recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Blåknopphokko** |
| Illustrasjon av Joseph Wolf, 1850Illustrasjon av Joseph Wolf, 1850 |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** CR Kritisk trugaUtbreiinga av Blåknopphokko Utbreiinga av Blåknopphokko |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Hønsefuglar Galliformes |
| **Familie:** | Hokkoar Cracidae |
| **Slekt:** | *Crax* |
| **Art:** | **Blåknopphokko** *C. alberti* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Crax alberti***Fraser, 1852 |

**Blåknopphokko** (*Crax alberti*) er kritisk truga hokko som er endemisk for Colombia med utbreiing i nordvestre Sierra Nevada de Santa Marta, og i nokre andre særs små lokalitetar, som til dømes Serrania de San Lucas i Bolívar og ein i Boyacá-departementet.

Blåknopphokko er ein stor hokko, 82–93 cm i lengd og i gjennomgåande svart fjørdrakt. Hannfuglar har kvit undergump og haletipp, hofuglar har raudbrun underside frå bakre buk til undersida av halen. Begge kjønna har lys blå 'cere', hannen har òg blå hudlappar ned frå nebbrota. Begge har lys rosa bein.

Denne arten er typisk bakkelevande og har habitat i lågland, helst under 600 moh. men kan treffast opp til 1200 moh. Utbreiingsområdet ligg i opphavleg tropiske skog.

Truleg gjer frukt ut for hovudingrediensen av dietten, men dei kan òg ta meitemark og insekt.

Hannfuglar har ein song av djupe fire til fem 'hmmm'-ande strofer.

Det finst truleg berre mellom 250 og tusen individ av blåknopphokko, og populasjonen er minkande. Han er klassifisert som kritisk truga (CR) ettersom han er utdøydd i det meste av det opphavelege utbreiingsområdet sitt og området no er innskrenka til 2100 km2. Det føregår framleis ulovleg jakt og eggsanking. Dei er òg truga av minkande habitat ved avskoging.

Kjelder
-------

* del Hoyo, J. Collar, N. & Christie, D.A. (2014). *Blue-billed Curassow (Crax alberti)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 6. april 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Crax alberti Arkivert 2016-03-29 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 6. april 2015

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Blåknopphokko**
**Michèle Jacot** (fødd 5. januar 1952) er ein tidlegare alpinist frå Le Pont-de-Beauvoisin i regionen Rhône-Alpes i Frankrike, som vann verdscupen i alpine greiner 1970 og tok VM-gull i kombinasjon same sesongen.

Aktiv
-----

Frå 9. februar 1969 til 20. februar 1971 sigra Jacot i ti verdscuprenn; seks i storslalåm, tre i slalåm og eitt i utfor. I 1970 vann ho den alpine verdscupen for kvinner, og gjekk også til topps i slalåmcupen.

Under VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina tok Jacot bronsemedaljen i slalåm. I storslalåm vart ho nummer fire, trass i at ho var berre 16 hundredels sekund bakom vinnaren, Betsy Clifford frå Canada. Saman med ein åttandeplass i utfor gav desse renna Jacot gullmedaljen i kombinasjonen. 

Grunna skadar mista Jacot heile 1973-sesongen. Sesongen etter sikra ho seg sølvmedaljen i slalåm under VM i alpine greiner 1974 i St. Moritz, overgått einast av Hanni Wenzel frå Liechtenstein.

23 år gammal deltok Jacot i Gherdëina i 1975 i sitt siste verdscuprenn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michèle Jacot» frå Wikipedia på tysk, den 10. januar 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* Munzinger (sport)

 |
**Jan Pieterszoon** (*òg* Pieters, Pietersz) **Sweelinck** (fødd i mai 1562 i Deventer, død 16. oktober 1621 i Amsterdam) var ein nederlandsk organist og komponist. Han var den eldste sonen til organisten Peter Swybbertszoon og Elske Jansdochter Sweeling.

Som organist i Oude Kerk i Amsterdam utøvde han stor innverknad på den nordtyske orgelskulen på 1600-talet som kulminerte med Johann Sebastian Bach. Han var omgjengeleg og respektert og særs etterspurt som lærar. Av dei mest kjende elevane av «den tyske organistmakaren» var Jacob Praetorius den yngre, Heinrich Scheidemann og Samuel Scheidt.

Oude Kerk i Amsterdam der Sweelinck arbeidde nesten heile livet.
Han var den siste meisteren innan den nederlandske polyfonien, ein overgangsfigur mellom renessansen og barokken. Han var vidt kjent for sine improvisasjonar på orgel og cembalo og det kom folk langvegsfrå for å høyre *Orpheus frå Amsterdam*.

Sweelinck komponerte meir enn 70 orgelverk (mellom anna toccataer, fantasiar og ricercarar) og over 250 stykke med vokalmusikk. Av vokalverka hans finn ein mellom anna om lag 150 Davidssalmar og 37 femstemmige *Cantiones sacrae*. 
Han blanda element frå den engelske virginaltradisjonen med den italienske orgelstilen og han utvikla forløparen til orgelfugen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Pieterszoon Sweelinck» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Jan Pieterszoon Sweelinck**

* Verk av og om Jan Pieterszoon Sweelinck i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket

### Notar

* Fritt tilgjengelege notar av Jan Pieterszoon Sweelinck i Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av Jan Pieterszoon Sweelinck i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)
* Fritt tilgjengelege notar av Sweelinck ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Den opne stjernehopen Pleiadane.
**Opne stjernehopar** (òg kalla **galaktiske hopar**) er grupper av stjerner laust bundne saman av gravitasjon. Opne stjernehopar er mindre og meir lause i forma enn kulehopar, den andre typen av stjernehopar. Opne stjernehopar kan innehalda so få som eit titals stjerner, og sjeldan fleire enn nokre tusen. Til liks med dei fleste stjernehopar, blir opne stjernehopar danna ut av den same molekylskya, og alle medlemmane i hopen har difor same alder.

Nokre få stjernehopar har vore kjende sidan antikken, mellom anna Hyadane, Pleiadane og Praesepe (M44). Mange opne stjernehopar blei inkluderte i Messierkatalogen, og endå fleire i New General Catalogue (NGC).

Opne stjernehopar kan lett bli forstyrra i samansetnad av tidvasspåverknad frå galaksen dei ligg i og gjennom møte med interstellare skyer. Dei minste og lettast bundne opne stjernehopane lever ikkje lengre enn nokre få millionar år før dei går i oppløysning.

Opne stjernehopar er berre å finna i galakseskivene.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Teke frå artikkelen «open cluster» s. 293 i *Philip's Astronomy Encyclopedia* utgjeven i 2002.
2. 1 2  «Hubble Refines Distance to Pleiades Star Cluster» - Hubble-pressemelding i samband med at teleskopet blei brukt til å estimera avstanden til Pleiadane.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Open stjernehop**

* Hubble-bilete av opne stjernehopar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Peter (alias «Pierre Brassau») i 1964.
**Pierre Brassau** var ein sjimpanse som i 1964 vart brukt i ein spøk gjennomført av Åke «Dacke» Axelsson i den svenske tabloidavisa Göteborgs-Tidningen. Axelson kom på ideen å stille ut ein serie måleri framstilte av ein ikkje-menneskeleg primat, i dette tilfellet ein sjimpanse. Utstillinga gav seg ut for å presentere verk av ein inntil då ukjend fransk kunstnar med namnet «Pierre Brassau». Målet med utstillinga var å prøve ut om kunstkritikarar var i stand til å sjå skilnaden mellom eit verkeleg modernistisk avant-garde måleri og arbeidet til ein sjimpanse.

«Pierre Brassau» var i verkelegheita den fire år gammal sjimpansen Peter i Borås dyrepark. Axelsson overtalte den 17 år gamle dyrepassaren til å gje Peter måling og ein pensel. Etter at Peter hadde laga fleire måleri, plukka Axelsson ut dei fire beste, og fekk dei utstilte i Gallerie Christinae i Göteborg. Kritikarar roste arbeida. Rolf Anderberg i Göteborgs-Posten skreiv dette: «Brassau målar med  fyldig, bestemt og kresen pensel-føring. Han er ein kunstnar som målar med ein ballettdansars ynde og finfølelse».[*treng kjelde*]

Etter at spøken vart avslørt, insisterte Rolf Anderberg på at Peter/Pierre sine måleri var «dei beste i heile utstillinga.» Ein privat samlar kjøpte eitt av verka for 90 USD, som tilsvarer 473 USD i 2014.

I 1969 vart Peter overført til Chester Zoo i England.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pierre Brassau» frå Wikipedia på bokmål, den 24. februar 2016.*

Referansar

1. 1 2 3 4  «Pierre Brassau, Monkey Artist». The Museum of Hoaxes.
2. ↑  «Zoo Story». *Time*. February 1964.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Avantgardeartist Pierre Brassau
Klart brennevin (*Korn*) og mørkt øl (*Lüttje Lage*) blir drukke saman i ein tysk drikkekultur frå Hannover.
**Alkoholhaldig drykkar** eller **alkoholhaldige drikkar** er drikkevarer som inneheld (meir enn eit par promille av) alkoholen etanol. Til dagleg blir dei gjerne berre kalla «alkohol». Alkoholen i drykken er fremstilt ved gjæring eller destillering. Nokre vanlege typar alkoholhaldig drykke er øl, vin og brennevin.

Ein har laga alkoholhaldig drikke gjennom store delar av historia, og drikkane utgjer ein viktig del av mange kulturar. Samtidig kan drikkane føra til misbruk og avhengnad, og gjennom dette ei rekkje samfunnsproblem.

I store nok mengder vil alkoholhaldig drykk gjera den som drikk han, berusa. Dette kan føra til uheldig oppførsel, helseskader og samfunnsproblem. Alkoholdrikking i mengder som blir sett på som eit problem av samfunnet blir kalla alkoholmisbruk, medan fysisk avhengnad av alkohol blir kalla alkoholisme. På grunn av dette har bruk av alkoholhaldig drykk ofte vore omstridt, og drykken er ofte lovregulert eller forboden i ulike samfunn eller grupper.

Norske drikkevanar
------------------

I Noreg vart det omsett alkoholhaldig drykk med til saman 4,9 millionar liter rein alkohol i første kvartal i 2006. I løpet av same periode drakk kvar innbyggjar over 15 år i snitt 1,32 liter rein alkohol, ei auke på 0,8 prosent i høve til fjoråret. Desse tala inkluderer ikkje heimeprodusert alkohol, turistimport eller smuglarvarer.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fakta om alkohol Arkivert 2011-11-27 ved Wayback Machine. ved Helsedirektoratet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Pieralberto Carrara** (fødd 14. februar 1966) er ein italiensk tidlegare skiskyttar frå Bergamo. I VM i skiskyting 1993 i Borovets vart han verdsmeister i 4 x 7,5 km stafett saman med Wilfried Pallhuber, Johann Passler og Andreas Zingerle.

Carrara vann to renn i verdscupen i skiskyting, fyrst ein 20 km i Ruhpolding i 1991 og så 7,5 km sprint i Antholz i 1993. Gjennom 1993-sesongen hevda han seg heilt i toppen i verdscupen og enda på tredjeplassen, bakom svenske Mikael Löfgren og tyske Mark Kirchner. I alt kom han ni (2-5-2) gongar på sigerspallen etter renn i verdscupen. 

Under dei olympiske leikane 1998 i Nagano tok han sølvmedaljen på 20 km. Med prikkfri skyting mangla han 7,5 sekundar på å få same tid som vinnaren, norske Halvard Hanevold.

Carrara la opp etter 1999-sesongen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pieralberto Carrara» frå Wikipedia på engelsk, den 20. januar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Pieralberto Carrara» (på engelsk). Olympedia. Henta 23. juni 2022.
**Piero della Francesca** (1420–12. oktober 1492) eigentleg *Pietro di Benedetto dei Franceschi* (eller Pietro Borghese) var ein italiensk målar, kunstteoretikar og matematikar under ungrenessansen.

Liv og arbeid
-------------

*Kristi dåp*, ca. 1450
*Madonna del Parto*, 1467
Piero var fødd i Borgo Sansepolcro i Toscana kring om 1420. Han var den første målaren som prøvde å løyse perspektiviske problem med hjelp av matematikk, og å perfeksjonere bruken av perspektiv med geometriske og matematiske verktøy. Og så skreiv han på sine eldre dagar om kunstteori, to viktige bøker som først og fremst handla om perspektiv, geometri og trigonometri: *De prospectiva pingendi* og *Libellus de quinque corporibus regularibus*. 

Særleg kunsthistorisk verd har freskane hans i kyrkja San Francesco i Arezzo. *Draumen til Konstantin*, *Dronninga av Saba ber ved trekrossen* høyrer båe til syklusen *Legenda om den sanne krossen*. Desse vart laga mellom 1452 og 1466. Ein annan freske er den verdskjende *Madonna del Parto* i landsbyen Monterchi, 10 km sør for Sansepolcro. Andre kjende verk er; *Kristi dåp*, *Kristi oppstode*, *Madonna omgjeven av barn og helgenar*, samt *Federico da Montefeltro og kona Battista Sforza*.

Sannsynlegvis gjekk både Luca Signorelli og Perugino i lære hos han, såvel som matematikaren Luca Pacioli.

Sommaren 1487 skreiv han testamentet sitt. Fem år seinare døydde Piero della Francesca på fødestaden, blind og einsam.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piero della Francesca» frå Wikipedia på tysk, den 23. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Piero della Francesca**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Historisk geologi** er eit fagfelt som nyttar prinsippa innan geologi til å forstå og rekonstruere historia til jorda

Det fokuserer på geologiske prosessar som endrar jordskorpa til jorda og nyttar stratigrafi, strukturgeologi og paleontologi til å fortelje rekkefølgja til desse hendingane. Ein fokuserer òg på evolusjonen til planter og dyr i forskjellige tidsperiodar på geologisk tidsskala. Oppdaginga av radioaktivitet og utviklinga av forskjellige radiometriske dateringar på første halvdel av 1900-talet gjorde at ein kunne finne absolutte og relative aldrar i den geologiske historia. 

Økonomisk geologi, som er leitinga og utvinninga av energi og råmaterial, er særs avhengig av å forstå den geologiske historia i eit område. Miljøgeologi, inkludert dei viktigaste geologiske farane som jordskjelv og vulkanisme må òg ha detaljert kjennskap til geologisk historie.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Historical geology» frå Wikipedia på engelsk, den 7. januar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Alef null, det minste endelege kardinaltalet.
Eit **kardinaltal** er i mengdelære ein spesiell type tal som seier noko om kardinalitet eller «storleiken» til ei mengd. To mengder har lik kardinalitet eller same kardinaltal, dersom ein kan setje opp ein bijeksjon mellom elementa i mengdene. For ei endeleg mengd er kardinaliteten lik mengda element i mengda, og to mengder med same kardinalitet, har like mange element. Uendelege eller transfinite mengder har uendeleg kardinaltal, og for desse er det utvikla ein eigen matematisk teori. 

Det er ei transfinit rekkje av kardinaltal: 

{\displaystyle 0,1,2,3,\ldots ,n,\ldots ;\aleph \_{0},\aleph \_{1},\aleph \_{2},\ldots ,\aleph \_{\alpha },\ldots .\ }
Dei transfinite kardinaltala vert vanlegvis skrive med den hebraiske bokstaven א (alef). Det første av desse er kardinaltal א0, som syner til kardinaliteten til mengda av alle dei naturlege tala.

Kardinaltala vart innført av Georg Cantor, som grunnla den moderne mengdelæra.

Kjelder
-------

* «kardinaltall – grunntall» i *Store norske leksikon*, snl.no.
*Keisarinne Josephine*, 1805
**Pierre-Paul Prud'hon** (4. april 1758–14. februar 1823) var ein fransk målar og teiknar frå Cluny, best kjend for sin allegoriske måleri og portrett. Han var ein leiande kustnar i overgangen mellom nyklassisismen og romantikken.

### Liv og gjerning

Prud'hon lærde målaryrket i heimtraktene. År 1784 vann han *Prix de Rome* og reiste til Italia for å utdanne seg vidare. I motsetnad til sin samtidige Jacques-Louis David vart han ikkje så mykje påverka av motetrenden nyklassisismen. Derimot tok han sterke inntrykk av kunsten til Leonardo og særleg Correggio. Etter han vende tilbake til Paris fekk Prud'hon mange målaroppdrag for rike og mektige folk.

Prud'hon sine måleri og portrett er utført i ein mjuk, romantisk og allegorisk stil. Han var teiknelærar til og hoffmålar hos Joséphine de Beauharnais, den fyrste kona til Napoleon. Mellom dei mest kjende måleria hans er eit portrett av henne, der ho vert framstilt som ei attraktiv kvinne og mindre som ei keisarinne. *Rettferda og den guddommelege hemn fordømer brotsverket* frå 1808 er ein vellukka kombinasjon av barokke og klassiske element, med eit moralsk innhald. Hans kanskje mest kjende bilete er *Krossfestinga* frå 1822.

Han døydde i Paris i 1823.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pierre-Paul Prud'hon**

Kjelder
-------

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*, 1996

* *Denne artikkelen bygger på «Pierre Paul Prud'hon» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Rashied Ali
**Rashied Ali**, fødd **Robert Patterson**, (1. juli 1935–12. august 2009) var ein amerikansk jazztrommeslagar frå Philadelphia. 

Etter musikkstudiar og speling med lokale band i Philadelphia-området, kom gjennombrotet til Ali med ein Japan-turne med Sonny Rollins i 1963. Etter denne flytta han til New York, der han kom med i den gryande frijazzscena og møtte artistar som Pharoah Sanders og Albert Ayler. I 1965 byrja han i John Coltrane sitt band. Først spelte både Ali og Elvin Jones i bandet (ein kan høyre dette samarbeidet på albumet *Meditations* frå 1965), men Jones slutta etter ei kort tid og Ali sat att som den einaste trommeslagaren. Stilen hans var kjenneteikna ved å vere friare enn Jones sin; der Jones utbroderte pulsen i musikken, gjekk Ali stort sett vekk frå å markere pulsen i det heile.

Etter Coltrane døydde i 1969, heldt Ali fram med å spele med Alice Coltrane, og seinare starta han eigne band. Trass i at han frå 1980-åra og utover vart mindre aktiv, gav han ut fleire kritikarroste plater og samarbeidde med andre kjende jazzmusikarar.

Ali døydde av hjarteattakk i Manhattan i 2009.

Kjelder
-------

* All Music Guide
* Rashied Ali, Jazz Drummer, Dies

Bakgrunnsstoff
--------------

* Intervju med Rashied Ali på All About Jazz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Pierre Bonnard** (3. oktober 1867–23. januar 1947) var ein fransk kunstmålar, grafikar og illustratør.

Bonnard vart fødd i Fontenay-aux-Roses, far hans hadde ei høg stilling i krigsministeriet. Sjølv byrja han tidleg å interessere seg for latin, gresk og filosofi, men òg i teikning og fargar. Etter farens ynske studerte han jus og arbeidde som jurist fram til 1891. Samstundes med jusstudia studerte han på L'Académie Julian, ein privat skule i målarkunst og skulptur i Paris. Han fekk plass på l'École des Beaux-Arts, der han møtte målaren Édouard Vuillard og elles vart kjend med kunsten til mellom andre Paul Gauguin, Edgar Degas, Claude Monet og Paul Cézanne.

Bonnard slutta seg til kunstnargruppa Les Nabis, ei postimpresjonistisk avantgardrørsle med intellektuelle og spirituelle ambisjonar, med mellom andre Vuillard, Maurice Denis, Félix Vallotton som deltakarar; kunstnarleg la rørsla stor vekt på å sublimere det daglegdagse, forenkle formene og skape intensitet i fargane. Bonnard var interessert i japansk kunst, og påverka av denne kunsten i så stor mon at han fekk tilnamnet «Nabi japonard». Han var dessutan sterkt påverka av ideane til Paul Gauguin.

I 1893 møtte han Maria Boursin som kalla seg Marthe De Meligny. Ho vart modellen hans og seinare kona hans. Martha døydde i 1942. Sjølv døydde han fem år seinare i Le Cannet ved kysten av Middelhavet.

Måleri i utval
--------------

* Krokett-spelet, 1892*Krokett-spelet*, 1892
* Brevet, ca 1906*Brevet*, ca 1906
* Jente med papegøye, 1910*Jente med papegøye*, 1910
* Bernheim-Jeune-brørne, 1920*Bernheim-Jeune-brørne*, 1920

Bakgrunnsstoff
--------------

* - Réunion des musées Nationaux[*daud lenkje*]
* Tate Online med bilete av Bonnard Arkivert 2010-01-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Blåbær
Amerikanske blåbær
**Blåbær** (*Vaccinium myrtillus*) er små (gjerne 5 mm i diameter), blåsvarte bær som veks eitt og eitt på blåbærlyng. Dei har raudblått fruktkjøt.

Blåbærlyng veks vilt i delar av Europa og Asia. Ein litt annan type blåbær veks på litt større buskar og kan dyrkast i hagar eller kommersielt. Desse blir kalla amerikansk blåbær eller hageblåbær. Det er desse bæra som vanlegvis blir selde som blåbær i butikkar. Desse bæra har kvitleg fruktkjøt.

Bæra blir modne relativt tidleg på hausten. Dei er tradisjonelt ettertrakta til safting og sylting, og dei var ei viktig råvare i matauken i Skandinavia i tidlegare tider.

Dei inneheld C-vitamin, E-vitamin og folat, og i tillegg garvestoff, fruktsyrer, flavonar, karotin, jarn og magnesium. Blåbær inneheld også mykje kostfiber.

I folkemedisinen er bæra kjente for å verke stoppande ved magesjuke, og dei skulle òg ha effekt på diabetes. Sjølv om samanhengen enno er uklår, tyder nyare undersøkingar på at blåbær er svært gode for synet.

Namn på andre språk
-------------------

Merk at engelsk *blueberry* svarar til amerikanske blåbær, og at det engelske namnet for nordeuropeiske blåbær er *bilberry*. I Skottland blir likevel *blaeberry* bruka om blåbær.

* **Germanske språk:** *blåbær* (bokmål, nynorsk, dansk), *blåbär* (svensk), *blaeberry* (skotsk), *Blaubeere* (tysk), *blauwe bosbes* (nederlandsk), *bilberry* (engelsk), *Heidelbeere* (tysk)
* **Romanske språk:** *arandeira* (galego), *mirtilo* (portugisisk), *myrtille* (fransk)
* **Uralske språk:** *mustikka* (finsk, av *musta*, «svart», som er eit lånord frå germansk), *sarrit*, fleirtal *sarridat* (nordsamisk, ordet tilhøyrer det før-uralske skiktet av ord i samisk og har ikkje etymologi utanfor samisk)

Galleri
-------

* Blåbær på eit fat.Blåbær på eit fat.
* Bærplukkar med blåbær.Bærplukkar med blåbær.
* Drikken mors laga av blåbær.Drikken mors laga av blåbær.
* Villsvinkarri med blåbærsausVillsvinkarri med blåbærsaus

Fotnotar
--------

1. 1 2 3 4  «Blåbær», *OFG* (på norsk), henta 2. desember 2019
2. ↑  For etymologien til *sárrit*, sjå Álgu.

| * v
* d
* e
Frukt og bær |
| --- |
| Hagebær | Hagerips · Solbær · Stikkelsbær · Jordbær · Bringebær |
| Ville bær | Blåbær · Tyttebær · Villbringebær· Markjordbær · Molte · Åkerbær · Krekling · Rognebær · Heggebær · Bjørnebær · Tranebær |
| Frukt dyrka i Noreg | Eple · Pære · Surkirsebær · Morell · Plomme |
| Sitrusfrukt | Appelsin · Klementin · Kumquat · Mandarin · Lime · Sitron · Grapefrukt |
| Anna frukt og bær | Kiwi · Nektarin · Banan · Aprikos · Druer · Ananas · Fersken · Amerikansk blåbær · Amerikansk tranebær |
**Historiekultur** er eit omgrep for ei samling av reiskapar, kunstgjenstandar, dokument, tekster, bilete, ritual, sedvanar og påstandar og liknande som er rekna for å høyre fortida til og som er aksepterte brukt for å binde for-, sam- og framtida saman.

Omgrepet «historiekultur» femner både om faghistorisk verksemd slik ein finn ho ved høgskule og universitet, historiefaget i skulen, populærvitskapleg historieforteljingar i ulike medium og innanfor kunst og underhaldning. Historiekultur femner også om elitære og folkelege praksisar som skal knyte fortid, samtid og framtid saman.

Det er fleire ulike historiekulturar. Ulike statar og nasjonar har ofte ulike historiekulturar, og ulike regionar og ulike sosiale og etniske grupper kan ofte også ha sin eigen historiekultur. *Ein* historiekultur opnar opp for *fleire* ulike bruksmåtar. Eit eksempel frå Noreg er korleis Stiklestad har vore brukt av fleire ulike grupper (for eksempel: den konservative nasjonale eliten i 1930-åra, Nasjonal Samling i 1940-åra og Nei til EU på 2000-talet) for å tolke samtida og skape samling om eit felles syn på framtida.

Stiklestad har vore ein viktig plass i norsk historiekultur. Her er det Vidkun Quisling som tek plassen i bruk.
Historiekultur, og konkret bruk av historiekulturen, har i løpet av 2000-talet blitt eit etablert sjølvstendig forskingsfelt. For det første har det blitt lagt langt større vekt på at også historieforskarane arbeider innanfor ein bestemt historiekultur og også er historiebrukarar. Eigne kurs i faghistorie, historiografi, blir no gitt dei fleste studentar i historiefaget. For det andre har det blitt auka forskning på bruken av historie i skulen, bruken av minnestader, etableringen av museum mv.. I EU er det finansiert eit større forskingsprosjekt om nasjonalmusea i ulike land. I Noreg har det vore en spesielt stor interesse knytt til bruken av 2. verdskrig.

Litteratur
----------

* Peter Aronson: Historiebruk. Studentlitteratur. Lund 2004.
* Ola Svein Stugu: Historie i bruk. Samlaget. Oslo 2010.
* Billie Melmann: The Culture of History. English Uses of the Past 1800-1950. Oxford University Press. Oxford 2006.
* Claudia Lenz og Trond Risto Nilssen (red.): Fortiden i Nåtiden. Nye veier i formidlingen av andre verdenskrigs historie. Universitetsforlaget. Oslo 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* EUs forskingsprosjekt om nasjonalmuseum Arkivert 2013-04-27 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Laksefamilien** |
| Kanadarøye (Salvelinus namaycush)Kanadarøye (*Salvelinus namaycush*) |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Infraklasse:** | Ekte beinfiskar Teleostei |
| **Overorden:** | Protacanthopterygii |
| **Orden:** | **Laksefiskar** Salmoniformes |
| **Familie:** | **Laksefamilien** SalmonidaeCuvier, 1816 |

**Laksefamilien** (Salmonidae) er ein familie beinfiskar som er utbreidd både i ferskvatn og saltvatn, hovudsakleg på den nordlege halvkula. Ein god del av artane er dessutan *anadrome*, det vil seie at dei gyter i ferskvatn men lever vaksenlivet sitt i havet. Mange av fiskane i gruppa er viktige både som mat- og sportsfisk.

Gruppa omfattar mange av dei viktigaste fiskeslaga i ferskvatn i Noreg. Artar som laks, aure, røye, sik, lågesild og harr høyrer alle til familien.

Kjenneteikn
-----------

Artane i familien vert rekna som relativt primitive beinfiskar, mellom anna sidan dei har bukfinnane langt bak og brystfinnane langt nede på kroppen. Fiskane i gruppa er stort sett spoleforma med ei viss grad av flattrykking frå sidene. Dei har feittfinnar mellom rygg- og halefinnane sine. Dette er eigentleg ikkje ekte finnar, men feittstrukturar som manglar finnestrålar og tener til å hindra danning av straumvirvlar og såleis hindra turbulens.

Dei største artane i familien kan oppnå lengder på 150 cm og ei vekt på godt over 50 kg.

Kjelder
-------

* Jonsson, Bror: «Laksefisker» i *Norges dyr*, Cappelen 1992
* FishBase
**Rasmus Flo** (29. september 1851–30. november 1905) var ein norsk lærar, filolog og målmann. Gjennom arbeidet sitt med den fyrste nynorsknormalen, fekk han stor innverknad på utviklinga av skriftspråket.

Liv og gjerning
---------------

Rasmus var bondeson frå bygda Flo i Stryn kommune i Nordfjord. 20 år gammal gjekk han ut frå seminaret på Stord. Han livnærte seg som lærar medan han las seg fram til artium (1873) og i 1881 til filologisk embetseksamen. 1878-85 var han lærar på Kongsvinger mellomskule, så eitt år vikar på Tromsø høgre skule og deretter to år lærar på Valdres kommunale mellomskule. "Han høvde elles ikkje godt til aa vera skulemeister", skriv Halvdan Koht, og han fekk vanskar med å få seg arbeid.

I studentåra stod Flo nær Olaus Fjørtoft, delte hans meiningar og målsyn. Liksom Fjørtoft skreiv han på bygdemålet, lett tiljamna og mest mogleg lydrett. Sidan nærma han seg Aasen si norm, men kutta vekk forelda bøyingsendingar og somme daude konsonantar.

I 1892 fekk Moltke Moe han med i arbeidet med Nordahl Rolfsen si lesebok. Flo hjelpte Moe med stilføring og rettskriving i nynorskutgåva av Rolfsens lesebok, eit arbeid han høvde særs godt til med sansen hans for naturleg stil. Steinar Schjøtt fekk òg hjelp av Flo med omsetjing til den nye utgåva si av Snorre Sturlasons kongesoger. Flo omsette mange av skaldekvæda i verket. Flo stod dess vidare bak tyngste arbeidet med band to og tre av Austlids lesebok.

Både gjennom leseboka (Rolfsens) og arbeid for Det Norske Samlaget fekk Flo innverknad på utviklinga av nynorsk skriftspråk. Han var med i den fyrste rettskrivingsnemnda for nynorsk (1899). I hovudsak var det han som sette opp framlegget til fleirtalet i nemnda (Flo og Arne Garborg), den såkalla midlandsnormalen. Flo skal ha vore den einaste som fekk rette på språkføringa til Garborg.

Flo var med i Det Norske Samlaget sist styre 1894-1903. Same året han kom inn i styret tok han på seg å redigere forlaget sitt nystarta tidsskrift Syn og Segn. Han var styrar frå fyrste heftet av Syn og Segn til han døydde. I tidsskriftet skreiv han om mange slags emne, både segngransking, samfunnsvitskap, sjelelære, naturfag og geologi. Flo omsette elles ei av barnebokforfattaren Frederick Marryat sine bøker (Styrmann Stav, 1900).

Flo levde eit kravlaust liv i små kår, han døydde i Kristiania (Oslo).

Skrifter
--------

* Rasmus Flo:*Gamle skaldar og kvad*. 1902
* M. Hægstad, A. Garborg, R. Flo:*Framlegg til skrivereglar for skularne*. Kristiania, 1906

Kjelde
------

* Halvdan Koht: *Norsk vilje*. Norges Boklag. 1933

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* LCCN

 |
Majewski på Bislett stadion i 2010
**Tomasz Majewski** (fødd 30. august 1981) er ein polsk friidrettsutøvar frå Nasielsk. Han vart olympisk meister i kulestøyt under Sommar-OL 2008 i Beijing og forsvarte meistertittelen under Sommar-OL 2012 i London. Majewskis sette sin personlege rekord på 21,95 m under eit stemne i Stockholm i juli 2009.

Aktiv
-----

Majewski slo seg gradvis inn i verdseliten i kulestøyt frå 2005-sesongen. Under verdsmeisterskapen i 2007 sette han personleg rekord med 20,87 m i finalen og vart nummer fem i øvinga. I dei olympiske leikane i Beijing i 2008 støytte han kula 21,51 m, også det personleg rekord, og vann ein klar siger i tevlinga. Den 25. juli 2009 forbetra han i Barcelona den personlege rekorden til 21,64 m, og få dagar seinare under DN-galan i Stockholm til heile 21,95 m, noko som også var polsk rekord i kulestøyt. Under VM i friidrett 2009 i Berlin landa kula på 21,91 m og gav han sølvmedaljen, 12 centimeter bak USA-amerikanske Christian Cantwell. 

Majewski fekk sølvmedaljen også under EM i friidrett 2010. Her var han slått med minst mogeleg margin av kviterussaren Andrej Mikhnevitsj; 21,00 m mot 21,01 m. Hausten 2010 vart han operert i ei skulder. To år seinare, under Sommar-OL 2012 i London, vart Majewski olympisk meister etter å ha støytt kula 21,89 m. Sigeren kom etter eit tett oppgjer mot den sterke tyskaren David Storl, som vart slått med tre centimeter. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa – 19,55 m
* VM i 2005 i Helsingfors: Nr 9 – 20,23 m
* EM 2006 i Göteborg: Nr 8 – 19,85 m
* VM 2007 i Osaka: Nr 5 – 20,87 m
* OL 2008 i Beijing: Gullmedalje – 21,51 m, framom Christian Cantwell (21,09 m)
* VM 2009 i Berlin: Sølvmedalje – 21,91 m, bakom Christian Cantwell (22,03 m)
* EM 2010 i Barcelona: Sølvmedalje – 21,00 m, bakom Andrej Mikhnevitsj (21,00 m)
* VM 2011 i Daegu: Nr 9 – 20,18 m
* OL 2012 i London: Gullmedalje – 21,89, framom David Storl (21,86 m)
* VM 2013 i Moskva: Nr 6 – 20,98 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tomasz Majewski» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2013.*
* *Denne artikkelen bygger på «Tomasz Majewski» frå Wikiedia på polsk, den 21. august 2013.*

### Notar

1. ↑  Men's Shot Put London2012.com

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Tomasz Majewski – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 33°51′N 35°40′E﻿

**Ras el Matn**, *Ras el Metn* eller *Ra's al Matn* (arabisk رأس المتن) ein by og kommune i Libanon i Qadaa Baabda (Baabda distrikt) i Libanonfjella guvernement. Byen har kring 10 000 innbyggjarar som er drusarar og ortodokse kristne.

Etymoglogi
----------

Namnet tyder «toppen» (ras) av «skuldra» (el matn). Det skildrar plasseringa på toppen av ei skulder av Libanonfjella. Det veks mange furutre kring byen.

Stad
----

Ras El Matn er ein by i Libanon på vestsida av Libanonfjella, i øvre Matn (Al Matn al A'la) mellom 800 og 1000 meter over havet. Frå byen har ein flott utsyn over vestlege delar av el Matn og Middelhavet. Frå høgda kan ein sjå utover dalen til byane Dhour Chweir, Baabdat, Broumana og Beit Mery

Byen ligg 29 km frå den libanesiske hovudstaden Beirut.

Folkesetnad
-----------

Byen har nesten 10 000 innbyggjarar som er drusarar og ortodokse kristne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ras el Matn» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ras al Matn kvinnesamfunn Arkivert 2006-04-26 ved Wayback Machine.
* Bilete av Karim Salha Arkivert 2014-12-21 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Flag of Lebanon Baabda distrikt, Libanonfjella guvernement |
| --- |
| Administrasjonsstad | **Baabda** |  |
| Byar og landsbyar | Chiyah**·** Falougha**·** Hammana**·** Hazmiyeh **·** Kfarshima**·** Qarnayel**·** Ras el Matn**·** Yarze |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Tom Sundby** (fødd 15. desember 1960) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Stavern, som spelte 39 landskampar i tida 1983-88. Midtbanemannen var ein viktig aktør i det offensive spelet på både landslag og klubblag. Landslagsspelaren Reidar Sundby var far hans.

Sundby seniordebuterte på Stag i Stavern, men gjekk snøgt over til Larvik Turn i 3. divisjon. Frå 1981 til -83 var han Lyn-spelar. Etter at oslolaget rykka ned i 1983, melde han overgang til Lillestrøm Sportsklubb, ein klubb som i 1985 enda på andreplass i 1. divisjon etter ei spanande sesongavslutning, og deretter vart noregsmeister på Ullevaal stadion. Året etter vann Lillestrøm seriegullet, men tapte 1-4 mot Tromsø IL i cupfinalen.

Sundby debuterte på Noregs landslag sommaren 1983. Året etter deltok han i Sommar-OL 1984. I åra framover var han jamnt med i den norske fyrsteellevaren. Han vart alvorleg skadd i kampen mot Skottland på Ullevaal stadion i september 1988, då han vart brutalt takla av Steve Nicol heilt i byrjinga av kampen. Skotte-kampen vart hans 39. landskamp, i alt skåra han seks mål. 

Skaden førte til at Sundby ikkje kunne spele fotball i nærare to år. Dermed gjekk kontrakten med den greske klubben Iraklis frå Thessaloniki ut, ein klubb han hadde spelt for sidan seinhaustes 1986. Sundby kom tilbake i spel med Lyn i 1990, og hjelpte klubben til opprykk same sesongen. Etter to sesongar i den norske toppserien la han opp.

### Merittar

* Seriemeister: 1986 med Lillestrøm
* Cupmeister: 1985 med Lillestrøm

Siden 2007 er han tilsett i Norges Fotballforbund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tom Sundby» frå Wikipedia på bokmål, den 11. oktober 2015.*


| * v
* d
* e
Fotball piktogram ~~0~~
Det norske herrelandslaget i fotball – Sommar-OL 1984 ~~0~~ Dei olympiske ringar |
| --- |
| 
* 1 Thorstvedt
* 2 Fjælberg
* 3 Kojedal
* 4 Eggen
* 5 Sirevåg
* 6 Ahlsen
* 7 Mordt
* 8 Herlovsen
* 9 Gran
* 10 Sundby
* 11 Kollshaugen
* 12 By Rise
* 13 Vaadal
* 14 Johansen
* 15 Berg
* 16 Krogsæter
* 17 Seland
* Trenar: Fossen

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Sveitsisk landskap, 1830-åra
*Am Urnersee* (*Ved Urnersjøen*), 1849
**Alexandre Calame** (28. mai 1810–19. mars 1864) var ein sveitsisk kunstmålar. Han er særleg kjend for sine mange bilete frå alpelandskap, måla i ein romantisk stil.

Liv og gjerning
---------------

Calame var fødd i Arabie i kommunen Corsier-sur-Vevey, i dag ein del av Vevey i kantonen Vaud. Far hans var ein marmorhoggar. Sjølv byrja han femten år å arbeide i ein bank. På fritida øvde han seg i å teikne og å fargelegge utsiktsbilete frå Sveits. Med hjelp frå bankieren Diodati fekk han i 1829 høve til å ta leksjonar hos landskapsmålaren François Diday. Etter nokre månader bestemte Calame seg for å verte kunstmålar.

Frå 1835 stilte han i Paris og Berlin ut bileta sine frå dei sveitsiske alpane og skogsområda. Dei vann snøgt åtgaum, særleg i Tyskland, trass i at Calame var meir ein teknar enn ein kolorist. I 1842 reiste han til Paris og stilte ut bilete av Mont Blanc, Jungfrau, Brienzsjøen, Monte Rosa og Matterhorn.

Calame reiste i 1844 til Italia og tok med seg mange bilete til Roma og Napoli. Han viste òg at han kunne fange det eigedomlege ved italiensk natur, men Alpane vart verande spesialiteten hans. Isbrear, fjellvatn, stormfelte tre, skyer og steinar, måla han med stor truskap til naturen, men med ei viss glatthet.

Eit av dei mest kjende verka hans er skildringa av dei fire årstidene og til ulike tider på døgnet. Verka hentar motiv frå fire regionar, der den sørlege er ein vårmorgan, sommarettermiddagen viser eit flatt landskap i nord, haustkvelden og vinternatta er begge frå fjellandskap. Endå meir populært enn dette store arbeidet, var Calame sine mindre arbeid. Både i form av litografi og etsingar, mellom anna 18 studiar av Lauterbrunnen og Meiringen og 24 ark av alpeovergongar. Desse verka selde godt i land som Frankrike, England og Tyskland. I dag vert dei mykje brukt til opplæring i teikning.

Calame døydde i Menton i Frankrike.

* *Denne artikkelen bygger på «Alexandre Calame» frå Wikipedia på tysk, den 23. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* HDS

 |
**Magnetohydrodynamikk** (MHD), **magnetgassdynamikk** eller **hydromagnetisme** læra om rørsle i plasma, det vil sei straumførande gassar og væsker, under påverknad av mekaniske, elektriske og magnetiske krefter. Læra er ein viktig del av plasmafysikken.

Feltet MHD vart starta av Hannes Alfvén, noko han fekk Nobelprisen i fysikk for i 1970.

Det grunnleggjande konseptet i MHD er at magnetfelt kan indusere straumar i ei leiande væske i rørsle, som igjen skapar krefter i væska som så endrar sjølve magnetfeltet. Likningssettet som skildrar MHD er i kombinasjon med Navier-Stokes-likningane i væskedynamikk og Maxwell-likningane i elektromagnetisme. Desse differensiallikningane må løysast samstundes, anten analytisk eller numerisk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Magnetohydrodynamics» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Alfvén, H. "Existence of electromagnetic-hydrodynamic waves" (1942) *Nature*, Vol. 150, pp. 405

* magnetohydrodynamikk. I Store norske leksikon. Henta frå:
**Rasina** (serbisk Расина) er ei elv sør i sentrale område i Serbia. Elva er 92 km lang og munnar ut i Zapadna Morava nær byen Kruševac.

Rasina spring ut frå sørsida av fjellet Goč nær landsbyen Rašovka, sørvest for kurstaden Vrnjačka Banja. Rasina er demd opp ved landsbyen Ćelije og den kunstig innsjø Ćelije med eit areal på 4,16 km² er skapt av dammen. Innsjøen er skapt som ein del av reguleringa av Velika Morava. Sju kilometer etter Kruševac munnar Rasina ut i Zapadna Morava ved landsbyen Makrešane.

Rasina drenerer eit område på 994 km² og nedslagsfeltet høyrer til Svartehavet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rasina River» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Mala Prosvetina Enciklopedija*, 3. utg. (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
	+ Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Noregs KFUK-KFUM** er ein kristen barne- og ungdomsorganisasjon med 17 000 medlemmer fordelt på over 650 forskjellige grupper over heile landet. Organisasjonen har over 5 000 barnemedlemmer, over 7 000 ungdomsmedlemmer og nærare 5 000 unge vaksne og vaksne medlemmer. 

KFUK står for Kristelig Forening for Unge Kvinner og KFUM står for Kristelig Forening for Unge Menn. Den likesida trekanten i logoen symboliserer ånd, sjel og kropp, og tyder at KFUK-KFUM tar heile mennesket på alvor. 

Noregs KFUK-KFUM utgjer saman med Noregs KFUK-KFUM-speidarar KFUK-KFUM-rørsla i Noreg, som har vel 30 000 medlemmer. Dei to organisasjonane har felles ideologi, men kvart sitt landsstyre og kvar sin generalsekretær. 

KFUK-KFUM Global driv KFUK-KFUM-rørsla i Noreg sitt internasjonale arbeid.
Noregs KFUK-KFUM er knytt til to store internasjonale organisasjonar, YMCA (Young Mens Christian Association) og YWCA (Young Womens Christian Association). Organisasjonane finst i over 120 land og har 50 millionar medlemmer. Trekantlogoen vert nytta overalt. I Noreg er KFUK og KFUM éin organisasjon, men på verdsbasis er det delt inn i to organisasjonar: YMCA og YWCA.

Noregs KFUK-KFUM vart stifta i 1880 under namnet De Norske Ynglingeforeningers Fællesforbund. Namnet vart endra til Norges Kristelige Ungdomsforbund i 1898, og til Noregs KFUK-KFUM i 198]. 

Den første Ynglingeforeninga i Noreg (for menn) vart stifta i 1868, medan den første KFUK-foreninga kom i 1887. Fellesforbundet opna for medlemskap for KFUK-foreningar i 1892.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BR orgnr

 |
Skisse av Cthulhu teikna av H.P. Lovecraft sjølv
**Cthulhu** er hovudfienden i ei novelle H.P. Lovecraft skreiv i 1926: «Call of Cthulhu». Han, eller rettare det, er ein gamal, sovande gud, som såvidt vaknar og spreier galenskap og vonde draumar over heile verda ei stutt tid våren 1925. Sjølv om Cthulhu berre er med i denne eine novella, har han, eller det, blitt fellesnemnar for heile Lovecrafts lagnadstunge fantasi-mytologiske byggverk: Cthulhu-mytologien.

Framtoning
----------

Cthulhu framstår som ein ovende stor vanskapnad, med hovud som ein blekksprut, kropp som ein drake og med venger som ei flaggermus. Han søv under den eldgamle og førmenneskelege byen R`lyeh, som er å finne i Stillehavet, på det punktet som ligg lengst frå noko anna landmasse. Denne gamle og heller agelege guden har tilbedarar, ein kult som messer på eit uskjøneleg språk, og som ventar på at Cthulhu skal vakne og ta tilbake herreveldet over verda. I følge novella er kulten eldre enn menneskeleg sivilisasjon. Det kjem og fram at alle som veit noko om dette, men som ikkje sluttar seg til kulten, blir drepne ein etter ein. I novella blir Cthulhu sett ut av spel av ein norsk sjømann som køyrer fiskebåten han styrer beint i magen på utysket. Han overlever som den einaste av eit mannskap på seks, men er mest frå vit og sans når han blir funnen einsam i drift på havet.

Bruk i populærkultur
--------------------

Cthulhu er sjølvsagt avbilda ei rekkje gonger, og spelar og ei rolle i teikneserien *M* av den norske teiknaren Mads Eriksen, som vender opp ned på skrekkhistoria ved å ta Cthulhu med seg heim til jul.

Sjå òg
------

* Cthulhu-mytologien

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **The Call of Cthulhu** ved Wikisource. |

* H.P. Lovecraft: *Skrekken fra Dunwich og andre historier*, SEMIC/Nordisk forlag 1994. Omsett av Jens E. Røsåsen og Ragnar Askeland, Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* H.P. Lovecraft: *Makabre historier*, Bok- og Magasinforlaget 1994. Omsett av Kolbjørn Mora. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
**Uladzimir Prakopavitsj Njakljajew** (fødd 11. juli 1946 i Smarhon i Hrodna-provinsen) er ein belarusisk poet, forfattar og politikar. Han har vunne fleire prisar for litteraturen sin. Sidan 25. februar 2010 har han vore leiar for kampanjen *Sei sanninga*. Han var kandidat ved presidentvalet i Belarus 19. desember 2010. Dei offisielle valresultata, som Njakljajew og resten av opposisjonen ikkje godtok, gav han 1,8 % av røystene. Kvelden den 19. desember vart han banka opp av politifolk då han var på veg for å delta i demonstrasjonar mot valfusk. Han vart arrestert og tiltalt for å ha organisert opptøyar. 29. januar vart han sleppt ut av fengselet, men sett i husarrest. Menneskerettsorganisasjonen Amnesty International rekna han som ein samvitsfange. Under rettssaka i mai 2011 la aktoratet ned påstand om tre års betinga fengsel for rolla hans under demonstrasjonane. 20. mai 2011 vart han dømd til to års fengsel på vilkår. Etter at han slapp ut av fengselet, har han halde fram som opposisjonsaktivist gjennom kampanjen *Sei sanninga*.

Merknadar
---------

1. ↑  Belarusisk skrift **Уладзімір Пракопавіч Някляеў**, russisk *Vladimir Prokofjevitsj Nekljajev*

Fotnotar
--------

1. ↑  www.amnesty.org på engelsk.
2. ↑  www.amnesty.org på engelsk.
3. ↑  "Прокурор предлагает не сажать экс-кандидатов в президенты Белоруссии Некляева и Рымашевского" frå Gazeta.ru, 17. mai 2011, på russisk

* Arkivert 2015-08-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
*Sjå òg Arda i Italia.*

**Arda** (bulgarsk Арда, gresk Άρδας, *Árdas*) er ei elv som renn i Bulgaria og Hellas. Ho har sitt utspring i Rodopifjella i Bulgaria nær landsbyen Smoljan, og renn 290 km austover forbi Kardzjali og Ivajlovgrad, og så inn i Hellas gjennom nordlege delar av prefekturet Évros, inkludert Kastaniés. Ho munnar så ut i elva Évros (Maritsa), like vest for Edirne i Tyrkia. I den bulgarske delen av elva er det bygd tre demningar med tilhøyrande vasskraftverk, Kardzjalidemningen, Studen Kladenets og Ivajlovgraddemningen. 241 km av elva ligg i Bulgaria, og ho er den lengste elva i Rodopifjella. Brua Djavolski most frå mellomalderen er ei bogebru som kryssar elva 10 km frå Ardino.

Tre gongar i 2005 flauma elva over, særleg i Kastaniés-området, der ho gjorde området om til ein lagune. I lag med Maritsa flauma ho inn i gater og bygningar, slik at fleire menneske vart stranda i heimane sine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
**John Joseph Capek** (fødd 26. november 1946) er ein australsk-tsjekkisk komponist, arrangør, klaverspelar og produsent.

Capek flytta med familien til Melbourne i Australia då han var tre år. I 1973 flytta han til Canada. 

I Toronto spelte Capek klaverinstrument og arrangerte songar for Marc Jordan, Ian Thomas, Dan Hill og Dianne Brooks. Han flytta så til Los Angeles og skreiv songar for René Shuman, Rod Stewart, Joe Cocker, Diana Ross, Manhattan Transfer, Isaac Hayes og mange andre. Som studiomusikar arbeidde han med produsentar som Humberto Gatica og John Boylan. 

Han var medlåtskrivar på det meste av albumet *One Foot in Front* av den australske songaren John Paul Young i 1984. I 1995 kom han attende til Toronto og fortsette å skrive musikk for Stewart, i tillegg til Cher, Amanda Marshall, Bonnie Raitt og andre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Capek» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Production Music Online[*daud lenkje*]
* HitQuarters

1. ↑  John Capek, Discogs

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.JohnCapek.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |