recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ammoniakk**| Nemningar |
| --- |
| Formel | NH3 |
| Kjemisk namn | ammoniakk |
| Andre namn |  |
| Identitetsnummer | CAS: 7664-41-7 |
| Eigenskapar |
| Relativ molekylmasse | 17,03 u |
| Tettleik | g/cm3 |
| Smeltepunktsintervall | 195 K (−78 °C)-240 K (−33 °C) |
| Når ikkje anna er oppgjeve gjeld tala for eit stoff ved standardtilstand (25 °C, 100 kPa) |
| Struktur |
| Stoffgruppe |  |
| Lewisstruktur:

```
     H
    /
H--N
    \
     H
```
 |
|  |

**Ammoniakk** (NH3) er ei uorganisk kjemisk sambinding. Stoffet er ein fargelaus gass med stikkande lukt ved romtemperatur. Han er giftig, sterkt basisk og derfor etsande gass som kan skada eller drepa dyr og plantar.

Bruk
----

Stoffet vert nytta som råstoff i produksjon av kunstgjødsel. Det kan òg brukast i eksplosiv og i polymerar. I dagleglivet er det likevel mest brukt i sterke reingjeringsmiddel, som salmiakk.

Førekomst
---------

Små mengder ammoniakk i karbonatform, frå rotnande nitrogenhaldige dyre- og planterestar, finst i jordatmosfæren. Det finst ammoniakksalt i all fruktbar jord, i sjøvatn, og i dei fleste væsker som kjem frå plantar og dyr, særleg i urin.

Framstilling
------------

Flytande ammoniakk i ein kraftig reaksjon med saltsyre.
Ammoniakk vert produsert etter Haber-Boschprosessen. Hydrogengass og nitrogengass reagerer med ein katalysator tilstades. Dette skjer ved høgt trykk og ein temperatur på 500 °C. 

Reaksjonen er:

3H2 + N2 → 2NH3

Kjemi
-----

Ammoniakk er ein base. Molekylet kan ta opp eit hydrogenion og danna ammoniumionet (NH4+). Dette inngår i ulike salt, som får namn på *ammonium-*. Ammoniumklorid (NH4Cl) er eit døme.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ammoniakk**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Aleksandr Gennadjevitsj Legkov** (fødd 7. mai 1983) er ein russisk langrennsløpar frå Krasnoarmejsk i Moskva oblast. Han vann Tour de ski i 2013 og vart nummer to i verdscupen i langrenn same sesongen.

### Aktiv

Legkov fekk sin meisterskapsdebut under ski-VM 2005 i Oberstdorf, med ein 48. plass som best. Året etter deltok han i vinter-OL i Torino og vart nummer 20 på femmila.

«Tour de ski» 2006/07 vart Legkovs store gjennombrot, der han enda på andreplass, slått einast av tyske Tobias Angerer. To veker seinare tok han sin første siger i verdscupen, ein 30 km fellesstart fristil i Rybinsk. Under ski-VM 2007 fekk han ein sølvmedalje med Russland sitt stafettlag.

Legkov vann sitt andre verdscuprenn i Lahti i mars 2009, ein 15-kilometer i fristil og den tredje på «mini-touren» i Kuusamo i november 2010. Hans fjerde verdscupsiger kom 6. januar 2013 då han sikra seg sigeren i «Tour de ski», som aller første russar. Seinare i sesongen vann han 50 km i Holmenkollrennene. Han tok bronsje med det russiske stafettlaget i ski-VM 2013.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| **Kołobrzeg** |
| --- |
| Sentrum av byenSentrum av byen Sentrum av byen |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Kołobrzeg |
| **Byvåpenet til Kołobrzeg** |

 |
| Plassering |
| 

Kołobrzeg is located in Polen

 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Vestpommerske voivodskap |
| Grunnlagd | 900-talet |
| Borgarmeister | Janusz Gromek |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  25,67 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 44,794   1745/km² |
| Koordinatar | 54°10′″N 15°34′″E﻿Koordinatar: 54°10′″N 15°34′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 78-100 til 78-106 |
| Telefon-retningsnummer | +48 94 |
| Bilnummer | ZKL |
| **Nettstad:** www.kolobrzeg.pl |

**Kołobrzeg** (tysk *Kolberg*, kasjubisk *Kòłobrzeg*) er ein by sentralt i Pommern, nordvest i Polen med i underkant av 50 000 innbyggjarar. Kołobrzeg ligg ved elva Parsęta på sørkysten av Austersjøen (i området delt mellom elvane Oder og Wisła. 

Namnet på byen vart første gong nemnd av Thietmar av Merseburg som *Salsa Cholbergiensis*. Han vart grunnlagd på ny i seinmellomalderen og vart då regionssenter på kostnad av den tidlegare slavisk-pommerske Budzistowo. Som ein by i Hansaen med Lübeck-rettar, vart byen eit urbant senter for det romersk-katloske bispedømet Cammin. Då Kolberg vart ein del av det brandenburgske Pommern i tidleg moderne tid, stod dei imot Napoleon sine troppar i omleiringa av Kolberg. Frå 1815, var han ein del av Kongedømet Preussen i Pommern. I 1945 vart byen ein del av Polen og den tyske folkesetnaden som ikkje flykta før den raude armeen kom til staden, vart seinare kasta ut. Byen vart øydelagd under slaget ved Kolberg, og vart gjenoppbygd. Han mista derimot statusen som regionssenter til fordel for den nærliggande byen Koszalin.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kołobrzeg**

* Offisiell nettstad
* Bilete av Kołobrzeg før andre verdskrigen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kołobrzeg» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Ammoniumkarbonat** er eit ammoniumsalt med kjemisk formel (NH4)2CO3.
Det har E-nummer E 503.

Ved oppvarming vil ammoniumkarbonat produsera gassane ammoniakk, karbondioksid og vassdamp:

{\displaystyle {\rm {(NH\_{4})\_{2}CO\_{3}(s)\rightarrow 2\ NH\_{3}(g)+CO\_{2}(g)+H\_{2}O(g)}}}
På grunn av dette er ammoniumkarbonat ein del av hjortetakksalt, som er eit særskild bakepulver. 
Hjortetakksalt som er i handel er laga som ei blanding av surt ammoniumkarbonat og ammoniumkarbamat. Opphavleg blei det framstilt gjennom tørrdestillering av horn, hjortehorn og bein, noko som gav opphav til namnet.

Særleg gassen ammoniakk har ei skarp lukt, som gjer at hjortetakksalt kan lukta vondt allereie ved romtemperatur.

Ammoniumkarbonat oppstår naturleg ved rotning eller oppvarming av nitrogenhaldige organiske stoff, som gjødninga guano.

Også kjend som
--------------

* *Ammonium carbonicum*

Kjelder
-------

1. ↑  Meyers varulexikon, Forum, 1952

* *Denne artikkelen bygger på «Ammoniumkarbonat» frå Wikipedia på svensk, den 28. februar 2019.*
**Aleksandr Vasiljevitsj Privalov** (6. august 1933–19. mai 2021) er ein tidlegare skiskyttar som tevla for Sovjetunionen. Han vann sølvmedaljen på 20 km både under VM i skiskyting 1961 og Vinter-OL 1964, samt bronsemedaljen under Vinter-OL 1960.

Privalov deltok vinteren 1959 i den andre verdsmeisterskapen i skiskyting, i italienske Courmayeur vart han nummer 11. Året etter tok han bronsemedaljen på den einaste skiskytingsøvinga under dei olympiske vinterleikane 1960 i Squaw Valley, halvtanna minutt bak gullvinnaren Klas Lestander frå Sverige. I 1961 kleiv Privalov eitt steg opp på pallen etter VM i skiskyting i svenske Umeå, nesten tre minuttar etter finnen Kalevi Huuskonen. Året etter enda Privalov på tolvteplass då VM 1962 vart avvikla i Hämeenlinna i Finland.

Under Vinter-OL 1964 i Innsbruck skaut Privalov 20 treff på 20 km skiskyting, det same gjorde landsmannen Vladimir Melanjin. Melanjin var ein klart betre langrennsløpar og tok eit suverent gull, Privalov sikra sovjetisk dobbeltsiger, medan Olav Jordet frå Noreg vann bronsemedaljen. Ved VM i skiskyting 1965 på Elverum var Privalov med på Sovjetunionen sitt bronselag i stafetten, den aller fyrste VM-stafetten, ein stafett som vart vunnen av dei fire utøvarane frå arrangørlandet Noreg.

Kjelder
-------

1. ↑  Kyrillisk skrift Александр Васильевич Привалов

---

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Håvard Bjerkeli** (fødd 5. august 1977) er ein norsk tidlegare langrennar frå Isfjorden i Rauma kommune, medlem i Isfjorden Idrettslag. Han vann VM-sølv i sprintøvinga under Ski-VM 2003.

Bjerkeli utmerkte seg i sprinttevlingane då den nye øvinga kom frå slutten av 1990-åra. Han vann tre tevlingar i verdscupen i langrenn, ei i kvar av sesongane 2002-04. Under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City rauk han ut i kvartfinale på sprinten og kom på 13. plass. Året etter tok Bjerkeli seg til finalen i same øvinga då verdsmeisterskapen fann stad i Val di Fiemme, der han vart andremann, svenske Thobias Fredriksson tok gullmedaljen. Same sesongen vart Bjerkeli noregsmeister i sprint under Ski-NM 2003 i Molde, medan det året etter vart NM-sølv i øvinga i Bardufoss.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1997: Bronsemedalje i 4 x 10 km stafett med Isfjorden IL
* Ski-NM 1998:
* Ski-NM 1999:
* Ski-NM 2000:
* Ski-NM 2001: Nr 8 på 10 km i Steinkjer
* Ski-NM 2002: Nr 8 på 50 km på Vang
* Ski-NM 2003: Gull i sprint og nr 8 på 10 km i Molde
* Ski-NM 2004: Sølv i sprint i Bardufoss

### Ymse

Bjerkeli er gift med langrennar var, Marit Roaldset, og såleis svigerson til Jan Olaf Roaldset. Karoline Grøvdal er syskenbarnet hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Håvard Bjerkeli» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2019.*
**Ammochostos Stadion** (gresk skrift Γήπεδο Αμμόχωστος) er eit fotballstadion i Larnaka i Republikken Kypros. Det rommar heimebana til Nea Salamis Ammókhostos FC.

Historie
--------

Den opphavlege heimebana til Nea Salamis Ammókhostos FC var GSE Stadion i Ammókhostos, men dei har ikkje kunnet bruke ho sidan den tyrkiske okkupasjonen av Kypros i 1974. Nea Salamis flytta derfor til Larnaka, der dei i 1989 bestemde seg for å byggja ein ny stadion. Bygginga vart påbyrja i desember det same året. Etter romslege donasjonar frå Salamis-tilhengarar i Kypros og elles i verda, bistand frå Cyprus Sports Association og dugnadsinnsats frå mange arbeidarar sto stadionet ferdig på rekordtid.

Den første offisielle kampen i Nea Salamina stadion vart spela på laurdag 12. oktober 1991 med laget Evagoras Paphos som motspillerar. Nea Salamina vann 4-1. Stadionet var vert til UEFA's European Under-16 Football Championship-finala 17. mai 1992 mellom Tyskland og Spania, der Tyskland vann 2-1. Sidan 2007 har Nea Salamis fotballklub kontor under den søre tribuna.

Namn
----

Ammochostos Stadion er oppkalla etter byen Ammókhostos, heimbyen til klubben før invasjonen i 1974.

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Bakgrunnsstoff
--------------
Aleksandr Radisjtsjev
**Aleksandr Nikolajevitsj Radisjtsjev** (31. august 1749–24. september 1802) var ein russisk filosof, forfattar og embetsmann (direktør for tollkammeret i St. Petersburg).

Liv
---

Radisjtsjev var fødd i Moskva i ein lågadeleg godseigarfamilie. På ønske frå Katarina II studerte han rettsvitskap i Leipzig – Goethe var ein av medstudentane. Radisjtsjev vart påverka av opplysingstenkarar som Gabriel Bonnot de Mably, Jean-Jacques Rousseau, Claude Adrien Helvétius og Laurence Sterne.

I 1790 gav Radisjtsjev ut reiseskildringa *Reise frå St. Petersburg til Moskva*. Her skildra han det russiske bondelandet dels realistisk, dels sentimentalt, men boka var i røynda ein radikal kritikk av det han såg på som sosiale mistilhøve i Russland under Katarina II. Radisjtsjev kritiserte spesielt liveigenskapen, og det umenneskelege og i stor grad forfalne aristokratiet, og sette som den aller første fram eit forslag om å frisetje bøndene frå liveigenskapen. Tsarina Katarina var rysta over den franske revolusjonen og heldt Radisjtsjev for «verre enn Pugatsjov» (føraren for eit kosakkopprør i 1773–1775), så styresmaktene drog inn heile opplaget av verket og dømde han i 1790 til døden. Det enda med at han fekk nåde og i staden vart dømd til ti års forvising. 

Etter at Katharina døydde i 1796, sette tsar Paul I Radisjtsjev fri og gav han lov til å busette seg på godset sitt. Men Radisjtsjev hadde ikkje endra syn og vart trua av personar med stor påverkingskraft. I 1802, framleis under oppsikt av politiet, tok han sitt eige liv ved å drikke salpetersyre. Han var fortvila over dei dårlege utsiktene til reformrørsla og var redd for å bli deportert på ny, men ville òg sende ut eit signal.

Først i 1905 kom ei usensurert utgåve av reiseskildringa til Radisjtsjev ut, med innleiing av N.P. Silvanskij og P.E. Stjegolev.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Die Dekabristen Arkivert 2012-12-19 ved Wayback Machine. på zvab.com, henta 10. januar 2012

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksandr Radistjev» frå Wikipedia på svensk, den 3. februar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verk av og om Aleksandr Radisjtsjev i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Scarba****Lokalt namn: Sgarba** |
| --- |
| Utsikt mot Scarba frå LuingUtsikt mot Scarba frå Luing |
| Geografi |
| 

Scarba is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 56°10′34″ N 5°43′24″ W﻿Koordinatar: 56°10′34″ N 5°43′24″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Indre Hebridane

 |
| **Areal** | 14,74 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Cruach Scarba (449 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Argyll and Bute

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0 (2001)
 |

**Scarba** er ei øy på vestkysten av Skottland. Administrativt er ho ein del av regionen Argyll and Bute.

Scarba ligg i dei indre Hebridane, like nord for Jura. Aust for Scarba ligg Slate Islands og fastlandet (eigentleg øya Storbritannia), og nord og vest for øya ligg Firth of Lorn.

Vestkysten av Scarba med malstraumen Corryvreckan.Foto: Russ Baum

Scarba er forma som ein rund og forholdsvis bratt haug. Ho har eit areal på 14,74 km², og det høgaste punktet på øya er *Cruach Scarba* som er 449 meter over havet. I klassifiseringssystemet for fjell på Dei britiske øyane er Cruach Scarba ein marilyn. Scarba har ikkje hatt fast busetnad sidan 1960-talet, men det ligg nokre bygningar ved *Kilmory Lodge* på austsida av øya.

Øya er dekt av lyngheier og vert nytta til beitemark. Det er ein stor bestand av hjort på øya.

Sundet mellom Scarba og Jura vert kalla Corryvreckan, her dannar ein sterk tidvassstraum den tredje sterkaste malstraumen i verda. Scarba, den mindre naboøya Lunga og holmane kjent som Garvellachs utgjer til saman verneområdet *Scarba, Lunga and the Garvellachs National Scenic Area.*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Scarba» frå Wikipedia på bokmål, den 20. februar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Aleksandr Gennadjevitsj Pogorelov** (fødd 10. januar 1980) er ein russisk tidlegare mangekjemapar frå Zjeleznogorsk i Kursk oblast. Han vart tildelt bronsemedaljen etter tikampen i ved Friidretts-VM 2009 i Berlin, ein prestasjon som vart underkjent av Det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF) sju år seinare.

Aktiv
-----

Pogorelov vart andremann i sjukamp ved hall-EM 2005 i Sevilla med 6 111 poeng. Under verdsmeisterskapen i Helsinki i august same året enda han på femteplass med 8 246 poeng, etter han låg på tredjeplass før den avsluttande 1500-meteren, hans svakaste øving. I 2006 vart han nummer fire i europameisterskapen med 8 245 poeng, også då førte 1500 m han to plassar ned på resultatlista.

Med 8 328 poeng plasserte Pogorelov seg som nummer fire i tikampen under dei olympiske leikane i Beijing i 2008. Med nøyaktig 200 fleire poeng tok han bronsemedaljen ved verdsmeisterskapen i Berlin året etter, ein medalje han sidan vart fråkjent ettersom han skulle ha vore suspendert.

### Doping

Då dopingprøvene frå Sommar-OL 2008 i Beijing var testa på ny i 2016, fann IOK at Pogorelov då hadde vore dopa. Det internasjonale friidrettsforbundet annullerte 2. juni 2016 alle hans resultat i perioden 23. august 2008 til 21. februar 2010.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2002 i München: Nr 8 – 8 016 poeng
* VM 2003 i Paris: Braut etter åtte øvingar
* OL 2004 i Aten: Nr 11 – 8 084 poeng
* VM 2005 i Helsinki: Nr 5 – 8 246 poeng
* EM 2006 i Göteborg: Nr 4 – 8 245 poeng
* OL 2008 i Beijing: Nr 4 – 8 328 poeng (annullert)
* VM 2009 i Berlin: Bronsemedalje – 8 528 poeng (annullert)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Gennadjewitsch Pogorelow» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2021.*
Minnefrimerke teikna av Aleksandr Ivanovitsj Laktionov
**Aleksandr Ivanovitsj Laktionov** (16. mai 1910–15. mars 1972) var ein tiljubla målar i etterkrigstidas Sovjetunionen. Hans nøyaktige og nærast fotografilike stil var svært populær, men hausta motbør frå kunstkritikarar og andre kunstnarar.

Liv og gjerning
---------------

Laktionov var fødd i Rostov-ved-Don og studerte ved Leningrad kunstakademi 1926-29 og seinare,1938-44, tok han etterutdanning. Laktjonov var elev av målaren Isaak Brodskij og var påverka av Brodskijs tekniske og realistiske tilnærming, i samsvar med tradisjonane til dei gamle meistrane. Laktionovs gjennombrotsarbeid var *Eit brev frå fronten* (1947), eit verk som fanga den rådande tidsstemninga i Sovjetunionen etter den store fedrelandskrigen. Det er eit svært optimistisk verk, bada i ein varm glød, og er kjenneteikna ved sitt fråvære av konflikt, noko som vart motiv i Laktjonovs seinare arbeid og i den sosialistiske realismen generelt.

Laktionov vart mest berømt for sine sjangermåleri, så som *Inn i eit nytt husvære* (1952) og *Sørgd for alderdomen* (1958-60). Desse samvitsfullt realistiske verka målar eit overveldande positivt bilete av sovjet-samfunnet, framstillingar som for mange menneske må ha vore i klar kontrast med den røynlege kvardagen. Desse måleria var svært populære hos det store publikum, trass i ein meir blanda kritikk. Kritikken botna i hovudsak i at Laktjonovs merksemd mot detaljen, skygde for det kunstnariske uttrykket til gunst for naturalismen.

Trass i dette hadde Laktjonov mange støttespelarar i det statlege kulturbyråkratiet, som støtta hans nasjonalistiske og optimistiske handsaming av emnet for måleriet. Dette sikra Laktjonov ein svært suksessrik karriere og tilgang til å omgåast folk i det høgste sjiktet i sovjet-samfunnet. I sine seinare leveår fekk Laktjonov i oppdrag å måle portrett av mange av dei leiande skodespelarane, kirurgane, soldatane, politikarane og kosmonautane, attåt eit særleg berømt portrett av sjølvaste kamerat Stalin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksandr Laktjonov» frå Wikipedia på engelsk, den 18. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
**J. Peter Robinson** (fødd 16. september 1945) er ein engelsk komponist som studerte piano og kompoisisjon ved Royal Academy of Music og hadde stor suksess som studiomusikar i 1970-åra for artistar som Phil Collins, Mike Rutherford, Shawn Phillips, Quatermass, Carly Simon, Bryan Ferry, Stealers Wheel, Andrew Lloyd-Webber og fleire andre.

Han starta å skrive filmmusikk i 1985 og har arbeidd med filmar som *Bates Motel*, *Wayne's World*, *Encino Man*, *Nightmare Cafe*, *Wes Craven's New Nightmare*, *Highlander III: The Sorcerer*, *Return of the Living Dead Part II*, *Vampire in Brooklyn* (av Wes Craven), *The World's Fastest Indian*, *The Bank Job* og *Blind Fury* frå 1989.

Han skreiv òg noko musikk for den engelske versjonen av *Godzilla 2000*. I tillegg skreiv han musikk for filmen *The Wizard*, John Schlesynging-skrekkfilmen The Believers, og to songar til filmen *Shelter*, og musikk for mange episodar av fjernsynsserien *Charmed*.

Som arrangør av popmusikk har han arbeidd med Eric Clapton, Manhattan Transfer, Al Jarreau og Melissa Etheridge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «J. Peter Robinson» frå Wikipedia på engelsk, den 11. februar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* J. Peter Robinson ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Aleksandr Matvejevitsj Jelizarov** (fødd 7. mars 1952) er ein tidlegare skiskyttar, fødd i landsbyen Vjazovka i Penza oblast, som representerte Sovjetunionen. Han vann OL-gull 1976 og VM-gull 1977 med sovjetiske stafettlag, i alt tok han seks VM-/OL-medaljar i åra 1975-77.

Aktiv
-----

Jelizarov tok sølvmedaljen på 10 km under VM i skiskyting 1975 i Antholz, einast slått av landsmannen Nikolaj K. Kruglov. Seinare i meisterskapen gjekk dei to utøvarane på Sovjetunionen sitt sølvlag i 4 x 10 km stafett.

Få dagar før Vinter-OL 1976 tok til i Innsbruck, arrangerte det internasjonale skiskyttarforbundet VM i skiskyting 1976 i italienske Antholz. 10 km sprint var einaste VM-øvinga, sidan ho ikkje hadde kome inn som OL-øving. VM-tevlinga enda med tre sovjet-utøvarar på pallen; Aleksandr Tikhonov vann 3,3 sekundar føre Jelizarov, med Nikolaj K. Kruglov på bronseplass. Under dei olympiske leikane i Innsbruck gjekk Jelizarov fyrst inn til bronsemedalje på 20 km, før han gjekk startetappen for Sovjetunionen i skiskytingsstafetten. Etter ein godt gjennomført etappe fylgde Ivan Bjakov, Kruglov og Tikhonov opp med solide etappar, dermed kunne sistnemnde passere mållinja nærare fire minuttar føre Finlands sølvvinnar.

I sitt siste internasjonale meisterskap, VM i skiskyting 1977 på Vingrom, vart Jelizarov nummer 17 på 10 km, men fekk gå startetappen for Sovjetunionen i 4 x 7,5 km stafett. Saman med Aleksandr Usjakov, Nikolaj K. Kruglov og Aleksandr Tikhonov tok stafettgull framom Finlands mannskap.

Jelizarov vart sovjetmeister på 10 km i 1973 og 1975.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Matwejewitsch Jelisarow» frå Wikipedia på tysk, den 6. februar 2016.*
Scene og sal i Théâtre des Champs-Élysées i Paris.
Mellombels utandørsscene
**Scene** eller **sene**  er den delen i eit teater, i ein konsertsal eller ei avgrensa flate utandørs, der det vert framført skodespel, opera, konsert, dans og liknande for eit publikum som har tilhald framfor eller ikring scena. Ordet scene vert òg nytta om kvart av dei avsnitta i eit skodespel, ein opera, ein film og liknande som gjeld den same hendinga. Dessutan vert ordet scene nytta som synonym for teater.

Ordet «scene» kan elles verte nytta om eit opptrinn, eit syn, eit bilete, eller om staden der ei hending går føre seg.

Jordoppservasjonssatelittar
---------------------------

I samband med jordobservasjonssatellittar vert ordet scene nytta om det avgrensa geografiske området som den einskilde satellitten dekker med sin innhenting av data.

Etymologi
---------

Ordet «scene» har opphav i gresk σκήνη, skene, som tydar telt eller overdekka plass, og var opphavleg nytta om den bygningen i amfiteateret som tente som kulisse attom staden der skodespelarane var i aksjon.

Fotnotar
--------

1. ↑  snl.no: Scene

* «scene» i Nynorskordboka.
**Aleksandr Andrejevitsj Sjustov** (russisk: Александр Андреевич Шустов) (fødd 29. juni 1984) er ein russisk friidrettsutøvar frå Karaganda. Han vart europameister i høgdehopp i 2010.

### Aktiv

Sjustov vann høgdehopp-tevlinga under Sommaruniversiaden 2007 i Bangkok.

Tre år seinare, i juni månad 2010, vann han høgdetevlinga i Europmeisterskapen for lag, avvikla på Fana stadion i Bergen. Vinnarresultatet var såpass ordinært som 2,28 m. To månader seinare sikra han seg gullmedaljen i høgdehopp under friidretts-EM i Barcelona. Han tangerte då sin personlege rekord på 2,33 m.

Vinteren 2011 gjorde Sjustov sitt beste høgdehopp nokon gong, 2,34 m, då han vart nummer tre i øvinga i innandørs-EM i Paris.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2010 i Barcelona: Gullmedalje – 2,33 m, framom Ivan Ukhov (2,31 m)
* VM 2011 i Daegu: Nr 8 – 2,29 m
* OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa (2,26 m -nr 15)
* VM 2013 i Moskva: Nr 7 – 2,32 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Andrejewitsch Schustow» frå Wikipedia på tysk, den 13. september 2014.*
**Jane Mykle** (13. februar 1913–17. juni 1995) var ein norsk dokketeaterskapar og lokalpolitikar. Ho var gift med forfattaren Agnar Mykle frå 1942 til 1957.

Liv og arbeid
-------------

Mykle hadde artium, kveldsskule frå BHKS og eit år ved SHKS. Ho studerte vidare i London og Paris og arbeidde som blomedekoratør, hanskemakar m.m. Ho traff Agnar Mykle i 1939, og gifta seg med han i 1942. Etter skilsmissa i 1957 var han leigebuar hos ho frå 1963, og dei tidlegare ektefellane opprettheldt tett kontakt resten av livet.

Jane og Agnar Mykle var pionerar innan norsk dokketeater, med utdanning frå Marcel Temporal sitt *Temporals institutt for dukketeater* i Paris. Ekteparet Mykle skipa Norsk Dukketeater i 1949, og dei to skreiv ei lærebok i dette emnet. Norsk Dukketeater inngjekk sidan samarbeid med Folketeatret.

Mykle sat i Asker kommunestyre for SF/SV frå 1968 til 1983, og seinare i fylkestinget i Akershus.

Sonen til Agnar Mykle frå fyrste ekteskap, Arne Bust Mykle (1937–2015), arbeidde også med dokketeater, og overtok etter kvart Norsk Dukketeater saman med den dåverande kona si Bjørg Mykle. Dei utvikla blant anna barne-TV-serien om *Pompel og Pilt* frå 1969.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Kirke- og undervisningsdepartementets premiering for *Dukketeater* i 1954, saman med Agnar Mykle

Bibliografi
-----------

* *Dukketeater!* (lærebok, saman med Agnar Mykle), 1954; gjeven ut på ny i 1967 og 1995

Litteratur
----------

* Alf van der Hagen. *En annen Mykle : møter med Jane Mykle*. 1994 ISBN 82-7094-695-8
* *Dukketeater underveis : familien Mykle og Norsk dukketeater*. Ved Arne Bust Mykle, Tone Sinding Steinsvik og Sverre Følstad. Stiftelsen Modums blaafarveværk , 2006. ISBN 978-82-90734-36-2

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Jane Mykle» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jane Mykle**

* Jane Mykle hos Sceneweb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| **Krabbeetarsel** |
| KrabbeetarselKrabbeetarsel |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Krabbeetarsel Utbreiinga av Krabbeetarsel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Ekte selar Phocidae |
| **Slekt:** | ***Lobodon*** |
| **Art:** | **Krabbeetarsel** *L. carcinophaga* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lobodon carcinophaga***Hombron & Jacquinot, 1842 |

**Krabbeetarsel** (*Lobodon carcinophagus* eller *carcinophaga*) er ein selart som lever i Antarktis. Han høyrer til familien *Phocidae* (hårselar, «ekte selar»). Trass namnet lever dei hovudsakleg av kril.

Tennene filtrerer ut kril frå sjøvatnet.
Krabbeetarselar er slanke, lysegrå selar som blir rundt 2,5 meter lange, og veg 200-300 kg i vaksen alder.
Pelsen er einsfarga. Ungdyr er gjerne noko mørkare enn eldre. Hoene er noko større enn hannane.

Tennene til selen er særskilt tilpassa kosthaldet. Dei gjer at han kan filtrere kril frå vatnet. 95 % av føda til selen er antarktisk kril (*Euphausia superba*). I tillegg tek han også noko fisk og blekksprut.

Dyra lever gjerne i små familiegrupper, men kan også samla seg i større flokkar. Ungane blir fødde i september–desember. Svært mange av ungane døyr i løpet av første leveåret, mange av dei som bytte for leopardsel. 

Krabbeetarsel har ei sirkumpolar utbreiing, men føretrekk pakkis framfor ope hav. Dei kan koma seg kvikt fram oppå is. Dei kan også vandra til område så langt unna som New Zealand, Australia, sørkysten av Afrika og Sør-Amerika.

Ein reknar med at det finst over 7 millionar individ, kanskje opptil eller over 15 millionar krabbeetarsel. Arten er dermed ikkje rekna som truga.

Kjelder
-------

* «Lobodon carcinophaga» ved iucnredlist.org. Henta 11. februar 2013.
* «krabbeetersel» i *Store norske leksikon*. Henta 11. februar 2013.
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Krabbeetarsel» frå Wikipedia på bokmål, den 11. februar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Lobodon carcinophagus** 

 Commons har multimedium som gjeld: **Krabbeetarsel**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
**Aleksandr Vladimirovitsj Popov** (fødd 22. februar 1965) er ein russisk tidlegare skiskyttar frå Tobolsk som konkurrerte for Sovjetunionen og Kviterussland. Mellom 1987 og 1997 vann han fire VM-gull i lagøvinga og ein olympisk gullmedalje i stafett, samt fire sølvmedaljar og to bronsemedaljar i stafett i ulike VM og OL-arrangement. Individuelt fekk han med seg ein sølvmedalje frå 20 km i VM 1991. Sidan 1999 har han vore hovudtrenar for det kviterussiske skiskyttarlandslaget.

Aktiv
-----

Popov gjekk i åra 1987-92 på fem av dei seks siste stafettlaga som Sovjetunionen stilte med i den årlege verdsmeisterskapen i skyting, eller i dei olympiske leikane. Desse meisterskapane gav han ein olympisk meisterskapstittel i 1988, og fire ulike VM-sølv. I dei individuelle tevlingane i dei same meisterskapane lukkast han lite, fyrst under verdsmeisterskapen 1991 blanda han seg inn i medaljekamp. På 20-kilometeren i Lahti fekk han VM-sølv, fem sekund føre Eirik Kvalfoss på bronseplass og eit lite halvminutt bak Mark Kirchner som representerte Tyskland.

Frå 1992 og fram til 1998 gjekk Popov inn til ei rad fjerdeplassar i OL og VM-samanheng, både i individuelle øvingar, men særleg i stafettar. Likevel fekk han med seg eit OL-sølv i stafett 1992 og to bronsemedaljar i same; 1995 og 1996.

I 1989, hans beste sesong i verdscupen i skiskyting, vart Popov nummer to samanlagt etter Eirik Kvalfoss. Også i 1987 og 1992 var han høgt plassert i totalen i verdscup-turneringa.

Frå og med 1993-sesongen tevla han for Kviterussland.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1987 i Lake Placid: Sølvmedalje i stafett og nr 12 på 20 km
* Vinter-OL 1988 i Calgary: Gullmedalje i stafett og nr 12 på 20 km
* VM i skiskyting 1989 i Feistritz: Sølvmedalje i stafett og nr 8 på 10 km
* VM i skiskyting 1991 i Lahti: Sølvmedalje både på 20 km og i stafett
* Vinter-OL 1992 i Albertville: Nr 4 på 20 km og sølvmedalje i stafett
* VM i skiskyting 1993 i Borovets: Nr 14 på 20 km og nr 4 i stafett
* Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Nr 4 på 20 km og nr 4 i stafett
* VM i skiskyting 1995 i Antholz: Nr 6 på 10 km og bronsemedalje i stafett
* VM i skiskyting 1996 i Ruhpolding: Nr 7 på 20 km og bronsemedalje i stafett
* VM i skiskyting 1997 i Osrblie: Nr 4 i stafett og nr 18 på 10 km
* Vinter-OL 1998 i Nagano: Nr 4 i stafett

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Aliaksandr Papou» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.
**Jane King** (fødd i 1952) er ein diktar frå Saint Lucia som har ei leiande stilling i engelskspråkleg karibisk litteratur i etterkrigsgenerasjonen.

Liv
---

Jane King blei fødd i Castries på Saint Lucia, men hadde ein omflakkande barndom der familien hennar budde på Trinidad and Tobago, Barbados og i Skottland dei første åra av livet hennar. Etter å ha gått på skulen St Joseph's Convent på St Lucia vann ho eit lokalt stipend til å studera ved University of Edinburgh. Sidan 1976 har ho undervist ved ulike institusjonar, mellom anna Sir Arthur Lewis Community College i Castries, der ho også har vore Dean for Division of Arts and General Studies.

King har gjeve ut to diktsamlingar: *Into the Centre* (1993) og *Fellow Traveller* (1994). Sistnemnde vann Commonwealth Writers Prize for Karibia og Canada og James Rodway Memorial Prize. 

Jane King er også ein skodespelar og regissør, og var med på å skipa St Lucia's Lighthouse Theatre Company.

Ho er gift med diktaren Kendel Hippolyte.

Kjelder
-------

1. ↑  Dawes, Kwame (2001). *Talk Yuh Talk*. s. 173.

* *Denne artikkelen bygger på «Jane King (poet)» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kwame Dawes (red.), *Talk Yuh Talk: Interviews With Anglophone Caribbean Poets*, University Press of Virginia, 2001, pp. 173–82. ISBN 978-0-8139-1946-1.

* "Interview with St Lucian poet, Jane King", Commonwealth Writers, 22 April 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Aleksandr Arturovitsj Rou** (også **Rowe**, 8. mars 1906–28. desember 1973) var ein irsk-russisk filmregissør i Sovjetunionen, utnemnd til folkekunstnar av RSFSR i 1968. Han laga ei rekkje fantastiske barnefilmar, hovudsakleg basert på russisk folkeminne, som var svært populære og ofte blei etterlikna i Sovjetunionen.

Rou var son av ein irsk ingeniør, Arthur Rowe, som var komen til Russland i 1905 for å setja i gang mjølproduksjon, og ei gresk mor, Julia Karageorgia. Faren arbeidde i Jurjevets. Han forlet familien og vende tilbake til Irland i 1914.

I 1930 blei Rou tilsett ved Mezhrabpomfilm, der han mellom anna var assistentregissør for Jakov Protazanov. Frå 1937 arbeidde han ved studioet Soyuzdetfilm, seinare kjent som Gorkij filmstudio. Den fyrste filmen hans, *Po sjtsjuutsjemu veleniju* (russisk По щучьему веленью, 1938), bygde på eit skodespel Jelizaveta Tarakhovskaja hadde skrive over eventyret 'Som gjedda sa' og handla om Jemelja, ein fattig bondegut som får ei tverr prinsesse til å dansa og le. Han regisserte over 20 fantasifilmar som blei enormt populære og bidrog til ei auka interesse for slike filmar blant seinare filmskaparar.

Rou døydde på eit sjukehus i Moskva i 1973 medan han heldt på å laga den siste filmen sin, *Finist – jasnyj sokol*, basert på eventyret 'Fjøra til falken Finist' og dikt av Mikhail Nozjkin. Gennadij Vasiljev fullførte filmen, som kom ut i 1976.

Døme på filmar
--------------

* *Po sjtsjuutsjemu veleniju* (russisk По щучьему веленью, 1938)
* *Vasilisa Prekrasnaja* (russisk Василиса Прекрасная, 1939)
* *Kasjtsjej Bessmertnyj* (russisk Кащей Бессмертный, 1944)

Kjelder
-------

1. ↑  Sputnitskaya, Yulia. Ptushko. Rou. Mater-class in Soviet Kino-fantasy. s. 162 ISBN  978-5-4475-9618-7

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Rou» frå Wikipedia på engelsk, den 22. september 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 62°06′59.2″N 6°57′45.4″E﻿

Utsyn frå Ljøen ved Sunnylvsfjorden. Lundanes ligg på neset til venstre, ved innløpet til Geirangerfjorden.Foto: 2011

Hurtigruta passerer Lundanes, på veg ut frå Geirangerfjorden.Foto: Juni 2014

**Lundanes**, matrikkelgard nr 104 i Stranda kommune, er ein nedlagt fjordgard ved Sunnylvsfjorden i Møre og Romsdal fylke. 

Lundanes ligg på eit nes ved innløpet til Geirangerfjorden. Det har budd folk på staden i uminnelege tider og der er gjort funn som er blitt datert heilt attende til yngre steinalder. Garden er truleg den eldste i Sunnylven. Den eldste kjende brukaren er nemnt i 1603.

Ein reknar med at gardstunet i gamal tid låg oppe på «Halsen», ei flate om lag 70 moh, men seinare vart tunet flytta ned til sjøen, til nordsida av neset. Etter matrikuleringa i 1866 hadde garden 4 mål dyrka jord, utan om natureng og utslått, og dei vinterfora 5 storfe og 50 småfe. Tunet på Lundanes var rekna som skredsikkert, og det største problemet var dei harde vindtilhøva på staden. I 1903 tok vinden løa; ny driftsbygning vart sett opp, denne gongen godt festa med bardunar. 

Lundanes hadde to setrar, den eine på øydegarden Robben og den andre høgt til fjells, i Robbedalen som ligg om lag 940 m over fjorden.

Den siste som budde på Lundanes var Ole Karl Pedersen Lundanes (1865-1930) og i 1922 selde han garden til oppsitjaren i Matvika. Husa på garden vart då fjerna, men i nyare tid er det blitt bygt ei hytte på staden. 

Lundanes ligg i verdsarvområdet Vestnorsk fjordlandskap som var innskrive på UNESCO si verdsarvliste den 14. juli 2005.

Notar
-----

1. ↑  Gardsnamnet *Lundanes* er samansett av orda *lund* og *nes*. Det skal finnast berre tre gardar i Noreg med dette namnet.

Referansar
----------

1. ↑  Lundanes eldst i fjorden Arkivert 2017-10-10 ved Wayback Machine. Sunnmørsposten 23.09.2008
2. 1 2  Sunnylven og Geiranger 2 : Gard og ætt (om Lundanes: side 445-448) Stranda sogelag 1993.
3. ↑  Verdsarv Vestnorsk Fjordlandskap

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arild Flydal (2004). *Fjordfolket*. Timbjørgane Forlag. ISBN 82-994083-2-6.
* Oddgeir Bruaset (1991). *Folket langs Storfjorden*. Oslo: Samlaget. ISBN 8200701166.
* Sakarias Ansok (1977). *Eld som slokna*. Stranda: Stranda sogenemnd.
* Jørgen Gjerding (1935). *Øydebruk i Sunnylven og Geiranger*. Hellesylt: Eige forlag. s. 30.
* Lundanes Naturbase, Miljødirektoratet.
* Lundanes Der nokon ville bu (artikkel av Oddvin Lundanes).

| * v
* d
* e
Øydegardar i Stranda kommune |
| --- |
| Geirangerfjorden | Skageflå**·** Ljøsura**·** Blomberg**·** Sylteviklia**·** Syltavik**·** Matvika**·** Megardsplassen**·** Horvadrag**·** Knivsflå**·** Gomsdal**·** Bringa**·** Hyske |
| Sunnylvsfjorden | Ljøen**·** Timbjørgane**·** Åkernes**·** Duken**·** Isflå**·** Skjeret**·** Oaldsbygda**·** Almane**·** Furnes**·** Lundanes |
*Maria Magdalena*, ca. 1530
**Jan van Scorel**, (1. august 1495–6. desember 1562) var ein nederlandsk renessansemålar frå landsbyen Schoorl (Scorel) ved Alkmaar i Utrecht. Han var den fyrste nederlandske målaren som studerte i Italia, og tok med seg impulsar derifrå heim til Nederlanda.

Liv og gjerning
---------------

Scorel var elev av Willem Cornelisz i Haarlem, Jacob Cornelisz van Oostsanen i Amsterdam og Jan Gossaert i Utrecht. Sidan gjekk han i lære i Nürnberg, der han vart påverka av Albrecht Dürer.

Frå 1522 til -23 budde Scorel i Roma, anten år 1524 eller 1525 reiste han tilbake til Nederlanda. Han var den fyrste av dei viktige nederlandske målarane som gjekk i lære i Italia, og gjennom sine arbeid førte han den italienske høgrenessansen til Nederlanda. Pave Hadrian VI utnemnde Scorel til styrar for kunstsamlingane i Vatikanet. I Roma tok Scorel sterke inntrykk av Michelangelo og Rafael, særleg den sistnemnde.

Scorel arbeidde i både Alkmaar, Gent, Haarlem og til sist i Utrecht. Han brevveksla med svenskekongen Gustav Vasa, som var ute etter verk som Scorel laga. Mellom anna sende han eit madonnabilete og måla gobelengar til kongen.

Verka hans omfattar mellom anna *Tolv jerusalempilgrimar*, *Maria Magdalena*, *Den heilage familien* og *Adam og Eva*.

Scorel døydde i Utrecht i desember 1562. Mange av verka hans vart brende under ein biletstorm i året 1566.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan van Scorel» frå Wikipedia på svensk, den 28. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jan van Scorel**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
Koordinatar: 58°49′38″N 5°43′33″E﻿

**Lundehaugen vidaregående skule** var ein offentleg vidaregåande skule i bydelen Ganddal i Sandnes.

Utdanningsprogram
-----------------

Lundehaugen vidaregåande skule hadde desse utdanningsprogramma:

* Musikk, dans og drama
* Media og kommunikasjon
* Service og samferdsel
* Allmennfagleg påbygg
* Internasjonal klasse (tilbod for framandspråklege for å få den kunnskapen dei trong for å gå inn i vanleg vidaregåande treårig opplæring)

I 2010 blei utdanningsprogrammet Service og samferdsel flytta til Gand vidaregåande skule, mens Musikk, dans og drama og Medier og kommunikasjon flytta til nye Vågen vidaregåande skole i Sandnes sentrum.

Historie
--------

Blaauw Hvarings private handelsskole blei teken over av Rogaland fylkeskommune i 1967 og fekk namnet Sandnes Handelsskole. Skulen heldt til i dei gamle lokala Sandnes Gymnas i Langgata i Sandnes. Då skuletilbudet voks trengde skulen større lokale. I 1985 stod nybygget på Ganddal ferdig.
Mot slutten hadde skulen omkring 645 elevplassar, noko dette bygget opphavleg ikkje var rekna for.

Kjelder
-------

1. ↑  «Lundehaugen skole». *Skoleporten* (på norsk). Utdannngsdirektoratet. Arkivert frå originalen 30. januar 2016. Henta 30. januar 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Lundehaugen videregående skole» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mai 2017.*
|  |
| --- |
| **Bengalgribb** |
| BengalgribbBengalgribb |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** CR Kritisk trugaUtbreiinga av Bengalgribb Utbreiinga av Bengalgribb |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Haukefuglar Accipitriformes |
| **Familie:** | Haukefamilien Accipitridae |
| **Slekt:** | *Gyps* |
| **Art:** | **Bengalgribb** *G. bengalensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Gyps bengalensis***Gmelin, 1788 |

**Bengalgribb** (*Gyps bengalensis*) er ein gribb som tidlegare var utbreidd frå Iran og Afghanistan i vest, gjennom heile Sør-Asia til Sørvest-Kina og Søraust-Asia. Frå å vera svært talrik og til og med omtalt som «kanskje den mest talrike rovfuglen i verda» i 1985, har gribben gått gjennom ein sterk tilbakegang, og er i dag rekna som kritisk truga. Intensivering av landbruket og særleg veterinærmedisinen diklofenak er rekna som grunnen til at talet på bengalgribbar har gått ned frå eit mogleg tal på fleire millionar til rundt 3 500-15 000.

Skildring
---------

Undersida til ein vaksen bengalgribb i flukt.
Bengalgribb har som andre gribbar fjørlaus hals og hovud. Hovudet har eit rosa skjær medan nebbet er sølvfarga. Nedst på halsen, på ryggen, bak og under vingene har han kvite fjører, elles er fjørdrakten mørk med svarte og sølvgrå fjører. Juvenilar er mørkare enn vaksne fuglar, og får først vaksen fjørdrakt når dei er fire-fem år gamle.

Fuglen er den minste av gribbane i slekta *Gyps*, men er ein mellomstor gribb. Han veg 3,5-7,7 kg, måler 75–93 cm i lengd og har eit vingespenn på 1,92–2,6 m.

Leveområde
----------

Bengalgriben lever hovudsakleg på sletteland og til ein viss grad i meir fjellendte område. Han lever ofte nær menneske. Gribbane flokkar seg gjerne saman for å eta og kvila. Dei formeirer seg i koloniar i høge tre.

Bengalgribb har forsvunne frå alle søraustasiatiske land bortsett frå Kambodsja og Burma. Populasjonen i Kambodsja verker vera stabil, eller til og med noko aukande. I Sør-Asia har populasjonen gått ned med over 99 % frå midten av 1990-åra til 2010-åra, og han er utdøydd i Bangladesh. Fuglen er forsvunnen frå Kina, og har ukjend status i Iran og Afghanistan.

Bilete
------

* 
* 
* 
*

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  BirdLife International 2013. «Gyps bengalensis», IUCN 2013. *IUCN Red List of Threatened Species*. Version 2013.2. <www.iucnredlist.org>. Henta 10. desember 2013.
2. 1 2  
Rasmussen, Pamela C.; Anderton, J. C. (2005). *Birds of South Asia: The Ripley Guide. Volume 2*. Smithsonian Institution and Lynx Edicions. s. 89–90. ISBN 8487334660.  Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
3. ↑  *Raptors of the World* by Ferguson-Lees, Christie, Franklin, Mead & Burton. Houghton Mifflin (2001), ISBN 0-618-12762-3. Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «White-rumped Vulture» frå Wikipedia på engelsk, den 10. desember 2013.*

Bakgurnnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bengalgribb**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* FaunEur

 |
Tre av de første utgåvene av *Snorres kongesoger* på moderne norsk vart utgjevne av J. M. Stenersens forlag & Co. Biletet viser tittelsidene i utgåvene på landsmål og riksmål frå 1900 og praktutgåva frå 1899. Foto: K.A. Gallis
)
**J.M. Stenersens Forlag AS** er eit norsk forlag, etablert i 1892 av Johan Martin Stenersen. Forlaget har tidlegare hatt namna *J.M. Stenersen & Co.s Forlag* og *G. Stenersens Forlag*.

Blant kjende utgjevingar frå forlaget er *Snorre* (1899), ei praktutgåve av Snorres kongesoger med illustrasjonar av Halfdan Egedius, Christian Krohg, Gerhard Munthe, Eilif Peterssen, Erik Werenskiold og Wilhelm Wetlesen. Året etter gav dei ut boka *Svartedauen* med tekst og illustrasjonar av Theodor Kittelsen. 

Forlaget gjekk inn i eit samarbeid med Nasjonal Samling under Den andre verdskrigen med eit spesielt ansvar for å utgi tyske bøker omsett til norsk. Forlaget endra under krigen namn til *G. Stenersens Forlag*, etter Gunnar Stenersen, son av Johan Martin Stenersen, og gav ut nazistisk propagandalitteratur, som i 1943 blei overteke av det nyetablerte Centralforlaget. I denne perioden var desse to, samt Blix forlag, Atlantic forlag, Viking forlag og Kamban forlag, kalla «NS-forlaga».

I nyare tid har forlaget mellom anna satsa på utgjeving av kunstbøker, mellom anna om Edvard Munch. 

I 2003 kjøpte Kagge Forlag selskapet frå familien Stenersen.

Kjelder
-------

* Heimesida til forlaget
* Norgeslexi (Krigsleksikon, oppslagsordet *NS-forlagene*)
Koordinatar: 71°53′S 6°15′E﻿

**Lundebreen** er ein isbre som er kring 46 km lang og som flyt nordvest mellom Håhellerskarvet og Jøkulkyrkja i Mühlig-Hofmannfjella i Dronning Maud Land. Han ligg ved Prinsesse Astrid Kyst.

Oppdaging og namngjeving
------------------------

Han vart kartlagt av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Den sjette norske antarktisekspedisjonen (1956–60) og kalla opp etter T. Lunde, som var ein glasiolog med den norske antarktisekspedisjonen (1956–58).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lunde Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 14. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Lunde Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 3 July 2010.
2. ↑  «Lunde Glacier». *Australian Antarctic Data Centre*. Henta 3 July 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Lunde Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).

* US Geological Survey, Geographic Names Information System (GNIS)
* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Janez Drnovšek** (17. mai 1950–23. februar 2008) var ein slovensk politikar og tidlegare president i Slovenia, frå 2002 til 2007. Han har òg vore statsminister i Slovenia og president i Jugoslavia.

Drnovšek vart fødd i Celje i det som då var den slovenske delrepublikken i Jugoslavia. Han er utdanna økonom med doktorgrad frå universitetet i Maribor i 1986. Han har arbeidd i eit bygningsfirma, i bank og som økonomisk rådgjevar ved den jugoslaviske ambassaden i Kairo. I 1986 vart han vald som delegat til parlamentet i Slovenia og også det jugoslaviske parlamentet. I 1989 vart det for første gong heldt frie val i Slovenia til plassen som Slovenia sin representant til Jugoslavia sitt kollektive presidentskap og Drnovšek vann valet. Han vart dermed den første fritt valde medlemen i presidentskapet. På denne tida rullerte posten som formann i presidentskapet, og dermed president i Jugoslavia, mellom dei ulike delrepublikkane for eit år om gongen. I 1989 var det Slovenia sin tur til å ha presidenten, og Drnovšek vart dermed president i Jugoslavia, frå 15. mai 1989 til 15. mai 1990. Han var på denne tida framleis medlem i kommunistpartiet.

I 1991 erklærte Slovenia sjølvstende, og ein kort krig braut ut mot den jugoslaviske hæren. Drnovšek leia forhandlingane på øya Brioni som enda med våpenstillstand og tilbaketrekking av dei jugoslaviske styrkane. Etter at Slovenia vart sjølvstendig har han vore ein av dei mest framtredande politikarane i landet. I 1992 vart han leiar av partiet Slovenias Liberale Demokrati (*Liberalna Demokracija Slovenije* - LDS), og i april same året vart han statsminister i Slovenia. Han fokuserte på økonomiske reformer og privatisering. I hans tid som statsminister starta prosessane med å oppnå slovensk medlemskap i NATO og EU. Han sat som statsminister til 2002, med nokre få månaders avbrot i 2000. I 2002 gjekk han òg av som partileiar. Ved presidentvalet 10. november og 1. desember 2002 vart han vald til president med 44,4 % i første valrunde og 56,5 % i andre runde. I 2006 forlet han partiet LDS. Han stilte ikkje til attval i 2007, og gjekk av då perioden hans var over, den 23. desember 2007.

Janez Drnovšek var skild og hadde to born. Han var veganar.

Drnovšek døydde i 2008 i heimen sin i Zaplana.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |