recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bose-Einsteinkondensat** er ein materietilstand som kan opptre ved sidan av fast form, flytande, gassform og plasma. Dette skjer ved låg temperatur i kvantemekaniske system som følgjer Bose-Einsteinstatistikk. Karakteristisk for fasen er at ei makroskopisk mengd partiklar okkuperer den mikroskopiske grunntilstanden til systemet. Bose-Einsteinkondensasjon er dermed eit kollektivt fenomen og dei partiklane som okkuperer grunntilstanden kallast eit *Bose-Einstein-kondensat*.

Fenomenet vart skildra teoretisk i 1920-åra av Satyendra Nath Bose og Albert Einstein.

Bose-Einstein-kondensasjon er ansvarleg for mange interessante og mykje studerte fysiske fenomen, blant desse er superfluiditet og superleiing.

Teori
-----

Bosonar er partiklar med heiltalig spinn og dei blir karakterisert ved at ei vilkårleg mengd partiklar blir tillate å okkupere ein kva for ein som helst mikroskopisk tilstand. Ved termodynamisk likevekt, når det ikkje finst noko Bose-kondensat, er mengda partiklar i kvar tilstand gjeve ved Bose-distribusjonsfunksjonen, som avheng av temperatur og kjemisk potensial. Etter faseovergangen bryt dette biletet delvis saman og ei makroskopisk mengd partiklar finst i den mikroskopiske grunntilstanden til systemet (Resten blir enno skildra av Bose-distribusjonensfunksjonen). Med makroskopisk blir meint av viss *N* er total mengd partiklar og *N*0 er mengder partiklar i kondensatet er *N*0/*N* ulik null når *N* går mot uendeleg. Denne faseovergangen skjer ved ein gjeven temperatur, som blir kalla kritisk temperatur eller kritisk punkt. Den kritiske temperaturen er låg, men endeleg, det vil sei høgare enn 0 K.

System med Bose-Einstein-kondensasjon
-------------------------------------

* Superfluid. Superfluiditet som fenomen oppstår fordi det finst eit kondensat som kan røre seg kollektivt utan viskositet. For superflytande helium er biletet av kondensatet meir komplisert enn skildra over, sidan helium er ei væske med forholdsvis sterk vekselverknad mellom partiklane (Det finst per i dag ingen mikroskopisk teori for superflytande helium).
* Superleiarar. Her er partiklane som kondenserer par (Cooper-par) av elektron. Elektron er fermionar, men som par kan dei under gjevne omstende oppføre seg som bosonar og kondensere.
* Ultrakalde, ultratynne gassar. Dette er dei einaste systema kor ein kan sjå Bose-Einstein-kondensasjon i fysiske, nær ideelle, gassar. Desse har ingen praktisk nytte, men er svært viktige i forskingsamanheng.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bose-Einstein-kondensasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 10. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
Teikning av Lorentz Diderik Klüwer frå 1823
**Skrivarberget** er ein sørvend bergvegg med runer ved gardane Bø og Ystines i Stjørdal kommune i Trøndelag. Han er registrert med nr. ID 56427 i Kulturminnearkivet til riksantikvaren.

Innskriftene er frå 1000- og 1100-talet, og vart undersøkte av Lorentz Diderik Klüwer i 1815, og Martin Friedrich Arendt i 1817. Staden vart undersøkt på nytt av Oluf Rygh i 1864 og -96, og av Aslak Liestøl i 1956. Tolkingane her er etter Liestøl si undersøking.

**Innskrift I**

**biarurn(u) iftr ristu ru(nar):þisar**
**rutsm(a)urkum:uisa:birt(a)lt**
På norrønt er det: *Biǫrnulfr ristu rúnar þesar*. *Ruþs mǫrkum visa bert at.*

På moderne norsk: «Bjørnulf rista desse runene. Rudsmarkene viser dei tydeleg til». Antakeleg har denne ristninga og den følgjande å gjera med eit eigedomsskifte e.l.

**Innskrift II**

Denne innskrifta er registrert av både Klüwer og Rygh, men er ikkje funnen att.

**(b)irkr(a)ukþair**
som vert tolka til: *Bergr ok þeir ristu rúnar þessar*.
*þeir* i dette tilfellet viser attende til innskrift I der Bjørnulf var runeristaren. Meininga vert altså: «Berg og Bjørnulf rista desse runene».

**Innskrift III**

**undir austanu(æ)r þre orf er gul g..(y)..ninalna (n)iþr**
På norrønt vert det: *Undin austanverđi horf er gull geymt niu alnar niđr*.

Og på moderne norsk: «Under det austre hjørnet er gull gøymt ni alen ned (dvs. under jorda)».

**Innskrift IV**

Ei fragmentarisk innskrift:

**ohr...**
Kan ikkje tolkast.

**Innskrift V**

Nok ei fragmentarisk innskrift:

**.. istrunar ...**
Tyder: «... reist runer ...»

**Innskrift VI**

Denne innskrifta vart første gongen påvist av Liestøl i 1956:

**her er fefolgu tuntirst .. ni þess(um).**
På norrønt er det: *Her er fé folgit undir steini þessum*.

Som på moderne norsk vert: «Her er gods gøymt under denne steinen.»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skrivarberget (Stjørdal)» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 22ff.
**Wheel of Fortune** er eit amerikansk gameshow som har gått på TV sidan 1975. Programmet går ut på at man ved hjelp av bokstaver man har foran seg, skal løse ord-puslespill, for å vinne kontanter og premier. Hva man vinner avgjøres av et hjul man snurrer på. Programmet vart starta av Merv Griffin.

*Wheel of Fortune* hadde premie på NBC 6. januar 1975. Det ble da sendt på dagtid. Det vart sent helt frem til 30. juni 1989. Den 17. juli 1989 var serien tilbake på skjermen igjen, med denne gangen ble serien sendt på TV-kanalen CBS på dagtid. Etter dette ble serien flyttet tilbake til NBC den 14. januar 1991. Det ble slutt på sendingene igjen kort tid etter, 20. september 1991. Etter dette startet de også å sende programmet på kveldene, ettersom det var så mange som fulgte med på det. 

*Wheel of Fortune* er det amerikanske gameshowet som har blitt sendt lengst på TV. Det ble i 2013 ranket til nummer 2 i en liste av de 60 beste gameshowene noen gang.[trenger referanse] Det er blitt sendt over 6000 episoder av gameshowet siden det startet opp i 1975.

I Noreg hadde Knut Bjørsen eit liknande program kalla Lykkehjulet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wheel of Fortune» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2018.*
**Bygland kyrkjebygd**, eller **Bygland**, er ein tettstad og administrasjonssenteret i Bygland kommune i Agder fylke. Tettstaden ligg i Setesdalen ved utløpet av Kvålsåna, på austbreidda og nær den nørdre enden av Byglandsfjorden, og har 2 337 innbyggjarar per 1. januar 2017.

På Bygland ligg Bygland oppvekstsenter, Byglandshallen, KVS Bygland (privat vidaregåande skule), barne- og ungdomsskule, Bygland museum, Glashytta i Setesdal, Byglandsheimen (alders- og sjukeheim), Bygland folkebibliotek, bensinstasjon og butikkar. Sentralt i bygda står Bygland kyrkje, ei krosskyrkje frå 1838.

Riksveg 9 (Kristiansand–Haukeligrend) passerer Bygland sentrum nede ved fjorden. Frå sentrum går Jordalsvegen austover til gardane Lidi, Jordalsbø og Skreland.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fakta om kommunen». Bygland kommune. Henta 17. juni 2020.
2. ↑  «Om kommunen». Bygland kommune. Arkivert frå originalen 26. juli 2013. Henta 8. februar 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Sørenden av Île Saint-Louis, sett frå Pont de la Tournelle.
**Île Saint-Louis** er ei av to øyar i Seinen i Paris, Frankrike. Øya er kalla opp etter Kong Louis IX av Frankrike (St. Louis).

Øya er forbunde med resten av Paris med bruer på begge sider av elva, og av Pont Saint Louis til Île de la Cité. Øya er eit reint bustadområde, og vart tidlegare brukt som beitemark for kveg som skulle til markedet, og til lagring av ved. Under Henri IV og Louis XIII på 1600-talet vart øya kartlagd og utbygd frå ende til ende, og var ei av Frankrike sine første døme på byregulering. Øya er ein fredfull oase i midten av Paris, og har berre smale einvegsgater, ingen metrostasjonar og to busstopp.

Bruer forbunde til øya
----------------------

* Pont Saint-Louis frå Île de la Cité;
* Pont de la Tournelle frå Rive Gauche;
* Pont Louis-Philippe frå Rive Droite;
* Pont Marie frå Rive Droite;
* Pont Sully frå Rive Droite og Rive Gauche.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Île Saint-Louis» frå Wikipedia på engelsk, den 12. april 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Île Saint-Louis**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Handball under Sommar-OL 2000** for karar vart avvikla frå 16. til 30. september 2000 i to ulike idrettshallar i Sydney. Tolv land deltok i turneringa: Australia, Cuba, Egypt, Frankrike, Jugoslavia, Russland, Slovenia, Spania, Sverige, Sør-Korea, Tunisia og Tyskland.

Laga var delt inn i to grupper med seks lag i kvar, der alle laga i gruppa spelte kamp mot einannan. Dei fire beste laga frå kvar gruppe avanserte til kvartfinalar. Vinnarane av semifinalane, Russland og Sverige, møttest til finale, medan taparane av semifinalane møttest til kamp om bronseplassen. Spania slo Jugoslavia 26–22 i bronsefinalen.

### Finalen

Sverige leia 14–13 ved pause. I den andre omgangen snudde Russland til tomålssiger 28–26.

Aleksandr Tutsjkin vart Russland sin toppskårar med 7 mål. Målvakta Andrej Lavrov, kantspelaren Eduard Koksjarov og rykkromspelaren, playmakeren Dimtrij Filippov utmerkte seg i det russiske mannskapet.

Flest finalemål skåra Sveriges Lubomir Vranjes med 8 fulltreffarar.

Dei norske dommarane, Svein Olav Øie og Bjørn Høgsnes, straffa Russland med 3 tominutts-utvisingar, Sverige med 2.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Handball at the 2000 Summer Olympics – Men's tournament» frå Wikipedia på engelsk, den 21. november 2022.*
Koordinatar: 69°44′S 68°45′W﻿

**Eurekabreen** er ein brei, slak isbre, som er 33 km lang og 31 km brei ved munningen, som flyt vestover frå vestsida av Palmer Land og ut i George VI Sound. Han grensar på nordsida til nunatakar sør for Mount Edgell, på sørsida til Traverse Mountains og Terminus Nunatak og ved munningen til Prospectbreen som gjer det mogeleg med ei rute til Wordieisen. Han vart først kartlagt i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill og kartlagt på ny i 1948 av Falkland Islands Dependencies Survey. Namnet, som kjem frå det gammalgreske ordet eureka, syner til gleda sledelaget frå BGLE følte då dei fann ein vei til George VI Sound via denne breen i 1936.

Kjelder
-------

1. ↑  «Eureka Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. november 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Eurekabreen» (innhald frå Geographic Names Information System).
I talteori er **euklidsk algoritme** ein algoritme for å berekne største felles divisor (SFD) til to element i kva for ein som helst euklidsk ring (til dømes to heiltal). Hovudtydinga til algoritmen er at han ikkje treng faktorisering av dei to heiltala, og at han er ein av dei eldste kjende algoritmane som kan daterast tilbake til Hellas i antikken.

Bakgrunn
--------

Euklidsk algoritme er ein av dei eldste kjende algoritmane, sidan han står skildra i Elementa av Euklid frå rundt 300 fvt. (7. bok, proposition 2). Euklid formulerte opphavleg problemet geometrisk, som problemet med å finne det største «målet» for to linjelengder (ei linje som kunne brukast til å måle begge linjer utan nokon rest), og algoritmen hans skreid fram ved gjentekne substraksjonar av det kortaste frå det lengste linjestykket. Algoritmen vart endå truleg oppdaga av Euklid og dermed kjent opp til 200 år tidlegare.

Han var nesten sikkert kjent av Eudoksos frå Knidos (omkring 375 fvt.), og Aristoteles (omkring 330 fvt.) indikert han i hans *Topics*, 158b, 29–35.

Skildring av algoritmen
-----------------------

Gjeve to heiltal, *a* og *b*, finn største heiltala *d* slik at *d* deler *a* og *b*. Viss *b* = 0, returner *a*. Elles blir prosessen gjenteke med tala *b* og *a* modulo *b*. Det er òg mogleg å bruke gjenteke subtraksjon, der det minste talet trekkjast frå det største, heilt til éit av tala er 0. Dette er den opphavlege algoritmen, men han er mindre effektiv.

Implementering
--------------

### Nytte av rekursjon

Ved bruk av rekursjon, kan algoritmen uttrykkjast som:

```
 **funksjon** SFD(a, b)
     **viss** b = 0 **returner** a
     **ellers** **returner** SFD(b, a **mod** b)
```

  

I blant anna C++ og Java ser algoritmen slik ut:

```
 int SFD(int a,int b){
   if ( b == 0 )
     return a;
   return SFD(b,a%b);
 }
```

### Bruk av iterasjon

Ein effektiv iterativ metode for kompilatorar som ikkje optimiserar halerekursjon:

```
 **funksjon** SFD(a, b)
     **så lenge** b ≠ 0
         t := b
         b := a **mod** b
         a := t
     **returner** a
```

Døme
----

Finn største felles faktor til 42 og 24.

*a*  =  42, *b*  =  24

*a*  =  24, *b*  =  (42 mod 24) = 18

*a*  =  18, *b*  =  (24 mod 18) = 6

*a*  =  6, *b*  =  (18 mod 6) = 0

*b*  =  0, så svaret er *a* = 6

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Euklids algoritme» frå Wikipedia på bokmål, den 16. september 2011.*
**Eugene V. Debs** (5. november 1855–20. oktober 1926) var ein amerikansk arbeidarleiar og politikar, og han var presidentkandidat for det amerikanske sosialistpartiet fem gonger.

Debs kom frå byen Terre Haute i delstaten Indiana. Han blei vald til delstatsforsamlinga i Indiana for Demokratane i 1880, og danna ei fagforeining for jernbanetilsette som var den første verkelege fagforeininga i landet i 1893. Dette var American Railway Union (ARU), som hadde ein vellykka streik mot jernbaneselskapet Great Northern Railway i april 1894. Debs blei seinare same året fengsla for første gongen fordi fagforeininga hans støtta dei streikande arbeidarane ved Pullman-fabrikken som laga jernbanevogner. Den føderale regjeringa blanda seg inn i konflikten, og sende regulære troppestyrkar frå *US Army* inn som streikebrytarar. Streiken blei knust, og ARU likeins. 

Denne erfaringa radikaliserte Debs, som stilte opp som presidentkandidat for *Social Democratic Party* i 1900. Sidan var han kandidat for *Socialist Party of America* i 1904, 1908, 1912 og 1920, siste gongen mens han sat i fengsel.

Debs var klart anti-rasistisk, han fordømde rasismen gjennom alle sine år som sosialist, og formulerte ein gong sitt enkle syn slik: «The Socialist Party is the party of the working class, regardless of color – the whole working class of the whole world.»

Debs var ein karismatisk talar som bruka mykje av vokabularet til kristendommen og den oratoriske stilen til evangelisk kristendom, sjølv om han generelt var skeptisk til organisert religion. 

Den 16. juni 1918 heldt Debs ein antikrigstale i Canton, Ohio, i protest mot første verdskrigen. Han blei på grunn av det arrestert etter Spionasjelova av 1917, og dømd til ti års fengsel, pluss tap av stemmeretten og den amerikanske statsborgarskapen på livstid. Mens han sat i fengsel i Atlanta, var han presidentkandidat for sosialistpartiet ved valet i 1920. Han fekk nesten ein million stemmer. 

På slutten av året 1921 fekk Debs nåde av president Harding, og han blei sleppt ut av fengselet. Men helsa hans var øydelagd for godt.

I 1976 fekk Debs att statsborgarskapen sin, post mortem.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Prins Eugene av Savoie** (fødd **François Eugène**, 18. oktober 1663–21. april 1736) var ein av dei mest suksessrike offiserane i moderne europeisk historie, og steig i gradene til dei høgaste embeta i staten til keisarhoffet i Wien. Han var fødd i Paris av aristokratiske foreldre frå Savoie, og voks opp kring det franske hoffet til kong Ludvig XIV. Basert på den dårlege fysikken og haldninga hans, var prinsen opphavleg førebudd på ein karriere i kyrkja, men 19 år gammal hadde han bestemt seg for ein militærkarriere. Ludvig XIV ville ikkje at han skulle tene i den franske hæren, så Eugene flytta til Austerrike og vart lojal mot Habsburgmonarkiet.

Prins Eugene av Savoie måla av Jacob van Schuppen i 1718.
Over seks tiår tente Eugene tre tysk-romerske keisarar: Leopold I, Josef I og Karl VI. Han hamna først i strid mot dei osmanske tyrkarane i omleiringa av Wien i 1683 og den påfølgjande store tyrkiske krigen, før han tente i niårskrigen, side om side med syskenbarnet hertugen av Savoie. Prinsen vart kjend med den avgjerande sigeren mot osmanarane i slaget ved Zenta i 1697, som gjorde han kjend over heile Europa. Eugene forsterka ryet sitt under den spanske arvefølgjekrigen der partnarskapen hans med hertugen av Marlborough sikra sigrar mot franskmennene i Blenheim (1704), Oudenarde (1708) og Malplaquet (1709). Vidare hadde han suksess i krigen som keisarleg kommandant i Nord-Italia, mellom anna i slaget ved Torino (1706). Nye fiendskapar mot osmanarane i den austerriksk-tyrkiske krigen stryka ryet hans med sigrar i slaga ved Petrovaradin (1716) og det avgjerande møtet ved Beograd (1717).

Seint i 1720-åra sikra påverknaden og det dyktige diplomatiet til Eugene keisaren mektige allierte i dei striden med Bourbon; men då han var fysisk og mentalt dårlegare på sine eldra dagar, hadde Eugene mindre suksess som øvstkommanderande for armeen i den siste krigen hans, den polske arvefølgjekrigen. Likevel vart det ingen som kunne måle seg i Austerrike med Eugene. Sjølv om det finst forskjellige meiningar om Eugene som person, var det ikkje noko tvil om det han oppnådde. Han hjelpte å hindre Habsburgriket frå å verte erobra av Frankrike, han slo tilbake den vestlege åtaket til osmanarane, han frigjorde Sentral-Europa etter 150 år med tyrkisk okkupasjon, og han var ein av dei store kunstvernarane med bygg ein framleis kan sjå i Wien i dag. Eugene sovna stille inn i heimen sin den 21. april 1736, 72 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prince Eugene of Savoy» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Lediard, Thomas (1736). *The Life of John, Duke of Marlborough.* 3 Volumes. London
* Saint-Simon, Louis de Rouvroy, duc de (1999 [1739–50]). *Memoirs: 1691–1709.* Volume 1. Prion Books Ltd. ISBN 1-85375-352-1
* Sachsen, Maurice de (2007 [1757]). *Reveries on the Art of War.* Dover Publications Inc. ISBN 0-486-46150-5

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Eugene av Savoie**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Prolog
Jacopo Peri, i kostyme for framføringa av den første operaen, *Dafne*.
***Euridice*** (òg ***Erudice*** eller ***Eurydice***) er ein opera av Jacopo Peri, med noko musikk av Giulio Caccini. Han vart først framført i Firenze den 6. oktober 1600 med libretto skriven av Ottavio Rinuccini, basert på Ovid sitt *Metamorfoser*.

Historie
--------

Operaen vart skriven for bryllaupet til Henrik IV og Maria de Medici. Dette vert av somme rekna for å vere den andre moderne operaen som vart skriven og den tidlegaste operaen som har overlevd fram til i dag. Den første, *Dafne*, òg av Peri, vart skriven i 1597. 

Operaen vart først framført i Palazzo Pitti. Peri sjølv song hovudrolla og mange av dei andre rollene vart spelte av medlemmer i følgjet til Caccini, inkludert dottera Francesca Caccini. Caccini skreiv faktisk ein heil opera kalla Euridice til same libretto og fekk han publisert før Peri sin. Caccini sin opera vart derimot ikkje framført før 1602 og vart aldri framført på ny, truleg fordi Peri si utgåve vart særs populær. 

Euridice inneheld nokre av dei første døma på resitativ. Peri set varsamt tempoet i stemma og akkompagnementet for å legge vekt på spaning og frigjering i teksten. Rytmane og melodiske vendingar i vokallinja imiterer tale. I tillegg er lidenskaplege utrop sett med uførebudde dissonansar og uventa bassrørsler.

Roller
------

| Rolle | Røyst |
| --- | --- |
| La Tragedia | sopran |
| Euridice | sopran |
| Orfeo | tenor |
| Aminta, *ein gjetar* | tenor |
| Arcetro, *ein gjetar* | kontraalt |
| Tirsi, *ein gjetar* | tenor |
| Caronte | bass |
| Dafne | sopran |
| Plutone | bass |
| Proserpina | sopran |
| Radamanto | tenor |
| Venere | sopran |
| *Nymfer og gjetarar, skuggar og guddommar frå dødsriket* |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Euridice (Peri)» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ William V. Porter. "Jacopo Peri", *Grove Music Online*, ed. L. Macy, grovemusic.com Arkivert 2008-05-16 ved Wayback Machine. (krev abonnement).
	+ Howard Mayer Brown. "Euridice (i)", *Grove Music Online*, ed. L. Macy, grovemusic.com Arkivert 2008-05-16 ved Wayback Machine. (krev abonnement).

Bakgrunnsstoff
--------------

Libretto på Karadar.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Sentralnervesystemet hos mennesket.  
1. Hjernen  
2. Sentralnervesystemet  
3. Ryggmergen
**Sentralnervesystemet** hos pattedyr består av hjernen og ryggmergen og er den delen av nervesystemet som er verna av knoklar. Sentralnervesystemet er ein av dei to hovuddelane til nervesystemet. Det andre systemet er det perifere nervesystemet.

Sentralnevesystemet vert lagt tidleg på fosterstadiet, som er eit holt røyr. Den fremre delen blir til hjernen og den bakre blir ryggmergen. Framenden får fleire utposingar og utvekstar som utvidar seg til dei ulike delane av hjernen: storhjernen, diencephalon, hjernestammen og veslehjernen. Ryggmergen beheld den enkle røyrforma.

Nervevevet i sentralnervesystemet vert inndelt i grå og kvit substans. Den grå substansen består av nervecellekroppar og dei korte utløparane deira. Den kvite substansen inneheld nervecellene sine lange utløparar, nervefiber. Den grå substansen i sentralnervesystemet blir inndelt i kjernar og bark. Samlingar av nervecellekroppar i djupet av hjernen eller ryggmergen blir kalla kjernar, medan den grå substansen på overflata av storhjernen og veslehjernen blir kalla bark. Den kvite substansen blir inndelt i nervebaner, som knyter ulike avsnitt av sentralnervesystemet med kvarandre. Det er kommandosentralen som tolkar all innkomande sensorisk informasjon frå t.d. auge og øyre, og som styrer alle kommandoar som blir overført til musklane. Kommunikasjonen skjer via nerveimpulser, dvs. elektriske signal, som blir ført langs nervebanene. Hjernen utfører òg kompliserte funksjonar som innlæring, minne, kjensler og abstrakt tankeverksemd.

Gliaceller, som er støtteceller, finst både i den grå og den kvite substansen.

Komponentar i sentralnervesystemet
----------------------------------


|  |
| --- |
| Ryggmergen |
| Hjernen | Hjernestammen | Rhombencephalon | Pons, 
Cerebellum,
Medulla oblongata |
| Mesencephalon | Tectum, 
Pedunculus cerebralis,
Pretectum, 
Ductus mesencephalic |
| Prosencephalon | Diencephalon | Epithalamus, 
Thalamus,
Hypothalamus, 
Subthalamus,
Hypofysen, 
Epifysen,
Tredje ventrikkel |
| Telencephalon | Basalgangliene, 
Rhinencephalon,
Amygdala, 
Hippocampus,
Neocortex, 
Sideventriklene |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sentralnervesystemet» frå Wikipedia på bokmål, den 26. februar 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* P. Brodal: *Sentralnervesystemet. Bygning og funksjon*. Tano, Oslo 1995.
**Margunn Humlestøl Haugenes** (fødd 25. januar 1970 i Eikefjord i Flora) er ein tidlegare fotballspelar og seinare -trenar. Ho vart olympiameister med Noreg under sommar-OL 2000. Som klubbspelar vann ho serietriumfar i fotball med Asker Skiklubb og cupgull med IL Sandviken. Haugenes er i 2013 trenar for fotballklubben Amazon i Grimstad.

Karriere
--------

### Aktiv

Humlestøl gjekk idrettsfag ved Firda vidaregåande skule på Sandane. Etter det fyrste skuleåret braut ho av og flytta til Kaupanger for å spele på det beste kvinnelege fotballaget i Sogn og Fjordane; Kaupanger Idrettslag. Ho debuterte på landslaget i 1990 mot Finland. Same året melde ho overgang frå Kaupanger til Asker.

I sitt andre år i Asker vann klubben seriegullet, og laget kopierte prestasjonen sesongen etter. Etter ein noko dårlegare sesong i 1993 skifta ho klubb midtvegs i 1994-sesongen. Humlestøl spela så for Sandviken i ein halv og heil sesong, og opplevde å verte cupmeister med Sandviken. I 1996 bytta ho til Bjørnar, ein klubb som då låg på nivå to i norsk fotball. Klubben rykte opp i 1997, men før den tid hadde ho gifta seg og bytta namn til Haugenes. Ho bidrog til å gjere Bjørnar til eit lag som som stabiliserte seg i toppserien.

Humlestøl meisterskapsdebuterte for Noreg med EM og seinare VM 1991, og vann sølv i begge meisterskapane. Hennar neste meisterskap var EM i 1997. I 1999-sesongen gjekk ho gravid og spela ikkje. Ho fekk så plass i OL-troppen 2000. Haugenes spela ikkje de to første kampane i olympiaden, men skåra det avgjerande målet i sin fyrste og Noregs tredje kamp i turneringa, då Noreg møtte Kina i gruppespelet. Haugenes spela dei to siste kampane i meisterskapen og var på bana då Noreg vann OL-finalen mot USA. Ho vart dermed den fyrste frå Sogn og Fjordane som vart olympisk meister.

Etter OL-gullet flytta Haugenes til England og var profesjonell fotballspelar for Fulham. Ektemaken Gaute Haugenes var trenar for laget, mesteparten av den tida ho var i Fulham. Klubben rykte opp i toppdivisjonen og vann den engelske cupen.

Frå 2003 spela Haugenes for Amazon Grimstad, klubben rykte opp til toppserien året etter. I 2006 tok ho over som spelande trenar, ei rolle ho hadde til dess ho la opp både som spelar og Amazon-trenar etter 2007-sesongen. Ho kom tilbake som trenar i 2009.

### Merittar

* Olympisk meister 2000 for Noreg
* Seriemeister 1991 og 1992 med Asker Skikubb
* Cupmeister 1995 med IL Sandviken

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Margunn Haugenes» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mai 2013.*


| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – Sommar-OL 2000 |
| --- |
| 
* 1 Nordby
* 2 Sandaune
* 3 Kringen
* 4 Tønnessen
* 5 Espeseth
* 6 Riise
* 7 S. Gulbrandsen
* 8 Knudsen
* 9 Rapp
* 10 Lehn
* 11 Pettersen
* 12 Jørgensen
* 13 Bekkevold
* 14 Mellgren
* 15 Haugenes
* 16 R. Gulbrandsen
* 17 Bøe Jensen
* 18 Hovland
* 19 Kvitland
* 20 Bugge-Paulsen
* 21 Thun
* 22 Johannessen
* Landslagstrenar: Høgmo

 | Flagget til Noreg |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| Callington  |
| --- |
| kornisk | Kelliwik |
| Fore Street, hovudgata i CallingtonFore Street, hovudgata i Callington Fore Street, hovudgata i Callington |
| Plassering |
| 

Callington is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cornwall |
| Distrikt | Cornwall |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 4 783 |
| Koordinatar |  50°30′″N 4°19′″W﻿Koordinatar: 50°30′″N 4°19′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PL17 |
| Telefon-retningsnummer | 01579 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Callington**
 |

**Callington** (kornisk **Kelliwik**) er ein by i Cornwall i England. Han ligg mellom Kit Hill og Bodmin Moor i distriktet Caradon.

På 1700-talet var Callingtonområdet eit av dei viktigaste gruveområda på Dei britiske øyane. Det fanst blant anna sølvførekomstar i Silver Valley rett utanfor byen. Det er mange spor etter denne aktiviteten, men all gruvedrift er nedlagt. Ved Hingston Down vert det enno drive eit stort granittbrot.

Det gjekk tidlegare ei sidegrein av jernbanelinja mellom Tavistock og Plymouth med Callington som endestasjon. Denne vart nedlagt i 1960-åra. Næraste togstasjon er sidan det i Bere Alston.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Callington» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Tor Harold Percival Bergeron** (15. august 1891–13. juni 1977) var ein svensk meteorolog som sette fram teoriar om danning av nedbør i skyer. Han kom til Bergen i 1922 der han i lag med Vilhelm Bjerknes, Jacob Bjerknes og Halvor Solberg var ein del av meteorologane i Bergensskulen som danna grunnlaget for moderne vêrvarsling.

Bergeron vart dr.philos. i Oslo i 1928 og arbeidde som vêrvarslar i Oslo fram til 1935, då han flytta tilbake til Sverige. I 1946 vart han han professor i meteorologi i Uppsala.

På 1930-talet utvikla Bergeron og Walter Findeisen eit konsept om at skyer kunne innehalde både underkjølte vassdropar og iskrystallar. I følgje Bergeron blir mesteparten av nedbøren danna ved at vatn fordampar frå små underkjølte vassdropar og sublimerer på iskrystallane, som så fell som snø eller smeltar og fell som regn. Denne prosessen er kjend som Bergeronprosessen, og ein meiner i dag at dette er ein av dei mest vanlege metodane ein får danna nedbør på.

Bergeron studerte òg detaljane i nedbørsfordelinga og viste med eit særs tett nett av nedbørmålarar at fordelinga er sterkt avhengig av sjølv små variasjonar i terrenget. Bergeron mottok fleire heidersteikn og var mellom anna medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi.

Kjelder
-------

* «Tor Harold Percival Bergeron» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Tor Hagfors** (18. desember 1930–17. januar 2007) var ein norsk forskar, radioastronom, radarekspert og ein pionér innan studia av vekselsverknadene mellom elektromagnetiske bølgjer (radiobølgjer) og eit plasma. Han var ein av fleire teoretikarar som utvikla teorien bak inkoherent spreiing tidleg på 1960-talet.

Hagfors studerte ved Noregs tekniske høgskole (no Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet), tok doktorgraden sin i 1959 ved Universitetet i Oslo, og arbeidde ved Forsvarets forskingsinstitutt frå 1955 til 1963, avbrote av forskingsopphald ved Stanford i Palo Alto i California frå 1959 til 1960. Han var tilsedd ved Lincoln-laboratoriet i Lexington i Massachusetts i to periodar, frå 1963 til 1967 og frå 1969 til 1971. Frå 1967 til 1969 var han direktør for Jicamarca-observatoriet utanfor Lima i Peru. Han forelas i elektroteknikk ved NTH frå 1973 til 1982, og i perioden 1975 til 1982 var han i tillegg direktør for EISCAT og stod for oppbygginga av radaranlegga i Skandinavia.

Frå 1982 til 1991 var Hagfors direktør ved National Astronomy and Ionosphere Center (NAIC) som står for drifta av Arecibo-observatoriet på Puerto Rico, og professor i astronomi og elektroteknikk ved Cornell University i Ithaca i New York.

I 1992 vart han utnemnd som direktør for Max-Planck-Instituttet for Aeronomi i Lindau i Tyskland, ei stilling han hadde til han vart pensjonert i 1998. Han var leiar for EISCAT Council frå 1995 til 1996, leiar for romfartskomiteen i Noregs forskingsråd frå 1992 til 1997, og medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi sidan 1995. Han var gjesteprofessor ved Universitetet i Tromsø, Universitetet i Nagoya i Japan, og Universitetet i Lancaster i Storbritannia.

Hagfors forska innan mange emne og omfatta blant anna modifisering av ionosfæren, radarastronomi innan solsystemet, observasjon av planetære overflater frå romfartøy, teknikkar innan radiobaserte observasjonar, spreiing frå ru overflater, termiske fluktuasjonar i komplekse plasma (støvplasma), antenner og forplantninga av radiobølgjer. Han publiserte omkring 170 vitskapelege artiklar.

Asteroiden 1985 VD1 vart døypt 7279 Hagfors i år 2000.

Kjelder
-------


* Grydeland, Tom (26. april 2009), «Tor Hagfors», *Store norske leksikon*, henta 13. august 2014


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CiNii

 |
**Tor-Aksel Busch** (fødd 17. mars 1950) er Noregs riksadvokat sidan 1. september 1997. Han er formelt underlagt Kongen i statsråd, men er i praksis dagleg leiar av påtalemakta.

Tor-Aksel Busch har juridisk embetseksamen frå 1974. Før han vart riksadvokat, var han assisterande riksadvokat frå 1987. Frå 1981 til august 1987 var han statsadvokat ved Eidsivating (no Oslo) statsadvokatembete.

Busch har såleis lang fartstid frå påtalemakta. Frå 1976 til 1981 var han politifullmektig og seinare politiadjutant (no politiadvokat) ved Oslo politidistrikt. Han har òg vore domarfullmektig ved Nedre Romerike tingrett. 

Busch etterfølgde Georg Fredrik Rieber-Mohn, tidlegare domar i Høgsterett, no spesialrådgjevar i Justisdepartementet.

Busch har den siste tida teke til orde for avskaffing av juryordninga i Noreg. Dette grunngjev han i hovudsak med veikskapen som ligg i at juryen ikkje grunngjev avgjerdene sine.

Kjelder
-------

* Omsett frå «Tor-Aksel Busch», innhenta måndag 4. januar 2010, klokka 20:57.
* Regjeringen.no
**Newryelven** og **Clanrye** er to nemningar som begge blir brukt om ei elv i Nord-Irland. Elva renn gjennom byen Newry og ut i Carlingford Lough nær Warrenpoint. På nokre kart blir delen nedstraums frå byen kalla «Newry River» medan strekninga frå utspringet i Mournefjella til byen blir kalla «Clanrye». Det finst likevel òg andre kjelder som ikkje gjer dette skiljet.

Rådhuset i Newry er bygd på ein brukonstruksjon over elva.

Lokalt kallar ein òg elva «The County River» ('grevskapselva') fordi ho utgjer store delar av grensa mellom grevskapa Down og Armagh.

I følgje tradisjonen skal St. Patrick på ei av reisene sine i Irland ha slått leir ved elva. Her planta han eit barlindtre som skulle symbolisere den veksande kristne trua i Irland. Eit klostersamfunn vart oppretta ved elva, og frå 1144 eit cisterciensar-kloster.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Newry (elv)» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Newport** (walisisk *Casnewydd*) er den tredje største byen i Wales, etter Cardiff og Swansea. Han er tradisjonelt ein del av Monmouthshire, men utgjer no eit eige administrativt grevskap. Sjølve byen fekk status som *city* i samband med feiringa av 50-årsjubileet til dronning Elisabeth II som monark. Elva Usk renn ut i Bristolkanalen ved Newport.

Det fulle walisiske namnet er Casnewydd-ar-Wysg, som tyder «det nye slottet ved Usk». Dette viser til eit slott som vart bygt der på 1100-talet og som no er bevart som ruin i sentrum. Det vart kjent som det nye slottet på grunn av den mykje eldre romerske festninga ved Caerleon. 

Fordi byen var ein viktig hamneby for handelstrafikk fekk han på engelsk namnet Newport i staden for Newcastle, som ein kunne ha venta. Under gravearbeid i samband med eit nytt kultursenter fann ein eit skip frå 1400-talet som låg godt bevart i mudderet ved hamna. 

Newport er forbunde til resten av Storbritannia med motorvegen M4 og hovudjernbanelinja Great Western.

Historie
--------

I bronsealderen var fiskarar busette langs elva og ved fjorden ho renn ut i. Seinare bygde silurane, ei keltisk stamme, fleire borger på åsryggar rundt fjorden. For romarane var staden ein utpost mot dei keltiskkontrollerte områda og ei festning vart bygd ved Caerleon for å forsvare vadestaden i elva. 

Normannarar kom til staden i 1090 og starta å bygge ei borg som vart fullført på 1100-talet. Dei bygde òg ei bru over elva nedanfor slottet. Byen voks opp omkring dette og i 1385 fekk han eit charter frå Hugh, jarl av Stafford. 

I 1839 var Newport eit sentrum for chartistrørsla. John Frost gjekk saman med 3000 opprørarar mot Westgate Hotel, der ein framleis kan sjå kulehol frå opptøyane ved inngangen. John Frost-plassen i sentrum er kalla opp etter han.

Venskapsbyar
------------

* Flagget til Tyskland Heidenheim (Tyskland)
* Flagget til Georgia Kutaisi (Georgia)
* Den kinesiske flagget Guangxi (Kina)
* Det amerikanske flagget Annapolis i Maryland (USA)

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Newport» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2009.*


| * v
* d
* e
Hovudområde i Wales |
| --- |
| Wales' flagg | Anglesey  · Blaenau Gwent  · Bridgend  · Caerphilly  · Cardiff  · Carmarthenshire  · Ceredigion  · Conwy  · Denbighshire  · Flintshire  · Gwynedd  · Merthyr Tydfil  · Monmouthshire  · Neath Port Talbot  · Newport  · Pembrokeshire  · Powys  · Rhondda Cynon Taff  · Swansea  · Torfaen  · Vale of Glamorgan  · Wrexham | Wales' flagg |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
*Denne artikkelen handlar om den psykiske lidinga. For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Depresjon (fleirtyding).* 
'På terskelen til æva' (1890). Måleri av Vincent van Gogh, som sjølv leid av depresjon og til slutt tok livet sitt.
**Depresjon** er ei psykisk liding som gjer ein nedstemt og makteslaus i ei så stor grad at det går ut over evna til å fungera normalt. Ein deprimert person kan kjenna seg trist, irritabel, trøytt, umotivert og apatisk — vanlege skildringar av sjukdommen er at ein «ikkje har motivasjon for å gjera noko som helst» eller «føler seg trist utan grunn». Klinisk depresjon kan føra til uavbrotne negative tankar og i nokre tilfelle misbruk av alkohol eller andre stoff, sjølvskading eller sjølvmord.

I daglegtale er det vanleg å snakka om at ein er «deprimert» om ein er særs trist eller skuffa, utan at ein har denne psykiske lidinga. Samstundes kan folk som lir av depresjon ha vanskar med å bli sett på som sjuke — dei kan i staden bli sett på som late, bedd om å ta seg saman og liknande.

Typar
-----

Depresjonar blir delte inn i *reaktive* eller *endogene* typar. 

Ein reaktiv depresjon oppstår etter særskilde belastande hendingar eller endringar i livssituasjonen. Éi form for reaktiv depresjon er den sesongavhengige depresjonen (vinterdepresjon), som kjem av mangel på lys i den mørke årstida.

Ein endogen depresjon oppstår utan at det er mogleg å finna noka tydeleg utløsande hending, og pasienten og terapeuten føler at tilstanden har oppstått utan tydeleg årsak. Dette kan ha samanheng med arv, sosiale tilhøve, psykologiske mekanismar og biokjemiske tilhøve i hjernen.

Ei anna form for depresjon, som er klassifisert som eigen diagnose, er bipolar liding (manisk-depressivitet).

Kjelder
-------

* Engelsk Wikipedia: «Clinical depression as edited by Absentis at 22:19, 22 September 2007»
* Wikipedia på bokmål og riksmål: Depresjon (sykdom) Revisjon per 19. sep 2007 kl. 21:40
* Pasientboka: «Depresjon, en oversikt» Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Depresjon og mani Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. (Helsebibliotekets sider om stemningslidelser)
* Fargeløse dager Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. (Lommelegen.no, 2003)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
|  |
| --- |
| Artikkelen inngår i serien om
**Domstolar i Noreg** |
| **Alminnelige domstoler** |
| Høgsterett
Lagmannsrett
Tingrett
Forliksråd |
| **Særdomstoler** |
| Riksrett
Arbeidsretten
Jordskifterett
Skjønnsretten

---

Domstoladministrasjonen |

**Forliksrådet** er fyrste instans i det norske rettssystemet. Eit forliksråd er eit kommunalt oppnemnt meklingsorgan som består av tre lekdommarar som vert vald av kommunestyret for ein periode på fire år. Alle kommunar skal ha forliksråd.

Forliksrådet handsamar sivile saker, aldri straffesaker, og dømer ikkje i saker som det finn for vanskelege eller omfattande; slike saker vert send vidare til ein høgre rettsinstans, i fyrste omgang tingretten. Ei sak vert bringa inn for rådet gjennom ei forliksklage. Partane må som hovudregel møte personleg og utan sakførarar. Meklinga går føre seg bak stengde dører, og dersom partane kjem fram til semje, altså eit formelt forlik, har dette forliket same verknad som ein dom når det gjeld å få det gjennomført ved tvang. Med visse avgrensingar har forliksrådet høve til å døme i saker som ein finn tilstrekkeleg opplyst, eller når den innklaga parten ikkje møter til meklinga.

Politi- og lensmannsetaten overtok sekretariata for forliksråda frå kommunane 1. januar 2006, men medlemene i forliksråda skal veljast av kommunestyret og oppnemnast av fylkesmannen.

Tidlegare nemning
-----------------

Forliksrådet heitte tidlegare **forlikskommisjonen** og fekk namnet forliksråd i 1927. Eit medlem i forlikskommisjonen vart kalla **forlikskommissær**.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Forliksråd» frå Wikipedia på bokmål, den 14. september 2014.*

* 

* «forliksråd» i *Store norske leksikon*, snl.no.
200. motoriserte infanteribrigade
**200. motoriserte infanteribrigade** er ei militær avdeling hjå Nordflåten og OSK Nord i det russiske forsvaret, forlagt i Petsjenga 10 km frå norskegrensa i Murmansk oblast.
Brigaden vart sett opp på basis av 131. motoriserte infanteridivisjon i 1997 og har venskaps-samband med 6. divisjon i Noreg og det svenske Norrbottens Regiment.

  

I november 2011 vart brigaden kalla «arktisk brigade», og eitt år seinare vart han del av kystforsvaret til Nordflåten.

Generalhøgda i Luostari

Samansetjing
------------

**K-3**  

brigadestabskompani   

**Manøverelement**  

1. (583.) motoriserte infanteribataljon  
 
2. (658.) motoriserte infanteribataljon  

3. (664.) motoriserte infanteribataljon  

60. stridsvognbataljon   

  

**Eldstøtte**   

1. (416.) haubits artilleribataljon   

2. (471.) haubits artilleribataljon   

382. rakettkastarbataljon   

871. panservernbataljon   

226. luftvern-rakettbataljon   

246. luftvernartilleribataljon

Materiell
---------

I kjelda er dette materiellet oppgjeve:  

200. motoriserte infanteribrigade har våpen og kjøyretøy som dette:

* 41 x T-72B3 stridsvogner
* 300 x MT-LB panservogner - mellom anna MTLB-VMK
* 36 x 2S3 Akatsija sjølvdrivne haubitsar
* 18 x BM-21 rakettkastarar

Kjelder
-------

1. ↑  «Russia plan sitt Arctic army brigade sin».
2. ↑  «Russia's Arctic force may include paratroopers».
3. ↑  Another Trouble Brigade
4. ↑  infantry-brigade-northern-fleet-26-11 «Motorized infantry brigade to Northern Fleet»].
5. ↑  Development of Russia’s Arctic Brigade
6. ↑

---

* *Denne artikkelen bygger på «200. motoriserte infanteribrigade» frå Wikipedia på bokmål, den 27. januar 2017.*
**Gene Simmons** fødenamn Chaim Witz (fødd 25. august 1949) i Haifa, Israel) er bassist og vokalist i heavy metal-bandet Kiss.

Gene kom til USA i 1957 frå Israel, og bytte då namn til Eugene Klein.

Simmons skal etter eige utsagn ha nedlagt over 4000 kvinner. Han har hatt forhold med Diana Ross, Cher og Liv Ullmann. Han har fleire gongar kommentert at han aldri har hatt sex utanfor sitt langvarige forhold med den tidlegare Playboy-bunnyen Shannon Tweed. Han er for tida busett i ein gigantisk villa i Hollywood saman med Shannon og sine to barn Nick og Sophie.

Gene er og har alltid vore fråhaldsmann, og korkje røyker, drikk alkohol eller tar narkotika.

Gene Simmons
I nyare tid har me sett Gene Simmons i TV-serien Rock School, der han er musikklærar for ein skuleklasse på ein erke-engelsk skole, og lærar dei til å bli «rockarar». TV-serien kulminerer med at skuleklassen varmar opp for Motörhead med stor suksess. Den nyaste serien hans er Gene Simmons Family Jewels, eit virkelighetsdrama om musikaren, investoren og familiemannen Gene. Gene har sagt at Kiss vil arrangere «Kiss idol», fordi Kiss skal vare for «evig».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gene Simmons» frå Wikipedia på bokmål, den 10. mars 2009.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Flesk frå svin
Grilla bacon.
**Flesk** er feitt kjøt, særleg frå svin. Det er tidlegare òg bruka som ei generell nemning for svinekjøt. Det tyske ordet *Fleisch* tyder ganske enkelt 'kjøt'.

Flesk er ein viktig komponent i tradisjonell norsk mat, som fleskesuppe, steikt flesk eller pannekaker, men det høge feittinnhaldet har gjort flesket mindre populært i nyare tid. Ei populær form av flesk er røykt, lettsalta sideflesk, kjend under det engelske namnet for flesk, «bacon».

Flesk i kulturen
----------------

Ordet «flesk» vert også brukt i andre samanhengar, ofte som skjemt. «Sideflesk» eller berre «flesk» kan visa til kroppsfeitt hos folk. Å «selje flesk» viser til det å gå med for kort kjole slik at underkjolen viser. Det engelske uttrykket «to save [some]one's bacon» tyder at ein reddar skinnet sitt, eller det til nokon andre, frå større eller mindre skade.

«Flesk» kan også brukast om rikdom, noko uturvande eller noko urealistisk. Om noko «kostar flesk» er det svært dyrt. Å «sitje på flesket» vil seia at ein sit godt i det utan å dela med andre. Det engelske omgrepet «bringing home the bacon» viser til å tena mykje eller nok pengar.

«Smør på flesk» er ein pleonasme som ofte blir brukt for å omtala liknande overflødige utsegner. «Valflesk» viser til lovnader gjevne før eit val som ikkje blir oppfylte seinare. Eit liknande engelsk uttrykk, «pork barrel», altså ei tynne røykt svineflesk, viser til politiske vedtak eller tildelingar som blir gjort berre for å vinna røyster.

Kjelder
-------

1. ↑  «bacon» i Nynorskordboka.

* «flesk» i Nynorskordboka.
* «bacon» i *Engelsk Wiktionary*
* «Grautmål» - hyllest til dialektord. NRK Sogn og Fjordane, 22.01.2006.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Lauvtreløpar** |
| 

  |
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | *Arthropoda* |
| **Underrekkje:** | *Hexapoda* |
| **Klasse:** | *Insecta* |
| **Underklasse:** | *Pterogyta* |
| **Infraklasse:** | *Neoptera* |
|
|
| **Orden:** | *Coleoptera* |
| **Familie:** | *Cerambycidae* |
| **Slekt:** | *Rhagium* |
|
| Vitskapleg namn |
| Rhagium mordax

De Geer, 1773 |

**Lauvtreløparen** er ein europeisk trebukk som finst frå Finnmark i nord til Pyreneane i sør, og austover til vest-Sibir. Arten er mellom dei aller vanlegaste og mest utbreidde trebukkane me har.

Levesett
--------

Lauvtreløparar finst i trevirke frå mange ulike slags lauvtre, mellom anna bøk, eik, kastanje, lønn, bjørk, osp, lind og alm. Ein kan òg rett som det er finna arten i bartre som furu og gran.

Arten utviklar seg i gamalt, fuktig og liggande trevirke, til dømes i stubbar og stammar. Ein finn larvane anten under eller i borken, medan puppane berre er å finna under i særskilde puppekammer. Vaksne biller vert klekt i august-september, og overvintrar før dei kjem ut om våren.

Dei nyttar frå to år og opp på utviklinga si.

Kjelder
-------

* Norges Biller
**Sigmund Borgan** (19. juni 1920–3. juni 2004) var ein norsk professor i landbruksøkonomi ved Norges Landbrukshøgskole i Ås.

Sigmund Borgan var fødd i Vikna kommune som son av Amanda Hansen og læraren Jens Kristian Borgan. Han vart gift 1949 med Kathrine Backer. Han tok utdanning ved NLH og mastergrad i USA. Sidan underviste han i landbruksøkonomi ved NLH, dei siste 18 åra som professor. 

Sigmund Borgan var talsmann for eit allsidig arbeidsintensivt landbruk tufta på foredling dei lokale ressursane, og han var kritisk til at det norske landbruket utvikla seg i kapitalintensiv retning.

Bibliografi
-----------

* *Forbruksutviklingen og balansen mellom produksjon og forbruk av jordbruksvarer i Norge i tida fram til 1985, Jordbrukets avsetningskomité av 1956.* Arbeidsdokument nr. 59, Vollebekk 1959
* *Noen emner fra landbrukspolitikken,* Ås 1974 (2. utg. 1978)
* *Økopolitikk og populisme,* 1979
* *Bygdenæring eller industri?* Artiklar i utval, 1981
* *Landbrukspolitikk. Ressurser og tilpassing,* Ås 1982

Kjelder
-------


* Norsk biografisk leksikon
**Jens-Petter Johnsen** (fødd 10. desember 1948) er ein norsk prest som var direktør i Kyrkjerådet 1. juni 2006 til 2018. Stillinga som kyrkjerådsdirektør er tillagt ansvaret som øvste administrative leiar av verksemda i det felles sekretariatet for Kyrkjerådet, Mellomkyrkjeleg råd og Samisk kyrkjeråd. Kyrkjerådet er Kyrkjemøtets førebuande og iverksetjande organ og leier arbeidet mellom samlingane i Kyrkjemøtet. 

Johnsen har i to periodar arbeidd i Norges Kristelige Student- og Skoleungdomslag (NKSS), først som leiartreningssekretær (1975–1979) og assisterande generalsekretær (1979–1982). Etter fem år som kapellan i Jar sokn i Bærum, kom Johnsen tilbake til NKSS som generalsekretær i perioden 1987–1999. Fram til 2006 var han sokneprest på Lambertseter. 

Johnsen har vore formann i Organisasjonenes Fellesråd, medlem av sentralstyret i Kristeleg Folkeparti og medlem av det regjeringsoppnemnde stat/kyrkje-utvalet (Gjønnes-utvalet) 2003-2005.

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 4. januar 2010, klokka 21:22.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |