**Ivan Sergejevitsj Turgenjev** (9. november 1818–3. september 1883) var ein russisk forfattar. Turgenjev står i fremste rekke mellom dei russiske forfattarane. Han var ein av dei fyrste som skreiv om nauda og angsten i det russiske samfunnet.

Liv
---

Turgenjev vart fødd 1818 i Orjol. Han stamma frå ei gammal adelsslekt. Far hans var offiser i den russiske hæren, og rådde over meir enn tusen liveigne. Etter å ha vorte undervist i heimen, reiste Turgenjev i 1827 til Moskva og heldt fram skulegangen der. Rektor ved skulen fremja Turgenjevs interesse for europeisk kultur. Etter han var ferdig skulen studerte han litteratur, 1833/34 i Moskva og frå 1834 til 1837 i St. Petersburg. Frå 1838 til 1841 studerte han utanlands. Turgenjev hadde eit særs omgjengeleg vesen. I Berlin var han, saman med kameratan sine, særleg oppteken av Hegels filsofi. Han kom i Berlin og truleg og i Heidelberg i kontakt med fleire russiske kjemikarar. Romanen *Fedre og søner* har mange knutepunkt til kjemien. Det var i dei dagar han første gongen møtte karar som Nikolaj Stankevitsj og Mikhail Bakunin.

Etter heimkoma til Russland følgde eit kort mellomspel som embetsmann i St. Petersburg. Etter to år i statens teneste bestemte han seg for å vere forfattar på heiltid. Det fyrste prosaverket hans vart publisert i 1884, novella *Andrej Kolossov*. Han reiste så tilbake til Orjol og gav fridomen til dei liveigne på godset sitt. Romanen *Ein jegers dagbok* la grunnlaget for gjetordet om Turgenjev. I mars 1852 vart han likevel arrestert på grunn av artikkelen *Eit brev til Gogol* og deretter forvist til godset sitt.

År 1855 reiste Turgenjev til Paris, og vende sidan berre ved høve tilbake til Russland. Han budde fyrst og fremst i Tyskland og Frankrike, og der han skreiv om uroa i heimlandet. Sju år budde han fast i Baden-Baden. Til vennekrinsen høyrde Gustave Flaubert, Prosper Mérimée, Berthold Auerbach, Paul Heyse, Gustav Freytag og Theodor Storm.

Turgenjev døydde 1883 av ryggmergskreft i Bougival ved Paris.

Verk
----

Turgenjev vert rekna mellom dei viktigaste representantane for realismen i russisk litteratur. Verka hans hadde elles stor innverknad på utviklinga av den «melankolske impresjonismen» i Vest-Europa. I åra opp til 1847 prega det framom alt lyrikken. Frå 1855 steig han meir og meir fram som forfattar av komediar og andre drama, som i si lite dramatiske utvikling førevarslar Anton Tsjekhov sine spelstykke.

Turgenjevs prosa har ein lyrisk grunntone, som ofte vender seg mot naturskildring og kjenslebetonte digresjonar. Med utgangspunkt i Aleksandr Pusjkins språk søkte han å forbetre intonasjonen og det kunstnariske uttrykket. Turgenjev var ein meister i personteikning, karakterane kjem til synes gjennom mange små og nesten umerkelege detaljar.

Romanforteljinga *Ein jegers dagbok* frå 1852 vart av mange sett som ein krass kritikk mot samfunnsskipnaden. Hovudpersonane er sjølvstendige og karaktersterke liveigne bønder, så verket vart sett som sjølve oppseiinga av liveigenskapet. I sine seks romanar skildra Turgenjev lagnaden til heltane sine og knytte den saman med sosiale, politiske og ideologiske straumdrag i Russland i tida frå 1850-åra til 1870-åra. I *Fedre og søner* (1862) arbeidde han med temaet generasjonskonflikt. Han skildra der den revolusjonære generasjonen med sympati, og gav til kjenne ei forståing for den nihilistiske innstillinga til hovudpersonen Bazarov. I seinare verk som til dømes *Røyk* (1867) halla han stendig meir mot polemiske og satiriske framstillingar av aktuelle problem.

Turgenjev er ein av dei fremste europeiske novellediktarane. Novellene hans, som framom alt er kjenneteikna av stort mangfald i skildringane, vert i russisk litteratur rekna som eit høgdepunkt i sjangeren. Novellisten Turgenjev føretrekte rammeforteljinga og skreiv ofte om dei mange måtar kjærleiken utfaldar seg på. I hans seine år kom også det overnaturlege og løyndomsfulle inn i forteljingane hans, som då han i 1882 skildra kjærleik som varer ved utover dødsstunda.

I sine litterære arbeid var Turgenjev påverka av Goethe, noko som særleg kjem til syne i hans *Faust* (1856). I tillegg var han påverka av Charles Baudelaire, Giacomo Leopardi og, i sine siste verk, av Arthur Schopenhauer.

Verk i utval
------------

* *Eit overflødig menneskes dagbok* (*Дневник лишнего человека*), 1849
* *Ein jegers dagbok* (*Записки охотника*), 1852
* *Faust* (*Фаүст*), 1856.
* *Eit adeleg reire* (*Дворянское гнездо*), 1859
* *Aftenen før* (*Накануне*), 1860
* *Den første kjærleik* (*Первая любовь*), 1860
* *Fedre og søner* (*Отцы и дети*), 1862
* *Røyk* (*Дым*), 1867
* *Vårbølgjer* (*Вешние воды*), 1872
* *Klara Militsj* (*После смерти (Клара Милич)*), 1882.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Iwan Sergejewitsch Turgenew» frå Wikipedia på tysk, den 17. april 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |