recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Dennis Frank Wise** (fødd 16. desember 1966) er ein engelsk tidlegare fotballspelar frå London. Han spelte jamnast i ei sentral midtbanerolle, særleg kjent for sin intense og aggressive stil. Wise var Chelsea-spelar frå 1990 til 2001, bidrog til at klubben sikra seg pokalar i både FA-cupen, den engelske ligacupen og UEFA-cupvinnarcupen.

Karriere
--------

### Klubbspel

Wise spelte frå 1985 etter tur for Wimbledon FC, Chelsea FC, Leicester City, Millwall FC, Southampton FC og Coventry City. I 1986 var han med på å føre Wimbledon frå 2. til 1. divisjon, to år seinare lukkast laget slå storfavoritt Liverpool FC med 1–0 i FA-cupfinalen 1988. Gjennom elleve år var så Wise midtbane-motoren på eit Chelsea-lag som etterkvart hevda seg i toppen av engelsk og europeisk fotball. Perioden 1997-2000 vann klubben fire pokalar, alle med Wise som kaptein. 

I 2002 fekk Wise stilling som spelande trenar i Millwall FC. To år seinare leia han laget til FA-cupfinalen i 2004, ein kamp der laget hans vart eit nummer for lite mot Manchester United. Wise la fotballskorne på hylla i 2006, 39 år gammal.

### Landslagsspel

Wise deltok frå mai 1991 til oktober 2000 i 21 landskampar for England. I debuten mot Tyrkia i Izmir skåra han , men aldri sidan. Under EM i fotball 2000 spelte han alle tre gruppekampane.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1998 for Chelsea FC
* Vinnar av FA-cupen: 1988 for Wimbledon FC, 1997 og 2000 for Chelsea FC
* Vinnar av ligacupen: 1998 for Chelsea FC

Kjelder
-------

* Dennis Frank Wise ved eu-football
* *Denne artikkelen bygger på «Dennis Wise» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dennis Wise**

| * v
* d
* e
England sitt landslag – EM i fotball 2000 |
| --- |
| 
* 1 Seaman
* 2 G. Neville
* 3 P. Neville
* 4 Campbell
* 5 Adams
* 6 Keown
* 7 Beckham
* 8 Scholes
* 9 Shearer (kaptein)
* 10 Owen
* 11 McManaman
* 12 Southgate
* 13 Martyn
* 14 Ince
* 15 Barry
* 16 Gerrard
* 17 Wise
* 18 Barmby
* 19 Heskey
* 20 Phillips
* 21 Fowler
* 22 Wright
* Landslagstrenar: Keegan

 | Flagget til England |
|  |
**Ski- og Ballklubben Drafn** er eit idrettslag i Drammen, stifta 15. september 1910. Laget har vunne 19 noregsmeisterskap i bandy og spelte i 1927 NM-finale i fotball. Drafn spelar i grøne trøyer, kvite bukser og svarte strømper med kvitt nedbrett. Marienlyst stadion i Drammen har vore heimebane sidan 1924. Laget har i dag i kring 200 medlemer. Skirennarane Thorleif Haug og Hans Bjørnstad var begge medlemer av Drafn.

### Fotball

Drafn spelte ni semfinalar i noregesmeisterskapen i fotball i tida 1914-39, og tapte åtte av dei. Laget tok seg til cupfinalen i 1927, der det vart tap 0-4 mot hortenslaget Ørn. Drafn spelte i 2. divisjon i sesongane 1970 og -71. Sidan 1999 har laget einast spelt lokal seriefotball.

### Ski

Drafn arrangerte Ski-NM i 1946 og 1956. Den triple olympiske meisteren i langrenn og kombinert, Thorleif Haug, representerte Drafn i alle sine år. Også verdsmeisteren i skihopping 1950, Hans Bjørnstad, var Drafn-medlem. Hoppbakken Drafnkollen, med bakkerekord på 90,5 m, var i bruk i tida 1939-70. Etter den tida har det vore låg skiaktvitet i laget.

### Curling

Curling vart teke med som idrett i 2012.

### Bandy 1912-97

Drafn var eit av dei ni laga som var med å stifte Norges Bandyforbund i 1920. Laget etablerte seg snøgt som ein leiande klubb i Noreg. Drafn spelte sin første NM-finale i 1924 og tok sitt første noregsmeisterskap i 1926. Den siste meisterskapstittelen tok laget i 1991. Drafn vann 19 norske meisterskap i bandy, og er mellom dei mestvinnande norske bandyklubbane. Laget spelte i toppserien frå oppstarten i 1932 til 1997. 46 Drafn-spelarar representerte det norsk bandylandslaget. 

Grunna sviktande rekruttering til bandyidretten gjekk Drafn og fem andre bandylag i Drammen i 1997 saman i Drammen Bandy.

### Drafnprofilar

Skikongen Thorleif Haug, langrennarane Henry og Oscar Gjøslien, skihopparen Hans Bjørnstad, bandy- og ishockeyspelaren Einar «Bror» Andersen, bandyspelarane Rolf Langeland, Roar Løwer Nilsen og Per Waage, samt Johan Støa, vinnar av Egebergs ærespris.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ski- og Ballklubben Drafn» frå Wikipedia på bokmål, den 11. oktober 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Europaveg 10 i Sverige** (*E10*), er ein svensk stamveg som går mellom riksgrensa mot Noreg (ved Bjørnfjell) og Luleå i Nord-Sverige. Vegen er 470 km lang, og er ein del av europaveg 10.

Vegsambandet over Bjørnfjell frå Noreg opna i 1984. Fram til 1992 hadde vegen namnet riksväg 98.

Knutepunkt
----------

E10 ved Kaisepakte
E10 ved Kiruna
 **Norrbottens län**

Kiruna kommune
* riksgrense → Bjørnefjell, Noreg
* info Det høgaste punktet på vegen, ved Kiruna, 540 moh.
* Kiruna
* Kiruna lufthamn
* **E45** Svappavaara, felles trasé til Gällivare

Gällivare kommune
* **E45** Janstorp → Gällivare,  Gällivare flyplass
* Arm frå Hällan til Gällivare
* **394** Leipojärvi

Överkalix kommune
* **98****392** Överkalix

Kalix kommune
* **356** Morjärv
* **E4** Töre, felles trasé til Luleå

Luleå kommune
* **383** Kroken
* **E4** **97** Luleå →  Luleå lufthavn

Sjå også
--------

* Europaveg 10 i Noreg
* Europaveg 10

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europavei 10 (Sverige)» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mai 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Europaveg 10 i Sverige**
Koordinatar: 69°11′S 71°13′W﻿

**Russian Gap** er eit skard som strekkjer seg frå nord til sør mellom Havre Mountains og Rouen Mountains, nord på Aleksanderøya i Antarktis. Nordkysten av Aleksanderøya vart først skissert frå stor avstand i 1821 av den russiske ekspedisjonen under Fabian Gottlieb von Bellingshausen og dette skardet var visstnok ein av to opningar mellom tre av dei høge fjella dei såg. Skardet vart kartlagd i detalj frå flyfoto tekne under Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE), 1947–48, av Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1960. Det vart namngjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter russarane som observerte området i 1821. Russian Gap og Edwards Gap er dei to einaste skarda av denne typen på Aleksanderøya.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Russian Gap» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Santandersmett** |
| SantandersmettSantandersmett |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** CR Kritisk trugaUtbreiinga av Santandersmett Utbreiinga av Santandersmett |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Gjerdesmettfamilien Troglodytidae |
| **Slekt:** | *Thryophilus* |
| **Art:** | **Santandersmett** *T. nicefori* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Thryophilus nicefori***Schauensee, 1946 |

**Santandersmett** (*Thryophilus nicefori*) er ein fugl i gjerdesmettfamilien. Han er endemisk for Santander-departementet i Colombia, og er kritisk truga.

Skildring
---------

Santandersmetten er ein mellomstor medlem i familien, ca. 15 centimeter i kroppslengd. Fjørdrakta til vaksne fuglar er brun på oversida med lys grå til kvit underside. Andletet har svartkvite striper og han har ei iaugefallande kvit augebrynstripe. Både halen og vengene har svarte tverrstriper. Nebbet er lyst.

Utbreiingsområdet på ca. 4700 km2 ligg rundt San Gil, litt sør for Bucaramanga. Dette er vestskråninga av den austre fjellkjeda av Andes. Her lever santandersmetten frå 800 til 2100 moh. i tørt skogshabitat, helst med tre, mykje lianar og nedfallsblad.

Populasjonen er estimert til å ligge mellom 50 og 250 individ inkludert ungfuglar, og er trudd å minke. Trugsmåla inkludering utviding av jordbruksareal. Arten er klassifisert som kritisk truga.

Kjelder
-------

* Kroodsma, D. Brewer, D. & Sharpe, C.J. (2015). *Niceforo's Wren (Thryophilus nicefori)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. november 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Thryophilus nicefori Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 8. november 2015

Referansar

1. ↑  Kroodsma et al, 2015
2. 1 2  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete på Flickr.com Henta den 8. november 2015
**Russian River** er ei 21 km lang elv på Kenaihalvøya i Alaska i USA. Ho renn nordover frå Upper Russian Lake i Kenaifjella, gjennom Lower Russian Lake, og ut i Kenaielva i nærleiken av busetnaden Cooper Landing. Denainafolket frå denne staden kalla elva **Chunuk'tnu**.

Nett som Kenai er Russian River kjend for godt fiske, særleg etter laks. Det er to oppgangar av raudlaks (*Oncorhynchus nerka*) kvart år, i midten av juni og midten av juli, og ein oppgang av *Oncorhynchus kisutch* (*silver* salmon eller *Coho salmon*) i august.

Det er ingen direkte vegtilgang til elva. Ein kan nå henne anten ved å gå inn frå fleire parkeringsplassar i Russian River Campground (1/2 mile utanfor Gwin's Lodge på Milepost 52) eller ved Russian River-ferja, som kryssar Kenai og tar fiskarar til munningen av Russian River. 

Bjørnar fiskar ofte nedanfor stryka, og vidare nedover.

Kjelder
-------

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Russian River i Alaska
2. ↑  The Milepost, 59th Edition, page 586, ISBN 978-1-892154-21-7

* *Denne artikkelen bygger på «Russian River (Alaska)» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mai 2023.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Den kenyanske maratonløparen Catherine Ndereba under VM i friidrett 2005.
**Maraton** er eit løp som går over 42 195 m. Løpet er rekna som svært krevjande, og ordet «maraton» blir ofte brukt for å beskrive noko som krev stort uthald.

Namnet *maraton* kjem frå ei gresk legende som fortel om korleis soldaten Pheidippides sprang frå byen Marathon (i dag Marathónas) i Hellas til Athen for å forkynne at perserane hadde blitt slått i slaget om Marathon. Legenda fortel at Pheidippides døydde like etter han hadde fått fortalt at grekarane hadde vunne slaget.

Standardlengda på 42 195 m er ikkje den nøyaktige distansen mellom Marathon og Athen. I OL frå 1896 til 1920 varierte maratondistansen mellom 40 km og 42,75 km. I 1921 bestemte det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF) at standardlengda skulle vere 42 195 m. Det var den distansen som blei sprunge i OL i 1908, mellom Windsor og White City Stadium i London.

Det gjekk likevel ei tid før standardlengda blei endeleg etablert. Under EM i friidrett i Oslo i 1946 var maratondistansen på 40 200 m, og i Sverige blei standardlengda innført først i 1948.

| Rekord | Kven | Nasjonalitet | Tid | Kvar | Når |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Verdsrekord, menn | Dennis Kimetto | Kenya | 2.02.57 | Berlin | 2014 |
| Verdsrekord, kvinner | Paula Radcliffe | England | 2.15.25 | London | 2003 |
| Norsk rekord, menn | Geir Kvernmo | Noreg | 2.10.17 | London | 1987 |
| Norsk rekord, kvinner | Ingrid Kristiansen | Noreg | 2.21.06 | London | 1985 |

Kjende norske maratonløparar
----------------------------

* Grete Waitz
* Ingrid Kristiansen
* Karl Johan Rasmussen

Nokre norske maratonløp
-----------------------

* Nordmarka skogsmaraton
* Drammen maraton
* Oslo maraton
* Fredrikstad maraton
* Midnight Sun Marathon
* Hornindalsvatnet maraton

Referansar
----------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 12. desember 2005, henta 8. juni 2009

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kondis.no, nettstad for kondisjonsidrett
* Maratonporten.net, nettstad for dei som driv med langdistanseløping
* Internasjonale maratonrekordar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Santamartalauvgranskar** |
| SantamartalauvgranskarSantamartalauvgranskar |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av Santamartalauvgranskar Utbreiinga av Santamartalauvgranskar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Omnfuglar Furnariidae |
| **Slekt:** | *Automolus* |
| **Art:** | **Santamartalauvgranskar** *A. rufipectus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Automolus rufipectus***Bangs, 1898 |

**Santamartalauvgranskar** (*Clibanornis rufipectus*) er ein fugl i omnfuglfamilien og er endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta.

Skildring
---------

Santamartalauvgranskar er ein mellomstor, raudbrun omnfugl, ca. 17 til 20 centimeter lang og med kroppsvekt på rundt 30 gram. Strupen er kanelfarga oransje, stjerten er nøttebrun, medan resten av fjørdrakta er generelt raudbrun med få distinkte kjenneteikn. Nebbet er lyst grått. 

Han lever i dei nordlege og nordvestlege skråningane av Sierra Nevada de Santa Marta. Her har han habitat i generelt fuktig subtropisk opphavleg skog og i gjenvaksen skog med tett undervegetasjon. Han varierer i høgdnivå frå nesten tørr krattskog 700 moh. til den mest fuktige skogen på 2100 moh.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere minkande.

Kjelder
-------

* Remsen, J.V. Jr (2003). *Ruddy Foliage-gleaner (Automolus rubiginosus)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. juli 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Clibanornis rufipectus*. Henta frå  den 8. juli 2015

Referansar

1. 1 2 3  BirdLife International (2015)
2. ↑  Remsen, J.V. Jr (2003)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flickr.com Bilete på flickr.com, fotograf: Daniel Uribe
**Marathon Oil Corporation** er eit oljeselskap med hovudkontor i Houston i Texas i Sambandsstatane. Selskapet har verdsfemnande petroleumsverksemd. Selskapet er engasjert i leiting etter petroleumsressursar hovudsakleg i Sambandsstatane, Noreg, Ekvatorial-Guinea, Angola og Canada. Selskapet driv med utvinning av petroleum i Sambandsstatane, Storbritannia, Irland, Noreg, Ekvatorial-Guinea, Gabon og Russland.

Historie
--------

Marathon vart skipa som The Ohio Oil Company i 1887. I 1889 vart selskapet kjøpt av John D. Rockefeller sitt Standard Oil- selskap. Selskapet var ein del av Standard Oil heilt til selskapet vart dømd til å oppløysa seg i 1911. I 1930 kjøpte Ohio Oil Company Transcontinental Oil Company, og starta å nytta «Marathon» som eit varemerke. I 1962 endra selskapet namn til Marathon Oil Company i høvet til varemerket. Mobil ynskte å kjøpa selskapet i 1981. Innbyggjarane i Findlay i Ohio var redde for å verta arbeidslause. Det vart såleis arbeidd for å finna andre til å ta over. I 1982 kjøpte United States Steel selskapet. Hovudkontoret vart flytta til Houston i 1990 men selskapet heldt fram med verksemd i Findlay. I 2002 endra holdingselskapet USX namn til Marathon Oil Corporation etter å ha seld stålføretaket United States Steel.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Marathon Oil Corporation

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC

 |
|  |
| --- |
| **Santamartaparakitt** |
| SantamartaparakittSantamartaparakitt |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av Santamartaparakitt Utbreiinga av Santamartaparakitt |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Papegøyefuglar Psittaciformes |
| **Familie:** | Papegøyefamilien Psittacidae |
| **Slekt:** | *Pyrrhura* |
| **Art:** | **Santamartaparakitt** *P. viridicata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pyrrhura viridicata***Todd, 1913 |

**Santamartaparakitt** (*Pyrrhura viridicata*) er ein sterkt truga parakitt og han er endemisk for Sierra Nevada de Santa Marta, Colombia.

Skildring
---------

Santamartaparakitten er ein 25 centimeter lang grøn parakitt. Han har eit breitt, ujamnt streka raudleg  band tvers over buken, raud flekk i panna rett over nebbet, raudbrune øyredekkfjører, raudbrun underside av halen, kvit augering, raud til oransje fjører på skuldrene og primærdekkfjørene, og primærfjørene er i blått. Habitatet for santamartaparakitten ligg både i fuktig, høgtliggande skog og i meir opne område mellom 1800 og 2800 moh. Føda er blomar og frø. Det er elles berre lite tilgjengeleg informasjon om denne arten.

Det finst anslagsvis mellom 5 og 10 000 individ og populasjonen er minkande, for tida truga av framande treslag som blir planta ut innanfor utbreiingsområdet for arten.

Kjelder
-------

* Collar, N. & Boesman, P. (2014). *Santa Marta Parakeet (Pyrrhura viridicata)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 25. april 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Pyrrhura viridicata*. Henta frå  den 25. april 2015

Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Santamartaparakitt**

* Bilete av santamartaparakitten på Flickr.com Foto: Flickr-brukar jaceballos
| Santiago |
| --- |
| Satellittbilete av byen. Satellittbilete av byen. |
| Styresmakter |
| Land | Chile |
| Grunnlagd | 12. februar 1541 |
| Borgarmeister | Carolina Tohá |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  641,4 km² |
| Innbyggjarar  - By (2009)   - folketettleik | 5,278,044   8964/km² |
| Høgd over havet | 520 m |
| Tidssone | UTC -4 (UTC4) |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.municipalidaddesantiago.cl/ |

**Santiago de Chile** er hovudstaden og den største byen i Chile. Dei lovgjevande styresmaktene i landet møtest likevel i Valparaíso, som ligg i nærleiken.

Byen ligg i den midtre dalen i Chile, i Región Metropolitana de Santiago, og har 5 278 044 innbyggjarar (2009), rundt ein tredel av alle chilenarar. Heile byområdet har i følgje same folketeljinga 6 910 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Santiago blei grunnlagd av Pedro de Valdivia den 12. februar 1541 med namnet *Santiago de Nueva Extremadura*. Valdivia valde denne staden på grunn av det vennlege klimaet og fordi ein lett kunne forsvara byen.

Klima
-----

Santiago har eit mildt middelhavsklima med ein relativt varm sommar, der temperaturen kan stiga til 35 °C. Vintrane er fuktige med typiske dagstemperaturar på 15 °C. Gjennomsnittleg nedbør er 360 mm per år.

Folk frå Santiago
-----------------

* Roberto Bolaño (1953–2003). forfattar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Santiago**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
*For platemerket, sjå Pye Records.* 
Marble Arch i London.
**Marble Arch** er eit bogemonument i kvit marmor som i dag står nær Speakers' Corner i Hyde Park i London, ved vestenden av Oxford Street. Namnet blir også brukt om staden like rundt monumentet og undergrunnsstasjonen Marble Arch.

Buckingham Palace med Marble Arch.
Monumentet blei utforma av arkitekten John Nash i 1828 som ein seremoniell portal til Buckingham Palace, den nye kongelege residensen som også blei utforma av Nash. Han er basert på Konstantinbogen i Roma, og er bygd i carraramarmor. Marble Arch blei opphavleg sett opp på The Mall like utanfor Buckingham Palace, men det viste seg raskt at opningen var for smal til at monarken si vogn kunne køyra gjennom. Han blei derfor flytta til si noverande plassering i 1851. 

Bogen står like ved Tyburn, der ein utførte talrike offentlege avrettingar mellom 1388 og 1793. Ein plakett som markerer staden er sett ned på ei trafikkøy like ved.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marble Arch» frå Wikipedia på bokmål, den 18. oktober 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Mohawk-nederlandsk** |
|
| **Klassifisering:** | Kreolspråk Nederlandsk og mohawk  Nederlandske kreolspråk |
| **Bruk** |
| **Utdøydd:** | 1900-talet |
|
| **Språkkodar** |
|

**Mohawk-nederlandsk** (engelsk *Mohawk Dutch*) var eit kontaktspråk som oppstod mellom immigrantar frå Nederland og dei lokale indianerne av mohawkstammen i vestlege delar av Albany i den noverande delstaten New York i USA. Dei nederlandske immigrantane som flytta dit blanda seg med dei opphavlege bebuarane i området, og slik oppstod det nederlandske kreolspråket mohawk-nederlandsk.

Språket blei aldri dokumentert, og var forsvunne på 1900-talet.

Kjelder
-------

1. ↑  Sijs, Nicolien van der (2009) *Cookies, coleslaw, and Stoops. The influence of Dutch on the North American languages* Amsterdam: Amsterdam University Press, s.36

---

* *Denne artikkelen bygger på «Mohawk-nederlandsk» frå Wikipedia på bokmål, den 1. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Mohawk Dutch and the Palatines
**RRS «William Scoresby»** var eit forskingsfartøy som var i drift i byrjinga av 1900-talet og vart nytta av den britiske forskingsorganisasjonen Discovery Investigations.
Mannskapt utførte oseanografiske og marinbiologiske undersøkingar i Sør-Atlanterhavet, og oppdaga mellom anna Cape Boothby, Edward VIII Bay og Edward VIII Plateau.

Sipet vart nytta av Hubert Wilkins under den andre Wilkins-Hearst Antarctic Expedition i 1929-30.

Ho var kalla opp etter William Scoresby, ein engelsk polfarar i Arktis, vitskapsmann og prest.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «RRS William Scoresby» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *The William Scoresby, Oceanographic Expeditions and University College Hull* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 5. august 2012, henta 24. oktober 2012
2. ↑  *RRS William Scoresby*, arkivert frå originalen 15. mars 2013, henta 24. oktober 2012
3. ↑  *Hubert Wilkins, 1888-1958*, henta 24. oktober 2012
Logoen til samskipnaden.
**Samskipnaden for små urfolk i nordområda, Sibir og det russiske fjerne austen** (russisk: *Ассоциация коренных малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока Российской Федерации*) er interesseorganisasjonen til dei såkalla nordlege folka i Russland. Forkortinga **RAIPON** kjem frå den engelske omsettinga *Russian Association of Indigenous Peoples of the North*.

Etniske grupper som er organisert i RAIPON er samar, khantiar, mansiar, nenetsarar, enetsarar, nganasanarar, selkuparar, evenkarar, evenarar, negidalarar, ultsjarar, orokarar, orotsjarar, udegejarar, aleutar, inuittar, tsjuktsjarar, korjakar, itelmenarar, kerekarar, dolganarar, tofalararar, sjorarar, teleutar, tuvinarar, ketarar, nivkharar, jukagirarar, tazyar og tsjuvanarar. For eit oversyn over desse minoritetane sjå til dømes *Arctic mirrors* av Y. Slezkine.

RAIPON vart stifta i 1990, då Sovjetunionen braut saman. Den første presidenten var nivkharen Vladimir Sangi, etter han kom Jeremij Aipin, ein khanti, som også er kjend som forfattar.

RAIPON er permanent medlem i Arktisk Råd, og samarbeider med The Inuit Circumpolar Conference og Samerådet.

Referansar
----------

1. ↑  Slezkine, Y. *Arctic mirrors - Russia and the small peoples of the north*, Cornell University Press, 1994.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC

 |
Mohamed Elyounoussi i Basel-drakt
**Mohamed Amine Elyounoussi** (fødd 4. august 1994) er ein marokkanskfødd norsk fotballspelar som sidan 2014 har delteke i 28 landskampar for Noreg. Han er kantspelar og har vore aktiv i fem ulike fotballklubbar, størst suksess har han hatt med Molde FK og sveitsiske FC Basel.

### Klubbspel

Elyounoussi spelte 2011-13 på Sarpsborg 08. Sidan var han Molde-spelar til juli 2016, der han i 2014 var med å vinne dobbeltriumf; siger i serie og cup. Gjennom to sesongar, 2016 til -18, gjorde han teneste i FC Basel, også med Basel opplevde han dobbeltriumf i sin fyrste sesong i klubben. Sommaren 2018 vart han overført til engelske Southampton FC mot 16 millionar engelske pund. Etter ein mislukka sesong flytta han hausten 2019 over til skotske Celtic FC, der han vart ligameister i 2020.

### Landslagsspel

Elyounoussi landslagdebuterte mot Polen i Abu Dhabi i januar 2014. Han etablerte seg på landslaget fyrst i 2017. Pr oktober 2020 har han skåra 6 mål på 28 landskampar. Mellom anna vart han matchvinnar då Noreg vann 1-0 over Bulgaria i ein NL-kamp 16. oktober 2018.

Tarik Elyounoussi er syskenbarnt hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mohamed Elyounoussi» frå Wikipedia på engelsk, den 15. oktober 2020.*

* eu-football
**RMS «Empress of Ireland»** var eit britisk linjeskip som gjekk ned i St. Lawrence-elva i Canada i morgontimane 29. mai 1914. 1 012 av dei 1 477 menneska som var ombord omkom. Dette var i lang tid det største tapet av menneskeliv til sjøs, og er framleis den største sjøfartsulukka i kanadisk historie i fredstid.

«Empress of Ireland» gjekk i linje mellom Canada og Storbritanna med post, passasjerar og last. I mai 1914 var «Empress of Ireland» på veg frå Quebec til Liverpool. Ho hadde plukka opp posten og teke avskjed med losen i Rimouski, og var nær Pointe-au-Père i den vide St. Lawrence-elva då ei tjukk skodde plutseleg hindra sikt. På skipet hadde dei tidlegare sett lysa frå det norske dampskipet «Storstad» fleire kilometer unna, men rekna ikkje med at det var fare for kollisjon. Derfor var det eit stort sjokk då «Storstad» om lag 02:00 dukka opp frå skodda nokre hundre meter frå «Empress of Ireland» og ramma skipet i sida.

Førarane av begge skipa meinte det andre hadde gjort feil. Thom Andersen, som var kaptein på «Storstad», hevda at «Empress of Ireland» hadde gjeve signal om at skipa skulle passera babord mot babord, etter vanleg skikk. Kaptein Henry Kendall på «Empress of Ireland» meinte derimot at «Storstad» hadde gjeve signal om at skipa skulle passera styrbord mot styrbord.

«Empress of Ireland» sokk raskt. Mange av kuauga på skipet var opne, og vatn strøymde inn. Ein del av dei som var ombord vakna og kom seg i livbåtar, men bere tre kunne firast ned før skipet krenga kraftig. Det la seg på styrbord side, og fleire hundre kom seg ut gjennom kuauge. Rundt 14 minutt etter samanstøytet sokk skipet, og dei som låg oppå blei kasta uti det iskalde vatnet. Dei fleste passasjerane drukna i lugarane sine.

Ombord i skipet hadde det vore ein utforskar (Henry Seton-Karr), skodespelarar, forretningsfolk, 167 medlemmer av Frelsesarmeen på veg til ein internasjonal kongress i London, og mange europearar som hadde utvandra til Canada og no var på veg til heimlanda sine, mellom anna 21 nordmenn. Berre 7 av desse overlevde.

Etter forliset forlanga eigarane av begge skipa erstatning frå kvarandre. Ei kanadisk gransking gav førarane av «Storstad» hovudskulda for forliset, sjølv om seinare undersøkingar har sådd noko tvil om dette.

Kjelder
-------


* Marion Kelch, The Collision between the S/S Empress of Ireland and the S/S Storstad, norwayheritage.com
* Kjetil Saugestad, «Det juridiske etterspillet», nrk.no (05.01.2012)
* Kjetil Saugestad og Silje Martinsen Wettre, «Tragedie med norske syndebukker», nrk.no (05.01.2012)

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «RMS Empress of Ireland» frå Wikipedia på engelsk, den 28. juni 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tragedie med norske syndebukker. nrk.no. 5. januar 2012.
* The Collision between the S/S Empress of Ireland and the S/S Storstad, norwayheritage.com
* [ RMS Empress of Ireland +1914, Wrecksite.eu
* The Empress of Ireland Museum Arkivert 2015-04-05 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| ***(I'm a) Road Runner***  Singel av Junior Walker & the Allstarsfrå albumet *Road Runner* |
|  |
| **Utgjeve** | 1966 |
| **Sjanger** | Soul, rock and roll |
| **Lengd** | 2:49 |
| **Selskap** | Tamla Motown |
| Låtskrivar(ar) | Holland–Dozier–Holland |
| Junior Walker & the Allstars-kronologi |
| «Cleo's Back»(1966) | *(I'm a) Road Runner* | «Cleo's Mood»(1966)
 
 |

«**(I'm a) Road Runner**» er ein song av Junior Walker & the Allstars frå albumet *Road Runner* frå 1966. Songen er skriven av låtskrivarlaget Holland–Dozier–Holland og vart gjeven ut på Tamla (Motown) i 1966 og nådde topp 20 i USA og Storbritannia.

Walker spelar ein markant tenorsaksofonsolo, akkompagnert av Mike Terry på barytonsaksofon og Willie Woods på gitar. Under produksjonen av innspelinga, vart det oppdaga at Walker berre kunne spele songen i to toneartar, så då Walker song songen i ein toneart han ikkje kunne spele i, vart saksofonen spelt inn i ein annan toneart, og sidan auka dei tempoet på lydbandet, slik at saksofonen hamna i rett toneart.

Andre utgåver
-------------

James Taylor spelte songen i første episode av andre sesong av Saturday Night Live. Taylor spelte òg inn songen i 2008 på albumet *Covers* 

Den britisk-amerikanske rockegruppa Fleetwood Mac spelte inn songen med Dave Walker på solovokal i 1973 for albumet *Penguin*.

Jerry Garcia Band framførte songen i 1975, sidan gjeven ut på *The Jerry Garcia Collection, Vol. 2: Let It Rock.*

Peter Frampton spelte songen i 1977 for albumet *I'm in You*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «(I'm a) Road Runner» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juli 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Allmusic.com
2. ↑  HDH Records
3. ↑  Brian's Weekly Sleevenotes from BBC Radio 2's «Sounds of the Sixties» broadcast 5 July 2014.
Earth cross-section showing location of the Mohorovičić discontinuity
**Mohorovičićs diskontinuitet** (ofte berre kalla **Moho**) er grensa mellom skorpa og mantelen til jorda. Moho skil både havskorpe og kontinentalskorpe frå mantelen under. Moho ligg nesten heilt innanfor litosfæren, berre under midthavsryggane definerer han grensa mellom litosfæren og astenosfæren. Mohorovičićs diskontinuitet vart først identifisert i 1909 av Andrija Mohorovičić, ein seismolog frå Kroatia, som oppdaga at seismogram frå grunne jordskjelv hadde to sett med P-bølgjer og S-bølgjer, ei som følgde ei direkte linje nær jordoverflata og den andre som vart broten av eit raskare medium.

Mohorovičićs diskontinuitet ligg 5-10 km under havbotn og 20 til 90 km under typiske kontinent, med 35 km i snitt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mohorovičić discontinuity» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Andrew McLeish (1992). *Geological science* (2nd utg.). Thomas Nelson & Sons. s. 122. ISBN 0174482213.
2. ↑  James Stewart Monroe, Reed Wicander (2008). *The changing Earth: exploring geology and evolution* (5th utg.). Cengage Learning. s. 216. ISBN 0495554804.
|  |
| --- |
| **Bakkekløver** |
| BakkekløverBakkekløver |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Erteblomordenen Fabales |
| **Familie:** | Erteblomfamilien Fabaceae |
| **Underfamilie:** | Faboideae |
| **Stamme:** | Trifolieae |
| **Slekt:** | Kløver *Trifolium* |
| **Art:** | **Bakkekløver** *T. montanum* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Trifolium montanum***L. 1753 |

**Bakkekløver** (*Trifolium montanum*) er ein plante i ertefamilien som er utbreidd i Europa. Han har berre har éin naturleg veksestad i Noreg, på Hovedøya sør for Oslo. Bakkekløver er fylkesblomster i Oslo.

Utsjånad
--------

Bakkekløver i Latvia
Bakkekløveren har grov jordstengel og stive mjukhåra stenglar. Han veks oppreist og vert om lag 25 cm høg. Blada er tettnerva, snaue på oversida og silkehåra på undersida. Planten har eit rundt blomsterhovud med gulkvite blomstrar.

Utbreiing
---------

Bakkekløveren veks på tørre, kalkhaldige bakkar med god lystilgang.

I Noreg veks bakkekløveren berre naturleg ein stad, på Hovedøya i Oslo. Dei kalkhaldige skiferberga på Hovedøya er ein nordvestleg utpost for denne arten, som elles høyrer heime på steppene i Mellom- og Sør-Europa, Kaukasus og i Iran. Bakkekløver finst òg nokre stader søraust i Sverige. I nyare tid er han innført til Eidanger.

Kjelder
-------

* Johannes Lid Norsk og svensk flora Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: Norges planter J.W. Cappelens Forlag 1958
* Botanisk museum Arkivert 2008-05-28 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bakkekløver**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Knyttneve med fingerknokar (sirkla i raudt)
**Fingerknokar**, eller berre **knokar**, er leddknokar som blir forma av ledda i fingrane. Fingerknokane er særskild synlege når ein knyter handa for å forme ein knyttneve. Ordet er kognat med liknande ord i andre germanske språk, til dømes «knokkel» (nederlandsk) og «knöchel» (tysk). Fingerknokane er danna av metakarpofalangealledda og interfalangealledda i fingrane.

Lyden som kjem når ein knekk knokar oppstår truleg fordi synovialvæska blir skoten inn i vakuumet som oppstår etter leddforskyvinga.

Menneske har normalt 28 fingerknokar, 14 i kvar hand. Kvar av fingrane har tre knokar, medan tomlane har to.

Sjå òg
------

* knokejern

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Knuckle» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2015.*

1. ↑  Thumb Sprain *Utah Mountain Biking*
2. ↑  Johns Hopkins Arthritis Center, Knuckle Cracking and Arthritis
3. ↑  Brodeur R. (1995). «The audible release associated with joint manipulation.». *J Manipulative Physiol Ther* **18** (3): 155–64. PMID 7790795.

Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.
**Finn Berstad** (17. juli 1901–1. oktober 1983) var ein norsk fotballspelar frå Bergen, som spela for Sportsklubben Brann og Noregs landslag. Mellom 1921 og -32 spela han 32 landskampar for Noreg. Han vart nordisk meister for Noreg 1929-32 og vann to NM-gull med Brann.

### Aktiv

Berstad byrja som angrepsspelar, for Brann spela han vanlegvis indre venstre, medan han på landslaget oftast var midtspiss, såkalla senterforward. Frå 1929 spela han i halfrekka på landslaget. Som høgrehalf var han i åra kring 1930, saman med Alexander Olsen og Jacob Berner, med i ei av dei beste halfrekkene/midtbanetrioen Noreg har stilt til kamp med .

Berstad var med då Brann tapte cupfinalen 1918 med 0-4 for FK Kvik frå Halden. Fem år seinare var han med då Bergens-klubben vann sitt fyrste NM-gull. Cupfinalen 1923 vart avvikla på Odd si grasbane i Skien, enda med 2-1-siger over Lyn. To år seinare, vart det nytt cupgull, etter 3-0 over Sarpsborg FK. Alexander Olsen gav då Brann leiinga i fyrste omgang, Berstad la på 2-0 og 3-0 i andre omgang. Berstad, omtala som ein «intelligent spiller», var lagkaptein for Brann i begge dei sigerrike cupfinalane.

Berstad skåra 13 landslagsmål på sine 32 landskampar. To av måla kom i debuten mot Finland 25. mai 1921, men kampen enda med norsk tap 2-3. Han var kaptein i 22 av landskampane han spela. Den nordiske meisterskapen i fotball for 1929-32, enda med norsk siger.

Berstad er gravlagd i Gravdalspollen i Bergen.

### Merittar

* Cupmeister 1923 og 1925 med Brann
* NM-sølv 1918 med Brann
* Nordisk meister 1929-32 for Noreg

Notar
-----

1. ↑  Magnus Breili;Fotballboken s. 79
2. ↑  Magnus Breili;Fotballboken s. 79
3. ↑

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Finn Berstad» frå Wikipedia på bokmål, den 11. oktober 2012.*

* Magnus Breili:*Fotballboken*. 1967
* Finn Berstad på fotball.no
* Gravstein over Finn Berstad
**Gjende** er ein innsjø i Jotunheimen. Gjende ligg 984 moh. og har eit areal på omkring 15 km². Sjøen er lang og smal – i luftlinje 18 km lang og 1,5 km brei på det breiaste. Største djup er 149 m. Gjende har ein karakteristisk smaragdgrøn farge på grunn av dei store mengdene morenemasse som vert ført med elva Muru ut i Gjende.

Geografi
--------

Gjende i august 2005. Foto: John Erling Blad

Gjende ligg midt i Jotunheimen og både nord og sør for sjøen ligg toppar på godt over 2 000 m. Ved vestenden ligg Gjendebu, på nordsida ligg Memurubu og ved austenden ligg Gjendesheim. Om sommaren går det båtrute mellom desse tre stadene.

Elva Sjoa renn ut frå Gjende, ved Gjendesheim, og ender i Gudbrandsdalslågen.

Namn
----

Gjende sett frå Besseggen. Foto: Johan Fredrik Øhman

Namnet Gjende er gudbrandsdalsdialekt, og er den offisielle varianten av namnet ettersom sjøen ligg i Lom og Vågå kommune. På vangsdialekt heiter sjøen **Gjendin**, nokon ein finn igjen i namnet Henrik Ibsen brukte om Besseggen i skodespelet *Peer Gynt*: Gjendineggen, eller Gendineggen i den tidas staving.

Sjøen har gjeve namn til to kjende personar; friluftsmannen Jo Gjende og budeia Kaia Gjendine Slaalien.

Sjå òg
------

* Gjendine

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gjende» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gjendebåtane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Paul Franz Wilhelm Armin Due** (fødd 1870 i Kristiania, død 1926 i Oslo) var ein norsk arkitekt. Han var son til arkitekt Paul Due og fekk utdanning ved Polytechnikum i Hannover i 1896. 

Gjøvik stasjon frå 1902
Verdal stasjon frå 1902 Foto: Lars Røed Hansen

Han arbeidde dei første to åra i Tyskland, men gjekk inn i firmaet til faren frå 1898 og teikna ei rekke jernbanestasjonsbygningar, mellom anna til Gjøvikbanen, Flekkefjordbanen, Hell-Sunnanbanen, Drammenbanen og Bergensbanen. 

Då far og son arbeidde med dei same prosjekta, er det i ettertid for nokre bygningar uvisst kven av dei to som skal ha hovudæra. Men dei aller fleste stasjonane[*treng kjelde*] frå tida like etter 1900 og fram til 1910 var det Paul Armin som stod for. Medan faren var meir prega av historisme, teikna Paul Armin i ein meir jugend-prega stil, som var det nye og moderne stiluttrykket.

Frå 1911 hadde Paul Armin Due eige arkitektfirma i Kristiania. Fram til 1916 teikna han ein del villaer i Aker, mellom andre:

* Heggeliveien 55 (1911)
* Knausen, Jarlsborgveien 11 (1911)
* Sætra vei 12b (1911)
* Vækerøveien 31 (1915)
* Konventveien 8 (1916)
* Smestadveien 6 (1916)

Dei siste åra i sitt yrkesaktive liv arbeidde han hos Byarkitekten i Kristiania.

Kjelder
-------

* Geir Tandberg Steigan: «Paul Armin Due» på nettstaden arc!

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND

 |
**Gjensidig hjelp** er ein term i samfunnsøkonomi bruka om frivillig gjensidig byte av ressursar og tenester til gjensidig nytte. Konseptet er sentralt i libertær sosialisme og/eller anarkisme.

Opphav i mennesket sjølv
------------------------

Gjensidig hjelp er så gamalt som mennesket sjølv, ein ibuande del av dei små urfellesskaps-samfunna i den fjerne fortida til menneskeslekta. Frå dei eldste tider og til lenge etter jordbruk var oppfunne, var menneska samlarar og jegerar, og bytte arbeid og ressursar til beste for gruppa eller individet.

Intellektuelt opphav
--------------------

Som intellektuell abstraksjon vart gjensidig hjelp utvikla og fremja av Pierre-Joseph Proudhon og Pjotr Kropotkin. Mutualisme var òg eit grunnleggjande omgrep når ein etablerte arbeidarstyrte forsikringssystem, fagorganisasjonar og kooperativ.

Kropotkin
---------

I boka *Gjensidig hjelp: Ein faktor i evolusjonen* drøfta Kropotkin kooperasjon som ein overlevingsmekanisme for dyr, dette for å motverke eit evolusjonsbegrep som berre såg konkurranse for å overleve mellom individa, sosialdarwinisme. Kropotkin sine observasjonar av urfolk i Sibir fekk han til å konkludere med at det slett ikkje var alle samfunn som var så konkurranseprega som det industrialiserte Europa. 

I ei anna bok, *Erobringa av brødet*, foreslo Kropotkin eit økonomisk system basert på gjensidige byte og frivillig kooperasjon. Han meinte knappheit var unødvendig, og at det var mogleg å produsere nok til å stette alle sine grunnleggjande behov med berre fem timars arbeidsdag (så kunne dei som ville bruke resten av dagen til å tilfredsstille eventuelle behov for luksus om dei ønskte det). Han hevda at dårlege økonomiske system hindra slik velstand for alle og hadde ført til ein sosialt ineffektiv allokering av ressursar. Integrert i ein industriell økonomi ville prinsippet om gjensidig hjelp føre til betre kår for alle, meinte Kropotkin. 

Han utvikla desse ideane vidare i verket *Åkrar, fabrikkar og verkstader*, men utan å gjere fullgodt greie for korleis dette systemet skulle fungere.

Kjelde
------

Den engelskspråklege wkipediaen, artikkelen *Mutual Aid*, som lesen 10. mars 2009.
**Herbert Paul Grice** (13. mars 1913–28. august 1988), som òg er kjend under forfattarnamna **H. P. Grice**, **H. Paul Grice** eller **Paul Grice**, var ein britisk språkforskar og språkteoretikar som i dei to siste tiåra av karrieren sin hadde tilhald i USA. Han vart fødd i Birmingham i England og døydde i Berkeley i USA. Utdanninga tok han hjå University of Oxford i Oxford i England, og hadde arbeidet sitt der fram til 1967, då han flytta til University of California i Berkeley. Arbeida hans om kva som ligg i omgrepa *meining* og *kommunikasjon* har vore viktig innanfor semantisk forsking.

Paul Grice er kjend for å ha formulert dei to omgrepa *konvensjonell implikatur* og *konversasjonell implikatur* (*implikatur* tyder den underliggjande eller underforståtte meininga i ei ytring), der han mellom anna introduserer sine fire maksimar for forståing. Konvensjonell implikatur er uavhengig av konteksten, det vil seie at meininga ligg i språket. Men når det gjeld konversasjonell implikatur, er konteksten heilt avgjerande for korleis bodskapen vert forstått. I dette høve gjelde det eit samarbeidsprinsipp mellom avsendar og mottakar av bodskapen, ettersom mottakaren må freiste å forstå kva avsendaren seier. Dei fire maksimane, som altså berre har med konversasjonell implikatur å gjere, går difor ut på:

* Kvantitet: Gje så presise informasjonar som du kan, og sei korkje for lite eller for mykje.
* Kvalitet: Sei sanninga, og gje ikkje vidare informasjon som du ikkje kan prove er sann.
* Relasjon: Gje så relevant informasjon som mogleg.
* Måten: Unngå uklare og tvitydige ytringar, og gje så stutte og velordna meldingar som mogleg.

Publikasjonar av Herbert Paul Grice
-----------------------------------

Arbeida til Herbert Paul Grice er samla i boka:
*Studies in the Way of Words*, Harvard University Press 1989, ISBN 0-674-85271-0

* 1957. Meaning, *The Philosophical Review* 66: 377-88.
* 1969. Utterer's Meaning and Intention, *The Philosophical Review* 78: 147-77.
* 1975. Logic and conversation. In Cole, P. and Morgan, J. (eds.) *Syntax and semantics*, vol 3. New York: Academic Press.
* 1991. *The Conception of Value*. Oxford University Press. 1979, John Locke Lectures.
* 2001. *Aspects of Reason* (Richard Warner, ed.) Oxford University Press.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stanford Encyclopedia of Philosophy

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 72°9′S 2°36′E﻿

**Gjelsvikfjella** er ei fjellkjede mellom H. U. Sverdrupfjella og Mühlig-Hofmannfjella i Dronning Maud Land i Aust-Antarktis. Ho er kring 50 km lang. Risemedet er det høgaste punktet i desse fjella med ei høgd på 2705 meter over havet. Dette fjellet markerer òg austenden av fjella. 

Gjelsvikfjella vart først fotografert frå lufta og grovt kartlagd av Den tredje tyske antarktisekspedisjonen (1938–39). Dei vart kartlagdee i detalj av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av Maudheimekspedisjonen (1949–52) og frå flyfoto av den norske ekspedisjonen (1958–59). Dei vart kalla opp etter Tore Gjelsvik, direktør i Norsk Polarinstitutt.

Sjå òg
------

* Aust-Antarktis-fjella
* Historia til Antarktis
* Antarktiskekspedisjonar

Kjelder
-------

1. 1 2  «Gjelsvikfjella». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. oktober 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR) Arkivert 2010-08-18 ved Wayback Machine.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Gjelsvikfjella» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |
Det argentinske statsflagget.
Det argentinske pynteflagget.
**Det argentinske flagget** er danna av tre like breie vassrette striper i lyseblått, kvitt og lyseblått. I midten av midstripa kan det vera ei gylden sol. Stripeflagget blei innført i 1812 og sola lagt til i 1818. 

Flagget med sol blir kalla «det offisielle seremoniflagget» (spansk *Bandera Oficial de Ceremonia*), medan versjonen utan sola blir kalla «pynteflagget» (spansk *Bandera de Ornato*). Det seremonielle er både sivilt flagg, statsflagg, krigsflagg og orlogsflagg, mens pynteflagget er sivilt flagg og orlogsflagg. 

Flaggdagen har sidan 1938 blitt feira den 20. juni, som er offentleg høgtidsdag. Dette er dødsdagen til general Manuel Belgrano, som innførte flagget under den argentinske sjølvstendekrigen.

Dei blå og kvite fargane stammar frå kokardar brukte av sjølvstendeforkjemparar i 1812.

Solemblemet blir kalla Maisola (spansk *Sol de Mayo*). Det er henta frå den første agentinske mynten, som blei slått i 1813. 

* Det argentinske presidentflagget har riksvåpenet som hovudsymbol.Det argentinske presidentflagget har riksvåpenet som hovudsymbol.
* Orlogsgjøsen til den argentinske marinen.Orlogsgjøsen til den argentinske marinen.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------


* *Complete Flags of the World*, Dorling Kindersley, femte utgåve 2008.

* *Denne artikkelen bygger på «Argentinas flagg» frå Wikipedia på bokmål, og «Flag of Argentina» frå Wikipedia på engelsk den 5. juli 2011.*
*Denne artikkelen handlar om slaget i 1757. For slaget i 1711, sjå slaget ved Bloody Creek i 1711.* 

|  |
| --- |
| 
 |
|  |

**Slaget ved Bloody Creek** vart utkjempa 8. desember 1757 under den franske og indianske krigen. Militssoldatar frå Acadia og Mi'kmaq slo ei avdeling av britiske soldatar ved Bloody Creek, som munnar ut i Annapolis River ved dagens Carleton Corner i Nova Scotia. Slaget skjedde same stad som slaget i 1711 under dronning Anne-krigen.

Bakgrunn
--------

Etter at franskmennene hadde tapt i Slaget ved Fort Beauséjour og deportasjonen av akadiarane hadde starta i 1755, danna mange akadiarar geriljagrupper i skogane, ofte i lag med dei gamle indianarane Mi'kmaq. Desse gruppene opererte på heile Nova Scotia fram til Ny-Frankrike fall. Den mest kjende av desse geriljakrigarane var Joseph Broussard, òg kjend som Beausoleil. Trass i at dei kontrollerte mange skansar som Halifax, Annapolis Royal og Fort Beausejour, klarte ikkje britane å få fred i regionen. 

Den 6. desember dreiv eit arbeidslag som heldt til i Annapolis Royal, å hogge ned ved nær staden der der det første slaget fann stad i 1711. Der vart dei utsett for eit bakhaldsåtak av akadiske og Mi'kmaq styrkar. Ein mann vart drepen og sju andre vart teken til fange. Som følgje av dette vart 130 mann under kaptein Peter Pigou sendt ut for å hente attende fangane.

Slaget
------

Dei marsjerte til fots langs sørbreidda av Annapolis River og britane vart utsett for våte og kalde forhold før dei gav opp leitinga etter fangane. Dei kryssa ei bru over René Forêt River morgonen den 8. desember då dei vart angripe av Mi'kmaq og akadiarar. Britane heldt stand ei kort stund og leid store tap, mellom anna kaptein Pigou, før dei trekte seg attende til Annapolis Royal.

Etterverknad
------------

Trass i sigeren klarte ikkje Mi'kmaq og akadiarane å følgje opp med eit åtak på Annapolis Royal. Det var derimot mange liknande grupper som heldt fram å angripe dei britiske styrkane i Nova Scotia og som støtta dei franske troppane gjennom krigen. René Forêt River fekk namnet Bloody Creek til ære for slaget.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Bloody Creek (1757)» frå Wikipedia på engelsk, den 12. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Faragher, John Mack (2005). *A Great og Noble Scheme*. New York: W. W. Norton. ISBN 0393051358.  s.400

Sjå òg
------

* Omleiringa av Louisbourg i 1758

Bakgrunnsstoff
--------------

* Monument for Slaget ved Bloody Creek (1757) Arkivert 2011-04-24 ved Wayback Machine.