recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 54°4′N 3°10′W﻿

Luftfoto av Piel Island.
**Piel Island** er ei øy som ligg 1 km utanfor sørenden av Furnesshalvøya i Cumbria i England. Ho er ei av Furnessøyane nord i Englnad og er kjend for Piel Castle som ligg her.

Øya er eigd av innbyggjarane i Barrow-in-Furness, som ligg på fastlandet på andre sida av Pielsundet. Piel har eit areal på kring 20 hektar. Normalt er dei einaste innbyggjarane på øya verten på Ship Inn og familien hans.

Historie
--------

Piel Castle
I mellomalderen vart Piel kalla Fowdray (eller Fouldrey). Dette namnet kom av det norrøne *fouder*, som tyder «fôr» og *ay* eller *oy* som tyder øy. I 1127 gav kong Stefan øya til munkane frå Savignac for at dei skulle bygge eit kloster. Då Savignac var tein del av cisterciensarordenen seinare på 1100-talet kom øya under det nærliggande Furness kloster. Tidleg på 1200-talet nytta cisterciensarane Piel som ein tilfluktsstad og bygde eit lager for oppbevaring av korn, vin og ull. Nokre av varene vart frakta til Irland. Munkane bygde festningsverk på øya, først eit tretårn med ei grøft og palisadar rundt, og så i 1327 bygde dei eit motte-and-bailey-fort. Denne strukturen var på denne tida den største i sitt slag i Nordvest-England. Ho vart truleg bygd som eit befesta lagerhus for å verne det mot sjørøvarar og andre tjuvar, men ser òg ut til å ha husa tollmennene i bukta, for det var omfattande smugling i området på denne tida, og klosteret var kjend for å ha vore involvert. I 1423 vart til og med abbeden i Furness skulda for å ha smugla ull ut av landet. Då klostera vart nedlagde i 1537 kom Piel Island og borga her inn under kongen. Festninga vart forsterka då den spanske armadaen herja, men frå den tid og fram til den engelske borgarkrigen skjedde det ikkje noko på øya. Under borgarkrigen var festninga ein skanse for parlamentarikarane. 

Piel Island vart ein viktig handelsstasjon på 1700-talet og tollmennene oppheldt seg her permanent. På andre halvdel av 1700-talet utvikla det seg ein jernmalmhandel på Furnesshalvøya og dette var viktig for den lokale økonomien i området. 

Piel Island vart etter kvart ein av eigedomane til hertugen av Buccleuch. Han gav ho til folket i Barrow-in-Furness i 1920 som eit minnesmerke over den første verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piel Island» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Barrow and District* av Fred Barnes, Barrow-in-Furness Corporation, Barrow-in-Furness (Lancashire) 1968

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Piel Island**
**Umyndiggjort** kan ein myndig person, ein person over 18 år, bli etter reglane i Lov om Umyndiggjørelse av 28. november 1898. Dette kan berre skje viss dei ikkje lenger er i stand til å vareta sine eigne interesser.

Dei sentrale vilkåra for umyndigjering framgår av lova § 1: 

*§ 1. De som har fylt 18 år, kan settes under vergemål (umyndiggjøres):*

*1) naar de paa Grund af Aandssvaghed eller Sindssygdom eller, fordi de er forfaldne til Drukkenskab eller ødelæggende Brug af Morfin eller andre Beruselses- eller Bedøvelsesmidler, mangler Evnen til at drage Omsorg for sig eller sit Gods, eller*

*2) naar de paa Grund af Blindhed, manglende Taleevne eller anden legemlig Mangel eller Skrøbelighed mangler Evnen til at drage Omsorg for sig eller sit Gods, og de derhos selv samtykker i Værgemaalet, eller dette maa ansees nødvendigt for at beskytte dem mod paaviselig Fare for egennyttige Efterstræbelser fra andres Side, eller*

*3) naar de ved Drik, Spil eller Udsvævelser eller iøvrigt ved aabenbart uvittig Adfærd forøder eller spilder sit Gods, saa at Trang opstaar for dem eller deres Familie eller maa forudsees at ville indtræde, om de ei sættes under Værgemaal, eller*

*4) - - -* 

Det er no heilt uvanleg at nokon blir umyndiggjort. I staden blir det som regel oppnemnt ein hjelpeverje med heimel i Verjemålslova.

Viss nokon blir umyndiggjort, så blir det oppnemnast verje. Umyndige har ikkje rettsleg handleevne. Den rettslege handleevna ligg hos av verjen. Verje varetar ein umyndig sine interesser og handlar på den umyndige sine vegne i formuessaker, og er også rettsleg representant for den umyndige i alle samanhengar. 

Overformynderiet har tilsynet med verja i ein kommune.

Verjemålslova har ei omfattande regulering av dei umyndige sine rettsforhold.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lov om Umyndiggjørelse
* Verjemålslova av 1927
**Pico de Orizaba**, på nahuatl *Citlaltépetl* eller *Iztactépetl*, er det høgaste fjellet i Mexico med ei høgd på nesten 5 700 moh. Det er eit vulkanfjell som sist hadde eit større utbrot i 1687 og eit mindre i 1867.

Pico de Orizaba har namn etter byen Orizaba, som ligg ved foten av fjellet.
Namnet «Citlaltépetl» var det vanlege nahuatlnamnet då spanjolane kom til området. Det er sett saman av *citlalli* som betyr 'stjerne' og *tepetl* som betyr 'fjell'. «Iztactépetl» er eit lokalt nahuatlnamn og kan omsetjast som 'kvitfjell'. Pico de Orizaba er snødekt året gjennom.

Pico de Orizaba og «veslebroren» Sierra Negra.
Fjellet er av vulkansk opphav. Pico de Orizaba høyrer til det transmeksikanske vulkanbeltet og ligg i delstatane Veracruz og Puebla. Det høgaste punktet av fjellet ligg i Puebla. Søraust for Pico de Orizaba ligg Sierra Negra, som er 4 640 meter høgt.

Pico de Orizaba er rekna som ein sovande vulkan. Dei siste plinske vulkanutbrota fann stad i 1687, 1630, 1613, 1569, 1566, 1545–1565? og 1537. Vulkanen hadde også eit mindre utbrot i 1867. Etter dette utbrotet har fjellet berre hatt fumarolsk aktivitet.

Pico de Orizaba var viktig for aztekarane og totonacasfolket. Fjelltoppen og høgdedraga rundt er i dag del av ein nasjonalpark. Det finst fleire ruter for å nå vulkanen, og mange folk vitjar han. Frå toppen av fjellet kan ein sjå til Mexicobukta og det andre og tredje høgaste fjellet i Mexico, Popocatépetl og Iztaccihuatl.

Kjelder
-------


* «Pico De Orizaba» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 4. april 2014.
* «Pico De Orizaba», Peakware.com

* *Denne artikkelen bygger på «Pico de Orizaba» frå Wikipedia på engelsk, og «Pico de Orizaba» frå Wikipedia på bokmål den 4. april 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pico de Orizaba**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***«Un mundo más feliz»***  Singel av Maverick |
|  |
| **Land** | Spania |
| **Språk** | Spansk |
| **Utgjeve** | 22. januar 2016 |
| **Innspelt** | 2015 |
| **Lengd** | 3:02 |
| **Selskap** | Universal Music Spain |
| Låtskrivar(ar) | Juan Magán, Darlyn Cuevas og Luiggi Giussepe Olivares |
| Maverick-kronologi |
| «Contigo en la distancia»(2015) | *«Un mundo más feliz»* | 
 |

**«Un mundo más feliz»** er ein singel av Maverick, gjeven ut 22. januar 2016. Songen er skriven av Juan Magán, Darlyn Cuevas og Luiggi Giussepe Olivares.

29. desember 2015 presenterte den offisielle nettstaden til Televisión Española, rtve.es, «Un mundo más feliz» som eit av bidraga i *Objetivo Eurovisión*, den spanske uttakinga til *Eurovision Song Contest 2016* i Stockholm i Sverige. Maverick López Sánchez, under namnet Maverick, fekk framføre songen, på spansk. Bidraget enda på delt femte- og sisteplass med 66 poeng; 21 frå den internasjonale juryen og studiojuryen og 24 poeng frå telefonrøystinga.

Fotnotar
--------

1. 1 2 3 4  «Un mundo más feliz Maverick». 4lyrics.eu. Henta 4. februar 2016.
2. ↑  «¡Esto no es una broma! Este martes sabrás quienes son los aspirantes a representar a España en Eurovisión 2016» (på spansk). rtve.es. 28. desember 2016. Henta 4. februar 2016.
**Mikroradiografi** er å skape eit forstørra røntgenbilete på fotografisk film.

Utføring
--------

Ved kontaktmetoden blir eit preparat ført i passande tjukkleik i nær kontakt med ein finkorn film som blir eksponert med røntgenstrålar. Etter framkalling blir biletet forstørra med vanlege fotografiske metodar. Oppløysinga er avgjort ved bølgjelengda for det lyset som blir nytta ved forstørringa. 

Ved projeksjonsmetoden brukast ei særs lita (punktforma) kjelde for røntgenstråling, og objektet blir avteikna som eit skarpt, forstørra skuggebilete på ein film i passande avstand bak dette. Òg dette biletet blir vidare forstørra med vanlege fotografiske metodar, men sidan den første forstørringa kjem med stråling med kortare bølgjelengd, blir oppløysinga betre enn ved kontaktmetoden, ned til 0,1 µm.

Nytte
-----

Mikroradiografi nyttast for strukturundersøkingar til påvising av mikrodefektar (brot, porer, sveise- og loddefeil, forureiningar av lettare eller tyngre stoff osv.) i metall, keramiske stoff, mineral og liknande og for undersøkingar av massefordelingar og massekjemisk analyse innan biologi og medisin.

Kjelder
-------

mikroradiografi. I Store norske leksikon. Henta frå:
**Pico Bolívar** er det høgste fjellet i Venezuela på 4 978 moh. Fjellet ligg i delstaten Mérida, toppen er dekt av snø og tre små isbrear. Han er tilgjengeleg med kabelbanen som startar frå byen Mérida og endar på den høgstliggande stasjonen i verda. 

Pico Bolívar har fått namnet etter den venezuelanske fridomshelten Simón Bolívar. Det første namnet på fjellet ein kjenner er La Columna, men han fekk nytt namn den 30. desember 1934. Nabotoppane er El León, 4 743 moh. og El Toro, 4 695 moh.

Høyde
-----

I 2002, geofysikere klatrere Diego Deiros og Carlos Rodriguez ved Universitetet Simon Bolivar og Napoleon Hernandez ved Institutt for geografi Venezuela målte peak skaffe et resultat av 4978.4 ± 0,4 meter.
De brukes simultanemente fem (5) dual-frekvens GPS-mottakere  
For målinger GPS, designet et geodetisk nettverk som består av hjørnene i Pico Bolivar, El Toro, Piedras Blancas, og Mucuñuque Observatory, sistnevnte tilhører den venezuelanske geosentriske Network.

Referanser
----------

1. ↑  Geografi Nyhetsbrev No 18. Geografisk institutt Venezuela. År: 2003.
2. ↑  Pérez O, Hoyer M, Hernández J, Rodríguez C, Márques V, Sué N, Velandia J, Deiros D. (Sep. 2005): "Alturas del Pico Bolívar y otras cimas andinas venezolanas a partir de observaciones Gps." INCI v.30, n.4, Caracas sep. 2005. Retrieved 2012-09-27. 

	* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av ein artikkel frå Spansk Wikipedia .*

Kjelde
------

* Artikkelen «Pico Bolívar» på engelsk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Mikrometer** er ei SI-avleidd eining for måling av avstand.
Ein mikrometer er lik 10−6 meter.
Symbolet for mikrometer er **µm**.

Symbolet µ (Unicode-teikn `U+00B5`; HTML `&micro;`) er mikro-teiknet.
Det er avleidd frå den greske bokstaven μ (*my*).
Symbolet «um» er av og til brukt når µ (SI-prefikset)
og μ (den greske bokstaven) ikkje er tilgjengeleg,
til dømes på ei skrivemaskin.

Mikrometer er ei vanleg eining for måling av bølgjelengder av infraraud stråling.

Somme menneske, særleg innanfor astronomi og halvleiarteknologi,
bruker det gamle namnet *mikron* og/eller berre symbolet µ i staden for µm, men slik bruk er frårådd.

1 mikrometer er lik:

* 10−6 meter
* 1 000 nanometer
* 0,001 millimeter

Og motsett:

* 1 nanometer = 0,001 mikrometer
* 1 millimeter = 1000 mikrometer

| * v
* d
* e
SI-systemet: Lengd |
| --- |
| yoktometer << zeptometer << attometer << femtometer << pikometer << nanometer << mikrometer << millimeter << centimeter << desimeter << **meter** << dekameter << hektometer << kilometer << megameter << gigameter << terameter << petameter << exameter << zettameter << yottameter |
*CUBI VI* av David Smith.
Målaren Arshile Gorky i arbeid.
*Action painting*, ein type måleri som er typisk for den abstrakte ekspresjonismen.
**Abstrakt ekspresjonisme**, som òg vert omtala som **The New York School**, var ei kunstnarisk rørsla som dominerte kunsten i Sambandsstatane i tiåra etter andre verdskrigen. Det var den første kunstretninga i Sambandsstatane som fekk internasjonal innflytnad, og flytta sentrum i kunstverda på 1900-talet frå Paris til New York.

Omgrepet *abstrakt ekspresjonisme* vart først brukt om måleria til Vasilij Kandinskij i 1919, men vart seinare brukt for å skildra kunsten til ein gjeng målarar som arbeida i New York på byrjinga av 1940-talet. Kunstnarar som Jackson Pollock og Willem de Kooning produserte ein ny type bilete, der interessa låg i å laga eit bilete som kunne uttrykkja kunstnaren sine indre kjensler. Mange av ideane bak den abstrakte impresjonisme har utgangspunkt i den europeiske ekspresjonismen, men spontaniteten og kreativiteten frå surrealismen inspirerte òg desse kunstnarane.

Sjangeren «abstrakt ekspresjonisme» rommar fleire og ulike stilar og kunstnarar, og fleire av kunstnarane som fell inn under denne karakteristikken var korkje spesielt abstrakte eller spesielt ekspresjonistiske. *Action painting*, *American-style painting* og *color field* var andre omgrep som vart brukte for å skildra denne kunsten.

Den abstrakte ekspresjonismen fekk gjennombrotet sitt i 1951 med ei stor utstilling på Museum og Modern Art i New York. Utstillinga vart kalla *Abstract Painting and Sculpture in America*. Etter dette vart òg CIA interesserte i den abstrakte impresjonismen, fordi dei meinte han uttrykte ideen om Sambandsstatane som forsvarar for den frie tanken og den frie marknaden. CIA såg på den abstrakte ekspresjonismen som eit mogleg propagandainstrument mot den sosialistiske realismen i Sovjetunionen.

I løpet av 1960-talet mista rørsla den dominerande posisjonen i kunstverda, og vart utfordra og kritisert av nyt kunstretningar som minimalisme, konseptualisme og popkunst.

Viktige kunstnarar innan abstrakt ekspresjonisme
------------------------------------------------

* Adolph Gottlieb
* Agnes Martin
* Arshile Gorky
* Philip Guston
* Willem de Kooning
* Franz Kline
* Lee Krasner
* Robert Motherwell
* Barnett Newman
* Jackson Pollock
* Ad Reinhardt
* Mark Rothko
* Clyfford Still
* Morris Louis

Sjå òg
------

* Abstrakt kunst
* Modernisme
* Clement Greenberg
* Tachisme

Kjelder
-------

1. ↑  «Kunsthandler kan ha funnet kunst for flere millioner i lagerrom». NRK. 22. juli 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Abstrakt ekspresjonisme» frå Wikipedia på bokmål, den 24. februar 2008.*
* «Abstrakt ekspresjonisme» ved caplex.no


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
**Vichy** (oksitansk *Vichèi*) er ein by og kommune i Frankrike. Han ligg i departementet Allier i Auvergne-Rhône-Alpes, og er kjend som ein kurstad og ferieby. Byen har om lag 25 000 innbyggjarar, som vert kalla *vichyssois*. Vichy var de facto hovudstad av Vichy-Frankrike under Nazi-Tyskland sin okkupasjon av Frankrike under den andre verdskrigen frå 1940 til 1944.

Geografi
--------

Vichy ligg ved breidda av elva Allier. Kjelda til Allier ligg i dei nærliggande fjella Massif Central, som berre ligg nokre kilometer lenger sør, nær regionshovudstaden Clermont-Ferrand. Kraftig snøfall i Massif Central gjer ofte at vegane ikkje er framkommelege, men Vichy ligg lågt nok (250 moh) til at klimaet er meir kontinentalt.

Sjølv om tidlegare vulkansk aktivitet i Massif Central er meir synleg i byar som Le Puy-en-Velay, er det den vulkanske aktiviteten som er opphav til dei mange varmekjeldene i Vichy.

Historie
--------

Romarane grunnla ei busetnad her i år 52 fvt. og kjende til dei varme kjeldene som dei var ivrig til å utnytte. Det er derimot først på 200-talet at namnet Vipiacus dukkar opp i nedskrivne kjelder. Dette namnet endra seg med tida til Vichiacus, Vichiet eller Vichier og til slutt Vichy.

På 1300-talet vart byen ein del av Huset Bourbon, og i 1410 vart det grunnlagd eit kloster her med tolv munkar. I 1527 vart Huset Bourbon ein del av det franske kongedømet. Mot slutten av 1500-talet fekk dei varme kjeldene rykte på seg for å ha mirakuløse krefter som kunne lækje visse sjukdommar, og byen trekte til seg mange adelsfolk og rike klassar.

Marie de Rabutin-Chantal, marquise de Sévigné, var pasient her i 1676-1677, som ho skreiv nokre vidkjende brev om. Vatnet i Vichy skal visstnok ha lækt ei lamming ho hadde i hendene sine, noko som gjorde at ho kunne skrive dei vidkjende breva. Stadig fleire pasientar kom til Vichy, og anlegget rundt dei varme kjeldene vart fleire gonger utvida.

22. juni 1940 signerte Frankrike ein våpenkvileavtale med tyskarane, og områda som ikkje var okkupert av Tyskland fekk namnet Vichy-Frankrike (*État Français* i motsetnad til det tradisjonelle namnet *République Française*). Vichy vart vald til hovudstad sidan han låg relativt nær Paris (4,5 time med tog) og hadde den største hotellkapasiteten i landet på den tida. I tillegg hadde byen eit svært moderne telefonsamband, som gjorde det mogeleg å nå heile verda.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vichy**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Picton, Lennox og Nueva aust for Navarino-øya i Beagle-kanalen.
**Picton, Lennox og Nueva** er tre chilenske øyar som høyrer til øygruppa Eldlandet. Administrativt ligg dei i provinsen Antártica Chilena i Región de Magallanes y de Antártica Chilena. Øyane ligg i Beaglekanalen, langt søraust i øygruppa, aust for Navarino-øya og sør for den argentinske delen av Storøya i Eldlandet. *Lennox* er den største av øyane, med eit areal på 170 km2. Deretter fylgjer *Nueva* med 120 km2 og til slutt *Picton* med 105 km2. Øyane er ikkje busette.

Beagle-konflikten
-----------------

Gjennom store delar av 1900-talet førte Chile og Argentina ein konflikt over dei tre strategisk plasserte øyane. Øyane var chilenske ifylgje grenseavtalen frå 1881, men Argentina var svært interesserte i å overta eigarskapen over øyane. Denne konflikten vert kalla Beagle-konflikten og toppa seg i 1960- og 1970-åra, då landa var svært nær krig. Konflikten vart ikkje endeleg løyst før i 1980-åra, då Pave Johannes Paul II kom inn som meklar. Ein fredsavtale mellom landa avslutta Beagle-konflikten i november 1984.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Lennox, Picton und Nueva» frå Wikipedia på tysk, den 14. juni 2012.*
Partiklar i ein klassisk mikrotron vert strålt ut frå ei kjelde (blå), akselerert per omløp (mikrobølgjeholrom, grå), og aukar radiusen per omløp til dei skyt ut.
Ein **mikrotron** er ein elektronakselerator som er bygd etter same prinsipp som syklotronen. Sidan elektrona er særs lette, kjem dei hurtig opp i ein fart nær lysfarten. Ein får då ein relativistisk masseauke som gjer at det vanlege resonansvilkåret for syklotronar ikkje kan oppfyllast. Ved å gjere energiauken for kvart omløp lik kvilemassen til, 0,5 MeV, aukar omløpstida for kvart omløp like mykje. Ein kan då tilpasse oscillatorfrekvensen slik at han alltid er ei heil mengd gonger omløpsfrekvensen, noko som er eit naudsynt vilkår for at partiklane skal bli akselerert. Mikrotronen kan nyttast for akselerasjon av elektron opptil 30 MeV. Han blir nytta mellom anna for bestråling med elektron eller produksjon av gammastråling til medisinsk terapi.

Kjelder
-------

* mikrotron. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:
Tarakløfta
**Tarakløfta** (serbisk *Kanjon Tare*) er den lengste kløfta eller ravinen i Montenegro og heile Europa og den nest lengste i verda etter Gran Canyon i Arizona. Ho er 82 km lang og 1 300 meter på det djupaste. Kløfta er innskriven på UNESCO si verdsarvliste og er ein del av Durmitor nasjonalpark. Elva Tara renn gjennom kløfta. 

Det er steinete terrassar, sandstrender, høge klipper og meir enn 80 store grotter langs kløfta. 

Det er populært å rafte nedover Tara gjennom Tarakløfta, hovudsakleg frå Brstnovica til Sćepan Polje, ei 18 km lang rute som tar 2-3 timar. Dette er òg den brattaste delen av elva og 21 av 50 stryk i elva ligg langs dette stykket. 

Bosniske og montenegrinske styresmakter hadde planar om å byggje ei demning i elva Drina, som Tara munnar ut i, og slik fylle kløfta med vatn. Desse planane vart derimot skrinlagd i april 2005 etter massive protestar. I september 2006 vart det derimot signert ein avtale mellom det slovenske selskapet Petrol og det montenegrinske selskapet Montenegro-bonus om å byggje eit vasskraftverk som vil øydeleggje kløfta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tara River Canyon» frå Wikipedia på engelsk, den 7. februar 2008.*
|  |
| --- |
| **Tare** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Det gule riket Chromista |
| **Rekkje:** | Ochrophyta |
| **Underrekkje:** | Phaeista |
| **Infrarekkje:** | Limnista |
| **Overklasse:** | Fucistia |
| **Klasse:** | Brunalgar Phaeophyceae |
| **Underklasse:** | Fucophycidae |
| **Orden:** | **Tare** LaminarialesMigula, 1909 |

**Tare** (frå norrønt *þari*) er ei samnemning for makroskopiske brunalgar som typisk høyrer til ordenen *Laminariales*. Det finst mange ulike artar, og dei varierer mykje både i struktur og funksjon. Dei er kjende for å vekse svært raskt (somme artar kan veksa opp til 30-60 cm om dagen) og kan hjå somme artar veksa til ei høgd på opptil 60 m. Fleire tareartar er fleirårige og kan bli over 20 år gamle.

Tareskog utanfor Monterey i California.
Vanlege tareartar i norske farvatn er stortare, sukkertare, fingertare og butare. Tare blir i dag brukt til å framstilla alginat. Visse typar blir også brukt i matlaging, særleg i austasiatisk mat.

Sjå òg
------

* Tang
* Tareskog

Kjelder
-------

* «tare» i Nynorskordboka.
* «tang – havalge» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Moen, Frank Emil & Svensen, Erling (2003): *Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna*
* *Denne artikkelen bygger på «Kelp» frå Wikipedia på engelsk, den 27. november 2012.*
Birralee International School på Kalvskinnet. Foto: Cato Edvardsen, 2009

**Birralee International School** er ein engelskspråkleg privatskule i Trondheim. Han blei stifta i 1973. Skulen ligg i Bispegata på Kalvskinnet, og delte lenge bygning med Kalvskinnet skole. Han har også ei ungdomskoleavdeling på Falkenborg i Trondheim. 

Elevar frå Birrallee på 17. mai.
Namnet «Birralee» har australsk opphav og tyder 'trygg stad for born'. Skulen har over 240 elever frå meir enn 35 land (2011). Elevane er i alderen 4 til 16 år.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Birralee International School

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Birralee International School» frå Wikipedia på bokmål, den 15. oktober 2011.*



* Welcome to the website for Birralee International School Trondheim Arkivert 2011-10-15 ved Wayback Machine. birralee.no
* «Welcome to Birralee International School Trondheim» Arkivert 2011-10-15 ved Wayback Machine. birralee.no
* «Meet the children» Arkivert 2011-10-16 ved Wayback Machine. birralee.no
**Tararuafjella** (engelsk *Tararuas*, *Tararua Range* eller *Tararua Ranges*) er ei av fleire fjellkjeder på Nordøya på New Zealand, som dannar eit høgdedrag som går parallelt med austkysten på øya, mellom East Cape og Wellington.

Trelinja i Tararuafjella.
Utsyn frå Mount Holdsworth.
Clem Creek renn inn i Waiohine River.
Fjellkjeda er mest markert på den sørlege delen av øya, der ho dannar Rimutaka-, Ruahine- og Tararuafjella.

Tararua går i nordaustleg-sørvestleg retning i 80 km frå nærleiken av Palmerston North til dei øvre delane av Hutt Valley, der den nordlege enden til Rimutaka Range byrjar. I nord er fjellkjeda skild frå den sørlege enden til Ruahine Range av Manawatu Gorge.

Den høgaste toppen i Tararua er Mitre (som ikkje må forvekslast med Mitre Peak), som er 1570 meter høg.

Vegar
-----

Den einaste vegen over fjellkjeda som er open i all slag vêr, er Pahiatua Track mellom Palmerston North og Pahiatua. Denne som er mykje brukt når vegen gjennom Manawatu Gorge er stengd.

Rekreasjon
----------

Området er mykje i bruk som turområde for folk frå Wellington, og mellom dei ulike fotturane er den kjende «Southern Crossing» som går frå Otaki Forks i vest, over Mount Hector og endar ved Kaitoke.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Tararua Range» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tararua Range i frå Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand.

Koordinatar: 40°46′S 175°23′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Victor Frederick Weisskopf** (fødd 19. september 1908 i Wien, død 22. april 2002) var ein austerriksk-fødd jødisk-amerikansk teoretisk fysikar. 

Weisskopf tok doktorgraden sin i fysikk under Max Born ved universitetet i Göttingen i Tyskland i 1931, og var assistent for Werner Heisenberg og Erik Schrödinger. Han måtte forlate Tyskland i 1932, og oppheldt seg dei neste åra hos L. Landau i Sovjetunionen, hos Niels Bohr i København og Werner Pauli i Zürich. I 1937 reiste han til USA og var professor ved University of Rochester frå 1937 til 1943. I desse åra gjorde Weisskopf fleire store bidrag til utviklinga av kvanteteorien, spesielt innanfor elektrodynamikk. 

Frå 1943 til 1945 var han tilknytt Los Alamos Scientific Laboratory og Manhattanprosjektet for å utvikle den første atombomba, og seinare kjempa han mot spreiing av kjernefysisk arbeid og atomvåpen. Etter andre verdskrigen, slutta Weisskopf seg til fysikk-fakultet ved MIT, der han var professor fram til 1947, utanom perioden 1961-1966, då han var generaldirektør for forskingssenteret CERN i Sveits. 

Weisskopf var med-grunnleggjar og styremedlem for Union of Concerned Scientists. Han vart tildelt Max Planck-medaljen i 1956 og Wolf-prisen i 1981. Han var president for American Physical Society (1960–1961) og American Academy of Arts and Sciences (1976–1979). I 1981 leia Weisskopf ei gruppe på fire vitskapsmenn sende av pave Johannes Paul II for å snakke med dåverande president Ronald Reagan om behovet for å forby bruk av kjernefysiske våpen.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Victor Weisskopf» frå Wikipedia på bokmål, den 15. april 2013.*
* Victor Frederick Weisskopf. I Store norske leksikon. Henta frå:

Bakgrunnsstoff
--------------

* National Academy of Sciences

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS

 |
Koordinatar: 25°30′N 51°29′E﻿

**Lusail** er den nyaste planlagde byen i Qatar, på kysten nord i kommunen Al Daayen. Lusail ligg kring 23 km nord for sentrum av Doha, like nord for Al Qutaifiya. Han dekkjer over 35 km² og vil etter kvart vere bustad for opp til 260 000 menneske. Han er planlagd å ha båthamner, bustadområde, feriestader, handelsområde, luksusbutikkar og fritidsanlegg, som to golfbanar, ein sjiraff-zoo og eit underhaldningsdistrikt. Bygginga pågår framleis. Han vert utvikla av det statlege Qatari Diar Real Estate Investment Company og Parsons Corporation. 

Lusail Iconic Stadium, med ein kapasitet på over 80 000 tilskodarar, er planlagd bygd for opningskampen og finalekampar i fotball-VM i 2022. Stadionet er inspirert av seglet på dei tradisjonelle dhow-båtane, sidan byen ligg på austkysten, der det tidlegare var mange slike perlefartøy. Etter fotball-VM skal stadionet nyttast til andre idretts- og kulturarrangement. Lusail Sports Arena husa handballkampar under handball-VM for herrar 2015.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lusail» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Brandon Griggs (24. januar 2017). «2022 World Cup city rises in the desert». CNN. Henta 6. februar 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lusail
* Lusail City - utvikling

| * v
* d
* e
 Al Daayen kommune |
| --- |
| *Adm. stad:* Al Daayen |
| Al Daayen**·** Al Ebb**·** Al Kheesa**·** Al Masrouhiya**·** Al Sakhama**·** Jeryan Jenaihat**·** Leabaib**·** Lusail**·** Rawdat Al Hamama**·** Umm Qarn**·** Wadi Lusail**·** Wadi Al Wasaah |
**Gerhard Munthe** (4. januar 1795–15. desember 1876) var ein norsk kartograf, offiser, gardbrukar og historikar frå Hafslo i Sogn. Han var farbror til den samnemnde målaren frå Elverum.

Løytnant Munthe vart topograf ved det som sidan vart til Noregs geografiske oppmåling. Elles teiknelærar ved Krigsskulen. Saman med Nicolay A. Ramm gav han i åra 1826-32 ut den fyrste serien med norske amtskart. Interessa for historie og topografi gjorde at han byrja arbeide med norske stadnamn frå eldre tid. I 1839 kom han ut med det historiske kartet «Noregr», eit grunnleggjande arbeid. Tidlegare, i 1835-36, fekk han prenta «Heraldisk-historiske Optegnelser» i bokverket *Samlinger til det Norske Folkes Sprog og Historie*, eit sentralt arbeid i granskinga av norsk adel. I 1838 vart Munthe sett til å redigere språket i matrikkelen. «Han førde inn ein meir rasjonell skrivemåte og reviderte i no[rsk] lei.»

I 1841 flytta Munthe frå hovudstaden attende til ættegarden i Hafslo.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* KulturNav

 |
**Grjotgard Herlaugsson** (norrønt: Grjótgarð) levde truleg tidleg på 800-talet og var ein av Håløygejarlane.  

Han hadde truleg hovudsete på Ørlandet eller i Selva (norrønt: *Sǫlvi*) i Agdenes, ved innlaupet av Trondheimsfjorden. Ein finn namnet hans ætterekkja for Håløygætta, slik ein kan lese i Historia rerum Norvagicarum der han er ført opp med namnet *griotgardus*. Han var han son av Herlaug Haraldsson jarl, og farfar hans skal ha vore Harald Naumdølajarl. 

Han var far til Håkon Grjotgardsson, den første ladejarlen, og i Landnåmaboka er det nemnt at han skal ha hatt ei dotter som heitte Rannveig.

Landnåmaboka (*Landnámabók*) er ei forteljing som vart skriva på slutten av 1100-talet, og handlar om korleis Island vart busett (landnåmstida) frå slutten av 800-talet. I boka finn ein ei opplysning om korleis Grjotgard Herlaugsson jarl døydde, i bolk (kafli) 94 blir det sagt slik:  

*Gunnstein Beserkerbane, son av Bolverk Blindingtryne drap to beserkar, og ein av dei hadde tidlegare drepe Grjotgard jarl i Selva innanfor Agdenes.*

Grjotgard Herlaugsson skal ha blitt gravlagt ein stad sør for Agdenes og gravhaugen vart kalla Grjotgardshaugen (no ukjend stad).

Notar
-----

1. ↑  (Norrønt: Bölverks blindingatrjónu) *Bolverk* er namnet på ei type stridsøks. Tydinga av *Blindingtryne* er usikker, men kan ha samanheng med namnet «blinding», eit blodsugande insekt med venger med svarte tverrband, i kleggfamilia.

Referansar
----------

1. ↑  Historia rerum Norvagicarum av Thormod Torfæus (side 146)
2. 1 2  Landnåmabok frå snerpa.is

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det norske folks historie (bind I s.308) av P.A.Munch (Blix 1941)
**Marie-Laure Brunet** (fødd 20. november 1988) er ein fransk tidlegare skiskyttar fødd i Lannemezan, busett i Villard-de-Lans. Ho vart verdsmeister med Frankrike i mixstafett i 2009 og vann elles seks sølvmedaljar og fire bronsemedaljar i ulike verdsmeisterskap og vinterleikar i tida 2008-13. Tre av medaljane vann ho i individuelle renn, resten i stafettevlingar.

Brunet vann sin fyrste seniormedalje då ho gjekk den andre etappen for Frankrikes bronselag i 4 x 6 km stafett under VM i skiskyting 2008 i Östersund. Året etter gjentok tre av kvinnene; Brunet, Sylvie Becaert og Sandrine Bailly, prestasjonen då VM fann stad i Pyeongchang. To dagar før stafettbronse nummer to, lukkast Brunet, Becaert, Vincent Defrasne og ankermann Simon Fourcade å vinne gullmedaljen i mixstafetten.

I dei olympiske leikane 2010 i Vancouver vann Brunet bronsemedaljen i jaktstarten og tok deretter sølvmedaljen i 4 x 6 km stafett, laget var det same som fekk bronse i Pyeongchang. Eit delvis nytt mannskap, framleis med Brunet på laget, fekk eit nytt stafettsølv ved VM 2011 i Khanty-Mansijsk, samstundes som ho fekk ein ny VM-bronse i mixstafetten.

Brunet i løypa under VM 2013
Etter å ha vorte nummer seks på 7,5 km sprint under VM i skiskyting 2012 i Ruhpolding, tok Brunet tre sølvmedaljar på høvesvis jaktstarten, 15 km normalprogram og i 4 x 6 km stafett. På jaktstarten fann ho si overkvinne i tyske Magdalena Neuner, i normalprogrammet i norske Tora Berger, på stafetten vart Tyskland for sterke. I skiskytings-VM 2013 opna Brunet med å vinne si tredje medalje i mixstafett, ein sølvmedalje, tidlegare hadde ho gull og bronse i samlinga si frå den øvinga. Sidan i meisterskapen hamna ho eit godt stykke nede på resultatlistene.

Brunet lukkast aldri å vinne ei individuell tevling i verdscupen i skiskyting, ved fem høve vart ho nummer to. Nærast siger var ho på fellesstarten i Antholz i 2011, der ho vart innhenta og slått på målstreken av Tora Berger. I sin beste sesong, 2012-sesongen, enda Brunet på sjuandeplassen i verdscupen.

Ho la opp etter OL-sesongen 2014, då ho vart gått lei av toppidretten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marie-Laure Brunet» frå Wikipedia på tysk, den 13. januar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Marie-Laure Brunet» (på engelsk). Olympedia. Henta 6. februar 2022.
**Gerard Peter Kuiper** (fødd 7. desember 1905 som **Gerrit Pieter Kuiper**, daud 23. desember 1973) var ein nederlandsk-amerikansk astronom som Kuiperbeltet er kalla opp etter.

Han var professor ved Chicago universitet frå 1943 til 1960, ved universitetet i Arizona i 1960 og direktør for Yerkes og McDonald-observatoria 1947–1949 og 1957–1960, for Lunar and Planetary Laboratory og universitetet i Arizona frå 1961. 

Det viktigaste arbeidsområdet hans var dobbeltstjerner, opphavet til solsystemet, planetar og månar. Kuiper oppdaga saturnmånen Miranda og neptunplaneten Nereid og postulerte eit seinare påvist belte av kometar utanfor Neptun og Pluto. I tillegg oppdaga han karbondioksid i atmosfæren til Mars og metan-atmosfæren på Titan i 1944.

Oppkallingar
------------

I tillegg til Kuiperbeltet, er asteroiden 1776 Kuiper, krateret Kuiper på månen og krater på Mars og Merkur. Det no nedlagde Kuiper Airborne Observatory var òg namnsett etter han.

Kjelder
-------


* «Gerhard Peter Kuiper», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gerhard Kuiper**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 61°35′S 57°46′W﻿

**Emerald Cove** er ei vik som ligg mellom North Foreland og Brimstone Peak på nordkysten av King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Namnet «Shireff's Cove» (med ein 'r') vart gjeven av William Smith i 1819, etter kaptein William H. Shirreff i Royal Navy, som han rapporterte oppdaginga av Sør-Shetlandsøyane til. I 1820 vart skildringa til Smith av landgangen på North Foreland forveksla med skildringa hans av trekk nord på Livingston Island, og namnet vart nytta om ein terrengdetalj på den øya, der det vart offisielt akseptert. Namnet «Emerald Cove» vart gjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1960 og er kalla opp etter briggen «Emerald» (kaptein John G. Scott) frå Boston, som vitja Sør-Shetlandsøyane i 1820–21 i lag med «Esther». Desse to fartøya redda mannskapet på «Venus» frå Esther Harbour i mars 1821.

Kjelder
-------

1. ↑  «Emerald Cove». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Emerald Cove» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Marie-Thérèse Colimon-Hall** (11. april 1918–1997) var ein haitisk forfattar.

Colimon-Hall vart fødd i Port-au-Prince og byrja forfattarskapen sin som dramatikar, og publiserte fem skodespel mellom 1949 og 1960. I 1974 gav ho ut den fyrste og mest kjende romanen sin, *Fils de Misère*. Ho skreiv også essay, noveller og barnelitteratur. Colimon-Hall sine observasjonar av det haitiske folket sin kamp mot fattigdom gav ein særleg brodd til arbeidet hennar, noko som er tydeleg i mellom andre *Fils de Misère*. I novellesamlinga *Les Chants des sirenes* utforska ho den smertefulle verknaden av den haitiske diasporaen, både på individ i eksil og i det haitiske samfunnet.

Kjelder
-------

### Litteratur

* Patricia Schutt-Ainé: *Haiti. A Basic Reference Book* (Miami i USA: Staff of Librairie Au Service de la Culture, 1994), s. 102.

### Nettstader

* «Marie-Thérèse Colimon-Hall» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 10. mai 2011.
* «Marie-Thérèse Colimon Hall» på Île en île-prosjektet hjå Lehman College, innhenta 10. mai 2011.

### Referansar

1. ↑  Opphavleg Marie-Thérèse Colimon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Gerhard Meidell Gerhardsen.* 

**Gerhard Meidell Gerhardsen** (9. juli 1848–25. juli 1912) var ein norsk gardbrukar, lensmann og politikar frå Kvinnherad. Han var stortingsmann for Høgre i periodane 1892-97 og 1903-12.

Gerhardsen var son til ein gardbrukar. Han var ei kort tid skulelærar, og fekk i 1866 arbeid på kontoret til futen i Sunnhordland. Frå 1872 var han lensmann i Finnås, og gardbrukar på Teigland. Han var medlem i heradsstyret frå 1874 og styreformann i Moster Sparebank frå 1876 til 1907.

Gerhardsen var valmann i lang tid. Han representerte Søndre Bergenhus amt 1892-97 og 1903-06, alle sesjonane, unnateke 1904/05 medlem i Gasje- og pensjonskomiteen, då medlem i Kyrkjekomiteen. Frå 1906 til-12 var Gerhardsen vald frå einmannskrinsen Ytre Sunnhordland, han var då med i Kyrkjekomiteen, sekretær 1908-09 og formann 1910-12. Han var dessutan lagtingsmedlem frå 1903 til -12.

Han døydde i Kristiania, på tampen av 1912-sesjonen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Fraksjonskroppen** eller **brøkkroppen** til ein heiltalsring *R* er den minste kroppen som har *R* som ein underring. Til dømes er kroppen {\mathbb {Q}} av rasjonelle tal brøkkroppen til heiltalsringen {\displaystyle \mathbb {Z} } av heiltal; me skriv {\displaystyle \mathbb {Q} ={\frac {\mathbb {Z} }{\mathbb {Z} -\{0\}}}=\{{\frac {m}{n}}:m\in \mathbb {Z} ,n\in \mathbb {Z} -\{0\}\}}.

Konstruksjonen av ein fraksjonskropp
------------------------------------

La *R* vera ein kommutativ ring med additiv identitet 0. Då er mengda {\displaystyle S=R-\{0\}} multiplikativt lukka. Me definerer ein ekvivalensrelasjon *~* på {\displaystyle R\times S} slik at :{\displaystyle (a,s)} ~ {\displaystyle (b,t)} dersom og berre dersom {\displaystyle at=bs}. Vidare let me {\displaystyle {\frac {a}{s}}} vera ekvivalensklassa til {\displaystyle (a,s)}. Då er {\displaystyle K=\{{\frac {a}{s}}:a\in R,b\in S\}} fraksjonskroppen til *R*, med operasjonane

{\displaystyle {\frac {a}{s}}+{\frac {b}{t}}={\frac {at+bs}{st}}} og
{\displaystyle {\frac {a}{s}}\cdot {\frac {b}{t}}={\frac {ab}{st}}}
og nullelement 0/1 og multiplikativ identitet 1/1.
| **Groix** |
| --- |
| Port Tudy, den største hamna på GroixPort Tudy, den største hamna på Groix |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Biscayabukta |
| **Koordinatar** | 47°38′N 3°28′W

 |
| **Areal** | 15 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Frankrike |
| **Departement** | Morbihan |
| **Største busetnad** | Port Tudy

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 2 275 (1999)
 |

**Groix** (*Île de Groix*; *Enez Groe* på bretonsk) er ei øy nordvest i Frankrike i departementet Morbihan i Bretagne. Øya er 8 km lang og 3 km brei og dekkjer eit areal på 15 km². Ho har eit folketal på 2 275 (1999). Groix ligg få kilometer utanfor Lorient. Dagleg går det fleire båtturar mellom Lorient og Groix. 

Det ligg fleire små landsbyar på øya. I nord er det høge klippar mot havet, medan sørkysten av sandstrender i isolerte viker. Øya er eit naturreservat og heim til mange forskellige sjøfuglar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ile-de-groix.info
* Geomorfologi i området

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Maridalsvannet** er den største innsjøen i Oslo kommune, plassert i Maridalen, mellom Nordmarka og Lillomarka. Innsjøen har eit areal på 3,83 km² og ligg 149 moh. Maridalsvannet er ein del av Nordmarksvassdraget, og tømmer vatnet mot sør, til Akerselva. 

Vatnet er den viktigaste drikkevasskjelda i Oslo og dekker ca. 80 % av vassforbruket i Oslo. Vatnet vert reinsa i Oset vannrenseanlegg like ved. 

Flyfoto av Maridalsvannet (2015)
Ein av dei største elvane inn til Maridalsvannet kjem frå Skjærsjøen i vest, der noko av vatnet passerer gjennom Hammeren kraftstasjon, det eldste vasskraftverk i landet som framleis er i dagleg drift.

Oktober 2007: Forureina drikkevatn i Oslo
-----------------------------------------

Den 17. oktober 2007 vart det gjeve ei offisiell åtvaring mot å drikke vatnet som kom frå Maridalsvannet sidan det var oppdaga giardiaparasittar i drikkevatnet på tre ulike stader i Storo-området. Drikkevatnet kom frå Maridalsvannet, gjennom Oset vannrenseanlegg.
21. oktober vart drikkevatnet i Oslo friskmeld .

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maridalsvannet» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gunnhild Baade (17. oktober 2007). «Ber Oslo-folk om å koke drikkevannet». VG.no. Henta 20. oktober 2007.
2. ↑  Agnes Svalastog (21. oktober 2007). «Oslo-vannet er friskmeldt». VG.no. Henta 28. oktober 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Det skotske riksvåpenet.
**Det skotske riksvåpenet** viser ei raud løve på gul bakgrunn. Dette våpenet er i dag brukt på det skotske kongeflagget og er ein del av det britiske riksvåpenet. I Skottland har dette riksvåpenet den raude løva i første og fjerde feltet og det engelske riksvåpenet er i det andre feltet, med ein einhyrning til venstre og ei løve til høgre for skjoldet som skjoldhaldarar. I resten av Storbritannia står skjoldhaldarane motsett, og det skotske våpenet er i det andre feltet, oppe til høgre.

Fram til 1603, då Skottland kom i personalunion med England og Irland, var den raude løva hovudsymbolet i riksvåpenet. Jakob VI av Skottland og I av England innførte element frå det engelske, det irske og det franske riksvåpenet; dette siste fordi den engelske krona framleis gjorde krav på Frankrike. Jakob brukte ulike versjonar av skjoldet i Skottland og England, ein skilnad som har halde seg fram til våre dagar.

* Riksvåpenet til kongeriket Skottland før 1603Riksvåpenet til kongeriket Skottland før 1603
* Den skotske varianten av Det britiske riksvåpenetDen skotske varianten av Det britiske riksvåpenet
* Variant som vert nytta av den britiske statsforvaltinga i Skottland.Variant som vert nytta av den britiske statsforvaltinga i Skottland.
* Dronninga fører Skottlands riksbannerDronninga fører Skottlands riksbanner

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Royal coat of arms of Scotland» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2011.*
|  |
| --- |
| **Kvefsebukk** |
| KvefsebukkKvefsebukk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Biller Coleoptera |
| **Familie:** | Trebukkar Cerambycidae |
| **Slekt:** | *Clytus* |
| **Art:** | **Kvefsebukk** *C. arietis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Clytus arietis***Linnaeus, 1758 |

**Kvefsebukken**er ei bille i trebukkfamilien. Namnet sitt har han fått fordi kroppen hans er farga med svarte og gule stripar som hjå ein stikkekvefs. Arten er relativt vanleg i Europa, Kaukasus og Litle-Asia, i Noreg i låglandet frå Vest-Agder og Østfold i sør til Sør-Trøndelag i nord.

Levesett
--------

Kvefsebukk brukar hovudsakleg lauvtre som vertar, men har òg unnataksvis funnest i bartrea einer og gran. Dei føretrekk nyleg daude tre, tørre greinar og liknande trevirke. Larvane gneg først mellom borken og veden, før dei gneg seg vidare inn i yteveden. Det er her dei forpuppar seg, anten om hausten eller om våren. Både larvar og puppar kan overvintra.

Generasjonstida er på minst to år. Vaksne biller kjem fram seint på våren, og er aktive frå mai til juli. Dei vitjar gjerne blomar, særleg i skjermplantefamilien.

Kjelder
-------

* Norges Biller

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Kvefsebukk* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Kvefsebukk* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Kvefsebukk* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Kvefsebukk* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Kvefsebukk* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *Kvefsebukk* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Clytus arietis* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Clytus arietis* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Clytus arietis* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* FaunEur
* EOL

 |
**Orkesteret Fossegrimen** er eit regionalt amatørsymfoniorkester for dei indre kommunane i Hordaland og nabokommunar i Sogn og Fjordane. Det vart starta i 1917 av lektor Erik Eggen ved Voss off. Landsgymnas og har vore i mest kontinuerleg drift sidan, frå 1981 som regionalt symfoniorkester.

Orkesteret tel i dag rundt 40 aktive medlemer, både amatørar og yrkesutdanna musikarar i "alle" aldrar frå ungdomsskuleelevar til pensjonistar. Medlemene vert rekrutterte frå heile regionen, og Fossegrimen har full symfoniorkesterbesetning. Fast dirigent og kunstnerisk leiar er violinisten Dagfinn Rohde, til dagleg musikar i Bergen Filharmoniske Orkester. Forutan dirigenten er 3 distriktsmusikarar og 4 andre yrkesutdana musikarar engasjerte fast som gruppeleiarar og instruktørar. Orkesteret har prøver fast ein kveld i veka.

Fossegrimen held vanlegvis 6-10 offentlege konsertar i regionen kvart år, då gjerne med 4 ulike program, som vanlegvis inkluderer eit barne-/familieprogram der unge musikarar/ kulturskule-elevar får vera med i orkesteret og gjerne vera solistar med orkesteret, framføring av eit større kor-orkesterverk (oratorium e.l.), eit symfonisk program og gjerne eit lettare sesongavslutningsprogram. I tillegg kjem gjerne tilfeldige ekstraoppgåver.

Orkesteret Fossegrimen ser det som si oppgåve å vera eit aktivitetstilbod for interesserte musikarar - amatørar og profesjonelle - i regionen, både strykarar, treblåsarar, messingblåsarar og slagverkarar. Ved å halde regelbundne konsertar ynskjer vi å gi eit tilbod om "levande" orkestermusikk til publikum. Nær kontakt med kulturskulane i regionen er heilt naturleg, og vi har og samarbeid med musikklinene ved Voss Gymnas og Voss Folkehøgskule. Ofte er vi saman med andre lag i regionen (kor, korps o.a.) om enkeltprosjekt. Fossegrimen samarbeider med komponistar i regionen for framføring av deira musikk og med utøvande musikarar for samspel og akkompagnering.

Orkesteret har sitt sete på Voss. Øvingane vert haldne i forsamlingshuset «Nain» i Voss sentrum.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside
**Marianne Synnes** (fødd 5. juni 1970) er ein norsk molekylærbiolog, skuleleiar og politikar frå Vigra, busett i Ålesund. Tingbolken 2017-21 representerer ho Møre og Romsdal og partiet Høgre på Stortinget.

Synnes er utdanna bioingeniør frå Østfold ingeniørhøgskole i 1993. Ei tid var ho forskingsteknikar på Radiumhospitalet i Oslo. I 1996 tok ho hovudfag i cellebiologi ved Universitetet i Oslo og NTNU i Trondheim. Seks år seinare vart ho dr.scient. i molekylær cellebiologi med avhandlinga 'Control of the G1/S transition in fission yeast'. Der etter arbeidde ho som prosjektleiar ved Møreforsking i Ålesund i tre år, til ho vart fyrsteamanuensis ved Avdeling for helsefag på Høgskolen i Ålesund. Frå 2011 til -16 var ho rektor ved Høgskolen i Ålesund og i 2016-17 viserektor ved NTNU, etter Høgskolen i Ålesund vart lagd inn under NTNU.

Synnes er 2015-19 styreleiar i Senter for internasjonalisering av utdanning og er styremedlem i Norges forskningsråd.

Til stortingsvalet 2017 var Synnes partiet Høgre sin andrekandidat i Møre og Romsdal og ho er perioden 2017-21 ein av ni stortingsrepresentantar frå fylket.

Kjelder
-------

* Sunnmørsposten av 16. september 2017