recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sunnmørsjekta «Anna Olava» i heimehamn på Herøy gard.
Jomfru i masteriggen.
**«Anna Olava»** er ein rekonstruksjon av ei sunnmørsjekt. Dette er ei jektetype ein fann langs kysten frå 1200-1800-talet og som vart nytta til frakt av varer. Rekonstruksjonar av Sunnmørsjekta fans ikkje før «Anna Olava» vart bygd.

Historie
--------

Rekonstruksjonen av den 47 fot lange jekta er gjort på bakgrunn av funn gjort i løeveggar og eit naust på Håkonsholmen i Ulstein. Saxe Bjørkedal gjorde arbeidet med å teikne molane og ut frå dette rekonstruerte båten. Professor em. Arne Emil Christensen jr. ved Kulturhistorisk Museum i Oslo var også med på rekonstrueringa, bl.a. av rigg og seglføring.

Sunnmørsjekta var ein av fleire jektetypar som trafikkerte kysten frå mellomalderen og fram mot år 1900. Lasten var gjerne sild, tørrfisk, tran, rogn, skinn, gråverk og andre varer som vart frakta inn til byane, særleg Bergen. Dei bytta med korn, vasskringler, kavring, salt, vin, brennevin, humle, hamp, tekstilar og andre krambovarer som ein trengte på sunnmørsbygdene. Men av og til gjekk turane enno lengre. Frå dei baltiske landa i aust til Storbritannia, Vesterhavsøyane og Island i vest, har jektene teke med varer og impulsar til vekst og velstand på Sunnmøre.

Jekta har fått namnet sitt etter Anna Olava Berg som i 14 år var husfrue på Herøy gard. Ho var gift med Sivert Olsen, den første store handelsdrivande på Herøya. Dei budde på handelsstaden på andre halvdel av 1700-talet.

Allereie før sjøsettinga av «Anna Olava», vart ein illustrasjon av Sunnmørsjekta teikna av Hans Strøm, brukt som logo i markeringa av "Det Maritime Året 2000". Dette var et samarbeidsprosjekt mellom Maritime Nordvest og kommunane Giske, Haram, Hareid, Herøy, Sande, Sandøy, Sula, Ulstein, Vanylven og Ålesund.

Jekta er eigd av Herøy kommune. Eigarstyret ved Herøy kystmuseum har det overordna ansvaret, og ei frivillig veneforeining har det daglege ansvaret for vedlikehald og drift av jekta.

Tekniske data
-------------

* Type: Jekt
* Byggeår: 2000
* Båtbyggjar: Jakob S. Bjørkedal, Sigurd Bjørkedal og Søner Båtbyggeri
* Byggestad: Bjørkedalen
* Oppmålingar/rekonstruksjon: Saxe Bjørkedal
* Konstruktør: Professor dr. philos. Arne Emil Christensen jr.
* Største lengde: 14,80 m
* Største breidde: 5,25 m
* Djuptgåande: 1,30 m
* Mastehøgd o. vatn: 12,50 m
* Seglareal: 72 m2
* Motor: Volvo Penta 36 kW/49 HK

Eigarforhold
------------

* 2001-2003: Stiftinga Sunnmørsjekta
* 2003-: Herøy kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jakta på Sunnmørsjekta
* Sunnmørsjekta Arkivert 2018-03-24 ved Wayback Machine.
* Anna Olava - den gløymde husfrua på Herøy Gard
* Sunnmørsjekta Anna Olava på Facebook
**Sandøyfjorden** (samisk *Sáttovuotna*) er ein fjord på nordsida av Sørøya i Hammerfest kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 15 km sørover til Straumen i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Stålet i vest og Skarvnæringen i aust. Han er kalla opp etter Sandøya som ligg midt i fjorden og her ligg det enkelte hus på austsida av øya. På austsida av fjorden, aust for Sandøya ligg gardsbruka Skarvfjord og Hønsby. Skarvfjord ligg ved innløpet til den vesle fjordarmen Skarvfjorden. Vest for Sandøy ligg dei djupe vågane Ytre og Indre Reppa. 

Den indre delen av Sandøyfjorden vert kalla Sandøybotn. Her finn ein òg fleire småbruk. Koppardal ligg i ein våg på vestsida, og lengst inn i fjorden finn ein Fiskenes, Oterurda, Mebotn og Storely. Straumen er ein smal våg som strekkjer seg heilt inn til botn av fjorden. Her ligg òg den vesle fjordarmen Båtsfjorden. 

Fjorden er 165 meter på det djupaste, like nord for Sandøya.
Koordinatar: 70°46′15.910″N 22°59′10.122″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Transnistriakrigen** eller **Transnistriakonflikten** var ein væpna konflikt mellom Transnistria sin republikanargarde, milits og kosakkar, støtta av den 14. russiske hæren, og moldoviske politimenn og troppar i 1992. 

Striden starta derimot så tidleg som i november 1990 ved Dubăsari (russisk Дубоссáры, *Dubossary*), men kampane intensiverte seg frå 1. mars 1992 då det nyleg sjølvstendige Moldova vart tatt opp i SN. Det var fleire mellombelse våpenkviler gjennom sommaren, men det var først 21. juli at det vart permanent våpenkvile mellom dei to områda.

Bakgrunn
--------

Før Sovjetunionen okkuperte Bessarabia og Nord-Bukovina og oppretta Moldovsk SSR i 1940, var området av Moldova vest for elva Dnestr ein del av Romania (1918-1940). Før Moldovsk SSR vart oppretta var Transistria ein del av Ukrainsk SSR som ein autonom republikk kalla Den moldovske autonome sovjetiske sosialistrepublikken med Tiraspol som hovudstad. Trass i at Trasnistria hadde særs få moldovarar vart det likevel ein del av Moldovsk SSR.

Mot slutten av sovjettida då Mikhail Gorbatsjov endra landet med perestrojka og glasnost fekk mange område som ikkje primært hadde vore russiske før Sovjetunionen auka nasjonalkjensle. I 1989 innførte Moldovsk SSR moldovsk som det offisielle språket i republikken, og gjekk tilbake til latinsk alfabet. I 1990 vedtok dei òg å gå tilbake til sitt tradisjonelle flagg og våpen, og endra nasjonalsongen sin til *Deşteaptă-te, române!*. Seinare same året vart orda «sovjet» og «sosialist» droppa frå namnet og landet vart «Republikken Moldova». Alle desse hendingane, fallet til kommunismen i Romania og ei viss opning av grensene mellom Romania og Moldova førte til at mange i Tranistria trudde at ei samling av Romania og Moldova var nært føreståande, slik at Trasnistria òg vart ein del av Romania.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «War of Transnistria» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2008.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Dubossary marked anniversary of the first Dniester engagement
2. ↑  ВОЗРОЖДЕННОМУ В ПРИДНЕСТРОВЬЕ ЧЕРНОМОРСКОМУ КАЗАЧЬЕМУ ВОЙСКУ – 15 ЛЕТ Olvia Press. 18. des, 2006. vitja 18. des 2006.
3. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Væpna konflikt i og rundt byen Bendery
* Transnistriakrigen Arkivert 2006-08-29 ved Wayback Machine. (russisk)
**St. Olav vidaregåande skule** er ein vidaregåande skule i Stavanger. Han er den største i regionen innanfor studiespesialisering. Skulen tilbyr òg International Baccalaureate. Skulen har plass til 800 elevar, noko som gjer han til ein stor skule i norsk samanheng. Rektoren er Karl Roar Vigmostad. Opptak av nye elevar krev eit høgt karaktersnitt, samanlikna med andre vidaregåande skular i regionen. I 2021 hadde St. Olav ei poenggrense på 45,3. Skulen ligg sentralt i Stavanger, og samlar elevar frå heile Sør-Rogaland.

Soge
----

Skulen vart skipa saman i 1921, då som Stavanger handelsgymnasium. I 1960-åra vart Stavanger handelsskule skild ut som ein eigen skule, likevel heldt begge skulane til i same bygg. Etter namnereforma i 1976 skifta handelsskulen namn til Ledaal vidaregåande skule, medan Stavanger handelsgymnasium vart heitande St. Olav vidaregåande skule. Skulane vart slått saman att i 1996, og beheldt namnet St. Olav.

St.Olav har òg tilbode yrkesfaget Service og Samferdsel, som vart flytta til Jåttå vidaregåande skule i 2011, dermed vart skulen ei rein studiespesialisering og IB-skule.

Kjelder
-------

1. ↑  «Mats Bryne / AnsatteStOlavVgs / LDAP / Users - St. Olav» (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 29. september 2017. Henta 28. september 2017.
2. ↑  «Poenggrense ved inntak til videregående skoler 2019/2020» (PDF). Vilbli.no. 2019. Arkivert frå originalen (PDF) 17. juni 2020. Henta 17. juni 2020.
3. ↑  Holterman, Sonja (15. juli 2016). «Elevene må ha nesten fem i snitt for å komme inn på de beste videregående skolene» (på norsk bokmål). Henta 24. desember 2021.
4. ↑  Bjørnsen, Anders, «Skolens historie - St. Olav videregående skole», *www.st-olav.vgs.no* (på norsk bokmål), henta 1. november 2022

* *Denne artikkelen bygger på «St. Olav videregående skole (Stavanger)» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **St. Olav videregående skole i Stavanger**

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
* *Denne artikkelen bygger på «Jimmie Macgregor» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2023.*

**Jimmie Macgregor** MBE (fødd 10. mars 1930) er ein skotsk folkesongar og kringkastar, best kjend som eine delen av ein songduo med Robin Hall.

Biografi
--------

Jimmie Macgregor var fødd i Springburn i Glasgow i Skottland, og voks opp i ein *tenement*-leilegheit og så i ein sosialbustad, der han seinare fortalde at folk samla seg for å laga musikk. Etter å ha utført verneplikta (*national service*) studerte han ved Glasgow School of Art. Han gjekk ut frå skulen på midten av 1950-talet og blei keramikar og lærar.

### Samarbeid med Hall

I 1960 danna han eit musikalsk partnerskap med Robin Hall som kom til å vara i 20 år. Dei var mykje på BBC fjernsyn, både på *Tonight* og på *The White Heather Club*. Begge spela også i The Galliards med Leon Rosselson og Shirley Bland.

Hall og Macgregor spelte inn over 20 album i løpet av samarbeidstida si, som enda i 1981. Ein av dei mest suksessfulle singlane deira var «Fotball Crazy», som kom ut i 1960 på Decca Records.

### Fjernsyns- og radioarbeid

Macgregor laga så fjernsynsprogram for BBC Scotland, mange om langdistanseturar, som *In the Footsteps of Bonnie Prince Charlie*, *On The West Highland Way* og *Macgregor Across Scotland*. Han laga også radioprogrammet *Macgregor's Gathering*, som gjekk på Radio Scotland i mange år. Han har vore med i fleire ulike verneorganisasjonar, som Association for the Protection of Rural Scotland, og blei tildelt ein MBE i 1994 for bidrag til skotsk kultur og kulturarv.

Kjelder
-------



1. ↑  "Robin Hall and Jimmie MacGregor MBE" Arkivert 11 December 2013 ved Wayback Machine. Scottish Traditional Music Hall of Fame.
2. 1 2 3  Colin Larkin, red. (2002). *The Virgin Encyclopedia of Fifties Music* (Third utg.). Virgin Books. s. 182/3. ISBN 1-85227-937-0.
3. 1 2  Tom Shields, "He’s set to celebrate his 80th birthday but Jimmie Macgregor is far from over the hill", *The Herald*, 8 March 2010.
4. ↑  Colin Larkin, red. (2002). *The Virgin Encyclopedia of Fifties Music* (Third utg.). Virgin Books. s. 182/3. ISBN 1-85227-937-0.
5. 1 2  Craig McQueen, "Folk legend Jimmie Macgregor: I'm still going strong at 80 with no plans to retire", *Daily Record*, 29 November 2010.
6. ↑  Guida, Nick. «Robin Hall and Jimmie Macgregor». Arkivert frå originalen 19 November 2008. Henta 19. september 2007.
7. ↑  «Robin Hall and Jimmie MacGregor». Henta 19. september 2007.
8. ↑  «APRS». Arkivert frå originalen 12. mars 2003. Henta 19. september 2007.
9. ↑  Jimmie Macgregor biography, Shetland Folk Festival.
Land som bruker:      Vestafrikansk CFA-franc (XOF)      Sentralafrikansk CFA-franc (XAF)  
  
  
  
  
  
  
  

**CFA-franc** er ein valuta som blir brukt i 12 tidlegare franske koloniar i Afrika og dessutan i Guinea-Bissau og Ekvatorial-Guinea. Han blir også kalla *franc CFA* (den vanlege franske ordstillinga), eller *CFAF*.

Historie
--------

Valutaen blei oppretta samtidig som CFP-franc (fransk stillehavsfrank) den 26. desember 1945, som valuta for dei franske koloniane i Afrika. Namnet stod opphavleg for *franc des Colonies Françaises d'Afrique* (franken til dei franske koloniane i Afrika). I samband med den byrjande lausrivinga av kolonianer måtte ein endra dette, og ein valde å finna eit namn som gjorde det mogleg å halda på forkortinga CFA. Den fyrste endringa, i 1958, var til *Franc des Communauté française d'Afrique* (franken til det franske afrikanske samfunnet). Etter at brukarlanda hadde oppnådd sjølvstendige fekk valutaen igjen eit nytt namn, nemleg det noverande Franc des Communauté Financière Africaine (franken til det afrikanske økonomiske samfunnet).

Valutaen var tidlegare bunden til fransk franc. Den opphavlege vekslingskursen, i 1945, var 1 CFA-franc = 1,7 franske franc. Ved innføringa av euro i Frankrike blei bindinga overført til den nye valutaen. Den dåverande kursen på 100 CFA-franc = 1 fransk franc blei overført direkte, slik at bindinga sidan 1. januar 1999 har vore 655,957 CFA-franc = 1 €.

Endringane som er blitt gjorde i verdi har stort sett vore knytt til endringar i fransk valuta. Dette har gjort han til ein av dei sterkaste valutaene i Afrika, men samtidig har han hatt ein kunstig høg verdi som har gjort det vanskeleg å følgja den økonomiske utviklinga i brukarlanda. Valutaen har berre blitt devaluert ein gong, i 1994, då verdien blei endra frå 1 CFA-franc = 0,02 franske franc til 1 CFA-franc = 0,01 franske franc.

Institusjonar
-------------

CFA-franc finst i to versjonar, med same verdi. Begge er garantert av Frankrike.

### Vestafrikansk CFA-franc

Denne versjonen blei gjeven ut av Sentralbanken for dei vestafrikanske statane (BCEAO), og blir brukt i dei 8 landa som er medlem av Den vestafrikanske økonomiske og monetære unionen (UEMOA):

* Benin
* Burkina Faso
* Elfenbeinskysten
* Guinea-Bissau
* Mali
* Niger
* Senegal
* Togo

ISO 4217-koden er XOF.

### Sentralafrikansk CFA-franc

Denne versjonen blir utskriven av Sentralbanken for dei sentralafrikanske statane (BEAC), og blir brukt i dei 6 landa som er medlem av Den sentralafrikanske økonomiske og monetære unionen (CEMAC):

* Den sentralafrikanske republikken
* Ekvatorial-Guinea
* Gabon
* Kamerun
* Kongo-Brazzaville
* Tsjad

ISO 4217-koden er XAF.

Kjelder
-------

1. 1 2  African Business Magazine - *A Brief History Of The CFA Franc*, besøkt 28. februar 2017.
2. 1 2  Direction générale du Trésor - *40 ans d'histoire de la Zone franc* Arkivert 2. mars 2017 på Wayback Machine. besøkt 1. mars 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «CFA-franc» frå Wikipedia på bokmål, den 24. januar 2024.*
| **Piatra Neamț** |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Piatra Neamț |
| **Byvåpenet til Piatra Neamț** |

 |
| Plassering |
| 

Piatra Neamț is located in Romania

 |
| Styresmakter |
| Land | Romania Romania |
| Fylke | Neamț |
| Borgarmeister | Gheorghe Ștefan |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  77,4 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 108 085   1 396,4 /km² |
| Koordinatar | 46°55′39″N 26°22′15″E﻿Koordinatar: 46°55′39″N 26°22′15″E﻿ |
| Høgd over havet | 310 moh. |
| Tidssone - Ved sommartid | EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 610xxx |
| Retningsnummer (tlf) | +40 02 33 |
| Bilnummer | NT |
| **Nettstad:** www.neamt.ro |

**Piatra Neamț** (/'pja.tra 'něamʦ/) er ein by aust i Romania med om lag 110 000 innbyggjarar. Han er hovudstad i Neamț fylke i den historiske regionen Moldavia. Byen ligg flott til i Aust-Karpatane og elva Bistrița. 

Byen ligg 350 km nord for hovudstaden București.

Historie
--------

Området rundt Piatra Neamț er eit av dei eldste busette områda ein kjenner til i Romania. Dei eldste spora etter menneske går tilbake til tidleg steinalder, om lag 100 000 år sidan. 

Utgravingar like utanfor byen har vist ruinar av ein stor dakisk by kalla Petrodava, nemnd av den greske geografen Klaudios Ptolemaios på 100-talet e.Kr. Sjølve Piatra Neamț vart første gong nemnd i skriftlege kjelder på 1400-talet som Piatra lui Craciun, eller Camena, som då var ein kjøpstad.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Piatra Neamț**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piatra Neamț» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Innbyggjartal i Romania 1. juli 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
**Izvorul Muntelui**, òg kalla *Bicazsjøen*, er den største kunstige innsjøen i Romania og vart oppretta etter ei demning vart bygd over elva Bistrița. Demninga ligg eit par kiloemter nord for byen Bicaz.

Demninga vart bygd mellom 1950 og 1960 og vert nytta til å produsere vasskraft ved Bicaz-Stejaru vasskraftverk. Ho har ei høgd på 127 meter og er 435 meter lang og 119 meter brei på det breiaste. Innsjøen har ei lengd på 40 km og eit areal på 33 km². Det største volumet i innsjøen er 1250 millionar m³.

Innsjøen er ein populær turistdestinasjon i området, særleg om sommaren då turistar kan ta båt frå hamna i Bicaz og ein rundtur på innsjøen med flott utsyn til fjellet Ceahlău på vestsida.

I 1960- og 1970-åra var det fast ferjesamband mellom hamna i Bicaz og landsbyar langs breidda.

Ved Potoci, eit par kilometer nord for Bicaz, er det ein biologisk forskingsstasjon utstyrt med undervassbåt. Stasjonen vart vitja av marinbiologen Jacques-Yves Cousteau i 1984.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Izvorul Muntelui» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2008.*

Fotnotar

1. ↑  Statistisk nasjonalinstitutt i Romania, Geografi, meteorologi og miljø, 2006

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ankerløkken Verft** var eit skipsverft som vart skipa i 1949 i Florø. 

Verfet vart skipa av Ole E. Aaserud som ein liten mekanisk verkstad, og i 1971 vart det utvida med eit skipsverft òg i Førde. Til saman hadde dei to skipsverfta på det meste over tusen tilsette og var hjørnesteinsbedrifter for dei to stadane. Verkstaden byrja med å byggje vegskraper og snøplogar, men på grunn av sildeeventyret, vart produksjonen etter kort tid lagt om til skipsbygging og skipsreparasjonar. 

Det første skipet som vart bygd ved verftet var fiskebåten MS «Hoddevik» i 1952, og dei neste 20 åra var det fiskefartøy som var spesialiteten. I 1968 vart det bygd ny bedding og i 1971 vart Ankerløkken Verft Førde bygd i Førde. I 1970-åra bygde verftet spesielle tankskip som var så store at dei vart bygd i to delar med framparten i Førde og bakparten i Florø. Utover i 1970-åra fekk verftet økonomiske problem og i 1985 gjekk Ankerløkken-konsernet konkurs. 

Verftet fekk fleire eigarar over ein uroleg periode og verftet fekk namnet Florø Industripark, og i 1991 vart det seld til Kværner og i 1999 til Kleven-gruppa i Ulsteinvik. I 2000 hadde dei to verfta 500 tilsette. I juni 2006 tok Akers Yards med hovudaksjonær Kjell Inge Røkke over dei to selskapa Kleven Florø og Kleven Design for 60 millionar kroner. 

Då konsernet STX kjøpte Aker Yards i 2007, vart dette dei nye eigarane av verftet i Florø.
I 2013 vart Det norske selskapet Westcon Group eigar.

Kjelder
-------

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon - Ankerløkken Verft
* Florø-verft får norsk eier

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Kart
**Karsibór** (tysk *Kaseburg*) er ei øy i Stettiner Haff i Polen, som vart kunstig oppretta då ho vart avskore frå øya Usedom. Øya er kalla opp etter den største tettstaden på øya. 

I 1880 vart kanalen *Kaiserfahrt* gjennom Usedom opna, ein vassveg med ei djupne på 10 meter går mellom lagunen og Austersjøen og dannar ein snarveg forbi den austlege delen av Swina, ei grein av elva Oder. Dette gjer at store skip kan gå inn i lagunen til hamna Stettin (Szczecin) raskare og tryggare enn via den opphavlege elveruta (*Alte Swine*) som skil elva frå øya Wolin i nord. 

Kanalen er om lag 12 km lang og 10 meter djup og vart grave ut av Det tyske keisardømet mellom 1874 og 1880 under regjeringstida til Kaiser Wilhelm (1797 - 1888) som kanalen er kalla opp etter. 

Etter 1945 vart områda aust for Oder-Neisse-linja line og dei tyske hamnebyane Stettin (Szczecin) og Swinemünde (Świnoujście) på vestsida av elva Oder gjeve til Polen som kalla kanalen opp etter Piast-familien. 

Landsbyen Kaseburg fekk òg nytt namn, Karsibór, og har i dag om lag tusen innbyggjarar. Han er ein del av kommunen Świnoujście (Swinemünde), som ligg på Usedom.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Karsibór
* Fotoskildring frå Karsibor

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karsibór» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mai 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Gjersjøen** er ein innsjø i Nordre Follo og Ås kommunar i Akershus i Viken fylke. Sjøen er 2,64 km², ligg 40 meter over havet og har ei maksimaldjupne på 63,5 meter. Gjersjøen er drikkevasskjelde for Nordre Follo og Ås kommunar.

Gjersjøen får tilrenning frå Kolbotnvannet via Kantorbekken i nordaust, og langs E 18 frå sør kjem Vassflobekken. I søraust kjem Dalsbekken frå Nærevannet via Midsjøvannet og Rullestadtjernet, og dessutan Tussebekken frå Tussetjern og fleire småtjørn i Sørmarka. Gjersjøen har avrenning til Bunnefjorden gjennom Gjersjøelva som munnar ut like sør for Hvervenbukta. Det er ein del ulike arter fisk i innsjøen som abbor, gjedde, mort og fleire karpeartar som brasme, sørv og ørekyt. Gjørs er sett ut og det er òg registrert ål og kreps i sjøen. På 1970-talet blei det meld observasjon av hork, men stadfesting på dette er ukjend.

Den sørlege delen av sjøen, Slorene, er naturvernsområde (våtmarksområde), etter plan- og bygningsloven § 12-7 nr. 6.

Kjelder
-------

1. 1 2  «NVE Atlas». *Vassdrag – Innsjødatabase.*  Norges vassdrags- og energidirektorat. Vitja 4. februar 2015
2. ↑  «NVE Atlas». *Vassdrag – Innsjødatabase – Dybdekart.*  Norges vassdrags- og energidirektorat. Vitja 4. februar 2015
3. ↑  Faktaark, PURA

* *Denne artikkelen bygger på «Gjersjøen» frå Wikipedia på bokmål, den 15. september 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Gjersjøen» i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Guillaume Joli** (fødd 27. mars 1985) er ein fransk tidlegare handballspelar. Han er verdsmeister tre gongar, europameister to gongar og vart i 2012 olympisk meister med Frankrike sitt sigerrike landslag. Han spelte høgrekant.

### Landslagsspel

Joli deltok i 118 landskampar i tida 2006-15, skåra 346 mål. Åra frå 2009 til 2015 sanka han nesten årleg ein gullmedalje med franske landslaget i anten verdmeisterskap, europameisterskap eller olympiske leikar.

### Klubbspel

Frå 2004 til -10 spelte Joli på det franske topplaget Chambéry, eit lag som kom på andreplass i landsserien fire gongar desse åra. Deretter var han to sesongar i kvar av laga Valladolid, Dunkerque og Wetzlar. Han avslutta med spel for Dunkerque i tida 2016 til -19. Hans einaste triumf på klubbnivå kom i den franske ligacupen med Dunkerque i 2013.

### Merittar

* OL-gull: 2012 med Frankrike
* VM gull: 2009, 2011, 2015 med Frankrike
* EM-gull: 2010, 2014 med Frankrike
* Fransk ligacupvinnar: 2013 for Dunkerque

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guillaume Joli» frå Wikipedia på fransk, den 12. januar 2024.*
Koordinatar: 69°47′25.228″N 20°10′10.290″E﻿

**Lyngsalpan** (Også kalla **Lyngsfjellan**) er eit fjellområde som ligg på halvøya mellom Ullsfjorden og Lyngen i Troms og Finnmark. Det høgaste fjellet i fjellområdet er Jiehkkevárri som også er det høgaste fjellet i Troms. Fjellkjeda har ei lengd på minst 90 km (avhengig av definisjonen sidan fjella går heilt til grensa av Sverige) og ei breidd på 15-20 km. Fjella dominerer Lyngenhalvøya. Den britiske fjellklatraren William Cecil Slingsby var den første til å klatre til toppen av mange av fjelltoppane. 

Lyngsalpane
Desse alpine fjella er populære hos ekstremskiløparar og dannar flotte kulissar mot dei blå fjordane. I tillegg til Jiehkkevárri er Store Lenangstind eit av dei mest prominente fjella. Det er fleire isbrear i fjella. Lyngsalpane er høge nok til å skape ein regnskugge i dei lågareliggande områda aust for fjella. 

Lyngsalpan ligg hovudsakleg i kommunane Lyngen og Balsfjord, men det er fleire fjell lenger sør og aust. Desse er derimot ikkje like imponerande som Lyngsalpan. 

Lyngsalpan vart verna som landskapsvernområde 20.2.2004. Verneområdet er på 961 km². 1833 m høge Jiehkkevárri ligg midt i verneområdet. Lyngsalpan er verna fordi området har stor naturfagleg verdi som glasiologisk og kvartærgeologisk referanseområde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lyngsalpane» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- J.Tollefsrud. E. Tjørve, P. Hermansen: *Perler i norsk natur - en veiviser*; Aschehoug, 1991.
		- A. Dyer et al «Walks and Scrambles in Norway», ISBN 1-904466-25-7.

* Fylkesmannen i Troms

Bakgrunnsstoff
--------------

* LyngenAlp - Offisiell turistside i Lyngen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Kaffistova i Nordre gate 26 i Trondheim. Frå eit postkort. Foto: Trondheim byarkiv

Kaffistova i Stortorget 8 i Kristiania fotografert i 1910. Foto: Anders Beer Wilse

**Kaffistover** skipa av eit lokal- eller fylkeslag i Noregs Ungdomslag eller Noregs Mållag (seinare kalla rørsla) er ein serveringsstad som har profilerert seg med nynorsk språk, alkoholfrie lokale og tradisjonell norsk mat. Kaffistovebegrepet har elles også vore brukt på mange privateigde serveringsstader.

Historie
--------

Den første kaffistova i rørsla opna i Kristiania hausten 1901, og i åra som følgde vart Kaffistova etablert som serveringsstad for landsungdom i alle dei største norske byane. Kaffistova i Bergen vart etablert i 1903, i Trondheim i 1904. Kaffistova i Mosjøen vart etablert i Sjøgata i 1906 under namnet «Bondekaffistova».

Ved å tilby innflyttarar og tilreisande ein heim i byen, der folk kunne kjenne seg trygge, vart kaffistovene ei suksess som trekte til seg landsungdom og gav inntekter til lokale ungdomslag og mållag. For mange var det viktig at det fanst serveringsstader som ikkje selde alkohol. På det meste fanst det 130 kaffistover på 90 ulike stader i Noreg; berre i Oslo var det minst seks stover.

Kaffistova i dag
----------------

I 2024 var det berre att ei kaffistove, i Oslo. Denne kaffistova er eigd av Bondeungdomslaget i Oslo (BUL), lokallag i Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag. Kaffistovene samarbeidde ei tid gjennom tensteorganisasjonen Norske kulturbygg (avvikla i 2012), mange av dei var knytt til hotell med namnet Bondeheimen - slik som t.d. Hotell Bondeheimen.

Kjelder
-------


* Språknytt: «Nynorsk i 1905»
* Klassekampen 28.10.2006: «Bønner i byen»
* Vefsn bygdebok bind III, Kjell Jacobsen 1977: «Fra århundreskiftet til frigjøringsvåren»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Boka :«Kaffikoppens kulturelle kraft»
* Lagsbruk.no, utfyllande historisk oversikt om «Kaffistover» og «Bondeheimar». Nettside under utvikling
**Abraham Laboriel sr.** (fødd 17. juli 1947) er ein meksikansk bassgitarist av afro-meksikansk avstamning (garifuna).

Biografi
--------

Abraham Laboriel vart fødd i Mexico by, men studerte klassisk gitar ved Berklee College of Music i Boston, USA. Henry Mancini oppfordra han til å flytta til Los Angeles for å jobba meir med musikk. Han er ein svært dyktig bassist og har jobba med ei lang rekkje musikarar, m.a. Stevie Wonder, Barbra Streisand, Dolly Parton, Elton John, Ray Charles, Paul Simon, Keith Green, Madonna, Quincy Jones, Engelbert Humperdinck, Crystal Lewis, Chris Isaak, Herbie Hancock og Michael Jackson.

I 1980 danna Abraham Laboriel jazz/fusion-bandet Koinonia saman med perkusjonisten Alex Acuña frå Weather Report, fløytisten Justo Almario m. fl. Bandet spelte stort sett berre instrumentalt og eksperimerte med rytmar og avanserte instrumentsoloar.  Koinonia gav ut 4 plater i løpet av 1980-talet, og vart særleg populære i Skandinavia. Laboriel spelte også i gruppa *Friendship* i tillegg til å ha gjeve ut 3 soloalbum: *Dear Friends*, *Guidum* og *Justo & Abraham*.

I 2005 vart Abraham Laboriel utnemnd til æresdoktor i musikk av Berklee College of Music. Sonen hans, Abraham Laboriel jr. er profesjonell trommeslagar. Ein annan son, Mateo Laboriel er filmprodusent og filmmusikkomponist.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Abraham Laboriel» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2012.*

Fotnotar

1. ↑   Bass-solo av Abraham Laboriel på songen Chuncho av Koinonia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
**Austfonna** er ei iskappe på Nordaustlandet på Svalbard. Med sine 8 102 km² (8 492 km² om ein tek med Vegavonna) er ho arealmessig den største breen i Europa og den åttande største i verda. Breen har eit volum på 1 900 km³ (utanom Vegafonna) som er det nest største i Europa etter Vatnajökull i Island (om ein ser bort frå den større iskappa Severny på Novaja Zemlja i Russland, som ligg heilt nordaust i Europa) og den sjuande største i verda.

Austfonna har ein tjukkleik på opp til 560 meter (235 meter i snitt) og ein omkrins på 200 km. Det høgaste punktet på breen er 783 meter over havet.

Den sørlege tredjedelen av Austfonna vert stundom kalla Sørfonna, som er ei separat iskappe skild frå Austfonna av eit isfylt søkk.

Vegafonna i sørvest heng òg saman med Austfonna, særleg Sørfonna. Ericadalen går mellom dei to breane. Både Sørfonna og Vegafonna dannar eigne kuplar. Like vest for Vegafonna ligg iskappa Glitne, som vert rekna som ein del av Vegafonna.

Vestfonna nordvest på Nordaustlandet er ei heilt eiga iskappe og den tredje største på Svalbard og i Noreg.

Sjå òg
------

* Isbrear i Noreg

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Austfonna» frå Wikipedia på engelsk, den 4. april 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Statistisk årbok 2007: Geografisk oversikt
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 2. september 2009, henta 2. september 2009
3. ↑  Artikkel frå 1956

Bakgrunnsstoff
--------------

* Spatial and temporal variability in snow accumulation on Austfonna, Svalbard.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Adolf Bredo Stabell** (19. november 1807–21. november 1865) var ein journalist, redaktør, bankmann og politikar.

Stabell var fødd i Trondheim, der faren hans var klokkar og gravar ved domkyrkja. Han gjekk på realskulen i byen, før han frå 16-årsalderen arbeidde ved futekontoret for Senja og Tromsø. Etter tre år i Troms flytta han tilbake til Trondheim for å verte student. Han gjekk så på katedralskulen i byen, før han reiste til Kristiania. Etter eit år der vart han student i 1827. Ei tid var han huslærar, vart så cand. jur. i 1830. Same året fekk han stilling som kopist i revisjonsdepartementet, fullmektig i same frå 1834.

Stabell var redaktør for Morgenbladet frå 1832, fyrste åra anonymt. År 1841 vart han medeigar i avisa, og slutta då i departementet. Perioden mellom 1841 og 1857 var han sysselsett som bladmann og kommunemann. I eigenskap av redaktør gjorde han avisa om til organ for politiske krefter i opposisjon til regjeringa. Slik dreiv han fram eit ordskifte om regjeringas politikk, ukjent i Noreg fram til dess.

Stabell var ordførar i Aker 1839-43 og 1847-59. Samstundes var han, 1846-65, styreformann i Aker Sparebank 1846-65. Frå 1859 til 1863 var han medlem av Kristiania bystyre, etter som hovudstaden då vart utvida til også å omfatte delar av Aker. 

Stortingsrepresentant frå Akershus var Stabell ved alle val frå 1845 til 1857, samt på det overordentlege storting 1858. Han var odelstingspresident frå 1848 til 1857, og formann i budsjettkomiteen 1851, 1854, 1857. I 1858 var han formann både i finanskomiteen (om statslån) og i valkomiteen, samt visepresident i Stortinget. På stortinget vart han allereie i 1845 ein leiar av opposisjonen. Gjennom såkalla adresser la opposisjonen press på regjeringa. Adressene var eit forsøk på å gjere regjeringa parlamentarisk ansvarleg. Denne politiske linja, som Stabell var arkitekten bak, vart forlaten tidleg i 1850-åra. Opposisjonen fylgde sidan ei meir varsam linje.

Saman med Ole Jacob Broch stifta Stabell Den norske Creditbank i 1857, og frå 1858 var han den fyrste sjefen i banken. Ei økonomisk krise i 1863-64 råka hardt både Creditbanken og Stabell sjølv. Etter eit års psykisk sjukdom døydde han i Kristiania hausten 1865.

### Store norske leksikon om Stabell

«Adolf Bredo Stabell satte tydelige spor etter seg på tre felter i norsk samfunnsliv: Som redaktør av Morgenbladet bidrog han mer enn noen annen til å skape en moderne politisk presse; som stortingsmann søkte han å reformere statsstyret gjennom den såkalte adressepolitikken; som bankmann lanserte han en ny kredittpolitikk overfor næringslivet.»

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Norsk biografisk leksikon
* Biografisk informasjon om Adolf Bredo Stabell NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**FeFo** eller **Finnmarkseiendommen** (nordsamisk *Finnmárkkuopmodat*) består
av grunneigedommar i Finnmark som inntil 1. juni 2006 var
statlege. Eigedommen har eit areal på om lag 44 000 km²; om lag 96 % av
landarealet i Finnmark fylke.

Eigedommane vart overførte frå staten til Finnmarkseiendommen i 2005
ved lovvedtak i Finnmarkslova. Overføringa av eigedomsretten kom i
kjølvatnet av det samepolitiske oppgjeret etter Alta-aksjonen.

Finnmarkseiendommen er leidd av eit styre på seks medlemmer; tre er valde
av Sametinget, tre er valde av Fylkestinget i
Finnmark. Hovudkontoret ligg i Lakselv. Dei viktigaste
inntekskjeldene til eigedommen er tomtefeste, sal av grus og mineral,
fallrettar og inntekter frå jakt og fiske.

Folk som er busette i ein kommune, har mellom anna rett til
innlandsfiske med garn i kommunen, rett til sanking av egg og
dun og rett til hogst av lauvskog til ved på Finnmarkseiendommen sitt
land i heimkommunen. Dei som er busette i fylket, har m.a. rett til jakt
og fiske med stong og handsnøre, plukking av molter og uttak av
trevyrke til husflid på eigedommen.

Namn
----

Forkortinga *FeFo* kjem frå dei første bokstavane i

* **F**innmarks-
* -**e**iendommen
* **F**innmárkku-
* **o**pmodat

Kjelder
-------

1. ↑  Bygdelag tapte i Høyesterett i sak om naturrettigheter i Finnmark

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside for Finnmarkseiendommen
* Finnmarkslova
**Ljubica Christina Vukicevic** (fødd 18. juni 1987 i Lørenskog) er ein norsk friidrettsutøvar. 
Christina Vukicevic tevlar for Ski Idrettslag og spesialiserer seg i 100 meter hekk.

Personleg
---------

Ho har serbisk far, men er oppvaksen i Drøbak og Bærum. Far hennar, Petar Vukicevic, er fem gonger jugoslavisk meister på 110 meter hekk og deltok i sommar-OL 1980 og er også trenar for Christina. Bror hennar, Vladimir Vukicevic, er også hekkeløpar. Christina Vukicevic var lenge sambuar med spydkastaren Andreas Thorkildsen, men dei gjorde det slutt i 2011. Ho er no kjæraste med fotballspelaren Vadim Demidov.

Idrett
------

Vukicevic etter sigeren på Bislett Games i 2011.
Ho har teke gull på denne distansen under alle NM i friidrett frå 2004 til 2010. I tillegg har ho bak seg eit gull frå ungdoms-OL i Paris 2003, sølv frå junior-EM i Kaunas i 2005, sølv frå junior-VM i Beijing 2006 samt to medaljar frå U23-EM, sølv i Debrecen 2007 og gull i Kaunas 2009. Alle desse medaljane er tekne på 100 meter hekk.

Vukicevic deltok under sommar-OL 2008 i Beijing og skulle delta på nytt under sommar-OL 2012 i London. Men på grunn av ein skadeprega sesong valde Vukicevic å trekkja seg frå OL den 30. juli.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christina Vukicevic» frå Wikipedia på bokmål, den 21. juli 2012.*

### Fotnotar

1. ↑  VG.no, 06.03.11: Brudd mellom Thorkildsen og Vukicevic
2. ↑  Dagbladet, 12.07.12: Her er hele den norske OL-troppen
3. ↑  Nrk.no, 30.07.12: Vukicevic trekker seg fra OL

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Svæve** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Korgplanteordenen Asterales |
| **Familie:** | Korgplantefamilien Asteraceae |
| **Underfamilie:** | Cichorioideae |
| **Slekt:** | **Svæve** *Hieracium*L. 1753 |

**Svæve** er ei stor slekt i korgplantefamilien. 

Slekta omfattar rundt 750 forskjellige artar med mange underartar som til dels er vanskeleg å skilje frå kvarandre. I Noreg er det i følgje Johannes Lid omtalt 250 artar, medan Axel Blytt meinte 700 norske artar var omtalte med eige namn i den hieraciologiske litteraturen, og han meinte, at om heile landet vart undersøkt, ville talet på hieraciumformer av høgre eller lægre systmatisk rang vere nærare 1400.

Berre hieraciologar kan skilje alle artane frå kvarandre; nokre av dei enklare kjennelege er nemnde i Lids flora og er tekne med i taksoboksen til høgre.

|  |  |
| --- | --- |
| «- sveve er et livsstudium, som man må vie seg til i ung alder - - -» «- når den ikke for lengst er blitt et kors for botanikere, kommer det av at de aller fleste går i en stor bue utenom de svever de møter.»

Knut Fægri i Noregs planter   |  |

Forvirringa om artstalet har samanheng med at svæver formeirar seg både kjønna og ukjønna. Dei kan danne frø utan befrukting, og avkommet vert i så fall identiske kopiar av morplanten. Ulike grupper av slikt identisk avkom kan difor ha vorte rekna som artar. 

Det greske ordet *hierax* tyder hauk eller falk, plantenamnet kjem truleg frå forma på blomsterblada. Det norske namnet *svæve* kjem frå *svevn* eller søvn - blomstrane lukkar seg når det blir mørkt.

Svæver veks på eng, i eller utanfor skogen, ofte på tørre bakkar.

Kjennelege artar
----------------

* Beitesvæve   
(Hierácium vulgátum*)*
* Dovresvæve   
(*Hierácium sylváticum*)
* Fjellsvæve   
(*Hierácium alpinum*)
* Hårsvæve   
(*Hierácium pilosélla*)
* Raudsvæve   
(*Hierácium scándicum*)
* Skjermsvæve   
(*Hierácium umbellátum*)||

Kjelder
-------


* Johannes Lid: Norsk og svensk flora Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: Norges planter J.W. Cappelens Forlag 1958
* Axel Blytt (1896): Haandbog i Noregs flora

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Svæve**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Shaoguan i Guangdong
Yunmentempelet ved Shaoguan
**Shaoguan** (kinesisk: 韶关; pinyin: *Sháoguān*) er eit byprefektur i innlandet, nord i provinsen Guangdong i Kina. Prefekturet har eit areal 18 380 km² og hadde i 2004 om lag 3,15 millionar innbyggjarar. Byprefekturet Shaoguan består av tre distrikt, to byfylke, fire fylke og eitt autonomt fylke. Sjølve byen heitte tidlegare **Shaozhou**.

Sentralt i sjølve byen Shaoguan står *Fengcaitårnet*, som vart bygt under Ming-dynastiet. Sør for tårnet, i motsett ende av ei gågate, ligg *Dajianklosteret* som vart bygt frå 660.

I distriktet Qujiang ligg byen Maba, kjent for funnet av Mabamannen, kalla «Kinas neandertalar». Nær ved er Nan Hua-tempelet, som skal ha vore zenbuddhismen si vogge om lag år 700 e.Kr. Det store jarn- og stålverk i prefekturet ligg også nær Maba.

### Jarnbane

Snøggtogruta mellom Wuhan og Guangzhou går gjennom området.

Jingguangbana, som er den tradisjonelle toglinja mellom Beijing i nord og Guangzhou i sør, har også stoppestad her. Denne sterkt trafikkerte jarnbanelinja er også innom mellom andre Shijiazhuang, Handan, Zhengzhou, Wuhan og Changsha.

### Veg

Kinas riksveg 106 går gjennom området. Han går frå Beijing og er innom stader som Hengshui, Kaifeng, Ezhou på sin veg sør til Guangzhou i Sør-Kina. Også Kinas riksveg 323 går gjennom området. Han tek til i Ruijin i provinsen Jiangxi og fører gjennom Guangdong og Guangxi og endar opp i Lincang i Yunnan, på grensa mot Myanmar.


* *Denne artikkelen bygger på «Shaoguan» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2011.*
Lattestein ved Haputo-stranda på Guam.
**Lattestein** eller berre **latte** eller **latde** er ein type oppreist stein med ein halvkuleforma stein lagt oppå. Denne typen stein har historisk vore utbreidd blant chamorrotalande folk i Stillehavet, og er kjend frå mesteparten av Marianane. I moderne tid er steinane blitt eit symbol på identitet blant chamorroane, og brukt i fleire ulike samanhengar.

Konstruksjon
------------

Mann ved sidan av den største ståande lattesteinen på Tinian.
Ein har laga lattesteinar av kalkstein, basalt og sandstein. Pilarane kan vera rundt 60 meter til tre meter høge, og smalnar mot toppen. Små og middels store pilarar blei krona med eit halvrundt stykke korall, medan store pilarar, som på Rota-øya, kunne ha utskorne steinkroner.

Den største lattesteinen som framleis står er 5 meter og står på Tinian. Steinar funne på Rota ville vore 8 meter høge om dei hadde stått oppreist. Den høgaste pilaren funne her er 34 tonn medan den største krona er 22 tonn.

Galleri
-------

* Lattesteinar i Latte Stone Park i Hagåtña på Guam.Lattesteinar i Latte Stone Park i Hagåtña på Guam.
* Latteuttak med halvferdige lattesteinar.Latteuttak med halvferdige lattesteinar.
* Ein lattestein er del av flagget til Nord-Marianane.Ein lattestein er del av flagget til Nord-Marianane.

Sjå òg
------

* Moai
* Raisteinar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Latte stone» frå Wikipedia på engelsk, den 4. desember 2013 og 8. april 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* From the Ancient Past: The Latte Stones of Guam Arkivert 2005-10-29 ved Wayback Machine. ns.gov.gu


1. ↑  Craib, John L. (2014). «Contents of a Latte Village». *Guampedia*. Henta Jan 11, 2015.
2. ↑  Villaverde, Rudolph. «From the Ancient Past: The Latte Stones of Guam». *Guam Ultimate Guide*. Arkivert frå originalen 29. oktober 2005. Henta 4. desember 2013.
3. ↑  Carter; Carter, Rosa & Wuerch, William (1997). *Guam History: Perspectives Volume One: MARC*. ISBN 1-878453-28-9.
**Aimar August Sørenssen** (6. januar 1823–2. juni 1908) var ein norsk gardbrukar, jurist og politikar for partiet Venstre. Christian Sørenssen var farbror hans.

Sørensen var fødd i Christiania, faren var professor. Sjølv vart han student i 1841 og tok juridisk embetseksamen i 1846. Han arbeidde som kopist i kyrkjedepartementet i fleire år. Deretter var han i mange år gardbrukar på Gipsund i Rygge. Frå 1874 var han fut i Rakkestad, og i perioden 1881-84 var han sorenskrivar i Moss.

Sørenssen var medlem av hovudmatrikuleringskommisjonen 1872, og formann i tilsynskommisjonen for Ås landbruksskule og 1892-93 formann i fylkesskulestyret i Smaalenene.

Perioden 1862 til 1879 representerte Sørenssen Smaalenenes amt på Stortinget. Han var sekretær i Odelstinget 1865-66, i Stortinget 1868-73, og odelstingspresident frå 1874 til 1879. 1862-63 var han medlem av protokollkomiteen, 1865-66 sekretær og 1868-76 formann i same komiteen. Han var medlem av røysterettskomiteen 1868-69 og 1875-77, formann i protokollkomiteen 1871-76, skattekomiteen 1875-79 og vegkomiteen 1877-78. Medlem av både valkomiteen og fullmaktskomiteen 1871-79, jarnbanekomiteen 1874, samt av konstitusjonskomiteen 1879. I 1872 var han medlem av deputasjonen til tusenårsminnet i Haugesund og året etter av kroningsdeputasjonen til Stockholm.

Sørenssen var statsråd og sjef for justis- og politidepartementet frå 26. juni 1884 i Johan Sverdrups regjering, Noregs første parlamentariske regjering. Frå september 1887 til juli året etter var han medlem av statsrådsavdelinga i Stockholm, avbrote av perioden 17. februar-4. mars 1888, då han fungerte som sjef for arbeidsdepartementet.

Han vart i 1876 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden. Han var også innehavar av den svenske Nordstjerneordenen.

Sørenssen døydde på garden sin i Rygge i 1908.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Aimar Sørenssen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Fruktlekamar hjå ulike hattsoppar
Ein **fruktlekam** (**sporokarp**) er den delen av ein sopp der dei kjønna sporane blir danna. Faguttrykket for ein fruktlekam hos sekkesporesoppar er *ascokarp*, og hjå stilksporesoppar heiter han *basidiokarp*. Sekksporesoppane dannar lekamen etter plasmogami-stadiet.

Fruktlekamen kan veksa under bakken, slik han gjer hjå trøflar, eller kan veksa over bakken. På folkemunne viser ordet «sopp» ofte til ein av fruktlekamane til hattsoppane. Sjampinjongar, flugesoppar eller kantarellar er døme på dei fruktlekamane ein gjerne tenkar på frå desse soppartane. Mesteparten av organismen lever likevel som mycel. Avhengig av korleis soppen skaffar seg næring kan mycelet trenga djupt ned i bakken eller inn i ein døyande organisme.

Cellevevet som produserer sporar blir kalla hymenium. Det blir danna som ei tynn hinne utanpå vev som blir kalla hymenofor. Hymenoforet kan vera glatt, rynka, pigga, poreforma, røyrforma, ribbeforma eller skiveforma. Tradisjonelt har forma og utsjånaden til dette vevet vore viktig i systematiseringa av dei mange ulike artane av sopp. Det blir ikkje brukt på den måten lenger, men er framleis praktisk for feltarbeid.

Hattsoppar er soppar som dannar fruktlekamar med ei karakteristisk form, med ein fot, ein stilk og ein hatt. Hattsoppar er ikkje ei systematisk gruppe, men heller ein morfologisk karakteristikk av fruktlekamen blant mange stilksporesoppar som er praktisk for å finna og kjenna att mange artar. Sjølv om nokre sekkesporesoppar også har ei form som kan minna om ein fot og ein hatt, blir dei ikkje rekna som hattsoppar. Eit døme på dette er morklar.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «fruktlegeme». *Store norske leksikon* (på norsk). 23. august 2023.
2. ↑  «Botanisk - og plantefysiologisk leksikon». Institutt for biovitenskap, Universitetet i Oslo. Henta 3. februar 2024.

* *Denne artikkelen bygger på «Fruktlegeme» frå Wikipedia på bokmål, den 2. februar 2024.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Iddefjorden** (svensk *Idefjorden*) er ein grensefjord mellom Noreg og Sverige. Fjorden strekkjer seg frå Halden i nord og 16 km sørover til herregarden Berby. Ved Halden går han over i Ringdalsfjorden. 

Ringdalsfjorden og Iddefjorden utgjer eigentleg berre ein enkelt fjord med ei samla lengd på om lag 25 km. Denne fjorden er igjen ein arm til Singlefjorden, som igjen er ein del av Ytre Oslofjord. Fjorden heiter Ringdalsfjorden inn til Halden, der han skifter namn til Iddefjorden. Årsaka til at namnet på fjorden er todelt er truleg at det er haldensarane som har gjeve fjorden namn, og sett frå Halden kan ein snakke om to fjordar, ein utover mot sjøen (Ringdalsfjorden), og ein innover i landet (Iddefjorden). Dette er gjenspegla i til dømes det svenske språket, der heile fjorden heiter Idefjorden.

Elvane Tista og lakseelva Enningdalselva munnar ut i Iddefjorden. I tillegg til ein del mindre holmar og skjer, så finn ein to større øyar i fjorden, Sauøya med Norske Skogs utskipingshamn, og Brattøya som er naturreservat. Lenger opp i fjorden ligg Skriverøya, ei halvøy med kulturminner frå jernalderen, den store nordiske krigen og steinhoggarane sine glansdagar.

Iddefjorden har gjennom mange år vorte sterkt forureina av utslepp frå Saugbrugsforeningen (Norske Skog) i Halden. Fjorden var i 1970-åra biologisk død. Effektive reinsetiltak vart først sett i gang i 1980-åra, og livet har sidan vendt tilbake.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Iddefjorden i Store Norske Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |