recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oddrun Grønvik** (fødd 18. august 1947) er ein norsk leksikograf, hovudredaktør for *Norsk Ordbok* og forskar på Universitetet i Oslo, der ho byrja som redaktør i juli 1987. Ho hadde ansvar for leksikografisk og digital utvikling og opplæring frå 2002 og var ein av hovudredaktørane frå 2007 til 2015

Bakgrunn
--------

Oddrun Grønvik er dotter av Einfrid Perstølen og Odd Lien Grønvik.

Etter å ha tatt artium på Grorud gymnas, studerte Oddrun Grønvik på Universitetet i Oslo og frå 1967 til 1970 på University of Oxford, der ho tok ein bachelorgrad i engelsk språk og litteratur ved St Hilda's College.

Karriere
--------

Grønvik arbeidde eit år i Sunday Times i London før ho fekk jobb som redaktør for barnebøker i Den norske Bokklubben. Frå 1975 jobba ho eit år i skrivarstova i Noregs Mållag før ho i 1976 byrja som redaktør for generell litteratur i Forlaget Oktober. Etter tre år der var ho frå 1979 konsulent i Norsk språkråd til 1987. Ho tok hovudfag i 1985 på Universitetet i Oslo med avhandlinga *Målbruken i offentleg teneste 1930-1940*. Denne vart òg gitt ut som bok på Det Norske Samlaget.

Saman med professor Herbert Chimhundu var Oddrun Grønvik frå 1991 til 2006 prosjektleiar for ALLEX-prosjektet, eit prosjekt mellom University of Zimbabwe og UiO for utvikling av ordbøker for shona og andre språk i det sørlege Afrika. For denne innsatsen vart ho tildelt grada Doctor of Letters (honorary) frå Universitetet i Zimbabwe då prosjektet vart avslutta i 2006.

Frå 1990 til 2005 var Grønvik leiar for foreininga for mukopolysakkaridosesykdommane i Noreg. Frå 2000 til 2003 var ho medlem av fagnemnda i Norsk språkråd og frå 2007 til 2014 i Språkrådet sitt Fagråd for normering og språkobservasjon. Ho har òg hatt fleire verv i Noregs Mållag og Studentmållaget i Oslo.

Utgjevingar
-----------

Oddrun Grønvik har skrive vitskaplege og populære artiklar om norsk språk, språkutvikling, språknormering, leksikografi og digitalisering av språkressursar, særleg ordbøker. I mars 2017 hadde ho 152 publikasjonar i Cristin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oddrun Grønvik» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2022.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Biografi i Helene Urdland Karlsen, Lars S. Vikør og Åse Wetås : *Livet er æve og evig er ordet*. Norsk Ordbok 1930 – 2016 Samlaget, 2016 ISBN 978-82-521-9008-3

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Oddrun Grønvik i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* Intervju hos forsking.no i samband med at Norsk Ordbok 2014 var fullført
* Om ALLEX hos uio

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* CRIStin

 |
Koordinatar: 60°11′47.850″N 17°53′52.858″E﻿

Österby på 1790-talet. (Elias Martin)]]

**Österbybruk** er ein svensk tettstad i Östhammars kommun i Uppsala län i landskapet Uppland. I 2005 hadde tettstaden 2 230 innbyggjarar. 

Tidlegare gjekk den smalspora Dannemora-Hargs Järnväg gjennom Österbybruk. Persontrafikken ved jernbanestasjon i Österbybruk tok slutt omkring 1960. Banen blei utbygd til normalspor på 1970-talet, og blir i dag nytta til godstrafikk til og frå hamna i Hargshamn. 

På 1400-talet tilhøyrte Österby gard Örbyhus, som var eigd av Vasa-ætta. Gustav Vasa bygde ved hjelp av tyske eksperter eit jernverk her. På 1600-talet kom Österby saman med Lövsta og Gimo til Louis de Geer. Under leiinga til de Geers blei Österby utvikla til å bli det nest største jernverket i Sverige. I 1927 blei jernverket overtatt av Fagersta Bruk, og det blei nedlagt i 1983.

Kvart år i juni blir det arrangert eit nøkkelharpestevne i parken til Österbybruks herregard.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Österbybruk» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Ein **massestraummålar** eller **coriolisstraummålar** er eit apparat til å måle kor mykje væske som strøymer gjennom eit røyr. Han målar ikkje volumet av væska som strøymer gjennom røyret, men massen. 

Volumetrisk straummåling er proporsjonal til massestraummengda når tettleiken til væska er konstant. Viss væska har varierande tettleik, eller inneheld bobler, så gjev ikkje volumstraummengda multiplisert med tettleiken eit nøyaktig mål på massestraummengda.

Prinsipp
--------

Ein har to former på slike målarar, ein bøygd og ein rett. Denne artikkelen omtalar den rette målaren. 

Den første figuren er ein skjematisk oversikt over vibrasjonen i røyret i ein massestraummålar når det ikkje strøymer væske gjennom. Maskinen rundt (som ikkje viser) driv vibrasjonen i røyret. I denne figuren er amplituden til vibrasjonen kraftig overdrive. 

Den andre figuren viser kva som skjer når væska strøymer gjennom det vibrerande røyret. Vibrasjonen der væska kjem inn vert dempa fordi væska utan kinetisk energi i sidevegs retning kjem inn i røyret. Vibrasjonen der væska går ut er kraftigare enn når væska låg i ro fordi straum med mykje kinetisk energi flyttar seg gjennom røyret. 

Ein måte å forstå dynamikken i apparatet er å sjå på tidsintervalla når det vibrerande røyret passerer likevektspunktet til svinginga. Når røyret og væska i røyret passerer likevektspunktet er farten på det høgaste, og i den augneblinken har væska størst kinetisk energi (sidevegs). I situasjonen når væska ikkje strøymer gjennom røyret har ein mest kinetisk energi når amplituden er størst. 

Den tredje figuren viser skilnadane mellom vibrasjonsforma når væska ikkje strøymer gjennom røyret og når den gjer det. Ein kan sjå vibrasjon i straumen som dei to vibreringane lagt oppå kvarandre. Storleiken av den sekundærer vibreringa er proporsjonal til massestraumen. 

Det er kanskje ikkje opplagd kvifor dette prinsippet ofte vert kalla *coriolisstraummålar*. Den kinetiske effekten som vert utnytta er corioliseffekten. Corioliseffekten er vanlegvis skildra i samband med rotasjon, men det er visse likskapar mellom svinging og rotasjon. Ein pendel kan svinge i eit vertikalt plan, men han kan òg svinge i to perpendikulære plan, og rørsla til vekta vil følgje ein ellipse. Det er enklare å gjere slik at røyret vibrerer i eit plan, men om røyret vibrerte i to perpendikulære plan, ville rørsla ha likna rørsla til ein veivaksel, og ein kunne lettare sjå korleis corioliseffekten er involvert.
**Öræfajökull** (islandsk uttale *øraiva-jøkudl*) er ein isdekt vulkan søraust på Island. Han er den største aktive vulkanen i landet og mot nordvest av fjellet ligg Hvannadalshnúkur, den høgaste toppen på Island. Geografisk er Öræfajökull ein del av isbreen Vatnajökull og området som er dekt av breen ligg innanfor Skaftafell nasjonalpark.

Jökulsárlón og Öræfajökull
Öræfajökull har hatt to utbrot i historisk tid. I 1362 hadde vulkanen eit eksplosivt utbrot der store mengder med tefra vart kasta ut. Området Litla-Hérað vart øydelagt av flaum og tefranedfall. Meir enn 40 år gjekk før folk igjen slo seg ned i området som vart kalla Öræfi. Namnet tyder bokstavleg talt eit område utan hamn, men har fått ei tyding som audemark på islandsk. Vulkanen hadde eit mindre utbrot i august 1727, flaum i samband med utbrotet skal ha tatt tre menneskeliv.

Sjå òg
------

* Isbrear på Island
* Fjordar på Island
* Fjell på Island
* Vulkanar på Island

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Öræfajökull» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vulkanbilete frå Europa Arkivert 2006-06-18 ved Wayback Machine.
* Bilete av Öræfajökull www.Icelandportfolio.com
* Öræfajökull - biletgalleri www.islandsmyndir.is

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Masseenergilova** forklarer forholdet mellom energi og masse. Massen til ein lekam er eit mål på kor mykje energi han inneheld. Albert Einstein utleia denne samanhengen i 1905 og han er seinare vorte kjend gjennom formelen

{\displaystyle E=mc^{2}\,\!}
der E er energi, m er masse og c er lysfarten i vakuum.

Bevaring av masse og energi
---------------------------

Masseenergilova postulerer at masse og energi er to sider av same sak. Han impliserer ikkje at masse kan omvandlast til energi, men heller at dersom energi endrar form og forlèt eit system tek det med seg den ekvivalente massen ut av systemet. Denne samanhengen forklarar den store energimengda som kan frigjerast av kjernefysiske prosessar, massen er vesentleg mindre etter reaksjonen, dette tyder at ei vesentleg mengd energi har forlate systemet. Slike kjernefysiske prosessar er det som frigjer dei store energimengdene i kjernevåpen og atomreaktorar

Historie
--------

Sjølv om andre tidlegare hadde foreslått ein samanheng mellom masse og energi var Albert Einstein den første som korrekt utleia samanhengen. Denne vart utleia i artikkelen «Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?». I artikkelen vert samanhengen formulert på følgjande vis: Dersom ein lekam gjev frå seg ei energimengd L vil massen minske som {\displaystyle L/V^{2}}, der V er lysfarten i vakuum. Formelen vart utleidd som ein direkte konsekvens av den spesielle relativitetsteorien publisert av Einstein tidlegare same år.

Praktisk døme
-------------

Ved å bruke denne formelen kan vi finne ut til dømes kor mykje energi ein tomat på 0,1 kilogram tilsvarar

*E*=*mc*²

*E*=0,1×299 792 458²

*E*=0,1×89 875 517 873 681 764

*E*=8 987 551 787 368 176,4

Dette betyr at ein tomat som veg 0,1 kg tilsvarar nesten 9 billiardar joule (8 987 551 787 368 176,4 J). Til samanlikning vil ein tomat gje frå seg éin joule til underlaget dersom ein slepp han ned frå éin meters høgd. Med andre ord er ein særs liten masse ekvivalent med ei enorm energimengd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Masseenergiloven» frå Wikipedia på bokmål, den 16. august 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene: 
		1. ↑   «Ist die Trägheit eines Körpers von seinem Energieinhalt abhängig?» Annalen der Physik 18: 639–643*
**Agnete Kristin Johnsen Saba** (fødd 4. juli 1994 i Varangerbotn) er ein norsk musikar og songar. Ho var tidlegare frontfigur i rockegruppa The BlackSheeps. I 2016 vann ho Melodi Grand Prix og representerte Noreg i Eurovision Song Contest.

Bakgrunn
--------

Agnete Saba, opprinnelig Agnete Johnsen, er dotter av den samiske barnebokforfattaren Signe Iversen og Arild Johnsen, og tok i 2020 *Saba*, pikenamnet til mormora si, som etternamn.

Saba vaks opp på Reahpen i Nesseby kommune i Finnmark.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix Junior 2008

I 2008 vann ho, som ein del av gruppa The BlackSheeps, Melodi Grand Prix Junior 2008 med songen «Oro jaska beana».
Etter sigeren i Melodi Grand Prix Junior 2008 fekk gruppa representere Noreg i Melodi Grand Prix Junior Nordic 2008 og vann.

### Melodi Grand Prix 2011

I 2011 skreiv gruppa historie då dei deltok i Melodi Grand Prix med songen «Dance Tonight». I den tredje semifinalen enda dei på andreplass og gjekk vidare til finalen. Dei fekk òg ein andreplass i finalen, og fekk ikkje representere Noreg i Eurovision Song Contest 2011 i Düsseldorf i Tyskland.

### Melodi Grand Prix Junior 2013

Under superfinalen i Melodi Grand Prix Junior 2013 framførte Saba, under namnet Aggie, songen «Goin' Insane».

### Melodi Grand Prix 2016

I 2016 vann ho *Melodi Grand Prix* med songen «Icebreaker». Ho vart då den fyrste som har vunne både Melodi Grand Prix jr. og Melodi Grand Prix.

I Eurovision Song Contest i Stockholm var ho nummer 15 ut på scenen i semifinale 2, etter den endelege vinnaren Ukraina, og før Georgia. Det norske bidraget vart til slutt nummer 13 av 18 i semifinalen, og kvalifiserte seg ikkje til finalen.

I 2016 fekk ho Åpenhetsprisen med grunngjevinga «Agnete Johnsen viser mot ved å være åpen om sine psykiske utfordringer og snakke om det som er vondt mens det er vondt».

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Agnete Saba» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mai 2023.*

1. ↑  «Nå kan Signe vinne Nordisk råds litteraturpris». *www.ifinnmark.no* (på norsk). 29. oktober 2013. Henta 2. november 2013.
2. ↑  Dønvold-Myhre, Lars (19. august 2020). «Derfor byttet hun navn». *dagbladet.no* (på norsk). Henta 19. august 2020.
3. ↑  Alnes, Espen (29. februar 2016). «Beste MGP-finale sidan 2010». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 2. mai 2022.
4. ↑  «The BlackSheeps til topps i MGP jr!». *www.vg.no* (på norsk bokmål). 29. november 2008. Henta 2. mai 2022.
5. ↑  «Agnete vant Melodi Grand Prix». *NRK* (på norsk bokmål). 27. februar 2016. Henta 2. mai 2022.
6. ↑  «Agnete Johnsen (22) er vinner av Åpenhetsprisen 2016». *TV 2*. 9. oktober 2016. Henta 11. oktober 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Agnete Saba**

* Agnete Saba ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Tjuvfjordlaguna** ligg på Edgeøya, ein del av Svalbard. Ho er skild frå Tjuvfjorden; sørvest på øya, ved eit innløp på omlag 500 meters breidd. Området er vidare avgrensa av ein morenerygg. Laguna er Svalbards og Noregs største.

Deltabreen i nordaust kalvar ut i laguna.
Dyrdalen med Dyrdalselva (omlag 20 km lang). Det største dalføret på øya ligg nordvest av lokaliteten. 

Mange fugleartar hekkar her; spesielt vadefuglar. 
Botnen i Tjuvfjordlaguna er karakterisert som eit tørrfallsområde. Djupna varierar mellom 0 til 2 meter, avhengig av tidevatnet. Arealet varierar då også tilsvarande; frå minimum omlag 37 kvadratkilometer, til maksimum omlag 50 kvadratkilometer.

Kjelder
-------

1. ↑  *Arctic Pilot: Sailing directions Svalbard–Jan Mayen* **7**. Stavanger: The Norwegian Hydrographic Service and The Norwegian Polar Institute. 1988. s. 362. ISBN 82-90653-06-9.
2. ↑  «Tjuvfjordlaguna (Svalbard)». Norwegian Polar Institute. Henta 3. september 2013.

Koordinatar: 77°32′40″N 22°47′27″E﻿
Mast på skonnerten «Adventuress» frå 1913.
**Mast** (frå lågtysk *mast*, 'stong') er ei vertikal stong, opphavleg mynta på å bera segl på fartøy.
Ei mast blir nytta til å halde opp segl, leidningar, antenner, kablar eller andre ting som blir montert oppe i masta. I motsetnad til ein stolpe er masta så høg at ho må bardunerast eller ha så stor flate ved sokkelen at ho ikkje vil blåse ned i sterk vind eller ho må tåle stor last. I slike tilfeller snakkar ein om t.d. ei høgspentmast, lysmast, mobilmast, radiomast, taubanemast, osb.

På store seglskip med høg rigg består ei mast av fleire delar - ei undermast og to (av og til tre) stenger over denne. Ho blir halden i stilling av ein ståande rigg (vant, bardunar og stag).

Master var opphavleg laga av trestammar. Ei pålemast vert laga av eitt tre. Moderne lasteskip kan ha master i form av stålrøyr opp til ca. 3 m diameter for lastebomar. Både undermast og stenger kan vera av stål, som då er hole. Master til seglbåtar blir no laga som ekstrudert aluminiumsprofil med aerodynamisk form og spor til forlik på storseglet. Høgspentmaster er gjerne konstruert ved å sette saman aluminiumsprofilar slik masta får profil av eit tårn med stort tverrsnitt ved sokkelen.

Krigsfartøy har master som hovudsakleg blir brukt til å bera antenner for radio og radar og andre viktige sambandsmiddel.

Kjelder
-------

1. ↑  «mast» i Nynorskordboka.
2. 1 2 3 4  «Mast» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Syvde** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Møre og Romsdal fylke, frå 1837 del av Vanylven formannskapsdistrikt. 

1. februar 1918 vart Syvde skild ut som eigen kommune med 1 260 innbyggarar. Syvde er også namnet på ei av bygdene i Vanylven kommune. Bygda ligg inst i Syvdsfjorden. Frå Syvdsbotnen går det to dalføre; Nordalen og Sørdalen. Fjorden er ein typisk vestlandsfjord med bratte skråninger og relativt høge fjell.

1. januar 1964 vart Syvde og Vanylven kommunar saman med Rovdestranda frå Rovde kommune slått saman til den nye Vanylven kommune. Syvde hadde ved samanslåinga 1 458 innbyggarar.

Folketalsutvikling
------------------

**Folketalsutvikling for gamle Syvde kommune frå 1918 til 1964:**

| 1.2.1918 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1260 | 1262 | 1279 | 1365 | 1401 | 1502 | 1458 |
|

Sjå også
--------

* Ordførarar i Syvde

Kjelder
-------

1. 1 2  Dag Juvkam, *Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen* (SSB, 1999)
2. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
3. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
4. 1 2  Folkemengd i Syvde 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Agnostida** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | †Trilobitomorpha |
| **Klasse:** | †Trilobittar Trilobita |
| **Orden:** | †**Agnostida**Salter, 1864 |

**Agnostida** er ein utdøydd leddyrorden som vanlegvis blir klassifisert saman med trilobittane, men har òg blitt rekna for å vere meir i slekt med krepsdyra.

Dei hadde skal av kalk. Hovudskjoldet og haleskjoldet var like store og ganske like kvarandre. Kroppen mellom desse to hadde berre to ledd. Dyra levde truleg konstant samanrulla slik at fronten av hovudet og bakkanten av halen låg nær kvarandre. Funksjonelt liknar dette på leveviset hos muslingkreps som har to skal på kvar side av hovudet som kan lukkast.

Agnostidane finst ofte over store område og levde derfor planktonisk. Dei oppsto i slutten av underkambrium og utvikla seg raskt i mellom-, og overkambrium og er derfor viktige ledefossil i desse tidsperiodane. Gruppa levde gjennom heile ordovicium, men var sjeldne og mindre utbreidd.

Den mest kjente agnostiden er *Agnostus pisiformis* frå nedste overkambrium i Skandinavia, der han kan danne tjukke lag kalkstein som berre består av skal av dette dyret. På Kinnekulle i Sverige har ein funne eksemplar med alle bein og antenner bevart, slik at denne arten truleg er eit av dei mest detaljert kjende fossile leddyra som finst.

Kjelder
-------


* Hoel, Ole Andreas (7. april 2013.), «Agnostida», *Store norske leksikon*, henta 17. juli 2016
**Sami Siida of North America** (Davvi-Amerihká Sámi Siida) er ei laust organisert samling av regionale grupper, hovudsakleg i Canada og USA, som har samisk arv og kultur til felles og stammar frå dei arktiske og subarktiske delane av Noreg, Sverige, Finland og Kolahalvøya i Russland. Dette området er tradisjonelt blitt omtalt med endonyma Sápmi og Sameland eller eksonymet «Lappland». Individuelle medlemmer av North American Siida er innvandrarar eller etterkomarar av innvandrarar herfrå, eller støttespelarar for samisk kultur utan å ha direkte samisk avstamming.

Føremål
-------

North American Siida held ofte opplæringsførestillingar, samiske samlingar og tilknytte tilstellingar i løpet av året, ofte i samband med andre skandinaviske tilstellingar som FinnFestUSA, American Swedish Institute og Norwegian-American Bygdelagenes Fellesraad (NABF). Siida held også større samlingar omtrent annakvart år kalla «Siiddastallen». Innan NABF har Siida ein sterk representativ status som eit eige *Lag* innan denne organisasjonen, som *Lapmark Lag*.

Siida funger òg som eit kulturelt lager for å spreia og utveksla kunnskap til eindkilpersonar om samisk kultur og gje moralsk støtte til ein kulturell identitet som er spreidd ut over ein heil verdsdel. North American Siida legg også vekt på individ rekna som ‘eldre’ i eit samfunn på grunn av den kulturelle kunnskapen sin. Siida har også ein observasjonsplas ved Samerådet.[*treng kjelde*]

Det samiske sidasystemet som organisasjonen har namn etter dekkjer eit vidt spekter av samiske kulturelle og økonomiske interesser, som beiterettar i samband med reindridft, geografiske og ulike økonomiske avtalar, og kan ha ulik juridisk definisjon i kvart av dei skandinaviske landa. I Nord-Amerika har ikkje «siida» ei slik juridisk tyding. I staden er han danna av ei gruppe individ og familiar som har valde å identifisera seg med og støtta samisk kultur og saker knytt til det å vera innvandrarar som nordamerikanske samar.

North American Siida blei skipa i februar 1996. Nyheitsbrevet *Arran* er den offisielle utgjevinga til organisasjonen, og kjem ut fire gonger i året. Arran er basert i Minneapolis i Minnesota i USA.

Leiarar
-------

* 1996-2000 : Anja Kitti-Walhelm
* 2000-2005: Cari Mayo
* 2005-2011: Marlene Wisuri
* 2012-2016: John Edward Xavier
* 2016-no : Mervi Maarit Salo

Kjelder
-------

1. ↑   Arkivert December 24, 2007, ved Wayback Machine.
2. ↑  «Største «Siiddastallan» noensinne». Nrk.no. Henta 18 October 2014.
3. ↑   Arkivert July 16, 2007, ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Sami Siida of North America» frå Wikipedia på engelsk, den 27. april 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* North American Sami Reawakening Timeline
* NRK-artikkel om Siiddastallen
* Sami Cultural Center
**Masseutrydding** eller **masseutdøying** er ein utbreidd og rask nedgang i det biologisk mangfaldet på jorda. Ei slik hending er kjenneteikna av ei kraftig endring i mangfaldet og rikdommen i talet på fleircella organismar. Ei masseutdøying finn stad når raten på utdøying blir større enn raten på artsdanning. 

Det meste av mangfaldet og biomassen på jorda er danna av mikroorganismar, som er vanskelege å måla. Ein måler derfor masseutrydding gjennom dei meir biologisk komplekse organismane i biosfæren, og ikkje det totale mangfaldet og rikdommen av livet på jorda.

Utdøying finn stad med ujamne ratar. Basert på fossilfunn reknar ein med at den normale utdøyingsraten på jorda er rundt to til fem taksonomiske familiar av marine dyr per million år. Marine fossil blir hovudsakleg brukt til å måla utdøyingsraten på grunn av at ein har betre grunnlag av fossilfunn og stratigrafi enn ein har for landdyr.

Oksygenkatastrofen var truleg den første store masseutdøyinga. Sidan den kambriske eksplosjonen veit ein om fem masseutdøyingar som overgår den normale utdøyingsraten. 
Krit-tertiær-utryddinga, som fann stad for rundt 66 millionar år sidan, var den nyaste og truleg den best kjende som råka både plantar og dyr i løpet av ein geologisk kort periode. I tillegg til dei fem store masseutdøyingane finst det også fleire mindre. I tillegg er den pågåande masseutryddinga forårsaka av menneskeleg aktivitet blitt kalla den sjette utryddinga eller den holocene utryddinga.

Kjelder
-------

1. ↑  Nee, S. (2004). «Extinction, slime, and bottoms». *PLoS Biology* **2** (8): E272. PMC 509315. PMID 15314670. doi:10.1371/journal.pbio.0020272.
2. ↑  Ward, Peter D (2006). «Impact from the Deep». *Scientific American*.
3. ↑  

	* Kluger, Jeffrey (July 25, 2014). «The Sixth Great Extinction Is Underway—and We’re to Blame». *Time*. Henta 14. desember 2016.
	* The Sixth Extinction på YouTube (PBS Digital Studios, 17. november 2014)
	* Kaplan, Sarah (June 22, 2015). «Earth is on brink of a sixth mass extinction, scientists say, and it’s humans’ fault». *The Washington Post*. Henta 14. desember 2016.
	* Hance, Jeremy (October 20, 2015). «How humans are driving the sixth mass extinction». *The Guardian*. Henta 14. desember 2016.
	* «Vanishing: The Earth's 6th mass extinction». *CNN*. Henta 19. desember 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Holocene extinction» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2017.*
**Syver Berge** (fødd 30. juli 1939) er ein norsk bonde og politikar, fødd i Oslo. Han representerte Oppland og Senterpartiet på Stortinget i tida 1989-97.

Berge utdanna seg ved Klones jordbruksskole i 1955/56 og ved Brandbu skogskole 1959-61. Han arbeidde så som forsøksassistent 1961-63 for Det norske skogforsøksvesen og var deretter 1963-68 skogbruksleiar i Nord-Gudbrandsdal. Frå 1968 til -76 var han kasserar i Langmorkje allmenning Randsverk sag. I 1976 tok han over farsgarden i Vågå, og dreiv denne i fleire tiår.

Berge engasjerte seg politisk for Senterpartiet og sat tolv år, 1968-79, i kommunestyret i Vågå. Etter fylkestingsvalet hausten 1979 representerte han Senterpartiet i Oppland fylkesting i åtte år, 1980-87. Sidan var han stortingsrepresentant frå Oppland i to periodar frå hausten 1989. Den fyrste fireårsbolken var han sekretær i Landbrukskomiteen, i den andre var han medlem i Næringskomiteen. Etter to år utan å vere folkevald, var Berge frå 1999 til 2003 ein av Senterpartiet sine representantar i formannskapet i Vågå. Som leiar 1974-80 av Oppland Senterparti, var han også landsstyremedlem i Senterpartiet.

Over ein periode på 40 år hadde Berge ei mengd ulike styreverv, mest lokalt og på fylkesnivå. Det omfatta både ideelle organisasjonar innafor naturvern, idrett og hestesport, og næringsretta organisasjonar som bondelag og skogforvalting.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 46°21′16.5″N 7°21′39.1″E﻿

**Wildhorn**  (3248 moh) er det høgste fjellet i Wildhorn-massivet i Bern-Alpane i Sveits. Fyrstemann til topps var Gottlieb Studer i september 1843.

Gottlieb Studer
Fjellet dannar grense mellom kantonen Valais og kantonen Bern. To små brear ligg på austsida av Wildhorn; *Glacier des Audannes* og *Glacier de Ténéhet*. Tungelgletscher, ein bre som var 1900 m lang i 1973, har sine kjelder på nordaustsida av fjellet.

Schweizer Alpen-Club driv *Wildhornhütte* (2303 m) i Iffigtal, ovan om Iffigsee, på nordskråningane av fjellet. Lettaste turen til topps (ei brevandring) startar frå Wildhornhütte. Ein meir utfordrande topptur har utgangspunkt frå ei anna fjellhytte, *Geltenhütte* (2759 m).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wildhorn» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Wildhorn på SummitPost
* Wildhorn
* *Geltenhütte*
* *Wildhornhütte*
* *Tour du Wildhorn*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
«Brødrene af Sand»
«Brødrene af Sand» ved Nesasjøhuset
**«Brødrene af Sand»** er ei Ryfylke-jekt som er bygt på Dokkskar i Yrkjesfjorden 1866 og som seinare gjekk på fart frå Østhusvik og Sand i Ryfylke. Ryfylkemuseet overtok jekta i 1997, fekk ho restaurert ved Hardanger Fartøyvernsenter, og har frå 1999 brukt ho på ulike tokt i Boknafjord-bassenget. Dette er ei av dei aller siste Ryfylke-jektene som framleis flyt.

Nemninga «jekt» er ei lokal nemning på denne fartøytypen. I litterær og nasjonal språkbruk vil fartøyet bli kalla ei «jakt».

Jekta er ca. 15 meter lang og litt over 5 meter brei. Masta er 19 meter høg og ho fører tre forsegl, storsegl, breifokk og toppsegl. Rommet er innreidd med køyer og bysse.

Det er venneforeninga for «Brødrene af Sand» som har tatt hovudansvaret for vedlikehald og drift av jekta. Venneforeninga stiller med frivillig skipper og mannskap på turar. Det er plass til 20 personar om bord utanom mannskapet. 
«Brødrene af Sand» kan leigast for turar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om «Brødrene af Sand» på nettsidene til Ryfylkemuseet
* Heimesider til Venneforeininga for «Brøderene af Sand» Arkivert 2018-12-28 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Ryfylkemuseet |
| --- |
| Nesasjøhuset • Kolbeinstveit • Guggedalsloftet • Røynevarden • Hålandstunet • Litunet • Jelsa skulemuseum • Kvednahola på Ritland • Stampa på Kvæstad • Øystad kvernhusanlegg • Hustveit • Industriarbeidarmuseet • Sinkgruvene i Allmannajuvet • Sauda museum  • Vigatunet • Hjelmeland bygdemuseum • Forsand bygdemuseum • Sjøhuset i Bergevik • Bibmus • Husmannsplassen Bakken  • Finnøy bygdemuseum • Bethel på Judaberg • Kvitsøy hummermuseum • «Brødrene af Sand» • Folkemusikkarkivet for Rogaland |
**Hellenisme** er ein kultur som oppstod i riket Aleksander den store samla frå år 330 f.Kr. Kulturen kombinerte greske og orientalske element, og skapte eit intellektuelt klima dominert av gresk språk, litteratur, vitskap og filosofi.

Gjennom hellenismen voks det fram ei forståing av at verda var felles eigedom for menneska i den sivilserte verda. Men økonomien var tufta på slaveri, og berre grekarar og dei som hadde følgje gresk sed og skikk hadde administrativ makt i samfunnet. Gjenom den hellenistiske kulturen vart det grunnlagt eller attreist byar med tiltalande, opne strukturar. Byane hadde ein marknadsplass omgjeven av lovbygningar, tempel, eit teater og ein idrettsplass. Fremst blant dei nye byane stod Alexandria.

Kjelder
-------

* *Verdens litteraturhistorie*, Cappelens forlag 1971
* J.R Porter: *Illustrert nøkkel til Bibelen* Grøndahl og Dreyer Forlag 1996 ISBN 82-504-2321-6

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
|  |
| --- |
| «Nimrod» |
| Karriere |  |
| Namn: | 
«Nimrod» |
| Kalla opp etter: | Nimrod |
| Verft: | 
Stephen i Dundee |
| Verftsnummer: | 
36 |
| Lagnad: | 
seld 1909; forliste 1919 |
| Generelle mål |
| Tonnasje: | 
334 BRT |
| Framdrift: | 
Segl, hjelpedampmotor |
| Seglplan: | 
opphavleg skonnert, ombygd som skonnertbark |
| Fart: | 
6 knop på damp |

**«Nimrod»** var ekspedisjonsskipet som Ernest Shackleton nytta på Nimrod-ekspedisjonen til Antarktis (1907–1909). Det var ein 41 år gammal skonnert på 334 BRT som hadde blitt brukt som sel- og kvalfangstskute.
Shackleton betalte £5 000 for fartøyet og rigga det om til ein skonnertbark. «Nimrod» hadde òg ein dampmaskin som hjelpemotor, men ho gjorde ikkje meir enn seks knop under dampfart.

Skipet var så overlessa med utstyr og forsyningar til ekspedisjonen at det ikkje let seg gjere å bringe med nok kol for å gå frå New Zealand til Antarktis. Shackleton valde derfor å taue skipet til byrjinga av pakkisen med trampbåten «Koonya». Newzealandske styresmakter dekte halvparten av utgiftene i samband med tauinga, resten vart betalt av Sir James Mills, styreformann i Union Steamship Company.

«Nimrod» vart i byrjinga kommandert av Rupert England, men Shackleton var misnøgd med han og erstatta han med Frederick Pryce Evans som hadde vore kaptein på «Koonya».

Etter ekspedisjonen vart skipet selt. Ti år seinare forliste ho i Nordsjøen etter å ha grunnstøytt på Barber Sands utanfor kysten av Norfolk i England 31. januar 1919. Berre to av besetninga på tolv vart berga.

Skipet har gjeve namn til fleire steder i Antarktis, inkludert Nimrodbreen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på ««Nimrod»» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Search results for "1055047"». Miramar Ship Index. Henta 1. november 2012.
2. ↑  Paine, Lincoln P. (2000). *Ships of Discovery and Exploration*. Boston: Houghton Mifflin Harcourt. ISBN 9780395984154.
3. ↑  Riffenburgh, Beau (2004). «Nimrod»: Ernest Shackleton and the extraordinary story of the 1907-09 British Antarctic Expedition. London: Bloomsbury Publishing PLC. s. 306–307. ISBN 0747572534.
**Janka Kupala** (7. juli 1882–28. juni 1942) er eit psevdonym for **Ivan Daminikavitj Luzevitj**, ein kviterussisk forfattar som saman med Jakob Kolas forma moderne kviterussisk litteraturspråk. Kupala er rekna som ein av dei viktgaste kviterussiske diktarane.

Kupala var fødd i Vjasynka utanfor Minsk. Familien hans høyrde til *szlachta*, den gamle adelsklassen i landet, men foreldra arbeidde som landlause bønder. Kupala avslutta utdanninga si i 1898. Etter at faren døydde i 1902 tok han fleire kortvarige jobbar.

Førstesida av diktsamlinga *Жалейка* (1908).
Janka Kupala fullførte sitt første dikt, polske «Ziarno», i 1903-04. Han skreiv sitt første dikt på kviterussisk, «Мая доля» i 1904. Året etter gav han ut sitt første dikt, «Мужык» ('Bonde'). Etter dette gav han ut fleire dikt i kviterussiske aviser. Som diktar var han påverka av kviterussisk folkedikting og levevis. Frå 1905 skreiv han lyrisk-episke dikt og dikt om bønder i landet og deira fridomslengt. 

I 1908 flytta Kupala frå Kviterussland til Vilnius i Litauen. Her gav han ut si første diktsamling, *Жалейка* ('Den vesle fløyta'). Boka vekte harma hjå tsar-styret, som såg henne som oppviglersk. Året etter blei også eit nytt opplag av boka konfiskert av dei lokale styresmaktene. I 1909 flytta Kupala til Sankt Petersburg, der han gav ut fleire verk, før han drog tilbake til Vilnius i 1913.

Han støtta den russiske revolusjonen i 1917, og skreiv etter dette også om tema som industrialisering og kollektivisering. Han tok for seg mykje omsetjararbeid, og omsette mellom anna «Internasjonalen» til kviterussisk. Kupala hadde problem med å tilpassa seg den kulturelle einsrettinga under Stalin, og blei uglesett som for nasjonalistisk i diktinga si. På 1930-talet beklaga han dette offentleg.

I 1928 blei Kupala medlem av det kviterussiske og ukrainske vitskapsakademiet. I 1941 blei han gjevene Leninordenen for diktsamlinga *Ад сэрца* (1940).

Då Nazi-Tyskland okkuperte Kviterussland i 1941 flykta han till Moskva og seinare til Tatarstan. Der skreiv han dikt til støtte for kviterussiske patriotar som kjempa mot okkupantane. I 1942 døydde han i Moskva, etter eit fall ned ei trapp.

Enkja til Kupala grunnla eit museum over han i Minsk der mange av verka hans er samla. Byen Hrodna kalla opp eit universitet etter han, Janka Kupala Statsuniversitet, i 1978.

Verkliste
---------

(utval)

* *Sjalejka* 1908 (diktsamling)
* *Gusljar* 1910 (diktsamling)
* *Advetsjnaja pesnja* 1910 (dikt)
* *Pavlinka* 1912 (skodespel)
* *Sjljakham sjyzzja* 1913 (diktsamling)
* *Son na kurgane* 1913 (dikt)
* *Raskidanaje gnjasdo* 1913 (skodespel)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yanka Kupala» frå Wikipedia på engelsk, og «Janka Kupala» frå Wikipedia på svensk den 15. januar 2012.*
* «Janka\_Kupala» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Janka Kupała - Sonnets Arkivert 2012-03-16 ved Wayback Machine.. Omsetjignar til engelsk av Vera Rich.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Tidleg vocoder frå 1970-åra, spesialbygd for Kraftwerk.
**Vocoder** (hankj. frå engelsk *Voice encoder* ) er innan musikkteknologi eit elektronisk musikkinstrument som smelter saman ulike lydkjelder til éin lyd.

Det kan til dømes vere ei stemme som snakkar inn i ein mikrofon som vert kombinert med lyden av ein akkord på ein gitar. Vocoderen kan då smelte saman dei to lydane slik at det blir høyrandes ut som stemma er i akkorden. Vocoderar som musikkinstrument kan òg ha innebygde lydkjelder (til dømes ein oscillator, eller vere del av ein større synthesizer).

Ein vocoder er òg eit apparat som kan kryptere stemmer i samband med telekommunikasjon.

Musikarar og grupper som nyttar vocoder
---------------------------------------

Laurie Anderson, Cynic, Daft Punk, Jean Ven Robert Hal, Herbie Hancock, Jean Michel Jarre, Giorgio Moroder, Tangerine Dream, Frank Zappa, Electric Light Orchestra, Matthias Jabs des Scorpions, Stevie Wonder, Afrika Bambaataa og Pink Floyd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vocoder» frå Wikipedia på bokmål, den 11. februar 2013.*
| **Riehen** |
| --- |
| Fondation Beyeler.Fondation Beyeler. Fondation Beyeler. |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Riehen |
| **Kommunevåpenet til Riehen** |

 |
| Plassering |
| 

Riehen is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Basel-Stadt |
| Distrikt | *ingen* |
| Språk | tysk |
| Borgarmeister | Willi Fischer |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  10,86 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (juni 2011)   - folketettleik | 20 839   1 918,9 /km² |
| Koordinatar | 47°35′0″N 7°38′0″E﻿Koordinatar: 47°35′0″N 7°38′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 278 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 4125 |
| **Nettstad:** www.riehen.ch |

**Riehen** er ein kommune i kantonen Basel-Stadt i Sveits. Kommunen har 20 839 innbyggjarar (2011) og eit areal på 11 km². Kommunesenteret ligg 278 meter over havet. I lag med byen Basel og Bettingen er Riehen ein av tre kommunar i kantonen. Riehen grensar i nord, nordaust, og litt i sør, til Tyskland.

Galleriet *Fondation Beyeler*, eit leiketøymuseum og kyrkja St. Martin er dei fremste turistmåla.

### Historie

Namnet Riehen vert skriftfest første gongen i 1113. I 1270 låg Riehen under fyrstebiskopsdømet Basel. Tida 1444-46 vart Riehen, som etterverknad av *slaget ved St. Jakob an der Birs*, plyndra og brannherja. Åra 1490-93, *Kappeler Fehde*, vart landsbyen plyndra på ny. År 1522 kom Riehen i byen Basel si eige, og i 1528 vart staden omfatta av reformasjonen.

I 1833 vart kantonen Basel delt, etter den såkalla *Basler Kantonstrennung*. Riehen hamna i Basel-Stadt, saman med den mindre grannekommunen Bettingen.

Under andre verdskrigen flytta mange, forbigåande, til dei indre delane av Sveits. År 1958 innførte Riehen, som den første kommunen i Sveits, røysterett for kvinner i lokalval.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Riehen» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Janne-Kristin Svarstad Nygård** (fødd 4. september 1989) er ein norsk redaktør og målkvinne frå Jølster i Sogn og Fjordane, busett på Nesodden. Landsmøtet i Norsk Målungdom valde henne til leiar i 2010. Det var ho til 2012. Tidlegare har ho vore skrivar (2008–2009) og nestleiar (2009–2010) i same organisasjonen.

I april 2012 vart ho vald til nestleiar i Noregs Mållag, og har sete som vanleg styremedlem der sidan 2013. I 2013 vart ho også tildelt Målrosprisen av Jølster Mållag.

Nygård har gått på musikklinja på Firda vidaregåande skule. Utanom målsak interesserer ho seg for litteratur, teater og musikk, og har ofte figurert som «Månedens poet» i Dagbladet si diktsatsing for ungdom, «Skolekammeret». Ho har studert nordisk språk og litteratur ved Universitetet i Oslo, og har ei mastergrad i nynorsk skriftkultur ved Ivar Aasen-instituttet i Volda. Ho har arbeidd som redaksjonssekretær og redaktør i tidsskriftet Syn og Segn. I 2018 vart ho vald inn i styret i Nynorsk kultursentrum. Ho har i fleire år vore kvissmeister i avisa Dag og Tid. Frå 2011 til 2021 arbeidde ho i forlaget Det Norske Samlaget. Frå 2021 er ho forlagsredaktør i Skald forlag.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 2013 – *Kva skal vi med sidemål? : argument og fakta* (Oslo: Samlaget). ISBN 978-82-521-8308-5  [Medforfattar: Vebjørn Sture]
* 2015 – *Eit forsøk på å utvide språket. Dei naturvitskaplege artiklane i Syn og Segn i utbyggingsfasen fram til 1940* ( Høgskulen i Volda)  [Avhandling]
* 2019 – *Vestlandskviss : den store spørjeboka om Vestlandet* (Oslo: Samlaget). ISBN 9788234000379  [Redaktørar: Halvor Folgerø og Janne Nygård]

### I bøker - eit utval

* 2008 – *Faen ta tyngdekrafta : vinnerdikt fra videregående* (Oslo: Gyldendal). ISBN 978-82-05-38688-4  [Av innhaldet: Enchantè. Geometriske tulipanar / Janne Nygård]

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Norske og nordiske tidsskriftartikler (Norart)

Kjelder
-------

1. ↑  «Fekk både ros og Målros-pris». Firda.
2. ↑  «– Eg er veldig oppteken av språk». *Dagbladet*. 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Janne Nygård i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
**Cleng Peerson** (17. mai 1783–16. desember 1865) var ein norskamerikansk utvandringspioner.

Cleng Peerson var fødd og oppvaksen på den einbølte garden Hesthammar i Tysvær. I 1821 reiste han til USA på oppdrag frå ei gruppe kvekarar i Stavanger for å undersøka mogleiken for å slå seg ned der. Peerson og sambygdingen Knut Olson Eide brukte tre år på granskinga. Han fann ein passande stad nær Ontariosjøen i staten New York, og i 1825 la seglbåten «Restauration» ut frå Stavanger med 52 utvandrarar om bord.

Den første gruppa slo seg ned nær Kendall i Orleans County. Seinare etablerte Peerson fleire nye busettingar stadig lenger vest: i 1834 ved Fox River i La Salle County i Illinois, og i 1843 i Shelby County i Missouri. 

Frå 1850 budde Cleng Peerson i Texas, først i Dallas County og frå 1854 i Bosque County, der han døydde. 

Cleng Peerson var gift to gonger, i 1807 med den meir enn 30 år eldre Ane Cathrine Sælinger, og i 1848 med den 26 år yngre Maria Dahlgren. Sjølv om han samarbeidde med kvekarane var han aldri medlem av deira kyrkjesamfunn. Seinare i livet var han laust knytt til eit svensk kristen-kommunistisk samfunn i Illinois.

Peerson kalla seg sjølv for «den norske utvandringas far». Han og dei tidlege utvandrarane er skildra i tre romanar av Alfred Hauge: *Hundevakt* (1961), *Landkjenning* (1964) og *Ankerfeste* (1965). I samband med 150-årsjubileet for Restauration-ferda blei Cleng Peerson avbilda på eit norsk frimerke i 1975.

Kjelder
-------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 5. mars 2016, henta 26. januar 2011
2. ↑  nb.no

* «Cleng\_Peerson» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Cleng Peerson» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hauge, Alfred. *Cleng Peerson, møte med vandringsmannen, biografisk skisse*. 1983
* Hauge, Alfred. *Cleng Peerson-trilogien*. (*Hundevakt*, 1961; *Landkjenning*, 1964; *Ankerfeste*, 1965)
* Østrem, Nils Olav. «Cleng Peerson». I: Norsk biografisk leksikon. Bd 7, 2003

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Janne Rønningen** (fødd 1969) er ein norsk komikar og programleiar.

Janne Rønningen vaks opp i Stavern i Vestfold. Ho gjekk på Forsøksgymnaset i Oslo, men fullførte ikkje utdanninga. I 1991 byrja Rønningen i lokalradioen Radiorakel i Oslo, og i 1994 gjekk ho over til NRK Radio, der ho hadde innslag både i *Herreavdelingen* og *XL*, blant anna saman med Espen Thoresen, i ungdomskanalen P3. Frå 1998 til 2000 var ho programleiar i ungdomsprogrammet *Smørøyet* på TV-kanalen NRK1. Sidan har ho blant anna vore å sjå i *Trigger* på NRK, *Holger Nielsens metode* og *Mandagsklubben* på TVNorge der ho òg hadde sin eigen serie, *Helt privat* (saman med Kristin Skogheim). Frå 2004 har ho arbeidd for den reklamefinansierte, landsdekkande radiokanalen Kanal24/Radio Norge, blant anna i programma *Rom 24* og *Vær så god, Takkskalduha*. 

Janne Rønningen har òg opptredd frilans med eigne stand up-show i samarbeid med Stand Up Norge.

I 2011 fullførte Janne Rønningen utdanninga si som faglærar i kunst, design og handverk. To år seinare vart ho òg spesialpedagog.

TV
--

* 1998-00 Smørøyet
* 2000 Helt privat

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Janne Rønningen» frå Wikipedia på bokmål, den 09. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Janne Rønningen ved The Internet Movie Database (IMDb)
Cevennane
Landsbyen St. Enimie og kløfta Gorges du Tarn.
**Cevennane** (fransk *Cévennes*) er ei fjellkjede i sørlege og sentrale delar av Frankrike, som dekkjer delar av departementa Gard, Lozère, Ardèche og Haute-Loire.

Ordet *Cevennane* kjem av gallisk *Cebenna*, som vart latinisert av Julius Caesar til *Cevenna*.

Cevennane er ein del av Massif Central. Dei går frå Montagne Noire og nordaustover til Monts du Vivarais, og det høgaste punktet er Mont Lozère på 1 699 m. Ein annan stor fjelltopp er Mont Aigoual på 1 567 m. Loire og Allier renn mot Atlanterhavet, Ardèche og sideelvane Chassezac, Cèze, Gardon renn ut i Rhône, medan Vidourle, Hérault og Dourbie munnar ut i Middelhavet. Regionen inneheld ein nasjonalpark, Parc National des Cévennes, oppretta i 1970 og Parc Naturel Régional des Monts d'Ardèche.

Område er kjend for sine store samfunn av protestantar eller hugenottar. Under regjeringstida til Louis XIV, flykta dei fleste hugenottane frå Frankrike, særleg etter opphevinga av Kunngjeringa i Nantes i 1685. Samfunnet i Cevennane heldt seg derimot i ro, og var verna av det åslendte landskapet. I 1702 gjekk denne folkegruppa, kalla camisardar, imot monarkiet. Dei to sidene vart einige om fred i 1715.

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.cevennes-tourisme.fr
* Turisme i Cevennane
* Bilete frå Cevennane Arkivert 2008-06-12 ved Wayback Machine.
* Offisiell side om nasjonalparken i Cevennane Arkivert 2009-01-09 ved Wayback Machine.
* Info om Cevennane og nasjonalparken Arkivert 2009-06-17 ved Wayback Machine.
* Reise i Cevennane med Robert Louis Stevenson Arkivert 2011-07-11 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 70°23′S 62°30′W﻿

**Cliffordbreen** er ein brei isbre, kring 75 km lang, som flyt aust-nordaustover til skardet mellom Mount Tenniel og Eland Mountains og så aust tilSmithfjorden på austkysten av Palmer Land. Den øvre delen av denne breen vart kartlagt i 1936 av British Graham Land Expedition under Rymill; sjøsida av landmålarar frå U.S. Antarctic Service som utforska langs denne kysten i 1940. I 1947 vart breen fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon under Finn Rønne, medan Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) kartla han frå bakken. Han vart namngjeven i 1952 frå FIDS etter sir G. Miles Clifford, på den tida guvernør på Falklandsøyane.

Kjelder
-------

1. ↑  «Clifford Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Cliffordbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Chad Cromwell** (fødd 14. juni 1957) er ein amerikansk trommeslagar som er mest kjend for arbeidet sitt med Neil Young og Mark Knopfler.

Cromwell starta karrieren sin med Joe Walsh i 1986, og var med på albuma *Got Any Gum?* og *Ordinary Average Guy*. 

I 1987 starta Cromwell eit samarbeid med Neil Young. Han var opphavleg ein del av Neil Young & The Bluenotes og har sidan då spelt og turnert mykje med Young, på album som *Freedom* (1989), *Prairie Wind* (2005) *Living with War* (2006) og *Chrome Dreams II* (2007). Han finst òg på *Heart of Gold*, ein dokumentarfilm der Young speler *Prairie Wind*. This was filmed at the Ryman auditorium og directed by Jonathan Demme.

Cromwell har òg spelt med Mark Knopfler på albuma *Golden Heart* (1996), *Sailing to Philadelphia* (2000), *The Ragpicker's Dream* (2002) og *Shangri-La* (2004). Han spelte òg i turnebandet til Knopfler etter dei første soloalbuma hans.

Cromwell turnerte med Crosby, Stills, Nash & Young sommaren 2006.

Han har òg arbeidd med artistar som Vince Gill, Amy Grant, Lady Antebellum, Diana Krall, Willie Nelson, Jackson Browne, Boz Scaggs, Wynonna, Trisha Yearwood, Miranda Lambert, Bonnie Raitt, Allison Moorer, Chris Knight, Rodney Crowell og Marty Stuart.

På midten av 2000-talet spelte han i bandet Fortunate Sons som gav ut eit album med same namn i 2004.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chad Cromwell» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gomez, Alex M. (27. november 1987). "Joe Walsh keeping young", *South Florida Sun-Sentinel*, s. 22.
2. ↑  Varga, George (23. februar 2006). "The right chemistry: Demme, Young 'were on the same page' for 'Neil Young: Heart of Gold'", *The San Diego Union-Tribune*, p. ND.
3. ↑  Morse, Steve (22. mars 1996). "Mark Knopfler takes a Strait-country line on solo CD", *The Boston Globe*, s. 62.
4. ↑  Neil Young review, august, 2005
5. ↑  Bumgardner, Ed (1. april 2004). "Fortunate Sons", *Winston-Salem Journal*, s. 9.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Figuren til venstre syner elektriske feltlinje til to like positive ladningar. Figuren til høgre syner det elektriske feltet i ein dipol.
Ei **feltlinje** er ei kurve som kan trekkjast i eit vektorfelt, og som på kvar stad har same retning som feltvektoren på staden. Eit vektorfelt kan til dømes vere eit elektrisk felt der både styrken og retninga av feltkrafta varierer frå stad til stad. I eit divergensfritt felt vil feltlinjene danne samanhengande kurvar som verken oppstår eller forsvinn i feltet.

Feltlinjetettleiken er mengder feltlinjer som skjer eit flateelement vinkelrett på linjene, dividert med storleiken av elementet og gjev eit mål for feltstyrken, det vil sei for krafta i eit gravitasjonsfelt (tyngdefelt) eller i eit elektrisk eller magnetisk felt, og for straumhastigheita i eit hastigheitsfelt, til dømes i ei væske- eller gasstraum. Feltlinjene blir difor òg kalla kraftlinjer, straumlinjer, osv.

Kjelder
-------

* Feltlinje: fysikk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 7. november 2013 frå .