recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Maclura pomifera*** er eit lauvfellande tre i morbærfamilien.

Det blir opptil 20 m høgt med ei uregelmessig kuppelforma krone og har ein pålerot som kan gå meir enn 8,2 m djupt. Borken er oransjebrun, djupt fura og blir ofte flekka av. Skota er sikksakkforma med ein 1,3–2,5 cm lang torn ved basis av kvart skot eller blad. Låge greiner som har døydd på grunn av skugge, sit igjen i mange år og bidreg til at trea dannar ugjenomtrengelege kratt.

Akselblada er lansettforma, 1,5–2 mm lange og hårete. Bladstilken er 1–2,5 cm lang og hårete. Blada er 4–12 cm lange, 2–6 cm breie, bølgjekanta, tilspissa, glinsande mørkegrøne på oversida og lysare under.

Trea er særbu med hann- og hoblomar på ulike plantar. Blomane sit i kulerunde hovud. Dei er vindpollinerte og blomstrar i april–juni. Frukta er ei gulgrøn, kulerund fruktstandfrukt med ein diameter på 7,5–15 cm og ofte ei vekt på meir enn eitt kilo. Frukta er moden i september–oktober. Om ho blir skadd, skil ho ut ei mjølkesaft som kan irritera huda og som blir svart når ho tørkar på frukta.

Frukta er tilpassa spreiing med store, utdøydde planteeterar, som mammutar og kjempedovendyr, og ho er uetande for menneske og nolevande dyr. Når frukta er moden, fell ho av trea og kan trilla nedover bakkar eller bli transportert med elvar. Nokre dyr, som ekorn, rev, grankrossnebb og nordkrattvaktel, kan eta frøa. 

I pleistocen hadde *Maclura pomifera* ei vid utbreiing i Nord-Amerika. Dei store planteetarane forsvann tidleg i holocen, og leveområdet til *Maclura* skrumpa inn. Då europearane kom til området voks treslaget berre i Red River-området i sørvestlege Arkansas, søraustlege Oklahoma og sentrale Texas. Her veks det på fuktig, veldrenert grunn saman med kviteik, hickory, kvitask og raud morbær.

Arten veks forvilla i store delar av austlege USA og i Great Plains-området. I Nebraska og Kansas invaderer arten overbeita grasmark saman med krosstorn. Seinare i suksesjonen overtek svartvalnøtt, eik, nesletre, hickory og alm. På kalkrik jord i midtre delar av Tennessee og tilstøytande delar av Kentucky og Alabama veks han saman med virginiaeiner, svartvalnøtt, hickory og alm.

Osagefok brukte trevirket til bogar. Arten er planta og delvis naturalisert overalt i det kontinentale USA og søraustlege Canada. Han blir brukt til hekkar for å gjerda inn husdyr, leplanting og til erosjonskontroll. Stammane blir brukte til gjerdestolpar.

Galleri
-------

* VekstformVekstform
* BarkBork
* BladverkBladverk
* HunnblomsterHoblomster
* Moden fruktModen frukt

Kjelder
-------

* «*Maclura pomifera*». Flora of North America. Henta 16. desember 2018.
* A. Mitchell. *Trær i skog og hage*. Oversatt av I. Gjærevoll. Tiden. s. 260. ISBN 82-10-01282-7.
* J.H. Carey (1994). «*Maclura pomifera*». Fire Effects Information System, U.S. Department of Agriculture. Henta 24. november 2023.
* J.D. Burton (1990). «Osage-Orange». *Silvics of North America*. Henta 16. desember 2018.
* W. Bronaugh. «The Trees That Miss The Mammoths». *American Forests*: 38–43. ISSN 0002-8541.
**Antoine Galland** (fødd ) var ein fransk orientalist og numismatikar, og den fyrste europeiske omsetjaren av den arabiske eventyrsamlinga *Tusen og ei natt*. Samlinga kom ut i tolv bind mellom 1704 og 1717, og fekk mykje å seia i europeisk litteraturhistorie og for europeiske haldningar til den muslimske verda.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Galland stamma frå ein familie av småbønder. Han mista far sin då han var fire år gammal. Som tiåring lærte han seg gammalgresk, latin og hebraisk i Noyon. Seinare studerte han ved Collège Royal og Sorbonne i Paris.

### Karriere

Dei framifrå greskkunnskapane til Galland førte til at den dåverande franske sendemannen, Marquis de Nointel, i 1670 overtalte han til koma til Konstantinopel, der han blei verande i fem år. Der, og seinare andre stader, tileigna han seg ytterlegare språkkunnskapar. Etter kvart lærte han seg grundig både arabisk, tyrkisk og persisk, og gjorde seg kjend med litteraturen til desse språka. I Konstantinopel la han også grunnlaget for den store myntsamlinga si.

I 1676 drog Galland til Jerusalem, for å undersøkja, registrera og skissera gamle minnesmerke og innskrifter. I same hensikt drog han i 1679 til Levanten på oppdrag frå Det franske austindiske kompaniet.

Etter å ha kome tilbake til heimlandet i 1701 blei han medlem av Académie des Inscriptions et Belles-lettres og i 1709 professor i arabisk språk ved Collège de France. 

Hovudmaterialet til *Tusen og ei natt* fann Galland i eit syrisk manuskript frå 1300-talet. Dei første to binda av omsetjinga hans, under namnet *Mille et Une Nuit*, kom ut i 1704. Det tolvte og siste bindet kom ut posthumt, i 1717. Han omsette fyrste del av verket utelukkande frå det syriskspråklige manuskriptet, men i 1709 fekk han ytterlegare materiale på 14 eventyr, fortalt til han munnleg av den maronittiske lærde Youhenna («Hanna») Diab frå Aleppo i Syria. Blant eventyra han fekk av denne munken tok han inn i verket sitt sju, mellom anna *Aladdin og den magiske lampa* og *Ali Baba*. 

Han døydde 17. februar 1715 i Paris.
**Vilde Mortensen Ingstad** (fødd 18. desember 1994) er ein norsk handballspelar frå Oslo som vann VM-gull i 2015 og vart europameister med Noreg i 2016. Perioden 2014-18 deltok ho i 68 landskampar og skåra 47 mål.

Karriere
--------

Ingstad byrja spele handball i Nordstrand IF, før ho i 2014 gjekk over til byrival Oppsal IF. I 2016 skreiv ho ein toårskontrakt med danske Esbjerg.

Den 11. oktober 2014 fekk Ingstad sin landslagsdebut mot Frankrike, men ho kom ikkje med i EM-troppen 2014. Derimot var ho med i meisterskaps-troppane både i Handball-VM 2015 i Danmark og Handball-EM 2016. I verdsmeisterskapen var ho berre med i dei innleiande kampane. Under europameisterskapen 2016 i Sverige fekk ho meir speletid, fekk likevel einast korte innbyte då Noreg triumferte over Nederland i finalen.

### Merittar landslag

* VM 2015: Gullmedalje etter 31–23 mot Nederland
* EM 2016: Gullmedalje etter 30–29 mot Nederland
* VM 2017: Sølvmedalje etter 21–23 mot Frankrike
* EM 2018: Nr 5 etter 38–29 mot Sverige
* EM 2020: Gullmedalje etter 22–20 mot Frankrike
* VM 2021: Gullmedalje etter 29–22 mot Frankrike
* EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark

Kjelder
-------

* handball.no
Ullsfjordferga legg til kai på Breivikeidet. Lyngsalpan i bakgrunnen.
**Breivikeidet** er ei bygd og eit dalføre i Tromsø kommune i Troms. Namnet vert brukt både om Breivikelvas dalføre, som strekkjer seg frå Ullsfjorden i aust til Fagernes ved Ramfjorden i vest, og om bygda som ligg lengst aust ved Ullsfjorden. Bygda Breivikeidet ligg rundt 40 km søraust for Tromsø sentrum (kjørelengde 50 km).

Fylkesveg 91 går langs heile dalføret, med fergeforbindelse vidare austover til Svensby i Lyngen kommune. Frå Hov, tre kilometer frå fergeleiet, går Fv51 sørover gjennom Nakkedalen til Sjursnes og dei øvrige bygdene på vestsida av Sørfjorden.

På Breivikeidet ligg Tromsø golfpark, verdas nordlegaste 18-hols golfbane. Ved munningen av Breivikelva mot Ullsfjorden ligger Sandbukta naturreservat.

Kjelder
-------

1. ↑  Tromsø Golf Course

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tromsø golfpark

Koordinatar: 69°40′N 19°38′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Kristina Sirum Novak** (fødd 29. august 1998) er ein norsk handballspelar frå Sandnes, som spelar for den norske eliteserieklubben Sola og det norske A-landslaget. Ved utgangen av 2022 står ho bokført med 14 landskampar og 28 mål.

Karriere
--------

### Klubb

Novak byrja å spele håndball for den lokale klubben Austrått, men melde som 14-åring overgang til Hundvåg. Deretter spela ho for 2. divisjonsklubben Ålgård, før ho 13. februar 2018 signerte for eliteserieklubben Sola.

### Landslag

Novak fekk sinn landslagsdebut i april 2022. Ho var med i Noregs tropp til Handball-EM 2022. Ho var med i dei innleiande rundane, men var vist til tribuneplass då lagkamaratane vann finalen mot Danmark.

### Merittar

* EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark

Kjelder
-------

1. ↑  «Kristina (21) fra Håbafjell herjer i Sola – nå skal hun måle krefter mot de beste i Europa». Sandnesposten. 5. desember 2021. Henta 3. november 2022.
2. ↑  «Ålgårds stortalent var ønsket av Norges beste lag. Nå blir hun Sola-spiller.». Aftenposten. 13. februar 2018. Henta 3. november 2022.
3. ↑  «Dette er Norges lag til EM 2022». Norges Håndballforbund. 11. oktober 2022. Henta 3. november 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Kristina Novak» frå Wikipedia på bokmål, den 16. november 2022.*

* Landskampar
**Rollag kommune** er ein kommune i Numedal i Buskerud fylke. Kommunen grensar i nordvest til Nore og Uvdal kommune, i aust mot Sigdal kommune, i sør mot Flesberg kommune, og i vest mot Tinn kommune i Telemark fylke.

Den offisielle skildringa av kommunevåpenet er «To oppstigende gullspisser, møtende i øvre skjoldrand, mot rød bakgrunn». Våpenet viser stilisert ein varde og er frå 1993.

Næringsliv og samferdsel
------------------------

Rollag er ein jordbruks- og skogbrukskommune. Dei fleste gardane ligg på morenejord i hovuddalføret 200–300 moh. Jordbruket er basert på hald av husdyr (særleg storfe og sau), men det er også dyrka atskilleg korn. Kongsberg Automotive har ein fabrikk i Rollag, som er å rekna som ei hjørnesteinsbedrift i kommunen. I Rollag ligg Numedal folkehøgskole, ein folkehøgskole som fokuserer på idrett.

Fylkesveg 40 (Kongsberg–Geilo) går gjennom kommunen langs Lågen. Frå Veggli kyrkje går det sommarveg vestover til Tinn kommune i Telemark og frå dei sørlege delane av bygda over til Sigdal kommune. Numedalsbanen som gjekk frå Kongsberg til Rødberg har nå noko turisttrafikk i privat regi; overfor Veggli er det berre dressinkjøring.

Geografi
--------

Rollag kommune omfattar Numedal frå Fossan til Vergja bru, i tillegg til fjelltraktene på begge sider. Dalsidene i Numedal er for det meste bratte og skogkledde, og åslandet på begge sidene av hovuddalføret er svært kupert. Nesten to tredelar av arealet i kommunen ligg høgre enn 600 moh. Det høgste punktet er Storegrønut som er 1289 m.o.h. og ligg på Vegglifjell, på grensa til Telemark i nordvest.

Det er to tettstader i Rollag kommune, kommunesenteret Rollag og det noko større Veggli. Busetnaden i kommunen følgjer for det meste hovuddalføret der desse to tettstadene ligg.

* Rollag stavkyrkje i Rollag.Rollag stavkyrkje i Rollag.
* Vegglifjell, det høgste fjellområdet i kommunen.Vegglifjell, det høgste fjellområdet i kommunen.
* Åklinuten (1246 m.o.h.)Åklinuten (1246 m.o.h.)
* På Åkli med utsyn mot Kroktjørnan og Viermyrnuten/Blenuten.På Åkli med utsyn mot Kroktjørnan og Viermyrnuten/Blenuten.

Kjelder
-------

«Rollag» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rollag kommune — Offisielle heimesider

| * v
* d
* e
Kommunar i Buskerud |
| --- |
| Drammen  • Flesberg  • Flå  • Gol  • Hemsedal  • Hol  • Hole  • Hurum  • Kongsberg  • Krødsherad  • Lier  • Modum  • Nedre Eiker  • Nes  • Nore og Uvdal  • Ringerike  • Rollag  • Røyken  • Sigdal  • Øvre Eiker  • Ål | Buskerud fylke |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Breivikelva** (òg kalla **Storelva**) er ei elv i Tromsø kommune i Troms. Ho vert danna ved samløpet av Bjørnskarelva og Storforselva og munnar ut i Ullsfjorden ved bygda Breivikeidet. Elva er 25,8 km lang (40,2 km medrekna Bjørnskarelva), og har eit nedbørfelt på 196,35 km². Middelvassføringa ved munningen er 10,57 m³/s.

Breivikelvas fjernaste tilløp er Bjørnskarelva, som har utspring i Bjørnskaret i fjella austom Ramfjorden. Vanlegvis er det endå det andre hovudtilløpet, Storforselva, som har utspring i området austom Tromsdalstinden og dannar den 250 meter høge Storforsen, som vert rekna som kjelda til Breivikelva. Dei to elvene lauper saman rundt seks kilometer nordaust for Fagernes. Etter samløpet renn elva i nordaustlegg retning i eit sterkt meanderande løp med lite fall. Breivikelva har mange sideelvar, derav dei største er Tepphaugelva, Russevanka og Nakkelva. Elva munnar ut i Ullsfjorden gjennom eit 1,5 kilometer langt og opptil 400 meter breitt brakkvassdelta. Sør for munningen ligg Sandbukta naturreservat.

Fylkesveg 91 går parallelt med elva over heile strekninga, og rundt tre kilometer før munningen kryssast ho av Fylkesveg 51. Det ligg spreidd busetnad langs vassdraget, som elles er utan tekniske inngrep, med unntak av stedvis erosjonsvern i form av steinfyllingar langs elvebreidda i nedre del av elva.

Vassdraget vart i 1973 verna mot kraftutbygging i Verneplan I for vassdrag.

Kjelder
-------

1. 1 2  «NVE Atlas». Norges vassdrags- og energidirektorat. Henta 12. april 2014.
2. ↑  «Breivikelvas utløp i Ullsfjorden». *Elvedeltadatabasen*. Miljødirektoratet. Henta 13. april 2014.
3. ↑  «Sandbukta». *Naturbase*. Miljødirektoratet. Henta 13. april 2014.
4. ↑  «203/1 Breidvikelva». *nve.no – Vann og vassdrag*. NVE. 30. oktober 2013. Henta 13. april 2014.
**Sandefjord kommune** er ein kommune i Vestfold fylke, som i vest grensar til Larvik , i nord Tønsberg og i aust til Færder. Kystlinja til kommunen er om lag 160 km lang, og går frå Vestfjorden i nord til Sandefjordsfjorden i sør. Kommunen omfattar også 124 øyar. Kommunesenteret Sandefjord ligg inst i Sandefjordsfjorden.

Sandefjord kommune omfattar dei tidlegare kommunane Sandefjord, Andebu og Stokke. Samanslåinga blei vedtatt i statsråd 24. april 2015 med verknad frå 1. januar 2017. Med dette er Sandefjord den nest største kommunen i Vestfold i areal etter Larvik, men i folketal den største kommunen.

Samferdsel
----------

Sandefjord lufthamn, Torp har samband til nasjonale og internasjonale destinasjonar. Ferjeselskapet Color Line driv ei ferjerute til Strömstad i Sverige. Både Vestfoldbanen (med togstopp på Sandefjord stasjon og Torp stasjon) og Europaveg 18 går gjennom kommunen.

Næringsliv
----------

Kommunen har mykje jordbruksareal. Jordbruket er særleg konsentrert om korndyrking og hagebruk, i tillegg til storfe og hønsehald. Skogbruket er i hovudsak basert på avverking av gran.

Kystlinja langs Sandefjordsfjorden, Mefjorden og Lahellefjorden er om lag 83 kilometer lang og er eit populært friluftsområde med stor hytteutbygging. Dei to halvøyane mellom Sandefjordsfjorden og Tønsbergfjorden (Østerøya og Vesterøya, delt av Mefjorden) har små gardsbruk, samlingar av bustader og feriehus.

Kommunen har vidaregåande skolar med varierte studieretningar, Skiringssal folkehøyskole og avdeling av Handelshøyskolen BI.

Folk frå Sandefjord
-------------------

* Anita Hegerland (f. 1961), songar og plateartist

Kjelder
-------

1. ↑  «Første sammenslåing i kommunereformen». *Kommunal- og moderniseringsdepartementet*. Regjeringa.no. 24. april 2015. Henta 3. januar 2017.

* «Sandefjord» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Kommunar i Vestfold |
| --- |
| Færder • Holmestrand • Horten • Larvik • Sandefjord • Tønsberg | Vestfold fylke |
| **Tidlegare kommunar:** Andebu • Borre • Botne • Brunlanes • Hedrum • Hof • Lardal • Nøtterøy • Ramnes • Re • Sandar • Sande • Sem • Skoger • Stokke • Strømm • Stavern • Svelvik • Tjølling • Tjøme • Våle • Åsgårdstrand |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
Valhall i eit islandsk manuskript frå 1600-talet.
**Valhall** (norrønt *Valhǫll*, 'hallen åt falne krigarar') er i norrøn mytologi festhallen til Odin der æsene og einherjane held sine gilde.

I Åsgard reiste gudane ei stor og mektig borg, og midt i denne borga låg dei frodige Idavollane. Her bygde gudane store, mektige hallar, og den aller flottaste av desse var Valhall. Det var hit valkyriene kom med einherjane, vikingane som har falle i krig. «Val» tyder på norrønt 'fallen krigar'.

I den store hallen Valhall er det Odin som herskar. Stor må Valhall vera om det skal vera rom for alle vikingane som døyr i krig. Det blei sagt at Valhall har 540 dører, og at kvar dør er så brei at 800 einherjar kan gå side om side gjennom døra. Taket er dekt med gylne skjold og veggane er laga av spydskaft. 

Hanen Gullinkambi heldt til i Valhall, og vekte kvar dag opp krigarane, levande som døde. 
Galten Særimne var òg ein viktig innbyggjar. Denne grisen blei slakta og eten kvar dag, men var like heil igjen om kvelden.

Einherjane ved Valhall skal omsider kjempa for Odin under ragnarok.

Andre namn på Valhall
---------------------

* **Gladsheim** («den glinsande verda»), omtala som det største huset i Åsgard med tretten høgsete, eitt for Odin. Tekt med gull både inn- og utvendig. Høgst truleg identisk med Valhall.
* **Valaskjalf** («hallen åt falne krigarar»)

Kjelder
-------

1. ↑  «valhall» i *Det Norske Akademis ordbok*
2. 1 2  «Valhall» i *Store norske leksikon*, snl.no.
3. ↑  Anton Sundén. «Öfversigt af nordiska mytologien för elementarläroverken» (på svensk). Project Runeberg. s. 60. Henta 25. desember 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Valhǫll i Ordboka over det norrøne prosaspråk ved Københavns Universitet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Fredrik Haslund** (fødd (1899, død 1961) var aktiv i arbeidarrørsla, arbeidarparti-mann og sekretær i arbeidarpartiets Stortinggruppe. Han er særleg kjend for under den tyske invasjonen av Noreg i april 1940 å ha leidd den såkalte Gulltransporten som brakte Noregs gullreservar i tryggleik i Storbritannia.

Haslund var utdanna ingeniør i Tyskland. Rett etter avslutta eksamen vende han i 1921 tilbake til Noreg med langt framskredet tuberkulose. Under Den spanske borgarkrigen var han aktiv i Den norske hjelpekomiteen for Spania. Han var saman med Karl Evang, Albert Raaen og Neimi Lagerstraum Spaniakomiteens representant under arbeidet med skipinga av Norsk Folkehjelp i 1939. Han var òg kontorsjef i Tiden Norsk Forlag. I 1937 vart han sekretær i Arbeidarpartiets Stortinggruppe.

Andre verdskrig
---------------

Då tyskarane invaderte Noreg 9. april 1940 følgde Haslund med stortingmedlemmane under evakueringen til Elverum. Etter at Elverumsfullmakta vart vedteke og Stortinget oppløyst, valde han å følgja med kongen, kronprinsen og regjeringa vidare som sjåfør og ordonnans. Den 17. april vart han av finansminister Oscar Torp utpeikt til å leia evakueringen av Noregs gullbeholdning til Storbritannia. Gullreservane var då allereie brakt i mellombels tryggleik i Noregs banks lokale på Lillehammer. At ein faktisk lukkast med å bringa gullet til Storbritannia må i stor grad tilskrives Haslunds handlekraft og evna til å improvisera.

Gullet vart frakta med tog til Åndalsnes, der Haslund møtte si syster, Nini Haslund Gleditsch og hennes mann Kristian Gleditsch. Begge følgde med gulltransporten vidare til Tromsø, Kristian Gleditsch som etterkvart vart Haslunds nestkommanderande.

Den 20. mai 1940 følgde Haslund med dei siste 18 tonn gull over til Storbritannia ombord i kryssaren HMS «Enterprise».

Då det seinare same sommar vart vedteke å bringa gullreservane vidare til USA, stod Haslund saman med Ole Colbjørnsen for planlegginga av transporten i samarbeide med Bank of England. Den 15. junien følgde han delar av gullbeholdningen over Atlanterhavet, ombord på MS «Bomma». Skipet kom Baltimore den 28. juni.

Etter å ha følgt gullet til Federal Reserve Bank of New York og Bank of Canada i Ottawa og avgitt rapport til norske styresmakter, vart Haslund verande i USA. Under resten av krigen leidde han velferdsarbeidet for norske sjømenn i USA. I 1947 vart han velferdssjef for den norske handelsflåten.

Litteratur
----------

* Nini og Kristian Gleditsch: *Glimt frå kampårene*, Dreyer, 1954
* Nini Haslund Gleditsch: Vær utålmodig, menneske’’, Gyldendal, Oslo, 1980
* Asbjørn Øksendal: *Gulltransporten*, Aschehoug, Oslo, 1974
* Per Arnt Harnes: *Gulltransporten – dramaet dag for dag*, Romsdal sogelag, 2006

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fredrik Haslund» frå Wikipedia på bokmål, den 16. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  *Gulltransporten 9. april 1940*. 1974. ISBN 82-03-06336-5.
**Dyrøya** er ei øy i Dyrøy kommune i Troms og Finnmark. Øya ligg mellom Senja og fastlandet, sørvest for Brøstadbotn, kommunesenteret i Dyrøy. Dyrøya har eit areal på 53 km², og det høgaste punktet på øya er Bergsheia på 563 moh. Øya har om lag 200 innbyggjarar.

Dyrøya er knytt til fastlandet med Dyrøybrua. Brua vart opna i 1994.

På Holm på Dyrøya ligg Dyrøy kyrkje frå 1880.

Det største vatnet på Dyrøya er Kalvøyvatnet (ofte kalla Kalvøya), som ligg i 187 meters høgd, midt mellom Bergsheia og Mossheia. Den enklaste oppgangen til vatnet er frå Forså om lag 1 km sørvest for Dyrøy kyrkje.

Busetnader
----------

Dyrøya hadde 182 innbyggjarar i 2008, fordelt på tre grunnkretsar:

* Dyrøyhamn 59
* Merkesnes 79
* Espejord 44

Dyrøyhamn omfattar den sørlege delen av øya; Merkesnes og Espejord den nordlege. Den største bygda, Langhamn, ligg i Merkesnes grunnkrets. Folketalet på øya går gradvis nedover.

Hagenes
-------

Under den andre verdskrigen vart Dyrøya brukt som kanonstilling av tyskarane for å ha oversikt over Tranøyfjorden. Det er om lag fire bunkersar på Hagenes og fire kanonstillingar. Bunkersane og kanonstillingane vart bygd av russiske krigsfangar. Under byggingsarbeidet vart ein russar med namn Alexej skoten då han prøvd å rømme. Dette er det einaste dokumenterte drapet på Hagenes under 2. verdskrigen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kulturnett Troms: Dyrøya Arkivert 2006-12-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Primal Scream** er eit skotsk rockeband.

Banda blei skipa i 1982 av vokalisten Bobby Gillespie, som då var trommeslagar i The Jesus and Mary Chain, og gitaristen Jim Beattie. Bandet gav ut debutalbumet *Sonic Flower Groove* i 1987. Det fekk eit gjennombrot med det tredje albumet sitt, *Screamadelica* frå 1991, og fekk den britiske Mercury-prisen for albumet den fyrste gongen han blei delt ut i 1992. I Noreg var bandet nominert til Alarmprisen 2001 i klassen årets internasjonale album for *Xtrmntr*. Utdelinga var den første utgåva av Alarmprisen, og den einaste gongen det blei delt ut prisar i internasjonale klassar.

Bandet har hatt fleire utskiftingar av medlemmer, og Gillespie er den einaste som har vore med sidan starten. Beattie, den andre grunnleggjaren, forlét bandet i 1987 etter utgjevinga av det første albumet. Blant medlemmer med langvarig medlemskap er bassisten og gitaristen Robert Young, som var med frå starten og fram til 2006, keyboardspelaren Martin Duffy, som var med frå 1987 og til han døydde i 2022, og gitaristen Andrew Innes, som har vore med i bandet sidan 1987.

Diskografi
----------

* *Sonic Flower Groove* (Elevation, 1987)
* *Primal Scream* (Creation, 1989)
* *Screamadelica* (Creation, 1991)
* *Give Out But Don't Give Up* (Creation, 1994)
* *Vanishing Point* (Creation, 1997)
* *XTRMNTR* (Creation, 2000)
* *Evil Heat* (Columbia, 2002)
* *Riot City Blues* (Columbia, 2006)
* *Beautiful Future* (B-Unique, 2008)
* *More Light* (Ignition, 2013)
* *Chaosmosis* (First International, 2016)

1. ↑  «Det skotske band udgiver ny single til foråret». *gaffa.dk* (på dansk). 18. mars 2013. Henta 17. desember 2023.
2. ↑  «90-tallets viktigste?». *nettavisen.no*. 23. oktober 2018. Henta 17. desember 2023.
3. ↑  «Primal Scream til Akershus festning». *dagbladet.no*. 31. mars 2011. Henta 17. desember 2023.
4. ↑  «Alarm Awards nominasjonene». *puls.no*. 5. februar 2001. Henta 17. desember 2023.
**Bridgnorth** er ein by i Shropshire i England. Han har namn etter ei bru over elva Severn, som låg lengre nord enn ei tidlegare bru ved Quatford. Bridgnorth er delt i to, *Low Town* og *High Town*, som har namn etter plasseringa si i høgde i forhold til Severn. Byen er administrasjonssenter for, og har gjeve namn til det tidlegare distriktet Bridgnorth.

Dei to bydelane er knytte til den brattaste jernbanestrekninga i Storbritannia, Castle Hill Railway. I Low Town finn ein Severn Valley Railway, som går sørover mot Kidderminster. High Town er dominert av Bridgnorth slott og rådhuset frå 1600-talet. Det er òg bevart ein byport, og vassmølla Daniel's Mill. Slottet ligg i ruinar etter at det vart sprengt under den engelske borgarkrigen. Ved same høve vart store delar av byen brunnen.

21. august 2003 fekk Bridgnorth status som Fairtrade Town.

Den vesle byen har hele 27 pubar, noko mange turistar til Black Country utforskar nærmare. Det vert arrangert ein årleg folkemusikkfestival her.

Kjelder
-------

1. ↑  Raven, Michael (2005). *A Guide to Shropshire*. Michael Raven. s. 32. ISBN 0-906114-34-9. Henta 14. mai 2008. [*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Bridgnorth» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Liberty** var ei administrativ eining i England som oppstod i mellomalderen, og var tradisjonelt definert som eit område der kongeretten (*Jura regalia*) ikkje galdt og jorda høyrde til ein føydalherre eller <i>mesne lord</i>, det vil seia eit område der rettene som var reserverte til kongen var overførte til private hender. Det blei seinare ei eining for lokalstyre.

Liberty var område med stor variasjon som var uavhengige av det vanlege systemet med *hundreds* og *boroughs* av mange ulike grunnar, vanlegvis knytt til særskilde reglar for landleige. Område som var dekte av ein liberty kunne vera spreidde utover eit grevskap eller avgrensa til eit område som var mindre enn eit einskildsokn. Eit døme på det fyrste er Fordington Liberty og på det siste er Liberty of Waybayouse, begge i Dorset.

I Nord-England var Bowland liberty ein av dei større gruppene av landeigedommar omfatta av ordninga. Det dekka rundt ti herregardar, åtte bydanningar og fire sokn styt av ein enkelt føydalherre, Lordship of Bowland, som hadde den tradisjonelle tittelen Lord of the Fells. Fram til loven Tenures Abolition Act 1660 var slike føydalherrar rekna som *lord paramount*, ein herre som heldt lenet sitt utan nokon overherre.

Lovverk frå 1836 enda jurisdiksjonen til erkebiskopen i York og biskopen i Ely i fleire libertyar, og Liberties Act 1850 gjorde det mogleg å slå saman fleire slike område med fylka dei låg i. I 1867 var det berre att nokre få område med status som liberty: Ely, Havering-atte-Bower, St Albans, Peterborough, Ripon og Haverfordwest. St Albans blei tilslutta grevskapet Hertfordshire i 1875.

LLocal Government Act 1888 avslutta dei særskilde administrative einingane i april 1889: Isle of Ely og Soke of Peterborough blei administrative grevskap, eller eigne fylke, medan dei tre gjenverande libertyane blei slått saman med fylka dei låg i.

Liste over liberty-område
-------------------------

Irland
------

«Liberty» blei brukt på Irland etter den normanniske erobringa:

* Liberty of Leinster; seinare delt inn i libertyane Wexford, Kilkenny, Carlow ogKildare
* Liberty of Meath; seinare delt inn i libertyane Meath og Trim
* Liberty of Ulster
* Liberty of the Archbishop of Dublin, som ein gong dekte mykje av Dublin sør for Liffey.

1. ↑  Sir Thomas Edlyne Tomlins, John Raithby. «The statutes of the United Kingdom of Great Britain and Ireland: Volume 5 - Page 427».
2. ↑  «Our Lord of the Fells». *Longridge & Ribble Valley News*. 8 December 2010.
3. ↑  «That Wicker Man Moment». *Forest of Bowland official website*. 20 January 2011. Arkivert frå originalen 11 July 2011.
4. ↑  «The Anglo-French (Norman) Invasion of Ireland: Irish History». Henta 16 April 2018.
**Ragne Wiklund** (fødd 9. mai 2000) er ein idrettsutøvar frå Oslo som tevlar i orientering og skeiseløp. Ho vann gullmedaljen på 1500 meter under VM på skeiser 2021/Enkeltdistansar og på 3000 m under Enkeltdistanse-VM 2023. Wiklund er medlem i Aktiv Skøyteklubb og Nydalens Skiklubb.

Wiklund overraska stort då ho 14. februar 2021 skreid inn til siger på 1500 meter ved verdsmeisterskapen på enkeltdistansar i Heerenveen. Under Vinter-OL 2022 i Beijing enda ho på femteplassen både på 3000 m og 5000 m. Ho vann sitt fyrste verdscupløp den 11. november 2022, då på 3000 meter i Stavanger. Sidan i 2022/23-sesongen vart det tre verdscuptriumfar på 3000 meter og ein på 1500 m. I Skeise-EM 2023 på Hamar vart ho nummer 2, Antoinette de Jong frå Nederland vart europameister. Under verdsmeisterskapen 2023 enkeltdistansar i Heerenveen tok Wiklund gullmedaljen på 3000 m og ho fekk sølv på såvel 1500 m som på 5000 m. I november-desember 2023 vann ho tre 3000-meterar i verdscupen.

Wiklund sprang i 2020 Nydalens Skiklubb inn til gull på stafetten under noregsmeisterskapen i Malvik. Ved NM i orientering 2022/langdistanse på Østre Toten sikra ho seg bronsemedaljen.

På idrettstinget sommaren 2023 vart Wiklund tildelt Egebergs Ærespris for sine prestasjonar i på skeiser og i orientering.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ragne Wiklund» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2023.*

* *Denne artikkelen bygger på «Ragne Wiklund» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2023.*
**Rønnaug Eliassen** (24. oktober 1911–19. januar 2014) var ein norsk advokat kjent for engasjementet sitt i norsk kvinnekamp. Eliassen vaks opp i eit borgerleg, intellektuelt miljø i Oslo og tok juridisk embetseksamen så tidleg som i 1937. Etter krigen var ho ei tid domarfullmektig i Midthordland, men blei etter kvart privatpraktiserande advokat med rettar av kvinner som spesialfelt.

Eliassen engasjerte seg i Sosialistisk Folkeparti og var blant mykje annet medlem i Porsgrunn bystyre, Norsk kvinneforbund og Internasjonal kvinneliga for fred og fridom. Ho stod bak omsetjing av Simone de Beauvoirs *Det annet kjønn* i 1970. Ho var med i redaksjonsrådet til tidsskriftet *Kvinnen og Tiden*.

Eliassen var dotter av arkitekten Georg Eliassen, bror av meteorologen Arnt Eliassen og mor til Jorun Solheim. Ho døydde i januar 2014, 102 år gamal.

Kjelder
-------

1. 1 2  Torill Skard: «Protesterte klart og kvast», i *Klassekampen* 24. oktober 2011.
2. 1 2  Aurora Hannisdal (23. januar 2014). «To legender er borte». Ny tid. Arkivert frå originalen 22. februar 2014. Henta 4. februar 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Koordinatar: 12°00′N 8°31′E﻿

Kano sett frå Dala Hill
**Kano** er ein by i Nigeria og administrasjonssenter i den nigerianske delstaten Kano. Kano hadde i 2005 ein estimert folkesetnad på 2 903 000. Innbyggjarane i byen er hovudsakleg hausaer. Tradisjonelt er det emiren av Kano som har hatt makta i byen.

Geografi
--------

Ein av portane i bymuren.
Kano ligg ved Jakara-elva. Gamlebyen har mange dammar og utgrovne hol der ein har henta ut gjørme til dei mange jordbygningane ein tradisjonelt har laga her.

Gamlebyen ligg ved åsane Dalla og Goron Dutse. Den eldste bygningen i Kano er emirpalassaet Gidan Rumfa frå 1400-talet. Den store moskeen i Kano, som er den største moskeen i Nigeria, ligg like ved. Ein annan gammal bygning, Makama's House, finst også her og er eit museum for hausa- og fulanigjenstander.

Kano har ein bymur som truleg er frå 1400-talet. Muren er 20 km lang, 9-15 meter høg og 12 meter brei nedst, og har 14 portar. Den føre bymuren var frå 1100-talet.

Historie
--------

Porten til emirpalasset i Kano.
I følgje soga blei byen grunnlagd av smeden Kano frå gayasammen, som var på leiting etter jern. Han blei hovudstad for Kanoriket under kong Gajemasu (regjerte 1095-1134). Kanoriket var eit hausakongedøme som eksisterte frå rundt år 1000 til staten Nigeria blei til. 

Byen har ei lang historie som handelssentrum for den vestlege Sudan-regionen, med handelsruter hit frå Nilen og Atlanterhavet og gjennom Sahara.

Tidleg på 1800-talet blei byen hovudsetet for eit emirat, Kano-emiratet.
Britane tok kontroll over byen i 1903. I 1912 opna ei jernbanelinje til Lagos, og Kano fekk mindre tyding som handelsby.

Transport, næringsliv og utdanning
----------------------------------

Kano er eit vegknutepunkt for vegtransport i Kano-staten og har jernbanesamband med Nguru, Lagos og Port Harcourt. Han har også internasjonal flyplass.

Kano er framleis eit senter for handel og industri, med jordnøtter, skinn, egg og grisar frå det lokale landbruket samla her og seld til andre delar av Nigeria. Næringsmiddelindustrien her tilverker bakverk, kjøt, nøtter, pasta, hermetikk, matolje, øl og alkoholfrie drikkar. Byen har lett industri som mellom anna lager farmasøytiske produkt, kosmetikk, tekstilar, lêrvarer, møblar, fliser og telt, og tungindustri som omfattar produksjon av bilar, lastebilar, syklar, sement, stål og kjemikaliar. Av tradisjonelle industriar her kan nemnast garving og skinndekorasjon, mattefletting, tekstilfarging og saum, metallarbeid og keramikk.

Byen har fleire høgare utdanningsinstitusjonar som Bayero University (1977), Kano State Institute for Higher Education og leire høgskular.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12  
«Kano» (2014), *Encyclopædia Britannica*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Byen Kano**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Sharmila Tagore** (også kjent som **Begum Ayesha Sultana**; fødd ) er ein indisk skodespelar som er kjend for virket sitt innan hindispråleg og bengalsk film. Tagore er rekna som ein av dei mest gåverike skodespelarane i den indiske filmindustrien, og har vunne to National Film-prisar, ein Filmfare-pris og Filmfare Lifetime Achievement Award for bidraga sine til indisk film. I 2013 fekk ho den høgaste sivile æra i India, Padma Bhushan, for bidraget sitt til den indiske kulturen gjennom utøvande kunst.

Tagore var fødd i den kjende Tagore-familien, ein av dei fremste familiane i Calcutta og ein av dei viktigaste innverknadane under den bengaiske renessansen. Tagore debuterte som skodespelar 14 år gammal i Satyajit Ray sin anerkjende episke dramafilm *The World of Apu* (1959). Ho samarbeidde med Ray i mange andre filmar, som *Devi* (1960), *Nayak* (1966), *Aranyer Din Ratri* (1970) og *Seemabaddha* (1971); og blei dermed ein av dei mest framståande figurane i den bengalske filmindustrien.

Karrieren til Tagore voks endå meir då ho byrja spela i hindifilmar, fyrst med Shakti Samanta sin romanse *Kashmir Ki Kali* (1964). Ho etablerte seg som ein av dei fremste skodespelarane innan hindifilmverda med filmar som *Waqt* (1965), *Anupama* (1966), *An Evening in Paris* (1967), *Aamne Saamne* (1967), *Satyakam* (1969), *Aradhana* (1969), Safar (1970), *Amar Prem* (1972), *Daag* (1973), *Avishkaar* (1974), *Chupke Chupke* (1975), *Mausam* (1975), og *Namkeen* (1982). Ho vann Filmfare-prisen for beste kvinnelege skodespelar for *Aradhana* og National Film Award for beste kvinnelege skodespelar for *Mausam*. Dei neste tiåra hadde ho spreidde roller, mellom anna i Mira Nair sin engelskspråklege *Mississippi Masala* (1991) og Goutam Ghose som *Abar Aranye* (2002), som ho vann National Film Award for beste kvinnelege skodespelar for, og i hindifilmene *Aashik Awara* (1993), *Mann* (1999), *Viruddh* (2005), *Eklavya: The Royal Guard* (2007) og *Break Ke Baad* (2010). Etter eit avbrekk på 13 år kom ho tilbake til filmen med dramaet *Gulmohar* i 2023.

I tillegg til skodespel har Tagore òg vore formann for Central Board of Film Certification frå oktober 2004 til mars 2011. I desember 2005 blei ho utnemnd til UNICEF Goodwill Ambassador. Ho var gift med cricketspelaren og nawaben av Pataudi, Mansoor Ali Khan Pataudi, som ho fekk tre barn med: Skodespelarane Saif og Soha, og smykkedesignaren Saba.

1. ↑  "Sharmila changed her name to Ayesha Sultana to marry Mansoor Ali Khan Patuadi". *The Times of India*. TNN. 25 February 2015. Archived from the original on 28 February 2023. Retrieved 8 March 2023.
2. ↑  «Sharmila Tagore, India's emblem at Cannes». *The Times of India*. Arkivert frå originalen 19 July 2018. Henta 17 December 2021.
3. ↑  «Sharmila Tagore, for UNICEF». Arkivert frå originalen 1 February 2009. Henta 3 September 2006.
Restar av gravsteinen til Olav i Sorø klosterkyrkje på Sjælland i DanmarkFoto: Orf3us

**Olav IV Håkonsson** var konge av Noreg frå 1380 til 1387. Olav vart fødd i 1370, med døydde allereie 3. august 1387.
Konge av Danmark frå 1376 til 1387 som "Oluf II". 
Olav IV Håkonsson var son av dronning Margrete Valdemarsdotter og kong Håkon VI Magnusson. Då kong Valdemar IV Atterdag av Danmark døydde var det berre Margrete som levde att av dei seks borna han hadde fått. Valdemar hadde lova at kongen av Sverige, Albrecht III av Mecklenburg, skulle få utpeika son sin til konge av Danmark. 
Etter at Valdemar døydde sette det danske riksrådet seg imot ei slik løysing. Valet fall i staden på Olav, son av Margrete. Sidan Olav berre var om lag fem år gamal, vart Margrete formyndar for han.

I 1380 døydde kong Håkon VI av Noreg, og Olav overtok trona. Margrete innleia etter kvart samtalar med svenske stormenn for å få Olav (svensk: Olof) som konge der.
Olav døydde allereie 3. august 1387, 16 år gamal. Planane til Margrete vart ikkje gjennomførte i denne omgangen.

Olav vart gravlagd i klosterkyrkja i Sorø i Danmark. Han vart aldri gift og etterlét seg ingen born.

Sjå òg
------

* Liste over norske monarkar
* Liste over danske regentar
Britiske sanitetstroppar reddar ein såra tysk soldat ut av «ingenmannsland» under slaget ved Somme i 1916.
Verna sone av «ingenmannsland» gjennom Berlin
**Ingenmannsland** viser til eit område som ligg mellom grenselinjene til to statar, eller langs fronten mellom to krigførande maktar slik at ingen av partane har kontroll over det. Ettersom slike område ikkje er underlagt nasjonale lovar, gjeld i staden internasjonale rettsreglar og Genèvekonvensjonen. Slik er det òg ei nemning for omstridde område eller område ein stat ikkje vil ta kontroll over då ein er usikker på kva for internasjonale reaksjonar det vil kunna frambringe.

Omgrepet må skiljast frå interregnum, som viser til tidsrommet frå ein herskar har døydd eller gått av til den nye herskaren har teke over, eller det makttomrommet som oppstår når eit styre bryt saman utan at eit annan kan overta styret.

Historisk er omgrepet vore brukt om eit område utanfor London som ingen vedkjente seg eigedomsretten til. Dette vart brukt som fyllplass og avrettingsstad, der dei avretta vart hengjande til skrekk og åtvaring.

Omgrepet kom særleg i bruk under skyttargravskrigen under første verdskrigen, som nemning på området mellom dei tyske og dei allierte skyttargravene. Dette området varierte mellom å vera svært smalt eller ganske breitt, men var livsfarleg å ferdast i då dei var dekt av skyttarar og maskingevær frå begge sider, minelagt og fylt med piggtråd og ofte døde soldatar. Det var gjennom desse områda ein offensiv måtte føregå.

Under den kalde krigen låg det ei sone med ingenmannsland langs heile jernteppet, òg gjennom Berlin der blant anna Potsdamer Platz vart liggjande i denne sona. Detta var ein del av territoriet til austblokka, men dei trekte grenseinstallasjonane noko tilbake for å ha ei slik sone med ope land, ofte fleire hundre meter breitt, der dei i bakkant hadde gjerde, vakttårn, minefelt og liknande.

Sjå òg
------

* Terra nullius
* Oklahoma Panhandle

Kjelder
-------

1. ↑  «ingenmannsland». *Store norske leksikon* (på norsk). 23. august 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Ingenmannsland» frå Wikipedia på bokmål, den 13. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* ingenmannsland i Store norske leksikon
* ingenmannsland – militærvesen i Store norske leksikon
| ObwaldenTysk: *Obwalden*Fransk: *Obwald*Italiensk: *Obvaldo*Retroromansk: *Sursilvania* |
| --- |
|  Våpenet til Obwalden |
|  Kart som viser kor i Sveits Obwalden ligg.

---

 |
| Hovudstad | Sarnen |
| Folketal | 35 585 (2011) |
| Areal | 490,59 km² |
| Folketettleik | 73/km² |
| Forkorting | **OW** |
| Høgaste topp | Titlis (3238 moh) |

**Obwalden** er ein kanton i Sveits. Han består av to delar, då ein del av kantonen Nidwalden ligg mellom kommunen Engelberg i Obwalden og resten av kantonen Obwalden. Kantonen har eit totalt areal på 491 km², og hadde 35 032 innbyggarar i 2009. Sarnen er hovudstad i kantonen.

Kart med plassering av kommunane i Obwalden

### Geografi

Härzlisjøen i Engelberg i Obwalden.
Obwalden ligg om lag midt i Sveits, sør for Vierwaldstättersjøen. Obwalden er, saman med Nidwalden, dei einaste kantonane som berre grensar til kantonar som ikkje har grense til eit anna land. Kantonen grensar mot sør til Bern, mot vest og nordvest til Luzern og mot vest til Nidwalden og Uri. Kantonen har etter Appenzell Innerrhoden færrast innbyggarar. Kantonen har fem store vatn; Sarnensee, Lungerersee, Melchsee, Tannensee og Wichelsee. Høgste fjelltoppen er Titlis, 3 238 meter over havet, som høyrer til Uri-Alpane. Størstedelen av kantonen er del av dei sentralsveitsiske foralpane. Lågastliggande punktet er Vierwaldstättersjøen på 434 moh.

### Språk

Tysk er offisielt språk.

### Religion

Ossuarium (beinhus) ved St. Mikaelskapellet i Sarnen.
80 % av innbyggarane er tilslutta den romersk-katolske kyrkja, medan 8 % er protestantar.

Hus i Engelberg med utsyn mot fjellet Hahnen.

### Kommunar

Kantonen Obwalden består av sju kommunar; Alpnach, Engelberg, Giswil, Kerns, Lungern, Sarnen og Sachseln. Engelberg ligg som ein enklave aust for Nidwalden og resten av Obwalden.

### Historie

Obwalden og Niwalden utgjer saman *Unterwalden*, som var ein av dei tre kantonane som i 1291 danna dei sveitsiske eidsforbundet. Før 1999 vart Obwalden og Nidwalden rekna for halvkantonar, kvar av dei hadde ei halv røyst i det sveitsiske stenderrådet. Ordninga med halvkanton vart fjerna frå Sveits si grunnlov i 1999, og Obwalden har no ei røyst i stenderrådet. Dei fleste andre kantonane har to røyster.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Obwalden» frå Wikipedia på tysk, den 29. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Obwalden**

| * v
* d
* e
Kantonane i Sveits |
| --- |
| Aargau  • Appenzell Ausserrhoden  • Appenzell Innerrhoden  • Basel-Stadt  • Basel-Landschaft  • Bern  • Fribourg  • Genève  • Glarus  • Graubünden  • Jura  • Luzern  • Neuchâtel  • Nidwalden  • Obwalden  • Schaffhausen  • Schwyz  • Solothurn  • St. Gallen  • Thurgau  • Ticino  • Uri  • Valais  • Vaud  • Zug  • Zürich |  Sveits |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS

 |
**Verde Vallery** er ein dal i sentrale Arizona i USA. Elva Verde renn gjennom han. Denne elva er eit av det siste frittflytande elvesystema i Arizona. Ho gjev eit viktig habitat til fisk og vilt, ferskvatn til lokal jordbruksproduksjon, rekreasjonsmoglegheiter til lokale og turistar, og fører reint drikkevatn til over 2 millionar menneske i byområdet i og kring Phoenix. Mingus Mountain og Mogollon Rim har utsyn over dalen. Verde Valley er ein av tre vinregionar i Arizona som Verde Valley AVA.

Byar
----

* Camp Verde
* Clarkdale
* Cornville
* Cottonwood
* Jerome
* Lake Montezuma
* McGuireville
* Rimrock
* Sedona

I kulturen
----------

Verde Valley var settinga for sci-fi-thrilleren *Kingdom of the Spiders* i 1977, med William Shatner i hovudrolla. Temaet for filmen, «Peaceful Verde Valley», blei spelt inn av countrysongaren Dorsey Burnette.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verde Valley Travel & Vacation Guide
* Common Plants of the Verde Valley & Sedona
* Sedona Verde Valley Tourism Council
* Coordonates of Verde River Greenway
* US government site on the Verde River

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |

  



1. ↑  «Verde Valley American Viticultural Area | Central Arizona», *Verde Valley American Viticultural Area* (på engelsk), henta 20. desember 2023
**Saint Ann Parish** er eit parish (tilsvarande fylke) på Jamaica som ligg nord på øya. Det grenser til Saint Mary Parish i aust,
Saint Catherine i søraust, Clarendon i aust og Trelawny i vest. I nord har det kyst mot Det karibiske havet. 

Fylket har namn etter Anne Hyde, den første kona til kong Jakob II av England
Administrasjonssenteret er hamnebyen Saint Ann's Bay. Fylket omfattar den første staden Columbus skal ha gått i land på Jamaica, Discovery Bay, og staden for første spanske busetnaden på Jamaica, Sevilla la Nueva. Andre viktige byar i fylket er Brown's Town i innlandet og Ocho Rios med hamn for cruiseskip.

Turisme er den viktigaste næringsvegen i fylket, som har mange strender, den kjende fossen Dunn's River Falls og ei rekkje hotell. Utvinning av bauxitt er ein annan viktig industri.
Ein driv også jordbruk her med dyrking av allehande, annatto, banan, ingefær, kokos, kaffi og sukker.
St Ann Parish er også kjend som hagefylket på Jamaica.

Den høgaste toppen i fylket på 762 moh. ligg i Dry Harbour-fjella. Kalksteinlandskapet er prega av ei rekkje holer og slukhol.

Kjende folk frå Saint Ann
-------------------------

* Marcus Garvey (1887–1940), aktivist og nasjonalhelt
* Bob Marley (1945–1981), reggaemusikar
* Burning Spear (f. 1945), reggaemusikar
* Busy Signal (f. 1979), reggaemusikar

Merknadar
---------

1. ↑  *Garden Parish*

Kjelder
-------

1. ↑  «Population by Parish». *Statistical Institute of Jamaica*. Henta 16. september 2015.
2. ↑  «POLITICAL GEOGRAPHY». *discoverjamaica.com*. The Gleaner Online. Henta 5. april 2018.
3. ↑  «Saint Ann». *Jamaica Library Services*. Arkivert frå originalen 4. desember 2008. Henta 9. april 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Saturnmånen Epimetheus.* 

**Epimethevs** var ein av titanane i gresk mytologi. Han var son av Iapetos og bror til Prometevs og Atlas; «Epimethevs» (Επιμηθεύς) er gresk for «etterpåklokskap».

Han var ansvarleg for å gi ein positiv eigenskap til alle dyr, men når turen kom til mennesket var det ingenting igjen å gi. Broren Prometevs stal då eld frå Zevs og gav til menneska. Som straff skapte Zevs Pandora til Epimethevs, vel vitande at han ville forelske seg i henne tross åtvaringane frå den smartare broren. Prometevs sa til Epimethevs at han aldri måtte ta imot gåver frå dei olympiske gudane («Prometevs» tyder «forsyn»).

Epimethevs og Pandora var gift. Pandora fekk ei eske frå Hermes og hadde fått beskjed om at ho aldri måtte opne henne. Men, Hermes gav Pandora au *nysgjerrigheita*, og ho opna eska likevel, og dermed slapp ho ut alle problema til menneskeslekta. Ho lokte eska akkurat i tide til å halde ein siste ting igjen, håpet. Så i vonde tider har alltid menneska von.

Dattera til Epimethevs og Pandora var Pyrrha, som gifta seg med Deucalion og var ein av dei to som overlevde flaumen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC

 |
**Oscar Korbla Mawuli Awuku** (fødd 18. mai 1999), kjend under kunstnarnamnet **Yonga Arts**, er ein ghanesisk kroppskunstnar, målar og skulptør.

Awuku blei fødd i Accra som den eldste av dei tre sønene til Maxwell Awuku og Bridgette Dzidzineyo. Han fekk grunnskuleutdanninga si ved Senajoy Preparatory School i Accra, og gjekk seinare til Mawuli School, der han studerte biletkunst.

Karriere
--------

Awuku kallar kunsten sin anansinisme, inspirert av den mytiske edderkoppfiguren Kweku Anansi. Han nyttar ofte historiske ghanesiske adinkra-symbol i kroppsmåling.

I 2020 blei han nominert til Ghana Arts and Culture Awards.

Ifølgje Awuku var det opphavleg målet hans å bruke kroppskunst som terapi for eldre, for å få dei til å føle seg unge i hjarta, og dette er korleis han kom på kunstnarnamnet Yonga Arts.

Awuku har sagt at arbeidet hans «utforskar førkoloniale kultur, men også dekoloniserte praksisar i samtidskultur». Han seier også at bruken hans av rituelle masker «er basert på trua om at ho konseptuelt gjer den som brukar henne til ånda som maska representerer».

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 

1. ↑  «Mawuli's Stand Out For Body Painting Craft». Henta 17 October 2020.
2. ↑  «My mum's bitter experience inspired me – Body artist». Henta 17 October 2020.
3. ↑  «Oscar Awuku: Rising Ghanaian Artist Inspired By Spider». Henta 17 October 2020.
4. ↑  
«Ghana Arts and Culture Awards: Mawuli Awuku earns nomination». Henta 17 October 2020.
5. 1 2  «Oscar Korbla Mawuli Awuku: The Visual Artist Telling African Stories Through Body Art». Henta 2 September 2021.
6. ↑  «?UESTIONS: Yonga Arts». Henta 2 September 2021.