recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
This is an image taken of a tree from Central Minnesota. The tree was on the face of a hill and had blown over in a storm or fell over due to erosion in the soil surrounding it. The tree continues to grow however, and because it was horizontal, its growth exhibits gravitropism which can be seen in its arched growth.Døme på gravitropisme i eit tre frå sentrale Minnesota. Treet har falle ned, og på grunn av gravitropisme veks det med bogeform.
Gravitropismen gjer at desse trea veks vertikalt oppover.
**Gravitropisme** (også kjend som **geotropisme**) er ein koordinert prosess for differensiell vekst i ein plante i respons til tyngdekrafta som verker på han. Prosessen finst òg i sopp. Tyngdekrafta kan vera naturleg eller «kunstig» gravitasjon. Prosessen er eit generelt karaktertrekk for alle karplantar og mange ikkje-karplanter, og andre organismar. Charles Darwin var ein av dei fyrste som på dokumenterte vitskapeleg at røter viste *positiv gravitropisme* og stenglar viste *negativ gravitropisme*. Det vil seia at røtene veks i retningen gravitasjonen trekk dei (det vil seia nedover) og stenglane veks i motsett retning (det vil seia oppover). Denne oppførsla er lett å demonstrera med ein tilfeldig valt potteplante. Når denne blir lagt på sida, byrjar dei vaksne delane av stengelen å visa negativ gravitropisme, og veks oppover (eller snur vekstretningen; sjå tropisme). Urteaktige (ikkje vedaktige) stenglar er i stand til å bøya seg i ein viss grad, men mesteparten av den endra vekstretningen skjer som følgje av ny rot- eller stengelvekst. Mekanismen er basert på Cholodny-Went-modellen, som blei foreslått i 1927, og er sidan blitt modifisert.

1. ↑  Darwin, Charles; Darwin, Francisc (1881). *The power of movement in plants*. New York: D. Appleton and Company. Henta 24 April 2018.
2. ↑  Haga, Ken; Takano, Makoto; Neumann, Ralf; Iino, Moritoshi (January 1, 2005). «The Rice Coleoptile Phototropisim1 Gene Encoding an Ortholog of Arabidopsis NPH3 Is Required for Phototropism of Coleoptiles and Lateral Translocation of Auxin(W)». *Plant Cell* **17** (1): 103–15. PMC 544493. PMID 15598797. doi:10.1105/tpc.104.028357.
Eit Heron frå BUIA
**de Havilland DH.114 Heron** var eit mindre 4 motors propellerdreve passasjerfly.

Historie og utvikling
---------------------

Flyet var ei videreutvikling av DH 104 Dove som fekk forlenga skrog og vart utstyrt med ytterlegare to motorar. Dei fyrste flya som vart produsert vart eksportert til New Zealand Air.

Flyet vart ein heil-metall konstruksjon med ei tradisjonell låg-venga utforming med nasehjul. Det vart bygd over 150 eksemplar som vart eksportet til over 30 land, òg til Noreg.

Den første Heron, model 1A, hadde ein del veikskapar, mellom anna for små og for tunge motorar og vart utstyrt med fast understell og eit ikkje styrbart nasehjul. Detta forenkla vedlikehaldet, men drog og toppfarten ned.

Etter at det varet bygd 51 fly av den første modellen gjekk dei Havilland over til Model 2 med opptrekksbart understell, styrbart nasehjul og forbetra yting.
Produksjonen opphøyrde i 1963.

Det vart bygd 149 Heron og det finst enno (i 2010) 36 fly lagra kringom. Fem av desse skal vera i flygbar stand.

Heron i Noreg
-------------

I åra 1952–1960 hadde Braathens 8 Heron registrert i Norges luftfartøyregister. Flya vart sett inn på selskapet to første innenlandruter:

* Oslo–Stavanger, via Jarlsberg, Kristiansand (Kjevik) og Farsund (Lista)
* Oslo–Trodheim (Ladt), seinare (Værnes) over Røros
* LN-PSG – Per – 1952–1957
* LN-SUD – Ola – 1952–1957
* LN-BDH–1954–1954
* LN-NPI/LN-SUL – Pål/Ola – 1955–1960
* LN-SUR – Lars – 1956–1956 – Gjekk ned på Hummelfjell (Hummelfjell-ulukka)
* LN-SUB – 1957–1960 - Per
* LN-SUA – 1957–1958
* LN-BFX Fjellfly
* LN-BFY Fjellfly
* LN-NPH Nor Flyselskap
* LN-BDS Vestlandske Luftfartsselskap – 1956–1957

Braathens var ein av dei aller fyrste operatørar av Heron, Nr. 2, 3 og 5 frå produksjonslinja vart levert til Braathen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «De Havilland DH 114 Heron» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  Tidsskriftet
2. ↑  Tidsskriftet

Litteratur
----------

* Audun Tjomsland: *Mot alle odds : Braathens SAFE – 50 år på norske vinger.* (1995) ISBN 82-990400-1-9
**Jørgen Mohr** (latiniseret som **Georg(ius) Mohr**) (fødd 1. april 1640 i København, død 26. januar 1697 i Kieslingswalde i Tyskland) er ein dansk matematikar. Han har fått æra av å vere den første som viste at dei geometriske konstruksjonane til Euklid kan utførast med passar åleine, utan bruk av linjal. Etternamnet opptrer òg på forma Morenthal, etter faren David Morenthal.

Georg lærde matematikk av foreldra, men det er ikkje kjent om han studerte ved universitetet i København. I 1662 reiste han til Nederland for å studere ved universitetet i Leiden under Huygens og Spinoza. Han gjorde òg studiereiser til Frankrike og England. Mohr var lite kjent som matematikar i samtida, sjølv om han korresponderte med ei rekkje matematikarar. Leibniz mottok eit arbeid frå Mohr om rotutdraging.

I 1672 deltok han i krigen mellom Nederland og Frankrike og sat ein periode som krigsfange på fransk side. Han var heime igjen i Danmark omkring 1681 og vart der tilbode ei stilling av kong Christian V innanfor skipsbygging. Han avslo likevel denne og reiste tilbake til Nederland i 1687. Same år gifta han seg , og han fekk ein son fødd omkring 1692.

Saman med familien reiste Mohr i 1695 til Kieslingswalde i Tyskland for å arbeide for matematikaren Tschirnhaus, som han hadde møtt ved fleire høve tidlegare, både i Nederland, Frankrike og England.

Hovudverket til Mohr er *Euclides Danicus* som vart utgjeve i Amsterdam i 1672. I denne viser Mohr at alle geometriske konstruksjonar i dei seks første binda av *Element* av Euklid kan utførast med passar åleine, utan bruk av linjal. Boka vart total neglisjert i over 250 år, og æra for å vise at linjalen er eit overflødig hjelpemiddel gjekk i mellomtida til italienaren Lorenzo Mascheroni, som på uavhengig grunnlag beviste setninga i 1797. Etter gjenoppdaginga av *Euclides Danicus* nyttar ein gjerne nemninga Mohr-Mascheronis-setninga.

Det var den danske studenten Viktor Beck som i 1927 gjenoppdaga ein hollandsk versjon av *Euclides Danicus* i eit antikvariat i København. Han var ikkje sjølv i stand til å lese boka, men førte ho til professor Johannes Hjelmslev, som forstod at innhaldet var viktig. I ettertid har ein kunna fastslå at eksemplar av boka òg finst i Det Kongelege Biblioteket i København, utan at innhaldet har vore kjent.

Ei anna bok av Mohr som er kjent i dag er *Compendium Euclides Curiosi*, som omhandlar geometriske konstruksjonar der passaren er føresett å ha ei fast opning. Ei nederlandsk utgåve er trykt i 1673, ei engelsk utgåve i 1677.

Georg Mohr har gjeve namn til Georg Mohr-konkurransen, ein årleg matematikk-konkurranse for gymnaselevar i Danmark.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Georg Mohr» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Carl B. Boyer: "A history of mathematics", Princeton University Press, Princeton 1985, ISBN 0-691-02391-3

Bakgrunnsstoff
--------------

* MathWorld Mascheroni Construction
* Georg Mohr-konkurransen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 69°58′28.571″N 23°17′43.955″E﻿

**Finnmarkshallen** er ein fleirbrukshall i Alta i Troms og Finnmark. Han stod ferdig juli/august 1996. Eigar er Alta kommune, men han vert drive av eit eige driftsselskap, Finnmarkshallens Driftsselskap AS. Aksjane i driftsselskapet er fordelt mellom Alta kommune (51 %), fire idrettslag (10 % kvar) og Alta Næringsforening (9 %).

Hallen er ca 25 meter høg og inneheld ein full fotballbane på 100 x 64 meter. I tillegg er det fire meter tryggleikssone på langsidene og fem meter på kortsidene. Sommaren 2006 fekk hallen nytt kunstgras. Dekket vart fylt med miljøvennlige grøne plastkuler. I tillegg fekk hallen løpebane rundt heile graset. 4 felt på eine langsida og 2 felt på den andre.

Bak det eine målet er det nedfelt lengdehoppgrop for friidrett, med 2,75 meters breidd. Den eine langsida har tribunar med sitjeplass for ca. 1000 personar. Under tribunane er det lager for oppbevaring av utstyr. Hallen kan, med skiljeveggar ned frå takket, delast inn i tre mindre treningshallar. To av desse har berre kunstgras, medan den minste har høve for sportsgolv for handball, volleyball, badminton, tennis og meir. I servicebygget finn sin seks garderobar med dusj, to store undervisningsrom, to grupperom, kontor, kafé med kjøken, m.m

Hallen blir nytta av Alta Vidaregåande skule til undervising på dagtid.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Finnmarkshallen» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juni 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* finnmarkshallen.no
* Finnmarkshallen - Nordic Stadiums
**Örn Clausen** (8. november 1928–12. desember 2008) var ein islandsk friidrettsutøvar, fødd og død i Reykjavik. Han var ein allsidig utøvar som vann sølvmedaljen i tikampen under europameisterskapen 1950.

Aktiv
-----

Clausen deltok under Sommar-OL 1948 i London både på 100 meter og i tikamp. På 100-meteren rauk han ut allereie i forsøket, medan han i tikampen enda på tolvteplass av dei 28 utøvarane som fullførte tevlinga. Med sine 6 444 poeng var han om lag 200 poeng bakom Godtfred Holmvang og 100 bak Per Stavem, dei to nordmennene som vart nummer 10 og 11.

To år seinare vart Clausen andremann i tikampen ved europameisterskapen 1950 i Brussel. Franskmannen Ignace Heinrich tok gullmedaljen med sine 7 364 poeng (6 827 etter dagens tabell), Clausen sanka 7 297 poeng (6 819) og fekk sølv, svensken Kjell Tånnander 7 275 poeng (6 664) og bronsemedalje.

Den 30. og 31. juli 1951 møttest Clausen og Heinrich til dyst i Reykjavik. Clausen presterte sitt livs beste tikamp med di han oppnådde 7 453 poeng (6 932), likevel måtte han sjå seg overgått av Heinrich med 23 poeng. Einast olympiameister Bob Mathias hadde betre poengskår verda det året. Ein skade hindra Clausen i å delta i Sommar-OL 1952 i Helsinki, og han slutta med friidrett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Örn Clausen» frå Wikipedia på tysk, den 29. juni 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Örn Clausen» (på engelsk). Olympedia. Henta 6. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Gerhard Heiberg Garmann** (1. desember 1793–24. oktober 1873) var ein norsk embetsmann og stortingsmann.

Garmann var fødd på Utstein kloster, som far hans eigde. Sjølv var han 1806-12 tilsett på kontoret til futen i Stavanger. Han tok i 1814 norsk juridisk eksamen, og var fullmektig i Akershus stiftsoverrett. Frå 1816 til -20 var han tilsett i revisjonsdepartementet. I 1820 vart han byråsjef i finansdepartementet. Deretter var han i lang tid, 1828-72, sorenskrivar i Flekkefjord, siste 28 åra også byfut. Styreformann i Flekkefjord Sparebank 1837-72.

I 1845 representerte Garmann Flekkefjord på Stortinget. Han var medlem av Lagtinget, og sat dermed i riksretten i saka mot Jørgen Herman Vogt. Elles var han sekretær i justiskomiteen.

Garmann døydde i Flekkefjord i 1873.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Gerhard Garmann NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Den austlege delen av Finnmarksvidda (Karasjok og Tana) er den lågaste delena av vidda og elvedalane er berre 100-250 meter over havet.
**Finnmarksvidda** er den største vidda eller platået i Noreg med eit areal på 22 000 km². Ho ligg 300-500 meter over havet. Finnmarksvidda dekkjer om lag 36 % av Finnmark fylke. Frå Alta i vest til Varangerhalvøya i aust er lengda over 400 km, og frå nord til sør er ho minst like lang, og platået held fram innover i Finland. 

Vidda inneheld store bjørkeskogar, furumoar, myrer og innsjøar danna av isbrear. Finnmarksvidda ligg nord for polarsirkelen og er mest kjend som samane og reinsdyrflokkane deira sitt landområde. Samane brukte å leve som nomadar og midt på denne tundraen finn ein tilfluktsstader som framleis vert nytta om vinteren av samane som ser ett er reinsdyrflokkane sine. 

Del av Finnmarksvidda i Alta; Altadalen i bakgrunnen
Anarjóhka nasjonalpark ligg på Finnmarksvidda. Parken opna i 1976 og har eit areal på 1409 km².

Finnmarksvidda har kontinentalklima og har hatt dei lågaste målte temperaturane i Noreg. Det kaldaste som er målt er -51,4 °C i Karasjok januar 1886. Døgnmiddeltemperaturen for januar og juli i Karasjok er -17,1 °C og 13,1 °C, medan årsmiddelet er -2,4 °C. Den normale årsnedbøren er berre 366 mm. Karasjok har målt temperaturar opp i 32,4 °C i juli, noko som gjev eit mogeleg temperatursprang på 84 °C, noko som er sjeldan å sjå i Europa. Sihčajavri i Kautokeino på Finnmarksvidda har ein årsmiddeltemperatur på -3 °C. Dette er den lågaste middeltemperaturen for fastlandsnoreg (om ein ser bort frå enkelte høge fjellområde), og er sjølv kaldare enn Jan Mayen og Bjørnøya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Finnmarksvidda» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Normalar for Karasjok.*, arkivert frå originalen 20. november 2007, henta 6. mai 2008
**Festøya** er ein matrikkelgard og eit trafikknutepunkt i Ørsta kommune på Sunnmøre. Matrikkelgarden har gardsnummer 86 i Ørsta. Han ligg heilt nordaust på Vartdalsstranda der Hjørundfjorden tek av frå Storfjorden. Festøya høyrde frå gamalt av til Giskegodset. Fram til 1742 var garden einbølt, sidan har han vore delt i to. Brukarane vart sjølveigarar då dei kjøpte bruka sine i 1771. Like sør for tunet stig Festøykollen bratt opp. Dette gjer at garden har lite sol og ligg tungvint til for jorddyrking. Tidlegare vart to lakseverpe høgt verdsette.

**Namnet** er i dagens offisielle skrivemåte eit resultat av ei misforstått fornorsking av Festø (fe-stø). Staten kartverk hevdar i 2023 at namnet kjem av «ør/øy» i betydning ei slette ved sjøen som er bygd opp av morenemasse tilført av eit vassdrag. Nå er det slik at det på denne staden ikkje finst verken lågt sletteland eller vassdrag.

Namnet viser til den gamle tradisjonen med å frakta buskapen på sommarbeite over fjorden frå Sula og Hareidlandet. «Stø» kan i denne samanhengen bety landingsplass for båtane dei brukte, og/eller «mjølkeplass/nattlæge» for buskapen.

### Folketal:

* 1801: 15 personar – (2 heimar)
* 1865: 15 personar – (2 heimar)
* 1900: 21 personar – (2 heimar)

I dag (2009) er det ikkje fastbuande i Festøya.

Samferdsel
----------

Første vegen til Festøya langs Vartdalsstranda var ferdig kring 1890. Då det kom biltrafikk vart det prøvedrift med ferje somrane 1937–1939. Ei privat ferje som gjekk mellom Magerholm og Aure i Sykkylven kunne tingast. I 1939 var det frakt 107 bilar over Festøya. For å sikre framtidig ferjedrift bygde Johannes Festøy privat ferjekai som var klar til bruk i 1947. Frå 1947 til 1949 gjekk ferja mellom Magerholm og Sykkylven ein dagleg tur til Festøy. I 1950 stod fejekaia på Sunde i Sula klar til bruk, og det kom i gang rute mellom Festøya. Då auka trafikken sjølv om vegen til Festøya var svært dårleg. Ny veg langs Vartdalsstranda var ferdig i 1959. I 1964 var ei ny ferjekai ferdig. Ho var bygd av vegstyresmaktene. 
I dag har **E39** ferjerute Festøya - Solavågen (ho går framleis til Sunde, namnet Solavågen vart truleg valt fram for Sunde då dette stadnamnet finst andre stader i nærleiken). Fylkesveg 71 har ferjerute Festøya - Hundeidvik. Vegen frå Festøy til Store-Standal, som i dag er fylkesveg 65 vart opna for trafikk i 1966.

Fornfunn
--------

I 1977 undersøkte arkeologar ei gravrøys som måtte vekk for å gi plass til veganlegg. Røysa var ei båtgrav, truleg frå 800-talet. Det var uråd å seie kor stor båten hadde vore. I røysa vart det funne våpenrestar, perler av glas og rav og eit bronsebeslag som ein reknar med kjem frå Irland.

Tidlegare har det vorte funne ei steinøks og ei treklubbe.

Kjelder
-------

1. ↑  Johannes Buset: *Vartdalssoga* Første bandet 1964
2. ↑  Johannes Festøy:Ferjetrafikken over Festøy. *Minne frå Vartdalsstrand* Årsskrift 2008.
3. ↑  Lars Stenvik:En gravrøys på Festøy. *Sunnmøre Museum Årbok 1977*
4. ↑  Ivar Grøvik: *Vartdalssoga* Andre bandet 1982
**Josep Marín i Sospedra** (fødd 21. januar 1950) ein spansk tidlegare friidrettsutøvar frå El Prat de Llobregat som vart europameister 1982 i 20 km kappgang under EM i Aten, der han også tok sølv på 50 km, den same medaljevaløren fekk han på 50 km under Friidretts-VM 1983 i Helsinki. I 1987 vann han bronsemedaljen på 20 km ved VM i Roma.

Aktiv
-----

Marín høyrde til verdseliten i kappgang over ein periode på 12-15 år. Under europameisterskapen 1982 i Aten gjekk han inn til ein suveren siger på 20 km, over to minuttar framom Jozef Pribilinec frå Tsjekkoslovakia. Allereie tre dagar seinare tok han sølvmedaljen på 50-kilometeren, slått med nær fire minuttar av Reima Salonen frå Finland. Også i verdsmeisterskapen året etter i Helsinki kjempa Marín om medaljane i begge kappgangøvingane. På 20 km enda Marín på fjerdeplassen. Fem dagar etter skilde han og austtyske Ronald Weigel tidleg ut frå resten av feltet på 50 km og begge kom mål over fem minuttar føre bronsemedlajøren. Tevlinga enda med sølv til Marín, 34 sekundar bak Weigel. 

I 1987 vann Marín bronsen på 20 km ved verdsmeisterskapen i Roma. Under dei olympiske sommarleikane i Seoul året etter gjekk han inn til fjerdeplass på 20 km og femteplass på 50 km, utan eigenleg å vere nær medalje i korgje øvingane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Nr 5 på 20 km – 1.24.38. Braut 50 km
* OL 1980 i Moskva: Nr 5 på 20 – 1.26.45 og nr 6 på 50 km – 4.03.08
* EM 1982 i Aten: Gull på 20 km – 1.23.43 og sølv på 50 km – 3.59.18
* VM 1983 i Helsinki: Sølv på 50 km – 3.43.42. Nr 4 på 20 km – 1.21.21
* OL 1984 i Los Angeles: Nr 6 på 20 km – 1.25.32
* EM 1986 i Stuttgart: Diskvalifisert på 20 km
* VM 1987 i Roma: Bronsemedalje på 20 km – 1.21.24
* OL 1988 i Seoul: Nr 4 på 20 km – 1.20.34 og nr 5 på 50 km – 3.43.03
* EM 1990 i Split: Nr 5 på 50 km – 4.02.53
* VM 1991 i Tokyo: Nr 12 på 50 km – 4.13.19
* OL 1992 i Barcelona: Nr 9 på 50 km – 3.58.41

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «José Marín (racewalker)» frå Wikipedia på engelsk, den 7. august 2018.*
* *Denne artikkelen bygger på «José Marín (Leichtathlet)» frå Wikipedia på tysk, den 7. august 2018.*
* «José Marín» (på engelsk). Olympedia.org. Henta 18. april 2024.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Sørkaper** (*Eubalaena australis*), også kalla **sørleg rettkval** og **antarktisk rettkval**, er ein kval i rettkvalfamilien, ei familiegruppe blant bardekvalane. Han lever berre på den sørlege halvkula, vanlegvis i eit sirkulært belte mellom 20 og 55°S. Dette inkluderer Sørishavet og dei sørlege farvatna i Atlanterhavet, Indiahavet og Stillehavet.

Skildring
---------

Sørleg rettkval
Sørkaper er svært lik nordkaper i utsjånad. I høve til finnkvalar er desse kvalane korte og kompakte i forma, nærast rumpetroll-liknande. Hovudet, som er enormt, utgjer typisk nær ein tredel av den totale kroppslengda, og sveivene er korte og runde i forma. Dei har to barderader med kring 225-270 bardar i kvar. Bardane er mørke i fargen og heng ned frå overkjeven, og kan bli opp mot 240-300 cm lange.

Sørkaperen blir gjennomsnittleg noko større enn nordkaperen (som også blir kalla nordatlantisk rettkval). Ei lengd på rundt 14-17,5 meter er typisk for oksar, medan kyrne kan bli over 18 meter lange. Kyrne blir også gjerne litt større enn oksane. Vekta varierer typisk mellom 36 og 73 tonn (i snitt ca. 63,5 tonn), men nokre forskarar har antyda at gravide kyr kan bli nærare 100 tonn tunge på det meste.

Utbreiing og reproduksjon
-------------------------

Sørkaper finst berre på den sørlege halvkula, vanlegvis i eit sirkulært belte mellom 20 og 55°S, der ein har registrert han så langt sør som til 63°S. Dette inkluderer store delar av Sørishavet og havområde sør i Atlanterhavet, Indiahavet og Stillehavet, medrekna kyststrøk rundt sørspissen av Sør-Amerika (i Atlanteren opp mot sørkysten av Brasil), Afrika (i Indiahavet opp mot Madagaskar) og rundt sørkysten av Australia og rundt New Zealand.

Totalbestanden av sørkaper er blitt estimert til mellom 3 000-4 000 og opp mot 7 500 dyr. Paring og kalving går helst føre seg i verna bukter i området 20-30°S i perioden juni-november. Ei ku blir gjerne oppvarta av fleire (opp mot sju er registrerte) hannar under paringa. Hoene er drektige i rundt 11 månader og føder typisk ein einskild kalv, som gjerne veg 1-1,5 tonn og er omkring 4,5-6 meter lang ved fødselen. Hoene når kjønnsmoden alder når dei er rundt 8-10 år gamle.

Åtferd
------

Sørkaperar et helst dyreplankton, som dei anten fangar gjennom å symja sakte (3-6 km/t) med munnen open nær overflata, eller gjennom å angripa større samlingar (stimar) på noko djupare vatn.
Grensemerke 386
Kapellet
**Grense Jakobselv** (samisk *Vuorjánjohka*) er ei grend i Sør-Varanger kommune i Finnmark. Grenda ligg i eit lite dalføre der Jakobselva renn nordover ut i Varangerfjorden. Elva markerer grensa mot Russland. Tidlegare var det ei permanent busetjing i dalen, men denne vart fråflytta seint på 1970-talet og tidleg på 1980-talet. Forsvaret har sin nordlegaste grensestasjon i Grense Jakobselv, der Ishavsregimentet (IHR) er stasjonert.

For å markere Noreg sin suverenitet over områda aust til Jakobselva fekk kong Oscar II bygd eit kapell i Grense Jakobselv. Kapellet er oppkalla etter han. Oscar IIs kapell vart innvigd i 1869.

Geologi
-------

Ved Grense Jakobselv finnast gneisbergarter med granulittfacies. Tilsvarande bergartar er funne på Finnmarksvidda; til dømes Jergul-gneisen og Raisædno-komplekset. Desse sterkt metamorfoserte gneistypane dannar ein korridor mellom grunnfjellsområdet i Aust-Finnmark og grunnfjellsområdet på Finnmarksvidda.

Kjelder
-------

Artikkelen vart oppretta som ei omsetjing av Grense Jakobselv (bokmål)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Áthoshalvøya sett frå fjellet Áthos
**Áthos** (gresk Άθως), ofte kalla **Ájon Óros** (gresk Άγιον Όρος), «det heilage fjellet»), *Ayion Oros* eller *Agion Oros*, er eit fjell og ei halvøy i Khalkidikí nord i Hellas. I antikken vart halvøya kalla Ακτή (*Acte* eller *Akte*). Politisk er ho kjent i Hellas som den *autonome klosterstaten til det heilage fjellet*. Staden er oppført på lista over verdsarv og er heim til 20 ortodokse kloster som utgjer ein autonom teokratisk stat innanfor republikken Hellas. Andeleg ligg Áthos direkte under lovgjevinga til det økumenske patriarkatet Konstantinopel.

Halvøya er den austlegaste «fingeren» på den større Khalkidikíhalvøya. Áthos strekkjer seg 60 km ut i Egearhavet med ei breidd på mellom sju og tolv kilometer og dekkjer eit område på rundt 390 km². Fjellet Áthos og dei bratte sidene med tett skog reiser seg til 2 033 moh. Farvatnet rundt enden av halvøya kan vere farleg.

Sjølv om halvøya er forbunde med fastlandet kan ein berre nå ho med båt. Talet på vitjande er avgrensa og ein må ha spesielt løyve før ein kjem til Áthos. Berre menn slepp inn i området og ortodokse kristne vert prioritert i tillatingsprosedyrane. Det er religiøse vakter som ikkje er munkar som assisterer munkane. Alle andre som ikkje er munker er påkravde å leve i hovudstaden på halvøya, Karyés. Folketalet i 2021 var 1 746.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Athos» frå Wikipedia på bokmål, den 22. august 2007.*

Referansar

1. ↑  Folketeljing 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Áthos**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Jacob Obrecht** (22. november 1457 eller 1458–juli 1505) var ein komponist frå Flandern i den midtre delen av den flamske skolen.

Liv og verk
-----------

Jacob Obrecht var son av Willem Obrecht, ein velhavande trompetspelar i Gent, som hadde vore tilsett hjå hertug Filip den gode av Burgund. Mora heite Llijsbette Gheraerts. Elles veit vi heller lite om barndomen hans, av di kjeldene frå denne tida er sparsame. 

Obrecht har vore oppseda som korgut og seinare kyrkjemusikar i heimbygdene sine, og vert rekna som mindre vidfaren og vidgjeten enn dei andre komponistane før og etter han. Han var stort sett tilsett i byane Bergen op Zoom, Brügge, og Antwerpen, og reiste ikkje stort utanfor omkrinsen av desse. Det er kjend at han la ut på ei ferd til katedralen i Cambrai, og var to gonger i Ferrara, siste gongen for å ta over der etter Josquin des Prez. Han var der frå september 1504 til januar 1505, då hertugen i byen døydde, og sonen hans gav Obrecht sparken to veker etter. Han døydde der i juli same året, som følgje av eit utbrot av byllepest.

Det er hevda at Obrect ikkje var ein lett mann å ha i teneste (noko som er årsaka til at han ikkje var kjend som hoffkomponist). Mange av tilsettingane hans enda med at avtala vart broten, eller at han ikkje møtte opp til fastsett tid. I Cambrai vart det klaga på at han ikkje synte omsut for korgutane sine.

Ikkje di mindre vart han rekna som ein av dei beste komponistane i samtida. Johannes Tinctoris reknar han saman med dei andre «store» på 1400-talet, alt då han var 23 år gamal. Det er òg tydeleg han sette spor etter seg. At han vart meir kjend, trass i at han for heller lite i kring, skuldast at prentekunsta skaut fart på hans tid, og at han var ein av dei første komponistane som fekk notane sine trykt. 

Det er messene han er mest kjend for. Han utvikla og finslipte Cantus Firmus-messa og parodimessa. Nokre gonger gjer han djerve harmoniske grep, og nyttar heller vanskeleg rytmikk mellom stemmene (ein arv frå forgjengarane). Stilen hans er rik og variert, men andre seinare komponistar gjekk heller i fotefara til Josquin des Prez, som overskygde ettermælet hans. 

Det einaste portrettet som finst av han, er laga av Hieronymus Bosch.

Kjelder
-------

* Allan W. Atlas: *Renaissance Music*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Virgilio Mazzocchi** (1597–1646) var ein italiensk kapellmeister og komponist.

Liv og virke
------------

Mazzocchi blei undervist av broren sin Domenico Mazzocchi, som også var komponist. I 1624 blei Virgilio Mazzocchi kapellmeister ved kyrkja Il Gesù i Roma. I 1628/29 hadde han same stilling ved Laterankyrkja, og deretter ved Cappella Giulia, der han var til han døydde. Samtidig arbeidde han ved Collegium Romanum og ved Collegio del'Inglesi.

Mazzocchi blir rekna som ein av dei fyrste meistrane av fleirkorteknikken. Han oppnådde ein stor og verknadsfull klang ved å plassera ut fleire kor ulike stader i kyrkjerommet i Peterskyrkja. I motsetnad til den eldre venetianske fleirkorteknikken ved Markuskyrkja har stilen eit mindre antifont og polyfont preg, men Mazzocchi oppnår ein mektig romleg klangverknad gjennom ein stor innretta homofon tonesats.

Berre ein femkorig magnificat og to- og firstemmige verk, som *Sacri Flore* og vespersalmar, er att etter Mazzocchi. Han skreiv også fleire oratorium, kantatar og operaer.

Blante elevane til Mazzocchi kan ein nemna Giovanni Andrea Bontempi.
**Ronald Weigel** (fødd 8. august 1959) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Hildburghausen i delstaten Thüringen som i 1983 vart verdsmeister i 50 km kappgang. Sidan vann han sølvmedaljar på 50 km ved VM 1987 og både på 20 km og 50 km under Sommar-OL 1988, til sist fekk han OL-bronse på 50 km i 1992. Weigel representerte Aust-Tyskland til 1990, frå 1991 det samla Tyskland.

Weigel vann gullmedaljen i 50 km kappgang under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett i Helsinki i 1983. Fire år seinare kjempa han iherdig med å forsvare VM-tittelen på distansen då VM 1987 fann stad i Roma, men måtte sjå seg frågått av landsmanen Hartwig Gauder. Året etter gjekk Weigel inn til sølvmedaljar i begge kappgangøvingane under dei olympiske sommarleikane i Seoul, på 20 km kom han i mål tre sekundar bak gullmedaljør Jozef Pribilinec frå Tsjekkoslovakia, medan han på 50 km vart slått med 27 sekundar av den olympiske meisteren, Vjatsjeslav Ivanenko frå Sovjetunionen. I dei neste somnmarleikane, i Barcelona i 1992, sikra han seg bronsemedaljen på 50 km.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje på 50 km – 3.43.08, framom José Marín (3.43.42)
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje på 50 km – 3.41.30, bakom Hartwig Gauder (3.40.53)
* OL 1988 i Seoul: Sølv på 20 km – 1.20.00 og på 50 km – 3.38.56
* EM 1990 i Split: Nr 9 på 50 km – 4.04.36
* OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje på 50 km – 3.53.45

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ronald Wigel» frå Wikipedia på tysk, den 6. august 2018.*
Ein hindukalender frå Rajasthan for åra 1871-1872. 
**Hindukalendrar** er ulike lunisolarkalendrar brukt innan hinduismen. Kalenderane finst med fleire regionale variasjonar. Ein av dei, den moderniserte Shaka Samvat, er indisk nasjonalkalender.

Året har typisk tolv månader på 29 eller 30 dagar som er parvis fordelt på seks årstider. I tillegg kjem ein trettande skotmånad som blir lagt til kvart andre eller tredje år for at året skal halda takt med årstidene.

| Årstid | Månader |
| --- | --- |
| Vasanta (vår) | *tsjaitra*  *vaisakha* |
| Grisjma (varmetid, sommar) | *djayesjta*  *asjadha* |
| Varsja (regntid) | *sjravana*  *bhadrapada* |
| Sarad (haust) | *ajsvina*  *asjvayudja/kartika* |
| Hemanta (vinter) | *agrahajana*  *pausja* |
| Sisira (kuldetid) | *magha*  *phalguna* |

Kvar månad er delt inn i ein lys (*sjuklapaksja*) og ein mørk (*krisjnapaksja*) halvdel som kvar er på femten dagar (*tithi*). I den lyse delen veks månen frå nymåne til ein lysande fullmåne, i den mørke minkar han. I ulike system byrjar månaden med ulike månefasar. I *amanta* eller *mukhya mana*-system, som er vanleg i Sør-India, byrjar månaden med nymåne og den lyse delen kjem dermed først. I *purnimanta* eller *gauna mana*-system, som er utbreidd i Nord-India, byrjar månaden ved fullmåne og den mørke delen kjem først. 

Den mest utbreidde nord- og vestindiske kalenderen er *vikrama*-kalenderen, medan *sjalivahana*- eller *saka*-kalenderen er den mest utbreidde månekalenderen i Sør-India. Her følgjer også nokre grupper den hinduiske solkalenderen.  I 1957 vart det vedtatt ein offisiell hindukalender, denne er basert på måne og sol, og blir brukt av både hinduar og sikhar. Kalenderen er på 12 månader av 30/31 dager, månadene blir delt i to. Kvar del inneheld 15 dagar. Ein slik månad blir kalla ein 'paksha'. Kvart tredje år er det skuddår, og då blir det sett inn ein ekstra månad. Religiøse festar fell alltid på fullmåne, nymåne, eller på månens mørkaste tid. Kalenderen har ingen faste heilagdagar, fordi kvar gud har sin heilagdag. 

Sjalivahana-kalenderen byrjar året i *tsjaitra* (mars) med høgtider som ugadi eller gudi padwa. I vikrama-kalenderen byrjar året i *vaisakh* (april), bortsett frå i Gujarat, der nyåret fell i *kartak* (oktober/november).

Kjelder
-------

* "Calendar" *The Concise Oxford Dictionary of World Religions*. Ed. John Bowker. Oxford University Press, 2000.
* *Denne artikkelen bygger på «Hindu calendar» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forklaring av månekalenderen med diagram Arkivert 2009-10-17 ved Wayback Machine. på iskcon.com (engelsk)
**Det internasjonale havforskingsrådet** (**International Council for the Exploration of the Sea (ICES)** eller **Conseil International de l'Exploration de la Mer (CIEM)** vart skipa 22. juli 1902 i København av åtte nordeuropeiske kyststatar: Danmark, Finland, Nederland, Noreg, Russland, Storbritannia, Sverige og Tyskland. Organisasjonen har sete i København.

ICES har i dag 20 medlemsland, idet Belgia, Canada, Estland, Frankrike, Irland, Island, Latvia, Polen, Portugal, Spania og USA seinare har slutta seg til organisasjonen. I tillegg har seks land observatørstatus: Australia, Chile, Hellas, New Zealand, Peru og Sør-Afrika. To internasjonale ikkje-statlege organisasjonar har fått observatørstatus: Worldwide Fund for Nature og BirdLife International.

Det internasjonale havforskingsrådet kring 1910 med president Walter Archer.
I byrjinga var ICES ein vitskapleg organisasjon som arbeidde med praktiske fiskerispørsmål, og eit tverrfagleg forum for marine studium. I dag er ICES ein moderne, mellomstatleg organisasjon for havforsking, og eit rådgjevande organ for fiskeriforvaltninga i medlemslanda. Det siste arbeidsområdet er delegert til ein rådgjevande komite for fiskeriforvaltning - *Advisory Committee on Fishery Management (ACFM)*.

ACFM har definert nivå på dei ulike gytebestandane til fiskeartane, der dei opererer med ei nedre grense som ikkje kan underskridast utan at bestanden vert svekka. Han definerer òg ei føre-var-grense som ligg noko høgare, og der styresmaktene ved underskriding blir tilrådd å iverksetje tiltak som kan få bestanden opp på eit tryggare nivå.

Kjelder
-------

1. ↑  «Secretariat», *www.ices.dk*, henta 25. mars 2024
2. ↑  «Member Countries», *www.ices.dk*, henta 25. mars 2024

* *Denne artikkelen bygger på «Det internasjonale havforskningsrådet» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det internasjonale havforskingsrådet**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* *Le CIEM fête ses cent ans*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Kristina Nicole Groves** (fødd 4. desember 1976) er ein kanadisk tidlegare skeiserennar frå Ottawa. Ho vann tre gullmedaljar i distanse-VM, ein på 3 000 meter i 2008 og to i lagtempo (2007 og 2009).

Aktiv
-----

Groves tok sine fyrste VM-medaljar ved distanse-VM 2005; ein bronse på 1500 m og sølv i lagtempo. I Vinter-OL 2006 i Torino fekk ho ein ny sølvmedalje i lagtempo, også på 1500 m vart det sølv, landskvinna Cindy Klassen vann. I firkamp-VM på heimebane i Calgary kom Groves på tredjeplass. Ved distanse-VM 2007 i Salt Lake City vart ho verdsmeister i lagtempo og ho vann bronsemedaljen på så vel 1500 m som 5 000 m. Vinteren 2008 kom ho på bronseplassen ved Skeise-VM i Berlin. Under verdsmeisterskapen på enkeltdistansar i Nagano vart ho verdsmeister på 3 000 meter. Og ho sikra seg sølvmedaljar på 1000 m, 1500 m og i lagtempo, samt til sist bronse på 5 000-meteren. I 2009 tok ho andreplassen ved Skeise-VM på Hamar, bak tsjekkiske Martina Sáblíková og framom nederlandske Ireen Wüst. Fire veker seinare vann Groves ein gullmedalje i lagtempo og to bronsemedaljar (5 000 og 3 000 m) ved distanse-VM i Richmond i British Columbia. Under Vinter-OL 2010 i Vancouver vann Groves sølv bak Ireen Wüst på 1500 m, bronse på 3 000 m og ho vart nummer 4 på 1000 m, nummer 5 i lagtempo og nummer 6 på 5 000 m. På tampen av OL-sesongen la ho beslag på sølvplassen i firkamp-VM i Heerenveen, eit halvt tidspoeng bakom Martina Sáblíková.

Groves la opp i 2011.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kristina Groves» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2024.*
**Audnedal** er ein tidlegare norsk kommune i Vest-Agder fylke. Innlandskommunen grensa til Aust-Agder fylke i nordaust. I nord grensa kommunen mot Åseral kommune, og i vest mot Hægebostad kommune. I sør var grensa mot Lyngdal og Lindesnes kommunar, og i aust mot Marnardal kommune. 

I 1963 vart Konsmo og Grindheim kommunar og delar av Bjelland kommune slegne saman til Audnedal kommune. 1. januar 2020 blei Audnedal slått saman med Lyngdal til nye Lyngdal kommune.

Elva Audna byd på godt fiske etter laks og sjøaure. Riksveg 460 går i elvedalen. Sørlandsbanen kryssar kommunen og Audnedal stasjon er stoppestad for fjerntog. Vest for stasjonen går banen gjennom Hægebostadtunnelen som er mellom dei lengste jernbanetunnelane i Noreg.

Folkesetnad
-----------

I 1875 hadde Audnedal etter kommunegrensene av i dag 2159 innbyggjarar, det høgaste talet som er registrert. Innbyggjarrtalet gjekk jamt nedover fram mot den andre verdskrigen. I 1930 låg talet på 1622. Nedgangen hadde mellom anna samanheng med at ei rekkje heiegardar vart for tunge å driva. Minst 50 heiagardar i Audnedal vart avfolka i tida frå 1890 til 1940. 

Mange utvandra til Amerika for å finna eit nytt utkome. Over 1200 personar med "Undal" som bustad er registrert som emigrantar berre i åra frå 1877 til 1907. Truleg var det kring 2500 personar frå Audnedalen som reiste over Atlanterhavet for kortare eller lengre lengre tid fram til andre verdskrig.

Historikk
---------

Frå 1837 til 1843 vart Audnedal formannskapsdistrikt utgjort av Vigmostad, Konsmo, Spangereid og Valle sokn.

I 1844 vart Vigmostad og Konsmo skild ut og danna Nord-Audnedal kommune. Samstundes vart Spangereid og Valle slegne saman til Sør-Audnedal kommune. 

Bjelland og Grindheim kommune som var oppretta i 1837, vart delt i 1902 i Bjelland kommune og Grindheim kommune.

I 1910 vart Nord-Audnedal delt i Vigmostad kommune og Konsmo kommune.

I vart så Konsmo kommune slegen saman med Grindheim kommune og litt av Bjelland kommune til Audnedal kommune.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Audnedal kommune Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Kommunar i Vest-Agder |
| --- |
| Audnedal  • Farsund  • Flekkefjord  • Hægebostad  • Kristiansand  • Kvinesdal  • Lindesnes  • Lyngdal  • Mandal  • Marnardal  • Sirdal  • Songdalen  • Søgne  • Vennesla  • Åseral | Vest-Agder fylke |

Koordinatar: 58°17′1.6″N 7°21′17.5″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Nordsida av Grandes Jorasses
**Dei seks store nordsidene i Alpane** er kjend for sine bratte og høge fjellsider med vanskelege klatreruter. Dei seks nordsidene er: 

* Cima Grande di Lavaredo
* Eiger
* Grandes Jorasses
* Matterhorn
* Petit Dru
* Piz Badile

I 1930-åra kjempa dei beste fjellklatrarane om å vere dei første til å klatre alle desse seks fjellsidene. Gaston Rébuffat, ein fjellguide frå Chamonix og kjend fransk fjellklatrar vart den første til å klatre opp alle seks sidene. Boka hans *Etoiles et Tempêtes* (*Stjernelys og storm*) fortel om desse klatreturane.

Tre av desse nordsidene — Eiger, Matterhorn og Grandes Jorasses — er mykje vanskelegare å klatre enn dei andre tre. Dermed vart dei kalla «Triologien». Den første som klatra desse tre i løpet av same året av austerrikaren Leo Schlömmer, frå sommaren 1961 til sommaren 1962. Ivano Ghirardini var den første som klatra Triologien om vinteren, aleine i 1977-1978.

Galleri
-------

* Nordsida av EigerNordsida av Eiger
* Nordsida av Grandes JorassesNordsida av Grandes Jorasses
* Nordsida av Cima Grande di LavaredoNordsida av Cima Grande di Lavaredo
* Nordsida av Matterhorn (i skuggen til høgre)Nordsida av Matterhorn (i skuggen til høgre)
* Nordvestsida av Piz BadileNordvestsida av Piz Badile
* Nordsida av Petit Dru (høgre) der isfeltet «Skåret» er klårt synlegNordsida av Petit Dru (høgre) der isfeltet «Skåret» er klårt synleg

Kjelder
-------

* Anker, Daniel (ed.) (2000) *Eiger: The Vertical Arena*. Seattle: The Mountaineers.
* Bonatti, Walter (2001). *The Mountains of My Life. New York: Modern Library.* ISBN 0-375-75640-X.
* Hargreaves, Alison (1995). *A Hard Day's Summer: Six Classic North Faces Solo*. London: Hodder & Stoughton. ISBN 0-340-60602-9
* Rébuffat, Gaston (1999). *Starlight and Storm: The Conquest of the Great North Faces of the Alps*. New York: Modern Library. ISBN 0-375-75506-3
**Kongedømet Lombardia-Venetia** (italiensk *Regno Lombardo-Veneto*, tysk *Lombardo-Venezianisches Königreich*) var eit kongedøme i Nord-Italia etter Napoleon sitt fall. Kongedømet vart oppretta som følgje av avgjersler under Wienerkongressen den 9. juni 1815. Kongedømet opphøyrde då den gjenverande delen av det vart annektert av Italia i 1866.

Wienerkongressen slo saman områda til Lombardia (som hadde vore styrt av habsburgarane sidan 1500-talet, og av den austerrikske greina av familien frå 1713 til 1796) og Venetia (som i periodar hadde vore under austerriksk styre sidan 1797) til ei enkel eining under dei austerrikske habsburgarane.

Administrativt bestod kongedømet av to sjølvstendige styre i to delar. Lombardia omfatta provinsane Milano, Como, Bergamo, Brescia, Pavia, Cremona, Mantova, Lodi-Cream og Sondrio. Venetia omfatta provinsane Venezia, Verona, Padova, Vicenza, Treviso, Rovigo, Belluno og Udine.

Kongedømet Lombardia-Venetia vart først styrt av Frans II frå 1815 til han døydde i 1835. Ferdinand regjerte frå 1835 til 1848.

Etter ein folkeleg revolusjon 22. mars 1848 (*Dei fem dagane i Milano*), flykta austerrikarane frå Milano, som vart hovudstaden til *Governo Provvisorio della Lombardia* (Den provisoriske regjeringa i Lombardia). Dagen etter gjorde òg Venezia opprør mot austerrikarane, og danna *Governo Provvisorio di Venezia* (Den provisoriske regjeringa i Venezia). Austerrikarane gjekk inn Milano (6. august) og Venezia (24. august 1849) etter å ha slått sardiske troppar i Custoza (24-25. juli 1848) og gjeninnførte austerriksk styre.

Frans Josef styrte kongedømet resten av tida det eksisterte. Den yngre bror hans, Maximilian, som seinare vart keisar av Mexico, tente som visekongen hans i Milano mellom 1857 og 1859.

Lombardia vart annektert av det nyoppretta Italia i 1859 som følgje av Zürichtraktaten etter den andre italinske sjølvstendekrigen. Venetia vart avstått til Kongedømet Italia i 1866 i kjølvatnet av sjuvekerskrigen og Prahatraktaten.

Kongar i Lombardia-Venetia
--------------------------

* Frans I 1815-1835
* Ferdinand I 1835-1848
* Frans Josef I 1848-1866

Sjå òg
------

* Historiske statar i Italia

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Kingdom of Lombardy-Venetia frå Engelsk Wikipedia .*

1. 1 2  Rosita Rindler Schjerve (2003) "Diglossia and Power: Language Policies and Practice in the 19th Century Habsburg Empire", ISBN 3-11-017653-X, s. 199-200

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* HDS
* ICCU

 |
**Vidar Leif Theisen** (fødd 5. mai 1933 i Oslo, død 30. august 2012 på Stovnerskogen sykehjem) var ein norsk meteorolog som heldt vêrmeldinga på NRK i ei årrekkje.

Biografi
--------

Vidar Theisen tok matematisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo i 1958, men tok til å arbeida som statsmeteorolog allereie to år tidlegare, i 1956. Han jobba fyrst i Bodø, deretter på Fornebu og frå 1979 - 1998 ved Meteorologisk institutt på Blindern. I 1980 starta han som fjernsynsmeteorolog i NRK og jobba for kanalen fram til han pensjonerte seg i 2001.

Vidar Theisen hadde ein særeigen måte å presentera vêret på. Han hadde ei monoton, nasal stemme som gjorde at han ofte vart gjenstand for parodiar frå komikarar, mest kjend for dette er kanskje Trond Kirkvaag. Theisen gav aldri uttrykk for at han blei fornærma av parodiane, men kunne derimot stilla opp i ulike humorprogram. Trass i det særeigne ved vêrmeldinga hans, var han svært dyktig fagleg. Etter dødsfallet uttalte Eli Kari Gjengedal at «du trudde liksom på Vidar Theisen når han sa det blei regn eller at det skulle bli sol».

Theisen var også aktiv i Den norske kyrkja i Stovner kyrkjelyd som han tilhøyrte. Han var sterkt oppteken av tilhøvet mellom kristendom og naturvitskap, og skreiv både artiklar og heldt føredrag om temaet. Den fyrste kona hans døydde grunna komplikasjonar med fødselen, og barnet deira døydde også. Vidar Theisen gifte seg opp att seinare og etterlét seg kona, born og barneborn då han gjekk bort etter lengre tids sjukeleie.

I 2011 gav Øyvind Kleiveland ut ein biografi om Theisen som fekk tittelen «Vidar Theisen - Statsmeteorologen som tok Norge med storm».

Kjelder
-------

* Vg.no, 31.08.12: Vidar Theisen er død

### Fotnotar

1. ↑  Nrk.no: Vidar Theisen er død
2. ↑  Om biografien

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**SS**, **Ss** eller **ss** kan visa til:
=========================================

Schutzstaffel, tysk paramilitær organisasjon under Det tredje riket
===================================================================

United States Secret Service
============================

Båtnemninga SS, skipstypeforkorting for seglskip på norsk eller dampskip (*steamship*) på engelsk
=================================================================================================

volumeininga spiseskei eller matskei
====================================

Religion
========

*Sacra Scriptura*, latinsk for heilag skrift
============================================

*Sancta Sedes*, latinsk for den heilage stolen
==============================================

Latinsk forkorting for *santi* (fleirtalsform av helgen), som i *SS Petrus et Paulus*
=====================================================================================

Kodar
=====

SS er koden for Sør-Sudan i standarden ISO 3166-1
=================================================

ss er koden for swazispråket i ISO 639
======================================

---

|  |  |
| --- | --- |
| Fleirtyding | *Dette er ei fleirtydingsside. Ho listar sider om ulike emne som elles ville hatt same namnet.**Dersom du følgde ei lenkje hit, kan du kanskje gå tilbake og **rette henne** slik at ho peikar direkte til den rette sida.* |
Koordinatar: 57°51′39.636″N 14°8′9.4956″E﻿

File:Bankeryds kyrka Sweden 03.JPG
Landskap i Bankeryd
Museumsbygningar i Bankeryd
**Bankeryd** er ein svensk tettstad i Jönköpings kommun i Jönköpings län i Småland. I 2005 hadde tettstaden 6 498 innbyggjarar. Bankeryd ligg ved Vättern, ca. 10 kilometer frå Jönköping.

Geografi og demografi
---------------------

Bankeryd har ein relativt stor andel personar med høg inntekt, og mange familiar bur i einebustader. Ein forholdsvis høg andel av innbyggarane er aktive i kyrkja, først og fremst i den frikyrkjelege rørsla.

Tettstaden består av villaområda Nyarp, Torp, Trånghalla, Berghalla, Backamo, Attarp og Gröna ängar, rekkehusområda Ramnegården og Hembo samt bustadblokkområdet Sjöåkra. Det er tre skular i kommunen; Attarpsskolan, Nyarpsskolan og Kyrkskolan.

Industri
--------

Bankeryd er kjend for penselindustrien sin, som staden nesten er åleine om i Sverige. Her ligg penselfabrikkane Anza, Bankeryds Penselfabrik, Stiwex, Wagner Pensel, Perfect og Habo Specialpenslar.

Kjende personar frå Bankeryd
----------------------------

Fra Bankeryd kjem Nina Persson i The Cardigans, seglaren Kalle Sunesson og popsongaren Karl Martindahl. Blant dei som bur på staden, kan ein nemne partileiaren for Kristdemokraterna, Göran Hägglund, og OL-vinneren i skyting frå OL i Sydney 2000, Jonas Edman.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bankeryd» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bankeryd.net Arkivert 2008-10-06 ved Wayback Machine.
* Litt historikk om Bankeryd Arkivert 2007-10-21 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |