recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Modell av Louisbourg i 1758.
**Festninga Louisbourg** (fransk *Forteresse de Louisbourg*, engelsk *Fortress of Louisbourg*) er ein nasjonalhistorisk stad i Canada og ei delvis rekonstruert fransk festning ved Louisbourg på Nova Scotia frå 1700-talet. 

Den franske busetnaden på Île Royale (i dag Cape Breton Island) kan sporast tilbake til tidleg på 1600-talet. Franskmennene oppretta ein marinebase her, heilt søraust på øya, tidleg på 1700-talet. Dette var ein av dei få stadane på øya som var isfrie om vinteren. I 1719 starta Frankrike å byggje ein festningsby ved denne hamna, og festninga stod ferdig i 1745, akkurat i tide for den første britiske omleiringa. Britane klarte å ta festninga 16. juni 1745, og ein stor fransk styrke leia av Jean-Batiste De Roye de la Rochefoucauld Duc d'Enville vart send året etter for å ta ho tilbake, men vart øydelagd av stormar, sjukdom og åtak frå den britiske marinen før dei i det heile teke kom fram. 

Etter Aix-la-Chapelle-traktaten i 1748, som enda den austerrikske arvefølgjekrigen, vart festninga gjeve tilbake til Frankrike i byte for Madras i India, som Frankrike hadde kapra frå Storbritannia. 

Under sjuårskrigen, i 1758, vart det franske fortet igjen angripe av britane og 26. juli 1758 måtte franskmennene igjen gje frå seg festninga. Britiske ingeniørar øydela festninga i 1760 for å hindre at franskmennene tok ho i bruk ved seinare høve, og staden vart forlaten etter sjuårskrigen var over. 

I dag er festninga ein nasjonalhistorisk stad i Canada.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fortress of Louisbourg» frå Wikipedia på engelsk, den 28. desember 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Louisbourg: From its Foundation to is Fall* J.S. McLennan (1918)
* *Endgame* A.J.B. Johnson (2008)
* *The Great Fortress : A chronicle of Louisbourg 1720-1760* William Wood
	+ Tekstutgåve frå Project Gutenberg
	+ Lydbok frå LibriVox
* *The Taking of Louisburg 1745* av Samuel Adams Drake, Lee og Shepard Publishers Boston Mass. USA 1891 (trykt om at av Kessinger Publishing ISBN 978-0-548-62234-6)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Festninga Louisbourg**

* Fortress of Louisbourg National Historic Site - Parks Canada Arkivert 2004-06-16 ved Wayback Machine.
* Louisbourg Institute Arkivert 2003-07-21 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 45°55′17″N 59°58′13″W﻿
**Oscar Ludvig Larsen** (20. mars 1880–5. november 1962) var ein norsk forretningsmann, næringsdrivar og politikar frå Ålesund, stortingsrepresentant for partiet Høgre 1919-23.

Larsen var son til ein kjøpmann og byrja arbeide i forretninga til faren alt i barneåra. I 1899 tok han sjølv til med agenturforretning i heimbyen. Straks etter bybrannen i 1904 utvida han verksemda si til å omfatte eksport av klippfisk, sild og andre fiskevarer på den eine sida, og på den andre handel med trelast og byggevarer. Han starta også opp eit byggefirma og dreiv på både som fiskebåtreiar og reiar av båtar i trampfart. Larsen var elles styreformann i Aalesunds gjensidige Dampskibsassuranceforening og i Aalesunds Handelsforening.

Larsen var bystyremedlem i Ålesund i 15 år frå 1907 til -22. Stortingsperioden 1919-21 representerte han einmannskrinsen Ålesund og Molde på Stortinget, vald for Høgre. I den neste treårsbolken var han stortingsrepresentant frå dei tre byane i Møre fylke; Ålesund, Molde og Kristiansund, permittert heile 1924-sesjonen. Perioden 1919-21 medlem i Næringskomite nr 1, sidan formann i same komiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2018-09-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Uvod** (russisk Уводь) er ei elv i Ivanovo og Vladimir oblast i Russland og ei av sideelvane til Kljazma frå venstre. Ho er 185 km lang og har eit nedslagsfelt på 3770 km². 30 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 19 m³/s. 

Dei største sideelvane hennar er Urozjna og Taltsa frå venstre, og Vostra, Ukhtokhma, Vjazma, Talsja og Naromsja frå høgre. 

Byane Ivanovo og Kokhma ligg langs elva. 

Uvod spring ut i myrområda nordaust for byen Komsomolsk.

Nord for Ivanovo vart Uvodskoje-reservoaret bygd i 1937. Reservoaret er opp mot 1,5 km brei på det breiaste og opp mot 15 meter djup, og gjev ferskvatn til Ivanov. Når Uvod har for lita vassføring til å fylle opp reservoaret vert det ført vatnet frå Volgakanalen. I Ivanovo finst det tre demningar til langs elva. 

Like etter Ivanovo ligg Kokhma. 

Etter Ivanovo og Kokhma er elva sterkt forureina av industrielt avfall.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Уводь» frå Wikipedia på russisk, den 22. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Amerikanske marineinfanteristar frå US Marines Corps nyttar ei sovjetisk panservogn som markørrolla på ei øving.
**Markørstyrke** (engelsk: *Opposing force*, italiensk: *Partito arancione*) eller **OPFOR** er ei mindre militæreining som representerer fienden i treningssituasjonar og under militærøvingar. Hovudsakleg kan ein vanleg tropp utgjera markørstyrken under ei militærøving. Likevel har viktige militæravdelingar ofte spesialiserte grupper som utelukkande tenestegjer som OPFOR-markørar. Desse speler realistiske fiendar som bidreg til autentiske militærøvingar. Markørstyrkar vert gitt fiktive namn som liknar militære motpartar i den verkelege verda. 

Nokre dedikerte markørstyrkar vil ofte strida med bruk av dei same stridsdrillane, utstyret og våpenet som fienden. Styrken kan bera uniform som er lik fienden sin uniform, eller ein annan som er skil seg ut. Køyretøya til markørstyrken er òg i visse tilfellar modifisert for å likna køyretøya til ein reell fiende. Dette er for å trena realistisk. Markørstyrkar kan òg ta rolla som sivile. Markørar er òg i bruk under sanitetsøvingar, der markøren speler skada. Rolla som skada eller sivil går ofte på rundgang blant soldatane i ei avdelinga.

Som oftast under militærøvingar der personell utgjer ein markørstyrke, bruker mannskapa raudplast-ammunisjon. Dette er ammunisjon som ikkje skyt reelle patronar, men lagar ein relativt autentisk lyd. For å avgjera fall og såra på øvingar, vil kontrollørar og stridsdommarar stå ute i teig og fastslå dødsfall. Laser som er påmontert på geværløpet vil på fastslå dødsfall på begge sider på ein truverdig måte. Eit alternativ er å bruka paintballmarkørar eller liknande reelle skytevåpen. Uansett vil kontrollørar vera til stor hjelp når øvingssituasjonen er uoversiktleg og kaotisk. Dette gjeld spesielt viss granatar vert kasta eller eit maskingevær skyt.

Avdelingar
----------

* Hærens taktiske treningssenter (HTTS) leverer SAAB-laserutstyr til bruk ved militærøvingar. Kampeskadronen er ei underavdeling i HTTS som spesialiserer seg på å vera fienden til Telemark bataljon og Forsvarets spesialkommando.
* Fort Irwin & the National Training Center (NTC) held til ved Fort Irwin i California. Ved bruk av MILES-lasersystem trener amerikanske hæravdelingar på strid.

Kjelder
-------

### Fotnotar

1. ↑  ««Øvelse Faryab 2011 / Exercise Faryab 2011»». Hæren, YouTube. Henta 17. februar 2015.
2. ↑  ««Andre avdelinger i Hæren»». Forsvaret. Henta 14. februar 2015.
Ei niskinflaske vert nytta til å hente opp vassprøvar frå djupet
**Oseanografiske instrument** er instrument som vert nytta til å måle forskjellige tilhøve i havet. Ein kan anten gjere målinagne direkte, in situ, eller ta vassprøvar som ein analyserer seinare. 

Den mest brukte vasshentaren er nansenflaske, medan ein nyttar eit vendetermometer for å måle temperaturen. Vendetermometeret er gjerne festa til vasshentaren. Saliniteten vert anten målt ved titrering eller ved å måle den elektriske leieevna i eit salinometer. I dag nyttar ein i større grad sondar som registrerer temperatur og salinitet som funksjon av djupna. 

Straummålarar vert nytta til å måle farten og retninga til havstraumar. Dei fleste instrumenta har ein propell eller rotor som vert driven av straumen, medan ei fløy syner retninga. Ein kan òg nytte lekamar som driv med straumen og følgje rørsla. Ein kan òg nytte akustiske måleapparat. 

Optiske instrument kan ved hjelp av fotoceller måle dagslyset i forskjellige djupner i sjøen, eller ved hjelp av kunstig lys måle kor grumsete forskjellige vassmassar er. 

Ekkolodd og sonar vert nytta til å kartlegge havbotn og finne lekamar i sjøen.

Kjelder
-------

* «Oseanografiske instrument» av Odd Henrik Sælen og Jan Erik Weber i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Emmental** er eit område vest i det sentrale Sveits, og ein del av kantonen Bern. Det er eit åslendt landskap som består av nedslagsfelta til elvane Emme og Ilfis. Regionen er hovudsakleg eit jordbruksområde, særleg meieridrift. Av kjende byar i området finn ein Burgdorf og Langnau.

Det består av distrikta Burgdorf, Trachselwald og Signau i kantonen Bern og Emmental vart ein del av den administrative regionen Emmental-Oberaargau den 1. januar 2010. Distriktet Fraubrunnen er delt mellom Emmental og Bern-Mittelland.

Den originale emmentalosten vert produsert her, og meieriindustrien dominerer stadig den lokale økonomien.

Kultur
------

Gardshus i Emmental
Typiske gardshus i Emmental har eit bratt tak med overheng som nesten når bakken.

Forfattaren Jeremias Gotthelf (1797–1854) var pastor i Emmental, og skreiv om regionen.

Emmental spelte også ei viktig rolle i historia til mennonittane.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Emmental» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Den tyske versjonen av artikkelen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Emmental* på tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*.
* Turisme i Emmental

Koordinatar: 46°59′6″N 7°45′48″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* HDS
* GeoNames

 |
**Emory Lee Gordy, Jr.** (fødd 25. desember 1944) er ein amerikansk musikar og plateprodusent. 

Han starta karrieren som studiomusikar i Atlanta i 1964, då han spelte med Tommy Roe på ein lokal konsert. I lag med Dennis Yost var han med på å skrive Classics IV-hitten «Traces».

Han flytta til Los Angeles tidleg i 1970 og heldt fram å arbeide som studiomusikar der. Han var lydteknikar og produsent for Debbie Reynolds og Liberace før han i 1971 fekk høve til å turnere med Neil Diamond på bass. Han spelte fleire instrument på innspelinga for Diamond-albumet *Hot August Night*. I 1972 arbeidde han med Elvis Presley, og spelte bass på «Separate Ways» og «Burning Love». Han turnerte med Elvis i 1973, seinare spelte han med Gram Parsons og Emmylou Harris på Parsona-albumet *Grievous Angel*, som kom ut året etter Parsons døydde i 1973. I midten av 1970-åra spelte han i bandet til Emmylou Harris. Seinare i 70-åra spelte han bass for artistar som Bellamy Brothers, Billy Joel og Tom Petty. Gordy spelte seinare i supergruppa til Rodney Crowell og Rosanne Cash, the Cherry Bombs, i lag med gitaristen Richard Bennett og klaverspelaren Tony Brown og gitaristen Vince Gill. I 1979 spelte Gordy i turnébandet til John Denver.

Frå 1983 arbeidde Gordy mest som produsent for MCA Records i Nashville. Han var produsent på Steve Earle sitt *Exit 0* og *Guitar Town* i lag med Tony Brown. Sidan var han produsent for den framtidige kona si, Patty Loveless. Han heldt òg fram å arbeide med John Denver fram til han døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Emory Gordy jr.» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  EP Unlimited, February 2001, Patty's Friends: Emory Gordy, Jr.
2. 1 2 3  Guitar Player, March 1988, pp. 68-74.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
TV-produsenten Bruce Kennedy med ein Emmy-pris.
**Emmy-prisen**, også kalla berre **Emmy**, er ein amerikansk pris for fjernsynsarbeid, tilsvarande Oscar-prisen for film, Tony-prisen for teater og Grammy-prisen for musikk. Til saman utgjer desse dei fire store kulturprisane i USA.

Emmy-prisane blir gjevne innan fleire kategoriar for amerikansk fjernsyn, og blir delte ut ved flere ulike prisseremoniar i løpet av året. Dei to utdelingsseremoniane som får mest omtale i media er utdelinga av Primetime Emmy og Daytime Emmy, som anerkjenner utmerka arbeid i amerikanske underhaldningsprogram sende på kveldstid og dagtid. 
Det blir også halde lokale emmyprisutdelingar rundt om i landet på ulike tidspunkt i løpet av året. Desse anerkjenner utmerka arbeid innan lokal- og delstatsfjernsyn. I tillegg anerkjenner International Emmy Award utmerka arbeid innan tv-program som er blitt produserte og sende for første gong i land utanfor USA.

Kjelder
-------

1. ↑  «BBC Learning English | Emmy awards». Bbc.co.uk. 17. september 2007.
2. ↑  «Emmys For Dame Helen/The Sopranos - Reality TV | Photos | News | Galleries». Entertainment.uk.msn.com. Arkivert frå originalen 14. juni 2008. Henta 22. april 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Emmy-prisen» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* ATAS offisielle nettstad for Emmy-prisen
* NATAS offisielle nettstad for Emmy-prisen Arkivert 2009-02-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Emscher** er ei elv i Ruhrområdet i Nordrhein-Westfalen i Tyskland, og ei av sideelvane til Rhinen frå høgre med ei lengd på 84 km og ei vassføring på 16 m³/s. Ho har sitt utspring i Holzwickede, aust for byen Dortmund, og renn så vestover gjennom Ruhrområdet. Byar langs Emscher er Dortmund, Castrop-Rauxel, Herne, Gelsenkirchen, Essen, Bottrop, Oberhausen og Dinslaken, der ho munnar ut i Rhinen.

Elva er det geografiske senteret i dette store industriområdet med 5 millionar innbyggjarar, og er av den grunn biologisk død, og ho var alt ein open avløpskanal på slutten av 1800-talet. På grunn av gruvedrift har landskapet endra seg og den naturlege elveleia, og dermed har munningen ut i Rhinen flytta seg nordover to gonger. Eit stort moderne kloakkhandsamingssystem ved munningen gjer at vatnet frå Emscher som renn ut i Rhinen likevel har akseptabel kvalitet. 

Sidan byrjinga av 1990-åra har ein halde på med eit stort prosjekt for å gjenopprette den naturlege tilstanden til elva. For kloakken vert det bygd store underjordiske røyrleidningar langs heile Emscher. Den første delen som skal tilbake til den naturlege tilstanden er i byen Dortmund. Det totale prosjektet kostar fleire milliardar euro og skal vere ferdig innan år 2014.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Emscher» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2007.*


| * v
* d
* e
Sideelvar til Rhinen |
| --- |
| Frå venstre: | Vorderrhein**·** Thur**·** Töss**·** Glatt**·** Aare**·** Ergolz**·** Birs**·** Birsig**·** Ill**·** Sauer**·** Lauter**·** Queich**·** Speyerbach**·** Rehbach**·** Isenach**·** Eckbach**·** Eisbach**·** Pfrimm**·** Selz**·** Nahe**·** Mosel**·** Nette**·** Brohlbach**·** Ahr**·** Erft |
| Frå høgre: | Hinterrhein**·** Landquart**·** Ill**·** Dornbirner Ache**·** Bregenzer Ache**·** Argen**·** Schussen**·** Radolfzeller Aach**·** Wutach**·** Murg**·** Wehra**·** Wiese**·** Elz**·** Kinzig**·** Rench**·** Acher**·** Murg**·** Federbach**·** Alb**·** Pfinz**·** Kraichbach**·** Saalbach**·** Neckar**·** Weschnitz**·** Modau**·** Main**·** Wisper**·** Lahn**·** Wied**·** Sieg**·** Wupper**·** Düssel**·** Ruhr**·** Emscher**·** Lippe**·** Oude IJssel**·** Berkel**·** Schipbeek |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
| Vau-Dejës |
| --- |
| Frå sentrum av Vau-Dejës Frå sentrum av Vau-Dejës |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Vau-Dejës** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Shkodër |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  499 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 30 438 |
| Koordinatar | 42°0′0″N 19°38′0″E﻿Koordinatar: 42°0′0″N 19°38′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Vau-Dejës kommune innafor regionen ShkodërVau-Dejës kommune innafor regionen Shkodër |

**Vau-Dejës** er ein by og ein kommune i regionen Shkodër i Albania. Kommunen grenser mot regionen Lezhë i sør, mot Kukës i nord.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Vau-Dejës vart slått saman med landkommunane Bushat, Vig-Mnelë, Hajmel, Temal og Shllak. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Vau-Dejës.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 8 117 innbyggjarar, medan dei seks kommunane som i dag utgjer storkommunen Vau-Dejës, til saman hadde 30 438 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Shkodër. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Vau-Dejës og busetnadene:

* Mjedë
* Spatharë
* Shelqet
* Kaç
* Naraç
* Dush
* Karmë
* Gomsiqe

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
**Vauxhall** er ein stad i Lambeth, London. Det ligg på sørbreidda av Themsen, vis-a-vis Tate Britain i Millbank. 

Området høyrte på 1200-talet til Margaret de Redvers, som var ei velståande enke. Ho gifta seg med Fulk le Breant, ein leigesoldat som blei sheriff av Oxford og Hertford under kong Johan. Han fekk òg herregarden i Luton, og tok ein griff som sitt emblem. Huset paret bygde i området heitte først *Fulk's Hall*. Dette blei etter kvart forvanska til *Fox Hall*, så *Vaux Hall* og tilslutt *Vauxhall*. 

Vauxhall Pleasure Gardens var gjennom to hundreår ein oase i London. I 1840-åra kom London and South Western Railway til området, og Vauxhall blei eit område for bustader og lett industri. Dermed forsvann hagane. 

I 1857 blei *Vauxall Iron Works* grunnlagt på staden. Firmaet konstruerte først industrimaskinar, og tok griffen til Fulk i ein noko modifisert form som sin logo. Dette firmaet blei seinare til bilprodusenten Vauxhall Motors.

Kollektivtransport
------------------

Vauxhall stasjon er ein stasjon for både undergrunns- og jernbanetog, og rett ved sida av ligg ein bussterminal. Pimlico undergrunnsstasjon ligg også rett ved Vauxhall.

* *Denne artikkelen bygger på «Vauxhall» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Vauchamps.* 

Rådhuset i Vauchamps.
**Vauchamps** er ein lansbykommune som ligg heilt vest i det franske departementet Marne, nær département de l'Aisne et du département de Seine-et-Marne.

Vauchamps ligg om lag 25 km frå Château-Thierry, 40 km frå Épernay og 45 km frå Provins. Reims er 70 km og Paris er 100 km unna.

Slaget ved Vauchamps under Den sjette koalisjonskrigen mellom ein koalisjon av europeiske makter og Napoléon Bonaparte stod her den 14. februar 1814. Det er reist ein søyle ved hovudkrysset i landsbyen til minne om dette.

Under første verdskrigen var Vauchamps krigsskodesplass i september 1914.

* L'église Saint Christophe de Vauchamps. Kyrkja er frå 1500-talet.L'église Saint Christophe de Vauchamps. Kyrkja er frå 1500-talet.
* Innsida av kyrkja.Innsida av kyrkja.
* Søylen til minne om slaget ved Vauchamps i 1814.Søylen til minne om slaget ved Vauchamps i 1814.

### Bakgrunnsstoff

* Vauchamps ved l'Institut géographique national
* Vauchamps Arkivert 2012-11-08 ved Wayback Machine. ved Insee.fr

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Vauchamp (Marne)» frå Wikipedia på fransk, den 2. april 2014.*
Den geologiske situasjonen i Gabon førte til ein naturleg kjernereaktor  
1. Kjernereaktorsonar  
2. Sandstein  
3. Uranmalm-lag  
4. Granitt
**Okloreaktoren** er ein naturleg fisjonsreaktor ved Oklo i Gabon vest i Sentral-Afrika, oppdaga i 1972.

Den naturlege reaktoren vart oppdaga då den franske fysikaren Francis Perrin grov ut uranprøvar frå området. Då han analyserte prøvane viste det seg at det var lite att av uranisotopen 235U. Den einaste kjende prosessen som kan føre til ein så stor reduksjon i konsentrasjonen av 235U er fisjon eller spalting skapt av nøytron med låg energi. Perrin fann òg ulike neodym- og rutheniumisotopar (142Nd, 143Nd, 145Nd og 99Ru, 100Ru og 101Ru) som hadde konsentrasjonar som tyder på at dei kom frå spalting av 235U og ikkje frå naturlege førekomstar. Det vart konkludert med at ein naturleg kjernereaktorprosess hadde gått føre seg i Oklo for om lag 1,7 milliardar år sidan. Då prosessen starta var bidraget frå 235U i naturleg uran heile 3 %, som er nok til å drive ein kjernereaktor med grunnvatn som moderator.

Ein har rekna ut at 5 tonn 235U har fisjonert, noko som svarar til ein totalenergi på 108 TWh, eller rundt rekna det same som energiproduksjonen i eit moderne kjernekraftverk (effekt 1000 MW) i vel 10 år. Likevel trur ein at Okloreaktoren hadde særs låg effekt, ca. 0,01 MW, og at han difor var operativ i rundt ein million år.

Kjelder
-------

* Okloreaktoren (27.02.2013) i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Renate Götschl** (fødd 6. august 1975) er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Judenburg i Steiermark, som vann verdscupen i alpine greiner 2000 og i tida 1993-2007 vann heile 46 tevlingar i verdscupen. Ho vann VM-gull i kombinasjonen i 1997, i utfor i 1999 og med Austerrike sitt mixlag i 2007. I alt vann ho ni VM-medaljar og to OL-medaljar mellom 1997 og 2007.

### Aktiv

Götschl debuterte i verdscupen i januar 1993, og vann sin fyrste verdscupsiger allereie den 14. mars i same sesongen. Ho vann då eit slalåmrenn i Hafjell, hennar einaste siger den øvingsgreina. Den 14. mars 2007, nøyaktig 14 år etter den fyrste verdscuptriumfen, tok ho i Lenzerheide sin siste siger i eit verdscuprenn. Götschl vann då si 24. utfortevling i verdscupen, i mellomtida hadde ho også vunne 17 super-G-tevlingar og fire kombinasjons-øvingar i verdscupen. Ho vann verdscupen i alpine greiner i 2000, og vart nummer to i 2001, 2002 og 2004.

Götschl vann verdsmeister i kombinasjonen under VM i alpine greiner 1997. Hennar andre, tredje og fjerde VM-medalje kom under alpint-VM 1999 i Beaver Creek i USA. Der vart ho verdsmeister i utfor og kom på sølvplassen både i super-G og i kombinasjonen. Ho heldt fram å vinne sølvmedaljar; i VM 2001 i St. Anton vart ho nummer to i utfor, medan ho tok sølv i kombinasjonen under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City, der ho også fekk med seg ein bronse i utfor.

Også frå VM i alpine greiner 2005 i Santa Caterina fekk Götschl bronsemedaljen i utfortevlinga. Ho var nokså sjølvskriven på Austerrike sitt mixlag som fekk sølv i lagtevlinga. To år seinare var ho med då Austerrike vann VM-gull i lagtevlinga i Åre. I Åre tok si niande og siste individuelle meisterskapsmedalje, ein bronse i super-G. Dermed vart hennar individuelle medaljefangst to gull-, fire sølv- og tre bronsemedaljar.

Götschl la vekk konkurranseskia i 2009.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Renate Götschl» frå Wikipedia på tysk, den 22. november 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Renate Götschl». olympedia.org. Henta 15. november 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Renate Stecher**, til 1970 **Renate Meißner**, (fødd 15. mai 1950) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Süptitz i Sachsen som tevla for Aust-Tyskland. Ho vann tre olympiske gullmedaljar og like mange EM-gull i sprintøvingane i tida 1969-76.

Aktiv
-----

Meißner deltok i friidretts-EM 1969, der ho tok sølv på 200 meter og gull på 4x100 m stafett. I den neste europameisterskapen i 1971 i Helsingfors vann ho både 100 og 200 meter, og fekk i tillegg sølv på den korte stafetten. Under sommar-OL 1972 i München kopierte Stecher prestasjonane på 100 m og 200 m frå Helsingfors, 100 meter vann ho på verdsrekordtida 11,07. Året etter sette Stecher verdsrekorder i begge sprintøvingane, og vart den fyrste kvinnelege sprintaren som sprang 100 meter på under 11 sekundar med 10,9, manuell tid, i Ostrava.

Under europameisterskapen 1974 i Roma måtte Stecher på begge enkeltdistansane 100 m og 200 m nøye seg med sølvmedaljar, begge gongane slått av Irena Szewińska frå Polen. På 4x100 m stafett sprang ho andreetappen for Aust-Tyskland, som sette verdsrekord med 42,51 sekundar.

Stecherdeltok i tre sprintøvingar under dei olympiske leikane i Montreal i 1976. Atter tok ho tre medaljar; gull på 4x100 m stafett, sølv på 100 meter bakom vesttyske Annegret Richter, og bronse på 200 meter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Renate Stecher» frå Wikipedia på tysk, den 25. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Kart som viser den tradisjonelle inndelinga av det svenske språket i seks dialektområde. Likevel vert tradisjonelt ikkje rekna härjedalska og Övre Frostvikenmål i Jämtland til svensk, men til den norske trønderske dialekten. Nokre skarpe grenser finst ikkje mellom områda, men derimot har grensa tidlegare vore skarp mot finsken i Tornedalen. I innlandet til Norrland dominerte ulike samiske variantar fram til 1700-talet.
Som **svenske dialektar** forstår ein dei lokale språklege variantene som ikkje har vorte sterkt påverka av endringar i det svenske standardspråket og opphavet deira kan verte spora opp i urnordisken. Dei vert ofte kalla for *bygdemål* eller *soknemål*. Ein «svensk dialekt» er den varianten av svensk som hovudsakleg vert tala i Sverige eller av finlandssvenskar. Ein plar å seie at ogso i områda som tidlegare høyrde til Noreg eller Danmark snakkar ein svenske dialektar. I dei områda som har høyrd til Danmark (Skåne, Blekinge og Halland) snakkar ein ogso om austdanske dialektar, med unntak for den nordlege delen av Hallan der ein snakkar det svenske götamålet. Gutnisken, dialekten frå Gotland, stammar ikkje frå gamalsvensk, men tidt vert rekna med som ein svensk dialekt etterson Gotland er ein del av Sverige. Mange av dei meir særeigne dialektane som vert snakka i stadar som Klövsjö i Jämtland, Orsa i Dalarna, Burträsk i Västerbotten eller Närpes i Österbotten omfattar ofte meir tydelege fonetiske og grammatiske aspektar, slik som bevaring av det gamle kasussystemet. Desse dialektane kan vere nesten uforståelege for dei fleste svenskane og dei fleste talarane meistrar òg riks- eller høgsvensk. Dialektane er tidt so lokale at dei kan avgrensast til einskilde sokner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Svenske dialektar» frå Wikipedia på svensk, den 30. mai 2014.*

1. ↑  Dahl Östen, Edlund Lars-Erik, Wastenson Leif, Elg Margareta (red.) (2010). *Sveriges nationalatlas. Språken i Sverige*. Stockholm: Norstedt.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
Teiking av svenske soldatar som høyrer til det «nye» inndelingsverket med uniformer frå 1830-åra
**Inndelingsverket** (svensk *indelningsverket*; finsk *ruotujakolaitos*) var eit system nytta i Sverige for at hæren skulle vere opplært til alle tider. Systemet kom i bruk i 1640 og vart erstatta tidleg på 1900-talet av verneplikta. To forskjellige inndelingsverk har vorte nytta i Sverige, det «eldre» og det «yngre» inndelingsverket. Sistnemnte vert som regel berre kalla «inndelingsverket». Soldatane som var ein del av desse systema vart kalla «inndelte soldatar» og fekk små bustader eller jordhus. 

Opphavleg var inndelingsverket eit system for å betale tenarar av staten, som offiserar og prestestanden. Det vart innført fordi ein ofte mangla pengar, og inndelingsverket prøvde å løyse dette med å lokalisere skattane. Dette gjorde at betalinga bestod av ein individuell rett til å samle visse skattar. Seinare viste det til ein organisasjon som skulle skaffe soldatar til dei væpna styrkane, kalla *det ständiga knektehållet*. Årsaka for denne utviklinga i uttrykket er at inndelingsverket vart nytta til å støtte *det ständiga knektehållet*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Swedish allotment system» frå Wikipedia på engelsk, den 3. desember 2010.*
**Ekstremvêret Yrjan** var eit ekstremvêr som råka Vesterålen, Troms og Finnmark den 17. desember 2002. Dette vart det einaste ekstremvêret i 2002, men seinare på vinteren, i januar 2003, vart Midt-Noreg råka av ekstremvêret Agda. 

Troms og vestlege område av Finnmark observerte sterk storm, medan enkelte område i Aust-Finnmark fekk full storm og i Vesterålen liten storm, som ikkje karakteriserer til ekstremvêr. I indre område, som Narvik og Nordstraum i Kvænangen vart det observert sterk kuling, som er uvanleg her.

Hendinga fekk brei dekning i media, særleg i områda uvêret gjaldt for, og innbyggjarar i området var generelt godt førebudd. Det vart ikkje rapportert om skadar etter uvêret. Noko trafikkproblem vart det likevel og Hurtigruta låg vêrfast i Tromsø i fleire dagar. Fleire vegar stengd før uvêret slo til.

Kraftigast vind
---------------

| Stasjon | Middelvind (m/s) | Vindkast (m/s) |
| --- | --- | --- |
| Helnes fyr | 31 | - |
| Fugløykalven fyr | 30 | 34 |
| Fruholmen fyr | 29 | 38 |
| Sletnes fyr | 25 | 32 |
| Torsvåg fyr | 24 | 34 |
| Nordøyan fyr | 24 | 31 |
| Skrova fyr | 24 | 30 |

Kjelder
-------

1. 1 2  Unni Thomsen og Olav Erikstad (2002). «Årsrapport 2002» (PDF). Meteorologisk Institutt. s. 15-17.

Sjå òg
------

* Ekstremvêr i Noreg

| * v
* d
* e
Ekstremvêr i Noreg 2000-2009 |
| --- |
| 2000 | Reidun • Sølve • Tora |
| 2001 | Ulf • Valdis |
| 2002 | Yrjan |
| 2003 | Agda • Bengt • Clara • Dyre • Edda |
| 2004 | Finn |
| 2005 | Gudrun • Hårek • Inga • ~~Jostein~~ • Kristin • Loke • Mona |
| 2006 | Narve • Oda |
| 2007 | Per • Rita |
| 2008 | Sondre • Tuva • Ulrik • Vera • Yngve |
| 2009 | - |
| Ekstremvêr i Noreg 1995-1999  • Ekstremvêr i Noreg 2010-2019 |
Ekstremvêret Dagmar har gjort skade i eit granfelt
**Dagmar** var eit varsla ekstremvêr utstedt 24. desember 2011 for Sogn og Fjordane, Møre og Romsdal og Trøndelag for natt til 2. juledag. Ekstremvêret gjaldt uvanleg kraftig vind i samband med høg vasstand og høge bølgjer. Det vart først venta sørvestleg sterk storm langs kysten, men dette vart sidan oppgradert til orkan.

«Dagmar» vart samanlikna med nyårsorkanen i 1992, og utviklinga til lågtrykket hadde mange likskapstrekk. Vinden var derimot ikkje venta å verte like kraftig. Enkelte stader fekk likevel vind opp mot 46 m/s med vindkast over 55 m/s. Dette er av same styrke som ein kategori 2-orkan i Nord-Atlanteren.

Vêrsituasjonen
--------------

Eit kraftig lågtrykk i Norskehavet den 1. juledag flytta seg nordaustover mot Bjørnøya. Dette gav sørvestleg vind og pålandsvêr i Nordland, og på grunn av ekstrem stormflod vart dette lågtrykket klassifisert som ekstremvêret Cato. I samband med kaldfronten til dette lågtrykket oppstod det eit hissig sekundært lågtrykk nær Færøyane med eit stormsentrum på kring 956 hPa. Dette raste innover mot Nordvestlandet seinare på dagen og natt til 2. juledag. Dette vart klassifisert som ekstremvêret «Dagmar». Natt til mandag gjekk stormsenteret i land ved Helgeland.

Det var venta vindkast opp mot 40-45 m/s dei mest utsette stadane og bølgjer opp mot 15-17 meter utanfor Sogn og Fjordane. I Møre og Romsdal var det venta 12-15 meter høge bølgjer med vasstand 55-90 cm over det som er oppgjeve i tidvasstabellen. Utanfor Trøndelag var bølgjene venta å nå 10 meter, medan vasstanden var venta 60-85 cm over tidvasstabellen.

Verknad
-------

Seglbåt kasta på land ved hotellet Seilet i Molde
Vinden vart ein del kraftigare enn det som vart varsla og Kråkenes fyr fekk mellom anna middelvind på 46 m/s med vindkast på 58 m/s. Andre stader med orkan vart Svinøy fyr (40 m/s, vindkast 50 m/s) og Ona fyr (38 m/s, vindkast 56 m/s). I tillegg bles det kraftig langt inn i landet og Sandane lufthamn fekk til dømes 24 m/s med vindkast opp i 38 m/s. 

Den kraftig vinden førte til mage nedblåste tre som stengde mange vegar. I tillegg førte straumbrot til at store delar av Nordvestlandet vart mørklagd. Mange båt- og ferjeruter vart innstilt. Flygande gjenstandar førte til skadar på bilar og bygningar. 

Sjølv om vinden ikkje vart like kraftig lenger sør og på Austlandet, vart det òg her meldt om trafikkproblem på grunn av velta tre.

Sjå òg
------

* Ekstremvêr i Noreg

Kjelder
-------

1. ↑  «Redd «Dagmar» vil gjøre store skader». yr.no. 25. desember 2011. Henta 26. desember 2011.
2. ↑  ««Cato» og «Dagmar» nærmer seg med stormskritt». yr.no. 24. desember 2011. Henta 26. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Særs høge bølgjer filma frå eit supplyskip på Haltenbanken - youtube.com

| * v
* d
* e
Ekstremvêr i Noreg 2010-2019 |
| --- |
| 2010 | Ask |
| 2011 | Berit • Cato • Dagmar |
| 2012 | Emil  • Frida |
| 2013 | Geir  • Hilde  • Ivar |
| 2014 | Jorun  • Kyrre  • Lena  • Mons |
| 2015 | Nina  • Ole  • Petra  • Roar  • Synne |
| 2016 | Tor  • Urd |
| 2017 | Vidar  • Ylva  • Aina  • Birk |
| 2018 | Cora |
| Ekstremvêr i Noreg 1995-1999  • Ekstremvêr i Noreg 2000-2009 |
Uzi med utstyr
**Uzi** (hebraisk *עוזי*) er ein israelsk serie maskinpistolar. Det første våpenet i serien vart utvikla av Uziel Gal seint på 1940-talet. Uziar har vorte produserte av Israeli Military Industries, FN Herstal og andre.

Våpenet vart utvikla like etter Den arabisk-israelske krigen i 1948. Konstruksjonen var basert på den tsjekkiske CZ Model 25. Den israelske hæren testa Uzi og han vart godkjend framfor andre meir konvensjonelle våpen. Gal ville ikkje at våpenet skulle kallast opp etter han, men dette vart det ikkje teke omsyn til.

Den første modellen kom i 1951, og vart bruka i kamp for første gong i 1956. Våpenet vart òg ein kommersiell suksess, og ei rekkje forbetringer vart raskt introduserte.

Uzi vart først og fremst bruka til sjølvforsvar av styrkar som ikkje var direkte i frontlinja, pluss offiserar, artilleristar og pansertroppar. Meir kompakte variantar vart bruka av israelske spesialstyrkar inntil nyleg, men i desember 2003 erklærte det israelske forsvaret at dei kom til å fase ut våpenet. Produksjonen kom likevel til å halde fram for kommersielle føremål.

Over 90 land har bruka våpenet i politi- eller militærstyrkar.

Kjelde
------

Bokmålswikipediaen, art. med namnet *Uzi*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Uzi**

* Uzi Guide hos isayeret.com - The Israeli Special Forces Database (engelsk)
* Historie (engelsk)
* Uzi i deler (tysk)
* Historie Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine. (engelsk)
| **Nenagh** |
| --- |
| Nenagh CastleNenagh Castle Nenagh Castle |
| Plassering |
| 

Nenagh is located in

 |
| Styresmakter |
| Land  Provins  Grevskap | Irland Irland  Munster  County Tipperary |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006) | 7 415 |
| Koordinatar | 52°51′59″N 8°11′54″W﻿Koordinatar: 52°51′59″N 8°11′54″W﻿ |
| Høgd over havet | 72 m |
| Diverse annan informasjon |
| **Heimeside:** www.nenaghtc.ie |

**Nenagh** (irsk *An tAonach*) er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret og største by i North Tipperary i County Tipperary og ligg sentralt på Irland. Byen har litt over 7 000 innbyggjarar og ligg ved elva Nenagh, som munnar ut i Lough Derg ved Dromineer, 9 km mot nordvest. 

Fjella Silvermines ligg sør for byen og den høgaste toppen her er Keeper Hill med ei høgd på 694 moh. Silvermines har hatt sølvgruver og utgraving av andre grunnmetall i over sjuhundre år. Nenagh var opphavleg ein kjøpstad og det irske namnet *An tAonach* tyder «Ormondemarknaden». Nenagh er i dag eit travelt handelssenter. 

Av dei største attraksjonane i byen finn ein Neagh Castle, som vart bygd av Fitzwalter-familien på 1200-talet, og er eit av dei flottaste av sitt slag i Irland. Andre attraksjonar er fransiskanarklosteret, som vart bygd i 1212 under regjeringstida til Henrik III og som var eit av dei rikaste religiøse husa på Irland. Det var i bruk i seks hundre år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nenagh» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Bofors 37 mm panservernskanon
**Panservernsvåpen** er våpen som vert brukt for å kjempa mot pansra køyretøy. Dette var først kanonar og kraftige rifler, og under andre verdskrig vart det teke i bruk rekylfrie kanonar og panservernsmissil. Det første våpenet som vart utvikla spesifikt til bruk mot stridsvogner var den tyske Mauseren 13mm Tankgewehr som vart produsert frå mai 1918.

Tradisjonelt vert kjempa mot panser med artilleri som har høg utgangsfart, ustyrte rakettar, styrte missil og passive trykkfølsame stridsvognminer. Moderne kamp mot panser inkluderer artilleri og missil som kan bruka passive optiske, termiske og akustiske sensorar eller aktive radarsensorar. Miner kan bruka passive sensorar basert på optiske, termiske, akustiske, seismiske og magnetiske sensorar.

Artilleri er ofte brukt og dimensjonert for direkte frontalskyting, og panser er tilsvarande godt verna mot slik påskyting både med fleirlagspanser og med aktivt panser. Det har gjort at alternative nedkjempingsmetodar har vorte stadig vanlegare, med totrinns sprengladning og konsept basert på toppangrep som resultat.

Referansar
----------

1. ↑  Maj. Frederck Myatt M.C. *Modern Small Arms*, Crescent Books, New York, NY, 1978, pp,228-29
SA-22 Pantsir-S1 på KamAZ-6560
**Pantsir-S1** (russisk Панцирь-С1), NATO-kallenamn **SA-22 Greyhound**) er ei luftvernplattform med kort-til-middels rekkjevidde. Systemet er samansett av bakke-til-luft-missil (SA-19) og luftvernartilleri med 30mm maskinkanonar. Produsenten er KBP Instrument Design Bureau frå byen Tula i Russland. Våpenet er ei vidareutvikling av 2S6 Tungusjka og brukte i 2017 framleis den nyaste teknologien innan sokalla *phased array* (fasestyrt radar med arrangement av antenner som ikkje treng rotera eller bevege seg) for både målfinning og målfølging.

Føremålet med Pantsir-S1 er å skapa nærforsvar (rundt 2000 m) mot trugslar frå lufta, så som kryssarmissil, helikopter og jagarbombarar og dronar (UAV).
.

Referansar
----------

1. ↑  «96К6 "Панцирь-С1" - зенитный ракетно-пушечный комплекс». Arkivert frå originalen 29. september 2017. Henta 4. november 2017.
2. ↑  «PANTSIR-S1 AIR DEFENSE MISSILE-GUN SYSTEM». Arkivert frå originalen 31. oktober 2017. Henta 4. november 2017.

Sjå òg
------

HOW ISRAEL DESTROYED RUSSIAN PANTSIR-S1 IN SYRIA []
| Lumphanan  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Lann Fhìonain |
| På veg inn i LumphananPå veg inn i Lumphanan På veg inn i Lumphanan |
| Plassering |
| 

Lumphanan is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Aberdeenshire |
| Geografi |
| Koordinatar |  57°7′″N 2°41′″W﻿Koordinatar: 57°7′″N 2°41′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Lumphanan**
 |

 **Lumphanan**  er ein landsby i regionen Aberdeenshire  i Skottland, omtrent 40 km frå Aberdeen og 16 km frå Banchory. Landsbyen har to pubar, ein i sjølve landsbyen kalla «The MacBeth Arms» og den andre rundt fem km unna kalla «The Cross». 

Landsbyen oppstod langs jarnbana i løpet av 1800-talet, men ei kyrkje er trudd å gå tilbake til før reformasjonen og då tileigna Sankt Finan. Ho vart ombygd i 1762 og utvida i 1851. Mot sørvest ligg «Peel of Lumphanan», eit festningsanlegg frå 1200-talet og på 1400-talet eit herskapshus kalla «Halton House» som stod til 1782.

Historie
--------

Lumphanan er dokumentert for å vere staden for eit slag i år 1057 der Malcolm III av Skottland sigra over Macbeth av Skottland. Macbeth, kjent blant anna frå William Shakespeare sitt drama *Macbeth*, vart dødeleg såra på nordsida av fjellkjeda Mounth etter å ha trekt seg tilbake saman med mennene sine over fjellovergangen Cairnamounth for til sist å ta opp kampen i slaget ved Lumphanan. Det historiske diktet *Bercháns profeti* hevdar at Macbeth vart såra ved Lumphanan og døydde to dagar seinare ved Scone, 96 km lengre sør.  Stesonen til Macbeth Lulach mac Gille Coemgái vart sett inn som konge kort tid etter. 

Ei steinrøys som blir kalla «Macbeth's Cairn» (*Macbeths steinrøys*) står mellom Lumphanan og Perkhill og markerer staden der det er sagt at Malcolm drap Macbeth.

Sport
-----

Saman med ein kort, men utfordrande golfbane med ni hol har Lumphanan òg ein nyleg oppussa bane for fleire idrettar, og ytterlegare sportsaktivitetar i eit stort parkanlegg. Fotballaget vert kalla «The Wildcats».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lumphanan» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Wyntoun, Andrew: *Original Chronicle*, rei. F.J. Amours, vol. 4, side 298-299 og 300-301 (c. 1420)
2. ↑  Dei nøyaktige datoane er usikre, Woolf seier 15. august, Hudson 14. august og Duncan, som følgjer John av Fordun, set 5. desember; *Tigernach-annalane* 1058.5; *Ulster-annalane* 1058.6..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Luca Michlmayr** (fødd 23. juli 2002 i Rohrbach-Berg), kjend under scenenamnet **LUM!X**, er ein austerriksk DJ og musikkprodusent. Han er mest kjend for hitane «Monster» (med den italienske DJ-en Gabry Ponte) og «Thunder» (med DJ-ane Ponte og Prezioso), som selde til gull og platina heime i Austerrike, i tillegg til Danmark, Frankrike, Italia, Nederland, Noreg, Polen, Sveits, Sverige og Tyskland. «Thunder» nådde ein femteplass på den norske singllisten hausten 2021 og låg vinteren 2022 fortsatt på topp 20 i Noreg.

Han er også platina-sertifisert i Austerrike for «The Passenger (LaLaLa)», som er eit samarbeid med Ponte, Mokaby og DTE. Han representerte Austerrike i Eurovision Song Contest 2022 saman med Pia Maria og songen «Halo», der dei ikkje klarte å kvalifisere seg til finalen etter ein 15. plass i den fyrste semifinalen.

LUM!X vart i 2021 nominert til ein Amadeus Austrian Music Award i kategorien elektronic/dance, og han mottok ein French Fun Radio DJ Award for beste nykomar.

Kjelder
-------

1. ↑  «LUM!X biography». *Last.fm* (på engelsk). Henta 10. februar 2022.
2. ↑  «LUM!X». *topplista.no*. Henta 10. februar 2022.
3. ↑  «Singel 2022 uke 04». *topplista.no*. IFPI Norge. Henta 10. februar 2022.
4. 1 2 3  «LUM!X feat. Pia Maria gehen mit „Halo" für Österreich beim Eurovision Song Contest 2022 in Turin an den Start». *tv.orf.at* (på tysk). ORF. 8. februar 2022. Henta 8. februar 2022.
5. ↑  «Austria: LUM!X and Pia Maria will take 'Halo' to Eurovision 🇦🇹». *Eurovision.tv*. EBU. 8. februar 2022. Henta 8. februar 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «LUM!X» frå Wikipedia på bokmål, den 14. desember 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Matsentralen Oslo (MSO)** er den første offisielle matbanken i Oslo. Organisasjonen fekk Oslo Miljøpris for 2016, «for å redistribuere overskuddsmat til vanskeligstilte og sikre at store mengder mat som ellers ville blitt kastet blir dermed spist».

Matsentralen er ein profesjonell samarbeidspartnar for matvarebransjen som sørgjer for at bransjen enkelt kan gi frå seg overskotsmat, som så kan formidlast raskt og effektivt vidare til nokon som treng han. God logistikk gjer det enkelt for veldedige aktørar å hente store mengder mat på ein stad.

Sentralen blei stiftet i 2013 etter initiativ frå daglegvarebransjen, av Blå Kors, Evangeliesenteret, Frelsesarmeen, Kirkens Bymisjon og IOGT Norge. Han er finansiert gjennom støtte frå daglegvarekjeder, leverandørar, legat, stiftingar og gåver frå næringslivet. Sentralen er medlem av den europeiske føderasjonen av matbanker, FEBA. MSO er også medlem av Matsentralen Norge, paraplyorganisasjonen til alle matsentralar i Noreg.

I 2017 omfordelte MSO 1270 tonn mat tilsvarande 2,5 millionar måltid.

Matsentralen fekk Oslo Miljøpris for 2016, delvis på bakgrunn av korleis MSO på ein sosial og inkluderende måte løyste MSO miljøutfordringane med matsvinn.

Dagleg leiar og styreleiar
--------------------------

Styreleiar per 2017 er Lindis Evja og dagleg leiar er Cristiano Aubert.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. 1 2  «Vinnere av Oslo miljøpris 1998-2017». *Oslo kommune* (på norsk).
2. ↑  «Hjem - Matsentralen Norge», *Matsentralen Norge* (på engelsk), henta 26. juni 2018
3. ↑  «Hjem - Matsentralen Norge», *Matsentralen Norge* (på engelsk), henta 26. juni 2018
4. ↑  «Hjem - Matsentralen Norge», *Matsentralen Norge* (på engelsk), henta 26. juni 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

* Matsentralen.no – Om oss
**Sigurd Njerve** (fødd 12. september 1971) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Stord, medlem i Stord TIL, frå 1991 IL Norna-Salhus. Han vart noregsmeister i tresteghopp i 1995, 1996 og 2000, i 1996 vart han også noregsmeister i lengdehopp. Frå 1996 til 1999 hadde han norske rekorden i tresteghopp.

Aktiv
-----

Njerve sette personleg rekord med 16,00 meter i tresteghopp ved eit stemne i Skien 8. august 1992. To år seinare forbetra han denne til 16,22 m då han på Jessheim vann han sitt andre NM-sølv i øvinga, slått av Ketill Hanstveit. Under NM 1995 på Lillehammer forbetra Njerve sitt personbeste til 16,73 meter og tok gull på norsk årsbeste. Sommaren 1996 var Njerve i sitt livs form. Ved eit stemne i Byrkjelo den 16. juni sette han norsk rekord med 16,86 m. Allereie ni dagar seinare, den 15. juni i Helsinki, flytta han rekorden til 17,01 meter og vart andremann etter verdsrekordhaldaren Jonathan Edwards. Dermed fekk han billett til dei olympiske leikane i Atlanta, der han med svake 16,14 m i kvalifiseringa enda på 30. plass. Vel heimkomen frå Atalanta vann han gullmedaljen i så vel lengde som tresteg då noregsmeisterskapen 1996 vart avvikla i Kristiansand midt i august. Han presterte livsbeste 7,78 meter i lengdegropa om fredagen, før han om sundagen forsvarte NM-gullet i tresteg med eit hopp på 17,06 m, men for sterk medvind til at det kunne godkjennast som norsk rekord. Sidan var Njerve tidvis plaga av skadar, lukkast likevel verte noregsmeister 2000, etter ein tvikamp med Ketill Hanstveit som i mellomtida hadde teke over som norsk rekordhaldar i øvinga.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1993 i Tønsberg: Sølv i tresteghopp – 15,79 m, bakom Ketill Hanstveit (16,38 m)
* 1994 på Jessheim: Sølv i lengde – 7,36 m, sølv i tresteg – 16,22 m
* 1995 på Lillehammer: Gull i tresteg – 16,73 m, bronse i lengde – 7,49 m
* 1996 i Kristiansand: Gull i tresteg – 17,06 m, gull i lengde – 7,78 m
* 1998 i Askøy: Sølv i tresteg – 15,76 m, bakom Ketill Hanstveit (17,20 m)
* 2000 på Steinkjer: Gull i tresteg – 16,14 m, framom Ketill Hanstveit (16,07 m)

Kjelder
-------

* Statistikk ved friidrett.no
* Bergensavisen 26. juni 1996
Sigurd Fåvnesbane drep sin eigen fosterfar, slik det er skildra på den venstre vangen på *Hylestad I -portalen* frå den nedrivne Hylestad stavkyrkje Foto: John Erling Blad

**Sigurd Fåvnesbane** er ein segnfigur kjend frå dei såkalla heltedikta i mellomaldersamlinga *Den eldre Edda* og i prosaframstillinga *Volsungesoga* (òg kalla *Soga om volsungane*, det vil seie soga om volsungeætta, den ætta som Sigurd høyrde til), og dessutan frå det gamle tyske *Nibelungenlied* (songen om Nivlungane).

Tilnamnet *Fåvnesbane* tyder Fåvnes drapsmann, og refererer seg til at Sigurd drap den kjempestore ormen Fåvne, steikte ormehjarta, og då han fekk hjarteblodet frå ormen i munnen, fekk han evna til å skjøne kva fuglane i treet i nærleiken av han song om. Av fuglanes samtale seg i mellom fekk han kjennskap til at fosterfaren hans, smeden Regin, som var broren til ormen Fåvne, hadde sett seg føre å drepe han, og difor drap Sigurd sin eigen fosterfar.

Sigurd Fåvnesbane er berre ein av fleire personar i ein segnsyklus som skildrar svik og drap i ein brutal og blodig kamp mellom to kongsætter i eit heident germansk samfunn. Jamvel dei germanske guddommane, med guden Odin i brodden, gjer sitt til at dei to ættene til slutt har utrydda kvarandre heilt, og gullet som dei hadde kivast om, vart liggande på botn av elva Rhinen for all framtid. I denne litteraturen har den kristne kyrkja gjeve gamalt heident segnstoff ei kristen tolking som syner heidendomens djevelske innhald, slik det går fram av at hendingar frå denne segnsyklusen har vorte motiv på fleire stavkyrkjeportalar i Noreg og på tidlegkristne monumenter i andre land, som rune- og biletristinga på Ramsundsberget i Södermanland i Sverige, på steinmonument frå mellomalderen på Dei britiske øyane, og jamvel på 1100-talskyrkja Sankt Demetriuskatedralen i Vladimir i Russland.

Litteratur
----------

* *Soga om volsungane*, omsett av Magnus Rindal. Oslo 1974: Det Norske Samlaget. ISBN 82-521-0300-6

Sjå òg
------

* Hylestad stavkyrkje
* Sigurdsristinga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |