recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1990 for kvinner** vart avvikla på OL-stadion i Calgary i Canada helga 10. og 11. februar 1990. 26 utøvarar frå 13 land deltok i stemnet, av dei einast Heidi Skjeggestad frå Noreg. Meisterskapen i firkamp bestod av dei fire øvingane 500 m, 1500 m, 3 000 m og 5 000 meter.

Jacqueline Börner frå Aust-Tyskland vart verdsmeister framom japanske Seiko Hashimoto. Hashimoto gjekk snøggaste 500-meteren og Börner fekk bestetid på 3 000 m. Kinesiske Wang Xiuli sigra på 1500 m og austtyske Heike Schalling på 5 000 m.

### Skeise-VM 1990


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Jacqueline Börner |  Aust-Tyskland | 171,364 |
| Sølv | Seiko Hashimoto |  Japan | 172,037 |
| Bronse | Constanze Moser-Scandolo |  Aust-Tyskland | 172,509 |
| 4 | Herma Meijer |  Nederland | 173,451 |
| 5 | Heike Schalling |  Aust-Tyskland | 173,804 |
| 6 | Ljudmila Prokasjeva |  Sovjetunionen | 173,915 |
| 7 | Elena Belci |  Italia | 174,253 |
| 8 | Lia van Schie |  Nederland | 174,335 |

Dato: 10./11. februar 1990

Kjelder
-------
**Den svarte krigen** er namnet på ein konflikt mellom britiske kolonistar og tasmanske innfødde i Tasmania først på 1800-talet. Konflikten er illgjeten og blir rekna som eit folkemord, da han førte til mesta fullstendig utrydding av den tasmanske befolkninga. 

Krigen vart aldri offisielt erklært, og dette har ført til variasjonar med omsyn til dateringa av kva tid han starta og slutta. Somme daterer konflikten til da europeisk nybygging på øya tok til i 1803. Konflikten var mest intens i 1820-åra, og det er desse åra som til vanleg blir kalla «Den svarte krigen». Han tok etter vanleg syn slutt i 1830-åra, etter at restane av den innfødde folkesetnaden vart deporterte til ei anna øy, *Flinder's Island*. 

Konflikten er omdiskutert blant australske historikarar, blant anna når det gjeld talet på innfødde som vart drepne. Men den innfødde befolkninga i 1803 da den britiske koloniseringa tok til, er vanlegvis rekna til mellom 5 000 og 10 000. Og i 1833 var det 300 att, da dei vart deporterte til Flinders's Island.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Black War» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2007.*

* *Denne artikkelen bygger på «Tasmania» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2007.*
Armbrøst
'*Armbrøst **(av mellomlatin*** **arcubalista*, «bogekastemaskin»),*** *vindeboge **eller*** **låsboge** er eit gamalt skytevåpen av tre- eller seinare stålboge bygd inn i eit skjefte. Prosjektilet var ei pil, ein bolt eller ei kule. Våpenet vart brukt som krigsvåpen og til jakt. Armbrøsten utvikla seg over tid. Etter kvart kunne han ikkje bli spent ved handkraft, men berre med hjelp av ulike reiskapar, som vinde, tannhjul og liknande.

I fylgje Plinius vart armbrøsten fyrst brukt av fønikarane. I Kina var armbrøst i bruk 200 år f.Kr. I Europa vart han vanleg i bruk frå 1100-talet.

Armbrøsten vart etterkvart teknisk betra, mellom anna ved at strengen ikkje lenger vart frigjort frå spennehaka med handa men ved ein mekanisk avtrekkjarmekanisme. Armbrøsten vart brukt parallelt med bogen gjennom heile brukstida si. Armbrøst som vart brukt av fotfolk, var utstyrt med ein bøyel for foten framme for å lette spenninga. Ein hadde òg svært store våpen for bruk i tårn og liknande.; dei måtte ein spenne med hjelp av eit taljesystem. Ulempa med armbrøsten var låg skottakt. Den største føremonen var stor anslagskraft og han kunne trengje gjennom middelsterkt brystharnisk. Armbrøsten forsvann som krigsvåpen fyrst på midten av 1600-talet, men han var brukt til fangst av kval fram til om lag 1890. I moderne tid har armbrøsten opplevd ein renessanse som rekreasjons- og konkurransevåpen.

Kjelder
-------

* «armbrøst» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Armbrøst**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1984 for kvinner** fann stad i Deventer i Nederland helga 28. og 29. januar 1984. 33 utøvarar frå 10 land deltok i stemnet, av dei einast ein frå Noreg. Meisterskapen i firkamp bestod av dei fire øvingane 500 m, 1500 m, 3 000 m og 5 000 meter.

Karin Enke frå Aust-Tyskland fekk bestetid på dei tre fyrste distansane og vart verdsmeister framom tittelforsvarar Andrea Mitscherlich som sigra på den avsluttande 5 000-meteren.

### Skeise-VM 1984


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Karin Enke |  Aust-Tyskland | 175,510 |
| Sølv | Andrea Ehrig-Mitscherlich |  Aust-Tyskland | 176,980 |
| Bronse | Gabi Schönbrunn |  Aust-Tyskland | 181,063 |
| 4 | Natalja Petrusjova |  Sovjetunionen | 181,765 |
| 5 | Sabine Brehm |  Aust-Tyskland | 182,079 |
| 6 | Olga Plesjkova |  Sovjetunionen | 182,839 |
| 7 | Natalja Sjive-Glebova |  Sovjetunionen | 183,255 |
| 8 | Valentina Lalenkova |  Sovjetunionen | 183,438 |
| 9 | Bjørg Eva Jensen |  Noreg | 183,698 |

Dato: 28./29. januar 1984

Kjelder
-------
**Meinig** er den lågaste graden i hæren. Det er berre vernepliktige mannskap som har denne graden. Tilsvarande er utskriven meinig i Sjøforsvaret og flysoldat i Luftforsvaret. Sjølv om meinig er den offisielle graden har enkelte avdelingar eigne namn på sine vernepliktige mannskap. Mellom desse er gardist, artillerist, jeger og dragon, men desse er ikkje offisielle gradar.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Grad under:– | **Hæren og Luftforsvaret**Militære gradar | Grad over:Korporal |
| Grad under:– | **Sjøforsvaret**Militære gradar | Grad over:Utskriven leiande meinig |

Bakgrunnsstoff
--------------

* odin.dep.no - Plansje over norske gradar


Militære grader i Noreg

**Hæren/Luftforsvaret:** Meinig/Flysoldat – Korporal – Sersjant – Fenrik – Løytnant – Kaptein – Major – Oberstløytnant – Oberst – Brigader – Generalmajor – Generalløytnant – General

**Sjøforsvaret:** Utskriven meinig – Utskriven leiande meinig – Kvartermeister – Fenrik – Løytnant – Kapteinløytnant – Orlogskaptein – Kommandørkaptein – Kommandør – Flaggkommandør – Kontreadmiral – Viseadmiral – Admiral


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1982 for kvinner** fann stad i Inzell i Bayern i dåverande Vest-Tyskland helga 13. og 14. februar 1982. 30 utøvarar frå 15 land deltok i stemnet, av dei to frå Noreg. Meisterskapen i firkamp bestod av dei fire øvingane 500 m, 1000 m, 1500 m og 3 000 meter.

Karin Enke frå Aust-Tyskland fekk bestetid på dei tre fyrste distanseøvingane og vart verdsmeister framom landskvinna Andrea Mitscherlich med tittelforsvarar Natalja Petrusjova frå Sovjetunionen på tredjeplassen. Mitscherlich sigra på den avsluttande 3000-meteren.

### Skeise-VM 1982


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Karin Enke |  Aust-Tyskland | 168,271 |
| Sølv | Andrea Mitscherlich |  Aust-Tyskland | 170,699 |
| Bronse | Natalja Petrusjova |  Sovjetunionen | 171,231 |
| 4 | Gabi Schönbrunn |  Aust-Tyskland | 171,576 |
| 5 | Sarah Docter |  USA | 172,075 |
| 6 | Bjørg Eva Jensen |  Noreg | 172,870 |
| 7 | Alie Boorsma |  Nederland | 174,536 |
| 8 | Natalja Sjive-Glebova |  Sovjetunionen | 175,071 |

Dato: 13./14. februar 1982

Kjelder
-------
**Flaggkommandør** er ei offisersgrad i det norske Sjøforsvaret. Den svarar til brigadergrada i Hæren og Luftforsvaret. I NATO sitt system er flaggkommandør rangert på nivå OF6, den høgaste offisersgrada under admiralsgradene.

Flaggkommandør svarar i Royal Navy og US Navy til «commodore»; til «kommodore» i Bundesmarine, «flotilleadmiral» i det danske søvernet og «flottiljamiral» i den svenske flåten.

Grada flaggkommandør blei innført i Noreg i 1997 og erstatta då grada kommandør I. Dette blei gjort for at gradene skulle bli betre over eins med internasjonale grader.

Grada kommandør II blei samtidig erstatta av grada kommandør.

Fotnotar
--------

1. ↑  Forsvars-forum 10/1997 Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. Brigadér og flaggkommandør

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Grad under:Kommandør | **Sjøforsvaret**Militære grader | Grad over:Kontreadmiral |
| Grad under:Oberst |  *Hæren og Luftforsvaret '*Militære grader | Grad over:Generalmajor |



Militære grader i Noreg

**Hæren/Luftforsvaret:** Meinig/Flysoldat – Korporal – Sersjant – Fenrik – Løytnant – Kaptein – Major – Oberstløytnant – Oberst – Brigader – Generalmajor – Generalløytnant – General

**Sjøforsvaret:** Utskriven meinig – Utskriven leiande meinig – Kvartermeister – Fenrik – Løytnant – Kapteinløytnant – Orlogskaptein – Kommandørkaptein – Kommandør – Flaggkommandør – Kontreadmiral – Viseadmiral – Admiral
**Karen Ellemann Kloch** (fødd ) er en dansk politikar (Venstre). Ho har vore medlem av Folketinget for Københavns omegns storkrins sidan 2007. Ellemann har hatt flerie ministerposter i regjeringane til Lars Løkke Rasmussen.

Ellemann er dotter av tidlegare utanriksminister og Venstre-leiar Uffe Ellemann-Jensen og syster av Venstre-leiar Jakob Ellemann-Jensen. Ho gifta seg i 2011 med direktør Kresten Kloch.

Ellemann arbeidde innen marknadsføring, kommunikasjon, underhalding og journalistikk før ho utdanna seg til folkeskulelærar. Ho var lærer og kommunepolitikar då ho blei vald inn i Folketinget.

Ellemann var innanriks- og sosialminister frå 2009 til 2010 og miljøvernminister frå 2010 til regjeringsskiftet i 2011. Ho var også minister for nordisk samarbeid frå 2010 til 2011. Då Lars Løkke Rasmussen på nytt danna regjering i 2015, blei Ellemann igjen sosial- og innanriksminister. Frå regjeringsutvidinga i 2016 til 2018 var ho minister for likestilling og nordisk samarbeid; frå 2017 til 2018 hadde ho også ansvaret for fiskerisaker.

Ellemann har vore formann i Foreningen Norden i Danmark.

Kjelder
-------

1. ↑  «Ny Ellemann har kurs mod Folketinget». *Jyllands-Posten* (på dansk). 31. mars 2010. Henta 12. august 2014. [*daud lenkje*]
2. ↑  Miles, James Kristoffer (20. august 2011). «Uffe førte ikke sin datter op ad kirkegulvet». *B.T.* (på dansk). Henta 12. august 2014.
3. ↑  «Karen Elleman valgt som formand for Foreningen Norden». *Politiken* (på dansk). 12. mai 2013. Henta 12. august 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Karen Ellemann» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mars 2024.*
Ådalselva (Begna) i vårflaum ved Hønefossen
Foto:
Tom Bjørnstad
 

**Begnavassdraget** dekkjer eit areal på 4875 km² og er ein del av Drammensvassdraget. Hovudelva Begna er 213 km lang og har ein høgdeforskjel på ca. 1850 m. Begna renn i sørleg retning frå Filefjell, gjennom Valdres og innsjøane Vangsmjøsi, Slidrefjorden, Strondafjorden og Aurdalsfjorden, ned Begnadalen til Nes i Ådal og innsjøen Sperillen via Ådalselva og vidare ned til Hønefoss, der ho renn saman med Randselva og dannar Storelva som renn ut i Tyrifjorden. Derfrå renn vassdraget ut i Drammenselva. Normal vassføring ved utløpet av Sperillen er på 88 m3/s.

Kraftverk i Begnavassdraget
---------------------------

* Bagn kraftverk
* Eid kraftverk
* Faslefoss kraftverk
* Fossheimfoss kraftverk
* Kalvedalen kraftverk
* Lomen kraftverk
* Ylja kraftverk
* Åbjøra kraftverk

Kjelder
-------

* Denne artikkelen byggjer på «Begnavassdraget» henta frå Wikipedia på bokmål 6. juli 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Foreningen til Bægnavassdragets Regulering
**Viseadmiral** (Admiral frå arabisk «amir al bahr», «hovding på havet») er i Noreg den nest høgaste militære grada i Sjøforsvaret. Grada tilsvarar Generalløytnant i Hæren og Luftforsvaret. I NATO sitt gradsystem tilsvarar det OF-8. 

Ein kjend norsk viseadmiral er Thore Horve som stod i spissen for at norske krigsseglarar skulle få sin rettmessige del av Nortraship sitt hemmelege fond.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Grad under:Generalmajor | **Hæren og Luftforsvaret**Militære gradar | Grad over:General |
| Grad under:Kontreadmiral | **Sjøforsvaret**Militære gradar | Grad over:Admiral |



Militære grader i Noreg

**Hæren/Luftforsvaret:** Meinig/Flysoldat – Korporal – Sersjant – Fenrik – Løytnant – Kaptein – Major – Oberstløytnant – Oberst – Brigader – Generalmajor – Generalløytnant – General

**Sjøforsvaret:** Utskriven meinig – Utskriven leiande meinig – Kvartermeister – Fenrik – Løytnant – Kapteinløytnant – Orlogskaptein – Kommandørkaptein – Kommandør – Flaggkommandør – Kontreadmiral – Viseadmiral – Admiral
**Klimakonvensjonen** (*SNs rammekonvensjon om klimaendringar*) er det sentrale rammeverket for internasjonalt samarbeid
i kampen mot klimaendringar.

Klimakonvensjonen vart vedtatt 9. mai 1992 og tredde i kraft 21. mars 1994, og var 5. mars 2002 ratifisert av 185 statar og Den europeiske unionen. Noreg ratifiserte avtalen 9. juli 1993. Konvensjonen legg vekt på føre var-prinsippet og har som endeleg mål å stabilisere konsentrasjonen av klimagassar i atmosfæren på eit nivå som vil forhindre farleg, menneskeskapt påverking av klimasystemet.

Ulike plikter
-------------

Partane i konvensjonen er delt inn i 3 kategoriar med ulike plikter:

### Vedlegg I-partar

Industrilanda og land med overgangsøkonomi har forplikta seg til å vedta nasjonale klimastrategiar og gjennomføre tiltak i samsvar med desse for å avgrense utsleppa av klimagassar og auke opptaket av slike gassar.

Vedlegg-I-partane er Austerrike, Australia, Belgia, Bulgaria, Canada, Danmark, Estland, Det Europeiske Fellesskapet (EF), Finland, Frankrike, Hellas, Kviterussland, Irland, Island, Italia, Japan, Latvia, Litauen, Luxembourg, Nederland, New Zealand, Noreg, Polen, Portugal, Romania, Russland, Spania, Storbritannia og Nord-Irland, Sveits, Sverige, Tsjekkoslovakia, Tyrkia, Tyskland, Ukraina, Ungarn og USA. 

### Vedlegg II-partar

Industrilanda har forplikta seg til å hjelpe utviklingsland finansielt og ved teknologioverføring, forsking og klimaovervaking.

Vedlegg II-partane er Austerrike, Australia, Belgia, Canada, Danmark, Europeiske Fellesskap (EF), Finland, Frankrike, Hellas, Irland, Island, Italia, Japan, Luxembourg, Nederland, New Zealand, Noreg, Portugal, Spania, Storbritannia og Nord-Irland, Sveits, Sverige, Tyrkia, Tyskland og USA.

### Tredje kategori

Utviklingslanda har ikkje forplikta seg tilsvarande når det gjeld utslepp eller finansiell bistand.

Oppfølgande avtalar
-------------------

Konvensjonen er prosessorientert og skal følgjast opp, slik at partane sidan kan forplikte seg sterkare og meir bindande. Sidan partane har sett at det dei forplikta seg til i konvensjonen ikkje var tilstrekkeleg, vedtok den tredje partskonferansen i Kyoto den 11. desember 1997 Kyotoprotokollen ved konsensus.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* «FNs rammekonvensjon om klimaendring» (på norsk bokmål). Lovdata.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* LIBRIS
* NKC

 |
**Sadisme** er eit omgrep med fleire tydingar. Den klassiske definisjonen på ein sadist er eit menneske som opplever lyst eller tilfredsstilling ved å audmjuke eller undertrykkje andre menneskje eller å påføre dei smerte. Hen kan vere seksuelt motivert eller ha andre motiv som til dømes demonstrasjon av makt.

Ei meir moderne tolking av omgrepet har vorte aktuelt dei seinare åra, etter kvart som ein sadomasochistisk subkultur har vorte meir synleg i Vesten. Menneske som knyter seg til denne seksuelle retninga legg vekt på at sadisme retter seg mot ein friviljug og likeverdig motpart som finn ein masochistisk glede i å verte audmjuka, dominert eller påført smerte av sadisten.

Omgrepet sadisme vart fyrst brukt av den tyske psykiateren og rettsmedisinaren Richard von Krafft-Ebing. Omgrepet kjem frå forfattaren Marquis de Sade, som skreiv fleire pornografiske romanar som inneheldt med valdsfantasiar.

Omgrepet sadisme har eit motstykke i masochisme. 
Sigmund Freud var den fyrste som såg ein samanheng mellom sadisme og masochisme, og sette orda saman til omgrepet sadomasochisme.

Litteratur
----------

* Marquis de Sade: *Les Cent-Vingt journées de Sodome ou l’école du libertinage* (1785).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Aleqa Hammond** (fødd 23. september 1965 i Narsaq) er ein grønlandsk politikar. Ho var statsminister på Grønland frå 2013 til 2014 og representerte partiet Siumut.

Bakgrunn
--------

Hammond er fødd i Narsaq, men vaks opp i Uummannaq. På morssida tilhøyrer ho ei grønlandsk grein av den norsk-danske slekta Hammond. Før ho blei politikar jobba ho med turisme i Diskobukta, Nuuk og Qaqortoq.

Karriere
--------

I 2005 blei Hammond vald inn på Grønlands landsting, og blei familie- og justisminister. Frå 1. juli 2007 til 12. juni 2009 var ho finans- og utanriksminister. Ho blei 2. juni 2009 formann i Siumut.

I mars 2013 leia Hammond partiet til valsiger. Ho blei dimed den fyrste kvinnelige statsministeren på Grønland.

I oktober 2014 førte Hammond sitt misbruk av offentlege middel til private føremål til regjeringskrise. Hammond trekte seg som partileiar. Det blei utlyst nyval. Kim Kielsen overtok som partileiar og fungerande regjeringssjef.

I 2015 blei Hammond den eine av to representantar frå Grønland i det danske Folketinget, som representant for Siumut. I 2016 blei ho ekskludert av Siumut, etter å ha misbrukt kredittkortet til Folketinget til private føremål.

I 2018 slutta Hammond seg til Nunatta Qitornai, eit utbrytarparti frå Siumut. Ho stilte til val ved landstingsvalet på Grønland, men blei ikkje vald. Ho gjekk ut av Folketinget i 2019.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7  «Aleqa Hammond (NQ)» (på dansk). Folketinget. Henta 16. august 2021.
2. ↑  Ostermann, Hother (1938). «En grønlandsk gren av slekten Hammond». *Norsk Slekthistorisk Tidsskrift* **VI**: 199–208.
3. ↑  «Ny politisk stjerne til topps på Grønland» , *Aftenposten*, 13. mars 2013.
4. ↑  «Regjeringsleder i hardt vær», *NRK*, 2. oktober 2014. Lest 1. november 2014.
5. ↑  «Regjeringskrise på Grønland», *adressa.no*, 2. oktober 2014. Lest 1. november 2014.
6. ↑  «Portræt: Tidligere betjent skal rydde op i Siumut», *Børsen*, 18. oktober 2014. Lest 1. november 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Aleqa Hammond» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mars 2024.*
Åsane kyrkjeFoto: Svein Harkestad

**Åsane prosti** tidlegare **Arna og Åsane prosti** er eit tenestedistrikt i Bjørgvin bispedømme i Den norske kyrkja. Det femner Osterøy kommune og Arna og Åsane i Bergen kommune. Prosten har sete i Åsane.

Prostiet vart skipa i 1990. Det femnde då prestegjelda Arna og Åsane. Dei høyrde før det til Bergen Domprosti.
Lenger attende høyrde Arna til Hamre prestegjeld og Åsane til Haus prestegjeld. I 2014 vart sokna på Osterøy ført over til Arna og Åsane prosti frå Nordhordland prosti. Frå 1. juni 2015 endra prostiet namn frå Arna og Åsane prosti til Åsane prosti.

Prostia er inndelte i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. 
Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eitt eller fleire sokn.

Sokn
----

Prostiet har elleve sokn (2014).

* Arna sokn
* Biskopshavn sokn
* Bruvik sokn
* Eidsvåg sokn
* Gjerstad sokn i Hordaland
* Hamre sokn
* Haus sokn
* Hosanger sokn
* Salhus sokn
* Ytre Arna sokn
* Åsane sokn

Prestegjeld
-----------

Prestetenesta vart tidlegare leia lokalt gjennom prestegjeld. Ordninga vart fasa ut frå 2004. Før utfasinga hadde Arna og Åsane prosti desse prestegjelda:

* Åsane prestegjeld med
	+ Åsane sokn

* Arna prestegjeld med
	+ Arna sokn
	+ Ytre Arna sokn

* Biskopshavn prestegjeld med
	+ Biskopshavn sokn

* Eidsvåg prestegjeld med
	+ Eidsvåg sokn

* Salhus prestegjeld med
	+ Salhus sokn

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Referansar
----------

1. ↑  ««Arna og Åsane prosti» i Bergen byleksikon». Bergen byarkiv. Henta 5. mars 2014.
2. ↑  «Endringar i prostigrenser»
3. ↑  «Arna og Åsane prosti har frå 1. juni endra namn til Åsane prosti». Bjørgvin bispedømme. Henta 6. juni 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Arna og Åsane prosti på nettstaden til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Bjørgvin bispedømme |
| --- |
| Bergen  • Bergensdalen  • Fana  • Hardanger og Voss  • Nordfjord  • Nordhordland  • Sogn  • Sunnfjord  • Sunnhordland  • Vesthordland  • Åsane |

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Åsane prosti |
| --- |
| Arna  • Biskopshavn • Bruvik • Eidsvåg • Gjerstad • Hamre • Haus • Hosanger • Salhus • Takvam • Trengereid  • Ytre Arna • Åsane gamle • Åsane |
**Mai Mercado** (fødd ) er ein dansk politikar. Ho har vore vald til Folketinget frå Fyns storkrins sidan 2011 og tilhøyrer Det Konservative Folkeparti.

Bakgrunn
--------

Mercado vaks opp i Odense og Nørre Aaby på Fyn. Ho gjekk katedralskulen i Odense og studerte statsvitskap ved Syddansk Universitet frå 2001 til 2008. Ved sida av studia var ho formann i Odense Konservativ Ungdom og medlem av forretningsutvalet til Konservativ Ungdom. Ho var medlem av bystyret i Odense frå 2006 til 2011.

Karriere
--------

I 2011 blei Mercado vald inn i Folketinget. Ho har markert seg som sosialpolitikar. Ho var politisk ordførar for Det Konservative Folkeparti frå 2014 til 2016, barne- og sosialminister i den tredje regjeringa til Lars Løkke Rasmussen frå 2016 til 2019 og leiar for den konservative folketingsgruppa frå 2019 til ho trekte seg tilbake i 2024.

Privatliv
---------

Mercado er gift med forretningsmannen Christopher Mercado, som ho har barn med. Dei bur på Frederiksberg.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Mai Mercado (KF)» (på dansk). Folketinget. Henta 5. mars 2024.
2. ↑  Løvkvist, Kasper (2. august 2023). «Den dag en topminister mistede troen på politik. "Jeg var helt slukket"» (på dansk). Zetland.dk. Henta 5. mars 2024.
3. ↑  Garde-Strandberg, Magnus (6. februar 2024). «Topprofil trækker sig fra ledelsen i Konservative: "Det kan sætte yderligere gang i nedtællingen for Pape"» (på dansk). Altinget. Henta 5. mars 2024.
4. ↑  Klingenberg, Kenneth (10. januar 2014). «Mai Henriksen hedder nu Mercado». *Fyens Stiftstidende* (på dansk). Henta 14. april 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Mai Mercado» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mars 2024.*
**Interesseselskapet Hardangeren** var eit dampskipsrederi i Hardanger skipa i 1868. Etter ei tid på midten av 1800-talet med ein del spreidde forsøk på dampskipsferdsel på Hardangerfjorden, tok kaptein Helje Aga i 1868 initiativet til å stifte eit nytt selskap ått av lokale krefter. Aksjekapitalen på kr 100 000, fordelt på 500 aksjar, vart fullteikna sommaren 1868. Hausten same år vart det halde stiftingsmøte i Øystese og 19. mars 1869 vart lover for «Interessentskabet Hardangeren» vedteke på Utne, og følgjande styre vart valt: Skipsbyggermeister Jens Gran, lensmann D. O. Opheim, gardsbrukar J. Lillegraven, lærar Lars Haugse og bankkasserar Joh. Jak. Utne.

Det første skipet til selskapet fekk namnet DS «Hardangeren» og vart bygd ved Bergens Mekaniske Verkstad i 1869. Hardangeren var etter krava til tida eit vent og tidsmessig skip. Helje Aga vart tilsett som den første kapteinen på skipet, og den første turen vart gjort 15. juni 1869. Skipa hadde to vekentlege turar mellom Bergen og Hardanger. Til trass for sterk konkurranse frå andre skip som til dømes DS «Vikingen», DS «Vøringen» og DS «Bjørnen» klarte «Hardangeren» seg særs bra og selskapet kunne fleire år gje opp til 20 prosent utbytte til eigarane. Etterkvart fekk dei si fulle hyre med å ta unna trafikken. På same tid sleit naboselskapet Det Søndhordlandske Dampskibsselskab med innteninga og hadde ledig kapasitet, og det var mange som såg potensialet i å slå saman dei to selskapa for å optimalisere nytta av skipa og få til eit endå betre samferdselstilbod i Hardanger og Sunnhordland. På generalforsamlinga til Interessentskabet Hardangeren i Bergen 31. mai 1880 vart det vedteke at selskapet frå 1. juli 1880 skulle slå seg saman med Det Sønhordlandske Dampskipsselskab. Det nye selskapet vart konstituert 23. oktober 1880 og fekk namnet Hardanger Søndhordlandske Dampskipsselskab. Dette var opphavet til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD) som etterkvart skulle utvikle seg til å bli eit av dei største transportselskapa i landet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Interessentskabet Hardangeren» frå Wikipedia på bokmål, den 17. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskaps 50 års Jubileumsbok 1880–1930
Kart over Oslofjorden.
Oslofjorden sett frå Ekeberg med austsida av Nesodden i bakgrunnen. Bunnefjorden går inn til venstre på fotografiet.
Bunnefjorden inn mot Oslo sett frå austsida av Nesoddlandet.
**Oslofjorden** er ein fjord som strekkjer seg frå Rådhuskaia i Oslo og ned til Langesund i Bamble kommune. Langesund ligg på om lag på høgde med Færder fyr og mange definerer starten av Oslofjorden som ei linje mellom desse to. Fjorden er dermed 107 km lang og den femte lengste fjorden i Noreg. Fjorden er den travlaste trafikkåra for skipstrafikk i landet. Området er òg eit viktig rekreasjonsområde, med båtliv, hytteliv og fiske.

Det bur om lag 2,1 millionar menneske rundt Oslofjorden. Frå Langesundsfjorden i vest til svenskegrensa i aust er det til saman 11 byar og mange tettstader.

Oslofjorden har den største trafikken av ferjer og lasteskip i landet. Det er mellom anna fleire utanlandsferjer og bilferjesamband mellom Moss i Østfold og Horten i Vestfold. Skipstrafikken i Oslofjorden vert overvaka og styrt av Kystverkets sjøtrafikksentral, som ligg i Horten.

Oslofjorden ligg dels i fylka Oslo, Østfold, Akershus, Buskerud, Vestfold og Telemark. Skiljet mellom Indre og Ytre Oslofjord går ved Drøbaksundet, sundet der fjorden smalnar mellom Drøbak og Hurum. Ytrefjorden var frå gamalt av kalla *Folden*, medan *Osloarfjorð* var rekna som innanfor Drøbaksundet.

Elles går *Oslofjordtunnelen* (*Oslofjordsambandet*) mellom Drøbak i Frogn kommune og Storsand i Hurum kommune. Det vart opna i 2000.

Side- og delfjordar
-------------------

Sortert frå sør til nord

* Ytre Oslofjord - Østfold:
	+ Singlefjorden
	+ Rauøyfjorden
	+ Krokstadfjorden
	+ Kurefjorden
	+ Årefjorden
	+ Værlebukta
	+ Mossesundet
* Ytre Oslofjord - vestsida:
	+ Vrengen
	+ Træla
	+ Breidangen
	+ Holmestrandfjorden
	+ Drammensfjorden
* Drøbaksundet
* Indre Oslofjord
	+ Hallangspollen
	+ Vestfjorden
	+ Sandviksbukta
	+ Lysakerfjorden
	+ Bunnefjorden

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oslofjorden» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Verdsmeisterskapen 1973 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla på Valle Hovin kunstisbane i Oslo laurdag 3. og sundag 4. februar. Meisterskapen var den fjerde i sprint-firkamp. 67 utøvarar, 38 karar og 29 kvinner, deltok i meisterskapen.

Valerij Muratov frå Sovjetunionen vart sprint-verdsmeister for andre gong. Han vann også den fyrste 500-meteren. Deretter gjekk Nederlands Jos Valentijn inn til siger på 1000 meter, Dan Immerfall frå USA vann den andre 500-meteren, før Nederlands Eppie Bleeker vart bestemann på den avsluttande 1000-meteren. I kvinneklassa vart Sheila Young frå USA verdsmeister, etter å vunne dei tre fyrste løpa, fjorårsmeisteren Monika Pflug frå Vest-Tyskland vann den siste 1000-meteren.

### Verdsmeisterskapen 1973 i skeise-sprint/Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Valerij Muratov |  Sovjetunionen | 161,260 |
| Sølv | Jos Valentijn |  Nederland | 161,495 |
| Bronse | Eppie Bleeker |  Nederland | 161,925 |
| 4 | Lasse Efskind |  Noreg | 162,020 |
| 5 | Per Bjørang |  Noreg | 162,735 |
| 6 | Johan Granath |  Sverige | 163,580 |
| 7 | Vladimir Komarov |  Sovjetunionen | 163,660 |
| 8 | Göran Claeson |  Sverige | 164,095 |
| 9 | Masaki Suzuki |  Japan | 164,300 |
| 10 | Mats Wallberg |  Sverige | 164,395 |
| 11 | Horst Freese |  Aust-Tyskland | 164,435 |
| 12 | Ole Christian Iversen |  Noreg | 164,485 |
| 13 | Dan Immerfall |  USA | 165,090 |
| 14 | Vladimir Kasjtsjej |  Sovjetunionen | 165,200 |
| 15 | Jan Bazen |  Nederland | 165,335 |

Dato: 3./4. februar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1973» frå Wikipedia på nederlandsk, den 2. februar 2024.*
**Bergen-Hardanger-Voss Billag AS** vart starta 1. januar 1978. Det nystarta selskapet overtok konsesjonane til Bergen-Hardanger Billag AS, Bergen-Dale-Voss Billag AS og Voss-Stalheim-Gudvangen Automobillag AS.

Selskapet dreiv bilruter på strekningane Bergen–Kvandal–Voss over Kvamskogen (i samkøyring med HSD-Bilane), Bergen–Voss over Dale, og strekninga Bergen–Tysse–Eikelandsosen. BHV var eit velrenomert selskap med gjennomgåande høg standard på bussmateriellet. Derfor var dei blå bussane populære å leige for selskap og grupper som skulle på tur i inn- og utland. I ein periode samarbeida BHV og HSD om turkøyring under paraplyen Unitur, men BHV valde etterkvart å stå utanfor dette samarbeidet.

Hovudkontoret låg på Kronstad i Bergen, med lokalavdelingar i Arna og kommunane Samnanger, Kvam, Vaksdal og Voss. I tillegg til vanleg rute- skule- og turkøyring, var Bergen-Hardanger-Voss involvert i noko godstransport.

Sjølv om NSB var største aksjonæren i selskapet, klarte dei aldri å få full kontroll med det. I 1997 gav dei opp og selde aksjane sine til den nest største aksjonæren, HSD. Som heileigd dotterselskap skifta BHV namn til HSD Buss AS, og etterkvart vart all busstrafikken i HSD-konsernet overført til det «nye» selskapet. HSD Buss AS har sidan tatt opp i seg konkurrentane VestTrafikk AS, Bergen Nordhordland Rutelag ASA (bildivisjonen og innanriksferjene), Haugaland Billag AS, Tveita Bilruter og Jondal Bilruta.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bergen Hardanger Voss Billag**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Verdsmeisterskapen 1974 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla i Innsbruck i Austerrike laurdag 16. og sundag 17. februar. Meisterskapen var den femte i sprint-firkamp. 61 utøvarar, 33 karar og 28 kvinner, deltok i meisterskapen.

Per Bjørang vart den fyrste norske sprint-verdsmeisteren. Han vann også den fyrste 500-meteren. Deretter gjekk Aleksandr Safronov frå Sovjetunionen inn til siger på 1000 meter. Masaki Suzuki frå Japan vann den andre 500-meteren, før Nederlands Eppie Bleeker, nett som året før, vart bestemann på den avsluttande 1000-meteren. I kvinneklassa vart Leah Poulos frå USA verdsmeister. Om laurdagen stod Tatjana Averina frå Sovjetunionen for bestetider på både 500 og 1000 meter, det same gjorde Sheila Young frå USA om sundagen.

### Verdsmeisterskapen 1974 i skeise-sprint/Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Per Bjørang |  Noreg | 160,750 |
| Sølv | Masaki Suzuki |  Japan | 161,410 |
| Bronse | Eppie Bleeker |  Nederland | 161,665 |
| 4 | Aleksandr Safronov |  Sovjetunionen | 162,265 |
| 5 | Oloph Granath |  Sverige | 162,410 |
| 6 | Peter Mueller |  USA | 162,875 |
| 7 | Johan Granath |  Sverige | 163,160 |
| 8 | Hans van Helden |  Nederland | 164,160 |
| 9 | Horst Freese |  Aust-Tyskland |  |
|  | Vladimir Kasjtsjej |  Sovjetunionen | 164,295 |
| 11 | Jurij Muratov |  Sovjetunionen | 164,335 |
| 12 | Jan Bazen |  Nederland | 164,775 |

Dato: 16./17. februar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1974» frå Wikipedia på nederlandsk, den 3. februar 2024.*
**Alta** er ein by og administrasjonssenteret i Alta kommune, vest i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Han har litt over 15 000 innbyggjarar, og er den største byen i Finnmark.
Byen femner Bossekop, Bukta, Elvebakken, Midtbakken og Sentrum, som er vaksne saman til ein langstrekt tettstad. Dei blei innlemma i Alta då tettstaden fekk bystatus i 2000.

Kultur og utdanning
-------------------

I Alta sentrum ligg Storsteinen, med 600 helleristingar frå Komsakulturen (3500-1500 fvt.). Nordlyskatedralen blei vigsla 10. februar 2013.

Nordlysbadet har eit konkurransebasseng på 25 meter. Finnmarkshallen er ein fleirbrukshall frå 1996.

Avisa *Altaposten* kjem ut i byen.

Alta er det viktigaste skulesenteret i Finnmark, med mellom anna vidaregåande skule og folkehøgskule. Noregs arktiske universitet har ei avdeling i Alta, Campus Alta, som utdannar ingeniørar og lærarar.

Aronnesrocken er ein årleg rockefestival på Aronnes. 
Finnmarksløpet blir halde årleg med start og mål i Alta sentrum. 
Sykkelrittet Arctic Race of Norway 2014 hadde målgang for 2. etappe og start for 3. etappe i Alta sentrum. Arctic Race of Norway 2018 blei avslutta i Alta med ein etappe frå Kvalsund.

Næringsliv
----------

Mykje av industrien i kommunen er konsentrert i og kring tettstaden. Her finn ein fleire trevarefabrikkar og sagbruk, betongvarefabrikk,skiferbrudd, handelsgartneri, meieri og maritim sørvis. Mange innbyggjarar pendler med båt til Stjernøya i Altafjorden, der det er gruvedrift. Ein henter ut mineralet nefelinsyenitt frå fjellet Nabbaren.

Transport
---------

Lufthamna i byen ligg attmed Vestre Elvebakken.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Tettsteders befolkning og areal», *ssb.no* (på norsk), 3. desember 2018, henta 9. mai 2019
2. 1 2 3 4 5 6 7  Askheim, Svein (6. august 2018). «Alta – by». *Store norske leksikon* (på norsk).
3. ↑  Ole Magnus Rapp (16. april 2019). «Klarsynt i Alta». *Klassekampen*. s. 8.
4. ↑  Ole Magnus Rapp (2. september 2017). «Det ettertraktede mineralet nefelinsyenitt hentes fra fjellet Nabbaren i Finnmark: Gruva som er gull verdt». *Klassekampen*. s. 16.

| * v
* d
* e
Busetnader på 23. lengdegrad aust |
| --- |
| 23. austlege lengdegrad | **Alta****·** **Amtmannsnes****·** **Forsøl****·** **Hammerfest****·** Láhpoluoppal**·** **Kautokeino****·** **Kvalsund****·** Kvenvik**·** Kårhamn**·** Masi**·** **Rafsbotn****·** **Rypefjord****·** Seiland**·** Siebe**·** **Tverrelvdalen****·** Årøya |
| I nærleiken | **Breivikbotn****·** **Hasvik****·** **Talvik****·** **Øksfjord****·** **Lakselv****·** **Havøysund** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 69°23′48″N 18°36′5″E﻿

**Folkehøgskolen 69° Nord** er ein kristen folkehøgskole som ligg på Mortenhals i Balsfjord kommune i Troms og Finnmark fylke. Skolen har plass til 53 elevar i året og er dermed ein av dei minste norske folkehøgskolane.

Skolen tilbyr ulike linjefag med fokus på friluftsliv og arrangerer også ulike seminar i løpet av skoleåret. Nærområda rundt skolen innbyr til aktivt og variert friluftsliv året rundt. Folkehøgskolen er eigd av ein stiftelse der Balsfjord kommune, Den norske Kyrkja, elevane, dei tilsette og rektor ved 69°Nord er representert i styret. Skolen vart etablert i 1984 og er knytt til Noregs Kristelege Folkehøgskolelag (NKF).

#### Linjer ved skolen i 2015:

* Friluftsliv Nordkalotten
* Go Pro Action
* Hundekjøring og friluftsliv
* Seiling og ski
* Sportsfiske og friluftsliv

Kjelder
-------

* «Greit å vite». Folkehøgskolen 69° Nord. Henta 4. juni 2015.
* «Folkehøgskolen 69° Nord - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 4. juni 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Folkehøgskolen 69° Nord på Facebook
**Finnsnes** er ein by og administrasjonssenteret i Senja kommune i Troms. Staden var òg
senter i tidlegare Lenvik kommune. Byen ligg på ein odde på fastlandet ut mot Senja, om lag 70 km sørvest for Tromsø, og er knytt til tettstaden Silsand på Senja-sida med den 1147 meter lange Gisundbrua. Frå Finnsnes går fylkesveg 86 søraustover til E 6. Hurtigruta har anløp på Finnsnes, og det er samband med hurtigbåt til Harstad og Tromsø.

Finnsnes er eit viktig inustri-, handels- og kommunikasjonssenter og regionsenter for ytre Midt-Troms. Byen har kjøpesenter, hamn, hotell, idrettsbygg, kulturhus, barne- og ungdomsskole. Kontora til avisa *Troms Folkeblad* ligg på Finnsnes.

I 2000 vedtok Lenvik kommunestyre bystatus for Finnsnes.

Bildegalleri
------------

* Finnsnesvatnet med Lenvik rådhus til høgreFinnsnesvatnet med Lenvik rådhus til høgre
* Finnsnes senterFinnsnes senter
* Ottarstatuen på Valen, like ved LundkaiaOttarstatuen på Valen, like ved Lundkaia
* Finnsnes rundkøyringFinnsnes rundkøyring

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Finnsnes**

* Bilder av Finnsnes
* Troms Folkeblad



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Usher Hall** er eit konserthus i Edinburgh i Skottland. Konsertlokalet, som kan romme kring 2 200 menneske, stod ferdig 16. mars 1914. Konsertlokalet har blitt brukt i samband med større musikkarrangement som Eurovision Song Contest og europameisterskapen for brassband.

Historie
--------

Bygningen blei påkosta av whiskymakaren Andrew Usher, som gav byen ei gåve på 100 000 pund spesifikt til eit nytt konserthus. Usher døydde i 1898, før bygginga hadde byrja. Utpeikinga av tomte førte til forseinkingar, men i 1910 blei det halde ein arkitektkonkurranse om å teikna ein enkel men verdig bygning. Det kom inn 130 forslag. Vinnarforslaget frå Stockdale Harrison & Howard H Thomson frå Leicester var prega av Beaux-Arts-stilen, i eit tilbakeslag mot viktoriansk nygotikk. Kong Georg V og dronning Mary sette ned to minnesteinar på staden 19. juli 1911. Dei boga veggane var uvanlege for tida, og nytta det nyutvikla materialet armert betong. 

I perioden 1996–1999 blei bygget renovert og bygd noko om. 
Frå 2007 til 2010 gjekk bygningen gjennom nye renovasjonar, med forbetringar av pulikumsområde og fasilitetar og bygging av ei ny glasfløy. Arveidet kosta totalt 40 millionar pund.

Kjelder
-------

1. ↑  «Usher Hall | Edinburgh International Festival». Eif.co.uk. Arkivert frå originalen 8 June 2009. Henta 23. desember 2015.
2. ↑  geograph.org.uk
3. ↑  usherhall.co.uk Arkivert 25. november 2010 på Wayback Machine. Redevelopment
4. ↑  Usher Hall, LDN Architects
5. ↑  Real space images to reopen Usher Hall, BBC News, 24. februar 2010

* *Denne artikkelen bygger på «Usher Hall» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mai 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Usher Hall**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC

 |
| **Gapøya** |
| --- |
| Gapøya sett frå sørenda av øyaGapøya sett frå sørenda av øya |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Nord-Noreg |
| **Koordinatar** | 68°51′05″N 16°00′00″E﻿Koordinatar: 68°51′05″N 16°00′00″E﻿

 |
| **Areal** | 4,5 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Skardholtan (268 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Troms og Finnmark

 |

**Gapøya** er ei øy i Kvæfjord kommune i Troms og Finnmark med eit areal på om lag 4,5 km². Øya ligg mellom Godfjorden og Kvæfjorden. Godfjorden vart overført til Sortland kommune i Nordland 1. januar 2000, men Gapøya vart verande att i Kvæfjord. Det høgaste punktet på Gapøya er 268 moh.

Sørenden av Gapøya var tidlegare busett, men øya er no fråflytta. Nord for Gapøya ligg Gapøyholman, Storholmen og nokre mindre holmar. Gapøyholman og størstedelen av Gapøya er i dag verna som naturreservat. På Gapøyholman er det forbode å gå i land mellom 1. mai og 15. juli. 

Det finst spor etter eldre busetnad i den småkuperte sørenden av øya. Utmarka med lyngheier og myrer dekker størstedelen av øya som for det meste består av ein kolle med svaberg rundt.

I liene på dei lågare delane på Gapøya veks bjørkeskog som stort sett er småvaksen. På toppen av øya og i delar av dei lågare partika dominerer lyngmarka.

Området er næringsfattig. Utanfor lokaliteten i sør finst i tilknyting til strendene dunhavre, strandreddik, skjørbuksurt og strandrug. Hundekjeks er totalt dominerande på gammal dyrka mark. Kulturlandskapet er sterkt prega av at landbruksdrifta har teke slutt.

Kort historikk
--------------

Gapøya ligg ytst i Kvæfjorden. Funn viser at Gapøya har vore busett sidan steinalderen. Viktigaste næringsveg opp gjennom tidene har vore jordbruk og fiske. I dag er det åtte eigedomar med bygg, dei fleste frå seint på 1800-talet. I tillegg har det har òg vore drive med handel, post og fiskemottak. I 1934 vart det bygd kai til lokalbåttrafikk og fiskemottak. I tidlegare tider har det budd meir enn 40 menneske på Gapøy. Frå om lag 1960 byrja folketalet å gå ned og dei siste flytta frå øya i 1971.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Gapøya
* Gardshistorie for Gapøy Arkivert 2009-10-07 ved Wayback Machine.
* Skildring og bilete av Gapøya Arkivert 2005-05-20 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
*Pan Twardowski og djevelen*. Teikning av Michał Elwiro Andriolli.
***Pan Twardowski*** (polsk Pan Twardoski,polsk uttale: [ˈpan tfarˈdɔfski]), òg kjend som ***Meister Twardowski*** (polsk: Mistrz Twardoński), er ein trollkar i polsk folklore og litteratur som inngjekk ei djevelpakt. Twardowski selde sjela si i bytte mot særskilde evner, som å kunna kalla på sjela til den avdøde kona til kong Sigismund Augustus, og møtte til slutt ei tragisk skjebne. 

Soga om Twardowski finst i ulike versjonar, og er grunnlaget for mange litterære verk, som den humoristiske balladen «Pani Twardowska» av Adam Mickiewicz. Ein reknar gjerne med at folkloren var sterkt inspirert av den tyske forteljinga om Faust, som han har mange parallellar med.

Soga
----

Pan Twardowski kallar på ånda til Barbara Radziwiłł for kong Sigismund Augustus. Måleri Wojciech Gerson.
I ei gamal legende var Twardowski ein adelsmann (*szlachcic*) som budde i Kraków på 1500-talet. Han selde sjela si til djevelen i bytte mot stor kunnskap og magiske evner. Twardowski ville lura djevelen ved å inkludera ein klausul i kontrakten som slo fast at djevelen berre kunne ta sjela til Twardovski til Helvete under ei vitjing til Roma – ein stad trollmannen aldri planla å dra til. I variantar av soga blir Twardowski seld til djevelen som barn av far sin.

Med hjelp frå djevelen fekk Twardowski raskt rikdom og berømming, og blei til slutt ein hovudmann for kong Sigismund Augustus, som søkte trøst i magi og astrologi etter at den kjære kona hans Barbara Radziwiłł hadde døydd. Han skulle ha framkalla ånda til den avdøde dronninga for å trøysta den sørgende monarken ved hjelp av ein magisk spegel. Trollmannen skreiv òg to bøker som begge blei dikterte til han av djevelen - ei magibok og ein encyklopedi.

Etter å ha kome unna skjebnen si i mange år, blei Twardowski til slutt lurt av djevelen og blei fanga ikkje i byen Roma, men på ein gjestgjevarstad som heitte Rzym (polsk for «Roma»). Medan han blei frakta vekk, byrja Twardowski å be til jomfru Maria, og dette fekk djevelen til å kasta offeret frå seg halvvegs til helvete. Twardowski fall ned på månen der han stadig lever. Det einaste selskapet hans er ein venn som han ein gong forvandla til ein edderkopp; frå tid til annan let Twardowski denne spinna ein tråd ned til jorda og gje han nyhende om det som har skjedd i verda.

*Pan Twardowski frakta vekk av djevelen*. Måleri av Ignacy Gierdziejewski.

1. 1 2 3 4 5  Hanna Widacka. «Legendy i fakty o Mistrzu Twardowskim» (på polsk). Henta 14. februar 2023.
2. ↑  Adam Mickiewicz. «Pani Twardowska» (på polsk). Henta 20. mars 2009.
3. 1 2  Roman Bugaj. «Mistrz Twardowski» (på polsk). "Mówią wieki", nr 9, 1972. Arkivert frå originalen 27 October 2007. Henta 20. mars 2009.
**U.S. European Command** (**EUCOM**) er ein av dei ni store felleskommandoane i det USA-amerikanske forsvaret. Kommandoen vart oppretta 1. august 1952 og har hovudkvarter i Stuttgart i Tyskland. Ansvarsområdet utgjer om lag 51 millionar kvadratkilometer og 91 land og territorium, inkludert Europa, Tyrkia, Grønland, det tidlegare Sovjetunionen unnateke dei fem sentralasiatiske republikkane og Afrika unnateke Egypt, Sudan, Djibouti, Somalia, Eritrea og Etiopia.

Grunna det geografiske ansvarsområdet sitt var EUCOM den leiande organisasjonen for potensielle operasjonar under den kalde krigen, og også under krigen i Kosovo. Han hadde også kontroll over styrkane som flaug frå Incirlik Air Base i Tyrkia under Golfkrigen og operasjon Northern Watch.

Sjefen for EUCOM er «dobbelthatta» som SACEUR, øvstkommanderande for alle NATO-styrkar i Europa.

Organisasjon
------------

Dei største kampforbanda i EUCOM er den sjuande arméen, den sjette flåten og det sekstande flyvåpenet.

Den sjuande arméen inngår i U.S. Army, Europe og har hovudkvarter i Tyskland. Han er samansett av eitt korps med to divisjonar. Under den kalde krigen hadde han likevel to korps og fire divisjonar.

Den sjette flåten patruljerer i Middelhavet og dekkjer såleis den sørlege flanken i NATO. Ei av dei viktigaste oppgåvene er å verne skip frå terroråtak medan dei seglar gjennom Gibraltarsundet og Suezkanalen.

Det sekstande flyvåpenet har hovudkvarter i Italia og inngår i U.S. Air Forces Europe (USAFE) saman med det tredje flyvåpenet.

### Delkommandoar

* U.S. Army, Europe
* U.S. Naval Forces Europe
* U.S. Marine Corps Forces Europe
* U.S. Air Forces Europe
* U.S. Special Operations Command Europe

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 69°37′47.269″N 18°43′25.036″E﻿
**Håkøybotn** er ei bukt i Tromsø kommune i Troms. Ho ligg sør på Kvaløya og strekkjer seg frå Håkøybrua til Marisletta, og kan delast inn i Nordbotn og Sørbotn. 

Landskapet rundt Håkøybotn består stort sett av skogkledde fjordsider med jordbruk og busetnad, sett bort frå ved dei flate og stort sett uberørte myrområda ved den sørlege delen av Sørbotn.

Riksveg 858 går sørfrå langs Kvaløysida av Håkøybotn til Eidkjosen, der vegen møter Riksveg 862, som held fram til Sandnessundbrua og Tromsøya.

Det tyske slagskipet «Tirpitz» vart senka mellom Håkøybotn og Håkøya den 12. november 1944 av britiske bombefly. I alt 971 tyske marinesoldatar miste livet.

Namnet «Håkøybotn» vert òg brukt om busetnaden i den inste delen av Sørbotn, som består av ei blanding av eldre gardsbruk og einebustadsfelt frå 1980-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Håkøybotn» frå Wikipedia på bokmål, den 22. november 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hòlemark Gard i Håkøybotn
**Léon M'ba** (9. februar 1902–28. november 1967) var ein gabonsk aktivist og politikar, og den første presidenten i landet.

Liv
---

M'bare var medlem av folkegruppa fang, og var fødd i Libreville i ein relativt privilegert byfamilie. Etter studiar ved eit seminar, hadde han ulike strøjobbar før han byrja i den koloniale administrasjonen som tollar. Den politiske aktivismen hans til fordel for innfødde afrikanarar uroa det franske embetsverket, og som straff for aktiviteten sin, blei han dømt til ei fengselsstraff etter eit mindre brotsverk som normalt berre ville ha medført bøter. 

I 1924. fekk M'ba ein ny sjanse av embetsverket, og blei utnemnd til sjef for kantonen i Estuaireprovinsen. Etter å ha blitt skulda for å vera delaktig i mordet på ei kvinne i nærleiken av Libreville, blei han i 1931 dømt til tre års fengsel og 10 år i eksil. Under eksilet i Oubangui-Chari gav han ut verk som dokumenterte stamme-sedvanerett for fangfolket. Han blei tilsett av lokale administratorar, og fekk skryt frå overordna for arbeidet sitt. Han blei likevel verande persona non grata i Gabon fram til den franske koloniadministrasjonen til slutt tillét han å venda tilbake heimlandet i 1946.

M'ba byrja den politiske karrieren sin i 1946, og i 1953. grunnla han partiet Bloc Demacratique Gabonaise. Han blei vald til statsminister 21. mai 1957, og hadde dette embete til 21. februar 1961. I 1958. tok han initiativ til å inkludera Gabon meir i det fransk-afrikanske fellesskapet enn før. Han blei den fyrste presidenten av Gabon etter sjølvstendet frå Frankrike den 17. august 1960, og utøvde etterkvart makta si under nære diktatoriske former og med sterk fransk lojalitet.

Den politiske nemesisen hans Jean-Hilaire Aubame overtok presidentposten ei kort tid gjennom eit statskupp den 18. februar 1964 ved hjelp av militærpersonell leda av løytnant Jacques Mombo og Valere Essone, men den gamle ordninga blei gjeninnført nokre dagar seinare då Frankrike greip inn.M'ba blei gjenval i mars 1967, men døydde av kreft i november 1967. Han blei etterfølgd av visepresidenten sin, Albert-Bernard Bongo.

Kjelder
-------

* Bra Bøkers leksikon, 1977