recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jan Olof Daniel Rickardsson** (fødd 15. mars 1982) er ein svensk langrennar frå Iggesund i Gävleborgs län. Han har i tida 2010-17 vunne to OL-gull i 4 x 10 km stafett med Sverige og til saman sju medaljar i verdsmeisterskap og olympiske leikar. 

Rickardsson vart olympisk meister under Vinter-OL 2010 i Vancouver. Han gjekk den fyrste etappen på det svenske laget som vann 4 x 10 km stafett framom Noreg og Tsjekkia. Dei andre på laget var Johan Olsson, Anders Södergren og Marcus Hellner. Stafettlaget vart tildelt Svenska Dagbladets gullmedalje (Bragdguldet) for 2010. Både ved Ski-VM 2011 i Oslo og Ski-VM 2013 i Val di Fiemme deltok Rickardsson på Sveriges sølvlag i 4 x 10 km stafett.

Daniel Rickardsson i 2014.
Under dei olympiske vinterleikane 2014 i Sotsji vann Rickardsson sitt andre OL-gull då han gjekk andre etappen på Sverige sitt vinnarlag i 4 x 10 km stafett. Lars Nelson, Johan Olsson og Marcus Hellner tok seg av dei andre etappane. I Sotsji vann Rickardsson også ein individuell medalje etter å ha vorte tredjemann på 15 km. Den 8. mars 2014 vann Richardsson femmila i Holmenkollen, hans tredje siger i verdscupen i langrenn og aller største individuelle triumf.

I Ski-VM 2015 i Falun fekk Rickardsson sitt tredje stafettsølv på 4 x 10 km stafett, medan det ved Ski-VM 2017 i Lahti vart bronse på Rickardsson og Sverige i same øvinga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Daniel Richardsson» frå Wikipedia på tysk, den 10. mars 2017.*
Koordinatar: 62°39′16″S 60°36′48″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Hannah Point** er eit nes på sørkysten av Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Det dannar austsida av innløpet til Walker Bay og vestsida av innløpet til South Bay. Det ligg nedanfor Ustra Peak i nord, med Liverpool Beach som strekkjer seg mellom fjellet og tuppen av Hannah Point. Området vart ofte vitja tidleg på 1800-talet av engelske og amerikanske selfangarar opererte frå Johnsons Dock.

Av fuglar som hekkar her på neset finn ein bøylepingvin og gulltoppingvin, i tillegg til taremåse, sørkjempepetrell, knoppskarv, jo og antarktisslirenebb. Sørleg elefantsel og antarktisk pelssel finst òg på neset.

Hannah Point vert ofte vitja av antarktiske turistcruise. 

Neset er kalla opp etter den britiske selskuta «Hannah» som forliste i nærleiken i 1820 medan dei jakta i Sør-Shetlandsøyane.

Neset ligg 13,95 km nordaust for Elephant Point, 8,16 km vest-sørvest for Ereby Point, 12,36 km vest-sørvest for Hespérides Point og 11,76 km nordvest for Miers Bluff.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hannah Point» frå Wikipedia på engelsk, den 9. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hannah Point, Livingston Island. Arkivert 2011-07-19 ved Wayback Machine. Oceanites.

  

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Ivanov, L. General Geography and History of Livingston Island. In: *Bulgarian Antarctic Research: A Synthesis*. Eds. C. Pimpirev and N. Chipev. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press, 2015. pp. 17-28. ISBN 978-954-07-3939-7

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Pogorze Bukowskie=**a9**; ein del av Dei ytre austlege Karpatane
**Pogórze Bukowskie** er ei fjellkjede i Beskidane i Dei ytre vestlege Karpatane søraust i Polen, ein del av Dei sentrale Beskidane. Det er eit åslendt området i Sanok fylke og Podkarpacie), mellom Dei låge Beskidane og Bieszczady nær elvane Osława og San. Namnet kjem frå det vestslaviske ordet *buk*, som tyder «bøk». Fjellet har to fråskilde toppar, ein på 778 moh (Tokarnia) og ein på 420 moh (Łysa Góra).

Av landsbyar i regionen finn ein Bukowsko, Komańcza, Nowotaniec, Zagórz, Wola Sękowa, Wola Piotrowa og Lesko. Her ligg Uniwersytet Ludowy, som opna i 2005, og som har mange kunstverk og handverkarbeid frå området. Pogórze Bukowskie ligg i den fattigaste delen av Polen. 

Området vart stadig kjempa om mellom Polen, Kievriket og Ungarn frå starten av 800-talet. 

Fram til 1947 var 45 % av innbyggjarane i fjella lemkarar og dolinianarar, 45 % pogorzanar og 10 % jødar. Drapet på den polske generalen Karol Świerczewski i Jabłonki av den ukrainske opprørshæren i 1947 var den direkte årsaka til at lemkarane vart flytta frå området, den såkalla Operasjon Wisła. 

Det opphavlege dyre- og plantelivet i området er bevart sidan det ligg såpass isolert. Fjellkjeda er dekt av bøkeskog. Området er verna som ein del av Jaśliski Park Krajobrazowy. Av dyr som lever her finn ein svartstork, rådyr og ulv.

Det er fleire turistattraksjonar i fjellområdet, inkludert historiske trekyrkjer og skistader, som Karlików og Puławy Górne.

Elvar
-----

* Wisłok
* Sanoczek
* Osława
* Pielnica

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pogórze Bukowskie» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Prof. Adam Fastnacht. Slownik Historyczno-Geograficzny Ziemi Sanockiej w Średniowieczu (Historic-Geographic Dictionary of the Sanok District in the Middle Ages), Kraków, 2002, ISBN 83-88385-14-3.
		- Prof. Jadwiga Warszyńska. Karpaty Polskie : przyroda, człowiek i jego działalność ; Uniwersytet Jagielloński. Kraków , 1995 ISBN 83-233-0852-7
		- Prof. Jerzy Kondracki. Geografia fizyczna Polski Warszawa : Państ. Wydaw. Naukowe , 1988, ISBN 83-01-02323-6

Bakgrunnsstoff
--------------

* Po Pogórzu Bukowskim (pl).

Koordinatar: 49°29′N 22°40′E﻿
***Haugianerne*** er eit måleri av Adolph Tidemand som framstiller ei gruppe haugianarar som lytter til ein lekpredikant i ei stove.

Tidemand arbeidde med motivet frå 1845 til 1852, og det finst fleire versjoner av bildet. Ein teikning er datert 1845, og måleriet er kjent i versjonar datert 1848, 1852 og 1865. Nasjonalgalleriet eig eit av dei, Mandal museum, har stilt ut bildet frå 1865, medan Düsseldorfs kunstmuseum museum Kunst Palast har eit anna som dei fekk tak i som del av sin kontakt med elevane ved Kunstakademie Düsseldorf. Tidemand var elev ved akademiet då han måla bildet.

*Haugianerne* reprodusert som litografi i *Norske Folkelivsbilleder* frå 1854. 
Kjelde:
Nasjonalbiblioteket

Bildet framstiller ei gruppe folk, til dels i norske folkedraktar, som er samla inne i ei årestove eller røykomnstove. Dei er opplyste av lys frå ein ljore. Ut frå tittelen forstår ein at den ståande mannen midt i bildet er ein lekpredikant knytt til haugianarrørsla, som var ei norsk kristen vekkingsrørsle tidleg på 1800-talet. I bildet vidareførar Tidemand ein sjanger som nyttar den strenge bildebygginga ein finn i tradisjonelt historiemåleri, på motiv henta frå folkelivet.

Ein rekner med at mange av personane er måla etter tyske modellar; ein målarkollega frå Düsseldorf stod modell for predikanten. Mannen i kubbestolen er Baard Olavson Mo frå Kvam i Hardanger som var ven av Tidemand og ein truande Haugianer. Tidemand måla også eit separat bilde av han, *Sittende bonde*.

Galleri
-------

* Versjon datert 1848 (122,5 x 98,5 cm)
Foto:
Nasjonalgalleriet/Google Art ProjectVersjon datert 1848 (122,5 x 98,5 cm)
Foto:
Nasjonalgalleriet/Google Art Project
* Versjon datert 1852 (183 x 147 cm)Versjon datert 1852 (183 x 147 cm)

Kjelder
-------

1. ↑  «Haugianerne». digitaltmuseum.no.
2. ↑  Marit Lande. *PÅ Adolph Tidemands tid*. Ursus forlag, 2004. ISBN 82-996758-1-2
3. 1 2  Haugianerne hos cappelendamm.no
4. ↑  «Sittende bonde». digitaltmuseum.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Haugianerne» frå Wikipedia på bokmål, den 25. august 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Haugianerne i gigapixeloppløsning fra Google Art Project
**Sissel Østberg** (fødd 13. juli 1949) er ein norsk akademikar som var rektor ved Høgskolen i Oslo frå 1. august 2007 til fusjoneringa til Høgskolen i Oslo og Akershus i 2011. Østberg var den første kvinnelege rektoren ved Høgskolen i Oslo.

Ho har tidlegare vore dekan ved Avdeling for lærarutdanning ved Høgskolen i Oslo og er påtroppande nestleiar i Universitets- og høgskolerådet.

Sissel Østberg tok i [1979 magistergrad i religionshistorie ved Universitetet i Oslo, og tok i 1999 doktorgrad i utdanning ved University of Warwick i Storbritannia. Østberg har gjennom heile si karriere vore opptatt av integrering og fleirkulturell opplæring. I 2003 vart ho leiar for fagleg råd i NAFO (Nasjonalt senter for flerkulturell opplæring).

Bibliografi
-----------

* *Muslim i Norge. Religion og hverdagsliv blant unge norsk-pakistanere*, Oslo: Universitetsforlaget (2003), ISBN 978-82-15-00307-8

Referansar
----------

1. ↑  Utdanning.ws: Første kvinne som rektor ved HiO

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Sissel Østberg i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* CRIStin

 |
**Anne Cathrine Dietrichs** (3. mars 1853–7. november 1932), også kjend som **Trine Dietrichs**, var ein norsk politikar og kvinnesaksaktivist. Ho var ei av de fyrste kvinnelege bystyrerepresentantane i Drammen, og ein førande medlem i Drammens kvinnesaksforening.

Familie
-------

Trine Dietrichs var dotter av politimeisteren og seinare sorenskrivaren Christian Ferdinand Fredrik Dietrichs (1811–1861) og Johanne Erikka Søgaard Broch (1823–1904) av Broch. Ho var ugift heile livet.

Liv og virke
------------

I 1875 blei Trine Dietrichs tilsett som lærar ved Bragernæs Offentlige Almueskole i Drammen, og frå 1892 var ho tilsynslærarinne ved folkeskulen på Bragernes.

Ved kommunestyrevalet i 1901 blei ho saman med Ottilie Bie vald inn i kommunestyret i Drammen. Dei var dei første kvinnene til å bli valde inn som representantar der. Seinare sat ho også i formannskapet i kommunen.

Dietrichs var aktiv i Drammens kvinnesaksforening, og utarbeida i 1921 boka *Beretning om Drammens kvinnesaksforening 25-årige virksomhet 19. mai 1896 – 19. mai 1921*.

Bibliografi
-----------

* 1921: *Beretning om Drammens kvinnesaksforening 25-årige virksomhet 19. mai 1896 – 19. mai 1921* utarbeidet av Thrine Dietrichs

Kjelder
-------

1. ↑  Finne-Grønn, S.H. (1927). *Legatslegten Broch*. (Cammermeyers bogh.). s. 73.
2. ↑  Reistad, Gunhild Ramm (1996). *Det startet på Bragernes torg for 100 år siden*. [Foreningen]. s. 14.

* *Denne artikkelen bygger på «Trine Dietrichs» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Dette skrev kvinner*. Skolen. 1984. s. 59. ISBN 8257900109.
* Lokalhistoriewiki: Thrine Dietrichs

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
Åtaket på Gibraltar av flåten til Baron de Pointis.
**Bernard Desjean, baron de Pointis** (fødd 1645 i Bretagne, død 24. april 1707 i Paris) var ein fransk admiral og kaper.

Han tok del i marineoperasjonar i 1680-åra under Duquesne, som bombardementet av Alger og straffhandlinga mot Genova. I 1690-åra kjempa han under Tourville mellom anna i slaget ved Beachy Head i 1690. 

I 1693 vart han *chef d'escadre*. I 1697 utførte han det største toktet sitt, raidet på Cartagena. Dette raidet vart så suksessfullt at han vart umåteleg rik og særs godt likt av kong Ludvig XIV. I 1702, etter at Jean Bart døydde, vart han utpeikt som leiar for Dunkirkers, men vart kort tid etter erstatta av Marc-Antoine de Saint-Pol Hécourt for manglande initiativ. I 1705 prøvde han å angripe Gibraltar frå sjøsida, men vart slått av John Leake i slaget ved Cabritaneset. Etter dette slaget trekte Pointis seg frå aktiv teneste.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bernard Desjean, Baron de Pointis» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Haugeburet 
Foto:
Karl Ragnar Gjertsen
 

**Haugeburet** er eit mellomalderloft i bygda Åraksbø i Bygland kommune i Setesdal. Ifølgje årringsdatering er bygningen oppført i år 1218. Han blir omtalt som den nest eldste profane (ikkje-kyrkjelege) bygningen i Noreg, etter Vindlausloftet i Tokke i Telemark. Bygningen blir òg omtalt som **Haugenloftet**, og er den eldste ståande trebygningen i Aust-Agder.

Haugeburet blei freda gjennom kulturminneloven i 1924, og er no eit automatisk freda kulturminne. Haugeburet er eit av dei minst ombygde og meste autentiske loftsbygningane i landet og har difor særskilt høg verneverdi.

Bygningen er i to etasjar, med eit rom i kvar etasje. Rommet i første etasje blir lokalt kalla «bur» medan andre etasje blir kalla «burloftet». Det er svalgang rundt heile loftsetasjen, og utvendig trapp opp til denne etasjen. Loftet er eit av dei største i landet. Storleiken er om lag 6 x 6 m.

Loftet er oppført med findalslaft, ein alderdommelig lafteteknikk som blei brukt i mellomalderen, vanlegvis før svartedauden. Bygningen ligg på jamstore novsteinar. Haugeburet er lafta med ovale stokkar og sylstokken er høg og prismeforma. Laftehovuda er fint profilerte i andre etasje, medan dei er avslitne i første etasje. Det er solide plankegolv i begge etasjane. I loftsrommet er det ein hjell tvers over døra.

Fleire detaljar på bygningen viser korleis han har vore brukt. Restar av tjørekrossar over døra til bura viser at ein ville verna forrådet mot vonde vetter, og i dørstokkane finst det spor etter hogging av kjøt. Himlingen har spretteljing. 
I området rundt Haugeburet ligg ei rekkje gravhaugar frå jernalderen.

Kjelder
-------

1. ↑  Haugenloftet i Setesdal - Aust-Agders eldste trebygning, Avtrykk.no, 24.04.2018

* *Denne artikkelen bygger på «Haugeburet» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juni 2020.*

Litteratur
----------

* Berg, Arne: 1995 *Norske tømmerhus fra mellomalderen* bind V

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Haugeburet i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Haugeburet i Aust-Agder Museum og Arkiv sitt årsmelding for 2017 (side 13-14) Arkivert 2018-12-24 ved Wayback Machine.
* Aust-Agder fylkeskommune kulturminnet til månaden mars 2010 Arkivert 2018-12-24 ved Wayback Machine.
* *Norske tømmerhus frå mellomalderen* bind V på bokylla.no
Animasjon av lyd, AM og FMØvst: Signalet, til dømes ei lydbølge, som skal sendast med FM. Nederst: Svingetakta (frekvensen) til berebølgja forandrar seg i takt med bølgjeforma til lydbølgja, FM. I midten: I amplitudemodulasjon (AM) er det styrken på berebølgja som blir modulert av lydbølga.
**Frekvensmodulasjon** (**FM**) er informasjon som skal overførast (modulerast) inn på ei berebølge som ein variasjon av frekvensen. Den mest kjende bruken av FM er lydkringkasting.

I Noreg
-------

I Noreg anbefalte ei arbeidsgruppe (Digitalradiogruppen) oppnemd av Medietilsynet etter brev frå Kultur- og kyrkjedepartementet at FM-nettet skulle sløkkast i 2014 til fordel for DAB.

Seinere vart det vedteke at NRK sitt FM-nett skulle sløkkast i 2017 til fordel for DAB, men ein del lokalradiostasjonar ville framleis nytta FM.

Sjå også
--------

* Amplitudemodulasjon

Kjelder
-------

1. ↑  «Digitalradio i Norge». Medietilsynet. 7. mai 2008. Arkivert frå originalen 24. juli 2011. Henta 18. september 2011.
2. ↑  «FM-nettet skal ikke slukkes!». *Norsk Lokalradioforbund*. Henta 15. januar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Frekvensmodulasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 8. oktober 2017.*
Grava til Hauk og Per Aabel på Vestre gravlund i Oslo
**Hauk Erlendssøn Aabel** (fødd 21. april 1869 i Førde, død 12. desember 1961) var ein norsk skodespelar og visesongar som vart utnemnd til riddar av St. Olavs Orden i 1934 og som òg fekk Kongens fortenestmedalje i gull. 

Han var son av legen og høvesdiktaren Andreas Aabel (1830—1901) og debuterte på Christiania Theater i 1897, men slo først igjennom 1899 på Sekondtheatret med den storkomiske, lettbeinte og dumlystige antikvitetshandlaren Snild i Gustav Wied sin *Erotik*. 1900—1904 var han knytt til Nationaltheatret, frå 1904 til Centraltheatret, der han som den naive bondeguten Ola Lia forma ein populær figur.

I 1917 byrja Hauk Aabel å spele i stumfilmar i Sverige. Han vendte så tilbake til Noreg i 1927, der han deltok i fleire filmar, den siste i 1939, som far til Tutta Rolf i den svenske filmen *Valfångare*.

Hauk Aabel var far til den populære skodespelaren Per Aabel (1902–99).

Filmografi
----------

* *Troll-Elgen* (1927) i rolla som direktør Piper.
* *Den store barnedåpen* (1931) i rolla som kyrkjetenar Evensen (første norske lydfilm).
* *En Glad gutt* (1932) i rolla som Ola Nordistua.
* *Jeppe på bjerget* (1933) i rolla som Jeppe.
* *Du har lovet mig en kone!* (1935) i rolla som professoren.
* *Morderen uten ansikt* (1936)
* *Ungen* (1938) I rolla som Krestoffer.

Kjelder
-------


Denne artikkelen har innhald frå den opphavsrettsfrie førsteutgåva av *Illustreret norsk konversationsleksikon*, 1907–1913.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ballade.no om Hauk Aabel Arkivert 2006-10-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 67°19′30.14″N 15°42′26.32″E﻿

Siso kraftverkFoto: PeltonMan

**Siso kraftverk** er eit vasskraftverk ved Straumsvatnet i Sørfold kommune i Nordland. 
Kraftverket nyttar eit fall på 610 meter mellom reguleringsmagasinet Sisovatnet og Straumfjorden. Sisovatnet er regulert mellom 671 og 615 moh.

Til Sisovatnet vert det overført vatn frå Løytavatnet, som er regulert mellom 671 og 615 moh, dessutan frå ei rad bekkeinntak.

Det er installert peltonturbinar på 175 MW og middels årsproduksjon er på 912 GWh. 

Kraftverket er eigd av Elkem og verket heimfell til staten i 2026. 

Verket har forsynt Elkem sin smelteverkproduksjon i Straumen, Elkem Salten, med elektrisk straum.

Blåmannsisen har ved to tilfelle hatt eit såkalla jøkulhlaup, som er ei naturleg tapping av eit bredemt vatn. Hausten 2005 flaut 40 milliardar liter vatn inn i Sisovatnet etter ei bredemning brast. Dette vatnet ville elles ha runne inn i Sverige.

Kjelder
-------

* NVE
* Møller Energi Arkivert 2013-06-20 ved Wayback Machine.
* Elkem

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| **Bellinzona** |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Bellinzona |
| **Kommunevåpenet til Bellinzona** |

 |
| Plassering |
| 

Bellinzona is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Ticino |
| Distrikt | Bellinzona |
| Språk | italiensk |
| Borgarmeister | Brenno Martignoni |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  19,84 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 17 373   875,7 /km² |
| Koordinatar | 46°12′0″N 9°01′0″E﻿Koordinatar: 46°12′0″N 9°01′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 238 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 6500 |
| **Nettstad:** www.bellinzona.ch |

**Bellinzona** (fransk *Bellinzone*, tysk *Bellenz*) er den administrative hovudstaden i kantonen Ticino i Sveits. Kommunen har 17 373 innbyggjarar (2010) og eit areal på 20 km². Kommunesenteret ligg 238 meter over havet. 

Byen er kjend for dei tre borger (Castelgrande, Montebello, Sasso Corbaro) som er innskrivne på verdsarvlista til UNESCO.

Bellinzona ligg ved elva Ticino der Val Mesolcina munner ut i Ticinodalen. Byen ligg då i skjeringspunktet for vegane over fleire store fjellpass mot nord: St. Gotthard-, Lucomagno-, Nufenen- og San Bernardino-passet.

Milano kontrollerte området gjennom det meste av mellomalderen. Bellinzona vart knytt til Ticino i året 1500. I og rundt Bellinzona ligg ei rekke festningsanlegg som speglar plassen sin nøkkelposisjon for fleire fjellovergangar. Anlegga har røter tilbake til mellomalderen og dels heilt til romertida.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bellinzona» frå Wikipedia på bokmål, den 16. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* *Bellinzona (kommune)* på tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*.
* Rabadan-karnevalet
* Unesco

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 55°41′7.8720″N 14°13′33.319″E﻿

Marknaden i Kivik.
**Kivik** (dansk: **Kivig**) er ein tettstad i Simrishamns kommun i Skåne län i Sverige. I 2020 hadde tettstaden 885 innbyggjarar. 

Kivik er opphavleg eit fiskevær, der hovudnæringa i dag er fiske og turisme. 

Kivik er i dag mest kjend for sine ulike marknader, mellom anna *Kiviks marknad* og *Äppelmarknaden i Kivik*, og har dei siste åra blitt utvikla til eit eksklusivt feriemål. Kivik er det sentrale staden for epledyrkinga i området. Kiviks musteri driv produksjon av eplemost i Karakås. 

Kivik er spesielt kjend for ei gravrøys frå bronsealderen, den 3000 år gamle «kungagraven». Det er det største gravminnet i sitt slag i Sverige, med 75 meter i diameter.

Kivik blei municipalsamhälle i 1890. Seinare blei Kivik administrasjonssenter i den tidlegare Kivik kommun, som i dag inngår i Simrishamns kommune.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kivik» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Banarasisari frå Varanasi (Banaras), silke og gull-vikla silketråd med brokade (zari)
**Zari** (eller *jari*) er ein jamn metalltråd tradisjonelt laga av fint gull eller sylv som blir brukt i tradisjonelle indiske, bangladeshiske og pakistanske klede, særleg som brokade og broderi til sariar og liknande. Tråden blir voven inn i tøyet, som typisk er av silke, eller brodert i ulike mønster, såkalla *zardozi*. *Zari* blei utbreidd under mogultida, the port of Surat was linked to the Meccan pilgrimage route which served as a major factor for re-introducing this ancient craft in India. 
During the Vedic ages, the gold embroidery was associated with the grandeur and regal attire of gods, kings, and literary figures (gurus){as shown in the movies}.

Zari blir mykje brukt til å dekorera silkesaraiar og ghararadrakter. Det kan også brukast på andre silkeklede, som lehenga (skjørt), tsjoli (bluse), kurta og dhoti.

Zaribrodering

Tillaging
---------

Sari frå India (truleg Benares) frå seint 1800- eller tidleg 1900-talet. Silke med metalltråd (zari)
Ordet zari stammar frå persisk.

Zari blir laga med metalltråd som ein vever eller broderer med. Denne tråden blir laga ved at ein vinnar eller omsluttar ei flat metallstripe laga av reint gull, sølv eller metallisk polyesterfilm på ei garnkjerne, vanlegvis av silke, viskose, bomull, polyester eller liknande. 

Metallisk zari er ein modernisert versjon av zari som erstattar tradisjonelle metall som gull, sølv og koppar. Det er billigare å laga, men også varig og lett. Metallet held på skinnet sitt ei god tid.

Kjelder
-------

1. ↑  Linda Lynton (1995). *The sari: styles, patterns, history, techniques*. H.N. Abrams. ISBN 0-8109-4461-8.
2. ↑  Lall, Anusha. «Traditional Embroideries». *yourlibaas*. Henta 23 Jul 2020.
3. ↑  «البشت في الخليج العربي». *www.abuhaleeqa.net*. Arkivert frå originalen 15. november 2019. Henta 14. juni 2022.
4. ↑  Royale, Desi. «The fascinating heritage of Zardozi Embroidery».
5. ↑  Éva Ágnes Csató; Bo Isaksson; Carina Jahani (2005). *Linguistic Convergence and Areal Diffusion: Case Studies from Iranian, Semitic and Turkic*. Psychology Press. s. 175–. ISBN 978-0-415-30804-5.
6. ↑  PolkaCoffee, RedPolka. «The History & Manufacturing of Zari». *RedPolka.com*. Repolka. Arkivert frå originalen 15. august 2017. Henta 14. juni 2022.
7. ↑  Kanwal Jahan, Process of Thread Making (8 January 2012). «Process of Thread Making». *kanwaljahan.wordpress.com*. Kanwal Jahan.
8. ↑  Discovered India, Zari. «Zari». *discoveredindia*. discoveredindia.

* *Denne artikkelen bygger på «Zari» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Banaras brocades*, av Anand Krishna, Vijay Krishna, All India Handicrafts Board. Red. Ajit Mookerjee. Crafts Museum, 1966.
**Innocens XI** (fødd **Benedetto Odescalchi**, 16. mai 1611–12. august 1689) var pave frå 1676 til 1689. 

Han reformerte kurien, førte finansane til pavestolen i orden og prøvde å umogeleggjere nepotisme. Han stilte seg avvisande til delar av morallæra eller probabilismen til jesuittane, men forkasta òg kvietismen til Miguel de Molinos. Han var i stadig strid med Ludvig XIV av Frankrike på grunn av absoluttistiske krav på å styre den franske kyrkja, kalla gallikanisme. Paven protesterte mot forfølginga av hugenottane i Frankrike etter at ediktet i Nantes vart oppheva i 1685. Han arbeidde for fred og einskap i Europa og fekk oppretta ein pakt mellom den polske kongen Jan III Sobieski og keisar Leopold I av Det tysk-romerske riket. Denne pakta var avgjerande for å frigjere Wien frå tyrkarane si kringsetjing av Wien i 1683.

Innocens XI vert rekna for den mest merkverdige paven på 1600-talet. På grunn av den uklanderlege livsførselen sin, generøsiteten mot dei fattige og ønsket om å fred, vart kanoniseringa av han innleidd, mot franske protestar. Paven vart saligkåra i 1956.

Kjelder
-------

* Innocens 11. (2012-01-21) I *Store norske leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Bergen Kunstmuseum** var det tidlegare namnet på biletkunstmusea attmed vestsida av Lille Lungegårdsvannet i Bergen. Saman med det tidlegare Permanenten Vestlandske Kunstindustrimuseum i ein bygning vest for Byparken i sentrum av Bergen, vart dei frå januar 2007 dei viktigaste einingane i dei konsoliderte musea i stiftinga Kunstmuseene i Bergen. Frå april 2013 endra Kunstmuseene i Bergen namnet sitt til KODE. KODE er eit av dei største kunstmusea i Norden.

I samband med namneendringa fekk dei fire museumsbygningane namna KODE 1, 2, 3 og 4, der KODE 1 er det tidlegare Permanenten Vestlandske kunstindustrimuseum, KODE 2 det tidlegare Stenersenmuseet og KODE 3 dei tidlegare Rasmus Meyers Samlinger. KODE 4, Lysverket, er det tidlegare kontorbygget for Bergen lysverker. Bygningen er heilt ombygd, og vart teke i bruk som fullverdig museumsbygg i mai 2003.

Sjå òg
------

* KODE Kunstmuseene i Bergen
* Bergen Billedgalleri

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til KODE, tidlegare Bergen kunstmuseum og Kunstmuseene i Bergen
**Daniel Danielsen Grønnestad** (fødd 8. august 1879 i Bokn, død 15. april 1912) var ein norsk musikar og kyrkjetenar. Han var òg ein av dei norske passasjerane som reiste med RMS «Titanic» på skipet si jomfruferd.

Grønnestad voks opp i ein bondefamilie og var son av Daniel Grønnestad og Helene Holgersdatter Grønnestad. Han jobba som kyrkjetenar ved Bokn kyrkje, men emigrerte til USA rundt 1900 saman med broren Bertil. Under den sekstande vitjinga deira i Noreg skulle dei reise heim med Titanic, men broren Bertil valde å bli att. Daniel derimot gjekk ombord på Titanic i Southampton og reiste på tredjeklasse. Ombord på Titanic delte han lugar saman med Bernt Johannes Johannesen, Konrad Mathias Reiersen Hagland og Ingvald Olai Olsen Hagland. Grønnestad skulle reise til Portland i Oregon.

Grønnestad omkom i Titanic sitt forlis den 15. april 1912 - berre 32 år gamal. Om liket hans vart funne, vart han aldri identifisert. Av lugarfellane hans var det berre Bernt Johannes Johannesen som overlevde.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mr. Daniel Danielsen Grønnestad - Titanica Encyclopedia
**Daniel Cornelius Danielssen** ( 4. juli 1815–13. juli 1894) var ein lege og stortingsmann frå Bergen, der far hans var urmakar.

Danielssen var 1828-32 elev ved Svaneapoteket i heimbyen. Han avla preliminæreksamen i 1835 og vart cand. med. i 1838. 1840-46 var Danielssen mellom anna korpslege ved nordfjordske musketerkorps som vart stasjonert i Bergen. Vinteren 1839-40 arbeidde han på lepra-hospitalet St. Jørgens i Bergen. Oppgåva hans var å kome med vitskaplege hypotesar om sjukdomen, noko som vart vidareført då Danielssen i 1843 vart tilsett som lege ved hospitalet og regjeringa løyvde midlar til studiar av leprasykja. Både i 1843, 1847 og 1853 reiste han på studietur i utanlandet.

År 1846 vart Danielssen overlege ved den nyskipa anstalten for å lækje spedalske, Lungegaardshospitalet. Hospitalet, som vart opna i 1849, var eit leiande forskingssenter i Europa på leprasykja i siste halvdelen av 1800-talet. Danielssen si styrande tese var at sjukdomen var ein slags blodsjukdom. Forskingsarbeidet hadde sitt store gjennombrot då Gerhard Henrik Armauer Hansen i 1873 oppdaga lepra-bakterien.

Danielssen var medlem av ei rekke organ som sysla med ulike former for helsearbeid. Elles var han medlem av bystyret i Bergen frå 1856 og av styret for Bergens Museum frå 1862. Han var preses for museet frå 1864 til han døydde.

Danielssen var 1. varamann for Bergen til Stortinget 1859-60, og møtte då ein vald representant, Jens Schydtz, døydde straks etter valet. Han var 1. representant på det neste Stortinget 1862-63, samt omframstortinget 1864. Både i 1859-60 og 1862-63 var han medlem av budsjettkomiteen og komiteen om stortingsbygninga. 1859-60 var han elles medlem av komiteen om statthaldarsaka, medan han 1862-63 og 1864 var medlem av valkomiteen. Danielssen var åra 1871-76 stortingsmann på ny. Han var då medlem av næringskomite nr 1 og valkomiteen i begge valperiodane, 1871-73 var han i tillegg medlem av komiteen om jarnbaneanlegg og 1875-76 av komiteen om røystrettsendring. 

29. april 1876 vart Danielssen permittert frå Stortinget, for å vere med på den norske nordpolsekspedisjonen 1876-78. Danielssen, som og studerte zoologi, var leiar for ekspedisjonen sitt vitskaplege arbeid.

Danielssen døydde i Bergen i 1893.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk biografisk leksikon om Danielssen
* Daniel Cornelius Danielssen biografi på engelsk
* Biografisk informasjon om Daniel Cornelius Danielssen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Runesteinen frå For kyrkje** er ein likstein frå mellomalderen frå Stod i Steinkjer kommune i Trøndelag.

Steinen er skildra av Ole Worm i 1643. Seinare vitja Gerhard Schøning For kyrkje i 1775, og Lorentz Diderik Klüwer i 1823. Begge freista å finna att steinen, men utan resultat. Men i 1863 vart ein av bygningane på prestegarden riven, og då kom steinen til rette att. Han hadde vore brukt i grunnmuren på huset. Steinen er i dag på NTNU Vitskapsmuseet i Trondheim.

Steinen er ca. 190 cm lang og er ornert med eit krossmotiv i midten. Innskrifta er ført på langs kanten. Aslak Liestøl si tolking er:

**her:hui**l
**r sra .l. metter:prester:faþer:ma**
**rgar...**
**... þsallæ iui rani akku biþir**
**ter fi - rrits - olhan**
**þorsstain gerþemi**
På norrønt vert det: *Hèr hvilir Sira Klemetr prestr, fađur Margar(eta).* *... Biđiđ Pater Noster fyrir sàl hans. þorstain gerđi mik*.

På moderne norsk vert det: «Her kviler Sira Klemet prest, far til Margareta ... Be fadervår for hans sjel. Torstein gjorde meg».

Sjå også
--------

* For kyrkje

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Runesteinen frå For kyrkje» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 22ff.
|  |
| --- |
| **Geitrams** |
| GeitramsGeitrams |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Myrteordenen Myrtales |
| **Familie:** | Mjølkefamilien Onagraceae |
| **Slekt:** | Mjølkeslekta *Epilobium* |
| **Art:** | **Geitrams** *C. angustifolium* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Chamaenerion angustifolium*** |

**Geitrams** (*Chamaenerion angustifolium*) er ein meterhøg fleirårig plante i mjølkefamilien.

Utsjånad
--------

Frukt og frø av geitrams.
Geitrams har krypande jordstengel og ugreina tettblada stengel. Planten vert meterhøg eller meir. 
Han blomstrar i juli med mørkraude begerblad og store fiolettraude kronblad. Frøkapselen er dunhåra, og på hausten kan lufta nesten verte fylt med flygande geitramsfrø. 

Ei gruppe geitrams i Troms.

Økologi
-------

Geitrams veks på tørre , solrike stader. Typiske voksestader er branntomter, hogstflater og vegkantar, men han veks òg i skog og på annan eng, men han utviklar seg dårlegare, og blomstar ikkje, på skrinn mark.

Geitramsen veks over heile Europa, nesten heile Asia og Nord-Amerika og Grønland; i Noreg høgt over tregrensa.

Kultur
------

Dei dunhåra frøa har vore samla, reinska og spunne til tråd, helst i blanding med bomull. Dei er òg brukte til å spinne veker. 

Røtene er tørka og malne til mjøl, og det er brygga mjød og eddik på dei. Dei unge lyse stengelskota er brukte som grønsaker, og blada er brukte i salat. Blada er òg tørka og brukt som forfalsking for te. Slik te vil smake noko bitter.

Ei teikning av blomstrande geitrams pryder pappen som Tine BA sel skumma mjølk i. Geitrams er fylkesblomster i Hedmark.

Kjelder
-------

* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* C.A:M. Lideman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8
* Carl Gottlob Rafn: *Danmark og Holsteens Flora* Kiöbenhavn 1800
* Botanisk museum Arkivert 2008-05-28 ved Wayback Machine.
**Daniel Mortenson** (fødd 2. juni 1860 i Verdal, daud 3. september 1924 på Røros) var ein sørsamisk redaktør, organisator, aktivist og reindriftssame. Han var aktiv under Samemøtet i 1917.

Mortenson var fødd i Verdal, men voks opp i Kall og Undersåker i Jämtland i Sverige. Han tok lærarutdanning i Östersund og arbeidde som lærer for reindriftssameborn frå 1881 til 1886. I 1886 gjekk han tilbake til reindrifta, og i 1896 flytta han til Feren i Nord-Trøndelag. I 1905 kjøpte han garden Svukuriset i Elgå i Engerdal i Hedmark.

Sørsamiske reineigarar hadde praktisert næringa si etter eigne reglar før Felleslappeloven av 1883. Som enkeltpersonar kunne dei oppnå lite i det framveksande organisasjonssamfunnet. Etter å ha forsøkt å få gjennomslag for samepolitiske saker i den norske arbeidarrørsla utan hell, grunnla Mortenson ei sameforeining for det sørsamiske området. I 1907 grunnla han *Søndre-Trondhjems Amts lappeforening* og i 1910 grunnla han avisa *Waren Sardne* ('Røysta frå fjellet') på Røros.

Galleri
-------

* Mortenson i 1923Mortenson i 1923
* Minnesmerke over Daniel Mortenson på Røros kyrkjegardMinnesmerke over Daniel Mortenson på Røros kyrkjegard

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Daniel Mortenson» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2019.*

Litteratur
----------

* Helge Salvesen: «Makt og avmakt i samisk historie. Politisk organisering blant sørsamane rundt hundreårsskiftet», i *Årbok for Trøndelag 1979*
* Daniel Mortenson i Norsk biografisk leksikon
* Hundreårsjubileum for samenes nasjonaldag Arkivert 2017-02-11 ved Wayback Machine. artikkel hos Norgeshistorie.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Bladfotkreps** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Krepsdyr Crustacea |
| **Klasse:** | **Bladfotkreps** BranchiopodaLatreille, 1817 |

**Bladfotkreps** (*Branchiopoda*) er ein klasse primitive krepsdyr som hovudsakleg lever i ferskvatn. Det finst om lag 900 beskrivne artar over heile verda, og dei fleste liknar reker. Til gruppa høyrer slektene *Daphnia* og *Artemia*, som både er karakteristiske planktondyr og viktige som levandefôr for akvariefisk.

Den eldste kjende arten bladfotkreps har fått namnet *Rehbachiella kinnekullensis* og levde for 500 millionar år sidan. Han liknar Artemia, noko som har ført til at ein meiner artemidane er dei mest primitive medlemmane i klassa.

Bladfotkreps generelt sett er utstyrt med ei matgrop på buksida, som dei nyttar til å filtrera plankton or vatnet med. Ei samling uspesialiserte bein skapar ei vasstraum som går gjennom denne gropa, og som dyret tek ut mat og oksygen frå. Forskarar trur dette er den eldste livsforma til krepsdyra.

Evolusjon og økologi
--------------------

Ein reknar med at bladfotkrepsen oppstod i havet, men at berre dei som vandra opp i ferskvatn overlevde. At mange av dei er så godt tilpassa midlertidige vassamlingar og ekstreme tilhøve (t.d. saltsjøer) kan tyda på at dei har vorte utkonkurrerte av meir avanserte dyr i dei opphavlege leveområda sine. Dette har ført til liten kroppsstorleik og korte generasjonstider. Dei tre ordenane *Anostraca*, *Notostraca* og *Conchostraca* (sistnemnde er parafyletisk) inneheldt dei største bladfotkrepsane og reknast som dei mest primitive krepsdyra - dei fleste av dei er for treige og sårbare til å kunne overleva i vatn med fisk eller andre avanserte predatorar.

Små bladfotkreps, som vasslopper, klarar seg derimot særs godt i område med til dels særs høgt predasjonstrykk. Dei opptrer som dyreplankton i store tal av di dei er svært små, er særs fruktbare og har kort generasjonstid.

Systematikk
-----------

* ***Underklasse Sarsostraca***
Anostraca (m.a. Artemia)
* ***Underklasse Phyllopoda***
Lipostraca†
Notostraca
**Infraklasse Diplostraca**
Laevicaudata
Spinicaudata
Cyclestherida
Cladocera

Kjelder
-------


* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2002

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bladfotkreps**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
To runeinnskrifter er kjende frå den bysantinske kyrkja Hagia Sofia. Forskarar reknar med at dei er rista av væringar i Konstantinopel (dagens Istanbul) på 1000-talet. 

Halvdan-runene
Den første runeinnskrifta blei oppdaga i 1964 på handlista til balustraden i det øvste galleriet på sørsida. Funnet blei beskrive av Elisabeth Svärdström i Fornvännen nr. 65, 1970. Av inskripsjonen er berre delar av førenamnet Halvdan leseleg som *-alftan*. Det vanlegaste formularet for runeinnkrifter i vikingtida var «NN rista desse runene», og det er mogleg at innskrifta i Hagia Sofia følgde denne malen. 

I den same balustraden oppdaga svensken Folke Högberg i 1975 ei runeinnskrift til. Innskrifta blei gjenoppdaga i 1988 av Mats G. Larsson, som publiserte den i tidsskriftet Fornvännen nr. 84, 1989. Han klarte ikkje å tolka kva som stod i denne innskrifta, men han las *ari:k*. I følgje Larsson var dette byrjinga på «Are rista desse runene». 

Högberg gjorde først ei anna lesing og fekk i 1997 støtte av Svein Indrelid, som i staden tolka inskripsjonen som *Árni*, det vil seia Arne, ein enkel signatur eller tag. Denne tolkninga blir i dag vurdert som meir sannsynleg enn Larsson si.

Dette syner oss at dei norrøne laga graffiti medan dei oppheldt seg i Miklagard.

Bakgrunnsstoff
--------------

* James E. Knirk, *Runer i Hagia Sofia i Istanbul*, Nytt om runer 14 (1999), 26-27 Arkivert 2011-04-29 ved Wayback Machine.
* *Nytt om runer* (meldingsblad om runeforsking frå Runearkivet ved Kulturhistorisk museum, Universitetet i Oslo) Arkivert 2011-06-04 ved Wayback Machine.
* Relics Of The Varangians - Graffiti in Hagia Sophia (med fleire bilete)
* Artiklar i tidsskriftet *Fornvännen*
Koordinatar: 46°39′37″N 8°40′13″E﻿

Glacier Express går somme stader over 2000 moh.
Kart over ruta
**Glacier Express** er eit ekspresstog som bind saman St. Moritz og Zermatt i dei sveitsiske Alpane. Toget nyttar ulike jernbanar, som alle høyrer til dei to samarbeidande selskapa Matterhorn Gotthard Bahn og RhB (Rhätische Bahn). Det er ikkje eit ekspresstog i den tydinga at det er eit høgfartstog, det er heller fordi det går samanhengande over ein lengre distanse, utan at passasjerane treng byta tog. Faktisk har toget eit rykte på seg for å vere det tregaste ekspresstoget i verda! Sidan stadene er heimane til to velkjende fjell, er det vanleg å seie at toget går mellom Piz Bernina og Matterhorn.

Banen går gjennom eit vanskeleg terreng
Ei reise frå endestasjon til endestasjon med Glacier Express tar om lag 7 timar og 30 minutt, og toget passerer då heile 291 bruer og 91 tunnelar. Det høgaste punktet på ruta er ved Oberalppasset, der banen har ei høgd på heile 2 033 meter over havet. Heile banen er smalspora, og store delar nyttar tannstangstyring for å klatra opp dei bratte stigningane, og for å bremsa på vegen ned att.

I 2008 blei *Albulalinja*, som er ein del av ruta, teke med på verdsarvlista til UNESCO.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Glacier Express» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Glacier Express**

* Glacier Express si heimesida
* Glacier Express Arkivert 2008-03-04 ved Wayback Machine. Ei personleg reise med bilde
**Systur** (norsk 'systrer'), også kjent som **Sigga, Beta og Elín** og **Sísý Ey**, er eit islandsk band som består av systrene Sigríður, Elísabet og Elín Eyþórsdóttir. Bandet vart skipa i 2011. I mars 2022 vann det den islandske songtevlinga *Söngvakeppnin* og representerte Island i Eurovision Song Contest 2022 med songen «Með hækkandi sól».

Bakgrunn
--------

Systrene Sigríður («Sigga»), Elísabet («Beta») og Elín vaks opp i en musikalsk familie. Mora er songaren Ellen Kristjánsdóttir, faren er musikaren Eyþór Gunnarsson, mens onkelen er den kjende islandske blues- og folkemusikaren KK (Kristján Kristjánsson).

I 2011 danna systrene house- og elektronikabandet Sísý Ey saman med DJ Oculus. I 2013 gav dei ut sin fyrste singel, «Ain’t Got Nobody», som gjekk rett til topps på den islandske hitlista. Dei har spela på fleire internasjonale musikkfestivalar, blant anna Glastonbury, Sonar Barcelona og Iceland Airwaves.

Laurdag 12. mars 2022 vann dei *Söngvakeppnin*, den islandske uttakinga til Eurovision Song Contest. Dei vann den islandske finalen med låten «Með hækkandi sól» (norsk 'med stigande sol'), og fekk dimed representere Island i Eurovision Song Contest 2022 i Torino i Italia, der dei enda på 23. plass i finalen med totalt 20 poeng.

Dei tre systrene har også individuelle musikkarrierar.

Diskografi
----------

### Singlar

* 2013 – «Ain't Got Nobody»
* 2015 – «Kid»
* 2016 – «Do It Good»
* 2017 – «Mystified»
* 2018 – «Restless»
* 2022 – «Með hækkandi sól»
* 2022 – «Dusty Road»
* 2022 – «Goodbye»

Kjelder
-------

1. ↑  «🇮🇸 Iceland: 2022 Act Rebrand as "Systur"». *Eurovoix* (på engelsk). 16. mars 2022. Henta 16. mars 2022.
2. 1 2  «Iceland: Sigga, Beta and Elín win 'Söngvakeppnin', will go to Turin 🇮🇸». *Eurovision.tv* (på engelsk). 12. mars 2022. Henta 13. mars 2022.
3. 1 2 3  «Sigga, Beta & Elín will represent Iceland in Eurovision 2022 with "Með hækkandi sól"». *ESCXTRA.com* (på engelsk). 12. mars 2022. Henta 13. mars 2022.
4. ↑  «Sigga, Beta and Elín: We are all human so let’s treat each other with kindness, love and respect». *ESCBubble* (på engelsk). Henta 13. mars 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Systur» frå Wikipedia på bokmål, den 4. desember 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
*Denne artikkelen handlar om glans i materiale. For kroppsdelen, sjå glans i anatomi. For mineralogiomgrepet, sjå glans i mineralogi.*
**Glans** er ein optisk overflateeigenskap ved materiale. Glans oppstår når overflata til stoffet er så glatt at fordjupningane er mindre enn bølgjelengda for synleg lys. 

Dei fleste er sulfid, til dømes blyglans, vismutglans og molybdenglans. Jernglans er eit oksid. I moderne mineralogi er desse namna erstatta med dei internasjonale nemningane galenitt, bismuthinitt, molybdenitt og hematitt.

I mineralogien nyttar ein følgjande nemningar på mineralglans:

* Diamantglans
* Glasglans (glasaktig)
* Metallglans (metallisk)
* Halvmetallglans
* Silkeglans
* Porselensglans
* Perlemorsglans
* Feittglans (feitta)
* Voksglans
* Matt

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* «glans» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Mineralidentifisering |
| --- |
| Kløyv • Krystallform • Krystallsystem • Brot • Glans • Mohs hardleiksskala • Spesifikk gravitet • Strekfarge |
Koordinatar: 59°55′55.085″N 10°45′27.630″E﻿
**Glads mølle** eller **Nedre papirmølle**, er ein tidlegare fabrikkbygning som ligg ved Beyerbrua og Vøyenfossen, Akerselva i Oslo. Gateadressa er Sandakerveien 10. 

«Akerselva ved Beierbrua med Glademøllen». Litografi av Peter Frederik Wergmann (1802-1869).
Glads mølleFoto: Mahlum

Bygninga er frå 1736 og blei reist av handelshuset Collett & Leuch som papirmølle, i åra 1748–98 
som ein del av Bentse Brug. 

I 1798 tok Frederik Glad over mølla og ho fekk namn etter han. Mot slutten av 1870-åra opphøyrde 
drifta og i 1880 vart ho tatt over av Hjula Væverier.

Glads mølle er rekna som Oslos eldste bevarte industribygning. Ho er bygd i panelt tømmer med høg underetasje av mur og høgt mansardtak med arker. Bygninga er freda.

Kjelder
-------


* Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, side 71 og 204, ISBN 978-82-573-1760-7
* Glads mølle i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* *Denne artikkelen bygger på «Glads mølle» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2014, revisjon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Glads mølle**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
**Syvert Tobiassen Messel** (22. juli 1897–3. juli 1978) var ein gardbrukar og politikar frå Oddernes i Vest-Agder.

Far hans var gardbrukar, men døydde i ung alder. Sjølv gjekk Messel i tida 1912-17 både amtsskole, middelskole og underoffiserskule. Frå 1918 dreiv han farsgarden heil fram til 1964. Jamsides gjorde han militær karriere, steig frå fenrik i 1930 til kaptein i 1947. Åra 1933-40 var han kvartermeister for Garden ved IR 7, medan han 1941-67 var likningssjef i Oddernes herad.

Messel var Venstre-mann og hadde plass i kommunestyret i Oddernes frå 1931 til -64, med unnatak for 1952-55. Han var varaordførar 1934-45 og ordførar 1945-51 og 1958-64. Etter at Oddernes vart slått saman med Kristiansand frå 1965, var han med i Kristiansand bystyre til 1971. Messelt var formann i fylkestinget i Vest-Agder i 1947-49 og i perioden 1958-63. Ei tid var han òg medlem i fylkesskulestyret for Vest-Agder. Stortingsbolken 1950-53 representerte han Venstre på Stortinget, heile fireårsbolken var han medlem i Protokollkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi