recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Alnes fyrstasjon** er eit fyr som ligg nord på Godøy i Giske kommune på Sunnmøre, vest for Ålesund. 

Alnes fyrstasjon is located in Møre og Romsdal
Plasseringa til Alnes fyrstasjon

Fyrstasjonen vart oppretta i 1852 og automatisert og avbemanna i 1982. Godøy er landfast med bru og tunnelsambadn til Vigra, og det går bilveg heilt fram til Alnes fyr, som er eit populært turistmål i området. 

I første omgang vart det oppretta ei privat lykt på Alnestangen for at dei lokale fiskarane skulle ha eit lyssignal å gå etter under torskefisket. I starten var det tre talglys i ei lita fyrstove. Fiskarane i området skulle alle medverke til drifta av fyret, men då dette ikkje skjedde vart Staten oppmoda om å ta over drifta i 1859. Staten avviste oppmodinga og fyret vart derfor nedlagt i 1862. Borgund kommune, som Alnes då høyrde til, sende inn fleire søknadar og i 1869 vart det endeleg gjeve 250 spesidalar for ei lita fyrlykt i ei mast. Denne lykta vart seinare flytta inn i eit lite skur. 

Alnes på Godøy
I 1874 var fyret tend frå 1. august til 15. mai og det vart vanskelgare å få tilsynsmann. Fyrvesenet tilsette då ein fast fyrvaktar og bygde bustad til han i 1876. Bygningen vart ei kombinert fyrlykt og familiebustad. I 1891 vart det gjort store utvidingar på fyrstasjonen med nytt vaktrom i andre etasje. Lykta var då 24,7 meter over flo sjø. Eit fransk linseapparat av 4. orden vart sett inn i 1905. 

I 1936 vart det bygd eit nytt vinkeljerntårn med ei høgd på 22,5 meter for å få fyrlykta enno høgare over havet. Slike tårn er sjeldne å sjå i landet. Etter at fyret vart automatisert og avfolka i 1982 stod bygningane ved fyrstasjonen i forfall. I 1993 starta ein restaureringsprosess av heile fyrstasjonen for å føre både det utvendige og interiøret tilbake til den opphavlege utsjånaden. Fyrstasjonen er i dag freda etter lov om kulturminne.

Sjå òg
------

* Fyr i Noreg

Kjelder
-------

* «Norsk fyrliste 2008 - side 292» (PDF - 15 mb). Kystverket.
* «Alnes fyrstasjon». Norsk Fyrhistorisk Forening.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Alnes fyrstasjon i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Fyr i Møre og Romsdal |
| --- |
| Alnes  • Bjørnsund • Erkna • Flatflesa • Flåvær  • Grasøyane • Grip • Haugjegla • Haugsholmen • Hellevik • Hestskjæret • Høgsteinen • Kvitholmen • Lepsøyrevet • Ona • Runde • Skalmen • Stavenes • Storholmen • Svinøy • Tyrhaug • Ulla |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Norte grande**
**Norte chico**
**Zona central**
**Zona sur**
**Zona austral**

Naturlege regionar i Chile

**Norte grande** (store nord) er ein av dei fem naturlege regionane som *Corporación de Fomento de la Producción* i Chile delte det kontinentale Chile inn i i 1950. Regionen grensar til Peru i nord, Stillehavet i vest, Altiplano i Bolivia og Argentina til aust, og i sør den naturlege regionen Norte chico, skilt av Copiapó-elva ved ca. 27° sørleg breidde innanfor Atacama-regionen. I denne regionen er det ørkenklimaet som dominerer, men der er skilnader i klima frå stillehavskysten mot Andes: kyst, innland, ørken og høgtliggande saltsletter.

Norte Grande femnar om Atacama-ørkenen, eit av dei tørraste områda i verda; i visse delar registrerer ikkje denne ørkenen nokon nedbør i det heile. 
Ørkenregionen er eit forhøgd, tørt platå som gradvis søkk ned frå Andesfjella mot kysten. Frå havet ser denne platåskråninga ut som ei rekkje flate åsar. Skodda som ofte blir danna over det kalde havvatnet ved kysten sig inn over land og blir fanga i dei høge åsane. Denne luftborne fukta kondenserer i stenglar og blad i vegetasjonen, dropane som fell ned på bakken vatnar røtene til plantane. Denne skodda er kjent som *camanchaca*.

Heilt nord i Chile har ein mykje av Andesplatået, som får nedbør i sommarmånadene og skaper grunne innsjøar og tronge elver som dannar oasar før dei fleste går tapt på grunn av fordamping eller absorpsjon. Men nokre av desse elvene når Stillehavet, inkludert Rio Loa, som er Chiles lengste elv. Desse smale elvene har skapt fruktbare dalar med frodig vegetasjon.

Det meste av folkesetnaden bur i kystområdet, der temperaturane er meir moderate og luftfukta høgare enn inne i landet. Vektige byar i regionen er Arica, Iquique, Tocopilla, Calama og Antofagasta.

I denne sona er dei viktigaste økonomiske aktivitetane fiske og framfor alt gruvedrift. Chuquicamata utanfor Calama er av verdas største dagbrot med koparførekomstar.

* Lauca nasjonalparkLauca nasjonalpark
* El Tatio geysirfelt, 4200 moh.El Tatio geysirfelt, 4200 moh.
* Pan de Azúcar nasjonalparkPan de Azúcar nasjonalpark
* Salar de TalarSalar de Talar

Kjelder
-------

* Rex A. Hudson (red.) (1994) *Chile a country study* Federal Research Division, Library of Congress, Washington, DC

Referansar

1. ↑  Nick Lavars *How Chile's fogcatchers are bringing water to the driest desert on Earth* New Atlas, 25. august 2015. Henta 11. mars 2023

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Norske sportsfiskerekordar** er lister over dei største fiskane som er tekne med sportsfiskeutstyr i Noreg.
Det var bladet *Alle Menn* som i 1973 kom med den første rekordlista, som då innheldt 19 artar. Det var lita oppsluttning første åra. Oppsluttinga vart betre då bladet *Villmarksliv* overtok lista i 1976. Frå då vart den lista rekna som dei offisiellle norske sportsfiskerekordane. I førstninga var lista delt i to, ei for saltvassfisk og ei for ferskvassfisk.

Frå 1979 har det og vorte rekordar for fisk fanga på fluge.

Rekordlistene
-------------

Slik er det no fire rekordlister:

* Rekordane for saltvassfiskar

* Flugerekordane for saltvassfiskar

* Rekordane for ferskvassfiskar

* Flugerekordane for ferskvassfiskar

For nokre av dei største artane vert det ført to rekordlister. Av praktiske grunnar kan det vere uråd å få til skikkeleg veging. Då er det ei liste med vekt, og ei med lengdemål. Dette gjeld artar som håkjerring, makrellstørje, håbrann, kveite og ulike skater.
For kvar rekordnotering finn vi: Fiskeslag, vekt kg, fiska av, fangststad og dato.

Godkjenning
-----------

Fiskarar som vil ha godkjende rekordfiskar må forhalde seg til eit heller detaljert sett av fangstreglar.

Det er ein omfattande prosess å få ein rekordfisk godkjend
Det skal innmeldast med eit detaljert skjema om fiskaren, fiskestaden, reiskapen , og fisken. 
Det krevst vitne som bekreftar fangsten, og det skal foreligge fotodokumentasjon.

Nokre rekordar
--------------

* Håkjerring 880,0 kg Boknafjorden, 2010
* Kveite 233,5 kg Laksefjorden, 2013
* Torsk 41,72 kg Sørøya, 2012
* Makrell 3,474 kg, Stølefjorden, 1997
* Lita havnål 1,14 g, Oslofjorden, 2019
* Gjedde 19,540 kg, Grøtlitjernet, 2017
* Laks 32,5 kg, Tana, 1951

Referansar
----------

1. ↑  «Offisiellle sportsfiskerekordar i saltvatn». Henta 18. mars 2022.
2. ↑  «Offisiellle sportsfiskerekordar i saltvatn - fluge». Henta 18. mars 2022.
3. ↑  «Offisiellle sportsfiskerekordar i ferskvatn». Henta 18. mars 2022.
4. ↑  «Offisiellle sportsfiskerekordar i ferskvatn - fluge». Henta 18. mars 2022.
5. ↑  «Skjema for registrering av offisiell norsk sportsfiskerekord». Henta 18. mars 2022.
Kart over Norskehavet
**Norskehavet** er ein del av Atlanterhavet som ligg mellom Nordsjøen, Grønlandshavet, Islandshavet og Barentshavet. Ein undersjøisk kant mellom Island og Færøyane markerer grensa til Atlanterhavet; i nord skil Jan-Mayen-kanten det frå Nordishavet.

Nordsjøen er fiskerik, og ein tek særleg sild, sardin og ansjos der. I tillegg starta ein å vinna ut olje og gass frå havbotnen i 1993.

I Norskehavet og Grønlandshavet søkk overflatevatnet to til tre kilometer ned til havbotnen, slik at vatnet der blir metta med oksygen. Dette vatnet går sørover i ein djup, kald straum langs norskekysten, medan ein annan straum tek kaldt vatn først sørover mot Island og sidan austover, langs polarsirkelen. Nær overflata fyller Golfstraumen Norskehavet med varmt og saltrikt vatn sørfrå, og derfor er det stort sett isfritt heile året.

I norsk petroleumsforvaltning vert grensa på sokkelen mellom Nordsjøen og Norskehavet sett ved 62°N og grensa mellom Norskehavet og Barentshavet ved 71°N. 62 grader nord er om lag ved Stad.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Lars Ohly**, (fødd 13. januar 1957), er ein svensk politikar (vänsterpartist), Vänsterpartiet sin partisekretær mellom 1994 og 2000, riksdagsmedlem sidan 1998 og partileiar for Vänsterpartiet sidan 2004.

Ohly vart fødd i Spånga i Stockholms len som son av ein prest. Som ungdom vart han radikalisert av internasjonale spørsmål som Vietnamkrigen, apartheid i Sør-Afrika, Palestina og Latin-Amerika. I 1978 gjekk han med i det daverande Kommunistisk Ungdom og året etter i det daverande Vänsterpartiet Kommunisterna. 

Etter gymnaset, i 1976, byrja Ohly å arbeide på den svenske jernbanen, SJ. Innom SJ var han aktiv i manga faglege spørsmål.

I 1987 vart Ohly vald til varamedlem i partistyret. I 1990, året da partiet endra namn til Vänsterpartiet, vart han ordinært medlem der. I 1994 tok han permisjon frå SJ for å bli partisekretær. I 1998 vart han innvald i riksdagen, og i 2004 til partileiar.

Kjelde
------

* Artikkelen om Lars Ohly Svensk Wikipedia (samandratt)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* LIBRIS

 |
***Far etter fedrane*** er tittelen på to bøker utgjevne av lokalhistorikaren Reidar Svare.

* Den første boka vart utgjeven i Mosjøen av Vefsn historielag i 1950 og inneheld folkeminne innsamla i Vefsn. Boka har eit føreord skrive av Knut Liestøl.

* Den andre boka vart utgjeven same staden i 1967, med tittelen *Sett og sagt : Far etter fedrane, II*. Denne boka inneheldt og folkeminnestoff, og hadde føreord skrive av professor Svale Solheim.

*Far etter fedrane* er namnet på årboka Vefsn museum (frå 2009: Vefsn museumslag) gjev ut. Museet valde namnet for å heidre Reidar Svare for innsatsen han gjorde som folkeminnesamlar. Årboka er kommen ut kvart år sidan 1987-boka. Bøkene har blitt nummererte slik at 2008-boka kom ut hausten 2007, men frå og med *Far etter fedrane 2009B* som kom ut hausten 2009, er nummereringa endra til å følgje utgjevingsåret.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkeloversyn
* Forfattarregister Arkivert 2020-10-01 ved Wayback Machine.
* Emneregister Arkivert 2020-10-01 ved Wayback Machine.
**Cerros de Mavecure** eller **Mavicure, Mavicuri** er tre kuppelforma fjell eller bergåsar som reiser seg bratt opp i eit elles flatt landskap i Guainía-departementet aust i Colombia. Meir spesifikt ligg dei ca. 50 km sør for byen Inírida ved Inírida-elva. Området har berre tilgjenge via elva. Geologisk sett er området ein del av Guyanaskjoldet, eit prekambrisk grunnfjellsskjold. Dei lokale bergartane her er skildra som deformerte med porfyrisk struktur, magmatiske bergartar.

Dei tre fjella heiter Pajarito (liten fugl), Mono (ape) og Mavicuri og er høvesvis 712 moh. 480 moh. og 170 moh. 

Cerros de Mavecure har namn etter våpenet som dei innfødde brukte til å fange byttedyr: 'Mavicure' tyder blåserøyr og 'cerro' er spansk for ås. 

Desse fjella blir rekna som ein av dei viktigaste turistattraksjonane i Guainía og ligg innanfor eit urfolksreservat for puinave, eit urfolk som lever i spreidde landsbyar i elvebassenget Inírida i Guainía-departementet, søraust i Colombia og i ei overgangssone mellom Amazonas-jungelen og Llanos-slettelandet. Mavecure blir rekna som ein heilag stad av dei mange etniske gruppene som lever i området.

Populærkultur
-------------

Cerros de Mavecure blir synt fram i sluttscena i filmen *Embrace of the Serpent*. Guvernøren for Guainía tildelte Ciro Guerra, regissøren av filmen, *Order of the Inrida Flower* for «å verdsette respekten og verdien til urfolket, og på same måte gje departementet anerkjenning for turisme og kultur».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «Cerros de Mavecure» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2022*

Referansar

1. ↑  Ibañez–Mejia, M. & Cordani, U.G. (2020). «Zircon U–Pb geochronology and Hf–Nd–O isotope geochemistry of the Paleo– to Mesoproterozoic basement in the westernmost Guiana Shield» (PDF). *Proterozoic – Paleozoic. Servicio Geológico Colombiano, Publicaciones Geológicas Especiales 35* (The Geology of Colombia): 65–90. doi:10.32685/pub.esp.35.2019.04. Henta 16. oktober 2022.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  Guillén, Michael. «Embrace of the Serpent: An Interview with Ciro Guerra». *Cineaste.com*. Cineaste Magazine, Cineaste Publishers, Inc. Henta 16. oktober 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Cerros de Mavecure**
**Cerrejón** er ei kolgruve i Colombia. Dette er eit dagbrot som ligg i kommunen Barrancas i søraustre delen av La Guajira-departementet, nær grensa til Venezuela. I geologiske termar ligg gruva i den nordaustlege delen av Cesar-Ranchería-bassenget, mellom Sierra Nevada de Santa Marta i vest og Serranía del Perijá i søraust. Gruva er ei av dei største i sitt slag, den største i Latin-Amerika og den tiande største i verda. Cerrejón strekker seg over ei flate på 690 kvadratkilometer. Ho er delt inn i tre seksjonar, nordlege, sentrale og sørlege sone. Totale påviste reservar er estimerte til 503 megatonn. I 2016 produserte gruva over 32 millionar tonn kol.

Skildring
---------

Uttak av kol frå Cerrejón kolgruve
Utskiping av kol frå Cerrejón kolgruve, gjennom hamna Bolívar Port, nord på Guajira-halvøya
Tog som transporterer kol til utskipingshamna
Cerrejón er per 2013 den tiande største kolgruva i verda og den største i Latin-Amerika. Produksjonen starta i 1985, då gruva vart driven av Carbocol, eit colombiansk statsføretak og Intercor, eit dotterselskap av Exxon. 

I dag er Cerrejón ått i like delar av dotterselskap av dei internasjonale gruveselskapa BHP Billiton, Anglo American og Glencore.

Kolet er lågoske, lite svovelbituminøst kol, vunne ut frå paleocen Cerrejón-formasjonen i den nordaustlege delen av Cerarjón-bassenget i Cesar-Ranchería-bassenget. Kollaga når ei tjukn på 180 meter.

Kolet blir frakta ut av gruveområdet med 320 tonns lastebilar, ca. 290 bilar er disponible. Kolet blir deretter knust og lasta over på jernbanevogner og transportert nord til utskipingshamna Puerto Bolívar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cerrejón» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2019.*

Referansar

1. ↑  Mining-technology.com *The 10 biggest coal mines in the world* 10. oktober 2013, henta 31. mars 2019
2. ↑  Mining-technology.com *Carbocol and Intercor Coal Mine* Henta 31. mars 2019
3. ↑  Portafolio.co *Cerrejón, una gigante que no deja de trabajar* 5. februar 2016, henta 31. mars 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Cerrejón**
**Anders Nordberg** (fødd 17. februar 1978) er ein norsk tidlegare orienteringsløpar frå Skien. Perioden 2004-11 vann han to VM-sølv på klassisk-distansen, to VM-bronsar og i 2011 stafett-sølv ved VM. Han er gift med Anne Margrethe Hausken.

Aktiv
-----

Nordberg vann bronsemedaljen på mellomdistansen ved VM 2004. Frå den nordiske meisterskapen på Notodden i 2005 kunne han reise med tre gullmedaljar. I juli 2007 gjekk han heilt til topps i den svenske O-Ringen, seinare same sesongen sikra han VM-bronse nummer 2, då på langdistansen. På Siggerud i Akershus i juni 2008 kom Nordbergs einaste verdscupsiger. Ein månad etterpå sprang han inn til sølvmedalje på langdistansen I VM, slått med eit drygt minutt av Daniel Hubmann frå Sveits.

Under stafettløpet ved verdsmeisterskapen 2009 i Miskolc i Ungarn hamna Nordberg i ein dramatisk situasjon. På ankeretappen låg han i leiinga då han stansa for å hjelpe den svenske konkurrenten  Martin Johansson, som skreik i smerte etter ein pinne hadde trengt inn i leggen hans. Dei tre fremste i stafetten, nemnde Nordberg, franske Thierry Gueorgiou og tsjekkiske Michal Smola, stoppa alle opp og hjelpte den skadde svensken. Juryen let resultatet stå og Sveits enda som vinnarar av stafetten.

På norsk heimegrunn i Trøndelag i 2010 enda Nordberg på andreplassen på langdistansen, einast 40 sekund bak landsmannen Olav Lundanes. På lag med Carl Kaas og Lundanes vann Nordberg sitt tredje og siste VM-sølv i franske Savoie i 2011.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2004: Bronsemedalje på mellomdistanse
* VM 2007: Bronsemedalje på klassisk-distansen
* VM 2008: Sølvmedalje på klassisk-distansen
* VM 2009: Nr 8 på klassisk-distansen
* VM 2010: Sølvmedalje på klassisk-distansen
* VM 2011: Sølvmedalje i stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anders Nordberg» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juli 2023.*
**Anders Zorn** (18. februar 1860–22. august 1920) var ein svensk kunstnar fødd i Mora i Sverige. 

*Midsommardans*  frå 1897

Utdanning
---------

'Ein premiere' frå 1888
Frå dødsboet til faren fekk Anders Zorn 3000 kroner som var brukt opp etter tre år med studiar ved Kunstakademiet i Stockholm, men med det store talentet sitt kunne han raskt fø seg sjølv og familien og flytta inn i eige atelier i Stockholm som 20-åring. Her måla og teikna han portrett og illustrasjonar. Det kunstnariske gjennombrotet hans kom våren 1880, då han deltok i elevutstillinga til Kunstakademiet med akvarellen «I Sorg».

Reiser
------

I januar 1881 møtte han Emma Lamm (1860-1942) frå Dalarö nær Stockholm og inngjekk ein hemmeleg truloving same år. Fram til 1889, då Zorngarden i Mora ved sjøen Siljan i Dalarna stod ferdig, gjorde han fleire reiser rundt i Europa, der han levde av å måle portrett. I 1889 gifta han seg så med Emma Lamm. 

Zorn reiste mykje og vitja mellom anna Spania, Nord-Afrika og England. I 1893 reiste han til USA for å vitje Verdsutstillinga og for å måle portrett av kjende politikarar og andre viktige personar. Mest kjend frå denne reisa er portrettet av president Grover Cleveland.

Sommaren 1897 reiste Zorn til Russland der har fekk ein varm velkomst. Han vitja St. Petersburg og Moskva der han vart ven med kunstnarane Ilja Repin og Konstantin Korovin. Under opphaldet budde han stort sett hos Korovin.

Renomme
-------

Anders Zorn, hans nære ven Bruno Liljefors og Carl Larsson vert rekna for nokre av dei største kunstnarane i Sverige og Anders Zorn meistra oljemåling, akvarellar, etsningar, teikningar og skulpturar, og var ut over portrett kjend for sine nakenstudiar av kvinner ved Dalarö og sjøen Siljan. Zorn og Rembrandt vert rekna som dei to fremste etsarane i verda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anders Zorn» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Anders Zorn**

* Zornsamlingane Arkivert 2007-02-03 ved Wayback Machine.
* Zorn Gallery

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Anders Kristian Omholt** (fødd 27. november 1926) er ein norsk fysikar og forskingspolitikar. Som fysikar er Omholt kjend for arbeid innan nordlysforsking og kosmisk fysikk. Han deltok i den første forskingsraketten som vart skoten opp frå Andøya Rakettskytefelt i 1962 og i den første europeiske vitskaplege satellitten ESRO I i 1968. 

Han tok doktorgraden sin ved Universitetet i Oslo i 1959 og var først stipendiat og lektor ved Universitetet i Oslo frå 1953 til 1961. Han vart så førsteamanuensis ved Det norske institutt for kosmisk fysikk frå 1961 til 1963, før han vart professor ved Universitetet i Oslo frå 1963 til 1971. I perioden frå 1965 til 1968 var han òg leiar for Nordlysobservatoriet i Tromsø. Han var då òg medlem av interimsstyret for Universitetet i Tromsø. Frå 1971 til 1977 var Omholt avdelingsdirektør for forsking og miljøvern ved Norges Industriforbund og han var ekspedisjonssjef ved forskningsavdelinga i Kyrkje- og undervisningsdepartementet i 1977 og 1978, før han vart administrerande direktør i Norges allmennvitenskapelige forskningsråd fram til 1988. Fram til 1991 var han fylkesmiljøvernsjef hos Fylkesmannen i Oslo og Akershus. 

Omholt har publisert fleire artiklar, og gjeve ut monografien *The Optical Aurora* (1971).

Kjelder
-------

* Anders Omholt. I *Store norske leksikon*. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
|  |
| --- |
| ***Season of the Witch***  Song av Donovanfrå albumet *Sunshine Superman* |
|  |
| **Utgjeve** | September 1966 (USA) |
| **Innspelt** | Mai 1966, Columbia Recording Studios, Hollywood, California |
| **Sjanger** | Psykedelisk pop |
| **Lengd** | 4:54 |
| **Selskap** | Epic Records |
| Låtskrivar(ar) | Donovan Leitch |
| **Produsent** | Mickie Most |
|
|

**«Season of the Witch»** er ein av dei første pskyedeliske songane, skriven av Donovan og først gjeven ut i september 1966 på hans Epic Records-album, *Sunshine Superman*. I Storbritannia vart ein coverversjon av *The Pandamonium* gjeven ut som singel i november 1966 (CBS 202462), medan Dononvan si utgåve først kom ut i juni 1967 på Pye Records-samlinga *Sunshine Superman*. 

På songen spelar Bobby Ray bass og «Fast» Eddie Hoh trommer. Songen varer 4:56, som er uvanleg for denne tida då ein typisk popsong vanlegvis varte kring 2:30.

Andre versjonar
---------------

Songen er spelt av mange andre artistar, som Julie Driscoll, Mike Bloomfield, Al Kooper og Stephen Stills, Sam Gopal, Vanilla Fudge, Terry Reid, Pesky Gee!, Suck, Hole, Luna, The Masked Marauders, Robert Plant, Dr. John, Lou Rawls, Babylonian Tiles, Joan Jett, Richard Thompson, Jenny Devivo, The Strangelings, Karen Elson og Alan Pizzarelli.

Songtittelen inspirerte plateprodusenten Joe Boyd til å kalle selskapet sitt *Witchseason Productions*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Season of the Witch (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mars 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   The Pandamonium releases
2. ↑  *Donovan sessions*, arkivert frå originalen 15. april 2008, henta 10. mars 2011
**Sean Mayes** (17. mars 1945–1995) var ein britisk pianist og forfattar. 

Han var fødd i Somerset, og gjekk på skule i Bristol. Han vann ein plass på Trinity College i Cambridge, der han fekk ein grad i filosofi.

Mayes spelt i rockebandet Fumble, som varma opp for David Bowie på Ziggy Stardust-turneen i 1972. Han spelte på tre album med Fumble, og var ein del av den originale besetninga av *Elvis!* på Astoria Theatre.

I 1978 vart Mayes med Bowie for *Isolar II-turneen*, og spelte på *Stage* og *Lodger*, som kom i 1979. I 1983 vart han med Tom Robinson for «War Baby» og andre albumspor. 

Mayes døydde i London i 1995. Han skreiv boka *Life on Tour with David Bowie: We Can Be Heroes*, som vart gjeven ut i 1999, fire år etter han døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sean Mayes» frå Wikipedia på engelsk, den 9. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The Grim Reaper's Greatest Hits». *Rockmine.com*. Henta 9. mai 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fumble Band members: Sean Mayes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Hjörleifshöfði** er eit 221 m høgt fjell sør på Island. 
Det er eit inselberg som består av palagonitt.
Fjellet ligg ved Mýrdalssandur ca. 15 km aust for Vík í Mýrdal.

Geologi
-------

Fjellet er av vulkansk opphav. Då det blei danna var det dekt av is eller hav, og har dermed eit liknande opphav som det større fjellet Hafursey i nærleiken. Toppen var lenge ei øy, men blei etterkvart forbunde til fastlandet. Då dei norrøne busetjarane på Island heldt til her låg det ein fjord ved fjellet der dei kunne byggja skip.

Jökulhlaup frå Mýrdalsjökull ved vulkanen Katla har tilført området så mykje sand og grus at det no ligg eit stykke frå kysten, og fjorden er fylt att.

Historie
--------

Namnet til fjellet viser til ein av dei første norrøne busetjarane på Island som er nemnd i *Landnámabók*.
Hjörleifur Hróðmarsson var fosterbror og ven av den første offisielle busetjaren på Island, Ingólfur Arnarson. Han skal ha slått seg ned ved på 800-talet. Ifølgje soga blei han så drepen av trælane sine. Trælane flykta til Vestmannaeyjar, men Ingólfur følgde etter dei og drap dei som hemn.

Oppe på fjell ligg ein haug kalla *Hjörleifshaugur*. Her skal Hjörleifur vera hauglagt.

Fram til 1936 var det ein gard på fjellet med same namn som det. Garden var relativt velståande på grunn av tilgangen på ville fuglar og egg.

Kjelder
-------

1. ↑  *Íslandshandbókin. Náttúra, saga og sérkenni. 2. bindi.* Hg. T. Einarsson, H. Magnússon. Reykjavík (Örn og Örlygur) 1989, s. 698
2. ↑  *Íslandshandbókin. Náttúra, saga og sérkenni. 2. bindi.* Hg. T. Einarsson, H. Magnússon. Reykjavík (Örn og Örlygur) 1989, s. 698 f.

* *Denne artikkelen bygger på «Hjörleifshöfði» frå Wikipedia på tysk, den 5. april 2016.*
**François Boucher** (29. september 1703–30. mai 1770) var ein fransk rokokkomålar. Han er kjend for sine raudkrit-teikningar, ornamenteringsverk og elegante og kolorerte portrett, barnegrupper, pastorale og mytologiske måleri.

Liv og virke
------------

Boucher var fødd i Paris. Han gjekk nokre månader i lære hjå François Lemoyne, der han tileigna seg den lette og lyse stilen til den tidlege rokokkomålaren. Deretter lærte Boucher etsing hjå Jean-François Cars, og byrja å utføra etsingar etter Antoine Watteau. 

I 1720 vann kunstnaren Prix de Rome, som mellom anna omfatta eit studieopphald i Italia. Under opphaldet sitt frå 1727 til 1731 blei han særleg påverka av Giovanni Battista Tiepolo. 

I 1734 blei Boucher medlem av det kongelege franske kunstakademiet. Året etter blei han tilsett ved Beauvaismanufakturen, og utforma gobelengtapet for denne og for Des Gobelins i Paris. I 1755 blei han leiar (inspektør) ved Des Gobelins etter Jean-Baptiste Oudry. Boucher verka også som interiørarkitekt, teaterdekoratør, teiknar og grafikar. Boucher blei også kjend som bokillustratør, og var samtidig med Hubert-François Gravelot, Charles Eisen og Charles-Nicolas Cochin.

På 1740-talet var François Boucher blitt kjent med Madame de Pompadour, den offisielle elskarinna til Ludvig XV, og måla fleire portrett av henne. Gjennom hennar innverknad ved hoffet blei han førstehoffmålar (*premier peintre*) i 1765. 

Som kunstnar var François Boucher svært produktiv, og etterlét seg over 10 000 større og mindre verk. Dei fleste arbeida hans er samla i Louvre, men det finst òg nokre hovudverk i Nationalmuseum i Stockholm. Jean-Honoré Fragonard var elev av Boucher.

* 'Bortføringa av Europa' (ca. 1734-36) Olje på lerret, no ved Wallace Collection i London.'Bortføringa av Europa' (ca. 1734-36) Olje på lerret, no ved Wallace Collection i London.
* Ludvig Filip II av Orléans som barn (ca. 1750). Olje på lerret.Ludvig Filip II av Orléans som barn (ca. 1750). Olje på lerret.
* 'Ung kvinne' (ca. 1760). Svart og kvitt krit og pastell på brunt papir.'Ung kvinne' (ca. 1760). Svart og kvitt krit og pastell på brunt papir.
* 'Pastoral kvile' (1769) Olje på lerret. Walters Art Museum i New York.'Pastoral kvile' (1769) Olje på lerret. Walters Art Museum i New York.

Kjelder
-------


* François Boucher i *Store norske leksikon*
* Biografi i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1905)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**François Clouet** (1515–22. desember 1572) var ein fransk målar under seinrenessansen. Han var son til den nederlandske målaren Jean Clouet.

Liv og gjerning
---------------

'Ei kvinne i badet', truleg eit portrett av Diane de Poitiers, 1571
'Portrett av Frans I til hest', ca. 1540
François Clouet var fødd i Tours og tok i 1541 over som hoffmålar for den franske kongefamilien etter far sin. Han var påverka av både Hans Holbein d.y. og Paris Bordone, og elles av den nederlandske kunststilen.

Mange av Clouet sine verk, til dømes 'Dame ved toalettbordet', viser også teikn av påverknad frå florentinsk kunst. Truleg hadde han vore i Italia. Teikningane hans var særleg detaljerte og måleria meir virtuose og gjennomarbeidde enn dei far hans laga.

Clouet måla portrett av kongane Henrik II, Frans I og Karl IX. Eit av hans meir kjende verk er portrettet av apotekaren Pierre Quthe, datert 1562, no i Louvre. Også det gåtefulle 'Diana i badet' er mellom dei viktigaste verka hans.

Clouet naut stort ry i samtida gjennom å lyfte portrettkunsten og det forfina galante mytologiske måleriet til eit svært høgt nivå. Han døydde i Paris, få månader etter Bartolomeusnatta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «François Clouet» frå Wikipedia på tysk, den 11. mai 2012.*

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **François Clouet**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |



1. ↑  Jollett, Etienne. *Clouet*. Lagune.
Takmåleri av François Lemoyne i Versailles
**François Lemoyne** eller **François Le Moyne/Moine** (1668–1737) var ein fransk målar under tidleg rokokko. Som kunstnar verka Lemoyne i Paris og Versailles. Han er kjend for elegante, lysfulle verk som takmåleriet i festsalen i Versailles-slottet, 'Apoteosen til Herakles' (1733–36) og kuppelfresken i Mariakapellet i Saint-Sulpicekyrkja i Paris (1731–32).

Liv og virke
------------

Lemoyne var fødd i Paris. I 1701, som trettenåring, byrja han ved det kongelege kunstakademiet der. Lemoyne blei verande fram til 1713 og studerte under Louis Galloche. I 1718 blei han vald til medlem av akademiet, og i 1733 blei han professor. Ein av elevane hans var François Boucher.

I 1711 vann Lemoyne den høgthengjande Prix de Rome. Prisen medførte eit studieopphald i Italia, som først fann stad i 1723 og varte nokre månader. Han blei særleg påverka av Rubens og venetiansk måleri.
Barokkunstnaren Antoine Watteau var ein annan påverknad.

I 1727 deltok han i ei tevling for historiske måleri for akademimålarar halden av Louis-Antoine de Pardaillan de Grondin, greven av Antin og styraren for dei kongelege bygga. Han delte førsteprisen med konkurrenten Jean-François de Troy.

Rundt 1728 fekk Lemoyne i oppdrag av kong Ludvig XV å utsmykka taket i Herakles-salongen i Versailles. Då det «episke» måleriet av Herakles som blir gjort til gud stod ferdig i 1736 blei Lemoyne utnmend til *premier peintre*, 'førstemålar', ved hoffet. 

Året etter tok målaren uventa livet av seg. Han skal ha blitt utmatta av kona sin død, intriger ved hoffet og overarbeid.

Biletdøme
---------

* 'Narcissus' (1728)'Narcissus' (1728)
* 'Pygmalion ser statuen sin koma til live' (1729)'Pygmalion ser statuen sin koma til live' (1729)
* 'Apoteosen til Herakles' (1733–36)'Apoteosen til Herakles' (1733–36)
* Kuppelfresken i Mariakapellet i Saint-Sulpicekyrkja (1731–32)Kuppelfresken i Mariakapellet i Saint-Sulpicekyrkja (1731–32)

Kjelder
-------


* François Le Moyne i *Store norske leksikon*
* François Le Moyne, The J. Paul Getty Trust

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **François Lemoyne**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Slaget ved Messines** var eit slag ved Vestfronten i 1917 mellom Storbritannia og Tyskland under den den fyrste verdskrigen. Dei britiske styrkane, som var leia av general Herbert Plumer, gjekk til eit vellykka åtak på det tyske bruhovudet ved Messines-høgdedraget etter bruk av tunnelar. Frå januar 1917 grov dei over 8 km tunnelar under dei tyske linjene. Tyske ingeniørsoldatar grov seg mot desse og klarte å øydeleggje ein av dei britiske tunnelane, men lell var 19 andre klare og fylt med eksplosivar om morgonen den 7. juni. Tunnelane sin samkøyrte eksplosjon kl. 03.10 kunne ein tydeleg høyre i London. Om lag 10 000 tyske soldatar døydde og alliert infanteri kunne rykkje fram og ta over alle viktige mål innan ettermiddagen.

Tyskarane iverksette ei rekkje motåtak dei neste dagane, men vart drivne attende med høge tapstal. Innan 14. juni var heile Messines-bruhovudet hærteke av dei allierte.

Kjelder
-------


* Grant, R.G.: *Slag: kriger og store slag gjennom 5000 år*. Pegasus forlag a.s, 2007 ISBN 978-82-442-0024-0
Myrområde i Honduras under regntida på sommaren.
**Klimaet i Mellom-Amerika** er ganske så variert i forhold til det forholdsvis vesle og smale området. Området ligg mellom den nordlege vendekretsen og ekvator, og har derfor behagelege temperaturar året rundt, bortsett frå i dei høgareliggande områda som kan få noko låge temperaturar. Det meste av Mellom-Amerika har ein forholdsvis tørr periode frå november til april, med mykje sol og opphaldsvêr i vekevis. Dei lokale innbyggjarane kallar faktisk denne perioden for sommar. Frå mai til oktober har ein derimot nesten dagleg kraftige torevêr. Dette er hovudtrekka i klimaet, men ein har mange små variasjonar i klimaet som forskarar har problem med å forklare. Til dømes kan ei åsside få dobbelt så mykje nedbør som ei anna åsside like ved. Eit anna av desse fenomena er *canicula* eller *veranillo* (som tyder «den litle sommaren») som er to-tre veker i juli og august der regnet gjer seg og det vert forholdsvis tørt.

Regn er det ein treng å uroe seg mest for i dette området. Det kan forsvinne heilt i løpet av tørkeperiodar, eller kome i enorme mengder i samband med orkanar. El Niño fører som regel til at regnet om sommaren meir eller mindre forsvinn, og ein kan få langvarig tørke og stor skogbrannfare. La Niña har motsett effekt, og gjev meir regn enn vanleg i tillegg til fleire orkanar. Sidan orkanane vanlegvis har ein komponent vestover går dei sjeldan rett inn mot stillehavskysten. Fjellsidene på Stillehavssida kan likevel få like mykje, og av og til meir, regn enn fjellsidene mot Karibia, fordi ein orkan som kjem inn frå aust kan trekke fuktig Stillehavsluft opp i fjella. I oktober 1998 kom orkanen Mitch frå Karibia og inn mot kysten av Honduras, og gav kolossale mengder med regn, så mykje som 900 mm i fjellområda. Vinden var kraftig svekka då Mitch gjekk på land, men dei store regnmengdene førte med seg kraftige flaumar og jordras, som tok livet av meir enn 11000 menneske i området (dei fleste på Stillehavssida), og øydela økonomien i Honduras.

Øyene i nordlege og austlege område av Karibia er som regel truga av orkanar nokre gongar i året, men utanom det er klimaet i dette området still og fredeleg. Cuba og Bahamas er nære nok Nord-Amerika til at dei kan få enkelte kaldfrontar frå nord i løpet av vinteren. Temperaturane endrar seg elles lite gjennom året, og som i Mellom-Amerika har ein ei regntid om sommaren og tørre forhold gjennom vinteren.
Elv i regnskogen Amazonas.
**Klimaet i Sør-Amerika** er prega av store kontrastar, og ein finn både eit av dei våtaste og eit av dei tørraste områda på jorda her. I motsetnad til verdsdelar som Asia og Nord-Amerika, har ikkje Sør-Amerika dei store klimatiske variasjonane gjennom året. Sjølv om Sør-Amerika har «sør» i namnet, ligg ein god del av kontinentet på nordlege halvkule, og det kjegleforma landområdet er på sitt breiaste like sør for ekvator. Her finn ein den store Amazonasdalen, som går meir enn 2400 km frå kjeldene i vest til Atlanterhavet i aust. Dette er kanskje det mest frodige landskapet i verda, og her trivst regnskogen og det økologiske mangfaldet i eit klima med mykje regn og temperaturar som stort sett berre held seg mellom 20 °C og 30 °C både året og døgeret gjennom. Det er òg ganske så fuktig i dei nordlege områda av Sør-Amerika, om ein ser bort i frå den tørre kysten langs Det karibiske havet. 

Atacamaørkenen, ein av dei tørraste stadane på jorda.
Om Amazonasjungelen er hjarte av Sør-Amerika, så er ryggraden den lange fjellkjeda som går langs så godt som heile Stillehavskysten i vest. Andesfjella er eigentleg fleire parallelle fjellrekkjer der mange av fjelltoppane går over 4000 m frå vestlege område av Colombia til sentrale område av Chile. Andesfjella gjer at kjølig luft frå Stillehavet samlar seg opp langs dei vestlege fjellsidene, medan områda aust for fjellrekkja har tropiske forhold med mykje varme og fukt. Den vestlege kysten har store klimakontrastar, og medan Stillehavskysten av Colombia får mykje regn, kjem det nesten ikkje regn i det heile tatt lenger sør langs kysten av Peru. Dette mønsteret kan derimot snu seg under El Niño-episodar, då havvatnet utanfor Peru kan bli så mykje som 6 °C varmare enn normalt. Peru kan då få store nedbørsmengder, medan dei vanlegvis våte områda lenger nord får tørke. Under ein La Niña vert det derimot enno tørrare enn normalt i Peru, medan områda i nord får meir nedbør enn vanleg. 

Dei sørlege områda av Sør-Amerika vert smalar jo lenger sør ein kjem, og dette gjer at kulden ikkje klarar å byggje seg opp på same måte som over dei store landmassane på nordlege halvkule, som Canada og Sibir. I staden for fører dei vestlege vindane over havet med seg fuktig og kjølig luft. Lågtrykk i dette området kan dumpe store mengder regn og snø på dei vestlege sidene av dei sørlege Andesfjella. På den andre sida finn ein det tørre og solrike pampasområdet i Argentina, og lenger sør det aude og kjølige Patagonia.
Portal frå Ulvik Stavkyrkje
**Ulvik stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Ulvik i Hardanger, som vart riven rundt 1711. Det er bevart to sidestykke frå ein portal i kyrkja. Kyrkja stod på garden Nedre Hakastad, om lag ein halv kilometer nordaust for der kyrkja i Ulvik ligg no.

Historie
--------

Ulvik stavkyrkje is located in Hordaland
Plasseringa til gamle Ulvik stavkyrkje

Ei kyrkje i Ulvik er første gong nemnd i 1309, då ein Torgils er nemnt som prest i kyrkja i Ulvik. Ein rapport frå 1709 seier at kyrkja var «en meget gammel og forfalden stavkirke, som høilig behøver at bygges ganske af nyt tømmer». Det var ikkje lenger trygt å halda gudsteneste i kyrkja, men bøndene kvidde seg for kostnadene ved å byggja ny kyrkje, og heldt difor på den gamle. I 1711 var det likevel bygd ei ny kyrkje, «en smuk ny tømmerkirke», ifølgje rapporten frå 1722. To utskårne dørplankar frå stavkyrkja vart sett inn i den nye tømmerkyrkja. Denne kyrkja vart igjen riven i 1859, og erstatta med dagens Ulvik kyrkje. Dørplankane hamna då i Bergen museum.

Utsjånad
--------

Ein synfaringsrapport frå 1665 nemner «taget over koret og det stykke ved og under taarnet». Dette syner at kyrkja har hatt ein takryttar eller eit tårn. Rapporten frå 1665 nemner òg svalgangar og eit stigehus. Ifølgje rekneskap frå 1699-1701 var kyrkja ei stavkyrkje med omgåande svalgang. Dei bevarte dørplankane frå ein portal i kyrkja, er utskårne, i stilen som Lorentz Dietrichson kalla «den sogn-valdreske type». Han skildra portalen som eit «ypperlig arbeide». Overstykket på portalen som dei var ein del av, manglar. Dietrichson meinte at portalen, og dermed stavkyrkja, måtte vera laga i første halvdel av 1200-talet.

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Fotnotar

1. ↑  «Thorgille presbiter ecclesie de Ulfvik». Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 367-368. Originalkjelde i Diplomatarium Norvegicum III, 85
2. 1 2 3 4  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 368

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ulvik stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Båven sett frå nord i 2021.
**Båven** er ein innsjø sentralt i Södermanland i Sverige. Innsjøen er den største i landskapet, etter Mälaren og Hjälmaren, og den største som ligg heilt innanfor grensene til landskapet. Båven ligg i kommunane Flen, Gnesta og Nyköping. Innsjøen har eit overflateareal på er 68 km², og han ligg 21 meter over havet. Båven vert drenert av Husbyån, som går til Långhalsen, som i turen sin vert drenert av Nyköpingsån.

Innsjøen er karakterisert av mange forgreiningar og mange øyar. Strandlinja er om lag 500 km lang, og innsjøen er cirka 10 meter djup i snitt. På det djupaste er innsjøen 50 meter. Innsjøen har forholdsvis reint vatn og eit rikt fugleliv med mange verna område for fuglar. Malle er ein sjeldan fisk som lever i innsjøen.

Det einaste samfunnet som ligg direkte ved innsjøen er Sparreholm. Rundt Båven er det slott og herregardar, blant dei Sparreholms slott, Vibyholms slott, Rockelsta og Skedevi.

**Inbåven** er ei nord-nordaustleg vik, som har samband med resten av Båven gjennom Bocksfjärden og Jälundsund. Namnet Inbåven er òg i bruk eit stykke nedanfor Jälundsund. Inbåven munnar ut mellom Hornet og Klubben. Hornet er den ytste spissen på Hyltingeö (sjå under) og ligg i Gryt sokn. Klubben er ei tidlegare øy, som for tida gjennom igjengroing har vorte forbunde med fastlandet ved Ullabergs herrgard i Björnlunda sokn. Herregarden Boxtorp ligg ved Inbåvens nordlege breitt. ca. tre kilometer nordaust for Inbåven ligg Stjärnhov.

**Hyltingeö** er ei stor halvøy i Båven som har samband med fastlandet vigd eit ne sine og ein bru. Halvøya er delt mellom soknane Gryt og Hyltinge sokn. I 2004 kjøpte Göran Persson og Anitra Steen eigedomen Övre Torp på Hyltingeö i Hyltinge sokn. Dette har gjeve Persson tilnamnet «Påven vid Båven» (Paven av Båven).

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Båven» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Båven**

Koordinatar: 59°1′0″N 16°56′31″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Chile** ligg i Andesfjella, men landskapet fell bratt mot ei subduksjonssone ved kysten. Ved kysten finst to landformer som er orientert parallelt med Andesfjella: Valle Central, den sentrale dalen, som er ein graben og eit forland, og Cordillera de la Costa, kystfjella, som er ein horst. Påskeøya og Juan Fernández Archipelago er heiteflekk-øyar i Nazca-plata som rører seg austover. Den antarktiske halvøya i Chilensk Antarktis liknar Andesområdet og blir rekna som ei forlenging av fjella. 

Chile har ei rekkje vulkanar. Villarrica og Mount Hudson er aktive. Det store chilenske jordskjelvetden 22. mai 1960 er det kraftigaste jordskjelvet som er målt nokosinne med 9,5 på Momentmagnitude-skalaen. Fire tektoniske plater finst i Chile-området: Antarktis-plata, Nazca-plata, Scotia-plata og den søramerikanske plata. Andesfjellene, Dei chilenske kystfjella og den sentrale dalen går parallelt nord-sør frå Morro de Arica til Taitaohalvøya. Nord for Taitaohalvøya går subduksjonssonen over i Peru-Chile-gropa. Dette er grensa mellom den søramerikanske plata og Nazcaplata. Ved Taitao finst eit trippelpunkt. Nazcaplaten glir under kontinentet.

Kjelder
-------

* Askheim, Svein. (2013, 10. januar). Chiles Geologi Og Landformer. I Store norske leksikon. Henta 7. januar 2014 frå .
**Kosmogoni** er ein teori som omhandlar korleis kosmos eller universet kom til, eller den såkalla røyndomen til sansande vesen. Både vitskapsfilosofi og epistemologi inngår i å utvikle ein fullstendig teoretisk modell.

Big bang-teorien er den rådande kosmologiske modellen for den tidlege utviklinga av universet. Det mest vanlege synet er at universet ein gong var ein singularitet, som utvikla seg særs raskt frå denne varm og tette tilstanden. Sjølv om ekspansjonen i Big bang-teorien er godt modellert, er opphavet til singulariteten eit av dei uløyste problema i fysikken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cosmogony» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ridpath, Ian (2012). *A Dictionary of Astronomy*. Oxford University Press.
2. ↑  Woolfson, M.M. (1979). «Cosmogony Today». *Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society* **20** (2): 97–114. Bibcode:1979QJRAS..20...97W.
3. ↑  Wollack, Edward J. (10 desember 2010). «Cosmology: The Study of the Universe». *Universe 101: Big Bang Theory*. NASA. Henta 27. april 2011.
**Jialing** (kinesisk skrift 嘉陵江, pinyin *Jīalíng Jiāng*) er ei elv i provinsane Gansu, Shaanxi, Sichuan og Chongqing i Kina. Ho er ei sideelv til Chang Jiang. Elva er 1 119 km lang, med eit nedslagsfelt på 160 000 km² og ei middelvassføring på 2 130 m³/s.

Elveløp
-------

Elva har kjelder vest i Qin Ling-fjella i dei sørlege delane av provinsane Gansu og Shaanxi. Ho får namnet Jialing i fylket Feng i Shaanxi, og renn så gjennom Jialingdalen sørvestover langs grenseområda mellom dei to provinsane. Gjennom denne ferda tek ho opp i seg fleire sideelvar frå vest, den største er Xihan. Elva vender så mot sør og renn gjennom Daba Shan og inn i den nordlege delen av provinsen Sichuan. Ved Zhaohua sør for byen Guangyuan renn ho i hop med sideelva Bailong, som kjem frå vest. 

I elvas midtre løp, mellom Zhaohua og Hechuan, renn ho gjennom eit åslandskap med rismarker i terrassar. Elveløpet er her svært svingete, så om avstanden i luftlinje er 200 km lang så er elva 600 km lang på denne strekninga. Langs denne delen av elva ligg byane Cangxi, Langzhong, Nanbu og Nanchong.

Det nedre løpet til Jialing byrjar ved Hechuan, der ho renn saman med dei to store sideelvane Qu, frå aust, og Fu frå vest. Mellom Hechuan og Chongqing går elva gjennom dei opptil 1 000 meter høge fjella i Huaying Shan. Elva dannar her tre kløfter, Libi, Wentang og Guanyin, som også vert «Dei mindre Tre Kløfter i Jialing», som motsats til dei store «Tre Kløfter» langs Chang Jiang. Jialing munnar ut i Chang Jiang i sentrum av Chongqing.

Transport
---------

Dei midtre og nedre delane av elva er seglbar for djunkar. Ho vert mykje brukt til vasstransport på dei nedre strekningane, nær Chongqing.

I dei øvre delane av Jialingdalen er Jialing ein viktig transportveg mellom Weidalen i nord og byane i Sichuan-bekkenet i sør, og hovudvegar og jarnbaner går meir eller mindre parallelt med elva.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Jialing» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå namnet Roland.* 

**Roland** (ca. 736–15. august 778) var ein frankisk adelsmann, kjend som helten i Rolandskvadet og fleire seinare heltedikt. 

Roland var markgreve av Bretagne under Karl den store, og var den fremste hærførararen til keisaren. Han døydde i passet Roncesvalles (Roncevaux) i Pyreneane under eit baskisk bakhaldsåtak.

Denne spede bakgrunnen blei bygd vidare på i folkediktinga. Her blei Roland omtala som søstersonen av Karl den store. Han hadde namngjevne eigedelar: Sverdet Dyrendal, luren Olifant og hesten Veillantif, og var ein forkjempar for kristendommen mot ein veldig maurarhær.

Roland heitte eigentleg Hruodlan, på latin Hruodlandus. På spansk blei namnet til Roldán eller Rolando og på italiensk Orlando. I tillegg til Rolandskvadet og ei rekkje chanson de geste er han skildra i renessanseverka *Orlando innamorato* og *Orlando furioso*. I Noreg er Roland helten i folkevisa «Roland og Magnus kongjen».

Kjelder
-------


* «Roland\_-\_greve» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Roland» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Roland**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |