recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Knut Hans *Karl* Olivecrona**, (fødd 25. oktober 1897 i Norrbärke sokn, død 5. februar 1980), var ein svensk jurist og rettsfilosof. 

Han var son till heradshøvdingen Axel Olivecrona og grevinna Ebba Christina Mörner af Morlanda og bror til hjernekirurgen og bandyspelaren Herbert Olivecrona. Han studerte jus ved Uppsala universitet i perioden 1915 til 1920, og var elev av Axel Hägerström – som vert rekna som grunnleggjaren av den skandinaviske rettsrealismen. 
Han fullførte doktorgraden i 1928 ved Uppsala universitet. I 1933 vart han professor i prosessrett ved Lunds universitet der han var fram til 1964. Gjennom arbeidet sitt vidareførte han den rettsrealistiske teorien og vart sett på som ein framståande representant for Uppsalaskolan. Han var sterkt påverka av Axel Hägerström og Vilhelm Lundstedt.

Olivecrona var kjend for sine uttalte nazistsympatiar, og motiverte haldninga vitskapleg: for han vart retten skapt av lova og lovas opphav er makta. Hustrua og forfattaren Birgit Lange støtta hans syn og paret tok aktivt del i den offentlege debatten.

Nokre publikasjonar
-------------------

* *Law as Fact* (London: Oxford University Press, 1939)
* *England eller Tyskland* (1940)
* "Is a Sociological Explanation of Law Possible?", *Theoria* (1948)
* *The Problem of the Monetary Unit* (1957)
* *Law as Fact*, 2. utg. (London: Steven & Sons, 1971) (ISBN 0-420-43250-7)
* "Locke's Theory of Appropriation", *Philosophical Quarterly* (1974)
* "Appropriation in the State of Nature: Locke on the Origin of Property", *Journal of the History of Ideas* (1974)

Referansar
----------

1. ↑  Karl Olivecrona: ENGLAND ODER DEUTSCHLAND, utgjeven 1941 i Lübeck av Reichskontor der Nordischen Gesellschaft
2. ↑  *Sverker Oredsson:* Ny bok kartlägger nazismen i Lund under kriget: De intellektuellas förräderi*. LUM - Lunds Universitet Meddelar, nr 6 1996*, arkivert frå originalen 10. desember 2013, henta 27. april 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Karl Adolf Verner** (fødd 7. mars 1846 i Aarhus, daud 5. november 1896 i København) var ein dansk lingvist, som formulerte Verners lov.

Verner vart student 1864 og tok 1873 magistergrad i slaviske språk, der han førebudde seg mellom anna gjennom eit lengre opphald i Sankt Petersburg. Han vart 1876 tilsett ved universitetsbiblioteket i Halle og vart dessutan i 1883 dosent og i 1888 professor i slaviske språk i København. I 1887 vart han heidersdoktor i Heidelberg. 

Verner publiserte svært lite - men han var likevel ein av dei mest kjende språkforskarane på 1800-talet, på grunn av artikkelen «Eine Ausnahme der ersten Lautverschiebung», som vart publisert i 1876 i *Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung*. Artikkelen førte til at han fekk Bopp-prisen av Berlinakademiet. 

I artikkelen viste han korleis det opphavlege indoeuropeiska trykket hadde stor påverknad for dei germanske språka. Denne oppdaginga har seinare vorte referert til som Verners lov. I same tidsskrift publiserte han same år ein annan viktig artikkel, «Zur Ablautsfrage».

Verners lov fekk store konsekvensar for lingvistikkens historie. I og med at ho gjorde greie for eit sett problematiske unntak i Grimms lov på ein enkel og elegant måte inspirerte ho junggrammatikarane i Leipzig til å postulere ein teori om unntakslause lydlovar, og meir generelt til å utvikle dei metodologiske krava til hypoteser om regelmessige lydsamband i den språkhistoriske forskinga.

Både desse to publikasjonane og det vesle han elles har skrive inngår i den samla utgåva av hans *Afhandlinger og breve*, som vart utgjeve 1903, i lag med ein utførleg biografi skrive av Marius Vibæk.

Kjelder
-------

 *Denne artikkelen inneheld utdrag frå Nordisk familjebok, eit svensk leksikon gjeve ut mellom 1904 og 1926 som i dag er offentleg eigedom.*

* *Denne artikkelen bygger på «Karl Verner» frå Wikipedia på svensk, den 14. september 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Karl Ludvig Reichelt** (28. november 1933–29. oktober 2016), også kjend som **Kalle Reichelt**, var ein norsk lege og dr.med. Han er mest kjend for forskinga si på dei opiode peptidane i gluten og kasein som han meiner viser seg ved proteinintoleranse (hyperpeptiduri). Han har òg forska på chalonar og kreft.

Reichelt avla den medisinske doktorgraden, PhD, ved UiO i 1972 med avhandlinga *An investigation into the nature and function of anionic acids, peptides, and acid-soluble proteins from brain tissue*.

Etter teorien til Reichelt er det når dei opioide peptidane går gjennom tarmbarrieren og inn i blodbana at det er et problem om ein har mangelfull aktivitet i enkelte enzym. Dette kan medføre at ein person mellom anna får ADHD, autisme, schizofreni, asperger syndrom eller depresjon. Reichelt har forska fram ein urinpeptid-prøve som ein kan ta for å påvise om ein har proteinintoleranse. På bakgrunn av denne testen og eventuell blodprøve, kan ein så forsøksvis gå fram med å prøve ut gluten og kaseinfri diett. Det er ikkje brei semje om teorien.

Mykje av forskinga var gjort i samarbeid med Madlavoll skule i Stavanger og professor Ann-Mari Knivsberg på Lesesenteret ved Universitetet i Stavanger. 

Pasientforeininga Mat og Atferd (før 2018 Norsk Proteinintoleranseforening) er oppretta på bakgrunn av Reichelt si forsking. 

Reichelt arbeidd frå 1978 ved Pediatrisk forskningsinstitutt på Rikshospitalet. Til midten av 2012 var han seniorforskar og rådgjevar.

Karl Ludvig Reichelt fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 2004.

Kjelder
-------

1. ↑  Puls 14.1.2008

* Reichelt, K. L. (1972). *An investigation into the nature and function of anionic acids, peptides, and acid-soluble proteins from brain tissue*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Collected Net Articles of Kalle Reichelt, M.D
* Nytt kosthold mot atferdsvansker - Lesesenteret Universitetet i Stavanger Arkivert 2008-04-30 ved Wayback Machine.
* Problematiske proteiner - Mat og Helse, april 2005
* Når mat kan fremkalle psykoser - Apollon Forskningsmagasin 01.01.1997 Arkivert 2007-02-05 ved Wayback Machine.
* Foreininga Mat og Atferd

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* CRIStin

 |
**Karl Wilhelm Wefring** (11. oktober 1867–28. september 1938) var ein norsk lege og politikar, fødd i Øvre Eiker. Han var på 1920-talet statsråd i fleire regjeringar og formann 1924-25 i Frisinna Venstre. Far hans var prest i Den norske kyrkja.

Liv og gjerning
---------------

Wefring tok examen artium ved Trondhjems katedralskole som 16-åring i 1884, og avla medisinsk embetseksamen i 1892. Han var lege ved Trondheim sjukehus i 1893, kommunelege i Løten 1893–1907, direktør ved Sanderud psykiatriske sjukehus 1907–17, «Overlege for statens sinnssykevesen» 1919–27, konstituert sjef for Medisinaldirektoratet, forløparen for Helsedirektoratet 1927–30 og direktør ved Rikshospitalet 1930–37.

Wefring var ordførar i Løten 1899–1901 og medlem av Stange heradsstyre og formannskap 1901–03 og 1907–13. Han var også forlikskommissær i Løten 1901–07, og sekretær i jarnbanekommisjonen i Hedmark 1907–19. Perioden 1914-16 var Wefring president i Den norske lægeforening. Han var formann i Idrettskommisjonen av 1918, og styremedlem i Nasjonalforeningen mot tuberkulosen.

Valperioden 1916-18 var Wefring partiuavhengig stortingsrepresentant frå einmannskrinsen Søndre Hedemarken, men representerte Frisinnede Venstre frå Oslo då han valbolken 1925–27 på ny var å finne på Stortinget. Begge periodane var han medlem i Militærkomitéen, og var elles odelstingspresident 1925–26 og nestformann i Stortingets universitets- og fagskulekomité 1926–27. Wefring var forsvarsminister i Otto B. Halvorsens første regjering 1920–21 og Otto B. Halvorsens andre regjering i 1923, deretter i regjeringa Berge 1923–24 og Ivar Lykke si regjering i 1926. I juli 1926 søkte Wefring avskjed, då det same året vart reist riksrettsak mot dei sju medlemene i Berge-regjeringa, inkludert Wefring. Dei tiltalte vart frifunne i mars 1927.

Wefring vart i 1921 utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs orden «for statsborgerlig og embetsfortjeneste». Han var også kommandør av fyrste klasse av Dannebrogordenen, storkors av Italias kroneorden og kommandør av 1. klasse av Nordstjerneordenen.

Kjelder
-------


* Biografisk informasjon om Karl Wefring NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


| * v
* d
* e
Leiarar for Frisindede Venstre |
| --- |
| Abraham Berge (1909–10)**·** Magnus Halvorsen (1910-12)**·** William Nygaard (1912–15)**·** Erik Enge (1915–18)**·** Bernt Holtsmark (1918–22)**·** Oluf Müller (1922–24)**·** Karl Wefring (1924–25)**·** P.A. Holm (1925–30)**·** Anton Wilhelm Brøgger (1930–31)**·** Einar Greve (1931–33)**·** Rolf Thommessen (1933–36)**·** Rudolf Ræder (1936–37)**·** Trygve Swensen (1937–39) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Hen kyrkje, Isfjorden.
*Vikinghuset* ved Isfjorden skole.
**Hen** (av norrønt *Hávin*) er ein tidlegare kommune og ein liten tettstad i Isfjorden i Rauma kommune i Møre og Romsdal. *Heen* er den vanlege skrivemåten for etternamn (gardsnamn).

Staden hadde tidlegare fleire forretningar, drosjesentral, kafé, bank, postkontor og bensinstasjon. På 1980- og 1990-talet opplevde staden tilbakegang som handelsstad. Den korte avstanden til kommunesenteret Åndalsnes er ei av årsakene.

På Hen ligg Hen kyrkje, barneskule (Isfjorden barneskole) og idrettshall (Isfjordshallen).

*Vikinghuset* er bygd etter teikningar frå ei arkeologisk utgraving, som kopi av eit hus frå vikingtida.

Tidlegare kommune
-----------------

Hen er ei tidlegare sjølvstendig kommune. Frå 1837 var Hen ein del av Grytten formannskapsdistrikt.

1. januar 1902 blei Hen skilt ut frå Grytten som eigen kommune. Hen hadde ved etableringa som eigen kommune 1 128 innbyggarar.

1. januar 1964 blei Hen slått saman med Eid, Grytten og Voll kommunar samt det meste av Veøy kommune til den nye Rauma kommune. Hen hadde ved samanslåinga 1 663 innbyggarar.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Hen kommune frå 1899 til 1964:**

| 1.1.1902 | 1910 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1128 | 1136 | 1144 | 1222 | 1512 | 1621 | 1617 | 1663 |
|

Kjelder
-------

1. 1 2  Dag Juvkam, *Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen* (SSB, 1999)
2. ↑  "Hjemmehørende folkemengde Møre og Romsdal 1801-1960 Arkivert 2007-02-23 ved Wayback Machine. frå Registreringssentral for historiske data, vitja 1. september 2010
3. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
4. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
5. 1 2  Folkemengd i Hen 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå
|  |
| --- |
| **Balsatre** |
| BalsatreBalsatre |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Kattostordenen Malvales |
| **Familie:** | Kattostfamilien Malvaceae |
| **Underfamilie:** | Bombacoideae |
| **Slekt:** | *Ochroma* |
| **Art:** | **Balsatre** *O. pyramidale* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ochroma pyramidale***Urb. |

**Balsatre** (*Ochroma pyramidale*) er eit tropisk lauvtre i kattosfamilien, i underfamilien *Bombacaceae*. Arten stammar frå Karibia og Sør-Amerika, men blir no dyrka overalt i tropane for å gje skugge og til nyttebruk. Treet har store, handnerva blad og raudbrune blomar. Det veks svært raskt og kan under gunstige tilhøve bli opptil 15 m høgt med eit tverrmål på 50 cm i løpet av 5–6 år. Treet blir då rekna som moge for hogging.

Grein frå eit balsatre.

Bruk
----

Balsa.
Veden, som blir kalla «balsa», er mjuk og ljos gråkvit med porer som dannar brune striper på flatene. Med ein densitet ved 15 % råme på ca 0,16 g/cm3 blir balsa rekna som eit av dei lettaste trevirka i verda. Det har dårlege styrkeeigenskapar; skruer og spikrar får dårleg feste. Lim derimot held godt. Det må særleg skarpt verktøy til for å bite på så mjukt virke som balsa. 

Frå tørr tilstand vil virket suge opp store mengder vatn, medan det i fersk tilstand vil kunne halde seg flytande lengje, og har vore brukt til å laga båtar og flåtar. Kon-Tiki-flåten til Thor Heyerdahl (1947) var laga av balsatre. 

Veden har vore brukt til flaskekorkar, og blir òg brukt som isolasjonsmateriale og til modellbygging og protesar. Balsa har òg vore nytta i romfart på grunn av den låge vekta si.

* Balsaflåtar.Balsaflåtar.
* Modellflyskrog av balsa.Modellflyskrog av balsa.

Kjelder
-------

* «balsatre» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Balsatre**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
**Ballets Russes** var eit ballettkompani som blei danna i 1909 av den russiske impresarioen Sergej Djagilev. Det hadde premieren sin den 18. mai 1909. Kompaniet heldt fyrst til i Théâtre Mogador og Théâtre du Châtelet i Paris og sidan i Monte Carlo. Det hadde sitt utspring i den keisarlege balletten til tsaren i St. Petersburg, som alle dansarane i kompaniet var tilknytte, og hadde fått si trening under påverknad frå den store koreografen Marius Petipa. Det skapte sensasjon i det vestlege Europa gjennom den vitaliteten dei russiske dansarane oppviste, spesielt samanlikna med det Paris kunne varta opp med på den tida. Ballets Russes blei det ballettkompaniet på 1900-talet med størst innverknad, og innverknaden er i den eine eller den andre forma gjeldande sjølv i dag.

Ballettkompaniet og komponistane
--------------------------------

Kompaniet bestod av 13 medlemmer, som alle heldt høg dansemessig standard.

Dansarane og koreografane som var tilknytt kompaniet omfatta George Balanchine, Mathilde Kschessinska, Mikhail Fokin, Vera Karalli, Tamara Karsavina, Serge Lifar, Alicia Markova, Léonide Massine, Vatslav Nizjinskij, Anna Pavlova, Ida Rubinstein og Lydia Lopokova.

Scenografane var blant anna Leon Bakst, Aleksandr Benois, Georges Braque, Natalija Gontsjarova, Pablo Picasso, Salvador Dali, Bilibin, Pavel Tsjelitsjev og Maurice Utrillo.

Komponistane var store profilar som mellom anna Claude Debussy, Darius Milhaud, Francis Poulenc, Sergej Prokofjev, Maurice Ravel, Erik Satie, Ottorino Respighi, Richard Strauss, og ikkje minst Igor Stravinskij, som Djagilev oppdaga då han var fullstendig ukjend og som begynte karrièra si i Ballets Russes.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ballets Russes (2005), Dokumentar som dekkjer historia om Ballets Russes frå starten til slutten. Inneheld mange intervju med dansarar som hadde overlevd kompaniet.
* Ballets Russes australske turnear (1936 - 1940) / AustraliaDancing
* Ballets Russes i Australasia, 1936-1940 / National Library of Australia
* Ballets Russes project / National Library of Australia
* Ballets Russes i Australasia, 1936-1940
* Max Dupain's Dancers 1938-1946 Collection, National Library of Australia

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Ballets Russes» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 77°17′S 153°10′W﻿

**White Islands** er ei gruppe isdekte øyar som strekkjer seg kring 16 km frå nord til sør. Dei ligg aust i Swinburne isbrem og nær enden av Butlerbreen sør i Sulzberger Bay. Øya vart grovt skissert på kart av Byrd-ekspedisjonen, 1928–30, som «låge isklipper» som stig opp over isbremmen. Øyane vart kartlagde i detalj av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1959-65. Dei vart namngjevne av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter forslag frå admiral R.E. Byrd. Ho er kalla opp etter dr. Paul Dudley White, internasjonal kjend spesialist på hjartesjukdommar, som var konsulent på medisinske saker under U.S. Navy Operation Highjump, 1946–47, leia av Byrd.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «White Islands» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ekaterini Voggoli** (fødd 30. oktober 1970) er ein gresk tidlegare diskoskastar frå Larisa. Ho vart europameister i øvinga i 2002 og tok bronsen i verdsmeisterskapen 2003. Voggoli er 173 cm høg og hadde ei tevlingsvekt på 89 kg.

### Aktiv

Voggoli vart gresk diskosmeister i 1989 og 1990. Seinare vann ho ytterlegare fire nasjonale titlar; 1998, 2001, 2003 og 2004. Saman med sin mangeårige konkurrent Anastasia Kelesidou forbetra ho den greske rekorden frå 57 meter til 67 meter. Sidan 2004 har Voggoli den nasjonale rekorden med eit kast på 67,72 meter, to centimeter over den då fem år gamle rekorden til Kelesidou.

Etter å ha teke sølvmedaljen i diskos med 56,10 m under balkanleikane 1993, markerte Voggoli seg då ho vart nummer fem i europameisterskapen 1998 i Budapest med eit kast på 63,56 meter. Året etter enda ho på ellevteplass under friidretts-VM i Sevilla med 61,00 meter. Dermed var ho berre tredje beste grekar i tevlinga; Kelesidou tok sølvet og Styliani Tsikouna vart nummer åtte. Også under Sommar-OL 2000 i Sydney måtte Voggoli finne seg i å vere tredje best av dei greske diskoskollegaene med sin niandeplass og 61,57 meter. Under VM i friidrett 2001 i Edmonton rauk ho ut i kvalifiseringa.

Ved europameisterskapen 2002 i München var det atter ein gong tre greske utøvarar i diskosfinalen for kvinner. Areti Abatzi vart nummer seks, Kelesidou fekk bronsen, medan Voggoli vann gullmedaljen med eit lengstekast på 64,31 meter. Året etter sikra Voggoli seg si andre store medalje under VM i friidrett 2003 i Paris/Saint-Denis. Med eit kast på 66,73 meter vann ho bronsemedaljen bakom kviterussiske Iryna Jatsjanka, 67,32 m, og landskvinna Kelesidou, 67,14 meter. Voggoli avslutta med verte nummer åtte under sommarleikane 2004 i heimlandet.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa (58,70 m =nr 22)
* EM 1998 i Budapest: Nr 5 – 63,56 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 11 – 61,00 m
* OL 2000 i Sydney: Nr 9 – 61,57 m
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i kvalifiseringa (59,98 m =nr 14)
* EM 2002 i München: Gullmedalje – 64,31 m, framom Natalja Sadova (64,12 m)
* VM i 2003 i Paris: Bronsemedalje – 66,73 m, bak Kelesidou (67,14 m)
* OL 2004 i Aten: Nr 8 – 62,37 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ekaterini Vongoli» frå Wikipedia på tysk, den 7. september 2015.*
Koordinatar: 77°57′S 49°46′W﻿

**Hemmen ishaug** er ein ishaug som er 11,5 km lang og 2 til 4 km brei, med eit estimert areal på 55 km2, 17 km nordvest for Berkner Island i Ronneisen i Antarktis. Isen vart første gong nedteikna på eit kart laga ved Ellsworth-basen i 1957 av kaptein Finn Rønne i U.S. Navy Reserve. Ishaugen vart så kartlagt av satellittbilete frå U.S. Earth Resources Technology. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter George E. Hemmen, administrasjonssekretær i Scientific Committee on Antarctic Research i 1972. Han tente i Falkland Islands Dependencies Survey som vêrobservatør ved Admiralty Bay i 1952–53, og som baseleiar ved Deceptionøya i 1953–54 og med Royal Society antarktisekspedisjonen i 1956.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hemmen Ice Rise». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 9. mars 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hemmen ishaug» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Hemn** er ei handling som går ut på å skade ein person eller ein spesifikk gruppe personar som reaksjon på ein skade denne personen eller gruppa har gjort, eller blir halde for å ha gjort, på hemnaren eller den gruppa hemnaren identifiserer seg med.

I prinsippet skil hemn seg frå straff, sjølv om det i mange høve er slik at det eine går opp i det andre. Medan straff har som føremål å få skadevaldaren til å betra seg ved ikkje å gjere det same omatt, og dessutan skremme andre frå å gjere det same, er meininga med hemn å gjere skade på den opphavlege skadevaldaren på eit vis som vert rekna for gjere opp for den skaden han har gjort, og såleis etablere den opphavlege tilstanden av likevekt mellom dei to partane. Hemnen kan difor i mange høve råke andre enn sjølve skadevaldaren. Dette er til dømes vanleg i ættefeider, ettersom oppattrettinga av skaden på ætta kan krevje at ein person med høgare status enn skadevaldaren vert teke av dage for at hemnen kan verte fullbyrda fullt ut. Usemje om det hele er opp- og avgjort på rett vis kan difor gje grunnlag for stendig nye oppgjer mellom partane. Slik kan situasjonen kome heilt ut av kontroll for lange tider frametter, jamvel for generasjonar.

Hemn er eit element i mange kulturar ikring i verda, kjend frå gamal tid både frå Det gamle testamentet i Bibelen som «auga for auga og tann for tann», dei bloddryppande skildringane i dei norrøne sogene og i dei greske tragediane, og er framleis grunnleggjande for tankegang og framferd i mange samfunn, jamvel for tankegang og framferd for dei øvste styresmaktene i mange land.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Garri Kimovitsj Kasparov** (fødd 13. april 1963) er ein russisk sjakkspelar. Han vart verdsmeister i sjakk i 1985, då han sigra over Anatolij Karpov. Kasparov vart med dette den yngste verdsmeisteren i sjakk til då. Kasparov klarte å forsvare tittelen i VM-kampar mot Karpov både i 1986, 1987 og 1990.

I 1993 braut Garri Kasparov med Verdssjakkforbundet FIDE, og danna sin eigen organisasjon, PCA, der han arrangerte sine eigne VM-kampar. Samtidig arrangerte FIDE sine VM-kampar, slik at ein i mange år hadde strid om kven som var verdsmeister. Garri Kasparov klarte å forsvare tittelen heilt fram til 2000. I 2000 klarte sjakkstormeister Vladimir Kramnik å slå Kasparov i VM-kamp i London, med 2 sigrar og 13 remisar. 

Garri Kasparov var rekna som den sterkaste sjakkspelaren i verda også etter at han miste VM-tittelen. Han toppa FIDE sine ratinglister samanhengande frå 1986 til 1. oktober 2005. Einaste unntaket var ratinglista for januar 1996, der Vladimir Kramnik delte førsteplassen med Kasparov. I januar 1990 oppnådde Kasparov den til då høgaste FIDE-ratingen, passerte 2800, og slo den gamle rekorden til Bobby Fischer på 2785. Kasparov har rekorden for høgaste oppnådde FIDE-rating, 2851, på FIDE sine ratinglister for juli 1999 og januar 2000.

Garri Kasparov vann Sjakk-Oscar som beste spelar for året, for åra frå og med 1982 til og med 1988 - 7 år på rad. Deretter vart ikkje prisen delt ut før i 1995, og Kasparov vann prisen for 1995, 1996, 1999, 2001 og 2002. Til saman 12 gongar.

Garri Kasparov kunngjorde 10. mars 2005 at han trekte seg frå seriøs turneringssjakk.

Garri Kasparov har lenge vore politisk engasjert. I 1984 vart han medlem i det sovjetiske kommunistpartiet men melde seg ut i 1990, og var med på å stifta Russlands Demokratiske Parti. Han støtta valkampen til Boris Jeltsin i 1996. Han er no ein profilert motstandar av president Vladimir Putin. Han er leiar for *Komité 2008: Fritt Val*, og ein av leiarane for *Den All-Russiske Borgarkongressen "For Demokrati, Mot Diktatur"*

Kjelder
-------

* Sigurd Heiestad - Øystein Brekke: *VM sjakk i 100 år*, Aventura 1986, ISBN 82-588-0435-9
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv
* Mark Weeks si side på engelsk med oversikt over alle sjakk-VM

Fotnotar
--------

1. ↑  The Week in Chess 270 Arkivert 2008-11-21 ved Wayback Machine. The Week in Chess, 10. januar 2000.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Garri Kasparov**

* Garri Kasparov sine parti hos www.chessgames.com
* Garri Kasparov sitt ratingkort hos Verdssjakkforbundet FIDE

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Lommelerke frå Gjøvik Glassverk i blått glas med emaljemåla dekor og datering 1811. Høgde 12 cm. Foto Anne-Lise Reinsfelt/Norsk Folkemuseum, NF.1919-0164.
**Lommelerke**, **lommeflaske** eller berre **lerke** er ein flat behaldar av glas eller metall med kork til oppbevaring av væske. Lommelerker av glas er tilnærma sirkeforma, vertikalt tverrsnitt, medan tilsvarande flasker i meir langstrekt form gjerne blir kalla jaktflasker. I dag er lommelerker utstyrt med skrukork, medan dei gamle vanlegvis hadde kork. Fasongen er ofte som ei flatklemt flaske, men andre fasongar er også kjent. Ein del finst med ein større kapsel skrudd over korken og forma som eit drikkeglas. Denne kapselen gjer det unødvendig å ta med drikkeglas.

Lommedelen av namnet kjem truleg av at flaskene var lette å få inn og ut av ei vanleg jakkeinnerlomme. «Lerke» kan koma av lerkefugl, eit ord som tyder 'slurk' eller av «lerk» med tydinga leddik, eit lite rom i ei kiste eller ein koffert. Andre meiner at namnet har sitt opphav frå Fredrik Georg Lerche, drukkenbolt og svirebror av Henrik Wergeland. 

*The Pocket Pistol* («lommepistol») kan på engelsk òg vere slang for «lommelerke» eller hofteflaske med whisky. Illustrasjon frå Harper's Monthly Magazine 1860.
Firkanta lommelerke.
Volumet varierer mellom 1/2 flaske og 0,2 liter. Innhaldet bestemte eigaren sjølv, men det vart oftast ikkje tatt med drikke som kravde spesielle glas slik som konjakk. Brennevin som whisky og akevitt var vanleg, forutan «himkok». 

Lerka var med på tur til alle årstider og kom fram når situasjonen låg til rette for det. Vanleg er framleis er totsupen på elg- eller reinsdyrjakt og ein klunk til peisbålet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lommelerke» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mai 2013.*

Fotnotar

1. ↑  «lerke» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sjå lommelerker i DigitaltMuseum

Litteratur
----------

* Korshavn, Jan Håvard (1994): *Norsk empire glass. Gjøvigs Glasværk 1807-1843.* Gjøvik. ISBN 82-09323-21-2
* Polak, Ada (1958): *Glassboken.* Oslo.
* Østby, Jon Birger (1983): *Nomenklatur for drikkestell*, med tegninger av Torill Sand. Oslo
**Vikøy stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Vikøy i noverande Kvam herad i Hardanger, nær Norheimsund, som vart riven i 1839. Det er ikkje bevart nokon kjende bygningsrestar frå kyrkja.

Historie
--------

Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Eit Vikøy kyrkjesokn er første gong nemnt i kjeldene i 1317, og det må altså ha stått ei kyrkje på Vikøy då. Då kyrkja vart riven vart det funne seks myntar og brakteatar. Den eldste var frå Håkon V si regjeringstid (1299-1319). 

I 1665 trong kyrkja nye sperrer til taket og stavar. Ho vart riven i 1839, like etter at ein bygde langkyrkja Vikøy kyrkje.

Utsjånad
--------

I 1665 vert det omtala ei «dør paa Svalens nordre Side». Kyrkja hadde altså svalgang. Ho hadde eit tårn seinast i 1712. På 1700-talet var ho måla («smukt malet») inni. Breidda på skipet tyder på at ho var treskipa med heva midtrom. Det seiest at ho likna på Stedje stavkyrkje. Storleiken på skipet var 48 fot gonger 28 fot (om lag 15 m x 9 m) og koret 20 fot gonger 22 fot (6 m x 7 m).

Kjelder
-------

1. ↑  «...j Vikœyiar kirkiu sokn». Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 477. Originalkjelde i Diplomatarium Norvegicum IV, 119
2. 1 2 3  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 477

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vikøy stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Viktor Stepanovitsj Tsjernomyrdin** (9. april 1938–3. november 2010) var ein russisk politikar frå landsbyen Tsjorny Otrog i Orenburg oblast. Han var statsminister i Russland frå 1992 til 1998.

Tsjernomyrdin var sentral då energiselskapet Gazprom vart danna i 1989, og han var den fyrste styreformannen i selskapet til 1992. I 1992 vart han utnemnd til statsminister i Russland av den russiske presidenten, Boris Jeltsin. Dei neste seks åra var Tsjernomyrdin den fyrste og, hittil, lengstvarige statsministeren i landet. Gjennom 1990-åra var han ein sentral aktør i russisk politikk, særleg som ein aktiv utøvar kva gjaldt omskipinga frå planøkonomi til marknadsøkonomi. 

Frå 2001 til 2009 var han Russlands ambassadør i Ukraina. Han er gravlagd på Novodevitsjijgravstaden i Moskva.

Ei utsegn Tsjernomyrdin kom med i 1993; «Vi meinte det beste, men det enda som alltid», har i russisk kultur vorte eit ståande uttrykk, ein slags aforisme. Utsegna skal elles visstnok opphavleg ha vorte forma av satirikaren Mikhail Saltykov-Sjtsjedrin på 1800-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Viktor Chernomyrdin» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
Hunnestadmonumentet slik Ole Worm har synt det i bokverket *Monumenta Danica* frå 1643. Steinane 1, 2 og 4 på biletet er no på museet Kulturen i Lund. Steinane 5 og 6 er ikkje funne att. Steinane 3, 7 og 8 ser ut til å vere bautasteiner utan bilete eller runeinnskrift. Samanlikning med dei steinane som er att av monumentet, syner at framstillinga er til å lite på.
**Hunnestadsmonumentet** var ei samling av åtte reiste steinar, av dei to runesteiner og tre biletsteiner, som stod på Hunnestad i Skårby i Ystads kommun i Skåne i Sør-Sverige. I si tid var dette det mektigaste vikingtidsmonumentet i Skåne. Men på eit tidspunkt vart steinane fjerna, og seks av dei vart attfunne meir eller mindre øydelagde i 1814 i eit steingjerde ved Marsvinsholms slott i Balkåkra i Ystads kommune. Berre den minste runesteinen og ein biletstein var uskada. Den andre og større runesteinen, som har eit bilete av ein mann med ei øks, har i tidas løp kunna kompletterast av fragmenta som etter kvart vart funne. I dag er det som er att av monumentet plassert på museet til Kulturhistoriska föreningen för södra Sverige, *Kulturen*, i Lund i Skåne.

* Runestein DR 282
* Runestein DR 283
* Biletsteinen DR 284 er utan runeinnskrift.

Den einaste biletsteinen som er att frå Hunnestadsmonumentet, DR 284, synar ein person som rir på ein ulv. Dette har mange rekna med må vere ei framstilling av jotunkvinna Hyrrokkin på veg til gravferda til guden Balder, slik Snorre Sturlason fortel om i Gylfaginning i si Edda.

Runeinnskriftene
----------------

Runesteinen DR 282 er utstyrt med ein kross. Runeinnskrifta er tolka slik:

* «Esbern och Tomme dei sette stein denne etter Roi og Lekfröjd, søner [til] Gunne Hand.»

Runesteinen DR 283 synar ein mann som ber ei stridsøks på aksla. Runeinnskrifta på denne steinen er tolka slik:

* «Esbern sette stein denne etter Tomme, son [til] Gunne Hand.»

Litteratur
----------

* Enoksen, Lars Magnar. 1999. *Skånska runstenar*, Lund. ISBN 9188930793

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om monumentet og staden det stod.
| Hurghada, الغردقة |
| --- |
| Horisonten til HurghadaHorisonten til Hurghada |
| Styresmakter |
| Land  Guvernement | Egypt  Al-Bahr al-Ahmar |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2006) | 160,746 |
| Koordinatar | 27°15′28″N 33°48′42″E﻿Koordinatar: 27°15′28″N 33°48′42″E﻿ |
| Tidssone | +2 (UTC{{{utc\_skilnad}}}) |

**Hurghada** (arabisk الغردقة, *El Ġardaqa*) er ein by i Egypt. Byen ligg på vestkysten av Raudehavet og er hovudstaden i guvernementet Al-Bahr al-Ahmar. Hurghada lever hovudsakleg av turisme.

Næringsliv
----------

Dei store turistattraksjonane i byen er strendene langs Raudehavet og korallreva. Her finst også gode høve til snorkling og dykking. Ikkje langt frå Hurghada-kysten ligg det fleire koralløyar. Nord, aust og sør for byen er det hovudsakleg ørken, og byen har då også eit varmt ørkenklima.

I Hurghada finst det i dag ei rekkje hotell, og hotella eig størsteparten av strendene langs kysten. I tillegg finst her kjøpesenter, basargater og internasjonal flyplass. Byen har vegsamband nordover mot Kairo og Suez og sørover mot grensa til Sudan. Ferjesamband mellom Hurghada og Sharm el-Sheikh, samt mellom Hurghada og Sinaihalvøya.

Kjelder
-------

* 

* «Hurghada» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Fotnotar
--------

1. ↑  Touregypt.net om egyptiske ferjesamband
2. ↑  *Hurghada.com/info (engelsk)*, arkivert frå originalen 13. april 2012, henta 27. april 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Ruinar frå Dragmark kloster 
**Dragmark kloster** (norrønt *Mariskógr*, latin *Monasterium dei silva sanctae Mariae*) var eit premonstratensarkloster vigd til jomfru Maria. Det låg på Bokeneset vest for Oddevold (Uddevalla) i Båhuslen, som då var ein del av Noreg.

Historie
--------

Klosteret vart grunnlagt i regjeringstida til kong Håkon IV Håkonsson, truleg i 1234. Det ser ut til å ha hatt høg status. Her vart det mellom anna oppretta eit «akademi» for unge adelsmenn. Men allereie før reformasjonen, i 1519, ser det ut som det var gått ut av geistleg bruk og lagt under kongeleg overoppsyn. I 1532 vart klosteret formelt forlena og fullt ut sekularisert. Det vart òg stadig utsett for øydeleggingar i tida rundt reformasjonen under stridigheitane mellom dei dansk-norsk kongane Frederik I og nevøen Christian II. Christian støtta reformasjonen, medan Frederik hadde lova å verna den katolske kyrkja. Etter kvart låg klosteret i ruin og tente som steinbrot for utbygginga av Båhus festning.

Kyrkja og eit par av romma sør for ho vart arkeologisk undersøkt i 1897-98. Deler av anlegget ligg truleg stadig intakt under markoverflata.

Lensherrar
----------

* Knud Grubbe (1575-1602)
* Lagt under Baahus len (1602-28)
* Niels Hammer (1628-44)
* Thomas Dyre (1644-52)
* Henrik Villumsen Rosenvinge (1652-58)

Kjelder
-------

1. ↑  *Dragsmark kloster*, Store norske leksikon.
2. ↑  *Dragmark kloster*
3. 1 2  *Dragsmarks kloster*, lansstyrelsen.se. Vitja 21. desember 2015
4. ↑  *Dragsmark kloster (Marieskog)*, katolsk.no. Vitja 21. desember 2015

---

* *Denne artikkelen bygger på «Dragsmark kloster» frå Wikipedia på bokmål, den 15. september 2016.*
Drake's Island sett frå Plymouth Hoe.
Drake's Island sett frå sørenden av Mount Edgecumbe
**Drake's Island** er ei 2,6 hektar stor øy i Plymouth Sound, havområdet sør for byen Plymouth i Devon i England. Namnet på øya vart først registrert i 1135, då ho vart kalla St Michael's etter kapellet som stod her. Seinare vart kapellet tileigna St. Nikolas i staden og øya fekk namnet St. Nicholas. Frå siste halvdel av 1500-talet vart øya stundom kalla Drake's Island etter Sir Francis Drake, den engelske sjørøvaren som nytta Plymouth som heimehamn. Sjølv langt ut på 1800-talet vart øya referert til som St Nicholas's Island.

Det var frå denne øya at Drake segla ut i 1577 og kom attende til 1580 etter å ha segla rundt jorda. I 1583 vart Drake guvernør på øya. 

Frå 1549 vart det bygd ut festningsverk på øya for å forsvare ho mot Frankrike og Spania. Forlegning for 300 mann vart bygd på slutten av 1500-talet. I fleire hundreår var dette det viktigaste forsvarsverket for Plymouth. I 1665 døydde Robert Lilburne i fangenskap på øya. Han vart dømd til fengsel på livstid for kongemordet på Karl I. Eit par år seinare sat general John Lambert, i fengsel på Drake's Island. Han døydde her vinteren 1683 etter å ha sete her frå 1662. 

Etter den andre verdskrigen vart Drake's Island framleis styrt av forsvarsdepartement og først i 1963 fekk Plymouth nytte øya. Det vart oppretta ein ungdomsleir der. 

1. mai 1987 var tden første telefonlinja lagt til øya. I 1995 kom øya i privat eige. 
In mai 2005 the island attracted British media attention when one of the empty buildi

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historia til øya

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Drake's Island» frå Wikipedia på engelsk, den 23. januar 2010.*

Koordinatar: 50°21′20″N 4°9′13″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Dragutin Topić** (fødd 12. mars 1971) er ein serbisk tidlegare friidrettsutøvar og basketballspelar frå Beograd, som tevla i høgdehopp for Jugoslavia og seinare Serbia. Han vart europameister i høgdehopp i 1990, og deltok i internasjonale meisterskap i 23 år.

Aktiv
-----

Topić sette verdsrekord i høgdehopp for juniorar med 2,37 meter då han vann VM for juniorar i Plovdiv sommaren 1990. Tre veker seinare tok han gullmedaljen i EM i 1990 i Split. Han fekk meistertittelen med 2,34 m, ettersom han hadde færre riv i tevlinga enn Aleksej Jermelin frå Sovjetunionen og Georgi Dakov frå Bulgaria. 

I 1993-sesongen forbetra Topić den nasjonale rekorden til 2,38 m, men mislukkast totalt i kvalfiseringa under VM i friidrett. To år seinare vann han høgdetevlinga under universiaden, men vart nummer åtte i VM i Göteborg. Våren 1996 vann han innandørs-EM i Stockholm, medan han sommaren 1996 var med i medaljekampen under OL i Atlanta, der han vart nummer fire med 2,32 m. 

Topić vart nummer fire med 2,32 m også i friidretts-VM 1999 i Sevilla, bronsemedaljen glapp då han hadde fleire riv enn tyskaren Martin Buß. Topić kvalfiserte seg til sin siste store høgdefinale i 2005, kom på niandeplass i VM i Helsingfors. Den 20. juni 2009 vann han høgdetevlinga under Europameisterskapen for lag på Fana stadion i Bergen med 2,29 meter.

### Doping

Topić var i 1993 utestengd i tre månader for bruk av ulovlege stimuli. I februar 2001 vart han utestengd i to år frå friidretten for bruk av nandrolon. Den perioden livnærde han seg med å spele basketball.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Gullmedalje – 2,34 m, framom Aleksej Jemelin (2,34 m)
* VM 1991 i Tokyo: Nr 9 – 2,28 m
* OL 1992 i Barcelona: Nr 9 – 2,28 m
* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa (2,20 m)
* EM 1994 i Helsingfors: Nr 5 – 2,31 m
* VM 1995 i Göteborg: Nr 8 – 2,25 m
* OL 1996 i Atlanta: Nr 4 – 2,32 m
* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (2,23 m)
* EM 1998 i Budapest: Nr 9 – 2,24 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 4 – 2,32 m
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (2,20 m)
* OL 2004 i Aten: Nr 10 – 2,29 m
* VM i 2005 i Helsingfors: Nr 9 – 2,25 m
* VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (2,19 m)
* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (2,25 m -nr17)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (2,15 m)
* EM 2012 i Helsingfors: Utslått i kvalifiseringa (2,10 m)

Topić la opp etter 2012-sesongen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dragutin Topić» frå Wikipedia på tysk, den 6. november 2014.*

* «Dragutin TOPIC». International Olympic Committee. Henta 17. mars 2023.
* «Dragutin Topić» (på engelsk). Olympedia. Henta 17. mars 2023.
**Islas Chafarinas** er ei gruppe på tre småøyar i Middelhavet utanfor kysten av Marokko. Dei har eit samla areal på 0,525 km² og ligg 45 km aust for Melilla og 3,3 km utanfor den marokkanske byen Ra'su l-Ma'. Islas Chafarinas er underlagt Spania og er eitt av fleire spanske område i Nord-Afrika utanfor den marokkanske kysten, kjend som *Plazas de soberanía*.

Islas Chafarinas består av tre øyar:

* Isla del Congreso 25,6 ha
* Isla Isabel II 15,3 ha (med garnison)
* Isla del Rey 11,6 ha

Øyane har vore under spansk kontroll sidan 1847 og det finst ein 190 mann stor militær garnison på Isla Isabel II, den einaste faste busetnaden i øygruppa. Folketalet har gått ned frå 426 menneske i 1900 og 736 menneske i 1910. 

I 1980- og 1990-åra levde dei siste middelshavsmunkeselane i spansk territorium her før dei forsvann på 1990-talet.

Plazas de soberanía. Islas Chafarinas er til høgre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Islas Chafarinas» frå Wikipedia på engelsk, den 24. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Foca monje del Mediterráneo>

Koordinatar: 35°11′N 2°26′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**«Isle of Beauty, Isle of Splendour»** er nasjonalsongen til Dominica. Han vart teken i bruk då Dominica vart sjølvstendig i 1967. Teksten er skrive av Wilfred Oscar Morgan Pond og melodien av Lemuel McPherson Christian.

Teksten
-------

Isle of beauty, isle of splendor,
Isle to all so sweet and fair,
All must surely gaze in wonder
At thy gifts so rich and rare.
Rivers, valleys, hills and mountains,
All these gifts we do extol.
Healthy land, so like all fountains,
Giving cheer that warms the soul.
Dominica, God hath blest thee
With a clime benign and bright,
Pastures green and flowers of beauty
Filling all with pure delight,
And a people strong and healthy,
Full of godly, rev'rent fear.
May we ever seek to praise Thee
For these gifts so rich and rare.
Come ye forward, sons and daughters
Of this gem beyond compare.
Strive for honour, sons and daughters,
Do the right, be firm, be fair.
Toil with hearts and hands and voices.
We must prosper! Sound the call,
In which ev'ryone rejoices,
"All for Each and Each for All."

Bakgrunnsstoff
--------------

* MIDI-lydfil med melodien
Islas Gimnesias (mørkegrått).
**Islas Gimnesias** (katalansk *Illes Gimnèsies*) er dei to største og austlegaste øyane i Balearane i Spania, Mallorca og Menorca. Dei andre store øyane i Balearane er Islas Pitiüses (Ibiza og Formentera).

Namn
----

Ordet *Gimnesias* (frå gresk γυμνήτες *gymnetes*) tyder «naken». Dei gamle grekarane leigde dei lokale innbyggjarane på desse øyane, talayotane, som slyngarar. 

Seinare kalla fønikiarane både Mallorca og Menorca for *Baliarides*. Etter at heile øygruppa kom under Romarriket fekk heile øygruppa namnet *insulae baliares* eller *Baleares insulae*, og dette namnet har halde ved til moderne tider.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gymnesian Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juli 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Strabius *Geografia* Bok III, Kapittel 2
	+ Belenguer, E. *Història de les illes Balears*. Barcelona: Edicions 62, 2004. s. 525. ISBN 84-297-5506-3 (volume I)


Koordinatar: 39°48′46″N 3°34′34″E﻿
Bassano del Grappa med brua over Brenta som vart bygt i 1569
**Bassano del Grappa** er ein by og ein kommune i provinsen Vicenza i Veneto-regionen i Italia. Kommunen har nær 44 000 ibuarar og dekker eit areal på 46,8 km². Byen ligg 129 meter over havet. Nokre av dei kringliggjande landsbyane er i dag omfatta av byveksten i Bassano, så bybefolkninga i området er større enn i sjølve Bassano.

Målaren Jacopo Bassano vart fødd, arbeidde og døydde i Bassano og byen tok namnet sitt etter han. I 1928 kom Grappa i tillegg til Bassano, til minne om dei mange tusen soldatane som under fyrste verdskrigen fall på det nærliggande fjellet Grappa. Bassano Del Grappa er mellom anna kjent for at brennevinet grappa vart funne opp i byen.

Byen vaks truleg fram i det andre hundreåret før Kristi fødsel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bassano del Grappa» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Aurelia Dobre** (fødd 16. november 1972) er ein tidlegare turnar frå Romania som i 1987 vart verdsmeister i mangekamp. 

Tett på 15-årsdagen vann Dobre gullmedalje i både mangekampen, bomøvinga og lagtevlinga under Verdsmeisterskapen i turn 1987 i Rotterdam. Dessutan sikra ho seg bronsemedaljar i frittståande og hopp. Gjennom meisterskapen vart ho tildelt 10 blanke poeng i fem av øvingane. Året etter var ho del av det rumenske mannskapet som tok sølv i lagtevlinga under dei olympiske leikane i Seoul, individuelt i mangekampen enda ho på sjetteplass. Også ved Turn-VM 1989 i Stuttgart vann ho sølv i lagtevlinga. 

Dobre la opp med ho var i tenåra, dels grunna to alvorlegare skadar og dels ein tyngre kropp etter vekst. I 1991 immigrerte ho til USA og gifta seg året etter med ein iransk-amerikansk turntrenar. Ho bur i delstaten Maryland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aurelia Dobre» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| Aurillac |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Aurillac** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Auvergne-Rhône-Alpes Cantal |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  28,76 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 30 551   1 062/km² |
| Koordinatar | 44°55′34″N 02°26′26″E﻿Koordinatar: 44°55′34″N 02°26′26″E﻿ |
| Høgd over havet | 622 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |

**Aurillac** (*Orlhac* på oksitansk) er ein by og kommune i Frankrike. Han er *préfecture* (hovudstad) i departementet Cantal i regionen Auvergne-Rhône-Alpes. Innbyggjarane her vert kalla *Aurillacois*.

Geografi
--------

Aurillac ligg ved elva Jordanne. Aurillac vert ofte rekna som ein av dei kaldaste byane i Frankrike, men dette stemmer ikkje sidan han rett og slett berre er den høgstliggande byen som vanlegvis vert vist på vêrvarsel på TV.

Økomoni
-------

Aurillac er den historiske hovudstaden til paraplyen, og byen produserer i dag meir enn halvparten av paraplyane i Frankrike.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kraftmast i Låvisberget.Foto: Jun Kwang Han

Høgspentlinjer i nedre delen av Aurlandsdalen. Foto: Jun Kwang Han

**Aurland kraftverk** er eit vasskraftverk i Aurland kommune i Vestland. Kraftverket, som er det tredje største i Noreg, starta produksjonen i 1973 og var ferdig utbygd i 1989. Kraftverket vert også kalla **Aurland I**.

Tre peltonturbinar, kvar på 280 MW, utnyttar eit fall på 870 meter frå magasinet i Viddalsvatnet. Tilsiget er på 79 millionar m3 og nedslagsfeltet er på 56 km2. Midlare årsproduksjon er på 2002 GWh. Lengda på driftstunnelen er 3 km, og magasinkapasiteten er 196 millionar m3. 

Etter å ha vorte brukt til kraftproduksjon i Aurland kraftverk, renn vatnet ut i Vassbygdevatn og vert utnytta i Vangen kraftverk

Anlegget er eigd og vert drive av E-Co Energi.

Utnyttinga av vasskrafta i Aurlandsdalen og fjellområda rundt var omstridd og utbyggaren, Oslo Lysverker, måtte justere dei opphavlege planane slik at det vart teke meir omsyn til naturvern. Utbygginga var den første der sivil ulydnad mot eit stortingsvedtak vart brukt som kampmiddel mot vasskraftutbygging.

Fallrettane til vassdraga i området skaffa Oslo Lysverker seg allereie rett etter andre verdskrigen, men planar om utbygging vart fyrst sett i gang i 1969. 

I samband med utbygginga vart det bygd veg frå Aurland over fjellet til Hol kommune. Vegen er i dag Riksveg 50. 
Aurland kraftverk omfattar eit stort tal kraftstasjonar, magasin, tunnelar og bekkeinntak. Vatnet nyttast fleire gonger av kraftverk som ligg i ulik høgd i området.

Sjå òg
------

* Aurland II kraftverk
* Aurland III kraftverk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aurland kraftverk» henta frå Wikipedia på bokmål den 24. november 2009. Der vart desse kjeldene gjevne*

* E-Co energi Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* NVE

### Fotnotar

1. ↑  ««Liste over kraftverk etter størrelse» på nettstaden odin.dep.no» (PDF).
2. ↑  «NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |