recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 69°45′S 71°0′E﻿

**Ameryisen** er ein brei isbrem i Antarktis ved enden av Prydzbukta mellom Lars Christensen Kyst og Ingrid Christensen Kyst. Han er ein del av Mac. Robertson Land. Namnet «Cape Amery» vart nytta om ein kystvinkel kartlagt den 11. februar 1931 av British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) under Douglas Mawson. Han namngav isbremmen etter William B. Amery, som representerte den britiske regjeringa i Australia (1925–28). Advisory Committee on Antarctic Names tolka denne vinkelen som ein del av ein isbrem og i 1957 vart namnet Amery nytta om sjølve bremmen. 

I desember 2006 vart det rapportert av Australian Broadcasting Corporation at australske forskarar var på veg til Ameryisen for å undersøke enorme sprekker som hadde danna seg i løpet av eit tiår med ein fart på tre til fem meter per dag. Desse sprekkene truga med å bryte av eit tusen kvadratkilometer stort stykke av Ameryisen. Forskarar ønskte å finne ut av årsaka til sprekkdanninga, sidan det ikkje hadde vore liknande aktivitet sidan 1960-åra. Forskarane meinte det var for tidleg å gje global oppvarming skulda for sprekkdanninga, sidan det var mogeleg at det var ein naturleg 50-60-års syklus som var ansvarleg.

Lambertbreen flyt frå Lambert Graben og inn i Ameryisen på sørvestsida av Prydzbukta.

**Amery Basin** er eit undersjøisk basseng nord for Ameryisen.

Den kinesiske Zhongshan-stasjonen og den russiske Progress-stasjonen ligg nær denne isbremmen.

Ameryisen er liten samanlikna med Rossisen og Filchner-Ronne-isen.

Kjelder
-------

1. ↑  Australians to study giant Antarktis ice cracks at ABC News Online (Friday, desember 8, 2006. 6:29pm)

* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Amery Ice Shelf» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Selwyn River/Waikirikiri** renn gjennom Selwyn District i regionen Canterbury på Sørøya på New Zealand.

Elva finn kjeldene sine ved foten til fjellkjeda Søralpane og renn mot aust i 80 km før ho tømmer seg i Lake Ellesmere/Te Waihora, sør for Banks Peninsula. Terraserte klipper ovanfor dei øvste elveløpa har gjeve namn til byen Whitecliffs.

Gjennom et meste av elveløpet renn elva i vide gruskanalar. I tørkeår kan elva forsvinna gjennom elvebotnen og sjå ut til å ha tørka heilt ut. Dette skjer ofte der hovudvegen *State Highway 1* kryssar elva ved busetnaden Selwyn, kring 20 kilometer ovanfor utløpet i Lake Ellesmere/Te Waihora.

Ved foten av fjella renn Selwyn heile året. På slettene er elveleiet svært gjennomtrengeleg, og elva renn over ein djup og porøs akvifer. Så snart elva når fram til slettene, tek vatnet til å leka ned i grunnen og inn i akviferen. I dei fleste månadane i året vert alt elvevatnet borte i løpet av 5 km frå der elva forlet foten av fjella. Dei neste 35 km av elva vert verande tørrlagde i det meste av året, bortsett frå ein liten del der Selwyn renn saman med den permanent rennande Hororata River. Om kring 15 km ovanfor Lake Ellesmere/Te Waihora kjem grunnvatnet attende til overflata, og Selwyn vert på nytt synleg.

Elver som vert borte har betydeleg økologisk effekt: Når overflatevatnet i elva vert borte, forsvinn også habitata til mange vassplantar og dyr. Som svar på tap av overflatevatn må virvellause dyr og fisk spreia seg og søkja seg til attverande akvatiske habitat eller døy. Vassplantar, algar og bakteriar må gå inn i kvilestadier eller døy. Dei tørrlagde sentrale delane av Selwyn River dannar også ein betydeleg barriære mot spreiing av virvellause dyr og fisk frå Lake Ellesmere/Te Waihora oppetter elva

Referansar
----------

1. ↑  Zealand Place Names Database Selwyn River/Waikirikiri sett 20. november 2011[*daud lenkje*]
2. ↑  .
Biodiversity in a disappearing river, Mike Scarsbrook, Scott Larned, Graham Fenwick, and Dave Kelly,

Koordinatar: 43°45′S 172°26′E﻿

* *Denne artikkelen bygger på «Selwyn River / Waikirikiri» frå Wikipedia på engelsk, den 20. november 2011.*
Medlemsland i Meterkonvensjonen: ██ Medlemsland██ Tilknytte
**Meterkonvensjonen** er ein konvensjon inngått i Paris 20.mai 1875 om å opprette eit internasjonalt byrå for mål og vekt, med standardiserte måleiningar som byggjer på desimalsystemet.

| Faktor | Namn | Symbol |
| --- | --- | --- |
| 1024 | yotta | Y |
| 1021 | zetta | Z |
| 1018 | exa | E |
| 1015 | peta | P |
| 1012 | tera | T |
| 109 | giga | G |
| 106 | mega | M |
| 103 | kilo | k |
| 102 | hekto | h |
| 101 | deka | da |
| 10−1 | desi | d |
| 10−2 | centi | c |
| 10−3 | milli | m |
| 10−6 | mikro | µ |
| 10−9 | nano | n |
| 10−12 | pico | p |
| 10−15 | femto | f |
| 10−18 | atto | a |
| 10−21 | zepto | z |
| 10−24 | yokto | y |

17  land underteikna konvensjonen, mellom dei Noreg. Noreg var 26. mai 1875 det første landet som ratifiserte traktaten, etter at lovforslag om overgang til metersystemet vart vedtatt 12. mai 1875. Sverige ratifiserte Meterkonvensjonen tre år seinare, Danmark i 1907.

Den første direktøren for *Bureau international des Poids & Mesures* var Ole Jacob Broch.

Metersystemet byggjer på meteren som grunneining for mål og vekt. Ein meter var opphavleg ein materialisering av 1/10 000 000 av avstanden frå ekvator til Nordpolen, ein kubikkdesiemeter var ein liter, medan vekta av ein kubikkcentimeter vatn ved 4° temperatur var eit gram.

Signaturstatar
--------------

Oversikta viser når statane signerte meterkonvensjonen; ikkje når avtalen vart ratifisert i landet.

### 1875 (Opphavlege signaturstatar)

* Austerrike
* Belgia
* Danmark
* Spania
* Frankrike
* Iran
* Italia
* Noreg
* Russland
* Sverige
* Sveits
* Tyrkia
* Tyskland

### 1876 til 1900

* Portugal (1876)
* Argentina (1877)
* USA (1878)
* Serbia (1879)
* Venezuela (1879)
* Romania (1884)
* Storbritannia (1884)
* Japan (1885)
* Mexiko (1890)

### 1901 til 1925

* Canada (1907)
* Chile (1908)
* Uruguay (1908)
* Bulgaria (1911)
* Thailand (1912)
* Brasil (1921)
* Slovakia (1922) [seinare Tsjekkoslovakia]
* Finland (1923)
* Ungarn (1925)
* Irland (1925)
* Polen (1925)

### 1926 til 1950

* Nederland (1929)
* Australia (1947)

### 1951 til 1975

* Den dominikanske republikken (1954)
* India (1957)
* Sør-Korea (1959)
* Indonesia (1960)
* Egypt (1962)
* Sør-Afrika (1964)
* Kamerun (1970)

### 1976 til 2000

* Pakistan (1973)
* Kina (1977)
* Nord-Korea (1982)
* Israel (1985)
* Ny Zealand (1991)
* Singapore (1994)

### 2001 -

* Hellas (2001)
* Malaysia (2001)

Kjelder:
--------

* Leif Halbo: Mål, vekt og norsk selvstendighet
* Lov av 12. mai 1875[*daud lenkje*]
* Bureau international des Poids & Mesures
| **Stabblandet** |
| --- |
| Imarsundbruene som fekk Stabblandet og Tustna landfast. Foto: Olve UtneImarsundbruene som fekk Stabblandet og Tustna landfast. Foto: Olve Utne |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Nordmøre |
| **Koordinatar** | 63°11′19″N 08°14′26″E﻿Koordinatar: 63°11′19″N 08°14′26″E﻿

 |
| **Areal** | 36,62 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Innerbergsalen (908 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |

**Stabblandet** er ei øy i tidlegare Tustna kommune på Nordmøre. Sidan 1. januar 2006 har ho vore innlemma i Aure kommune

Topografi
---------

Stabblandet ligg mellom øya Tustna i vest og øya Ertvågøya i aust. Rett nordom Stabblandet ligg øya Solskjel, og i sør grensar Stabblandet til Vinjefjorden og til Halsa kommune på fastlandet.
Det er to fjellkjeder på Stabblandet, den kompakte Innerbergssalen/Stabben langsetter vestsida av øya og fjella Storøra og Litløra som fortset i ein mindre bergrygg langsetter austsida av øya. Mellom desse ligg dalen Soleimsdalen.

Busetjing
---------

Hovuddelen av befolkninga på Stabblandet bur på den relativt flatlendte nordenden av øya — på gardane Soleim og Nygarden, og særleg i grenda Nordheim lengst i nordaust. Grensande til Solåsundet på vestsida av øya finst grenda Innerberg, og grensande til Imarsundet på austsida av øya finst gardane Ørbogen, Fugelsnes og Aukan. På sørsida av øya ligg garden Fjelnesdalen.

Vegnett
-------

Det er brusamband mellom øya Tustna og Stabblandet og mellom Stabblandet og Ertvågsøya via Jørgenøya. Det var tidlegare ferjesamband både til Edøya i Smøla kommune og til Forsnes på Hitra, samt til Vingsnes på Ertvågsøya. Desse ferjesambanda er no neglagde og nytt ferjesamband er oppretta mellom øya Tustna (Sandvika) og Edøya.
Det er òg veg langsetter austsida av øya heilt til garden Aukan, og langsetter vestsida av øya forbi Soleimsgardane søretter til Innerberg på Stabblandet. Ein skogsveg går vidare frå Innerberg og endar opp i Fjelnesdalen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ole Bremseth** (fødd 2. januar 1961) er ein tidlegare norsk skihoppar frå Øvre Eiker. Under Ski-VM 1982 i Oslo vann han gull i lagkonkurransen i Holmenkollen, saman med Johan Sætre, Per Bergerud og Olav Hansson. Individuelt vann Bremseth i den same meisterskapen bronsemedaljen i hopp normal bakke i Midtstubakken, etter Armin Kogler og Jari Puikkonen. Bremseth representerte Hokksund.

Karriere
--------

Bremseth debuterte i verdscupen i Oberstdorf 30.12.1979. Etter to andreplassar i 1981-sesongen, kom hans store sesong i 1982. I februar og mars 1982 var han i sitt livs form, vann fyrst bronsemedaljen under VM i Oslo. Sidan vann Bremseth seks renn i verdscupen; to i Lahti, to i Štrbské pleso og to i Planica. Han enda på femteplass totalt i verdscupen den sesongen. Seinare var han aldri i nærleiken av same nivået som i 1982-sesongen. I NM-renn vann Bremseth ein sølvmedalje; i normalbakken i 1982, bak Roger Ruud. Sidan vann han to bronsemedaljar i NM 1983 og 1986. Alle medaljane kom i normalbakkar.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1981: Nr 2 i to renn i Sapporo
* 1982: VM-bronse i normalbakken. Seks sigrar i verdscuprenn, ein andre- og to tredjeplassar
* 1983: Nr 3 i storbakken i Falun
* 1986: Nr 9 i Oberwiesenthal

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1980: Nr 4 i storbakken i Meldal
* Ski-NM 1981: Nr 5 i normalbakken i Rælingen
* Ski-NM 1982: Sølvmedalje i normalbakken på Raufoss
* Ski-NM 1983: Bronsemedalje i normalbakken i Mo i Rana
* Ski-NM 1984: Nr 9 i storbakken i Meldal
* Ski-NM 1985: Nr 11 i storbakken i Bærum
* Ski-NM 1986: Bronsemedalje i normalbakken på Vang
* Ski-NM 1987: Nr 12 i normalbakken i Sprova

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Sjahu Sambhadji Radje Bhosale** eller **Sjahudji** (18. mai 1682–1749) var den fjerde keisaren av Marathariket, som var blitt grunnlagd av bestefar hans, tsjhatrapati Shivadji. Han var son av Sambhadji, den andre tsjhatrapatien.

Sjahu var offisielt *radja* (konge) av Satara i noverande Maharashtra i India. Etter fangenskap hjå mogulane og ein borgarkrig vann han marathatrona i 1707, og herska i over førti år.

Liv
---

Sjahu blei fødd under Dekkankrigane mellom Mogul- og Marathariket. Då han var sju blei han og foreldra tekne av mogulhæren. Faren Sambhadji blei seinare avretta av stormogul Aurangzeb. Sjahu og mora blei haldne i fangenskap i nær tjue år.

Etter at Aurangzeb døydde i 1707 blei Sjahu sleppt fri, medan mora var igjen som gissel for god oppførsel. Ho blei først frigjort i 1719, då marathaene var mektige nok. I mellomtida hadde onkelen hans Radjaram leia Marathariket. Då Sjahu gjorde krav på trona kom han i konflikt med enkja etter Radjaram, Tarabi, og sonen deira Sjivadji II. Desse hadde base i Kolhapur medan Sjahu hadde base i Satara.

Sjahu hadde støtte mot Tarabi frå den neste stormogulen, Bahadur Sjah og generalen hans Zulfiqar Khan som leiar for ein vasallstat. Innanfor riket sitt hadde han dyktige støttespelarar i Dhanadji Djadhav, sardaren Khanderao Dabhade som blei øvstkommanderande i hæren, og pesjvaen eller førsteministeren Baladji Visjvanath.

Det var under Sjahu sitt styre at Marathariket voks til å bli den største staten i India. Han sentraliserte makta att etter at lokale adelsfolk hadde blitt mektige under Dekkankrigane. Han utnemnde mange dyktige folk frå ulike bakgrunnar til å styra riket, og skipa det mektige pesjva-embetet som kom til å ta over mykje av styringa av riket. I tillegg til Baladji Visjvanath var Bahirodji Pingale, Badjirao og Nanasaheb pesjvaer under han.

Familie
-------

Shahuji hadde fire koner, og fekk to søner og fire døtrer. Han adopterte også to sønrer. Den eine av desse etterfølgde han som Radjaram II.

Kjelder
-------

1. ↑  A. Vijaya Kumari; Sepuri Bhaskar. «Social change among Balijas: majority community of Andhra Pradesh». *Study*. Henta 24. juni 2011.
2. ↑  Robinson, Howard; James Thomson Shotwell (1922). "Mogul Empire and the Marathas". The Development of the British Empire. Houghton Mifflin. p. 106-132.

* Imperial Gazetteer of India, v. 2, s. 441.
* *Denne artikkelen bygger på «Shahu» frå Wikipedia på engelsk, den 18. februar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Kasar, D.B. *Rigveda to Raigarh making of Shivaji the great*, Mumbai: Manudevi Prakashan, Rs. 165 (2005).
	+ Akkalkot, Solapur district gazette
**Antropocen** er eit uttrykk som enkelte forskarar nyttar for å skildre den aller nyaste perioden av jorda si historie. Det er ikkje ein nøyaktig startdato, men vert rekna for å starte seint på 1700-talet då mennesket først byrjar å påverke det globale klimaet og økosystemet til jorda. Dette samsvarar med oppfinninga av dampmaskinen av James Watt i 1784. Uttrykket vart gjeve i 2000 av den nobelprisvinnande kjemikaren Paul Crutzen, som reknar den menneskeleg påverknaden på jorda dei siste hundreåra som så viktig at perioden bør reknast som ein eigen geologisk epoke.

To vitskaplege artiklar gjevne ut tidleg i 2008 støtta den offisielle bruken av uttrykket, men det er likevel berre uoffisielt så langt.

Litteratur
----------

* Henrik H. Svensen. *Stein på stein - på sporet av den store masseutryddelsen i jordens historie' (2018)*
* "Finner svar i steinene". 2018-03-02. Klassekampen. S. 28-9. Artikkelforfatter: Torbjørn Tumyr Nilsen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anthropocene» frå Wikipedia på engelsk, den 28. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Crutzen, P. J. and E. F. Stoermer. 2000. The "Anthropocene". *Global Change Newsletter*. 41: 17-18..
2. ↑  Jan Zalasiewicz; et al. (februar 2008). «Are we now living in the Anthropocene?». *GSA Today* (Geological Society of America) **18** (2): 4–8. doi:10.1130/GSAT01802A.1.  CS1 maint: Explicit use of et al. (link)
**Antti Abram Hyvärinen** (21. juni 1932–13. januar 2000) var ein finsk skihoppar frå Rovaniemi. Han vart olympiameister i skihopping under OL 1956 i Cortina d'Ampezzo. Hyvärinen var medlem av Ounasvaaran Hiihtoseura.

Aktiv
-----

Hyvärinen debuterte internasjonalt under vinter-OL 1952 i Oslo. Her kom han på sjuandeplass i hopprennet, og vart dermed beste finne i tevlinga. To år seinare kom han på niandeplassen under ski-VM 1954 i Falun, der landsmennene Matti Pietikäinen og Veikko Heinonen syrgde for finsk dobbelsiger. I 1955 deltok Hyvärinen i Holmenkollrennet og vart nummer fem, landsmannen Aulis Kallakorpi sigra.

Hyvärinen og Kallakorpi gjentok under vinter-OL 1956 bragda til landsmennene som vann dobbelsiger under ski-VM 1954. Etter 81 meter i fyrste omgang slo Hyvärinen til med dagens lengste hopp, 84 m, i den andre omgangen og enda på 227 poeng, to poeng meir enn Kallakorpi og 2,5 poeng føre bronsemannen Harry Glaß frå Tyskland. Dermed vart Hyvärinen den fyrste ikkje-nordmann som vann olympisk gull i skihopping. Pa tampen av OL-sesongen 1956 vann han Homenkollrennet framom norske Arne Hoel.

Etter 1956 plasserte Hyvärinen seg lengre nede på resultatlistene. Han vart nummer seks i Holmenkollen i 1957 og kom på sjuandeplassen i 1960. I 1960 slutta han som skihoppar og arbeidde dei neste fire åra som konstruktør av skibakkar.

Hyvärinen døydde i Bad Nauheim i Tyskland.

Kjelder
-------

* P.Chr. Andersen:*Den nye olmpiaboken*, 1957
* *Denne artikkelen bygger på «Antti Hyvärinen» frå Wikipedia på tysk, den 22. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Antti Hyvärinen – Profil og resultatoversikt hos FIS
**Oskar Emil Schiøtz** (3. oktober 1846–24. februar 1925) var ein norsk professor i fysikk som òg forska på kjemi og geologi.

Etter examen artium 1864, tok han reallærereksamen med *laudibilis præ ceteris* i 1871 ved Det Kongelege Frederiks Universitet. Med stipendium
gjorde han somrane 1870–71 geologiske undersøkingar i Østerdalen (saman med dr.med. Hagen) og i 1872 fjella ved Meråker, på oppdrag av Noregs geologiske undersøking. Vidare studerte han fysikk og matematikk i to år frå 1872 med nytt stipendium hos blant andre Hermann von Helmholtz i Berlin og Gustav Kirchhoff i Heidelberg. Han returnerte til Kristiania hausten 1874 og vart tilsett som lektor, men vart 27. november den yngste professoren i landet, 29 år gammal.
Her jobba han mellom anna saman med unge og lovande Vilhelm Bjerknes og Kristian Birkeland. I tida 1881–88 leia han temperaturmålingane i Mjøsa, samstundes med at han fortsette sine sommarlege geologiske undersøkingar av fjella i aust. Han sat som professor til han vart 76 år, og professoratet vart i 1922 overtatt av Sem Sæland.

Elles sat han i *Kommissionen for mål og vægt* (1889), *Norske gradmålingskommissionen* 1891, leia elektricitetskommissionen frå 1897 og patentkommissionen frå 1898. Han skreiv lærebok i fysikk og fleire avhandlingar og vart i 1878 innvald i Det Norske Videnskaps-Akademi og det svenske Geologiselskapet. I
1894 mottok han St. Olavs Orden. I 1905 var han med på skipinga av Norsk geologisk forening, og i 1909 var han med i det første styret for *Fysisk Selskap* der han òg var formann i 1909, 1912 og 1916. Selskapet eksisterte 1909–25 og vart etterfølgd av *Fysikkforeningen* i 1938 og Norsk Fysisk Selskap i 1953.

Han var bror til oftalmologen Hjalmar August Schiøtz (1850–1927), som han òg studerte og jobba saman med i forsking, mellom anna i utviklinga av tonometeret (1905). Foreldre deira var bankkasserar Søren Gabriel Schiøtz (1804–56) og Marie Dorothea Christiane Lange (1807–52). Han var onkel til historikaren Johannes Henrik Schiøtz (1884–1957).

Utgjevingar
-----------

* O. E. Schiøtz (1881). *Lærebog i fysik*. P. T. Malling.  [503 sider. Utkom også i 2. utgåve (1886), 3. utgåve (1889), 4. utgåve (1896)]
* Johan Fredrik Vilhelm Haffner, Carl Frederik Fearnley, Henrik Mohn, Oskar Emil Schiötz (1882). *Geodätische arbeiten: HFT. I-VII*. W. C. Fabritius.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link) [Utgitt av Norske Gradmaalingskommission]
* O. E. Schiøtz (1893). *Electricitetslære 1 og 2*. Kristiania.
* O. E. Schiøtz (1902). *Den sydøstlige Del af Sparagmit-Kvarts-Fjeldet i Norge*. Aschehoug.  [135 sider]

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oskar Emil Schiøtz» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Otto Johansen (1999). *Hjalmar Schiøtz 1850-1927. Vitenskapsmannen, øyelegen, mennesket*. Norsk oftamologisk forening. s. 53-55.
2. ↑  «Lange family from Norway».
3. 1 2  Thormod Henriksen. «Biofysikk og miljøfysikk ved Universitetet i Oslo» (PDF).
4. ↑  Schiötz, Oskar Emil i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1916)
**Paul Oskar Lindberget** (6.august 1895–10. februar 1983) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Hof i Hedmark. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1950 til 1961.

Lindberget var skogsarbeidar og småbrukar i heimbygda frå 1910 til -30. I 1930 reiste han til Sovjetsamveldet og studerte jord- og skogbruk i eitt år. Frå 1931 var han gardbrukar i Våler i Hedmark.

I 1926 var Lindberget med å skipe Solør-Odal Landarbeiderforbund, året etter Norsk Skog- og Landarbeiderforbund. Perioden 1937-41 var han medlem i Våler heradsstyre, og samstundes formann i jordstyret. Han var formann i Hedmark bonde- og småbrukarlag i 26 år, 1940-66, og i Hedmark landbruksselskap frå 1946 til -56. Varaordførar i Våler 1945-47.

Åra 1949-53 var Lindberget med i Arbeidarpartiet sitt landsstyre. Ved stortingsvalet hausten 1949 vart han vald til stortingsrepresentant for Hedmark og Arbeidarpartiet. Med to attval vart han sitjande på Tinget til hausten 1961, heile tida var han medlem i justiskomiteen. 

Lindberget var ein «særs eldhuga og uredd talsmann for småbrukarane og skogsarbeidarane.

Kjelder og notar
----------------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

1. ↑  Norsk Allkunnebok VIII:141

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 71°56′S 69°36′W﻿

**Mimas Peak** er eit spisst, kjenneleg fjell, med ei høgd opp mot kring 1 000 moh, som ligg vest for toppen av Saturnbreen og 9 nautiske mil (17 km) vest for Dione Nunataks søraust på Aleksanderøya i Antarktis. Det vart oppdaga og fotografert frå lufta av Lincoln Ellsworth den 23. november 1935, og kartlagd frå desse bileta av W.L.G. Joerg. Fjellet vart oppdaga frå avstand i 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) og grovt plassert på kartet. Fjellet vart namngjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter tilknytinga til nærliggande Saturnbreen. Mimas er ein av månane til Saturn. Fjellet og det omliggande området vart først kartlagd i detalj frå flyfoto tekne under Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE), 1947–48, av Searle frå FIDS i 1960.

Sjå òg
------

* Beagle Peak
* Copland Peak
* Hageman Peak

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mimas Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***Min Áigi*** («Vår tid») er ei tidlegare samiskspråkleg avis som dekte samisk kultur og samfunnsliv. Ho kom ut to gonger i veka, og hadde redaksjon i Karasjok. *Min Áigi* hadde lokalkontor i Tana, Kautokeino og Jokkmokk, og marknadsavdeling i Lakselv.

*Min Áigi* var eit framhald av den samiske avisa *Sámi Áigi*, som gjekk konkurs i mars 1993. Ho vart etablert i 1993, første nummer kom ut 22. mai 1993. Sjølv om redaksjonen og dei fleste abonnentane var i Noreg, ønskte *Min Áigi* som visjon å bli ei «allsamisk» avis for samar i alle dei nordiske landa.

*Finnmark Dagblad* i Hammerfest var hovudeigar gjennom eigarselskapet Min Áigi AS. Andre eigarar var mellom anna Karasjok kommune, Norske Samers Riksforbund (NSR), Samenes Landsforbund (SLF) og Davvi Girji.

Samanslåing til *Ávvir*
-----------------------

På ein pressekonferanse 15. august 2007 la *Áššu* og *Min Áigi* fram planar om å slå seg saman til ei samisk dagsavis. Namnet på den nye avisa blei *Ávvir* (etter eit framlegg av Láilá Susanne Vars, namneframlegget vart publisert i *Min Áigi* og *Áššu* 18. januar 2008). Første utgåva av *Ávvir* kom på Samefolkets dag, 6. februar 2008.

Opplag
------

* 2002: 1 197
* 2003: 1 072
* 2004: 1 211
* 2005: 1 179
* 2006: 1 177
* 2007: 1 104:

Kjelder
-------

1. ↑  NRK Sámi Radio: «Samiske aviser slås sammen», NRK.no
2. ↑  *«Avisenes leser- og opplagstall for 2007»* Arkivert 2011-07-17 ved Wayback Machine. fra Mediebedriftenes Landsforening, publisert 14. februar 2008
**Norman Keith «Buddy» Spicher** (fødd 28. juli 1938) er ein amerikansk country-felespelar. Han er medlem av studiomusikarbandet The Nashville A-Team og er blitt Grammy-nominert. Han vart nominert som årets instrumentalist av CMA i 1983 og 1985. Han var den første felespelaren i «Nashville Cats»-serien til Country Music Hall of Fame. Han har spelt med praksis talt alle countrystjerner i USA frå 60-åra til tidleg i 80-åra, som Faron Young, Johnny Paycheck Little Jimmy Dickens, Reba McEntire, George Jones, Dolly Parton, Crystal Gayle, Loretta Lynn, Bob Wills, Asleep at the Wheel, Ray Price, Willie Nelson, George Strait («Amarillo by Morning»), Bill Monroe og Emmylou Harris.

Han har òg spelt med Elvis Presley, Gary Burton, Bob Dylan, Joan Baez, The Monkees, Linda Ronstadt («Long, Long Time»), Ray Charles, Henry Mancini, Dan Fogelberg, The Statler Brothers, The Happy Goodman Family, Neil Young og The Lewis Family.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buddy Spicher» frå Wikipedia på engelsk, den 23. februar 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Thailandsk statue med hendene i klassisk waistilling, som er så godt som identisk med indisk namaskara.
***Wai*** (thai ไหว้) er ein tradisjonell høfleg helsingsmåte i Thailand. Han går ut på at ein lèt handflatene røra kvarandre framfor seg, ein stad mellom brystet og over hovudet, men ofte framfor ansiktet. Samstundes kan ein bøya hovudet, bukka eller neia. Ved møte vil ein også helsa med ordet *sawadi* (สวัสดี).

Eldre kvinne utfører *wai* i ei folkemengd.
Ein kan utføra *wai* når ein møter nokon, takkar eller bed om orsaking. Det er vanleg å bruka helsinga i høgtidelege samanhengar og seremoniar og når ein helser lærarar, munkar og folk med høg status. Også statuar og bilde kan helsast med *wai*.

Det finst mange ulike måtar å utføra *wai* på, ut frå situasjonen, stillinga til den som helser og den som blir helsa. Jo høgare ein held hendene framfor kroppen og jo djupare ein bøyer seg, jo meir respekt viser ein den ein helser. Personen med lågast status waiar fyrst, og han med høgare status svarer så på helsinga.

I klassiske former av helsinga, som ein ofte ser på statuar, peiker olbogane ut til sida når ein bringer handflatene mot kvarandre. Når ein utfører moderne *wai* peiker derimot olbogane helst nedover. Om ein står når ein waiar kan ein bukka eller neia. Sit ein, kan ein bøya hovudet. For å visa mykje respekt kan ein knela eller bøya seg til bakken medan ein waiar. Ei slik respekt viser ein gjerne høgtståande personar, som kongelege, åndelege leiarar, avdøde og gudar. 

Wai-helsinga stammar frå ein indisk mudra, *añjali mudrā* eller *pranamasana*. Ein finn ei liknande helsing i den kambodsjanske helsinga *sampeah* og fleire andre søraustasiatiske tradisjonar. Den hinduiske *namaskaram* eller *namaste* har same opphavet, men skil seg frå moderne thailandsk *wai* ved at armane peiker utover.

Kjelder
-------

1. ↑  J. W. Warfield, «Teaching at Chiengmai University», Improving College and University Teaching, Vol. 19, No. 1, Winter, 1971, s. 24.
2. ↑  Ananda Rajah, «Political Assassination by Other Means: Public Protest, Sorcery and Morality in Thailand», *Journal of Southeast Asian Studies*m Vol. 36, No. 1, Feb. 2005, s. 120
3. ↑  Phya Anuman Rajadhon, *Thai traditional salutation*, Thai culture Series no. 14, The Fine Arts Department, Bangkok, Thailand, 1963 (i Engelsk Wikipedia)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wai**

* Døme på ulike thailandske helsingar ved seameo.org
**António Luís de Sousa, 4. greve av Prado og 2. marki av Minas** (6. april 1644–25. desember 1721) var ein portugisisk general og generalguvernør i Portugal.

Han var son av Dom Francisco, den første Marquês das Minas og den andre kona hans, D. Eufrásia Filipa de Lima.

Frå ung alder var han meint for ein militærkarriere. 14 år gammal var han til stades i lag med faren i slaget ved Elvas-linjene. Året etter kjempa han mot spanjolane nord i Minho, og vart ein general i 1665 etter erobringa av Guarda.

Etter freden i Lisboa vart han militær guvernør i Minho i fråvær av faren, som vart send som ambassadør til Roma. Han tok tittelen Marquês das Minas då faren døydde i 1674.

Mellom 1684 og 1687 var han generalguvernør i Brasil. Han måtte gjenopprette freden etter vanstyret til føregangarane hans, og vart konfrontert med ein alvorleg epidemi i provinsen Bahia.

I 1687 vendte han attende til Portugal og vart utpeikt som krigsrådgjevar.

Den spanske arvefølgjekrigen
----------------------------

Då den spanske arvefølgjekrigen (1702–1715) braut ut, støtta kong Peter II av Portugal først Frankrike, men den 16. mai 1703 signerte Portugal og Storbritannia Methuen-traktaten, som gjorde portugisarane og engelskmennene til allierte. De Sousa vart send til grensa for å førebu den portugisiske armeen for krig, men i 1704 var det den fransk-spanske styrken som gjekk til åtak først. Invasjonen vart stoppa på grunn av mangel frå støtte frå Madrid, og dei allierte invasjonane av Barcelona og Gibraltar, i tillegg til motstanden organisert av Sousa (som vann eit mindre slag nær Monsanto).

I oktober 1704 vart den første invasjonen av Spania sett i gang under Henri de Massue, 1. jarl av Galway og markien av Minas. Målet var å erobre Badajoz og slik opne ein andre front for å støtte Peterborough i Catalonia. Forholdet mellom dei to allierte kommandantane var derimot dårleg, og det same vart samhandlinga. Det var derfor ikkje vanskeleg for den erfarne franske kommandanten de Tessé å drive attende invasjonen.

I 1706 vart de Tessé slått nær Barcelona og det vart tydeleg at grensa til Portugal var uverna. Minas nytta høvet og marsjerte heile vegen til Madrid, og gjekk forbi Badajoz. Den tøffaste motstanden møtte han i Alcántara, der garnisonen på 4200 stod imot i fem dagar før dei kapitulerte. Armeen til hertugen av Berwick var i nærleiken, men var ikkje sterk nok til å risikere eit slag.

Den 28. juni 1706 gjekk den portugisiske armeen inn i Madrid og erkehertug Karl vart erklært konge av Spania. Det vart derimot snart klart at dei allierte i Madrid var særs isolert. Folkesetnaden var fiendtleg innstilt og hertugen av Berwick avskjerte kommunikasjonslinjene til Portugal og Aragon. Dei valde derfor å forlate Madrid og slå seg saman med dei allierte styrkane i Valencia. Hertugen av Berwick venta på dei og påførte dei eit knusande nederlag i slaget ved Almansa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «António Luís de Sousa, 2nd Marquis of Minas» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mai 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Oskar Hasselknippe** (fødd 18. januar 1911 på Biri, daud 4. juli 2001) var ein norsk pressemann og motstandsmann. Han er mest kjend som ansvarleg redaktør i *Verdens Gang* frå 1953 til han gjekk av med pensjon i 1978. Han er den lengstsittande redaktøren i historia til avisa.

Hasselknippe starta sin journalistiske karriere i avisa *Velgeren* på Gjøvik i 1931. Seinare jobba han i *Ringerikes Blad* der han var redaksjonssekretær ved krigsutbrotet i 1940. Han byrja i *Verdens Gang* ved oppstarten i 1945. Han var reportasjesjef før han vart ansvarleg redaktør. Som pressemann var han svært oppteken av teknologiske nyvinningar. Dette kom til uttrykk både i VG-spaltene og ved den produksjonsmessige utviklinga i avisa. Han stod i spissen for avisa då ho la om til tabloidformat i 1963.

Under andre verdskrigen var Hasselknippe distriktssjef for Milorg på Ringerike, Hadeland og Hallingdal. Han hadde militær bakgrunn frå Luftforsvaret, der han var kaptein.

Bibliografi
-----------

* *Olav Selvaag – Mannen med idéene* (biografi 1982)
* *Slik ble VG til* (1985)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oskar Hasselknippe» frå Wikipedia på bokmål, den 5. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oskar Hasselknippe i Norsk biografisk leksikon
* Oskar Hasséelknippe i Lokalhistoriewiki
* Nekrolog i VG

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Oskar Ingemann Øksnes** (fødd 11. april 1921 i Kvam i Nord-Trøndelag, død 27. mars 1999) var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet.

Landbruksminister
-----------------

Oskar Øksnes var statsråd og sjef for landbruksdepartementet (landbruksminister) i Odvar Nordli si regjering 25. januar 1976 - 4. februar 1981, og deretter i regjeringa Brundtland I 4. februar til 14. oktober 1981.

Øksnes-utvalet
--------------

Øksnes vart i 1972 leiar for Øksnes-utvalet som som i 1974 kom med utgreiinga «Støtteordninger i jordbruket», som danna mykje av grunnlaget for det såkalla jamstillingsvedtaket som Stortinget vedtok i 1975: Å jamstille bøndenes sine inntekter med gjennomsnittleg industriarbeidarløn. I 1976 vart Oskar Øksnes landbruksminister. Dermed fekk han ansvaret for å gjennomføre jamstillingsvedtaket.

Utdanning og karriere
---------------------

Øksnes var utdanna sivilagronom frå Norges Landbrukshøgskole og arbeidde som driftsagronom i Nord-Trøndelag frå 1948 til 1955. Han hadde òg eit spesialoppdrag i Landbruksdepartementet i 1952–1953. Seinare vart han fylkesagronom i Nord-Trøndelag fram til 1963, før han flytta til Molde og vart fylkeslandbrukssjef i Møre og Romsdal. Han var statssekretær i Landbruksdepartementet i perioden 1964–1965. Han vart fylkeslandbrukssjef i Nord-Trøndelag i 1975 – ei stilling han hadde fram til 1986, avbrote av perioden som landbruksminister i åra 1976-1981.

Heider
------

Øksnes vart i 1987 slått til Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* «Oskar Øksnes». Stortinget.no.


| * v
* d
* e
Norske landbruksministrar etter 1945 |
| --- |
| Einar Frogner (1945) • Kristian Fjeld (1945–51) • Olav Oksvik (1947–48) • Rasmus Nordbø (1951–55) • Olav Meisdalshagen (1955–56) • Harald Løbak (1956–60) • Einar Wøhni (1960–63) • Hans Borgen (1963) • Leif Granli (1963–65) • Bjarne Lyngstad (1965–70) • Hallvard Eika (1970–71) • Thorstein Treholt (1971–72) • Einar Moxnes (1972–73) • Thorstein Treholt (1973–76) • Oskar Øksnes (1976–81) • Johan C. Løken (1981–83) • Finn T. Isaksen (1983–85) • Svein Sundsbø (1985–86) • Gunhild Øyangen (1986–89) • Anne Vik (1989–90) • Gunhild Øyangen (1990–96) • Dag Terje Andersen (1996–97) • Kåre Gjønnes (1997–2000) • Bjarne Håkon Hanssen (2000–01) • Lars Sponheim (2001–05) • Terje Riis-Johansen (2005–08) • Lars Peder Brekk (2008–12) • Trygve Slagsvold Vedum (2012–2013) • Sylvi Listhaug (2013–2015) • Jon Georg Dale (2015–2018) • Bård Hoksrud (2018–2019) • Olaug Bollestad (2019–2021) • Sandra Borch (2021–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Snøfrisk** er ein fersk kremost laga av pasteurisert geitemjølk og kufløyte av det norske meierisamvirket TINE. Osten vart utvikla ved Sunnmøre Meieri fyrst på 1990-talet og lansert til OL på Lillehammer i 1994. Han vert produsert ved TINE Meieriet Vest Ørsta og inneheld 80% geitemjølk og 20% kufløyte. Osten vert seld i daglegvarehandelen i låge trekanta plastbeger som tek 125 gram. TINE produserer osten også i kuvertpakningar og spann for storhushaldningar.

I tillegg til den naturelle utgåva av Snøfrisk vert osten seld i variantar smaksett med pepar, dill og raudløk og timian. Tidlegare har det også vore produsert variantar med einebær, peparrot og skogsopp. TINE marknadsførte tidlegare Snøfrisk særleg for bruk i matlaginga, t.d. som smakshevar i sausar til vilt, medan fokus no er flytta meir over på Snøfrisk som pålegg.

Snøfrisk inneheld 25 prosent feitt og er frisk og syrleg med klår, men likevel runda geitemjølksmak.

Tine har i seinare år også byrja produsere ein fast skorpeost av geitemjølk kalla Snøfrisk hvitost.

Referansar
----------

1. ↑  Bergljot Engeset (1996). «Snøfrisk». *Geita*. Oslo: Samlaget. s. 67. ISBN 8252146376.
2. 1 2 3  «Snøfrisk Naturell». tine.no. Henta 19. november 2012.
3. ↑  «Snøfrisk TINE». ostecomapgniet.no. Henta 19. november 2012.
4. ↑  Kirsti Hagenes (1999). «Fersk ost». *Produksjon av meieriprodukter*. Oslo: Yrkesopplæring. s. 181. ISBN 8258513109.
5. ↑  «Snøfrisk : en ost med mange muligheter». Ostecompagniet. Henta 19. november 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Snøfrisk på nettstaden til TINE
**Rafaella Perniola** (fødd 8. mars 2000 i Palagiano) er ein italiensk songar og medlem i jentegruppa The Peppermints. Ho er systra til songaren Michele Perniola.

Eurovision
----------

### Junior Eurovision Song Contest 2014

Perniola vart vald ut av Radiotelevisione della Repubblica di San Marino til å representere San Marino i Junior Eurovision Song Contest 2014 i Marsa på Malta med Anita Simoncini, Greta Doveri, Arianna Ulivi og Sara Dall'Olio som jentegruppa The Peppermints. Gruppa framførte songen «Breaking My Heart» på engelsk og italiensk, og enda på 15. plass med 21 poeng; åtte frå Italia og eitt frå Malta. I tillegg fekk alle landa tolv poeng for at ingen land skulle stå att utan poeng. Songen er skriven av Luca Medri, Chris Lapolla, Antonello Carozza og The Peppermints. Bror hennar, Michele Perniola, representerte San Marino året før, då landet debuterte i tevlinga.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Guida allo Junior Eurovision Song Contest 2014» (PDF) (på italiensk). EurofestivalNEWS. Henta 22. november 2014.
2. 1 2 3 4 5  «About The Peppermints» (på engelsk). Junioreurovision.tv. Henta 22. november 2014.

| * v
* d
* e
Sanmarinske deltakarar i Junior Eurovision Song Contest |
| --- |
| Michele Perniola (2013) • The Peppermints (2014) • Kamilla Ismailova (2015) |


| * v
* d
* e
Sanmarinske låtskrivarar i Junior Eurovision Song Contest |
| --- |
| Antonio Carozza, Massimiliano Messieri, Michele Perniola og Piero Romitelli (2013) |
**Minna Kauppi** (fødd 25. november 1982) er ein finsk tidlegare orienteringsløpar frå Asikkala. Tre gongar vart ho verdsmeister på mellomdistansen og ein gong på normal-distansen. I fem meisterskap var ho med på finsk VM-triumf i stafett. 

Kauppi høyrde til verdseliten i orientering i over ti år frå 2004. Åra 2006-08 var ho med på dei finske laga som vann stafett-tevlinga under verdsmeisterskapen. I 2007 sikra ho seg også gullmedaljen i klassisk løype, og i 2008 sprang ho inn til gull i mellomlang løype. Perioden 2010-12 tok Kauppi to VM-gull i mellomlang løype og to-VM-gull i stafett. I 2013 var ho ankerkvinne for det finske stafett-mannskapet som kom på andreplass bak Noreg. Dermed vann ho medalje i sitt tiande verdsmeisterskap på rad. Ho stod då med totalt 17 (9-5-3) VM-medaljar.

I tida 2005-12 vann Kauppi 12 tevlingar i Verdscupen i orientering.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2004: Sølv i stafett, nr 5 på mellomdistanse
* VM 2005: Bronse på mellomdistanse
* VM 2006: Gull i stafett, nr 4 på mellomdistanse
* VM 2007: Gull i klassisk og i stafett, sølv på kort-distansen
* VM 2008: Gull på mellomdistansen og i stafett, sølv på kort-distansen
* VM 2009: Bronse i klassisk løype og i stafett
* VM 2010: Gull på mellomdistansen og i stafett
* VM 2011: Gull i stafett, nr 4 på mellomdistansen
* VM 2012: Gull på mellomdistanse, sølv på klassisk distanse
* VM 2013: Sølv i stafett, nr 4 på mellomdistanse
* VM 2015: Nr 6 på kort-distansen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Minna Kauppi» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juli 2023.*
Optisk Telegraf" (Replika) av von Claude Chappes i *Litermont bei Nalbach* Tyskland.
**Telegrafi** er eit system for overføring og mottak av meldingar over lange avstandar. Ein telegraf inngår i eit system for telegrafi. Det første vellykka telegrafisystemet kom ikkje før i 1844, men eksperiment med ulike former for fjernskriving hadde pågått sidan 1770-åra. Oppfinninga av den elektriske telegrafien blei gjord av Samuel Morse. Systemet baserte seg på at ein elektrisk krets blei vekselvis broten og avslutta ved hjelp av ein telegrafnøkkel (sendar). Til telegrafi laga Morse eit eige alfabet av punkt og strekar, morsealfabetet. Dette fekk han også patent på. Andre prøvde seg med system som automatisk reproduserte alle tala og bokstavane. 

I gamle dagar overførte ein bodskap på lange strekningar ved hjelp av flagg, faklar og liknande. Eit slik system blei kalla optisk telegrafi, med tilhøyrande optisk telegraf. Med telegrafi blei det mogleg å transportera informasjon med farten til lys, sjølv om det ikkje var noko fysisk kontakt mellom mottakar og sendar. Den første morsetelegraflinja blei oppretta i 1845 mellom Washington og Baltimore. Morsetelegrafen slo raskt ut sin konkurrent visertelegrafen, blant anna fordi det gjekk an å skrive ned og oppbevare meldingar. I Europa og USA spreidde telegrafnettet seg raskt. Ein av grunnane til dette var avisene sitt behov for ferske nyhende. I 1858 blei det aller første telegrammet sendt over Atlanterhavet i ein undersjøisk kabel.

Frå byrjinga av 1900-talet har ein i tillegg sendt telegrafi over radio, såkalla radiotelegrafi. Ei melding som vert send via telegraf eller telex vert kalla for telegram.

Mot slutten av 1900-talet blei telegrafi mange stader erstatta av mellom anna databasert kommunikasjon. Radioamatørar held ved like kunnskapen om telegrafi.

Sjå òg
------

* Telex
* Telefaks
* Radiotelegrafi
Koordinatar: 26°11′N 56°21′E﻿

**Jazirat al Maqlab** eller **Telegraføya** er ei øy i Elphinstonevika, kring 1,5 km utafor kysten av Musandamhalvøya i Oman. Bukta minnar om ein fjord med høge fjell rundt. 

På 1800-talet stod det ein forsterkarstasjon på øya for å forsterke telegrafmeldingar langs Persiabukta undersjøiske kabel, som var ein del av London-Karachi-kabelen. Det var ikkje lett for operatørane på øya med særs heite somrar og fiendtlege lokale stammer som gjorde livet særs vanskeleg.

Øya vart fråflytta i 1870-åra og har stått tom sidan, med berre ruinane av stasjonen att. Øya har dei seinare åra ofte blitt vitja av turistar på dhow-båtar, som ser på ruianne og snorklar i farvatnet rundt øya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Telegraph Island» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Dunlop, Fiona (4. mars 2007). «Quiet Weekend in Musandam». *Oman Travel Section, Daily Telegraph* (London: Telegraph Group). Henta 17. august 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historie på Atlantic Cable & Undersea Communications
* Cable&Wireless Worldwide Arkivert 2013-03-27 ved Wayback Machine.
| **Valga linn** |
| --- |
| Horisonten til Valga linnHorisonten til Valga linn |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Valga linn | Byvåpenet til Valga linn |
| **Flagget til Valga linn** | **Byvåpenet til Valga linn** |

 |
| Plassering |
| 

Valga i Estland is located in Estland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Estland |
| Maakond | Valga maakond |
| Borgarmeister | Margus Lepik |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  16,54 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2004)   - folketettleik | 14 055   849,8 /km² |
| Koordinatar | 57°47′0″N 26°02′0″E﻿Koordinatar: 57°47′0″N 26°02′0″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.valgalv.ee |

**Valga** er ein by og kommune sør i Estland som er hovudstaden i Valga maakond. Fram til dei vart fråskilde i 1920, var Valga og byen Valka nord i Latvia éin og same by. Dei er no tvillingbyar. Valga har om lag 14 000 innbyggjarar, medan Valka har om lag 7 000. 21. desember 2007 vart alle grenseovergangar og gjerde fjerna då begge landa vart med i Schengenavtalen.

Valga er eit trafikknutepunkt. Jernbanen Tallinn–Tartu–Riga er knytt via Tapa til Tallinn–Narva–St. Petersburg–banen. Valga er eit internasjonalt jernbaneknutepunkt. Sidan det ikkje finst jernbanestasjon i Valka, stoppar tog frå Riga nær Lugaži, før dei held fram til Valga. I dag har dei to byane felles bussruter. 

Under den kalde krigen låg det ein flybase i Valga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valga, Estonia» frå Wikipedia på engelsk, den 7. april 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Parsismen** |
|  |
| *Teologi* |
| Ahura Mazda |
| Angra Mainyu |
| Spenta Mainyu |
| Yazataene |
| Atar - Verethraghna - RashnuSraosha - Mithra - Anahita |
| Amesja Spentaene |
| Asja Vahisjta - Vohu ManahKhsjathra Vairya - Spenta ArmaitiHaurvatát - Ameretát  |

I parsismen er ein **amesja spenta** (frå avestisk *amesja* udøyeleg vesen, og *spenta* velgjerande) eller **amsjaspend** eit guddommeleg vesen som hjelper Ahura Mazda med å ordna verda. 

Uttrykket «amesja spenta» finst ikkje i gathaene men alle vesena er nemnd deri, og uttryket var brukt i andre tidlege skrifter. Ortodokse parsarar ser på amesja spentaene som personar. Det finst seks amesja spentaer. Dei viktigaste av dei er Asja Vahisjta, «den høgaste sanninga», og Vohu Manah, «den gode hugen». Dei andre er Khsjathra Vairya, «det fullkome veldet», Spenta Armaiti, «den heilage sinnstilstanden», Haurvatát «jordeleg fullkomenskap» og Ameretát «varig sæle». Dei første tre er mannlege, og dei siste tre er kvinnelege. Alle amesja spentaene vart skapa av Ahura Mazda, som er skildra som faren deira i nokre skrifter. Dei er generalane hans i kampen imot Ahriman. Alt som er godt på jorda kjem frå Ahura Mazda ved desse vesena. Dei sitt ved sida av Ahura Mazda på gulltroner, og kjem ned til jorda på vegar av lys. Kvar av dei har ein fiende, skapa av Ahriman, som står imot og hindrar dei. 

Amesja spentaene har høgare rang enn yazataene i den parsiske teologien. Forskjellen kan samanliknast med forskjellen mellom dei høgaste erkeenglane og vanlege englar i kristendommen. I tillegg er det verd å merka seg at det fanst persiske gudar med dei same namna som yazataene før parsismen. Ein trur difor at yazataene eigentleg var gudar frå eldre religionar som vart tilpassa parsismen. Namna til amesja spentaene, i motsetnad, finst berre i parsiske skrifter, og ein trur at det var Zarathusjtra som kom med dei.

Kvar amesja spenta har sine eigne høgtider og dyrkingsmåter i den ortodokse parsismen. I moderne parsisk teologi, særleg i India, er amesja spentaene ofte sett på som ei skildring av dei religiøse omgrepa som parsismen er bygd på. Dei er aspekt av Ahura Mazda som han gjorde verkelege slik at menneske kunne kjenna han. Det er difor ikkje feil å persongjera eller dyrka dei, men det er viktigare å bruka evnene dei gjev i kampen imot den dårlege anden. Menneske må innlemma essensen deira i dagleglivet sitt, og bruka det dei står for som mønster for korleis verda må verta.
Snøbrettkøyring.
Snøbrett
**Snøbrett**, etter engelsk *snowboard*, er ein vinteridrett med opphav i bølgjesurfing. Med ei rundt halvannan meter lang, 30 cm brei plate festa til føtene, renn ein ned bakkar utan stavar. Ein kan tevla om å gjera dette så raskt eller så imponerande som mogleg, men som med dei andre vinteridrettane driv mange med snøbrettkøyring fordi det er morosamt.

Snøbrett eignar seg godt til å køyra i laussnø utanfor hovudbakken. Bretta er lettare å styra i laussnø enn to ski, og breidda på brettet gjer at den som køyrer ikkje søkk så djupt. Ein køyrer ofte òg snøbrett i særskilde bakkar med hopp, rekkverk, benker og halfpipe der ein kan gjera ulike triks.

Historie
--------

Det var surfarar frå California som sette i gang idretten då dei tok surfebretta sine til fjellet om vinteren. Sidan byrjinga ved slutten av 60-talet har utviklinga gått raskt, og i dag blir det selt over 500 000 snøbrett årleg på verdsbasis. Til Noreg kom idretten på slutten av 70-talet, og i byrjinga av 80-åra utvikla sporten seg rundt eit miljø på Tryvann. Anders Wittussen starta allereie i 1982 med norsk produksjon av snøbrett under merkenamnet «Utopia». Norges snowboardforbund (NSBF) blei oppretta i 1987.

Snøbrett blei innført som ei grein i OL i Nagano i 1998.

Disiplinar
----------

På snøbrett kan ein tevla innan

* slopestyle
* quarterpipe
* halfpipe
* parallellslalåm
* storslalåm
* snowboardcross

Norske kjente snøbrettkøyrarar
------------------------------

* Daniel Franck
* Espen Arvesen
* Kim Christiansen
* Stine Brun Kjeldås
* Kjersti Buaas
* Terje Håkonsen
* Jan Petter Solberg
* Stian Solberg
* Daniel Ek
* Mats Johnsson
* Frode Skarbøe
* Eirik Haugo
* Mikkel Bang
* Fredrik Austbø
* Torstein Horgmo
* Andreas Ygre Wiig

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Snøbrett**

### Kjelder

* Bokmålswikipedia
* Svensk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Disneyland Paris** er ein fornøyelsespark i Marne-la-Vallée, ca. 30 km aust for Paris i Frankrike. Den er bygget etter modell frå Magic Kingdom i Walt Disney World Resort i Florida i USA, og den opphavlege Disneyland Park i California i USA. Disneyland Paris består av to parker: Disneyland Park (gjerne kalla Disneyland Paris) og Walt Disney Studios. Disneyland Paris var den andre Disney-fornøyelsesparken som opna utenfor USA.

Namn
----

Då Disneyland Paris opna i 1992 heit det *Euro Disney Resort*. I mai 1994 endra dei namn til *Euro Disneyland Paris*, i oktober 1994 til *Disneyland Paris*, i mars 2002 til *Disneyland Resort Paris* og i april 2009 til *Disneyland Paris*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Disneyland Paris» frå Wikipedia på bokmål, den 26. april 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Disneyland Paris**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* GeoNames
* BBC Things
* Discogs (artist)

 |