recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Peshāwar pasjto پېښور urduپشاور hindko پِشور |
| --- |
| Sunehri-moskeen i Peshawar.Sunehri-moskeen i Peshawar. Sunehri-moskeen i Peshawar. |
| Styresmakter |
| Land  | Pakistan |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (1998) | 982 800 |

**Peshawar** er ein by i Den nordvestlege grenseprovinsen i Pakistan. Han er ein strategisk viktig by ved grensa mot Afghanistan, 15 km aust for Khyberpasset. Byen er også eit senter for grensehandel og reisande.

Innbyggjarane i byen er hovudsakleg pasjtunarar medan hindkotalarar er ei minoritetsgruppe. Folk frå fleire andre språkgrupper held også til i byen, der det i tillegg til pasjto og hindko også blir tala urdu, khowar, dari, farsi og panjabi.

Peshawar i 1870.

Soge
----

Byen har vore eit kultursentrum sidan oldtida, både innan indo-gresk og seinare buddhistisk kultur. Frå 100-talet var han hovudstad i Gandharariket, kjend under namna Parasawara, Purasapura og Begram. Som del av Silkevegen var han stoppestad for karavanar frå Kabul, Bukhara og Samarkand. 

Byen var under britisk styre frå 1849 til 1947, då Pakistan fekk sjølvstende. Etter at Sovjetunionen gjekk inn i Afghanistan i 1979 blei byen eit hovudmål for afghanske flyktningar, og det ligg store flyktningeleirar i nærleiken. I 2006 budde dei flest av dei rundt tre millionar afghanske flyktningane i Pakistan nær Peshawar.

Utsal av tørka frukt i Peshawar.

Kultur og utdanning
-------------------

I Peshawar finst ei rekkje eldre bygningar, som Gor Khatri, eit tidlegare buddhistkloster og hindutempel, festninga Bala Hissar, ruinfeltet Shahji-ki Dhere, Mahabat Khan-moskeen. Gamlebyen i Peshawar ligg innanfor ein bymur med 16 portar.

Universitetet i Peshawar blei grunnlagd i 1950. Byen har også eit landbruksuniversitet, eit ingeniør og teknologi-universitetet og fleire private høgskular.

Økonomi
-------

Byen har ein stor handverksproduksjon av mellom anna smykke og dekorerte mugger. Han har også konserverings-, tekstil- og maskinindustri. Peshawar har også mange basarar med sal av daglegvarer og suvenirar.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Peshawar» frå Wikipedia på engelsk, og «Peshawar» frå Wikipedia på bokmål den 20. mars 2010.*

* 

* «Peshawar» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Peshawar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Fürth** |
| --- |
| Horisonten til FürthHorisonten til Fürth |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Fürth | 

Fürth is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Bayern  Mittelfranken  Kreisfri by |
| Først nemnd i | 1007 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  63,35 km² |
| Innbyggjarar  - By (2013)   - folketettleik | 119 808   1 891/km² |
| Koordinatar | 49°28′0″N 11°0′0″E﻿Koordinatar: 49°28′0″N 11°0′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 294 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 90762–90768 |
| Telefon-retningsnummer | 0911 |
| Bilnummer | FÜ |
| **Heimeside:** www.fuerth.de |

**Fürth** er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 119 000 innbyggjarar (2013). Byen går i eitt med den større byen Nürnberg og sentrumet i dei to byane ligg berre 7 km frå kvarandre. 

Fürth, Nürnberg og Erlangen, i lag med nokre mindre byar, dannar byområdet Mittelfranken, som er eit av 23 slike «store senter» i Bayern, og eit av 11 tyske storbyområde. 

Fürth vart første gong nemnd 1. november 1007, og feira tusenårsjubileum i 2007.

Geografi
--------

Rathaus, frå søraust
Det historiske sentrumet i byen ligg aust og sør for elvane Rednitz og Pegnitz, som renn i saman og dannar elva Regnitz nordvest for gamlebyen. Vest for byen, på den eine enden av Main-Donau-kanalen ligg byskogen *Fürther Stadtwald*. Aust for Fürth ligg Nürnberg, og nord for byen ligg eit frodig markeds- og hageområde kalla *Knoblauchsland* (kvitlaukland). Sør for byen ligg motorvegar, kanalen og enger.

Historie
--------

Fürth vart først nemnd 1. november 1007, men hadde sannsynlegvis eksistert før den tid. Denne dagen gav keisar Henrik II av Det tysk-romerske riket eigedomen sin i Fürth til den nyoppretta biskopen av Bamberg. Namnet «Fürth» kjem frå det tyske ordet for vadestad, sidan dei første busetnadane låg ved ein slik. Dei neste åra fekk Fürth markedsprivilegiar, men mista desse seinare til Nürnberg under [[Henrik III av Det tysk-romerske riket>Henrik III]]. Frå 1062 og framover fekk berre Fürth ha ein marknad, men då var Nürnberg alt vorte ein viktig by. 

Dei neste hundreåra var byen under fleire styresmakter, som Biskopen av Bamberg, Fyrstedømet Ansbach og byen Nürnberg. Lenge var byen hovudsakleg ein jordbrukslandsby og i 1600 var folkesetnaden framleis sannsynlegvis mellom 1000 og 2000. 

I trettiårskrigen vart Fürth nesten heilt øydelagd av brann. 

I 1835 vart den første jernbanen i Tyskland opna mellom Nürnberg og Fürth.

Kjelder
-------

1. ↑  *Stadtgeschichte*, arkivert frå originalen 12. oktober 2016, henta 29. juni 2007

* *Denne artikkelen bygger på «Fürth» frå Wikipedia på engelsk, den 29. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fürth**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1976** fann stad på Heysel-stadion i Brussel 5. mai 1976, framfor 51 296 tilskodarar. RSC Anderlecht frå nettopp Brussel vann finalen, den 16. i sitt slag, med sluttsiffera 4-2 mot West Ham United frå London.

### Kampen

Lagoppstillingane
Pat Holland gav London-laget 1-0 i det 28. minutt, Rob Rensenbrink utlikna til 1-1 i det 42. minutt. François Van der Elst sende Anderlecht framom i det 48. minutt. Tjue minuttar seinare utlikna Keith Robson for West Ham, men mål nummer to frå Rensenbrink på straffespark fem minuttar etter og frå Van der Elst i det 88. minutt fastsette resultatet til 4-2 i Anderlecht sin favør.

### Laga

**Anderlecht** sin vinnarlag: Jan Ruiter, Hugo Broos, Gilbert Van Binst (kaptein), Jean Dockx, Ludo Coeck, Arie Haan, Peter Ressel, Rob Rensenbrink og François Van der Elst. Ein skadd Coeck vart etter vel halvtimen bytta ut med Frank Vercauteren.

**West Ham** stilte med: Mervyn Day, Keith Coleman, Billy Bonds (kaptein), Tommy Taylor, Frank Lampard, John McDowell, Pat Holland, Graham Paddon, Trevor Brooking, Billy Jennings og Keith Robson. Lampard vart skadd straks etter pause og Alan Taylor kom inn i staden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1976 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mai 2018.*
***Another Code: Two Memories***, kjent i Nord-Amerika som ***Trace Memory***, er eit hjernetrim-eventyrspel utvikla av Cing og utgjeve av Nintendo til Nintendo DS. Det var utgjeve i Japan februar 2005, i Europa juni 2005 og i Nord-Amerika september 2005. Ein oppfølgjar, *Another Code: R*, vart utgjeven til Wii i 2009.

*Another Code* handlar om Ashley Mizuki Robbins, ei 13 år gamal jente, som drar til den fiktive øya Blood Edward Island for å leite etter faren sin. Kort tid etter at Ashley og reisefølgjet gjer landgang på øya, forsvinn verjen hennar og deretter skipparen som frakta dei dit. Spelemekanikkane går ut på å løyse gåter Ashley kjem over når ho navigerer seg gjennom stadene på øya. Spelet fekk hovudsakleg moderate til positive omtalar. Det fekk vellæte for bruken av kontrollmetodane til Nintendo DS, historia og den handteikna grafiske stilen, men kritikk for uoriginale gåter og den korte lengda på spelet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Trace Memory for DS Reviews». Metacritic. Henta 31. mai 2018.
2. ↑  «Deilige sommerminner». VG. 18. juli 2005. Henta 31. mai 2018.
3. ↑  «Another Code: Two Memories». Eurogamer. 1. juli 2005. Henta 31. mai 2018.
4. ↑  «ANMELDELSE: Another Code: Two Memories». Gamer.no. 27. juni 2005. Henta 31. mai 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell europeisk nettstad
* Offisiell japansk nettstad (på japansk)
Maskinkanoner med fleire løp kallast gjerne Gatling
LAV-AD fyrar av sin GAU-12 på ei øving i 1999.
**GAU-12/U Equalizer** er ein gatlingkanon frå amerikanske General Electric. Han har fem løp og er i kaliber 25 mm. Han er i bruk i USA, Storbritannia og fleire andre NATO-land på fly og køyretøy.

Den femløps gatlingkanonen vart utvikla seint på 1970-talet, basert på mekanismen til GAU-8 Avenger, men har kammer for ein ny standard Nato 25 mm. GAU-12/U vert driven av ein 11 kW elektrisk motor, men kan ved utvendig montering drivast pneumatisk. Vanleg skottakt er 3 600 skot i minuttet, med ein maksimal skottakt på 4 200 skot i minuttet.

GAU-12/U brukar vanlegvis PGU-20/U panserbrytende/brannstiftande (API) eller PGU-22/PGU-25 spreng/brannstiftande (HEI) ammunisjon. Kaliberet er kraftigare enn den eldre M61 Vulcan, og meir effektiv enn den gamle 30 mm ADEN-kanonen.

Kjelder
-------

1. ↑  GAU-22/A fact sheet Arkivert February 23, 2014, ved Wayback Machine.. General Dynamics

* *Denne artikkelen bygger på «GAU-12 Equalizer» frå Wikipedia på bokmål, den 21. desember 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* FAS.org: GAU-12 Equalizer
* Globalsecurity.com: GAU-12
Høghus i Anshan.
Plasseringa av Anshan byprefektur (gult) i Liaoning
Showa stålverk, før 1945
**Anshan** (kinesisk skrift 鞍山; pinyin *Ānshān*) er eit byprefektur sentralt i den kinesiske provinsen Liaoning. Byprefekturet har eit areal på 9 252 km², og hadde over 3,4 millionar ibuarar i 2010. I bykjerna bur over ein million menneske. Anshan er ein viktig industriby for jern og stål i Kina.

Historie
--------

Anshan vart grunnlagt i 1387, festningsverk kring byen vart bygt på 1500-talet. Både under boksaropprøret i 1900 og under den japansk-russiske krigen i 1904-05 vart byen sterkt skada. Etter desse hendingane vart gjenoppbygd med breie gater.

Industrialisering tok til i 1918, og skaut kraftig fart under den japanske okkupasjon som begynte i 1931. Under andre verdskrigen utvikla japanarar den metallurgiske industrien i Anshan. Sovjetunionen demonterte og frakta vekk dei fleste stålverka i tida 1944-46. Gjenoppbygginga med moderne industrianlegg tok til tidleg i 1950-åra og var sluttført i 1956.

Geografi
--------

### Administrajon

Byprefekturet Anshan omfattar fire distrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*), eitt fylke (县 *xiàn*) og eitt autonomt fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

### Næring

Anshan-området er rikt på jarn og magnesitt, og det finst mange jarn- og kolgruver i byprefekturet. Sjølve byen Anshan har Kinas største jarn- og stålverkskompleks. Anshan er ein storprodusent av jarnbaneskinner, kablar og liknande stålprodukt, og har også industrianlegg for kjemikaliar, traktorar, maskineri, sement og papir, og oljeraffineri. Andre viktige næringsvegar er jadeproduksjon, jordbruk, jordvarme og turisme.

### Samferdsle

Kinas riksveg 202 går gjennom området. Han tek til i Heihe i provinsen Heilongjiang, passerer gjennom Harbin og Shenyang, og endar opp i Dalian ved Gulehavet.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «Location», anshan.gov.cn

---

* *Denne artikkelen bygger på «Anshan» frå Wikipedia på bokmål, den 13. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1993** fann stad på Wembley stadion i London 12. mai 1993, framfor 37 393 tilskodarar. Italienske Parma FC vann finalen, den 33. i sitt slag, med siffera 3-1 over Royal Antwerp frå Antwerpen.

### Kampen

Lagoppstillingane
Parma-kapteinen Lorenzo Minotti sende laget i føringa i det 9. minutt etter hjørnespark. Allereie to minuttar seinare var laga likt att då Francis Severeyns skaut i mål etter å ha vorte spelt fri. Alessandro Melli heada Parma i føringa att etter ein halvtimes spel. Eit siste mål kom ved Stefano Cuoghi som i det 84. minuytt fastsette resultatet til 3-1.

Karl-Josef Assenmacher frå Tyskland dømde kampen.

### Laga

**Parma FC** sitt vinnarlag var: Marco Ballotta, Antonio Benarrivo, Georges Grün, Lorenzo Minotti (kaptein), Luigi Apolloni, Alberto Di Chiara, Marco Osio, Daniele Zoratto, Stefano Cuoghi, Alessandro Melli og Tomas Brolin. Zoratto måtte gå av bana i det 26. minutt, inn kom Gabriele Pin. I det 75. minutt tok Fauzto Pizzi over for Osio.

**Royal Anterp** mønstra fylgjande mannskap: Stevan Stojanović, Wim Kiekens, Nico Broeckaert, Rudi Taeymans, Rudi Smidts (kaptein), Dragan Jakovljević, Ronny Van Rethy, Hans-Peter Lehnhoff, Didier Segers, Francis Severeyns, Alexandre Czerniatynski. Patrick Van Veirdeghem og Noureddine Moukrim kom innpå etter 50 og 81 minuttars spel, ut gjekk høvesvis Jakovljević og Segers.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1993 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2018.*
**Eric Lee Troyer** (fødd 10. april 1949) er ein amerikansk klaverspelar, songar, låtskrivar og stundom gitarist. Han er mest kjend som medlem av ELO Part II og etterfølgjaren, det populære konsertbandet The Orchestra. Troyer var med på å starte opp ELO Part II etter at han vart rekruttert av leiaren i bandet, Bev Bevan i 1989.

Han har spelt som studiomusikar og korvokalist for artistar som John Lennon (*Double Fantasy*), Bonnie Tyler på *Faster Than the Speed of Night*, *Secret Dreams and Forbidden Fire*, «Total Eclipse of the Heart»), Jim Steinman (*Bad for Good*), James Taylor, Carly Simon, Julian Lennon, Billy Joel (*An Innocent Man*), Frankie Miller (*Double Trouble*), Rick Derringer, Ian Hunter (*All of the Good Ones Are Taken*), Aerosmith, Kiss, Garland Jeffreys, Lou Reed (*New Sensations*), Celine Dion og Meat Loaf (*Couldn't Have Said It Better*).

I 1980 fekk Troyer ein mindre hit som soloartist med «Mirage». Albumet *String of Pearls* vart spelt inn, men aldri gjeve ut offisielt. 13 år seinare gav han ut albumet *Model Citizen*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eric Troyer» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Face-the-musikk.de[*daud lenkje*]
2. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2013-05-30 ved Wayback Machine.
* Eric Troyer ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Collaborations @ Allmusic.com - credits

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 62°36′45″S 60°15′48″W﻿

**Perunikabreen** (Lednik Perunika) er ein omtrent halvmåneforma isbre aust på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. 

Han grensar til Pliska Ridge i sør-sørvest, Nesebar Gap i sør, Wörner Gap i aust, og Bowles Ridge i nord-nordaust. Han flyt nordvestover mellom Burdick Ridge og Bowles Ridge, så nord for Rezen Knoll før han snur vest-sørvest og til enden av Emona Anchorage mellom Bulgarian Beach og Pimpirev Beach. 

Enden av breen.
Det er mange bresprekkar i den nedre delen av breen, som får istilførsel frå Balkan snømark og frå delar av innlandsisen på øya som ligg vest for Hemus Peak og Gurev Gap og sør for Saedinenie snømark. 

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
Isbreen vart kartlagt av spanske Servicio Geográfico del Ejército i 1991, den nedre delen i større detalj. Bulgarar kartla enden av Perunikabreen på ny sommaren 1995-96; og igjen i 2005 og 2009 under den bulgarske topografiske undersøkinga Tangra 2004/05.

Perunika er namnet på ein landsby i Rodopifjella sør i Bulgaria.

Bakgrunnsstoff
--------------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1986** fann stad på Stade de Gerland i Lyon 2. mai 1986, framfor 39 300 tilskodarar. Dynamo Kiev frå dåverande Sovjetunionen vann finalen, den 26. i sitt slag, med siffera 3-0 over Atlético Madrid.

### Kampen

Oleksandr Zavarov gav Dynamo Kiev leiinga i det 5. minutt. Der etter gjekk det 80 minuttars speletid før Oleh Blokhin la på til 2-0 og allereie tre minuttar seinare stod det 3-0 etter at innbyttaren Vadim Jevtusjenko hadde vore frampå.

Franz Wöhrer frå Austerrike dømde kampen.

### Laga

**Dynamo Kiev** sitt vinnarlag: Viktor Tsjanov, Volodimir Bessonov, Serhij Baltatsja, Oleh Kuznetsov, Anatolij Demjanenko (kaptein), Vasilij Rats, Ivan Jaremtsjuk, Pavlo Jakovenko, Oleksandr Zavarov, Igor Belanov og Oleh Blokhin. Baltatsja og Zavarov vart bytta ut i høvesvis det 38. og 70. minutt, inn kom fyrst Andrij Bal og så Vadim Jevtusjenko.

**Atlético Madrid** mønstra: Ubaldo Fillol, Tomás Reñones, Juan Carlos Arteche, Miguel Ángel Ruiz (kaptein), Clemente Villaverde, Julio Prieto, Quique Ramos, Jesús Landáburu, Roberto Marina, Mario Cabrera og Jorge da Silva. Etter 60 minuttars spel tok Quique Setién plassen til Landáburu.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1986 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mai 2018.*
**Nikolay Nikolajevitsj Urvantsev** (russisk;Николай Николаевич Урванцев) (29. januar 1893–20. februar 1985) var ein sovjetisk geolog og polarforskar. Han var fødd i byen Lukojanov i Nizjnij Novgorod guvernementet i Russland, der faren var kjøpmann. Urvantsev var mellom oppdagarane av kolfelta og kopar- og nikkelårane i Norilsk åra 1919-1922, og var mellom grunnleggarane av byen Norilsk.

### Liv og gjerning

I 1922, då han leia ein geologisk undersøkingsekspedisjon, fann Urvantsev leivingar etter Peter Tessem og Paul Knutsen. Dei to nordmennene forsvann sporlaust frå Roald Amundsen sin 1918-ekspedisjon. Urvantsev berga posten og dei vitskaplege data som dei to hadde samla. Dei verdfulle dokumenta låg forlatne på ei strand ved Karahavet, nær munningen av elva Zeledejeva.

Åra 1930-32 utforska Urvantsev, saman med Georgij Usjakov, øygruppa Severnaja Zemlja og der dei oppdaga mange øyar. Sidan utforska han andre fjerne område av Russland; som Tajmyr og det sentralsibirske platået.

I 1933-34 sende det nydanna Glavsevmorput’ (=direktoratet for nordsjøruta) dampskipet *Pravda* til Nordvik ved Laptevhavet, på den aller første oljeleitingsekspedisjonen til Nord-Sibir. Dette vågestykket vart leia av Urvantsev, som reiste med *Pravda* i lag med kona si, Jelizsaveta Ivanovna. Ho var leiar for det medisinske hjelpeapparatet på ekspedisjonen.

Under stalinismen vart Urvantsev fleire gonger skulda for sabotasje. Han vart dømd og måtte sone i arbeidsleirane Karlag og Norillag.

Urvantsev vart reinvaska for skuldingane i 1954. Fram til han døydde var han styreleiar for avdelinga for arktisk geologi i Det vitskaplege forskingsinstituttet for arktisk geologi.

Urvantsev vart tildelt Leninordenen to gonger.

Notar
-----

1. ↑  William Barr, *The Last Journey of Peter Tessem and Paul Knutsen*, 1919

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nikolay Urvantsev» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* CiNii

 |
**Eriesjøen** (engelsk *Lake Erie*) er ein av dei store sjøane i Nord-Amerika. Sjøen grensar til delstatane Ohio, Pennsylvania, New York og Michigan. I nord grensar han til Canada. Eriesjøen er den trettande største ferskvass-innsjøen i verda. Sjøen har eit areal på 24 000 km² og har ei gjennomsnittsdjupn på 19 meter. Han inneheld 483 km³ vatn.

Sjøen er kalla opp etter irokesarstammen erie, som budde i sør for sjøen før europeiske nybyggarar dreiv dei vekk frå området.

Kart over Eriesjøen (mørkblå) og dei andre store sjøane
Sjøen skaper gunstige tilhøve for jordbruk i dei omkringliggande områda i Ontario, Ohio, Pennsylvania og New York. Sjøen inneheld mange fiskeartar og er populær både for sportsfiske og profesjonelle fiskeri. Men, etter at høge ureiningsnivå vart oppdaga på 60- og 70-talet har det vore ein lang debatt om forvaltning av sjøen og fiskeria.

Dei fem store sjøane er Øvresjøen, Michigansjøen, Ontariosjøen, Eriesjøen og Huronsjøen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Eriesjøen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
Kverneland høysvans. Tindane er delvis skjult i graset.
**Høysvans** er ein bakmontert traktorreiskap for å raka saman og transportera høy med. Høyet ligg på lange rette tindar, som går under høyet når ein ryggar. Under transport vert høyet haldt fast av ei overliggande klo, som blir senka ned når svansen blir løfta opp. Den einaste norske høysvansprodusenten var Kverneland.

Høysvansen vart nytta både for flathøy og for høy som var hesja. Når ein nytta høysvans for å køyra inn høy som hadde vore hesja laut ein fyrst manuelt riva høyet or hesjene og legga det på marka litt unna hesja. Men det var mykje lettare enn å lessa høyet på ei vogn eller ein tilhengar. Ein fylte svansen ved å rygga traktorren til ein hadde ein høveleg dunge på svansen; når ein så løfta svansen gjekk den overliggande kloa ned og heldt høyet fast under transport. Ein høysvans får med 150-300 kg tørt høy per lass.

Høysvansen vart bruka både på flatmark og på brattlendte bruk. Der det var langt til låven var det sume som nytta to høysvansar, ein bakmontert og ein montert på frontlastaren. Høysvansen var lett å bruka og vart svært populær i Noreg. Men då forhaustaren kom på marknaden vart storparten av graset etter kvart lagt i silo og marknaden for høysvansen forsvann. Ei ulempe med høysvansen er at han er trafikkfarleg, så tindane lyt dekkast til ved kjøring på offentleg veg.

Galleri
-------

* Høykjøring med Kverneland høysvans på Kløfta i Ullensaker. Traktoren er ein Bukh.Høykjøring med Kverneland høysvans på Kløfta i Ullensaker. Traktoren er ein Bukh.
* Her ser ein både tindane og den overliggande kloa.Her ser ein både tindane og den overliggande kloa.
* Her er det montert venger på sidene for å halda høyet betre på plass.Her er det montert venger på sidene for å halda høyet betre på plass.

Referansar
----------

1. ↑  E. Glemmestad, *Maskiner i landbruket*, Landbruksforlaget, 2. utg. 1974.

| * v
* d
* e
Jordbruksmaskinar |
| --- |
| Jordarbeiding | Plog **·** Slodd **·** Horv **·** Jordfresar **·** Grubber **·** Steinplukkar |
| Planting og såing | Såmaskin**·** Potetsettar **·** Plantemaskin **·** Åkerrull |
| Gjødsling og vatning | Naturgjødselspreiar **·** Gjødselpumpe **·** Kunstgjødselspreiar **·** Vatningsutstyr |
| Radreinsking og ugrasfjerning | Radreinskar **·** Åkersprøyte |
| Innhausting | Slåmaskin **·** Skårleggar **·** Høyvendar **·** Høysvans **·** Silosvans **·** Vossakasso **·** Fôrhaustar **·** Ballpresse **·** Rundballpakkar **·** Sjølvlastarvogn **·** Kornhaustarvogn **·** Sjølvavleggar **·** Sjølvbindar **·** Treskjeverk **·** Drøftemaskin**·** Skurtreskjar **·** Risknusar **·** Potetopptakar **·** Rotfruktopptakar **·** Gulrotopptakar **·** Laukopptakar |
| Transport | Tilhengar **·** Avlessarvogn **·** Frontlastar **·** Teleskoplastar **·** Baklastar **·** Høyelevator **·** Høykanon **·** Rundballgaffel **·** Rundballklemme **·** Silokuttar **·** Transportkasse |
| Mjølkeproduksjon | Mjølkemaskin **·** Røyrmjølkeanlegg**·** Mjølkerobot |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1997** fann stad på Stadion Feijenoord i Rotterdam 14. mai 1997, framfor 36 802 tilskodarar. FC Barcelona vann finalen, den 37. i sitt slag, med siffera 1-0 mot Paris Saint-Germain.

### Kampen

Lagoppstillingane
Eitt straffesparkmål, sett inn av brasilianaren Ronaldo i det 38. minutt, var det som skilde laga då sluttsignalet lydde.

Markus Merk frå Tyskland dømde kampen.

### Laga

**FC Barcelona** sitt vinnarlag bestod av: Vítor Baía, Albert Ferrer, Abelardo Fernández, Fernando Couto, Sergi Barjuán, Gheorghe Popescu (kaptein), Pep Guardiola, Luís Figo, Iván de la Peña, Ronaldo Lima og Luis Enrique Martínez García. Kaptein Popescu vart bytta ut i pausa, inn kom Guillermo Amor. I sluttminuttane steig fyrst Iván de la Peña og så Luis Enrique Martínez av grasmatta, deira plassar tok Hristo Stoitsjkov og Juan Antonio Pizzi.

**Paris Saint-Germain** stilte med: Bernard Lama, Laurent Fournier, Bruno N'Gotty, Paul Le Guen, Didier Domi, Jérôme Leroy, Vincent Guérin, Benoît Cauet, Raí Oliveira, Patrice Loko og Leonardo Araújo. Etter 57, 67 og 77 minuttars spel entra høvesvis Jimmy Algerino, Julio Dely Valdés og Cyrille Pouget bana. Ut etter tur forsvann Fournier, Guérin og Loko.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1997 UEFA Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2018.*
**Lotteri- og stiftelsestilsynet** er eit statleg organ med to underliggjande fagtilsyn med felles direktør og administrasjon. Nær 70 personar er tilsett i organisasjonen. Lotteritilsynet blei oppretta 1. januar 2001 og er eit tilsynsorgan for forvaltning og kontroll av private lotteri og statlege pengespel. Bakgrunnen var eit ønske frå Stortinget om å få betre kontroll med den veksande marknaden for spel og lotteri i Noreg.

Frå 1. juni 2014 er Lotteritilsynet delt i to avdelingar – ei avdeling for pengespel og ei for frivilligheit. 

* Lotteritilsynet pengespel har ansvaret for tilsynet med Norsk Tipping og Norsk Rikstoto, forutan speleansvar og kontroll av marknaden, til dømes av ulovleg marknadsføring, ulovlege pengespel og pyramidar.
* Lotteritilsynet frivilligheit jobbar med lotteriløyve og rekneskapskontroll, og skal også godkjenne entreprenørar og kontrollere bingosektoren. I tillegg har denne avdelinga ansvar for fordeling av momskompensasjon, både den alminnelege ordninga og moms på idrettsanlegg. Denne avdelinga har også ansvaret for tilsyn med Grasrotandelen.

Stiftelsestilsynet blei oppretta 1. januar 2005 og har no ansvaret for tilsyn med og kontroll av alle stiftelsar i Noreg etter stiftelseslova. Dette ansvaret var tidlegare knytt til Fylkesmannen. Det er om lag 7600 stiftelsar i Noreg.

Administrasjon, kommunikasjon, samt teknisk utvikling og drift støttar fagavdelingane med personalpolitikk, økonomi, kommunikasjon samt teknisk utvikling og drift.

Lotteri- og stiftelsestilsynet ligg i Førde i Sogn og Fjordane , med Kulturdepartementet som overordna fagdepartement. Det er Kulturdepartementet som legg rammene for arbeidet gjennom årlege tildelingsbrev.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Lotteri- og stiftelsestilsynet
* Foto på Flickr
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1992** fann stad på Estádio da Luz i Lisboa 6. mai 1992, framfor 16 000 tilskodarar. Werder Bremen vann finalen, den 32. i sitt slag, med siffera 2-0 over AS Monaco.

### Kampen

Lagoppstillingane
Klaus Allofs sende Werder opp i leiing 1-0 fem minuttar før pause. Wynton Rufer la på til 2-0 ti minuttar ut i den andre omgangen, fleire mål kom ikkje.

Pietro d'Elia frå Italia dømde kampen.

### Laga

**Werder Bremen** sitt vinnarlag bestod av: Jürgen Rollmann, Thomas Wolter, Rune Bratseth, Ulrich Borowka, Manfred Bockenfeld, Dieter Eilts, Frank Neubarth, Miroslav Votava, Marco Bode, Wynton Rufer og Klaus Allofs.

**Monaco** mønstra mannskapet: Jean-Luc Ettori (kaptein), Roger Mendy, Luc Sonor, Emmanuel Petit, Patrick Valéry, Jérôme Gnako, Marcel Dib, Rui Barros, Gérald Passi, Youssouf Fofana og George Weah. Benjamin Clément og Youri Djorkaeff vart bytta inn etter 60. og 63. minuttar, ut gjekk Fofana og Petit.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1992 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mai 2018.*
Christoffer Svae, Håvard Vad Petersson og Torger Nergård under Vinter-OL 2010.
**Curling** (uttala *kørling*) er ein presisjonsidrett som kan minne om boccia eller petanque, men blir spelt på is med tunge polerte steinar i staden for plast- eller metallkuler. Banen er 42 meter lang og 5 meter brei, og steinen veg drygt 18 kg. Sporten blir drive i omkring 40 land, av desse er Canada størst med omkring ein million aktive curlarar.

Sporten vart funne opp i Skottland på 1500-talet. Curling har vore olympisk øving sidan 1998. 

Curling er ein lagsport der dei fire medlemmene på kvart lag etter tur sender av garde ein stein mot eit sirkelforma mål på isen, det såkalla «buet». To av medspelarane kostar isen framom steinen for at steinen skal gli nøyaktig der ein ønskjer å plassere han. Den fjerde medlemmen på laget, som er lagkaptein eller «skip», står ved buet og rettleier dei andre. Kvar lagmedlem skal slå to steinar, og det blir spelt totalt 16 steinar i kvar omgang. Ein kamp omfattar 8–10 omgangar.

Meisterskap
-----------

* Curling-EM
* Curling-VM for herrar
* Curling-VM for kvinner
* OL-medaljevinnarar i curling

Bakgrunnsstoff
--------------

* Noregs Curlingforbund

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Eric Rigler** er ein USA-amerikansk sekkepipe- og tinnfløytespelar. Han har spelt som soloartist og med bandet Bad Haggis, og har spelt musikk for fleire filmar. Han har blitt skildra som «den mest innspelte sekkepipespelaren gjennom tidene». Han har spelt alle former for sekkepiper og tinnfløyter sidan han var barn, både solo, i sekkepipeband og andre grupper. 

Han har spelt på filmmusikken til mange filmar, som *Titanic*, *Million Dollar Baby*, *Road to Perdition*, *Braveheart*, *Cinderella Man*, *Robots*, *Austin Powers: The Spy Who Shagged Me*, *The Prince of Egypt* og *Master and Commander: The Far Side of the World*. 

Rigler spelte «Amazing Grace» i gravferda til den tidlegare amerikanske presidenten Ronald Reagan i 2004.

Han har stundom spelt i det Los Angeles-baserte rockebandet The Young Dubliners.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eric Rigler» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Eric Rigler
2. ↑  *CD Baby: BADHAGGIS: Ark*, arkivert frå originalen 7. februar 2007, henta 6. juni 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

* badhaggis.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1972** fann stad på Camp Nou i Barcelona 24. mai 1972, framfor 24 701 tilskodarar. Rangers FC frå Glasgow vann finalen, den 12. i sitt slag, med siffera 3-2 over Dynamo Moskva.

### Kampen

Colin Stein gav Rangers leiinga i det 23. minutt. Willie Johnston la på til 2-0 i det 40. og til 3-0 i det 49. minutt av kampen. Vladimir Esjtrekov reduserte så til 1-3 i det 60. minutt og Aleksandr Makhovikov til 2-3 fire minuttar før tida var ute, nærare utlikning kom ikkje Dynamo Moskva.

José María Ortiz frå Spania dømde kampen. Ettersom han dømde også Cupvinnarcupfinalen 1968, vart han den einaste som var kampleiar i to ulike finalar i turneringa.

### Laga

**Rangers** sitt vinnarlag var: Peter McCloy, Sandy Jardine, John Greig (kaptein), Derek Johnstone, Willie Mathieson, David Smith, Tommy McLean, Alex MacDonald, Alfie Conn, Colin Stein og Willie Johnston.

**Dynamo Moskva** mønstra: Vladimir Pilguj, Vladimir Basalajev, Oleg Dolmatov, Valerij Zykov (kaptein), Vladimir Dolbonosov, Jevgenij Zjukov, Jozjef Sabo, Aleksandr Makhovikov, Anatolij Bajdatsjnij, Andrej Jakubik og Gennadij Jevrjuzjikhin. Etter høvesvis 55 og 68 minuttars spel entra Vladimir Esjtrekov og Mikhail Gersjkovitsj bana, ut gjekk fyrst Jakubik og så Dolbonosov.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1972 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2018.*
|  |
| --- |
| **Mankesau** |
| MankesauMankesau |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Mankesau Utbreiinga av Mankesau |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Kvegdyr Bovidae |
| **Slekt:** | ***Ammotragus*** |
| **Art:** | **Mankesau** *A. lervia* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ammotragus lervia***Pallas, 1777 |

**Mankesau** (*Ammotragus lervia*) er ein klauvdyrart i oksefamilien som kjem frå Afrika nord for Sahara.

Mankesau lever i tørre fjellstrøk frå vestkysten av Afrika til Etiopia, særleg i høgtliggande ørken. Arten er stor og kraftig samanlikna med tamsau og geit. Bukken har kroppslengd 155–165 cm, høgd 90–100 cm og vekt opptil 140 kg; geita veg berre halvparten. 

Dyra har lange, bakoverbøygde horn som kan bli opptil 84 cm lange hjå bukkar og 40 cm hjå geiter. Halsen har kort, opprettståande man, og brystet og forbeina har fyldig manke som når nesten til bakken. Pelsen er korthåra og raudbrun. Mankesau manglar halespegel. Halen er lang og flat, og er naken på undersida. Sauen har valkar på knea.

Grunna jakt har bestanden gått kraftig tilbake fleire stader. Det finst innførte bestandar i Spania og sørvestlege USA.

Kjelder
-------


* «Mankesau» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 15. november 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mankesau**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
**StenKunstHvaler** er ei permanent utandørs skulpturutstilling på den sørlege luten av Røsshue på Kirkøy i Hvaler kommune, skipa av Hvaler Kunstforening i samarbeid med Hvaler Rotaryklubb, og med stønad og bistand frå Hvaler kommune, Østfold fylkeskommune, grunneigaren Oslofjordens Friluftsråd, og med bidrag frå næringsliv og einskildpersonar. 

Røsshue inngår i Ytre Hvaler nasjonalpark, og miljøvernavdelinga hjå fylkesmannen i Østfold gav i 2004 rammeløyve til å plassere fem kunstverk her. Dette skulle mellom anna vere ei markering og vidareføring av den sterke lokalhistoriske tradisjonen som steinhoggarverksemda utgjorde på Hvaler på 1800- og 1900-talet. Det femte og siste kunstverket som vart oppsett, var Gunn Harbitz' «Gul Lophelia», avduka 5. september 2009 under opninga av nasjonalparken.

Kunstnarane som er representert med kvart sitt verk på Røsshue er:

* 2005 - Allesandro Stenico frå Italia
* 2006 - Makoto Fujiwara frå Japan
* 2007 - Vegard Hanve frå Noreg. Vegard Hanve har vore Hvaler Kunstforenings tekniske konsulent og samarbeidspartner med kunstnarane.
* 2008 - Ann Carlsson Korneev frå Sverige
* 2009 - Gunn Harbitz frå Noreg

Kjelder
-------

* Hvaler Kunstforening om StenKunstHvaler Arkivert 2017-07-19 ved Wayback Machine.
* Om skulpturparken på HVALER GUIDE VISIT HVALER Arkivert 2018-09-10 ved Wayback Machine.
**Forsvarets forum** (tidlegare *Mannskapsavisa* og *Forsvarsforum*) er eit magasin og ei nettside som skriv om det norske forsvaret og forsvars- og tryggingspolitikk. Magasinet blir laga etter journalistiske prinsipp og er underlagt Redaktørplakaten, Vær Varsom-plakaten og Lov om redaksjonell fridom og ansvar i redaktørstyrte journalistiske medie (medieansvarslova). Forsvarets forum er utgjeve av Forsvarets fellestenester på oppdrag frå forsvarssjefen.
Hovudredaksjonen held til på Akershus festning i Oslo. I tillegg har redaksjonen eit kontor på Bardufoss i Troms.

Magasinet kjem ut seks gonger i året. På det meste kom det ut heile 22 gonger i året. I tillegg fekk magasinet nye nettsider i 2017, som ein del av ei større satsning på nettjournalistikk. I 2018 vann bladet fagpresseprisen «Årets fagblad». Opplaget er i 2018 på kring 65 000 eksemplar, men ifylgje ei undersøking Ipsos har gjort, les omlag 130 000 bladet.[*treng kjelde*] Forsvarets forum gjev òg ut podkasten «Krig & Sånn» som journalist Silje Kampesæter lagar, i lag med produksjonsskipnaden Både Og.

Ansvarleg redaktør (desember 2021) er Stian Eisenträger. Han tok over etter Tor Eigil Stordahl i august 2020. Erling Eikli er redaktør, Paal Ravnaas er redaksjonssjef og Ole Kåre Eide er digitalredaktør. Magasinet har til saman ti årsverk.

I 2017 vart det gjort framlegg om å leggja ned publikasjonen. Forsvarsstaben hadde gjennomført ei intern kostnadsutgreiing som førte til at forsvarsstabben ynskte å leggje ned bladet. Utvalet var sett saman av ni medlemer. Sju av desse arbeidde, eller hadde arbeidt, med kommunikasjonsapparatet i Forsvaret. Desse planane møtte motstand. Same år kom det fram i eit brev frå Forsvarsdepartementet til Forsvarsstaben at Forsvarets forum skulle stå ved lag. Det var det einaste punktet på lista over tilrådingar, der departementet, med dåverande Forsvarsstatsråd Ine Marie Eriksen Søreide (H) i spissen, gjekk imot utvalet til Forsvarsstabben.

I åra 1954 til 1963 hadde Kjell Aukrust ei fast spalte i Mannskapsavisa. Ho starta som *Våre Duster*. Seinare heitte spalta *Folk og fe*. Og til slutt *Flåklypa Tidende*. Her dukka dei kjende aukrustfigurane opp for første gang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mannskapsavisa» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2021.*
**Mannsbunad for Nordland og Troms** vart første gongen sydd i 1924 på bakgrunn av materiale innsamla i Nordland og Troms. 

Gjennom ungdomsbladet «Midnattsol» og rundskriv til laga i Troms Ungdomsfylking vart det samla inn materiale og informasjon som vart bruka som grunnlag for bunaden. Informasjonen var frå Andøya, Lofoten, Dunderlandsdalen i Rana, frå Vefsn og frå Lenvik. Skreddaren var Cornelius Jakobsen frå Sama ved Harstad, ein røynd skreddar som heilt frå læretida si hadde vore med å sy tradisjonelle stasklede.

Denne første mannsbunaden for Nordland og Troms vart sydd som brurgomsbunad for folkehøgskolelærar Johannes Eidnes.

Med Eidnes sin bunad som modell er det sidan sydd mange mannsbunader for Nordland og Troms, etter noko ulike mønster. Til Noregs Ungdomslags landsstemne i 1978 vart Eidnes sin bunad utstilt, og ut frå snittet i denne bunaden vart det laga nye standardiserte mønster som er bruka i ettertida.

Utforming
---------

Arbeidet med bunaden skal gjerast nøyaktig, og alt materiale skal vere av beste slag.

Trøya er i svart ulltøy med ti sølvknappar på brystet og to knappar på kvart emne. Desse knappane er berre til stas, trøya kan ikkje kneppast att. Buksa er ei knebukse i svart ulltøy, knept med seks sølvknappar framme og med fire sølvknappar og ei spenne ved kvart kne.

Vesten er i blåleg brokade eller ullstoff som kan vere raudt, grønt, blått eller raud-grå-ruta. Han er fora med bommullssateng. Vesten har sju sølvknappar på kvar side av brystet.

Skjorta er sydd i kvitt lin eller lerret. 

Hosane er marineblå ed kvite spettar. Hosebanda er arbeid ved flamming, i raudt, blått kvitt og gul ulltråd. 

Av sølvknappar er det laga to slag, ein type med same mønster som vert bruka i knappane i nordlandsbunaden for kvinner, ein type med same mønster som i knappane i tromsbunaden for kvinner. Det vert òg bruka tinnknappar.

Skorne var lågsko med sølvspenner. «... Eg var også så heldig å finne ein skomakar, Jakobsen heitte han og, og budde i Harstadbotn, og i sine yngre år hadde han laga slike bunadsko. Dei hadde ei brei og romsleg form, stødig hæl, og var særs gode å gå i og danse i. Dei var av bokskalv og svarte. Tunga rakk opp på rista og var øvst pynta med raude tunger med hol i.«»

Kjelder
-------

1. ↑  Johannes Eidnes (1960). «Håløygminne» (2).
2. ↑  *Mannsbunad for Nordland og Troms*, Bunadnemnda i Troms Ungdomsfylking og Bunadnemnda i Hålogaland Ungdomsfylking, hausten 1981.

* *Mannsbunad for Nordland og Troms*, Bunadnemnda i Troms Ungdomsfylking og Bunadnemnda i Hålogaland Ungdomsfylking, hausten 1981.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mannsbunad for Nordland og Troms – Husfliden Arkivert 2007-10-08 ved Wayback Machine.
Marstein stasjon på Raumabanen i bygda Marstein, med Mannen som den venstre toppen i bakgrunnen. Den høgeste toppen er Breitind. Stasjonen var i drift 1924–2012.Foto: Anders Beer Wilse, 1924

**Mannen** er eit 1294 m høgt fjell over Horgheim i Romsdalen. Fjellet har ei særeiga tindenål og forma kan minna om ei enorm gås som sit og skodar ut over dalen. Det er synleg frå dalføret.

Mannen heilt til venstre i fjellmassivet Trolltindan.
Fjellet er ustabilt og ein ventar eit ras på opp mot 120 mill m³. Fjellet har sidan 2009 vore overvaka av Åknes/Tafjord beredskap IKS. Hausten 2014 vart det observert auka rørsle i fjellet. Rørsla er svært følsam for nedbør og ved slutten av oktober 2014 vart fleire hus evakuerte og Raumabanen vart stengd.

Overvakinga i 2017 skjer mellom anna med GPS-antennar, bakkebasert radar mot terreng, laser, geofonar, elektronisk vater (tiltmeter), boreholsinstrument (DMS) som mælær deformasjon, mikrofonar, ekstensometer (strekkstag), meteorologisk stasjon og web-kamera.
Eit tiltak for å få slutt på dei stadige evakueringane når fjellet rører på seg, er å pumpe vatn frå ei tjørn på baksida av Mannen opp i tre store vasstankar. Deretter skal vatnet sprøytast gjennom slanger ned i sprekkene i fjellpartiet. Dette skal skje når rørslene i fjellet er store og folk i faresonen er evakuerte.

Sjå òg
------

Nokre store rasulykker på Nordvestlandet:

* Tafjord-ulukka
* Tjelle-skredet
* Lodalsulukkene i 1905 og 1936

Referansar
----------

1. ↑  Sjøberg, J. Valvik, M. E. og Mauren, A. «Kan forvente et skred i løpet av kvelden», *Aftenposten*, 28/10-2014.
2. ↑  «Nå skal de endelig få Mannen til å rase», *TV2*, 04.06.2017

Bakgrunnsstoff
--------------

* NGU-rapport om Mannen Arkivert 2008-12-29 ved Wayback Machine.
*For programvareprosjektet, sjå GNU.* 

|  |
| --- |
| **Gnu** |
|  |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av gnu Utbreiinga av gnu |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Kvegdyr Bovidae |
| **Underfamilie:** | Alcelaphinae |
| **Slekt:** | **Gnu** *Connochaetes*Lichtenstein, 1812 |

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Gnu |
| Svensk | Gnu |
| Dansk | Gnu |
| Engelsk | Wildebeest |
| Tysk | Gnu |
| Fransk | Gnou |
| Spansk | Ñu |
| Russisk | Gnu (Гну) |

**Gnu** er ei slekt av store klauvdyr med vitskapleg namn *Connochaetes*. Dei har ein kort, tjukk hals og smalt hovud. Begge kjønn har horn som snor seg innover, men kua har mindre horn enn oksen. 
Dei kan ha ei skulderhøgd på 1,15-1,4 meter, og veg mellom 150 og 250 kg. Dyra kan bli over tjue år gamle.

Gnuane lever i store flokkar med mange kyr og ein hann (typisk ein hann til 150 hoer). 
Dei held til på savannen og i opne skogar i det sørlege Afrika, særleg Serengeti. Dei kan springa opptil 50 km om dagen.

Artar av gnu
------------

* Kvithalegnu (*Connochaetes gnou*)
* Stripegnu (*Connochaetes taurinus*)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gnu**

* Gnu ved Vår vidunderlige verden (vulkaner.no)
**Stensjön** i Tyresta nationalpark er ein høgtliggande innsjø i kommunane Tyresö og Haninge i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen er relativt djup, med steinete og bratte breidder, med unntak av ei mindre bukt som ligg på Haninge-sida. Omkringliggande skogområde vart øydelagt i den store skogbrannen som herja området i 1999.

Stensjön inngår i Åvaån-vassdraget, og uløpet skjer via Lanan, som eigenleg er ei oppdemmet vik som fører til ei damsluse overfor *Nedre dammen*. Ved *Nedre Dammen* ligg *Stensjödal*, som er ein bygning frå 1700-talet, då det var både kvern og sag her, forutan uthus og bustader. Elva renn vidare forbi Åvas kvernruinar, og ei gammal bru der Åvavägen tidlegare kryssa elva. Åvaån slynger seg gjennom eit vent kulturlandskap med beiteenger og slåtteenger fram til byggefeltet Åva, der han til slutt munnar ut i Åvaviken og Austersjøen.

Stensjöns tilløp kjem frå, omfram avrenning frå den omkringliggande skogen, frå Löpanträsk i vest og frå Mörtsjön i nord. Eit nordvestleg tilløp kjem òg frå Årsjöbäcken som går frå Årsjön. På det stupbratte berget nord for innsjøen, ligg fortidsborga Stensjöborg. Det er gjort funn av fleire buplassar frå steinalderen på berga rundt heile innsjøen.

Bilete
------

* Stensjön sett frå breidda like ved borgenStensjön sett frå breidda like ved borgen
* Lita bukt på vestsida av innsjøen, som ligg på Haning-sida av innsjøen.Lita bukt på vestsida av innsjøen, som ligg på Haning-sida av innsjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stensjön (Tyresta)» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Stensjön, Åva[*daud lenkje*] Fiskeriverket


Koordinatar: 59°10′59″N 18°18′42″E﻿
| Willemstad |
| --- |
| WillemstadWillemstad Willemstad |
| Styresmakter |
| LandKonstituerande land |  Nederland Curacao |
| Grunnlagd | 1634 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By | 140000 |
| Koordinatar | 12°7′″N 68°56′″W﻿Koordinatar: 12°7′″N 68°56′″W﻿ |
| Plassering |
| Willemstad on CuraçaoWillemstad on CuraçaoWillemstad on Curaçao |

**Willemstad** er hovudstaden i Curaçao og den største byen i Dei små Antillane. Han var fram til 2010 hovudstaden i Dei nederlandske Antillane. Han har ein folkesetnad på om lag 140 000 (1. januar 2009). Byen består av to hovuddelar: Punda og Otrobanda. Dei er skilde av St. Anna-bukta, ei djup bukt med form som ein kanal, ca. 1,6 km lang og opp til 90 meter djup som knyter Det karibiske havet med dei naturlege lagunane, med hamneanlegg som blir kalla «Schottegat». Det nederlandske selskapet Royal Dutch Shell etablerte eit oljeraffineri i hamna allereie i 1914.

Punda, på austsida av kanalen, vart busett frå 1634, då nederlendarane overtok øya frå Spania. Truleg tyder Punda noko sånt som «punktet». Otrobanda, som vart busett frå 1707, er den nyare delen av byen og er rekna som ein fattigare del av byen, men i dei seinare åra som det kulturelle sentrumet i byen. Sjølve namnet kjem frå papiamento *otro banda*, som tyder «den andre sida».

Punda og Otrobanda er forbunde med ei svingbru på pontongar, Koningin Emmabrug som vart bygd tre i 1888. Etter at biltrafikk over brua vart forbode på 1970-talet går no det meste av trafikken mellom dei to bydelane over Konigin Julianabrug. Ca. 15 000 fotgjengarar nyttar enno den gamle brua dagleg.

Willemstad har eit bysentrum med ei rekkje koloniale arkitektoniske meisterverk, sterkt influert av ulike nederlandske stilarter. Dette har medført at den historiske delen av byen er erklært minneverdig av UNESCO.

Den særeigne arkitekturen og plasseringa langs St. Anna-bukta har ført til at Willemstad er vorte omtalt som «Amsterdam på Den vestlege halvkula».

På grunn av plasseringa er Willemstad ei utmerka hamn. Willemstad vart setet for eit større raffineri til Royal Dutch/Shell frå 1914.

Byen er òg eit viktig turistmål.

Willemstad vert betent av Hato internasjonale lufthamn, som òg er heimebasen til Insel Air, flyselskapet til Curaçao.

Biletgalleri
------------

* Pontongbroen Koningin Emmabrug i bysentrumPontongbroen Koningin Emmabrug i bysentrum
* Handelsbrygga med den karakteristiske busetnadenHandelsbrygga med den karakteristiske busetnaden
* Den nye Koningin JulianabrugDen nye Koningin Julianabrug
* Handelskade i WillemstadHandelskade i Willemstad

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Willemstad» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2011.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Sir **William Crookes** (17. juni 1832–4. april 1919) var ein engelsk kjemikar og fysikar. Han gjekk på Royal College of Chemistry i London, og arbeidde med spektroskopi.

Crookes vart utnemnd til medlem av Order of Merit og var president i Royal Society 1913–15.

Han undersøkte elektriske utladingar i glasrøyr med gass under lågt trykk, Crookes-røyr, der han påviste eit mørkt område, Crookes-mørkerom

Han påviste at det fanst helium i sola og i mineralet cleveitt. Han oppdaga metallet thallium og separerte thorium frå uran. For å verne augo til industriarbeidarar mot intenst lys laga han briller av mørkt glas, og kan derfor reknast som oppfinnar av solbrillene. Han var òg sterkt oppteken av spiritisme.

Prisar (utval)
--------------

* 1904 – Copleymedaljen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Crookes» frå Wikipedia på bokmål, den 7. november 2013.*
* Holtebekk, Trygve (14. februar 2009). «William Crookes». *Store norske leksikon*. Henta 4. november 2013.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |