recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Kristus viser seg for Maria Magdalena etter oppstoda*
**Aleksandr Andrejevitsj Ivanov** (fødd **Александр Андреевич Иванов**, 28. juli 1806–15. juli  1858) var ein russisk kunstmålar, som først og fremst skapte seg eit namn som historiemålar og som målar av bibelske tema samt landskapsmålar. Han vart fødd i St. Petersburg og døydde same staden.

*Oliventre*

### Yngre år

Oppvaksen i ein kunstnarfamilie fekk han allereie 11 år gammal plass ved St. Petersburgs kunstakademi. Her var han elev med far sin, Andrej Ivanov. Faren var professor i måleri og såg tidleg sonen sitt talent og søkte å fremje det. For teikningane sine mottok Aleksandr allereie under utdanninga to sølvmedaljar.

I 1824 vart Ivanov tildelt ein gullmedalje for biletet *Priamos byr Akilles liket av Hektor* (Приам испрашивает у Ахиллеса труп Гектора). Tre år seinare vart han for verket *Josef tyder draumen i fengslet* (Иосиф в темнице истолковывает сны царедворцам фараона) enno ein gullmedalje til del.

*Kristus syner seg for folket*, 1837-57
*Via Appia ved solnedgang*, 1845
*Jenta frå Albano, i døropninga*

### Roma

Etter å ha avslutta utdanninga si mottok Ivanov eit stipend som gjorde det mogleg for han å reise utanlands. Han fór då til Roma via Dresden. Den største delen av si levetid skulle han kome til å ha tilhald i Roma. Med han var der slutta han vennskap med landsmannen, forfattaren Nikolaj Gogol. I Roma låg Ivanov under sterk påverknad av nasarenarane. Her var det elles han laga sin versjon av ei greske myte, med sitt måleri *Bellerofon gjev seg i veg til Kimæren* (Беллерофонт отправляется в поход против Химеры).

I tida mellom 1837 og 1857 arbeidde han på måleriet som skulle verte hans hovudverk, *Kristus syner seg for folket* (Явление Христа народу). Kunstverket er halde i ein nyklassisistisk stil. Til grunn for dette måleriet laga han om lag 300 skisser og detaljteikningar, mange av desse vert i seg sjølve rekna for å vere små meisterverk.

### Avslutning

I år 1857 vende Ivanov tilbake til Russland. Han døydde av kolera.

Ivanov sine verk er for størstedelen å sjå i Tretjakovgalleriet og i Russlands Museum.

### Eit utval verk

* *Kristus viser seg for Maria Magdalena etter oppstoda* (Явление воскресшего Христа Марии Магдалине)
* *Via Appia ved solnedgang*
* *Jenta frå Albano, i døropninga*
* *Ave Maria*
* *Vittoria Kaldoni*
* *Greiner*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Andreyevich Ivanov» frå Wikipedia på engelsk og «Alexander Andrejewitsch Iwanow» frå Wikipedia på tysk, den 1. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Aleksandr Ivanov**

* Nettstad med bilete av Ivanov

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Uteløe på Moneslåtten på Øynaheia i Froland i Agder.
**Løe** eller **låve** er ein gardsbygning ein kan bruka til å lagra høy eller anna tørrfor til husdyr, og til å lagra korn før tresking. Frå gammalt av var det mange løer på ein gard, kvar med sitt føremål. I dag kan omgrepet løe brukast om eit rom til å lagra for i ein større driftsbygning, og det kan brukast som namn på heile bygningen. 

«Å lø» tyder å stabla (opp) noko, t.d. stein, stråfôr eller korn.

Kornløer, forløer og uteløer
----------------------------

I det førindustrielle jordbruket hadde ein gard fleire bygningar, og det kunne vera mange løer ved eit tun og på ein gard. Den store løa i gardstunet var først og fremst for å lagra kornneka fram til treskinga. Denne kunne ein òg kalla *kornløa*. Dersom det var plass kunne ein òg bruka denne løa til å lagra for. Det var som regel eigne *forløer* – nokre plasserte i tunet, andre var *uteløer* som var plasserte vidt omkring i utmarka til garden, på setra, i skogen eller på fjellet. I tunet kunne det vera spesielle løer for høy hestane skulle ha i våronna. 

Det er i dag vanleg å bruka nemningane løe og låve om kvarandre. I nyare tid har både løa og låven blitt til rom den store driftsbygning på garden, og denne bygningen kan ein kalla både uthus, løe, låve og fjøs.

Landbruksutvikling
------------------

Bruken av tørrhøy har minska i norsk landbruk dei siste 50 åra. Etter krigen blei det etterkvart vanleg med *ensilering*, dvs. nedlegging av utørka høy blanda med silosyre i eit røyrforma loddrettstående bygg som blir kalla ein silo. 

Etter ca. 1990 er siloane blitt avløyst av *rundballane* som består av nyslege gras (høy) som blir rulla i plast saman med silosyre. Rullen blir tetta og kan lagrast utandørs til han skal brukast.

Silo og rundballar reduserte behovet for løer til lagring av for til eit minimum i dagens jordbruk. Behov for kornløa til lagring av kornnek før tresking forsvann med skurtreskaren.

Løa i nordisk kulturlandskap
----------------------------

Noreg er eit land der tilnærma alt husdyrhald var basert på innsamling av vinterfor og inneforing av dyra. Difor var lagerrom heilt nødvendige, og løene var ein dominerande bygningstype i det norske kulturlandskapet. Det gjaldt både dei små forløene og dei store driftsbygningane.

Bilde av løer frå ulike land
----------------------------

* Lafta utløe Veneto i Nord-Italia .Lafta utløe Veneto i Nord-Italia .
* Låve ved Barnarp i SverigeLåve ved Barnarp i Sverige
* Gammal låve med stråtak i PolenGammal låve med stråtak i Polen
* Låve i Pennsylvania i USALåve i Pennsylvania i USA
* Låve i jordbrukslandskap i Michigan i USA.Låve i jordbrukslandskap i Michigan i USA.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Løe» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mai 2021.*

Litteratur
----------

Kristofer Visted og Hilmar Stigum: *Vår gamle bondekultur*. 
J.W.Cappelens forlag. Oslo 1971. Bind I s. 134 -. Digital bok i Bokhylla.no
**Spektralanalyse**, eller **frekvensanalyse**, er ulike metodar for å finna den spektrale samasettinga av forskjellige signal. Signala ein analyserer kan vera temporale, spatiale, eller ha andre tydingar. Dei kan vera eindimensjonale, eller fleirdimensjonale. Dei kan vera kontinuerlege eller diskrete, men dei fleste moderne metodane samplar kontinuerlege signal før dei vert analyserte. 

Ein skil ein ofte mellom ikkje-parametriske metodar, som filterbankar og metodar som byggjer på lineære transformasjonar og parametriske metodar. 

Typiske døme på ikkje-parametriske metodar er 

* Korrellogram
* Periodogram
* Bartlett
* Blackman-Tukey
* Welch.

Typiske døme på parametriske metodar er: 

* Levinson-Durbin-autokorrelasjon
* Yule-Walker spektralanalyse
* Burg spektralanalyse.

Når signalet som skal analyserast ikkje er stasjonært er det naudsynt å nytta ei eller anna form for korttidsspektralanalyse.

Sjå òg
------

* Spektrumanlysator
* Krysspektum
* Waveletanalyse
* Tid-frekvensanalyse
Koordinatar: 85°2′S 173°0′E﻿

**Barton Mountains** er ei fjellkjede i Ross Dependency i Antarktis. Ho består av Mount Usher, Graphite Peak, Tricorn Mountain og Mount Clarke, og ligg sør for Commonwealth Range og Hughes Range og grensar til Keltiebreen, Brandaubreen, Leigh Huntbreen og Snakeskinbreen i Dronning Maudfjella. Dei vart kartlagde av US Geological Survey frå landmålingar og frå flyfotografi teken av U.S. Navy , 1958–63.

Fjella vart namngjevne av Advisory Committee on Antarctic Names etter kapteinløytnant Walter H. Barton i US Navy, øvstkommanderande i skvadron VXE-6 ved Beardmore South Camp i 1985–86. Barton utvikla, koordinerte, og utførte den logistiske planen for denne store og avsidesliggande leiren. Planen tok 78 dagar å utføre og kravde over 800 flytimar frå Beardmorebreen-området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barton Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Barton Mountains» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Aleksandr Mikhailovitsj Gerasimov** (russisk: Алекса́ндр Миха́йлович Гера́симов) (12. august 1881–23. juli 1963) var ein russisk kunstmålar. Han var ein leiande talsmann for stilarten sosialistisk realisme i biletkunsten. Han måla både Stalin og andre sovjetleiarar.

Liv og gjerning
---------------

Gerasimov kom til verda i Kozlov (no Misjurinsk) i Tambov-guvernementet. Han studerte ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur frå 1903 til 1915. I desse åra tala han for ein kunst som la vekt på realistiske framstillingar og avviste avantgarde-kunsten

Under 1. verdskrigen og den russiske borgarkrigen tenestegjorde han i hæren. Derifrå reiste han til heimbyen for å verte scenograf, med håp om å medverke til oppsetjingar av skodespel som hylla revolusjonen og sovjetstyret.

I 1925 flytta Gerasimov til Moskva. Han kombinerte akademi-realisme med lette innslag av impresjonisme i bileta sine. Han likte best ein stilart kalla heroisk realisme, ein stil med måleri som framstilte Lenin og andre revolusjonære som heltar av overjordiske dimensjonar. Etter Stalin stramma maktgrepet over det russiske samfunnet, forfall Gerasimovs verk til pompøse, offisielle portrett. For eit av desse, *Stalin og Vorosjilov i Kreml*, vart han tildelt Stalin-prisen i 1941. Han laga mange helte-portrett av Kliment Vorosjilov, så mange at Nikita Khrusjtsjov seinare skulda Vorosjilov for å ha brukte mesteparten av tida si i Gerasimovs atelier, til skade for sitt ansvar som forsvars-kommissær.

Gerasimovs hardhendte leiarskap av den sovjetiske kunstnarunionen, og av Sovjets kunstakademi, gjorde han berykta. Under zjdanovismen (1946-56) var han i frontlinja mellom dei som angreip stilretningane kosmopolitisme og formalisme.

Gjennom dei smigrande portretta av sovjetleiarar og hans politiske aktivitet mot kunstnarar som ikkje fylgde hans retningslinjer for kunsten, fekk Gerasimov rykte for å vere ein politisk hauk. Likevel mista han ikkje heilt or syne sitt eige kunstnariske driv. Livet gjennom heldt han fram å måle mollstemte, nesten impresjonistiske landskap. Framstillingar som braut nokså tvert med det han framheva i offisielle samanhengar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksandr Gerasimov» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
Tittelbladet til *Species plantarum*
***Species plantarum*** er ei av Carl von Linné sine bøker (den fulle tittelen er *Species Plantarum, exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificiis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locus natalibus, secundum systema sexuale digestas*, som er latin og tyder ***Planteartane**, [ei bok som] grundig legg fram dei kjende plantane og dei tilhøyrande slektene med skilnader mellom artane, trivialnamna, utvalde synonym, lokalitetar, og som vidare forklarer seksualsystemet*). Boka skildra alle kjende plantar og er den første som konsekvent brukar todelte artsnamn (*binomen*). Ho er rekna som ein milepåle i historia til den biologiske systematikken.

Mange av dei vitskaplege namna som Linné innførte i boka, er i bruk den dag i dag. Og sjølv om nokre artsnamn har vorte endra gjennom tidene, har botanikarane halde på Linnés prinsipp for namngjeving av artar, nemleg med todelte namn, samansette av eit slektsnamn pluss eit artsnamn. Plantane vart klassifiserte i tråd med seksualsystemet som Linné hadde utvikla. Det tok utgangspunkt i støvberarane og fruktemna. Seksualsystemet er forlate i dag, men vert enno bruka i botaniske klassifikasjonsnøklar.

Førsteutgåva kom i 1753. Dette året og denne boka er sidan definert som startpunktet for dagens botaniske nomenklatur. Det tilsvarande verket for dyr er første bandet av Linné si bok *Systema naturae* frå 1758.

*Species plantarum* hadde i førsteutgåva 1 200 sider fordelt på to band som omtalte 5 900 artar. Verket kom ut med ytterlegare to utgåver medan Linné levde. Omfanget hadde då auka til 1 682 sider. Året etter at Linné døydde, vart den fjerde utgåva utgjeven. Denne hadde fire band på til saman 3 086 sider.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Species plantarum» frå Wikipedia på bokmål, den 10. mai 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile *Species plantarum* i digitalisert form
* Linnaeus Link Union Catalogue

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Aleksandr Grin** (eigentleg *Aleksandr Stepanovitsj Grinevskij*, 23. august 1880–8. juli 1932) var ein russisk forfattar. Han er særleg kjend for sine romantiske romanar og noveller, som finn stad i eit fantasiland med eit slags europeisk eller latinamerikansk miljø. Dei fleste av tekstene hans handlar gjerne om havet, eventyret eller kjærleiken. Sjølv om han er populær i Russland, er han lite kjend utanlands.

Liv og gjerning
---------------

Grinevskij var fødd i Slobodskoj i Kirov oblast, der far hans levde i eksil. Faren hadde delteke i det polske opprøret i 1863. Sjølv fullførte han i 1896 utdanninga si i Vjatka. Deretter gjekk han til Odessa og byrja eit liv som landstrykar. Han slo seg gjennom livet med ei rekke yrke, mellom anna som gullvaskar i Ural, soldat, sjømann og fiskar. Ofte var han utan arbeid og måtte gå og betle. Lite grann økonomisk hjelp fekk han av faren.

Etter at han hadde gått inn i den russiske hæren, melde han seg inn i det dåverande forbodne sosialrevolusjonære partiet. For aktiviteten som agitator hamna han i fengsel. Det var i dei dagar han byrja skrive dei fyrste novellene sine, i 1906 vart den fyrste prenta i ei avis. Same året vart han på ny hekta i St. Petersburg, og vart han dømt til fire års forvising til Tobolsk-regionen. Då det var nokså enkelt å rømme frå forvisingar, reiste Grin etter kort tid tilbake til St. Petersburg. Der levde han i skjul. Han vart arrestert på ny i 1910 og vart forvist til Arkhangelsk regjeringsdistrikt. Der budde han i landsbyen Kegostrov, der han også gifta seg. I 1912 vende han tilbake til St. Petersburg og vart skilt frå kona si. For det meste publiserte Grin noveller i dei åra.

Viktigaste delen av dei større verka til Grin vart skrivne etter oktoberrevolusjonen. I den fyrste halvdelen av 1920-åra var han ein populær forfattar i Sovjetunionen. Han gifta seg på ny i 1921, og frå 1924 budde ekteparet i Feodosija ved Svartehavet. Grunna innhaldet i ein av romanane sine kom han i konflikt med Sovjetunionens kommunistiske parti. Manuskripta han seinare sende til forlaga vart ikkje godkjende, og han og kona levde i armod. Samstundes var livet prega av alkoholisme og tuberkulose.

Skriftene hans er populære i dagens Russland. Litteraturen er fantastisk og magisk til det absurde, det siste er særleg framherskande i novellene hans. Slåande er dei mange velklingande og assosiative, fritt påhitta person- og stadnamna.

Grin slo seg i 1930 ned i Staryj Krym, døydde der to år seinare av magekreft.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Grin» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
'Utsyn mot Merwede ved Dordrecht', ca. 1660
**Jan Josefszoon van Goyen** (13. januar 1596–27. april 1656) var ein landskapsmålar fødd i Leiden, der faren var skomakar. Goyen var ein føregangsmann i utviklinga av det realistiske landskapsmåleriet i Nederland.

Liv og gjerning
---------------

Jan van Goyen gjekk i målarlære frå han var 10 år gammal. Seinare var han i Hoorn, der han vidareutdanna seg hos landskapsmålaren Willem Gerritsz. 19 år gammal reiste Goyen i Frankrike for å studere landskapsmåleriet. Han utvikla deretter evnene sine hos ein kjend målar i Haarlem, Esaias van de Velde. Der gjorde han store framsteg og vart på kort tid ein etterspurd målar. Eigen verkstad opna han i 1618.

Det nederlandske landskapsmåleriet hadde til dess i hovudsak vore idealiserande og halde seg til sydlandske former. Med 1600-talet byrja ei ny retning å vise seg, og som heldt seg til heimlandet sin enkle og formfattige natur. Bileta er prega av duse fargar og poetisk ro. Dei er fridd frå briljante effektar og utan idealistiske tilvisingar. Jan van Goyen var ein av dei første meistrane i denne retninga, og såleis ein av grunnleggjarane av det moderne landskapsmåleriet. Saman med Salomon van Ruysdael og Pieter de Molyn var Goyen dei viktigaste representantane for landskapsmåleriet i Nederland i første halvdelen av 1600-talet.

Goyen flytta til Haag i 1632. Her laga han svært mange måleri, noko som truleg var eit svar på at han ikkje fekk dei høgste prisane for verka sine. Han var heile tida på jakt etter å auke rikdomen sin. Difor engasjerte han seg i ulike forretningstiltak, som til dømes kunstsal og -auksjon, og rein spekulasjon i tulipanar og i jordeige. Desse aktivitetane førte til at han på drog seg ei kolossal gjeld han aldri makta ordne opp i.

Måleria hans er oftast enkle i komposisjonen og dannar ei klar motsetning både mot dei eldre nederlendarane sine landskap og mot dei samtidige målarane som arbeidde i Italia. Her er aude sandmarker under ein gråleg himmel, noko som gjer at Goyen sine måleri ber bod om melankoli. Dette inntrykket vert forsterka av at alt er måla som i ein einaste gråaktig tone.

Jan van Goyen døydde i Haag i 1656.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan van Goyen» frå Wikipedia på svensk, den 11. mai 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jan van Goyen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Gamal oppgangssag frå Tørvikbygd i Kvam i Hordaland.
Oppgangssagbruk frå Tørvikbygd.
Vasshjul til oppgangssagbruk frå Tørvikbygd.
**Oppgangssag** er ei nemning på eit sagbruk driven av vassenergi med eit sagblad som går vertikalt opp og ned. Sagbladet er kopla til eit vasshjul med ein veivaksel.

Kvaliteten på sagbladet var avgjerande for kor effektivt saga skar. Dei fyrste, klumpete sagblada fekk snart avløysing av betre, tynnare sagblad. I historiske kjelder finn ein omgrepet *silkesag*. Sagblada kunne òg monterast saman i ei ramme, slik at det vart ei sokalla *rammesag* som kunne skjere stokken i fleire bord i ei vending, i motsetnad til sager med berre eitt blad. På slutten av 1800-talet kom sirkelsagene slik me kjenner dei, altså blad forma som ei skive med sagtenner langsetter periferien. Gamle vassdrivne oppgangssager vart da moderniserte til sirkelsager.

Soga
----

I Noreg vart dei fyrste oppgangssagene tekne i bruk på 1500-talet. Den eldste norske oppgangssaga ein veit om er frå 1503 og stod i Moss, men i Sverige er det kjent at det vart bygd oppgangssager 50 år tidlegare Oppgangssaga revolusjonerte trelasthandelen, og gav grunnlag for eksport. Fleire småbyar langs kysten voks fram og vart velståande som fylgje av denne handelen.

På midten av 1800-talet kom dampsagene, sager drivne av dampmaskiner. Det førte til at sagbruka ikkje lenger måtte vera plasserte i nærleiken av eit vassdrag.

Oppgangssager som er brukbare i dag
-----------------------------------

Det er fleire operative oppgangssager: Aursfjordsaga i Målselv, Tveiten oppgangssag i Herand i Jondal kommune, Vangssago som ligg i Rosendal, ei ny oppgangssag på Hjerleid i Dovre kommune oppført omkring 1990 og ei oppgangssag i Vest-Telemark. Det er også bevart fleire oppgangssager på museum, som til dømes ved Norsk skogmuseum på Elverum.

Tveiten oppgangssag er drive av Stiftinga Herand Aktiesagbruk. Denne saga har blant anna levert materialar til bryggen i Bergen.

Vangssago blei bygd i 1875 og høyrde til Baroniet Rosendal. Saga blei flytta og restaurert i perioden 1997 til
2005, og blir i dag driven av Interesselaget Vangssago.

I samband med restaurering av bygningar for kulturminnevernet er det nokre gonger bruk for bord og plank som er skoren på oppgangssag.

Referansar
----------

1. ↑  Bækkelund, B. (red.), *Tid for skog*, Norsk skogbruksmuseum, Årbok nr 15, 2001.
2. ↑  *Verdens nordligste oppgangs-sag*, Skogeieren, nr 12 1991, ss. 24.25.
3. ↑  A. Pedersen, Aursfjordsaga - et døende kulturminne?, Nye Troms, 29/7-2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Oppgangssaga i Østbyfossen*, Historie og kulturlandskap (film).
Koordinatar: 76°18′S 148°00′W﻿

**Guest Peninsula** er ei snødekt halvøy, kring 70 km lang, mellom Sulzberger isbrem og Block Bay nordvest idelen av Marie Byrd Land i Antarktis. Mitchell Peak, ligg på halvøya, og vart oppdaga først av Byrd-ekspedisjonen i 1929. Halvøya vart skissert og kartlagd som «Guest Island» av United States Antarctic Service Expedition i 1940. Ho vart registrert som ei halvøy av U.S. Geological Survey kartografar frå flyfoto teken under U.S. Navy, 1962–65. Ho er kalla opp etter Amy Guest, som var bidragsytar til den andre Byrd-ekspedisjonen, 1933-35.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60° S
* Scientific Committee on Antarctic Research
* Territorial claims in Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Guest Peninsula». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Guest Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jani Markus Soininen** (fødd 12. november 1972) er ein finsk, tidlegare skihoppar frå Jyväskylä. Han vart olympiameister i normalbakken under vinter-OL 1998 i Nagano, og vann sølvmedaljen i storbakken i same olympiaden. Både i 1995 og 1997 var han med på Finlands lag som vart verdsmeistrar i laghopping. Tre gongar vart Soininen nummer sju i den totale verdscupen; 1995, 1998 og 2000.

### Aktiv

Soininen debuterte i verdscupen den 29. februar 1992 i Lahti, utan å utmerke seg. Vinteren 1993/94 hoppa han seg inn i verdseliten. Under OL 1994 på Lillehammer kom han på femteplass i storbakken og på sjetteplass i normalbakken.

Året etter var Soininen med på å vinne laghoppinga for Finland under VM 1995 i Thunder Bay. Saman med Ari-Pekka Nikkola, Janne Ahonen og Mika Laitinen sikra han finsk siger etter ei jamn tevling med Tyskland. To år seinare gjentok dei same fire hopparane prestasjonen og tok eit suverent VM-gull under VM i Trondheim.

Soininen vann sin fyrste verdscupsiger 13. januar 1996 i Gross-Titlis-bakken i Engelberg. Han opna 1997/98-sesongen med å vinne to verdscuprenn på høvesvis Lillehammer, og veka etter i Predazzo i Italia. Sin fjerde og siste verdscuptriumf fekk han i Hakuba i Japan i januar 2000.

Høgdepunktet for Soininen kom under OL 1998 i Nagano. I normalbakken fekk han 234,5 poeng og vart olympisk meister, 1,0 poeng framom Japans eigen Kazuyoshi Funaki. I storbakken var rollene omsnudd, der var Funaki klart best, medan Soininen kunne gle seg over OL-sølv.

På finsk heimebane i Lahti under VM 2001 fekk Soininen plass på Finlands lag til laghoppinga i storbakken, etter å ha vorte tredje beste finne i det individuelle storbakkerennet. Saman med Risto Jussilainen, Ville Kantee og ankermannen Ahonen vart det finsk VM-sølv, bakom Tyskland.

Soininen la opp som skihoppar etter sesongslutt i 2001.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jani Soiinen» frå Wikipedia på tysk, den 20. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Jani Soininen – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Jani Soininen» (på engelsk). olympedia.org. Henta 12. februar 2023.
**Jordstraum** eller **tellurisk straum** er ein elektrisk straum som går gjennom jordskorpa eller gjennom sjøen. Jordstraum kjem både av naturlege årsaker og menneskeleg aktivitet, og den diskrete straumen vekselverkar i kompliserte mønster. Straumane er ekstremt lågfrekvente og flyttar seg over store område ved og like nær jordoverflata. 

Han blir danna ved at elektrisk ladning forflyttar seg for å utjamne ulikt elektrisk potensial eller spenningsskilnader mellom ulike stader i jordskorpa. Slike spenningsskilnader vil òg drive straumar i lange tele-, data- og kraftlinjer, i røyrleidningar og andre elektrisk leiande samband. Den sterkaste delen av straumen er rein likestraum, men det finst òg vekselstraumskomponentar over eit breitt frekvensområde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Telluric current» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2013.*

* jordstrøm. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NDL

 |
Dataanimert bilete av Spirit.
**Spirit** (opphavleg **MER-A (Mars Exploration Rover - A)**) var den fyrste av dei to robotiske romkøyretøya i Mars Exploration Rover-prosjektet. Han landa utan problem på Mars den 4. januar 2004 klokka 05:35 norsk tid i Gusev-krateret, tre veker før tvillingsonden Opportunity landa på motsett side av planeten. 

Spirit sende dei siste signala attende til jorda 22. mars 2010, då vetteren hadde byrja å setja inn og den tilgjengelege solenergien minka. Roveren hadde då vore operativ i over seks år, medan den planlagde levetida låg på tre månader. NASA melde offisielt at Spirit-prosjektet var over 25. mai 2011 etter at ein ikkje lukkast i å koma i kontakt med Spirit då våren kom. 

Fargepanorama i nær-ekte fargar som viser åsformasjonane namnsett til minne om Apollo 1-astronautane. Forsenkinga «Sleepy Hollow» ligg midt på biletet. Dei mørke felta er avtrykk etter luftputene som sikra ei mjuk landing på Mars.
Steinformasjonar nær toppen av «Husband Hill», den høgste av åstoppane i Columbia Hills.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til MER-prosjektet

Kjelder
-------

1. ↑  «NASA Spirit Rover Completes Mission on Mars» Arkivert 2011-06-11 ved Wayback Machine. - NASA

| * v
* d
* e
Romsondeferder til Mars |
| --- |
| Nyleg aktive | 

|  |  |
| --- | --- |
| Banesondar | * Mars Express
* Mars Reconnaissance Orbiter
* 2001 Mars Odyssey
* Mars Orbiter Mission
* MAVEN
 |
| Roverar | * Curiosity
* Opportunity
 |

 |    |
| Tidlegare | 

|  |  |
| --- | --- |
| Passeringar | * *Mariner 3*
* Mariner 4
* Mariner 6
* Mariner 7
* Mars 1
* *Mars 1M No.1*
* *Mars 1M No.2*
* *Mars 2MV-4 No.1*
* Mars 4
* Mars 6
* Mars 7
* Nozomi
* Zond 2
 |
| Anna | * Dawn (passering)
* Deep Space 1 (passering føreslege)
* Rosetta (passering)
* Zond 3 (kryssa marsbanen)
 |

 |
| Planlagde | 
* InSight (2016)
* ExoMars Trace Gas Orbiter (2016)
* ExoMars-rover (2018)
* Inspiration Mars (2018 or 2021)
* Mars 2020 (2020)

 |
| Kansellertekonsept | 
* ARES
* Astrobiology Field Laboratory
* Beagle 3
* Mars 4NM
* Mars 5NM
* Mars 5M (Mars-79)
* Mars-Aster
* Mars Astrobiology Explorer-Cacher
* Mars Surveyor Lander
* Mars Telecommunications Orbiter
* NetLander
* Vesta
* Voyager

 |
| *Kursiv skrift* tyder mislukka oppskyting. |
Frå utgraving av skipet i 1939.
Modell av skipet i gravhaugen, med gravkammeret markert i kvitt.
**Sutton Hoo-skipet** har vorte funne i ein gravhaug i Suffolk i England. 
Sjølv om så godt som alt treverk var vekkrotna, var avtrykket etter skipet tydeleg då grava vart undersøkt i 1939. Ein har langt på veg klart å rekonstruere skipet. Det må ha vore omlag 27 m langt. Største breidde, midtskips, har vore 4,4 m. Endane har vare spisse og hatt høge stamnar. Skroget var klinkbygd med jarnsaum. Plasseringa av båtsaumane var med på å bekrefte konstruksjonen av skipet. Det har hatt ni bordgangar, avstiva med 26 par band. 

Skipet hadde ikkje nokon tydeleg kjøl. Det har vore funne spor etter reparasjonar, noko som syner at skipet har vore i bruk før det vart sett i grava. Det ser ut til å ha funne stad kring år 630. Det er såleis eldre enn dei eldste gravfunna med skip i Noreg.

Sutton Hoo skipet har mykje til felles med Nydamskipet, som var i bruk i Danmark 250 år tidlegare. Gravfunnet syner og at det har vore ei utvikling på denne tida. Skroget er fyldigare. Og bordgangane har vorte skøytte under bygging. Det er funne restar av keipar. Det kan ha vore rodd av 40 mann. Som på Nydamskipet stod keipane oppå eit forsterka ripbord. Men her var ikkje keipane surra fast, dei var festa med solide jarnspikar. Det er spor som syner at bord og band har vorte samanføya med trenaglar. Ved eldre, og delvis yngre båtfunn, har bord og band vore surra saman.
Akter i skipet er det forsterka med tre kraftige tettliggande band. Dette vert tolka som at skipet har hatt påmontert styreåre.

Sutton Hoo-skipet er ein del av eit svært rikt gravfunn.

Kjelder
-------

1. ↑  A.C. Evans og R. Bruce-Mitford i Bruce-Mitford 1975, 345–435; Evans 1986, 23–29.

Bibliografi
* Bruce-Mitford, Rupert (1975). *The Sutton Hoo Ship-Burial, Volume 1: Excavations, Background, the Ship, Dating and Inventory*. London: British Museum Publications. ISBN 0714113344.
* Arne Emil Christensen: *Forfedrenes farkoster Norsk skipsbyggerkunst fra de eldste tider*, PAX FORLAG A/S, OSLO 2022, ISBN 978-82-530-4310-4
* Evans, Angela Care (1986). *The Sutton Hoo Ship Burial*. London: British Museum Publications. ISBN 978-0714105444.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Sutton Hoo» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2023.*
**Guido d`Arezzo** eller **Guido av Arezzo** var ein framståande musikkteoretikar frå Italia. Han var aktiv i første halvdel av 1000-talet.

Guido er truleg mest kjend for omlegginga av kyrkjesongen til eit lettare pedagogisk system. Han innførte solmisasjon som prinsipp, og gjekk bort frå monokordet som innlæringsinstrument for gregoriansk song. I arbeidet sitt inførte han og eit nytt notesystem med nøklar, slik at songarane hadde ei noteline og ein fast tone å halde seg til. Han er soleis opphavet til vestleg notasjon. Med tida innførte han og fleire liner, gjerne i ulike fargar, for at songarane skulle kunne halde tonehøgdene frå kvarandre. Den ulike fargelegginga vart for det meste lagt bort etter Guidos tid.

Solmisasjonen tok utgangspunkt i hymnen Ut queant laxis, der kvar frase byrja på ein ny tone, som låg eit steg høgare enn førre tone: Ut Re Mi Fa Sol La, i alt seks tonar. Dette utvikla seg med tida til do-re-mi-systemet, som er grunnlaget for ein vanleg durskala.

I tradisjonen etter Guido vart den guidonske handa inført som direksjonsprinsipp, og samstundes og Musica Ficta.

Hovudverket hans Guido er *Micrologus de Musica*, som vidarefører tankane frå *Musica enchiriadis*, utan å sitere dette verket direkte. Micrologus finst i ei rekkje avskrifter over heile Europa, og har hatt stor musikkhistorisk verknad på ettertida. Hermanus Contractus bygde vidare på Guido sine tankar. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Brandenburg an der Havel** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Brandenburg an der Havel | 

Brandenburg an der Havel is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Brandenburg  Ingen  Kreisfri by |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  228,80 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 73 783   322/km² |
| Koordinatar | 52°25′0″N 12°33′0″E﻿Koordinatar: 52°25′0″N 12°33′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 32 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 14770-14778 |
| Telefon-retningsnummer | 03381 |
| Bilnummer | BRB |
| **Heimeside:** www.stadt-brandenburg.de |

**Brandenburg an der Havel** er ein by i Tyskland og i delstaten Brandenburg med om lag 75 000 innbyggjarar. Han ligg ved breidda til elva Havel.

Sjølv om byen Brandenburg er mindre kjend enn delstaten gav han namn til det gamle bispedømet Brandenburg, markgrevskapet Brandenburg og den noverande delstaten. I dag er han ein by i nærleiken av Berlin, men ein gong var han opphavet til riket Brandenburg og Preussen.

Historie
--------

Slottet i Brandenburg, som haddde vore ei festning for den slaviske stamma Stodoranie kalla **Brenna**, vart erobra i 929 av Kong Henrik I av Sachsen. Byen vart berre verande tysk til 983, då slavarane tok han tilbake. Dei neste 170 åra styrte dei slaviske prinsane av Hevellesstamma området. Den siste av dei, Pribislav, døydde i 1150. Etter dette slo Albert I seg ned her og var den første markgreven av Brandenburg. Byen heldt seg på den vestlege breidda av Havel fram til 1196, då han strekte seg over på austsida. Dei to bydelane vart rekna som to forskjellige byar i fleire hundreår (Gamle og Nye Brandenburg).

I 1314 vart dei to byane medlem av Hansaen. Trettiårskrigen gjekk hardt utover byen med plyndring og øydelegging og han mista mykje makt. Potsdam vart den nye hovudstaden og hoffet reiste frå byen Brandenburg. I 1715 vart dei to halvdelane av byen slått saman til ein enkelt by.

Konsentrasjonsleiren Zuchthaus Brandenburg låg i Görden, ein forstad til Brandenburg i åra Nazi-Tyskland varte.

Etter Berlinmuren fall ned minka folketalet frå over 100 000 i 1989 til om lag 75 000 i 2005 på grunn av fråflytting. Det er stort sett unge folk som har flytta frå byen, så framtida til byen er usikker.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Domkyrkja i Brandenburg Arkivert 2006-07-21 ved Wayback Machine.
* Bykart Arkivert 2006-09-08 ved Wayback Machine.
* Informasjon om sentrum av Brandenburg Arkivert 2006-05-27 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Brandenburg an der Havel» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Guildford  |
| --- |
| Guildford og Guildford-katedralenGuildford og Guildford-katedralen Guildford og Guildford-katedralen |
| Plassering |
| 

Guildford is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Surrey |
| Distrikt | Guildford |
| Grunnlagd | 400-talet |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 72 971 |
| Koordinatar |  51°14′″N 0°34′″W﻿Koordinatar: 51°14′″N 0°34′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | GU1-4 |
| Telefon-retningsnummer | 01483 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Guildford**
 |

**Guildford** er ein by i Surrey i England, og administrativt senter for regionen Søraust-England. Han var tidlegare òg administrativt senter for grevskapet Surrey, men dette vart flytta til Kingston.

Historie
--------

Historia til byen går tilbake til angelsaksisk tid. Namnet kjem truleg frå eit sanddekke – gylle – vadestad i elva Wey. Alfred Atheling, son av kong Ethelred II, hadde budd i Normandie under den danske invasjonen av England. Omkring 1040, nokre år etter Knut den store var død, kom han tilbake til England. Han møtte jarlen Godwin av Wessex i Guildford, og vart overlaten til kongen, som blinda og lemlesta han; Alfred døydde kort tid etter mishandlinga.

På 1100-talet reiste normannarane eit slott, i det som var utkanten av jaktmarkene til Windsor Castle. Det vart fleire gonger vitja av kongane Johan og Henrik III. Berre sjølve tårnet er verna, og vart restaurert i 2004.

Frå 1300- til 1700-talet hadde byen store inntekter frå handel med ull.

I 1927 vart Guildford eit anglikansk bispesete. Guildfordkatedralen vart vigsla i 1961.

Den 5. oktober 1974 eksploderte bomber plassert av medlemmar av Den provisoriske irske republikanske arméen på to pubar i Guildford. Pubane var utpeikt som mål fordi soldatar ofte gjekk dit; fem sivile vart drepne. Fire mistenkte vart arresterte, og vart kjent som Guildford Four. Dei vart idømd lange fengselsstraffar, men etter ein lang juridisk dragkamp vart dei lauslatne i 1989 då domane vart forkasta.

I 2002 freista Guildford å få full bystatus (*city*), men dette vart avslått og byen er enno ein *town*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guildford» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
| Carlisle  |
| --- |
| Flyfoto av CarlisleFlyfoto av Carlisle Flyfoto av Carlisle |
| Kallenamn «*The Great Border City*» |
| Plassering |
| 

Carlisle is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cumbria |
| Distrikt | Carlisle |
| Grunnlagd | 70 evt. |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 72 882 |
| Koordinatar |  54°53′″N 2°57′″W﻿Koordinatar: 54°53′″N 2°57′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | CA1-CA6 |
| Telefon-retningsnummer | 01228 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Carlisle**
 |

**Carlisle** er ein by i Cumbria i det nordvestlege England. Han ligg omkring 16 km frå grensa til Skottland, og utgjer hovuddelen av distriktet City of Carlisle. Byen er administrasjonssenter både for distriktet og grevskapet, og var tidlegare administrasjonsby for grevskapet Cumberland.

Sentrum er kompakt og dominert av historiske bygningar, inkludert eit slott, eit godt museum, ein katedral, særs godt verna bymurar og ein rettsbygning som er av arkitektonisk interesse.

Fordi Carlisle er den siste engelske byen før grensa til Skottland vart han i perioden der dei to var separate kongedømme eit viktig militært støttepunkt. Carlisle slott, som står nokså intakt, vart bygd i denne perioden, i 1092 av Vilhelm Rufus. Maria av Skottland vart fengsla der, og han er enno den offisielle basen til King's Own Bordar Regiment. På grunn av stadige flyttingar av grensa under dei skotske frigjeringskrigane har byen eit skotsk preg.

Tullie House museum fortel historia om grenseområdet, inkludert mykje material om Hadrianmuren, som går nær byen. Museet er prislønt for utstillingane sine.

Carlsislekatedralen har det største austvindauget blant europeiske katedralar. Vestenden vart riven av Oliver Cromwell for å skaffe material til å forsterke slottet.

Det viktigaste fotballaget i byen er Carlisle United F.C..

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carlisle» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* BBC Things

 |
Marianaøyane, ein havboge
Kaskadevulkanane, ein kontinentalboge
Ein **vulkanboge** er ei rekkje vulkanske øyar eller fjell danna av platetektonikk der ei havplate forsvinn under ei anna jordskorpeplate og dannar magma. Det er to typar vulkanbogar. Havbogar (ofte kalla øybogar, ein type øygruppe) og kontinentalbogar. For havbogar forsvinn ei havplate under ei anna havplate. Enkelte stader kan ein finne begge typar vulkanbogar langs same subduksjonssone om ei plate forsvinn under ei plate som både er dekt av land og hav. 

To klassiske døme på havbogar er Marianaøyane vest i Stillehavet og Dei små Antillane vest i Atlanterhavet. Kaskadevulkanane vest i Nord-Amerika og Andesfjella langs vestsida av Sør-Amerika er døme på kontinentale vulkanbogar. Det beste dømet på vulkanbogar som strekkjer seg både til havs og over land er vulkanbogen som utgjer Aleutane og Dei aleutiske fjella på Alaskahalvøya og Kuril-Kamtsjatka-bogen som består av Kuriløyane og den sørlege Kamtsjatkahalvøya.

Petrologi
---------

I subduksjonssoner fører tapet av flyktige bestanddelar i plata som vert pressa nedover til delvis smelting i mantelen og dette skaper kalkalkalisk magma med låg tettleik som stig og trenger seg opp i litosfæren til plata over. 

På sida av ein øyboge der plata vert pressa under den andre får ein ei djup og smal djuphavsgrop, som er er grenseflata mellom dei to platene. Denne gropa vert danna ved at den subduserande plata dreg med seg ytterkanten av den overliggande plata nedover. Det oppstår ofte jordskjelv langs desse subduksjonssonene med seismisk hyposenter djupt under øybogane. Desse skjelva definerer Wadati-Benioff-soner.

Den aleutiske bogen med både ein hav- og ein kontinentaldel

Døme
----

#### Kontinentale bogar

* Kaskadevulkanane
* Alaskahalvøya og Dei aleutiske fjella
* Kamtsjatka
* Andesfjella

#### Øybogar

* Aleutane
* Kuriløyane
* Japan og Ryukyuøyane
* Izuøyane og Boninøyane
* Filippinane
* Marianaøyane
* Tonga og Kermadecøyane
* Ogasawaraøyane
* Kreta og Dodekanesane
* Andaman- og Nicobarøyane
* Mentawaiøyane
* Sundabogen
* Dei små Sundaøyane
* Tanimbar og Kaiøyane
* Salomonøyane
* Dei små Antillane, inkludert Leewardøyane
* Sør-Sandwichøyane

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Volcanic arc» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Subduction Zone Volcanism Arkivert 2018-12-29 ved Wayback Machine.
* Tectonics and Volcanoes of Japan Arkivert 2007-02-04 ved Wayback Machine.
* USGS: Island-Arc, Oceanic, and Continental Volcanoes
**Südoststeiermark** er eit administrativt distrikt (Bezirk) i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Distriktet dekker ei flatevidd på 983 km² og har 84 000 ibuarar (2021). Byen Feldbach er administrasjonssenter for distriktet.

Kommuneskipnaden
----------------

Distriktet omfattar 25 kommunar, av dei fire bykommunar og 13 såkalla 'Marktgemeinde'.

Südoststeiermark i forbundslandet Steiermark
Paldau ligg i norddelen av distriktet
Gnas ligg sentralt i distriktet
Sankt Peter ligg i sørdelen av distriktet
* Bad Gleichenberg
* Bad Radkersburg
* Deutsch Goritz
* Edelsbach bei Feldbach
* Eichkögl
* Fehring
* Feldbach
* Gnas
* Halbenrain
* Jagerberg
* Kapfenstein
* Kirchbach-Zerlach
* Kirchberg an der Raab
* Klöch
* Mettersdorf am Saßbach
* Mureck
* Paldau
* Pirching am Traubenberg
* Riegersburg
* Sankt Anna am Aigen
* Sankt Peter am Ottersbach
* Sankt Stefan im Rosental
* Straden
* Tieschen
* Unterlam

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bezirk Südoststeiermark» frå Wikipedia på tysk, den 9. september 2018.*
**Skylstad** er ein gard i Norangsdalen i Hjørundfjord i Ørsta kommune. Skylstad er gardsnummer 126 i Ørsta kommune. Garden har vanlegvis hatt 5 bruk.

Skylstad er den garden som ligg lengst frå sjøen i Norangsdalen, vel 2 km opp gjennom dalen frå enden av Norangsfjorden, langs fylkesveg 655. Tuna ligg på om lag 90 m o.h. På grunn av dei høge fjella så ser ein ikkje sola mellom om lag 15. oktober og 1. mars.

Skylstadbrekka går opp mot fjellet Slogen (1564 m).

6. februar 1679 sopte Brekkefonna, som kjem ned frå Slogen, nesten heile Skylstad av hustuftene, og 27 eller 28 menneske omkom. Som følgje av rasulykka flytta ein deretter husa nordvestover nokre hundre meter, under den noko bratte Skylstadåsen, der dei ligg no. Der kunne dei framleis kjenne lufttrykket av fonna, men no berre utkanten av det. 

Forfatteren Marie Takvam var fødd Skylstad, og voks opp der. Rasmus Skylstad, diplomat og utanriksråd kom frå Skylstad. Den norsk-amerikanske katolske biskopen av Spokane i USA, William Stephen Skylstad, som var president for United States Conference of Catholic Bishops (den amerikanske katolske bispekonferanse) frå 2004 til 2007, stammar også frå Skylstad.

Skylstad som etternamn
----------------------

I følgje SSB (2006) er det 72 personar i Noreg med etternamnet Skylstad.

Kjelde
------

Lars Strømme og Ragnar Standal: *Hjørundfjordboka Band III Gard og ætt*, Ørsta 1988 ISBN 82-991200-2-0 side 268-307
Koordinatar: 24°37′48″N 51°17′46″E﻿

**Khawr al Udayd** (arabisk خور العديد), òg skrive **Khor al Adaid**, er namnet på ei bukt i Persiabukta og ein busetnad her som ligg i Al Wakrah kommune søraust i Qatar, på grensa til Saudi-Arabia.

Historie
--------

Khawr al Udayd var i lang tid tilfluktsstad for sjørøvarar frå Abu Dhabi. Medlemmar av Bani Yas-stamma flytta og slo seg ned i området ved to høve: i 1835 og 1849. Ein av dei meir kjende innbyggjarane i 1835 var piraten Jasim bin Jabir. Innbyggjarane aust i Qatar var delaktige i plyndringane til piratane i Khawr al Udayd av fartøy langs kysten av Abu Dhabi, og ein styrke frå den britiske marinen vart send til staden i 1836 for å ta sjørøvarane. Britane gav ordre til høvdingane i dei største byane i Qatar om å la vere å sende forsyningar til piratane og bad dei å beslagleggje båtane deira. I tillegg sette den britiske marinestyrken brann på eit av piratskipa. Jassim bin Jabir flytta derfor til Doha i september 1836.

På midten av 1800-talet var busetanden ved Khawr al Udayd busett av kring 200 folk frå Bani Yas-stamma, som eigde i alt 30 perleskip. Området var godt verna med ein liten festning med to tårn i midten av byen.

I 1878 la britane og Abu Dhabi planar om å invadere Khawr al Udayd for å stoppe piratveksemda til innbyggjarane. Som svar truga Jassim bin Mohammed Al Thani med å okkupere Khawr al Udayd. Dette enda med full krig mellom Abu Dhabi og Qatar som varte fram til seint i 1880-åra.

Turisme
-------

Stranda i Khawr al Udayd.
Stranda i Khawr al Udayd er eit populært turistmål i Qatar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Khawr al Udayd» frå Wikipedia på engelsk, den 29. desember 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Moorehead, John (1977). *In Defiance of The Elements: A Personal View of Qatar*. Quartet Books. s. 54. ISBN 9780704321496.
2. ↑  «'Gazetteer of Gulf of Persia. Vol I. Historical. Part IA & IB. J G Lorimer. 1915' [797] (952/1782)». Qatar Digital Library. Henta 29. desember 2015.
3. ↑  «'Gazetteer of Persiabukta. Vol I. Historical. Part IA & IB. J G Lorimer. 1915' [798] (953/1782)». Qatar Digital Library. Henta 29. desember 2015.
4. ↑  Moorehead, John (1977). *In Defiance of The Elements: A Personal View of Qatar*. Quartet Books. s. 56. ISBN 9780704321496.
5. ↑  «Tourism». Ministry of Foreign Affairs. Arkivert frå originalen 10. mars 2016. Henta 29. desember 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Khor Al-Adaid naturreservat
**Süreyya Ayhan Kop** (fødd 6. september 1978) er ein tyrkisk tidlegare mellomdistanseløpar, frå Korgun i Çankırı-provinsen, som vart europameister på 1500 meter under EM 2002 og tok sølvmedaljen på same distansen under VM 2003. Med tida 3,55,3 var ho ei tid europeisk rekordhaldar på 1500 meter.

### Aktiv

Ayhan deltok i dei olympiske leikane i Sydney hausten 2000, der ho nådde semifinalen på 1500 meter. To år seinare, under EM i friidrett 2002 i München overraska Ayhan stort ved å vinne 1500 meter to hundredels sekund framom favoritten, spurtsterke Gabriela Szabo. Endå meir imponerande vart det at Ayhan leia løpet frå start til mål. Det var den aller fyrste gullmedaljen vunnen av ei tyrkisk utøvar i eit europameisterskap. Ho vart kåra til Europas beste kvinnelige friidrettsutøvar for 2002.

I 2003 sikra Ayhan seg sølvmedaljen under VM i friidrett i Paris, før ho den 5. september sprang inn til 3.55,3 og ny europarekord under eit stemne i Brussel.

### Doping

Straks føre Sommar-OL 2004 i Aten braut Ayhan prosedyrane under ein dopingtest og vart difor stengd ute frå å tevle i to år. I november 2007 vart ho utestengd på livstid etter ein positiv dopingtest på anabole steroidar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane (4.09,4 =nr 17)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 8 – 4.08,1
* EM 2002 i München: Gullmedalje – 3.58,79, framom Gabriela Szabo (3,58,81)
* VM i 2003 i Paris: Sølvmedalje – 3.59,0, bakom Tatjana Tomesjova (3.58,5)

Ayhan er tyrkisk rekordhaldar på 800 meter med 2.00,64 og på 1500 meter med 3.55,3.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Süreyya Ayhan» frå Wikipedia på tysk, den 20. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |