recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anne Persdotter Flugstad** (f. 1966 ) er ein norsk skodespelar, artist og musikar frå Ottestad i Stange kommune.

Verksemd
--------

Anne Flugstad er utdanna adjunkt, men har vidareutdanning innan forteljarkunst. Ho har i mange år vore aktiv med både song, teater, forteljing, deklamering, dans og fløytespel, og har levd av underhaldning og kulturformidling sidan 1999. Ho har vore med på fleire plateinnspelingar med både religiøst og ikkjereligiøst innhald, bla plata *Fulanimesse* med Det Norske Misjonsselskap i 2005. Plata hadde musikk frå Fulani-folket i Mali. I juni 2009 hadde ho konsertturné med norske og afrikanske songarar, som enda opp med stor konsert i Oslo konserthus.

Flugstad har reist mykje innanfor *Den kulturelle skolesekken* og *Den kulturelle spaserstokken* og er aktiv i *Tidsbroen* , arbeid for 10 - 12-åringar i Den norske kyrkja i Hamar bispedøme. I 2010 laga ho konsertforestillinga *Perler på en snor*, som handla om Margrethe Munthe, og ho framførte dette under Festspela i Elverum i august 2011. Ho har også samarbeidd og hatt konsertar med pianisten Yngve Espedal. samt hatt konsertprogram om Alf Prøysen. Flugstad har også delteke på Fortellerfestivalen i Oslo.

Utmerkingar
-----------

* I 2003 fekk Anne Flugstad Bibelprisen saman med Birgitte Bjørnstad Sæbø. Dei fekk prisen for sitt engasjement med å formidla forteljingane i Bibelen for born og unge, særskilt i skulen.
* I 2011 vart ho tildelt *Under Bruaprisen* frå Under Bruafestivalen på Hamar.
* I 2012 fekk Anne Flugstad "Stangeprisen", Stange kommunes kulturpris.

Fotnotar
--------

1. ↑  Anne Persdotter Flugstad hjå Purehelp.no
2. 1 2  Ilseng.net: Under Brua-prisen 2011 tildelt Anne Flugstad
3. 1 2  *Sjømannskyrkja: Konsert Anne Flugstad og Yngve Espedal*, arkivert frå originalen 29. august 2012, henta 6. mars 2012
4. ↑  Fulanimesse på Rockipedia.[*daud lenkje*]
5. ↑  Anne Flugstad med variert program i Sjømannskirken på Costa Blanca
6. ↑  *Fortellerfestivalen: Anne Flugstad - Hva gikk gutten på?*, arkivert frå originalen 11. mars 2016, henta 6. mars 2012
7. ↑  Bibel.no: Prisvinnere[*daud lenkje*]
8. ↑  Under Bruaprisen 2011 tildelt Anne Flugstad.
9. ↑  Østlendingen, 10. august 2011: Under Brua med en vri
**Anne Merete Grosvold** (fødd 1. januar 1950) er ein norsk journalist og programleiar i NRK. Ho er utdanna frå Norsk journalisthøgskole i Oslo.

Med unntak av perioden 1987–1991, då ho var informasjonssjef i Justisdepartementet, har Grosvold sidan byrjinga av 1970-talet jobba i NRK. På 1980-talet var ho blant annan programsekretær ved NRK Nordland. Etter returen til NRK i 1991, var Grosvold programleiar i nyhendeprogram som *Dagsnytt Atten*, *Dagsrevyen*, *Utenriksmagasinet* og *Redaksjon 21*. I perioden 1993–1996 var Grosvold NRKs korrespondent i Asia med kontor i Beijing. Deretter leida ho *Kulturuke* (2000), *Bokbadet*, *Grosvold* (2000), *Sommeråpent*, *Frokost-TV* (*2003*) og *Det svakeste ledd* (2004). Ho har òg leia ei rekkje evenementsprogram, blant anna TV-aksjonen i 1998 og Brageprisen i 1999.

Frå september 2007 var Grosvold programleiar for talkshowet *Grosvold* på NRK1. Programmet overtok sendetida til *Først og sist* på fredagskvelden etter at programmet til Fredrik Skavlan vart lagt ned våren 2007. Programmet *Grosvold* gjekk i fire sesongar og hadde si siste sending mai 2009. I 2009 starta ho i samarbeid med Ronny Kristoffersen arbeidet på ein ny TV-serie som hadde premiere på NRK i 2010.

I 1998 fekk Grosvold Den store journalistprisen, då ho var programleiar for *Redaksjon 21*. Ho har dessutan vunne prisar som årets TV-namn i 1996 og årets namn 1996 og 1997. I 2007 fekk Grosvold Seerprisen. I 2016 mottok ho heidersprisen under Gullruten 2016.

I 2016 melde Grosvold seg inn i Arbeidarpartiet, og i samband med stortingsvalet 2017 vart ho innleia av partiet.

Personalia
----------

Grosvold har tre systrer som er mykje eldre enn ho er, sidan mor hennar fekk ho då ho var 48 år. Ho har ei dotter, Johanne, som jobbar for Reuters i London.

Bibliografi
-----------

* *Norgess førstedamer: Fem portrett* Gyldendal (2002). Skriven saman med Anne Torjusson Diesen og Hilde Hagevik Odde.

Programleiarjobbar
------------------

* *Er det sant, er det fælt* (1991)
* *KulturEn* (reporter) (1996)
* *Redaksjon 21* (som hovudprogramleiar frå 1996 til 1999) (1996–00)
* *Bokbadet* (serien vart ikkje fjernsynssendt før hausten 1996, og frå 2006 berre sendt på Nett-TV på heimesida til Bokklubben) (1992–1993) & (1999–2004)
* *Grosvold* (2000) (kulturprogram) (2000)
* *Kulturuke* (2000)
* *Kongelige førstedamer* (2001)
* *Frokost-TV* (2001 & 2003-05)
* *Det svakeste ledd* (2004)
* *Sommeråpent* (2002–06)
* *Grosvold* (2007–09)
* *Dagsnytt Atten* (2009-15)

Referansar
----------

1. ↑  Dagbladet.no: *Grosvold lager nytt NRK-program*
2. ↑  Maiken Svendsen, Ingvill Dybfest Dahl (13. mai 2016). «`Gullrutens` hedersprisen til Anne Grosvold». *VG*.
3. ↑
4. ↑
5. ↑  Dagbladet.no: *Kvinne på høyden*

* *Denne artikkelen bygger på «Anne Grosvold» frå Wikipedia på bokmål, den 27. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Anne Marie Grimdalen** (fødd 1. november 1899 i Tokke, død 3. oktober 1961) var ein norsk bilethoggar. Ho arbeidde hovudsakleg med granitt, men også med bronse.

Ho voks opp på fjellgarden Grimdalen i Skafså i Telemark, og budde og arbeidde seinare i den såkalla Kunstnardalen i Asker. Grimdalen studerte ved Statens handverk- og kunstindustriskule frå 1923 til 1926, ved Statens kunstakademi (1927–1929) under Wilhelm Rasmussen, og i København under Einar Utzon-Frank. Ho var på studiereiser til Italia (1933–34), Hellas (1935), Paris og Italia (1938) og London (1947). To av dei som inspirerte henne, var Henrik Sørensen og Otto Valstad. Ho debuterte på Statens kunstutstilling i 1928 med ei byste.

Grimdalen er spesielt kjend for dei mange dyreskulpturane sine, som er laga i ein enkel stil og ofte i granitt, som til dømes *Gaupe* (1928) og *Bjørn* (1933). Grunnen til at ho byrja å lage dyreskulpturar var eit bestillingsverk av bjørnungar frå Tilla og Otto Valstad i Asker. Ho bidrog også til utsmykkinga av Oslo rådhus, etter overraskande å ha vunne utsmykkingskonkurransen i 1938. Døme på bidraga hennar er *Tømmerfløtere*, *Dyrefontene* og den store ryttarstatuen av Harald Hardråde på vestveggen (1938-1950). Eit relieff av salmediktaren Magnus Brostrup Landstad (1951) er plassert utanfor Seljord kyrkje.

Ho er representert på Nasjonalgalleriet med *Jenta på hesten* av bronse frå 1931. Seinare arbeid er monumenta av Anders Hovden (1958, Ørsta), Audun Hugleiksson (1959, Jølster) og Håkon den Gode (1961, Fitjar). Om lag 40 av verka hennar er i offentleg eige. Anne Grimdalen hadde kunstnarløn frå staten frå 1959 og fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 1950 for utsmykkingane sine ved Oslo Rådhus.

Verk
----

* To små leikande bjørnar (1956) i Rotterdam.*To små leikande bjørnar* (1956) i Rotterdam.

Kjelder
-------

* «Anne Grimdalen» på Wikipedia på engelsk, innhenta 29. desember 2009.
* «Anne Grimdalen» i Allkunne, innhenta 29. desember 2009.
* Nilsen, Karl, 2019 (1979), *Blant kunstnere i det gamle Asker*, 2. utgåva, redigert at Randi Gunderson Malm, Asker og Bærum Historielag, ISBN 978-82-90095-23-4

### Referansar

1. ↑  «Oslo rådhus» hjå Oslo kommune, Rådhusets forvaltningstjeneste
2. ↑  Skildring av Grimdalstunet.
3. ↑  «Anne (Marie) Grimdalen Arkivert 2013-01-12 ved Archive.is» på Akershus.kulturnett.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Grimdalstunet Arkivert 2009-05-14 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* ULAN

 |
**Svein L. Vold** (1911–2012) var museumsstyrar ved De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum frå 1944 til 1981, og vart i tillegg den første fylkeskonservatoren i Sogn og Fjordane i 1966.

Vold var fødd i Vik i Sogn. Han kom til Amla som assistent for Gert Falch Heiberg i 1937, og vart leiar av museet då Heiberg døydde i 1944. Svein Vold hadde ikkje formell utdanning utover Examen artium, som han tok på Voss landsgymnas i 1935, men skaffa seg omfattande kunnskapar om historie og folkeliv i Sogn, og om museumsdrift. Hans største bragd som museumsstyrar var å stå for flyttinga av De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum frå den opphavlege lokaliteten i Amla til Vestreim på Kaupangerskogen og gjera det til eit moderne museum. Det fysiske arbeidet med flyttnga tok til på 1970-talet. Eit stort friluftsmuseum vart opparbeidd, ei rekke antikvariske bygningar vart flytta, og i 1980 kunne museet flytta inn i stor, moderne utstillingsbygning.
Som fylkeskonservator spelte Vold ei sentral rolle i etableringa av Kystmuseet i Sogn og Fjordane (i Florø) og i arbeidet med å verna det gamle klyngetunet på Otternes i Aurland.

Han fekk Kongens fortenstmedalje i gull i 1988.

Kjelder
-------

* Avdem, Anna Jorunn, Engesæter, Aage, Vold Lars Asle: LEVD LIV. Ei soge om sogningane og museet deira. Skald forlag 2009.
* Engesæter, Aage: Minne og refleksjonar frå eit museumsliv. I Årbok for Sogn,nr 41, 1995.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Einar Enger** (fødd 16. august 1950) er ein norsk næringslivsleiar som har vore direktør for NSB og Tine BA og styreleiar for Felleskjøpet.

Enger er utdanna agronom ved Landbrukshøgskulen på Ås og arbeidde innanfor Landbrukssamvirket før han vart direktør i NSB i 2001. Han var direktør i Tine BA frå 1995 til 2001 og har arbeidd i leiinga i Fellesmeieriet og Gilde.

Enger blei direktør i NSB etter Osmund Ueland i 2001. 17. november 2010 blei det gjort kjend at Enger skulle gå av som konsernsjef i NSB. På årsmøtet til Felleskjøpet i april 2011 blei han vald som ny styreleiar etter Steinar Dvergsdal.

12. august 2011 blei Enger utnemnd til medlem av 22. juli-kommisjonen i statsråd.

Kjelder
-------

1. ↑  Einar Enger går av i NSB, vg.no
2. ↑  Bjarne Bekkeheien Aase (7. april 2011). «Einar Enger vald til styreleiar i Felleskjøpet Agri». Nationen. Arkivert frå originalen 5. mars 2016. Henta 25. januar 2015.
3. ↑  Offisielt fra statsråd 12. august 2011, regjeringen.no. Besøkt 12. august 2011.

* Fødselsdato frå Store Norske Leksikon om Enger.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 31°41′40.92″N 34°43′6.96″E﻿

**Ein Tzurim** (hebraisk skrift עֵין צוּרִים, tyder 'Klippekjelde') er ein religiøs kibbutz sør i Israel. Han ligg sør for Kiryat Malakhi og høyrer til Shafir regionale kommune, og er eit medlem av Den religiøse kibbutzrørsla. I 2007 var folketalet 1 100.

Historie
--------

### Første kibbutz

Ein Tzurim i 1947
Kibbutzen vart grunnlagd den 23. oktober 1946 som ein ny busetnad i Gush Etzion (aust for dagens plassering). Grunnleggjarane var palestinsk-fødde medlemmar av den femte gruppa (*Gar'in*) av Bnei Akiva som vart danna i Tirat Zvi.

I 1947 hadde kibbutzen eit folketal på 80. Under den israelsk-arabiske krigen i 1948 vart kibbutzen øydelagd i lag med dei andre busetnadane i Gush Etzion, av den jordanske hæren. Mennene som var att for å kjempe vart tekne som krigsfangar til Mafrak krigsfangeleir.

Under fornyinga av jødiske busetjingar i Gush Etzion etter seksdagarskrigen, vart det grunnlagd ein ny kibbutz kalla Rosh Tzurim på den opphavlege staden til Ein Tzurim.

### Dagens plassering

I 1949 danna innbyggjarane som drog frå Ein Tzurim ei ny busetjing sør i det sentrale Israel, nær landsbyane Zerahia, Shafir og Merkaz Shapira, og dei kalla òg denne Ein Tzurim. Han vart grunnlagd på landområdet som høyrte til den avfolka palestinske landsbyen Al-Sawafir al-Sharqiyya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ein Tzurim» frå Wikipedia på engelsk, den 13. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Khalidi, Walid (1992). *All That Remains: The Palestinian Villages Occupied and Depopulated by Israel in 1948*. Washington D.C.: Institute for Palestine Studies. ISBN 0-88728-224-5.

1. 1 2  Jewish National Fund (1949). *Jewish Villages in Israel*. Jerusalem: Hamadpis Liphshitz Press. s. 39.
2. ↑  Khalidi, 1992, s. 135

| * v
* d
* e
Shafir regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Ein Tzurim |
| Moshavar | Eitan**·** Komemiyut**·** Masu'ot Yitzhak**·** No'am**·** Revaha**·** Shalva**·** Shafir**·** Uza**·** Zavdiel**·** Zrahia |
| Andre landsbyar | Aluma**·** Even Shmuel**·** Merkaz Shapira |
**Andreas Anderssen Borge** (22. september 1825–23. juni 1910) var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Råde i Østfold.

Borge var son til ein gardbrukar, og overtok farsgarden i 1845. Han var medlem av heradsstyret 1851-1900, i perioden 1853-89 sat han i formannskapet. Ordførar var han i fleire periodar; 1860-61, 1864-66, 1870-73 og 1878-89. Elles var han forlikskommissær frå 1858 til 1903, sparebankdirektør og medlem i Rakkestad fogderikommisjon.

Han var 1. representant for Smaalenenes amt på Stortinget 1880-82 og omframstortinget 1882. På tinget var han medlem av næringskomite nr 2.

Borge døydde på garden sin i Råde i 1910.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). *Stortinget og statsraadet: 1814-1914. De enkelte storting og statsraader 1814-1885. D. 1 : Biografier A-K*. Kristiania: Steen'ske bogtrykkeri. s. 116.
* Biografisk informasjon om Andreas Anderssen Borge NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Gaston Roelants i 1967
**Gaston Roelants** (fødd 5. februar 1937) er ein belgisk tidlegare friidrettsutøvar frå landsbyen Opvelp i Flandern. Han er best kjend som hinderløpar, men deltok også på langdistansar heilt opp til maraton. Roelants vart europameister på 3000 meter hinder i 1962 og olympisk meister i same øvinga i 1964. Han sette to verdsrekordar på 3000 m hinder, den siste i 1965 med tida 8.26,4.

Aktiv
-----

Roelants fekk sin meisterskapsdebut under sommar-OL 1960 i Roma. Her kom han på fjerdeplass på 3000 meter hinder. Frå august 1961 innleia han ei sigerrekke i hinderløp som skulle vare i fem år. I denne perioden vann han gullmedaljen på friidretts-EM 1962 i Beograd, og heldt fram året etter, den 7. september 1963, med å sette verdsrekord i Leuven på tida 8.29,6. I oktober 1964 sikra han seg gullmedaljen under sommarleikane i Tokyo med ei tid ned mot sin eigen verdsrekord. Han forbetra i 1965 verdsrekorden på distansen til 8.26,4, ein rekord som vart ståande i tre år.

Ved europameisterskapen i Budapest i 1966 vart Roelants sigerrekke på 3000 m hinder broten, då det vart bronsemedalje. Under dei olympiske leikane i Mexico-byen i 1968 vart han nummer sju på 3000 m hinder med tida 8.59,4, vel åtte sekundar bak olympiameisteren frå Kenya. Sidan i leikane kom han ellevteplass i maraton, i tynnlufta i Mexico brukte han over to timar og 29 minuttar.

Frå slutten av 1960-talet konkurrerte Roelants oftast på lange distansar. Han vann VM i terrengløp fire gongar; 1962, 1967, 1969 og 1972, tre gongar kom han på andreplass. To gongar sette han verdsrekord på 20 000 meter og 1 times løp. Dei siste rekordane frå 1972 var på 57.44,4 og 20 878 meter. I europameisterskapane 1969 og 1974 tok han høvesvis sølv- og bronsemedalje i maratonløp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1960 i Roma: Nr 4 på 3000 m hinder - 8.47,6
* EM 1962 i Beograd: Gullmedalje på 3000 m hinder – 8.32,6, framom Zoltan Vamoș (8.37,6)
* OL 1964 i Tokyo: Gullmedalje på 3000 m hinder – 8.30,8, framom Maurice Herriott (8.32,4)
* EM 1966 i Budapest: Bronsemedalje på 3000 m hinder – 8.28,0
* OL 1968 i Mexico by: Nr 7 på 3000 m hinder og nr 11 i maraton
* EM 1969 i Aten: Sølvmedalje i maraton og nr 5 på 10000 m
* EM 1971 i Helsingfors: Nr 5 i maraton – 2.17.48,8
* EM 1974 i Roma: Bronsemedalje i maraton – 2.16.29,6

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gaston Roelants» frå Wikipedia på tysk, den 11. oktober 2014.*
**Gaston Calmette** (30. juli 1858–16. mars 1914) var ein fransk journalist og avisredaktør. Han var bladstyrar for *Le Figaro* frå 1903 til han blei drepen av Henriette Caillaux i 1914.

Calmette var fødd i Montpellier og studerte juss i Paris. I 1883 blei han tilsett ved *Le Figaro*. Eit av intervjua hans førte i desember 1892, midt under Panamaskandalen, til at finansminister Maurice Rouvier måtte gå av.
I 1894 blei Calmette redaktør i avisa. I 1896-97 skreiv han mykje lesne artiklar om Dreyfus-affæren. 

I 1903 blei Calmette utnemnd til bladstyrar for *Le Figaro*, og gjorde avisa til eit organ for ein moderat-konservativ, men sterkt nasjonal politikk. I løpet av det neste tiåret auka avisa sirkulasjonen. I 1914 byrja avisa ein skarp kampanje mot finansminister Joseph Caillaux, som blei skulda for politiske og økonomiske uærlegdommar. Avisa trykte fleire brev av Caillaux, mellom anna eitt som peikte mot at Caillaux og den noverande kona hans hadde hatt eit forhold før han blei skild frå den første kona si. 

16. mars kom Henriette Caillaux til avislokala og bad om å få treffa Calmette. Redaktøren var ikkje inne, men kom tilbake til avisa klokka seks saman med vennen Paul Bourget. Han overraska Bouget ved å gå med på å treffa Caillaux. Etter å ha mumla nokre ord trekte ho ein pistol og skaut seks skot mot han. Fire skot trefte, to av dei dødelege. Calmette døydde på operasjonsbordet seks timar seinare.

Gaston var bror av bakteriologen Albert Calmette.

Kjelder
-------


* «Le Figaro» (30. mai 2012), *Store norske leksikon*.
* «Calmette, Gaston», *France. A reference guide from Renaissance to the Present. 1884.* (franceguide\_en\_en.enacademic.com)

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Gaston Calmette» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Léonore

 |
**Nils Salvesson Belland** (fødd 9. juli 1878) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Vegusdal i Aust-Agder som representerte partiet Venstre på Stortinget frå 1919 til 1933. Han møtte 1919-21 frå einmannskrinsen Oddernes, sidan som representant for Vest-Agder fylke.

Belland var son til ein gardbrukar. Han gjekk amtsskulen i Iveland vinteren 1896/97 og landbruksskulen for Setesdal i 1898-99. Fram til 1905 var han i arbeid på farsgarden i Vegusdal, samstundes var han emissær for Kristiansand og Omegns Indremisjon i åra 1900-07. I 1905 kjøpte han garden Fiskå i Oddernes herad, og var sidan gardbrukar i lang tid. Han heldt likevel fram som emissær i tida 1907-16, då tilsett i Agder krins av Det norske lutherske Kinamisjonsforbund.

Frå 1916 til 1922 var Belland ordførar i Oddernes herad. Hausten 1918 vart han attåt vald til stortingsmann frå valkrinsen Oddernes, som representant for Venstre. Etter tre år på Tinget vart han attvald hausten 1921, då frå landkrinsen Vest-Agder. Med ytterlegare attval i 1924, 1927 og 1930, vart han verande tingmann til 1933. På Tinget var han medlem 1919-21 i Protokollkomiteen, 1922-24 i Sosialkomiteen og 1925-33 i Kyrkje- og skulekomiteen, der han var nestformann frå 1926. Belland var i si tid medlem av landsstyret i Venstre.

Omframt sjølve stortingsvervet, var Belland medlem i Boligutvalet åt Sosialdepartementet av 1923, Tenestemannskomiteen av 1924, Komiteen om bruken av bygningane på lærarskulen i Holmestrand til døveskule av 1927, Komiteen om døveskulane av 1929. Frå 1935 til -44 og 1946-47 var han medlem i fylkesskulestyret i Vest-Agder. Og i heile 23 år, 1921-44, var han med i avdelingsstyret for Noregs Bank i Kristiansand, formann 1936-42.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-04-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Nils Collett Vogt** (24. september 1864–23. desember 1937) var ein norsk diktar fødd i Christiania. Han debuterte med «Digte» i 1887.

Eit av Collett Vogts mest kjende dikt er hans «Kantate» frå 1914. I avsnittet om Wergeland står mellom anna dette:

Han var Aarhundredets egen Sol –
dets førstfødte Lærke,
og han steg over Landet, det sidstfødte Land
med Lystriller sprængende sterke.
Straaler av Haap og Straaler av Tro
med Kraft til at mætte og varme!
Og Norge det var et forfrossent Barn,
som laa i hans signende Arme.
Norge, saa ødslig og vanstelt det var,
han kaldte det rikest blandt Lande.
Og nævner vi Henrik Wergelands Navn,
da bader i Lys vi vor Pande.
Nævner vi Henrik Wergelands Navn,
da bader i Lys vi vor Pande;
vi hører i Skybrand og Morgengufs
en Lyd som av væltende Vande.
Fure i Mulmet han tændende skar,
skjønt kun litet han spurgte til Takken.
O under! Alt sprang det blaaveisblaatt,
den blaaeste Blomst, frem av Bakken!

Verk
----

* *Digte*, 1887
* *Familiens sorg*, 1889
* *Fra vaar til høst*, 1894
* *Musik og vaar*, 1896
* *Det dyre brød*, 1900
* *Harriet Blich*, 1902
* *Mennesker*, 1903
* *To mennesker*, 1904
* *Septemberbrand*, 1907
* *Spændte sind. To skuespill*, 1910
* *Moren*, 1913
* *Therese*, 1914
* *De skadeskudte*, 1916
* *Hjemkomst*, 1917
* *Karneval*, 1920
* *Levende og døde*, 1922
* *Ned fra bjerget*, 1924
* *Vind og bølge*, 1927
* *Forbi er forbi*, 1929
* *Fra gutt til mann*, 1932
* *Oplevelser*, 1934

Kjelder
-------

Nils Collett Vogt (1968). *Fra gutt til mann : et stykke selvbiografi* (Aschehougs fontenebøker utg.). Aschehoug. s. 109. 

*Hamar Katedralskole - en skole i tiden 1153-2003*. Hamar: Hamar historielag. 2003. s. forord. ISBN 82-91326-15-0.

Litteratur
----------

* Jo Ørjasæter: *Nils Collett Vogt – dikter, opprører, kulturpersonlighet*, Aschehoug, 2004
* Utdjupande artikkel om Vogt skriven av Hans H. Skei på snl.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Nikólas Ganópoulos** (fødd 10. juli 1995 i Véria) er ein gresk songar og låtskrivar.

Eurovision
----------

### Eurovision Junior 2003

Ganópoulos med songen «Fíli gia pánta» i Eurovision Junior 2003, den greske uttakinga til Junior Eurovision Song Contest 2003 i København i Danmark. Songen vart framført på gresk, og vann til slutt tevlinga med 5 009 røyster.

### Junior Eurovision Song Contest 2003

I den fyrste utgåva av Junior Eurovision Song Contest, Junior Eurovision Song Contest 2003, debuterte Hellas med «Fíli gia pánta», framført på gresk av Nikólas Ganópoulos. Reglane var òg slik at ein måtte skrive songen sjølv. «Fíli gia pánta» av Nikólas Ganópoulos var det fyrste bidraget som vart framført i Junior Eurovision Song Contest, og det fyrste bidraget som vart framført på gresk. Hellas enda på åttandeplass med 53 poeng; tolv frå Kypros, sju frå Kroatia, Noreg og Storbritannia, fem frå Lativa og Romania, tre frå Sverige og eitt frå Kviterussland, Makedonia, Polen, Danmark og Nederland.

Fotnotar
--------

1. 1 2  «2003» (på engelsk). esckaz.com. Henta 1. mai 2014.
2. ↑  «List of languages in the Junior Eurovision Song Contest» (på engelsk). tosiasiat.fi. Henta 1. mai 2014.
**Andrea Mead Lawrence** (19. april 1932–30. mars 2009) var ein USA-amerikansk skirennar fødd i Rutland County i delstaten Vermont. Ho vart den fyrste nordamerikanske alpinisten som vann to olympiske gullmedaljar, begge triumfane kom i vinterolympiaden 1952.

Aktiv
-----

Mead deltok i dei olympiske leikane i St. Moritz i 1948, knapt 16 år gammal, og vart nummer åtte i slalåm. To år seinare var det klart for alpint verdsmeisterskap i heimlandet, der ho i Aspen vart nummer 6, 9 og 12 i høvesvis slalåm, storslalåm og utfor. 

Under Vinter-OL 1952 i Oslo sigra nygifte Mead Lawrence både i slalåm og i storslalåm, i den sistnemnde greina slo ho sølvmedaljøren Dagmar Rom frå Austerrike med 2,2 sekundar. I dei neste vinterleikane, i Cortina d'Ampezzo i 1956, kom ho på delt fjerdeplass i storslalåm.

Lawrence døydde i Mammoth Lakes i California, der ho hadde budd sidan ho vart skild på slutten av 1960-åra. Heilt frå 1970-talet var ho ein aktiv naturvernar, og ein 3 731 meter over havet høg fjelltopp på grensa mot Yosemite nasjonalpark fekk i 2010 namnet *Mount Andrea Lawrence* for å heidre hennar vedvarande innsats for å hindre at fjellområde vart bygde ut til masseturisme.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrea Mead Lawrence» frå Wikipedia på engelsk, den 7. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Andreas Petersson Galtvik** (30. april 1848–23. februar 1937) var ein norsk gardbrukar og politikar for Venstre, frå Frosta i Nord-Trøndelag. Han var ordførar  og stortingsmann.

I yngre år gjekk Galtvik på Lars M. Bentsen og Hans Konrad Foosnæs sin folkehøgskule i Stjørdal. Han tok i 1882 over farsgarden i Frosta og dreiv han til 1927. Galtvik var direktør i Frosta sparebank frå 1879 til 1934. I 1898 var han med og stifta Frosta dampskipsselskap, der han var styreformann til 1910. Åstadskommissær frå 1884.

Galtvik var medlem i Frosta heradsstyre i samanhengande førti år, frå 1886 til 1925. Han var ordførar 1898-1913, 1917-19 og 1923-25, til saman 22 år. Åra 1896-99 var han formann i Indtrøndelagens og Namdalens folkevæbningssamlag, ei rørsle som var arbeidde for ei aktivistisk linje i unionspørsmålet. Formann i Stjør- og Verdalens fiskeristyre frå 1894.

Galtvik var stortingsmann for Nordre Trondhjems amt 1900-06. I den fyrste perioden 1900-03 var han medlem i landbrukskomiteen, i den andre perioden medlem av justiskomiteen. 1906-09 var han vararepresentant for stjørdalingen Bernhard Øverland, møtte då i 1907 frå 17. juli og i 1908 frå 12. august. 1909-18 representerte Galtvik valkrinsen Stjørdalen, i alle år medlem av tollkomiteen, sekretær 1913-15 og nestformann 1916-18. Siste valperioden på Stortinget, 1919-21, var han atter representant for Nord-Trøndelag, nestformann i finans- og tollkomiteen.

Galtvik vart tildelt 7. juni-medaljen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Andreas Galtvik Arkivert 2014-04-14 ved Wayback Machine. hos Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Andreas Føllesdal** (fødd 1957) er ein norsk filosof, og professor ved Universitetet i Oslo sidan 1999. Han leiar PluriCourts, eit av Noregs forskningsråd sine senter for framifrå forsking. Før dette var han forskar ved ARENA. Han har magistergrad i filosofi frå Universitetet i Oslo, og tok doktorgraden sin ved Harvard University med John Rawls som rettleiar.

Føllesdal arbeider spesielt med spørsmål knytte til etikk og moralfilosofi, både i høve styresmakter og næringsliv. På førespurnad har Føllesdal bidratt til partia Venstre og Arbeidarpartiet. 

Andreas Føllesdal er son av filosofiprofessoren Dagfinn Føllesdal. Han blei fødd i Boston.

I 2012 blei han vald inn i Det Norske Videnskaps-Akademi i gruppa for filosofi og psykologi.

Kjelder
-------

1. ↑  Andreas Føllesdal: Filosofi - praktisk talt
2. ↑  dnva.no DNVA-medlemmer Arkivert 12. juni 2019 på Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Føllesdal» frå Wikipedia på bokmål, den 15. april 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Andreas Føllesdal i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* Publikasjonar av Andreas Føllesdal i BIBSYS
* Apollon – portrettintervju fra 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 68°22′S 66°48′W﻿

**Blackwall Mountains** er ei fjellkjede i Antarktis med ei høgd på 1370 moh som strekkjer seg 9 km frå vest-nordvest til aust-søraust som ligg like sør for Nenyfjorden på vestkysten av Graham Land. Dei grensar i aust til Remusbreen, i sør til Romulusbreen og er skild frå Red Rock Ridge i vest av Safety Col. Det vart først grovt kartlagd i 1936 av British Graham Land Expedition under Rymill, og dei vart kartlagd på ny i 1948–49 av Falkland Islands Dependencies Survey, og ho fekk dette namnet av dei på grunn av dei svarte klippene i fjellet som vender mot Rymill Bay og som er snøfrie året rundt.

Kjelder
-------

1. ↑  «Blackwall Mountains». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Blackwall Mountains» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***Myrciaria floribunda*** |
| Myrciaria floribunda*Myrciaria floribunda* |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Myrteordenen Myrtales |
| **Familie:** | Myrtefamilien Myrtaceae |
| **Underfamilie:** | Myrtoideae |
| **Stamme:** | Myrteae |
| **Slekt:** | *Myrciaria* |
| **Art:** | ***M. floribunda*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Myrciaria floribunda***O.Berg, 1856 |

***Myrciaria floribunda*** er eit tropisk frukttre eller busk frå Karibia. Det dannar bær som blir brukt til mat og fleire ulike drikkar.

Bær på treet
Moge bær.
På engelsk er planten kjend som *guavaberry* og *rumberry*. Han blir også kalla *mirto* eller *murta* på Puerto Rico, *guayabillo* i Guatemala, *coco-carette, merisier-cerise* eller *bois de basse batard* på Guadeloupe og Martinique, *cabo de chivo* i El Salvador, *escobillo* i Nicaragua, *mije* eller *mije colorado* på Cuba og Den dominikanske republikkeb, *bois mulatre* på Haiti og *roode bosch guave, saitjaberan* eller *kakrioe hariraroe tataroe* i Surinam. 
Planten er ikkje i slekt med guava, men med *camu-camu* (*Myrciaria dubia*).

Treet kan bli opptil 18 meter høgt, men finst i ei rekkje former. Det har raudbrune griener og små rosa og kvite blomar. Fruktene eller bæra er guloransje eller mørkeraude, med eit tynt lag gjennomsiktig kjøt rundt ein stein. Smaken er søt og syrleg.

Planten veks vilt i Sentral- og Sør-Amerika, i land som Cuba, Den dominikanske republikken, Haiti, Jamaica, Puerto Rico og fleire av Dei små Antillane. Han er også blitt innført til Florida, Bermuda, Hawaii og Filippinane.

Guavaberry Emporium i Sint Maarten.
Bæret blir brukt til å laga syltetøy og drikkar. Likør laga av *Myrciaria floribunda* og rom er ein vanleg juledrikk på fleire av veksestadane, særleg Sint Maarten og Jomfruøyane. Kolonistar frå Danmark og Nederland fant ut at dei kunne smaksetja rommen på liknande vis som snaps. Både brennevin og snaps med *Myrciaria floribunda* blei tidlegare eksportert frå St. Thomas til Danmark.

I Den dominikanske republikken er han knytt til den austlege byen San Pedro de Macorís, som har mange innbyggjarar av aust-karibisk opphav. 

*Myrciaria floribunda* blir også brukt som medisinplante. Bæra blir rekna for å ha reinskande verkning, og blir tekne mot leverplager.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Myrciaria floribunda» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juli 2017.*

1. 1 2 3  Morton, Julia (1987), «Rumberry», *Fruits of warm climates*, Miami, FL: Center for New Crops & Plant Products, Purdue University, s. 388–390

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Myrciaria floribunda* (rumberry) ved hort.purdue.edu


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ITIS
* EOL

 |
***The Daily Telegraph*** vart grunnlagd i 1855 og er ei av dei to siste britiske avisene i storformat, saman med *The Financial Times*. Søndagsutgåva til *Daily Telegraph*, *The Sunday Telegraph*, vart grunnlagd i 1961. I november 2005 var *The Daily Telegraph* den mestseljande avisa i storformat i Storbritannia, med eit dagleg sal på 904&mnsp;955, samanlikna med 692 581 for *The Times*, 261 193 for *The Independent* og 378 618 for *The Guardian*. I følge ei undersøkning i 2004 var 61 % av lesaranae til avisa tilhengjarar av det konservative partiet i Storbritannia.

Avisa har vore så nært knytt til det konservative partiet, eller toryane, at ho har fått tilnamnet «The Torygraph». Blant avisas kjente skribentar finn ein folk som Winston Churchill, då han deltok i felltoget i North West Frontier Province sendte han artiklar til *The Daily Telegraph*. Før fyrste verdskrigen gjorde avisa eit berømt intervju med keisar Wilhelm II, som var sterkt negativ til Storbritannia.

Nettavis
--------

Nettavisa som er knytt til papirutgåva finst på Telegraph.co.uk. Denne inkluderer artiklar frå papirutgåva til *The Daily Telegraph* og *The Sunday Telegraph*, i tillegg til «*breaking news*», «*features*», «*picture galleries*» og bloggar.

Nettavisa vart kåra til «UK Consumer Website of the Year 2007» av the Association of Online Publishers.

Nettstaden blir overvåka av Edward Roussel, den digitale redaktøren for eigarselskapet, Telegraph Media Group, og Marcus Warren. I redaksjonsstabben er også Shane Richmond, Ian Douglas og Chei Amlani.

Referansar
----------

1. ↑  The Daily Telegraph Affair – Brigham Young University Library, besøkt 18.12.2006

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til avisa (engelsk)
* Guardian om *The Daily Telegraph* (engelsk)
* BBC om *The Daily Telegraph* (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BBC Things
* MusicBrainz (label)

 |
**Denis Sergejevitsj Spitsov** (fødd 16. august 1996) er ein russisk langrennar frå Vozjega i Vologda oblast. Han vann to stafettsølv og ein individuell bronse under dei olympiske vinterleikane 2018 i Pyeongchang.

### Aktiv

Spitsov har delteke i verdscupen i langrenn sidan desember 2017. Under renna i Davos kom han då på sjuandeplassen i 15 km fristil. Den 7. januar 2018 fekk han sin fyrste pallplassering i verdscupen, etter som han hadde tredje beste tid på den avsluttande motbakke-etappen i Tour de Ski 2018.

Spitsov markerte seg særleg under Vinter-OL 2018. På tremila vart han nummer fire, slått av dei tre norske utøvarane Simen Krüger, Martin Sundby og Hans Christer Holund. Fem dagar seinare, den 16. februar, gjekk Spitsov inn til bronse på 15 km fristil, ei tevling sveitsaren Dario Cologna vann, med nemnde Krüger få sekund føre Spitsov, og med Sundby på plassen etter. Både den 18. og 21. februar vann Spitsov OL-sølv. Fyrst gjekk han i par med Aleksandr Bolsjunov i sprintstafetten, medan han som ankermann i 4 x 10 km stafett måtte gje tapt for norske Johannes Klæbo i kampen om å vinne OL-gullet. 

Vinteren 2019 makta ikkje Spitsov å prestere på same nivå som i OL-sesongen. Han oppnådde likevel å stå på toppen av sigerspallen i verdscupen for fyrste gong, med di han og Russland vann 4 x7,5 km stafett i Ulricehamn i Sverige.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Denis Sergejewitsch Spizow» frå Wikipedia på tysk, den 14. mars 2019.*
*Den sørlege delen av Husnesfjorden sett frå Vikefjell på Sunde. På andre sida av fjorden ser vi Stord, og bak der fjellet Siggjo på Bømlo. Midt i biletet ser vi til venstre litt av Halsnøy, vidare Kubbholmen og Svinøyo og til høgre litt av Huglo.*
**Husnesfjorden** er ein del av Hardangerfjorden. Fjorden ligg aust for Stord, nord for Halsnøy og Husnes i Kvinnherad og sør for Huglo og Tysnes. Fjorden er ei fortsetjing av Halsnøyfjorden og held fram 18 km vidare nordaustover som Kvinnheradsfjorden. 

Husnesfjorden har innløp mellom Hysstadøyane ved Leirvik på Stord i vest og Halsnøy kloster i aust. Frå her følgjer han kommunegrensa mellom Stord og Kvinnherad nordaustover på sørsida av Huglo. På vestsida går Langenuen nordover til Selbjørnsfjorden mellom Stord og Tysnes. Nord for Halsnøy ligg tettstaden Sunde på fastlandet. Frå her går det snøggbåt over til Ranavik på Halsnøy og vidare til Leirvik på Stord. Frå Ranavik går det ferje over fjorden til Skjersholmane på Stord. Nord for Sunde ligg tettstaden Husnes, som fjorden er kalla opp etter. Frå her held fjorden fram nordover til Herøysund der Kvinnheradsfjorden startar. 

Nordaust for Huglo, som høyrer til Stord kommune, ligg Skorpo i Tysnes kommune. Frå Skorpo og nordaustover ligg det fleire øyar. Først kjem Flornes, som er ein del av Tysnesøya, så Seløya, Midtøya og Ånuglo, som er den austlege grensa for innløpet til Kvinnheardsfjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Ein statue i Firenze som førestiller Andrea Orcagna
*Matteus, med hendingar i livet hans*, ca 1367
Tabernaklet i Orsanmichele
**Andrea di Cione** (ca 1320–1368), kjend som **Andrea Orcagna**, var ein framståande florentinsk målar, bilethoggar og arkitekt kring midten av 1300-talet.

### Liv og gjerning

Orcagna var som målar ein etterfylgjar av Giotto. Gjennom sine verk lukkast han å motverke den forflatinga som Giotto-stilen hadde utvikla etter målaren var død. I året 1352 vart Orcagna medlem i lauget til bilethoggarane, som då arbeidde med stein. Saman med dei yngre brørne sine; Jacopo, Matteo og Nardo dreiv han ein blomstrande verkstad i Firenze, den aller fremste i samtida.

Einaste måleriet som ein visse veit er måla av Orcagna, finst i kyrkja Santa Maria Novella i Firenze. Det er eit altarbilete datert 1357, med Kristus som gjev nøklar og bibel til sankt Peter og Thomas Aquinas. Same kapellet er utsmykka med freskar laga av bror hans, Nardo di Cione. Størstedelen av freskane Orcagna måla i basilikaen Santa Croce er gått tapt. Partiet over *Dødens triumf* er derimot bevart. Kjensla av å vere fortapt, som prega folk i tida etter pest-katastrofen, stig tydeleg fram i måleriet.

Orcagna var ein av arkitektane på Orsanmichele i Firenze, og på Loggia dei Lanzi. Frå 1356 var han tilsett som leiande arkitekt for Orsanmichele. År 1358 kalla bror hans, Matteo, han tilbake til Orvieto, for der å ta del i reisinga av den lokale katedralen. I 1364 var han atter i arbeid i Firenze.

Bilethoggaren Andrea Orcagna har forma tabernakelet inne i Or San Michele, datert 1359. Dette verket i reint florentinsk gotikk syner ei fornya kjensle for plastikk og eit særmerkt talent for bruken av det romlege. Relieffet på baksida er eit forvarsel om utviklinga av florentinske skulptur på 1400-talet.

I året 1368 overlet Andrea Orcagna, grunna sjukdom, broren Jacopo å vidareføre arbeidet med ei altartavle. Ganske visst døydde han i Firenze allereie same året.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Andrea Orcagna**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orcagna» frå Wikipedia på tysk, den 25. september 2013.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Andrea Palladio**, fødd **Andrea di Pietro della Gondola**, (30. november 1508–19. august 1580) var ein italiensk arkitekt.

Bakgrunn
--------

Han vart fødd i Padova i republikken Venezia, og arbeida med steinhogging. Humanisten Giangiorgio Trissino såg talentet hans, og støtta han, i tillegg til å gjeva han kallenamnet «Palladio» etter Pallas Atene som er den greske gudinna for visdom. I 1541 vitja han Roma der han studerte oldtidas arkitektur, som gjorde eit djupt inntrykk på han.

Han er kjend for kyrkjene sine, palass og især villaar. Mange av bygningane hans vert funne i eller nær adoptivbyen hans Vicenza. To av Venezia sine store kyrkjer San Giorgo Maggiore og Il Redentore er teikna av Palladio.

Innverknad
----------

Boka til Palladio *I Quattro Libri dell'Architettura* uttrykkjer hans prinsipp: forhold, symmetri, bruk av antikke modellar og attgjev bygningsteinkningar av mange av prosjekta hans. Dei var grunnlaget for *palladianismen*, ei viktig arkitekturrørsle i det 18. hundreåret, som beundra Palladio og freista å etterlikna arkitekturformane hans.

Arkitektar dreg ofte på pilegrimsferd til Palladio sine villaar for. inspirasjon og læring.

Boka til Witold Rybczynski *The Perfect House*, *Det Perfekte Huset* beundrar arkitekturen hans.

Verk i utval
------------

Nokre av Palladio sine villaar har kome inn på UNESCO si verdsarvliste.

* Villa Badoer
* Villa Emo
* Villa Cornaro
* Villa Foscari «La Malcontenta»
* Villa Capra «La Rotonda»

* Il Redentore i Venezia.Il Redentore i Venezia.
* «La Rotonda» i Vicenza.«La Rotonda» i Vicenza.
* Villa Barbaro i Maser i Veneto.Villa Barbaro i Maser i Veneto.
* Villa Cornaro i Piombino Dese.Villa Cornaro i Piombino Dese.

Kjelder
-------

1. ↑  «Andrea Palladio | Biography, Villa Rotonda, Works, & Facts | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), henta 24. november 2022
2. ↑  Centre, UNESCO World Heritage, «City of Vicenza and the Palladian Villas of the Veneto», *UNESCO World Heritage Centre* (på engelsk), henta 24. november 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Andrea Palladio» frå Wikipedia på dansk, den 24. november 2022.*

Bakgrunnstoff
-------------

* Andrea Palladio (2002). I Quattro Libri dell'Architettura (Engelsk oversettelse av Robert Tavernor og Richard Schofield utg.). MIT Press. ISBN 0-262-66133-0.
* Robert Tavenor (1991). Palladio and Palladianism. Thames & Hudson. ISBN 0-500-20242-7.
* James S. Ackerman (1966). Palladio. Penguin. ISBN 0-14-013500-6.
* Rybczynski, Witold (2002), The Perfect House: A Journey with the Renaissance Master Andrea Palladio (på engelsk), Simon and Schuster, ISBN 978-0-7432-0586-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Målmannen».*

***Målmannen*** er eit målpolitisk tidskrift som vert redigert på høgnorsk. Utgjevar er Samorganet Målmannen. Bladstyrar er Olav Torheim.

Føremål
-------

Dei som står attom *Målmannen* meiner bladet har ei særgjerning i å setja søkjeljos på språklege emne med fylgjer for den norske målreisinga. Etter deira syn trengst det ordskifte og eit auka medvit om dei grunnleggjande spørsmåla i målsaka. Dei meiner òg at det er viktig å syna det høgnorske målet i bruk, i stykke og innlegg av meir ålmennkulturelt slag.

Den tradisjonelle nynorsken frå 1917 er ikkje so mykje nytta i den norske ålmenta, og *Målmannen* meiner det lyt gjerast ein innsats for å halda oppe ein levande høgnorsk skrifttradisjon. *Målmannen* er meint å vera «ei rettleiding for deim som ynskjer å odla skriftmålet sitt i norsk leid».

Redaksjonell profil
-------------------

27. januar 2006 vart to av redaksjonsmedlemene intervjua i radioprogrammet Sånn er livet. Her slo dei fast at dei ser det som viktig å fremja nynorsk på nye felt, og at målreisinga er like mykje ei praktisk oppgåva som eit spørsmål om ideologi og politikk. Dette speglar seg att i bladet sin profil, som dei siste åra har teke føre seg både historiske, politiske, litterære, religiøse og naturvitskaplege emne, jamvel om norsk målreising framleis er den raude tråden i bladet.

Historie
--------

Bladet *Målmannen* er fostra av arbeidet med *Vestmannen*, bladet åt Vestmannalaget i Bergen. Frå 1985 til 2002 kom bladet ut med 10 nummer i året.

Jostein Krokvik gjekk av som bladstyrar for *Vestmannen* i 2000 og overlét til Lars Bjarne Marøy å driva bladet vidare. Marøy hadde som intensjon å gjera *Vestmannen* til eit leiande målpolitisk tidskrift. Med Marøy som bladstyrar gjekk *Vestmannen* gjennom ein fornyingsprosess der nye skribentar og medarbeidarar kom med i bladet. Marøy og medarbeidarane hans ville vektleggja artiklar med fagleg tyngd og tona ned profilen som meldingsblad for Vestmannalaget.

Etter at det vart klårt at Marøy si lina hadde lide nederlag i Vestmannalaget, vart det gjort opptak til å skipa eit nytt blad som kunne føra vidare det arbeidet som Marøy og medarbeidarane hans hadde lagt ned i *Vestmannen*. Eit nytt blad, *Målmannen*, vart difor skipa med stønad frå Halldor O. Opedals fond for målreising og måldyrking. Det fyrste nummeret av *Målmannen* kom ut i september 2002.

Bladstyrar for *Målmannen* har vore Olav Torheim, med unnatak for 7 nummer i perioden 2003 til 2005 som vart redigerte av Klaus Johan Myrvoll. Frå og med nummer 2/2005 var Torheim attende som bladstyrar.

Sjå òg
------

* Rettskrivinga av 1917
* *Vestmannen* — bladet til Vestmannalaget

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimesida
* Nettportalen sambandet.no
**Baskuntsjak** (russisk Баскунчак) er ein saltsjø på 115 km² i Astrakhan oblast i Russland, om lag 270 km nord for Kaspihavet, og 53 km aust for Volga. Sidan 1997 har området vorte strengt verna som eit naturreservat.

Overflata på innsjøen ligg 21 meter under havnivå. Han får vatn frå elvar som dekkjer eit område på 11 000 km². Saliniteten i innsjøen er 300 gram/liter. Sidan 700-talet har det vorte vunne ut salt frå området som er sendt langd silkevegen. I dag dekkjer det særs reine saltet frå innsjøen (99,8 % natriumklorid) 80 % av saltproduksjonen i Russland. Mellom 1,5 og 5 millionar tonn salt vert vunne ut vart år.

Sør for innsjøen ligg fjellet Bojsjoje Bogdo på 150 meter over havet og dannar det høgaste punktet i Den kaspiske senkinga. Åsen veks med om lag 1 mm i året av ein saltdom. Slukhol og karstgrotter med lengder på opp til 1,5 km går gjennom åsen. Det er òg det einaste området i Europa med lagerstätteoverflata frå trias. For det lokale kalmykfolket er åsen heilag.

Sjå òg
------

* Elton

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bogdinsko-Baskuntsjakskij naturreservat

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Baskunchak» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
Utbreiing av språk i Eritrea (namn på fransk)
**Eritrea** har ni etniske grupper. Kvar av desse har sitt eige språk: Afar, arabisk (som blir snakka av rashaida-folket), bejae (blir snakka av hedareb-folket), bilen, kunama, nara, saho, tigré og tigrinja.

Dei offisielle språka i Eritrea er tigrinja og arabisk. Engelsk og italiensk vert forståtte av einskilde segment av folkesetnaden og òg talast spesielt av personar busett i hovudstaden Asmara. Tigrinja og arabisk var dei offisielle språka mellom 1952 og 1956, og dei held fram med å vere dei viktigaste språka, tigrinja blant kristne og arabisk blant muslimane. EPLF publiserte ein stor engelsk-tigrinja-arabisk ordbok i 1985, deretter kom det ei tigrinja-engelsk i 1986.

Som ein del av eit gradvis opphøyr av eritreisk autonomi og eit strengare etiopiske styre i åra etter 1947 vart amharisk det offisielle språket i 1956. I dag blir amharisk hovudsakleg snakka av menneske av eritreisk opphav som vart tvinga frå heimane sine i Etiopia.

Eritreiske styresmakter har vedteke ein politikk som gjer at grunnskuleundervising bør vere tilgjengeleg på eleven sitt morsmål. Dei fleste muslimar vel arabisk som opplæringsspråk.

Språk
-----

Dei nilotiske språka tilhøyrer den nilo-saharariske språkfamilien, medan dei kusjittiske og semittiske språka tilhøyrer den den afro-asiatiske språkfamilien.

Kusjittiske språk

* Beja
* Afar
* Saho
* Bilen

Semittiske språk:

* Tigré
* Tigrinja
* Arabisk
* Dahlik

Nilotiske språk

* Kunama
* Nara

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Språk i Eritrea» frå Wikipedia på bokmål, den 6. desember 2012.*

Referansar
----------

* Woldemikael, Tekle M (2003), «Language, Education, and Public Policy in Eritrea», *African Studies Review* (African Studies Review, Vol. 46, No. 1) **46** (1): 117, JSTOR 1514983, doi:10.2307/1514983, arkivert frå originalen 15. september 2010, henta 27. januar 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

* Languages in Eritrea
* Ethnologue entry for Eritrea
* Language Policy and Education Arkivert 2006-09-28 ved Wayback Machine.
* PanAfrican L10n page on Eritrea
**Yaqui** eller *hiaki* er eit uto-aztekisk språk som blir snakka i Sonora i Mexico og Arizona i USA, grenseområda mellom Mexico og USA. Yaqui har til saman rundt 12 230 talarar, 11 800 av dei i Mexico.

Ortografi og fonologi
---------------------

Yaqui blir skrive med ulik ortografi i USA og Mexico. Vokalane er representert på same måte i dei to ortografiane, yaqui har dei same fem vokalane som spansk (*a, e, i, o, u*), og dei blir skrive på same måte. Vokalane kan vere kort eller lang, vokallengd er markert med dobbelskriving av vokalane.

Yaqui har konsonantane *b, ch, (d), (f), (g), h, k, l, m, n, p, r, s, t, v, w, y*, og ein eller to glottal plosiv. Lydane *d, f, g* finst berre i lånord.

Morfologi
---------

Yaqui har kasus, akkusativ har suffikset *-t* (evt. *-a* for stammar på -t). Fleirtalsendinga er *-im* for konsonantstammar og *-m* for vokalstammar.

Adjektiv har mykje til felles med verb, dei blir t.d. bøygd i tempus.

Syntaks
-------

Yaqui er eit SOV-språk.

Kjelder
-------

1. ↑  Yaqui ved ethnologue.com