recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kart over Petsjenga. Grønt område er den del av Fiskarhalvøya som Finland avstod til Sovjetunionen etter Vinterkrigen, resten vart avstått etter den finske framhaldskrigen, bortsett frå det raude området, *Jäniskoski* som Finland selde til Sovjetunionen i 1947 i byte mot dei tyske eigedomane Sovjetunionen konfiskerte i Finland.
**Petsjenga** (finsk *Petsamo*, russisk Печенга, nordsamisk *Beahcán*, skoltesamisk *Peäccam*) i den sørlege delen av Pasvikdalen er eit russisk område på 10 470 km2 i distriktet med same namnet. Distriktet (med omkring 11 000 innbyggjarar) ligg i Murmansk oblast og grensar mot Noreg.

Historie
--------

Området var opphavleg ein del av eit felles norsk og russisk skatteland, men 14. mai 1826 vart grensekonvensjonen mellom Noreg-Sverige og Russland underteikna i St. Petersburg. Grensestrekninga over land mellom Noreg og Russland var dermed avklart utan samanstøytar.

Etter det russiske nederlaget i første verdskrigen vart Petsjenga overført til Finland, i samsvar med fredsavtalen i Dorpat 14. oktober 1920. Året etter vart det funne store nikkelførekomstar i området, og desse vart frå 1935 utvunne av canadiske og franske gruveselskap. For å lette tilkomsten vart det bygt veg frå Sodankylä i Lappland til Petsjenga.

Under vinterkrigen stod slaget om Petsjenga i perioden 30. november 1939-12. mars 1940. Krigen enda med sovjetisk siger, og sovjetstyrkar inntok heile området. Under fredsforhandlingane i Moskva i 1940 måtte Finland avstå vestre del av Fiskarhalvøya.

Området vart okkupert av tyske styrkar, med utgangspunkt i Kirkenes, under Operasjon Barbarossa og var under tysk okkupasjon under kampane på murmanskfronten. Etter den tyske tilbaketrekkinga i 1944 vart Petsjenga okkupert av Den raude arméen og formelt avstått til Sovjetunionen innanfor Paristraktatane i 1947.

Konstantin Korovin: *St. Trifons-elva i Petsjenga*, 1894
I byen Petsjenga låg det ortodokse Petsjengaklosteret. Under framhaldskrigen vart klosteret evakuert til Savolaks, saman med klosteret som hadde lege på øya Valamo i Ladoga. I Savolaks vart dei samla under namnet Nye Valamo kloster.

Geologi
-------

Berggrunnen høyrer til Petsamo-supergruppa i Aust-Finnmarks grunnfjellsområde. Petsamo-supergruppa består av grønsteinar med eit basalkonglomerat under.

Petsjenga er aktuelt ilandføringsområde for gass frå det russiske Sjtokmanfeltet.

Sjå òg
------

* Samiske stadnamn i Russland

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Petsjenga» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Petsjenga**

* Kart Arkivert 2007-08-23 ved Wayback Machine.
**Frederator Studios** er eit amerikansk animasjonsstudio som lagar program for fjernsyn. Det er eit underselskap av Frederator Networks, Inc. og vart grunnlagt av Fred Seibert i 1997. Studioet gav ut sin første serie i 1998 og fokuserer hovudsakleg på kunstnarar som skriv eigne kortfilmar, seriar og langfilmar. Slagordet deira er «Original Cartoons since 1998» (*Originale teiknefilmar sidan 1998*). Studioet har avdelingar i New York City og Burbank i California.

Den 26. oktober 2016 danna Frederator Networks, Inc. ei samanslutning med det kanadiske animasjonsstudioet Rainmaker Entertainment og Ezrin Hirsh, Inc. under namnet Wow Unlimited Media.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frederator Studios» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mars 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Who are we?». *Frederator Studios*. Frederator Networks. Henta 22. juni 2018.
2. ↑  «About Us». *Frederator Studios*. Frederator Networks. Henta 22. juni 2018.
3. ↑  Wolfe, Jennifer (26. oktober 2016). «Rainmaker Entertainment Acquires Frederator, Rebranding As WOW!». Animation World Network. Henta 22. juni 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Frederic Edwin Church** (4. mai 1826–7. april 1900) var ein USA-amerikansk romantisk landskapsmålar og kunstsamlar frå Hartford i Connecticut. Han var ein sentral figur i Hudson-River-skulen av landskapsmålarar i USA. Sjølv om han var mykje oppteken av naturvitskapane, var han «alltid oppteken med å få ein åndeleg dimensjon i verka sine».

### Liv gjerning

*Skumring i villmarka*, 1860
Church kom frå ein rik familie og fekk såleis alt i tidleg alder utvikle og konsentrere seg om kunstinteressa si. Han viste seg snøgt å vere eit naturtalent og eitt underbarn når det galdt måleri. Atten år gammal trefte han ein av USAs mest framståande landskapskunstnarar, Thomas Cole, som tok Church til elev og lærde han utifrå den såkalla Hudson-River-skulen. Etter Cole døydde i 1848 heldt Church fram arbeidet sitt i Hudson-River-skulen si ånd. Same året vart han vald inn som den yngste medlemen i'National Academy of Design.

Church busette seg i New York. Sommarhalvåret var han ute på vandringar i naturen der han samla inntrykk og inspirasjon til måleria sine. Kvar vinter vende han tilbake til New York for å selje verka sine. Likt læraren sin, Cole, gjorde Church utkast til måleria sine under vandringar i naturen, for å lette på arbeidet i atelieret. I seinare år gjorde han lange reiser til Sør-Amerika og langs kysten av Middelhavet. Der fann han nye vakre og romantiske paradislandskap som han avbilda.

Kunstsamlinga hans, med eigne, men framfor alt andre sine kunstverk frå heile verda, finst i bustaden «Olana» som han fekk bygt ved Hudsonelva i delstaten New York i USA.

Galleri
-------

* Regntid i tropane, 1866*Regntid i tropane*, 1866
* Jerusalem frå Oljeberget, 1870*Jerusalem frå Oljeberget*, 1870
* Palmetre og hustak i Ecuador, 1853*Palmetre og hustak i Ecuador*, 1853
* Elvelyset, 1877*Elvelyset*, 1877

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frederic Edwin Church» frå Wikipedia på svensk, den 25. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Frederic Church**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Segovia** |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Segovia | Byvåpenet til Segovia |
| **Flagget til Segovia** | **Byvåpenet til Segovia** |

 |
| Plassering |
| 

Segovia is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Castilla y León |
| Provins | Segovia |
| Borgarmeister | Pedro Arahuetes García |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  163,59 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 56 858   347,6 /km² |
| Koordinatar | 40°57′″N 0°4′″W﻿Koordinatar: 40°57′″N 0°4′″W﻿ |
| Høgd over havet | 1000 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 40001-40006 |
| Telefon-retningsnummer | 921 |
| **Nettstad:** www.segovia.es |

**Segovia** er ein by i Spania, og provinshovudstad provinsen Segovia i Castilla y León. Byen ligg nord for Madrid, 35 minutt med tog. Byen har kring 55 000 innbyggjarar.

Attraksjonar
------------

Gamlebyen ligg på ein lang, smal ås og her ligg mange monument, mellom anna katedralen, ein kjend romerske akvedukt, ein *alcázar* (borgslott) og forskjellige romansk kyrkjer som San Esteban, San Martín og San Millán. Gamlebyen er innskrive på verdsarvlista til UNESCO og er omgjeve av murar bygd på 700-talet, truleg over ein romersk base.

Klima og vegetasjon
-------------------

Segovia har eit kontinentalt middelhavsklima, kaldt og tørt, på grunn av den høge plasseringa og avstanden til havet. Den årlege normaltemperaturen er 12 °C. I desember er temperaturen rundt -14 °C og i juli 34 °C. Den årlege normalnedbøren er 520 mm. 

Den dominerande vegetasjonen er svartfuru, pinje, furu, eik, bøk og einer, samt kornåkrar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Turistside
* Bilete av Avila og Segovia Arkivert 2011-11-15 ved Wayback Machine.
* Informasjon og bilete i Segovia

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Segovia» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Petter Jakobson Falk** (1591–1643) var norsk fut på Helgeland frå ca. 1619 til ca. 1640. Han kan reknast som stamfar til Falk- eller Falchslekta på Helgeland, ei slekt som hadde stor makt i regionen dei neste genarasjonane. I lag med kona si samla han seg eit stort gods med landeigedommar. 

Petter Falk var fødd i Romsdalen rundt 1591. Faren Jakob Pederson var dansk, fut i Romsdalen og seinare lagmann i Trondheim og Jemtland. Mora var Margrete Petersdotter (Falkener), fødd i Trondheim. 

I 1624 vart han gift med Anne Jonsdotter. Han vart utnemnd til fut for Helgeland i 1618, og busette seg på krona sin tenestemannsgard på Nord-Herøy. I løpet av si tid som fut fekk han i sitt eige mange gardar, i 1642 åtte han eit gods med ei samla landskyld på 47 våg, det var 33 matrikkelgardar og rundt 60 bruk. Etter at han døydde, fortsette kona godssamlinga.

Petter og Anne har 9 kjende barn, blant dei Maren Falk, mor til diktarpresten Petter Dass.

Kjelder
-------

* Arnt O. Åsvang: *Slekten Falch I* (1979)
* Kåre Hansen: *Petter Dass - mennesket, makten og mytene* (2006)
**Seglgarn** er tauverk brukt til sying av seglduk og takling av tynne liner. Det er to til firegarns tauverk der kvar enkelt *tråd* eller *tått* opphavleg blei spunne av fine hampfibrar. Seglgarn er den finaste dimensjonen ein brukar til sjøs. «Garn» betyr i denne sammenhengen omtrent det samme som tråd eller hyssing. Førsteleddet i ordet, «segl» eller «seil», er eit lånord fra tysk og tyderr 'tau' eller 'line'.

Seglgarn er også første trinn i framstillinga av tauverk der ein slår seglgarn til kordelar. Trinna er garn ⇒ seglgarn ⇒ kordel.

Kjelder
-------

1. ↑  Lund, Kaj (1973). *Knop, stikk og spleis*. Mortensen. ISBN 8252703992.
2. ↑  Gundersen, Louis G. (1959). *Vi går om bord*. NKS.
3. ↑  Falk, Hjalmar (1894). *Vanskabninger i det norske sprog*. Cappelen.
4. ↑  Trautner, Nils (1974). *Knoper og stikk*. Schibstedt. ISBN 8251600200.

* *Denne artikkelen bygger på «Seilgarn» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stell av nordlandsbåtens skrog og rigg (1988). Skildrar bruk av seglgarn.
Sisyfos måla av symbolisten Franz von Stuck i 1920.
**Sisyfos** (Σίσυφος) var konge, helt og skrekkeksempel i gresk mytologi. Han er kjend for den evige straffa si med å rulla ein stein opp på eit fjell, og har gjeve opphav til uttrykket *sisyfosarbeid*.

Sisyfos skal ha grunnlagt og vore konge av Korint. Han var son av Aiolos og Enarete og gift med Merope, som han fekk den seinare korintarkongen Glaukos med. I nokre seinare kjelder blir det òg sagt at han var far til Odyssevs.

Den sløge kongen
----------------

Som konge skal han ha oppmuntra skipsfart og handel, men òg ha prøvd å karra til seg mest mogleg rikdom, gjerne ved å drepa reisande. Homer og seinare diktarar kallar han ein av dei største sløgingane i verda. Då dødsguden, Thanatos, kom for å henta han, klarte kongen å lenkja han fast slik at verken han eller nokon andre trong å døy. Til slutt måtte Ares koma og fri guden, medan Sisyfos blei send til dødsriket.

Kongen hadde fleire kort i ermet. Han hadde avtalt med kona si at ho ikkje skulle ofra noko for han, slik ein brukte å gjera for dei døde. Han gjekk til Hades og klaga over at kona ikkje utførte pliktene sine, og bad om å få dra tilbake til jorda og snakka til henne. Så snart han var fri, nekta han å dra tilbake. Til slutt måtte Hermes ta han til dødsriket med makt.

Som straff for alle triksa, ugjerningane eller at han hadde røpa gudane sine løynder, måtte Sisyfos dytta ein stor stein opp på eit fjell. Så snart steinen var oppå toppen, rulla han ned igjen, og Sisyfos måtte ta til på nytt. Av dette har me fått uttrykket *sisyfosarbeid*, om eit tungt og endelaust arbeid som tilsynelatande ikkje fører nokon veg fram.

Sysifos har fascinert seinare kunstnarar og tenkjarar fram til vår tid. Welcker meiner han skildrar mennesket som stendig tørster etter meir kunne. I essayet *Le Mythe de Sisyphe* liknar Albert Camus Sisyfos med menneskelivet, som er eit absurd strev utan mål, og som me likevel lever.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
|  |
| --- |
| **Linsevikke** |
| LinsevikkeLinsevikke |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Erteblomordenen Fabales |
| **Familie:** | Erteblomfamilien Fabaceae |
| **Underfamilie:** | Faboideae |
| **Stamme:** | Fabeae |
| **Slekt:** | Vikkeslekta *Vicia* |
| **Art:** | **Linsevikke** *V. ervilia* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Vicia ervilia***Willd. 1802 |

**Linsevikke** (*Vicia ervilia*) er ein art i erteblomfamilien og blir nytta som matplante. 

Linsevikke i den kongelege botaniske hagen i Madrid.
Ville stammar av linsevikke er avgrensa til eit område som omfattar Anatolia og nordlege Irak med ei utviding sørover langs fjella i Libanon. Spor av dei tidlegaste domestiserte tilfella er blitt avdekte frå fleire arkeologiske funnstader i Tyrkia som er tidfesta med ubekrefta karbondatering til dei 7. og 6. tusenåra f.Kr.

Planten var ein av dei åtte grunnplantane i jordbruksrevolusjonen, og har vore viktig for sivilisasjonane rundt Middelhavet. Frukta eignar seg spesielt godt som fôr for sau og storfe.

Blomane er kvite med svake lilla nervetråd-teikningar. Frøa i belgfrukta kan minna om raude linser, og for å eta perlebelgfrøea må desse kokast i fleire omgangar for å fjerna ein elles bitter smak.

På engelsk blir planten kallas for *bitter vetch*, på arabisk *kersannah*, spansk *yero*, gresk *rovi* og tyrkisk *burcak*. Næringsverdien frå linsevikke har garantert framleis kultivering i Marokko, Spania og Tyrkia. Planten er enkel å kultivera og hausta, og kan bli dyrka på svært grunn, alkalisk jord. Det er restriksjonar i innførsel av linsevikke til Noreg.

Kjelder
-------

1. ↑  Zohary, Daniel & Hopf, Maria (2000): *Domestication of Plants in the Old World*, tredje utgave (Oxford: University Press), s 116.
2. ↑  Enneking, D. & Francis, C.M. (1997) "Development of *Vicia ervilia* as a grain crop for Southern Australia"
3. ↑  Bellido, L.L.: «Grain legumes for animal feed» in Neglected crops: 1492 from a different perspective, J.E. Bermejo and J. Leon, red.; Plant Production and Protection Series, No. 26 (Rome: FAO), ss. 273-288

* *Denne artikkelen bygger på «Linsevikke» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mai 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Linsevikke**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Segre** er ei sideelv til Ebro med nedslagsfelt som dekkjer delar av Frankrike, Andorra og Spania.

Segre, som dei gamle romarane og grekarane kalla *Sicoris*, spring ut på nordsida av Puigmal de Segre i det franske departementet Pyrénées-Orientales i dei katalanske Pyreneane. Ho renn så vestover til Cerdanyadalen (*Cerdagne*) og gjennom byen Saillagouse, den spanske eksklaven Llívia og Bourg-Madame. 

Ho renn inn i Spania ved Puigcerdà og held fram vestover til La Seu d'Urgell, der ho møter Valira frå Andorra. Frå her snur ho sørvestover gjennom lågberga ved Pyrenane (med fleire dammar) og dei vestlege slettene i Catalonia. Ho renn gjennom Balaguer, Lleida og munnar ut i Ebro ved Mequinenza.

Av sideelvar finn ein Valira (frå Andorra), Noguera Pallaresa, Noguera Ribagorçana og Cinca.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Segre**

* Miljøtiltak for Segre -«La Mitjana», Lleida (Spania) Arkivert 2008-04-08 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Segre River» frå Wikipedia på engelsk, den 30. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Géoportail*, arkivert frå originalen 15. desember 2010, henta 30. april 2009
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå linse.* 

|  |
| --- |
| **Linser** |
| LinserLinser |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Erteblomordenen Fabales |
| **Familie:** | Erteblomfamilien Fabaceae |
| **Underfamilie:** | Faboideae |
| **Stamme:** | Fabeae |
| **Slekt:** | *Lens* |
| **Art:** | **Linser** *L. culinaris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lens culinaris***Medik. 1787 |

**Linser** (*Lens culinaris*) er ein eittårig planteart i erteblomfamilien som er ein utbreidd matplante. 

Linseplanten blir 20–40 cm høg. Han har bleikblå blomsar og lysebrune belgar med eitt eller to flate frø, linser. Det fins mange sortar med ulik farge: svarte, gule, grøne og raude. Linser har høgt proteininnhald og er ei viktig næringskjelde i områder med tørt klima. Dei er også ei viktig proteinkjelde i eit vegatabilsk kosthald. 

Linser er kjend frå steinalderen, og er nemnd i gamle egyptiske og romerske skrifter og i Bibelen.
India er det største produsentlandet for linser. Ein har også vært prøvd å dyrka planten i Noreg, og han finst av og til forvilla ved møller.

Kjelder
-------

* «Linse: erteblomstart», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009
|  |
| --- |
| ***Jesus Make Up My Dying Bed***  Singel av Blind Willie Johnson |
|  |
| **Utgjeve** | 1928 |
| **Innspelt** | Dallas, Texas, 3. desember 1927 |
| **Sjanger** | Gospelblues |
| **Lengd** | 3:12 |
| **Selskap** | Columbia |
| Låtskrivar(ar) | Unknown |
|

«**In My Time of Dying**» er ein tradisjonell gospelsong som fleire gonger er spelt av rockeartistar sidan tidleg i 1960-åra. Den første kjende innspelinga av songen var med tittelen «Jesus Make Up My Dying Bed» innspelt av blues-gospel-gitaristen Blind Willie Johnson i perioden 1927-1930. «Jesus Goin' A-Make Up My Dyin' Bed» er nemnd i historikaren Robert Emmet Kennedy sin *Black Cameos*, som kom ut i 1924. Han skriv at songen vart spelt av gatemusikantar i Louisiana, og songen vert òg nemnd i *Index to Negro Spirituals* av Cleveland Library. I dag er ikkje utgåva til Johnson registrert nokon stad og han er offentleg eigedom. Charlie Patton si utgåve vart kalla «Jesus is a Dying-Bed-Maker» «In My Time of Dying» er òg spelt av mellom andre Shocking Blue, Martin L. Gore, John Cougar Mellencamp, The Be Good Tanyas, Jeff Lang, Bob Dylan og Led Zeppelin.

Bob Dylan-utgåva
----------------

Songen vart meir kjend i popverda då Bob Dylan spelte ei utgåve av songen på debutalbumet *Bob Dylan* i 1962. Her heitte songen «In My Time of Dyin'».

Dylan si utgåve er truleg basert på Joshua White si innspeling frå 1933.

Led Zeppelin-utgåva
-------------------

«In My Time of Dying» er den lengste studioinnspelinga til Led Zeppelin og avsluttar side ein på dobbelplata *Physical Graffiti* frå 1975 med ei lengd på 11:05. Det er ingen lange instrumentalparti, trass i den lange lengda.

Jimmy Page spelte ein sjeldan gong slidegitar. John Paul Jones spelte bandlaus bass, medan den kraftige trommelyden til John Bonham vart spelt inn på same måte som på «When the Levee Breaks» frå fjerdealbumet deira.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «In My Time of Dying» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Lewis, Dave (2004) *The Complete Guide to the Music of Led Zeppelin*, ISBN 0-7119-3528-9
	+ Welch, Chris (1998) *Led Zeppelin: Dazed og Confused: The Stories Behind Every Song*, ISBN 1-56025-818-7

1. ↑  Robert Emmet Kennedy (1924). *Black Cameos*. s. 210.
2. ↑  Robert Emmet Kennedy (1925). *Mellows, a Chronicle of Unknown Singers*. s. 150.
3. ↑  The Fahey Files song notes for *Requia* av John Fahey.
4. ↑  «Bob Dylan's Roots». Henta 17. oktober 2009.
5. ↑  Dave Lewis (1994), *The Complete Guide to the Music of Led Zeppelin*, Omnibus Press, ISBN 0-7119-3528-9.
Vegetasjon under siste glasiale maksimum
**Siste glasiale maksimum** (engelsk *Last Glacial Maximum*, forkorta *LGM*) viser til tida under den siste istida då isdekket var på sitt største. Dette fann stad for rundt 21 500-21 000 år sidan. Då var den globale gjennomsnittstemperaturen rundt 5°C lågare enn i dag. Klima over heile verda var tørrare, medan havnivået var rundt 125 meter lågare, ettersom mykje av vatnet i verda låg låst i isen.

På denne tida dekte innlandsis mykje av den nordlege halvkula. I Europa var Skandinavia, Dei britiske øyane Nordaust-Europa og delar av Sibir dekte av det skandinaviske isdekket. Store delar av Nord-Amerika låg under Laurentid-isdekket og andre isbrear. Det fanst også ei mengd brear i fjella i andre område, også sør i verda som i Sør-Amerika og Afrika.

Kjelder
-------

1. 1 2  Chris Park; Michael Allaby, «Last Glacial Maximum», *A Dictionary of Environment and Conservation*, Oxford University Press
2. 1 2 3  Stephen T. Jackson (10. desember 2016), «Climate change», *Encyclopædia Britannica*, Encyclopædia Britannica, inc.

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Siste istids maksimum» frå Wikipedia på bokmål, den 21. desember 2017.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

---

* T.O. Vorren og J. Mangerud (2006). «Istider kommer og går». I I.B. Ramberg, I. Bryhni og A. Nøttvedt. *Landet blir til: Norges geologi*. Norsk Geologisk Forening. s. 478–531. ISBN 978-82-92344-31-6.
**Kittil Haraldsson Langebakke** (21. mars 1825–26. juli 1858) var ein norsk spelemann frå Krødsherad i Buskerud. Han var fødd på husmannsplassen Haraldhus i Krødsherad, og kalla seg stundom etter denne staden. 

Kittil livnæra seg som skomakar, som andre spelemenn i samtida, og levde elles som husmann, og gjekk gardimellom for å lappe skor. Han lærde mykje spel av Knut Fosslia. 

Kittil vart tidleg gift, år 1844, og fekk åtte born med kjerringa si, men levde ikkje lenge. Han var ein etterspurd spelemann, og var tinga inn til Raumyra på Norefjell i juli 1858. Det vart snøstorm, og Kittil var ein av tre som miste livet. Han kom bort medan han leita etter ly, og bygdefolket fann han seks veker etter under Rantehønna. Det vart seinare knytt ein slått til denne hendinga.

Slåtten «Kittil Langebakke», ein variant av springaren «Tannlausen», er skriven ned etter Andres Vinna, som hadde han beint frå Langebakken. Springaren «Haraldhusen», overlevert i Eggedal, er òg knytt til Kittil.
Kart over Den iberiske halvøya. Sistema Central ligg like nord for 40 °N.
**Sistema Central** er ei fjellkjede på Den iberiske halvøya og ein av dei mest dominerande delane av det iberiske platået (Meseta Central). Fjellkjeda deler platået i to delar. Sistema Central går frå aust til vest, stort sett langs den sørlege grensa til den autonome regionen Castilla y León og inn i Portugal.

Fjella består av fleire mindre fjellkjeder, som Sierra de Guadarrama som går om lag langs grensa mellom Madrid og Castilla y León, og Sierra de Gredos nord for grensa mellom Castilla y León og Castilla-La Mancha og inn i Extremadura. I sistnemnde ligg det høgaste fjellet i systemet, Pico Almanzor på 2592 meter over havet.

Av andre fjellkjeder i Sistema Central finn ein Sierra de Ayllón, Sierra de Ávila, Sierra de la Paramera, Sierra de Candelario, Sierra de Francia, Sierra de Gata og Serra da Estrela i Portugal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sistema Central» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2009.*

Koordinatar: 40°24′19″N 4°26′58″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNE
* GeoNames

 |
**Juhani Lehtiranta** er ein finsk språkforskar frå Nurmijärvi. Han skreiv doktoravhandlinga si om pitesamisk språk. *Arjeploginsaamen ääne- ja taivutusopin pääpirteet*. I tillegg har han skrive to sentrale verk. Det eine er *Yhteissamelainen sanasto*, eit oversyn over rekonstruerte ord i ursamisk og dei tilsvarande orda i moderne samiske språk. Det andre er ei utgåve av Erkki Itkonens kildinsamiske tekstsamlingar.

Juhani Lehtiranta har òg vore oppteken av typesnitt. I samband med arbeidet sitt med samisk språkforsking frå 1980-talet og framover trengte han å representere det finskugriske lydalfabetet digitalt. Dermed laga han ulike serier av typesnitt, både for samiske språk, for det finskugriske lydalfabetet og for mange språk i Europa og asiatisk Russland som på det tidspunktet ikkje var representert i kommersielle løysingar i det heile. I samband med dette arbeidet grunnla Lehtiranta i 1985 firmaet JL-Types.

Kjelder
-------

1. ↑  Jf. Luc Devroyes oversyn over typesnitt

Bibliografi
-----------

* Itkonen, Erkki 1985: *Kildinlappische Sprachproben. Herausgegeben von Juhani Lehtiranta*. Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia 191.
* Lehtiranta, Juhani 1989: *Yhteissamelainen sanasto*. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia 298.
* Lehtiranta, Juhani 1992: *Arjeploginsaamen ääne- ja taivutusopin pääpirteet*. Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia 212.

Bakgrunnsstoff
--------------

* JL-Types
«Hi-Fi»-utstyr frå 1970-talet.
**«Hi-Fi»** (**High-Fidelity**) er eit engelsk omgrep som dukka opp på 
1940-talet og som opphavleg vart nytta om lydattgjevingsuttsyr som hadde betre kvalitet enn vanleg. Ei ordrett omsetting til norsk ville verta noko slikt som «høg naturlegheit», med dette omgrepet vert ikkje nytta på norsk. Derimot nyttar svenskane av og til omgrepet «høg naturtrogenhet».
Utstyr som fyller krava til høg naturlegheit har flat frekvensrespons, lite støy, lite ulineær forvrengning og lite tidsrelaterte feil (wow, flutter, jitter).
På grunn av at omgrepet «Hi-Fi» har vorte misbruka i reklamen vart det «utvatna» og det vert ikkje lenger forbunde med kvalitet.

Referansar
----------

1. ↑  Nixon, G.M. *"Higher Fidelity" in sound transmission and reproduction*, J. Acoust. Soc. Am. bind 17, nr 2, okt. 1945, ss. 132-135.
2. ↑  Berk, D.M. *The consumer's viewpoint on high fidelity*, J. Audio Eng. Soc. bind 3, nr 4, 1957, ss. 190-194.

Sjå òg
------

* High-End audioutstyr
* Proaudio
Shah Deniz-feltet is located in
Plasseringa av feltet i høve til Aserbajdsjan

**Shah Deniz-feltet** er det største naturgassfeltet i Aserbajdsjan. Det ligg sør i Kaspihavet, utanfor kysten av Aserbajdsjan, om lag 70 km søraust for Baku på ei djupne på om lag 600 m. Feltet dekkjer om lag 860 km². Shah Deniz-gassen og kondensatfeltet vart oppdaga i 1999. Det fører gass til Europa utan å gå gjennom land som Russland og Iran, som vert rekna som politisk utstabile. av somme for å få i stand Nabucco-røyrleidningen.

Eigarskap
---------

Shah Deniz-feltet vert operert av BP som eig 25,5%. Andre partnarar er Statoil (25,5%), SOCAR (10%), Total S.A. (10%), LukAgip, eit interessentskap med Eni og LUKoil (10%), OIEC (10%) og TPAO (9%).

Reservar
--------

Shah Deniz-reservane er estimert til å innehalde mellom 1,5 milliardar tønner til 3 milliardar tønner olje tilsvarande 50 til 100 milliardar kubikkmeter gass. Gassproduksjonen ved oppstarten i 2005 vart estimert til om lag 7 milliardar kubikkmeter årleg. Shah Deniz-feltet inneheld òg gasskondensat i overkant av 400 millionar kubikkmeter.

Røyrleidning
------------

Den 692 km lange Sør-Kaukausus-røyrleidninga, som kom i drift frå slutten av 2006, transporterer gass frå Shah Deniz-feltet i den aserbajdsjanske sektoren av Kaspihavet til Tyrkia via Georgia. 

Det tilknytte kondensatet vert blanda med olje frå ACG-feltet og transportert til Tyrkia via Georgia langs Baku–Tbilisi–Ceyhan-røyrleidninga.

Nyare utvikling
---------------

Shah Deniz-systemet starta å produsere gass mot slutten av desember 2006, tre månader seinare enn venta, men vart tvungen til å stenge ei kort stund i januar 2007. Dette medførte at Georgia måtte kjøpe naudgassforsyningar frå Russland til marknadspris. Georgia håpte at produksjonen frå Shah Deniz ville gjere landet mindre avhengig av Russland når det kom til energi og politikk.

I juli 2007 var gassanlegget på Sangachalterminalen fullt operasjonelt, der all gassen frå Shah Deniz vart prosessert.

Shah Deniz trinn 2 er no godkjend. Dette prosjektet omfattar ei ny gassplattform, undersjøiske brunnar og utviding av gassanlegget på Sangachalterminalen, til ein estimert kostnad på minst $10 milliardar.

Sjå òg
------

* Azeri-Chirag-Guneshli
* Umid-feltet
* Shafag-Asiman
* Nakhichevan-feltet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shah Deniz gas field» frå Wikipedia på engelsk, den 17. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  MacAlister, Terry (5. februar 2007). «More trouble for BP as gas scheme is halted». London: Guardian. Henta 17. desember 1020.
2. ↑  Clare Watson (5. juli 2007). «Gas from Shah Deniz field now flowing to Turkey, Statoil reveals». Energy Business Review. Arkivert frå originalen 22. juli 2011. Henta 17. desember 2010.
3. ↑  Aida Sultanova; Andrew Langley (1. oktober 2007). «Investment in Shah Deniz Stage 2 Seen at $10 Billion». Rigzone. Henta 17. desember 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Shah Deniz på Rigzone
* Shah Deniz på Offshore Technology
Blant katakombene
**Odessakatakombene** er eit nettverk av tunnelar i tre nivå under byen Odessa i Ukraina. Største delen av katakombane er skapt i samband med gruvedrift etter stein. Katakombane rekk 60 meter under jordoverflata. 

Det meste av husa frå 1800-talet i byen vart bygd av sandstein henta ut frå lokale gruver. Dei tomme gruvene vart seinare nytt og utvida av lokale smuglarar. Dette skapte ein gigantisk labyrint av undergrunnstunnelar under Odessa, som vart kalla katakombar

I dag er dei populære for turistar som er ute etter spenning, sidan det kan vere farleg å utforske tunnelane. Slike turar er ikkje offisielle sidan katakombane ikkje er fullstendig kartlagde og ikkje vert rekna som trygge. Det har vore tilfelle der folk har gått seg vill i tunnelnettverket og døydd av dehydrering eller steinras.

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
* 
*

Sjå òg
------

* Slaget ved Odessa i 1941
* Znojmokatakombene

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Odessa Catacombs» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   Emercom ceazes search of a student missing in Odessa catacombs.] (ukrainsk)

Koordinatar: 46°32′48″N 30°37′50″E﻿
**Jugoslavias kommunistforbund** (serbokroatisk **Savez komunista Jugoslavije (SKJ)**, slovensk **Zveza komunistov Jugoslavije (ZKJ)**, makedonsk **Sojuz na Komunistite na Jugoslavija (SKJ)**) blei danna i 1919, og fekk frå starten stor støtte i delar av folket. Partiet gjorde det så godt under valet i 1920 at det året etter blei forbode, noko det var heilt til etter andre verdskrigen, da det blei statsberande parti. Den første leiaren var *Filip Filipovic*, og partiet heitte første året *Jugoslavias sosialistiske arbeidarparti (kommunistane*) - SRPJ(k) - før det på andre kongressen sin i 1920 skifta namn til *Jugoslavias kommunistiske parti* KPJ. Partiet oppstod ved sameining av dei radikaliserte sosialdemokratiske partia i dei ulike delane av det som no var blitt (det første) Jugoslavia.

Frå 1937 var Josip Broz Tito leiar i Jugoslavias kommunistiske parti. Under hans leiing stod partiet i brodden for den anti-fascistiske partisanrørsla under krigen og for skipinga av den føderative jugoslaviske staten etter frigjeringa i 1945 ("Det andre Jugoslavia").

Jugoslavia var i hovudsak blitt frigjort med eigne krefter, noko som gjorde at landet greidde å halde seg utanfor sovjetisk dominans etter krigen. Partiet blei i samband med brotet med dei stalinistiske partia omdøypt til *Jugoslavias Kommunistforbund* (SKJ/ZKJ). Dette skjedde på kongressen i 1952.

Kommunistforbundet var statsberande også ettar at Tito døydde i 1980. Men utover 80-talet begynte disintegrasjonen både av den jugoslaviske staten og partiet som hadde halde den saman. Store spenningar oppstod, særskilt mellom det reformvennlege slovenske kommunistpartiet, leidd av Milan Kučan og det stadig meir etnonasjonalistiske serbiske kommunistpartiet, leidd av Slobodan Milošević. Den endelege oppløysinga kom 23. januar 1990, då delegasjonane frå Slovenia og Kroatia forlet den 14. ekstraordinære partikongressen. Sidan skifta delane i dei ulike republikkane namn og kalla seg sosialistiske eller sosialdemokratiske, såleis mellom anna Det sosialdemokratiske partiet i Bosnia og Herzegovina - Sosialdemokratane, Det sosialdemokratiske partiet i Kroatia og Sosialdemokratane i Slovenia. Det finst også nokre mindre kommunistiske grupper.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Atlas glødehovud råoljemotor.
**Råoljemotor**, **tungoljemotor**, eller **oljemotor**, er ein forbrenningsmotor som nyttar råolje som drivstoff. Omgrepet vert stort sett berre nytta om stempelmotor med så lågt kompresjon at drivstoffet ikkje sjølvtenner. Slike motorar vert ikkje produserte lengre, så dei er berre av historisk interesse.

Ulike drivstofftypar
--------------------

Mange av dei tidlege råoljemotorane kunne nytta fleire ulike typar drivstoff, som parafin, lampeolje, tran og ulike typar planteolje. Råoljemotrar var difor multidrivstoffmotorar. Det som kjenneteikna dei ulike typane drivstoff som vart nytta var at dei ikkje fordampa lett nok til at dei kunne nyttast i forgassarmotorar. Desse oljetypane vart difor ofte omtala som tungolje, eller råolje. 

Grunnen til at det vart utvikla råoljemotorar var at tungolje var mykje billigare enn bensin. Dette førte til at råoljemotorane kunne nyttast til oppgåver der bensinmotorane ikkje var økonomiske. Mange råoljemotorar var stasjonærmotorar som vart nytta innan jordbruket for å driva treskeverk, mylner og andre maskinar. At tungolje var mindre brannfarleg enn bensin og dampmaskinar var difor eit godt salsargument.

Meir enn ein type
-----------------

På slutten av 1800-talet var det utvikla mange forskjellige typar råoljemotorar, som glødehovudmotorar, gløderørmotorar (som begge nytta overflatetenning) og i ein periode Hesselmanmotorar (som nytta elektrisk tenning). Mange tyske og franske føretak produserte både ein bensin- og ein råoljeversjon av motorane sine. Men det var glødehovudmotorane som synte seg å vera den enklaste og mest driftssikre typen og som difor etter kvart utkonkurrerte dei andre tungoljemotortypane. Det vart produsert glødehovud båtmotorar til langt inn på 1960-talet [*treng kjelde*]. 

Parafinmotorar, som er forgassarmotorar med forvarming av drivstoffet, kan sjåast på som ein mellomting mellom dei eigentlege råoljemotorane (som kunne nytta ulike typar drivstoff) og forgassarmotorane, som nyttar lettfordampelege drivstoff som bensin. Etter som dei har forgassarar av same type som bensinmotorar og ikkje kan nytta alle slags tungolje vert dei ikkje rekna som råoljemotorar.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Cummins, C.L. *Internal fire*, 3. utg. Carnot Press, 2000.

Sjå òg
------

* Parafinmotor
* Forgassarmotor
* Dieselmotor
**Odlezelské jezero**, eller stundom *Mladotické-* eller *Potvorovské-*, er den yngste innsjøen i Tsjekkia. Innsjøen og det omliggande området er eit verna naturområde. 

Innsjøen ligg nær den vesle landsbyen Odlezly, som er styrt av landsbyen Žihle, i nærleiken av åsen Potvorovský (546 m). To småelvar renn ut i innsjøen: Mladotický og Odlezelský.

25.-26. mai 1872 skapte kraftig regn flaum i Mladotický. Natt til 28. mai raste jordlaga på vestsida av åsen ut og blokkerte elva, og innsjøen vart danna. Flaumen var ikkje den einaste årsaka til jordraset. Mellom anna hadde eit sandsteinbrot i fleire hundreåre destabilisert åssida, i tillegg til den nyleg oppretta jernbanelinja Plzeň – Žatec. Jordraset øydela jernbanen, som seinare vart bygd opp at på den andre sida av dalen. 

Innsjøen har eit areal på 4,5 hektar, ei lengd på rundt 500 meter og ei breidd mellom 70 og 100 meter. Overflata ligg 413 meter over havet. I 1972 var innsjøen 7,7 meter djup, og i 1999 berre 6,7 meter. Elva fører stadig med seg avleiringar som gradvis fyller igjen innsjøen, og om dette held fram vil innsjøen forsvinne i løpet av forholdsvis kort tid. 

I 1975 vart innsjøen og dei omliggande områda erklært eit verna naturområde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Odlezly Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2007.*
**Pedro de Alvarado y Contreras** (fødd i Badajoz i Spania i 1495, døydde i Guadalajara i Ny Spania 4. juli 1541) var ein av dei spanske leiarane i oppdaginga og erobringa av Amerika. Han var kjent som ein av dei beste soldatane blant conquistadorane og også kjent som ein av dei som for hardast fram mot urfolkesetnaden. 

Alvarado drog til Hispaniola i 1510. Han hadde ein post i Juan de Grijalva-ekspedisjonen, som vart sendt frå Cuba til Yucatán våren 1518, og han kom attende med nyhende om rikdomane i Moctezuma IIs rike. 

I februar 1519 vart han sjefsløytnant og nestsjef etter Hernán Cortés i ekspedisjonen som skulle erobra Mexico.
Alvarado vart utpeika som sjef for éin av dei elleve fartøya i flåten. Rolla hans var som fyrsteoffiser for Cortés og han fekk styringa av styrkane ved Tenochtitlan, då Hernán Cortes måtte gå til åtak på Pánfilo de Narváez. Då spanjolane måtte delvis trekkja seg tilbake før det meksikanske opprøret, så leia Alvarado den bakre delen av tilbaketrekkingstroppen (1. juli 1520 - La Noche Triste) og Salto de Alvarado - eit langt hopp med bruken av spydet hans for å koma seg unna eit åtak, noko som redda livet hans og som vart berømt blant mennene i hæren. 

Han vart sendt ut av Hernán Cortés med 120 menn til hest, 300 fotsoldatar og fleire hundre allierte indianske styrkar med bakgrunn
i Cholula og Tlascala folka, han erobra høglanda i Guatemala i perioden 1523 til 1527. 

Fyrst var Alvarado alliert med Cakchiquiel folket i erobringa av rivalane deira Quiché folket,
men den harde framgangsmåten hans vekte forakt hjå Cakchiquiel-indianarane og han brukte
fleire år på å slå ned motstanden i regionen. Pedro de Alvarado leia det fyrste spanske forsøket
på å utvida herskeområdet deira til det området vi i dag kjenner som El Salvador i juni 1524. 
Spanske framstøyt vart møtt med kraftig motstand frå Pipil-indianarane og stammer blant dei Maya-språklege naboane deira. 
Dei vart leia av ein krigsherre som i folketradisjonen vert kalla for Atlacatl. Pipil-folket og deira allierte vann over spanjolane og tvinga dei til å trekkja seg attende til Guatemala. To påfylgjande ekspedisjonar måtte til - den neste i 1525 og den siste i 1528 - for å få Pipil-indianarane under spansk kontroll. Alvarado vart deretter utnemnd som
guvernør av Guatemala av Carlos I av Spania og vart verande guvernør av Guatemala til han døydde. 

I 1534 fekk Alvarado høyra historier om rikdomane i Peru, og dette fekk han til å setja i gang ein ekspedisjon sørover til Andes-området for å leggja provinsen Quito under sitt herredøme. Når han kom fram fann han ut at området allereie var under kontroll av Francisco Pizarro sin løytnant Sebastian de Belalcazar. Dei to ekspedisjonsstyrkane rauk nesten i kamp, men Pizarro gav ordre til Alvarado om å forlate området og hindra kamp mellom ekspedisjonsstyrkane.
**Pedro Pablo Pichardo** (fødd 30. juni 1993) er ein kubansk-portugisisk tresteghoppar frå Santiago de Cuba som vart olympisk meister i øvinga under dei olympiske leikane i Tokyo i 2021. Tidlegare vann han VM-sølv i 2015 og 2017. Pichardo har ein personleg rekord på 18,06 meter, oppnådd i 2015.

Aktiv
-----

Pichardo hoppa over 17 meter fyrste gongen då han landa på 17,16 meter i eit stemne i Havanna i februar 2013. Fire månader seinare presterte han årsbeste i verda då han same staden nådde 17,69 meter. Under VM-finalen i Moskva august 2013 kom han på andreplass med 17,68 meter, sjanselaus mot franske Teddy Tamgho som hadde sin aller beste dag i tresteg-gropa.

8. mai 2015 i Havanna sletta Picardo den kubanske rekorden til Yoelbi Quesada i tresteg, med 17,94 meter lengde han landsrekorden med 9 cm. Vel ei veke seinare, den 18. mai i Doha flytta han rekorden til 18,06 meter og plasserte seg på tredjeplass på verdsstatistikken i tresteghopp. I verdsmeisterskapen i Beijing vann han ein ny sølvmedalje, grundig slått av Christian Taylor som med sine 18,21 meter presterte livsbeste.

I april 2017 forlet Pichardo det kubanske friidrettslandslaget i Stuttgart og søkte om portugisisk statsborgarskap. Frå august 2019 kunne han tevle internasjonalt for Portugal, enda så på fjerdeplass i Doha-VM. I OL-finalen i Tokyo sommaren 2021 sette han portugisisk rekord med eit hopp på 17,98 meter og vann ein suveren gullmedalje.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2013 i Moskva: Sølvmedalje – 17,68 m, bakom Teddy Tamgho (18,04 m)
* VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje – 17,73 m, bakom Christian Taylor (18,21 m)
* VM 2019 i Doha: Nr 4 – 17,62 m
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 17,98 m, framom Zhu Yaming (17,57 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pedro Pichardo» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2022.*

* «Pedro Pablo Pichardo» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Pylseteigen** er ein matrikkelgard i Høyanger kommune i Sogn og Fjordane fylke. Garden ligg på vestsida av Høyangsfjorden og har matrikkelnummer 58.

Geografi
--------

Pylseteigen ligg i ei bratt fjordside, ca. 2,5 kilometer frå Høyanger sentrum. Fylkesveg 55 går i Hovdetunnelen (1283 m.) forbi garden, og på utsida ligg den gamle og stenge vegstrekka som Hovdetunnelen avløyste. Det er ikkje noko gardstun eller andre bygningar på Pylseteigen, og garden er nedlagt.

Namn
----

Oluf Rygh skriv i *Norske Gaardnavne* at han ikkje har nokon opplysningar å gje om namnet. Han nemner berre at han i postadresseboka har funne namnet Pølsevik oppført under Nes i Luster.

Statens Kartverk godkjende skrivemåten «Pylseteigen» i 1987.

Kjelder
-------

1. ↑  «Postnummerkart på nettstaden til Posten».  *Vitja 18. november 2010*
2. 1 2  «Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».  *Vitja 18. november 2010*
3. ↑  «Oluf Rygh: «Pølseteig» i *Norske Gaardnavne* på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».
4. ↑  «yr.no».  *Vitja 18. november 2010*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Pølseteig» i gardsmatrikkelen for 1886
* «Pølseteig» i matrikkelutkastet av 1950
* «Pylseteigen» i Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
|  |
| --- |
| **Villris** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Grasordenen Poales |
| **Familie:** | Grasfamilien Poaceae |
| **Underfamilie:** | Oryzoideae |
| **Stamme:** | Oryzeae |
| **Understamme:** | Zizaniinae |
| **Slekt:** | **Villris** *Zizania*L. 1753 |

**Villris** kan visa til fleire artar i grasfamilien som gjev risliknande korn, men ikkje er blitt domestisert og dyrka slik som til dømes vanleg ris (*Oryza sativa*) eller afrikansk ris (*Oryza glaberrima*).

Med villris meiner ein vanlegvis plantar frå *Zizania*-slekta. *Zizania aquatica* er ein nordamerikansk villrisart som opphavleg blei brukt av ojibwa-folk. Frå 1950-åra auka interessa for denne arten som matplante. Denne planten har korn som er over dobbelt så langt som hjå vanleg ris. Han har eit næringsinnhald tilsvarande kveite, havre og mais, med litt høgare proteininnhald.

Villris kan også visa til ville artar i risslekta (*Oryza*), som *Oryza rufipogon*.
*Leersia oryzoides* er ein eurasiatisk risaktig art som blir brukt til fôr.

* Villris (svart) med vanlege ristypar.Villris (svart) med vanlege ristypar.
* Kokt villris (Zizania aquatica)Kokt villris (*Zizania aquatica*)
* Leersia oryzoides*Leersia oryzoides*

Kjelder
-------

* «Villris». *Store norske leksikon*. 15. februar 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
Koordinatar: 57°40′00″N 15°51′00″E﻿

Heimen til Astrid Lindgren i Vimmerby
**Vimmerby** er ein svensk tettstad og administrasjonssenter i Vimmerby kommun i Kalmar län i landskapet Småland. I 2005 hadde byen 7 827 innbyggjarar.

Det er usikkert når Vimmerby fekk bystatus første gong. Byen blei i 1192 brend ned av danskane. Byen blei av Gustav Vasa fråteke bystatusen og handelsretten sin. Dei fekk tilbake desse rettane av Karl IX. Byen brann ned 1683 og i 1821 men blei begge gongane bygd opp att. 

Forfattaren Astrid Lindgren er fødd i Vimmerby, og ein fornøyelsespark, Astrid Lindgrens Värld, med miljø frå bøkene hennar finst i byen. I parken finst òg dei sentrale delane av byen frå første halvdelen av 1900-talet i miniatyr.

Folk frå Vimmerby
-----------------

* Thomas Ravelli, bronsevinnar i fotball-VM

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Vimmerby» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Vimmerby kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Vimpel med norske nasjonalfargar
Det samiske flagget som vimpel.
Ein **vimpel** (frå lågtysk og nederlandsk, i slekt med norrønt *vimpill*, 'hovudtørkle') er eit langt, smalt flagg som ein kan henga opp frå offentlege og private flaggstenger for å vise vindretning, gje signal eller dekorera. Han har ofte nasjonalfargar. Vimplar er gjerne trekanta, eller kan vera forma som band og ha splitt.

Vimpel i nasjonalfarger er rekna som meir uformelt enn nasjonalflagg, og ein kan ha dei heiste heile døgnet.

I handelsflåten kan ein vimpel visa logoen til eit reiarlag og er hengt opp frå ein mastetopp.

Vimpel med splitt blir kalla ein *stander* og er eit kommandoteikn for krigsskip.

Annan bruk
----------

Vimplar blir brukte i samband med ei form for rytmisk sportsgymnastikk som blir kalla vimpelgymnastikk. Utøvarane brukar ein eller fleire vimpler som handreiskapar.

Som supplement kan ein bruka handreiskapar tau, kjegler og ballar.

Galleri
-------

* Norske flaggvariantar, inkludert vimplar, frå Norsk soldatbok frå 1928.Norske flaggvariantar, inkludert vimplar, frå *Norsk soldatbok* frå 1928.
* Nordiske vimplarNordiske vimplar
* Vimpel for Allentown Fair i Pennsylvania.Vimpel for Allentown Fair i Pennsylvania.

Kjelder
-------

1. ↑  «vimpel» i Nynorskordboka.
2. ↑  «vimpel». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 19. november 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Vimpel» frå Wikipedia på dansk, den 16. juli 2021.*
|  |
| --- |
| ***Southern Accents***  Song av Tom Petty and the Heartbreakersfrå albumet *Southern Accents* |
|  |
| **Innspelt** | 1983-1985 |
| **Sjanger** | Heartland rock, Southern rock |
| **Lengd** | 4:44 |
| **Selskap** | MCA |
| Låtskrivar(ar) | Tom Petty |
| **Produsent** | Tom Petty, Jimmy Iovine, Mike Campbell, David A. Stewart, Robbie Robertson |
|
|

«**Southern Accents**» er ein song av Tom Petty and the Heartbreakers på albumet med same namn.

Innspeling
----------

Under innspelinga av songen var det krangling mellom bandmedlemmane, og kvar av dei hadde sitt eige syn på korleis den endelege versjonen av songen og albumet skulle vere. Songen vart spelt inn i Sound City Studios i Los Angeles i California.

Utvikling
---------

Songen har ei tyding om å kjenne kvar ein kjem frå og kvar ein står. Han snakkar om å vere stolt av si eiga arv når denne vert kritisert og/eller håna. Den tredje og fjerde linja i songen er eit døme på dette: 

> 
> «*The young 'uns call it country,*
> The Yankees call it dumb.*»*
> 
> 
>

Mottaking
---------

Songen vart ikkje gjeve ut som singel, og finst berre på albumet. Han vart møtt med generelt god kritikk av store magasin som Rolling Stone, som kalla han «eit kraftig forsvar av dei Sørstatsrøtene hans og ein ambisøs kamp om den kunstnariske æra si.» Mange meldingar trekte fram songen som eit høgdepunkt på albumet.

Andre versjonar
---------------

* Johnny Cash – *Unchained*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Southern Accent (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  
«Southern Accents». tompetty.com. Henta 12. mars 2015.
2. ↑  Wilkening, Matthew (2 May 2012). «Amare Stoudemire's Smashed Hand Recalls 1984 Tom Petty Incident». ultimateclassicrock.com. Henta 12. mars 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics