bt.no, 21. september 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |