recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Erik Bye
**«Vår Herres klinkekuler»** er spor nr. 9 på Erik Bye si plate *Gammel er min fjord* frå 1974. Songen har tekst av Erik Bye og melodi av Finn Ludt, og er ein av Bye sine best kjente utgjevingar. Fyrste registrerte framføring var i radioprogrammet *Søndagsposten* den 14. oktober 1973. Songen er vorten utgjeven på fleire samlealbum etter originalutgjevinga. Mellom anna er han opningssporet på konsertalbumet *Vandring på Vår Herres Klinkekule* (1986) og spor nr. 9 på andre CD-en på dobbelt-albumet *Høvdingen – de aller beste 1958–2004* frå 2005.

Songteksta seier mellom anna at «Jeg så ham [Vårherre] klinke kule med vår klode i muntre sprett mot universets vegg».

«Det var vår egen Jord som var blitt borte»

Andre utgjevingar enn originalen
--------------------------------

*Vårherres klinkekule* (sungen av Anne Grete Preus) er opningsporet på albumet *Hildringstimen* (2005), som er eit livealbum frå minnekonserten der diverse artistar heidrar Erik Bye eitt år etter at han døydde.

Wenche Myhre gav han ut på konsertalbumet *Wenche Myhre in Concert* som vart spelt inn i 2007 og gjeve ut i 2008. På dette albumet vart tittelen skriven i to ord som «Vårherres klinkekule».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vår Herres klinkekule» frå Wikipedia på bokmål, den 15. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  Programrapport NRK hos Nasjonalbiblioteket.
2. ↑  Se, så vakker planeten vår er!
3. ↑  «En hildringstime». Arkivert frå originalen 22. januar 2015. «Sangliste : 01 - Vårherres klinkekule - Anne Grete Preus»
4. ↑  «Diverse artister: «En hildringstime»». 8. november 2005.
5. ↑  «Wenche Myhre». Arkivert frå originalen 22. januar 2015. «Sangliste : 07 - Vårherres klinkekule»
Uranienborgveien 13, der Krølle Kro låg i sin tid med inngang gjennom den venstre døra.
**Uranienborgveien** er ei gate i stroket Uranienborg i Oslo. Gata går nordvestover frå Parkveien i nærleiken av nordre hjørnet av Slottsparken og ender i kryss med Professor Dahls gate. Gata fekk namnet i 1864, og var opphavleg ein privat veg som gjekk i bratt bakke over det tversgåande høgdedraget som mellom anna Uranienborg kyrkje ligg på, og som i sin tid var ein furuskog som vart kalla Uranienborgskogen, men i dag er ein park utan furutre i samband med kyrkja. Sist på 1870-talet vart gata lagt i skjering gjennom høgdedraget, og går nå i ei jamnare stigning. Bergveggen i denne skjeringa, som ligg på strekninga mellom Josefines gate og Holtegata, er no freda som eit typisk døme på korleis fjellgrunnen under Oslo er samansett.

Bygningar av interesse
----------------------

Uranienborgveien 2 er ein murvilla i to etasjar som både har vore ambassade for Tyskland, seinare Russland og Sovjetunionen og mykje anna, og som no er kontor for Institusjonen Fritt Ord og Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening. I nummer 9 c låg tidlegare, Lille Uranienborg, ein liten villa i tre som var barndomsheimen til polfararen Roald Amundsen, og som truleg var bakgrunnen for at Amundsen kalla sin eigen heim attmed Bunnefjorden for Uranienborg. Der Lille Uranienborg låg, granneeigedomane nummer 11 b og c, vart det i 1932 bygd bustadblokker kring ein sams tunliknande plass. I nr. 11 a, som er ein murbygning i fire etasjar, hadde Det Norske Studentersamfund sine kontor i 1950- og 1960-åra, og på hjørneeigedomen mot Oscars gate, og med adresse til denne gata, låg i si tid Hallings skole som vart rive og erstatta med ei kontorblokk. I nummer 13, som er eit hybelhus frå 1936, låg frå 1953 til 1994 kjellarrestauranten Krølle Kro, som tidvis var møteplass for eit intellektuelt og bohemaktig publikum.

Litteratur
----------

Knut Are Tvedt, redaktør, «Uranienborgveien» i *Oslo byleksikon*. Oslo 2010: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1760-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Uranienborgveien**
**Upton Beall Sinclair** (20. september 1878–25. november 1968) var ein amerikansk forfattar som skreiv over 90 bøkar i mange sjangrar og oppnådde betydeleg popularitet på fyrste halvdel av 1900-talet.

Forfattarskap
-------------

Sinclair slo igjennom i 1906 med romanen *The Jungle*, der han tematiserte utfordringar fattige immigrantar møtte i Chicago, særleg innan slakteri-industrien som då dominerte byen. Boka gjev ei skakande skildring av farlege og uhygieniske arbeidshøve i dei store slakteria.

*The Jungle* hadde stor påverknadskraft. Sinclair ville i hovudsak setja fokus på dei dårlege kåra til den fattige arbeidarklassa. Derimot var det ikkje der boka hadde effekt, men som inspirator for ei gransking av kjøtindustrien, som igjen førte til at det vart vedteke fleire lóvar som skulle sikra betre kjøtkontroll og mathygiene.

Sinclair skreiv mange andre romanar, mange med sterk politisk sprengkraft, blant anna *Boston*, ei kritisk skildring av rettssaka mot anarkistane Sacco og Vanzetti.

Dei politiske synspunkta til Sinclaur førte etterkvart til at han vart boikotta av dei store forlaga, og i mange år måtte han gje ut sina bøker på eige forlag og distribuera dei via postordre og gjennom eigne kommisjonærar.

Det største verket hans var romanserien om Lanny Budd som kom ut under og etter andre verdskrigen. Det skildrar den politiske utviklinga i Europa og USA.

Sinclair vart tildelt Pulitzerprisen i 1943.

Politikk
--------

Sinclair var aktiv sosialist, og i 1934 organiserte han ei brei folkerørsle, EPIC (End Poverty in California), som vann kontroll over det demokratiske partiapparatet i California.

Han stilte som kandidat for sosialistpartiet ved kongressvala i 1920 og 1922, utan å oppnå noko mandat. I 1934 var han kandidat til delstatsguvernør i California for Det demokratiske partiet.

Parapsykologi
-------------

Sinclair var interessert i parapsykologi og gjennomførte ei rekkje eksperiment der han hevda å ha påvist slike fenomen som telepati og levitasjon. Eksperimenta er skildra blant anna i boka *Mental Radio* (1930).

Kjelder
-------

1. 1 2  «Upton Sinclair». *Store norske leksikon* (på norsk). 7. desember 2017.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Upton Sinclair» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fullstendig bibliografi på engelsk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Kiukaiskulturen** er ei kulturgruppe frå yngre steinalder. Kiukaiskulturen sitt område går frå kysten ved Kvarken til dagens Viborg, men han er hovudsakeleg konsentrert til sørvestre Finland. Det har også vore gjort funn på Gotland, Åland og i Hälsingland i Sverige. Kulturen har fått namn etter funn gjort av Matti Kauppinen i Uotimäki i Kiukainen. Kiukaiskulturen kan daterast til ca. 2400-1500 f.Kr. Han blir sett på som ei samansmelting av stridsøkskulturen og den kamkeramiske kulturen.

Økonomien var basert på jakt og fiske. Keramikken er prega av flatbotna kar med tverrbandornamentik, groper og kamornament i varierande kombinasjonar. Tekstilkeramikk er òg vanleg i funna.

Mogleg tilknytting til Hedningahällan
-------------------------------------

På Hedningahällan i den svenske kommunen Hudiksvalls finst ein steinaldersbuplass på ei høg klippe som på buplasstida var ei øy ved kysten. Funn av økser og keramikk daterer buplassen til mellomneolitisk-seinneolitisk tid. Keramikken har vorte sett på som knytt til kiukaiskeramikk, men han kan, som annan samtidig keramikk på den mellomnorrlandske kysten, utgjera ei lokal, innanlandsk gruppe. Beinfunna viser at plassen vart befolka av kobbejegarar. Hedningahällan vart seinst undersøkt 1984.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kiukaiskulturen» frå Wikipedia på svensk, den 17. august 2019.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Räty, Jouko (1988). «Arkeologisen kokoelman alku Satakunnan Museossa» (PDF) **3**. Muinaistutkija.

Litteratur
----------
| Thimpu |
| --- |
| Thimphu frå Sangey GangThimphu frå Sangey Gang Thimphu frå Sangey Gang |
| Styresmakter |
| Land  | Bhutan |
| Konge | Jigme Khesar Namgyal Wangchuk |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2005) | 69 000 |
| Koordinatar | 27°28′00″N 89°38′30″E﻿Koordinatar: 27°28′00″N 89°38′30″E﻿ |
| Høgd over havet | 2 736 m |

**Thimpu** er hovudstad i Bhutan. Den omliggande dalen og fylket (*dzongkhag*) har òg same namn. Byen har 69 000 innbyggjarar (2005), og er utan samanlikning den største busettinga i landet. Byen strekkjer seg ut langs vestsida av Wang Chhu-elva sitt dalføre. Byen har, som mange andre hovudstader, vakse kraftig som følgje av flukta frå landsbygda. Utviklinga har ført til renovering i bykjerna og rask vekst i forstadene.

Dechenchoeling, den offisielle kongebustaden, ligg nord for byen. Det same gjer klostra Dechenphu, Tango og Cheri. 

Tashichoedzong, hovudstaden sin dzong, med fleire nasjonale funksjonar, ligg òg på nordsida av byen. Dette palasset/borga vart bygt i 1641, og har vore sete for regjeringa sidan 1952. Kvart år, på seinsommaren, er Tashichoedzong åstad for ein fargerik maskedansfestival kalla tsechhu. Dette er er ein populær turistattraksjon. 

I hovudgata *Norzim Lam* ligg det butikkar, restaurantar, kjøpesenter og offentlege bygningar. 
Overalt finst ei blanding av bustadblokker, mindre bustader og familiedrivne butikkar. Styresmaktene praktiserer ein streng kontroll med byggeskikken: alle bustader skal utsmykkast i tradisjonell stil, med buddhistiske måleri og motiv. Dette vert handheva svært strengt, og brot på eksteriørforskriftene kan føre til at bygg vert rivne. 

Nede ved elva ligg eit livleg marked i helgene. Her vert det selt kjøt, grønsaker og suvenirar. Det meste av byen sin småindustri ligg sør for den største brua. 

Thimpu er den einaste hovudstaden i verda utan trafikklys.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over byen frå RAO online
* Femårsplanen 2002-2007 Arkivert 2005-08-16 ved Wayback Machine.
* Dzongkhag profil med kart over gewog[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 30°57′45″N 46°06′11″E﻿

**Ur** (sumerisk *Urim*, akkadisk *Uru*, arabisk أور) var ein viktig sumerisk bystat i oldtidsriket Mesopotamia, der den moderne **Tell el-Muqayyar** (arabisk تل المقير) ligg i dag i Dhi Qar guvernement sør i Irak. Sjølv om Ur ein gong var ein kystby nær munningen av Eufrat i Persiabukta, har kystlinja flytta seg og byen ligg no godt i landet, ved sørbreidda av Eufrat, 16 km frå Nasiriyah i dagens Irak.

Byen er datert til Ubaid-perioden for kring 3 800 evt. og er registrert som bystat i historiske kjelder frå 2500-talet fvt. med Mesannepada som den første registrerte kongen. Skytsguddomen til byen var Nanna (på akkadisk Sin), den sumeriske og akkadiske måneguden, og namnet på byen skal kome frå namnet på denne guden, Urim, som var den klassiske, sumeriske stavinga og tyder «bustaden til Nanna».

I dag er staden markert av dei delvis restaurerte ruinane av zigguraten i Ur, som består av heilagdomen til Nanna, graven ut i 1930-åra. Tempelet vart bygt på 2000-talet fvt. under regjeringstida til Ur-Nammu og vart bygt opp att på 500-talet fvt. av Nabonidus, den assyrisk-fødde siste kongen av Babylon. Ruinane dekkjer eit område på 120 meter frå nordvest til søraust og 800 meter frå nordaust til sørvest, og stig kring 20 meter over dagens bakkenivå.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ur» frå Wikipedia på engelsk, den 27. februar 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Tell el-Muqayyar på arabisk. *Tell* betyr «ås» eller «haug» og *Muqayyar* betyr «bygt av asfalt». Muqayyar er også skrive Mugheir, Mughair, Moghair osb.
2. ↑  Zettler, R.L. and Horne, L. (eds.) 1998. *Treasures from the Royal Tombs of Ur*, University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ur i Mesopotamia**
**NunatuKavut** (inuktitut ᓄᓇᑐᑲᕗᑦ) er eit ikkje-anerkjend inuittisk territorium i Labrador-regionen. NunatuKavut-folk (også kalla Inuit-Metis eller Labrador Metis) er direkte etterkomarar etter inuittar som budde sør for Churchillelva eller Grand River før europeisk kontakt, med europeisk påverknad frå baskiske og franske kvalfangarar.

*Nunatuĸavut* eller *NunatuKavut* IPA: [ˈnuːnətuːhəvuːt] tyder 'vårt eldgamle land' på den gamle inuttut-dialekten til NunatuKavummuit-folk. Nunatuĸavut-regionen omfattar sørlege Labrador, frå Grand River sør til Lodge Bay og vest til den offisielle grensa mellom Quebec og Labrador. Området der ein bruker land er meir omfattande.

Kjelder
-------

1. 1 2  Stopp, Marianne (2002). «Reconsidering Inuit presence in southern Labrador». *Études/Inuit/Studies* **26** (2): 71–106. doi:10.7202/007646ar.
2. ↑  Belvin, Cleophas (2006). *The Forgotten Labrador*. MQUP. ISBN 0-7735-3151-3.

* *Denne artikkelen bygger på «NunatuKavut» frå Wikipedia på engelsk, den 25. september 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Canadian Government: NunatuKavut Land Claim Document[*daud lenkje*]
* NunatuKavut Community Council Inc.
* Labrador Inuit History
* Canadian Encyclopedia; Inuit presence in southern Labrador Arkivert 2012-10-20 ved Wayback Machine.
* Royal Commission White Paper on Renewing and Strengthening Our Place in Canada
Koordinatar: 8°29′15″ N 76°57′7″ E﻿

**Thiruvananthapuram** (tidlegare kalla *Trivandrum*) er hovudstad i den indiske delstaten Kerala og administrasjonssentrum i Thiruvananthapuram distrikt. Byen ligger heilt sør i Kerala, på sørvestkysten av India, og rundt 8 mil nordvest for sørspissen av India.

Byen hadde 752 490 innbyggjarar ved folketeljinga i 2011, 1 687 406 om ein reknar med forstader. Det mest utbreidde språket her er malayalam, som i resten av Kerala.

Historie og stilling
--------------------

Namnet «thiru-anantha-puram» tyder 'byen til Anantha' og viser til gudefiguren i Padmanabhaswamytempelet som ligg sentralt i byen. Tempelet er rundt 2 000 år gammalt. Byen blei gjort til hovudstad av kong Marthandavarma i 1729, og var hovudstad i Travancore frå 1745. Då Kerala blei eigen delstat i 1956 var byen eit naturleg val som delstatshovudstad. Han er erkebispesete både for den katolske kyrkja og den syro-malankariske kyrkja, som har eksistert i Kerala i fleire hundre år.

Byen blei kalla «Trivandrum» av britane, som var aktive i byen sjølv om kongeriket aldri var direkte underlagt det britiske imperiet. I 1991 blei namnet offisielt bytta tilbake til malayalamnamnet Thiruvananthapuram.

Institusjonar og næringsliv
---------------------------

Arbeidarar framfor ein del av Napier-museet i indo-sarasensk stil frå kolonitida i dyrehagen i Thiruvananthapuram.
Byen huser fleire statlege bygg, kontor, organisasjonar og verksemder. Thiruvananthapuram er også eit akademisk sentrum med fleire høgare utdanningsinstitusjonar som Universitet i Kerala frå 1933, Vikram Sarabhai Space Centre (VSSC), Technopark og Det indiske instituttet for romvitenskap og teknologi (IIST). I tillegg finst fleire museum, ein botanisk hage og ein dyrehage. 

Vizhinjam-hamna
Thiruvananthapuram er også ein viktig hamneby med kystfiske og handel. Det blir mellom anna utført kopra og titanjernstein herfrå. 
Det finst også ein bomulls- og silkeindustri.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside for Thiruvananthapuram distrikt (engelsk)
* Public Relations Department Page on Trivandrum Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine. (engelsk)
* Government of Kerala Website on Thiruvananthapuram District Arkivert 2005-11-09 ved Wayback Machine. (engelsk)

Kjelder
-------

1. ↑   Census of India; Provisional Population Totals Paper 2 of 2011 : India (Vol II), Cities having population 1 lakh and above (**pdf-fil**) Oppgjeve av Svensk Wikipedia.
2. ↑   Census of India; Provisional Population Totals Paper 2 of 2011 : India (Vol II), Urban Agglomerations/Cities having population 1 lakh and above (**pdf-fil**) Oppgjeve av Svensk Wikipedia.

* Trivandrum (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 11. februar 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Thiruvananthapuram» frå Wikipedia på engelsk, og «Thiruvananthapuram» frå Wikipedia på svensk den 12. februar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***«All Over the World»***  Singel av Tor & Bettan |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Engelsk |
| Låtskrivar(ar) | Tor Endresen og Are Selheim |
|

**«All Over the World»** er ein singel av Tor & Bettan. Songen er skriven av Tor Endresen og Are Selheim. 21. januar 2015 vart ein del av songen offentleggjort av Norsk rikskringkasting i ein presentasjonsvideo på 15 sekundar, laga i samband med Melodi Grand Prix 2015.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 2015

21. januar 2015 vart «All Over the World» presentert som eit av bidraga i Melodi Grand Prix 2015, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 2015 i Wien i Austerrike. Songen vart framført på engelsk av duoen Tor & Bettan, sett saman av Tor Endresen og Elisabeth Andreassen, med Kringkastingsorkesteret. Bidraget vart mellom dei fire beste i finalen, og gjekk vidare til gullfinalen der det enda på fjerdeplass.

Fotnotar
--------

1. 1 2 3 4 5  «Tor & Bettan». Norsk rikskringkasting. 21. januar 2015. Henta 29. januar 2015.
2. ↑  «Fra Abba til MGP 2015: Anders Eljas leder GP-KORK.». escNorge. 25. februar 2015. Henta 26. februar 2015.
3. ↑  Simon Storvik-Green. «Mørland & Debrah Scarlett take the Norwegian flag to Vienna!» (på engelsk). Eurovision.tv. Henta 18. mars 2015.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 2015 |
| --- |
| *Cinderella***·** *Heaven***·** *Thunderstruck***·** *We Don't Worry***·** *Next To You***·** *Human Beings***·** *Ta meg tilbake***·** *A Monster Like Me***·** *Louder***·** *En godt stekt pizza***·** *All Over the World* |
Utsyn over Walney Channel frå Walney Island mot Barrow-in-Furness.
Utsyn over sundet mot Barrow/Walney Island lufthamn frå Barrow.
**Walney Channel** er eit smalt område med grunt tidvatn i Irskesjøen mellom øya Walney Island og Barrow-in-Furness på det britiske fastlandet. Han dannar fronten på Furnesshalvøya. Kanalen er om lag 15 km lang.

Den sentrale delen av kanalen vert tørrlagd ved fjøre sjø, og det går ein gangveg over kanelen her. Walney Bridge, opna i 1908, går over den sentrale delen av sundet. Dette området vart utvikla på 1800-talet då Barrow skipsverft voks fram. Det var då, og framleis er, naudsynt og mudre opp den sørlege delen av kanalen.

Den sørlege delen av kanalen munnar ut i Morecambe Bay mot Rampside og Roa Island. I kanalen ligg Piel Island og Sheep Island, sistnemnde er dominert av Piel Castle. Området mellom desse to øyane vert tørrlagt ved fjøre sjø.

Kjelder
-------

1. ↑  *Landmarine.com*, arkivert frå originalen 13. juli 2011, henta 11. januar 2010
2. ↑  WALNEY ISLAND CHANNEL Arkivert 2008-10-22 ved Wayback Machine. Walneyisland.com;
3. ↑   Dredger returns to Walney Channel DredgingNews; 07-05-09;

* *Denne artikkelen bygger på «Walney Channel» frå Wikipedia på engelsk, den 11. januar 2010.*

Koordinatar: 54°6′32″ N 3°14′38″ W﻿
**Walter Demel** (fødd 1. desember 1935) er ein tysk tidlegare langrennar frå Bayreuth i Oberfranken som tevla for Vest-Tyskland. Han vann bronsemedaljen på 30 km i Ski-VM 1966 i Oslo.

Aktiv
-----

Demel deltok i samtlege verdsmeisterskap i nordiske greiner og olympiske vinterleikar i tida 1962 til -76. Han vart nummer ti på tremila under Vinter-OL 1964 i Innsbruck, men det kom likevel overraskande at han tok bronsemedaljen på same distansen under Ski-VM i Holmenkollen to år seinare, fattige tre tidels sekund bakom sølvvinnaren, Kalevi Laurila frå Finland.

I Ski-VM 1970 i Strbske Pleso kom han på sjetteplass på 50 km og vart nummer sju på 15 km. To år etter vart han femtemann både på tremila og på femila under vinterleikane i Sapporo, og vart nummer sju på 15 km.

Demel vart vesttysk meister 26 gongar individuelt, i tillegg var han med å vinne 14 stafettgull.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Walter Demel (Skilangläufer)» frå Wikipedia på tysk, den 25. februar 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Walter L. Davis** (fødd 2. juli 1979) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Lafayette i delstaten Louisiana som i 2005 vart verdsmeister i tresteghopp. Han var også ein framifrå lengdehoppar, nummer sju i øvinga i VM 2003.

Aktiv
-----

Davis vart nummer elleve i tresteghopp ved Sommar-OL 2000 i Sydney, året etter vart han femtemann i same øvinga ved verdsmeisterskapen i Edmonton med eit bestehopp på 17,20 m. I 2002 vart han US-amerikansk tresteg-meister med 17,59 m, og i 2003 landsmeister i lengdehopp med 8,24 m. Under Friidretts-VM 2003 i Paris deltok han i både lengdehopp og tresteg, men lukkast berre å nå finalen i lengde der han kom på sjuandeplassen med sine 8,02 m.

I 2004 vart Davis andremann i det US-amerikanske OL-uttaket i tresteg med 17,63 m, ein prestasjon han ikkje var i nærleiken av under sommarleikane i Aten der han vart nummer elleve i trestegfinalen. Han deltok også i lengde, men var langt unna å ta seg til finalen.

Sommaren 2005 vart Davis USA-meister i tresteg for andre gong. Under VM i Helsinki august månad lukkast han vinne gullmedaljen med 17,57 meter som best. Grunna skade deltok ikkje olympiameisteren Christian Olsson, medan utøvaren med 17,81 m og årsbeste i verda, Marian Oprea frå Romania, ikkje hadde fullklaff og måtte nøye seg med bronsemedaljen.

I 2006-sesongen gjorde Davis sitt livs lengste hopp både i lengde og tresteg. Mot slutten av april landa han på 8,36 meter på Martinique og åtte veker seinare nådde han 17,71 meter i Indianapolis. Året etter kneip Davis, med eit hopp på 17,33 meter, bronsemedaljen i tresteghopp under VM i Osaka, ein centimeter framom fjerdemann og to cm framom nummer fem i tevlinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Nr 11 i tresteghopp – 16,61 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 5 i tresteghopp – 17,20 m
* VM 2003 i Paris: Nr 7 i lengdehopp – 8,02 m. Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (16,60 m=nr 15)
* OL 2004 i Aten: Nr 11 i tresteg – 16,78 m. Utslått i kvalifiseringa i lengde (7,80 m=nr 23)
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje i tresteg – 17,57 m. Utslått i kvalifiseringa i lengde (7,42 m=nr 19)
* VM 2007 i Osaka: Bronsemedalje i tresteghopp – 17,33 m
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (16,33 m=nr 15)
* VM 2011 i Daegu: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (16,12 m=nr 23)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Walter Davis (triple jumper)» frå Wikipedia på engelsk, den 25. august 2018.*
| **Walney** |
| --- |
| Walney sett frå Barrow-in-FurnessWalney sett frå Barrow-in-Furness |
| Geografi |
| **Stad** | Irskesjøen |
| **Koordinatar** | 54°6′14″N 3°15′0″W﻿ |
| **Øygruppe** | Furnessøyane

 |
| **Areal** | 13 km² |
| **Lengd** | 18 km |
| **Breidd** | 1,5 km

 |
| Administrasjon |
| **Land** | England |
| **Grevskap** | Cumbria

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 13000 |
| **Folketettleik** | 1000 /km² |

**Walney Island** eller **Isle of Walney** er den åttande største øya i England. Ho ligg i Irskesjøen, vest for Furnesshalvøya i det nordvestlege England. Fram til 1974 var både øya og halvøya ein del av Lancashire, men i dag høyrer dei til Cumbria. Øya høyrer til kommunen Barrow-in-Furness og er landfast via Walney Bridge, som vart bygd i 1908.

Ho har i dag kring 13 000 innbyggjarar og har vore busett i minst 3000 år. Namnet Walney kjem frå det norrøne «valna ey», som tyder «den britiske øya». Namnet vart gjeven av vikingane som busette seg her. Landsbyen Biggar Village har vore busett sidan minst 1000-talet og vart nemnd i Domesday Book som Hougenai. Dette namnet kjem av det norrøne *haugr* som tyder haug. 

Øya er 18 km lang og 1,5 km på det breiaste, med eit areal på 13 km². Det er fire grunnskular på øya og ein golfbane. Øya har òg ein liten flyplass. 

Barrow vindmøllepark
Øya er sagt å vere den mest vindfulle staden i det engelske låglandet. Nyleg vart det bygd ein vindmøllepark i havet, 7 km vest for øya. Parken består av 30 vindturbinar på 3 MW kvar og med ei høgd på 90 meter. Parken kom i drift i september 2006. Det er planar om å utvide parken med ytterlegare 100 vindturbinar. 

Dei fem største landsbyane på øya er: 

* Biggar
* North Scale
* North Walney
* South Walney
* Vickerstown

Bakgrunnsstoff
--------------

* Walney Isle i ord og bilete
* Nettsida til Walney Island Arkivert 2009-08-03 ved Wayback Machine.
* Informasjon om kystartilleriet på øya
* Walney fugleobservatorium Arkivert 2009-05-21 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Walney Island» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Standard English words which have a Scandinavian Etymology* (The Vikings in England)
2. ↑  *On The Crest of a Wave* Arkivert 2007-09-26 ved Wayback Machine. *Northwest Evening Mail* (26/01/2007).
3. ↑  «Barrow Offshore windfarm».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Pye Records** er eit britisk plateselskap. Pye sine mest kjende artistar var Lonnie Donegan (1956-69), Petula Clark (1957-71) og The Kinks (1964-71). Selskapet bytte namn i 1980, men tok namnet tilbake i 2006.

The Pye Company selde opphavleg TV- og radioapparat. Selskapet kjøpte opp Nixa Records i 1953 og hamna slik i platebransjen. I 1955 kjøpte selskapet opp Polygon Records, eit selskap som hadde far til Petula Clark i kontroll over distribusjonen av platene hennar. Dermed oppstod **Pye Nixa Records**. I 1959 vart namnet endra til Pye Records, og ATV åtte 50% av selskapet. ATV kjøpte opp dei attverande aksjane i 1966. To underavdelinger oppstod, Pye Golden Guinea Records og Piccadilly Records. I 1970 lanserte Pye folk, jazz, blues og progressive artistar på Dawn Records, og den mest kjende artisten der var Mungo Jerry.

Då namnerettane opphøyrde i 1980, endra selskapet namn til PRT Records. Katalogen hamna då i eige hos Castle Communications.

I 1958 vart Pye International Records starta. Selskapet distribuerte mange amerikanske etikettar, inkludert Chess Records, A&M Records, Kama Suttera Records, Colpix Records, Buddah Records, og King Records i Storbritannia.

I 1960 lanserte Pye lågbudsjettsetiketten **Marble Arch** som relanserte ei rekkje tidlegare Pye-utgjevingar.

I juli 2006 vart Pye reaktivert av Sanctuary for å utgje «indie» pop og «alternative» artistar.

Kjende artistar på Pye Records
------------------------------

* Lonnie Donegan (1956-1969)
* Petula Clark (1957-1971).
* Joan Regan (1960-1961)
* Donovan (1965-1971)
* Sandie Shaw (1964-1972)
* The Kinks (1964-1971)
* The Searchers (1963-1967)
* The Honeycombs (1964-1965)
* The Ivy League (1965-1966)
* David Bowie (1965-1966)
* Status Quo (1968-1971)
* Mungo Jerry (1970-1974)
* Brotherhood of Man (1976-1978)
* The Real Thing (1976-1979)
* Kenny Ball and his Jazzmen
* Chris Barber's jazzband

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pye Records» frå Wikipedia på bokmål, den 23. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* MusicBrainz (label)

 |
**Segmentasjon** eller **segmentering** er ei utvikling i talemålet der eit langt fonem blir delt i to ulike fonem. Segmentasjon kan gjelda både konsonantar og vokalar. Ein lang konsonant blir vanlegvis skriven som ein dobbelkonsonant. Døme på segmentasjon ved konsonantar er *kadla* (av norrønt *kalla*), *fjedl* (av norrønt *fjall*), *kåbma* (av norrønt *koma*) og *steidn* (av norrønt *steinn*).

Segmentasjon og det skylde fenomenet differensiasjon ved konsonantane er eit trekk sørvestlandsk og delvis midlandsk har sams med færøyisk og islandsk.

På begge sider av Mjøsa og i delar av Gudbrandsdalen har det utvikla seg diftongar i staden for eller i tillegg til palatalklangen ved konsonantane. Døme på dette er *å breinnje* (å brenna), *steillj* (stell) og *reiddj* (redd). I Gudbrandsdalen finn ein former som *hesteinnj* (hestane), *visåynnj* (visene). Dette fenomenet blir kalla palatal segmentering.

Kjelder
-------

Skjekkeland 1997, Martin Skjekkeland, *Dei norske dialektane - Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla.* Kristiansand S. ISBN 82-7634-103-9

### Fotnotar

1. ↑  Skjekkeland 1997, s. 88.
2. ↑  Skjekkeland 1997, s. 106f.
Koordinatar: 65°18′42.584″N 17°57′41.821″E﻿
**Gargnäs** (sørsamisk *Draehkie*, umesamisk *Dráhkie*) er ein småstad i Sorsele kommun, som ligg cirka 50 km søraust for tettstaden Sorsele på det smale neset mellom elva Gargån og *Hemsjön*.

Etymologi
---------

Gargnäs, Gargån og lappskattelandet Karko har fått sine namn etter det samiska ordet *kárku*, som tyder ei mindre strekning med tørr mark i ei myr eller i eit myrlendt terreng.

Gargnäs er nokre gongar òg blitt kalla Dragnäs. Dette har gjeve opphav til det umesamiske namnet *Dráhkie*, og det sørsamiske *Draehkie*. *Drag* er eit svensk dialektord som tyder «smalt nes». Sidan staden ligg på eit smalt nes mellom Gargån og Hemsjön, var det ein enga stad for samar å ta seg fram i båtane sine.

Historie
--------

Gargnäs ligg i eit område som i byrjinga av 1700-talet var ein del av lappskattelandet *Karko*. På staden *Draati* mellom Gargån og *Hemsjön* fanst det ein gammal reinvall, der samane i ein periode hadde opphaldsstaden sin. På sjølve reinvallen blei bygningen ved namn Gargnäs oppført i 1756 av *Hans Mårtensson*, son av samen *Mårten Turesson* og *Barbro Hansdotter*, som var dottera til den første klokkeren i Sorsele, *Hans Ersson*. Hans Mårtensson overtok òg skatten for lappskattelandet Karko. Nokre år seinare slutta broren Nils seg til, og overtok halvparten av området som Hans hadde rydda.

Gargnäs kyrkje
--------------

I Gargnäs finst det ei trekyrkje frå 1911. I 1962 blei Gargnäs forsamling utskild frå Sorsele forsamling som ein eigen kyrkjelyd. I 2006 blei denne kyrkjelyden slått saman att med Sorsele forsamling.

Infrastruktur
-------------

Gargnäs har ein eigen flyplass, som blir kalla Garglanda. Den er den einaste flyplassen i Vindelådalen.

Idrett
------

Staden har eit bedriftslag i fotball som trener i Lund. Laget Gargnäs blei grunnlagt føre sesongen 2005, og fekk starte i division 3B. I 2006 vann laget innandørscupen med 32 lag som MFF-support arrangerte i kombihallen i Malmö. I serien rykte laget same år opp til divisjon 2.

Laget har spelt i superettan.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gargnäs hjemmeside
* Sorsele kommunes side om Gargnäs Arkivert 2010-08-14 ved Wayback Machine.
* Fotball-laget Gargnäs i Lund Arkivert 2007-08-06 ved Wayback Machine.
* Gargnäs kyrkje
* Gargnäs flyplass

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gargnäs» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bjørn Collinder: *Ordbok till Sveriges lapska ortnamn*, Uppsala, 1964, side 80
2. 1 2  Ossian Egerbladh: *Sorsele 1671–1821*, *Ur lappmarkens Busetnadhistoria, V*, Umeå, 1967, side 26, 94–97
3. ↑  Svenskt ortnamnslexikon/2003, side 88
4. ↑  Bertil Marklund: *Skogssamiska studier: möten i kultur och näringar 1650–1800*, Kulturens Frontlinjer: skrifter från forskningsprogråka Kulturgräns Norr nr 16, Umeå, 1999, side 49-50
|  |
| --- |
| ***All Tomorrow's Parties***  Singel av The Velvet Undergroundfrå albumet *The Velvet Underground & Nico* |
|  |
| B-side | «I'll Be Your Mirror» |
| **Utgjeve** | Juli 1966 (singel)Mars 1967 (album) |
| **Innspelt** | April 1966 i Scepter Studios i New York City |
| **Sjanger** | Eksperimentell rock, kunstrock, psykedelisk pop |
| **Lengd** | 2:49 (singel)6:00 (album) |
| **Selskap** | Verve Records (VK10427) |
| Låtskrivar(ar) | Lou Reed |
| **Produsent** | Andy Warhol |
|
| The Velvet Underground-kronologi |
|  | *All Tomorrow's Parties* | «Sunday Morning»(1966)
 
 |

«**All Tomorrow's Parties**» er ein song av The Velvet Underground, skriven av Lou Reed og gjeven ut på debutalbumet til gruppa i 1967, *The Velvet Underground & Nico*.

I følgje Reed kom inspirasjonen til songen frå då Reed observerte Andy Warhol-klikken og han skildra forskjellige folk ved the Factory på denne tida. «Eg såg Andy. Eg såg Andy observere alle andre. Eg kunne høyre folk sei dei mest fantastiske ting, dei sprøaste ting, dei morosamaste ting, dei tristaste ting». Songen vart favoritten til Andy Warhol av The Velvet Underground.

Ei forkorta utgåve av songen vart gjeven ut som singel i juli 1966 med «I'll Be Your Mirror» som b-side. Songen er om lag halvparten så lang som albumversjonen. Songen nådde ikkje singellista.

Innspeling
----------

Songen vart spelt inn i Scepter Studios i New York i april 1966. Han har eit pianomotiv spelt av John Cale, hovudsakleg basert på tonegrupper. Det var ein av dei første popsongane som nytta handsama piano.

Nico syng solovokal.

Andre versjonar
---------------

Både Nico og Lou Reed har spelt inn soloversjonar av songen. Andre artistar som har spelt songen er mellom andre Jun Togawa, Apoptygma Berzerk, Ass Ponys, Buffalo Tom, Japan, Bauhaus, Jeff Buckley, Icehouse, Los Tres, The Method Actors, Nick Cave and the Bad Seeds, the Oysterband, Tom Robinson, Kikka Sirén, Simple Minds, Siouxsie and the Banshees, Rasputina, Kendra Smith, Bryan Ferry, June Tabor, Johnette Napolitano, Iron and Wine, Deerhoof, Hole, The Music Tapes, Ordo Rosarius Equilibrio og Black Tape for a Blue Girl.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «All Tomorrow's Parties» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Fricke, David (1995). *Peel Slowly and See* liner notes, s.22
2. ↑  Harvard, Joe (2007) [2004]. The Velvet Underground & Nico. 33⅓. New York, NY: Continuum International Publishing Group. s. 107 / 109–110. ISBN 0-8264-1550-4.
3. ↑  Mitchell, Tim *Sedition and Alchemy : A Biography of John Cale*, 2003, ISBN 0-7206-1132-6
4. ↑
**Cumberland** er ein tidlegare grevskap i den nordvestlege delen av England som hadde ei administrativ rolle frå 1100-talet til 1974. 
Det var eit administrerande grevskap frå 1889 til 1974 (med unntak av Carlisle frå 1914), og er no del av Cumbria. Det grensa til grevskapa Northumberland i nordaust, County Durham i aust, Westmorland i søraust, Lancashire i sør og dei skotske fylka Dumfriesshire og Roxburghshire i nord.

I april 2023 skal lokalstyret i Cumbria omorganiserast til to sameinte styresmakter, Cumberland, som vil inkludera det meste av det historiske grevskapet bortsett frå Penrith og området rundt, og Westmorland and Furness.

Grevskapet Cumberland hadde eit innbyggjartal på 294 303 i 1961.

Namnet har gjeve namn til fleire verksemder og omgrep, som Cumberland-sausage, Cumberland-bryting, HMS «Cumberland», Cumberland Fell Runners Club, Cumberland Athletics Club, aviser som *The Cumberland News* og *The West Cumberland Times and Star* og Cumberland Building Society.

Kjelder
-------

1. ↑  «Names for two controversial Cumbria councils revealed». *BBC News*. 5. november 2021. Henta 12. mars 2022.
2. ↑  «Cumberland AdmC». Vision of Britain. Henta 13. desember 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Cumberland» frå Wikipedia på dansk, og «Cumberland» frå Wikipedia på engelsk den 20. juni 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Lysefjordbrua** er ei tradisjonell hengebru over Lysefjorden i Forsand kommune. Brua blei opna desember 1997 og er 640 meter lang. Ho har eit hovudspenn på 446 meter og sidespenn på til saman 193 meter. Tårna på kvar side av fjorden er 107 meter høge. Eine enden av brua står på Giskalineset på Forsand-sida av fjorden medan andre enden koplar brua rett inn på Riksveg 13/Ryfylkevegen.

Lysefjordbrua 8. august 2004 sett frå høgsfjordferja.
Frå Forsand-sida.
Lysefjordbrua har betra samferdsla i området ved å knyta Forsand og Strand kommune saman med veg. Innbyggjarane i Forsand treng ikkje lenger ta ferje for å koma seg til næraste byen, som er Jørpeland. Etter at brua blei opna blei også ferjeavgangane på Høgsfjordsambandet hyppigare med avgangar kvar halvtime ettersom ferja nå berre går mellom kaiane på Oanes og Lauvvik og ikkje innom kaien på Forsand også. Dette har gjort at reisetida og høvet til å reisa til Sandnes er blitt betre.

I 1999 fekk brua prisen Vakre Vegers Pris av vegdirektoratet. Prisen legg mellom anna vekt på dei estetiske sidene ved vegar som får tildelt han. Grunngjevinga for at Lysefjordbrua vann var at brua ikkje gjorde store naturinngrep i dei krevjande omgjevnadane. Juryen syntest ho var vakker både på avstand og på nært hald.

Sjå òg
------

* Bruer i Noreg

Bakgrunnsstoff
--------------

* vegvesen.no[*daud lenkje*] - Grunngjevinga for at Lysefjordbrua vann Vakre Vegers Pris

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Lysippos** eller **Lysippus** (gresk skrift Λύσιππος, fødd cirka 390 f.Kr. i Sikyon) var ein gresk skulptør som saman med Praxiteles og Skopas tilhøyrde dei fremste under den klassiske hellenske overgangsperioden. 

*Hermes av Atalante*, ein romersk marmorkopi av Lysippos sin bronsoriginal.

Liv og virke
------------

Lysippos skapte ei mengd statuar, etter tradisjonen nesten 1 500, dei fleste i bronse. Blant dei som kjøpte arbeida hans var fleire greske 
statsetatar og herskarar som Aleksander den store og Kassandros. Lysippos følgde Alexander den store under dei tidlege krigstokta hans, og var den einaste skulptøren som fekk lov til å foreviga keisaren i bronse. Det finst ingen originalar att av verka hans i dag, men det finst kopiar av dei. Av kopiane rekner ein *Apoxyomenos* ('Skraparen') for å vera det verket som ligg mest opp til originalen. Originalen vart laga i år 330 f.Kr. den romerske kopien stammar frå keisar Augustus si tid tid og vart funnen i Roma i 1849.

I høve tll ein tradisjon som ikkje treng vera rett var Lysippos sjølvlært skulptør (autodidakt) og skal òg ha laga statuen av Polykleitos. Han skal ha oppgjeve at skulpturen *Doryforos* var den einaste som var hans mentor.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lysippos» frå Wikipedia på bokmål, den 13. oktober 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Detalj frå glasbilete: «Eg er lyset i verda», Bantry, Irland.
**Lyset i verda** er i kristendommen eit uttrykk Jesus brukte for å karakterisere seg sjølv.

Lys er eit gjennomgåande omgrep i kristen tenking. I Bibelener lyset nemnt både i første og siste kapitel: «Då sa Gud: «Det skal bli lys!» Og det vart lys.» (1. Mos. 1,3). «Natt skal det ikkje vera meir, og dei treng ikkje lys av lampe eller av sol, for Herren Gud skal lysa over dei.» (Op. 22,5). Og i evangeliet etter Johannes omtaler Jesus seg sjølv som lyset i verda (Joh. 8,12 og 9,5). Lystenning er òg eit valfritt ledd ved dåp i Den norske kyrkja. Etter at eit lys er tent for den døypte, kan liturgen vise til Jesu ord om lyset i Joh. 8,12: «Eg er lyset i verda. Den som følgjer meg, skal ikkje vandra i mørkret, men ha livsens lys.»

Johannesevangeliet har ei rad med slike «eg er»-utsegner frå Jesu munn:

* Eg er livsens brød (Joh. 6,35)
* Eg er lyset i verda (Joh. 8,12 og 9,5)
* Eg er porten (Joh. 10,9).
* Eg er den gode gjetaren (Joh. 10,11).
* Eg er oppstoda og livet (Joh. 11,25).
* Eg er vegen, sanninga og livet (Joh. 14,6)
* Eg er vintreet (Joh. 15,5)

Kjelder
-------

1. ↑  Ordning for / Dåp i hovudgudstenesta / Vedteke av Kyrkjemøtet 2017
**Merete Wiger** (fødd 3. januar 1921) er ein norsk forfattar, fødd *Samuelsen*. Ho er dotter av forfattar og programleiar i radio Ranka Knudsen Samuelsen.

Debuten hennar kom under pseudonymet Stella Dannar: *Jeg var sinnssyk*, Gyldendal (1955). På same forlag gav ho rapt ut (under eige namn) *Så låste hun seg inn* (1957), *Judith og treskjæreren* (1958). Etter nokre års pause kom romanane *--grensen* (1965), *Et lite stykke bortover gaten* (noveller, 1968), *Romanen om Maria Sholovski* (1970), *Slik spiller mødrene våre liv* (1974), *Reisen til det Hellige Landet* (1977), alle på Gyldendal. Novellene i *Hjemme bra, men borte best* (1980), dramaet *De uovervinnelige* (1982) og romanen *Min amerikanske kusine* (1984) kom derimot ut på Dreyer. To barnebøker vart så utgjevne på Eide forlag, nemleg *Tåreklumpen* (1989) og *Jenten som ikke kunne seie nei* (1991).
Sidan har ho utgjeve dramaet *Spillet om innvandrerne* på Trysil-forlaget (1998), *Miss M: Tankar om dette og hitt* (1995), og dessutan romanen *Skudd fra klar himmel* på Kulturforlaget Brak (1997).

Av utmerkingar kan nemnast 2. premie i 1956 for eit barnehøyrespel (Æ vil vêra dein æ e) der Liv Ullmann debuterte på radio. I 1970 fekk ho Gyldendals legat for norsk litteratur. Dramaet hennar *Tilfellet Harriet Grinde* vart oppført på Teaterhøgskulen scene (1986), med Juni Dahr i hovudrolla. Seinare har dette stykket vore oppført òg i utlandet. Ho har òg bidrege til lokale oppsettingar, spesielt for Grue Finnskog Ungdomslag sine teatergruppe, som årleg set opp stykket *Spillet om Innvandrerne* på Finnskogdagene.

Høyrespel (NRK, Radioteatret)
-----------------------------

* *Ungdom* (1951)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Merete Wiger» frå Wikipedia på bokmål, den 7. august 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* ISNI
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Lysbeinlire** |
| LysbeinlireFoto: Brian GratwickeLysbeinlireFoto: Brian Gratwicke |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** NT Nær truga |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | *Ardenna* |
| **Art:** | **Lysbeinlire** *A. carneipes* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ardenna carneipes***Gould, 1844 |

**Lysbeinlire** (*Ardenna carneipes*) er ei stor, einsfarga mørkbrun lire i stormfuglfamilien. Lysbeinlirer har utbreiing i Stillehavet og i Indiahavet og hekkar i Australia, på øyar ved Nordøya på New Zealand og på øya Île Saint-Paul i Indiahavet.

Fuglen har kroppslengd på 44 centimeter, og veg ca. 600 gram. Lysbeinlirer har namn etter farga på beina, nebbet er òg bleikt, men med mørk nebbspiss. Elles er desse fuglane mørk, sjokoladebrune i fjørdrakta.

Store hekkekoloniar ligg på Lord Howe-øya aust for Australia, på øyar langs austkysten av Nordøya på New Zealand, ned til Cooksundet, på fastlandet av sørvestre Australia og på Île Saint-Paul. Utanom hekkesesongen, ca. april til seint i september, trekkjer dei spreitt over Indiahavet og Stillehavet og kan treffast utanfor Korea, Japan og Nord-Amerika.

Dei hekkar i store koloniar og kan blande seg med storvengpetrellar (*Pterodroma macroptera*), grålirer og dverglirer i felles koloniar. På New Zealand føregår hekking frå slutten av november, rugetida på det eine egget er ca. 53 dagar og ungen kan flyge etter ca. 92 dagar i april eller mai.

Lysbeinlirer et mest blekksprut og fisk og kan følgje kvalar, delfinar og fiskebåtar.

Populasjonen er estimert til totalt over 650 000 individ (2004) og er stabil.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Puffinus carneipes Arkivert 2014-02-20 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 30 mai 2012.

### Referansar

1. 1 2 3  Heather og Robertson, 2005
2. 1 2  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av lysbeinpetrellear hos Internet Bird Collection

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Det kartesiske koordinatsystemet med fire merka punkt: (2,3) i grøn, (-3,1) i raud, (-1.5,-2.5) i blå og (0,0), origo, i gul.
I det **kartesiske koordinatsystemet** (òg kalla **rektangulært koordinatsystem**) er koordinataksane vinkelrett på kvarandre. I to dimensjonar er det vanleg å kalle desse for x- og y-aksen. x-koordinaten vert kalla *abscisse* og y-koordinaten *ordinat*. Den tredje dimensjonen går då eventuelt langs z-aksen. 

Det kartesiske koordinatsystemet vart først nytta av Rene Descartes, som har gjeve namnet.

Koordinatane til eit punkt i eit kartesisk koordinatsystem er bestemt av projeksjonen ned på kvar av koordinataksane. Punktet kan derfor reknast ut frå koordinatane ved å ta lineærkombinasjonen av dei kartesiske basisvektorane, vekta med koordinatane.

I tillegg til kartesiske koordinatar, kan eit punkt verte gjeve i polare, sylindriske eller sfæriske koordinatar.

Døme
----

Eit punkt i planet kan spesifiserast eintydig ved å gje to verdiar, x- og y-koordinaten. For å gje to verdiar samstundes er det vanleg å nytte vektornotasjon, då skriv ein:

v=[x,y] for å uttrykke kvar punktet v ligg.

Sjå òg
------

* Lineær algebra
* Vektor
* Basis
* Sylindrisk koordinatsystem
* Polarkoordinatsystem
* Sfærisk koordinatsystem

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kartesisk koordinatsystem» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2009.*
|  |
| --- |
| ***«Sei doch nicht so eifersüchtig»***  Song av Lys Assia |
|  |
| **Land** | Sveits |
| **Språk** | Tysk |
|
|

**«Sei doch nicht so eifersüchtig»** (tysk for 'Ikkje ver så sjalu') er ein song av Lys Assia frå 1956.

I Concours Eurovision 1956, den sveitsiske uttakinga til Eurovision Song Contest 1956 i Lugano i Sveits, deltok Assia med heile fem songar. «Sei doch nicht so eifersüchtig» starta som nummer to, etter Jo Roland med «Vendredi» og før Lys Assia og Quinteta Radiosa med «Das alte Karussell». Kor mange poeng bidraget fekk er ikkje kjend. Det einaste ein veit er at dette bidraget ikkje vart vald ut til å representere Sveits i Eurovision Song Contest 1956.

Kjelder
-------

* «SWISS NATIONAL FINAL 1956» (på engelsk). Natfinals. Henta 22. desember 2012.  [*daud lenkje*]

| * v
* d
* e
Songar i Concours Eurovision 1956 |
| --- |
| *Vendredi***·** *Sei doch nicht so eifersüchtig***·** *Das alte Karussell***·** *L'allée aux ormeaux***·** *Bandella ticinese***·** *La ballade des bonnes années***·** *Le bohémien***·** *Les deux coquins (l'argent et l'amour)*]**·** *J'ai triché***·** *Addio bella Napoli***·** *Refrains* |