recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cecil G. Murgatroyd** (22. mai 1958–21. mai 2001), kjend som berre **Murgatroyd**, var ein opphavleg newzealandsk satirikar med ei lang politisk karriere i dei to landa han hadde statsborgarskap i, Australia og New Zealand. Han stod ofte som direkte motstandar til den til ei kvar tid sitjande statsministeren. Høvesvis stilte han som kandidat for Det imperisk-britiske konservative partiet og Det seriøse partiet McGillicuddy.

Den politiske platformen til *Murgatroyd* var hovudsakleg absurd, men tilbakegang til arkaiske samfunnsformer viste seg som ein raud tråd i agitasjonen has. I debatten om monarkiet i Australia gjekk han til val på å gjenskape det britiske imperiet, og under den australske røystinga om monarkiet kom han med eit framlegg om å sette britiske prinsesse Anne på ei eiga australsk trone. 

Murgatroyd døydde av kreft i Melbourne i 2001. Ein biografi om livet hans vart gjeven ut i 2003.

Kjelder
-------

* *Engelsk Wikipedia om Murgatroyd, henta inn 22. februar 2012.*
Den heilage Cecilia måla av Nicolas Poussin.
**Cecilia** og **Cecilie** er kvinnenamn avleidd frå det latinske *Caecilia*, hokjønnsforma av slektsnamnet Caecilius. Slektsnamnet er igjen danna av det latinske adjektivet *caecus*, 'blind'. Namnet er utbreidd i den kristne verda på grunn av den populære helgenen Cecilia, og har også vore mykje brukt blant europeiske kongelege. Cecilie har norsk namnedag den 22. november.

Namna finst med ei rekke skrivemåtar, som Cecillie, Cæcilie, Sesilie, Cesilie og Secilie, og med a-endingar på desse. Den franske forma av namnet er Cécile og den engelske Cecily. Namna har ei rekke kortformer, som Silje, Sissel, Celia, Sheila, Silke og Zilla.

Bruk
----

Hertuginne Cecilie av Mecklenburg-Schwerin i 1908.
Namnet kom til Noreg på 900-talet, og blei vanleg rundt 1300-talet. Bruken av Cecilie tok til å veksa i Noreg på 1950-talet, og voks til over 0,9 % ved byrjinga av 1970-talet. Bruken har deretter gått nokså jamnt nedover.

I 2008 var det 8194 norske kvinner som heitte Cecilie, 559 som heitte Cecila og 225 som heitte Cesilie.

Kjende namneberarar
-------------------

* Heilage Cecilia, kristen helgen som levde i Roma
* Cecilia av Sverige, (1807-1844), svensk prinsesse og komponist
* Cecilie Thoresen (1858,-1911), norsk kvinnesaksforkjempar, politikar og den første kvinnelege studenten i Noreg
* Cecilie av Mecklenburg-Schwerin (1886-1954), tysk hertuginne og kronprinsesse
* Cecilie Løveid (f. 1951), norsk forfattar
* Cecilie Ore (f. 1954), norsk komponist
* Cecilie Enger (f. 1963), norsk forfattar
* Cecilia Bartoli (f. 1966), italiensk mezzosopran
* Cæcilie Lassen (f. 1971), dansk fofattar
* Cecilie Leganger (f. 1975), norsk handballspelar
* Cecilia Brækhus (f. 1981), norsk kickboksar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cecilie» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2008.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Cecilie hjå Statistisk Sentralbyrå
**Cecilie Broch Knudsen** (fødd 3. januar 1950) er ein norsk biletkunstnar og administrator innan norsk kunstsektor.

Bakgrunn
--------

Cecilie Broch Knudsen blei fødd i New York som dotter av ambassadøren Ditlef Knudsen og Anna Sophie Broch.

Ho var sambuar med målaren Odd Nerdrum frå 1977 til 1991. Saman fekk dei tre barn, blant desse er kuratoren Nora Ceciliedatter Nerdrum.

Virke
-----

Knudsen er utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole, Statens Kunstakademi og Statens yrkespedagogiske høgskole. Ho var rektor ved Kunsthøgskolen i Oslo frå 2007 til 2015, og rektor ved Einar Granum Kunstfagskole i perioden 1996–2007.

### Diktarstien

I 1992 hadde Hardanger Folkemuseum ei utstilling der korte, poetiske tekstar av Terje Johanssen var hogde i stein. Året etter blei ein av steinane lagt som den første skiferhella i ein påbyrja diktarsti i museumstunet på Utne, i samband med 85-årsdagen til diktaren Olav H. Hauge. Ideen var utvikla av Broch Knudsen og den dåverande direktøren for museet, Ågot Gammersvik. Seinare har ein ny diktar fått «Skiferhella», og æra av å sjå sin tekst på ei skiferhelle i Diktarstien kvart år. Alle steinane er utforma, og teksten hogd ut, av Broch Knudsen. I 2017 gav Nynorsk kultursentrum avd Olav H. Hauge-senteret og Hardanger og Voss museum avd. Hardanger folkemuseum ut ei jubileumsbok som presenterte alle tekstane og steinane i Diktarstien.

Kjelder
-------

1. 1 2  Sjøvoll, Therese (1. oktober 2015). «Odd Nerdrum». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk). Henta 28. november 2017.
2. ↑  «Rektors signatur.» (på norsk). Kunsthøgskolen i Oslo. Arkivert frå originalen 20. desember 2016. Henta 11. desember 2016. «Tidligere rektorer. 2007–2015: Cecilie Broch Knudsen»
3. ↑  «Diktarstien». *Hardanger og Voss Museum*. Henta 28. november 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Cecilie Broch Knudsen» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2020.*
**Cecilie Steinmann Neess**, òg kjend som **«Cess»**, (fødd 4. september 1987) er ein norsk komikar frå Oslo.

Ho starta som stand-up-komikar i 2008 og var fast skodespelar og deltakar i TV 2-serien *Kollektivet* frå 2011 til 2012 og NRK-serien *Løvebakken* i same periode. Ho vart nominert til «årets gjennombrot» under Komiprisen 2012. Vinteren 2013/2014 spelte ho saman med Hege Schøyen og Linn Skåber i førestillinga *Latter på Latter* på humorteateret Latter i Oslo. Saman med Jakob Schøyen Andersen leidde ho utdelinga av Gullruten 2015. Ho returnerte òg som fast inventar i TV 2-serien *Kollektivet* i dei to siste sesongane til serien i 2015.

Våren 2016 spelte ho hovudrolla i humormusikalen *Märtha The Musical* på Latter i Oslo, saman med Jakob Schøyen Andersen, Espen Beranek Holm og Olli Wermskog.

Saman med Benjamin Giørtz gav Cecilie ut songen *Drømmemann* i 2018. I songen syng Neess om korleis hennar drømmemann er. Giørtz svarar med frasar som «Jeg ser deg og dine behov, jeg gjør alt jeg kan for å være din drømmemann». Etter innspelinga av songen vart Giørtz og Neess kjærastar.

I 2019 var Neess aktuell med showet *Tre elefanter i rommet* saman med Linn Skåber og Hege Schøyen.

Cecilie Steinmann Neess er barnebarn til holocaust-overlevaren Samuel Steinmann.

TV-opptredenar
--------------

* 2011-2012: *Kollektivet*
* 2015: *Gullruten 2015*
* 2015: *Kollektivet*
* 2017: *Klovn til kaffen*
* 2020: *Lystløgner*
* 2021: *Raya og den siste dragen* (*stemme,* rolla Sisu)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cecilie Steinmann Neess» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2021.*

1. ↑  Portrett fra Dagsavisen: «Klovnen fra Hauketo»
2. ↑  Hansen, Magne (25. august 2012). «Disse er årets morsomste» (på norsk bokmål). Henta 3. november 2021.
3. ↑  «Cecilie Steinmann Neess - standupkomiker» (på norsk bokmål). Henta 3. november 2021.
4. ↑  «MinMote.no - Norges største moteside». Henta 1. oktober 2015.
5. ↑  Levin, Mona (29. januar 2016). «Märtha, the Musical: Farlig nær karakterdrap». Aftenposten. Henta 2. oktober 2016.
6. ↑  «Drømmemann» (på norsk bokmål). Henta 3. november 2021.
7. ↑  «Cess, Benjamin (Ft. Benjamin & Cess) – Drømmemann». Henta 3. november 2021.
8. ↑  Solberg, Julie (20. januar 2019). «- Føles fremdeles veldig rart å være kjærestejente» (på norsk). Henta 3. november 2021.
9. ↑  AS, TV 2 (2. mars 2019). «- Jeg snudde meg og tenkte «der sitter du jo! Mannen i mitt liv!»» (på norsk). Henta 3. november 2021.
10. ↑  *VG*: Her er barnebarnets minneord over Samuel Steinmann, 2. mai 2015.
Koordinatar: 76°3′S 135°52′W﻿

**Mount Berlin** er den sjette høgaste vulkanen i Antarktis, 16 km vest for Mount Moulton i Marie Byrd Land nær austkysten av Rosshavet. Det består av to skjoldvulkanar: Marren Peak og Berlin Crater. Den vulkanske strukturen vert rekna som aktiv sidan det er aktive fumaroler observert nær kanten av den nordlege og vestlege kalderaen. Desse har skapt fumarolske istårn. 

Topografisk kart av Mounts Moulton og Berlin (1:250 000 skala)
Vulkanen vart oppdaga av Byrd-ekspedisjonen på flytur nordaust og aust for Little America i november–desember 1934. Det vart namngjeve «Mount Hal Flood» av Byrd, men namnet Flood er no nytta om heile fjellkjda som vulkanen er ein del av. Det vart namngjeve av US-SCAN etter Leonard M. Berlin, leiaren for USAS-gruppa som vitja dette fjellet i desember 1940.

Sjå òg
------

* Vulkanar i Antarktis

Kjelder
-------

* LeMasurier, W. E.; Thomson, J.W. red. (1990). *Volcanos of the Antarctic Plate and Southern Oceans*. American Geophysical Union. s. 512 pp. ISBN 0-87590-172-7.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Nicolai Benjamin Cappelen** (15. september 1795–28. januar 1866) var ein norsk jurist, embetsmann og stortingsrepresentant.

Cappelen var fødd i Skien, der faren dreiv handel og utreia skip. Han vart cand. jur. i 1817, var så kopist i justisdepartmentet og vidare fullmektig på stiftskontoret for Akershus. Frå 1819 var han prokurator. Han prøvde å verte høgsterettsadvokat, men lukkast ikkje. Frå 1831 til 1847 var han byfut i Skien. Deretter var Cappelen sorenskrivar i Bamble, med bustad i Skien, til han døydde.

Han var stortingsrepresentant for Skien og Porsgrunn i 1839, på tinget var han sekretær i militærkomitéen.

Cappelen samla på bøker og let etter seg ei stor boksamling. Ho vart dels donert Skien skule og dels til slektningen Erik Cappelen på Borgestad gard.

Cappelen var bror til amtmann Ulrik Cappelen og bokhandlaren Jørgen W. Cappelen. Han døydde ugift i heimbyen Skien i 1866. Det omfattande privat- og forretningsarkivet hans vart kring 1970 overført til Riksarkivet.

Kjelder
-------

* Erik Andreas Thomle: *Familien (von) Cappelen i Norge og Danmark*, Christiania 1896
* Lambrecht Haugen: *Cappelen-slekten 1627-2008*, Rosendal 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Nicolai Cappelen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF

 |
Nicolae Ceaușescu i 1979
**Nicolae Ceaușescu** (26. januar 1918–25. desember 1989) var ein rumensk kommunistisk politikar og Romania sin statsleiar frå 1965 til 1989.

Nicolae Ceaușescu vart fødd i Scornicești i 1918 og vart medlem av det rumenske kommunistpartiet i 1933. I 1965 vart han generalsekretær i partiet, og 1968 president i Romania. Ceaușescu dreiv ein utanrikspolitikk som uroa Moskva; han fordømde den sovjetiske invasjonen av Tsjekkoslovakia under opprøret der i 1968, og avslo å sende troppar dit. Dette gjorde han særs populær i vesten. Innanrikspolitisk var derimot Ceaușescu eit brutal despot og vart stundom samanlikna med Vlad Țepeș (Grev Dracula). Under Ceaușescu sitt styre vart mellom anna det frykta hemmelege politiet Securitate danna.

Ceaușescu sitt styre var prega av ein enorm personkult han lukkast i å skape omkring seg sjølv. Han brukte store summar av økonomien i landet på mange monumentalprosjekt, slik at Romania utvikla seg til å verte eit av dei fattigaste og mest tilbakeståande landa i Euruopa. Medan Ceaușescu levde i luksus saman med familien sin, levde store delar av folket i stor fattigdom. Kona hans Elena Ceaușescu hadde t.d. 3000 par sko. Ceaușescu var òg ein omsynslaus diktator som systematisk forfølgde folk som tenkte annleis og minoritetar gjennom det frykta tryggingspolitiet Securitate. Dei aller fleste innbyggjarane innsåg at dei var undertrykt og bar på innesperra sinne. Få våga derimot å protestere på grunn av frykt for represaliar frå regimet. Ein frykta for både sitt eige og sin familien sitt liv.

Som med mange andre land i Aust-Europa gjorde innbyggjarane i landet opprør mot slutten av 1980-talet, men i Romania vart dette langt blodigare enn i dei andre landa. Dropen som fekk begeret til å flyte over var ordren Ceaușescu gav om skyte uvæpna demonstrantar i Timisoara. Dette eskalerte til den rumenske revolusjonen. Ceaușescu flykta med helikopter, men vart teke til fange og stilt for ein militærdomstol, tiltalt for m.a. folkemord. Etter ein summarisk rettargang vart ekteparet Ceaușescu avretta ved skyting den 25. desember 1989 i Târgovişte.

Ceaușescu vart i 1980 tildelt St. Olavs orden av Kong Olav V. Ordenen vart trekt tilbake i 1989.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nicolae Ceaușescu» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2008.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*Morgen ved Ny-Hellesund*, 1885
**Amaldus Clarin Nielsen** (23. mai 1838–10. desember 1932) var ein norsk kunstmålar.

Nielsen var fødd og voks opp i Mandal i Vest-Agder, og måla allereie som ung fleire motiv frå Sørlandet. Han studerte ved kunstakademiet i København frå 1854 til 1856, og studerte to gonger under Hans Gude, først ved kunstakademiet i Düsseldorf frå 1857–1858, og ti år seinare i Karlsruhe. Nielsen er rekna som ein sørlandsmålar, men han hadde òg motiv frå mellom anna Hardanger, Sogn og Hvaler, og i tillegg ein del frå Majorstua, der han lenge budde.

Måleri og teikningsamlinga hans frå 1856 til 1932 blei i 1933 donert til Oslo by av familien til Nielsen. Samlinga inneheldt nesten 300 måleri og 100 teikningar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Amaldus Nielsen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Tore Bjonviken** (fødd 2. januar 1975) er ein norsk tidlegare langrennsløpar som representerte Fossum Idrettsforening. I verdscupen var hans fremste individuelle prestasjonar to andreplassar i sprint og to tredjeplasser i 15 km klassisk.

Karriere
--------

Første plasseringa i verdscupen kom i Sunne 11. mars 1997, der sprinten vart avvikla i klassisk. Tre år seinare, 28. februar 2000, fekk han same plasseringa i eit sprintrenn i klassisk stil, arrangert i Stockholm. Bjonviken kom i sesongen 2000/01 på tredjeplass i verdscuprennet over 15 km på Beitostølen, bak Odd-Bjørn Hjelmeset og Thomas Alsgaard. Nordmenn la beslag på dei sju fyrste plassane på resultatlista i rennet, som var opningsrenn i verdscupen det året. Sidan i same sesongen kom han på delt tredjeplass med landsmannen Kristen Skjeldal på 15 km i Falun, bak vinnaren Mikhail Ivanov og Frode Estil. Bjonviken vann sølvmedaljen på tremil fellesstart under noregsmeisterskapen i 2000 og NM gull i sprint fristil i 2002 foran OL-mester Tor Arne Hetland. I alt vart det eitt gull, to sølv og 3 bronsje i NM på ulike distanser. Han vant også Skarverennet i 2002 framfor heile den norske langrenns- og skiskyttereliten.

Bjonviken representerte Noreg under Ski-VM 2003 i Val di Fiemme, då han med dårleg opplading på kort varsel vart sett inn på 15 km klassisk og enda på 44 plass. Han var elles med å vinne tre WC seire for Noreg i stafett i 1996, 2000 og 2002, og han vann scandinavisk cup samanlagt i 1999.

### Besteplasseringar i internasjonale renn

* 1997 Nr 2 i sprint klassisk i Sunne
* 2000 Nr 3 på 15 km på Beitostølen
* 2000 Nr 2 på sprint klassisk i Stockholmn
* 2001 Nr 3 på 15 km klassisk i Falun

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2000: Sølvmedalje på 30 km i Vang
* Ski-NM 2001: Nr 4 på 50 km i Steinkjer
* Ski-NM 2002: Bronsemedalje på 15 km fristil i Høydalsmo. Gull i sprint fristil på Vang
* Ski-NM 2003: Nr 5 på 10 km i Molde. Sølv på 15 km med skibyte i Trondheim
* Ski-NM 2004: Bronsemedalje på jaktstart 15 km fristil på Bardufoss
* Ski-NM 2005: Nr 8 på 50 km på Lillehammer

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar og Arne Bjonviken som har retta opp i feil og rot

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tore Bjonviken i fis-ski.com
**Kleppe** er administrasjonssenteret i Klepp kommune på Jæren i Rogaland fylke. På Kleppe bur det om lag 3000 menneske, men medrekna Verdalen er det 9 066 innbyggjarar per 1. januar 2017 i tettstaden Kleppe/Verdalen.

Klepp kyrkje frå 1846 ligg mellom dei to høgdedraga Kleppevarden og Haugabakka. Nedanfor kyrkja ligg **Kleppekrossen**, som er sentrum i bygda. 
Det ligg rundt krysset mellom hovudvegen over Jæren (Rv.44) og den ytre hovudvegen vidare nordover til Sola og Stavanger (Rv.510).
Rv.44 går i dag i tunnel under Kleppevarden nord for Klepp kyrkje og vest for det tidlegare vegkrysset.

I Kleppekrossen finst bankar og ymse butikkar. I nordaustre delen av Kleppe ligg Klepp stadion og Kleppe skule. Vidare i austleg retning mot Klepp stasjon ligg idretts- og symjehall, turnhall og ny ungdomsskule (bygd i 2005).

Kjelder
-------

1. ↑  Thorsnæs, Geir (8. juni 2020). «Kleppekrossen». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Jacob Neumann** (13. juli 1772–25. januar 1848) var ein norsk prest og biskop. Han var fødd i Drammen, døydde i Bergen. Han var gift med ei tysk kvinne, Justine Brun.

Embetsvirke
-----------

Neumann fullførte sin embetseksamen i teologi ved Universitetet i København i 1796. Han var huslærar hos rike familiar, både før og etter han bestod eksamen. Ved sidan av lærargjerninga hadde han høve til å drive studiar på eiga hand. I 1799 tok han den teologiske doktorgraden på ei kyrkjehistorisk avhandling om erkebiskopen i Lund, forfatta på latin. Same året fekk han stilling som residerande kapellan i Asker i Akershus. I Asker virka han som prest i 22 år, frå 1805 som sokneprest. I 1814 var han med i det overordentlege storting, og han var med i deputasjonen som reiste til Stockholm for å overbringe grunnlova og helse den nye norske kongen. Sommaren 1822 tok han til som biskop i Bergen bispedømme, eit embete han hadde til han døydde.

Opplysningsmannen
-----------------

Neumann høyrde til opplysningsprestane og var ein aktiv embetsmann. I Asker utdanna han lærarar, dreiv propaganda for vaksinasjon, skreiv om landbruksvitskaplege emne og innførte forbetringar i jordbruket. I sin posisjon som biskop fekk han høve til å innvirke på ei rekke kunnskapsområde. Saman med Wilhelm F. K. Christie grunnla han Bergens Museum i 1825. På sine mange visitasreiser sanka han inn gjenstandar og innhenta opplysningar av kultur- og naturhistorisk verdi. Særleg var han interessert i arkeologi, skreiv om oldfunn og teoriserte kring desse. Sommaren 1841 fekk han vitjing av den sjølvlærte sunnmøringen Ivar Aasen, som viste biskopen si målføregransking *Den sunnmørske Dialekt*. Neumann vart imponert og sette språkforskaren i kontakt med Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim. Vitskapsselskapet støtta Aasen med midlar, slik at denne kunne granske alle dei norske målføra. Neumann vart dermed ein av fødselshjelparane til det nynorske skriftspråket.

Kristensyn
----------

I sin teologi var han typisk for opplysningstida. Han var lite nøgd med Pontoppidan si forklaring til Luthers katekisme. I 1811 gav han ut ein omarbeidd versjon av Luthers vesle katekisme. Til dømes skreiv han i forklaringa til artikkel to i trusvedkjenninga at Kristus «gikk over i Aandernes Verden», i staden for det vedtekne «nedfoer til Helvede». Men statsstyringa i København nekta å godkjenne verket. Han var motstandar både av haugianar-rørsla og han var negativ til N.F.S. Grundtvig sitt kristensyn. Sjølv om han med åra vart mindre avvisande til desse og liknande rørsler, var han all si tid ein motstandar av vekkingar og nyortodoks kristendomsforståing.

Kjelder
-------

* Einar Molland: *Norges Kirkehistorie i det 19. århundre*. I. 1979.
* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. 1914.
* Jacob Neumann i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Åland** (finsk Ahvenanmaa, «Åborlandet») er eit semi-autonomt, avmilitarisert øyrike og eit tidlegare len i Finland.
Det finske landskapet har over 6 500 øyar som ligg inst i Austersjøen, mellom Sverige og Finland. Dei om lag 26 000 innbyggjarane er svenskspråklege. Hovudstaden og den einaste byen på Åland heiter Mariehamn og ligg på den største øya, Fasta Åland.

Sjølv om Åland ligg nærare Sverige både språkleg og geografisk, vart øyriket sett på som finsk då Finland sa seg sjølvstendig i 1917. Medan finsk nasjonalisme voks på fastlandet, vart ålendingane meir stolte av å vera svenske. Dei aksjonerte for å bli ein del av Sverige, og Finland svara med å byda dei autonom status i republikken. Konflikten er ein av dei få som vart løyste av Folkesambandet, som sa at Åland skulle verta ein autonom region i Finland, men at kulturen og språket deira måtte vernast. For å halda Åland ålandsk har øyane til dømes strenge reglar om kven som kan kjøpa og eiga land der. Samtidig gjorde ein internasjonal avtale øyriket til eit nøytralt og demilitarisert område.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Åland**

| * v
* d
* e
Landskap i Finland etter 1997 |
| --- |
| 
* Birkaland
* Egentliga Finland
* Egentliga Tavastland
* Kajanaland
* Kymmenedalen
* Lappland
* Mellersta Finland
* Mellersta Österbotten
* Norra Karelen
* Norra Savolax
* Norra Österbotten
* Nyland
* Päijänne-Tavastland
* Satakunda
* Södra Karelen
* Södra Savolax
* Södra Österbotten
* Åland
* Österbotten

 | Finlands riksvåpen |


| * v
* d
* e
Norden |
| --- |
| Suverene statar | Danmark**·** Finland**·** Island**·** Noreg**·** Sverige |
| Sjølvstyrte område | Færøyane**·** Grønland**·** Åland |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
**Wojciech Fortuna** (fødd 6. mars 1952) er ein polsk, tidlegare skihoppar frå Zakopane. Han vart olympisk meister i storbakken i 1972.

Fortuna hadde ein 18. plass som sin beste internasjonale prestasjon føre vinter-OL 1972 i Sapporo. Under olympiaden overraska han stort og vart nummer seks i normalbakken. Den store sensasjonen kom få dagar seinare, då han i storbakkerennet under dei same leikane i Sapporo hoppa 111 meter i fyrste omgangen og tok ei soleklar leiing. I andre omgangen landa han på moderate 87,5 m og fekk notert totalt 219,9 poeng. Fremste konkurrentane, Walter Steiner frå Sveits og austtyske Rainer Schmidt enda på høvesvis 219,8 og 219,3 poeng og måtte nøye seg med sølv og bronse.

Fortuna sin beste prestasjon utanom olympiaden var ein tiandeplass; i Garmisch-Partenkirchen 1. januar 1973. Han slutta som aktiv skihoppar i 1975.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Den gresk-tyrkiske krigen 1919–1922**, òg kalla **krigen i Litleasia** eller det greske felttoget i **den tyrkiske sjølvstendekrigen**, var ei rekkje militære hendingar som oppstod under oppdelinga av Det osmanske riket etter den første verdskrigen mellom mai 1919 og oktober 1922. Krigen vart utkjempa mellom Hellas og styrkane til Den tyrkiske nasjonalrørsla, som seinare etablerte Republikken Tyrkia. 

Det greske felttoget vart innleidd fordi vestlege allierte, særleg den britiske statsministeren David Lloyd George, hadde lova Hellas område frå Det osmanske riket. Det enda med at Hellas gav opp alle landområda dei hadde fått under krigen, og grensene gjekk tilbake til slik dei hadde vore før krigen. Eit resultat av krigen var òg folkeutvekslinga mellom Tyrkia og Hellas gjennom Lausannetraktaten. 

Dei mislykka militære operasjonane til Hellas, og Ententemaktene sitt tap i den tyrkisk-armenske og den fransk-tyrkiske krigen mot dei tyrkiske revolusjonsstyrkane tvinga dei tilbake til forhandlingsbordet, og dei måtte gje opp Sèvrestraktaten til fordel for den nye traktaten i Lausanne og godkjenne sjølvstende til Republikken Tyrkia og suvereniteten deira av over Aust-Thrakia og Anatolia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greco-Turkish War (1919-1922)» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Kart over regionar med heroinproduksjon.
**Den gylne halvmånen** er namnet på eitt av dei to av dei viktigaste ulovlege produksjonsområda for opium i Asia. Det andre er Det gylne triangelet, og ligg i området mellom Sentral-, Sør- og Vest-Asia. Området overlappar tre land, Afghanistan, Iran og Pakistan, der fjellområda definerer halvmåneforma. 

Estimat for heroinproduksjon av SNs kontor for narkotika og kriminalitet (UNODC) dei siste ti åra syner store endringar i området. I 1991 var Afghanistan den viktigaste opiumprodusenten og dyrka i alt 1 782 tonn. Landet gjekk då forbi Myanmar, som tidlegare hadde vore den fremste opiumprodusenten. Forholda for herionproduksjon var blitt dårlegare i Myanmar både på grunn av vekstvilkåra og strengar politikk. Afghansk heroinproduksjon auka på same tid, men fall i 2001 etter at Taliban utløyste ein fatwa mot heroinproduksjon. Afghanistan produserer i dag over 90 % av ikkje-medisinsk opium i verda. I tillegg til opiat, er Afghanistan òg den største produsenten i verda av hasj.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Golden Crescent» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mars 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  «Interpol: Drugs Sub-Directorate: Heroin». Interpol. 2007. Arkivert frå originalen 11. januar 2015. Henta 5. mars 2021.
2. ↑  «Archived copy». Arkivert frå originalen den 25. mars 2012. Henta 28. april 2012.
3. ↑  «Archived copy». Arkivert frå originalen den 30. mai 2013. Henta 5. mars 2021.
4. ↑  «UN: Afghanistan is leading hashish producer». *Fox News*. 31. mars 2010.
Kyrkje i Sergijev Posad
**Den gylne sirkelen i Russland** (russisk Золотое кольцо России, *Zolotoje koltso Rossii*) er ei nemning på ei gruppe av russiske mellomalderbyar i området nord for Moskva. Her kan ein på eit relativt lite område vitja mange historiske byar med arkitektoniske skattar frå den russiske mellomalderen som kyrkjer, kloster og festningar. Kva byar som vert nemnde som del av den gylne sirkelen varierer, men omfattar iallfall Pereslavl-Zalesskij, Rostov, Jaroslavl, Kostroma, Ivanovo, Suzdal, Vladimir, Rybinsk, Uglitsj og Sergijev Posad. Moskva sjølv vert òg av og til rekna med.

Kyrkje i Suzdal

Opphav
------

I 1967 reiste kunsthistorikaren og journalisten Jurij Bytsjkov gjennom byane i Vladimir oblast for å skriva ein serie reiseartiklar. Den siste byen han vitja var Jaroslavl, så ruten hans tok form av ein sirkel. Seinare publiserte han reisedokumenta sine under tittelen «Den gyldne sirkelen».

Byer som inngår i gylne sirkelen er:

* Aleksandrov
* Bogoljubovo
* Gorokhovets
* Gus-Khrustalnyj
* Ivanovo
* Jurjev-Polskij
* Jaroslavl
* Kaljazin
* Kidjeksja
* Kostroma
* Moskva
* Murom
* Palekh
* Pereslavl-Zalesskij
* Pljes
* Rostov Velikij
* Sergijev Posad
* Suzdal
* Tutajev
* Uglitsj
* Vladimir

Kjelder
-------

1. ↑  "About Golden Ring Route, Russia" (English), *Mark Van-Anderson*, 12.05.2020.

| * v
* d
* e
Den gylne sirkelen i Russland |
| --- |
| Aleksandrov**·** Bogoljubovo**·** Gorokhovets**·** Gus-Khrustalnyj**·** Ivanovo**·** Jaroslavl**·** Jurjev-Polskij**·** Kideksja**·** Kostroma**·** Moskva**·** Palekh**·** Pereslavl-Zalesskij**·** Pljos**·** Rostov**·** Sergijev Posad**·** Suzdal**·** Tutajev**·** Uglitsj**·** Vladimir | Coat of arms of the Russian Federation |
**Den granadiske konføderasjonen** (*Confederación Granadina*) var ein kortlivd forbundsrepublikk skipa i 1858 etter konstitusjonelle endringar i Republikken Ny-Granada. Konføderasjonen bestod av det som seinare kom til å bli landa Colombia og Panama. Han blei erstatta av Dei sameinte colombiske statane etter konstitusjonelle endringar i 1863.

Historie
--------

Den kortlivde granadiske konføderasjonen var markert av opposisjon frå Colombias konservative parti og Colombias liberale parti, som enda i borgarkrig. Det var òg ein periode av fiendskap mot den katolske kyrkja, og sterk regionalisme.

Det granadiske konføderasjonen blei skipa gjennom grunnlova frå 1853 i Republikken Ny-Granada, som gav meir sjølvstyre til provinsane. Talet på provinsar blei fordobla til 35 stykke under Manuel María Mallarino (1855–1857), alle med kvar sin provinskonstitusjon.

### Grunnlova av 1858

Under konservative Mariano Ospina Rodríguez vedtok kongressen i Colombia ein ny grunnlov den 22, mai 1858.
Under denne grunnloven blei namnet *Den granadinske konføderasjonen* nytta, og konføderasjonen bestod av åtte statar.

Meir makt og representasjon blei gjeve til provinsane. Kvar stat kunne ha si eiga lovegjevande forsamling og velja sin eigen president.

Visepresidentsystemet blei avskaffa, og erstatta med ein person utnemnd av kongressen i Colombia.

Presidenten og senatorane kunne veljast til fireårsperiodar, og medlemmer av representanthuset til toårsperiodar.

Konstitusjonen oppgav òg korleis makt og ansvar var fordelt mellom delstatane og sentralregjeringa.

Kjelder
-------

1. ↑  
Aguilera Peña, Mario. «La Presidencia en los 9 Estados soberanos de Colombia: el poder ejecutivo en el sistema federal, 1853-1885» (på spansk). Banrepcultural.
2. ↑  Constitución para la Confederación Granadina de 1858

---

* *Denne artikkelen bygger på «Granadinska konfederationen» frå Wikipedia på svensk, den 30. august 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Isach Schjelbred Isachsen** (fødd 27. august 1845) var ein skipsreiar og stortingsmann frå Stavanger. Han var med i partiet Høgre.

Isachsen var son til ein kjøpmann. Åra 1854-61 gjekk han den lærde skulen i Stavanger, 1864-65 på ein handelsskule i Osnabrück. Dei neste åra arbeidde han på handelskontor, først to år i Manchester, og frå 1867 til -73 i heimbyen. Frå 1873 var han kompanjong i firamet Holdt & Isachsen i Stavanger, eit firma basert på skipsfart, det vere seg drift av eigne båtar, frakt og assuranse.

Isachsen var med i formannskapet i Stavanger 1885-89 og i bystyret 1889-96. Forlikskommissær frå 1889. Formann i tilsynsnemnda for Jærbanen frå 1896, samt styreformann i Egersunds Fajansefabrikk.

Isachsen representerte Stavanger og Haugesund på Stortinget periodane 1889-91 og 1895-97. I den første perioden var han medlem av protokollkomiteen, i den andre av jarnbanekomiteen.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Leonid Osipovitsj Pasternak** (døypt Yitzhok-Leib, eller Isaak Iosifovich, Pasternak; russisk: Леонид Осипович Пастернак, (4. april 1862–31. mai 1945) var ein russisk kunstmålar, som i hovudsak måla i ein impresjonistisk stil. Han var far til romanforfattaren Boris Pasternak.

### Yngre år

Leonid Pasternak vart fødd i Odessa. Faren var jødisk og dreiv eit vertshus. Leonid var det yngste av seks born i familien. Han tok tidleg til å teikne, noko familien hans frårådde han i frykt for at det skulle forstyrre studiane hans. Hans fyrste sponsor var ein gatefeiar som byrja kjøpe Pasternaks kunst då guten var sju år gammal.

Frå 1881 til -85 studerte Pasternak ved Moskva universitet, fyrst ved det medisinske instituttet og så ved det juridiske instituttet. Til sist bestemte han seg for å vigje livet sitt til kunsten. Han reiste til Tyskland og tok til ved *Akademie der Bildenden Künste München*. Eksamen ved akademiet avla han i 1887. Deretter reiste han tilbake til Russland og tenestegjorde dei to pliktåra i armeen (i eit artilleri-regiment). Frå 1889 dreiv han som målar på heiltid.

*Vinter i Moskva*, 1912

### Målar

Pasternak opplevde suksess allereie frå starten av. Hans fyrste utstilte måleri vart kjøpt av Pavel Tretjakov, den viktigaste kunstkjøparen i samtidas Russland. Pasternak vart snøgt ein populær målar, og kom med i den så kalla Polenov-sirkelen. Mellom dei andre målarane i denne var Valentin Serov, Isaak Levitan, Mikhail Nesterov og Konstantin Korovin.

Pasternak var ein av dei fyrste russiske målarane som kalla seg impresjonist. I 1880-åra og 1890-åra var det i Russland meir enn nok for ein kunstnar til å verte lagd merke til. Han var også medlem av målarrørslene Peredvizjnikij og Mir iskusstva. Til Leo Tolstoj utvikla han eit nært vennskap, i opptil månadsvis kunne han bu på Jasnaja Poljana. Over år måla han mange portrett av den verdskjende forfattaren. Dessutan illustrerte han romanane *Krig og fred* og *Oppstode*. Ved verdsutstillinga i Paris 1900 fekk han tildelt ein medalje for sine illustrasjonar til Tolstojs romanar.

Pasternak vart vald inn i St. Petersburg kunstkademi i 1905, og underviste elles ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur.

### Flyktning – Ekteskap

I 1921 trong Pasternak ein augeoperasjon, operasjonen vart utført i Berlin. Han reiste dit med kona si og to døtrer. Etter operasjonen bestemte han seg for ikkje å reise tilbake til Russland, og budde i Berlin til 1938. Han flykta då frå nazistyret til Storbritannia. Pasternak døydde i Oxford i 1945.

I 1889 gifta Pasternak seg med pianisten Rosa Kaufman. Dei nygifte busette seg i Moskva, der det fyrstefødde barnet Boris kom til verda året etter giftarmålet. Attåt den seinare verdskjende forfattaren fekk kunstnarparet tre born.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Leonid Pasternak» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Leonid Pasternak**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Leonid Makarovytsj Kravtsjuk** (10. januar 1934–10. mai 2022) var ein ukrainsk økonom og politikar som frå 5. desember 1991 til 19. juli 1994 var den fyrste presidenten i Ukraina etter at landet erklærte sjølvstende frå Sovjetunionen. 

Kravtsjuk var formann i Ukrainas øvste sovjet då det i 1990, med 354 røyster mot 4, vedtok nasjonal suverenitet. Ei folkerøysting 1. desember 1991 gav 92 % tilslutning lausriving frå Sovjetunionen. Kravtsjuk vart samstundes vald til president, med over 61 % av røystene bak seg. Den 8. desember 1991 samla dei nasjonale leiarane i Kviterussland, Russland og Ukraina seg i Minsk og signerte Minsk-avtalen, noko som førte til at Sovjetunionen vart oppløyst to veker seinare. Kravtsjuk signerte for Ukraina, Boris Jeltsin for Russland og Stanislav Sjuskevitsj for Kviterussland.

Ved presidentvalet sommaren 1994 fekk Kravtsjuk 47 % av røystene, utfordraren Leonid Kutsjma vann med 52 % oppslutning. Frå 1994 til 2006 var Kravtsjuk medlem i Verkhovna Rada (landstinget), siste åtte åra som representant for Sosialdemokratane (SDPU).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leonid Kravtsjuk» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mars 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* Munzinger (iba)

 |
|  |
| --- |
| ***«Gi meg fri»***  |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Norsk |
| **Utgjeve** | 1966 |
| Låtskrivar(ar) | Arne Bendiksen |
|

**«Gi meg fri»** er ein song frå 1966 sungen av Kirsti Sparboe og Åse Kleveland. Han er skriven av Arne Bendiksen.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 1966

«Gi meg fri» deltok i Melodi Grand Prix 1966, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1966 i Luxembourg i Luxembourg. Songen vart framført på norsk av Kirsti Sparboe med eit lite orkester, og så på nytt av Åse Kleveland med eit stort orkester. Bidraget enda på andreplass med elleve poeng.

Fotnotar
--------

1. ↑  «MGP 1966» (på norsk). OGAE Norge. Henta 6. juli 2014.
2. ↑  «Norway 1966» (på engelsk). esc-history.com. Henta 21. juni 2014.
3. ↑  «NORWEGIAN FINAL 1966» (på engelsk). natfinals.50webs.com. Henta 21. juni 2014.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 1966 |
| --- |
| *Lørdagstripp***·** *Ung og forelsket***·** *Gi meg fri***·** *Intet er nytt under solen***·** *Vims* |
Tore Reginiussen
**Tore Reginiussen** (fødd 10. april 1986) er ein norsk fotballspelar frå Alta som spelte 21 landskampar i tida 2008-14, og sidan 2012 har vore midtstoppar i Rosenborg Ballklubb.

### Klubbspel

Reginiussen spelte på Alta IF i åra 2003-05. Etter at Alta rykte ned på tredje nivå, var han Tromsø-spelar i fire sesongar, 2006-09. Vinteren 2010 skreiv han kontrakt med den tyske storklubben Schalke 04. Han klarte ikkje å spele seg inn på det tyske laget, så våren 2011 var han atter å sjå i Tromsø-drakta.

I juni 2011 signerte Reginiussen for danske Odense Ballklub og eit tilhald som varte eitt år. Den 5. august 2012 vart han overført til Rosenborg BK i Trondheim. Her var han i 2015 med å vinne både serien og cupfinalen.

### Landslagspel

Reginiussen debuterte på det norske landslaget 26. mars 2008 mot Montenegro. Fem månader seinare skåra han sitt fyrste landslagsmål i ein privatlandskamp mot Irland som enda 1-1. I sin tiande landskamp vart han matchvinnar då han skåra det einaste målet i kampen mot Thailand i Bangkok, 18. mars 2012. Han var landslagskaptein i sine to siste landskampar, begge spelt i Abu Dhabi i januar 2014 og mot høvesvis Moldova og Polen.

### Merittar

* Seriemeister: 2015 med Rosenborg BK
* Noregsmeister: 2015 med Rosenborg BK

Kjelder
-------

* eu-football

| * v
* d
* e
Rosenborg – spelarstallen 2017 |
| --- |
| 1 Hansen  • 2 Eggen Hedenstad  • 3 Meling  • 4 Reginiussen  • 5 Rasmussen  • 7 Jensen  • 8 Konradsen  • 9 Bendtner  • 10 Vilhjálmsson  • 11 de Lanlay  • 14 Lædre Bjørdal  • 15 Rashani  • 16 Skjelvik  • 17 Hou Sæter  • 18 Stamnestrø  • 19 Helmersen  • 20 Gersbach  • 21 Midtsjø  • 23 Helland  • 24 Østbø  • 25 Lundemo  • 26 Jevtović  • 27 Bakenga  • 32 Dahl Reitan |
Thomas Lawrence: *Metternich*, 1825
**Klemens Wenzel Lothar von Metternich** (15. mai 1773–11. juni 1859
) var ein austerriksk politikar og diplomat, ein av dei mektigaste statsmennene i Europa dei fyrste tiåra av det 19. hundreåret. Han spelte ei leiarrolle då «Den heilage alliansen» mellom dei gamle monarkia i Austerrike, Preussen og Russland vart danna etter Napoleons endelege fall i 1815. Metternich fremja eit monarkistisk prinsipp og ein front steilt mot nasjonale og liberale idear og rørsler.

Liv og gjerning
---------------

Metternich var av fyrsteslekt, fødd i Koblenz. Han var greive og frå 1818 hertug av Portella. Periodane 1801–03, 1803–05 og 1806–09 var han Austerrike sin sendemann i høvesvis Dresden, Berlin og Paris. Etter Austerrike sine nederlag på slagmarka under napoleonskrigane i 1809, vart Metternich utnemnd til utanriksminister. Fremste målsettinga hans var å fjerne Russland frå Frankrike og sjølv nærme seg Napoleon. Han arbeidde såleis for Napoleons ekteskap med keisar Frans 1 si dotter, Marie Louise. Også etter Napoleons nederlag i 1815 ynskte Metternich at Frankrike skulle vere ei motvekt mot Russland og Preussen. På kongressen i Wien var han mellom dei mektigaste politikarane og skaffa Austerrike ein sterk posisjon gjennom sine evner som forhandlar.

Etter fredsslutninga i 1815 ville Metternich stabilisere forholda i Europa ved å motsette seg alle territoriale endringar og å slå ned all revolusjonær verksemd. Han vakta særleg nøye dei nasjonale og revolusjonære rørslene i Tyskland og Italia. I 1819 fekk han sett i verk Karlsbad-vedtaka, ordningar som stramma til politistyret i dei tyske fyrstedømma. Etter oppstandar i Italia i 1820 fekk Austerrike i oppdrag av dei øvrige stormaktene å gjenopprette gjeldande orden. Samhaldet mellom stormaktene vart svekka då Storbritannia braut ut i 1822.

Maktsystemet til Metternich fekk dødsstøyten i 1848, då februarrevolusjonen braut ut i fleire av dei store byane i Europa. Då oppreisten også nådde Wien, trekte Metternich seg frå utanriksminister-posten den 13. mars, og stakk av til Storbritannia. Fallet hans vart møtt med jubel, etter som han var det personifiserte symbolet på dei europeiske fyrstane sitt politiske hardstyre. Dei siste år leveåra budde han atter i Wien.

Metternich sitt syn på politikk og makt baserte seg på ei strikt form for rasjonalisme og kynisme. Såleis stod han langt frå den romantiske konservatismen som kom til uttrykk i nemninga «Den heilage alliansen».

Kjelder
-------

* Store norske leksikon
*For munken, oppfinnaren og astronomen på 700-talet, sjå Yi Xing*.

| 宜兴 Yíxīng |
| --- |
| Yixing-tekanne frå Qing-dynastiet.Yixing-tekanne frå Qing-dynastiet. Yixing-tekanne frå Qing-dynastiet. |
| Kallenamn «*Verdas tekannesenter; Keramikkhovudstaden i Kina*» |
| Styresmakter |
| Land  Provins | Folkerepublikken Kina  Jiangsu |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  2177,43 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005) | 1 071 000 |
| Koordinatar | 31°2′″N 119°18′″E﻿Koordinatar: 31°2′″N 119°18′″E﻿ |
| Tidssone | UTC + 8 (UTC+8) |

**Yixing** (hanzi 宜兴; pinyin *Yíxīng*) er eit byfylke i byprefekturet Wuxi i provinsen Jiangsu i austre Kina. Byfylket har ei utstrekking på 2.177 km² og hadde i 2005 1,07 millionar innbyggjarar. Byen er kalla «keramikkhovudstaden i Kina» og «Verdas tekannesenter».

Yixinggods
----------

Frå gammalt av har byen produsert steingods av lillabrun yixing-leire som finst i området. Yixingtekanner er høgt skatta og er mykje brukte til den kinesiske teseremonien. Dei eldste spora av keramikkmaking i Yixing er 7000-8000 år gamle, og under Han-dynastiet byrja ein laga keramikk med celadonglasur her. Keramikkmuseet i Yixing har over 10 000 gjenstandar.

I dag blir mykje av yixingkeramikken laga i nabobyen Dingshu (Dingshan), men det finst framleis handverkshus og fabrikkar her.

Shanjuan-hola.

Shanjuan-hola
-------------

Shanjuan-hola er ein annan attraksjon. Ho er eit imponerande naturfenomen med ein hall på 1 000 m², stalaktittar på opptil sju meter og ein foss med eit fall på 120 meter utanfor. Temperaturen er rundt 23ºC heile året.

Holehallen er dekorert med dikt i kinesisk kalligrafi. Grotta har namnet sitt etter Shanjuan, ein vismann som ifølgje soga slo seg ned her for 4-5000 år sidan.

Kommunikasjon
-------------

Yixing har ikkje jernbanesamband, men riksveg 104 i Kina går gjennom byfylket. Vegen begynner i Beijing, går sørover via Dezhou og så til Jinan, Xuzhou, Nanjing, Hangzhou, Wenzhou og endar opp i Fuzhou.

Kjelder
-------

* Yixing - the Pottery Capital of China and the Teapot Center of the World Arkivert 2010-06-16 ved Wayback Machine. ved chineseclayart.com
* Shanjuan Cave ved wuxi.jiangsu.net

Bakgrunnsstoff
--------------

* Yixing kommune si nettside (kinesisk)
* Yixing på Wuxi sine nettsider[*daud lenkje*] (engelsk)
**Loch Ness** (skotsk gælisk *Loch Nis*) er ein stor og djup innsjø (loch) i det skotske høglandet, kring 37 km sørvest for Inverness. Loch Ness er mest kjend for ein sjøorm som skal halda til der, populært kalla «Nessie» etter namnet på sjøen. Mange hevdar å ha sett eit stort monster symjande i innsjøen, men det er ikkje prova at eit slikt vesen verkeleg finst. Det har vore organisert fleire store leiteaksjonar etter monsteret, men ingen har lukkast i å finna det. Frå ulike stader kring Loch Ness går det båtar, slik at turistar får høve til å sjå etter ormen.

Geografi
--------

Loch Ness er ein av fleire skotske sjøar som blei skorne ut av brear under tidlegare istider. I flatevidd er han den andre største sjøen i Storbritannia, etter Loch Lomond, og den største sjøen i den geologiske forkastinga Great Glen. I vassmasse har Loch Ness meir vatn enn alle innsjøar i England og Wales til saman. I tillegg til å vera ein stor og djup *loch* har Ness særs dårleg sikt på grunn av mykje torv i jordsmonnet rundt.

Sørvest i sjøen, nær Fort Augustus, ligg øya Cherry, ein crannog (menneskeskapt øy) frå jernalderen.

På breidda av Loch Ness ligg ruinane av Urquhart Castle. I landsbyen Drumnadrochit ligg eit utstillingssenter om sjøormen i Loch Ness.

Bruk av sjøen
-------------

Fort Augustus-slusene med Loch Ness i bakgrunnen
Sjøen utgjer ein del av Den kaledonske kanalen. Han blir også brukt som lågare reservoar for vasskraftutbygginga Foyers, eitt av dei første av sitt slag i Storbritannia.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Loch Ness**

* Nessie og Loch Ness www.nessie.co.uk
* Tony Harmsworth's Loch Ness Information Site
* Loch Ness Guide
* Loch Ness photos
* Google Map on Loch ness
* Loch Ness & Nessie links

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
*For ornamentet i kunst, sjå meanderbord.* 
Meander på Nowitna-elva i Alaska
Synneren er ein kroksjø i Ringerike kommune
**Meander** eller **elvesving** er ein spesiell type elvebuktingar som blir danna i elvar på svært svakt hellande underlag.
Nemninga *meander* har opphav i namnet på den sterkt slynga elva Menderes eller Büyük Menderes, antikkens Maiandros (latin: Mæander) i Anatolia i Tyrkia. Denne elva er 450 km lang og munnar ut i Egearhavet.

Meanderar kan danna kroksjøar eller meandersjøar når elveløpet tek ein ny veg og etterlèt ei stille (eit tidlegare elveløp), som blir tetta i eine eller begge endar

Meandersvingingar
-----------------

Meander i den flate Finndalen i Oppland.
Meander skildrar tendensen vatnet har til å renne i spiral når det renn langsamt og uhindra på svakt skrånande underlag. Ei elv som flyt gjennom ein vid dal eller flat snever vil tendere til å følgje og danne ein meanderkurs sidan han lagrar sediment og må svinge utanom desse, og får såleis eit «slangemønster» eller gjentekne boga løp i konvekse og konkave linjer. Eit døme på slike meanderelvar er Mississippielva i USA.

Ein elvemeander blir danna sidan elva flyt raskare på utsida av kanten av ei lita kurve og saktare på innsida av kurva. Avsettingar av sediment skjer på innsida av kurven sidan elva, som flyt sakte, ikkje fraktar sediment, men dyttar dei føre seg. Der elva renn i sand kan han utvikle eit meandermønster. I meanderløpet eroderer elva i yttersvingane og avset materialet i innersvingane. På den måten flyttar elveleiet seg frå side til side i dalbotnen.

Over tid kan slike meandrar føre til at nokre svingar går heilt rundt og møter seg sjølv. Det vil då bli starten på ein ny meander, og dessutan vil det tidlegare elveløpet tette seg til og danne ein c-forma innsjø - kalla ein *meandersjø* eller ein *kroksjø*. Slike kroksjøar kan vere knytte til elva gjennom eit smalt tilløp i den eine enden (Synneren og Juveren i Ringerike kommune og Finna i Lom kommune er døme på slike kroksjøar), men dei kan òg tettast heilt til i begge endar (Lamyra i Ringerike er eit døme på ein slik kroksjø). Spesielt er dette godt synleg i dei øvre løpa til Amazonaselva.

Mange stader i verda vert det bygd demningar og dike for å hindre elvar i å meandrere.

Sjå òg
------

* Elv
* Innsjø
* Våtmarksområde

Kjelder
-------

1. ↑  «meander». *Store norske leksikon* (på norsk). 28. oktober 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Meander» frå Wikipedia på bokmål, den 10. september 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Meander**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Tore Bergan** (fødd 6. august 1961) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Oslo som i åra 1982-84 vart norsk meister på 100 meter, i 1982 også på 200 meter. Han var medlem i Rustad IL til 1977, sidan representerte han Oslo Idrettslag.

Bergan var Noregs beste sprintar i åra frå 1981 til 1984. I desse fire sesongane vart han anten nummer 1 eller 2 i på dei tok kortaste distansane. Til saman sanka han fire NM-gull og fem NM-sølv på 100 meter pluss 200 m i tida 1981-85. Men han kom aldri opp eit 100-meternivå som Audun Garshol nådde på sitt beste i 1970-åra, ei heller eit 200-meternivå som Carl Fredrik Bunæs nådde i 1960-åra.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1981 i Haugesund: Sølvmedalje på 100 meter og 200 m. Gullmedalje i 1000 m stafett
* 1982 i Porsgrunn: Gullmedalje på 100 m og 200 m
* 1983 i Trondheim: Gullmedalje på 100 m, sølv på 200 m og 1000 m stafett
* 1984 i Øvre Årdal: Gullmedalje på 100 m og sølv på 200 m
* 1985 i Bærum: Sølvmedalje på 100 m

I tillegg vann Bergan NM-gull i 4x100 m stafett i 1982 og 1985, og NM-sølv i same øving i 1981 og 1986.

### Personlege rekordar

* 100 m: 10,77 (1983)
* 200 m: 21,38 (1982)

Kjelder
-------

* friidrett.no