recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Axel Heiberg** (16. mars 1848–4. september 1932) var ein norsk forretningsmann og mesén. Han er særleg kjend for si rolle i å få finansiert eksepedisjonar som dei norske polfararane Fridtjov Nansen, Otto Sverdrup og Roald Amundsen la ut på. Dessutan var han den fremste pådrivaren i den såkalla skogsaka. Heiberg var ein rik mann som ytte midlar til ei rad andre tiltak.

Liv og gjerning
---------------

Heiberg tok studenteksamen i 1866 og arbeidde dei neste åra utanlands. Åra 1871-73 dreiv han forretningar i Shanghai. Han flytta deretter tilbake til fødebyen Christiania der han vart medeigar i fleire forretningstiltak. Mellom anna finansierte han i 1876 etableringa av Ringnes Bryggeri.

Heiberg var ein ihuga jeger og skipa den fyrste kennelklubben i Noreg. Saman med skipsreiar Thomas Fearnley og bryggerieigarane Amund og Ellef Ringnes finansierte han dei to fyrste Fram-ferdene til Arktis og dei polare områda i nord. Han var såleis reiar av skuta *Fram*, som Fridtjof Nansen og Otto Sverdrup nytta til dei to ekspedisjonane i Polhavet. Den store øya Axel Heibergs land i Canada, i tillegg til Axel Heiberg-breen i Antarktis og Heibergøyane utanfor kysten av Sibir er alle kalla opp etter Heiberg.

I 1878 deltok han i stiftinga av Christiania Roklub. Saman med Waldemar Christofer Brøgger gjorde han opptaket til *Fridtjov Nansens Fond til Videnskabens Fremme* og gav eit stort pengetilskot til fondet. Merkesaka hans var likevel skogsaka. Han stod bak stiftinga av Det norske Skogselskap og var formann og dagleg leiar i organisasjonen til 1923. Statuane av Henrik Ibsen og Bjørnstjerne Bjørnson ved Nationaltheatret vart begge kosta av Heiberg.

Heiberg fekk St. Olavs Orden i 1896, og i 1897 vald inn i Det Norske Videnskaps-Akademi. Han mottok Borgerdådsmedaljen i gull i 1923.

I 1948 vart Heiberg avbilda på eit frimerke i samband med Skogselskapet sitt 50-årsjubileum.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*. V. Bandet. 1954

1. ↑  Susan Barr. «Axel Heiberg». Norsk biografisk leksikon. Henta 6. mars 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
**Axel Gudbrand Blytt** (fødd 19. mai 1843 i Christiania, død 18. juli 1898 i Kristiania) var ein norsk botanikar. Axel Blytt arbeidde som konservator ved Universitetet i Oslo frå 1865, som universitetsstipendiat i botanikk frå 1873 og som professor frå 1880.

Blytt var son av Matthias Numsen Blytt som òg var ein viktig botanikar. Faren byrja på arbeidet med *Norges Flora*, og sonen Axel fullførte det med bind 2 (1874) og bind 3 (1876). I dei siste leveåra sine arbeidde han på *Haandbog i Norges Flora* som kom ut posthumt, redigert av eleven Ove Dahl. 

I dag er Axel Blytt mest kjend for ein teori frå 1876 som han kalla *Forsøg til en Theorie om Indvandringen af Norges Flora under vexlende regnfulde og tørre Tider*. I denne teorien fordeler han norske planter på seks grupper som han meinte vandra inn til Noreg under ulike klimaperiodar etter den siste istida. Mykje av denne teorien er seinare motbevist, men den danna grunnlaget for Rutger Sernander sin Blytt-Sernanders klimavekslingsteori. Charles Darwin las både far og sønn Blytt, og dei blei sjølve påverka av Darwin.

Kjelder
-------

* 

* «Axel\_Gudbrand\_Blytt» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Axel Gudbrand Blytt i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Jevgenija Nikolajevna Kolodko** (fødd 22. juli 1990) er ein russisk tidlegare kulestøytar frå Nerjungri. Ho tok sølvmedaljen i øvinga ved europameisterskapen 2014. To år tidlegare fekk ho sølv under Sommar-OL 2012, ein medalje som vart annullert i 2016.

Aktiv
-----

Kolodko vart russisk meister i kulestøyt 2011 og sigra same året i øvinga også ved U23-EM i Ostrava. I verdsmeisterskapen 2011 sette ho personleg rekord med 19,78 meter og vart nummer fem. Under dei olympiske leikane i London i 2012 kom ho på tredjeplass, men ei veke etter vart ho flytta til sølv då den opphavlege vinnaren, kviterussiske Nadzeja Ostaptsjuk, vart hekta for doping. I 2016 strauk IOK også Kolodko frå den same resultatlista.

Den 17. august 2014 støytte Kolodko 19,39 m ved EM-finalen 2014, eit årsbeste som gav henne sølvmedaljen, ein halvmeter bak den tyske gullmedaljøren Christina Schwanitz. 

### Doping

Då dopingprøvene frå Sommar-OL 2012 vart retesta i 2016 fann ein at Kolodko hadde nytta det anabole steroidet Oral-Turinabol og veksthormonet Ipamorelin. Alle hennar resultat i perioden 6. august 2012 til 5. august 2014 vart annullert og ho vart utestengt i to år frå 2. juli 2016. Ho kom ikkje tilbake i tevling.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2011 i Daegu: Nr 5 – 19,78 m
* OL 2012 i London: Sølvmedalje – 20,48 m (annullert 2016)
* VM 2013 i Moskva: Nr 5 – 19,81 m (annullert 2016)
* EM 2014 i Zürich: Sølvmedalje – 19,39 m

I 2015 gifta Kolodko seg med den kanadiske kulestøytaren Dylan Armstrong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jewgenija Nikolajewna Kolodko» frå Wikipedia på tysk, den 23. juni 2021.*

* «Yevgeniya Kolodko» (på engelsk). Olympedia. Henta 14. mars 2023.
**Jevgenij Abramovitsj Baratynskij** (2. mars  1800–11. juli 1844) var ein russisk offiser, skribent og lyrikar.

Baratynskij var fødd i Mara i Tambov guvernement (Tambov oblast). 
Under eit opphald i Finland gav Baratynskij i 1824-26 ut det lyriske verket *Eda*, deretter stadfesta han sitt ry med *Ballet* (1825–28). I 1842 kom *Sigøynerska*, hovudverket hans som er ei skildring av elitesjiktet i det russiske samfunnet. Diktinga til Baratynskij er prega av romantiske motiv som kjærleikssvik, sjalusi og selvmord. Han skreiv i ein nøktern stil og skildringa av ulike miljø er røyndomsnær.

Han døydde i Napoli under ei lengre utanlandsreise.

Litteraturvitaren Geir Kjetsaa kom i 1977 ut med boka *Jevgenij Baratynskij. Stjernen*, der han skriv om forfattaren og sjølv har gjendikta eit tjuetals lyriske arbeid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jewgeni Abramowitsch Baratynski» frå Wikipedia på tysk, den 19. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Jevgenij Ivanovitsj Zamjatin** (fødd 1. februar 1884 i Lebedjan, død 10. mars 1937 i Paris) var ein russisk forfattar som er mest kjend for romanen *Vi* (1920), ein dystopisk satire som var noko av inspirasjonen bak George Orwell si *1984* og visstnok òg Aldous Huxley sin *Vidunderlege nye verden*. Romanen handlar om eit framtidig totalitært samfunn der menneska nærast er omskapte til robotar. Boka vart først gjeven ut i Sovjetunionen under glasnost i 1980-åra. 

Zamjatin slo igjennom med romanen *Provinsliv* i 1913. Andre satiriske forteljingar var *Hulen* og *Mamaj*. Han studerte marinteknikk og jobba med det før hobbyen med å skrive skjønnlitteratur vart fulltidsyrket. Som så mange andre støtta han oktoberrevolusjonen, men kom seinare i unåde hos det nye regimet på grunn av den brysame litteraturen hans. Han emigrerte derfor i 1931 og døydde i Paris i 1937.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Jevgenij Zamjatin» frå Wikipedia på bokmål, den 13. februar 2010.*
* 

* «Jevgenij Ivanovitsj Zamjatin» av Jostein Børtnes i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
***Magnificat i D-dur***, BWV 243, er ein magnificat komponert av Johann Sebastian Bach.

Han vart komponert i Leipzig i 1728-1731 for pinsen den 2. juni 1733. Bach vart utnemnd til musikkdirektør i Leipzig og kantor ved Tomaskyrkja i mai 1723. I desember hadde han alt komponert 30 kantatar og på juledag presenterte koret hans tre nyskrivne verk, *Christen, ätzet diesen Tag* BWV 63, *Sanctus i C* for morgontenesta og ein Magnificat i Ess-dur for aftansongen. Det siste av desse tre stykka danna grunnlaget for *Magnificat i D-dur* og har blitt eit av dei mest kjende korverka til Bach.

Teksten er henta frå Evangeliet etter Lukas 1: 46-55.

Temaet er basert på salmen «Meine Seele erhebet den Herren» (Tysk Magnificat). Den tidlegare kjende kjelda til denne melodien kjem frå regionen Soest i 1532.

Instrumentering og struktur
---------------------------

Stykket er instrumentert for tre trompetar, pauke, to tverrfløyter, to oboar, to oboar d'amore, to fiolinar, bratsj og basso continuo (+ fiolonsell, violone, fagott), samt fem songsolistar (sopran 1 og 2, alt, tenor, bass) og femdelt kor (SSATB). 

Det består av tolv satsar:

1. Magnificat anima mea Dominus
2. Et exultavit spiritus meus
3. Quia respexit humilitatem
4. Omnes generationes
5. Quia fecit mihi magna
6. Et misericordia
7. Fecit potentiam
8. Deposuit potentes de sede
9. Esurientes implevit bonis
10. Suscepit Israel suum
11. Sicut locus est ad patres nostros
12. Gloria Patri
13. Sicut erat in principio

Kjelder
-------

* «Magnificat in D major BWV 243». Bach-kantater. Henta 21. april 2010.

1. ↑  Virginia Sublett. «Magnificat, for 5 voices, 5-part chorus, orchestra & continuo in D major, BWV 243 (BC E14)». Allmusic. Henta 21. april 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* BWV 243 på bach-cantatas.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Magnus Robot Børmark** (fødd 26. november 1982) er ein norsk el-gitarist, kjend frå Musikkgruppa Gåte.

Oppvekst og Gåte
----------------

Børmark er fødd og oppvaksen i Trondheim, der han lærte å spela gitar og piano av storebror sin. Han spela også trommer i korps i fem år. Etter kvart vart han kjend med Sveinung Sundli frå Orkdal, som starta opp Gåte saman med systera Gunnhild Sundli, Martin Langlie og Gjermund Landrø. I eit intervju i studentavisa *Under dusken* sa Børmark at då han spurde om å få vera med i Gåte, svara Sundli fyrst nei, men han overbeviste Sveinung med rare gitarlydar som han aldri hadde høyrt før. Han vart medlem av bandet i 2000, som el-gitarist.

Før Gåte gav ut sin fyrste CD, *Jygri* frå 2002, sendte Børmark ein søknad til folkeregistret der han skreiv at han berre ville kjenna seg som eit heilt menneske om han fekk ta i bruk mellomnamnet «Robot». Søknaden vart innvilga.

Børmark var utvilsamt den som var villast og skapte mest show i Gåte i dei åra bandet var aktivt. Gitarspelinga hans vart umisseleg for å ha rocken som element i musikken deira. I 2005 vart bandet oppløyst

Tida etter Gåte
---------------

Etter dette vart Børmark med i det progressive rockebandet 22 saman med Martin Mullholand, Mats Paulsen og Andreas Kjøl Berg. Bandet debuterte på By:larm i Oslo, der dei spelte 22.2 på eit utselt Cosmopolite for 800 tilskodarar. Bandet la stor vekt på sceneshow, og bar preg av å vera modernistisk. Den 22. august 2008 gav 22 ut EP-en *E. S. P. (Extended Sensory Play)*. I løpet av 2008 turnerte bandet heile Noreg fleire gonger; siste gongen var eit prosjekt der dei spela 22 konsertar på 22 dagar, og turnéruta var forma som eit to-tal på Noregskartet.

Under Gåte sin siste konsert på comebacket deira sommaren 2010, gav Børmark eit forrykande show og sprang både høgt og lågt på scena, ifylgje ein reportasje på nettsida Planb.no.

Børmark er vegetarianar og har vore medeigar i den vegetarianske lunsjbaren *Persilleriet* i Trondheim. Han har også vore aerobics-instruktør i byen.

Kjelder
-------

* Wikipedia på bokmål om Magnus Børmark.
* Bilete av Magnus Børmark på gitar på foto.no
* Underdusken.no, 29.09.09: En eneste stor digresjon, framført av Magnus Børmark. Arkivert 2010-08-03 ved Wayback Machine.
* Ep-en E.S.P. på Platekompaniet.
* Vg.no, 07.09.05: Oppløst Gåte.
* Gemini om Gåte, og namneskiftet til Børmark. Arkivert 2008-06-24 ved Wayback Machine.
* PlanB.no, 22.08.10: Magisk stemning på Operaen. Arkivert 2010-08-26 ved Wayback Machine.
«**Baby, Let Me Follow You Down**» er ei tradisjonell folkevise gjort populær på slutten av 1950-åra av bluesgitaristen Eric Von Schmidt. Den mest kjende utgåva av songen er spelt av Bob Dylan på debutalbumet hans.

Songen vart tilpassa av Eric Von Schmidt, ein bluesgitarist og låtskrivar i visemiljøet som dukka opp slutten av 1950-åra. Von Schmidt hadde først høyrt ein song av Blind Boy Fuller som heitte «Baby, Let Me Lay It On You».

Den første kjende innspelinga, «Mama, Let Me Lay It On You», vart gjort av Walter Coleman i 1936, men Tony Russell hevdar at Memphis Minnie spelte inn ei utgåve av songen så tidleg som i 1930. Tittelen vart endra til «Baby, Let Me follow You Down» rundt 1959 og vart ein song ein ofte høyrte i kafeane i Greenwich Village tidleg i 1960-åra. Songen vart sunge av lokale visesongarar som Dave Van Ronk. Songen vart seinare plukka opp og gjort kjend av den unge Bob Dylan, som spelte han inn for debutalbumet sitt. 

Ei anna kjend innspeling vart gjort av The Animals i 1964, som endra tittelen til «Baby Let Me Take You Home».

Bryan Ferry spelte ei utgåve av songen på albumet sitt *Dylanesque* (2007).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eric Von Schmidt på SongTalk, 1993

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Baby, Let Me Follow You Down» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  von Schmidt, Eric, with John Kruth: Remembering Reverend Gary Davis. Sing Out! 51(4) 67-73 2008
2. ↑  Russell, Tony. "The Blues Collection, No. 52: Blind Boy Fuller," (s. 624)
**Jacob Sverdrup Smitt** (6. januar 1835–6. juni 1889) var ein norsk biskop og stortingsmann.

Smitt var fødd i Nordre Land. Han vart teologisk kandidat ved Det teologiske fakultet, Universitetet i Oslo i 1860. Frå 1862 kapellan på Voss, sidan lærar også. 1865 flytta han til Hammerfest og underviste ved ein borgarskule i byen, to år etter vart han sogneprest i byen. Han var biskop i Tromsø stift 1876–85, seinare i Kristiansand frå 1885 til han døydde i 1889.

I tre periodar (1874–1882) representerte han Tromsø, og byane i Finnmark på Stortinget, frå 1877 var også Bodø med i valkrinsen. Han var også lagtingspresident 1880–82. Mest alle stortingssesjonane var han jamnt medlem av kyrkjekomiteen.

Han døydde på Holla prestegard under ei visitasreise.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacob Sverdrup Smitt» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mai 2008.*
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Jacob Sverdrup Smitt NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Jacob Tullin Thams** (7. april 1898–27. juni 1954) var ein norsk skihoppar og siglar frå Oslo. Han var medlem av Idrettsforeningen Ready i Oslo. Thams vart i 1924 den fyrste olympiske meisteren i skihopping, og tok 12 år seinare ein sølvmedalje i segling under sommar-OL 1936.

Karriere
--------

Thams sette bakkerekord i Holmenkollbakken i 1922 med 46 meter, ein rekord som stod i fire år. 4. februar 1924 vann han det spesielle hopprennet under dei fyrste olympiske vinterleikane, avvikla i Chamonix. Same sesongen vann han Damenes pokal som beste skihoppar i Holmenkollen, ein prestasjon han gjentok dei neste tre sesongane. I 1926 vart han verdsmeister i skihopping i Lahti, same året vart han elles tildelt Holmenkollmedaljen.

Under vinter-OL 1928 i St. Moritz var Thams ein av favorittane i hopprennet. Han låg på femteplass etter første omgang. I den andre omgangen landa han på ny verdsrekordlengde, 73 meter, men ramla og hamna langt nede på resultlista. Før tevlinga hadde han klaga overfor dei sveitsiske arrangørane og uttrykt misnøye med at tilløpet var så langt, noko som gjorde at også ordinære hopparar var i stand til å hoppe langt.

I 1936 var Thams mannskap på den norske båten som deltok i sommar-OL i Berlin i 8m-klassen. Båten tok sølvmedaljen i tevlinga, noko som gjer at Thams er ein av fem idrettsutøvarar som har medaljar frå både sommar- og vinterleikar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacob Tullin Thams» frå Wikipedia på tysk, den 7. februar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* BNF
* BNF (data)

 |
**Jacob Stefan Jervell** (21. mai 1925–2. mars 2014) var ein norsk teolog, professor emeritus, forfattar og prest.

Jervell blei dr.theol. på avhandlinga *Imago Dei* i 1959, og var frå 1960 til 1988 professor i bibelvitskap ved Det teologiske fakultet, Universitetet i Oslo. Frå 1997 gjorde han i ein treårsperiode teneste som Professor II ved Universitetet i Tromsø. Han hadde òg gjesteprofessorat blant anna ved universiteta i Yale i USA og i Århus i Danmark.

Jervell takka i 1978 nei til førespurnaden om å bli biskop i Den norske kyrkja. Han var internasjonalt kjend som ekspert på nytestamentlege skrift, og var ein av Noregs mest markante teologar og samfunnsdebattantar. I delar av kyrkja blir han rekna som kontroversiell - og høyrer til den såkalla «liberale fløya».

Heidersteikn
------------

* Riddarkrossen av St. Olavs Orden, tildelt 25. august 2000

Bakgrunnsstoff
--------------

* Erling Rimehaug : «Jacob Jervell er død» Arkivert 2014-03-03 ved Wayback Machine. på vl.no (*Vårt Land*)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Jacob Laurentius Vidnes** (fødd 1875 i Vanylven, daud oktober 1940) var ein norsk journalist, redaktør og politikar for Arbeidarpartiet. Han var redaktør av *Social-Demokraten* mellom 1912 og 1918, men hadde alt starta som journalist i 1899.

I 1919 vart han sjef for Utanriksdepartemenstets pressekontor. Han var ein av stiftarane av Noregs Socialdemokratiske Ungdomsforbund i 1903, og dessutan redaktør i tidsskriftet *Det tyvende århundrede*  i 1904. Under felttoget i Noreg i 1940 slutta Vidnes seg til regjeringa etter å ha gått på ski gjennom Nordmarka saman med kona si. Han følgde så regjeringa vidare under felttoget i Noreg. Seinare blei han med regjeringa til Storbritannia der han heldt fram som leiar for Utenriksdepartementets pressekontor. Han starta òg og var redaktør for *Norsk Tidend*, presseorganet til den norske eksilregjeringa på utefronten under andre verdskrigen, frå 1940 til han døydde.

Referansar
----------

1. ↑  Halvdan Koht (1947). *Frå skanse til skanse : minne frå krigsmånadene i Noreg*. s. 86.
2. ↑  Undersøkelseskommisjonen av 1945 (1948). *Den Norske regjerings virksomhet fra 9. april 1940 til 22. juni 1945 : departementenes meldinger. 1 : Utenriksdepartementet, Regjeringens informasjonskontor, Kirkedepartementet, Justisdepartementet, Sosialdepartementet*. s. 33.

* *Denne artikkelen bygger på «Jacob Vidnes» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2019.*

Litteratur
----------

* Norsk biografisk leksikon. B. 17 : Torp, Eivind-Vidnes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF

 |
**Jacob Izaackszoon van Ruisdael** (ca 1628–14. mars 1682) var ein nederlandsk landskaps- og marinemålar, som ettertida har oppvurdert til å vere ein sentral målar innanfor landskapsmåleriet.

*Mylna ved Wijk*, 1670
*Landskap med fossefall*, 1668

### Liv og gjerning

Om barndom og oppvekst er lite sikkert kjent. Ruisdael vart medlem av målarlauget i Amsterdam i 1658 og fekk borgarskap til byen i 1659. I år 1681 vart han send tilbake til Haarlem, då han var for fattig til at byen Amsterdam ville ta på seg å forsyrgje han. Året etter døydde han på fattighuset i Haarlem.

Ruisdal vert i dag rekna som ein av dei finaste landskapsskildrarane nokon gong. Hans poetiske stemningsskildring og plastiske framstilling av landskap framstår som en egen klasse. Den samtidige landsmannen, Meindert Hobbema, låg på omtrent same nivå, men var meir avgrensa når det gjaldt element i bileta.

Motiva henta Ruisdael frå dei næraste omlandet, og frå ei reise som gjekk til det tyske grevskapet Bentheim. Han såg då eikeskog og små fossefall, noko som kom med i måleria hans som små, men viktige element. Signaturem hans finst på ca. 450 bilete. Nokre av desse kan vere av Hobbema, då det er funne ein del av seinare påførte («justerte») signaturar. Bileta til Ruisdael omfattar også marine motiv og byprospekt.

Han prøvde seg også med raderingar. Desse verkar å ha selt dårleg, mange av dei finst berre i eitt einaste eksemplar.

Måleriet *Landskap* er i samlingane til Nasjonalmuseet i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacob Isaacksz. van Ruisdael» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Jacob van Ruisdael**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Jacob von der Lippe** (27. september 1797–2. oktober 1878) var ein norsk teolog og politikar frå Bergen. Han var biskop i Kristiansand stift 1841-74, og, med avbrot, stortingsmann frå 1830 til 1860.

Lippe, som var son av ein kjøpmann i Bergen, vart student i 1815 og cand. theol. i 1819. Same året vart han residerande kapellan i Haus. Han var sokneprest 1821-25 i Skånevik, 1825-31 i Avaldsnes. Frå 1831 var han sokneprest og stiftsprost i Kristiansand. Deretter biskop i Kristiansand stift 1841-74.

Lippe var stortingsrepresentant for Stavanger amt i 1830. Han var då sekretær i matrikkelkomiteen og medlem av komiteen om gasjar, pensjonar, budsjett- og skattevesen. I 1833 representerte han Kristiansand på Stortinget, sameleis i 1836, 1836-37, 1839, 1842, 1848, 1854 og 1859-60. På stortinga 1833, 1836 og 1836-37 var han både president og visepresident i Lagtinget, i 1839, 1842, 1848 og 1859-60 var han president i Lagtinget. Han var i 1836 medlem av riksretten. 1836 og 1836-37 var han sekretær i valkomiteen og i fullmaktskomiteen. 1836-37 formann i gasjekomiteen, 1839 formann i kyrkjekomiteen og sekretær i fullmaktskomiteen. Kyrkjekomiteen måtte då ta stilling til eit forslag om å oppheve konventikkelplakaten. Lippe leia eit konservativ mindretal som tala for å behalde plakaten, men i revidert form. Kongen nekta å sanksjonere eit fleirtalsvedtak, så konventikkelplaktaen vart ståande, inntil vidare. I 1842 var Lippe formann i komiteen om sivile og militære embetsgardar, og i 1848 formann i reglementskomiteen. Både i 1848 og 1854 var han formann i kyrkjekomite nr 1, i 1859-60 formann i kyrkjekomiteen. I 1860 var han med i deputasjonen som Stortinget sende til kongekroninga i Stockholm.

Lippe var medlem av fleire offentlege kommisjonar, mellom dei var ein kongeleg kommisjon 1839 om utviding av kyrkjer og kyrkjegardar. 

Han døydde i Kristiansand i 1878.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Jacob von der Lippe NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Jacob Edvard Munch** (9. august 1776–10. juni 1839) var ein norsk offiser og portrettmålar.

Munch var fødd i Christiania. Han var mellom Noregs første akademiutdanna kunstnarar, studerte 1804-06 ved kunstakademiet i København. Frå 1806 til 1813 budde han i Paris, der han var elev av den nyklassisistiske målaren Jacques-Louis David.

Munch malå ei rekke portrett av norske patrisarfamiliar i ei «stiv utgåve av den franske empirestilen». Hovudverket er *Carl Johans kroning i Trondhjems domkirke* frå 1818, eit måleri bestilt av det kongelege hoff. Han laga nokre få landskapsmåleri. I 1818 var han ein av grunnleggjarane av 'Den kongelige Tegneskole' i hovudstaden. Han underviste ved skulen frå 1820.

Ein del verk av Jacob Munch finst i Nasjonalgalleriet.

Galleri
-------

* Kroninga av Karl Johan i 1818.Kroninga av Karl Johan i 1818.
* Portrett av Alette Falsen.Portrett av Alette Falsen.
* Portrett av Niels AallPortrett av Niels Aall

Kjelder
-------

* *Gyldendals store konversasjonsleksikon*. 1972
* NBL-artikkel om Munch, skriven av Ann Fahalat.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Jacob Svendsen** (2. februar 1823–10. februar 1893) var ein norsk hamnefut og stortingsmann frå Høvåg i Aust-Agder.

Jacob Svendsen var frå garden Holte i Høvåg. Faren var gardbrukar og sjømann. Sonen tok også til som sjømann og tok styrmannseksamen. Han dreiv sjømannsyrket i fleire år, budde fyrste tida på farsgarden før han busette seg i Lillesand og tok til med trelasthandel. I 1859 vart han tilsett som losoldermann og hamnefut i Lillesand, året etter vart han i tillegg innrulleringsbetjent.

Svendsen var medlem av Lillesand bystyre frå 1857 til 1892, 36 samfulle år. Han var også forlikskommissær og hadde mange fleire verv. År 1862-63 var han 3. representant frå Nedenes amt på Stortinget, møtte også på det overordentlege storting 1864. Ved stortingsvala i 1864 og 1870 nådde han ikkje heilt opp, men var 2. og 1. varamann frå amtet. Perioden 1874-76 var han på ny stortingsmann for amtet. I 1862-63 var han medlem av næringskomite nr 2, medan han i 1874-76 høyrde heime i tollkomiteen.

Han døydde i Lillesand straks etter han hadde runda 70 år.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Jacob Svendsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Jacob Maurice Ørbæk** (11. november 1869–28. juli 1954) var ein norsk næringsdrivar og politikar frå Halden som representerte Aust-Agder og partiet Høgre på Stortinget i åra 1928-45.

Ørbæk var son til ein kyrkjetenar. Etter å ha arbeidd eit par år i bank, var han 1886-88 elev på Hamar seminarium. Deretter var han lærar i Halden i tre år og i Tvedestrand i to år. I Tvedestrand var han samstundes organist og songleiar åra 1892-98. Frå 1894 til 1917 var han kontorsjef i C. Wroldsen, eit firma i Tvedestrand som dreiv skipsreiarverksemd og trelasthandel. Jamsides var han «direktør» 1909-19 i sparebanken i Tvedestrand. I 1918 var han disponent i A/S Trælast i Tvedestrand og frå 1919 til-25 hadde han same posisjon i Visedalens Timberlag i Risør. Åra 1924-26 var han redaktør i Aust Agder Blad i Risør, før han så var handelsagent i Risør for franske næringsutøvarar og -interesser. Til sist var han banksjef i Søndeled Sparebank 1938-45.

Ørbæk var bystyremedlem i Tvedestrand frå 1901 til -19 og heradsstyremedlem i Søndeled 1925-31. I Tvedestrand var han til ulike tider skulestyreformann, fattigstyreformann og formann i likningsnemnda, samt branndirektør. Han var i Søndeled medlem i forliksrådet og elles medlem 1910–19 i Sørlandsbanens felleskomite. Både i Tvedestrand og i Søndeled hadde han sentrale posisjonar i styringa og kontrollen av den lokale sparebanken. Han var i til saman fire år leiar av handelsforeininga i Tvedestrand, og 1924-26 formann i Aust-Agder distriktslag for idrett. Og gjennom fem år dirigerte han Risør mannskor.

I tida 1928-45 var Ørbæk tredje representant frå Aust-Agder på Stortinget, vald for partiet Høgre. Han var i alle år med i Militærkomiteen, nestformann 1937-45.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 58°18′13″N 008°30′45″E﻿
**Grimstad** er ein kystkommune i Agder fylke. Kommunen grensar til Arendal i aust, Froland og Birkenes i nord og Lillesand i vest. Grimstad fekk bystatus i 1816. I 1971 vart dei tidlegare kommunane Landvik og Fjære slegne saman med Grimstad.

Namnet «Grimstad», opphavleg «Grømstad», er sett saman av gardnamnet «Grøm» (frå elvenamnet *Gró(a)*, ‘elv som veks fort’, og heim) og «stad», frå norrønt *stǫð*, ‘stø, landingsplass’.

Geografi
--------

Grimstad har fleire verna naturområder. To av dei er Marivold og Reddal, som kan brukast til turar. På Hasseltangen vest for Fevik ligg Hasseltangen landskapsvernområde og Søm-Ruakerkilen naturreservat.

Rundt Grimstad sentrum ligg fem heier: Binabben (med utsikt over byen), Kirkeheia, Fløyheia, Møllerheia og Vardeheia. Kommunen har også ein skjergard med mange små og store øyer og holmar. Hesnesøya er godt kjend. Grimstad byselskap har kjøpt opp mange av øyane og holmane og lagt dei ut som friområde, slik som Maløyene, Hampholmen og Teistholmen. Det ytste skjeret i skjergarden heiter Brægen.

Kultur
------

Byen har eit utandørs amfiteater i eit steinbrot i Fjæreheia. Teateret vert drive av Kilden teater og vart opna i 1993. Her er over 1000 sitjeplassar. 

I 1953 vart den fyrste plastbåten i Noreg produsert og sjøsett av Herbert Waarum (plastbåten sin far). Seinare kom firmaet Herwa plast i Grimstad. 

I 2002 vart mikrobryggeriet Nøgne Ø stifta, bryggeriet har motteke ei rad prisar for sitt øl.

Grimstad er òg kjend for at forfattaren Roald Dahl budde her delar av somrane han var i Noreg. Han budde då på Strand hotell på Fevik aust i kommunen.

Avisa i byen heiter *Grimstad Adressetidende* og kjem ut tre gonger i veka.

Tettstader
----------

* Fevik
* Grimstad
* Jortveit

Folk tilknytte Grimstad
-----------------------

* Henrik Ibsen, forfattar. Ibsen budde i Grimstad frå 1844 til 50 som apotekarlærling. Han flytta vidare til Oslo for å studera. Ibsenhuset museum (opna i 1909) var bustad frå 1847.
* Knut Hamsun, forfattar, budde på garden Nørholm frå 1918 til 1952. Han fekk Nobelprisen i litteratur i 1920.
* Clara Thue Ebbell (1880–1971), forfattar
* Dag Otto Lauritzen (f. 1956), tidlegare syklist
* Thor Hushovd (f. 1978), syklist

Kjelder
-------

1. ↑  «Ordfører Beate Skretting». *www.grimstad.kommune.no*. Grimstad kommune. Henta 1. november 2019.
2. ↑  Nilsen, Jan Erik; Thorsnæs, Geir (14. november 2018). «Grimstad». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Grimstad» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grimstad kommune
* Grimstad turistinformasjon
* Grimstad Adressetidende

| * v
* d
* e
Kommunar i Agder |
| --- |
| Arendal • Birkenes • Bygland  • Bykle • Evje og Hornnes • Farsund • Flekkefjord • Froland • Gjerstad • Grimstad • Hægebostad • Iveland • Kristiansand • Kvinesdal • Lillesand • Lindesnes • Lyngdal • Risør • Sirdal • Tvedestrand • Valle • Vegårshei • Vennesla • Åmli • Åseral |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
Kebab i Iran med kyllingbitar og tomatar på små grillspyd.
*Ginanggang*, grilla banan frå Filippinane.
**Grillmat** er mat tilreidd gjennom grilling og eventuelt tilbehøyr. Ein kan grilla ei rekkje ulike råvarer på forskjellige måtar, og fleire kulturar har sine eigne grillmattradisjonar.

Råvarer ein kan grilla
----------------------

**Kjøt**

Ulike typar kjøt er vanlege å ha på grill. Ein kan bruka større kjøtstykke, som steik eller entrecôte, skiver som kotelett, ytre- og indrefilet, mindre kjøtstykke på grillspyd og liknande, og farseprodukt som pølser og burgerar.

**Sjømat**

Ein kan grilla det meste av sjømat, ofte heile, som fisk og skaldyr, eller i bitar som fiskefiletar, fiskebitar, blekksprutdelar og så bortetter.

**Andre dyreprodukt**

Ein kan også grilla egg og nokre typar ost, som halloumi og mozzarella.

**Grønsaker**

Grønsaker kan leggjast rett på grillen, grillast på spyd eller i folie som held på safta deira. Sopp, lauk, tomat, paprika, squash og maiskolbar er nokre grønsaker det er vanleg å grilla. Dei flest rotfrukter som potet, gulrot og pastinakk eigner seg også til grilling.

**Frukt**

Faste, søte frukter passar godt til grilling og blir då gjerne brukt til dessertar. 
Innpakka i folie kan ein grilla frukt i småbitar eller frukt som lett deler seg. Ananas, appelsin, banan, eple, fersken, mango, melon og pære er døme på frukter det går godt an å grilla.

Kjelder
-------


* Grillopskrifter Arkivert 2014-06-08 ved Wayback Machine. ved grilljon.no
* «Smakfull grillmat, tv2.no
* GRØNNSAKER I OLJE BYTTES UT MED GRØNNSAKPAKKER, iform.nu
* «Grillmat i påsken» Arkivert 2011-11-06 ved Wayback Machine. meny.no
* Derrick Riches, «Grilling Fruit», about.com

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Grillmat**
Koordinatar: 60°47′16″N 4°45′52″E﻿

Sambandet vert trafikkert av MF «Fedjebjørn». Her er ferja på veg ut frå Sævrøy.
Foto:
Svein Bjørnevoll
 

**Fedje-Sævrøy** er eit ferjesamband på riksveg 568 til Fedje kommune i Vestland fylke. Ruta går mellom Fedje og Sævrøy i Austrheim. Strekninga vert betjent av Fjord1 med ferja MF «Fedjebjørn», som har 8–12 avgangar dagleg, om lag kvar 1 1/2 time. Overfarten tar om lag 30 minuttar.

Fram til 1989 gjekk ferjesambandet Fedje-Rossnes-Hoplandsjøen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Vegliste 2013. Fylkes- og kommunale vegar i Hordaland.». Statens vegvesen. s. 6. Arkivert frå originalen 1. juni 2016. Henta 30. april 2016.
2. ↑  FosenNamsos ute - Fjord1 har vunne sju ferjesamband. NRK. Besøkt 10. mai 2020.
3. ↑  «Fedje – Sævrøy Rute 1021» (PDF) (på norsk). Fjord1. Arkivert frå originalen (pdf) 1. oktober 2020. Henta 13. november 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ferjeruter på nettstaden til Tide Arkivert 2009-03-01 ved Wayback Machine.
**Fei Lian** (forenkla kinesisk 飞帘, tradisjonell kinesisk 飛簾, pinyin *fēi lián*), også kalla Xie Feng,
er ein kinesisk vindgud. Han kan opptre som ein flygande drake, som eit fuglevesen med slangehale eller med hjortehovud og slangehale.

Guden ber med seg vinden i ein sekk og kan vera ein trøbbelmakar. Han blir halden i sjakk av den himmelske bogeskytaren Houyi (Shenyi, Yi). Ifølgje soga om Houyi brukte bogeskytaren store klede til å avleia merksemda til guden slik at han kunne klatra til heimen oppe p Taishanfjellet. Der klarte han å skyta vindguden i kneet.

Fei Lian hjelpte monsterkongen Chiyou i kampen mot Den gule keisaren. Stormen hans blei driven vekk av tørkegudinna Nuba.

I menneskeform er vindguden kjend som Feng Bo.

Kjelder
-------

1. ↑  Qu, Yuan (1986). *Tian Wen: A Chinese Book of Origins Volume 624 of A New Directions Paperbook Chinese Book of Origins*. New Directions Publishing. s. III. ISBN 9780811210119.
2. 1 2 3  Roberts, Jeremy (2004). *Mythology: Chinese Mythology A to Z*. New York: Facts on File, Inc. s. 39. ISBN 0816048703.
3. 1 2  Lurker, Manfred (2004). *The Routledge Dictionary of Gods and Goddesses, Devils and Demons*. Psychology Press. s. 61–62. ISBN 9780415340182.
4. ↑  Newton, David (2003). *Encyclopedia of Air*. Greenwood Press. s. 134. ISBN 9781573565646.
5. ↑  Emily Furia. «The Gods Must Be Crazy». *Bicycling* (April 30, 2010).
**Henric Benzelius** (fødd 7. august 1689 i Strängnäs, død 20. mai 1758 i Uppsala) var ein svensk teolog og professor ved Lunds universitet 1720. Han vart biskop i Lunds stift i 1740 og erkebiskop i 1747. 

Henric Benzelius var son til erkebiskopen Eric Benzelius d.e. og Margaretha Odhelia (1653–1693). Han var bror til Jakob Benzelius.

Han studerte i Uppsala og la i 1712 ut på ei reise gjennom Preussen, Polen, Ungarn og Moldavia til Karl XII i Bender, der han vart teken til fange. Etter å ha vorte sett fri drog han frå Demotika til Konstantinopel, der han ei stund tenestegjorde som legasjonspredikant. Han fortsette så reisa over Vesleasia til Syria og Palestina, og besøkte Egypt og Arabia, før han drog over Livorno seg til Paris (1716) og derfrå til Tyskland og Holland. 

Benzelius vart utnemnd til praepositus ved Lunds kommunitet i 1719 og i 1720 til ekstraordinær professor ved det filosofiske fakultetet. I 1728 vart han professor i orientalske språk, i 1732 i teologi, i 1740 biskop i Lund og til slutt (etter broren Jakob) 1747 erkebiskop. 

Han var med i alle riksdagane frå 1740 til 1756, og døydde i Uppsala i 1758. 

Benzelius var i samtida kjend også utanfor Sveriges grenser. I Tyskland vart det utgjeve eit samleverk over eksegetiske verk av Benzelius, *Synlagma dissertationum* (1745).

Kjelder
-------

* Benzelius, 4. Henrik i *Salmonsens Konversationsleksikon* (2. udgave, 1915)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Statens høgskole for kunsthåndverk og design**, ofte kalla **Kunst- og håndverksskolen i Bergen**, var namnet på ein høgskule i Bergen. Skulen vart etablert i 1909 under namnet *Bergen Kunsthåndverksskole.* I 1996 vart skulen slått saman med Vestlandets kunstakademi til Kunsthøgskolen i Bergen.

Historie
--------

Bergen Kunsthåndverksskole vart oppretta i 1909. Han var då eit supplement til fagskolar som gav yrkesopplæring til  handverkarar innan tre- og metallarbeidsfaga på svennebrevsnivå. Med tida vart det utvida med nyare fag, slik at skulen i 1950-åra hadde eit fellesår med grunnleggjande teikning, form- og fargelære. Deretter to år spesialisering retta mot faga grafisk design, keramikk, tekstildesign, møbeldesign og innredningsdesign. Det var høve til eit påbyggingsår. Skulen var opphavleg ått av fylket, men vart statleg i 1977. Skulen skifta i 1988 namn til «Statens høgskule for kunsthåndverk og design i Bergen».

*Statens høgskole for kunsthåndverk og design* tilbaud treårige grunnstudium i grafisk design, illustrasjon, interiørarkitektur og møbeldesign, keramisk kuntshåndverk og tekstil-kunsthandverk. Grunnstudiet kunne vidareførast i eit hovudfagsstudium på 1–1 1/2 år. I 1989 var det rundt 150 studentar ved skulen. Dagens *Kunsthøgskolen i Bergen* har til samanlikning dobbelt så mange studentar.

Forfattaren og illustratøren Mette Newth var i perioden frå 1989 til 1993 førsteamanuensis og deretter rektor ved skulen.

Sjå òg
------

* Kunsthøgskulen i Bergen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Statens høgskole for kunsthåndverk og design» frå Wikipedia på bokmål, den 11. januar 2015.*
**Statens pensjonsfond**, som òg er kjend som **Pensjonsfondet** eller **Oljefondet**, er eit norsk statleg fond som vart skipa i 1990, og som i 2006 fekk namnet endra til Statens pensjonsfond - utland (SPU). Dette var ei vidareføring av Statens petroleumsfond og av Folketrygdfondet, som har fått namnet Statens pensjonsfond Noreg (SPN). Båe fonda har på kvar sitt vis som oppgåve å tryggje dei offentlege pensjons- og trygdeytingane til folket i Noreg. Verksemda i dei to fonda var ført vidare som to organisasjonar under kvar sin administrasjon, slik at Statens pensjonsfond i røynda berre er å sjå på som ei felles nemning for dei to særskilde fonda.

Forvaltningen av Statens pensjonsfond ligg under Finansdepartementet. Noregs Bank med si avdeling Noregs Bank Investment Management, med hovudstyret i Noregs Bank som styre, har den operative forvaltninga av Statens pensjonsfond - utland, som skal plassere midlane i aksjar, obligasjonar og andre verdepapir i utlandet i samsvar med retningsliner som Finansdepartementet har fastsett.

Midlane i Statens pensjonsfond Noreg vert forvalta av Folketrygdfondet.
**Statens forureiningstilsyn** (**SFT**) er eit norsk direktorat som ligg under Miljøverndepartementet. Det skiftar frå 18. januar 2010 namn til **Klima- og forureiningsdirektoratet**.

SFT arbeider for at forureining, skadelege produkt og avfall ikkje skal føre til helseskade, gå ut over trivnaden eller skade naturen si evne til produksjon og reproduksjon.

SFT har eit særleg ansvar for helse- og miljøfarlege kjemikaliar, avfall og gjenvinning, klimaendringar og å overvake forureingstilstanden i hav og vatn og luft samt støy.

SFT har ansvaret for å følgje opp forureiningsloven, produktkontrolloven og klimakvoteloven. SFT gir mellom anna utsleppsløyve og kontrollerer at løyva blir følgde. Ei anna sentral oppgåve for SFT er å gje Miljøverndepartementet råd og fagleg grunnlagsmateriale. 

SFT blei oppretta i 1974 og har om lag 300 medarbeidarar. Hovudkontoret ligg på Helsfyr i Oslo, men SFT har også eit kontor i Skien. 

SFT er sidan 1. januar 2007 leia av direktør Ellen Hambro.

Organisasjon
------------

Avdeling for kjemikaliar og lokalmiljø  

Avdeling for klima og næringsliv  

Avdeling for tilsyn og vatn  

Avdeling for organisasjon og informasjon

Fotnotar
--------

1. ↑  Statens forurensningstilsyn skifter navn til Klima- og forurensningsdirektoratet Regjeringa i Noreg

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens forureiningstilsyn, offisiell heimeside
* Statens forureiningstilsyn - Miljødepartementet
**Statens jernbanetilsyn** vart skipa 1.oktober 1996 som ein sjølvstendig etat under Samferdsledepartementet, og er finansiert over det ordinære statsbudsjettet for å vere den utøvande kontroll- og tilsynsstyresmakta for jarnbaneverksemder i Noreg, inkludert trikk og T-bane, og frå 1. januar 2012 dessutan for taubanar og underhaldningsparkar og tivoli som Taubanetilsynet og Park- og tivolitilsynet i  Det Norske Veritas til då hadde teke seg av. Når det gjeld den parten av Statens jernbanetilsyns verksemd som har med park- og tivolitilsynet å gjere, er ikkje jernbanetilsynet å rekne som ein etat under Samferdsledepartementet, men under Kommunal- og regionaldepartementet.

Statens jernbanetilsyn vart oppretta for å få eit sjølvstendig statleg organ til å føre tilsyn med dei ulike jernbane- og sporvegsaktørane. Meininga var å leggje til rette for at fleire trafikkselskap skal kunne trafikkere det offentlege jarnbanenettet i Noreg, anten selskapa er offentlege eller private. Skipinga av Statens jernbanetilsyn er soleis eit element i den omorganiseringa av jarnbanen i Noreg som òg skipa av Jernbaneverket og oppstykkinga av Noregs statsbaner var ein part av.

Det ligg òg til jarnbanetilsynet å sjå til at selskapa for persontransport på jarnbanen held seg til føresegna om dei rettane jarnbanepassasjerar har andsynes transportselskapa, som til dømes dei krava passasjerane har til å få informasjon, kunne kjøpe billettar, få skadebot ved forseinkingar, få assistanse dersom dei er rørslehemma eller funksjonshemma på anna vis, at kvaliteten er av rett standard, og dessutan kunne krevje at selskapa skal ha ei ordning for førehaving av klager som passasjerane kan ha mot dei. Men det er ikkje Statens jernbanetilsyn som er klageinstans for klagane frå jarnbanepassasjerar, men frå 1. februar 2012 den *Transportklagenemda* som vart skipa då. 

Statens jernbanetilsyn har om lag femti tilsette, og kontor i Oslo og Trondheim.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsida til Statens jernbanetilsyn.
* *Jernbanepassasjerrettighetsforskriften* (føresegna om rettane til jarnbanepassasjerar).
**Statens fiskarbank** var ein del av statsforvaltninga som forvalta ulike tilskotts- og låneordningar i tilknyting til fiskeflåten i Noreg.

Historikk
---------

**Den norske stats fiskeribank** vart oppretta gjennom lov av 1919, og kom i drift i 1921.

Loven av 1919 sa at banken skulle gje lån til:

* Innkjøp, ombygging eller hovudreparasjon av fiskefarkostar,

* skipshypotekforeningar for fiskefarty,

* oppføring/ombygging av ishus, fryseri, tørkeri eller liknande til oppbevaring/foredling av fiskeprodukt, og til

* samanslutningar av fiskarar til innkjøp av fiskereiskap og utrusting mv.

I 1948 vart banken omorganisert som følgje av ein ny lov som skulle samle eksisterande offentlege finansieringsordningar til fiskerinæringa. I tillegg til pantelån fekk banken høve til å yte driftskreditt, og banken fekk då nytt namn **Statens Fiskarbank**.

Etter 1950 vart banken ein viktig aktør i oppbygginga av ein moderne fiskeflåte, gjennom finansiering av mange nybygg. Dette kom i stor grad som ei følgje av at omorganiseringa i 1948 hadde gjeve aksept for høgare risiko i engasjementa til banken.

I 1972 vart det nok ein gang vedtatt ein ny lov om Statens fiskarbank, og også denne gongen var det ei samling av offentlege tilskott til fiskeria som fann stad. Ei av dei største endringane som fann stad var at investeringskreditt til fiskeflåten og industrien vart overført til banken frå Distriktenes Utbyggingsfond. Banken dreiv så fram til 1996 med heimel i denne loven. 

Banken vart nedlagt i Stortingets sesjon 2006–2007. Tilskottsordningane vart overførte til Statens nærings- og distriktsutviklingsfond.

Organisasjon
------------

Banken var eit forvaltningsorgan med hovudkontor i Bergen og avdelingskontor i Tromsø, Bodø og Ålesund.

Banken hadde eit hovudstyre med syv medlemmar. Formann og nestformann vart oppnemnt av Stortinget, mens resten av styret vart utnemnt av Kongen i statsråd.

Alle søknader til banken vart sende gjennom dei kommunale fiskerinemndene, som såg til panteobjekta, og gav råd i enkeltsaker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Statens fiskarbank» frå Wikipedia på bokmål, den 25. april 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* NOU 1995:11 - Statsbankene under endrede rammevilkår

* Ot.prp. nr. 15 1996/97 - Integrering av Statens Fiskarbank i Statens nærings- og distriktsutviklingsfond

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Wörgl** er ein by og ein kommune i distriktet Kufstein i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 19,7 km² og 13 000 ibuarar. Byen ligg 511 meter over havet, 55 km aust om Innsbruck.

Wörgl var ein landsby inntil det vart bygt jarnbane mellom Tirol og Salzburg i 1870-åra. Då staden ligg der dalane Inndalen og Brixental møtest, vart Wörgl omgåande eit trafikknutepunkt. Det førte til ei formidabel økonomisk oppgangstid med mellom anna sement- og celluloseproduksjon.

Ordinær industriproduksjon og handel er største næringsgreinene i dag, medan ein del små og mellomstore firma som driv med teknologi og logistikk gjev viktige tilskot til den lokale økonomien.

Soge
----

Naudpengesetel frå 1932-33
Wörgl fanga internasjonal merksemd då kommunen i 1932/33 motarbeidde høg arbeidsløyse med ein rentefri bytteøkonomi etter idear frå Silvio Gesell om «Freiwirtschaft». Det vart innført byttelappar, såkalla Wörgler Schilling, som erstatta den offisielle schillingen som betalingsmiddel. Enkelt sagt vart heile byen gjort om til ein stor byttering. Ettersom ein ikkje kunne setje byttelappane i banken og dei tvert imot vart devaluert med 1 % kvar månad, kom det ny fart i økonomien. Medan arbeidsløysa heldt fram å auke i resten av Austerrike, vart den i Wörgl redusert frå 21 til 15 % i løpet av eitt år, og byen opplevde sterk vekst i investeringar og i byggjeverksemda. Tiltaket vekte internasjonal interesse hos leiande økonomar og politikarar, men også sinne i Austerrike sin nasjonalbank som såg sitt pengemonopol for krenka. Etter at nasjonalbanken hadde vunne ei rettssak og nasjonale styresmakter truga med å bruke militær makt, vart tiltaket avslutta etter 14 månader.

Kjende folk frå Wörgl
---------------------

Romfararen Reinhard Furrer, racerbilføraren Gerhard Berger og skihopparen Stefan Horngacher var/er alle frå Wörgl.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wörgl» frå Wikipedia på tysk, den 4. februar 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Geir Olav Henæs** (fødd 3. september 1955) er ein tidlegare fotballspelar frå Moss som vart cupmeister med Moss Fotballklubb i 1983 og seriemeister i 1987. Angrepsspelaren deltok i tre landskampar for Noreg i 1979.

Henæs spelte 227 seriekampar på Moss i tida 1977-88. Gjennom desse tolv sesongane skåra han 78 mål, og var i fire sesongar på 1980-talet toppskårar i klubben. I 1983 var han med då Moss vann sin fyrste nasjonale triumf i toppfotballen, noregsmeisterskapen. I cupfinalen på Ullevaal stadion i Oslo skåra han det andre målet då Moss slo Vålerengen 2-0, og kunne deretter ta i mot konepokalen som lagkaptein. Fire år seinare var han også med då Moss FK gjekk heilt til topps i 1. divisjon, etter å ha slått Molde FK på bortebane i det som var ein rein seriefinale.

I 1979-sesongen spelte Henæs i tre landskampar med Noregs OL-landslag. Han var med å spele uavgjort mot Irland i Dublin, og sidan vinne mot same motstandar på heimebane og mot Finland i Kuopio. Han kom ikkje på skåringslista.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Geir Henæs» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juni 2016.*