recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gavleån renn gjennom staden
Kara over Gävle frå 1928.
**Gävle** (eldre staving *Gefle*) er ein by i Gästrikland og centralort i Gävle kommun. Staden er residensstad for Gävleborgs län. Gävle er den 13. største byen i Sverige med 68 700 innbyggarar (2005).

Gävle ligg ved Gävlebukten, der Gavleån munnar ut i Bottenhavet (Austersjøen), cirka 15 km nordvest for Skutskär der Dalälven har sin munning. Cirka 20 km vest for Gävle og oppstrøms langs Gavleån ligg Sandviken. Mellom Gävle og Skutskär ligg Furuvik, kjend for dyre- og opplevingsparken Furuviksparken.

Gävle er ein gamal industristad som ein i dag mellom anna forbind med kafferosteriet Gevalia, som er stadnamnet på latin. Staden har «Välkommen ombord» som motto og flaggskipet ved havet er den nye stadsdelen Gävle Strand. Gävle har eigen sjøredningsstasjon som høyrer til SSRS - Svenska Sjöräddningssällskapet; RS Gävle. I dei seinare år har Gävle fått særs stor merksemd for sin julebukk, *Gävlebocken*, som vert påtend nesten kvart år.

Kjelder
-------

1. ↑  Statistikk frå Statistiska Centralbyrån

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gävle**

| * v
* d
* e
Sveriges residensstäder |
| --- |
| Noverande | AB: Stockholm • C: Uppsala • D: Nyköping • E: Linköping • F: Jönköping • G: Växjö • H: Kalmar • I: Visby • K: Karlskrona • M: Malmö • N: Halmstad • O: Göteborg • S: Karlstad • T: Örebro • U: Västerås • W: Falun • X: Gävle • Y: Härnösand • Z: Östersund • AC: Umeå •  BD: Luleå | Sveriges flagga |
| Avskaffa | L: Kristianstad • P: Vänersborg • R: Mariestad |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 33°35′44″N 36°3′53″E﻿

**Maysalun** (arabisk skrift ميسلون) er eit fjellområde sørvest i Syria i austsida av Anti-Libanonfjella kring 12 kilometer vest for Damaskus i Rif Dimashq guvernement i ei høgd på 1090 meter over havet. Området ligg langs den gamle vegen mellom Damaskus og Libanon og har lenge vore kjend for sine *khanar* og stoppestader. Den næraste byen i området er al-Dimas.

Maysalun er kjend i syrisk historie som staden der den syriske krigsministeren Yusuf al-Azma nekta å gje etter for dei franske og engelske koloniplanane med å gje dei kamp. Kong Faisal av Syria valde å ikkje kjempe mot franskmennene og trekte seg attende, og fekk seidan eit kongedøme i Irak. Azma valde å kjempe og gjekk i strid mot franskmennene sjølv om han vistte at han var i undertal. Franskmennene gjekk inn i Syria for å danna ein koloni og dei kunstige grensene vart trekte med Sykes-Picot-avtalen i 1917. Slaget vart ein avgjerande fransk siger som gjorde at dei kunne marsjere til Damaskus og starta delinga og koloniseringa av Syria.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maysalun» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  William Cleveland, *A history of the Modern Middle East*, Third Edition, s. 166.
2. ↑  William Cleveland, *A history of the Modern Midtausten*, Third Edition, s. 167.
**Martin Procházka** (fødd 3. mars 1972) er ein tsjekkisk tidlegare ishockeyspelar frå Slaný som i tida 1996-2001 vart firfaldig verdsmeister og i 1998 olympiameister med Tsjekkia sitt landslag i ishockey.

Høgrevengen Procházka var aktiv ishockeyspelar frå 1989 til 2012. Han spelte på Kladno i heimlandet periodane 1989-96, med unnatak for ein sesong i Dukla Jihlava, og 2003-10. I mellomtida og seinare gjorde han teneste i klubbar frå Sverige, Canada, USA, Russland og Tyskland. Hans einaste klubbtriumf kom då HC Vsetin i 1999 vart seriemeister i Tsjekkia.

Procházka hadde stor suksess som landslagsspelar for Tsjekkia. Han deltok i samtlege verdsmeisterskap åra 1995-2002 og vart verdsmeister i 1996, 1999, 2000 og 2001. I Ishockey-VM 1996 vart han matchvinnar i finalen mot Canada, sekundar før full tid. Under dei olympiske vinterleikane 1998 i Nagano bidrog han mykje då Tsjekkia tok seg til OL-finale mot Russland, der det vart siger 1-0.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin Procházka» frå Wikipedia på tysk, den 3. januar 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC

 |


‬
**Meisterligaen i handball 2012 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 2. september 2011 og avslutta med dobbeltfinale 5. og 13. mai 2012.

### Gruppespela

Etter innleiande kvalifiseringsrundar vart gruppespelet med fire grupper à fire lag avvikla i tida 1. oktober til 13. november. Dei to beste laga i kvar av desse gruppene gjekk vidare til hovudrunda. Denne runda vart avvikla i to grupper frå 3. februar til 11. mars 2012. Dei to flittigaste poengsankarane i desse gruppene gjekk vidare til finalerunda, mellom dei Larvik HK. For Byåsen IL enda turneringa i hovudrunda.

### Semifinalane

* Győri ETO – Oltchim Râmnicu Vâlcea 62–58 (31-35 og 31-23)
* ŽRK Budućnost – Larvik HK 45–33 (20-22 og 23-13)

### Finalane

* ŽRK Budućnost – Győri ETO 54 – 54 (27-29 og 27-25)

Finalekampane fann stad i Győr 5. mai og i Podgorica 13. mai. Samanlagt enda finalespelet med 54 mål mot 54 mål, sigeren vart avgjort med grunnlag i at Budućnost skåra 2 -to- fleire bortemål enn motstandaren.

Rykkromspelarane Bojana Popović og Katarina Bulatović var dei sentrale spelarane på Budućnost sitt lag.

Norske Katrine Lunde og Heidi Løke spelte på Györ-laget.

Kjelder
-------

EHF Champions League der Frauen 2011/12
**Martin Linnes** (fødd 20. september 1991) er ein norsk fotballspelar frå Sander i Hedmark. Frå 2016 har han gjort teneste for tyrkiske Galatasaray SK. Linnes har vorte norsk seriemeister og cupmeister med Molde FK og tyrkisk seriemester og cupvinnar med Galatasaray. Per oktober 2020 hadde han delteke i 27 landskampar for Noreg.

Karriere
--------

### Klubbspel

Linnes seriedebuterte med Sander IL i 2008. Sesongane 2010 og 2011 spelte han for Kongsvinger IL på nivå 1 og 2 i seriesystemet. Frå 2012 til 2015 var han Molde-spelar, ei tid der han var med om å vinne seriemeisterskapen i 2012 og på ny i 2014. Både i 2013 og 2014 vann Molde FK NM-finalen i fotball. Mot 2 millionar euro vart Linnes i januar 2016 overført til Galatasaray. Med klubben frå Istanbul var han cupmeister i 2016 og 2019 og seriemeister i 2018 og 2019.

### Landslagsspel

Linnes fekk sin landslagsdebut 11. oktober 2013 i ein VM-kvalifiseringskamp mot Slovenia i Maribor. Fram til 2020 hadde han spelt 27 landskampar, nær halvparten som innbytar. Sitt einaste landslagmål skåra han då San Marino tapte 0-8 på si heimebane. Linnes har vorte nytta både som back, kantspelar og defensiv midtbanespelar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin Linnes» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2020.*
* eu-football
**Hege Tunaal** (fødd 17. juni 1948 i Bærum) er ein norsk musikar (song og gitar), revyskodespelar og songpedagog. Ho starta karrieren først innan skuleoperettar og sidan som visesongar, begge deler i samarbeid med Lars Klevstrand. Saman gav dei ut albumet *Dobbeltportrett* i 1969, eit album som hovudsakleg bestod av musikk av Geirr Tveitt og tekstar av Herman Wildenvey. Seinare har ho gjeve ut totalt ti album der ho har tolka viser av ulike komponistar som Hartvig Kiran, Violeta Parra, Mikis Theodorakis, Bertolt Brecht og Ketil Bjørnstad. Ho har seinare samarbeidd med Klevstrand ved fleire høve, blant anna på dobbeltalbumet *Hartvig Kirans viser – Historia om Ola Skutvik & Mariann* der òg Ålesund Kammerensemble bidrog og Henning Sommerro produserte. For albumet fekk dei Spellemannprisen 1983 i klassa visesong. I 2003 gav Tunaal ut albumet *Ildluer* som var det første albumet hennar med berre eigne songar. Same år mottok ho Gammleng-prisen i viseklassa. 

Tunaal er utdanna songpedagog frå Noregs musikkhøgskule og har undervist i song ved Statens Teaterhøgskule i over 20 år.

Diskografi
----------

* *Dobbeltportrett* (Nor-Disc, 1969) med Lars Klevstrand
* *Olje, brød og vin* (Polydor, 1972)
* *Vide med vind* (Polydor, 1974)
* *Roser og tistler* (Polydor, 1975)
* *Aramsasa* (Flower, 1978)
* *Yada* (Triola, 1980)
* *Hartvig Kirans viser – Historia om Ola Skutvik & Mariann – Del I og II* (Art-O, 1983) med Lars Klevstrand og Ålesund Kammerensemble – dobbelt LP – gitt ut som en CD i 1998
* *Epitafios* (På Norsk, 1983)
* *Under sol som brenn og brenn* (Heilo/Sidespor, 1988)
* *Ildfluer* (Pan, 2003)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hege Tunaal» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi frå Norsk pop- og rockleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Willebrord van Rojen Snell** eller **Willebrord Snellius** (fødd 1580, daud 30. oktober 1626 i Leiden) var ein nederlandsk astronom og matematikar mest kjend for lova om refraksjon no kjend som Snell-lova.

Liv
---

Snell var fødd som Willebrord Snel van Royen. Han var son av Rudolph Snel van Royen, professor i matematikk ved universitetet i Leiden fram til Willebrord etterfølgde han i 1613. Snel van Royen var professor ved universitetet i Leiden 1613–1626, og han publiserte mange bøker både innan den reine matematikken og bruksmatematikk, rundt temaa landmåling, navigasjon, hydrografi og astronomi. Han omsette ein del av desse arbeida til latin, og publiserte dessutan andre lærde sine arbeid. Då han døydde vart han gravlagd i Pieterskerk i Leiden.

Snell utvikla ein metode som gjorde det mogleg å berekne pi nøyaktig til 35 siffer etter komma.

I 1621 oppdaga han lova for lysbryting, og uavhengig av Snell gjenoppdaga og publiserte Descartes denne lova i avhandlinga si *Discours de la Méthode* i 1637.

Verk
----

Framsida til verket *Tiphys Batavus*
Blant publikasjonane hans er:

* Eratosthenes Batavus («Den bataviske Eratosthenes»), 1617
* Cyclometria sive de circuli dimensione, 1621
* Tiphys Batavus, 1624
* Han redigerte Coeli et siderum in eo errantium observationes Hassiacae, 1618 med landgreve Wilhelm IV van Hessen sine stronomiske observasjonar.
* Doctrina triangulorum, 1627 verk om om trigonometri, utgjeve posthumt.

Gravmæle
--------

I Pieterskerk i Leiden finst framleis gravsteinen over Snell og kona hans. Inskripsjonen lyder:

«Hiar leggen begraven Mr Willebrordus Snellius, in sijn leven professor matheseos, sterf op den 30 Octobris 1626, ende Maria de Longe sijne huisvrouwe sterf op den 11 Novembrius 1627». Her ligg Mr Willebrordus Snellius gravlagd, i livet professor mateseos, død den 30. oktober 1626, og Maria de Longe hans husfrue død den 11. november 1627.

Galleri
-------

* Cyclometricus, 1621*Cyclometricus*, 1621

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Willebrord van Rojen Snell» frå Wikipedia på bokmål, den 20. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Willebrord Snellius Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine. at the Leiden Digital Family Tree.
2. ↑  Encarta Winkler Prins, Grote Oosthoek

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Willebrord van Rojen Snell**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Meisterligaen i handball 2021** for menn var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med spel i to grupper à åtte lag. Alle laga gjekk vidare til åttedelsfinalar med heimekamp og bortekamp. Vinnarane av dei etterfylgjande kvartfinalane møttest til finalespel i Köln helga 12. og 13. juni.

### Finalespelet

* Aalborg HB – Paris Saint-Germain 35–33
* FC Barcelona – HBC Nantes 31–26

### Bronsefinalen

* Paris Saint-Germain – HBC Nantes 31–28

### Finalen

* FC Barcelona – Aalborg HB 36–23

Barcelona leia 16 – 11 ved pause og auka til 13-målssiger i andre omgang.

**Barcelona**-måla kom frå Aleix Gómez (9) ), Timothey N’Guessan (6), Luka Cindrić (5), Ludovic Fabregas (3), Blaž Janc (3), målvakta Gonzalo Pérez de Vargas (3), Domen Makuc (2), Dika Mem (2), Raúl Entrerríos (1), Luís Frade (1) og Casper U. Mortensen (1).

Med åtte nettkjenningar vart svenske Lukas Sandell toppskårar for Aalborg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League 2020/21» frå Wikipedia på tysk, den 18. oktober 2022.*
**Wilhelm von Fermor** (fødd 28. september 1704 i Pskov, død 8. februar 1771) var ein general i den russiske hæren, men var opphavleg frå ein engelsk familie.

Han gjekk inn russisk militærteneste i 1720, utmerkte seg ved omleiringa av Gdańsk og i 1736 mot tyrkarane, vart i januar 1740 kommandant i Viborg og deltok her i krigen mot Finland. I 1746 vart han utnemnd til generalløytnant og formann for Baukanzlei og leia bygginga av keisarpalasset i St. Petersburg.

I 1751 var han generalkommandant for St. Petersburg, Finland og styret av Novgorod. I 1756 vart han sjefsgeneral for ein av hovudarmeeane under Apraksin. I 1758 mottok han etter slaget ved Großjägersdorf kommandoen over den russiske hæren, tok Thorn og Elbing og vart innsett som generalguvernør av Preussen.

Vidare ved breidda av Oder omleira han Küstrin, og møtte 25. august 1758 Fredrik den store i slaget ved Zorndorf. Han vart slegen og tvungen til å trekke seg tilbake til Polen og Preussen. 

Wilhelm von Fermor flytta tilbake til Polen og kjempa vidare som korpsgeneral under general Saltykov i slaget ved Kunersdorf.

Etter at tsarina Elisabeth døydde, i 1762, vart han utnemnd av Katarina II til generalguvernør i Smolensk og medlem av Senatet, men i 1768 flytta han tilbake til eigedomen sin i Nitau.

Wilhelm von Fermor døydde 8. februar 1771 på eigedomen sin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelm von Fermor» frå Wikipedia på tysk, den 27. desember 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Meisterligaen i handball 2016 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 12. september 2015 og avslutta med sluttspel 7.-8. mai 2016. CSM București frå Romania vann turneringa for fyrste (og hittil) einaste gong.

Etter kvalifiseringsspel i september opna turneringa med 16 deltakande lag i seriespel delt i fire grupper à 4 lag. Dei tre laga med flest poeng i dei enkelte gruppene gjekk vidare til hovudrunda, som bestod av to grupper à 6 lag. Dei fire beste i desse to gruppene møttest til kvartfinalar basert på poengskår. Norske Larvik HK vart slått ut i kvartfinalane.

Sluttspelet
-----------

Sluttspelet vart avvikla i Budapest helga 7. og 8. mai 2016. 

* Semifinalane:
* CSM București – Vardar 27–21
* Győri ETO – ŽRK Budućnost 21–20

* Bronsekampen:
* Vardar – ŽRK Budućnost 30–28

### Finalen

* CSM București – Győri ETO 29–26, etter ekstraomgangar og straffeskyting

Ein jamn fyrste omgang enda uavgjort 12–12. I den andre omgang skilde det aldri meir enn eitt mål og ved ordinær tid stod det 22–22. Győri ETO tok føringa i ekstraomgangane, men CSM kom tilbake og utlikna til 25–25. Kampen vart avgjort i straffetevling der CSM skåra på fire straffar, Győri ETO på berre ei.

For CSM var Isabelle Gulldén eit angrep åleine med sine 15 skåringar. Elles skåra Carmen Martín 4 mål, Oana Manea og Linnea Torstenson 3 begge, Ana Paula Rodrigues 2, Cristina Vărzaru og Aurelia Brădeanu kvar sitt mål. Jelena Grubišić var fyrste-målvakt.

Norske Heidi Løke var toppskårar for Győri ETO med 8 nettkjenningar. Også landskvinnene Linn Sulland, Ida Alstad og målvakta Kari Aalvik Grimsbø spelte for Győri ETO.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League der Frauen 2015/16» frå Wikipedia på tysk, den 5. oktober 2022.*
**Digitalarkivet** er ein nettstad for publisering av av digitaliserte, søkbare kjelder frå det norske Arkivverket. Tenesta er gratis og kan nyttast av alle. Der finn ein digitaliserte versjonar av dei landsdekkande folketeljingane for 1801, 1865, 1900 og 1910, i tillegg til mellom anna emigrantdatabasar. Nettstaden vart opna i 1998. 

På nettstaden får ein (juni 2012) tilgang til 12 937 avfotograferte (2,5 millionar doble sider) kyrkjebøker, og 15 473 (7,6 millionar sider) med panteregister og pantebøker. Ein finn også avfotograferte skifteprotokollar, tingbøker og skattelsitar. I 2011 vart det lasta ned 225,8 millionar sider frå Digitalarkivet.

Digitalpensjonatet, som er del av digitalarkivet, er eit tilbod om gratis lagringsplass og visningsverkty for samarbeidspartnarar. Gjestene i Digitalpensjonatet har alle rettane til sitt eige materiale, og har samstundes ansvar for kvalitetssikring av innhaldet.

Statsarkivaren i Bergen har redaksjonsansvar for Digitalarkivet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitalarkivet
* Digitalarkivet-eldre bøker
* Skanna kyrkjebøker

Fotnotar
--------

1. ↑
**Hege Myklebust** (fødd 20. februar 1970) er ei norsk målkvinne og akademikar.

Hege Myklebust var leiar av Noregs Mållag frå april 2006 til april 2009. Ho har vore dagleg leiar i Norsk Målungdom og Noregs Mållag, og var styremedlem i Noregs Mållag frå 1998 til 2000.

Myklebust var generalsekretær i Nei til EU frå 1998 til 2001. Ho er rådsordførar for rådet i Samlaget, og var styreleiar i Litteraturselskapet frå 2017 til 2019. Sidan 2018 har ho vore varamedlem til styret i Språkrådet.

Myklebust var høgskolelektor ved Høgskolen Stord/Haugesund og vart seinare førsteamanuensis ved Institutt for språk, litteratur, matematikk og tolking ved etterfølgjarinstitusjonen Høgskulen på Vestlandet.

Kjelder
-------

1. 1 2  Hege Lothe (30.04.2006). «Hege Myklebust er ny leiar i Noregs Mållag». nm.no.
2. ↑  «Hege Myklebust - Høgskulen på Vestlandet», *www.hvl.no*, henta 27. januar 2019

Bibliografi
-----------

* Publikasjonar av Hege Myklebust i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hege Myklebust ved hvl.no
* Hege Myklebust er ny leiar i Noregs Mållag Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. på www.nm.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* CRIStin

 |
**Verkemiddel i lyrikk** er dei uttrykksmidla som er vanlege i lyriske tekstar. I lyrikk legg ein gjerne stor vekt på dei einskilde orda og dei konnotasjonane dei skaper, vidare på dei musikalske sidene ved språket og på språklege bilete. Somme tider bryt teksten med vanlege reglar for grammatikk og rettskriving, og han kan også ha fått ei uvanleg grafisk form.

Vi skil gjerne mellom lyrikk i diktform, som er det typiske, og prosalyrikk, som er prosa med lyriske trekk. Eit anna skilje går mellom tradisjonell lyrikk (eller dikt), som er bygt opp etter eit fast rim- og rytmemønster, og moderne lyrikk, som er utforma på ein friare måte.

Diktforma
---------

* Overskrift
* Linjeinndeling
* Strofeinndeling
* Enjambement

Musikalske verkemiddel
----------------------

* Enderim
* Bokstavrim
* Rytme
* Takt
* Onomatopoetikon

Ordval
------

* Denotasjon
* Konnotasjon
* Høgstil
* Lavstil

Språklege bilete
----------------

* Samanlikning
* Metafor
* Metonymi
* Besjeling
* Personifisering
* Symbol
* Allegori
* Allusjon
* Heiti
* Kjenning

Andre verkemiddel
-----------------

* Komposisjon
* Kontrast
* Gjentaking
* Anafor
* Epifor
* Syndese
* Asyndese
* Grammatikk
* Grafisk form

Kjelder
-------

Hans Petter Løvold og Magne Eide Møster, 1988, *Analyseboka*.
**Morten Wilhelm Wilhelmsen**, eller berre **Wilh. Wilhelmsen** (fødd 12. juli 1839 i Tønsberg, død 1910) var ein norsk skipsreiar, konsul og ordførar.

Wilh. Wilhelmsen grunnla i 1861 skipsmeklarfirmaet Wilh. Wilhelmsen. I 1865 vart barken «Mathilde» innkjøpt og starten på det som seinare skulle bli det største reiarlaget i Noreg var eit faktum. I 1886 hadde Wilh. Wilhelmsen vorte den største skipsreiaren i Tønsberg.

Wilh. Wilhelmsen var ordførar i Tønsberg i 1894.

Han vart i 1895 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Han vart òg tildelt den franske Æreslegionen.

Han var far til skipsreiarane Wilhelm Wilhelmsen og Halfdan Wilhelmsen som var blant pionérane i overgangen frå seglskip til dampskip.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelm Wilhelmsen (1839–1910)» frå Wikipedia på bokmål, den 5. august 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* The history of Wilh. Wilhelmsen Arkivert 2010-01-02 ved Wayback Machine.
* Oscar A. Johnsen: *Tønsberg historie*, bind 3, 1952–1954
* *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgitt av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Grøndahl & Søns Forlag, Oslo, 1947


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
**Storsildlaget** vart skipa i 1927 for å organisere omsetjinga av storsild.

Etter første verdskrig lag svært mykje norsk sild på lager, både i England og i Noreg. Ho vart freista seld, sjølv om ho var av svært dårleg kvalitet. Norsk sild fekk dårleg rykte. Sildeeksporttørane pressa prisane ned for å få selje. Dette førte til at sild som vart fiska ut gjennom 1920-talet vart dårleg betalt. 

For å få opp prisane, både til fiskar og eksportør, såg mange at omsettinga måtte organiserast. Mange skreiv i avisene. Leiar for Statens Kjøleanlegg i Ålesund, Gustav Puntervold, la fram eit utkast til ein organisasjon. Etter at ein komite hadde gjort dei praktiske førebuingane, vart Storsildlaget skipa i Ålesund 9. desember 1927. Målet var at fiskarane skulle få kontroll over førstehandsomsetnaden av silda.

Den 12. januar 1928 kom dei første storsildfangstane for året, til Ålesund. Noteringsutvalet i Storsildlaget hadde fastsett minstepris som fiskarane skulle krevje. Oppkjøparane ville ikkje gi den prisen. Då gav leiarane i Storsildlaget ordre om at silda skulle seljast til oppmaling, sjølv om det ville gi mykje ringare betaling. Då oppkjøparane såg dette, gav dei etter, og betalte det som vart forlangt. Etter dette var det ikkje lenger kjøpars pris.

Storsildlaget organisert sildeomsetjinga nord om Stad. Lenger sør på Vestlandet vart Stor- og Vårsildlaget oppretta, 10. desember 1928. Det var viktig for desse laga å få omsetjinga lovregulert. 27. desember 1929 la regjeringa Mowinckel fram ein kongeleg resolusjon som forbaud eksport av sild gjennom organisasjonar som ikkje var godkjende av Handelsdepartementet. I 1930 kom lova som regulerte utførsel av fersk stor-og vårsild.

I 1936 vart Storsildlaget og Stor- og Vårsildlaget samanslegne til **Noregs Sildesalslag**. Første formann i Noregs Sildesalslag vart Mons A. Kårbø, tidlegare leiar av Norges Fiskarlag. I 1966 gjekk Islandsfiskernes forening inn i Noregs Sildesalslag. Frå 1989 vart Norges Makrellag og Feitsildfiskernes Salslag innlemma. Namnet vart no endra til **Norges Sildesalgslag**.

Kjelder
-------

* Pål Christensen og Abraham Hallenstvedt: *I kamp om havets verdier. Norges Fiskarlags historie*. Norges Fiskarlag 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

sildelaget.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BR orgnr

 |
USS «Lexington» (CV-2) forlet San Diego, California, den 14. oktober 1941
'*USS «Lexington» (CV-2)* var eit amerikansk hangarskip av Lexington-klassen. Skipet var det fjerde amerikanske krigsskipet som fekk namnet «Lexington» og vart opphavleg bygd som slagkryssar (CC-1), men vart konvertert og fullførd som USAs andre hangarskip.

Ved åtaket på Pearl Harbor den 7. desember 1941 leverte «Lexington» fly til Midway Islands og slapp dermed unna det japanske angrepet. Den første operasjonen til skipet var eit forsøk på å støtte styrkane på Wake og i januar 1942 gav «Lexington» flystøtte til et raid mot Marshall-øyane. Den 8. mai 1942 deltok skipet i slaget i Korallhavet. Stupbombefly vart sende ut for å gå til åtak på dei japanske hangarskipa «Shokaku» og «Zuikaku» , men samtidig vart skipet sjølv angripe av japanske fly. «Lexington» vart treft av to torpedoar og to bomber, eksplosjonane skapte lekkasjar i drivstofftankane til skipet. Brannen som oppstod om bord klarte ein først å sløkkje, men ein time etter åtaket starta brannen på nytt og ei rekkje eksplosjonar fylgde. Seks timar etter det japanske åtaket på «Lexington», vart det gjeve ordre om å forlate skipet. 216 av mannskapet omkom.
**Wilhelm Wundt** (fødd 16. august 1832 i Neckarau i nærleiken av Mannheim i Storhertugdømmet Baden, død 31. august 1920 i Großbothen i nærleiken av Leipzig) var ein tysk fysiolog, filosof og psykolog. Han vert gjerne rekna for grunnleggjaren av ein ny vitskapleg psykologi.

Wundt var Helmholtz sin assistent i Leipzig då han skreiv programmet sitt for den nye psykologien. Den «nye» psykologien skulle i motsetnad til den «gamle», vere basert på ei empirisk tilnærming.

Men han var ikkje, som mange kanskje trur, den første som hevda dette. Ein gjengåande kritikk mot psykologien, som ein eigen naturvitskapleg retning, gjekk ut på han berre bygde seg på teoriar og «logisk» tenking. Slik Poppar sa kunne ikkje ein teori vere vitskapleg, så lenge han ikkje var falsifiserbar.

Wundt var til gjengjeld den første som klarte å leve opp til tanken sin om empirisk forsking og reknast difor som grunnleggjaren av den «nye» psykologien. Etter meininga hans skal eksperimentet gje målbare resultat. Han meinte vi studerte den umiddelbare røynsla, ikkje den indre. Tidlegare «vitskaplege» metodar for å finne ut meir om sjela, som er det psykologi i første instans handlar om, hadde vore ved hjelp av introspeksjon.

Wundts psykologi
----------------

Wundt dreiv to former psykologi: eksperimentalpsykologi og folkepsykologi. Mest kjend var han for førstnemnte. Han grunnla sitt eige psykofysisk laboratorium i 1879, som var byrjinga på resten av interessa i verda for eksperimentalpsykologien. Byrjande psykologar, fysiologar eller berre interesserte, tok seg gjerne ei studiereise til Tyskland for å eksperimentere med Wundt. Namn som Hall, Cattell, Titchner, Lehman, Kraepelin, Kulpe, Munsterberg, Meumann, Lipps, for å nemne nokre. Alle fekk utdelt kvart sitt forskingsprosjekt der dei brukte både kvarandre og Wundt som forsøkspersonar. Sansepsykologi og psykofysikk var det mest populære forskingstemaet.

Eksperimenta som vart gjort forandra det eigne synet til Wundt radikalt. Det var difor vanskeleg for tilhengarane hans å hengje med. Dei fleste var med ei stund, men bygde så vidare på desse teoriane og starta sine eigne retningar.

Ein samtidig kritikar og konkurrent var William James.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelm Wundt» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Tilsvarande fly i sjøflyhavna på Fornebu
Koordinatar: 68°26′4″ N 15°57′2″ E﻿
**«Kvitbjørn»-ulukka** var ei norsk flyulukke som fann stad den 28. august 1947, då sjøflyet til Det Norske Luftfartsselskap «Kvitbjørn» i tett tåke traff fjellveggen rett ovanfor Urklubben i Lødingsfjellet i Lødingen, lengst sør i Tjeldsundet. Flyet var av typen Short Sandringham (reg. LN-IAV), levert 24. april 1947 som det fyrste av ein serie på 5 tilsvarande fly til DNL.

Flybåten vart99, då den havarerte, på veg frå Tromsø, via Harstad, Bodø, Hommelvik (ved Trondheim) til Oslo. Alle 35 ombord omkom i dette som til då var Noregs største flyulukke. Ombord var det 28 passasjerar (derav eit amerikansk og to tsjekkiske statsborgarar), og dessutan eit mannskap på sju.

Eit øyenvitne fortalde til NTB at dei hadde sett flyet koma i låg høgd over Tjeldsundet der det var tåke og lite oversiktlig vêr. Plutseleg byrja maskina å svinga, samstundes som den steig og forsvann inn i tåka som omgav den om lag 400 meter høge Kvammetind (del av Lødingsfjellet). Umiddelbart etterpå høyrde ein braket då maskina traff fjellveggen i 290 m høgd. Ulukka hende klokka 09.05 .

Årsaka til ulukka klår
----------------------

Rapporten frå Havarikommisjonen vart frigjeven i 2007. Styrten i fjellveggen vert sannsynlegvis skulda feilnavigering under vanskelege vêrforhold ved at flyverne i tett tåke tok feil av to holmar nytta som navigasjonspunkt, høvesvis Strandholmen og Hjertholmen (sjå Lødingen fyr). Den siste holmen ligg i samband med tettstaden Lødingen, og var eit navigasjonsmerke for å endra kursen på ferda ut Vestfjorden. Det vert anteke at ein forveksla dei to holmane og endra til ein fatal kurs.

Minnetale
---------

Om kvelden, same dag som ulukka skjedde, halde biskop Berggrav ein minnetale over ulukka og dei etterlatne på NRK Radio.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kvitbjørn-ulykken» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2018.*

Referansar
----------

Litteratur
----------

* Lødingen lokalhistorielag (2007/2008) *Årbok for Lødingen.* *Kvitbjørnulukka i 1947*, ISBN 978-82-90924-11-4.
* Lødingen lokalhistorielag (2003/2004) *Årbok for Lødingen.* *Kvitbjørnulukka 28. august 1947*, ISBN 82-90924-09-7.
* Lødingen lokalhistorielag (1999/2000) *Årbok for Lødingen.* *Kvitbjørnulukka. Katastrofen. Beretning om ein av dei omkomne. Ein frå hjelpemannskapa fortel*, ISBN 82-90924-07-0.
* Lødingen lokalhistorielag (1981) *Årbok for Lødingen.* *Kvitbjørnulukka som kravde 35 menneskeliv*, ISBN 82-990715-2-6.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sørreisamann heidra etter flyulykke Arkivert 2018-09-25 ved Wayback Machine.
* Norske krigsflyvere 1941-1945. North Weald Wing. 331/332. John Buar.
* RAF NORDIC CLAIMS OF ENEMY AIRCRAFTS IN WORLD WAR 2. Kvm. John Buar.
USS Houston (SSN-713).
**USS Houston** (SSN-713) er ein av USA sine undervassbåtar av Los Angeles-klassa og det fjerde skipet i marinen til USA som vart kalla opp etter byen Houston. Kontrakten for å byggje båten vart gjeve den 1. august 1975 og kjølen vart lagt ned den 29. januar 1979. USS Houston vart sjøsett den 21. mars 1981 og sett inn i teneste i september 1982.

Teneste
-------

Skipet har vore med i to filmar, blant anna *Jakten på Rød Oktober* (en: *The Hunt for Red October*), der Houston spelar systerskipet Dallas.

Den 1. august 2008 meldte CNN at det hadde leke ut radioaktivt materiale frå fartøyet i fleire månader medan skipet var i teneste Japan, Guam og Hawaii. Ein person hadde blitt utsett for stråling, men vart ikkje skada. USA-marinen vedgjekk etterkvart at lekkasjen kunne ha gått føre seg i opptil to år, men hevda at lekkasjen ikkje var verre enn frå røykvarslar.

Referansar
----------

1. ↑  Mike Mount (7. august 2008). «Navy says sub leaked radiation since 2006». CNN.com.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for USS *Houston* Arkivert 2007-07-05 ved Wayback Machine.
* Naval Vessel Register entry for USS *Houston*
* Ship casualty reports for USS *Houston* Arkivert 2006-05-03 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Sjiraff** |
| SjiraffSjiraff |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av sjiraff Utbreiinga av sjiraff |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Giraffidae |
| **Slekt:** | *Giraffa* |
| **Art:** | **Sjiraff** *G. camelopardalis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Giraffa camelopardalis***Linnaeus, 1758 |

**Sjiraff** (*Giraffa camelopardalis*) er eit afrikansk, partåa klauvdyr som tygg drøv. Det finst berre éin nolevande art, men ein reknar med 8–9 underartar. Sjiraffamilien består av sjiraffar og den næraste slektningen deira okapien.

Leveområde
----------

Område der sjiraffen lever
Sjiraffar finst berre i Afrika, men der er dei utbreidde over eit ganske stort område. Dyra lever på savannane sør for Sahara. Sjiraffen er ikkje rekna som truga, men nokre underartar er sjeldne.

Utsjånad
--------

Sjiraffen er det høgaste landdyret i verda. Hannane kan verta 4,8 til 5,5 meter høge og vega opptil 1930 kilo, medan hoene vanlegvis er mindre og lettare. 

Sjølv om halsen er ekstra lang, har han sju virvlar, slik som andre pattedyr. Sjiraffane har lange, tynne bein som kan vera over to meter høge. Ryggen skrånar bakover. Skinnet er lyst med flekkar, og dei ulike rasane og underartane kan ha forskjellig mønster. 

På grunn av høgda kunne sjiraffane ha fått problem med blodtrykket. Derfor har dei ein spesiell ventil i kroppen. Denne styrer blodtilføringa. På hovudet har dei to eller fire små, avrunda horn. 

Sjiraffane har ei lang, tynn tunge med mørk farge. Dyra brukar ho til å ta blad av greiner.

Levevis
-------

Sjiraffar i Aalborg Zoo.
Sjølv om sjiraffar vanlegvis er stille, kan dei både laga gryntelydar og ein slags fløytelydar. 

Sjiraffar kan springa fort. Dei er oppmerksame på farar, og kan varsla kvarandre ved hjelp av lydar. Dei kviler gjerne med hovudet mot bakken eller lent bakover mot ryggen, men kan raskt reisa seg opp viss dei vert forstyrra.

Dyra held saman i flokkar som i nokre tilfelle kan bestå av hundre eller fleire dyr. Langt mindre grupper er vanlegare.

Om namnet
---------

Artsnamnet *camelopardalis* stammar frå det tidlegare romerske namnet på dyret, der det vart skildra som ein mellomting mellom kamel og leopard. Namnet *sjiraff* er lånt frå arabisk *zurafa* som igjen truleg kjem frå eit lokalt språk.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sjiraff**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
**Tabell for å konvertere UTC  
til lokal nomaltid (vintertid)**| **US Pacific Standard Time** | UT -8 |
| **US Mountain Standard Time** | UT -7 |
| **US Central Standard Time** | UT -6< |
| **US Eastern Standard Time** | UT -5 |
| **US Atlantic Standard Time** | UT -4 |
| **GMT Greenwich Mean Time** | UT |
| **CET SentraleuropeisktidNorsk normaltid** | UT +1 |
| **Aust-europeisk tid** | UT +2 |
| **Moskva-tid** | UTC +3 |
| **India standardtid** | UT +5:30 |
| **Vest Australia standardtidHong Kong-tidKinesisk standardtid** | UT +8 |
| **Japan/Korea standardtid** | UT +9 |
| **Sentral-Australia standardtid** | UT +9:30 |
| **Aust-Australia standardtid** | UT +10 |
| *For meir, sjå tidssoner.* |

**UTC** er ei kortform som står for *Coordinated Universal Time* og gjev grunnlag for å referere til sivil tid i alle land. Dei to første bokstavane står for universell tid (engelsk *Universal Time*), og den tredje bokstaven seier at det er koordinert tid (engelsk *Coordinated*).

På norsk skriv ein ofte **universell tid UTC** dersom ein ønskjer å presisere kva som meinast med dei tre bokstavane UTC.

UTC gjev døgnet timar frå 00 til 23 og vert ofte nytta for å referere til tidssoner og gjev då avviket frå tida ved nullmeridianen. UTC er dermed etterfølgjaren til Greenwich middeltid (GMT, *Greenwich Mean Time*).

UTC vert rekna ut frå ein middelverdi basert på data frå fleire atomur rundt om i verda. I 2003 vart det nytta data frå 260 atomur. Inga av desse klokkene får ha ei tid med meir enn 30 milliarddels sekund feil per døgn. I Noreg er det Justervesenet som gjev måledata. Justervesenet si utgåve av UTC kallast formelt for UTC(JV).

Ei internasjonal avtale seier at UTC og tidsskalaen UT1 ikkje skal ha eit større avvik enn 0,9 sekund. Difor må UTC synkroniserast med UT1 jamleg. Dette vert gjort ved bruk av eit *skotsekund*. Perioden mellom to skotsekund er kring 3,5 år.

Sjå òg
------

* **Universell tid UT1** - ein annan tidsskala som byggjer på jordrotasjonen

Bakgrunnsstoff
--------------

* UTC-tid nett no ved worldtimeserver.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Fånefjell haltunnel frå 1923.Foto: Øyvind Berg

**Fånefjell** er eit 745 m høgt fjell i Bygland kommune i Agder. Det går ut som eit nes i innsjøen Byglandsfjorden som ligg 202 moh, med ei stupbratt fjellside på sørsida. Vegen forbi Fånefjell var rekna som eit av dei to vanskelegaste partia på landevegen gjennom Setesdal. Byklestigen var den vanskelegaste, deretter kom Fånekleivene.

Fånefjell vegmiljø
------------------

Ved Fånefjell er det fire generasjonar veg, langs fire heilt ulike trasear. Dei eldste vegane forbi Fånefjell er ridevegar og var kjende som Fånekleivene. Den eldste ridevegen går rundt fjellet på austsida og er datert til 1500-talet. Den første køyrevegen kom i 1842, også den har trasé over fjellet. Den tredje vegen er eit spesielt interessant veghistorisk kulturminne frå 1923. Denne vegtraseen går rundt fjellet på yttersida mot fjorden, og på eit spektakulært parti der fjellet går stupbratt i fjorden er vegen sprengt inn i den loddrette fjellsida som ein halvtunnel. Den fjerde og nyaste trasen går gjennom fjellet: Fånefjelltunnelen.

Havltunnelen på yttersida av Fånefjell gjorde det mogleg å køyra buss langs Byglandsfjorden. Setesdal Bilruter starta bussrute frå Ose til Bykle i 1920, og nokre år seinare blei ruta forlenga ned til Byglandsfjord. Halvtunnelen er no stengt for all ferdsel på grunn av rasfare.

I Nasjonal verneplan for veg, bruer og vegrelaterte kulturminne blir kulturminna omtalt ved Fånefjell som Fånefjell vegmiljø. I 2009 blei vegmiljøet ved Fånefjell freda etter lov om kulturminne.

Sjå òg
------

* Fånefjelltunnelen

Kjelder
-------

1. ↑  Liste over veianlegg som kulturminner[*daud lenkje*] besøkt 28. oktober 2009
2. ↑  Artikkel om gjenopning av rideveien[*daud lenkje*] besøkt 28. oktober 2009
3. ↑  Riksantikvaren: Disse 40 vegstrekningene er fredet (21. desember 2009)

* Vegen og vi. 2005:14.
* Nettsidene til Setesdal Bilruters om historia til selskapet.

* *Denne artikkelen bygger på «Fånefjell» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Riksantikvaren: Disse 40 vegstrekningene er fredet (21. desember 2009)
* Om Fånefjell i Nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* 

* Fånefjell i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**UTZ**, tidlegare **UTZ Certified**, er ei merkeordning og eit program for berekraftig jordbruk som blei lansert i 2002, som hevdar å vere det største programmet for kaffi i verda. Det var tidlegare kjent som **UTZ Kapeh**. 7. mars 2007 skifta Utz Kapeh Foundation offisielt namn og logo til UTZ Certified. UTZ Certified er ei stifting for verdsomspennande implementering av ein standard for ansvarleg kaffi-, kakao, te og rooibosjordbruk. UTZ-sertifiserte kooperativ og produsentgrupper må rette seg etter ein *Code of Conduct* for dei respektive produkta. Denne koden er eit internasjonalt anerkjent sett av kriterium for berekraftig og profesjonell kaffidyrking, som inkluderer sosialt og miljømessig riktig kaffidyrkingspraksis, og effektiv gardsdrift.

UTZ-sertifiserte produkt skal vere sporbare frå dyrkarar til sluttprodusentar. Organisasjonen opererer eit avansert web-basert sporingssystem som visar kjøparar av UTZ-sertifiserte produkt truverdig lenkar til den sertifiserte kilda. Nokre kaffimerke og detaljhandlarar gir også kundane sine denne gjennomsiktigheita gjennom online sporing. UTZ-sertifisert kaffi vert seld i nesten 50 land, blant andre Nederland, Belgia, Frankrike, Storbritannia, Sveits, Japan, USA, Canada og dei skandinaviske landa. UTZ Certified hjelpar produsentar i Latin-Amerika, Asia og Afrika. Med eit veksande utval av program for landbruksprodukt, som kakao, te, rooibos og sporbarheitstenester for palmeolje og bomull, er nærvær av UTZ Certified aukande både blant produsentar og konsumentland.

I januar 2018 slo UTZ seg saman med Rainforest Alliance. Dei to sertifiseringane blei ei tid drivne parallelt, men frå 2020 innførte organisasjonen eit felles Rainforest Alliance-merke. Dette blei fasa inn frå juli 2021.

UTZ Certified i Noreg
---------------------

I Noreg tilbyr fleire merke UTZ-sertifiserte produkt. Både Joh. Johannson Kaffe og Kaffehuset Friele har utvalde sertifiserte produkt, og sjokoladeprodusenten Nidar brukar berre UTZ-serfifisert kakao.

Kjelder
-------

1. ↑  Coffee Network Organisational Profile
2. ↑  *UTZ CERTIFIED Website*, arkivert frå originalen 15. januar 2013, henta 14. juli 2021
3. ↑  *UTZ CERTIFIED Name & Logo update*, arkivert frå originalen 30. september 2011, henta 14. juli 2021
4. ↑  *UTZ CERTIFIED Code of Conduct version 2009*, arkivert frå originalen 30. september 2011, henta 14. juli 2021
5. ↑  Rainforest Alliance, FAQ: What Is the Difference Between Rainforest Alliance and Fairtrade Certification?, published 4 September 2020, accessed 31 January 2021
6. ↑  «UTZ Certification (Now Part of the Rainforest Alliance)», *Rainforest Alliance for Business* (på engelsk), henta 3. august 2021
7. ↑  «100% Sertifisert kakao». Arkivert frå originalen 13. desember 2014. Henta 12. desember 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «UTZ Certified» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
Ein **superart** i biologien er ein taksonomisk kategori som blir brukt for ei gruppe på minst to distinkte, men nært nærståande artar. Uttrykket vart brukt og popularisert først av Bernhard Rensch og seinare av Ernst Mayr. Dei to forfattarane spesifiserte at artane som utgjer ein superart må vere utbreidd slik at artane må ha ulike levestader (allopatrisk utbreiing). Superart svarer til tysk *Artenkreis* (frå tysk *Art* (art) og *Kreis* (sirkel, ring)) og er også brukt i ein del engelskspråkleg faglitteratur (*superspecies*).

Superartar er spesielt interessante fordi dei kan seiast å representere eit «augneblinksbilete» av artsdanninga – evolusjon teke på fersk gjerning. Det er ikkje noko skarpt skilje mellom svært godt differensierte underartar og medlemmer av ein superart, så nemninga er vanlegvis tentativ og nokre gonger kontroversiell.

Superartar i nomenklaturen
--------------------------

Omgrepet superart blir oftast brukt i botanikken i tilfelle der det er usikkert om ein har med ein svært variabel art eller fleire svært nærståande artar å gjere. I zoologien blir gråsporv, middelhavssporv og romarsporv rekna som éin superart, der romarsporven blir anteken å ha oppstått ved hybridisering mellom dei to andre. I tilfelle der det ikkje har vore gjort tilstrekkelege studiar for å finne ut kor mykje kryssing som er mogleg eller faktisk går føre seg, kan den beste tilgjengelege taksonomisk løysinga vere å nytte superart som ei naudløysing. Som kategori i biologien har «superart» verken eit primært eller sekundært taksonomiske nivå i International Code of Botanical Nomenclature, men er tillate i samsvar med artikkel 4.3.

Nærståande fenomen
------------------

I ein del slike artsgrupper går føre seg naturleg kryssingar mellom nokre av artane. Ein slik superart med uklare artsgrenser blir kalla eit artskompleks. Ein superart der alle artane kryssar seg med andre, men ikkje alle kan krysse seg med alle, er ein ringart, i engelskspråkleg litteratur også kalla *Rassenkreis* (frå tysk *Rassen* (rase, populasjon) og *Kreis* (sirkel, ring)). Ein ringart vil i mange tilfelle sannsynlegvis utvikle seg over tid for å bli ein superart.

Referansar
----------

* *Denne artikkelen er ei omsetting av «Superart» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mai 2023*

1. ↑  Amadon, D. (1966). «The Superspecies Concept». *Systematic Biology* **15** (3): 245–249. doi:10.2307/sysbio/15.3.245.
2. ↑  FishBase glossary; "Artenkreis". FishBase. Henta 29. mai 2023.
3. 1 2  Paul R. Ehrlich, David S. Dobkin, and Darryl Wheye (1988). «Superspecies».  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
4. ↑  McNeill, J.; Barrie, F. R.; Buck, W. R. & Demoulin, V. red. (2012), *International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants (Melbourne Code), Adopted by the Eighteenth International Botanical Congress Melbourne, Australia, July 2011* (digital utg.), Bratislava: International Association for Plant Taxonomy, henta 29. mai 2023 .
| Portree  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Port Rìgh |
| Portree hamnPortree hamn Portree hamn |
| Plassering |
| 

Portree is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Highland |
| Tradisjonelt grevskap | Ross and Cromarty  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 2 491 |
| Koordinatar |  57°25′″N 0°371′″W﻿Koordinatar: 57°25′″N 0°371′″W﻿{{#coordinates:}}: ugyldig lengdegrad |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | IV51 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1478 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Portree**
 |

 **Portree**  (Skotsk gælisk: **Port Rìgh**) er ein by i regionen Highland  i Skottland. Han har kring 2500 innbyggjarar og er den største staden på øya Skye i dei Indre Hebridane. Den vesle hamna ligg skjerma til mellom svarte klipper og det pyramideforma fjellet Ben Tianavaig på austkysten av øya, inst i ei bukt ovanfor naboøya Raasay. 

Namnet kan kome av det gæliske *Port Rìgh* som tyder «hamna til kongen». I så fall heng namnet kanskje saman med eit kongebesøk i 1540; då kom kong Jakob V til staden. 

Men opphavet til namnet kan òg vere *Port Ruighe* eller *Portrigheadh* - hamna i skråningen eller hamna i åssida. Før 1500-talet var staden kjent som *Kiltaragleann*. 

Omkring 939 personar (37,72 %) snakkar gælisk i byen. 

Portree har eit museum om historia til øya, *The Aros Experience*. Det gjev detaljar om *Bonnie Prince Charlie* og Flora MacDonald, og ein ser nokre av gullplatane til det skotske bandet Runrig. Staden har ein pongtong bygd etter teikningane til den skotske arkitekten og sivilingeniøren Thomas Telford. 

Rett i nærleiken ligg den vesle landsbyen Skeabost.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Portree» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Portree**

* Portree på Undiscovered Scotland
* Isle of Skye, turistinformasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Grassholm dekt av havsuler.
**Grassholm** (walisisk *Gwales* eller *Ynys Gwales*) er ei lita folketom øy om lag 13 km sørvest for kysten av Pembrokeshire i Wales, vest for Skomer. Ho er det vestlegaste punktet i Wales og er kjend som fuglefjell for ein stor havsulekoloni. Grassholm har sidan 1947 vore eigd av Royal Society for the Protection of Birds og er eit av dei eldste reservata deira. 

Grassholm nasjonale naturreservat er den tredje viktigaste hekkestaden for havsule i verda. Her hekkar titusenvis av fuglar og dette er om lag 12 % av heile bestanden i verda. Det turbulente havet utanfor Grassholm er òg ein god fòrplass for nise og delfin. 

Øya har vorte identifisert som Gwales, ei øy nemnd i *Mabinogion*. I Den andre greina av Mabinogi står det eit flott slott på Gwales, der det avhogde hovudet til Bran den heilage vart halde i live i 80 år.

Bakgrunnsstoff
--------------

* RSPB si nettside
* Ramsey Island RSPB naturreservat

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grassholm» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *The Mabinogi of Branwen*. From mabinogi.net. Henta 27. mars 2010
2. ↑  *The Mabinogion* Branwen the Daughter of Llyr, omsett av Lady Charlotte Guest. På nett på www.sacred-texts.com.

Koordinatar: 51°43′52″ N 5°28′47″ W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |