recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chelsea** er eit velståande område i sørvestlege London, laust definert som området rundt Kings Road. Området Chelsea blir rekna som Sloane Square i den eine enden av Kings Road og puben *World's End* i den andre, elva Themsen i sør, og ein stad mellom Kings Road og Fulham Road mot sør, elva Westbourne mot aust og Counter's Creek mot vest. Området tilhøyrer bydelen Kensington and Chelsea. Etter folketeljinga av 2011 hadde området ei befolkning på 41 440 innbyggarar.

Fotballklubben Chelsea FC har heimebane på stadion Stamford Bridge i nabolaget Fulham som vart opna i 1877, og som fotballklubben har nytta sidan 1905.

Årsaka til at Chelsea er velhavande og rik er grunna dei høge eigedomsprisane som historisk har resultert at omgrepet «Sloane Ranger» har vorte nytta for å beskriva innbyggarane. Sidan 2011 har Channel 4 sende eit realityshow kalla *Made in Chelsea*, og som har dokumentert liva til velståande unge menneske som bur der. Chelsea er òg staden der eit av dei største samfunna med amerikanarar utanfor USA bur. Om lag 6,53 prosent av innbyggarane i Chelsea er fødde i USA.

Historie
--------

Kings Road har namn etter kong Karl II av England, og vart etablert som den private vegen hans mellom St. James's Palace og Fulham. Denne vegen vart halden ved like fram til Georg IV si regjeringstid. 

Forfattaren Thomas More budde i Chelsea, og delar av huset hans er bevart. Fleire minne etter han finst i presteseminaret Allen Hall, som ligg rett bak huset til Thomas More, blir mellom anna brukt av prestestudentane til Oslo katolske bispedømme. More vart halshogge, og delar av han er gravlagd ved den lokale kyrkja.

Den mest kjende bygningen er Chelsea Royal Hospital, eit sjukehus for invalidiserte soldatar som vart opna av Karl II, truleg etter at Nell Gwynne oppfordra han til det. Bygningen er teikna av Christopher Wren. Militærforlegningen Chelsea Barracks har i nyare tid vorte gjord om til eit kjøpesenter. Eit anna militært anlegg i Chelsea er National Army Museum, som tar for seg historia til den britiske hæren.

Kjelder
-------

1. ↑  Mayor of London (2008): «Map 5G.1 - Central Activities Zone», *London Plan*. Greater London Authority. Arkivert fra originalen den 28. mai 2014.
2. ↑  Cremorne, Stanley, Royal Hospital, Redcliffe and Hans town wards 2011
3. ↑  Chelsea Stadium: Stamford Bridge Stadium History
4. ↑  «Born Abroad Data», *BBC News*

* *Denne artikkelen bygger på «Chelsea i London» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2022.*
**Ole Stenen** (29. august 1903–23. april 1975) var ein norsk skirennar og landpostbod, fødd og død i Øyer, som vart olympisk meister i militært patruljeløp under vinter-OL 1928 og verdsmeister på 50 km i 1931. Han tevla både i langrenn og kombinert.

Aktiv
-----

Stenen var fødd utanfor ekteskap. I 1910 var mor hans i teneste som budeie på ein gard i heimbygda, der også han sjølv vart oppført i folketeljinga som «tjener». I ungdomen melde han seg inn i det unge idrettslaget Øyer IF og vart ganske tidleg ein toppidrettsmann i langrenn og kombinert. 

Han fekk sitt gjennombrot i 1926-sesongen med NM-sølv i kombinert og tredjeplass på femmila i Holmenkollen. I 1928 vart han norsk meister i kombinert, medan han under vinterleikane i St. Moritz same sesongen vann OL-gull i militært patruljeløp, saman med Ole Reistad, Leif Skagnæs og Reidar Ødegaard. Sesongen vart runda av med andreplass i kombinert-tevlinga i Holmenkollen. Året etter tok Stenen sølvmedaljen i kombinert under ski-VM i Zakopane, i ei tevling der landsmannen Hans Vinjarengen vann ein suveren siger.

I 1931-sesongen vart Stenen noregsmeister i kombinert for andre gong. Under verdsmeisterskapen 1931 i Oberhof i Tyskland deltok han derimot på 50 km, der han med tida 3.52.09 sikra seg gullmedaljen i hard kamp med landsmannen Martin P. Vangli som fekk notert 3.52.35. Same sesongen vart Stenen tildelt Holmenkollmedaljen, saman med Hans Vinjarengen. Stenen kom så på sølvplassen då Johan Grøttumsbråten i 1932 vann OL-gullet i kombinert, framfor tre landsmenn, under vinter-OL i Lake Placid.

Stenen deltok i sitt siste store meisterskap i 1934. Under ski-VM i Sollefteå kom han på fjerdeplass i kombinert-øvinga, slått av tre landsmenn.

Kjelder
-------

* Magnus Breili:*Sport i navn & tall*, 1971

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Mellomjura** (i geologi kalla **midtre jura**, i Europa ofte kalla *dogger*) er den andre av tre epokar i perioden jura. Han varte i perioden frå 176 til 161 millionar år sidan.

Paleogeografi
-------------

Pangaea byrja å dele seg i Laurasia og Gondwana og Atlanterhavet oppstod. Tektonisk aktivitet aust i Laurasia ved at Kimmeria kolliderer med sørkysten av Laurasia lukkar Paleo-Tethys-havet fullstendig.

Liv
---

Sjødyra blømde i løpet av denne epoken med dyr som ammonittar og toskjela skaldyr. Fiskeøgler er framleis vanlege, men er ikkje like mangfaldige som tidlegare, medan marine rovdyr som pliosaurar voks til same storleik som spekkhoggarar og større. Svaneøgler vart vanlege på denne tida og metriorhynchide krokodillar dukkar opp for første gong. 

På land utvikla nye dinosaurtypar seg, som cetiosaurus, brachiosaurus, megalosaurus og hypsilophodontar.

Etterkomarar av therapsidar, cynodontar, treivst framleis ved sidan av dinosaurane, sjølv om dei stort sett var på storleik med mus. Ei gruppe cynodontar, trithelodontar, vart sjeldnare og døydde til slutt ut mot slutten av epoken. Tritylodontar var framleis vanlege. Det var i denne epoken at dei «verkelege» pattedyra utvikla seg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Middle Jurassic» frå Wikipedia på engelsk, den 24. august 2008.*


| Jura |
| --- |
| Tidleg/nedre jura | Mellomjura | Øvre/sein jura |
| Hettangium | SinemuriumPliensbachium | Toarcium | Aalenium | BajociumBathonium | Callovium | Oxfordium | KimmeridgiumTithonium |
|  |
| --- |
| **Storr** |
| 

Sandstorr  Sandstorr |
| **Systematikk** |
| **Domene:** | Eukaryota |
| **Rike:** | Plantae |
| **Klasse:** | Monocotyledonae   |
|
|
| **Orden:** | Poales |
| **Familie:** | Cyperaceae |
| **Slekt:** | *Carex* |
|
| Vitskapleg namn |
| Carex

L. 1753 |

**Storr** er ei planteslekt i storrfamilien. Storr er fleirårige plantar, enkle eller i tuver eller med strå i rekkje på krypande jordstengel. Oftast trekanta strå og renneform blad. Einkjønna blomstrar. Hannblomstrar og hoblomstrar på kvar sin plante, eller oftast på same plante og då i same aks, eller i hannaks og hoaks, hannaks øvst og hoaks nedst. Eit støtteblad under kvart aks, og eit dekkskjel under kvar blomster. Artar med normalt reine hoaks kan ha nokre hannblomstrar i hoaks, og somme artar med reine hannaks kan ha nokre hoblomstrar i hannaks. Nøtta er gøymd i eit hylsterforma skjel, fruktgjømmet. Det er berre dette hylstret som er synleg utanfrå. To eller tre arr. Flat nøtt når det er to arr, trekanta nøtt når det er tre arr. Hybridar er vanlege. Hos hybridane kjennest hylstret mjukt når ein klemmer på det, for der er ikkje utvikla noko nøtt i det. Storrartane er det lettast å finne greie på i fruktstadiet.

Kjelder
-------

* Svensk wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
Koordinatar: 33°13′57.1″N 35°45′58.8″E﻿

**Ramsjøen** (arabisk بحيرة مسعدة, hebraisk בריכת רם) er ein kratersjø (maar) nordaust i Golanhøgdene, nær Hermon. Den einaste vasstilførsla til innsjøen er regnvatn og underjordiske kjelder. Det er ingen utsig frå innsjøen. Krateret er ein maar. Innsjøen har tradisjonelt blitt kalla «Berekhat Ram» (òg skrive Birket Ram), som tyder «høge bassenget». Området er knytt til drusarane.

Arkeologi
---------

Staden har blitt utgravd og etter undersøkingar av sedimenta i innsjøen har ein konkludert med at området har vore tett folkesett fire gonger i historia, først tidleg i bronsealderen, den andre under den «den gresk-romerske-bysantinsk periodar», den tredje under krossfararokkupasjonen i mellomalderen, og til slutt i moderne tid. Mellom desse periodane vart område overgrodd av lokal skog og fasar med tynn folkesetnad.

Under utgravingane vart det oppdaga spor etter eldre steinalder og hominidar. Mellom anna førte utgravinga til oppdaginga av Venus av Berekhat Ram, ein liten rund småstein som visstnok vart hansama av homo erectus. Lekamen er blitt hevda å vere det eldste døme på kunst i verda.

Sjå òg
------

* Venus av Berekhat Ram

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ramsjøen» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  The Vilnay Guide to Israel, Volume 2, Beit-Or-Vilnay, 1999, p.298.
2. ↑  Israel Ministry of Tourism Website
3. 1 2  Holocene palaeoecology of the Golan Heights (The Far East): investigation of lacustrine sediments from Birkat Ram crater lake

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kontrolltårnet ved Ramstein Air Base
**Ramstein Air Base** er ein amerikansk flybase i Ramstein-Miesenbach, nære Kaiserslautern i Tyskland. Flybasen blei bygd av Frankrike i 1951, da området var fransk mandatområde i Tyskland rett etter krigen. Basen blei så tatt over av US Air Force som sidan har drive basen. Ramstein er ein NATO-base, og forutan amerikanske styrkar finst det også canadisk, tysk, britisk, fransk, belgisk, polsk, tsjekkisk, norsk, dansk og nederlandsk personell der. Norsk NATO-personell får støtte frå NOSU (Norwegian Support Unit). Talet på offiserar er flytande, men ligg rundt 20. I tillegg er det to til tre norske vernepliktige soldatar ved NATO-hovudkvarteret CC AIR HQ.

Basen er den største i det amerikanarane kallar «Kaiserslautern Military Community (KMC)», der meir enn 16 400 amerikanske styrkar er plasserte, og 5 400 sivile amerikanarar jobbar. 6 200 tyske sivile jobbar også der. Basen brukast mest til transportfly.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* GeoNames

 |
**Mellombels kvartermeister** eller **utskriven kvartermeister** (forkorta **m/Kvm**) er ein grad som kan besettast av vernepliktige under fyrstegongsteneste i Sjøforsvaret. Tidlegare var dette personell som hadde sivil utdanning som til dømes skipsførar eller maskinsjef. Dei hadde då kommandomyndigheit og halv kvartermeisterløn. I dag held tradisjonen fram på ein måte som kan samanliknast med eit underoffiserskorps. Det vert gjerne plukka ut spesielt eigna personell til å vere befalet som er "nærast" dei meinige. Mogelege stillingar kan vere vaktkommandør, assisterande klasseforstandar, kursinstruktør med fleire. Storleiken på ansvar og oppgåver varierer frå avdeling til avdeling. Dei vert rekna for å vere befal på same måte som til dømes ein UB-korporal. M/Kvm skal gå gjennom eit trevekers instruktør- og befalskurs, og misser graden ved dimmisjon. M/Kvm har same uniform som ein kvartermeister, men har ei raud stripe i staden for gull. Ein mellombels kvartermeister får same løn som korporal eller utskriven leiande meinig. Dei fleste stillingane finn ein på KNM Tordenskjold på Haakonsvern Orlogsstasjon, men ein finn dei òg på til dømes KS Norge og enkelte NATO-hovudkvarter. Det er inga tilsvarande grad i Hæren og Luftforsvaret.

Sjå òg
------

* Kvartermeister-aspirant
* Kvartermeister

Bakgrunnsstoff
--------------

* Plansje over norske gradar

| Grad under | Militære gradar | Grad over |
| --- | --- | --- |
| Korporal | i **Hæren og Luftforsvaret** | Sersjant |
| Utskriven leiande meinig | **Sjøforsvaret** | Kvartermeister |
**Noregsmeisterskapen i orientering 1970** i stafett vart arrangert av Lillehammer orienteringsklubb ved Lillehammer i Oppland sundag 21. juni 1970. Meisterskapen vart avvikla med fellesstart, noko som førte til at løparane i «de tunge og tett bevokste skogene» samla seg i klynger, med tilhøyrande trengsel på kontrollpostane og kamp om klippetengene. I virvaret «klippet mange løpere i feil rubrikk» og fleire av laga vart dikvalifisert, mellom dei favorittane mellom mennene, BUL.

### Menn


| Plass | Lag | Utøvarar | Tid |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Flaggtreff | Ole Homstvedt  Svein Syversen  Per Fosser | 4.20.40 |
| Sølv | Eiker O-lag | Oddvar Holm  Hans Roar Bakken  Svein Harald Flata | 4.20.59 |
| Bronse | Botne Skiklubb | Eystein Weltzien  Eirik Eriksen  Geir Høsteland | 4.23.10 |

### Kvinner


| Plass | Lag | Utøvarar | Tid |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | BUL | Astrid Rødmyr  Agnes Skarholt  Ingrid Hadler | 3.48.45 |
| Sølv | Toten-Troll | Karin Monsbakken  Marit Monsbakken  Mona Lyberg | 3.55.17 |
| Bronse | O-52 | Lisbet Paunes  Randi Østby  Reidun Engen | 4.10.41 |

Kjelder og notar
----------------

* Oppland Arbeiderblad 22. juni 1970

1. ↑  Arbeiderbladet 22. juni 1970
Koordinatar: 74°20′S 99°25′W﻿

**Hudson Mountains** er ei gruppe vulkanske nunatakar i det antarktiske isdekket Vest i Ellsworth Land. Dei ligg like aust for Cranton Bay og Pine Island Bay ved austenden av Amundsenhavet og grensar i nord til Cosgrove isbrem og i sør til Pine Islandbreen.

Fjella vart oppdaga av medlemmar av på flyturar frå USS «Bear» i februar 1940, og ytterlegare skissert frå flyfoto tekne under USN Operasjon Highjump i desember 1946. Heile gruppa vart kartlagd av USGS frå US Navy-flyfoto i 1966. Dei vart namngjevne av US-SCAN etter kaptein William L. Hudson, kaptein på «Peacock» under av US Exploring Expedition, 1838-42. «Peacock» og «Flying Fish» under løytnant Walker, segla langs kanten av pakkisen nord for området i fleire dagar mot slutten av mars 1839.

Fjella er lite eroderte og det vart observert damp frå fjella i 1974, og ikkje-stadfesta rapportar om eit utbrot oppdaga av satellittar i 1985. Fjella kan derfor vere aktive vulkanar.

Sjå òg
------

* Vulkanar i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hudson Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* LeMasurier, W. E.; Thomson, J.W. red. (1990). *Volcanos of the Antarctic Plate and Southern Oceans*. American Geophysical Union. s. 512 pp. ISBN 0-87590-172-7.

1. 1 2  «Hudson Mountains». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Dan kan også visa til beltegrader i kampsportar.*
Forfattaren Dan Andersson.
Forfattaren Dan Brown.
**Dan** er eit mannsnamn som kan ha fleire mogleg opphav, hovudsakleg hebraisk og norrønt. Det har namnedag den 11. desember.

Hebraisk avleiing
-----------------

I hebraisk samanheng tyder Dan 'han dømde'. Dan er ein av dei tolv sønene til patriarken Jakob, stamfaren til ein av dei tolv israelske stammane, og var namnet på byen i Kanaan der etterkomarane hans slo seg ned. Fram mot vår tid har også Dan vore brukt som eit kortnamn avleidd av Daniel, som tyder 'Herren er min dommar'. Danny er ei engelsk kjæleform avleidd av Dan.

Norrøn avleiing
---------------

Den norrøne tydinga av *Dan* eller *Danr* er truleg 'dansk'. *Rigstula* fortel om Dan den storlåtne, ein sogekonge som skal ha samla danskane og gjeve namn til landet Danmark. Namnet er også brukt på ulike norrøne runesteinar. Elles er -dan kjend som ledd i namn som Halvdan.

Namneberarar
------------

* Daniel «Dan» Andersson (1888-1920), svensk forfattar
* Dan Børge Akerø (f. 1951), norsk programleiar
* Dan Castellaneta (f. 1957), amerikansk skodespelar
* Dan Brown (f. 1964), amerikansk forfattar
* Dan Thomassen (f. 1981), dansk fotballspelar

Kjelder
-------

* Hanks, Patrick; Hardcastle, Kate; Hodges, Flavia (2006), «Dan», *A Dictionary of First Names*, Oxford University Press

* *Denne artikkelen bygger på «Dan» frå Wikipedia på svensk, den 10. desember 2009.*
**Åse Wisløff Nilssen** (fødd 20. juli 1945) er ein norsk politikar for KrF. Ho er utdanna sjukepleiar.
Ho vart innvald på Stortinget frå Hedmark i 1997.

Frå 1987 til 1991 var ho medlem av fylkestinget i Hedmark. Deretter sat ho i Kongsvinger kommunestyre fram til 1995, før ho hadde ein toårsperiode på fylkestinget att. Ho vart vald inn på Stortinget i 1997 og gjenvalgt i 2001. Ho stilte øvst på KrFs liste i Hedmark òg ved valet i 2005, men vart ikkje attvald. Ho har arbeidd mykje med interessepolitikk, og har vore ein utrøytteleg talskvinne for personar med dysleksi. Ho har vore forbundsleiar i organisasjonen deira, og hovedstyreleder i Funksjonshemmedes Fellesorganisasjon (FFO). Frå 2006 til 2007 var ho medlem av Forsvarspolitisk utval.

Stortingskomitéar
-----------------

* 1997–2001: Medlem av Justiskomitéen.
* 1997–2001: Varamedlem av Valkomitéen.
* 2001–2005: Første nestleiar i Forsvarskomitéen.
* 2001–2005: Medlem av Den utvida utanrikskomitéen.
* 2001–2005: Medlem av Valkomitéen.

Kjelder
-------

1. ↑  *NOU 2007:15 Et styrket forsvar*

---

* *Denne artikkelen bygger på «Åse Wisløff Nilssen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Halvor Persson** (fødd 11. mars 1966) er ein norsk, tidlegare skihoppar som representerte Bærums Skiklubb. Seinare har han vore skileiar, mellom anna i det internasjonale skiforbundet (FIS).

Karriere
--------

Han debuterte i verdscupen med 8. plass i normalbakken i Thunder Bay 8. desember 1984. Ein månad seinare oppnådde han si beste plassering i verdscupen med 2. plass i Cortina d'Ampezzo 8. januar 1985. I ei svært jamn tevling kom han 0,2 poeng bak landsmannen Roger Ruud, men 0,7 poeng føre tredjemann. Samanlagd i verdscupen vart han som best nummer 17, i den same sesongen 1984-85. Han var på det norske firemannslaget som i Innsbruck vart nummer 7 av 13 lag i laghoppinga under Ski-VM 1985.

Persson vann NM-sølv i normalbakken i Bardu i 1985, bak suverene Per Bergerud. Fire år seinare kom han på bronseplassen i normalbakken i Vikersund, bak noregsmeisteren Jon Inge Kjørum og Magne Johansen. Under NM 1991 tok han sølvmedalje med Akershus i laghoppinga.

Hans siste verdscuprenn var på Raufoss 17. mars 1990, og han la opp året etter.

### Besteplasseringar i internasjonale renn

* 1985: Nr 2 i Cortina d'Ampezzo
* 1986: Nr 11 i Lahti
* 1988: Nr 14 i Meldal
* 1989/90: Nr 25 i Sapporo

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1985: Sølvmedalje i normalbakken i Bardu
* Ski-NM 1986: Nr 5 i normalbakken i Vang
* Ski-NM 1987: Nr 8 i normalbakken i Sprova
* Ski-NM 1988: Nr 7 i storbakken på Rena
* Ski-NM 1989: Bronsemedalje i normalbakken i Vikersund
* Ski-NM 1990: Nr 4 i normalbakken på Fluberg
* Ski-NM 1991: Nr 8 i normalbakken på Rognan

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Halvor Persson i fis-ski.com
**Hudson's Bay Company** (**HBC**) er det eldste aksjeselskapet i Canada (og Nord-Amerika). Det vart oppretta 2. mai 1670, og er dermed òg eit av dei eldste i verda som framleis er aktivt.

Frå det mangeårige hovudkvarteret i York Factory ved Hudsonbukta kontrollerte selskapet i fleire hundre år pelshandelen i store delar av britisk-kontrollerte Nord-Amerika. Det fungerte som ei «de facto-regjering i mange område på kontinentet, før dei første busetjingane i større stil vart etablert.

Selskapet sine oppkjøparar og pelsjegerar kom tidleg i kontakt med mange grupper av indianarar, og nettverka til selskapet av handelsstasjonar utgjorde grunnstamma for dei seinare offisielle styresmaktene i store delar av det vestlege Canada og USA (før USA vart eit land og etterpå). På slutten av 1800-talet vart det enorme territoriet selskapet kontrollerte brorparten av det nydanna Dominion of Canada, der selskapet var den største private landeigaren. Med nedgangen av pelshandelen utvikla selskapet seg til ei merkantil verksemd, som selde livsviktige varer til busetjarane i det vestlege Canada. I dag er selskapet best kjent for varehuskjeda si i Canada.

Hovudkontoret vart i 1970 flytta frå London til Winnipeg, og sidan til Toronto. Omsetnaden er kring 5 milliardar amerikanske dollar med kring 70 000 tilsette (2004).

Historie
--------

Hudson's Bay Company vart stifta i 1670 som eit britisk selskap med handelsmonopol i dei områda av Nord-Amerika med elvar som munnar ut i Hudson Bay. Her fekk selskapet òg utstrekt styringsrett. Føremålet var først og fremst å drive pelshandel. Fram til 1760 måtte selskapet utkjempe harde stridar med franskmennene. I 1821 vart den store konkurrenten, North West Company, innlemma, og i dei næraste tiåra tok selskapet ei dominerande stilling i størstedelen av Canada. Det spelte i stor rolle i tvistane mellom USA og Storbritannia om den amerikansk-kanadiske grensa. I 1869 måtte selskapet derimot avstå dei gjenverande territoriale rettane sine til det nyoppretta Dominion of Canada, og det fortsette som eit vanleg handelsselskap. Selskapet var i lang tid dominerande innan pelshandel i verda. Frå 1970-åra starta eller overtok selskapet fleire varehuskjeder, og i 1980-åra avslutta det pelshandelen sin, i tillegg til olje- og gassverksemda som dei hadde starta i 1920-åra.

Kjelder
-------

* «Hudson's Bay Company». *Store norske leksikon*. 21. januar 2012.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Hudson's Bay Company» frå Wikipedia på bokmål, den 20. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hudson's Bay Company

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Gregor den store i ein statuett frå om lag 1480 (Bode-Museum, Berlin)
**Gregorsmesse** den 12. mars er ein merkedag som opphavleg vart feira til minne om pave Gregor den store, rekna som den viktigaste paven i det første tusenåret etter Kristi fødsel. Dagen vert òg kalla *Greismess*, nokre stader forvanska til *groårsmesse*, sidan det på denne tida av året vart meir gror i sjøen, og graset kunne begynne å gro under snøen. 

Mange stader er gregorsmesse knytt til heimkomst av trekkfuglar, slik som tjelden som er vantande til Nordland omkring gregorsmess. Mange primstavar har ein fugl som primstavmerke, andre ei bok, ofte mistolka som åkerteigar. Primstavmerket har opphav i at pave Gregor den store ofte vert avbilda med ei bok og ein fjørpenn og ei due på skuldra.

Kjelder
-------

1. ↑  Dybdahl, Audun (16. februar 2018). «Gregorsmesse». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* Randi Ekrem (1992): *Primstaven : Tradisjonar og merkedagar* ISBN 82-992691-0-5

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gregorsmesse i Store Norske Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC

 |
| Huddersfield  |
| --- |
| Huddersfield Town frå Castle HillHuddersfield Town frå Castle Hill Huddersfield Town frå Castle Hill |
| Plassering |
| 

Huddersfield is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | West Yorkshire |
| Distrikt | Kirklees |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 150 127 |
| Koordinatar |  52°39′″N 1°47′″W﻿Koordinatar: 52°39′″N 1°47′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | HD1-5, HD7-8 |
| Telefon-retningsnummer | 01484 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Huddersfield**
 |

 **Huddersfield**  er ein by i West Yorkshire i England, 306 km nord for London og 22,5 km vest for Wakefield, som er den næraste byen. Han er administrasjonssenter for Kirklees, som *de facto* er ei sameint styresmakt med kring 145 000 innbyggjarar. Huddersfield har tradisjonelt vore kjent som ein kjøpstad, men etter at den lokale tekniske høgskulen vart oppgradert til University of Huddersfield har mange byrja å omtale han som ein universitetsby i staden. Tradisjonelt har byen vore senter for ull-, bomulls- og silkeindustrien med produksjon av tekstilmaskinar og fargestoff. Tekstilindustrien går tilbake til byrjinga av 1700-talet. 

Huddersfield
Dei lokale styresmaktene har ynskt å få statusen til byen oppgradert til *city*, men innbyggjarane avviste dette i ei uoffisiell folkerøysting som vart organisert av lokalmedia.

Byen ligg ved staden der elvene Colne og Holme møtest. Det går to kanalar dit, Huddersfield Broad-kanalen og Huddersfield Narrow-kanalen.

Fotballklubben Huddersfield Town AFC spelar i Football League One.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huddersfield» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Skjematisk vising av slakt (okse). Tenderloin tilsvarar indrefilet
**Indrefilet** er eit kjøtstykke som kjem frå under dei korte ribbeina i bakre del av kroppen til slaktedyr. Han er gjerne den møraste delen av kjøtet. Ein kan få indrefilet frå storfe, lam og svin, og visse typar vilt, som hjort, elg og reinsdyr.

Omnsbakt indrefilet
Indrefileten er danna av den store lendemuskelen (psoas major) som bind saman ryggsøyla og lårbeinet. Frå kvart dyr får ein dermed to filetar. Ein hel, reinskoren indrefilet frå kjøtfe kan vega rundt 1,5 kg, noko høgare eller lågare avhengig av typen. Den særskilde mørheiten kjem av at at muskelen ikkje ber vekt, er lite brukt og dermed blir utsett for lite rørsle og belasting. 

Førsteklasses indrefilet kjem frå kjøtfe. Ein slaktar gjerne slikt fe ved ein alder på 18 månader. Aberdeen angus er rekna som ein særs god kjøtferase med høg grad av intramuskulært feitt. Berre det japanske wagyu-kjøtet har betre marmorering.

Sjå òg
------

* Ytrefilet

Kjelder
-------

1. ↑  «tenderloin - definition of tenderloin in English | Oxford Dictionaries». *Oxford Dictionaries | English*. Arkivert frå originalen 2. januar 2017. Henta 2. januar 2017.
2. ↑  Slinde, Erik (14. mars 2019). «indrefilet». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Indrefilet» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juni 2020.*
**Åse Hiorth Lervik** (fødd 2. juni 1933 i Oslo, daud 3. november 1997) var ein norsk litteraturvitar og professor ved Universitetet i Tromsø.

Ho vart cand.philol. 1961 og dr.philos. i 1971 på ei avhandling om Ibsens versekunst i Brand. I 1972 vart ho professor i nordisk litteratur ved Universitetet i Tromsø. Ho utgav bøker om kvinnelege forfattarar og skildring av kvinner i norsk litteratur. Ho var redaktør for tidsskriftet Edda og for Nordisk tidsskrift for litteraturforsking frå 1972 til 1985, første året saman med Edvard Beyer.

Universitetet i Tromsø har sidan 1996 delt ut ein årleg pris oppkalla etter Åse Hiorth Lervik for beste masteroppgåve med kvinne- og kjønnsperspektiv.

Ho var styremedlem i Oslo Kvinnesaksforening frå 1969.

Kjelder
-------

1. ↑  Åse Hiorth Lervik: *Ibsens verskunst i Brand*, U-bøkene 1969
2. ↑  Tidligere års vinnere av Åse Hiorth Lerviks pris Arkivert 2016-08-07 ved Wayback Machine. uit.no

* *Denne artikkelen bygger på «Åse Hiorth Lervik» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Tamburin.
**Tamburin** (fransk diminutiv av mellompersisk tambur, 'tromme, lutt') er eit rytmeinstrument danna av ei einfelltromme montert på ei rund ramme som også har festa par av små metallskiver i sidene. Ein slår typisk på tromma med handa. Metallskivene lagar lyd når tamburinen blir slått eller rista, eller når ein stryk ein finger, som regel tommelen, rundt sida av trommeskinnet.

Tamburinen høver til rytmisk akkompagnement og improvisasjon.
Han blir brukt til mange ulike typar musikk, som folkemusikk, janitsjar-, orkester- og populærmusikk og ein del kyrkjemusikk.

Tamburinar finst i ulike storleikar og utformingar. Ramma er tradisjonelt av tre, men kan også lagast av plastikk. Det finst også tamburinar utan trommeskinn, berre med metallskiver.

Instrumentet er kjend frå gammelt av i Kina, India og Midtausten. Det kom med romarane til Europa og blei vanleg blant spelemenn frå mellomalderen.

* Gresk vase med tamburinspelar
* *La Barbarina* (1745). Ballettdansaren Barbara Campanini med tamburin måla av Antoine Pesne.

Kjelder
-------

* Tamburin: slaginstrument (22. juni 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 2. februar 2014.
**Hudningsvatnet** (òg kalla **Huddingsvatnet**; samisk *Hutnegejaevrie*)
er ein innsjø i Røyrvik kommune i Trøndelag fylke. Elvane Renselelva (frå Renselvatnet) og Orvasselva (frå Orvatnet i Joma) renn ut i den austlege delen av sjøen. 
I vest finn ein utløpet, der Hudningselva renn vidare til Vektaren. Sjøen er langstrekt og nesten delt i to av små øyar og grunne sund. 

På grunn av omfattande forureining frå Grong Gruber vart den 2,8 km²
austlege (indre) delen av sjøen i 1989 avstengd med terskel midtvegs, og samstundes underlagt overvaking av forureiningsnivået (NIVA). Orvasselva er ført forbi dette no avstengte bassenget og renn ut i det som no har vorte eit langt reinare vassdrag. Fram til avstenginga hadde all avgang frå gruvene gått ut i vassdraget.

Første busetnad ved sjøen var samisk, omtrent på 1800-talet. Sjøen er eit populært fiskevatn for grunneigarane. Både aure og røye finst i vatnet, og ørekyte kom i 1975. Det kjente Jomaløpet vert arrangert langs Hudningsvatnet, med oppstart i Joma og avslutning i Røyrvik sentrum.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Foden damplastebil frå 1911.
Ein restaurert Foden C-type damplastebil frå 1930, men nyttelast på 5 tonn. Bilen har heilgummidekk, med tvillinghjul på bakakselen.
**Damplastebil** er ein dampdriven lastebil, som spesielt i Storbritannia spela ein sentral rolle. Men den fyrste dampdrivne lastebilen i soga vart laga av franskmannen Joseph Cugnot i 1769. Dampbilen til Cognot var eit millitært køyretøy som var tenkt nytta for å frakta artelleri. Men etter at Cognot hadde bygt eit par prototypar og kjøyrt ned ein mur vart køyretøyet parkert i eit depot. 

Dei fyrste komersielle damplastebilane dukka opp rundt 1890. I byrjinga var dei ikkje stort meir enn ombygde damptraktorar, men etter kvart vart dei bygde som lastebilar frå grunnen av. Thornycroft og Leyland starta produksjon 1896 og Sentinetal i 1906.

Dampmaskina hadde gått gjennom ein lang utviklingsperiode, heilt frå seint på 1700-talet, og var både meir driftssiker og hadde større effekt enn forgassarmotorane som var tilgjengelege på denne tida. Heilt ut på 1930-talet var dei største lastebilane i Storbritannia dampdrivne og nokre av desse var i drift til ut på 1950-talet. Det finst fleire restaurerte damplastebilar i Storbritannia som framleis er fullt brukbare.

Damplastebilane kravde eit mannskap på to, ein sjåfør og ein fyrbøtar. Dei måtte stogga og etterfylla vatn på kjelen med jamne mellomrom. Om kjelen koka tom ville elden smelta kjelebotnen og den siste vasskvetten ville då renna ned i fyrrommet og bråfordampa, noko som ofte førte til at damptrykket i kjelen steig så brått at kjelen eksploderte. Kjeleksplosjonar kunne vera svært kraftige og førte ofte til dødsfall. Sjåføren og fyrbøtaren måtte difor legga opp ruta slik at dei var sikre på å finna vatn i vassreservoar langs vegen, eventuelt òg frå bekkar og vatn attmed vegen.

Kjelder
-------

1. ↑  *Sentinal Steam Lorry*, YouTube.

Sjå òg
------

* Dampmaskin
* Damptraktor
Aesthetica (1750) av Alexander Gottlieb Baumgarten
**Alexander Gottlieb Baumgarten** (fødd 17. juli 1714 i Berlin, daud 27. mai 1762 i Frankfurt an der Oder) var ein tysk filosof som med boka si *Aesthetica* (1750–58) og tidlegare i magisteravhandlinga om forskjellige *filosofiske trekk ved diktet* (1735) ofte vert rekna som grunnleggjar av estetikken.

Baumgarten hevda at kunstopplevinger var sanseopplevinger med tillegg av følelser.

Han meinte at diktet er en perfekt måte å fremstille det vi sanser, noko han trente seg på og underviste om. 

Baumgarten var professor i Frankfurt an der Oder. 

Hans viktigaste verk er hovudverket *Aesthetica* (i 2 bind, 1750-58) og *Metaphysica* (1739) som vart brukt som grunnbok ved Immanuel Kants forelesninger.

Kjelder
-------


* Baumgarten, 2. Alexander Gottlieb i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1904)
* Bale, Kjersti, Arnfinn Bø-Rygg: *Estetisk teori - En antologi*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Baumgarten, 2. Alexander Gottlieb i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1904)
* Bale, Kjersti, Arnfinn Bø-Rygg: *Estetisk teori - En antologi*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Hudson Bay-toktet** i 1686 var ein av dei engelsk-franske konfliktane ved Hudsonbukta. Det var det første av fleire tokt sende frå Ny-Frankrike mot handelsstasjonane til Hudson's Bay Company i sørenden av Hudsonbukta. Leia av Chevalier de Troyes, klarte toktet å erobre utpostane ved Moose Factory, Rupert House, Fort Albany og kapre kompaniskipet «Craven».

Sjølv om Frankrike og England då var i fred, braut det ut krig mellom dei i 1689, og konflikten om utpostane i Hudsonbukta heldt fram. Ein av løytnantane til Troyes, Pierre Le Moyne d'Iberville, utførte fleire tokt mot eigedomane til HBC og enda med ein fransk siger i slaget ved Hudsonbukta i 1697. Mot slutten av krigen kontrollerte franskmennene alle utan om ein handelsstasjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hudson Bay expedition (1686)» frå Wikipedia på engelsk, den 2. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Newman, Peter C (1985). *Company of Adventurers: The Story of the Hudson's Bay Company*. Markham, ON: Viking. ISBN 0670803790.
**Bronx** er ein bydel i New York i USA som ligg mellom Hudsonelva og East River. Bydelen dekkjer rundt 150 km², der kring 110 km² er landareal. Han har rundt 1 456 000 innbyggjarar (2015). Bronx er den einaste bydelen i New York som ligg på fastlandet. Ei rekkje bruer over Harlemelva bind Bronx saman med Manhattan, medan bydelen er knytt til Long Island med tre bruer over East River. Bronx er først og fremst eit bustadområde, men store delar av sjøfronten blir brukt til hamneføremål, lager og industri.

Namn
----

Namnet «Bronx» stammar frå færøyingen og prestesonen Jonas Jonasson Broncks, som busette seg i Nieuw-Nederland i 1639. Då hadde staden 400 innbyggjarar. Elva nær garden hans fekk namn etter ham, og heile området fekk namnet «Bronck's Land». Med tida blei dette endra til Broncksland eller berre Broncs', før det til slutt ende opp som «Bronx».

Historie
--------

Folketalet auka kraftig i perioden 1890 til 1940 (frå ca. 89 000 til ca. 1,4 millionar). Etter andre verdskrigen og fram mot 1990-åra var bydela preget av forfall og forslumming. Særleg områda South Bronx og Hunt's Point utvikla seg til nokre av dei verste slumstrøka i New York, med eit stort innslag av narkomane og kriminelle. Folketalet sokk frå 1970 til 1980 med over 20 %, til ca. 1,17 millionar. Ved hjelp av ulike byfornyingstiltak har styresmaktene prøvd å hindra vidare vekst av slummen, og Bronx har seinare opplevd vekst slik at folketalet gjekk tilbake til 1970-nivå.

Demografi
---------

U.S. Census dokumenterer at Bronx er det området i heile USA med størst variasjon i etnisk bakgrunn blant innbyggjarane. 54,6 % har Hispanic eller Latino-bakgrunn, der den største gruppa kjem frå Puerto Rico. 43,3 % er svarte eller afroamerikanarar.

Institusjonar
-------------

Det finst fleire universitet i bydelen, mellom anna Fordham University, eit av dei eldste katolske universiteta i USA, og andre høgare lærestader. I Bronx ligg Yankee Stadium som først blei bygd i 1923 og deretter rive og totalt nybygd i 2009. Stadionet er mest kjend som heimebane for baseballaget New York Yankees, men har husa mange ulike tilstellingar innan amerikansk fotball, fotball, boksing, religiøse møte og popkonsertar. Etter terrorangrepet i New York 11. september 2001 blei det halde ei stor minnegudsteneste i Yankee Stadium. Bronx Zoo er ein av dei største dyrehagane i verda med over 650 dyreartar og meir enn 4000 individ. Dyrehagen har over 2,2 millioner vitjande kvart år.

Folk frå Bronx
--------------

* Carly Simon (f. 1945), songar

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «Bronx». *Store norske leksikon*. 28. desember 2016.
**Alexander Horváth** (fødd 28. desember 1938) er ein slovakisk tidlegare fotballspelar frå Mošovce som i 1969 var med å vinne cupvinnarcupen for Slovan Bratislava. Han er etnisk ungarar, spelte 26 landskampar for Tsjekkoslovakia.

### Klubbspel

Midtstopparen Horváth spelte på Dynamo Žilina i dei fem åra 1958-62, tapande cupfinalist i 1961. Sidan var han aktiv på Slovan Bratislava frå 1963 til -70. Med laget frå Bratislava vart han nasjonal cupmeister i 1968. Året etter tok Slovan seg til finalen i cupvinnarcupen 1969. Horváth var kaptein for det slovakiske mannskapet som spelte fin fotball og vann 3-2 mot FC Barcelona. Etter han vart tsjekkoslovakisk seriemeister med Slovan i 1970, flytta Horváth til Belgia og spelte for DC Molenbeek i 1-2 år.

### Landslagsspel

Horváth spelte 26 landskampar i tida 1964-70, skåra 3 mål på landslaget. Det siste målet kom på Ullevål stadion i Oslo 13. mai 1970, då han la på til sluttresultatet 2-0 mot eit tamt norsk lag. Han var lagkaptein i dei siste 10 kampane, avslutta landslagstida med å spele to av dei tre kampane til Tsjekkoslovakia under VM i fotball 1970 i Mexico.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1969 med Slovan Bratislava
* Tsjekkoslovakisk seriemeister: 1970 med Slovan Bratislava
* Tsjekkoslovakisk cupmeister: 1968 med Slovan Bratislava

Kjelder
-------

* eu-football


| * v
* d
* e
Tsjekkoslovakia sitt landslag – VM i fotball 1970 |
| --- |
| 
* 1 Viktor
* 2 Dobiaš
* 3 Migas
* 4 Hagara
* 5 Horváth (kaptein)
* 6 Kvašňák
* 7 B. Veselý
* 8 Petráš
* 9 Kuna
* 10 Adamec
* 11 Jokl
* 12 Pivarník
* 13 Flešár
* 14 Hrivnák
* 15 Zlocha
* 16 Hrdlička
* 17 Pollák
* 18 F. Veselý
* 19 Jurkanin
* 20 Albrecht
* 21 Čapkovič
* 22 Vencel
* Landslagstrenar: Marko

 | Flagget til Tsjekkoslovakia |
|  |
**Åsetesrett** er ein rett til å ta over landbrukseigedom ved skifte etter ein slektning i rett oppstigande line (frå foreldre, besteforeldre osv).

Åsetesarvingen har krav på at det ved skjøn blir fastsett ein overtakingspris som er rimeleg etter dei tilhøva som ligg føre. Verdsetjinga skal gjerast med særleg tanke på at overtakaren kan makte å bli sitjande med eigedomen. Åsetestakst må ikkje setjast høgare enn verdien av eigedomen ved odelstakst. Takstfolk har ofte tolka dette slik at åsetestaksten vert sett 25 % lågare enn odelstaksten, men det finst ikkje lovdekning for denne praksisen.

Åsetesrett kan gjerast gjeldande både for odlingsjord og for ein eigedom det er opparbeidd odelsrett til, men *ein* arving har berre åsetesrett til *ein* eigedom, om det er fleire gardsbruk i buet. 

Åsetesrett er eit gamalt germansk rettsinstitutt. Medan odelsretten har røter langt inn i førkristen tid, vart åsetesretten utvikla gjennom mellomalderen, først ved at eldste son fekk førsteretten til hovudbølet. Åsetesretten slik vi kjenner han, var ikkje etablert før ved utgangen av mellomalderen, i 1539. Han er lovfesta i Lov om odels- og åsetesretten og verna av Grunnlova § 107.

Kjelder
-------

* NOU 2003:26[*daud lenkje*]
* Lov om odels- og åsetesrett
* Ingvild Øye *Landbruk under press 800 - 1350* i *Norges landbrukshistorie*, Det Norske Samlaget 2002
**Tame** er ei elv i Stor-Manchester i England. Ho byrjar på vestsida av Penninane nordaust for Manchester og renn sørover til Stockport, der ho renn saman med Goyt og dannar elva Mersey. Elva drenerer eit nedbørfelt på 146 km². Delar av elva markerer den historiske grensa mellom Cheshire og Lancashire.

Elveløpet
---------

Greenfield-reservoaret
Jernbane-viadukt over Tame
Tame byrjar som ei minstevassføring frå Readycon Dean-reservoaret 2 km nordaust for landsbyen Denshaw på vestsida av Penninane, like ved grensa mellom Stor-Manchester og West Yorkshire. Vasskiljet går noko lengre nord på lyngheiene, på West Yorkshire-sida av grensa, like ved Pennine Way. Det høgaste punktet i nedbørfeltet er Black Chew Head (542 moh), som òg er det høgaste punktet i Stor-Manchester.

Frå kjelda renn elva hovudsakleg sørover gjennom Delph, Uppermill, Mossley, Stalybridge, Ashton-under-Lyne, Dukinfield, Haughton Green, Denton og Hyde. I byen Stockport flyt Tame til slutt saman med elva Goyt og dannar elva Mersey, som fortset mot vest til ho munnar ut i Irskesjøen ved Liverpool.

På 1800-talet medførte konsentrasjonen av industri i dei nemnde byane at Tame vart ein særs forureina vassveg. Tiltak mot forureining dei 30 siste åra av 1900-talet har resultert store betringa i vasskvaliteten. Rundt to tredjedelar av vassføringa ved samløpet ved Goyt har passert gjennom eit kloakkreinseanlegg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tame (Stor-Manchester)» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Boyce, D (mars 2004). «The Tame, Goyt and Etherow catchement abstraction management strategy» (pdf). Environment Agency, Warrington. s. s.6. Henta 7. juli 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mersey Basin Campaign. Nettstad om oppreinskinga av Mersey og sideelvane 1985–2010
**Johannes Christiansen** (fødd 17. oktober 1850 i Askim, død 5. juli 1913) var ein norsk underoffiser, gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Askim. Han var medlem av Venstre.

Christiansen var son til ein gardbrukar. Sjølv tok han i 1871 eksamen som underoffiser ved artilleriskulen. Frå 1872 var han sersjant i artilleriet, steig til kommandersersjant i 1889. Han tok over farsgarden Svae i Askim og dreiv han til 1889. Det året vart han lensmann i Skiptvet og flytta dit. Året etter, 1890, kjøpte han garden Vister der av svigerfaren og dreiv sidan denne. Han var lensmann i Skiptevt fram til 1913.

Christiansen var medlem av heradsstyret i Askim frå 1876 til -89, dei to siste åra var han ordførar. Han var formann i skulestyret i Skiptevt frå 1896 til 1897. Perioden 1900-03 var han 1. representant frå Smaalenenes amt på Stortinget. Han var medlem av gasje- og pensjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 60°22′59.97″N 5°18′7.6″E﻿

Damsgård hovudgard. Foto: Nina Aldin Thune
Del av Damsgaard med hovudgarden. Prospekt av Johan F. L. Dreier frå 1810
**Damsgård hovudgard**, eller på bokmål **Damsgård hovedgård**, ligg høgt og fritt med utsyn inn mot Bergen og Puddefjorden. Hovudgarden har gjeve namn til stroket Damsgård, som er ein del av Laksevåg bydel i Bergen kommune. Bygget er eit trebygg i rokokkostil, og er rekna som eit av dei rokokkobygga i Nord-Europa som er best teke vare på. Garden har ei lang historie. Garden låg i mellomalderen under Munkeliv kloster. Då heitte garden *Hásteinar*, eller *høg stein*. Truleg kom namnet av Damsgårdsfjellet. 

Kong Frederik II gav rådmann Tønnes Klausson garden. Rådmannen fekk garden som takk for å ha utrusta eit krigsskip under den nordiske sjuårskrigen 1563-1570. Eigedomen fekk namnet Damsgård etter sonen og arvingen Dam Tønnesson. Hovudbygget vart i 1770-åra ombygd med rokokkofasade. 

Den siste familien som budde i huset var Familien Janson. Desse flytta ut på 1970-talet. I 1983 vart eigedomen seld til Bergen kommune og Hordaland fylke. I sin tur overlét desse eigedomen til Vestlandske Kunstindustrimuseum. Hovudbygget vart freda, og anlegget vart etter restaurering opna som museum i 1993. Frå 2005 er hovudgarden ein del av Bymuseet i Bergen. 

I tillegg til bygget er det eit hageanlegg. To hagar med mur kring er ført attende til stilen frå 1700-talet i Bergen.

Hovudgarden i Alvøen i Laksevåg er òg opna som museum.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Damsgård hovudgard**

* Bymuseet i Bergen om Damsgård hovudgard
* 

* Damsgård hovudgard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
|  |
| --- |
| **Bronseand** |
| Litografi av John Gerrard Keuleman, 1888, public domainLitografi av John Gerrard Keuleman, 1888, public domain |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** NT Nær truga |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Andefuglar Anseriformes |
| **Familie:** | Andefamilien Anatidae |
| **Slekt:** | *Anas* |
| **Art:** | **Bronseand** *A. aucklandica* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Anas aucklandica***G. R. Gray, 1844 |

**Bronseand** (*Anas aucklandica*) er ein vassfugl i andefamilien. Ho er endemisk for Aucklandøyane sør for New Zealand. Tidlegare var koparand, *Anas chlorotis*, og campbelland, *Anas nesiotis*, rekna som konspesifikke med bronseand. Campbellanda, som lever på Campbelløyane, er akkurat som bronseanda utan flygeevne.

Skildring
---------

Dette er ei mellomstor grasand, ca. 48 centimeter med kroppsvekt på 500 og 600 gram for hoer og hannar høvesvis. Vengene er små og er ikkje utvikla til flyging. Begge kjønn og juvenile fuglar har brun fjørdrakt, brystet er marmorert mørkare, hannfuglen i praktdrakt har grønglansa hovud, og ein særs smal kvit ring rundt halsen. Begge kjønn har godt synleg kvit augering og viser eit grønt vengespegl, *speculum*, i flukt. Bronseanda har alt i alt meir avdempa farger enn koparand.

Denne anda lever på Aucklandøyane, spesifikt på Adams Island, Disappointment Island, Dundas Island, Ewing Island, Rose Island og Enderby Island, men ikkje på hovudøya Auckland Island.

Bronseanda beitar ofte i skumring og nattemørke, ho finn føde i bukter og viker med tang og tare, og et alger og animalsk føde som marine virvellause dyr. Ungfuglar og fuglar som ikkje hekkar dannar flokkar ved beiting og kvile.

Bronseandpara er sterkt territoriale gjennom heile året. Reira er bygd av gras og reirplassen ligg under tett vegetasjon. Kullet er typisk på berre 4 egg og egga blir lagt med intervall på 2 eller 3 dagar. Hoa rugar aleine medan hannen voktar territoriet. Klekkinga skjer etter ca. 30 dagar.

Arten har status som sårbar, og bestanden er estimert til meir enn 2000 individ (2005), og er trudd å vere stabil.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Anas aucklandica Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 28. desember 2012.

### Referansar

1. ↑  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bronseand**
**Alexander Keith's** er eit kanadisk bryggeri grunnlagd i 1820 i Halifax i Nova Scotia noko som gjer det til eit av dei eldste kommersielle bryggeria i heile Nord-Amerika. Det vart grunnlagd av Alexander Keith som emigrerte frå Skottland i 1817. I dag er bryggeriet kontrollert av Labatt, ei undergruppe av Anheuser–Busch InBev, tidlegare Interbrew. Bryggeriet produserer òg Oland Brewery sitt øl som er distribuert i det austlege Canada.

I april 2011 tok Alexander Keith's til å selje øl i USA etter det hadde berre vore seld i Canada i nær 200 år.

Keith's bryggeri produserer Keith's India Pale Ale, Keith's Red Amber Ale, Keith's Premium White, Keith's Light Ale og Keith's Dark Ale, tidlegare kjent som Stag's Head Stout på den kanadiske marknaden, og Keith's Nova Scotia Style Pale Ale, Keith's Nova Scotia Style Lager og Keith's Nova Scotia Style Brown Ale for marknaden i USA. Keith's første, mest populære og mest utbreidde øl er India Pale Ale. Keith's har òg produsert Keith's Ambrosia Blonde, Keith's Harvest Ale og Keith's Tartan Ale som sesongbrygg. Opphavleg vart ølet brygga i bryggeriet i Halifax. I dag har Keith's utvida produksjonen til andre bryggeri, og er no produsert i Ontario (London), Quebec (Montreal), Newfoundland (St. John's), British Columbia (Creston), og Missouri (St. Louis), i tillegg til det opphavlege Halifax-bryggeriet som no produserer øl for alle dei kanadiske kystprovinsane.

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Keith's Brewery» frå Wikipedia på engelsk, den 3. desember 2012.*

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 26. august 2011, henta 16. november 2012