recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Johan Wilhelm Normann Munthe** (27. juli 1864–13. mai 1935) var ein norsk-kinesisk offiser og kunstsamlar, fødd i Bergen og død i Beijing.

Munthe var son til ein kjøpmann i Bergen. Ti år gammal vart han farlaus og mor hans byrja livnære familien som «Brændevinskjænker». Noko seinare flytta Munthe til ein morbror i Kristiania som var offiser i det militære. Åra 1884-86 gjekk Munthe på underoffiserskule i kavaleriet. Etter å ha teke eksamen reiste han til Kina, der han arbeidde i hæren og ei tid i tollvesenet. Ein einaste gong var han sidan tilbake i Noreg.

Munthe deltok i 1894-95 i krigen mot Japan, ein krig som gjaldt makt over Korea. I 1900 gjekk han i russisk teneste og for den såkalla Åttenasjonaralliansen, ein allianse som slo ned Boksaroppstanden. Året etter gjekk han tilbake til den kinesiske hæren og vart til sist utnemnd til generalmajor. I 1909 tok han avskil frå hæren og var deretter tolldirektør i Tianjin i 1910-11. Frå 1911 til -16 var han atter i hærteneste, då som generalløytnant og rådgjevar for Kinas fyrste president, Yuan Shukai. Sidan var han vaktkommandant for ambassadeområdet i Bejing, og dreiv på 1920-talet også bank.

Gjennom fleire tiår samla Munthe kunstgjenstandar i porselen, bronse og jade, og biletkunst. Omkring 2 500 gjenstandar vart donerte til Vestlandske Kunstindustrimuseum i Bergen, som no er ein part av kunstmuseet KODE.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1958

Omsetting fra Wikipedia på andre språk
* *Denne artikkelen bygger på «Johan W. Munthe» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2017.*

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den norske krigaren som vart skulda for å røva Kinas kunstskattar, NRK.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC
* ULAN

 |
**Slaget ved Krefeld** var eit slag den 23. juni 1758 mellom Preussen-Hannover og Frankrike under sjuårskrigen. 

Den hannoverske armeen leia av hertug Ferdinand, bror til hertugen av Braunschweig, hadde drive franskmennene leia av Comte de Clermont tilbake til andre sida av Rhinen. Armeen til Ferdinand hadde kryssa over til venstresida av Rhinen og var no i ein posisjon der han truga grensa til Frankrike. Slaget ved Rheinberg vart utkjempa 12. juni, men vart ikkje avgjerande. Clermont, som nyleg hadde erstatta Duc de Richelieu som kommandør over den franske armeen, prøvde å stoppe framrykkinga. Han valde ei forsvarslinje på sørsida av ein mura kanal som gjekk om lag frå aust til vest. Kanalen fungerte som ei slags naturleg festning som Clermont lett kunne forsvare. 

Etter fleire skinnåtak mot høgreflanken til Clermont, marsjerte Ferdinand ein vid boge mot flanken og kryssa kanelen ute av syne for franskmennene. Han dukka opp att i eit skogområde på venstreflanken til Clermont. Clermont, som var midt i middagen, sendte forsterkningar for seint, og venstreflanken hans vart knust. 

Comte de Gisors, den populære, karismatiske sonen til den franske krigsministeren Comte de Belle-Isle, vart dødeleg skadd då han rykte fram i front av dei franske karabinierane. Comte de St. Germain, som kommanderte den franske venstreflanken, klarte likevel å hindre ein fullstendig slakt, og den franske armeen klarte å trekke seg tilbake i relativt god orden. 

Erbprinzen, sonen til hertugen av Braunschweig som seinare døydde av skadane han fekk under slaget ved Jena i napoleonskrigane, kommanderte dei allierte troppane. Clermont bad om å få sleppe som kommandant etter nederlaget, eit ønske han fekk oppfylt. Han vart etterfølgd av marskalk de Contades.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Krefeld» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  George Ripley, Charles Anderson Dana, *The American Cyclopaedia*, New York, 1874, p. 250, "...the standard of France was white, sprinkled with golden fleur de lis...". \*The original Banner of France was strewn with fleurs-de-lis. \*:on the reverse of this plate it says: "Le pavillon royal était véritablement le drapeau national au dix-huitième siècle...Vue du château d'arrière d'un vaisseau de guerre de haut rang portant le pavillon royal (blanc, avec les armes de France)."

Koordinatar: 51°18′10″N 6°30′39″E﻿
**Slaget ved Kursk** var det største panserslaget i historia. Det fann stad på den tyske austfronten 5. juli-13. juli 1943 under den andre verdskrigen.

Slaget dreidde seg om eit framspring på den tyske fronten vest om byen Kursk. Om den tyske hærleiinga hadde klart å sende nok troppar, våpen og forsyningar inn i dette området, ville dei truleg ha greidd å bryte gjennom dei sovjetiske linjene. Slik kunne tyskarane ha endra tilbaketrekking til ny offensiv og kanskje snudd krigslykka.

*Wehrmacht* stilte opp med 900 000 mann, 1 800 fly, 10 000 kanonar og 2 700 panserkøyretøy og håpa på å få tilbake initiativet på austfronten. Overfor dei stod den sovjetiske Raude Arméen med 1 350 000 mann og 4 000 panserkøyretøy.

Russarane var klar over den trusselen bruhovudet ved Kursk var. Dei gjorde derfor mykje for å byggje opp forsvarslinjene sine, og strategiske reservar blei flytta til området. Dessutan hadde dei den fordelen at dei kjende til dei tyske planane.

Ved daggry den 5. juli starta den tyske operasjonen. Den nordlege fløya gjorde berre sakte framsteg, og nådde berre 5 kilometer fram gjennom dei russiske linjene. Den sørlege fløya nådde derimot raskt 25 kilometer inn i sovjetisk område, og Den Raude Arméen måtte sende forsterkningar til området nord for Belgorod. 

I dette området utspelte deretter det viktige kampvognsslaget ved Prokhorovka seg, der dei tyske Panther- og Tiger-kampvognene møtte dei russiske T-34. 

Dei mange uavgjorte panserslaga førte til at tyskarane trekte seg tilbake 22. juli.

På det taktiske nivået var slaget uavgjort, tyskarane braut ikkje den sovjetiske frammarsjen, og Den Raude Arméen kunne ikkje omringe eller nedkjempe dei tyske styrkane.

På det strategiske nivået var det likevel ein stor siger for Den Raude Armèen, då tyskarane mista så mange kampvogner og så mykje anna materiell at det truleg korta ned krigen på austfronten med fleire månader. Russarane kunne erstatte dei øydelagde kampvognene sine med stadig nye T-34, som blei produserte i store tal heile tida, medan tyskarane ikkje kunne erstatte sine.

Tapa i dette slaget var som følgjer: 

Tyske tap: Om lag 500 000 døde, såra eller fanga, 500 tanks, 200 fly. Sovjetiske tap: 607 737 døde, såra eller fanga, 1 500 tanks, 1 000 fly.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Panserslaget ved Kursk» frå Wikipedia på dansk, den 15. juni 2008.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC

 |
| **Ávila** |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Ávila | Byvåpenet til Ávila |
| **Flagget til Ávila** | **Byvåpenet til Ávila** |

 |
| Plassering |
| 

Ávila is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Castilla y León |
| Provins | Ávila |
| Grunnlagd | [[]] |
| Borgarmeister | Miguel Ángel García Nieto |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  231,9 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 56 144   242,1 /km² |
| Koordinatar | 40°39′″N 4°41′″W﻿Koordinatar: 40°39′″N 4°41′″W﻿ |
| Høgd over havet | 1131 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 05001 - 05006 |
| **Nettstad:** www.avila.es |

**Ávila de los Caballeros** (latinsk *Abila* og *Óbila*) er provinshovudstaden i provinsen Ávila i den autonome regionen Castilla y León i Spania.

Byen ligg 1117 meter over havet og er den høgastliggande provinshovudstaden i landet. Han ligg på ein flat topp som stig bratt opp frå den omliggande villmarka. Dette gjer at byen har eit ekstremt klima med særs harde, lange vintrar og korte somrar.

Historie
--------

Porten til Alcázar
Ávila kan ha vore den gamle byen *Abula*, nemnd av Ptolemaios i *Geographia* (II 6, 60) i den iberiske regionen Bastetania. Abula er nemnd som ein av dei første byane i Hispania som vart kristna, særleg av Saint Secundus (*San Segundo*). Men Ávila kan òg ha vore *Obila* istadenfor , medan *Abula* kan ha vore Abla.

Ávila er mest kjend for bymurane frå mellomalderen.. Dei vart bygd av brun granitt i 1090 med åtti tårn og ni portar som framleis er intakte. Ein stor del av byen ligg derimot i dag utanfor bymurane. Den gotiske katedralen er ein del av forsvarsverket i byen. Han vart bygd mellom 1100- og 1300-talet og ser ut som ei festning med befesta murar og to solide tårn. I tillegg vart dei romanske kyrkjene San Vicente, San Pedro og San Segundo bygd på 1100-talet. I det gotiske klosteret Santo Tomás, reist av den katolske dronninga Isabella i 1482, står ein marmorskulptur, hogd ut av den florentinske skulptøren Domenico Fancelli på 1400-talet. Skulpturen står over grava til prins Juan, den einaste sonen til Ferdinand og Isabella.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ávila**

* Offisiell nettside
* Turistguide
* Bilete av Avila

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ávila» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.

1. 1 2 3   Avitiano (23. desember 2008). «Abulenses». Centro de estudios abulenses.
2. ↑  Avila[*daud lenkje*] på travelinginspain.com.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Soga om Åsmund krigarbane - Ásmundar saga kappabana** er ein islandsk fornaldersaga om krigaren Åsmund frå første halvdel av 1300-talet. Ein finn soga i manuskriptet Holm 7, 4to i Kungliga Biblioteket i Stockholm. Det er i hovudsak ein nordisk versjon av den tyske *Hildebrandslied* (Songen om Hildebrand), men det har òg henta stoff frå Tyrvingsyklusen.

Handling
--------

Sagaen fortel at hunarkongen Hildebrand hadde ein son som heitte Helge. Han var gift med Hild, dotter av den svenske kongen Buðli. Helge og Hild hadde ein son som vart fostra opp hos bestefar sin og fekk namnet Hildebrand etter han.

Hildebrand vart ein stor krigar og høvding for hunarane. Faren hans Helge fall i kamp og morfaren hans, den svenske kongen Budli, vart drepen av ein dansk konge som heitte Alf. Denne Alf tok òg Hildebrand si mor, Hild, til fange og gav ho til Aki, som ho fekk sonen Åsmund med.

Då Hildebrand fekk vita om døden til far sin drog han til Danmark og drap Aki. Men Aki hadde ei dotter som Åsmund bela til. Prinsessa lova å gifta seg med Asmund om han hemna faren og drap Hildebrand.

For å drepa Hildebrand, drog Åsmund til Sachsen der Hildebrand og berserkane hans herja. Gjennom ein serie holmgangar som tok fleire dagar, overvann Åsmund alle krigarane til Hildebrand.

Då Hildebrand fekk høyra om dette, kom berserksinnet over han og i fullt raseri drap han sin eigen son. Så drog han opp Rhinen for å møta Åsmund og når dei møttest byrja dei å slåst. Dei kjempa hardt i lang tid til Hildebrand vart alvorleg såra og sverdet hans brakk. Då fortalde Hildebrand at dei var halvbrør og bad han om å gravleggja han i kleda hans.

I verket *Gesta Danorum* 7: IX.2-X.1, fortel Saxo Grammaticus ei hovudsak identisk saga, men alle namna er endra og Hildebrand vert kalla Hildiger.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ásmundar saga kappabana» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sagaen attgjeve på norrønt ved heimskringla.no
Grefsen sett frå Storo
Grefsen kyrkje med Grefsenplatået bak, 1954 Foto: Widerøes Flyveselskap/Otto Hansen

Vestre Grefsen Foto: Anders Beer Wilse

**Grefsen** er eit strøk i Bydel Nordre Aker i Oslo, med namn etter garden Grefsen. Garden vart tidleg i mellomalderen delt i ØStre og Vestre Grefsen. Seinare oppstod nye gardar ved deling og oppkjøp: Prestegrefsen, Nedre Grefsen og Øvre Grefsen.

Grefsen har uklare grenser mot Kjelsås i nord, men Saturnveien og Lyngåsveien vert brukt iblant som grense. Historisk er grensa mellom Grefsen gard og Kjelsås ved Marsveien og Myrerskogveien. I aust dannar først delar av Kjelsåsveien og deretter Grefsenkollveien og dessutan dei utbygde delane av vegen Akebakkeskogen grensa mot Disen, Lofthus og Grefsenåsen. Eit klårt skilje mot vest er Akerselva (på andre sida ligg Brekke), og Nydalen og Storo i sør – avgrensa av Ring 3. Gjøvikbanen går nord-sør gjennom dei nordlege delane av området, men har ingen stoppestader her (Grefsen stasjon ligg faktisk på grunnen til Storo gard).

Busetnad
--------

Grefsen er primært eit bustadsstrøk og Grefsen skole, Morellbakken skule (tidlegare Grefsen vidaregående skole) og Engebråten ungdomsskole ligg i dette området. I tillegg ligg òg Grefsen kyrkje her. Bustadsområdet består nesten utelukkande av tomannsbustader og villaer, medan gatene og uteområda har mykje grønt, og er lite trafikkerte. Området vert difor sett på som attraktivt, og har nokre av dei høgaste prisane i Oslo.

I Vegen til Glad ligg St. Josephsøstrenes aldersheim.

På Grefsen finst eit steinbrot. Etter bybrannen i Hamburg i 1842 vart nordmarkitt frå Grefsen og Grorud nytta til kaier, bruer, bygningssoklar, trapper og til Oscarsborg festning.

Utdanning
---------

**Barneskular**: Disen skole, Grefsen skole

**Ungdomsskular**: Morellbakken skole, Engebråten ungdomsskole

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grefsen» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historielaget Grefsen-Kjelsås-Nydalen
**Fotballklubben Vidar** er eit idrettslag i Stavanger, grunnlagd 18. april 1906. Fotballklubben har endra draktfargar fleire gongar, siden 1971 har klubblaga spelt i heilraude drakter.

### Mannelag

Herrelaget spelar i 3. divisjon avdeling 3 (2020).

Vidar hadde sine beste år frå 1981, då klubben rykte opp i 2. divisjon. Laget etablerte seg raskt i toppen av divisjonen, både i 1984 og 1986 enda det på andreplass i si avdeling og spelte kvalifiseringskampar om opprykk til 1. divisjon. I 1989 rykte Vidar ned i 3. divisjon etter åtte år i 2. divisjon. På 1990-talet gjesta klubben nivå to i seriesystemet, men både i 1994 og 1996 vart det nedrykk etter føregåande opprykk frå nivå tre. 

Målvakta Egil Klinkenberg spelte 510 kampar for Vidar i perioden 1966-91, fleire enn nokon annan Vidar-spelar. Jan Fjetland er toppskårar med 289 mål.

### Kvinnelag

I 1979 melde kvinnefotballklubben Mulier, den fyrste reine kvinnefotballklubben i Noreg, seg kollektivt inn i FK Vidar. Fram til 2000 hadde då Vidar kvinnelag i seriesystemet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fotballklubben Vidar» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |

  



| * v
* d
* e
3. divisjon fotball for menn, avdeling 3, 2020 |
| --- |
| 
* Brodd
* Djerv 1919
* Donn
* Express
* Hinna
* Madla
* Mandalskameratene
* Sola
* Staal Jørpeland
* Start 2
* Vidar
* Viking 2
* Vindbjart
* Åkra

 |
**Greg Foster**, fullt namn **Gregory Foster**, (4. august 1958–19. februar 2023) var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Chicago som tevla i 110 meter hekk og vann dei tre verdmeistertitlane i øvinga i tida 1983-91. Hans personlege rekord på 13,03 sekundar er frå 1981.

Aktiv
-----

Foster sette USA-rekord på 110 meter hekk med 13,22 sekundar i Eugene i 1978, einast verdsrekordhaldaren Alejandro Casañas frå Cuba hadde betre tid. Ettersom USA boikotta Moskva-OL 1980, deltok Foster ikkje i sommarleikane. 

Den 19. august 1981 presterte han 13,03 på korthekken under Weltklasse Zürich, i den same tevlinga landsmannen Renaldo Nehemiah med 12,93 og verdsrekrod vart fyrstemann under 13 sekundar på distansen. Same sesongen vann Foster 110 m hekk i verdscupen i Roma på tida 13,32.

Ved den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, i Helsinki i 1983, kneip Foster gullmedaljen framom heimehåpet Arto Bryggare. Under dei olympiske leikane 1984 i Los Angeles måtte Foster sjå seg slått med tre hundredels sekund av landsmannen Roger Kingdom, og såleis nøye seg med sølvmedaljen.

Under friidretts-VM 1987 forsvarte Foster VM-tittelen på 110 meter hekk, medan skadar gjorde han ute av stand til å kunne kvalifisere seg til Sommar-OL 1988 i Seoul. Både i 1989 og -90 hevda han seg i toppen av verdseliten på korthekken, før han vart dopingdømd og utestengd i eit halvt år.

Våren 1991 vann Foster 60 meter hekk under innandørs-VM i Sevilla. Sommaren 1991 presterte han for fyrste gong på ti år løp under 13,10 sekundar på 110 m hekk. I juli månad vart han klokka inn på 13,06 i spanske Vigo, og vel ein månad seinare fekk han same tida då han vart dømd framom landsmannen Jack Pierce i VM-finalen i Tokyo.

Foster la opp etter 1994-sesongen.

### Doping

I 1990 vart Foster utestengd frå all idrett i seks månader etter å ha avlagd positiv dopingprøve på stoffa pseudoefedrin, efedrin og phenylpropanolamine.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje – 13,42, framom Arto Bryggare (13,46)
* OL 1984 i Los Angeles: Sølvmedalje – 13,23, bak Roger Kingdom (13,20)
* VM 1987 i Roma: Gullmedalje – 13,21, framom Jonathan Ridgeon (13,29)
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 13,06, framom Jack Pierce (13,06)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greg Foster» frå Wikipedia på engelsk, den 26. september 2016.*

* *Denne artikkelen bygger på «Greg Foster» frå Wikipedia på fransk, den 26. september 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Greg Foster» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**FN Browning 1903** var ein sjølvladepistol teikna av John Browning og laga av belgiske Fabrique Nationale. Han vart introdusert i 1903 og bruka patronar i kaliber 9x20 mm Browning Long. Han har ein enkel bakslagsmekanisme. 

Pistolen må ikkje forvekslast med Colt 1903 i kaliber .32 ACP eller den tilsvarande modellen med utvendig hane i kaliber .38 ACP, sjølv om dei au var konstruert av Browning, og mekanismen er lik. Den vidgjetne våpenkonstruktøren selde modellane sine til begge bedriftene (og andre med). 

  

På grunn av at han var påliteleg, treffsikker, vog lite og var rask å lade om, vart FN modell 1903 gjeven ut som tenestevåpen i mange politistyrkar og militærvesen, mellom dei det belgiske, det nederlandske, det tyrkiske og det svenske. I Sverige vart denne pistolen produsert på lisens som *Husqvarna modell 1907*. Den sovjetiske tokarevpistolen var delvis ei vidareutvikling av FN 1903, men med ein meir avansert låsemekanisme som gjorde at han kunne bruke kraftigare ammunisjon, og med enklare hanesystem og utvendig hane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* FN / Browning M.1903 (Browning No.2) pistol (Belgium) ved World Handguns

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «FN Model 1903» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2006.*
Greg Rutherford i 2012
**Gregory James Rutherford**, til vanleg **Greg Rutherford** (fødd 17. november 1986), er ein britisk friidrettsutøvar frå Milton Keynes, særleg kjend som lengdehoppar. Han vart olympisk meister i øvinga i 2012 og europameister i 2014. Rutherford sin personlege rekord på 8,51 meter er også landsrekord.

Aktiv
-----

I 2005 vann Rutherford lengdetevlinga under den europeisk juniormeisterskapen i litauiske Kaunas med 8,14 meter, britisk juniorrekord. Året etter tok han sølvmedaljen då Europameisterskapen i friidrett 2006 fann stad på Ullevi Stadion i Göteborg. Sølvhoppet målte 8,13 m. Under dei olympiske sommarleikane i Beijing i 2008 hoppa han heile 8,16 m i kvalifiseringa. I sjølve finalen var han prega av sjukdom og enda på tiandeplass med 7,84 m på resultatlista.

Rutherford forbetra den britiske lengderekorden til 8,30 m under VM i friidrett 2009 i Berlin, også det i kvalifiseringa. Rekorden stod til 8. juli 2011, då Chris Tomlinson strekte seg til 8,35 m. 

I mai 2012 tangerte Rutherford den britiske rekorden i Chula Vista. Tre månader seinare hoppa han 8,31 m i lengdefinalen under OL i London, nok til å vinne den olympiske gullmedaljen. I 2014-sesongen flytta Rutherford den britiske landsrekorden til sterke 8,51 meter i Chula Vista i april månad. Ved EM i friidrett 2014 i Zürich vart Rutherford så europameister på vinnarresultatet 8,29 meter. To veker i førevegen vart han samveldemeister med 8,20 m i Glasgow.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2006 i Göteborg: Sølvmedalje – 8,13 m, bakom Andrew Howe, Italia (8,20 m)
* VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (7,77 m - nr 21)
* OL 2008 i Beijing: Nr 10 – 7,84 m
* VM 2009 i Berlin: Nr 5 – 8,17 m
* VM 2011 i Daegu: Utslått i kvalifiseringa (8,00 m - nr 15)
* OL 2012 i London: Gullmedalje – 8,31 m, framom Mitchell Watt frå Australia (8,16 m)
* VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (7,87 m - nr 14)
* EM 2014 i Zürich: Gullmedalje – 8,29 m, framom Louis Tsatoumas frå Hellas (8,15 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greg Rutherford» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Fotbal Club Steaua București** er i ein fotballklubb i Bucuresti i Romania. Klubben vann Europacupen i 1986, som det fyrste fotballaget frå Aust-Europa. Også i 1989 nådde klubben finalen i same turneringa. Steaua har vunne 24 seriemeisterskap, fleire enn nokon anna rumensk klubb. Klubben har elles sigra i 21 gongar i den nasjonale cupmeisterskapen, også det rekord.

Idrettslaget ASA București (*Asociația Sportivă a Armatei*, på norsk: *Hærens sportsforeining*) vart stifta i 1947. Fram til 1961 hadde laget flere ulike namn, då laget tok det noverande namnet Steaua, som på norsk tyder stjerna. Historisk var Steaua idrettslaget til den rumenske hæren. Men i 1998 vart fotballavdelinga skild ut og danna ein eigen profesjonell fotballklubb. I dag er det ingen samband til hæren, bortsett frå at laget spelar heimekampane på *Stadionul Ghencea*, som er i forsvarsdepartementet si eige.

Steaua har i alle år spela i den øvste divisjonen i Romania, berre fem gongar har klubben vorte dårlegare enn nummer seks. Tidlegare spela klubben i nasjonalfargane til Romania; blått, gult og raudt. Sidan har klubben i lang tid spela i blå og raude fargar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «FC Steaua București» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mai 2013.*
Koordinatar: 59°57′32.674″N 10°46′49.454″E﻿

**Grefsen stadion** er ein fotballstadion som ligg i grenseområdet mellom Grefsen og Kjelsås i bydel Nordre Aker i Oslo, og er heimebanen til Kjelsås Fotball. 

Stadionet har ein kapasitet på 4 500 tilskodarar, der 500 er sitjeplassar. Tilskodarrekorden er på kring 5000 frå 16. september 1944, mellom Vålerenga og Skeid. Dette var ein illegal kamp på grunn av idrettsstreiken som pågjekk under andre verdskrigen.

I nyare tid er rekorden 3295 i kampen mellom Kjelsås og Kongsvinger under kvalifiseringa til Tippeligaen i 1998. I 1945 vart tredje runde i cupen mellom Nydalen og Moss spelt her føre 3000 tilskodarar. Kampen enda 1–1.

Galleri
-------

* Stadionet sett frå tribunenStadionet sett frå tribunen
* Stadionet sett mot sørStadionet sett mot sør
* Stadionet sett mot nordStadionet sett mot nord

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grefsen stadion» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juni 2013.*

1. ↑  Grfsen stadion på stadionsiden.com

Bakgrunnsstoff
--------------
**Skulefritidsordning**, forkorta til **SFO**, er eit friviljug, kommunalt tilbod om barnepass for elevar på 1. til 4. årstrinn i barneskulen i Noreg. Born med spesielle behov har plass fram til 7. klasse. Kvar kommune har si eiga skulefritidsordning.

Føresette som treng barnepass lengre enn skuletida, til dømes grunna eigen jobb, kan la borna gå på SFO før og etter vanleg skuletid, ofte frå klokka 07.00 til skulestart og frå skuleslutt til 17.00 kvar skuledag. SFO har vanlegvis stengd i romjola, påskeveka og i fellesferien i juli. Sjølv om skulefritidstilbodet som oftast føregår i lokala åt skulen og rektor er formelt ansvarleg, er det ikkje eit pedagogisk tilbod med undervisning. I staden kan borna leika, spela, gjera formingsaktivitetar, lesa lekser etc. under oppsyn av vaksne. Borna får også mat på SFO.

Innhaldet samt organiseringa er eit kommunalt ansvar, men det eksisterer også private skulefritidsordningar.

Frå 1950- til 1980-talet var det såkalla fritidsheimar i Noreg. Desse var ikkje knytt til skulen. Mot slutten av 1980-åra vart dei erstatta av SFO. Skulefritidsordningane er lovfeste i opplæringslova av 1998 og vert finansierte med foreldrebetaling, øyremerkte statlege tilskot til kommunane og eventuelle lokale tilskot.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «no:Skolefritidsordning» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Lansana Conté** (1934–22. desember 2008) var president i Guinea frå 3. april 1984 til han døydde.

Conté studerte ved militære skular i Elfenbeinskysten og Senegal, då del av det franske koloniriket i Afrika. I 1955 verva han seg til den franske hæren, og var stasjonert i Algerie under sjølvstendekrigen der i 1957. Etterpå vende han attende til Guinea, som vart sjølvstendig frå Frankrike 2. oktober 1958, og vart med i den nye hæren der som sersjant. Han steig i gradene til han vart assisterande stabssjef for hæren i 1975. I 1980 vart han vald inn i parlamentet.

26. mars 1984 døydde president Ahmed Sékou Touré, som hadde vore president heilt sidan sjølvstendet i 1958. 3. april same året leidde Lansana Conté eit militærkupp mot den mellombelse regjeringa. Dei neste åra leidde Conté ei militærregjering. Han leidde landet vekk frå den sosialistiske linja som forgjengaren hadde ført. I 1985 slo han ned eit kuppforsøk, om lag 100 militære vart avretta for deltaking i kuppforsøket. Tidleg i 1990-åra gjennomførte Conté ein prosess i retning sivilt styre. Politiske parti vart legaliserte i 1992, og 19. desember 1993 vart det halde presidentval. Conté stilte som kandidat for det nye partiet Parti de l'Unité et du Progrès (*Partiet for einskap og framgang*), og vann med 51,7 % av røystene, trass anklagar om valfusk. I 1996 overlevde han nok eit kuppforsøk. Conté vann nye presidentval 14. desember 1998 med 56,1 % av røystene. I november 2001 vart det halde ei folkerøysting som forlengde presidentperioden frå 5 til 7 år, og heva avgrensingar på kor mange periodar ein president kan sitja. Endringane vart godkjende, offisielt med 98,4 % av røystene, men opposisjonen avviste dette som valfusk. Presidentvalet 21. desember 2003 vart boikotta av alle utanom ein opposisjonskandidat, og Conté vann med 95,3 % av røystene. 

I januar 2007 var det omfattande uro i hovudstaden Conakry og store demonstrasjonar mot president Conté. Nesten hundre menneske skal ha blitt drepne i samband med demonstrasjonane. Conté avviste å gå av.

23. desember 2008 kunngjorde styresmaktene i Guinea at Lansana Conté hadde døydd dagen før. Seinare same dagen kunngjorde ein militærjunta at dei hadde avsett regjeringa i landet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Eyewitness: 'I'm afraid for Guinea'» (på engelsk). 13. februar 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Runde fyr** ligg på Runde i Herøy kommune på Sunnmøre. Det vart oppretta i privat eige som det femte fyret i Noreg etter Lindesnes fyr i 1767. 

Runde fyrstasjon is located in Møre og Romsdal
Plasseringa til Runde fyrstasjon

I 1807 tok staten over fyret som vart automatisert i september 2002. Ålesund-Sunnmøre Turistforening (ÅST) har etter dette fått i stand ein avtale med Kystverket, og har sidan juli 2003 nytta den nyaste fyrvaktarbustaden som turisthytte. Heile fyrstasjonen vart verna av riksantikvaren i 2001.

Fyrstasjonen ligg i nærleiken av Rundabranden som er det sørlegaste fuglefjellet i landet, og området ligg innanfor Runde naturreservat som er freda etter lov om naturvern.

Historie
--------

Då Runde fyr vart oppretta i 1767, var det fordi auka trafikk langs kysten førte til fleire ulukker, og ikkje minst rundt Runde var det farleg å ferdast. Mellom anna hadde det nederlandske handelsskipet Akerendam gått ned like ved Kvalneset, der fyret står no, i 1725. I starten var fyret mest som ei gryte som ein heldt fyr i, men i 1826, nokre år etter at staten tok over, vart det oppgradert til eit lukka kolblussfyr. Seinare, i 1858, vart det bygd eit støypejernstårn ytst ute på Kvalneset. Nedste del av dette tårnet er bevart, medan resten vart flytta til Sklinna fyrstasjon i Nord-Trøndelag. 

I 1935 vart fyret vidare oppgradert til eit betongtårn som står lenger oppe i skråninga. Lykta i det nye tårnet vart tent 27. august same året. Fyret vart etterkvart meir og meir automatisert og i 2002 var det ikkje lenger naudsynt med menneskeleg overvaking og den siste fyrvaktaren flytta ut.

### Busetnad på fyrstasjonen

Dei gamle fyra måtte overvakast nærast døgeret rundt, noko som medførte at fyrvaktaren måtte bu så nær som mogleg. Per 2005 består fyrstasjonen av 6 bygg; sjølve fyrbygningen, smie, 2 bustadshus, kombinert fjøs og låve, og olje- og vedbod. I desse husa helt tidvis svært mange til. Gjennom åra budde der fyrvaktarar, assistentar, koner, born, guvernanter, tenestefolk og husdyr. Guvernantene var der for å halde skule for borna.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | **Rundøy fyr**

*Ved brakande båar i yttarste leid,* 
*med sjøsprøyt over sin isse.*
*Der sjøfuglen vak frå sitt vellande reir*
*har omsut for alt til det siste.*
*Der standa du traust på di lange vakt*
*og sender ut blink i den kolsvarte natt,*
*så ingen sitt liv her skal spille.*
(Av ukjend fyrarbeidar) |  » |

Kjelder
-------

* «Norsk fyrliste 2008 - side 311» (PDF - 15 mb). Kystverket.
* «Runde fyrstasjon». Norsk Fyrhistorisk Forening.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell omtale av Runde fyr som freda fyrstasjon Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* Ålesund-Sunnmøre Turistforening si side om fyret
* 

* Runde fyrstasjon i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Fyr i Møre og Romsdal |
| --- |
| Alnes  • Bjørnsund • Erkna • Flatflesa • Flåvær  • Grasøyane • Grip • Haugjegla • Haugsholmen • Hellevik • Hestskjæret • Høgsteinen • Kvitholmen • Lepsøyrevet • Ona • Runde • Skalmen • Stavenes • Storholmen • Svinøy • Tyrhaug • Ulla |
**Gervasio Antonio de Posadas y Dávila** (18. juni 1757–2. juli 1833) var med i det andre triumviratet av Dei sameinte Río de la Plata-provinsane (seinare Argentina) frå 19. august 1813 til 31. januar 1814, og deretter øvste direktør fram til 9. januar 1815.

Posadas var fødd i Buenos Aires og utdanna seg til jurist. Han arbeidde for dei spanske styresmaktene fram til Mairevolusjonen i 1810. Han støtta sentraliseringsfraksjonen (framfor føderalistane) og nærma seg Mariano Moreno. I 1811 måtte han vera ei tid i eksil i Mendoza. I 1813 deltok han i den konstituerande forsamlinga *Asamblea del Año XIII* ('År 13-forsamlinga'). Frå 19. juni 1813 blei han med i det andre triumviratet saman med José Julián Pérez og Nicolás Rodríguez Peña då han erstatta Antonio Álvarez Jonte. Då forsamlinga seinare oppløyste triumviratet til fordel for ein enkeltperson som øvste leiar, blei Posadas utvald til å bli den første i stillinga.

Som øvste direktør laga Posadas provinsane Entrerios, Tucuman og Salta, og sende troppar til hæren i Banda Oriental. Montevideo blei teken av nevøen hans, general Carlos María de Alvear. Rivalisering mellom José Gervasio Artigas i Uruguay og general José Rondeau i øvre Peru, saman med mislukka forsøk på å forhandla med den spanske krona, førte til at Posadas måtte gå av den 9. januar 1815. General Alvera etterfølgde han som øvste direktør, men blei kort tid seinare fjerna frå makta ved eit statskupp. Utan støttespelarar i maktposisjonar blei Posadas fengsla i august 1815 og halden fanga i seks år. Han byrja skriva memoara sine i 1829.

Gervasio Antonio de Posadas y Dávila døydde i Buenos Aires.

Kjelder
-------


* «Posadas, Gervasio Antonio», *Appletons' Cyclopædia of American Biography* (1900)
* «Gervasio Antonio de Posadas», buscabiografias.com
* DIRECTORIO DE POSADAS (1814-1815) Arkivert 2014-11-27 ved Wayback Machine. edant.clarin.com

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Memorias de Gervasio Antonio Posadas, director supremo de las provincias del Rio de la Plata en 1814 (1920)* ved Internet Archive (archive.org)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
Logoen til 14. SPETSNAZ-brigade
**14. SPETSNAZ-brigade** (russisk 14-я отдельная бригада специального назначения, forkorta 14-я обрспн, 14. brspn) er ein brigade i det russiske forsvaret. Han vart etablert i Sovjetunionen i 1963 og var i 2017 ein SPETSNAZ-brigade i dei væpna styrkane i Austre militærdistrikt i Russland.[1]

Samansetjing
------------

Frå 2012 var brigaden samansett med desse elementa:

* Brigadestab i Khabarovsk

* spesialsambandsgruppe i Khabarovsk;
* materialteknisk forsyningskompani i Khabarovsk;

* 282. SPETSNAZ-gruppe i Matveevka;
* 308. SPETSNAZ-gruppe i Ussurijsk;
* 294. SPETSNAZ-gruppe i Belogorsk

Flyttinga frå Ussusijsk til Khabarovsk tok til i 2012.

Stridserfaring
--------------

### Borgarkrigane i Tsjetsjenia

Under dei to borgarkrigane støtta brigaden dei russiske avdelingane i Tsjetsjenia.

Referansar
----------

1. ↑  День частей и подразделений специального назначения ГРУ
Statue av Laozi i Quanzhou.
**Laozi** (Lao Tze) var ein kinesisk tenkjar som levde på 500-talet f.Kr. Han er rekna som grunnleggjar av taoismen. I taoistisk tradisjon er han også sett på som forfattaren av verket *Dàodéjīng*, også kjent som *Tao Te Ching*. Blant taoistar blir Laozi dyrka som ein guddom.

Laozi tek imot barnet Buddha frå Konfutse. Måleri frå Qing-dynastiet.
Namnet «Laozi» (kinesisk 老子, lǎozǐ) betyr 'gamle meister', og er eit tilnamn. «Laozi» kan også brukast som namn på *Daodejing*-verket. Livet og det eigentlege namnet til tenkjaren har me ikkje sikre kjelder til. Han skal ha hatt slektsnamnet Li, barnenamnet Er og vaksennamnet Boyang. Etter døden fekk han også æresnamnet Dan, og er dermed ofte omtalt som Li Boyang eller Li Dan.

Dei eldste kjeldene til livet hans Laozi stammar frå historikaren Sima Qian sine verk frå 100-talet f.Kr. som skreiv ned tre soger. Her blir Laozi framstilt som ein samtidig av Konfutse, anten ein tilsett ved arkiva til Zhou-keisaren eller ein historikar og astrolog.

Han skal ha blitt lei det moralske og politiske forfallet rundt seg og reist vestover. På reisa skal han ha blitt oppfordra av ein vaktmann til å skriva ned tankane sine, noko som blei til det korte verket *Daodejing*.

Kjelder
-------

* 

* «Laozi» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Laozi» frå Wikipedia på engelsk, den 2. august 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 86°4′S 145°10′W﻿

**California Plateau** er eit bølgjande, isdekt platå, 55 km langt og frå 2 til 22 km breitt, med ei høgd på 3000 moh ved austsida av Scottbreen. Det høgaste punktet på platået er 3275 moh ved Mount Blackburn i sørenden. Nordvestsida av platået er markert av bratte klipper ved Watson Escarpment; søraustsida fell slakt ned til innlandsisen. Han vart kartlagt av United States Geological Survey frå landmålingar og frå flyfotografi frå U.S. Navy i 1960–64 og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter dei fleire greinene av University of California som har sendt mange forskarar til Antarktis.

Kjelder
-------

1. ↑  «California Plateau». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 14. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «California Plateau» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Romerske provinsar og Germania i år 100 e.Kr.
**Germania** var den romerske nemninga på det geografiske området som strekte seg frå dei vestlege områda av Rhinen til, laust definert, stepperegionane i dagens Russland og Ukraina.

Germania var busett av mange forskjellige stammar, mest germanske, men også keltiske og baltiske. Sjølv om dei germanske stammane utgjorde majoriteten, var etnisiteten mangfaldig og blei kontinuerleg forandra gjennom folkevandringar. Dei germanske folka tala germanske språk.

Germania blei inndelt i to regionar av romarane; det indre Germania, vest og sør for Rhinen, som var okkupert av romarane, og det frie Germania, aust for Rhinen. 

Den mest fullstendige utgreiinga om Germania frå romersk tid er Tacitus sitt verk *Germania*.

Ordet Germania er det latinske namnet for dagens Tyskland, og det har også gitt opphav til det engelske namnet på landet, (*Germany*).

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Germania» frå Wikipedia på bokmål, den 19. september 2012.*
**Gertrude Franklin Horn Atherton** (30. oktober 1857–14. juni 1948) var ein amerikansk forfattar.

Atherton tilhøyrde ein gammal amerikansk familie på farssida, og stamma frå ein bror av Benjamin Franklin på morssida. Ho fekk ei god utdanning, og budde lange tider i Europa. I ei rekke romanar skildra ho California i eldre og nyare tid, som i *The Doomswoman* (1892), The Californians (1898, svensk omsetjing 1900), *American wives and English husbands* (1898, svensk omsetjing 1900), *The splendid idle forties* (1902), *Rézanov* (1906) og *The sisters-inn-law* (1921). Ho henta motiv frå europeisk og amerikansk liv til *Senator North* (1900, svensk omsetjing 1901), *Rulers of kings* (1904), *The gorgeous isle* (1908, svensk omsetjing 1919), *The tower of ivory* (1910) og *The sophisticates* (1931). Ei reise i Hellas gav henne inspirasjon til å skildra antikken. *The immortal marriage* (1927) handlar om Aspasia, *The jealous gods* (1928) om Alkibiades. *Dido, queen of hearts* har òg antikt motiv. Andre verk av Atherton er mellom anna *The adventures of a novelist* (1932), *Can women be gentlemen?* (1938) og *Horn of life* (1942).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gertrude Atherton» frå Wikipedia på svensk, den 4. mars 2023.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
		- Svensk forslagsbok, 2:a opplaget, 1947


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
Satellittbilde av Californiahalvøya.
**Californiahalvøya** (spansk *Península de Baja California*; engelsk *Baja California Peninsula*) er ei lang og smal halvøy nordvest i Mexico som ligg mellom Californiabukta og det opne Stillehavet. Ho er omkring 1 202 km lang og maksimalt 240 km brei. Halvøya strekkjer seg frå Tijuana, i nærleiken av den amerikanske grensa i området ved Mexicali, og sørover til Cabo San Lucas. Ho dekkjer eit areal på 143 396 km². Administrativt sett er halvøya delt mellom to delstatar, Baja California og Baja California Sur.

Det ligg fleire fjellkjeder i området, og nær Santa Rosalía er det vulkansk aktivitet. Den internasjonale hamna Ensenada, ved Stillehavet, er fast stoppestad for store turistskip. Ettersom ho er den einaste djupvasshamna i Baja California, fungerer ho som eit nav for all import og eksport av varer i regionen.

* Frå kysten ved CaliforniabuktaFrå kysten ved Californiabukta

Kjelder
-------

1. ↑  «Baja Peninsula, Baja California, Mexico», *World Atlas*
2. ↑  «Baja California», *History.com*

* *Denne artikkelen bygger på «Californiahalvøya» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Millikan Library.
**California Institute of Technology** er eit privat forskingsbasert universitet i Pasadena i delstaten California i USA. Det vert jamleg rangert som eit av dei ti fremste teknologiske universiteta i verda, og har hatt fleire nobelprisvinnarar blant studentane og lærekreftene her. 

*Caltech* hadde i 2008 femte plass globalt på *Times* si liste over dei beste universiteta i verda.

*Caltech* vart grunnlagt i 1891 av den lokale forretningsmannen Amos G. Throop. Astronomen George Ellery Hale spelte ei viktig rolle i oppbygginga og var frå 1907 leiar for Mt. Wilson-observatoriet. *Caltech* fekk det noverande namnet i 1921.

Det er 2 086 studentar ved *Caltech* (2006), og skulepengane er US$ 32 835. Undervisinga vert gjeve opp til doktorgradsnivå (Ph.D).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «California Institute of Technology» frå Wikipedia på bokmål, den 3. januar 2014.*

1. ↑  Times – THES QS Top Universities, 201-300.

Bakgrunnsstoff
--------------

* California Institute of Technology (Caltech)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Den raude linja *BX* er ein **korde**   

(det same er diameteren *AB*).
Døme på korde, sekant og tangent.
Ein **korde** er eit rett linjestykke mellom to punkt på ein sirkel eller ei kurve. 
Ein **sekant** eller ei sekantlinje er linjeforlenginga av ein korde. Ein korde som går gjennom senteret på sirkelen er diameteren til sirkelen.

Kordar til ein sirkel
---------------------

Blant eigenskapane til ein korde er:

1. Kordar har same ekvidistanse frå sentrum, berre viss lengdene deira er like.
2. Ei linje vinkelrett på, gjennom sentrum av ein korde, går gjennom sentrum til sirkelen.

Kordar i trigonometri
---------------------

Kordar vart mykje brukt i den tidlege utviklinga av trigonometri. Den første kjende trigonometriske tabellen, skriven av Hipparchus, lista verdiane av kordefunksjonen for kvar 7,5 grad.

Korden er geometrisk definert som på bileta til høgre. Korden til ein vinkel er lengda av ein korde mellom to punkt på ein sirkel separert av ein vinkel. Ved å setje ein av vinklane til å vere null, så er det lett å leie det til den moderne sinusfunksjonen. 

{\displaystyle {\mbox{crd}}\ \theta ={\sqrt {(1-\cos \theta )^{2}+\sin ^{2}\theta }}={\sqrt {2-2\cos \theta }}=2{\sqrt {\frac {1-\cos \theta }{2}}}=2\sin {\frac {\theta }{2}}.}

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Korde» frå Wikipedia på bokmål, den 6. januar 2012.*

* korde. (2012-01-06) I *Store norske leksikon*. Henta frå

Bakgrunnsstoff
--------------
**Jens P. Flå** (13. februar 1923–31. januar 2002) var ein norsk gardbrukar frå Rennebu, stortingsrepresentant 1973-85 for Kristeleg Folkeparti.

Liv og gjerning
---------------

Flå var utdanna ved Tomb jordbruksskole og arbeidde frå 1951 som gardbrukar i Rennebu.
Ved sidan av å drive gard var han mellom anna aktiv som handelsbetent, meieriarbeidar, kontorassistent – og i seinare år òg som medarbeidar i lokalradio.

Flå var formann i Rennebu Kristeleg Folkeparti 1948–51. Han var medlem av Rennebu kommunestyre frå 1948, ordførar i periodane 1960-65 og 1968-73. I tida som ordførar var han tidvis medlem av fylkesutvalet, fylkeslandbruksstyret, fylkesskogrådet og fylkeslønnsutvalet i Sør-Trøndelag.

Han var stortingsrepresentant frå Sør-Trøndelag i tre periodar, og sat på Stortinget frå 1973 til 1985. Flå var ein markert EF-motstandar, og fekk fast plass på Stortinget etter at Sør-Trøndelag Kristeleg Folkeparti vraka den sitjande stortingsrepresentanten, ja-mannen Kristoffer Rein, i ein dramatisk nominasjonsprosess i 1973. På Stortinget haddet Flå sete i både Finanskomiteen, Valkomiteen og Kommunal- og miljøvernkomiteen.

Flå var sterkt engasjert i kyrkje og misjon, og var formann i både Rennebu menighetsråd og Rennebu indremisjonsforening. Han var medredaktør av bøkene *Ein såmann gjekk ut* og *Misjonshistorie for Rennebu for dei siste 150 år*.

Medlemsskap i stortingskomitear
-------------------------------

* Finanskomiteen 1973-1977
* Valkomiteen 1973-1977
* Finanskomiteen 1977-1981
* Valkomiteen 1983-1985
* Kommunal- og miljøvernkomiteen 1981-1985

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
Ein **interesseorganisasjon**, eller interessegruppe, er ein organisasjon eller samskipnad som har som hovudmål å fremja dei (økonomiske) interessene til medlemmane sine. 
Interesseorganisasjonar har ein betydeleg innverknad i vestlege demokrati og kanaliserer interessene til medlemmane sine, til politikarar og administrativ leiing.

Målet om å ivareta eigeninteresser kan føra til at intern demokratisk debatt innover i organisasjonen, medan formidling av balansert informasjon og engasjement mellom medlemmane ofte vert underordna. 
Når parti skal utforma politiske forslag er det vanleg at dei inviterer interesseorganisasjonar som er rørt av forslaget til å gje innspel. 
Før og under handsaming av saker er interesseorganisasjonar inviterte til å gje formelle høyringssvar, eller dei freistar å påverka uformelt (ofte kalla lobbyisme).

Eit klassisk døme på interesseorganisasjonar i dei nordiske landa er arbeidsgjevarorganisasjonar. Fagorganisasjonar var i si tidlege historie òg folkerørsler og politiske organisasjonar, men har vorte meir lik interesseorganisasjonar sidan 2006. Mellom dei større interesseorganisasjonane i Noreg kan nemnast fagforbund, næringsorganisasjonar, naturvern- og andre hovudsamansluttingar som fungerer som «paraply» for klubbar og lag av ulikt slag. Mange driv lobbyverksemd retta mot politikarar og andre med makt og budsjett.

Interesseorganisasjonar som vert oppfatta som reine propagandistar for si sak, gjerne på rekning av interessene til samfunnet, vert gjerne rekna som særinteresser eller særinteresseorganisasjon i politisk debatt. Det er nære tilhøve mellom interesseorganisasjonar og politiske parti. Mange leiarar i sentrale interesseorganisasjonar 
er rekruttert frå den politiske arenaen, samstundes som organisasjonane òg er rekrutteringsarenær for personar til politiske verv.

Referansar
----------

1. ↑  *Statsvitenskapelig leksikon*. Universitetsforl. 1997. s. 101. ISBN 8200229246.
2. ↑  St.meld. nr. 39 (2006-2007) Frivillighet for alle - Politiske partier og interesseorganisasjoner

* *Denne artikkelen bygger på «Interesseorganisasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 1. oktober 2017.*
**Jens Nicolai Selboe** (7. mai 1829–7. mai 1905) var ein norsk gardbrukar, vaktmeister og politikar frå Skedsmo. Han representerte Akershus amt på Stortinget i tida frå 1868 til -79. 

Selboe var son til Lars Petter Selboe. Etter faren døydde i 1856 tok han over farsgarden Kjeller og dreiv denne til 1879. Han fekk då stillinga som vaktmeister ved distriktsfengselet for Akershus amt på Strømmen, ei stilling han hadde til sine eldste dagar.

Selboe var medlem av heradsstyret i Skedsmo frå 1857 til 1883, ordførar i periodane 1857-59 og 1867-75. Elles var han forlikskommissær 1867-73, åstadskommissær 1890, styreformann 1868-74 i den lokale sparebanken. 1892-93 var han formann i Akershus amtsskattekommisjon.

Frå 1868 til 1879 var Selboe stortingsmann frå Akershus amt. På Stortinget var han alle sesjonane medlem i Tollkomiteen, sekretær 1877-79. I tillegg var han 1874-76 med i Valkomiteen, 1875-79 i Skattekomiteen og 1877-79 i Lagtinget. Han var i 1873 mellom dei Stortinget sende til kongekroninga i Stockholm i mai 1873.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Jens N. Selboe NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
*Sjå òg «korall».*
**Koral** er eit fleirtydig omgrep knytt til kyrkjeleg song og musikk. Ordet kjem frå latin *choralis*, gresk *khoros*, jamfør kor.

### Den opphavlege tydinga

Etter den opphavlege tydinga er koral den einstemmige, rytmisk frie songen nytta for framføring av liturgiske tekstar, spesielt i Den katolske kyrkja , hos oss nå vanlegvis kalla gregoriansk song.

### Gammal avvikande tyding

Det første hundreåret etter reformasjonen vart gammal koralsong (gregoriansk song) enno bruka i evangelisk-lutherske kyrkjer. På denne tida vart ordet koral òg bruka om koralsongarane.

### Moderne tyding

I moderne terminologi vert ordet koral i lutherske kyrkjer på germansk språkområde bruka om den einstemmige songen på morsmålet i kyrkjelyden, enkelt sagt alminneleg salmesong.

Martin Luther bruka uttrykket geistliche Lieder (åndelege viser) om denne songen. I den lutherske gudstenesta vart songen på morsmålet sentral, og i løpet av 1600-talet si form i salmesongen under nemninga koral.

Melodiar til salmar er samla i ei koralbok.

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk*, Runa Forlag 1965

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |