| **Dortmund** |
| --- |
| Horisonten til DortmundHorisonten til Dortmund |
| Kallenamn «*Westfalens grøne metropol*» |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Dortmund | 

Dortmund is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Arnsberg  Kreisfri by |
| Først nemnd i | 880-885 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  280,4 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 585 045   2 086/km² |
| Koordinatar | 51°31′00″N 07°28′00″E﻿Koordinatar: 51°31′00″N 07°28′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 152 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 44001-44388 |
| Telefon-retningsnummer | 0231, 02304 |
| Bilnummer | DO |
| **Heimeside:** www.dortmund.de |

**Dortmund** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen i Ruhr-området. Folketalet i byen er 585 045 (2007), og han er den største byen i regionen, og den sjuande største i Tyskland og den 34. største i EU.

Elva Ruhr renn gjennom byen og den vesle elva Emscher renn gjennom forstadane. Dortmund-Ems-kanalen endar ved Dortmund Hamn, som er den største kanalhamna i Europa og som knyter Dortmund til Nordsjøen.

Dortmund er kjend som «den grøne metropolen i Westfalen». Nesten halvparten av arealet består av vassvegar, skogområde, jordbruksland og grøne område med romslege parkar som Westfalenpark og Rombergpark. Dette står i kontrast til nesten hundre år med omfattande gruvedrift etter kol og stålverka innanfor bygrensa.

Historie
--------

Historia om Dortmund går tilbake til 880 då byen først vart nemnd i offisielle dokument som *Throtmanni*. Han var ein liten landsby, og i 1152 kom keisar Fredrik Barbarossa til området og bygde opp att byen som hadde vorte øydelagd av brann kort tid før. Barbarossa heldt til i byen i to år, og kort tid etter voks han til ein av dei mektigaste byane i riket. På 1200-talet vart Dortmund med i Hansaen. I 1220 fekk han status som fri keisarby, og han vart då direkte underordna keisaren. Etter 1320 stod den rike handelsbyen oppført som Dorpmunde i nedskrivne kjelder. Opphavet til namnet er ukjend. 

Dortmund på 1500-talet. Engravert i kopar i P. Bertius' *Theatrum Geographicum*.
Dortmund vart ein fri keisarby i Niederrheinisch-Westfälischer Reichskreis fram til 1802, då han vart ein eksklave i Fyrstedømet Orange-Nassau. I 1806 vart han ein del av Storhertugdømet Berg. Etter nederlaget til Napoleon Bonaparte i 1815 under napoleonskrigane vart Dortmund ein del av Preussen og provinsen Westfalen. Byen var landkreissete i Arnsberg fram til 1875, før han vart ein kreisfri by i regionen. Under industrialiseringa av Preussen vart Dortmund eit stort senter for kol, stål og ølet Dortmunder.

Under styret til Nazi-Tyskland låg Aplerbeck sjukehus i Dortmund, der ein utførte dødshjelp på fysisk og psykisk utviklingshemma personar. Som eit mål midt i Ruhr-området vart Dortmund og nabobyane bombardert av allierte fly, og etter krigen var 80 % av bygningane i Dortmund øydelagd.

I dag er byen eit senter for høgteknologisk industri, og ein av dei grønaste byane i Westfalen med store parkar og hagar som vart oppretta under gjennoppbygginga av byen etter den andre verdskrigen. I tillegg vert det kvart år her halde ei av dei mest anerkjende sjakkturneringane i verda.

Byggverk
--------

Florianturm
* Florianturm (Dortmund sitt TV-tårn)
* Signal Iduna Park – Fotballbanen til Borussia Dortmund

Kjelder
-------

1. ↑  Rudolf Kötzschke (Hrsg.): Die Urbare der Abtei Werden a. d. Ruhr (= Publikationen der Gesellschaft für rheinische Geschichtskunde XX: Rheinische Urbare). Bd. 2: A. Die Urbare vom 9.-13. Jahrhundert. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 3: B. Lagerbücher, Hebe- und Zinsregister vom 14. bis ins 17. Jahrhundert, Bonn 1908, Nachdruck Düsseldorf 1978, Bd. 4,I: Einleitung und Register. I. Namenregister. Hrsg. von Fritz Körholz, Düsseldorf 1978, Bd. 4,II: Einleitung, Kapitel IV: Die Wirtschaftsverfassung und Verwaltung der Großgrundherrschaft Werden. Sachregister. Hrsg. von Rudolf Kötzschke, Bonn 1958

* *Denne artikkelen bygger på «Dortmund» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Dortmund**

 Reiseguide for Dortmund frå Wikivoyage
* Fotografi frå Dortmund
* Meir enn 500 restaurantar i byen Arkivert 2006-06-13 ved Wayback Machine.
* Fotballaget BV Borussia Dortmund

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |