**Ante Pavelić** (14. juli 1889–28. desember 1959) var ein av grunnleggjarane av og leiar for den kroatiske fascistiske Ustasja-rørsla på 1930-talet i Jugoslavia. Under den andre verdskrigen vart han innsett av den tyske okkupasjonsmakta som diktator for den sjølvstendige staten Kroatia.

Ungdom
------

Pavelić var fødd i Bradina, ein liten landsby i Bosnia og Herzegovina. Seinare flytta han til Zagreb for å studera jus. I ungdomen vart han medlem av Partiet for kroatiske rettar. Pavelic var ein del av den meir nasjonalistiske fraksjonen leia av Josip Frank kring 1908. I 1919 vart han partisekretær. I 1921 vart han arrestert saman med fleire andre medlemer av partiet.

Politisk karriere
-----------------

I 1927 vart Pavelić vald til bystyret i Zagreb. Han hadde stillinga som partisekretær til 1929, då det vart innført kongeleg diktatur i kongedømet Jugoslavia. Han vart då med på å skipa Ustasja og gjekk over til undergrunnsarbeid. Han skreiv ned partiprogrammet til Ustasja-rørsla det same året. Regimet i Jugoslavia vart meir oppmjuka fram mot 1931, men i 1932 reiste Pavelic til eit Italia leidd av Benito Mussolini.

I 1934, då kong Aleksandar I av Jugoslavia vart drepen i Frankrike, vart Pavelic og andre medlemer av Ustasja arrestert i Italia. Dei vart klaga for å ha vore med på planane om å ta livet av kongen. Etter ei stund vart dei frigjevne att.

Pavelić var i Italia fram til byrjinga av den andre verdskrigen. I 1941 vart Jugoslavia invadert av Tyskland. Pavelić vart med hjelp av okkupasjonsmakta utnemnd til leiar (*poglavnik*) av Kroatia. 

Som leiar for Ustasja gav han ordre om og organiserte ein terrorkampanje mot serbarar, jødar, sigøynarar og kommunistiske kroatar. Kampanjen mot serbarane grensa til folkemord. Målet var å utrydda ein tredel, utvisa ein annan tredel, og omvenda den siste tredelen til katolisismen.

Flukt
-----

I mai 1945, heilt mot slutten av krigen, flykta Pavelić via Bleiburg til Austerrike. Der vart han nokre månadar, før han reiste til Roma. I Roma vart han skjult, vert det hevda, av folk knytt til den katolske kyrkja. Opphaldet i Roma skal ha vore kjend av den amerikanske etterretningstenesta, men dei var ikkje så interessert i å arrestera antikommunistar frå Aust-Europa. Etter seks månadar flykta han til Sør-Amerika.

Etter å ha kome til Argentina, vart han tryggingsrådgjevar for president Juan Peron. Peron gav 34 000 innreiseløyve til kroatar. Dei fleste av desse var folk som hadde samarbeidd med nazistane og/eller antikommunistar som flykta frå det kommunistiske regimet til Josip Broz Tito.

Død
---

I april 1957 vart Pavelić skoten to gonger i eit drapsforsøk. Mange trudde at den jugoslaviske etterretningsorganisasjone UDBA hadde organisert drapsforsøket. Seinare stod Blagoje Jovović, ein tsjetnik i eksil i Argentina, fram og sa at han hadde stått bak. Pavelić reiste til Spania. Han døydde i Madrid mot slutten av 1959, av komplikasjonar etter skota.

Pavelić fekk ein plass i litteraturen gjennom Curzio Malaparte sin roman *Caput*.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* B Pavelic Arkivert 2020-08-31 ved Wayback Machine.
* Two Bullets for Pavelić

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |