recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lillian Barbara Board** (13. desember 1948–26. desember 1970) var ein britisk friidrettsutøvar som tevla på 400 m og 800 m, fødd i Durban i Sør-Afrika. Ho vann to gullmedaljar i EM i friidrett 1969, og ein sølvmedalje på 400 meter under OL 1968.

Aktiv
-----

Board tok sølvmedaljen på 400 meter under dei olympiske sommarleikane i Mexico-byen hausten 1968, bakom gullmedaljøren Colette Besson frå Frankrike. Ho sette då britisk rekord med tida 52,12 sekundar.

I europameisterskapen 1969 i Aten tok ho gull på 800 meter og på 4×400 m stafett med Storbritannia. På den lange stafetten sprang ho siste etappen mot nettopp Frankrikes Colette Besson og slo henne på mållinja. Begge landa fekk notert den nye verdsrekordtida 3.30,8.

Etter å ha delteke på ein 800 m under eit stemne i London i juni 1970 slutta ho å trene, grunna store magesmertar. Om hausten vart det konstatert at ho hadde magekreft, og ho døydde på universitetsklinikken i München jula 1970.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lillian Board» frå Wikipedia på tysk, den 26. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Fatamorgana av Farallonøyane med ein tydleg dukt.
**Dukting**, **ducting** eller **leiing** er elektromagnetiske bølgjer som vert avbøygde i atmosfæren på grunn av varierande brytingsindeks. 

Brytingsindeksen for elektromagnetiske bølgjer er særskild avhengig av fukta i lufta, men lufttrykket og temperaturen spelar òg ei rolle. Normalt sett er atmosfæren godt blanda, slik at brytingsindeksen minkar sakte med høgda. Dette gjer at radiohorisonten er noko fjernare enn den synlege horisonten. Om atmosfæren derimot er lagdelt, til dømes ved at ein har eit fuktigare lag slik at brytingsindeksen aukar, så kan krummingsradiusen for normalen til bølgjefronten verte lik krummingsradiusen til jorda. Ein vil då få ein dukt eller kanal der den elektromagnetiske energien vert fanga opp. I prinsippet kan signalet då flytte seg rundt heile jorda. Om brytningsindeksen aukar ytterlegare vil dette auke krumminga, og radiohorisonten vil kome nærare og slik hindre den elektromagnetiske energien å nå fram til mottakaren. Dess høgare frekvens ei elektromagnetisk bølgje har, dess meir vert ho påverka av dukting. 

Ein får oftast dukting i høgtrykk der ein har subsidens og i temperaturinversjonar. Fenomenet er særleg kjend innan radiokommunikasjon, og i seinare tid òg innan flynavigasjon, sidan ILS-strålen som fører flya inn mot rullebanen kan påverkast av dukting.

Kjelder
-------

* «Dukting» i *Store norske leksikon*, snl.no.
| Lisieux |
| --- |
| Horisonten til LisieuxHorisonten til Lisieux |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Lisieux |
| **Byvåpenet til Lisieux** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Normandie  Calvados |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  13,07 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik - Storbyområde | 23 166   1 772/km² 45 065 |
| Koordinatar | 49°09′″N 00°14′″E﻿Koordinatar: 49°09′″N 00°14′″E﻿ |
| Høgd over havet | 128 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 14100 |
| **Nettstad:** http://www.ville-lisieux.fr/ |

**Lisieux** er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Calvados i regionen Normandie og har om lag 25 000 innbyggjarar. Etter ei folketeljing i 1999 hadde storbyområdet 45 065 innbyggjarar. 

Lisieux ligg i botn av dalen til elva Touques ved vegen mellom Paris og Caen.

Historie
--------

Lexovians var ei gallisk stamme som slo seg ned ved Lisieux, og gav namn til kommunen. I antikken vart derimot staden kalla Noviomagus eller Noviomagus Lexoviorum. I 1907 fann den første helikopterturen i verda stad i byen. Helikopteret vart laga av Paul Cornu. 6. juni 1944 vart byen bombardert og delvis lagt i grus, og meir enn 800 personar omkom eller vart skada. 23. august 1944 vart byen frigjeve av allierte troppar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisielt turistside Arkivert 2005-10-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Dumbarton  |
| --- |
| skotsk-gæliskskotsk | Dùn Breatainn Dumbartoun *eller* Dumbertan |
| Dumbarton på andre sida av ClydeDumbarton på andre sida av Clyde Dumbarton på andre sida av Clyde |
| Plassering |
| 

Dumbarton is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | West Dunbartonshire |
| Tradisjonelt grevskap | Dunbartonshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 20 527 |
| Koordinatar |  55°57′″N 4°34′″W﻿Koordinatar: 55°57′″N 4°34′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | G82 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1389 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Dumbarton**
 |

**Dumbarton**  er ein by i regionen West Dunbartonshire i Skottland. Han har kring 20 000 innbyggjarar og ligg ved nordbreidda av elva Clyde. Byen blir dominert av Dumbarton slott, som ligg på toppen av Dumbarton Rock. Byen var hovudstad i kongedømet Strathclyde i mellomalderen og seinare administrasjonsby for grevskapet Dunbartonshire (opphavleg *Dumbartonshire*, men dette namnet vart endra).

Frå 1975 til 1996 var byen kjernen i distriktet Dumbarton. I 1996 vart området delt mellom regionane West Dunbartonshire og Argyll and Bute. Dumbarton ligg i førstnemnde region, og er administrasjonsby her.

I nyare tid har Dumbarton vore eit sentrum for skipsbygging, men det viktigaste verftet, Denny's Yard, stengte i 1960-åra.

Blant kjende personar frå byen finn ein David Byrne frå Talking Heads og Formel 1-føraren Jackie Stewart.

Fotballklubben Dumbarton FC spelar i den skotske ligaen. Heimebana til lager er Denny Civic Theatre, som òg blir brukt av fleire andre lokale idrettslag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dumbarton» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Lilly Helena Bølviken** (20. mars 1914–11. september 2011) var ein norsk jurist og den første kvinnelege høgsterettsdommaren i Noreg. Ho var aktivt engasjert i kvinnesaka og var 1. nestleiar i Norsk Kvinnesaksforening frå 1960 til 1966.

Karriere
--------

Lilly Henriksen voks opp i Arendal og blei cand.jur. ved Universitetet i Oslo i 1942. Ho arbeidde deretter som sekretær i Statens prisdirektorat 1942–1945. I 1945 blei ho dommarfullmektig i Sør-Hedmark. Same året gifta ho seg med høgsterettsadvokaten Magne Bølviken. I 1946 vende ho attende til Statens prisdirektorat som kontorsjef ved distriktskontoret for Hedmark og Oppland 1946–1952. I 1952 blei ho byrettsdommar i Oslo byrett, som tredje kvinne, og var i fleire år den einaste kvinnelege dommaren i byretten. I kraft av dette var ho ein av dei fremste kvinnelege juristane i Noreg på den tida.

Ho var dommar i Høgsteretten frå 1968 til 1984. Då ho tok sete som høgsterettsdommar i 1968 måtte ein endra måten ein tiltalte Høgsterett på når ein opna forhandlingane i ei sak. Tidlegare ville prosessfullmektigen opna med: «Høyst ærverdige *herrer*, rikets øverste dommere.» Dette blei endra til den kjønnsnøytrale tiltaleforma ein har i dag: «Høgst ærverdige *rett*, rikets øverste dommere.»

Lilly Bølviken var aktivt engasjert i kvinnesaka, særleg i 1950- og 1960-åra. I tolv år (1954–1966) var ho medlem av landsstyret i Norsk Kvinnesaksforening, og var den 1. nestleiaren til samskipnaden 1960–1966. Leiaren til foreininga i dei seks åra ho var nestleiar var det seinare likestillingsombodet Eva Kolstad.

Ho var formann for Ekteskapslovutvalget som i 1986 la fram forslag til nye lovreglar om inngåing og oppløysing av ekteskap i ekteskapsloven, leiar for tilsynsrådet for Bredtveit fengsel, medlem av kontrollkomiteen for Landsbanken og leiar for Stortingets billighetserstatningsutvalg.

I 1978 blei Bølviken tildelt Den Kongelege Norske St. Olavs Orden. Ho døydde i 2011.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Holmøy, Vera (17. september 2011). «Lilly Bølviken (nekrolog)». *Aftenposten*.
2. ↑  «Lilly Bølviken», Norsk Kvinnesaksforening
3. ↑  *Bergens Tidende*. 11. mai 1954. s. 3.
4. ↑  NOU 1986: 2 *Innstilling til ny ekteskapslov del I*
5. ↑  «Møt kvinnene som endret Norge», *Verdens Gang*, 7. mars 2016

* *Denne artikkelen bygger på «Lilly Bølviken» frå Wikipedia på bokmål, den 8. desember 2020.*
**Kristin Roset** (fødd 22. oktober 1979) er ein norsk journalist, tidlegare friidrettsutøvar (mellomdistanseløp) og forfattar frå Sandane i Gloppen kommune. Ho representerte Gloppen Friidrettslag og vart norsk meister på 800 meter tre gonger frå 1999 til 2001. Frå 2007 til 2014 var ho redaktør for magasinet *Birkebeiner'n* som i 2013 endra namn til *Magasinet Birken*. I dag jobbar ho som journalistfrilans for *Dagbladet* og skriv bloggen *Springerinne*. Ho er forfattar av boka *Spring for livet* (2016) som handlar om spiseforstyrrelsar og toppidrett.

Bakgrunn
--------

Ho voks opp på Fitje, sør for Sandane sentrum, og har to eldre brør, hennar eldste bror, lensmann i Gloppen, Nils Ove Roset, var trenaren hennar gjennom det meste av karrieren. Han var sjølv ein habil 400 meterløpar og representerte Norge som juniorutøvar. Ho gjekk idrettsfag ved Firda vidaregåande skule frå 1995 til 1998. Kristin Roset bur idag på Lillehammer.

Journalistkarriere
------------------

Roset tok journalistutdanninga si ved Høgskolen i Oslo, og arbeidde deretter som journalist i lokalavisa Firda Tidend på Sandane. Ho vart dagleg leiar i Rogaland Friidrettskrets, og busette seg i Stavanger. I desember 2007 vart ho tilsett som redaktør for sportsmagasinet Birkebeiner'n. Etter mammapermisjon i 2014/2015 starta ho som journalistfrilans for Dagbladet. Ho skriv også bloggen *Springerinne*.

Idrettskarriere
---------------

Roset dreiv tidleg med uthaldingsidrettar, og var ein god langrennsløpar, men ho fann seg best til rette på friidrettsbana. Ho representerte Sandane Turn og Idrettslag i dei aldersbestemte klassane, og Gloppen Friidrettslag som junior og seniorutøvar. I 1999 vann ho 800 meter under NM, og følgde opp med ytterlegare to sigrar i 2000 og 2001. Ho fekk sølv i 2002 og bronse i 2003. Den personlege rekorden hennar på 800 meter er 2.03,64 sett under eit stemne i Drammen, 8. juli 2001. På 1500 meter har ho bestenoteringa 4.10,56, frå eit stemne i Cork i Irland 6. juli 2002. Det resultatet gir ho niande plass på lista over 1500 meterløparar gjennom tidene i Norge.

### NM-medaljar

| Plassering | Øvelse | År |
| --- | --- | --- |
| Gull | 800 meter | 1999, 2000 og 2001 |
| Sølv | 800 meter | 2002 |
| Bronse | 800 meter | 2003 |

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 2008 – *MotbakkeMoro* (Førde: Penna). ISBN 978-82-8212-001-2

* 2016 – *Spring for livet : slik blei eg frisk* (Oslo: Samlaget). ISBN 978-82-521-8820-2

Kjelder
-------

* Om Kristin Roset i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane Arkivert 2016-08-10 ved Wayback Machine.

Referansar
1. ↑  *Springerinne*, arkivert frå originalen 24. mai 2016, henta 6. juni 2016
2. ↑  «NM-medaljer på 800 meter for kvinner». friidrett.no.  *statistikk*
3. ↑  «Alle tiders beste kvinnelige 800 meterløpere». friidrett.no.  *statistikk*
4. ↑  «Alle tiders beste kvinnelige 1500 meterløpere». friidrett.no.  *statistikk*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sportmedia.no: Birkebeiner'n
* Bloggen Springerinne Arkivert 2016-05-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
Flagget til Duluths 
**Duluth** er ein by i austre Minnesota, og hovudsete i St. Louis County. Byen ligg ved munningen av Saint Louis-elva ved vestspissen av Øvresjøen. Han er difor ein viktig hamneby for skipstrafikk på dei store innsjøane, med over 1000 skip årleg. På motsett side av elva som utgjer delstatsgrensa til Wisconsin ligg nabobyen Superior. Folketalsestimatet for 2004 sette innbyggjartalet i Duluth til 85 556; med forstader er folkesetnaden på rundt 184 000 innbyggjarar.

Malmhamn i Duluth ein stad mellom 1900 og 1915.
Området var først folkesett av sioux- og chippewafolk. Franskmannen Daniel Greysolon, Sieur du Lhut, gjorde krav på området for Frankrike i 1679, og byen er oppkalla etter han. Byen utvikla seg gjennom 1800- og 1900-talet, først basert på trua om koparførekomstar i området, etter kvart på grunnlag av skoghogst, industri og stålproduksjon. Folketalet nådde ein topp på 106 884 i 1960. Nedlegginga av stålfabrikken i 1971 skapte mykje arbeidsløyse og fråflytting, men opna opp for renovasjon av sentrum for å tiltrekkja turistar.

Duluth-greina av University of Minnesota er det største universitetet i byen, med litt over 10 000 studentar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Duluth (Minnesota)» frå Wikipedia på bokmål, den 7. oktober 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 67°58′22″N 13°1′44″E﻿

Utsikt frå fjella oppom Reine. Kjerkfjorden går opp til høgre. I midten ligg Bunesfjorden og mot venstre går Forsfjorden. 
Foto:
Leif
 

**Kjerkfjorden** er ein fjord i Moskenes kommune i Lofoten. Han strekkjer seg 6 km nordover frå Reine. 

Fjorden har innløp mellom Olstindneset i nord og Andøya som Reine ligg på i sør. Rett innanfor innløpet går fjordarmane Forsfjorden og Bunesfjorden vest- og nordvestover. Vidare nordover ligg grenda Rostad på austsida. Inst i fjorden ligg grenda Kjerkfjord, som vart vitja av TV-serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu. Ingen av grendene i fjorden har vegsamband. Fjorden er omgjeve av høge fjell, som Olstinden (675 moh), Rostadtindan (767 moh), Seiltinden (731 moh) i vest, Krokhammertindan (713 moh) like nord for botn, Moltbærtinden (700 moh), Helvetestinden (600 moh) og Kammen (514 moh) i aust.

Kjelder
-------

* Hallgeir Opedal i Dagbladet om TV-programmet om Kjerkfjorden
* Programmet i Der ingen skulle tru at nokon kunne bu om Kjerkfjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 31°59′19.32″N 34°51′7.19″E﻿

**Kfar Chabad** (hebraisk skrift כְּפַר חַבָּ"ד, tyder 'Chabad-landsbyen') er ein Chabad-Lubavitch-landsby sentralt i Israel. Han ligg mellom Beit Dagan og Lod og høyrer til Loddalen regionale kommune. I 2009 hadde han eit folketal på 4 900.

Historie
--------

Kfar Chabad vart grunnlagd i 1949 av Yosef Yitzchok Schneersohn. Dei førte innbyggjarane var hovudsakleg nye immigrantar frå Sovjetunionen, overlevande frå andre verdskrigen og undertrykkinga til Stalin. Staden var opphavleg ein palestinsk landsby kalla Al-Safiriyya, som vart avfolka etter krigen i 1948. Så seint som i 1957 vart han på hebraisk kalla Tzafrir.

«Jewish Observer» skreiv: «Det er fleire merkverdige aspekt ved denne Aliyah. Chabad-medlemmane nekta å motta hjelp frå religiøse og politiske organisasjonar. Dei insisterte på å gå til landområdet. Dei tilpassa seg sjølv moderne jordbruksmetodar ... For dei var det eit poeng å ære det å leve slik dei hadde blitt lært. Dette betydde å leve berre av det dei sjølv tente ved hjelp av sitt eige harde arbeid.»

Kfar Chabad, som ligg utafor Lod og kring 8 km søraust for Tel Aviv, omfattar jordbruksområde i tillegg til mange utdanningsinstitusjonar.

Terroråtak ved synagogen
------------------------

I 1956 gjekk fedayeen-terroristar inn i ein synagoge under kveldsbøna og byrja å skyte rundt seg. Fem barn og ein lærar mista livet, medan ti andre blei skadde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kfar Chabad» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Table 3 – Population of Localities Numbering Above 2 000 Residents and Other Rural Population» (PDF). Israelsk statistisk sentralbyrå. June 30, 2010. Henta 6. juli 2015.
2. ↑  Chabad.org Calendar
3. ↑  W. Khalidi, 1992, *All that remains*, s.253
4. ↑  Jewish Observer and Midtausten Review (3. juli 1959)
5. ↑  Yediot Acharonot an Israeli daily, Sunday, May 5, 1957 (engelsk translation)

| * v
* d
* e
Loddalen regionale kommune |
| --- |
| Moshavim | Ahi'ezer**·** Ganot**·** Hemed**·** Mishmar HaShiva**·** Nir Tzvi**·** Tzafria**·** Yagel**·** Zeitan |
| Andre landsbyar | Kfar Chabad |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Kristina Hochmuth** (fødd 24. oktober 1946) er ein tysk tidlegare handballspelar frå Zwickau som tevla for Aust-Tyskland. Ho vart verdsmeister i 1971, 1975 og 1978. Hochmuth var spelstyrar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Hochmuth spelte på TSC Berlin frå 1965 til 1980. Med klubben frå Aust-Berlin vann ho EHF-cupen i 1978 og EHF-cupvinnarcupen i 1977 og 1979. Elles vart ho aust seriemeister fire gongar og like mange gongar nasjonal cupmeister.

### Landslagsspel

Frå 1966 til 1980 deltok Hochmuth i 235 landskampar og skåra 880 mål. Ho var ein sentral spelar då Aust-Tyskland vann tre av fire VM-turneringar i tida 1971-78. I Handball-VM 1978 vart ho toppskårar med 41 nettkjenningar. Hochmuth var også med då det austtyske mannskapet sikra seg OL-sølv i 1976 og OL-bronse i 1980.

### Merittar

* Verdsmeister: 1971, 1975 og 1978 for Aust-Tyskland
* OL-sølv: 1976 for Aust-Tyskland
* OL-bronse: 1980 for Aust-Tyskland
* Vinnar av EHF-cupen: 1978 med TSC Berlin
* Vinnar av EHF-cupvinnarcupen: 1977 og 1979 med TSC Berlin
* Austtysk seriemeister: 1974, 1977, 1978 og 1980 med TSC Berlin
* Austtysk cupmeister: 1977, 1978, 1979 og 1980 med TSC Berlin

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kristina Richter» frå Wikipedia på tysk, den 4. desember 2021.*
Koordinatar: 32°48′1″N 35°30′9″E﻿

**Kfar Hittim** (hebraisk כְּפַר חִטִּים) var den første tårn og palisade-busetjinga i Israel. Moshaven er eit lite jordbrukssamfunn med 75 familiar, og høyrer til Nedre Galilea regionale kommune i Nord-Israel.

Landområdet som moshaven ligg på vart kjøpt av Jewish National Fund i 1905 med støtte av David Chaim, ein osmansk borgar som tidlegare var tilsett av Edmond James de Rothschild. To tusen dekar land, som bestod av 400 små parsellar, vart kjøpt frå den arabiske landsbyen Hittin. Det første forsøket på å busetje seg der i 1913 vart mislukka på grunn av strid med dei lokale arabarane, vassmangel og mangel på samanhengande land.

I 1924 vart det gjort eit nytt forsøk på busetjing i Kfar Hittin. Førti familiar flytta til staden, der dei budde i trehyttar og bygde ein låve, eit felles hønsebur, ei synagoge og eit vasstårn. I Palestinaopprøra i 1929 vart moshaven angripen av arabarane. Då problema med økonomien og tryggleiken auka, flytta familiane og staden stod heilt tom i 1933. I desember 1936 flytta 11 pionerar inn att i moshaven som då vart ein tårn og palisade-busetjing.

Kfar Hittim (tyder *Kveitelandsbyen*) ligg nær ei kjend slagmark under det tredje krosstoget. I 1187 slo den muslimske krigsherren Saladin armeen til krossfararane i slaget ved Hattin, noko som førte til kringsetjinga og nederlaget til krossfararane som kontrollerte Jerusalem. Dei to åsane og dalen der slaget fann stad vert kalla *Karnei Hittim*.

I 2008 vart det annonsert at ein golfbane til 150 millionar USD, teikna av Robert Trent Jones jr. skulle byggjar på landområdet til moshaven.

I følgje folketrua ligg Kever Yitro (grava til Jethro) i moshaven.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kfar Hittim» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Kfar Hittim history
2. ↑  «US Israeli developer brings golf to Israel's historic Har Arbel». Henta 2. mars 2015.
3. ↑  «Kever Yitro (קבר יתרו)». Arkivert frå originalen 19. oktober 2013. Henta 2. mars 2015.

| * v
* d
* e
Nedre Galilea regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Beit Keshet**·** Beit Rimon**·** Lavi |
| Moshavim | Arbel**·** HaZor'im**·** Ilaniya**·** Kfar Hittim**·** Kfar Kisch**·** Kfar Zeitim**·** Sde Ilan**·** Shadmot Dvora**·** Sharona |
| Moshavot | Mitzpa |
| Felleskap | Giv'at Avni**·** Masad**·** Mitzpe Netofa |
| Ungdomslandsbyar | Hodayot**·** Kadoorie jordbruksskule |
Koordinatar: 57°51′9.1404″N 12°27′23.479″E﻿
**Ingared** er ein svensk tettstad i Alingsås kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde tettstaden 1 216 innbyggjarar. Ingared ligg cirka 11 kilometer sørvest for Alingsås.

Ingared består nesten utelukkande av bustadområde, då dei fleste innbyggjarane pendlar til Alingsås, Lerum eller Göteborg. I Ingared finst det barnehage og skule opp til sjette klasse. Det finst òg ein eldreheim med distriktssjukepleiar. Av idrettsanlegg er det lysløype, fleire tennisbanar, fotballbanar for sjumannslag og ein bane for strandvolleyball. 

Ingared vert tent av busser mellom Hemsjö kyrka og Norsesund ved Västra stambanan, som ligg to kilometer via gang-/sykkelsti unna. Det går òg rutebusser til Alingsås og Tollered langs E20. 

Hemsjö IF er idrettslaget på staden med aktivitetar som bordtennis, fotball og turn. Mange av aktivitetane finn stad i Ingaredshallen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ingared» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidane til Hemsjö IF

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Tåreapparatet i høgre auga. Tårekanaliklane er dei to smale kanalane til høgre i biletet.
**Tårekanaliklane** (sing. 'tårekanalikkel'; av latin *canaliculus lacrimalis*) er dei vesle kanalane som oppstår frå tårepunkta, øvst på tårepapillen i augeloka. Dei ligg i den mediale (indre) augevinkelen, ved det laterale ytterpunktet av tåresjøen.

* Den **øvre kanalikkelen** er den minste og kortaste av dei to. Den stig fyrst ørlite oppover før den vinklar innover og nedover mot tåresekken.
* Den **nedre kanalikkelen** går ørlite nedover før den vinklar innover og oppover mot tåresekken.

Vinkelen i kanaliklane er noko utvida og former ein ampulle. Mikroskopi av kanaliklane syner fleirlaga plateepitel omgjeve av fibrøst bindevev. På utsida av dette finn ein tverrstripete muskelvev som er kontinuerleg med augeringmuskelen. Ved golvet av tårepapillen er muskelfibrane sirkulært innretta og former ein slags lukkemuskel.

Tårekanaliklane blei tidlegare kalla tårekanalar.

### Klinisk relevans

Lakrimal kanalikulitt er ein betennelse i tårekanalikkelen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tårekanalikkel» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2016.*

* *Denne artikkelen har bygd inn tekst frå ei offentleg utgåve av Gray's Anatomy.*
**Fedaelva** er ei elv i Kvinesdal og Flekkefjord kommune i Agder fylke. Elva har kjelder nord for Gyland og renn sørover til ho munnar ut i Fedafjorden ved Feda.

Løp
---

Fedaelva sett frå høgda ved Orresteinen 
Foto:
C. Hill, 2008
 

Elva har utspring frå Stemtjørn, sørvest for Krågeland. Ho renn sørover gjennom ein trong og for det meste skogkledd dal ned til Urddalsvatnet, og vidare ned til Gyland. Her blir dalen vidare og flatare, og elva renn i eit meanderløp gjennom jordbruksområda ned mot Kongevollvatnet. Der dannar ho eit elvedelta ved munningen.

Etter Kongevollvatnet, der Fedaelva tek imot fleire sideelvar, renner ho vidare mot sør, først gjennom ei rekkje små, avlange vatn og loner, før ho gjennom Frøytlandsfossen, Høylandsfossen og Holefossen fell ned mot tettstaden Feda. Etter Holefossen renn elva sørover gjennom Feda, og på denne siste strekningen før munningen har elva svært lite fall og inneheld brakkvatn. Elva deler bygda i to, med dei fleste innbyggjarane på solsida. Langs denne delen av elva ligg ei rekkje bustader, sommarhus og dei karakteristiske sjøbuene. I denne delen av Vest-Agder er det lite forskjell i tidvatnet, og dette legg til rette for denne typen sjøbuer med båtparkering.

Elva rann ganske høgt i 2016, og både øydela den gamle brua frå Sørlandske hovedvei og forårsaka at mange båtstøer blei oversvømde, då det blei springflod samtidig.

Vasskraft
---------

I 1948 blei Høylandsfossen utbygga til kraftproduksjon og Kongevollvatnet blei regulert som magasin for Høylandsfoss kraftverk. I 2013 blei det gott konsesjon for bygging av Frøytlandsfoss kraftverk, og til å utvida Høylandsfoss kraftverk.

Fiske
-----

Fedaelva var tidlegare ei god lakseelv, men fisket blei dårlegare. Tidlegare var elva open for laksefiske i august, men i 2011 stengde fylkesmannen Fedaelva for fiske sidan det ikkje fanst noka fangstrapportering.

Kjelder
-------

1. ↑  «NVE Atlas». *Vassdrag – Elvenett – Hovedelv.*  Norges vassdrags- og energidirektorat. Vitja 7. september 2016
2. ↑  «NVE Atlas». *Vassdrag – Nedbørfelt – Nedbørfelt til hav.*  Norges vassdrags- og energidirektorat. Vitja 7. september 2016
3. ↑  elvedelta.no: *Fedaelvas utløp i Kongevollvann*
4. ↑  «Ny dam i Fedavassdraget». Avisen Agder. 11. oktober 2013. Arkivert frå originalen 11. oktober 2016. Henta 7. september 2016.
5. ↑  «Forskrift om fiske i vassdrag med laks og sjøaure, Vest-Agder». *lovdata.no*. 25. februar 2008. Henta 8. september 2016.
6. ↑  «Se alle reguleringsforslagene: Storlaksen må settes ut igjen». Avisen Agder. 8. desember 2011. Arkivert frå originalen 11. oktober 2016. Henta 8. september 2016.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Fedaelva» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
*Engelen kjem med bod til gjetarane*, 1338
Dei tre vismennene frå Austerland tilber Jesus-barnet, ca 1335-40
**Taddeo Gaddi** (ca 1290–1366) var ein italiensk målar og arkitekt i mellomalderen. Som målar laga han altartavler og murmåleri, og var i mangt og mykje ein som fylgde Giotto-stilen. Som arkitekt vert han kreditert utforminga av brua Ponte Vecchio.

### Liv og gjerning

Far hans var målaren Gaddo Gaddi, som ein veit lite om. Taddeo Gaddi var assistent til målaren Giotto di Bondone, og lærde det meste om måling av han. Tidlege verk som *Brennemerkinga av helgenen Frans*, ca 1325-30, måla på ei treplate, demonstrerer ei subtil omarbeiding av Giotto sin stil. Komposisjonane til Gaddi er rikare på detaljar og meir forteljande enn Giotto sine, med kompliserte arkitektoniske kulissar.

Gaddi sitt kanskje mest kjente verk er ein serie freskomåleri i Giugni-kapellet i Santa Croce-kyrkja i Firenze. Verket vart til i perioden 1328-38 og skildrar liva til jomfru Maria og Jesus Kristus. Arbeidet *Engelen kjem med bod til gjetarane* viser interessa hans for lys og lyseffektar. Omfattande studiar av solformørkingar førte etter kvart til at han i 1339 fekk ein alvorleg augeskade.

Taddeo Gaddi har fått æra for å ha utforma brua Ponte Vecchio i Firenze, og likeeins nabobygningen Ponte Santa Trinita, den siste vart øydelagd i det 16. hundreåret.

Tre av dei fire sønene hans; Giovanni Gaddi, Agnolo Gaddi og Niccolò Gaddi, var kjende målarar i samtida.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Taddeo Gaddi**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Taddeo Gaddi» frå Wikipedia på engelsk, den 12. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Ingar O. Skalpe** (5. desember 1933–19. september 2018) var ein norsk lege og forskar. Han tok medisinsk embetseksamen i 1958 og doktorgrad i nevroradiologi ved Rikshospitalet i 1974. Han var tilsett som overlege ved Tromsø Regionsykehus frå 1981 til 1983 og var seksjonsoverlege på nevroradiologisk avdeling på Rikshospitalet frå 1983 til han gjekk av med pensjon i 2003.

Forsking
--------

På 1970-talet arbeidde Skalpe med utprøving av ei rekkje kontrastvæsker som vart utvikla av mellom anna Nycomed. Føremålet var å finna ut av kva for ein type kontrastvæske som gav færrast biverknader og gav dei beste bileta for presis diagnostisering av sjukdomar i hovudet. Han vart seinare tildelt St. Olavs Orden for dette arbeidet.

Seinare karriere
----------------

Skalpe var aktiv som foredragshaldar i nevroradiologi over heile verda på store delar av 1980- og 1990-talet. Han var i tillegg medstifter og første formann av Norsk nevroradiologisk forening.

På 1990-og 2000-talet var Skaple aktiv i debatten rundt rettargongen og avrettinga av Vidkun Quisling. Bakgrunnen for debatten var bøkane *Quisling – En fører blir til* (1991) og *Quisling - En fører for fall* (1992) skrivne av historikaren Hans Fredrik Dahl. I begge bøkane skreiv Dahl at Quisling vart utsett for fleire smertefulle medisinske eksperiment og feilmedisinering fordi ein ynskte å avdekka reint biologisk kva som gjorde Quisling til eit «geni». Påstandane vart sterkt kritisert i medisinske miljø og Skalpe skreiv fleire innlegg i m.a. *Dagbladet* som var kritiske til utsegnene. 

Han var busett i Mjøndalen i Buskerud fylke.

Referansar
----------

1. ↑  *Norges leger: 1996*. Den norske lægeforening. 1996. s. 70. ISBN 8290921454.
2. ↑  «Tildelinger av ordener og medaljer». *www.kongehuset.no*.
3. ↑  *Nevrologien i Norge 1970-1995*. Norsk neurologisk forening. 1996. s. 145. ISBN 8299062039.

* *Denne artikkelen bygger på «Ingar O. Skalpe» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den norske legeforening
* Krangel-om-Quislings-hjerne-6329371.html Krangel om Quislings hjerne i Aftenposten
* Undersøkelsen av Quislings hjerne, Tidsskrift for Den norske legeforening

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI
* NKC

 |
**Ramnefjellfossen** (òg kalla *Utigardsfossen* eller *Utigordsfossen*) er den fjerde høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg ved Nesdal i Stryn kommune i Vestland. Fossen er ein del av Utigardselva som renn ned frå Ramnefjellbreen like ovanfor. Fossen får derfor jamn tilførsel av vatn, men har ikkje større volum enn at han ikkje har vorte utbygd for vasskraftproduksjon. 

Fossen har eit totalt fall på 818 meter, fordelt på tre fall. Det lengste fallet er om lag 600 meter, noko som stundom vert oppgjeve som den totale høgda på fossen. Det totale fallet inneheld både kaskadefallet frå enden av Ramnefjellbreen og kaskadefallet nedanfor hovudfallet.

Sjå òg
------

* Fossar i Noreg

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Ramnefjellsfossen Arkivert 2006-04-10 ved Wayback Machine.
* Nærbilete av Ramnefjellfossen[*daud lenkje*]

Kjelder
-------

* Ramnefjellfossen på World Waterfall Database Arkivert 2010-01-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Framsida av venstre auga med åtskilde augelok. Tårekarunkelen (*Caruncula*) er synleg til venstre. Tåresjøen ligg omkring denne, men er ikkje synleg.
**Tåresjøen** (av latin *lacus lacrimalis*) er ein hop med tårer i den nedre omslagsfalden av konjunktivalhòla, inst i den mediale (indre) augevinkelen, som blir tømd ut gjennom tårepunkta. Den har normalt eit volum på 7-10 µL, men kan halde oppimot 25-30 µL før den byrjar å breste. Aldring plar medføra slakare augelok, og dimed større kapasitet for væske.

Ordet 'tåresjø' kan også vise til sjølve området der tårene hopar seg opp. Området er triangulært, og er ei forlenging av det øvre og nedre augeloket, inst i den mediale augevinkelen, kringom tårekarunkelen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lacrimal lake» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2016.*

1. ↑  Cassin, B.; Solomon, S. (1990). *Dictionary of Eye Terminology*. Gainesville, Florida: Triad Publishing Company.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. 1 2  «Lacrimal lake - Lacus lacrimalis». IMAIOS. Henta 20. mars 2016.
**Løver og Tigre** var eit kortvarig musikalsk samarbeid mellom Hot Club de Norvège, Sverre Knudsen og Chris Erichsen frå The Aller Værste! og Geir «Bulle» Underdal frå Kaare og Partiet, Siste Dagers Hellige og Betong Hysteria. Andre musikarar var også innom gruppa. Musikalsk blanda gruppa element frå new wave, pønk og jazz. Gruppa gav i 1983 ut plata *Grr...* i 3000 eksemplar, av dei hadde 2000 handmåla omslag, medan de resterande hadde eit omslag med bilete frå målingsprosessen.

Medlemmer
---------

På plata *Grr...*:

* Sverre Knudsen – song, elektrisk bass
* Chris Erichsen – elektrisk gitar
* Geir «Bulle» Underdal – (trommer)
* Jon Larsen – akkustisk gitar
* Per Frydenlund – akkustisk gitar
* Svein Aarbostad – kontrabass
* Ivan Brodal – fele

Andre medlemmer:

* Audun Strype – kontrabass
* Nils Økland – fele

Denne artikkelen er henta frå Wikipedia på bokmål 9. oktober 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Dalsnuten i Antarktis.* 

**Dalsnuten** er eit fjell i Sandnes kommune i Rogaland. Det ligg austom Gandsfjorden ovanfor Dale. Fjellet har ei høgd på 323 meter over havet. Dalsnuten er eit populært turmål i Sandnes og ein av dei mest vitja toppane i kommunen. I 2009 starta Sandnes idrettslag eit motbakkeløp; Dalsnuten 323, som har målgang ved varden på toppen av Dalsnuten. Frå parkeringsplassen på Gramstad finst det turløype til Dalsnuten. I samband med 150-årsjubileet til Sandnes fekk kommunen ein kikkert frå kommunane Klepp, Time, Hå, Gjesdal og Randaberg. Denne blei plassert på Dalsnuten.

Galleri
-------

* Revholstjørn sett frå Dalsnuten Foto: Jarle VinesRevholstjørn sett frå Dalsnuten Foto: Jarle Vines
* Utsikt mot Stavanger Foto: Jarle VinesUtsikt mot Stavanger Foto: Jarle Vines
* Utsikt mot Hinna Foto: Jarle VinesUtsikt mot Hinna Foto: Jarle Vines
* Varden på toppen av Dalsnuten Foto: Jarle VinesVarden på toppen av Dalsnuten Foto: Jarle Vines

Kjelder
-------


* www.sandnes.kommune TUROMRÅDE 1 - Hana-Dalsnuten[*daud lenkje*]
* Kikkerten har fått plass på Dalsnuten Arkivert 2010-04-19 ved Wayback Machine.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Dalsnuten» frå Wikipedia på bokmål, den 8. september 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dalsnuten**

* Topptur til Dalsnuten ved UT.no
* Dalsnuten ved ryfri.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 34°33′36″N 38°16′2″E﻿

**Tadmur** (arabisk تدمر; òg skrive **Tadmor**, **Tudmur**; i antikken **Palmyra**) er ein by sentralt i Syria i Homs guvernement. Han ligg i ein oase midt i Den syriske ørkenen 215 km nordaust for Damaskus og 180 km sørvest for Eufrat. Dei gamle ruinane av Palmyra ligg kring 500 meter sørvest for Tadmur. Sjølv om han er relativt isolert er stader i nærleiken Arak i aust, al-Sukhnah lenger nordaust, Tiyas i vest og al-Qaryatayn i sørvest. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde Tadmur eit folketal på 51 323 i 2004. Innbyggjarane vart registrert som sunnimuslimar i 1838.

Økonomi
-------

Tadmur er den moderne busetnaden som ligg ved den antikke byen Palmyra, og utvikla seg like nord for dei gamle ruinane. Den moderne byen er bygd etter eit rutemønster. Quwatligata er hovudgata og går frå aust til vest, og startar ved Saahat al-Ra'is-plassen vest i byen. Byen er i dag base for turistar som vitjar ruinane. Han har eit museum sørvest i byen. Syria held ein årleg kulturfestival i Tadmur for å feire den antikke arva. Palmyra lufthamn ligg ved Tadmur. 

Tadmur er òg eit senter for fosfatutvinning og naturgassindustrien i Syria. Den første fosfatgruva driven av staten vart grunnlagd nær Tadmur og produksjonen starta i 1971. Arbeidet med å knyte fosfatgruvene i Tadmur til hamna i Tartus byrja i 1978. I 1986 oppdaga landmålarar frå 1986 store jernmalmførekomstar i nærleiken av Tadmur.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tadmur» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Carter, Terry (2008). *Syria and Libanon 3*. Lonely Planet. ISBN 1741046092.
* Smith, Eli; Robinson, Edward (1841). *Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the Year 1838* **3**. Crocker and Brewster.

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Homs guvernement. (arabisk)
2. ↑  Syria uncovers 'largest church' BBC News Online, 14. november 2008. Henta 29. mars 2014.
3. 1 2 3  Carter, s. 205.
4. ↑  Smith, 1841, s. 174.
5. 1 2 3  Knowles, 2006.
6. ↑  Cavendish, s. 439.
7. ↑  Federal Research Division, s. 169.
8. ↑  Federal Research Division, s. 194.
9. ↑  Federal Research Division, s. 170.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Ghibellinarar og guelfarar** (ghibellinarar kalla *Ghibellini* på italiensk og guelfarar kalla *Welf* på tysk og ghibellinarar *Waiblingen*) var namnet på to parti som kjempa om makta i Nord- og Sentral-Italia på 1100- og 1200-talet. Ghibellinarane støtta keisaren av Det tysk-romerske riket, medan guelfarane støtta paven og Kyrkjestaten.

Welf var ei tysk adelsslekt som var hertugar i Bayern, og av dei mest kjende welfarane finn ein Henrik Løve. Guelfarane eller Guelfi hadde sitt opphav i Waiblingen. Under eit slag i Weinsberg i 1140 mellom desse to skal guelfarane ha nytta «Welf» som kamprop, medan styrken frå Waiblingen nytta sitt namn som kamprop. Då Fredrik Barbarossa gjekk inn i Italia for å styrke makta si der, vart tilhengjarane hans kalla *ghibellini* på italiensk, medan den andre sida vart *guelfi*.

Tendensen var at guelfarane kom frå rike handelsfamiliar, medan ghibellinarane kom frå jordbruksområda. I områda der dei lokale interessene var truga av keisaren støtta dei guelfarane, medan områda der paven var den største trugselen støtta ghibellinarane. I tillegg var det ofte slik at dei mindre byane støtta ghibellinarane om ein større by i nærleiken støtta guelfarane. Namna ghibellinarar og guelfarar vart derimot ikkje nytta i stor grad medan stridane pågjekk, og oppstod først kring 1250 i Toscana (der striden hadde opphavet sitt). Striden var mest intens i området kring Firenze.

Guelfarane slo til slutt ghibellinarane i 1289 i Campaldino og Caprona, og byrja så å kjempe mot seg sjølv. I 1300 var guelfarane i Firenze delt inn i svarte guelfarar og kvite guelfarar. Dei svarte heldt fram med å støtte paven, medan dei kvite var imot. Dante støtta mellom anna dei kvite guelfarane og reiste i eksil då dei svarte guelfarane tok over makta i Firenze.

Fordelinga i dei største italienske byane
-----------------------------------------

| Dei viktigaste ghibellinarbyane | Dei viktigaste guelfarbyane | Byar som skifta side |
| --- | --- | --- |
|
| ArezzoCremonaForlìModenaOsimoPisaPistoiaSienaSpoletoTodi | BolognaBresciaCremaGenovaLodiMantovaOrvietoPerugia | BergamoFerraraFirenzeLuccaMilanoPadovaParmaPiacenzaTrevisoVeronaVicenza |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guelphs and Ghibellines» frå Wikipedia på engelsk, den 29. desember 2007.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***Tachybaptus*** |
| Dvergdukkar, foto frå Hyderabad i IndiaFoto: J.M.GargDvergdukkar, foto frå Hyderabad i IndiaFoto: J.M.Garg |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Overorden:** | Neoaves |
| **Orden:** | Podicipediformes |
| **Familie:** | Dukkarfamilien Podicipedidae |
| **Slekt:** | ***Tachybaptus***Reichenbach, 1853  |

***Tachybaptus*** er ei biologisk slekt av fuglar og medlem av dukkarfamilien, Podicipedidae. Slekta har representantar over store delar av verda, inkludert tropane.

Desse dukkarane hekkar i små koloniar i område av innsjøar med tett vegetasjon. Dei kan flytte til meir opne eller kystnære farvatn når dei ikkje hekkar, og fuglar som hekkar i dei områda der vatnet frys vinterstid kan vere trekkfuglar.

Som alle dukkarar hekkar dei ved vasskanten, fordi dei ikkje er i stand til å gå godt på land med beina som er festa heil bakpå kroppen. Den stripa ungen blir ofte frakta på ryggen av ein av foreldra.

Desse små vassfuglane er gode symjarar og dukkarar, og forfølgjer fisk under vatn. Faktisk tyder namnet *Tachybaptus* bokstaveleg talt «snøgg dukkar» (frå gresk for «snøgg» og «å dukke»).

Kjønna er like, nøstaktige med kort nebb med ein dunaktig bakende. Vaksne har ei særeigen fjørdrakt og eit rop i hekketida. Om vinteren er fjørdrakta meir fargelaus, grå og kvit.

Pygmédukkaren i Amerika skil seg frå dei andre i slekta ved at han manglar kastanjebrun farge på halsen. Dei andre tre nolevande artane er nært relaterte, alle frå den «den gamle verda».

Artslista
---------

***Tachybaptus*** i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.7 frå september 2012 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

* Dvergdukkar, *Tachybaptus ruficollis*
* Australdvergdukkar, *Tachybaptus novaehollandiae*
* Madagaskardukkar, *Tachybaptus pelzelnii*
* Pygmédukkar, *Tachybaptus dominicus*

Alaotradukkar, *Tachybaptus rufolavatus*, blei erklært utrydda i 2010.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tachybaptus» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mai 2013.*

### Referansar

1. ↑  Clements, J.F.; T.S. Schulenberg; M.J. Iliff; B.L. Sullivan; C. L. Wood (september 2012), *The Clements checklist of birds of the world: Version 6.7* (Excel spreadsheet), Cornell Lab of Ornithology, henta 1. oktober 2012
2. ↑  Syvertsen, P. O. Ree, V. Hansen, O. B. Syvertsen, Ø. Bergan, M. Kvam, H. Viker, M. & Axelsen, T. 2008. *Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler.* Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tachybaptus**
Hubble-bilete av Sommarfugltåka
*Sommarfugltåka kan òg visa til Insekttåka (NGC 6302).*
**Sommarfugltåka**
, **Tvillingjettåka** eller **M2-9** er ei planetarisk tåka som ligg rundt 2100 lysår unna jorda i stjernebiletet Slangeberaren.

Sentralstjerna i Sommarfugltåka er del av eit nært stjernepar. Astronomar antek at den eine stjerna dreg gass av overflata til den andre stjerna og formar den til ei tynn og tjukk skiva som ligg rundt begge stjernene. Denne skiva måler rundt 10 gonger diameteren til Pluto sin bane rundt sola. Modellar viser at denne skiva kan vera opphavet til tåka si spesielle form, og at den sterke stjernevinden slår inn i skiva og tvingar gassen i ho i visse retningar. Lik namnet *Tvillingjettåka* hinter til, skyt gassen i tåka ut frå sentrum med ein stor fart; farten er på meir enn 320 km/s.

Kjelder
-------

1. 1 2  «NAME TWIN JET NEBULA -- Planetary Nebula» - data om Sommarfugltåka hos SIMBAD-databasen.
2. 1 2 3 4 5 6  «Supersonic Exhaust from Nebula M2-9» - Hubble-pressemelding om Sommarfugltåka.
Sikhar med tsjakramar. Illustrasjon frå 1844.
**Tsjakram** (devanagari चक्रं; panjabi *tsjakkar*, engelsk **chakram**) er eit flatt, sirkelforma kastevåpen av metall som stammar frå India. Ein tsjakram kan minna om ein gresk diskos, men har hol i midten og svært skarpe kantar. Han er kjend frå hindumytologi og frå sikh-tradisjon.

Skildring
---------

Akali-turban med fleire tsjakramar festa oppover.
Tsjakramar er forma som relativt smale og flate ringar. Dei kan ha ulike storleikar, men er ofte rundt 25-30 cm i diameter. 

Ein kan gje tsjakramen fart ved å snurra han rundt peikefingeren, eller ved å kasta han som ein diskos eller frisbee. Når han blir kasta, roterer tsjakramen, noko som hjelper framdrifta og gjev han både høg fart og stor rekkevidde. Tsjakramar av stål kunne vanlegvis nå 40-60 meter, ein lettare og meir aerodynamisk variant i messing kunne nå heile 100 meter.

Ein tsjakram kan sigla gjennom lufta utan å laga lyd. Ein del hadde små hol som gjorde at våpenet laga ein kvinande lyd når det flaug. Dette kunne skapa panikk blant dei som var under åtak.

Kulturell tyding
----------------

Visjnu flyg på Garuda med ein tsjakram rundt fingeren.
Tsjakram er omtalt i dei kjende hinduverka *Mahabharata* og *Ramayana*. Guden Visjnu har ein tsjakram kjend som «sudarshana tsjakra» som han ofte blir framstilt med. Krisjna, ein avatar av Visjnu, er også kjend under namnet «tsjakradhari», 'tsjakra-haldar'. Ordet «tsjakram» er avleidd frå sanskritordet *tsjakra* som tyder 'hjul' eller 'runding'.

Seinare blei tsjakram særleg knytt til sikhar då sikh-krigarar brukte våpenet til godt utpå 1800-talet, og skal tilmed ha blitt brukte av sikh-regiment under andre verdskrigen. Spesialkrigarar kjende som *akali* eller *nihang* pleide ha tsjakramar rundt armane, halsen eller festa i fleire etasjar på høge turbanar. Tsjakram kan framleis ha ei seremoniell tyding for desse sikhane.

Det moderne flygeleiketøyet som minner mest om tsjakramen er aerobie, ein ringforma frisbee.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring av tsjakramar og kasteteknikk av Bret Ryan Rudnick (engelsk)
* Pair of war quoits 1906.64.1. Bilete og skildring ved Pitt Rivers Museum (engelsk)

Kjelder
-------


* Bret Ryan Rudnick, WHAT THE HECK IS A CHAKRAM, ANYWAY? (1997), arkivert ved Web archive.
* Ti ufattelig brutale våpen II, historienet.no
* Pair of war quoits 1906.64.1, arkivert ved Web archive.
Det kongelege slottet med Slottsplassen og Karl Johan-monumentet i forgrunnen
**Hans Ditlev Franciscus von Linstow** (4. mai 1787–10. juni 1851) var ein dansk-norsk arkitekt som særleg er kjent for sitt hovudverk i Noreg: Det kongelege slott.

Hans von Linstow studerte teikning og måling ved Kunstakademiet i København på same tid som han også studerte jus. Han avslutta studia i København i 1812 og drog til Kongsberg der han i åra 1812-1814 var elev ved Bergseminaret. Han avslutta ikkje ingeniøroffiserutdanninga, men studerte i staden arkitektur attåt. Han arbeidde frå 1814 ved hoffet hans Kristian Fredrik, og i tida 1815-1818 var han regimentskvartermeister og auditør ved det *Akerhusiske ridende Jægerkors*. I tida fram til 1820 var han brigadeauditør i kavaleriet og garnisonsauditør i Christiania.

Von Linstow gav undervisning, først i gipsklassen og i åra 1822-1840 i bygningslære ved Den kongelige tegneskole (Kunstakademiet) i Christiania. Han hadde vore ein av initiativtakarane til opprettinga av akademiet.

Oppgåver
--------

I 1823 fekk von Linstow oppgåva med å teikne slottet i Oslo og var med på å forme ut Slottsparken, med vaktstua til Garden. Han hjelpte også venen Henrik Wergeland med bygginga av Grotten. I samtida vekte det undring då Linstow fekk oppgåva som arkitekt for slottet; han var ikkje utdanna arkitekt og hadde «ikke bygget så meget som et hundehus» i følgje J.C. Dahl.

Slottet vart reist eit stykkje frå sjølve bybebyggelsen og von Linstow la i 1838 fram plan for å knyte dette nærare saman med sjølve byen, noko som resulterte i den seinare Karl Johans gate. Gata fekk først namnet Slottsveien og Linstow så for seg bebyggelse med offentlege bygg på begge sider av gata og at tyngdepunktet i byen skulle ligge i denne gata fram mot Egertorget .

Von Linstow arbeidde også ut mønsterteikningar for norske kyrkjer i åra 1828-1831, og rundt 80 kyrkjer blei reist med utgangspunkt i desse teikningane. Han arbeide også ut tilsvarande mønsterteikningar for prestegardar.

Hans von Linstow omkom i samband med ei vognulukke i 1851.

Referansar
----------

1. 1 2  Hans von Linstow frå Weilbachs Kunstnerleksikon
2. 1 2  Hans Ditlev Frantz Linstow frå Norsk Biografisk Leksikon
3. ↑  Slottsbygger måtte dyrke grønnsaker frå Aftenposten

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |