recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Sketj** er eit kort drama eller teaterstykke med komisk sluttpoeng som gjerne er del av revyar eller radio- og TV-program. Ein kan også framføra sketsjar på festar og liknande. 
Ordet kjem via engelsk og er opphavleg frå italiensk *skizzare* ('teikna'). Det er etymologisk identisk med ordet skisse.

Sketsjar er korte stykke og kan framførast etter kvarandre, utan ein raud tråd mellom dei. Ofte har dei meir eksentriske figurar enn lengre produksjonar.
Sjangeren kan vera eit godt format å arbeida med samanlikna med ein meir omfattande komedie der handlinga må vara lengre og ha ein meir grunnleggjande struktur. I ein sketsj kan ein i staden ha grunnare, mindre omfattande manuse. Sketsjar kan vera ein god måte for professjonelle til å prøva ut idéar på. Menge rollefigurar har byrja i sketsjar i ulike produksjonar.

Lengre sketsjproduksjonar
-------------------------

* Hasse och Tage
* Reuter & Skoog
* Lorry/Yrrol / Lyrro
* Little Britain
* Hey Baberiba
* Allt möjligt
* Tornado – en tittarstorm
* Monty Python's Flying Circus
* GladPack
* Team Antonsen
* Uti vår hage

Kjelder
-------

1. 1 2  «sketch - Uppslagsverk - NE.se». *www.ne.se*. Henta 13. juni 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Sketch» frå Wikipedia på svensk, den 1. oktober 2022.*
|  |
| --- |
| **Gammalengelsk**angelsaksisk**(Ænglisc, Anglisc, Englisc)** |
|
| **Klassifisering:** | Indo-europeisk Germansk  Vestgermansk   Gammalsaksisk (gammalnedertysk)    **Gammalengelsk** |
| **Bruk** |
| **Var tala i:** | England, Skottland, Wales |
| **Skriftsystem:** | den angelsaksiske futharken, det latinske alfabetet |
|
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-2:** | ang |
|
| **Wikipedia på gammalengelsk** |

**Gammalengelsk** eller **angelsaksisk** er ei tidleg form av engelsk som blei brukt av angelsaksarar i tida før 1100. Det er eit vestgermansk språk med opphav i fleire nærskylde målføre, hovudsakleg språka som vart brukte av saksarane og anglarane i Nord-Tyskland og Sør-Jylland. Gammalengelsk ligg mellom anna nært opptil gammalsaksisk, og er nærskyld med nedertysk og frisisk. Det har òg mange likskapar med norrønt språk (og til ein viss grad moderne islandsk).

Morfologisk skil gammalengelsk seg mykje frå moderne engelsk. Det har fem kasus, nominativ, dativ, akkusativ, genitiv og instrumentalis, og tre kjønn, hannkjønn, hokjønn og inkjekjønn. Ordtilfanget var hovudsakleg av germansk opphav. Gammalengelsk tok opp i seg få element av keltiske språk, men vart sterkt påverka av skrift- og kyrkjespråket latin. Seinare vart språket òg påverka av danske og norske innvandrarar i område som Danelagen i Nord-England.

Gammalengelsk utvikla seg jamt på dei rundt 700 åra det var i bruk, frå rundt 450 til etter normannarinvasjonen i 1066. Språket i den påfølgjande perioden, fram til moderne engelsk, blir kalla mellomengelsk.

Skriftspråk
-----------

Den angelsaksiske futharken
Gammelengelsk vart først skriven med den angelsaksiske futharken, eit runealfabet. Ved 800-talet hadde ein i stor grad teke i bruk det latinske alfabetet, med runeteikna thorn og wynn som tilleggsbokstavar. Runar hadde vortne særs sjeldne då normannarane invaderte England i 1066, og forsvann ut av bruk kort tid etter.

Tekstdøme
---------

Gammalengelsk tekststykke om Ottar frå Hålogaland frå rundt 890:
Tekst med gammalengelske latinske bokstavar.

Ōhthere sǣde his hlāforde, Ælfrede cyninge, þӕt he ealra Norðmanna norðmest būde. Hē cwӕð þӕt hē būde on þǣm lande norðeweardum wið þā West sǣ. Hē sǣde ðēah þӕt þӕt land sīe swiðe lang norð þanon; ac hit is eall wēste, būton on fēawum stōwum styccemǣlum wīciað Finnas, on huntaðe on wintra, ond on sumera on fiscoðe be þǣre sǣ.
Ottar sa til herren sin, kong Alfred, at han budde lengst nord av alle nordmennene. Han kvad at han budde i landet mot nord, ved Vesthavet. Han sa do at landet låg svært langt nord derifrå, og at alt var audeland, men på nokre få stader innimellom levde finnar, på jakt på vintrane, og på sumrane på fiske ved havet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gammalengelsk» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2012.*

* «engelsk - gammelengelsk» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Fotnotar

1. ↑  Teke frå Ohthere's First Voyage (paragraph 1) ved University of Victoria, som også har ei omsetjing til engelsk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* NDL

 |
| **Fylkesveg 866**  |
| --- |
| **866** |
| Strekning |
| Langslett i Nordreisa – Skjervøy |
| Fylkesveg 866 |
| Informasjon |
| Lengd | 34,7 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 866 |

**Fylkesveg 866** (**Fv866**) går mellom Langslett i Nordreisa kommune og Skjervøy kommune. Vegen er 34,7 km lang.

Vegen tar av frå E6 ved Langslett og går nordover langs austsida av Rotsundet og vidare på vestsida av Reisafjorden, deretter i tunnel under Maursundet til Kågen og nordover på austsida av Kågen til Skjervøybrua og Skjervøy.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Troms**

Nordreisa kommune

* Fylkesveg 866 Langslett
* tunnel Maursundtunnelen (2122 m, 92,5 muh)

Skjervøy kommune

* Arm til Flåten ferjekai (0,1 km)
	+ Fv342 ferje frå Flåten til Uløya
* tunnel Kågentunnelen (1737 m)
* **869** Perlarsaneset
* bro Skattørsundet bru (804 m)
* Endepunkt Skjervøy sentrum
* → ferje Hurtigruta, bilar kan takast med.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv866
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Skottet i Buvika** er eit dramatisk musikkspel av Idar Lind (tekst) og Knut Anders Vestad (musikk).

Bakgrunn
--------

Ein einaste gong har det gått med liv i samband med ein norsk arbeidskonflikt. 20. september 1913 vart den streikande møllearbeidaren Marius Folstad drepen av streikebrytaren Alf Egset ved Piene Mølle i Buvika ved Trondheim. Aftenposten reagerte med å leggje skylda på arbeidarrørsla: "Det drypper blod af dine fingre, Martin Tranmæl." Denne hendinga er utgangspunktet for det dramatiske musikkspelet **Skottet i Buvika** (urpremiere 1. mai 2008).

Drapet førte til at ein liten streik i eit lite bygdesamfunn vart ein stor nasjonal konflikt. Boikotten av *blodmjølet* vart ikkje berre ein trussel mot Piene Mølle, den førte til at arbeidsgjevarane varsla lockout av førti tusen arbeidarar på landsbasis. Den radikale delen av fagrørsla ville reagere med sympatistreik. Konflikten delte Buvika, den delte det norske samfunnet og den delte arbeidarrørsla.

Skodespelet
-----------

Manuskriptet til Skottet i Buvika er skrive av Idar Lind, musikken av Knut Anders Vestad. Stykkjet blir spela der hendingane fann stad, i friluft ved sjølve mølla. Dette er truleg det einaste teaterstykket i Noreg som blir spela ved eit industrianlegg der produksjonen må stansast under framføringa. På scenen står meir enn hundre aktørar, profesjonelle og amatørar. Det grunnleggjande uttrykket i musikken er rock, men den spenner over mange ulike sjangrar.

Trond-Ove Skrødal frå Trøndelag Teater har rolla som den danske møllemeisteren Lars Sørensen, mens norsk-danske Hege Tokle er fru Marie Sørensen. Som drapsofferet, den streikande Marius Folstad, møter vi Olve Løseth. Jeanette Krommen spelar Randine Nilsen som er dotter av ein streikebrytar og har barn med Marius. Tore Berntsen Granås er den radikale fagforeningsleiaren Elias Volan. Rockevokalisten John Magnus Nilsen har sin teaterdebut som drapsmannen Alf Egset. Gunn Mogseth er Sofie Havn, den unge kvinna som blir tilsett som kokke for streikebrytarane.

På scenen finn vi også ei rad amatørar saman med Buvik songlag, Koret Våren og Eggkleiva mannskor. Regien er ved Rolf Losnegård, koreograf er Anett Hjelkrem, orkesterleiar Trond Hustad. Produsent er kulturfestivalen Kristin på Husaby.
**Nasjonaleiendommen Gamlehaugen**, ofte berre kalla **Gamlehaugen**, gnr. 14 i Bergen (Fana), vart skilt ut frå Fjøsanger i 1809, og er namnet på statsminister og skipsreiar Christian Michelsen sin tidlegare bustad. Gamlehaugen er no museum og kongebustad i Bergen. 

Gamlehaugen ligg i gamle Fana kommune, som frå 1972 vart ein bydel i Bergen kommune. Det staselege bygget ligg mellom Fjøsanger og Hop, ved Nordåsvannet. Bustaden er omgjeven av ein park, og ligg på ei høgde med utsyn over Nordåsvannet. Huset kan likna på eit lite slott. Arkitekten skal ha nytta skotske borgar som eit føredøme. 

Huset vart teikna av arkitekturprofessor Jens Zetliz Kielland i 1899 og bygd i 1900. Arkitekten teikna møbleringsplanen og møblane i dragestil. Møblane vart utskorne i tre av Ingebrigt Vik, og var ferdige i 1902.

Eigedomen vart i 1925 overteken av den norske staten. Christian Michelsen sitt kontor er teke vare på, med minner frå unionsoppløysinga i 1905.

Ekteparet Benny og Christian Michelsen er gravlagd i fjellet søraust for hovudbygget.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om museet Gamlehaugen Arkivert 2010-08-19 ved Wayback Machine.
* Turistattraksjonen Gamlehaugen Arkivert 2004-12-24 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Eigedomane til den norske kongefamilien |
| --- |
| Offentleg eige | 
* Slottet
* Bygdøy Kongsgård
* Oscarshall
* Gamlehaugen
* Stiftsgården
* Ledaal

 |
| Privat eige | 
* Skaugum
* Kongsseteren
* Prinsehytta
* Mågerø
* KS «Norge»

 |
**Halldor Skard** (fødd 11. april 1973) er ein norsk tidlegare kombinertløpar frå Oslo. Han var med på å vinne gull for Norge på 4 x 5 km stafett under OL 1998 i Nagano. Skard har også to VM-medaljar i lagøvinga, gull i 1997 og sølv i 1995.

Karriere
--------

Skard vart juniorverdsmeister i kombinert i Vuokatti i 1992. Fyrst vinteren 1995 nådde han eit nivå som gjorde at han kunne måle seg mot dei dyktigaste kombinertrennarane i verda. I sine tre beste sesongar, 1995-97, hadde han fem pallplasseringar (1-2-2) i verdscuprenn. Framom tre landsmenn vann han i Steamboat Springs sin einaste siger i verdscupen i desember 1996.

Skard fekk i 1995 plass på det norske firemannslaget som tok sølvmedaljar under ski-VM i Thunder Bay. Under verdsmeisterskapen på ski i Trondheim i 1997 vart han nummer 13 i den individuelle kombinertøvinga, og gjekk fyrste etappen for Noregs gullmannskap i lagtevlinga: Bjarte Engen Vik, Knut Tore Apeland og Fred Børre Lundberg. Året etter starta Skard også fyrst i langrennsdelen då Noreg vann OL-gull for lag, då saman Kenneth Braaten og førnemnde Vik og Lundberg.

Han slutta som aktiv i 2000.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1993: Nr 6 på Lillehammer
* Ski-NM 1994: Nr 8 i Vegårshei
* Ski-NM 1995: Nr 4 i Oslo
* Ski-NM 1996: Sølvmedalje i Stryn
* Ski-NM 1998: Nr 6 i Berkåk
* Ski-NM 1999: Nr 7 på Raufoss
* Ski-NM 2000: Bronsemedalje på Vang i Hedmark

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Halldor Skard i fis-ski.com
* Halldor Skard i olympedia.org
|  |
| --- |
| **Stankfløyelsblom** |
| StankfløyelsblomStankfløyelsblom |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Korgplanteordenen Asterales |
| **Familie:** | Korgplantefamilien Asteraceae |
| **Slekt:** | Fløyelsblomslekta *Tagetes* |
| **Art:** | **Stankfløyelsblom** *T. minuta* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Tagetes minuta***L. 1753 |

**Stankfløyelsblom** (*Tagetes minuta*) er ei høg, opprett plante i fløyelsblomslekta i korgplantefamilien. Planta har små blomstrar og høyrer naturleg heime i den sørlege halvdelen av Sør-Amerika. Sidan den spanske koloniseringa har han blitt spreidd rundt om i verda derimellom til Europa, Asia og Afrika. 

Ocopa
Huacatay
Planta blir nytta som krydder i Peru, Ecuador, delar av Chile og Bolivia, der ho blir kalla *huacatay* på quechua. Huacatay-pasta er nytta til å lage den populære peruvianske potetretten *ocopa*. Sidan den har både «grøne» og «gul/oransje» duft, er smaken og lukta av fersk *Tagetes minuta* ei blanding av søt basilikum, estragon, grønmynte og sitron. I latin-amerikanske matbutikkar er han seld på flasker.

*T. minuta* kan bli 0,6–1,3 meter høg. Ein har i lengre tid nytta planta som ein smak- og luktfull helsebringande urtete mot forkjøling, mageproblem eller halsinfeksjonar. Blada kan bli tørka og nytta som smakstilsetting til mat. Safta frå planta kan forårsake irritasjon av huden og kan forårsake [[fotodermatitt].

Kjelder
-------

1. ↑  Engelsk *Southern Cone Marigold*, *Stinking Roger* eller *black mint* California Dept. of Food and Agriculture data sheet: Tagetes minuta
2. ↑  «Enhanced Systems for Production of Natural Aroma and Flavor Compounds: What are Green Notes?», *www.uky.edu* (på engelsk), henta 18. november 2018

* *Denne artikkelen bygger på «Tagetes minuta» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Stankfløyelsblom**

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Tagetes minuta** 

* Plants for a Future: Tagetes minuta
* Purdue University, NewCROP: Tagetes minuta
**Jíři Skobla** (16. april 1930–18. november 1978) var ein kulestøytar frå Praha i Tsjekkoslovakia. Han vart europameister i øvinga i 1954. Skobla sin personlege rekord var på 18,52 meter.

Aktiv
-----

Skobla fekk sin internasjonale meisterskapsdebut under dei olympiske leikane i Helsingfors i 1952, der han vart nummer ni med 15,92 meter. Den 11. oktober same året støytte han i Praha 17,12 meter og vart den fyrste europearen over 17-metersstreken. Fram til 1957 forbetra han europarekorden i kulestøyt ytterlegare fem gongar. Siste gongen, 24. august 1957, landa kula hans på 18,01 m under eit stemne i Praha, og han vart dermed også den fyrste europeiske 18-metersstøytar.

Til europameisterskapen 1954 i Bern var Skobla favoritt. Med 17,20 meter vann han kuletevlinga framom Oto Grigalka og Heino Heinaste, som begge representerte Sovjetunionen. Også under sommarleikane 1956 i Melbourne var Skobla beste europear. Han vann bronsemedaljen med 17,65 m, bakom USA-amerikanarane Parry O’Brien, 18,57 m, og Bill Nieder, 18,18 m.

Fire utøvarar støytte kula over 17 meter i europameisterskapen i Stockholm i 1958. Briten Arthur Rowe med 17,78 m vart ein noko overraskande vinnar, medan Viktor Lipsnis frå Sovjetunionen tok sølv med 17,47 m. Skobla fekk bronsemedaljen med sine 17,12 m. Etter sju år som europarekordhaldar mista Skobla europarekorden i 1959 til italienske Silvano Meconi.

Skobla vart niandemann under Sommar-OL 1960 i Roma. To år seinare vart han nummer seks med eit støyt på 17,87 m ved EM i friidrett 1962 i Beograd. Den 13. oktober 1963 presterte han sitt livs lengste støyt då kula landa på 18,52 m i Bucuresti.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1952 i Helsingfors: Nr 9 – 15,92 m
* EM 1954 i Bern: Gullmedalje – 17,20 m, framom Oto Grigalka (16,69 m)
* OL 1956 i Melbourne: Bronsemedalje – 17,65 m
* EM 1958 i Stockholm: Bronsemedalje – 17,12 m
* OL 1960 i Roma: Nr 9 – 17,39 m
* EM 1962 i Beograd: Nr 6 – 17,87 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jíři Skobla» frå Wikipedia på tysk, den 13. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* NKC

 |
Domkyrkja i Utrecht. Erkebiskopen i Utrecht leiar den gammalkatolske kyrkjekongressen.
**Gammalkatolikkar** er ei religiøs gruppering som oppstod på 1700-talet grunna strid mellom ulike kyrkjesamfunn og paven. Dei godtek doktrinane frå dei sju kyrkjekonsila frå før det store skismet i 1054, og legg elles vekt på Vincent av Lérins si utsegn om å tru på «det alle, alle stader, alltid har trudd».

Den jansenistiske Utrecht-kyrkja braut banda med Roma då ho blei ekskommunisert i 1724. Det første Vatikankonsilet i 1870 førte til meir usemje, der kyrkjer som mellom anna ikkje godtok trua på paven som ufeilbarleg, også blei ekskommuniserte. I 1889 gjekk nederlandske og tyske kyrkjer saman i Utrecht-unionen. Sidan har erkebiskopen av Utrecht vore leiaren for den internasjonale gammalkatolikk-kongressen. 

Dei gammalkatolske kyrkjene er nært knytte til den anglikanske kyrkja, som dei er i kommunion med. Dei er også medlem av Kyrkjenes verdsråd.

Kjelder
-------

1. ↑  «quod ubique, quod semper, quod ab omnibus creditum est». Bowker, John. «Vincentian Canon». *The Concise Oxford Dictionary of World Religions*. Oxford University Press, 2000; «The Vincentian Canon of St. Vincent of Lerins». Ancient-future.net. Arkivert frå originalen 11. juni 2010. Henta 25. april 2010.
2. ↑  «Churches in Communion with the Church of England». Europe.anglican.org. 8. april 2009. Henta 25. april 2010.
3. ↑  «Old-Catholic Church in the Netherlands». Oikoumene.org. Arkivert frå originalen 21. mai 2011. Henta 25. april 2010.

* «Old Catholic». *Oxford Dictionary of English*. Red. Stevenson, Angus. Oxford University Press, 2010.

* «Old Catholics». *World Encyclopedia*, Philip's.
Sandstrand sør på Jæren, ved Ogna.
**Jæren** er eit kystlandskap i Rogaland fylke. Fram til byrjinga av 1900-talet var stavemåten «Jæderen» i bruk. Midt på Jæren ligg kommunane Time og Klepp. Sør-Jæren er Hå kommune. Høg-Jæren omfattar dei høgareliggjande områda i Time og Hå, og delar av Bjerkreim og Gjesdal kommunar.

Geografi
--------

Jæren er ei kyststripe. Det er prega av låge moreneryggar frå istida, og den næringsrike jorda frå desse. Det flate landskapet ender i jærstrendene.

Jæren er eit av dei beste landbruksområda i landet, men har òg mykje industri. Mykje av industrien er tradisjonelt knytt til landbruk, og mykje er knytt til oljeverksemda i Nordsjøen.

Kommunane på Jæren
------------------

Folketal i tabellen under er per 1. januar 2023.

| Våpen | Namn | Areal | Folketal | Kommunenr. | Målform |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | Gjesdal | 617,98 | 000000000012302.000000000012 302 | 1122 | Nøytral |
|  | Hå | 257,99 | 000000000019649.000000000019 649 | 1119 | Nøytral |
|  | Klepp | 113,49 | 000000000020615.000000000020 615 | 1120 | Nynorsk |
|  | Randaberg | 24,71 | 000000000011671.000000000011 671 | 1127 | Nøytral |
|  | Sandnes | 1040,56 | 000000000082548.000000000082 548 | 1102 | Nøytral |
|  | Sola | 69,05 | 000000000028315.000000000028 315 | 1124 | Nøytral |
|  | Stavanger | 262,52 | 000000000146011.0000000000146 011 | 1103 | Nøytral |
|  | Time | 183,19 | 000000000019781.000000000019 781 | 1121 | Nynorsk |
|

Kultur
------

Ein jærbu er anten ein som bur på Jæren, eller ein som kjem derifrå. Dialekten (talemålet) vert kalla «jærsk». Forfattaren Arne Garborg, med si sterke tilknyting til området, vert omtala som «jærbu og europear».

Jærbanen er namnet på jarnbanelina Stavanger-Egersund. Jærbanen vart opna i 1878, og gjorde Jæren meir tilgjengeleg for reisande utanfrå. I denne tida var fleire kunstmålarar aktive på Jæren. Jærmalarar som Kitty Kielland og Nicolai Ulfsten var mykje på Jæren, og måla landskapsbilete. 

Lokalavis for jærkommunane er *Jærbladet*.

Sjå òg
------

* Jærhus
* Jærstol
* Jærbu

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jæren lokalhistorisk utvikling Arkivert 2004-08-12 ved Wayback Machine.
* Informasjon om Jæren som reisemål Arkivert 2001-04-13 ved Wayback Machine.
* Jærbladet, lokalavis for Jæren
* Jærmuseet
* Nordsjøvegen over Jæren

Litteratur
----------

* Jøssang, Lars Gaute: Industrieventyret på Jæren : 1800-2000, Nærbø 2004.
* Lye, Kåre Arnstein (red): Jærboka, Ås 1978.
* Torvund, Helge og Snorre Aske: Jæren : Himmel og hav, 2007.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Jérémie Makiese** (fransk uttale: [ʒeʁemi makjese, -eze]; fødd 15. juni 2000) er ein belgisk songar og fotballspelar. Han vann *The Voice Belgique 2021* og representerte Belgia i Eurovision Song Contest 2022 med låten «Miss You».

Bakgrunn
--------

Makiese vart fødd i Antwerpen av kongolesiske foreldre. Som seksåring flytta familien, inkludert syster hans og tre brør, til Berchem-Sainte-Agathe. Eit par år seinare flytta familien til Dilbeek. Han budde i dei to kommunane i barndommen, og lærte seg både fransk og nederlandsk. Seinare busette han seg i Uccle.

Makiese byrja å syngje som barn. Begge foreldra er songarar, og mora spelar også tam-tam. Han song i eit kyrkjekor som barn og tok seinare songtimar på skulen. Han vart nasjonalt kjend i 2021, då han deltok i den niande sesongen av *The Voice Belgique*. I april 2021 vann han heile tevlinga. Same haust kunngjorde kringkastaren RTBF at Makiese skulle representere Belgia i den kommande utgåva av Eurovision Song Contest i Torino. I mars 2022 vart deltakarsongen «Miss You» gjeven ut. Låten enda som nummer 19 av 25 bidrag i finalen. 

### Fotballkarriere

Makiese har parallelt med musikken alltid hatt ei stor interesse for fotball. Som 13-åring var han målvakt for BX Brussels. I september 2021 skreiv han eittårskontrakt med fotballklubben Excelsior Virton, etter å ha spelt for Jeunesse Molenbeek, Royal Wallonia Walhain og med La Louvière Centre sommaren 2021.

Som følgje av suksessen etter sigeren i *The Voice Belgique*, har han teke ein pause frå høgskuleutdanninga i geologi, for å konsentrere seg om song- og idrettskarrierene.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «Belgium reveals the first artist for Eurovision 2022 🇧🇪». *Eurovision.tv* (på engelsk). 15. september 2021. Henta 15. mars 2022.
2. 1 2 3 4  Gallagher, Robyn (15. september 2021). «Confirmed! The Voice Belgique champion Jérémie Makiese will represent Belgium at Eurovision 2022». *Wiwibloggs*. Henta 15. september 2021.
3. ↑  Christophe, Sam (18. april 2021). «Jérémie Makiese, gagnant de The Voice: «Je suis peut-être rétro, mais pas que ça!»». *Sudinfo.be* (på fransk). Sudpresse. Henta 16. september 2021.
4. ↑  «Jérémie Makiese, gagnant de The Voice Belgique : "Je suis venu avec une question, BJ a donné la réponse"». *RTBF* (på fransk). Henta 15. mars 2022.
5. ↑  «Jérémie Makiese, gagnant de The Voice: «Je suis peut-être rétro, mais pas que ça!»». *sudinfo.be* (på fransk). 18. april 2021. Henta 15. mars 2022.
6. ↑  «N1: Jérémie Makiese, vainqueur de The Voice, à l’essai à La Louvière Centre». *Édition digitale de Centre* (på fransk). 7. juli 2021. Henta 15. mars 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Jérémie Makiese» frå Wikipedia på bokmål, den 11. desember 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Martin O. Ulstein**  (13. desember 1893–6. juni 1948) var ein norsk industrigrunnleggjar, verkseigar og ordførar frå Ulstein.

Han starta i 1917 selskapet *Ulstein Mekaniske Verksted*, som i ettertid har utvikla seg til noverande Ulstein Group. Forretningsideen var å bygge om lokale fiskebåtar, som på denne tida vart motoriserte. Han fekk lån hos Ulstein Sparebank, med faren som kausjonist, kjøpte 800 kvadratmeter grunn frå onkelen sin, og starta verksemda saman med svogeren Andreas Flø. 

Martin Ulstein engasjerte seg også i lokalpolitikken, og var ordførar i Ulstein kommune for Venstre. Han døydde på veg heim frå ei samling i Fylkestinget.

Etter den tidlege bortgangen til Martin Ulstein, vart selskapet i lang tid drive vidare av ektefellen hans, Inga Ulstein. Dei seks borna deira, Dagny, Inger, Magnulf, Kolbein, Idar, og Ragnhild - særleg Kolbein og Idar - bygde selskapet vidare til eit stort industrikonsern.

Kjelder
-------

* Arkivert 2014-02-25 ved Wayback Machine. Omtale av Martin Ulstein i Harald Grytten: Kreativ entusiasme i 90 år (engelsk versjon)

Fotnotar
--------

1. ↑
2. ↑
Flagget til Estiske SSR
**«Jää kestma, Kalevite kange rahvas»** («Hald ut, Kalevs standhaftige søner») var nasjonalsong for Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken fra 1945 til 1991, på estisk «Eesti Nõukogude Sotsialistliku Vabariigi hümn».

Historie
--------

Melodien til nasjonalsongen var skriven av Gustav Ernesaks og teksten av Johannes Semper. Denne nasjonalsongen og nasjonalsongen for den Den karelo-finske sosialistiske sovjetrepublikk var dei einaste sovjetiske nasjonahymnane som i teksten ikkje nemnde russararane. Den 21. juli 1956 fekk songen ny tekst, der namnet til Josef Stalin var teke bort. Det er den siste versjonen som er gjeven att nedanfor.

Estisk tekst
------------

Jää kestma, Kalevite kange rahvas,
ja seisa kaljuna, me kodumaa!
Ei vaibund kannatustes sinu vahvus,
end läbi sajanditest murdsid sa
ja tõusid õitsvaks sotsialismimaaks,
et päikene su päevadesse paista saaks.
Nüüd huuga, tehas, vili, nurmel vooga,
sirp, lõika, alasile, haamer, löö!
Nõukogu elu, tuksu võimsa hooga,
too õnne rahvale, me tubli töö!
Me Liidu rahvaste ja riike seas
sa, Eesti, sammu esimeste kindlas reas!
Sa kõrgel leninlikku lippu kannad
ja julgelt kommunismi rada käid.
Partei me sammudele suuna annab
ja võidult võitudele viib ta meid.
Ta kindlal juhtimisel kasva sa
ja tugevaks ning kauniks saa, me kodumaa!

Russisk tekst
-------------

Живи, сын Калева - народ наш славный,
И стой, отчизна наша, как скала.
Сквозь все страдания веков бесправных
Отвагу ты и доблесть пронесла.
И вот зажгла социализма свет,
Воспрянула в цвету для счастья и побед.
Могучим колосом цветите нивы!
Жни, серп, и, молот, бей, гуди, завод!
В стране советской каждый будь счастливым -
Упорный труд нам счастье принесёт.
В союзе братском пред тобой простор -
Эстония, шагай в строю своих сестёр!
Ты знамя Ленина несёшь святое,
Дорогой славною идёшь вперёд.
Родная партия всегда с тобою -
Путём побед она тебя ведёт.
Расти, отчизна, на пути большом,
Прекрасней и сильней будь с каждым новым днём!

Svensk tolking
--------------

Håll ut, ni ståndaktiga Kalevssöner,
och stå som klippan fast, du fosterland!
I lidande ditt mod ej motgång röner,
i sekler du stått emot tidens tand.
I blomstrande socialism du står,
må solen skina över dig i alla år.
Du fält må växa, du fabrik må tuta,
du skära, klyv, och slå, du hammare!
Sovjetland, du kan dig mot lyckan luta;
vårt arbete skall dig all välgång ge!
Bland folk och länder uppå jordens rund
gå, Estland, bland de främsta i vårt Rådsförbund!
Du håller högt vår Lenins helga fana
och kommunismen med dig framåt går.
Partiet för dig in på segerns bana
och tryggt det alltid vid din sida står.
Ja, väx dig stort; du styrs med säker hand
och må du starkt och skönt förbli, du fosterland!

Sjå òg
------

* «Mu isamaa, mu õnn ja rõõm»
* «Mu isamaa on minu arm»

Bakgrunnsstoff
--------------

* MIDI-fil Arkivert 2006-05-26 ved Wayback Machine.
* Inspelning i MP3-format
* Text - nationalanthems.info

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Estniska SSR:s nationalsång» frå Wikipedia på svensk, den 12. april 2009.*
Martina Hingis er kalla opp etter tennisspelaren Martina Navrátilová.
**Martina** og **Martine**, også stava **Marthina**, **Martyna** og **Marthine**, er kvinnenamn avleidde av Martin eller latinsk Martinus. Mannsnamnet er avleidde frå den romerske guden Mars.

Martina har svensk namnedag den 10. november og Martine har norsk namnedag den 11. november.

Martina kan også vera eit slektsnamn.

Bruk
----

Martine, som er mykje brukt i Noreg, er opphavleg ei fransk form av namnet, og er utbreidd i Belgia og Frankrike. Martina er mellom anna ei italiensk form, og er vanleg elles i Europa. 

I 2008 hadde namna i følgje Statistisk sentralbyrå dette talet brukarar i Noreg:

* Martine: 5852
* Martina: 245
* Marthine: 244
* Marthina: 6

Namnet var mykje brukt ved slutten av 1900-talet. Første halvdelen av 1990-åra fekk over 1,0 % jenter dette namnet, og like etter tusenårsskiftet blei det gjeve til over 1,2 % av nyfødde. Bruken gjekk deretter ned.

Kjende namneberarar
-------------------

Churandy Martina.
* Den heilage Martina (d. 228), romersk martyr
* Martina av Bysants (d. etter 641), austromarsk keisarinne
* Martina Arroyo, (f. 1937), USA-amerikansk operasongar
* Martine Aubry (f. 1950), fransk politikar
* Martine Batchelor (f. 1953), fransk buddhist-nonne og forfattar
* Martina Navratilova (f. 1956), tsjekkisk-amerikansk tennisspelar
* Martina McBride, (f. 1966), USA-amerikansk countrysongar
* Martine McCutcheon (f. 1976), engelsk songar
* Martine Aurdal (f. 1978), norsk skribent
* Martina Hingis (f. 1980), slovakisk tennisspelar

### Martina som etternamn

* Churandy Martina, nederlandsk idrettsutøvar
* Mija Martina, bosnisk songar
**«Aaron Manby»** er det første dampdrivne stålskipet i verda. Det vart bygd i England i 1821 ved Rotherhithe på Themsen. Offiseren Charles Napier hadde ein visjon om ei rekkje dampdrivne skip på elva Seinen, og sette i verk bygginga av skipet.

Dei ulike skipsdelane vart laga ved Horseley Ironworks i Tipton i Staffordshire etter eit design utforma av kaptein Napier, ingeniøren Aaron Manby og sonen hans Charles. Delane vart deretter sende til Rotherhithe og sette saman der. Skipet fekk namn etter Aaron Manby, som var leiaren forHorseley Ironworks.

«Aaron Manby» var det første av i alt seks slike skip som trafikkerte Seinen på 1800-talet. Føremålet ved turane på Seinen var i all hovudsak av kommersiell art, anten det var frakt av passasjerar eller reine fornøyelsesturer. Det har vorte hevda at skipa var det første dampdrivne skipet til å kryssa Den engelske kanalen. Dette er feilaktig, sidan fleire dampdrivne trebåter hadde gjort den same bragden før «Aaron Manby». Skipet var derimot det første stålskipet til å segla ut i open sjø. 

Skipet var ei kjempe på den tida, med ei vekt på 116 tonn og ei lengd på 120 fot. Motoren og padlehjula var designa av Henry Bell, ein oppfinnar og ingeniør som hadde skaffa seg ry etter designen av den dampdrivne trebåten «Comet». Padlehjula var 12 fot i diameter.

Etter at Charles Napier gjekk konkurs i 1827, fekk skipet franske eigarar og frakta til elva Loire, der det segla fram til 1855.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på ««Aaron Manby»» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2020.*
**Martine Aurdal** (fødd 17. september 1978 i Oslo) er ein norsk feminist, journalist, forfattar, føredragshaldar, skribent og møteleiar.

Bakgrunn
--------

Aurdal er dotter av Eva Vinje Aurdal (lærar og politikar) og Leon Aurdal (høgskuledirektør).
Ho er utdanna cand. mag. frå Universitetet i Oslo, med faga engelsk, statsvitskap, kjønn og samfunn, medievitskap og politisk analyse.

Karriere
--------

Ho er leiar for samfunnsavdelinga i Dagbladet. Aurdal er[*treng kjelde*] også medprogramleiar i prateprogrammet *Studio 5* på fjernsynskanalen FEM på TV Norge. I tillegg arbeider ho som forfattar, føredragshaldar, skribent og møteleiar. Ho er fast spaltist i Magasinet frå Dagbladet, Sykepleien og Forsvarets Forum. Aurdal er ein aktiv samfunnsdebattant, særleg når det gjeld feministiske, politiske og internasjonale spørsmål. 

Aurdal har jobba som journalist i mellom anna NRK, Klassekampen, Aftenposten, Ullern Avis/Akersposten, og som redaktør av *Samfunnsviter'n*.

I 2004 deltok Aurdal i oppstarten av det feministiske tidsskriftet *Fett*, og var politikk- og debattredaktør der.

I 2005 vart ho tilsett som kronikk- og debattredaktør i *Ny Tid*. Ho vart konstituert som ansvarleg redaktør 23. mars 2006, etter at Dag Herbjørnsrud trekte seg frå stillinga av omsyn til familien. Aurdal vart fast tilsett 19. mai 2006, og vart då den yngste sjefredaktøren i Presse-Noreg. Ho trekte seg samtidig frå stillinga i *Fett*. 2. januar 2008 vart det meld at jobben hennar i *Ny Tid* ville opphøyre 1. februar som følgje av at Mentor Medier vart nye eigarar. 

Tidlegare har Aurdal sete ei årrekkje i styret til Norsk Tidsskriftforening og i styret til Oslo Byforum. I Oslo Byforum var ho styreleiar i to år, fram til nyttår 2005. Aurdal stilte til val for Oslo Byaksjon ved kommunevalet i 2003.

Privatliv
---------

Privat er Aurdal gift med forfattar og samfunnsdebattant Erling Fossen, og bur på Bislett i Oslo.

Bibliografi
-----------

Aurdal skreiv i 2006 boka *Siv. Portrett av en formann* om formann i Framstegspartiet, Siv Jensen, utgjeve på Kagge forlag. 

I 2006 var ho bidragsytar til antologien *Rosa Prosa*, utgjeven på Gyldendal Norsk Forlag.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Studio 5[*daud lenkje*]
* Vårt Land: «Min tro»[*daud lenkje*]
* Dagbladet: «Martine Aurdal slutter som redaktør»
* Det Nye: «Måtte svelge kameler»
* Dagsavisen: «Femi front, lørdagsportrettet» Arkivert 2006-05-23 ved Wayback Machine.
* Nettavisen: «Ny redaktør i Ny Tid»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
Modell av slagskipet «Bismarck»
«**Bismarck**» var eit tysk slagskip. Skipet vart oppkalla etter den tyske kanslaren Otto von Bismarck. Slagskipet vart bygd på skipsverftet Blohm & Voss i Hamburg. Saman med systerskipet «Tirpitz» og Japan sitt «Yamato» var det eit av dei kraftigaste slagskipa i samtida. Skipet vart sjøsett den 14. februar 1939 og døypt av Dorothee von Loewenfeld, eit barnebarn av Otto von Bismarck. Bygginga av skipet var ein del av Tyskland si opprusting før andre verdskrigen. 

Skipet si vekt var 50 000 tonn. «Bismarck» hadde eit mannskap på 2 400, ei lengd på 251 meter og kunne gå i opp til 30 knop. Det hadde åtte 15"-kanonar med ei rekkevidd på 35 000 m, 81 mindre kanonar, for det meste antiluftskyts.

Øvstkommanderande for skipet var admiral Günther Lütjens.

«Bismarck» under den andre verdskrigen
--------------------------------------

«Bismarck» er kjent for å ha senka det britiske slagskipet HMS «Hood» utanfor Island 24. mai 1941. Etter denne senkinga sette britane inn størstedelen av heimeflåten i jakta etter «Bismarck». Samstundes var «Bismarck» på veg til tyske basar i Frankrike for reparasjon. 26. mai gjekk Fairey Swordfish-fly frå HMS «Ark Royal» til åtak. Det eine flyet fekk inn ein fulltreffar, og lukkast i å låsa «Bismarck» sitt ror. Utan fungerande ror kunne ikkje slagskipet manøvrera skikkeleg, og var tilnærma forsvarslaus mot den store flåten som samla seg. Om morgonen den 27. mai gjekk HMS «King George V», HMS «Rodney», HMS «Norfolk» og HMS «Dorsetshire» til åtak på «Bismarck». I åttiåtte minutt vart «Bismarck» treft av meir enn 300 granatar og 5 eller 6 torpedoar. Klokka 10:40 same dag sokk «Bismarck». Det er framleis usemje om «Bismarck» sitt mannskap opna botnventilane for å senka skipet. Slik kunne overtaking av skipet hindrast. Det er òg mogleg at torpedoane senka skipet. Britiske skip prøvde å plukka opp overlevande, men tilhøva var vanskeleg grunna olja i sjøen. Etter at 115 tyske sjømenn hadde vorte redda oppdaga det eine britiske skipet ein ubåt. Dei britiske skipa reiste difor frå staden. 2 091 tyske sjømenn omkom.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **«Bismarck»**

* Engelsk side om «Bismarck»
* 2001 Channel 4 Expedition - Photos of the Wreck of Battleship *Bismarck*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
| **Martin** |
| --- |
| Sentrum av MartinSentrum av Martin Sentrum av Martin |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Martin | Byvåpenet til Martin |
| **Flagget til Martin** | **Byvåpenet til Martin** |

 |
| Plassering |
| 

Martin i Slovakia is located in Slovakia

 |
| Styresmakter |
| Land |  Slovakia |
| Kraj | Žilina kraj |
| Først nemnd i | 1264 |
| Borgarmeister | Andrej Hrnčiar |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  67,736 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 59 014   871,2 /km² |
| Koordinatar | 49°03′54″N 18°55′19″E﻿Koordinatar: 49°03′54″N 18°55′19″E﻿ |
| Høgd over havet | 395 moh |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 036 01 |
| Retningsnummer (tlf) | +421-43 |
| Bilnummer | MT |
| **Nettstad:** www.martin.sk |

**Martin** (fram til 1950 *Turčiansky Svätý Martin*, ungarsk *Turócszentmárton*, tysk *Turz-Sankt Martin*, latinsk *Sanctus Martinus/ Martinopolis*) er ein by nord i Slovakia ved elva Turiec nedanfor fjella Vesle Fatra og nær byen Žilina. Han har om lag 60 000 innbyggjarar og er den åttande største byen i landet.

Historie
--------

Frå andre halvdel av 900-talet til 1918 var Martin ein del av Kongedømet Ungarn. Den første skriftlege kjelda som nemner Martin er frå 1264, då byen vart omtalt som *Zenthmarton*. Busetnaden vekk status som fri kongeleg by i 1340.

På det urolege 1400-talet vart Martin råka av fleire katastrofar. Husittar gjekk til åtak på byen i 1433 og brende han ned. Berre ti år etter vart han øydelagd igjen av eit jordskjelv, og Martin vart nedgradert frå fri kongeleg by og vart så direkte styrt av familien Révay.

Sidan 1700-talet vart Martin senter i Turóc fylke.

Byen vart det fremste slovakiske kultursenteret på 1800-talet. Fleire kulturinstitusjonar (som Matica slovenská og Det slovakiske nasjonalmuseet) vart grunnlagd her. Dei fleste politiske aktivitetane til den slovakiske nasjonale frigjeringa på 1800-talet og tidleg på 1900-talet, vart organisert frå Martin. Byen vart òg industrialisert i denne perioden. Det første trykkeriet vart bygd her i 1869, og i 1890 kom møbelfabrikken *Tatra nábytok*.

Byen vart mindre viktig etter at Pressburg (dagens Bratislava) vart hovudstad i Slovakia i 1919. I dag ligg Det slovakiske nasjonalbiblioteket og Matica slovenská her.

Det slovakiske nasjonalrådet erklærte Martin senteret for nasjonalkulturen til slovakane den 24. august 1994.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin, Slovakia» frå Wikipedia på engelsk, den 14. april 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Sukkur**, tidlegare **Aror** og **Bakhar**, er ein by i Sind i Pakistan. Han er den tredje største byen i Sind og den 12. største i Pakistan. 
Byen ligg på vestbreidda av Indus-elva.

Den moderne byen blei bygga av den britiske generalen Charles Napier i 1840-åra.
Sukkur er administrasjonsby i Sukkur divisjon og Sukkur distrikt.

Historie
--------

Sukkur har ei fortid som ein viktig strategisk by og eit handelssenter. Alor eller Aror (noverande Rohri) i Sukkur distrikt hadde status som hovudstad under Ror-, Rai og Brahmin-dynastiet frå rundt 450 f.Kr. til år 725. Rai-dynastiet reiste eit stort tempel til Sjiva. På 700-talet blei heile området del av det arabiske Omajadekalifatet. Seinare blei byen styrt av Mogulriket og ulike halvsjølvstendige stammar.

Karavanar i Bakhar
Mellom 1809 og 1824 blei byen overgjeven til mirane i Khairpur. I 1833 nedkjempa Shuja Shah Durrani, ein krigsherre frå Kandahar, talpurane nær Sukkur. Han og talpurherskaren gjorde ein avtale der han gav avkall på Sind. I 1843 sigra den britiske generalen Charles James Napier over talpurane i slaga ved Miani og Dubbo nær Hyderabad. Saman med resten av Sind blei Sukkur då del av Britisk India. Byen fekk eit økonomisk oppsving på 1930-talet, då britane bygde verdas største demning her i Indus.

Under den indiske fridomskampen støtta den hovudsakleg muslimske befolkninga her All-India Muslim League og Pakistan-rørsla. Ved opprettinga av sjølvstendige Pakistan og India i 1947 flytta mange lokale hinduar og sikhar til India, medan mange muslimar frå India slo seg ned her.

Sukkur på vestsida av Indus (ca. 1860)
Lastebåtar og bruer på elva i 1990.

Folkesetnad
-----------

Sukkur er ein fleirkulturell by som er folkesett av sindhiar, pandjabiarar, brahuifolk, balutsjarar og pasjtunarar. Etter delinga av Britisk India og opprettinga av Pakistan slo mange muslimar frå det som blei India seg ned her, som urdutalande mohadjirar, bandhani-talande radjputar, marwariar frå Rajasthan og memonfolk frå Bombay. Nokre av desse gruppene hadde allereie slått seg ned her før delinga i 1947.

Kjelder
-------

1. ↑  «Population and growth of major cities» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 28. april 2015.
2. ↑  «Sukkur - 1889». *sindhishaan.com*. Sindhi Shaan. Henta 7. august 2015.
3. ↑  «Union Administrations of Taluka Sukkur». Arkivert frå originalen 11. mai 2006.

* *Denne artikkelen bygger på «Sukkur» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| «Castor» |
| Karriere (Noreg) |  |
| Namn: | 
«Castor» |
| Eigar: | A/S Oceana (Chr. Christensen, Framnæs), Sandefjord |
| Verft: | 
O. M. Olsens Skibsbyggeri, Arendal |
| Sjøsett: | 
1886 |
| Heimehamn: | 
Sandefjord |
| Lagnad: | 
Forliste ved Grønland 1896 |
| Generelle mål |
| Tonnasje: | 
485 brt, 318 nrt |
| Lengd: | 
44,3 m |
| Breidd: | 
9,4 m |
| Djupgang: | 
5,4 m |
| Framdrift: | 
Seglskip m/hjelpemaskin, 75 hk |

**«Castor»** var eit norsk barkrigga seglskip som vart nytta til selfangst i Antarktis.

Skipet vart konstruert av Colin Archer og bygt i 1886 ved O. M. Olsens skipsbyggeri i Arendal for reiarar i Arendal. Frå 1891 var O. B. Sørensen i Arendal eigar, men i 1892 vart skuta kjøpt frå eit konkursbo i Arendal av A/S Oceana (Chr. Christensen) i Sandefjord for bruk i selfangst. 

Ho deltok mellom anna på den andre ekspedisjonen til Carl Anton Larsen i 1893/1894 på leiting etter rettkval med Morten Pedersen. Utanom «Castor» bestod ekspedisjonen av «Jason» med C. A. Larsen som kaptein og ekspedisjonsleiar, kaptein Carl Julius Evensen på «Hertha» og forsyningskipet «Ørnen» ført av kaptein Carl Englund. Til saman deltok kring 100 mann på ekspedisjonen. Dei oppdaga fleire øyar og land, mellom anna Foyn Land, Chr. Christensens Island og King Oscar II Land. C. A. Larsen og Søren Andersen gjorde den første skitur i Antarktis og dei fann fleire fossil. Dei fann derimot ikkje rettkval.

I februar 1896 vart «Castor» seld til reiarar i København og forsvann ved Grønland same år.

Castor Nunatak i Graham Land i Antarktis er kalla opp etter skuta.

Kjelder
-------

* «1891 DS/Bark CASTOR (ARN759189101)». *Skipshistorie.net*. Henta 28. mars 2018.
* Sannes, Tor Bork, *Colin Archer skipene*, Norsk Maritimt Forlag, Oslo, 1978. ISBN 82-7205-026-9
**«Gjøa»** var det første fartøyet som segla gjennom Nordvestpassasjen. Med eit mannskap på seks, under leiing av Roald Amundsen, nådde skuta Stillehavet i 1906 etter ei ferd på over tre år.

Den 70 fot store jakta vart bygd i 1872 i Jørafjero i Rosendal av Knut Johannesson Skaale (Jøra-Knuten). Ho vart dei første 28 åra brukt i fiskeri, før Amundsen kjøpte henne i 1901 for bruk i arktiske ekspedisjonar. Dei siste 18 åra før Amundsen kjøpte henne tilhøyrde «Gjøa» ishavskipperen Hans Christian Johannesen.

Mannskapet på ekspedisjonen var i tillegg til Amundsen Helmer Hanssen, Anton Lund, Godfred Hansen, Peder Ristvedt, Gustav Juel Wiik og kokken Henrik Lindstrøm, som seinare følgde Amundsen på alle ekspedisjonane hans bortsett frå ein.

«Gjøa» segla ut frå Oslo 16. juni 1903, og etter å ha segla mellom Fastlands-Canada og sørspissen av Victoria Island (Kitlineq) nådde «Gjøa» Nome i Alaska den 31. august 1906. Ho segla så vidare til San Francisco, der ho fekk ein storslagen velkomst 19. oktober.

Under ekspedisjonen utførte mannskapet blant anna fleire målingar for å avgjere posisjonen til den magnetiske nordpolen.

Skipet vart seinare kjøpt av eit norsk-amerikansk samfunn og donert til San Francisco by i 1909. Der vart det stilt ut i Golden Gate Park. I 1972 vart «Gjøa» henta tilbake til Noreg og er i dag plassert i eit eige bygg på Frammuseet på Bygdøy.

Biletgalleri
------------

* «Gjøa» i april 1903 Foto: Anders Beer Wilse«Gjøa» i april 1903 Foto: Anders Beer Wilse
* «Gjøa» ved Frammuseet på Bygdøy i 2009.Foto: Islandmen«Gjøa» ved Frammuseet på Bygdøy i 2009.Foto: Islandmen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på ««Gjøa»» frå Wikipedia på bokmål, den 24. oktober 2018.*
* Leo Oterhals: *Havdrønn : om berømte båter og stolte båteiere*. Utgitt 2006 av AS Lagunen ISBN 82-90757-23-9

Referansar
----------

1. ↑  Fram Museum - Gjøa-ekspedisjonen (1903-1906) Arkivert 2015-09-06 ved Wayback Machine. Besøkt 18. april 2015

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN

 |
Koordinatar: 59°54′48.283″N 10°44′41.377″E﻿

Grensen 1 med Stortorvets Gjæstgiveri. Grensen er gata i framgrunnen, og det er Grubbegata som går inn mot venstre i fotografiet.Foto: Mahlum

Grensen 1 fotografert frå Stortorvet på 1890-talet.
Gardsrommet i garden i gamal tid, ukjent dato
**Stortorvets gjestgiveri** er ein bygning frå 1700-talet som ligg i Grensen nr. 1 i Oslo, med hovudbygningen langsetter Grensen og ei fløy i aust mot Møllergata og ei fløy i vest mot Grubbegata. Det har vore serveringsstad i bygningen frå han vart bygd, i tidlegare tider dessutan òg handelslokale og overnattingsstad. I lange tider, frå 1800-talet, har dagens restaurant, Stortorvets Gjæstgiveri, disponert bygningen.

Bygningen er freda av di han er rekna for å ha høg arkitektonisk og kulturhistorisk verde, og dessutan er eit viktig historisk haldepunkt eller referanse i miljøet ikring Stortorvet og domkyrkja. I høve til Stortovet ligg bygningen på skrå over krysset Møllergata-Grensen i det nord-vestre hjørnet av torget, og er saman med Oslo domkyrkje på austsida av torget det siste som står att av dei bygningane som vart reist i åra ikring 1700 ved det som då vart byens nye torg, plassert utanfor vollane som omkransa byen i gamal tid. Sjølv om gjestgjevargarden har vorte sterkt ombygd og restaurert gjennom åra, har det vorte take vare på den karakteristiske utforminga og hovudelementa frå 1700- og 1800-talet. Hovudbygningen mot gata Grensen er i to høgder med høgt valmtak, pussa veggar og småruta vindauge. Dei smalare, lange og lågare fløyene i to høgder langs Grubbegata og Møllergata har delvis fasadar i utmurt bindingsverk og preg av 1800-talet. Fløyene er bundne saman med ei bakfløy i to høgder, slik at komplekset har ein indre rektangulær bakgard. Det er svalgangar i delar av andre høgda i fløyene inn mot dette gardsrommet. Saman med eit nytt tilbygg i glas attom hovudbygningen vert gardsrommet nytta som serveringsareal, uterestaurant.

Kjelder
-------

* Riksantivarens kulturminnesøk: *Stortorvets Gjestgiverei/ Bygårdsanlegg* av Byantikvaren i Oslo
* Oslo byleksikon, femte utgåva, side 542.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til restauranten Stortorvets Gjæstgiveri
**Ponoj** (russisk Поной) er ei elv på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå venstre. Elva er 426 km lang, den lengste på Kolahalvøya, og har eit nedslagsfelt på 15 500 km². Elva har ei middelvassføring på 166 m³/s.

Ponoj har utspring midt inne på Kolahalvøya, i den vestlege delen av Kejvyhøgdene, rundt 50 km aust for Lovozero. Elva buktar seg så austover gjennom eit landskap prega av åsar og myrlendte sletter mesteparten av løpet sitt. Det kjem fleire sideelvar inn frå nord, der den største er Atsjerjok. I likskap med hovudelva så har òg desse kjeldene sine i Keivyhøgdene, som dannar hovudvasskiljet på halvøya.

Nedanfor samløpet med den største sideelva frå sør, Purnatsj, skiftar Ponoj karakter og renn ned gjennom ei brattsida, canyonliknande dal med mange stryk. Ho munnar ut i Kvitsjøen ved Kapp Korabelnij, heilt aust på Kolahalvøya.

Elva frys til i månadsskiftet oktober/november og er isdekt til første halvdel av mai.

Ponoj er ei særs produktiv lakseelv, og er vorte særs populær hos europeiske fisketuristar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ponoj» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Filatov, Nazarova, Salo, Semenov: Water resources and climate changes in Eastern Fennoscandia (Karelia and Kola Peninsula) Arkivert 2005-01-06 ved Wayback Machine.
		- Russland, Murmansk Oblast, Topografisk kart 1:200.000, 1992, Kartblad 19, 20, 23, 24, 25


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |