recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kristoffer Nielsen Tønder (1587-1656)var fut på Austråt i 1621.
**Fut** (bokmål *fogd*) var historisk nemninga på ein embetsmann med myndigheit som politi og oppkrevjar av skatt og bøter i eit landdistrikt. I dag blir ordet nytta om nokre offentlege tenestmenn som har til arbeid å driva inn pengar, til dømes *skattefut*.

Futen kunne vera ein frykta og mislikt makthavar, noko ein ser i folkeeventyr som «Fanden og futen».

Ordsoge
-------

Bokmålsordet *fogd* og nynorskordet *fut* har same opphavet. *Fogd* kjem gjennom dansk *foged* og mellomlågtysk *voget* frå latin (ad)vocatus, '(til)kalla (som juridisk rådgjevar [ordett; tilsnakker])'. Ordet *fut* med målføreforma *faut* kjem frå dei norrøne formene *foguti*, *fogutr*, *fugutr*, *fouti* eller *fuviti*, som òg er lån frå mellomlågtysk.

Sjå òg
------

* Futedømme (bm. *fogderi*)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fogd» frå Wikipedia på bokmål, den 31. desember 2005.*


1. ↑  «fut» i Nynorskordboka og Bokmålsordboka.
2. ↑  
Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
3. ↑  Torp 1903: *Nynorsk etymologisk ordbok* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-17-4
Olavskjelda på Krossteigen i EivindvikFoto: John Erling Blad (2008)

**Olavskjelda i Eivindvik** er ei vasskjelde i Eivindvik i Gulen kommune. Vasskjelda er på Krossteigen i Eivindvik der det også står ein 2,5 meter høg steinkross av «nord-anglisk» type. 

Ifølgje ei segn skal Olav den heilage ha drukke av kjelda, som er kjend for å nesten aldri gå turr. Rundt om i landet finst det fleire slike St. Olavs-kjelder, og dei har liknande segn knytte til seg. Etter tradisjonen er dei gjerne omtalte som heilage offer- og lækjedomskjelder, og gir velsigning og styrke til den som drikk eller tek på vatnet. Segna seier at også denne er helsefremjande. Slike kjelder er ofte kopla til heidenskap og ritar mot blant anna åsatru. Til kjeldene er det ofte knytte segn.

Mange som har studert steinkrossane i Eivindvik meiner å finne ein samanheng mellom krossane og denne kjelda. Ein ynskte å overføre merksemda frå kjelda til krossen ved kjelda, der kjelda kan ha hatt ein eldre funksjon. Krossen kan ha vore brukt under Gulatinget når det blei lyst tingfred under krossmerket. Krossen ved kyrkjeporten kan ha fungert som samlingsmerke for kyrkjelege handlingar.

Under utbygginga av kommunehuset på 80-talet blei Olavskjelda drenert, men ho blei rekonstruert i 2003.

Kjelder
-------

* Aaraas, Margrethe Henden, Dupedal, Torkjell. Vengen, Sigurd og Førsund, Finn Borgen; *På kyrkjeferd i Sogn og Fjordane*, bind 2 Sogn, Førde 2000 ISBN 82-91722-14-5
* *Nordsjøløypa*, Informasjonsark fra Turistinformasjonen i Gulen kommune

Referansar
----------

1. ↑  *Gulatinget: Steinkrossane i Eivindvik*, arkivert frå originalen 17. juli 2011, henta 1. november 2010
2. ↑  Gulen kommune: Krossteigen opp og fram[*daud lenkje*]
Umberto Boccioni: *Under pergolaen i Napoli*, 1914
**Futurisme** ( italiensk *futuro*, «framtida») var opphavleg ei italiensk kunstrørsle frå 1909 til 1914 som stamma frå kubismen. Sjølv om futuristane avviste kubismen, fanst ein samanheng mellom dei to stilartane. Kunstnarmiljø i Russland skapte seinare sin eigen variant av futurisme, ofte kalla for kubofuturisme, ei tilvising til både kubisme og futurisme.

Futurisme i ulike land
----------------------

### I Italia og Frankrike

Enkeltelement som går att i futurismen er fart, kraft, aggresjon, kraftleidningar, framgang og ny teknologi. Den italienske forfattaren Filippo Tommaso Marinetti kom med det første futuristmanifestet i *Le Figaro* i Paris den 20. februar 1909. Manifestet såg for seg ei framtid driven av strid, angrep og rørsle, med fokus på arbeidarrørsler, over til revolusjon og anarki.

Mellom 1909 og 1920 dukka opp fleire slike manifest. 11. februar 1910 underteikna Umberto Boccioni, Carlo Carra, Gino Severini, Luigi Russolo og Giacomo Balla *Manifesto dei pittori futuristi*. 2. april same året kom dei med eit nytt manifest, eitt for det tekniske måleriet. Marcel Duchamp presenterte i 1911 sitt oppsiktsvekkande *Nu descendant l'escalier* for kubistvenene sine i Puteaux. Boccioni skreiv i 1912 eit *Manifesto tecnico della scultura futurista*, medan arkitekten Antonio Sant'Elia sitt *Manifesto dell'architettura futurista* vart publisert i 1914. 

I februar 1912 heldt futuristane si store utstilling i Paris, ei ny følgde etter i den andre halvparten av 1913. Begge vart utstilt i fleire storbyar i Europa.

Det musikalske uttrykket for futurisme vart kalla brutalisme. Komponisten Balilla Pratella skreiv fleire manifest for futuristiske musikk, det første i 1910.

Futurismen vart kortliva. Rørsla gjekk i oppløysing då Italia i april 1915 vart med i første verdskrigen. Mellom dei mest kjende futuristkunstnarane finn ein Gino Severini, Giacomo 
Balla, Umberto Boccioni, Carlo Carra, Luigi Russolo og Marcel Duchamp.

Natalija Gontsjarova: *Syklisten*, 1913
### Futurisme i Russland

Frå 1912 til midten av 1920-åra blomstra futurismen i Russland, særleg i litteraturen og med poesien i fremste rekke. Den russiske futurismen voks fram som ein reaksjon på den då dominerande skulen, russisk symbolisme. For russiske futurisme var det særleg viktig å motstå alle gjeldande standardar og konvensjonar kring danning, syntaks, staving og rytme. Det poetiske ordet kom atter i sentrum, med vilkårlege og avleia ord.

Poetane Igor Severjanin, Velimir Khlebnikov, David Burljuk og Vladimir Majakovskij var alle mellom dei leiande russiske, litterære futuristane. Mellom målarane peikar Kasimir Malevitsj og Pavel Filonov seg ut.
Ei **anodestråle** eller **kanalstråle** er positive atomion (som regel metallion) som vert danna ved anoden i eit elektrisk gassutladingsrøyr når trykket er under 100 Pa, og flyttar seg med stor fart ut frå anoden. Dei viser seg på baksida av katoden når det er eit hol (ein kanal) gjennom han. Strålane ser ein som ei lysstripe, der iona støyter mot gassmolekyl i røyret. Dei påverkar òg fotografiske plater.

Dei vart først observert i Crooke-røyr under eksperimenta til den tyske fysikaren Eugen Goldstein i 1886. Joseph John Thomson og Wilhelm Wien undersøkte korleis strålane vart påverka av elektriske og magnetiske felt og kunne med det identifisere dei som ion som var vorte danna av gassen i røyret.

Kjelder
-------

* anodestråler. (2012-02-24) I *Store norske leksikon*. Henta frå
* kanalstråler. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:

1. ↑  Grayson, Michael A. (2002). *Measuring mass: from positive rays to proteins*. Philadelphia: Chemical Heritage Press. s. 4. ISBN 0-941901-31-9.
Psyttália i Saroniabukta.
**Psyttália** (gresk skrift Ψυττάλεια) er ei ubebudd øy i Saroniabukta, eit par kilometer frå Pireus i Hellas. Ho dekkjer 0,375 kvadratkilometer, og huser i dag det største kloakkrenseanlegget i Europa som handsamar 750 tonn kloakk dagleg.

Historie
--------

I 480 fvt. før slaget ved Salamis, oppretta persarane ein vakttropp med soldatar og adelsmenn på øya. Etter den greske sigeren trekte den persiske flåten seg tilbake mot Fáliro og vakttroppen vart forlaten. Aristides, den athenske strategosen, gjekk i land på øya og avretta alle persarane. 

På denne tida vart øya kalla *Lypsokoutála* (gresk Λυψοκουτάλα), som tyder «ei halv skei» sidan ho liknar ei halv skei når ein ser ho frå fjellet Egáleo. 

Sidan 1990-åra byrja Saroniabukta å verte forureina av kloakk frå Athen og Pireus. For å verne om økosystemet og følgjene dette hadde for turismen vart det bygd eit kloakkrenseanlegg på øya.

Kjelder
-------

1. ↑  Børsen i Athen Arkivert 2012-12-04 ved Wayback Machine. *Elliniki Technodomiki TEB AE*.
2. ↑  Themeliodomi Arkivert 2007-08-01 ved Wayback Machine. *Miljøvernsarbeid*
3. ↑  Andritz, *Andritz to supply sewage sludge drying system for Athens, Greece*
4. ↑  Antenna News Arkivert 2007-06-19 ved Wayback Machine. *Karamanlis in Psyttaleia*

* *Denne artikkelen bygger på «Psyttaleia» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juli 2007.*


| * v
* d
* e
Dei saroniske øyane |
| --- |
| **Salamína** • Psyttália • **Éjina** • **Angístri** • **Póros** • **Ýdra** • Dokós • **Spétses** • Spetsopoúla |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Anoksis** (av gresk *an*, 'utan' og *oxys*, 'skarp') er ein tilstand der noko heilt manglar oksygen, det er ei ein **anoksisk** tilstand. Cellevev, organ, organismar eller økosystem kan vera anoksiske. Det motsette av anoksisk er oksisk. Ein tilstand der det finst oksygen, men der oksygennivået er lågare enn normalt, blir kalla hypoksis.

Ved anoksis kan berre prosessar som ikkje involverer oksygen finna stad, som anaerob metabolisme, anaerob respirasjon eller anaerob korrosjon. Anaerobe organismar som visse bakteriar kan leva i anoksiske miljø. Nokre slike organismar krev anoksiske miljø (dei er obligat anaerobe), medan andre føretrekk eit slik miljø, men kan klara seg der det finst noko oksygen (dei er fakultativt anaerobe).

Anoksisk vatn
-------------

Havvatn, sjøvatn og grunnvatn kan vera anoksisk. Dette skjer vanlegvis når vatn blir hindra frå å sirkulera, til dømes av eit fysisk stengsel eller av ei streng lagdeling i vatnet. Til dømes kan tungt, hypersalt vatn leggja seg i botn. Djupe fjordar med trong og/eller grunne opningar mot havet kan også få stilleståande vatn som kan bli anoksisk. I tillegg kan ein få anoksiske forhold om oksideringsraten av organisk stoff utført av bakteriar er større enn tilgangen på oppløyst oksygen.

Anoksi i medisinen
------------------

Anoksi i medisinsk samanheng viser til ein tilstand der eit organ eller vev får for lite oksygen, til dømes på grunn av manglande blodtilførsel til vevet eller lågt hemoglobininnhald i blodet (anemi).

Kjelder
-------

1. ↑  «Anoksisk», *Botanisk- og plantefysiologisk leksikon* (på norsk) (Institutt for biovitenskap), henta 14. august 2021
2. 1 2  «Anoksis», *Botanisk- og plantefysiologisk leksikon* (på norsk) (Institutt for biovitenskap), henta 14. august 2021
3. ↑  Bjork, Mats; Short, Fred; McLeod, Elizabeth; Beer, Sven (2008). *Managing Sea-grasses for Resilience to Climate Change*. Volume 3 of IUCN Resilience Science Group Working Papers. Gland, Switzerland: International Union for Conservation of Nature (IUCN). s. 24. ISBN 978-2-8317-1089-1.
4. ↑  «Permanent anoksisk saltvannsbunn», *artsdatabanken.no* (på norsk bokmål), henta 16. august 2021
5. ↑  «anoksi». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 27. oktober 2020.
Koordinatar: 33°50′N 35°54′E﻿

**Beqaa** (arabisk البقاع *Al-Biqā*) er eit guvernement i Libanon med kring 750 000 innbyggjarar.

Geografi
--------

Beqaa guvernement dekkjer eit areal på 4 429 km². Béqaa er det viktigaste jordbrukssenteret i Libanon. Beqaa guvernement er det største i Libanon og ligg mellom dei vestlege og austlege fjellkjedene i landet. To elvar renn gjennom Béqaa: Litani og Asielva

Guvernementet dekkjer Beqaadalen.

Klima og turisme
----------------

Temperaturen varierer frå -10 °C til 35 °C gjennom året. Béqaa får ein god del regn og snø om vinteren. 

Landsbyane Zahlé, Baalbeck, Machgara, Niha, Anjar, Qab Elias, Kfar Zabad, Karaon Dam, Chtaura og Furzul er dei viktigaste turistmåla i området. Béqaa guvernement ligg langs ein eldgamal veg mellom Libanon, Syria og resten av den arabiske verda. Guvernementet er kjend for vinindustrien her, sommarfestivalane og kjøkenet.

Religion
--------

Av folkesetnaden er 42 % sjia, 30 % kristne, 25 % sunni og 3 % drusarar

Distrikt
--------

* Zahle
* Baalbek
* Hermel
* Rashaya
* Vest-Beqaa

Byar
----

* Zahlé
* Majdal Anjar
* Barelias
* Fourzol
* Baalbek
* Bodai
* Rayak
* Joub Jannine
* Al-Bireh i Libanon
* Shmistar
* Anjar
* Kabelias
* Kherbet Rouha
* Nabi Ayla
* Kasarnaba
* Al Karoun
* Khirbet Qanafar
* Machgara
* Deir El Ghazal
* Qusaya
* Deir El Ahmar
* Sawiri i Libanon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beqaa Governement» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Flagget til Libanon Guvernement i Libanon |
| --- |
| Beirut **·** Beqaa**·** Libanonfjella**·** Nabatieh**·** Nord**·** Sør |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Annika Susanne Hallin** (fødd 16. februar 1968) er ein svensk skodespelar fødd i Hägersten. Ho er sambuar med dramatikaren Lars Norén, og har tre born.

Karriere
--------

Hallin filmdebuterte i kortfilmen *Leberman* i 1993, men studerte ved teaterhøgskulen i Stockholm 1996-1999. Sidan har ho vore tilsett ved ei rekkje teater i Sverige. Den fyrste langfilmen Hallin spelte i, var *En häxa i familjen* frå 2000. I 2005 spelte ho *Victoria* i den norske filmen Vinterkyss av Sara Johnsen. For denne rolla fekk ho Amandaprisen for beste kvinnelege hovudrolle same året. 

I 2007 - 2008 spelte ho rolla som Syster Leonora i Arn - Tempelridderen og Arn - Riket ved veiens ende, basert på Jan Guillou sine bøker. Sidan har ho også vorte kjend for rolla som Liv i *I taket lyser stjärnorna* (2009), og ikkje minst som Annika Gianini i Millennium-trilogien (2009); basert på bøkene av Stieg Larsson. Hallin er no aktuell med spelefilmen *Stockholm Östra* (2011).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Annika Hallin» frå Wikipedia på svensk, den 25. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
***Hotel Dusk: Room 215*** er eit eventyrspel utvikla av Cing og utgjeve av Nintendo til Nintendo DS. Det vart annonsert 5. oktober 2005 under tittelen *Wish Room* og vist fram for første gong 9. mai 2006 under E3-messa det året. Spelet vart utgjeve i Nord-Amerika og Japan januar 2007 og i Europa april same året.

*Hotel Dusk* går føre seg i året 1979 og følgjer den tidlegare New York-detektiven Kyle Hyde, som arbeider som seljar for eit føretak. Han sjekkar inn på eit hotell medan han leiter etter ein bortkomen medarbeidar, og blir tildelt rom 215, som det er sagt kan oppfylle ønske dersom ein søv der.

Ein oppfølgjar, *Last Window: The Secret of Cape West*, vart utgjeven i 2010 til Nintendo DS.

Kjelder
-------

1. ↑  «Nintendo Announces New DS Games». IGN. 5. oktober 2005. Henta 8. mars 2020.
2. ↑  «Release deluge promised for DS». Eurogamer. 9. mai 2006. Henta 8. mars 2020.
3. ↑  «Sjekk inn på Hotel Dusk til våren». Gamer.no. 21. februar 2007. Henta 8. mars 2020.
4. ↑  «Hotel Dusk: Room 215». Eurogamer. 26. februar 2007. Henta 8. mars 2020.
Gatebilete i Benxi
Plasseringa av Benxi (gul) i Liaoning
**Benxi** (kinesisk: 本溪; pinyin: Běnxī), er eit kinesisk byprefektur aust i provinsen Liaoning i Kina. Byprefekturet, som i aust grensar mot provinsen Shenyang, har eit areal på 8 411 km² og hadde litt over 1, 7 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Benxi omfattar fire distrikt (区 *qū*) og to autonome fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

### Næring

Hovudnæring i byprefekturet er tungindustrien basert på store jarn- og kolgruver. Byen Benxi vart grunnlagt som eit metallurgisk senter i 1915, og framstiller i dag årleg millionar av tonn med stål og jarn. Også uran vert utvunne i området. Grunna dei store smelteverka er byen mykje plaga av luftureining.

### Samferdsle

Benxi ligg på jarnbanelinja mellom Shenyang og Nord-Korea.

### Historie

Verdas største ulukke i ei kolgruve fann stad i Benxi 26. august 1942. 1 519 arbeidarar omkom då i ein kolstøveksplosjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Benxi» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Koherens** tyder «samstemt». Omgrepet vert nytta i samband med bølgjer. Koherente bølgjer er to eller fleire bølgjer som inneheld frekvenskomponentar som er i fase (alle bølgjemaksima i same punkt). 

Bølgjene kan innehalda berre ein frekvens (vera monokromatiske), eller dei kan innehalda mange harmonisk relaterte frekvenskomponentar. Bølgjer som inneheld berre ein frekvens vert kalla monokromatiske, spesielt i samband med høgfrekvente elektromagnetiske bølgjer (lysbølger). Kontinuerleg laserlys er eit typisk døme på monokromatiske koherente bølgjer. Pulsa laserlys, derimot, er koherent, men ikkje monokromatisk, etter som av/på-svistjinga er sprangfunksjonar med svært stor bandbreidd. 
Bølger kan òg vera monokromatisk (ha same frekvens), men likevel vera inkoherente, ettersom bølgjene kan ha forskjellig fase. Kvitt lys er alltid inkoherent, dels fordi bølgjefasane er ulike, dels fordi kvitt lys består av stråling av mange ulike bølgjelengder. 

Det motsette av koherens er tilfeldig støy, som til dømes termisk støy. 

a) Bølgjene har same fase og frekvens (koherent monokromatisk)

b) Bølgjene har same frekvens, men ulike fasar (monokromatisk)

c) Bølgjene har ulik frekvens og ulike fasar (inkoherent)

Sjå òg
------

* Korrelasjon
* Kovarians
Edderkoppnett-bolometer for målingar av kosmisk bakgrunnsstråling. Foto: NASA/JPL-Caltech.
**Bolometer** er eit instrument til måling av strålingsvarme og vart funnen opp av amerikanaren Samuel Pierpont Langley. Strålinga fell på eit sverta metallband og varmar opp dette. Den elektriske motstanden i bandet vert då endra og denne vert målt ved hjelp av ei elektrisk bruanordning. Opphavleg nytta ein band av sverta platinafoliar. I dag nyttar ein mest tynne filmar av halvleiande materiale, vanlegvis ei blanding av nikkel, mangan og kobolt dampa på ei kvartsplate. Ved særs svak stråling nyttar ein eit superleiande bolometer. Det superleiiande elementet vert halde like under den kritiske temperaturen for superleiing. Sjølv ved særs svak stråling stig temperaturen så mykje at superleiingsevna vert borte. 

Ein nyttar òg bolometeret til å måle energien i elektromagnetisk og optisk stråling, mellom anna i bølgjeleiarar i mikrobølgjeteknikken.

Kjelder
-------

* bolometer. () I *Store norske leksikon*. Henta frå:

Bakgrunnsstoff
--------------
| **Killegray****Lokalt namn: Ceileagraigh** |
| --- |
| Geografi |
| 

Killegray is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°44′ N 7°5′ W﻿Koordinatar: 57°44′ N 7°5′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 1,76 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 45 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Killegray** er ei øy i Sound of Harris i Ytre Hebridane i Skottland.

Killegray frå Ensay
Øya ligg i Sound of Harris, eit sund mellom North Uist og Harris. Killegray er om lag 2 km lang. 

Sørsida av øya består nesten utelukkande djup mose. Det er betre tilhøve for dyrka mark nord på øya.

Historie
--------

I Rubha Claidhe nord på øya ligg ruinane av eit kapell, Teampull na h-Annait, som kan vere opphavet til namnet på øya.

Øya er ikkje busett lenger, men hadde ein familie på rundt tre til fem personar frå 1861 til 1931. To menneske levde mellombels på øya under folketeljinga i 1971. 

Killegray House, det einaste huset på øya, frå 1800-talet, vart renovert som feriehus i 1991.

Dyreliv
-------

Det grunne farvatnet rundt øya er eit rikt yngleområde for krabbe og hummar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Killegray» frå Wikipedia på engelsk, den 26. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Historical perspective for Killegray». Gazetteer for Scotland. Henta 26. februar 2010.
2. 1 2  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Sminkebørstar
**Børste** (frå tysk *Bürste*) eller **boste** (frå norrønt *bu(r)sti* er ein reiskap med bust på som kan brukast til reingjering og jamning. I tillegg til bust har han som regel eit skaft eller handtak. I motsetnad til (feie-)kost er ein børste vanlegvis laga for å haldast i éi hand. Ordbruken er ikkje heilt konsekvent, sidan «kost og brett» ofte viser til ein børste med feiebrett.

Tradisjonelle børstar er gjerne laga med bust frå dyr eller plantefibrar, medan meir moderne versjonar ofte er laga med kunstbust (kunstig bust). Ein viktig del av børsten er skaftet, som kan vera laga av bein, tre, plast eller andre plastliknande materiale.

Bruksområde og funksjonar
-------------------------

Bruk av børste til å reingjera ein statue.
Stålbørstar
Generelt sett brukar ein børstar til å behandla flater på ein skånsam måte. Dette kan vera harde flater som møblar, golv og andre vanlege gjenstandar eller mjukare flater som hår, pels og stoff. På harde flater skal det ofte fjernast noko, som små partiklar, støv og skit. På mjukare flater kan dette òg vera tilfelle, men når ein børstar hår eller pels er det vanlegvis mest for å gjera det finare og jamnare. Å forandra utsjånaden (eller frisyren) på håret er eit vanleg føremål med å bruka ein børste til. Det finst òg børstar for mindre skånsam bruk: ein *stålbørste* blir brukt til å fjerna måling, rust eller liknande frå harde overflater.

Typar
-----

Nokre børsttypar:

* Tannbørste
* Hårbørste
* Neglebørste
* Klesbørste
* Oppvaskbørste
* Piperensar
* Skobørste eller skopussbørste
* Støvbørste
* Hestebørste

Kjelder
-------

1. ↑  «børste» i Nynorskordboka.
2. ↑  «boste» i Nynorskordboka.
3. 1 2  «børste». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 7. desember 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Børste» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mars 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Børste**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* NDL

 |
Lough Leane
**Killarneysjøane** er tre innsjøar nær Killarney i County Kerry i Republikken Irland. Dei tre innsjøane er Lough Leane, Muckross Lake (òg kalla Middle Lake) og Upper Lake.

Lough Leane (irsk *Loch Léin*) tyder *Lærdomssjøen* og er den største av dei tre. Elva Laune renn frå Lough Leane og nordover mot Killorglin og ut i Dingle Bay.

Innsjøane ligg i ein dal omkrinsa av fjell. Desse fjelle er: 

* Carrauntoohil (1 038 m, det høgaste fjellet på Irland)
* Purple Mountain
* Mangerton Mountain
* Torc Mountain

Killarneysjøane sett frå Ladies View
Ladies View er ein stoppestad på vegen N71 frå Killarney til Kenmare som gjev eit flott utsyn over innsjøane og dalane. 

Det er mange historiske og religiøse stader med flott natur i området, som stort sett høyrer til Killarney nasjonalpark. Ved breidda til sjøane ligg Ross Castle, Muckross Abbey og Muckross House. I Lough Leane ligg øya Innisfallen.

*Ross Island*, er ei halvøy på austsida av Lough Leane og har 4000 år gamle kopargruver frå bronsealderen, dei tidlegaste kjende kopargruvene på Dei britiske øyane. Det vart òg drive omfattande gruvedrift i området tidleg på 1800-talet av Herbertfamilien av Muckross House.

*Muckrosshalvøya* som ligg mellom Lough Leane og Muckross Lake har eit av få barlindskogane i Europa. 

Innsjøen er kjend for aurefiske.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ross Island Arkivert 2012-02-04 ved Wayback Machine.
* Live webkamera frå sjøane Arkivert 2013-01-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 61°24′25.754″N 6°44′23.633″E﻿

Hotel Mundal i 2007.Foto: Vegarutend

Hotel Mundal rundt år 1900.Foto: Andreas Mathias Anderssen / Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane

**Hotel Mundal** ligg i bygda Mundal ved Fjærlandsfjorden i Sogn og Fjordane. Dagens bygning i drake- og sveitsarstil er teikna av Peter Andreas Blix. 

Breførar Mikkel Mundal og systra Brita dreiv Mundals Gjestgiveri i Fjærland nokre år tidlegare. Mundal og systra, mann hennar Olaus Dahle, samt Per og Johannes Mundal engasjerte Blix til å teikne hotellet som stod ferdig i 1891.

Hotel Mundal var familiedrive frå starten i 1891 og til nokre år ut på 2000-talet. 

Hotel Mundal er tildelt Olavsrosa.

I desember 2022 vart arkivet etter Hotel Mundal teke opp som del av Noregs dokumentarv. Arkivet var eitt av ni arkiv som vert teke opp i registeret i 2022, og det første hotellarkivet nokon gong. Arkivet vert bevart av Fylkesarkivet i Vestland, ein del av Vestland fylkeskommune.

Kjelder
-------

* Hotel Mundal[*daud lenkje*] frå Olavsrosa
* Hotel Mundal arkivert utgåve
* Arkivet etter Hotel Mundal blir del av Noregs dokumentarv. Vestland fylkeskommune 01.12.2022
* Arkivet etter Hotel Mundal, Arkivportalen.
* Dagbøker om skeiv kjærlighet blir nasjonal dokumentarv. Kulturdirektoratet 01.12.2022

Bakgrunnsstoff
--------------
Koordinatar: 68°34′10″N 14°56′35″E﻿
**Børøya** er ei lita øy i Hadsel i Nordland. Øya ligg i Langøysundet, mellom Langøya og Hadseløya, like nord for Stokmarknes. Mellom Børøya og Hadseløya går Børøysundet. Det høgaste punktet på øya ligg 52 m.o.h.

Riksveg 82 (tidlegare E10) går over øya. I aust går Hadselbrua over til Langøya, i vest går Børøybrua over Børøysundet til Stokmarknes. På Børøya er det eit stort bustadområde, men også fleire verksemder. Fòrfabrikken Skretting, lakseslakteriet Nordlaks, eit mindre skipsverft og nokre mindre verksemder ligg på øya.

Hadsel kommune kjøpte Børøya i 1963, og prosjekterte bustad- og industriområde der. Kommunen finansierte Børøybrua, som vart offisielt opna i 1967. Brua over til Langøya, der Hadsel har samband med fastlandet, vart opna i 1978.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Børøya» frå Wikipedia på bokmål, den 29. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Sanming (gul) i Fujian
Sanming
**Sanming** (kinesisk skrift 三明; pinyin *Sānmíng*) er eit byprefektur vest i provinsen Fujian i Folkerepublikken Kina, der det grensar mot provinsen Jiangxi. Byprefekturet har eit areal på 22 929 km² og 2 503 388 innbyggjarar i 2010.

Sanming ligg mellom fjellområda Wuyi Shan og Daiyun.

Byprefekturet Sanming omfattar to distrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og ni fylke (县 *xiàn*).

### Samferdsle

Kinas riksveg 205 passerer gjennom området. Han tek til i Shanhaiguan i Hebei og endar opp sør i Shenzhen i provinsen Guangdong. Undervegs er han innom mellom andre Tangshan, Tianjin, Zibo, Huai'an i Jiangsu, Nanjing, Wuhu, Sanming, Heyuan og Huizhou i Guangdong. Også Kinas riksveg 316 går gjennom området. Han fører frå Fuzhou i Fujian via Nanchang i Jiangxi og Wuhan i Hubei til Lanzhou i Gansu.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sanming» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mai 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Sanming» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NLA
* GeoNames

 |
Kilroy på eit krigsminne frå andre verdskrigen
**Kilroy was here** er ei setning som har vore mykje brukt i graffiti. Ho dukka opp og vart utbreidd under andre verdskrigen.

Til teksta dukka det etter kvart opp eit andlet med ei stor nase, to store runde auger med små pupillar som keik over ein vegg. Stundom såg ein og fingrane ved sida av hovudet.

Opphav
------

Ved krigsslutt var denne helsinga så vanleg, at ein US-amerikansk radiostasjon prøvde å finne fram til opphavet til Kilroy. Resultatet vart at *James J. Kilroy* frå Massachusetts dukka opp. Det er til ei viss grad truleg at det er denne personen som er opphavet til *Kilroy was here* Han var inspektør ved eit skipsverft i Quincy i delstaten Massachusetts. Der hadde han til oppgåve å kontrollere kor mange naglar som vart klinka kvar dag. For å fortelje inspektøren på neste vakt kor langt han hadde kontrollert, merka han det med *Kilroy was here*

I krigstida vart skipa ofte ikkje måla. Difor var det mange i Europa som såg denne helsinga når skipa kom dit. Den kunne jamvel finnast i attsveisa rom når skipa skulle vølast. *Kilroy was here* vart oppteke som eit slagord av dei US-amerikanske styrkane, og vart spreidd i Europa. 

Det var fleire som melde seg som opphav til teksta, men James J. Kilroy var den einaste som hadde vitne. Han stilte med arbeidarar frå verftet.

Etter kvart dukka teikninga opp i tillegg til teksten. Ho har i England namnet *Chad*. Opphavet er uklart, men teiknaren George Edward Chatterton vert nemnd som ein mogleg opphavsmann. Liksom opphavet til *Kilroy was here* er uklart, er det ein del usikre historier og rykte knytte til denne helsinga.

Kjelder
-------

* Wikipedia på svensk
* Wikipedia på engelsk

Bakgrunnsstoff
--------------
**Idéhistorie** er det historiske studiet av korleis teoriar, mentalitetar og ideologiar har utvikla seg og påverka eit samfunn eller ein kulturkrins. I vesten viser omgrepet som regel berre til europeisk eller vestleg idéhistorie.

Faget utforskar dei store og viktige verka innan religion, filosofi og vitskap som har skapt ein kultur, og som har bestemt eller som uttrykkjer kulturen sine oppfatningar om mennesket, om Gud og naturen, om samfunnet og historia. Dinest dreier idéhistorie seg om dei gruppespesifikke verdisystema og verkelegheitsbilda til bestemte parti, stender, klassar, sekter og kjønn, både opphavet deira og deira historiske verknader. Endeleg utforskar idéhistorie også dei kollektive og delvis umedvitne tankemønstra som er sams for epokar og nasjonale kulturar, og som avgjer åtferdsformer og preferansar, kjensleliv og meir medviten tenking.

Arbeidsmetodane i faget er gjennomgåande bruk av kjeldetilvising, retorikk og hermeneutikk. Gjennom desse metodane ønskjer faget å skildre den einskilde "ideen" eller den kulturelle stemninga som finst i tid og rom i bøker, kunstverk, bygningar og andre kulturelle ytringar.

Idéhistorie blei eit eige universitetsfag i Sverige på 1930-talet, då Johan Nordström blei utnemnd til professor i faget ved Uppsala universitet. Faget har seinare blitt oppretta som eige universitetsfag i fleire land, og kan i andre land vere eit forskingsområde innanfor andre fag.

Idehistorikarar
---------------

* Robin George Collingwood
* Max Weber
* Thomas Samuel Kuhn
* Michel Foucault
* Hans-Georg Gadamer
* Jürgen Habermas
* Paul Ricœur
* Hans Blumenberg
* Quentin Skinner

Norske idehistorikarar
----------------------

Dagens norske samfunn er analysert frå fleire hald:

* Personar som pregar norsk offentlegheit, som snakkar eller skriv med samfunnsengasjert tyngde innan fleire område, også utover sitt eige fagfelt.
* Intellektuelle

Av desse kan ein nemne:

* Rune Slagstad
* Unni Wikan
* Eva Joly
* Bjørgulv Braanen
* Kjartan Fløgstad
* Trond Berg Eriksen
* Cathrine Holst
* Thomas Hylland Eriksen
* Espen Søbye

Sjå òg
------

* Ide

Kjelder
-------

1. ↑  Svendsen, Lars Fredrik Händler (29. mai 2018). «idéhistorie». *Store norske leksikon* (på norsk).

* *Denne artikkelen bygger på «Idéhistorie» frå Wikipedia på bokmål, den 8. januar 2012.*

Litteratur
----------

* Trond Berg Eriksen: *Hva er idéhistorie*, Universitetsforlaget, 2003, ISBN 82-15-00386-9
* Andreas Dorschel: *Ideengeschichte*, Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen, 2010, ISBN 978-3-8252-3314-3

Bakgrunnsstoff
--------------

* Institutt for filosofi og førstesemesterstudier ved Universitetet i Bergen

* Institutt for filosofi, ide- og kunsthistorie og klassiske språk Arkivert 2008-05-28 ved Wayback Machine. ved Universitetet i Oslo
* Artiklar på Forskning.no om idéhistorie Arkivert 2008-04-06 ved Wayback Machine.
* stutt idehistorie Arkivert 2007-06-12 ved Wayback Machine.
*For namnet Laurentius og namn avleia av dette, sjå Laurentius.* 

**Sankt Laurentius** (*Laurentius frå Roma*) er ein helgen som leid martyrdøden 10. august 258 i Roma under keisar Valerian I. I Noreg er Sankt Laurentius òg kjend som Sankt Lavrans eller Sankt Lars, i Sverige som Sankt Lars, i Frankrike som Saint Laurent, i England som Saint Lawrence. Han vert feira 10. august. I Noreg vart dagen kalla *larsok*, som var avmerkt på primstaven.

Laurentius var diakon og forvaltar av kyrkjelege pengar og verdesaker i Roma under pave Sixtus II, som sjølv vart avretta 6. august 258 under keisar Valerian I's forfølgingar av kristne. Ei viktig oppgåve for Laurentius var utdeling av midlar til dei fattige. Før Sixtus II vart avretta, gav han ifylgje legendene Laurentius rett til å disponere verdiane i kyrkja til føremon for dei fattige. Dessutan skulle Laurentius take vare på den heilage kalken som Jesus hadde nytta under det siste måltidet med læresveinane sine, som var av dei dyrgripane kyrkja hadde i sitt eige. Laurentius sendte den heilage kalken til foreldra sine i Huesca, og denne kalken er i dag å sjå i Catedral de Santa María de Valencia i Valencia i Spania. Alt anna av pengar og heilage gjenstandar delte Laurentius ut til dei fattige i samsvar med avtale han hadde gjort med pave Sixtus II, som òg vart ein av den katolske kyrkjas helgenar.

Sankt Laurentius' martyrium. Veggmåleri i Sundre kyrkje på Gotland i Sverige.
Prefekten i Roma var kjend med at kyrkja hadde store verdiar i pengar og gjenstandar, og kommanderte Laurentius til å levere dette inn for at midlane skulle nyttast til offentlege føremål. Men då Laurentius ikkje føya han, fekk han Laurentius piska og pint, og til sist teke langsamt av dage ved å steikast på ei jarnrist over glødande kol. Difor er det ei jarnrist som er kjenneteiken for Sankt Laurentius, hans helgenattributt.

Kyrkja Basilica di San Lorenzo fuori le mura i Roma skal ha vore reist på staden der Laurentius vart drepen, og hyser som relikvie ei steinhelle som dei jordiske restane av han vart lagt på. Rista som han vart steikt på, finnast som relikvie i eit sidekapell i kyrkja San Lorenzo in Lucina i Roma.

Etter legenda skal altså Laurentius opphavleg ha vore spansk og kome frå Osca, det noverande Huesca i Spania. Men då namnet Laurentius tyder 'mannen frå Laurentum', er det ikkje utenkjeleg at han eigentleg kom frå Laurentum, som låg i nærleiken av Roma. Det er soleis mogleg at legendene ikkje er historisk korrekte med omsyn til opphavet hans. I alle høve har legendene gjeve grunnlag for at Sankt Laurentius vart ein vernehelgen for Spania, og at Catedral de Santa María de Valencia har ein viktig, heilag gjenstand å syne fram.

Sankt Laurentius er elles vernehelgen for bibliotekarar, arkivarar, studentar, fattige, brannskada og mange fleire, mellom andre dei med yrke som har med eld å gjere, til dømes bryggarar, vaskekoner og kokkar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Laurentius ved katolsk.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Plasseringa av Sanmenxia-prefekturet i Henan
**Sanmenxia** (kinesisk: 三门峡; pinyin: *Sānménxiá*) er eit byprefektur lengst vest i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 10 475 km² og hadde 2,23 millionar ibuarar i 2010. Sanmenxia ligg på sørsida av storelva Huang He.

Byprefekturet Sanmenxia omfattar eitt bydistrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og tre fylke (县 *xiàn*).

### Næring

I prefekturet ligg Sanmenxia-demninga, den øvste demninga i Huang He, bygt på 1950-talet. Vasskraftverket på staden har ein effekt på 2 870 megawatt. Av langt nyare dato er Sanmenxia kolkraftverk på 1 800 MW.

### Samferdsle

I Sanmenxia stansar toga på Longhaibanen, Kinas viktigaste jarnbanelinje i aust-vest-retning, som strekker seg frå Lianyungang til Lanzhou via mellom andre Xuzhou, Kaifeng, Zhengzhou, Weinan og Xi'an.

Kinas riksveg 209 går gjennom byprefekturet. Han byrjar i Hohhot i Indre Mongolia, kryssar gjennom provinsane Shanxi, Henan, Hubei, Hunan og endar opp i hamnebyen Beihai i Guangxi. Også Kinas riksveg 310 passerer gjennom området. Denne viktige trafikkåra tek til i Lianyungang i Jiangsu, fører så vestover og endar i Tianshui i provinsen Gansu. Ho er innom storbyar som Xuzhou, Shangqiu, Kaifeng, Zhengzhou, Luoyang og Xi'an.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sanmenxia» frå Wikipedia på bokmål, den 8. januar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Richard A Holt** (fødd 22. juni 1948) er ein engelsk mellomalderhistorikar. Han er professor emeritus ved Institutt for historie og religionsvitskap ved UiT Noregs arktiske universitet.

Holt var fødd i Lowestoft England. Han tok mastergrad ved University of Birmingham i 1975 og doktorgrad same stad i 1987. Han var forskar ved Handsworth College i Birmingham fram til han i 1999 vart tilsett som førsteamanuensis i mellomalderhistorie i Tromsø, og vart i 2001 utnemnd til professor. Holt har særleg forska på urbanisering og byoppkomst i mellomalderen i England og Noreg. Han har òg spesialisert seg på økonomisk og teknologisk utvikling i mellomalderen, især vind- og vassmølleteknologi.

Referansar
----------

1. ↑  uit.no Årsrapport for Sv-fakultetet, 2004 Arkivert 2011-07-18 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Richard Holt» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Richard Holt i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin
* Publikasjonar av Richard Holt i BIBSYS
**Chris Pozniak**, fødd **Krzysztof Poźniak** (fødd 10. januar 1981 i Kraków i Polen) er ein polsk-canadisk fotballspelar. I 2011-sesongen spela han i forsvar for Haugesund i den norske Tippeligaen, i den andre perioden sin for klubben. Han har òg spelt på Canada sitt landslag.

Klubbkarriere
-------------

Pozniak emigrerte frå Polen til Canada med foreldra sine og syster si i 1990. Han begynte den profesjonelle fotballkarrieren sin med Toronto Lynx som 18-åring. Han drog til Europa og svenske Örebro SK i 2001 og vidare til Haugesund i 2004.

22. november 2006 kunngjorde manageren i Toronto FC, Mo Johnston, at Pozniak, saman med mellom anna den tidlegare Sogndal-spelaren Marco Reda, hadde skrive under for klubben til Toronto sin første sesong i Major League Soccer. Pozniak spelte i forsvar og på midtbanen, som oftast som reserve med nokon kampar frå start.

21. november 2007 vart Pozniak vald ut av San Jose Earthquakes for 2008-sesongen. 28. mars 2008 vart han bytt bort til Los Angeles-klubben Chivas USA mot John Cunliffe. I mai 2008 vende han attende til Canada og Vancouver Whitecaps for å spela der fram til sommaren, då han ville prøva å finna ein klub i Europa. I august fekk han ein eittårskontrakt med Dundee FC i skotsk 1. divisjon og spelte der i 2008/09-sesongen.

30. juli 2009 kunngjorde Vancouver Whitecaps at Pozniak hadde skrive under for klubben ut 2009-sesongen, med opsjon for 2010. Denne opsjonen vart ikkje brukt. I staden vende Pozniak attende til Noreg og Haugesund, der han spelte fast på laget i 2010-sesongen i Tippeligaen.

Landslagskarriere
-----------------

Pozniak har spelt landskampar for Canada på U20-, U23- og seniornivå. Han spelte den første A-landskampen sin i 2002 i CONCACAF Gold Cup i ein kamp mot Haiti, som innbytar. Han har spelt tre VM-kvalifiseringskampar for Canada.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå engelsk Wikipedia 25. april 2011.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Norsk & Internasjonal Fotballstatistikk
2. ↑  «Chris Pozniak's biography». chrispozniak.com. 26. november 2006. Arkivert frå originalen 30. september 2007. Henta 26. november 2006.
3. ↑  «Toronto FC sign three Canadian players». Toronto FC. 26. november 2006. Henta 26. november 2006.
4. ↑  «Earthquakes select first 10 players in Expansion Draft». *Seattle Post-Intelligencer*. 21. november 2007. Henta 21. november 2007. [*daud lenkje*]
5. ↑  «Quakes make deal for offense». *San Jose Mercury News*. 28. mars 2008. Henta 28. mars 2008.
6. ↑  *USLSoccer.com*, arkivert frå originalen 17. juli 2011, henta 25. april 2011
7. ↑  «Pozniak signs up». *thedees.co.uk*. 7. august 2008. Henta 7. august 2008.
8. ↑  «Kerr is latest to join». dundeefc.co.uk. 29. juni 2009. Henta 29. juni 2009. [*daud lenkje*]
9. ↑  Record at FIFA Tournaments Arkivert 2008-10-20 ved Wayback Machine. - FIFA

Kjelder
-------

* Nettsidene til FK Haugesund[*daud lenkje*]
**Idrosjøen** (italiensk *Lago d'Idro*, òg *Eridio* frå latin *Eridius lacus*) er ein innsjø som ligg i provinsen Brescia (Lombardia) og i provinsen Trento (Trentino-Alto Adige).

Med ei høgd på 368 meter over havet er han den høgastliggande innsjøen i Lombardi før Alpane. Innsjøen får hovudsakleg vatn frå elva Chiese, som òg er det einaste utsiget. Idrosjøen dekkjer eit areal på 11,4 km² og er 122 meter på det djupaste. 

Rundt innsjøen ligg det skogkledde fjell. Han har ei kystlinje på 24 km, som vert delt mellom fire kommunar: Idro, som har gjeve namn til innsjøen, Anfo, Bagolino og Bondone.

Idrosjøen har alvorlege problem med eutrofiering som følgje av dårlege kloakksystem kring innsjøen og bruken av elvane inn i innsjøen for kunstig vatning. I tillegg vert elvane nytta til produksjon av vasskraft. Innsjøen har derfor vorte ein konflikt mellom miljømessige, jordbruket og straumindustrien sine omsyn.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Lake Idro frå Engelsk Wikipedia der følgjande kjelder mellom anna vart nytta:*

* Arkivert 2016-05-11 ved Wayback Machine.
* Salviamo il lago d’idro

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Koordinatar: 59°54′34.247″N 10°39′31.673″E﻿

Killingen, nordenden av båthamna
Foto:
Helge Høifødt
 

Killingen, sett frå Bygdøy sjøbad
Foto:
Helge Høifødt
 

**Killingen** er ei øy i Lysakerfjorden vest for Bygdøy i Oslo, der Bestumkilen går inn frå Lysakerfjorden.

Øya og historia
---------------

Killingen ligg rett vest for Bygdøy Sjøbad, med eit trong sund til Bygdøy. Over sundet går det ei flytebru med ei høgd på om lag 3 meter, slik at båtar kan passere under. Øya er 92,8 mål stor. Killingen har nokre få fastbuande og enkelte fritidsbustader. Øya er i privat eige og ikkje underlagt reguleringsplan.

På austsida av Killingen, mot sundet mot Bygdøy, ligg Sjøsenteret marina med båthamn for om lag 400 båtar og vinteropplag. Sørvest på øya ligg Sydenden Slipp med vinteropplag for båtar. Herbern Båtbyggeri, som låg mot sundet, laga seglbåtar av typen Killing, konstruert av Sigurd Herbern på 1940-talet. 

Frå 2006 har det pågått ein konflikt mellom eigar av båthama på Killingen og staten i samband med opprustning av Bygdøy Sjøbad på landsida, om mellom anna flytting og bruk av flytebrua. I april 2007 varsla Riksantikvaren at øya vil verte foreslått freda som del av fredinga av H.M. Kongens eigedommar på og ved Bygdøy. 

I 1923 stod det eit slag mellom politi og spritsmuglarar på Killingen. 

Øya var for fleire hundre år sidan to øyar, Nordre og Søndre Killingen. Sør i sundet mellom Killingen og Bygdøy ligg Kaffeskjær, som etter tradisjonen har fått namnet fordi fiskarar pleide å koke kaffi her og som er ein viktig hekkested for fiskemåse, og Kakaoskjær.

Killingen naturminne
--------------------

**Killingen naturminne** (VV00000789) vart freda 15. januar 1988 og omfattar eit 3 dekar stort område nordvest på øya med fossile bergartar.

Sjå òg
------

* Verneområde i Oslo

Litteratur
----------

* Arne Kjeldstadli og Nils P. Thuesen: *Indre Oslofjord. Fra Oslo til Drøbak. Historie – natur – havner*. I serien Kysten vår. Oslo: Orion, 2006, side 39

Kjelder
-------

1. ↑  Verneområder i Oslo sortert på kommuner. Naturbase. Direktoratet for naturforvaltning Arkivert 2008-06-11 ved Wayback Machine.. Besøkt 4. april 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Killingen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Flyfoto av Killingen – høve for kart og historiske flyfoto
* Riksantikvaren sitt varsel om kulturmiljøfredning

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Christopher Edward Medina**, kjend som **Chris Medina** (fødd 1983 i Chicago) er ein amerikansk songar, låtskrivar, gitarist og pianist. 

Han deltok i American Idol i 2011 og dagen etter han vart slått ut av konkurransen gav han ut singelen «What Are Words». Songen er inspirert av Juliana Ramos, ho han er trulova med, som fekk alvorleg hjerneskade etter ei bilulukke 2. oktober 2009, og valet han gjorde om å vere der for ho etter ulukka. Songen gjorde det sterkt i fleire land og debuterte 22. april 2011 på sjetteplass på VG-lista før han klatra til fyrsteplass veka etter.

Noreg
-----

Fyrste gongen Medina opptredde utanfor USA var på «Schools Out»-festivalen på Notodden 10. juni 2011. Medina er ein del av gruppa The Able Body som også var med til festivalen.

Medina opptredde under VG-lista Topp 20 på Rådhusplassen i Oslo 17. juni 2011, på Festplassen i Bergen 13. juli 2011 og i Oslo Spektrum under ULOBA sin konsert i samband med 20-årsjubileet til organisasjonen den 18. juni 2011.

10. august 2011 kom Medina eins ærend frå USA til Fana kyrkje i Bergen for å syngje «What Are Words» i gravferda til Monica Iselin Didriksen som var eit av ofra etter massakren på Utøya 22. juli 2011.

Diskografi
----------

Singlar
* 2011: *What Are Words*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chris Medina» frå Wikipedia på bokmål, den 13. august 2011.*

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Chris Medina frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Utsyn mot *Petit Luberon*
**Luberon** (Provençal oksitansk: *Leberon* eller *Leberoun*) er eit fjellmassiv sentralt i Provence lengst sør i Frankrike. Det består av to fjellkjeder, Store og Litle Luberon. Dalen mellom dei inneheld fleire landsbyar og jordbruksland. 

Det totale innbyggjartalet varierer stort mellom vinter og sommar, sidan det kjem mykje turistar til området om sommaren. Området er naturskjønt med vakre landsbyar, eit komfortabelt levesett, rikt jordbruk og fleire historiske stader. Samuel Beckett budde til dømes i Roussillon under Den andre verdskrigen).

I 1970-åra kom folk frå heile Frankrike til «Le Luberon» på leit etter det kommunitariske idealet. 

*Force de frappe* eller det franske strategiske atomvåpenarsenalet brukte å ligge i nærleiken, under bakken, før det vart nedrusta seint på 1980-talet. 

Dei siste tiåra har ei rekkje bøker av den britiske forfattaren Peter Mayle fortalt soga om ein britisk landsforvist, som slo seg ned i landsbyen Ménerbes. Ein av desse bøkene vart filmatisert av regissør Ridley Scott i 2006 som *A Good Year* med mellom anna Russell Crowe i hovudrolla. Filmen vart filma her.

Landsbyar ved Luberon
---------------------

* Apt
* Bonnieux
* Cavaillon
* Cucuron
* Gordes
* Lacoste
* Lourmarin
* Ménerbes
* Oppéde-le-Vieux
* Roussillon
* Goult

Kjelder
-------

* Mayle, Peter. *A year in Provence*. New York : Vintage Books, 1991.
* Mayle, Peter. *Encore Provence : new adventures in the south of France*. New York : Knopf, 1999.
* Mayle, Peter. *Toujours Provence*. New York : Knopf, 1991

Bakgrunnsstoff
--------------

* provencebeyond.com
* Bilete frå Luberon Arkivert 2007-03-12 ved Wayback Machine.
* Fleire bilete Arkivert 2006-11-25 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 43°47′46″N 5°13′26″E﻿
**Lower Lough MacNean** er ein innsjø (på engelsk *lough*) i County Fermanagh i Nord-Irland. Elva får vatn frå ei lita elv som renn frå Upper Lough MacNean og ut i innsjøen ved ein bruovergang nær landsbyen Belcoo. Vidare frå innsjøen renn elva Arney.

Innsjøen inneheld to øyar. Cushrush Island er den største av desse og den andre er Jinny's Island som er mindre og dekt skog. Ei vegfylling vart bygd ut til Cushrush Island i 1960-åra, slik at det skulle verte lettare å flytte dyr ut til øya. 

Cushrush Island ser ut til å ha vore busett sidan mellomsteinalderen ut i frå funn av flintreiskapar. 

Lough MacNean har endra mykje form sidan 1960-åra på grunn av ein omfattande dreneringsoperasjon. Innsjøen hadde mykje ål før dette, men oppmudring under uttømminga førte til at talet minka drastisk.

Sjå òg
------

* Innsjøar på Irland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lower Lough MacNean» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |