recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Den nordre delen av Donaudeltaet   
 Satellittbilete
**Donaudeltaet** (*Delta Dunării* på rumensk) ligg i grenseområdet mellom Dobrogea (Romania) og i Odes'ka oblast' (Ukraina). Det er det største og best bevarte deltaet i Europa, med eit areal på heile 3446 km².

I 1991 vart Donaudeltaet teke inn i UNESCO si verdsarvliste og lista over biosfære-reservat.

Geografi
--------

Donaudeltaet vert om lag 40 meter breiare kvart år grunna det store sedimenttilfanget som vert ført nedover elva Donau. Difor er deltaet i kontinuerleg endring. I nærleiken av Tulcea vert Donau delt opp i tre skilde elveløp før den endar i havet; *Chilia*, *Sulina* og *Sfântu Gheorghe* (St. Georg). I tillegg til desse tre vert deltaet delt opp i mindre delar av mange fleire små vasstraumar. Deltaet er so stort at det rommar store siv-, sump- og til og med skogområde. Nokre av desse områda vert årleg utsette for flaum kvar haust.

I 2004 byrja Ukraina eit arbeid på Bistroekanalen, eit arbeid som tek sikte på å gjere det mogeleg å ta seg frå Svartehavet til den ukrainske delen av deltaet med båt. EU protesterte og kravde at Ukraina skulle avslutte arbeidet for å verne om våtmarkene i deltaet, og Romania trugar med å stille Ukraina for den internasjonale domstolen i Haag.

Natur
-----

Det veks meir enn 1200 ulike plantetypar på deltaet, saman med 300 skilde fugleartar og 45 sjøfiskar som òg lever i området. I tillegg kjem fleire millionar fuglar frå store delar av verda, (Europa, Asia, Afrika, Middelhavsområda) til deltaet for å legge egg. Om lag 2,733 km² av deltaet er strengt verna område.

I følgje den greske historikaren Herodot er det heile 2500 år sidan elva delte seg i sju greiner.

Folkesetnad
-----------

Det bur om lag 15 000 menneske på deltaet, og den viktigaste næringsvegen for dei fleste er fiske frå kajakk.

Ein del av folkesetnaden er ei gruppe lippovanar, som stammar frå ei russisk religiøs gruppe som flykta frå Russland i 1772 for å sleppe unna religiøs undertrykking og forfølging. Sentrumet for det lippovanske samfunnet i Ukraina er Vilkovo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.deltadunarii.ro Arkivert 2007-05-16 ved Wayback Machine.
* Fuglar i Donaudeltaet Arkivert 2004-02-22 ved Wayback Machine.
* Donaudeltaet: Fotogalleri
* UNESCO World Heritage Centre - Danube Delta
* The Danube Delta biosphere reservation
* UNEP World Conservation Monitoring Centre - Danube Delta Biosphere Reserve Arkivert 2001-04-06 ved Wayback Machine.
**Sverre Martin Fjelstad** (fødd 17. oktober 1930) er ein norsk naturfotograf og sakprosaforfattar, og ein pioner i å laga film om natur og villdyr for fjernsyn. Han er fødd i Oslo og voks opp på Bekkelagshøgda i Oslo, men hadde frå barndommen av røynsle med skog og natur, ettersom faren hans, som var eigedomsmeklar, kom frå den vesle plassen Kattisa ved Nøklevann i Østmarka, ein lut av Oslomarka. Mora var utdanna lege, og kom frå Sambandsstatane.

Allereie som gut skreiv Sverre Fjelstad om naturen i lokalavisa Nordstrand Blad i Oslo. Vandringane hans i heimlege traktar leia mellom anna til at han i åra 1953 -1959 oppdaga på Ekeberg i Oslo 26 felt med helleristingar som vart tidfesta til bronsealderen, mellom anna felt med fleire hundre skålgroper. Han fann òg gravhaugar. Alle desse funna vart rapporterte til arkeologen Anders Hagen. Nokre år seinare tok han del i arkeologiske utgravingar av fleire steinalderbuplassar i Troms og Finnmark.

Men sjølve grunnlaget for verksemda som naturfotograf og arbeidet med sitt eige mangeårige fjernsynsprogram, *Naturmagasinet* (1966–74), i Norsk rikskringkasting, vart lagt då han fekk i oppdrag av fotografen og zoologen Per Høst å filme natur og ville dyr for den dokumentariske spelefilmen *Same-Jakki* frå 1956-1957 om livet til reindriftssamane i Finnmark før mekaniseringa gjorde seg gjeldande. Fjelstad har laga over hundre naturfilmar for Norsk rikskringkasting, fjernsynet, og har sidan 1975 presentert dyr og natur i mange land, framfor alt i skandinaviske og tropiske strøk. Fleire av fjernsynsfilmane hans er synt fram i utlandet, mellom anna i Sambandsstatane, der selskapet SBS kjøpte 15 episodar om norsk natur i 1983. Hausten 1989 byrja han eit engasjement med eigen fjernsynsserie hos TV3.

Fjelstad har vore bokmeldar av naturbøker i Oslo-avisa Aftenposten, og skreiv i 1960- og 1970-åra dessuten minst ein artikkel i veka om dyr og natur i denne avisa. Frå 1972 hadde han dessutan ei fast spalte, *Naturen rundt oss*, i avisas helgemagasin, *A-magasinet*, fram til dette vekemagasinet opphøyrde i 1993. I same tidbolken skreiv han òg minst ein artikkel i månaden for bladet Villmarksliv, og dessutan bidrog han med fotografi og artiklar til bladet Fotografi; båe desse to blada hadde han meir eller mindre vore med å få etablert. Han er elles kjend som kåsør i radio og som føredragshaldar, og er forfattar av i alt 27 bøker illustrerte med eigne fotografi, for det meste basert på eigne naturopplevingar og møte med ville dyr i Noreg, Afrika, Asia og Amerika. Han er sterkt kritisk til kommersialismen som gjer seg gjeldande i dagens tilbod av naturprogram, som satsar meir på dramatiske og grufulle scener enn på venleiken og samspelet i naturen. Sjølv om han òg har gjort mange dramatiske opptak, nyttar han dei mest aldri.

Fjelstad var med i Oslo bystyre i åra 1972–1976 som partilaust medlem etter å ha vorte kumulert inn som representant for vern av natur og miljø, og tok då initiativ til å få reetablert ei beverstamme i Østmarka i Oslo.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* KulturNav
* Discogs (artist)

 |
**Ingvar Halsnes** (21. september 1957–2. april 2007) var ein norsk bonde og gardsvert på Leikanger i Sogn. Halsnes kom opphavleg frå Molde, og overtok saman med kona Marit den såkalla Eggjagarden i klyngjetunet Henja (Henjum) på Leikanger i 1987.

Saman med kona Marit Henjum Halsnes, dotter til Tambur-Ola, starta han i 1996 opp gardsrestauranten Henjatunet i ei sperrestove frå 1765 på garden. Ekteparet har lagt vekt på å utvkla kvalitetsprodukt basert på råstoff frå garden, og i restauranten vert det mellom anna servert heimelaga sider og andre fruktprodukt. I 2005 fekk dei Sogn og Fjordane Naturvernforbund sin naturvernpris for arbeidet sitt med lokal matproduksjon og -foredling.

Halsnes var aktiv med å fremja gardsturisme som ei ny attåtnæring for bønder i Noreg generelt og på Vestlandet spesielt og han sat i ein periode i styret for Norsk Bygdeturisme og Gardsmat. 

Halsnes var elles aktiv i det lokale kulturlivet mellom anna som ein av fleire frontfigurar i Leikanger Mannskor. Han var òg med i gruppa Dei raude prinsane.

Då Halsnes i 2004 vart kreftsjuk vekte det nasjonal oppsikt at bygdefolket gjekk saman om å betala ein dyr uregistrert medisin som han i utgangspunktet ikkje fekk dekt av Folketrygda.

Kjelder
-------

1. ↑  *Naturnvernforbundet*, arkivert frå originalen 10. november 2007, henta 16. april 2007
2. ↑  Puls
**Ingvard Christian Berner Sverdrup** (24. september 1936–9. mars 1997) var ein norsk bokhandlar og Høgre-politikar frå Kristiansund.

Etter studiar var Sverdrup tilsett i familiefirmaet Sverdrups Bokhandel A/S frå 1959 til han døydde. Frå 1969 var han disponent for firmaet. Sverdrup var elles formann i forstandarskapet til Nordmøre Sparebanks 1978-83 og styreformann i Midtnorske Baseservice A/S 1993-96.

Sverdrup hadde ei rad sentrale verv i Unge Høgre og i Møre og Romsdal Høgre tida frå 1959 til 1983. Perioden 1969-78 var han medlem av sentralstyret i Høgre. Fireårsperioden 1980-83 var han fylkesvaraordførar i Møre og Romsdal. Hausten 1985 vart Sverdrup vald inn på Stortinget frå Møre og Romsdal for Høgre, og vart attvald i 1989. Han var i den fyrste fireårsbolken medlem av kommunal- og miljøvernkomitén, i den andre var han medlem av samferdselskomitéen. Samstundes var han 1989-93 visepresident i Stortinget.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ingunn Klepsvik** (fødd 22. juni 1946 i Austevoll) er ein norsk lærar, bistandsarbeidar og diplomat. Ho var norsk ambassadør i Tanzania 2010-2014. 

Klepsvik er utdanna lærer og arbeidde i ungdomsskulen i tolv år. I 1971 gjekk ho inn i Fredskorpset og vart sendt til Kenya. Etter å ha vendt attende til Noreg og læraryrket engasjerte ho seg òg i lokalpolitikken og vart representant for Sosialistisk Venstreparti i kommunestyret. 

I 1983 byrja ho i Norad, der ho i 2001 vart regiondirektør for regionane Latin-Amerika, Midtausten og Søraust-Europa og frå 2007 til 2008 var assisterande direktør. Klepsvik var ein periode òg fungerande direktør i Norad. Karrierepostane i Norad veksla med diplomatiske posteringer. I 1997 vart ho utnemnd til ambassadør ved den nye norske ambassaden i Managua i Nicaragua, etter å ha vore chargé d'affaires der. Året etter vart ho sideakkreditert til Costa Rica og Panama. I 2009 vart Klepsvik utnemnd til ambassadør i Venezuela, men allereie i 2010 kom ny utneming til ambassadør i Tanzania med sideakkreditering til Seychellane året etter.

 
I 2009 utnemnde kongen Klepsvik til kommandør av Den Kongelege Norske Fortenesteordenen «for embetsfortjeneste.»

Ingunn Klepsvik er syster av Karsten Klepsvik, som òg er norsk diplomat.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «La embajadora», *Bergens Tidende*, 26. mai 2001, s. 40.
2. ↑  Offisielt fra statsråd 25. juni 2010.
3. ↑  Offisielt fra statsråd 13. februar 2009,
4. ↑  Offisielt fra statsråd 25. mars 2011.
5. ↑  Tildeling av ordener og medaljer: Søk i arkivet, kongehuset.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Ingunn Klepsvik» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Kveldsbøn (ma'ariv) ved ein bruktbutikk i Tel Aviv. 
**Minján** (hebraisk מִנְיָן eller מִנְיָין, *minjān*, bokstaveleg 'tal') er ei samling av minst ti jødar over bar misvá- eller bat misvá-alder som trengst for å utføra visse religiøse handlingar. I tradisjonelle former av jødedommen kan berre menn danna ein minján; i nyare retningar kan også kvinner telja.

Ein minján kan samlast i eit rom (til dømes i synagogen) eller utandørs. Den vanlegaste handlinga ein gjer i minján er offentleg bøn.
Visse jødiske rituelle handlingar kan berre utførast i minján — slik som resitering av Kaddísj og Barekhú i gudstenesta og inkludering av «Elohénu» i innleiinga til Birkat hammazón.

Historisk sett har synet på inkludering av kvinner variert. I vår tids ortodokse jødedom, særleg blant askenasiske jødar er det vanlegast at ein berre tel menn og gutar over tretten år i minján i alle samanhengar. I rekonstruksjonistisk jødedom og reformjødedom, og delvis òg i konservativ jødedom, er skikken sidan midten av 1900-talet at både kvinner og menn blir talde med i minjánen. Sidan 1980-åra har dette òg vore det vanlegaste i konservativ jødedom.

Ordet minján blir òg ofte bruka om ei gruppe som ofte kjem saman for å halde gudstenester. I ein synagoge og/eller ei jødisk meinigheit kan det vera fleire slike minjaním. I ein del synagogar har ein separate askenasiske og sefardiske minjaním, separate ortodokse og konservative minjaním eller liknande. Når ei slik gruppering driv fleire felleshandlingar enn berre gudstenester blir dei gjerne organiserte som ein haburá.

Kjelder
-------

1. ↑  Fine, Rabbi David J. (12 June 2012). «Women and the Minyan» (PDF). *Committee on Jewish Law and Standards of the Rabbinical Assembly* (på engelsk og hebraisk). New York, NY: Rabbinical Assembly. Henta 23 May 2011.
2. ↑  Golinkin, Rabbi David. «Women in the Minyan and as Shelihot Tzibbur». *Va'ad Halakhah – English Summaries*. Jerusalem, Israel: Schechter Institute of Jewish Studies. Henta 23 May 2011.

* *Denne artikkelen bygger på «Minyan» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2016.*
Koordinatar: 49°21′S 70°13′E﻿

**Port-aux-Français** er ein forskingsstasjon på Kerguelen i Dei franske sørterritoria sør i Indiahavet og den einaste faste busettinga på øya. Stasjonen ligg ved Morbihanbukta og har kring 60 innbyggjarar kvar vinter. Om sommaren er det meir enn 120 personar her.

Stasjonen vart vald ut på grunn av den skjerma plasseringa som var høvande for ein rullebane som aldri vart bygt. Frå 1955 til 1957 ved hjelp av australsk utstyr, og eit fransk slakteselskap kalla Sidap, vart det bygd ein selfabrikk. Fabrikken opna etter det første bryllaupet på øyane, den 16. desember 1957. Fabrikken vart lagt ned i 1960 og utstyret sendt til Réunion i 2005.

Organisasjon
------------

Port-aux-Français har ei grunn hamn og ein kai for lossing frå forsyningsskip. Stasjonen består mellom anna forskingslaboratorium (biologi, geofysikk), tekniske installasjonar (meteorologi, telekommunikasjon, satellittsporing og meir), og eit lite legesenter.

Klima
-----

Hamna har subarktisk maritimt klima, liknande Reykjavík på Island eller Kodiak i Alaska.


| Klimadata for Port-aux-Français, Kerguelen |
| --- |
| Månad | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| Varmerekord °C | 22.3 | 22.3 | 20.6 | 23 | 16.8 | 14.5 | 13.4 | 14.4 | 15.8 | 19.1 | 21.3 | 21.6 | 23 |
| Normal maks. temp. °C | 11.1 | 11.5 | 10.5 | 9 | 6.7 | 5.2 | 4.7 | 4.6 | 5.3 | 7 | 8.6 | 10.1 | 7,8 |
| Døgnmiddeltemp. °C | 7.8 | 8.2 | 7.3 | 6.1 | 4.2 | 2.8 | 2.2 | 2.1 | 2.5 | 3.9 | 5.3 | 6.8 | 4,9 |
| Normal min. temp. °C | 4.4 | 4.7 | 4.1 | 3.2 | 1.5 | 0.4 | -0.3 | -0.4 | -0.2 | 0.7 | 2 | 3.4 | 1,9 |
| Kulderekord °C | -1.5 | -1 | -0.9 | -2.7 | -5.9 | -8.3 | -8 | -7.3 | -7.7 | -5 | -3.7 | -1.2 | −8,3 |
| Nedbør (mm) | 72.2 | 49.5 | 57.5 | 59.6 | 59.9 | 75.9 | 62.9 | 63.4 | 62.3 | 59.3 | 51.9 | 55.1 | 727 |
| *Kjelde: Weatherbase*  |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Port-aux-Français» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Weatherbase: Weather for Port-Aux-Francais, Dei franske sørterritoria». Weatherbase. 2011.  Henta 17. mars 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Minnehaha-elva** (engelsk Minnehaha Creek, dakota *Mniȟáȟa Wakpádaŋ*) er ei sideelv til Mississippielva i byen Minneapolis i Minnesota. Elva er 35 km lang og forbind ei rekkje gryteholsjøar i det sørvestre Minneapolis med Mississippi-elva. Elva renn austover frå Gray's Bay Dam ved Minnetonkasjøen gjennom forstadane Minnetonka, Hopkins, Saint Louis Park og Edina og byen Minneapolis. 
Elva er kjend for den 16 meter høge fossen Minnehaha Falls, som ligg i Minnehaha Park nær utløpet til elva i Mississippielva. Fossen er omtalt i *The Song of Hiawatha* frå 1855 av Henry Wadsworth Longfellow.

Minnehaha Falls i Minnehaha-elva, i det sørvestlige Minneapolis.
Minnehaha er ei smal elv som skapar ein grøn lunge med større innsjøar og godt verna elveløp (Minnehaha Parkway) i det sørlege Minneapolis. Dei største sjøane er (frå vest) Lake Minnetonka, Libb's Lake, Lake of the Isles, Lake Calhoun, Lake Harriet, Lake Nokomis og Lake Hiawatha. Dei sistnemnde to innsjøane hengj nesten saman og ligg berre 2 km vest for utløpet i Mississippi.

Kjelder
-------

1. ↑  «Data Center». *Minnehaha Creek Watershed District*.
2. ↑  «Minnehaha Falls | waterfall, Minnesota, United States | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), henta 14. september 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Minnehaha (elv)» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Minnehaha-elva**

* Minnehaha Falls i Britannica

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| **Sothøne** |
| Fulica atraFulica atra |
| Læte |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig**Status i Noreg:** VU SårbarUtbreiinga av sothøne Utbreiinga av sothøne |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Tranefuglar Gruiformes |
| **Familie:** | Riksefamilien Rallidae |
| **Slekt:** | *Fulica* |
| **Art:** | **Sothøne** *F. atra* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Fulica atra***Linnaeus, 1758 |

**Sothøne** (*Fulica atra*) er ein fugl i riksefamilien. Han held helst til i grunne vassområde med takrøyr, siv og flytande planter. Føda er mest plantekost. Han et og insekt og sniglar.

Fuglen er utbreidd frå Sentral- og Aust-Europa og Nord-Afrika til Sibir og Australia. I Noreg er han vanlegast ved Oslofjorden, på Jæren og i Trøndelag. Ein reknar at det hekkar 270-475 par i Noreg.

Sothøna er delvis trekkfugl. Ho dreg truleg til Dei britiske øyane og Mellom-Europa. Ein del fuglar overvintrar langs den sørlege del av norskekysten.

Sothøna er svart. Nebb og panne er kvit. Beina er grønaktige. Dei har symjelappar. Ungfuglane har lysare strupe og fremre del av brystet. Dunkyllingane har oransjeraudt hovud.

Sothøna byggjer reir i tett vegetasjon. Reira er ofte store og flytande. Hofuglen legg 6-10 grågule egg med mørke prikkar. Båe fuglane rugar. Ungane forlet reiret etter 3-4 dagar, og kan flyge når dei er 7-8 veker gamle.

* DunungeDununge
* EggEgg

Kjelder
-------

* Norsk RingmerkingsAtlas. Volum 2. Stavanger 2006. ISBN 82-90054-65-3

1. ↑  Artsdatabanken *Raudliste faktaark sothøne Fulica atra Linnaeus, 1758* Henta 4. desember 2010
2. ↑  Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R, Stokke BG og Strøm H (2021, 24. november). *Fugler: Vurdering av sothøne Fulica atra for Norge.* Norsk rødliste for arter 2021. Artsdatabanken. Henta 9. januar 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sothøne**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**Port Nelson** er ein tidlegare busetnad ved Hudsonbukta i Manitoba i Canada, like ved munningen av Nelsonelva. Staden hadde den største folkesetnaden sin tidleg på 1900-talet med rundt 1 000 innbyggjaarar. I dag er han ein spøkelsesby. Sør-søraust for Port Nelson ligg munningen av Hayeselva og busetnaden og handelsposten York Factory, som var hovudkvarteret for den nordlege avdelinga av Hudson's Bay Company frå 1821 til 1873.

Historie
--------

### Tidleg historie

Kart over munningen av Nelsonelva med Hayes River synleg nedst (1927)
Port Nelson fekk namn av Thomas Button, som overvintra her i 1612. Han kom hit 15. august 1612 under leiting etter ei hamn på vestkysten av Hudsonbukta der han kunne vøla skader som båten hadde fått i ein kraftig storm. Han fann munningen av ei stor elv, og kalla staden Port Nelson, etter kapteinen på skipet sitt. Kapteinen blei gravlagd her.

I over hundre år kom det kvart år gjennomsnittleg to til fire seglskuter til hamna, ofte saman med krigsskip, som hadde kome frå Europa og Nord-Amerika. Dei vendte tilbake med last via denne einaste tilgjengelege ruta via Hudsonsundet.

### 1900-talet

Port Nelson i 1915
Tidleg på 1900-talet såg styresmaktene i Canada ein trong for ei stor hamn i Hudsonbukta for å kunna tena båtar som frakta korn frå sentrale Canada. I 1912 blei Port Nelson vald framfor Churhill (ved munningen av Churchill-elva) til å bli endepunktet for Hudson Bay-jernbanen, byggearbeid som allereie var sett i gang frå The Pas i 1910.

Då Canada kom med i fyrste verdskrigen blei det mangel på materiale og arbeidskraft, og endå meir merkbart fall politisk og finansiell støtte bort. Prosjektet heldt fram i nokre få år fram til 1918, då alt arbeidet stopp opp og staden blei forlaten. Hudson Bay-jernbanen nådde aldri Port Nelson, og spora blei forlatne fram til 1927, då Churchill blei vald som det nordlege endepunktet. Byggjearbeida byrja att, og blei ferdigstilte i 1929.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Malaher, David (høsten 1984). «Port Nelson and the Hudson Bay Railway». *Manitoba History* (Manitoba Historical Society) (8). ISSN 0226-5036. Henta 20. august 2010.
2. 1 2  John Macoun; George Monro Grant; Alexander Begg; John Campbell McLagan (1882). *Manitoba and the great Northwest: the field for investment; the home of the emigrant, being a full and complete history of the country*. The World Publishing Company/Google Books. s. 595–687.

* *Denne artikkelen bygger på «Port Nelson (Manitoba)» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Donets**, **Severskij Donets** (russisk Северский Донец) eller **Siverskyj Donets** (ukrainsk Сіверський Донець) er ei elv i Russland og Ukraina og ei av sideelvane til Don frå høgre. 

Ho spring ut frå Det sentralrussiske høglandet, nord for Belgorod, og renn søraustover gjennom Ukraina (gjennom Kharkiv, Donetsk og Luhansk oblast) og så inn att i Russland der ho munnar ut i Don i Rostov oblast nedanfor Konstantinovsk, om lag 100 km frå Azovhavet. Donets har ei total lengd på 1053 km.

Dei nedre delane av elva kan nyttast til skipsfart, og vassvegen er ei viktig transportåre i nedslagsfeltet hennar (Donbas), eit område med mykje kolgruvedrift og tungindustri. 

Av byar langs Donets finn ein frå kjelda til munningen: 

* Belgorod (Russland)
* Vovtsjansk (Ukraina)
* Tsjukhujiv (Ukraina)
* Zmiiv (Ukraina)
* Izium (Ukraina)
* Rubizjne (Ukraina)
* Lysytsjansk (Ukraina)
* Sieverodonetsk (Ukraina)
* Kamensk-Sjakhtinskij (Russland)
* Ust-Donetskij (Russland)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Seversky Donets» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**De Musikalske Dvergene** er ei rockegruppe frå Bergen som vart starta i 1980 av Bo Grønningsæter og Helge Grønhaug. 

De Musikalske Dvergene har opp gjennom åra hatt ein fast kjerne, men musikarane har variert noko. Frå starten var Bo Grønningsæter (slagverk), Allert Bøkenes (gitar), Erling Hjertnes (bass), Helge Grønhaug (vokal og gitar), Arne Grønhaug (gitar) gruppa. Perkusjonisten Bo Grønningsæter vart erstatta av Per Helge Hansen. 

Det var denne besetninga, forsterka av Karsten Olsen (slagverk), som spelte inn gruppas første LP *En klase bananer & en enkel seng*. Plata vart spelt inn i Sigma Lydstudio i 1988. Karsten Olsen overtok på slagverk for Per Helge Hansen, og denne besetninga vart uforandra inntil Allert Bøkenes slutta etter utgjevinga av bok/singel *Ned Abels Allé* i 1991. Etter enkelte førebelse løysingar blir han erstatta av pianist Yngve «Fluebinder» Jacobsen. Denne besetninga var uendra fram til 2008. Da overtok Thor Inge Stokke for Karsten Olsen på slagverk.

Bandmedlemmer
-------------

Besetninga i 2008:

* Helge Grønhaug (gitar)
* Arne Grønhaug (gitar)
* Erling Hjertnes (bass)
* Thor Inge Stokke (slagverk)
* Yngve Jacobsen (tangentar)

Diskografi
----------

* «Marianne (Tempo Corvette)» - 7" Singel - 1985
* *En klase bananer & en enkel seng* - LP, MC, CD - 1989
* *Dvergenes andre* - LP, MC, CD - 1990
* *Ned Abels Alle* - 7" Singel/Bok - 1991
* *Arbeid for trygd* - CD - 1993
* *Veldig respektable menn* - (i samarbeid med Frode Alnæs) - CD - 2004
* *25 år med slark i strengene* - CD-singel - 2005
* *Om poteter får du snakke med min far* - CD (Samleplate) - 2006
* *(uten store ord...)* - CD - 2008
* *Tunge steiner* - LP, CD - 2012
* *«Go'e busser»* - 2015
* *Om poteter får du snakke med min far 2* - (Samleplate) - 2016
* *Rolig Rock’n Roll* - 2017
* *Bak neste blåne* - 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside
* De Musikalske Dvergene hjå Norsk Musikkinformasjon

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **De musikalske dvergene**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Dean Macey** (fødd 12. desember 1977) er ein britisk tidlegare tikjempar. Han vann sølvmedaljen i øvinga ved VM 1999 og bronsen i VM 2001.

Aktiv
-----

Macey vann i mai 1999 i Arles tikamptevlinga under landskampen Frankrike–Storbritanna etter å ha sanka 8 347 poeng. Same sesongen i august forbetra han sitt personbeste til 8 556 poeng under verdsmeisterskapen i Sevilla og vann sølvmedaljen bak den suverene vinnaren, Tomáš Dvořák frå Tsjekkia. I sin neste tikamp, i Sommar-OL 2000 i Sydney, samla Macey 8 567 poeng, noko som gav han fjerdeplassen bakom estaren Erki Nool (8 641), tsjekkaren Roman Šebrle (8 606) og USA-amerikanske Chris Huffins (8 595).

Ved verdsmeisterskapen 2001 i Edmonton presterte Macey sitt livs beste tikamp. Med 8 603 poeng tok bronsemedaljen, einast Tomáš Dvořák (8 902) og Erki Nool (8 815) gjorde det betre. Under dei olympiske sommarleikane 2004 enda Macey som i Sydney-OL på fjerdeplassen. Med 8 414 poeng hamna han langt bak medaljevinnarane; Roman Šebrle vann med 8 893 poeng framfor Bryan Clay (8 820) frå USA og Dmitrij Karpov (8 725) frå Kasakhstan. I mars 2006 sigra Macey med 8 143 poeng då samveldeleikane 2006 fann stad i Melbourne.

Den mykje skadeplaga Macey deltok i berre 14 tikamptevlingar over ein periode på 13 år, 1996-2008. Han fullførte ti av tevlingane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 8 556 poeng, bakom Tomáš Dvořák (8 744 p)
* OL 2000 i Sydney: Nr 4 – 8 567 poeng
* VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje – 8 603 poeng
* OL 2004 i Aten: Nr 4 – 8 414 poeng

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dean Macey» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juni 2020.*
Kart over Donetsbekkenet på eit kart over Ukraina.
Kart over den økonomiske aktiviteten i Donbas (rosa), inkludert Dnipropetrovsk, Donetsk og Luhansk oblast.
**Donetsbekkenet** (ukrainsk Донецький басейн, *Donetskyj baseyn*; russisk Донецкий бассейн, *Donetskij bassejn*), ofte berre kalla **Donbass** (russisk Донбасс; ukrainsk Донбас, *Donbas*), er eit historisk, økonomisk og kulturelt område aust i Ukraina. Opphavleg var det eit kolgruveområde og det har blitt eit kraftig industrialisert område som slit med urbant forfall og industriforueining.

Geografi
--------

Donbass dekkjer dei tre administrative oblasta (provinsar) aust i landet: den austlegaste delen av Dnipropetrovsk oblast kring byen Pavlohrad (det såkalla Vest-Donbass), nordlege og sentrale delar av Donetsk oblast (sørlege delar vert rekna som ein del av kystområdet Prjazovia) og sørlege delar Luhansk oblast (nordlege delar vert rekna som ein del av Slobozjanstsjyna). Byen Donetsk vert rekna som den uoffisielle hovudstaden i Donbass.

Stundom vert Rostov oblast i Russland rekna som ein del av Donbass. Dette kjem av at kolområdet i Doentsbekkenet geografisk strekkjer seg inn i dette området (som òg er eit kolguveområde), stundom kalla Russiske Donbass.

Sjå òg
------

* Kryvbas — eit viktig økonomisk område sentralt i Ukraina
* Ruhr-området — eit liknande område i Sentral-Europa
* HC Donbass — eit ishockeylag frå Donetsk med namn etter regionen.
* Donbass Arena

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Donets Basin» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historia til Donbas Arkivert 2007-01-07 ved Wayback Machine.
* Bilete av Donbass i sovjetisk kunst Arkivert 2012-02-19 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* BBC Things

 |
Koordinatar: 25°19′55″N 55°21′32″E﻿

**Al Khan** er ein sørleg forstad til byen Sharjah i Dei sameinte arabiske emirata. Forstaden ligg langs Al Khan-vika, som ligg mellom Sharjah og Dubai. Fram til nyleg var området berre eit ørkenområde med somme falleferdige, tradisjonelle korall- og adobehus, men i dag ligg Sharjah akvarium her. Fleire av dei eldre bygningane er blitt restaurert til eit museumsområde.

Historie
--------

Rundt byrjinga av 1900-talet, vart Al Khan styrt av ein stammehøvding og hadde 75 perledykkarbåtar og ein busetnad av familiane Al Bu Mahair, Mazari og Manasir. 

Al Khan var åstad for kampar mellom leiarane til opprørsgruppa *Majlis* og styrkar som var lojale til herskaren i Dubai i februar 1940. Etter fleire dagar med kampar, vart det våpenkvile etter at herskarane i Umm Al Quwain, Ajman og Ras Al Khaimah hadde vore meklarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Khan» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Wilson, Graeme (1999). *Father of Dubai*. UAE: Media Prima. s. 60. ISBN 9789948856450.

| * v
* d
* e
Emiratet Sharjah |
| --- |
| Byar | Al Jazirah**·** Al Khan**·** Dhaid**·** Dibba Al-Hisn**·** Kalba**·** Khor Fakkan**·** Nahwa**·** Sharjah |
| Busetnader | Al Hamriyah**·** Al Hayrah**·** Ar Rufaysah**·** Ghayl**·** Ghunah**·** Hamriyah hamn**·** Hasat al Bidiyah**·** Hayat**·** Hiyawah**·** Hizayib az Zanah**·** Layyah**·** Lulayyah**·** Minazif**·** Muaifi**·** Rafa'**·** Sa'd**·** Sahanah**·** Shis**·** Tarif Kalba**·** Wadi Shi |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Munster** (irsk *Cúige Mumhan*, *An Mhumhain* eller *Mumha*) er ein av dei fire provinsane på Irland. Han er den sørlegaste av dei fire og ligg i Republikken Irland. Han består av grevskapa Clare, Cork, Kerry, Limerick, Tipperary og Waterford. Namnet kjem frå den keltiske gudinna Muma. 

Provinsen var opphavleg delt inn i seks regionar: Tuadh Muman (Nord-Munster), Des Mhuman (Sør-Munster), Urh Mhuman (Aust-Munster), Iar Mhuman (Vest-Munster), Ernaibh Mhuman (Ernaistammen sitt område) og Deisi Mhuman (Deisistammen sitt område). Desse vart etter kvart overtatt av tre kongedøme som utvikla seg i provinsen: Thomond i nord, Desmond i sør og Ormond i aust. Desse vart etter kvart til jarledøme. For det historiske irske kongedømet Munster, sjå Mumu.

Dei tre kronene i flagget representerer dei tre kongedøma. Flagget kan lett forvekslast med Dublin sitt flagg, som har tre slott plassert på liknande måte på ein blå bakgrunn.

Byar
----

Cork er den største byen i provinsen med 190 384 innbyggjarar (2006) og eit storbyområde med 380 000 innbyggjarar. 

Andre viktige byar er Limerick 90 757 (2006), som òg har over 100 000 innbyggjarar i storbyområdet, og Waterford 49 213 (2006).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Munster» frå Wikipedia på engelsk, den 25. oktober 2007.*


| * v
* d
* e
Grevskap i Irland |
| --- |
| Connacht | Galway | Leitrim | Mayo | Roscommon | Sligo |
| Munster | Clare | Cork | Kerry | Limerick | Tipperary | Waterford |
| Leinster | Carlow | Dublin | Kildare | Kilkenny | Laois | Longford | Louth | Meath | Offaly | Westmeath | Wexford | Wicklow |
| Ulster | Antrim \* | Armagh \* | Cavan | Donegal | Down \* | Fermanagh \* | Londonderry \* | Monaghan | Tyrone \* |
| \* Grevskap i Nord-Irland (andre grevskap er i Republikken Irland) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Brian Leslie Labone** (23. januar 1940–24. april 2006) var ein engelsk fotballspelar frå Liverpool. Han spelte midtstoppar på Everton FC, og var med om å vinne ligaen to gongar og FA-cupen.

Karriere
--------

### Klubbspel

Labone var aktiv for Everton frå 1958 til 1971, spelte 534 kampar. Han vart ligameister med laget i 1963 og på ny i 1970. I 1966 kunne han som kaptein heve FA-pokalen etter finalesiger 3–2 over Sheffield Wednesday, to år seinare tapte Everton FA-cupfinalen mot West Bromwich Albion.

### Landslagsspel

Labone spelte 26 landskampar for England. Tre av kampane kom i 1962/63-sesongen, resten i tida mai 1967 til 14. juni 1970. Under Fotball-VM 1970 var han midtstoppar i tre kampar. I hans siste landskamp rauk England ut av meisterskapen etter tap 2–3 mot Tyskland.

### Merittar

* Ligameister: 1963 og 1970 med Everton
* Vinnar av FA-cupen: 1966 med Everton

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brian Labone» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2021.*
* eu-football



| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1970 |
| --- |
| 
* 1 Banks
* 2 Newton
* 3 Cooper
* 4 Mullery
* 5 Labone
* 6 Moore (kaptein)
* 7 Lee
* 8 Ball
* 9 B. Charlton
* 10 Hurst
* 11 Peters
* 12 Bonetti
* 13 Stepney
* 14 Wright
* 15 Stiles
* 16 Hughes
* 17 J. Charlton
* 18 Hunter
* 19 Bell
* 20 Osgood
* 21 Clarke
* 22 Astle
* Landslagstrenar: Ramsey

 | Flagget til England |
|  |
**Brian Cowen**, irsk **Brian Ó Comhain** (fødd 10. januar 1960) er ein irsk politikar som var statsminister i republikken Irland frå 7. mai 2008 til 9. mars 2011. Han var leiar for partiet Fianna Fáil.

Cowen vart fødd i Clara i County Offaly. Faren, Bernard Cowen, var òg parlamentsmedlem for Fianna Fáil. Brian Cowen studerte jus ved University College i Dublin og vart advokat. Då faren hans døydde i 1984 vart Brian Cowen vald inn i parlamentet i suppleringsvalet og overtok dermed faren sin plass som parlamentsmedlem (*Teachta Dála*). Som 24-åring var han den yngste parlamentsmedlemen i den perioden. Han beheldt plassen som parlamentsmedlem fram til 2011.

I 1992 fekk Cowen sin første statsrådspost, som arbeidsminister. Då ei ny koalisjonsregjering vart danna i 1993 vart han energiminister. Frå 1994 til 1997 sat Fianna Fáil i opposisjon. Då partiet igjen vann regjeringsmakta vart Cowen først helse- og barneminister (1997-2000), så utanriksminister (2000-2004) og finansminister (2004-2008). Etter at Cowen vart nestleiar for Fianna Fáil i 2002 var han sett på som ein sterk kandidat til å følgja etter Bertie Ahern som partileiar og statsminister. Ahern kunngjorde i april 2008 at han ville gå av som partileiar og statsminister etter ein finansskandale. Partiet valde Cowen som etterfølgjaren hans, og han overtok som statsminister 7. mai 2008. I regjeringa hadde han først med to mindre parti som koalisjonspartnarar - Green Party (*Det grøne partiet*) og det liberale Progressive Democrats (*Progressive demokratar*). Partiet Progressive Democrats vart oppløyst i 2009, og Cowen sin koalisjon heldt fram med berre Fianna Fáil og Dei grøne. Etter at Irland vart ramma hardt av den internasjonale finanskrisa i 2008 og 2009, mista Cowen og Fianna Fáil mykje støtte. Cowen vart utfordra som partileiar og gjekk av som partileiar i januar 2011, og dagen etter trekte Dei grønne seg frå regjeringskoalisjonen. Cowen utlyste nyval og erklærte at han ville trekkja seg frå politikken. Han sat som statsminister til 9. mars, då Enda Kenny frå partiet Fine Gael, som vann valet, tok over.

Cowen har tidlegare spelt gælisk fotball. Han har innrømt overfor pressa at han røykte marihuana i studenttida. Han er gift med Mary Molloy og har to døtrer.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 25. juni 2008, henta 12. oktober 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
**Brian Kidd** (fødd 29. mai 1968) er ein ein engelsk tidlegare fotballspelar frå Manchester som i 1968 var med å vinne Europacupen i fotball for Manchester United. Midtspissen fekk to opptredenar i Englands landslagsdrakt våren 1970.

### Klubbspel

Kidd ligadebuterte på Manchester United i sesongopninga i august 1967. På 19-årsdagen i 1968 skåra han det tredje målet då Manchester-laget tok heim den fyrste europacup-pokalen gjennom finalesiger 4-1 over Benfica på Wembley stadion i London.

Etter at Manchester United våren 1974 rykte ned i 2. divisjon, vart Kidd overført til Arsenal. Etter to sesongar i London-laget gjekk turen tilbake til Manchester, då til spel med Manchester City. I mars 1979 signerte han for Everton, der han vart verande til han sommaren 1980 vart overført til Bolton og spel i 2. divisjon i halvtanna år. På tampen av karrieren tente han peng hos fleire USA-amerikanske lag.

### Langdslagsspel

Kidd deltok i to landskampar for England i april-mai 1970. Han spelte heile kampen då Nord-Irland vart slått i London, medan han var innbytar mot Ecuador i Quito der han skåra det andre målet i ein kamp som enda med siger 2-0.

Sidan han la opp som spelar, har Kidd arbeidd i fleire ulike fotballklubbar, mellom andre Manchester United 1988-98 og Manchester City 2009-dags dato.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brian Kidd» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mai 2018.*

* eu-football

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Finalen i Noregsmeisterskapen i fotball for menn 2009** fann stad på Ullevaal stadion i Oslo søndag 8. november 2009 framfor 25 109 tilskodarar. Etter 120 minuttars spel stod det uavgjort 2-2 mellom finalistane Molde Fotballklubb og Aalesunds Fotballklubb. Kampen vart då avgjort med straffeskyting, ei tevling Aalesund vann med 5 mot 4 til Molde. Det var fyrste gongen to lag frå Møre og Romsdal møttest i ein NM-finale i fotball.

Mame Biram Diouf gav Molde leiinga i det 27. minutt. Etter pausen utlikna Glenn Roberts til 1-1 i det 54. minutt, før lagkameraten Fredrik Carlsen fekk sitt andre gule kort og vart utvist då kampen var ein time gammal. Fleire mål kom ikkje i ordinær tid. Mame Biram Diouf sende Molde i føringa att i det 96. minutt, medan innbytar Tor Hogne Aarøy i det 114. minutt syrgde for 2-2 og balanse i målprotokollen. Den avsluttande straffeskytinga opna med at AaFK-målvakta Anders Lindegaard redde straffa til Moldes José Mota, deretter fann alle straffeskota vegen til nettet. For Aalesund skåra Khari Stephenson, Johan Arneng, Pablo Herrera, Demar Phillips og matchvinnar Amund Skiri. Molde sine målskårarar i straffeskytinga var Makhtar Thioune, Vegard Forren, Christian Steen og Pape Paté Diouf. I fylgje Sunnmørsposten var Trond Fredriksen AaFK sin beste spelar, «enormt god defensivt».

Vinnarlaget **Aalesund** stilte med Anders Lindegaard, Ville Jalasto, Jonatan Tollås, Amund Skiri, Jonathan Parr, Johan Arneng, Trond Fredriksen, Fredrik Carlsen, Khari Stephenson, Diego Silva og Glenn Roberts. Pablo Herrera tok så plassen til Roberts i det 60. minutt, medan Tor Hogne Aarøy og Demar Phillips entra bana mot slutten av fyrste ekstraomgang, ut gjekk høvesvis Silva og Fredriksen. Kjetil Rekdal var trenar for Aafk.

**Molde** mønstra fylgjande mannskap: Knut Lillebakkk, Kristoffer Paulsen Vatshaug, Christian Steen, Vegard Forren, Øyvind Gjerde, Daniel Berg Hestad, Makhtar Thioune, Magne Hoseth, Mattias Moström, Mame Biram Diouf og Pape Paté Diouf. Innbytarane Marcus Andreasson, Thomas Holm og José Mota tok over for høvesvis Gjerde i det 37. minutt, for Moström i det 62. minutt og for Hoseth i ekstraomgangane.

Kristoffer Helgerud frå Lier Idrettslag dømde kampen.

Kjelder
-------

* Sunnmørsposten frå 9. november 2009
| St. George's |
| --- |
| St George's i år 2000. St George's i år 2000. |
| Styresmakter |
| Land | Grenada |
| Grunnlagd | 1650 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 3900 |
| Tidssone | UTC -4 (UTC4) |
| Plassering |
| Plassering av St. George's |

**St. George's** er hovudstaden på Grenada i det karibiske havet.

Historie
--------

Byen vart bygd av franskmennene i 1650. Han ligg på sørvest-kysten av øya Grenada, som er den største øya i landet. St. George's er omgjeven av eit vulkansk krater og ligg på ei hesteskoforma hamn. På siste halvdelen av 1700-talet vart byen råka av to store brannar. Midt på 1880-talet vart St. George's gjort til hovudstaden på dei britiske Windward-øyane. Seinare, på 1900-talet vart byen, saman med resten av Grenada, ein del av den vestindiske føderasjonen, som bestod av britiske koloniar i Karibia. I 1974 vart Grenada uavhengig frå Storbritannia, og St. George's vart gjort til hovudstad.

St. George's og Grenada er i dag ofte plaga med orkanar. I 2004 råka orkanen Ivan øya hardt, og skadde eller øydela 90 % av heimane på Grenada. Neste år kom orkanen Emily, som heldigvis ikkje råka øya like hardt.

Næringsliv
----------

Turisme er ein viktig del av økonomien til Grenada, og mange turistar kjem på vitjing til St. George's kvart år. Byen har også ein del eksport av kakao og muskat.

Fasilitetar
-----------

I St. George's finst m.a. fleire sjukehus, ein medisinsk skule, ein romersk-katolsk katedral frå 1818, anglikansk kyrkje frå 1825, Fort George som vart bygd av franskmennene i 1705, marknadsplass, Grenada National Museum, badestrand og cricket-stadion Queen's Park som vart brukt under verdsmeisterskapen i cricket i 2007. Lufthamna Maurice Bishop International Airport ligg 8 km sørvest for byen.

Kjelder
-------

* Innbyggjartalet i byen er henta frå Store Norske Leksikon om Grenada - befolkning.
* Artikkelen er basert på Engelsk Wikipedia om St. George's, henta inn 5. januar 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Sankt Elms eld på eit skip til sjøs
**Sankt Elms eld** (òg *corpo santo*) er ein svak duskforma elektrisk utladning frå oppstikkande lekamar som fjelltoppar, tårnspir, lynavleiarar og mastetoppar. Han synest i mørket som eit svakt lysande, oppoverretta ljosskinn rundt desse lekamane - ofte saman med ein sprakande lyd for ein som er nær nok. Fenomenet finst når den elektriske feltstyrken, til dømes på grunn av ei nærliggande toresky, er tilstrekkeleg høg.

Sankt Elms eld har i folketrua blitt sett som eit forvarsel - i blant om gode ting, i blant om foreståande ulukker. Til sjøs er Sankt Elms eld ganske vanleg frå mastetoppar og metallgjenstandar i riggen, og det finst fleire gamle mytar om opphavet. Ein er at dei napolitanske sjømennene sine vernehelgen Sankt Erasmus, som på fleire andre språk blir kalla *Elmo*, omkom under ein storm til sjøs og i dødsaugneblinken sin lova at han med ljos skulle leie sjøfarande ut av farlege situasjonar (*corpo santo*: «kroppen til helgenen»). Ein annan er at Sankt Erasmus i ein storm tende eit ljos som trass uvêret brann med klår flamme. Ein tredje er at helgenen vart redda frå å drukne av ein sjømann, og lova å i framtida åtvare sjøfarande mot dårleg vêr.

Illustrasjon av ulukkesflyet «City of Edinburgh» med Sankt Elms eld ved motorane
I 1982 oppstod Sankt Elms eld på flykroppen då ein Boeing 747 frå British Airways flaug inn i ei sky av vulkansk oske.

*Les meir:* British Airways Flight 9

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St. Elms ild» frå Wikipedia på bokmål, den 25. februar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sankt Elms ild**

* Den heilage Erasmus
* Den salige Peter González («San Telmo»)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Saltsletta til Lake Hart, ein endorheisk ørkeninnsjø i Sør-Australia.
Saltutvinning i Salar de Uyuni i Bolivia, den største saltsletta i verda.
**Cono de Arita** i Salar de Arizaro i Argentina. Saltslette med sandsteinskonus.
Ei **saltslette** eller **saltpanne** er eit uttørka innsjøbekken, som regel restane av ein endorheisk saltsjø.

Skildring
---------

Saltsletter består av finkorna sediment fylt inn med alkalisalt. Overflata er som regel særs tørr, slett og hard om sommaren, men blir våt og særs mjuk om vinteren. Sølv om sjølve saltsletta er fri for all vegetasjon, så er dei vanlegvis omringa av eviggrøne busker og andre salt-tolerante planter, som sørgjer for kritisk vinterfôr for bufe og andre planteetarar. 

Mange saltsletter har grunne sjøar deler av året eller heile året på deler av arealet, som oftast om vinteren og spesielt i nedbørsrike år. Om vasslaget er tynt og blir flytta rundt på sletta av vinden, så kan det danne seg ei eksepsjonelt hard og slett overflate om ho tørkar ut. Tjukkare vasslag kan medføre ei overflate som sprokken leire om ho tørkar ut. For lite vatn kan medføre danning av dyner.

Salar de Uyuni i Bolivia, som har eit areal på 10 582 km, og ligg på altiplano nær Potosí i Bolivia, er den største saltsletta i verda, kring 25 ganger større enn Bonneville Salt Flats i Utah i USA.

Terminologi
-----------

Saltsletter er kjent som *playa* i delar av Mexico og dei vestlege statane i USA. Det spanske ordet tydere direkte omsett «strand». På arabisk vart ei saltslette kalla *sabkha* (òg skrive *sabkhah*, av og til *sebkha*) eller *shott*.

Alternativ bruk
---------------

Dei særs flate, jamne og harde overflatene på saltslettene gjer dei til ideelle overflater for motorkjøretøy. Store saltsletter er vidare høvande stader for å utfordre snøggleiksrekordar, sidan den jamne overflata tillet kjøretøy med låg bakkeklaring å kjøre svært fort utan å risikere å bli øydelagd på grunn av ujamt underlag, og dei store områda gjer at banen ikkje treng å vere alt for presis for å unngå hindringar. Saltslettene Bonneville Salt Flats i Utah og Black Rock Desert i Nevada har begge blitt brukt til å sette snøggleiksrekordar. Sistnemnde er òg heimstad for den årlege kunst- og musikkfestivalen Burning Man.

Sjå òg
------

* Saltsjø
* Endorheisk nedslagsfelt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saltslette» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Encyclopædia Britannica - Uyuni Salt Flat.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Bibliography of Aeolian Research Arkivert 2017-06-07 ved Wayback Machine.
* Playa Lakes (Endorheic Basins) An annotated link directory
Köyceğizsjøen
**Köyceğizsjøen** er ein innsjø i provinsen Muğla i Tyrkia. Han er kalla opp etter byen Köyceğiz, som ligg ved nordbreidda. Innsjøen ligg ved kysten og er knytt til Middelhavet via ein smal, sivdekt kanal kalla Dalyan og som renn gjennom landsbyen Dalyan og den antikke byen Kaunos. Dalyankanalen munnar ut i sjøen ved İztuzustranda. 

Områda kring innsjøen er viktige naturreservat og populær turistmål. Dei er ein del av Köyceğiz-Dalyan spesielle verneområde. 

Øy i Köyceğizsjøen
Innsjøen får tilførsel av vatn frå Namnam og Yuvarlakçay og fleire fjellbekkar. Djupna i innsjøen varierer frå 20 til 60 meter og han er rik på fisk. 

Innsjøen vart danna for kring 7500 år sidan då heile den austlege delen av Middelhavet vart råka av jordskjelv. Sør for Köyceğizsjøen går det ei forkasting, som grensar til fleire svovelhaldige varmekjelder, mellom anna Sultaniye Spa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Köyceğiz» frå Wikipedia på engelsk, den 14. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
| **Köniz** |
| --- |
| Den protestantiske kyrkja i Köniz til venstre, med borgslottet til høgreDen protestantiske kyrkja i Köniz til venstre, med borgslottet til høgre Den protestantiske kyrkja i Köniz til venstre, med borgslottet til høgre |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Köniz |
| **Kommunevåpenet til Köniz** |

 |
| Plassering |
| 

Köniz is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen Bern |
| Distrikt | Bern-Mittelland |
| Språk | tysk |
| Borgarmeister | Luc Mentha |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  51,2 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 39 102   763,7 /km² |
| Koordinatar | 46°56′0″N 7°24′0″E﻿Koordinatar: 46°56′0″N 7°24′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 572 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 3098 |
| **Nettstad:** www.koeniz.ch |

**Köniz** er ein kommune i Bern-Mittelland i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har 39 102 innbyggjarar (2010) og eit areal på 51 km². Kommunesenteret ligg 572 meter over havet. Byen er den 15. største i Sveits. Trass i det høge talet på innbyggarar har kommunen meir preg av landsby enn by. Kommunen har elles namn etter den største landsbyen, Köniz, med i knappe 7 000 innbyggarar.

Kommunen ligg i storbyområdet kring Bern, eit par-tre kilometer sørvest for bysentrum i Bern. Han strekkjer seg frå Aare i nordaust Schwarzwasser og Sense i søraust. Han består av landsbyane Köniz og Wabern i sentrum, hagebyen Liebefeld am Könizberg og Spiegel am Gurten samt fleire andre busetnader, som Niederwangen, Oberwangen og Thörishaus i Wangendalen samt Schliern, Schwanden, Niederscherli og Oberscherli, Mittelhäusern og Gasel. 

Köniz har mange arbeidsplassar. Bedrifter som Berner Kantonalbank og Swisscom har mange tilsette i landsbyen Liebefeld. Både Sveits sitt veterinærdirektorat og helsedirektorat har sine hovudkontor i kommunen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Köniz» frå Wikipedia på tysk, den 1. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* A-M Dubler: *Köniz* på tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*. Versjon frå 2005-12-20.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* HDS
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |