recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Aragon Cortes
**Kongedømet Aragón** var eit gammalt kongedøme på Den iberiske halvøya som i dag svarar til den autonome regionen Aragón i Spania. Det må ikkje forvekslast med den større kongemakta Aragon, som Kongedømet Aragón var ein del av, i lag med område som Kongedømet Valencia og fyrstedømet Catalonia, som alle delte den same kongen. 

Kongedømet var opphavleg ein frankisk føydal stat rundt byen Jaca, som på første halvdel av 700-talet vart ein vasallstat til kongedømet Pamplona (seinare kongedømet Navarra). På 1000-talet vart grevskapet Aragon gjeven av Sancho III av Navarra til sonen Ramiro I, som òg fekk grevskapa Ribagorza og Sobrarbe etter at bror hans, Gonzalo døydde i 1043. Ved å slå broren García Sánchez III av Navarra, fekk han i praksis sjølvstende (men den kongetittelen vart ikkje nytta før neste generasjon). Kongedømet vart utvida sørover og erobra land frå Al Andalus. Hovudstaden vart flytta frå Jaca til Huesca (1096) og seinare til Zaragoza (1118). I 1285 hadde dei sørlegaste områda av Aragón vorte erobra frå maurarane.

Kongedømet Aragón gav namn til kongemakta Aragón etter ein personalunion i 1150 mellom greven av Barcelona (Ramon Berenguer IV) og dronninga av Aragón (Petronila av Aragón). Son deira arva områda til begge. Kongane av Aragón hadde òg tittelen grevar av Barcelona og styrte områda som i dag utgjer Aragón, Catalonia og seinare Balearane, Valencia, Sicilia, Napoli og Sardinia (sjå kongemakta Aragon). Kongen av Aragón var direkte konge av den aragonesiske regionen, og hadde tittelen konge av Valencia, konge av Mallorca (ein periode), greve av Barcelona, herre av Montpellier, og for ein periode hertug av Aten og Neopatria. Kvar av desse titlane gav han suverenitet over visse område og desse titlane endra seg etter kvart som han vann og tapte område. På 1300-talet vart makta hans kraftig redusert med Aragón-unionen.

Kongemakta Aragón vart effektivt nedlagt etter ein personalunion med Castilla som i røynda samla Det spanske kongedømet under ein felles monark. Då dette skjedde fekk Aragón halde på nokre politiske institusjonar, fram til Nueva Planta-resolusjonen i 1707 omsider gjorde slutt på det.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kingdom of Aragon» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2009.*
**Kong Skjold** er namnet på den mytiske ættefaren til den danske kongeætta Skjoldungane. Etter norrøne segner skal han ha vore son av Odin. I England er han kjend som *Scyld Scefing*.

Norrøn overlevering
-------------------

Den norrøne overleveringa er for det meste kjend frå Snorre Sturlason. Den yngre Edda er ikkje heilt eintydig på opphavet hans, og Heimskringla fortel ei anna soge. I Heimskringla er Skjold son av Odin:

*...(Gjevjon) vart gift med Skjold, son til Odin. Dei budde i Leidra* (Ynglingesoga).

Snorra-Edda nemner Skjold fleire stader, men med ulikt opphav. I innleiinga, der Snorre freister å gje Odin ei menneskeleg ætt (med opphav i Troja), er Skjold son av Heremod eller Hermod, og far til Bjáv, og rekna som stamfar til Odin gjennom fleire ættleder:

*Skjold - Bjáv - Jåt - Gudolv - Finn - Friallav(fridleiv) - Odin*. 

Elles følgjer innleiinga tråden i opninga av Ynglingesoga. 

Skaldskaparmål fortel dette om Skjold:

*Dette er òg fræge kongsætter: Den etter Yngve, som Ynglingane er komne frå, den etter Skjold i Danmark, som Skjoldungane er komne frå, den etter Volsung i Frankland; dei heiter volsungar. Skjelve heitte ein herkonge. Ætta hans er kalla Skilvingætta; ho bur i austervegane*. 

Dermed har Snorre ikkje sagt noko om kven far av Skjold er i Skaldskaparmål eller Den yngre Edda. At han er son av Odin står skrive i Heimskringla.

Engelsk overlevering
--------------------

Den engelske overleveringa byrjar med Scyld Scefing. Scyld er nemnd som ættefar til Skjoldungane i Béowulf, men denne Scyld
kjem over havet i eit skip, og i *Béowulf* heiter det at han kom som spedbarn, og vart teken til konge over danene. Tilnamnet Scefing skriv seg frå ordet Sceaf, som tyder nek på gamalengelsk. Då Scyld døydde vart han send attende over havet han var komen frå. 

Snorre er sovidt inne på denne ættlina i opninga av Den yngre edda. Nokre ledd framfor Skjold finn ein namnet Seskev, som kan tydast som ei forvansking av Sceaf (*Se Sceaf*, neket med bunden artikkel framfor). Elles nemner ikkje Snorre segna om havet. 

Æthelweard, som skreiv ei krønike over dei engelske kongane om lag 1000, nemner at Sceaf kom til Skåne i ein snøgg båt. Seinare skriv William av Malmesbury om lag det same. William legg til at guden låg på eit kornnek, og vart kalla opp etter dette. Somme overleveringar fortel altså at barnet som kom, var Scyld eller Skjold, andre at det var far hans, Sceaf. 

Attom desse segnene ligg det truleg ei gamal grøde-segn, og ei minning om likferd på havet med skip. J.R.R. Tolkien gissa på at den opphavlege guden bak desse segnene var den gamalgermanske grødeguden Ing, betre kjend som Yngve-Frøy.

Kjelder
-------

* Heimskringla
* Den Yngre Edda
* Béowulf
* J.R.R. Tolkien: The lost road, Unwin Hyman 1987.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
|  |
| --- |
| **Raudstjertar** |
| Blyraudstjert, Rhyacornis fuliginosaBlyraudstjert, *Rhyacornis fuliginosa* |

**Raudstjertar** er ei samling av sporvefuglar med 'raudstjert' i artsnamnet i slektene *Phoenicurus*, *Chaimarrornis* og *Rhyacornis*. Dei har utbreiing i «den gamle verda».

*Phoenicurus* er sjølve raudstjertslekta med arten raudstjert, *Phoenicurus phoenicurus*, og ti andre artar. Dei to slektene *Chaimarrornis* og *Rhyacornis* er mykje nærskylde og har vore kalla vassraudstjertar, engelsk 'water-redstarts'. Det har vore framlegg om å slå saman desse tre slektene til ei gruppe med 14 artar, men det er ikkje eit akseptert takson. Karakteristisk for mange i denne gruppa er lang, raud stjert og dirrande rørsler med stjerten. Desse fuglane er insektetarar og søkjer føda langs bakken. Dei nordlege artane er trekkfuglar.

Det har ikkje vore semje om kva familie denne gruppa høyrer til. Tidlegare var det vanleg å rekne dei i trastefamilien, i dag mest vanleg i flugesnapparfamilien, Muscicapidae, underfamilie Saxicolinae. Saxicolinae samlar i tillegg fleire kladar av buskskvettar og slekta *Oenanthe*, steinskvettar.

Endå ein art i flugesnapparfamilien ber fellesnamnet 'raudstjert'. Det er arten vifteraudstjert, *Hodgsonius phaenicuroides*, men han er ikkje nært knytt til dei andre raudstjertane innan denne gruppa og sannsynlegvis heller ikkje til underfamilien Saxicolinae.

Artslista
---------

Slektene *Phoenicurus*, *Chaimarrornis* og *Rhyacornis* i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.4 frå desember 2009 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

* *Phoenicurus*
	+ Alashanraudstjert, *Phoenicurus alaschanicus*
	+ Altairaudstjert, *Phoenicurus erythronotus*
	+ Blåkroneraudstjert, *Phoenicurus caeruleocephala*
	+ Svartraudstjert, *Phoenicurus ochruros*
	+ Raudstjert, *Phoenicurus phoenicurus*
	+ Kinaraudstjert, *Phoenicurus hodgsoni*
	+ Kvitstruperaudstjert, *Phoenicurus schisticeps*
	+ Auroraraudstjert, *Phoenicurus auroreus*
	+ Diademraudstjert, *Phoenicurus moussieri*
	+ Kvitvengraudstjert, *Phoenicurus erythrogastrus*
	+ Blåhovudraudstjert, *Phoenicurus frontalis*
* *Chaimarrornis*
	+ Straumraudstjert, *Chaimarrornis leucocephalus*
* *Rhyacornis*
	+ Blyraudstjert, *Rhyacornis fuliginosa*
	+ Kaskaderaudstjert, *Rhyacornis bicolor*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rödstjärtar» frå Wikipedia på svensk, den 27. august 2010*

### Referansar

1. ↑  Hoyo, Josep del; Andrew Elliott; Jordi Sargatal; José Cabot (1992). *Handbook of the Birds of the World* **10**. Barcelona: Lynx edicions. ISBN 8487334725.
2. ↑  Clements, J. F. T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, and C. L. Wood. 2009. *The Clements checklist of birds of the world: Version 6.4* Lest 14. august 2010
3. ↑  Syvertsen, P. O. Ree, V. Hansen, O. B. Syvertsen, Ø. Bergan, M. Kvam, H. Viker, M. & Axelsen, T. 2008. *Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler.* Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)
Koordinatar: 65°42′27″N 12°35′14″E﻿
**Visten** er ein fjordarm av Mindværfjorden i Vevelstad kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 21 km søraustover til Lakselvvatnet i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Vistnesodden i sør og Kalvhyllodden i nord. Bygda Visthus ligg på austsida av fjorden og har gjeve han namn. Her endar òg Fv114 og lenger inn i fjorden er det ikkje vegsamband. Likevel finn ein den veglause grenda Kilvika eit stykke inn i fjorden på vestsida. Frå her går Langkilvågen 3 km sørvestover, medan sjølve Visten svingar austover rundt Telavikfjellet og så sørover igjen. 

Vidare innover i fjorden finn ein fleire veglause grender. Kvalvågen ligg ytst på ei halvøy i fjorden. Vest for halvøya ligg Strandbukta og garden Indre Stranda. På austsida av halvøya går Aussundet sørover til grenda Ausa. Her svingar fjorden brått austover og skiftar namn til Innervisten, som strekkjer seg 8 km lenger aust og søraust.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Jean-Jacques Dessalines** (fødd 20. september 1758 på Gullkysten [no Ghana], død 17. oktober 1806) var leiaren for den haitiske revolusjonen og utnemnde seinare seg sjølv til keisar av Haiti under namnet **Jacques I**.

Dessalines freista å oppretthalde drifta på sukkerplantasjane som var viktige for den haitiske økonomien utan bruk av slaveri. Dette vart svært upopulært hjå arbeidarane. Han kravde at alle svarte anten skulle jobbe på plantasjane eller tenestegjere som soldatar i hæren hans. Han gjorde det ulovleg for dei kvite (mesteparten av den kvite folkesetnaden hadde allereie flykta frå Haiti) å eige eigedom og inndrog eigedom med makt. Målet hans var å sentralisere mesteparten av sukkerproduksjonen slik at anten han sjølv, medhjelparane hans, eller staten fekk kontroll over den. Då han kom til makta kravde han at alle kvite franskmenn på Haiti skulle massakrerast.

Under styret hans vart Haiti delt inn i to leirar, den svarte folkesetnaden som budde på landsbygda og mulattane, som var ljosare i huda, levde i byane og dominerte i politikk og næringsliv. 

Han vart offer for ein konspirasjon der både Henri Christophe og Alexandre Pétion, som skulle kome til å etterfølgje han, medverka.

Nasjonalsongen til Haiti, «La Dessalinienne», er oppkalla etter han.

Kjelder
-------

* «Jean-Jacques Dessalines» på Wikipedia på bokmål]], innhenta 17. januar 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Louverture Project Arkivert 2008-08-21 ved Wayback Machine.: Jean-Jacques Dessalines Arkivert 2006-08-27 ved Wayback Machine. (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
| Clichy |
| --- |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Hauts-de-Seine |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  3,08 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 57 000   18 506/km² |
| Koordinatar | 48°54′10″N 02°18′15″E﻿Koordinatar: 48°54′10″N 02°18′15″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-clichy.fr |

**Clichy** er ein kommune i dei nordvestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 6,4 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus og like over 55 000 innbyggjarar fordelt på berre 3 km². Dette gjer byen til ein av stadane i Europa med høgaste folketettleik. 

Hovudkvarteret til L'Oréal, det største kosmetikkselskapet i verda, og Sony Frankrike ligg i Clichy.

Namn
----

Namnet Clichy vart første gong nedskrive på 500-talet som *Clippiacum*, og seinare endra til *Clichiacum*, som tyder «eigedomen til Cleppius», ein gallo-romersk landeigar. 

På 1200-talet vart slettene i Clichy nytta som ein *garenne*, ein jaktpark for kongen og adelsfolk. Clichy vart derfor kjend som Clichy-la-Garenne.

Mellom 1793 og 1795, under den franske revolusjonen, gjeve namnet *Clichy-la-Patriote* (som tyder « Patrioten Clichy»), kanskje fordi ordet *garenne* minna om dei føydale privilegiane ein forkasta i 1789. 

Etter revolusjonen vart det offisielle namnet Clichy, noko kommunen framleis heiter i dag. Ofte vert derimot kommunen referert til som Clichy-la-Garenne, sjølv om dette ikkje er det offisielle namnet.

Historie
--------

Clichy var hovudstad for merovingiarane under styret til Dagobert I.

I 1830 vart ein del av området til Clichy ein del av kommunen Batignolles-Monceau. I 1860 annekterte byen Paris det meste av Batignolles-Monceau i samband med utvidinga av Paris. Samstundes vart ein liten del av Batignolles-Monceau gjeve tilbake til Clichy.

I 1867 vart ein del av kommunane Clichy og Neuilly-sur-Seine slått saman til kommunen Levallois-Perret.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Raudsildre** |
| RaudsildreRaudsildre |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Sildreordenen Saxifragales |
| **Familie:** | Sildrefamilien Saxifragaceae |
| **Slekt:** | Sildreslekta *Saxifraga* |
| **Art:** | **Raudsildre** *S. oppositifolia* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Saxifraga oppositifolia***L. 1753 |

Raudsildrefrø
**Raudsildre** (*Saxífraga oppositifólia*) er ein låg eviggrøn plante i sildrefamilien med karakteristiske motsette småblad og intenst raudfiolette blomstrar.

Utsjånad
--------

Det latinske namnet *Saxifraga* kjem av *saxum*, 'berg', og *franere*, 'sprenge'. Det viser til nyresildra, som har nyreforma blad, og etter signaturlæra då kunne hjelpe mot nyresjukdomar. Ho kunne «sprenge» nyrestein. *Oppositifolia* tyder: 'med motsette blad'.

Raudsildra har krypande skott med stive blad i fire rader. Ho blomstrar svært tidleg på våren med raudfiolette, toppstilte blomstrar. Ho dannar tette tuver som kan dekke store flater, og frå tuvene sender ho utløparar som ofte heng utover bratte bergskrentar. Til liks med andre planter som veks på tørre heiar har og raudsildra ei lang pælerot.

Raudsildra blomstrar svært tidleg; er snøen djup kan ho blomstre under snøen.

Utbreiing
---------

Ho veks i svært ulike biotopar. Soleis er ho å finne både på tørre forblesne stadar, som moreneryggar, forvitringsgrus, opne reinroseheier og steinete strender. Raudsildra veks og i seine, våte snøleie, og på overrisla mark, helst med kalkrik grunn..

Ho er ein arktisk plante med cirkumpolar utbreiing. I tillegg til at ho finst i arktis, veks ho i alle fjellområde i Europa. Ho er funnen opp til 2350 m.o.h.på Galdhøpiggen. Ho er den blomeplanta som er funna lengst mot nord. På Nord-Grønnland veks ho på 83°15' N ved Fr.E.Hyde-fjorden.

Kultur
------

Grønlandske inuittar et dei søtlege blomstrane når dei kjem fram om våren. I Noreg er raudsildra eit varsel om vår, og slik gler ho dei som går på ski i fjellet på vårvinteren.

Raudsildre er provinsblomster for Nunavut i Canada, og fylkesblomster i Nordland.

Kjelder
-------

### Litteratur

* Pål Hermansen: *Våre vakreste fjellplanter*. Universitetsforlaget 19??
* Ørjan Nilsson: *Nordisk Fjellflora*. Oslo 1995
* Leif Ryvarden (red.) *Norges planter 2*. Oslo 1993
* Johannes Lid: Norsk og svensk flora Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: Norges planter J.W. Cappelens Forlag 1958

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Raudsildre**
**Jean Baptiste Joseph, chevalier Delambre** (19. september 1749–19. august 1822) var ein fransk matematikar og astronom. Han var direktør ved Paris-observatoriet, og skreiv fleire kjende bøker om astronomihistorie frå antikken til 1700-talet.

Frå 1788 hadde Delambre eit eige observatorium til disposisjon, der han gjorde omfattande observasjonar av solsystemet. I 1792 publiserte han resultata sine i *Tables du Soleil, de Jupiter, de Saturne, d’Uranus et des moons de Jupiter*. Her vart astronomiske tabellar for den nyoppdaga planeten Uranus for første gang presentert.

Frå 1792 til 1799 hadde han ansvaret for nymålinga av meridianbogen mellom Dunkerque og Paris, som inngjekk i avgjersla av storleiken til jorda, og dermed for definsjonen av den nye lengdeeininga meter. Han publiserte resultata sine i tre bind i *Base du système métrique* (1806, 1807 og 1810). Frå 1807 var han professor i astronomi ved Collège de France i Paris.

Kjelder
-------

* Mæhlum, Lars. (2011, 16. desember). Jean Baptiste Joseph Delambre. I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Jean-Marc Nattier** (17. mars 1685–7. november 1766) var ein fransk rokokkomålar av portrett og landskap, fødd og død i Paris. Han er særleg kjend for sine tallause kvinneportrett. 

*Portrett av Madam Berthelot*, 1739

Liv og gjerning
---------------

*Madam Pompadour som jaktgudinna Diana*, 1746
Nattier var son til ein målar, også mor hans dreiv med måling. Sjølv vart han lært opp av faren og ein morbror, allereie 18 år gammal vart han teken opp i det franske kunstakademiet. 25 år gammal vart han vide kjend for å ha laga teikningane til nokre populære koparstikk. I 1715 reiste han til Amsterdam og møtte tsar Peter den store, og måla portrett av tsaren og tsarinaen. Eit tilbod om å verte med til Russland, takka han nei til.

Dei neste åra arbeidde Nattier også med landskapsmåleri. I 1720 var han ein av dei som gjekk dundrande konkurs etter den økonomiske stats-kollapsen i Frankrike. Dermed måtte han konsentrere seg om den langt meir lukrative portrettmålinga. Gjennom fleire tiår var han portrettmålar for den franske eliten, med kongefamilien på toppen. Nattier er kjend for sine forfina, men gjenkjennelege portrett av unge kvinner, pg for å ha skapt mote med å nytte ein klassisk bakgrunn i portretta. Han utmerkte seg som ein meister i å gjengi glansen i ulike typar av tøy.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Jean-Marc Nattier» frå Wikipedia på dansk, den 3. mars 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jean-Marc Nattier**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Jean-François Duclerc** (fødd i Guadeloupe, død 18. mars 1711 i Rio de Janeiro) var ein fransk sjørøvar og riddar i Saint-Louis-ordenen.

Han var fødd i Guadeloupe som son av Jean Duclerc. Han starta ein karriere i den franske marinen, først som kaptein på eit brannskip og så på ein fregatt. Den 10. mai 1710 segla han frå La Rochelle som kommandant på ein liten flåte som skulle angripe Rio de Janeiro. Han hadde berre seks skip og 1200 mann til disposisjon. Mot slutten av august 1710 nådde dei Rio og prøvde å erobre byen. Raidet vart mislukka. Portugisarane visste at dei var på veg og hadde ingen vanskar med å knuse den vesle styrken. 400 franskmenn mista livet og 700 tekne til fange, inkludert Duclerc. Trass i dette vart han slått til riddar av Saint-Louis-ordenen. Den 18. mars 1711 vart Duclerc myrda i fengsel under mystiske omstende av ei gruppe maskerte menn. I september 1711 klarte ein langt større fransk styrke under Duguay-Trouin å erobre Rio de Janeiro og frigjere dei gjenverande fangane frå raidet til Duclerc.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean-François Duclerc» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* French attacks on Brasil (Portuguese)
* Biographic data (French)
**Adonis** var ein venleiksgud som vart elska av Afrodite i gresk mytologi.

Den mest kjende segna om Adonis fortel at far hans var Theias, kongen i Assyria, og at mora, Smyrna, var dotter til Theias. Kjærleiksgudinna Afrodite vart vreid over denne incesten, og forvandla Smyrna til eit myrratre. Då ni månader var gått, sprakk borken i treet og Adonis vart fødd. 

Både Afrodite og gudinna i underverda, Persefone, ville eiga Adonis. Zevs avgjorde då at Adonis skulle vera hjå Afrodite ein tredel av året, hjå Persefone ein annan tredel, og resten av tida skulle han styra seg sjølv.

Den kjende Adonisfesten, *Adonia* vart feira i Hellas om våren, andre stader på føresommaren. Festen symboliserte gangen i naturen fordi Adonis om våren kom opp i ljoset og sameinte seg med Afrodite, medan han om hausten fór ned att i underverda til Persefone.
Kvinnene i Hellas kunne også planta Adonis-hagar. Då planta dei kortliva blomar i krukker for å symbolisera livet og døden.

Ein vase frå ca. 410 f. Kr. som syner Afrodite og Adonis. Frå Louvre.

Kjelder
-------

* «Adonis» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 9. januar 2012.
* «Adonis-hager» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 9. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Adonis**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
**Bairisk** er ei dialektgruppe av det høgtyske språket som blir brukt i lengst søraust i utbreiingsområdet til tysk. Namnet bairisk har same opphav som *Bayern*, men ikkje same utbreiing som den tyske delstaten. For det første er ikkje alle bayerske dialektar bairiske: Vest i Bayern (Schwaben) bruker ein alemannisk, i nord frankisk.
For det andre bur dei fleste bairisk-talarar i Austerrike, og bairisk blir også brukt i mellom anna Nord-Italia.

Bairisk kan vidare delast inn i tre dialektgrupper:

* **nordbairisk**, som blir brukt i Bayern i området rundt Nürnberg og Regensburg
* **mellom-** eller **donaubairisk**, som blir brukt i mesteparten av Bayern og omtrent dei austerrikske delstatane Salzburg, Ober-, Niederösterreich, Wien og Burgenland
* **sørbairisk**, som blir brukt i ei smal stripe i Bayern sør for Augsburg, dei austerrikske delstatane Tirol, Kärnten og Steiermark, den italienske provinsen Sør-Tirol og Münster- og Samnaundalen i den sveitsiske kantonen Graubünden.

I tillegg til dette samanhengande området høyrer også enkelte tyske språkøyar til det bairiske dialektområdet.
Dette er nokre kommunar i Italia, delar av dei gjenverande tyskspråklege minoritetane i Tsjekkia, Slovakia, Ungarn og Ukraina, og hutterer-folket i Nord-Amerika.
Den spesielle sørbairiske dialekten som blir brukt i dei italienske språkøyane (utanom Sør-Tirol), blir kalla zimbrisk. Ein finn han i isolerte kommunar i dei italienske regionane Veneto og Friuli-Venezia Giulia, i tillegg til provinsen Trento.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikipedia på **bairisk**


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* UNESCO lang

 |
**Adriaen van Ostade**, døypt 10. desember 1610, gravlagd 2. mai 1685, var ein nederlandsk sjangermålar under Den nederlandske gullalderen. Ostade var frå Haarlem, der han arbeidde heile livet. Han måla ofte skjemtsamt om livet til bøndene. Også broren Isaac van Ostade var ein kjend målar.

*Bønder på ei kro*, ca. 1635
*Målaren i verkstaden sin*, 1663
*Fiskerhandlerska*, 1672

Liv og gjerning
---------------

Saman med den nokre år eldre flamlendaren Adriaen Brouwer var han i 1627 elev hos Frans Hals. Fram til kring 1640 laga Ostade bilete med same harmoniske preget som karakteriserer Brouwer sine verk. Måleria hans hadde elles drag av karikatur og det groteske. Fargebruken hans i denne første perioden minner meir om Hals enn om Brouwer, hovudfargen er kjølig grå, inn i mellom også i blått.

I sin andre periode skildrar Ostade bøndene sitt familieliv som fredfullt, der dei etter avslutta dagsverk utanfor landsbykroa lyttar til den omvandrande lirespelaren, slår kjegler eller spelar på brett inne i kroromet. Måleria hans frå denne tida, hans beste, er måla med breiare pensel enn tidlegare og haldne i ein brunare, varmare tone. Eit slags rembrandtskt, dunkelt lys breier sitt skimmer over bileta.

Ostade sin tredje periode er kjenneteikna av ei meir nøktern oppfatning og ein meir berekna komposisjon. Bileta er mindre pittoreske og målinga gjort med ei forsiktig hand. Han vende også tilbake til ein kjøligare og gjennomskinleg farge.

Ostade var ytst produktiv, kanskje tok han hjelp frå elevane sine; Isack van Ostade, Cornelis Bega og Cornelis Dusart. Dusart fullførte elles mange av dei måleria som ikkje var ferdige då Ostades døydde. Ostade nådde aldri opp mot sitt lysande førebilete Brouwer, og har heller ikkje noko av Jan Steen sin spiritualitet. Hans burleske og godmodige framstillingar har aldri sakna ivrige beundrarar. Verk som *Lirespelaren utanfor bondestova*, *Målaren i sitt atelier*, *Spelemannen*, *Bønder på kroa* og *Det indre av ei bondestove* høyrer alle med mellom dei meste kjende måleria hans.

Ostade døydde i heimbyen Haarlem.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adriaen van Ostade» frå Wikipedia på svensk, den 30. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Adriaen van Ostade**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
**Adolf Julius Wichstrøm** (21. juli 1850–21. februar 1910) var ein sakførar, embetsmann og stortingsmann frå Kristiania. Han var medlem av Venstre.

Far til Wichstrøm arbeidde i revisjonsdepartementet. Sjølv vart han student frå Christiania katedralskole i 1868 og cand. jur. i 1874. I eit par år var han fullmektig på eit advokatkontor i heimbyen, før han i 1875 slo seg ned som overrettssakførar i Farsund. Åra 1879-91 var han tilsett i statsrevisjonen, fyrst som kopist og sidan som sekretær. Frå 1891 var han både fut og sorenskrivar i Alta, etter embetet vart delt i 1898 heldt han fram som sorenskrivar.

Wichstrøm var i si tid ordførar for Farsund bystyre. Perioden 1879-92 var han medarbeidar i avisa Verdens Gang. 1886-88 var han formann i *Kristiania arbeidersamfunn*. Han var 1892-94 formann i skattekommisjonen for Finnmark. 

Wichstrøm vart for perioden 1910-12 vald til å vere Vest-Finnmark sin representant på Stortinget. Valet vart ikkje godkjent før ut i mars månad. Då hadde Wichstrøm allereie døydd i Kristiania, dit han var komen for å gå i gang med gjerninga som stortingsmann.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914. B. 1 D. 2 : Biografier L-Ø : samt tillæg*, side 953-954, Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Adolf Wichstrøm NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Adolf Wölfli** (29. februar 1864–6. november 1930) var ein sveitsisk biletkunstnar, komponist og forfattar. Han vert rekna som ein av dei viktigaste representantane for Art Brut eller særingskunst.

Liv og gjerning
---------------

Wölfli var den yngste av sju barn. Den alkoholiserte faren forlet familien i 1870, og mora hans døydde i 1873. Wölfli voks opp under vanskelege tilhøve som fosterbarn på ulike gardsbruk i Schangnau. Han arbeidde på gardane, seinare var han tjenar eller handlangar. I 1890 vart han dømd for forsøk på valdtekt av to jenter, fem og fjorten år gamle, til to år i tukthus. Då han tre år etter han vart sett fri fekk tilbakefall, vart det beordra ei undersøking av kor tilrekneleg han var. På den psykiatriske klinikken i Waldau ved Bern fann ein at han leid av schizofreni.

Frå 1895 til han døydde levde Wölfli på Waldau mentalsjukehus. Under sitt meir enn trettiårige opphald der, skapte han eit omfattande arbeid med rundt 1 460 teikningar, ca 1 560 collagar og 25 000 hefta sider med historier, dikt og komposisjonar. Bileta hans er komplekse, innvikla og intense. Han skildrar inntrykk frå Schangnau, Bern, Waldau og Emmental, dei einaste stadene Wölfli hadde sett. Dei eldste bileta er frå tida 1904-06.

Psykiateren hans, Walter Morgenthaler, viste i ei bok frå 1921 for første gong fram pasientar som lid alvorleg, som kunstnarar. Først lenge etter han var død vart Wölfli sine kunstnariske og poetiske arbeid, som trassar konvensjonelle estetiske kategoriar, kjende for eit breiare publikum. Den franske målaren Jean Dubuffet stilte i 1948 ut 120 av Wölfli sine teikningar i 'Compagnie de l'Art Brut' i Paris.

Galleri
-------

* Die Skt-Wandanna-Kathedrale in Band-Wand, 1910.*Die Skt-Wandanna-Kathedrale in Band-Wand*, 1910.
* Heilanstalt Waldau, 1921.*Heilanstalt Waldau*, 1921.
* Schähren Hall, 1926.*Schähren Hall*, 1926.
* Campbell's Tomato Soup, 1929.*Campbell's Tomato Soup*, 1929.
* Musiknotation, 1930*Musiknotation*, 1930
* Skt-Adolf-Thron -Flühe-Blume.*Skt-Adolf-Thron -Flühe-Blume*.
* Zungsang-Skt.-Adolf-Roosali 1917.*Zungsang-Skt.-Adolf-Roosali* 1917.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adolf Wölfli» frå Wikipedia på tysk, den 25. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Adolf Wölfli**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Guglielmo Brutus Icilius Timeleone Libri Carucci dalla Sommaja** (1. januar 1803–28. september 1869) var ein italiensk matematikar. 

*Histoire des sciences mathématiques en Italie*, 1838
Han var professor i Pisa i 1823 og i Paris frå 1832. I 1850 vart han tiltalt for tjuveri i stor stil av sjeldne manuskript og bøker frå franske bibliotek, men flykta til England og unngjekk straff. Det har vore reist tvil om skuldingane var riktige. Namnet til Libri er knytt til den kjende Parisaravhandlinga til Niels Henrik Abel, som etter å ha vore forseinka i mange år kom ut i 1841. Libri las korrektur på avhandlinga, men manuskriptet forsvann på mystisk vis og vart seinare ettersøkt til ingen nytte. Professor Viggo Brun fann i 1955 det meste av manuskriptet i eit lite italiensk bibliotek.

Kjelder
-------

* «Guglielmo Icilius Brutus Libri» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Qikiqtaaluk** (inuktitut *Qikiqtani*, ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ) eller **Baffin Region** er ein av dei tre administrative regionane i Nunavut i Canada. Han er både den austlegaste nordelgaste og sørlegaste regionen i Nunavut. Med eit folketal på 18 988 og eit areal på 989 879,35 km² er han den største og den folkerikaste av dei tre regionane. Qikiqtaaluk er større enn dei fleste land i verda, berre 27 land er større.

Qikiqtaaluk er det tradisjonelle inuktitutnamnet på Baffinøya. Sjølv om Qikiqtaaluk Region er mest brukt som namn i offisielle samanhengar, føretrekk fleire institusjonar, som Statistics Canada, det eldre namnet Baffin Region.

Regionen omfattar Baffinøya, Belcherøyane, Akimiskiøya, Manseløya, Prince Charles-øya, Bylotøya, Devonøya, Baillie-Hamiltonøya, Cornwallisøya, Bathurstøya, Amund Ringnes-øya, Ellef Ringnes-øya, Axel Heiberg-øya, Ellesmereøya, Melvillehalvøya, austdelen av Melvilleøya og norddelane av både Prince of Wales-øya og Somersetøya, i tillegg til mindre øya imellom. Regionsenteret og den administrative hovdustaden er Iqaluit, med 7 740 innbyggjarar.

Kjelder
-------

1. ↑  Philip Goldring (Winter 2015). «Historians and Inuit: learning from the Qikiqtani Truth Commission, 2007-2010». *Canadian Journal of History* (University of Toronto via GALE) **50**: 492–523. doi:10.3138/CJH.ACH.50.3.005. Arkivert frå originalen May 6, 2016. Henta 19 April 2016.
2. 1 2  «Census Profile, 2016 Census Baffin, Region [Census division]». Statistics Canada. Henta 2. mars 2017.
3. ↑  IHT’s Nunavut Map Series
4. ↑  «Census Profile, 2016 Census Iqaluit». Statistics Canada. Henta 2. mars 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Qikiqtaaluk Region» frå Wikipedia på engelsk, den 7. november 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (area)

 |
Ein hackneyhest i ein køyrekonkurranse.
**Hackneyhest** er ein hesterase frå Storbritannia som vert brukt som køyre- og oppvisningshest.

Raseskildring
-------------

Hackneyhesten er ein høgreist køyrehest med store paraderørsler.

Historie
--------

Ordet hackney kjem truleg av gammalfransk *haquenee* som tyder ridehest. Frå fyrst av vart denne hestetypen nytta til riding, gardsarbeid, jakt og lett kavaleri. På 1700-talet vart det kryssa inn arabarhest, noko som gjorde hesten lettare og meir elegant. Ettersom vegane vart betre vart det meir fokus på køyreeigenskapar for å dekkje etterspurnaden etter vognhestar. Stamboka for rasen går attende til 1883. Hackneyhesten vart særs etterspurd både på dei britiske øyene og andre stadar i verda, mellom anna Sør-Afrika og Argentina. Han vart også kryssa inn i andre rasar og mange av hesterasane vi har i dag har hackneyblod i årane. Rasen opplevde stor nedgang etter at bilen fekk sitt gjennomslag, men nokre få oppdrettarar heldt fram med å avle fram Hackneyhestar. 

Hackneyponnien er ein ponniversjon av hackneyhesten, avla fram på 1800-talet ved å krysse hackneyhest med fellponni.

Førekomst
---------

Hackneyhesten har status som *kritisk truga* på Rare Breeds Survival Trust si liste over sjeldne rasar.

Bruk
----

Hackneyhesten vert i stor grad nytta til køyrekonkurransar innan hestesport, og til ulike oppvisninger og utstillinger.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hackneyhest**

* Store norske leksikon om hackneyhest
* Det britiske hackneyhestforbundet, Hackney Horse Society (sida er på engelsk)
**Naxalittar** er medlemmer av ein revolusjonær venstreradikal rørsle i India. Ho har namn etter Naxalbariområdet i Vest-Bengal, der ho oppstod på 1960-talet. Rørsla dreiv omfattande geriljaverksemd rundt 1970, men blei svekka etter ein motoffensiv frå dei indiske styresmaktene i 1971.

I 1990-åra var enkelte fraksjonar aktive, særleg i Bihar og Andhra Pradesh. Naxalittane er ideologisk forankra i maoismen, og knytte band til maoistgeriljaen i Nepal. Rørsla har også hatt aktivitet i delstatane Jharkhand, Orissa, Bihar, Chhattisgarh, Andhra Pradesh, Uttar Pradesh, Karnataka og opphavsstaden Vest-Bengal.

Rørsla var framleis aktiv på 2010-talet, og er eit viktig tryggleiksspørsmål i India. Kampen mellom naxalitane og styresmaktene har kravd fleire tusen dødsoffer, mange av dei sivile. Rørsla hevder ho kjempar for rettane til oversette bønder. Naxalittane ønskjer å skipa eit kommunistisk samfunn gjennom ein væpna kamp mot det dei meiner er den «semi-koloniale» og «semi-føydale» styreforma i India.

Kjelder
-------


* «Naxalitter» (9. desember 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 12. november 2014.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 25°9′N 52°52′E﻿

**Dasøya** er ei øy i Persiabukta. Ho er ein del av Abu Dhabi i Dei sameinte arabiske emirata, men ligg kring 150 km nordvest for fastlandet. Øya er 1,2 km brei og 2,4 km lang, og er nesten firkanta.

Dasøya er busett av olje- og gassindustriarbeidarar. Det vert eksportert råolje og flytande naturgass med tankskip frå øya og så langt som til Japan og Europa. Oljeproduksjonen byrja etter leiting i 1956-1960 av Abu Dhabi Marine Areas (ADMA), eit fellesprosjekt mellom British Petroleum og Compagnie Française des Pétroles (seinare kjend som Total). Lokale eksportselskap er ADMA-OPCO (Oil), ADGAS (LNG) og andre.

Dasøya var tidlegare kjend som ynglestad for skjelpadder og sjøfugl. Trass i olje- og gassproduksjonen, held framleis skjelpaddene seg i området og er framleis ein landeplass for trekkfugl.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Das Island» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2016.*


| * v
* d
* e
 Emiratet Abu Dhabi |
| --- |
| Byar og område | Abu al Abyad**·** Abu Dhabi**·** Al Ain**·** Al-Aryam**·** Al Jahar**·** Al Maryah Island**·** Al Mushrif**·** Al Nahyan**·** Dalma**·** Dasøya**·** Habshan**·** Halat al Bahrani**·** Khalifa by**·** Liwa-oasen**·** Marawah**·** Mussafah**·** Ruwais**·** Sila**·** Sir Bani Yas**·** Sowwah-plassen**·** Swaihan**·** Yasøya |
Nyrenessansebygget Teatro Amazonas frå 1896.
Wiener Staatsoper i nyrenessansestil, fotografert rundt 1900
**Nyrenessanse** er ein stilretning innan historismen med ei blomstringstid mellom 1840 og 1880. Han nytta formspråket frå renessansen, og bygde på den sterke renessanseinteressa innan kunst- og historieoppfatning som naturleg følgde begeistringa for gotikken.

Meir enn andre såkalla neo-stilar fekk stilen si særskilde nasjonale utforming med blomstring i Tyskland, der han blei boren av sterke nasjonale, historiske interesser, ikkje minst etter felttoget mot Frankrike 1870–71. Ein hovudfigur innan stilretningen var Gottfried Semper som var professor i Dresden og seinare i Zürich. Både som teoretikar og som arkitekt fekk han stor innverknad, ikkje minst på norske arkitektstudentar, som på denne tida nesten alle studerte i Tyskland. På grunn av det nære sambandet med dette kulturmiljøet blei denne neo-stilen med pussa fasader med renessanseornament den mest framherskande i dei større byane i Noreg.

I Europa blei nyrenessansen avløyst av nybarokk og art nouveau i 1890-åra, i Noreg av drakestilen omtrent samtidig, sjølv om han levde vidare i arkitekturen i 1890-åra i ein dansk-hollandskprega variant med raud tegl og meir eller mindre ekte sandsteinsband.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «nyrenessanse». *Store norske leksikon* (på norsk). 24. september 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Sámi Girječálliid Searvi** er ei samisk forfattarforeining som blei stifta i 1979. Ho er ei fagforeining for skjønnlitterære forfattarar som skriv på samisk og dekkjer heile det samiske området, med medlemmer i Norge, Sverige, Finland og Russland. Administrasjonen ligg i Karasjok.

Sámi Girječálliid Searvi er underlagd paraplyorganisasjonen for samiske kunstnarar, Samisk Kunstnerråd (Sámi Dáiddárráđđi). 
Kirsti Paltto var den første leiaren av foreininga. 

Frå byrjinga kunne både samiskspråklege forfattarar og samar som skreiv på eit av majoritetsspråka i landa sine vera medlemmer. I 2019 blei dette endra til at berre dei som skreiv på eit samisk språk kunne vera medlemmer.

Sjå òg
------

* Foreninga samiske forfattere

Kjelder
-------

1. ↑  – *Å trekke rasistkortet kveler en fruktbar språkdiskusjon - Sámi Girječálliid Searvi svarer på kritikken i språkdebatten*. Artikkel i Altaposten 4. juli 2019

* Om Sámi girjecálliid searvi – Samisk forfatterforening hos finnmarksarkivene.no

---

* *Denne artikkelen bygger på «Sámi Girječálliid Searvi» frå Wikipedia på bokmål, den 5. november 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 38°39′ N 42°14′ E﻿

**Nemrut** (tyrkisk *Nemrut Dağı*; armensk Սարակն, *Sarakn*; kurdisk *Çiyayê Nemrud*) er ein sovande vulkan aust i Tyrkia, nær Vansjøen. 
Vulkanen er kalla opp etter kong Nimrod som vart sagt å styre dette område kring 2100 fvt. 

Nemrut ligg nær Tatvan, ein liten by i Bitlis aust i Anatolia. Fjellet ligg sørvest for Vansjøen og strekkjer seg inn i distriktet Ahlat i nord. Sist vulkanen hadde eit utbrot var i 1597. 

Fjellet er 3 050 meter høg og det elliptiske krateret har ein diameter på mellom 7 og 8 km. Den vestlege delen av krateret inneheld ein stor kratersjø som er kring 155 meter djup. Denne innsjøen er kald, men det finst òg ein innsjø med langt varmare vatn, som stund når ein temperatur på 60 °C, avhengig av aktiviteten til vulkanen. 

Nemrut er den sørlegaste og yngste vulkanen i rekkje vulkanar aust i Anatolia. Han er ein stratovulkan og byrja å ha utbrot i kvartærtida. Utbrota til Nemrut har medverka til danninga av Vansjøen, den største innsjøen i Tyrkia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nemrut (volcano)» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  E. Aydar et al. / Journal of Volcanology and Geothermal Research 306 123 (2003) 301—312

Kjelder
-------

* Global Volcanism Program Arkivert 2012-03-30 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete from Nemrut Arkivert 2008-09-06 ved Wayback Machine.
* Nemrut - map Arkivert 2009-02-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Glenn Peter Gregory** (fødd 16. mai 1958) er ein engelsk songar og musikar. Han var med å starte Heaven 17 der han var frontmann, og han var medlåtksirvar og song på hitsongar som «Temptation» og «Come Live with Me».

Karriere
--------

Glenn Gregory var den einaste sonen til ein stålarbeidar og voks opp i Sheffield. Som tenåring ønskte han å bli skodespelar, men enda opp som fotograf i London i staden.

Gregory hadde kjend medlemmane i The Human League i fleire år. Han hadde sunge og spelt bass i band med Ian Craig Marsh sidan 1973. Tidleg i 1981 vart han kontakta av Martyn Ware etter dei originale medlemmane i The Human League gjekk frå kvarandre, og han vart spurt om å bli med i Heaven 17, eit nytt band som oppstod etter The Human League.

Heaven 17 bestod av trioen Martyn Ware, Ian Craig Marsh og Gregory som frontmann og vokalist. Bandet gav ut åtte studioalbum og hadde fleire hittar i Storbritannia, som «Crushed by the Wheels of Industry,» «Temptation», «Come Live With Me», og «Let Me Go». Seint i 1980-åra dalte populariteten deira og bandet vart oppløyst i 1988, men kom saman att i 1996 og spelte den første konserten sin i 1997. Marsh slutta i bandet i 2007, men Ware og Gregory er framleis aktive i bandet. 

I 1984 bidrog Gregory på Band Aid-singelen «Do They Know It's Christmas?» og song linja «No rain nor rivers flow».

Utanom Heaven 17 har Gregory vore medlem av banda Ugly og Honeyroot, og har arbeidd med ABC, Tina Turner, Grace Jones, Propaganda, Terence Trent D'Arby, Ultravox, La Roux og John Lydon. Han har òg skrive mykje musikk for radio, fjernsyn og film.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Glenn Gregory» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Glenn Gregory på Allmusic. Henta 1 September 2009.
2. 1 2  «Glenn Gregory interview». *Entertainment*. BBC South Yorkshire. Henta 21. april 2015.
3. ↑  Henderson, Alex, *Honeyroot*, Allmusic, henta 21. april 2016
4. ↑  *Band Aid 30 years on: Where are the original stars three decades after the 1984 song was released?*, 10 November 2014, henta 21. april 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Datakomprimering** er ulike teknikar for å redusera datamengda som skal overførast eller lagrast. Ein skil mellom tapsfri komprimering og komprimering med tap.

Tapsfri komprimering
--------------------

Tapsfri komprimering vert nytta der det er viktig at informasjonen som vert overført eller lagra ikkje vert endra. Dette er til dømes viktig når ein overfører eller lagrar programvare, tekst, innskot på bankkontoar, og så vidare. Tapsfri komprimering nyttar ulike strategiar for å koda informasjonen på ein meir effektiv måte. Ein av desse teknikkane går ut på å nytta stutte kodeord for symbol det er mange av og lengre kodeord for symbol som ikkje vert sendt så ofte.

Datakomprimering med tap
------------------------

Datakomprimering med tap fjernar informasjon som ikkje vert sett på som viktige. Dette reduserer datamengda og komprimeringsgraden vert større enn for tapsfri komprimering. Prisen ein betaler for den auka komprimeringsgraden er at dekodaren i mottakaren ikkje klarer å attskapa den opphavlege informasjonen eksakt, slik at ein nå nøya seg med ei omtrentleg attskaping. Komprimering med tap vert nytta for musikkfiler (MP2, MP3, AAC, etc.), tale (CELP, Speex, etc.) bilete (JPEG), video (MPEG, DV, H.261, etc.). 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NDL

 |
Vulkansk bombe kasta ut frå Kīlauea-vulkanen på Hawaii i 1983.
Fossilisert vulkansk bombe i Mojaveørkenen i California.
Vulkansk bombe i Strohn i Rheinland-Pfalz i Tyskland, med ein diameter på 5 meter og ein masse på 120 tonn. Ho blei forårsaka av eit vulkanutbrot i 8300 f.Kr.
Ei **vulkansk bombe** er ein klump av smelta stein (tefra) som er større enn 65 mm i diameter, og blir danna når ein vulkan kastar ut tjuktflytande lavafragment under eit utbrot. Dei blir nok avkjølt til å oppnå fast form før dei når bakken. Vulkanske bombar kan bli kasta fleire kilometer frå ein utbrotsopning, og får ofte ei aerodynamisk form under flyturen. Bomber kan bli ekstremt store – Asama-utbrotet i Japan i 1935 kasta ut bombar som mælte 5–6 m i diameter, opptil 600 meter frå utbrotsopninga. 

Vulkanske bomber representerer ein stor fare, og kan medføre alvorleg skade eller dødsfall blant folk i nærleiken av utbrotet. Ein slik episode skjedde ved Galeras-vulkanen i Colombia i 1993, der seks personar i nærleiken av fjellet vart drepne, og fleire andre skadde av vulkanske bomber, då vulkanen fekk eit uventa, eksplosivt utbrot.

Sjå òg
------

* Tefra

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Vulkansk bombe» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vulkansk bombe**

* Arkivert 2007-06-08 ved Wayback Machine. (en)
* Arkivert 2007-07-14 ved Wayback Machine. (en)
Ei Terberg FL1350 tømmerbil med tilhengarar i Tomsk oblast i Russland.
**Nyttelast** er maksimal masse eit køyretøy kan lasta. Det er med andre ord differansen mellom totalmassen og massen til køyretøyet utan last. For køyretøy med tilhengar vert nyttelasta rekna ut separat for trekkvogna og tilhengaren. 
Det er aksellasta som vert regulert av myndigheitene, så nyttelasta lyt fordelast slik at maksimal aksellast ikkje vert for stor. 

Dei som transporterer gods er ansvarlege for at tillate akseltrykk ikkje vert overstige og myndigheitene ilegg dugeleg bøter for overlast. For å gjera det lettare å utnytta nyttelasta til køyretøyet utan å overstiga tillate akseltrykk vert massen til ulike typar varer ofte ført opp på emballasjen av produsenten. Bileigaren er ansvarleg for å fordela nyttelasta slik at tillate aksellast ikkje vert overstige på nokon av hjulgangane. For nokre typar last, som tømmer, grus og stein, kan det vera vanskeleg å vurdera massen til lasta.

Sjå og
------

* Aksellast
Koordinatar: 68°10′S 65°45′W﻿

**Daspitbreen** er ein isbre i Antarktis som er 6 nautiske mil lang. Breen flyt aust-nordaust langs sørsida av Mount Shelby til enden av Trailfjorden, på austkysten av Graham Land. Han vart oppdaga av medlemmar av East Base frå U.S. Antarctic Service i 1939–41, og fekk opphavleg namnet *Flemingbreen* etter W.L.S. Fleming. Han vart fotografert frå lufta i 1947 av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon under Finn Rønne og kartlagt i 1948 av Falkland Islands Dependencies Survey. Han fekk nytt namn av Rønne etter kaptein Lawrence R. Daspit i U.S. Navy, som assisterte Rønne-ekspedisjonen. Det opphavlege namnet vart overført til Flemingbreen på Fallières Coast.

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑  «Daspit Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Daspitbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |