recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Khatanga** (russisk Хатанга) er ei elv i Krasnojarsk kraj i Russland. Elva er 227 km lang og har eit nedslagsfelt på 364 000 km². Elva har ei middelvassføring på 3320 m³/s. 

Elva startar der elvane Kotuj og Kheta renn saman og ho munnar ut i Khatangabukta i Laptevhavet. 

Medrekna Kotuj, den lengste tilløpselva, er Khatanga 1636 km lang. Det er over 112 000 innsjøar i nedslagsfelt hennar, med eit samla areal på 11 600 km². 

Elva frys til i månadsskiftet september-oktober og er isdekt til byrjinga av juni. Heile elva kan nyttast til skipsfart, men på grunn av is og flaum er det berre midtsomars det i praksis er mogeleg å ferdast med båt på elva. Khatanga er særs rik på fisk. 

Elvehamna og landsbyen Khatanga ligg på høgresida (sørsida) av elva, rundt 15 km etter starten ved Kotuj/Kheta-samløpet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Khatanga» frå Wikipedia på bokmål, den 28. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Davik** er ein tidlegare sjølvstendig kommune i Sogn og Fjordane fylke som blei oppretta som Davik formannskapsdistrikt i 1837. I 1965 blei norddelen av kommunen del av Vågsøy og Eid kommune og sørdelen del av Bremanger kommune.

Kommunen var identisk med Davik prestegjeld. Prestegjeldet var delt i Davik og Rugsund sokn, i tillegg til Ålfoten kapellsokn. Store delar av prestegjeldet/kommunen låg på nordsida av Nordfjorden, medan kommunesenteret låg på sørsida. Nordsida var mest folkerik, men alle soknekyrkjene låg på sørsida. Davik kyrkje i Davik var hovudkyrkja for kommunen.

Kommunehistorie
---------------

1. januar 1913 blei ein del av Davik, garden Metteneset med 3 innbyggjarar, overført til Gloppen kommune.

1. januar 1964 blei Husevågøy, Grindøy, Gangsøy, Risøy og området nord for Nordfjorden austover til Levdal i kommunen slått saman med Sør- og Nord-Vågsøy kommunar og delar av Selje til den nye Vågsøy kommune. Desse delane av Davik hadde 1 216 innbyggjarar.

1. januar 1965 blei området sør for Nordfjorden og øyområda (bortsett frå øyane som året før gjekk inn i Vågsøy), i tillegg til det meste av Bremanger, slått saman til den nye Bremanger kommune. Dei delane av Davik som gjekk inn i Bremanger hadde 1 567 innbyggjarar.

Frå same dato gjekk området nord for Nordfjorden austover frå og med Levdal i Davik slått saman med Eid kommune og delar av Hornindal kommune til den nye Eid kommune. Det var 654 innbyggjarar frå Davik som gjekk inn i denne nye kommunen.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Davik kommune frå 1890 til 1964:**

| 1890 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 3170 | 3400 | 3380 | 3658 | 3627 | 3594 | 3489 |
|

Fotnotar
--------

1. 1 2  Anders Gjerde, 2002. Grenseendringar i Sogn og Fjordane. Henta frå Kjelda nr 3, 2002. (Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane)
2. ↑  «Davik» i *Store norske leksikon*, snl.no.
3. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
4. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
5. 1 2  Folkemengd i Davik 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå
**Sorsele kommune** ligg i Västerbottens län i Lappland i Sverige. Kommunen grensar i vest til Rana kommune i Noreg, til Arjeplog kommune i nord, Malå kommune og Lycksele kommune i aust, og Storuman kommune i sør. Sorsele er den nest minste kommunen i Sverige etter folketal.

Administrasjonssenter i kommunen er Sorsele. 

Sorsele kyrkje

Administrativ historie
----------------------

Dei to kommunereformane i 1952 og 1971 påverka ikkje grensene til Sorsele kommune. Den einaste verknaden av den første var at eit *municipalsamhälle* som vart oppretta i 1935, vart oppløyst i 1955.

Kommunekommunevåpenet
---------------------

Kommunekommunevåpenet til Sorsele kommune kom til etter ein konkurranse på 1960-talet, og vart fastlagt ved ein kongeleg resolusjon i 1970, og deretter registret av Patent- och registreringsverket i 1974. Kommunevåpenskjoldet viser to krosslagde blå ski gjennomtrengt av eit blått ulvespyd med raud spiss. Over spydet er det ein kniv for tilreiing av reinhorn.

Samisk språk
------------

Samisk har status som offisielt minoritetsspråk i kommunen og kommunen inngår i forvaltningsområdet for samisk språk i Sverige.

Geografi
--------

Innsjøen Storvindeln ligg i kommunen. Vindelälven er det største vassdraget. Delar av fjellområdet Vindelfjällen på grensa mot Storuman kommune er eit naturreservat. I aust er det store myr- og skogområde, og skogbruk og treindustri er viktige næringar i kommunen. Reindrift er òg ei viktig næring, i fjellbyen Ammernes finst området i Sverige med høgast reintettleik.

E45 og Inlandsbanan går gjennom kommunen.

Tettstader
----------

Sorsele kommune hadde berre ein tettstad i 2005.
Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005].

| # | Tettstad | Innbyggjarar |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Sorsele** | 1 288 |

Småstader
---------

Det finst tre småstader i Sorsele kommune (folketal den 31. desember 2005):

| Nr | Småstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1 | Blattnicksele | 187 |
| 2 | Gargnäs | 138 |
| 3 | Ammarnäs | 95 |

Andre stader
------------

* Lomselenäs
* Grans sameby
* Rans sameby

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sorsele kommune» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Folketalsstatistik kvartal 3 2011. Statistiska centralbyrån (30. september 2011). Besøkt 7. januar 2012.
2. ↑  Det svenske Språkrådets hjemmesider, om minoritetsspråk
3. ↑  Artikkel om Sorsele kommune i snl.no
4. ↑  Renskötsel i Sorsele Arkivert 2013-12-07 ved Wayback Machine. frå nettstaden til Storsele kommunes.
5. ↑  Statistiska centralbyrån den 31 december 2005
6. ↑  Statistiska centralbyrån den 31 december 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

Offisiell heimesidefor Sorsele kommune

| * v
* d
* e
Kommunar i Västerbottens län i Sverige |
| --- |
|  | Bjurholm • Dorotea • Lycksele • Malå • Nordmaling • Norsjö • Robertsfors • Skellefteå • Sorsele • Storuman • Umeå • Vilhelmina • Vindeln • Vännäs • Åsele |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ISNI
* GeoNames

 |
**David Wilkie** (18. november 1785–1. juni 1841) var ein skotsk målar som frå 1830 var hoffmålar i Storbritannia, og som vert rekna som ein av grunnleggjarane av målarkunsten i Skottland.

Liv og gjerning
---------------

*Introduksjonsbrevet*, 1813
*Pitlessie-marknaden*, 1804
*Opplesing av testamentet*, 1820
Wilkie byrja studere kunst i Edinburgh i 1799. Fire år seinare fekk han pris for biletet *Kallisto i badet med Diana*. Frå 1805 studerte han ved Royal Academy of Arts i London, der han fekk merksemd for måleri som til dømes *Lokalpolitikaren* og *Den blinde felespelaren*. I 1811 vart han teken opp som medlem av kunstakademiet. Dei komande åra måla han bilete som *Introduksjonsbrevet* og *Testementet vert opplese*.

År 1825 la Wilike ut på ein rundtur på det europeiske kontinentet. Gjennom ein treårsperiode besøkte han Frankrike, Tyskland, Italia og Spania. Under denne reisa endra han både stil og tema. I staden for ei nøyaktig penselføring valde han å måle med brei pensel. Gjennom sine studium av gamla meistrar, mellom andre Correggio, Rembrandt og Diego Velázquez fekk bileta hans ein lettare karakter, dei meir ymta frampå enn avdekte. Måleri som *Spansk posada* og *Jenta frå Zaragoza* er døme på dette.

*Jenta frå Zaragoza*, 1828
Så småningom gjekk Wilkie over til å måle historiske bilete og portrett. Best kjend av historiemåleria er *Knox deler ut sakramentet*; andre er *Columbus og egget* og *Maria Stuarts flukt*. Mellom portretta hans merker framstillingane av kong Georg, dronning Victoria, lady Lyndhurst, sir James MacGregor, hertugen av Wellington og landskapsmålaren Thomas Daniell seg ut.

Frå 1830 var Wilkie «kongens målar» og vart i 1836 slått til riddar. År 1840 reiste han til Konstantinopel, der han måla eit portrett av sultanen Abdülmecit. Deretter besøkte han Palestina og Egypt, men vart sjuk i Alexandria. Han døydde ombord på ein fregatt ved Malta og liket vart senka i havet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Wilkie» frå Wikipedia på svensk, den 1. juli 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **David Wilkie**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Koordinatar: 31°27′30.96″N 35°23′19.68″E﻿

**Ein Gedi** (hebraisk skrift עֵין גֶּדִי, tyder 'Geitekjekjelda') er ein kibbutz på vestsida av Daudehavet i Israel. Han ligg langs utkanten av Judeaørkenen ved den historiske staden Ein Gedi, og er kommunesenter i Tamar regionale kommune. I 2011 hadde kibbutzen 213 medlemmar.

Ein Gedi driv hovudsakleg med jordbruk og turisme. Kibbutzen driv òg ein 100 mål stor botanisk hage som husar over 900 planteartar frå heile verda.

Historie
--------

Botanisk hage langs kysten av Daudehavet.
Kibbutzen vart grunnlagd i 1953 av avgangselevar frå sionistiske ungdomsrørsler og medlemmar av Nahal. Han ligg på Den grøne linja som skilde Israel frå det Jordan-heldte Vestbreidda, og låg fullstendig isolert i ørkenen. Den nærmaste israelske landsbyen var fleire timar unna langs ein grusveg. Etter seksdagarskrigen i 1967, då Israel erobra Vestbreidda frå Jordan, vart det asfaltert ein veg frå Jerusalem via Jeriko og langs kysten av Daudehavet. Dette enda i røynda isolasjonen til kibbutzen og opna døra for utviklinga ein har i dag. I dag bur det 650 innbyggjarar i Ein Gedi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ein Gedi (kibbutz)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ein Gedi gets a new lease on life
2. ↑  Ein Gedi, A streamlined approach

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (*hebraisk*) Arkivert 2008-06-28 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Tamar regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Ein Gedi |
| Moshavar | Neot HaKikar**·** Ein Hatzeva**·** Ein Tamar |
| Fellesbusetnader | Har Amasa**·** Neve Zohar |
| Andre busetjingar | Ir Ovot |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Burj Khalifa, den høgaste skyskraparen i verda med sine 828 meter
**Skyskrapar** er ei nemning som blir nytta om spesielt høge bygningar, per definisjon høgare enn 500 fot eller ca. 152,5 meter. I Europa er det etter kvart blitt vanleg å bruke 150 m som definisjon. Det engelse ordet *skyscraper* var opphavleg namnet på ei høg mast, eller eit segl, på eit seglskip. 

På 1800-talet var det uvanleg at hus hadde meir enn seks etasjar; det blei for slitsamt for folk å gå trappane og vasstrykket i vassrøyra nådde berre 15 meter opp i bygget. Utviklinga innanfor stål, armeringsjern, heisar og vasspumper gjorde skyskraparane moglege. Den fyrste verkelege skyskraparen kom i Chicago, Home Insurance Building, og var ti etasjar høg.

Den høgaste skyskraparen i verda i dag er Burj Khalifa (828 m) i Dubai, medan den nest høgaste bygningen i Noreg, Oslo Plaza (117 m), ikkje eigentleg er ein skyskrapar, sjølv om både den og lågare bygningar av og til blir omtalt som skyskraparar i media.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN

 |
**Skyforger** er eit svartmetallband frå Latvia som spelar ei form for svartmetall som ofte blir kalla folkemetall, eller folk metal. Bandet blei danna i 1995 og har gitt ut fem fullengdarar, og av dei er den eine ei nyinnspeling av den første demoen deira frå 1997. Musikken dei spelar er sterkt påverka av folkemusikk, noko ein lett kan høyra ut frå bruken av tradisjonelle folkeinstrument og folketonar. 

Albumet *Zobena Dziesma* ('Sverdsongar'), som vart utgitt i 2003, består berre av latviske folkeviser. Eit gjennomgåande tema i tekstane er og lokalhistorikk og lokal naturreligion, noko som minnar om kva det norske bandet Windir gjorde. Dei to banda har elles ulike musikalske uttrykk. Skyforger er eit av Europas mest kjende band innan sin sjanger, men har nok størst oppslutning i Latvia ettersom dei fleste tekstane er på morsmålet deira. 

Enkelte har sett på Skyforger som nazistisk musikk på grunn av deira sterke «nasjonalromantiske» preg, og at logoen deira inneheld eit symbol som minner om solkrossen. I røynda har dette symbolet snarare med folklore å gjere, ettersom krossen i baltisk tradisjon er eit symbol på [[]]tore, og kan difor sjåast i samanheng med bandnamnet. Bandet sjølv avviser alle skuldingar som set dei i nynazistisk lys.

Medlemmer
---------

* Peter - Gitar, vokal og tradisjonelle instrumenter
* Rihards - Gitar
* Edgar «Zirgs» - Bassgitar, støttevokal og tradisjonelle instrumenter
* Edgar «Mazais» - Trommer og perkusjon
* Kaspars - Tradisjonelle instrumenter og støttevokal

Utgitte plater
--------------

* Semigall’s Warchant (1997) (demo)
* Kauja pie Saules (Battle of the Saule) (1998)
* Latviešu Strēlnieki (Latviske Riflemenn) (1999)
* Pērkonkalve (Toresmie) (2003)
* Zobena Dziesma (Sverdsongar) (2003)
* Semigalls' Warchant (2005) (Nyutgjeving av '97-demoen med fire ekstra songar)
* Kurbads (2010)
* Senprūsija (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**David Vogt** (2. mai 1793–6. juni 1861) var ein norsk embetsmann og stortingsmann. Han var far til Lorenz Vogt, medan statsråden Jørgen Herman Vogt og presten Nils Nilsen Vogt var brørne hans, og statsråden Nils Vogt ein brorson.

David Vogt var fødd i Drammen, der faren då dreiv trelasthandel. Han arbeidde som assistent i general-postdireksjonen sitt revisjonskontor, seinare var han lottoasisstent i København. I den danske hovudstaden tok han juridisk eksamen i 1815, med gode karakterar. Same året kom han til Noreg og byrja som kopist i Justisdepartementet, konstituert byråsjef i 1817. I 1818 vart han overrettsprokurator i Kristiania.

År 1831 vart han utnemnd til byfut i Moss, eit embete han hadde resten av sitt liv. Han var medlem av fleire kongelege kommisjonar, mellom anna i 1843 av den «Kongelige Commisjon til at udarbeide Lovforslag andgaaende Brændeviinsbrænden».

Vogt var stortingsrepresentant for Moss både i 1836, 1836-37, 1839 og 1842. I 1845 og 1848 representerte han Moss og Drøbak på Stortinget. Både i 1836 og 1836-37 var han sekretær i næringskomiteen. I 1839 og i 1842 var han formann i næringskomite nr 2, i 1845 formann i næringskomite nr 1. Han var elles formann i komiteen om stempellova i 1839.

Vogt døydde i Moss i 1861.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om David Vogt NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Musculus erector spinae** (frå latin, *erector* - «oppreisar», *spinae* - «som høyrer til ryggtaggane»), på norsk òg kalla **den store ryggstrekkjaren**, er ei gruppe av musklar som har som oppgåve å strekkje ryggsøyla, *columna*. Musklane ligg parvis på kvar si side av ryggsøyla og går vertikalt nedover ryggen. Han er rekna som dei inste ryggmusklane sidan han ligg heilt inn mot ribbeina og ryggsøyla.

Anatomi
-------

*M. erector spinae* kan igjen bli delt inn i tre muskelgrupper. Lengst lateralt ligg *m. iliocostalis*, meir medialt er *m. longissimus* og heilt medialt finn vi *m. spinalis*. Desse undergruppene kan enno ein gong bli delt inn i ulike musklar etter om dei er i hals-, bryst-, lende- eller krossryggregionen. 

Han er tjukk og brei i lumbarregionen som deler seg opp i tre søyler på kvar side og blir då tynnare. Han har eit felles utspring frå krossbeinet, tarmbeinet og lenderyggtaggane på ryggsøyla, *processi spinosi lumbales*, og festar på mange strukturar i ryggsøyla og ribbeina.[1]

For fleire detaljar, sjå artiklane om dei særskilde musklane. 

Muskelgruppa ligg godt beskytta i ryggveggen. I lumbar- og torakalregionen er han dekt av ein tjukk aponevrose kalla *fascia thoracolumbalis*, og i cervikalregionen av *ligamentum nuchae*. Mellom desse to seneblada ligg skulderblada, *mm. rhomboidei major et minor* og *m. trapezius* ytst.

Innervasjon
-----------

Han er innervert av dorsalgreinene av spinalnervane frå ryggmergsegmenta som svarer til det myotomet som høyrer til den spesifikke muskelen.

Rørsle
------

Muskelen har som hovudfunksjon å strekkje ut ryggen. Om berre ei side trekkjer seg saman, vil det gi ein bøyg til den sida som trekte seg saman. Ved stabilisering av overkroppen vil kan òg kunne heve bekkenet.

Sjukdom og opptrening
---------------------

God muskelkraft i *m. erector spinae* er viktig for ikkje å få ondt i ryggen. Ved Scheuermanns sjukdom som er ei liding kor ryggvirvlane veks ujamt anteriort og posteriort og dannar kileforma virvlar som kan utvikle pukkelrygg, så er det særs viktig å trene desse musklane for å ikkje få ein rygg som får unaudsynleg store belastingar.

Kjelder
-------

1. ↑  Feneis, Heinz: *Anatomisk billedordbog*, Munksgaard Danmark, 2011, 3. utgåva (dansk)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Snl.no - Rygg
Koordinatar: 48°33′N 17°05′E﻿

Skalica
**Záhorie** (ungarsk *Erdőhát*) er ein region vest i Slovakia som grensar til Dei vesle Karpatane i aust og elva Morava i vest. Sjølv om det ikkje er ein administrativ region, er han ein av 21 offisielle turistregionar i Slovakia. Záhorie omfattar regionane Bratislava region (Malacky distrikt og Záhorská Bystrica i Bratislava), Trnava region (Senica og Skalica districts) og Trenčín region (sør i Myjava distrikt). Regionendannar òg grensa mello Slovakia, Tsjekkia og Austerrike.

Namn
----

Namne «Záhorie» tyder «Landet bak fjella» og viser til De vesle Karpatane som skil Záhorie frå resten av Slovakia.

Folkesetnad
-----------

Det bur om lag 170 000 innbyggjarar i området. Byar i regionen er Brezová pod Bradlom, Gbely, Holíč, Malacky, Senica, Skalica, Stupava og Šaštín-Stráže.

Innbyggjarane taler ein særeigen slovakisk dialekt som liknar dialekten i Mähren, og innbyggjarane vert kalla *záhoráci*.

Miljø og økologi
----------------

Enkelte delar av Záhorie er verna med Záhorie verna landskapsområde, det første låglandet som har denne statusen i Slovakia. Landskapsområdet dekkjer 275,22 km² og er delt inn i to fråskilde delar, ein nordaustleg og ein vestleg. Dei vesle Karpatane verna landskapsområde og Biele Karpaty verna landskapsområde ligg delvis i Záhorie.

Galleri
-------

* SenicaåsaneSenicaåsane
* ChvojniceåsaneChvojniceåsane
* SanddynerSanddyner
* MoravaMorava
* Kroksjø ved MoravaKroksjø ved Morava
* Bor låglandet, furuskogBor låglandet, furuskog
* Sletter nær UnínSletter nær Unín
* Fjellet ZárubyFjellet Záruby

Bakgrunnsstoff
--------------

* Záhorie på Slovakia.travel
* Záhorie Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine. på enjoyBratislava Arkivert 2007-07-16 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Záhorie» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Gramma Nyelvi Iroda*, arkivert frå originalen 23. oktober 2007, henta 5. april 2009
2. ↑  *Pozsony fylke*, arkivert frå originalen 11. mars 2008, henta 5. april 2009
Skycar M400
**Moller Skycar** er ein såkalla personleg VTOL (Vertical Take-Off and Landing). Det vil seie ein flymaskin som skal brukast av privatpersonar. Han vert utvikla av Paul Moller, Professor Emeritus ved UC Davis. Professor Moller har arbeidd med å utvikle ein VTOL til personleg bruk i nesten 40, og i 2003 vart han belønna, då hans Skycar M400 for klarte å gjennomføre ein testflyging. No arbeider professor Moller med å redusere kostnader og problem med M400 såpass at han kan seljast kommersielt.

Målet er at M400 skal vere eit firemanns transportmiddel som kan brukast og køyrast av kven som helst, omtrent som ein vanleg bil. Skilnaden ligg i at Skycar, i motsetning til ein vanleg bil, er ein flymaskin. For at einkvan skal kunne bruke Skycar, må mykje av styringa vere overlate til ein sentral for flyrafikk og til ein autopilot i maskinen, som tek seg av storparten av flyinga. Det einaste sjåføren må gjere er å fortelje maskinen kor han skal og kor fort han skal køyre, så vil maskinen gjere resten.

Maskinen nyttar 8 Wankelmotorer for fram- og oppdrift, som gir ein marsjfart på ca. 450 km/t. Wankelmotorer er ikkje dyre, noko som gjer at det vil vere mogeleg å få prisen på ein M400 ned på same nivå som ein vanleg bil. Likevel reknar Moller med at dei fyrste modellane vil koste oppimot 1 million US Dollar.

I følgje Professor Moller, vil den fyrste kommersielle typen Skycar vere like stor som ein vanleg bil, slik at han får plass i ein garasje, bruke om lag like mykje bensin som ein stor bil, ha fallskjerm for heile maskinen og kunne køyre korte avstander på vanleg veg, for å kunne komme seg til spesielle flyplassar (i teorien er desse berre nødvendige for tryggleiken, maskinen kan ta av kor som helst, i og med at han tek av vertikalt).

Skycaren sine to største minus ville vere et høgt konsum av drivstoff og mykje støy. Sjølv om konsumet per kilometer ville vere det same, så ville Skycar verte brukt til lengre reiser, som reiser over havet og til uframkommelege plassar. Difor vil han nok bruke meir drivstoff. Sidan Skycar går på tradisjonell bensin vil forurensinga vere betrakteleg.
Lyden vil nok gjere at Skycar ikkje i fyrste omgang vil verte brukt i storbyar eller tett folkesette område. Men Skycar sine eigenskapar: at han er raask, kan lande neste nkor som helst og kan frakte fire personar, vil gjere at han i fyrste rekke vil vere nyttig i politi- kyst/grensevakt- og brannslukkingsarbeid, samt i ambulanse- og letemannskapsarbeid.

Grunna veldig lang utviklingstid (nesten 40 år) har det vore ein del skepsis om korvidt Skycar nokonsinne vil vere kommersielt nok. Somme har hevda at "Moller Skycar" aldri vil komme seg i lufta i stor stil, og somme har til og med hevda at Professor Moller med vilje er for optimistisk, for å få investorar til å investere i noko som aldri vil kunne gi forteneste.
*Denne artikkelen handlar om breen i Antarktis. For breen på Grønland, sjå Chamberlinbreen på Grønland.* 
Koordinatar: 67°34′S 65°33′W﻿

**Chamberlinbreen** er ein isbre som flyt nordaust ut i Whirlwindfjorden kring 4 nautiske mil søraust for Matthesbreen, på austkysten av Graham Land. Han vart oppdaga av sir Hubert Wilkins på ein flytur under 20. desember 1928, og i 1940 vart fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service. Han vart kartlagt i 1947 av Falkland Islands Dependencies Survey, som namngav han etter den amerikanske glasiologen og geomorfologist Thomas C. Chamberlin, som var lærar og geologiprofessor ved University of Wisconsin og Chicago.

Kjelder
-------

1. ↑  «Chamberlin Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. desember 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Chamberlinbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| **Isla de Alborán** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Isla de Alborán is located in
Plasseringa til Isla de Alboran

 |
| **Stad** | Alboranhavet |
| **Koordinatar** | 35°55′00″N 03°02′00″W﻿

 |
| **Areal** | 0,07 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 15 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Spania |
| **Provins** | Almería

 |

**Isla de Alborán** er ei lita øy i Alboránhavet, heilt vest i Middelhavet, om lag 50 km nord for kysten av Marokko og 90 km sør for provinsen Almería i Spania. Øya har høyrt til Spania sidan 1540 og vart erobra frå den tunisiske sjørøvaren Al Borani i slaget ved Alborán. I dag høyrer ein garnison frå den spanske marinen til her og eit automatisert fyr.

Marokko har gjort krav på dei spanske *plazas de soberanía*-enklavane og øyane ved kysten av Marokko, men har aldri gjort formelt krav på Alborán.

I dag er øya administrativt ein del av Almería og distriktet Almería Pescadería.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Luftfoto Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

Sjå òg
------

* Alboranhavet
* Almería

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 59°54′16″N 10°44′27″E﻿
**Forsvarsmuseet**, forkorta **FMU**, er hovudmuseum for musea til det norske Forsvaret. Det ligg i bygg 62 på Akershus festning, eit av dei gamle militærarsenala (lagringsplass) frå 1860-åra inst på Festningsplassen. Forsvarsmuseet hadde tidlegare namnet Hærmuseet (endå tidlegare Artillerimuseet), og har difor stort sett materiell frå hæren. Museet har gratis inngang.

Historie og hovudfokus
----------------------

Muséet vart skipa i 1946 ved at Artillerimuseet (skipa i 1860) og Intendanturmuseet (skipa i 1928) vart slegne saman under namnet Hærmuséet. Til å byrje med var museet berre ope for militærpersonell, men vart opna for publikum i 1978 av kong Olav V under namnet Forsvarsmuséet.

Hovudformålet med museet er å vise norsk militærhistorie frå vikingtida til i dag, og fremje interessa for militærhistoria, særleg blant barn og unge. Museet har seks avdelingar:

* *Dei eldste tider*, militærhistoria frå vikingtida til 1814.
* *1814-1905*, militærhistoria frå 1814 til 1905.
* *1905-1940*, militærhistoria frå 1905-1940.
* *1940*, militærhistoria frå 1940 til 1945 med fokus på landkrigen.
* *Sjøkrigen*, militærhistoria frå 1940 til 1945 med fokus på sjøkrigen.
* *Etter krigen*, militærhistoria frå 1945 til i dag.

I tillegg er det stundom spesialutstillingar.

Undermusea
----------

Forsvarsmuseet har som oppgåve å vere hovudmuseum for undermusea i Forsvaret:

* Hjemmefrontmuseet (Oslo)
* Oscarsborg festningsmuseum (Drøbak)
* Kongsvinger festningsmuseum (Kongsvinger)
* Rustkammeret (Trondheim)
* Luftforsvarsmuseet (Bodø)
* Bergenhus festningsmuseum (Bergen)
* Marinemuseet (Horten)
* Forsvarets flysamling (Gardermoen)

Skuletenesta
------------

Formålet til Forsvarsmuseets skuleteneste er å skape interesse og kunnskap om historie generelt og norsk forsvarshistorie spesielt, med hovudfokus på skuleklasser.

Vernepliktige som museumsarbeidarar
-----------------------------------

Tidlegare var det vanlegvis vernepliktige, fem meinige og ein korporal, som utførte oppgåver som vakthald, administrativt arbeid, snikkararbeid og anna museumsarbeid. Dei vernepliktige var underlagt Akershus kommandantskap og «lånt» ut til Forsvarsmuseet. No har museet ein eller to lærlingar i kontor- og administrasjonsfag som hjelper til med administrasjon og museumsarbeid.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Forsvarsmuseet**

* Forsvarsmuseet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS

 |
NKVD-emblem
**NKVD** -  **Folkekommissariatet for innanrikssaker** (russisk *Народный комиссариат внутренних дел*, *НКВД*, *Narodnyj komissariat vnutrennikh del*) var Sovjetunionen si interne tryggingsteneste og hemmelege politi frå 1934 til 1946. 

NKVD inkluderte det regulære politiet i Sovjetunionen (inkludert trafikkpoliti, brannvesen, grensevakter og arkivar) men er betre kjend for å drive Gulagsystemet og 'Hovuddirektoratet for statens tryggleik' (GUGB) som til slutt vart til *Komiteen for Statens Sikkerhet*, betre kjent som KGB.

NKVD utførte masseavrettingar, dreiv Gulagsystemet med eit stort nettverk av konsentrasjonsleirar (med slavearbeidsleirar), undertrykte motstand mot kommunistregimet og utførte massedeportasjonar av heile folkegrupper, minoritetar og andre grupper (som til dømes «kulaker») til øyde område av landet. Dei vakta også statsgrensene, dreiv spionasje og politiske løynmord utanlands, var ansvarlege for påverknad av framande regjeringar og gjennomføring av stalinistisk politikk i høve til kommunistiske rørsle i andre land.

I Stalin-perioden inkluderte NKVD sine oppgåver mellom anna etnisk reinsing og folkemord. I 1940 utførte NKVD Katyn-massakren, der mellom 10 000 og 20 000 polske offiserar og intellektuelle vart avretta.[1] Same år tok også NKVD-agenten Ramón Mercader livet av Lenin sin nære medarbeidar Lev Trotskij i Mexico.

Kjelder
-------

1. ↑  Lokk på Katyn-drapene
**Tobias Brodtkorb Bernhoft**, kjend som **Bias Bernhoft** (13. oktober 1902–24. november 1986) var ein norsk songar og revyforfattar.

Karriere
--------

Bernhoft var fødd på Mjølfjell. Han debuterte som revysongar i 1926, og avslutta karrieren med å skriva tekstar til Jens Book-Jenssen i 1974. Gjennom hundreåret var han ein av dei viktigaste bakmennene i norsk revy, og skreiv for og/eller samarbeida med Arild Feldborg, svigersonen Bjørn Sand, Leif Juster, Einar Rose, Lalla Carlsen, Elisabeth Granneman, Kari Diesen, Wenche Myhre, Dizzie Tunes og Dag Frøland. Mellom Bernhoft sine kjende revyviser kan nemnast «Karl Johan og jeg» og «Omatt og omatt». Bias Bernhoft døydde i Oslo.

TV-portrettet *Teksten var av Bias Bernhoft* vart sendt i NRK i 1965. I det private dreiv han frå 1928 ein tobakksforretning på Majorstuen i Oslo. Denne vert i dag (2008) driven av dotter hans, Unni Bernhoft Sand, som også har ei fortid på «dei skrå breiddene». Bias Bernhoft vart tildelt Leonardstatuetten i 1973.

Kjelder
-------

1. ↑  Biografi i Store norske leksikon

* *Denne artikkelen bygger på «Bias Bernhoft» frå Wikipedia på bokmål, den 3. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
| Champigny-sur-Marne |
| --- |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Val-de-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  11,3 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 75 200   6 655/km² |
| Koordinatar | 48°49′02″N 02°29′51″E﻿Koordinatar: 48°49′02″N 02°29′51″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.champigny94.fr |

**Champigny-sur-Marne** er ein kommune og by i dei søraustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 12,5 km frå Paris sentrum i departementet Val-de-Marne, og har eit folketal på om lag 75 000 innbyggjarar.

Namn
----

Champigny-sur-Marne var opphavleg berre kalla Champigny. Namnet Champigny har sitt opphav i det mellomalderlatinske ordet *Campaniacum*, som tyder «eigedomen til Campanius», ein gallo-romersk landeigar.

I 1897 vart namnet på kommunen offisielt Champigny-sur-Marne (som tyder «Champigny ved Marne»), for å skilje han frå andre kommunar i Frankrike med same namn.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Isla Guadalupe** er ei meksikansk øy i Stillehavet. Ho ligg ca. 260 km vest for Californiahalvøya. Øya har vulkansk opphav og ligg på eit varmepunkt utanfor kontinentalsokkelen. Arealet er 250 km³, og det høgaste punktet nesten 1300 moh. Administrativt høyrer øya til kommunen Ensenada i delstaten Baja California.

Øya hadde tidlegare eit rikt planteliv som viste slektskap nordover mot California. Nesten 16 % av planteartene er endemiske, av desse to monotypiske slekter. Innførte geiter åt vegetasjonen sna og har ført til utrydding av minst 26 planteartar. Geitene blei fjerna i perioden 2003 til 2007, og skog med guadalupesypress held no på å reetablera seg.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Isla Guadalupe» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juni 2022.*

Litteratur
----------

* J.L. León de la Luz; J.P. Rebman; T. Oberbauer (2003). «On the urgency of conservation on Guadalupe Island, Mexico: is it a lost paradise?». *Biodiversity & Conservation* **12** (5): 1073–1082. ISSN 1572-9710. doi:10.1023/A:1022854211166.
* M. Rodriguez, A. Hinojosa, A. Aguirre-Muñoz og C. García-Gutiérrez (2019). «The Guadalupe Island cypress forest: on the recovery track».  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

Koordinatar: 29°01′51″N 118°16′48″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Produktivitet** er ein eigenskap ved språklege ovringar, og fortel om dei kan opptre i nye samanhengar. Med *språklege ovringar* meiner vi mellom anna morfem, bøyingsmønster, ord og grammatiske konstruksjonar. Det finst ulike gradar av produktivitet.

Døme frå morfologien
--------------------

Ein gong på 1900-talet, truleg i siste helvta, lånte vi verbet *digge* 'like, nye' frå verbet *dig* 'setje pris på, like' i nordamerikansk engelsk slang – truleg gjennom svensk, skriv Nynorskordboka. Det heiter til dømes *å digge rock*. Då *digge* blei lånt, laut det bøyast i samsvar med eitt eller anna norsk bøyingsmønster. Her er dei tre mest sannsynlege mønstera det kunne følgje, oppgjevne med infinitiv, presens, preteritum og perfektum partisipp:

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| * **Bøyingsmønster A**
	+ digge
	+ diggar
	+ digga
	+ digga
 |  | * **Bøyingsmønster B**
	+ digge
	+ digger
	+ digde
	+ digd
 |  | * **Bøyingsmønster C**
	+ digge
	+ digg
	+ dagg
	+ dugge
 | 

 |

Som kjent følgjer *digge* bøyingsmønster A, og dette er ein indikasjon på at dette mønsteret er meir produktivt enn dei to andre bøyingsmønstera.
Her er tre vanlege indikasjonar på produktivitet for bøyingsklassar:

1. Dersom lånord i større grad følgjer bøyingsklasse X enn bøyingsklasse Y, er X meir produktiv enn Y.
2. Dersom ord i større grad skifter medlemskap frå bøyingsklasse Y til X enn omvendt, er X meir produktiv enn Y.
3. Dersom born heller bøyer eit ord i samsvar med bøyingsklasse X enn med bøyingsklasse Y, er X meir produktiv enn Y.

Eit døme på indikasjon 2 har vi ved verbet *drøfte*. Nynorskordboka oppgjev at dette verbet kan bøyast i samsvar med både bøyingsmønster A og bøyingsmønster B:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| * **Bøyingsmønster A**
	+ drøfte
	+ drøftar
	+ drøfta
	+ drøfta
 |  | * **Bøyingsmønster B**
	+ drøfte
	+ drøfter
	+ drøfte
	+ drøft
 | 



 |

I *Norsk Ordbog* oppgjev Ivar Aasen berre bøyingsmønster B for *dryfta*, og dette er den eldste bøyinga av dette verbet. Fleire verb som opphavleg blei bøygde etter bøyingsklasse B, har gått over i til bøyingsklasse A i mange dialektar, og dette er ein indikasjon på at bøyingsmønster A er meir produktivt enn bøyingsmønster B.
**Bhupen Hazarika** (8. september 1926–5. november 2011) var ein indisk songar, låtskrivar og filmskapar frå Assam. Han skreiv over 1 500 songar, hovudsakleg på assamesisk, men mange av dei blei også omsett til bengali og hindi. Hazarika var populær i India og Bangladesh, og musikken hans viste fram assamesisk og nordaustindisk kultur til eit vidare publikum. Hazarika var også politisk aktiv, og var sterkt inspirert av Paul Robeson, både musikalsk og politisk.

Hazarika blei først kjend for ein song han framførte som tolåring i filmen *Indramalati* (1939) som var skriven og regissert av Jyotiprasad Agarwala. Tretten år gammal skreiv han sin første eigne song, «Agnijugor Firingoti Moi».

Etter å ha oppnådd mastergrad ved Banaras Hindu University fekk han eit stipend til Columbia University i USA i 1949, der han tok doktograd i 1952 med avhandlinga *Proposals for Preparing India's Basic Education to use Audio-Visual Techniques in Adult Education*. Ved universitetet møtte han Priyamvada Patel, som han gifta seg med i 1950. Dei fekk ein son, Tez Hazarika, i 1952.

Bhupen Hazarika blei også kjend med den afroamerikanske songaren og aktivisten Paul Robeson, som skulle få stor innverknad på han. Robeson sin song «Ol' Man River» blei utgangspunktet for «Bistirno parore», ein song om indiske elvar som blei omsett til fleire indiske språk og stadig er populær. Gjennom karrieren skreiv Hazarika både reine kjærleikssongar og meir samfunnsmedvitne tekstar. Ein av hans omtykte songar er «Manuhe Manuhor Babey» ('Menneske er for menneskja'), som i si bengalske form «Manush Manusher Jonno» blei kåra til den mest populære songen i Bangladesh etter nasjonalsongen.

Tilbake i India blei Hazarika tilsett ved det nye Universitetet i Gauhati i Assam og gjekk unn i den venstreorienterte foreininga Indian People's Theatre Association. I 1993 blei han vald til leiar av den assamesiske litterære foreininga Asam Sahitya Sabha. Frå 1998 til 2003 var han leiar for det indiske nasjonalakademiet for utøvande kunst, Sangeet Natak Akademi.

Kjelder
-------

1. ↑  «Acclaimed singer Bhupen Hazarika dies at 85», CNN-IBN, 5 November 2011, arkivert frå originalen 6. november 2011, henta 5 November 2011

* Bhupen Hazarika (6 November 2011), guardian.co.uk
* "Manush Manusher Jonno �" (November 11, 2011), *The Daily Star*

* *Denne artikkelen bygger på «Bhupen Hazarika» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 63°0′44.845″N 22°19′50.671″E﻿

**Storkyro** (finsk **Isokyrö**) er ein kommune i landskapet Österbotten i Finland. Kommunen har cirka 5 000 innbyggjarar og eit areal på 357,63 km² der 2,92 km² er vatn. Storkyro er ein finskspråkleg kommune som grensar til kommunane Ilmajoki, Laihela, Lillkyro, Vörå-Maxmo, Kauhava og Seinäjoki.

Tettstaden Storkyro ligg ved Kyro älv (finsk *Kyrönjoki*). Ved Napo (finsk *Napue*) rundt 2 km oppover elva frå tettstaden stod eit avgjerande slag under den store nordiske krigen i 1714. Den svenske generalen Carl Gustaf Armfeldt leid her eit knusande nederlag overfor dei russiske styrkane, og Finland vart etter dette under russisk kontroll fram til freden i Nystad i 1721. I 1920 vart det reist eit minnesmerke over slaget i Napo.

Storkyro Gamla kyrka er kjend for veggmåleria sine.

Storkyro kyrkje

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Storkyro» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Napo i Uppslagsverket Finland Arkivert 2009-05-02 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Kommunar i landskapet Österbotten |
| --- |
| **Jakobstad** **·** **Kaskö** **·** Korsholm **·** Korsnäs **·** **Kristinestad** **·** Kronoby **·** Laihela **·** Larsmo **·** Lillkyro **·** Malax **·** **Nykarleby** **·** **Närpes** **·** Oravais **·** Pedersöre **·** Storkyro **·** **Vasa** **·** Vörå-Maxmo |
| Österbotten**·** Landskap i Finland**·** Finland |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For den norske krigshelten og kompaniet hans, sjå Martin Linge og Kompani Linge*

**Linge** er den lengste elva som berre renn innanfor grensene til Nederland med ei lengd på om lag 100 km. 

Ho har utspringet sitt nær landsbyen Doornenburg nær grensa til Tyskland og renn til Tiel. Frå her svingar ho seg gjennom Betuwe og munnar til slutt ut i Boven Merwede nær Gorinchem. Fram til Geldermalsen er ho ei heller lita og kanalisert elv. Frå Geldermalsen vert ho større med dike på sidene og små elvesletter. Elva var ein gong ei grein av Rhinen, men vart kutta av for lenge sidan. Elva er framkommeleg for små fartøy og er ei populær elv for fritidsbåtar. 

I eldre tider var elva ei viktig handelsåre, men i dag er denne rolla overteke av Rhinen og Waal. 

Det veks mykje epletre langs Linge og er eit vakkert område om våren når epletrea blømer. Kvart år i april vert det derfor organisert ei turløype kalla *Rode Kruis Bloesemtocht* langs elva.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2003-06-19 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Linge» frå Wikipedia på engelsk, den 9. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**David Teniers den yngre** (15. desember 1610–25. april 1690) var ein flamsk sjangermålar frå Antwerpen. Teniers er mest kjend for sine måleri frå bondelivet. Også far hans med same namn var ein kjend målar.

Liv og gjerning
---------------

Teniers viktigaste lærar var faren, David Teniers den eldre. Seinare vart han påverka av Peter Paul Rubens og særleg av Adriaen Brouwer. Han vart medlem av Sint-Lucasgildet i Antwerpen frå 1633, i 1645 vart han leiar av lauget. I 1637 gifta han seg med Anna Brueghel, ei dotter av Jan Brueghel den eldre.

*Erkehertug Leopold i galleriet sitt*, ca. 1651
Teniers sin viktigaste lærar var faren, David Teniers den eldre. Seinare vart han påverka av Peter Paul Rubens og særleg av Adriaen Brouwer. Han vart medlem av Sint-Lucasgildet i Antwerpen frå 1633, i 1645 vart han leiar av lauget. I 1637 gifta han seg med Anna Brueghel, ei dotter av Jan Brueghel den eldre.

Frå 1651 var Teniers hoffmålar i Brussel for erkehertug Leopold Vilhelm. Samstundes hadde han ansvar for erkehertugen si biletsamling. Han måla både kopiar av enkeltbilete i samlinga og av sjølve samlinga. I 1660 laga han *Pictorium Theatrum*, den aller første illustrerte katalogen av ei samling av måleri. Nesten eigenhendig grunnla han i 1664 det kongelege kunstakademiet i Antwerpen.

Teniers var svært produktiv, hundrevis av arbeida hans finst att og heng i nesten alle dei store kunstgalleria. Sjangermåleria hans var i si tid svært populære mellom samlarar. Desse er måla i ein stil som minner om Brouwer sin, men er mindre kraftfulle. Han måla også mange bilete med motiv frå det borgarlege liv, figurane er måla etter påverknad frå Peter Paul Rubens.

'Bønder speler kort i eit interiør', 1630-1645
Teniers måla ei mengd bilete frå landsbygda med folk som drikk, røyker og spelar kort på ei skjenkestove. Mange arbeid viser folkefestar, skilderhus, alkymistar i sine laboratorium og heksekjøken; totalt skal Teniers ha laga om lag 800 bilete. Ein stor del av livsverket hans var sjangermåleri over emne frå Bibelen, særleg om freistinga av Antonius, mellom 100 og 200 måleri over dette emnet vert tillagt Teniers og elevane hans.

Teniers var den mest fruktbare av dei flamske bondemålarane. Bileta has er meir moderate og mindre grove i framstillinga av landlivets gleder. Måleria er velkomponerte og har ein godmodig humor og ein rik og frisk fargebruk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Teniers der Jüngere» frå Wikipedia på tysk, den 19. mai 2012.*
* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **David Teniers den yngre**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Lingua franca** er latin for *frankisk språk*. Omgrepet blir i dag mest brukt om språk blir nytta som fellesspråk for ein større region med fleire innbyrdes uforståelege språk. Det opphavlege *lingua franca* var eit kunstig språk som vart nytta som handelsspråk i middelhavsområdet frå 1300-talet. Spor etter dette språket eksisterer framleis i dag.

Den opphavlege tydinga
----------------------

*Lingua franca* utvikla seg blant handelsmenn i middelhavsområdet som eit verktøy for å omgå språkbarrierar. I si eldste form var språket sterkt påverka av italienske dialektar. Fleire versjonar utvikla seg, blant anna ei portugisisk form som vart nytta på portugisiske skip og i koloniane. 

I dag finn ein spor etter språket særleg i algirsk slang. Også i britisk engelsk finn ein enkelte ord frå *lingua franca*, då mange engelske sjømenn tenestegjorde på skip der språket vart nytta.

Tydinga 'fellesspråk'
---------------------

Funksjonen *lingua franca* hadde som handelsspråk, har ført til at ein også nyttar omgrepet om eit fellesspråk i ein region med fleire språkgrupper, spesielt i samband med uoffisielle språk. Ein finn til dømes hausa i Vest-Afrika, hindi i det meste av India og swahili i Aust-Afrika. Språkforma som vert nytta som *lingua franca*, skil seg ofte frå den som vert nytta som morsmål, da ho vert påverka av dei ulike morsmåla i regionen. Eit land sitt offisielle språk kan også fungere som *lingua franca*, men blir då gjerne kalla nettopp 'offisielt språk'. Dette er eit vanleg fenomen særleg i tidlegare koloniar, der kolonimakta sitt språk vert nytta i offentlege samanhengar, medan innbyggjarane ofte har andre morsmål.

I Europa har fleire språk gjort teneste som fellesspråk i dei øvre samfunnslaga. Spesielt har latin utmerka seg som akademisk og kyrkjeleg språk gjennom mange hundreår.

Konstruerte språk som esperanto, ido, interlingua og volapük har vore meint å skulle fylle ein funksjon som globalt fellesspråk.

I våre dagar blir engelsk rekna som verdas *lingua franca*.
Gallionsfigur på skuleskipet SS «Christian Radich».
**Gallionsfigur** er ein figur festa til gallionen på eit skip, eller under baugsprydet på stamnen.

Gallionsfigurar var mest utbreidde frå 1500- til 1700-talet, då seglskip gjerne hadde gallionar. Dei forsvann i stor grad rundt 1900, då ein i stadig større grad tok i bruk jernfartøy. Ein har likevel også seinare utstyrt enkelte skip med ein skulptur i baugen, ofte i form av ein figur. Gallionsfigurar har tradisjonelt vore tillagt magiske, vernande krefter, men er seinare blitt brukte meir som pynt. 

Båtmodell frå det gamle Egypt. Både fram- og bakstamn er utstyrte med dyrehovud.
Gallionfiguraktige utsmykkingar på skip er kjende frå langt tilbake i tid, mellom anna frå dei gamle egyptarane, fønikarane og vikingane. Felles for alle desse skipa var at figuren sat rett på stamnen. Utviklinga av ein bakk som sat over og utanfor stamnen frå 1500-talet gjorde at ein i staden sette gallionsfiguren på baugsprydet.

Ein har brukt ulike figurar til gallionsfigur. Egyptiske skip kunne ha heilage fuglar, fønikarane hestar som stod for snøggleik, medan grekarane kunne ha villsvin som stod for villskap og godt syn. Romarane kunne ha ein menneskefigur, ein centurion som stod for kampmot. Vikingskip blei ofte kjende som drakeskip fordi nokre av dei hadde drakehovud ved stamnen. Andre dyrefigurar som drakar, slangar, okser, delfinar og svaner var utbreidde i Nord-Europa i mellomalderen. På 1600-talet blei løver populære som gallionsfigurar. På 1700-talet nytta ein heller gjerne figurar som stod for namnet til skipet. Det blei vanleg å ha kvinner som gallionsfigurar, gjerne med bert bryst. Desse skulle verna skipet etter ei gammal tru som sa at nakne kvinner kunne stilla storm på havet, medan kvinner ombord på skip gav ulukke.

Store gallionsfigurar i harde treslag kunne gje skipa dei høyrde til vektproblem. Den britiske marinen gjekk i 1742 over frå eik og alm til mjukare treslag, som furu, men kunne også nytta teak, som var motsandsdyktig mot vêr og vind og skadedyr.

I overført tyding kan ein kalla ein person i ei framskoten stilling, utan at dei har verkeleg makt, ein gallionsfigur.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gallionsfigur**

* Hjørdis Bondevik (2008). «Gallionsfigurer fra Norsk sjøfartsmuseums samling». *Norsk sjøfartsmuseum, Årbok 2007*. ISBN 978-82-90089-26-4. ISSN 1502-170X.

Kjelder
-------

1. ↑  British Museum, Ship's Figurehead, found in East Flanders
2. ↑  Stackpole, Edouard A. (1964), *Figureheads & ship carvings at Mystic Seaport*, Marine Historical Association, henta 14. november 2012
3. 1 2  «Ship's figureheads». *Research*. Royal Naval Museum Library. 2000. Henta 16. august 2013.

* «Gallionsfigur» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 22. juni 2014.
Koordinatar: 59°57′31.651″N 17°42′41.422″E﻿
**Storvreta** er ein svensk tettstad i Uppsala kommun i Uppsala län i landskapet Uppland. I 2005 hadde tettstaden 6 083 innbyggjarar. Storvreta ligg cirka femten kilometer nord for Uppsala. Storvreta er i dag den tredje største tettstaden til Uppsala kommune (etter Uppsala og Sävja).

Staden er kjend for innebandyklubben Storvreta IBK. Klubbens A-lag spelar i den svenske toppserien. På staden finst det barnehage, grunnskule, eldreomsorg, restaurant, daglegvarebutikkar og andre servicetilbod.

På 1980-talet blei store delar av Storvreta bygd ut, med mellom anna dei to bustadområda *Adolfsberg* og *Lyckebo*. Òg på 1990-talet gjennomgjekk staden store endringar. Då blei sentrum ombygd, og ein fekk eit nytt bibliotek.

Den største reggaefestivalen i Skandinavia, Uppsala Reggae Festival, blei i 2003 arrangert ved Ekeby Qvarn like utanfor Storvreta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Storvreta» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |