recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Bernhardkreps** |
| BernhardkrepsBernhardkreps |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Krepsdyr Crustacea |
| **Klasse:** | Storkreps Malacostraca |
| **Orden:** | Tifotkreps Decapoda |
| **Familie:** | Eremittkreps Paguridae |
| **Slekt:** | *Pagurus* |
| **Art:** | **Bernhardkreps** *P. bernhardus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pagurus bernhardus***Linnaeus, 1758 |

**Bernhardkreps** (*Pagurus bernhardus* eller *Eupagurus bernhardus*) er den vanlegaste arten i eremittkrepsfamilien langs den europeiske atlanterhavskysten. Han vert litt over 35 mm lang og finst i fjæra frå Svalbard og Island i nord til Portugal i sør. Som andre eremittkrepsar manglar han det harde skalet andre krepsdyr har, og bur difor i sniglehus som han konstant skifter ut.

I delar av utbreiingsområdet lever eremittkrepsen symbiotisk med sjøanemoner som *Calliactis parasitica* (i varmt vatn) eller *Hormathia digitata* (i kaldt vatn). Desse beskytter krepsen mot predatorar med neslecellene sine, og får til gjengjeld nyta godt av restane frå måltid krepsen inntek. Eremittkreps er åtseletarar som hovudsakleg et animalsk føde.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bernhardkreps**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS

 |
Utsyn over Berninapasset i retning Pontresina
**Berninapasset** (italiensk *Passo del Bernina*) er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Passhøgda er 2 328 meter over havet og går gjennom i Berninafjella av Alpane. Oppe på passhøgda ligg eit hospits, 'Ospizio Bernina'. Vegen knyter saman Sanmedan og Pontresina i Engadindalen med kommunen Poschiavo i dalen Val Poschiavo. 

Tversnitt av vegen over Berninapasset, frå Samedan til Poschiavo
Ei jarnbane går over eit litt lågare pass, 2 253 moh, få kilometer aust for vegovergangen.

Både fjellvegen og jarnvegen er heilårs ferdselsårer.

### Soge

Vegen over Berninapasset vart bygt i tidsrommet 1842-65. Ein jarnveg over Berninapasset har vore i drift sidan 1910, frå 1913 også om vinteren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Berninapass» frå Wikipedia på tysk, den 12. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Berninapasset**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* LIR
* GeoNames

 |
**Lars Samuel Myhrer Evensen** (12. november 1896–19. januar 1969), fødd i Drøbak, var ein norsk politikar frå Arbeidarpartiet) og fagforeiningsmann. Han var formann for kjøttarbeidarforbundet frå 1927, sekretær i LO frå 1934 og nestformann i 1939. Saman med formann Konrad Nordahl var Evensen blant dei fremste talspersonane for å konfrontere okkupasjonsmakta under den andre verdskrigen og blei fratatt vervet sommaren 1940.

Etter mjølkestreiken og forsøket på nazifisering som ramma LO hausten 1941 drog Evensen til Sverige der han spelte ei leiande rolle i Arbeiderpartimiljøet. 

Etter krigen blei han handelsminister i Gerhardsen si samlingsregjering i 1945, og mellom 1947 og 1953 var han industriminister. Mellom 1954 og 1957 sat han på Stortinget. Han var fylkesmann i Vest-Agder mellom 1954 og 1966.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Ingen | **Industriminister**1947–1951 | **Etterfylgjar**Arne Gudbrand Drogseth(konstituert statsråd) |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Arne Gudbrand Drogseth(konstituert statsråd) | **Industriminister**1951–1953 | **Etterfylgjar**Nils Handal |


| * v
* d
* e
Regjeringa Gerhardsen I |
| --- |
| Gerhardsen**·** Lie**·** Torp**·** Jahn**·** Cappelen**·** Fostervoll**·** Bonnevie-Svendsen**·** Frogner**·** Evensen**·** Offenberg**·** Gabrielsen**·** Skjønsberg**·** Strand Johansen**·** Oftedal**·** Hansteen |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI
* SUDOC

 |
Vestfirðir på Island.
Kart over Vestfirðir.
**Vestfirðir** (*Vestfjordane* på norsk) er ei halvøy nordvest på Island. Ho er forbunde til resten av Island via eit 7 km breitt eid mellom Gilsfjörður og Bitrufjörður. Vestfirðir er særs kupert og langs kysten stikk fleire fjordar inn i dei bratte fjellsidene. Klippene ved Látrabjarg består av det lengste fuglefjellet i Nord-Atlanteren og er det vestlegaste området på Island. Isbreen Drangajökull ligg heilt nord på halvøya og er den femte største i landet, men den einaste isbreen i området. 

Sidan ho er så kupert er området ikkje passande for jordbruk, men gode naturlege hamner i dei mange fjordane og gode fiskeområde i nærleiken er viktige for den lokale økonomien. Vestfirðir er tynt folkesett og i 2004 budde det totalt 7 700 innbyggjarar i området. Den største byen er Ísafjörður (om lag 3000 innbyggjarar), som er eit senter for handel, administrasjon og transport i området.

Busetnadar i Vestfirðir
-----------------------

* Bolungarvík
* Brjánslækur
* Ísafjörður
* Tálknafjörður
* Flateyri
* Suðureyri
* Súðavík
* Bíldudalur
* Þingeyri
* Patreksfjörður
* Skálanes
* Reykjanes
* Hólmavík
* Drangsnes

Bakgrunnsstoff
--------------

* vestfirdir.is Arkivert 2011-07-09 ved Wayback Machine.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Westfjords frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 65°44′15″N 22°10′14″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 45°21′N 28°51′E﻿

**Izmajil** (ukrainsk Ізмаї́л; russisk og bulgarsk Измаил; rumensk *Ismail* eller *Smil*; tyrkisk *İşmasıl* eller *Hacidar*; polsk *Izmaił*) er ein historisk by ved Donau sørvest i Ukraina. Byen er det administrative senteret i Izmajil rajon (distrikt) i Odessa oblast (provins) og den største ukrainske hamnebyen ved Donau. Byen er eit senter for matproduksjon og eit populært regionalt turistmål. Den ukrainske marinen og Den ukrainske kystvakta har begge basar her. 

Byen har i dag kring 75 000 innbyggjarar (2012).

Historie
--------

*Erobringa av Izmail* vart målt av Aleksej Kivsjtsjenko (1851–97) i 1877. Det viser byen under den niande russiske tyrkarkrigen i 1790
Byen vart bygd av genovesiske handelsmenn på 1200-talet. Første gongen byen vart nemnt, var det under namnet *Şmil*, oppkalla etter ein tyrkisk storvisir.

På midten av 1400-talet tilhøyrde byen Moldavia, men i 1484 kom han under osmansk tyrkisk herredøme. I 1770, etter å ha vorte angripen av Russland, vart byen forskansa så sterkt at sultanen uttalte han var ein by som ikkje kunne erobrast av nokon hær. Men russarane greidde å ta byen i 1790 (under den russisk-tyrkiske krigen (1787–1792)). Denne sigeren vart temaet for den første nasjonalsongen til Russland, «Rom pobedy razdavajsia!» Ved slutten av krigen vart Izmail gjeve tilbake til Det osmanske riket. Men russarane tok byen att i 1809. Ved Bukaresttraktaten vart heile Bessarabia som Izmajil var ein del av, overteke av Russland. Då Russland tapte Krimkrigen, vart området gjeve til Moldavia. Seinare vart byen ein del av Donaufyrstedømma (Valakia og Moldavia). Då Donaufyrstedømma vart sameint med Transilvania i 1918, vart Izmail ein del av Romania. Byen var rumensk til 1940 då Sovjetunionen overtok. I 1941 vart Bessarabia igjen okkupert av rumenarane. Då andre verdskrigen slutta, vart Izmajil igjen ein del av Sovjetunionen. Sidan august 1991 er Izmail ein del av den sjølvstendige republikken Ukraina.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Izmail» frå Wikipedia på engelsk, og «Izmail» frå Wikipedia på bokmål den 16. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2009-09-08 ved Wayback Machine.

 Commons har multimedium som gjeld: **Izmajil**

| * v
* d
* e
Odesa oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Odesa |
| Ananjiv**·** Artsyz**·** Balta**·** Berezivka**·** Bilhorod-Dnistrovskyj**·** Biljajvka**·** Bolhrad**·** Illitsjivsk**·** Izmajil**·** Juzjne**·** Kilia**·** Kodyma**·** Kotovsk**·** Reni**·** Rozdilna**·** Tatarbunary**·** Teplodar**·** Vylkove |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Ivry-sur-Seine |
| --- |
| Rådhuset i Ivry-sur-SeineRådhuset i Ivry-sur-Seine Rådhuset i Ivry-sur-Seine |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Val-de-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  6,10 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 55 900   9 164/km² |
| Koordinatar | 48°48′28″N 02°22′29″E﻿Koordinatar: 48°48′28″N 02°22′29″E﻿ |
| Høgd over havet | 32 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ivry94.fr |

**Ivry-sur-Seine** er ein kommune i dei søraustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 5,3 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus. 

Chinatown i Paris har no spreidd seg til dei nordlege delane av Ivry. Mange oversjøiske kinesiske selskap og varehus for asiatisk mat ligg i Ivry.

Namn
----

Opphavleg var Ivry-sur-Seine berre kalla Ivry. Namnet Ivry kjem frå det mellomalderlatinske ordet *Ivriacum* eller *Ibriacum*, som kanskje tyder «eigedomen til Eburius», ein gallo-romersk landeigar. 

I 1897 vart namnet på kommunen offisielt Ivry-sur-Seine (som tyder «Ivry ved Seinen») for å skilje han frå andre kommunar i Frankrike med namnet Ivry.

Historie
--------

I 1860 vart byen Paris gjort større ved at nærliggande kommunar vart annektert. Dette førte til at om lag ein tredjedel av Ivry-sur-Seine vart annektert av Paris. 

Ivry-sur-Seine er kanskje mest kjend som staden der Jean-Marie Bastien-Thiry vart avretta i mars 1963.

Universiteta
------------

* Institut polytechnique des sciences avancées

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ivo Van Damme** (21. februar 1954–29. desember 1976) var ein belgisk mellomdistanseløpar som vann to sølvmedaljar under Sommar-OL 1976.

Van Damme fekk sitt internasjonale gjennombrot då han tok sølvmedaljen på 800 meter under innandørs-EM i friidrett 1975 i polske Katowice. Seinare i 1975 slo han den 20 år gamle landsrekorden til Roger Moens.

Våren 1976 sigra Van Damme på 800 meter ved innandørs-EM i München. To veker framom Sommar-OL i Montreal forbetra han den belgiske 1500 meters-rekorden til 3.36,2, og melde seg såleis på i favorittsjiktet også på den distansen. Under sommarleikane var han i realiteten sjanselaus mot kubanaren Alberto Juantorena på oppløpssida på 800 m. Juantorena fekk tida 1.43,50, medan Van Damme kom i mål til sølvmedalje på 1.43,86, belgisk rekord til denne dag (2016). Seks dagar etter 800-meteren tok Van Damme ein ny sølvmedalje, på 1500 meter kom han i mål like bak John Walker frå New Zealand og tett framom vesttyskaren Paul-Heinz Wellmann.

Van Damme omkom romjula 1976 i ei bilulukke ved Bollène i Sør-Frankrike, på veg heim frå ein treningsleir.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivo Van Damme» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Sterke verb** er eit særmerke for germanske språk. Dei er kjenneteikna ved at dei markerer skifte i tid (og i somme språk tal) ved at rotvokalen vekslar etter eit avlydsmønster når dei vert bøygde, som t.d. *bryte–braut–brote (nn), bryta–bröt–brutit (sv), break–broke–broken (en)* eller *brechen–brach–gebrochen (ty)*. Til gjengjeld kan dei mangle tradisjonell bøygningsending, slik vi finn i dei fleste svake verb.

Sterke verb i norsk språk
-------------------------

I nynorsk språk vert dei sterke verba bøygde i sju klassar. Her er berre ei infinitivsform og ei preteritumform medteken; merk at infinitiv valfritt kan ha a-ending (evt. kløyvd infinitiv) og at perfektum partisipp kan ende på -i. Som sideform kunne sterke verb ha endinga *-er* i presens før rettskrivingsreforma i 2012, da uttalt med tonelag 1. 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| kl. | infinitiv | presens (notid) | preteritum (fortid) | perfektum partisipp |
| 1. | bite | bit | beit | bite |
| 2. | bryte | bryt | braut | brote |
| 3a. | breste | brest | brast | broste |
| 3b. | finne | finn | fann | funne |
| 3c. | søkke | søkk | sokk | sokke |
| 4. | bere | ber | bar | bore |
| 5a. | lese | les | las | lese |
| 5b. | ete | et | åt | ete |
| 6. | fare | fer | for | fare |
| 7a. | blåse | blæs | bles | blåse |
| 7b. | få | får | fekk | fått |
|

I den fyrste landsmålsnormalen Ivar Aasen utarbeidde, kunne rotvokalen òg skifte i preteritum fleirtal. Restar av slik fleirtalsbøyging finst enno i Hallingmål.

Sjå òg:
-------

* Svake verb
* Preterito-presentiske verb
* Ivar Aasen: *Norsk Grammatik*
* Kjell Venås *Sterke verb i norske målføre. Morfologiske studiar*, dr.avh. 1967

Kjelder:
--------

* *Første delen av denne artikkelen bygger på «Sterke verb» frå Wikipedia på svensk, den 18. november 2008.*

* Olav T. Beito: *Nynorsk grammatikk* Det Norske Samlaget 1986 ISBN 82-521-2801-7
**Sterke substantiv** er i moderne norsk for ein stor del einstavingsord som endar på ein konsonant eller ein trykksterk vokal, som ein *stein*.

I germanske språk hadde dei sterke substantiva ein ordstamme som enda på ein vokal: *staina-*. Alt i norrønt språk var denne endingsvokalen fallen bort. 
I moderne norsk har dei sterke substantiva ikkje slik endingsvokal i ubunde eintal, slik at dei oftast endar på ein konsonant, som ein stein, eller på ein trykksterk vokal, som ei *tru*.

Einstavingsord får i hankjønn og hokjønn oftast eit tonelaggsskifte frå bunden form eintal til fleirtal, frå tonelag 1 til tonelag 2: 

* ein stein – steinen – steinar – steinane
* ei bru – brua – bruer – bruene

I klassisk nynorsk hadde sterke hokjønnsord forma *brui* i bunden form eintal. Denne var fram til 2012 ei sideform i rettskrivinga, med støtte i dialektformer som *brui, brue* eller *bruæ*. 

Inkjekjønnsord får ikkje tonelagsskifte frå eintal til fleirtal:

* eit hus – huset – hus – husa

Sjå òg
------

* Svake substantiv

Kjelder
-------

* Olav T. Beito: *Nynorsk grammatikk* Det Norske Samlaget 1986 ISBN 82-521-2801-7
|  |
| --- |
| ***There Must Be More to Life Than This***  Song av Freddie Mercuryfrå albumet *Mr. Bad Guy* |
|  |
| **Utgjeve** | 29. april 1985 |
| **Lengd** | 3:00 |
| **Selskap** | Columbia |
| Låtskrivar(ar) | Freddie Mercury |
|

**«There Must Be More To Life Than This»** er ein song av Queen-songaren Freddie Mercury frå det første soloalbumet hans *Mr. Bad Guy,* utgjeven i 1985. Songen vart opphavleg spelt inn av bandet til Mercury, Queen, for albumet *Hot Space* i 1982, men kom ikkje med på den endelege versjonen av albumet. Songen vart først spelt inn som ein duett mellom Mercury og Michael Jackson i lag med to andre songar, «State of Shock» (som kom ut i 1984 av The Jacksons med Mick Jagger) og «Victory» (som ikkje er gjeven ut).

Queen- og Michael Jackson-versjonen
-----------------------------------

Etter Michael Jackson døydde i 2009, prøvde Queen-gitaristen Brian May og trommeslagaren Roger Taylor å få gjeve ut dei tre duettane mellom Mercury og Jackson i 2012. Roger Taylor kommenterte at å arbeide med Michael Jackson Estate var som å «vasse i lim». Til slutt kom dei to partane fram til ein avtale om at berre «There Must Be More to Life Than This» kunne gjevast ut.

Versjonen som finst på *Queen Forever* vart produsert og miksa av William Orbit, og inneheld det originale akkompagnementet frå *Hot Space*-innspelinga med May på gitar, Taylor på trommer og John Deacon på bass. Ein alterantiv miks av May finst, men dei valde å nytte Orbit-miksen i staden.

Medverkande
-----------

* Freddie Mercury - solovokal, piano
* Brian May - gitarar
* John Deacon - bassgitar
* Roger Taylor - trommer, perkusjon
* Michael Jackson - solovokal

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «There Must Be More to Life Than This» frå Wikipedia på engelsk, den 1. august 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
Ekteparet Bernt og Hedevig Lund
**Bernt Lund** (14. juli 1812–30. august 1885) var ein norsk offiser og ingeniør, fødd i Våler i Hedmark. Han var ingeniøroffiser i vegvesenet i 25 år, og elles kunstmålar og forfattar av diktet 'Trysil-Knud'. Frå 1847 var han gift med Hedevig Lund.

Lund voks opp på garden Lund i Våler i Solør. Etter examen artium i 1831 studerte han i tre år teologi ved universitetet og arbeidde som lærar ved Christiania Søndagsskole. År 1834 tok han steget over i det militære og tok i 1837 offiserseksamen ved Krigsskulen. Ved den tid skreiv han ned folkeminne frå heimbygda og var med i eit litterært selskapslag kalla Tollekniven. Sidan gjorde han nokre år teneste i kavaleriet. Tidleg gjekk han i målarlære hos Thomas Fearnley og seinare med Hans Gude i Düsseldorf, og viste framifrå evner som landskapsmålar.

*Fra Ulvik i Hardanger*, 1851
Frå 1847 dreiv Lund på og kartla områda mellom Hallingdal og Lærdal, då det skulle byggjast veg over Hemsedalsfjellet. Han var premierløytnant ved Trondhjemske ridende jegerkorps frå 1850 og forfremja til rittmeister og sjef for Sparboske eskadron i 1863. Same året byrja han på heiltid å arbeide i vegstellet, der han 1853-78 var tilsett som ingeniør.

Lund skreiv elles dikt og gav ut *Nogle Digte* i 1882. Hans mest kjende dikt, 'Trysil-Knud', stod i fleire tiår i lesebøker for folkeskulen.

Kjelder
-------

* lokalhistoriewiki
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

Berse Skaldtorfuson i lekkjer etter at han vart fanga av kong Olav Haraldsson.
**Berse Skaldtorfuson** (norrønt: *Bersi Skáldtorfuson*) var ein islandsk skald som var aktiv i tida etter år 1000, til han døydde om lag 1031.

Liv og skaldskap
----------------

Mor hans skal ha vore Skald-Torfa I Midtfjorden på Island. Han vart fødd omkring 985-990, og han var ein god ven med skalden Grettir (Ásmundarson). Alt omkring år 1000 var han nemnd som ein særs dugande, ung mann og ein god skald. Han hadde eit vinnande vesen og var godt likt av alle han møtte. Frå kongesogene er det kjent at han på denne tida reiste til Noreg og var først skald hos Eirik jarl. Etter at Eirik jarl reiste til England i 1015, vart Berse verande hos Svein Håkonsson Ladejarl og han var om bord på skipet hans under slaget ved Nesjar.

Berse var truleg med Svein jarl til Sverige etter slaget, men ei tid seinare, då Svein jarl var avliden, kom han attende til Noreg. Der vart han teken til fange og lagt i lekkjer av kong Olav Haraldsson. Kongen utmana han til å prove at han var ein god skald; han skal då ha gjort ei lausavise som kongen tykte godt om, og Berse vart sett fri. Seinare dikta han ein flokk (norrønt *flokkr*) om kong Olav.

Omkring år 1026 var Berse i lag med Sigvat Skald hos kong Knut i England, og i 1029 reiste han på pilgrimsferd til Roma saman med Sigvat. På heimvegen året etter, møtte dei nokre nordmenn som kunne fortelje at kong Olav Haraldsson var blitt drepen i Trøndelag. Dette skal ha gått hardt inn på Berse, og han vende om og reiste attende til Roma. Det er ein tradisjon at han skal ha døydd i Peterskyrkja og blitt gravlagt der.

Det er nemnt i *Skáldatal* at Berse skal ha dikta eit kvad om Svein Håkonsson Ladejarl og eit anna om kong Knut, men begge er gått tapt.

Referansar
----------

1. ↑  Soga om Olav den Heilage kap. 50
2. ↑  Skaldic Project Arkivert 2016-02-04 ved Wayback Machine. Lausavise av Berse Skaldtorfuson
3. ↑  Skaldic Project Arkivert 2016-02-04 ved Wayback Machine. Flokk om Olav den Heilage, berre 3 vers er kjende
4. ↑  Skáldatal Oversikt over dikt av Bersi Torfuson.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie av Finnur Jónsson – om Berse Skáldtorfuson.
Veggmåleri av Giorgio Vasari som viser møtet mellom Apelles og skomakaren.
**Skomakar, sit med din lest** eller **bli ved din lest** er eit norsk ordspråk som nærast kan tyda 'hald deg til det du kan' og 'prøv ikkje på noko nytt som du ikkje meistrer'.

Uttrykket har opphav i det latinske *sutor, ne ultra crepidam*. Plinius den eldre fortel i si *Naturalis Historia* [XXXV, 85 (Loeb IX, 323–325)] at den greske målaren Apelles utbraut dette etter at ein skomakar skal ha sagt noko om fottøyet i eit av bilda hans, før han byrja å kritisera heile bildet. I teksten til Plinius seier han *ne supra crepidam sutor iudicare*.

Kjelder
-------

1. ↑  Aasen, Ivar (1856). *Norske Ordsprog*. Werner. s. 77.
2. ↑  «leist» i Nynorskordboka.
3. ↑  Simpson, John (2009). *A Dictionary of Proverbs* (5 utg.). Oxford: Oxford University Press.  ISBN 0-199-53953-7; ISBN 978-0-19953-953-6.

* *Denne artikkelen bygger på «Sutor, ne ultra crepidam» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2018.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

* Carlquist, Gunnar: *Svensk uppslagsbok. Bd 19*, Svensk Uppslagsbok AB, Malmö 1937, s. 981.
Ein **predikator** viser i språkvitskap til eit element i ei setning som avgjer, heilt eller delvis, kva for andre ledd setninga må innehalde for at ho skal vera fullstendig. Ein predikator er såleis berar av valens. Typiske predikatorar er verb og adjektiv. Verbet *gje* tek til dømes både eit subjekt, eit direkte objekt og eit indirekte objekt i setninga *Ho gav dei ei gåve*. Adjektivet *redd* tek eit subjekt og eit objekt-liknande ledd i setninga *Ho er redd hunden*. Omgrepet predikator er nærskyld, men ikkje identisk med omgrepet predikat. Omgrepet predikat har i språkvitskap to hovudtydingar. I den første tydinga refererer predikat til den delen av ei setning som seier noko om, eller predikerer noko om subjektet. I setninga *Ho gav dei ei gåve* er *ho* subjekt, medan *gav dei ei gåve* er predikat. Den andre tydinga er henta frå moderne logikk, der predikat refererer til eit verb eller ei anna eining som knyter til seg eit sett argument (eller komplement). Ut frå dette predikatsomgrepet er subjektet *ho*, det direkte objektet *ei gåve* og det indirekte objektet *dei* alle argument til predikatet *gje*. I denne andre tydinga er predikat synonymt med predikator.
**Lars Breie** (3. april 1907–5. oktober 1999) var ein norsk jurist frå Ål i Buskerud og politikar for Arbeidarpartiet. Han var riksrevisor frå 1950 til 1978.

Breie var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han skulevegen, vart student i 1929 og tok til på jusstudiar. Etter å ha vorte cand.jur. i 1933 arbeidde han i femten år som overrettssakførar i Ål. Her fekk han plass i heradsstyret frå 1938, fungerande ordførar i 1940 og 1945.

Ved stortingsvalet hausten 1945 vart Breie vald til stortingsrepresentant for Buskerud og Arbeidarpartiet. Attvald fire år seinare.

Frå 1950 var Breie riksrevisor, eit ombod han hadde heilt fram til 1978.

Breie vart utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden i 1979.

Bibilografi
-----------

* *Ål kommune 1837-1937*, Drammen, 1937.
* *The auditing and control of government accounts in Norway*, Oslo, 1960.

Kjelder
-------


* «Lars Breie». Stortinget.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Lars Breie» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2015.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Flyfoto av midtbyen i Fargo, 2008
**Fargo** er, med sine vel 105 000 ibuarar den mest folkerike byen i delstaten Nord-Dakota i USA. Byen er sete for fylkesadministrasjonen i Cass County. Fargo ligg søraust i delstaten, ved vestbreidda av elva Red River, der han grensar mot delstaten Minnesota og mot byen Moorhead, som ligg på austbreidda av Red River.

Byen Fargo vart grunnlagt i 1871 og er oppkalla etter William Fargo. Fargo er eit senter for varehandel, kulturelle aktivitetar, helsestell, undervisning og industriverksemd. Fargo hyser North Dakota State University.

Folkesetnad
-----------

92,4 % av ibuarane i Fargo er klassifisert som kvite, medan afro-amerikanarar utgjorde 2,5% og var den største minoriteten. Av ibuarane med europeiske anar dominerte folk av tysk og norsk avstamning, med høvesvis 42,7 og 35,0 %.

Bilete
------

* Fargo TheaterFargo Theater
* SentrumSentrum
* Bygningar i sentrumBygningar i sentrum
* Arenaen Civic CenterArenaen Civic Center

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fargo» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Sansepolcro
*Oppstoda*, måla av Piero della Francesca ca 1463-65
**Sansepolcro** er ein by og ein kommune i provinsen Arezzo i regionen Toscana i Italia. Kommunen, som har 16 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 91,5 km², ligg ved dei øvre breiddene av elva Tiber.

Næringslivet omfattar i hovudsak landbruk, maskinindustri, samt produksjon av næringsmiddel og farmasøytika. Buitoni-pastaen har sitt opphav her, skapt av Giulia Buitoni i 1827.

### Soge

Tradisjonen seier at byen vart grunnlagd kring år 1000 av to pilgrimar, Arcanus og Aegidius, som tok med seg ein stein frå Gravkyrkja i Jerusalem (difor San Sepolcro). Sansepolcro vert nemnd fyrste gongen nokre år seinare, med referansar til eit benediktinarkloster. 

Mellomalderbyen vart styrt både frå Citta' di Castello, Milano og av pavemakta. Etter eit slag i 1440 kjøpte Firenze byen for 25 000 dukatar, og Medici-ætta rådde over Borgo San Sepolcro til langt inn på 1900-talet.

Under andre verdskrigen vart byen spart for store øydeleggingar, då offiseren Tony Clarke i British Royal Horse Artillery hindra allierte bombeangrep, noko han gjorde for å berge Piero della Francesca i sitt freskomåleri *Oppstoda*.

Målaren Piero della Francesca og matematikaren Luca Pacioli vart begge fødde i Sansepolcro.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sansepolcro» frå Wikipedia på tysk, den 22. juli 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
The municipalities of Slovenia in Prekmurje
**Prekmurje** (ungarsk *Muravidék*, prekmurisk *Prekmürsko*) er den austlegaste regionen i Slovenia. Han grensar til Ungarn i nordaust, Austerrike i nordvest, Kroatia i sør og den slovenske regionen Štajerska i sørvest. I tusen år var regionen ein del av Kongedømet Ungarn, i motsetnad til resten av Slovenia. Området har derfor sine særeigne språklege, kulturelle og religiøse trekk som ein ikkje finn i den andre områda av Slovenia. 

Regionen er kalla opp etter elva Mura, som skil regionen frå resten av landet. Regionen er delt inn tre geografiske område. Det åslendete landskapet nord for Murska Sobota, kalla Goričko; det austlege slettelandet rundt Mura, kalla *Ravansko*, og det vestlege låglandet rundt Lendava, kalla Dolinsko.

Senteret i regionen er byen Murska Sobota. Den einaste andre større byen er Lendava. Andre stader er Dobrovnik, Turnišče, Beltinci og Črenšovci.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av vassmølle i Mura Arkivert 2012-12-16 ved Archive.is
* Bilete frå Prekmurje Arkivert 2008-09-25 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prekmurje» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Források a Muravidék történetéhez/Viri za zgodovino Prekmurja, 292. s.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
**Faredag**, **fardag** eller **flyttedag** er lovfesta eller hevdvunne datoar for når tenestefolk, leiglendingar eller forpaktarar skal forlate posten sin eller bruka sine. I dei fleste samanhengane er faredagen blitt ei historisk nemning.

Faredagar i Noreg
-----------------

I forpaktingslova er faredagen regulert i § 5. Der heiter det at faredag for tiltreding og fråtreding av forpakta eigedom er den 14. april, så sant anna ikkje er avtalt eller bestemt av departementet. Fell faredag etter reglane ovanfor på ein søndag eller helgedag, gjeld den følgjande dagen som faredag.

Historiske faredagar
--------------------

Etter Norske Lov 3-21-9 måtte tenestefolk som skulle ta seg ny teneste, seie opp plassen sin innan åtte veker før faredagen, som var 14. april eller 14. oktober.

Etter Norske Lov 3-14-40 skulle leiglending, om han ville flytte frå ein gard, klargjere halvdelen av husa til første faredag, når trettande dag etter julehelg var ute. Han skulle fare frå garden innan 14. april. Om han ikkje fekk tak i ny jord og vart husvill, kunne han halde på fjerdedelen av husa til krossmesse den 3. mai. 

Etter lokal sedvane kunne det i somme landsdelar eller byar vere andre faredagar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk historisk leksikon
* Kristian den femtes Norske Lov Arkivert 2009-08-27 ved Wayback Machine.
* Lov om forpakting
Utsyn over Gubbio
Solnedgang over det romerske teateret i Gubbio.
**Gubbio** er ein by og ein kommune i provinsen Perugia i regionen Umbria i Italia. Kommunen har vel 32 000 ibuarar og dekker eit areal på 525 km², noko som gjer at han er den vidaste kommunen i Umbria og ein av dei sju med størst flatevidd i heile Italia. Byen ligg 522 meter over havet, ved foten av Apenninane, om lag 35 kilometer nordvest for provinshovudstaden Perugia.

Byen Gubbio voks fram i førromersk tid, og var ein viktig by under romarriket. Ruinane av eit amfiteater bygt i det siste hundreåret før vår tidsrekning viser at byen hadde økonomisk kraft og politisk makt i samtida. Frå 1000-talet var byen ein eigen fyrstestat, og hadde si stodomstid fram mot 1300-1400-talet. I tida frå 1631 til Italia vart samla i 1860 låg Gubbio under Vatikan-staten.

Ei segn knyter Frans av Assisi til Gubbio.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gubbio» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juni 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Erkeengel** tyder den øvste engelen eller **overengelen**.

Erkeengelen Mikael av Guido Reni
Uttrykket forekjem aldri i fleirtal i Bibelen. I nynorske bibelomsetjingar frå 1921 til 1985 er ordet «yverengelen», seinare «overengelen», bruka. I bibelomsetjinga frå 2005 står det i Judas 9 om «erkeengelen Mikael».

Det finst likevel kristen tradisjon for at vi har fire erkeenglar: Mikael, Gabriel, Rafael og Uriel. I ortodoks kristendom snakkast det nokre gonger om at det er sju, og dei omfattar i tillegg til desse Selafiel, Jegudiel og Barakiel. I islam snakkar ein om fire erkeenglar, i jødedommen om sju.

Andre kristne retningar (som f.eks. Jehovas vitne) meiner at det berre er éin erkeengel, Mikael. Til stød for dette synet nemner dei Matteus 28:18 der Jesus seier: ««Eg har fått all makt i himmelen og på jorda», og trekker den slutninga at erkeengelen Mikael er identisk med Jesus Kristus.

På nettet:
----------

* Bibelen nettutgåve
* «De syv englene som står for Guds trone» (på www.katolsk.no)
Teikning av ordensteiknet til dannebrogordenen.
**Dannebrogordenen** er ein dansk riddarorden som vart innstifta av Christian 5. i 1671. Ordenen har seinare vorte forandra og utvida. Ordenen vert hovudsakleg tildelt «fortjente danske statsborgere». Den endelege avgjerda om tildeling vert teken av den danske regenten.

Soge
----

Dannegbrogordenen bygger på soga om korleis det danske flagget, Dannebrog, som ifølge soga dala ned frå himmelen under eit slag kjempa under Valdemar 2. Siger i Estland i 1219.

Dannebrogordenen blei lovfesta gjennom ein statutt i 1693, saman med Elefantordenen. Den opphavlege ordenen hadde berre éin grad, og berarar blei kalla kvite riddarar etter fargen på det ordensbandet.

I 1808 blei ordenen delt inn i ulike grader etter mønster av den franske æreslegionen. Han har i dag seks grader: Storkommandør (berre til fyrstar), storkross, kommandør av 1. grad, kommandør, riddar av 1. grad og riddar.

Først frå 10. oktober 1951 kunne ordenen tildelast kvinner.

Ordenskapitlet, ein del av det kongelege danske hoffet, styrer tildelinga av ordenar, medan dronninga tek avgjerda om ordenen skal gjevast til nokon.

Skildring
---------

Ordensteiknet består av ein kvit-emaljert gull- eller sølvkross med ein raud kant, ei kongekrone med den regjerande monark sit monogram. Den sida som vender ut har innskrifta «Gud og Kongen». I midten finn ein monogrammet til Christian 5.

Ordensbandet.
Dannebrogordenen har kvitt ordensband med raude kantar.

Ove Malling ber dannebrogordenen. Måleri av Chr. Alb. Jensen frå 1830.

Bruk
----

Medlemmer av riddarordenen ber ordenskjeden på visse dagar: Fødselsdagane til Frederik 6. den 28. januar, Christian 5. den 15. april, og til den sitjande monarken, for tida dronning Margrethe som er fødd den 16. april. I tillegg kjem det ein meiner er fødselsdagen til Valdemar Siger den 28. juni.

Når innehavarar døyr skal ordensteikna gjevast tilbake til Ordenskapitlet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dannebrogordenen» frå Wikipedia på dansk, den 12. oktober 2009.*
* Kongehuset, *De kongelige ridderordener*
* «Dannebrogordenen», *Den Store Danske*

Fotnotar

1. ↑  Kongehuset

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ordenshistorisk Selskab .
Plassering

**Danmarksundet** (bokmål *Danmarkstredet*, dansk *Danmarksstrædet*, islandsk *Grænlandssund*) er eit sund mellom Grønland i nordvest og Island i søraust. Den norske øya Jan Mayen ligg nordaust for sundet. 

Sundet knyter Nordishavet til Atlanterhavet og er 480 km langt og 290 km breitt på det smalaste. Den kalde Austgrønlandstraumen går gjennom sundet og fører isfjell sørover i Nord-Atlanteren. Ein finn fleire viktig fiskebankar i sundet. 

Under den andre verdskrigen fann slaget om Danmarksundet stad den 24. mai 1941. Det tyske slagskipet «Bismarck» søkte den britiske slagkryssaren HMS «Hood», som eksploderte og tok livet av mange, og alvorleg skada slagskipet HMS «Prince of Wales». «Bismarck» kom seg ut i Atlanterhavet via sundet, men skadar som vart påført under slaget gjorde at det ikkje kunne utføre oppgåva med å øydelegge britiske konvoiar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Denmark Strait» frå Wikipedia på engelsk, den 10. oktober 2007.*

Koordinatar: 67°46′N 23°48′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Preferanseval** er eit valsystem der veljaren rangerer kandidatar på ei uprioritert valliste ved å skriva tal ved sida av namnet på kandidaten. Den første preferansen til veljaren skal markerast med talet 1, andrepreferansen med talet 2, osv. 

Ved preferanseval skal den mest føretrekte kandidaten bli vald, uavhengig av taktisk stemmegjeving.

Kåring av representantar
------------------------

Ved preferanseval kan kåring av representantar skje ved at talet på avgjevne røystesetlar vert dividert med talet på representantplassar pluss 1. Kvotienten skal avrundast oppover. Resultatet vert kalla valtalet. 

Deretter tel ein kor mange eitt-tal kvar einskild kandidat har fått attmed namnet sitt. Dersom nokon har fått så mange førsterøyster at han når opp til valtalet, er han vald til representant. 

Dersom ingen når opp til valtalet, skal den kandidaten med færrast førsterøyster (eitt-tal) strykast frå alle røystesetlane. På desse røystesetlane rykkar no den andrerangerte opp på førsteplass, og ein gjer ny oppteljing av førsterøyster, 

Dersom enno ingen når opp til valtalet, skal den som no har det lågaste talet på førsterøyster, strykast, og dei lågare rangerte på desse listene rykkar opp før ein gjer ny oppteljing. 

Slik held ein fram heilt til ein kandidat når opp til valtalet. 

Dersom det skal veljast fleire kandidatar, tel ein kven som har flest andrerøyster på dei røystesetlane der den som vart vald står øvst. I det vidare valoppgjeret skal desse røystene reknast som førsterøyster, men med redusert vekt, avhengig av modell. Slik held ein fram med stryking av kandidatar og med tildeling av overskotsrøyster frå dei valde heilt til det fastsette talet på representantar er valde.

Bruk av preferanseval
---------------------

I Noreg vert preferanseval brukt av Den norske kyrkja ved valet til bispedømmeråd og kyrkjemøtet, av Universitetet i Oslo og ved fleire høgskular. Irland og Malta bruker preferanseval til nasjonalforsamlinga.

Referansar
----------

1. ↑  Reglar for kyrkjeval (PDF)
2. ↑  Kjelde: Bokmålswikipedia
**Georg Løkkeberg** (20. november 1909–19. august 1986) var ein norsk skodespelar og teatersjef frå Fredrikstad. Han var bror til Tore Segelcke, som også var skodespelar.

Løkkeberg debuterte i 1930 på Den Nationale Scene i Bergen. Han var tilsett ved Det Nye Teater 1931–35, Nationaltheatret 1935–36 og frå 1966, spelte også ved Centralteatret og Det Norske Teatret. Periodane 1945–48 og 1948–52 var han sjef for høvesvis Trøndelag Teater og Den Nationale Scene. I tida 1952-66 arbeidde han frilans i Noreg og Sverige.

I teateret hadde Løkkeberg tittelroller i *Hamlet* og *Kong Lear* av William Shakespeare, og som Løvborg, Rosmer, Solness og grosserer Werle i Ibsen-stykke. I 1966 fekk han kritikarprisen for si framsyning som de Sade i *Mordet på Marat* av Peter Weiss.

Mellom 1934 og 1978 spelte Løkkeberg i bortimot 30 norske og svenske spelefilmar, sist i *Höstsonaten* av Ingmar Bergman.

Kjelder
-------

* «Georg Løkkeberg». *Store norske leksikon*. 4. desember 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Danium** (òg kalla *montium*) er den første alderen i epoken paleocen, samt perioden paleogen. Starten på alderen er sett til krit-tertiær-utryddinga for 65,5 ± 0,3 millionar år sidan og enda for 61,7 ± 0,2 millionar år sida. Alderen er kalla opp etter Danmark. 

Sjølv om alle dinosaurar, som ikkje utvikla seg til fuglar, forsvann, vart pattedyr og andre landdyr verande små, og ingen var større enn ein vanleg huskatt. Dei fleste pattedyrordenane hadde derimot alt dukka opp. Mange av forgjengarane til dagens fuglar overlevde, særleg rundt Australia, men òg andre stader som ved Nordsjøen. Hava var stort sett som dei hadde vore i sein krit, men det var mindre liv i sjøen og alle marine krypdyr hadde forsvunne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Danian» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* GeoWhen Database - Danian


| Paleogen |
| --- |
| Paleocen | Eocen | Oligocen |
| Danium | SelandiumThanetium | Ypresium | LutetiumBartonium | Priabonium | Rupelium | Chattium |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Karolina Wilhelmina Sandell-Berg** (3. oktober 1832–26. juli 1903) var ein svensk diktar. Ho er kjend for sine kristelege songar og salmar, prega av den roseniusanske vekkinga. 

Lina Sandell var fødd på Fröderyds prestegard i Småland, der far hennar (Jonas Sandell) var prest. Som barn var ho mykje sjuk, noko som førte til at ho fekk lite høve til leik, men desto meir var tilhøyrar til far sin og vaksne intellektuelle. Skolegangen fekk ho på kontoret til faren. Alt som 13-åring hadde ho skrive meir enn 30 songar i ei poesibok: *Barndoms Forsök av Carolina Sandell. 1845.*

Som vaksen fekk ho teneste som sekretær for faren, inntil ho 25 år gammal vart augnevitne til at faren drukna. 

Lina Sandell heldt fram som diktar. Songane gav ho ut i hefte, og komponistar og songarar tok dei til seg. Ho vart tilsett som litterær medarbeidar i Evangeliska Fosterlandsstiftelsen. Gjennom dette arbeidet vart ho kjend med kristne leiarar i Sverige, og ho fekk reise utanlands. Her arbeidde ho til ho i mai 1867 vart gift med grosserar C.O. Berg. 

Mot slutten av livet fekk mannen økonomiske problem, han vart slått konkurs og mistenkt for lovbrot. Dei mista alt av pengar og mange venner.

Lina Sandell sine songar
------------------------

Det meste av diktinga til Lina Sadell vart publisert i blad og småhefte. Nokre få gonger gav ho sjølv ut salmesamlingar:

* *Andeliga Vårblommor* (1853)
* *Samlade Sånger* (1. del) (1882)
* *Samlade Sånger* (2. del) (1885)

I alt skal ho ha skrive rundt 1700 salmar eller songar, blant dei

|  |  |
| --- | --- |
| * «Blott en dag» (NoS 490)
* «Bred dina vida vingar» (NoS 816) («Breid dine nådevengjer»)
* «Du ömma fadershjärta»
* «Er det sant at Jesus er min broder»
* «Giv oss enn en nådestund» («Gi oss no ei nådestund», S97 nr 97)
* «Gör det lilla du kan» (nb NoS 748)
* «Herre, samla oss nu alla» (nb Nos 589)
* «Jag kan icke räkna dem alla» (NoS 309) («Eg kan ikkje telja dei alle»)
* «Jag är en gäst och främling»
 | * «Jerusalem, Jerusalem, som ovantill är byggt» («Jerusalem, Jerusalem som høgt på berg er bygd» S97 nr 149)
* «Jesus, öppna du vårt öra» («O Jesus, åpne du mit øye» NoS 335)
* «Nu vill jag sjunga om modersvingen»
* «Om dagen vid mitt arbete»
* «Tryggare kan ingen vara» («Ingen er så trygg på ferda» (NoS 488))
* «Vem älskar som en moder?»
* «Vid Jesu hjärta, där är lugnt »
* «Är det sant att Jesus är min broder»
* «Är det ödsligt och mörkt och kallt »
 |

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svensk nettside om Lina Sandell

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* MusicBrainz (artist)

 |
Koordinatar: 56°16′N 14°32′E﻿
**Olofström** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Olofströms kommun nordvest i Blekinge län i Sverige. Han ligg om lag 25 km nordvest for Karlshamn og hadde i 2006 7 380 innbyggjarar. 

Olofström har vokse opp kring eit jernverk som vart grunnlagt i 1735 og er grunnen til det største føretaket i Blekinge i dag. Olofström er kjend for den høgteknologiske industrien sin, med Volvo i spissen. Kommunen utvikla seg frå å vere ein liten tettstad til eit moderne industrisamfunn. Industrien, som har ei lang historie på staden, har gjeve ei svært interessant kulturarv innanfor industri og teknikk. Industrien på staden er dominert av føretaket Volvo Personvagnar. Dei kjøpte Svenska Stålpressningsaktiebolaget av Alfa Laval på slutten av 1960-talet. Den nest største arbeidsgjevaren i Olofström er sjølve kommunen. Andre større arbeidsgjevarar er mellom andre Finnveden Metal Structures, European Body Panels, Coor Service Management, Stans & Press og Blekinge läns landsting.

Ungdomsskulen i Olofström, Högavång, har sidan 1991 drive Holje musikklasser, ein av to profilklassar på skulen. Musikklassane er grunnskuleklassar med særskilt fokus på musikk og artistverksemd.

Holje marknad er ein festival og marknad som vert halden Olofström sentrum i slutten av mai kvart år. Marknaden inneheld fleire hundre buer, karusellar og artistopptredenar. På Holje marknad pleier det også å vere konkurransar. Kvart år besøkjer over 1 000 personar marknaden.

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Olofström» på Wikipedia på svensk.

### Fotnote

1. ↑  *Olofströms kommun – Statistik*, arkivert frå originalen 23. august 2010, henta 6. mars 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* KulturNav
* GeoNames

 |
**Dysnomia** (offisielt **(136199) Eris I Dysnomia**, tidlegare kalla *Gabrielle*) er den einaste kjende månen til dvergplaneten Eris. Han vart oppdaga i 2005 av Mike Brown og laget for adaptiv optikk ved W. M. Keck-observatoriet og fekk mellombelsnamnet S/2005 (2003 UB313) 1 før han offiselt vart namnsett *Dysnomia* ('lovløyse') etter Dysnomia frå gresk mytologi, dottera til gudinna Eris.

Oppdaginga
----------

Slik førestiller ein kunstnar seg Eris og Dysnomia (oppfor midten).
I 2005 vart det utført observarsjonar frå Keck-teleskopet på Hawaii av dei tre lysaste Kuiperbelte-objekta (Pluto, 2005 FY9 2003 EL61 og Eris) med det nye laserguide-stjerne-systemet og det adaptiske optikk-systemet. Observasjonar utførte 10. september avslørte ein måne i bane rundt Eris.

Eigenskapar
-----------

Satellitten er omrent 60 gongar svakare enn Eris i lysstyrke, og diameteren er estimert til å vera mindre enn 150 km. Kombinerte observasjonar av Keck Og Hubble vart brukte til å finna ein øvre masse til månen og baneparametrar. Omløpstida er estimert til 15,774±0,002 døger. Observasjonane indikerer at banen til Dysnomia har ein avstand på 37,370±150 km ifrå Eris. Med desse tala vil massen til heile Eris-systemet vera ca. 1,27 gongar massen til Pluto.

Danninga
--------

Astronomane kjenner no til at tre av dei fire lysaste Kuperbelte-objekta har satellittar, medan berre 10 % av dei mørkare objekta har. Dette kan tyda at kollisjonar mellom store KBOar var vanlege i det tidlegare solsystemet. Kollisjonar mellom objekt 1000 km i diameter eller større resultererer i at store mengder materiale vert kasta av objekta, og denne massen vil etter kvart samla seg og danna ein ny måne; mykje likt korleis månen til jorda vart danna.

Kjelder
-------

1. ↑  
Brown, M. E.; et al. (2006). «Satellites of the Largest Kuiper Belt Objects» (PDF). *Astrophysical Journal Letters* **639** (1): L43. Bibcode:2006ApJ...639L..43B. arXiv:astro-ph/0510029. doi:10.1086/501524. Henta 5. september 2015.
2. 1 2  
Green, D. W. E. (4. oktober 2005). «S/2005». *IAU Circular* **8610**. Henta 3. mai 2015.
3. ↑  
Johnston, W. R. (30 desember 2008). «(136199) Eris and Dysnomia». *Johnston's Archive*. Henta 5. september 2015.

| Solsystemet |
| --- |
|  |
| **Sola** · Merkur · Venus · Jorda · Mars · *Ceres* · Jupiter · Saturn · Uranus · Neptun · *Pluto* · *Eris* |
| **planetar** · **dvergplanetar** · **månar**: *Månen · marsmånar · jupitermånar · saturnmånar · uranusmånar · neptunmånar · plutomånar · erismånen* |
| **smålekamar**:   meteoroidar · asteroidar/asteroidemånar (asteroidebeltet) · kentaurar · TNO-ar (kuiperbeltet/den spreidde skiva) · kometar (Oortskya) |
| Sjå òg himmellekamar, liste over lekamar i solsystemet, sorterte etter radius eller masse, og **temasida** om solsystemet |
**Georg Böhm** (fødd 2. september 1661 i Hohenkirchen nær Ohrdruf i Thüringen, død 18. mai 1733 i Lüneburg) var ein tysk organist og komponist. Han var ein av læremeistrane til Johann Sebastian Bach.

Biografi
--------

Han fekk den første opplæringa av far sin, men då faren døydde i 1675, heldt fram han på latinskule i Goldbach før han i 1678 flytta til gymnas i Gotha. Sidan finn ein han ved Universitetet i Jena og i 1697 bur han i Hamburg. Då organisten Christian Flor i Lüneburg døydde i 1698, søkte Böhm stillinga som organist i Johanniskirche der og fekk han. Sjølv om han etter nokre år søkte på ei stilling i Marienkirche, der det var betre betaling, vart han verande i Johanniskirche heile livet etter at kyrkjelydssrådet der hadde auka betalinga for å ikkje miste sin omtykte organist.

Böhm og Bach
------------

Frå 1700 til 1702 var Bach i Lüneburg og ein reknar med at han høyrte Böhm spele, sjølv om ein ikkje har funne belegg for at han var elev hos organisten i Johanniskirche. Carl Philipp Emanuel Bach omtalte Böhm som faren sin lærar og fleire komposisjonar viser likskap.

Musikken til Böhm
-----------------

Av musikken til Böhm er ein god del gått tapt, mellom anna eit pasjonsverk basert på Lukasevangeliet, men òg fleire gravdferdskantatar. Andre kantatar har overlevd. I tillegg har ein teke vare på ein del av orgelverka hans. Dei syner at han er prega av det som ein i dag kallar den nordtyske stilen i musikken sin. Han varierer frie fantasiar med konservative fuger og dansesatsar.

Ein har gjeve Böhm æra for å ha etablert koralpartita som ein sjanger i orgelmusikk. Før hadde ein hatt koralvariasjonar og verdslege partitaer, men Böhm tok element frå begge og sette dei saman og verka vart opplevd nye og friske.

Litteratur
----------

* Waldschmidt, Carl L. *Georg Böhm: his Life and Works*, diss. Northwestern University (1963)
* Verkade, Gary G. Georg Böhm: *Vater unser in Himmelreich á claviers eit pedal: the Concept of Order*, diss. University of Iowa (1987). (alternativ tittel: *The Concept of Order in the Keyboard Works of Georg Böhm*)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Georg Böhm» frå Wikipedia på bokmål, den 30. april 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ Christian Teeuwsen: *Georg Böhm (1661-1733 Organ Works Volume 1* Omtale i hefte til innspelinga(Naxos 8.555857)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Georg Böhm ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* Bach-Cantatas.com av Aryeh Oron – biografi om Böhm (en)
* *Bach's Canons & Fugues* Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. av Timothy A. Smith – ein liten biografi om Böhm (en)
* De Muziek-bus Arkivert 2009-03-09 ved Wayback Machine. – en liten bíografisk artikkel om Böhm (nl)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |