recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Byrjinga av Matteuspasjonen av Melchior Vulpius med tekst på finsk og svensk.
**Melchior Vulpius** (etternamnet latinisert form av **Fuchs**) (ca. 1570–7. august 1615) var ein tysk protestantisk kyrkjemusikar og komponist.

Vulpius var kantor i Schleusingen fra 1589 til 1596, og sidan bykantor i Weimar. Den første stillinga gav lite økonomisk utbytte, men med stillinga i Weimar, som han hadde i 20 år, var han godt økonomisk stilt. I denne tida gav han ut *Kirchegesänge und geistliche Lieder* (1604) og *Ein scön geistlich Gesangbuch* (1609). 

Blant melodiane i *Ein scön geistlich Gesangbuch* (1609) vert fire nytta i koralboka i Den norske kyrkja. Melodien «Christus der ist mein Leben» er nytta til mange salmer, blant dei  *Norsk salmebok* nr 100 «Han stod med strålekransen», vidare nr 171 «Guds kyrkje syng kring vide jord», nr 616 «Anden over vatnet sveiv» og nr 740 «Fagert er landet» («Lobt Gott den Herrn, ihr Heiden all»).

Komposisjonar
-------------

* *Pars prima Cantionum sacrarum* 1602
* *Pars secunda selectissimarum Cantionum sacrarum* 1603
* *Kirchen Geseng und Geistliche Lieder D. Martini Lutheri und anderer frommen Christen* 1604
* *Erster Theil Deutscher Sonntäglicher Evangelien Sprüche* 1612
* *Das Leiden und Sterben Unsers Herrn Erlösers Jesu Christi auß dem heiligen Evangelisten Matthäo* 1613 (Neuausgabe 1981)
* *Der ander Theil Deutscher Sonntäglicher Ev. Sprüche* 1614

Kjelder
-------

* *Cappelens musikkleksikon* (1980) ISBN 82-02-03690-9
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Uløya** (nordsamisk *Ulisuolu*) er ei øy i Skjervøy og Nordreisa kommune i Troms og Finnmark. Øya ligg på austsida av Lyngenfjorden. Uløya har eit areal på 78 km² og det høgaste punktet på øya er Blåtinden på 1142 moh.

Heile Uløya låg i Skjervøy kommune frå 1886 då Nordreisa vart skild ut frå Skjervøy, til 1972. I 1972 vart den sørlege delen av øya overført til Nordreisa.

På sørvestspissen av Uløya ligg handelsstaden Havnnes (Hamnnes). Staden er mellom anna kjend som heimstaden til «Mor Lyng» (Olivia Fredrikke Lyng) i første halvdel av 1800-talet. Handelsstaden har vore eigd av familien Giæver sidan 1868. I dag har Havnnes om lag 65 innbyggjarar.

På austsida av Uløya ligg bygdene Uløybukt og Klauvnes.

Det er ferjesamband mellom Havnnes og Klauvnes på Uløya, og Rotsund på fastlandet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Uløya» frå Wikipedia på bokmål, den 7. april 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Havnnesfestivalen Arkivert 2006-11-01 ved Wayback Machine.
* Nord-Troms Museum: Rotsund - Havnnes Arkivert 2005-12-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Verdsmeisterskapen på skeiser 2003 i firkamp** vart avvikla på Ruddalens idrottsplats i Göteborg i Sverige 8. og 9. februar. 24 kvinner og like mange menn frå 12 ulike land deltok i meisterskapen.

Nederlendaren Gianni Romme vart verdsmeister for andre gong, på dei neste tre plassane kom hans landsmenn. Romme var bestemann på dei to lengste distansane, Ids Postma gjekk fortast av alle på 500 meter og Jevgenij Lalenkov på 1500 meter. I kvinneklassa vart Cindy Klassen frå Canada verdsmeister for fyrste gong. Distansesigrarar var Jennifer Rodriguez på 500 m, Claudia Pechstein på 3000 m, Maki Tabata på 1500 m og Clara Hughes på 5000 meter.

Eskil Ervik var den einaste av dei norske deltakarane som hevda seg i tevlingane. Han vart sjettemann samanlagt, Lasse Sætre og Annette Bjelkevik enda høvesvis som nummer 21 og 22.

Skeise-VM 2003
--------------

### Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Gianni Romme |  Nederland | 158,105 |
| Sølv | Rintje Ritsma |  Nederland | 158,889 |
| Bronse | Ids Postma |  Nederland | 159,013 |
| 4 | Mark Tuitert |  Nederland | 159,380 |
| 5 | Jevgenij Lalenkov |  Russland | 159,851 |
| 6 | Eskil Ervik |  Noreg | 160,687 |
| 7 | Dmitrij Sjepel |  Russland | 161,076 |
| 8 | K.C. Boutiette |  USA | 161,085 |
| 9 | Johan Röjler |  Sverige | 161,150 |
| 10 | Jan Friesinger |  Tyskland | 161,906 |

Dato: 8.–9. februar

Kvinner
-------


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Cindy Klassen |  Canada | 170,545 |
| Sølv | Claudia Pechstein |  Tyskland | 171,144 |
| Bronse | Daniela Anschütz |  Tyskland | 173,633 |
| 4 | Kristina Groves |  Canada | 173,726 |
| 5 | Jennifer Rodriguez |  USA | 173,817 |
| 6 | Clara Hughes |  Canada | 173,897 |
| 7 | Maki Tabata |  Japan | 174,050 |
| 8 | Catherine Raney |  USA | 174,381 |
| 9 | Renate Groenewold |  Nederland | 174,388 |

Dato: 8.–9. februar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2003» frå Wikipedia på nederlandsk, den 2. januar 2024.*
**Potemkinkulisse** er ein falsk fasade eller blendverk som skal skjula den verkelege utsjånaden til noko, og vanlegvis gje inntrykk av at det er betre enn det eigentleg er. Ein kan nytta slike kulissar til propagandaføremål.

Bakgrunn
--------

Nemninga skal ha kome frå den russiske fyrsten Grigorij Potemkin, som før keisarinne Katarina II av Russland vitja Krimhalvøya i 1787 sørgde for å byggja opp kulissar av fasadar utan bakgrunn langs dei øyda breiddene av Dnepr som skulle gje eit inntrykk av større velstand og utvikling enn kva det verkeleg var. Slik kunne han gje eit inntrykk av at han hadde kome lengre i utviklinga av den nyleg erobra halvøya under det russisk-tyrkiske krigen (1787–1792). 

Historikaren Simon Sebag Montefiore som blant anna har skrive biografien *Potemkin og Katarina den store – en keiserlig forbindelse*, meiner at desse kulissene er ein myte som vart lansert av dei politiske fiendane til Potemkin.

Kjelder
-------

1. 1 2  «potemkinkulisse» i *Det Norske Akademis ordbok*
2. ↑  Tharoor, Ishaan (6. august 2010). «Top 10 Weird Government Secrets». *Time*. ISSN 0040-781X. Henta 1. september 2017.
3. ↑  «Did 'Potemkin villages' really exist?». *The Straight Dope*. 14. november 2003.

* *Denne artikkelen bygger på «Potemkinby» frå Wikipedia på bokmål, den 8. oktober 2018.*
**Diljá Pétursdóttir** (fødd 15. desember 2001 i Kópavogur på Island) er ein islandsk songar. Ho opptrer under fornamnet **Diljá** og vann den islandske songtevlinga *Söngvakeppnin* i 2023 og representerte Island i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool med låten «Power».

Bakgrunn
--------

Pétursdóttir blei kjend for det islandske publikum i 2015, då ho deltok i talentprogrammet *Ísland Got Talent*. I 2020 flytta ho til København, der ho studerte fysioterapi og tok songtimar samstundes.

I januar 2023 blei Pétursdóttir stadfesta som ein av deltakarane til den årlige songtevlinga *Söngvakeppnin*, der vinnaren får representere Island i Eurovision Song Contest. 18. februar slapp ho deltakerlåten «Lifandi inni í mér» (*levande inni meg*) og kvalifiserte seg til finalen 4. mars 2023. I finalen hadde låten fått engelsk tekst og tittelen «Power». Ho vann finalen og fekk dimed representere Island i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool. Etter sigeren nådde «Lifandi inní mér» plass 11 på den islandske singellista, mens «Power» låg på plass 29. I Eurovision Song Contest enda ho på 11. plass i den andre semifinalen og var dimed ikkje kvalfisert til finalen.

Referansar
----------

1. ↑  haraldsson, ingvar (15. februar 2015). «Diljávar stressuð en söng eins og engill - Vísir». *visir.is* (på islandsk). Henta 11. mars 2023.
2. ↑  Einarsdóttir, Júlía Margrét (13. februar 2023). «„Það var alltaf eitthvað sem vantaði að fylla" - RÚV.is». *RÚV*. Henta 11. mars 2023.
3. ↑  Washak, James (28. januar 2023). «Iceland: Söngvakeppnin 2023 Participants and Songs Revealed». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 11. mars 2023.
4. ↑  Granger, Anthony (18. februar 2023). «Iceland: Söngvakeppnin 2023 Semi-Final One Results». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 11. mars 2023.
5. ↑  «Diljáwill represent Iceland at Eurovision 2023». *eurovision.tv* (på engelsk). 4. mars 2023. Henta 11. mars 2023.
6. ↑  «TÓNLISTINN- LÖG». *Plötutíðindi* (på islandsk). Arkivert frå originalen 3. mars 2023. Henta 4. mars 2023.
7. ↑  «SecondSemi-Final of Liverpool 2023 - Eurovision Song Contest». *eurovision.tv*. Henta 18. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Diljá Pétursdóttir» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2024.*
**Great Blasket** (*An Blascaod Mór* på irsk) er den største av Blasketøyane i County Kerry i Republikken Irland.

Geografi
--------

Øya ligg om lag 2 km frå fastlandet ved Dunmore Head, og strekkjer seg 6 km sørvestover. Croaghmore er det høgaste punktet på øya med 292 meter over havet. Den næraste byen på fastlandet er Dunquin og det går båtar frå her til øya om sommaren.

Historie
--------

Øya var busett fram til 1953 då den irske regjeringa avgjorde at dei ikkje lenger kunne garantere for tryggleiken til innbyggjarane. Tre irske forfattarar har budd her: Tomás Ó Criomhthain, Peig Sayers og Muiris Ó Súilleabháin. Dei høyrer til tre ulike generasjonar og har alle skrive sjølvbiografiar. Slik har ein eit godt bilete av korleis livet på øya var frå midten av 1800-talet til rundt 1920. Dei skreiv alle på irsk, bøkene er omsett engelsk og andre språk. Heimane til Tomás Ó Criomhthain og Muiris Ó Súilleabháin er i dag ruinar, men huset til Sayers er vorte restaurert og var tidlegare ein del av eit ungdomsherberge.

### Eigarskap

Ungdomsherberget og kaféen som ein gong vart driven på øya er no stengd. Dette kjem av ein krangel mellom den irske staten, som ynskjer å gjere øya om til ein nasjonalpark, og ein person som gjer krav på store delar av øya.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Great Blasket Island frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Albina Kelmendi** (albansk: [alˈbina kɛlˈmendi]; fødd 27. januar 1998 i Peja i dåverande FR Jugoslavia, i dag Kosovo) er ein kosovoalbansk songar og låtskrivar. Ho blei kjend for det albanske publikum i 2014, då ho blei nummer to i den fjerde sesongen av *The Voice of Albania*. Ho representerte Albania i Eurovision Song Contest 2023 saman med fem av familiemedlemmane hennar.

Bakgrunn og karriere
--------------------

Albina Kelmendi blei født i Peja i Kosovo, som då var ein del av FR Jugoslavia. Ho lærte seg å spele klarinett og piano ved ein musikkskule i heimbyen, og ho opptredde etter kvart saman med familien under namnet «Family Band».

I 2014 fekk Kelmendi stor merksemd då ho deltok i den fjerde sesongen av albanske *The Voice*. Der enda ho til slutt på andreplass bak Aslaidon Zaimaj. I 2015 deltok ho sangfestivalen Top Fest med songen «Nuk ka ma mire».

I juni 2022 slapp Kelmendi debutalbumet *Nana loke*. I desember same år deltok ho og fem familiemedlemmar i den 61. utgåva av Festivali i Këngës under namnet «Albina & Familja Kelmendi». Festivalen blir arrangert av den albanske ålmennkringkastaren RTSH og har sidan 2004 blitt brukt til å velje den albanske representanten til Eurovision Song Contest.

Albina & Familja Kelmendi deltok med songen «Duje», og fagjuryen plasserte bidraget på andreplass i tevlinga, men RTSH heldt ei eige telefonavrøysing for å avgjere kven som skulle få representere landet i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool. «Duje» vann telefonavrøystinga, og Albina & Familja Kelmendi fekk dimed representere Albania i Liverpool. Der enda dei på 22. plass i finalen.

Referansar
----------

1. 1 2  «Albina Kelmendi në Radio KFOR zbuloi se në fund të muajit shkurt lanson projektin e ri muzikor». *Radio KFOR Shqip* (på engelsk). Henta 29. desember 2022.
2. ↑  «Albina Kelmendi :: Biografia». *www.teksteshqip.com*. Henta 29. desember 2022.
3. 1 2  «Albina & Familja Kelmendi». *eurovision.tv* (på engelsk). Henta 18. mai 2023.
4. 1 2  «Ja pse u përlot Albina Kelmendi në intervist». *InfoKosova* (på albansk). 16. desember 2022. Arkivert frå originalen 23. desember 2022. Henta 29. desember 2022.
5. ↑  «Intervistë me këngëtaren Albina Kelmendi: Nuk ka zhanër të mirë apo të keq, gjithçka varet nga interpretimi dhe ndjenja që e përçon përmes këngës». *Kosova Sot* (på engelsk). 11. mai 2020. Henta 29. desember 2022.
6. ↑  «Në bashkëpunim me nënën, Albina Kelmendi publikon albumin "Nana loke"». *Dielli.info* (på albansk). Henta 29. desember 2022.
7. ↑  Granger, Anthony (27. oktober 2022). «Albania: Festivali i Këngës 61 Participants Revealed». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 29. desember 2022.
8. ↑  Farren, Neil (22. desember 2022). «Albania: Albina & Familja Kelmendi to Eurovision 2023». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 29. desember 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Albina Kelmendi» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mars 2024.*
**Hans Nielsen Hauge** (3. november 1853–17. desember 1931) var ein norsk prest og politikar for Høgre. Han var fødd i Nord-Audnedal, Andreas Hauge var far hans, Hans Nielsen Hauge farfaren.

Hauge vart student frå Skiens skole i 1872 og cand. theol. i 1877. Han var personalkapellan i Skien 1879-81 og sjømannsprest i South Shields i Storbritannia 1881-86. Frå 1887 var han sokneprest i Brevik, deretter i Eidanger 1903-05 og frå 1905 i Skien. Han var medlem av forlikskommisjonen både i Brevik og i Eidanger. Frå 1910 var han medlem av bystyret i Skien.

Hauge representerte Brevik på Stortinget i to periodar, frå 1894 til 1900, heile tida var han medlem av kyrkjekomiteen.

Hauge var statsråd og sjef for Kyrkje- og undervisningsdepartementet i den andre Hagerup-regjeringa frå 22. oktober 1903 til 11. mars 1905. I hans statsrådstid kom den såkalla professorsaka til handsaming i regjeringa. Eit professorat i systematisk teologi ved universitetet stod ledig, og ortodokse kyrkjefolk mobiliserte mot at Johannes Ording med sin moderne teologi skulle utnemnast. Hauge lytta til dei ortodokse, og skal på eit tidspunkt ha sett stillinga si inn på at Ording ikkje vart utnemnd. Saka kom ikkje til endeleg avgjerd før regjeringa hadde gått av. Hauge var likevel ikkje med mellom underskrivarane då det i 1907 vart bode inn til skiping av Menighetsfakultetet, eit motsvar på at Ording vart professor ved universitetet.

Hauge vart i 1904 utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Han var også kommandør av Dannebrogordenen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Molland, Einar:*Norges Kirkehistorie i det 19. århundre, bind II*. 1979
* Biografisk informasjon om Hans N. Hauge NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Hans Øvergaard** (5. november 1795–17. mai 1840) var ein norsk offiser, stortingsrepresentant og Elverums første ordførar.

Øvergaard var fødd på Gårder i Elverum, far hans var gardbrukar. Sjølv vart han i 1812 offiser. Frå 1814 var han i 1. bergenhusiske regiment, der han i 1816 vart premierløytnant. Som eit resultat av omorganiseringa av hæren i 1818 vart han overført til 1. akershusiske brigade. År 1823 vart han adjutant ved østerdalske jegerkorps, i realiteten ein slags veginspektør for Østerdalen. Han vart i 1837 forfremja til kaptein.

Øvergaard representerte Hedmark på Stortinget frå 1833 til 1839. I 1833 var han medlem av komiteen gasjar, pensjonar, budsjett- og skattevesen, 1836 og 1836-37 var han sekretær i militærkomiteen, medan han i 1839 var sekretær i veglovskomiteen og medlem av protokollkomiteen. Øvergaard vart i 1837 vald til Elverums første ordførar.

Øvergaard døydde kring middagstid den 17. mai 1840 under saluttering frå Kristianfjell skanse. Han bemanna salutteringskanonen då ho eksploderte og drap han.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Øvergaard NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Pete Seeger i 2009.
**The Weavers** var ei amerikansk folkemusikkgruppe som vart danna i New York i 1948. Gruppa bestod opphavleg av Ronnie Gilbert (fødd 1926), Lee Hays (1914–1981), Fred Hellerman (fødd 1927) og Pete Seeger (fødd 1919). Dei framførte populære versjonar av tradisjonelle folkeviser og balladar, blues-, gospel-, barne- og arbeidarsongar. The Weavers innleidde den kommersielle trenden for folkesong og balladar på 1950- og 1960-talet og påverka fleire tilsvarande grupper, blant andre The Kingston Trio og Peter, Paul and Mary.

The Weavers vart svartelista av antikommunistane og Joseph McCarthy for det politisk radikale songrepertoaret sitt, og gruppa vart oppløyst i 1952. Ho vart gjenforent til ei innspeling i konserthuset Carnegie Hall i New York tre år seinare og gjorde på nytt suksess. Seeger forlét gruppa i 1958 til fordel for sin eigen karriere som soloartist, og vart erstatta av Erik Darling (fødd 1933).

Siste gong gruppa kom saman, var i 1980, då dei gjorde eit par innspelingar i Carnegie Hall. Året etter døydde Hays, og The Weavers har ikkje spelt saman sidan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Weavers» frå Wikipedia på bokmål, den 5. februar 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
**Viorica Daniela Silivaș** (fødd 9. mai 1972) er ein rumensk tidlegare turnar. Perioden 1985-89 vann ho sju VM-gull, fem EM-gull og tre OL-gull i ulike øvingar og tevlingar. I alt sanka ho desse fem åra ti medaljar i verdsmeisterskap, like mange i europameisterskap og seks medaljar under Sommar-OL 1988.

Silivaș vart verdsmeister på bom ved Turn-VM 1985. To år seinare i Moskva vart ho europameister i mangekamp, der ho også sigra i bom, frittståande og skranke. Same året i verdsmeisterskapen vann ho gull i frittståande, skranke og i lagkampen med rumenske mannskapet på seks utøvarar. Under dei olympiske sommarleikane 1988 vann ho medalje i alle seks tevlingane. Ho sigra på bom, i frittståande og skranke, medan det var sølv i mangekampen og i lagkampen samt bronse i hopp-øvinga. Våren 1989 vann ho gullmedaljen i frittståande ved EM i Brussel. Eit halvt år etter sikra ho seg tre gullmedaljar under Turn-VM 1989 i Stuttgart, i både skranke og frittståande måtte ho dele fyrsteplassen med ein annan utøvar.

Ein kneskade førte til at Silivaș la opp i 1991. Kort etter utvandra ho til USA.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Daniela Silivaș» frå Wikipedia på engelsk, den 4. mars 2024.*
Plantebokorm med bok og briller i Manchester.
*Der Bücherwurm* (1850) av Carl Spitzweg.
**Bokorm** er eit omgrep som viser til nokon som er opptekne av bøker. Opphavleg viste det til åmer som laga hòl i boksider, seinare i overført tyding om nokon som «sluker» i bøker. Medan omgrepet opphavleg var brukt nedsetjande om nokon som ikkje brydde seg om anna enn å lesa, er det i moderne norsk ofte brukt i meir positive samanhengar, til dømes i samband med å få barn til å lesa.

Hòl i boksider laga av «bokormar», truleg insekt.

Bokormar som skadedyr
---------------------

«Bokorm» kan visa til larvar frå ulike småkryp som et delar av bøker. Larvar frå over 150 artar kan bora gangar i bøker om egga deira blir lagde i nærleiken, og kan medføra stor skade.

Skadedyr som øydelegg bøker et ofte noko anna enn sjølve boksidene. Til dømes borer larvane til eikeborebille (*Xestobium rufovillosum*) og stripete borebille (*Anobium punctatum*) seg gjennom trevirke, og vil fortsetja gjennom papir om dette er tett innved (som i ei bokhylle). Andre dyr kan eta mugg og anna mikropisk organisk materiale dei finn i utsette bøker.

Overført tyding
---------------

Ordet «bokorm» har lenge vore brukt om nokon som sit og les med nasen i ei bok, som om han vil eta henne. Den eldste kjende bruken av omgrepet på engelsk er frå skodespelet *Cynthia's Revels* av Ben Johnson, frå 1599, der det utan tvil er eit skjellsord. Den fyrste kjende tyske bruken er frå Gotthold Ephraim Lessing sitt lystspel *Der junge Gelehrte* frå 1747. Ordet har kome til norsk frå tysk. 

I nyare tid er ordet blitt teke i bruk som eit positivt skjemteord om bokelskarar og storlesarar. Fleire bibliotek har hatt bokormprosjekt der dei oppfordrar barn til å bli «bokormar» og lesa bøker. Fargerike bokormar er blitt framstilte som bokglade, gjerne kunnskapsrike larvar og ormar i bilde og figurar

Liknande omgrep
---------------

Ein som er svært glad i eller samlar på bøker kan kallast bibliofil.

Eit anna ord for ein storlesar er «lesehest». På tysk finst ordet «Leseratte», 'leserotte'.

Kjelder
-------

* «book-worm», *Oxford English Dictionary*, 1989
* Michael F. Suarez, S.J.; H. R. Woudhuysen, red. (2010), «MFS "bookworms"», *The Oxford Companion to the Book*, Oxford University Press
* Bokorm: Klarer du å lese 50 bøker? ved Asker bibliotek
* Bokormer i helt nytt bibliotek[*daud lenkje*] (22.10.2009) i varden.no
* Bokormer[*daud lenkje*] (06.07.2006) ved grunder.no
* Strikka kjempe-bokorm[*daud lenkje*] (21.06.2008) i sognavis.no

* *Denne artikkelen bygger på «Bücherwurm» frå Wikipedia på tysk, og «Leseratte» frå Wikipedia på tysk den 10. mars 2010.*
**Eyðgunn Jana Samuelsen** (fødd 23. mai 1959 i Sørvágur) er ein færøysk lærar og sosialdemokratisk politikar som representerer partiet Javnaðarflokkurin.

Bakgrunn
--------

Samuelsen er dotter av Anton og Ann Henriksen i Sørvágur. Ho gjekk realskulen i Sørvágur og tok høgare forberedande eksamen (HF) ved Føroya Studentaskúli og HF-skeið i Tórshavn i 1978. Samuelsen er utdanna cand.mag. i statsvitskap og historie frå Roskilde Universitetscenter frå 1992. Ho har vore tilsett som lærar ved den tekniske skulen i Klaksvík sidan 1987, unntatt perioden 2000–2003, då ho var avdelingsleiar for videregåande opplæring i Kulturdepartementet. Ho er gift med Jóan Hendrik Svabo Samuelsen, som har vore direktør i den færøyske sosialforsorga.

Politisk karriere
-----------------

Som ung hadde Samuelsen styreverv i ungdomslaget i Sørvágur og dei færøyske studentorganisasjonane. Ho melde seg inn i Javnaðarflokkurin i 1988. Ho var styremedlem ved sjukehuset i Klaksvík 1990–1992 og medlem av den færøyske likningsnemnda 1992–1996. I 1997 blei ho vald inn i kommunestyret i Klaksvík.

Samuelsen har vore innvald på Lagtinget sidan 2011, etter å ha møtt fast for minister Helena Dam á Neystabø 2008–2011. Ho har heile tida vore medlem av Lagtingets finanskomité. Ho var formann i den sosialdemokratiske lagtingsgruppa frå 2011 til ho blei utnemnd til sosialminister i regjeringa til Aksel V. Johannesen i 2015. Samuelsen gjekk av saman med resten av regjeringa etter valet i 2019. Jónleif Johannesen møtte i hennar stad på Lagtinget så lenge ho var medlem av regjeringa. Ved lagtingsvalet i 2019 mista Javnaðarflokkurin eitt mandat, og Samuelsen blei 1. vara til Lagtinget.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Um meg» (på færøysk). Eyðgunn Samuelsens nettsted. Arkivert frå originalen 12. november 2014.
2. ↑  «Eyðgunn Samuelsen forkvinna í tingbólkinum» (på færøysk). portal.fo. 24. februar 2011. Henta 24. april 2011. [*daud lenkje*]
3. ↑  «Eyðgunn Samuelsen» (på færøysk). Løgtingið. Arkivert frå originalen 9. august 2011.

* *Denne artikkelen bygger på «Eyðgunn Samuelsen» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mars 2024.*
Det færøyske flagget.
Det fyrste, originale flagget heng no i Fámjins kirkja.
**Det færøyske flagget** (på færøysk kalla *Merkið*, «Merket») er eit nordisk krossflagg, fyrst presentert den 22. juni 1919 og offisielt i bruk sidan 1940.

Soge
----

Merkið vart laga av tre færøyske studentar i København våren 1919: Jens Olivur Lisberg, Janus Øssursson og Pauli Dahl. Kjartan Mohr var den fyrste som bar flagget offentleg i København. Flagget vart sendt til Færøyane i juni same år og vart fyrst heist i Fámjin den 22. juni 1919.

Til Ólavsøka i 1930 vart flagget teke i bruk i eit offisielt høve, og frå 1931 kom flagget i vanleg bruk, do framleis uoffisielt. Bruken var ei kjelde til usemje mellom dei danske og færøyske styresmaktene igjennom 1930-talet. Då Danmark vart okkupert av tyske styrkar den 9. april 1940, tok britiske styrkar kontroll over Færøyane. Det vart då naudsynt å etablera ein flaggskikk som skilde skip frå britisk-kontrollerte område frå danske/tyske-kontrollerte skip. Den 25. april 1940 anerkjende Storbritannia Merkið som det færøyske flagget.

Sidan 1947 har 25. april vore nasjonal høgtidsdag til minne om flagget.

Med Hjemmestyreloven av 23. mars 1948 vart flagget anerkjent som det offisielle flagget på Færøyane.

Proporsjonar
------------

Proporsjonane til det færøyske flagget er 6-1-2-1-12 (lengd) og 6-1-2-1-6 (høgd). Proporsjonane er dei same som det norske flagget.

Fargesymbolikk
--------------

Den kvite botnfarga skal representera den klåre himmelen, og skumtoppane på bylgjene som slår mot kysten. Raudt og blått er fargene som finst på tradisjonelle hovudplagg frå øyane, og er samstundes ei anerkjenning av sambanda til Island og Noreg, som nøyter dei same fargene i flagga deira.

Galleri
-------

* Det danske flagget vart nøytt før det færøyske vart offisielt.Det danske flagget vart nøytt før det færøyske vart offisielt.
* Det færøyske flagget som vart nøytt på 1800-talet.Det færøyske flagget som vart nøytt på 1800-talet.
* Det offisielle flagget i dag.Det offisielle flagget i dag.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

1. ↑  Hansen, Uni L. (2. juni 2019). «100 ára hátíðarhald fyri Merkinum í Keymannahavn» (på færøysk). Kringvarp Føroya. Henta 23. august 2021.
2. ↑  Mohr, Mouritz (24. april 2020). «Kenslan hevur ongantíð verið so sterk sum júst nú» (på færøysk). in.fo. Henta 23. august 2021.
3. ↑  «Færøernes flag | Nordisk samarbeid», *www.norden.org* (på norsk bokmål), henta 4. mars 2024
4. ↑  Smith/Neubecker: Wappen und Flaggen aller Nationen. München 1981; ISBN 3-87045-183-1
**Suharto** (1921–27. januar 2008) var den andre presidenten i republikken Indonesia. Han styrte landet med jarnhand frå då Ahmed Sukarno vart styrta i 1967 til dess han sjølv vart tvinga gå av i 1998.

Liv
---

Haji Muhamed Suharto var fødd i landbyen Kemusuk på øya Java i den dåverande kolonien Nederlandsk Aust-India. Foreldra vart skilde då han var liten og han voks opp i små kår, mykje hos fosterforeldre.

Under den japanske okkupasjonen av Indonesia 1942-45 gjorde Suharto teneste i dei japansk-kontrollerte indonesiske militær-styrkane. Då fridomskampen tok fart gjekk han inn i den nydanna indonesiske hæren. Etter frigjeringa i 1949 steig Suharto i gradane og var i 1965 generalmajor.

### Statsleiar

Eit forsøk på statskupp 30. september 1965 vart slått ned av Suharto-leidde troppar. Det vart hevda kuppforsøket var støtta av det indonesiske kommunistpartiet. Suharto stilte seg så i spissen for eit militærkupp. Hæren slo ned venstreorienterte demonstrasjonar og sette omgåande i gang med å fengsle og drepe kommunistar, i det som etterretningsorganet CIA i USA har skildra som eit av dei verste massemyrderia i det 20. hundreåret. Suharto greip meir og meir makt frå den sitjande presidenten, Ahmed Sukarno. I 1966 vart Suharto regjeringssjef og tok året etter over som fungerande president, innsett offisielt 27. mars 1968.

Han slo ned på all meiningsmotstand, så politisk var Indonesia i realiteten eit militærdiktatur. Etter 1990 auka misnøya med det autoritære hardstyret til Suharto og den stendig meir omseggripande korrupsjonen. Ei alvorleg pengekrise leidde til omfattande uro i landet og han vart tvinga til å gå av i mai 1998.

Transparency International meiner Suharto har vore den mest korrupte statsleiaren i tida etter 1950, og skal ha sikra seg ein stad mellom 100 til 300 milliardar kroner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Suharto» frå Wikipedia på engelsk, den 7. oktober 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Manuel Azaña y Díaz** (10. januar 1880–3. november 1940) var ein spansk politikar og forfattar. Han var statsminister 1931–33 og 1936, samt president 1936–39 i den andre republikken, før og under den spanske borgarkrigen.

Azaña var venstrerepublikanar og steil motstandar av diktatoren Primo de Rivera og frå 1936 av oppreisten til generalen Francisco Franco. Etter revolusjonen i 1931 var han forsvarsminister i den republikanske samlingsregjeringa. Frå oktober 1931 var han statsminister som leiar av det største av dei republikanske venstrepartia. Hausten 1933 gjekk han av. Året etter var han kortvarig arrestert då sosialistar prøvde ta makta i landet. I mars 1936 på ny statsminister i spissen for det som vart kalla folkefronten. To månader seinare innsett som president for den spanske republikken. Han lukkast ikkje stagge Franco-oppreisten mot regjeringa. Etter nederlaget i borgarkrigen flykta han i 1939 til Frankrike, der han døydde året etter.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon
Koordinatar: 58°59′48″N 10°02′21″E﻿

**Fredriksvern** er ein tidlegare orgolgsverft og marinestasjon i Stavern i Vestfold og Telemark fylke, og vart reist på kongeleg ordre i 1750 under namn av Fredriksværn Værft for bygging av galeiar. Som vern vart det reist voll, citadell og seks batteri mot sjøsida, og mot landsida vart det 1788–90 bygd tre blokkhus. Fredriksvern var hovudstasjon for Marinen fram til 1850, då verftet vart flytta til Karljohansvern i Horten, som 1818 var valt til ny hovudstasjon. I 1816 vart det bestemt å opprette ein norsk sjøkrigsskule, Søcadet-Institut, i Fredriksvern, som opna 1817 og låg her til han 1864 vart flytta til Horten.

Fredriksvern: Til venstre verkstadbygning. I bakgrunnen vakt og kommandantbustad.Foto: Mahlum, 2006

*Frederiksværn i Norge.* Illustrasjon frå boka *Nordiska taflor* av ukjend forfattar og utgjeve av Albert Bonnier i 1867.
Fredriksvern vart lagt ned som marinestasjon og anlegga vart tekne over av Hæren i 1896. Anlegget vart brukt som øvingsplass for Krigsskolen inntil Luftvernregimentet tok over i 1934. Tyskarane bygde eit kystbatteri ved Rakke og hadde forlegning i Stavern 1940–45. I 1946 tok Luftvernartilleriet igjen over anlegga, som vart utvida til skulesenter for Luftforsvaret. Luftforsvarets skulesenter vart lagt ned i 2002.

I dag vert anlegget forvalta av Forsvarsbygg ved Nasjonale Festningsverk. Blant fleire verksemder på Fredriksvern finst Justissektorens kurs- og øvingssenter, Sjøheimevernet og Redningsselskapet. Det er etablert fleire galleri og museum på området.

Kjelder
-------

«Fredriksvern, tidl. orlogsverft og marinestasjon» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Fredriksvern verft Arkivert 2012-01-03 ved Wayback Machine. frå forsvarsbygg
* 

* Fredriksvern i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Flagget til Åland, proporsjon 17:26.
Flagget frå 1922.
**Det ålandske flagget**, slik ein no kjenner det, vart vedteke av Ålands Landsting (sjølvstyreforsamlinga) i 1953 og godkjent av den finske presidenten i 1954. Det ålandske flagget fylgjer mønsteret til nordiske krossflagg. Letane mellomblå, gult og raudt er nøytt i samband med letane til det ålandske landskapvåpenet og det finske riksvåpenet. Flagget kan au tolkast som det svenske flagget med ein raudt kross i midten.

Flagget er i høvet 17:26. Dei blåe felta er 6:8 ved stongsida og 6:13 i den frie enden av flagget. Breidda til krossen svarer til 5 einingar der dei gule kantane svarer til 1,5 einingar kvar og den raude krossen 2 einingar.

Flaggdagar
----------

Åland har tre offisielle flaggdagar:

* 30 mars: dagen for feiring av Ålands demilitarisering og nøytralitet
* siste sundag i april: flaggdagen til det ålandske flagget
* 9 juni: Ålands sjølvstyredag

Lovgjeving
----------

Det ålandske flagget er lovregulert igjennom *Landskapslag (1992:41) om Ålands flagga*. Her vert forma fastsett, og det vert gjeve føresegner om korso ein skal nytta flagget. Flagglova seier at Ålands flagg kan nyttast som handelsflagg av fartøy som høyrer heime i landskapet. Fartøy som vert drivne av landskapsstyresmaktene er pålagde å føra det ålandske flagg. Lova gjev vidare føresegner om eit eige spesialflagg for fritidsfarkostar. Dette er seinare fastset til å ha splitt, og dessutan merket i båt- eller seglforeininga i øvre felt på stongsida av flagget.

I 2004 gav Landskapsregjeringa ut retningslinjer for letane i det ålandske flagget. Her vart det gjeve spesifikasjonar for letane i Natural Colour System, Pantone Matching System og CMYK.

Tidlegare flagg
---------------

Allereie i 1922 fanst det eit ålandsk flagg; det hadde ein vassrett gul stripe på blå duk, men vart ikkje offisielt vedteke. Dette flagget vart kjent som «trevådsflaggan». Forma vert forklart som det svenske flagget utan den vertikale krossarmen og viser eit av forsøka til den ålandske folkesetnaden om å verna den svenske kulturen sin og fremja tilhøyrsla til Sverige.

Kjelder
-------

1. ↑  «Landskapslag (1992:41) om Ålands flagga | Ålands landskapsregering», *www.regeringen.ax*, henta 4. mars 2024
2. ↑  «Landskapsförordning (2004:15) om riktlinjer för Ålands flaggas färger | Ålands landskapsregering», *www.regeringen.ax*, henta 4. mars 2024

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det ålandske flagget**
**Klemens IX** (fødd Giulio Rospigliosi, 28. januar 1600–9. desember 1669) var pave frå 20. juni 1667 til han døydde.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Giulio Rospigliosi var fødd i Pistoia i Italia. Foreldra hans var Giacomo og Caterina Rospigliosi, og han tilhøyrde ei gammal lombardisk slekt. To av nevøane hans, Giacomo Rospigliosi og Felice Rospigliosi, blei kardinalar, og dei seinare kardinalane Bandino Panciatici og Antonio Banchiere var av same slekt.

Rospigliosi studerte i Roma og Pisa, og tok doktorgrader i teologi, filosofi og *utroque iure*, det vil seia både sivil- og kyrkjerett. Frå 1623 til 1625 var han professor i filosofi i Pisa. Deretter byrja han å arbeida ved Den romerske kurien, og fekk ei rekkje embete. Han skreiv også poesi og melodrama som blei nokså godt mottekne i Roma.

### Prest og biskop

I 1644 blei han bispevigd av kardinal Antonio Barberini og utnemnd til titularerkebiskop av Tarsus. Fram til 1653 var han nuntius til Spania. Under sedesvakansen frå januar til april 1655 var han guvernør for kardinalkollegiet.

### Kardinal

Rospigliosi blei sjølv kreert til kardinalprest ved konsistoriet april 1657, to år etter at Alexander VII hadde utnemnd han til kardinalstatssekretær.

### Pave

Han deltok ved konklavet 1667, der han sjølv blei vald til pave den 20. juni. Den 26 april blei han krona i Peterskyrkja av kardinal Rinaldo d'Este.

  

Klemens IX døydde i Roma 9 desember 1669 og blei gravlagd i Santa Maria Maggiore.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7  «The Cardinals of the Holy Roman Church - Biographical Dictionary - Consistory of April 9, 1657». *The Cardinals of the Holy Roman Church*. Henta 16. august 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Klemens IX» frå Wikipedia på bokmål, den 5. mars 2024.*
**Bergtóra Høgnadóttir Joensen** (fødd 15. februar 1971) er ein færøysk sosionom og politikar som representerer partiet Tjóðveldi. Ho var innvald på det færøyske Lagtinget frå 2008 til 2011 og sat i Lagtingets velferdskomité. Ho leia lagtingsgruppa til partiet sitt då Annita á Fríðriksmørk var ute i permisjon frå mars til september 2008.

Bakgrunn
--------

Joensen er dotter av landslegen Høgni Debes Joensen og lagtingskvinna og sosionomen Karin Kjølbro. Ho vaks opp i Tórshavn og til dels i Danmark, der faren tok vidareutdanning.

Utdanning og karriere
---------------------

Joensen er utdanna sosionom og arbeidde fyrst innan psykiatri, kriminalomsorg og bedriftsrådgjeving i Danmark. I 2004 flytta ho tilbake til Færøyane, der ho har drive med personalleiing og prosjektarbeid for ulike arbeidsmarknadstiltak. Frå 2005 til 2007 leia hp dei færøyske sosionomane si fagforeining. I 2013 blei ho personalsjef i SEV.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Bergtóra Høgnadóttir Joensen. Um meg sjálva» (på færøysk). Tjóðveldi. Arkivert frå originalen 10. november 2011.
2. ↑  Jákupsstovu, Beinta í (2003). «Karin Kjølbro (1944–)». *Dansk Kvindebiografisk Leksikon* (på dansk). Kvinfo. Henta 2. august 2017.
3. ↑  «Bergtóra Høgnadóttir Joensen» (på færøysk). kveik.fo. Arkivert frå originalen 28. februar 2016.
4. 1 2  «Bergtóra Høgnadóttirs profil». LinkedIn. Henta 14. august 2021. [*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Bergtóra Høgnadóttir Joensen» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mars 2024.*
Maxi Gnauck i 1983
**Maxi Gnauck** (fødd 10. oktober 1964) er ein tysk tidlegare turnar frå Berlin som representerte Aust-Tyskland. Ho vart europameister 1981 i mangekamp og sikra seg elles fem VM-gull, fire EM-gull og eitt OL-gull i ulike øvingar i åra frå 1979 til 1985.

Gnauck fekk sin internasjonale meisterskapsdebut ved EM 1979 i København, der ho tok sølv i hopp og bronse i skranke. I Turn-VM 1979 vann ho gullmedaljen i skranke-øvinga, kom på sølvplass i mangekampen og fekk bronse i lagtevlinga. Under Sommar-OL 1980 i Moskva enda ho opp med same medaljehausten i dei same tre tevlingane, i tillegg vann ho bronse i frittståande. Våren 1981 sopa Gnauck med seg fire gullmedaljar då europameisterskapen fann stad i Madrid, berre i hopp-øvinga måtte ho nøye seg med ein sølvmedalje. I Turn-VM 1981 tok ho gull i skranke, bom og hopp. Sidan vart ho verdsmeister i skranke i 1983 og europameister i skranke i 1985.

Gnauck sanka i alt 22 medaljar i ulike europameisterskap, verdsmeisterskap og Sommar-OL 1980. Etter som Aust-Tyskland boikotta dei olympiske sommarleikane 1984 deltok ho ikkje i Los Angeles.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maxi Gnauck» frå Wikipedia på tysk, den 6. mars 2024.*
Flagget til Shetland, proporsjon 3:5.
Det shetlandske flagget som vaiar i Unst.
**Det shetlandske flagget** er ein kvit kross på ein blå bakgrunn. Flagget nøyter letene til det skotske flagget, men i form av ein nordisk kross for å symbolisera dei historiske og kulturelle banda Shetland har til Skandinavia. Den offisielle føretrekte leten på flagget til Skottland er Pantone 300, noko som vil vera norma for det shetlandske flagget òg, sjølv om *Flag Institute* listar leten som ein liknande Pantone 286. Flagget vart laga av Roy Grønneberg og Bill Adams i 1969, i samanheng med 500-årsjubileet av overføringa av øyene frå Noreg i Kalmarunionen til Skottland, og dessutan feiringa av dei 500 åra øyene før det hadde vore ein del av Noreg.

Flagget vert mykje nøytt privat av Shetland både til lands og sjøs, og vert no sett på som eit symbol på den shetlandske identiteten. I 2007 vart «Shetland Flagg Day» innført av rådet, som voner at dagen skal verta nøytt til å «feira alle ting som har med Shetland å gjera». Nesten 40 år med uoffisiell bruk, vart flagget formelt godkjent av Lord Lyon King of Arms, den heraldiske autoriteten i Skottland, den 1. februar 2005.

Likskapar med andre flagg
-------------------------

Flagget er nesten identisk med det tidlegare uoffisielle nasjonale flagget til Island – *Hvítbláinn –* som vart nøytt av islandske nasjonalistaktivistar frå 1897 til 1915. *Hvítbláinn* vart erstatta av di likskapen med det greske og det svenske flagget, som kritikarane synte ville vera vand å skilja frå kvarandre på sjøen, ei stor sak i ein krig. Det kvit-blåe flagget vert framleis nøytt av Islandsk ungdomsforeining, nasjonalistar og ved politiske arrangement.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Shetland - The Flag Institute». The Flag Institute. Henta 7. juli 2019.
2. ↑  «St Andrew & the Saltire, the Scottish Flag» (på engelsk). Henta 21. juni 2022.
3. ↑  «Shetland Islands (United Kingdom)», *www.crwflags.com*, henta 5. mars 2024
4. ↑  Article from shetlandtoday on Shetland Flag Day
5. ↑  «International Island Games Association | IIGA», *www.iiga.org*, henta 5. mars 2024
Ruin av Olavskyrkja i Tønsberg. 
**Olavskyrkja i Tønsberg** var ein rundkirke som tilhøyrde Olavsklosteret i Tønsberg. Ho er nemnt fyrste gong i 1206, og vart øydelagt i brann, sannsynlegvis under den store bybrannen i 1536.

Baglarkongen Erling Steinvegg vart gravlagt i Olavskyrkja då han døydde i 1207.

Olavskyrkja er den einaste rundkyrkja i Noreg, og den største av slaget sitt i Norden. Då ho vart bygd, på slutten av 1100-talet, skulle ho vera ein kopi av Kyrkja til den heilage grav i Jerusalem. Ho fungerte både som kyrkje og borg, sidan premonstratermunkane som brukte Olavsklosteret hadde sterke fiendar. Rundhuset, som er hovuddelen av dei tre runddelene, var på 23 meter i indre diameter.

Ruinane av kyrkja kan sjåast i utgravingene som er gjort av Olavsklosteret, der Riksantikvaren driv konserveringarbeid. Utgravingene ligg ved Storgaten i Tønsberg, og konserveringarbeidet var ferdig i 2009.

Foreininga *Rundkirkens venner* i Tønsberg arbeider for å formidla historia til Olavskyrkja, og ønsker å gjenreisa kyrkja.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olavskirken i Tønsberg» frå Wikipedia på engelsk, den 9. september 2016.*

1. ↑  «Dei gamle kyrkjene i Tønsberg»
2. ↑  Mellomalderkyrkjene i Vestfold –
3. ↑  *Pilegrim.no –*, arkivert frå originalen 26. august 2005, henta 9. september 2016
4. ↑  Tønsbergs Blad –
5. ↑  Tønsbergs blad 6/6-2015.
6. ↑  Om Rundkirkens venner.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Riksantikvaren - Olavskirken i Tønsberg
* Olavskyrkja i Tønsberg i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren på Nettstaden til riksantikvaren *kulturminnesok.no*
* Rundkirkens venner, samskipnad for formidling av Olavskirkens historie
* Er det noe som er juks, så er det ruinene våre. Artikkel i *Tønsbergs Blad* om ønske om gjenreising av Olavskirken, 6. juni 2015
* Olavskyrkja i Tønsberg i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Hedwig Baum** (fødd ), kjend under namnet **Vicki Baum** og *Vicky Baum*, var ein opphavleg austerriksk, seinare USA-amerikansk, forfattar og musikar. Bøkene til Baum dreidde seg blant anna om Weimarrepublikkens emansiperte kvinneskikkelse, kalla «Den nye kvinna» (Die Neue Frau). Filmen *Grand Hotel* frå 1932, med Greta Garbo i hovudrolla, blei laga over boka til Vicki Baum med same navn.

Privatliv
---------

Hedwig Baum blei fødd inn i en jødisk embetsmannsfamilie. Ho gjekk på lærarskule og studerte musikk ved konservatoriet til Gesellschaft der Musikfreunde i Wien. I perioden 1904 til 1910 var hun harpist ved det dåverande symfoniorkesteret i Gesellschaft der Musikfreunde.

Baum gifta seg fyrste gong i 1906 med Max Prels. Etter skilsmissa flytta ho til Tyskland og spelte i orkester i Darmstadt. I 1916 gifta ho seg med dirigenten Richard Lert. Paret fekk to søner. Ho gav opp sin eigen musikkarrière for å følgje ektemannen på hans reiser. I 1926 budde ho i Berlin og arbeidde som redaktør for Ullstein-Verlag.

Forfatterskap
-------------

Gjennombrotet til Baum som forfattar var med *Hotellet (Menschen im Hotel)*. Hun omarbeida romanen til eit skodespel, og i 1930 blei stykket uroppført i Berlin i Max Reinhardts Theater am Nollendorfplatz. Sidan oppnådde stykket også suksess på andre scener i Europa og dessutan på Broadway. Også andre av Baum sine bøker var bestselgjarar og fleire av dei blei filmatiserte.

Heltinna i romanane til Baum var ofte ei såkalla «Den nye kvinna» (tysk: Die Neue Frau). Det dreide seg om ein sjølvmedveten, sjølvstendig og sjalvforsørgjande kvinne i Weimarrepublikken, slik som blant anna framstilt i debutromanen *Stud. chem. Helene Willfüer*. Avslutninga av den fyrste verdskrigen og overgongen frå keisardømet til den demokratiske Weimarrepublikken, førte til endringar for mange kvinner. Dei overtok ei rekkje mannsyrke, fekk ta utdanning og planleggje familie. Hovudsakelig var det kun eit mindre tal, allereie privilegerte kvinner, dette gjaldt for.

Omgrepet *Den nye kvinna* var fyrst og fremst eit borgarleg fenomen. Arketypen var ei kvinne som hadde kort frisyre, røykte sigarettar og gjekk i knelang kåpe. Men dette kvinne-førbiletet blei ikkje verdsett av den radikale kvinnerørsla, som såg på det som gammaldags.

I 1932 flytta Baum og familien til USA. Ho arbeida som forfattar av dreiebøker for Paramount Pictures, seinare for Metro-Goldwyn-Mayer (MGM), men fekk ingen stor suksess med dette.

Omsetjingar til norsk
---------------------

* *Hotellet*, 1930; originaltittel: *Menschen im Hotel*.
* *Hotel Shanghai*, 1947.
* *Berlin hotel*, 1948.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Museum, Stiftung Deutsches Historisches. «VickiBaum 1888-1960». *www.dhm.de* (på tysk). Arkivert frå originalen 2. mars 2019. Henta 1. mars 2019.
2. 1 2 3 4  Museum, Stiftung Deutsches Historisches. «Die"Neue Frau"». *www.dhm.de* (på tysk). Henta 1. mars 2019.
3. ↑  «Deichman- søk». *sok.deichman.no*. Arkivert frå originalen 6. mars 2019. Henta 2. mars 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Vicki Baum» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2024.*
**Re Fotballklubb** (stifta 24. november 2008) held til i Re kommune i Vestfold. Klubben blei etablert etter ei samanslåing av dei lokale klubbane  Ivrig og Ramnes. Re FK overtok dermed plassen til Ivrig i 4. divisjon. A-laget i klubben spelar 2013-sesongen i 4. divisjon.

Drakter og fargar
-----------------

Re sine heimedrakter er svarte med kvite striper på ermene. Dei har inga bortedrakt, av di ingen i lokalområdet spelar med svarte drakter.
Det blei først bestemt at draktene skulle vere kvite, men sidan så mange lag i lokalområdet har kvite drakter, så enda det med svart.
Eit anna alternativ til draktfarge var grønt og gult, som representerer fargane i kommunevåpenet til Re Kommune.

| Periode | Produsent | Sponsor |
| --- | --- | --- |
| 2008– | Adidas | Meny |
|

Arenaer
-------

Klubbkampane blir spelt på Bergsåsen idrettspark eller på Bibomyra. I tillegg er den nybygde Meny Arena eit alternativ på vinterstid.

Klubbrekordar
-------------

* Største siger: 10-2 mot Holmestrand, 22. juni 2010
* Største tap: 10-1 mot Bærum 2, 5. september 2011
* Største tilskodartal: Bergsåsen Kunstgress, 520 tilskodarar mot Teie, 30. september 2010

Trenarar
--------

Hein Henriksen er trenar for Re Fotballklubb.
Under er det ei liste over alle som har trent Re, frå 2008 til i dag.

| Namn | Nasjonalitet | År |
| --- | --- | --- |
| Kristoffer Aas |  Noreg | 2008–2009 |
| Hein Irgens Henriksen |  Noreg | 2009–2010 |
| Leif Roger Budeng-Larsen |  Noreg | 2011 |
| Tore Flaatnes |  Noreg | 2011 |
| Hein Irgens Henriksen |  Noreg | 2011- |

Tabellstatistikk
----------------

| Sesong | Divisjon | Kampar | Sigrar | Uavgjort | Tap | Poeng | Sluttplassering |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 2012 | 4. div | 20 | 9 | 1 | 10 | 28 | 6. |
| 2011 | 3. div | 26 | 5 | 2 | 19 | 17 | 14. |
| 2010 | 4. div | 22 | 19 | 2 | 1 | 59 | 1. |
| 2009 | 4. div | 22 | 12 | 3 | 7 | 39 | 3. |
|

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Frida Orupabo** (fødd 1986) er ein norsk kunstnar som er kjend for fysiske og digitale kollasjar.

Kunstnarkarrieren starta då Instagram-kontoen hennar nemiepeba vart oppdaga av videokunstnaren Arthur Jafa, som synte verk av Orupabo i ein utstilling ved Serpentine Gallery i London i 2017. I 2019 var ho ein av de 79 kunstnarane i utstillinga *May You Live in Interesting Times* på Veneziabiennalen, som vart kuratert av Ralph Rugoff. Eit av verka hennar frå biennalen, «Untitled», vart kjøpt inn av Nasjonalmuseet. I verket er bildeelement montert med splittbinders, ein teknikk som Orupabo ofte nyttar.

Kunstnaren utforskar det politiske og det personlege, både i historia og samtida, i verka sine, og tema er ofte etnisitet, hudfarge, kjønn, seksualitet eller samfunnslag.

Kjelder
-------

* *Artikkelen byggjer på «Frida Orupabo» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mars 2024.*

Fotnotar

1. ↑  «Frida fra Sarpsborg stiller ut i verdenskjente gallerier». *Sarpsborg Arbeiderblad*. 06.08.2018.
2. ↑  «Norske kunstnere er representert under verdens viktigste utstilling. Slik viser de seg fram». *Dagsavisen* (på norsk). 19. mai 2019. Henta 6. mars 2024.
3. ↑  «Verket «Untitled» i Nasjonalmuseets samling.». Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design. Henta 5. mars 2024.
4. ↑  «Frida Orupabo og historien vi bærer med oss.». Videointervju med Frida Orupabo publisert i Nasjonalmuseets YouTube-kanal. Henta 6. mars 2024.

Nettstader

* Offisiell nettstad
* Frida Orupabos profil nemiepeba på Instagram

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hessler, Stefanie; Olufemi, Lola; Russell, Legacy. *Frida Orupabo*. London: Sternberg Press. ISBN 9783956796234.

*