recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Frå landskapet Land med Randsfjorden i bakgrunnen. 
Foto:
Halvard Hatlen
 

Koordinatar: 60°50′N 10°10′E﻿
**Land** er eit landskap i Innlandet fylke og er fellesnamn på dei store jordbruks- og skogtraktene omkring nordre del av Randsfjorden og oppover mot Valdres og Vestre Gausdal. Administrativt er området delt inn i kommunane Nordre-Land og Søndre Land. Det gamle Land herad vart delt i Nordre og Søndre Land 1. januar 1848. 

Riksveg 35 fører gjennom distriktet. Det meste av busetnaden finst langs Randsfjorden og i dei to hovuddalane som munnar ut i nordenden. Der dei to dalane møtest, ligg den største tettstaden, Dokka, administrasjonssenter i Nordre Land kommune, med betydeleg industri. Også Hov, administrasjonssenter i Søndre Land kommune har atskilleg industri. Land utgjer saman med Hadeland eit tingrettsdistrikt og eit prosti.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Land (landskap)» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2012.*

* «Land – landskap i Oppland» av Kunnskapsforlagets papirleksikon i *Store norske leksikon*, snl.no.
DeKalb Avenue Gate på hovudcampusen.
**Pratt Institute** er ein privat amerikansk høgskole i New York. Hovudcampusen ligg i Brooklyn, medan skulen har andre campusar på Manhattan og i Utica.

Historie
--------

Pratt Institute blei grunnlagt i 1887, og dreiv då særleg med utdanning innan teknologi, arkitektur og kunst. I dag har det særleg fokus på arkitektur, interiørarkitektur og industriell formgjeving på kandidat- og magisternivå. 

Pratt Institute blei grunnlagt og finansiert av oljemannen Charles Pratt (1830–1891) med middel som han hadde tent frå selskapa sine Astral Oil og Charles Pratt and Company. Pratt, som ikkje sjølv hadde fått høgskuleutdanning, ville gje arbeidarklasseungdommar høve til å studera på høgskolenivå. Han kjøpte inn land i heimbyen sin Clinton Hill, og lét oppføra eit skulebygg ved Clinton Avenue, to kvartal frå bustaden sin. Høgskolen var ein av dei fyrste i USA som var open for alle typar studentar. 

Familien til Pratt har tatt aktiv del i drifta av skulen. Charles Pratt var den fyrste styraren for høgskolen, i 1887–1891. Han blei etterfølgd i stillinga av den eldste sonen sin, Charles Millard Pratt (1855–1935), i 1891–1893, og deretter av ein annan son, Frederic B. Pratt (1865–1945), i 1893–1937.

Høgskulen har eit av dei eldste offentlege biblioteka i USA.

Bygningar
---------

* BibliotekBibliotek
* Memorial HallMemorial Hall
* East HallEast Hall
* Det tekniske fakultetetDet tekniske fakultetet
* KjemibyggetKjemibygget

Kjelder
-------

1. ↑  «Pratt at a Glance». *Pratt Institute*. Arkivert frå originalen 22. april 2019. Henta 24. mai 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Pratt Institute» frå Wikipedia på svensk, den 29. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pratt Institute**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Franz-Peter Hofmeister** (fødd 5. august 1951) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Kerpen som representerte Vest-Tyskland. Han vart i 1978 europameister på 400 meter og han vann EM-gull i 4 x 400 m stafett.

Hofmeister kneip sølvmedaljen på 200-meteren ved EM i friidrett 1971 i Helsinki. Same sesongen presterte han personbeste på distansen med 20,5 sekund. Ein skade gjorde at han ikkje kunne delta i Sommar-OL 1972 på vesttysk heimebane. I 1974 vart han femtemann på 200 m ved europameisterskapen i Roma. Under dei olympiske sommarleikane i Montreal rauk han ut or 400-meterløpet i semifinalane, for så å ta ein bronsemedalje i 4 x 400 m stafett med det vesttyske mannskapet. Høgdepunktet for Hofmeister kom ved EM i friidrett 1978 i Praha. Her sprang han inn til siger på 400 meter, to dagar seinare tok han seg av den andre etappen då Vest-Tyskland og Martin Weppler, Bernd Hermann og Harald Schmid vann ein suveren siger i 4 × 400 meter stafett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Franz-Peter Hofmeister» frå Wikipedia på tysk, den 10. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Den namngjetne Brecht-tolkaren Gisela May og regissøren Manfred Wekwerth (leiar av teateret Berliner Ensemble frå 1977 til 1991) under ein prøve på *Mutter Courage* i Berliner Ensemble i 1978.
***Mor Courage og borna hennar***, på norsk òg kalla ***Mor Godhjarta***, originaltittel på tysk ***Mutter Courage und ihre Kinder***, er eit skodespel skrive av den tyske forfattaren og og teatermannen Bertolt Brecht i 1938-1939, medan han var flyktning i Sverige. Skodespelet vart oppført for fyrste gong i 1941 på teateret Schauspielhaus Zürich i Zürich i Sveits, og er seinare vorte spela på mange scener i mange land, medrekna Noreg. Skodespelet er rekna som eit av dei dramatiske hovudverka til Brecht, på line med *Tolvskillingsoperaen* og *Det gode mennesket frå Sezuan*.

Handlinga i skodespelet er lagt til Trettiårskrigen på 1600-talet, ein av dei mest øydeleggjande krigane i den europeiske soga. Skodespelet skildrar livet til ei fattig kvinne med namnet Anna Fierling, som har fått kallenamnet *Mor Courage*. Ho var ein såkalla marketentar, det vil seie at ho dreiv handel med varer til soldatane i felten, og åtte ikkje anna enn varene ho skulle selje og den kjerra ho frakta dei på. På dette fattigslege viset freista ho å gjere krigen til sitt stendig meir innbringande levebrød, men mista alle dei tre borna sine som fylgje av verksemda si. Ho var mor til to vaksne søner og ei stum dotter, Kattrin. Sønene vart verva til krigsteneste, dottera døyr på tragisk vis. Men Mor Courage held fram på ferda si etter å ha mista alt.

Sjølv om Bertolt Brecht har nytta trettiårskrigen som ramme for handlinga, har bodskapen hans vore dagsaktuell og tett knytt til den utviklinga og dei haldningane som leidde til fram til den andre verdskrigen. Skodespelet kan tolkast slik at dei som let seg forføre til å tru at krigen er til deira føremon, vil tape alt som dei har kjært i det forfallet til vondskap som krig eigenleg alltid er. Bertolt Brecht vil med skodespelet sitt få fram det kapitalistiske samfunnets sanne og avskyelege framferd og utnytting av småkårsfolk som krig i røynda alltid står for, og på det viset òg åtvare dei skandinaviske landa, som han hadde teke tilflukt i, mot å take del i desse prosessane.

Omsetjingar til norsk
---------------------

* Bertolt Brecht: *Mor Courage og barna hennes*, oversatt fra tysk av Ole Grepp og Liv Schøyen. [Oslo] 1995: Den norske bokklubben. ISBN 82-525-2907-0
* Bertolt Brecht: *Mor Courage og barna hennar*, til norsk ved Arnljot Eggen i samarbeid med Ellen Foyn Bruun. Rollehefte. [Oslo 1985]: Det norske teatret
* Bertolt Brecht: *Skuespill* [skodespela *Tolvskillingsoperaen*; *Det gode menneske fra Sezuan*; *Mor Courage og barna hennes*]. Gyldendals lanterne-bøker; 95. Oslo 1968: Gyldendal.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BBC Things

 |
| Giza, الجيزة |
| --- |
| Gatebilete frå GizaGatebilete frå Giza Gatebilete frå Giza |
| Styresmakter |
| Land  Guvernement | Egypt  Al Jizah |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2006) | 3,087,878 |
| Koordinatar | 30°01′″N 31°13′″E﻿Koordinatar: 30°01′″N 31°13′″E﻿ |
| Tidssone | EST (UTC +2) (UTC{{{utc\_skilnad}}}) |

**Giza** (arabisk الجيزة, *al-Ğīzah*), er ein by i Egypt, sørvest for Kairo. Giza ligg ved vestbreidda av Nilen og er hovudstad i guvernementet Al Jizah. I dag er Giza samanvoksen med Kairo og ein del av storbyområdet.

Giza er særleg kjend for dei tre store Pyramidane ved Giza. Den største av desse er Kheopspyramiden, som opphavleg var 146,5 meter høg. Dei andre to er Khafrepyramiden og Menkaurepyramiden. Giza er også kjend for den store sfinksen i Giza, og mangfaldige turistar vitjar difor Giza kvar dag. I det moderne Giza ligg også Universitetet i Kairo og ein zoologisk hage.

Kjelder
-------


* «Giza» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 28. april 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Sigrun Høgetveit Berg** (fødd 2. november 1972) er ein norsk historikar som er professor i eldre historie på Institutt for arkeologi, historie, religionsvitenskap og teologi ved Universitetet i Tromsø – Noregs arktiske universitet.

Berg er oppvaksen i Ål i Hallingdal. Ho Berg tok doktorgrad i historie i 2014 på avhandlinga *Trondenes kannikgjeld – makt og rikdom gjennom seinmellomalder og reformasjon*. Ho arbeider med kyrkjehistorie i seinmellomalder og tidleg nytid, og eldre nordnorsk historie. Berg er leiar for den tverrfaglege forskingsgruppa «Creating the New North».

Sigrun Høgetveit Berg har skrive boka *Reformasjonen* (2017) og har redigert fleire publikasjonar knytte til prosjektet «The Protracted Reformation in Northern Norway (2014–2017)».

Bibliografi (utval)
-------------------

* *Reformasjonen* (2017)
* *"It's all about inheritance" – on gender, Sámi, Bourdieu and other important categories in Lars Ivar Hansen's research* (2017)
* *The Protracted Reformation in Northern Norway. Vol. 2: Towards a Protestant North* (2016)

Kjelder
-------

1. ↑  «Berg, Sigrun Høgetveit | UiT», *uit.no* (på norsk bokmål), henta 30. juli 2023
2. ↑  Trondenes kannikgjeld – makt og rikdom gjennom seinmellomalder og reformasjon
3. ↑  Creating the New North.
4. ↑  The Protracted Reformation in Northern Norway (2014–2017).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Sigrun Høgetveit Berg i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin
Tor klamrar seg fast medan Gjalp pissar i Vimur.
**Gjalp** (norrønt *Gjálp*) er ei gyger (jotunkvinne) i norrøn mytologi. Ho er dottera til jotunen Geirrød og syster til Greip.
Dei bur i Risaland, ved grenseelva Hemra.

Ein gong Tor og Loke er på veg til Geirrød vert dei overrumpla av at elva Vimur brått får ei enorm vassføring og nær skòlar dei avgarde. Tor får då auge på Gjalp som skrevande over elva står og pissar. Det er vasslatinga hennar som lagar bråflaumen, og han kastar ein stein mot henne og seier: «Ved osen skal å stemmast!». Når Tor er framkomen til Geirrød og får sett seg lyftest brått stolen mot taket, og Tor må bruke staven Gridarvol til å ta tak mot taksperrene og få pressa seg ned att. Under stolen var Gjalp og systera Grip som skrik når ryggene deira knekkjest av Tor si tyngd.

Referansar
----------

1. ↑  Idar Lind (2009). «GJALP». *Norrøn mytologi : Frå A til Å* (4. opplaget utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 73. ISBN 978-82-521-6564-7.
2. ↑  Idar Lind (2009). «GEIRRØD». *Norrøn mytologi : Frå A til Å* (4. opplaget utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 70. ISBN 978-82-521-6564-7.
3. ↑  Snorri Sturluson (1998). Erik Eggen; Hallvard Magerøy, red. *Den yngre Edda* (5 utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 108. ISBN 82-521-5287-2.
**Tor Torgersen** (20. mars 1928–23. oktober 2020) var ein norsk friidrettsutøvar, lærar og idrettsleiar frå Drammen, død i Tønsberg. Han vann i alt seks NM-gull i friidrett: to på bane, eitt i maraton og tre i terrengløp og skogsløp.

Aktiv
-----

27 år gammal sette Torgersen personbeste på 5000 meter med 14.46,2, og han vann den fyrste av sju NM-medaljar på bane. I 1956 forbetra han seg til 14.35,0 på distansen, og fekk notert 30.40,0 på mila. Frå 1957 hevda han seg heilt i toppen på langdistansane i Noreg, med bestetider som 29.54,4 på 10 000 meter og 14.15,6 på den halve distansen. Året etter sprang han i mål til tida 29.53,2 og ellevteplass i milløpet ved europameisterskapen i Stockholm. Både denne tida og 14.17,0 på 5000 m var norske årsbeste.

Sommaren 1959 var Torgersen i sitt livs beste form. Tidleg i juli pynta han med 14.15,0 på 5000-meterrekorden sin. Den 17. juli, i landskamp mot Aust-Tyskland på Bislett stadion, forbetra han den fire år gamle noregsrekorden på 10 000 m, tilhøyrande Øistein Saksvik, med over 12 sekund. Tida 29.30,8 vart verande norsk rekord til Thor Helland sletta den i 1964. Seint i august 1959 var det returoppgjer mellom Aust-Tyskland og Noreg, her presterte Torgersen livsbeste på 5 000 m med eit løp på 14.13,8.

Torgersen kom på 26. plass i maratonløpet Sommar-OL 1960, over 12 minutt bakom sensasjonen Abebe Bikila frå Etiopia.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1955 i Oslo: Bronsemedalje på 5000 m
* 1956 i Stavanger: Sølvmedalje på 5000 m
* 1957 i Bergen: Sølvmedalje på 10 000 m
* 1958 i Trondheim: Sølvmedalje på 5000 m
* 1959 på Hamar: Gullmedalje på 5000 m og 10 000 m
* 1960 i Sarpsborg: Sølvmedalje på 5000 m

### Trenar

Torgersen var gymnastikklærar ved Larvik gymnas. Han var også aktiv som trenar i Larvik Turn & Idrettsforening, der mellomdistanseløparen Lars Martin Kaupang vart han mest kjende elev. Også Larvik svømmeklubb drog nytte av trenar. Frå 1978 og 1981 var han trenar for det norske landslaget i symjing.

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 18. juli 1959
* friidrett.no
* friidrett.no

---

* *Denne artikkelen bygger på «Tor Torgersen» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juli 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
|  |  |
| --- | --- |
| I kommuna eg bur, ha'rei lagt ut tabella og kart.
De'æ fint for dei som kan surfe med skikkeleg fart.
Men her heime hjå meg, so skrøpeleg.
De'æ no so mangt eg skull lasta ned.
Det kan eg ikkji få te. Går for sakte!

Arne Moslåtten   |  |

**Hallo Telenor** er ein song av det norske bandet Hellbillies. Melodien har i likskap med fleire av andre songar av Hellbillies band både til folkemusikk og moderne pop/rock. Teksten er eit bygdepolitisk innspel til debatten om breibandssamband til distrikta. Dette var ei sak som tidlegare leiar av Senterpartiet, Odd Roger Enoksen, særleg gjorde seg til talsmann for. Teksten er forfatta av bandmedlem Arne Moslåtten og blei raskt ein radiohit etter lanseringa i 2007. Saka fekk så stor merksemd at Telenor valde å kommentere ho i sitt eige *Telenormagasinet*.

Referansar
----------

1. ↑  Senterpartiet.no: SP innfører den digitale allemannsretten[*daud lenkje*]
2. ↑  *Telenormagasinet: Hallo igjen, Telenor*, arkivert frå originalen 29. januar 2008, henta 25. august 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hellbillies heimeside
**Hussein Ahmed Salah** (fødd 31. desember 1956) er ein tidlegare langdistanseløpar frå Ali Sabieh i Djibouti som vann VM-sølv 1987 og 1991 i maratonløp, samt OL-bronse på distansen i 1988. Han er den einaste idrettsutøvaren frå Djibouti med OL-medalje.

Aktiv
-----

I 1985 vann Salah Det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF) sin verdscup i maraton, mellom anna sigra han i Hiroshima maraton og vart andremann i New York. Året etter triumferte han i Paris maraton.

Salah tok så sølvmedaljen i maratonløpet under VM 1987 i Roma, på plassen bak Douglas Wakiihuri frå Kenya og plassen føre Gelindo Bordin frå Italia. I april 1988 sprang Salah sitt livs fortaste maraton då han vart nummer 2 i Rotterdam maraton på tida 2.07.07, 17 sekundar bak Belayneh Densamo frå Etiopia, begge løparane på tider under verdsbestetida til Carlos Lopes frå Portugal.

I dei olympiske sommarleikane 1988 i Seoul sprang Salah inn til bronsemedalje, 27 sekundar etter Bordin og 12 etter Wakiihuri, dei to andre medaljevinnarane frå VM året i førevegen. I 1991 sikra Salah seg i Tokyo eit nytt VM-sølv, halvminuttet bak heimefavoritten Hiromi Taniguchi.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsinki: Braut maratonløpet
* OL 1984 i Los Angeles: Nr 20 – 2.15.59
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 2.12.30, bakom Douglas Wakiihuri (2.11.48)
* OL 1988 i Seoul: Bronsemedalje – 2.10.59
* VM 1991 i Tokyo: Sølvmedalje – 2.15.26, bakom Hiromi Taniguchi (2.14.57)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 30 – 2.19.04
* VM 1995 i Göteborg: Nr 25 – 2.20.50
* OL 1996 i Atlanta: Nr 42 – 2.20.33

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hussein Ahmed Salah» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2019.*
**Janne Sven-Åke Holmén** (fødd 26. september 1977) er ein finsk tidlegare langdistanseløpar. Han vart i 2002 europameister i maratonløping.

### Aktiv

Holmén var finsk meister på 10 000 meter i 1999, 2000, 2001 og 2003. 11. august 2002 vann han maratonløpet i EM i friidrett 2002 i München på tida 2.12.14. To år seinare kom han på 22. plass i maraton under Sommar-OL 2004 i Aten. Ved EM i friidrett 2006 i Göteborg enda han som sjuandemann i maraton-tevlinga. Sidan vart han nummer 9 på distansen i VM i friidrett 2007 i Osaka og nummer 19 i Sommar-OL 2008 i Beijing.

Holmén si bestetid i maraton, 2.10.46, kom då han våren 2008 enda på niandeplassen i Rotterdam maraton. Hans personlege rekordar på 5 000 meter og 10 000 m, frå høvesvis 2001 og 2003, lyder 13.35,6 og 28.09,9

Nina Holmén, mor hans, vart europameister på 3 000 meter i 1974. Han er gift med ei syster av Khalid Skah og busett i Sverige.

Kjelder
-------

* World Athletics

* *Denne artikkelen bygger på «Janne Holmén» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2023.*
To par bronseringar  
 
Frå Herslev Mose, Vejle og Horn Mose, Gjern, Danmark  
 
Frå siste delen av bronsealderen: 600-500 fvt.
Solvogna frå Trundholm, Danmark.
**Bronsealderen** er perioden i menneskeslekta si historie som var mellom steinalderen (somme plassar koparalderen) og jernalderen. Perioden har fått namnet sitt fordi bronse var det mest avanserte materialet dei hadde for tilverking av reiskapar, våpen og smykke på den tida. Bronse er ei legering som består av ca. 90 % kopar og 10 % tinn. Ho var svært kostbar, og dei bruka derfor framleis ei mengd med steinreiskapar heilt fram til romersk jernalder. Oppdelinga av oldtida i tre periodar; stein-, bronse- og jernalder, vart opphavleg formulert av den danske arkeologen Christian Jürgensen Thomsen.

Bronsealderen kom til forskjellige tider, avhengig av kva for plassar ein snakkar om. Dei eldste kjende bronsegjenstandane er frå Midtausten (Egypt og Mesopotamia) ca. 3500 fvt. Derfrå spreidde det seg til Hellas 3200 fvt. Aust-Europa 2500 fvt. Vest-Europa 2200 fvt. Kina 2000 fvt. og Skandinavia 1800 fvt.

På grunn av dei fåtalige funna trur vi at bronsen i førstninga stort sett vart bruka berre til smykke og andre pyntegjenstandar, særleg sidan *tinn* på den tida var så vanskeleg tilgjengeleg. Ei anna årsak til fåtalige funn kan òg vera at desse kostbarheitene rett og slett vart passa spesielt godt på. I tillegg til at råmaterialane var kostbare så kravde sjølve bronsestøypinga mykje kunnskap. Derfor var det nok berre dei mektigaste familiane som eigde smykke og våpen av bronse.

Bronsealderen i Skandinavia
---------------------------

Bronsealderen i Skandinavia deler vi i to fasar:

* *Eldre bronsealder* (1800-1100 fvt.)
* *Yngre bronsealder* (1100-500 fvt.)

Omkring 2000 fvt. kom det i gang ein «internasjonal samhandel», mykje fordi dei på den tida fann ein del tinn i England, noko som gjorde det mogleg å laga våpen og reiskapar i større mengder enn før. Frå omkring 1800 f.v.t. fanst det ein sjølvstendig skandinavisk bronsealderkultur, med Danmark som eit sentralt bindeledd. Kopar og tinn vart for det meste «kjøpt» med rav og skinn. Skinna bytte handelsmennene til seg mot bl.a. flint i Noreg. Så fór dei med båtane sine fullasta av bytevarer lengre sør (gjerne opp Elben i dagens Tyskland), der skinna og ravet vart bytt mot kopar. På heimvegen vart noko av koparen og resten av skinna bytt mot tinn i England.

Det at dette nye og framande materialet kom til Skandinavia skuldast altså sannsynlegvis at det pågjekk ei form for organisert handel, og han må ha vore styrt av ein mektig overklasse, for det var ikkje billig å utruste dei lange båtturane som denne handelen kravde.

Sjå òg
------

* Vestbyfunnet
* Landa - fortidslandby frå bronsealderen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bronsealderen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juni 2006.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Steinalderen** er den epoken i menneskeslekta si historie da ein hovudsakleg bruka reiskapar av stein og andre naturmateriale, men ikkje metall. Han er den lengste perioden i menneskehistoria, rundt 2,6 millionar år, med ei byrjing i den geologiske epoken pleistocen. Steinalderen har vart i ulik tid innan ulike menneskesamfunn — nokre samfunn har klart seg utan metall fram til våre dagar.

Perioden er den første i menneskehistoria der ein ser utstrekt bruk av teknologi, og ei spreiing av menneske til tidlegare ubebudde område. Han endar med utviklinga av jordbruket, domestisering av dyr og smelting av kopar. Han blir kalla ein førhistorisk periode, i den betydninga at han var forut for den nedskrivne historia.

Inndeling
---------

Steinalderen er den første perioden i treperiodesystemet frå 1800-talet, der bronsealderen og jernalderen utgjer dei to andre. Han vart vidare delt inn i dei tre underperiodane nemnde ovanfor av John Lubbock i det klassiske historieverket *Pre-historic Times* frå 1865. Dei tre underperiodane er så inndelte i enda mindre underperiodar.

Dei tre hovudperiodane av steinalderen er:

* Eldre steinalder (*Paleolitikum*), frå rundt 2,6 millionar år sidan, der menneske utvikla seg og tok til å laga grove reiskapar.
* Mellomsteinalder (*Mesolitikum*), frå rundt 11 660, mot slutten av siste istid, då fleire samfunn tok til å utvikla jordbruk
* Yngre steinalder (*Neolitikum*), ei tid då mange dreiv jordbruk og dyrehald, laga keramikk og gjerne bygde langhus. Byrja rundt 9500 f.Kr. i Midt-Austen, rundt 4000 f.Kr. i Noreg.

Levesett
--------

Dei tok i bruk ei rekkje materialar. Nokre steinsortar, som f.eks. flint, vart forma eller knakka for å laga skjerereiskapar og våpen, mens andre steinsortar som basalt og sandstein vart bruka til å laga kverner og andre reiskapar. Tre, bein, skjel og horn vart òg mykje bruka. Når det er steinen som har gitt perioden namn skuldast dette at det er det materialet som blir best bevart, og som dermed har sett mest spor etter seg. Mot slutten av perioden tok dei også i bruk keramikk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden *Arkeologen* med mellom anna tidstavler, opplysningar om metodar og mykje meir, Bergen Museum, Universitetet i Bergen. Arkivert 2008-12-14 ved Wayback Machine.

Sjå òg
------

* Steinalderen i Noreg

Kjelder
-------

* 

* «Steinalderen» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Encyclopaedia Britannica (2009), «Stone Age», Encyclopædia Britannica Online  Missing or empty `|title=` (hjelp)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)
**Hallvard Håreksblese** (norrønt: *Hallvarðr Háreksblesi*) var ein skald som levde i byrjinga av 1000-talet.  

I Skaldatal er han ført opp som skald hos kong Knut den store. I Skaldskaparmål er det sitert strofer frå ei dråpa han gjorde til kong Knut.   

Av diktinga hans er bevart berre deler av **Knutsdråpa**. Særmerkt for Hallvard er at han nytta heidne motiv i diktet, samstundes om han tok i bruk biletspråk frå kristendomen, t.d. i omkvedet:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Knútr verr jǫrð sem ítran*
*alls dróttinn sal fjalla.* | Knut verjer landet som
allheims herre (forsvarer) himmelen |  |

Ein reknar med at Hallvard Håreksblese var i teneste hjå kong Knut i tida frå omkring 1028, elles veit vi ikkje noko meir om hans liv og lagnad.

Referansar
----------

1. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource
2. ↑  Skaldskaparmål frå heimskringla.no
3. ↑  Knútsdrápa Arkivert 2015-12-27 ved Wayback Machine. frå Skaldic Project

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie første bind, av Finnur Jónsson (1920)
**Åsa Elvik** (fødd 12. januar 1979 i Bø i Nordland) er ein tidlegare norsk politikar for SV. Elvik er rådmann i Bø kommune frå oktober 2013. Ho vart innvald på Stortinget frå Nordland i 2001 som andrekandidat og i 2005 som førstekandidat for SV. Ho var parlamentarisk nestleiar for SV si stortinggruppe frå 2005 til 2006. Frå 13. mars til 20. oktober 2009 var ho statssekretær for statsråd Tora Aasland, med ansvar for forsking og høgare utdanning i Kunnskapsdepartementet.

Elvik gjekk ut av Stortinget då ho vart utnemnd til statssekretær, og tidlegare fylkesråd Geir-Ketil Hansen møtte som fast representant ut perioden. Elvik tok ikkje attval ved stortingsvalet 2009.

Elvik var lærer ved Sortland vidaregåande skole, avdeling Bø, 1997–1998, og har eksamenar i psykologi, pedagogikk og sosialantropologi frå Universitetet i Tromsø. Etter avgangen som statssekretær i 2009, vart ho sjølvstendig næringsdrivande, og var dagleg leiar for den kombinerte kaffebaren og klesbutikken Smak i heimkommunen Bø i Vesterålen.

Åsa Elvik har hatt ei rekkje verv i SU og SV. I perioden 1999–2001 var ho medlem av Nordland fylkesting. Elvik var i styret for Nordland Sosialistisk Ungdom 1996–1997 (kasserar) og 1997–1998 (leiar). Ho var medlem av fylkesstyret i Nordland SV 1996–1998 og 2000–2001. Ho var Medlem av landsstyret i SU 1997–1999. Vidare var ho fylkessekretær i Troms SV 1998–1999 og medlem i SV sitt sentralstyre frå 2001 til 2007.

Stortingskomitear
-----------------

* 2006–2009 medlem av Kyrkje-, utdannings- og forskingskomiteen.
* 2005–2006 medlem av Kommunal- og forvaltingskomiteen.
* 2005–2009 varamedlem av Valkomiteen.
* 2001–2005 medlem av Næringskomiteen.
* 2001–2005 medlem av Valkomiteen.

Utgjevingar
-----------

* 1998 - *Det var då det byrja*
* 2000 - *Inni meg er det mange rom*

Kjelder
-------

1. ↑  Avisa Nordland: «Veteranfall på Stortinget»[*daud lenkje*], henta 1. september 2008

* *Denne artikkelen bygger på «Åsa Elvik» frå Wikipedia på bokmål, den 22. november 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Åsa Elvik sin blogg Arkivert 2008-10-08 ved Wayback Machine.
* SV Biografi Arkivert 2007-07-01 ved Wayback Machine.
* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**RiksTV AS**, tidlegare **NTV Pluss**, er eit norsk betal-TV-selskap om vart stifta den 17. november 2005. Selskapet leiger kapasitet av Norges Televisjon i det digitale bakkenettet. RiksTV har same eigarstruktur som Norges Televisjon, eigd av NRK, TV2 og Telenor med 1/3 kvar.

Den 14. mars 2007 bytte NTV Pluss namn til RiksTV.

TV-kanalar
----------

RiksTV tilbyr fylgjande fjernsynskanalar:

**RiksPakken:**

* TV 2
* TVNorge
* TV3
* TV 2 Zebra
* Discovery Channel
* Disney Channel
* The Voice TV
* SportN
* TV 2 Filmkanalen
* TV 2 Nyhetskanalen
* Viasat 4
* FEM
* National Geographic Channel
* Animal Planet
* BBC World

**RiksEkstra**

* Canal+ Sport 1
* Canal+ Film 1
* Canal+ Film 2
* TV 2 Sport (berre hovudkanalen)

**Einskildkanalar**

* TV 2 (Gratis ut 2009)
* Åpen kanal (frå 2008)
* Lokal TV (frå 2008)

NRK sender sine kanalar gratis og ope i det digitale bakkenettet.

Kritikk
-------

RiksTV har fått ein konsesjon som vert tolka ulikt av selskapet sjølv og Forbrukarrådet. Forbrukarrådet meiner at selskapet har brote konsesjonsvilkåra ved å nekta Viasat4 tilgang til nettet og at Stortinget sette som føresetnad at NRK og TV 2 ikkje skulle kunna utnytta posisjonen som eigarar av nettet til fordel for sine eigne kanalar. Etter planen skulle Viasat4 vera ein ny gratiskanal. NTV hevdar på si side at TV2 står i ein særstilling på grunn av avtalen mellom Kulturdepartementet og NTV om gratissendingar av TV2 fram til 2009, og at andre kanalar ikkje kan krevja å få same vilkåra.

Då RiksTV den 12. juni 2007 presenterte kanalpakka si, kom det kritikk mot kanalutvalet.

RiksTV har dessutan vorte kritisert for å hevda at dei kunne senda HD-TV før dette vart mogleg. Mottakarboksane støtta riktignok sendingar i HD-kvalitet, men fram til det analoge bakkanettet vart stengd, var det for liten kapasitet i det nye nettet. Prøvesendingar i HD-kvalitet vart gjort under opning og avslutningsseremoniane av Sommar-OL 2008 i Beijing, medan ein slo av NRK2 sine sendingar.

Kjelder
-------

1. ↑  *«NTV Pluss bytter navn»* Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. artikkel på digi.no 14. mars 2007
2. ↑  «"Forbrukerrådet raser over dårligere TV-tilbud"», artikkel på dagasavisen.no]
3. ↑  *«"Et underlig valg"»*, artikkel på Aftenposten.no 12. juni 2007
4. ↑  «"RiksTV bløffer om HD-TV"», artikkel på e24.no
5. ↑  Åpningsseremonien i Beijing i HD ,artikkel på NRKbeta.no 2. juli 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
Koordinatar: 57°20′58.355″N 12°6′55.242″E﻿

**Åsa** er ein tettstad i Kungsbacka kommun i Hallands län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 3 218 innbyggjarar, og eit areal på 2,75 km². Åsa ligg cirka 45 kilometer sør for Göteborg.

Åsa er ein populær badeby for folk frå Göteborg, og tidlegare på 1900-talet òg for folk frå Borås. Spesielt populær er «Vita Sand» (Sörvik) som ligg ved Åsa Camping.

Byen har ein skule, Åsaskolan, med ca. 550 elevar. Den store innflyttinga til byen dei seinare år har medført at enno ein skule, Åsa gardsskola, blei innvigd i 2008.

Byen har ein særs aktiv idrettsforening, Åsa IF, som har aktivitetar innan mellom anna fotball og innebandy. Kvart år blir det arrangert «Åsa-cupen» i fotball for jenter og gutar t.o.m. 12 år. Cupen trekkjer til seg lag frå heile det sørlege Sverige.

I byen finst daglegvarebutikk, bakeri, bensinstasjon med bilverksted, klesbutikkar, pizzeriaer og thairestaurant.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åsa (Halland)» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Tätorter; arealer, befolkning 2005, Befolknings- og arealfakta frå SCB, oppdatert 11. Mars 2008
2. ↑  Kungsbacka kommuns webbplats[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kart over Sveits med alle kommunane
Ein **kommune** (tysk *Gemeinden*, fransk *communes*, italiensk *comuni*, retoromansk *vischnancas*) er den minste administrative inndelinga i Sveits. I februar 2010 var det 2596 stykk av dei. Mange av kommunane har berre nokre få hundre innbyggjarar, men òg dei store byane som Zürich og Genève har status som kommunar. Kring halvparten av kommunane har færre enn 1000 innbyggjarar. Arealet til kommunane varierer frå 0,28 km² (Ponte Tresa i Ticino) til 430 km² (Glarus Süd i Glarus).

«Byar» (*villes* eller *Städte*) er kommunar med meir enn 10 000 innbyggjarar, eller mindre stader som har byrettar frå mellomalderen. Det er ingen offisielle omgrep for mindre busetnader som «landsby» eller «tettstad».

|  |  |
| --- | --- |
| Folketal | Tal på kommunar i 2004 (%) |
| >20 000 | 30 (1,1 %) |
| 10 000–19 999 | 89 (3,2 %) |
| 5000–9999 | 180 (6,6 %) |
| 1000–4999 | 1025 (37,4 %) |
| 500–999 | 555 (20,3 %) |
| <500 | 861 (31,4 %) |
| Total | 2740 (100 %) |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Communes of Switzerland» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Répertoire officiel des communes de Suisse». Statistique Suisse. 1. januar 2009. Henta 12. mars 2012.
2. ↑  Offisiell liste over sveitsiske kommunar s. 17

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kommunar i Sveits**

* Offisiell liste over kommunar i Sveits (på italiensk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* HDS

 |
| Namn på ulike språk |
| --- |
| Koparsteinalderen |
| Engelsk | Chalcolithic, Copper Age |
| Tysk | Kupfersteinzeit, Kupferzeit |
| Fransk | chalcolithique, l'âge du cuivre |

Øks/hakke av kopar frå koparsteinalderen, funne i Hajdúdorog i Ungarn.
Rekonstruksjon av den øksa frå koparsteinalderen som vart funne saman med det naturleg mumifiserte liket «Ötzi». Øksa til «Ötzi» er den einaste øksa frå denne tida som er funne med skaft, og denne rekonstruksjonen samsvarar tvillaust med originalen.
**Koparsteinalderen** eller **koparalderen** er ulike periodar i førhistorisk tid då somme av samfunna, mellom anna i Kaukasus, Egypt og på det europeiske kontinentet, lærte seg å nytte metallet kopar. Koparbruken i Midt-Austen og Kaukasus tok til seint på 4000-talet f.Kr. og i Europa mellom 3000-talet og slutten av 2000-talet f.Kr. Det vart funne ei øks av kopar på eit naturleg mumifisert lik (kalla Ötzi) frå om lag 3300 f.Kr. som låg i ein isbre i meir enn 3200 meters høgd i Ötztal-Alpane i Tirol.

Kopar i naturleg tilstand var kjend og nytta allereie for meir enn ti tusen år sidan som råstoff for smykke og liknande. Metallet er for mjukt til å lage gode reiskap av, sjølv etter at ein fann fram til metodar for å herde det. Men kunnskapen om korleis ein skulle smelte og handsame dette metallet, la grunnlaget for den seinare teknikken å blande kopar og tinn til legeringa bronse, som etter funna å døme fyrst vart nytta på 3000-talet f.Kr. i det området som på grunnlag av den geografiske skapnaden vert kalla med populære ord for «Den fruktbare halvmånen», nord og aust for den arabiske ørkenen og Mesopotamia og litt sørover langs det indre av Middelhavet. 

Stein var framleis det viktigaste råstoffet for våpen og reiskap i koparsteinalderen eller koparalderen. Funnsituasjonen for tidlege kopargjenstandar på det europeiske kontinentet syner at samfunn med og utan kopargjenstandar eksisterte samstundes side om side, så trongen til å lage, skaffe seg og nytte slike gjenstandar har ikkje hatt ein slik dominerande innverknad på samfunna som bronsegjenstandar skulle få seinare, i bronsealderens Europa. Koparsteinalderen eller koparalderen er soleis ikkje ei nemning som bør nyttast i kronologisk samanheng, men sjåast på som eit intermesso i yngre steinalder, og som ei innleiing til bronsealderen i fleire samfunn.

I Skandinavia er det ikkje funne kopargjenstandar, og det er difor ikkje grunnlag for å tale om nokon koparsteinalder eller koparalder i det heile. For Noregs vedkomande har ein til og med så få funn av bronsegjenstandar frå bronsealderen at det har vore diskutert om det er rett å tale om ein bronsealder her, eller berre om framhald av yngre steinalder fram til jarnalderen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Koparsteinalderen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC

 |
**Fermín Cacho Ruiz** (fødd 16. februar 1969) er ein spansk tidlegare friidrettsutøvar frå Ágreda som spesialiserte seg på 1500-meterløp. Han vart olympisk meister på 1500 meter under OL 1992 på spansk heimebane og vart europameister på distansen i 1994. I 1997 sette Cacho europarekord på 1500 meter med 3.28,9, ein rekord som stod i 16 år.

Aktiv
-----

Cacho markerte seg i toppen på 1500 m med andreplassar ved innandørs-EM 1990 i Glasgow, like bak tyske Jens-Peter Herold og ved innandørs-VM 1991 i Sevilla, der Noureddine Morceli frå Algerie vart for sterk. Sommaren 1991 var han nær ved å take bronsemedaljen under verdsmeisterskapen, men enda som femtemann.

Cacho vart ikkje rekna mellom dei fremste gullkandidatane i OL-finalen 1992, på spanske heiembane i Barcelona. Men løpet gjekk unna i labert tempo, og i spurten kunne ingen stå mot den temposterke Cacho som vann gull på den moderate vinnartida 3.40,12. Året etter sikra han seg sølvmedaljen på yndlingdistansen då friidretts-VM 1993 fann stad i tyske Stuttgart, mot verdsrekordhalden Noureddine Morceli var han sjanselaus. I 1994 tok Cacho gull på 1500 meter under EM i Helsinki.

Under Sommar-OL 1996 i Atlanta var Hicham El Guerrouj frå Marokko den største favoritten. Han ramla i den tredje runden. Cacho måtte då bykse over Guerrouj for ikkje å falle, og tapte verdifulle meter til Noureddine Morceli. Dermed nådde han ikkje att Morceli, men lukkast knipe OL-sølvet. Året etter vann Cacho endå ein sølvmedalje på 1500 m, løpet i VM 1997 i Athen vart vunne av Hicham El Guerrouj. Ei veke etter verdsmeisterskapen sette Cacho under eit stemne i Zürich ny europarekord med tida 3.28,95.

Cacho var involvert i medaljekampen på 1500 m både under EM 1998 i Budapest og VM i Sevilla året etter. I europameisterskapen tok han bronsen, bak landsmannen Reyes Estevez og Rui Silva frå Portugal. Under friidretts-VM på spansk heimebane i 1999 måtte han gje tapt for same Estevez i kampen om bronsemedaljen, og enda på fjerdeplass.

Ein aklilles-skade førte til at han lopp i 2000.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Nr 11 – 3.42,2
* VM 1991 i Tokyo: Nr 5 – 3,35,6
* OL 1992 i Barcelona: Gullmedalje – 3.40,1, framom Rachid El Basir (3.40,6)
* VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 3.35,5, bakom Morceli (3.34,2)
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje – 3.35,2, framom Isaac Viciosa (3.36,0)
* VM 1995 i Göteborg: Nr 8 – 3,37,0
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 3.36,4, bakom Morceli (3.35,7)
* VM 1997 i Aten: Sølvmedalje – 3.36,6, bakom Guerrouj (3.35,8)
* EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 3.42,1
* VM 1999 i Sevilla: Nr 4 – 3.31,3

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fermín Cacho» frå Wikipedia på tysk, den 9. oktober 2016.*

* «Fermín Cacho» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* Munzinger (sport)

 |
**Maurarane** var i oldtida namnet på dei berbiske stammane i Mauretania, som no er Marokko. Seinare vart det namn på arabarane som styrte i Spania og Portugal, og er tydinga ordet gjerne har i dag.

Historie
--------

Scene frå gjenerobringa, der kristne styrkar møtte muslimske.
Maurarar invaderte først dei visigotiske landa på Iberiahalvøya i 711. Dei fekk herredøme over det meste av landet, men blei stoppa av Karl Martell i 732 då dei prøvde å ta seg over Pyreneane. I 1212 byrja den europeiske gjenerobringa av området, sjølv om det muslimske kongedømet Granada skulle vara to hundreår til, og skapa meisterverk i byggjekunst som Alhambra. Den 2. januar 1492 måtte den siste muslimske leiaren, Boabdil, gje opp Granada til hæren frå det nyleg sameinte spanske kongedømet. Dei gjenverande muslimane måtte konvertera til kristendommen eller forlata riket.

Dei utviste maurarane drog i hovudregel til Marokko, Algerie eller Tunisia, og sette sitt preg på kulturen der. Dei som blei igjen, såkalla *moriscos*, heldt særleg til i Aragon, Valencia og Andalusia. Desse blei systematisk utviste frå landet på 1610-talet.

Anna
----

Den spanske forma av ordet, *moros*, fekk seinare tydinga afrikanar, det vil seia neger.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* SUDOC
* NKC

 |
**Petaliósbukta** (gresk Κόλπος Πεταλιών, *Kólpos Petalión*), er ei bukt som strekkjer seg frå Sør-Évvia-bukta nær Ajía Marína til Makrónisossundet ved den nordlege enden av øya Makrónisos. Ho har ei lengd på 50-60 km frå nord til sør og ei breidd frå aust til vest frå om lag 6-8 km i nord til 40-50 km i sør. Av øyar i bukta finn ein Stýra i nord og Megalónisos og Khersonísi i aust.

Fjella dominerer kring bukta i nordvest, i sør og i nordaust, medan Mesójasletta ligg i vest. Det går ferjesamband mellom Rafína og Kárystos og mellom Marmári og øya Kéa. Det ligg mange strender og hamner i bukta.

Stader i bukta
--------------

* I Attikí
	+ Kalopígado, sør
	+ Vgéthi, sørvest
	+ Daskalió, sørvest
	+ Pórto Ráfti, vest
	+ Vravróna, vest
	+ Ártemis, vest
	+ Rafína, vest - med ei hamn og ei strand
	+ Néa Mákri, nordvest
	+ Ájos Pantelímonas, nordvest
	+ Skhiniás, nordvest
* På Évvia
	+ Néa Stýra, nordaust
	+ Marmári, nordaust
	+ Kárystos, aust

Bakgrunbsstoff
--------------

* Petaliósbukta på gtp.gr

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Petalies Gulf frå Engelsk Wikipedia .*
| Ilminster  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Ilminster is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Somerset |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 5 808 |
| Koordinatar |  50°56′″N 2°55′″W﻿Koordinatar: 50°56′″N 2°55′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | TA19 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1460 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Ilminster**
 |

 **Ilminster** er ein by i grevskapet Somerset i England. Han har kring 5 800 innbyggjarar. 
Byen ligg aust for krysset mellom hovudvegane A303 (London til Exeter) og A358 (Taunton til Chard og Axminster). Han ligg nær River Isle.

Historie
--------

St Mary-kyrkja i Ilminster
Ilminster er nemnd i dokument frå 725 og i eit charter gjeve til Muchelney Abbey (10 mile (16 km) nord for byen) av Ethelred II av England i 995. Ilminster er også nemnd i *Domesday Book* frå 1086 som «Ileminstre», med tydinga 'kyrkja på elva Isle', frå gammalengelsk *ysle* og *mynster*. På denne tida var Ilminster eit blomstrande samfunn som fekk løyve til å halda ein marknad ein gong i veka.

Kyrkja byen har namn etter er vigd til jomfru Maria, og er kjend som *The Minster*. Den noverande bygningen i *hamstone*, ein kalkstein frå Ham Hill i Somerset, og stammar frå 1400-talet. Han blei renovert i 1825 av William Burgess, medan koret blei restaurert i 1883. Det blei utført vidare restaurasjonsarbeid i 1887-89 og 1902.

Galleri
-------

* Ilminster sentrum i 1987.Ilminster sentrum i 1987.
* Pubben Dolphin InnPubben Dolphin Inn
* East StreetEast Street
* Middlefield FarmhouseMiddlefield Farmhouse

Kjelder
-------

1. ↑  «Statistics for Wards, LSOAs and Parishes — SUMMARY Profiles» (Excel). Somerset Intelligence. Henta 4 January 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Ilminster» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2011 og 4. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Ona i Øygarden.* 

| **Ona** |
| --- |
| Fiskeværet Ona sett frå fyret oppe på OnakalvenFiskeværet Ona sett frå fyret oppe på Onakalven |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Romsdal |
| **Koordinatar** | 62°51′54″N 06°32′46″E﻿Koordinatar: 62°51′54″N 06°32′46″E﻿

 |
| **Areal** | 0,8 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Onakalven (22,6 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 34 |
| **Folketettleik** | 43 /km² |

**Ona** er ei øy i Ålesund kommune i Møre og Romsdal fylke, og har 34 fastbuande. Øya ligg i havgapet ytst på Romsdalskysten og var opphavleg eit fiskevær.

Ona består av dei to øyane Ona og Husøya. På Onakalven, det høgaste punktet på øya, står Ona fyr som vart bygd i 1867 og er 14,7 meter høgt. Fyret er eit kjent turistmål, og mange turistar vitjar øya kvart år. I seinare tid har øya òg vorte kjend for keramikkproduksjon.

Fiskeværet Ona med Ona fyr øvst på Onakalven
I 1670 feia ei flodbølgje over øya under ein storm og tok med seg dei fleste husa der og mange menneske, men samfunnet vart med tida gradvis bygt opp att.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Åbygda** er ei bygd i Bindal kommune lengst sør i Nordland fylke, på grensa til Nord-Trøndelag fylke. Bygda ligg om lag 14 km i frå kommunesenteret Terråk og har om lag 100 innbyggjarar.

Hovudnæringane er jordbruk og skogbruk. Turisme, som fiske i Åelva, som er ein del av Åbjøravassdraget (renn ifrå Åbjørvatnet), i tillegg til utleige av små- og storviltjaktløyve gir mange bønder gode ekstrainntekter. Sportsfisket i elva har føregått sidan 1890-talet, då britiske turistar ferierte i bygda. Dei britiske turistane sette ein del spor etter seg i bygda i form av bygningar og dylikt. 

Skipinga av idrettslaget i 1929 kom som eit resultat av ein engelsk turist si store sportsinteresse. Han arrangerte idrettsstemne i bygda om sommaren, og lokka med pengepremiar der førstepremien kunne vere det dobbelte eller meir av ei vanleg dagsløn. Premiane betalte han av eiga lomme. 

Åbygda er kjend for lange båtbyggjartradisjonar med hovudvekt på bindalsfæringen tilbake til vikingtida. Den islandske sagaforfattaren Snorre Sturlasson skal visstnok ha fått låne ein båt, som ein storbonde på garden Skarstad i Åbygda var deleigar i, av Hertug Skule under det siste av dei to opphalda sine i Noreg i 1239. 

Åbygda er ikkje minst kjend som fødestaden til polfararen Otto Sverdrup. Han vart fødd på Horstad gård (gardsnamn) i 1854. Det står ei byste av han utanfor Bindal rådhus på Terråk.

Bygda hadde i si tid både butikk og postkontor med postnummer 8942. Butikken vart lagt ned på 1960 talet etter ein større brann. Åbygda har sidan 1895 hatt eiga skule, som de siste årene har vore ei såkalla friskule. Det vart bestemt å leggje ned skulen i frå hausten 2008 etter 113 års drift grunna sterk svikt i talet på elevar. I 1955 stod gravplassen klar til bruk. Fram til då hadde ein gravlagt alle på gravplassen ved Vassås kyrkje.

Fylkesveg 7200 startar på Terråk og går via Helstad til Fuglstad i Åbygda. Vegen fekk i 2001 fast vegdekke (asfalt) heilt opp til Fuglstad.

Kjende åbygdingar
-----------------

* Otto Sverdrup (1854-1930), polfarar

Andre kjende
------------

* Edward A. Wilson (1872-1912), engelsk botanikar, lege og polfarar som av helsemessige årsaker oppheldt seg nokre somrar på Horstad gård (1898-1901).
* Fred. Olsen (f. 1929), skipsreiar, finansmann og noverande eigar av Horstad gård.

Lag og foreiningar:
-------------------

* Åbygda ungdomslag (Å.U.L.) skipa 26. februar 1905
* Åbygda idrettslag (Å.I.L:) skipa 1929
* Åbygda bondelag
* Åa Bygdeservice BA Skipa 20. april 2004
* Åelva elveierlag (Elveigarlag)
* Koriåa, songkor skipa 1987/88
**Slaget ved Castiglione** fann stad den 8. september 1706 i den spanske arvefølgjekrigen. Ein fransk arme slo ein hessisk arme som omleira Castiglione delle Stiviere.

Slaget
------

Sidan mai 1706 hadde ein fransk arme på 48 000 mann under Louis d'Aubusson de la Feuillade kringsett hovudstaden i hertugdømet Savoie, Torino, medan ein annan arme på 44 000 mann under Louis Joseph de Bourbon, duc de Vendôme hindra austerrikarane frå å forlate Gardasjøen. Vendôme vart derimot kalla attende til Flandern for å gjenopprette orden der etter tapet i slaget ved Ramillies, og overlet kommandoen til den uerfarne hertugen av Orléans. Eugene av Savoie utnytta situasjonen og storma til Torino, og tvinga Orléans til å dele styrkane sine. Han forlet 23 000 mann under greven av Médavy nær Adige i tilfelle det skulle dukke opp allierte forsterkingar frå andre sida av Alpane.

Og det var det som skjedde. Ein hessisk arme under kronprinsen av Hessen-Kassel, den framtidige kong Fredrik I av Sverige, kryssa Alpane og kringsette Castiglione. Her gjekk Médavy til åtak og vann ein total siger. Hessarane tapte 8 000 mann som anten vart drepne, skadde eller sakna.

Etterverknad
------------

Dette nederlaget var eit tilbakeslag for dei allierte som hadde vunne slaget ved Torino dagen før og jaga franskmennene ut av Milano og Savoie. No hadde derimot Médavy kontroll over Cremona og Mantova, og blokkerte kommunikasjonslinjene til austerrikarane gjennom passa i Alpane. Andre franske soldatar heldt framleis viktige byar sentralt i Italia, og det var derfor ikkje mogeleg å slå seg saman med dei 8 000 spanske soldatane i Napoli. 

Dei allierte var delte i korleis dei skulle halde fram. Dei maritime maktene ønskte å forfølgje dei flyktande franskmennene over Alpane og ta kontroll over den franske marinebasen i Toulon for slik å tvinge Ludvig XIV til fred. Keisar Josef I av Austerrike ønskte å ta seg av Médavy først, for å gjer ferdig planane om å ta over dei spanske områda i Italia, Napoli og Sicilia.
Ludvig XIV kom til hans støtte. Den franske kongen hadde desperat mangel på soldatar og opna tosidige forhoandlingar med Josef for å sikre at soldatane hans i Italia kom seg trygt attende til Italia. Trass i protestar frå nederlendarane og engelskmennene, godtok Josef avtalen i Milano med Frankrike den 13. mars 1707, som tillet armeen til Médavy om å marsjere uskadd attende til Frankrike, og opna vegen til Sør-Italia for den austerrikske armeen under grev Wirich Philipp von Daun. Han nådde den napolitanske grensa den 22. juni og to veker seinare kapitulerte dei spanske soldatane der, som verken fekk forsyningar frå verken land eller sjø. 

Åtaket på Toulon fann stad den 29. juli, men no var franskmennene førebudde og styrkte, og åtaket var mislukka.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Castiglione (1706)» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Heritage History, The Spanish Succession Arkivert 2013-08-31 ved Wayback Machine.
* German Armies War and German Politics 1648-1789 by Peter H.Wilson p.122