recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Chiharu Igaya** (fødd 20. mai 1931) er ein japansk tidlegare alpinist som vann OL-sølv i 1956 og VM-bronse i 1958, begge medaljane i slalåm. Han var den fyrste alpinisten frå Asia som hevda seg i verdstoppen. Igaya har vore medlem av Den internasjonale olympiske komitéen frå 1982, sidan 2005 har han vore ein av visepresidentane.

Aktiv
-----

Igaya, som vart fødd i landsbyen Tomari på Hokkaido, byrja satse på skisport medan han studerte ved Dartmouth College i delstaten New Hampshire i USA, der den tidlegare verdsmeisteren Walter Prager var trenaren hans. I 1952 deltok Igaya for fyrste gong i Vinter-OL, og vart nummer elleve i slalåmtevlinga i Rødkleiva.

Vinteren 1954 vann han slalåmtevlinga og kombinasjonen under den opne amerikanske meisterskapen. Ved dei olympiske leikane i Cortina d'Ampezzo i 1956 rann han inn til sølvmedalje i slalåm, slått einast av OL-kongen Toni Sailer.

Under VM i alpine greiner 1958 i Bad Gastein i Austerrike tok Igaya bronsemedaljen i slalåm, og kom på sjetteplass i storslalåm og fjerde i kombinasjonen. I 1960 vann Igaya sin siste meistertittel i den amerikanske meisterskapen. Same sesongen vart han nummer tolv i slalåm under OL i Squaw Valley i California. Deretter la han opp som aktiv alpinist.

Kjelder
-------

* 

* (en) Chiharu Igaya – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

* *Denne artikkelen bygger på «Chiharu Igaya» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* CiNii
* Munzinger (sport)
* NDL

 |
*Labor* (1884). Måleri av Nils Kreuger av ein hest som dreg eit treskjeverk.
**Hestekraft** (forkorta **hk**) er ei gamal eining for effekt, men det er ikkje ei SI-eining. Eininga hestekraft er no eigenleg erstatta av eininga watt (i praksisk kW, kilowatt = tusen watt), men er likevel framleis uoffisielt i bruk når det gjeld motorkøyretøy. I vitskapleg samanheng bruker ein måleeiningar i SI-systemet, der watt er måleeining for effekt.

Det var Thomas Savery som fyrst nytta omgrepet hestekrefter, men det var James Watt som definerte eininga ved at han eksperimentelt slo fast at ein hest som på den tida blei nytta i dei engelske gruvene, gjennomsnittleg var i stand til å heise ei last på 33 000 pund éin fot opp på eitt minutt. Dette tilsvarar ca. 75 kg éin meter opp på eitt sekund. Denne eininga blei så nytta til å rekne ut kor mange hestar ei dampmaskin var god for.

Ei sekshestekrefters dampmaskin kunne såleis erstatte seks hestar. Ein har i ettertid funne at få hestar er i stand til å levere så mykje som éin hestekraft over tid, slik at dampmaskinene til James Watt faktisk erstatta fleire hestar enn det var lova.

Eininga hestekraft blir i dag stort sett berre brukt av historiske grunnar og gamal vane når det gjeld til dømes å oppgje effekten av motorar, særleg i bilar, og er i ferd med å bli avløyst av kilowatt. Ein tommelfingerregel for omrekning er at 1 hk er ¾ kW. Britiske *horsepower* med symbol hp er lik 1,0139 hestekrefter (hk).

Hestekraft og kilowatt
----------------------

Ein hestekraft, som på tysk heiter *Pferdestärke* (*PS*) og på fransk *cheval-vapeur* (*ch*), er altså tradisjonelt definert som 75 kilopondmeter per sekund (kpm/s), som svarar til effekten av å lyfte opp ei tyngd på 75 kilogram ein meter rakt opp i lufta frå jordoverflata på eitt sekund. Ettersom eitt kilopond svarar til 9,80665 newton, vert ein hestekraft det same som 735,49875 watt. I engelskspråklege land, der hestekraft vert kalla *horsepower* (hp eller bhp) og definert som 33 000 *footpoundforce* per minutt (som var James Watts definisjon), svarar ein *horsepower* til om lag 745,7 W

Då ein no nyttar eininga kilowatt når det gjeld motoreffekten i køyretøy, vert altså:

* 1 hk = 0,73549875 kW
* 1 kW = 1,359621617 hk
* 1 hp = 0,745699872 kW

Kjelder
-------

1. ↑  «hestekraft» i Nynorskordboka.
**Brandangersundet bru** er ei nettverksbogebru på fylkesveg 4 i Gulen kommune i Vestland. Brua går over Brandangersundet.

Brua knyter saman Sandøy med resten av fastlandet i Gulen og saman med bruene Nappsundbrua, Mjømnesundbrua og Mjåsundbrua gjev ho fastlandssamband til øyene Mjømna og Byrknesøy.
Brua over Brandangersundet har eitt hovudspenn på 220 m og ei totallengd på 285 m. Dette er den lengste nettverksbogebrua i Noreg og samstundes den til no smalaste i verda.[*treng kjelde*] Ferjesambandet Leirvåg-Sløvåg-Skipavik mista stoppet i Skipavik og trafikekrer berre strekninga Leirvåg-Sløvåg etter opninga av brua.

Planlegging og bygging
----------------------

Brua er prosjektert av Aas-Jakobsen AS.
Planlegginga av brua vart mykje meir omfattande enn fyrst tenkt og byggestart på brua vart utsett fleire gonger. I mars 2009 var anbodet lyst ut med frist 18. mai 2009. I juli 2009 vart det underteikna kontrakt med Skanska om bygging av brua. Brua vart bygd på land i Sløvåg og så lyft på plass av to kranbåtar 3. september 2010. For å få gjennomført lyftet og transporten til Brandangersundet måtte ei høgspentlinje som forsyner Mongstad-raffineriet med straum mellombels demonterast. Dette vart gjort i samband med produksjonsstopp på raffineriet i september 2010.
4. november 2010 vart Fylkesveg 4 i Sogn og Fjordane, Sløvåg-Ånneland, offisielt opna.

Andre nettverksbogebruer i Noreg
--------------------------------

Til no finst det berre to til nettverksbogebruer i Noreg. Dei vart begge opna i 1963.

* Håkkadalsbrua over Steinkjerelva i Nord-Trøndelag, hovudspenn på 79,75 m, den fyrste nettverksbogebrua i Noreg, opna i juli 1963
* Bolstadstraumen bru i Hordaland, hovudspenn på 84 m

Sjå og
------

* Bruer i Noreg

Kjelder
-------

* Denne artikkelen byggjer på «Brandangersundet bro» henta frå Wikipedia på bokmål. Der vart desse kjeldene gjevne:

1. 1 2  Endelig: Brandangersundet bru er utlyst[*daud lenkje*] - Våre Veger - Besøkt 18. april 2010
2. 1 2  Brandangersundet bru til Skanska - Teknisk Ukeblad - Besøkt 18. april 2010
3. 1 2  Bru over Brandangersundet[*daud lenkje*] Statens Vegvesen - besøkt 18. april 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Ryszard Kapuściński** (4. mars 1932–23. januar 2007) var ein polsk journalist og forfattar.

Kapuściński var i fleire tiår det polske nyheitsbyrået PAP sin korrespondent i ulike verdsdelar. Gjennom lang tid var han den einaste i Polen som rapporterte frå Afrika, der han dekte det som var av viktige hendingar på det vide kontinentet. Lange periodar var han også stasjonert i Latin-Amerika og Asia.

I reportasjebøkene sine blanda Kapuściński skilsetjande hendingar med personlege refleksjonar og stor varheit for detaljar. Den omfattande rapporteringa frå Afrika stadfesta eit stendig sterkare ry, og boka *Keiseren* om Haile Selassie gjorde han kjend for eit større publikum. Mellom hans seinare arbeid merker *Sjahenes sjah* og *Imperiet* seg ut; den fyrste omhandlar Iran før den revolusjonen i 1978-79, den andre tek føre seg oppløysinga av Sovjetunionen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ryszard Kapuściński» frå Wikipedia på svensk, den 9. desember 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Thora Skolmen** (21. juli 1868–10. oktober 1933) var ein norsk lærar, forfattar og kvinnesaksforkjempar.

Liv og virke
------------

Thora Skolmen var dotter av Torger Hansen Skolmen og Ingeborg Kristiansdatter Væle. Faren var aktiv innan lekmannsrørsla, det som no er indremisjonen. Ein av brørne hennar var målaren og læraren Kristian Skolmen. 

Thora Skolmen utdanna seg til lærar ved Hamar seminar, og blei uteksaminert i 1897. Ho arbeida som lærarinne i Vardal, så i Ytre Rendal før ho i 1901 kom til Hov der ho verka til 1912. Ho måtte då gje seg som lærarinne fordi høyrselen svikta. I alle desse åra var Skolmen aktiv i samfunnets teneste. Ho engasjerte seg i arbeidet for allmenn røysterett for kvinner. Thora og systera Helene var dei første medlemmane i Norsk Kvinnesaksforening. 

Skolmen engsjerte seg sterkt i arbeidet med Boka om Land I-II, som starta i 1914. Ho samla inn, og fekk skrive ned folkeviser, sullar, lokkar og regler. Ho tok også for seg det ho sjølv kalla «Musikk uten kunstige instrumenter, men egentlig ikke sang». Med det meinte ho kauking, lalling, tralling og kulokk. Skolmen kalla dette ein heilt kvinneleg musikk. Særpreget er dei høge tonane, ofte ein hel oktav over annan musikk.

Skolmen døydde etter ein tur der ho sklei på nysnøen og fall utfor eit stup.

Biografi
--------

* Skolmen, Thora, *Leik, Musikk og Dans. Boka om Land I*, Oslo 1914
* Skolmen, Thora, *Leik, Musikk og Dans. Boka om Land II*, Oslo 1952
* Skolmen, Thora, *Leik og dans. Opptegnelser fra Land*, Norsk Folkekultur 1935

Kjelder
-------

1. ↑  *Eldre lærerinne fallt utfor et stup. Dødsulykke i Nordre Land.* i Arbeiderbladet den 11. oktober 1933.

* *Denne artikkelen bygger på «Thora Skolmen» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Thora Skolmen på NLIs Lokalhistoriewiki.
* Folkemusikk – «Litteratur/bøker om Folkedans».
* Universitetet i Oslo – «Tordivelen og Fluga».
* Arkivliste for Opplandsarkivet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* KulturNav

 |
Teikning frå 1882 av xibomenn, av Henry Lansdell
**Xibe**(ᠰᡞᠪᡝ) er ei folkegruppe som bor i provinsen Xinjiang og Mandsjuria i Folkerepublikken Kina. Folket er ei av dei 55 erkjende minoritetsgruppene i Kina.

Xibefolket, som er av mongolsk opphav, levde opphavleg kring elvane Nonni og Songhua i det sentrale Mandsjuria. Dei var ei av dei ni stammene som Nurhaci sigra over i slaget ved Gure i 1593. Folket var ein viktig alliert for mandsjuarane dår dei danna Qing-dynastiet i Kina i 1644. I samband med at Qianlong-keisaren erobra Dzungaria i 1759, grunnla han ein garnison beståande av xibe i Qapqal, sør for elva Ili.

Størstedelen av dei xibe som framleis bur i Qapqal talar xibe-språket, som vert rekna for ei dialekt av det lite brukte mandsjuiske språket. Dei fleste xibe-folk i Mandsjuria talar stort sett kinesiske dialektar.

Kjelder
-------

* Stary, Giovanni. *On the Tracks of Manchu Culture, 1644-1994: 350 Years after the Conquest of Peking.* Wiesbaden: Harrassowitz, 1995.
* *Chabucha'er Xibo zizhixian gaikuang.* Ürümqi: Xinjiang renmin chubanshe, 1986.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Sibe (folk)» frå Wikipedia på svensk, den 25. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Romas Ubartas** (fødd 26. mai 1960) er ein tidlegare diskoskastar frå Litauen. Ubartas representerte Sovjetunionen fram til unionsoppløysinga i 1990. Ubartas har ein personleg rekord på 70,06 frå 1988.

Romas Ubartas deltok for Sovjetunionen under sommar-OL 1988 i Seoul. Her tok han sølvmedaljen bak austtyske Jürgen Schult og framfor vesttyske Rolf Danneberg. I sommar-OL 1992 i Barcelona tevla Ubartas for Litauen. Her tok han for fyrste gong olympisk gull framfor Schult og cubanske Roberto Moya.

Ubartas deltok også under sommar-OL 2000 i Sydney, men rauk ut i kvalifiseringa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Romas Ubartas» frå Wikipedia på tysk, den 10. august 2012.*

### Fotnotar

1. ↑   Ubartas på sidene til Iaaf.org
2. ↑   Engelsk Wikipedia: Diskos under sommar-OL 1988
3. ↑   Engelsk Wikipedia: Diskos under sommar-OL 1992
4. ↑   Engelsk Wikipedia: Diskos under sommar-OL 2000

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Romas Ubartas» (på engelsk). Olympedia. Henta 8. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
**Simen Iversen Vangen** (fødd 24. februar 1976) er ein norsk trommeslagar og perkusjonist frå Sortland i Vesterålen.

Simen Vangen var ein barndomsven med Madrugada-vokalist Sivert Høyem. Han har utdanning innan jazz og klassisk musikk frå *Conservatorium van Amsterdam* i Nederland.

Etter at trommis Jon Lauvland Pettersen slutta i Madrugada, blei Vangen med i 2002. Han spelar på *Grit*-cden, som dels vart innspelt i Berlin; samt Sivert Høyem sin fyrste solo-cd frå 2004, *Ladies and Gentlemen of the Opposition*. Vangen slutta i Madrugada i 2004 for å bruka meir tid på jazz-prosjekta sine.

I 2007 var Vangen medlem av det akustiske popbandet Sigrun and the Kitchen Band. Hausten 2008 flytte han til Kabelvåg, der han no jobbar som produsent og frilansmusikar. Han har m.a. produsert eit musikalsk teaterstykke med namnet *Prinsessen som gikk til jordas indre*.

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Vangen.

Referansar
----------

1. ↑  Dagbladet: - Berlin ble redningen.
2. ↑  NRK.no: Madrugada.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Diskografi på discogs.no
* Diskografi på Groove.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* Discogs (artist)

 |
**Simen Brenne** (fødd 17. mars 1981) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Fredrikstad. Han vart noregsmeister i 2006 og 2007, samt seriemeister i 2013. Triumfane kom med tre ulike fotballag; Fredrikstad FK, Lillestrøm SK og Strømsgodset IF. Brenne var ein løpssterk spelar med ein bra skotfot.

Karriere
--------

### Klubbspel

Brenne debuterte med Selbak TIF på nivå 3 i det norske seriesystemet. Etter sesongslutt i 1999 fekk han proffkontrakt med eliteserielaget Moss FK. Han slo gjennom i 2002-sesongen som angrepsspelar. Etter nedrykk i 2003 og deretter ein svak sesong på nivå 2, vende Brenne tilbake til fødebyen. Frå 2005 spelte han på Fredrikstad FK, nyopprykkt eliteserielag. Her fekk han vere offensiv midtbanespelar, ein posisjon han seinare alltid skulle ha. Eit høgdepunkt kom i noregsmeisterskapen i fotball 2006. NM-finalen mot Sandefjord Fotball enda med at FFK sigra 3–0. Sesongane 2007 og -08 gjorde Brenne teneste i Lillestrøm SK. Ein fin fyrstesesong vart krona med siger 2–0 over FK Haugesund i cupfinalen 2007. Etter ein svak andresesong flytta han i 2009 til Odd Grenland. Han lukkast betre med laget frå Skien, eit lag som hevda seg i eliteserien og nådde semifinalar i NM. 

Før sesongstart i 2013 skreiv Brenne kontrakt med Strømsgodset IF. Han fekk ein del speletid, men hadde inga sentral rolle i eit lag som overraska stort og vart seriemeister. Året etter sat han på benken, sesongen 2015 var han innbytar i ein del kampar for Sarpsborg 08. Han avslutta si tid som aktiv med Råde IL på nivå 5 i 2016 og -17.

### Landslagsspel

Brenne fekk sin landslagsdebut 24. mars 2007 i ein EM-kvalifiseringskamp mot Bosnia-Hercegovina. Fire dagar seinare vart han matchvinnar då Noreg vann 1-0 over Tyrkia, hans einaste landslagsmål. Etter sin tredje landskamp måtte han vente i over to år før han atter kom i spel med landslagsdrakt. Frå september 2009 til januar 2012 deltok han i 12 landskampar. I alt var han med i 15 landskampar, 13 av dei som innbytar.

### Merittar

* Noregsmeister: 2006 med Fredrikstad FK og 2007 med Lillestrøm SK
* Seriemeister: 2013 med Strømsgodset IF

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Simen Brenne» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2021.*
* eu-football
**Jabal Simeon** eller **Simonfjellet** (arabisk جبل سمعان, Jabal Semʻān), òg kalla **Laylūn** (arabisk جبل ليلون), er eit høgland i Aleppo guvernement nord i Syria. Fjellet ligg i Jabal Simeon og Aʻzāz-distrikta i Aleppo guvernement.

Namn
----

Namnet på fjellet kjem frå St. Simeon, ein kristen eremitt på 400-talet som levde i eit kloster på fjellet. 

Det antikke namnet på fjellet var Nebo, etter den mesopotamske guden Nabu. Ordet Nebo finst framleis i namna på fleire landsbyar på fjellet (Kafr Nebbo, Nebbol, etc.).

Namnet Laylūn er av kurdisk opphav.

Landskap
--------

Jabal Simeon er ein del av Belusmassivet vest på Aleppoplatået. Det ligg kring 20 km nordvest for Aleppo. Fjellet strekker seg 50 km frå nord til sør med ei breidd på 20–40 km og ei gjennomsnittleg høgd på 500–600 moh. Det høgaste punktet er Sheikh Barakāt (876 moh) i sørlege delen av fjellet. 

Dalen ʻIfrīn går mellom Jabal Simeon og Kurd-Dagh i vest. Aʻzāzdalen markerer nordgrensa til fjellet og på andre sida ligg Aʻzāz-sletta og Barsa på Aintabplatået. Dalen til elva Quweiq går langs austsida av fjellet. Sør for fjella ligg Dāna og Ataribsletta. Gamle ruter knyt Qinnasrin til Antiokia og går over desse slettene til ʻIfrīndalen der han snur vestover, og skil Jabal Simeon frå Ḥārimfjella i sør.
15 kW xenonlampe nytta i IMAX-projektorar.
**Xenon høgtrykkslampe** eller **xenonkolbe** er ein gassutladningslampe som gjev eit lys med fargesamansetnad som liknad dagslyset. Effekten på lyset er frå kring 100 W til fleire kW, og kan vere luft- eller vassavkjølt. Lampen er laga av kvartsglas forma som ein ellipsoide og fylt xenongass under høgt trykk. Utladinga, som er ekstra lyssterk, finn stad mellom to elektrodar av wolfram, plassert diametralt overfor kvarandre. Desse skapar ein lysboge med ei lengd på eit par millimeter. Gasstrykket er åtte atmosfærar når lampen er kald og kring tre gonger så høgt han han er i drift. Lysfargen er så å seie upåverka av drift og levetid og brukstida er kring 2000 timar. Xenon høgtrykkslampar vert nytta ved industrielle prosessar og vart tidlegare nytta i mellom anna film- og lysbildeframvising og fjernsyn. Lampen har òg vitskaplege og medisinske bruksområde.

Kjelder
-------

* xenon høytrykkslampe. (2012-02-18) I *Store norske leksikon*. Henta frå
**Brandal** er ein tettstad i Hareid kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg på vestsida av Sulafjorden og på austsida av øya Hareidlandet, like nord for sjølve Hareid.

Historie
--------

Brandal har ei lang historie innan selfangst. I 1898 gjekk dei første skutene til Nordishavet. Far og son Severin og Peter Brandal var skipper på kvar si skøyte som vart forsterka til å gå i is. På vårparten i 1898 stemnde dei ut Breisundet med «Minna» av Brandal og «Nils Liaaen» av Ålesund. Dei hadde også lag med «Sleipner» av Ålesund med skipper Jonas Fuglevik. Dette var starten på ein ny næringsveg for Sunnmøre og Vestlandet. Brandal vart etterkvart eit senter for all selfangst og polare ekspedisjonar frå heile Vestlandet. Her vart det bygd mottaksannlegg i land for både selprodukt og sildeolje. Fram mot siste verdskrig voks det fram eit miljø i denne vesle bygda som var eineståande for heile landet. Det var ikkje berre pelsskinn og selspekk dei tok med seg heim, men dei fanga og levande isbjørn og moskus som dei leverte til dyrehagar rundt om i Europa. Dei hadde moskusar gåande på beite oppe på fjellet, isbjørn i bur på sjøbuene og jamvel ha kvalross symjande under sjøbugolva i påvente av sal.

Brandal var heimehamn for til saman 47 ishavsskuter frå starten i 1898 og fram til siste fangsttur i 1998. I tillegg kjem skuter frå Hareid og Hjørungavåg, så til saman hadde Hareid kommune 57 ishavsskuter. Alle desse er i dag vekk. Berre to skuter er tekne vare på i regionen: «Aarvak» frå 1912 som er sett på land ved sidan av ishavsmuseet Aarvak, og «Polarstar» den første selfangaren bygd i stål i 1948. Ein 100 år gamal næringsveg er i dag borte. Dei to mottaksanlegga er nedlagde.

17. mai 1941 kom dei første tyske soldatane til Brandal, ein tysk løytnant med 22 mann. Tre dagar seinare, den 20. mai kom 64 mann med fullt utstyr. 23. mai kom 4 kanoner og 22 artilleristar, 18. juli kom 50 infanteristar frå Roald. I august kom to norske entreprenørar med det mål å byggje ei festning på Kvitneset, desse var Bernard Olsvik og Erlend Hurlen. 7 august byrja bygginga. 
27 juni 1942 kom dei første russiske fangane til Kvitneset, 30 stk. I januar 1943 var fangetalet oppe i 105, men i gjennomsnitt var der ca. 60. På det meste var der om lag 500 tyske soldatar på Kvitneset i løpet av krigen.

Kjelder
-------


* Lærebok av Magnulf Bjørndal 1982[*daud lenkje*]
* Ishavsmuseet Aarvak
* Brandalinfo.no - Internettportal for Brandal


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Rynkevier** |
| RynkevierRynkevier |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Vierordenen Malpighiales |
| **Familie:** | Vierfamilien Salicaceae |
| **Slekt:** | Vierslekta *Salix* |
| **Art:** | **Rynkevier** *S. reticulata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Salix reticulata***L. 1753 |

**Rynkevier** (*Salix reticulata*) er eit lite lauvtre i pilefamilien, òg kalla vierfamilien. Planten er ein liten, krypande busk som blir 5 til 15 cm høg og blomstrar i juni til juli. Han veks på fuktig og kalkhaldig fjelljord og snøleie i heile den skandinaviske fjellkjeda.

Skildring
---------

Rynkevier i Tatrafjella.
Baksida av eit rynkevierblad.
Årskvistane er raudlege og snaue. Blada er grøne og nesten sirkelrunde i ulike storleikar, 2–5 cm breie, med nedbøygde kantar. Fargen oppå bladplatene er mørk grøn og nervene er innsunkne. Undersida av bladplatene er grågrøne. Bladet har berre 2–4 par sidenervar og elles ein struktur av nettnervar. Dei raudbrune bladstilkene er maksimalt 2 cm lange, ofte mindre. Horakla har 11–40 blomstrar med kapslar som er mørkeraude hårete og har fort griffel. 

Rynkevier dannar sjeldan hybridar.

Utbreiing
---------

Rynkevier er ganske vanleg i fjellet, og dannar matter ein kan sjå med karakteristiske mørkeraude kvistar og kapslar. Han breier seg til snaufjellet i Noreg og Sverige. I Noreg veks arten i sør frå høgder på over 1 500 meter, medan han i arktiske strøk veks heilt ned til havet, t.d. i Nord-Noreg og på Svalbard. Han veks på Bjørnøya og konsentrert rundt Isfjorden på Spitsbergen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rynkevier» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mai 2023.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Stenberg, Lennart & Bo Mossberg, Steinar Moen (norsk red.), *Gyldendals store nordiske flora*, Gyldendal, Oslo 2007. ISBN 978-82-05-32563-0

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Rynkevier* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Rynkevier* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Rynkevier* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Rynkevier* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Rynkevier* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Rynkevier* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Rynkevier* hos The International Plant Names IndexRedigere på wikidata
* (en) *Rynkevier* hos TropicosRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Salix reticulata* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Salix reticulata* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Salix reticulata* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Koordinatar: 28°19′N 109°44′E﻿

**Xiangxi** er eit autonomt prefektur for folkegruppene tujia- og miao nordvest i den kinesiske provinsen Hunan. Prefekturet, som i vest grensar mot Chongqing, har eit areal på 15 461 km² og hadde vel 2,5 millionar ibuarar i 2010.

Namnet *Xiangxi* tyder bokstaveleg 'Hunan vest'. *Xiāng* (湘) er ei forkorting for *Hunan* og *xī* (西) tyder 'vest'. 

Tjuefem folkegrupper er representerte i Xiangxi. Hankinesarar utgjer ein tredjedel, tujiafolket om kring det same med 860 000 menneske, medan miaofolket omfattar 790 000 personar.

Prefekturet Xiangxi omfattar eit byfylke (市 *shì*), Jishou, som er hovudstaden i prefekturet, og sju fylke (县 *xiàn*): Baojing, Fenghuang, Guzhang, Huayuan, Longshan, Luxi og Yongshun.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xiangxi Tujia and Miao Autonomous Prefecture» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mai 2013.*

Fotnotar

1. ↑  *Xiangxi city and Xiangxi River - Xiangxi Tujia-Miao Autonomous Prefecture Is Located in Northwestern Hunan Province.*, arkivert frå originalen 19. januar 2013, henta 23. juli 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Xiangxi**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Johannes Hansen Kummeneje** (7. oktober 1857–19. mai 1937
) var ein lærar, lensmann og Venstre-politikar frå Skjåk, som representerte Finnmark på Stortinget 1919-24.

Han var fødd på ein husmannsplass i Skjåk. Foreldra var ugifte og av husmannsætt. Sjølv voks han opp på ein annan husmannsplass, Kummestugu eller Kummeneie, saman med mor si og anna slekt.

Etter allmugeskulen gjekk Kummeneje to år på den høgre allmennskulen i Vågå. Der etter nytta han seg av ordninga som var blitt innført med fri lærarutdanning ved seminaret i Tromsø, dersom ein lærte seg samisk og tok pliktår som lærar i Finnmark.

Kummeneje tok eksamen ved seminaret i 1877 og var dei neste ni åra lærar i Talvik i Finnmark. I 1886 tok han over lensmannstillinga i Talvik og vart verande lensmann i 39 år til 1925. I den same perioden frå 1886 dreiv han gardsbruket Klokkerstad. Perioden 1884-94 var han i tillegg heradskasserar.

Kummeneje var heradsstyremedlem i Talvik frå 1883 til 1919, og hadde attåt fleire andre offentlege tillitsverv. Perioden 1919-21 var han stortingsrepresentant frå einmannskrinsen Vestfinmarken, vald for partiet Venstre. Den etterfylgjande tingbolken, 1922-24, var han fyrste varamann frå Finnmark fylke, møtte meste tida av bolken. På Stortinget var han medlem i Kyrkje- og skulekomiteen og sidan Næringskomiteen.

Kjelder
-------

lokalhistoriewiki
**Johannes Olsson Veset** (12. februar 1812–1. mars 1905) var ein norsk lærar, kyrkjesongar, gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Haus i Hordaland. Han var far til Ole Veseth.

Han var son til ein gardbrukar. Sjølv var han 1829-36 skulehaldar i heimbygda og kyrkjesongar frå 1831 til –44. Han tok over farsgarden i 1834 og dreiv han til 1861, då han kjøpte garden Mjelde i Haus og dreiv denne til 1878. Frå 1852 til 1896 var han lensmann i Haus. Veset kom i 1838 med i det fyrste heradsstyret i Haus, og var medlem av dette i om lag 40 år. Forlikskommissær 1842-54 og 1873-89. Han var medlem av skattekommisjonen av 1861.

Veset representerte Søndre Bergenhus amt på Stortinget 1845-54, 1859-69 og 1877-78. Han var medlem av protokollkomiteen 1845 og -48, 1848 også av adressekomiteen. I 1851 var han medlem av protokollkomiteen, jarnbanekomiteen og trykkekomiteen, 1854 av valkomiteen og protokollkomiteen, 1859-60 av Lagtinget, valkomiteen og konstitusjonskomiteen, 1862-63 av dei tre sistnemnde samt jarnbanekomiteen og matrikkellovkomiteen. På omframstortinget 1864 var han medlem av Lagtinget, valkomiteen samt komiteen om den dansk-tyske krigen, medan han 1865-66 var medlem av Lagtinget, valkomiteen, konstitusjonskomiteen, traktatkomiteen og av komiteen om hjelpekyrkje for Domkyrkje-lyden i Trondheim. Perioden 1874-76 var han 1. varamann, møtte i 1875 frå 13. mars, medlem av Lagtinget og næringskomite nr 1. Sesjonen 1877-78 var han medlem av Lagtinget og konstitusjonskomiteen. Veset var vald for 1879-sesjonen òg, men sidan han i mellomtida hadde skøytt frå seg garden, hadde han tapt røysteretten sin og kunne ikkje møte på Stortinget.

Veset vart tildelt Borgardådsmedaljen i sølv.

Han døydde i Haus i 1905.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Johannes Olsson Veset NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Rygja** er ein sauerase danna i Rogaland ved kryssing av den lokale sauetypen med engelske rasar (sutherland, leicester og sjeviot). Dette er ein velbygd sau, og ulla er nesten heilt fri for marghår.

Usjånad
-------

Rygjasauen er mindre enn dalasauen og heller ikkje like grovbygd. Han har svart nase og klauver, blankt og glansfullt hårlag på hovud og føter. Han kan ha svarte flekker i hårlaget i fjeset og på føtene. Rygjasauen har bra kjøttfylde, og ulla er kjend for å vrre glansfull og nærast margfri.

Historie
--------

Rygjasauen er avla fram i Rogaland av den den gamle sauen i området og importerte britiske rasar som leicester, sutherland, southdown og merino som var spreidde som avlsdyr på 1700- og 1800-talet.

Rogaland landhusholdningsselskap presenterte lokale sauetypar av rygjatype på ei utstilling i 1907. Gjennom målretta arbeidd leidd av fylkesagronom L. H. Kvadsheim og statskonsulent Teig vart det lagd vekt på å utvikle ein sau med god mjølkeevne, og som var høveleg stor med tanke på utnytting av fjellbeitet i området. I 1924 vart sauen godkjend som eigen rase under namnet rygjasau. 

Norsk genressurssenter har per 2010 oversikt over om lag 1100 vinterfôra sauer fordelt på 30 besetningar. Rasen er ikkje direkte truga, men sidan ein ikkje har full oversikt over kor reinrasa dei registrerte individa er, er situasjonen for rasen noko usikker.

Kjelder
-------

* Skog og landskap: Rygjasau Arkivert 2009-01-22 ved Wayback Machine.
Øyungen sett mot nordvest. I framgrunnen ein av bålplassane ved Øyungsdammen der Skarselva renn ut.
Øyungsdammen
**Øyungen** er eit vatn i Nordmarka i Oslo. Det er 0,75 km² stort, ligg 283 meter over havet, og høyrar til den austre greina av Nordmarksvassdraget.

Vatnet er demma opp med den store Øyungsdammen i søraust, der Skarselva renn ut og ned til Dausjøen, 154 meter over havet, og derfrå er det utløp gjennom Dausjøelva til Maridalsvannet, 149 meter over havet. Øyungen inngår såleis i drikkevassforsyninga for Oslo, men ligg så langt til skogs at vatnet ikkje er underlagt restriksjonar på grunn av dette. Frå Dausjøen og nedetter er det restriksjonar.

Øyungen er er eit veleigna og populært fiskevatn for barnefamiliar og for sportsfiskarar, lett tilgjengeleg frå Skar i Maridalen. Her er det mogleg å få aure, røye og abbor. Folk over 18 år må ha kjøpt fiskekort frå Oslomarkas Fiskeadministrasjon. Det er fine teltplassar ikring dei søndre delane av vatnet. Dessuten ligg ein godkjend bålplass på kvar si side av utløpselva ved Øyungdammen.

Fotnotar
--------

1. ↑  Oslomarkas Fiskeadministrasjon: *Fiskeguide til Oslomarkas vann og tjern*, 2017, side 74 ISBN 978-82-91310-31-2

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skiforeningen, markadatabasen om Øyungen Arkivert 2005-11-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 31°17′57.9″N 35°4′34.37″E﻿

**Drijat** (arabisk دريجات; hebraisk skrift דריג'את), òg kalla **Draijat**, er ein arabisk landsby nær den israelske byen Arad, mellom Kuseife og Yatirskogen, nord i Negev. I 2007 var folketalet 575.

Historie
--------

I følgje innbyggjarane vart Drijat grunnlagd på 1800-talet. Meom som dusinvis av andre arabiske stader i Negevørkenen, vart han ikkje offisielt godkjend som landsby før 2004, så han vart ein del av Abu Basma regionale kommune. Han er den einaste arabiske landsbyen i Negev som ikkje er busett av beduinar. Innbyggjarane avstammer frå ei lang linje av fellahin. Ruinane av ein historisk stad kalla Dargot ligg i Drijat.

I 2009 fekk landsbyen innlagt vatn, men var framleis ikkje knytt til det nasjonale straumnettverket. I 2005 vart han den første byen i verda som vart utstyrt med eit solenergisystem for å gje straum til heile landsbyen, og slik redusere forureining. Den einaste solenergidrivne moskeen i Midtausten ligg òg i landsbyen.

Sjå òg
------

* Arabiske stader i Israel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Drijat» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Bedouin village gets water hook-up, 5 years after recognition Haaretz, 14. september 2009
2. ↑  Golan, Patricia (12. februar 2006). «Solar Energy Lights Up a Negev Village». Israel 21c. Henta 5. september 2015.

Flyfoto av Drijat

| * v
* d
* e
al-Kasom regionale kommune |
| --- |
| al-Sayyid**·** Drijat**·** Kukhleh**·** Makhul**·** Mulada**·** Tirabin al-Sana**·** Umm Batin |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Femkanta polygon
Enkelt konkavt heksagon
Ein **mang(e)kant** eller ein **polygon** er ein geometrisk figur som består av ei mengd rette liner mellom like mange punkt i eit plan. Trekantar og firkantar er spesialtilfelle av mangekantar. Av særskilde mangekantar kan nemnast femkanten pentagrammet.

Areal
-----

Arealet av ein mangekant med hjørnekoordinatar (*x*1, *y*1), (*x*2, *y*2), ... (*x**n*, *y**n*) bereknast frå:

½ · (*x*1*y*2 − *x*2*y*1 + *x*2*y*3 − *x*3*y*2 + ... + *x**n**y*1 − *x*1*y**n*)

Diagonalar
----------

Ei line som går mellom to punkt i mangekanten, men ikkje er ein del av mangekanten, blir kalla ein diagonal. Mengda diagonalar i ein mangekant er gjeven av:

{\displaystyle {\frac {n(n-3)}{2}}}

der *n* er mengda punkt (eller hjørne) i mangekanten. For ein 12-kant:

{\displaystyle {\frac {12(12-3)}{2}}={\frac {12\cdot 9}{2}}={\frac {108}{2}}=54}

Det er altså 54 diagonalar i ein mangekant med 12 hjørne

| * v
* d
* e
Polygonar (mangekantar) |
| --- |
| Trekantar | Rettvinkla**·** Likesida**·** Likebeint |
| Firkantar | Kvadrat**·** Rektangel**·** Rombe**·** Parallellogram**·** Trapes**·** Drake |
| Regulære former | Trekant · Firkant · Pentagon · Heksagon · Heptagon · Oktogon · Enneagon · Dekagon · Hendekagon · Dodekagon · Triskaidekagon · Tetradekagon · Pentadekagon · Heksadekagon · Heptadekagon · Oktadekagon · Enneadekagon · Icosagon · Chiliagon · Myriagon |
| Stjerneformer | Pentagram**·** Heksagram |
Slaget på Re  
Illustrasjon i *Heimskringla*, Erik Werenskiold, 1899
**Øystein Øysteinsson Møyla** (1157–1177) var den første leiaren av birkebeinarane. Han vart gjeven kongsnamn på Øyratinget i 1176. 

Øystein Møyla var son av kong Øystein II Haraldsson. 
Tilnamnet «Møyla» tyder 'vesle møy' eller 'vesle kvinne', og tilnamnet fekk han på grunn av sin unge alder og barnslege utsjånad.

Då Øystein Haraldsson blei drepen i den første fasen av borgarkrigstida i maktkampen mot broren Inge Krokrygg, samla tilhengjarane hans seg først under sonen til Sigurd Munn, Håkon Herdebrei. Håkon blei nedkjempa av Erling Skakke under slaget ved Sekken, nær Veøya i Romsdalen i 1162.

I 1174 danna motstandarane til Erling Skakke ein flokk som fekk tilnamnet birkebeinarar. Med Øystein Møyla som leiar inntok de Trondheim, og på Øyratinget i 1176 utropte dei han til konge. Øystein Møyla og birkebeinarane gjorde deretter opprør mot Erling Skakke og den unge sonen hans, kong Magnus V Erlingsson. I januar 1177 blei birkebeinerne grundig slått i slaget på Re. Øystein Møyla kom seg unna, men blei drepen av ein bonde då han ba om grid. Dette slaget er det siste som er nemnt i *Heimskringla*.

Den neste leiaren av birkebeinarane var Sverre Sigurdsson, som regjerte som konge av Noreg frå 1184 til han døydde i 1202.

Kjelder
-------

1. ↑  Snorre, Magnus Erlingssons saga, kap. 36
2. ↑  Snorre, Haraldssønnenes saga, kap. 32
3. ↑  Snorre, Håkon Herdebreis saga, kap. 7
4. ↑  Snorre, Magnus Erlingssons saga, kap. 42-43

* *Denne artikkelen bygger på «Øystein Øysteinsson Møyla» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2016.*
**Johannes Johannesson Spjeldnes** (13. april 1788–29. juni 1834) var ein norsk underoffiser, gardbrukar og stortingsmann frå Lindås i Hordaland.

Spjeldnes var son til ein lensmann. Frå han var 15 år gammal budde han i Bergen, der han vart underoffiser i 1808. Åra 1811-14 var han kommandersersjant, sidan var han gardbrukar i Lindås til han døydde.

Spjeldnes var stortingsmann frå Søndre Bergenhus amt i 1821, på omframstortinget 1822, i 1827 og på omframstortinget 1828, samt i 1833. Han var i 1821 medlem av fire komitear, der i mellom om utskiftingslova og innkvarteringslova, både i 1821 og -22 var han medlem av Lagtinget. Han var i 1827 medlem av militærkomiteen, i 1828 av komiteen om vernepliktslova. I 1833 på ny medlem av militærkomiteen, samt av valkomiteen.

Han døydde på garden sin i Lindås i 1834.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Johannes Johannesson Spjeldnes NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Dr. jur. **Manfred Wörner** (fødd 24. september 1934 i Stuttgart, død 13. august 1994 i Brussel) var ein tysk konservativ politikar (CDU) og diplomat. Han var forsvarsminister i Tyskland frå 1982 til 1988, og generalsekretær i NATO frå 1988 til han døydde i 1994. Slutten på den kalde krigen fann stad innanfor embetsperioden hans. Han fekk kreftdiagnose under tida si som generalsekretær, men han valde å bli verande i posten til få dagar før han døydde av sjukdomen.
Mange syntest dei fekk eit glimt av mennesket bak generalsekretærrollen då han gretande kommenterte bortgangen den norske utanriksministeren Johan Jørgen Holst i januar 1994 - berre nokre månader før han sjølv gjekk bort.

Wörner var barneborn av Luftwaffe-generalen Hermann Aldinger, sjef for 1. tunge luftvernbatteri i Legion Condor under den spanske borgarkrigen. Han voks opp i huset til bestefaren i Stuttgart-Bad Cannstatt og gjekk på Johannes-Kepler-gymnasiet der. Etter at han tok sin Abitur i 1953 studerte han jus i Heidelberg, Paris og München. Han tok sin første juridiske statseksamen i 1957 og den andre i 1961, og vart same år dr. jur. med eit arbeid innan internasjonal rett. Han gjorde deretter karrière som embetsmann, og var dessutan jagarpilot og reserveoffiser i Luftwaffe. Han vart innvald i det tyske parlamentet i 1965, og var viseformann for den konservative fraksjonen og dessutan formann for forsvarskomitéen. I 1982 vart han utnemnd til forsvarsminister i regjeringa til Helmut Kohl. Han gjekk av som forsvarsminister den 18. mai 1988 og vart generalsekretær i NATO den 1. juli same år.

Sidan 1996 har det tyske forsvarsministeriet utdelt ein Manfred Wörner-medalje til offentlege personar som har gjort ein særleg innsats for fred og fridom i Europa. Mottakarar av medaljen inkluderer Richard Holbrooke, Ewald von Kleist, Javier Solana, Christian Schwarz-Schilling, Martti Ahtisaari og Klaus Naumann.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Manfred Wörner» frå Wikipedia på bokmål, den 7. november 2010.*

### Referansar

1. ↑  BMVg.de: Die Träger der Manfred-Wörner-Medaille

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

| * v
* d
* e
Generalsekretærar i NATO |
| --- |
| Hastings Ismay, 1. baron av Ismay (1952–57)**·** Paul-Henri Spaak (1957–61)**·** Dirk Stikker (1961–64)**·** Manlio Brosio (1964–71)**·** Joseph Luns (1971–84)**·** Peter Carington (1984–88)**·** Manfred Wörner (1988–94)**·** Sergio Balanzino (Fungerande, 1994)**·** Willy Claes (1994–95)**·** Sergio Balanzino (Fungerande, 1995)**·** Javier Solana (1995–99)**·** George Robertson (1999–2003)**·** Alessandro Minuto-Rizzo (Fungerande, 2003–04)**·** Jaap de Hoop Scheffer (2004–09)**·** Anders Fogh Rasmussen (2009–14)**·** Jens Stoltenberg (2014–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* Munzinger (iba)

 |
| **Manfredonia** |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Manfredonia is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Puglia  Foggia |
| Borgarmeister | Francesco Paolo Campo |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  351 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 57 424   163.90/km² |
| Koordinatar | 41°38′″N 15°55′″E﻿Koordinatar: 41°38′″N 15°55′″E﻿ |
| Høgd over havet | 5 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 71043 |
| Telefon-retningsnummer | 0884 |
| **Nettstad:** www.comune.manfredonia.fg.it |

**Manfredonia** er ein by i provinsen Foggia i regionen Puglia i Italia med om lag 55 000 innbyggjarar. Byen ligg ved kysten av Adriahavet, om lag 35 km nordaust for Foggia med jernbane og sør for fjellet Gargano

Historie
--------

Området rundt Manfredonia vart busett i antikken av Dauni-stamma, som kom hit frå Illyria. Den blømande greske kolonien kom seinare inn under samnittane og vart gjenerobra rundt 335 fvt. av kong Aleksander av Ipiros, onkel til Aleksander den store. I 189 fvt. vart han erobra av romarane. 

I år 663 vart han erobra av og øydelagd av slavarar. På 800-talet vart han ei stund underlagt sarasenarane. 

I 1042 gjorde normannarane byen til sete i eit av dei tolv grevskapa sine, medan Monte Gargano vart verande under Austromarriket. Normannarane vann ein avgjerande siger der over den austromerske generalane Argyrus i 1052. Byen vart så erkebispedøme i det normanniske grevskapet Puglia.

Etter eit jordskjelv i 1223 vart vatnet i lagunane helseskadeleg og den gamle byen vart forlaten. Den moderne byen Manfredonia vart bygd av kong Manfred mellom 1256 og 1263, nokre kilometer frå ruinane av den antikke byen. 

I 1528 stod Manfredonia imot eit fransk åtak leia av vicomten av Lautrec. I 1620 vart han øydelagd av osmanarane, som berre etterlet borga og delar av bymurane.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Manfredonia**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Manfredonia» frå Wikipedia på engelsk, den 4. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Maulid-feiring i Benghazi i Libya i 1896.
**Maulid an nabi** (koransk arabisk مَوْلِدُ آلنَبِيِّ‎, *mawlidu n-nabiyyi*), ofte berre kalla **maulid**, er ei muslimsk høgtid til minne om fødselsdagen til profeten Muhammed.

Dagen fell i rabi' al-awwal, den tredje månaden i den muslimske kalenderen, i følgje sunnimuslimar på den 12. og sjiamuslimar på den 17. som òg er fødselsdagen til den sjette sjiaimamen Jafar as-Sadiq.

Feiring
-------

Maulid blir feira i dei fleste muslimske land, der han er offentleg høgtidsdag og ein pyntar heimar og moskéar. Mange stader blir det halde opptog, ein fortel eller les dikt om livet til Mohammed, og det er vanleg å dela ut mat og almisser. 
I Pakistan heiser ein flagget ved alle offentlege bygg og fyrer av saluttar i hovudstaden og provinshovudstadane. Dagen er mindre feira i Saudi-Arabia og er ikkje ein fridag.

Dato
----

|
|  |
**Tilnærma datoar for maulid 2008-2013** | Gregoriansk år | 12. rabi'-ul-awwal(sunni) | 17. rabi'-ul-awwal(sjia) |
| --- | --- | --- |
| 2008\* | 20. mars | 25. mars |
| 2009 | 9. mars | 14. mars |
| 2010 | 26. februar | 3. mars |
| 2011 | 15. februar | 20. februar |
| 2012 | 4. februar | 9. februar |
| 2013 | 24. januar | 29. januar |
| \* Fastsett dato. Alle andre datoar er tilnærma, fordi den faktiske byrjinga på månaden er avhengig av den observerte månefasen. |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mawlid» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2009.*

### Fotnotar

1. ↑  Andre skrivemåtar er *mawlid, múlid, mulud, milad* og tyrkisk *mevlid*. *Maulid* kan òg brukast om fødselsdagar til andre viktige historiske figurar, som sufihelgenar.
2. ↑  Engelsk Wikipedia oppgav Islamic Holy Days Arkivert 2008-02-19 ved Wayback Machine.. Moonsighting.com
Margrethe I sitt gravmæle i Roskilde domkyrkje.Foto: Nils Jepsen

**Johannes Junge** (levde i fyrste del av 1400-talet) var ein tysk bilethoggar som var verksam i Lübeck i seingotikken, rundt 1406-1428. Ein kjenner ikkje til noko om livet eller utdanninga hans og ingen verk kan med sikkerheit seiast å vere laga av Junge. 

Ein antek at sarkofagen hennar Margrethe I i Roskilde domkyrkje er laga av Junge, men det er usikkert. I følgje eit dokument frå 1446 har Junge laga eit gravmæle i Danmark, men det finnast ikkje prov for at det var sarkofagen hennar Margrethe. Undersøkingar av den svarte kalksteinen som er nytta i sarkofagen har vist at den kjem frå Skåne. Det kan moglegvis tyde på at sarkofagen er laga i Danmark av ein innkalla verkstad. Gravsteinen som er nytta til grava til biskop Peder Jensen Lodehat i domkyrkja er laga av same steinsort.

Referansar
----------

1. ↑  Johannes Junge på Kunstindeks Danmark / Weilbachs Kunstnerleksikon
2. 1 2 3  Anette Kruse, side 82

Litteratur
----------

* Anette Kruse: *Roskilde domkirke*, Roskilde Domkirkes Salgsfond, 2003, ISBN 87-90043-13-8

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Mandinka** eller **mandingo** er eit mandespråk som blir tala av mandinkafolk i store delar av Vest-Afrika. Mandinka er fyrstespråket til litt over 1,3 millionar menneske – om lag 670 000 i Senegal, 510 000 i Gambia og 167 000 i Guinea-Bissau. Det er eitt av hovudspråka i Gambia. Språket høyrer til manding-greina av mandespråka, og liknar ganske mykje på bambara og maninka (malinke).

Ortografi
---------

Mandinka kan skrivast med latinsk, arabisk skrift eller N'Ko. Latinsk er offisiell skrift, men arabisk er meir utbredt. I tillegg brukes N'Ko-alfabetet fra 1949 en del.

Med latinsk skrift representerer c lyden /ʧ/, ŋ /ŋ/, og ñ /ɲ/. Bokstavane v, x, z, og q vert ikkje brukt. Vokalar er som i spansk, og blir dobla for å visa lengde eller skilja ord som elles er homofone.

Det arabiske skriftsystemet bruker ingen ekstra teikn (bortsett frå eit ekstra vokalmerke for «e» i sjeldne tilfelle), men nokre av bokstavane har ulik uttale i høva til arabisk.

Tilhøvet mellom latinske og arabiske konsonanter er som følgjer:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Arabisk | ا | ع | ب | ت | ط | ض | ج | ه | ح | خ | د | ر | س | ش | ص | ث | ظ | ڢ | ل | م | ن | و | ي | ك | لا |
| Latinsk | ('), aa, ee | (', med *madda* ŋ) | b, p | t | *t* | *t* | c, j | h | h |  | d | r | s | s (sh) | *s* | *s* | *s* | f | l | m | n, ñ, ŋ | w | y | k, g | la |

Bokstavane i kursiv er ikkje i vanleg bruk i mandinka. ه (h) kan også brukast for å indikera ein avsluttande glottal plosiv, som ikkje blir notert med den latinske skrifta. Bokstaven ŋ i den latinske skrifta er ofte indikert med vokalteikn i arabisk skrift.

Vokalane samsvarer som følgjer:

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Arabisk | ـَ | ـِ | ـُ | ـْ | ـִ | ـً | ـٍ | ـٌ | ـَا | ـِي | ـُو |
| Latinsk | a, e | i, e, ee | o, u | (ingen påfølgjande vokal) | *e* | aŋ, eŋ | iŋ, eeŋ, eŋ | oŋ, uŋ | aa | ii | oo, uu |
| Mandinka-navn på arabiske merke: | sira tilidiŋo; | sira tilidiŋo duuma; | ŋoo biriŋo; | sira murumuruliŋo; | tambi baa duuma; | sira tilindiŋo fula; | sira tilindiŋo duuma fula; | ŋoo biriŋo fula. |  |  |  |

I tillegg kan ein liten arabisk 2 (۲) brukast for å visa reduplikasjon, og *hamza*en kan brukes som i arabisk for å visa glottale plosivar meir presist.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Språkressurser for Wolof og Mandinka Arkivert 2007-10-12 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

1. ↑  Artikkel om mandinka i *Ethnologue*.

* R. T. Addis, *A Study on the Writing of Mandinka in Arabic script*, 1963. Oppgjeve av Wikipedia på bokmål.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Mandinka» frå Wikipedia på bokmål, den 14. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* SUDOC

 |
***Eternal Darkness: Sanity's Requiem*** er eit action-eventyrspel utvikla av Silicon Knights og utgjeve av Nintendo. Spelet var opphavleg planlagt utgjeve til Nintendo 64, men vart overført til GameCube og utgjeve 24. juni 2002 i Nord-Amerika. Det har liknande spelemekanikkar som *Resident Evil*, men skil seg ut med å bruke ulike effektar som avheng av sinnstilstanden til spelefiguren. I spelet tek spelaren rolla som fleire karakterar medan dei kjempar mot ein mektig entitet som vil slavebinde menneskja.

*Eternal Darkness* var ikkje ein kommersiell suksess, men fekk god kritikk og vann ei rekkje prisar. Sjølv om ein etterfølgjar vart kansellert av Nintendo, som eig kopirettane, og Silicon Knigts seinare gjekk konkurs og vart oppløyst, har forfattaren og regissøren av spelet, Denis Dyack, prøvd å lage ein spirituell oppfølgjar titulert *Shadow of the Eternals*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Vil folkefinansiere Eternal Darkness-oppfølger». Gamer.no. 6. mai 2013. Henta 12. juni 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Eternal Darkness* ved The Internet Movie Database (IMDb)

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Eternal Darkness**