recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Motorsaga Sector.
Sector-saga vert testa ved Skoghögskolan i 1917
**Sector** var ei motorsag utvikla av Alex Ulrik Westfelt i Mariendal i Sverige. Omgrepet «motorsag» fannst ikkje på denne tida, så Westfelt kalla saga «Trädfällningsmakinen Sector». 

Saga hadde eit U-forma bogesverd, med trinser i dei fire hjørna, som kjeda gjekk over. Kjeda hadde tenner av skrapetypen, som på stokksager og tømmersvansar. Motoren var ein Arkimedes totaktsmotor, med ein effekt på 2,5 eller 5 hk. Bogesverdet hadde ein masse på 15 kg og motoren hadde ein masse på 40 kg. Motoren var difor plassert på marka, og drivkrafta vart overført til nogesverdet via ein fleksibel aksling. 

Saga vart produsert av AB J.A. Andersons Veksstad i Stockholm. Sector vart demonstrert i 1916 og i 1917 vart saga testa på Skoghögskolan, i samarbeid med Statens Maskin- & Redskapsprovingsanstalt. Desse testane synte at saga i gjennomsnitt ikkje fungerte meir en 45 min mellom kvar gong ho trong ettersyn. Etter dette vart det utført omfattande endringar. Mellom anna vart den fleksible kraftoverføringsakselen bytta ut med ein kardanaksel. 

Etter desse endringane var saga sett i produksjon. Det tyske militæret var mellom kundane, og i 1919 - 1920 vart saga demonstrert fleire stader i Tyskland. På 1920-talet vart Sector òg produsert i Lübeck og seld for sivile føremål. I 1924 vart det på nytt utført omfattande forbetringar. Då Stihl og Dolmar mot slutten av 1920-talet tok til å produsera etter måten driftsikre tomannssager vart Sector-saga utkonkurert og produksjonen vart lagt ned. Det er usikkert kor mange sager som vart produsert, men i fylgje  kan det ha vore rundt 5000. 

Sjølv om det var tungvint å flytta og setta opp saga var Sector var den fyrste kjedemotorsaga med bensinmotor som fungerte såpass bra at ho kunne nyttast for praktsik arbeid.

Referansar
----------

1. 1 2 3 4 5  Sporrong, B. *Från yxa till enmansmotorsåg - mekanisering i nordiska skogar 1850 till 1950*, Habo, 2013.
**Fredrikke Tønder-Olsen** (26. september 1856–30. desember 1931) var pioner innan kvinnesakarbeidet i Noreg.

Ho vart fødd på handelsstaden Kopardal på øya Løkta i Dønna kommune, Helgeland. Ho byrja i gravørlære i Bodø, men på grunn av svakt syn måtte ho gje opp gravørfaget. Sidan fekk ho agenturet for forsikringsselskapet *Norden* på Helgeland, og vart slik landets første kvinnelege forsikringsagent. I Kristiania starta ho *Kristiania Visergutkontor*i 1894. Ho var initativtakar til tidsskriftet Landets Kvinder, var æresmedlem i Norsk Kvindesagsforening og mottok Kongens fortenstmedalje i 1926.

Engasjementet hennar gjenspeglar seg i livsmottoet: «Er du halt er du lam, har du vilje kjem du fram».
Ein minnestatue over henne er reist på Vår Frelsers gravlund. Fredrikke Olsen-Tønders legat vert i dag forvalta av Nordlændingernes Forening.

Ved Høgskolen i Nesna er skriftserien «Fredrikke» oppkalla etter henne.

Litteratur
----------

* Astrid Tåvær, «Fredrikke Tønder Olsen - Høvedskvinnen fra Helgeland», i *Årbok for Helgeland 1997*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fredrikke Tønder-Olsen i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
**Tingvallaön** er ei svensk øy i Värmlands län, omgitt av elvearmene i deltaet til Klarälven. 

På denna øya ligg dei sentrale delane av byen Karlstad, som òg er den eldste delen av byen. Her låg òg forgjengaren til Karlstad, Tingvalla, i mellomalderen. På slutten av 1500-talet vart Karlstad grunlagd på staden til den tidlegare handelsplassen.

Kyrkjestaden
------------

Det har vore ei kyrkje på øya sidan 1300-talet, opphavleg kalla *Tingvalla kyrka*. Denne første kyrkja låg der Stadshotellet i Karlstad ligg i dag, altså nede ved den vestre elvegreina ved Västra bron, midt i mot den novarande Värmlandsoperan på den andre sida av elva.

Korleis denne første kyrkja såg ut veit ein ikkje sikkert, ettersom jp brann ned saman med så godt som heile byen i 1616. Det vart reist ei ny kyrkje på same stad, som seinare vart domkyrkje, men denne brann ned i 1719. Den seinare Karlstads domkyrka vart bygd på ein ny stad og innvigd i 1730.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tingvallaön» frå Wikipedia på svensk, den 16. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historiske kart frå www.karlstad.se
Koordinatar: 67°34′48″S 62°57′0″E﻿

**Rouse Islands** eller **Rouse Rocks** er ei lita øygruppe i den austlege delen av Holmevika, ved kysten av Mac. Robertson Land like sør for Welch Island. Det høgaste punktet på Rouse Islands ligg 28 meter over havet. Rouse Islands vart oppdaga 13. februar 1931 av British Australian and New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) under Sir Douglas Mawson, som namngav dei etter E. J. Rouse frå Sydney, som gav fotografisk utstyr til ekspedisjonen. Mawson trudde det berre var ei enkel øy, men det vart sidan funne ut at det var snakk om to øyar.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rouse Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Rouse Islands

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°43′30″N 36°5′50″E﻿

**Zabadani** (arabisk الزبداني) er ein by sørvest i Syria i Rif Dimashq guvernement, nær grensa til Libanon. Han ligg 1100 meter over havet, midt i ein grøn dal omgjeve av høge fjell.

Oversyn
-------

Samanlikna med Damaskus er vêret i Zabadani generelt mindre varm om sommaren, kring 5-8 grader lågare, men frå desember til slutten av februar er han mykje kaldare og får ein del snø, og temperaturane kan falle til -10 ºC. Det milde været og den flotte naturen har gjort staden til ein populær feriestad både for syrarar, særleg frå Damaskus og titusenvis av turistar frå Den arabiske halvøya. Enno høgare oppe ligg nabobyen Bloudan på 1500 moh, som og vert vitja av mange turistar.

Zabadani er hovudsakleg busett av sunnimuslimar, men her finst òg ein god del kristne. Dei kristne har bygd sine eigne kyrkjer og kloster. Zabadani veks raskt og har gode vegsamband til Damaskus.

Den syriske borgarkrigen
------------------------

*For meir om dette emnet, sjå slaget ved Zabadani.*
Den 18. januar 2012 vart Zabadani den første byen som fall til Den frie syriske armeen etter eit blodig slag som varte i 11 dagar.

Den 11. februar fekk den syriske hæren attende kontrollen over byen.

Byen Zabadani er særs viktig for regjeringa i Syria og for Iran, sidan byen tente som transportknutepunkt for Iranian Revolutionary Guard Corps i forsyninga av Hizballah.

Venskapsbyar
------------

* Flagget til Tyskland Neunkirchen i Saarland i Tyskland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Zabadani» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Fahim, Kareem (januar 21, 2012). «I syrisk City, a Calm That Few Expect to Last». New York Times. Henta 28. juni 2014.
2. ↑  Holliday, Joseph (mars 2012), *Syria's Armed Opposition* (PDF), Middle Aust Security Report 3, Institute for the Study of War, s. 25, henta 28. juni 2014
3. ↑  «اتفاق توءمة بين مدينة نوين كيرشين الألمانية والزبداني Twining agreement between byen Nguyen Kirchen German and Zabadani». The New Alphabet/SANA. Arkivert frå originalen 7. mars 2012. Henta 28. juni 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Meir informasjon frå MiddleAust Information Network
* Side om Zabadani Arkivert 2009-09-19 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Fredrikstad Skiklubb** (FSK) er eit idrettslag som vart skipa i Fredrikstad 14. januar 1896. Klubben driv langrenn, orientering, skihopp og friluftsliv i Fredrikstad-distriktet. Orientering har vore på programmet sidan 1938. Det kjende orienteringsløpet «*Blodslitet*» vart skipa til av FSK uoffisielt første gongen i 1968, sidan 1979 har dette vore ei årviss offisiell tevling for orienteringsløparar frå ei rekkje land.

Fredrikstad Skiklubb har opparbeida og vedlikeheld ei rekkje turløyper i Fredrikstadmarka, m.a. lysløyper, mykje med dugnadsinnsats, men klubben har også fått noko stønad frå det offentlege og frå næringslivet.

Skihytta «Breidablikk»
----------------------

 Skihytta «Breidablikk» under eit barneskirenn 22. januar 2006.
Fredrikstad Skiklubb si skihytte, «Breidablikk», vart innvigd 15. november 1911. I daglegtale vert ho berre omtala som «Skihytta». Hytta ligg på eit av dei høgaste punkta i Fredrikstadmarka, 101 m.o.h. og er eit populært utfartsmål, og eit midtpunkt i Fredrikstadmarka. Ho er også ein viktig samlingsstad for aktivitetar i klubben, for trening, tevlingar, møte og kurs. Hausten 2005 og vinteren 2006 gjennomgår hytta ei større utbetring og påbygging.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fredrikstad Skiklubb sine nettsider Arkivert 2005-12-27 ved Wayback Machine.
* Omtale av «Blodslitet» 2005 i *OPN — Orientering på nett*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Koordinatar: 26°37′N 37°55′E﻿

**Al-`Ula** (òg **Al Ola**, arabisk العلا, *al-ʿulā*; òg **Dedan**) er ein by kring 110 km sørvest for Tayma (380 km nord for Medina) nordvest i Saudi-Arabia. Byen låg langs kryddervegen.

Han var hovudstad for dei gamle lihyanittane (dedanittane). Her finst fleire arkeologiske funn som er over 2000 år gamle.

Historie
--------

Den eldre historia til oasen er delt inn i fleire fasar. Det dedanittiske kongedømet strekkjer seg over 600- og 500 fvt. Dedan er nemnt i «Harraninskripsjonane». På desse er det fortalt korleis Nabonidus, kongen av Babylonia, leia eit militært felttog inn i nordlege Arabia i 552 fvt. eller noko seinare, og erobra Tayma, Dedan og Yathrib, den gamle Medina. 
Ein trur at kongedømet rundt 400-talet fvt. byrja å gå i arv. 

Dei neste fire hundreåra, fram til kring 100 fvt. eksisterte Kongedømet Lihyan. Nabatearane var herrar i regionen minst fram til 106 evt. då romarane erobra hovudstaden deira Petra. Nabatearane gjorde Hegra, dagens Mada'in Saleh, den andre hovudstaden sin. Maktsenteret i regionen flytta seg slik til Hegra, kring 22 km nord for Al-`Ula.

Muhammed drog gjennom Al-`Ula i 630 på veg til Tabuk. Al-Mabiyat som ligg kring 20 km unna, nær Mughaira, vart det neste handelssenteret i regionen. Det blømde frå kring 650 fram til det gjekk nedover ei stund før 1230. 

På 1200-talet vart gamlebyen i Al-`Ula bygd og mange steinar frå dei gamle ruinane i Dedan og Lihyan vart nytta om att. Al-`Ula vart så den største busetjinga i regionen fram til moderne tid. Det vart bygd ein jernbanestasjon for Hejazbanen i 1901-08. Jernbanelinja gjekk gjennom den vestlege delen av Al-Khuraiba kring 12 km nord for gamlebyen. På 1900-talet var det nye bysenteret oppretta ved sidan av gamlebyen og etter kvart flytta folk ut av dei gamle bygningane. Den siste familien skal ha drege der frå i 1983, medan moskéen var i drift fram til 1985. Både ruinane av mellomalderbyen og den antikke liyhanittiske busetnaden ligg i dag innafor den moderne byen. 

Den første europearen som vitja staden i moderne tid var Charles Doughty i 1876. Charles Huber var i Al-`Ula i 1881–82. Han kom attende i 1883 i lag med Julius Euting.
Dei franske oppdagarane A. Jaussen og R. Savignac vitja regionen i 1909 og igjen i 1910 og kopierte inskripsjonar og utforska ruinane. I 1968 undersøkte eit lag arkeologar frå Universitetet i London kring femten inskripsjonar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-`Ula» frå Wikipedia på engelsk, den 2. januar 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  C.J. Gadd, «The Harran Inscriptions of Nabonidus», *Anatolian Studies*, 8 (1958), page 59
2. ↑  Modern Al-Ula Arkivert 2011-07-23 ved Wayback Machine. at Madainsale.net.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Kristin Røymo** (fødd 4. mars 1973 i Vestvågøy) er ein norsk politikar for Arbeiderpartiet som har vore ordførar og byrådsleiar i Tromsø frå 2015 til 2019. Ho var i perioden 14. oktober 2015-30. juni 2016 byrådsleiar i Tromsø kommune, fram til byparlamentarismen vart erstatta med formannskapsmodellen som styreform i Tromsø. Røymo vart vald som ordførar 14. oktober 2015, men søkte permisjon same dag for å tiltre som byrådsleiar. Jarle Aarbakke var ordførar under permisjonen.

Oppvekst og utdanning
---------------------

Kristin Røymo vaks opp i Helnessund i Steigen kommune, tok vidaregåande utdanning ved Solhaugen videregåande skole i Narvik, og flytta til Tromsø i 1995. Røymo har studert statsvitskap, pedagogikk og psykologi, og har ein mastergrad frå Universitetet i Tromsø i *Peace and Conflict Transformatin, MPCT*.

Røymo har tidligere jobba ved Færingen Terapeutisk Samfunn, som fagkonsulent og som leiar, ho har jobbet som barnehageassistent, og som fylkessekretær for AUF i Troms. Ho har per januar 2015 permisjon frå stillinga som seksjonsleiar for NAV Arbeidsrådgivningskontor, ved NAV Troms.

Politisk karriere
-----------------

Ho er busett i Tromsø, og vart vald inn i kommunestyret for Ap første gong ved kommunevalet i 1999. Røymo var politisk rådgjevar i Utanriksdepartementet i 2001. Ho var ordførarkandidat for Tromsø Arbeiderparti i 2011, og var gruppeleiar den perioden.

Røymo var byrådsleiarkandidat for Tromsø Arbeiderparti i 2015, og vart 14. oktober 2015 vald som ordførar i Tromsø. Ein del av avtalen mellom samarbeidspartia Arbeidarpartiet, Rødt og SV, var å erstatte byparlamentarisme, med formannskapsmodellen som styreform i Tromsø. Partia vart samde om å behalde byrådet fram til 30. juni 2016, som ein overgangsfase. Røymo søkte derfor om permisjon for å tiltre som byrådsleiar og Jarle Aarbakke var ordførar under permisjonen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Dette er det nye byrådet». Tromsø kommune. 14. oktober 2015. Arkivert frå originalen 11. desember 2015. Henta 16. oktober 2015.
2. ↑  «Vil ha debatt om parlamentarisme», *iTromsø* 24. mars 2014
3. ↑  «Nå er Kristin Røymo valgt til ordfører». *iTromsø*. 13. oktober 2015. Henta 16. oktober 2015.
4. ↑  «Nå er dette Tromsøs ordfører - i noen få timer». Nordlys. 14. oktober 2015. Henta 14. oktober 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Kristin Røymo» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mars 2017.*
|  |
| --- |
| Aasta Hansteen

 |
| Stad | Norskehavet |
| Operatør | Equinor |
| Gass- opphavleg- gjenverande- siste årsprod- uttaksrate | 54,4 mrd. Sm354,4 mrd. Sm3 |
| Dato reserve |  |
| Produksjons-periode | -  |
| Investering | 34 milliardar 2013 NOK |
| Eigarar |
| EquinorWintershallOMVConocoPhillips | 51 %24 %15 %10 % |

**Aasta Hansteen-feltet** er eit gassfelt som ligg 300 km vest for Kunna i Meløy. Feltet er bygd ut med eit prosessanlegg på ei flytande såkalla spar-plattform, den største i sitt slag i verda. 

Gassfeltet omfattar fire nærliggande funn, det første var opphavleg kjent som funnet Luva, i brønn 6707/10-1 i 1997, dei andre vart kalla Haklang, Snefrid sør og Snefrid nord.
Havdjupna i området er på 1270 m. Produksjonen skulle etter den opphavlege planen starte i 2016, men oppstarten vart utsett til seint i 2018. Dei totale investeringane i feltet var budsjetterte til meir enn 34 milliardar kroner. Gassen blir ført til Nyhamna på øya Gossa i Aukra kommune i Møre og Romsdal fylke, gjennom røyrledningen Polarled. Byggekostnadene var for sjølve røyret var ca. 6,5 milliardar kroner. I tillegg har anlegget på terminalen blitt oppgradert til å ta imot gassen.

Aasta Hansteen-feltet får forsyningar frå basen i Sandnessjøen og helikoptertransporten skjer frå Brønnøysund.

Målaren, nynorskforfattaren og kvinnesakskvinna Aasta Hansteen. har gjeve namn til feltet.

Kjelder
-------

* Fakta-side hos Oljedirektoratet
* Kunnskapsparken, Bodø, Delrapport 1: Innledende studie, Ringvirkninger i utbyggingsfasen, *Aasta Hansteen og Polarled*, 22. mars 2015

**Referansar**

1. ↑  Om namna Luva, Haklang og Snøfrid, sjå artikkel om Harald Hårfagre i Norsk biografisk leksikon
2. ↑  Gassfunn i Norskehavet - 6707/10-2 S Oljedirektoratet 16. oktober 2008
3. ↑  Sokkelåret 2015 - Leting Oljedirektoratet 14. januar 2016
4. ↑  Statoil overleverer Polarled-rørledningen til Gassco Equinor.com 4. mai 2017
5. ↑  Eli Bjørhusdal, Språkrådet *Ein nynorsk pioner* Henta 30. juni 2018
6. ↑  Regjeringa.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Sedesvakans** eller **Sede vacante** eller er ei nemning på perioden når eit (geistleg) embetssete står tomt (*vakant*) i påvente av val eller oppnemning av ein ny person. Det blir brukt særleg om bispesete i perioden mellom to biskopar, men kan òg brukast om andre embete.

Den heilage stolen
------------------

Våpen for Den heilage stolen under sedesvakans
Om pavestolen bruker ein omgrepet i perioden frå ein pave døyr og til ein ny pave er vald. Blant dei katolske bispeembeta er paveembetet eit særtilfelle, fordi pavane med nokre ytst få unntak sit inntil dei døyr, slik at det oppstår sedesvakans. For andre bispesete enn Roma skal biskopen normalt få avløysing når helsa byrjar å svikte eller han oppnår ein viss alder. Dersom perioden med sedesvakans vert lengre enn nokre veker, går han over til å vere eit interregnum. Hovudskilnaden er at under ein vakans er dei aller fleste styrefunksjonar sett ut av spel, medan under eit interregnum må fleire funksjonar fyllast på irregulært vis. Siste gongen Den katolske kyrkja erklærte interregnum, var perioden frå 10. november 1241 til juni 1243.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sedesvakans» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2010.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Aasulv Eivindson Lande** (21. mai 1862–31. mai 1954) var ein norsk lærar, gardbrukar og politikar frå Bygland i Aust-Agder som representerte partiet Venstre på Stortinget åra 1919-24.

Lande tok i 1884 lærareksamen ved Kristiansand seminar. Same året vart han tilsett lærar og kyrkjesongar i Bygland, stillingar han hadde til 1926. I 1900 tok han over og dreiv eit gardsbruk på Lauvdal i Bygland.

Frå 1898 til 1918 og på ny 1928-34 var Lande medlem i heradsstyret i Bygland, ordførar 1901-07 og 1910-18. Dessutan var han medlem i skulestyret, forliksrådet og jordstyret i Bygland. Ein treårsbolk var han formann i amtstinget i Aust-Agder. Her fekk han amtet til løyve pengar til omleggjinga av Setesdalsvegen og grunnlagd ein jordbruksskule i Bygland. Fåfengt stridde han mot planen om høgja reguleringsdammen i Byglandsfjorden.

Lande vart hausten 1918 vald til stortingsmann for Venstre og einmannskrinsen Sætersdalen, attvald tre år seinare, då frå Aust-Agder fylke. Begge tingperiodane var han medlem i kyrkje- og undervisningskomiteen. Perioden 1925–27 var han vararepresentant. I stortinget var han ein varm talsmann for skulen, nynorsken og for sosial rettferd. Han var i 1919 med om å etablere den nynorske dagsavisa Agder Tidend.

Kjelder
-------

* allkunne
* Norsk Allkunnebok. VII. bandet. 1957
* Stortingsbiografi Arkivert 2018-07-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Kristin Lyhmann** (fødd 12. september 1943) er ein norsk teaterhistorikar og forfattar, fødd i Drammen. Ho tok magistergraden i teatervitskap ved Universitetet i Oslo i 1986 på ei avhandling om Suttungteatret. Frå 1986 til 1991 var ho amanuensis ved Institutt for teatervitenskap ved Universitetet i Oslo, og i åra 1994–1997 ved Høgskolen i Oslo. I 1998 vart ho førsteamanuensis ved lærarutdanninga ved Høgskolen i Østfold.

Frå 1960-talet og fram til 1986 engasjerte ho seg i Suttungteatret som skodespelar og instruktør. Ho har dessutan sett opp kyrkjespel og drive barneteaterskule, skrive artiklar om teater- og forteljarkunst, skrive diktsamlingar og teatermanus for skuggespel, for vandreteater, lokalhistorisk friluftsteater og anna, og var medredaktør for bokverket *Eventyr fra jordens hjerte* frå 2007 (Bazar forlag). Saman med ektemannen, Gudmund Groven, skipa ho i 2009 Nes Lenseteater, og har skrive manus til framsyningar på dette teateret, som har tilhald på Nes Lensemuseum attmed Glomma i Skiptvet kommune.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forfatterkatalogen: Kristin Lyhmann

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* CRIStin

 |
**Aase Texmon Rygh** (13. april 1925–21. mai 2019) var ein norsk bilethoggar som var fødd i Langhamn i Dyrøy kommune. Ho vart utdanna hjå Statens håndverks- og kunstindustriskole i åra 1944–46 og Det Kongelige Danske Kunstakademi i København under Einar Utzon-Frank i åra 1948–49.

Aase Texmon Rygh heldt seg i heile den kunstnariske verksemda si til eit enkelt og abstrahert skulpturelt uttrykk, eit formspråket ho fann fram til tidleg i karrieren, i ei tid då den naturalistiske skulpturen så seie var einerådande i Noreg. Utdanninga ho fekk på akademiet i København i 1948-1949 og ei reise til Paris i 1950 vart viktige for retninga den kunstnariske verksemda hennar skulle take: I motsetnad til i Noreg, hadde i Danmark ikkje berre målarkunsten, men òg bilethoggarkunsten utvikla seg mot abstraksjon og forenkling, og i Paris vart ho inspirert av både den europeiske modernismen og dei enkle gamle greske skulpturane i Louvre. På denne bakgrunnen fekk uttrykket hennar meir til felles med internasjonal modernistisk skulptur enn den skulpturen som var tonegjevande i Noreg.

Særleg er Aase Texmon Rygh kjend for det som vert kalla hennar Møbius-skulpturar, ein serie skulpturar basert på det matematiske möbiusbandet som den tyske matematikaren August Ferdinand Möbius (1790-1868) hadde funne fram til.

Aase Texmon Rygh har hatt flleire offentlege utsmykkingsoppdrag i Noreg. Hennar skulpturar i Noreg er mellom andre: *Spiral II* (1952), *Bjørn Farmann-monumentet* i Tønsberg (1971, to modellerte og støypte bronseplater plassert i V- formasjon opp mot kvarandre), *Løk* (1977, Universitetet for miljø- og biovitskap), og skulpturar som er kjenneteikna av å vere nesten reine U-teikn og O-teikn: *Volta* (1978) og *Brutt form* (1983, Furuset Senter, Oslo). 

 Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design: Museet for samtidskunst i Oslo eig fire arbeid av Aase Texmon Rygh, og har skipa til den fyrste separatutstillinga av verka hennar, *Aase Texmon Rygh. Modernisme for alltid!* i perioden 7. mars–28. September 2014. Her vart lagt vekt på å syne breidda i produksjonen hennar med skulpturar frå 1950-talet og fram til 2014. Hennar kunst har i dei seinare åra stendig fått aukande nasjonal og internasjonal merksemd og åtgaum. Ho var representert ved den tonegjevande kunstmønstringa dOCUMENTA (13) i Kassel i Tyskland i 2012.

I 2001 vart Aase Texmon Rygh riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske St. Olavs Ordenen.

Ho var gift med interiørarkitekten og industridesignaren Thorbjørn Rygh (1924-2015).

Kjelder
-------

1. ↑  Mørstad, Erik (20. februar 2017). «Aase Texmon Rygh». *Norsk kunstnerleksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  Romsaas, Jan (28. september 2014). «Thorbjørn Rygh». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk). Henta 20. oktober 2017.

* Om Aase Texmon Rygh i snl.no
* Nasjonalmuseet omtale av Aase Texmon Rygh i samband med utstillinga *Aase Texmon Rygh. Modernisme for alltid!*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
| Selenicë |
| --- |
| Utsyn mot Selenicë Utsyn mot Selenicë |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Selenicë** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Vlorë |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  562 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 16 396 |
| Koordinatar | 40°32′0″N 19°38′0″E﻿Koordinatar: 40°32′0″N 19°38′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Selenicë kommune innafor regionen VlorëSelenicë kommune innafor regionen Vlorë |

**Selenicë** er ein by og ein kommune i regionen Vlorë i Albania. Kommunen ligg sør i landet og grensar i nord til regionen Fier, i aust til Gjirokastër.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Selenicë vart slått saman med landkommunane Armen, Vllahinë, Kotë, Sevaster og Brataj. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Selenicë.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 2 235 innbyggjarar, medan dei seks kommunane som i dag utgjer storkommunen Selenicë, til saman hadde 16 396 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Vlorë. Den dåverande bykommunen omfatta berre sjølve byen Selenicë.

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
Støyping av navet til ein Kaplanturbin for Vargöns kraftverk i Domnarvets järnverk i Sverige i 1932.
**Støyperi** er ei verksemd som er utstyrt for produksjon av gjenstandar ved å støype dei og deretter gjere dei ferdige. Det finst ulike typar støyperi etter kva råstoff som vert nytta, kva slags produkt som vert laga, eller kva støypemetode som vert nytta. Ein kan finna støyperi i bygningar, fabrikkar eller andre lokale.

Lysstøyperi i Saint Louis i 1927.
Eit jarnstøyperi nyttar støypejarn som råstoff, til dømes for å lage kumlokk, peisar og vedomnar, steikepanner eller anna. Metallstøyperi er nemninga på støyperi som nyttar andre typar metall som råstoff, til dømes bronse, og er det skulpturar eller andre kunstgjenstandar som er produktet, vert støyperiet ofte kalla kunststøyperi. Kyrkjeklokker og andre klokkar vert støypte i eit klokkestøyperi. Lys av stearin og liknande vert framstilt i eit lysestøyperi; det finst støyperi for å masseprodusere gjenstandar av gips, og ulike typar støyperi for støyping av gjenstandar av plast.

Ein fagarbeidar som har jarn- eller metallstøyping som yrke, vert kalla *støypar*. Men den gamle nemninga *gjørtlar*, som skriv seg frå mellomalderen, vert framleis nytta i somme høve om ein handverkar har som yrke å støype og gjere etterarbeid på smågjenstandar.

Sjå òg
------

* Støyping
|  |
| --- |
| **Térraba** |
|
| **Klassifisering:** | Chibchansk Istmisk  Naso   **Térraba** |
| **Bruk** |
| **Var tala i:** |  Costa Rica |
| **Utdøydd:** | Slutten av 1900-talet |
|
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-3:** | tfr |
|

**Térraba** er ein utdøydd dialekt av det chibchanske språket naso (teribe). Naso vart snakka i Costa Rica og Panama, og den costaricanske dialekten vert kalla térraba, sidan han vart snakka av folkegruppa térraba. Den panamanske dialekten vert kalla teribe, eit namn som vanlegvis vert brukt som namn på språket i staden for naso, sidan det er den einaste gjenlevende varianten.

Térraba døydde ut på slutten av 1900-talet. I 2000 var det framleis 621 térrabaer igjen, men ingen snakka lenger språket. Lingvisten Adolfo Constenla Umaña møtte berre to eldre morsmålstalarar av språket etter at han starta å studera det i 1973.

Térraba vart snakka i San Francisco de Térraba og andre mindre stadar i kantonen Buenos Aires sør i landet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Térraba (språk)» frå Wikipedia på bokmål, den 5. januar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Teribe hos Ethnologue

Litteratur
* Constenla Umaña, Adolfo (2007). *La lengua de Térraba*. Editorial de la Universidad de Costa Rica.
Dei frisiske øyane (bortsett frå øyane i det tyske landkreiset Ditmarsken og i Danmark)
**Dei frisiske øyane** er ei øygruppe søraust i Nordsjøen som går frå aust mot vest langs kysten av Nederland og Tyskland. 

I lag med fastlandet rundt Tyskebukta dannar Dei frisiske øyane regionen Friesland, tradisjonelt heimland for frisarar. 

Stundom vert og dei danske Vadehavsøyane rekna som ein del av Dei frisiske øyane. Dei ligg litt lenger nord på vestkysten av Jylland i Danmark, sjølv om dei ikkje er med i regionen Friesland. 

Dei fleste av Dei frisiske øyane er verna gjennom eit internasjonalt naturreservat som vert samordna mellom Nederland, Tyskland og Danmark. Naturgass og olje vert derimot framleis vunne ut i havområda utanfor øyane, og elvemunningane til Ems, Weser og Elbe estuaries skipstrafikken her skapar stundom gnisningar mellom dyrelivsvern og økonomi.

Sjå òg
------

* Friesland
* Tyskebukta
* Vadehavet
* Jylland

| * v
* d
* e
Dei frisiske øyane |
| --- |
| Dei vestfrisiske øyane | Noorderhaaks - Texel - Vlieland - Richel - Terschelling - Griend - Ameland - Rif - Engelsmanplaat - Schiermonnikoog - Simonszand - Rottumerplaat - Rottumeroog - Zuiderduintjes |
| Dei austfrisiske øyane | Borkum - Lütje Hörn - Kachelotplate - Memmert - Juist - Norderney - Baltrum - Langeoog - Spiekeroog - Wangerooge - Minsener-Oldoog - Mellum - Langlütjen I og II - Neuwerk - Scharhörn - Nigehörn - Trischen - Blauort |
| Dei nordfrisiske øyane | Pellworm - Hallig - Amrum - Föhr - Sylt - Jordsand - Rømø - Mandø - Fanø - Langli |
Nærbilde av eit tårepunkt.
**Tårepunkta** (av latin *punctum lacrimalis*, pl. *puncta lacrimalia*) er små munningar øvst på tårepapillen i augeloka, der tårekanaliklane tek til. Dei ligg i den mediale (indre) augevinkelen, ved det laterale ytterpunktet av tåresjøen. Det finst to tårepunkt i kvar av dei indre augeviklane.

Dei verkar ved å samle tårer frå tårekjertlane. Væska blir ført gjennom tårekanaliklane til tåresekken, og derfrå gjennom tårekanalen til nasa. Personar med tørre augo kan få sett inn tårepunktspluggar som dekkjer over tårekanaliklane for å minske væskedrenasje og styrke tårefilmen.

Galleri
-------

* Indre overflate av augeloket med synlege meibomske kjertlar. Tårepunkta er merka til venstre.Indre overflate av augeloket med synlege meibomske kjertlar. Tårepunkta er merka til venstre.
* Tåreapparatet i høgre auga. Tårepunkta er merka til høgre i den mediale (indre) augevinkelen.Tåreapparatet i høgre auga. Tårepunkta er merka til høgre i den mediale (indre) augevinkelen.

Sjå òg
------

* atresi av tårepunkt (mikropunktum)
* tårepunktsplugg
* tåreapparat

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lacrimal punctum» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2016.*

* *Denne artikkelen har bygd inn tekst frå ei offentleg utgåve av Gray's Anatomy.*
**Selfors kyrkje** eller **Vår Frelsers kirke** er ei kyrkje bygd 1971 i Rana kommune i Nordland fylke. Kyrkja var først underlagt St. Eysteins menighet i Bodø. Den 5. oktober 2003 vart ho lagt under Den hellige ånds menighet i Mosjøen. Rana kyrkjeleg fellesråd har frå 1976 leigd kyrkja for gudstenester i Nord-Rana sokn om lag annankvar søndag.

Bygginga
--------

Kyrkja vart reist av katolske gjestearbeidarar som var i Rana i samanheng med bygginga av Norsk Jernverk. Siden 1976 er den også blitt tatt i bruk av Den norske kyrkja, og leigd ut til Nord-Rana kyrkjelyd. Det første utkastet til teikning av kyrkja forelå i 1965, og kjøpet av tomt og bygginga av kyrkja vart finansiert av omkring 18 000 store og små gåver. Kyrkja vart vigsla den 15. august 1971 av biskop Johannes Wember.

Kyrkja er mura av lettbetongstein og har om lag 200 plassar.

Inventar
--------

### Altar

* AltaretAltaret
* I altaret er det murt inn helgenrelikivie.I altaret er det murt inn helgenrelikivie.

### Altertavla

Altertavla er 9,25 meter brei og 3,65 meter høg og vart måla på mur av kunstnaren Miss Everild Feeny frå Liverpool i England i april 1971. Motivet er den gjenoppståtte Kristus, som strekkjer hendene sine mot himmelen i ei Y-form. Til venstre for Kristus har målaren framstilt dødsriket, til høgre dei tre kvinnene som besøker den tomme grava. 

### Utsmykking

På veggane i kyrkjeskipet heng bilete som illustrerer Jesu lidingssoge.

### Skriftestol

Vår frelsers kyrkje på Selfors er den einaste katolske kyrkja på Helgeland med tradisjonell skriftestol. 

* 
* 

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Indre Helgeland prosti |
| --- |
| Mo • Ytteren • Selfors • Nevernes • Sjona • Gruben • Røssvoll • Bleikvassli • Korgen • Hemnes • Elsfjord • Drevja • Dolstad • Grane • Fiplingdal • Majavatn • Hattfjelldal • Susendal • Varntresk |
Koordinatar: 61°51′1.4364″N 14°4′5.3940″E﻿

**Lillhärdal** er ein tettstad i den sørlege delen av Härjedalens kommun i Jämtlands län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 365 innbyggjarar og eit areal på 1,15 km². 

Lillhärdal blir rekna å vere staden der den første herjedalingen, *Herjolfr hornbrjótr*, busette seg. Det er gjort arkeologiske utgravingar utanfor byen som ein trur stadfestar dette. Ein statue av Herjulf med kona Helga står midt i Lillhärdal.

Byen er i dag mest kjend på grunn av Jan Guillou-serien *Häxornas tid*. I Lillhärdal starta nemleg dei svenske hekseprosessane på 1600-talet, då Gjertrud Svensdotter i 1668 skulda Marit Jonsdotter for å vere heks. På Spångmyrholmen, der heksene blei brend, finst i dag eit minnemonument over hendingane. Det er òg eit historisk museum i Lillhärdal som fortel om hekseprosessane. Om sommaren kan ein òg gjere opplevelsesturar kring dei historiske stadane i Lillhärdal.

Kjende personar frå Lillhärdal
------------------------------

* Anna Carin Olofsson – skiskyttar, OL-gull- og sølvmedaljevinnar i 2006

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lillhärdal» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juli 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lillhardal.se Nettstaden til Lillhärdal
* Härjedalens kommune Arkivert 2009-05-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Støtteadvokat** eller **bistandsadvokat** er ein advokat som på det offentlege sin kostnad skal take seg av interessa til offeret (den skadelidne) i særlege grove straffesaker, altså saker som den offentlege påtalemakta reiser mot ein person som det er grunn til å tru har stått attom eit sers alvorleg brotsverk. Hovudregelen etter norsk og mange andre lands strafferett er at ei straffesak berre har å gjere med den offentlege påtalemakta på den eine sida mot den eller dei personane som vert rekna for å ha gjort brotsverket på den andre sida, medan offeret for brotsverket berre har status som eitt av eventuelt fleire vitne i saka. Men når det gjeld visse typar særleg grove brotsverk mot personar, vil offeret ha eiga interesse av utfallet av straffesaka og trong til å få kravt inn skadebot og oppreising for ikkje-økonomisk tap i samband med straffesaka. Difor er det rimeleg at det offentlege tek kostnadene ved ein advokat som kan hjelpe offeret i samsvar med særskilde reglar i denne typen straffesaker.

Offeret for brotsverket vil som hovudregel ha krav på støtteadvokat dersom straffesaka gjeld seksuelle overgrep, valdtekt, freistnad på valdtekt, incest, vald i nære relasjonar (såkalla familievald), menneskehandel, kjønslemlesting, tvangsekteskap, brot på forbod mot at ein særskild person tek kontakt eller kjem på vitjing, eller når det gjeld rettsmøte om forbod mot kontakt og vitjing i eigen heim, eller offeret er påført stor fysisk eller psykisk skade.

Dersom ein person under 18 år er avliden som fylgje av eit brotsverk, har foreldra krav på støtteadvokat i samband med straffesaka. I andre høve kan det òg vurderast om offeret har særskild trong for støtteadvokat som det offentlege bør ta kostnadene for.

Støtteadvokaten skal hjelpe offeret under både etterforskinga av brotsverket og under den straffesaka som påtalemakta eventuelt reiser. Støtteadvokaten kan såleis hjelpe til med å melde frå til påtalemakta (politiet) om brotsverket, gjere greie for offeret for gangen i straffesaka, og førebu offeret på å kunne forklare seg i ei komande rettssak. Støtteadvokaten har rett til å vere til stades under tilleggsavhøyr som offeret skal møte til hjå politiet, eller vere til stades når born skal avhøyrast i domaravhøyr. Advokaten skal dessutan syte for at offeret får informasjon om viktige steg som vert gjort i etterforskinga, og at offeret får innsyn i saksdokumenta. Under sjølve rettssaka skal advokaten fremje offerets interesser, inklusive å setje fram krav om skadebot mot den skuldige. Skulle saka på eit eller anna stadium verte lagt bort av påtalemakta, skal støtteadvokaten klage på avgjerda dersom offeret krev det. Det er òg støtteadvokatens oppgåve å fremje søknad om valdsoffererstatning frå det offentlege, eit krav som i særlege høve vil kunne verte godteke sjølv om det ikkje vart fellande dom i straffesaka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om støtteadvokat (bistandsadvokat) på internettsidene til Advokatforeningen.

Litteratur
----------

* Anne Robberstad. *Bistandsadvokaten*. Oslo 2014, Universitetsforlaget. ISBN 978-82-15-02262-8
**Aba A. Bentil Andam** (fødd i 1948) er ein ghanesisk partikkelfysikar og president av Ghana Academy of Arts and Sciences sidan 2017.

Liv
---

Aba A. Bentil Andam blei fødd i Ajumako Kokoben i Ghana i 1948. Ho byrja å studera ved University of Cape Coast i Ghana, og fortsette deretter studiane i Storbritannia. Ho tok ein mastergrad ved University of Birmingham og doktorgrad ved Durham University.
Andam blei professor ved Kwame Nkrumah University of Science and Technology i 1981. 

I 1986 og 1987 studerte ho meson med charm-flavour ved det tyske forskingssenteret DESY (Deutsches Elektronen-Synchrotron). Ho forska på radon og gjorde undersøkingar av radon-mengder og menneske si utsetjing for den radioaktive gassen fleire stader i Ghana.

Aba Andam blei leiar for fysikk-fakultetet ved Kwame Nkrumah University of Science and Technology ved midten av 2000-åra. Ho har forska på anvendt kjernefysikk ved Nuclear Research Laboratory i Kumasi. I januar 2017 blei ho vald til president for Ghana Academy of Arts and Sciences for ein toårsperiode.

Frå 1987 tok ho del i utdanningsprogram retta mot å auka kvinner si deltaking i naturvitskap.
Andam har også vore leiar for UNESCO sitt Women in Science and Technology-program i Vest-Afrika.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Yount, Lisa (2007). «Andam, Aba A. Bentil». *A to Z of Women in Science and Math* (Revised utg.). New York: Facts on File.
2. 1 2  «Andam, Aba A. Bentil (c. 1960–)». *Dictionary of Women Worldwide: 25,000 Women Through the Ages*. 2007.
3. ↑  Nyabor, Jonas. «Ghana Academy of Arts and Sciences gets 2nd female president». *Citi FM Online*. Henta 3 February 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Aba Andam» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2017.*
Støyping av kunstgjenstandar. 
Foto:
Jean-Pol Graddmont
 
.
Bronselur frå bronsealderen, støypt etter *à cire perdue*-metoden, funne i Danmark.
**Støyping** er ein produksjonsmetode som går ut på å lage gjenstandar ved å helle flytande materiale inn i tilforma holrom omslutta av eit anna høveleg materiale, ei såkalla støypeform, og late det størkne eller herde i forma, slik at gjenstandane har fått same skapnad som holrommet når dei vert tekne ut or forma.

Støyping vert nytta i industriproduksjon og i kunstnerisk verksemd for å lage eit eller fleire like eksemplar av ein gjenstand i det same materialet som originalen, eller som oftast i eit heilt anna materiale. Ved å nytta ein gjenstand av same eller eit anna materiale i den same storleiken, vert forma laga i samsvar med visse metodar, alt etter kva materiale som skal støypast og kva type form som skal lagast. I til dømes skipsbyggingsindustrien vert propellar støypte i legeringar av metall etter originalar, modellar, laga av tre, og skulptørar støyper til dømes sine skulpturar i bronse etter originalar i gips.

Støyping av metallgjenstandar krev at metallet er oppvarma til flytande tilstand for å kunne hellast i forma. Støypejern, stål, aluminium, messing, sink og bronse er dei mest vanlege metalla som vert nytta til støyping. Plast kan òg støypast. Ein type plast vert oppvarma under støypinga, men elles kan plast støypast uoppvarma ved at det er tilsett emne som får plasten til å herde til rett fastleik etter ei tid i forma. Betong og gips herder på liknande vis i forskalinga eller forma som fylgje av den reaksjonen som det tilsette vatnet set i gang i den flytande betong- eller gipsblandinga. Sjokoladeplater er døme på eit næringsmiddel som vanlegvis vert forma ved å støypast. 

Teknikkar for støyping av bronse har vore kjent heilt sidan bronsealderen tok til på dei ulike stadene; somme stader jamvel tidlegare i form av koparstøyping. Den vanlege støypeteknikken i bronsealderen har fått nemninga formstøyping eller *à cire perdue*, som er fransk for tapt voks, då holrommet som forma gjenstanden inne i støypeforma vart laga av bivoks som vart fjerna ved å varme opp forma så voksen vart flytande og rann ut. For til dømes å støype dei sylindriske delane til ein bronselur, laga støyparen fyrst ein masiv leiremodell av gjenstanden, dekte denne modellen med bivoks, og laga deretter ei form av leire ikring det heile, men med naudsynte kanalar frå modellen og ut. Ved å brenne denne leireforma på bålet, rann voksen ut medan leira vart hard. Holrommet som oppstod etter voksen, vart fylt med flytande bronse, og forma slege i sund etter at bronsen var størkna. Slik vart det til dømes støypt bronselurar med etter måten tynne veggar, som dei bronselurane som vart funne i ei myr på Revheim i Stavanger kommune i Rogaland i si tid.

Sjå òg
------

* Støyperi

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Støyping**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Subkategorisering** viser i språkvitskap til kategorisering av ord med omsyn til kva for andre ledd ordet kan kombinerast med. Eit transitivt verb som *kaste* blir t.d. kombinert med eit direkte objekt i form av ein NP (substantivfrase) i ei setning som *Han kastar ballen*. Denne eigenskapen skil dette verbet frå intransitive verb, som ikkje tek direkte objekt, og kravet om direkte objekt plasserer transitive verb i ein subkategori (ei undergruppe) av verb. Eit transitivt verb har eit direkte objekt i form av ein NP som ein del av subkategoriseringsramma til verbet. Subkategorisering er nærskyldt med syntaktisk valens, men subkategorisering er nært knytt til generative frasestrukturgrammatikkar, medan valens er nærare knytt til dependensgrammatikk. Til skilnad frå valens, som alltid omfattar subjektet, blir ikkje subjektet alltid rekna som ein del av subkategoriseringsramma til eit verb.

Referansar
----------

* Chomsky, Noam. 1965. *Aspects of the theory of syntax*. Cambridge, Massachusetts: M.I.T. Press.
| **Tåsinge** |
| --- |
| Valdemars slottFoto: Trond StrandsbergValdemars slottFoto: Trond Strandsberg |
| Geografi |
| **Stad** | Det sørfynske øyhav |
| **Koordinatar** | 55°00′N 10°36′E

 |
| **Areal** | 70 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Danmark |
| **Kommune** | Svendborg kommune

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 6 165 |
| **Folketettleik** | 87 /km² |

**Tåsinge** er ei dansk øy i Det sørfynske øyhav. Ho er forbunde med Svendborg i nord via Svendborgsundbrua og i sør til Siø via ei demning like ved Rudkøbing på Langeland. Dei største byane på Tåsinge er Vindeby og Troense.

På Tåsinge ligg Valdemars slott. Slottet vart oppført frå 1639 til 1644 av Kristian IV som bustad til sonen hans, Valdemar Christian. På Landet Kirkegård ligg kjærasteparet Elvira Madigan og Sixten Sparre gravlagd. Dei vart funne skotne på Tåsinge i 1889, etter å ha rømd saman frå Sverige. 

Frå tårnet på Bregninge kyrkje, som ligg om lag 100 meter over havet, har ein god utsikt til Sørfyn, Als, Sjælland og Det sørfynske øyhavet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Valdemars Slott

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Lilli Schwarzkopf** (fødd 28. august 1983) er ein tysk tidlegare mangekjempar, fødd i Novopokrovka i Kirgisistan i dåverande Sovjetunionen. Ho vann sølvmedaljen i sjukampen under OL 2012 og bronsemedaljen i EM 2006.

Aktiv
-----

Schwarzkopf flytta med familien til Tyskland i 1990. Ho nådde internasjonalt toppnivå i mangekamp i 2006-sesongen. Ved europameisterskapen i Göteborg fekk ho bronsen i sjukampen, slått med over 300 poeng av den suverene vinnaren, svenske Carolina Klüft, men fattige 3 poeng bakom sølvmedaljøren frå Nederland. Året etter vart Schwarzkopf nummer fem i sjukampen ved VM 2007, sidan ho kom ho på åttandeplass i Sommar-OL 2008.

I 2011 enda Schwarzkopf på sjetteplass i Daegu-VM. Under dei olympiske sommarleikane 2012 i London presterte ho sitt livs beste sjukamp. Med 6&nbsp,649 poeng sikra ho seg sølvmedaljen, om enn over 300 poeng bakom den olympiske meisteren, Jessica Ennis frå Storbritannia. Sidan vart Schwarzkopf nummer 5 i EM 2014. Ho la opp i 2016.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2005 i Helsinki: Nr 13 – 5 993 poeng
* EM 2006 i Göteborg: Bronsemedalje – 6 420 poeng
* VM 2007 i Osaka: Nr 5 – 6 439 poeng
* OL 2008 i Beijing: Nr 8 – 6 379 poeng
* VM 2009 i Berlin: Braut etter tre øvingar
* VM 2011 i Daegu: Nr 6 – 6 321 poeng
* OL 2012 i London: Sølvmedalje – 6 649 poeng, bakom Jessica Ennis ( 6955 p)
* VM 2014 i Zürich: Nr 5 – 6 332 poeng

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lilli Schwarzkopf» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2021.*

* World Athletics

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Skisse av Ramjet-motor.
**Ramjet-motor** er ein motor som gjev framdrift i eit fluidum, ved å kaste ut akselerert fluidum bakover, i ei jet-stråle. Ein ramjet er som namnet røper ei form for jet-motor. Sjølv om ramjet teoretisk kan nyttast i fleire fluid, er han mest nytta i luft. og denne artikkelen dreier seg om bruk i luft. 

Skilnaden frå ei vanleg gassturbin-jetmotor er at ein ikkje nyttar vifter til å komprimere luft eller som turbin til å ta ut kraft frå eksosgassane. Om ein «rammar» eller råkar borti eit fluidum oppstår ram-trykk framfor objektet som rammar. Ei ramjet-motor nyttar det aerodynamisk trykket som finst framfor motoren i fart gjennom lufta, til å komprimere luft i ein smalnande kanal før lufta når brennkammeret. I brennkammeret blir det tilsett drivstoff i ei samanhengande forbrenning der temperaturen og volumet til luft aukar dramatisk og gassen blir akselerert ut av utløpet og bakover. Eksosgassens hastighet er langt høgare enn motorens hastighet framover. Dermed får ein framdrift.

Ein ramjet er effektiv der ein har høgt ramtrykk. Ein kan produsere ramjet-motorer som er effektive i hastigheter på 2-5 gonger lydhastigheita. I desse hastigheitene er ein spesialtilpassa ramjet typisk meir effektiv (rekna i framdrift/drivstoff) enn ein gassturbin og meir effektiv (rekna i framdrift/vekt) enn ein rakett. Ulempa er at ein må endre den innvendige geometrien i motoren for å tilpasse seg ulike hastigheiter. Under lydhastigheiten er motoren ineffektiv og ved stillstand gir den ingen eller forsvinnande liten framdrift.
Koordinatar: 66°15′S 121°30′E﻿

**Dalton bretunge** er ei stor isfjelltunge som strekkjer seg ut i sjøen frå austdelen av Moscow University-isen. Tunga vart delvis skissert frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump (1946–47). Han vart kartlagt på grunnlag av observasjonar gjort av Phillip Law frå Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE ) sitt fly i 1958, og vitja i februar 1960 av ANARE («Magga Dan») leia av Phillip Law. Han vart då namngjeven av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter R.F.M. Dalton, nestkommanderande på den sistnemnde ekspedisjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dalton Iceberg Tongue» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dalton bretunge» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |