recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Skydekke** er eit uttrykk for kor mykje av himmelen som er dekt av skyer. Vanlegvis blir skydekket uttrykk i talet på åttandelar som dekker himmelen.

Observasjonar
-------------

Vanlegvis er det ein vêrobservatør som observerer skydekket i samband med observasjonar av andre parameterar som temperatur, nedbør, lufttrykk, osb. Skydekket er vanlegvis eit visuelt estimat, og det krev litt erfaring for å observere skydekket rett. Likevel vil det berre vere omtrentlege verdiar som blir observert. Hovudproblemet er at om sikta er dårleg, som i tåke, vil det vere svært vanskeleg å få rett skydekke. Då blir vanlegvis den synoptiske koden som tyder «Skyene ikkje synleg» (9) brukt i staden (sjå dei synoptiske kodane nedanfor). 

Satellittar kan derimot måle talet på åttandedelar meir nøyaktig, men det er enkelte problem med denne metoden òg. Visst skyene er veldig tynne eller har lita horisontal utstrekking, kan dei vere bortimot usynlege for satellittar. Om natta brukar satellittar ofte den infraraude strålinga frå skyene til å avgjere skydekket. Dei målar altså temperaturen i skytoppen, og på den måten kan dei danne eit satellittbilete av skydekket. Viss skyene er svært låge kan dei derimot ha ein temperatur som er nesten lik overflata, og då kan dei vere vanskeleg å sjå på eit satellittbilete.

Rolle i klimasystemet
---------------------

Skyer er svært viktig for klimasystemet, særleg fordi dei kan reflektere store mengder sollys ut igjen i verdsrommet og på den måten kjøle ned jordoverflata. Dette kan balansere den auka mengda av drivhusgassar i atmosfæren, og føre til at oppvarminga av Jorda ikkje blir like stor som forventa. Samtidig kan skyene hindre varmestråling frå jordoverflata i å forlate atmosfæren ved å sende tilbake varmestrålinga mot overflata, og på den måten føre til at jordoverflata ikkje blir like mykje avkjølt som i skyfritt vêr. Særleg gjeld dette på natta då varmetapet er størst.

Synoptisk
---------

| Symbol | Kode | Norsk forklaring | Vêrvarslingssymbol |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **0/8** | Skyfritt/Klårt |  |
|  | **1/8** | Nesten skyfritt/Klårt |  |
|  | **2/8** | Lettskya |  |
|  | **3/8** | Lettskya |  |
|  | **4/8** | Halvskya |  |
|  | **5/8** | Halvskya |  |
|  | **6/8** | For det meste skya |  |
|  | **7/8** | Nesten overskya |  |
|  | **8/8** | Overskya |  |
|  | **9/8** | Skyene ikkje synleg |  |
| **Aachen** |
| --- |
| Horisonten til AachenHorisonten til Aachen |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Aachen | 

Aachen is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Münster  Kreisfri by |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  160,83 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 258 770   1 609/km² |
| Koordinatar | 50°46′0″N 6°6′0″E﻿Koordinatar: 50°46′0″N 6°6′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 125-410 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 52062-52080 |
| Telefon-retningsnummer | 0241 |
| Bilnummer | AC |
| **Heimeside:** www.aachen.de |

**Aachen** (nederlandsk *Aken*, fransk *Aix-la-Chapelle*, latin *Aquisgranum*) er ein by og kurstad i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen på grensa til Belgia og Nederland. Byen ligg 65 km vest for Köln og er den vestlegaste byen i Tyskland. 

Rheinisch-Westfälische Technische Hochschule er ein av dei viktigaste studiestadene for tekniske studiar. Ein heil industri av programvare- og maskinvareprodusentar har vakse opp rundt dette universitetet.

Domkyrkja er den største attraksjonen i byen, og står mellom anna på UNESCO si verdsarvliste.

Den internasjonale Karlsprisen vert delt ut i Aachen.

Historie
--------

Domkyrkja i Aachen
Kart over Aachen
Romarane kalla dei varme svovelkjeldene på staden *Aquis-Granum*. Det finst fleire teoriar om namnet *Granum*, men det er no allment akseptert at det kjem av den keltiske guden for vatn og helse.

Etter romartida vart forlate inntil nærmare 800-talet, då han vart nemnd under namnet *Aquis villa*. I 768 kom Karl den store til Aachen for første gong. Han likte staden og bygde eit slott der tjue år seinare. Aachen vart så hovudstaden i Karl den store sitt rike. Slottskapellet vart seinare til domkyrkja i Aachen. Karl den store var her mesteparten av vintrane mellom 800 og til han døydde i 814. Han vart òg gravlagd her. 

I 936 vart Otto I krona til konge i domkyrkja i Aachen. Frå då av og 600 år framover vart dei tysk-romerske keisarane krona i denne kyrkja. Den siste keiserkroninga var Ferdinand I si kroning i 1531. I mellomalderen var Aachen ein av de største byane i Det tysk-romerske riket, der han var ein fri keisarby. Etter trettiårskrigen vart byen mindre viktig. 

I 1880 hadde Aachen 80 000 innbyggjarar og var eit jernbaneknutepunkt. Byen vart hardt råka under den andre verdskrigen. 21. oktober 1944 vart Aachen den første tyske byen som vart erobra av allierte troppar.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Aachen» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Aachen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 81°10′S 28°00′W﻿

**Recoverybreen** er ein isbre som flyt vest langs sørsida i Shackletonkjeda i Antarktis. Han vart oppdaga frå lufta og utforska frå bakken under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition i 1957, og fekk dette namnet fordi kjøretøya nytta under ekspedisjonen fleire gonger måtte bergast (recovery på engelsk) frå bresprekk på denne breen under kryssinga av Antarktis. Han er minst 100 km lang og 64 km brei ved munningen.

**Recoverystraumen**, som drenerer delar av Den austantarktiske iskappa inn i breen, er nesten 800 km lang og gjev is til Filchnerisen i Weddellhavet. Området inneheld fire subglasiale sjøar, og fører til at isstraumen varierer dramatisk, frå 2 til 50 meter per år. Isstraumen drenerer kring 35 milliardar tonn med vatn og is i havet kvart år, medan heile det Det austantarktiske isdekket gjev frå seg kring 57 milliardar tonn på eit år.

Sjå òg
------

* Isstraum
* isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Recoverybreen» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Scott, Michon. «The Role of Subglacial Lakes». *National Aeronautics and Space Administration*. Earth Observatory. Henta 16. oktober 2012.
2. ↑  Sample, Ian (22. november 2009). «World's largest ice cover melting faster than expected». *The Guardian*. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Recoverybreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Skyldmark** var målestokken for verdi for matrikkelskyld som blei innført ved matrikkelrevisjonen i 1886.

Ved denne matrikkelrevisjonen blei alle matrikulerte eigedomar i landet samla sett til 500 000 skyldmark, og kvar enkelt eigedom blei tildelt matrikkelskyld i samsvar med fastsett sannsynleg verdi og avkasting. 

Ved frådelingar og opprettingar av nye eigedomar skulle det haldast ei skylddelingsforretning. Den nye eigedomen skulle tildelast ei matrikkelskyld, og det skulle så gjerast eit tilsvarande frådrag i skylda for den eigedomen som blei delt. Samla tal for skyldmark for heile landet skulle såleis haldast uendra. Dette viste seg etter kvart ikkje å kunne praktiserast. Viss til dømes ein eigedom verdsett til 1 øre *(i praksis ei vanleg byggetomt)* blei delt, så måtte den nye eigedomen tildelast ei skyld på 1 øre, medan det ikkje kunne gjerast fråtrekk i skylda for den frådelte eigedomen.

Som matrikkelskyld:

* 1 skyldmark = 100 *øre*

Skyldmarken blei innført som erstatning for skylddalaren som matrikkelskyld. I gjennomsnitt blei 1 skylddaler sett lik ca. 2 skyldmark.

Skyldmark blei tildelt nye eigedomar på landet fram til Delingslova blei innført 1. januar 1980.
**Bartolomé Esteban Murillo** (1618–3. april 1682) var ein spansk målar under barokken. Han måla både religiøse bilete og andre sjangermåleri. Murillo, som både var fødd og døydde i Sevilla, opplevde stor suksess i si levetid, sjølv om han stilistisk kom noko i skuggen av læremeisteren sin, Diego Velázquez.

Liv og gjerning
---------------

'Befruktninga av Maria møy av den ærverdige', 1678
Far hans var barber og kirurg. Foreldra hans døydde då Murillo enno var eit barn, og han vart i hovudsak oppseda av ei tante og ein onkel. Han byrja i målarlære hos Juan del Castillo i heimbyen Sevilla.

Dei fyrste verka til Murillo var påverka av Francisco de Zurbarán, José de Ribera og Alonzo Cano, han delte fullt ut deira syn på realismen. Ettersom han utvikla seg som målar laga han dei viktigaste arbeida sine i ein polert stil som fall i smak hos borgarskapen og aristokratiet, særleg syner det seg i dei religiøse, romerske-katolske verka. Murillo laga også mange måleri av samtidige kvinner og born. Desse levande, realistiske portretta av blomsterjenter, gategutar og tiggarar dokumenterer mange og tiltalande sider ved kvardagslivet i samtida.

I 1642 flytta Murillo til Madrid, der han truleg fekk god kjennskap til arbeid av Diego Velázquez. Han må ha sett verka til venetianske og flamske meistrar i dei kongelege samlingane, fyldigare fargar og mjukt modellerte former i måleria hans frå den tida tyder på det. I 1645 flytta han heim til Sevilla. Same året måla han tretten lerretsmåleri til St. Francisco el Grande-klosteret i Sevilla, bilete han hausta mykje ry for. Etter han hadde fullført arbeidet med eit par bilete til Sevilla-katedralen, byrja han å spesialisere seg på det temaet som gav han dei største suksessane; Maria møy og barnet, samt befruktninga av Maria møy.

Etter ein ny periode i Madrid, 1658-60, returnerte han til Sevilla. Her var han i 1660 mellom skiparane av Academia de Bellas Artes saman med arkitekten Francisco Herrera. Desse åra var han på sitt mest aktive og han fekk ei rad viktige oppdrag. Mellom desse var altartavla til det augustinske klosteret, måleria til Santa María la Blanca (fullført i 1665).

64 år gammal døydde han i Sevilla i 1682.

Murillo hadde mange elevar og etterfylgjarar. Omfattande kopiering og imitering av måleria hans, sikra hans ettermæle i Spania og hans ry i Europa. Før det 19. hundreåret var bileta hans dei mest vidkjende, måla av ein spansk målar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bartolomé Esteban Murillo» frå Wikipedia på engelsk, den 17. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bartolomé Murillo**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Jorge Alberto Francisco Valdano Castellanos** (fødd 4. oktober 1955) er ein argentinsk tidlegare fotballeiar og -spelar frå Las Parejas i Santa Fé-provinsen. Midtspissen vart verdsmeister i 1986 med Argentinas landslag og vann i 1985 og 1986 UEFA-cupen med Real Madrid.

Spelar
------

### Klubbspel

Valdano spelte på Rosario-klubben Newell's Old Boys frå han var 16 år. 19 år gammal stod han saman med lagkameratane att som seriemeister i Argentina. I 1975 flytta Valdano over til Alavés i spansk andredivisjon. Etter fire sesongar i Alavés tok han i 1979 steget til Real Zaragoza og toppserien i Spania. År 1984 fekk Valdano kontrakt med storklubben Real Madrid, der han i 1985 og 1986 var med om å vinne UEFA-cupen. Begge dei to åra skåra han mål i finalen. Då han vart råka av hepatitt i mars 1987, valde han å legge opp.

### Landslagsspel

Valdano spelte 23 landskampar for Argentina i perioden 1975-90. Underleg nok fekk han to landskampar i 1990, tre år etter han hadde lagt opp. I alt skåra han sju mål, fire av dei under Fotball-VM 1986. I VM-finalen mot Vest-Tyskland la han på til 2-0 for Argentina, oppgjeret enda 3-2. Valdano deltok også i VM i fotball 1982, der han vart skadd i andre kampen i gruppespelet og mista resten av turneringa.

### Merittar

* Verdsmeister: 1986 for Argentina
* Argentinsk seriemeister: 1974 med Newell's Old Boys
* Vinnar av UEFA-cupen: 1985 og 1986 med Real Madrid
* Spansk ligameister: 1986 og 1987 med Real Madrid

Trenar
------

Valdano leia som trenar Real Madrid til triumf i den heimlege ligaen. Sidan var han frå 1997 til 2005 sportsdirektør i den same klubben. Perioden 2009-11 var han generaldirektør i Real Madrid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jorge Valdano» frå Wikipedia på tysk, den 6. november 2019.*


| * v
* d
* e
Argentina sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Ardiles
* 2 Baley
* 3 Barbas
* 4 Bertoni
* 5 Calderón
* 6 Díaz
* 7 Fillol
* 8 Galván
* 9 Gallego
* 10 Maradona
* 11 Kempes
* 12 Hernández
* 13 Olarticoechea
* 14 Olguín
* 15 Passarella (kaptein)
* 16 Pumpido
* 17 Santamaría
* 18 Tarantini
* 19 Trossero
* 20 Valdano
* 21 Valencia
* 22 Van Tuyne
* Landslagstrenar: Menotti

 | Flagget til Argentina |
|  |


| * v
* d
* e
Argentina sitt landslag – VM i fotball 1986 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Almirón
* 2 Batista
* 3 Bochini
* 4 Borghi
* 5 Brown
* 6 Passarella
* 7 Burruchaga
* 8 Clausen
* 9 Cuciuffo
* 10 Maradona (kaptein)
* 11 Valdano
* 12 Enrique
* 13 Garré
* 14 Giusti
* 15 Islas
* 16 Olarticoechea
* 17 Pasculli
* 18 Pumpido
* 19 Ruggeri
* 20 Tapia
* 21 Trobbiani
* 22 Zelada
* Landslagstrenar: Bilardo

 | Flagget til Argentina |
|  |
**FC Red Bull Salzburg**, opphavleg **SV Austria Salzburg**, er ein fotballklubb i Wals-Siezenheim i forbundslandet Salzburg som spelar i toppdivisjonen i Austerrike. Grunna avgrensingar i sponsorverksemda vert klubben kalla FC Salzburg og nyttar eit tilpassa klubbmerke når han deltek i UEFA-tevlingar.

Klubben SV Austria Salzburg vart danna då klubbane Rapid Salzburg og Hertha Salzburg slo seg saman i 1933. Tjue år seinare rykte Austria Salzburg for fyrste gong opp i den øvste divisjonen i Austerrike. I 1994 vann klubben den fyrste av hittil (2013) sju seriemeisterskapar. Same sesongen, 1994, spela **Casino Salzburg**, det dåverande namnet på klubben, seg fram til finalen i UEFA-cupen. Motstandarlaget i finalen, Inter frå Milano, vann begge finaleoppgjera med 1-0. Red Bull Salzburg vann i 2012 den austerrikske cupfinalen for aller fyrste gong.

Firmaet Red Bull, som har hovudsete i Salzburg, kjøpte fotballklubben Austria Salzburg i 2005. Selskapet kalla klubben opp etter firmaet og endra klubbfargane frå tradisjonelle lilla og kvitt til raudt og kvitt, for at desse skulle samsvare med fargane i firmamerket.

Klubben har sidan 2003 spela heimekampane på Red Bull Arena, eit stadionanlegg med plass til 31 000 tilskodarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «FC Red Bull Salzburg» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2013.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Planteblad er som regel grøne.
**Grøn** er ein farge med bølgjelengde på om lag 490 til 570 nanometer. Han er særs vanleg i naturen fordi klorofyllet i plantare er grønt. Namnet til fargen sjølv har samband med naturen. Ordet *grøn* kjem endeleg frå den urgermanske rota *\*grô-* "veksa" som me også har fått orda *gro* og *gras* frå. 

I additiv fargeblanding, det vil seia når ein blander farga lys, er grøn ein av de tre grunnfargane (saman med raud og blå) som til saman dannar kvitt. I denne samanhengen er grønt komplementet til magenta. 

I subtraktiv fargeblanding, det vil seia blanding av målarfargar og anna som absorberer eller speglar fargane i lyset, oppstår grønt når ein blander primærfargane gult og blått. Grønt er der altså ein sekundærfarge.

I estetikken reknar ein grønt til dei *kalde* fargane.

Ordsoge
-------

Medan norsk skil mellom fargane grøn og blå, er det mange språk som ikkje gjer det. Vietnamesisk bruker til dømes ordet *xanh* om både blå og grøn. Dersom dei vil skildra fargen nøyare, kan dei seia «xanh som himmelen» eller «xanh som blada». Også i språk som skil mellom dei to fargane kan det vera skilnader på kor ein set grensa. Er til dømes turkis blå eller grøn?

Symbolikk
---------

### Politisk

Den grøne fargen er viktig i symbolbruken til dei fleste miljørørsler, og politiske parti som legg miljø og økologi til grunn for arbeidet sitt; til dømes Senterpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Miljøpartiet Dei Grøne.

### Religiøst

Grønt blir ofte brukt som symbol for islam. Dette kan ha fleire grunnar. Først og fremst var feltflagget til Mohammed grønt. Seinare brukte etterkomarane hans grøne turbanar, og var dei einaste som fekk bruka desse. Grønt er òg assossiert med Paradiset i islam - når ein ser for seg det arabiske ørkenlandskapet, er det lett å skjøna kvifor.

Irsk grøn postkasse.
Flagg med minst 50 % grøn botnfarge inkluderer organisasjonsflagga for Den arabiske ligaen og Den islamske konferansen og nasjonalflagga for dei hovudsakleg muslimske landa Afghanistan, Algerie, Bangladesh, Mauritania, Pakistan, Saudi-Arabia og Turkmenistan. Det libyske flagget er heilt grønt.

I den kristne kyrkja er grøn ein av dei liturgiske fargane. Han blir brukt som normalfarge, for å symbolisera håp og vekst.

### Nasjonalt

Grønt er fargen til øya Irland, som gjerne blir kalla smaragdøya på grunn av dei mange grøne markene sine. Fargen blir brukt både av Republikken Irland, til dømes på postkassar, og av utvandra irar, som på St. Patrick-dagen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Jordskjelvpunkta og skilja mellom jordskorpeplatene avteikna.
Animasjon av flodbølgja som følgde jorskjelvet.
**Jordskjelvet i Indiahavet 2004** eller **Sumatra-Andaman-skjelvet** var eit undersjøisk megathrust-jordskjelv som fann stad den 26. desember 2004 utanfor Sumatra i Indonesia. Skjelvet førte til ein tsunami som råka landa i og rundt Indiahavet, frå Indonesia i aust til Somalia i vest.

Skjelvet blei målt til 6,5 på Richterskalaen og hadde ein momentmagnitude på mellom 9,1 og 9,3. Det var det største jordskjelvet sidan 1960-talet, og det andre eller tredje største som er blitt registrert med ein seismograf. Det var det største skjelvet i Indiahavet på om lag 600 år.

Hyposentereit var 160 km vest for Sumatra, tett ved øya Simeulue, og 30 km djupt. Det største undersjøiske jordskjelvet fann stad kl. 07.58.50 lokal tid (Sumatra, Thailand), rundt to timar etter soloppgang ved Sumatra (00.58.50 UTC eller kl. 01.58.50 norsk tid). Flodbølgjene som blei utløyste, trefte Sumatra kort tid etter og dei andre ramma kystane nokre timar seinare.

Kraftige etterskjelv gjekk føre seg i timevis, dei nordlegaste ved Andamanøyane i Bengalbukta; dei kraftigaste utløyste mindre flodbølgjer. Mindre kraftige etterskjelv heldt fram i dagevis.

Om lag 227 898 menneske døydde som følgje av skjelvet, dei fleste av flodbølgjene det utløyste. Bølgjene øydela også bygningar, som hus og hotell, og fiskereiskapar, og førte til store økonomiske tap og tilbakegang for fiske og turisme.

Sjå og
------

* Langfredagsjordskjelvet i Alaska

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2004 Indian Ocean earthquake» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mai 2010.*
**Jorge Juan y Santacilia** (1713–1773) var ein spansk vitskapsmann og sjøfarar. 

Jorge Juan voks opp i ein velutdanna familie og vart som ung tatt opp som riddar av Maltesarordenen. Han studerte matematikk før han byrja på marineskulen *Academia de Guardias Marinas de Cádiz* i 1730, og synte seg som ein usedvanleg skarp læresvein. Han segla så i fleire år i Middelhavet for den spanske flåten før han i 1734 vart spurd om å delta i ein fransk-spansk ekspedisjon til koloniområda i vest. Spania var særleg opptatt av å få betre kartografisk og geodesisk kunnskap for såleis å lettare gjere sikrare reiser. På denne tida var ein framleis ikkje sikker på den nøyaktige jordformasjonen, noko som gjorde det vanskeleg å rekne ut avstanden mellom breidde- og lengdegradene.

*Observaciones astronomicas y phisicas*, 1748
Ekspedisjonen varte mellom 1735-1744, og ei rekkje målingar vart gjennomførte i Karibia og i Andesfjella, i tillegg til jungelområde innanfor. Særmerkte franske vitskapsmenn frå Académie française som Pierre Bouguer og Charles de La Condamine deltok også på denne ekspedisjonen.

Vel heimattkomen brukte han fleire år på å skrive ned og publisere den nye kunnskapen. Mellom 1748-49 var han utsending til Storbritannia og fungerte i praksis som spion med særskild interesse for den britiske flåten. I 1753 fekk han bygd stjerneobservatoriet i Cádiz (som seinare vart flytta til Isla de León, der det framleis er).

Jorge Juan er ein svært viktig person i spansk vitskapshistorie som kombinerte teoretisk og matematisk kunnskap med praktiske ferdigheiter innan kartografi, navigasjon og skipsbygging.

Kjelder
-------

* Pimentel, Juan. 2008. *Jorge Juan, Mutis y Malaspina. Viajeros científicos*. NIVOLA libros: Madrid

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Landskapet Pinzgau markert i blodraud farge
Zell am See og Schmittenhöhe
Jarnbanestasjonen i Krimml
Krimmler-fossen i Hohe Tauern nasjonalpark
Raurisertal med landsbyen Rauris
**Distriktet Zell am See** er eit administrativt distrikt (*Bezirk*) i forbundslandet Salzburg som samsvarar med landskapet **Pinzgau**. Distriktet dekker ei flatevidd på 2 641 km² og har om lag 84 700 ibuarar (2013). Zell am See er administrasjonssenter for distriktet.

Kommuneskipnaden
----------------

Distriktet består av 28 kommunar; av desse er tre byar og fire landsbyar. Dei tre byane varierer frå 16 000 til vel 5 000 i folketal, medan landsbyane har mellom 1 900-3 100 ibuarar. Dei mest folkerike av dei "reine" kommunane har 4 000 ibuarar, lågast folketal i ein kommune er 400. 

### Byar

(ordna etter folketal)

1. Saalfelden am Steinernen Meer
2. Zell am See
3. Mittersill

### Kommunar

1. Bramberg am Wildkogel
2. Bruck an der Großglocknerstraße
3. Dienten am Hochkönig
4. Fusch an der Großglocknerstraße
5. Hollersbach im Pinzgau
6. Kaprun
7. Krimml
8. Lend
9. Leogang
10. Maishofen
11. Maria Alm
12. Niedernsill
13. Piesendorf
14. Saalbach-Hinterglemm
15. Sankt Martin bei Lofer
16. Stuhlfelden
17. Unken
18. Uttendorf
19. Viehhofen
20. Wald im Pinzgau
21. Weißbach bei Lofer

### Landsbyar

1. Lofer
2. Neukirchen am Großvenediger
3. Rauris
4. Taxenbach

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bezirk Zell am See» frå Wikipedia på engelsk, den 14. april 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
| **Hidra** |
| --- |
| KirkehamnKirkehamn |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sørlandet |
| **Koordinatar** | 58°13′28″N 06°35′14″E﻿Koordinatar: 58°13′28″N 06°35′14″E﻿

 |
| **Areal** | 20,4 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Langelandsfjellet (291 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Agder

 |

**Hidra** er ei øy i Flekkefjord kommune i Agder med 600 innbyggjarar. Hidra var tidlegare ein eigen kommune, men blei i 1965 del av storkommunen Flekkefjord. 

Lakseoppdrett er ein viktig næringsveg på øya. Hidra er òg eit populært feriemål som har ein restaurant, «Isbua», og kystmuseet Fedrenes Minne.

Det vert arbeida med å få øya landfast via ein undersjøisk tunnel.

Hidra Landfast
--------------

Våren 2007 vart det frå samferdselsdepartementet gjeve tilsegn om at undersjøisk tunnel kunne delfinansierast ved innsparte ferjesubsidiar og bompengar i lang nok tid til at prosjekteringsarbeidet er i gang per juli 2007. Tunnelen vil følgje nesten same rute som ferja går i dag.

Topografi og geologi
--------------------

Øya er nesten utelukkande granitt, med litt moreneavsettingar i fjellsprekkene. På innsida av øya finn ein eik og annan lauvtreskog og ein del sjeldan flora, som viltveksande primula, som lokalt vert kalla *«kusmarblomst».* Øya er delt av Eiekanalen inst i Rasvågfjorden, med gjennomfart for småbåtar. Øya si strategisk gode plassering førte til at tyske okkupasjonsmakter bygde eit av sine større artillerianlegg på Hummeråsen over Rasvåg i løpet av den andre verdskrigen. Kyrkja på øya ligg i Kirkehamn. Der vert det årleg arrangert skalldyrfestival.

Kommunesoge
-----------

*Hovudartikkelen for dette emnet er **Hidra kommune**.*

Hidra var frå innføringa av formannskapslovene i 1837 del av Nes og Hitterø formannskapsdistrikt. I 1893 vart denne kommunen delt i to og Hidra (Hitterø) vart sjølvstendig kommune med 2 075 innbyggjarar. Det er uklårt når kommunenamnet vart endra frå Hitterø til Hidra. 

1. januar 1965 vart Hidra, som då hadde 1 277 innbyggjarar, slått saman med Flekkefjord by, Gyland og Nes, samt det meste av Bakke kommune (bortsett frå Øksendal) til den nye Flekkefjord kommune.

I tillegg til sjølve Hidra og småøyene kring, omfatta Hidra kommune også område på fastlandet, innom Hidrasundet, vestover og nordover til grensa mot Rogaland, som går etter fjorden Åna og vassdraget oppover til Lundevatnet. I aust gjekk kommunen til Stolsfjorden.

Ymse
----

Industripioneren Johan G.B. Mejlænder var frå Rasvåg på Hidra.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Hidra Arkivert 2010-05-31 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Diveria** (Wallis-tysk: *Churumm Bach*, tysk *KrummBach*) er ei alpin elv som renn gjennom Sveits (Valais) og Italia (provinsen Verbano Cusio Ossola). Ho er ei sideelv til Toce og dermed via Maggioresjøen og Ticino, ein del av Povassdraget. Dalen som Diveria renn gjennom er den einaste i Valais som er ein del av nedslagsfeltet til Po og ikkje Rhône.

Løp
---

Frå kjelda i ei høgd på 2005 meter ovr havet nær Simplonpasset i Sveits, renn ho gjennom grensa Egga til landsbyen Simplon. Frå der renn ho søraustover gjennom Gondo-kløfta til grenda Gondo i kommunen Zwischbergen. Ho svingar austover og går inn i Italia og passerer landsbyane Paglino, Iselle di Trasquera, Bertonio og Varzo; ho snur sørover og passerer Ricegno, Mognata, Campeglia og Crevoladossola der ho munnar ut i Toce.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Diveria» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Omsetjing frå Diveria på Italiensk Wikipedia og Diveria på Fransk Wikipedia*

1. ↑  Débit annuel moyen - 2007 from the OFEV website.

Koordinatar: 46°15′3″N 8°2′20″E﻿
| Halifax  |
| --- |
| Halifax frå Beacon HillHalifax frå Beacon Hill Halifax frå Beacon Hill |
| Plassering |
| 

Halifax i England is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | West Yorkshire |
| Distrikt | Calderdale |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 81 858 |
| Koordinatar |  53°43′30″N 1°51′47″W﻿Koordinatar: 53°43′30″N 1°51′47″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | HX1-7 |
| Telefon-retningsnummer | 01422 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Halifax i England**
 |

**Halifax** er ein by i West Yorkshire i det nordlege England. Han voks fram som eit sentrum for ullproduksjon frå 1400-talet. Byen er administrasjonssenter for den sameinte styresmakta Calderdale.

Namnet blir sagt å vere ei forvansking av det gammalengelske ordet for *holy* (*heilagt*) og *face* (*andlet*), ein referanse til ei segn om at Johannes Døyparen vart gravlagt der. Legenda oppstod i mellomalderen, og vart så viktig for byen av byvåpenet har eit bilete av helgenen. Soknekyrkja, som vart reist på 1100-talet, er vigd til Johannes Døyparen.

Halifax Piece Hall var ein marknadshall der stykke av ullstoff vart selt. Han opna 1. januar 1779, og var berre open to timar i veka, på laurdag morgon. I den korte perioden var det hektisk aktivitet i dei 315 romma som vart leidd av handelsmenn. Etter mekaniseringa av ullindustrien vart hallen omgjort til ein offentleg marknad. Denne er framleis i bruk. Tidlegare låg Calderdale industrimuseum i hallen, men det har vorte nedlagt.

Rådhuset vart bygd i 1863 av Charles Barry, som òg stod bak den moderne utforminga av Parlamentsbygningane i London. Wainhouse Tower frå 1871 er ei underleg fabrikkpipe, bygd som ein kuriositet for ein tøyfargefabrikk som aldri vart teke i bruk. Han har ein indre vindeltrapp som fører opp til ein observasjonsplattform med utsikt over byen.

Halifax var frykta for *Halifax gibbet*, ein tidleg form for giljotin som vart brukt til å halshogge forbrytarar. Han vart sist brukt i 1650, og er altså langt eldre enn den meir kjende franske halshoggingsmaskinen. Ein kopi har vorte sett opp i Gibbet Street, der originalen ein gong stod. Rettsvesenet i Halifax var kjent for å vere spesielt strengt, og den korte bønna som blir kalla *Tiggarklagesongen* lyder: «From Hull, Hell and Halifax, Good Lord deliver us!» («Fri oss, Herre, frå Hull, helvete og Halifax»).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Halifax (England)» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Street Angels Halifax
* Halifax Town Online
* Turistinformasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Foggia**  (italiensk *Provincia di Foggia*) er ein provins i regionen Puglia i Italia. Hovudstaden er byen Foggia. Provinsen vert òg kalla *Capitanata*, opphavleg *Catapanata*, fordi han i mellomalderen vart styrt av ein katapan, som ein del av Katapanatet i Italia.

Geografi
--------

Provinsen Foggia kan delast i to delar. Den eine ligg rundt hovudstaden Foggia og vert kalla *Tavoliere* og den andre er «sporen» på den italienske «støvelen» og vert kalla *Gargano*.

Tavoliere er eit lågland der det vert drive jordbruk (sitrusfrukt, oliven, kveite, tomat).

*Gargano* er dei halvøy som delvis er kledd med fjell og delvis med skogen *Foresta Umbra* som har vegetasjon som er typisk for Sentral-Europa og er den einaste gjenverande skogen i Italia som var ein del av den eldgamle skogen som dekte store delar av Europa. Kysten av Gargano har mange strender og turiststader. I nord ligg to store saltsjøar, Lesinasjøen og Varanosjøen. Her vert òg produsert oliven og olivenolje.

Demografi
---------

Han har eit areal på 7 190 km² og totalt 686 856 innbyggjarar (2005). Det er 64 kommunar i provinsen. I 2009 vil talet på kommunar reduserast til 61 då tre av kommunane med totalt 41 394 innbyggjarar (2005) vert ein del av den nye provinsen provinsen Barletta-Andria-Trani. Dei tre kommunane er Margherita di Savoia (12 749), San Ferdinando di Puglia (14 457) og Trinitapoli (14 414). (Dei sju andre kommunane vil kome frå provinsen Bari.) Ut frå 2005-tala vil provinsen Foggia då stå att med 645 236 innbyggjarar. 

### Største kommunane

Stand: 31. mai 2005

| Kommune | Folketal |
| --- | --- |
| Foggia | 154 295 |
| Cerignola | 57 882 |
| Manfredonia | 57 467 |
| San Severo | 55 740 |
| Lucera | 35 668 |
| San Giovanni Rotondo | 26 464 |
| Orta Nova | 17 900 |
| Torremaggiore | 17 009 |
| Sannicandro Garganico | 16 849 |
| San Marco in Lamis | 15 258 |
| Monte Sant'Angelo | 13 643 |
| Apricena | 13 639 |
| Vieste | 13 605 |
|

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Province of Foggia» frå Wikipedia på engelsk, den 15. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Foggia portal Arkivert 2006-05-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kutiyattamtruppen til Mani Madhava Chakyar framfører «Thoranayudham», ein del av Bhasa sitt stykke *Abhisjeka-nataka*, i Madras i 1962.
Helten, kong Udayana, i ei kuttiyattamframføring av *Svapnavasavadatta*.
**Bhasa** (sanskrit *bhāsa*) var ein indisk dramatikar, ein av dei tidlege sanskritforfattarane. Nøyaktig kva tid han levde er ukjend, men 200-talet e.Kr. er ei mogleg tid. Kalidasa (300-400-talet) rekna seg som ein moderne forfattar i høve til Bhasa.

Fram til 1910 var verket til forfattaren rekna som tapt, berre kjend gjennom einskilde sitat i andre verk. I 1910 kom sanskritforskaren T. Ganapati Sastri over 13 skodespel som blei brukte kutiyattamteater i Thiruvananthapuram i Kerala. Desse viser så mange arkaiske fellestrekk at ei rekkje forskarar meiner dei skriv seg frå Bhasa, særleg ettersom eitt av dei, *Svapnavasavadatta*, allereie var nemnd som eitt av hans drama.

Verk tillagt Bhasa
------------------

### Skodespel som bygger på *Ramayana*

* *Pratima-nataka* ('Statueskodespelet')
* *Abhisjeka-nataka* ('Kroningsskodespelet')

### Skodespel som bygger på *Mahabharata*

* *Pantsj-ratra* ('Fem netter')
* *Madhyama-vyayoga* ('Vjajoga-skodespelet om middelsonen')
* *Duta-Ghattotkatsja* ('Ghattotkatsja som sendemann')
* *Duta-Vakya* ('Sendebot si melding')
* *Urubhanga* ('Det brotne låret')
* *Karna-bhara* ('Karna-børa')
* *Harivamsa* eller *Bala-tsjarita* ('Hari-dynastiet eller Barndomssoga')

### Andre skodespel

* *Svapnavasavadatta* ('Draum-Vasavadatta')
* *Pratijña-jaugandharajana* ('Jaugandharajana sin lovnad')
* *Daridra tsjarudatta* ('Naudkomne Tsjarudatta')
* *Avimaraka* ('Avimaraka')

Kjelder
-------


* «Bhasa» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Bhāsa» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Thy** er eit område på Nordvestjylland i Region Nordjylland. Det ligg på Nørrejyske Ø ('Den nordjyske øya'), som er den luten av Jylland som ligg nord for Limfjorden, og som er den nest største øya i Danmark, etter Sjælland. Thisted er *hovedby* i Thy.

Thy er ikkje ei administrativ eining, men vert til liks med andre danske *historiske landskaber* definert av tradisjonelle grenser etter kriteria som kan vere ulike frå landskap til landskap. Namnet *Thy* kjem truleg av det norrøne ordet *þjóð*, som tyder 'folk'. I Kong Valdemars Jordebog frå 1201, som er den første matrikulering av jordeigedomane i Danmark for å skattleggje dei, finst namna *Thiud* og *Thiuthæ sysæl* (Thysyssel). 

Thy er i nord og vest avgrensa av havet; mod nordaust av Østerild Fjord, Arup Vejle (ein tidlegare fjordarm av Limfjorden som no er ein grunn sjø) og Tømmerby Fjord. Mot aust er Thy skild frå øya Mors i Limfjorden av Thisted Bredning (*bredning* er ein sjø som står i samband med havet eller andre bredningar ved smale sund), Vilsund, Gudnæs Bredning, Visby Bredning og Nees Sund. Mot sør er Thy avgrensa frå Hardsyssel av Oddesund, Nissum Bredning og Thyborøn Kanal eller Harboør Tange.

Opphavleg var Thy ei øy for seg sjølv, men på grunn av at landet heva seg, har Thy vakse saman med det området som vert kalla Vendsyssel, og har frå om lag år 1100 og fram til 1825 vore landfast med resten av Jylland ved Agger Tange, då ei stormflod braut gjennom Agger Tange og laga Aggerkanalen.

Den vestlege parten av Thy er Danmarks første nasjonalpark, kalla Nationalpark Thy. Nasjonalparken er på meir enn 244 rutekilometer og strekkjer seg frå fyret i Hanstholm i nord til Agger Tange i sør, og er avgrensa mot vest av havet og mot aust av dyrka mark og anna jordbruksområde. Terrenget i nasjonalparken er forma av vindens handsaming av den lause sanden i området, og er ei verdfull blanding av kystlandskap med *klitter*, som er sandbakker danna av vinden, og *klithede*, som er stabile, kalkfattige *klitter* med krekling, lyng og dvergbuskvegetasjon, opne vidder, myr og vatn. Samspelet mellom områdets natur og områdets kultursoge er mellom dei berande ideane attom skipinga av nasjonalparken i Thy.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nationalpark Thy på internettsidene til Danmarks nationalparker.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Halvdan Hermannsson Aarsrud** (29. september 1878–25. juli 1925) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Våler i Hedmark. Han var stortingsmann for Arbeidarpartiet i tida 1916 til 1921.

Aarsrud utdanna seg i skogbruk ved Jønsberg landbruksskole i Stange. Han arbeidde på farsgarden på Våler fram til han tok over denne i 1907, seinare tok han over eit anna gardsbruk i bygda. I 1918 fekk han i tillegg lensmannsstillinga i Våler.

Aarsud var medlem i heradsstyret i fleire periodar, ordførar i Våler 1913 til 1918. Han var elles formann i skulestyret ei tid, forlikskommissær og leiar av Hedmark fylkes vegkomite. Stortingsperioden 1916–18 var han opphavleg 1. varamann til Stortinget frå einmannskrinsen Solør. Etter at representanten Ivar Hvamstad vart sjuk og døydde allereie i mai 1916, tok Aarsrud over ombodet og møtte fast resten av valbolken. Ved stortingsvalet 1918 vart han vald til å representere Solør på Stortinget 1919–21. På Tinget var han 1916-18 medlem i Næringskomiteen, 1919-21 i Skog- og vassdragskomiteen.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 72°6′S 99°0′W﻿

**Thurston Island** er ei isdekt øy som ligg like nordvest for Ellsworth Land i Antarktis. Ho er 215 km lang, 90 km brei og dekkjer eit areal på 15 700 km². Ho er den tredje største øya i Antarktis, etter Aleksanderøya og Berkner Island. Mellom øya og fastlandet ligg Peacock Sound, som er dekt av den vestlege delen av Abbot isbrem.

Øya vart oppdaga frå lufta av kontreadmiral Byrd den 27. februar 1940, som namngav øya etter W. Harris Thurston, ein tekstilprodusent i New York, som designa den vindtette «Byrd Cloth» og som støtta antarktisekspedisjonane økonomisk.

Ho vart opphavleg kartlagd som ei halvøy og det vart ikkje oppdaga at ho var ei øy før 1960.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thurston Island» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Antarktis Gazetteer: Thurston Island». Australian Antarctic Division. Arkivert frå originalen 15. april 2012. Henta 14. oktober 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Thurston Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| **Sule Skerry** |
| --- |
| Geografi |
| 

Sule Skerry is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 59°5′ N 4°25′ W﻿Koordinatar: 59°5′ N 4°25′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Orknøyane

 |
| **Areal** | 0,16 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 12 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Orknøyane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Sule Skerry** er eit særs fjerntliggande skjer i Nord-Atlanteren, utanfor nordkysten av Skottland.

Sule Skerry ligg 60 km vest for Orkney Mainland og det næraste naboskjeret er Sule Stack, som ligg 10 km lenger sørevst. Dei fjerntliggande øyane Rona og Sula Sgeir ligg enno lenger vest. 

Sule Skerry er 16 hektar stor og om lag 800 meter lang. Skjeret er 12 meter over havet på det høgaste. Det står eit fyr på nordenden av skjeret og ein varde på sørsida.

Sule Skerry med fyr frå sør (teikning)
Landgangen 15. juli 1967
I følgje Guinness Rekordbok var Sule Skerry fyr det mest fjerntliggande bemanna fyret i Storbritannia frå 1895 til det vart automatisert i 1982. Sidan skjeret låg så langt til havs kunne ein berre bygget fyret om sommaren, så bygginga gjekk føre seg frå 1892 til 1894.

Det ligg ein meteorologisk bøye utanfor Skule Skerry. 

Sule Skerry har i lag med Sule Stack status som Special Protection Area (særskild verneområde) og er hekkestad for tusenvis av lundefugl og havsule, samt noko stormsvale og havsvale.

Sule Skerry og Sule Stack høyrer begge til Orknøyane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sule Skerry» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  SPA description
2. ↑  National Geospatial-Intelligence Agency: Sailing Directions (Enroute) Arkivert 2009-06-18 ved Wayback Machine. Pub. 141, Scotland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sule Skerry fyr Arkivert 2009-11-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Halsvendarar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Megaklasse:** | Beinfiskar Osteichthyes |
| **Overklasse:** | Tetrapodar Tetrapoda |
| **Klasse:** | Krypdyr Reptilia |
| **Orden:** | Skjelpadder Testudines |
| **Underorden:** | **Halsvendarar** PleurodiraCope, 1864 |

**Halsvenderar** (Pleurodira) er ein av to nolevande underordnar av skjelpadder. Halsvendarane kan som namnet tydar på ikkje trekka hovudet rett inn under skalet som halsgøymarar, men snur det til sida og legg i eit holrom framfor eit forbein for å verna det mot eventuelle farar.

Dei fleste halvsendarane lever i ferskvatn. Dei finst i Afrika, Madagaskar, Seychellane, Australia, Ny-Guinea og Sør-Amerika.

Gruppa omfattar tre familiar, der den største er slangehalsskjelpadder.

Kjelder
-------

1. 1 2  Skei, Jon Kristian (26. oktober 2020). «halsvendere». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Halsvendere» frå Wikipedia på bokmål, den 17. august 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Halsvendarar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
Ulike sukkulentar planta saman.
**Sukkulentar** (av latin *succus*, 'saftig') er plantar med utprega saftrike og tjukke stenglar eller blad. Dei har fleire metodar for å lagra vatn, og er særskilt tilpassa periodar med tørke. Slike tørkeplanter eller xerofyttar veks særleg i steppeområde, halvørken og ørken.

Sukkulentar er fleirårige, men blir aldri sterkt forveda. Cellevev som er rikt på vatn, dannar eut vassreservoar som planten kan bruka i tørketider. Dei fleste sukkulentar særmerker seg ved at spalteopningane deira er opne om natta og lukka om dagen. Dette gjer transpirasjonen og dermed vasstapet deira sterkt nedsett. Sukkulentar har også ei særskild form for fotosyntese. Gjennom dei opne spalteopningane tek dei opp karbondioksid om natta, og det blir danna mykje organisk syre (særleg eplesyre) i cellene. Når dei får lys avspaltar plantane så karbondioksiden frå syrene og assimilerar han på normal måte gjennom fotosyntese til sukker, stive og anna.

*Sedum morganianum* er ein bladsukkulent med runda, kjøtfulle blad.
Kaktus er stengelsukkulentar.
Ein deler gjerne sukkulentar inn i tre grupper:

* *Bladsukkulentar* som er kjenneteikna av tjukke, saftrike blad, som aloe, agave, bergknapp, taklauk, Crassula , Echeveria og Kalanchoe.
* *Rotsukkulentar*, som har sterkt oppsvulma rot, som asparges og Pachypodium. I staden for fullstendige blad kan dei ha piggar, tornar eller hår.
* *Stengelsukkulentar* som har kjøtfulle stenglar, som kaktus, vortemjølkfamilien (Euphorbia).

Kjelder
-------


* «Sukkulenter» (12. mars 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 4. mars 2015.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Sukkulent» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mars 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Succulent Plant Page

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Skisse av naturtrompet, også kjent som clarino.
**Clarino** eller **klarino** (frå det latinske *clarus* 'klår, høglydt, skingrande') kan visa til ein type trompet eller eit musikalsk register.

Instrumentet som vert kalla clarino har ikkje ventilar, og har eit særleg smalt koppforma munnstykke og har ein smalare mensur enn ein vanleg trompet. Det er om lag dobbelt så langt som ein moderne trompet og produserer ein skarpare tone. Det vert òg kalla barokktrompet, fordi det var mykje brukt i barokken, eller naturtrompet, sidan toneforrådet er basert på naturtonerekkja. Clarino er føregjengaren til signalhorn og den moderne trompeten. Eit kjent døme på virtuost clarinospel er J.S. Bachs *Brandenburgkonsert nr. 2*. 

Omgrepet *clarino* vert òg nytta for særskilde register når ein spelar trompet eller klarinett. Clarinoregisteret for trompet omfattar dei diatoniske naturtonanen. Clarinoregisteret for klarinett er eit mellomregister som omfattar første overblåsinga i det øvre registeret.

Kjelder
-------


* musikkordboken.no
* *Denne artikkelen bygger på «Clarion (instrument)» frå Wikipedia på engelsk, den 20. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Forsyth, Cecil (1982). *Orchestration*. Dover Publications Inc. ISBN 0-486-24383-4


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NDL

 |
**Bibelbeltet** er eit kallenamn for regionar i fleire land der misjon og kristen bodskap står sterkt, mellom anna i Nederland, i USA og i dei områda av Skandinavia der den evangeliske protestantismen utgjer ein gjennomgripande del av kulturen. I USA svarer bibelbeltet til dei amerikanske sørstatane. I kolonitida blei det innført statskyrkje i regionen. Det skjedde i kolonitida, hovudsakleg med påverknad frå anglikanisme eller frå Den engelske kyrkja og presbyteriane i Den skotske kyrkja.

I Nederland
-----------

I Nederland strekkjer bibelbeltet seg frå Zeeland i sørvest, gjennom Betuwe og Veluwe, til dei nordlege delane av Overijssel. Også Flevoland har blitt ein del av det nederlandske bibelbeltet. Dette området vart polderisert i perioden 1957-1986. Den ortodokse forma for reformert kristendom som tidlegare prega folkesetnaden ved IJsselmeer fekk snart feste også i dei nye områda - som etter kvart blei ein eigen provins (så seint som i 1986). Den historiske grunnen til det nederlandske bibelbeltet er at katolikkane forfølgde protestantane både under og etter Åttiårskrigen.

I Norden
--------

Bibelbeltet i Noreg.
I Sverige finst det eit bibelbelte sør om innsjøen Vänern, ved Jönköping der særleg pinsekyrkjelydane står sterke. Dette bibelbeltet held fram i Bohuslän, eit område der frikyrkjene tradisjonelt er sterke. I Danmark er den pietistiske indremission særleg talrik i bibelområdet kring Ringkøbing Fjord i Vest-Jylland. I Noreg bruker ein nemninga om område med mykje folkeleg kristen tru. Det norske bibelbeltet strekkjer seg langs kysten frå Aust-Agder til Møre og Romsdal, eller Vestlandet og Sørlandet.

Referansar
----------

1. ↑  Fitjar, Rune Dahl (2009). *The Rise of Regionalism: Causes of Regional Mobilization in Western Europe*. Abingdon: Routledge. s. 164–5. ISBN 9781135203290. Henta 17. mai 2016.
2. ↑  Vincett, Giselle; Obinna, Elijah (2014). *Christianity in the Modern World: Changes and Controversies*. Farnham: Ashgate Publishing. s. 158. ISBN 9781409470250. Henta 17. mai 2016.
Kart over halvemål (*H*-dropping) i engelske dialektar.
**Halvemål** er eit lingvistisk fenomen som går ut på at ein ikkje uttaler h-ar i framlyd framfor vokal (typisk i starten av ord). Til motsats kan ein leggja til ein h-lyd først i ord som byrjar med vokal, som ei form for hyperkorreksjon. Eit ord som «halvpart» blir til dømes uttala «alvpart», medan ved tillagt h blir til dømes «ete» til «hete».

Fenomenet er utbreidd i engelske dialektar frå England og Wales. Det finst også i svenske dialekter og i norsk mest frå Sunnmøre og delar av Nordfjord, Sunnfjord og Nordhordland. I nokre språk er bortfall av h blitt ein del av standardspråket, som i fransk.

Eit humoristisk døme på halvemål finst i musikalen *My Fair Lady*, der cockneyen Eliza Doolittle berre uttaler h-en i eit ord som ikkje byrjar med h: 
«In 'Artford, 'Ereford, and 'Ampshire, 'urricanes 'ardly **h**ever 'appen».

Kjelder
-------

1. 1 2  «halvemål», i *Store norske leksikon*.
2. ↑  Collins, Beverley; Mees, Inger M. (2002). *The Phonetics of Dutch and English* (PDF) (5 utg.). Leiden/Boston: Brill Publishers. s. 296.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Phonological history of English fricatives and affricates» frå Wikipedia på engelsk, den 24. april 2015.*