recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
S

Vest-Tyskland i Europa
**Vest-Tyskland** er ei nemning på dei vestlege delane av Tyskland. Etter andre verdskrigen og fram til 3. oktober 1990 var Vest-Tyskland ei uformell nemning på den delen av Tyskland som ikkje var del av den tyske demokratiske republikken (DDR).

Soner i Tyskland etter andre verdskrigen

Bakgrunn
--------

Etter krigen vart Tyskland delt i okkupasjonssoner av dei sigrande maktene. USA, Frankrike og Storbritannia hadde styrkar i vest, medan Sovjetunionen hadde styrkar i aust. Formelt vart den tyske staten reorganisert i dei vestlege delane i 1949.

Kart over Tyskland. BRD i vest og DDR avmerkt i aust

Namn
----

I Tyskland vart oftast namnet Forbundsrepublikken Tyskland (*Bundesrepublik Deutschland*) nytta om landet. DDR vart ofte kalla SBZ eller Midt-Tyskland i vest. Nemninga 'Aust-Tyskland' vart hovudsakleg nytta i utlandet, og den vesttyske regjeringa motarbeidde bruken av namnet 'Aust-Tyskland' for DDR, sidan dei reserverte namnet for dei austlege tyske provinsane som sigersmaktene hadde stilt under Folkerepublikken Polens forvaltning, og som dei polske kommunistane de facto hadde annektert. Den provisoriske hovudstaden i Vest-Tyskland var i røynda Bonn. Berlin var formelt og symbolsk hovudstad. Vest-Tyskland styrte over dei vestlege delane av Berlin, kalla Vest-Berlin. Aust-Berlin var hovudstad i DDR.

Sjølvstyre
----------

Vest-Tyskland vart erklært fullt sjølvstendig att den 5. mai 1955 samstundes med at landet vart medlem av NATO. Gjennom NATO-alliansen heldt USA fram med å ha styrkar i landet. DDR vart òg erklært sjølvstendig, men sovjetiske styrkar vart verande der. Dei vart i 1953 nytta til å slå ned demonstrasjonar blant befolkninga i Aust-Berlin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
I det norske forsvaret er distinksjonen forma slik.
**Brigader** er ein militær grad som rangerer over oberst og under generalmajor, som alternativ til brigadegeneral. 

Han blir som regel nytta av armear, flyvåpen og marineinfanteri, blant anna i Noreg, Storbritannia, Australia og New Zealand. Graden svarer til flaggkommandør i Sjøforsvaret.

Brigader blir rekna som den øvste feltoffisersgraden og er difor snarare ei høgare form for oberst enn ei lågare form for general, på same måten som kommandør (engelsk: *commodore*; i Noreg flaggkommandør) er i marinane. Graden har blitt tilkjent NATO-status som likeverdig med brigadegeneral, som er ein generaloffisersgrad.

Graden blei innført i Noreg i 1997 som erstatning for oberst I for å standardisere med resten av NATO. Det er fleire som har graden i Noreg, men berre brigader Eldar Berli leiar ein brigade.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brigaders kommandoflagg
* Flaggkommandørs kommandoflagg

| * v
* d
* e
Militære grader i Noreg |
| --- |
| **Hæren/Luftforsvaret:** Meinig/Flysoldat – Korporal – Sersjant – Fenrik – Løytnant – Kaptein – Major – Oberstløytnant – Oberst – Brigader – Generalmajor – Generalløytnant – General |
| **Sjøforsvaret:** Utskriven meinig – Utskriven leiande meinig – Kvartermeister – Fenrik – Løytnant – Kapteinløytnant – Orlogskaptein – Kommandørkaptein – Kommandør – Flaggkommandør – Kontreadmiral – Viseadmiral – Admiral |
**Mistberget** p 663 moh. er det andre høgaste punktet i Eidsvoll kommune i Akershus - etter Skreikampen i Feiring på 698 moh. - og er synleg frå dei fleste stader i bygda. Mistberget ligg mellom Eidsvoll og Hurdal. Nær toppen finst eit branntårn frå 1938 og ei TV-sendarmast for fjernsyn, radiokringkasting, DABradio, digitalt bakkenett og basestasjon for helseradio.

«Lykkens grube» er ei jerngruve som høyrer til Eidsvoll Jernverk og som ligg ved stien frå *Åsleia*. Slike gamle skjerp finst mange av med metall som bly, sink, kopar, jern, wolfram, sølv og gull. På Askheim gard finst smaragdgruve og marmor.

Den 7. august 1946 kom ein Douglas C-47A-5-DK frå BEA med 11 passasjerar frå London for lågt inn over Mistberget og gjekk i bakken. Tre av flyet sin totale besetning på fem mista livet momentant, to personar vart alvorleg skadd. Dei overlevande fekk hjelp frå *Askheim gård* og vart frakta til Stensby sykehus ved Minnesund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mistberget» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Aviation Safety Network* om ulykken

* + - Øystein Søbye: *Eventyrlige Romerike*. Orion forlag 1999.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kjentmannsmerket Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Utdrag frå boka *Eventyrlige Romerike* Arkivert 2007-05-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 69°57′35.5″N 23°13′49.1″E﻿

**Alta Islamske Forening** er ein muslimsk organisasjon og moské i Alta i Finnmark fylke.

Alta Islamske Forening opna den første moskéen sin i 2009, i den gamle Buktakiosken. Deretter har moskéen hatt tilhaldsstad i Buktarestauranten attmed sidan 2010. I 2014 vart eit forretningsbygg i Bossekop, som var eigd av familien Skoglund, seld til Amanastiftelsen for 4,2 millionar kroner og gjort om til ny og større moské. Organisasjonen som kjøpte bygget har vore sett under søkjelys etter å ha vore finansiert frå utlandet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Muslimene kjøpte bygg fra presten». *Altaposten*. 3. november 2014. Henta 4. august 2017.
2. ↑  «Dette blir en moské». *Nordlys*. 21. april 2015. Henta 4. august 2017.
3. ↑  «Stiftelsen som har moské her, settes under lupen av Stortinget». *Finnmarken*. 9. april 2016. Henta 4. august 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Alta Islamske Forening Arkivert 2017-07-09 ved Wayback Machine.
**Buško Blato** (Jezero) er ein innsjø på sørsida av Livanjsko Polje i Bosnia-Hercegovina. Namnet vert òg brukt om området rundt innsjøen, der fleire landsbyar ligg. Prisoje er den største av desse. Dette området er hovudsakleg busett av kroatar med romersk-katolsk tru.

Innsjøen ligg 716 meter over havet og dekkjer eit areal på 55,8 km² og har eit totalt volum på 782 millionar m³. Ein tredjedel av innsjøen ligg i kommunen Livno, medan resten ligg i Tomislavgrad.

Buško Blato (blato tyder «myr» eller «sump» på kroatisk) var opphavleg eit myrområde fram til 1974 då ein omforma området til ein innsjø (jezero tyder «innsjø» på kroatisk). Regjeringane i Bosnia-Hercegovina og Kroatia (som begge var republikkar i Jugoslavia på tida) arbeida saman på eit prosjekt om å byggje eit vasskraftverk i Ruda (i kommunen Otok i Kroatia) kalla Orlovac, som ville ha gjeve 366 GWh i året.

Innsjøen inneheld mykje fisk som karpe, aure, aurekyte, prøysisk karpe og årbuk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 69°56′0″N 23°13′50″E﻿

**Alta folkehøgskole**, tidlegare **Øytun folkehøgskole**, er ein kristen folkehøgskole som ligg i Alta kommune i Finnmark. Skolen ligg 6 km sør for Alta sentrum og 12 km frå Alta lufthamn. Skolen fokuserer spesielt på friluftslivfag og tar imot rundt 110 elevar i året. 

Elevar ved skolen vel seg eit friluftslivs-linjefag og fire valfag fordelt på periodane haust, mørketid og vår/vinter. Alle elevane får felles turar og dagar med ulike tema og seminar. Felles skoleturar går til Kolahalvøya i Russland og og Levi i Finland. I tillegg blir det mellom anna arrangert «bli-kjent-tur» til Orroshytta, skolehytta på Finnmarksvidda, førstehjelpskurs, felleskapsseminar, soldagstur, samisk seminar og avslutningstur til Jøkelfjorden. Skolen har gymsal, trimrom, skytesimulator, bandrom, buldrerom, skimakarverkstad og sykkelverkstad.

Skolen blei skipa i 1917 i Havøysund i Måsøy kommune under namnet Øytun. I 1967 flytte skolen til Alta, men namnet Øytun blei ført vidare. Skolen ligg i furuskog ved foten av fjellet Skoddevarre og har gangavstand til Altaelva. Skolebygningen og 8 internat er oppført rundt eit tun. Skolen er eigd av Normisjon, Norges Samemisjon og Indremisjonsforbundet. I desember 2016 skifte skolen namn til *Alta folkehøgskole – folkehøgskolen for Arktisk Villmarksliv*. Tunet på skolen er framleis kalla Øytun.

#### Linjefag ved skolen i 2019:

* Arktis – Svalbard
* Friluftsliv 70° Nord
* Friluftsliv Ingen Grenser
* Hundekjøring – Finnmarksløpet
* Jakt og fiske
* Foto villmark – Island/USA
* Off Piste – ski og sykkel

Skolen tilbyr også halvårskursa *Ski og skred* og *Circum Polar*, i tillegg til andre kortkurs.

Kjelder
-------

1. ↑  «Skifter ut Øytun-navnet». 15. desember 2016. Henta 12. mars 2019.

* «Om skolen». Alta folkehøgskole. Henta 12. mars 2019.
* «Alta folkehøgskole - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 12. mars 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
| Calais |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Flagget til Calais |
| **Flagget til Calais** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Hauts-de-France Pas-de-Calais |
| Geografi |
| Flatevidd | 33,5 km² |
| Flatevidd - By |  33,50 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik - Storbyområde | 77 333   2 308/km² 125 584 |
| Koordinatar | 50°57′10″N 01°51′32″E﻿Koordinatar: 50°57′10″N 01°51′32″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.mairie-calais.fr |
| Plassering |
|  |

**Calais** (nederlandsk *Kales*) er ein hamneby ved Den engelske kanal i Frankrike med om lag 75 000 innbyggjarar. Storbyområdet hadde i 1999 etter ei folketeljing 125 584 innbyggjarar. Han ligg i departementet Pas-de-Calais, der han er *sous-préfecture* (underprefektur). 

Han er den byen i Frankrike som ligg nærast England, og avstanden over til Dover er berre 34 km. På ein klår dag kan ein sjå dei kvite klippene i Dover. 
Byen har tidlegare høyrt til engelskmennene, då han vart erobra av Kong Edvard III av England i 1347, etter ei omleiring som hadde vart i heile 11 månadar. Calais var engelsk heilt fram til 1558, då franskmennene erobra byen tilbake.

Byen vart sterkt øydelagt i løpet av den andre verdskrigen, og berre den eldste delen av byen er restaurert. Denne eldste delen av byen ligg på ei kunstig øy omringa av kanalar og hamner. Den moderne delen av byen, St. Pierre, ligg i sør og søraust. Ein større tysk bunker er no krigsmuseum. 

Calais er no eit knutepunkt for fleire av kanalferjene, mellom anna Hovercraft-fartøya (luftputebåtar) (slutt 2000) mellom England og Frankrike, i tillegg til å vere i enden av tunnelen under Den engelske kanal, (som franskmennene kallar *la Manche* (ermet)).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Calais**

* Agglomération
* Informasjon om hamna og byen Arkivert 2010-08-20 ved Wayback Machine.
* Hamna i Calais Arkivert 2007-10-07 ved Wayback Machine.
* Reiseguide for Calais
* Festningar i Calais Arkivert 2007-05-10 ved Wayback Machine.
* Gamle postkort frå Calais
* Bilete av Calais i 3D

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
**Alta kraftverk** er eit vasskraftverk i Sautso i Alta kommune i Troms og Finnmark fylke. Verket vart kjent etter den største sivile ulydigheitsaksjonen i Noreg etter striden i samband med utbygginga av Alta-Kautokeinovassdraget.

Alta kraftverk har to aggregat (100 MW og 50 MW). Gjennomsnittleg årsproduksjon er på 655 GWh. Eigar er Statkraft.

Kraftverket er bygd 40 kilometer frå utløpet av Altaelva. Elva får i løpet av dei 170 kilometrane til utløpet, tilsig frå ein stor del av Finnmarksvidda. Dei nedste 40 kilometrane av elva er lakseførande.

Demninga
Kraftverket utnyttar eit fall på 185 meter frå det 18 kilometer lange magasinet Virdnejávri. Virdnejávri vert regulert mellom 265 og 200 moh. Frå den 110 meter høge dammen til utløpet frå kraftstasjonen, er elva tørrlagd på ei strekning av to kilometer.

I dag er eit altakraftverk vorte ei uoffisiell eining, og det vert gjerne referert til kor mange altakraftverk ei ny kraftutbygging vil gje som årleg energiproduksjon.

Kjelder
-------


* «NVE Atlas». *Utbygd vannkraft.*  Norges vassdrags- og energidirektorat
* NVE vannkraftdatabase
* Statkraft Arkivert 2019-04-03 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Alta kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2021.*

Kartskisse over heile systemet (NVE/Statkraft)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 66°26′S 66°37′W﻿

**Davidson Island** er ei lita, kuppelforma, isdekt øy mellom Wollan Island og Shull Rocks i Crystal Sound. Ho vart kartlagd frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (1947–48) og Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (1958–59) og frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey (1958–59). Ho vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter William L. Davidson, ein amerikansk fysikar som nytta nøytrondiffraksjon til å finne plasseringa til hydrogenatom i is.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Davidson Island» frå Wikipedia på engelsk, den 22. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Davidson Island» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***Efterretninger og Opmuntringer angaaende de nærværende Krigsbegivenheder***, ofte berre omtala som *Efterretninger og Opmuntringer*, var ei norsk avis som kom ut mellom midten av august og slutten av desember 1807. Redaktør for avisa var boktrykkaren Niels Wulfsberg. Utgangspunktet for utgivinga var at avisforesendingane frå København svikta ved den britiske blokaden av Noreg i samband med napoleonskrigane.

Efterretninger og Opmuntringer hadde ikkje annonsar som sin hovudgeskjeft, til forskjell frå dei andre avisene på si tid, her var det nyhenda som stod i sentrum. Wulfsberg fann mellom anna stoff til avisa i private brev og utanlandske publikasjonar som sneik seg unna blokaden. Intensjonen bak avisa var å gi ut eit blad som skulle «afhandle politiske, moralske, oekonomiske, artistiske Materier», ifølgje Wulfsberg sjølv. Dette skulle likevel skje innanfor «vor Trykkefriheds Grændser», og for å vekkja minst mogleg uvilje hos regimet omtala Wulfsberg seg sjølv som «en Ven af Politie og god Orden», altså ein som fullt ut respekterte lovar og styresmakt. Innhaldet i avisa var heller ikkje kritisk overfor regimet, men inneheldt heller mykje kritikk av Storbritannia, den nyvunne fienden til Danmark-Noreg. Noko dristig var det likevel då avisa prenta eit «Forslag til en Deposito-Casse», som tok til orde for å oppretta ein eigen norsk kredittinstitusjon, då det ikkje var råd å få pengar frå København, og det var «allerede megen Pengemangel blandt de Handlende». Slike særnorske institusjonar var uønskte frå sentralmaktene si side, og ein såg ikkje med velvilje på dei som argumenterte for slikt. Episoden ser derimot ikkje ut til å ha vorte følgd opp av myndigheitene.

Etter eit halvt år og 43 nummer gjekk avisa inn, og Wulfsberg byrja like etter å gi ut avisa *Tiden*.

Kjelder
-------

1. ↑  *Efterretninger og Opmuntringer angaaende de nærværende Krigsbegivenheder*, 28. november 1807.
2. ↑  Efterretninger og Opmuntringer, 4. september 1807.
Birtavarre bedehus
**Birtavarre** (kvensk *Pirttivaara*, nordsamisk *Gáivuonbahta*) er ein tettstad i Kåfjord kommune i Finnmark med 227 innbyggjarar per 1. januar 2017. Birtavarre er ein av tre tettstader i kommunen, og ligg langs Europaveg 6. Birtavarre ligg ca. 18,3 km sørøst for Olderdalen (på nordsida av fjorden), og ca. 12,5 km sørøst for Samuelsberg (nordsida av fjorden). I 2009 var befolkningen i tettstaden og områda rundt 283. 

Tettstaden har eit godt servicetilbod som har kommunens helsetenester på Kåfjord helsesenter, to butikkar, eit husflidsutsalg, ein barnehage og ein campingplass. Bygda har også et ullkarderi som karder uvaska ull på maskiner førstninga av 1900-talet. I tillegg finst det også ulike treningstilbod ein kan dra nytte av. Birtavarre Røde Kors har eit treningsrom, og Indre Kåfjord Idrettslag (IKIL) har fotball - og skigrupper, samt turmarsjar. I Birtavarre ligg også Birtavarre bedehus.

Birtavarre er porten til Halti, Finlands høgaste fjell. Frå Europaveg 6 som går like utanfor tettstaden kan du følgje fylkesveg 333 i Troms, deretter ein sommeropen grusa fjellveg heilt inn til foten av Halti i innerenden av Guolasjavri.

Namnet «Birtavarre» kom i tida det var gruvedrift i Kåfjord. Før blei Birtavarre kalla Kåfjordbotn, men på denne tida var det også gruvedrift i Kåfjord i Alta og mange enda opp i feil Kåfjord.

Eit tidlegare gruvesamfunn
--------------------------

I Birtavarre har det tidlegare vore eit gruvesamfunn med smelteverk i Ankerlia, som ligg øvst i Kåfjorddalen. Dei første malmfunna frå dette området blei gjort i 1860-åra, og gruva var meir eller mindre i drift til 1919. Det var arbeidarar frå nærområda i Kåfjord og Nordreisa, men også langvegsfrå som Russland og Karelen. I Blind-Fredriks skillingsvise kan ein høyra om hardt og farleg arbeid i gruvene. 

Ankerlia var administrasjonsstaden for drifta i perioden 1898-1919. Frå Ankerlia går anleggsveger og stiar opp til dei ulike gruvene på Moskogaisa. På Moskogaisa budde heile familiar gjennom vinteren, og det var også skule der oppe. Andre gruver som tilhøyrde verket var Sabetjohk og Skaidi gruver. Malmen fanst som lag og linser i kvartsittisk skifer i nærleiken av amfibolitt antatt knytt til en gabbro-fakkolitt. Det er drift på pyrrhotitt, chalcopyritt og sfaleritt. Lokalt inneheldt malmen 3-6 prosent koppar. Videre kan ein sjå restar etter smelteverk, bustader, brakker, kontor og butikk. Ruinane etter gruvedrifta er i dag bevart av Nord-Troms Museum. 

* Ankerlia ruiner
* 
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birtavarre» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mars 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kåfjord kommune
* Nord-Troms museum Arkivert 2007-10-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Nesøytjernet
**Nesøytjernet** er eit tjern, eller eit lite vatn som ligg 14 meter over havet på Nesøya i Asker kommune. Tjernet og dei neraste omgjevnadene er verna som Nesøytjern naturreservat på grunn av den rike og til dels sjeldsynte floraen og dyrelivet. Ein bekk ut frå den austre enden gjev tjernet avløp til Indre Oslofjord. I tjernet er det ei lita øy.

På Nesøytjernet vart det om vinteren i tidlegare tider drive med skjering av isblokker som vart lagra for utskiping om sumaren til fleire land i Europa. Før kjøleskap og andre kjøleinnretningar vart finne opp og teke i bruk, vart slike is nytta til å kjøle ned mat og drikke. Fleire stader i Asker kommune og andre distrikt kring Oslofjorden vart det i dei tidene skjere is på naturlege og tillaga vatn og dammar for å eksporterast til utlandet eller for å nyttast innanlands.

Sjå òg
------

* Nesøytjern naturreservat

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om isskjeringa på Nesøytjernet Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Norðurstreymoy** (IPA: [noːrstrɛimi]:, dansk: *Nordstrømø*) er ein landsdel på Færøyane. Den 1. januar 2016 hadde Norðurstreymoy 3 776 innbyggjarar, fordelt på 17 bygder. Norðurstreymoy omfattar dei to nordlegaste tredjedelane av øya Streymoy. Norðurstreymoy vert avgrensa mot Suðurstreymoy mellom Kollafjørður og Kaldbaksfjørður i aust og mellom Skælingur og Norðradalur i vest.

Administrative inndelingar
--------------------------

Norðurstreymoy og Suðurstreymoy utgjer éin syssel i politi- og rettsvesenet. Sidan 2010 har Streymoy, Vágar og Sandoy syslar utgjort eigne rettskretsar, men eitt felles politidistrikt.

Norðurstreymoy utgjer eit prestegjeld i Fólkakirkjan med soknekyrkjene Vestmanna, Kvívík, Kollafjørður, Hósvík, Hvalvík, Saksun, Haldarsvík og Tjørnuvík. Den 1. januar 2015 var 89,7 % av folkesetnaden i prestegjeldet medlemmar av kyrkja.

Mellom 1854 og 2008 utgjorde Norðurstreymoy ein valkrins til Lagtinget.

Norðurstreymoy er inndelt i kommunane Vestmanna, Kvívík og Sundini. Sundini omfattar òg bygder på Eysturoy. Bygdene ved Kollafjørður tilhøyrer hovudstadskommunen Tórshavn, som òg omfattar heile Suðurstreymoy.

I Færøyane sitt skipsregister høyrer Norðurstreymoy, unntatt Kollafjørður, til Vestmanna (VN).

Referansar
----------

1. ↑  «Fólkið skift á kyn, bygd/býur, ár og aldur» (på færøysk). Hagstova Føroya. Henta 7. oktober 2015.
2. ↑  Weitemeyer, Harald, red. (1904). «Sydstrømø Præstegæld». *Kongeriget Danmark* (på dansk) **5** (3 utg.). G.E.C. Gads Boghandel. s. 850–852.
3. ↑  «Nýggir sýslumenn settir» (på færøysk). Heimabeiti. 4. mai 2010. Arkivert frå originalen 11. april 2016. Henta 30. mars 2017.
4. ↑  «Prestagjøld» (på færøysk). Fólkakirkjan. Arkivert frå originalen 1. februar 2014. Henta 7. oktober 2015.
5. ↑  «Prestagjøld skift á øki, ár og eind» (på færøysk). Hagstova Føroya. Henta 7. oktober 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Norðurstreymoy» frå Wikipedia på bokmål, den 3. september 2019.*
**Christen Tidemand** (24. januar 1779–27. april 1838) var ein norsk tollinspektør og stortingsmann frå Mandal. Han var far til Adolph Tidemand.

Tidemand var fødd i Mandal, der faren var tollinspektør. Sjølv vart han som ung mann send til København for å studere. Han tok juridisk eksamen ved Københavns Universitet, og var privatsekretær for kronprins Frederik. Då faren døydde i 1805, vart han, berre 26 år gammal, utnemnd til tollinspektør i Mandal. Han nærast arva embetet etter far sin. Denne stillinga hadde han til han døydde.

Tidemand var 1. representant for Mandals amt ved det overordentlege Stortinget 1814, der han var medlem av Lagtinget. Bortsett frå denne reisa til hovudstaden og to reiser til København, oppheldt Tidemand seg einast i Mandal, etter han vart tollinspektør i byen. Han døydde i Mandal i 1838.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Christen Tidemand NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Christian Birch-Reichenwald** (4. januar 1814–8. juli 1891) var ein norsk embetsmann, statsråd og stortingsmann. Peter Birch-Reichenwald var sonen hans.

Birch-Reichenwald var fødd på Blaker skanse i Aurskog, der far hans var offiser. Han vart student frå katedralskulen i Trondheim i 1830, studerte 1831 i Uppsala, deretter cand. jur. 1834 frå universitetet i Christiania. Atten år gammal vart han leiar for Studentersamfundet. Etter kvass debatt braut han og vel 50 andre medlemer ut av samfunnet og danna ei ny studentforeining som gav ut tidsskriftet *Vidar*. Johan Sebastian Welhaven, Anton Martin Schweigaard og Bernhard Dunker var mellom studentvennene hans.

I 1835 byrja Birch-Reichenwald å arbeide i Justisdepartementet. Byråsjef 1839 i Kyrkjedepartementet, ekspedisjonssjef 1841. År 1847 vart han amtmann i Smaalenenes amt, frå 1852 hadde han tilsvarande embete i Akershus. Til sist sorenskrivar i Aker 1869-89.

Han var medlem av bystyret i hovudstaden 1843-46 og 1861-66, varaordførar 1845, ordførar 1846 og 1862-66. I 1855 var han eit halvt års tid direktør i Hovudjarnbanen og 1854 formann i ein kongeleg kommisjon om verneplikt og utskriving.

1848 og 1854 var Birch-Reichenwald stortingsrepresentant for Moss og Drøbak. På 1848-tinget var han formann i justiskomite nr 1, 1854 formann i vegkomiteen og komiteen om vegskatten, samt medlem av Lagtinget. Då han møtte på Stortinget 1862-66, representerte han Christiania, Hønefoss og Kongsvinger. Han var 1862-64 medlem av Lagtinget og 1865-66 president i same. Formann i kyrkjekomite nr 2 i 1862-63 og i gasje- og pensjonskomiteen 1865-66. 

Birch-Reichenwald vart statsråd i desember 1858, då han tok over leiinga i Justisdepartementet. Han var ein nær venn av kong Karl IV, og ettersom kongen oftast rådførte seg med han før regjeringa tok avgjerd i sakene, var han «de facto» regjeringssjef i tre år. Dette tok slutt då han gjekk imot kongen i ein konflikt om Noregs rettar. Han gjekk då, i desember 1861, ut av regjeringa i protest mot kongen si avgjerd.

Birch-Reichenwald døydde i Kristiania i 1891.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Christian Birch-Reichenwald NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

### Notar

1. ↑  *Her hviler…*, Oslo kommune 1999 (PDF)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Thor Thoresen** (10. mars 1878–5. april 1951) var ein norsk skipsreiar.

Thoresen utdanna seg først i Tønsberg og Kristiania, før han tok eit seks år langt studieopphald i Tyskland, Frankrike, England og USA. Han gjekk deretter inn i reiarlaget til faren, Otto Thoresen. I 1903 vart han kompanjong i Winge & Co, før han 29 år gammal stifta sitt eige reiarlag. Frå 1911 dreiv han òg eige firma i Manchester, og i 1913 skipa han Den skandinaviske Øst-Afrikalinje. Ved utbrotet av første verdskrigen disponerte han ein stor flåte. Seinare i livet konsentrerte han seg om Manchesterruta, og ved sida av detta var han styreformann og styremedlem i Den norske Amerikalinje.

I 1905 var Thoresen med på å stifta Oslo Rederiforening, og han var styremedlem i fleire år. I perioden 1917–1923 var han formann i Noregs Rederforbunds Ruteskipsgruppe. I 1919 representerte han skipsreiarane i den norske delegasjon under handelsforhandlingane med den gjenoppretta polske staten, i det som vart byrjinga til polsk-norske skipsfartssamband.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thor Thoresen (1878–1951)» frå Wikipedia på bokmål, den 4. januar 2020.*

1. ↑  «Thoresen, Thor». *Hvem er Hvem?*. 1948. Henta 4. januar 2019.
2. 1 2  «Dødsfall: Thor Thoresen». *Aftenposten*s morgenutgave, 6. april 1951.
3. ↑  Szymański, Jan (2006). «Etablering av diplomatiske forbindelser mellom Polen og Norge i årene 1919–1923» (PDF). *Folia Scandinavica* **9**: 295–311.
**Christian Cornelius Paus** (18. oktober 1800–8. april 1879) var ein norsk jurist, embetsmann og politikar. Han var fødd i Gjerpen, son av den rike skipsreiaren og forretningsmannen Ole Paus. Sjølv var han var onkel til Henrik Ibsen.

Paus tok norsk juridisk eksamen i 1826. Allereie frå 1822 var han tilsett i marinedepartementet, fullmektig 1826-36. Han var fut i Lister frå 1836, og byfut i Skien 1847-74. I tillegg til embetet som byfut var Paus også politimeister, byskrivar (dommar) og magistrat.

1848 var Paus innvald på Stortinget som 2. representant frå Lister og Mandals amt. Han var medlem av Lagtinget, gasje- og pensjonskomiteen og justiskomite nr 3. Seinare var han 1. representant frå Skien 1857, på omframstortinget 1858 og Stortinget 1859-60. Medlem av gasje- og pensjonskomiteen 1857 og 1859-60, fengselslovkomiteen 1857, finanskomiteen 1858 og Lagtinget 1857-60.

Paus var eigar av storgarden Rising i Gjerpen, der han var fødd og der han døydde i 1879. Han var riddar av St. Olavs Orden. Byfogd Paus gate i Skien er kalla opp etter han.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brev fra Henrik Ibsen, 18. nov. 1877
* Biografi i NSDs politikerarkiv[*daud lenkje*]
**Hogstklasse** er ein klassifisering av skog etter alder og tettleik. Omgrepet er sentralt ved inndeling av skogbestand.

* Hogstklasse I er skog under fornying
* Hogstklasse II er forynga skog,
* Hogstklasse III er yngre produksjonsskog
* Hogstklasse IV er eldre produksjonsskog
* Hogstklasse V er gammal skog

«Ia» er ei rydda flate, «Ib» er ei flate som må ryddast for at skogen skal kunne foryngast tilfredsstillande.
Ein «a» etter hogstklasse II - V markerer at skogen har tilfredsstillande tettleik; ein «b» markerer at skogen har utilfredsstillande tettleik. 

I yngre produksjonsskog aukar den årlege tilveksten for kvart år. I eit gammalt skogbestand vil den årlege tilveksten bli lægre år for år. Tradisjonelt går hogstklasse IV over til hkl. V når den årlege tilveksten i bestandet søkk til eit nivå under middeltilveksten rekna gjennom heile levetida til bestandet. 

Ved skogtaksasjon vert skiljet mellom hogstklassane definert etter trealder, varierande etter bonitet:

**Nedre alder for ulike hogstklassar, etter bonitet**| Bonitet | H.kl. II | H.kl. III | H.kl. IV | H.kl. V |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| G/F20 | 1 | 20 | 45 | 70 |
| G/F17 | 1 | 25 | 55 | 80 |
| G/F14 | 1 | 30 | 60 | 80 |
| G/F11 | 1 | 35 | 70 | 100 |
| G/F8 | 1 | 45 | 75 | 110 |

Kjelder
-------

* *Handbok for planlegging i skogbruket*, Landbruksforlaget 1987 ISBN 82-529-1139-0
Bindebrev frå Kommandørgården på Rømø i Jylland.
**Bindebrev** er eit brev med ei gåte på vers eller knutar som skulle løysast av mottakaren.

Bindebrev var i bruk i Danmark til langt innpå 1800-tallt. Ein kunne motta dei på namnedagen sin eller på ein av fire *tamperdager* (flyttedagar) i året. Skikken kom til Danmark frå Tyskland på 1600-talet. Først spreidde han seg blant adel og skrivekyndige og sidan blant bønder. Bindebrevene er forløparar for danske gækkebrev som er kjende frå samtida.

Breva var ofte kunstferdig utklippa eller dekorerte, og dei inneheldt ei gåte eller ein knute av silketråd som skulle løysast. Ideen var at mottakaren skulle løysa gåta eller knutane. Om han ikkje makta det var personen «bunden» til å halda eit gilde, gje eit kyss eller liknande.

I diktsamlingar fra 1600- og 1700-talet finst ei rekkje bindebrev forfatta av Bording, P. Syv, Jørgen Sorterup, Reenberg og andre. Kring 1685 skreiv Dorothe Engelbretsdotter to bindebrev, medan Petter Dass skreiv seks.

Bindebreve var ofte kunstferdige og dekorerte med fargar, blomsar og vers. Dei eldste kjente bindebreva er frå 1600-talet. Ein kjenner til eit frå Christian IV til frilla Karen Andersdatter:

> «Kiere Karen,  
> 
> Vi hafver erfaren,  
> 
> hvis Dag i Dag det er.  
> 
> Derfor vi binder  
> 
> Eder og vinder  
> 
> en Løsning, der maae være  
> 
> med noget smukt,  
> 
> Sukker eller Frugt,  
> 
> kosteligt vi intet begiere.»
> 
> 

Forventingane om ein fest er tydelege i eit bindebrev 15-årige Birte Hansdatter på Fyn fekk frå ei venninne:

> «Jeg binder dig hverken med Baand eller Bast,   
> 
> men med en Silkesnor saa fast   
> 
> Nu venter vi paa, at du et godt Gilde vil give   
> 
> med Kaffe og Mjød og Kringler fin   
> 
> alt efter Viljen din   
> 
> og frie Musikanter.   
> 
> Byd til Gilde hvem du vil,   
> 
> og hvem dit Sind staar til ,  
> 
> mig du ikke forglemme maa...»
> 
>

Sjå òg
------

* Påskebrev
* Rimbrev

Kjelder
-------

1. ↑  «Bindebrev» i *Den store danske*
2. ↑  «Bindebreve», dr.dk
3. ↑  «248 (Salmonsens konversationsleksikon / Anden Udgave / Bind III: Benzolderivater—Brides)», *runeberg.org* (på dansk), henta 12. januar 2020
4. ↑  «BINDEBREV OG ANDRE "BREV"» (PDF). Bygdøy: Norsk etnologisk gransking. mai 1960. Arkivert frå originalen (PDF) 20. februar 2015. Henta 20. februar 2015.
5. ↑  *Nye danske magazin* (på dansk), Ernst i Thieles, 1806, henta 12. januar 2020
6. ↑  «Gækkebrevenes», *www.historie-online.dk*, henta 12. januar 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Bindebrev» frå Wikipedia på bokmål, den 12. januar 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Binde-brev» i Ordbog over Det Danske Sprog
* Bindebrev på Avtrykk.no
**Sandvika stadion** er ein fotballarena som ligg på Kadettangen i Sandvika i Bærum kommune, og som tidlegare vart kalla **Kadettangen kunstgress**. Namnet Kadettangen kjem frå den gongen Krigsskolen brukte området som treningsleir for kadettane sine. Anlegget vert drifta av Bærum Sportsklubb og er ein heilårs kunstgrasbane med ein tilskodarkapasitet på 500. Seta på tribunen vart innkjøpt frå gamle Bislett stadion då denne vart riven i 2004. I tillegg er der òg ein treningsbane i kunstgras, som ligg på den eine kortsida av fotballbanen, eit garderobeanlegg, ein idrettshall og Bærum Sportsklubbs klubbhus. Undervarmen kjem frå kloakk sendt frå Oslo til reinseanlegget VEAS. 

Det nye namnet vart annonsert på Bærum Sportsklubbs 100-års jubileumsfest, og i samband med den første heimekampen for Bærum i 2. divisjon i 2010, var det offisiell omdøyping av stadion.

I samband med at Bærum rykte opp til Adeccoligaen i 2011, vart det frå NFF sett nye krav til stadion. Før seriestart i 2012 vart kunstgraset skifta ut og nye tribunar med sitjeplass til 602 personar oppført.

Historie
--------

Området Kadettangen vart av Krigsskolen brukt som bivuakkleir om sommaren i åra 1820-1825, og frå 1869 til 1896 til årlege sommarøvingar. Bærum kommune leigde i 1902 området for båtopplag, laste- og losseplass, samt leikeområde. Det vart i 1916 kjøpt opp, etter forslag i 1910 frå sportsklubben Grane, for kr 50 000,-, til bruk som idrettsplass. Grusplassen vart nytta som fotballbane om sommaren og ishockey-/bandybane om vinteren. Rundt plassen vart det lagt løpebaner, til bruk for friidrett på sommaren og skeiseløp på vinteren. Midt på banen stod ei flaggstong som vart flittig nytta som «12-mann på banen». Denne vart etter kvart fjerna, og svartgrusen erstatta med raudgrus. I 2003 vart grusbanen omgjort til ein kunstgrasbane med undervarme og løpebanane fjerna, då IL Tyrving, som hadde delt området med Bærum Sportsklubb, hadde flytta aktivitetane sine til Nadderud stadion. Treningsbanen kom til etter ein donasjon ved testamente av Per Skalleberg, ein æra borgar av kommunen og langvarig medlem av klubben.

Under vinterleikane i Oslo i 1952 vart nokre av ishockeykampane avvikla her.

Sjå òg
------

* Kadettangen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sandvika stadion» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juni 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* *Bærum Sportsklubbs jubileumsavis*, 1980.
* Bærum Sportsklubb sine gamle heimesider
* Budstikka.no Arkivert 2011-03-02 ved Wayback Machine.

1. ↑  Kadettangen kunstgress skifter navn.
2. ↑  *Offisiell åpning av Sandvika Stadion.*, arkivert frå originalen 4. mars 2016, henta 2. juni 2013
3. ↑  Nye tribuner på Sandvika stadion
|  |
| --- |
| **Munkeparakitt** |
| Munkeparakitt, Myiopsitta monachus Foto:  Lip Kee YapMunkeparakitt, *Myiopsitta monachus* Foto: Lip Kee Yap |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Munkeparakitt Utbreiinga av Munkeparakitt |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Papegøyefuglar Psittaciformes |
| **Familie:** | Papegøyefamilien Psittacidae |
| **Slekt:** | *Myiopsitta* |
| **Art:** | **Munkeparakitt** *M. monachus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Myiopsitta monachus***Boddaert, 1783 |

Egg
**Munkeparakitt** (*Myiopsitta monachus*) er ein fugl i papegøyefamilien, *Psittacidae*. Munkeparakitten stammar frå tempererte til subtropiske område av Argentina og nabolanda i Sør-Amerika. Særleg i Nord-Amerika og Europa finst det mange forvilla populasjonar.

Denne papegøyen er 29 cm lang i gjennomsnitt, og har vengespenn på 48 cm, han veg 100 gram. Hofuglar har ein tendens til å vere 10-20 % mindre. Fuglen er overvegande grøn og har den typiske lange papegøyehalen. Panna er blåaktig til grå, resten av hovudet og brystet er grått. Nebbet er oransje eller lyst brunleg. Munkeparakitten har ein grå ring rundt augo og grå føter. Handvengfjørene er blå og svarte, undersida av vengene og lysgrå til blassblåleg. Halefjøra syner ei blå og grøn teikning, undersida er lys grøn til lyseblå. Kjønna er heilt like i fjørdrakta.

Fuglar i fangenskap har andre farger enn den naturlege fjørdrakta. Slike fuglar syner mellom anna kvitt, blått og gult i staden for grønt. Ettersom slike farger gjev dårlegare kamuflasje, liknar forvilla fuglar meir på dei ville fuglane i farger.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Monk Parakeet» frå Wikipedia på engelsk, og «Mönchssittich» frå Wikipedia på tysk den 26. juni 2009.*


| Namn på ulike språk |
| --- |
| Munkeparakitt |
| Engelsk | Monk Parakeet, Quaker Parrot |
| Tysk | Mönchssittich |
| Fransk | Conure veuve, Perruche moine, Perruche-souris, Perruche jeune-veuve |
| Spansk | Cotorra monje, cotorra argentina, cotorrita verdigrís |
| Russisk | Kalita (Калита) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Bela Lugosi som grev Dracula.
Christopher Lee som grev Dracula i filmen *Dracula* (1958).
**Greiv Dracula** er fiktiv figur som vart introdusert i Bram Stokers gotiske roman *Dracula* frå 1897. Boka har inspirert mange andre romanar og noveller om same figur, og dessutan ei rekkje skrekkfilmar. I romanen er Dracula ein transilvansk vampyrgreve, som har overlevd i århundre ved å suga blod av andre menneske. Dracula reiser til England, der han vert jakta på av professor Van Helsing. Figuren har vorte ein arketypisk skikkelse i populærkulturen.

Det har vorte påstått at Bram Stoker lét seg inspirera av den rumenske fyrsten Vlad Draculas liv. Nyare forsking har likevel vist at dette neppe var tilfellet. Stoker støtte berre på namnet og brukte det i romanen sin, som han allereie hadde byrja å skriva. Assosiasjonen har likevel hatt stor tyding for rumensk turisme.

Det amerikanske filminstutters beste skrekkfilmer .

Referansar
----------

1. ↑  Elizabeth Miller: Dracula – Sense & Nonsense (Desert Island Books, 2006) ISBN 1-905328-15-X
2. ↑  «AFI'S 100 YEARS...100 HEROES & VILLAINS». Det amerikanske filminstituttet. Henta 28. april 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Grev Dracula (figur)» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2018.*
**Religionsdialog** eller **interreligiøsitet** er samtaler eller samarbeid mellom representantar for ulike religionar.

Omgrepet «dialog» kjem frå det greske ordet dia logos, og tyder « gjennom ordet.» Ein forstår at ordet dialog handlar om å samtala. Ein samtale kan førast på mange ulike måtar, både i det offentlege og det private rommet. Ein samtale kan eksempelvis førast som ein debatt, ein diskusjon, ei forhandling eller ein dialog. Dialogens mål er ikkje nødvendigvis å bli samde, slik som det vil vera i ei forhandling. Skiljet mellom sak og person er heller ikkje viktig, slik det er i diskusjonen. Ein kan skildra dialog som ein samtale tufta på eit gjensidig forhold og likeverd mellom partane, som har som mål å forstå den andre. Ein møter eit anna menneske (eller fleire menneske), og i møtet er kjenslene og historia til den andre like mykje framme som meinigane den andre har.(Hareide, Dag: Den fjerde samtaleformen) 

Anne Hege Grung, teolog, forskar og tidlegare leiar av dialogsenteret Emmaus, definerer dialog på følgjande vis:
*Dialog er et møte ansikt til ansikt mellom likeverdige parter uten skjulte hensikter. Jeg går inn i en dialog, ikke for å forandre den andre, men for å ta del i den gjensidige forandring som kan skje gjennom et møte*.(Grung, Anne Hege : Begrepet dialog i Emmaus)

I religionsdialogen er religion og tru eit viktig tema.I boka Religionsdialog på norsk, skil Oddbjørn Leirvik mellom to typar trus- og livssynssamtale: nødvendig dialog og spirituell (eksistensiell) dialog. Den nødvendige dialogen spring ut behovet samfunnet har for å føra samtalar om religionspolitiske og menneskerettslege spørsmål, samt fellesskapsetikk. Eksempel på slike nødvendige dialogar er dokumenta "Fellesskapsetikk i et flerkulturelt samfunn" og "Religion, livssyn og menneskerettigheter i Norge". Desse dokumenta er eit resultat av samtalar i Nansenskulens regi i 1992-1992 og 1996-1997. 
Den spirituelle dialogen spring gjerne ut av ein personleg motivasjon for å bli kjent med menneske med ei anna tru. Inn i denne dialogen føl som oftast ei forventning om sjølv å kunne bli rikare i møtet med dei som har ei anna tru. (Leirvik, Oddbjørn: Religionsdialog på norsk)

Kjelder
-------

* Grung, Anne Hege : «Begrepet dialog i Emmaus»(s. 88 ), Kirke og kultur nr. 1, 2005
* Hareide, Dag: «Den fjerde samtaleformen», artikkel på www.morgenbladet.no, 24. 09.10
* Leirvik, Oddbjørn: Religionsdialog på norsk, Pax forlag, Oslo, 2001
**Maria av Ungarn** eller **Maria av Anjou** 14. april 1371–17. mai 1395) var regjerande dronning av Ungarn frå 1382 til ho døydde. Ho var dotter av og tronarving etter kong Ludvig I av Ungarn og Polen og Elisabet av Bosnia.

Biografi
--------

Etter at den eldre systera hennar Katarina døydde i 1378 blei Maria hylla som tronarving til både Ungarn og Polen etter far sin. Ho blei samtidig trulova med Sigismund av Luxembourg, som ifølge avtalen skulle bli medregenten hennar ved vigselen. 

### På trona

Då faren døydde i 1382 arva Maria den ungarske krona. Mora fungerte som regent for henne medan ho var umyndig. Den polske adelen nekta å la henne få den polske trona gjennom å krevja at den framtidige monarken måtte bu i Polen. I staden blei den yngre systera til Maria, Hedvig, vald til polsk monark i 1384. 

Ungarn blei truga av invasjon både frå Maria sin trulova Sigismund og slektningen hennar Karl av Napoli, som begge ville ta trona. Mor hennar trulova henne då med Louis de Valois, duc d'Orléans, ein yngre bror av kong Karl VI av Frankrike. I 1385 blei Maria gift med Sigismund av Luxembourg, etter at han hadde invadert landet. Etter bryllaupet drog Sigismund til Böhmen. Opposisjonen i Ungarn baud då inn Karl III av Napoli, som blei hylla som monark. Maria si mor Elisabet fekk han så drepen i februar 1386. 

Det braut ut eit opprør i Kroatia under Johan Horvath til fordel for sonen til Karl, Ladislaus. Elisabet og Maria blei tekne til fange då dei drog til krigsområdet, og mora og formyndarane til Ladislaus kravde at Elisabet måtte drepast som hemn for å ha fått Karl drepen. Elisabet blei kvelt til daude, medan Maria blei verande i fangenskap. Etter ei tid blei den ungarske trona rekna som ledig, og mannen til Maria, Sigismund, blei hylla som konge i Budapest.

### Seinare styre

4. juni 1387 blei Maria frigjort av Sigismund, og gjeninnset som ungarsk monark. Paret styrte sidan etter den opphavlege semja som medregentar. Maria hadde sitt eige segle og underteikna statlege handlingar og dokument, men ho verker å mest ha bekrefta avgjerdene til Sigismund enn å ha hatt nokon sjølvstendig politikk. I 1394, då Johan Horvath til slutt blei teken til fange, var det likevel Maria som gav ordre om å avretta han. 

Maria døydde etter eit fall frå ein hest under ein graviditet.

Kjelder
-------

* *Nordisk familjebok*, band 17 (1912) sp. 938 (länk)

* *Denne artikkelen bygger på «Maria av Ungern» frå Wikipedia på svensk, den 4. juni 2021.*
**Misje** er ei øy og ein tettstad i Øygarden kommune, nord for Sotra i Vestland fylke. Tettstaden har 313 innbyggjarar per 1. januar 2017. Misje er ei lita øy, 2 km lengd frå sør til nord og 1 km brei. Øya ligg 37 kilometer nord- vest for Bergen langs bilvegen. Geografisk sett er Misje den første øya i Øygarden.

Historie
--------

Fram til 1964 høyrde Misje med til den dåverande Herdla kommune. I 1964 vart Herdla kommune oppløyst og delt mellom fem kommunar. I lag med naboøya Turøyna gjekk Misje inn i Fjell kommune. I 2020 vart Fjell slegen saman med kommunane Sund og Øygarden til nye Øygarden kommune. 

Tidlegare var det fiske i kombinasjon med jordbruk og dyrehald som var levevegen. På delar av 1900-talet gav ein sardinfabrikk arbeid til både born, menn og kvinner. 

Misje fekk bru til Sotra i 1982, og rutebåten slutta å gå. Nærbutikken og postkontoret vart nedlagt. Misje har likevel eige postnummer: 5366 Misje. Misje har også brusamband til Toftøyna i nord, og gjennomgangstrafikken til Øygarden går difor over Misje. 

På Misje var det barneskule, som er nå lagt ned. Skulekrinsen omfatta Turøyna og Misje. Ved gamle skulen er eit lokalmuseum (Misje museum) 

**Folketalsutvikling for øya Misje:**

| 1801 | 1900 | 2000 | 2023 |
| --- | --- | --- | --- |
| 14 | 72 | 227 | 330 |

Kjelder
-------

1. ↑  Folketeljing 1801 for Manger prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Herdla herred, frå Digitalarkivet
3. 1 2  Befolkning, etter grunnkrets, statistikkvariabel og år, frå Statistisk sentralbyrå

Litteratur
----------

* Misje, Anne Karin: *BRO -forbindelse eller forbannelse? En studie av sosiale endringer i et lokalmiljø, Semesteroppgave etnologi grunnfag.* Universitetet i Bergen 1991. Nettversjon Arkivert 2004-11-24 ved Wayback Machine.
* Misje, Børge og Turøy, Tore: *Misje bygdebok*, Straume 2004.
* Turøy, Tore: *Ættesoga Misje*, Straume 2001.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Misje skule Arkivert 2007-09-03 ved Wayback Machine.
* Nettportal for bygda Misje

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Per Arne Dahl** (fødd 18. august 1950) er prest og biskop emeritus i Den norske kyrkja, forfattar og skribent. Han vart fødd i Sarpsborg og voks opp på Gjøvik, Vålerenga i Oslo og Kolbotn. 

Per Arne Dahl er òg kjent for eit mangeårig engasjement som spaltist i Aftenposten si søndagsutgåve saman med teiknaren Ulf Aas. Han har dessutan vorte brukt flittig som andaktshaldar i NRK, vore engasjert i sjelesorg og krisar, og han har vore leiar av Institutt for Sjelesorg og Samlivssenteret på Modum Bad. Han var òg medem av Verdikommisjonen som Regjeringa Bondevik oppnemnde. Dahl har vore nominert ved fleire bispeval i Den norske kyrkja. Han fråsa seg nominasjon ved bispeutnemningane i Oslo og Borg i 2005. Han vart den 12. mars 2014 vald til å etterfølgje Laila Riksaasen Dahl som biskop av Tunsberg. Han vart vigsla som biskop 21. september 2014 og gjekk av i august 2018. 

Han har arbeida i Trefoldighetskyrkja i Oslo, og har hatt ansvaret for prestetenesta på Stortinget. Dahl vart i 2003 utnemnd til statsstipendiat med verknad frå 2004. Ved kunngjeringa vart det peika på at han med det allsidige virket sitt har vore med å sprengje grenser når det gjeld kommunikasjon mellom kyrkje og folk. I 1999 fekk han Petter Dass-prisen for arbeid med å formidle tru og verdiar i skrift og tale. Han er gift med Anne Dahl, som òg er teolog og familieterapeut.

Dahl har skrive ei rekkje bøker.

Kjelder
-------

* «Per Arne Dahl» Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta 4. januar 2010.
* Knut Olav Åmås [red.]: «Dahl, Per Arne» av Gunn Hild Lem i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bibliografi[*daud lenkje*] på Bibsys.no
* NRK Nett-TV med Dahl som gjest på programmet *Først & sist* 16. desember 2005

|  |
| --- |
| **Biskopar i den norske kyrkja** |
| *Preses:* Olav Fykse Tveit  | *Agder og Telemark:* Stein Reinertsen | *Bjørgvin:* Ragnhild Jepsen | *Borg:* Kari Alfsvåg | *Hamar:* Ole Kristian Bonden | *Møre:* Ingeborg Midttømme | *Nidaros:* Herborg Finnset | *Nord-Hålogaland:* Olav Øygard | *Oslo:* Kari Veiteberg | *Stavanger:* Anne Lise Ådnøy | *Sør-Hålogaland:* Svein Valle | *Tunsberg:* Jan Otto Myrseth |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* LIBRIS

 |
Ballettgruppe i Mariinskijteateret i St. Petersburg i 1890.
**Tableau vivant** (fransk for 'levande bilde') er ei iscenesetting med levande menneske som statisk framstiller ei hending eller eit kunstverk.

Slike iscenesettingar fanst allereie blant dei gamle romarane, og spreidde seg til Austromarriket. Keisarinne Teodora var ein meister innan sjangeren. Dei blei også brukte til å framstilla lidingshistorier i mellomalderen. Tableau vivant blei utbreidde att på 1700-talet. Dei blei innførte av Madame de Genlis ved hoffet til hertugen av Chartres (Philippe Égalités) med hjelp av målarane Jacques-Louis David og Jean-Baptiste Isabey. Britiske lady Hamilton framstilte antikke statuar i denne forma.

Kjelder
-------

1. 1 2  «tableau vivant | lex.dk», *Den Store Danske* (på dansk), henta 28. desember 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Tableau vivant» frå Wikipedia på svensk, den 28. desember 2021.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*

Materiale frå *Nordisk familjebok*, «Lefvande bilder», 1913.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |