recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Lasse Kolsrud som kongen i 2008
**Spelet om Heilag Olav** er ei utandørs teaterframsyning som vert spela kvar sommar. Dette historiske spelet vert sett opp nokre dagar i slutten av juli i samband med Olsok-dagane på Stiklestad Nasjonale Kultursenter i Verdal. 

«Spelet» vart fyrste gong sett opp den 29. juli 1954. Lensmann Jon M. Suul gjorde opptak til framsyninga. Det er skrive av Olav Gullvåg, medan musikken er komponert av Paul Okkenhaug. Spelstykket er ei blanding av fri dikting og historiske hendingar som omtala i Snorre Sturlason sine kongesoger, eller Heimskringla.

Stykket handlar om då Olav Digre, den seinare Heilag-Olav, kom til garden Sul i Verdal. Han kom til garden berre nokre få dagar før han vart drepen i slaget ved Stiklestad den 29. juli 1030. Mykje av handlinga spelar på brytingstida ved den fyrste innføringa av kristendomen. I stykket er det med både historiske personar i tillegg til oppdikta. 

**Historiske personar i spelet:**

* Olav den Heilage
* Tormod Kolbrunarskald
* Bisp Grimkjel
* Arnljot Geline
* Finn Arneson
* Ragnvald Brusesson
* Tord Foleson
* Torgeir Hallesson

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stiklestad Nasjonale Kultursenter
* Norsk hærmannsforbund

Litteratur
----------

* Yngve Kvistad (red.): *Stiklestadspelet*, Oslo 2002. ISBN 82-516-2012-0
**Dolphins viseklubb** vart starta på initiativ av Ole Hauki 12. mars 1966. Han kom frå USA og tok med seg ideen derfrå. Den første samlingsstaden var i Frisksportrestauranten i Grensen 18 i Oslo. Her var det plass til omtrent 70 personar og visekveldane var på laurdagar. Klubben vart så populær at det snart vart arrangement òg på onsdagar. I 1968 flytta klubben til Frimurerlosjen sine lokale der det var plass til 300. Aktiviteten ebba ut i 1970.

Dolphins vart starten på den norske visebølgja. Han vart altså ikkje starta i lugubre kjellarlokale med rødvin og stearinlys, men på ein råkostrestaurant med gulrotsaft.

Dei første som opptredde i Dolphins var gruppa The Sing Singers med Ole Hauki, Bjørn Tonhaugen, Karin Hvidsten og Ole Paus. Andre aktive var Lillebjørn Nilsen, Kari Svendsen, Bjørn Morisse, Øystein Sunde, Lars Klevstrand, Hege Tunaal, Finn Kalvik, Jon Arne Corell, Steinar Ofsdal og grupper som Kinsfolk, Gruppe 4, Christiania Fusel & Blaagress og The Young Norwegians.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Viseklubben Dolphins» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2016.*

1. ↑  Aftenposten 12. mars 1966.
2. ↑  Aftenposten 12. mars 1966.

Litteratur
----------

* Hakan Markussen: *American Folk Music på Dolphins Club 1966 - 1970* (masteroppgåve i historie ved IAHK, Universitetet i Oslo 2009).
Tittelbladet til engelske *Everyman*.
**Spelet om Kvarmann** (på bokmål **Enhver**), er den vanlege nemninga på ein særskild type moralspel frå mellomalderen, som vart skrive i mange ulike variantar gjennom mellomalder og tidleg nytid. 

Spelet kan ha vakse fram i Tyskland under tittelen *Jedermann*, og var kjend der frå slutten av 1400-talet. Kåre Langvik-Johannessen hevda det hadde vandra dit under påverknad frå Nederlanda som på den tid hadde eit svært rikt kulturliv.

Handling
--------

Dramaet har ein fast utvikling som går att i dei fleste utformingane. Ofte byrjar det med ein dialog mellom Gud og Djevelen om Kvarmann, og kvar han skal fara etter han er daud. Kvarmann er, som namnet seier, kvar og ein av oss, og vi møter han midt i eit festleg lag, gjerne eit bryllaup. Nett som festen skrid fram, syner dauden seg i døra og byd at Kvarmann skal følgje han. Kvarmann bed då alle gjestene, ein etter hin, om å følgje med, men alle takkar nei, først kona, etter det foreldra, så venene, og sidan mange allegoriske skapnader: skattar, gods og gull, ungdom, glede, fem sansar. Berre dyd eller tru følgjer Kvarmann heile vegen fram til grava.

Inspirasjon
-----------

Dette allegoriske spelet har hatt stor tyding for ei lang rekkje diktarar. Både Henrik Wergeland og Henrik Ibsen tykkjest ha kjend stykket i ei eller anna form, og mykje av tankestoffet kan ein finne att i Peer Gynt. Det er òg råd å finne spor etter spelet i den amerikanske TV-serien Angel.[*treng kjelde*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC

 |
***Partitaer***, BWV 825–830, er ei samling av seks suitar for klaver av Johann Sebastian Bach, publisert frå 1726 til 1730 som *Clavier-Übung I*. Dette var dei første av verka hans som vart publiserte. Dei var av dei siste klaversuitane han komponerte i lag med *Englische Suiten* og *Französische Suiten*.

Historie
--------

Desse seks suitane for klaver er dei siste Bach komponerte og dei mest teknisk krevjande. Dei vart komponert mellom 1725 og 1730 eller 1731. Som med dei franske og engelske suitane finst ikkje lenger det originale manuskriptet for partitaene.

På 1800-talet vart desse partitaene gjerne kalla *Tyske suitar*, i tråde med dei engelske og franske suitane. Det er derimot ingenting ved partitaene som er særskild tysk. Partitaene har ei langt meir varierande form enn dei andre suitane. I motsetnad til dei engelske suitane til Bach, som alltid opnar med eit preludium, har partitaene forskjellige opningsstilar, som mellom anna ouverture og toccata.

Kvar av partitaene vart publiserte separat, men vart samla til eit enkelt bind i 1731 kalla ***Clavier-Übung I*** (Klaverøving), som Bach sjølv valde å kalle hans Opus 1. I motsetnad til tidlegare suite-samlingar, ønskte Bach opphavleg å publisere sju partitaer, og fortalte våren 1730 då den femte partitaen kom ut, at han skulle gje ut to partitaer til. Strukturen til partitaen følgjer H - c, a - D, G - e, slik at F er den logiske fortsetjinga. Italiensk konsert, som er i tonearten F og som vart publisert i ***Clavier-Übung II***, er truleg frå ein av desse partitaene som Bach ikkje gav ut.

Innhald
-------

* *Første partita i B, BWV 825*

Preludium, Allemande, Courante, Sarabande, Menuett I, Menuett II, Gigue
* *Andre partita i c-moll, BWV 826*

Sinfonia, Allemande, Courante, Sarabande, Rondeau, Capriccio
* *Tredje suite i a-moll, BWV 827*

Fantasi, Allemande, Corrente, Sarabande, Burlesca, Scherzo, Gigue
* *Fjerde suite i D-dur, BWV 828*

Ouverture, Allemande, Courante, Arie, Sarabande, Menuett, Gigue
* *Femte suite i G-dur, BWV 829*

Preambulum, Allemande, Corrente, Sarabande, Tempo di Minuetto, Passepied, Gigue
* *Sjette partita i e-moll, BWV 830*

Toccata, Allemande, Corrente, Air, Sarabande, Tempo di Gavotta, Gigue

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Partitas, BWV 825-830» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Partitaer for klaver: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.
* Partitaer spelt av Gianluca Luisi: Part 1/2 Arkivert 2010-05-28 ved Wayback Machine. Part 2/2 Arkivert 2010-05-28 ved Wayback Machine. som MP3-filer (OnClassical)

Partitas, BWV 825-830

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)

 |
Ved Barrière de la Santé  

ligger en ydmyg liden Kaffee.  

En gammeldags Stue er al dens Plads,  

der er ei Forgyldning, der bruges ei Gas.  

Den har en Søgning, der ſjelden briſter,  

af Etudianter og ſmaa Artiſter;  

og kommer ei disſe, da eier den dog  

en ſtillere Gjæſt i ſin dunkle Krog.  

Der vandrer omkring i den ſtraalende Stad  

en ſkibbruden Flok, der aldrig er glad;  

der møder dem Ingen med Smil eller Nik;  

de færdes i Sværmen med ſlukkede Blik.  

Pauvres honteux! de ſøge et Hjem;  

en ringe Kafé er det bedſte for dem.

 
 

**«Republikanerne»** er eit dikt frå 1832 skrive av Johan Sebastian Welhaven. Det er eit av dei best kjende dikta til Welhaven, og inneheld den kjende og ofte siterte avslutningslinja «De hadde champagne, men rørte den ei.».

Welhaven gav diktet ut i bokform i 1839. 
Ein noko modernisert versjon vart utgjeven i 1873 i antologien *Norsk Lyrik : 1814-1873 i Udvalg*.

Diktet tek for seg den politiske situasjonen like etter slaget ved Ostrołęka (Ostrolenka), der russarane knuste det polske opprøret. Handlinga spelar seg ut på ein kafé i Paris som var hyppig vitja av dei unge revolusjonære studentane.

Ein av desse reiser seg for å halda ein flammande tale om det polske opprøret då ein ukjend mann reiser seg og minner om slaget ved Ostrolenka, der han var med. Dei bitre orda hans dempar dei unge idealistane, som til slutt lèt champagnen stå urørt på bordet.

Tolking
-------

Diktet har blitt tolka som ein harmdirrande spott over dei tome frasene som pregar fridomstankane til dei unge studentane. Den ukjende mannen har kjempa og lidd for fridomen, medan dei høgrøysta studentane ikkje gjer meir enn å sverme for saka med sangvinsk glød. Ifølgje professor Lorentz Dietrichson skal den finske fridomskjemparen August Myhrberg, som Welhaven visstnok møtte i Paris, vore modell for mannen som går i rette med studentflokken.

Referansar
----------

1. ↑  Welhaven, J.S. *Digte*. i Commission hos Johan Dahl.
2. ↑  Kristian Winterhjelm (red.) (1873). «Norsk Lyrik: 1814-1873 i Udvalg» (på norsk). Cammermeyer. Henta 29. mars 2018.
3. ↑  Wilkens, Maria Anette (1972). *Norsk for gymnaset*. Dreyer. s. 97. ISBN 8209021036.
4. ↑  Saugstad, Per (1967). *J.S. Welhaven*. Gyldendal. s. 30.
5. ↑  Ording, Fr. (1911). *Norsk litteratur*. Aschehoug. s. 166-167.

* *Denne artikkelen bygger på «Republikanerne (dikt)» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | **Republikanerne** på Wikikilden (frie originaltekstar) |

* «Republikanerne» hos kalliope.org
Horisontal solspektrograf ved Det tsjekkiske astronomiinstituttet i Ondřejov i Tsjekkia.
Ein **spektrograf** er eit spektroskop der spekteret blir registrert fotografisk. Vanlegvis meiner ein med spektrograf ein optisk spektrograf som blir for brukt synleg ljos, og som med små modifikasjonar kan brukast for infraraud og ultrafiolett stråling. Vakuumspektrograf har lyskjelde, gitter og fotografisk plate i lufttomt rom. Han blir brukt for ultrafiolett stråling med bølgjelengd under 200 nm, fordi slik stråling blir absorbert sterkt i luft og dei fleste andre gassarter. For å unngå bruk av linser, som òg absorberer sterkt i dette området, brukast konkavgitter.

Lydspektrograf er eit elektronisk apparat som ved hjelp av filter analyserer lydbølgjer i tid, frekvens og intensitet. Denne vart utvikla ved Bell Telephone Laboratories i USA, under andre verdskrigen og seinare vidareutvikla gjennom moderne datateknologi. Den kommersielt tilgjengelege utgåva blir kalla sonagraf. Spektrografen gjev eit bilete av dei fysiske eigenskapane til lydbølgja. Dette biletet blir kalla spektrogram (lydspektrogram, sonagram). Slike apparat er av stor tyding i instrumentalfonetikken ved analyse av lydbølgjer i samband med tale.

Kjelder
-------

* Spektrograf. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013.
**Nils Nygaard** (3. april 1932–3. november 2015) var ein norsk professor i juss ved Universitetet i Bergen. Han var frå Imsland i Ryfylke.

Nygaard starta å studere juss ved Universitetet i Oslo då han var 30 år. Før dette arbeidde han mellom anna som tømmerhoggar. Han blei utdanna cand. jur. i 1967 og tok i 1974 den første juridiske doktorgraden ved UiB med avhandlinga *Aktløysevurderinga i norsk rettspraksis*. Nygaard si forsking har hovudsakleg vore innanfor erstatningsrett og boka *Skade og ansvar* er eit av standardverka innan erstatningsrett i Noreg. Han blei i 2007 tildelt målprisen av Juristmållaget for å ha vore «ein føregangsmann i å utvikla omgrepsapparatet på nynorsk i bøkene og artiklane sine».

Nygaard har også gitt ut *Rettsgrunnlag og Standpunkt* – ein grundig gjennomgang av den metoden jurister nyttar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside ved UiB Arkivert 2008-06-26 ved Wayback Machine.
* Listar opp publikasjoner av Nils Nygaard i biblioteksdatabasen BIBSYS[*daud lenkje*]
* Listar opp publikasjoner av Nils Nygaard i forskingsdokumentasjonssystemet FRIDA[*daud lenkje*]
* Minneord om Nils Nygaard

Fotnotar
--------

1. ↑  Kjetil Linde Holo (23. mai 2007). «Målpris til jussprofessor». bt.no. Henta 23. mai 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* CRIStin

 |
**Bregenzerwald** er eit av hovudområda i delstaten Vorarlberg i Austerrike.

Her renn det mellom anna ei elv kalla Bregenzer Ach. Innbyggjarane i området deler ofte Bregenzerwald i to område, Vorderwald og Hinterwald. Vorderwald, med åsar og lågare fjell, er nærast Rhinedalen. Hinterwald har høgare fjell med høgder opp til 2 000 meter. Dei to områda har sine eigne særeigne dialektvariantar. Geologisk er Bregenzerwald ein del av Dei nordlege kalksteinsalpane, særleg den nordlege flysjsonen. 

Dei største landsbyane i Bregenzerwald er Bezau, hovudstaden i regionen, Alberschwende, Schwarzenberg, Bizau, Mellau, Au og Egg.

Dei fleste som bur i området arbeider anten innan turisme eller jordbruk, men på grunn av auka jobbtilbod i Rheintal har jordbruket minka dei siste åra.

Bregenzerwald er mest kjend som ein vintersportsstad, men her finn ein òg «Osteruta Bregenzerwälder» eller songfestivalen «Schubertiade» i Schwarzenberg. Bregenzerwald har mykje urørt natur, gamle tradisjonar og er eit gjestfritt område.

Bakgrunnsstoff
--------------

* - Turistside
Koordinatar: 60°54′8″N 10°43′21″E﻿

Ringsaker prestegardFoto: Mahlum

ForpaktarbustadFoto: Mahlum

**Ringsaker prestegard** ligg like sørvest for Ringsaker kyrkje i Ringsaker kommune i Innlandet.

Både prestegarden og kyrkja har røter attende til mellomalderen. Hovudbygningen er eit laftebygg i to etasjar med ståande panel. Bygningen vart oppført for sokneprest Christopher Anker i 1747–48 etter at den førre bygningen brann i 1746. Han har kjellarrom frå mellomalderen og vart vesentleg endra omkring midten av 1800-talet. Forpaktarbustaden er eit laftebygg i to etasjar frå siste halvdel av 1700-talet. Begge bygningane er freda, og det finst òg driftsbygningar. Hageanlegget vert av Riksantikvaren datert til andre kvartal av 1800-talet.

Kjelder
-------

* Ringsaker prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Ringsaker prestebolig hos Opplysningsvesenets fond
* Gunnar Birkeland og Sigrunn Nerdal, red. (2015). «104 Ringsaker prestegard». *Prestegårder i Norge – et utvalg*. Opplysningsvesenets fond. s. 95–96.
Stranda og klippene ved Ringstead Bay
**Ringstead Bay** er ei bukt ved Den engelske kanalen i Dorset i England. I bukta finst grus òg noko sand og utanfor bukta ligg eit om lagt 600 meter langt rev som kjem til syne ved fjøre sjø. 

Like aust for bukta ligg dei kvite kalksteinsklippene White Nothe, som ruvar over bukta. Den større byen Weymouth ligg om lag 8 km vest for Ringstead Bay. Den vesle landsbyen Osmington Mills ligg på kysten om lag 1,5 km mot vest og det går ein tursti til denne landsbyen langs klippene, via Bran Point.

Ringstead Bay og den vesle landsbyen Ringstead er tilgjengelege via ein privat veg. Området er kjent for den vakre naturen og dei mange fossilfunna.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ringstead Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 9. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ringstead, Dorset, England Arkivert 2010-11-03 ved Wayback Machine.
* Osmington, Osmington Mills og Ringstead
* Fossilsamling — Ringstead i Dorset Arkivert 2007-10-13 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 50°37′51″ N 2°20′16″ W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Nils Nilssen Dahl** (18. juli 1806–21. juli 1854) var ein norsk prest og stortingsmann.

Dahl var fødd på garden Øvstedal i Tresfjord (i dagens Vestnes kommune) i Romsdal, son av ein gardbrukar. Han vart student 1828, ferdig utdanna cand. theol. frå universitetet i Kristiania (Oslo) to år seinare. År 1831 oppheldt han seg i Frankrike, året etter var han pers. kapellan i Eivindvik. Perioden 1833-38 verka han i ledige embete i Bergens stift.

1838 vart Dahl pers. kapellan i Melhus. Attåt kapellanstillinga var han forlikskommissær og sparebankdirektør. Fyrst i 1851 fekk han fast embete som sokneprest, i Eid i Nordfjord. Også i Eid var han direktør i sparebanken. Etter tre år tok Dahl avskjed, og døydde fire veker seinare.

Dahl var stortingsrepresentant for Sør-Trøndelag på alle tingsamlingane 1845-51. 1848 var han president i Odelstinget og formann i adressekomiteen. I 1851 var han visepresident i Odelstinget, og formann i tre komitear. Dei tre komiteane var høvesvis konstitusjons-, trykkings-, og arbeidarkomiteen. På stortinget høyrde han til den liberale fløya. Dahl vart rekna mellom dei beste talarane i stortinget.

Han var far til Walter Scott Dahl.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
**Hovudseriefinalen i fotball 1952** fann stad på Ullevål stadion i Oslo sundag 22. juni 1952, framfor 14 253 tilskodarar. Dei to finalistane, Fredrikstad Fotballklubb og Sportsklubben Brann frå Bergen, hadde vunne kvar si avdeling av Hovudserien 1951/52. Fredrikstad FK vart med finalesiffera 3-1 hovudseriemeister for tredje gong.

Brann kom best i gang og tok leiinga ved Olaf Pedersen eit kvarters tid ut i kampen. I slutten av den fyrste omgangen utlikna innbytaren Thorleif Larsen til 1-1 med ein lobb. Utover i den andre omgangen var FFK det førande laget og Bjørn Spydevold sende laget i føringa på eit frispark, før Lloyd Pettersen fastsette resultatet til 3-1.

**Fredrikstad FK** sitt vinnarlag bestod av Asbjørn Nilsen i mål, backane Helge Sveberg og Åge Spydevold, halfane Leif Pedersen, Erik Holmberg, Bjørn Spydevold og løparane Willy Olsen, Arne Pedersen, Lloyd Pettersen, Henry Johannessen og Erik Engsmyr. Thorleif Larsen vart byta inn for Olsen.

For **Brann** stilte mellom andre: Erik Sletten i mål, dei defensive spelarane Trygve Sigvaldsen, Oddvar Hansen og Rolf Vevle Eriksen, offensivt mønstra Bergens-laget Olaf Pedersen, Gunnar Skagen, Gunnar Røed og Otto Rasmussen.

Finn Åge Røed frå Drafn «dømte til meget godt».

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 1952
|  |
| --- |
| ***«I Don’t Feel Hate»***  Song av Jendrik |
|  |
| **Land** | Tyskland |
| **Språk** | Engelsk, tysk |
| **Utgjeve** | 25. februar 2021 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 02:56 |
| **Selskap** | Polydor, Universal |
| Låtskrivar(ar) | Jendrik Sigwart, Christoph Oswald |
|

**«I Don't Feel Hate»** ('eg følar ikkje hat') er ein tysk popsong frå 2021 som vert framført av den tyske youtubaren og tiktokaren Jendrik. Han vart offentleggjort 25. februar 2021 og er skriven av Jendrik sjølv, saman med Christoph Oswald. Dei tyske kringkastarane ARD og NDR valde låten som det tyske bidraget til Eurovision Song Contest 2021 i Rotterdam i Nederland. Der enda den på nest sisteplass med 3 poeng.

Bakgrunn
--------

Dei tyske kringskastarane ARD og NDR offentleggjorde i februar 2021 at dei internt hadde vald influensaren Jendrik Sigwart til å representere Tyskland i Eurovision Song Contest 2021. Nokre veker seinare vart det kjent at tittelen på låten var «I Don't Feel Hate». Han var skriven av Jendrik saman med Christoph Oswald. Oswald har òg produsert singelen. Songen er ein lystig poplåt med mykje bruk av ukulele. Songen har engelsk tekst, men inneheld ein kort sekvens der Jendrik etterliknar ein radiovert og snakkar på tysk.

Songen hadde premiere 25. februar 2021 og vart sloppen for strøyming og digital nedlasting. Dagen etter framførte Jendrik songen live for fyrste gong i programmet *NDR Talkshow*.

«I Don't Feel Hate» var det tyske bidraget til Eurovision Song Contest 2021. Som eitt av dei «fem store landa» var Tyskland direktekvalifisert til finalen i Rotterdam Ahoy i Nederland laurdag 22. mai 2021. Songen vart nummer 25 av 26 med 3 poeng – alle frå juryane. Frå sjåarane fekk låten 0 poeng.

Listeplasseringar
-----------------

| Liste (2021) | Høgaste
plassering |
| --- | --- |
| Litauen (AGATA) | 79 |
| Nederland (Single Tip) | 7 |
| Storbritannia (UK Download) | 71 |
| Sverige (Sverigetopplistan – Heatseaker) | 17 |

Kjelder
-------

1. ↑  «Listen: Jendrik "I Don't Feel Hate" (Germany Eurovision 2021)» (på engelsk). 25. februar 2021. Henta 28. februar 2021.
2. ↑  «Jendrik Sigwart will sing for Germany in 2021» (på engelsk). 6. februar 2021. Henta 6. februar 2021.
3. ↑  «Germany: Jendrik Sigwart will sing at Eurovision 2021...with song release set for February 25» (på engelsk). 6. februar 2021. Henta 6. februar 2021.
4. ↑  «Jendrik - Making Of» (på engelsk). Henta 28. februar 2021.
5. ↑  NDR. «ESC-Kandidat Jendrik Sigwart» (på tysk). Henta 28. februar 2021.
6. ↑  «Jendrik - Germany - Rotterdam 2021» (på engelsk). Henta 28. februar 2021.
7. ↑  «2021 20-os savaitės klausomiausi (TOP 100)» (på litauisk). Henta 20. juni 2021.
8. ↑  Hung, Steffen. «Jendrik - I Don't Feel Hate». Henta 5. september 2021.
9. ↑  «Official Singles Downloads Chart Top 100 | Official Charts Company» (på engelsk). Henta 5. september 2021.
10. ↑  «Veckolista Heatseeker, vecka 21» (på svensk). Henta 5. september 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «I Don’t Feel Hate» frå Wikipedia på bokmål, den 4. desember 2021.*
**Matthias Kyburz** (fødd 5. mars 1990) er ein sveitsisk orienteringsløpar frå Rheinfelden. Åra frå 2012 til 2021 sanka han seks gullmedaljar, fem sølvmedaljar og ein bronsemedalje ved ulike verdsmeisterskap i orientering. Han sigra i verdscupen i orientering åra 2012, 2013, 2016, 2017 og 2018.

Aktiv
-----

Perioden 2011-22 vann Kyburz 23 tevlingar i verdscupen i orientering. Han sigra på så vel kort-, mellom- og klassisk distanse, som i utslags-sprint. På sveitsisk heimegrunn vart han i 2012 verdsmeister på kortdistansen, framom sine samnemnde landsmenn Matthias Merz og Matthias Müller. Sidan vann Kyburz VM-gull i stafett 2015 og på mellomdistansen i 2016 og 2021. Under VM 2022 i Danmark gjekk han til topps i utslags-sprinten. 

I europameisterskap i orientering sprang Kyburz inn til fyrsteplass på både kort- og mellomdistanse i 2016, og på ny i 2018. Ved europameisterskapen 2021 i Neuchâtel i heimlandet vann han gullmedaljar på kortdistansen, utslagssprinten og mixstafetten. 

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2012: Gull på kortdistansen
* VM 2013: Nr 4 på mellomdistansen
* VM 2014: Sølv i stafett, nr 5 på klassiskdistansen
* VM 2015: Gull i stafett, nr 6 på klassiskdistansen
* VM 2016: Gull på mellomdistansen, sølv på kortdistansen og i stafett
* VM 2017: Nr 4 på kortdistansen
* VM 2018: Sølv i stafett, nr 4 på mellomdistansen
* VM 2019: Nr 4 på klassiskdistansen
* VM 2021: Gull på mellomdistanse, sølv på klassiskdistansen. Bronse i stafett
* VM 2022: Gullmedalje i utslags-sprint

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Matthias Kyburz» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juli 2023.*
**Hovudserien** er kurva der hovuddelen av stjernene ligg i Hertzsprung-Russell-diagrammet. Stjerner på dette bandet er kjent som **hovudseriestjerner** eller **dvergstjerner**. Dei kaldaste stjernene er dei raude dvergane.

Denne lina er så tydeleg fordi spektraltypen og luminositeten avheng lineært av ikkje fleire faktorar enn stjernemassen så lenge stjerna fusjonerer hydrogen. Dette gjer dei aller fleste stjernene i det aktive livet sitt.

Når ein ser nærare etter er ikkje hovudserien nøyaktig ei line, men er litt utflytande. Det er mange grunnar til dette, den viktigaste er stadig uvisse i observasjonane. Uvissa ligg hovudsakleg i manglar i avstandsutrekningane, men kan au variere heilt til uskilte dobbeltstjerner.

Men sjølv perfekte observasjonar vil gi ein utflytande hovudserie. Grunnen er at massen ikkje er den einaste parameteren ei stjerne har. Den kjemiske samansettinga og utviklingsstatusen hennar, som er forbunde med kvarandre, kan au flytte stjerna litt på hovudserien. Andre parametrar som kan føre til dette er nære fylgjesvener, rotasjon eller magnetfelt for å nemne somme. Det er få metallfattige stjerner (subdvergar) som ligg rett under hovudserien sjølv om dei fusjonerer hydrogen, og dermed kan den kjemiske samansettinga gi ei nedre grense på utflytinga.

Til vanleg kjem stjernene inn på og forlét hovudserien ovanfrå høvesvis når dei er fødde eller startar å døy.

Sola er ei hovudseriestjerne, ho har vore det i ca. 4,5 milliardar år og vil fortsette med det enda 4,5 milliardar år. Etter at hydrogenreservoaret i kjernen er tømt vil ho ekspandere til ei raud kjempe.

Sjå au
------

* Astrofysikk
* Fusjon
* Stjerneutvikling
**Matthias Buse** (fødd 3. mars 1959) er ein tysk, tidlegare skihoppar frå Zittau i Sachsen, som representerte Aust-Tyskland. Han vart verdsmeister i normalbakken under VM 1978 i Lahti, og fekk sølvmedalje med Aust-Tyskland i laghopping under VM 1984 i Engelberg.

### Aktiv

Buse debuterte i den tysk-austerrikske hoppveka i romjula 1976, utan å markere seg. Han kom tilbake til Oberstdorf nøyaktig eitt år seinare og gjekk heilt til topps i rennet. Buse hoppa godt også i dei andre hoppveke-tevlingane og kom på andreplass samanlagt, men var langt bakom vinnaren, Kari Ylianttila frå Finland. I ski-VM i Lahti same sesongen vann Buse rennet i normalbakken og vart nummer fire i storbakken. Buse deltok også i hoppveka 1978/79 og vart som best nummer fem i Garmisch-Partenkirchen.

Buse kom på sjetteplass i hoppvekerennet i Bischofshofen i 1981, og vart samanlagt nummer åtte i hoppveka 1980/81. I 1982-sesongen kom han på tredjeplass i eit verdscuprenn i Sapporo. Han vart nummer sju i storbakken, Holmenkollbakken, i ski-VM 1982 og nummer 13 i normalbakken. Under Vinter-OL 1984 i Sarajevo vart han nummer 21 i storbakken. Buse avslutta med å vinne ein sølvmedalje i lag med Ulf Findeisen, Klaus Ostwald og Jens Weissflog under ski-VM 1984 i Engelberg. 

Han la opp i 1984.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* Resultatoversikt hos FIS Arkivert 2012-10-08 ved Wayback Machine.
* Buses profil på Sports-reference.com Arkivert 2020-04-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 77°36′S 162°11′E﻿

**Mount Holm-Hansen** er eit markant fjell med ei høgd opp mot 1920 moh mellom den nedre David Valley og Bartleybreen i Asgard Range i Victoria Land i Antarktis. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names i 1997 etter Osmund Holm-Hansen, ein plantefysiolog, som i 1959–60 var ein av dei første amerikanske forskarane som vitja og utførte forsking i både Taylor Valley og Wright Valley. Holm-Hansen var ein forskingsbiolog ved Scripps Institution of Oceanography frå 1962, og det omfattande feltarbeidet hans frå 1976 omfattar studiar av mikrobielle populasjonar i McMurdo Sound, Rosshavet og andre havområde sør for Den antarktiske konvergensen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Holm-Hansen, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 25. november 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Holm-Hansen, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Johan Christian Johnsen** (23. juli 1815–2. februar 1898) var ein norsk journalist, redaktør, stortingsrepresentant for partiet Venstre, og leksikograf.

Johnsen var frå Kristiansand, der far hans var inspektør i fattigvesenet. Sjølv var han i unge år fyrst tilsett i farbroren Hans Johnsen si handelsforretning, så i stefaren T. O Fuglli si tilsvarande forretning. Han reiste deretter til sjøs, men etter nokre turar gav han opp sjømannslivet. Vidare arbeidde han på eit trelastkontor, før han i 1834 var tilsett på eit handelskontor i Antwerpen. Heimkomen til Noreg var han fullmektig i O. P. Moe & søn, år 1837 tok han sjølv til med kjøpmannskap i Stavanger.

Johnsen var redaktør av *Stavanger Amtstidende* 1843-46, og redigerte månadsskriftet *For ungdommen* som kom ut i Stavanger i 1846-47. Han grunnla i 1848 vekebladet *Almuevennen* og dreiv trykkeri i Kristiania, som trykte denne avisa og ulike skrifter og bøker. Frå 1855 kom bilaget *Adressebladet*, med meir politisk stoff enn Almuevennen. Han selde Almuevennen til bladet *Fædrelandet* i 1893, eit blad som under namnet *Landsbladet* gjekk inn i 1911. Attåt desse bladtiltaka prøvde han å få ut ei ny dagsavis, både i 1866 og 1870.

Johnsen representerte Stavanger by på Stortinget 1848, 1851 og 1854. Han var i 1848 sekretær i næringskomite nr 2, på dei to andre stortinga var han medlem av tollkomiteen. Frå 1845 til 1851 var han medlem av Stavanger bystyre. Han var fyrste formann i 'Det norske avholdsselskap'.

Johnsen flytta til Christiania etter han vart vald til statsrevisor i 1854. Denne stillinga hadde han til 1878, han sa då frå seg.

Johnsen sitt trebandsverk *Norsk Haandlexikon for almennyttige Kundskaber* kom ut i perioden 1879 til 1888. Verket var det første leksikon på norsk som kom ut i Noreg.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Jelena Viktorovna Guljajeva**, fødd **Rodina**, (fødd 14. august 1967 er ein russisk tidlegare høgdehoppar. Ho vann sølvmedaljen i øvinga ved europameisterskapen 1994.

Aktiv
-----

Etter å ha vore utestengt frå friidretten i to år tok Guljajeva femteplassen under VM 1993 i Stuttgart. Året etter sikra ho seg sølvmedaljen då EM 1994 fann stad i Helsinki, slovenske Britta Bilač var suverent best i tevlinga. Guljajeva vart nummer fire i OL-finalen 1996 med sterke 1,99 meter. Den 23. mai 1998 i Kalamáta presterte ho livsbeste gjennom å gå over 2,01 meter. Tre månader seinare hamna ho på sjetteplassen under EM i Budapest.

### Doping

Under eit stemne i Roma i juli 1991 testa Jelena Rodina positivt i ei dopingprøve. Ho vart dømd for bruk av dopingmidlar og utestengt i to år.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 – 1,94 m
* EM 1994 i Helsinki: Sølvmedalje – 1,96 m, bakom Britta Bilač (2,01 m)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 4 – 1,99 m
* EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 1,92 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 12 – 1,93 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 10 – 1,90 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jelena Wiktorowna Guljajewa» frå Wikipedia på tysk, den 7. juni 2021.*
Solbriller.
**Solbriller** er briller med farga glas som kan brukast for å verna auga mot sollys.
Dei vert òg brukt av estetiske og kulturelle omsyn.

Særleg albinoar og andre menneske med synsproblem kan ha nytte av solbriller. Ved havet og i snødekte omgjevnader kan det naturlege lyset vera skarpt nok til at også folk med normalt syn får problem. Blinde bruker ofte solbriller for å unngå å forvirra andre – å ikkje sjå auga kan vera betre enn å sjå auge som stirar i feil retning. Folk med abnormt utsjåande auge (til dømes på grunn av katarr) eller ukontrollerte rykninger brukar gjerne også solbriller for å skjula dette.
Solbriller kan også vera nyttige for sjåførar, sjøfolk og pilotar, ettersom dei kan filtrera ut uønskt ljos (ofte med polariserte glas) og gjera brukaren i stand til å sjå betre. Gode solbriller kan verka til å kraftig redusera gjenskinnet frå vatn, fuktig asfalt og snø.

Solbriller filtrerer gjerne vekk ultrafiolett stråling, noko som vernar mot snøblindheit, katarrar og ulike former for augekreft. Det finst òg indikasjonar på at synleg høgenergilys (HEV light) er implisert som årsak til aldersrelatert makuladegenerasjon. Ein har undersøkt om blå lysblokkerande linser kan ha ein vernande effekt, men dette er ikkje tydeleg stadfesta av forsking.

Sidan 1950-åra har solbriller vore utbreidd som motefenomen, særleg i samband med strandliv.
Dei har òg vore knytt til filmstjerner og andre kjendisar i underhaldningsindustrien.
Solbriller kan brukast til å skjula identitet. Dei hindrar augekontakt, noko som kan gje den som bruker dei eit psykologisk overtak. Brillene kan også vera eit teikn på sorg, fordi dei kan skjula teikn på gråt. Dei kan også skjula forstørra eller samantrekte pupillar eller blodskotne auge, symptom som kan vera teikn på narkotika- eller alkoholmisbruk.

Kjelder
-------

1. ↑  Glazer-Hockstein C, Dunaief JL. "Could blue light-blocking lenses decrease the risk of age-related macular degeneration?" *Retina.* 2006 Jan;26(1):1-4. -PMID 1639513

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter 'solbriller' ved DigitaltMuseum
**Jelena Anatoljevna Lasjmanova** (fødd 9. april 1992) er ein russisk tidlegare kappgjengar frå Saransk som i 2012 vart olympisk meister og i 2013 verdsmeister på 20 kilometer. Ho vart i 2014 utestengd frå idretten i 2 år for bruk av dopingmiddel. 

Lasjmanova vart junior-verdsmeister på 5 km i 2009 og på 10 km i 2010 og 2011. Våren 2012 vann ho heime i Saransk ei tevling i verdscupen i kappgang. Under dei olympiske sommarleikane 2012 i London tok ho gullmedaljen på 20 km med verdsbestetida 1.25.02, sju sekundar føre landskvinna Olga Kaniskina og 14 sekundar framom Qieyang Shenji frå Kina.

I august 2013 gjekk Lasjmanova i mål som vinnar av 20 km i VM i friidrett i Moskva. På tida 1.27.03 kom ho i mål 8 sekundar føre landskvinna Anisja Kirdjapkina, ein utøvar som i 2019 fekk annullert plasseringa si. Sjølv testa Lasjmanova i 2014 positivt på bruk av det forbodne stoffet enduborol, noko som gjorde at ho ikkje fekk drive idrett dei neste to åra. Ho kom ikkje tilbake i tevling.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jelena Anatoljewna Laschmanowa» frå Wikipedia på tysk, den 14. juni 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Jelena Aleksandrovna Beckmann-Sjtsjerbina** (12. januar 1882–30. november 1951) var ein russisk pianist.

Liv
---

Beckmann-Sjtsjerbina blei fødd Kamensjev, men mora døydde få dagar etter at ho fødde Jelena, så barnet blei oppfostra av tanta og mannen hennar, Elisabeth og Eugen Sjtsjerbin. I takksemd for dette tok Jelena seinare familienamnet deira.

Seks år gammal fekk ho den første klaverundervisninga, først hos Valentina Sograf-Plaksina, seinare hos Nikolaj Zverev. Ho gjekk på konservatoriet i Moskva der ho var elev av Paul Pabst og etter at han døydde av Vasilij Safonov. Diplomarbeidet var å framføre heile *Das Wohltemperierte Klavier* av Johann Sebastian Bach og ho avslutta studiet med gullmedalje.

I februar 1903 gifta ho seg med amatørmusikaren og biologen Leonid Karlovitsj Beckmann.

Som konsertpianist fekk ho stor suksess med verk av Jean Sibelius. Ho var òg den første som framførte klaververk av Claude Debussy og Maurice Ravel i Russland (1909).

Repertoaret til Beckmann-Sjtsjerbina spende frå barokkmusikk til musikk av unge samtidskomponistar, og i første halvdel av tiåret 1910 samarbeidde ho tett med Aleksandr Skrjabin. I memoarane sine skreiv ho:

*«Eg er svært takknemleg og lukkeleg over ha fått høve til å samarbeide med Aleksandr [Skrjabin], det førte til at eg blei i stand til å framføre musikken i tråd med intensjonane hans. Eg har elles aldri i mitt liv arbeidd med så stor entusiasme som under besøka hos Skjrabin»*
Frå 1912 til 1918 dreiv ho ein eigen klaverskole i Moskva. Frå 1921 til 1930 var ho dosent ved konservatoriet i Moskva då ho blei assisterande professor og i 1940 professor. Ho blei evakuert til Kazan i 1942–1943. Ein syklus populære barnesongar som ho og ektemannen skreiv i tiåret 1900 blei gjenutgitt i 1947 og 1949.

Komponisten Jelena Sokolovskaja er oldebarn av Beckmann-Sjtsjerbina.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen er basert på «Елена Александровна Бекман-Щербина» frå Wikipedia på russisk, den 21. november 2011.

Referansar
----------

1. ↑  Jelena Beckmann-Sjtsjerbina, *Мои воспоминания.* («Minne»), 1982. - s. 103.

Litteratur
----------

* O. Serdobolskaja (red), *Жизнь пианистки: К 125-летию со дня рождения Е. А. Бекман-Щербины* («Eit pianistliv, til 125 årsdagen for J. Beckmann-Sjtsjerbina», Moskva, TC-Prima, 2006. 568 sider, ISBN 5-902 495-03-2

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en)*Jelena Bekman-Szczerbina - biography*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* Discogs (artist)

 |
**Johan Alfred Svendsen** (4. september 1886–1954) var ein norsk bestillingsmann og politikar frå Arendal, stortingsrepresentant 1931-36 for Høgre og byane i Hedmark og Oppland.

Far til Svendsen var murmeister. Sjølv fekk han etter mellomskuleeksamen i 1902 arbeid på amtskontoret i Nedenes. I 1908 flytta han til Lillehammer og byrja i stilling som amtsfullmektig i dåverande Kristians amt. Sidan nyår 1919 var han fylkeskasserar i Oppland.

På Lillehammer let Svendsen seg velje til leiar av ei rad framståande organ, både offentlege
og private. Såleis var han til ulike tider formann i fattigstyret, likningsnemnda, trygdenemnda og det lokale vinmonopolstyret. Frå 1923 til 1928 var ordførar i Lillehammer bystyre, medlem i bystyret til 1934. Elles var han formann i forstandarskapet til den lokale sparebanken og styremedlem i De Sandvigske Samlinger til 1929.

I to valperiodar frå 1931 til 1936 var Svendsen på Stortinget som representant frå dei fire kjøpstadene i Hedmark og Oppland; Hamar, Kongsvinger, Lillehammer og Gjøvik. I den fyrste treårsbolken var han medlem i Sosialkomiteen, i den siste bolken formann i same. Frå 1934 til dei politiske partia vart forbodne i 1940 var Svendsen sentralstyremedlem i Høgre. I 1938 utnemnd til medlem Den departementale befalskomite av 1938.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Johan Alfred Svendsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Fitjar Kraftlag** vart stifta 10. april 1935 og syter for straum til Fitjar og i andre kraftlaget har nettverk. I tillegg vert det seld kraft på den opne marknaden og drive nærliggjande næringsverksemd. Selskapet er 90 % privateigd, medan Fitjar kommune eig 10 %. Selskapet eig òg 3,4 % av Sunnhordland Kraftlag. Johannes Koløen er styreformann, medan Ole Vidar Lunde er elverksjef. Selskapet har 10 tilsette.

Kraftlaget driv to kraftstasjonar som baserer seg på vasskraft, den opphavlege i Årskog og ein på Rimbareid som opna i 2001. I 2006 produserte kraftlaget 5,1 GWh straum, medan det i 2004 vart produsert totalt 6,9 GWh. I samband med kraftstasjonen på Rimbareid, som ligg ved Svartavatnet i fjellet, som òg er drikkevasskjelda til Fitjar, vart det bygd ein veg. Vegen er ei dag ei populær turrute for folket i bygda.

Historie
--------

Den første generatoren til kraftlaget vart kjøpt hjå AEG Bergen for 14 900 kr i 1937 og var i drift heilt til 1990-åra. Den ny kraftstasjonen vart teke i bruk for fullt i 1996.

Midtfjellet Vindkraft
---------------------

Fitjar Kraftlag eig i lag med DONG Energy selskapet Midtfjellet Vindkraft, som skal byggje ein vindmøllepark på Midtfjellet på Fitjar. Trass i store protestar frå lokale innbyggjarar vart reguleringsplanen stadfesta 25. oktober 2007. Parken vil truleg bestå av 35-40 møller over eit område på 15 km², kvar med ei høgd på 145 meter. Totalt vil vindmøllene truleg produsere 450 GWh i året, som tilsvarar straumforbruket til om lag 22 000 menneske, meir enn på heile øya Stord. Dette vil mangedobla produksjonen frå Fitjar Kraftlag.

Breiband
--------

Fitjar Kraftlag har òg bygd ut breiband til heile bygda, som vart den første i landet med full breibandsdekning. Sjølv i Fitjarøyane er det no dekning med trådlaust nettverk. Utbygginga vart gjort heilt utan statsstøtte.

Kjelder
-------

1. ↑  *Fitjar først med full dekning - nationen.no*, arkivert frå originalen 3. juni 2008, henta 15. desember 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside
* Midtfjellet Vindkraft
* Netno.no - Breiband hos Fitjar Kraftlag Arkivert 2008-01-20 ved Wayback Machine.
| **Jelizovo Елизово** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
| Plassering |
| 

Jelizovo is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Kamtsjatka kraj |
| GrunnlagdBystatus | 18481975 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008) | 39 585 |
| Koordinatar | 53°11′″N 158°23′″E﻿Koordinatar: 53°11′″N 158°23′″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | PETT (UTC+12)PETST (UTC+12) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 684000 |
| Retningsnummer (tlf) | +7 = 41531 |

**Jelizovo** (russisk Е́лизово) er ein by i Kamtsjatka kraj i Russland med om lag 40 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Avatsja 32 km nordvest for Petropavlovsk-Kamtsjatskij. 

Staden vart grunnlagt i 1848 som landsbyen *Staryj Ostrog* (russisk: Ста́рый Остро́г), men namnet vart endra til *Zavojko* (russisk: Заво́йко) i 1897, etter den russiske admiralen Vasilij Zavojko som leia forsvaret av Petropavlovsk i 1854. Landsbyen fekk nytt namn igjen i 1923, det noverande Jelizovo. Staden fekk status som urbanliknande busetnad i 1964 og bystatus i 1975.

Petropavlovsk-Kamtsjatskij lufthamn, den største på Kamtsjatka, ligg like ved byen.

| * v
* d
* e
Byar i Kamtsjatka kraj |
| --- |
| Administrativt senter: Petropavlovsk-Kamtsjatskij |
| Jelizovo · Viljutsjinsk |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Saudehornet og Ørsta sentrum. Foto: Andreas Vartdal

**Saudehornet rett opp** er eit motbakkeløp som har vore arrangert årleg sidan 2003 i Ørsta kommune.

Løpet startar ved småbåthamna i Ørsta og endar på toppen av Saudehornet (1303 moh.). 2006-utgåva av løpet hadde status som Noregsmeisterskap.

Jon Tvedt er framleis rekordhaldar i 2011, etter at han sprang opp på 47,59 i 2007. Han har fleire sigrar både i dette løpet og i andre store løp i heile landet.

Løpet er ein del av Naturfestivalen som blir arrangert kvart einaste år i Ørsta, den inneheld mange aktivitetar for både born og vaksne.

Vinnarar
--------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | **Vinnar, menn** | **Tid** |  | **Vinnar, kvinner** | **Tid** |
| 2011 | Øyvind Sylta | 52:21 |  | Kjersti Karoline Danielsen | 1:02:13 |
| 2010 | John Sompol | 49:53 |  | Therese Sjursen | 1:07:34 |
| 2009 | John Sompol | 48:55 |  | Tuva Toftdahl | 1:02:00 |
| 2008 | Jon Tvedt | 49:56 |  | Anita Håkenstad Evertsen | 1:00:40 |
| 2007 | Jon Tvedt | 47:59 |  | Anita Håkenstad Evertsen | 58:40 |
| 2006 | Jon Tvedt | 48:53 |  | Anita Håkenstad Evertsen | 56:37 |
| 2005 | Arve Rindal | 53:50 |  | Anita Håkenstad Evertsen | 55:52 |
| 2004 | Øyvind Sandbakk | 52:56 |  | Linda Renate Innselset | 57:43 |
| 2003 | Ola Hovdenak | 52:52 |  | Vendel Snipsøyr | 1:15:58 |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Saudehornet rett opp
**Viktor Aleksandrovitsj Hartmann** (5. mai 1834–4. august 1873) var ein russisk arkitekt og målar. Han var knytt til den såkalla Abramtsevokolonien som på 1870- og 1880-talet hadde ei nasjonal orientering og var påverka av russisk folkekunst og av den bysantinske tradisjonen i Russland.

Liv og gjerning
---------------

Ei klokke med same form som heksa Baba Jaga sitt hus
Hartmann vart foreldrelaus i ung alder og voks opp i St. Petersburg hos ein onkel, ein i samtida kjend arkitekt. Han studerte ved det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg, og starta arbeidslivet som illustratør.

Ved sidan av kunstnaraktiviteten arbeidde han også som arkitekt. Mellom anna laga han skisser til Russlands 1 000-års monument i Novgorod, eit monument som vart avduka i 1862. Størstedelen av dei akvarellane og blyantteikningane han laga, vart til på utanlandsferder i åra mellom 1864 og 1868. Hartmann og Ivan Ropet skal ha vore dei fyrste kunstnarane som brukte tradisjonelle russiske motiv i arbeida sine.

Etter at Vladimir Stasov hadde introdusert Hartmann i krinsen rundt Milij Balakirev i 1870, vart han ein nær venn av komponisten Modest Musorgskij. Nokre månader etter Hartmann døydde, i februar og mars 1874, vart det halde ei utstilling med meir enn 400 av bileta hans i kunstakademiet i St. Petersburg. Utstillinga inspirerte Musorgskij til å komponere pianosuita Bilete på ei utstilling. Dei fleste arbeida frå denne utstillinga er i dag gått tapt.

Hartmann var fødd i St. Petersburg og døydde av aneurisme i Kirijevo ved Moskva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Viktor Hartmann» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Union Scene** er eit kulturhus i Drammen som opna i 2005 i dei ombygde papirhallane i ein nedlagt papirfabrikk på Grønland. Brageteatret har tilhald her. Dessutan har ein rad andre ulike kulturaktørar tilhald i huset, som difor kan by på eit rikhaldig program innafor musikk, kunst og teater. I tillegg til Brageteatret, finst her Buskerud Kunstsenter, Drammen Kulturskole, Drammen Kommune - Virksomhet Kultur, Ungdomskulturhuset G60 (namn etter adressa: Grønland 60) og Interkultur. I tillegg vert huset nytta til konferansar og liknande.

På hovudscenen er det ståplassar til 1300 tilskodarar, på klubbscenen er det plass til 250, og i Centralen, ei intimscene med servering, er det plass til 50. I tillegg er det to multisalar, Brageteatret har to salar for teater, og Ungdomskulturhuset G60 har eiga konsertscene for ungdomskonsertar. Kulturskulen har ei black box-scene.

Drammen kommune står attom skipinga av Union Scene. I 2009 vart Union Scene og Drammens teater innlemma i det nyskipa selskapet Drammen Scener, som er eit selskap som Drammen kommune eig.

Namnet Union Scene skriv seg frå papirfabrikken som låg her, Union Drammen, eigd i si tid av det tidlegare treforedlingskonsernet Union A/S (Union Co), skipa i 1873 av Benjamin Sewell (1845-1895). Union A/S (med hovudkontor i Oslo) hadde fabrikkane Union Drammen, Union Bruk i Skien, Union Geithus og Skotfos Bruk på Skotfoss. Alle fabrikkane er no nedlagde.

Fotnotar
--------

1. ↑  Ashehoug og Gyldendals ett binds leksikon 1982, side 1465, ISBN 82-573-0160-4

Bakgrunnsstoff
--------------

* Union scene Arkivert 2017-06-11 ved Wayback Machine.
**Carmen Mercedes McRae** 8. april 1922–10. november 1994 var ein amerikansk jazzsongar og pianist.

McRae var fødd i Harlem i New York. Foreldra hennar, Osmond og Evadne McRae, var innvandrarar frå Jamaica.

Ho hadde ein framgangsrik karriere i USA, Europa og Japan. Etter å ha sunge med ulike orkester sidan 1940-talet fekk ho sjansen til å spela inn plater som soloartist på midten av 1950-talet. 

Carmen McRae hadde ein særskild ironisk humor på scenen, noko som bidrog til å gjera henne til ein særs populær sceneartist. Ho var også ein dyktig pianist, og kunne ofte spela piano på konsertar, medan ho berre song på ande. 

Ho samarbeidde med mange viktige personar innan jazz, som på *Take Five* (1961) med Dave Brubeck, albumet *Heat Wave* (1982) med Cal Tjader og *Two for the Road* (1989) med George Shearing. 

McRae var sterkt inspirert av Billie Holiday, som ho møtte som syttenåring, men fann fram til ein egen stil med si lett ironiske framtoning. Kanskje var det humoren hennar som førte til eit samarbeid med sir Noel Coward, den største dramatikaren og underhaldaren i England på den tida. Han skreiv tekstar til albumet hennar *Mad About the Man*. Ho spelte også inn eit album med Sammy Davis Jr. 

Carmen McRae var over 30 år før karrieren hennar tok av, men ho fortsette å opptre og spela inn plater med suksess til ho var over 70. Ho spela inn nokre jazzalbum som var litt meir popinspirerte, som *The Sound of Silence* 1971, men heldt seg elles til jazz og latinsk musikk. Ho sa sjølv at jazz var hennar største kjærleik og etter det kom latinsk musikk. Songen hennar *Upside Down (Flor de Lis)* (1982), som var ei tolking av ein brasiliansk song, blei svært populær.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Carmen McRae» frå Wikipedia på svensk, den 26. juni 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
La rue du Vieux-Colombier. Kyrkja Église Saint-Sulpice (de Paris) i enden av gata.
La **rue du Vieux-Colombier** er ein 220 meter lang gatestubb i 6. arrondissement i Paris i Frankrike, i kvarteret (området) Odéon – Notre-Dame-des-Champs. Gata er av interesse av di teateret *le théâtre du Vieux-Colombier* ligg i nummer 21. Dette teateret er ein av spelestadene for nasjonalteateret *la Comédie-Française*. Næraste metro-stasjon er Saint-Sulpice. 

Opphavleg hadde gata namnet *rue du Colombier* («gata med dueslaget») etter dueslaget som høyrde til munkeklosteret Saint-Germain-des-Prés, og fekk namnet *rue de Vieux-Colombier* («gata med det gamle dueslaget») på 1600-talet. Gata har òg hatt andre namn, som *rue du Puys* (1360), *chemin de Cassel* eller *rue Cassel*, som vart omtalt som  *rue du Colombier* (1411-1453), *rue de la Maladerie* (1414), *rue du Puys Mauconseil* (1506-1514), *grant rue Saint-Sulpice* (1509-1524), *rue Saint-Sulpice* (1521) og *rue des Champs* (1509-1520-1524), og på eit kart over Paris frå 1615: *rue de la Pelleterie*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Rue du Vieux-Colombier**