recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eit **år** er i utgangspunktet den tida det tar jorda å gå ein runde rundt sola, eit **solår**. Andre planetar har òg år, som til dømes eit marsår. Ein kan rekna år på ulike vis, som ved å telja årstider eller årlege hendingar, eller rekna ut korleis jorda rører seg i høve til sola og stjernene. Det er vanleg å feira ulike årsmarkeringar, som nyttår når ein reknar med at eit nytt år tek til, og fødselsdagar på årsdagen for ein fødsel. Andre jubileum markerer årsdagen for andre hendingar.

Ulike år
--------

Årstidsår er unøyaktige, men kan vera gode nok i jordbrukssamfunn der ein har stabilt klima. Utrekna år er meir nøyaktige, men dersom ein gjer ein liten feil vil datoane etter kvart ikkje stemma med årstidene. 

Eit *tropisk år*, *solår*, eller *astronomisk år* er tida mellom kvart følgjande vårjamdøgn, som er kvar gong aksen på jorda står i same vinkel til solplanet. Eit slikt år har i snitt 365.24218967051 dagar. Ein tropisk månad er månen si omlaupstid i forhold til vårjamdøgntidspunktet. 

Eit år i den gregorianske kalenderen har 12 månader og 365 dagar. Eit skotår har 366 dagar. I snitt har det gregorianske året 365,2425 dagar.

Eit *stjerneår* (eller *siderisk år*) er tida jorda bruker mellom to «passeringar» i forhold til stjernene. I snitt er stjerneåret 365,256363051 dagar, som vil seie at eit stjerneår er om lag 20 minutt og 24 sekund lengre enn eit tropisk år. 

Måneår baserer seg på måneomløp, og strenge måneår med berre tolv månader er derfor noko kortare enn solår. Det muslimske året er basert på eit 12-månaders måneår.

Eit lunisolart år er ein variant av måneåret der ein legg til ein trettande månad i nokre av åra for å sikre at årsrekninga stemmer med solåret. Eksempel på lunisolare år finn vi i dei jødiske og hinduiske kalendrane.

Tidsrekningar
-------------

Tida vert i vestleg kultur oftast rekna i år med utgangspunkt i det året det vart rekna med at Jesus vart fødd. År føre Jesu fødsel vert oftast forkorta «f.Kr.» (t.d. år 154 f.Kr.), men nemningane «føre vestleg tidsrekning» og «føre vår tidsrekning» blir òg ein del bruka. Desse blir forkorta «fvt.» (t.d. år 154 fvt.). Åra etter Jesu fødsel vert normalt berre skrive som tal (til dømes år 1970). År 0 finst ikkje i den klassiske vestlege tidsrekninga.

Andre tidsrekningar kan telja år frå ei anna viktig hending, til dømes frå regjeringstida til ein herskar eller kva tid ein meiner verda blei skapa.

I mange kalendersystem let ein òg vere å telje år, og gjev dei i staden namn etter eit visst mønster.

| * v
* d
* e
Måleiningar for tid |
| --- |
| mikrosekund << millisekund << sekund << minutt << kvarter << time << dag << døgn<< veke << månad << kvartal << år << tiår |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
*For lyrikaren, sjå Rolf Jacobsen.* 

**Rolf Jacobsen** (30. november 1865–22. februar 1942) var ein norsk jurist og Venstre-politikar. Han var statsråd 1924-26 i den første Mowinckel-regjeringa. Albert Jacobsen var far hans, Oscar Jacobsen farbror hans.

Jacobsen var fødd i Fredrikstad. Han tok examen artium i 1881 og vart cand.jur. i 1885. Han var 1885-90 fullmektig hos sorenskrivaren i Nordre Gudbrandsdalen. Advokatfullmektig i Kristiania 1890-93, samstundes som han arbeidde med å utarbeide eit nytt panteregister for Aker sorenskriveri. Høgsterettsadvokat i Kristiania 1893-1903. Sidan var han sorenskrivar i Steigen frå 1903 og i Vinger og Odalen 1917-24 og 1926-36.

Jacobsen var medlem av Narvik formannskap 1907-10, ordførar 1910-11 og varaordførar ein periode, 1912-14. Medlem av Vinger heradsstyre 1919-25 og 1928-36.

Jacobsen var innvald på Stortinget frå Nordre Salten krins i Nordland 1913-1918, og var heile tida formann i konstitusjonskomitéen. Han var aktiv i fråhaldsrørsla, og støtta opp om brennevinsforbodet. Jacobsen var forsvarsminister i Johan Ludwig Mowinckels første regjering som styrte Noreg frå 25. juli 1924 til 4. mars 1926.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Statsråd Rolf Jacobsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Struves funksjon** er oppkalla etter den estiskefødte astronomen Otto Wilhelm von Struve.

Struves funksjon {\displaystyle H\_{\nu }(z)}, av orden {\displaystyle \nu } er definert som [1]

{\displaystyle H\_{\nu }(z)={\frac {2({\frac {1}{2}}z)^{\nu }}{\Gamma (\nu +{\frac {1}{2}})\Gamma ({\frac {1}{2}})}}\int \_{0}^{1}(1-t^{2})^{\nu -{\frac {1}{2}}}\sin(zt)dt}
{\displaystyle ={\frac {2({\frac {1}{2}}z)^{\nu }}{\Gamma (\nu +{\frac {1}{2}})\Gamma ({\frac {1}{2}})}}\int \_{0}^{{\frac {1}{2}}\pi }\sin(z\cos(\theta ))\sin ^{2\nu }(\theta )d\theta ,}
der {\displaystyle \Gamma (z)} er Gammafunksjonen, når {\displaystyle \operatorname {Re} (\nu )>-1/2}.

Praktisk bruk
-------------

Stuves funksjon er nytta innan akustikk, optikk, hydrodynamikk, osb. Til dømes vert Stuves funksjon av 1. orden nytta for å rekna ut strålingsimpedansen til eit stempel plassert i ein uendelg stor baffel [2]. I praktisk bruk vert funksjonen ofte rekkeutvikla. Nokre av desse tilnærma metodane er numerisk ustabile og det er stor interesse for å finna fram til numerisk stabile tilnærmingar, sjå til dømes [3].

Referansar
----------

1. ↑  Watson, G.N. *A tretrise on the theory of Bessel functions*, Cambridege University Press, 2. utg. 1944.
2. ↑  Kinsler, L.E. Frey, A.R, Coopens, A.B and Sander, J.V. *Fundamentals of acoustics*, John Wiley & Sons, 3. utg. 1982.
3. ↑  Aarts, R.M. and Janssen, A. J. E. M. *Approximation of the Struve function {\displaystyle H\_{1}} occurring in impedance calculations*, The Journal of the Acoustical Society of America, bind. 113, nr 5, mai 2003, ss. 2635-2637.

Sjå òg
------

* Bessel-funksjon
* Bessel-Clifford-funksjon
* Hankeltransform
Satellittbilete av Stavanger-halvøya som viser Hafrsfjord, med hammer-form, til venstre. Fjorden til høgre er Gandsfjorden. (Kjelde: NASA WorldWind)
*Harald og motstandarane hans møtast i Hafrsfjord*, teikning av Erik Werenskiold.
**Slaget i Hafrsfjord** står sentralt i norsk historie. I ettertid reknar ein at Noreg vart samla til eitt rike i og med slaget. Kong Harald I Hårfagre kjempa her mot fleire småkongar, og vann over dei. 

Ei tidfesting av slaget har vore 18. juli 872, og den 18. juli har vorte feira som *Hafrsfjorddagen*. Ei anna tidfesting er i åra etter 880, av di ein har rekna ut frå alderen til kong Harald. 

Slaget skal ha vore i Hafrsfjord, utanfor den noverande Stavanger by. 
Dukkarar har leita etter moglege restar etter slaget. Til no er ikkje noko funne. Slik er det uvisst kvar slaget i røynda vart halde. 

Slaget var avgjerande for Harald av di han endeleg fekk knekt den vestnorske motstanden. Denne hadde vore synleg sidan Slaget ved Solskjel. Slaget ved Hafrsfjord bana veg for at Harald kunne få kontroll med det meste av landet og med rette kunne kalla seg konge av heile Noreg. 

I røynda var rikssamlinga ein prosess som vara fleire hundre år. Det særskilde med nett dette slaget var at Harald Hårfagre var den første som greidde å eigne seg heile Noreg og leggja under seg dei mindre kongane. Når riket seinare vart oppdelt att, var det mykje av di Harald hadde late sønene sine rå for ulike landsluter, og av di Mørejarlen og Ladejarlen framleis åtte stor makt. Difor laut dei seinare kongane nytte krefter på å samle landet om att i fleire ættleder. Det var òg eit problem for dei norske kongsemna at kongane i Danmark ofte la seg opp i den norske styringa og freista å tene på splittinga mellom dei norske landslutene.

Småkongane på Sørvestlandet, Agder og Telemark var motstandarane til Harald:

* Eirik, konge i Hordaland, fall
* Sulke, konge i Rogaland, fall
* Sute jarl, bror til Sulke, fall
* Kjøtve, konge i Agder, flykta
* Tore Haklang, son til Kjøtve, fall
* Roald Rygg, konge i Telemark
* Hadd den harde, bror til Roald, Telemark

Etter slaget
------------

Kong Harald Hårfagre skal vera gravlagd i Haraldshaugen. På Hafrsfjorddagen den 18. juli 1872 vart det sett opp eit Riksmonument på Haraldshaugen ved Haugesund. Ein rekna då med at denne dagen var 1000 år etter slaget. 

Til minne om slaget i Hafrsjord er det sett opp eit kunstverk i Hafrsfjord. Kunstverket heiter Sverd i fjell.

Om slaget kan ein lesa i Soga om Harald Hårfagre i Heimskringla.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om rikssamlinga Arkivert 2004-08-25 ved Wayback Machine.
Satellittbilete av Storbritannia med Tees-Exelinja i raudt.
**Tees-Exelinja** er ei imaginær linje som kan trekkast over Storbritannia som grovt skil låglands- og høglandsregionane i landet.

Linja går frå munningen til elva Tees mellom Redcar og Hartlepool nordaust i England til munningen av elva Exe i Devon i sørvest. Låglandet dominerer aust for linja, og høgland i vest. Områda vest for linja tenderer òg til å ha eit våtare klima enn dei i sør og aust. 

Vest og nord for denne linja består berggrunnen av eldre, harde bergartar, i det alt vesentlege tilhøyrande dei kaledonske og hercynske foldesonene frå oldtida itl jorda. Landskapet her er høgare og meir kupert enn i dei søraustre delane av landet, som er bygd opp av blaute, relativt flattliggande sedimentære bergarter frå mellomalderen til jorda og tertiær. Landskapet her er meir ope og høgdeskilnadane langt mindre enn i nordvest.

Kjelder
-------

* Askheim, Svein. (2009, 1. mai). Tees-Exe-linjen. I Store norske leksikon. Henta 10. februar 2014 frå .
**Vulkanoidane** er ein hypotetisk asteroidepopulasjon mellom 0,08 og 0,21 astronomiske einingar frå sola, godt innanforbi bana til Merkur. Namnet kjem frå den hypotetiske planeten Vulkanus.

Charles Dillon Perrine var den første til å føreslå at det fanst ein vulkanuspopulasjon av asteroidar. Trass i meir enn hundre år med søk har ein enno ikkje funne nokon vulkanusasteroidar. NASA har gjennomført søk ved hjelp av F-18-fly og Black Brant-rakettar. Leitinga etter vulkanoidane vert svært vanskeleg sidan området ligg så nær sola. Dersom vulkanoidar eksisterer, kan dei ikkje vera større enn 60 km i diameter sidan tidlegare søk ville ha funne større objekt.

Det er spekulert i at vulkanoidane kan eksistera fordi området er gravitasjonelt-stabilt, samt at den tungt kratra overflata til Merkur hintar til at det eksisterte ein vulkanoidepopulasjon i det tidlege solsystemet.

I følgje David Vokrouhlicky, Paolo Farinella og William F. Bottke, Jr. vil ein eventuell vulkanoidepopulasjon etter som tida har gått, enten ha slått ned i Merkur eller blitt dregen inn i sola på grunn av Jarkowski-effekten. Dei spekulerer likevel i at ein mindre populasjon framleis kan eksistera.

Framtidige søk etter vulkanoidar vil sannsynlegvis bli gjort med små romteleskop som kan sjå svært nær sola. Indirekte bevis for vulkanoidar kan koma frå MESSENGER-sonden, som skal passera Merkur tre gonger før den går inn i bane rundt planeten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vulcanoid asteroid» frå Wikipedia på engelsk, den 4. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vulkanoidesøk når nye høgderhjå SPACE.comArkivert 2004-02-02 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Smålekamar i solsystemet |
| --- |
| 
* vulkanusasteroidar
* nærjordsasteroidar
* hovudbeltet
* jupitertrojanar
* kentaurar
* damokloidar
* neptuntrojanar
* kometar
* transneptunske objekt
	+ Kuiperbeltet
	+ den spreidde skiva
	+ Oortskya

 |
| 
* For andre objekt og regionar, sjå asteroidekategoriar
* binærasteroidar
* asteroidemånar
* meteoroidar og solsystemet.

* For ei komplett liste, sjå kjende småplanetar.

 |
Osteklokke over ein ost.
**Osteklokke** er ei klokke, eller ein kuppel, til å setja over sterkt luktande ost og til å setja over ost for at han ikkje skal tørka. Osteklokker kan òg forhindra at insekt eller mikroorganismar kan koma til osten. 

Osteklokke i glas frå andre halvdel av 1800-talet. Foto: Anne-Lise Reinfelt/Norsk Folkemuseum, NF.1968-0237

Osteklokke med fat av keramikk stempla *EGERSUND FAYANCEFABRIKS Co*. Lengde fat: 22,5 cm. Foto: Anne.Lise Reinfelt/Norsk Folkemuseum, NF.1966-1113AB.

Osteklokker kan ha rektangulært eller rundt tverrsnitt, og dei har gjerne eit tilhøyrande fat som er tilpassa forma til klokka. Osteklokker kan vera laga av glas, keramikk, metall og i seinare tid òg av plast.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Osteklokke» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juli 2019.*

Litteratur
----------

* Halvorsen, Josef og Larsen, Kjell Egil (1997): *"Gammelt Porsgrund" Klenodier verd å eie.* Porsgrunn. ISBN 82-992998-2-9.
* Østby, Jon Birger (1984): *Nomenklatur for melkestell. Med tegninger av Torill Sand.* Oslo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter osteklokke i DigitaltMuseum.
**Ostravice** (polsk Ostrawica, tysk Ostrawitza) er ei elv i Mähren-Schlesien i Tsjekkia. Ho har sitt utspring i Dei moravisk-schlesiske Beskidane og renn gjennom Ostravice, Frýdlant nad Ostravicí, Frýdek-Místek og Paskov til Ostrava, der ho munnar ut i Oder, som ei av sideelvane frå høgre. Ho dannar delvis grensa mellom dei historiske områda Mähren (på venstresida) og Tsjekkisk Schlesien (på høgresida).

Elva har sitt utspring der elvene *Bílá Ostravice* (Kvite Ostravice) og *Černá Ostravice* (Svarte Ostravice) renn i hop. Dei renn begge gjennom djupe skogdalar, som er viktige framkomstvegar til feriestadane Bílá og Bílý Kříž. I 1970 vart det bygd ei demning på Ostravice, *Šancedemningen*, som fungerer som eit ferskvassreservoar for industriområda rundt Ostrava. 

Ostravice renn så gjennom det åslendte landskapet mellom landsbyen Ostravice og Frýdek-Místek, og til slutt ut på låglandet rundt det industrialiserte området rundt Ostrava.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ostravice River» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
| Hastings  |
| --- |
| Hastings Castle med piren og sentrum i bakgrunnenHastings Castle med piren og sentrum i bakgrunnen Hastings Castle med piren og sentrum i bakgrunnen |
| Plassering |
| 

Hastings is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | East Sussex |
| Distrikt | Hastings |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  2 972 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 90 570   30,5 /km² |
| Koordinatar |  50°51′″N 0°34′″E﻿Koordinatar: 50°51′″N 0°34′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | TN34-35TN36-37 |
| Telefon-retningsnummer | 01424 |
| **Nettstad:** www.hastings.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Hastings**
 |

**Hastings** er ein by i East Sussex, søraust i England. Han har rundt 90 000 innbyggjarar (2007). Hastings er kjend som ein badeby og slaget ved Hastings i 1066, då Wilhelm Erobraren og normannarane tok over styret av England. Slaget stod eigentleg ved byen Battle i nærleiken. Hasting var ein av Cinque Ports, fem viktige hamnar i mellomalderen, men blei seinare mindre viktig etter. Hovudindustrien har sidan den tid og fram til no vore fiske.

Historie
--------

Kystlina i Hastings.
Wilhelm Erobraren brukte byen som base då han steig i land i England. Då slaget ved Hastings var vunne bydge han ei borg her som ein kan sjå på Bayeuxteppet. Den noverande borga i Hastings er truleg bygd på den opphavlege grunnmuren.

I mellomalderen blei Hastings kalla den viktigaste av *Cinque Ports*, dei fem hamnebyane. 

På 1200-talet blei store delar av byen teken av sjøen. Han blei overfalt og brunnen av franskmenn i 1339 og 1377, og gjekk deretter inn i ei nedgangstid. Det at Hastings mangla ei naturleg hamn gjorde ikkje stoda betre. Det blei lagt mange planar om å byggja ei hamn for byen, og i 1897 byrja ein eit prosjekt der ein stor «hamnearm» blei laga i sement. Pengemangel førte til at prosjektet aldri blei fullført, og under andre verdskrigen blei store delar av byggverket sprengd for å hindra tyske styrkar i å bruka det til å invadera England.

Utviklinga av det engelske jarnbanenettet og badeturisme gjorde likevel at byen voks på 1800-talet.

### Kjende folk frå Hastings

* Catherine Cookson, forfattar
* Alistair Crowley, okkultist
* Pierre Teilhard de Chardin, filosof og teolog
* William Hale White, forfattar, også kjend som Mark Rutherford
* Desmond Llewelyn, skodespelar
* Spike Milligan, komikar
* Eugénie de Montijo, fransk keisarinne
* Winifred Wagner, leiar av festivalen i Bayreuth
* Arthur Wellesley, hertug av Wellington

Kjelder
-------

* Tilsvarande artikkel på engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**FA-cupfinalen i fotball 2013** fann stad på Wembley stadion i London 11. mai 2013, med 86 254 tilskodarar på tribunane. Finalen stod mellom Manchester City og finaledebuterande Wigan Athletic. Wigan vann 1 – 0.

### Kampen

Lagoppstillingane med Wigan i svart
Manchester City-spelaren Pablo Zabaleta vart i andre omgang tildelt sitt andre gule kort og utvist. Kampen vart avgjort i plusstida etter eit hjørnespark. Wigan-innbytaren Ben Watson vann ein duell og skalla ballen forbi målvakta. 

**Wigan**-laget bestod av: Joel Robles, Emmerson Boyce (kaptein), Paul Scharner, Antolín Alcaraz, Roger Espinoza, James McCarthy, James McArthur, Jordi Gómez, Callum McManaman, Arouna Koné, Shaun Maloney. Ti minutt før ordinær tid var ute, kom Ben Watson på bana i staden for Gómez. 

**Manchester City** mønstra: Joe Hart, Pablo Zabaleta, Vincent Kompany (kaptein), Matija Nastasić, Gaël Clichy, David Silva, Yaya Touré, Gareth Barry, Samir Nasri, Sergio Agüero, Carlos Tevez. Nasri gjekk ut i det 54. minutt og Tevez eit kvarter seinare, inn kom høvesvis James Milner og Jack Rodwell. Etter skåringa kom Edin Džeko inn og Barry fór ut. 

Andre Mariner dømde kampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2013 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 2. november 2021.*
**FA-cupfinalen i fotball 2020** fann stad på Wembley stadion i London den 1. august utan tilskodarar på tribunane. Kampen mellom London-klubbane Arsenal FC og Chelsea FC enda med siger 2 – 1 til Arsenal, nett det same som i FA-cupfinalen 2017.

Grunna restriksjonar i samband med Covid-19-pandemien vart kvartfinalane, semifinalane og finalen i FA-cupen 2020 utsett i fleire månader.

### Kampen

Lagoppstillingane med Arsenal i raudt
I det 5. minutt av finalen kippa Chelsea-løparen Christian Pulisic, frå 6-7 meters hald, ballen forbi målvakta. Arsenal-spissen Pierre-Emerick Aubameyang utlikna på straffespark i det 28. minutt. Midtvegs i andre omgang vart same mann matchvinnar då han finta ut ein Chelsea-forvarar og løfta ballen over ei utrusande målvakt. Chelsea-spelaren Mateo Kovačić fekk sitt andre gule kort og utvist i det 73. minutt.

**Arsenal** sitt vinnarlag bestod av:Emiliano Martínez, Rob Holding, David Luiz, Kieran Tierney, Héctor Bellerín, Dani Ceballos, Granit Xhaka, Ainsley Maitland-Niles, Nicolas Pépé, Alexandre Lacazette, Pierre-Emerick Aubameyang. Eddie Nketiah og Sokratis Papastathopoulos kom på bana mot slutten av kampen, Sead Kolašinac i sluttsekunda.

**Chelsea** mønstra Willy Caballero, César Azpilicueta, Kurt Zouma, Antonio Rüdiger, Reece James, Jorginho Frello, Mateo Kovačić, Marcos Alonso, Mason Mount, Olivier Giroud, Christian Pulisic. Også Andreas Christensen, Pedro Rodríguez, Ross Barkley, Tammy Abraham og Callum Hudson-Odoi kom i spel utover i kampen.

Anthony Taylor var finaledommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2020 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2021.*
**FA-cupturneringa i fotball 1992** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London 9. mai 1992, med om lag 79 544 tilskodarar til stades. Liverpool FC sikra seg sin femte FA-pokal, etter siger 2–0 over andredivisjons-laget Sunderland AFC.

Kampen
------

Lagoppstillingane med Liverpool i raudt
Etter ein mållaus fyrste omgang, kom Liverpool i føringa allereie i det andre minuttet av andre omgang. Michael Thomas skåra på halv-volley. Ian Rush la på til 2–0 midtvegs i omgangen.

Vinnarmannskapet til **Liverpool FC** bestod av Bruce Grobbelaar, Rob Jones, Steve Nicol, Mark Wright (kaptein), David Burrows, Ray Houghton, Jan Mølby, Michael Thomas, Steve McManaman, Dean Saunders og Ian Rush. 

**Sunderland** mønstra: Tony Norman, Gary Owers, Kevin Ball, Gary Bennett, Anton Rogan, David Rush, Paul Bracewell (kaptein), Gordon Armstrong, Peter Davenport, John Byrne og Brian Atkinson. I 69. minutt kom Paul Hardyman inn for Rush og i det 77. minutt kom Warren Hawke inn for Armstrong.

Dommaren heitte Philip Don.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1992 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 5. november 2021.*
**FA-cupfinalen i fotball 2003** fann stad på Millenium stadion i Cardiff den 17. mai, med 73 726 tilskodarar på tribunane. Kampen mellom tittelforsvarar Arsenal FC frå London og Southampton FC enda med siger 1 – 0 til Arsenal.

### Kampen

Lagoppstillingane med Arseanl i raudt
Finalens einaste mål kom då Robert Pirès i det 38. minutt mottok ei halvklarering frå Southampton-forsvaret og frå 7 meter sette ballen nede til venstre for målvakta.

**Arsenal** sitt vinnarlag bestod av: David Seaman (kaptein), Lauren Etamé-Mayer, Martin Keown, Oleh Luzjny, Ashley Cole, Robert Pirès, Ray Parlour, Gilberto Silva, Fredrik Ljungberg, Dennis Bergkamp og Thierry Henry. Sylvain Wiltord erstatta Bergkamp i det 77. minutt.

**Southampton** mønstra: Antti Niemi, Chris Baird, Claus Lundekvam, Michael Svensson, Wayne Bridge, Paul Telfer, Matt Oakley, Anders Svensson, Chris Marsden (kaptein), Brett Ormerod, James Beattie. 20 minutt i andre omgang vart målvakta Niemi skadd og erstatta med Paul Jones. I det 75. minutt kom Jo Tessem inn, ut gjekk Anders Svensson. Fabrice Fernandes spelte siste fem minutta i staden for Baird.

Graham Barber var dommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2003 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mai 2021.*
Eit **valkollegium** eller eit **elektorat** er ein institusjon blir nytta ved indirekte val. I motsetnad til direkte val der veljarane vel sine representantar direkte, vel veljarane i eit indirekte val eit valkollegium, som består av valmenn, som igjen skal velje representantane. Det viktigaste argumentet for oppretting av valkollegium i staden for direkte val har vore at valmennene vil ha betre kvalifikasjonar for å gjere vala. På denne måten kan systemet også tolkast i retning av manglande tillit til folk si eiga dømmekraft.

Valkollegium blir mellom anna nytta ved val av President i USA, der systemet ved presidentvalet i 2000 bidrog til at George W. Bush blei vald til president i staden for Al Gore. Eit fleirtal av veljarane støtta Gore. Men eit valkollegium, som alle andre valde forsamlingar, kan aldri vere 100 % representativt. Bush fekk ved valet eit fleirtal blant valmennene, og vart vald til president.

Medan valkollegia i USA blir valde med valet som einaste oppgåve, er valkollegium i andre land institusjonar med fleire oppgåver. Dette vil vere tilfelle i land der parlamentet vel president, som i Tyskland.

Valkollegium blir brukt i svært mange andre typar organisasjonar, som til dømes i religiøse organisasjonar. Lokale avdelingar vel då representantar til kongress, landsmøte eller liknande, som vel toppleiinga i organisasjonen.
Lagoppstillingane, Manchester United i raudt
**FA-cupfinalen i fotball 1996** fann stad på Wembley stadion i London 11. mai 1996, med 79 007 tilskodarar på tribunane. Manchester United vann pokalen etter å ha slått Liverpool FC med 1-0.

### Kampen

Manchester United-kapteinen Éric Cantona vart matchvinnar då han vel fem minuttar før ordinær tid var ute, frå 17 meters hald og med eit volleyskot, ekspederte ei utboksing frå Liverpool-målvakta forbi ein «haug» med forsvarsspelarar.

**Manchester United** stilte med: Peter Schmeichel, Denis Irwin, Gary Pallister, David May, Phil Neville, David Beckham, Roy Keane, Nicky Butt, Ryan Giggs, Éric Cantona og Andy Cole. Paul Scholes erstatta Cole i det 64. minutt og Gary Neville kom på bana i sluttsekundane, ut gjekk Beckham.

**Liverpool** stilte med: David James, John Scales, Mark Wright, Phil Babb, Jason McAteer, Rob Jones, Jamie Redknapp, John Barnes (kaptein), Steve McManaman, Robbie Fowler og Stan Collymore. Ian Rush kom inn på bana i det 74. minutt for Collymore medan Michael Thomas kom inn i det 86. minutt for Rob Jones.

Dommaren heitte Dermot Gallagher.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1996 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 5. januar 2019.*
**FA-cupfinalen i fotball 2012** fann stad på Wembley stadion i London 5. mai 2012, med 89 102 tilskodarar på tribunane. Finalen mellom Chelsea FC frå London og Liverpool FC enda med 2–1 til Chelsea.

### Kampen

Lagoppstillingane, Chelsea i blått
I det 11. minutt vann brasilianaren Ramires Nascimento ein løpsduell og skaut lågt forbi Liverpool-målvakta sitt korthjørne. Didier Drogba la på til 2-0 for Chelesa med ei heading. Innbytaren Andy Carroll reduserte på eit skot opp i nærast hjørne. Ti minutt før fulltid var same mann nær ved å utlikne, nesten heile ballen var innom målstreken før Cech fekk slått ballen i målstanga og ut.

**Chelsea** sitt vinnarlag bestod av: Petr Čech, José Bosingwa, Branislav Ivanović, John Terry (kaptein), Ashley Cole, Mikel John Obi, Juan Mata, Frank Lampard, Ramires Nascimento, Didier Drogba og Salomon Kalou. Etter 75 minutt bytta Nascimento plass med Raul Meireles. I sluttsekunda steig Mata av bana og Florent Malouda kom inn.

**Liverpool** mønstra José Manuel Reina, Glen Johnson, Martin Škrtel, Daniel Agger, José Enrique Sanchez, Jordan Henderson, Steven Gerrard (kaptein), Jay Spearing, Craig Bellamy, Luis Suárez og Stewart Downing. Ut i andre omgang kom Andy Carroll og Dirk Kuyt på bana, til erstatning for Spearing og Bellamy .

Phil Dowd dømde kampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2012 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2021.*
Det tidlegare stasjonsområdet på Åsta
Minnesmerke over Åsta-ulukka
**Åsta** er ei bygd i Åmot kommune i Innlandet. Ho ligg ca. 7 km sør for Rena i Østerdalen og er sentrert om elva Åsta sitt utløp i Glomma frå vest. Busetnaden ligg på begge sider av Glomma, med størst konsentrasjon langs Vidar Sandbecks veg på sørsida av Åstaelva. Dei to sidene av Glomma er bundne saman av Glomstadfoss bru. Dette er ei smal hengebru med ei vektavgrensing på halvtanna tonn. Riksveg 3 kryssar Åsta på Åsta bru. Den fyrste brua kom i 1903, medan den noverande brua er frå 2014. Den tidlegare bruagår parallelt med riksvei 3 og blir brukt til lokaltrafikk.

Det var kampar ved Åsta i aprildagane 1940.

I tidlegare tider blei det drive tømmerfløyting i Åsta, men fløytinga i sideelvene til Glomma blei praktisk talt avvikla tidleg på 1970-talet.

Åsta var 4. januar 2000 åstad for Åsta-ulukka, ein jarnbanekollisjon som tok 19 menneskeliv. Den tidlegare stasjonen ligg nord for Åsta-elva og aust for riksveg 3. Det står eit minnesmerke over ulukka ved ein rasteplass ved avkjøringa til stasjonen, og like ved sida av dette er eit krigsminnesmerke.

Kjelder
-------

1. ↑  Håkon Aurlien (2007). «Bekymret for de kommunale bruene». *Vegen og vi* (Statens vegvesen) (17): 6. Arkivert frå originalen 27. september 2016. Henta 26. september 2016.
2. ↑  Statens vegvesen: Vegliste, bruksklasse − tillatt last og vogntoglengde
3. ↑  Leif Norberg m.fl. (1985). *Gamle Aamot i bilder 1*. Rena rotaryklubb. s. 67. ISBN 82-992769-2-6.
4. ↑  Innovasjon Norge om Åsta bru Arkivert 2016-09-27 ved Wayback Machine..
5. ↑  Leif Norberg (1990). «Kampene ved Åsta». *Åmot under solkors og hakekors. Aprildagene 1940 og okkupasjonstiden*. s. 15−16. ISBN 82-992200-0-9.
6. ↑  Torgeir Frysjordet (1978). «Fløting og annen langtransport». I Sigmund Moren. *Hedmark*. Gyldendal. s. 207.

* *Denne artikkelen bygger på «Åsta» frå Wikipedia på bokmål, den 10. januar 2022.*

Litteratur
----------

* Kåre Halvorsen (1990). *Folkestyre i Åmot gjennom 150 år 1837−1937*. Åmot kommune. ISBN 82-992260-0-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Åsvær fyr
**Åsvær fyr** ligg i Dønna kommune i Nordland. Fyret ligg på holmen Andersbakken nordaust i øygruppa Åsværet. Fyret vart oppretta i 1876 og har eit 18,5 meter høgt støypejernstårn. Den første fyrbygningen vart skadd av orkan både i 1880 og 1883. Ein storm i 1889 knuste uthus og naust ved fyret. Eit uver nyårsnatta 1917 gjorde så store skader på fyrbygningen at han vart kondemnert, og eit nytt fyrtårn vart bygd 100 meter lenger bort på holmen. Ruinen av den gamle fyrbygningen står enno. Fyret vart automatisert og avfolka i 1980.

Bakgrunnsstoff og kjelder
-------------------------

* Erling Svanberg: *Langs vei og lei i Nordland - Samferdsel gjennom 3000 år*. Nordland fylkeskommune, Bodø 1990. ISBN 82-7416-021-5
* Norsk Fyrhistorisk Forenings side om Åsvær fyr
* Bent Svinnungs padleside om Åsvær fyr
* 

* Åsvær fyr i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Koordinatar: 66°15′47″N 12°17′48″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Vålerenga kyrkje** er bygd i grå granitt med klebersteinsdetaljar, arkitektar er Heinrich Jürgensen og Holger Sinding-Larsen. Ho ligg på Vålerenga i Oslo og blei vigsla i 1902. Ho har eit asymmetrisk plassert tårn, og var den første i Oslo med eit slikt tårn. Kyrkja brann i 1979, berre ytterveggene i stein stod attende. Mellom anna gjekk fresko- og glasmåleri av Emanuel Vigeland tapt. Kyrkja blei vigsla på nytt etter omfattande gjenoppbygging i 1984. Nytt glasmåleri av Håkon Bleken og ei frise av Emanuel Vigeland.

Brannen er tema for songen «Vålerenga kjerke» av Trond Ingebretsen, spela inn med *Bjølsen Valsemølle*. Songen blir sungen før avspark av tilhengjarane på Vålerenga Fotballs heimekampar.

Kulturminne
-----------

Vålerenga kyrkje er eit kulturminne og har nummer 85886 i Riksantikvarens kulturminnebase.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tekst og musikk på Klanens heimeside Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* Engh, Pål Henry og Gunnarsjaa, Arne. *Oslo. En arkitekturguide.* Oslo 1984. ISBN 82-00-05961-8
* *Oslo byleksikon*. Oslo 2000. ISBN 82-573-0815-3

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Oslo domprosti |
| --- |
| Bygdøy • Fagerborg • Frogner • Gamle Aker • Grønland • Kampen • Lovisenberg • Oslo domkyrkje • Treeiningskyrkja • Uranienborg • Vålerenga |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Waggoners Wells** (stundom skrive med apostrof **Waggoners' Wells**) er eit National Trust-reservat som består av fleire menneskeskapte vatn i ein bratt, skogkledd dal på søraust for Ludshott Common nær Grayshott i East Hampshire i England.

Ludshott Common er eit av dei største lyngheiområda i East Hampshire og har status som *Site of Special Scientific Interest* (SSSI) og *Special Protection Area* (SPA). Waggoners Wells ligg mellom Ludshott Common i nordvest og Bramshott Common i søraust. Elva som renn vidare frå vatnet lengst sørvest heiter Cooper's Stream.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waggoners Wells» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Waggoners Wells**

* «Ludshott Common og Waggoner's Wells». The National Trust.
* «Friends of Ludshott og Passfield Commons». The Ludshott Commons Committee, part of The National Trust. Arkivert frå originalen 7. juli 2011. Henta 29. mars 2010.
* «All Tanked Up». BBC Peoples War.

Koordinatar: 51°6′12″N 0°46′10.45″W﻿
**Wagnertubaen** er eit messingblåseinstrument som på eit vis er ei kryssing av valthorn og tuba. Ein reknar at det høyrer til valthorn-familien. Instrumentet har konisk boring, og er vidare enn er valthorn, men trongare enn ein tuba. Det finst i to storleikar, tenor og bass, stemt i høvesvis Bb og F, tilsvarande Bb- og F-valthorn. Det finst derimot nyare instrument som med ein ventil kan endra stemminga frå Bb til F, og slik tilsvarar dobbelhornet. Wagnertubaen blir vanlegvis notert som eit transponerande instrument i G-nøkkel, men ulik notasjonspraksis har eksistert.

Wagnertubaen blei spesialutvikla på førespurnad frå komponisten Richard Wagner på 1860-talet, då han som velrenommert operakomponist ville utvida orkesterets klanglege kompetanse. Han hadde i 1853 besøkt Adolphe Sax og sett hans saxhorn, og henta inspirasjon frå desse. Wagner fekk dei fyrste wagnertubaene laga til operasyklusen Nibelungenringen, der han lét fire av dei åtte hornistane alternere mellom valthorn og wagnertubaer (to tenortubaer og to basstubaer), ein praksis òg seinare komponistar har nytta. Wagnertubaen blir spelt med eit valthorn-munnstykke, og dei 3-4 ventilane blir spelt med venstre hand, som på eit valthorn, noko som legg til rette for alternering mellom instrumenta.

Wagnertubaen var lenge svært uvanleg i operahus utanfor Tyskland, og wagnertubastemmar blei derfor ofte spelt på eufonium eller tuba. Denne praksisen blir fortsett nytta når wagnertubaer ikkje kan oppdrivast. 

Staden i partituret der wagnertubaene blir notert, varierer etter kven som speler dei. Blir dei spelt som alternerande instrument av hornister, blir dei notert under valthorna, over trompetane. Elles blir dei notert under trombonane, over tubaen som då gjerne blir notert med namnet *kontrabasstuba*. I enkelte partitur står det oppført tenor- og basstuba, og då dette er vanlege namn på wagnertubaene, kan det oppstå uvisse om kva instrument komponisten eigentleg spør etter; vanlege tubaer eller wagnertubaer.

Komponistar som har skrive for Wagnertuba
-----------------------------------------

* Richard Wagner – fyrst og fremst *Nibelungenringen*
* Anton Bruckner – 7. 8. og 9. symfoni
* Arnold Schoenberg
* Richard Strauss – *Elektra*
* Igor Stravinskij – *Eldfuglen* og *Vårofferet*
* Jan Koetsier som i 1911 skreiv *Skurrile Elegie über Richard Wagner* for Wagner-tuba og strykekvartett.
* Bela Bartok
* Edgard Varèse
* Felix Draeseke
* Elisabeth Lutyens
* Michael Nyman
* Andrew Downes
* Stephen Caudel
* Elisabeth Lutyens som i 1960 skreiv *Quincunx* som tok i bruk ein kvartett med Wagner-tubaer.
* Stephen Caudel som i 1993 hadde verdspremiere på sitt stykke *Edel Rhapsody*, eit verk for Solo B-Tenor Wagner-tuba og orkester.
* Andrew Downes som i oktober 2005 fekk framført komposisjonen sin *5 Dramatic Pieces for 8 Wagner Tubas* av *Czech Philharmonic Horns*
* Ragnar Søderlind

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Wagnertuba» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juli 2009.*
**«Hen Wlad fy Nhadau»** er av tradisjon den walisiske nasjonalsongen. Tittelen tyder *Mitt gamle fedreland*, men er blitt omsett og kjend på engelsk som *The Land of My Fathers*. Teksten blei skriven av Evan James og tonesett av sonen hans, James James, som begge budde i Pontypridd i Glamorgan i januar 1856. Den eldste nedteikninga av songen er teken vare på, og er no del av samlinga til det walisiske nasjonalbiblioteket.

Opptak av «Hen Wlad Fy Nhadau» frå 1899
Det walisiske heimlandet.
Walisiske fjell er mellom det som blir lovprisa i songen.
Songen var opphavleg kjend som «Glan Rhondda», *Rhondda-breidda*, og voks i popularitet etter skaldemøtet i Llangollen i 1858. Han var der del av repertoaret til vinnaren, Thomas Llewelyn. Ein dommar bad om lov til å gje ut songen, og gjorde dette i *Gems of Welsh melody* (1860-64) der han gav han den nye tittelen, «Hen Wlad Fy Nhadau». Han blei sungen stadig meir og fekk etter kvart den uoffisielle statusen som nasjonalsong.

Det første opptaket av walisisk skjedde då Madge Breese song «Hen wlad fy nhadau» den 11. mars 1899 for Gramophone Company. Songen er blitt omsett og framført fleire gonger på engelsk, og på det keltiske grannespråket bretonsk.

### Tekst

*Walisisk tekst*

**Hen Wlad Fy Nhadau**

1.

Mae hen wlad fy nhadau yn annwyl i mi,
Gwlad beirdd a chantorion, enwogion o fri;
Ei gwrol ryfelwyr, gwladgarwyr tra mâd,
Tros ryddid gollasant eu gwaed.
Gwlad, gwlad, pleidiol wyf i'm gwlad.
Tra môr yn fur i'r bur hoff bau,
O bydded i'r hen iaith barhau.

  

2.

Hen Gymru fynyddig, paradwys y bardd,
Pob dyffryn, pob clogwyn i'm golwg sydd hardd;
Trwy deimlad gwladgarol, mor swynol yw si
Ei nentydd, afonydd, i mi.
3.

Os treisiodd y gelyn fy ngwlad tan ei droed,
Mae hen iaith y Cymry mor fyw ag erioed.
Ni luddiwyd yr awen gan erchyll law brad,
Na thelyn berseiniol fy ngwlad.
*Engelsk omsetjing*

**The Old Land Of My Fathers**

1.

The old land of my fathers is dear to me,
Land of poets and singers, famous men of renown;
Her brave warriors, splendid patriots,
For freedom shed their blood.
Nation [or country], Nation, I am for my Nation.
While the sea is a wall to the pure, dear bays,
O may the old language [*sc.* Cymraeg] endure.

  

2.

Old mountainous Wales, paradise of the bards,
Every valley, every cliff, to me is beautiful.
Through patriotic feeling, so charming is the murmur
Of her brooks, rivers, to me.
3.

If the enemy oppresses my land under his foot,
The old language of the Welsh is as alive as ever.
The muse is not hindered by the hideous hand of treason,
Nor [is] the melodious harp of my country.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Welsh National Anthem». *wales.com*. Welsh Government. 2014. Henta 24. mai 2014.
2. 1 2 3 4  «Welsh anthem – The background to Hen Wlad Fy Nhadau». *Wales history*. BBC Cymru Wales. 1. desember 2008. Henta 3. desember 2010.
3. ↑  *The first known recording of Hen Wlad fy Nhadau*, UK: Gathering the Jewels, arkivert frå originalen 9. desember 2017, henta 5. januar 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* RealAudio-lydfil med melodien Arkivert 2006-09-21 ved Wayback Machine.
**«Don't Break Me»** (norsk omsetjing 'ikkje knekk meg') er ein popsong frå 2020 framført av den australske artisten Montaigne. Songen vann den australske songtevlinga *Eurovision – Australia Decides 2020* og skulle ha vore det australske bidraget til Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland. Men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Om songen
---------

Montaigne har fortalt at songen omhandlar «nok er nok-fasen» i eit forhold, der den eine parten følar at den legg ned meir kjensler, energi og krefter i forholdet enn det den andre personen gjer. Dette fører til at den fyrste vert frustrert og sint. «Eg skreiv songen medan eg las *Codependent No More* av Melody Beattie, som verkeleg skildrar kvalitetane og kjenneteikna rundt dynamikkane i eit forhold».

«Don't Break Me» var eitt av ti bidrag i *Eurovision – Australia Decides* i Gold Coast i Australia laurdag 8. februar 2020, arrangert av den australske kringkastaren SBS. Montaigne opptredde med blått hår, klovnesminke og ein klovnekrage. Songen vann juryavrøystinga og vart nummer to i telefonavrøystinga, men vann tevlinga samanlagt med 107 poeng. Gjennom sigeren vart songen det australske bidraget til Eurovision Song Contest, og skulle ha delteke i den fyrste semifinalen tysdag 12. mai 2020. Men på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 vedtok EBU å avlyse Eurovision Song Contest for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Referansar
----------

1. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
2. ↑  «Montaigne: Don't Break Me lyrics - Australia Eurovision 2020» (på engelsk). 10. februar 2020. Henta 10. februar 2020.
3. ↑  «Montaigne Releases Official Eurovision Australia Decides Song». *Amnplify*. februar 2020. Henta 9. februar 2020.
4. 1 2 3  McGarry, Andrew (8. februar 2020). «Montaigne nabs Eurovision spot after Don't Break Me performance wins Australia Decides». ABC. Henta 8. februar 2020.
5. ↑  «Montaigne - Don't Break Me - Australia 🇦🇺 - National Final Performance - Eurovision 2020» (på norsk bokmål). Henta 10. februar 2020.
6. ↑  «Australia decides: Kate Miller-Heidke to Tel Aviv». 9. februar 2019. Henta 8. mai 2019.
7. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Don't Break Me» frå Wikipedia på bokmål, den 5. april 2021.*
**Vladimir Vladimirovisj Petrov** (30. juni 1947–28. februar 2017) var ein russisk ishockeyspelar frå Krasnogorsk. I tida 1969-81 vann han ni VM-gull og to OL-gull med Sovjetunionen sitt landslag i ishockey.

Petrov var senterløpar i Sovjetunionen si berømte fyrsterekke saman med Boris Mikhajlov på høgrevengen og Valerij Kharlamov på venstrevengen. Petrov vart verdsmeister fyrste gongen i 1969 og siste gongen i 1981. I 1972 så vel som i 1976 vart han olympisk meister.

Petrov spelte på Krylja Sovetov i Moskva frå 1965 til -67. Perioden 1967-81 var han aktiv i CSKA Moskva, det sovjetiske topplaget som desse 14 sesongane henta heim ni sovjetmeisterskap. Han avslutta med spel for SKA Leningrad frå 1981 til -83. Over 18 sesongar spelte han til saman 595 klubbkampar, i desse kampane skåra han 370 mål og sanka 713 målpoeng.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wladimir Wladimirowitsch Petrow» frå Wikipedia på tysk, den 12. november 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
**Hemmeleg politi** (nokre gonger kalla **politisk politi**) er politiorganisasjonar som verkar i hemmelegheit i teneste for staten for å verne om tryggleiken i han. Hemmelege politistyrkar vert gjerne assosierte totalitære regime fordi tenestene deira ikkje er opne for innsyn frå publikum si side. Hovudfunksjonen deira er å oppretthalde den politiske makta til staten framfor å handheve lovene, og dei har ofte vorte brukte som eit instrument for politisk undertrykking. Ein stat med høg grad av hemmeleg politiaktivitet vert gjerne omtala som ein politistat.

Hemmelege politistyrkar kan haldast opp mot nasjonale tryggingstenester som ein finn i moderne liberale demokratiske statar som i regelen vert regulerte av det offentlege, og må rapportere om verksemda si, samt andre tiltak som stiller dei ansvarlege overfor samfunnet elles. Slike byråer vert likevel nokre gonger nedsetjande omtala som «hemmeleg politi».

Organisasjonar med rolle og funksjon som ein hemmeleg politistyrke har eksistert opp gjennom historia, anten dei har hatt politifunksjonar eller ikkje, og uansett om dei har vorte kalla «hemmelege» eller ikkje.

Kjelder
-------

* «Hemmelig politi» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 1. mai 2010.
**António Coelho Pinto** (fødd 22. mars 1966) er ein portugisisk tidlegare langdistanseløpar frå Amarante som vart europameister på 10 000 meter i 1998.

Karriere
--------

### Aktiv

Pinto deltok i fire olympiske sommarleikar, 1988-2000, men vart aldri betre enn nummer elleve. Derimot vart han europameister i 1998 då han i Budapest vann gullmedaljen på 10 000 m på tida 27.48,62. Same sesongen sette han portugisisk rekord på 5 000 meter med 13.02,8 under eit stemne i Zürich. I 1999-sesongen forbetra han europarekorden på 10 000 m til 27.12,4 på Stockholm stadion. Få veker seinare vart han nummer fem på på same distansen under friidretts-VM i Sevilla.

Både i 1992, 1997 og 2000 vann Pinto London-maraton, siste gongen på ei tid, 2.06.36, som ingen annan europear hadde prestert. I 1994 sprang han i mål som vinnar av Berlin-maraton.

Pinto drog seg tilbake frå internasjonale tevlingar i 2002.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Nr 13 på 10 000 m – 28.09,5
* EM 1990 i Split: Nr 14 på 10 000 m – 28.26,6
* OL 1992 i Barcelona: Braut maratonløpet
* EM 1994 i Helsinki: Nr 9 i maraton – 2.13.24
* VM 1995 i Göteborg: Nr 19 på 10 000 m – 28.26,4
* OL 1996 i Atlanta: Nr 14 i maraton – 2.16.41
* VM 1997 i Aten: Braut maratonløpet
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje på 10 000 m – 27.48,6, framom Dieter Baumann (27.56,7)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 5 på 10 000 m – 28.03,4
* OL 2000 i Sydney: Nr 11 i maraton – 2.15.17

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «António Pinto (athlete)» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**«Vålerenga kjerke»** er ein song som vert nytta av Klanen i Vålerenga Fotball. Teksten er skriven av Trond Ingebretsen, tidlegare frontfigur i gruppa Bjølsen Valsemølle, som ei hylling til far sin, «Kremen». «Kremen» spela ving på Vålerenga.
«Vålerenga kjerke» vert sungen før kvar heimekamp. Songen har fått status som uoffisiell klubbhymne, i likskap med statusen «You'll Never Walk Alone» har i Liverpool FC og Glasgow Celtic FC.
Tema frå songen er brannen i Vålerenga kyrkje i 1979.

Utdrag frå «Vålerenga kjerke»
-----------------------------

Da høsten var som klarest, en september ettermiddag
strømmet skjebnen ut små gnister på Vålerenga.
Bud gikk ut over byen, til kvinne og til mann
om kjerka oppe i parken sto i brann.
Det var mange som tok veien, som følte de måtte dra
opp til småhus og stille gater mellom Galgeberg og Etterstad.
Flammene danset i kvelden, lyste mot åsen bak
da Vålerenga kjerke fikk himmel'n sjøl til tak.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tekst og musikk på Klanens heimeside Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
Vladimír Šmicer
**Vladimír Šmicer** (fødd 24. mai 1973) er ein tsjekkisk tidlegare fotballspelar frå Děčín. Han vann EM-sølv med Tsjekkia sitt landslag i 1996 og vann Meisterligaen 2005 for Liverpool FC.

Karriere
--------

### Klubbspel

Šmicer spelte på Slavia Praha frå 1992 til -96, der han avslutta med å verte seriemeister. Sommaren 1996 vart han overført til Lens og fransk seriefotball. Med Lens vart han fransk seriemeister i 1998 og nasjonal cupvinnar 1999. Deretter var han Liverpool-spelar i seks sesongar. Skadar og anna gjorde at han ofte gjekk inn og ut av fyrsteellevaren. Šmicer kom inn som innbyttar då Liverpool FC sensasjonelt snudde frå 0-3 til 3-3 under meisterligafinalen mot AC Milan i Istanbul 25. mai 2005. Han skåra Liverpools andre mål i ordinær tid, og han fann vegen til nettmauskane i straffesparktevlinga som enda med Liverpool-triumf. Finalekampen var Šmicers siste i Liverpool-trøya. Sidan var han aktiv 2005-07 i Girondins Bordeaux, før han avslutta i heimlege Slavia Praha i 2009.

### Landslagsspel

Vengspelaren Šmicer fekk ein einsleg landslagsdebut hausten 1993. Deretter gjekk det to år til neste landskamp. Frå 16. november 1995 til 15. november 2005 hadde han tilnærma fast plass i Tsjekkia sitt landslag og spelte nye 80 landskampar. På sine 81 landslagsoppdrag skåra han 27 mål. Šmicer var innbyttar då Tsjekkia tapte EM-finalen 1996 mot Tyskland på «golden goal». Han deltok både i EM 2000 og EM 2004. Šmicer sine to siste landskampar enda med to gonger 1-0 over Noreg, fyrst i Oslo, og fire dagar seinare, i Praha.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vladimír Šmicer» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2020.*
* eu-football


| * v
* d
* e
Tsjekkia sitt landslag – EM i fotball 1996 (finalist) |
| --- |
| 
* 1 Kouba
* 2 Latál
* 3 Suchopárek
* 4 Nedvěd
* 5 Kadlec
* 6 Nĕmeček (lagkaptein)
* 7 Němec
* 8 Poborský
* 9 Kuka
* 10 Drulák
* 11 Frýdek
* 12 Kubík
* 13 Bejbl
* 14 Berger
* 15 Horňák
* 16 Srníček
* 17 Šmicer
* 18 Kotůlek
* 19 Rada
* 20 Novotný
* 21 Kerbr
* 22 Maier
* Landslagstrenar: Uhrin

 | Det tsjekkisk flagget |
|  |

| * v
* d
* e
Tsjekkia sitt landslag – EM i fotball 2000 |
| --- |
| 
* 1 Srníček
* 2 Řepka
* 3 Látal
* 4 Nedvěd
* 5 Fukal
* 6 Vlček
* 7 Němec (kaptein)
* 8 Poborský
* 9 Kuka
* 10 Koller
* 11 Rosický
* 12 Lokvenc
* 13 Bejbl
* 14 Horváth
* 15 Jankulovski
* 16 Maier
* 17 Šmicer
* 18 Novotný
* 19 Rada
* 20 Berger
* 21 Gabriel
* 22 Blažek
* Landslagstrenar: Chovanec

 | Det tsjekkisk flagget |
|  |


| * v
* d
* e
Tsjekkia sitt landslag – EM i fotball 2004 |
| --- |
| 
* 1 Čech
* 2 Grygera
* 3 Mareš
* 4 Galásek
* 5 Bolf
* 6 Jankulovski
* 7 Šmicer
* 8 Poborský
* 9 Koller
* 10 Rosický
* 11 Nedvěd (kaptein)
* 12 Lokvenc
* 13 Jiránek
* 14 Vachoušek
* 15 Baroš
* 16 Blažek
* 17 Hübschman
* 18 Heinz
* 19 Týce
* 20 Plašil
* 21 Ujfaluši
* 22 Rozehnal
* 23 Kinský
* Landslagstrenar: Brückner

 | Det tsjekkisk flagget |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC

 |