recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Teikninga til Gaspar Schott av Otto von Guericke sitt eksperiment med magdeburgske halvkuler.

**Magdeburgske halvkuler** var eit par store halvkuler laga av kopar med ein diameter på kring 50 cm, og slipt slik at dei passa akkurat til kvarandre. Kantane var smørt inn med feitt og lufta pumpa ut. Det vart då danna eit vakuum inni holrommet, og dei to halvkulene kunne ikkje dregast frå kvarandre, sjølv ikkje med åtte hestar som drog frå kvar si side.

Dei magdeburgske halvkulene vart oppfunnen av den tyske vitskapsmannen og borgarmeisteren i Magdeburg i Tyskland, Otto von Guericke. Det var i 1650 då han hadde funne opp ei luftpumpe. Det første kunstige vakuumet hadde vorte laga nokre år tidlegare av den italienske vitskapsmannen Evangelista Torricelli, og han inspirerte Guericke til å gjere dette eksperimentet. Det var den 8. mai 1654 den dramatiske demonstrasjonen fann stad, føre Riksdagen i Regensburg, med keisar Ferdinand III til stades. 30 hestar – 15 på kvar side – lukkast ikkje å dra halvkulene frå kvarandre. I 1656 gjentok han eksperimentet i Magdeburg – der han òg var borgarmeister – no med åtte hestar på kvar side. I 1663 (nokre kjelder seier 1661) gjentok han forsøket i Berlin, då med 24 hestar.

Krafta som held dei to halvkulene saman er lik trykket på det arealet avgrensa av samanføyinga av halvkulene, i dette tilfellet arealet av ein sirkel med diameter = 50 cm. Det er usikkert kor godt vakuumet var som Guericke laga, men vi må rekne med at luftpumpa hans neppe klarte å dra ut all luft. Likevel skulle trykket vere lik krafta som skal til for å løfte ein bil eller ein liten elefant.

Eksperimentet vart svært populært for å demonstrere prinsippet med lufttrykk, og mange mindre kopiar med magdeburgske halvkular vart laga, og blir òg brukt i dag. Eksperimentet har vorte brukt som motiv på i alle fall to tyske frimerke

Dei originale halvkulene er bevarte i Deutsches Museum i München.

I Magdeburg er det òg ein statue som viser eksperimentet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Magdeburgske halvkuler» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Magdeburgske halvkuler**

* Magdeburg Hemispheres
Logo
Star Alliance (Spanair) Airbus A320
**Star Alliance** er eit globalt samarbeid mellom flyselskap frå heile verda, den fyrste alliansen av denne typen. Samarbeidet trådde i stand 14. mai 1997 mellom dei fem selskapa Air Canada, United Airlines, Lufthansa, SAS og Thai Airways. Seinare har ei rekkje andre flyselskap slutta seg til. Pr. 2010 består Star Alliance av 26 medlemmar og er den største flyselskapsalliansen i verda.

Ideen bak samarbeidsavtala er: "…at ein som kunde kan reise enklare og meir fleksibelt. Du får meir ut av SAS EuroBonus system, og sist men ikkje minst så har du maksimal fridom til å velje." [*treng kjelde*]

EU har etterforska dei for kartellverksemd.[*treng kjelde*]

Sjå òg
------

Oneworld Alliance
Skyteam Alliance

Referansar
----------

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Star Alliance

| * v
* d
* e
Star Alliance |
| --- |
| Medlemmar | 
* Air Canada
* Air New Zealand
* ANA
* Asiana Airlines
* Austrian Airlines
* bmi
* LOT Polish Airlines
* Lufthansa
* SAS
* Singapore Airlines
* South African Airways
* Swiss
* TAP Air Portugal
* Thai Airways
* United Airlines
* US Airways
* Varig

 |
| Regionale medlemmar | 
* Adria Airways
* Blue1
* Croatia Airlines

 |
|  |
| --- |
| ***«Story og My Life»***  Song av Lesley Roy |
|  |
| **Land** | Irland |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 13. mars 2020 |
| **Sjanger** | Dance-pop |
| **Lengd** | 03:05 |
| **Selskap** | Universal Denmark |
| Låtskrivar(ar) | Lesley Roy, Robert Marvin, Catt Gravitt, Tom Shapiro |
|

**«Story of My Life»** er ein song frå 2020 som vert framført av den irske songaren Lesley Roy. Songen vart vald av den irske kringkastaren RTÉ til å representere Irland i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020. Songen vart gjeven ut 5. mars 2020.

Bakgrunn
--------

«Story of My Life» er skriven av den irske låtskrivaren Lesley Roy, saman med hennar favoritt-låtskrivarar i Nashville: Robert Marvin, Catt Gravitt og Tom Shapiro. «Vi ynskte noko 'uptempo' og triumferande som handlar om å overvinne vanskar i livet og å kome seg opp att seg», sa Lesley Roy då låten vart offentleggjort.

Roy sjølv seier at ho vart «besett» av låten og skjønte aldri kva ho ville gjera med den: «Så det var ein kombinasjon av eit ynske om å dele denne songen som òg passar tida med der vi er i samfunnet akkurat no», sa ho i eit intervju i mars 2020.

Hausten 2019 gjekk den irske kringkastaren RTÉ ut og inviterte irske låtskrivarar og artistar til å sende inn bidrag til vurdering for Eurovision Song Contest 2020. Lesley Roy sende inn songen, og den vart til slutt vald som det irske bidraget til Eurovision Song Contest 2020. Songen vart offentleggjord 5. mars 2020 og ein musikkvideo til songen vart lansert same dag, regissert av Kate Dolan.

I januar 2020 vart Irland trekt til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen skulle ha vore arrangert i Rotterdam Ahoy i Nederland torsdag 14. mai. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19.

Kjelder
-------

1. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
2. 1 2  «Ireland's eyes on Eurovision glory this year with Lesley Roy». eurovision.tv. 5. mars 2020. Henta 5. mars 2020.
3. ↑  «Story Of My Life our song for Irish Eurovision glory» (på engelsk). 5. mars 2020. Henta 5. mars 2020.
4. ↑  «Lesley Roy will sing "Story Of My Life" for Ireland at Eurovision 2020» (på engelsk). 5. mars 2020. Henta 5. mars 2020.
5. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Story of My Life» frå Wikipedia på bokmål, den 11. desember 2021.*
**Elektrisk piano** eller **elpiano** er eit elektrisk musikkinstrument som lager lydar når utøvaren trykker på tangentar på det piano-aktige klaviaturet. 

Når ein trykker på tangentane gjer dei at mekaniske hammerar slår på strenger, røyrblad eller tindar av metall. Dette gjev vibtrasjonar som blir omformar til elektriske signal av magnetiske pickupar som så blir sende gjennom ein forsterkar eller høgtalar for å laga ein lyd som er høg nok til å høyrast. 

Til forskjell frå ein synthesizer er ikkje eit elpiano eit elektronisk musikkinstrument, men eit elektro-mekanisk instrument. Nokre tidlege elpiano brukte metallstrenger for å laga tone, som eit tradisjonelt piano. Mindre elpiano brukte korte stålstikker til å laga tonen. 

Dei første elpianoar blei laga seint på 1920-talet. Det elektriske flygelet *Neo-Bechstein* frå 1929 var eit av dei første. Den første versjonen utan strenger var truleg Lloyd Loar sitt Vivi-Tone Clavier. Andre kjende produsentar av elpiano var Baldwin Piano and Organ Company og Wurlitzer Company.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Electric piano» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mai 2018.*
**Michael Everson** (fødd 9. januar 1963) er ein av medforfattarane til Unicode-standarden. Han er utdanna lingvist, og arbeider som typograf og lager også teiknsett. Everson er framfor alt kjend for å systematisere og inkludere nye skriftsystem i Unicode, og for arbeidet med å utforme eit vegkart for Unicode.

Av dei skriftsystem han har vore aktivt med å få inn i Unicode er balinesisk, braille, buginesisk, buhid, cherokee-stavingsalfabetet, koptisk, kuneiform, kypriotisk, deseret, etiopisk, gammalitalsik, gammalpersisk, georgisk, glagolitisk, gotisk, hanunóo, kanadisk stavingsalfabet, khmer, lepcha, limbu, lineær B, mongolsk, burmesisk, new tai lue, n'ko, ogham, Ol Chiki, osmanyaalfabetet, fønikisk, runealfabetet, saurashtra, shavisk, sinhala, tagalog, tagbanwa, tai le, thaana, tibetansk, ugaritisk, vai, og yi, i tillegg til mange teikn som høyrer til dei latinske, greske, kyrilliske og arabiske skriftsystema.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Everson» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* evertype.com — Nettstaden til Michael Everson

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Jukka Pekka Sakari Keskisalo** (fødd 27. mars 1981) er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Varkaus som i 2006 vann gullmedaljen på 3 000 meter hinder under europameisterskapen i Göteborg.

Keskisalo vart niandemann på 3000 m hinder ved VM i friidrett 2003. Dei neste par sesongane var han hemma av skadar. Sommaren 2006 overraska han stort ved å vinne hinderløpet under EM i friidrett 2006, etter å ha lege langt bak i feltet byrja han 500 meter frå mål ein fabelfaktig langspurt som sikra han ein klar siger på tida 8,24,8. Veka etter EM-finalen sette han personleg rekord med 8.16,7, oppnådd i eit GL-stemne i Zürich. I 2007 gjekk han skadd. Året etter kvalifiserte han seg til Beijing-OL, men mista likevel leikane grunna skade. Sommaren 2009 forbetra Keskisalo den personlege rekorden til 8.15,5 i Paris og der etter til 8.12,9 i Monaco. Under verdsmeisterskapen i Berlin kom han i mål på 8.14,4 til åttandeplass. Den 28. august 2009 sletta han den 33 år gamle landsrekorden til Tapio Kantanen då han fekk notert 8.10,6 i Zürich. Fem år seinare var han tilbake i Zürich, der han i EM vart nummer seks i 3 000 m hinder. Han la opp i 2015.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jukka Keskisalo» frå Wikipedia på engelsk, den 18. august 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Jukka Keskisalo» (på engelsk). Olympedia. Henta 6. mars 2023.
**Johan Arnt Melander**, (27. april 1910–1. desember 1989), var ein norsk bankmann frå Oslo.

Johan Arnt Andersen, hans namn til 1936, var son til ein sakførar. Etter han vart cand.jur. i 1932, arbeidde han mellom anna som advokatfullmektig i Oslo og var dommarfullmektig i Volda. Han tok dispasjøreksamen i 1939 og var så tilsett ved den norske ambassaden i London til 1948. Krigsåra 1940-45 var han i tenesta til den norske eksilregjeringa. Frå 1949 var han ekspedisjonssjef i Utanriksdepartementet, der han leidde avdelinga for utanrikshandel til 1953.

Frå 1954 til han vart pensjonist i 1980, var Melander administrerande direktør i Den norske Creditbank i Oslo. Gjennom denne lange perioden gjorde han banken til den største i Noreg, med særleg vekt på at banken skulle vere samfunnsnyttig og utvikle norsk finanssektor og næringsliv i samarbeid og konkurranse med internasjonale aktørar.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
| **Fylkesveg 155**  |
| --- |
| **155** |
| Fylkesveg 155 langs Våg i Ytre EnebakkFylkesveg 155 langs Våg i Ytre Enebakk |
| Strekning |
| Ljanskollen i Oslo – Vestby i Enebakk |
| Fylkesveg 155 |
| Informasjon |
| Lengd | 24,3 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 155 Fylkesveg 155 |

*Sjå òg Fylkesveg 155 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 155** (**Fv155**) går mellom Ljanskollen i Oslo og Vestby i Enebakk. Veglengda er 24,3 km, av dette 8,8 km i Oslo og 15,5 km i Akershus.

Vegen forlet E18 ved Ljanskollen passerer E6 ved Klemetsrud og går vidare i retning søraust forbi Ødegården til Vestby. Trasé i Oslo: Ljabrudiagonalen - Ljabruveien - Enebakkveien.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg, i Oslo som kommunal veg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Oslo**

Ljabrudiagonalen

* Rundkøyring Fil:Riksveg E 18 S.svg Herregårdskrysset
* Rundkøyring Fil:Riksveg E 18 N.svg Herregårdskrysset
* tunnel Ljabrudiagonalen (176 m)
* Holmlia

Nedre Prinsdals vei

* Hauketo

Ljabruveien

* Rundkøyring Fylkesveg 155 Klemetsrudkrysset

Enebakkveien

###  **Akershus**

Ski

* Fv34 Brufjellveien frå Fjell til Fv36 Bru (3,2 km)

Enebakk

* Rundkøyring **154** Vik
* **120** Vestby

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv155
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Johan Olaus Olsson Asmundvaag** (9. april 1880–21. august 1946) var ein norsk gardbrukar, bankkasserar og Høgre-politikar frå Hitra. Han var ordførar i Hitra i til saman seks år og stortingsrepresentant i tre periodar frå 1931 til 1945.

Asmundvaag var son til ein gardbrukar og tok i 1901 eksamen ved underoffisersskulen i Trondheim. I 1904 tok han over garden Hofstad i Hitra og var frå 1906 også kasserar i Hitra Sparebank. Samstundes deltok han i militærstellet, fyrst som sersjant frå 1908 og løytnant frå 1930. Frå 1938 var han lensmann i Hitra og Kvenvær til han døydde.

Asmundvaag var i fleire periodar medlem av heradsstyret i Hitra, ordførar 1913–16 og 1922–25, samt varaordførar 1931–34. Elles hadde han ei mengd offentlege verv, så som overformyndar i 24 år, formann i fattigstyret, overlikningsnemnda, verjerådet, soknerådet, krinssjukekassa, medlem i skulestyret, forliksrådet og utskiftingsmann, 

Frå 1931 til 1945 var Asmundvaag stortingsmann frå landkrinsane i Sør-Trøndelag. Han var 1931-36 medlem i Post-, telegraf- og kystfartskomiteen og 1937-45 medlem i Veg- og jarnbanekomiteen.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Johan O. Asmundvaag NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Klarinettkonsert i A-dur**, K. 622, vart komponert av Mozart i 1791 for klarinettisten Anton Stadler.

Han består som vanleg av tre satsar i ein vanleg rask-langsam-rask-form: 

1. Allegro
2. Adagio
3. Rondo: Allegro

Det var eit av dei siste verka Mozart fullførte og det siste reint instrumentale verket hans (han døydde i desember etter at verket var ferdig). Konserten er kjend for det utsøkte samspelet mellom solisten og orkesteret og for at det manglar og at det manglar tekniske vanskelege parti (ingen kadens) for solisten. 

Den andre satsen,, merka *Adagio*, vart gjort populær med filmen *Out of Africa*.) 

Konserten vart framført første gong av Stadler i Praha den 16. oktober 1791. Mottakinga var generelt positiv.

Originalversjonen
-----------------

Mozart skreiv opphavleg verket for bassettklarinett, ein spesiell klarinett som Stadler var i spissen for som hadde ein nedre register til låg C, i staden for E som vanlege klarinettar. Sidan vanlege klarinettar ikkje kan nå dei låge tonane, skreiv Mozart ein versjon av konserte der dei låge tonane var transponert til vanleg register, og publiserte ikkje den originale versjonen. Det signerte partituret finst ikkje lenger, sidan det vart pantsett av Stadler, og fram til midten av 1900-talet kjende ikkje musikkforskarar til den originale versjonen. Då dette vart oppdaga vart det gjort forsøk på å rekonstruere den originale versjonen, og ein ny bassettklarinett vart bygd for å kunne spele stykket.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Clarinet Concerto (Mozart)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Hacker, Alan (April 1969). «Mozart and the Basset Clarinet». *The Musical Times* (Musical Times Publications Ltd.) **110** (1514): 359–362. JSTOR 951470. doi:10.2307/951470.
2. ↑  Ness, Arthur (1963). *The Original Text of Mozart's Clarinet Concerto*. Cambridge, MA: Master's thesis, Harvard University.
3. ↑  Adelson, Rob (Fall 1997). «Reading between the (Ledger) Lines: Performing Mozart's Music for the Basset Clarinet». *Performance Practice Review* **10** (2): 152–191. Henta 16. juni 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* *Konzert in A für Klarinette und Orchester KV 622*: partitur og kritisk rapport (tysk) i Neue Mozart-Ausgabe
* BBC Discovering Music
* Clarinet Concerto: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* BBC Things

 |
**Klarluftturbulens** er uregelmessige luftrørsler i form av turbulens utan at ein har synlege spor (som skyer) av turbulensen. Klarluftturbulens oppstår når to luftmassar med forskjellig fart møter kvarandre, vanlegvis i ei høgd på 7000-12000 m og ofte i nærleiken av jetstraumar og av og til nær fjellkjeder. Klarluftturbulens er umogeleg å oppdage med det blotte auget eller med radar, og er derfor vanskeleg å unngå. Det finst derimot enkelte apparat, kalla scintillometer, som kan oppdage turbulensen på avstand ved å bruke optiske teknikkar. 

På engelske heiter fenomenet «Clear-Air Turbulence», og er forkorta til «CAT», som òg er mykje brukt i Noreg. 

Denne typen turbulens kan vere til fare for flytrafikk. Ei rask endring i fartsretninga til vinden kan få oppdrifta over flyvingene til å variere raskt og uføreseieleg. Dette har blant anna ført til at både kabinpersonal og passasjerar har vorte skada (og i enkelte tilfelle mista livet) etter å ha blitt kasta rundt inne i flyet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
*Le claqueur* (1842) av Honoré Daumier.
**Klakør** (frå fransk *claqueur*) er ein tilskodar som applauderer mot betaling eller gåver. I overført tyding kan ordet «klakør» også brukast om ein ukritisk tilhengjar av ein ideologi, sak, person eller liknande.

Det franske ordet «claque» tyder eigentleg 'slag med flat hand', men blei etterkvart brukt om ei organisert gruppe som gav sterk respons ved musikk- og teaterførestillingar. Claque-ar eller klakkar er særleg knytte til Paris, men blei også utbreidde i London på 1800-talet, til dømes ved Royal Italian Opera, og ved Metropolitan Opera i New York ved byrjinga av 1900-talet. Klakørar forsvann frå det meste av Europa og USA i løpet av 1900-talet, men ordninga har halde fram visse stader, som ved Bolsjojteatret i Moskva.

Det finst også døme på at klakørar kan brukast til utpressing, der utøvarar kan bli bua eller forstyrra dersom klakørane har noko imot dei.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Claque», *Store norske leksikon*, 24. november 2011 ;

«klakør» i Nynorskordboka.
2. ↑  
Scholes, Percy, Denis Arnold, and Alison Latham (2011), «applause», *The Oxford Companion to Music*, Oxford University Press  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
3. 1 2  Barry, Ellen (14 August 2013). «Wild Applause, Secretly Choreographed». *The New York Times*. Henta 15. november 2015.
**Jorge Leal Amado de Faria** (10. august 1912–6. august 2001) var ein brasiliansk forfattar som blir rekna som ein av dei viktigaste latinamerikanske forfattarane på 1900-talet.

Det er ikkje heilt klårt kvar Amado blei fødd, men far hans åtte ein kakaoplantasje i forbundstaten Bahia og sonen voks opp i hamnebyen Ilhéus. 

Handlingen i nesten alle verka til Amado utspelar seg nordaust i Brasil, stort sett i Bahia-området, blant enkle folk som strir med liv og overlevnad. Trass dei materielle problema til protagonistane struttar dei fleste av bøkene hans av vitalitet og livslyst. Skodeplassar og temaval for handlingen er ofte bordellar, karnevalet og afro-brasiliansk kult.

Det mest kjende verket til Amado er romanen *Gabriela, Cravo e Canela* (1958). Han var fleire gonger nominert til Nobelprisen i litteratur.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jorge Amado**

* Verk av og om Jorge Amado i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Litteratur av og om Jorge Amado[*daud lenkje*] i katalogen til *Ibero-Amerikanisches Institut Preußischer Kulturbesitz*, Berlin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
To klarsiktruter på kommando-brua av ein slepebåt
**Klarsiktrute** (engelsk *Kent-screen* eller *clear view screen*) er ei glas-skive som roterer, montert i eit vindauge for å spreia regn, sludd, og snø. Ein Kent-screen er vanlegvis driven av ein elektromotor i midten av skiva, og er oftast oppvarma for å hindra kondens, dogging eller ising.

Klarsiktruten vart opphavleg utvikla på midten av 1930-talet for bilar som eit betre alternativ enn vanlege vindusviskere, men vart snart funne meir høveleg for båtar og større skip. På skip er ein Kent-screen vanlegvis på kommandobrua og roterer med høg fart (~1500 rpm). Klarsiktruter vert òg brukt i lokomotiv og anna jarnbanemateriell.

Ei klarsiktrute vart nytta under filminga av stormsekvensen i filmen *Ryan's Daughter*.

* Detaljbilete frå innsida av Kent-skjermen på R/V «Knorr»Detaljbilete frå innsida av Kent-skjermen på R/V «Knorr»
* Ein Kent-skjerm av Typen DD51 i ein diesellokomotiv i Hokkaidō i JapanEin Kent-skjerm av Typen DD51 i ein diesellokomotiv i Hokkaidō i Japan
* Sasara Trikkar Sapporo er utstyrt med Kent-skjermarSasara Trikkar Sapporo er utstyrt med Kent-skjermar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Klarsiktrute» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2016.*

Referansar
1. ↑  Revolving Disk on Windshield Keeps Off Sleet and Rain, *Popular Mechanics*, December 1934, s 873
2. ↑  [Shooting the storm sequence through a Clearview screen , [*daud lenkje*]
**Klarspråk** er namnet på ein måte å skrive på som har som mål at lesarane av ein tekst enkelt skal kunne forstå innhaldet i han.

### **Definisjon**

Språkrådet definerer klarspråk i staten, som «korrekt, klart og brukertilpasset språk i tekster fra det offentlige». Eit dokument er skrive i klarspråk dersom mottakarane 

* finn det dei treng
* forstår det dei finn
* kan bruke det dei finn, til å gjere det dei skal

Den internasjonale definisjonen av klarspråk er: «Klarspråk er kommunikasjon med så tydeleg ordlyd, struktur og visuell utforming at lesarane i målgruppa finn informasjonen dei treng, forstår den og kan bruke den.» Definisjonen er utarbeida av ei internasjonal arbeidsgruppe, International Plain Language Working Group (IPLWG).

Klarspråk i Noreg
-----------------

I Noreg var prosjektet «Klart språk i staten» eit samarbeid mellom Direktoratet for forvaltning og IKT (Difi) og Språkrådet. Språkrådet hadde det språkfaglege ansvaret, medan Difi hadde ansvar for administrasjon, kommunikasjon og leiing. Fornyings- og administrasjonsdepartementet (FAD) var prosjektansvarleg. Prosjektet varte i perioden 2009–2011. Etter dette overtok Språkrådet ansvaret for å vidareføre dei fleste av tiltaka.

Tiltaka i prosjektet var praktiske råd og verktøy for å forbetre språket, tilbod om fagleg rådgjeving og økonomisk støtte, fakta og erfaringsutveksling om språkforbetringsarbeid, deling av informasjon og årleg utdeling av Klarspråksprisen for klart språk i staten.

Klarspråk i internasjonal samanheng
-----------------------------------

I mange land, særleg vesteuropeiske og engelskspråklege land, driv sentraladministrasjonen målmedvite arbeid for å skrive tekstane sine slik at lesarane skal kunne forstå dei. Andre nordiske land, som Sverige og Finland, har drive aktivt med klarspråksarbeid lenge. Også EU arbeider systematisk med å forbetre og forenkle språket mellom anna i rettsakter. Andre land som driv med klarspråksarbeid, er Australia, Belgia, Canada, Frankrike, Italia, New Zealand, Spania, Storbritannia, Sør-Afrika, Tyskland og USA. Det finst òg eit eige klarspråksnettverk, Plain Language Association International (PLAIN), som hadde sin årlege internasjonale konferanse i Oslo 2019.

Kjelder
-------

1. ↑  «1 Hva er klarspråk?», *Språkrådet* (på norsk), henta 24. november 2019
2. ↑  «IPLWG», *clarity-international.net*, arkivert frå originalen 25. november 2019, henta 24. november 2019
3. ↑  «Home», *Plain Language Association International (PLAIN)* (på engelsk), henta 24. november 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klarspråk
* Språkrådet
* Difi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| ***«Home»***  Song av Kobi Marimi |
|  |
| **Land** | Israel |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 10. mars 2019 |
| **Sjanger** | Kraftballade |
| **Lengd** | 02:58 |
| **Selskap** | Unicell |
| Låtskrivar(ar) | Ohad Shragai, Inbar Wizman |
|

Kobi Marimi framfører «Home» under ei av prøvene i Tel Aviv i 2019.
**«Home»** er ein israelsk kraftballade frå 2019 med songaren Kobi Marimi. Songen var det israelske bidraget i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv. Songen vart utgjeven 10. mars 2019.

Eurovision Song Contest
-----------------------

«Home» representerte Israel i Eurovision Song Contest 2019 etter at songaren Kobi Marimi vann *HaKokhav HaBa L'Eurovizion*, talenttevlinga som vel ut den israelske artisten til Eurovision Song Contest. Som vertsnasjon var Israel automatisk kvalifisert til finalen laurdag 18. mai 2019. I finalen enda «Home» som nummer 23 av 26 bidrag. Songen fekk inkje poeng frå juryane, men samla 35 poeng i telefonavrøystinga.

Listeplasseringar
-----------------

| Liste (2019) | Høgaste
plassering |
| --- | --- |
|  Israel (Media Forest TV Airplay) | 2 |

Kjelder
-------

1. ↑  Amy, Spiro. «Israel's 2019 Eurovision Song: "HOME"». Henta 20. februar 2019.
2. ↑  «Israel i Eurovision Song Contest 2019». EBU. mai 2019. Henta 26. mai 2019.
3. ↑  «The weekly parade - the top 10 TV Airplay». Media Forest. Arkivert frå originalen 10. september 2017. Henta 14. april 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Home (Kobi Marimi-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2021.*
**Jorge Mario Olguín** (fødd 17. mai 1952) er ein argentinsk tidlegare fotballspelar frå Dolores i Argentina som vart verdsmeister for Argentina på heimebane i 1978 og vann Copa Libertadores 1985 med Argentinos Juniors.

### Klubbspel

Forsvarsspelaren Olguín spelte frå 1971 til 1988 på tre av storklubbane i Argentina, stort sett som midtstoppar. Han var aktiv 1971-79 på San Lorenzo, 1980-83 på Independiente og 1984-88 på Argentinos Juniors. Med alle tre klubbane var han med å vinne nasjonale eller metropole turneringar. Høgdepunktet som klubbspelar kom då Argentinos Juniors vann Copa Libertadores 1985 etter omkamp og straffeskyting mot América de Cali frå Colombia.

### Landslagsspel

Olguín var argentinsk landslagsspelar 1976-82. Under verdsmeisterskapen 1978 på heimebane vart han nytta som høgreback, så også i finalen mot Nederland som Argentina vann 3-1 etter ekstraomgangar. Han var også jamnt i fyrsteellevaren då Fotball-VM 1982 fann stad i Spania, men etter tap mot Brasil og 60 mållause landskampar fekk han ikkje fleire oppdrag for det argentinske landslaget.

### Merittar

* Verdsmeister: 1978 for Argentina
* Vinnar av Copa Libertadores: 1985 med Argentinos Juniors
* Nasjonal seriemeister i Argentina: 1972 og 1974 med San Lorenzo og 1985 med Argentinos Juniors

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jorge Olguín» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2018.*


| * v
* d
* e
Argentina sitt landslag – VM i fotball 1978 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Alonso
* 2 Ardiles
* 3 Baley
* 4 Bertoni
* 5 Fillol
* 6 Gallego
* 7 L. Galván
* 8 R. Galván
* 9 Houseman
* 10 Kempes
* 11 Killer
* 12 Larrosa
* 13 La Volpe
* 14 Luque
* 15 Olguín
* 16 Ortiz
* 17 Oviedo
* 18 Pagnanini
* 19 Passarella (lagkaptein)
* 20 Tarantini
* 21 Valencia
* 22 Villa
* Landslagstrenar: Menotti

 | Flagget til Argentina |
|  |


| * v
* d
* e
Argentina sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Ardiles
* 2 Baley
* 3 Barbas
* 4 Bertoni
* 5 Calderón
* 6 Díaz
* 7 Fillol
* 8 Galván
* 9 Gallego
* 10 Maradona
* 11 Kempes
* 12 Hernández
* 13 Olarticoechea
* 14 Olguín
* 15 Passarella (kaptein)
* 16 Pumpido
* 17 Santamaría
* 18 Tarantini
* 19 Trossero
* 20 Valdano
* 21 Valencia
* 22 Van Tuyne
* Landslagstrenar: Menotti

 | Flagget til Argentina |
|  |
Fea Berylune. Illustrasjon til operaen *L'Oiseau Bleu* frå 1800-talet. 
Ei **fe** er ein overnaturleg kvinneskapnad med magiske evner. I norsk samanheng er gode og vonde feer særleg kjende frå europeiske eventyr som «Askepott» og «Tornerose». Feer kan gje magiske gåver, men også ta dei bort og kasta forbanningar.

Ordsoge
-------

Ordet «fe» kjem opphavleg frå italiensk *fata*, 'skjebne', og er knytt til dei antikke skjebnegudinnene, kjende som *fata* på latin. Det avleidde franske ordet *fée* (i eintal) viser til ei trolldomskunnig kvinne eller kvinneliknande vesen, til dømes *la Fée Morgane* eller Morgan le Fay frå kong Artur-sogene. *Fées* i fleirtal kan derimot visa til alle slag underjordiske vesen, på same måte som engelsk *fay* eller *fairy*. Nyare førestillingar blanda saman desse tydingane, slik at moderne førestillingar om feer kan sjå dei som små kvinnelege alvar med vengjer, til dømes som Tingeling i Peter Pan-forteljingane frå byrjinga av 1900-talet. 

I moderne populærkultur blir feer ofte framstilt med tryllestav og gammaldagse klede, særleg den kjegleforma hatten hennin.

* Illustrasjon til Charles Perrault-eventyret «Askepott». Fea som hjelper Askepott har normal storleik, men er kledd i flotte, gammaldagse klede, mellom anna hennin.Illustrasjon til Charles Perrault-eventyret «Askepott». Fea som hjelper Askepott har normal storleik, men er kledd i flotte, gammaldagse klede, mellom anna hennin.
* Illustrasjon til ei engelsk gjenforteljing av Askepott-eventyret frå 1909. Fea er litt mindre og meir overjordisk enn Doré si. Ho har på seg hennin.Illustrasjon til ei engelsk gjenforteljing av Askepott-eventyret frå 1909. Fea er litt mindre og meir overjordisk enn Doré si. Ho har på seg hennin.
* Liljealv, eller -fe, eit lettkledd kvinnevesen med sommarfuglvengjer i eit måleri av Luis Ricardo Falero frå 1888.Liljealv, eller -fe, eit lettkledd kvinnevesen med sommarfuglvengjer i eit måleri av Luis Ricardo Falero frå 1888.

Kjelder
-------

* «fay, n.2» i *Oxford English Dictionary*
* «fe» i Nynorskordboka.

Sjå òg
------

* Tannfe
Grev **Pjotr Semjonovitsj Saltykov** (1697–1772) var ein russisk statsmann og feltmarskalk, son av Semjon Saltykov.

I 1714 vart Pjotr Saltykov send av Peter den store til Frankrike for å lære seg navigasjon og vart verande der dei neste 20 åra. I 1759, under sjuårskrigen, vart han øvstkommanderande for den russiske armeen og vann mellom anna ein siger i Palzig (Kay) og Kunersdorf.

I 1763 vart Saltykov øvstkommanderande i Moskva og fekk ansvar for senatskontoret i Moskva (Московская сенатская контора). Under Saltykov vart det oppretta mange nye postkontor, palassa i Golovinskij og Kolomenskij vart renoverte, samt fleire byportar. Dei reparerte òg dei fleste utslitte bruene over Moskvaelva og heldt fram nedrivinga av murane rundt Den kvite byen (festningsverket rundt Moskva) for å kunne byggje ein barneheim etter ordre frå Katarina den store. Dei restaurerte òg arsenalet i Kreml. Saltykov gjorde det forbode å ta ut importert brød frå Moskva, for å sikre innbyggjarane mat, og han sikra faste vinleveransar til byen. Han kjempa òg mot gambling.

I 1765 tok han del i brenninga av bøker som var «skadelege for samfunnet», etter ordre frå Katarina II av Russland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi Arkivert 2005-11-11 ved Wayback Machine. (russisk)
* Biografi og referansar (russisk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pyotr Saltykov» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Ei bankbygning i Beichuan
Kart over jordskjelvområdet (raudt kvadrat)
**Jordskjelvet i Wenchuan** (kinesisk skrift 汶川大地震, pinyin Wènchuān dà dìzhèn) i 2008 var eit jordskjelv som ramma fylket Wenchuan i det autonome prefekturet Ngawa og store kringliggjande område i norddelen av provinsen Sichuan i Kina, klokka 14.28.01 lokal tid den 12. mai 2008. Jordskjelvet hadde ein momentmagnitude på 7,9 i følgje målingane til det statlege seismolologiske senteret i Kina. 

69 195 menneske omkom i skjelvet, attåt vart 18 392 personar rapportert forsvunne. Vel 374 000 personar kom til skade, og i kring 4,8 millionar menneske vart heimlause. Sånn sirka 15 millionar menneske budde i området som vart råka av jordskjelvet.

Episenteret låg 80 kilometer vest-nordvest fo provinshovudstaden Chengdu, forkastinga fann stad på 19 kilometers djupne. Jordskjelvet kunne merkast i nærliggjande land og så langt borte som Beijing og Shanghai, 1500 km og 1700 km unna, der høge bygningar svaia grunna skjelvet. Sterke etterskjelv, nokre med ein magnitude på 6, heldt fram å råke området i fleire månader etter hovudskjelvet, noko som kravde fleire offer og gjorde ytterlegare skade.

Jordskjelvet i Wenchuan er det 21. dødelegaste i historia, og var det dødelegaste som råka Kina etter jordskjelvet i Tangshan 1976, ein katastrofe som tok livet av rundt 240 000 menneske. Jordskjelvet i Wenchuan var det sterkaste i Kina sidan jordskjelvet i Chayu 1950, eit skjelv som vart registrert til 8,5 på Richterskalaen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «2008 Sichuan earthquake» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jordskjelvet i Wenchuan i 2008**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
Kjende nordmenn:
Heilag-Olav  ·  Tordenskjold  ·  N. H. Abel  ·  F. Stang  ·  Ibsen  ·  Grieg  ·  Nansen  ·  Munch  ·  Amundsen  ·  E. Groven  ·  L. Ullmann  ·  O. G. Solskjær  ·  Pr. Märtha  ·  Pr. Mette-Marit  ·  S. Jensen  ·  L.M. Jünge 
**Nordmenn** (nordmann, nordbu) viser til folk frå Noreg. Dei snakkar norsk, som regel som morsmål. Juridisk kan nordmenn definerast som personar med norsk statsborgarskap. 

Omgrepet «etnisk norsk» blir ofte nytta om nordmenn som stammar frå fleire generasjonar nordmenn og som ikkje tihøyrer nasjonale minoritetar, som samar eller romanifolk. Denne gruppa utgjer fleirtalet av befolkninga i Noreg. I denne samanhengen er nordmenn rekna som eit germansk folkeslag. Germanarane slo seg ned i Skandinavia allereie før Kristi fødsel. Nordmenn er nærskylde med danskar, svenskar og andre germanske nabofolk.

Utvandra nordmenn
-----------------

Også personar som ikkje lenger har norsk statsborgarskap kan rekna seg som norske. Nordmenn har prega kulturen i delar av Storbritannia og USA gjennom tidleg og seinare utvandring. Av dei ca. 9,5 millionar menneska i verda med norsk etnisk opphav lever 4,5 millionar i Noreg. 

Norske vikingar busette seg på Færøyane, Shetland, Orknøyane, Skottland, Nord-England og Island, hovudsakleg som som bønder, frå 800-talet. 

På 1600- og 1700-talet drog mange nordmenn til Nederland og slo seg særleg ned i Amsterdam. Dei tok gjerne arbeid som hushjelpar og sjøfolk. Nokre av desse drog vidare til nederlandske koloniar som Ny-Amsterdam (New York).

Norsk utvandring til USA fann særleg stad frå 1850 til 1920-åra. Etterkomarane av desse er kjende som norsk-amerikanarar. Dei fleste norsk-amerikanarane i dag snakkar ikkje norsk.

Større mengder nordmenn har også utvandra til Canada og Australia.

Sjå òg
------

* Bunad

Kjelder
-------

* «nordmann» i Nynorskordboka.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Nordmenn» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2008.*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Norwegians» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nordmenn**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* NDL

 |
**Nordmannen** er eit dikt skrive av Ivar Aasen, betre kjent som *Mellom bakkar og berg*. Diktet kom første gong ut i diktsamlinga *Symra* i 1863. Delar av diktet vert mykje brukte, og frå 1998 til 30. juni 2007 blei dei to første strofene graverte inn på nye alle nye, norske førarkort.

Teksten
-------

Diktet har kome ut i fleire utgåver, tre «offisielle» men òg fleire. I «Lauvduskar II» Chr.a 1868 hadde diktet heile 8 strofer.

(Tone: *Dei vil alltid klaga og kyta*)
 1. Millom Bakkar og Berg ut med Havet  

heve Nordmannen fenget sin Heim,  

der han sjølv heve Tufterna gravet  

og sett sjølv sine Hus uppaa deim.

 2. Han saag ut paa dei steinutte Strender;  

det var ingen, som der hadde bygt.  

«Lat oss rydja og byggja oss Grender,  

og so eiga me Rudningen trygt.»

 3. Han saag ut paa det baarutte Havet;  

der var ruskutt aa leggja ut paa;  

men der leikade Fisk ned i Kavet,  

og den Leiken den vilde han sjaa.

  

 4. Fram paa Vetteren stundom han tenkte:  

Giv eg var i eit varmare Land!  

Men naar Vaarsol i Bakkarne blenkte,  

fekk han Hug til si heimlege Strand.

 5. Og naar Liderna grønka som Hagar,  

naar det laver av Blomar paa Straa,  

og naar Næter er ljosa som Dagar,  

kann han ingenstad vænare sjaa.

Frå Ivar Aasen: *Symra*. Tvo Tylfter med Visor og Rim. Tridje Utgaava. (Med Notar.) Kristiana. Forlagt av P.T. Mallings Boghandel. 1875. Side 6-7. Elektronisk utgåve ved Det Norske Samlaget/Nynorsk kultursentrum 2003.

Dei apokryfe strofane
---------------------

Aasen arbeidde og forkasta fleire strofar før han vart nøgd med diktet. Det vart difor utgjeve ei rekkje gonger før den endelege versjonen kom på prent. Nokre av dei mindre kjende versa er framleis[*treng kjelde*] nytta av Raud Ungdom, Norsk Målungdom og Natur og Ungdom. Særskilt den siste av desse strofane vart nytta under folkeavrøystinga om medlemsskap i EU i 1994.

Sud om havet han stundom laut skrida,  

der var rikdom på benkjer og bord.  

Men kringum såg han trældomen kvida,  

og so vende han atter mot nord.

Lat no andre om storleiken kivast  

lat deim bragla med rikdom og høgd  

Millom kaksar eg litet kann trivast  

Millom jamningar helst er eg nøgd

Lat deim hava den æra dei kunna  

og sin rikdom og styrkje dertil  

når då berre dei meg villa unna  

og få rå om min arv som eg vil.

Ottar Grepstad har halde fram at ein helst skal akte på Aasen sine val av strofar, og halde seg til dei endelege fem som er attgjevne øvst. Desse andre har likevel vore nytta i ungdomsrørslene i fleire år.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ottar Grepstad i Dag og Tid om *Nordmannen* (PDF)
* Nordmannen - på Aasentunet.

Referansar
----------

1. ↑  «Førerkortets hemmeligheter». DinSide.no. 4. februar 2002. Henta 16. oktober 2014.
2. ↑  «Samisk sang på førerkortene». NRK Sápmi - NRK. 16. juli 2007. Henta 16. oktober 2014.
**Vesle Fatra** (slovakisk *Malá Fatra*) er ei fjellkjede i Dei vestlege Karpatane, nordvest i det sentrale Slovakia. Gemorfologisk høyrer fjella til Fatra-Tatra-området.

Fjella ligg om lag mellom byane Nitrianske Pravno, Strečno, Martin og Zázrivá. Turčianska kotlina (Turiecbekkenet) og fjella Oravská vrchovina ligg i vest, og Žilinská kotlina (Žilinabekkenet) og fjella Kysucká vrchovina ligg i aust. 

Malá Fatra består av to mindre området, som er skild frå kvarandre av elva Váh nær Strečno:

* Lúčanská Malá Fatra
* Krivánska Malá Fatra

Den høgaste toppen er Veľký Kriváň på 1709 moh i Krivánska Malá Fatra.

Malá Fatra er hovudsakleg ein stor karstformasjon som består av krystallinske bergartar og folda bergartar frå mesozoikum.

Hovudtoppane i Lúčanská Malá Fatra er Veľká Lúka (1475 moh), Kľak (1351 moh) og Minčol (1364 moh). Hovudtoppane i Krivánska Malá Fatra er Veľký Rozsutec (1610 moh), Malý Rozsutec (1343 moh), Veľký Kriváň (1709 moh) og Malý Kriváň (1671 moh).

Det 12 km lange passet mellom Krivánska Malá Fatra og Lúčanská Malá Fatra er skild av Váh og vert kalla *Strečnianska tiesňava* (Strečnopasset). Det ligg nedanfor ruinane av den kjende Strečnoborga. Šútovofossen (*Šútovský vodopád* ) er det høgaste fossefallet i Malá Fatra og har eit vertikalt fall på 38 m.

Vrátna dolina og Štefanová er populære skisenter i området. Andre turistsenter er landsbyane Terchová, der den slovakiske nasjonalhelten Juraj Jánošík vart fødd, og Zázrivá, der den tradisjonelle slovakiske saueosten korbáčiky vert laga. Eit av dei mest populære skiområda utanfor Tatrafjella er Martinské hole mellom Veľká lúka og byen Martin.

Krivánska Malá Fatra er verna som ein del av Malá Fatra nasjonalpark.

Galleri
-------

* Veľký Kriváň, det høgaste fjellet i fjellkjedaVeľký Kriváň, det høgaste fjellet i fjellkjeda
* Veľký RozsutecVeľký Rozsutec
* ŠútovskýfossenŠútovskýfossen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lesser Fatra» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Malá Fatra på SpectacularSlovakia.sk
* Typiske blomar i Låge Fatra Arkivert 2007-10-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Plaine du Cul-de-Sac** (også kalla **dépression de Cul-de-Sac**) er eit lågland på øya Hispaniola. Det strekkjer seg frå den søraustlege delen av Haiti til den sørvestlege delen av Den dominikanske republikken, der det er kjent som **Hoya de Enriquillo**. Delar av låglandet var ein gong ei vik, og dei ligg difor under havnivået. Det rommar fleire saltsjøar, som Enriquillosjøen, Rincónlaguna og Caballerosjøen i Den dominikanske republikken og Etang Saumâtre og Trou Caïman i Haiti. Arelaet er på om lag 28 000 km².

Låglandet er i nord og sør avgrensa av høge fjell, i aust av Gonâvegulfen, og i aust går det inn i Den dominikanske republikken. Det er 32 km langt og 25 km breitt. Det har alltid vore drive mykje jordbruk i området. I kolonitida vart indigoplanta *Indigofera tinctoria* dyrka i området, men denne produksjonen minka etter kvart, og han gav plass til sukkerrøyrplantasjar.

Kjelder
-------

* «Plaine du Cul-de-Sac» på Wikipedia på fransk, innhenta 22. mars 2010.
* «Plain of the Cul-de-Sac» på Wikipedia på engelsk, innhenta 22. mars 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Présentation de la plaine de Cul-de-Sac
*Denne artikkelen handlar om isen i Dronning Maud Land. For isen på Svalbard, sjå Fimbulisen.* 
Koordinatar: 70°30′S 0°10′W﻿

**Fimbulisen** er ein stor isbrem ved kysten av Dronning Maud Land i Antarktis. Han er omtrent 41 000 km² i utstrekking og ligg på den austre delen Kronprinsesse Märtha Kyst frå 3° vest til 3° aust. Fimbulisen får næring frå isbreen Jutulstraumen, liggjande mellom Maudheimvidda og Fimbulheimen.

Isbremmen vart flyfotografert under den tyske antarktisekspedisjonen 1938–39 og kartlagt av norske kartografar basert på undersøkingar og flyfotografering frå Maudheimekspedisjonen 1949–1952 og Den norske antarktisekspedisjonen 1956–60.

Dei største isbremmane i Antarktis.  
Foto: National Snow and Ice Data Center

Den norske forskingsstasjonen Norway Station vart oppført her i samband med det internasjonale geofysiske året 1957/58. Stasjonen vart overteke av Sør-Afrika i 1959 og omdøypt til SANAE (*South African National Antarctic Expedition*). Denne basen har vorte erstatta av nye basar to gonger, SANAE II og SANAE III. SANAE III vart stengt for vinterbemanning i 1994 fordi han over åra hadde vorte gravlagd under store mengder snø. Den noverande sørafrikanske forskingsstasjonen, SANAE IV, vart flytta kring 200 km inn på kontinentet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fimbulisen» frå Wikipedia på bokmål, den 7. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fimbulisen - fra topp til tå Norsk Polarinstitutt
* Composite Gazetteer of Antarctia. Den vitenskapelige komite for antarktisforskning (SCAR)
**Pjotr Venjaminovitsj Svidler** eller **Peter Svidler** (fødd 17. juni 1976 i Leningrad) er ein russisk sjakkspelar, stormeister i sjakk. Han har vunne den russiske meisterskapen i sjakk heile seks gongar, i 1994, 1995, 1997, 2003, 2008 og 2011. Han har også ein delt andreplass i VM i sjakk 2005.

VM-deltaking
------------

Han delte andreplassen med Viswanathan Anand i FIDE-VM i sjakk i 2005 med 8,5 poeng på 14 parti, 1,5 poeng etter vinnaren Veselin Topalov. Denne andreplassen gav han ein plass i VM i sjakk 2007. Der vart han nummer 5 av åtte deltakarar, med 6,5 poeng av 14 moglege.

Sjakk-karriere - nokre resultat
-------------------------------

Svidler lærte å spele sjakk då han var seks år. I 1992 delte han førsteplassen med Ragim Gasimov i Den opne Sovjetmeisterskapen for juniorar.

Han blei stormeister i 1994. 

Han delte førsteplassen med Vladimir Kramnik og Michael Adams i Dortmund i 1998.

Han vann Biel internasjonale sjakkfestival i 2000.

I 2001 nådde han semifinalen i FIDE-VM i sjakk 2002. Han tapte semifinalekampen mot den seinare verdsmeisteren Ruslan Ponomarjov.

I 2006 vart han nummer to etter Alexander Grisjtsjuk ved Verdsmeisterskapen i lynsjakk i Rishon Lezion, Israel, med 10,5 poeng på 15 parti. 

Han delte førsteplassen med Vladimir Kramnik i Dortmund i 2006.

Chess960
--------

Svidler er sterk i såkalla Fischer Random Chess, også kalla Chess960. Han vann den første utgåva av Chess960 Open i Mainz, Tyskland. I Mainz Chess Classic i 2003 vart han verdsmeister i Chess960 ved å slå Péter Lékó i ein tvikamp over åtte parti. Han forsvarte denne tittelen to gongar, ved å slå Levon Aronian i 2004 og Zoltán Almási i 2005, før han tapte mot Aronian i 2006.

Rating
------

Topp FIDE-rating for Pjotr Svidler var 2765, i januar 2006. Han hadde per 1. mai 2010 ein FIDE-rating på 2735, noko som gir ein 15. plass på verdsrankinga til FIDE.

Fotnotar
--------

1. ↑  Chessbase om den russiske meisterskapen 2011, vitja 17. august 2011
2. ↑  «USSR Junior Open Chess Championship, Yurmala 1992». RusBase. Henta 31. juli 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside for Pjotr Svidler
* Peter Svidler sine sjakkparti hos Chessgames.com
* Ratingkort for Peter Svidler hos FIDE
* Intervju med Pjotr Svidler frå 2005 Arkivert 2011-05-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Qinghaisjøen fotografert frå satellitt
**Qinghaisjøen** (kinesisk skrift 青海湖, pinyin *Qīnghǎi Hú*; mongolsk Khokh Nuur, 'den blå sjøen') er ein av verdas største saltsjøar. Han ligg i provinsen Qinghai i Kina, 3 205 meter over havet. Med sine 5 694 km² er han den største innsjøen i Kina.

Innsjøen ligg i ei forsenking i det tibetanske platået i den historiske tibetanske provinsen Amdo, ca 100 kilometer vest for provinshovudstaden Xining i Qinghai. Han har variert i storleik, krympa mykje på 1900-talet, men har vore aukande sidan 2004. I 1960-åra hadde 108 større eller mindre elvar utløp i Qinghaisjøen. Til 2004 hadde 85 % av elvemunningane turka ut, også munningen til den største elva, Buh. Derved oppstod fleire mindre sjøar i det som tidlegare var Qinghaisjøen. Tjuetre elvar og bekker renn no ut i innsjøen, dei fleste av dei er sesongeelvar. Fem elvar står for 80 % av den totale vasstilførsla. Trass i saltinnhaldet lever mange fiskar i Qinghaisjøen, til dømes den nakne karpa (*Gymnocypris przewalskii*).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Qinghai Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juni 2011.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Satellittbilde av Anatolia.
**Vesleasia** eller **Anatolia** er ei nemning på området mellom Svartehavet, Egearhavet og Middelhavet som særleg vart brukt i oldtida. Det vil altså seie at Vesleasia stort sett svarar til det noverande Tyrkia. Ein delte det inn i landskapa Kappadokia, Pontos, Paflagonia, Bitynia, Galatia, Frygia, Mysia, Troas, Aiolis, Lydia, Karia, Lykia, Milyas, Kabalia, Pamfylia, Pisidia, Lykaonia, Isauria og Kilikia.

I oldtida var landområdet kjent for mange viktige folk og rike, og for mange viktige hendingar. Her eksisterte i tidleg tid Hattusas-riket, som ein vanlegvis meiner var grunnlagt av hettittar. Her eksisterte òg fleire store rike samtidig med den hellenistiske kultur. Til dei høyrte riket til kong Krøsus av Lydia. Seinare var det òg i dette området at Konstantin utførte dei fleste av bedriftene sine. 

I gamal tid budde det mange folk her som snakka anatoliske språk, som høyrer til den indoeuropeiske språkfamilien. Seinare vart dei blanda opp med grekarar.