recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Svake verb** eller **linne verb** er ei gruppe verb som i  germanske språk markerer tidskifte med ei bøygningsendring.

Svake verb i norsk
------------------

### Standardinndeling

Svake verb vert i nynorsk inndelte i fire bøygningsklassar, ei med *-ar* i presens og *-a* i preteritum, ei anna med *-er* i presens og *-te* eller *-de* i preteritum, ei tredje med verb som endar på rotvokalen og ei fjerde utan ending i presens. 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| kl. | infinitiv | presens (notid) | preteritum (fortid) | perfektum partisipp |
| 1. | lyse | lyser | lyste | lyst |
| 2.a | dømme | dømmer | dømde | dømt |
| 2.b [sideform]. | brenne | brenner | brende [brente] | brent |
| 2.c | interessere | interesserer | interesserte | interessert |
| 2.d | gjere | gjer | gjorde | gjort |
| 3. | tru | trur | trudde | trutt el. trudd |
| 4. | telje | tel | talde | talt |
|

### Problem med denne inndelinga

Denne inndelinga er ikkje uproblematisk. Tre av dei fire klassene dannar nemleg ulike stammeklasser av same bøyingsklasse, *K-klassa*: Verb med infinitiv på trykksterk vokal har suffiks *-dde* (*nå - nådde*), dei med infinitiv på tonem 1 og *-ere* har *-te* (*interessere - interesserte*), mens dei verba som har stamme på trykksvak vokal er delt i to bøyingsklasser, *K-verba* (*leve - levde, tenke - tenkte* (suffikset er stemt eller ustemt etter om stammevokalen er stemt eller ikkje) og *V-verba* (*kaste - kasta*). Med eit skilje mellom stammeklasse og bøyingsklasse får norsk to bøyingsklasser: K-verb (med suffiks *-dde, -de, -te* fordelt etter stammeklasse), og V-verb (med suffiks *-a*).

Sjå òg:
-------

* Sterke verb
* Preterito-presentiske verb
* Ivar Aasen: *Norsk Grammatik*

Kjelder:
--------

* Olav T. Beito: *Nynorsk grammatikk* Det Norske Samlaget 1986 ISBN 82-521-2801-7
* Trosterud, Trond: *Morfologi* i Bye, Trosterud og Vangsnes: *Innføring i språkvitskap*. Det Norske Samlaget.
Verknaden av svak vind på sjøen
**Svak vind** er vindstyrke 2 på Beaufortskalaen. Det er den nest svakaste vindstyrken med ein vindsnøggleik på 1,6 til 3,3 m/s eller 7-11 km/t. Den eldre sjønemninga er laber bramseils kuling.

Verknad på land
---------------

Ein kan kjenne vinden. Blada på trea rører seg. Vinden kan løfte små vimplar.

Verknad i fjellet
-----------------

Kjennest godt i sterk kulde. Snøfillene rører seg meir horisontalt enn vertikalt.

Verknad på sjøen
----------------

Små korte, men tydelege bølgjer (0,2 m) med glatte kammar som ikkje brekker.

Andre språk
-----------

| Språk | Namn |
| --- | --- |
| Svensk | Lätt (laber) bris |
| Dansk | Svag vind |
| Færøysk | Lot |
| Islandsk | Kul |
| Engelsk | Light breeze |

Kjelder
-------

* vind «Svak vind» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Beaufortskalaen |
| --- |
| Stille • Flau vind • Svak vind • Lett bris • Laber bris • Frisk bris • Liten kuling • Stiv kuling • Sterk kuling • Liten storm • Full storm • Sterk storm • Orkan |
**Petra Malena «Malla» Moe** (12. september 1863–16. oktober 1953) var ein norsk-amerikansk misjonær i Afrika.

Frå USA til det sørlege Afrika
------------------------------

Malla Moe vart fødd på garden Moe i Hafslo. Etter at både faren, gardbrukar Claus Rumohr, og mora, Brita døydde, flytta ho saman med veslesystera Dortea til Chicago der systera Karin budde. Moe fekk kontakt med eit protestantisk misjonsselskap som på den tida heitte Scandinavian Alliance Mission (seinare The Evangelical Alliance Mission - TEAM). Dei sende ho til Swaziland i det sørlege Afrika som misjonær i 1892.

Swaziland
---------

Malla Moe kom til Swaziland utan verken utdanning eller erfaring, men ho gjorde eit sterkt inntrykk. Ho budde saman med dei innfødde og lærde språket deira. 

Moe var misjonær i Swaziland fram til ho døydde 90 år gamal. Ho var aktiv til det siste, men siste tida vart det vanskelegare for Moe å reise rundt til fots, så då fekk ho bygd ei husvogn som vart kalla Evangelievogna. Ho reiste rundt med seks hjelparar og tok imot folk i husvogna. Kong Sobhuza II av Swaziland vitja på eit tidspunkt Moe si Evangelievogn.

Den britiske høgkommisæren i Swaziland, Ainsworth-Dickson, har sagt: «Om me er kvite eller svarte, rike eller fattige, lærde eller ulærde, betraktar med Malla Moe som den mest fremragande misjonær i Afrika.»

Hafslo
------

Det var ikkje bedehus på Hafslo på denne tida. Men Malla Moe som var vand med å samle inn pengar til misjonsarbeid fekk brørne heime til å donere tomt og tømmer, og bedehuset vart bygd på dugnad og stod ferdig hausten 1922. 

16. september 2012 vart ein minnestein over Malla Moe avduka ved bedehuset på Hafslo.

Ivar Kvalen, ordførar i Luster, avdukar minnensteinen over Malla Moe. Til venstre står Anders Alme

Kjelder
-------

* Kulturhistorisk leksikon. Kleppa, Hermund (2012) *Malla Moe-minnesteinen på Hafslo*
* Solem, Susanna Lomheim (2012) Søknad om tildeling av midlar i samband med utgjeving av boka "Malla Moe - Størst av alt er kjærleiken"[*daud lenkje*]
* Kleppa, Hermund (2006) *Amerikanske misjonærar frå Sogn - på frimerke i Afrika*
* Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane: Malla Moe Arkivert 2014-07-16 ved Wayback Machine.
* *Papers of Petra Malena "Malla" Moe* Arkivert 2005-11-19 ved Wayback Machine. ved Billy Graham Center-arkiva
* ccminternational.org
* Nettstaden til *The Evangelical Alliance Mission: Our history* Arkivert 2013-07-26 ved Wayback Machine.
* Amledal, Kirsten Anny, Sogndal Kyrkjelydsblad, juni 2012, s. 10-11. *Malla Moe - størst av alt er kjærleiken*[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Malla Moe**

Litteratur
* Per Hilleren. Adresse Afrika : Malla Moe - en eventyrskikkelse. Oslo : Ansgar 1966
* Dorothy Martin. Malla Moe og gospelvogna. Oslo : Ansgar 1985
* Susanna Lomheim Solem. Malla Moe - størst av alt er kjærleiken : en biografi. [Bergen] : Diktavia 2011
* Maria Nilsen og Paul Sheetz: Malla Moe. The Moody Bible Institute of Chicago 1956.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
| Mallakastër |
| --- |
| Utsyn mot åsane i Mallakastër Utsyn mot åsane i Mallakastër |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Mallakastër** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Fier |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  329 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 27 062 |
| Koordinatar | 40°36′0″N 19°44′0″E﻿Koordinatar: 40°36′0″N 19°44′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Mallakastër kommune innafor regionen FierMallakastër kommune innafor regionen Fier |

**Mallakastër** er ein kommune i regionen Fier i Albania. Kommunen ligg noko sør for midten av landet, søraust for Fier. Han grenser i nordaust til regionen Berat, i søraust til regionen Gjirokastër og i sørvest til regionen Vlorë.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Ballsh vart slått saman med landkommunane Qendër Dukas, Greshicë, Aranitas, Hekal, Ngraçan, Kutë, Fratar og Selitë. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Ballsh.

Ved folketeljinga i 2011 hadde dei ni kommunane som i dag utgjer storkommunen Mallakastër, til saman hadde 27 062 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet  Mallakastër.

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. ↑  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
Malmö FFs fyrste seriemeistrar, 1944
**Malmö Fotbollförening**, til dagleg **Malmö FF**, er ein fotballklubb frå Malmö i Sverige, stifta 24. februar 1910. Klubben har vunne Allsvenskan seksten gongar, og den svenske fotballcupen fjorten gongar. Ingen annan klubb har så mange svenske meisterskapstitlar. Malmö FF vann også Allsvenskan tre gongar i perioden då laget som vann sluttspelet vart kåra til seriemeistrar.

Malmö FF spela i 1979 finale i Europacupen, der det vart tap 0–1 mot den engelske klubben Nottingham Forest. For den prestasjonen vart klubben tildelt Svenska Dagbladets gullmedalje for 1979. Malmö FF er den einaste svenske klubben som har nådd finalen i turneringa.

Klubben debuterte i Allsvenskan sesongen 1931/32 og vart seriemeistrar fyrste gongen i 1944. I 2013 vann Malmö FF Allsvenskan for syttende og hittil siste gong. Klubben hadde si stordomstid på 1970-talet; med fem seriemeisterskap og fire cup-titlar. Og med Europacup-finale attåt. 
Malmö FF spelar heimekampane på Swedbank Stadion, ein tribune med plass til 24 000 tilskodarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Malmö FF» frå Wikipedia på svensk, den 10. mai 2013.*
Singapore Flyer fotografert 20. februar 2015.
**Singapore Flyer** er eit 165 meter høgt pariserhjul i Marina Bay i Singapore, opna i 2008. Singapore Flyer var det høgste pariserhjulet i verda fram til opninga av det 2,6 meter høgare pariserhjulet High Roller i Las Vegas i USA 1. april 2014.

Interiøret i ein gondol
Hjulet på Singapore Flyer er festa til navet med 112 ståltau som kvar er 8 cm tjukke. Ettersom eit slik hjul ikkje er stabilt før alle ståltaua er på plass og stramma opp, måtte hjulet under oppbygginga verte stabilisert med massive stålspiler.

Singapore Flyer roterer sakt og jamt, og stoggar ikkje for av- og påstiging, som altså skal gjerast i fart. Ei omdreiing av pariserhjulet tek om lag ein halv time.

Gondolane
---------

Ein av gondolane på Singapore Flyer på topp-punktet.
Pariserhjulet har 28 gondolar som kvar har plass til 28 personar, slik at det totalt er plass til 784 personar. Talet 28 har ein symbolsk meinig, ettersom 8 er eit kinesisk lykketal som i kombinasjonen av 2 og 8 i 28 er rekna for å gje dobbel lykke. 

Gondolane er sylindriske, og festa i to ringer montert på utsida av pariserhjulet. Dei vil justere seg etter kvart som hjulet går rundt, slik at golvet i dei alltid ligg vassrett.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* About us Arkivert 2016-06-25 ved Wayback Machine. ved nettstaden til Singapore Flyer
Julius Cæsar innleidde overgangen til romersk keisardøme.
**1. hundreåret fvt.** varte frå år 100 f.Kr. til 1 f.Kr. Det kom etter 100-talet f.Kr. og blei følgd av det første hundreåret med år 1. Tidsrekninga som byggjer på før og etter Kristi fødsel har ikkje noko år 0.

I løpet av hundreåret kom alle gjenverande sjølvstendige land rundt Middelhavet under romersk kontroll, anten styrt direkte av romarane eller av marionettekongar. Romarstaten gjekk gjennom fleire borgarkrigar som enda med å gjera slutt på den 500 år gamle romerske republikken og skipa Romarriket, leidd av ein keisar.

Viktige hendingar
-----------------

* Jesus, grunnleggjaren av kristendommen, blei fødd mot slutten av hundreåret
* Den romerske borgarkrigen
* Byrjinga på dei tre koreanske kongedøma

Viktige personar
----------------

* Cæsar Augustus, romersk keisar
* Cicero, romersk politikar og forfattar
* Kleopatra VII av Egypt
* Horats, romersk diktar
* Julius Cæsar, romersk politikar
* Livius, romersk historikar
* Lucretius, romersk filosof
* Marcus Antonius, romersk politikar
* Ptolemaios XIII av Egypt
* Ovid, romersk diktar
* Virgil, romersk diktar
* Spartakus, gladiator og slaveopprørar
* Tigranes den store av Armenia

***<*   1. hundreåret fvt.  *>***<< -100 | -99 | -98 | -97 | -96 | -95 | -94 | -93 | -92 | -91 | -90 | -89 | -88 | -87 | -86 | -85 | -84 | -83 | -82 | -81 | -80 | -79 | -78 | -77 | -76 | -75 | -74 | -73 | -72 | -71 | -70 | -69 | -68 | -67 | -66 | -65 | -64 | -63 | -62 | -61 | -60 | -59 | -58 | -57 | -56 | -55 | -54 | -53 | -52 | -51 | -50 | -49 | -48 | -47 | -46 | -45 | -44 | -43 | -42 | -41 | -40 | -39 | -38 | -37 | -36 | -35 | -34 | -33 | -32 | -31 | -30 | -29 | -28 | -27 | -26 | -25 | -24 | -23 | -22 | -21 | -20 | -19 | -18 | -17 | -16 | -15 | -14 | -13 | -12 | -11 | -10 | -9 | -8 | -7 | -6 | -5 | -4 | -3 | -2 | -1 >>
**300** (romartal CCC) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I Romarriket i samtida var det kjent som året då Constantius og Valerius var konsular, eller sjeldnare som år 1053 ab urbe condita.

Verda i 300
Den gamle verda i 300

Hendingar
---------

* Micheon blei herskar over det koreanske kongedømet Goguryeo.

Fødde
-----

* Li Shou, kinesisk keisar av Cheng Han-dynastiet
* Min av Jin, kinesisk keisar av Jin-dynastiet

Døde
----

* 28. desember: Theonas, patriark av Alexandria
* Jia Nanfeng, kinesisk keisarinne

Kjelder
-------

1. ↑  «List of Rulers of Korea». *metmuseum.org*. Henta 19. april 2019.

**<<   300-talet   >>**
<< 300 | 301 | 302 | 303 | 304 | 305 | 306 | 307 | 308 | 309 | 310 | 311 | 312 | 313 | 314 | 315 | 316 | 317 | 318 | 319 | 320 | 321 | 322 | 323 | 324 | 325 | 326 | 327 | 328 | 329 | 330 | 331 | 332 | 333 | 334 | 335 | 336 | 337 | 338 | 339 | 340 | 341 | 342 | 343 | 344 | 345 | 346 | 347 | 348 | 349 | 350 | 351 | 352 | 353 | 354 | 355 | 356 | 357 | 358 | 359 | 360 | 361 | 362 | 363 | 364 | 365 | 366 | 367 | 368 | 369 | 370 | 371 | 372 | 373 | 374 | 375 | 376 | 377 | 378 | 379 | 380 | 381 | 382 | 383 | 384 | 385 | 386 | 387 | 388 | 389 | 390 | 391 | 392 | 393 | 394 | 395 | 396 | 397 | 398 | 399 >>
**2047** er eit normalår som byrjar på ein tysdag i den gregorianske kalenderen.

Hendingar
---------

* 12. januar: Ei total måneformørking vil finna stad.
* 7. juli: Nok ei total måneformørking vil finna stad.

Kjelder
-------

1. ↑  Total Lunar Eclipe 2047 Jan 12 Chart (PDF). Fred Espenak, NASA/GSFC.
2. ↑  Total Lunar Eclipe 2047 Jul 12 Chart (PDF). Fred Espenak, NASA/GSFC.

**<<   2000-talet   >>**
<< 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 | 2031 | 2032 | 2033 | 2034 | 2035 | 2036 | 2037 | 2038 | 2039 | 2040 | 2041 | 2042 | 2043 | 2044 | 2045 | 2046 | 2047 | 2048 | 2049 | 2050 | 2051 | 2052 | 2053 | 2054 | 2055 | 2056 | 2057 | 2058 | 2059 | 2060 | 2061 | 2062 | 2063 | 2064 | 2065 | 2066 | 2067 | 2068 | 2069 | 2070 | 2071 | 2072 | 2073 | 2074 | 2075 | 2076 | 2077 | 2078 | 2079 | 2080 | 2081 | 2082 | 2083 | 2084 | 2085 | 2086 | 2087 | 2088 | 2089 | 2090 | 2091 | 2092 | 2093 | 2094 | 2095 | 2096 | 2097 | 2098 | 2099 >>
Slik blir ei armégruppe vist på feltkartet
Ei **armégruppe** er eit stort militært forband i ein hær, som består av to eller fleire armear og som i utgangspunktet er sjølvforsynt på ubestemt tid. Armégrupper får vanlegvis ei nummer (for eksempel 21. armégruppe) eller ein beskrivande tittel (for eksempel Armégruppe Syd). Ei armégruppe har vanlegvis ansvaret for alle militære operasjonar i eit bestemt geografisk område, eventuelt ein heil front. Omgrepet har vore brukt i Tyskland, Storbritannia og USA; i Sovjetunionen blei omgrepet *front* brukt i staden. Ei armégruppe blir gjerne leia av ein feltmarskalk.

Kjende armégrupper
------------------

* Armégruppe Nord (Tyskland)
* Armégruppe Sentrum (Tyskland)
* Armégruppe Syd (Tyskland)
* 11. armégruppe (Storbritannia)
* 21. armégruppe (Storbritannia)
* 6. armégruppe (USA)

| * v
* d
* e
Militære einingar |
| --- |
| 
* Korps
* Divisjon
* Brigade
* Regiment
* Bataljon
* Kompani
* Tropp
* Lag
* Armégruppe
* Armé
* Batteri
* Eskadre
* Eskadron
* Skvadron
* Ving

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Koordinatar: 40°33′0″N 28°55′0″E﻿

**Armutluhalvøya** (tyrkisk *Armutlu Yarımadası*) er ei halvøy som strekkjer seg vestover i Marmarahavet i Anatolia i Tyrkia. Provinsen Yalova, og delar av Kocaeli og Bursa dekkjer halvøya. 

Armutluhalvøya ligg mellom Izmitbukta i nord og Gemlikbukta i sør. Det vestlegaste punktet på halvøya er neset Bozburun. Frå Bozburun til den nordlegaste bukta er avstanden i luftlinja kring 100 km. Avstanden mellom Bozburun og botten av den sørlege bukta er berre kring 30 km. Søraust på halvøya ligg İzniksjøen.

Halvøya er i røynda ein del av Samanlıfjella, ei fjellkjede som ligg mellom Bolufjella og Bozburun. Det høgaste punktet på halvøya er fjellet Taz med ei høgd på 921 meter over havet. Fjella er skogkledde.

Stader
------

Yalova er administrasjonsstad i provinsen Yalova og ligg på nordkysten. Dei fleste distrikta i provinsen ligg langs kysten av halvøya. Halvøya er kalla opp etter distriktet Armutlu. Gölcük, er ein by i provinsen Kocaeli, mest kjend for marinebasen til den tyrkiske marinen, eit tilhøyrande skipsverft og bilfabrikken Ford Otosan. Byem ligg ved den nordlege bukta. På nordkysten ligg òg Karamürsel ligg mellom desse to. Historisk var byen ein viktig osmansk marinebase og under den kalde krigen låg det ein amerikansk marineflystasjon, som opererte ei spesiell antenne for å fange opp radiomeldingar frå Sovjetunionen. Vest for Yalova ligg Çınarcık, ein kjend feriestad. Ein annan kjend stad er Gemlik, som ligg ved den sørlege bukta. Han er kjend for olivenane og olivenolja som vert produsert her. Folketettleiken i fjella på halvøya er liten og her ligg berre nokre få små landsbyar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 10. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Duran, Faik Sabri (2001). *Büyük Atlas*. İstanbul: Kanaat Yayınevi. s. 26. ISBN 975-7537-04-7.
|  |
| --- |
| **Hispaniolaparakitt** |
| HispaniolaparakittHispaniolaparakitt |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Hispaniolaparakitt Utbreiinga av Hispaniolaparakitt |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Papegøyefuglar Psittaciformes |
| **Familie:** | Papegøyefamilien Psittacidae |
| **Slekt:** | *Psittacara* |
| **Art:** | **Hispaniolaparakitt** *P. chloropterus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Psittacara chloropterus***Souancé, 1856 |

**Hispaniolaparakitten** (*Psittacara chloropterus*) er ein papegøyefugl i parakittfamilien. Han er stadeigen for øya Hispaniola (Haiti og Den dominikanske republikken). Det finst likevel også individ som er sleppte fri i Guadeloupe, Puerto Rico og i Miami i Florida, der dei nokre gonger parar seg med kanarivengparakittar.

Fuglen er ein mellomstor parakitt som er jamleg grønfarga, har ein lang, spiss hale, bleikt nebb og bleike føter, kvite augeringar og eit raudt felt ved leddområdet på vengene. Kjønna er like og hispaniolaparakitten er eit flokkdyr som gjerne dannar flokkar med eit 20–30-tals individ i. Den einaste like arten i området er mayaparakitten, som han enkelt kan skiljast frå fordi denne har blå vengefelt i staden for raude.

Det naturlege habitatet til fuglen er subtropiske eller tørre tropiske skogar, subtropiske eller fuktige tropiske skogar i låglandet, subtropiske eller fuktige tropiske fjellområde og dyrka mark. Like fullt finst det bestandar som lever i urbane område, som den i Santo Domingo, som er aukande. Han er, til liks med mange andre parakittartar, truga av habitattap og ulovleg fanging med kjæledyrmarknaden som mål.

Kjelder
-------

* «Hispaniolan Parakeet» på Wikipedia på engelsk, innhenta 13. mai 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Hispaniolan Parakeet - BirdLife Species Factsheet» hjå BirdLife International.
* «Estudio de Aves Dominicanas Comunes».
* Videoar, bilete og lydfiler med hispaniolaparakitt.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Hispaniolaparakitt |
| Engelsk | Hispaniolan Parakeet |
| Tysk | Haitisittich |
| Fransk | Conure maîtresse |
| Spansk | Perico de la Española |
| Russisk | Gaitijskaja aratinga (Гаитийская аратинга) |
Skjematisk framstilling av eit membranmanometer.
**Membranmanometer** er ein trykkmålar som blir brukt i både elektriske og mekaniske instrument. 

Membranmanometer er bygd opp av ei rund plate som er elastisk. Denne virker slik at jo meir ho blir påverka og bøyer seg blir motkreftene større, slik at det blir ein balanse mellom kreftene som påverkar membranen og fjørkrafta i membranen. Rørsla som oppstår kan bli overført mekanisk med til dømes tannhjul og tannsegment. Desse kan dreie ein visar som rører seg over ein skala med inndelingar slik at ein kan lese av trykket.

Instrumentet måler overtrykk. Skulle det ha målt absolutt trykk måtte ein ha fått vakuum i rommet i høve til instrumentet, noko som er krevjande og vanskeleg og som nesten aldri lèt seg gjera med eit slikt instrument. 

F=P\*a, det er krafta som påverkar måleinstrumentet som blir målt, arealet (a) er konstant mens trykk \*(P) varierer.

Trykkområdet er vanlegvis 0,1-25 bar

Belastar ein membranen med trykk høgare enn dette vil membranen bli deformert og som oftast ikkje gå tilbake til si opphavlege form, slik at ein ikkje lenger kan måla rett. Membranen kan også sprekka om trykket blir for høgt.

Kjelder
-------

*
| **Hugla** |
| --- |
| Nordenden av øya sett frå aust.Nordenden av øya sett frå aust. |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Helgeland |
| **Koordinatar** | 66°11′14″N 12°55′03″E﻿Koordinatar: 66°11′14″N 12°55′03″E﻿

 |
| **Areal** | 17,9 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Hugltinden (624 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 90 |
| **Folketettleik** | 5,0 /km² |

**Hugla** (og skrive *Hugløy*) er ei øy på kysten av Helgeland. Ho ligg i Nesna kommune. Øya er 17,9 km² og det høgaste punktet er *Hugltinden* som ligg 624 meter over havet. Det er ein relativt stor bestand av elg på øya, og også eit rikt fugleliv med blant anna havørn.

Hugla ligg der Stifjorden møter Ranfjorden. I sørvest ligg øya Løkta i Dønna kommune, i nordaust ligg Handnesøya og i nordvest Tomma. 

Øya har om lag 90 fastbuande, busettinga er konsentrert langs austsida av øya. Den viktigaste næringsvegen er jordbruk, men mange dagpendlar òg inn til tettstaden Nesna. Tidlegare var det òg stor sysselsetting ved sildoljefabrikken på *Vikholmen*. I dag driv Vikholmen utvikling AS (VuAS) produksjon av torskeyngel og settefisk. 

Det er ferjesamband til Nesna og øyane Handnesøya og Tomma.

Postnummeret er 8720 Vikholmen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hugla i Norske Gaardnavne.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hugh Padgham** er ein britisk plateprodusent. Han har vunne mange prisar, mellom anna fire Grammyprisar som årets produsent i 1985 og årets lydteknikar. I 1992 vart han av magasinet *Mix* kåra til ein av dei ti viktigaste produsentane i verda.

Padgham byrja som assistent i Advision Studios, og arbeidde på innspelingar for Yes og Emerson, Lake and Palmer. Frå der drog han til Lansdowne Studios og vart der leiande lydteknikar. I 1978 fekk Padgham jobb i The Townhouse, der han var lydteknikar og/eller produsent for artistar som XTC, Peter Gabriel og Phil Collins.

Sidan Padgham hadde arbeidd med Gabriel og Collins førte dette til eit langt og særs suksessrikt samarbeid med Genesis i 1980-åra, der han produserte fleire hitalbum og singlar, som *Genesis* og *Invisible Touch*. I tillegg arbeidde Padgham på to album av The Police: *Ghost in the Machine* og *Synchronicity*, samt Paul McCartney sitt *Press to Play* og The Human League sitt *Hysteria*.

I 2000-åra hadde Padgham stor suksess med Sting og McFly. 

Padgham er kjend for å ha skapt den portstyrte trommelyden som er så prominent på Phil Collins-songen «In the Air Tonight», og som vart mykje nytta i popmusikken i 1980-åra.

Samarbeid
---------

Artistar som Padgham har produsert eller vore lydteknikar for er mellom andre: 

* 311
* Bee Gees
* David Bowie
* Kate Bush
* Toni Childs
* Clannad
* Paula Cole
* Phil Collins
* Julian Cope
* Sheryl Crow
* Melissa Etheridge
* Mick Farren
* The Fixx
* Peter Gabriel (lydteknikar, 1980)
* Genesis
* Hall & Oates
* The Human League
* I Was a Cub Scout
* Elton John
* The Lightyears
* Anni-Frid Lyngstad (lydteknikar)
* Madness (miksing, 1988)
* Mansun
* Paul McCartney
* McFly
* Mike + The Mechanics
* Youssou N'Dour
* The Police
* The Psychedelic Furs
* L. Shankar
* Split Enz
* Sting
* Sweet
* The Tragically Hip
* Van der Graaf Generator (miksing, 2010)
* The Volts
* Brian Wilson
* XTC (lydteknikar, 1979, 1980, 1982)
* Yes
* Frank Zappa

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hugh Padgham» frå Wikipedia på engelsk, den 22. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videointervju med Hugh Padgham

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Koordinatar: 32°40′3.72″N 35°33′14.4″E﻿

**Menahemia** (hebraisk מְנַחֶמְיָה) er ein landsby i Jordandalen nordaust i Israel. Han ligg nær veg 90 mellom Beit She'an og Tzemah-krysset 5 km sør for Tzemah og høyrer til Emeq ha-Ma'ajanot regionale kommune. Med eit areal på 6 000 dekar, hadde landsbyen eit folketal på 1 000 i 2007.

Landsbyen vart grunnlagd den 23.-26. desember 1901 som ein moshava kalla **Milhamia** (hebraisk מלחמיה) av dei fem første familiane på landområde kjøpte sør i Jordandalen, og var den første jødiske busetjinga på den tida i denne regionen. Han fekk namnet Menahemia i 1921 etter faren til høgkommisæren i Palestinamandatet Herbert Samuel, 1. Viscount Samuel.

Han var ein eigen lokal kommune frå 1951 til 1. januar 2006 då landsbyen vart ein del av Beit She'an-dalen regionale kommune.

Før fyrste verdskrigen vart det starta eit regionalt apotek i Menahemia. Andre industriar er eit steinbrot, der ein hentar ut råmaterial til fabrikken Nesher nær Haifa, og ein gipsfabrikk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Menahemia» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Locality File» (XLS). Israelsk statistisk sentralbyrå. 2008. Henta 10. oktober 2014.



| * v
* d
* e
Emeq ha-Ma'ajanot regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Ein HaNatziv**·** Gesher**·** Hamadia**·** Kfar Ruppin**·** Ma'ale Gilboa**·** Maoz Haim**·** Meirav**·** Mesilot**·** Neve Eitan**·** Neve Ur**·** Nir David**·** Reshafim**·** Sde Eliyahu**·** Sde Nahum**·** Shluhot**·** Tirat Zvi |
| Moshavim | Beit Yosef**·** Rehov**·** Revaya**·** Sdei Trumot**·** Yardena |
| Felleskap | Tel Te'omim |
| Andre landsbyar | Malkishua**·** Menahemia |
**Merovingartida** er perioden mellom 550 og 800 e.Kr i norsk historie. Perioden overlappar folkevandringstida, som vert rekna frå 400 til 600 e.kr. i Noreg, og vert etterfølgt av Karolingartida (ca. 800 til 843), som igjen glir over i vikingtida. Merovingartida er ein sterk brytningsperiode. Funna frå før 700 e. Kr. viser tilknytingar bakover til folkevandringstida, medan yngre funn peikar framover mot vikingtida. Det skjer ein sterk endring i både gravferdsritual, språk, stil og væpning.

Perioden har fått namnet sitt frå merovingarane, eit frankisk dynasti som regjerte i Gallia frå tidleg på 500-talet til midt på 700-talet.
I Sverige kallar ein perioden for *vendeltid*, etter funna frå gravfeltet ved Vendel i Uppland. I Danmark har ein gått over til å kalla folkevandringstida for eldre, og merovingartida for yngre germansk jernalder.

Kjelder
-------

* Artikkelen er delvis omsett frå bokmålswikipedia om Merovingartida, 4. mai 2010.
* Artikkelen er delvis omsett frå Store Norske Leksikon om Merovingartida.
* Universitetet i Bergen om Merovingartida. Arkivert 2007-07-17 ved Wayback Machine.
**Arbeidstilsynet** er ein norsk statleg etat under Arbeids- og inkluderingsdepartementet. Dei har i oppgåve å rettleie om og sjå etter at private og offentlege verksemder vernar om helsa, tryggleiken og miljøet til arbeidarane igjennom føresegnene i arbeidsmiljølova, lønnsgarantilova, ferielova og somme av føresegnene i tobakkskadelova.

Oppgåver
--------

Arbeidstilsynet fører tilsyn hjå verksemder i Noreg og kontrollerer om dei følgjer det norske regelverket ved å utføre kontroll og undersøkingar. Arbeidstilsynet har til eikor tid uhindra tilgang til einkvan stad som vert omfatta av lova.

### Koordinering

Arbeidstilsynet fungerer som ein koordinerande etat for tilsynsetatane med tilsynsansvar til lands. Arbeidstilsynet koordinerer:

* Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap (DSB)
* Mattilsynet
* Næringslivets sikkerhetsorganisasjon (NSO)
* Petroleumstilsynet (Ptil)
* Miljødirektoratet
* Statens helsetilsyn
* Direktoratet for strålevern og atomsikkerhet (DSA)

Historie
--------

Arbeidstilsynet har opphavet sitt i Fabrikktilsynet, som vart oppretta som eit kommunalt forvaltingsorgan i 1893. Det vart vidareført som Sjefsinspektoratet for arbeidstilsynet frå 1914.

Kontor
------

Etaten er organisert med eit direktorat i Trondheim, Direktoratet for arbeidstilsynet, og under dette sju regionkontor med lokale tilsynskontor under dei, slik at heile landet er dekt. Regionkontora ligg i Oslo, Moss, Hamar, Skien, Bergen, Trondheim og Finnsnes.

Kjelder
-------

1. ↑  Arbeids- og inkluderingsdepartementet. «Arbeidstilsynet» (på norsk bokmål). Regjeringen.no. Henta 25. mars 2023.
2. ↑  «§18-1. Arbeidstilsynet» (på norsk bokmål). Lovdata. Henta 25. mars 2023.
3. ↑  «§18-4. Arbeidstilsynets adgang til virksomheten» (på norsk bokmål). Lovdata. Henta 25. mars 2023.
4. ↑  «Organisering» (på norsk bokmål). Arbeidstilsynet. Henta 25. mars 2023.
5. ↑  Gisle, Jon. «Arbeidstilsynet» (på norsk bokmål). Store norske leksikon på snl.no. Henta 25. mars 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BR orgnr

 |
«**Skinntrøya»** er ein springar som er mykje nytta til dans i Hallingdal og Valdres, der slåtten er kalla «Skraddarlåtten», «Krotakyr» eller «Dølehusen». Nemninga Krotakyr er frå Vang i Valdres, Dølehusen frå Bendik i Nøen. Springaren høyrer til det sentrale repertoaret i hallingdal og Valdres. Slåtten fekk namnet «Skinntrøya» etter at ei budeie dansa til slåtten utan å ta skinnkleda av (dei ho nytta i fjøset). Spelemannen den gongen var Myreguten (Ola J. Myro). Myreguten og Ola Dekko er dei sentrale kjeldene til slåtten i Hallingdal. I Valdres finst det dokumentasjon på han både i Vang og i Aurdal, noko som tyder på at springaren har vore nytta der alt på Jørn Hilme si tid eller før. Slåtten kom og til Krødsherad med Andres Vinna.

Variantgruppa
-------------

Slåtten har katalognummer 504 i hardingfeleverket. Variantgruppa tel tre slåttar frå Hallingdal, tre frå Valdres og ein frå Lærdal. Formene er svært like einannan, noko som tyder på at dei alle kjem frå same kjelda. Skilnaden er at formene frå Valdres byrjar på kvinten, medan dei andre byrjar på midtstrengene. Det er rimeleg å tenkje seg at dette er ein gamal sogneslått som har funne vegen over fjellet til Hallingdal. Varianten frå Sogn har tre vek der hallingvarianten har fire. Dette fjerde veket er eit vandretak som er sams meslåtten «Raske-Jørand», ein variant av springaren Jarand Skinnarland. Det er berre i Hallingdal dette taket er utvikla (som brigde mellom det opphavlege første og andre veket).

* a: *Skinntrøya*, etter Sevat Sataøen frå Ål. Nedskrift Eivind Groven 1963 etter opptak i NRK (G 1401, NRK magn. 1874). Sataøen hadde venteleg slåtten frå Myreguten.

* b: *Skinntrøya*, etter Kristian Øvrevollseie, Hol. Nedskrift Sven Nyhus 1975. Øvrevollseie hadde slåtten etter Sevat Sataøen.

* c: *Skinntrøya*, etter Odd Bakkerud, Nes. Nedskrift Truls Ørpen 1949. Bakkerud hadde slåtten etter Kristen Eidal frå Nes.

* d: *Springar*, etter Per Sandnes, Lærdal. Nedskrift Arne Bjørndal (Bjørndal gamle slåttar hefte IV). Sandnes hadde slåtten etter Ola Sandnes, som hadde han frå Jens Fresvik frå Leikanger i Sogn.

* e: *Skraddarlåtten*, etter John N. Dale, Øystre Slidre. Nedskrift Eivind Groven 1922 (G 498). Slåtten er kalla *Krotakyr* i Vang.

* f: *Gamle Sara*, etter spelemannen Andreas Hauge, Nord-Aurdal. Nedskrift Arne Bjørndal 1947 (B 2219). Bendik i Nøen kalla slåtten *Dølehusen*.

* g: *Skraddarlåtten*, etter Torleiv Bolstad, Øystre Slidre. Nedskrift Sven Nyhus 1975. Bolstad hadde slåtten etter Nils Beitohaugen, Øystre Slidre. Slåtten slenger innpå ei form etter Andres Vinna frå Krødsherad (Ø 32).

.
*Strid mellom nakne menn*, ca 1474
*Apollon og Dafne*, 1470-80
**Antonio di Jacopo d'Benci**, meir kjend som **Antonio del Pollaiolo** (ca 1431–4. februar 1498) var ein italiensk målar, bilethoggar, gravør og gullsmed under ungrenessansen. Også broren Piero del Pollaiolo var ein framifrå målar.

### Liv og gjerning

Pollaiolo var fødd i Firenze, der faren lærte han opp til gullsmed. Som målar var han truleg elev av Andrea del Castagno. Tidvis gjennom livet delte han verkstad med broren Piero, verka til dei to er sterkt inspirert av antikken. I fylgje Giorgio Vasari utførte dei to brørne disseksjonar for å forstå korleis menneskekroppen er oppbygd, og var på den måten tidlege representantar for den florentinske renessansens kombinasjon av vitskap og biletkunst.

Pollaiolos meisterverk er måleriet *Helgenen Sebastians martyrium*, måla kring 1473-75. Dette biletet viser ein til dels ny måte å framstille menneskekroppen på, med tydeleg muskulatur. I stikket *Strid mellom nakne menn* frå omkring 1474, eit verk inspirert av Andrea Mantegna, er handlinga endå meir valdeleg og der muskelstrukturen vert framvist fullt ut. I dei to måleria *Apollon og Dafne*og *Herkules og Antevs* har han plassert figurane i eit lyrisk landskap, men det er det kroppslege og ikkje topografien som spelar hovudrolla.

Frå 1484 arbeidde Antonio del Pollaiolo med å utsmykke grava til pave Sixtus IV i Peterskyrkja i Roma. Her arbeidde han med å forme bronsefigurar. Straks før han døydde fullførte han arbeidet med mausoleet over pave Innocens VIII. Måten han utforma dette gravminnet kom til å verte kopiert på mange gravmonument i ettertida.

Pollaiolo døydde i Roma som ein rik mann.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonio del Pollaiolo» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juni 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Antonio Cesti** (1623–14. oktober 1669) var ein italiensk komponist, songar (tenor) og organist i barokken. Han var den mest hylla italienske musikaren i sin generasjon.

Liv
---

Han vart fødd i Arezzo og studerte med forskjellige lokale musikarar. I 1637 vart han medlem av fransiskanarordenen. Medan han var i Volterra vendte han seg mot verdsleg musikk, truleg verna av den mektige Medici-familien. Her kom han òg i kontakt med Salvator Rosa, som skreiv librettoar for mange av kantatane til Cesti. I 1650 vart Cesti munk og suksessen som songar og operakomponist kom i konflikt med denne rolla, og han fekk ein offisiell reprimande. I 1652 vart han medlem i hoffet til erkehertug Ferdinand Karl i Innsbruck. Han hadde òg ein post ein stad i Firenze som *maestro di cappella*, og han fekk ein post i pavekapellet i 1660. I 1666 vart han *vise-kapellmeister* i Wien og døydde i Firenze i 1669.

Verk
----

Scenografi for *Il pomo d'oro*
Cesti er hovudsakleg kjend som operakomponist. Dei mest hylla av desse var *La Dori* (Venezia, 1663), *Il pomo d'oro* (Wien 1668) og *Orontea* (1656). *Il pomo d'oro* (Det gylne eplet) vart framført for bryllaupet til keisar Leopold I. Denne var langt meir utførleg enn andre venetianske operaer, og omfatta eit stort orkester, fleire kor og forskjellig mekanisk utstyr til å senke ting som gudar ned frå himmelen på scenen, (*deus ex machina*), sjøslag og stormar. *Orontea* vart fornya sytten gonger dei neste tretti åra, og vart ein av dei mest framførte operaene på midten av 1600-talet. Sjølv Samuel Pepys eigde ein kopi av operaen.

Cesti komponerte òg kammerkantater og operaene hans er kjende for den reine og delikate stilen med air-satsane, som høvde meir for kammermusikk enn for scenen. Han skreiv i *bel canto*-stilen frå 1600-talet og komposisjonane hans var kraftig påverka av karrieren hans som profesjonell songar. Komponeringa hans var sterkt prega av den utviklande tonaliteten på denne tida.

Sjå òg
------

* Francesco Cavalli
* Claudio Monteverdi, levde samstundes med Cesti

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonio Cesti» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mai 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.
	+ David L. Burrows. «Antonio Cesti", *Grove Music Online*, ed. L. Macy, grovemusic.com Arkivert 2008-05-16 ved Wayback Machine. (krev abonnement).
	+ Grout, Donald; Claude Palisca. *A History of Western Music*, 6. utgåve. W.W. Norton & Company. New York, 2001.

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 16. mai 2008, henta 1. mai 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Antonio Cesti ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* 

* Fritt tilgjengelege notar av Antonio Cesti i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Antonio Carozza** (fødd 5. juli 1985 i Campobasso), betre kjend som **Antonello Carozza**, er ein italiensk songar, låtskrivar, komponist, musikkprodusent, pianist og røystpedagog.

Eurovision
----------

### Evrovidenie-2010

Carozza deltok i Evrovidenie-2010, den russiske uttakinga til Eurovision Song Contest 2010 i Bærum i Noreg, med songen «Senza respiro». Han deltok under namnet Antonello Carozza, og songen vart framført på italiensk. Bidraget enda på åttandeplass.

### OGAE Second Chance Contest 2010

Bidraget i den russiske uttakinga til Eurovision Song Contest 2010 vart vald ut av medlemmar i OGAE Russland til å representere Russland i OGAE Second Chance Contest 2010 i Køpenhavn i Danmark. Bidraget enda på 15. plass med 11 poeng; fem frå Malta, tre frå Aserbajdsjan, to frå Armenia og eitt frå Andorra.

### Junior Eurovision Song Contest 2013

Saman med Massimiliano Messieri, Michele Perniola og Piero Romitelli skreiv han det sanmarinske bidraget i Junior Eurovision Song Contest 2013 i Kiev i Ukraina. Songen, «O-o-O Sole intorno a me», vart vald av Radiotelevisione della Repubblica di San Marino, og framført på italiensk av Perniola. Carozza deltok denne gongen under fødenamnet Antonio Carozza. San Marino enda på tiandeplass med 42 poeng; fire frå Armenia og Russland, tre frå Kviterussland og Georgia, to frå Aserbajdsjan, Malta, Moldova, Sverige og Nederland og eitt frå Ukraina. San Marino fekk i tillegg fem poeng frå barnejuryen og kvart land fekk tolv bonuspoeng for å unngå at nokon ville ende opp utan poeng. Det var fyrste gongen San Marino deltok i ein Eurovision-finale.

### Junior Eurovision Song Contest 2014

Han skreiv «Breaking My Hearts» for San Marino til Junior Eurovision Song Contest 2014 i Marsa på Malta. Songen vart skriven saman med Luca Medri, Chris Lapolla og The Peppermints. The Peppermints framførte songen i finalen, og enda på 15. plass med 21. poeng; åtte frå Italia og eitt frå Malta. I tillegg fekk alle landa tolv poeng for at ingen land skulle stå att utan poeng.

Diskografi
----------

### Album

* 2006: *L'amore è un'equazione*

### Singlar

* 2006: *Capirò Crescerai*
* 2006: *L'amore è un'equazione av Antonello Carozza|L'amore è un'equazione*
* 2009: *27 angeli*
* 2010: *Senza respiro*
* 2012: *Meraviglia Italiana*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonello Carozza» frå Wikipedia på engelsk, den 30. april 2014.*

Fotnotar

1. 1 2 3 4  «About The Peppermints» (på engelsk). Junioreurovision.tv. Henta 22. november.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «About Michele Perniola» (på engelsk). Junioreurovision.tv.
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Torfinn Munnen** (*Þorfinnr munnr*, døydde 1030) var ein islandsk skald som levde på byrjinga av 1000-talet.

I *Skaldatal* er han ført opp som skald hos kong Olav den heilage.

Det er særs lite ein veit om Torfinn, men i Heimskringla, i soga om Olav den heilage, er det sagt om han at han var med i hæren til kong Olav ved Stiklestad, der han fall. I Flatøybok er det sagt at Torfinn hadde ein bror, Tord, som òg fall i slaget på Stiklestad.

Skaldatal nemner at ein av skaldane hjå Håkon Sigurdsson Jarl (den mektige) heitte Torulf Munnen, men det er ingen grunn til å tru at han var identisk med Torfinn Munnen.

Kjende dikt av Torfinn Munnen: **Lausaviser**

Referansar
----------

1. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource
2. ↑  Snorres kongesoger red. Finn Hødnebø og Hallvard Magerøy (Oslo 1993)- frå side 92
3. ↑  Flatøyboka frå Digitalarkivet, tredje bind (side 244)
4. ↑  Lausaviser to vers av Torfinn Munnen (Skaldic Project)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finnur Jónsson (1910). *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie* **1**. København: G.E.C. Gads Forlag. s. 567.
**Europameisterskapen i handball 2004 for kvinner**, den 6. i rekka, vart avvikla i tida 9. til 19. desember 2004 i Ungarn. Noreg vann EM-pokalen for andre gong etter finalesiger 27 – 25 over Danmark. Arrangørlandet Ungarn kom på bronseplassen. 16 land var kvalifiserte og deltok i turneringa.

### Turneringa

Meisterskapen vart arrangert med gruppespel à fire lag, deretter to påfylgjande hovudrundar med seks lag i kvar avdeling. Deretter var det semifinalar med dei to beste laga i avdelingane, og til sist bronsefinale og finale. Turneringskampane fann stad i Debrecen, Zalaegerszeg, Békéscsaba, Győr og Budapest.

### Semifinalane

* Ungarn – Noreg 29 – 44
* Danmark – Russland 31 – 27

### EM-finalen

Finalen fann stad i Budapest med 7 300 personar på tribunane. Ved pause var stillinga 11 – 11. Etter ein jamn andre omgang fastsette Karoline Breivang sluttresultatet til 27 – 25.

Kjersti Beck og Katrine Lunde vakta målet for det norske meisterlaget. Norske målskårar var Kristine Lunde (6), Linn-Kristin Riegelhuth (5), Gro Hammerseng, Katja Nyberg, Vigdis Hårsaker, alle (4), Karoline Breivang (2), Camilla Thorsen og Elisabeth Hilmo 1 mål kvar. Også Kari Mette Johansen, Ragnhild Aamodt og Randi Gustad var med i det norske finalemannskapet, medan Gøril Snorroeggen, Isabel Blanco og målvakta Terese Pedersen såg finalen frå tribuneplass. Dagsavisen meinte Beck, Hammerseng og Hårsaker var dei beste norske spelarane i finalen.

Danmark sine toppskårarar var Camilla Thomsen og Rikke Hørlykke, begge med fire nettkjenningar. 

Dommarparet Nasjevski frå Makedonia straffa begge laga med fem tominutts-utvisingar.

Kjelder
-------

* Dagsavisen 20. desember 2004

| * v
* d
* e
Europameisterskapen i handball |
| --- |
| Menn | Portugal 1994**·** Spania 1996**·** Italia 1998**·** Kroatia 2000**·** Sverige 2002**·** Slovenia 2004**·** Sveits 2006**·** Noreg 2008**·** Austerrike 2010**·** Serbia 2012**·** Danmark 2014**·** Polen 2016**·** Kroatia 2018**·** Austerrike/Noreg/Sverige 2020**·** Ungarn/Slovakia 2022**·** *Tyskland 2024* |
| Kvinner | Tyskland 1994**·** Danmark 1996**·** Nederland 1998**·** Romania 2000**·** Danmark 2002**·** Ungarn 2004**·** Sverige 2006**·** Makedonia 2008**·** Danmark/Noreg 2010**·** Serbia 2012**·** Kroatia/Ungarn 2014**·** Sverige 2016**·** Frankrike 2018**·** Danmark 2020**·** Montenegro/Nord-Makedonia/Slovenia 2022 |
|  |  |
| --- | --- |
| Han er oppstaden. Dyre Ord!No Gud er fullnøgd, Soning gjord,Og Himmelen er open.Min Jesus ved sin Daude brautDei Piler Dauden mot meg skaut.Og knasa Myrkheims Vaapen.Aa Røyst!Mi Trøyst!Daa med SigerUpp han stigerHelheim rivnar.Han var daud, men sjaa han livnar!

Elias Blix, 1902   |  |

**Han er oppstaden, dyre ord** er Elias Blix si omsetjing av Birgitte Cathrine Boye sitt høgtidsvers for påskedagen: «Han er opstanden! Store Bud!» Originalteksten vart utgjeven i 1778, og Blix si omsetjing vart utgjeven i 1902. Salmen er kjend på engelsk som «He is arisen! Glorious word», omsett frå dansk av George A. Rygh i 1909. 

I *Guldbergs salmebok* er salmen ordna til å verte sungen før evangeliet vert lese frå preikestolen i gudstenestene frå påske til Kristi himmelfartsdag. Salmen vart teken med i *Landstads kirkesalmebog* og i femte utgåva av Bix' *Nokre Salmar*, og seinare både i *Landstads reviderte salmebok* og *Nynorsk salmebok*. I *Norsk salmebok* er han i noko omarbeidd form trykt både på bokmål og nynorsk.

Salmen er ikkje med i salmeboka som vert bruka i den danske folkekyrja no. 

Melodien er frå 1599, skriven av Philipp Nicolai.

Kjelder
-------

* Bloggen til Leif Haugen[*daud lenkje*]
* Johannes Nilssøn Skaar 1879: *Norsk Salmehistorie*
**Europameisterskapen i handball 2000 for kvinner**, den 4. i rekka, vart avvikla i tida 8. til 17. desember 2000 i Romania. Ungarn vann EM-pokalen etter finalesiger 32 – 30 over Ukraina. Russland sikra seg bronseplassen. 12 land var kvalifisert og deltok i turneringa.

Turneringa
----------

Meisterskapen vart arrangert med gruppespel à seks lag i to grupper. Deretter var det semifinalar med dei to beste laga i avdelingane, og til sist bronsefinale og finale. Noregs lag med mange meisterskapsdebutantar enda på sjetteplass etter å ha tapt plasseringskampen mot Frankrike med 19 – 23. Turneringskampane fann stad i Bucuresti og Râmnicu Vâlcea.

### Semifinalane

* Romania – Ungarn 24 – 25
* Ukraina – Russland 28 – 24

### Finalen

Finalen fann stad i Bucuresti med 4 000 personar på tribunane. Ved pause leia Ungarn med 17 – 13. I den andre omgangen var det ungarske laget oppe i ei seksmålleiing, før Ukraina snudde kampen og tjue sekundar før slutt gjekk opp i 26 – 25. Ungarns storskyttar Ágnes Farkas utlikna til 26 – 26 før ordinær tid var ute. Same Farkas avgjorde finalen til Ungarns fordel i andre ekstraomgang og syrgde for siger 32 – 30.

Ágnes Farkas skåra 14 mål for Ungarn i finalen og var den dominerande aktøren i kampen. Resten av dei ungarske nettkjenningane kom frå Nikolett Brigovácz (4), Erika Kirsner (4), Beáta Siti (4), Anita Kulcsár (3), Ildikó Pádár (2), Anikó Kántor (1) og Beatrix Kökény (1). Katalin Pálinger vakta målet.

Flest mål for Ukraina kom frå Tetjana Jaresko med 7 skåringar.

Finalddommarane Ion Serbu og Viorel Dobre frå Romania straffa Ungarn med fire utvisingar og Ukraina med to.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Handball-Europameisterschaft der Frauen 2000» frå Wikipedia på tysk, den 11. november 2019.*


| * v
* d
* e
Europameisterskapen i handball |
| --- |
| Menn | Portugal 1994**·** Spania 1996**·** Italia 1998**·** Kroatia 2000**·** Sverige 2002**·** Slovenia 2004**·** Sveits 2006**·** Noreg 2008**·** Austerrike 2010**·** Serbia 2012**·** Danmark 2014**·** Polen 2016**·** Kroatia 2018**·** Austerrike/Noreg/Sverige 2020**·** Ungarn/Slovakia 2022**·** *Tyskland 2024* |
| Kvinner | Tyskland 1994**·** Danmark 1996**·** Nederland 1998**·** Romania 2000**·** Danmark 2002**·** Ungarn 2004**·** Sverige 2006**·** Makedonia 2008**·** Danmark/Noreg 2010**·** Serbia 2012**·** Kroatia/Ungarn 2014**·** Sverige 2016**·** Frankrike 2018**·** Danmark 2020**·** Montenegro/Nord-Makedonia/Slovenia 2022 |
**Sally Jepkosgei Kipyego** (fødd 19. desember 1985) er ein kenyansk langdistanseløpar som sidan 2017 representerer USA. Ho vann sølvmedaljen på 10 000 meter både ved Friidretts-VM 2011 og Sommar-OL 2012.

Aktiv
-----

10 000-meteren for kvinner under VM i friidrett 2011 i Daegu handla stort sett om dei kenyanske løparane. Over mål kom alle fire føre etiopiske Meselech Melkamu, den einaste utøvaren som fylgde med på sisterunda. Kipyego var på si side den einaste som truga sigeren til gullvinnar Vivian Cheruiyot. Mindre enn to veker seinare, den 8. september i Zürich, presterte Kipyego 14.30,4 og livsbeste på 5 000 meter. I milløpet under London-OL 2012 sprang ho inn til sølv og personbeste på tida 30.26,3 og plassen framom Cheruiyot, begge var dei sjanselause i avslutninga mot Tirunesh Dibaba frå Etiopia. Ei veke etter enda Kipyego sist av dei fire som var med om å spurte om OL-medalje på 5 000 m. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje på 10 000 m – 30.50,0, bakom Vivian Cheruiyot (30.48,9)
* OL 2012 i London: Sølvmedalje på 10 000 m – 30.26,3. Nr 4 på 5 000 m – 15.05,7
* VM 2015 i Beijing: Nr 5 på 10 000 m – 31.44,4
* OL i 2021 i Tokyo: Nr 17 i maratonløpet – 2.32.53

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sally Kipyego» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juli 2022.*

* «Sally Kipyego» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. april 2023.