recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
De Havilland DH 98 Mosquito
**De Havilland DH 98 Mosquito** var eit britisk angrepsfly som vart utvikla av de Havilland i 1940. Den britiske luftgeneralen sir Wilfrid Freeman vart så imponert over flyet at han bestilte 50 eksemplar medan flyet enno berre var på tegnebrettet. Noko av det som gjorde flyet relativt unikt, var blant anna at det vart laga av tre som stort sett var lima saman. I starten vart dette set på som eit steg tilbake i flykonstruksjon, men det vart etter kvart godteke og den lavde produksjonsprisen gjorde det endå meir populært i den britiske luftkommandoen. Eit ankepunkt var at flyet ikkje hadde nokon defensiv bevæpning, men berre satsa på sin høge fart for å unnslippe fiendtlige jagarfly. Detta viste seg å vera effektivt, og flyet vart ein stor suksess.

Flyet utmerkte seg både i rollen som lett bombar og som jagarfly blant anna på grunn av at det ikkje trong jagerstøtte og at det hadde lang rekkjevidd. Som jagarfly hadde Mosquitoene ein bevæpning på fire .303 Browning maskingevær og fire Hispano 20 mm maskinkanonar i nesa. Det vart utover i krigsåra utvikla fleire variantar av flyet som var spesielt tilpassa ulike oppgåver. Nokon av dei siste variantane kunne bera med seg bombelast på 1 800 kg frå Storbritannia til Berlin og attende, noko som var halvparten så mykje som ein stor B-24 Liberator kunne bera. Det er rekna ut at Mosquito kunne fly med denne bombelasten til Berlin, sleppa bombelasten, returnera til Storbritannia og ta inn ny bombelast og drivstoff for så å fly til Berlin og sleppa denne bombelasten, på den same tida det tok Stirling (Bombar Commands treigaste bombefly) å levera éin bombelast. Mosquitoen trong ein femtedel av det mannskapet ein B-24 trong og hadde heller ikkje bruk for jagerstøtte. Flyet hadde òg sina svake sider, men er av fleste regnet som eit av dei beste allierte kampfly under krigen.

Det var Mosquito bombefly som vart brukt under angrepet mot Gestapos hovudkvarter i Oslo, Victoria terrasse den 31. desember 1944 då eit trikk på Drammensveien vart ramma. 78 nordmenn, og 27 tyskarar omkom i angrepet.

Den norske 334 skvadron som vart oppretta i Storbritannia under andre verdskrig, vart utstyrt med Mosquito jagerbombere.

Spesifikasjonar (B Mk.IV Srs 2)
-------------------------------

Dei Havilland Mosquito Mk.19

| Tekniske data |
| --- |
| Mannskap | 2 |
| Lengd | 12,47 [[m{]] |
| Vengespenn | 16,51 m |
| Høgd | 4,65 m |
| Vingeareal | 42,18 m² |
| Vekt (utan last) | 6 490 kg |
| Vekt (maksimalt) | 10 160 kg |
| Motor | 2 × Rolls-Royce Merlin 21 (2 × 1 480 hk ) |
| Ytingar |
| Maksimal fart | 549 km/t |
| Rekkjevidd | 1 786 km |
| Marsjhøgde | 8 230 m |
| Klatrefart | 9,5 m/s |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «De Havilland DH 98 Mosquito» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  «Disse omkom i angrepet i 1944»

Litteratur
----------

* Birtles, Philip. *de Havilland Mosquito: The Original Multirole Combat Aircraft*. Stroud, England: Fonthill Media, 2017. ISBN 978-1-78155-494-4.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mosquito ved Norsk Luftartsmuseum, Bodø
Finalestadion; Stadio Olimpico i Roma
**Europacupen i fotball 1984** var ei fotballturnering der vinnarane av 31 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Hamburger SV. Turneringa var den 29. i rekka. I finalen 30. mai 1984 i Roma var stillinga 1-1 mellom engelske Liverpool FC og «heimelaget» AS Roma etter 120 minuttars spel. Kampen om pokalen vart då avgjort med straffeskyting, der Liverpool netta på fire av fem forsøk og Roma bomma på to av fire forsøk. Det var fjerde gongen Liverpool vann Europacupen i fotball.

Europacupen 1984 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til 14. september 1983. Etter to ordinære cuprundar i september-november vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars-april 1984.

Vinnarlaget frå Liverpool slo etter tur ut Odense BK, Athletic Bilbao, Benfica frå Lisboa og Dinamo Bucuresti. På si ferd mot finalearenaen i heimbyen eliminerte Roma fyrst IFK Göteborg, deretter CSKA Sofia, Dynamo Berlin og Dundee United.

### Finalen

Lagoppstillingane, Liverpool i raudt
60 000 tilskodarar såg finalen på Stadio Olimpico i Roma 30. mai 1984. Phil Neal sende Liverpool i føringa i det 15. minutt og Roberto Pruzzo utlikna til 1-1 i det 44. minutt. Fleire mål kom ikkje før dommaren bles for straffeskyting. Her mislukkast Liverpools fyrste eksekutør, men då dei neste fire sette ballen i mål og to Roma-spelarar «bomma», var det klart for ny Liverpool-siger. 

**Liverpool FC** sitt vinnarlag bestod av: Bruce Grobbelaar, Phil Neal, Alan Hansen, Mark Lawrenson, Alan Kennedy, Sammy Lee, Craig Johnston, Graeme Souness (kaptein), Ronnie Whelan, Ian Rush og Kenny Dalglish. Inn kom Steve Nicol i det 72. minutt og Michael Robinson 94 minuttar ut i kampen. Ut gjekk høvesvis Johnston og Dalglish.

**AS Roma** stilte med: Franco Tancredi, Michele Nappi, Ubaldo Righetti, Dario Bonetti, Sebastiano Nela, Toninho Cerezo, Paulo Roberto Falcão, Agostino Di Bartolomei (kaptein), Bruno Conti, Roberto Pruzzo og Francesco Graziani. Pruzzo bytta med Odoacre Chierico i det 64. minutt og Mark Tullio Strukelj tok plassen til Cerezo i det 115. minutt.

Erik Fredriksson frå Sverige var dommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1983/84» frå Wikipedia på tysk, den 11. juni 2017.*
**Anastasia Kelesidou** (fødd 28. november 1972) er ein gresk tidlegare diskoskastar, fødd i Hamburg i dåverande Vest-Tyskland. Ho vann sølvmedaljen i diskosøvinga ved VM 1999 og 2003, Sommar-OL 2000 og 2004, samt bronsen ved VM 2001 og EM 2002.

### Aktiv

Kelesidou tok steget inn i verdstoppen i diskoskasting då ho i Bari vann Mellomhavsleikane 1997 med eit kast på framifrå 66,18 meter. Frå 1999 til 2004 tok ho medalje i alle dei seks internasjonale meisterskapane; VM 1999, OL 2000, VM 2001, EM 2002, VM 2003, OL 2004. Gjennom dei seks diskostevlingane sanka ho fire sølvmedaljar og to bronsemedaljar. Etter tur måtte ho nøye seg med verte nummer to og klart overgått av tyske Franka Dietzsch i 1999 og kviterussiske Ellina Zvereva i 2000. Derimot var ho nær ved å vinne gullmedaljen i særleg VM 2003, men òg i OL 2004 truga ho vinnaren. To ulike utøvarar frå Kviterussland kneip då kvar si gullmedalje, Iryna Jatsjanka i 2003 og Natalja Sadova i 2004.

Kelesidou forbetra den greske rekorden i diskoskasting sju gongar, sist til 67,70 meter i Rethymno den 28. mai 1999.

### Medalje og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1994 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (54,08 m=nr 22)
* VM 1995 i Göteborg: Nr 11 – 58,96 m
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa (59,60 m=nr 18)
* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (59,22 m=nr 15)
* EM 1998 i Budapest: Nr 7 – 62,95 m
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 66,05 m, bakom Franka Dietzsch (68,14 m)
* OL 2000 i Sydney: Sølvmedalje – 65,71 m, bakom Ellina Zvereva (68,40 m)
* VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje – 65,50 m
* EM 2002 i München: Bronsemedalje – 65,50 m
* VM 2003 i Paris: Sølvmedalje – 67,14 m, bakom Iryna Jatsjanka (67,32 m)
* OL 2004 i Aten: Sølvmedalje – 66,68 m, bakom Natalja Sadova (67,02 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anastasia Kelesidou» frå Wikipedia på tysk, den 26. juli 2019.*
**Geometrisk middel** eller **geometrisk gjennomsnitt** er eit slags gjennomsnitt som vert uttrykt som n-te rot av produktet av n storleikar eller tal. 

Det er eit sentralitetsmål i ei talrekkje. Ein finn det geometriske gjennomsnittet ved å multiplisere alle tala i talrekkja med kvarande for å så å finne den n-te rota til dette produktet. N er mengda tal i talrekkja. 

I ei talrekkje {\displaystyle \{a\_{1},a\_{2},\ldots ,a\_{n}\}} så er det geometriske gjennomsnittet gjeven ved:

{\displaystyle {\bigg (}\prod \_{i=1}^{n}a\_{i}{\bigg )}^{1/n}={\sqrt[{n}]{a\_{1}a\_{2}\cdots a\_{n}}}}
Geometrisk gjennomsnitt vert nytta til å skildre eksponentiell vekst.

Mellomproporsjonal
------------------

**Mellomproporsjonal** eller **mellomproporsjonalledd** er det talet eller den geometriske storleiken *x* som tilfredsstiller proporsjonen *a : x = x : b*. *x* vert då sagt å vere mellomproporsjonalen til *a* og *b*. Av likninga følgjer det at *x = √ab*. Ein mellomproporsjonal storleik er det geometriske middelet av to storleikar a og b.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Geometrisk gjennomsnitt» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2011.*

* «mellomproporsjonal(ledd)». *Store norske leksikon*. 14. januar 2012.
**Brunstad** er ein norsk møbelprodusent som har hovudkontor og fabrikk i Sykkylven i Møre og Romsdal. Verksemda vart etablert i 1941 av Hjalmar Brunstad. Brunstad produserer sofaer og stolar. På 2000-talet har ein merka seg særleg ut med stolkolleksjonane "Delta" og "Sting". "Delta" vart kåra til "folkets favorittstol" i interiørmagasinet Bonytt i 2000, og har sidan vorte utvikla i fleire former. "Sting" fekk utmerkinga "Merke for godt design" av Norsk designråd i 2008. Når det gjeld sofaproduksjonen, har ein dei seinare åra gjort meir nytte av modulsystem, der kjøparane sjølve kan avgjere modulsamansetjinga.

Historikk
---------

Verksemda har hatt ulike firmanamn: Hj. Brunstad Trevarefabrikk (1941), Hj. Brunstad Møbefabrikk (1950), Hj. Brunstad Fabrikker AS (1970) og Brunstad AS (1985). 

Fyrste tida heldt produksjonen til i enkle lokale i Velledalen (i Sykkylven) der Hjalmar Brunstad hadde vakse opp. Fyrste lokalet var kjellaren på gardshuset, dinest kjellaren på bedehuset og kjellaren i ungdomshuset. I 1947 flytte ein til nye produksjonslokale i Straumgjerdet. På denne tida hadde ein gått overgangen frå å produsere enkle spisestovestolar og vere underleverandør av treverk til å sjølv produsere stoppa møblar. Etter kvart vart lokala i Straumgjerdet for tronge, og i 1968 kunne ein ta i bruk ein ny og moderne fabrikk på Vik (i Sykkylven) der produksjonen framleis finn stad. Brunstad har i tillegg hatt møbelproduksjon på Stranda. 

### Varemerke

* Brunstad   - hovedlogo for alle produkter
* Fantasy  - modulsofakonsept

### Merkevarer

* Delta - hvilestolkolleksjon
* System pluss - modulsofakonsept

Utmerkingar
-----------

* 2008 - *Merket for God Design* frå Norsk Designråd for stolen *Sting*, kategori Møbeldesign.
* 2000 - *Folkets favorittstol* frå magasinet Bonytt for stolen *Delta*.
* 1985 - *Merket for God Design* frå Norsk Designråd for møbelserien *Avenue*, kategori Møbeldesign.

Referansar
----------

* Hole, Jon. *50 år i god form*. Hj. Brunstad Fabrikker AS 1041–1991. Sykkylven.

Fotnotar
--------

1. ↑  Patentstyret |Brunstad[*daud lenkje*]
2. ↑  World Intellectual Property Organization *Brunstad*[*daud lenkje*]
3. ↑  Patentstyret |Fantasy Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.brunstad.no - heimeside for firmaet
Feijenoord-spelarane Willem van Hanegem og Coen Moulijn etter at europacuptriumfen var eit faktum
**Europacupen i fotball 1970** var ei fotballturnering der vinnarane av 32 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelsforsvarar AC Milan. Turneringa var den 15. i rekka og vart vunnen av Feijenoord frå Rotterdam. I finalen på San Siro i Milano 6. mai 1970 vann laget med 2-1 over Celtic FC etter ekstraomgangar. Feijenoord vart dermed det fyrste laget frå Nederland som sigra i Europacupen i fotball.

Europacupen 1970 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til med ei forrunde 21. og 28. august 1969, der serievinnarane i Finland og Danmark spelte om retten til å vere med i 1. runde. Vinnarlaget Feijenoord slo ut Knattspyrnufélag Reykjavíkur, tittelforsvarar AC Milan, Vorwärts Berlin og Legia Warszawa. Medan Celtic eliminerte FC Basel, Benfica, Fiorentina og Leeds United.

Lagoppstillingane på San Siro

### Finalen

Finaledagen 6. mai 1970 i Milano såg 53 000 tilskodarar sidebacken Tommy Gemmell gje Celtic leiinga i det 29. minutt og Rinus Israël utlikna to minuttar seinare. Så vart det ikkje fleire mål i ordinær tid, og fyrst etter 117 minuttars spel sette svenske Ove Kindvall inn sigersmålet for Feijenoord.

Vinnarlaget **Feijenoord** bestod av: Eddy Pieters Graafland, Piet Romeijn, Theo Laseroms, Rinus Israël (kaptein), Theo van Duivenbode, Franz Hasil, Wim Jansen, Willem van Hanegem, Henk Wery, Ove Kindvall, Coen Moulijn. Guus Haaak spelte 2.ekstraomgang i staden for Romeijn.

På **Celtic FC** spelte Evan Williams, David Hay, Jim Brogan, Billy McNeill (kaptein), Tommy Gemmell, Bobby Murdoch, Bertie Auld, Jimmy Johnstone, Bobby Lennox, William Wallace, John Hughes. George Connelly tok plassen til Auld i det 77. minutt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1969/70» frå Wikipedia på tysk, den 24. mai 2017.*
DS «Suldal» anno 2005, ved brygga på Kolbeinstveit
**DS «Suldal»**, mest kjend under kallenamnet **«Suldalsdampen»**, er eit veteranskip som går i turisttrafikk om sommaren på Suldalsvatnet i Suldal i Rogaland. D/S «Suldal» vart bygd i Stavanger i 1884 og vart sett i drift året etter. Båten måtte då demonterast og fraktast med hest dei 2 mila frå Sand til Suldalsosen.
I 1953 vart skipet bygd om og dampmotoren vart bytta ut med ein semidieselmotor på 60 hestekreftar.
Dampen trafikkerte strekninga Nesflaten–Suldalsosen i mange år, og var ein viktig del av den aukande turisttrafikken på slutten av 1800-, og byrjinga av 1900-talet.
Båten vart seinare supplert med ferja M/F «Suldalsporten», og gjekk då berre som reservebåt og i skuleruter.
I dag går båten i turistruter på vatnet om sommaren og er ein del av tilbodet ved bygdetunet Kolbeinstveit. Båten tek kvar laurdag ein runde der den kjende fjellformasjonen Suldalsporten er den store attraksjonen.

| * v
* d
* e
Attverande dampskip i Noreg |
| --- |
| DF «Ammonia»**·** DS «Ara»**·** DB «Bjoren»**·** «Borgenes»**·** DS «Børøysund»**·** DS «Engebret Soot»**·** DS «Forlandet»**·** DS «Hansteen»**·** DS «Hestmanden»**·** DS «Kysten»**·** DS «Oster»**·** DS «Pasop»**·** DS «Pippi»**·** «Southern Actor»**·** DS «Skibladner»**·** DS «Stavenes»**·** Kongesjaluppen «Stjernen»**·** DS «Stord 1»**·** DS «Styrbjørn»**·** DS «Suldal»**·** DS «Thorolf»**·** DS «Turisten» |
Ei skjematisk framvising over dei store hendinga i historia til jorda.
**Geokronologi** er vitskapen som tek føre seg geologisk alder og tidsrekning, den absolutte alderen på bergartar, fossil og sediment. Det er mange ulike måtar å finne ut av dette på.

For den nyare historia kan ein telje årringar i trestammer eller årslag i lagdelt leire (varv). Den svenske geologen Gerard Jakob De Geer kunne ved hjelp av varvkronologi følgje avsmeltinga av innlandsisen i Skandinavia år for år og kunne følgje isen frå han låg over Danmark til han forsvann frå fjellområda i Finland, Sverige og Noreg.

Ved eldre historie må ein nytte radiometriske dateringsmetodar. Geologiske aldrar vert uttrykte i millionar av år og vert innordna i større geologiske einingar som æra, periode, epoke, alder og kron.

Ein liknande dateringsmetode er biostratigrafi, som plasserer sedimentære bergartar i ein kjend geologisk periode ved å samanlikne fossil i bergarten. Dette gjev derimot ikkje ein direkte absolutt alder for bergarten. Begge fagfelta arbeider hand i hand og nyttar det same systemet for å namngje berglag.

Sjå òg
------

* Alderen til jorda
* Dendrokronologi
* Stratigrafi

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Geochronology» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2010.*
* «geokronologi» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* International Commission on Stratigraphy
**Europacupen i fotball 1988** var ei fotballturnering der vinnarane av 31 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar FC Porto. Turneringa var den 33. i rekka. I finalen 25. mai 1988 i Stuttgart vann PSV Eindhoven pokalen etter straffesparktevling mot Benfica frå Lisboa. PSV vart då den tredje klubben frå Nederland som vann Europacupen i fotball. 

Europacupen 1988 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt, stod det framleis likt vart det ekstraomgangar og til sist straffespark-tevling. Turneringa tok til 16. september 1987. Etter to ordinære cuprundar i september-november vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars og april 1988.

Vinnarlaget PSV slo i turneringa ut høvesvis Galatasaray frå Istanbul, Rapid Wien, Girodins Bordeaux og Real Madrid, begge dei sistnemnde vart slått ut på bortemålsregelen. Finalist Benfica vann mot Partizani Tirana, Aarhus GF, RSC Anderlecht og FC Steaua București.

Lagoppstillingane i finalen. PSV i kvite trøyer

### Finalen

64 000 tilskodarar såg finalen på Neckarstadion i Stuttgart 25. mai 1988. Ein mållaus kamp vart avgjort med straffeskyting. Etter at alle dei oppsette ti eksekutørane skåra, sette innbytar Anton Janssen inn PSV sitt sjette rake straffemål. Så då PSV-målvakt Hans van Breukelen stoppa den neste Benfica-straffa, var det klart for PSV-feiring. 

Vinnarlaget **PSV** stilte med: Hans van Breukelen, Eric Gerets (kaptein), Ivan Nielsen, Ronald Koeman, Jan Heintze, Gerald Vanenburg, Berry van Aerle, Søren Lerby, Edward Linskens, Wim Kieft og Hans Gillhaus. Anton Janssen spelte 2. ekstraomgang i staden for Gillhaus.

**Benfica** mønstra: Silvino Louro, António Veloso, Dito, Carlos Mozer, Álvaro Magalhães, Chiquinho Carlos, Elzo Coelho, Shéu (kaptein), António Pacheco, Mats Magnusson og Rui Águas. Wando tok plassen til Águas i det 57. minutt og Radouane Hajry bytta med Magnusson i det 111. minutt.

Luigi Agnolin frå Italia dømde oppgjeret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1987/88» frå Wikipedia på tysk, den 16. juni 2017.*
Koordinatar: 59°55′11.6″N 10°46′20.0″E﻿

Geologisk museum, som ligg i Botanisk hage i Oslo.Foto: Erlend Bjørtvedt

**Geologisk og paleontologisk museum** vart oppretta i 1917 og er ein del av Naturhistorisk museum ved Universitetet i Oslo. Museet vart til på initiativ frå geologiprofessor Waldemar Christopher Brøgger, og publikum fekk tilgang til utstillingane frå 1920. Då bygginga av nybygget til museet på Tøyen vart starta i 1911, var det 100 år etter at mineralsamlinga ved Bergseminaret på Kongsberg vart overført til det nye universitetet.

Bygninga er teikna av Holger Sinding-Larsen.

Museet har ansvar for den vitskapelege samlinga til universitetet av bergartar, mineral og paleontologiske materiale. Museet husar òg eit forskingsbibliotek innanfor geologi. 

Museet er opent for publikum parallelt med Zoologisk museum i nabobygget. Dei to musea ligg i monumentale, nasjonalromantiske steinbygningar i Botanisk hage på Tøyen i Oslo.

Kjelder
-------

1. ↑  Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, side 201, ISBN 978-82-573-1760-7

* *Denne artikkelen bygger på «Geologisk museum» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mai 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Geologisk museum ved Naturhistorisk museum - Universitetet i Oslo.
|  |
| --- |
| ***Fixin' to Die Blues***  Song av Bukka White |
|  |
| **Utgjeve** | 1940 |
| **Innspelt** | Chicago, 8. mars 1940 |
| **Sjanger** | Blues |
| **Lengd** | 2:47 |
| **Selskap** | Okeh (no. 05588) |
| Låtskrivar(ar) | Bukka White |
| **Produsent** | Lester Melrose |
|
|

«**Fixin’ to Die Blues**» er ein bluessong skriven av Booker T. Washington White frå Mississippi. Han er meir kjend som Bukka White. Det er uklårt om han faktisk skreiv songen. Songen er unik blant bluessongane som handlar om å døy på den måten at han fokuserer på korleis døden påverkar den etterlatne familien og ikkje den meir typiske bluessongen der døden er den naturlege konsekvensen av eit hardt liv. 

Den mest kjende utgåva av songen vart spelt inn av Bob Dylan på debutalbumet i 1962. Melodilinja er ganske så forskjellig frå utgåva til White og teksten er òg endra. Det har vorte sagt at Dylan var inspirert av Dave Van Ronk si utgåve av songen, noko som vart nemnt av Van Ronk i Martin Scorsese-dokumentaren *No Direction Home*. 

I 2002 spelte Robert Plant, tidlegare i Led Zeppelin, ei utgåve kalla «Funny In My Mind (I believe I’m Fixin’ To Die)», der han la til eit slags refreng. Led Zeppelin spelte stundom songen på konsertar som ein del av «Whole Lotta Love».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fixin' to Die Blues» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2009.*
Koordinatar: 82°20′S 63°30′W﻿

**Möllerstraumen** er ein isstraum i Antarktis som flyt nord-nordaust og ut i Ronneisen vest for Foundationstraumen. Isskiljet går langs Rambo Nunataks. Isen vart skissert frå U.S. Landsat-bilete og kalla opp etter Dietrich Möller, ein tysk ingeniør, professor og direktør i Institute for Land Survey ved Det tekniske universitetet i Braunschweig frå 1972. Han var ansvarleg for det geodetiske arbeidet ved Filchner Station på Ronneisen i 1979-80.

Möllerisen drenerer eit område på 66 000 km² av Den vestantarktiske innlandsisen.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Möller Ice Stream». *Geographic Names Information System*. United States Geological Survey. Henta 18. desember 2013.
2. ↑  Bingham R.G. Seigert M.J. (2009). «Quantifying subglacial bed roughness i Antarktis: implications for ice-sheet dynamics and history». *Quaternary Science Reviews* **28**: 223–236. doi:10.1016/j.quascirev.2008.10.014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Möller Ice Stream» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Europacupen i fotball 1981** var ei fotballturnering der vinnarane av 32 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Nottingham Forest. Turneringa var den 26. i rekka. I finalen 27. mai 1981 i Paris vann Liverpool FC med 1-0 over spanske Real Madrid. Det engelske laget vann dermed turneringa for tredje gong, og det var femte året på rad eit engelsk lag vann Europacupen i fotball.

Europacupen 1981 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til 16. august 1980 med ei forrunde mellom Honvéd Budapest og FC Valletta, seriemeistrane i Ungarn og Malta. Etter to ordinære cuprundar i september-november, vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars-april 1981.

Vinnarane frå Liverpool FC slo etter tur ut finske Oulun PS, FC Aberdeen, CSKA Sofia og Bayern München, sistnemnde på bortemålsregelen. Finalemotstandar Real Madrid eliminerte irske Limerick FC, Honvéd Budapest, Spartak Moskva og Inter frå Milano.

Lagoppstillingane, Liverpool i raudt

### Finalen

48 360 tilskodarar såg finalen på Parc des Princes i Paris 27. mai 1981. Venstrebacken til Liverpool, Alan Kennedy, skåra etter 81 minuttar det einaste målet i kampen.

Vinnarlaget **Liverpool FC** bestod av: Ray Clemence, Phil Neal, Phil Thompson (kaptein), Alan Hansen, Alan Kennedy, Terry McDermott, Graeme Souness, Sammy Lee, Ray Kennedy, David Johnson og Kenny Dalglish. Jimmy Case tok Dalglish sin plass i det 87. minutt. 

**Real Madrid** stilte med: Agustín Rodríguez, Rafael García Cortés, Antonio García Navajas, Andrés Sabido, Ángel de los Santos, José Antonio Camacho, Uli Stielike, Vicente del Bosque, Juanito Gómez, Santillana Alonso (kaptein) og Laurie Cunningham. Rafael García Cortés bytta med Francisco Pineda i det 87. minutt.

Finaledommaren frå Europacupen 1976, Károly Palotai frå Ungarn, dømde også 1981-finalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1980/81» frå Wikipedia på tysk, den 7. juni 2017.*
**Europacupen i fotball 1991** var ei fotballturnering der vinnarane av 30 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar AC Milan. Turneringa var den 36. i rekka. I finalen 29. mai 1991 i Bari vann Raude Stjerne frå Beograd pokalen etter straffesparktevling mot Olympique Marseille. Det var fyrste gongen eit lag frå Jugoslavia triumferte i Europacupen i fotball.

Europacupen 1991 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt, stod det framleis likt vart det ekstraomgangar og til sist straffespark-tevling. Turneringa tok til 18. september 1990. Etter to ordinære cuprundar i september-november vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars og april 1991.

Vinnarlaget frå Beograd slo i turneringa ut høvesvis Grashopper frå Zürich, Rangers FC frå Glasgow, Dynamo Dresden og Bayern München. Finalist Olympique Marseille vann mot Dinamo Tirana, Lech Poznań, tittelforsvarar AC Milan og Spartak Moskva.

Lagoppstillingane i finalen, Raude Stjerne i stripete trøyer

### Finalen

56 000 tilskodarar såg finalen på San Nicola-stadion i Bari 29. mai 1991. Etter 120 mållause minuttar vart finalen avgjort med straffesparktevling. Alle dei fem eksekutørane til Raude Stjerne skåra, medan målvakta og kapteinen deira stoppa det fyrste straffesparket til det franske laget.

Vinnarlaget **Raude Stjerne** bestod av: Stevan Stojanović (kaptein), Refik Šabanadžović, Ilija Najdoski, Miodrag Belodedici, Slobodan Marović, Robert Prosinečki, Vladimir Jugović, Siniša Mihajlović, Dejan Savićević, Darko Pančev og Dragiša Binić. Vlada Stošić kom inn på bana i det 84. minutt, då Savićević gjekk ut.

**Olympique Marseille** mønstra: Pascal Olmeta, Manuel Amoros, Basile Boli, Carlos Mozer, Bernard Casoni, Éric Di Meco, Laurent Fournier, Bruno Germain, Chris Waddle, Jean-Pierre Papin (kaptein) og Abédi Pelé. Fournier og Di Meco gjekk av bana etter høvesvis 74 og 111 minuttars spel, inn kom fyrst Philippe Vercruysse og sidan Dragan Stojković.

Dommar var Tullio Lanese frå Italia.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1990/91» frå Wikipedia på tysk, den 18. juni 2017.*
Nätra kyrka
Koordinatar: 63°12′2″ N 18°29′56″ E﻿
**Bjästa** er ein tettstad i Örnsköldsviks kommun i Västernorrlands län i landskapet Ångermanland i Sverige som òg huser Nätra sockens kyrkje, Nätra kyrka. Tettstaden er det største i soknet, og ligg i ein dal rundt Nätraån og innsjøen Svedjefjärden (4 moh). Bjästa ligg ved europaveg 4, cirka tolv kilometer sørvest for Örnsköldsvik.

Tettstaden har noko småindustri, men dei fleste innbyggjarane pendlar til andre tettstader. Tidlegare arbeidde mange herfrå i den store skogsindustrien i nabotettstaden Köpmanholmen. I Bjästa ligg mellom anna òg ein skule, Bjästaskolan, og ein sjukeheim for eldre. På vestsida av europaveg 4 ligg Vårdhemsberget (196 moh), med eit skianlegg med tre heisar og fleire bakkar av varierande vanskegrad. Bjästa har sitt eige ishockeylag, KB 65.

Etymologi
---------

Frå 1535 finst skrivemåten *Bijelsstadz* og frå 1542 *Biedsta*. Desse namna skal kome frå det eldre *byastadher* som tyder «gardsplass», «stad der ein gard har blitt anlagt».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bjästa» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Logoen til United States Geological Survey
Seglet til United States Board on Geographic Names
**Geographic Names Information System** (**GNIS**) er eit stadnamnregister som inneheld namn og plasseringa til kring to millionar fysiske og kulturelle stader gjennom heile USA og dei USA-amerikanske territoria. Det er eit slags atlasregister. GNIS vart utvikla av United States Geological Survey i samarbeid med United States Board on Geographic Names (BGN) for å fremje standardisering av stadnamn. 

Registeret er ein del av eit system som omfattar topografiske kartnamn og bibliografiske referansar. Namn på bøker og historiske kart som stadfestar kjennemerket eller staden er nemnt. Variantar av namna, alternativ til offisielle namn er òg nemnt. Databasen fjernar aldri ei oppføring, «utanom i tilfelle med opplagt duplisering»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Geographic Names Information System» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Cartographic Users Advisory Council (CUAC) (April 26–27, 2007). *2007 Agency Presentation Minutes*. Reston, VA: US Geological Survey.

Bakgrunnsstoff
--------------

* USGS si nettside
* Geographic Names Information System (GNIS)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
Kart som viser busetningar av urfolk i Chile; huilliche er skyggelagt i fersken, farge nær midten av landet
**Huilliche** [wi.ˈʝi.tʃe], **huiliche** eller **huilliche-mapuche** er ei amerikansk urfolksgruppe rekna som den sørlege delen av den makroetniske mapuche-folkegruppa i Chile og Argentina. Dei lever både i Futahuillimapu («det store landet i sør») og, som undergruppa *cunco* eller *veliche*, på den nordlege halvleiken av Chiloé-øya.

Huilliche er den viktigaste urfolksgruppa i desse regionane. Omgrepet huilliche tok til å bli brukt på spansk etter den andre grunnlegginga av Valdivia i 1645, og tilpassa bruken av mapuche frå Araucanía for dei sørlege mapuche-stammane.

Huilliche betyr 'sørlendingar' (mapudungun *willi* 'sør' og *che* 'menneske'.) Ein genetisk studie viste store tilknytingar mellom huilliches og urfolk aust for Andesfjella, noko som ymtar om, men ikkje beviser, eit delvis opphav i dagens Argentina.

I løpet av 1500-, 1600- og 1700-talet lykkast fastlandets-huilliche generelt med å motstå spanske inngrep. Etter at huilliche-opprøret i 1792 vart avgjerande overvunne, vart territoriet deira gradvis opna for europeisk busetjing. I dag snakkar dei fleste huilliche-folk spansk, men nokon, spesielt eldre vaksne, snakkar huilliche-språket. *Laurelia sempervirens*, kjent på huilliche som *triwe* og på spansk som *laurbær*, er det rituelle treet til huilliche i Futahuillimapu.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huilliche people» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mars 2023*

Følgjande online kjelder var gjevne:

1. 1 2 3  Alcamán, Eugenio (1997). «Los mapuche-huilliche del Futahuillimapu septentrional: Expansión colonial, guerras internas y alianzas políticas (1750–1792)» (PDF). *Revista de Historia Indígena* (på spansk) (2): 29–76.
2. ↑  Urbina, Ximena, Reyes, Omar, & Belmar, Carolina A.. (2020). *Canoeros en Chiloé: De Facilitadores de Las Navegaciones Españolas en los Archipiélagos de los Chonos y de Guayaneco, A Productores y Comerciantes, 1567-1792.* Chungará (Arica), 52(2), 335-346.
3. ↑  Contreras Oyarzún, Constantino. (2009). Renato Cárdenas Álvarez y Jorge O. Vásquez V. Collags, poesía mapuche de Chiloé. *Aproximaciones socioculturales a una compilación de poesía veliche hecha por Elias Necul de Caguach en 1887.* Alpha (Osorno), (29), 317-321.
4. ↑  «Poblaciones costeras de Chile: marcadores genéticos en cuatro localidades». *Revista Médica de Chile* **126** (7). 1998. doi:10.4067/S0034-98871998000700002.
5. ↑  Rothhammer, Francisco; Puddu, Giannina; Fuentes-Guajardo, Macarena (2017). «¿Puede el ADN mitocondrial proporcionar información sobre la etnogénesis de los pueblo originarios chilenos?» [Can mitochondrial DNA provide information on the ethnogenesis of Chilean native populations?]. *Chungará* (på spansk) **49** (4). doi:10.4067/S0717-73562017005000028.
6. ↑  «Huilliche». *Ethnologue*. Henta 16. mars 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Huilliche**
**Krist kirkegård** er ein freda kyrkjegard i Oslo som ligg i Grubbegata på Hammersborg.

Kyrkjegarden vart laga i samband med flyttinga av byen flytt etter storbrannen i 1624. På området ved kyrkjegarden vart det først sett opp eit lite kapell av tre i 1626, kalla Christkirken, i påvente av den permanente kyrkja. Christkirken fungerte som gravkapell fram til det vart rive i 1756.

Peststøtta på Krist kyrkjegard er det eldste offentlege monumentet i Oslo. Foto: Paal Sørensen, 2006

Etter eit pestangrep i 1654 trengde ein fleire gravplassar. Det vart laga rom for desse ved Christkirken, hovudsakleg for døde soldatar frå Akershus festning.
Dei døde er heidra med eit eige monument, Peststøtta frå 1654. På grunn av at kyrkjegarden i hovudsak vart brukt til militære, gjekk han under namnet *Krigskyrkjegarden* på folkemunne.

Etter eit kolera-angrep i 1835 vart kyrkjegarden mellombels utvida heilt ned til Møllergata. I 1946 vart Grubbegata anlagd og delte kyrkjegarden i to. Den nedre delen mellom Grubbegata og Møllergata vart gjort om til dagens Kristparken i 1964. Den noverande kyrkjegarden gjekk ut av bruk i 1924 og stod avlåst til han vart rehabilitert i 1999.

I sør grensar kyrkjegarden til den gamle Deichmanske bibliotek-bygningen (hovudbibliotek 1933–2019) og Svenska Margaretakyrkan.

Gravene til ekteparet Fleischer, med identiske smijernkrossar.Foto: Paal Sørensen, 2006

Kjende personar gravlagt på kyrkjegarden
----------------------------------------

* Nicolay Johan Krog (1787–1856), sjef for Krigsskolen og statsråd
* Andreas Samuel Krebs (1776–1818), oberst og «Helten frå Matrand». Det blir lagt krans på gravstaden hans kvar 17. mai.
* August Friedrich von Wackenitz (1726–1808), general
* Niels Treschow (1751–1833), professor i filosofi
* Frederik Wilhelm Stabell (1763–1836), general og eidsvollsmann
* Palle Rømer Fleischer (1781–1851), general, statsråd og eidsvollsmann

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krist kirkegård» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjonsbrosjyren til kommunen om kyrkjegarden
* 

* Krist kirkegård i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
*Syndefallet*, ca. 1467/68
**Hugo van der Goes** (1440–1482) var ein nederlandsk målar under ungrenessansen. Han var samtidig med Jan van Eyck.

### Liv og gjerning

Hugo van der Goes var fødd i Gent og kom inn i målarlauget i Gent 1467, var leiar for dette frå 1474. Straks deretter vart han lekmannsbror i Roodeklostret nær Brussel. Frå den tid leid han av stendig kraftigare anfall av depresjon og var psykisk ustabil.

Hans fremste og einaste heilt sikre verk er triptyken *Portinarialtaret* frå 1476-78, med si tolking av Jesu fødsel etter den heilage Birgitta si openberring. Verket var bestilt av den florentinske kjøpmannen Tommaso Portinari. Triptyken vart ført til Firenze og hadde stor påverknad på florentinsk kunst, til dømes Ghirlandaios seine verk.

Mellom andre verk finst ei framstilling av same motivet i Kaiser Friedrich-Museum i Berlin. Dette arbeidet vert tilskrive Hugo van der Goes, sameleis med *Kongane tilber* der. Vidare vert Hugo van der Goes rekna som opphavsmann til eit idptykon med *Syndefallet* i *Wien*, ein madonna i halvfigur i Frankfurt am Main, samt fleire andre verk.

Den einaste eigentlege etterfølgjaren hans, var den såkalla Moulinsmeisteren, Jean Hey.

Hugo van der Goes døydde i Brussel.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hugo van der Goes**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Krishna** eller **Krishnaveni**, tidlegare **Kistna**, er ei av dei lengste elvane i India. Med ei lengd på rundt 1300 km er ho den tredje lengste elva i India, etter Ganges og Godavari. Krishna har utspring ved Mahabaleswar i Dei vestlege Ghatfjella i Maharashtra. Ho renn aust til Wai, så søraustover gjennom Sangli, aust gjennom Karnataka til Andhra Pradesh og munnar ut i Bengalbukta ved Hamasaladeevi i Andhra Pradesh.

Tradisjonell rund båt (*putti*) på Krishnaelva ved Srisailam.
Krishna er ei av fleire heilage elvar i India, og å bada her skal reinsa ein frå synd. Namnet «Krishna» tyder 'mørk' (som i gudenamnet Krishna). Tradisjonelt blir det hevda at elva har utspring gjennom munnen til ein kustatue i Mahadev-tempelet i Mahabaleshwar. Ho skal vera ein inkarnasjon av hinduguden Visjnu etter ei forbanning av Savitri. Dei andre gudane i trimurtien, Brahma og Sjiva, skal danna bielvane.
Området ved Sangli, der tre elvar renn saman med Krishna, er særskild heilag og er også kjend som Sangameshwar.

Krishna har ei rekkje bielvar, dei største er Bhimaelva frå nord og Tungabhadra frå sør.
Elva er demd opp to stader: Ved Srisailam med Srisailam-demningen, og ved Nagarjuna-åsen med Nagarjuna Sagar-demningen. Elva blir forureina gjennom avløp og bielvar som renn forbi større byar og industriverksemder.

Satellittbilde av munningen til Krishnaelva.
Mot slutten av løpet sitt dannar Krishna eit rikt og fruktbnart elvedelta som går i eitt med deltaet til Godavari. Deltaet renn ut i Bengalbukta ved Vijayawada. Det veks mangroveskog ved munningen, med fleire fastbuande og trekkkfuglar og dyr som fiskarkatt, oter, hjorteantilope, aksishjort, sambar og saltvasskrokodille. Ein del av skogen er verna som Krishna naturreservat.

Elva er ikkje farbar. Vasstanden varierer mykje med monsunregn og tørke, og er derfor vanskeleg å bruka til kunstig vatning. Under monsuntida fører elva med seg mykje matjord frå tidlegare i løpet og avset det i deltaet.

Kjelder
-------

1. ↑  Rivers of India, nih.ernet.in
2. 1 2 3  Krishna River, Indian River, indianetzone.com
3. 1 2  Krishna River, britannica.com
4. ↑  
River Krishna, rainwaterharvesting.org
5. ↑  «Krishna River», ecoindia.com
6. ↑  Water level in Krishna river rises, no flood threat issued in Karnataka, ndtv.com (June 20, 2013)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Krishnaelva**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Ikkjevaldelege sitjeblokade i Tyskland i protest mot transport av radioaktivt avfall.
**Ikkjevald** eller **ikkje-vald** viser til ulike tankesett og strategiar som avviser fysisk vald som verkemiddel for å nå eit mål, men som samtidig er retta mot å oppnå politisk eller sosial endring. Ikkjevald kan dermed reknast som eit alternativ til både passiv aksept av undertrykking og til valdeleg, væpna eller militær kamp mot denne. 

Utøvarar av ikkjevald kan nytta ulike metodar i sine kampanjar, som demonstrasjonar, opprop, opplysingsarbeid, streik, sveltestreik, blokadar, boikott, sivil ulydnad og ikkje-deltaking, det vil seia å aktivt motsette seg samarbeid med og deltaking i visse samfunnsinstitusjonar.

Historie
--------

Gandhi blir konfrontert av ein sørafrikansk politimann i 1913. Han utvikla opphavleg ikkjevaldstrategien sin i Sør-Afrika.
Mahatma Gandhi lanserte ikkjevald ut frå det indiske religiøse omgrepet ahimsa, som tyder 'utan vald'. Gandhi stilte ikkje-vald opp mot vald og krig som politisk metode. For han var ikkjevald ei aktiv inngriping, og omgrepet skil seg derfor frå passive protestar og mot pasifismen, som berre vegrar seg mot å delta i vald.

Sjå òg
------

* Pasifisme
* Sabotasje
* Sivil ulydnad
* Sivilmotstand
* Ikkevold, eit tidsskrift gjeve ut av Folkereisning mot krig (FMK) sidan 1968

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ikkevold» frå Wikipedia på bokmål, og «Icke-våld» frå Wikipedia på svensk den 27. mars 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om «Ikkevold» i det politiske *Pax Leksikon* frå 1976-1982 Arkivert 2004-12-15 ved Wayback Machine.
* Jørgen Johansen: *Sosialt forsvar* (PDF), bok med historiske døme på pasifistiske og ikke-voldelige aksjonsformer.[*daud lenkje*]
* *Why Nonviolence: Introduction to Theory and Strategy, by Bob Irwin and Gordon Faison*
* FN-resolusjon om ein internasjonal dag for ikkjevald, 2. oktober.
**Hugo Wolf** (13. mars 1860–22. februar 1903) var ein austerriksk-slovensk komponist.

I nokre få intense periodar av livet sitt komponerte han dei fleste av dei nærast 300 songane som har gjort han til den fjerde meisteren blant dei tyske komponistane på 1800-talet av romantiske lieder ved sida av Schubert, Schumann og Brahms.

Liederane hans syner ein stor stilmessig breidd, form og uttrykk. Karakteristisk for ein del av produksjonen er den symfoniske utforminga av klaverakkompagnementet som ber ei songstemme utan synderleg melodisk eigenverdi, men desto meir intens og fintfølande overfor kvar og ein språkleg og psykologisk detalj i teksten. Musikken hans legg seg stilmessig i nærleiken av Wagner.

Dei siste seks år av livet hans vart formørka av ei sinnsliding som gjorde det umogleg for han å komponere.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hugo Wolf» frå Wikipedia på bokmål, den 25. desember 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hugo Wolf**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Kristoffer Kristofferson** (fødd 22. juni 1936) er ein amerikansk countrysongar og filmskodespelar. Han er mellom anna kjend for songane «Me and Bobby McGee», «For the Good Times», «Sunday Mornin' Comin' Down» og «Help Me Make It Through the Night», som alle blei hittar for andre artistar. Kristofferson har skrive songar åleine og samarbeidd med låtskrivarar frå Nashville som Shel Silverstein.

I 1985 danna Kristofferson saman med countryartistane Waylon Jennings, Willie Nelson og Johnny Cash country-supergruppa The Highwaymen. Han var med i den såkalla outlaw country-rørsla som satsa på countrymusikk som blei skriven og produsert utanfor Nashville-maskineriet.

Liv og virke
------------

Etter å ha utmerkt seg både sportsleg og akademisk på college i USA fekk han eit Rhodes-stipend så han kunne studera ved Merton College i Oxford. Han tok mastergrad i litteratur med hovudvekt på diktinga til William Blake.

Kristofferson oppnådde kapteinsgrad i løpet av dei fire åra han var i den amerikanske hæren, og han blei opplært til og tenestegjorde som helikopterpilot. Han fullførte United States Army Ranger School.

Han braut med alt for å bli låtskrivar, noko som førte til skilsmisse og at foreldra ikkje ville vita av han. Kristofferson byrja som vaktmeoster i platestudioet der Johnny Cash heldt til. For å oppnå kontakt, landa Kris i hagen til Cash med helikopter for å selja songane sine.

1970 blei det store Kristofferson-året. Éin etter éin klatra artistar til toppen av listene med songane hans. Sammi Smith med «Help Me Make It Through the Night», Janis Joplin med «Me and Bobby McGee», Johnny Cash med «Sunday Morning Coming Down» og Ray Price med «For the Good Times». Til sist gjorde han det sjølv med «Why Me Lord».

Han har spelt på Protestfestivalen i Kristiansand fleire gonger.

Kristofferson er òg filmskodespelar og har spelt i eit femtitals filmar. Blant dei mest kjende er som Billy the Kid i *Pat Garrett & Billy the Kid* (1973), *A Star Is Born* (1976, mot Barbra Streisand), *Convoy* (1978), *A Soldier's Daughter Never Cries* (1998), Blade-trilogien (1998–2004) og *Payback* (1999). 

Han hadde òg ei rolle i den norske barnefilmen *Yohan – Barnevandrer* (2010)

I 2006 blei Krisofferson teken inn i Songwriters Hall of Fame.

Referansar
----------

1. ↑  Silverstein, Shel; Kristofferson, Kris (2004). «Once More with Feeling». Files Tube Lyrics. Arkivert frå originalen 14. juli 2012. Henta 2. februar 2013.
2. 1 2  «This music legend stole a helicopter and landed it at Johnny Cash's house». WeAreTheMighty. 16. september 2017.
3. ↑  «Kris Kristofferson – frihetsforkjemper og trøster». vg.no. 22. juni 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Kris Kristofferson» frå Wikipedia på bokmål, den 13. september 2020.*

Litteratur
----------

* Jack Bernhardt (1998). «Kris Kristofferson». I Paul Kingsbury. *The Encyclopedia of Country Music*. New York: Oxford University Press. s. 286-287.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Mikaela Ingberg
**Mikaela Johanna Emilia Ingberg** (fødd 29. juli 1974) er ein finsk friidrettsutøvar frå Vasa som høyrde til verdseliten i spjutkasting i perioden 1995-2006. Ho vann bronsemedaljen i øvinga i VM 1995 og EM-bronsen både i 1998 og 2002.

Aktiv
-----

Ingberg kvalifiserte sig til finalen i samtlege internasjonale meisterskap frå 1995 til 2006, med unnatak for Sommar-OL 2004 i Aten, der ho kasta 17 cm for kort til å kome med mellom dei 12 finalistane. Ho tok sin fyrste medalje under VM 1995, klart slått av Natalja Sjikolenko og 6 centimeter bak sølvmedaljør Felicia Țilea frå Romania. Etter fjerdeplass ved VM 1997 tok Ingberg ein ny medalje under EM 1998, langt bak europameister Tanja Damaske frå Tyskland og Tatjana Sjikolenko. Også i den neste europmeisterskapen, i München i 2002, sikra Ingeberg seg bronsen, ei tevling der Hellas Mirela Manjani var i ei klasse for seg og tyske Steffi Nerius tok sølv. Året etter vart Ingberg nummer 4 i VM i Paris, halvmeteren bak bronsevinnar Nerius.

I 2009 vart Ingberg finsk spjutmeister for sjuande gong. Ho la opp i 2010. Ingberg sin personlege rekord med det nye spjutet er 64,03 meter, oppnådd i 2000. Med det gamle spjutet kasta ho som lengst 67,32 meter i 1997-sesongen. Ho hadde i mange år Tapio Korjus til trenar.

Ingberg er finlandssvensk, hennar morsmål er såleis svensk.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1994 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (54,26 m=nr 16)
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje – 65,16 m
* OL 1996 i Atlanta: Nr 7 – 61,52 m
* VM 1997 i Aten: Nr 4 – 66,00 m
* EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 64,92 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 9 – 60,48 m
* OL 2000 i Sydney: Nr 9 – 58,56 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 6 – 61,94 m
* EM 2002 i München: Bronsemedalje – 63,50 m
* VM 2003 i Paris: Nr 4 – 62,20 m
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (60,80 m=nr 13)
* VM 2005 i Helsinki: Nr 9 – 57,54 m
* EM 2006 i Göteborg: Nr 10 – 56,70 m
* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (58,82 m=nr 17)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mikaela Ingberg» frå Wikipedia på svensk, den 11. juli 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Mikaela Ingberg» frå Wikipedia på finsk, den 11. juli 2019.*
Kart over Eldlandet med Ildefonso-øyane avmerkte.
**Ildefonso-øyane** (spansk: *Islas Ildefonso*) er ei lita chilensk øygruppe langt sør i øygruppa Eldlandet. Øyane ligg 60 km vest for Hermite-øyane og Kapp Horn og 27 km sør for Hoste-øya. 93 km sør-søraust for øyane ligg Diego Ramírez-øyane, dei sørlegaste øyane i Sør-Amerika. Administrativt høyrer dei til provinsen Antártica Chilena i Región de Magallanes y de Antártica Chilena.

Øyane består av ni staurar fordelt på to grupper. Samanlagt måler landområdet om lag 200 m2, men meir enn halvparten av dette består av den største av dei. Øyane er bratte og berglendte og dekte med tussokgras. 

Ildefonso-øyane er eit viktig hekkeområde for fuglar. Over 86 000 par med klippehopparpingvin lever her og ein har registrert over 47 000 hekkande par av svartbrynalbatross. Elles husar øyane gråhovudalbatross, magellanpingvin, knoppskarv og grålire.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Ildefonso Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2012.*
**Michael Denny Larrabee** , kjend som **Mike Larrabee**, (2. desember 1933–22. april 2003) var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar som i 1964 vann to gullmedaljar under dei olympiske sommarleikane i Tokyo.

Etter å ha vorte nummer fire på 440 yards i dei amerikanske meisterskapen (AAU) i 1956, var Larrabee dei neste åra mykje plaga av skadar. Fyrst i 1964 kom han tilbake i toppen og vart amerikansk meister på spesialdistansen med tida 46,0. Seinare i OL-sesongen sette han ein sterk personleg rekord på 400 m med 45,4 sekundar då han vann ein klar siger i eit stemne i Oslo. Den 12. september 1964 tangerte han verdsrekorden på 400 meter då han i Los Angeles vart klokka inn på 44,9 sekundar, hardt pressa av landsmannen Ulis Williams.

Den 19. oktober 1964 vart Larrabee olympisk meister på 400 meter. Han kom ut av siste sving som femtemann, men makta halde farta slik at han på dei aller siste meterane tok seg forbi Wendell Mottley frå Trinidad og Tobago. Vinnartida vart sterke 45,1 mot Mottleys 45,2. To dagar seinare fekk Larrabee sitt andre OL-gull då han sprang andreetappen for USA på 4 x 400 meter stafett. Ollan Cassell, Ulis Williams og Henry Carr var dei andre på stafettlaget.

Larrabee døydde av kreft i bukspyttkjertelen i heimen sin i Santa Maria i California.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mike Larrabee» frå Wikipedia på engelsk, den 2. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |