recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Norsk teiknspråk** er eit teiknspråk som primært blir brukt av norske døve. Språket har utvikla seg spontant i kommunikasjonen mellom døve menneske i Noreg har kommunisert med kvarandre. Norsk teiknspråk har mange fellestrekk med dansk teiknspråk. Teiknspråket på Madagaskar er ikkje så ulikt teiknspråket i Noreg, fordi det var norske misjonærar som først tok opp arbeid blant døve og høyrselshemma på Madagaskar.

Norsk teiknspråk er eit eige språk med sin eigen grammatikk og setningsoppbygging. For døve og mange tunghøyrde med norsk teiknspråk som morsmål, er teiknspråk ein del av identiteten. Norsk teiknspråk kan dessutan vere førstespråket til høyrande barn av døve foreldre.

Norsk teiknspråk har ikkje noka form for skriftspråk.

Noregs Døveforbund reknar med at det er om lag 5 000 døve. I tillegg til desse reknar dei med at om lag 10 000 personar som sjølve er høyrande, bruker teiknspråk i kommunikasjon med døve familiemedlemmer eller omgangsvenner; vidare bruker 1 500 fagfolk teiknspråk i yrkesutøvinga si. Med 16 500 teiknspråkbrukarar er norsk teiknspråk eit stort minoritetsspråk i Noreg.  Dei som har teiknspråk som morsmål i snever meining, er derimot få. I staden bruker ein heller den meir generelle termen førstespråk om det teiknspråket døve barn av høyrande foreldre tileignar seg.

Sidan språklova vart vedteke i 2021 har norsk teiknspråk status som det nasjonale teiknspråket i Noreg. Det finst òg føresegner i opplæringslova som gjev rett til opplæring i og på teiknspråk for elevar som har dette som førstespråk. Folketrygdlova gir dei som ikkje kan kommunisera på talespråk, rett til gratis teiknspråktolk slik at dei kan fungere i dagleglivet, i utdanning og arbeid og i samband med polikliniske helsetenester.

Sjå òg
------

* Norsk Tegnordbok

Referansar
----------

1. ↑  Øyvind Dahl, NRK
2. ↑  Signo[*daud lenkje*]
3. ↑  St.meld. nr. 35 (2007-2008) Mål og meining
4. ↑  St.meld. nr. 35 (2007-2008) Mål og meining
5. ↑  «Lov om språk (språklova) - Lovdata», *lovdata.no*, henta 22. juni 2023
**Edmund Potter** (1802–1883) var ein engelsk industrimann og parlamentsmedlem frå Manchester. Han var bestefar til Beatrix Potter.

Edmund Potter var ein unitarist frå Manchester. Onkelen hans John Potter dreiv med kalikotrykk, og Edmund dreiv ei tid Dinting Vale Printworks saman med sonen til John, Charles Potter. Samarebeidet blei seinare oppløyst. Edmund gifta seg med Jessica Crompton, og dei fekk sju barn.

Han flytta verksemda si til Glossop i 1825, bygde opp att Joseph Lyne si Boggart Mill, og gjorde fabrikken om til eit stofftrykkeri. Opphavleg hadde ein trykt mønster på kaliko for hand, men Potter introduserte presis maskintrykking. I 1883 hadde fabrikken 350 tilsette, og hadde trykka 1 million stoff på 42 maskinar. Edmund Potter and Co var den største kalikotrykkfabrikken i verda. 
Verksemda slo seg saman med fleire rivalar og blei til Calico Printers' Association i 1899.

Potter bygde Dinting Lodge til familien sin i 1842 i nærleiken av fabrikken. I 1855 bygde han eit bibliotek med leseal for arbeidarane sine. Då han kjøpte Dinting Mill i nærleiken gjorde han overetasjen om til ein skule for ungar og yngre deltidsarbeidarar ved fabrikken.

Frå 1861 til 1874 sat han som liberalt parlamentsmedlem for Carlisle.

Kjelder
-------

1. ↑  Quayle, Tom (2006). *The Cotton Industry in Longdendale and Glossopdale*. Stroud, Gloucestershire: Tempus. s. 126.
2. ↑  «Calico Printers Association - Graces Guide».
3. ↑  «Dinting and the Potters Page». Arkivert frå originalen 12. mars 2009. Henta 5. januar 2009.  Glossop & District Heritage Trust, Glossop Heritage Centre, Bank House, Henry Street, Glossop in August 2002.
4. ↑  M. Hewitt, ‘Potter, Edmund (1802–1883)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, 2004
5. ↑  Birch, A.H. (1959). «2». *Small Town Politics, A Study of Political Life in Glossop*. Oxford University Press. s. 8–38.

* *Denne artikkelen bygger på «Edmund Potter» frå Wikipedia på engelsk, den 15. september 2021.*
**Park Geun-hye** (fødd 2. februar 1952) var den ellevte presidenten i Sør-Korea frå 2013 fram til ho vart avsett i 2017. Geun-hye var den fyrste kvinnelege presidenten i landet. Ho er dotter av den sørkoreanske politikaren Park Chung-hee, og vart vald til president 25. februar 2013. Ho representerer partiet Saenuri - «Ny verd».

Park Geun-hye har studert ingeniørvitskap ved Sogang-universitetet i Seoul. I 1998 vart ho fyrste gongen sett inn som representant i nasjonalforsamlinga i Sør-Korea. Ho ynskte å stilla som presidentkandidat i 2007, men partiet ho representerte, valde å bruka Lee Myung-bak i staden. Sakene ho prioriterer som president er sosial velferd, auka økonomisk demokrati og nasjonal forsoning.

Konfliktfylt presidentskap
--------------------------

Kort etter at Park Geun-hye vart vald til president, bad ho Kim Jong-un, presidenten i Nord-Korea om å ikkje bruka atomvåpen. Dette vart sagt på ein minnedag for at eit sørkoreansk marineskip vart senka, truleg av ein nordkoreansk ubåt. Nord-Korea har seinare brukt hard retorikk mot Park Geun-hye, kalla henne svikefull og falsk og kritisert kjolane ho går i. Kort tid før ho vart president, gjennomførte Nord-Korea ei atomprøvesprenging, og har nyleg truga med å gå til åtak på USA.

Park Geun-hye er ugift og lever åleine. Foreldra hennar vart begge drepne på 1970-talet.

Kjelder
-------

* BBC, 25.02.13: Profile: South Korean President Park Geun-hye. (engelsk)

Fotnotar
--------

1. ↑  Nrk.no, 27.03.13: Nord-Korea ber Sør-Koreas president passe munnen sin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CiNii

 |
**Craig Doerge** (fødd i 1947 i Cleveland i Ohio) er ein USA-amerikansk klaverspelar, låtskrivar og studiomusikar. 

Han flytta til Los Angeles i midten av 1960-åra for å arbeide som studiomusikar og låtskrivar for A&M Records, og med Jim Keltner og andre på musikk for teiknefilmar. Etter å ha spelt på GTOs-albumet *Permanent Damage*, slo han seg saman med Judy Henske og Jerry Yester i bandet Rosebud, og seinare gifta han seg med Henske. Frå tidleg i 1970-åra spelte han på mange innspelingar, mellom andre med Lee Hazlewood og Linda Ronstadt, og han spelte òg inn eit soloalbum for Columbia Records i 1974.

Han skipa The Section, ei supergruppe av studiomusikarar, med Danny Kortchmar, Leland Sklar og Russ Kunkel, som spelte inn tre hovudsakleg instrumentale album tidleg og midt i 1970-åra. Dette bandet fortsette inn i 1980-åra og spelte på innspelingar og turnear med Crosby, Stills and Nash, James Taylor og Jackson Browne.

Doerge var òg låtskrivar i lag med Browne, David Crosby, Paul Williams og andre, og har skrive filmmusikk. I nyare år har han produsert to album for kona, Judy Henske.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Craig Doerge» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Craig Doerge på Allmusic.com
2. 1 2 3  Biografi på Craig Doerge si nettside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Candelaria
**Candelaria** er ein by sør på øya Tenerife, ei av Kanariøyane i Spania. Han ligg 20 km frå Santa Cruz de Tenerife, hovudstaden på øya. Byen har kring 25 140 innbyggjarar og er et religiøst sentrum og pilegrimsmål for katolikkar frå alle Kanariøyane. Jomfrua av Candelaria (på spansk *Virgen de la Candelaria*) er vernehelgen for øyane og er knytt til kyrkjebygget Basilica de Nuestra Señora de la Candelaria. Det er årleg to høgtider der ein feirar jomfrua; 2. februar og 14-15. august, der den siste er den mest fargesprakande med tilreisande frå alle kanariske øyane.

Basilica de Candelaria
----------------------

Basílica de Candelaria
Jomfrua av Candelaria er vernehelgen for Kanariøyane. Basilikaen vigd henne, *Basílica y Real Santuario Mariano de Nuestra Señora de la Candelaria* eller kortare *Basílica de la Candelaria*, ligg i Candelaria og stod ferdig i 1959. Dette er ei av dei største kyrkjene i heile Spania, med plass til 5 000 menneske. Den 24. januar 2011 gav pave Benedikt XVI henne offisielt tildelt tittelen «Minor Basilica».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for Candelaria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Edna Ngeringwony Kiplagat** (fødd 15. september 1979) er ein kenyansk langdistanseløpar som vart verdsmeister i maratonløping i 2011 og 2013.

Kiplagat sprang i 2010 inn til siger i både Los Angeles maraton og New York maraton. I 2011 vann ho gullmedaljen i maratonløping ved verdsmeisterskapen i Daegu, 17 sekundar føre landskvinna Priscah Jeptoo. Den 17. april 2002 kom Kiplagat på andreplass i London maraton med ny personbeste på 2.19.50, landskvinna Mary Keitany vann løpet på tida 2.19.19. Fire månader seinare hadde Kiplagat derimot ein dårleg dag i OL-løypa i same byen.

Under Friidretts-VM 2013 i Moskva forsvarte Kiplagat VM-titelen i maraton, sterkt pressa av Valeria Straneo frå Italia. I 2014 vann Kiplagat London maraton og i 2017 Boston Maraton. Seinare i 2017 kneip ho sølvmedaljen under verdsmeisterskapen i London, på same tid som Amy Cragg frå USA. Dei var begge sju sekundar bak kenyansk-bahrainske Rose Chelimo i mål.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2011 i Daegu: Gullmedalje – 2.28,43, framom Priscah Jeptoo (2.29.00)
* OL 2012 i London: Nr 20 – 2.27.52
* VM 2013 i Moskva: Gullmedalje – 2.25.44, framom Valeria Straneo (2.25.58)
* VM 2015 i Beijing: Nr 5 – 2.28.18
* VM 2017 i London: Sølvmedalje – 2.27.18, bakom Rose Chelimo (2.27,11)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edna Kiplagat» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juni 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Canche** er ei av dei små kalkelvane i Frankrike som renn frå platået sør i Boulonnais og Picardie og ut i Den engelske kanalen. Elva Somme er den største av desse elvane. Nedslagsfeltet til Canche er 1 274 kvadratkilometer og ligg i den sørlege delen av departementet Pas-de-Calais. Elva har ein gjennomsnittleg hellingsgrad på 1,5 %.

Elva har sitt utspring ved Gouy-en-Ternois og passerer Frévent, Hesdin, Montreuil-sur-Mer før ho renn ut av kalkområdet og ut mot kysten mellom Étaples og Le Touquet-Paris-Plage. Dei største sideelvane hennar er Ternoise, Planquette, Créquoise, Bras de Bronne, Course, Dordogne og Huitrepin, som alle ligg på høgre side. På grunn av terrenget er det ingen større sideelvar på venstresida (i sør) før Grande Tringue, som renn ut i elvemunningen til Canche.

Galleri
-------

* Canche ved Frévent, sør for St. Pol.Canche ved Frévent, sør for St. Pol.
* Étaples: munningen til CancheÉtaples: munningen til Canche

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE
* GeoNames

 |
BergfrueRøsslyng
**Norsk nasjonalblom** er kåra ved to ulike høve. Første gong valde ein ut bergfrue og andre gongen røsslyng.

Bergfrue
--------

Bergfrue *(Saxifraga cotyledon)* blei utnemnd av fagbotanikarar på ein internasjonal botanisk kongress i Asterdam i 1935, der representantar frå kvart land skulle kome med eit forslag frå sitt land. Bergfrue har hovudtyngda av si globale utbreiing i Noreg. Arten finst elles så vidt det er på Island, er svært sjeldan i Sverige, og finst berre i nokon få delar av Alpane og Pyreneane. Bergfrue er også fylkesblom for Møre og Romsdal.

Røsslyng
--------

Røsslyng *(Calluna vulgaris)* blei kåra til nasjonalblom under ei avstemming hjå lyttarane i radioprogrammet *Nitimen* i 1976. Sjølv om røsslyng også er typisk for andre land (han er vel så vanleg i Skottland som i Noreg), er planten eit velkjent og svært synleg innslag i fjell- og kystområde i heile landet. Arten representerer såleis sider ved norsk landskap som mange opplever som «typisk norske», der han visuelt sett er knytt til det norske friluftsliv-fenomenet å «gå på tur».

Sjå òg
------

* Norske fylkesblomar
* Norske kommuneblomar

Kjelder
-------


* Norsk botanisk forening - Nasjonal - og fylkesblomster Arkivert 2012-04-26 ved Wayback Machine.

**Litteratur**

* Gjærevoll, Inger (1999). *Norges fylkesblomster*. Trondheim: Tapir forlag. ISBN 82-519-1507-4.

* Sunding, Per (2001). «Norges nasjonalblomst, – røsslyng eller bergfrue?». *Blyttia* **59** (1): 30-31.
Banner eller faner for *Knights of the Thistle* i Edinburgh i Skottland.
**Banner** er ein type fane, det vil seia eit flaggliknende kjenneteikn og samlingsmerke med symbol, fargar («tinkturar») og figurar frå våpenskjold og liknande. Banner er særleg blitt brukte som militært feltteikn eller stridsmerke i krig. Heraldiske våpenbanner er opphengde i ordenskapell for visse britiske riddarordenar.

På norsk kan banner òg visa til ei overskrift, eit tekstband eller tekstfelt som går tvers over ei avisside eller ei nettside. Banner kan elles også brukast om reklamebanner og demonstrasjonsplakatar, særleg i form av store, avlange band og plakatar med tekst og bodskap.

Ordet «banner» har kome til norsk via fransk *bannière* frå det mellomalderlatinske *bannum*, ei omskriving av eit opphavleg germansk ord som tyder «feltteikn».

Sjå òg
------

* Våpenbanner
* Fane
* Feltteikn
* Flagg
* Gonfalon
* Gonfanon
* Standart
* Vimpel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Banner» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2021.*
Tromsøpalme er ein av høgrisikoartane på Norsk svarteliste
**Norsk svarteliste 2007** er ei oversikt med økologiske risikovurderinger over eit utval framande artar som er spreidde i naturen i Noreg. Svartelista er utgjeven av Artsdatabanken; dei konkrete risikovurderingane er gjort av ei ekspertgruppe med 18 medlemmer frå 6 forskingsinstitusjonar. Norsk svarteliste 2007 er sett opp som eit motstykke til Norsk Raudliste 2006.

Lista vart ajourført med Norsk svarteliste 2012. Frå 2018 er lista avløyst av Fremmedartslista.

Artsdatabanken har registrert totalt 2483 framande artar av plantar og dyr i norsk natur. Av desse er 217 er risikovurderte i 2007, og inndelte i tre kategoriar:

* Låg risiko - 41 artar som neppe er noko trugsmål mot det naturlege lokale biologiske mangfaldet.
* Ukjend risiko - 83 artar der kunnskapen i ekspertgruppa ikkje er tilstrekkeleg til å vurdere dei negative effektane for det naturlege lokale biologiske mangfaldet.
* Høg risiko - 93 artar som trugar det naturlege lokale biologiske mangfaldet.

Framande artar på Svalbard, Bjørnøya og Jan Mayen er ikkje vurderte.

Resultat
--------

Blant dei 93 artane som ekspertgruppa meiner trugar det naturlege lokale biologiske mangfaldet, finst bakteriar, makroalgar, mikroalgar, pseudosopp, sopp, mosar, karplantar, ribbemaneter, flatormar, rundormar, krepsdyr, edderkoppdyr, insekt, sniglar, muslingar, sekkdyr, fisk og pattedyr.

Blant karplantane med høg risiko er tromsøpalme , platanlønn og hagelupin, blant flatormane *Gyrodactylus salaris*, blant krepsdyra kongekrabbe, amerikansk hummar og pungreka *Mysis relicta*. Fem pattedyrartar er oppførte som høgrisikoartar, nemleg piggsvin (ein spreidd norsk art), kanin, austmarkmus, mink og vaskebjørn.

Kjelder
-------

* www.artsdatabanken.no/ - Norsk svarteliste 2007 Arkivert 2007-06-11 ved Wayback Machine.

Litteratur
----------

* Gederaas, L. Salvesen, I. og Viken, Å. (red.) 2007. *Norsk svarteliste 2007 – Økologiske risikovurderinger av fremmede arter. 2007 Norwegian Black List – Ecological Risk Analysis of Alien Species.* Artsdatabanken, Norway. ISBN 978-82-92838-02-0

| * v
* d
* e
Raudlisting |
| --- |
| Global raudliste**·** IUCN |
| Norsk raudliste**·** artsliste for fuglar**·** artsliste for pattedyr (2010**·** 2006**·** 1998)**·** Fremmedartslista (2012**·** 2007)**·** Artsdatabanken**·** Direktoratet for naturforvalting |
| IUCN conservation statuses |
Cramond Island og stien over.
**Cramond Island** (skotsk-gælisk *Eilean Chathair Amain*) er ei av fleire øyar i Firth of Forth aust i Skottland, nær Edinburgh. Øya ligg utanfor Cramond og er 500 meter lang og 7,7 hektar stor.. Cramond Island er i røynda ei tidvassøy og er landfast ved lågvatn. Det går ein brulagt sti over til øya, som går an å nytte ved fjøre. Ved høgvatn er det derimot ikkje mogeleg å nytte stien. 

Gjennom det meste av historia vart Cramond Island nytta til jordbruk, særleg sauehald. Øya var ein gong kjend for østers, men desse vart utrydda i området etter overfiske. Då den andre verdskrigen braut ut, vart det bygd festningsverk på øya. Fleire av desse bygningane står framleis.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cramond Island» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
2. 1 2  Wilson, Rev. John *The Gazetteer of Skottland* (Edinburgh, 1882) Published by W. & A.K. Johnstone

| * v
* d
* e
Øyar i Firth of Forth |
| --- |
| Bass Rock • Craigleith • Cramond Island • Eyebroughy • Fidra • Inchcolm • Inchgarvie • Inchkeith • Inchmickery • The Lamb • Isle of May |
| Alloa Inch (elveøy), Rosyth Castle (tidlegare øy) |

Koordinatar: 55°59′35″N 3°17′23″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Norsk salmebok 2013 i ei hylle i Meland kyrkje. Dei raude bøkene er standardutgåva, dei blå storskriftutgåve.
***Norsk salmebok 2013 : For kyrkje og heim*** (*N13*) er hovudsalmeboka i Den norske kyrkja. Boka vert tatt i bruk 1. søndag i advent 2013 der kyrkjelyden har gjort vedtak om det. 

Salmedelen av *Norsk salmebok 2013* står på nr. 1–899 i boka, og inneheld 

* 596 tekstar henta frå Norsk Salmebok (1985), dvs. 67 % av salmane i NoS-1985
* 147 tekstar henta frå Salmer 1997, dvs. 51 % av salmane i S-97
* 336 tekstar frå andre kjelder, herunder 174 av dei salmetekstane som var sende ut til høyring i heftet *Salmebok 2008*.

Det kan i nokre tilfelle vere to eller fleire tekster til eitt nummer i boka, sidan nokre salmar står på meir enn eitt språk, og desse salmane er gitt att på same hovudnummer i boka. Nær 40 % av dei norske salmetekstane er gitt att på nynorsk, vel 60 % på bokmål. 

Salmane nr. 2–274 er ordna etter kyrkjeåret. Frå nr. 275 er temaet Gud, skaparen vår, frå nr. 335 Guds nåde i Jesus Kristus, frå nr. 512 Den heilage ande og kyrkja, frå nr. 701 Mennesket i Guds verd, frå nr 855 døden og det evige livet. På nr. 900–991 står det bibelske salmar og liturgiske ledd. 

Den norske kyrkja starta arbeidet med revisjon av hovudsalmeboka i 2004. Den endelege utforminga av boka vart vedtatt på kyrkjemøtet i 2012. Kyrkja har lagt vekt på å få større sjangerbredde enn i tidlagere salmebøker, ved at det i tillegg til dei tradisjonelle salmane er tatt inn gospel, spirituals, såkalla moderne lovsang og viser. I tillegg til salmar på norsk, svensk og dansk er innsalg av salmar på dei tre samiske språka og kvensk. 

Norsk salmebok 2013 er gitt ut på Eide forlag.

Kjelder
-------

* Nettsidene til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Den norske kyrkja sine salmebøker |
| --- |
|  Kingos salmebok (Kingo; 1699) | Guldbergs Salmebog (Guldberg; 1778) | Evangelisk-christelig Psalmebog (1798) | Christianiatillægget (1853) | Landstads kirkesalmebog (Landstad; 1869) | Hauges salmebok (Hauge; 1873) | Nokre Salmar (Blix; 1892) | Landstads reviderte (Jensen; 1924) | Nynorsk salmebok (Støylen, Hognestad og Hovden; 1925)  | Salmer 1973 (1973) | Norsk Salmebok (1985) (1985) | Salmer 1997 (1997)  | Norsk salmebok 2013 (2013)  |
|  |
| --- |
|  |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Espenes» |
| Eigar: | 
Trygve Vangberg |
| Verft: | A/S Stord på StordSauholmen og Sønn i Fusa |
| Verftsnummer: | 
414 |
| Sjøsett: | 
1945 |
| Overtatt: | 
Desember 1945 |
| Heimehamn: | Oslo |
| Kjennemerke: | 
LLLL |
| Generelle mål |
| Type: | Fiskebåt |
| Daudvekt: | 
250 tonn |
| Lengd: | 
28,80 m |
| Breidd: | 
6,90 m |
| Djupgang: | 
3,10 m |
| Installert effekt : | 
200 hk |
| Framdrift: | 
Totakts, firesylindra råoljemotor frå De Forenede Motorfabrikker |
| Fart: | 
8,5 knop |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Vardholm» |
| Eigar: | 
P/R Terje Johansen, sidan fleire eigarar |
| Overdratt: | 
November 1946 |
| Lagnad: | 
Utbrent 1980 |
| Generelle mål etter ny motor i 1957 |
| Installert effekt : | 
180 hk |
| Framdrift: | 
Totakts, tresylindra råoljemotor frå De Forenede Motorfabrikker |
| Generelle mål etter ny motor i 1964 |
| Installert effekt : | 
240 hk |
| Framdrift: | 
Totakts, tresylindra dieselmotor frå Wichmann (1955) |

**M/S «Espenes»** var ein fiskebåt bygd for Trygve Vangberg i Oslo. Skroget vart bygt i tre av skipsbyggar Sauholmen og Sønn i Berggrend i Fusa kommune i Hordaland, medan resten av skipet vart bygd på A/S Stord.

Historie
--------

Skroget vart sjøsett på seinsommaren 1945, men var ikkje heilt vellukka. Det var noko grunt og evjebotn, slik at skroget sette seg fast i evja. Ein måtte derfor ha hjelp til å få det laust. Skroget vart så slept til Stord, der båten vart gjort ferdig. I desember 1945 var fiskebåten klar til å gå på fiske, klassifisert av Det Norske Veritas. 

20. november 1946 kjøpte Partrederiet Terje Johansen i Jennestad i Sortland fiskebåten som no fekk namnet **MS «Vardholm»**. «Vardholm» fekk ny motor i 1957 og igjen i 1964.

21. februar 1977 vart ho kjøpt av P/R Torbjørn Havbakk, og 13. april 1978 vart ho kjøpt på auksjon av Jahn Holthe i Rødseidet. På grunn av økonomiske problem overtok Abelvær Slipp og Mekaniske Verksted båten. 

Vinteren 1980 vart det brann i Vardholm i Lofoten. Vardholm var fullstendig utbrent og vart kondemnert.

Kjelder
-------

* *Hvor ble båtene av?*. Historiegruppen ved Aker Stord. 2000. s. 26-27. ISBN ISBN 82-95726-0-6 Check `|isbn=` value: invalid character (hjelp).
**Norsk økonomiske sone** vart oppretta ved lov av 17. desember 1976 og med verknad frå 1. januar 1977. Den vart oppretta i medhald av Havrettstraktaten, og etablerte eit område på 200 nautiske mil frå grunnlinja utanfor kysten av det norske fastlandet. Sona grensar opp mot Danmarks, Tysklands og Storbritannias økonomiske soner, og her er midtlinja delelinje. Med Russland var det lenge ikkje semje om grensa mellom de to sonene, og her vart det oppretta ei gråsone medan forhandlingane pågjekk. Noreg og Russland offentleggjorde den 27.04.2010 at landa var blitt samde om ei delelinje i Barentshavet. Gråsona vil eksistere inntil parlamenta i dei to landa har ratifisert avtalen. Innanfor den økonomiske sona har Noreg eksklusiv rett til utvinning av naturressursar som fisk og petroleum.

Det er inngått fiskeriavtalar som regulerer fisketilgang og kvoter for Russland, EU, Færøyene, Grønland, og Island i Norsk økonomiske sone mellom 12 og 200 nautiske mil frå grunnlinjene.

Fiskevernsoner
--------------

Noreg har og oppretta to andre soner på 200 nautiske mil:

* Ei fiskevernsone ved Svalbard, som vart oppretta med verknad frå 15. juni 1977.
* Ei fiskerisone ved Jan Mayen, som vart oppretta med verknad frå 29. mai 1980.

Desse vart oppretta med heimel i den same loven, men har ei litt anna innretning.

### Storleiken på dei norske sonene

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Norsk økonomisk sone |
| --- |
| Norsk økonomiske sone | 819 620km2 |
| Fiskevernsona rundt Svalbard | 770 565km2 |
| Fiskerisona rundt Jan Mayen | 288 768km2 |
|

 |

Sjå og
------

* Eksklusive økonomiske soner

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lov om Norges økonomiske sone

Kjelder
-------

* Statistisk årbok

* Enighet mellom Norge og Russland i delelinjeforhandlingene
* *Denne artikkelen bygger delvis på «Norsk økonomisk sone» frå Wikipedia på bokmål, den 25. juni 2009.*
**Banque de France** er den franske sentralbanken, skipa som aksjeselskap og ordinær bank 18. januar 1800 av ei gruppe som representerte private bankar. Napoléon Bonaparte, som vart den fyrste aksjonæren i 1803 etter at Banque de France slo seg saman med *Caisse des comptes courants* (ein bank skipa i juni 1796), gav banken einerett til å gjeve ut pengesetlar for Paris, og i 1848 fekk banken monopol på å gjeve ut pengesetlar for heile landet. Med dette vart banken til landets sentralbank.

Banken vart gjort statleg (najonalisert) i 1945, og då styrt av eit råd (Conseil général) og leia av ein *gouveneur*. Maastricht-traktaten frå 1992, som mellom anna la eit formelt grunnlag for Den europeiske sentralbanken som vart skipa i Frankfurt i 1998, leia til at Banque de France vart gjort uavhengig av den franske regjeringa i 1993 med omsyn til å styre den nasjonale politikken på sitt område. I samband med at fellesvaluten euro skulle take til å gjelde frå 1. januar 1999, vart særs mykje av bankens gjeremål og styringsmakt ført over til Den europeiske sentralbanken i Frankfurt i 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
**Norsk raudliste for artar 2010** er ei liste som gir ein prognose for kor stor risiko det er for at dei opplista artane vil døy ut i Noreg. Artsdatabankenhar utarbeidd lista som eit verktøy i naturforvaltinga. Lista avløyste Norsk raudliste 2006. Vurderingane er tufta på Den internasjonale naturvernorganisasjonen (IUCN) sine kriterium, sjå den globale raudlista. Arbeidet med Raudlista er utført av 26 ekspertkomitear som til saman har vurdert tilstanden for rundt 21 000artar. Dette er nær halvparten av dei om lag 40 000 artane vi veit finst i Noreg. 

Totalt for Noreg med havområde og Svalbard er 4599 artar raudlista, og 2398 av desse er vurdert å vere truga artar. 125 artar har døydd ut i Noreg etter 1900. 

Artsdatabanken har òg sett opp ei svarteliste med framande artar som kan spreie seg i norsk natur.

Kriteria for Norsk raudliste 2010
---------------------------------

### Raudlisteartar

* **Utdøydd – EX (extinct)**
* **Utdøydd i vill tilstand** – EW (extinct in the wild)
* **Regionalt utdøydd** – RE (regionally extinct)
* **Kritisk truga** - CR (critically endangered)
* **Sterkt truga** - EN (endangered)
* **Sårbar** – VU (Vulnerable)
* **Nær trua** – NT (Near threatened)
* **Datamangel** – DD (Data deficient)

### Truga artar

* **Kritisk truga** - CR (critically endangered)
* **Sterkt truga** - EN (endangered)
* **Sårbar** – VU (Vulnerable)

### Andre kategoriar

* **Livskraftig** - LC (least concern)
* **Ikkje egna** - NA (not applicable)
* **ikkje vurdert** - NE (not evaluated)

Sjå òg
------

* Norsk Raudliste 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk rødliste for arter 2010 (pdf)

| * v
* d
* e
Raudlisting |
| --- |
| Global raudliste**·** IUCN |
| Norsk raudliste**·** artsliste for fuglar**·** artsliste for pattedyr (2010**·** 2006**·** 1998)**·** Fremmedartslista (2012**·** 2007)**·** Artsdatabanken**·** Direktoratet for naturforvalting |
| IUCN conservation statuses |
**Charlie Jenkins**, fullt namn **Charles Lamont Jenkins**, (fødd 7. januar 1934) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar som i 1956 vart olympisk meister på 400 meter og i 4 x 400 m stafett.

I 1955 vart Jenkins AAU-meister på 440 yards. Ved dei USA-amerikanske uttaka til Sommar-OL 1956 kom han på tredjeplassen på distansen, klart slått av verdsrekordhaldar Lou Jones som vann uttaksløpet.

Under dei olympiske sommarleikane i Melbourne vart Jenkins berre nummer tre i sitt kvartfinaleheat på 400 m, men imponerte stort med siger og bestetid 46,1 sekundar (46,19) i semifinalane. I finalen sprang han i mål på tida 46,7 og vann framfor tyske Karl-Friedrich Haas som fekk notert 46,8 i sluttid. To dagar seinare tok Jenkins seg av den tredje etappen for USA sitt lag som vann 4 x 400 m stafett med stor margin til Australia på andreplass. Dei andre på laget var Lou Jones, Jesse Mashburn og ankermann Tom Courtney.

Sonen Chip Jenkins deltok under Sommar-OL 1992 på USA sitt lag i kvalifiseringa til finalen 4 x 400 m stafett, men vart vraka til finalemannskapet. Han vert likevel rekna som olympisk gullmedaljevinnar. Det var fyrste gongen far og son
stod som olympiske meistrar i same øving.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charles Jenkins» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juli 2018.*

* «Charlie Jenkins» (på engelsk). Olympedia. Henta 12. mars 2023.
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå moksjamordvinsk. For moksja i austlege religionar, sjå nirvana.*

**Moksja** (russisk Мо́кша) er ei elv i Penza oblast, republikken Mordovia og Rjazan oblast i Russland og ei av sideelvane til Oka frå høgre. Elva er 656 km lang og har eit nedslagsfelt på 51 000 km².

Moksja spring ut på 240 moh. i dei nordvestlege delane av Volgaplatået, rundt 35 km vest for byen Penza, ved 53°16′26″N 44°32′39″E﻿. Ho renn så nord-nordvestover gjennom åslandskapet på Volgaplatået. I den nedre delen ho over Oka-Don-sletta, og munnar til slutt ut i Oka på 79 moh. 30 km søraust for Kasimov, ved 54°44′35″N 41°52′42″E﻿. Ved munningen er elva rundt 100 meter brei og tre meter djup, med ein straumstyrke på 0,2 m/s.

Moksja frys til i månadsskiftet november/desember og er isdekt til i april. Middelvassføringa målt 72 km overfor munningen er 95 m³/s (minimum om vinteren 8,5 m³/s, maksimum under vårløysinga i april 2360 m³/s). I dei nedre delane er vårflaumen størst i mai. 

Dei største sideelvene er Isa, Sivin, Satis og Jermisj frå høgre, Atmis, Vad og Tsna frå venstre. Sistnemnde er lengre enn Moksja, og dermed den største sideelva med god margin.

Av byar langs Moksja finn ein Kovylkino, Krasnoslobodsk og Temnikov

Den nedre delen av Moksja er seglbar til Kadom, 120 km frå samløpet med Oka, men ho har ikkje hatt regulær trafikk sidan midten på 1990-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Moksja» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Store sovjetiske leksikon
**Seyðisfjörður** (uttala *seydh-is-fjørdhur*) er ein stad med ca. 800 innbyggarar som ligg aust på Island. Tettstaden og kommunen ligg inst i den 17 km lange fjorden Seyðisfjörður. Hovudnæringane er fiske, metallproduksjon og turisme.

Seyðisfjörður er hamn for passasjer- og bilferja «Norröna», som sidan 1980 har bunde Island med Færøyane, Shetland, Danmark og Noreg. Ho legg til kai i Seyðisfjörður kvar torsdag i sommarperioden og kvar tysdag i vinterperioden. 

Byen blei grunnlagt av norske fiskarar midt på 1800-talet. Den største tydinga for byutviklinga hadde det norske sildeeventyret i perioden 1870–1900. Nordmennene bygde fleire sildesalteri, bustadar, forretningar og offentlege bygningar. Mange av husa er bevart i nåtida og gir Seyðisfjörður eit historisk preg. Seyðisfjörður fekk kjøpstadsrettar i 1895. 

Under andre verdskrig var Seyðisfjörður ein viktig flåtehamn for dei allierte. 
Byen var den fyrste på Island som fekk elektrisitet. Difor har byen au eit elektrisitetsmuseum.

Turisme
-------

I ein liten dal i nærleiken av byen kastar elva Fjarðará fleire fossar ned i Lónið – (lagunen) inst i fjorden. Mot nordvest langs elva går hovudvegen over fjellområdet Fjarðarheiði, som er ein av dei mest storslåtte utsiktsvegane på Island. 

Byen har eit kultursenter der turistane kan få eit innblikk i historia og kulturen til området. Heile året er det utstillingar av lokale og utanlandske kunstnarar.

Litt utanfor byen ligg Fjarðarsel energiverk, som er Nordens eldste kraftverk for vekselstraum. Verket, som blei oppført i 1913, produserer stadig straum og står nesten som da det blei bygd. Energiverket og utstillinga om historia til e-verket er opne for turistar.

Galleri
-------

* SeyðisfjörðurSeyðisfjörður
* Seyðisfjörður kyrkjeSeyðisfjörður kyrkje
* Seyðisfjörður og NorrönaSeyðisfjörður og Norröna
* SeyðisfjörðurSeyðisfjörður

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til byen (bokmål) Arkivert 2007-04-29 ved Wayback Machine.
* Fjarðarsel energiverk Arkivert 2007-04-06 ved Wayback Machine.
* Kultursentret (engelsk) Arkivert 2007-05-25 ved Wayback Machine.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Seyðisfjörður**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Irene Bauer** (20. mars 1945–13. juni 2016) var ei norsk embetskvinne, kvinnesaksforkjempar og politikar for Arbeidarpartiet. Ho var leiar for Norsk Kvinnesaksforening frå 1988 til 1990, og var politisk rådgjevar for stortingsgruppa til Arbeidarpartiet og i regjeringsapparatet. Ho var seinare avdelingsdirektør i Klima- og miljødepartementet.

Karriere
--------

Bauer var opphavleg utdanna sekretær, og arbeidde for OECD i Paris, i Utanriksdepartementet, på Det kongelege slottet og ved Statsministerens kontor mellom 1965 og 1975. Ho vart cand.mag. med statsvitskap, offentleg rett, massekommunikasjon og petroleumsrett i fagkrinsen i 1977. Ho var tilsett hos Likestillingsombudet frå 1981 til 1983 og ved forhandlingskontoret i oljeavdelinga i Olje- og energidepartementet frå 1983 til 1988.

Frå 1987 til 1989 var Bauer politisk rådgjevar (då kalla gruppesekretær) for stortingsgruppa til Arbeidarpartiet med fraksjonsansvar for energi- og industrikomiteen og forbrukar- og administrasjonskomiteen. I 1989 var ho politisk rådgjevar (då kalla personleg sekretær) for næringsminister Finn Kristensen og for olje- og energiminister Arne Øien. Frå 1988 til 1990 var ho leiar for Norsk Kvinnesaksforening.

Etter at Bauer forlet regjeringsapparatet var ho tilsett i Klima- og miljødepartementet som byråsjef (1989–1991), underdirektør (1991–1997) og avdelingsdirektør (1997–2015). Ho arbeidde ved EFTA-sekretariatet i Brussel frå 1995 til 1997. I Klima- og miljødepartementet leia ho seksjonen for miljøsamarbeid med industriland, og i seinare år arbeidde ho med polarsaker og nordisk samarbeid.

Familie
-------

Bauer var mor til komikaren Thomas Giertsen og Caroline Giertsen Øigarden.

Kjelder
-------

1. ↑  Politisk rådgiver i Olje- og energidepartementet
2. ↑  «Finn Kristensen får ny personlig sekretær», *NTB*, 2. august 1989
3. ↑  Elisabeth Lønnå, *Stolthet og kvinnekamp: Norsk Kvinnesaksforening fra 1913* (s. 336), Gyldendal Norsk Forlag, 1996, ISBN 82-05-24495-2
4. ↑  Irene Bauer, NKF
5. ↑  «Kvinnenes rett til selvbestemt abort må opprettholdes», *NTB*, 24. april 1988
6. ↑  «Nytt fra statsråd», *Aftenposten*, 28. oktober 1989
7. ↑  «Offisielt fra statsråd», *NTB*, 6. desember 1991
8. ↑  «Nytt fra statsråd», *Aftenposten*, 15. februar 1997, s. 11
9. ↑  «Nekrolog: Irene Bauer», *Aftenposten*, 29. juni 2016
10. ↑  «Thomas Giertsen i sorg - mamma døde brått», *Se og Hør*, 17. juni 2016

* *Denne artikkelen bygger på «Irene Bauer» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2023.*


| * v
* d
* e
Leiarar for Norsk Kvinnesaksforening |
| --- |
| 
* Hagbard Emanuel Berner
* Anna Stang
* Ragna Nielsen
* Anna Bugge
* Ragna Nielsen
* Randi Blehr
* Fredrikke Marie Qvam
* Randi Blehr
* Aadel Lampe
* Fredrikke Mørck
* Anna Hvoslef
* Kitty Bugge
* Margarete Bonnevie
* Dakky Kiær
* Ingerid Gjøstein Resi
* Marit Aarum
* Signe Swensson
* Eva Kolstad
* Clara Ottesen
* Kari Skjønsberg
* Karin M. Bruzelius
* Sigrun Hoel
* Irene Bauer
* Siri Hangeland
* Bjørg Krane Bostad
* Kjellaug Pettersen
* Siri Hangeland
* Berit Kvæven
* Torild Skard
* Margunn Bjørnholt
* Marit Nybakk
* Karin M. Bruzelius
* Anne Hege Grung

 |
**1563** (romartal MDLXIII)

Hendingar
---------

### Utlandet

* Sarsa Dengel blei keisar av Etiopia etter faren Menas.
* Den nordiske sjuårskrigen starta.

### Noreg

*

Fødde
-----

* 15. april: Guru Ardjan Dev Dji, den femte sikh-guruen.
* 4. september: Wanli-keisaren
* Anna Guarini, italiensk virtuos songar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1563.*

* Francesco Salviati, italiensk målar

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
**1558** (romartal MDLVIII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

Keisar Karl V døydde 58 år gammal den 21. september 1558
### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1558.*

* 20. april: Johannes Bugenhagen, tysk reformator
* 21. september: Keisar Karl V
* 17. oktober: Maria av Austerrike
* 17. november: Maria den blodige

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
«Framstig» som seglskøyte
MS **«Framstig»** er ein tidlegare fiske-, passasjer- og føringsbåt, som har vorte restaurert og rigga til seglskøyte. Fartøyet vart bygd ved Risør Baatbyggeri i Risør i 1914. Skroget som er av eik vart bygd som ei sørlandsskøyte. Lengda er 57,7 fot, breidda 18,7 fot, og djuptgåande er 7,8 fot. 

«Framstig» var kontrahert av fire eigarar frå Ålesund, som snurpe- og føringsfartøy. I 1920 vart ho seld til Ørsta Dampskipslag A/S. Ho fekk salong og styrehus, og vart sett inn i rute mellom Ørsta og Ålesund. Etter eit år i Ørsta vart ho seld til Møre Fylkes Ruteselskap, seinare Møre og Romsdals Fylkesbåter (MRF). «Framstig» gjekk som mjølke- og passasjerbåt på Sunnmøre i over 40 år. Ho vart og brukt som bilferje. Med si runde sørlandsskøyteform egna ho seg godt til det. Masta vart nedrigga og dekket forbetra, slik at fire bilar kunne plasserast tverrskips. I 1954 vart ho seld og gjekk i kystfart under ulike eigarar. 

Etter av ho dreiv i land på Bud, og havarerte, vart ho overteka av Kåre Flem og Ove Nils Alvestad. Dei brukte to år på å restaurere henne og rigge henne med galeasrigg. I 1979 - 81 gjennomførte dei jordomsegling med «Framstig». 

I tidsrommet «Framstig» gjekk som fjordabåt på Sunnmøre, gjekk ho under namnet var «Kaulå». *Kaule*, er eit sunnmørsk ord som fortel at folk er oppøste, med mykje aktivitet. Ofte er dei i tottane på kvarandre. Eit diskusjonsmøte om båten si framtid, då ho vart seld frå Ørsta, skal ha gitt opphav til klengenamnet.

Kjelder
-------

* Kåre Flem og Ove Nils Alvestad:*Jorda rundt med Framstig*. Grøndahl og Søn Forlag A.s.1982
**Charles Franklin Hodge** (14. desember 1934–3. mars 2006), betre kjend som **Charlie Hodge**, var ein USA-amerikansk songar, songlærar og musikar som var ein ven av Elvis Presley.

Biografi
--------

Hodge byrja musikkarrieren sin i gospelkvartetten The Path Finders, med Bill Gaither, og seinare i The Foggy River Boys. Han møtte først Presley i 1955, då Presley kom bak scenen etter dei hadde spelt i Memphis i Tennessee. Dei to hamna på rekruttskulen i lag i 1958 og vart vener, og songaren vart så ein del av følgjet til Presley, som berre vart kalla «Memphis Mafia». Han song harmonivokal med Elvis og gav han vatn og handklede på scenen. Hodge var den einaste mannlege songaren som spelte inn ein duett med Elvis, i 1960 på songen «I Will Be Home Again». Det var Hodge som rådde Presley til å bruke James Burton som sologitarist, då Presley byrja å spele konsertar igjen i slutten av 1960-åra. 

Hodge budde i 17 år i heimen til Elvis i Memphis i Tennessee, Graceland, og hadde òg rom i dei andre husa Elvis hadde andre stader i landet. Hodge vart ofte rekna som den snillaste i Memphis Mafia og tenkte alltid først på Presley. 

Hodge fortsette å arbeide med arva etter Elvis i åra etter Elvis døydde, mellom anna med Elvis-imitatorar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charlie Hodge (guitarist)» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)

 |
**1549** (romartal MDXLIX)

Hendingar
---------

Sjølvportrett av Il Sodoma, som døydde i 1549.
### Utlandet

* Juli: Kett-opprøret i England.
* Misjonæren Francisco Javier kom fram til Japan.
* Grunnlegginga av Salvador i Brasil, den første hovudstaden i landet.
* Petrus Canisius starta motreformasjonen i Bayern.

### Noreg

*

Fødde
-----

* 5. november: Philippe de Mornay, fransk forfattar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1549.*

* 15. februar: Il Sodoma, italiensk målar
* 10. november: Pave Paul III

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
Det kostarikanske handels- og nasjonalflagget. Storleikstilhøve 3:5.
Det kostarikanske statsflagget.
**Det kostarikanske flagget** er danna av vassrette striper i raudt, kvitt og blått. Tilhøvet mellom dei er 1:1:2:1:1, det vil seia at den raude midstripa er dobbelt så tjukk som dei omkransande kvite og blåe stripene. Fargane er inspirert av det franske flagget.

Det noverande flagget blei offisielt teke i bruk av Costa Rica den 27. november 1906. Stripeutforminga stammar likevel frå 1848, då Costa Rica etablerte seg som sjølvstendig republikk etter å ha vore med i Den mellomamerikanske føderasjonen. Pacífica Fernández, kona til president José María Castro Madriz, utforma både det nye flagget og det kostarikanske riksvåpenet.

Småjenter med kostarikanske flagg under sjølstendedagen 1. mars.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Costa Ricas flagg» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- *Album des pavillons nationaux et des marques distinctives. National flags and distinctive markings*, Service hydrographique et océanographique de la marine, Brest, 2000
		- Whitney Smith: *Den store flagbog. Alverdens flag gennem tiderne*, København, 1977

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det kostarikanske flagget**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Vitnemål frå Universitetet i Oslo
**Candidatus juris**, for kvinner **candidata juris** (forkorta **cand.jur.**), er ei seksårig norsk akademisk grad i rettsvitskap. Etter kvalitetsreforma innan norsk høgare utdanning blir det ikkje lenger tilbode noko studium som fører fram til cand.jur.-tittelen. I staden har dei tre universiteta som tilbyr studie innan rettsvitskap (UiO, UiB og UiT) innført femårige profesjonsstudie som fører fram til ei mastergrad i rettsvitskap. Cand.jur.*-*grada vart delt ut siste gongen våren 2007.

Graden kvalifiserar kandidaten til å praktisere juss, som advokatfullmektig, dommarfullmektig eller annan type jurist. For å bli advokat må ein i tillegg til å vere cand. jur. eller Master i rettsvitskap ha to års godkjend praksis og advokatkurset.

Sidan 1837 har studenten avgjeve følgjande løfte: «Aldri vidende at ville vige fra Ret og Retferdighet, mindre raade nogen til ufornøden Trætte eller i anden Maade med Raad eller Daad befordre nogen uretvis Sag eller Idræt.» Dette løftet er teke inn i vitnemålet, og er underforstått med eit handtrykk når dekanen overrekker vitnemålet. Juridisk fakultet ved Universitetet i Tromsø har kravt at kandidaten skriv under på ei erklæring om dette før dei delar ut vitnemålet.
**Molaupsulykka** var ei snøskredulykke ved garden Molaupen i Hjørundfjorden i Ørsta på Sunnmøre der sju menneske miste livet. Onsdag 24. november 1971 var fire menn frå Ytre-Standal og Stavset over til austsida av Hjørundfjorden for å leite etter bukkar i fjellterrenget ved Molaupen. Utover dagen vart det vind og mildare. Kring klokka 13 vart ein av mennene teken av ei snøfonn og gøymd under snømassane. Det vart reist tilbake over fjorden for å skaffe hjelp. Dei første som nådde fram var frå gardane og grendene ytst i fjorden. Dei fann den skredtekne i live. Men før dei fekk han ut kom nye fonner og tok både han og åtte av leitemannskapet. Dette hende kring klokka 17.

Eit stort redningsarbeid kom i gang. Svært dårleg ver gjorde det uråd å leite om natta. Om morgonen, i 9 - 10 tida, vart to mann funne i live. Dei hadde då lege under snøen i 16-17 timar. Seinare på dag vart dei andre sju funne omkomne. Om lag 100 personar var med i redningsaksjonen, både folk frå Røde Kors og andre frivillige. Ein redningshund frå Ålesund var til stor hjelp.

Denne ulykka fekk stor mediadekking.

Kjelder
-------

* Eli Anne Tvergrov: Molaupsulykka 1971 i *Frå Hjørundfjord 2011*. Årsskrift for Hjørundfjord sogelag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jan Storeide: *Den lengste natta* 1978
* Arvid Møller: *Den farlege naturen* 1986
* Andreas Hustad: Minne frå Molaupsulykka 1971 i *Ørsta Røde Kors Hjelpekorps 50 år* Ørsta 1992.
* Molaupsulukka 1971 av Eli Anne Tvergrov ved hjorundfjord.no
* Raset i Molaupsfjella 1971 i smp.no (krev abonnement)
Forskingsskip «Polarstern» ved den britiske forskingsstasjonen Rothera på Antarktishalvøen
**Polarforsking** viser gjerne til reiser i polare område, ikkje berre for å nå sjølve Nordpolen eller Sørpolen, men også for å utforska andre område nord for den nordlege polarsirkelen (66° 32′ N) eller sør for den sørlege polarsirkelen.

Typar
-----

Ein skil i hovudsak mellom:

* Ekspedisjonar til Nordpolen og Arktis
* Ekspedisjonar til Sørpolen og Antarktis
* Ekspedisjonar til og gjennom Nordvestpassasjen
* Ekspedisjonar til og gjennom Nordaustpassasjen
* Ekspedisjonar til og over Grønland.

I tillegg kan ein skilja ut ekspedisjonar til Svalbard og andre stadar i det arktiske eller antarktiske området.

Formål
------

Slike ekspedisjonar kan ha fleire formål:

* kartografiske, det vil seia å kartleggja til utstrekkinga og den nærare utforminga til landområde
* klimatiske, det vil seia å undersøka temperatur-, vind-, nedbørforhold og liknande
* arkeologiske, det vil seia å søkja etter leivningar frå menneskeleg busetjing og virke
* etnologiske, det vil seia å at studera leveviset, sedvanane og åndslivet til lokale folk, mellom anna språk
* geologiske, det vil seia å kartleggja geologiske formasjonar, innhald av moglege mineral og liknande
* botaniske, det vil seia å studera plantevekst
* zoologiske, det vil seia å studera dyrelivet.

I tillegg til slike formål kan ein også prøva å finna gode skipsruter, stadar eigna til jakt (t.d. av kvalar, pelsdyr og liknande) eller anna nytting av ressursar, stadar eigna til hamner og anna form for overvintring og busetjing eller berre å leggja beslag på område som ikkje tilhøyrer andre statar. I nyare tid har ein del polarekspedisjonar nærast hatt preg av å vera idrettsprestasjonar eller uthaldsprøvar for deltakaren eller deltakarane.

Oversikt
--------

Historisk byrja polarekspedisjonane på slutten av 1400-talet, men først i det neste hundreåret fekk dei ein meir systematisk karakter. Særleg England og Nederland førte an, men andre land deltok òg. For Danmark-Noreg markerte Hans Egede si reise til Grønland eit vendepunkt for landet si verksemd innan dette området, og frå andre halvdel av 1800-talet og til no har dansk og norsk innsats for polarekspedisjonar vore sterk. Størstedelen av den danske verksemda har vore retta mot Grønland, men også andre område, særleg til Nord-Amerika, som Vitus Bering sin kjende ekspedisjon til farvatnet mellom Sibir og Alaska.

Andre land, som England, USA, og Russland (der ein i denne samanhengen også må rekna det tidlegare Sovjetunionen) har gjort ekspedisjonar såvel til Nordpolen og Arktis som til Sørpolen og Antarktis.

Polarstasjonar
--------------

I løpet av 1900-talet har dei eigentlege polarekspedisjonane i stor grad blitt supplerte med vedvarande tilstadevere på faste polarforskingsstasjonar, noko som særleg gjeld Antarktis men også Grønland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Polarekspeditioner» frå Wikipedia på dansk, den 7. juni 2021.*