recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Martin Donovan** (fødd 19. august 1957) er ein amerikansk skodespelar fødd i California. Donovan skreiv manus, var regissør og hadde hovudrolla i filmen *Collaborator*, der han speler ein person som vert tatt som gissel mens han besøkjer mor si i barndomsheimen.

Karriere
--------

I 1983 flytta Donovan og kona, skodespelaren Vivian Lanko, til New York by, der han tok forskjellige strøjobbar før han begynte som skodespelar. Dei har to søner, og var busett i New York i fleire år, men dei flytta så til Vancouver i Canada. Donovan har hatt eit langt samarbeid med den kjende regissøren Hal Hartley, og han har spelt i fleire av Hartley sine filmar, mellom anna *Trust* (1990), *Surviving Desire* (1991), *Simple Men* (1992), *Flirt* (1993), *Amateur* (1994), og *The Book of Life* (1998, der han speler Jesus). Donovan hadde rolla som Peter Scottson, ein DEA-agent i fjorten episodar av TV-serien *Weeds*, før figuren hans blei skriven ut av serien. Han blei nominert til *SAG Awards* for rolla. Andre gjesteroller i TV-seriar har vore i *Law & Order: Special Victims Unit*, *CSI: Crime Scene Investigation* og *The Dead Zone*. 

Donovan har også spelt i filmar som *Pipe Dream* og *The Portrait of a Lady*. For rolla i *The Portrait of a Lady* blei han tildelt ein National Society of Film Critics Award for beste mannlege birolle. I 2002 blei det produsert ein amerikansk versjon av den norske filmen *Insomnia* med Al Pacino, Martin Donovan og Robin Williams i hovudrollene. Donovan hadde ei noko mindre rolle i filmen *Agent Cody Banks* som blei regissert av Harald Zwart med Frankie Muniz og Hilary Duff i hovudrollene, filmen blei sleppt i USA i mars 2003. I 2004 hadde Donovan rolla som pastor og rektor ved ein kristen skule i filmen *Saved!* med blant andre Macaulay Culkin og Patrick Fugit på rollelista.

I 2005 spelte han i filmen *The Quiet* med Edie Falco og Elisha Cuthbert, og i 2007 hadde han ei rolle i skrekkfilmen *Wind Chill* der han spelte mot Emily Blunt og Ashton Holmes. Donovan hadde rolla som moldvarp i Secret Service i filmen *The Sentinel* med blant anna Michael Douglas, Kiefer Sutherland, Eva Longoria og Kim Basinger på rollelista. Filmen blei sleppt i april 2006. I 2009 fekk han ei av hovudrollene i *The Haunting in Connecticut* der han spelte mot Virginia Madsen. Av andre filmar han har spelt i kan nemnast *The United States of Leland*, *The Opposite of Sex*, *Living Out Loud*, *In a Savage Land*, *Onegin*, *Heaven*, *Hollow Reed*, og *Nadja*. Han hadde ei rolle i *Shadows and Lies* med James Franco og Julianne Nicholson som blei sleppt på Tribeca Film Festival i april 2010.

Ghost Whisperer
---------------

Donovan var med i fleire episodar av tredje sesong i TV-serien *Ghost Whisperer*. TV-serien følgjer rollefiguren Melinda Gordon (spelt av Jennifer Love Hewitt) som kan snakke med jordbundne sjeler som tilhøyrer menneske som har døydd, men som ikkje har kome seg vidare til den andre sida.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Profil hos Internet Movie Database.
**Martin Heidegger** (12. september 1889–26. mai 1976) var ein tysk filosof som blei fødd i Meßkirch og døydde Freiburg. Han reknast som ein av dei viktigaste og mest originale tenkjarane på 1900-talet, blant anna gjennom den sterke påverknaden han hadde på Jean-Paul Sartre og utviklinga av eksistensialismen.

Forfattaren av *Sein und Zeit*: Eit radikalt spørsmål
-----------------------------------------------------

Heidegger var inspirert av Edmund Husserl, og utvikla sin eigen variant av fenomenologi med utgangspunkt i spørsmålet «Kva vil det seie å vere». Etter Heidegger si meining blir verbet «å vere» brukt på ein innforstått måte som det ikkje er grunnlag for. Han meiner òg at filosofien har gløymt sine opphavlege problemstillingar sidan Aristoteles, Platon, Sokrates og førsokratane. Heidegger set seg derfor føre å utleggje premissane for å stille spørsmålet om tilværet på nytt i *Sein und Zeit* frå 1927. Han argumenterer for at tilværet må undersøkjast gjennom noko som er, og for at det mest nærliggjande verande å undersøkje, er det som er til stades i verda og stiller spørsmålet. Han kallar det *Dasein*, noko som grovt sett svarer til mennesket sjølv.

Verket har blitt utlagt som ein antropologi av til dømes Guttorm Fløistad i *Heidegger. En innføring i hans filosofi* (Pax 1968). Fløistad peikar der på at han ikkje oppfattar det som at *Sein und Zeit* er meint som ein antropologi i utgangspunktet, men at verket likevel kan tolkast sånn.

Referansar
----------

1. ↑  *Store norske leksikon* på nett om Heidegger
2. ↑  *Internet Encyclopedia of Philosophy* om Heidegger
3. ↑  Guttorm Fløistad: *Heidegger. En innføring i hans filosofi* (Pax Forlag, Oslo 1993), s. 28-31

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Heideggers testamente* (2020) Dreyers forlag, redigert av Hein Berdinesen og Lars Petter Storm Torjussen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**NS-barn** er barn av foreldre som var aktive i Nasjonal Samling under andre verdskrigen i Noreg.

Det var journalist Asgeir Olden som i 1988 offentleg knesette omgrepet, i boka *Fødd skuldig*, det var elleve intervju med NS-barn, alle anonyme, NS-ministerdattera Bente Blehr unnateke. Gjenombrotet kom i 1993 med sjølvbiografien *Gutten fra Gimle* av Eystein Eggen.

Ordskiftet om boka varte fram til femtiårsjubileet i 1995. Stortinget gav då ei fråsegn, på førehand drøfta i samtlege partifraksjonar. NS-barna vart nemnde først i Stortinget si orsaking andsynes krigsbarna. Arbeidarpartiet si stortingsgruppe viste til denne fråsegna då dei i 2001 tok saka opp att og gjekk inn for Eggen som statsstipendiat, etter framlegg frå Francis Sejersted, leiar i Den Norske Nobelkomite, og Ole Wilhelm Klüwer, som då gjennom mange år hadde vore ein aktiv talsmann for NS-barna si støtteforeining.

Framstegspartiet gav ei skarp fråsegn med brodd mot det som dei meinte hadde vore forfølging av Eggen grunna engasjementet hans i saka. Regjeringa Bondevik følgde oppmodingane og utnemnde Eggen året etter. Ein liknande saksgang lèt seg ikkje påvisa i noko anna land hærteke av tyskarane, sjølv om temaet etter kvart er rimeleg godt kjent. 

Den autobiografiske litteraturen om emnet er heller sparsam, truleg grunna «redsla for å bli attkjent» (Olden i føreordet til intervjusamlinga si). Litterært vart emnet handsama med stor suksess av Bergljot Hobæk Haff. I 1996 skreiv ho romanen *Skammen*, seinare dramatisert og oppført på Nationaltheateret med Anne Krigsvoll i hovudrolla som Idun Hov.

Sjå òg
------

* Noreg under andre verdskrigen
* Krigsbarn
* Tyskarunge

Bakgrunnsstoff
--------------

Litteratur
* Borge, Baard H. 2002: *De kalte oss naziyngel*. Oslo : Samlaget
* Eggen, Eystein 1993: *Gutten fra Gimle : et NS-barns beretning*. Oslo : Aschehoug.
* Olden, Asgeir 1988: *Fødd skuldig*. Oslo : Samlaget.
**Atlantika** var eit tidlegare kontinent som ein meiner oppstod for om lag 2 milliardar år sidan. Om lag 200 millionar år seinare vart det ein del av det store superkontinentet Columbia. 300 million år etter dette igjen braut Columbia opp i mindre landmassar og Atlantika vart ein del av det mindre superkontinentet Nena, i lag med Baltica, Arktika og Den austantarktiske kratonen. For 1,1 milliardar år sidan, eller 400 millionar år etter at Columbia braut opp, vart superkontinentet Nena ein del av det store superkontinentet Pannotia.

I kambrium braut Pannotia opp i mindre landmassar og Atlantika vart ein del av det mindre superkontinentet Gondwana. Gondwana vart så igjen ein del av det store superkontinentet Pangaea i permtida, som braut opp igjen i juratida. Gondwana delte seg vidare opp i krittida, og restane av Atlantika fordelte seg på dei moderne kontinenta Afrika og Sør-Amerika.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Atlantica» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2008.*
**Marion Lois Jones** (fødd 12. oktober 1975) er ein tidlegare korgballspelar, sprintar og lengdehoppar frå USA. Mor hennar kom frå Belize, og Marion Jones har dobbelt statsborgarskap.

Under VM i friidrett 1997 i Athen vart Marion Jones verdsmeister på 100 meter for kvinner. I tillegg var ho med på stafettlaget som vann gull for USA på 4 x 100 meter. To år seinare vart ho dobbelt verdsmeister under VM i friidrett 1999 i Sevilla. 

Jones vann heile fem medaljar under sommar-OL 2000 i Sydney i øvingane 100 meter, 200 meter, 4 x 100 meter stafett, 4 x 400 meter stafett og lengdehopp. Ho deltok også i sommar-OL 2004, men enda her på ein skuffande femteplass i lengdehopp. I 2007 kom det ut at ho hadde brukt doping så langt tilbake som til OL i 2000 og at ho hadde loge om det framføre ein jury. Som straff vart diskvalifisert frå alle tevlingar ho hadde delteke i på denne tida, og ho vart fråteken alle medaljane frå OL i 2000, samt VM-medaljane frå 2001. Ho vart bannlyst frå å delta i sommar-OL 2008 på nokon måte. I tillegg måtte Marion Jones sitja seks månader i fengsel i 2008 for å ha loge for ein jury. 

Ho har fått behalda medaljane sine frå før år 2000. I tillegg held ho og resten av laget framleis verdsrekorden på 4 x 200 meter stafett for kvinner frå april 2000.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marion Jones» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Atle Skårdal** (fødd 17. februar 1966) er ein norsk tidlegare skirennar og seinare idrettsleiar frå Lunde i Telemark. Han vart verdsmeister i super-G både i 1996 og 1997 og vann sju renn i verdscupen i alpine greiner. Sidan 2005 er han tilsett i det internasjonale skiforbundet (FIS) som renndirektør for verdscupen i alpine greiner for kvinner. Perioden 2000-05 var han norsk landslagstrenar i alpint. Skårdal er gift med den austerrikske tidlegare skirennaren Karin Köllerer.

### Aktiv

Skårdal fekk sitt store gjennombrot då han vann utforennet i Hahnenkamm-renna i 1990, og tok sin fyrste verdscupsiger. Dermed vart han fyrste nordmann som vann eit renn i Kitzbühel og for denne prestasjonen vart han kåra til årets idrettsutøvar i Noreg. Mellom 1990 og 1995 vann Skårdal sju renn i verdscupen i alpine greiner, dei seks fyrste i utfortevlingar og det siste i super-G. I 1996 vart han tildelt FIS-pokalen som beste utøvar i super-G.

Han tok si fyrste VM-medalje då han under VM 1993 i Morioka kom på sølvplassen i utforrennet, bakom sveitsaren Urs Lehmann. Skårdal vart under VM 1996 i Sierra Nevada i Spania verdsmeister i super-G. Sesongen etter forsvarte han meistertittelen under VM 1997 i Sestriere.

### Trenar og leiar

Skårdal la opp som aktiv i 1997. Frå 2000 til 2005 var han landslagstrenar i alpint for Noreg. Sidan har han arbeidd som renndirektør i FIS, som øvste ansvarlege for verdscupen i alpine greiner for kvinner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Atle Skårdal» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
*For den tidlegare eksamenskarakteren, sjå karakteren non.* 
**Non** er eit tidspunkt og ei nemning på eit mål ein et på ettermiddagen, tradisjonelt klokka tre eller noko seinare (på den niande timen av dagen). Måltidet blir også kalla **nonsmat**. Det norrøne ordet *nón* kjem frå latin *nona (hora)* som tyder 'den niande (timen)', der ein byrja teljinga frå klokka seks om morgonen. *Non* er òg namnet på ei tidebøn som vert framført på ettermiddagen.

Tradisjonell nonsmat er gjerne tørrmat, men om det høvde for årstida, kunne det òg verte koka til nons. Nonen høyrer til den skandinaviske bygdekulturen, og til eit liv med tungt kroppsarbeid og stort matinntak. I det moderne kosthaldet er det ikkje trong for nonen, eller vi kan seie han er fallen inn under middagen.

Tidspuntet har gitt namn til mange fjell og åsar, som Nonsfjellet. Namnet kan komme av at dei namngjevande gardane har sola over dette fjellet ved nonstider.

Nemninga *noon* på engelsk vert i dag bruka om eit tidlegare tidspunkt, klokka 12 midt på dagen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Reidar Svare (1973): *Frå gamal tid - tru og tradisjon* i Vefsn Bygdebok, særbind II.

Kjelder
-------

* Reidar Svare (1973): *Frå gamal tid - tru og tradisjon* i Vefsn Bygdebok, særbind II.

* «non – tidspunkt» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Koordinatar: 53°24′32.04″N 2°3′31.64″W﻿

**Etherow** er ei elv i Derbyshire og Stor-Manchester i England, Ho er ei sideelv til Goyt, og er 30 kilometer lang, med eit nedbørfelt på 77,7 km². Den øvre dalen til elva blir kalla Longdendale. Elva danna tidlegare grensa mellom dei historiske grevskapa Cheshire og Derbyshire.

Elveløpet
---------

Elva har utspringet sitt på Featherbed Moss like over grensa til South Yorkshire, og ho renn herfrå ned i Longdendale, der ho passerer gjennom Longdendale Chain, ei rekkje på seks reservoar som vart bygd på slutten av 1800-talet for å sikre vassforsyninga til Manchester og Salford. Nedanfor reservoara passerer elva Tintwistle og Hollingworth og fortset mot sørvest til ho munnar ut i Goyt ved Brabyns Park nær Marple. 6 km nedstraums frå munningen til Etherow renn Goyt saman med Tame og dannar elva Mersey.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Etherow» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Etherow i Hollingworth | Etherow ved Woodhead i Longdendale |
*For fjorden med same namn sjå Ålfotfjorden*

**Ålfoten** er ei bygd i Bremanger kommune og ligg på sørsida av Nordfjorden. Bygda består av dei fire bygdelaga Førde (Føre), Sigdestad, Myklebust og Vik og har om lag 200 innbyggjarar. 

Bygda har barneskule, barnehage, daglegvarebutikk og kyrkje. I Ålfoten ligg to kraftstasjonar, Åskåra og Yksneelvane. 

I sørvest ligg Ålfotbreen, og aust for denne ligg Gjegnalundsbreen. På sørsida av Ålfotfjorden ligg fjella Høgefjellet, Bukkenibba og Blånibba (Gjegnen). Nord for bygda ligg fjella Nakken, Kårnyken, Kvasshornet og Klakegga. Bygda har tre dalar, Førdsdalen (Førs-), Sigdestaddalen og Myklebustdalen. I Førdsdalen ligg vatna Osvatnet, Vasslidvatnet og Urvatnet. Lengst ute i dalen ligg Store Førdevatnet.

Bygda har veg gjennom Myklebustdalen til kommunesenteret Svelgen, til Ytre Bremanger via den undersjøiske Skatestraumtunnellen under Skatestraumen og til nordsida av Nordfjorden med ferja Isane-Stårheim.

Bilete
------

* HøgefjelletHøgefjellet
* HøgefjelletHøgefjellet
* NakkenNakken
* KårnykjenKårnykjen
* FøreFøre
* FøreFøre
* FøreFøre

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Atle Torbjørn Karlsvik** (fødd 22. juni 1957) er ein tidlegare norsk kontreadmiral. Han har vore sjef for Sjøkrigsskolen, skipssjef på MTB og skvadronsjef for 22. MTB-skvadron. Han har dessutan vore sjef for Sjøoperasjonssenteret ved Fellesoperativt hovudkvarter.

Militær karriere
----------------

Karlsvik byrja i 1976 på Sjøkrigsskulen. Han har hatt operativ teneste på MTB og fregatt. Han har mellom anna vore skipssjef og skvadronssjef for 22. MTB-skvadron og sjef for sjøoperasjonssenteret ved Fellesoperativt hovudkvarter.

Karlsvik har tre års utenlandstjeneste frå SACLANT. I 2000 gjekk både Karlsvik på totalforsvarskurset på Høgskulen til forsvaret. Same år vart Karlsvik utnemnd til sjef for Sjøkrigsskolen, og i 2002 vart han første sjef for Skulane til sjøforsvaret, som då vart samla under ein sjef.

Då han den 2. september 2005 vart utnemnd til stillinga som kontreadmiral og sjef for fellsstaben i Forsvarsstaben, var dette ei nyoppretta avdeling. Fellesstaben har det overordna driftsansvaret for Fellesavdelingane til forsvaret, mellom anna innan logistikk, kommando og kontroll.

Anna
----

Utnevnelsen av Karlsvik som kontreadmiral var omstridd, då det vart stilt spørsmål om dåverande forsvarsminister Kristin Krohn Devold var inhabil fordi ho var ven med Karlsvik og hadde delteke på totalforsvarskurset samstundes som han.

Karlsvik vart i 2005 tiltalt for grovt bedrageri fordi han urettmessig skulle ha ført private middagar, ferieturar og golfkurs på rekninga til staten. Den 24. mai 2007 vart han frikjent på alle punkt i tiltalen. Påtalemyndigheten anka frifinnelsen inn for Gulating lagmannsrett, men den 29. februar 2008 vart han igjen blankt frifunne for tiltalen. Straffesaka var dermed rettskraftig avgjort.

Forsvarsdepartementet tok i tillegg ut sivil sak mot Karlsvik for at han skulle verta frådømt stillinga på bakgrunn av det påståtte økonomiske mislighaldet. Den 7. april 2008 vart det inngått forlik mellom partane. Dette bar med seg at Karlsvik mista stillinga si. Han måtte betala tilbake 240 000 kroner, og halde på full løn på om lag 800 000 kroner i eitt år og sin tenestebustad fram til den 30. juni 2011.

Referansar
----------

1. ↑  «Kontreadmiral Karlsvik får sparken», *www.vg.no* (på norsk bokmål), henta 3. februar 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel på Forsvarsnett om Karlsvik med karriereoversyn
* BT-artikkel om anklagene, november 2005
* Om frifinninga Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
**Etnisk nasjonalisme** er ein nasjonalisme som byggjer på at nasjonen ein ønskjer å fremje interessene til, er etnisk definert. Det vil seie definert etter det som i det aktuelle området definerer ei etnisk gruppe, vanlegvis eit eller fleire av desse særdraga: Rase, språk, religion, anna kultur. 

Dei fleste statar er fleir-etniske, og derfor vil etnisk nasjonalisme (eller etnonasjonalisme) mesta utan unntak føre til konflikt, og somtid til undertrykking og krig. Etnisk nasjonalisme står då i motsetning både til internasjonalisme til ein statspatriotisme som definerer nasjonen som staten eller eventuelt staten som fleirnasjonal. Døme på statspatriotisme i statar med mange etniske grupper, kan vere den USA-amerikansk patriotismen, sovjetpatriotismen i Sovjetunionen og den jugoslaviske patriotismen under Tito. 

To av dei mest ekstreme døma på etnisk nasjonalisme med dramatiske følgjer er Nazi-Tyskland (*Ein Volk, ein Reich, ein Führer!*), og den etniske nasjonalismen som vart vekt til live att og kynisk utnytta av maktpolitikarar i det tidlegare Jugoslavia etter at Tito var død. Den første førte til verdskrig og Holocaust, den andre til etnisk reinsing i stor stil i Bosnia og Kosovo, med massemord og tvangsfordriving som verkemiddel. 

Norsk nasjonalisme før 1905 kan ikkje kallast etnonasjonalistisk, då han ikkje retta seg mot andre menneske som etnisk gruppe, heller ikkje svenskar, men mot ein nasjons (Sveriges) dominans over ein annan (Noreg) i ein union. Denne nasjonalismen retta seg såleis i hovudsak mot dei institusjonane og ordningane som representerte denne dominansen, som den ikkje-parlamentariske statsskikken før 1884 og den felles utanrikstenesta og felles kongen før 1905. 

Heller ikkje norskdomsrørsla kan kallast etnonasjonalistisk, fordi ho ikkje retta seg mot danskar som folk, men den norske sosiale elitens norskdanske kulturherredømme, som heldt fram også under unionen med Sverige. Det var (og er) ein kamp for kulturell og språkleg sjølvrespekt meir enn noko anna. 

I den grad norsk nasjonalisme kan kallast etnisk nasjonalisme, må det gjelde behandlinga av samar og romanifolk fram til lenge etter andre verdskrigen. Då bortsett frå NS-regimet under okkupasjonen, som òg retta seg mot dei norske jødane. Det verkar likevel rart å skulle kalle NS-regimet nasjonalistisk, sidan det var innsett av ei framand okkupasjonsmakt. I kva grad dei som ottast og mislikar muslimar i Noreg i dag kan kallast etnonasjonalistar, kan kanskje diskuterast, men ekstreme utgåver av denne skepsisen liknar vel på etnisk nasjonalisme.

Sjå òg
------

* Etnonasjon
**Maristova**, òg kalla **Maristuen**, er ein turiststad i Lærdal kommune i Sogn og Fjordane. Maristova ligg på 830 moh. ved E16 over Filefjell. Maristova utgjer eit høgfjellsenter med campingplass, hyttar og anna.

Historikk
---------

Maristova er omtalt som sælehus (salustofa, herberge for vegfarende) i 1358, og er sannsynlegvis oppkalla etter den heilage Margareta av Antiokia («Margaretarstofa a Filefjelli»), på same måte som Maridalen.

Over Filefjell er ein gammal ferdselsveg mellom aust og vest, særleg for bøndene i Valdres som hadde si næraste hamn i Lærdal. Fjellstova Maristova vart truleg etablert så tidleg som kring 1300. Bøndene i Lærdal og Borgund hadde ansvar for vedlikehald av «landsvegen» gjennom Lærdal og dessutan skyssplikt både i dalen og på fjellet. For denne tunge plikta var dei lengje fritekne for militærteneste og hadde redusert skatt. I 1793 vart «Den bergenske hovudvegen» lagt over Hadeland, Valdres, Filefjell og til Lærdalsøyri, der var det båtskyss vidare til Gudvangen eller Bergen. Denne «Kongevegen 1793» var den fyrste kjørbare vegen mellom aust og vest.

Den eldste bygningen på Maristova er frå 1791, då det vart køyreveg over Filefjell, og er i dag privat museum. Det fyrste hotellet i sveitserstil vart bygd i 1888 og utvida 1894. Maristuen Hotell vart totalskadd av brann 4. mai 1976, og eit nytt apartementshotell stod ferdig i 1978.

Bilete
------

* «Maristuen, Filefjeld»  i Lærdal i Sogn og Fjordane. Foto frå omkring 1890. Det første hotellet i sveitserstil vart bygd i 1888. Den eldste bygningen på Maristova i dag er frå 1791, då det vart køyreveg over Filefjell.Foto: Marthinius Skøien/Riksantikvaren/Nasjonalbibliotekets bildesamling«Maristuen, Filefjeld» i Lærdal i Sogn og Fjordane. Foto frå omkring 1890. Det første hotellet i sveitserstil vart bygd i 1888. Den eldste bygningen på Maristova i dag er frå 1791, då det vart køyreveg over Filefjell.Foto: Marthinius Skøien/Riksantikvaren/Nasjonalbibliotekets bildesamling
* «Hotel Maristuen» omkring 1900. Hotellet frå 1888 vart utvida i 1894. Foto: Marthinius Skøien/Riksantikvaren/Nasjonalbiblioteket«Hotel Maristuen» omkring 1900. Hotellet frå 1888 vart utvida i 1894. Foto: Marthinius Skøien/Riksantikvaren/Nasjonalbiblioteket
* «Maristuen». Foto truleg frå etter krigen. Foto: Nasjonalbiblioteket«Maristuen». Foto truleg frå etter krigen. Foto: Nasjonalbiblioteket
* «Maristuen». Maristuen Hotell vart totalskadd i brann 1976. Foto: Nasjonalbiblioteket«Maristuen». Maristuen Hotell vart totalskadd i brann 1976. Foto: Nasjonalbiblioteket
* «Maristuen» Foto: Nasjonalbiblioteket«Maristuen» Foto: Nasjonalbiblioteket
* «Maristuen» Foto: Nasjonalbiblioteket«Maristuen» Foto: Nasjonalbiblioteket

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maristova» frå Wikipedia på bokmål, den 9. oktober 2018.*

1. 1 2  «Maristova». *Store Norske Leksikon*.
2. 1 2 3  «Maristova». nrk.no.
3. ↑  nrk.no om brannen på Maristuen 1976

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Opplev Maristova»
**Atle Brynestad** (fødd 30. september 1953 på Rykkinn) er ein norsk forretningsmann som er mest kjend for å ha starta butikkjeda Smart Club i 1996.

Brynestad er utdanna cand.mag. frå Universitetet i Oslo med statsvitskap (hovudfag), offentleg rett og sosialøkonomi. Han har òg teke ein del økonomifag ved BI.

Karrieren byrja med at Brynestad starta ein strikkefabrikk på ein låve, 16 år gammal. Han kjøpte i 1984 Christiania Glassmagasin, og starta Smart Club hausten 1996. Han er i dag eigar av mellom anna Porsgrunds Porselænsfabrik, Hadeland Glassverk og Steninge slott i Sverige. Sommaren 2008 selde han FC Lyn Oslo og Smart Club.

Kritikk
-------

Brynestad vart gjenstand for kritikk og skepsis av investorar etter at NRK Brennpunkt viste dokumentaren «Porselensbløffen» i 2004. Programmet stilte han og hans Porsgrunds Porselænsfabrik i eit særs uheldig ljos. Brynestad vart så sint at han kalla NRK-sjef John G. Bernander «ein ål».

Anna
----

Han har sidan 1990 vore gift med skodespelaren Linn Stokke. Dei har fått to born saman. I tillegg har dei til saman seks born frå før, på kvar sin kant.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skjør som porselen (Dagbladet, intervju, 2005)
* Elefant i porselensbutikk (Aftenposten, 2005)
* Dei rike bakmennene til fotballen Arkivert 2007-01-08 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* Omsett frå «Atle Brynestad», innhenta måndag 4. januar 2010, klokka 20:52.

**Referansar**

1. ↑
**Atle Thorold Lancelot Douglas** (fødd 9. juni 1968 i Oxford i England) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar som spesialiserte seg på 800 meter. 

Atle Douglas vart fødd i Oxford i 1968, men voks opp i Bergen. Han fekk norsk statsborgarskap i 1990. Ein yngre bror, Quincy Douglas, er også friidrettsutøvar. Atle Douglas representerte BFG Fana, SK Vidar, Bergen FIK, IL Gular og IL Norna-Salhus i løpet av tida som aktiv.

Atle Douglas har høg og tynn kroppsform. Ifylgje *Sports-reference.com* er han 192 cm høg, men veg berre 79 kg. Frå 1987 til 1995 vann han i ti NM i friidrett; fire av desse var på 400 meter, seks på 800 meter. I 1992 sprang han 800 meter på 1.45.15 på Bislett stadion, og han slo med det Audun Boysen sin noregsrekord frå 1955. Han deltok også i Sommar-OL 1992 i Barcelona, men kom ikkje fram til finalen.

Året etter slo han sin eigen noregsrekord to gonger, og han fekk Kongepokalen i friidrett same året. Han deltok i VM i friidrett i Stuttgart i 1993, utan resultat. Under EM i friidrett 1994 i Helsingfors enda han på 8. plass i finalen på 800 meter. I VM i friidrett i Göteborg nådde han ikkje finalen, og heller ikkje under Sommar-OL 1996 i Atlanta.

Atle Douglas sin personlege rekord på 800 meter er på 1.43.69, og vart sett i Rieti i september 1995.

Kjelder
-------

1. ↑  *Sports-reference.com: Atle Douglas biography*, arkivert frå originalen 16. juli 2010, henta 7. mars 2012

* «Atle Douglas» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 7. mars 2012.
* *Bokmålswikipedia om Atle Douglas, henta inn 7. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Atle Douglas» (på engelsk). Olympedia. Henta 23. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
***Ethnologue: Languages of the World*** er ein katalog over språk som vert gjeven ut i papirform og på Internett av SIL International.

Ethnologue inneheld i den 15. utgåva si (2005) statistikk for 6912 språk, ein auke frå 6809 i 14. utgåve (2000). Blant informasjonen ein finn er kor mange menneske som snakkar språket, kor det blir snakk, dialektar, tilhøve til andre språk, om *Bibelen* finst på språket og anna. Ethnologue blir rekna som det meste omfattande oversynet over språk som finst.

I 1984 tok Ethnologue i bruk SIL-kodar, trebokstavskodar for alle språk. Kodesettet omfatta langt fleire språk enn andre standardar, som ISO 639-1 og RFC 3066. I den 14. utgåva var det heile 7148 SIL-kodar som ikkje stemte overeins med ISO 639-2-kodene. Dette avviket vart sett som negativt, og i 2002 vart Ethnologue invitert til å arbeide saman med ISO for å lage ein ny, felles standard. Denne standarden, ISO 639-3, vart tekne i bruk frå 15. utgåve, og omfattar 7299 kodar. Prinsippet for samanslåinga var at der språket hadde ein ISO-639-2-kode vart den overført til 639-3, mens språka utan 639-2-kode heldt på SIL-koden sin. Resultatet er at ISO-639-3 no omfattar alle språka i verda.

Ehtnologue vert både rost og kritisert. Utover kor omfattande verket er, har det særleg vorte rost for å ta med ei rekkje alternative namn på språk, som namnet talarane sjølv bruker, det offisielle namnet på språket og kva andre kallar det. Kritikken går mellom anna på klassifiseringa av semittiske språk, der einskilde hevdar at SIL Internationals kristne grunnhaldning har ført til galne klassifiseringar av religiøse eller ideologiske årsaker.

Det er òg funne mange feil i Ethnologue; blant anna vart fleire språk som var med i 14. utgåve fjerna i den 15. sidan dei ikkje eksisterte. Det skjer eit kontinuerleg arbeid med korrigering og oppdatering med tanke på neste utgåve. Ein del av informasjonen, spesielt i tilhøve til små språk, er òg utdatert; dette er i mange tilfelle (som i Noreg) fordi det er umogleg å få informasjon fordi landa språket blir snakka i ikkje har folketeljingar eller ikkje spør om språk i folketeljingane sine.

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta fredag 6. april 2012, klokka 17:02.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettversjonen av *Ethnologue*
***Mario Kart Tour*** er eit free-to-play-resarspel utvikla og utgjeve av Nintendo for iOS- og Android-einingar. Det vart annonsert i januar 2018 og utgjeve 25. september 2019 på App Store og Google Play. Den første veka etter lanseringa vart spelet lasta ned over 90 millionar gonger.

*Mario Kart Tour* introduserer eit nytt format kalla turnear. Turneane er oppkalla etter verkelege byar (New York, Tokyo, osb.) eller sesongar (halloween, valentinsdagen, osb.) Kvar turné varer to veker, der spelarane kan fullføre 18 cupar og samle køyrarar, fargreier og glidefly som representerer temaet for turneen. Kvar cup består av tre laup og ei bonusutfordring på utvalde baner. Dei fleste laupa har to rundar, medan dei fleste bonusutfordringane må fullførast innan ein runde. 

Spelet skil seg frå dei tradisjonelle spelemekanikkane i tidlegare *Mario Kart*-spel med at det primære føremålet er å sanke mest mogeleg poeng ved å utføre handlingar gjennom laupet. Poenga blir genererte når ein til dømes råkar konkurrentar med våpen, samlar myntar eller passerer mållinja. Kontrollane er òg forenkla samanlikna med andre *Mario Kart*-spel, mellom anna ved at akselerasjon og enkelte manøvrar blir utførte automatisk. *Mario Kart Tour* fører fleire element introduserte i tidlegare *Mario Kart*-spel vidare, som undervasskøyring og glideflyging frå *Mario Kart 7* og karakter-eksklusive hjelpemiddel frå *Mario Kart: Double Dash!!*

I tillegg til baner frå tidlegare *Mario Kart*-spel, inkluderer *Mario Kart Tour* baner inspirert av verkelege byar, som London, Paris og Vancouver. Utvalet av tilgjengelege baner varierer mellom kvar turné. Spelet genererer inntekter ved at spelarar teiknar eit månadleg abonnement for å få føremoner, eller kjøper virtuell valuta som kan låse opp vilkårlege køyrarar, fargreier eller glidefly via eit gacha-system.

Kjelder
-------

1. ↑  «Mario Kart Tour lastet ned over 90 millioner ganger». Gamer.no. 4. oktober 2019. Henta 24. februar 2019.
2. ↑  «Mario Kart Tour has £4.99 monthly subscription option». Eurogamer. 25. september 2019. Henta 24. februar 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
*Mario Kart*-spel |
| --- |
| *Super Mario Kart* • *64* • *Super Circuit* • *Double Dash!!* • *DS* • *Wii* • *7* • *8* • *Tour*  • *Live: Home Circuit* |  |
Framsida av *Vitellonis Thuringopoloni opticae libri decem* (Ti bøker med optikk av Witelo frå polannek i Thüringen)
**Vitelo** (òg kalla *Erazmus Ciolek Witelo, Witelon, Vitellio, Vitello, Vitello Thuringopolonis, Vitulon* og *Erazm Ciołek*) var ein polsk fysikar og naturfilosof. Han studerte først i Paris og seinare i Padova. 

Vitelo er mest kjend for den omfattande innføringa si i optikk, *Perspectiva*, som han gjorde ferdig heilt på slutten av livet sitt. Boka vart seinare trykt i fleire opplag (1535, 1551, 1572). Han bygde på verk som var kjende i oltida, av Evklid, Ptolemaios, Heron og fleire, og dessutan Ibn al-Haitham og andre optikarar frå mellomalderen. Ved einskilde universitet kunne studentane velje mellom Vitelo, Evklid og Ibn al-Haitham ved prøva til grada baccalaureus. Boka var i bruk til ut på 1600-talet, då ho vart forelda gjennom arbeidet til Kepler.

Eit ringfjell på Månen er kalla opp etter Vitelo.

Kjelder
-------

* «Vitelo». *Store norske leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Marit Johanne Aarum** (22. april 1903–19. februar 1956) var ein norsk samfunnsøkonom, kvinnesaksforkjempar og venstrepolitikar, som var leiar i Norsk Kvinnesaksforening 1955–1956. Ho hadde ei rekkje verv i Venstre og var vararepresentant til Stortinget.

Karriere
--------

Aarum tok examen artium i 1921 og blei utdanna cand.oecon. ved Universitetet i Oslo i 1926. Etter eit utanlandsopphald blei ho tilsett som sekretær (saksbehandlar) i Statens arbeidstilsyn, der ho i 1945 blei inspektør og seinare konsulent, ei relativt høg stilling på det tidspunktet. Ho arbeidde blant anna med internasjonale avtalar og forhandlingar, og særleg med SN-systemet. Ho var regjeringsutsending for Noreg til den internasjonale arbeidskonferansen i 1948, representerte ofte Noreg på møte med Den internasjonale arbeidsorganisasjonen (ILO) og jobba som SN-ekspert i Pakistan for ILO 1952–1953, der ho var sysselsett med å betre arbeidsforholda i industri og landbruk.

Politisk arbeid
---------------

Aarum var engasjert i Venstre og Norsk Kvinnesaksforening.

Aarum var 1. viseformann i Norsk Kvinnesaksforening 1952–1955 og overtok som fungarande formann då Ingerid Gjøstein Resi døydde i ein flystyrt i Sovjetunionen i august 1955. Ho sat i formannsvervet til ho sjølv døydde i februar 1956. Ho var også redaktør for tidsskriftet *Kvinnesaksnytt* og medlem av arbeidsutvalet i Norske Kvinners Nasjonalråd, ein paraplyorganisasjon der NKF var medlem.

Aarum var formann i Oslo Venstre, medlem av Oslo bystyre, varamedlem av Oslo formannskap og medlem av ei rekke kommunale komitear i Oslo for Venstre. Ho var vararepresentant til Stortinget for Venstre frå 1954 til ho døydde.

Utgjevingar
-----------

* 1949: *Midlertidig lov om Arbeidsvilkår for hushjelp av 3. desember 1949 : med kommentarer samt en del om Ferieloven og Syketrygdloven*

Kjelder
-------

1. ↑  Elisabeth Lønnå (1996). *Stolthet og kvinnekamp: Norsk kvinnesaksforenings historie fra 1913*. Gyldendal Norsk Forlag. s. 335. ISBN 8205244952.
2. ↑  *Dagbladet*. 20. februar 1956. s. 2.
3. ↑  Marit Aarum hos Norsk Kvinnesaksforening.
4. ↑  *Norske kvinners nasjonalråd 1904–1954*. NKN. 1957. s. 89.
5. ↑  Marit Aarum hos Stortinget.

* *Denne artikkelen bygger på «Marit Aarum» frå Wikipedia på bokmål, den 11. mars 2023.*


| * v
* d
* e
Leiarar for Norsk Kvinnesaksforening |
| --- |
| 
* Hagbard Emanuel Berner
* Anna Stang
* Ragna Nielsen
* Anna Bugge
* Ragna Nielsen
* Randi Blehr
* Fredrikke Marie Qvam
* Randi Blehr
* Aadel Lampe
* Fredrikke Mørck
* Anna Hvoslef
* Kitty Bugge
* Margarete Bonnevie
* Dakky Kiær
* Ingerid Gjøstein Resi
* Marit Aarum
* Signe Swensson
* Eva Kolstad
* Clara Ottesen
* Kari Skjønsberg
* Karin M. Bruzelius
* Sigrun Hoel
* Irene Bauer
* Siri Hangeland
* Bjørg Krane Bostad
* Kjellaug Pettersen
* Siri Hangeland
* Berit Kvæven
* Torild Skard
* Margunn Bjørnholt
* Marit Nybakk
* Karin M. Bruzelius
* Anne Hege Grung

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Wadi Arar**, òg kalla Wadi `Ar`ar og Wādī `Ar`ar, er ein wadi sentralt i Den nordlege grenseregionen i Saudi-Arabia. Wadi Arar spring ut kring 125 km frå Arar flyt frå sørvest til nordaust, forbi Arar by og flyt saman med mange wadiar og sha’ibar, før ho kryssar grensa til Irak. 
Wadien ligg mellom 31°00’nord og 30°45’N og 40°30’aust og 41°05’ A.

Wadien er ein av *wadiane til ʿAnizah-stamma*, som munnar ut i Eufratdalen i Irak, og er i lag med *Wadi Al-Khurr* ein av dei større av desse wadiane. Han ligg 568 meter over havet. Regionen han renn gjennom er prega av steinete lag av kalkstein og sandstein med dolomitt og siltintrusjonar frå krittida. Det finst òg mange, små wadiar og sha’ibar i området. Wadi Arar er ein av dei største i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wadi Ar'ar» frå Wikipedia på engelsk, den 23. desember 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Alnos Hegazy and Mohammed Alghamd, Properties of Soil Sediment in Wadi Arar, Kingdom of Saudi-Arabia 
2014 International Conference on Geological and Civil Engineering IPCBEE vol.62.
2. ↑  Wadi Arar at Encylopedea Britanica.
3. ↑  Wādī `Ar`ar / Mintaqat Mekka at getampa.net.
4. ↑  Alnos Hegazy and Mohammed Alghamd, Properties of Soil Sediment in Wadi Arar, Kingdom of Saudi Arabia
2014 International Conference on Geological and Civil Engineering IPCBEE vol.62.
Tyrrenhavet
**Tyrrenhavet** eller **Det tyrrenske havet** (*Mar Tirreno* på italiensk) er ein del av Middelhavet utanfor vestkysten av Italia. Det grensar til Korsika og Sardinia i vest, Liguria i nord, Toscana, Lazio, Campania og Calabria i aust og Sicilia i sør.

På det djupaste er havet 3 785 meter djupt. Tyrrenhavet ligg nær den afrikansk-europeiske forkastinga, og derfor finn ein undervassfjellkjeder og aktive vulkanar under havnivå. Av vind i området finn ein mistralvinden frå Rhônedalen, libeccio frå sørvest, sirocco og Ostro frå sør.

Det er fem vegar ut av Tyrrenhavet:

* Messinasundet mellom Sicilia og Calabria på «tåa» til Italia. Det er 3 km breitt.
* Korsikakanalen mellom Toscana og Korsika, om lag 80 km brei.
* Bonifaciosundet mellom Korsika og Sardinia, 11 km breitt.
* Sardiniakanalen mellom Sardinia og Tunisia, om lag 200 km brei.
* Siciliasundet mellom Tunisia og Sicilia, om lag 160 km breitt.

I gresk mytologi trudde ein at klippene ved Tyrrenhavet var heimstad for dei fire vindane til Aeolos. Namnet på denne delen av Middelhavet kjem frå det greske namnet på etruskarane, som skal ha vore emigrantar frå Lydia og styrt av Tyrrhenos. Etruskarane slo seg ned langs kysten av det som i dag er Toscana og refererte til havområdet som «Etruskarsjøen».

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Tyrrhenian Sea frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 39°31′N 13°21′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**5261 Eureka** blei oppdaga frå Palomarobservatoriet 20. juni 1990 og visa seg å vera den fyrste kjende trojanske asteroiden til planeten Mars. Han fylgjer Mars (i L5-punktet) på ein avstand som berre varierer med 0,3 AE for kvart omløp (med ein sekulær trend oppå dette som endrar frå 1,5-1,8 AE rundt 1850 til 1,3-1,6 AE rundt 2400). Minimumsavstanden frå jorda, Venus og Jupiter er høvesvis 0,5, 0,8 og 3,5 AE.

Berekningar over lengre tidsperspektiv viser at banen er stabil. Kimmo A. Innanen og Seppo Mikkola poengterer at «motsett av det ein skulle tru er det klare empiriske bevis på stabilitet på rørsla rundt L4- og L5-punkta til alle dei terrestriske planetane i ei tidssamanheng på fleire millionar år».

Sidan da har andre marstrojanarar blitt identifisert, nemleg 1999 UJ7 på L4-punktet og 1998 VF31, 2001 DH47, 2001 FG24, og 2001 FR127 ved L5-punktet. Dei ko-orbitale 1998 QH56 og 1998 SD4 har ikkje i lagnaden sin å halde fram som trojanarar, dei vil bli avbøygde frå Mars i løpet av dei neste 500 000 åra.

Referansar
----------

* IAUC 5045
* IAUC 5047
* IAUC 5067
* IAUC 5075
Bislett Stadion.   
 Foto: Kjetil Ree.
**Bislett Games** er eit årleg friidrettsstemne som blir halde på Bislett stadion i Oslo, vanlegvis den fyrste fredagen i juni. Dei siste åra har Bislett Games vore ein del av Diamond League.

Historie
--------

I 1946 arrangerte ein EM i friidrett på Bislett stadion. Etter dette starta ein tradisjon med å ha årlege stemne frå 1947 som gjekk under namna «Oslo-leikane», «Haust-leikane», «Septemberleikane» og «Norden-USA». Stemna sleit med økonomien sjølv om det stadig vart sett nye verdsrekordar. Difor gjekk Osloklubbane IL i BUL, Sportsklubben Vidar og Idrettsklubben Tjalve saman og skipa *Bislett-alliansen*. Same året heldt Idrettsklubben Tjalve sitt jubileumsstemne, der australiaren Ron Clarke sette verdsrekord på 10 000 meter. Mange reknar dette som det fyrste Bislett Games, men det blei arrangert av Bislett-alliansen året etter, i 1966. Dei fyrste åra blei det arrangert to stemne i året, men etter kvart blei det eitt sommarstemne.

Ein av arrangørane til 1966-stemnet var telemarkingen Arne Haukvik. Han var tidlegare Sp-politikar, men medlem i BUL og manager for Ron Clarke. Når Clarke var i Noreg, budde han gjerne heime hjå Haukvik i Groruddalen, og viss journalistane ringte og ville intervjua han, vart dei inviterte på jordbær og fløyte i hagen. Dette vart byrjinga til Haukvik sine «Jordbærselskap» og pressetreff dagen før Bislett Games tok til. I 2001 flytte ein pressetreffet til Oslo Rådhus. Haukvik døydde av kreft i 2002. 

Bislett Games har vorte arrangert på Bislett stadion kvart år sidan 1966. Einaste unntaket var i 2004, då stadionet vart ombygd. Dette året arrangerte ein Bislett Games på Fana stadion i Bergen.

Bislett-medaljen
----------------

Frå 1966 blei også Bislett-medaljen innstifta, retta mot markante utøvarar og prestasjonar under leikane. Dei fyrste mottakarane var langdistanseløparen Thor Helland, spydkastaren Terje Pedersen og sprintaren Carl Fredrik Bunæs.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bislett Games» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historia til Bislett Games på dei offisielle nettsidene Arkivert 2013-05-18 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Magellanpingvin** |
| Ein magellanpingvin sør i Argentina.Ein magellanpingvin sør i Argentina. |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Magellanpingvin Utbreiinga av Magellanpingvin |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sphenisciformes |
| **Familie:** | Pingvinar Spheniscidae |
| **Slekt:** | *Spheniscus* |
| **Art:** | **Magellanpingvin** *S. magellanicus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Spheniscus magellanicus***Forster, 1781 |

**Magellanpingvin** *(Spheniscus magellanicus*) er ein mellomstor pingvinart som er i slekt med galapagospingvin, kappingvin og humboltpingvin. Namnet kjem av at pingvinen held til i Magellansundet, men hekkar også sør i Argentina og Chile på Eldlandet og på Falklandsøyane.

Slkildring
----------

Pingvinen kan bli om lag 75 cm lang og oppnå ei vekt på 6,5 kg. Hannane er noko større enn hoene. Fjørdrakta er kvit på buken og svart på magen. Ville pingvinar kan bli opp til 25 år gamle, i fangenskap kan dei bli 30. Føda deira er små blekksprutar, sardinar, krill og andre krepsdyr.

Magellanpingvinen legg to egg som foreldra byter på å ruga på i om lag 40 dagar. Vanlegvis veks begge ungane opp, men det hender at berre ein av dei overlever. Desse pingvinane er seriemonogame.

Magellanpingvinen er den mest talrike av artane i familien sin. Ein reknar med at det finst mellom 4,5 - 10 millionar ville eksemplar. Tidlegare utnytta ein guanoen frå dei mange fuglane til gjødsel i jordbruket.  Likevel er statusen sett til nær truga på grunn av klimainngrep som oljesøl og at føda deira skiftar leveområde.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Magellanic Penguin» frå Wikipedia på engelsk, den 28. juni 2012.*

### Fotnote

1. ↑   Store Norske Leksikon om magellanpingvin
| Bishops Waltham  |
| --- |
| HovudgataHovudgata Hovudgata |
| Plassering |
| 

Bishops Waltham is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Hampshire |
| Distrikt | City of Winchester |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 6 550 |
| Koordinatar |  50°57′″N 1°13′″W﻿Koordinatar: 50°57′″N 1°13′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | SO32 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1489 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Bishops Waltham**
 |

**Bishops Waltham** (eller: **Bishop's Waltham**) er ein by i Hampshire i England. Han ligg i distriktet City of Winchester, og har omkring 6500 innbyggjarar (2004).

I 904 vart byen gjeven til biskopen av Winchester, og han fekk dermed namnet sitt («biskopen sitt Waltham»). Ein seinare biskop, Henry du Blois, bygde Bishops Waltham Palace, som no ligg i ruinar. William av Wykeham døydde i byen.

Etter slaget ved Trafalgar vart fleire franske fangar, inkludert admiral Pierre-Charles Villeneuve, innkvartert i byen.

Byen har ein normannisk soknekyrkje, og fleire georgianske bygningar. Like utanfor byen ligg ein vingard.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bishops Waltham» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
| **Alcalá de Guadaíra** |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Alcalá de Guadaíra | Byvåpenet til Alcalá de Guadaíra |
| **Flagget til Alcalá de Guadaíra** | **Byvåpenet til Alcalá de Guadaíra** |

 |
| Plassering |
| 

Alcalá de Guadaíra is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Andalucía |
| Provins | Sevilla |
| Borgarmeister | Antonio Gutiérrez Limones |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  284,61 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 68 452   240,5 /km² |
| Koordinatar | 37°20′″N 5°51′″W﻿Koordinatar: 37°20′″N 5°51′″W﻿ |
| Høgd over havet | 46 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 41500 |
| **Nettstad:** www.ciudadalcala.org |

**Alcalá de Guadaíra** er ein by om lag 10 km søraust for Sevilla i Spania. I nyare år har Alcalá vorte ein forstad til Sevilla. Alcalá vart tidlegare kalla **Alcalá de los Panaderos** (Bakarane sin Alcalá) fordi dei produserte det meste av brødvarene for Sevilla. Byen ligg ved breidda av elva Guadaíra og ei vassmølle bygd under maurarane finst framleis i området.

Historie
--------

Byen vart kalla *Hienipo* av tidlege greske busetjarar og seinare *Hienipensis* av romarane. Funn frå begge desse kulturane er oppdaga av arkeologar. Alcalá vart erobra av muslimske busetjarar på 600-talet og namnet dei gav byen har halde ved sidan den gong. Alcalá de Guadaíra var under dei muslimske herskarane i al-Andalus (og seinare taifaen Sevilla) fram til han vart erobra av almohadane, som bygde omfattande festningsverk rundt byen. Desse festningane på eit nes oppfor elva dominerer framleis sørvestsida av byen. I 1244 vart Alcalá de Guadaíra erobra av Ferdinand III av Castilla. Kong Ferdinand pussa opp borga og festningsverket. Det vart så nytta som kongeleg fengsel med militære vakter. Etter Ferdinand døydde fall det i ruinar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Alcalá de Guadaíra**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alcalá de Guadaíra» frå Wikipedia på engelsk, den 29. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 46°7′4″N 7°42′53″E﻿

**Bishorn** er eit 4 153 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjellet har tvillingtoppar, vesttoppen er 18 meter høgre enn austtoppen (oftast kalla *Pointe Burnaby*). Mellom dei to toppunkta strekker ein 600 m lang snørygg seg. Frå toppen har ein eit inntrykksfullt utsyn mot nordryggen på Weisshorn. Bishorn er eigentleg ei forlenging av denne ryggen.

Utgangspunkt for normalruta over nordvestsida er *Cabane de Tracuit* (3 265 m), som ein når frå landsbyen Zinal (1 675 m). Frå skaret Weisshornjoch fylgjer ein fjellryggen til toppegga. Om våren kan ein med ski gå langs normalruta og stige heilt til topps på Bishorn.

Fyrstebestiginga fann stad 18. august 1884. G.S. Barnes og R. Chessyre-Walker med hjelp frå fjellførarane Joseph Imboden og J.M. Chanton kleiv heilt til topps. Fyrste gongen folk stod på toppen av austtoppen (Pointe Burnaby) hende allereie 6. mai 1884. Engelske Elizabeth Burnaby var då i fylgje med fjellførarane Joseph Imboden og Peter Sarbach.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bishorn» frå Wikipedia på tysk, den 18. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC
* GeoNames

 |