recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Juhani Tapio Antero Kärkinen** (28. oktober 1935–29. august 2019) var ein finsk skihoppar frå Kotka. Han vann gullmedaljen i det spesielle hopprennet under VM 1958 i Lahti, hans "heimebane" ettersom han tevla for Lahden Hiihtoseura. Skihopparen Kalevi Kärkinen var ein eldre bror som også hevda seg internasjonalt i skihopping.

Aktiv
-----

Kärkinen kom på tredjeplass i hopprennet i Lahti i 1956, bak landsmennene Hemmo Silvennoinen, som vann, og Eino Kirjonen. Året etter fekk han same plassering i Holmenkollrennet, då med Helmut Recknagel frå Aust-Tyskland og same Kirjonen føre seg på resultatlista.

Vinteren 1958 gjekk verdsmeisterskapen på ski i Kärkinen sin treningsbakke heime i Lahti. Her vann han ein suveren siger, 10 poeng framom landsmannen Ensio Hyytiä. Dermed sikra dei to finsk dobbeltsiger i hopp i den tredje store skimeisterskapen på rad, ei bragd som omfatta seks ulike skihopparar.

Året etter sigra Kärkinen på ny i Lahti, 3,5 poeng framom nordmannen Anders Woldseth, med Helmut Recknagel på tredjeplass. I OL-sesongen 1960 kom Kärkinen på tredjeplass i Lahti, tett bak dei nye finske storhopparane, Veikko Kankkonen som vann tevlinga, og Niilo Halonen. Tidlegare på vinteren vart Kärkinen nummer åtte i hopprennet under OL i Squaw Valley i USA.

Romjula 1960 vann Kärkinen opningsrennet i den tysk-austerrikske hoppveka, og fekk broren Kalevi med seg på pallen, ettersom denne kom på delt tredjeplass. Juhani Kärkinen vart til sist nummer fem i hoppveka 1960/61 med 856,7 poeng, knapt to poeng bak broren som vart nummer tre. Seinare i 1961-sesongen vart Juhani nummer to i Svenska skidspelen i Falun, eitt poeng bak nordmannen Toralf Engan, medan han året etter vart nummer fem i Falun.

Kärkinen deltok i hoppveka 1962/63, og fekk som best ein tiandeplass. Seinare i 1963-sesongen tok han ein ganske klar siger i hopprennet i Lahti.

Han vart finsk meister i 1958, -59 og -61.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Juhani Kärkinen» frå Wikipedia på tysk, den 22. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Juhani Kärkinen – Profil og resultatoversikt hos FIS
Ein Porsche vinsj.
**Vinsj** er ein trommel som vert nytta til å dra inn eit ståltau, eller trosser, for å trekkja ei last. Vinsjar finst i mange ulike storleikar frå småvinsjar med sveiv til kraftige vinsjar med trekkraft på fleire hundre tusen Newton. Bruksområda er svært varierte og femnar om skogbruk, bilberging, kraner og så vidare.

Skogbruk
--------

Vinsj på stammelunnar.
I skogbruket vert vinsj nytta for lunning av tømmer, som oftast heiltømmer. Alt frå små eintromla vinsjar monterte på landbrukstraktorar til kraftige totromla vinsjar monterte på stammelunnarar er i bruk. Totromla traktormonterte vinsjar er òg vanlege. Vinsjane kan vera bak- eller frontmonterte, men i Noreg er bakmontering mest vanleg. Nokre lastetraktorar har frontmontert vinsj som vert nytta for å få tak i tømmer som ligg vanskeleg til. 

Kabelkraner, som vert nytta for å henta ut tømmer i ulendt terreng, nyttar kraftige fleirtromla vinsjar. I Noreg har det ofte vorte nytta mindre kabelkraner, der vinsjen er ein kraftig totromla traktormonterte vinsj, medan det i Nord-Amerika har vore vanleg med store kabelkraner, som nyttar større vinsjar. 

### Soge

Dei fyrste vinsjane som vart nytta innan skogbruk var utstyrte med eigne motorar. Motor og vinsj stod på meiar og vinsjen vart nytta for å flytta utstyret. Dei eldste vinsjane av denne typen var utstyrte med dampmaskinar, men så snart driftsikre motorar med intern forbrenning vart tilgjengelege tok desse over.

Anleggsmaskinar
---------------

Bulldosarar er av og til utstyrte med bakmontert vinsj, som vert nytta til vinsja inn til dømes grovt tømmer, til å trekkja laus seg sjølv eller andre anleggsmaskinar, eller til å flytta på andre tunge gjenstandar. Gravemaskinar nytta vinsjar heilt fram til 1960-talet, då hydraulikk tok over. Før det vart vanleg med hydraulikk vart det òg nytta vinsj for å heva bladet på bulldosarar, for å heva og senka bladet på skrapelastarar, osb.

Bilvinsjar
----------

Bruk av frontmontert bilvinsj til å trekkja eit køyretøy ut av eit gjørmehol.
Firehjulsdrivne terrengbilar er ofte utstyrte med ein eintromla vinsj. Denne vert nytta for å trekkja laus køyretøyet med om ein køyrer seg fast i terrenget eller som hjelp for å komma opp bratte bakkar. Bergingsbilar er òg utstyrte med vinsj, som vert nytta for å trekkja trekkja andre køyretøy inn på vegen og for å dra bilar opp på bergingsbilen.

Skipsfart
---------

Fortøyningsvinsjar på ein båt.
Innan sjøfart vert vinsjar nytta til å trekkja skip på plass ved kaia under fortøying, ankervinsjar, for å trekkja inn nøter på notbåtar, for å løfta stykkgods under lasting og lossing. På seglbåtar vert det nytta vinsj for å heila og låra segl.

| * v
* d
* e
Skogsmaskinar |
| --- |
| Motorsag**·** Ryddesag**·** Fellar**·** Kvistar**·** Fellar-kvistar**·** Stammelunnar**·** Lassberar**·** Vinsj**·** Tømmerkran**·** Tømmergrip **·** Tømmerhengar**·** Kabelkran**·** Barkemaskin**·** Plantemaskin |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Juha Väätäinen** (fødd 12. juli 1941 i Uleåborg i Finland) er ein finsk politikar og tidlegare mellom- og langdistanseløpar. Han vart i 1971 dobbelt europameister då han på finsk heimebane vann både 10 000 og 5000 meter under meisterskapen i Helsingfors. I 2011 vart Väätäinen vald inn i Den finske riksdagen for Sannfinländarna.

Friidrett
---------

Väätäinen slo gjennom som mellomdistanseløpar og vann i 1965 i den finske meisterskapen 800-meterløpet på tida 1.51,5. Året etter vart det bronse på distansen i den nasjonale meisterskapen, trass i at han vart klokka inn på gode 1.49,3. I 1967 forbetra han den personlege rekorden til 1.48,4, same året i Björneborg vart han finsk meister for andre gong etter 1.49,2. Ny medalje på 800 m fekk han i 1968, slått i innspurten med ein tidels sekund av Olof Nyman. Same året forbetra han den personlege rekorden på 1500 m til 3.43,7.

Deretter gjekk Väätäinen over til å satse på langdistansane. I 1970 noterte han sterke 13.43,2 på 5000 meter og sette ny finsk og nordisk rekord på 10 000 meter med 28.19,6.

Väätäinen imponerte stort då han under den finske meisterskapen 1971 i Uleåborg sprang i mål i einsam majestet på 28.12,8 på 10000-meteren. Tre veker seinare var det klart for EM i friidrett 1971 på olympiastadion i Helsingfors. Opningsdagen i EM stilte han til start på 10 000 m i lag med 34 andre løparar. Straks etter klokka ringde for siste runde, gjorde han eit rykk som einast Jürgen Haase frå Aust-Tyskland vere med. Väätäinen klarde å halde på leiinga heilt til mål, takk vere ei sisterunde på 53,8 sekundar. Sluttida 27.52,7 var den beste han nokon gong presterte. Fire dagar seinare sprang han på halvmila ei enno raskare sisterunde og vann si andre gullmedalje med tida 13.32,4, nær elleve sekundar under sin gamle pers.

I 1972 vart Väätäinen finsk meister på 5000 m. Han forbetra den personlege rekorden på distanden til 13.28,4. Under dei olympiske leikane i München i 1972 vann han eit av kvalifiseringsheata på halvmila på gode 13.32,8. Men i finalen presterte han langt unna pari.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971 i Helsingfors: To gullmedaljar; 10 000 m – 27.52,7 og 5000 m – 13,32,4
* OL 1972 i München: Nr 13 på 5000 m – 13.53,8

Politikk
--------

Väätäinen stilte til val ved riksdagsvalet 2007 for Centern i Finland, utan å nå opp. Våren 2011 vart han derimot vald til riksdagsmedlem, då for Sannfinländarna i valkrinsen Helsingfors.

Kjelder
-------

* *Friidrott-72*. Helsingborg 1972

* *Denne artikkelen bygger på «Juha Väätäinen» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI

 |
| **Isla Hoste** |
| --- |
| Hoste-øya. Navarino-øya kan sjåast til høgre.Hoste-øya. Navarino-øya kan sjåast til høgre. |
| Geografi |
| **Stad** | Eldlandet |
| **Koordinatar** | 55°15′S 69°0′W﻿Koordinatar: 55°15′S 69°0′W﻿

 |
| **Areal** | 4117 km²

 (1402 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Chile |
| **Region  Provins** | Región de Magallanes y de Antártica Chilena  Antártica Chilena

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Hoste-øya** (spansk: *Isla Hoste*) er ei chilensk øy og den nest-største av øyane i Eldlandet. Berre Storøya i Eldlandet er større. Øya har ein rik flora med skogar av sørlege tre. Vestdelen av øya ligg i Alberto de Agostini nasjonalpark. Sørspissen av øya har fått namnet Det falske Kapp Horn.

Øya har truleg vore ein buplass for Yaghan-folket før dei kvite kom. Chilenarane forsøkte å busetja seg på øya og avla kveg, men måtte gje opp. Nokre få yaghan-familiar budde på øya fram til utpå 1900-talet. 

I 1978 brukte Chile øya som stasjon for krigsskip i Operation Soberanía under Beagle-konflikten. Operasjonen vart ikkje sett i verk. Under folketeljinga i 1992 registrerte ein seks fastbuande her, men det er uvisst om desse faktisk budde her eller på andre øyar i nærleiken. I 2002 registrerte ein ingen.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Hoste Island» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Eit Abbediagram plottar abbetalet mot brytningsindeksen for ei rekke ulike glas (raud prikk). Glasa er klassifisert etter Schott Glass letter-number code for å spegle deira posisjon i diagrammet.
Påverknad ved tillegg av utvalde glass på Abbetalet i eit spesifikt basisglass.[1]
**Abbetalet** (kjent òg som **V-talet** eller **konstringensen**) av eit transparent materiale, er eit mål for materialet sin optiske dispersjon (variasjon i brytningsindeks med bølgjelengda til lyset) i høve til brytningsindeksen. Talet er kalla opp etter den tyske fysikaren Ernst Abbe (1840–1905), som definerte talet.

Abbetalet *V* av eit materiale er definert som

{\displaystyle V={\frac {n\_{D}-1}{n\_{F}-n\_{C}}},}
der *n*D, *n*F og *n*C er brytningsindeksane til materialet ved bølgjelengda for Fraunhofer D-, F- og C- spektrallinene (589.2 nm, 486.1 nm og 656.3 nm respektivt). Materiale med låg dispersjon (låg kromatisk aberrasjon) har ein høg verdi for *V*.

Kjelder
-------

1. ↑  Abbe number calculation of glasses
**Maria Fernanda Moreira Ribeiro** (fødd 23. juni 1969) er ein portugisisk tidlegare langdistaneløpar frå Penafiel. Ho vann gull på 10000 meter under EM 1994, VM 1995 og OL 1996. Ribeiro har delteke i rad ulike meisterskap der løping har stått på programmet, mellom anna terrengløp og stafettmeisterskap over lengre distansar, og skal ha vunne til saman 40 internasjonale medaljar.

Aktiv
-----

Frå 1986 til 1993 deltok Ribeiro på lengre distansar i samtlege internasjonale store meisterskap, utan å markere seg. Derimot markerte ho seg til gagns under friidretts-EM 1994 i Helsinki, der ho vart europameister på 10000-meteren, 24 sekund føre landskvinna Conceição Ferreira. Frå den tid var Ribeiro alltid å rekne med i kampen om medaljane i dei store meisterskapane. Året etter EM-triumfen i Helsinki gjorde ho i Hechtel sitt livs snøggaste 5000-meterløp med tida 14.36,4. Ho lukkast så å vinne 10000 m under VM i friidrett 1995 i Göteborg, og å ta sølvmedaljen på 5000 meter. På milløpet sprang ho frå etiopiske Derartu Tulu på sisterunden, men på den halve distansen måtte ho sjølv sleppe irske Sonia O’Sullivan på oppløpet.

Under dei olympiske leikane 1996 i Atlanta vann Ribeiro gullmedaljen på 10000 m etter å ha vunne over kinesiske Wang Junxia i spurten. Frå verdsmeisterskapen 1997 i Aten fekk Ribeiro med seg ein bronsemedalje på 5000 meter og sølvmedaljen på 10000 meter. På 5000-meteren vart ho slått i spurten av rumenske Szabo og Roberta Brunet frå Italia, på milla var ho sjanselaus mot kenyanske Sally Barsosio. Også i friidretts-EM 1998 i Budapest vart Ribeiro sølvvinnar på 10000 meter, like framom rumenske Lidia Şimon.

I sin siste internasjonale sesong som baneløpar, OL-sesongen 2000, sikra Ribeiro seg bronsemedaljen på 10000 meter under sommarleikane 2000 i Sydney, bak dei etiopiske løparane Derartu Tulu og Gete Wami. Tida 30.22,8 var og er Ribeiro sin personlege rekord på 10000 meter. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa på 3000 m (9.32,6 =nr 25)
* VM 1987 i Roma: Utslått i kvalifiseringa på 3000 m (9.01,1 =nr 24)
* OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa på 3000 m (9.05,9 =nr 26)
* EM 1990 i Split: Utslått i kvalifiseringa på 3000 m (9.11,3 =nr 19)
* VM 1991 i Tokyo: Utslått i kvalifiseringa på 3000 m (9.01,9 =nr 22)
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa på 3000 m (9.07,6 =nr 26)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 10 på 10000 m – 31.40,5
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje på 10000 m – 31,08,7, framom Conceição Ferreira (31.32,8)
* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje på 10000 m – 31.04,9, og sølvmedalje på 5000 m (14.48,5)
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje på 10000 m – 31,01,6, framom Wang Junxia (31.02,5)
* VM 1997 i Aten: Sølvmedalje på 10000 m – 31.39,1, og bronsemedalje på 5000 m (14.58,8)
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje på 10000 m – 31,32,3, bakom Sonia O’Sullivan (31,29,3)
* OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje på 10000 m – 30.22,8, bakom Gete Wami (30.22,4)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fernanda Ribeiro» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 64°49′37″ S 63°21′22″ W﻿

**Wiencke Island** er ei den sørlegaste av dei store øyane i Antarktiske Arkipel, som ligg mellom Île Anvers i nord og vestkysten av Den antarktiske halvøya.

Øya verkar å ha blitt oppdaga først av Edward Bransfield ombord på briggen «Williams» i januar 1820, men han namngav eit nes. I 1829 segla Henry Foster kring øya. I 1873 var den tyske Eduard Dallmann den første som gjekk i land på øya og omtalte ho som «ein einsam stad». Øya vart namngjeven av Belgica-ekspedisjonen, 1897–99, under Adrien de Gerlache, etter Carl August Wiencke, ein norsk sjømann som fall overbord og mista livet under ekspedisjonen. 

Den klipperike øya er stort sett dekt av isbrear, snø og is. Somme små steinete strender ligg på vest- og nordsida av øyane. Ein finn noko gras, mose og lav på øya. Det er tre fjellryggar med Nemo Peak (864 moh) i nordvest, Nipple Peak i nordaust, og Luigi Peak (1415 moh) i sørvest. Luigi Peak er den høgaste toppen på øya, men øya har aldri vorte skikkeleg kartlagd. Av mindre øyar kring denne øya er Breakwater Island, 8 km nord for Cape Astrup, det nordlegaste punktet på Wiencke Island. Nær søraustsida av Fridtjof Island som er knytt til Wiencke av ei rekkje skjer og holmar. I nærleiken av Cape Willems, det sørlegaste punktet i Wiencke, ligg Bob Island.

Storbritannia sette opp ein base på Deception og i ei bukt på Wiencke Island i 1944 og ein annan base ved Hope Bay i 1945 for å rapportere vêret og å sjekke at det ikkje var tysk marineaktivitet der. Berre ein av desse tre basane finst framleis, på Goudier Island i bukta Port Lockroy, utanfor Jougla Point, nær sørvestenden av Wiencke Island.

Eit argentinsk lett tårn vart installert i 1947 ved Py Point ved sørvestenden av Peltier Channel på den nærliggande Île Doumer, og ei bergingshytte vart reist i Dorian Bay i 1957, nord for Port Lockroy. British Antarctic Survey (BAS) reiste ei skysshytte, kjend som Damoy Point-hytta, nær den argentinske hytta i 1975 som fungerte som base for ei mellombels flystripe på isen på sommartid. Denne vart lagt ned i 1995. 

Ein annan vitskapleg stasjon (Yelcho) vart oppretta i 1962 av Den chilenske marinen i South Bay på den nærliggande Île Doumer. Ei naudhytte vart bygt i 1957 i Alice Creek 150 meter sør for Goudier Island på austkysten av øya, før det etter to år vart bygt ei større hytte. Desse to hyttene vart fjerne i 1996, emdan basen på Goudier Island vart sett i drift att.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wiencke Island» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Vårt land: för en röst, kör och fortepiano-accomp*, 1863

**Vårt land** (finsk *Maamme*) er Finlands uoffisielle nasjonalsong. Songen vart skriven av Johan Ludvig Runeberg som del av Fänrik Ståls sägner og tonesett av Fredrik Pacius, og han vart framført for første gong 13. mai 1848 i Helsingfors. Også Estlands nasjonalsong (Mu isamaa, mu õnn ja rõõm bruker same melodi, men utan repetisjonen for dei siste fire linene. Teksten vart omsett til finsk av Paavo Cajander i 1889. Vårt land har 11 vers, men vanlegvis er det berre første og siste verset som blir sunge.

Teksten til *Vårt land*
-----------------------

**Vårt land**
Vårt land, vårt land, vårt fosterland,
Ljud högt, o dyra ord!
Ej lyfts en höjd mot himlens rand,
Ej sänks en dal, ej sköljs en strand,
Mer älskad än vår bygd i nord,
Än våra fäders jord.
Vårt land är fattigt, skall så bli
För den, som guld begär,
En främling far oss stolt förbi;
Men detta landet älska vi,
För oss med moar, fjäll och skär
Ett guldland dock det är.
Vi älska våra strömmars brus
Och våra bäckars språng,
Den mörka skogens dystra sus,
Vår stjärnenatt, vårt sommarljus,
Allt, allt, vad här som syn, som sång
Vårt hjärta rört en gång.
Här striddes våra fäders strid
Med tanke, svärd och plog,
Här, här, i klar som mulen tid,
Med lycka hård, med lycka blid,
Det finska folkets hjärta slog,
Här bars, vad det fördrog.
Vem täljde väl de striders tal,
Som detta folk bestod,
Då kriget röt från dal till dal,
Då frosten kom med hungerns kval,
Vem mätte allt dess spillda blod
Och allt dess tålamod?
Och det var här, det blodet flöt,
Ja, här för oss det var,
Och det var här, sin fröjd det njöt,
Och det var här, sin suck det göt,
Det folk, som våra bördor bar
Långt före våra dar.
Här är oss ljuvt, här är oss gott,
Här är oss allt beskärt;
Hur ödet kastar än vår lott,
Ett land, ett fosterland vi fått,
Vad finns på jorden mera värt
Att hållas dyrt och kärt?
Och här och här är detta land,
Vårt öga ser det här;
Vi kunna sträcka ut vår hand
Och visa glatt på sjö och strand
Och säga: se det landet där,
Vårt fosterland det är!
Och fördes vi att bo i glans
Bland guldmoln i det blå,
Och blev vårt liv en stjärnedans,
Där tår ej göts, där suck ej fanns,
Till detta arma land ändå
Vår längtan skulle stå.
O land, du tusen sjöars land,
Där sång och trohet byggt,
Där livets hav oss gett en strand,
Vår forntids land, vår framtids land,
Var för din fattigdom ej skyggt,
Var fritt, var glatt, var tryggt!
Din blomning, sluten än i knopp,
Skall mogna ur sitt tvång;
Se, ur vår kärlek skall gå opp
Ditt ljus, din glans, din fröjd, ditt hopp,
Och högre klinga skall en gång
Vår fosterländska sång.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Teksten til *Maamme* i Wikisource
* Finlands nasjonalsong Arkivert 2004-10-10 ved Wayback Machine. - bakgrunn og RealAudio-versjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*For andre stader med same namnet, sjå Kingstown (fleirtyding).* 

| Kingstown |
| --- |
| Kingstown sett frå Fort CharlotteKingstown sett frå Fort Charlotte Kingstown sett frå Fort Charlotte |
| Styresmakter |
| Land | Saint Vincent og Grenadinane |
| Geografi |
| Plassering |
| Posisjonen til Kingstown i Saint Vincent og GrenadinanePosisjonen til Kingstown i Saint Vincent og GrenadinanePosisjonen til Kingstown i Saint Vincent og Grenadinane |

**Kingstown** er hovudstaden i Saint Vincent og Grenadinane og ligg på øya Saint Vincent. Byen hadde i 2004 eit innbyggjartal på 18 000. Han er ein hamneby og eit handelssenter, og har noko turisme.

Kingstown har to domkyrkjer, eit arkeologisk museum og ein botanisk hage frå 1765.

Kjelder
-------

* «Kingstown» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kingstown**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
***Våren*** (opphavleg skrive *Vaaren*) er ein roman frå 1914 av den norske forfattaren Sigrid Undset.

Hovudpersonane i romanen er det unge paret Rose Wegener og Torkild Christensen. Dei giftar seg og stiftar ein heim, men kjem frå kvarandre ette at dei mister sitt første barn. Dei skil seg på ein fredeleg og danna måte. Då dei møter kvarandre att etter fleire år, tek dei oppat forholdet.

Litteraturhistorikaren Liv Bliksrud har skrive at romanen «er blant Undsets mest belærende og moraliserende», med den sterke vektlegginga si av tydinga til ekteskapet.

Romanen blei tatt med i 1967-utgåva av *Norges nasjonallitteratur* som det einaste verket frå forfattarskapen til Undset.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Våren» frå Wikipedia på bokmål, den 22. januar 2020.*

1. ↑  Dahl, Willy (1984). *Norges litteratur* (på norsk) **2**. Oslo: Aschehoug. s. 306–307. ISBN 82-03-10571-8.
2. ↑  Amdam, Per (1975). «En ny realisme. Historie og samtid». I Beyer, Edvard. *Norges Litteraturhistorie* (på norsk) **4**. Oslo: Cappelen. s. 420–421.
3. ↑  *Sigrid Undset* (1997, s 65) ISBN 82-05-24771-4

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utgåva frå 1999 ved Nasjonalbiblioteket (tilgang for norske IP-adressar)
|  |
| --- |
| ***Hi-Heel Sneakers***  Singel av Tommy Tucker |
|  |
| B-side | «I Dont Want 'Cha - Watcha Gonna Do» |
| **Utgjeve** | 1964 |
| **Innspelt** | Chicago, 1963 |
| **Sjanger** | Blues |
| **Lengd** | 2:45 |
| **Selskap** | Checker (Cat. no.1067 |
| Låtskrivar(ar) | Robert Higginbotham - misspelled 'Higgenbotham' on label a.k.a. Tommy Tucker |
| Tommy Tucker-kronologi |
|  | *Hi-Heel Sneakers* | «Long Tall Shorty»
(1964)

 |

«**Hi-Heel Sneakers**» (ofte skrive «High Heel Sneakers») er ein bluessong skriven og spelt inn av Tommy Tucker i 1963. Songen er ein ganske kjapp 12-taktsblues. Den originale innspelinga til Tommy Tucker gjekk til topps på *Cash Box* R&B Locations-lista og nådde 11. plassen på *Billboard* Hot 100. Musikarane på innspelinga var mellom andre Brenda Jones på bass, Johnny Williams på trommer, Weldon Young på gitar og Tucker - òg kjend som Robert Higginbotham på piano og orgel. 

Mange artistar har spelt «Hi-Heel Sneakers». Blant desse finn ein Bill Haley & His Comets, The Beatles, The Rolling Stones, Ronnie Milsap, The Faces, Sting, Led Zeppelin, Carl Perkins - på Johnny Cash sitt 35-årsjubileumsalbu, Rahsaan Roland Kirk, Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, The Everly Brothers, Chuck Berry, Stevie Wonder, Paul McCartney, The Searchers, The McCoys, Sammy Davis jr. Big Brother and the Holding Company, Jose Feliciano, Buddy Guy & Junior Wells, Tom Jones, John Lee Hooker, The American Breed, Cleo Laine, Pharoah Sanders, Jerry Garcia og The Grateful Dead, Phish, Ramsey Lewis, Laura Nyro og George Thorogood. 

Oasis-songen «Get Off Your High Horse Lady» frå albumet *Dig Out Your Soul*, brukte vokalmelodien og oppsettet til denne songen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hi Heel Sneakers» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juli 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  
Aldin, Mary Katherine (1989). *Soul Shots Volume 4:Urban Blues - liner notes*. Rhino Records. s. 2. R2 75758.
2. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942–2004*. Record Research. s. 592.
3. ↑  «Ball & Chain: Big Brother & The Holding Company Feat. Janis Joplin: MP3 Downloads». *Amazon.com*. Henta 9. juli 2017.
|  |
| --- |
| **Vårfluger** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Underklasse:** | Flygande insekt Pterygota |
| **Overorden:** | Amphiesmenoptera |
| **Orden:** | **Vårfluger** TrichopteraKirby, 1813 |

**Vårfluger** (*Trichoptera*) er ei orden insekt i nær slekt med sommarfuglane. Dei liknar små møll, men skil seg frå desse ved å ha vengjene dekt med fine små hår. Larvane deira lever oftast i ferskvatn i små hus dei byggjer av rusk og rask dei finn på botnen.

Det finst 7 100 beskrivne vårflugeartar i verda, 192 av dei er registrerte i Noreg.

Kjenneteikn
-----------

Vaksne vårfluger liknar små møll, men har membranøse (i staden for skjellute) vengjer og er dessutan dekt med små hår. Det er to av desse vengjene, og dei ligg over ryggen som eit tak når dyret sit stille. Mandiblane er små eller fråverande, medan antennene derimot er særs lange - ofte lenger enn sjølve kroppen. Beina er òg lange og tynne.

Mellom trekka som er viktige i klassifisering innanfor vårflugene kan reknast «vortene» på mellomkroppen og tornane/sporene på gangbeina.

Levesett
--------

Vårflugene har fullstendig forvandling, det vil seie at dei går gjennom eit puppestadium mellom larve- og vaksenstadiet. Dei er i stor grad knytt til ferskvatn, der larvane lever. Desse byggjer hjå mange artar små sylindriske hus av sandkorn, trestykke og andre materiale, som dei limer saman med silke dei skil ut or underleppa (*labium*). Dei husbyggjande artane lever stort sett av daudt plante- eller dyremateriale.

Andre larvetypar er frittlevande eller spinn fastsitjande net dei gøymer seg i når dei ikkje er ute og jaktar eller beiter. Det finst òg fastsitjande artar som lever av å filtrera or vatnet. Livssyklusen tek i Noreg som regel mellom 10 månadar og 2 år å gjennomføra, frå egga vert lagt til dei vaksne insekta legg egg sjølv.

Døme på larvehus
Nokre vårflugeartar legg egga sine i vassoverflata, medan andre dykkar i vatnet eller legg dei slik at dei lett kan falla i det. Ofte ligg dei i store geleklumpar som svulmar opp når dei vert tilsett vatn. Dei nyklekte insekta lever mesteparten av livet sitt som larvar; når dei vert vaksne vil dei ikkje leva lenger enn mellom to-tre døger og ein dryg månad.

Så godt som alt opptak av næring vert gjort som larvar. Vaksne vårfluger har reduserte munndelar og tek berre unnataksvis til seg føde. Når dei unge dyra har ete nok, forpuppar dei seg - frittlevande artar spinn då ei kokong, medan dei husbyggjande trekkjer seg inn i husa sine. Når puppen er ferdig utvikla bit han seg ut med dei kraftige kjevane sine og sym inn til land kor han klatrar opp.

Kjelder
-------

* Bährmann: *Bestimmung wirbelloser Tiere* Spektrum 2005
* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer 2002
* Solem, J.O.: *Vårfluer (Trichoptera), noen generelle betraktninger* i Insekt-Nytt #1 1986
* Norske insektfamilier og deres artsantall

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
Koordinatar: 61°35′56″N 5°1′40″E﻿

Kinnakyrkja frå 1100-talet. Foto: Nina Aldin Thune

Florø kyrkje vart innvigd i 1882.
**Kinn** er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti i Den norske kyrkja. Soknet femner vestre delen av Flora kommune med mellom anna Florø by og øyene utom. Opphavleg var det mellomalderkyrkja Kinn kyrkje som står plassert ut mot havgapet og seglingsleia nordvest på øya Kinn som var soknekyrkje. Kinnakyrkja er ei steinkyrkje frå 1100-talet. Då Florø vart ladestad og folketalet der voks vart det etter kvart bygd kyrkje der, og Florø kyrkje har sidan 1882 vore soknekyrkje i soknet. I tillegg til dei to kyrkjene er Askrova bedehuskapell på øya Askrova og Batalden bedehuskapell på Fanøya i øygruppa Batalden vigsla til gudstenestebruk.

Kinn sokn grensar til Frøya sokn og Midtgulen sokn i nord, Nordal sokn og Bru sokn i aust og Askvoll sokn i sør.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Harald J. Stavang: «Kinnakyrkja» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane».
2. ↑  «Torkjell Djupedal og Sigurd Vengen: «Florø kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Kinn sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Universitetet i Bergen/Digitalarkivet
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane»
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Flora kommune på nettstaden disnorge.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
**Shikoku** er den minste av dei fire hovudøyane i Japan, både når det gjeld areal og folketal. Ho ligg sør for Honshu og aust for Kyushu, med Setosjøen imellom. I sør har ho kyst mot Stillehavet. Ho er også ein tradisjonell japansk region, og omfattar prefektura Ehime, Kagawa, Kochi og Tokushima. Den største byen på øya er Matsuyama, so har rundt ein halv million innbyggjarar. På heile øya bur det rundt 4,1 millionar menneske (2005).

«Shikoku» tyder 'fire provinsar', og viser til dei fire tidlegare provinsane ho var delt inn i, Awa, Tosa, Sanuki og Iyo. Tidlegare namn på øya er Iyo-no-futana-shima (伊予之二名島), Iyo-shima (伊予島) og Futana-shima (二名島). 

Fjell og skog på Shikoku.
Shikoku er berglendt og har mykje skog. Det blir drive terassejordbruk i fjellskråningane, og ein dyrkar mellom anna ris, kveite, tobakk, soyabønner og mandarinar her. Det blir også drive fiske og saltutvinning.

Øya har fleire brusamband med Honshu, mellom anna verdas største hengebru, Akashi Kaikyo-brua, Minami Bisan–Seto-brua og Tatara-brua.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shikoku» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mai 2011.*

* «Shikoku» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Shikoku**

| * v
* d
* e
Regionar og prefektur i Japan |
| --- |
| Hokkaido | Hokkaido |
| Tōhoku | Akita · Aomori · Fukushima · Iwate · Miyagi · Yamagata |
| Kantō | Chiba · Gunma · Ibaraki · Kanagawa · Saitama · Tochigi · Tokyo |
| Chūbu | Aichi · Fukui · Gifu · Ishikawa · Nagano · Niigata · Shizuoka · Toyama · Yamanashi |
| Kansai | Hyōgo · Kyoto · Mie · Nara · Osaka · Shiga · Wakayama |
| Chugoku | Hiroshima · Okayama · Shimane · Tottori · Yamaguchi |
| Shikoku | Ehime · Kagawa · Kōchi · Tokushima |
| Kyushu | Fukuoka · Kagoshima · Kumamoto · Miyazaki · Nagasaki · Ōita · Saga · Okinawa |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Wiendokumentet** er ein avtale frå 1990 mellom landa i Organisasjonen for tryggleik og samarbeid i Europa med føremål om å auka tryggleik og tiltru mellom landa i organisasjonen.
Avtalen inkluderer ei årleg utveksling av militær informasjon om styrkar i Europa (definert som frå Atlanterhavet til Ural), varslingar for å risikoreduksjon som informasjon om uvanleg militær aktivitet og farlege hendingar, førehandsmeldingar om visse militære aktivitetar, observasjon av visse militære aktivitetar, utveksling av årlege kalenderar og kontroll av inspeksjon og evalueringsbesøk.

Informasjonsutvekslinga i Wiendokumentet er avgrensa til styrkar i Europa, medan Global utveksling av militær informasjon gjeld for alle styrkane til medlemslanda, uansett kvar dei held til. Den årlege utvekslinga av informasjon vert gjennomført samstundes som den årlege utvekslinga av informasjon frå CFE-avtalen i Wien i desember kvart år. Wiendokumentet vert revidert jamleg; siste versjon i 2017 er frå 2011.

Frå 2014 har det vore frykt om at Wiendokumentet er nær ved å verta de facto nedlagt grunna spenningar i Aust-Europa. 
Russland kunne likevel nytta avtalen i april 2015 for å tvinga NATO til å la russiske inspektørar vera til stades ved militærøvinga Joint Warrior utanfor Skottland.

Kjelder
-------

1. ↑  «Arms Control and International Security, Overview of 2011 Vienna Document». U.S. Department of State. Henta 10 August 2013.
2. ↑
3. ↑  Farmer, Ben; Parfitt, Tom (14 April 2015). «Russian inspectors arrive at British war games off Scotland». *The Daily Telegraph (online edition)*. Henta 14 April 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Vienna Document» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mai 2017.*
|  |  |
| --- | --- |
| «Vidja velter,
selja svelter.
Rogn reiser ku av bås.
Hegg gjev merg i legg,
osp legg smør i kopp.»

Etter Karen Festøy frå Vartdal.  |  |

**Vårknipe** viser til den mangelen på fôr som kan finna stad mot slutten av vinteren og byrjinga av våren, før vekstsesongen har kome i gang. I dag kan ein også bruka omgrepet om matsituasjonen for ville dyr, som også kan ha problem med å finna føde mot slutten av vinteren.

Til forskjell frå ein praksis som sveltefôring var denne hendinga utilsikta, og kunne koma av ein dårleg haust eller ein langvarig vinter. For å hjelpa dyra kunne ein bruka uvanlege fôrtypar, som mose, tang, tare og bork.

Vårknipa kan finna stad i høve der ein berre bruker eigendyrka fôr til husdyr, men blir i dag hindra av kraftfôrbruk og liknande.

Sjå og
------

* Barkebrød

Kjelder
-------

* Vårknipe i *Nynorskordboka*
* Bjørndal, Martin (1949), «Vårknipa», *Segn og tru – Folkeminne frå Møre*

* *Denne artikkelen bygger på «Vårknipa» frå Wikipedia på bokmål, den 25. januar 2010.*

Fotnotar

1. ↑  Bjørndal 1949
**Fernando Gabriel Cáceres** (fødd 7. februar 1969) er ein argentinsk tidlegare fotballspelar frå Buenos Aires som var midtstoppar på det argentinske landslaget som i 1993 gjekk til topps i Copa América.

### Klubbspel

Cáceres spelte på Argentinos Juniors frå han var 17 til 22 år gammal. Frå 1991 til -93 gjorde han teneste i River Plate, der han markerte seg og vart seriemeister og byrja få landslagsoppdrag. Hausten 1993 reiste han til Real Zaragoza, ein klubb han vann den spanske cupen med våren 1994, og eitt år seinare, finalen i Cupvinnarcupen. Sommaren 1996 var han tilbake til heimbyen og spelte nokre månader for Boca Juniors. Seint i 1996 vart Cáceres hanka tilbake til Spania av Valencia CF, eit lag han tente til våren 1998. Dei neste seks sesongane spelte han på Celta Vigo, før han hausten 2004 var han aktiv på nivå 2 i Spania med Córdoba CF. På nyåret 2005 vende han heim til Buenos Aires og var halvtanna år aktiv Independiente, hans fjerde arbeidsgjevar i den argentinske hovudstaden.

### Landslagsspel

Cáceres deltok i 24 landskampar for Argentina i tida 1992-97. I 1993 var han innbytar då laget vann Copa América-finalen med 2-1-siger over Mexico. Året etter tok han del i Fotball-VM 1994, medan han i 1995 spelte i sin andre Copa América-turnering.

### Merittar

* Vinnar av Copa América: 1993 for Argentina
* Vinnar av cupvinnarcupen: 1995 med Real Zaragoza
* Argentinsk seriemeister: 1992 med River Plate
* Spansk cupmeister: 1994 med Real Zaragoza

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fernando Cáceres» frå Wikipedia på engelsk, den 11. april 2019.*


| * v
* d
* e
Argentina sitt landslag – VM i fotball 1994 |
| --- |
| 
* 1 Goycochea
* 2 Vázquez
* 3 Chamot
* 4 Sensini
* 5 Redondo
* 6 Ruggeri
* 7 Caniggia
* 8 Basualdo
* 9 Batistuta
* 10 Maradona (kaptein)
* 11 Medina Bello
* 12 Islas
* 13 Cáceres
* 14 Simeone
* 15 Borelli
* 16 Díaz
* 17 Ortega
* 18 Pérez
* 19 Balbo
* 20 Rodríguez
* 21 Mancuso
* 22 Scoponi
* Landslagstrenar: Basile

 | Flagget til Argentina |
|  |
Jord med frambrot av grunnfjell i Sandside Bay i Caithness.
**Grunnfjell** er den opphavlege bergarten som ligg under overflata på ein planet, vanlegvis jorda. Over grunnfjellet ligg vanlegvis eit lag med laus og forvitra stein i djupare jordlag. Overflatiske førekomstar (òg kjend som avvik) kan vere særs tjukke, slik at grunnfjellet ligg fleire hundre meter under overflata.

Tidlegare trudde ein at grunnfjellet var den opphavlege størkningsskorpa til jorda, men no trur ein at dei eldste kjende grunnfjellsbergartane vart danna ved overflata til jorda og seinare omdanna under høgt trykk og høg temperatur i dei djupare delane av jordskorpa. Dei vanlegaste grunnfjellsbergartane er granitt, gneis, gabbro og amfibolitt. Grunnfjellet kan forvitrast under den øvre overflata og verte forvitra fjell

I norsk samanheng vert grunnfjell nesten berre nytta om bergartar danna i prekambrium. I Noreg er grunnfjellet særs utbreidd. Kjerneområda til kontinenta, det prekambriske skjoldet , består av grunnfjell.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Bedrock» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Swinford,E.Mac What the glaciers left behind - drift thickness map of Ohio, Ohio Department of Natural Resources, Division of Geological Survey, newsletter 2004, No.1.* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 2. oktober 2012, henta 15. august 2010

* 

* «grunnfjell» i *Store norske leksikon*, snl.no.
| **Gruinard Island****Lokalt namn: Eilean Gruinneart** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Gruinard Island is located in
Gruinard Island ()

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°53′ N 5°28′ W﻿Koordinatar: 57°53′ N 5°28′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Indre Hebridane

 |
| **Areal** | 1,96 km²

 |
| **Høgaste punkt** | An Eilid (106 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Highland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Gruinard Island** (skotsk-gælisk *Eilean Ghruinneard*) er ei lita øy i Skottland, om lag 2 km lang og 1 km brei. Ho ligg i Gruinard Bay, om lag halvvegs mellom Gairloch og Ullapool i Indre Hebridane. Det vart utført eksperiment her med miltbrannbakteriar, og ho var derfor lenge farleg for alle pattedyr, før ho vart reinsa seint på 1900-talet.

I 1942 under den andre verdskrigen var Gruinard ein teststad for biologisk krigføring. Det vart nytta miltbrann til å teste kor sårbare britane var frå tyske biologiske åtak, og om det var mogeleg å angripe tyskarane på same måten. Gruinard vart vald ut som teststad fordi ho låg aude nok til at folk og fe ikkje vart skadde. Åtti sauer vart sett ut på øya og ho vart så bombardert med miltbrannsporar. Sauene fekk det i seg og døydde etter eit par dagar. Enkelte av eksperiementa vart filma.

Øya vart sett i karantene og det vart strengt forbode å gå i land. I 1986 starta arbeidet med å reinse øya og heile øya vart spreia med ei 280 tonn stor formaldehydblanding blanda med sjøvatn, samt at delar av det øvste jordsmonnet vart fjerna. Ein saueflokk vart plassert ut på øya og klarte seg utan å verte sjuke.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fargefilm frå 1942 som viser dei testinga på Gruinard island Arkivert 2020-05-28 ved Wayback Machine.
* Bilete frå Gruinard

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gruinard Island» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  United States National Research Council (2005). *Reopening Public Facilities After a Biological Attack: A Decision-Making Framework*. Washington, D.C.: National Academies Press. s. 196. ISBN 978-0309096614.
2. 1 2  Britain's 'Anthrax Island', BBC
3. ↑  Living with anthrax island, BBC

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Grunnfarge** er ein farge frå ein bestemd bølgjelengd (monokromatisk lys). Ved å kombinere visse grunnfargar kan ein få mange andre fargar.

Det er to måtar å blande fargar på. Den eine er ved å leggje saman fargar (additiv), den andre er ved å ta bort fargar (subtraktiv).

To farger som ved additiv fargeblanding gir kvitt eller grått blir kalla komplementærfargar. Dette kan illustrerast viss ein fargar sektorar på ei pappskive med like mykje av to komplementærfarger og snurrar den raskt rundt. Då vil skiva oppfattast som grå eller kvit fordi det blir absorbert like mykje ved alle bølgjelengder av synleg lys.

Additiv fargeblanding
---------------------

*For meir om dette emnet, sjå additiv fargesyntese.*
Additiv fargeblanding (RGB)
Additiv fargeblanding skjer i de fleste TVar, prosjektorar og PC-skjermar. Nokre få farger av lys blandast saman for å gje alle andre fargar.

| Grunnfarge | Komplementærfarge |
| --- | --- |
| Blå | Gul |
| Grøn | Magenta |
| Rød | Cyan |
|

Subtraktiv fargeblanding
------------------------

*For meir om dette emnet, sjå Subtraktiv fargesyntese.*
Subtraktiv fargeblanding (CMY)
Døme på bruk av subtraktiv fargeblanding er blekk/tonar i skrivaren eller når ein set saman ein malingsfarge i malerbutikk. Ved subtraktiv fargeblanding blir stoff som absorberer lys sett saman for å få ønska farge. Kombinasjonen av dei tre grunnfargene gir fargen brun, ved substraktiv fargeblanding. Derfor nyttast i tillegg svart for å få gråtonar mellom kvit og sort.

| Grunnfarge | Komplementærfarge |
| --- | --- |
| Cyan | Rød |
| Magenta | Grønt |
| Gul | Blått |
|

Historie
--------

I kunsten rekna ein frå gammalt med grunnfargane raudt, blått og gult. (Kvitt og svart var «alle fargar og ingen fargar», det vil seie at kvitt inneheldt alle fargane på ein gong, medan svart var mangel på kvitt, dvs ikkje inneheldt fargar). Ut frå grunnfargene kunne ein blande seg fram til så godt som alle andre fargar. Målepigmenta gav aldri heilt monokromatisk verknad, og der var behov for to (Sinnober- og karmin- eller karmosin-)raudt. Sidan mange andre naturpigment allereie fanst, var det først pointillismen som konsekvent gjorde bruk av utelukkande grunnfargane.

Det er ikkje uvanleg å lage bilete med berre grunnfargar òg i dag, men dei fleste kunstnarane ser ut til å bruke komplementærfarger når dei vil lage ekstra luminans i bileta sine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grunnfarge» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2013.*
| **Grudziądz** |
| --- |
| Gamlebyen i GrudziądzGamlebyen i Grudziądz Gamlebyen i Grudziądz |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Grudziądz | Byvåpenet til Grudziądz |
| **Flagget til Grudziądz** | **Byvåpenet til Grudziądz** |

 |
| Motto «*Grudziądz - miasto na szczęście*» (*Grudziądz - byen med lykkja*) |
| Plassering |
| 

Grudziądz is located in Polen

 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Kujaviskpommerske |
| GrunnlagdByrettar | 1000-talet1291 |
| Borgarmeister | Robert Malinowski |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  57,76 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 99 090   1716/km² |
| Koordinatar | 53°29′33″N 18°46′34″E﻿Koordinatar: 53°29′33″N 18°46′34″E﻿ |
| Høgd over havet | 50 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 86-300 til 86-311 |
| Telefon-retningsnummer | +48 056 |
| Bilnummer | CG |
| **Nettstad:** www.grudziadz.pl |

**Grudziądz** (tysk *Graudenz*, latinsk *Graudensis*, russisk Грудзёндз, *Grudziondz*) er ein by nord i Polen ved elva Wisła med om lag 100 000 innbyggjarar. Han ligg i Kujaviskpommerske voivodskap (sidan 1999) og var tidlegare ein del av Toruń voivodskap (1975-1998).

Historie
--------

Gamle kornkammer i Grudziądz
Grudziądz (då kalla *Graudenc*) fekk byrettar i 1291 og tilslutta seg den prøyssiske konføderasjon i 1440. Mellom 1466 og 1772 høyrte byen til den polske krona som del av provinsen Det kongelege Preussen, som hadde stor grad av sjølvstyre. Ved den første delinga av Polen i 1772 vart byen annektert av kong Fredrik II av Preussen og vart slik same år del av kongedømet Preussen. I 1878 vart det bygd ei bru over Wisła (tysk *Weichsel*), noko som medverka til ei rask industrialisering av Graudenz. Ved riksdagsvala i 1912 fekk polske kandidater 21 prosent av stemmene, medan Det tyske nasjonalliberale partiet fekk 53 prosent.

Den 23. januar 1920 vart byen, som hadde ein overvegande tysk folkesetnad (84 %), del av den andre polske republikken som vart etablert etter den første verdskrigen.

Den 3. september 1939 erobra tyske militære styrkar byen. Det tyske styret varte i fem år. Ved Grudziądz låg den tyske konsentrasjonsleiren *Graudenz* som var satellittleir under konsentrasjonsleiren Stutthof lenger nord. Under kampane vinteren 1945 vart over 60 prosent av Grudziądz øydelagt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grudziądz» frå Wikipedia på engelsk, og «Grudziądz» frå Wikipedia på bokmål den 18. juni 2008.*

### Fotnoteliste

1. ↑  Innbyggjartal frå det polske statiske sentralbyrå 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 71°22′S 13°25′E﻿

**Gruberfjella** (tysk *Otto-von-Gruber-Gebirge*) er ei lita fjellgruppe som består av eit stort fjellmassiv og fleire utanomliggande fjell, nordaust i Wohlthatmassivet i Dronning Maud Land i Antarktis. Dei vart oppdaga og kartlagd frå flyfoto av Den tredje tyske antarktisekspedisjonen (GerAE), 1938–39, under Alfred Ritscher. Fjella vart kartlagde på ny av Den sjette norske antarktisekspedisjonen, 1956–60, som namngav dei etter Otto von Gruber, ein tysk kartograf som teikna kart av området frå flyfoto tekne under GerAE. Fjellkjeda må ikkje forvekslast med «Gruber-Berge», som er eit uidentifisert toponym nytta av GerAE nord i Mühlig-Hofmannfjella.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gruber Mountains». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Gruberfjella» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Grunne** eller **banke** er eit større eller mindre område i hav, sjø, vatn eller seglbare elvar der botn ligg høgare opp mot vassflata enn i områda ikring. Grunna kan liggje så høgt at ho er farleg for skipsfarten eller båttrafikken, som til dømes slike grunner som vert kalla rev vanlegvis vil vere.

Grunner i havet som ligg djupare enn at dei er til hinder for skipstrafikken, vil ofte vere gode stader for fiskeri, og vert då gjerne kalla fiskegrunner eller fiskebankar, som Doggerbank (òg kalla berre Dogger) og Fladen grunn (òg kalla berre Fladen) i Nordsjøen, og Trænabanken og Haltenbanken langs norskekysten er nokre få av ei mengd døme på.

Grunne er ofte òg ei nemning for ei strandsone der vatnet er særs grunt ut frå land eit stykkje; ein kan «symje eller vasse på grunna» før ein vert trygg og dugande nok til «å symje på djupet».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over fiskebankar utarbeidd av Meteorologisk institutt

Sjå òg
------

* Flu
* Rev
* Sjømerke, IALA maritime bøyesystem
Koordinatar: 24°36′N 53°04′E﻿

**Bu Tinah** (arabisk بوطينة, *Būṭīnah*) er ei lita øygruppe mellom store korallformasjonar og sjøgrasbotn kring 25 km sør for Zirku og 35 nord for Marawah i Dei sameinte arabiske emirata. Dei ligg i farvatnet utafor Abu Dhabi og er verna som eit privat naturreservat. Bu Tinah-øya har eit rikt biologisk mangfald og ligg i Marawah marine biosfærereservat som dekkjer eit område på meir enn 4 000 km². Biosfærereservatet er det første og største som er innskrive på lista til UNESCO. Det har vore ein UNESCO-stad sidan 2001. Området er stengd for folk, fiske og samling av skjelpaddeegg, og området vert overvaka av patruljar. 

Bu Tinah er i røynda ei gruppe av holmar og grunner, som nesten vert ei enkel øy ved lågvatn. Hovudøya har ein grunn laguneopning i sør der ein finn noko mangroveskog. Fuglar som sokotraskarv lever her. Det finst òg friske korallrev her med så mange som 16 korallartar. Revet veks i tilhøve som ville teke livet av korallartar i andre delar av verda. Farvatnet i Persiabukta er av det saltaste i verda, i tillegg til å vera blant dei varmaste. Korallane lever normalt i vatn mellom 23 °C og 28 °C, men utafor Emiratkysten er temperaturane så høge som 35 °C om sommaren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bu Tinah» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   Arkivert 2009-07-13 ved Wayback Machine. UAE Interact site
2. ↑  Bu Tinah Abu Dhabi: TimeOut Bahrain

Bakgrunnsstoff
--------------

* Butinah.ae Arkivert 2011-05-31 ved Wayback Machine. - official Bu Tinah website by Environment Agency of Abu Dhabi
* Visitabudabi.ae Arkivert 2009-08-23 ved Wayback Machine. - general info about Bu Tinah Shoals

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |