recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Petra Lie** (11. april 1848–20. november 1907) var ein norsk tannlege og filantrop. Då ho avla tannlegeeksamen i 1872, blei ho den fyrste kvinnelege tannlegen i Noreg.

Liv og virke
------------

Petra Lie studerte frå 1870 under tannlege Carstens i København, og fekk parallelt kveldsundervising hos professor Walløe. Etter halvanna års studium reiste ho vidare til den amerikanske doktor Salomon i Berlin for å lære gullplombering, som var nyaste mote innanfor tannbehandling.

Lie avla tannlegeeksamen med toppkarakter i Noreg 2. desember 1872, og blei dimed den fyrste kvinnelige tannlegen i landet. Etter avlagd eksamen studerte ho i ni månadar hos dr. med. Bruck i Breslau. I Tyskland blei ho kjend med bormaskinen, som ho tok med seg til Noreg i 1873. Ho har fått æra for å ha innført denne oppfinninga til landet, og blir sett på som ei føregangskvinne innan faget.

Lie etablerte si verksemd som tannlege i Kristiania, der ho dreiv ein blomstrande praksis. Mot slutten av livet måtte ho leggje ned praksisen på grunn av sjukdom. Dei siste åra budde ho på Bjartheim ved Diakonissehuset.

I 1897 og 1907 drog ho på studiereiser i utlandet. 

Ved sida av virket som tannlege engasjerte Lie seg i humanitært arbeid. Ho tok initiativet til opprettinga av «Gamlehjemmet» i Pilestredet (Cathinka Guldbergs Gamlehjem), og engasjerte seg i opprettinga av barneheimen til Cathinka Guldberg. I 1894 var ho medstiftar av Norsk kvindeforening til dyrenes beskyttelse. Ho gav også tannlegebistand til Guttehjemmet i Geitmyrsveien, utan godtgjering.

Petra Lie blei 25. november 1907 gravlagd på Diakonissehusets gravplass på Nordre gravlund under stor deltaking. Fleire institusjonar og foreininger la ned kransar, blant anna Norske kvinders nationalraad, der Lie var medlem.

Familie
-------

Petra Lie var dotter av landhandlaren Peder Lie og Sofie Janette Sørensen. Ho vart verande ugift.

Kjelder
-------

1. 1 2  Jahnsen, Aug. B. (1919). *Kvindelig Diakoni i Norges Kirke gjennem femti Aar*. [s.n.] s. 187 ff.
2. ↑  Flood, Imm. (1902). *Dyrenes liv, dyrebeskyttelsen*. s. 17–18.
3. ↑  Heier, Johan (1998). *Guttehjemmet*. Oslo guttehjems sosialfond. s. 8. ISBN 8299470404.
4. ↑  *Petra Lie*. Tidsskriftet Nylænde. 1. desember 1907. s. 363 ff. «En af vore mest fremragende kvindelige banebrydere, tandlæge Petra Lie, er afgaat ved døden.»

* *Denne artikkelen bygger på «Petra Lie» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tannlegetidende: Petra Lie – Norges førs­te kvinnelige tannlege, besøkt 20/1 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
Stjerna til Michael Jackson
**Hollywood Walk of Fame** er fortaua langs gatene Hollywood Boulevard og Vine Street i Hollywood, skipa i 1958.

Fortauet er lagt med kvadratiske svarte brusteinar med rosa stjerner på. Stjernene fungerer som utmerkingar innan ulike underhaldningsbransjer. På kvar stjerne står namnet på personen som har blitt heidra og eit symbol som viser innan kva for bransje utmerkinga gjeld. Det finst fem ulike symbol:

* Filmkamera for filmbransjen
* Fjernsynsapparat for fjernsynsbransjen
* Grammofonplate for musikkbransjen
* Radiomikrofon for radiobransjen
* Komedie-/tragediemaske for levande teater

Det finst i dag ca. 2 333 stjerner på Hollywood Walk of Fame. Den fyrste som fekk namnet på ein stjerne var skodespelaren Joanne Woodward, 9. februar 1960.

193 personar har fått meir enn éi stjerne, og ein person, Gene Autry, har fått heile fem stjerner, éi i kvar kategori. Fleire fiktive figurar har blitt heidra med ei stjerne; Mikke Mus, Hakke Hakkespett, Ole Brumm, Donald Duck, Snurre Sprett, Frosken Kermit, Hunden Lassie, C-3PO frå Star Wars, The Rugrats (*Snørrunger* på norsk), Simpsons og Snøkvit. 

Kirsten Flagstad og Sonja Henie er dei einaste frå Noreg som har fått éi stjerne.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Hollywood Walk of Fame» frå Wikipedia på bokmål, den 21. april 2011.*

* FilmkameraFilmkamera
* FjernsynsapparatFjernsynsapparat
* GrammofonplateGrammofonplate
* RadiomikrofonRadiomikrofon
* Komedie-/tragediemaskeKomedie-/tragediemaske

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* BBC Things

 |
Lohengrin sjokolade, innpakka og utpakka. Foto: Kjetil Lenes

Lohengrin hadde fyll av romkrem med mørk sjokolade utanpå.
**Lohengrin** var eit norsk sjokoladeprodukt som blei selt frå 1911 til 2019. 
Han var laga av mørk sjokolade med eit fyll av romkrem. 

Sjokoladen blei lagt fram for sal fyrste gong i Nationaltheatret i 1911, i samband med ei framsyning av Wagner-operaen Lohengrin. Sjokoladen blir laga av A/S Freia og fabrikken hadde dette året fått ein avtale om einesal av sjokolade i teateret. Han kom ikkje i sal i butikkane før eit par år etter.

Sjokoladen syner to stiliserte roser i jugendstil. Han blei formgjeven av arkitekten Henrik Bull, som òg hadde teikna Nationaltheatret. Utforminga blei seinare noko forenkla. Sjokoladen blei kåra til eit av kulturminna i samband med kulturminneåret 2009.

På byrjinga av 1970-talet bestemte Freia seg for å leggja ned produksjonen av Lohengrin, men etter store protestar blei produksjonen sett i gang igjen etter nokre få månader.

I februar 2019 bei salet av sjokoladen stoppa av den nye eigaren Mondelēz, mykje på grunn av låg etterspurnad. 
Produksjonen av Lohengrin blei avslutta allereie i oktober/november 2018.

Kjelder
-------

1. ↑  «Over 100 år gammel sjokolade-favoritt forsvinner fra butikken». *TV 2* (på norsk bokmål). 15. februar 2019. Henta 15. februar 2019.
2. 1 2 3  Bjørn Vidar Johansen (20. februar 2019). «Lohengrin: Et tapt kulturminne?». UiO: Museum for universitets- og vitenskapshistorie. Henta 22. februar 2019.
3. ↑  «Hamstrer Lohengrin-sjokolade etter dyster beskjed». *VG* (på norsk bokmål). 15. februar 2019. Henta 15. februar 2019.
4. ↑  «Denne 108 år gamle sjokoladen får du snart ikke tak i lenger». *Aftenposten* (på norsk bokmål). 15. februar 2019. Henta 15. februar 2019.
5. ↑  «Solgte Lohengrin-sjokolade for 10.000 kroner». *Nettavisen* (på norsk bokmål). 2. mars 2019. Henta 8. mars 2019.

* Kraft Foods Arkivert 2006-01-09 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Lohengrin sjokolade» frå Wikipedia på bokmål, den 10. mars 2019.*
|  |
| --- |
| **Brillepetrell** |
| Spectacled Petrel, Procellaria conspicillataFoto: Brian GratwickeSpectacled Petrel, *Procellaria conspicillata*Foto: Brian Gratwicke |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av brillepetrell Utbreiinga av brillepetrell |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | *Procellaria* |
| **Art:** | **Brillepetrell** *P. conspicillata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Procellaria conspicillata***Gould, 1844 |

**Brillepetrell**, *Procellaria conspicillata* (engelsk namn: Spectacled Petrel) er ein sjøfugl i stormfuglfamilien. Han lever i Sør-Atlanteren nord for den antarktiske konvergensen, og hovudsakleg i eit belte mellom 25 og 41° S. Arten har berre ein hekkestad, på det vestre platået på Inaccessible\_Island, Tristan da Cunha. Dette er ein av dei største petrellane som hekkar i hòler.

Skildring
---------

Dette er ein stor petrell, ca 55 cm i lengd, med mørk fjørdrakt. Han har karakteristiske kvite band rundt auga, og nebbet er gult. Levetida deira er gjennomsnitt 26,4 år. Dei et blekksprutar, småfisk og krepsdyr.

Denne petrellen hekkar årleg og vil leggje eitt egg i kullet. Reiret ligg i hòler langs elvebreidder eller i myrer.

Dette taksonet var tidlegare rekna å vere ein underart av kvithakepetrell, *Procellaria aequinoctialis*, men er i dag kjent som ein sjøvstendig art.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spectacled Petrel» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2012.*
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Procellaria conspicillata Arkivert 2014-01-10 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 24. oktober 2012.

### Referansar

1. 1 2 3  BirdLife International (2012)
2. ↑  Clementslista versjon 6.3 frå desember 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Brillepetrell**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
**Petra Kronberger** (fødd 12. februar 1969) er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Pfarrwerfen i forbundslandet Salzburg som vann verdscupen i alpine greiner tre sesongar på rad, 1990-92. Ho vann to OL-gull i 1992 og eitt VM-gull i 1991. Kronberger er ein av få alpinistar som har vunne verdscuprenn i samtlege fem greiner.

Aktiv
-----

Kronberger debuterte i verdscupen i 1987, og tok sesongen etter steget opp i verdseliten med eit par pallplasseringar i verdscuprenn. Ho deltok i Vinter-OL 1988 i Calgary og vart som best nummer seks i utfor, året etter var sjuandeplassen i kombinasjonen hennar fremste plassering i VM i alpine greiner 1989 i Vail i delstaten Colorado.

Midt i desember 1989 vann Kronberger sine fyrste renn i verdscupen, to utforrenn i Canada. Gjennom 1989/90-sesongen vann ho seks renn, ho triumferte både i storslalåm, kombinasjon og slalåm. Dermed kunne ho ved sesongslutt klive til topps på sigerspallen og take mot trofeet som prova at ho var verdas beste kvinnelege skialpinist.

I 1991-sesongen forsvarte ho posisjonen som verdseinar på ein overbevisande måte. Ho sigra i åtte renn i verdscupen, fordelt på alle dei fem alpine øvingane. Dermed er Kronberger ein av eit fåtal alpinistar som har vunne renn i alle greinene i verdscup-samanheng. Ved VM i alpine greiner 1991 i Saalbach-Hinterglemm vart ho verdsmeister i utfor. 

Kronberger vann gullmedaljane i både slalåm og kombinasjonen under dei olympiske vinterleikane 1992 i Albertville. Trass i at ho i OL-sesongen vann einast to renn i Verdscupen i alpine greiner, begge i utfor, lukkast ho å sikre seg verdscup-trofeet for tredje gong i rad.

Ho la opp som alpinist i slutten av desember 1992, då ho var gått lei.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* *Denne artikkelen bygger på «Petra Kronberger» frå Wikipedia på tysk, den 27. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Petra Kronberger». olympedia.org. Henta 24. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Olivenisfugl** |
| Hofugl i Tortugero nasjonalpark, Costa RicaFoto: Becky MatsubaraHofugl i Tortugero nasjonalpark, Costa RicaFoto: Becky Matsubara |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Olivenisfugl Utbreiinga av Olivenisfugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Råkefuglar Coraciiformes |
| **Familie:** | Isfuglfamilien Alcedinidae |
| **Slekt:** | *Chloroceryle* |
| **Art:** | **Olivenisfugl** *C. inda* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Chloroceryle inda***Linnaeus, 1766 |

**Olivenisfugl** (*Chloroceryle inda*) er ein fugl i isfuglfamilien som lever i neotropisk område frå Nicaragua til sørlege Brasil.

Skildring
---------

Dette er ein mellomstor isfugl, ca. 24 centimeter i kroppslengd. Olivenisfugl syner noko kjønnsdimorfisme i både fjørdrakt og i storleik, hofuglar er litt større enn hannfuglar. Fjørdrakta har mørk grøn overside og djup oransje underside. Strupen er gulbrun og dei har ein oransje ring bak til nakken. Hovudet over halsringen er grønt. Hofuglen har eit brystband med fjører i grønt og kvitt. 

Utbreiingsområdet er tredelt. I nordvest langs Karibhavet frå Nicaragua over Panama og sørover langs stillehavskysten til nordvestlege Ecuador. Det største området er Amazonasbassenget og store delar av Venezuela. Eit tredje område er i aust, langs atlanterhavskysten frå Salvador sørover til Florianópolis i Brasil.

Habitatet er elvebreidder med god vegetasjon, skogkledde myrområde og mangrovar. Dei lever i høgder opp til 400 moh. Dette er ein fiskeetar som òg tar små krabbar, krepsdyr og vasslevande insekt. Dei sit på ei låg grein, speidar etter byttet, og stupdykkar rett ned i vatnet etter byttet.

Storleiken på populasjonen er estimert til mellom 0,5 til 5 millionar kjønnsmodne individ og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt livskraftig, LC.

Kjelder
-------

Referansar

1. ↑  Hilty, Steven L. (29. november 2002). *Birds of Venezuela*. Christopher Helm Publishers Ltd. ISBN 0713664185.
2. ↑  Woodall, P. F. (2020). Green-and-rufous Kingfisher (Chloroceryle inda), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.
3. ↑  BirdLife International (2021) Species factsheet: *Chloroceryle inda*. Henta frå  den 12. januar 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Olivenisfugl**
**Brigita Bukovec** (fødd 21. mai 1970) er ein slovensk tidlegare friidrettsutøvar frå Ljubljana 
som vann sølvmedaljen på 100 meter hekk både under Sommar-OL 1996 og Friidretts-EM 1998.

Aktiv
-----

1989-91 vart Brigita Bukovec årleg jugoslavisk meister på 100 meter hekk. Der etter vann ho kvart år frå 1992 til 1997 øvinga i den slovenske meisterskapen i friidrett, då Slovenia var vorte sjølvstendig.

Ved europameisterskapen i Helsinki i august 1994 kom Bukovec på fjerdeplass med 13,01 sekund, åtte hundredels sekund unna medalje, derimot sigra ho i øvinga ved Goodwill Games. Våren 1995 fekk ho bronse ved hall-VM i Barcelona på tida 7,93, 0,01 sekund attom vinnaren Aliuska López frå Cuba og toaren Olga Sjisjigina frå Kasakhstan.

I hall-EM 1996 i Stockholm fekk Bukovec notert 7,90 sekund og vart atter slått med ein hundredels sekund av vinnaren, her Patricia Girard frå Frankrike. Under dei olympiske sommarleikane i Atlanta gjorde Bukovec sitt livs beste hekkeløp. Tida 12,59 sekund var slovensk rekord og sikra henne sølvmedaljen på korthekken. Ludmila Engquist som representerte Sverige tok gull, nemnde Patricia Girard fekk bronsen. I VM 1997 i Aten enda Bukovec opp på fjerdeplass med sine 12,69 sekund. Under europameisterskapen 1998 i Budapest sprang Bukovec i mål på 12,65 sekund og tok sølvmedaljen, klart slått av Svetla Dimitrova frå Bulgaria.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Utslått i semifinalane (13,46=nr 16)
* VM 1991 i Tokyo: Utslått i forsøket (13,44=nr 25)
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i semifinalane (13,68=nr 18)
* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i semifinalane (12,98=nr 10)
* EM 1994 i Helsinki: Nr 4 – 13,01
* VM 1995 i Göteborg: Nr 8 – 13,02
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje (12,59), bakom Ludmila Engquist (12,58)
* VM 1997 i Aten: Nr 4 – 12,69
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje (12,65), bakom Svetla Dimitrova (12,56)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brigita Bukovec» frå Wikipedia på tysk, den 2. juni 2020.*
|  |
| --- |
| ***Bring the Boys Back Home***  Song av Pink Floydfrå albumet *The Wall* |
|  |
| **Utgjeve** | 30. november 1979 |
| **Innspelt** | April-november 1979 |
| **Sjanger** | Kunstrock, symfonisk rock |
| **Lengd** | 1:21 |
| **Selskap** | Harvest Records (UK), Columbia Records (US)/Capitol Records (US) |
| Låtskrivar(ar) | Roger Waters |
| **Produsent** | Bob Ezrin, David Gilmour, James Guthrie og Roger Waters |
|
|

**«Bring the Boys Back Home»** er ein song av det britiske bandet Pink Floyd laga av Roger Waters for albumet deira *The Wall* i 1979. Songen kom òg som b-side til singelen «When the Tigers Broke Free».

Tekst og komposisjon
--------------------

«Bring the Boys Back Home» handlar om den unge Pink som leitar etter far sin når alle kjem heim frå krigen, men Pink finn han ikkje. Folk rundt han er glade og sorglause og syng «Bring the boys back home!». 

Songen er kraftfull med fullt orkester og stort operakor. Mot slutten av songen kan ein høyre telefonen frå «Young Lust», og læraren frå «Another Brick in the Wall». I tillegg kan ein høyre den kvinnelege tilhengjaren i byrjinga av «One of My Turns», og til slutt ei vokallinje frå «Is There Anybody Out There?». Ein kan samstundes med alt dette høyre ei stemme, truleg manageren til Pink, som roper «time to go!» (for å spele ein konsert) og lyden av manisk latter. 

I følgje Roger Waters inneheld songen hovudtemaet til albumet, nemleg fellesskap. På dette stadiet i historia skjønar Pink at berre samhald kan redde verda, og til slutt han sjølv. Sjølv om han no veit korleis han skal løyse problemet sitt, klarar han ikkje å setje i gang, og bukkar under for sin stadig verre psykiske helse og kollapsar på hotellrommet. 

På albumet er det Waters som syng teksten, medan det i filmen er eit stort kor. Songen er òg lengre i *filmversjonen* enn på albumet.

Medverkande
-----------

* Roger Waters – vokal
* David Gilmour – vokal på reprisen av «Is There Anybody Out There?»

med:

* Joe Porcaro – skarptromme
* 35 trommeslagarar frå New York, inkludert Bleu Ocean – skarptrommer
* New York Opera – kor
* New York Orchestra – strykarar

Kjelder
-------

* Fitch, Vernon. *The Pink Floyd Encyclopedia* (3. utg.), 2005. ISBN 1-894959-24-8

1. ↑  Fitch, Vernon and Mahon, Richard, *Comfortably Numb — A History of The Wall 1978-–1981*, 2006, s. 97.
2. 1 2 3 4  Fitch og Mahon, s. 97
3. ↑  Ocean, Bleu. «About Bleu Ocean». Arkivert frå originalen 23. juli 2012. Henta 5. april 2013.
Utsyn over Padang
Padangs plassering på Sumatra
**Padang** er ein storby vest på øya Sumatra i Indonesia. Byen, som er administrativt hovudsete for provinsen Sumatera Barat, hadde 833 584 ibuarar ved folketeljinga 2010.

Dei fleste ibuarane er av minangkabau-folket,som talar sitt eige språk, minangkabau. Ein kinesisk minoritet held til sør i byen. Minangkabauane er jamnast muslimar, medan kinesarane jamnast kristne.

### Soge

Padang er den største hamnebyen på vestkysten av Sumatra. Byen har vore ein viktig handelsstad sidan 1500-talet. Frå den tid og på 1600-talet vart dyrkinga og handelen med svart pepar utvikla, denne vart utskipa til India, Portugal, Storbritannia og Nederland. 

Byen var ein nederlandsk handelspost frå 1680, med unnatak for periodane 1781-84 og 1795-1819 då det britiske kolonistyret rådde over staden. 

Frå omkring 1780 var gull Padangs viktigaste handelsvare, basert på utvinning av gull i omlandet. Då gruvene var tømt, vart kaffi og tekstilar økonomisk viktige. I vår tid er det særleg sement, kanel, steinkol, kaffi, muskatnøtt, gummi, kopra og te som dannar grunnlaget for levemåten.

Padang har utvikla ei turistnæring, mykje ettersom byen er utgangspunkt for surfarar som ferierar ved Mentawaiøyane. Andalas-universitetet i byen vart grunnlagt i 1956.

Den 30. september 2009 vart byen skaka av eit jordskjelv målt til 6,8 på richterskalaen. Fleire bygningar rasa saman og tusenvis av menneske hamna under rasmassane. Ein reknar med at i kring 1 200 personar omkom i jordskjelvet.

Kjelder
-------

1. ↑  Badan Pusat Statistik, Indonesia; Hasil Sensus Penduduk 2010, Publikasi Provinsi dan Kabupaten Hasil Sementara SP2010.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Padang» frå Wikipedia på bokmål, den 31. juli 2013.*
* *Denne artikkelen bygger på «Padang» frå Wikipedia på svensk, den 31. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Landbrukstralle forma som ei open trillebår
**Tralle** (frå engelsk *trolley*, avledd av troll 'svinge rundt, rulle') er ei lita, låg vogn eller kjerre med eit, to, tre eller fire små hjul. På norsk bruker ein nemnninga om mange typar trillevogner, med og utan motor, som ein bruker til å frakta eller flytta varer eller personar.

Traller kan til dømes vera L-forma med to hjul og lange handtak for å trilla kasser, sekkar og anna ved lasting og lossing. Dei kan også vera små vogner eller plattformtraller, med eller utan motor, som blir brukt til bagasjetransport. Vidare kan traller vera brettstativ på hjul, kantinetraller, pasientbord, handlevogner og bårer på hjul.

Tralle kan også visa til ulike typar lastevogner som går på skjener, anten det er små skuvbare anleggsvogner, tippbare slipp- og gruvevogner, dressinar, sparketraller og motortraller til materialtransport og tenestekøyring på jernbanelinjer, kan kallast traller.

Oversyn
-------

| Bilete | Namn | Skildring |
| --- | --- | --- |
| Bagasjetralle | Bagasjetralle | Låge traller ein kan stabla og transportera bagasje på. |
| Handlevogn | Handlevogn | Tralle med rom til å leggja varer i under handel i ein butikk. |
| Jekktralle | Jekktralle | Tralle med hydraulisk jekk, styrehjul og gaffel med boggihjul som ein kan flytta pallar med manuelt. |
| Pianotralle | Pianotralle | Ei særskild låg tralle med solide hjul som ein kan nytta til å flytta klaver. |
| Sekketralle | Sekketralle | Ei L-forma handtralle med to hjul for frakt av sekkar og kassar. |
| Serveringstralle | Serveringstralle | Tralle med flater til å transportera mat på til servering. |

Sjå òg
------

* Drakjerre
* Dressin, jernbanetralle
* Kjerre
* Trallebane
* Trallekran
* Trillebag
* Trillebår
* Spannbår
* Jekketralle

Kjelder
-------

1. ↑  «tralle» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Tralle» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2019.*
Brest-Litovsk-traktaten frå 3. mars 1918, skrive på både tysk, ungarsk, bulgarsk, tyrkisk og russisk, var ein fredstraktat mellom Den russiske sosialistiske føderative sovjetrepublikken, Tyskland, Austerrike-Ungarn og Bulgaria som gjorde slutt på Sovjet-Russlands deltaking i Den fyrste verdskrigen. Traktaten vart underskrive i Brest i Kviterussland.
**Traktat** (frå latin) er ei nemning på viktige folkerettslege bindande avtaler mellom to eller fleire sjølvstendige statar. Gjeld traktaten to statar, kallast han ein *bilateral traktat*, medan han kallast *multilateral* dersom fleire statar er med på han. 

Traktatar vert vanleg inngått i to steg ved at det skriftlege dokumentet fyrst vert underteikna av statane sine utanriksministrar, ambassadørar eller andre som har særskild fullmakt til å gjere dette, og deretter vert ratifisert av statsleiarane i dei statane traktaten gjeld. Vanlegvis er det fyrst når ratifikasjon er gjort, at staten har tatt på seg plikta til å fylgje det som er fastsett i traktaten, altså at traktaten har vorten folkerettsleg bindande. Men i somme høve kan traktaten verte fylgd eller verte sett på som bindande sjølv om han ikkje har vorte ratifisert.

Emnet for traktatar kan vere å fastsette rettsreglar for samkvemmet mellom statane, eller ordne opp i einskilde problem og spørsmål, til dømes tvist om grenser og landeområde.

*Konvensjon* og andre ord for bindande avtaler mellom statar
------------------------------------------------------------

Andre ord for bindande avtalar mellom statar er *konvensjon*, *protokoll* eller *note*. Det er ingen juridisk skilnad knytt til desse nemningane, men nemninga *konvensjon* vert ofte nytta når det gjeld ei omfattande regulering av eit og same emne med mange statar som partar.

Wien-konvensjonen om traktatretten
----------------------------------

Reglar om korleis traktar og konvensjonar skal gjerast og oppfyllast, er fastsett i Wien-konvensjonen om traktatretten frå 23. mai 1969.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
Koordinatar: 49°41′S 70°00′E﻿

**Péninsule Jeanne d'Arc**, òg kalla **Presqu'île Jeanne d'Arc** (Jeanne d'Arc-halvøya) er ei halvøy på Grande Terre, hovudøya i den subantarktiske øygruppa Kerguelen i det sørlege Indiahavet.

Skildring
---------

Halvøya dekkjer det søraustlege hjørnet av Grande Terre, som er knytt via den 350 meter breie Haulage des Swains i nordvest til resten av øya. Ho er kring 38 km lang frå vest til aust og 12 km brei. Ved Port Jeanne d'Arc ligg ein nedlagd, norsk kvalfangststasjon ved vestenden av nordkysten som i dag er verna.

Viktig fugleområde
------------------

Sørkysten av halvøya har status som eit 120 km2 stort viktig fugleområde (IBA) av BirdLife International på grunn av dei mange hekkande sjøfuglar. Det består hovudsakleg av klipper som stig bratt frå kysten til ei høgd på over 800 moh i aust. Utanom Canyon des Sourcils Noirs ved austenden av halvøya, som ofte vert vitja av forskarar som observerer svartbrynalbatrossar, er det sjeldan menneske her.

Mindt 21 hekkande fugleartar er observerte og mellom anna finst her 3000 par klippehopparpingvinar, 2500 par bøylepingvinar og 130 000 par gulltoppingvin. Den einaste bestanden av sotalbatrossar på Kerguelen finst berre ved Canyon des Sourcils Noirs, i lag med 1300 par svartbrynalbatrossa. Andre hekkande fuglar er nordkjempepetrellar, kerguelenterner gråalbatrossar, kvithakepetrellar og kerguelenskarv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Péninsule Jeanne d'Arc» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  O’Rourke, Kevin (updated 2008-02-29). «Port Jeanne d'Arc». *Journeys*. caboose.org.uk. Henta 6. januar 2013.
2. 1 2  BirdLife International. (2012). Important Bird Areas factsheet: Southern coast of Péninsule Jeanne d'Arc. Downloaded frå  on 201201-18.
Hovudporten inn til Père Lachaise
**Père-Lachaise** (Cimetière du Père-Lachaise, Cimetière de l'Est) er ein kyrkjegard i Paris, den største i byen og ein av de mest kjende i heile verda. Kyrkjegarden er om lag 43 hektar stor og vart innvigd i 1804. Her er meir enn ein million graver. Gravplassen er kalla opp etter Ludvig XIV sin skriftefar, jesuittpresten François d'Aix de La Chaise (1624-1709).

Gravplassen vart lagt utanfor bygrensene av dåverande Paris, av lovpålagde helsemessige grunnar. Fyrste åra vart plassen lite nytta. For å auke interessa vart leivningane av Jean de La Fontaine og Molière flytta til Père Lachaise, nok som viste seg å auke bruken mykje.

Mange namngjetne personar, franske så vel som utanlandske er gravlagd på Père Lachaise; Edith Piaf, Oscar Wilde, Camille Pissarro, Marcel Proust, Max Ernst, Frédéric Chopin, Sarah Bernhardt, Jim Morrison og mange fleire.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Père Lachaise» frå Wikipedia på svensk, den 28. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Lojo** (finsk **Lohja**) er ein kommune i det finske landskapeit Nyland i Södra Finlands län. Kommunen har ein folkesetnad på 36 902 og eit areal på 356,24 KM², derav 278,3 KM² er land. Lojo grensar til kommunane Ingå, Raseborg, Karislojo, Salo, Nummi-Pusula, Vichtis og Sjundeå.

Lojo er ein tospråkleg kommune med finsk som majoritetsspråk (94,4 %) og svensk som minoritetsspråk (4,2 %). Lojo har valt å vere tospråkleg til trass for at den svenskspråklege delen er lågare enn minstekrava til loven (6 %).

I Lojo har tradisjonelt vore drive bergverk sitt- og trelastindustri. Her ligg eit kalksteinsbrot og ein cellulosefabrikk. 

Lojo ligg ved breidda av Lojo sjö. Ved innsjøen ligg Finlands største kalksteinsgrotte Torhola.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lojo stad[*daud lenkje*]

| * v
* d
* e
Kommuner i landskapet Nyland |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Askola • Borgnäs • Borgå • Esbo • Grankulla • Hangö • Helsingfors • Hyvinge • Högfors • Ingå • Kervo • Kyrkslätt • Lappträsk • Lojo • Lovisa • Mäntsälä • Mörskom • Nurmijärvi • Pukkila • Raseborg • Sibbo • Sjundeå • Träskända • Tusby • Vanda • Vichtis | Våpenet til Nyland |

 |
| Landskap i Finland • Len i Finland • Finland |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Jørg-1 og Jan Steigen på scena under Quartfestivalen i 2016 Foto: Tore Sætre

**Tungtvann** er ei norsk hip hop-gruppe som vart skipa i 1998 og fekk namnet sitt i 1999. Gruppa er har følgjande medlem: Lars Audun Sandness («Poppa»-Lars), Jørgen Nordeng («Jørg-1») og Håvard Jensen («Jan Steigen»). Håvard Jensen kom med på turnear frå 2001. Gruppa har utmerkt seg som den første norske hip hop-gruppa som har slege igjennom med «dialekt-rap» og gav heile rap-miljøet i Noreg eit løft rett etter tusenårsskiftet.

Musikken
--------

Debutplata åt Tungtvann vart laga i studioet «Vemork» heime hos «Poppa»-Lars. *Reinspikka Hip Hop* (EP) kom først ut i 100 vinyleksemplar i 1999, men blei supplert med tre ekstra vinylopplag då dei fort vann ry blant musikkritikarar og publikum. Det kom òg ein CD-versjon som selde ca. 8 000 eksemplar.

Den første CD-en åt gruppa kom hausten 2000 på EMI records. *Nord og ned* vekte merksemd sjølv om gruppa alt hadde hatt prestigejobbar som til dømes på Quart-festivalen. Seinare har gruppa gjeve ut tre andre CDar, ein EP og ei rekke singlar, m.a. *Pøbla* saman med Terje Nilsen.

Om gruppa har hausta ros for sine plateutgjevingar, er dei kanskje meir akta for sitt livespel. I tillegg til Quart har dei spela på Kongsberg Jazzfestival, Roskilde-festivalen og Øya-festivalen og har vore husorkester hos Bård Tufte Johansen og Harald Eia i Åpen Post på NRK fjernsyn. «Jørg-1» har søkt musikalsk samarbeid med andre, også utanfor hip hop miljøa. Ikkje berre med trubaduren og visesongaren Terje Nilsen, men òg med folk som gitaristen Lars Rasmussen og reggae-artisten Bjørn Jervås.

«Jørg-1» seier han er inspirert av litterære meistrar som Knut Hamsun og Aksel Sandemose når han skriv tekstane. Tungtvann har vore nominert til Spelemannsprisen og til Danish Hip Hop-Awards utan å ha vunne, men har elles vunne mange andre prisar og kåringar.

Prisar
------

* Noregs Mållags dialektpris for *Nord og ned*
* Edvard-prisen til TONO i populærmusikk, open klasse for *Nord og ned*
* Alarmprisen 2001 i klassane *hip-hop/rap* og *beste låt* og alarmprisen 2007 i klassen *beste video*.

Diskografi
----------

* *Reinspikka Hip Hop* (EP, 1999, 2000)
* *Nord og ned* (Album, 2000)
* *Mørketid* (Album, 2002)
* *Påfyll* (EP, 2002)
* *Velkommen til Tungtland* (mixteip, 2004)
* *III: Folket bak nordavind* (Album, 2004)
* *Velkommen til Tungtland 2* (mixteip, 2006)
* *Siste skanse* (Album, 2006)
* *Bodø City* (Singel, 2007)

Kjelder
-------

* Artistskildring hos NRK Arkivert 2005-05-09 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gruppas nettstad Arkivert 2016-03-14 ved Wayback Machine.
* Kritikk i Dagbladet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Tungland** er ein bydel av Jørpeland by som ligg i Strand kommune. Tungland består i hovudsak av bustadbebyggelse med noko innslag av industri og jordbruk. Bydelen grensar til Jørpeland, dela av Tunglandselva i nord, og til Jøssang i sør. På østsida strekk Tunglandsfjellet seg bratt opp i høgda, mens vestsida grensar til Idsefjorden.

**Gardsnavn og forhistorie**

Gardsnamnet har blitt skrive på følgjande måtar opp gjennom tidene. Togeland, Twngland, Tvngeland, i 1519 og 1521; Thingelandt og Thungelandt i 1563, Tunngland i 1567, Thungeland i 1602,Tungland i 1610, Tungland i 1661, og Tungland i 1723 og seinare. Den lokale uttalen har vore Tonglann.

Gardsnamnet er samansett med -land, derfor kan det vere grunn til å tro at namnet er frå folkevandringstida, år 400-800 e.kr. Første stavinga kjem truleg av "tunga" som her tyder landtunge.

Fleire fornminne er registrert på Tungland. I "Tadraskaret" ligg ein nefallen bautastein; 1,65m høg. 0,6m på det breiaste, 0,35m på det smalaste og 0,25 tjukk. På "Storevikhammaren" er det funne ein vakker dolk av grå flint. På eit anna bruk står det ein bautastein. Den blir kalla "Piggsteinen" og er 3,3m høg. Største breidde 0,35m og 0,25m tjukk. På begge sider av denne bautasteinen skal det ha vore gravrøyser, men desse er nå fjerna. Ei gravrøys på eit anna bruk er også fjerna.

**Lokale stedsnavn på Tungland**

Storebjynnshammaren,
Litlebjynnshammaren,
Glytte,
Kalvops,
Vegane,
Steinhagen,
Krokhøl,
Myrå,
Tadraskaret,
| Hiroshima |
| --- |
| Kveldssyn over Hiroshima frå eit lyntog. Foto: Anders Pearson, 2003 Kveldssyn over Hiroshima frå eit lyntog. Foto: Anders Pearson, 2003 |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Flagget til Hiroshima** |

 |
| Styresmakter |
| Land | Japan |
| Borgarmeister | Kazumi Matsui |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  905,01 km² |
| Innbyggjarar  - By (2009)   - folketettleik | 1 173 980   1297,2/km² |
| Koordinatar | 34°23′53″N 132°28′32″E﻿Koordinatar: 34°23′53″N 132°28′32″E﻿ |
| Tidssone | UTC + 9 (UTC+9) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** |
| Plassering |
| Plassering av Hiroshima |

**Hiroshima** er ein by på øya Honshû vest i Japan. Han er den største byen i Chugoku-regionen og hovudstad i Hiroshima prefektur. Byen er mest kjend for å vera den første staden ei atombombe blei brukt mot menneske, den 6. august 1945.

Hiroshima har 1 136 684 innbyggjarar (2003) og ei flatevidd på 741,63 km², slik at folketettleiken er 1532,44 personar per km².

Historie
--------

Den gjenoppbygde Hiroshima-borga.
Byen blei grunnlagd i 1589 som hovudstaden til klanleiaren Mori Motonari. Under Meijitida blei han eit viktig bysenter.

Under den første sino-japanske krigen blei Hiroshima ein viktig base for det japanske militæret, noko han heldt fram med under andre verdskrigen. Han blei vald ut av amerikanarane som mål for den første atombomba brukt mot menneske som blei sloppen over byen den 6. august 1945. Eksplosjonen jamna størsteparten av byen med jorda og drap over ein tredjedel av dei 350 000 innbyggjarane før året var omme.

Atombombekuppelen. Foto: Yasuhiro Arakawa, 2005

Etter krigen blei Hiroshima bygd opp igjen. Den nye planen for byen inkluderte ein fredspark rundt Atombombekuppelen, ein av dei få bygningane som overlevde bombinga, og som er plassert på UNESCO si verdsarvliste.

Geografi
--------

Kirsebærblomar over elva Kyobashi.
Hiroshima er kjend som «byen ved vatn». Han har kystline til innlandssjøen Seto, som skil dei tre japanske hovudøyane. Elva Ota har skapt deltaet byen ligg på, og deler han inn i seks øyer. Landet er svært flatt og såvidt over havnivå, men har nokre låge åsar i nord.

Økonomi
-------

Bilfabrikanten Mazda er utan tvil den viktigaste verksemda i byen. Mange modellar som blir selde over heile verda blir produserte her.

Verd å vitja
------------

Tilreiing av okonomiyaki. Foto: Dan Smith, 2004

* Den atteroppbygde borga som blir kalla Rijō, koi-borga, er i dag eit museum via edoperioden
* Tempelkomplekset i byen Miyajima på øya Itsukushima like utanfor Hiroshima er kjend for sin store, raude, «flytande» port

* Byen har sin eigen mattradisjon, ein type okonomiyaki med yakisoba-nudlar som blir kalla «Hiroshima-yaki» eller «Hiroshima-pizza». Denne retten blir servert rykande fersk fleire stader i byen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hiroshima**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Nokre planteoljer i flasker: Risolje, solsikkeolje, peanøttolje, soyaolje, maisolje, olivenolje og solsikkeolje for salat.
**Planteolje** eller **vegetabilsk olje** er ein type feit olje vunne ut frå plantar, hovudsakleg frå frø og frukter. 
Planteoljer kan brukast til matlaging i hushald og i næringsmiddelindustrien og som råstoff for kjemisk industri til å laga produkt som såpe, måling og linoleum.

Ei rekkje ulike planteprodukt kan brukast til å laga olje, til dømes soyabønner, jordnøtter, bomullsfrø, solsikkefrø, rapsfrø, linfrø, oliven, kopra (frå kokosnøtter), palmekjerner og palmefrukt. Dei fleste planteoljer har eit høgt innhald (30–60 %) av den essensielle feittsyra linolsyre.

Eit unntak er kokosfeitt og palmekjernefett, som hovudsakleg inneheld metta feittsyrer; palmeolje, som inneheld oljesyre og palmitinsyre; olivenolje, som inneheld oljesyre; og linolje med 45–50 % linolensyre.

Sjå òg
------

* Jordnøttolje
* Olivenolje
* Kokosolje (kokosfeitt)
* Linolje
* Sesamolje
* Valmueolje

Kjelder
-------


* «Planteoljer» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 13. juli 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Planteolje**
**Erwin Piscator** (17. desember 1893–30. mars 1966) var ein tysk teatersjef, regissør og skodespelarlærar.

Liv og verk
-----------

Erwin Piscator var elev av den ekspresjonistiske nyskaparen Max Reinhardt. Han var verksam i Berlin i 1919-1931. Oppsetjingane hans var prega av eskperimentell fantasi med bruk av foto- og filmprojektorar. Han talet for ein folketeateridé, og streva etter å utvida den sosiale rekkevidda til teateret. Piscator sitt verk om politisk teater, *Das politische Theater* (1929), blei brunne av nasjonalsosialister under bokbåla rundt om i Nazi-Tyskland i 1933. Seinare same året fekk han yrkesforbod av teatersektoren innanfor *Reichskulturkammer*. Han var deretter verksam ei tid i Moskva. Han hadde allereie vendt seg ein del til film, han hadde til dømes skrive manus til *Gewitter über Gottland* (1927) og regissert *Hoppla, wir leben!* av Ernst Toller same året. I Sovjetunionen laga han no *Vosstanije rybakov* (1934). Seinare budde og verka han i Paris og New York og frå 1951 igjen i Tyskland. Han stod òg for gjestespel i Sverige, til dømes i Gøteborg 1954-1955 og Uppsala 1957. Frå 1962 var Erwin Piscator sjef for sitt eige teater, Freie Volksbühne, i Vest-Berlin, som mange då rekna som ein av dei fremste scenane i Tyskland. I 1965 sette han opp den siste førestillinga si her, *Ransakningen* av Peter Weiss. Piscator skipa omgrepet episk teater.

Bibliografi
-----------

* *Das politische Theater*. (Berlin: Adalbert Schultz 1929).

Kjelder
-------

1. 1 2  «Erwin Piscator». *Store norske leksikon* (på norsk). 3. januar 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Erwin Piscator» frå Wikipedia på svensk, den 19. juli 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Kunstarisk framstilling av Mars Odyssey over Mars
**2001 Mars Odyssey** er ein romsonde i bane rundt Mars. Oppdraget til sonden er å bruke spektrometre og kamera til å finna bevis på tidlegare vassrelatert og vulkansk aktivitet på Mars. Ein håpar at data frå Odyssey kan bidra til å svara på spørsmåla om liv nokon gong har eksistert på Mars, og om det eventuelt framleis kan eksistera. Sonden fungerer òg som ein relestasjon for kommunikasjonen mellom Mars-rovarane og Jorda. Prosjektet vart oppkalla etter filmen 2001: Ein romodysse, og peikar tilbake på forskjellane mellom filmen og den verkelege verda år 2001.

Oddyssey vart skoten opp 7. april 2001 av ein Delta II rakett frå Cape Canaveral i Florida, og nådde Mars den 24. oktober 2001 02:30 universaltid. Fartøyets hovudrakett vart avfyrt for å redusera farten slik at det kunne gå inn i bane rundt Mars. Odyssey brukte ein teknikk kalla "aerobraking" som gradvis førte fartøyet nærare Mars for kvart krinslaup. Ved "aerobraking" nyttar ein seg av atmosfæren til å minske farten på romfartøyet, i staden for å avfyra rakettane; slik sparte Odyssey meir enn 200 kg drivstoff. "Aerobrakinga" enda i januar, og Odyssey byrja på på det vitskaplege kartleggjingsprosjektet den 19. februar 2002.

| * v
* d
* e
Romsondeferder til Mars |
| --- |
| Nyleg aktive | 

|  |  |
| --- | --- |
| Banesondar | * Mars Express
* Mars Reconnaissance Orbiter
* 2001 Mars Odyssey
* Mars Orbiter Mission
* MAVEN
 |
| Roverar | * Curiosity
* Opportunity
 |

 |    |
| Tidlegare | 

|  |  |
| --- | --- |
| Passeringar | * *Mariner 3*
* Mariner 4
* Mariner 6
* Mariner 7
* Mars 1
* *Mars 1M No.1*
* *Mars 1M No.2*
* *Mars 2MV-4 No.1*
* Mars 4
* Mars 6
* Mars 7
* Nozomi
* Zond 2
 |
| Anna | * Dawn (passering)
* Deep Space 1 (passering føreslege)
* Rosetta (passering)
* Zond 3 (kryssa marsbanen)
 |

 |
| Planlagde | 
* InSight (2016)
* ExoMars Trace Gas Orbiter (2016)
* ExoMars-rover (2018)
* Inspiration Mars (2018 or 2021)
* Mars 2020 (2020)

 |
| Kansellertekonsept | 
* ARES
* Astrobiology Field Laboratory
* Beagle 3
* Mars 4NM
* Mars 5NM
* Mars 5M (Mars-79)
* Mars-Aster
* Mars Astrobiology Explorer-Cacher
* Mars Surveyor Lander
* Mars Telecommunications Orbiter
* NetLander
* Vesta
* Voyager

 |
| *Kursiv skrift* tyder mislukka oppskyting. |
Ein **dimensjonslaus storleik** (eller meir presist, ein **storleik med dimensjonen 1**) er i dimensjonsanalyse ein storleik utan fysiske einingar og dermed eit reint tal. Slike tal er typisk definert som produkt eller forhold av storleikar som har einingar på ein slik måte at dei opphevar kvarandre.

Døme
----

Eit døme på dette kan vere at ein for kvart tiande eple alltid finn eitt som er rote. Forhold mellom rotne og ikkje rotne (1 / 10) er 0,1 eller 10 %, som er ein dimensjonslaus storleik. Eit anna meir typisk døme frå fysikk er målet på planvinkelen. Vinklar er typisk målt som forholdet mellom to lengder, som vert eit dimensjonslaust tal. 

Dimensjonslauste storleikar vert mykje nytta innan matematikk, fysikk, teknikk og økonomi, men òg i dagleglivet. Når ein måler ein fysisk storleik så måler ein den fysiske storleiken mot ein gjeven dimensjonert standard. Når ein måler lengd med ein linjal, så markerer kvar strek på linjalen standardlengda som vert nytta, som er eit dimensjonslaust tal. Når dette dimensjonslause talet (talet på strekar på linjalen) til einingane som standarden representerer, så syner ein til ein dimensjonell storleik. Ein storleik Q er definert som produktet av det dimensjonslause talet *n* (strekar på linjalen) og eininga U (standarden):

{\displaystyle \mathrm {Q} \ {\stackrel {\mathrm {def} }{=}}\ n\mathrm {U} \ }
Dimensjonslauste storleik kan òg bere dimensjonslause einingar, som % (=0,01).

Eigenskapar
-----------

* Ein dimensjonslaus storleik har ikkje fysiske einingar knytt til seg. Det er likevel stundom nyttig å bruke dei same einingane i både nemnaren og teljaren, som kg/kg, for å vise storleiken som er målt.
* Eit dimensjonslaust forhold har den same verdien uansett kva måleiningar som vert nytta i utrekninga. Det har same verdi uansett om det vart nytta SI-systemet eller imperialsystemet. Dette gjeld berre for forhold, ikkje for storleikar.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Dimensionless quantity» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juli 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* John Baez, "How Many Fundamental Constants Are There?"
* Huba, J. D. 2007, *NRL Plasma Formulary: Dimensionless Numbers of Fluid Mechanics. Arkivert 2020-05-09 ved Wayback Machine.* Naval Research Laboratory. Pp. p. 23 Arkivert 2009-08-08 ved Wayback Machine. p. 24 Arkivert 2019-06-26 ved Wayback Machine. and p. 25 Arkivert 2019-06-08 ved Wayback Machine.
**Alfred Martin Madsen** (10. april 1888–8. mai 1962) var ein norsk politikar frå Bergen. Han var sosialminister i Christopher Hornsrud si regjering i 1928 og handelsminister i Johan Nygaardsvold si regjering frå 1935 til 1939.

Madsen var son til ein snikkarmeister. Sjølv utdanna han seg til litograf og maskinkyndig. Perioden 1910-12 arbeidde han i USA, i 1913 og -14 i Tyskland. Frå 1914 til -17 var han redaktør av Tidens Krav i Kristiansund, deretter var han ei tid på Rjukan, seinare i Bergen, før han i 1920 vart redaktør av partiorganet Ny Tid i Trondheim.

Madsen engasjerte seg i arbeidarrørsla frå unge år. Han var ein av dei leiande i Fagopposisjonen av 1911, og i opposisjonen i Det norske Arbeidarparti i tida kring fyrste verdskrigen, der han viste seg som ein framifrå agitator og skribent. Etter at meiningsfellane til Madsen fekk makta i DnA i 1918, kom Madsen i 1919 inn i landsstyret, og i 1920 fekk han plass i sentralstyret, eit verv han hadde til 1935.

Madsen var frå 1922 til -27 stortingsrepresentant for Akershus fylke, sidan representerte han Oslo på Tinget frå 1928 til 1945. I tida 1923-31 var han parlamentarisk leiar for Det norske Arbeidarparti, samt i 1939/40. Han gjekk av som parlamentarisk leiar då han fekk stillinga som kasserar og nestformann i Landsorganisasjonen, ein posisjon han hadde i tre år. Vinteren 1928 var Madsen sosialminister i den kortvarige Hornsrud-regjeringa. Då Johan Nygaardsvold danna regjering 20. mars 1935 vart Madsen sjef for Handelsdepartementet, eit ombod han hadde til 1. juni 1939. Han fekk då stillinga som stempelpapirforvaltar. 

Under andre verdskrigen sat Madsen fengsla av Gestapo vinteren/våren 1940/41 og vinteren/våren 1942/43. Den tyske okkuasjonsmakta fjerna han som stempelpapirforvaltar i august 1942, men han fekk tilbake stillinga då verdskrigen var over.

Han døydde i Bærum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alfred Madsen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2015.*

* Stortingsbiografi Arkivert 2015-11-21 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Alfred Reginald Radcliffe-Brown** (17. januar 1881–24. oktober 1955) var ein britisk sosialantropolog, verksam ved universiteta i Cape Town, Sydney, Oxford og Chicago.

Gjerning
--------

Radcliffe-Brown grunnla den "britiske skulen" innan antropologien. Han utførte i 1908 etnografisk feltarbeid på Andamanane, men hans viktigaste innverknad på faget kjem frå hans arbeid som teoretikar. Han var sterkt inspirert av Émile Durkheim og vart den fremste pioneren for den såkalla strukturfunksjonalistiske retninga innan antropologien. Dei viktigaste teoretiske artiklane hans er samla i boka *Structure and Function in Primitive Society* frå 1952. Der utvikla han funksjonalismen som system, og la fram læra om korleis samfunn er integrert, og korleis samfunnsinstitusjonar i samspel forsterkar kvarandre og bidreg til at samfunnet vert vidareført.

Sine vitskaplege ideal henta han frå naturvitskapen. Han hyste forventningar om å kunne utvikle "allmenne samfunnslover", lover som i presisjon kunne jamførast med lovene innanfor fysikken og kjemien.

### Kritikk

Radcliffe-Browns naturvitskapleg inspirerte program har i ettertid vorte forlate av dei fleste antropologar, noko som og gjeld strukturfunksjonalismen i reinodla form. Men mange av dei problemstillingar som dagens antropologar stiller seg, særskilt i Europa, vart opphavleg stilt av Radcliffe-Brown.

Han vert ofte kritisert for ikkje å ha oppfatta historisk endring i dei samfunna han studerte, i særleg grad slike forandringar som fylgde av kolonialismen. Likevel vert han saman med Bronislaw Malinowski rekna som ein av fedrane til den moderne sosialantropologien.

Ingen av verka til Radcliffe-Brown har vore omsett til norsk. Thomas Hylland Eriksen presenterte dei viktigaste teoriane hans i læreboka *Små steder - store spørsmål : innføring i sosialantropologi*, ei bok som har kome i fleire utgåver etter ho fyrst vart utgjeven i 1998.

Verk i utval
------------

* *The Andaman Islanders*, 1922
* *The Social Organization of Australian Tribes*, 1931
* *On Joking Relationships*, 1940
* *African Systems of Kinship and Marriage* (Med Daryll Forde), 1950
* *Structure and Function in Primitive Society*, 1952
* *A Natural Science of Society*, 1957

Litteratur
----------

* Eriksen, Thomas Hylland, *Små steder - store spørsmål : innføring i sosialantropologi*, 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |


* *Denne artikkelen bygger på «Alfred Radcliffe-Brown» frå Wikipedia på svensk, den 29. oktober 2010.*
Nordraaks gate
**Nordraaks gate** er ei gate i Oslo. Ho ligg på Frogner, og går frå krysset der Gimleveien og Solheimsgata møtest, kryssar Frognerveien og held til fram Munthes gate.

Gata har namn etter komponisten Rikard Nordraak og vart namnsett i 1891.

I byrjinga av gata (sør for Frognerveien) er det bygardar som har adresse til nabogatene. Nord for Frognerveien består busetnaden for det meste av store villaer og fleirmannsbustader med enkelte bustadsblokker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nordraaks gate (Oslo)» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2018.*

Litteratur
----------

* Knut Are Tvedt, red. (2010). «Nordraaks gate». *Oslo byleksikon* (5. utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. s. 391-392. ISBN 978-82-573-1760-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Oslo kommune – Bydelsoversikt (N)». Arkivert frå originalen 29. juli 2014.
* Artemisia.no om Nordraaks gate 10
* Artemisia.no om Nordraaks gate 12
* Artemisia.no om Nordraaks gate 19

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |