recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ještěd-Kozákov i Tsjekkia
**Ještěd-Kozákov** er ei fjellkjede i Tsjekkia som er ein del av Sudetane. Ryggen er nesten 60 km lang, og ikkje breiare enn 15 km. Ryggen startar ved eit sadelpunkt i nordvest mellom åsane Pískový vrch (547 m) i Lausitzerfjella og Ostrý vrch (514 m), som høyrer til Ještěd-Kozákov. Desse åsane stig gradvis til over 800 meter, og Ještěd er det høgaste punktet med 1 012 m. Ještěd er òg den einaste toppen over 1 000 meter. Ryggen går søraustover, men er delt i to av dei djupe dalane til elvane Mohelka og Jizera. Den siste åsen over 700 m er Kozákov (744 m).

Fjellkjeda består hovudsakleg av kvartsitt og litt sandstein. Nesten heile Ještědryggen fram til Mohelkadalen er dekt av skog. Dei andre delane består av skog, enger og sletter. Mellom anna finn ein bøkeskogar her, ofte verna i form av naturreservat. 

Terrenget passar fint for fjellturar og sykling. Skisport er meir avgrensa på grunn av ustadige snøforhold. Det mest populære område for både utfor og langrenn er sentrert rundt Ještěd.

Panorama frå Kozákov

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ještěd-Kozákov Ridge» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC

 |
Koordinatar: 13°55′N 44°9′E﻿

**Jibla** (arabisk skrift جبلا) er ein by sørvest i Jemen, nær Ibb, i ei høgd på 2 200 moh. Byen og området vert vurdert innskriven på verdsarvlista til UNESCO på grunn av den universelle kulturelle verdien.

Etter at herskaren av Sulayhid-dynastiet, Ali al-Sulayhi, døydde i 1067, vart ektemannen til Arwa al-Sulayhi, Ahmad, på papiret herskaren over Jemen. Sidan han var både lam og sengeliggande på grunn av krigsskadar, gav han all makta si til Arwa. Noko av det første ho gjorde var å flytte hovudstaden frå Sana'a til Jibla for å vere i ei betre stilling til å øydeleggje Sa'id ibn Najar og slik hemne drapet på svigerfaren. Dette klarte ho ved å lure han i ei felle i 1088. Arwa bygde eit nytt palass i Jibla, og omgjorde det gamle palasset til ein stor moské, der ho vart gravlagd då ho døydde.

Galleri
-------

* Byen frå avstandByen frå avstand
* Dronning Arwa-moskeen i JiblaDronning Arwa-moskeen i Jibla
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jibla» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Jibla and its surroundings - UNESCO World Heritage Centre, Accessed on 2009-4-20.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jibla**

* Ministry of Information of Jemen Arkivert 2005-12-11 ved Wayback Machine.
* Travel Adventures Arkivert 2012-08-28 ved Wayback Machine.
**Jiaozuo** (kinesisk skrift 焦作; pinyin *Jiāozuò*) er eit byprefektur nord i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet, som i nord grensar mot provinsen Shanxi, ligg ved elva Huang He og like sør for Taihangfjella.

Jiaozuo har eit areal på 4 071 km² og hadde vel 3,5 millionar ibuarar i 2010. Jiaozuo er ein av kjernebyane til tettstadområdet Zhongyuan ('den sentrale sletta') og ein regionalt sentral by lang grensa mellom Shanxi og Henan.
Byprefekturet omfattar åtte bydistrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og åtte fylke (县 *xiàn*).

Næringsliv
----------

Jiaozuo har fleire smelteverk og ein heil del maskinindustri. Jiaozuo kolkraftverk frå 2005 er eit av Kinas mest moderne kraftvarmeverk.

Transport
---------

Jiaozuo er det nordlege endepunktet for jernbanen mellom Jiaozuo og Liuzhou, og det sørlege endepunktet for jernbanen mellom Jiaozuo og Taiyuan. Byen har jernbanesamband til byar som Luoyang, Xinxiang og Nanyang i Henan og Jincheng i Shanxi.

Kjelder
-------

1. ↑  焦作市城市总体规划(2011～2020年)获国务院批准\_河南要闻\_河南省人民政府门户网站. Henan People's Government.

* *Denne artikkelen bygger på «Jiaozuo» frå Wikipedia på engelsk, den 29. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jiaozuo**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Dette er ein artikkel om året 223. Sjå òg artikkelen om talet 223.*

Statue av Liu Bei i eit kinesisk tempel.
**223** (romartal CCXXIII) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I samtida var det kjend som året Maxiums og Aelianus var konsular (eller sjeldnare, 976 Ab urbe condita) i Romarriket.

Hendingar
---------

* Liu Bei leidde eit mislukka felttog for å ta att Jingzhou og hemna Guan Yu.
* Liu Shan blei den andre keisaren av Shu Han då far hans Liu Bei døydde av sjukdom.

Fødde
-----

* Sun He, kronprins av Austlege Wu
* Xi Kang, kinesisk kunstnar og filosof

Døde
----

* Liu Bei, kinesisk krigsherre og første keisaren av Shu Han

**<<   200-talet   >>**
<< 200 | 201 | 202 | 203 | 204 | 205 | 206 | 207 | 208 | 209 | 210 | 211 | 212 | 213 | 214 | 215 | 216 | 217 | 218 | 219 | 220 | 221 | 222 | 223 | 224 | 225 | 226 | 227 | 228 | 229 | 230 | 231 | 232 | 233 | 234 | 235 | 236 | 237 | 238 | 239 | 240 | 241 | 242 | 243 | 244 | 245 | 246 | 247 | 248 | 249 | 250 | 251 | 252 | 253 | 254 | 255 | 256 | 257 | 258 | 259 | 260 | 261 | 262 | 263 | 264 | 265 | 266 | 267 | 268 | 269 | 270 | 271 | 272 | 273 | 274 | 275 | 276 | 277 | 278 | 279 | 280 | 281 | 282 | 283 | 284 | 285 | 286 | 287 | 288 | 289 | 290 | 291 | 292 | 293 | 294 | 295 | 296 | 297 | 298 | 299 >>
**Sigurd Wesley Christiansen** (17. november 1891–23. oktober 1947) var ein norsk postmann og kulturkonservativ forfattar, fødd og død i Drammen. Som forfattar var han ein «uvanleg djuptloddande psykolog». Hovudpersonane i verka hans strir ofte «med skuldkjensle og religiøs» tvil, og finn ro gjennom moralske prøvingar og offer.

### Forfattarskap

Christiansen debuterte med romanen *Seieren* i 1915, og gav i åra framover ut både romanar, fleire skodespel og ei novellesamling. Romantrilogien *Indgangen*, *Sverdene* og *Riket* kom ut i tida 1925-29 og handlar om ein kunstnar som «rømer frå småbyen, men vender tilbake og lærer forstå menneska der, og når sjølv til soning og fred».

I 1931 vart Christiansen landskjend då romanen *To levende og en død* vart tildelt fyrsteprisen i 'Den nordiske romankonkurranse 1931'. Prisen var på kroner 10 000. Romanen, som vart filmatisert fyrste gongen i 1937, set ekte mot opp mot falskt mot.

Utover 1930- og 40-åra kom nye romanar der Christiansen tok opp ulike etiske spørsmål. I trilogien *Drømmen om livet*, *Det ensomme hjerte* og *Menneskenes* lodd, utgjeven 1935-45, skildrar han «korleis ei kunstnarsjel faldar seg ut». Han vart tildelt Gyldendals legat i 1940.

Christiansen var postfunksjonær ved Drammen postkontor til han i 1945 fekk diktarløn.

Verkliste
---------

* *Seieren* (1915)
* *Offerdøden* : skuespil i fire akter (1919)
* *Døperen* (1921)
* *Indgangen* (1925)
* *Edmund Jahr* (1926)
* *Sverdene* (1927)
* *Riket* (1929)
* *To levende og en død* (1931)
* *En reise i natten* (1931)
* *Dydens have* (1932)
* *Agner i stormen* (1933)
* *Drømmen og livet* (1935) – trilogien om Jørgen Wendt, 1
* *Det ensomme hjerte* (1938) – trilogien om Jørgen Wendt, 2
* *Mannen fra bensinstasjonen* (1941)
* *Menneskenes lodd* (1945) – trilogien om Jørgen Wendt, 3

Kjelder
-------


* Norsk Allkunnebok. II. bandet. 1951


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Merkedagar** er dagar det er knytt visse merke, minne eller hendingar til. Dei kan vera knytte til historiske eller mytiske hendingar, høgtider eller anna. Ein kan markera merkedagar med samlingar, flaggheising og ulike seremoniar og ritual.

Frå gammalt av er det knytt vêrteikn til ein del merkedagar. Andre kan det vera fest faste gjeremål til, eller det kan vera ting ein ikkje bør gjera på denne dagen.

Namnet kan visa til at ein sette merke ved dagane på primstaven eller i almanakken. Tradisjonelt var merkedagar avmerka på primstaven med visse stiliserte figurar, *primstavmerke*. I trykte almanakkar og kalendrar kan ein markera visse merkedagar med raud tekst, og dei er derfor også omtalte som «raude dagar» (*red-letter day* på engelsk).

Sjå òg
------

* Flaggdag
* Helgendag
* Høgtid
* Nasjonaldag

Kjelder
-------


* «merkedag» i Nynorskordboka.
* «Mærke-dag» i *Ordbog over det danske Sprog*, henta 22. juni 2015.
* «Merkedager» (14. februar 2009) i *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 22. juni 2015.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Merkedag» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «Red letter day» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juni 2015.*
|  |
| --- |
| **Hestespreng** |
| HestesprengHestespreng |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Klasse:** | Bregnar Polypodiopsida |
| **Orden:** | Sisselrotordenen Polypodiales |
| **Underorden:** | Pteridineae |
| **Familie:** | Pteridaceae |
| **Underfamilie:** | Cryptogrammoideae |
| **Slekt:** | *Cryptogramma* |
| **Art:** | **Hestespreng** *C. crispa* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cryptogramma crispa***Hook. 1842 |

**Hestespreng** er ein planteart av bregnar. Planta dannar opp til 3 dm høge tette tuer av lysgrøne blad av to typar. Dei fleste blada er sporelause og sterkt flikete, dei noko lengre sporeberande blada meir opprette. Arten si utbreiing er avgrensa til Europa. Hestespreng er vanleg i heile Noreg over skoggrensa på steinete, kalkfattig grunn i urer og rasmarkar der det ligg eit tjukt snødekke om vinteren. På Vestlandet finst arten også ned mot havnivå. I Hordaland er hestespreng funnen opp til over 1500 m. Best kjend er bregna på Vestlandet der folk meiner at planta er giftig for husdyr, særleg for hestane. Det heiter at hestar som et dette graset vert sprengde fordi hestemagen vert blesen opp.

Kjelder
-------

* Wikipedia på bokmål.
* *Floraen i farger 2*, H. Aschehoug & Co. Oslo 1978.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Meroe** (meroittisk *Medewi* eller *Bedewi*; arabisk مرواه, *Meruwah* og مروى, *Meruwi*; gammalgresk Μερόη, *Meróē*) er ein oldtidsby ved austbreidda av Nilen i Sudan. Han var hovudstad i Kusjriket i fleire hundreår. Byen ligg rund 6 km nordaust for Kabushiya stasjon ved Shendi, rundt 200 km nordaust for Khartoum. Nær staden ligg ei landsbyklynge som heiter Bagrawiyah. 
Pyramidane, tempel og slott og restar etter keramikk- og jernproduksjon ber vitne om eit rikt og mektig rike.
I 2011 blei Meroe teke med på UNESCO si liste over verdsarv.

Pyramidar i Meroe.
Meroe blei grunnlagd på 700-talet f.Kr. Han blei kongeleg bustad på 600-talet f.Kr.
På 500-talet blei hovudstaden for kongeriket flytta hit frå Napata lengre nord.
Grunnar kan vera trugsmålet frå Egypt i nord, eller dei rike jernførekomstane ved Meroe. 
Frå 200-talet f.Kr. blei dei fleste kongelege i Kusjriket gravlagde her, fleire av dei i pyramidar. 
I 335 blei Meroe erobra og øydelagd av kong Ezana av Aksum.

Byen hadde ein omfattande jernproduksjon. Ved ruinane ligg høge slagghaugar som framleis vitnar om ein av dei største jernprodusentane i oldtida.

Galleri
-------

* Relieff frå tempelet til kong Amanitenmomide.Relieff frå tempelet til kong Amanitenmomide.
* Utskjeringar ved pyramide N12.Utskjeringar ved pyramide N12.
* Ring som tilhøyrde dronning Amanishakheto.Ring som tilhøyrde dronning Amanishakheto.
* Skulptur frå MeroeSkulptur frå Meroe
* Oljelampe i bronseOljelampe i bronse
* Steintøykrukke frå Meroe.Steintøykrukke frå Meroe.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «The Island of Meroe, UNESCO World Heritage». Whc.unesco.org. Henta 6. september 2012.
2. 1 2  
*Afrika: historie og kultur*. Gyldendal. 1981. s. 14. ISBN 8257401595.
3. 1 2  
Meyer-Heiselberg, R. (1966). *Afrika før den hvite mann*. Aschehoug. s. 23.
4. 1 2  
*Det gamle Afrika: afrikansk historie før kolonitida*. Samlaget. 1965. s. 26-27.
5. ↑  
«The Iron Age of Meroe», allempires.com

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Meroe**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Grårygglire** |
| GrårygglireFoto: Wikipedia-brukar AvicedaGrårygglireFoto: Wikipedia-brukar Aviceda |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** VU Sårbar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | *Ardenna* |
| **Art:** | **Grårygglire** *A. bulleri* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ardenna bulleri***Salvin, 1888 |

**Grårygglire** (*Ardenna bulleri*) er ein pelagisk fugl og ei stor lire i stormfuglfamilien. Som hekkefugl er ho endemisk for øygruppa Poor Knights Islands aust for Northland på New Zealand, og ho migrerer til vide område av nordlege og austlege Stillehavet.

Fuglen har ei kroppslengd på 46 centimeter, og veg ca. 425 gram. Oversida er mellomgrå og undersida med undervengene er kvite. Hovud og nakke er mørk brune, same mørke farge ligg i ein markert 'M'-figur på oversida av venger og rygg.

Hekkesesongen startar med egglegging på øygruppa Poor Knights Islands i slutten av november månad. Dei hekkar i koloniar blanda med alvekvalfuglar. Reiret ligg inne i ein opptil 3 meter lang utgraven reirkanal eller nokre gonger i ei fjellhòle eller sprekk. Begge kjønna rugar det eine egget på skift i til saman ca. 51 dagar. Når ungen er ca. 90 dagar, i siste delen av mai månad, flyg han ut.

Eit lite fugletrekk av grårygglirer til austkysten av Australia skjer i desember, hovudtrekket går nord og aust i Stillehavet i april og mai og returnerer i september. Fuglar som ikkje hekkar kan vere att i Stillehavet gjennom den australske sommaren eller dei beitar i Perustraumen, utanfor Chile og Peru.

Grårygglirer har ein diett av små kril, fisk, og planktoniske kappedyr og stormaneter. Dei har lært å ta fiskeavfall frå båtar.

Populasjonen blei estimert til totalt 2,5 millionar individ i 1990, men er trudd å vere lågare i dag.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (rev. utg.), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Puffinus bulleri Arkivert 2012-10-21 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 16. juni 2012.

### Referansar

1. 1 2 3 4  Heather og Robertson, 2005
2. ↑  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av gråryggpetrellar hos Internet Bird Collection

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Lavaux** er ein region i kantonen Vaud i Sveits i distriktet Lavaux. Sjølv om det er nokre spor etter vindyrking i området sidan romartida, kan dei faktisk vinterrassane sporast attende til 1000-talet, då benediktinar- og cistersiensarkloster kontrollerte området. Lavaux består av 830 hektar med vingardar i terrassar i om lag 30 km langs nordsida av Genfersjøen. Området har eit temperert klima, og terrassane får mykje sol på grunn av refleksjonen i innsjøen. Den viktigaste vindrua som vert dyrka her er Chasselas.

Vingardane i Lavaux er verna for vidare utvikling og sidan juli 2007 har dei vore ein verdsarvstad.

Galleri
-------

* Genfersjøen og Dei sveitsiske Alpane frå LavauxGenfersjøen og Dei sveitsiske Alpane frå Lavaux
* Genfersjøen frå Lavaux, mot LausanneGenfersjøen frå Lavaux, mot Lausanne

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lavaux» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Koordinatar: 46°29′31″N 06°44′46″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS

 |
*Eit utsiktspunkt*, 1895
**Lawrence Alma-Tadema** (8. januar 1836–25. juni 1912) var ein nederlandsk-britisk kunstmålar fødd i Dronrijp i Nederland. Han vart mykje populær med sine idealiserte, detaljtru scener frå det antikke Hellas og Roma.

### Liv og gjerning

Alma-Tadema var son til ein jurist. Faren døydde allereie i 1840 og sonen voks sidan opp under ein formyndar. Seksten år gammal kom Alma-Tadema til Antwerpen, der han vart elev av Gustave Wappers på kunstakademiet i byen. Wappers fekk ordna det slik at han seinare også fekk gå i lære hos Henri Leys, ein målar som han etter kvart vart assistent for. Alma-Tadema assisterte i 1859 Ley med utsmykkinga av rådhuset i Antwerpen. Dei neste åra arbeidde Alma-Tadema som sjølvstendig kunstnar, samstundes som han tok læretimar hos Josephus Dyckmans.

I 1863 gifta Alma-Tadema seg i Antwerpen med ein fransk kvinne, Marie-Pauline Gressin Dumoulin, og budde saman med henne i Brussel til ho døydde i 1869. På ei utstilling på Paris-salongen i 1864 fekk han medalje for eitt av bileta sine. Også på verdsutstillinga i Paris i 1867 vart dei utstilte verka hans premiert.

Alma-Tadema slo seg ned i London i 1870 og vigde seg dei neste åra til historiemåleriet. Heile tida nytta han seg av motiv frå antikken. I bileta sine skildra han luksusen og dekadansen i det romerske imperiet. Figurane opptrer avslappa, nærast som kraftlause, i eit miljø med fabelaktig utstyrte marmorpalass eller mot eit blendande blått Middelhav eller ein blå himmel.

År 1876 vart Alma-Tadema assosiert medlem av Royal Academy of Arts. Allereie tre år seinare vart han tildelt fullt medlemskap i klubben. I høve dronning Victoria sin 81-årsdag i 1899 vart Alma-Tadema utnemnd til riddar.

Lawrence Alma-Tadema døydde i Wiesbaden sommaren 1912, og vart gravlagd i St. Paul-katedralen i London.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lawrence Alma-Tadema» frå Wikipedia på tysk, den 1. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
|  |
| --- |
| **Gråseglar** |
| GråseglarFoto: Stavros KarabinasGråseglarFoto: Stavros Karabinas |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Seglarar Apodidae |
| **Slekt:** | *Apus* |
| **Art:** | **Gråseglar** *A. pallidus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Apus pallidus***Shelley, 1870 |

**Gråseglar** (*Apus pallidus*) er ein fugleart i seglarfamilien. Han hekkar rundt Middelhavet, på Kanariøyene og Madeira, i Midt-Austen, på Den arabiske halvøya og rundt Persiabukta. Arten er ein sterk trekkfugl som overvintrar i eit belte i Afrika sør for Sahara, men avgrensa populasjonar i Afrika er standfuglar.

Skildring
---------

Gråseglarar liknar mykje på tårnseglar, både i storleik og i utsjånad. Kroppslengda er ca. 16 centimeter og vekta ca 42 gram. På avstand er dette ein mørk, nær svart seglar med kvit strupe, kort, kløfta hale og lange, halvmåneforma venger i fluktbiletet. Samanlikna med tårnseglar har han ein aning kraftigare kroppsbygging, breiare og lysare strupeområde, og litt meir brunskjær i fjørdrakta. På kort avstand er skjelforma mønster synleg på undersida. Vengeslaga er litt langsamare enn hos tårnseglarar.

Føda er insekt og edderkoppar som svevar i lufta.

Lætet er eit høgt tørr skrik lik som slektningen sin, men med lågare tonehøgd.

Hekkeområde er ofte knytt til kystar og øyer, men dei kan hekke så høgt som på 2700 moh. til dømes i Sierra Nevada i Spania.

Den globale populasjonen er estimert til 250 000 til 2 mill individ og er trudd å vere stabil.

Kjelder
-------

* Chantler, P. Bonan, A. & Boesman, P. (2016) *Pallid Swift (Apus pallidus)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 4. desember 2016
* Svensson, Lars et al (2011). *Gyldendals store fugleguide.* Gyldendal norsk forlag. ISBN 9788205418820.

Referansar

1. 1 2  Chantler et al, HBW Alive (2016)
2. ↑  BirdLife International (2016) Species factsheet: *Apus pallidus*. Henta frå  den 4. desember 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gråseglar**
Koordinatar: 71°44′S 68°17′W﻿

**Neptunbreen** er ein isbre på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis, 22 km lang og 7 km brei, som flyt aust og ut i George VI Sound og George VI-isen til sør for Triton Point. Sjølv om Neptunbreen ikkje ligg i fjellkjeda Planet Heights, har han i lag med andre brear i nærleiken fått namn etter planetar i solsystemet. Isbreen vart oppdaga frå lufta av Lincoln Ellsworth den 23. november 1935, og grovt kartlagt frå bilete tekne på denne flyturen av W.L.G. Joerg. Munningen av isbreen vart plassert på kartet i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE). Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter planeten Neptun etter ei landmåling av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1949. Toppen av isbreen vart kartlagt frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE), 1947–48, av Searle frå FIDS i 1960.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Marsbreen
* Mercurybreen
* Saturnbreen

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Neptune Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Brunbrystparakitt** |
| BrunbrystparakittFoto: Ron KnightBrunbrystparakittFoto: Ron Knight |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Brunbrystparakitt Utbreiinga av Brunbrystparakitt |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Papegøyefuglar Psittaciformes |
| **Familie:** | Papegøyefamilien Psittacidae |
| **Slekt:** | *Pyrrhura* |
| **Art:** | **Brunbrystparakitt** *P. calliptera* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pyrrhura calliptera*** |

**Brunbrystparakitt** (*Pyrrhura calliptera*) er ein liten, sårbar parakitt med særs lite utbreiingsområde i spreidde førekomstar i Colombia.

Skildring
---------

Brunbrystparakitten er 22-23 centimeter i kroppslengd. Han har grøn overside og overgump, grøne kroppsider og grønt i andletet, elles raudbrun hale og sentrale buk, raudbrun øyredekkarar, hals og nakke er i gråbrunt, krona og nakken i brunt med grøne fjørkantar, primære dekkfjører er gule og ofte med litt oransje, primærfjørene er blåe. Han har kvit augering. Desse fuglane kan vere støyane og produsere læte i flukt, typisk eit høgt og hardt 'kri-kri-kri'.

Dei lever i utkanten av skog, oftast i lågveksten elfinskog, og i gjenveksten skog, gjerne nær kultivert land og páramo, totalt i høgder mellom 1700 og 3400 moh. Utbreiingsområdet er i dag avgrensa frå Cundinamarca nordover til Santander. Her lever dei av bær, frukter og dyrka mais.

Hekkeperioden er i perioden august til oktober, elles er lite kjent om forplantingsbiologien.

Populasjonen er estimert til 5 000-10 000, og er trudd å vere minkande. Han er jaga av menneske fordi han gjer skade på maisavlingar. Dessutan taper han habitat grunna avskoging og anna menneskeleg aktivitet. IUCN har klassifisert arten som sårbar, VU.

Kjelder
-------

* Collar, N. & Boesman, P. (2014). *Brown-breasted Parakeet (Pyrrhura calliptera)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 19. april 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Pyrrhura calliptera Arkivert 2015-04-19 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 19. april 2015

Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Brunbrystparakitt**

* Foto av Daira Ximena Villagran Chavarro, Flickr
**Wayuu**, òg kalla *goajiro* (wayuu: 'wayuunaiki'), er eit språk blir snakka av 321 000 innbyggarar av wayuu-folk i nordvestre Venezuela og nordaustlege Colombia på Guajira-halvøya.

Wayuu er eit av dei store arawakspråka. Dei to hovuddialektane er wüinpümüin og wopumüin, talt høvesvis nordaust og sørvest på halvøya. Desse dialektane er gjensidig forståelege ettersom dei er minimalt ulike. Dei fleste av dei yngre generasjonane av wayuu-folket snakkar flytande spansk i tillegg til wayuu, og då i størst grad i dei sørlege områda på halvøya. Det utdøydde guanebucan-språket kan faktisk ha vore ein dialekt av wayuu.

For å fremme tospråkleg utdanning blant wayuu-folk og andre colombianarar, kom Kamusuchiwo'u Ethno-pedagogisk senter eller Centro Etnoeducativo Kamusuchiwo'u opp for å skape den første illustrerte wayuunaiki-spansk, spansk-wayuunaiki ordboka.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wayuu language» frå Wikipedia på engelsk, den 27. april 2019.*

---

Referansar

1. ↑  Nettavisa Semana El Wayuunaiki impreso Henta 27. april 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ethnologue: Languages of the World, Eighteenth edition. Dallas, Texas: SIL International

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* UNESCO lang

 |
**Wear** er ei elv i grevskapet Durham i det Nordaust-England. Ho har utspringi Penninane og renn austover, for det meste gjennom County Durham før ho munnar ut i Nordsjøen ved Sunderland. Elva er rundt 96 km lang, og er ei av dei lengste i regionen. Ho har gjeve namn til Weardale i det øvre løpet sitt og Wearside ved munningen, og saman med Tyne har ho gjeve namn til fylket Tyne and Wear.

Wear ved Durham Castle
Wear og Wearmouth Bridge i Sunderland.
Wear har utspringet sitt ved Wearhead i Durham, og renn gjennom Weardale forbi Stanhope og Wolsingham. I Bishop Auckland renn ho nedfor Auckland slott, residensen til biskopen av Durham. Ho fortset i ein nordaustleg retning til ho når Durham; der renn ho i ein boge slik at byen blir liggjande nærast på ei halvøy. Ho fortset så forbi Chester-le-Street og Washington, før ho når Sunderland. Tidlegare var det opp mot eit dusin skipsverft langs elva ved Sunderland, men dei aller fleste er nedlagde. Elva renn ut i Nordsjøen i Sunderland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wear» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wear**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* BBC Things

 |
Weald.
**Weald** er eit område i det sørlege England, i grevskapa Kent, East Sussex og West Sussex. Det gammelengelske ordet *weald* tydde opphavleg «tett skog», frå ei indoeuropeisk rot som tydde «skog» eller «vill».

Området har eit areal på omkring 1300 km², og er erklært som eit område med eineståande ven natur. Blant byar i Weald er Tunbridge Wells, Tonbridge, Crawley og Sevenoaks.

Weald var eit sentrum for jernindustri frå romersk tid fram til det siste jernverket vart stengt i 1820. Særs mykje av skogen vart hoggen i mellomalderen, både til skipsbygging og til brensel for jernindustrien og tekstilindustrien. Sidan ingen av desse næringsvegane lenger nyttar tre har skogen i meir enn hundre år fått vekse til, og Weald er no eit av dei mest skogrike områda i England.

Andre område som har *weald* i namnet er North Weald Bassett i Essex og Harrow Weald i det nordvestlege London.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Weald» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2011.*

Koordinatar: 51°0′N 0°24′E﻿
Kastalen i Brunflo
**Brunflo** er ein tettstad i Östersunds kommun i Jämtlands län i landskapet Jämtland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 3 916 innbyggjarar. Brunflo ligg cirka 16 kilometer søraust for Östersund, i den indre delen av Brunfloviken i Storsjön, og er den nest største tettstaden i Jämtland. 

Brunflo var tidlegare ein stasjonsby med tidstypisk Busetnad. Staden har utsikt over Storsjöbygden, med åkrar, skog og sjø. Ein kan reise til Brunflo med lokaltog eller buss frå Östersund. Det går òg fjernbusser frå Sundsvall, Mora og Stockholm. Hovudvegene E45 og E14 passerer gjennom staden.

Brunflo kyrkje og kastal (forvansking av kastell) ligg like utanfor sentrum. Kastalen er eit av dei merkelegaste byggverka i nordre Sverige frå mellomalderen, spesifikt 1100-talet. Under dei mange krigane på 1600-talet blei kastalen brukt som forsvarsverk. Dette var i 1644, då det raste kamper rundt kyrkja og lagmannsgarden, som låg 500 m nord for kyrkja. Lagmannsgarden i Jämtland Hagnastadha er frå folkevandringstida, og blei i mellomalderen sete for alle lagmenn i Jämtland fram til 1645, då Jämtland blei eit svensk landskap.

Den lokale industrien har i lang tid vore dominert av bryting av den lokale ordovisiske kalksteinen. *Gusta Stenmuseum* skildrer Brunflos tradisjon med bryting av kalkstein.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brunflo» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Statistik från SCB: Tätorter; arealer, befolkning 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brunflo.nu Arkivert 2008-10-16 ved Wayback Machine.
* Brunflo hembygdsförening
* Gusta Stenmuseum Arkivert 2008-10-25 ved Wayback Machine.
* Brunflo kastal i Fotevikens Museums database Arkivert 2010-08-13 ved Wayback Machine.
* Östersunds kommune

Koordinatar: 63°05′N 14°49′E﻿
frå nb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***We'll Talk About It Later***  Studioalbum av Nucleus |
|  |
| **Utgjeve** | Mars 1971 |
| **Innspelt** | 21. og 22. september 1970 |
| **Sjanger** | Jazzrock |
| **Lengd** | 45:53 |
| **Selskap** | Vertigo |
| **Produsent** | Peter King |
|
| Nucleus-kronologi |
| *Elastic Rock*(1970) | *We'll Talk About It Later* | *Solar Plexus*(1971)
 
 |

***We'll Talk About It Later*** er det andre studioalbumet til den britiske jazzfusiongruppa Nucleus, gjeve ut i mars 1971. 

Det vart spelt inn 21. og 22. september 1970. 

Plateomslaget vart laga av Roger Dean og syner eit bilete, valt ut av Ian Carr, som syner ein republikansk barrikade frå det irske opprøret 1916 i Dublin. Dette var eit tema som gjekk att på tidlege Nucleus-albuma og er referert til i titlane på fire spor på dei tre første albuma deira. På dette albumet heiter eine sporet «Easter 1916». 

Albumet har ein av få songar av Nucleus med vokal, «Ballad of Joe Pimp», sungen av gitaristen Chris Spedding. 

Allmusic skreiv om albumet: «Med Carr sine lange trompet- og flygelhorntonar, Jenkins sin gjennomborande obo og funk-aktige klaverspel, Spedding sin rocka wah-wah-gitar, Smith sin uhemma saksofon og det kraftfulle rytmiske fundamentet til trommeslagaren Marshall og bassisten Jeff Clyne, bør denne utgåva av Nucleus appellere til ein kvar fan av fusion frå seint i 1960- og tidleg i 1970-åra - om det er den britiske Soft Machine-varianten eller den amerikanske Miles Davis-skulen.»

Innhald
-------

Side ein| Nr. | Tittel | Låtskrivar(ar) | Lengd |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | «Song for the Bearded Lady» | Karl Jenkins | 7:24 |
| 2. | «Sun Child» | Jeff Clyne, John Marshall | 5:20 |
| 3. | «Lullaby for a Lonely Child» | Karl Jenkins | 4:21 |
| 4. | «We'll Talk About It Later» | Karl Jenkins | 6:16 |

Side to| Nr. | Tittel | Låtskrivar(ar) | Lengd |
| --- | --- | --- | --- |
| 5. | «Oasis» | Karl Jenkins | 9:51 |
| 6. | «Ballad of Joe Pimp» | Ian Carr, Jeff Clyne | 3:49 |
| 7. | «Easter 1916» | Ian Carr, Karl Jenkins | 8:52 |

Medverkande
-----------

* Karl Jenkins - barytonsaksofon, obo, piano, elektrisk piano
* Jeff Clyne - bass
* John Marshall - trommer, perkusjon
* Brian Smith - fløyte, tenorsaksofon, sopransaksofon
* Chris Spedding - gitar, bouzouki, vokal på spor 6.
* Ian Carr - trompet, flygelhorn

Teknisk
* Pete King - produsent
* Roger Wake - lydteknikar
* Roger Dean - plateomslag

Kjelder
-------

* *We'll Talk About It Later* på Discogs

1. 1 2  Allmusic review
**Bensinavgift** blir bruka om offentlege avgifter som blir lagt på den ordinære avansen oljeselskapa reknar for bensin. Bensinavgifta består av statlege, fiskale avgifter og miljøavgifter der drivstoffavgift og meirverdiavgift utgjer ein hovuddel. Summen av avgiftene og prisen til oljeselskapa utgjer til saman den prisen kunden må betale for bensinen.

Bensinavgifta i Noreg
---------------------

I Noreg i 2007 utgjorde bensinavgifta NOK 7,31 pr. liter bensin, eller 63 % av bensinprisen. I 1997 utgjorde avgifta NOK 6,55 som var 74 % av bensinprisen. Bensinavgifta i Noreg var prosentvis på sitt høgaste i 1998 då råoljeprisen var på sitt lågaste, og har sidan då blitt prosentvis redusert.

Engasjement
-----------

Bensin- og dieselavgiftene er eit stadig emne for oppheita politisk debatt og misnøye til mange forbrukarar. Som miljøskatt viser bensinavgiftene seg i stor grad å skattleggje dei som faktisk forureinar. Drivstoffutgifter utgjer 3,5 % av utgiftene til eit vanleg norsk hushald.

Bakgrunnsstoff
--------------

* EnergiLink - Bensinavgift[*daud lenkje*]
* Statistisk Sentralbyrå - Miljøskattenes del av skatteinntektene synker[*daud lenkje*]

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Bensinavgift» frå Wikipedia på bokmål, den 26. april 2012.*
|  |
| --- |
| **Brunbrystgauk** |
| BrunbrystgaukBrunbrystgauk |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av Brunbrystgauk Utbreiinga av Brunbrystgauk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Gaukefuglar Cuculiformes |
| **Familie:** | Gaukefamilien Cuculidae |
| **Slekt:** | *Coccyzus* |
| **Art:** | **Brunbrystgauk** *C. rufigularis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Coccyzus rufigularis***Hartlaub, 1852 |

**Brunbrystgauken** (*Coccyzus rufigularis*) er ein fugl i gaukefamilien som er stadeigen for øya Hispaniola (Haiti og Den dominikanske republikken). Han har ei lengd på rundt 45–50 cm, bøygd nebb, mørkeraudt strupe- og brystparti, svart hale og og fjør som er kvite ytst.

Brunbrystgauken ser ut til å føretrekkje eit habitat som ligg mellom tørr skog og fuktig lauvskog. Fuglen held seg gjerne i låglandet, nokre gonger i tørre strok, men har også vore sett i furuskog og i regnskogane i fjellområda. Han et insekt og øgler. Paringstida er kort, noko som ser ut til å skuldast byrjinga av regntida. Då kjem nemleg sikadane, som er den viktigaste matkjelda for fuglen. Brunbrystgauken held seg i visse område og spreier seg sjeldan. Såleis har han berre to stadfesta paringsområde, nær landsbyane Puerto Escondido og Rio Limpio.

Bestanden minka kraftig på 1900-talet. Han er no utrydda frå Gonâveøya, og nesten frå heile Haiti. Ifølgje estimata er det berre mellom 2 500 og 10 000 individ igjen, og talet går framleis nedover, grunna avskoging med landbruksføremål, overbeiting og kanskje også kjemikaliar frå landbruket. I Den dominikanske republikken finst det fire reservat for vern av denne og andre artar. Framskrivingar viser at minken truleg vil saktne i løpet av dei neste ti åra.

Kjelder
-------

* «Bay-breasted Cuckoo» på Wikipedia på engelsk, innhenta 13. mai 2011.
* BirdLife Species Factsheet Arkivert 2009-01-02 ved Wayback Machine.
Qikiqtaq er den store øya sørvest for Boothiahalvøya, og Chantrey Inlet ligg sør south of that, cutting south into the mainland.
**Chantreybukta** (*Chantrey Inlet, Tariunnuaq*) er ei bukt ved kysten av Polhavet i Canada. Ho markerer eit søraustleg «hjørne» der den vanlegvis aust–vestgåande kystlinja svinger skarpt mot nord. Vest for bukta ligg Adelaidehalvøya, og i aust ligg fastlandet. Qikiqtaq (King William Island) gjev ly i nordvest. I vest skil Simpsonsundet Qikiqtaq frå Adelaidehalvøya. Ved munningen av bukta ligg Point Ogle i vest og Cape Britannia i aust. Vest for Point Ogle ligg Barrow Bay, Starvation Cove og Point Richardson. Back-elva renn inn frå sør. Nær munningen ligg det ein vêrstasjon ved Hayes-elva. Montrealøya, som er 160 km lang og 80 km vid, ligg i bukta.

Historisk heldt inuittgruppa utkuhiksalingmiut ('folk frå staden der det er kleberstein') til i Chantrey Inlet. Desse levde nomadisk i snøhus (igloar) om vinteren og i telt om sommar. Føda deira var hovudsaklege røye (kanadarøye og røye), sik og rein (karibu). I 1834 drog George Back langs Backelva til munningen og utforska Chantreybukta. I 1839 nådde Peter Warren Dease og Thomas Simpson bukta ved å segla langs kysten frå vest. I dag kan sportsfiskarar koma til Chantreybukta med chartra småfly.

Kjelder
-------

1. ↑  Glyn Williams, "Arctic Labyrinth", page 261
2. ↑  «Hayes River Above Chantrey Inlet». uhn.edu. Henta 22. januar 2008.
3. ↑  «MDMD: ghost twins: Franklin, Kennedy». osdir.com. Arkivert frå originalen 8. juni 2008. Henta 22. januar 2008.

* *Denne artikkelen bygger på «Chantrey Inlet» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2022.*
**AMFI Nesttun**, tidlegare **Nesttunsenteret**, er eit kjøpesenter i Fana bydel i Bergen, ca. 10 km sør for Bergen sentrum. Senteret opna i 1996 og har 23 butikkar. Det ligg i Nesttun sentrum, kommunesenteret i tidlegare Fana kommune, som er eit komprimert handels- og serviceområde med i alt 110 verksemder innan handel, post og bank i tillegg til ei rekkje private og offentlege servicefunksjoner. Staden er eit trafikknutepunkt, og Nesttun terminal var førebels endestasjon for byggjetrinn éin i utbygginga av Bybanen i Bergen. Bybanestasjonen Nesttun sentrum vart bygd rett utanfor senteret, og opna 21. juli 2013 då byggjetrinn to i utbygginga av bybanen stod ferdig.

5. november 2015 bytta senteret namn frå Nesttunsenteret til AMFI Nesttun då AMFI Drift AS tok over drifta.

Fotnotar
--------

1. ↑  «AMFI Nesttun omprofilering». joomag.com. Henta 30. desember 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad om Nesttunsenteret Arkivert 2012-12-12 ved Wayback Machine.
* Hordaland - Fremtidig situasjon[*daud lenkje*]
**Bodø domkyrkje** er hovudkyrkja i Sør-Hålogaland bispedømme og den største kyrkja i Bodø. Ho vart teikna av Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas og stod ferdig i 1956. Ho vart freda i 2002.

Bygningen
---------

Interiør
Altar
Kyrkja er bygd i betong og har ein basilikaform. Ho har eit frittståande klokketårn som er 36 meter høgt og som rømmer tre klokker. Desse har inskripsjonar frå Mark. 10:14, Matt. 11:28 og Matt: 25:34. Kyrkja har ein ytre skulptur som førestiller Petter Dass, laga av Kristoffer Leirdal.

I to tilbygg til kyrkja er det forsamlingssalar og ei kombinert kontor- og bustadfløy. Dei tre delane er sett i rett vinkel på kvarandre og vert lågare med aukande avstand frå dei sentrale delane av kyrkja.

Interiør og utsmykking
----------------------

Kyrkja er ei langkyrkje, men også ei av dei første arbeidskyrkjene. Ho har eit midtskip med kvelv og to sideskip på kvar side.

Ved koret er eit korgitter av betong med ei skulpturgruppe som framstillet Jesus på krossen, Maria og Johannes som er laga av Kristoffer Leirdal og Tone Thiis Schjetne. Over altaret i austveggen er der eit 12 meter høgt glasmåleri. Det er utforma av Åge Storstein og utført av Borgar Hauglid.
Galleribrystningen er dekorert i gull, raudt og blått.
Kyrkja har 12 stolar i gyllenlær og 10 ryer lagde av Sigrun Berg.

Klokketårnet
------------

Kyrkja har eit frittståande klokketårn på 36 meter med eit minnesmerke over Bodøs falne under andre verdskrigen:
«Til de fra Bodø som gav sitt liv for Norge under krig og okkupasjon 1940 – 1945. Ingen nevnt, ingen glemt»

Historie
--------

Etter at gamlekyrkja som resten av Bodø sentrum vart bomba 27. mai 1940, planla NS-styresmaktene eit partihus på tomta. Etter freden vart det halde ein arkitektkonkurranse om ny kyrkje. Denne vart vunnen av arkitektane Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas med utkastet "Kathedral". Grunnsteinen vart lagt ned i 1954 og kyrkja vart vigsla av biskop Wollert Krohn-Hansen i 1956.

Galleri
-------

* GalleriGalleri
* Inngang til kapellInngang til kapell
* KlokketårnetKlokketårnet

Litteratur
----------

* Kristoffersen, Sigrid Fløttum: *Bodø domkirke - et monumentalbygg fra gjenreisingstiden*. Hovudfagsoppgåve i kunsthistorie, Universitetet i Bergen 1990.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kyrkja i Bodø Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine.
* Bodø Domkyrkje Arkivert 2005-01-02 ved Wayback Machine.
* Arkitekturguide Nordnorge og Svalbard
* 

* Bodø domkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer og kapell i Bodø domprosti |
| --- |
| Bodin • Bodø domkyrkje • Fore • Gildeskål gamle • Gildeskål nye • Glomfjord • Halsa • Helligvær • Hunstad • Kjerringøy • Landegode • Melvik • Meløy • Misvær • Nordstranda • Rønvik • Røst • Saltstraumen • Saura • Skjerstad • Sørfjorden • Tverlandet • Værøy gamle • Værøy nye |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Monument over Paul Olaf Bodding ved Gjøvik kyrkje.
**Boddingmonumentet** er eit monument over Paul Olaf Bodding utanfor Gjøvik kyrkje.
Monumentet er ein seks meter høg bauta ved Gjøvik kyrkje i Oppland. Det er reist til minne om misjonæren, lingvisten og folkloristen Paul Olaf Bodding. Bildehoggaren Nic Schiøll utforma støtta som blei avduka 23. september 1945.

Øvst på søyla er krossen som er det sentrale motivet for misjonen. Under krossen er jordkloden der frelsa er målet for misjonen. Midla er ordet og bøna. Det heile er bore av to falda hender. Nedanfor står følgjande inskripsjon: «Forkynn evangeliet for all skapningen». Aller nedst på monumentet er eit Boddingrelieff hogga i stein. Denne plasseringa er vald for å symbolisere at Bodding ikkje ønskte fokus på eiga gjerning, men derimot sette den ideelle misjonsgjerninga i sentrum. Dette blir underbygd av inskripsjonen på vestsida av monumentet: «Soli Deo gloria» ('Gud åleine æra').

Misjonsprest William Glad tok i 1942 initiativ til at det måtte bli reist eit monument over Bodding i heimbyen hans. Bodding hadde då vore død i berre fire år, og var gravlagd i Odense i Danmark.

Kjelder
-------


* Olav Hodne: *Oppreisning – Misjonæren og vitenskapsmannen Paul Olaf Bodding*. Oslo 2006: Luther forlag.

Koordinatar: 60°47′52.56″N 10°41′12″E﻿
**Bruksbasert fonologi** er fonologisk teori innanfor rammene av bruksbasert grammatikk, ei paraplynemning for fleire nærskylde lingvistiske teoriar. Viktigast frå ein fonologisk synsstad er den kognitive grammatikken til den amerikanske lingvisten Ronald W. Langacker (1942–) og teoriane som den amerikanske lingvisten Joan L. Bybee (1945–) har presentert sidan 1980-talet. Som namnet fortel, er det ein teori som byggjer direkte på språkbruk, som primært vil seie produksjon (snakking og skriving) og persepsjon (høyring og lesing) av språk, men også det å tenkje med eller på språk. All språkbruk kan karakteriserast som røynsle med språk, og den bruksbaserte fonologien kan definerast som ei kognitiv organisering av den lydlege sida ved denne røynsla. Denne kognitive organiseringa av røynsler med språk følgjer dei same prinsippa som kognitiv organisering av røynsler i det heile. Røynsle med språk byggjer direkte på språkbrukshendingar (engelsk usage events), det vil seie konkrete førekomstar av språkbruk. Den kognitive organiseringa av røynsler med språk følgjer dei same prinsippa i alle delar av grammatikken, og inneber kategorisering av brukshendingar.
**Bodil Aakre** (7. september 1922–8. november 2008) var ein norsk jurist og politikar frå Oslo. I tida 1965-73 representerte ho Nordland fylke og partiet Høgre på Stortinget. Aakre har vorte tillagd mykje av æra for at Brønnøysundregistra vart lagd til Brønnøysund.

Liv og gjerning
---------------

Aakre var fødd i dåverande Kristiania, som dotter av ein næringsdrivar. Ho vart student i 1942 og tok cand.jur.-eksamen i 1948. Frå 1948 til 1957 arbeidde ho som jurist i Hammerfest og Alta. I 1957 vart ho tilsett som juridisk rådgjevar for Nordland Landbruksselskap. 

Ved stortingsvalet i september 1965 vart ho vald til stortingsrepresentant for Høgre i Nordland. I den fyrste fireårsbolken var ho medlem av Administrasjonskomiteen. Etter at ho vart attvald i 1969 sat ho den fyrste stortingssesjonen i Kyrkje- og undervisningskomiteen, dei tre siste sesjonane var ho medlem av Justiskomiteen. Heile den siste stortingsperioden var ho medlem av den mindre viktige Valkomiteen. 

Aakre var så sorenskrivar i Brønnøysund frå 1973 til ho vart pensjonert i 1988. Valperioden 1976-79 var ho i tillegg ordførar i Brønnøy kommune. Frå 1980 til 1988 var ho leiar av Lausøyreregisteret.

I 2002 vart Aakre heidra med ei byste utanfor hovudinngangen til Brønnøysundregistra.

Aakre busette seg i Benidorm i Spania i 1991, der ho også døydde.

Kjelder
-------

* Biografi ved Stortinget.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Sennepslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Krossblomordenen Brassicales |
| **Familie:** | Krossblomfamilien Brassicaceae |
| **Stamme:** | Brassiceae |
| **Slekt:** | **Sennepslekta** *Sinapis*L. 1753 |

**Sennepslekta (*Sinapis*)** er ei slekt i krossblomfamilien. Slekta er utbreidd i Nord-Afrika, Vest-Asia (til og med Pakistan), Kaukasus og Europa. Dei er oftast eittårige, eller meir sjeldan fleirårige, urteaktige plantar med ein opprett, buska vekst. Blada er skruestilte, heile eller samansette med bukta til fjørsnittdelt rand. Blomstrane er samla i lause, opprette standar på enden av kvar stengelforgreining. Dei einskilde blomstrane er regelmessige og firetalige med gule kronblad. Fruktene er skulper som opnast med to klappar og inneheld to til tjue frø. Frøa er oljehaldige og beheld spireevna særs lenge (meir enn 40 år).

Mat
---

Heile sennepsfrø, oppmalne frø og ulike sortar bordssennep.
Av frøa på somme artar blir det laga ein kryddersaus, kjent som sennep. Sjølv om desse vekstane stammar frå middelhavslanda, blir dei dyrka i andre europeiske land, mellom anna i Sverige, og i USA og Canada.

Blada blir i mange kulturar nytta i matlaging, mellom anna innan indisk matlaging.

Det er ein av variantane av «horta» eller grønt kjent som «vrouves» i gresk kjøkken, kokt og servert med olivenolje og sitron.

Artar
-----

* *Sinapis alba* (kvitsennep)
* *Sinapis arvensis* (åkersennep)
* *Sinapis flexuosa*
* *Sinapis pubescens*

Svartsennep og sareptasennep er ikkje *Sinapis*-artar, men høyrer til kålslekta (*Brassica*) og har dei vitskaplege namna *Brassica nigra* respektivt *Brassica juncea*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den virtuella floran - Senaper
* Funet: Sinapit (*Sinapis*)
* United States Department of Agriculture (USDA): Sinapis
* Flora of China: Sinapis
* Germplasm Resources Information Network - (GRIN) Online Database.

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Sinapis**
Sennep i ulike variantar:  

øvst til venstre: kvite sennepsfrø frå *Sinapis alba*  

øvst til høgre: kvt sennep, malt  

i midten til venstre: vanleg bordsennep farga med gurkemeie  

i midten til høgre: søt sennep frå Bayern  

nederst til venstre: fin Dijon-sennep  

nederst til høgre: grov fransk sennep laga hovudsakleg av svarte sennepsfrø. Foto: Rainer Zenz

**Sennep** viser hovudsakleg til frø av ulike plantar i krossblomfamilien og matprodukt av desse frøa. Sennep kan brukast på ulike måtar, som heile frø, mole til pulver og blanda til sausar eller smakstilsetjing.

Kvit sennep blir laga av kvitsennep (*Sinapis alba*) medan svart sennep blir laga av svartsennep (*Brassica nigra*). Vidare kan ein laga sareptasennep av *Brassica juncea* og salatsennep av rucolasalat. Levantisk sennep får ein av Cleome-arta, som høyrer til kapersfamilien.

Kjelder
-------


* «Sennep» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 9. november 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sennep**