Huldrych Zwingli
**Ulrich Zwingli** eller **Huldrych Zwingli** (fødd 1. januar 1484 i Wildhaus i Sveits, død 11. oktober 1531 i Kappel am Albis) var ein teolog som vert rekna som grunnleggjaren av den reformerte kyrkja.

Liv og virke
------------

«Zwingliportal» ved Grossmünster i Zürich.
Zwingli studerte i Wien og Basel. Han vart magister i 1506 og byrja same året å verka som prest i Glarus. Frå 1515 tenestegjorde han i valfartsbyen Einsiedeln og frå 1519 i Grossmünster i Zürich. Han var frå byrjinga tilhengjar av Erasmus, men blei påverka av Luther og utvikla etter 1519 ei reformatorisk oppfatning i samband med studiane sine av Paulus og Augustinus. 

I august vart 1519 Zürich råka av ein pestepidemi som drap rundt ein fjerdedel av innbyggjarane. Medan mange flykta frå byen vart Zwingli verande. Han vart pestsjuk i september, og var nær ved å døy. Han skildra seinare den andelege forståinga si av sjukdommen i diktet «Pestlied».

Måleri av disputasen i 1523.
Zwingli gjorde offentleg opprør mot den katolske læra i 1522, då han ope braut fasten i fastetida. Han hadde også vorte hemmeleg gift med enkja Anna Reinhard tidlegare dette året, og var open motstandar av dei katolske sølibatreglane for prestar. Etter fleire kranglar med katolikkane let byrådet i Zürich halda ein disputas om reformasjonen i 1523. Magistraten anerkjende standpunktet til Zwingli som det rette og reformasjonen vart gjennomført i Zürich. Klostera vart avskaffa og prestane fekk pålegg om protestantisk forkynning. I 1525 avskaffa Zwingli bilde, altar, orgel og salmesong i kyrkjene og innførte ei ny gudstenesteordning som skulle byggja på skriftlesing, bøn og preken med enkel altergang fire gonger i året. Frå 1525 til 1529 arbeidde han med ei bibelomsetjing som blei til Zürich-Bibelen eller «Zwinglibibelen».

I 1530 hadde reformasjonen til Zwingli spreidd seg til Bern, Basel, Bodensjø-området og Strasbourg. Han lukkast derimot ikkje forsøket i å reformere dei katolske kantonane i Sveits med makt. Zwingli fall i slaget ved Kappeln, der han deltok som feltprest.

Forsøket på å nå eit felles standpunkt med Martin Luther ved religionssamtalane i Marburg (Marburger Religionsgespräche) i 1529 mislukkast på grunn av usemje om nattverden. Zwingli såg på nattverden som ei symbolsk handling, medan Luther meinte at Jesus Kristus var til stades i kjøt og blod.

Gjennom Heinrich Bullinger, etterfølgjaren til Zwingli som leiar for kyrkja i Zürich, virka læra til Zwingli vidare og influerte den reformerte teologien, men i mindre omfang enn Jean Calvin.

Verk
----

* *De vera et falsa religione* (Zürich 1525)
* *Amica exegesis* (1527)
* *Fidei ratio* (Zürich 1530)
* *Christianae fidei brevis et clara expositio ad regem christianum* (Zürich 1536)
* *Sämtliche Werke* (Zürich 1545 u. 1581)

Litteratur
----------

* Hottinger, *Huldreich Zwingli und seine Zeit* (Zürich 1842)
* Tichler, *Zwingli, de kerkhervormer* (Utr. 1857-58, 2 Bde.)
* Christoffel, *Zwinglis Leben und ausgewählte Schriften* (Elberf. 1857, 2 Bde.)
* Mörikofer, *Ulrich Zwingli* (Leipz. 1867-69, 2 Bde.)
* Zeller, *Das theologische System Zwinglis* (Tübing. 1853)
* Sigwart, *Ulrich Zwingli* (Stuttg. 1855)
* Spörri, *Zwingli-Studien* (Leipz. 1866)
* Werder, *Zwingli als politischer Reformator* (Basel 1882)
* A. Baur, *Zwinglis Theologie* (Halle 1885- 89, 2 Bde.)
* Witz, *Ulrich Zwingli, Vorträge* (Gotha 1884).
* Ulrich Gäbler, *Huldrych Zwingli. Eine Einführung in sein Leben und sein Werk*, Evangelische Verlagsanstalt: Berlin 1985.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Zwingli-Seite des Kirchlichen Informationsdienstes der Ev.-ref. Landeskirche des Kantons Zürich Arkivert 2010-09-01 ved Wayback Machine.
* Zwingli: Staat als weltliche Form des Gottesvolkes Arkivert 2003-04-02 ved Wayback Machine.
* Texte von Zwingli Arkivert 2008-05-26 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  
«Huldreich Zwingli» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 8. januar 2015.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ulrich Zwingli» frå Wikipedia på bokmål, den 10. april 2009.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Huldrych Zwingli» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2015.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |