recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Plasseringa av Huaihua i Hunan.
**Huaihua**  (kinesisk skrift 怀化, pinyin *Huáihuà* ) er eit byprefektur sørvest i provinsen Hunan i Sør-Kina. Byprefekturet har totalt 5 millionar innbyggarar. Folketalet i sjølve byområdet vart 2005 berekna til 330 000.

Byen har kjemisk og farmasøytisk industri, og er eit viktig jarnbane- og vegknutepunkt mellom vest og aust i Kina. Sjølve byen er mykje forureina av trafikken. Huaihua har hatt universitet sidan 1958.

Flyplassen Zhijiang Hunan ligg 35 km frå bysentrum. Han var ein viktig militærflyplass under andre verdskrigen, og i 1945 skodeplass for Japans kapitulasjon overfor Kina. Det gamle baseanlegget er i dag museum til minne om motstanden mot japanarane. I Zhijiang ligg verdas lengste overbygde bru, konstruert i Dong-arkitektur, ei såkalla «Vind-og-regn bru».

Samferdsle
----------

Riksveg 209 i Kina går gjennom området. Han tek til i Hohhot i Indre Mongolia, og kryssar gjennom provinsane Shanxi, Henan, Hubei, Hunan og endar opp i hamnebyen Beihai i Guangxi.

Kinas riksveg 320 går òg gjennom området. Han byrjar i Shanghai og går sørvestover til grensa mellom provinsen Yunnan og landet Myanmar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huaihua» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juni 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kart over Europa i 1430-åra, mot slutten av hundreårskrigen
Jeanne d'Arc ved kroninga av Karl VII av Frankrike i Reims. Måleri frå 1854 av Dominique Ingres
**Hundreårskrigen** er namnet moderne historikarar har gjeve til ei rad konflikter eller krigar i seinmellomalderen utkjempa gjennom 116 år. Hovudmotstandarane var England og Frankrike. I tillegg kom Burgund. Dei var på krigsfot meir eller mindre samanhengjande frå 1337 til 1453. Av dette kjem namnet hundreårskrigen. Hundreårskrigen vert i ettertid mellom anna hugsa i samband med soga om ei ung jente frå Orléans, Jeanne d'Arc. Leia av «røyster» ho høyrde, lukkast det henne i 1429 å leia franske styrkar mot Orléans og fri byen frå den engelske omlægringa.

Krigen vart stort sett kjempa på fransk jord, og konflikten har nokre gonger vorte rekna meir som ein fransk borgarkrig enn ein internasjonal krig. Historikaren Philippe de Vries har skrive at krigen «meir eller mindre gjekk føre seg på eit provinsielt plan.» Ein annan historikar, Fernand Braudel, siterte de Vries, men la til: «England fungerte som ein provins (eller som ei gruppe av provinsar) innan den Anglo-franske delen» som «både var slagmarka og gevinsten» (Braudel 1984 s. 353) 

Krigen var viktig på grunn av ulike faktorar som: 

* Nye våpen og militærtaktikk vart introdusert som avløyste tidlegare føydale armear dominert av tungt kavaleri. Bruk av bogeskyttarar med langbogar viste seg å vera effektivt og samstundes meir økonomisk enn tungt væpna riddarar.
* Ein fekk dei første ståande styrkane i Vest-Europa sidan Romarriket.
* Rollene til adelen og bøndene vart endra.
* Nye monarki vart etablert, og det byrja å veksa fram nasjonalstatar.

Kong Karl IV av Frankrike fekk ikkje ein arving, og døydde i 1328. Edvard III av England, som hadde arverett til den franske trona, fekk då ein grunn til å starta ein krig. Samstundes kontrollerte den engelske krona store landområde i Gascogne.

Fasar og tidsline
-----------------

* Ei fase med engelsk suksess under Edvard III frå 1337 til 1360.
* Ei fase frå 1360 til 1400 der franskmennene hadde framgang og nær sigra over engelskmennene.
* Ei fase frå 1400 til 1429, markert med store engelske sigrar under Henrik V av England.
	+ 1415: England vann ein knusande siger i slaget ved Agincourt.
* Ei siste fase frå 1429 til 1453, der Frankrike var alliert med Burgund frå 1435.
	+ Under det vaklande styret til Henrik VI av England fall England sin posisjon i Frankrike frå kvarandre. Då stridane endeleg tok slutt i 1453 var berre Calais attende.

Litteratur
----------

* Braudel, Fernand, *The Perspective of the World, vol III of Civilization and Capitalism* 1984

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tidsline for hundreårskrigen Arkivert 2017-03-26 ved Wayback Machine.
* Jean Froissart, "On The Hundred Years War (1337-1453)" frå Internet Medieval Sourcebook

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE
* NDL

 |
| Sedan |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Champagne-ArdenneArdennes |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  16,28 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 20 548   1 262/km² |
| Koordinatar | 49°42′″N 04°56′″E﻿Koordinatar: 49°42′″N 04°56′″E﻿ |
| Høgd over havet | 157 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 08200 |
| **Nettstad:** www.sedan.fr |

**Sedan** er ein by og kommune nordaust i Frankrike i departementet Ardennes der han er *sous-préfecture*.

Det historiske sentrumet er bygd på ei halvøy danna av ein sving i elva Meuse. Byen var lenge eit senter for klesproduksjon, starta av Kardinal Mazarin, noko som støtta opp om utviklinga av byen.

Historie
--------

På 1500-talet var Sedan eit asyl for protestantiske flyktningar under Hugenottkrigen. 

Fram til 1651 høyrte fyrstedømet Sedan til familien La Tour d'Auvergne. Den mest vidkjende av desse var Marskalk Turenne, fødd i Sedan 11. september 1611.

2. september 1870 under den fransk-prøyssiske krigen vart den franske keisaren Napoleon III tatt til fange i lag med 100 000 av soldatane sine under Slaget ved Sedan. Den store sigeren, som gjorde det «andre Reich» i Tyskland mogeleg, førte til at 2. september vart erklært «Sedandag» (*Sedantag*) og ein nasjonal tysk heilagdag i 1871, noko han var fram til 1919.

Under den andre verdskrigen invaderte tyske troppar først det nøytrale Belgia og kryssa elva Meuse i Sedan. Dette gjorde at dei kom seg forbi dei franske festningsverka kalla Maginotlinja.

Borg
----

Borga i Sedan
I dag er Sedan kjend for borga si, som visstnok skal vere den største borga frå mellomalderen i Europa med ei totalt flatevidd på 30 000 m² fordelt på sju nivå. Det er det einaste som er igjen av det ein gong enorme festningsverket i og rundt byen. Bygginga byrja i 1424 og festningsverka vart stadig utbetra etter kvart.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det tyske gjennombrotet i 1940
* Nettside om festningane i Sedan Arkivert 2019-12-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Carl Ben Eielson og Hubert Wilkins
**Sir George Hubert Wilkins** (31. oktober 1888–30. november 1958) var ein australsk polarforskar, flygar, flyfotograf og oppdagar.

Livshistorie
------------

Wilkins vart fødd i Hallett i Sør-Australia, som den siste av 13 born i ein innvandrar- og pionerfamile der faren dreiv ein sauefarm. Som tenåring flytta han til Adelaide, der han fekk jobb som kinomaskinist ved eit reisande kinoteater. Seinare kom han seg til England, der han byrja å arbeide som filmfotograf og vart ein pioner på flyfotografering. Kunnskapane hans om fotografering førte han inn på den banen som skulle bli livsverket hans, polarekspedisjonar og polarforsking. Først som deltakar, og seinare som leiar for eigne ekspedisjonar.

Den 22. april 1928, berre eit år etter atlanterhavsflyginga til Charles Lindbergh, flydde Wilkins og flygaren ahns Carl Ben Eielson over Nordishavet frå Point Barrow i Alaska, til Spitsbergen, langs Grant Land og Ellesmere Island. For denne bragda vart han adla og kunne frå no av setje **Sir** føre namnet sitt.

Wikins i polarantrekk
I kjølvatnet av den store merksemda han fekk ved heimkomsten til New York, gifta han seg med den australske skodespelaren Suzanne Bennett.

Med økonomisk støtte av William Randolph Hearst fortsette Wilkins polarekspedisjonane sine, denne gongen i Antarktis. På den australske halvøya namnsette han Hearst Land etter sponsoren sin, og Hearst takka tilbake ved å invitere han og Suzanne på ei bryllaupsreise jorda rundt med luftskipet «Graf Zeppelin».

Wilkins leia ein mislukka ekspedisjon sommaren 1932 som skulle ta seg fram under isen til Nordpolen med ein amerikansk ubåt frå første verdskrigen. Denne hadde han gjeve namnet Nautilus. Trass i at han ikkje gjennomførte turen som planlagt, så hadde han bana vegen for seinare ekspedisjonar under isen i Polhavet, noko som skjedde då den amerikanske marinen sin atomubåt USS «Nautilus» kryssa Nordishavet under isen i 1958.

Etter Wilkins døydde 30. november 1958 tok atomubåten USS «Skate», den første som braut gjennom isen på Nordpolen 17. mars 1959, oska hans og strødde ho over Polhavet.

Wilkins isbrem og Wilkinssundet er begge kalla opp etter han.

Bibliografi
-----------

* 1928 *Flying the Arctic*
* 1928 *Undiscovered Australia*
* 1931 *Under The North Pole*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hubert Wilkins» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Thomas, Lowell *Sir Hubert Wilkins: His World of Adventure* McGraw-Hill 1961.
* Nasht, Simon *The Last Explorer: Hubert Wilkins Australia’s Unknown Hero* Hachette 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sir Hubert Wilkins Arkivert 2012-02-05 ved Wayback Machine. frå Flinders Ranges Research
* In Search of Sir Hubert - kort biografi om Sir Hubert Wilkins
* Searching for Sir Hubert Arkivert 2012-06-14 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Grensa mellom Song-dynastiet og Jin-dynastiet går på dette kartet langs Huai He, etter at jursjenarane hadde erobra det nordlege Kina i 1127.
**Huai He** (kin. 淮河, trad. 淮河; pinyin *Huái Hé*) er ei elv i Kina omtrent midtvegs mellom dei to største elvane i landet, Huang He i nord og Chang Jiang i sør. I tidlegare tider rann Haui He frå vest til aust og ut i Austkinahavet. I dag er elveløpet endra, grunna avleiringar. Store skadeflaumar i kringliggjande område er ei fylgje av dette. Elva er 1 078 km lang, og ho har eit nedslagsfelt på 174 000 km².

### Elveløp

Det historiske løpet til Huai He gjekk nokså beint ut til kysten i den nordlege delen av provinsen Jiangsu. I 1194 braut Huang He ut av elveleiet sitt og grov seg nytt løp sørover og over til nedre del av Huai He sitt elveløp. Derifrå rann elvane saman ut i havet, langs Huai He sitt elveleie. Huang He førte med seg mykje slam som sedimenterte seg og demde opp dette nedre elveleiet. I 1850-åra rann dermed Huang He tilbake til sitt opphavlege nedre leie, etter eit opphald på nærare 700 år. Men frå 1897 var Huai He ikkje lenger i stand til åleine å følgje det historiske leiet sitt ned til kysten. Vatnet demde seg opp i innsjøen Hongze, og derfrå tok det nytt leie i sørleg retning og ned i Chang Jiang. 

I Huai He ligg Fozilingdemninga og -reservoaret frå 1954, bygt på ordre frå Mao Zedong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huai He» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* NDL

 |
Kaisa Mäkäräinen i 2012
**Kaisa Leena Mäkäräinen** (fødd 11. januar 1983) er ein finsk skiskyttar frå Ristijärvi i Kajanaland, som vann verdscupen i skiskyting i 2011 og på ny i 2014. Ho vart verdsmeister i jaktstart-øvinga i 2011 og tok i alt tre VM-medaljar i 2011 og 2012, ei i kvar valør.

Aktiv
-----

Mäkäräinen fekk sin internasjonale debut i VM i skiskyting 2005. Den 3. desember 2010 tok ho sin fyrste siger i eit verdscuprenn då ho vann sprinttevlinga i Östersund. Trass i at ho sidan i 2011-sesongen vann berre to nye renn i verdscupen, vart ho den fyrste finske skiskyttaren som gjekk heilt til topps i kampen om å vere beste utøvar gjennom ein sesong. Ho vann både totalt og i den såkalla jaktstartcupen. Den tredje og siste renn-sigeren kom elles då ho vann jaktstarten i VM 2011 i Khanty-Mansijsk, grunnlaget for gullmedaljen la ho då ho dagen i førevegen tok sølvmedaljen i sprint-tevlinga.

I 2012-sesongen enda Mäkäräinen på fjerdeplassen i verdscupen i skiskyting, etter mellom anna å ha vunne to tevlingar. Under verdsmeisterskapen i Ruhpolding tok ho bronsemedaljen på fellesstarten. Sesongen etter lukkast ho ikkje å vinne noko tevling i verdscupen, men oppnådde seks pallplasseringar og vart nummer fem i verdscupen 2013.

Gjennom OL-sesongen 2014 gjorde Mäkäräinen mange gode tevlingar, lenge utan å gå til topps i noko renn. Ei heller lukkast ho å vinne nokon OL-medalje. På seinsesongen kom ho derimot sterkt tilbake. Ho vann då jaktstarten i Pokljuka og tok over leiinga i verdscupen frå norske Tora Berger. Deretter imponerte ho stort då ho vann alle tre tevlingane på finsk heimebane i Kontiolahti. Trass i svakare prestasjonar under avslutninga av verdscupen i Holmenkollen, sikra ho sigeren i verdscupen i skiskyting for 2014-sesongen.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 2007 i Antholz: Nr 7 på fellesstarten
* VM i skiskyting 2008 i Östersund: Nr 15 på fellesstarten
* VM i skiskyting 2009 i Pyeongchang: Nr 4 på fellesstarten
* Vinter-OL 2010 i Vancouver: Nr 45 på jaktstarten
* VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk: Gullmedalje i jaktstart. Sølv på 7,5 km
* VM i skiskyting 2012 i Ruhpolding: Bronsemedalje på fellesstarten
* VM i skiskyting 2013 i Nove Mesto: Nr 8 på 15 km
* Vinter-OL 2014 i Sotsji: Nr 6 på fellesstarten
* VM i skiskyting 2015 i Kontiolahti: Bronsemedalje på 15 km
* VM i skiskyting 2016 i Oslo: Bronsemedalje på fellesstarten

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Kaisa Mäkäräinen» frå Wikipedia på tysk, den 23. mars 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Huaibei (gul) i Anhui
Utsyn over delar av byen Huaibei
**Huaibei** (kinesisk: 淮北; pinyin: *Huáiběi*) er eit byprefektur nord i provinsen Anhui i Kina, på grensa mot provinsen Henan. Prefekturet har eit areal på 2 725 km² og ca. 2,16 millionar innbyggjarar. Byprefekturet Huaibei består av tre distrikt og eitt fylke.

### Næring

Store produsentar og selskap innanfor kjemisk industri, bygg og anlegg, maskinindustri, kraft og elektronikk held til i Huaibei. Utvinninga av kol i prefekturet er den største i det austlege Kina, med årleg over 2 000 millionar tonn. Tekstilindustrien i Huaibei er den neste største i Anhui.

Landbruket produserer korn, bomull og avlar husdyr for eksport. Hovudavlingane er kveite, mais, bomull, bønner, ris og potet. Storfe, hest, gris, geit og kanin er vanlegaste husdyra.

### Samferdsle

Huabei ligg langs Longhaibana, Kinas viktigaste jarnbanelinje i aust-vest-retning. Denne jarnvegen strekker seg frå Lianyungang til Lanzhou via mellom anna Xuzhou, Kaifeng, Zhengzhou, Luoyang og Xi'an.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huaibei» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Huaibei» frå Wikipedia på engelsk, den 6. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Kaprifolfamilien** |
| 

Lonicera japonica  Lonicera japonica |
| **Systematikk** |
| **Domene:** | Eukaryota |
| **Rike:** | Plantae |
| **Klasse:** | Magnoliopsida   |
|
|
| **Orden:** | Dipsacales |
| **Familie:** | *Caprifoliaceae* |
|
|
| Vitskapleg namn |
| Caprifoliaceae

Juss. |

**Kaprifolfamilien** (latin *Caprifoliaceae*) er ein klade som inneheld om lag 800 tofrøblada blomsterplantar, med nær kosmopolitisk utbreiing. Ein finn diversitetssenter aust i Nord-Amerika og i Aust-Asia, medan dei er fråverande i den tropiske og sørlege delen av Afrika. Dei best kjente artane i familien er kaprifol og vivendel.

Plantar i kaprifoliumfamilien er oftast buskar og slyngplantar, og nokre av dei blir brukt som hageplantar i tempererte regionar. Blada er som regel motsette utan stipula (utvekst på basen av ein bladstilk eller petiolus), og dei kan vere anten eviggrøne eller bladfellande. Blomsten er røyraktig traktforma eller bjølleliknande, oftast med fem spreiande foldar eller punkt, og er ofte fragrant. Som oftast dannar dei eit beger med små dekkblad. Frukta er i dei fleste tilfelle eit bær eller ei steinfrukt. Slektene *Diervilla* og *Weigela* har kapselfrukt.

Taksonomi
---------

(med tilnærma tal på artar)

**Caprifoliaceae**

* *Heptacodium*: 1 art
* *Leycesteria*: 6 artar
* *Lonicera* (Leddved): 180 artar
* *Symphoricarpos* (Snøbær): 17 artar
* *Triosteum*: 6 artar

To av dei kjente medlemmene i Dipsacales som tidlegare var rekna med til kaprifoliumfamilien, elderbær (*Sambucus*) og viburnum, er blitt flytta til Adoxaceae, saman med nokre andre slekter.

Referansar
----------

* «Caprifoliaceae» ved *Angiosperm Phylogeny Website*
* *Denne artikkelen bygger på «Caprifoliaceae» frå Wikipedia på engelsk, den 19. september 2011.*
	+ Engelsk Wikipedia oppgav desse kjeldene:
		- Flowering Plants of the World, 1987, Vernon H. Heywood, Andromeda Oxford Ltd. ISBN 90-5210-165-5
		- Botanica, Gordon Cheers, Random House Australia, ISBN 3-8290-1953-X

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Caprifoliaceae** 

* Caprifoliaceae in Topwalks
* Caprifoliaceae Arkivert 2005-02-20 ved Wayback Machine. i L. Watson and M.J. Dallwitz (1992 onwards). The families of flowering plants: descriptions, illustrations, identification, information retrieval. Arkivert 2007-01-03 ved Wayback Machine.  Arkivert 2007-01-03 ved Wayback Machine.
* Species account : Caprifoliaceae
Hundefløyte
**Hundefløyte** eller **galtonpipe** er ei pipe eller ei fløyte som skapar både lydar med særs høg frekvens og ultralyd, det vil seie tonar med frekvensar over det høyrbare området (opptil ca 100 000 hertz). Prinsippet er at luft blir blåse gjennom ein ringforma smal spalte mot eit sylindrisk holrom. Lengda av dette kan regulerast ned til under 1 mm og avgjer tonehøgda. 

Galtonpipa vart oppfunnen av sir Francis Galton i 1876. Fløyta vert nytta til trening av hundar og kattar. Mennesket kan typisk høyre frekvensar opp til 20 kHz, medan hundar kan høyre heilt opp til 45 kHz og kattar 64 kHz. Ein trur at hundar og kattar utvikla denne delane av høyrsla for å kunne høyre dei høgfrekvente lydane som byttedyra deira laga, små gnagarar. Dei fleste hundefløyter har ei rekkevidd mellom 23 og 54 kHz, så dei er over det mennesket kan høyre. Alt mennesket kan høyre frå fløyta er ein roleg vislelyd. Fordelen med hundefløyter er at lyden ikkje skapar forstyrrande støy og kan nyttast i nærleiken av folk.

Kjelder
-------

* «galtonpipe». *Store norske leksikon*.
* *Denne artikkelen bygger på «Dog whistle» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Galton, Francis (1883). *Inquiries into Human Faculty and its Development*, p. 26-27
2. ↑  «Frequency Range of Human Hearing». *The Physics Factbook*.
3. ↑  Krantz, Les (2009). *Power of the Dog: Things Your Dog Can Do That You Can't*. MacMillan. s. 35–37. ISBN 0312567227.
4. ↑  Strain, George M. (2010). «How Well Do Dogs and Other Animals Hear?». School of Veterinary Medicine, Louisiana State University. Henta 20. februar 2013.
Koordinatar: 61°52′20.420″N 5°51′8.2080″E﻿

Hundvikfjorden sett frå Anda
**Hundvikfjorden** er ein delfjord av Nordfjord langs kommunegrensa mellom Stad og Gloppen i Vestland. Fjordstykket strekker seg 14 km frå vest til aust og har to sidefjordar, Hyefjorden og Gloppefjorden. 

Fjorden har innløp i vest mellom Krokeneset i nord og Øksneelvane kraftverk i sør. Denne sørlege delen av fjorden høyrer til Bremanger kommune. Det er stort sett berre eit fåtal spreidde, isolerte gardar ved fjordsidene, men på nordsida av fjorden ligg Hundvika, som har vegsamband nordover. Mellom innløpa til Hyefjorden og Gloppefjorden ligg Hestenesøyra langs Rv615. 

Fjorden er omgjeve av høge fjell, særleg på sørsida der Skjerdingane stig til 1276 meter over havet. Sør for Skjerdingane ligg Gjeghalundsbreen og fjelltoppen Blånibba (1670 moh). På nordsida av fjorden ligg Hornet (719 moh) og Trollnykkjen (899 moh). 

Fjorden endar i vest mellom Anda i sør og Lote på nordsida. Mellom desse stadane er det ferjesamband, som er ein del av E39.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Aasmund Halvorsson Vinje** (25. juli 1851–4. desember 1917) var ein norsk lærar, lensmann, tollkasserar, stortingsmann og statsråd frå Etne. Han var far til Torkell Vinje.

Vinje var son av ein gardbrukar i Etne. Han vart uteksaminert frå Stord seminar i 1871 og var deretter lærar 1871 i Skånevik, 1872 i Sauda og 1873 i Etne. 1874-75 var han lærar og kyrkjesongar i Røldal, lærar 1876-82 på amtsskulen på Utne i Hardanger. I 1883-84 var han lærar og kyrkjesongar i Kopervik, frå 1884 til -92 styrar ved Kopervik folkeskule. Perioden 1892 til 1905 var han lensmann i Skudenes og magistrat i Skudeneshavn. Vinje var ordførar i Kopervik 1884-92.

Vinje var innvald på Stortinget frå Stavanger amt i seks periodar frå 1886 til 1906, fyrst for Venstre, sidan 1889 for Moderate Venstre. Han sat alle år i næringskomitéar, 1886-88 i næringskomite nr 2, medlem av næringskomite nr 1 frå 1889 til 1905, som sekretær 1892-1903 og formann 1904-05. Elles var han medlem av valkomiteen 1897 og 1903-05, fullmaktskomiteen 1900-05, komiteen om den tekniske høgskulen 1900, samt spesialkomiteen av 1905. Han var lagtingspresident 1903-05.

Vinje var frå 11. mars 1905 landbruksminister i Christian Michelsens regjering som leia Noreg under unionsoppløysinga 1905. Hans viktigaste politiske handverk vart til under handsaminga av konsulatsaka. Han kom då med framlegg om straks å vedta ei eiga lov om norske konsular. Framlegget fekk stort fleirtal i Stortinget og danna grunnlag for ein fredeleg overgang til oppløysing av unionen. Han gjekk ut av regjeringa 6. november 1906.

Etter han gjekk ut av Michelsen-regjeringa, var Vinje tollkasserar i Drammen 1907-11, deretter i Stavanger.

Han vart i 1896 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden, forfremja til kommandør av 2. klasse i 1904 og til kommandør av 1. klasse i 1906 «for statsborgerlig og embedsfortjeneste».

Vinje døydde 1917 i Stavanger.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

### Notar

1. ↑  Haugesunds Avis: *Den glemte statsråden* 6. juni 2005
2. ↑  Magne Misje og Knut Slinning: *Aasmund Halvorsen Vinje (1851-1917). Brobygger i 1905*, Lions Club Skudeneshavn, 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Aasmund H. Vinje NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

| * v
* d
* e
Norske landbruksministrar 1900–1945 |
| --- |
| Ole Anton Qvam (1900) • Wollert Konow (1900–03) • Gunnar Knudsen (1903) • Christian P. Mathiesen (1903–04) • Johan E. Mellbye (1904–05) • Aasmund H. Vinje (1905–06) • Sven Aarrestad (1906–08) • H.K. Foosnæs (1908–10) • Wollert Konow (SB) (1910) • Bernt Holtsmark (1910–12) • Erik Enge (1912–13) • Gunnar Knudsen (1913–19) • Haakon Five (1919–20) • Gunder A. Jahren (1920–21) • Haakon Five (1921–23) • Anders Venger (1923–24) • Haakon Five (1924–26) • Ole Bærøe (1926–28) • Johan Nygaardsvold (1928) • Hans J. Aarstad (1928–31) • Jon Sundby (1931–32) • Ivar Kirkeby-Garstad (1932–33) • Jens Hundseid (1932–33) • Haakon Five (1933–35) • Hans Ystgaard (1935–45) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Aarre Merikanto** (29. juni 1893–28. september 1958) var ein finsk komponist. Saman med Jean Sibelius og Einojuhani Rautavaara er han ein av dei viktige klassiske komponistane frå Finland. Han komponerte olympiafanfaren til sommarleikene i Helsingfors i 1952.

Liv
---

Merikanto studerte musikk i Helsingfors (1911), i Leipzig (1912-1914) og i Moskva (1916-1917). Lærarane hans var Erkki Melartin i Helsingfors, Max Reger i Leipzig og Sergej Vasilenko i Moskva. I 1937 blei han lærar i musikkteori og komposisjon på Sibeliusakademiet og i 1951 blei han professor der.

Frå byrjinga komponerte Merikanto i romantisk stil, men med tida gjekkhan over mot ein meir moderne atonal stil. Han skreiv symfoniar, operaer, fiolinkonsertar, orkesterverk, klaverkonsertar, cellokonsertar og songar.

Utvalde verk
------------

Aarre Merikanto på Helsingfors Olympiastadion.
* *3 Symfonier*
* *3 Klaverkonserter*
* *Juha – opera*
* *3 Violinkonserter*
* *2 Cello Konsert*
* *Sanger*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aarre Merikanto» frå Wikipedia på bokmål, den 11. mai 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Gran Paradiso** (fransk *Grand Paradis*) er det høgaste fjellet i Dei graiiske Alpane i Italia med ei høgd på 4 061 meter over havet. Det ligg nordvest i landet, nær Mont Blanc ved grensa til Frankrike, men ligg heilt innanfor det italienske området. Gran Paradiso er det einaste fjellet som ligg heilt innanfor Italia på over 4 000 meter.

Den høgaste toppen vart først nådd 4. september 1860 av J.J. Cowell, W. Dundas, J. Payot og J. Tairraz. I dag vert det rekna som ein relativt lett klatretur, bortsett frå dei siste 60 metrane til toppen. Klatringa startar vanlegvis frå anden Rifugio Chabod eller Rifugio Vittorio Emanuele. Sistnemnde er kalla opp etter Viktor Emmanuel II av Italia som oppretta det kongelege reservatet Gran Paradiso i 1856, som i dag er Gran Paradiso nasjonalpark.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gran Paradiso**

* Gran Paradiso på SummitPost
* Parco Nazionale Gran Paradiso
* Gran Paradiso på Distantpeak
* Biletgalleri Arkivert 2006-02-06 ved Wayback Machine.
* Panoramabilete av Gran Paradiso Arkivert 2005-12-19 ved Wayback Machine.
* Utsyn mot Dei graiiske Alpane frå Petite Chenalette

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Gran Paradiso frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Wienerwald nær Breitenfurt
**Wienerwald** er ein skogkledd og låg del av Alpane i austlege delar av Niederösterreich‎ og Wien. Han dekkjer over 1 000 kvadratkilometer og inkluderer den nordlegaste delen av Alpane. Wienerwald er definert som det åslendte landskapet mellom elvene Triesting, Gölsen, Traisen og Donau, og er ein mykje brukt friluftstad for innbyggjarane i og rundt Wien.

Winerwald ligg på grensa mellom Mostviertel og Industrieviertel, to av fire område i Nedre Austerrike, og strekkjer seg langt inn i Wien. 

Fjellrekkja Wienderwald er ei vidareføring av Dei austlege Alpane til Karpatane, og berre Donau og nokre tektoniske forkastingar nær Wien ligg mellom dei. Ho er den nordlege delen av sandstein-sona i Alpane, medan den sørlege delen er ein del av Dei nordlege kalksteinsalpane. Skogen i nord består hovudsakleg av bøk, eik og agnbøk, medan ein i sør har meir av gran og furu. I dei sørlege områda ligg og naturparken Föhrenberge.

Det høgaste punktet i Wienderwald er Schöpfl med 893 meter over havet, og her ligg Leopold Figl-observatoriet. Sjølv om Winerwald er eit verna naturområde er det truga av byspreiing. 

Naturparken Sandstein-Wienerwald ligg nær Purkersdorf, om lag 20 km vest for Wien.

Wienerwald har vore folkesett sidan 700-talet. Slavarar slo seg ned her etter folkevandringstida, og dei har gjeve namn til landsbyar som Döbling, Liesing eller Gablitz. Wienerwald var eit område der dei kongeleg i Wien kom for å jakte, men i byrjinga av 1500-talet vart område òg eit viktig skogbruksområde. Frå 1840 og vidare førte den industrielle utviklinga til auke busetjing i område. I 1870 hadde ein planar om å hogge ned heile skogen, men dette førte til omfattande offentleg motstand, der Josef Schöffel var ein av dei viktigaste personane.  

I 1987 signerte guvernørane i Wien, Niederösterreich‎ og Burgenland ei såkalla *Wienerwald-erklæring* om å verne naturen i området.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 360°x180° panoramabilete av Wienerwald (krev Quicktime) Arkivert 2006-04-06 ved Wayback Machine.
* 48°10′N 16°00′E

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
| **Dei egadiske øyane****Lokalt namn: Isole Egadi** |
| --- |
| Utsyn frå Trapani til Favignana og Marettimo.Utsyn frå Trapani til Favignana og Marettimo. |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Middelhavet |
| **Koordinatar** | 37°58′N 12°12′E﻿Koordinatar: 37°58′N 12°12′E﻿

 |
| **Store øyar** | 3

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Italia |
| **Region  Provins** | Sicilia  Trapani

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 5&nsbp;000
 |

**Dei egadiske øyane** (latin *Aegates Insulae*; italiensk *Isole Egadi*) er ei øygruppe av små fjellkledde øyar i Middelhavet, nordvest for Sicilia i Italia, nær byen Trapani.

Favignana (*Aegusa*) er den største av øyane og ligg 15 km vest for Trapani. Levanzo (*Phorbantia*) ligg 12 km mot vest, medan Marettimo, kalla *Iera Nesos* i antikken, ligg 24 km vest for Trapani. Det er òg nokre mindre øyar mellom Favignana og Sicilia. 

I 1987 hadde øyane om lag 5 000 innbyggjarar totalt. Hovudnæringa til øybuarane er fiske, og her ligg mellom anna det største tunfiskeriet i Sicilia. 

Ein har funne spor etter grottemåleri frå yngre steinalder i grotter på Favigana og Levanzo.

Øyane var åstad for tapet til den kartagesiske flåten for C. Lutatius Catulus i 241 f.Kr. som enda den første punarkrigen.

Øyane høyrte til Pallavicini-familien frå Genova fram til 1874, då dei vart kjøpt av Florio-familien frå Palermo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aegadian Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
Ørstabunaden: Kjolen m/lomme
**Ørstabunaden** er ein bunad for Ørsta på Søre Sunnmøre. Omtalen her gjeld for *kvinnebunaden*, men det finst òg ein herrebunad og ein jentebunad.

Bunadsnemnda
------------

Etter at det i lang tid hadde det vore samla inn tekstilar og gamle broderi i bygda, vart kvinnebunaden ferdig utarbeidd i 1946-47 av Nemnda for Ørstabunaden. Sentralt i arbeidet var ørstakvinnene Mina Velle, Johanne Bøe, Signe Garmo, Elisabeth Krøvel og Nicco Ørstavik. Resultatet av arbeidet deira vart summert opp i eit brev frå 1947. Kunstmålar Karl Straume var med på arbeidet med å teikne ut rosene etter dei gamle mønstrene.

Utforming
---------

Særmerkt for Ørstabunaden er at han ikkje har forkle, der dei ni store rosene er brodert nede på sjølve skjørtet. Ein meinte at frå gamalt var det ikkje brukt forkle med prydsaum i Ørsta, derimot sa dei gamle at *stakken var blå og krota derpå*. Difor har ikkje bunaden forkle.

Bunaden skal vere i svart eller mørkt blått ullstoff, og det høyrer til ei kollehuve og ein kep som er utarbeidd etter det ein før kalla kyrkjekåpe. Bunadskjolen er utforma i tradisjonell «sunnmørs-stil».

Prydsaumen på bunaden er utarbeidd etter eit rikt utval av gamle mønster og blir nytta slik: brodert bord rundt stakken nede, broderte roser på ryggstykket, livstykket, lomme og belte. Til prydsaumen er det nytta ulltråd i 10 fargar, og desse er kopiert så godt som råd er etter gamle broderi.

For brodéring av Ørstabunaden vert det nytta fem typer broderi-teknikkar: kvitsaum, kjedesting, silkesting, plattsaum, kontursting og knutesting (det er rekna som valfritt om ein vil brodére med knutar, eller nytte kvite perler).

Tilbehøyr
---------

Av bunadsølv er særskilt utarbeidd for ørstabunaden ein halsknapp og mansjett-knappar, etter mønster frå ein knapp som i si tid vart laga av ein smed frå Brekke i Ørsta. Ei ny sølje er laga spesielt for Ørstabunaden, med motiv frå broderiet på bunaden. Lommelåsen er i messing, og er forma etter ein gamal (1809) lås frå Moe i Ørsta.

Ørstaskjorta
------------

Skjorta til Ørstabunaden skal ha holsaumfald på erme-linningane, rundt om halsen og i opninga framme. På skulderlaskane har skjorta kvitt broderi. Skjortesoffet skal vere i 18-tråds heil-lin.

Kjelder
-------

1. ↑  Brevet frå 1947 Arkivert 2016-02-16 ved Wayback Machine. Den første bunadsnemnda

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk institutt for bunad og folkedrakt
* *Broderte bunader* av Anne Kristin Moe og Laila Durán (Tanum 2014)
Utsyn frå det sørlege av Grand Canyon. Foto: Luca Galuzzi.
**Grand Canyon** er ei enorm kløft i det nordlege av Arizona i USA. Grand Canyon er omtrent 446 kilometer lang og har ei breidd som varierer mellom 0,5 til 29 kilometer og ei djupn på over 1600 meter. Djupna gjer at ein kan sjå to milliardar år av geologisk historie i dei sedimentære laga. Grand Canyon har blitt skapt som eit resultat av erosjon frå Coloradoelva over fleire millionar år. Den første europearen som oppdaga Grand Canyon var García López de Cárdenas i 1540. Då hadde det allereie budd indinarar i området i over 3000 år. 

Grand Canyon var stortsett uutforska før den amerikanske borgarkrigen. I 1869 drog major John Wesley Powell ut på den første ferda gjennom kløftsystemet. Han gjennomførte reisa med ni menn i fire små trebåtar; men berre seks av mennene gjennomførte ho. Powell refererte til dei sedimentære laga i kløfta som "sider i ei stor historiebok".

Grand Canyon sett frå elvenivå.

Bakgrunnsstoff
--------------

Grand Canyon National Park Service - heimesida til Grand Canyon nasjonalpark

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Grand Canyon**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |
Kaikoura Ranges
**Kaikoura Ranges** er to parallelle fjellkjeder som ligg nordaust på Sørøya på New Zealand.
Dei er danna langs forkastingssona på New Zealand, og kan sjåast på som den nordlegaste armen av Søralpane på Sørøya.

Fjellkjeda vart kalla *«Looker-on mountains»* av kaptein James Cook, men dei har fått namnet sitt etter byen Kaikoura som ligg ved den sørlege enden av den austlege kjeda, Seaward Kaikouras. Denne fjellkjeda reiser seg, og dominerer kysten like nord for byen og når det høgaste punktet sitt i det 2610 meter høge Mount Manakau.

Den lange og rette elvedalen til Clarence River skil den austlege og kystnære Seaward Kaikouras frå den vestlege, lengre og høgare Inland Kaikouras. Den sistnemnde kjeda har den høgaste toppen i kjedene, det 2880 meter høge Tapuae-o-Uenuku, omsetjinga frå maori vert det poetiske 'Fotspor til regnbogen'. Innanfor Inland Kaikouras ligg elvedalen til Awatere River, som renn parallelt med henne til Clarence.

Dei to fjellkjedene er synlege på lang fråstand, inkludert sørkysten av Nordøya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kaikoura Ranges» frå Wikipedia på engelsk, den 7. februar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* L.Harper, T. Mudd, P. Whitfield & D.Hall (2006). *The Rough Guide to New Zealand* (5 utg.). New York, London, Delhi: roughguides. s. 626. ISBN 1-84353-679-X.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

  

Koordinatar: 42°00′S 173°40′E﻿
**Ørsted A/S** er eit dansk energiselskap med verksemd i Danmark, Noreg, Sverige, Tyskland, Nederland og Storbritannia. 

Den danske staten skipa i 1972 Dansk Naturgas A/S, som året etter skifta namn til Dansk Olie og Naturgas A/S (DONG). Etter kvart nytta ein forkortinga DONG som namn på selskapet. Selskapet var tidleg på 1980-talet engasjert i transportsystem for petroleum og naturgass i Danmark. I ettertid er aktiviteten utvikla til å omfatta leveransar av elektrisk energi. I tillegg er selskapet involvert i forsking, leiting etter og utvinning av råolje og naturgass.

I Noreg er selskapet representert med dotterselskapet DONG Norge AS. Selskapet har kontor i Stavanger der selskapet si verksemd på norsk kontinentalsokkel vert ivareteke. Selskapet er den tiande største eigaren av rettar til norsk kontinentalsokkel, med reserver hovudsakleg i naturgassfeltet Ormen Lange-feltet. Andre felt der selskapet har eigardelar er Gydafeltet, Glitnefeltet, Tambarfeltet og Ulafeltet.
I 2002 kjøpte DONG Statoil sine eigardelar på dansk kontinentalsokkel. DONG vart då operatør for Sirifeltet.

DONG Energy vart danna våren 2006 som resultatet av ei samanslåing av seks danske energiselskap. Desse var DONG, Elsam, ENERGI E2, Nesa, Københavns Energi sin elaktivitetar og Frederiksberg Forsyning. 6. november 2017 endra selskapet namn til Ørsted, oppkalla etter Hans Christian Ørsted.

Kjelder
-------

1. ↑  «Om vores navneskifte». orsted.com. Henta 9. juli 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* DONG Norge AS[*daud lenkje*]
| Wigan  |
| --- |
| Wigan Pier, eit tidlegare verft ved Leeds og LiverpoolkanalenWigan Pier, eit tidlegare verft ved Leeds og Liverpoolkanalen Wigan Pier, eit tidlegare verft ved Leeds og Liverpoolkanalen |
| Plassering |
| 

Wigan is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Stor-Manchester |
| Distrikt | Wigan |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 80,357 |
| Koordinatar |  53°33′″N 2°38′″W﻿Koordinatar: 53°33′″N 2°38′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | WN1-WN3,WN5,WN6 |
| Telefon-retningsnummer | 01942 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Wigan**
 |

**Wigan** er ein stor by i grevskapet Stor-Manchester i det nordvestlege England. Han er hovudby i valkretsen Wigan, og har ein folkesetnad på omkring 80 000. Byen ligg midt mellom Manchester og Liverpool.

Wigan vart grunnlagt i romersk tid, og heitte då **Coccium**. Området høyrde tidlegare til Lancashire, og mange av innbyggjarane brukar på trass enno *Lancs* i postadressa si.

Byen var eit sentrum for kolgruveverksemd og produksjon av bomullstekstilar under den industrielle revolusjonen. To viktige kanalsystem møtest ved Wigan, og det var difor eit transportknutepunkt. Den viktigaste brygga er *Wigan Pier*, som vart kjend i England, fordi han har eit namn som hintar om likskap med dei store pirane som går ut i havet på stader som Blackpool, Southport og Brighton, medan det eigenleg er ei industribrygge omkring 40 km inne i landet. George Orwell skreiv ei bok kalla *The Road to Wigan Pier*, ein sosiologisk kommentar som ikkje vart godt motteke i byen fordi han teikna eit heller dystert bilete av livet der. Brygga har no eit svært godt museum som tek for seg historia til området.

Dei viktigaste idrettslaga er Wigan Warriors (rugby) og Wigan Athletic (fotball). Dei to laga deler eit stadion, rugby på sommaren og fotball på vinteren. Athletic har hatt ein brokete karriere, men Warriors var i 1980- og 1990-åra klårt det bestet rugbylaget i verda.

Wigan har eit symjebasseng med internasjonal standard, og symjeklubbe Wigan Wasps har stått bak fleire suksesshistorier, som ALTE-vinnarar June Croft.

Den store butikkjeda Marks and Spencer vart grunnlagt i byen, og hovudkvarteret låg i Wigan dei første tre åra.

Sir Ian McKellen, skodespelaren som no er mest kjend som Gandalv i Ringenes Herre, voks opp i Wigan.

Folk frå Wigan kallast ofte nedsettande «paietarar» (*pie eaters*), truleg referanse til gruvearbeidarane som måtte ete billege paiar medan dei jobba.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wigan» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Federally Administered Tribal Areas وفاقی قبائلی علاقہ جات** |
| --- |
|  |
| Plassering |
| Plassering av  Federally Administered Tribal Areas وفاقی قبائلی علاقہ جاتPlassering av Federally Administered Tribal Areas وفاقی قبائلی علاقہ جات |
| Styresmakter |
| Land | Pakistan |
| Hovudstad | Miranshah |
| Guvernør | Owais Ahmed Ghani |
| Geografi |
| Flatevidd | 27 220 km² |
| Annan informasjon |
| **Nettstad:** www.fata.gov.pk |

Kart over Dei føderalt styrte stammeområda.
**Dei føderalt styrte stammeområda** i Pakistan (engelsk *Federally Administered Tribal Areas*, FATA) er eit område nordvest i landet som blir styrt av sentralregjeringa. Det grensar til Afghanistan i vest, Balutsjistan i sør og Den nordvestlege grenseprovinsen i aust og nord.

Stammeområdar har ikkje noka eiga provinsregjering, men er styrt av guvernøren i Den nordvestlege grenseprovinsen, som er utnemnd som representant for den pakistanske presidenten. Området har representantar i det pakistanske parlamentet og senatet, men lovane som blir laga gjeld ikkje for det. 

Områda er delt inn i sju sjølvstyrte distrikt (*agencies*), som blir styrt av ein «politisk agent», og seks grenseregionar (*Frontier Regions*, FR), som blir styrte frå dei distrikta dei er knytte til i Den nordvestlege grenseprovinsen.

Ulike estimat plasserer innbyggjartalet i områda til rundt 3 341 070 (2000) eller 5 600 000 (2001). Dei utgjer rundt 2 % av pakistanarar. Berre 3,1 % av innbyggjarane i stammeområda bur i byar. Dette gjer dei til den minst urbaniserte delen av Pakistan.

Durand-linja markerer grensa mellom dei pakistanske stammeområda og Afghanistan. Sidan 2001 har Taliban og al-Qaida vore til stades i området. Den pakistanske hæren har gått inn i stammeområda Waziristan fleire gonger.

Underinndelingar
----------------

Frå sør til nord finn ein desse distrikta i stammeområda:

1. Bajaur-distriktet
2. Mohmand-distriktet
3. Khyber-distriktet
4. Orakzai-distriktet
5. Kurram-distriktet
6. Nord-Waziristan-distriktet
7. Sør-Waziristan-distriktet

Grenseområda (*frontier regions*) ligg vest for distrikta og er frå nord til sør:

1. FR Peshawar
2. FR Kohat
3. FR Tank
4. FR Banuu
5. FR Lakki
6. FR Dera Ismail Khan

Byar
----

* Landi Kotal
* Darra Adam Khel
* Wana
* Miranshah
* Parachinar
* Khar
* Ghalanai
* Hangu

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Federally Administered Tribal Areas» frå Wikipedia på engelsk, og «Federalt administrerade stamområden» frå Wikipedia på svensk den 22. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* BBC Things

 |
Det Østasiatiske Kompagni låg tidlegare på Midtermolen i København
**Østasiatisk Kompagni**, **ØK** eller **EAC, East Asiatic Company** vart skipa i 1897 av H. N. Andersen.

I løpet av dei neste 80 åra oppretta dei sjøtransport over heile verda. I 1965 kjøpte dei Plumrose, som i dag er fundamentet for aktivitetane til ØK i Sør-Amerika. På 1970-talet var ØK det største føretaket i Skandinavia målt i omsetning, men stor gjeld førte til store tap på 1980-talet, og mange forretningsområder måtte seljast unna.

I 2005 vart den største føretakseininga, EAC Nutrition, seld til nederlandske Royal Numico NV.

I dag fokuserer ØK på tre hovudområde, hovudsakleg i Asia og Sør-Amerika: EAC Foods, EAC Industrial Ingredients og EAC Moving and Relocation Services.

Selskapet er notert på Københavns Fondsbørs.

Av skipa som reiarlaget eigde finn ein det danske hospitalskipet M/S «Jutlandia».

Administrerande direktørar
--------------------------

* 1956-1980 Mogens Pagh
* 1980-1992 Henning H. Sparsø
* 1992-1992 Carsten Dencker Nielsen
* 1992-1999 Michael Fiorini
* 1999-2005 Mark A. Wilson
* 2005- Niels Henrik Jensen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Østasiatiske Kompagni si heimeside

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Det Østasiatiske Kompagni» frå Wikipedia på bokmål, den 21. januar 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Wiesław Jan Maniak** (22. mai 1938–28. juni 1982) var ein polsk friidrettsutøvar frå Lviv som deltok på sprintdistansane. Han vart europemister på 100 meter i 1966.

### Aktiv

Maniak deltok i dei olympiske sommarleikane 1964 i Tokyo. På 100-meteren vart han nummer fire og beste europear på tida 10,4. Han sprang òg den andre etappen for det polske laget i 4 x 100 meter stafett, eit lag som etter målfoto vann sølv på tida 39,3 sekundar. Andrzej Zieliński, Marian Foik og Marian Dudziak sprang dei hine etappane. I 1965-sesongen sette Maniak polsk rekord med eit løp på 10,1 sekundar, ein rekord som stod seg i 19 år.

Under europameisterskapen 1966 i Budapest stadfesta Maniak sitt ry som den beste sprintaren i Europa. Med 10,5 sekundar vann han gullmedaljen på same tid som dei andre medaljevinnarane, franskmennene Roger Bambuck og Claude Piquemal.

Maniak rauk rett ut or forsøka på 100-meter då Sommar-OL 1968 fann stad i Mexico-byen, og det polske stafettlaget gjorde eit heller svakt finaleløp og enda på åttande og siste plass med sine 39,22 sekundar. Også ved EM i friidrett 1971 i Helsinki rauk han ut or forsøka på 100 meter.

Maniak døydde i Kursjatov i Kursk oblast i Russland, i dåverande Sovjetunionen, der han var med å byggje eit kraftverk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wiesław Maniak» frå Wikipedia på tysk, den 16. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Gram–Schmidts ortogonaliseringsprossess** er ein algoritme for å generera ein ortonormalisert basis (ortogonal basis med norm 1) frå ei gjeven mengde vektorar knytte til eit indreproduktrom med eit gjeve skalarprodukt {\displaystyle {\displaystyle \langle \cdot ,\cdot \rangle }}.

Metoden vart oppkalla etter Erhard Schmidt og Jørgen Pedersen Gram, sjølv om han tidlegare vart teken i bruk i verka til Laplace og Cauchy.

Han vert nytta i dei høva ein ønskjer ein ortonormal/ortogonal basis. Å finna QR-faktoriseringa av ei matrise er i røynda Gram-Schmidts ortogonaliseringsprossess.

Algoritme
---------

Algoritmen er basert på definisjonen av projeksjonar. Ein projeksjon er definert som;

{\displaystyle \mathrm {proj} \_{\mathbf {v} }\,\mathbf {x} ={\langle \mathbf {x} ,\mathbf {v} \rangle \over \langle \mathbf {v} ,\mathbf {v} \rangle }\mathbf {v} .}

La {\displaystyle v\_{1},..v\_{n}} vera resulatet av algoritmen, altså den ortonormale basisen. La {\displaystyle x\_{1},..x\_{n}} vera vektorane det skal konstruerast ein ortonormal basis av. Ein let {\displaystyle v\_{1}=x\_{1}} og normaliserer vektoren. Vidare vert vektoren {\displaystyle x\_{2}} projektert på vektoren {\displaystyle v\_{1}}. Ut i frå dette vert {\displaystyle v\_{2}}vektoren som står ortogonalt på denne projeksjonen, altså {\displaystyle v\_{2}=x\_{2}-proj\_{v\_{1}}x\_{2}=x\_{2}-{\frac {x\_{2}\cdot v\_{1}}{v\_{1}\cdot v\_{1}}}v\_{1}}. Vidare vert {\displaystyle x\_{3}} projektert på flata utspend av {\displaystyle v\_{1}} og {\displaystyle v\_{2}}. Vektoren som står ortogonalt på denne flata er {\displaystyle v\_{3}}. Med andre ord så vert {\displaystyle v\_{3}=x\_{3}-proj\_{v\_{1}}x\_{3}+proj\_{v\_{2}}x\_{3}}. Slik held algoritmen fram til ein har konstruert ein ortonormal basis.

Heile algoritmen kan oppsummerast stegvis som

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | {\displaystyle \mathbf {v} \_{1}=\mathbf {x} \_{1},} |  | {\displaystyle \mathbf {e} \_{1}={\mathbf {v} \_{1} \over ||\mathbf {v} \_{1}||}} |
|  | {\displaystyle \mathbf {v} \_{2}=\mathbf {x} \_{2}-\mathrm {proj} \_{\mathbf {v} \_{1}}\,\mathbf {x} \_{2},} |  | {\displaystyle \mathbf {e} \_{2}={\mathbf {v} \_{2} \over ||\mathbf {v} \_{2}||}} |
|  | {\displaystyle \mathbf {v} \_{3}=\mathbf {x} \_{3}-\mathrm {proj} \_{\mathbf {v} \_{1}}\,\mathbf {x} \_{3}-\mathrm {proj} \_{\mathbf {v} \_{2}}\,\mathbf {x} \_{3},} |  | {\displaystyle \mathbf {e} \_{3}={\mathbf {v} \_{3} \over ||\mathbf {v} \_{3}||}} |
|  | {\displaystyle \vdots } |  | {\displaystyle \vdots } |
|  | {\displaystyle \mathbf {v} \_{k}=\mathbf {x} \_{k}-\sum \_{j=1}^{k-1}\mathrm {proj} \_{\mathbf {v} \_{j}}\,\mathbf {x} \_{k},} |  | {\displaystyle \mathbf {e} \_{k}={\mathbf {v} \_{k} \over ||\mathbf {v} \_{k}||}} |

For kvart steg vert vektoren {\displaystyle v\_{k}}normalisert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gram–Schmidts ortogonaliseringsprocess» frå Wikipedia på svensk, den 8. september 2019.*
Sezessionbygningen i Wien, bygd i 1897 av Joseph Maria Olbrich for utstillingar av sezession-gruppa.
**Wiener Sezession** (òg kjend som *Vereinigung Bildender Künstler Österreichs* eller «foreininga for austerrikske biletkunstnarar») vart skipa i 1897 av ei gruppe austerrikske kunstnarar som hadde trekt seg frå Foreininga for austerrikske kunstnarar, som heldt til i Wien Künstlerhaus. Denne rørsla omfatta målarar, bilethoggarar og arkitektar. Den første leiaren for sezessionen var Gustav Klimt og Rudolf von Alt vart ærespresident. Talerøyr for gruppa var tidsskriftet Ver Sacrum. 

Målet deira var å frigjere måleriet frå den akademiske tradisjonen på 1800-talet og skape ein ny, sjølvstendig stil innan kunsthandverket, der han vart ein lineær og todimensjonal austerriksk variant av art nouveau og jugendstilen.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Vienna Secession» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2011.*

* «sezession» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |