recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jonas Øglænd A/S**, på Sandnes, var gjennom heile 1900-talet den leiande sykkel-, motorsykkel- og moped-produsent i Noreg. Øglænd er mellom anna kjent kjend for sykkelmerket **DBS** og motorsykkel- og moped-merket **Tempo**.

Firmaet vart stifta i 1868, av Jonas Christian Øglænd, som ein «assortert «landhandel». 

Selskapet som er knytt til syklar vart grunnlagt av Jonas Øglænd i 1892 i Sandnes, under namnet Øglænd Cyklelager. I starten var det ein agent for den tyske produsenten *Hengstberg*, seinare òg for merket *The World* frå USA. Øglænd monterte sjølv syklane. Andre merke som Øglænd òg monterte var *Fram* og *Viking*. I 1906 opna Øglænd ein sykkelfabrikk i Langgata 6 i Sandnes, der selskapet produserte eigne syklar. I 1932 registrerte Øglænd varemerket **DBS** - *Den beste sykkel*. Merkenamnet Den Beste Sykkel (DBS) kom til etter ein namnekonkurranse der ein 12 år gammal gut kom med vinnarforslaget. I åra etter voks DBS, og i 1949 eksporterte dei sin første sykkel.

Jonas Øglænd starta motorsykkelproduksjon sist på 30-talet, noko dei heldt fram med i etterkrigstida. Dei selde både motorsyklar og mopedar under varemerket Tempo. Motorane kjøpte dei frå Fichtel & Sachs i Tyskland.

I 1989 vart firmaet kjøpt av Varner-gruppa, som selde sykkeldelen av firmaet til den svenske sykkelprodusenten Monark, ein del av Cycleurope-konsernet. Sykkelproduksjonen i Sandnes er no nedlagt.

Kjelder
-------

* *Short Øglænd history. Øglænd bicycle factory 1949*, www.mo-ped.se.
**Jonathan Johnson** (25. mai 1866–22. mai 1953) var ein norsk lærar og Høgre-politikar frå Oslo. Gisle Johnson var far hans, Lauritz Johnson son hans.

Johnson vart student i 1883 og cand. theol. i 1887. Han var lærar ved den kommunale jenteskulen i Tønsberg frå 1889, deretter i middelskulen frå 1895 og ved den høgare allmennskulen frå 1902, også i Tønsberg. Frå 1913 hadde stilling som overlærar og frå 1920 som lektor ved same skulen.

Han var medlem av heradsstyret i Nøtterøy frå 1896 til 1928. I seks samanhengande valperiodar, frå 1898 til 1916 var han ordførar. Johnson var 3. varamann frå Jarlsberg og Larviks amt til Stortinget 1903, møtte ikkje på tinget, då. Derimot representerte han einmannskrinsen Jarlsberg på Stortinget 1913-18. I den fyrste valbolken 1913-15 var han medlem av kyrkjekomiteen, i den andre valbolken var han sekretær i gasje- og pensjonskomiteen.

Johnson døydde på Nøtterøy i 1953.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Jonathan Johnson NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
**Barrel** er ei tønne eller eit kar laga av trestavar, no òg metallfat. Barrel vert nytta som eining for volum i engelsktalande land og var opphavleg ligg 32 gallon. 

I Storbritannia er sidan 1824 1 barrel (dry), lik 36 imperial gallon = 163,66 liter og vert nytta for tørre varer (korn) og for øl. Etter innføringa av SI-systemet i 1965, skal ikkje eininga lenger nyttast. 

I USA er 1 barrel mineralolje lik 42 US gallon = 158,987 liter, som er det same som eitt norsk fat. For andre væsker vert barrel nytta som 31,5 US gallon eller 119,24 liter. For frukt og andre tørre varer vert 1 barrel rekna som 115,6 liter, bortsett frå for tranebær der 1 barrel skal vere 95,5 liter.

Barrel vert særskild nytta i tollvesenet som har regler for omrekning frå pound (lb) til barrel basert på massen av varen som fyller eit målekar på éin barrel, og derfor forskjellig for kvar varesort. Til dømes er éin barrel lik 200 lb for fisk og kjøt og 376 lb for sement.

Kjelder
-------

* «barrel», *Store norske leksikon*
Koordinatar: 39°42′N 26°50′E﻿

**Ida** (tyrkisk *Kazdağı*, *Kaz Dağları* eller *Karataş Tepesi*, gresk Ἰδα) er eit fjell nordvest i Tyrkia, søraust for ruinane av Troja, langs nordkysten av Edremitbukta. Namnet Ida er frå antikken. Det ligg mellom provinsen Balıkesir og provinsen Çanakkale. Toppen er trelaus og tregrensa er forholdsvis låg på grunn av eksponering til dårleg vêr, men fjellet har ein rik og endemisk flora. Toppen ligg 1774 meter over havet. Området er erklært nasjonalpark.

Mıhlıfossen ligg på grensa mellom Balıkesir og Çanakkale i Ida.
Fjellet har mange kjelder og er nemnd i *Illiaden* av Homer som «det kjelderiket Ida». Ida var i antikken tileigna gudemora Kybele, som derfor òg vert kalla «den idaiske mora». Fjellet ligg nordvest for gamle Troja, og mange av dei greske sogene frå antikken, slik som bortføringa av Ganymedes og dommen til Paris, finn stad kring fjellet.

Kjelder
-------

* Çoban, Ramazan Volkan. *İda Dağı'ndan Kaz Dağına; Yöre Anlatılarının Karşılaştırmalı Mitoloji Tarafından İncelenmesi*, III. Ulusal Kazdağları Sempozyumu (Balıkesir, 2012)

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Ida (Turkey)» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Martyn Rix, "Wild About Ida: the glorious flora of Kaz Dagi and the Vale of Troy", *Cornucopia* 26, 2002.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Association Sportive de Saint-Étienne Loire**, til dagleg nemnd **AS Saint-Étienne** eller berre **Saint-Étienne**, er ein fotballklubb i Saint-Étienne i Rhône-Alpes i Frankrike. Klubben, som vart stifta i 1919, spelar i Ligue 1, den øvste divisjonen i Frankrike. 

Spelarane på Saint-Étienne etter å ha sikra seg finaleplass i Europacupen 1976, med siger over PSV Eindhoven
Saint-Étienne er den mest suksessfulle fotballklubben i Frankrike. Med sine ti seriemeisterskap, ingen franske klubbar har så mange, og seks cuptriumfar har klubben flest trofe av franske fotballag. Stordomstida for klubben var perioden 1962 til 1982, då klubben også spela seg fram til ein finale i Europacupen. Den 12. mai 1976 møtte Saint-Étienne den vesttyske toppklubben Bayern München på Hampden Park i Glasgow, og tapte kampen 0-1.

Saint-Étienne spelar heimekampane på *Stade Geoffroy-Guichard*, eit stadion med plass til 35 616 tilskodarar. Laget spelar i grøne trøyer, kvite bukser og grøne strømper.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «AS Saint-Étienne» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2013.*
**Ida Marcussen** (fødd 1. november 1987) er ein norsk friidrettsutøvar frå Kristiansand. Marcussen har noregsrekorden i sjukamp, sett i Osaka i 2007. Ho representerte tidlegare Kristiansand IF, men tevlar no for IK Våg frå Vågsbygd.

Resultat
--------

Marcussen har fleire medaljar frå NM i friidrett 2005-2008 i øvingane kulestøyt, lengehopp og spydkast, inkludert gull i spydkast under NM 2008. Under junior-VM i friidrett 2005 i Kaunas deltok ho som sjukjempar og kom på sjetteplass. Året etter forsøkte ho på nytt under junior-VM i friidrett i Beijing, og denne gongen vann ho sølvmedaljen. I 2007 tok ho noregsrekorden i mangekamp i VM i friidrett 2007 i Osaka med 6226 poeng. Dette heldt til ein ellevteplass.

I 2008 deltok ho som sjukjempar i Sommar-OL 2008 i Beijing, og enda på 21. plass. Elles har ho delteke som sjukjempar i VM i friidrett 2009 i Paris, EM i friidrett 2010 i Barcelona, VM i friidrett 2011 i Daegu og EM i friidrett 2012 i Helsingfors. Ho deltok også i sjukamp under Sommar-OL 2012 i London. Her enda ho på ein 28. plass.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ida Marcussen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. juli 2012.*

### Fotnotar

1. ↑   Dagbladet, 12. juli 2012: Her er hele den norske OL-troppen
2. ↑  *Resultatliste frå Sports-reference.com*, arkivert frå originalen 13. august 2011, henta 23. august 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Ida Marcussen» (på engelsk). Olympedia. Henta 3. mars 2023.
**Paul A. Rothchild** (18. april 1935–30. mars 1995) var ein amerikansk plateprodusent, vidkjend for sitt arbeid frå 1960- og 1970-åra. Han er kjend som produsent for artistar som The Doors, John Sebastian, Joni Mitchell, Neil Young, Tom Paxton, Tom Rush og Janis Joplin. 

Rothchild var fødd i Brooklyn i New York og voks opp i Teaneck i New Jersey. Han starta karrieren sin i Boston, der han stod for innspelingar og utgjevingar av lokale folkemusikkartistar. I 1963 blei han tilsett som plateprodusent i Elektra Records, og byrja eit tett samarbeid med lydteknikarane Bruce Botnick, John Haeny, Fritz Richmond og William Gazecki. 

Særleg merksemd retta Rothchild mot musikkmiljøet i Los Angeles. Han stod mellom anna for innspelinga av første demoen til Crosby, Stills & Nash. Han «oppdaga» The Doors under eit besøk på Whisky a Go Go 10. august 1966, og bandet skreiv platekontrakt med Elektra Records ei veke seinare. 

Paul Rothchild er mest kjend som produsent av dei første fem albuma til The Doors. Han trekte seg frå arbeidet med det sjette albumet til bandet, *L.A. Woman*, etter at han høyrde låtene og meinte det var «cocktail-musikk». Han produserte òg album og singlar for John Sebastian, Joni Mitchell, Neil Young, Tom Paxton, Fred Neil, Tom Rush, The Paul Butterfield Blues Band, The Lovin' Spoonful, Tim Buckley, Love, Clear Light, Rhinoceros og Janis Joplin, medrekna hennar einaste listetoppar «Me and Bobby McGee» og det siste albumet hennar, *Pearl*.

Produsenten stod òg for filmmusikkenen til *The Rose* som var basert på livet til Joplin, og produserte filmmusikken til *The Doors*-filmen til Oliver Stone frå 1991. Han hadde ein liten opptreden i filmen, men rolla som Rotchild sjølv blei spelt av Michael Wincott.

Paul A. Rothchild døydde av lungekreft i 1995, 59 år gammal.

Bakgrunnsstoff
--------------

* BAM Interview with Paul Rothchild by Blair Jackson - July 3, 1981
* Diskografi ved discogs.com

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul A. Rothchild» frå Wikipedia på engelsk, og «Paul A. Rothchild» frå Wikipedia på bokmål den 6. mars 2011.*

* Paul Rothchild, Record Producer, 59 i *The New York Times*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BNE
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Arne Patrik Kristiansson**, gift **Klüft**, (fødd 3. juni 1977) er ein svensk tidlegare stavhoppar og seinare ishockeytrenar frå Göteborg.

Kristiansson slo gjennom i 1998-sesongen då han sette svensk rekord med 5,77 meter. I 2001 forbetra han rekorden til 5,83 m og i 2002 til 5,85 m. Åra 1998, 2001, 2002 og 2003 vart han svensk meister i stavhopp.

Ved innandørs-EM 2002 i Wien vart Kristiansson andremann på 5,75 m, likt med så vel vinnaren som tredjemann. Under europameisterskapen 2002 i München enda han på fjerdeplass med 5,80 m, jamhøgt med dei to tyskarane som tok sølv og bronse. Høgdepunktet som stavhoppar kom då han under Paris-VM 2003 tangerte den personlege rekorden og tok bronsemedaljen.

Han gifte seg med Carolina Klüft i 2007 og tok hennar slektsnamn til etternamn.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1998 i Budapest: Nr 12 (5,45 m i kvalifiseringa)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (5,40 m=nr 29)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (5,55 m=nr 20)
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i kvalifiseringa (5,60 m=nr 14)
* EM 2002 i München: Nr 4 – 5,80 m
* VM 2003 i Paris: Bronsemedalje – 5,85 m
* OL 2004 i Aten:Utslått i kvalifiseringa (5,60 m=nr 20)
* VM 2005 i Helsinki: Nr 9 – 5,50 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Patrik Klüft» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Patrik Kristiansson» (på engelsk). Olympedia. Henta 5. mars 2023.
P-3C Orion i norsk teneste
**333 skvadron** er det norske luftforsvaret sin operatør av P-3C Orion overvakingsfly. Skvadronen er underlagd pp133 Luftving]], og stasjonert på Andøya flystasjon i Andøy kommune i Nordland fylke.

Historie
--------

Vingtor, det første flyet som blei levert «Catalina-avdelingen», forløparen til 333 skvadron
8. februar 1942 blei forløparen til 333 skvadron, «Catalina-avdelingen», oppretta i Woodhaven i Skottland. Avdelinga var underlagd 210 Squadron RAF, og fekk tilgang på det første av fire Catalina-fly kort tid etter opprettinga. Offisielt gjekk avdelinga under namnet Norwegian Detachment Woodhaven. I byrjinga av 1943 fekk avdelinga ei ny nemning, 1477 (Norwegian) Flight, samstundes som ho blei tilført seks Mosquito-fly. Dermed var avdelinga så stor at det blei naturleg å oppretta ein skvadron. 333 (Norwegian) Squadron blei oppretta 10. mai 1943 med Catalina-flya i ein A-flight og Mosquito-flya i B-flight. Skvadronen var underlagt RAF Coastal Command.

Lockheed P-3 Orion frå 333 skvadron

Referansar
----------

1. ↑  Henriksen, Vera (1927-) (1996). *Luftforsvarets historie: (juni 1940 - mai 1945)*. Aschehoug. s. 562. ISBN 8203220703.

* *Denne artikkelen bygger på «333. skvadron» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2020.*

Litteratur
----------

* Georg Werner-Hansen: På vingane for Noreg - historia om 333 (Norwegian) Squadron's kamp. Gyldendal 1947.
* Håvard Klevberg: *«Request Tango» - 333 skvadron på ubåtjakt - maritime luftoperasjonar i norsk tryggleikspolitikk.* Universitetsforlaget 2012. ISBN 978-82-15-01863-8
**Barre des Écrins** er eit fjell i Dei franske Alpane og det høgaste punktet i Massif des Écrins med ei høgd på 4 102 meter over havet. Det er òg det sørlegaste fjellet i Alpane med ei høgd over 4 000 meter.

Geografi
--------

Barre des Écrins ligg mellom dalane til elvane Durance og Isère. Dette skiljet passerer 250 meter vest for toppen, langs ryggen som går til nabofjellet Dôme des Écrins på 4 015 moh. Sørsida av Barre des Écrins er steinete, medan nordsida er islagd og utspringet til Glacier Blanc.

Stiging
-------

Fjellet vart først klatra 25. juni 1864 av Adolphus Moore, Horace Walker og Edward Whymper, saman med fjellførarane Michel Croz, Christian Almer, og Christian Almer, samnemnde far og son. Ein tur til topps tar vanlegvis utgangspunkt frå Pré de Madame Carle i dalen Ailefroide. Den vanlege ruta går langs heile Glacier Blanc, som òg er den vanlegaste ruta til Dôme des Écrins, eit av dei lettaste fjella over 4 000 meter i Alpane å klatre til topps på.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Barre des Écrins på SummitPost
* Klatring på Barre des Écrins i bilete

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Paul Andreas Jetmundsen Aklestad** (18. desember 1837–21. mai 1924) var ein norsk lærar, gardbrukar og politikar som representerte Venstre på Stortinget frå 1889 til 1909.

Paul Aklestad var fødd på Aklestad i Hjørundfjord i noverande Ørsta kommune. Han gjekk i lære 6 veker ein vinter hos klokkar Lars Olaus Strømme på garden Haukås i Ørskog, for å bli lærar, og vert deretter tilsett som lærar i Hjørundfjord frå 1854. Han arbeidde som omgangsskulelærar til 1863.. I åra 1863 til 1871 dreiv han bnr 2 på Kvistad. I 1871 fekk han kjøpe farsgarden på Aklestad frå den eldre broren Ingebrigt..

Aklestad kom tidleg med i heradsstyringa i Hjørundfjord kommune. I åra 1866 til 1910 var han medlem i heradsstyret, og ordførar i åra 1870-1898.
Han hadde også elles stor tiltru hos sine sambygdingar, og vart nytta i alle slags tillistverv. Han var til dømes formann og kasserar i Hjørundfjord Sparebank frå skipinga i 1880 til 1889.

Paul Aklestad vart vald inn på Stortinget frå Romsdals Amt i 1889, og vart attvald 6 gongar deretter, og sat på Stortinget til 1909.

Paul Aklestad sat heile tida han var på Stortinget i den såkalla Gasje- og pensjonskomiteen, frå 1892 til 1904 som sekretær og seinare som formann. På Stortinget var han ein typisk sparepolitikar, kanskje den mest typiske etter Søren Jaabæk. Denne grunnhaldninga kom fram alt i jomfrutalen hans på Stortinget, der han skal ha sagt: «Det er et ord som heter sparsommelighed.»

I juni 1861 gifta han seg med Berte Johanne Olsdatter Skylstad (1840–1922), frå Skylstad i Hjørundfjord. Dei fekk 13 born. Av desse døydde 5 straks dei var fødde, 8 levde opp.

Kjelder
-------

* Ivar Grøvik: *Hjørundfjordboka Kultursoga II*, Ørsta kommune 1977
* Lars Strømme og Ragnar Standal: *Hjørundfjordboka Band V Gard og ætt*, Ørsta kommune 1993

Fotnotar

1. ↑  Grøvik, s. 148, 149, 152
2. ↑  Strømme og Standal, s. 206
3. ↑  Strømme og Standal, s. 206
4. ↑  Grøvik, s. 382-384
5. ↑  Grøvik, s. 502-506
6. ↑  «Paul Andreas Jetmundsen Aklestad». NSD. Arkivert frå originalen 27. mai 2011. Henta 12. mars 2009.
7. ↑  Grøvik, s. 382-383
8. ↑  Strømme og Standal, s. 207
9. ↑  *Genealogy*, arkivert frå originalen 19. mai 2011, henta 30. oktober 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Brunryggmaurfugl** |
| Bilete frå PanamaFoto: Dominic SheronyBilete frå PanamaFoto: Dominic Sherony |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Brunryggmaurfugl Utbreiinga av Brunryggmaurfugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Maurfuglar Thamnophilidae |
| **Slekt:** | *Hylophylax* |
| **Art:** | **Brunryggmaurfugl** *H. naevioides* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hylophylax naevioides***Lafresnaye, 1847 |

**Brunryggmaurfugl**, *Hylophylax naevioides*, er ein liten fugl i maurfuglfamilien som finst i sørlege Sentral-Amerika og nordvestre Sør-Amerika.

Brunryggmaurfugl er ca. 11,5 cm lang, og er karakteristisk med sin kvite underside hos begge kjønn. Hannen har mørkt oskegrått hovud og strupe, brunraud overside med kvite skulderflekker, vengene er svarte med breie raudbrune vengeband. Han har svarte flekker på brystet. Hoa er bleikare i alle farger, elles mykje lik. 

Dei lever i underskogen i fuktig skog også i skog i gjenvekst og beitar ofte aleine, men kan òg opptre i små flokkar som følgjer vandremaurar.

Brunryggmaurfugl finst i landa Honduras, Nicaragua, Costa Rica, Panama, Colombia og i Ecuador, på vestsida av Andes, vesentleg i Esmeraldasprovinsen.

Kjelder
-------

* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II* Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8
* BirdLife International (2014) Species factsheet: *Hylophylax naevioides Arkivert 2014-08-21 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 20. august 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Brunryggmaurfugl**

* Videoar, bilete og lydopptak av brunryggmaurfugl hos Internet Bird Collection
|  |
| --- |
| **Brunskogsnigel** |
| BrunskogsnigelBrunskogsnigel |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Blautdyr Mollusca |
| **Klasse:** | Sniglar Gastropoda |
| **Orden:** | Stylommatophora |
| **Overfamilie:** | Arionoidea |
| **Familie:** | Skogsniglar Arionidae |
| **Slekt:** | *Arion* |
| **Art:** | **Brunskogsnigel** *A. vulgaris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Arion vulgaris***Moquin, 1855 |

**Brunskogsnigel** (*Arion vulgaris*), også kjend som **brunsnigel** eller **mordarsnigel**, er ein brunfarga landsnigel som nyleg er komen til Noreg. Arten er lenge blitt forveksla med iberiaskogsnigel.

Snigleinvasjon
--------------

Opphavleg kjem sniglane frå Sør-Frankrike. Gjennom import av jord og plantedelar har dei spreidd seg til Nord-Europa.

Brunskogsnigel er ein invasiv art i Noreg som først blei påvist i 1988. Den første staden snigelen heldt til var på Stord, men han spreidde seg snøgt og finst no langs heile norskekysten nord til Trondheimsfjorden. Det nordeuropeiske klimaet har passa han betre enn det søreuropeiske, og den nye sniglearten er årsak til at bestanden av vanlege skogsniglar går tilbake. Det er likevel mogleg for brunskogsnigelen å kryssa seg med vanleg skogsnigel.

Utsjånad og levevis
-------------------

Han blir òg kalla mordarsnigelen av di han kan eta andre sniglar. Foto: Kjetil Lenes

Snigelen er raudbrun av farge med mørkare hovud og tentaklar. Yngre sniglar har lengdeband på sidene av kroppen og kappen. Vaksne sniglar blir som regel sju til femten cm lange. Dei et levande planter og hageavfall, og er rekna som eit problem i hagar, åkrar og gartneri. Han kan òg eta andre døde sniglar, og blir difor òg kalla kannibal- eller mordarsnigel.

Livssyklusen går over eitt år der vaksne individ legg opptil 400 egg om sommaren og hausten, før den døyr om vinteren. Egga klekker etter eit par veker og larvane overvintrar i jordholer og komposthaugar. Føda til brunskogsnigelen består av levande planter, hageavfall og døde artsfrendar.

Nedkjemping av brunskogsnigelen
-------------------------------

Brunskogsnigelen vert av menneska sett på som eit skadedyr, og han blir prøvd nedkjempa med mange metodar. Salt vert ofte nytta for å ta «kverken» både på iberiaskogsnigelen og andre sniglar, ettersom saltet tørkar ut snigelen på stutt tid. Problemet mange møter med denne metoden, er at dei døde sniglane særs ofte trekkjer til seg nye hordar med kannibalistiske iberiasniglar.

Eit anna botemiddel er å helle øl i ein isboks som ein så set i hagen, eller ved vegkanten der ein har observert snigelen. Øldunsten vil tiltrekkja seg sniglane som så druknar nede i isboksen. 

Nokre stader vert moskusender brukte for å verta kvitt sniglane. Desse endene et brunsniglar.

Ein siste utveg er å bruka gift i kampen mot sniglane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Universitetet i Bergen[*daud lenkje*]
* Morten Günther (31.03.2011), «Hagefiende skifter navn», *bioforsk.no*, arkivert frå originalen 16. oktober 2011, henta 3. april 2011

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* Dyntaxa

 |
**Arne Nilsen** (21. januar 1924–16. april 2020) var ein norsk jarnbanemann og politikar, fødd i Bergen og oppvaksen på Voss. Han representerte Hordaland og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida i 1965-85. I tida 1978-81 var han statsråd i Nordli- og Brundtland-regjeringar.

Liv og gjerning
---------------

Nilsen var son til ein murar. Etter mellomskule-eksamen i 1940 fekk han i 1941 tilsetjing i Norges Statsbaner og arbeidde i selskapet til 1965. Etter eksamen ved Jernbaneskolen i 1945 var han telegrafist til 1960, deretter ekspeditør og til sist fullmektig ved jarnbanen, heile tida med Voss som tenestestad.

Nilsen var medlem i heradsstyret på Voss frå 1952 til 1967, ordførar 1960-63. Ved stortingsvalet i september 1965 vart han vald til å representere Hordaland fylke på Stortinget, og med fire attval vart han verande tingmann i 20 år. Han var frå 1965 til 1977 medlem i Kommunalkomiteen, som nestformann 1969-73 og formann 1973-77. Hausten 1977 vart han vald til formann i Finanskomiteen, men allereie 11. januar 1978 vart han utnemnd til statsråd i Kommunal- og arbeidsdepartementet. Den 8. oktober 1979 flytta statsminister Odvar Nordli han over til Sosialdepartementet. Nilsen vart verande sosialminister då Gro Harlem Brundtland tok over som norsk statsminister 4. februar 1981, og han gjekk av saman med den fyrste Brundtland-regjeringa i oktober same året. I si femte stortingsperiode var Nilsen 1981-85 medlem i Forbrukar og administrasjonskomiteen og president i Odelstinget.

Frå 1970-åra og fekk Nilsen plass i ei rad nasjonale utval og styre. Mellom anna var han medlem 1971-77 i Hovedkomiteen for reformer i lokalforvaltningen, styremedlem 1972-76 i Statens fiskarbank og 1974-77 i Norsk institutt for by- og regionforskning og 1986-94 i Norges Statsbaner.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Kirill Olegovitsj Sosunov** (fødd 1. november 1975) er ein russisk friidrettsutøvar frå Rjazan som vart europameister i lengdehopp i 1998 og fekk VM-bronse året før.

Aktiv
-----

Sosunov vann i 1995 si fyrste internasjonale gullmedalje då han ved universiaden i Fukuoka vann lengdetevlinga. Vinnarhoppet målte 8,21 m, like langt hoppa tyske Georg Ackermann, men Sosunov sitt nestbeste hopp var lengre enn Ackermanns. To år seinare vart Sosunov andremann i innandørs-VM i Paris. Med 8,41 m var han ti centimeter bakom Iván Pedroso frå Cuba. Nok ein gong sikra han seg ein gjevare medalje på at han hadde betre nestbeste hopp enn ein annan utøvar, då Joe Greene frå USA også hadde vorte målt til 8,41 m.

Under verdsmeisterskapen 1997 i Aten fekk Sosunov bronsemedaljen med 8,18 m, utan å vere nær nivået til dei andre medaljevinnarane, Ivan Pedroso som vart verdsmeister og og USA-amerikanaren Erick Walder.

Den 27. juni 1998 vann Sosunov lengdetevlinga under europacupen i St. Petersburg. Han gjorde sitt lengste hopp utandørs, 8,38 m. Under europameisterskapen 1998 i Budapest landa Sosunov i tredje omgang på 8,28 m, dermed vann han gullmedaljen med ein margin på sju centimeter til rumenaren Bogdan Țăruș.

I dei neste åra var Sosunov jamt med i dei store meisterskapane, men utan å vere i stand til å vinne medaljar. Korkje i 2000 eller i 2004 i klarde han å kvalifisere seg til finalen i lengdehopp under dei olympiske leikane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Bronsemedalje – 8,18 m
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 8,28 m, framom Bogdan Tarus (8,21 m)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (7,97 m =nr 16)
* OL 2004 i Athen: Utslått i kvalifiseringa (7,94 m =nr 16)

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Кирилл Олегович Сосунов

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kirill Olegowitsch Sossunow» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2014.*
**Arne Nævra** (fødd 7. desember 1953 i Øvre Eiker) er ein norsk naturfotograf og SV-politikar. Han vart vald inn på Stortinget som representant for Buskerud ved stortingsvalet i 2017.

Nævra er ein norsk naturfotograf og naturfilmskapar. Han har i mange år vore knytt til naturredaksjonen i NRK, som bidragsytar til programserien *Ut i naturen.* Han har òg produsert fleire omfattande seriar i eige selskap (Naturbilete) for NRK, blant annan familieserien *Vi på Langedrag* (27 episodar), villmarkserien *Villdyr og villmark* (9 episodar), som gjekk på NRK i 2003 og 2004, *Antarktis – en eventyrlig seilas* (3 episodar) i 2008 og serien *Norske Naturperler* (8 episodar), som han laga saman med Torgeir Beck Lande. Han har òg laga direktesending frå tuirleik på NRK. 

Nævra fekk Friluftslivets Hederspris 2013.

Referansar
----------

1. ↑  Arne Nævra, stortinget.no
2. ↑  «Friluftslivets Hederspris 2013 til Arne Nævra» Arkivert 2013-12-24 ved Wayback Machine. fra nettsidene til Friluftsrådenes Landsforbund

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Nasjonalbiblioteket fotograf
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Blå Jungfrun er nummer 24 på kartet
**Blå Jungfrun** eller *«Blåkulla»*, er ei svensk øy i Austersjøen ved Kalmarsundet mellom landskapa Småland og Öland. Administrativt høyrer ho til kommunen Oskarshamn. Øya er ikkje busett og dekkjer berre om lag 0,7 km², og har ei høgd på 86 meter over havet. Sidan 1926 har øya vore ein nasjonalpark. Som nasjonalpark er det viktige avgrensingar til allemannsretten ved Blå Jungfrun. Til dømes er det ikkje lov å overnatte på øya eller tenne eld der. 

Øya består delvis av bert berg og delvis av tett lauvskog. Teist er ein vanleg fugl på øya. Det er fleire grotter og ein eldgammal labyrint på Blå Jungfrun. 

Delar av steinlabyrinten på Blå Jungfrun
Øya speler ei viktig rolle i svensk folkeminne, og vart tidlegare sett på som ein vond og magisk stad. Namnet Blå Jungfrun (blå jomfrua) vart opphavleg nytta av sjømenn for å unngå å provosere dei vonde andane som helt til på øya. I følgje folketrua, nemnd av Olaus Magnus i 1555, møttest hekser på øya kvar skjærtorsdag. 

Ei segn som framleis finst seier at det vil gå dårleg for dei som fjernar ein stein frå øya fram til dei tek steinen attende. 

Om sommaren kan ein vitje øya med turbåtar frå Oskarshamn eller Byxelkrok.

Sjå òg
------

* Blockula
* Hagalund
* Brita Zippel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Blå Jungfrun» frå Wikipedia på engelsk, den 4. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Blå Jungfrun National Park». Naturvårdsverket. Arkivert frå originalen 3. april 2009. Henta 26. februar 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Blå Jungfrun nasjonalpark[*daud lenkje*]
* Blå Jungfrun.info Arkivert 2012-10-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Schellenberg** er ein kommune i det lågareliggande området av Liechtenstein, ved breidda av Rhinen. Han har 952 innbyggjarar (2005) og dekkjer eit areal på 3,5 km².

Området vart ført busett av keltarar, så av raetiarar. Romarriket erobra området i 15 fvt. og det vart ein del av provinsen Raetia. Provinsen vart seinare eit grevskap under Karl den store. Grevskapet vart fleire gonger delt mellom arvingane. 

Herskapet Schellenberg vart kjøpt av grevane av Vaduz i 1437 og dei to statane har vore samla sidan den gong. Etter den schwabiske krigen i 1499 kom begge under Austerrike sin kontroll. Forskjellige herskapsfamiliar kjøpte og selde dei før dei vart kjøpt av Lichtenstein-familien tidleg på 1700-talet. Dei hadde fått fyrstestatus i 1706, men trong eit område nær keisardømet for å kunne stemme i riksdagen til fyrstane i riket. Keisaren slo formelt saman Vaduz og Schellenberg i 1719 som Fyrstedømet Liechtenstein.

I kommunen er det eit monument ved grenselandsbyen Hinterschellenberg til minne om dei russiske soldatane som fekk asyl her.. Mot slutten av den andre verdskrigen gav Liechtenstein asyl til om lag fem hundre soldatar frå Russland, som hadde støtta tyske Wehrmacht. Dette var ikkje ei enkel sak for det fattige landet som hadde vanskar med å fø og ta vare på sine eigne innbyggjarar. Til slutt valde Argentina å ta i mot asylsøkjarane. Britane sende heim russarane dei hadde fanga som hadde kjempa på tysk side tilbake til Sovjetunionen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side

Koordinatar: 47°14′N 9°32′E﻿

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Schellenberg» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2008.*

Fotnotar

1. ↑   Reiseguide for Schellenberg

| * v
* d
* e
Kommunar i Liechtenstein |
| --- |
| Balzers**·** Eschen**·** Gamprin**·** Mauren**·** Planken**·** Ruggell**·** Schaan**·** Schellenberg**·** Triesen**·** Triesenberg**·** Vaduz |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* GeoNames

 |
**Arne Rostad** (4. mars 1894–21. juni 1969) var ein gardbrukar, organisasjonsleiar og politikar frå Verdal i Nord-Trøndelag.

Rostad voks opp på storgarden Trones i Verdal, der far hans var proprietær. Frå 1913 til -18 dreiv han sjølv gard på Lambertseter i Oslo. Samstundes utdanna han seg på Vinterlandbruksskolen i Oslo og deretter på Norges landbrukshøgskole i Ås i Akershus. I 1918 kjøpte han storgarden Mustad i Vardal herad, tett vest om Gjøvik. Seinare arva han farsgarden i Verdal og dreiv den òg, men heldt fram å bu i Vardal.

I over 40 år sat Rostad i ei rad med sentrale posisjonar innom landbruket, lokalt så vel som nasjonalt. Han var såleis styreformann 1924-54 i Gjøvik Meieri og 1932-69 i Holmen brenneri. Vidare var han formann i Meierienes Arbeidsgiverforening frå 1937 og i Landbrukets Arbeidsgiverforeninger frå 1950, verv han hadde til han døydde i 1969. Innom potetnæringa var han styreformann 1941-67 for A/L Potetmelfabrikenes Salgskontor og 1948-67 formann for Hveem forsøks- og stamsædsgård for poteter.

Rostad var heradsstyremedlem i Vardal frå 1925 til –40. I 1945 var han medlem i Det økonomiske samordningsråd. Same hausten vart han vald til å representere Oppland og Bondepartiet på Stortinget. Dei neste fire åra var han nestformann i Kommunalkomitéen. Også i 1945, det året han vart tingmann, valde Norges Bondelag Rostad til formann, eit verv han hadde til 1951. Der etter fekk han plass i Skogkommisjonen av 1951. Seinare var han formann i Forskningsutvalget for konserves frå 1954. Han leidde Avlslaget for Telemarksfe 1954-69 og Landslaget for Storfeavl 1958-66. I 1959 fekk han styreplass i Vinmonopolet. Og frå 1962 til han døydde var Rostad formann i Opplysningsutvalget av 1962 om Norge og Fellesmarkedet.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
**Arne Adolf Løfsgaard** (21. oktober 1887–26. februar 1974) var ein norsk gardbrukar frå Åsnes i Hedmark, stortingsmann 1928-33 for Bondepartiet.

Løfsgaard var frå storgarden Løfsgård i Åsnes herad. I 1907-08 gjekk han Jønsberg landbruksskole i Stange, tre år etter han tok eksamen på landbruksskulen tok Løfsgaard over farsgarden og dreiv den i lang tid.

Løfsgaard var heradsstyremedlem i Åsnes frå 1916 til 1928, siste tre åra som ordførar. Hausten 1927 vart han vald til stortingsmann frå valkrinsen Hedmark, vald for Bondepartiet. Den fyrste sesjonen som tingmann var han frå 14. mai permittert ut sesjonen og vart erstatta av Andreas Hemma. På Stortinget var Løfsgaard 1928-30 medlem i Næringskomité nr 2, etter attvalet i 1930 hadde han 1931-33 sete i Helsekomiteen. Sidan på ny med i herradsstyret i Åsnes perioden 1934-37.

Løfsgaard var kommisjonær for Akers Sparebank frå 1926 og styremedlem i Aasnes Privatbank til banken vart innlemma i Den norske Creditbank. Han var også styreformann i Flisa Aktiemeieri og aktivt med i luthersk misjonsarbeid.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi Arkivert 2018-07-10 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 62°28′S 60°20′W﻿

**Blythe Bay** er ein ankerplass på søraustsida av Desolation Island, som ligg nord for Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Bukta grensar til Craggy Island i nordaust, Desolation Island i nordvest, Miladinovi Islets i vest og Wood Island i sør. 

Vika var kjend for amerikanske og britiske selfangarar som Blythe Bay så tidleg som 1821. I 1930-åra vart namnet nytta om ei stor bukt mellom Williams Point og Cape Shirreff (i dag Hero Bay). Denne feilen vart retta opp og namnet Blythe Bay er no slik det opphavleg var. Ho er truleg kalla opp etter Blythe (i dag Blyth) i England, heimstaden til William Smith som rapporterte å ha oppdaga Sør-Shetlandsøyane i 1819.

Kjelder
-------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Blythe Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Oksøy fyrstasjon** er eit fyr som ligg på ei øy på vestsida av innseglinga til Kristiansandsfjorden i Kristiansand kommune i Agder. Fyrstasjonen er eit kystfyr som vart opprettea i 1832. Saman med Odderøya fyrstasjon og Grønningen fyrstasjon dannar fyret ein samanhengande struktur av navigasjonshjelpemiddel for innseglinga til kysten og Kristiansand hamn.

Det første anlegget
-------------------

Oksøy fyrstasjon is located in Vest-Agder
Plasseringa til Oksøy fyrstasjon

Det første fyret på Oksøy var 23 meter høgt, bygd i tegl. Det vart òg bygd eit våningshus og eit uthus for fyrforvaltaren. Oksøy fyr vart tent for første gong den 25. november 1832. 

Oksøy var det første fyret i landet med linseapparat og Noreg var det tredje landet i verda som innførte systemet.

Dagens anlegg
-------------

Det opphavlege fyrtårnet vart erstatta av eit nytt, 36 meter høgt støypejernstårn i 1900. Det er eit av dei høgaste i landet. Òg dette fyret har linseapparat, ei 1. ordens katadioptrisk linse, dvs. at ho både reflekterer og forsterkar lyset. Nominell rekkevidde er 19 nautiske mil. 

Framleis finst tufter etter tidlegare fyrtårn, losstasjon, semaforstasjon og eit tysk brakkeanlegg frå den andre verdskrigen på fyrområdet.

Oksøy fyr er eigd av Staten. Fyret vart automatisert og avfolka i 2004. Det er freda etter lov om kulturminne og som naturreservat etter lov om naturvern.

Losstasjonen
------------

Losstasjonen på Oksøy vart oppretta omkring 1950. Eit styrehus frå fiskeskøyta «Agder 2» frå Flekkerøy vart bygd om til utkikkshytte for losane. 

I 1979 vart losstasjonen flytta til Kristiansand. I 1989 vart det gjort vedtak om at loshytta skulle restaurerast og bevarast for ettertida. Truleg er ho eit av dei minste kulturminna i Noreg.

Klima
-----

Det står ein vêrstasjon frå Meteorologisk Institutt på Oksøy med synopnummer 1448. Han ligg 9 meter over havet og har vore i drift sidan november 1869. 

|  | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Temperatur (°C) | 0,3 | -0,3 | 1,6 | 4,5 | 9,3 | 13,3 | 15,2 | 15,2 | 12,5 | 9,3 | 5,0 | 2,1 | 7,3 |
| Nedbør (mm) | 106 | 71 | 81 | 54 | 69 | 60 | 74 | 102 | 119 | 141 | 148 | 106 | 1131 |

Sjå òg
------

* Fyr i Noreg
* Fyrstasjonar i drift i Noreg

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Oksøy fyr» frå Wikipedia på bokmål, den 2. oktober 2008.*

### Andre kjelder

* «Norsk fyrliste 2008» (PDF). Kystverket.
* «Oksøy fyrstasjon». Norsk Fyrhistorisk Forening.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oksøy fyrstasjon i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Fyr i Agder fylke |
| --- |
| Grønningen • Hatholmen • Homborsund • Lille Torungen • Lindesnes • Lista • Lyngør • Markøy • Odderøya • Oksøy • Rivingen • Ryvingen • Saltholmen • Sandvikodden • Songvår • Stangholmen • Store Torungen • Søndre Katland • Varnes • Ytre Møkkalasset |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Arne Næss og kona hans tek del i valkampen til Miljøpartiet dei Grøne i 2003
**Arne Dekke Eide Næss** (27. januar 1912–12. januar 2009) var ein norsk filosof.

Liv
---

Næss avla magistergraden i i 1933, som den yngste nokosinne. Han vart dr.philos i 1936 og vart professor ved Universitetet i Oslo frå 1939 til 1970. Ved tilsettinga som professor var han 27 år gamal. Han var kjent som grunnleggjaren av den såkalla Oslo-skolen og hadde stor innverknad på universitetsutdanninga i Noreg. Næss var onkel til den avdøde finansmannen Arne Næss Jr..

Næss har skrive mykje vidfemnande filosofisk litteratur, mellom anna *Interpretation and Preciseness* (1953), *Hvilken verden er den virkelige?* (1969) og *Økologi, samfunn og livsstil* (1974). I 2005 blei *The Selected Works of Arne Naess* i ti band utgitt på det nederlandske forlaget Springer.
I *Interpretation and Preciseness* utarbeidde Næss det teoretiske grunnlaget for boka *En del elementære logiske emner* som tidlegare blei undervist til ex. phil. ved mange universitet i Noreg. Boka inneheld mellom anna ei tolkingslære, ei lære om pro- aut contra-argumentasjon, og ei lære om normer for sakleg meiningsutveksling. Saklegheitslæra er delvis inspirert av Gandhi sine tankar om ikkje-vald og delvis av Aristoteles si lære om formale og argumentative fallgruver.

Næss var også kjent som fjellklatrar, og innførte bolteteknikken i Noreg. I 1950 leia han den første ekspedisjonen som nådde toppen av Tirich Mir (7 690 moh.) i Pakistan. 

Ofte gav han uttrykk for at han meinte det var viktig å ha kontakt med barnet i seg. Dette kjem typisk til syne gjennom boksekampane han insisterte på å ha med reportarane som intervjua han.

Utmerkingar
-----------

* I 2004 vart Arne Næss tildelt Peer Gynt-prisen.
* I 2005 vart Næss utnemnd til Kommandør med stjerne av Den Kongelige Norske St. Olavs Orden for samfunnsgagnleg innsats.

Arne Næss' normer for sakleg diskusjon
--------------------------------------

1. **Unngå tendensiøst utanomsnakk**  
Døme: Personkarakteristikkar, påstandar om motparten sine motiv, årsaksforklaringar til argument.
2. **Unngå tendensiøse attgjevingar**  
Attgjevinga må vera nøytral med omsyn til stridsspørsmål.
3. **Unngå tendensiøs fleirtyding**  
Fleirtyding gjer at argumentet kan tilpassast kritikken.
4. **Unngå tendensiøs bruk av stråmenn**  
Dette vil seie å tillegge motstandarane sine standpunkt eit innhald dei ikkje står inne for.
5. **Unngå tendensiøse originalframstillingar**  
Informasjon som leggjast fram må ikkje vera usann, ufullstendig, skeiv og eller halde attende relevant informasjon.
6. **Unngå tendensiøs utforming av innlegg**  
Døme: ironi, sarkasme, skjellsord, overdrivingar eller trugsmål.

Kjelder
-------

* «Arne Næss» på Wikipedia på bokmål



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Elizaveta Ryzih** (fødd 27. september 1988), kjend som **Lisa Ryzih**, er ein tysk stavhoppar fødd i Omsk i den dåverande Sovjetunionen. Ho vann EM-bronse i 2012 og tok EM-sølv i 2016.

### Aktiv

Ryzih gjorde personbeste med 4,65 m under europameisterskapen 2010 i Barcelona og fekk bronsemedaljen for den prestasjonen. I EM 2014 vart ho nummer fire med 4,60 m, same høgda som sølv- og bronsevinnar stoppa på. To år seinare vann ho sølv med 4,70 m då europameisterskapen 2016 fann stad i Amsterdam. Den 19. juli 2016 sette Ryzih personleg rekord med 4,73 m ved eit stemne i Jockgrim. I mars 2017 kom Ryzih på andreplass ved hall-EM i Beograd med 4,75 meter, personbeste innandørs.

Ryzih vart tysk meister i stavhopp i 2014, 2015 og 2017.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2010 i Barcelona: Bronsemedalje – 4,65 m
* EM 2012 i Helsinki: Nr 7 – 4,40 m
* OL 2012 i London: Nr 6 – 4,45 m
* VM 2013 i Moskva: Nr 8 – 4,55 m
* EM 2014 i Zürich: Nr 4 – 4,60 m
* VM 2015 i Beijing: Nr 12 – 4,60 m
* EM 2016 i Amsterdam: Sølvmedalje – 4,70 m, bakom Ekateríni Stefanídi (4,81 m)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 10 – 4,50 m
* VM 2017 i London: Nr 5 – 4,65 m
* VM 2019 i Doha: Nr 17 – 4,50 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lisa Ryzih» frå Wikipedia på tysk, den 28. september 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Islandsk trålar ved kai.
Ein **trålar** er eit fiskefartøy bygd for å føre ein trål, eit sekkeforma nett som vert slept langs botnen eller i vatnet etter fartøyet. 

Før motoralderen fanst segltrålarar som kunne operere på 55 til 75 meters djupn. Moderne fartøy trålar på ned til 1 000 meters djupn, men det er prøvd tråling på enda større djup. Trålarar varierer mykje i storleik; ein vanleg storleik er 2 000-3 000 tonn. Reketrålarar er mindre.

Trålaren er utstyrt med ein stor port (trålport) akterut, som trålen vert slept ut og halt inn gjennom. Fryseanlegg om bord tillèt trålarar å operere i opent hav i veker om gongen. Trålarar med fileteringsanlegg eller andre anlegg for foredling av fangsten om bord vert kalla *fabrikktrålarar*.

Litteratur
----------

* Ludvig Karlsen: Redskapslære og fangstteknologi ISBN 82-529-1791-7
* Karlsen, Gjøsæter, Hamre: Fiskeriteknolgi ISBN 82-529-2387-9
* Karlsen, Kjeldsberg, Sandnes, Hay, Juul (red.): Båten, bruket og fangsten ISBN 978-82-8090-020-3

Kjelder
-------

* Wikipedia på bokmål.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* KulturNav

 |
**Arne Sandstø** (fødd 21. oktober 1966) er ein norsk fotballtrenar frå Bergen, som i mai 2011 tok over som trenar i Sandefjord.

Som spelar har han spelt for Brann, Tennis Borussia, Hertha Berlin, Lillestrøm og Odd Grenland.

Saman med Gaute Larsen delte han trenaransvaret for eliteserielaget Odd Grenland, eit verv som han overtok i 1999 etter Tom Nordlie. I 2000 leia han Odd Grenland til noregsmeister. 

Arne Sandstø vart løyst frå kontrakten sin i Odd 28. september 2007, etter sju år som trenar i klubben. Etter det vart han mellom anna kopla til Aalesund, men vart 4. november 2007 klar som ny hovudtrenar for Start. Han forlét så Start etter sesongen 2008 var slutt. Då hadde han ført klubben til nytt opprykk. Hausten 2009 var Sandstø hovudtrenar for Notodden Fotballklubb. Etter sesongen 2009 vart han klar som trenar for Løv-Ham. I slutten av mai 2011 sa han opp trenarjobben sin i Løv-Ham for å bli trenar for Sandefjord Fotball.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Sandstø» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  aftenposten.no Arne Sandstø løst fra kontrakten med Odd Grenland
2. ↑  *fxt.no Sandstø klar for Start*, arkivert frå originalen 5. november 2007, henta 29. mai 2013
3. ↑  bt.no Tar over Notodden[*daud lenkje*]
4. ↑  bt.no Sandstø blir ny Løv-Ham-trener
5. ↑  sb.no Arne Sandstø tar over trenerjobben i SF
**Sverre Øverby** (26. februar 1929–19. mai 1996) var ein norsk friidrettsutøvar frå Lunner i Oppland som vart noregsmeister i kulestøyt åra 1953, 1955, 1956 og 1957. I tillegg vann han i tida 1952–59 to sølv- og to bronsemedaljar i øvinga under norske meisterskap. Han var medlem i Lunner IL til 1953, sidan representerte han Vestheim IF 1954–56 og IK Tjalve frå 1957.

Under noregsmeisterskapen i Stavanger i 1956 støytte Øverby kula 15,93 meter, ny meisterskapsrekord og einast 9 centimeter kortare enn Per Stavem sin norske rekord frå 1952. Etter meisterskapen vann Øverby seks stemne med støyt på frå 15,70 til 15,85 meter, men klarte ikkje å forbetre den personlege rekorden.

Øverby var busett i Oslo frå 1954. Han var tilsett i Forsvaret som idrettsoffiser.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1952 i Oslo: Sølvmedalje
* 1953 i Trondheim: Gullmedalje
* 1954 i Sarpsborg: Bronsemedalje
* 1955 i Oslo: Gullmedalje
* 1956 i Stavanger: Gullmedalje
* 1957 i Bergen: Gullmedalje
* 1958 i Trondheim: Sølvmedalje
* 1959 på Hamar: Bronsemedalje

Kjelder
-------

* friidrett.no
**Tavastehus** (finsk **Hämeenlinna**) er ein by og ein kommune i Kanta-Häme i Finland. Kommunen, som har over 67 000 ibuarar, har ei flatevidd på 2 031,5 km² fordelt på to åtskilde landområde. Byen ligg 98 km nord for Helsingfors, og 75 km søraust for Tammerfors.

Finsk språk er heilt dominerande i kommunen.

Soge
----

Tavastehus vart formelt sett ein by i 1639, under Per Brahe den yngre si tid som Sveriges generalguvernør over Finland. I 1778 vart byen flytta ein kilometer sørover, der bysentrum framleis er.

Rådhuset i Tavastehus
Etter ein brann i 1831 vart Tavastehus oppattbygt etter ein heilskapleg byplan med breie gater. Byen fekk jarnbanesamband med Helsingfors i 1862, langs Finlands første jarnbanestrekning.

Ymse
----

Komponisten Jean Sibelius var frå Tavastehus.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tavastehus» frå Wikipedia på svensk, den 30. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tavastehus**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Träskaten** er ein innsjø mellom Ärla og Länna, i kommunane Strängnäs og Eskilstuna i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen er omgjeven av store mengder siv, og er ein grunn slettesjø. Rundt innsjøen er det store våtmarker og blanda skog. Innsjøen har eit rikt fugleliv, som for det meste held til på øya Bråtön, som er ein del av Bråtöns naturreservat. Bratön har for det meste lauvskog, mellom anna lundar av lind og liknande treslag.

Innsjøen får vatn frå sørsida, med ei nordgåande elv frå innsjøen Eklången, og vert drenert i søraustleg retning ved Bastviken gjennom Stämån og vidare til Mörtsjön.

Innsjøen har ein diameter på drygt ein kilometer, og har eit overflateareal på 69,9 hektar. Midt i innsjøen ligg øya Kyrkholmen, og i det omliggande sivet ligg det fleire holmar.

Träskaten har kanskje namnet sitt etter ein eldvarde, eller frå ordet träsk («myr»).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Träskaten» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Eklångens Bredband Ekonomisk Förening: "Eklångsbadet", hämtad 2009-07-30, adress:
2. ↑  Strängnäs kommun: "Samhälle och Utveckling - Översiktsplan", hämtad 2009-07-30, adress:
3. ↑  gis.lst.se: "vattenkartan" (tjänst),  Arkivert 2010-08-22 ved Wayback Machine.
4. ↑  kjelsson.net: "Södermanlands vårdkasar", hämtad 2009-07-30, adress:

Koordinatar: 59°15′6″N 16°50′36″E﻿