recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Andreas Nicolaus Kornerup** (fødd ) var ein dansk geolog, ingeniør, målar, dosent og grønlandsforskar. 

Han var fødd i København som son av litografen Lars Andreas Kornerup. I 1872 tog Kornerup præliminæreksamen og året etter adgangseksamen til Polyteknisk Læreanstalt. Her gjekk han ut i 1878 som kandidat i «anvendt naturvidenskab». I 1879 blei han utnemnd til dosent i jordbotnlære ved Landbohøjskolen, men hadde berre eit kort høve til å verka i stillinga, då han blei alvorleg sjuk av tuberkulose. Etter 3/4 års sjukeleie døydde han, berre 24 år gammal. 

Trass den korte tida han hadde til å verka i, let Kornerup etter seg eit namn som geolog og grønlandsforsker. Tydinga hans låg hovudsakleg i det frittskuande blikket, som han, trass den unge alderen sin og oppsedinga under det som kunne verka som særs innskrenkande københavnske forhold, hadde over dei storslåtte naturforholda og den viktige geologiske kunnskapen Grønland kunne gje. Samstundes klarte han, ved hjelp av medfødde kunstnariske talent og ved nøye opplæring i ungdommen, å illustrera dei geologiske skildringane sine ved ei rekkje nøyaktige avbildingar. 

Også som plantesamlar hadde Kornerup ei betydeleg verksemd på Grønland. Allereie før han var blitt kandidat, deltok han i ein ekspedisjon til Julianehåb distrikt i 1876. Våren 1878 drog han på nytt til Grønland, der han var deltakar i J.A.D. Jensen si kjende isvandring. I 1879 utførte han saman med Jensen og Regnar Hammer den siste grønlandsferda si til Holsteinsborg og Egedesminde distrikt. Det er livlege skildringa av dei geologiske undersøkingane på desse ekspedisjonane i *Meddelelser om Grønland* og i eit par avhandlinger i *Geografisk Tidsskrift* (II og IV). 

Kornerups skreiv også *Geologiske Iagttagelser frå Vestkysten av Grønland* (1879), som blei innrykka i 2. bind av *Meddelelser*. Dette var det siste verket hans. Han deltok i møtet til dei skandinaviske naturforskarane i Stockholm 1880, der verka og bilda hans vekte beundring, og der han på forslag frå A.E. Nordenskiøld blei vald til utanlandsk medlem av Geologiska Föreningen. Etter møtet drog han på fjelltur i Noreg, der ein sjukdom han hadde utvikla på Grønland blussa ut att, og han måtte venda heim i dødsssjuk tilstand til København. I 1882 blei det stilt ut fleire større akvarellar frå Grønland av Kornerup.

Han er gravlagd på Garnisons kyrkjegard.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Nicolaus Kornerup» frå Wikipedia på dansk, den 1. oktober 2023.*

* Kristian Rørdam: Kornerup, Andreas Nicolaus i (1. utgåve, bind 9, 1895)
* *Andreas Nicolaus Kornerup* på Kunstindeks Danmark / Weilbachs Kunstnerleksikon

Galleri
-------

* Bjørnesund, 1878Bjørnesund, 1878
* Parti fra indlandsisen, 1878Parti fra indlandsisen, 1878
* Teltplads ved Kangerdluarsuk, 1879Teltplads ved Kangerdluarsuk, 1879
* Grønlandsk kvinde vasker tøjGrønlandsk kvinde vasker tøj
* Skibet "Thorvaldsen", 1879Skibet "*Thorvaldsen*", 1879
RSPCA-tilsett (til venstre, med transportkasse) og brannmenn redder ei due som sit fast i ein bygning.
**Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals** (RSPCA) er ein britisk dyrevernorganisasjon med virke i England og Wales. Han blei grunnlagt i 1824 som SPCA, og fekk kongeleg støtte (og nemninga «Royal») i 1840. Organiasajonen har danna grunnlaget for fleire liknande organisasjonar i andre land, som Scottish SPCA, RSPCA Australia og ASPCA i USA.

Organisasjonen blei skipa av ei gruppe reformatorar leia av parlamentsmedlemmene Richard Martin, William Wilberforce og presten Arthur Broome i Old Slaughter's Coffee House ved Strand i London.
Han fekk kongeleg status av dronning Viktoria i 1840. Organisasjonen kjempa for eit lovverk som verna om dyr, og søkte sjølv å rettsforfølgja dyremishandlarar. I 1824 stilte han 63 personar for retten anklaga for dette.

Etter fleire år med lobbyverksemd frå RSPCA laga Det britiske parlamentet fleire lover for vern av dyr. Richard Martin hadde allereie fått gjennom ein lov mot mishandling av storfe i 1822. Denne blei utvida med *Cruelty to Animals Act* i 1835. *Cruelty to Animals Act 1876* la ned eit regelverk knytt til dyreeksperiment som viviseksjon. *Wild Animals in Captivity Protection Act 1900* regulerte hald av ville dyr i fangenskap, medan *Protection of Animals Act 1911* samanfatta dei ulike dyrevelferdslovane. Nyare kampanjar der RSPCA har vore aktive har ført til *Hunting Act 2004*, med kraftig regulering av revejakt, og *Animal Welfare Act 2006*, som oppdaterte regelverket for dyrevelferd.

Kjelder
-------

1. ↑  *City of Westminster green plaques*, arkivert frå originalen 16. juli 2012, henta 19. november 2014
2. ↑  «What have we changed?», «Animal Welfare Act». , rspca.org.uk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BBC Things

 |
**Den svecofenniske fjellkjeda** er eit belte av deformerte og omdanna bergarter som i dag utgjer ein stor del av Det baltiske skjoldet, særleg i sentrale delar av Finland og Sverige. Fjellkjededanninga fann stad for kring 1990–1770 mill. år sidan, og starta med ein kollisjon av store jordskorpeplater. Sediment og vulkanske avleiringar samla seg i senkingane, og vart etter kvart omdanna til metamorfe bergarter. For kring 1840–1830 mill. år sidan vart dei djupare delane av den sterkt fortjukka jordskorpa utsett for delvis smelting, og det danna seg migmatittar og tilknytte granittiske bergarter. Fjellkjededanninga vart avslutta for 1820–1770 mill. år sidan ved at det trong fram store massar av djupbergarter som er nær uåpverka av den svecofenniske deformasjonen. I Bergslagen i området kring Skellefte og Norrbotten i Sverige vart det danna vulkanske bergartar som har gjeve grunnlag for produksjon av jernmalm og sulfidmalm.

Kjelder
-------

* Svecofenniske fjellkjede. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .
Melodien til «Å kom nå med lovsang».
Ein kyrkjelyd syng «O Come, All Ye Faithful» på gudsteneste første juledag.
**«Å kom nå med lovsang»**, opphavleg latinsk **«Adeste fideles»** og seinare engelsk **«O come all ye faithful»** er ein julesalme som truleg blei skriven og komponert av den engelske katolikken John Francis Wade på 1700-talet. Det er også lagt fram teoriar om eldre opphav, men Wade er det tidlegaste namnet som kan knytast til songen.

Historie
--------

|  |  |
| --- | --- |
| Adeste fideles laeti, triumphantes;
Venite, venite in Bethlehem:
Natum videte Regem Angelorum

Førsteverset på latin   |  |

Den latinske teksten og melodien blei først utgjevne i Wade si songsamling *Cantus Diversi* (1751). Songen kom også ut i *Evening Offices of the Church* frå 1760 og *An Essay on the Church Plain Chant* av Samuel Webbe frå 1782.

Som katolikk måtte Wade flykta frå Storbritannia etter jakobittopprøret i 1745, og budde resten av livet i Frankrike. Den franske abbeden François Borderies dikt tre fleire vers til songen i 1882, som ofte er sett inn som nummer tre og fem til sju. Det finst også endå eit latinsk vers av ein ukjend diktar, men dette blir sjeldan trykt. I den katolske kyrkja bruker ein hovudsakleg den latinske teksten, medan andre kyrkjesamfunn har teke i bruk omsetjingar.

Salmen er mellom anna fast innhald i *Nine Lessons and Carols* ved King's College i Cambridge.

Omsetjingar
-----------

Salmen blei omsett til engelsk som «O Come, All Ye Faithful» av den katolske presten Frederick Oakeley i 1852.

Den best kjende norske omsetjinga er «Å, kom nå med lovsang» av Per Lønning. Han finst på svensk som «Dagen är kommen».

Innspelingar
------------

Songen er spelt inn ei rekkje gonger, mellom anna av artistar som Frank Sinatra, Bing Crosby, Nat King Cole, Elvis Presley, Celine Dion, Josh Groban, Twisted Sister, Brian McKnight, Mariah Carey, Christian Bautista, Jim Reeves, Tennessee Ernie Ford, Enya, Take 6 og Joe McElderry.

Dei norske kora Nidarosdomens guttekor, Oslo domkirkes guttekor og Sølvguttene har alle spelt inn songen.

Kjelder
-------


* «Adeste fideles» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Adeste Fideles» frå Wikipedia på engelsk, den 25. desember 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **Adeste Fideles** ved Wikisource (la). |

* Adeste fideles (LH382). Notar og latinsk tekst ved katolsk.no
* Historien bak «Å, kom nå med lovsang» (lyd ved nrk.no)
* Adeste fideles. Fleire språkversjonar og notar ved ChoralWiki (CPDL)
Geysiren Strokkur på Island
**Hydrotermal sirkulasjon** er namnet på ein geologisk prosess der varmt vatn sirkulerer i sprekkar og gangar i berggrunnen. Ordet *hydrotermal* kjem frå gresk, der *hydros* tyder vatn og *thermos* tyder varme. Hydrotermal aktivitet er vanleg ved vulkansk aktivitet, men kan òg finnast andre stader som ved metamorfose. Geysirar og såkalla «skorsteinar» (black smokers) som ein finn på havbotnen og som spyr ut varmt vatn, får krafta si frå hydrotermal aktivitet.

Utfelling av mineral i hydrotermale gangar
------------------------------------------

Trådsølv frå Kongsberg
Ein såkalla «black smoker», eit hydrotermalt utløp ved den midtatlantiske ryggen
Vatnet i desse systema inneheld oppløyste mineral og kan variere frå å vere lunke til å halde ein temperatur på fleire hundre grader. Frå desse løysingane vert det utfelt mineral. Både trykk, kjemi og varme regulerer denne prosessen. Mange malmar og industrimineral er danna under slike tilhøve. Til og med sølvførekomstane på Kongsberg er danna ved hydrotermal aktivitet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hydrotermal» frå Wikipedia på bokmål, den 1. september 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bergensgeolog på 3 500 meters djupne[*daud lenkje*]
**Elektra Records**  er eit amerikansk plateselskap som var verksamt frå 1950 til 2004. Selskapet vart i 2009 gjenoppretta som eit underselskap til Atlantic Records.

Historie
--------

Elektra Records vart grunnlagt 10. oktober 1950 av Jac Holzman og Paul Rickholt, og konsentrerte seg opphavleg om folkemusikkartistar som Judy Collins. Midt på sekstitalet byrja Elektra òg å gje ut plater i sjangrane rock og psykedelia. Blant deira mest kjende band var The Doors, Love og Incredible String Band. Dei har òg jobba saman med det kjende Heavy Metal-bandet Metallica på blant anna albumet *Master of Puppets*.

I 1970 vart selskapet selt til Kinney Corporation, som slo det saman med Warner Bros. Records til WEA (Warner-Elektra-Atlantic). Dette konglomeratet vart i 2004 selt vidare til eit nytt konglomerat, og i april same år vart etiketten lagt ned. Fem år seinare vart selskapet gjenoppretta.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Elektra Records» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artistar som har gjeve ut plater på Elektra på Engelsk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (label)

 |
| Montauban |
| --- |
| Buegong ved Place Nationale i MontaubanBuegong ved Place Nationale i Montauban Buegong ved Place Nationale i Montauban |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Montauban |
| **Byvåpenet til Montauban** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Midi-Pyrénées Tarn-et-Garonne |
| Grunnlagd | 1144 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  135,17 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 51 855   384/km² |
| Koordinatar | 44°1′5″N 1°21′21″E﻿Koordinatar: 44°1′5″N 1°21′21″E﻿ |
| Høgd over havet | 87 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.montauban.com |

**Montauban** (*Montalban* på oksitansk) er ein by og kommune sørvest i Frankrike og *préfecture* (hovudstad) i departementet Tarn-et-Garonne 50 km nord for Toulouse.

Byen er hovudsakleg bygd i raudfarga murstein og ligg ved den høgre breidda til elva Tarn, der ho renn i hop med Tescou.

Historie
--------

Med unntak av Mont-de-Marsan er Montauban den eldste av *bastides* i Sør-Frankrike. Han vart grunnlagd i 1144 då Alphonse Jourdain, greve av Toulouse gav han mykje fridom. Innbyggjarane kom hovudsakleg frå Montauriol, ein landsby som hadde vakse opp rundt det nærliggande klosteret St. Théodard.

På 1200-talet leid byen under herjingane til katarane og av Inkvisisjonen, men i 1317 hadde han tatt seg opp så pass mykje at pave John XXII valde byen som senter for eit bispedøme, der basilikaen St. Théodard vart domkyrkja.

Med freden i Brétigny i 1360 vart byen gjeve til engelskmenna, men dei vart forvist av innbyggjarane i 1414. I 1560 slutta biskopane seg til protestantismen, forviste munkane og øydela domkyrkja. Ti år seinare vart byen ein av fire tilfluktsstader for hugenottar under Freden i Saint-Germain, og danna ein liten sjølvstendig republikk. Han var hovudkvarteret for hugenottopprøret i 1621, og stod imot ei 86 dagar lang omleiring av Louis XIII. Han kom ikkje under den kongelege makta før La Rochelle fall i 1629, då festningsverka der vart øydelagd av Kardinal Richelieu. Protestantane vart igjen forfulgt etter opphevinga av Ediktet i Nantes i 1685.

Økonomi
-------

Hovudnæringane til byen er handel med jordbruksvarer, hestar, fjørfe, i tillegg til planteskular, kleproduksjon, møller, trelasthandel og produksjon av møblar, silkedukar og stråhattar.

* 
* 
*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Avro RJ frå Atlantic Airways på Vagar lufthamn
**Atlantic Airways** er det nasjonale flyselskapet på Færøyane. Det flyg innanlands og utanlands, med base på øya Vágar. I Noreg har Atlantic Airways frakta tilsette for Aker Kværner (AKST) til og frå Snøhvit- og Ormen Lange-prosjektet sidan 2004. 

Selskapet vart skipa i 1987, og den første turen gjekk frå Færøyane til København i 1988. Selskapet er eigd av dei færøyske styresmaktene. Dei har ordinære ruter til Ålborg, Aberdeen, Billund, Bergen, København, London, Oslo, Reykjavik, Shetland og Stavanger, i tillegg til charterturar. Internt på Færøyane har dei helikopterruter. Selskapet frakta 101 428 passasjerar i 2002[1] og hadde 96 tilsette i januar 2005[2].

#### Ulukka på Stord 2006

10. oktober 2006 køyrde Atlantic Airways rute 670 av rullebanen på Stord lufthamn, Sørstokken og tok fyr. Flyet var eit av AKST sine charterfly på veg frå Stavanger til Molde med arbeidarar som skulle til Ormen Lange. Det var 16 personar om bord, 12 av dei var passasjerar. Tre av passasjerane og ein av dei tilsette døyde i ulukka. Årsaka til ulukka var truleg at spoilerane på vengene, som skal halda flyet nede på bakken så hjulbremsene får tak, ikkje løyste seg ut.[3]

Fotnotar
--------

1. ↑  Wikipedia på bokmål
2. ↑  Engelsk Wikipedia
3. ↑  Verdens Gang, 1. november 2006
**Ion-Marcel Ciolacu** (fødd ) er ein rumensk politikar som frå 15. juni 2023 har vore Romanias statsminister. Han er også leiar for det rumenske sosialdemokratiske partiet (PSD).

Karriere
--------

Den rikspolitiske karrieren til Ciolacu starta då han i 2018 blei utnemnd til visestatsminister i regjeringa til Mihai Tudose. Det vert sagt at han skal ha blitt handplukka for å rapportere omkring Tudose til den dåverande parlamentspresidenten Liviu Dragnea som sjølv var avskoren frå statsministerposten på grunn av ei korrupsjonssak, men Ciolacu braut sambandet til Dragnea og allierte seg med Tudose. Då Tudose trekte seg i januar 2018 blei Ciolacu sett på sidelinja. Han fekk større innverknad etter at Dragnea i 2019 blei dømd til 3 år og 6 månaders fengsel for maktmisbruk. Ettersom sosialdemokratane hadde fleirtall i begge kammera i parlamentet blei Ciolacu vald til parlamentspresident med 172 mot 120 røyster. Han etterfølgde den fengsla Liviu Dragnea.

Den nyvalde leiaren for PSD, Viorica Dăncilă, leid eit klårt nederlag ved presidentvalet i november 2019, og Ciolacu overtok som fungerande leiar av partiet. På partikongressen 22. august 2020 blei han vald til partileiar med klår margin – 1310 røyster for og 91 for motkandidaten. Ciolacu leia partiet til siger i parlamentsvalet, men han fekk ikkje fleirtall for å danne regjering. Etter den politiske krisa i 2021 måtte regjeringa til Florin Cîțu gå av. Partiet hans, Det nasjonalliberale parti (PNL), som var ein del av regjeringskoalisjonen, inngjekk no samarbeid med det sosialdemokratiske partiet til Ciocalu og danna ny regjering med Nicolae Ciucă frå PNL som regjeringssjef.

Då Ciucă gjekk av overtok Ciocalu som regjeringssjef frå 15. juni 2023.

Kjelder
-------

1. ↑  «Cine e Marcel Ciolacu, omul care a mazilit-o pe Dăncilă». G4Media. 26. november 2019.
2. ↑  «ULTIMA ORA Mihai Tudose si-a anuntat demisia din functia de premier – oficial». HotNewsRo.
3. 1 2  Ilie, Adrian (27. november 2019). «Cine este Marcel Ciolacu, noul președinte interimar al PSD. Care e cel mai controversat aspect al carierei sale». Libertatea.
4. ↑  «Liviu Dragnea, condamnat definitiv la trei ani și jumătate de închisoare | DW | 27 May 2019». Deutsche Welle (www.dw.com).
5. ↑  «Breaking News. Viorica Dăncilă a demisionat de la conducerea PSD. Marcel Ciolacu, președinte interimar». Europa Liberă România.
6. ↑  «Marcel Ciolacu, ales președinte al PSD / Eugen Teodorovici a obținut doar 91 de voturi». HotNews.ro. 22. august 2020.
7. ↑  «DOCUMENT Alianța PSD-PNL-UDMR se va numi Coaliția Națională pentru România / Ce conține acordul politic / Cum se schimbă ministerele la rotație: Justiția va reveni PSD, Finanțele, PNL – Politic – HotNews.ro». 24. november 2021.
8. ↑  «Romania’s Ciolacu Becomes Prime Minister After Securing Majority». Bloomberg. 15. juni 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Marcel Ciolacu» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2023.*
**Federigo Fiorillo** (1755–1823) var ein tysk komponist, mandolinist, fiolinist og bratsjist.

Liv og virke
------------

Far hans, Ignazio Fiorillo, var hoffkapellmeister hos hertug Karl I av Braunschweig-Wolfenbüttel.

Federigo Fiorillo starta karrieren som mandolinvirtuos, men etterspørselen etter mandolinistar var liten, så han blei ofte nøydd til å gå over til andre strengeinstrument, særleg fiolin og bratsj. Som fiolinist spelte han for fyrste gong i St. Petersburg i 1777. I åra 1780 og 1781 opptredde han fleire gangar som mandolinist og fiolinist i Polen. Frå 1782 til 1784 var Fiorillo kapellmeister ved det nystifta teateret i Riga. I 1785 vende han tilbake til Tyskland, men aksepterte straks eit engasjement i Paris og oppførte kort etter tilkomme ein konsertant symfoni på den kjende *Concert spirituel* i byen. Under opphaldet i Paris gav han med hell ut nokre komposisjonar. Rundt 1790 reiste han til London og heldt godt dokumenterte offentlege konsertar, seinare var han i Amsterdam. I 1823 var Fiorillo svært sjuk og reiste til Paris for å la seg operera. Kva tid og stad han døydde er ukjent; etter utsegn frå forleggaren Jean-Georges Sieber døydde han truleg i London i 1823.

Eit sett med 36 kaprisar er framleis nyttige som etydar.

Verk i utval
------------

Verklista til Fiorillo består av talrike fiolinkomposisjonar, konsertante symfoniar, kammermusikk og pedagogiske verk. Dei fleste av verka hans blei gjevne ut av forleggaren Sieber i Paris. 

* *Quintette avec cor, flûte, violon, alto, violoncelle*
* *Six quatuors* op. 1 med dedikasjonen *Monseigneur le Prince de Prusse*
* *Six trios pour 2 violons et basse* op.2
* *36 Études ou Caprices* pour violon op. 3
* *Six quatuors concertants avec flûte* op.4
* *Six duos pour 2 violons* op.5
* *Six quatuors concertants* op.6
* *Six quatuors* op.7
* *Six trios concertants* op.8 (Flöte, Violine, Bratsche)
* *Trois sonates de clavecin ou le piano-forte, avec accompagnement du violon* (Mlles Erard, Paris)
* *Trois sonates de clavecin ou le piano-forte, avec accompagnement du violon* op.7 dedisert *Sa Majesté le Reine de Prusse*
* *Trois sonates de clavecin ou le piano-forte, avec accompagnement du violon* op.9
* *Trois quintetti concertants pour 2 violons, 2 altos et violoncelle* op.12
* *Six duos concertants pour 2 violons* op.13
* *Tre duetti concertanti con due violini* op.15 (1795, Artaria, Vienne)
* *Trois quatuors* op.16
* *Trois duos concertants pour violon et violoncelle* op.31

Revisjonar
* Ferdinand David (red). *Violinetüden*. 1854
* Walther Davisson: *Etuden*. 1988


1. 1 2  Philip J. Bone, The Guitar and Mandolin, biographies of celebrated players and composers for these instruments, London: Schott and Co. 1914.
2. ↑  Violinman.com, *FIORILLO, Federigo (1755-1825)*
| **Lihula** |
| --- |
| Horisonten til LihulaHorisonten til Lihula |
| Plassering |
| 

Lihula is located in Estland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Estland |
| Maakond | Lääne maakond |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008) | 1 425 |
| Koordinatar | 58°41′0″N 23°51′0″E﻿Koordinatar: 58°41′0″N 23°51′0″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |
| Diverse annan informasjon |

**Lihula** (tysk *Leal*) er ein by og ein kommune i Lääne maakond i Estland med om lag 1400 innbyggjarar. 

Lihula-borga vart først nemnd i 1211. Han var sete for bispedømet Saare-Lääne (*Ösel-Wiek*). Den 8. august 1220 vart ein svensk arme slått i eit slag her av estlendingane. 

Ei kort stund stod det eit monument i Lihula til ære for dei estiske soldatane som kjempa i lag med tyskarane mot Sovjetuninoen under den andre verdskrigen. Statsminister Juhan Parts gav ordre om å fjerne monumentet og sidan juni 2007 har det stått på Okkupasjonsmuseumet i Tallinn.

* 
* 
* 
*

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Lihula» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Dory måla av Winslow Homer
Ein **dory** er ein mindre båt som under fiske vert brukt saman med eit moderfartøy. I norsk fiskeri har ein brukt to ulike dorytypar. 

Den doryen som vart brukt til linefiske kom frå austkysten av Nord-Amerika. I Noreg vart han teken i bruk på 1890-talet. I 1890 deltok eit fiskefartøy frå Gloucester i Massachusetts i bankfiske på Sunnmørskysten. Ein dory vart selt frå dette fartøyet - truleg til Nordland Fiskeriforening. Tidlegare brukte norske lineskøyer ein større og tyngre småbåt til å sette og dra liner. Det var den såkalla svenskerullen. Doryen var mykje lettare og enklare å handtere. Han hadde flat botn og var utan faste tofter. Dette gjorde at fleire doryar kunne stablast i kvarandre. Fiskefartøya kunne då ta fleire, gjerne dobbelt sa mange doryar som svenskerullar. Sjølv om fiskarane i byrjinga var skeptisk til denne flatbotna båten, vart han snøgt vanleg. Det vart etter kvart gjort endringar på linedoryane. Medan den typen som kom frå Amerika var spiss bak, gav nordmennene han spegel, slik at han vart breiare. På den måten vart det betre plass når lina skulle kastast. Båtar med denne endringa vart kalla *doris*. Dei var gjerne 14-16 fot.

Doryen som vart brukt under snurpefiske var ein større og kraftigare båt. Han vart og kalla notbåt eller posebåt. Snurpenota vart teken i bruk til sildefiske tidleg på 1900-talet. For å sette ut nota og snurpe ho saman, vart det brukt to båtar. I starten vart desse båtane framdrivne av roarar. Etter kvart som nøtene vart større, vart og doryane større. Då det kom brukbare motorar vart dei innsette i notbåtane. Det minka på slitet til fiskarane, og større fart i setting av nota gjorde det lettare å fange silda. Fiskefartøyet kunne heise notdoryane opp etter davitar slik at dei hang ein på kvar side. Dei viktigaste distrikta for bygging av slike båtar var Hardanger og Tresfjord i Møre og Romsdal. Då kraftblokka kom i bruk til snurpefiske, var det ikkje bruk for snurpedoryane lenger. Mange vart selde til bruk som fritidsbåtar.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  Odd Vollan: *Ein skipper og hans samtid*

---

* Odd Vollan: *Ein skipper og hans samtid*. Aalesunds Museums skrift nr. 23. 1993
* Arne. R. Hole: *Båter og Kystfolk*, Aschehoug, 2007.
* Åsmund Kristiansen: Dory - forsøk på en oppklaring. *Kysten* nr 2 2009.
* Brynjar Stautland: *Frå Klondyke til katastrofe. Vestlandsk sildefiske på Island*. Det Norske Samlaget 2002
**Jugorsk** (russisk Югорск) er ein by i Khanty-Mansia i Russland med om lag 30 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 420 kilometer vest for Khanty-Mansijsk. 

Mesteparten av folkesetnaden er russarar, men det finst òg ukrainarar, tatarar og dei innfødde khanty og mansi-folka.

Historie
--------

MiG-31.
Busetnaden *Komsomolskij* (russisk Комсомольский) vart bygd i 1963 i samband med utbygging av tømmer- og naturgass-industriane i området. Busetnaden voks etter kvart som gassfelta i vest-Sibir vart utbygd og produksjonsselskapet Tjumentransgas vart bygd opp. I mars 1959 starta bygginga av jernbanen Ivdel – Priobje. Rundt same tid starta utbygginga av skogane på taigaen i området.

Busetnaden fekk bystatus i 1992 og namnet på byen vart samstundes endra til Jugorsk. Namnet kjem av «Jugra» eller «Jugoria», som er namnet på landet til khanty og mansi-folka.

Økonomi og næringsliv
---------------------

Tjumentransgas (eigd av Gazprom) er den viktigaste arbeidsgjevaren i byen, med over 7 000 tilsette i Jugorsk. For tida (2008) kjem 90% av inntektene i byen frå verksemdene til Tjumentransgas. 

Ei anna viktig verksemd er Jugorskles, som driv med hogst og handsaming av tømmer, samt møbelproduksjon.

Jordbruksbedrifta JSC Jugorskoje, som er spesialisert innan kvegavl og fjørfe, har òg verksemder i Jugorsk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for Jugorsk

| * v
* d
* e
Byar i Khanty-Mansia |
| --- |
| Administrativt senter: Khanty-Mansijsk |
| Belojarskij · Jugorsk · Kogalym · Langepas · Ljantor · Megion · Neftejugansk · Nizjnevartovsk · Njagan · Pokatsji · Pyt-Jakh · Raduzjnyj · Sovetskij · Surgut · Uraj | Flagget til Khanty-Mansi Autonomous Okrug |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Riksförbundet för sexuell upplysning** (RFSU) er ein svensk ideell organisasjon som arbeider med seksuell og reproduktiv helse og rettar, samt informasjon og opplysing kring seksualitet og samliv. Ei av dei viktigaste kampsakene har vore og er retten til fri abort.

Arbeidet til RFSU kviler på tre rettar: retten til å vera, retten til å nyta og retten til å velja.

RFSU arbeider med opplysning, utdanning og opinionsdanning gjennom å arrangera kurs, konferansar, og delta i debattar. Dessutan driv RFSU eit omfattande internasjonalt arbeid saman med liknande organisasjonar i andre land. 

RFSU sin klinikk i Stockholm arbeider med prevensjonsrettleiing, seksualrådgiving, samt seksuelt overførbare sjukdommar. Klinikken arbeider også med forsking og utdanning. 

Lokalforeiningane arbeider med informasjon og utdanning. Lokalforeiningane kursar frivillige som driv med opplysning i skular. 

RFSU blei grunnlagt 1933 av blant anna Elise Ottesen-Jensen, Gunnar Inghe og Hanna Lundin. Elise Ottesen-Jensen var leiar frå starten til 1959, og ho er den som sterkast blir forbunde med organisasjonen. Tidsskriftet til RFSU, Ottar, er oppkalla etter henne. 

RFSU er partipolitisk og religiøst uavhengig, men har røtene sine i radikal sosialisme.

Lina Fridén er forbundsordførar sidan 2023.

RFSU Norge AS
-------------

RFSU Norge AS vart skipa 1. juni 1973.

Dagleg leiar er Annika Jerveland.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hon blir RFSU:s nya förbundsordförande», *Altinget.se*, 8. juni 2023, henta 13. juni 2023
2. ↑  «RFSU Aktiebolag | Info & Löner | Bolagsfakta», *www.bolagsfakta.se* (på svensk), henta 13. juni 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
Ei av fleire kanonstillingar med dreieskiver
**Klævold Kystfort** er eit mindre kystfort bygd på Klævoldsneset ved inngangen til Vadheimsfjorden av dei tyske okkupantane under andre verdskrigen. Her hadde dei god oversikt utover Sognefjorden. På neset finn ein i dag restane etter fire kanonstillingar, mura i stein og betong, med tilhøyrande bunkersar som var nytta til ammunisjons og dekningsrom.

Kanonane er vekke, men dreieskivene i stål til står igjen. Der står framleis igjen ein intakt kommandobunkers i betong, som det etter krigen var bygd ei hytte oppå, der bunkersen fungerer som kjellar for hytta. Tuftene etter det som var ei kantine og kjøkenbrakke er godt synlege. Det står framleis to hus som truleg var nytta som ammunisjonslager.

Historie
--------

Brakke
Kystfortet på Klævoldsneset var stridsklart i mars 1943. Det hadde til oppgåve å bekjempe sjømål på Sognefjorden, sperre innløpet til Vadheimsfjorden og sikre eigne (tyske) skip og konvoiar på fjorden. Det er ikkje kjent nøyaktig kor mange som tenestegjorde på Klævold. Men tilsvarande batteri var oppsett med 2 offiserar, 23 underoffiserar og 71 meinige, til saman 96 mann. 

På haugen over husa til Klævold bruk nr 4/2 sette dei opp synlege narrebygningar for å lure eventuelle fiendar som angreip. Kystfortet vart nedlagt i februar 1945, og våpen og ammunisjon vart flytta til Flostaøya ved Arendal. Minefelta og brakkene stod igjen. 28. juni 1945 vart minene tekne opp, og seinare vart brakkene selde.

Arsenal
-------

Hovudskytset var fire franske 10,5 cm K.331 (f) feltkanoner med rekke vidde på 12 000 meter. Til nærforsvar var dei oppsett med ein russisk 4,5 cm Pak (r) panservernkanon. Ein tysk 2,0 cm Kwk (Kampfwagenkanonene). Ei hollandsk mitraljøse (sMG), to holladnske MG (1MG). Tolv Abwehr 41 flammekastarar. I mai 1944 vart det lagt ut 959 miner i to minefelt nord og aust for fortet, og 24 miner i to vegsperringar. På Hamneneset, neset like nord for Klævoldnestet, bygde tyskarane opp enkle og godt synlege kanonstillingar med narrekanonar. 

Nede ved fjorden står ein mindre stilling, der det opphavleg var ein panservernkanon. I svingen oppe ved hovudvegen står ei MG-stilling med fri sikt i begge retningane. Ovanfor vegen ligg restane etter eit basseng som var nytta som vassverk. Elles er det spor og tufter etter nokre fleire bygningar og anna infrastruktur. 

Bunkers på kanonstillinga

Referansar
----------

1. ↑   Berge, Kjell-Ragnar (1995). Fronten er kysten! Oversyn over tyske festningsverk i Sogn og Fjordane 1940-1945.
Pekka Haavisto
**Pekka Olavi Haavisto** (fødd 23. mars 1958 i Helsingfors) er ein finsk politikar for Gröna förbundet. Han var medlem av Riksdagen frå 1987 til 1995 og er frå 2007 på nytt riksdagsmann. Haavisto var frå 1995 til 1999 miljøminister og minister i utenriksdepartementet i regjeringa Lipponen I. Han var frå 1993 til 1995 partileiar i Gröna förbundet og var frå 2000 til 2006 leier i Det europeiske grøne partiet.

Haavisto har arbeidd for SN og SNs miljøprogram (UNDP). Frå 2005 til 2007 var han EUs spesialrepresentant for Sudan og Darfur, og deretter var han SN-rådgjevar for fredsprosessen i Darfur.

I 2012 stilte Haavisto til presidentvalet i Finland. Han kom på andreplass med 18,8 % av røystene i første runde og gjekk vidare til andre valomgang. I den avgjerande valomgangen tapte han for Sauli Niinistö.

Kjelder
-------

1. ↑  Hela landet – stödet för kandidaterna, *YLE*.
2. ↑  Hela landet – stödet för kandidaterna, *YLE*.

* *Denne artikkelen bygger på «Pekka Haavisto» frå Wikipedia på bokmål, den 5. januar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Biografi frå Finlands riksdag (svensk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Hanna Jensen** (fødd 19. februar 1973 i Leirvík) er ein færøysk adjunkt og politikar for partiet Framsókn. I februar 2019 vart ho medlem av Færøyanes regjering som utdannings- og forskingsminister.

Etter studentereksamen har ho tatt mastergrad i færøysk og fransk språk og litteratur, i tillegg til eksamenar i pedagogikk og jus, ved Københavns Universitet og Fróðskaparsetur Føroya. Jensen har vore adjunkt og studietrettleiar ved den vidaregåande skulen i Kambsdalur sidan 2005, etter å ha undervist ved den tekniske skulen i Klaksvík. Jensen har òg vore timelærar i færøysk litteratur ved Føroya Læraraskúli. Ho er busett i Norðragøta.

Jensen har vore medlem av kommunestyret i Eysturkommuna sidan 2009, og har leia både velferdsutvalet og kulturutvalet. Ho representerte Fólkaflokkurin fram til 2011, då ho tok initiativ til å danna det nasjonale og liberale partiet Framsókn saman med Poul Michelsen. Jensen har sidan vore nestformann i partiet. I perioden 2011–2015 var ho vararepresentant til Lagtinget, der ho periodevis møtte for representantane Poul Michelsen og Janus Rein. I 2015 vart Jensen innvalgt som representant.

Jensen har vore fransk konsul på Færøyene sidan 2010.

Referansar
----------

1. ↑  «Tvey landsstýrisfólk sita fyri mentamálum» (på færøysk). Løgmansskrivstovan. 14. februar 2019. Henta 28. februar 2019.
2. 1 2  «Løgtingsvalið 2011. Valevni til løgtingsvalið. Hanna Jensen» (på færøysk). Framsókn. 2011. Henta 26. juli 2014.
3. ↑  «Býráðslimir» (på færøysk). Eysturkommuna. Arkivert frå originalen 24. september 2015. Henta 26. juli 2014.
4. ↑  Lindenskov, Eirikur (9. mars 2011). «Nýggi flokkurin hjá Poul eitur »Framsókn«». *Sosialurin* (på færøysk). Arkivert frå originalen 22. juli 2012. Henta 26. juli 2014.
5. ↑  «Varamenn fyri tingmenn valdir 2011» (på færøysk). Løgtingið. Henta 26. juli 2014.
6. ↑  Poulsen, Leo (7. mai 2010). «Øskan forpurrar konsulskifti». *Sosialurin* (på færøysk). Henta 26. juli 2014. [*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Hanna Jensen» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2019.*
Senatet på Capitol Hill
**Senatet i USA** (engelsk *United States Senate*) er eitt av to kammer i den riksdekkjande lovgjevande forsamlinga, Kongressen. Det andre kammeret er Representanthuset. Paragraf 1 i den amerikanske grunnlova slår fast korleis Senatet og Representanthuset skal vera samansette og kva fullmakter dei har. Kvar delstat har to representantar, eller senatorar, uavhengig av folketal. Desse representantane vert valde inn for seks år. Senatval vert avhaldne annakvart år, der ein tredel av representantane står på val, som syter for ei kontinuerleg omrokering av samansetjinga.

Somme teoretikarar meiner at Senatet, sidan det er mindre og representantane tener lengre periodar, får eit større handlingsrom fordi det er meir verna frå tradisjonell USA-amerikansk partipolitikk og folkeopinionen.

Senatet har fullmakter som Representanthuset ikkje har. Det er til dømes eit krav at Senatet samtykkjer i avtalar før dei kan ratifiserast. Dette kravet gjer seg òg gjeldande når ministrar og domarar i dei riksdekkjande rettsinstitusjonane skal veljast.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Senatet i USA**

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Svensk kanelbolle med knust perlesukker
Italiensk påskekake, Colomba di Pasqua, med utpressa perlesukker
**Perlesukker** er eit produkt laga av raffinert kvitt sukker. Sukkeret er grovt, hardt, ugjennomsiktig kvitt og smeltar ikkje ved temperaturar ein vanlegvis nyttar ved baking. Produktet er som oftast framstilt ved å knusa klossar av kvitt sukker, som så blir sikta for å samla brotstykke med ein viss diameter. Det kan også lagast ved å koka sukkeret ekstra lenge slik at det dannar store sukkerkrystallar.

I Norden blir perlesukker (svensk *pärlsocker*; finsk *raesokeri*, «haglsukker») brukt til å dekorera ulike typar bakverk og konfekt, som kaker, småkaker, muffins og bollar som skillingsbollar. I Tyskland blir perlesukker (tysk *Hagelzucker*, «haglsukker») tradisjonelt brukt på julesmåkaker og kanelbollar. I Belgia, blir sukkeret brukt i Liège-vaflar, mens det blir brukt i *sûkerbôle* (frisisk for «sukkerbrød») i Friesland. I Frankrike nyttar ein det til c*houquettes*, ein type choux-bakverk.

Kjelder
-------

1. ↑  «Svensk Perlesukker», *www.dansukker.no* (på norsk bokmål), henta 23. november 2023
2. ↑  «Perlesukker», *www.dansukker.no* (på norsk bokmål), henta 23. november 2023
3. ↑  «Mrs. Claus' Cookbook - Swedish Pepparkakor». Henta 4. februar 2021.
4. ↑  «Goda bananmuffins med pärlsocker». 1. august 2012. Arkivert frå originalen 1. august 2012. Henta 4. februar 2021.
5. ↑  «Sûkerbôlle / Suikerbrood – Frisian Sugar Bread». *applepiepatispate.com*. Arkivert frå originalen 7. juli 2011.

* *Denne artikkelen bygger på «Perlesukker» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2023.*
**Ny-Caledonia** (fransk *Nouvelle-Calédonie*) er eit fransk territorium i Stillehavet, som består av øya Ny-Caledonia, øygruppa Îles Loyauté, og fleire småøyer. Arealet er 19 058 km², om lag som Sogn og Fjordane fylke, og dermed eit av dei større landa eller territoria i Oseania. Folketalet var 240 400 i 2007. Det næraste nabolandet er Vanuatu i nordaust. I vest ligg Australia, 1200 km borte, og i sør, 1500 km borte, ligg New Zealand.

Dei opphavlege ibuarane, av melanesisk opphav, utgjorde i 1998 44,1 % av folketalet. Om lag 34,1 % var av europeisk eller blanda opphav, og over 11 % var polynesiarar frå andre øyer i Stillehavet, som har kome til øyene etter at dei vart franske.

Øyene har vore folkesett i over 3000 år. Dei første europearane kom til området på slutten av 1700-talet, og øya fekk namnet *New Caledonia* av James Cook i 1774. Øyene var fransk koloni frå 1853 til 1946, etter det fransk oversjøisk territorium fram til 1999. Sidan 1999 har området hatt ein spesiell status innan den franske republikken, medan det pågår ein prosess mot større sjølvstyre.

Kampen om sjølvstende
---------------------

Ved tre høve har Ny-Caledonia hatt folkerøystingar om det skal vera ein del av Frankrike eller om det skal erklæra seg sjølvstendig. Valresultata frå 2018 og 2020 gav ikkje stor nok oppslutnad til å erklæra seg uavhengig, og ved valet i 2021 vart oppslutnaden heile 97% i favør av å vera ein del av Frankrike. Sjølvstende-rørsla boikotta valet i 2021 – ettersom dei ikkje ville ha folkerøystinga under koronapandemien – som medførte til at berre 40% brukte røysteretten sin. Sjølvstende-rørsla valte difor ikkje å godkjenna dette valet.

Kart over Ny-Caledonia og Vanuatu.
Ny-Caledonia har to offisielle flagg; det franske flagget og kanak flagget er jamstilte.

Kjelder
-------

1. ↑  «Macron in New Caledonia: why is the territory divided and will it break away from France?» (på engelsk). The Guardian. Henta 23. september 2023.
2. ↑  «Macron urges 'sincere' talks over New Caledonia independence dispute» (på engelsk). France24. Henta 23. september 2023.
3. ↑  «New Caledonia: Country Flag» (på engelsk). The World Factbook – CIA. Henta 23. september 2023.
4. ↑  Bruno Jeudy. «Fillon hisse les drapeaux français et kanak à Nouméa» (på fransk). Le Figaro. Henta 23. september 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ny-Caledonia**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
*Dei sju dødssyndene* av målaren Hieronymus Bosch (1450-1516)
**Dei sju dødssyndene** er ifølgje katolsk tradisjon synd som 

1. leier til andre laster og synder
2. leier til evig fordømming (om ein ikkje angrar og skriftar)

Gjennom desse syndene mister den kristne tilgangen til andre sakrament enn skriftemålet. I skriftemålet kan den kristne gjennom eit medvite og reflektert oppgjer med handlingane sine leggje syndene bak seg gjennom eit oppriktig ønskje om ikkje å gjenta dei. Den oppriktige angeren vil da kunne gje Guds tilgjeving, formidla gjennom presten i den såkalla absolusjonen. 

Dødssyndene vert i dag ofte omtala som *alvorlege synder*, i motsetning til veniell synd eller svakheitssynder.

Pave Gregor I den store skal ha identifisert dei sju dødssyndene som:

* hovmod *(**s**uperbia)*
* griskheit  *(**a**varitia)*
* vellyst *(**l**uxuria)*
* misunning *(**i**nvidia)*
* fråtsing *(**g**ula)*
* vreide *(**i**ra)*
* latskap eller likegyldigheit  *(**a**cedia)*

Dødssyndene er òg kjende under akronymet *saligia*.

Sjå òg
------

* Dødssyndene har eit motstykke i dei sju dygdene

Kjelder
-------

* Artikkelen er omsett frå bokmål og svensk Wikipedia den 22. februar 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dei sju dødssyndene**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* BBC Things

 |
**Anders Bertilsson Åsve** (11. januar 1787–1843) var ein norsk gardbrukar, fiskar og stortingsmann frå Stod i Nord-Trøndelag.

Far hans var gardbrukar i Stod. Sjølv var han ei tid kontorist hos sorenskrivaren, før han overtok farsgarden. Han kom i økonomiske vanskar og selde då garden. Deretter budde han på Grønnesmarka i Kvam og var gards- og bygningsarbeidar. Etter han fekk publisert fleire artiklar i Trondheims-aviser vart han saksøkt av lensmannen i Stod og storbonden Coldevin ved Steinkjer og vart bøtelagt. I sine siste leveår livnærte han seg som fiskar, budde kanskje i Trondheim.

Han var 2. representant frå Nordre Trondhjems amt på Stortinget 1821 og og omframstortinget 1822. Både 1821 og 1822 var han medlem av Lagtinget, elles medlem av fire komitear i 1821. Mellom dei var komitear om sagbruksprivilegiar, om gjensidige rettar mellom tømmerhandlarar og bønder. Han var utskoten or riksretten 1821-22 mot Herman Wedel Jarlsberg.

Åsve deltok i desember 1843 under eit stort garnfiske i Åsenfjorden. Der drukna han.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Anders Henriksson Sandstad** (12. september 1804–17. august 1904) var ein norsk gardbrukar, lensmann, ordførar og stortingsmann frå Skogn i Nord-Trøndelag.

Far hans busette seg på garden Sandstad i Skogn i 1805, og dreiv denne til sonen tok over drifta i 1826. Sonen hadde innan då teke underoffiserseksamen i 1824, og var underoffiser til 1829. Åra 1830-38 var han lensmann i Ytterøy. Han var medlem av heradsstyret i Skogn i 22 år, 20 av åra sat han i formannskapet og i 15 av dei var han ordførar. Også medlem av forlikskommisjonen i mange år.

Sandstad var stortingsmann frå Nordre Trondhjems amt i 1848, 1851 og 1859-60. På dei to fyrste tingsamlingane var han medlem av næringskomite nr 2, medan han i 1859-60 var medlem av gasje- og pensjonskomiteen. Han var på ulike varamannsplassar til seks av stortinga mellom 1845 og 1869.

Han vart tildelt borgardådsmedaljen i sølv.

Han døydde i 1904 på garden sin i Skogn, nær 100 år gammal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Anders Henriksson Sandstad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Her går grove langiser heilt til stamnen på båe sider
**Langise**, eller **langvise**, er ei langsgåande fenderlist på utsida av ripa på ein del klinbygde båtar. Ei rip kan vere utsett for slitasje av fiskesnøre og samanstøyt med andre båtar.
Langisa vernar mot denne slitasjen. Samstundes forsterkar lista båten.
Båten vert og stivare. Det gjer at fiskarar som gjerne vil ha hatt ein ledig båt, ikkje har langise.

Langisa kunne vere med å slå ut sjø som kom opp til ripa, og på den måten kom mindre vatn inn i båten.

Langisa kan vere firkanta, men er oftast avrunda. Ho er ofte laga av ei 15×30 mm list, som er av same treslag som båten er bygd av.

Lista går langs toppen av ripbordet. Ein kan og finne to langiser. Det har ein hatt på ein del jekter. Der er dei laga av grovare materialar.

Kjelder
-------

* Jakob Helset (2016). «Bygging av færing». I Jon Bojer Godal. *Tradisjonsbåtar i Møre og Romsdal*. Fagbokforlaget. ISBN 978-82-450-2008-3.

* Jon Bojer Godal. *Tre til båtar*. Landbruksforlaget. ISBN 82-529-2403-4.

Fotnotar
--------

1. ↑   Gunnar Eldjarn og Jon Godal (1990). *Nordlandsbåten og Åfjordbåten, Bind 2 Nordlandsbåten*. Båtstikka D/A, Rissa. s. 150. ISBN 82-90795-025.
Enki (detalj frå Adda-seglet, British Museum 89115)
**Enki** (sumerisk *dEN*.KI(G)) er ein gud i sumerisk mytologi som seinare blei kjend som *Ea* i akkadisk og babylonsk mytologi. Han var opphavleg ein vernar for byen Eridu, men innverknaden frå kulten hans spreidde seg over heile Mesopotamia og til kanaanittane, hettittane, hurrittane og andre kulturfolk i Midtausten og Levanten. Han blei sett på som ein skapargud, særleg ein gud for handverk (*gašam*); ugagn; vatn, havvatn, ferskvatn (*a, aba, ab*), intelligens (*gestú*, bokstaveleg «øyre»), fruktbarheit, sæd, magi og skapinga (*Nudimmud: nu*, likskap, *dim mud*, brygga øl). Han var assosiert med dei sørlege banda av stjernebildet kalla Eas stjerne, men også med stjernebildet *AŠ-IKU* (Pegasus). Ved byrjinga av det andre tusenåret f.Kr. blei han tidvis referert til i skrivinga av det numeriske ideogrammet for «40», tidvis referert til som hans «heilage nummer». Planeten Merkur, som er knytt til den babylonske Nebo (son av Marduk) blei i sumersk tid identifisert med Enki.

Det er samla eit stort tal myter om Enki frå mange stader, frå sørlege Irak til kysten av Midtausten. Han opptrer i dei eldste bevarte kileskriftinskripsjonane over heile regionen og var framtredande frå tredje millennium f.Kr. og fram til hellenistisk tid.

Kjelder
-------

1. ↑   Rogers, J.H.: *Origins of the ancient constellations: I. The Mesopotamian traditions*
2. ↑   Black, Jeremy A.; Green, Anthony; Rickards, Tessa (1992): Gods, demons, and symbols of ancient Mesopotamia , University of Texas Press, s. 145
3. ↑   Foster, Benjamin R. (2007): Kapittel 4 «Mesopotamia» i: *A Handbook of Ancient Religions*, red. John R. Hinnells, Cambridge University Press, s. 174.

Litteratur
----------

* Jacobsen, Thorkild (1976): *Treasures of Darkness; A History of Mesopotamian Religion*, Yale University Press, London, New Heaven, ISBN 0-300-02291-3.
* Bottero, Jean (2004): *Religion in Ancient Mesopotamia*, University of Chicago Press, ISBN 0-226-06718-1.
* Kramer, Samuel Noah (1998): *Sumerian Mythology: A Study of Spiritual and Literary Achievement in the Third Millennium B.C.*, University of Pennsylvania Press; revidert utg. ISBN 0-8122-1047-6.
* Kramer, S.N.; Maier, J.R. (1989): *Myths of Enki, the Crafty God*, Oxford.
* Galter, H.D. (1981): *Der Gott Ea/Enki in der akkadischen Überlieferung*, Graz.
* Espak, Peeter (2010): *The God Enki in Sumerian Royal Ideology and Mythology* (PDF). Dissertationes Theologiae Universitatis Tartuensis 19, Tartu: Tartu University Press, ISBN 978-9949-19-522-0
Nobelprisen  

Nobels fredspris  
2007

**SN sitt klimapanel** (**IPCC**: *Intergovernmental Panel on Climate Change*, norsk 'Det mellomstatlege panelet for klimaendringar') er ei breitt samansett gruppe med klimaforskarar som jobbar under eit SN-mandat. Gruppa si arbeidsoppgåve er å kartleggje naturvitskapleg, teknisk og samfunnsøkonomisk informasjon som er relevant for å forstå årsakene til og potensielle effektar av klimaendringar, og korleis ein kan avgrense desse effektane. Panelet blir leidd av indaren Rajendra Pachauri.

SN sitt klimapanel vart etablert i 1988. Det la fram sin første rapport i 1990, med ei klar åtvaring om følgjene av menneskeskapt global oppvarming. IPCC sin andre rapport kom i 1995. I tredje rapport frå 2001 er konklusjonen at temperaturen kan stige med mellom 1,4 og 5,8 °C innan 2100. IPCC sin fjerde rapport kom i februar 2007.

I 2007 vart IPCC saman med Al Gore tildelt Nobels fredspris.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «FNs klimapanel» frå Wikipedia på bokmål, den 2. februar 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **SN sitt klimapanel**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Grong Gruber A/S** er eit tidlegare norsk gruveselskap skipa i 1969 av Elkem, Sulitjelma Gruber, A/S Sydvaranger og Årdal og Sunndal Verk. Det opna i 1972 drifta på Joma-førekomsten i Røyrvik i Nord-Trøndelag med produksjon av kopar- og sinkkonsentrat basert på sulfidmalm. Same type malm vart frå 1993 også produsert frå den nærliggjande Gjersvik-førekomsten. Geologisk høyrer førekomstane til gruppa av kaledonske kismalmar. Grong Gruber vart i 1987 innlemma i Norsulfid A/S, eigd av finske Outokumpu, som vart lagt ned i 1998. Totalproduksjonen var på kring 11 millionar tonn råmalm som gav om lag 150 000 tonn kopar og 125 000 tonn sink i konsentrat; svovelkisen vart ikkje gjort bruk av. Utskipinga var over Namsos.

Allereie i 1912 vart eit tidlegare selskap, A/S Grong Gruber, oppretta for å utnytte sulfidforekomstene i Joma, som vart oppdaga i 1911. Drifta vart i 1918 teken over av Staten, og selskapet skifta i 1957 namn til A/S Joma Bergverk, og vart lagt ned i 1969.

Sjå òg
------

* Grongfeltet

Kjelder
-------

* «Grong\_Gruber\_A/S» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |