recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sogns Barneheim** for foreldrelause born vart skipa på Leikanger i 1891. Han hadde i motsetnad til mange andre barneheimar eit langt liv og var i drift fram til 1974. Eigar og drivar i heile perioden var Indremisjonen i Sogn. Sogns Barneheim vart den einaste barneheimen i Sogn og Fjordane. 

Det skjedde ei storetablering av barneheimar i Noreg i perioden 1870-1920, og Sogns Barneheim vart etablert relativt tidleg i denne etableringsboomen, sjølv om slike institusjonar hovudsakleg høyrde byen og byens fattigdom til. Religiøse organisasjonar stod sentralt innan det filantropiske arbeidet, ikkje minst galdt dette indremisjonen.

Livet på Sogns Barneheim
------------------------

Livet på Sogns Barneheim har blant anna vorte dokumentert gjennom historia til Johanna M. Haugen frå Luster. Avgangsvitnemål frå barneheimen samt andre skriftlege kjelder støttar opp under historia til Haugen om hennar bakgrunn som barneheimsbarn frå 1917 til 1924. Historia til Johanna M. Haugen kan ein lese på Digitalt Fortalt.

Nyare tid
---------

Nokre få år etter at barneheimen vart stengd i 1974, starta Indremisjonen opp barnehage og dreiv denne nokre år til Leikanger kommune tok over med kommunal barnehage. Denne vart flytta i 2009. I 2010 ønskte eigarane av bygget å riva for å byggja nye hus på tomta. I samband med dette kom Kulturavdelinga i Sogn og Fjordane Fylkeskommune med ei kulturminnefagleg vurdering der dei tilrådde fylkesrådmannen å ikkje godkjenne riving og ny reguleringsplan for området. Kulturavdelinga meinte ei riving ville vere i strid med kulturminneinteresser. Fylkesrådmannen fann ikkje grunnlag for å fylgja den kulturminnefaglege tilrådinga, blant anna fordi bygningen har gjennomgått endringar sidan han vart nytta som barneheim. Blant anna har golvet vorte fjerna og vert i dag nytta på Tørvis Hotell i Marifjøra. Riksantikvaren valde å ikkje overprøva fylkesrådmannen. Bygget som husa Sogns Barneheim vart rive i 2011.

Kjelder
-------

* Kleppa, Hermund (2002): «Barneheimen på Leikanger», Kulturhistorisk Leksikon, Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Kleppa, Hermund og Øverbø, Snorre (2002): Barneheimen på Leikanger, www.europeana.eu
* Kleppa, Hermund (2009): «Minne om Johanna M. Haugen», Digitalt Fortalt
* Bøyum, Per Olav (2012): «Skrift i metall frå Sogns Barneheim», Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* NRK: «Sogns Barneheim», Fylkesleksikon
* Sogn Avis (20.04.2012): «Barneheim kan ha taterhistorie» Arkivert 2010-04-23 ved Wayback Machine. Sogn Avis
* Leikanger kommune, møtebok - sak 107/10 (15.09.2012): «Reguleringsplan for bustadfeltet Sanden - godkjenning»[*daud lenkje*] (PDF)
|  |
| --- |
| **Svartinka** |
| SvartinkaSvartinka |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Svartinka Utbreiinga av Svartinka |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Underfamilie:** | Lesbiinae |
| **Stamme:** | Heliantheini |
| **Slekt:** | *Coeligena* |
| **Art:** | **Svartinka** *C. prunellei* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Coeligena prunellei***Bourcier, 1843 |

**Svartinka** (*Coeligena prunellei*) er ein kolibri med utbreiing i Andes i sentrale Colombia.

Skildring
---------

Svartinkaen er ein stor kolibriart, ca. 13,5 centimeter i kroppslengd, inkludert ca. 3 centimeter svart nebb. Kroppsmassen er opp mot 7 gram. Som namnet ymtar om er heile fjørdrakta mørk, lillasvart med ein fint avgrensa, kort, kvit krageflekk på sidene av halsen. Begge kjønna har strupeflekken, som er i grønblått. Hannen har ein særmerkt metallisk blå flekk på skuldrene, hoa sin flekk er mindre framtredande. Hoa har dessutan enda lengre nebb enn hannar.

Utbreiingsområdet er på vestsida av den austlege fjellkjeda av Andes gjennom Colombia, frå område like sørvest for Bogotá i sør, nordover langs fjellkjeda gjennom departementa Cundinamarca og Boyacá til noko sør for byen Bucaramanga i Santander-departementet. Her er habitata i fuktig alpin skog, t.d. eikeskog (*Quercus humboldtii*). Høgda er ca. 1000 til 2800 moh. Føda inkluderer nektar frå blomar på ei rekkje ulike planteartar inkludert fuksiaartar, og dei tar dessutan små leddyr.

Storleiken på populasjonen er dårleg kjent, men er estimert å ligge i området rundt 11 250 individ inkludert ungfuglar. Bestanden minkar og arten er klassifisert som sårbar av BirdLife International.

Kjelder
-------

* Macana, D. C. and J. E. Zuluaga-Bonilla (2020). Black Inca (Coeligena prunellei), version 1.0. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.
* BirdLife International (2023) Species factsheet: *Coeligena prunellei*. Henta frå  den 8. august 2023

Referansar

1. 1 2  Züchner et al (1999)
2. 1 2  Birdlife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Flickr.com
|  |
| --- |
| **Regnbogedunfot** |
|  |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av regnbogedunfot Utbreiinga av regnbogedunfot |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Underfamilie:** | Lesbiinae |
| **Stamme:** | Heliantheini |
| **Slekt:** | *Eriocnemis* |
| **Art:** | **Regnbogedunfot** *E. mirabilis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Eriocnemis mirabilis***Schauensee, 1967 |

**Regnbogedunfot** (*Eriocnemis mirabilis*) er ein sterkt truga kolibriart som berre er kjent frå tre små og isolerte leveområde i vestre Andes i Cauca-departementet i sørvestre Colombia.

Skildring
---------

Dette er ein uvanleg fargerik dunfotkolibri i slekta *Eriocnemis*, med kroppslengd på 8 til 9 centimeter. Kjønna har stor skilnad i fjørdrakt. Mykje av fjørdrakta til hannfuglen er i grønt, med iriserande grøn strupe, men buken og kroppsidene har kraftig metallisk blåfarge, undergumpen er glitrande raud og koparfarga. Fjørduna rundt beina er store og kvite. Hoa har nær kvit underside med grøne flekker i strupen og brystet, samt små raude, oransje og blå flekker på buken, kroppssidene og undergump. Nebbet er rettpeikande og svart.

Habitatet ligg i fuktig, subtropisk tåkeskog og i utkanten av skogen, ca. 2200 til 2440 moh.

Storleiken på populasjonen er estimert til mellom 350 og 1500 individ totalt innanfor dei tre leveområda på 31 kvadratkilometer, og han er minkande. Arten er kategorisert som sterkt truga (EN) av BirdLife International.

Kjelder
-------

* Heynen, I. P. F. D. Boesman, and C. J. Sharpe (2020). *Colorful Puffleg (Eriocnemis mirabilis)*, version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.
* BirdLife International (2023) Species factsheet: *Eriocnemis mirabilis*. Henta frå  den 8. august 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Flickr.com Henta den 25. mai 2015
**Sloboda Ukraina** (ukrainsk Слобiдська Україна, *Slobids'ka Ukrajina*, russisk Слободская Украина, *Slobodskaja Ukraina*) eller **Slobozjansjtsyna** (russisk/ukrainsk Слобожанщина) var ein historisk region som utvikla seg på 1600- og 1700-talet i det sørvestlege grenseområdet av Det russiske keisarriket.

Området vart tradisjonelt nytta av krimtatarar og nogajtatarar for å invadere russiske området langs Muravskijvegen og Iziumvegen. Etter fleire russisk-krimske krigar oppfordra dei russiske tsarane kosakkar til å slå seg ned i regionen for å fungere som ein slags grensevakt mot invasjonane. 

Bortsett frå kosakkar var busetjarane bønder og byfolk frå Ukraina på venstrebreidda og høgrebreidda. Namnet *Sloboda Ukraina* kjem frå ordet *sloboda* (russisk cлободa), eit slavisk uttrykk som tyder «fridom» og som var ein slags busetnad. Innbyggjarane i ein sloboda slapp å betale skatt til tsaren i ein tidsperiode, og dette viste seg å freiste mange innbyggjarar. Mot slutten av 1700-talet var det 532 slobodaer i Sloboda Ukraina.

Frå 1650–1765 vart Sloboda Ukraina i aukande grad organisert i følgje kosakkiske militærtradisjonar og kosakkane som flytta hit vart kjend som Sloboda-kosakkar. Under Katarina den store vart privilegia til kosakkane og den delvis sjølvstyrte regionen vart ein provins (*namestnitsjestvo*) som òg vart heitande Sloboda Ukraina. I 1835 vart provinsen Sloboda Ukraina avskaffa og det meste av området vart ein del av det nye Kharkov-gubernija, og noko vart ein del av Voronezj og Kursk, som då var under Ukraina på venstrebreidda i Vesle-Russland. Regionen vart omorganisert fleire gonger under Sovjetsk Ukraina, før grensene til dagens Kharkiv oblast vart oppretta i 1930-åra. 

Sloboda Ukraina tilsvarer i dag områda i dagens Kharkiv og delar av Sumy, Donetsk og Luhansk oblast i Ukraina, og delar av Belgorod, Kursk og Voronezj oblast i Russland.
**Olaf Prenzler** (fødd 2. april 1958) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som tevla for Aust-Tyskland. Han vart i 1982 europameister på 200 meter. Elles vann han i perioden 1978-86 ein individuell sølvmedalje og tre stafettsølvmedaljar i tre ulike europameisterskap.

Aktiv
-----

Prenzler sprang inn til sølv på 200 meter under Friidretts-EM 1978 med tida 20,61 sekund, bak suverene Pietro Mennea frå Italia. Dagar seinare sikra han som ankermann for Aust-Tysklands mannskap i 4 x 100 meter stafett ein ny sølvmedalje, saman med Manfred Kokot, Eugen Ray og Alexander Thieme. Under Sommar-OL 1980 rauk Prenzler ut or 200-metertevlinga i semifinalen.

Den 8. juli 1982 i Karl-Marx-Stadt sette Prenzler og landsmennene Thomas Schröder, Detlef Kübeck og Frank Emmelmann landsrekord på den korte stafetten med tida 38,28. Under europameisterskapen i Aten seinare på sommaren vart Prenzler nummer 6 på 100 m. Seinare i meisterskapen vann han gullmedaljen på 200 meter på personleg rekordtid 20,46 sekund, hundredelen av eit sekund framom briten Cameron Sharp, før han avslutta med stafett-sølv i lag med Thomas Munkelt, Detlef Kübeck og Frank Emmelmann.

Ved europameisterskapen 1986 enda Prenzler på sjuandeplass på 200 meter. Han avslutta meisterskapen med å vinne si tredje strake sølvmedalje i 4 x 100 m stafett, då saman med Thomas Schröder, Steffen Bringmann og Frank Emmelmann.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Sølv på 200 m – 20,61, bak Pietro Mennea (20,15). Sølv i 4 x 100 m stafett (38,78)
* OL 1980 i Moskva: Utslått i semifinalane på 200 m (21,00=nr 10)
* EM 1982 i Aten: Gull på 200 m – 20,46, framom Cameron Sharp (20,47). Sølv i 4 x 100 m stafett (38,71). Nr 6 på 100 m – 10,35
* EM 1986 i Stuttgart: Sølv i 4 x 100 m stafett (38,64). Nr 7 på 200 m – 21,00

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olaf Prenzler» frå Wikipedia på tysk, den 1. september 2020.*

* «Olaf Prenzler» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. april 2023.
**FEM** er ein norsk fjernsynskanal som starta sendingane sine den 3. september 2007, i samband med opninga av det digitale bakkenettet. Fjernskanalen som er systerkanalen til TVNorge, har kvinner som målgruppe og sender dokumentarar, dramaseriar, spelefilmar, situasjonskomediar, i tillegg til mote- og kjendisnyhende. FEM er tilgjengeleg via RiksTV på det digitale bakkenettet, parabol og kabel-TV. Kanalen sender frå London med ein Ofcom-lisens. På denne måten kan ein sende reklame etter engelske reglar, slik også TV3 og Viasat 4 gjer. I februar 2008 starta kanalen det eigenproduserte talk-showet Studio 5.

Kritikk
-------

Kanalen er vorten skulda for å ha ein «fornærmande profil» av medie- og kjønnsforskar Wenche Mühleisen og dåverande Ny Tid-redaktør Martine Aurdal.

Sjåartal
--------

Kanalen hadde dei siste vekene i 2007 ein gjennomsnittleg marknadsdel på 1 prosent i totalbefolkninga, og ein del på 1,4 prosent blant kvinner i alderen 20-49 år.

Kjelder
-------

1. ↑  Dagbladet 2. september 2008 Følg saken. Nye tv-kanalar. Side 60
2. ↑  Fakta Kanal FEM - Dagbladet.no 8. januar 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2008-06-10 ved Wayback Machine.
Republikken Novgorod (grøn øvst) i 1237.
**Novgorod-traktaten** var ein traktat mellom Noreg og Republikken Novgorod vedteke den 3. juni 1326 i Novgorod. Avtalen markerte avsluttinga på tiår med norsk-novgorodske tvistar om grensa i Finnmark. Vilkåra var ei våpenkvile i 10 år. Få år tidlegare hadde Republikken Novgorod slutta ein fredstraktat med Sverige, Nöteborg-traktaten.

Traktaten fastsette ikkje grensa i eigenleg forstand, men fastsette snarare kva for samar som skulle betala skatt til Noreg eller Novgorod, og det vart danna ei slags buffersone mellom landa. Traktaten vart verande i kraft heilt fram til 1800-talet og vart aldri oppsagt av nokre av partane. Traktaten førte samane inn i ein situasjon der dei måtte betala skatt til alle omgjevande statar samstundes, mellom desse til svensk-finske birkarlar (handelsmenn).

Sjå òg
------

* Finneskatten

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Novgorod-traktaten (1326)» frå Wikipedia på engelsk, den 25. september 2017.*

Litteratur
----------

* S. N. Valk (red.): *Gramoty Velikogo Novgoroda i Pskova* (Moscow og Leningrad: AN SSSR, 1949), s. 69-79: Traktaten på latin og russisk
**Steve Cram**, eigentleg *Stephen Cram*, (fødd 14. oktober 1960) er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar frå Jarrow som i 1980-åra var ein av verdas beste på mellomdistansane. Han vann EM-gull på 1500 meter både i 1982 og 1986, dei same to åra vann han distansen også i samveldeleikane, 1986 vart han dessutan samveldemeister på 800 m. I 1983 vann Cram VM-gull på 1500 meter.

Aktiv
-----

19 år gammal deltok Cram på 1500 meter i OL i Moskva i 1980, utan å hevde seg. Landsmannen Sebastian Coe vann OL-gullet på distansen. Det store gjennombrotet kom i 1982, då Cram i september månad vann 1500 meter under EM i Aten, og i byrjinga av oktober i Brisbane triumferte på same distanse under samveldeleikane. Året etter vart han også verdsmeister på distansen i den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett i Helsingfors. Under sommarleikane 1984 i Los Angeles tok han sølvmedaljen på 1500 meter.

Cram presterte sitt aller beste i 1985-sesongen. I Nice den 16. juli 1985 forbetra han den to år gamle verdsrekorden til landsmannen Steve Ovett på 1500 meter med meir enn eitt sekund, til 3.29,67. Elleve dagar seinare, den 27. juli 1985, sette han under Bislett Games i Oslo ny verdsrekord på ei engelsk mil (1609,3 m) med tida 3.46,32.

Sommaren 1986 sigra Cram både på 800 m og 1500 meter under samveldeleikane i Edinburgh. Med 1.42,88 hadde han den sesongen verdas beste tid på 800 m, men måtte sjå seg slått av landsmennene Sebastian Coe og Tom McKean på 800 meter under EM i friidrett 1986 i Stuttgart. Derimot vart han europameister på 1500 m.

I 1988 vart Cram nummer fire på 1500 m under sommar-OL i Seoul.

Hans personlege rekordar på dei ordinære distansane er 1.42,88 på 800 m, 3.29,6 på 1500 m og 13.28,5 på 5000 meter.

Seinare virke
-------------

Steve Cram var *Chancellor* (seremoniell leiar) for University of Sunderland frå 2008 til 2019.

Han har arbeidd som sportskommentator og programleiar, hovudsakleg for BBC Sport, og som talar.

Awards
------

Cram blei vald til BBC Sports Personality of the Year i 1983. I 1986 blei han utnemnd til Member of the Order of the British Empire (MBE), og i nyttårslista 2015 til Commander of the Order of the British Empire (CBE) for tenester til sport.

Kjelder
-------

1. ↑  «Emeli Sandé announced as University's new Chancellor», *University of Sunderland* (på engelsk), 24. mai 2019, henta 13. august 2023
2. ↑  «No. 61092». *The London Gazette* (Supplement): N9. 31. desember 2014.
3. ↑  «2015 New Year Honours List» (PDF).

* *Denne artikkelen bygger på «Steve Cram» frå Wikipedia på engelsk, den 10. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
| **Bjorøyna i Øygarden** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Raunefjorden |
| **Koordinatar** | 60°19′10″N 05°10′29″E﻿Koordinatar: 60°19′10″N 05°10′29″E﻿

 |
| **Areal** | 4,1 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Rundelen (95 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Vestland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 1186 (2023) |
| **Folketettleik** | 289 /km² |

**Bjorøyna** er ei bynær øy i Øygarden kommune i Vestland som har opplevd ein kraftig vekst i folketalet etter at fastlandssambandet kom i 1996. Folketalet har meir enn dobla seg, til 887 menneske per 1. januar 2013. I tillegg til nybygde hus har mange fritidseigedomar vorte omgjorde til heilårsbustader. Like ved Bjorøyna ligg Tyssøy i Sund kommune, og det er bru mellom desse to øyane. Fram til 1996 var ikkje Bjorøyna knytt saman med fastlandet, men i 1996 opna Bjorøytunnelen. Denne tunnelen har ei lengd på om lag to kilometer og er kjend for bratt stiging og krappe svingar. Tunnelen strekkjer seg frå Nilsvika på Bjorøyna til Alvøen i Bergen kommune. Før tunnelen opna, gjekk det ferje mellom Bjorøyna og Alvøen kai.

Bjorøy oppveksttun er eit viktig knutepunkt i lokalsamfunnet, der ein finn barnehage, skulefritidsordning og barneskule på same område. Sjølv om Bjorøyna er eit lite øysamfunn, har øya eit eige idrettslag, kalla Bjorøy idrettslag, med blant anna fotballag for både store og små, og eit volleyballag. Ein finn også eit gartneri og ein liten interiørbutikk på øya. I dei siste åra, spesielt etter at tunnelen opna, har fleire og fleire folk funne vegen til Bjorøyna, og slått seg til der.

**Folketalsutvikling:**

| 1801 | 1900 | 1950 | 2000 | 2023 |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 69 | 149 | 186 | 428 | 1186 |
|

Kjelder
-------

1. ↑  «Folk flytter fra øyene tross milliarder til bru». *NRK*. Henta 9. april 2013.
2. ↑  Folketeljing 1801 for Sund prestegjeld, frå Digitalarkivet
3. ↑  Folketeljing 1900 for Fjell herred, frå Digitalarkivet
4. ↑  Halvor Skurtveit et al. (red.), *Fjell bygdebok, bd. V* (Fjell kommune, 2010)
5. 1 2  Befolkning, etter grunnkrets, statistikkvariabel og år, frå Statistisk sentralbyrå
Brettspelet Kinasjakk.
**Kinasjakk** er eit brettspel som kan spelast av to til seks personar samstundes. Spelet går ut på at spelarane flyttar dei ti brikkene sine over til motsett side av brettet. Det kan gjerast ved å flytte ei brikke eit steg lenger fram om gongen, eller hoppe over andre brikker og soleis flytte fleire steg. Spelaren kjem lengst mogleg på færrast trekk gjennom å hoppe over andre brikker. 

I kinasjakk er det to måtar å flytte brikker på.
Trass namnet har kinasjakk ikkje opphav i Kina. Det er heller ikkje ein variant av sjakk. Spelet vart oppfunne i Tyskland i 1893, under namnet *Stern-Halma*. Stern tyder 'stjerne' på norsk. «Stern-Halma» var ein variant av spelet Halma som nytta eit stjerneforma brett i staden for det tradisjonelle kvadratiske brettet. Då spelet kom til USA i 1928, fekk spelet namnet «Hop Ching Checkers» som eit marknadsføringstriks.

Litteratur
----------

* Bernardo Johns, Stephanie; The Ethnic Almanac. Doubleday Publishing (1981). ISBN 0-385-14143-2
**Jens Erik Fenstad** (15. april 1935–13. april 2020) var ein norsk matematikar. Han var professor og prorektor ved Universitetet i Oslo.

Fenstad var fødd i Trondheim. Han vart mag. scient. i 1959 og vart utnemnd til professor i matematisk logikk ved Universitetet i Oslo i 1968. Fenstad var prorektor ved universitetet frå 1989 til 1992.

Han var formann i Norsk Matematisk Forening og redaktør av Nordisk Matematisk Tidsskrift frå 1967 til 1972. Han var første formann i Abelstyret, president i International Union of History and Philosophy of Science og hadde fleire leiarverv i europeiske vitskaplege organisasjoner.

Han gav mellom anna ut *Th. Skolem: Selected Works in Logic* og fleire avhandlingar i logikk, matematikk og lingvistikk.

Kongen utnemnde i 2011 Fenstad til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for innsatsen sin for norsk forsking.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jens Erik Fenstad» frå Wikipedia på bokmål, den 16. september 2011 og 20. april 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Dødsannonse i Aftenposten 17. april 2020.

1. ↑  Dagfinn Føllesdal: *Jens Erik Fenstad (1935-2020)* - Minneord i Klassekampen 18. april 2020
2. ↑  «Utnevnelser til St. Olavs Orden», kongehuset.no, 15. september 2011. Besøkt 15. september 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Jens Ellingsen Ekornes** (20. januar 1908–25. november 1976) var ein norsk gründer og forretningsmann. Han grunnla i 1934 J.E. Ekornes Fjærfabrikk, som i dag er Ekornes. 

I 1946 reiste han til USA og arbeidde på ein madrassfabrikk for å lære meir om faget. Han hadde òg tidligare vore i USA. Attende i Sykkylven, same året, hadde han med seg nye maskiner. Året etter vart produksjon av møbeldelar sett i gang.

Jens var eineeigar av selskapet fram til 1960, då vart aksjeselskapet *J.E.Ekornes Fabrikker AS* etablert, med brørne hans, Leif og Martin, som medeigarar. 

Då han døydde, i 1976, vart bror hans Martin Ekornes ny administrerande direktør.

Jens E. var onkel til Jens Petter Ekornes.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jens E. Ekornes» frå Wikipedia på bokmål, den 20. juni 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jens Ellingsen Ekornes i *Norsk biografisk leksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 36°0′N 42°28′E﻿

**Ninive guvernement** (arabisk نینوى, også translitterert **Ninawa**) er eit guvernement nord i Irak kring den assyriske oldtidsbyen Ninive. Det var ein viktig del av Assyria frå 2400-talet fvt. til 600-talet evt. Det har eit areal på 37 323 km² og kring 2,5 millionar innbyggjarar. Den største byen og provinshovudstaden er Mosul, som ligg på andre sida av Tigris frå ruinane av oldtidsbyen Ninive. Tal Afar er den nest største byen. Før 1976 vart det kalla Mosul guvernement og omfatta dagens Dohuk guvernement. 

Området er etnisk, religiøst og kulturelt mangfaldig og har vore utsett for åtak frå terroristorganisasjonen Den islamske staten, som erobra Mosul 10. juni 2014, og øydela mange religiøse stader og historiske ruinar og monument. Ein massiv offensiv for å ta attende byen vart sett i gang i oktober 2016.

Geografi
--------

Guvernementet grensa til Dohuk guvernement i nord, Erbil guvernement i aust, Saladin guvernement i søraust og Al Anbar guvernement i sør. I vest grensa det til Syria, hovudsakleg Al-Hasakah guvernement, i tillegg til Deir ez-Zor guvernement i sør.

### Administrative distrikt

Ninive guvernement består av 30 distrikt: 

| Distrikt | Arabisk | Areal (km²) | Innbyggjartal i 2003 |
| --- | --- | --- | --- |
| Sinjar | سنجار | 2 928 | 166 466 |
| Al-Ba'aj | البعاج | 9 172 | 88 401 |
| Al-Hadar (Hatra) | الحضر | 9 38 | 37 655 |
| Al-Mosul | الموصل | 4 471 | 1 432 230 |
| Tel Afar | تلعفر | 4 453 | 300 878 |
| Tel Kaif | تلكيف | 1 244 | 167 647 |
| Al-Hamdaniya | الحمدانية | 1 155 | 125 665 |
| Al-Shikhan | الشيخان | 1 333 | 58 132 |
| ***Total*** |  | *37 323* | *2 453 116* |

Makhmur-distriktet, Aqrah-distriktet og den nordlege delen av Al-Shikhan-distriktet var tidlegare ein del av Ninive guvernement og har vore styrt av styresmaktene i Irakisk Kurdistan, sidan Mosul ikkje hadde kontroll over desse distrikta. I dag er Makhmur-distriktet ein del av Erbil guvernement. Aqrah-distriktet og den nordlege delen av Al-Shikhan-distriktet er ein del av Dohuk guvernement.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nineveh Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Citypopulation.de
2. ↑  al-Lami, Mina (21 July 2014). «Iraq: the minorities of Nineveh Plain». *BBC World News*. Arkivert frå originalen den 24 July 2014.
3. ↑  «العبادي يطلق على عمليات تحرير نينوى تسمية "قادمون يا نينوى" أمن». *Al Sumaria*. 17 October 2016. Henta 21 October 2016.
4. ↑  Winter, Charlie (20. oktober 2016). «How ISIS Is Spinning the Mosul Battle». *The Atlantic*. Henta 23. september 2017.

| * v
* d
* e
Guvernement i Irak |
| --- |
| Anbar**·** Babylon**·** Bagdad**·** Basra**·** Dhi Qar**·** Diyala**·** Dohuk**·** Erbil**·** Halabja**·** Karbala**·** Kirkuk**·** Maysan**·** Muthanna**·** Najaf**·** Nineveh**·** Qadisiyyah**·** Saladin**·** Sulaymaniyah**·** Wasit |
Sogna flaumstor i juli 2007 ved Tranby
**Sogna** er ei lita elv som startar ved utløpet av innsjøen Sognevannet i Strømsoddbygda, øvst i Soknedalen i Ringerike kommune. I dag er vassføringa liten og ikkje regulert, men i tidlegare tider var Soknavassdraget viktig for tømmerfløytinga, som lokalt vert kalla «brøtning».

Strømsoddbygdvassdraget omfattar ei rekke småvatn og dei mindre elvane Buvasselva (elvestrekninga mellom Buvatnet og Frisvatnet), Frisvasselva, Sandvasselva (elvestrekninga mellom Sandvannet og der elva møter Frisvasselva), Strømsoddelva (oppstår der Frisvasselva og Sandvasselva renn i hop og renn ut nord i Sognevannet) og Kollsjøvassdraget (vass- og elvestrekningene frå Blankvann ned til Sognevannet).

Frå Sognevannet, som var regulert, renn Sogna ned mot Sokna. Sognevassdammen vart riven i 1985. Ved Sokna renn Verkenselva frå Rudsvassdraget saman med Sogna som held fram langs dalbotn i Soknedalen, der fleire småelvar renn ut på vegen, ned til utløpet i nord i Nordfjorden i Tyrifjorden. Ved utløpet (i deltasonen) ligg òg det internasjonalt viktige våtmarksområdet Karlsrudtangen naturvernreservat, som er eit såkalla ramsarområde.

Badeplassar
-----------

Sogna er sommerstid ei svært populær badeelv, der det på godværsdagar gjerne yrer av liv langs elvebreidda. Den kanskje mest populære badeplassen er Heiern (òg kalla Heiernstranda lokalt), om lag 6 km frå Hønefoss langs riksveg 7 mot Hallingdal, men det er òg ei rekke andre badeplassar langs elva. I så måte finst det ein flott badeplass ved både Tranby, Kvernvollen på Veme og ved Sørgefoss (den siste langs Sandakerveien mellom Sandaker bru og Ask).

Sjå òg
------

* Soknavassdraget

Referansar
----------

1. ↑  Ringerikes Blad 25. mars 1985

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**LO Stat** er eit av dei to kartella i LO. Det blei oppretta 13. september 1939 med namnet **Statstjenestemannskartellet**, og endra namn til det noverande frå 1. januar 1996. Dei første medlemsforbunda var Norsk Postforbund, Norsk Lokomotivmannsforbund, Norsk Kommuneforbund, Norsk Telegraf og Telefonforbund og Norsk Jernbaneforbund.

Kartellet er ei «hovudsamanslutting av LO-forbund som organiserer arbeidstakarar i Staten og NAVO-verksemder». Leiar er Tone Rønoldtangen.

LO Stat har i dag 17 medlemsforbund. NTL er det største forbundet i LO Stat. [NTL] blir leia av Turid Lilleheie. 
Medlemsforbunda i LO Stat pr. 21. oktober 2008 er: EL & IT Forbundet, Fagforbundet, Forbundet for Ledelse og Teknikk (FLT), Fellesorganisasjonen ([FO]), Handel og Kontor, Industri Energi, Musikernes fellesorganisasjon (MFO), Norsk Arbeidsmandsforbund (NAF), Norsk Fengsels- og Friomsorgsforbund (NFF), Norsk Jernbaneforbund (NJF), Norsk Lokomotivmannsforbund (Lokmann), Norges Offisersforbund (NOF), Norsk Transportarbeiderforbund (NTF), Norsk Tjenestemannslag (NTL), Norsk Post- og Kommunikasjonsforbund (Postkom), Skolenes Landsforbund (SL)

Sjå også
--------

* Landsorganisasjonen i Noreg

Kjelder
-------

1. ↑  *Organisasjonen LO Stat*, arkivert frå originalen 12. november 2010, henta 4. september 2010

* *Denne artikkelen bygger på «nb:» frå Wikipedia på bokmål, den 4. september 2010, som oppgav kjeldene:*
* Historie på LO Stats nettsider Arkivert 2010-11-12 ved Wayback Machine.
* Oppføring i PaxLeksikon under *Statstjenestemannskartellet*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* lostat.no
| L'Haÿ-les-Roses |
| --- |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Île-de-France  Val-de-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  3,9 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 30 400   7 795/km² |
| Koordinatar | 48°47′″N 02°20′″E﻿Koordinatar: 48°47′″N 02°20′″E﻿ |
| Høgd over havet | 92 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 94240 |
| **Heimeside:** www.lhaylesroses.fr |

**L'Haÿ-les-Roses** er ein kommune i dei sørlege forstadane til Paris i Frankrike, men har status som by. Han ligg 8,5 km frå sentrum av Paris, og er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Val-de-Marne.

Den andre delen av namnet til L'Haÿ-les-Roses kjem av den vidkjende rosehagen som ligg der.

Namn
----

Kommunen L'Haÿ-les-Roses vart opphavleg berre kalla L'Haÿ, og dette namnet vart først nedteikna i eit dokument frå Karl den store i 798 som *Laiacum*, stundom stava *Lagiacum*, som tyder «eigedomen til Lagius», ein gallo-romersk landeigar. Namnet endra seg med tida til *Lay*, *Lahy*, og til slutt L'Haÿ. 

I mai 1914 vart namnet på kommunen offisielt L'Haÿ-les-Roses (som tyder «L'Haÿ rosene») etter Roseraie du Val-de-Marne, den kjende rosehagen som vart oppretta her i 1899 av Jules Gravereaux, ein av fire grunnleggjarar av varehuset *Bon Marché* i Paris.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Roseraie du Val-de-Marne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Jekaterina Valerjevna Jurjeva** (fødd 11. juni 1983) er ein russisk tidlegare skiskyttar frå Tsjajkovskij som vart verdsmeister på 15 km i 2008. Sidan vart ho to gongar utestengd frå idretten etter dopingbruk, siste gongen til 2025.

### Aktiv

Jurjeva tok sine tre fyrste pallplasseringar i verdscupen i skiskyting i 2007-sesongen. Same sesongen kom ho på femteplass i fellesstarten under skiskytings-VM i Antholz. Sesongen etter kunne ho stige på pallen etter seks av renna i verdscupen, ho tok sin fyrste verdscupsiger då ho gjekk til topps på 15 km i Pokljuka 13. desember 2007. Høgdepunktet kom då VM 2008 vart avvikla i Östersund, der ho vann gull på 15 km, sølv på jaktstarten og bronse i fellesstarten.

### Doping

Den 4. desember 2008 leverte Jurjeva ei positiv b-prøve på EPO. Ho vart i ettertid stengd ut frå aktiv skiskyting i to år, same straffa fekk også landslagekollegaene Albina Akhatova og Dmitrij Jarosjenko. Då utestenginsperioden var over, byrja Jurjeva å tevle att. Sidan hamna ho langt nede på resultatlistene i verdscupen. Vinteren 2014 vart det kjend at ho på ny var hekta for EPO-bruk. Fyrst vart utestengd frå skiskyting i åtte år, til sist lengd til tolv år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jekaterina Walerjewna Jurjewa» frå Wikipedia på tysk, den 14. januar 2016.*
**Jeffrey Amherst**, *baron Amherst* (29. januar 1717–3. desember 1797) var ein britisk feltmarskalk som gjekk i militær teneste i 1731, deltok i den austerrikske arvefølgjekrigen i slaga slaget ved Dettingen, slaget ved Fontenoy og slaget ved Rocoux og vart forfremma til oberstløytnant. I 1758 vart han generalmajor og sjef for ekspedisjonen, som gjekk mot Ny-Frankrike i Nord-Amerika. Amherst tok same året festninga Louisbourg og vart så øvstkommanderande for heile det britiske armeen i Nord-Amerika. Han tok sjølv Fort Ticonderoga i 1759, medan James Wolfe tok Quebec. I 1760 erobra han Montreal, som overgav seg for den samla britiske hæren. Amherst vart utnemnd til generalguvernør i Britisk Nord-Amerika. I åra etter kom Amherst i strid med dei franskvennlege indinanarstammene (pontiackrigen), men han undervurderte fienden og fekk utretta lite. 

Han vart tilbakekalla i 1763, og vart motteke i London, der tilbakeslaga i krigen mot indianarane ikkje var kjend, som ein helt som hadde erobra Canada. I 1772 vart han generalløytnant, fekk i 1776 peer-verde og vart i 1778 general. Lord Amherst vart i 1793 den ordinære øvstkommanderande for den britiske hæren, men som i dei siste åra i Canada, synte han dårleg leiarskap og vart tvungen til å trekke seg i 1795. Året etter vart han likevel feltmarskalk.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Jeffrey Amherst» frå Wikipedia på svensk, den 3. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ULAN

 |
**Jefferson Leonardo Pérez Quezada** (fødd 1. juli 1974) er ein ecuadoriansk tidlegare kappgjengar frå Cuenca som vart olympisk meister på 20 km i 1996, sidan vart han 2003-07 trefaldig verdsmeister på distansen.

Aktiv
-----

Pérez vann 20 kilometer kappgang i Panamerika-leikane 1995 på tida 1.22.53. Året etter vart han den yngste olympiske gullvinnaren i kappgang då han under sommarleikane 1996 i Atlanta vann 20-kilometeren framom Ilja Markov frå Russland og med Bernardo Segura frå Mexico på bronseplass. Dermed tok Pérez Ecuadors fyrste olympisk gullmedalje nokon gong. Etter triumfen gjekk og jogga han den 459 kilometer lange vegen frå hovudstaden Quito til heimbyen Cuenca.

I 1999-sesongen vart Pérez nummer tre på 20 km i Panamerika-leikane i Winnipeg og nummer to i verdsmeisterskapen i Sevilla. Fire år seinare gjekk han til topps på distansen både ved Panamerika-leikane og i verdsmeisterskapen. I VM-tevlinga i Paris sette han livsrekord på distansen med tida 1.17.21. Pérez forsvarte VM-tittelen i Helsinki i 2005, og på ny i Osaka i 2007. I alle desse tre meisterskapane viste han spanjolen Francisco Javier Fernández til sølvplass. Nokre veker før Friidretts-VM 2007 hadde Pérez sikra seg i Rio de Janeiro sin tredje triumf i Panamerika-leikane. Han avslutta tida som aktiv kappgjengar med å vinne sølvmedaljen på 20 km under dei olympiske leikane 2008 i Beijing.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Braut 20 km
* VM 1995 i Göteborg: Nr 20 på 20 km – 1.34.20
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 1.20.07, framom Ilja Markov (1.20.16)
* VM 1997 i Aten: Nr 14 på 20 km – 1.24.46
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje på 20 km – 1.24.19, bakom Ilja Markov (1.23.34)
* OL 2000 i Sydney: Nr 4 på 20 km – 1.20.18
* VM 2001 i Edmonton: Nr 8 på 20 km – 1.22.20
* VM 2003 i Paris: Gullmedalje – 1.17.21, framom Francisco Javier Fernández (1.18.00)
* OL 2004 i Aten: Nr 4 på 20 km – 1.20.38 og nr 12 på 50 km – 3.53,04
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje – 1.18.35, framom Francisco Javier Fernández (1.19.36)
* VM 2007 i Osaka: Gullmedalje – 1.22.20, framom Francisco Javier Fernández (1.22.40)
* OL 2008 i Beijing: Sølvmedalje på 20 km – 1.19.15, bakom Valerij Bortsjin (1.19.01)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jefferson Pérez» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mai 2019.*

* «Jefferson Pérez» (på engelsk). Olympedia. Henta 26. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
**Karsten Fonstad** (fødd 8. juli 1900 på Ringsaker, daud 28. juli 1970) var ein norsk jarnbanetelegrafist og politikar, heimehøyrande i Arbeidarpartiet og Noregs Kommunistiske Parti. Han var stortingsmann for Ap i tre periodar.

Fonstad vart fødd som son av elektrikar Johannes Fonstad og Mathea Kristiansen. Han fullførte folkeskulen og amtsskulen i Ringsaker før han frå 1919 til 1920 vart uteksaminert ved Jarnbaneskulen. Etter dette arbeidde han i ein periode som stasjonsbetjent, før han i 1920 vart tilsett som jarnbanetelegrafist hos NSB. Frå 1923 var han stasjonert ved Moelv stasjon, og med unntak av krigsåra, tenestegjorde han i denne stillinga fram til 1946 då han vart jarnbaneekspeditør. 

Han vart medlem av arbeidarungdomsrørsla og Arbeidarpartiet alt i 1916. Ved den store partisplittinga i 1923 følgde han fløya som støtta Komintern so linje, og vart medlem av det nye Noregs Kommunistiske Parti. Han forlét likevel NKP ved partisamlinga NSA/DNA i 1927, og gjekk inn att i Arbeidarpartiet.

I 1925 vart han medlem av Ringsaker heradstyre, og frå 1928 og fram til 1931 fungerte han som ordførar i kommunen. Fonstad kom inn på Stortinget som 1. suppleant etter valet i 1930 frå valkrinsen Hedmark fylke, der han vart medlem av landbrukskomiteen som erstatning for Kristian Lian frå oktober 1931. Han vart vald inn på Stortinget ved valet i 1933 som 6. representant, og sett som medlem av administrasjonskomiteen. Han vart attvald ved valet i 1936, der han då var medlem av veg- og jarnbanekomiteen. Etter at perioden hans på Stortinget var over vart han på nytt aktiv i lokalpolitikken som medlem av Ringsaker heradstyre.

Under okkupasjonen av Noreg vart han i 1941 fråteke sina kommunale verv. Han vart arrestert i februar 1945 og sat fengsla i Hamar fengsel fram til 14. februar då han vart flytt til Grini fangeleir. Der sat han fram til slutten av krigen. Fonstad døydde i juli 1970 og vart gravlagt i heimbygda Ringsaker.

Stortingskomitear
-----------------

* Landbrukskomiteen 1931–1933
* Administrasjonskomiteen 1934–1936
* Veg- og jarnbanekomiteen 1937–1945

Referansar
----------

1. ↑  «Fonstad, Karsten», *Arbeidernes Leksikon*, bind III, Oslo 1933.
2. ↑  Søk etter «Karsten Fonstad» hos DIS-Norge. (Besøkt 13. oktober 2011)

* *Denne artikkelen bygger på «Karsten Fonstad» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Karsten Fonstad»[*daud lenkje*] hos Norsk samfunnsvitskapleg datateneste.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Demonstrasjon av ein kartesisk dykkar 
(Her er ein annan demonstrasjon.)
Ein **kartesisk dykkar** er eit luftfylt lite glasrøyr som så vidt flyt, men som søkk når vasstrykket aukar.

Verkemåten kan enkelt visast med ein augedråpepipette som ein tarerer til han såvidt flyt i eit høgt, smalt glas eller ei flaske heilt fylt med vatn og lukka med ein gummipropp. Trykkjer ein på proppen, aukar trykket i vatnet. Noko vatn blir trykt inn i pipetten som dermed blir tyngre og søkk. Minskar ein trykket, vil lufta i pipetten utvide seg igjen og skyve vatnet ut slik at pipetten blir lettare og flyt opp. Prinsippet blir utnytta i eit apparat til måling av gassutvikling i små mengder biologisk vev som blir plassert inne i ein kartesisk dykkar.

Eksperimentet med dykkaren viser at treverk og opphavleg flytande lekamar som har søkke under vassoverflata, som skip eller vasstrukkent tømmer, blir stadig meir vassfylt på grunn av aukande trykk med djupna og difor må søkke heilt til botns.

Dykkaren er kalla opp etter Cartesius, det vil se Descartes.

Kjelder
-------

* kartesisk dykkar. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:
**A1** er ei norsk-britisk gutegruppe som vart starta opp i 1998.

Karriere
--------

### Oppstart

Dei fire medlemmene i A1 vart sett saman av managerane Tim Byrne og Vicky Blood i 1998. Songarane Mark Read, Ben Adams og Paul Marazzi var alle frå England, medan Christian Ingebrigtsen kom frå Siggerud i Akershus. Gruppa debuterte med albumet Here We Come i 1999, der singelen «Be the First to Believe» var med. I 2000 kom andrealbumet *The A List*, der ein av dei mest kjende songane deira kjem frå; ein coverversjon av a-ha sin Take on Me. Ein annan populær A1-singel det året var «Same Old Brand New You». Begge singlane kom nådde toppen av singellista i Storbritannia og Noreg.

I 2002 gav A1 ut *Make It Good*, eit noko meir rockeprega album. Singlane «Caught in the Middle» og «Make It Good» vart populære, og i likskap med dei to førre albuma kom plata på fjerdeplass på den norske albumlista. Men då Paul Marazzi same hausten forlét gruppa av personlege grunnar, vart A1 oppløyst. Alle dei fire medlemmene starta no sine eigne soloprosjekt. I 2004 gav dei ut samleplata *The Best of A1*.

### Reunion og MGP

Sommaren 2009 bestemte Christian Ingebrigtsen, Ben Adams og Mark Read seg for å framføra ei rekkje konsertar i Oslo desember same året. Dei laga også to nye singlar, «Take You Home» og «Don't Wanna Lose You Again». I januar 2010 deltok dei i fyrste delfinale i Melodi Grand Prix 2010 i Skien. Saman med Didrik Solli-Tangen gjekk dei vidare til hovudfinalen 6. februar, men enda her på andreplass bak Didrik Solli-Tangen. Same året la dei så ut på verdsturné som starta med konsertar i ulike norske byar. Dei deltok i TV 2-programmet Allsang på grensen, og i oktober 2010 gav dei ut eit nytt A1-album som fekk tittelen *Waiting for Daylight*. Her var begge dei to nye singlane med. Albumet kunne berre kjøpast i Noreg, men her kom det til gjengjeld på fyrsteplassen på albumlista. A1 er framleis aktive som band, og gav ut singelen «Another Year Gone» i november 2011.

Diskografi
----------

* Here We Come (1999)
* *The A List* (2000)
* *Make It Good* (2002)
* *Waiting For Daylight* (2004)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «A1» frå Wikipedia på engelsk, den 10. februar 2012.*
* *Denne artikkelen byggjer på «A1» frå Wikipedia på bokmål, den 10. februar 2012.*


| * v
* d
* e
Allsang på grensen 2010 |
| --- |
| Katie Melua  | The Monroes  | Åge Sten Nilsen  | Alexander Rybak  | Niklas Strömstedt  | Maria Mittet  | Trine Rein  | Måns Zelmerlöw  | Hellbillies  | The Ten Tenors  | Kristian Valen  | Gry Jannicke Jarlum  | The Baseballs  | Nanna Lüders Jensen  | Bobbysocks  | Salem Al Fakir  | Chand Torsvik  | Lill-Babs  | Trang Fødsel  | Lisa Nilsson  | Samantha Fox  | Lena Meyer-Landrut  | Bill Lovelady  | The BlackSheeps  | Are og Odin  | Vazelina Bilopphøggers  | Elin Gaustad  | Venke Knutson  | Madcon  | Charlotte Perelli  | Bjørn Johan Muri  | Peter Jöback  | A1  | Rednex  | Kåre, Linn, men Christian Skolmen  | Inger Lise Rypdal  | Bye & Rønning  | Aleksander Denstad With |
**Aaron Corthen**, betre kjend som **A.C. Reed** (9. mai 1926–24. februar 2004) var ein amerikansk blues-saksofonist, nært knytt til Chicago blues-miljøet frå 1940-åra til 2000-åra.

Biografi
--------

Reed var fødd i Wardell i Missouri, og voks opp sør i Illinois. Han tok scenenamnet sitt frå venen Jimmy Reed. Han flytta til Chicago under andre verdskrigen, og spelte med Earl Hooker og Willie Mabon i 1940-åra. Han turnerte med Dennis «Long Man» Binder i 1956 og arbeidde mykje som sidemann for bluesselskapet til Mel London i 1960-åra, med Lillian Offitt og Ricky Allen, blant fleire. Han fekk ein populær singel i Chicago-området i 1961 med «This Little Voice», og spelt einn fleire andre singlar det neste tiåret for Age, USA, Cool og Nike Records.

Han vart medlem av bandet til Buddy Guy i 1967 og spelte med han på turneen hans i Afrika i 1969, og med Junior Wells varma han opp for Rolling Stones i 1970. Han spelte med Guy fram til 1977. Han spelte så med Son Seals og Albert Collins seint i 1970- og i 1980-åra. Han byrja å spele inn solomateriale for Alligator Records i 1980-åra. Albumet hans *I'm in the Wrong Business* frå 1987 vart spelt inn med Stevie Ray Vaughan og Bonnie Raitt som gjesteartistar.

Reed turnerte mykje i 1980- og 1990-åra med bandet sitt, The Spark Plugs, og spelte små konsertstader i USA. Han og The Sparkplugs spelte i Chicago før han døydde av kreft i 2004.

Diskografi
----------

* *Take These Blues and Shove 'Em* (Rooster Blues, 1982)
* *I Got Money* (Blue Phoenix, 1986) (med Maurice John Vaughn)
* *I'm in the Wrong Business* (Alligator Records, 1987)
* *Junk Food* (Delmark Records, 1998)

**Med Magic Sam**

* *Rockin' Wild in Chicago* (Delmark, 1964 [2002])

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «A.C. Reed» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2   Arkivert 6. oktober 2011 ved Wayback Machine.
2. 1 2 3 4 5 6  Russell, Tony (1997). *The Blues: From Robert Johnson to Robert Cray]*. Dubai: Carlton Books. s. 158. ISBN 1-85868-255-X.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Devaene kjerner mjølkehavet.
Kambodsjansk utskjering frå 1100-talet.
**Deva** (देव med devanagariskrift) er eit sanskritord for gud. Det blir brukt om gudar i hinduismen, særleg om vediske gudar.
I vedisk mytologi står devaene i motsetnad til asuraene, ein slags demonar eller motgudar. Eit anna namn på devaene er *sura*.

Deva eller kortforma **Dev** er også brukt som mannsnamn blant hinduar. Ordet er vanleg i samansetjingar med gudenamn (som Rama, «Ramdev» eller «Ramadeva») og eigenskapar (som «Visjvedevas», ‘all-gudane’, og «Devanampiya», ‘elska av gudane’, eit namn brukt av Asjoka den store).

Ordsoge
-------

Hokjønnsforma av «deva» er «devi». Det finst liknande ord i mange indoeuropeiske språk, til dømes som *dievas* på litauisk, *deus* på latin og *tívar* på norrønt. Namnet på skaparguden Dyaus er i slekt med ordet «deva». Ordet finst også i namnet på skrifta devanagari.

Deva i hindumytologi
--------------------

Agni kjem ut av offerelden og signar Khatushyam.
Devaene held til i Dyuloka (‘Gudehimmelen’). Dei kan stå for naturkrefter eller gode verdiar.
Dei blir dyrka i ei rekkje mantra i Vedaene. Den eldste av desse, Rigveda, nemner 33 devaer. Hovuddevaene i dette verket er herskarguden Indra og dei ti offergudane Agni (eld) og Soma. Varuna er både ein deva og ein asura. Fleire vers er også stila til alle devaene saman som Visjvedevas, ‘all-gudane’. 

Det seinare verket *Aitareya Brahmana* opnar med eit vers som viser til ei rangordning blant devaene, der Indra skal vera den øvste og Agni den lågaste av dei.

Deva i moderne hinduisme
------------------------

Innan moderne hinduisme er *isjta-deva* eller *isjta-devata* brukt om ein hovudgud, det vil seia den guddommen ein vel å dyrka. 

Namnet Mahadeva (‘Store Gud’) er ofte brukt om Sjiva, som er hovudguden til mange hinduar.

Kjelder
-------


* «deva» i Store norske leksikon

* *Denne artikkelen bygger på «Deva (Hinduism)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2012.*



| * v
* d
* e
Gudar frå vedisk tid |
| --- |
| Indra**·** Agni**·** Soma**·** Varuna**·** Mithra**·** Usjas**·** Vaju**·** Surya**·** Jama**·** Vak**·** Dyaus**·** Tsjandra**·** Nirrti**·** Tvasjtr |
| *Sjå òg hindugudar* |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Alma Halse** (7. desember 1907–18. august 1969) var ein norsk forkynnar og velgjerar. Ho fekk Kongens fortenestemedalje i gull i 1965 og Alle Kvinners ærespris i 1963 for den kristen-humanitære innsatsen sin i Alta i Finnmark. 

Alma Halse var fødd på Åheim i Møre og Romsdal. Ho kom til Finnmark i 1933 som forkynnar og hjelpearbeidar innen Pinserørsla. Kyrkjelyden Filadelfia i Ålesund støtta arbeidet økonomisk. Etter kvart blei Alma Halse eit kjent namn omkring i landet, og mange frivillige drog gjennom åra til Alta for å støtta Alma Halse i hjelpearbeidet hennar.

Halse hjelpte foreldrelause, fattige og heimlause, flyktningar, sjuke og eldre. I Bossekop bygga ho opp barneheimen Betania, omsorgsbustader innan psykiatri og ein pleieheim.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alma Halse» frå Wikipedia på bokmål, den 8. september 2021.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* John Willy Rudolph: *Alma Halse - en kvinne i kamp.* (1961), Forlaget Filadelfia


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |