recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Viktor Ivanovitsj Kositsjkin** (25. februar 1938–30. mars 2012) var ein russisk skeiseløpar frå Rybnoje som representerte Sovjetunionen. Han vart olympisk meister på 5 000 meter i 1960, europameister 1961 og verdsmeister 1962.

Kositsjkin debuterte internasjonalt i 1959. Under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley i USA vann han 5 000 meter framom norske Knut Johannesen, på 10 000-meteren bytta dei plass på sigerspallen så Kositskjin vart både gull- og sølvvinnar. I 1961-sesongen vart han sovjetisk meister og europameister på skeiser, under verdsmeisterskapen 1961 i Göteborg vart han overraskande slått av nederlendaren Henk van der Grift og enda på andreplassen.

Sovjetisk frimerke frå 1962
Under VM 1962 i Moskva vann Kositsjkin ein klar siger, men vart same sesongen nummer to i den nasjonale meisterskapen i Gorkij. I OL-sesongen 1964 vart han andremann både i sovjetmeisterskapen i Sverdlovsk og i VM i Helsinki. Vinteren 1965 kom han på bronseplassen både ved EM i Göteborg og i den nasjonale meisterskapen i Gorkij. Han la opp etter 1966-sesongen.

Kositsjkin budde i Moskva og døydde der, 74 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Viktor Kositsjkin» frå Wikipedia på nederlandsk, den 14. november 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 58°03′N 14°20′E﻿

**Visingsö** er ei øy sør i innsjøen Vättern i Sverige.

Visingsö ligg 30 km nord for byen Jönköping og seks kilometer vest for Gränna. Det går to bilferjer til og frå øya og til Gränna. Øya er 14 km lang og 3 km brei med eit samla areal på 24 km².

I dag er øya mest kjend for turisme. Her er mange ruinar som minner ein om rolla til øya i svensk historie.

På 1100- og 1200-talet var Visingsö sentrum for det framleis skjøre svenske kongedømet. Blant dei meir kjende innbyggjarane på den tida finn ein Magnus Ladulås. På 1700-talet heldt Brahe-slekta til på Visningsborg. Både denne borga og *Näs-festning* er no i ruinar og kjende landemerke på øya.

For å sikre tilgjenget på tømmer til den svenske flåten anla ein fleire hundre hektar eikeskog på øya. Eiketrea er i dag leveranseklare, men teknologiutviklinga har forlengst gjort dei meir verdifulle som turistmål enn som skipsmateriale. 

Panorama over Visingsö frå Brahehus

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Visingsö» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Visingsö**

* Visingsö.net
* Gränna-Visingsö turistinformasjon Arkivert 2008-12-19 ved Wayback Machine.
* Visingö lufthamn Arkivert 2012-02-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Kystlinja i Wales, med start- og sluttpunktet for stigen. Innfelt: Plasseringa av Wales i Storbritannia
Steinen ved Chepstow som markerer sørenden av Wales Coast Path, med stiens «drageskjell»-logo
Logoen til Wales Coast Path
**Wales Coast Path** (walisisk *Llwybr Arfordir Cymru*) er ein langdistanse-tursti som går langs heile kystlinja i Wales. Stien vart opna 5. mai 2012, og byr på ei 1400 km lang vandringsrute frå Chepstow i sør til Queensferry i nord.

Wales er det første landet i verda som kan tilby ein dedikert tursti langs heile kystlinja si. Stigen går gjennom elleve nasjonale naturreservat og andre verneområde, inkludert dei som er administrerte av The Wildlife Trusts eller Royal Society for the Protection of Birds (RSPB). Lonely Planet rangerte kysten av Wales på topp i si kåring *Best in Travel: top 10 regions for 2012*.

Galleri
-------

* Strumble Head fyrStrumble Head fyr
* Ceibwr Bay, utsyn nordover mot Cemaes HeadCeibwr Bay, utsyn nordover mot Cemaes Head
* Mellom Pwllgwaelod og FishguardMellom Pwllgwaelod og Fishguard
* MwntMwnt
* Newborough-stranden og Llanddwy-øyaNewborough-stranden og Llanddwy-øya

Referansar
----------

1. ↑  BBC News Wales - All-Wales coast path nears completion Besøkt 2. juni 2014
2. ↑  www.firstnature.com - wales Coast Path Besøkt 2. juni 2014
3. ↑  Lonely Planet - Lonely Planet’s Best in Travel: top 10 regions for 2012 Besøkt 2. juni 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wales Coast Path**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Polske speidarar tok del i Warszawaopprøret.
Ein **ungdomsorganisasjon** er ein organisasjon som blir driven av og for ungdom. Slike organisasjonar har ofte ei øvre aldersgrense for medlemskap, til dømes på 30 år. Dei er gjerne bygde opp på same måte som organisasjonar for vaksne, med eit sentralstyre og fleire lokallag. Dei skil seg frå desse andre laga ved at dei gjerne legg vekt på fleire aktivitetar for ungdom, og ved at dei i mange tilfelle er meir aktivistiske enn vaksenlaga.

Ein kan dela ungdomsorganisjonane inn i ulike typar ut frå kva ideologisk grunnlag dei har.

Politiske ungdomsorganisasjonar
-------------------------------

Desse organisasjonane er politiske ved at dei jobbar for å påverka samfunnet i ein retning dei meiner er sunt. Laga kan vera tilknytt eit særskilt politisk parti, eller vera uavhengige. 

### Partitilknytte organisasjonar

| Ungdomsorganisasjonar til stortingsparti |
| --- |
| * Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF)
* Fremskrittspartiets Ungdom (FpU)
* Kristeleg Folkepartis Ungdom (KrFU)

* Senterungdommen
* Sosialistisk Ungdom (SU)
* Unge Høgre (UH)
* Unge Venstre (UV)

Sjå òg kategorien norske politiske ungdomsfylkingar |

Det er vanleg for politiske parti å oppretta ungdomsorganisasjonar som følgjer same ideologien som moderpartiet, men ofte jobbar meir med saker som betyr noko for ungdom. Desse laga kan ha som føremål å læra opp ungdom i politisk arbeid. Alle dei politiske partia i Noreg som er representerte på Stortinget i dag har ein ungdomsorganisasjon.

**Historiske partitilknytte ungdomsorganisasjonar:**

* Hitlerjugend og Bund Deutscher Mädel, nasjonalsosialistiske ungdomsorganisasjonar på 1930- og 40-talet.

### Partiuavhengige organisasjonar

Dette er organisasjonar som jobbar særskilt med einskilde saker eller for særskilde grupper. Dei støtter ikkje opp om noko parti, men jobbar heller for at dei politiske partia skal støtta opp om saka deira. Dei største norske slike organisasjonane er Elevorganisasjonen, Europeisk Ungdom, Natur og Ungdom, Noregs Ungdomslag, Norsk Målungdom, Juvente, Ungdom mot Narkotika og Ungdom mot Vold.

Livssynsorganisasjonar
----------------------

Desse organisasjonane er basert på eit livssyn som kan vera religiøst eller ikkje-religiøst. Noregs speidarforbund, KRIK og ACTA er døme på kristne ungdomsorganisasjonar i Noreg, medan International Humanist and Ethical Youth Organisation (IHEYO) er ein internasjonal humanistisk ungdomsorganisasjon.

Fritidsorganisasjonar
---------------------

Mange organisasjonar har som mål å laga ei meiningsfylt fritid for ungdom, utan at dei treng ha religiøse eller politiske band. 

Døme på dette er 4H, Norges Bygdeungdomslag, CISV, Landsforeningen Ungdom & Fritid, Noregs ungdomslag og Norsk frilynt ungdomsforbund.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Kjelder

* Chalak Darbandi om ønsket om ungdomsorganisasjon i Human-etisk forbund Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE

 |
|  |
| --- |
| **Skogkarse** |
| SkogkarseSkogkarse |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Krossblomordenen Brassicales |
| **Familie:** | Krossblomfamilien Brassicaceae |
| **Stamme:** | Cardamineae |
| **Slekt:** | Engkarseslekta *Cardamine* |
| **Art:** | **Skogkarse** *C. flexuosa* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cardamine flexuosa***With. 1796 |

**Skogkarse** (*Cardamine flexuosa*) er ei plante i krossblomfamilien. Utbreiingsområdet til arten ligg innanfor Europa.

Skogkarse vert kring 20 cm høg og har ein fåblada rosett som visnar tidleg. Planta har store stengelblad og hår langt opp. Han har sprikjande skulper på utståande skaft som knapt når over toppblomstrane. Blomstrane har seks mjølberarar og 1 mm lang griffel. 

Planten blomstrar kring juni månad på våte eller fuktige stader i skog og kratt. Han veks i Noreg nord til Troms, og er funnen opp til 900 m i Hallingdal.

Kjelder
-------

* Dansk Wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Teatermannen og visediktaren Jens Gunderssen (1912-1969) var ein av dei som skipa Visens Venner i 1944.
**Visens Venner** var ein norsk samskipnad for visevener. Han vart skipa i 1944 av Bjørn Mørck i samarbeid med Jens Gundersen, Yukon Gjelseth, Thorbjørn Egner, Bjarne Berulfsen, Jacob Dybwad, Julius Hougen og Finn Faaborg, som eit norsk svar på den svenske samskipnaden frå 1936. Føremålet var å verna og dyrka den gode visa, og å få oppvurdert visa som kulturuttrykk. Arkitekten Odd Brochmann var den første formannen i samskipnaden. Andre kjende medlemmar var Alf Prøysen, som vart innvald som æresmedlem, Jakob Sande, Mimmi Thommessen, Bernt Heiberg, Odd Nansen og Frode Rinnan. Utover på 60-talet kom òg Erik Bye, Hartvig Kiran, Geirr Tveitt, Alf Cranner, Ivar Medaas, Birgitte Grimstad og Otto Nielsen med.

Visens Venner vart etterfølgd av tilsvarande samskipnader i Finland i 1945 og Danmark i 1953.

Boka *Tone, tekst og trubadur* vart laga til samskipnaden sitt 60 års-jubileum. Ho inneheld 150 viser av dei fremste kunstnarane i Visens Venner, og ein artikkel om historia til samskipnaden, som Olav Bø skreiv til samskipnaden sitt 50-årsjubileum.

Visens Venner hadde òg eit fast radioprogram som vart sendt på NRK tidleg i 1950-åra.

Årsmøtet i 2007 gjekk inn for eit forslag om å leggja ned Visens venner. Arkivet til samskipnadne er overteke av Norsk visearkiv.

Litteratur
----------

* *Tone, tekst og trubadur: 60 år med Visens Venner*, red. av Rigmor Falla & al. Oslo 2003: Andresen & Butenschøn ISBN 82-7694-128-1
* *Visens venners viser, første samling*

Sjå òg
------

* Vise
* Den norske visebølgja

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Visens venner» frå Wikipedia på bokmål, den 5. februar 2016.*

Referansar
1. ↑  Aftenposten Historie Nr. 7 2018
2. ↑  Visens venners viser, første samling i bokhylla.no (Tiden norsk forlag, 1950).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om visekunst og foreningene i Norden Arkivert 2005-12-21 ved Wayback Machine. (på svensk)
* Visens Venner i Danmark

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 79°45′S 082°30′W﻿

**Unionbreen** er ein stor isbre som flyt gjennom sentrale område av Heritage Range i Ellsworth Mountains i Antarktis. Breen har mange issprekker og får tilført is frå fleire sidebrear. Isbreen drenerer platået ved Edson Hills på vestsida av fjellkjeda og flyt aust mellom Pioneer Heights og Enterprise Hills. Unionbreen vart kartlagt av U.S. Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto av U.S. Navy (USN) 1961-66. Namnet vart nytta av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i samband med namnet Heritage Range.

Union Glacier Blue-Ice Runway SCGC og Union Glacier Camp ligg på breen.

Sjå òg
------

* isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Union Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 18. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Union Glacier». *Geographic Names Information System*. US Geological Survey. Henta 18. desember 2013.
2. ↑  *Polar Conservation Organisation*, arkivert frå originalen 19. juli 2011, henta 18. desember 2013

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Union Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Belgica og Gallia like før erobringane til romarane
**Belgae** var ei gruppe stammar som var busette i det nordlege Gallia og mellom Den engelske kanalen og dei vestlege breiddene av Rhinen frå 200-talet f.Kr. eller tidlegare. I verket sitt *Commentarii de Bello Gallico* om gallerkrigene gav Julius Cæsar ei skildring av desse folka. Både Cæsar og andre klassiske forfattarar omtalte dei som gallarar, men som forskjellige frå «keltiske» gallarar. Ifølgje Cæsar snakka dei eit keltisk språk, men hadde germanske anar.

Den eksakte etniske gruppa deira er omstridd. Ifølgje Cæsar hadde dei andre skikkar og lovar enn dei keltiske gallarane, medan den greske historikaren Strabon på si side tona ned desse forskjellane. Mange språkforskarar går ut frå at dei snakka eit keltisk språk. Arkeologiske bevis, såvel som tekstanalysar og stadnamn, viser likevel at dei hadde genetiske, kulturelle og historiske samband med folka aust for Rhinen, mellom dei germanarane.

Ut frå studiar av lokale stadnamn er det blitt hevda at *belgae* ikkje snakka keltisk, sjølv om keltisk hadde vore innverknadsriktt blant leiarane i folka som eit medium til omverda. Teorien om den såkalla Nordwestblock går ut på at keltisk ikkje var hovudspråket nord for Ardennane. Nokre språkforskarar opererer med ei teoretisk utdøydd og distinkt grein av indoeuropeisk, som har eksistert i området før den keltiske og germanske innverknaden, og som er blitt kalla gammalbelgisk.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Belgae» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Belgae i Roman-Britain.org
**Viss og berre viss** eller **biimplikasjon** er eit uttrykk som er vanleg i matematikk og logikk. «*A* viss og berre viss *B*» inneber at *A* og *B* er ekvivalente, og slik at *A* følgjer *B* som at *B* følgjer *A*. I matematikken seier ein at *B* er eit nødvendig og tilstrekkeleg krav for *A*.

I matematikken nyttar ein symbolet {\displaystyle \Leftrightarrow }: 

{\displaystyle A\Leftrightarrow B{\mbox{ er det same som }}(A\Rightarrow B\quad og\quad B\Rightarrow A)}
Til dømes gjeld det at 

{\displaystyle a-b=c\quad \Leftrightarrow \quad a=b+c},
der pila vert lesen som «viss og berre viss» eller «er ekvivalent med».

Døme
----

Uttrykket *{\displaystyle 1+1=2} viss og berre viss {\displaystyle 1=2-1}* tyder to ting:

1. Viss {\displaystyle 1+1=2}, så er {\displaystyle 1=2-1}.
2. Viss {\displaystyle 1=2-1}, så er {\displaystyle 1+1=2}.

Sjå òg
------

* Ekvivalens
* Implikasjon
* Konjunksjon
* Distinksjon
* Negasjon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Om och endast om» frå Wikipedia på svensk, den 13. september 2011.*
*Sjå òg musikkomgrepet bel canto*
**Bel Canto** er ei musikkgruppe frå Tromsø.

Bel Canto vart starta i 1985 av Nils Johansen, Anneli Drecker, og Geir Jenssen. Gruppa drog ut av landet for å få platekontrakt, og fekk napp hos belgiske Crammed Discs. Dei første utgjevingane kom ut med bandnamnet Bel Kanto i Noreg for å unngå samanblanding med koret Bel Canto. Gruppa samarbeidde blant andre med Erik Meyn på låten «Kiss of spring».

Gruppa var eit av dei første i Noreg til å nytte datamaskiner som eit hovudelement i musikken, både i studio og på konsertar. Nils Johansen kjøpte det engelske datamaskinbaserte UMI-systemet frå vartfirmaet Umusic i London og enda med same komposisjonsverktøy som Vince Clarke (Depeche Mode, Yazoo, Erasure) og mange andre kjende engelske musikarar på åttitalet. Geir Jenssen vart den første i Noreg som brukte det eksotiske systemet Yamaha CX 5 live, og Bel Canto heldt fram å vere svært oppdaterte på teknologi. Seinare innførte Bel Canto andre musikalske element i musikken, først og fremst på grunn av multiinstrumentalisten Nils Johansen, som speler bass, gitar, fløyte, mandolin og ei rekke andre instrument, ved sida av å ha hatt fiolin som hovudinstrument frå han var barn.

Geir Jenssen forlét bandet før *Shimmering, Warm & Bright*, og er blant anna kjend for solo-prosjekta Bleep og Biosphere.

Albumet Magic Box var planlagt som den internasjonalen gjennombrotet, men sjølv om førstesingelen gjorde det skarpt på dei amerikanske danselistene, vart Bel Canto aldri noko meir enn eit middels stort band utanfor Noreg.

For albumet *Shimmering, Warm & Bright* vann bandet Spellemannprisen 1992 i klassa pop. For *Magic Box* vann dei klassene gruppe og dance/techno under Spellemannprisen 1996.

Bel Canto eksisterer framleis i 2007 med Anneli Drecker og Nils Johansen som faste medlemer og med perkusjonisten Andreas Eriksen som ein tredje medlem. Både Anneli Drecker og Nils Johansen gjer musikkprosjekt ved sida av å halde liv i Bel Canto; Drecker med stadige soloprosjekt og samarbeid med andre artistar og kunstinstitusjonar (teater/film) og Nils Johansen gjennom medlemskapen sin i gruppa Vajas.

Plater
------

* 1987 White-Out Conditions, Crammed Discs/WEA
* 1990 Birds of Passage, Crammed Discs/WEA
* 1992 Shimmering, Warm & Bright, Dali
* 1996 Magic Box, Atlantic
* 1998 Rush, EMI Norway
* 1999 Images, EMI Norway
* 2001 Retrospect (best of), WEA (førsteopplag med bonus-CD med sjeldent materiale)
* 2003 Dorothy's Victory, EMI

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bel Canto offisiell side
* Bel Canto på MySpace.com
* Anneli Drecker sin nettstad
* Anneli Drecker på MySpace.com
* Nils Johansen i sitt andre band Vajas - MySpace.com

Kjelde
------

Omsett frå Bokmålswikipedia 29.10.07

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Tamreinlaga** er lag som reindrifta organiserer i Noreg utanom dei samiske områda. Tamreindrifta i Sør-Noreg består av fire tamreinlag og eit reinselskap som har ei driftsform som skil seg ut frå tradisjonell reindrift.

Dei fire tamreinlag i Noreg er Lom, Vågå, Fram og Filefjell reinlag. Dei ligg alle i fjellområde i kommunar i Oppland, Buskerud og Sogn og Fjordane fylke. Kvart tamreinlag har frå 10 til nærare 250 medlemmer med felles eigarskap til reinen, og felles reinmerke.

Dei som vil drive reindrift utanom dei samiske områda må ha avtale med grunneigarane og konsesjon etter reindriftsloven § 5 i Lov om reindrift. Det er spor etter slik tamreindrift i Sør-Noreg attover til 1700-talet. Omfanget var større før enn no. Både samar og folk frå innlandsbygdene har vore med på denne tamreindrifta. 

Tamreinlaga er omgitt av område med villrein. Tap til dei store rovdyra, særleg ulven, har òg gitt store problem.

Ei anna form for reindrift driv *Rendal renselskap* i Hedmark. Dette har unntak frå merkeplikta i reindriftslova, og driv ikkje tradisjonell reindrift, sidan dei driv jakt på reinstammen.

Totalt er det om lag 11 000 rein i tamreinlaga i Sør-Noreg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Reindriftsforvaltningen om tamreinlaga
**Mu isamaa, mu õnn ja rõõm** («Mitt fedreland, mi lykke og glede»), har sidan 1990 som i tida frå 1920 til 1941 vore Estlands nasjonalsong. Teksten er skriven av Johann Voldemar Jannsen, musikken av Fredrik Pacius i 1848.

Uroppføringa vart gjort som korverk på den aller første estiske songfestivalen i Tartu 1869, og songen vart sidan eit viktig symbol for Estlands nasjonale oppvakingbruka medvite i estisk nasjonsbygging. Musikken til den estiske nasjonalsongen er den same som til den finske, men i Estlands nasjonalsong vert ikkje dei to siste verseline repeterte.

Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
-------------------------

Mu isamaa, mu õnn ja rõõm,
Kui kaunis oled sa!
Ei leia mina iial teal
See suure laia ilma peal,
Mis mul nii armas oleks ka
Kui sa, mu isamaa!
Sa oled mind ju sünnitand
Ja üles kasvatand;
Sind tänan mina alati
Ja jään sull' truuiks surmani!
Mul kõige armsam oled sa,
Mu kallis isamaa!
Su üle Jumal valvaku,
Mu armas isamaa!
Ta olgu sinu kaitseja
Ja võtku rohkest' õnnista
Mis iial ette võtad sa,
Mu kallis isamaa!

Svensk tolking
--------------

Mitt fosterland, min lust och fröjd,
hur skönt du är att se!
Ej finner jag ett hem, en härd
i denna stora, vida värld,
med lika starka kärleksband
som du, mitt fosterland!
Du har ju fött och fostrat mig
och sett mig växa upp;
Jag fylls av tacksamhetens glöd
och blir dig trogen till min död!
För dig mitt hjärta står i brand,
mitt dyra fosterland!
Dig Gud försvara må i allt,
mitt kära fosterland!
Må han dig skydda och dig ge
sin rikaste välsignelse
vad än du gör och tar om hand,
mitt dyra fosterland!

Sjå òg
------

* Mu isamaa on minu arm (Uoffisiell nasjonalsong i sovjettida)
* Jää kestma, Kalevite kange rahvas (Nasjonalsong i sovjettida fram til 1990)
* Den syngande revolusjonen

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Mu isamaa, mu õnn ja rõõm» frå Wikipedia på svensk, den 12. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ei mp3-fil med musikken
**Kamhaugsaga**, eller Kamphaug Sag, var ei oppgangssag som låg attmed Skjersjøelva eit lite stykkje ned for demninga Skjersjødammen, som demmer opp Skjersjøen i Nordmarka i Oslo. I dag er det ikkje andre leivningar att etter saga enn murar av store steinblokker utan mørtel mellom. Sjølv om alt som har vore laga av tre, jarn og anna er vekk, syner murane at dette må ha vore eit stort byggverk i si tid. Dei lengste konstruksjonane langsetter elva er 25 meter lange, og murane er opp til fire meter høge.

Årsaka til at steinmurane ikkje har vorte fjerna for å nytte steinen til andre føremål, er truleg at ruinane ligg litt avsides til. Dei er difor i god stand, og syner at det her har vore ei sag som har sysselsett mange, og har hatt mykje å seie for folket i både Nordmarka og Maridalen, som dalen langsetter Skjersjøelva i og for seg er ein del av. Namnet Sagåsen på åsen på austsida av Skjersjøen og Skjersjøelva synar på sitt vis at Kamphaugsaga har vore viktig for sysselsettinga i området.

Soga
----

Saga er merka av på eit kart frå 1887, lengje etter at saga har vorte lagt ned. Men elles er det lite å finne av opplysningar om ho på kart og i anna gamalt kjeldemateriale. Truleg vart saga bygd av ein mann som heitte Johan Garmann. Han var fødd i 1610 i Haderslev i Slesvig, døydde i 1673, gravlagt på Hovin i Aker, og høyrte til eit nettverk av folk frå Sønderjylland som vandra inn til Noreg og gjorde karriere her under vern av dei danske statthaldarane på Akershus festning. Kong Christian den IV pantsette heile Nordmarka, og skogen (ålmenningen) vart pantsett til Garmann. I Aker sokn fekk han ikkje berre hand om skogen, men òg gardane Brekke, Skjerven, Skar, Kjelsås, til liks med garden Hovin, der han budde sjøl. Med dette vart han den fyrste private eigaren av Nordmarka. Difor er det truleg at han bygde Kamphaug Sag. Dette må ha skjedd rett etter at han tok over desse områda i 1648 eller 1649, då trettiårskrigen tok slutt og kongen døydde. I eit oversyn frå 1654 vert det sagt at han saman med Niels Lauridzen driv «Schierzøe Saug», som er å forstå som «Skjersjøen Sag», og må vere Kamphaugsaga. Lauridzen var òg godseigar, og dessutan borgarmeister i Christiania.

I tingboka for 1687 er det opplyst at sagmeister Poul Ibsen har skåre 18 000 bord på Kamphaugsaga dette året og 31 000 bord på Våghalsen, som var eit sagbruk attmed Vøyenfossen i Akerselva rett nord for dagens Sannerbrua. For dette har Poul Ibsen betalt høvesvis 9 og 15 ½ daler i skatt. Då hadde nok Kamphaugsaga vore i drift nokre år.

Kjelder
-------

* Maridalens Venner: Dag Brodin, *Årsskrift 2011* : *Godseiere og tømmerkjørere*, side 20 ISBN 82-92553-00-2
**Bredo Henrik von Munthe af Morgenstierne** (11. november 1851–24. april 1930) var ein norsk professor i rettsvitskap frå Oslo. Han var far til språkforskaren Georg Morgenstierne.

Bredo Morgenstierne vart cand.jur. i 1874 og dr.jur. i 1887 på avhandlinga «Om erstatningsansvar for andre handlinger». Frå 1884 var han dommar i Oslo byrett og frå 1889 professor i lovkunne, statsøkonomi og stat ved Universitetet i Oslo, medlem av Det akademiske kollegium, rektor ved universitetet frå 1912 til 1918. Morgenstierne tok avskil i 1919. Han var formann i mange lovkomitear, så som Handelskovskomiteen av 1896.

Morgenstierne sitt hovudverk er *Lærebog i den norske statsforfatningen*, som kom ut fyrste gongen i 1900, og *Forelæsninger over sosialøkonomiens grundtræk* frå 1909. Han gav og ut *Universitetets almindelige historie* i 1911 og *Norsk sosialstatistik* i 1912.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 33°28′N 36°11′E﻿

**Muadamiyat al-Sham** (arabisk معضمية الشام, **Moadamiya** eller **Moadamiyah**) er ein by sør i Syria i Rif Dimashq guvernement, 10 km sørvest for Damaskus. Av stader i nærleiken finn ein Darayya i aust, Judaydat Artuz og Sahnaya i sør, og Qudsaya i nord. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde byen eit folketal på 52 738 i 2004. Byen er kjend for olivenhagane sine.

Under den syriske borgarkrigen vart Moadamiyah kringsett av dei pro-statlege styrkane i april 2013, og var ein av områda i Damaskus som vart råka av eit sarinåtak den 21. august 2013 (Det kjemiske åtaket i Ghouta). Då ein reporter frå *Wall Street Journal* vitja byen i oktober 2013 var folketalet i den framleis kringsette byen ned til kring 12 500, og innbyggjarane sa at matforsyningane var få.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Muadamiyat al-Sham» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Rif Dimashq guvernement. (arabisk)
2. 1 2  Sam Dagher, *Wall Street Journal*, 2. oktober 2013, Syrian Regime Chokes Off Food to Town That Was Gassed
Ein brefront
Satellittbilete av endringar i brefronten i Bhutan-Himalaya.
Ein **brefront** er enden av ein isbre. Sjølv om isbrear verkar urørlege flyttar dei seg i røynda heile tida og brefronten flyttar seg anten framover eller trekk seg attende. Plasseringa av brefronten er ofte direkte knytt til massebalansen til breen, som er basert på kor mykje snø som fell i akkumulasjonssona til breen, samanlikna med ismengda som smeltar i avsmeltingsområdet. Plasseringa til brefronten er òg påverka av den lokale eller regionale temperaturendringa over tid.

Sjå òg
------

* Endemorene

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Glacier terminus» frå Wikipedia på engelsk, den 21. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «All About Glaciers - Glacier Terminus». National Snow and Ice Data Center. Arkivert frå originalen 21. desember 2007. Henta 21. desember 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Brefront**

* Bretypar
* Tilbaketrekkinga til isbreane på Island 1973 til 2000 med vekt på brefronten
**Andrea Gabrieli** (fødd kring 1535 i Venezia, død 30. august 1586 i Venezia) var ein italiensk organist og komponist. Han vart rekna som den viktigaste komponisten i Den venetianske skulen og er i det heile ein av dei viktigaste komponistane i renessansen.

Liv
---

Gabrieli var elev av nederlendaren Adrian Willaert som var kapellmeister i Markuskyrkja, og var frå 1536 songar i kyrkja. Seinare var han ein periode hos Vincenzo Ruffo i Verona, men frå 1566 var han tilbake i Markuskyrkja, no som andreorganist. Frå 1585 og fram til han døydde hadde han stillinga som som førsteorganist i Markuskyrkja, ei av dei mest prestisjefylte musikkpostane i Nord-Italia.

Seint i karrieren vart han ein etterspurt lærar. Nevøen Giovanni Gabrieli var ein av hans mest framståande elevar, og Andrea påverka dermed indirekte eleven til Giovatni, Heinrich Schütz. Ein annan framståande elev var Hans Leo Hassler.

Musikk
------

Andrea Gabrieli var ein produktiv og allsidig komponist som skreiv store mengder geistleg og sekulær vokalmusikk, musikk for blanda grupper songarar og instrument, og reine instrumentalverk. Mykje var skriven det store og resonante rommet i Markuskyrkja. 

Den tidlege stilen hans var påverka av Cipriano dei Rore, og madrigalane til Gabrieli er typiske for stilen på midten av 1500-talet. Men sjølv i den tidlegaste musikken sin føretrekte han homofone teksturar ved klimakset i musikken, eit trekk som peikar framover den seinare storslåtte stilen hans. Etter at han kom i kontakt med Orlando di Lasso i 1562 endra stilen seg, og nederlandsk musikk vart den sterkaste inspirasjonskjelda hans. 

Då Gabrieli starta å arbeide i Markuskyrkja vendte han seg etterkvart vekk frå kontrapunktikken til den flamske skulen som hadde dominert musikken så langt på 1500-talet. I staden starta han å blande grupper beståande av instrument og kor som spelte antifont i det store kyrkjerommet. I musikken han skreiv på denne tida repeterte han fraser med forskjellige kombinasjonar av stemmer i ulike tonehøgder. Han anga ikkje instrumenteringa eksplisitt, men den kan utleiast. Musikken han skapte var unik for si tid og definerte den venetianske stilen for neste generasjon.

Det kan sjå ut som Andrea Gabrieli var lite villig til å publisere sin eigen musikk, for det meste er publisert av nevøen Giovatni etter onkelen døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrea Gabrieli» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ tysk og engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Andrea Gabrieli**

* Verk av og om Andrea Gabrieli i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket

### Notar

* Fritt tilgjengelege notar av Andrea Gabrieli i Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av Andrea Gabrieli i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Delstatane langs austkysten av USA.
**Austkysten av USA** eller **Austkysten** (engelsk *East Coast*) er kystlinja der den austlege delen av USA møter Atlanterhavet. 14 av delstatar i USA har kystlinje mot Atlanterhavet. Frå nord til sør gjeld dette Maine, New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, New Jersey, Delaware, Maryland, Virginia, Nord-Carolina, Sør-Carolina, Georgia og Florida. I tillegg ligg Pennsylvania langs Delaware-estuaret. Connecticut har heller inga direkte kystlinje med Atlanterhavet, sidan han ligg langs sundet Long Island Sound.

Fleire øyar og halvøyar ligg langs austkysten av USA. I delstaten Massachusetts ligg halvøya Cape Cod. Lenger sør ligg øya Long Island i New York. Mellom Long Island og delstatane Connecticut og Rhode Island ligg sunda Long Island Sound og Block Island Sound. Mellom delstatane Delaware og New Jersey ligg den store bukta Delawarebukta. Den større Chesapeakebukta ligg mellom Virginia og Maryland. Mellom desse to buktene ligg Delmarvahalvøya. Heilt søraust i USA, mellom Atlanterhavet og Mexicogolfen, ligg Floridahalvøya som utgjer størsteparten av delstaten Florida.

Austkysten er det folkerikaste kystområdet i USA. I 2010 hadde statane med kystlinje mot aust eit samla estimert folketal på 112,642,503 (36 % av heile folketalet i landet). 
New York er både den største byen i USA og det største storbyområdet langs Austkysten.

Sjå òg
------

* Vestkysten av USA
* Golfkysten

Kjelder
-------

1. ↑  General Reference Map Arkivert October 17, 2012, ved Wayback Machine. National Atlas of the United States, 2003.
2. ↑  Caitlin Dempsey. «How Many States Are Along the East and West Coasts?». Geolounge. Henta 24. mars 2019.
3. ↑  2010 Census: Resident Population Data Arkivert 19. oktober 2013 ved Wayback Machine.

---

* *Denne artikkelen bygger på «USAs østkyst» frå Wikipedia på bokmål og «East Coast of the United States» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2020.*
**Andre makkabearbok** er eit apokryft skrift i Bibelen. 

Boka er ein kortversjon av eit fembandsverk skrive av Jason frå Kyréne i Nord-Afrika. Teksten er skriven på gresk. Forfattaren seier sjølv i forordet at denne typen hellenistisk historieskriving har til formål å underhalde lesarane og eggje kjenslene deira ved å leggje vekt på det dramatiske og patetiske. Forfattaren ser på makkabearopprøret som ein religiøs konflikt mellom hellenismen og judaismen.

Boka dekkjer noko av stoffet i 1. Makkabearbok, men fortel òg om det som hende i forkanten av fridomskampen til makkabearane. Forteljinga tolkar historia som ein konsekvens av at folket ikkje var lydige mot Gud. Forteljinga sluttar med den avgjerande sigeren til Juda Makkabi.

Sjå òg
------

* Fyrste makkabearbok

Kjelder
-------


* J.R. Porter (oms. av Finn B. Larsen): *Illustrert nøkkel til Bibelen*, Grøndahl Dreyer 1996. ISBN 82-504-2321-6
* Kirkebibliotek Arkivert 2008-12-06 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 2. Makkabearbok 1 - Bibel 2011 ved beta.bibel.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 61°39′5.2704″N 7°16′33.431″E﻿

Breheimsenteret
Jostedalsbreen
**Breheimsenteret** er eit informasjonssenter for Jostedalsbreen nasjonalpark, som ligg i Jostedalen i Luster kommune i Sogn og Fjordane, tett ved Nigardsbreen som er rekna som den lettast tilgjengelege breen i Noreg. 

Senteret opna i 1993. Det informerer om natur- og kulturhistorie gjennom ulike utstillingar, i samarbeid med Universitetet i Bergen, Historisk Museum, NVE, Statkraft, og lokale krefter. Bygget er teikna av Arkitektkontoret 38 A/S i Sogndal, ved arkitekt Rolf Sande.

Senteret har kafeteria og klatrevegg for born, og er ope for publikum i perioden 1. mai – 1. oktober.

Breheimsenteret brann ned til grunnen om kvelden 28. juli 2011. Brannårsaka er førebels ukjend. Senteret blei bygd opp att og stod klart i mai 2013.

Kjelder
-------

* «Breheimsenteret» i *Store norske leksikon*, snl.no.

1. ↑
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 3. april 2012, henta 21. oktober 2011

Bakgrunnsstoff
--------------

* jostedal.com
* Breheimsenteret Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine.
* Blåe tonar under breen
* «Breheimsenteret totalskadd i brann» (NRK Sogn og Fjordane)
Koordinatar: 59°56′44.992″N 10°51′29.912″E﻿

Bredtvet kompetansesenter Foto: C. Hill, 2007

**Bredtvet kompetansesenter** er eit landsdekkande spesialpedagogisk senter som ligg på Bredtvet i Oslo. Senteret er ein del av Statped og arbeider med barn og vaksne med store spesifikke språk- og talevanskar. 

Fagmiljøet ved senteret er tverrfagleg samansett med kompetanse innan ulike felt som dysleksi, taleflytvanskar (stamming og løpsk tale), afasi, stemmevanskar, leppe-kjeve-ganespalte (LKG), strupe- og munnholeopererte, dysartri (talevanskar av nevrologisk opphav) og spesifikke språkvanskar hjå barn. 

Senteret ligg like ved Torshov kompetansesenter. Det held til i den tidlegare Spesialskole for talehemmede, utforma av arkitekt P.A.M. Melbye og bygd i 1964-66.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bredtvet kompetansesenter[*daud lenkje*] ved Skolenettet

Kjelder
-------


* Bredtvet kompetansesenter[*daud lenkje*] ved Skolenettet
* Bredtvet kompetansesenter ved statsbygg.no med faktaark (PDF)

* *Denne artikkelen bygger på «Bredtvet kompetansenseter» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2011.*
| **Chioggia** |
| --- |
| Kanal i ChioggiaKanal i Chioggia Kanal i Chioggia |
| Plassering |
| 

Chioggia is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Veneto  Venezia |
| Borgarmeister | Lucio Fasiolo Tiozzo |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  185 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 51 336   280/km² |
| Koordinatar | 45°13′″N 12°17′″E﻿Koordinatar: 45°13′″N 12°17′″E﻿ |
| Høgd over havet | 2 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 30015, 30019, 30010 |
| Telefon-retningsnummer | 041 |
| **Nettstad:** www.chioggia.org |

**Chioggia** er ein kystby i provinsen Venezia i regionen Veneto i Italia med om lag 50 000 innbyggjarar. Han ligg på ei lita øy sør i Venezialagunen, om lag 25 km sør for Venezia. Ei vegfylling går mellom øya og fastlandet og til bydelen (*frazione*) Sottomarina.

Historie
--------

Chioggia og Sottomarina var lite viktig i antikken, men vart nemnd av Plinius som *fossa Clodia*. Ei lokal segn fortel at byen vart grunnlagd av ein *Clodius*, men opphavet til dette er ikkje kjend. 

Dei første skriftlege kjeldene som nemner Chioggia er frå 500-talet, då byen var ein del av Austromarriket. Chioggia vart øydelagd av kong Pippin av Italia på 800-talet, men vart bygd opp att rundt ein ny industri som basert seg på saltkjel. I mellomalderen vart sjølve Chioggia kalla *Clugia major*, medan *Clugia minor* var ein sandbanke om lag 600 meter lenger ute i Adriahavet. Han vart ein fri kommune og eit bispesete frå 1110, og fekk seinare ei viktig rolle under den såkalla Chioggiakrigen mellom Republikken Genova og Republikken Venezia og vart erobra av Genova i 1378 og av Venezia i juni 1380. Sjølv om byen stort sett var sjølvstyrt var han frå den tid alltid underlagt Venezia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chioggia» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Chioggia**

* TuttoChioggia
* Hamna i Chioggia
* Artikkel om Chioggia i The Catholic Encyclopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Timo Glock før starten på GP2-løpet ved Monaco i 2007.
**GP2** eller **GP2 Series** var ein resarklasse for bilar som var verksam frå 2005 til 2016. Han vart av Bernie Ecclestone og Flavio Briatore som erstatning for den nedlagde Formel 3000 klassa. For å halde kostnadane nede må alle laga nytte chassis, motor og dekk frå same leverandør. I tillegg vert løpa stort sett arrangert saman med de europeiske Formel 1-løpa, og drar såleis nytte av infrastruktur og fasilitetar som alt er på plass, samstundes som det er enkelt for Formel 1-laga å halde seg oppdatert på førarar som utmerker seg.

GP2-vinnarar
------------

| Sesong | Førar Vinnar | Team Vinnar | Førar Runner-Up |
| --- | --- | --- | --- |
| 2005 | Flagget til Tyskland Nico Rosberg | Flagget til Frankrike ART Grand Prix | Flagget til Finland Heikki Kovalainen |
| 2006 | Det britiske flagget Lewis Hamilton | Flagget til Frankrike ART Grand Prix | Flagget til Brasil Nelson Angelo Piquet |
| 2007 | Flagget til Tyskland Timo Glock | Det britiske flagget iSport International | Flagget til Brasil Lucas Di Grassi |
| 2008 | Flagget til Italia Giorgio Pantano | Flagget til Spania Racing Engineering | Flagget til Brasil Bruno Senna |

### Lagmeisterskapen

| Sesong | Lag |
| --- | --- |
| 2005 | Flagget til Frankrike ART Grand Prix |
| 2006 | Flagget til Frankrike ART Grand Prix |
| 2007 | Det britiske flagget iSport International |
| 2008 | Flagget til Spania Barwa Int. Campos Racing |

Bakgrunnsstoff
--------------

* GP2 Serien
Koordinatar: 73°26′S 126°40′W﻿

**Mount Siple** er ein potensielt aktiv skjoldvulkan i Antarktis, med ei høgd opp mot 3110 moh. som dominerer nordvestdelen av Siple Island, med Getzisen mellom øya og Bakutis Coast i Marie Byrd Land. Utsjånaden indikerer at han sist hadde utbrot i holocen. Han er dekt av ein 4 x 5 km stor kaldera og tuffkjegler i fjellsidene. Det massive volumet på 1800 km³ kan samanliknast med Mount Erebus. Høgda gjer Siple Island til den 15. høgaste øya i verda.

Mount Siple er kalla opp etter Paul A. Siple (1908–68), ein amerikansk antarktisfarar og geograf som deltok på seks ekspedisjonar til Antarktis, mellom anna dei to Byrd-ekspedisjonane i 1928-30 og 1933-35 (Siple Coast, Siple Island). Han var leiar for West Base frå U.S. Antarctic Service (USAS), 1939–41, og var navigatør på alle dei store utforskingsflyturane frå basen, inkludert flyturen då Mount Siple vart oppdaga. Han tente som U.S. Army Senior Representative på Operasjon Highjump, 1946–47; som direktør i Scientific Projects i planleggingsstadiet av Det internasjonale geofysiske året og som forskingssjef ved Amundsen-Scott-stasjonen 1956-57.

Fjellet har «truleg vorte klatra», men det finst «ingen kjende kjelder» for at det skal ha skjedd. Om det faktisk ikkje er klatra er det eit av fjella med høgast skardhøgd i verda som ikkje har vorte klatra enno.

Mount Siple er sjeldan omtalt på grunn av den avsidesliggande plasseringa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Siple» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* LeMasurier, W.E.; Thomson, J.W. red. (1990). *Volcanos of the Antarctic Plate and Southern Oceans*. American Geophysical Union. s. 512. ISBN 0-87590-172-7.
* «Mount Siple i Antarktis» on Peakbagger

1. 1 2  «Antarktis Ultra-Prominences"[*daud lenkje*] Peaklist.org. Henta 22. oktober 2012,
2. 1 2  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Mount Siple
**Gabbro** er ein magmatisk bergart, ein djupbergart, også kalla intrusiv storkingsbergart, danna av høgt trykk og høg temperatur. Steinen er sett saman av jarn, plagioklas, mørk pyroksen, amfibol og olivin. Gabbro er ein basisk bergart. 

Grå lyngengabbro frå ein steinmur ved ferjekaia på Lyngseidet.
Gabbro vert og kalla «svart granitt» somme tider, men dette er eit geologisk ukorrekt namn. Den mørke fargen kjem av eit stort innhald av jarn saman med det mørke pyroksenet. Gabbro er kvit og svartspetta, og ofte med noko brunt eller grønt. Steinen er massiv og ganske grovt korna. Nokre gongar har gabbro ei *lagdeling*, gjerne med koronastruktur. 

Gabbro kan vere svakt metamorf, da har berget tydelegare lyse og mørke band, eller meir grøne fargar. Dette kjem av at plagioklasen endrar seg til klinozoisitt, albitt og kalsitt. Klinopyroksen endrar seg til kloritt. 

Gabbro vert brukt til bygningsstein, golv, trapper, fasadar og liknande. Sjeldnare som gravstein. 

Gabbro er vanleg mange stadar i Noreg, men finst sjeldan i store førekomstar. Fleire stader har det vore, eller er, verksemd med steinbrot.

* Kobbvågen, Bø kommune i Nordland, er det brotverksemd.
* Vistdal, i Møre og Romsdal, er truleg det mest kjende steinbrotet der gabbro vert teken ut, handelsnamet, *vistdalitt*, har steinen fått derifrå.
* Flisa i Hedmark.
* Solvåg i Nordland.
* Solør, her vart det teken ein finkorna variant, kalla *hyperitt*, denne hadde handelsnamnet *svart granitt* (geologisk ukorrekt).
* Kragerø.

Anorthositt
-----------

Anorthositt er ein variant av gabbro. Det er ein plagioklas bergart, danna frå ein gabbrosmelte, i ein eigenarta danningsprossess. Ved Egersund har det vore steinbrot på denne bergarten. Steinen kan nokre gongar ha labradorisering, som er ei lysbryting i bergarten. Denne lysbrytinga oppstår i lommer av to typar plagioklas. Desse samansmelta lamellane er små og først synlege i elektronmikroskop.

Peridotitt
----------

Peridotitt er ein variant av gabbro som er svært rik på olivin og pyroksen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gabbro» frå Wikipedia på bokmål, den 13. oktober 2012.*
**Partitiv** er eit kasus som blir brukt til å merke objektet.

Partitiv i austersjøfinske språk
--------------------------------

Partitiv finst i finsk og i andre austersjøfinske språk, og det blir m.a. brukt i opposisjon til akkusativ, for å uttrykkje aspekt og for å uttrykkje distinksjonar tilsvarande dei vi uttrykkjer med bestemtheit i norsk.

I finsk er regelen for bruk av partitiv og akkusativ følgjande: Viss objektet viser til ei avslutta handling, skal det stå i akkusativ. I andre tilfelle skal det stå i partitiv. Dette inneber at objektet står i partitiv i tilfelle som desse:

* *Join maitoa* «Eg drakk mjølk» (ubestemt mengd). Jf.: *Join maidon* (akkusativ) «Eg drakk opp (den) mjølka» (t.d. all mjølka som var i glaset)
* *En nähnyt sinua* «Eg såg ikkje deg» (nekta setning, «sjåinga vart ikkje avslutta»)
* *Luin kirjaa* «Eg las i ei bok» (og vart ikkje ferdig, jf. *Luin kirjan* «Eg las (ut) boka», med akkusativ)
* *Rakastan sinua* «Eg elskar deg» (kontinuerleg, ikkje-avsluttande verbhandling, jf. *Rakastin hänet kuoliaaksi* «Eg elska han/henne til døde», med akkusativ)

Substantivfraser som står til talord og mengdeord (andre enn talordet *yksi* "ein") står i partitiv eintal:

* *yksi hieno kirja* "ei fin bok" (nominativ eintal), *kaksi hienoa kirjaa* "to fine bøker" (partitiv eintal)

Partitiv i austsamiske språk
----------------------------

Partitiv kasus finst også i enaresamisk, skoltesamisk og kildinsamisk, der dei blir brukt etter talord.
**Heidi Elisabeth Benserud** (fødd 20. desember 1958) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Horten. Tida 1976-84 vart ho noregsmeister seks gongar i mangekamp, to gongar i lengdehopp og like mange gongar i 100 meter hekk, samt norsk meister på 200 meter i 1983. Benserud var medlem i Horten IF til 1977, sidan av Fana Idrettslag. Ho er gift med Jan Fjærestad.

### Aktiv

Benserud sikra seg 18 medaljar (6-9-3) i hovudmeisterskapen i friidrett. Elles henta ho 9 medaljar i NM i høgde og lengde utan tilløp, dessutan 8 medaljar (6-2-0) i mangekamp. Ho vart norsk meister i lengdehopp i 1976 og 1978, i alt vann ho 7 NM-medaljar i øvinga. Flest medaljar tok ho på 100 meter hekk, etter seks sølvmedaljar på sju år vart ho noregsmeister i øvinga både i 1983 og 1984. Åra 1976, 1978, 1979 vann ho NM-gull i femkamp, medan ho i 1981, 1982 og 1984 sigra i erstattaren sjukamp.

Benserud sine personbeste var 13,43 sekund på 100 meter hekk, 24,23 sekund på 200 meter, 6,32 meter i lengdehopp. Alle desse rekordane er frå 1983. I sjukamp nådde ho i 1984 opp i 5 414 poeng.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heidi Benserud» frå Wikipedia på bokmål, den 3. september 2020.*

* friidrett.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*Denne artikkelen handlar om øya i Princess Elizabeth Land. For øya i Dronning Maud Land, sjå Onguløya.* 
Koordinatar: 68°31′S 78°10′E﻿

**Onguløy** eller **Partizan Island** er ei øy i Antarktis. Denne krokforma øya ligg midt i innløpet til Langnesfjorden i Vestfold Hills. Ho vart kartlagd av norske kartografar frå flyfoto teken under Lars Christensen-ekspedisjonen (1936–37) og vart namngjeven av dei, men sidan namnet kunne forvekslast med den meir kjende Ongul nyttar ein i staden det russiske namnet. Området vart sidan fotografert frå lufta av U.S. Navy Operation Highjump (1946–47), ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) (1954–58) og Den sovjetiske antarktisekspedisjonen (1956). Ho fekk namnet Ostrov Partizan (Partisan Island) av den sovjetiske ekspedisjonen.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Partizan Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**GNS Science** (maori **Te Pū Ao**) er eit nasjonalt forskingsinstitutt på New Zealand. Det fokuserer på geologi, geofysikk (inkludert seismologi og vulkanologi), og kjernefysikk (særleg ionestråleteknologi, isotopvitskap og radiokarbondatering).

GNS Science vart kalla **Institute of Geological and Nuclear Sciences** frå 1992 til 2005. Det var opphavleg ein del av Department of Scientific and Industrial Research (DSIR), og vart oppretta som ein sjøvstendig organisasjon då Crown Research Institutes vart oppretta i 1992. Som ein del av denne prosessen vart GNS Science delvis kommersialisert, og vert no drive som eit statseigd selskap i staden for eit statleg departement. Denne endringa førte til større sjølvstyre og større økonomisk fridom.

GNS Science held til i Avalon, Lower Hutt med anlegg i Dunedin og Wairakei.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «GNS Science» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  , Crown Research Institutes Act 1992.

Bakgrunnsstoff
--------------

* GNS Science
* GeoNet Hazards Monitoring Network

Koordinatar: 41°11′44″ S 174°55′59″ E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ORCID
* SUDOC
* NKC

 |