recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Denne artikkelen handlar om samling som hobby og yrke. For samlarar av føde, sjå jakt og sanking.* 
Frimerkesamling med frimerke frå Japan i eit innstikkalbum.
Ein **samlar** er ein person som samlar på noko, enten som yrke eller berre som hobby og fritidssyssel.

Barn som samlarar
-----------------

Å samle på noko er ein vanleg hobby blant barn, ofte den første hobbyen som barnet får. Barn samlar ofte på bokmerke, klistremerke, flaskekorkar og steinar. Litt eldre barn samlar gjerne på frimerke, samlekort og idolbilde. Felles for barn som samlarar er at det dreier seg om objekt som enten kan finnast i nærmiljøet, eller som er relativt billege i innkjøp. At barn driv med samlingar fyller ofte ein viktig funksjon, då barnet lærer seg å halde orden, og å klassifisere gjenstandane i samlinga. 

Ein del av ei samling kleshengarar.

Vaksne som samlarar
-------------------

Vaksne samlarar kan ha samlingar som spenner over dei mest ulike område. Ein vaksen samlar vil snart oppdage behovet for å avgrense samlinga. Eit barn som samlar på frimerke samlar gjerne på alle frimerka som barnet kjem over, medan ein vaksen samlar gjerne avgrensar seg til eit eller fleire land, ei viss tidsperiode eller visse tema. Velståande samlarar kan legge betydelege beløp i samlinga. Slike samlingar kan bli kjende, og i somme tilfelle vil slike samlingar kunne danne grunnlaget for eit museum.

Eksempel på vanlege samleobjekt
-------------------------------

* antikvitetar
* bokmerke
* bøker
* dokker
* DVD-filmar
* etikettar
* frimerke
* flaskekorker
* kunst
* leikebilar
* myntar og setlar
* plakatar
* plater
* porselen
* postkort
* samlekort
* slips
* steinar
* teikneseriehefte
* veteranbilar
* vin

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Samlar» frå Wikipedia på svensk, den 12. februar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* BBC Things

 |
*Madonna i rosehagen*, 1473
**Martin Schongauer**, fødd omkring 1445-1450 i Colmar og død 2. februar 1491 i Breisach am Rhein, var ein tysk målar og gravør. Trykka etter koparstikka hans vart kopiert og spreidd vide i Europa.

Schongauer arbeidde i hovudsak i heimbyen Colmar. Som gravør vidareførte han den såkalla Meister E.S. sin måte å forme koparstikk på. Med åra forbetra han teknikken og kunne lage bilete med eit meir forfina tilhøve mellom tekstur og lys i trykka.

Han hadde god kjennskap til verk av Rogier van der Weyden, og truleg andre nederlandske målar. Sjølv om han var klart påverka av flamsk kunstproduksjon, nytta han sine eigen fantasi til å skape eigenarta bilete. Kringom 1470 måla han *Freistinga av den heilage Antonius*. *Madonna i rosehagen* frå 1473 er det einaste måleriet ein med visse veit er laga av Schongauer.

Grafikken hans påverka Albrecht Dürer i stor grad, og elles påverka trykka hans utviklinga av den grafiske teknikken i Tyskland.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Martin Schongauer**

Kjelder
-------

*Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 66°25′S 66°26′W﻿

**Fowler Islands** er ei gruppe småøyar som ligg mellom Bernal Islands og Bragg Islands i Crystal Sound, utanfor kysten av Antarktis. Dei vart kartlagde frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (1947–48) og Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (1956–57), og frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey (1958–59). Dei vart namngjevne av UK Antarctic Place-Names Committee etter Sir Ralph H. Fowler (1889–1944), ein engelsk fysikar som i lag med J.D. Bernal skreiv ein klassisk artikkel om isstrukturen.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

1. ↑  «Fowler øyar». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Fowler Islands» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Martin Koukal** (fødd 25. september 1978) er ein tsjekkisk tidlegare langrennar frå Nové Město na Moravě som vart verdsmeister på 50 km under Ski-VM 2003 i Val di Fiemme. Han vann elles ein VM-bronse og ein OL-bronse i ulike stafettøvingar.

### Aktiv

Koukal deltok i verdscupen i langrenn frå 1997 til 2011. Bortsett frå ein tredjeplass i ei sprinttevling i Garmisch-Partenkirchen i desember 1999, vart han lagt lite til merke i skimiljøet føre Ski-VM 2003 i Val di Fiemme. Under meisterskapen i Nord-Italia gjekk han fyrst inn til sjetteplass på 30-kilometeren, før han fylgde opp med å verte femtemann i sprintrennet. Siste dagen i meisterskapen, 1. mars 2003, overraska han stort ved å vinne femmila i fristil framfor tre svenske utøvarar, med Anders Södergren nærast, 15 sekundar bakom.

Saman med Dušan Kožíšek vann Koukal bronsen på sprintstafetten under Ski-VM 2005. Han var med i gullstriden til innspurten, der han måtte gje tapt for tyske Axel Teichmann i kampen om sølv, Noregs lag vann tevlinga rimeleg klart. Koukal var også med då det vart massespurt på 50 km under Vinter-OL 2006. Han passerte målstreken 3,1 sekundar etter vinnaren, måtte likevel nøye seg med å verte nummer sju. Same plasseringa på same distansen fekk Koukal då Ski-VM 2009 fann stad i Liberec heime i Tsjekkia, ved det høvet 8,1 sekundar bakom gullmedaljøren, Petter Northug. Året etter, under Vinter-OL 2010 i Vancouver kjempa dei same to, som ankermenn, om sølvplassen i 4 x 10 km stafett, eit oppgjer Northug avgjorde til Noregs fordel. Koukal og det tsjekkiske laget fekk dermed bronse.

Koukal la opp i 2014.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin Koukal» frå Wikipedia på tysk, den 14. mars 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* NKC

 |
**Martin Roe** (fødd 1. april 1992) er ein norsk friidrettsutøvar frå Bergen som primært tevlar i mangekamp, men også deltek i øvingar som 110 meter hekk og lengdehopp på nasjonalt nivå. Han er norsk rekordhaldar i tikamp med 8 228 poeng, oppnådd i april 2018. Roe er medlem i Idrettslaget Fri.

Roe vart norsk tikampmeister i 2012, 2015 og 2017, i 2017 vann han også 110 m hekk. Han vart nummer 11 i tikampen under EM 2016 og nummer 12 i London-VM året etter. Den 2. juli 2017 sette han personleg rekord med 8 144 poeng då han sigra i øvinga ved Europacupens 2. divisjon for landslag i spanske Monzón. 28. april 2018 oppnådde Roe 8 228 poeng og vann eit mangekampstemne i Firenze, han sletta dermed den 19 år gamle noregsrekorden til Benjamin Jensen. Under EM i friidrett 2018 i Berlin vart Roe sjettemann med sine 8 131 poeng.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin Roe» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Martin Roe» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.
Oldowan-steinøks med enkel egg, funne i Georgia.
Steinøks funne i Spania.
**Oldowan** er nemninga på den eldste kjende tradisjonen av framstilte steinverktøy, laga av førhistoriske hominidar i tidleg eldre steinalder. Oldowan-verktøy er mindre steinar av kvarts, kvartsitt eller basalt som er hakka i to retningar til ein egg ein kan hakka, skrapa eller skjera med. Dei første tydeleg framstilte olduwanverktøya, funne i Etiopia, er 2,6 millionar år gamle. Verktøya blei spreidde til store delar av Afrika og Eurasia. Dei fortsette å lagast i rundt 1 million år, og blei gradvis vidareutvikla til acheuléenverktøy, men blei lenge laga parallelt med desse.

Namnet oldowan (eller olduwan) kjem frå Olduvai, ein dal i Tanzania der dei første, og mange av dei eldste, funna av slike verktøy er gjort. Tidlegare blei desse verktøya kalla abbevillien, etter funn gjort i Abbeville i Frankrike.

Ein tenkte lenge at slekta *Homo* skilde seg frå *Australopithecus* og *Paranthropus* gjennom bruk og tilverking av verktøy. I dag meiner ein i staden at både *Homo* og *Australopithecus* laga verktøy, medan *Paranthropus* i det minste nytta dei.

Kjelder
-------

* Semaw, S.; M. J. Rogers; J. Quade; P.R. Renne; R.F. Butler; M. Domínguez-Rodrigo; D. Stout; W.S. Hart; T. Pickering; S. W. Simpson (2003), «2.6-million-year-old stone tools and associated bones from OGS-6 and OGS-7, Gona, Afar, Ethiopia», *Journal of Human Evolution*, 45: 169-177
* Encyclopædia Britannica (2009), *Oldowan industry*, Encyclopædia Britannica Online

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Oldowan» frå Wikipedia på engelsk, den 9. november 2009.*

Fotnotar

1. ↑  Engelsk Wikipedia oppgav Semaw 2003

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**«Fra fjord og fjære»** er ein julesong skriven av Magnus Brostrup Landstad. I 1856 gav han ut heftet: *Jule-salmer saadanne som de agtes foreslaade til kirkeligt Brug*. Her finn ein «Frå fjord og fjære». Denne salmen har vorte kalla den første norske julesalmen. Dette fordi julebodskapen her for første gong vert plassert i eit norsk vinterlandskap. Liksom andre av Landstad sine salmar vekte «Fra fjord og fjære» motstand på grunn av språket. Mange såg det som urett å bruke norske ord i salmane. Salmen vert sungen til ein melodi av Hardenack Otto Conrad Zinck komponert i 1801.

Innspelingar
------------

(i utval)

* Olav Werner med Hermund Tronvik, orgel, «Dereux» kirkeeorgel. Innspilt 2. november 1965. Utgitt på EP-plata *Julens budskap i ord og toner* (Odeon GEON 79).
* Oslo Domkor: *Deilig er Jorden*. Utgitt 1986 (Grappa/Musikkoperatørene).

Fotnoteliste
------------

1. ↑  Norsk Salmebok

Kjelder
-------


* Oddgeir Bruaset: *Det var midt i julenatt*. Genesis forlag 2000

Bakgrunnsstoff
--------------

* Salmeteksten
Samland er halvøya nordvest i Kaliningrad
**Samland** (russisk Земландский полуостров, *Zemlandskij poluostrov*) eller **Sambia** er ei halvøy i Kaliningrad oblast i Russland, på søraustkysten av Austersjøen.

Namn
----

Sambia er kalla opp etter sambiane, eit utdøydd folk som høyrte til gammalprøyssarane. *Samland* er det tyske namnet på halvøya i tillegg til andre germanske språk. På polsk og latin vart halvøya kalla *Sambia*, medan det litauiske namnet er *Semba*.

Historie
--------

Samland i Storhertugdømet Preussen, om lag 1648.
Samland var opphavleg tynt folkesett av sambiar. Regionen vart erobra av den tyske riddarordenen på 1200.talet og Bispedømet Samland vart, i lag med bispedøma Pomesdania, Ermland og Culm, eitt av fire bispedøme i Preussen i 1243. Nybyggjarar frå Det tysk-romerske riket starta å kolonisere området, medan sambiske prøyssarar gradvis vart assimilert. Halvøya var det siste området der gammalprøysisk vart snakka før det forsvann på slutten av 1700-talet. 

Halvøya vart ein del av Storhertugdømet Pressen då Klosterstaten til Den tyske riddarordenen vart sekularisert i 1525. Dette hertugdømet gjekk i arv til Markgrevskapet Brandenburg i 1618 og Hohenzollern-monarkane erklærte etter kvart Kongedømet Preussen i 1701. Samland vart ein del av provinsen Aust-Preussen i 1773. Preussen samla Tyskland til Det tyske keisardømet i 1871.

Etter den første verdskrigen vart Samland vart eksklavar i Weimarrepublikken. I 1945, etter den andre verdskrigen vart Aust-Preussen delt mellom Polen og Sovjetunionen. Samland vart ein del av Kaliningrad oblast, kalla opp etter den nærliggande byen Kaliningrad (historisk tysk Königsberg eller på slavisk Kráľovec) og dei tyske innbyggjarane vart kasta ut.

Samland vart så folkesett med russarar og kviterussarar. I dag ligg to feriestader her, Zelenogradsk (*Cranz*) og Svetlogorsk (*Rauschen*).

Geografi og geologi
-------------------

Baedeker skildrar Samland som «eit frodig og delvis skogkledd område med mange innsjøar, som ligg nord for Königsberg» (i dag Kaliningrad). Det høgaste punktet er 120 meter over havet og ligg 19 km nord for Pereslavskoje (*Drugehnen*) ved skistaden Galtgarben.

Rav er funne i området i over tusen år, særleg på kysten nær Kaliningrad. I 1900 vart rav hovudsakleg transportert austover for å nyttast i piper og til utsmykking.

Sjå òg
------

* Det kuriske neset
* Den kuriske lagunen
* Wisłalagunen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sambia» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Karl Baedeker, *Northern Germany*, Leipzig, London og New York: 1904 (14. utg.), s.177-8.

Fotnotar
--------

1. ↑  Enkelte stader her har framleis tyske namn.

Koordinatar: 54°49′58″N 20°16′09″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Wei He** er ei 818 km lang elv i provinsen Shaanxi i det sentrale Kina. Ho renn frå vest til aust og munnar ut i det midtre løpet av Huang He. Elva er den største sideelva til Huang He. Wei He har eit nedslagsfelt på 135 000 km². 

Kjeldene til Wei er i fylket Weiyuan («Weis kjelde») i provinsen Gansu, mindre enn 200 kilometer frå Huang He sine kjelder ved Lanzhou. Wei He renn i søraust- og austleg retning, medan Huang He svingar skarpt nordover og renn i ein stor boge.

Historie
--------

Weidalen var ei tidleg kjelde for kinesisk kultur. Her låg hovudstader og kulturelle maktsentera under ei rekke dynasti, som Qin-, Han- og Tang-dynastia. I prefekturet Dingxi heilt øvst i Weidalen er det gjort ei rekke arkeologiske funn etter ulike tidlege steinalderkulturar. Liknande funn har ein gjort mange andre stader i området.

Millionbyen Xi'an er i dag den største byen i Weidalen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Wei He» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Kvite blodlekamar** eller **kvite blodceller**, også kalla **leukocyttar**, er ei fellesnemning på ei gruppe celler som utgjer ein del av blodet i kroppen. Desse cellene beskyttar kroppen mot infeksjonar og er ein sentral del av immunsystemet.

Typar
-----

### Granulocyttar

Granulocyttar har fått namn etter korleis dei ser ut i mikroskop, forstørra opp ser ein klart at dei har mange små kular (svarte prikkar) inni cella forutan sjølve cellekjerna. Det finst fleire ulike typar, mellom dei nøytrolfile granulocyttar, basofile granulocyttar og eosinofile granulocyttar. Alle dei tre typane vert utvikla frå ei felles modercelle (myeloblast). Jo meir denne cella delar seg, jo fleire «flekkar» (granular) får cella.

### Agranulocyttar

#### Lymfocyttar

Lymfocyttar er ein viktig del av det spesifikke immunsystemet. B-lymfocyttar er ei celle som har spesielle reseptorar festa til seg. Desse reseptorane er spesifikke for kvar bakterie, slik at dei berre festar seg til ein bestemt type antigen hjå bakteriane. Vidare byrjar B-lymfocyttane i dele seg til såkalla plasmaceller, som byrjar å produsere antistoff som høver til ein spesiell bakterie. Antistoffa festar seg så på denne bakterien. No kan antistoffa løyse opp bakteriane med ein gong, ved hjelp av enzymar som antistoffa fører med seg. Antistoffa kan òg gjere skade på celleveggen slik at det vert lettare for fagocyttane å øydeleggje dei. Nokre antistoff har òg den eigenskapen at dei kan binde saman fleire bakteriar til store klumpar slik at dei ikkje kan fungere. 

T-lymfocyttar er celler som i motsetnad til B-lymfocyttane, ikkje går til åtak på bakteriar. Dei har som hovudoppgåve å bekjempe virus og kreftceller. Alle virusinfiserte celler har til liks med bakteriar ein spesifikk overflate (makromolekyl) som immunsystemet kan kjenne att. T-åtaksceller går så til åtak på dei virusinfiserte cellene. Når ein T-lymfocytt kjenner att overflata på eit virus eller ei kreftcelle byrjar cella å dele seg. Sidan denne prosessen går seint, tek det fleire dagar før det er nok lymfocyttar i blodet til å slå attende infeksjonen.

#### Monocyttar

#### Makrofagar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Eplemost** eller **eplejuice** er ein drykk laga av pressa eple og ikkje noko anna.

Eplemost kan òg vere laga av konsentrert eplemost som er blanda opp att med vatn til same volum som basisproduktet. For at eplemosten skal halde seg, vert han pasteurisert under tappeprosessen. 

Nemningane «eplesaft» eller «eplenektar» er bruka om blandingsprodukt av eplemost, sukker og vatn, samt eventuelle andre tilsetjingsstoff. Eplesaft kan òg innehalde kolsyre.

Eplejuice frå Hardanger
-----------------------

«Eplejuice frå Hardanger» er ei beskytta produktnemning for ferskpressa most av eple frå Hardanger, som omfattar kommunane Jondal, Kvam, Granvin, Ulvik, Eidfjord, Ullensvang og Odda. Eplesortane som skal brukast, er gravenstein, summerred, aroma og discovery. Eplemost frå Hardanger kan merkast med teksten «beskytta geografisk nemning» og figurmerke for beskytta geografisk nemning.

Eplemost frå Hardanger er kjenneteikna ved ein lett syrleg og aromatisk eplesmak. Tradisjonen er dokumentert attende til 1700-talet. I 1818 skreiv prost Niels Hertzberg om hardangerbonden Knut Jåstad (f. 1744) at «han lærte sine Sambygdinger at gjøre sig nytte av de vilde Skovæplers saft. Han gjorde sig hertil presser med sterke Jernskruer og selde Saften i Bergen». Ved førre hundreårsskifte selde m.a. «Cideriet» og «Aga Cideri og saft» fabrikkprodusert eplesider og eplesaft frå Hardanger.

Kjelder
-------


* Forskrift om vern av produktnemninga Eplejuice frå Hardanger som beskytta geografisk nemning
|  |
| --- |
| **Kvit nykkerose** |
| Kvit nykkeroseKvit nykkerose |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Kvit nykkerose Utbreiinga av Kvit nykkerose |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nymphaeales |
| **Familie:** | Nymphaeaceae |
| **Underfamilie:** | Nymphaeoideae |
| **Slekt:** | *Nymphaea* |
| **Art:** | **Kvit nykkerose** *N. alba* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Nymphaea alba***L. 1753 |

  

**Kvit nykkerose** (latin *Nymphaea alba ssp. alba*) er ei fleiråreg vassplante. Kvit nykkerose trivst både i næringsrikt og næringsfattig vatn, og lev både i elvar og i stilleståande vatn.

Kvit nykkerose er fylkesblome for Buskerud, samt kommuneblom for Fjaler, Hof og Iveland kommunar.

Kjenneteikn
-----------

Kvit nykkerose har runde, blankt grøne blad som ofte kan ha eit raudleg skjer, særleg på undersida. Mot bladkanten dannar bladnervene eit nettverk. Blomane er store, og flyt i vassoverflata.

Planta blomstrar frå juni til september, og har den største blomen i norsk flora med ein diameter på opp til 20 cm. Dei 12-30 kronblada er kvite og støvberarane gule; det finst òg variantar med raude kronblad. Ytst i blomen har han fire grøne begerblad. Bestøvinga er det insekt som syt for.

Jordstengelen til kvit nykkerose veks ned i botnen av sjøen. Frukta blir modna under vatn.

Blomen til kvit nykkerose er den største hos ville plantar i Noreg

Underartar
----------

I Noreg er det to godkjende underartar av kvit nykkerose.

* **kvit nykkerose** (*Nymphaea alba ssp. alba*) har store blad med tilnærma rette nervar i bladflikane. Blomen er relativt jamnt avrunda frå skaftet og opp etter begerblada. Denne varianten har som regel heilt opne blomar med ein diameter frå 10 til 20 cm. Me finn ho på austlandet og i kyststrok nord til Lyngen i Trøndelag.
* **kantnykkerose** (*Nymphacea alba ssp. candida*) har store blad med innoverbøygde nervar i bladflikane. Blomen er oftast berre halvveges open og består av 15 til 20 kronblad. Denne forma er vanleg på austlandet.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kvit nykkerose**

* Lid, Johannes: *Norsk flora (7. utgåve)* Samlaget, 2005
* Fylkesblomst for Buskerud ved Botanisk hage og museum

Kvit nykkerose i eit tjern i ferd med å bli myr. *Fotograf: Kjetil Lenes*
**Kvinnemuseet** er eit norsk museum som har tilhald i sveitservillaen Rolighed i Løkkegata i Øvrebyen på Kongsvinger og har som føremål å dokumentere, forske på og formidle soga om kvinners liv og virke frå gamal tid og fram til notida. Innanfor arbeidsfeltet ligg spørsmål som er knytt til kjønn, kjønnsroller og kjønnsidentitet. Museet er ei avdeling i Anno museum, og den vesle staben som driv Kvinnemuseet, er òg engasjert i større eller mindre grad i andre einingar under Anno museum, som Kongsvinger museum, Odalstunet og Eidskog museum.

Samlingane på Kvinnemuseet femner om både gjenstandar, bøker, fotografi og arkivmateriale. Mykje av dette er registrert og tilgjengeleg på DigitaltMuseum. Museets store samling av gjenstandar finst for det meste i magasina, men eit utval er å sjå i dei faste utstillingane Lek for livet, I all offentlighet og Din Dagny. Kvinnemuseet har dessutan arkivmateriale som vert registrert i arkivregistreringsprogrammet Asta.

Museet er opent for ålmenta i i sommarsesongen, men ved tinging på førehand får skuleklasser og grupper tilgang året rundt. Forskarar kan få tilgang til materialet på museet heile året.

Museumssoga
-----------

Ei gruppe ikring det nyskipa Kongsvinger museum avgjorde på 1980-talet å arbeide for å realisere tanken om å etablere eit Kvinnemuseum etter å ha arrangert fleire utstillingar med kvinnehistoriske tema på bymuseet. Inspirert av Kvindemuseet i Danmark og Kvinnemuseet i Vietnam, tok dei til å å sjå seg om etter eit eigna lokale i byen til eit slik museum, og huset Roligheden, barndomsheimen til forfattaren og bohemkvinna Dagny Juel (Dagny Juel Przybyszewska), synte seg etter nokre år å verte eit alternativ. Kommunen ynskte då å rive huset for å byggje moderne bustader tomta. Hovudsakleg på grunn av planane om å skipe det fyrste og einaste kvinnemuseet i Noreg, vart Rolighed berga etter ein langvarig kamp, og Kvinnemuseet kunne verte offisielt opna av HKH Dronning Sonja 31. mai 1995 etter seks år med arbeid for å setje huset i stand. 

Det vart lagt ned store ressursar i produksjon av utstillingar, og etablert som praksis å lage ei ny stor hovudutstilling til kvar sommarsesong med tema som husmorsoge, kvinner i det offentlege helsevesenet, strikking og fredskvinner, homofilisoge. I tillegg vart det òg laga ei fast utstilling om Dagny Juel, om soga til huset Rolighed, og med tida dessutan ei utstilling om norsk abortsoge og ei kvinnesakutstilling. Etter 8. mars-arrangementet (Den internasjonale kvinnedagen) i 2016 vart museet stengt for publikum fram til 1. juni 2017 for omfattande renovering av fleire av romma og oppbygging av tre nye basisutstillingar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Koordinatar: 79°45′ S 83°0′ W﻿

**Heritage Range** er ei stor fjellkjede, 160 km lang og 48 km brei, som utgjer den sørlege halvdelen av Ellsworth Mountains i Antarktis, sørover frå Minnesotabreen. Fjellkjeda er kompleks med mange ryggar og fjelltoppar på moderat høgd, skrentar, åsar og nunatakar. Mellom desse ligg isbrear.

Den nordlege delen av fjellkjeda vart truleg først sett av Lincoln Ellsworth då han flydde over området 23. november 1935. Den 14. desember 1959 vart den sørlege delen av kjeda sett for første gong under ein flytur frå Byrd-stasjonen med Edward C. Thiel, J.C. Craddock og E.S. Robinson. Laget landa på ein isbre ved Pipe Peak den 26. desember nordvest i fjellkjeda.

I 1962-63 og 1963-64 utførte University of Minnesota ekspedisjonar som både kartla og gjorde geologiske undersøkingar av fjellkjeda. Heile kjeda vart kartlagd av USGS frå flyfoto tekne under U.S. Navy, 1961-66.

Ho fekk dette namnet av US-ACAN fordi dei forskjellige delane av fjellkjeda har fått namn som er knytt til temaet amerikanske kulturarv.

Sjå òg
------

* Skytrain ishaug

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heritage Range» frå Wikipedia på engelsk, den 11. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  «Heritage Range». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 11. januar 2013.
2. ↑  Gerald F. Webers, et al. *Geology and Paleontology av Ellsworth Mountains, Vest-Antarktis* (Geological Society of America, 1992), s. xi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 46°23′3″N 14°10′24″E﻿

**Stol** eller **Veliki Stol** (slovensk for 'stol' eller 'store stol') eller **Hochstuhl** (tysk for 'høge stol'), er det høgaste fjellet i Karavankane med ei høgd på 2236 meter over havet. Det ligg på grensa mellom Slovenia og Austerrike. 

Det er fleire ruter til toppen av fjellet frå både den austerrikske og den slovenske sida, og fjellhytta Prešernova Koča ligg like nedanfor den andre toppen **Mali Stol** (slovensk for 'vesle stol') på 2198 moh. Hytta vart opphavleg bygd i 1909, men brende ned i 1942 under den andre verdskrigen, då partisanar sette fyr på ho for å hindre nazistane i å nytte ho. Ho vart bygd opp att i 1966 go er open frå midten av juni til midten av september.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stol (mountain)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Slovensk turistråd

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stol på Hribi.net[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
Bilane til Tottenham Hotspur F.C. Liverpool FC og FC Basel køyrer inn til pit-stop ved Donington Park.
**Superleague Formula** er ein ny motorsportsliga som starta i 2008. Ein nyttar bilar med friliggjande hjul, akkuratt som i formel 1, men istaden for fabrikkslag køyrer ein for fotballklubbar. Kvart fotballlag har berre ein bil. Sal, marknadsføyring og teknologiutvinning vert påkosta av ligaen, noko som begrensar utgiftene til dei deltakande fotballaga.

Fotballklubbane som deltok i 2008 sesongen var A.C. Milan · Al Ain FC · A.S. Roma · Atlético Madrid · Beijing Guoan · Borussia Dortmund · CR Flamengo · FC Basel · F.C. Porto · Galatasaray S.K. · Liverpool F.C. · Olympiacos CFP · PSV Eindhoven · Rangers F.C. · RSC Anderlecht · SC Corinthians · Sevilla FC · Tottenham Hotspur FC

Løpa vert vist på sportskanalen Eurosport 2, men mange av fotballaga som driv sine eigne fjernsynskanalar dekkjer og ligaen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
***The Hindu*** er ei engelskspråkleg dagsavis i India. Ho har hovudkvarter i Chennai. Ho har eit gjennomsnittleg sal av 1,39 millionar eksemplar (desember 2013), og har eit utrekna lesartal på 2,2 millionar. Ho er med dette den andre største engelske dagsavisa i India etter opplag, og den tredje største etter lesartal (etter *Times of India* i begge høva og *Hindustan Times* i sistnemnde). Ho er den mest lesne engelske dagsavisa i Tamil Nadu og Kerala.

*The Hindu* starta som ei vekeavis då ho først blei gjeven ut i 1878, og fekk daglege utgåver frå 1889. Ho blei opphavleg danna som eit motsvar til den anglo-indiske pressa sin svertekampanje mot T. Muthuswamy Iyer, den første innfødde dommaren ved Madras High Court. Avisa fortsette ei nasjonalistisk linje i protest mot det britiske kolonistyret. 

Etter administrative og økonomiske vanskar blei avisa kjøpt opp av S. Kasturi Ranga Iyengar i 1900, og familiemedlemmer har seinare hatt leiande roller i drifta. Avisa tilhøyrer The Hindu Group, som også gjev ut avisa The Hindu på tamil, nyheitsmagasinet *Frontline* og idrettsmagasinet *Sportstar*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Changes at the Helm: Editorial and Business». *The Hindu* (Chennai, India). 22 October 2013. Henta 22 October 2013.
2. 1 2  «Details of language wise most circulated dailies for the audit period July-December 2013». Audit Bureau of Circulations. Henta 10. november 2014.
3. ↑  «Indian Readership Survey (IRS) 2011 – Quarter 2» (PDF). Newswatch.in. 30 June 2011. Henta 16 October 2007.

* *Denne artikkelen bygger på «The Hindu» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mars 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Hindu. Offisiell nettstad.
BRDM-2
BRDM-2M
**BRDM-2** (russisk Боевая Разведывательная Дозорная Машина, *Bojevaja Razvedyvatelnaja Dosornaja Maschina*, ordrett «rekognoserings-/patruljekampkøyretøy») er eit pansra oppklaringskjøretøy frå Sovjetunionen. Det er framleis i bruk i Russland og minst 45 andre land. Det er etterfølgjaren til BRDM-1, og var tenkt å ha betre amfibiske eigenskapar og væpning. BRDM-2 har ein vannjet for framdrift i vatnet. BRDM-2 vert driven av ein bakmontert motor på 140 hk, som òg er kraftkjelda til vassjeten.

Mannskapet på fire består av vognførar, kartlesar, vognkommandør og skyttar. Væpninga er den same 14,5 mm mitraljøse som på BTR-60 pansra personellkøyretøy, med ei 7,62 mm mitraljøse som sekundærvåpen. Pansringa vernar mot handvåpen og artillerisplintar.

Teknisk
-------

Køyretøyet har to ekstra par nedsenkbare hjul under buken, og eit sentralstyrt reguleringssystem for lufttrykket i dekka. Det har òg ein enkel vassjet for framdrift i vatn. I tilhøve til BRDM-1 så er denne større og meir firkanta. Mannskapet sit lenger framover i skroget, og motoren er montert bak. Den enklaste modellen har eit lite tårn montert midt på køyretøyet. Det er to lukar framme. Begge lukene har periskop. Motoren er noko større enn BRDM-1. Køyretøyet har ein infraraud lyskaster og køyrelys, og dessutan eit ABC-vernsystem..

Variantar
---------

Som BRDM har BRDM-2 fleire variantar. Dei første fire har same rollar som BRDM-1-variantane.

BRDM-2
Den enklaste varianten, berekna for oppklaring. Den har òg eit navigasjonssystem som mannskapet kan lesa av kartkoordinatar på.
BRDM-2M
Modernisert variant med sterkare motor - 136 hestkrefter.
BRDM-2RKhb
Oppklaringskjøretøy for atom- og biologiske truslar. Det har ein dispenser for å setja ut varselflagg rundt farlege område. Det har berre ein 7,62 mm mitraljøse som bevæpning.
BRDM-2U
Kommandovogn, og har ikkje tårn. Den er utstyrt med eit aggregat og ekstra radioar. Den har vore brukt i bataljonshovedkvarter og regimentshovudkvarter og artilleriavdelingar.
9P122 BRDM-2
Panservernsvariant utstyrt med 1x 9K11 Malutka (AT-3) panservernmissillsystem.
9P133 BRDM-2
Panservernsvariant tilsvarande 9P122 med oppgradert Malutka panservernmissillsystem.
9P148 BRDM-2
Panservernsvariant som kan nytta både 9M111 Fagot (AT-4 Spiral) og 9M113 Konkurs (AT-5 Spandrel).

Andre køyretøy på same chassis
------------------------------

SA-9 Gaskin
Luftvernskøyretøy brukar drivverket frå BRDM-2.

Merknader
---------

BRDM-2 er ganske lik det ungarske oppklaringskøyretøyet OT-65 og det pansra personellkøyretøyet FUG-70, som har bakmonterte motorar, men doble vassjetar.

Kjelder
-------

1. ↑  *ВОСЬМОЙ КОРПУС — Боевая разведывательно-дозорная машина БРДМ-2*, arkivert frå originalen 16. oktober 2014, henta 19. mars 2017

* *Denne artikkelen bygger på «BRDM-2» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring på fas.org (engelsk)
Monument for Herkulessøylene ved Gibraltar
Ei av Herkulessøylene. Her Gibraltar og i bakgrunnen Afrika
**Herkulessøylene** er det antikke namnet på høgdene som ligg på sidene av inngangen til Gibraltarsundet. Dei er Gibraltar i Europa og Monte Hacho i Ceuta i Afrika. Jebel Musa i Marokko, vest for Ceuta, vert stundom rekna som ei av søylene. Søylene kan symbolisera ein port inn til Middelhavet, eller motsett, frå Middelhavet og ut til Atlanterhavet. 

Dei to søylene skal markera enden på ferda til den greske sogehelten Herakles då han henta kveget til Geryon. Ifølgje Platon låg Atlantis utanfor Herkulessøylene.

Under renessansen blei det fortald at søylene hadde innskrifta *Nec plus ultra* eller *Non plus ultra*, 'ikkje noko vidare', ei åtvaring om at det ikkje fanst noko utanfor søylene og at sjøfolk ikkje burde segla vidare.

I det spanske riksvåpenet er søylene attgjevne med eit band der det står *Plus ultra*, 'Og forbi'. Det viser til det spanske koloniriket som likevel fanst utanfor søylene. Dette symbolet kan ha vore opphav til dollarteiknet $.

* Merket til Karl VMerket til Karl V
* Herkulessøylene slik dei er brukte i det spanske riksvåpenet.Herkulessøylene slik dei er brukte i det spanske riksvåpenet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Herkulessøylene» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2009.*
* *Denne artikkelen bygger på «Pillars of Hercules» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mai 2011.*
Frå Stod – Finstad-gardene
**Stod** er ei tidlegare kommune i Nord-Trøndelag. Heradet dekte ei flatevidd på 256,7 km². Ved nyår 1963 hadde Stod 1 293 innbyggarar. Folketalet i heradet var på det høgste i 1950 med 1 435 menneske. Stod vart 1. januar 1964 slått saman med Beitstad, Egge, Kvam, Sparbu, Steinkjer og Ogndal til dagens Steinkjer kommune.

Bygda Stod ligg på sørsida av Snåsavatnet. Ho grensar i vest til byen Steinkjer og i aust mot Snåsa. Landskapet er i vest prega av eit oppdyrka bakkeland med sletter og låge skogåsar. Lenger mot aust er eit skoglandskap med åsar i 200-400 m høgde. I aust går terrenget over i åsar med det 3,1 km² store vatnet Øyingen, vidare mot sør er det avrunda snaufjell. Brannheiklompen på 820 moh er det klart høgste punktet i bygda. Det tidlegare kommunesenteret Binde er saman med Sunnan dei største bygdesentra. Sunnan ligg ved sørenden av Snåsavatnet og var ein periode endestasjon for jarnbanen. Frå Sunnan gjekk det dampbåt vidare til Snåsa.

Jord- og skogbruk har vore dei viktigaste næringsvegane, og bygda hadde eige meieri. Utbygginga av Nordlandsbanen, som går gjennom Stod, førte med seg nye arbeidsplassar. I dag arbeider den største delen av bygdefolket i Steinkjer by.

Stod er særleg kjend for helleristningsfeltet Bølareinen med ca. 6000 år gamle ristningar av dyr og menneske. For kyrkje er frå 1846. Før 1857 var Stod eit herad som nådde heilt ut til Beitstadfjorden og omfatta dei seinare Egge og Kvam herad og området der byen Steinkjer voks fram.

Kjelde
------

* *Norsk Allkunnebok. X. bandet*. 1965

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Columbia** er eit av dei eldste superkontinenta på jorda. Det vart først lagt fram av J.J.W. Rogers og M. Santosh, og ein meiner det eksisterte i perioden frå 1,8 til 1,5 milliardar år sidan i paleoproterozoikum. Det bestod av proto-kratonar som utgjorde dei tidlegare kontinenta Laurentia, Baltica, Ukraina, Amazonia, Australia og kanskje òg Sibir, Nord-Kina og Kalahari i tillegg. Bevis for eksistensen til Columbia er basert paleomagnetiske data.

Storleik og plassering
----------------------

Columbia er estimert til å ha vore om lag 12 900 km frå nord til sør og om lag 4800 km på det breiaste. Austkysten av India hang fast i vestlege delar av Nord-Amerika, medan sørlege delar av Australia hang saman med vestlege delar av Canada. Det meste av Sør-Amerika var snudd andre vegen slik at dagens Brasil låg langs austsida av Nord-Amerika og danna ein kontinentalmargin som strekte seg inn i sørlege område Skandinavia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Columbia (supercontinent)» frå Wikipedia på engelsk, den 18. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Rogers, J.J.W. og Santosh, M. 2002, *Configuration of Columbia, a Mesoproterozoic supercontinent.* Gondwana Research, v. 5, s. 5-22
2. ↑  Lauri J. Pesonen, J. Salminen , F. Donadini og S. Mertanen (2004). «Paleomagnetic Configuration of Continents During the Proterozoic» (PDF). Henta 19. august 2008.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
3. ↑  «New Supercontinent Dubbed Columbia Once Ruled Earth». SpaceDaily. 18. april 2002. Henta 19. august 2008.
**Trond Botnen** (fødd 30. november 1937) er ein norsk grafikar, målar og bilethoggar frå Porsgrunn. Han er utdanna ved Kunsthaandværkskolen i København og ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole. Arbeida hans er innkjøpte blant anna av Nasjonalgalleriet, Riksgalleriet og Museet for Samtidskunst. Botnen har ei rekkje ustillingar bak seg og i tillegg til separatutstillingar har han deltatt på Statens Haustutstilling heile ti gonger.

I løpet av dei femti åra han har verka som kunstnar har Botnen skifta kunstnarisk stil fleire gonger. Dei seinare måleria hans er abstrakte komposisjonar der han legg lag på lag av akrylmåling. Inspirert av Gustav Klimt påfører han måleria transparente, nesten usynlege lag med gull, sølv eller bronse.

Han har også gitt ut to diktsamlingar.

Trond Botnen er busett i Drøbak.

Bøker
-----

* *Nattordbok* – diktsamling (1970)
* *Gruver Toms hytte* – diktsamling (1971)

Plater
------

*Multimal*, der han les dikt saman med blant anna Bjørnar Andresen, Svein Finnerud Trio og Carl Magnus Neumann. (Polydor 2920102) (1971)

Lenkjer til andre sider
-----------------------

* Trond Botnen på KIK - kunstnararkivet[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* ISNI
* ULAN
* KulturNav
* MusicBrainz (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Vårkornellslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Kornellordenen Cornales |
| **Familie:** | Kornellfamilien Cornaceae |
| **Slekt:** | **Vårkornellslekta** *Cornus*L. 1753 |

**Kornell** kan visa til tre eller buskar frå planteslektene *Cornus* og *Swida* i kornellfamilien, eller berre *Cornus* der denne er rekna som ei større slekt. 
Då omfattar ho rundt 45 artar som veks på den nordlege halvkula.

Slektsnamnet *Cornus* kjem frå latin av ordet *cornu*, 'horn'. Ordet kornell kjem frå eit italiensk diminutiv av *cornus*.

Dei fleste kornellar er lauvfellande buskar eller tre med krossvis motsette blad. Blomane er firetalige og veks i endestilte, greinete kvastar. Dei er einkjønna hjå nokre av artane. Blomane dannar ei steinfrukt. Veden er kjend for å vera svært hard.

I Noreg veks to kornellartar vilt, skrubbær (*C. suecica*) og villkornell (*C. sanguinea*).. Det blir også dyrka artar som kanelkornell, sibirkornell og vårkornell.

Kjelder
-------

1. ↑  «kornell» i Nynorskordboka.

* «Kornell». *Store norske leksikon*. 14. februar 2009. Henta 5. april 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Kunstnarisk framstilling av eit supermassivt svart hòl i sentrumet av ein galakse.
**Supermassive svarte hòl** er svarte hòl som ein trur ligg i kjernane til galaksar og kvasarar og som ein trur har massar på mellom 1 ×106 og 1 ×109 solmassar (det supermassive svarte hòlet OJ 287 har ein masse på 1,8 ×1010 solmassar). Supermassive svarte hòl er millionar til milliardar av gonger meir massive enn stellare svarte hòl som er resultatet av tunge stjerner som har kollapsa under tyngdekrafta. 

Det er ikkje kjend korleis supermassive svarte hòl blir danna, men det finst sterke prov for eksistensen deira i form av gass som i høg fart krinsar rundt kjernane til radiogalaksar. Gravitasjonspotensialet som trengst for å binda desse gasskyene i bane svarer til mellom 1 ×106 og 1 ×108 solmassar innanfor eit veldig lite område. Massetettleiken dette vil føra til er so stor at det supermassive objektet ville kollapsa til eit svart hòl på ein augneblink om det ikkje allereie var eit. Indirekte prov kjem òg frå kvasarar der ei større mengd energi blir produsert innanfor eit volum som svarer til solsystemet. Den einaste mekanismen som er effektiv nok til føremålet er konvertering av gravitasjonsenergi til lys gjennomført av eit supermassivt svart hòl.

Det finst òg sterke prov for at det eksisterer eit supermassvit svart hòl kalla Sagittarius A\* i sentrum av Mjølkevegen. Stjerner krinsar rundt sentrumet til Mjølkevegen med snøggleikar opp mot 5000 km/s, noko som krev eit objekt med ein masse på fleire millionar solmassar liggjande der.

Sjå òg
------

* svart hòl
* aktiv galaksekjerne

Kjelder
-------

* Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «supermassive black holes» s. 394 i **Phillip's Astronomy Encyclopedia** utgjeven i 2002. Andre kjelder er oppgjevne under:

1. ↑  «18 billions of suns support Einstein» Arkivert 2015-09-12 ved Wayback Machine. - Pressemelding frå Calar Alto-observatoriet i samband med at det har blitt stadfesta at det supermassive svarte hòlet OJ 287 er binært.
2. 1 2 3  «World Book at NASA - Black Hole» Arkivert 2008-10-16 ved Wayback Machine. - Informasjon teke frå «World Book @ NASA».

| * v
* d
* e
Galakse |
| --- |
| Morfologi | Elliptisk galakse · Linseforma galakse · Spiralgalakse · Stavspiralgalakse · Irregulær galakse · Dverggalakse · Ringgalakse |  |
| Struktur | Supermassivt svart hòl · Bolning · Stav · Disk · Spiralarm · Galaksehalo · Mørk materie-halo |
| Aktive galaksekjernar | Relativistisk jet · LINER · Radiogalakse · Seyfert-galakse · BL Lacertae-objekt · Blazar · Kvasar |
| Vekselverknad | Stjernestraum · Vekselverkande galakse · Galakse med eksplosiv stjernedanning · Satellittgalakse · Galaksehop · Superhop |
| Lister | Næraste |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)
**Kormak Ogmundsson** (norrønt: *Kormákr Ögmundarson*) var ein islandsk skald som truleg levde i tida 935 – 970.  

I Skaldatal er Kormak Ogmundsson nemnd som skald hos kong Harald Gråfell og Sigurd Håkonsson ladejarl. Det meste vi elles veit om Kormak finn i islendingesoga «Kormaks saga» der hovudinnhaldet er spunne omkring Kormak sin ulykkelege kjærleik til den vene Steingerd Torkelsdotter.
Etter soga vart Kormak fødd på garden «Melr» i Midfjorden på Island omkring år 937. Faren skal ha vore Ogmund, son til Kormak som var ein rik og ættestor hovding frå Vika i Noreg. Mor hans heitte Dalla og var dotter til Onund Sjone frå Island.  

Han kom til Noreg, truleg omkring, eller litt før år 960, då Håkon Adalsteinsfostre (Håkon den gode) var konge. Seinare herja han ute i viking og då han kom attende til Noreg, vart han mannen til kong Harald Gråfell. Han var med kongen på ei krigsferd til Irland og seinare på ei ferd til «Bjarmeland». Soga sluttar med at Kormak døydde etter ein sverdstrid i Skottland, på ein stad som vart kalla Skarðaborg, truleg Scarborough.  

Sjølv om det ikkje er nemnt i soga om han, må Kormak truleg ha vore ei tid hos Sigurd Håkonsson ladejarl. 
At Kormak var ein historisk person, blir støtta av at Snorre har teke med mange av dikta hans i Skaldskaparmål.  

Kormak Ogmundsson skal ha gjort ei dråpa om Harald Gråfell, som er gått tapt. Vi kjenner til desse dikta av han:  

**Sigurddråpa** dråpa om ladejarlen Sigurd Håkonsson
**Lausaviser** (64 vers, alle henta frå Kormaks saga)
**Lausavise** (2 strofer)

Referansar
----------

1. ↑  Skaldatal heimskringla.no, frå Snorre-Edda
2. ↑  Kormaks saga v/Eigil Lehmann (1984) norsk og norrøn tekst
3. ↑  Skaldskaparmål Snorre Edda
4. ↑  Sigurddråpa Arkivert 2015-12-27 ved Wayback Machine. frå Skaldic Project
5. ↑  Lausaviser Arkivert 2015-07-06 ved Wayback Machine. (64 vers) frå Skaldic Project
6. ↑  Lausavise Arkivert 2015-05-11 ved Wayback Machine. (2 strofer) frå Skaldic Project

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kormákr Ögmundarson v/Finnur Jónsson
* The Saga of Cormac the Skald engelsk tekst
| **Tromøy** |
| --- |
| HoveoddenHoveodden |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sørlandet |
| **Koordinatar** | 58°27′59″N 08°51′29″E﻿Koordinatar: 58°27′59″N 08°51′29″E﻿

 |
| **Areal** | 29 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Vardåsen (73 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Agder

 |

**Tromøy** er den største øya på Sørlandet, ein tidlegare sjølvstendig kommune i Aust-Agder fylke, og i dag ein viktig del av Arendal kommune. Tromøy er framleis eit eige kyrkjesokn i Arendal prosti. Aust for Hove på toppen av raet ligg Tromøy kyrkje, ei mellomalderkyrkje i stein.

Øya Tromøy
----------

Tromøybrua gav vegsamband med fastlandet i 1961. Tidlegare gjekk det bilferje frå Barbu til Skilsø på Tromøy. No går det passasjerferje mellom Arendal sentrum og Skilsø. Øya er skild frå fastlandet i nord av Tromøysundet som er om lag 12 km langt, og i vest mot Hisøy av Galtesund som er litt over 2 km langt.

Tromøy kommune
--------------

Frå 1837 var Tromøy saman med Barbu og Stokken ein del av Austre Moland formannskapsdistrikt. 

1. mai 1878 vart Barbu og Tromøy skild ut som eigne kommunar. Folketalet i Tromøy kommune var då 2 320. 

Frå 1878 til 1992 var Tromøy sjølvstendig kommune. Kommunen Tromøy omfatta i tillegg til øya med same namn fleire mindre øyar, mellom anna Merdø, Skilsø og Tromlingene. 

1. januar 1992 vart Tromøy, Hisøy, Moland og Øyestad kommunar slått saman med Arendal til den nye Arendal kommune. Tromøy hadde då ein folkesetnad på 4 711.

Eldre historie
--------------

Historia fortel at Harald Granraude (konge i Agder på 800-talet) hadde kongssetet sitt på Tromøy og at dronning Åsa Haraldsdatter tok med seg den eitt år gamle Halvdan Svarte tilbake til Tromøy etter Gudrød Veidekonge døydde. Det er fleire stadnamn på Tromøy som stammar frå vikingtida, som tettstaden Kongshamn med 772 innbyggjarar (pr. 1.1.2006), Alve og Hove.

Hoveodden meiner ein er eit gammalt hov frå oldtida og det er funne i overkant av 60 gravhaugar i området.

Fritidstilbod
-------------

Trauma er øya sin største idrettsforeining. Dei to største gruppene i Trauma er fotballgruppa og handballgruppa. Begge gruppene har mange aldersbestemte lag i tillegg til seniorlag. Trauma handball er den handballklubben på Sørlandet med flest aldersbestemte lag.

Sommaren 2007 vart Hovefestivalen halden for første gong og med 72 000 festivaldeltakarar var han den største festivalen i Noreg.

Kyrkjer
-------

Øya har to kyrkjer, Tromøy kyrkje frå 1150 som ligg på yttersida av øya, og Færvik kyrkje frå 1884 som ligg på Færvik

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tromøy» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Aina Borch** (fødd 1970) har vore ordførar i Porsanger kommune i Finnmark sidan 2015. Ho vaks opp i Havøysund, men etter fullført lærarutdanning på Alta lærarskule i 1994, fór ho til Lakselv som lærar ved Lakselv barneskule.

Aina var lærar fram til år 2000, etter dette byrja ho som prosjektleiar for Ung Info og kulturkonsulent i kommunen. I 2004 vart ho dagleg leiar for Porsanger i vekst. Frå 2007 var ho fylkessekretær for Finnmark Arbeidarparti i eitt år. Deretter var ho rådmann i Måsøy kommune frå 2009 til våren 2012. Då kom ho tilbake til Lakselv som helse-og omsorgssjef og fungerande rådmann i Porsanger. Etter dette vikariatet vart ho på nytt fylkessekretær for Arbeidarpartiet eit år før ho fekk eit halvt års engasjement som dagleg leiar i Indre Finnmark Utviklingsselskap.

I 2005 etablerte Aina Borch sitt eige selskap Inspiranor. Dette dreiv ho i ti år til ho vart vald til ordførar i 2015

Kjelder
-------

1. ↑  «Hva mener Aina Borch (A)?». Henta 28. oktober 2019.
2. ↑  «AINA BORCH», *Arbeiderpartiet* (på norsk bokmål), henta 11. november 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Aina Borch» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2022.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav denne kjelda:*
* Aina Borchs profil på linkedin.com
Eit sett med episyklar. Kvar blå sirkel kryssar kvar raude sirke i ein rett vinkel og omvendt.
Ein **episykel** er eit geometrisk hjelpemiddel som vart oppfunne av Apollonius kring 200 fvt. for å framstille samansette periodiske rørsler. Instrumentet vart nytta av Ptolemaios og seinare i antikken og mellomalderen fram til Kepler si tid for å framstille geometrisk variasjonane i rørsla til månen og planetane.

Etter Ptolemaios sin planetteori (verdsssystem) flyttar planeten seg med jamn fart langs ein sirkel, episykelen, som har sentrum som flyttar seg om jorda med jamn fart langs ein annan sirkel, deferenten. Ved å variere diameter og omlaupstid kunne ein framstille dei sløyfeforma banane til planetane. 

For å gjere reie for nokre av uregelmessigheitene i rørsla fann Ptolemaios det naudsynt å tru at både episykel og deferent var eksentriske sirklar. Seinare, då kjennskapen til planetrørslene vart meir nøyaktige, føydde arabarane episykel på episykel inntil systemet vart særs komplisert.

Kjelder
-------


* «Episykel», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 26. mai 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Episykel**