recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Max Wolf**, fullt namn **Maximilian Franz Joseph Cornelius Wolf**, (21. juni 1863–3. oktober 1932) var ein tysk astronom, og ein pioner innan astrofotografi.

Bakgrunn
--------

Wolf blei fødd i Heidelberg i Tyskland. I 1888 fekk han ei doktorgrad ved Universitetet i Heidelberg, der han også blei tilsett i 1890.

Karriere
--------

Max Wolf arbeidde ved observatoriet Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl, og oppdaga frå 1891 meir enn 200 asteroidar. Den første, 323 Brucia, blei oppkalla etter Catherine Wolfe Bruce, som hadde donert $10 000 til bygginga av teleskopet. Han var ein føregangsmann innan bruk av astrofotografiske teknikkar for å automatisere oppdaginga av asteroidar, i motsetnad til eldre, visuelle metodar. Med langtidseksponerte fotografi framstår asteroidar som korte strekar, fordi dei flytter seg relativt til fiksstjernene. Som eit resultat av dei nye teknikkane auka mengda av nyoppdaga asteroidar raskt. 

Blant dei mange oppdagingane hans var 588 Achilles, som var den første trojanske asteroiden i 1906, og to andre trojanarar: 659 Nestor og 884 Priamus. I 1918 oppdaga han også 887 Alinda, som no blir rekna som ein Amor-asteroide som kryssar bana til jorda. Like etter den siste oppdaginga hans, den 6. februar 1932, blei rekorden hans på 248 oppdagingar slått av eleven hans, Karl Wilhelm Reinmuth, den 24. juli 1933.

Han var også oppdagar eller med-oppdagar av nokre kometar, mellom anna 14P/Wolf og 43P/Wolf-Harrington, og fire supernovaer: SN 1895A (også kalla VW Vir), 1909A (også kalla SS UMa), 1920A, og 1926A (den siste saman med Reinmuth).

Han oppdaga også Wolf 359, ein raud dverg som er ei av dei næraste stjernene til vårt eige solsystem. Wolf-Rayet-stjernetypen blei derimot ikkje oppdaga av Max Wolf, men av den franske astronomen Charles Wolf.

I 1910 foreslo Wolf for optikkselskapet Carl Zeiss å lage eit nytt instrument, no kjent som eit planetarium. Den første verdskrigen braut ut før dette kunne utviklast ferdig, men Zeiss vende tilbake til prosjektet etter at krigen var slutt, og det første vellykka planetariet blei fullført i 1923.

Max Wolf døydde i Heidelberg 3. oktober 1932.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Wolf fekk Royal Astronomical Societys gullmedalje i 1914.
* Han fekk Bruce-medaljen i 1930.
* Krateret Wolf på Månen, og asteroiden 827 Wolfiana, er oppkalla etter han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Max Wolf» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juni 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Max Wolf hos Mathematics Genealogy Project

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Max Klauß** (fødd 27. juli 1947) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som tevla internasjonalt for Aust-Tyskland i øvingane tikamp og lengdehopp. Han vart europameister i lengdehopp i 1971.

Aktiv
-----

Klauß satsa på tikamp fram til 1968. 19 år gammal vart han nummer fire i tikampen under friidretts-EM i Budapest. Året etter oppnådde han 7 986 poeng, ny austtysk rekord. I OL-sesongen 1968 måtte han nøye seg med 7 889 poeng som best, og deltok ikkje i Sommar-OL 1968 i Mexico-byen.

Sommaren 1968 forbetra Klauß sin personlege rekord i lengdehopp til 8,07 m, og lengdehopp vart den øvinga han satsa på i åra frametter. I 1969 kom han sjetteplass i lengde under EM i Aten. Høgst overraskande gjekk Klauß bort og vann lengdetevlinga ved europameisterskapen 1971 i Helsingfors. Lengste hoppet målte 7,92 m, eit høgst ordinært vinnarresultat i ein internasjonal meisterskap, men nok til å vise den sovjetiske veteranen Igor Ter-Ovanesjan til sølvmedalje med hans 7,91 m.

I 1972 forbetra Klauß den personlege rekorden sin til 8,10 m og vart nummer seks i OL-tevlinga i lengde i München. To år seinare gjorde han sitt livs lengste hopp i Aust-Berlin i juni 1974, der han landa på 8,18 m, ein centimeter bak den austtyske rekorden til Klaus Beer. Han var dermed i fremste favorittsjiktet ved EM i Roma, men nådde ikkje opp mot sitt beste og enda som nummer sju.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1966 i Budapest: Nr 4 i tikamp – 7446 p
* EM 1969 i Aten: Nr 6 i lengdehopp – 8,00 m
* EM 1971 i Helsingfors: Gullmedalje i lengdehopp – 7,92 m, fram Igor Ter-Ovanesjan (7,91 m)
* OL 1972 i München: Nr 6 i lengdehopp – 7,96 m
* EM 1974 i Roma: Nr 7 i lengdehopp – 7,73 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Max Klauß» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2014.*
**Emilie Bernhoft** (2. februar 1830–2. januar 1911) var ein norsk slektsforskar, forfattar og legatstiftar.

Emilie Bernhoft var dotter av sokneprest Jørgen Bernhoft og Barbara Thode Helsing. Ho vart ikkje gift. Faren hennar døydde på Ringebu prestegård i 1855. Då flytta ho saman med mora til Lillehammer.

Emilie Bernhoft var ein ivrig lesar av bøker, aviser og genealogiske nedteikningar. Ho samla omfattande genealogiske opplysningar, noko som i 1885 resulterte i utgjevinga hennar *Stamtavle over Slægten Bernhoft*. Ho gjorde òg eit omfattande kartleggingarbeid med slekta Astrup.

Ho vart bisett 6. januar 1911 i Ringebu. Ho oppretta eit legat på kr. 1800 (Jørgen Bernhofts Legat, namngjeve etter far hennar), som skulle styrast av soknepresten i Ringebu, og som skulle falla til slektningar og Hedningemisjonen.

Bibliografi
-----------

* 1885: *Stamtavle over Slægten Bernhoft*

Kjelder
-------

1. 1 2  «Gudbrandsdølen, 3. januar 1911», *www.nb.no*, s. 3, henta 11. november 2021
2. ↑  Ministerialbok for Ytterøy prestegjeld, Ytterøy sokn 1817-1842 (1722P): Fødte og døpte: 1830-06-30
3. ↑  Ministerialbok for Ringebu prestegjeld 1848-1859 (0520P): Begravde: 1855-04-10

* *Dette skrev kvinner*. Skolen. 1984. s. 31. ISBN 8257900109.
* *Denne artikkelen bygger på «Emilie Bernhoft» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1963 for menn** vart avvikla i Karuizawa i Japan helga 23. og 24. februar 1963. 41 utøvarar frå 16 land deltok i meisterskapen, av dei fem frå Noreg.

Jonny Nilsson frå Sverige vart suveren verdsmeister og sette verdsrekord på 5 000 meter med 7.34,3 og på 10 000 meter med 15.33,0. På plassane bak svensken kom nordmennene Knut Johannesen, Nils Aaness og Per Ivar Moe. Jevgenij Grisjin frå Sovjetunionen var kjappast på 500-meteren og Luo Zhihuan frå Kina fekk bestetid på 1500 meter.

Skeise-VM 1963
--------------


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Jonny Nilsson |  Sverige | 178,447 |
| Sølv | Knut Johannesen |  Noreg | 179,598 |
| Bronse | Nils Aaness |  Noreg | 180,405 |
| 4 | Per Ivar Moe |  Noreg | 180,997 |
| 5 | Wang Jinyu |  Kina | 181,215 |
| 6 | Magne Thomassen |  Noreg | 181,802 |
| 7 | Fred Anton Maier |  Noreg | 182,525 |
| 8 | Ivar Nilsson |  Sverige | 182,805 |
| 9 | Rudie Liebrechts |  Nederland | 183,442 |
| 10 | Luo Zhihuan |  Kina | 183,487 |

Dato: 23./24. februar 1963

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1963» frå Wikipedia på nederlandsk, den 17. desember 2020.*
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1948 for menn** vart avvikla på Olympiastadion i Helsinki helga 28. og 29. februar 1948. 24 utøvarar frå 9 land deltok i meisterskapen, av dei fire frå Noreg. 

Norske Odd Lundberg vart verdsmeister, på dei neste plassane kom Johnny Werket frå USA og norske Henry Wahl. Konstantin Kudravtsjev frå Sovjetunionen vann 500-meteren, Johnny Werket 1500 m og Kees Broekman frå Nederland både 5 000 m og 10 000 m.

Skeise-VM 1948
--------------


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Odd Lundberg |  Noreg | 198,660 |
| Sølv | Johnny Werket |  USA | 199,818 |
| Bronse | Henry Wahl |  Noreg | 200,182 |
| 4 | Kees Broekman |  Nederland | 200,223 |
| 5 | Åke Seyffarth |  Sverige | 200,793 |
| 6 | Reidar Liaklev |  Noreg | 201,675 |
| 7 | Göthe Hedlund |  Sverige | 202,610 |
| 8 | Harry Jansson |  Sverige | 203,420 |
|

Dato: 28./29. februar 1948

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1948» frå Wikipedia på nederlandsk, den 5. januar 2021.*
**Emil i Lønneberget** er ein av Astrid Lindgrens litterære figurar, ein gut i 8-årsalderen som finn på så mange ugangsstrekar at han er vidkjend for det. 

Familien Svensson og arbeidsfolka deira bur på garden Katthult i grenda Lønneberget i Småland. Emil har ei veslesyster, Ida, som har ei eiga sommarvise («Du ska inte tro det blir sommar» som ofte vert songen på skuleavslutningar i Sverige). Den jentungen vart til og med heist opp i ei flaggstong, og det er den typen tiltak som får far til borna til å verte rasande og jage sonen skrikande «EEEEEEMIIIL, din förgrymmande unge!» til denne får låst seg inne i snikkarbua. Sjølv om det finst det ein song. Faren er vel knappast den som er Emils mannlege førebilete, det er det snarare drengen Alfred som er. Mor til Emil er den som skriv ned forteljingane. 

Emil var far til Astrid Lindgren, Samuel August, sin favoritfigur, noko som ikkje er så rart, då han og Emil var born i same tidsperiode og område. Ho har skildra det slik: 

*«När Emil sprang omkring på sina barfotaben i Lönneberga, var Samuel August en ungefär likadan liten Smålandspojk i en socken strax intill, fastän han sannolikt inte gjorde fullt så många hyss.*».
Ein del av det som det står om i bøkene om Emil er sånt som Astrid har høyrt Samuel August fortelje om.

Bøker
-----

* 1963 - *Emil i Lönneberga*, på norsk: 1964 *Emil fra Lønneberget*
* 1966 - *Nya hyss av Emil i Lönneberga*, på norsk: 1966 *Nye spell av Emil fra Lønneberget*
* 1970 - *Än lever Emil i Lönneberga*, på norsk: 1970 *Emil fra Lønneberget gir seg ikke*
* 1972 - *Den där Emil*, på norsk: 1972 *Nei, han Emil fra Lønneberget*
* 1976 - *När Emil skulle dra ut Linas tand*, på norsk: 1976 *Da Emil skulle trekke Linas tann*
* 1984 - *När lilla Ida skulle göra hyss*, på norsk: 1984 *Da Ida også ville i snekkerbua!*
* 1984 - *Stora Emilboken* (samlingsverk)
* 1985 - *Emils hyss nr 325*, på norsk 1985 *Emils spell nr 325*
* 1986 - *Inget knussel, sa Emil i Lönneberga*, på norsk: 1986 *Ikkeno' knussel, sa Emil fra Lønneberget*
* 1989 - *Ida och Emil i Lönneberga* (samlingsverk), på norsk: 1990 *Ida og Emil fra Lønneberget*
* 1995 - *Emil med paltsmeten*
* 1997 - *Emil och soppskålen*, på norsk: 1997 *Emil og suppebollen*

Bøkene om Emil i Lønneberget er illustrerte av Björn Berg.

Filmar
------

* 1971 - *Emil i Lönneberga*, norsk tittel: *Emil i Lønneberget*
* 1972 - *Nya hyss av Emil i Lönneberga*, norsk tittel: *Nye streker av Emil i Lønneberget*
* 1973 - *Emil och griseknoen*, norsk tittel: *Emil og Grisungen*

Filmane om Emil vart regiserte av Olle Hellbom.

Kjelde
------

Den svenske Wikipedia Arkivert 2005-03-27 ved Wayback Machine.
***Kid Icarus: Uprising*** er eit skytespel i tredjeperson utvikla av Project Sora og Sora Ltd. og utgjeve av Nintendo til Nintendo 3DS. Det vart utgjeve internasjonalt i slutten av mars 2012 og er det tredje spelet i *Kid Icarus*-serien, det første sidan *Kid Icarus: Of Myths and Monsters* som kom ut i 1991.

*Kid Icarus: Uprising* går føre seg i ein setting som er laust basert på gresk mytologi. Protagonisten er engelen Pit, som tener gudinna over lyset, Palutena. Når gudinna over mørket, Medusa, returnerer for å øydelegge menneskja, drar Pit på ein serie av oppdrag, først for å kjempe mot henne, deretter mot Hades, herren over underverda. I spelet kontrollerer spelaren Pit, først i segment der han reiser gjennom lufta og skyt på fiendar, deretter i segment på bakken som fungerer som skytespel i tredjeperson. I tillegg til kampanjemodus har spelet modusar der opp til seks spelarar kan tevle mot kvarandre.

*Uprising* var laga av Masahiro Sakurai etter ein førespurnad frå Satoru Iwata om å utvikle ein lanseringstittel til Nintendo 3DS, som då var under utvikling. Spelet har selt over ein million kopiar og fekk hovudsakleg positiv kritikk, særleg for historia, grafikken, musikken og spelemekanikkane, sjølv om kontrollsystemet fekk blanda mottaking.

Eit stativ til Nintendo 3DS kan brukast for å stø opp konsollen og gjere spelet lettare å spele. Berre stativet til høgre.

Referansar
----------

1. ↑  «ANMELDELSE: Kid Icarus: Uprising». Gamer.no. 26. mars 2012. Henta 3. juli 2019.
2. ↑  «Kid Icarus: Uprising Review». Eurogamer. 19. mars 2012. Henta 3. juli 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Kid Icarus: Uprising**
*Hans eminense* er den vanlege omtaleforma for ein kardinal i Den katolske kyrkja.  
(Portrett av kardinal Bernardino Spada, av Guido Reni, ca. 1631.)
**Eminense**, frå latin *eminentia*, «framifrå», jfr. *eminent*, er ein protokollær tittel, ei tiltaleform, for somme høge geistlege, særleg kardinalar, i Den katolske kyrkja. Tittelen kjem opphavleg frå det bysantinske hoffet, der det blei brukt som tiltaleform for keisaren sine næraste rådgjevarar. 

Frå 600-talet blei tittelen brukt innan den katolske kyrkja om kardinalar og dessutan om vanlege biskopar. For biskopane fall bruken bort, og blei erstatta av den protokollære tittelen *eksellense*. 

Også geistlege kurfyrstar og Maltesarordenen sin stormeister kunne bruke tittelen. Den 19. juni 1630 regulerte pave Urban VIII kardinalane sine titlar slik at *eminense* blei protokollært einerådande. Til då var den vanlege tittelen *illustrissime*. Maltesarordenen sin stormeister fekk føre blandingsforma *Hans eminente høgheit*.

Ordet eminense er kjent også frå uttrykket «grå eminense», om personar med makt som verkar i kulissane. Også dette uttrykket har eit klerikalt opphav.

Erkebiskopar i den ortodokse kyrkja blir også kalla *eminensar*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eminense» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juni 2010.*
**Permeabiliteten** eller **gjennomtrengingsevna** til eit porøst materiale er eit mål for evna materialet har til å transportere væske eller gass.

Permeabiliteten er ein materialeigenskap som måler konnektiviteten til porene i materialet. Eigenskapen er uavhengig av kva væske som strøymer i materialet, så lenge dette er ei newtonsk væske med laminær straum. Material med gode transporteigenskapar vert sagt å vere *(høg)permeable*, medan eit materiale som ikkje transporterer væske vert kalla *impermeabelt*.

Dimensjonen til permeabilitet er lengde² eller areal, og SI-eininga er m². Mykje nytta er òg eininga darcy.

Vanleg brukt symbol for permeabiliteten er {\displaystyle K} eller k.

Bakgrunn
--------

Permeabiliteten er definert frå Darcylova for væskestraum gjennom eit porøst materiale:

{\displaystyle q=-{\frac {K}{\mu }}\nabla p}
Her er {\displaystyle K} permeabiliteten, {\displaystyle q} er volumfluksen, \mu  er væskeviskositeten og {\displaystyle \nabla p} er gradienten til væsketrykket. 

I eit anisotropt materiale vil permeabiliteten kunne vere ulik i ulike retningar, og {\displaystyle K} slik han inngår i Darcylova vil vere ein tensor. Arbeidet til Lars Onsager viser at tensoren er symmetrisk.

Eigenskapar
-----------

Generelt er det ingen samanheng mellom porøsitet og permeabilitet i eit materiale. Store porer med liten konnektivitet kan gje opphav til høg porøsitet, men låg permeabilitet. Romleg variasjon i eitt og same materiale vil likevel ofte vere korrelert, slik at høgare porøsitet svarar til høgare permeabilitet. 

I sedimentære bergarter er permeabilitet i vertikal retning som oftast vesentleg lågare enn i den horisontale retninga.

Måling
------

Eit mini-permeameter kan nyttast til å gje hurtige estimat av permeabiliteten til eit materiale. Dette er basert på å måle trykkfall over ein gasstraum gjennom materialet, basert på bruk av luft, nitrogen eller helium. Ei måling kan utførast i løpet av få sekund.

Meir nøyaktige målingar må utførast ved hjelp av strøymningseksperiment i eit laboratorium. Dette kan gjennomførast både med gass eller væske. Ved bruk av gass må ein korrigere for Klinkenbergeffekten.

I oljereservoar vert det utført storskala brønntestar for å estimere permeabiliteten i eit større område rundt brønnen. Ein slik test krev vanlegvis ei til to veker å få gjennomført. 

Permeabiliteten kan òg estimerast indirekte ved korrelasjonar mot andre materialeigenskapar. I oljereservoar kan ulike brønnloggar nyttast som utgangspunkt for å estimere permeabiliteten.

Modell for permeabilitet
------------------------

Ein enkel modell for samanhengen mellom permeabiliteten {\displaystyle K} og mikroskopiske poreparametrar er gjeven ved

{\displaystyle K=C\cdot d^{2}}
hvor

{\displaystyle C} er ein dimensjonslaus konstant relatert til konfigurasjon av strøymingsvegar
d er ein gjennomsnittleg effektiv porediameter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Permeabilitet (geologi)» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mai 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Bear, Jacob, 1972. Dynamics of Fluids in Porous Media, Dover. — ISBN 0-486-65675-6

Bakgrunnsstoff
--------------

*
**Breiformat** (engelsk *widescreen*) er nemninga på filmformat som har breiare biletrute enn 1,37:1 (breidde/høgd).

35mm-film, som er vanleg i kinoproduksjon, har eit breiddeforhold på 1,37 gonger høgda (til samanlikning er eit fjernsynsbilete 1,33:1). For å gjere biletet breiare, blir toppen og botnen *maskert* – anten ved at svarte striper er innfelt i filmrullen, eller ved at lerretet delvis tildekkast i kinosalen.

I Europa har formatet 1,66:1 vore vanleg, medan amerikansk kinofilm lenge har operert med 1,85:1. I dag er sistnemnde mest brukt begge stader. TV-apparat i det breie 16:9-formatet ligg omtrent midt mellom desse to. Filmformat frå 2:1 og utover nyttar andre teknikkar og blir kalla som regel Cinemascope.

Sjå òg
------

* Anamorfisk bredformat
* Cinerama
* CinemaScope
* Pan & scan

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bredformat» frå Wikipedia på bokmål, den 8. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The American WideScreen Museum - Aspect Ratio and Useable Image Area
**Puget Sound** er ein fjord i staten Washington ved nordvestkysten av USA. Han er del av den langt større Salish Sea i Stillehavet, som dannar den amerikanske grensa mot Canada. Puget Sound har ei lengd på 160 km, og dermed ein av dei lengste fjordane i verda.

Geografi
--------

Kart over Puget Sound
Puget Sound med utsikt mot den snøkledde vulkanen Mount Rainier søraust for Seattle
Puget Sound består av i alt fem basseng: Admiralty Inlet, Hood Canal, Whidbey Basin, Sentral Basin (eller Main Basin) og South Basin.

Transport
---------

Hamnebyen Seattle er den største byen i delstaten Washington og ligg ved Elliott Bay, ei større bukt i Puget Sound. Blant anna derfor er det stor skipstrafikk på Puget Sound, med transport av både gods og passasjerar. Den lokale skipstrafikken går til mange små øyar og halvøyar i fjorden.

I alt tre bruer kryssar Puget Sound. Deception Pass Bridge i det aller nordlegaste av Whidbey Basin bind saman Fidalgo Island og Whidbey Island. Hood Canal Bridge bind saman Kitsap-halvøya med Olympic-halvøya. Tacoma Narrows Bridge bind saman byen Tacoma med Kitsap-halvøya i sør.

Natur
-----

Både Puget Sound og Lake Washington austom Seattle har eit rikt fugleliv. Her kan ein blant anna oppleva havørner (*seahawks*), som har gjeve namn til den amerikanske fotballklubben Seattle Seahawks. Det blir arrangert kvalsafari fleire stader i fjorden.

Kjelder
-------

1. ↑  «Puget Sound». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 18. september 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Puget Sound» frå Wikipedia på dansk, den 19. juni 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Puget Sound**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
Kart over Midt-Austen med krossfararstatar avmerkte i grønt.
**Krossfarerstatane** var føydalstatar oppretta av krossfararar under krosstoga frå 1000- til 1200-talet. Statane var styrte av vesteuropearar, og fanst hovudsakleg i det austlege middelhavsområdet.

Kronologi
---------

*Reconquista*, 'gjenerobringa' av den iberiske halvøya frå maurarane, føre til opprettinga av mange mindre katolske rike. Bortsett frå kongedømet Valencia blir ikkje desse kalla krossfararstatar.

### Første krosstoget

Like etter det første krosstoget blei det oppretta fire krossfarerstatar i Levanten:

* Grevskapet Edessa, grunnlagd i 1098; fall i 1144 til den islamske fyrsten av Mosul og Aleppo. Fallet gav støyten til det andre krosstoget.
* Fyrstedømet Antiokia, grunnlagd i 1098, fall i 1268 til sultanen av Egypt.
* Kongeriket Jerusalem, grunnlagd i 1099; eksisterte også etter at Jerusalem fall i 1187; tok slutt då Akko fall i 1291.
* Grevskapet Tripoli, grunnlagd i 1104 som vassalstat til Jerusalem, fall i 1289.

### Tredje krosstoget

Under det tredje krosstoget blei Kongedømet Kypros oppretta. Rikard Løvehjerte erobra Kypros mens han var på veg til Det heilage landet, og øya blei styrt av etterkomarane av kongane av Jerusalem heilt til 1489.

### Fjerde krosstoget

Under det fjerde krosstoget blei delar av det bysantinske riket delt i fem statar:

* Det Latinske Riket som tvinga den greske keisaren til å residera i Nikea; bestod frå 1204 til 1261.
* Kongedømet Thessaloniki, bestod frå 1205 til 1222.
* Hertugdømet Athen, bestod frå 1205 til 1458.
* Fyrstedømet Akhaia, bestod frå 1205 til 1428.
* Hertugdømet Naxos, bestod frå 1210 til 1566.

Det fjerde krosstoget hadde erobringa av Konstantinopel som mål, for å endra tilknytinga til byen frå ortodoks til katolsk kristendom. Før dette blei gjennomført blei dei erobra av Keisarriket Nikea i 1261. Dei andre krossfararstatane blei erobra av Det osmanske riket.
I tillegg oppretta venetianarane Hertugdømet Arkipelaget i Egearhavet etter fjerde krosstoget. Thessaloniki og Det latinske imperiet blei teke av bysantinarane. Etterkomarar av krossfararane styrte Athen og Peloponnes/Morea inntil 1400-talet, då området blei teke av osmanarane.

Nordlege krosstog
-----------------

Under dei nordlege krosstoga oppretta Den tyske ordenen ein stat som seinare blei til Preussen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krossfararstatane» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2008.*
**Henrik Johan Bull** (fødd 13. oktober 1844 i Stokke, død 1. juni 1930 i Oslo) var ein norsk forretningsmann og skipsreiar.

I perioden 1893–1895 leia han ein ekspedisjon til Antarktis med skipet «Antarctic», finansiert av Svend Foyn, for å leite etter førekomstar av rettkvalar. Skipet vart utstyrt med elleve harpunkanoner, eksplosiv, åtte kvalbåtar og eit mannskap på 31. 

19. januar 1895 gjekk ei gruppe frå ekspedisjonen i land på Foyn Island. Fem dagar seinare vart ein båt med åtte mann, inkludert Bull, kaptein Leonard Kristensen, Carsten Borchgrevink og Alexander von Tunzelmann sende i land på Kapp Adare på det antarktiske fastlandet. På det tidspunktet trudde dei at dei var dei første til å setje fot på det antarktiske kontinent, men det vart seinare klårt at selfangaren John Davis hadde påstått å ha gått i land på Antarktishalvøya alt i 1821. Denne påstanden er likevel omstridt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Henrik Johan Bull» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Henrik Johan Bull (1898) *Sydover. Ekspeditionen til Sydishavet i 1893-1895*, Det norske aktieforlag, Kristiania
* Per Gramsborg. «The first man to have set foot on the Antarctic continent». I: *The Norseman*, nr 2 (1992)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Pukakisjøen** er den største av tre tilnærma parallelle alpine innsjøar som ligg i nord-sør-retning langs den nordlege grensa til Mackenzie Basin på Sørøya på New Zealand. Dei andre er Tekaposjøen og Ohausjøen. Alle tre innsjøane vart danna ved at endemorenene til isbreane som drog seg attende og stengde av dalane dei låg i og danna morenesjøar.

Tilførsla av brevatn til innsjøane gir dei ein distinkt blå farge, som kjem frå ekstremt finmalne steinkorn i breane.
Pukakisjøen har eit areal på 178,7 km², og overflata ligg normalt mellom 518,2 og 532 moh..

Pukakisjøen (i midten nede) og nabosjøane er skilde frå West Coast av Søralpane.
Innsjøen får tilførsle frå den forgreina Tasmanelva, som har kjeldene sine i breane Tasman- og Hookerbreen, nær Aoraki/Mount Cook. Frå den sørlege breidda av sjøen kan ein ha god utsikt til fjellet, som ligg 70 kilometer mot nord.

Lake Pukaki står no for ein del av den hydroelektriske produksjonen på New Zealand *(Waitaki hydroelectric scheme)*.
Det opphavlege utløpet til innsjøen låg sørenden, ut til Pukakielva.
Utløpet er vorte demt opp, og kanalar leier vatn frå Pukakisjøen og Ohausjøen gjennom kraftstasjonen Ohau A til Ruataniwhsjøen.
Pukaki får også tilførsle av vatn frå Tekaposjøen, som vert leia gjennom ein kanal til ein kraftstasjon på den austre breidda til Pukaki (Tekapo B station). Vassoverflata i innsjøen har vore heva to gonger for å auka lagringskapasiteten (9 m i 1940-åra, 37 m i 1970-åra), slik at Five Pound Note Island, som det ein gong var bilete av på den newzealandske fempundsetelen, no er neddemd. Den noverande sjøen har eit operasjonsområde på 13,8 m (høgdeområdet som sjøen kan regulerast innanfor), dette gir ein lagringskapasitet for energi tilsvarande 1 595 GWh. Saman med lagringskapasiteten til Tekaposjøen på 770 GWh, står dette for over halvparten av den hydroelektriske lagringskapasiteten på New Zealand.

Referansar
----------

1. 1 2 3 4 5  Irwin, J. (September 1978). «Bottom sediments of Lake Tekapo compared with adjacent Lakes Pukaki and Ohau, South Island, New Zealand» (PDF). *N.Z. Journal of Marine and Freshwater Research* **12** (3). s. 245–250. Henta 28. januar 2012.
2. 1 2  
«Pukaki Lake Levels». Meridian Energy Limited. Henta 28-01-2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Pukaki» frå Wikipedia på engelsk, den 29. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pukakisjøen**

* November 2009November 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Henrik III av England** (1. oktober 1207–16. november 1272) kalla seg konge av England frå 1216 til 1272, men var eigenleg konge i tida 1234–58.

Henrik var son til Johan utan land (John Lackland). Medan Henrik var umyndig, vart riket leia av formyndarar, først jarlen av Pembroke og seinare Hubert de Burgh. Henrik tok styringa i 1234 og kom etter kvart i strid med adelen, som var misnøgd med hard skattlegning og stor pengebruk frå kongen side, attpå ei favorisering av utlendingar ved hoffet.

Då Henrik lovde paven store pengeløyvingar til striden mot hohenstaufane, greip ein koalisjon av engelske baronar makta i 1258. Gjennom dei såkalla Oxford-provisjonane tvinga dei fram store endringar i riksstyringa. I eit slag ved Evesham i 1265 fall den røynlege herskaren over England, Simon av Montefort, i strid mot styrkane til Edvard 1. son til Henrik. Etter den tid var Edvard engelsk konge i gagnet, far hans berre i namnet.

Henrik døydde i Westminster i 1272 etter lang tids sjukdom.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Breakdansarar frå Thailand. Foto: Sry85

**Breikdans**, etter engelsk *breakdance*, er ein dansestil innan hiphopkulturen som oppstod i New York på slutten av 1960-talet. Han er kjend for visse særmerke, som snurring på hovudet og at dansaren frys i ei viss, gjerne krevjande, stilling. Det er vanleg å dansa åleine, som ei slags oppvising eller i duellar («battle») mellom utøvarar. Ein kan breakdansa til ulike slag musikk, men hip-hop og remixar med «breaks» (pausar) som passar dansestilen er vanleg.

Historie
--------

Breakdans i Union Square i New York. Foto: boltron, 2007

Dansen blei utvikla av afroamerikansk og latinamerikansk ungdom i New York-bydelen South Bronx. Han kjem frå ei rekke andre dansestilar, som rocking, og har element frå kampsportar som capoeira. Ordet «break» viser til vanen DJ-ar hadde med å forlenga rytmedelen av låtar ved hjelp av to platespelarar. Til denne rytmen kunne utøvarar visa fram dansedugleiken sin, og utvikla meir akrobatiske trinn. 

Breakdansoppvising i Tyrkia. Foto: E. Başak

På 1980-talet spreidde dansen seg frå USA til resten av verda gjennom MTV, der musikkvideoar av artistar som Michael Jackson viste fram element frå dansen, og filmar som *Flashdance*, *Wild Style*, *Beat Street* og *Breakin’*.

Ein breakdansar blir ofte kalla *b-boy* eller *b-girl*, alt etter kjønnet, og stilen kan også kallast *b-boying*. Som andre sider ved hiphopkulturen har stilen lenge vore mannsdominert

Utstyr
------

Utøvarar av breakdans har utstyr og klede som gjer det lettare å utføra tricks og som har ein viss stil. Dei bruker gjerne idrettssko av typar som var populære på 1980-talet, som Pro-Keds, Adidas, Puma eller Fila, med tjukke, mønstra lisser. Klede av glatte kunststoff, som nylon, gjer det lettare for utøvaren å skli på golvet som han vil, medan hettegenserar og luer hjelper ein til å snurra rundt på hovudet. 

Til det stereotypiske biletet av ein breakdansar på gata høyrer også ein stor ghettoblastar og eit danseunderlag av papp.

Breakdans i Noreg
-----------------

Dansen kom til Noreg på 1980-talet, og herja stort i Østfold-området. Mange av dei største breakarane var frå Sarpsborg og Fredrikstad. Seinare sokk talet på utøvarar i dette området, medan dansen spreidde seg til resten av landet. Atomic B-Boys frå Oslo er ei dansegruppe som har utmerkt seg internasjonalt. På 2000-talet tok FRIKAR dance company i bruk breakdans i førestillingane sine saman med lausdans og capoeira.

Kjelder
-------

* «Breakdance» på Engelsk Wikipedia
* «Breakdance» på Wikipedia på bokmål og riksmål

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Henrik Louis Lund** (8. september 1879–23. desember 1935) var ein norsk målar fødd i Bergen, kjend for sine portrettmåleri i impresjonistisk stil.

Liv og gjerning
---------------

*Portrett av Nils Ihlen*
Portrett av Knut Hamsun (1934)
Etter ei tid som sjømann var Lund i 1899 elev hos Harriet Backer og debuterte same året. I 1903 studerte han vidare hos Johan Nordhagen. Åra 1904 til -09 var Lund busett i København, der han fekk sitt gjennombrot som målar. Han fekk i stand fleire utstillingar, mellom anna ei Berlin i 1908. Med statsstipend budde han i Paris i 1905 og på ny 1920-21. Ved fleire høve oppheldt han seg i USA, der systera Signe Lund var busett. I 1915 stilte han ut eigne verk i USA, og måla portrett av Theodore Roosevelt, Thomas Edison og Charles W. Eliot. Han turnerte i fleire land i Europa, saman med Olaf Bull, og portretterte Eleonora Duse, H.G. Wells og Benito Mussolini. Lund var ven med Knut Hamsun og laga fleire portrett av Hamsun.

Frå 1907 teikna Lund for Hans Jæger sitt anarkistiske tidsskrift, *Korsaren*. Lund hadde valspråket «Ingen dag uten en hyggelig aften».

Dampskipet «D/S Henrik Lund» (1916), eigd av Bergens-reiarlaget Willy Gilbert og søkkt av tyske ubåtar utanfor Kapp Hatteras i USA i 1918, var oppkalla etter målaren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Henrik Lund» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Henrik Lund**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* ISNI
* ULAN

 |
**Carl Wilhelm Hartmann** (3. juli 1880–25. juni 1957) var ein norsk jurist og Venstre-politikar frå Kongsberg.

Hartmann tok cand.jur.-graden i 1902 og arbeidde som fullmektig hos byfogden i Bodø og statsadvokaten for Nordland. Frå 1907 var han fullmektig hos riksadvokaten, deretter politifullmektig 1911-16 i Kristiania. Perioden 1917-31 var han statsadvokat i Telemark og Aust-Agder, til sist lagmann ved Hålogaland lagmannsrett fram til 1947. 

Hartmann var ordførar 1928–30 i Skien og sidan medlem i bystyret. Hausten 1930 vart han vald til stortingsmann frå kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder. På Stortinget var han nestformann i Protokollkomiteen. I 1931 var Hartmann mellombels utestengd frå Venstre då han i ei sak i april 1931 røysta mot Venstre-regjeringa, noko som førte til at Johan Ludwig Mowinckel si andre regjering gjekk av. I den såkalla Lilleborgsaka kom Protokollkomiteen med framlegg til Odelstinget om at regjeringa ikkje burde gjeve Lilleborg konsesjon til å kjøpe Denofa, eit framlegg stilt av Hartmann.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

Fotnotar
--------

1. ↑  Vestmar 30. april 1931
**Carl Georg Starbäck** (18. juli 1828–8. oktober 1885) var ein svensk historikar og forfattar. Han var fødd i Falun og døydde i Uppsala.

Starbäck gav ut både historiske fagbøker og historiske romanar. Han dyrka den historiske romanen etter mønster av den skotske forfattaren Walter Scott og den danske forfattaren Bernhard Severin Ingemann, og tok for seg episodar frå den svenske mellomalderen i romanane sine. Saman med forfattaren og embetsmannen Per Olof Bäckström vart han òg vidgjeten for det populærhistoriske verket *Berättelser ur svenska historien* i 22 band, som Starbäck hadde påbyrja og skrive elleve av banda av, og dessutan byrjinga på det tolvte (1860-75), og som Bäckström fullførte (1875-81).

Starbäks bøker *Försök till lärobok i svensk historia för folkskolor och nybegynnare* (1862) og *Små berättelser ur svenska historien* (1867), kom ut i fleire opplag. Andre av hans arbeid er *Inledning till medeltidens historia* (1856), *Historiens betydelse som undervisningsämne* (1859), *Öfversikt av riksföreståndarskapet i Sverige under unionstiden* (1864), *Läsebok, innehållande smärre berättelser ur svenska historien* (1865), *Skarpskyttens ungdomsminnen, historisk berättelse* (1867) og *Små berättelser om märkliga orter i Sverige* (1868).

Den fyrste novella hans, *Gud och guld*, kom på trykk i 1853. Deretter kom *Grafvens son* (1859), ein roman frå fyrste halvparten av 1830-talet, *Mäster Olofs bröllop* (1871), den historiske romanen *Engelbrekt Engelbrektsson* (1868-69), *Taflor ur historien och vår tid* (1870), den historiske romanen *Öfverste Stålhammar* (1870), den historiske romansyklusen *Nils Bosson Sture* (1870-71), *Berättelser ur gamla historien* (1871), *Historiska bilder* (1871), *Lifknektens berättelser om händelser ur Gustaf II Adolfs historia* (1879). 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |

Kjelder
-------

* Svensk biografisk leksikon[*daud lenkje*]
**Motortrafikkveg** (tidlegare **motorveg klasse B**) er ein type veg som er særskilt lagt til rette for køyring med bilar i høg fart, utan at han oppfyller alle krava som gjev motorvegstatus. I Noreg er motortrafikkveg ein vegklasse.

Motortrafikkvegar var tidlegare kjent som «motorveg klasse B», eit omgrep som kunne skapa misforståingar ettersom vegane altså ikkje hadde motorvegstandard. Omgrepet motortrafikkveg var i bruk i Danmark (motortrafikvej) og Sverige (motortrafikled).

Bruk
----

Køyretøy som ikkje kan køyra over ein viss fart, har ikkje løyve til å køyra på ein motortrafikkveg. Kryssande vegar går gjerne i tunnel under motortrafikkvegen, eller på ei bru over han. Fotgjengarar har ikkje høve til å gå ved ein motortrafikkveg, men det er gjerne lagt til rette med gang- og sykkelveg tilknytt han.

Utbygging
---------

I Noreg har ein fleire gonger bygd ut motortrafikkvegar til fullgode motorvegar, mellom anna på enkelte strekk av Europaveg 6 gjennom Østfold. Ei slik oppgradering gjev ikkje store problem ettersom traséane allereie er passande for motorvegar og fleire av kryssa allereie er planskilde.

Kjelder
-------

  

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Motorvei» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2008.*
Motorcrossutøvaren Stefan Merriman
**Motocross** er ein motorsport som vert køyrt med motorsyklar på baner med anten jord, sand eller liknande underlag.

Løp vert vanlegvis køyrd over to heat, eller to omgangar. På det meste kan det vera opptil 30 startande der dei første 100 metrane er ei rett slette, før dei kjem inn i ein krapp sving. Resten av bana er samansett av hopp, svingar og vaskebrett for å halde farten nede.

Hoppa på ei motorcrossbane kan vere frå ein meter og heilt opp imot 40 meter. Sporvalet i motocross er heilt avgjerande for kva plassering ein får. Ved å velje feil spor kan ein tape mange sekund, noko som gjer det vanskeleg å klare å køyre seg opp igjen. Motocross er ein veldig fysisk krevjande idrett og utøvarane må ha svært bra kondisjon samt godt med styrke i heile kroppen.

Motocross i Noreg
-----------------

I Noreg er det tillate å køyre motocross på spesielt godkjende område og i regi av ein klubb som er medlem i NMF. Alle som køyrer motocross må ha lisens. Det finst òg ein nybyrjarlisens som ein kan løyse når ein møter opp på ei motocrossbane. For å få trening eller konkurranselisens må ein gå eit lisenskurs som inneheld åtte timar med teori og åtte timar køyreteknikk. Motocross omfattar òg greinene FMX, speedcross og supermotard.

Ein kan køyre motocross inntil 60 cm³ lågeffekt frå fylte fem år. Det året ein fyller ti år kan ein køyre inntil 85 cm³. Når ein fyller 14 år kan ein køyre inntil 125 cm³. Frå 16 år kan ein køyre fri ccm.

I motocross vert det arrangert NM, NM for lag og Noregscup.

Den fremste motorcrossutøvaren i Noreg er proffkøyrar Kenneth Gundersen som er einaste nordmann som køyrer Motocross Grand Prix (VM).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Carl Gustav Fleischer** var ein norsk offiser, (28. desember 1883–19. desember 1942). Han var son av Johanne Sofie Fergstad og sokneprest Carl Edvard Fleischer, og vart fødd på Bjørnar prestegard i Nord-Trøndelag. Mora vart enke då Carl Gustav var to år gammal, og familien flytta til Trondheim der Carl Gustav voks opp. 


*Hans aske er ennå hjemløs.  
 
Hit ble den brakt over hav.  

Det kan bli lenge å vente,  

før han finner en grav.*

Frå Nordahl Grieg sitt minnedikt om Carl Gustav Fleischer,  
 skrive i London 1943 då Fleischer si urne kom frå Amerika
 

Han søkte seg til Krigsskulen der han gjekk ut som nest beste mann i 1905. 
Fleischer vart utnemnd til generalmajor og sjef for 6. divisjon i den norske hæren i 1939. 
Etter 9. april 1940 vart han øvstkommanderande for dei militære styrkane i Nord-Noreg. 
Fleischer er mest kjend for å ha leia gjenerobringa av Narvik den 28. april 1940 i slaget om Narvik. Han vart med dette den fyrste allierte general som vann over tyske styrkar i den andre verdskrigen. 
Då tyskarane gjekk til åtak på Nederland, Belgia og Frankrike 10. mai, vart den allierte hjelpa etter kvart trekt ut av Noreg. 
Narvik måtte oppgjevast. Dei attverande norske styrkane kapitulerte den 10. juni. Fleischer reiste til Storbritannia, der han vart sjef for Hærens overkommando.
Fleischer ønskte å opprette ein eksilhær som raskast råd kunne setjast inn i gjenerobringa av Noreg, og kom i konflikt med mellom anna fleire politikarar. 
I 1942 vart han forbigått ved utnemninga av ny forsvarssjef. Fleischer fekk ordre om å reisa til Ottawa i Canada som sjef for den norske militærmisjonen. Stillinga vart av fleire skildra som overflødig. 
Kort tid etter at han kom til Canada tok han livet av seg. Han vart gravlagd i Noreg etter krigen, med kongen og kronprinsen til stades.

Carl Gustav Fleicher var gift med Antonie («Toni») Charlotte Hygen (1888–1947).

Utmerkingar
-----------

* Krigskorset med sverd, den høgste offentlege utmerking som blir gitt i Noreg.
* Order of the Bath (britisk)
* Sølvkors av Ordenen Virtuti Militari (polsk)
* Croix de guerre (fransk)

Kjelder
-------

1. ↑  *Nordahl Grieg: «General Fleischer»*, arkivert frå originalen 9. juni 2013, henta 22. november 2012
2. ↑  *www.generalfleischer.no (Kavaleriklubben)*, arkivert frå originalen 15. juni 2013, henta 22. november 2012
3. ↑  *www.generalfleischer.no/*, arkivert frå originalen 9. juni 2013, henta 22. november 2012

Litteratur
----------

* Hovland, Torkel: *General Carl Gustav Fleischer: storhet og fall*, Oslo 2000. ISBN 82-03-29097-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Michael Nicolai Leegaard** (1. mai 1859–23. mai 1936) var ein norsk ingeniør og Høgre-politikar. Han var stortingsrepresentant for Kristiania i perioden 1910-12.

Leegaard var fødd i Larvik, far hans var distriktslege. Sjølv gjekk han 1874-77 Christiania tekniske skole. Dei neste fire åra fram til 1881 studerte han ved polyteknisk skule i Dresden, tok då diplomeksamen. 1881-82 var han tilsett i Statens hamnevesen, deretter arbeidde han to år i Frankrike og eit år i England. Sidan arbeidde han i Statens hamnevesen frå 1885 til 1931. Han var avdelingsingeniør frå 1892. Leegaard leia arbeidet ved bygginga av ei rekke hamner, kanalar og sluser. Han reiste på fleire studiereiser utanlands, mellom anna til Tyskland, Frankrike, England, US-Amerika.

Leegaard var aktiv i organisasjonslivet, han var mellom anna formann for Den Norske Ingeniørforening 1912-15. Han var ein av initiativtakarane til Norsk Teknisk Museum, og var medlem av styret og formann 1920-34.

Valperioden 1913-15 representerte han Uranienborg krins på Stortinget. På tinget var han formann i sosialkomiteen.

Leegaard vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1932.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Haveraaen, Sverre. «Michael Leegaard». Norsk biografisk leksikon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Moderne spinett etter fransk forbilde frå 1700-talet
**Spinett** er eit musikkinstrument i cembalofamilien.

Historie
--------

Ein kjenner til spinett frå mellom anna Italia, Frankrike og England, der det var populært som eit husinstrument på 1600- og 1700-talet. Det hadde sin største popularitet i England, der der blei bygd fint finerte eller massive instrument av valnøtt på 1700-talet. Eit kjenneteikn ved dei engelske instrumenta er at klaviaturet ofte hadde fullt omfang, dvs. F1-f3 (61 tangentar).

Skildring
---------

Spinettet har normalt eit manual og eit 8' register. Klangen er den same på cembaloet, men spinettet er ofte meir veleigna til mindre rom, anten som soloinstrument eller som akkompagnement til ein solist.

Ordsoge
-------

Ordet «spinett» stammar truleg frå latin *spina*, «torn», og må visa til knipsemekanismen (springaren) i cembalofamilien: lyden blir skapt ved at eit plekter slår an eit strengekor. I Frankrike blir ordet *spinette* brukt om alle instrumentsvariantane i cembalofamilien, medan i Flandern viste ordet spinet til eit virginal med klaviaturet plassert til venstre på resonanskassa – i motsetnad til muselaret som har klaviaturet til høgre.

Det kan også vera oppkalla etter den venetianske instrumentbyggjaren Giovanni Spinetti (ca. 1500).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spinett» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «DigitaltMuseum: Søk: 'Spinett'».
Koordinatar: 70°28′S 67°43′W﻿

**Creswick Peaks** er eit fjellmassiv med fleire toppar, det høgaste på 1465 moh, som står at nordaustsida av Moore Point mellom Naessbreen og Meiklejohnbreen og 3 nautiske mil innover frå George VI Sound på vestkysten av Palmer Land. Det vart først kartlagd i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill. Dei vart namngjevne av UK Antarctic Place-Names Committee i 1954 etter Frances E. Creswick (som gifta seg med James I. Moore, som Moore Point er kalla opp etter), assistent til direktøren i Scott Polar Research Institute i Cambridge, 1931–38, som hjelpte til å organisere BGLE, 1934–37.

Kjelder
-------

1. ↑  «Creswick Peaks». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 17. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Creswick Peaks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Michael Kraus** (fødd 28. september 1983) er ein tysk tidlegare handballspelar frå Göppingen. Han vart verdsmeister 2007 med Tyskland og vann EHF-meisterligaen 2013 for HSV Hamburg. Kraus var midtre rykkromspelar.

Kraus spelte på Frisch Auf Göppingen i to periodar, fyrst 2002-07 og seinare 2013-16. I mellomtida gjorde han teneste 2007-10 i TBV Lemgo og 2010-13 i HSV Hamburg. Med Lemgo var han med om å vinne EHF-pokalen 2010 og med Hamburg vart han toppskårar då det vart triumf i EHF-meisterligaen 2013. I sin andre periode med laget i heimbyen Göppingen vann han i 2016 sin andre EHF-pokal. Åra frå 2016 til han steig av i 2020 spelte han tre sesongar i 1898 Stuttgart og ein i BBM Bietigheim. 

Kraus var tysk landslagsspelar frå 2005. Under Handball-VM 2007 bidrog han mykje til at Tyskland vann meisterskapen, sjølv fekk han den eine av tyskarar som fekk plass på All Star Team. Farm til 2015 deltok han i 128 landskampar og skåra 401 mål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Kraus (Handballspieler)» frå Wikipedia på tysk, den 21. oktober 2022.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Skolen for åndssvage børn** var den fyrste spesialskulen for born med lærevanskar i Noreg. Skulen opna på Vestheim i Oslo 1. mars 1877 etter at ein pleieheim hadde opna same stad i oktober 1877. Skulen var privat og vart driven av Johan Anton Lippestad og Hans Hansen i fellesskap, og han fekk statstilskot alt frå 1877. Frå april 1878 vart skulen delt i to. Hansen vart verande på Vestheim med *Anstalten for aandelig abnorme Gutter* medan Lippestad skipa *Anstalten for aandelig abnorme Piger* på Torshaug (sjå Torshov skole). 

Skulen flytte i 1884 til ein ny bygning på Lindern ved Ullevål, og namnet vart då endra til *Hansens Institutt for Åndssvake Gutter, Lindern*. I 1896 gjekk Hansen av som styrar, og staten overtok. Det vart raskt klart at staten ville flytta skulen nordafjells for å dekkja behovet der, og i 1903 flytte dei attverande elevane, to lærarar og internatpersonalet til Røstad skole ved Levanger

Styrar etter at Hansen gav seg i 1896 var Jon Grue, og han vart med på flyttelasset og styrte Røstad skole til 1915.

Kjelder
-------


* Sølvberg, Lauritz: *Johan Anton Lippestad og hans verk. Et bidrag til åndssvakeskolens historie i Norge gjennom 100 år.* Oslo 1945.
* Sigvald Løkeland: Statens spesialskoler 1825-1992[*daud lenkje*], konsept 1.11.2008, skolenettet.no
Austsida av Wärtsilä Crichton-Vulcan i 1958.
**Crichton-Vulcan** er eit tidlegare skipsverft i Åbo i Finland, som ein gong danna hjørnesteinen i finsk skipsverftsindustri. Skipsverftet er mest kjend for kystvaktskipa og ubåtane som vart produserte der for andre verdskrigen. 

Det vart til då to verft vart slått saman i 1924, AB Crichton på vestsida av Aura å og AB Vulcan på austsida. 

Skipsbygginga på verftet dabba gradvis av etter 1976, etter at eit nytt verft vart bygd i forstaden Perno. Det siste skipet som vart bygd frå byrjinga til slutt på verftet var MS «Rosella» som vart levert i 1979. 

Det gamle verftet vart overteken av **Turku Repair Yard** og brukt til skipsreparasjonar fram til 2004, då dette òg flytta til den nærliggande byen Naantali. Skipsverftet på Auraelva i Åbo låg så brakt ei stund og vart utsett for vandalisme. Staden vert i dag omgjort til eit finare bustadstrøk. Nedrivingan av dei gamle bygningane byrja i 2011.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Crichton-Vulcan» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Modern Ruins in Finland - Turku Repair Yard Arkivert 2007-07-08 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Crichton-Vulcan**

Koordinatar: 60°26′4″N 22°14′0″E﻿