recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Carl Martin Ellingsen** (20. desember 1848–26. januar 1926) var ein forretningsmann frå Sortland og Venstre-politikar.

Ellingsen var son til ein handelsmann i Sortland. I yngre år dreiv han som notbas. Sidan var han gardbrukar og handelsmann på Kvitnes i Hadsel etter far sin, som hadde flytta til staden frå Sortland.

Ellingsen var mellom dei leiande i Hadsel. Mangeårig medlem av heradsstyret, nokre år var han ordførar. Han var disponent for Kvitnes salt- og tøndelager. Elles var han mellom anna styreformann i Hindø dampskipsselskap og styremedlem i Vesteraalens dampskipsselskap.

Ellingsen var stortingsrepresentant i fem valperiodar. På Stortinget representerte han Venstre og Nordlands amt i periodane 1886-91 og 1895-97, og einmannskrinsen Vesterålen 1906-09 og 1913-15. Han var medlem av tollkomiteen 1866-88, av vegkomiteen 1889-91, 1906-09 og 1913-15 og militærkomiteen 1895-97. Han var medlem av Lagtinget i alle sesjonane, bortsett frå dei to fyrste.

I åra 1905-11 var Ellingsen medlem av riksskattekommisjonen. Han var også medlem av to departementale komitear, ein om sildetønner og vraking av sild, ein annan om nytt fiskeristyre.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Samfunnsvitenskapelig Datatjeneste, Politikerarkivet 1814-1905
* Otto Jørgensen: Stamtavle over den Nordenfjellske gren av slekten Blix Arkivert 2004-10-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 60°16′18″N 5°19′34″E﻿

Eit bustadhus frå Fjellskål på Osterøy er ein av bygningane på Hordamuseet.
**Hordamuseet** er ei avdeling av Bymuseet i Bergen. Museet ligg på Stend i bydelen Fana i Bergen, der det er ein museumbygning og ei friluftsavdeling med tretti bygningar. Dessutan har museet ei samling på ni stølshus plassert ikring i terrenget på Fanafjellet, i nærleiken av det høgste punktet på vegen over fjellet.

Samlingane av tradisjonelle hus, båtar, reiskapar og tekstilar er meint å formidla noko av den særeigne levemåten til folket på bygdene i Hordaland i gamal tid. Rike arkeologiske kulturminne innanfor museumsområdet på Stend, mellom anna ei nausttuft frå jarnalderen, vitnar dessutan om busetjing her i 10 000 år. I utstillinga til Norsk vegmuseum på Hordamuseet er det maskiner og utstyr nytta til bygging og vedlikehald av vegane ikring i fylket.

Hordamuseet vart skipa i 1945 som Hordaland Landbruksmuseum på den tidlegare Stend Hovedgårds gamle grunn. Museet fekk namnet Hordamuseet i 1969, og vart frå nyttår 2007 ein part av Bymuseet i Bergen. Initiativtakar og den fyrste museumsstyraren var Johannes Revheim (1907–98). 

Museumsbygningen, teikna av arkitekt Einar Vaardal-Lunde, stod ferdig i 1977, og vart utvida i 1998 med eit teaterlokale for Hordaland Teater, kalla Anne Gullestads sal, og ein kafé. Museet og teateret har sams inngang.

Kjelder
-------

* Bergen byleksikon:Hordamuseet
* Hordamuseet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Styrebremsar** er bremsar som har separat pådrag på kvar side av eit køyretøy, slik at dei kan nyttast for å styra med.

Styrebremsar på landbrukstraktorar
----------------------------------

På landbrukstraktorar er det vanleg med separate bremsepedalar, slik at bremsane kan nyttast som styrebremsar. Ved køyring på veg vert pedalane kopla saman, slik at bremsane tek jamt på begge sider. Ved køyring med halvbelte på traktor er det naudsynt å nytta styrebremsane. Tidlegare var ikkje bremsane på landbrukstraktorar dimensjonerte for dette og det var eit problem at dei vart fort utslitne. I dag er bremsane meir slitesterke, men ettersom det no er vanleg med firehjulsdrift vert halvbelte knapt nok nytta lengre. Styrebremsane er likevel viktige ved køyring på sleipt underlag.

Styrebremsar på beltekøyretøy
-----------------------------

På beltekøyretøy som beltetraktorar, bulldosarar, stridsvogner og liknande var det tidlegare vanleg å kopla frå drifta på den eine sida med styrekoplingar og berre nytta styrebremsane for krappe svingar. Ved køyring i nedoverbakke ville køyretøyet auka farten på den sida som vart frikopla, så maskina svinga til motsett side av det ho gjorde i motbakke og på flatmark. For erfarne maskinførarar ver ikkje dette noko problem, men for nybyrjarar kunne det koma som ei overrasking. Moderne maskiner har meir avansert kraftoverføring og maskina svingar til same side både i oppover- og i nedoverbakke.
**Carl Fredrik Fearnley** (19. desember 1818–22. august 1890) var ein norsk astronom frå Fredrikshald. Målaren Thomas Fearnley var ein eldre bror.

Etter examen artium i 1837 tok Fearnley mineralogisk embetseksamen 1844, og vart same året observator og universitetsstipendiat med bustad i Christiania. I løpet av åra 1849-52 besøkte han dei fleste større observatoria i Europa.

Solprotuberans observert av Carl Frederik Fearnley i 1872-73.
Han vart i 1857 lektor og i 1863 professor i astronomi ved Det Kongelige Frederiks Universitet i den norske hovudstaden. Fram han døydde i 1890 var han styrar av Observatoriet til universitetet. Han observerte kometar, småplanetar og solformørkingar.

Fearnley sitt hovudarbeid er *Zonenbeobachtungen der Sterne zwischen 64° 50' und 70° 10' nördlicher Declination*, som han gav ut i 1888, saman med dåverande observator Hans Geelmuyden. Den gjeldande sona fekk det norske observatoriet tildelt som arbeidsområde i det internasjonale observasjonsprogrammet som Astronomische Gesellschaft sette opp i 1867. Elles forfatta Fearnley avhandlingar som vart trykt i *Astronomische Nachrichten* og *Forhandlinger i Videnskabsselskabet i Kristiania*.

Frå 1861 var Fearnley ansvarleg for den norske offisielle almanakken. I 1864 tok han initiativet til opprettinga av Meteorologisk institutt. Han deltok i 1865 saman med den svenske astronomen Georg Lindhagen og den danske astronomen Hans Schjellerup i meridianfastsettinga Kristiania-Stockholm-København.

Fearnley var frå 1876 formann i *Kommissionen til ledelse af Norges deltagelse i den europæiske gradmåling*.

Kjelder
-------

* Fearnley, 2. Karl Frederik i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1907)

---

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Fredrik Fearnley» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mai 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Carl Ferdinand Andresen** (24. juni 1824–14. februar 1890) var ein norsk embetsmann og stortingsmann frå Kristiania.

Han var son til kjøpmann Nicolai Andresen. Etter han vart student i 1841 utdanna han seg til cand.min. (bergvitskap) i 1846. Frå 1849 arbeidde han i ymse stillingar ved Kongsberg sølvverk, sist som hytteskrivar frå 1854. Tiåret 1856-66 var han driftsstyrar ved «Vinorens sølvverk» I 1866 byrja han som direktør ved Kongsberg sølvverk, administrerande direktør 1869-85. Til sist tollkasserar i Arendal fram til han døydde i byen i 1890.

Andresen var i 1865 medlem av kommisjonen om Kongsberg sølvverk, i 1865 av kommisjonen om pengestellet, og i 1875 formann i kommisjonen om bergverkslova. Han var ordførar i 1865 og styreformann («direktør») i den lokale sparebanken.

Tingbolken 1871-73 representerte han Kongsberg på Stortinget, der han var sekretær i næringskomite nr 1. Perioden 1880-82 var han varamann for same valkrinsen, møtte i 1881- og 1882-sesjonen i staden for avdøde Jens Landmark. Han var då medlem av militærkomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Carl Ferdinand Andresen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Bak frå venstre; Jakob Anderegg, M.J. Moore, Lucy Walker, Melchior Anderegg. Midtrekka frå venstre; frk Hughes, Horace Walker, fru Walker, Adolphus Moore. Fremst sit Francis Walker og Johann Jaun
**Horace Walker** (1838–1908) var ein engelsk fjellklatrar som gjorde fleire oppsiktsvekkande fyrstebestigingar, mellom desse av Grandes Jorasses og Elbrus.

Walker var son til lerhandlaren Francis Walker (1808–1872) i Liverpool. Faren var ein ivrig fjellklatrar, og både sonen Horace og dottera Lucy Walker (1836–1916) dreiv med klatring. I 1864 var alle tre med då toppen av Balmhorn vart nådd for fyrste gong.

Fire år seinare stod Horace Walker for fyrstebestiginga av Grandes Jorasses, saman med tre fjellførarar. Til minne om hendinga har høgste toppen på fjellet fått namnet Pointe Walker (4 208 moh); herav Walker Spur, den best kjende fjellpillaren i nordveggen som er ein av Dei store nordveggane i Alpane.

I 1874 var Walker med då den høgste fjelltoppen i Europa, Elbrus i Kaukasus, vart kliven for alle fyrste gong.

Walker var formann for Alpine Club i tida 1891-93.

### Fyrstebestigingar

Grandes Jorasses med Pointe Walker til høgre
* Barre des Écrins - 25. juni 1864, saman med Adolphus Moore, Edward Whymper, Christian Almer den eldre og Christian Almer den yngre, Michel Croz
* Balmhorn - 21. juli 1864, saman med Frank Walker, Lucy Walker og fjellførarane Jakob Anderegg og Melchior Anderegg
* Piz Roseg - 28. juni 1865, saman med Adolphus Moore og Jakob Anderegg
* Ober Gabelhorn - 6. juli 1865, saman med Adolphus Moore og Jakob Anderegg
* Pigne d'Arolla - 9. juli 1865, saman med Adolphus Moore og Jakob Anderegg
* Brenva Spur på Mont Blanc - 15. juli 1865, saman med George S. Mathews, Adolphus Moore, Francis Walker og Jakob Anderegg og Melchior Anderegg
* Grandes Jorasses - 30. juni 1868, saman med fjellførarane Melchior Anderegg, Johann Jaun og Julien Grange
* Elbrus - 1874, saman med Florence Grove, Frederick Gardner, Peter Knubel og fjellføraren Ahiya Sottajev

Notar
-----

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Horace Walker» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2012.*
English Coast is located in AntarktisEnglish Coast
English Coast (Antarktis)

**English Coast** er den delen av kysten av Antarktis mellom nordenden av Rydberg Peninsula og Buttress Nunataks, på vestsida av Palmer Land. Lenger vest ligg Bryan Coast, og i nord går Rymill Coast aust for Alexander Island over George VI Sound. Denne kysten vart oppdaga og utforska i 1940 av Finn Ronne og Carl R. Eklund og frå lufta av andre medlemmar av East Base frå U.S. Antarctic Service (USAS), 1939–41. Han vart opphavleg kalla «Robert English Coast» etter kaptein Robert A.J. English, US Navy, administrasjonssekretær for USAS, 1939–41, og tidlegare kaptein på «Bear of Oakland» under Byrd-ekspedisjonen, 1933–35. Namnet vart sidan gjort kortare.

Kjelder
-------

1. ↑  «English Coast». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 14. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «English Coast» (innhald frå Geographic Names Information System).

Koordinatar: 73°30′S 73°0′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 68°34′S 66°59′W﻿

**Pavie Ridge**, **Cap Pavie** eller **Île Pavie** er ein isolert klipperik fjellrygg på over 500 moh, som strekkjer seg sør og vest frå Martinbreen til Moraine Cove og dannar søraustgrensa til Bertrand forlandsbre, på vestkysten av Graham Land. 

Området vart kartlagt i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE) under John Riddoch Rymill, men staden som vart namngjeven av Jean-Baptiste Charcot vart ikkje identifisert. Etter fleire landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1948, vart Jean-Baptiste Charcot sin «Île Pavie» identifisert frå teikningane til Maurice Bongrain som staden som i dag vert kalla Red Rock Ridge. Namnet Red Rock Ridge vart ikkje endra, sidan det alt var i bruk. Namnet Pavie Ridge er derfor godkjend for den isolerte ryggen oppom sørsida av Bertrand forlandsbre, like ved staden som Jean-Baptiste Charcot gav namn. Pavie Ridge vart namngjeven av Jean-Baptiste Charcot, truleg etter Auguste J. M. Pavie (1847-1925), ein fransk diplomat og oppdagar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pavie Ridge» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Pavie Ridge». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 20. oktober 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 59°55′34.126″N 10°46′33.406″E﻿

 Carl Berners plass
Trafikkskilt for den firkanta rundkøyringa på Carl Bernes plass ved innkøyringa frå Grenseveien.
**Carl Berners plass** er ein plass og eit knutepunkt for både biltrafikk og kollektivtrafikk i Bydel Grünerløkka i Oslo, sør for Sinsenkrysset og Sinsen. Både plassen og stroket kring plassen vert ofte omtalt som *Carl Berner*.

Namnet fekk plassen i 1934 som ein heider til venstrepolitikaren Carl Christian Berner (1841-1918), som var stortingspresident då unionen mellom Noreg og Sverige vart oppløyst i 1905.

Mange gater møtast på plassen i ei firkanta rundkøyring. Gjennomfartsåra Ring 2 går over plassen, og det same gjeld trikkelina mellom sentrum av byen og Sinsen. Tidlegare gjekk òg riksveg 4 over Carl Bernes plass, men har no Mailundveien som trasé. I Grenseveien, eit par hundre meter aust for plassen, er det nedgangar til stasjonen Carl Berners plass på T-banelinene Grorudbanen og Ringen.

Kjelder
-------

* Knut Are Tvedt (redaktør), *Oslo byleksikon*, Oslo 2010. ISBN 978-82-573-1760-7

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |
**Pavel Konstantinovitsj Koltsjin** (9. januar 1930–29. desember 2010) var ein russisk langrennsløpar som konkurrerte for Sovjetunionen. Han vann åtte OL og VM-medaljar i tida mellom 1956 og 1964, hans einaste gullmedalje kom på 4x10 km stafett under vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo.

Aktiv
-----

Koltsjin. som var frå Jaroslavl, debuterte i dei store internasjonale meisterskapane med ein 10. plass på 30 km under Ski-VM 1954 i Falun. To år seinare vann han bronsemedaljen på same distansen under OL 1956 i Cortina, var då over minuttet bak både olympiameisteren Veikko Hakulinen og den svenske sølvvinnaren Sixten Jernberg. Tre dagar seinare, 30. januar 1956, tok han ein ny bronse, då berre tre sekundar bak Jernberg som fekk eit nytt sølv, men over halvminuttet bak gullvinnaren Hallgeir Brenden. Etter å ha vorte nummer seks på femmila, gjekk Koltsjin andreetappen på Sovjets sigrande stafettlag. Saman med Fjodor Terentjev, Nikolaj Anikin og Vladimir Kuzin gjekk han Sovjet inn til gull på tida 2.15,30; 1.01 minutt føre sølvlaget frå Finland. 

Koltsjin markerte seg stort også under Ski-VM 1958 i Lahti. Her vann han tre sølvmedaljar på høvesvis 15 km, 30 km og 4x10 km stafett. I tur og orden måtte han gje tapt for finnane Kalevi Hämäläinen på 30 km og Veikko Hakulinen på 15 km, og til sist Sveriges firemannslag på stafetten. Seinare i 1958-sesongen vann Koltsjin både 15 og 50 km under Holmenkollrenna. 

Både under ski-VM 1962 i Zakopane og vinter-OL 1964 i Innsbruck var Koltsjin med i Sovjet-mannskapa som ved begge høva vann bronsemedaljar.

Koltsjin vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1963, saman med kona Alevtina Koltsjina, Astrid Sandvik og Torbjørn Yggeseth.

Koltsjin døydde i Otepää i Estland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pavel Koltsjin» frå Wikipedia på bokmål, den 21. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Holmenkollvinnarar sidan 1892[*daud lenkje*]
* Vinnarar av Holmenkollmedaljen[*daud lenkje*]
* FIS-profil Arkivert 2011-12-18 ved Wayback Machine.
* (en) Pavel Koltsjin – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.
**Pavel Mikhailovitsj Tretjakov** (27. desember 1832–16. desember 1898) var ein russisk forretningsmann, kunstsamlar og mesén. Han er særleg kjend for opprettinga av Tretjakovgalleriet.

Tretjakov byrja å samle på kunst då han var 23 år. Han kjøpte inn ein del hollandsk kunst, men først og fremst verk av russiske kunstnarar som Vasilij Perov, Ivan Kramskoj, Ilja Repin, Vasilij Surikov og Isaak Levitan. Formålet med innkjøpa var i første rekke tanken om å opprette ei kunstsamling som kunne danne grunnlaget for eit museum med nasjonal kunst.

Han knytte etter kvart personlege band til mange av kunstnarane i Peredvizjnikij-rørsla og ytte både direkte pengehjelp og kom med råd.

I 1892 skjenka Tretjakov si allereie då berømte samling til den russiske nasjonen, og i august året etter var det offisiell opning av museet. Med nærare 140 000 verk er det i dag, ved sidan av Eremitasjen i St. Petersburg, verdens største samling av russisk kunst.

Pavel Tretjakov og broren Sergej er også kjend for å ha finansiert oppsraten og drifta av ein skule for døvstumme i Moskva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pavel Tretjakov» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Russian Paintings Gallery

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
Moderne dorisk skala i C Høyr (hjelp·info).
**Dorisk skala** er ein modal skala (kyrkjetoneart) som vert nytta innan musikk. Om eit verk, eit stykke, ein låt, ein song osv. går i dorisk med D som grunntone, seier ein at han har tonearten *D-dorisk*. Om ein skal spele ein dorisk skala på pianoet, kan ein berre spele på dei kvite tangentane frå tonen *D* til neste *D* oktaven over eller under.

Oppbygging
----------

Det som er spesielt for dorisk er at han har liten ters, stor sekst og liten septim. Dette gjev han eit mollpreg, men det som kjenneteikar han mest er den store seksten. Tabellen under illustrerer forskjellen på dur, moll og dorisk ved å vise skilnaden i tonetrinn: 

Eit halvt tonetrinn vil sei at ein går opp eller ned til tonen som er like over eller under. Døme C–C#. Eit heilt tonetrinn vil si at ein går opp eller ned, så går man to halve tonetrinn oppover eller nedover. Døme C–D.

| D-dur | D-E | E-F#/Fiss | F#/Fiss-G | G-A | A-H | H-C#/Ciss | C#/Ciss-D |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ***Storleik på trinn mellom tonane*** | 1 | 1 | 1/2 | 1 | 1 | 1 | 1/2 |
| D-moll | D-E | E-F | F-G | G-A | A-Bb | Bb-C | C-D |
| ***Storleik på trinn mellom tonane*** | 1 | 1/2 | 1 | 1 | 1/2 | 1 | 1 |
| D-dorisk | D-E | E-F | F-G | G-A | A-H | H-C | C-D |
| ***Storleik på trinn mellom tonane*** | 1 | 1/2 | 1 | 1 | 1 | 1/2 | 1 |

Det er ikkje berre D som eignar seg som grunntone. Alle tonar kan nyttast som grunntone, men ein må følgje tonetrinnane. Her er eit døme på kva tonar som vert spelt i andre toneartar:

«A-dorisk»Spel (hjelp·info)

| **Toneart** |
| --- |
| D | E | F | G | A | H | C | D |
| A | H | C | D | E | F#/Fiss | G | A |
| C#/Ciss | D#/Diss | E | F#/Fiss | G#/Giss | A#/Aiss | H | C#/Ciss |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorisk skala» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2016.*
**Carl Emil Christian Bonnevie** (28. april 1881–26. september 1972) var ein norsk embetsmann og politikar for Arbeidarpartiet. Jacob Aall Bonnevie var far hans.

Bonnevie var fødd i Trondheim og utdanna seg til cand.jur. i 1904. Deretter arbeidde han som sakførarfullmektig i Moss frå 1905 og fullmektig i Vinger og Odalen frå 1906. I tida 1907-10 var han overrettssakførar i Kristiania, og så engasjert i Salten som politimann og sorenskrivar frå 1910-15.

Perioden 1915-18 var Bonnevie statsadvokat i Smaalenene og Hedmark, samt i Oslo. I 1919 fekk han arbeid i den norske legasjonen til Berlin og Wien, der han vart verande til 1923. Sidan var han byrettsdommar i Oslo til 1929, og deretter sorenskrivar i Lofoten til 1936. Bonnevie var sidan lagmann i Agder 1936-45 og i Eidsivating 1945-51. Han var i 1950-51 fyrstelagmann for Borgarting.

Bonnevie var stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet i valperiodane 1913-15 og 1934-36. Den fyrste bolken representerte han bykrinsen Bodø og Narvik og var sekretær i Justiskomite nr 1, i den andre bolken representerte han Nordland fylke og var medlem av Justiskomiteen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Koordinatar: 64°49′S 63°30′W﻿

**Dorian Bay** er ei vik på nordvestsida av Wiencke Island, 1 km aust-nordaust for Damoy Point i Antarktiske Arkipel. Ho vart oppdaga av Den franske antarktisekspedisjonen, 1903–05, under Jean-Baptiste Charcot, og vart namngjeven av han etter Monsieur Dorian, eit medlem av French Chamber of Deputies.

To strukturar vart reiste ved kysten av Dorian Bay, den argentinske Refugio Bahia Dorian i 1957, og ein større bygning kalla Damoy-hytta i 1975, i samband med flyturar til og frå ei isstripe på sommaren før sjøisen forsvann nær Rothera forskingsstasjon. Damoy-hytta og isstripa vart lukka i 1995 og bygningen er no oppført på lista over verneverdige stader og minnesmerke i Antarktis. 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  |  |  |
| Den argentinske nødhytta |  | Damoy Hut |

Kjelder
-------

1. ↑  «Dorian Bay». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dorian Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Thomas George Montgomerie** (23. april 1830–31. januar 1878) var ein britisk landmålar som tok del i kartlegginga av India i 1850-åra. 

På Karakoram nummererte han dei mest markante toppane han såg og gav dei eit nummer med prefikset *K* (for «Karakoram»). Verdas nest høgste fjell, K2, er det einaste som framleis har det som opphavleg var tenkt som provisoriske namn. Til dømes har fjellet han gav nummeret K1 fått attende lokalbefolkninga sitt namn, Masherbrum. Sjølv om Montgomerie sine målingar var gjort med temmeleg enkle middel og til dels frå lang avstand, er høgdene han rekna seg fram til ganske overenstemmande med seinare målingar.

Etter å ha målt opp India fortsette han det same arbeidet i Tibet. Sidan Tibet ikkje var del av Det britiske imperiet og sperra for utlendingar, fekk han gjennomført arbeidet ved å utdanne indarar som kledde seg ut som tibetananar.

Biografi
--------

* T. G. Montgomerie, *A Havildar's Journey through Chitral to Faizabad in 1870' , Journal of the Royal Geographical Society of London. nr. 42, 1872, ss. 180-201*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Doris Leuthard** (fødd 10. april 1963) er ein sveitsisk politikar og jurist frå Merenschwand i kantonen Aargau. Ho har sidan 1. august 2006 vore medlem av forbundsrådet i Sveits, og var forbundspresident i 2010 og 2017. Frå 1. november 2010 var ho leiar av Miljø-, transport-, energi- og samferdsledepartementet.

Liv og gjerning
---------------

Leuthard sat mellom 1999 og 2006 i den sveitsiske nasjonalforsamlinga, der ho dei to siste åra var partileiar for Kristelegdemokratane (CVD/PDC/PPD/PCD). Den 14. juni 2006 vart ho vald inn i forbundsrådet, som etterfylgjar til Joseph Deiss med 133 av 234 gyldige røyster. Ho vart dermed den 109 medlemen av forbundsrådet sidan 1848, og den femte kvinna. I og med at Leuthard vart vald, gjekk ein vekk frå ein lang praksis med å velje nokon frå same språkgruppa til etterfylgjar, då Deiss er fransktalande og Leuthard tysktalande. 

Leuthard tiltredde som økonomiminister då ho vart medlem av forbundsrådet. I 2009 var ho visepresident i rådet, og i 2010 var ho forbundspresident. Den 1. november 2010 tok ho over leiinga for Miljø-, transport-, energi- og kommunikasjonsdepartementet etter at Moritz Leuenberger hadde gått av.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Doris Leuthard» frå Wikipedia på svensk, den 31. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* HDS
* BBC Things
* Munzinger (iba)

 |
**Doris de Agostini** (28. april 1958–22. november 2020) var ein sveitsisk skirennar frå Airolo i kantonen Ticino. Ho vann bronsemedaljen i utfor under verdsmeisterskapen i alpint 1978, og utforcupen i verdscupen i 1983. Frå 1976 til -83 vann ho åtte utfortevlingar i verdscupen.

Aktiv
-----

Utforspesialisten Agostini overraska stort då ho vann sin første siger i verdscupen i alpine greiner i 1976 i Bad Gastein. I sesongen elles kom ho aldri inn mellom dei ti beste, ho kom såleis på 18. plass i OL-utforen i Innsbruck. Også i 1977-sesongen gjorde ho einast eitt godt renn. I avslutningsrennet i verdscupen i US-amerikanske Heavenly Valley kom ho på tredjeplassen, bakom austerrikske Birgitte Totschnig og vest-tyske Evi Mittermaier.

Vinteren 1978 tok Agostini plass mellom dei 6-7 beste kvinnelege utforkøyrarane i verda. Som best fekk ho ein tredjeplass i verdscupen i eit renn i Pfronten, og toppa sesongen med bronsemedaljen i utfor under VM i alpint 1978 i Garmisch-Partenkirchen. Berre Annemarie Moser-Pröll frå Austerrike og Irene Epple frå Vest-Tyskland kom i mål på betre tid.

I 1979-sesongen kom Agostini på andreplassen i opningsrennet i utfor i verdscupen, atter var Moser-Pröll betre. Deretter forsvann Agostini frå toppen av resultatlistene. OL-sesongen 1980 hevda ho seg i enkelte verdscuptevlingar, med ein ny tredjeplass i Pfronten som best. I utforrennet i Vinter-OL 1980 i Lake Placid kom ho i mål på delt 17. plass.

Først fem år etter sin første og einaste siger i verdscupen, kunne Agostini stige til topps på sigerspallen. I januar 1981 i Schruns vann ho eit utforrenn framom Cindy Nelson frå USA. Seinare i sesongen vann ho eit nytt utforrenn. Også i 1982 vann ho to verdscuprenn. Ho kom inn på sjuandeplassen i VM i alpint 1982 i Schladming. I begge sesongane 1981 og 1982 kom ho på andreplass i samandraget i utforcupen, etter høvesvis landsmannen Marie-Theres Nadig og franske Marie-Cécile Gros-Gaudenier.

Sesongen 1982/83 vann Agostini utforcupen samanlagt, og kom på tiandeplass i verdscupen. Ho vann tre renn gjennom sesongen. Totalt vann ho i si tid åtte enkeltrenn i verdscupen, nitten gongar stod ho på sigerspalllen.

Ved sesongslutt i 1983 la ho opp.

### Verdscupsigrar

| Dato | Stad | Land | Øving |
| --- | --- | --- | --- |
| 21. januar 1976 | Bad Gastein | Austerrike | Utfor |
| 12. januar 1981 | Schruns | Austerrike | Utfor |
| 28. januar 1981 | Megève | Frankrike | Utfor |
| 19. desember 1981 | Saalbach-Hinterglemm | Austerrike | Utfor |
| 14. februar 1982 | Arosa | Sveits | Utfor |
| 7. desember 1982 | Val-d’Isère | Frankrike | Utfor |
| 14. januar 1983 | Schruns | Austerrike | Utfor |
| 29. januar 1983 | Les Diablerets | Sveits | Utfor |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Doris De Agostini» frå Wikipedia på tysk, den 19. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Doris De Agostini – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Døme på «folkemedisin» eller «tradisjonell legekunst»: «Smöjning» av eit barn med engelsk sjuke i Uppland i Sverige 1918. Metoden innebar å trekka den sjuke, oftast barn, gjennom eit trongt hol eller forvridd tre for å gjera han frisk.
**Folkemedisin** er eit laust omgrep som omfattar alt frå gamle overleveringer frå tidlegare tider til såkalla alternative medisinen i moderne tid. Mange naturmiddel i Noreg har opphavet sitt i tradisjonell norsk og europeisk folkemedisin. Begripen folkemedisin har i Noreg mellom anna bakgrunn frå såkalla «svartebøker», frå talrike gamle legebøker og frå munnlege overføringar gjennom generasjonar.

Den gamle folkemedisinen er ei blanding av gammal legekunst og rein overtru, blanda med eit vidt spekter av praktisk urtemedisin, formular og mystikk.

Bruk av tran til både ernæring og behandling er eit gammalt folkemedisinsk råd som framleis blir brukt og som også er dokumentert medisinsk. Bruken av tran til til dømes sårbehandling har samanheng med vitamininnhaldet. Bruk av salver med vitamin A er òg eit døme. Allereie på 1700-talet var det vanleg å bruka tran mot engelsk sjuke. Fyrst på 1900-talet oppdaga ein innhaldet av A- og D-vitamin i tran.

Gammalost, som inneheld muggsopp av same slag som penicillin, er kjend i folkemedisinen som eit middel mot forkjøling og hoste.

Likevel har mange folkemedisinske råd eit preg av religiøse førestillingar og seremoniar eller mystiske og trolldomsmessige handlingar. Tanken bak dette er at ein overfører sjukdommen frå den sjuke til noko anna, til dømes til ein heilag gjenstand.

Dei siste åra har fleire urtepreparat frå folkemedisinen i andre land blitt introduserte. Ginseng er det vanlegaste dømet på dette.

Sjå òg
------

* Etnomedisin
* Signaturlære
* Alternativ medisin

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Folkemedisin» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mai 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* NIFAB – Nasjonalt informasjonssenter for alternativ behandling (UiT)

##### Om folkemedisin i søkbare bøker i Nasjonalbiblioteket

* Aamund Salveson: *Folkeminne* (1924)
* Ida Hydle: *Kultur og helse i et lokalsamfunn* (1991)
* Ardis Kaspersen: *Folkemedisin fra hele landet* (1994)
* Per Holck: *Norsk folkemedisin : kloke koner, urtekurer og magi* (1996)
* N. A Quislings: *Overtroiske kurer og folkemedisin i Norge* (1918/1999)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* NKC

 |
**Thomas Gainsborough** (14. mai 1727–2. august 1788) var ein engelsk kunstmålar som særleg var kjend som portrett- og landskapsmålar. Han og Joshua Reynolds vert rekna som dei viktigaste engelske kunstmålarane av det 18. hundreåret.

*Herr Robert Andrews og frue*, 1748
*Husmannsjente med hund og krukke*, 1785

Liv
---

Gainsborough var son til ein tyhandlar, og vart døypt 14. mai 1727 i Sudbury i Suffolk. Han reiste til London i 1740 for å gå i lære for å verte gravør. Dei komande åra var han del av omgangskrinsen til William Hogarth og andre kunstmålarar ved 'St. Martins Lane Academy' i London. I 1749 fór han frå London heim til Sudbury. Han sleit med å etablere seg som målar, så i 1759 flytta han til den mondene småbyen Bath. Den engelske eksentrikaren Philip Thicknesse vart interessert i kunsten hans, og introduserte Gainsborough for folk av samfunnseliten i London og Bath. Som ein av grunnleggjarane av Royal Academy of Arts i London, deltok han på si første offentlege utstilling i 1768 med *Portrett av Lady Isabella Molyneux*. År 1774 flytta Gainsborough til London, der budde han til han døydde i august 1788.

Verk
----

*Road from Market* (mellom 1767 og 1768) 
I portrett til Gainsborough er det påfallande at han valde ein kjenslevar og uformell presentasjon framfor ein kunstig og stiv, figurane vart flytta ut frå studio og plassert mot ein landskapsbakgrunn. Eit typisk døme er portrettet av William Hallett og kona Elizabeth under deira *Morning Walk* (1785, National Gallery i London). Av desse portretta kan ein også sjå kor fascinert Gainsborough var av tekstilar og moteklede.

Gainsborough vende seg i tidleg alder vekk frå ein streng akademistil. I måleria sine tok han til orde for idealisering, ein måtte utføre den visuelle representasjon på ein meir subtil måte. Han meinte ein større sensibilitet kunne oppnåast ved at observatøren tok del i kunstverket. På den tida var det vanleg at ein såg på eit nytt bilete med sine fasttømra forkunnskapar og vurderte om biletet representerte det ideelle motivet. Gainsborough meinte at ein i staden må ein gå inn i biletet med ein personleg empati. Denne finkjensla er særleg tydeleg i hans sentimentale framstillingar av fattige menneske framom ein idyllisk landleg bakgrunn, som i hans berømte *Husmannsjente med hund og krukke* (1785, National Gallery of Ireland i Dublin).

Gainsborough sin kunst var påverka av dei nederlandske målarane Jacob van Ruisdael, Meindert Hobbema og Jan Wijnants, av franskmennene Antoine Watteau og Jean-Honoré Fragonard. Dessutan finst stildrag frå Hubert Gravelot og Anthonis van Dyck og venetiansk målarkunst.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Gainsborough» frå Wikipedia på tysk, den 10. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Thomas Gainsborough**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
***Thomas* Fredrik Georg Funck**, (fødd 26. oktober 1919 i Linköping, død 30. desember 2010) var ein svensk friherre, barnebokforfattar og kunstnar.

Funck var «pappaen» til figurane Kalle Stropp (ei grashoppe) og Grodan Boll (ein frosk), som dukka opp i barneprogram i Sveriges Radio i 1954. Funck stod sjølv for alle røystene til figurane og sette til lydeffektar. Han framførte også små sjølvskrivne viser om og med figurane i programma. Med åra vart nærare tusen program.

*Kalle Stropp och hans vänner* vart også laga som teikneserie i åra 1955 til 1960 av Nils Egerbrandt. Funck skreiv sjølv mesteparten av manusa. Serien vart publisert i tidsskriftet *Veckospegeln*, vekebladet *Husmodern* og i teikneseriebladet *Blondie*. Sidan gjekk teikneserien omatt i serieblada *Nalle Lufs*, *Goliat* og *Bobo och Gnuttarna*.

Funck stod også for tekst og musikk til *Anita & Televinkens trafikskiva* i 1974.

Det vart også laga tre filmar som bygde på historiene hans, *Kalle Stropp, Grodan Boll och deras vänner* (1956), *Kalle Stropp och Grodan Boll* (1987) og *Kalle Stropp och Grodan Boll på svindlande äventyr* (1991).

Funck var far til dokkeskodespelaren Gustav Funck og bror til operettesongaren og regissøren Hasse Funck. Funck var ei tid gift med dokkemakaren og barneprogramleiaren Eva Funck.

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Funck» frå Wikipedia på svensk, den 3. februar 2012.*

1. ↑  SvD.se 31. desember 2010: «Grodan Bolls skapare avliden»
2. ↑  *Västervikstidningen: «Thomas Funck kändis över en natt» 16. mai 2005*, arkivert frå originalen 14. februar 2012, henta 3. februar 2012
3. ↑  *Liten telegrafi*, arkivert frå originalen 25. november 2010, henta 3. februar 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)

 |
|  |
| --- |
| ***Rocky Raccoon***  Song av The Beatlesfrå albumet *The Beatles* |
|  |
| **Utgjeve** | 22. november 1968 |
| **Innspelt** | 15. august 1968 |
| **Sjanger** | Country, honkytonk |
| **Lengd** | 3:33 |
| **Selskap** | Apple Records |
| Låtskrivar(ar) | Lennon–McCartney |
| **Produsent** | George Martin |
|
|

«**Rocky Raccoon**» er ein song av The Beatles på dobbeltalbumet *The Beatles (White Album)* frå 1968. Han er skriven av Paul McCartney, men som vanleg tilskriven Lennon/McCartney.

McCartney fekk inspirasjon til songen då han spelte gitar for John Lennon og Donovan i India. The Beatles og vener var i 1968 her for å studere transcendental meditasjon.

Charles Manson feiltolka (som med andre Beatles-songar) «Rocky Raccoon» til å vere føreseieleg om rasekrig mellom kvite og svarte. Då tilhengjarane til Manson massakrerte Sharon Tate og andre den 9. august 1969 prøvde dei å få massakren til å sjå ut som om afroamerikanske menn var skuldige ved å legge igjen førarkortet til ein svart mann.

Songen, som ei stund heitte «Rocky Sassoon», er ei parodisk western-historie, støtta opp av eit tidstypisk honky-tonk piano spelt av produsent George Martin. Teksten har fleire teatralske element, som *«Her name was Magill / and she called herself Lill / but everyone knew her as Nancy,»* og fleire referansar til *Gideons bibel*. Gideon Society er ei gruppe som plasserer biblar på hotell.

*Now somewhere in the black mountain hills of Dakota*
*There lived a young boy named Rocky Raccoon*
*And one day his woman ran off with another guy*
*Hit young Rocky in the eye, Rocky didn't like that*
*He said I'm gonna get that boy*
*So one day he walked into town*
*Booked himself a room in the local saloon.*
Då Lennon vart spurt om songen sa han bitande: *«Trur du verkeleg eg kunne ha skrive ein song om* Gideons bibel *og slike ting?»*

Medverkande
-----------

* Paul McCartney – solovokal, akustisk gitar, bass
* John Lennon – korvokal, harmonium, 6-strengsbass, munnspel
* George Harrison – korvokal
* Ringo Starr – trommer
* George Martin – honkytonkpiano

Personell per Ian MacDonald

Sjå òg
------

* «Piggies» av George Harrison frå same album.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Songteksten

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rocky Raccoon» frå Wikipedia på bokmål, den 8. februar 2009.*
* MacDonald, Ian (2005). *Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties* (Second Revised utg.). London: Pimlico (Rand). ISBN 1-84413-828-3.

1. ↑  Stephen Thomas Erlewine. «The Beatles [White Album] - The Beatles | Songs, Reviews, Credits, Awards». AllMusic. Henta 16. mars 2018.
2. ↑  «Rocky Raccoon». *The Beatles Bible* (på engelsk). 16. mars 2008. Henta 4. mars 2018.
3. ↑  MacDonald 2005, s. 308.
**Dorcus Inzikuru** (fødd 2. februar 1982) er ein ugandisk tidlegare friidrettsutøvar som i 2005 tok Ugandas fyrste VM-gull i friidrett då ho i Helsinki vann 3 000 meter hinder.

Aktiv
-----

Inzikuru vart juniorverdsmeister på 5 000 meter i 2000. Året etter vart ho nummer to på distansen i afrikameisterskapen, einast Berhane Adere frå Etiopia var betre. 

Den 14. juni 2005 sette Inzikuru i Aten ugandisk rekord på 3 000 m hinder med tida 9.15,0. Under verdsmeisterskapen i Helsinki tok ho gullmedaljen i hinderløpet, etter ei råsterk sisterunde braut ho mållinja på 9.18,2 og slo sølvmedaljør Jekaterina Volkova frå Russland med over to sekundar og bronsevinnaren med over åtte sekundar. Året etter vann Inzikuru 3 000 m hinder også under samveldeleikane i Melbourne, då med tida 9.19,5.

Inzikuru budde og bur i Italia.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2003 i Paris: Utslått i kvalifiseringa (16.00,9 =nr 28)
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (15.38,5 =nr 24)
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje i 3000 m hinder – 9.18,2, framom Jekaterina Volkova (9.20,4)
* OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa i 3000 m hinder (9.35,2 =nr 20)
**Erling Bjarne Johnson** (7. juni 1893–5. november 1967) var ein norsk ingeniør. Johnson er kjend for å ha utvikla «Oddaprosessen». Denne kjemiske prosessen er anerkjend internasjonalt som viktig i samband med produksjon av kunstgjødsel, men er lite kjend i Noreg. Arbeidet med prosessutviklinga starta i 1920-åra, og har i tida etterpå vorte vidareutvikla.

Johnson var utdanna kjemiingeniør, med eksamen frå Kristiania Tekniske Skole i 1913. Johnson var amanuensis ved kjemisk institutt ved Norges Landbrukshøgskole frå 1913 til 1916, der han var assistent for professor Sebelien. Arbeidet konsentrerte seg om gjødslingsspørsmål.

Frå 1915 til 1921 var Johnson forsøkskjemikar ved North Western Cyanamide Company i Odda, her og med vekt på gjødslingsspørsmål. Statens Råstoffkomité 1921. Han var kjemisk og teknisk leiar for A/S Monopol malingsfabrikk ved Florvåg på Askøy ved Bergen, og var tilsett ved Jakobsens Fabrikker A/S i Oslo frå 1921 til 1924. Han var sjefskjemikar ved Odda Smelteverk A/S frå 1925. Johnson var truleg den fremste kjemikaren ved Odda Smelteverk. Han vart ved bedrifta til han gjekk av for aldersgrensa i 1963.

Norsk Kjemisk Selskap si medalje til minne om Guldberg og Waage si massevirkingslov vart innstifta 11. mars 1964 i samband med selskapet si feiring av 100-års dagen for Cato Maximilian Guldberg og Peter Waage si oppdaging av massevirkingslova. Medaljen vert tildelt vert tildelt norske kjemikarar som ei anerkjenning for eit vitskapleg og eller teknisk kjemisk arbeid utført i Noreg. Sjefskjemikar Erling B. Johnson fekk medaljen den 11. mars 1964.

Litteratur
----------

* Bassøe, Bjarne: Ingeniørmatrikkelen: norske sivilingeniører 1901-55 : med tillegg, Oslo 1961.
* Johnson, Erling: Dicyandiamidets innflydelse på Planteveksten (1918). Avhandling prisbelønnet i 1920 av 1905 fondet for Landbruksforskning i Norge.
* Johnson, Erling: Omkring den nyere utvikling av kunstgjødselindustrien. Nye fremgangsmaater til fremstilling av koncentrerte kunstgjødselblandinger. Foredrag ved det 2. landsmøte for ingeniører M.N.I.F. NIF Bergens avdeling 50 års jubileum, Bergen 22-24 august 1930.
* Sogner, Knut: The Case of Hafslund and the Odda Process. In Travis, Anthony S. (ed.): Determinants in the Evolution of the European Chemical Industry, 1900—1939 New Technologies, Political Frameworks, Markets and Companies, Dordrecht 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
**Erling Rudolf Aastad** (2. mars 1898–30. juni 1963) var ein norsk massør og friidrettsutøvar frå Oslo som særleg utmerkte seg lengdehopp, og til dels i sprintløp.

Aktiv
-----

Aastad sanka i tida 1918-30 heile 10 NM-medaljar i lengdehopp og ein sølvmedalje på 100 meter, den siste kom i 1925. Han var noregsmeister i 1920 og alle åra frå 1925 til 1930. 4. september 1921 forbetra han noregsrekorden i lengdehopp til 7,22 meter, ein rekord som vart sletta året etter. På Frogner stadion i Oslo den 12. august 1925 tok han tilbake noregsrekorden med eit kjempehopp på 7,45 meter, ein landsrekord som heldt seg i ni år. Under NM i friidrett 1925 i Trondheim, to veker etter rekordhoppet i Oslo, presterte Aastad livsbeste på 100 meter med tida 10,9 sekund og fekk sølv, dagen etter tok han gull med eit lengdehopp på 7,42 m, ein fattig centimeter framom Charles Hoff. 

### Plasseringar i olympisk sommarleikar

* Sommar-OL 1920: Nr 5 i lengdehopp – 6,88 meter
* Sommar-OL 1924: Nr 13 i lengdehopp – 6,72 m
* Sommar-OL 1928: Nr 14 i lengdehopp – 7,17 m

Kjelder
-------

* friidrett.no

Notar
-----

1. ↑  Dagbladet 13. august 1925

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Erling Aastad» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.
**Folkeaksjonen mot Hasj** eller **FMH**, no Ungdom mot Narkotika (UMN), var ein ungdomsorganisasjon som vart skipa 25. mars i 1981 som ein reaksjon på at det berre var dei vaksne som tok del i det offentlege ordskifte om narkotikaproblemet.

Soge
----

På initiativ frå enkeltpersonar frå Forbundet mot Rusgift og Aksjonen mot Narkomani vart FMH skipa 25. mars, 1981. Om lag 30 organisasjonar var med på skipinga av UMN. Mellom dei var partipolitiske ungdomsorganisasjonar som Unge Venstre, Unge Høgre og Kristeleg Folkepartis Ungdom og andre organisasjonar som Norges Røde Kors, Norske Kvinners Nasjonalråd, Yrkesskoleelevens og Lærlingens Interesseorganisasjon, Landsforeninga for Fritidsklubber og Noregs Speidarforbund.

Den fyrste Slå Tilbake Hasjen-gruppa, seinare Slå tilbake-gruppe (STG), vart skipa på Lillehammer i 1981. Snart oppstod det fleire STG og det vart oppretta lokalavdelingar for å organisera dei. Gjennom nasjonale "Slå tilbake Hasjen" aksjonar, vart det oppretta STG på skular og i fritidsgrupper og i 1985 fanst det 20 lokalavdelingar og 50 STG. Fram til landsmøtet på Lillehammer i 1983 bestod styret av representantar frå dei organisasjonane som hadde vore med å skipa og var medlemer av UMN. På landsmøtet i 1983 vart det gjort vedtak som flytta demokratiet nedover i systemet, so enkeltmedlemer og STG fekk ein meir framtredande rolle. Denne organisasjonsstrukturen vart kalla "Lillehammermodellen". På landsmøtet i Trondheim i 1985 vart ordninga med organisasjonsmedlemskap avvikla.

På landsmøtet i 1989 skifta FMH namn til Ungdom mot Narkotika.

Sjå òg
------

* Ungdom mot Narkotika

Bakgrunnsstoff
--------------

* heimesida til UMN Arkivert 2008-03-15 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* [*daud lenkje*]
**Erling Bühring-Dehli** (11. september 1887–13. desember 1957) var ein norsk pressemann og politikar, fødd i Furnes i Hedmark. Han representerte partiet Høgre på Stortinget i tida 1928-33.

Erling Dehli, som han opphavleg heitte, var son til gardbrukarar. Han tok examen artium ved Hamar katedralskole i 1905 og vart cand.jur. frå Universitetet i Oslo i 1909. Dei neste åra arbeidde han som journalist i, eller for, avisene Dagsposten i Trondheim, *Morgenavisen* i Bergen og *Aftenposten* i Oslo. I 1912 vart han redaktør i Oplandenes avis på Hamar, ei avis som i 1916 vart slått saman med *Hamar Stiftstidende*. Bühring-Dehli var redaktør for den samanslåtte avisa til 1932. Sidan 1934 var han redaktør i vekebladet *Allers Familie-Journal* til 1952. Under andre verdskrigen vart han arrestert og sat fengsla på Møllergata 19 og Grini fangeleir fram til 1943. Han vart då sparka frå redaktørjobben av okkupasjonsmakta, men han fekk den tilbake etter frigjeringa i 1945.

Perioden 1925-28 var Bühring-Dehli medlem i Hamar bystyre. Hausten 1927 vart han vald til stortingsrepresentant frå kjøpstadene i Hedmark og Oppland fylke, attvald frå same valkrinsen i 1930. I den fyrste treårsbolken, 1928-30, var han medlem i Lønningskomiteen, medan han i 1931-33 hadde plass i Administrasjonskomiteen.

Bühring-Dehli var elles formann i Hamar Høgre, Hamar Riksmålsforening, Hamar og Oplands Kunstforening, Oplandenes Presseforening og styremedlem 1922-32 i Norsk Telegrambyrå.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Folkediktning** er eit omgrep laga etter modell av Johann Gottfried von Herder sitt *Volkslied* (folkevise). Ideen til Herder innebar at det fanst ein litteratur som lever i øyre og hjarte, uavhengig av dei klassiske sjangerkrava. Dette var dikting som gav direkte uttrykk for særpreget eller lynnet til folkesjela (nasjonen). 

Brørne Jacob og Wilhelm Grimm. Måla av Elisabeth Maria Anna Jerichau-Baumann, 1855.
Omgrepet verka svært inspirerande på mange som byrja å samla inn munnleg litteratur (Brørne Grimm, M.B. Landstad og Asbjørnsen og Moe) eller byrja å skriva med inspirasjon frå folkedikting (Henrik Wergeland, Oehlenschlæger eller Bürger) 
Utover 1800-talet kom anonymt opphav og munnleg tradisjon til å overta som dei viktigaste kjenneteikna på folkedikting. Denne fokuseringa førte til ein ny kunnskap om den munnlege traderinga, men skapte òg eit kunstig skarpt skilje mellom folkedikting og litterær diktning. Ideen om at folkediktinga gav uttrykk for tankane til sjølve folket og lynnet hang framleis ved, og har for så vidt ein reell bakgrunn sidan det munnleg traderte er blitt omdikta, tildikta og tilpassa gjennom fleire generasjonar. Men folkediktinga er likevel ikkje reint nasjonal. Eventyrtypane er i høgaste grad internasjonale medan den konkrete utforminga er lokal.

Inspirert av Herder sine idear byrja lærde menn i Tyskland å interessera seg for den folkelege diktinga. I Tyskland gav brørne Grimm i perioden 1812 til 1815 ut folkeeventyr, og deira arbeid var ein viktig inspirasjon for Asbjørnsen og Moe som er dei mest kjende innsamlarane av eventyr og segner i Noreg. Asbjørnsen og Moe gav i 1832 ut ei stor samling med eventyr og segn frå heile Noreg.

På 1800-talet var nasjonsbyggjarane mest interesserte i dei «store» folkediktsjangrane: Folkeviser, eventyr og segner. Men etter kvart blei det òg samla inn stev, slåttestev, barnerim, ordtak, gåter og andre småsjangrar.

I litteraturhistorier er folkediktinga ofte blitt plassert i perioden mellom den norrøne diktinga og reformasjonen (perioden 1350-1500), men dette er i beste fall ein hypotese, delvis fordi ein nesten ikkje har kjelder som kan fortelja noko om folkedikting i denne perioden, men òg fordi ein stor del av folkediktinga må ha fått form lenge etter reformasjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Folkediktning» frå Wikipedia på bokmål, den 14. desember 2020.*