recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 60°43′43″N 7°4′6″E﻿

Gravhalstunnelen. Foto: Anders Beer Wilse (1907–1909)

**Gravhalstunnelen** på 5 311 meter er ein av dei lengste tunnelane på Bergensbanen. 
Tunnelen ligg mellom Upsete haldeplass og Myrdal stasjon i Aurland kommune i Vestland fylke, og er er bora gjennom fjellet Urdshovd som skil Flåmsdalen i aust frå Raundalen i vest. 
Tunnelen stod ferdig 7. april 1906, etter seks års arbeid. Han vart teken i bruk sommaren 1906, då linja frå Bergen til Myrdal vart sett i drift. 

Gravhalstunnelen var det største einskildprosjektet på Bergensbanen. 
Det vart bygd tilførselsvegar frå Flåm og Voss for å få frakta opp materiell til bygginga. 
Vegen frå Voss til Upsete stod ferdig i 1896. 
Deretter vart vegen frå Flåm til Vatnahalsen bygd. 
For å kunne bruke vegane vart dei brøytte av fleire hundre mann på våren. 
Etter brøytinga måtte vegane tørke fram til slutten av juni, før dei kunne nyttast i nokre hektiske månader. 

Opphavleg vart tunnelen planlagd driven 1,8 km for hand frå austsida. 
Fjellet var av den harde fjelltypen gneis, så arbeidet gjekk svært seint. 
Det vart difor bygd eit kraftverk i Kjosfossen slik at ein fekk elektrisk kraft til å kunne nytte trykkluftbor. 
Frå vestsida nytta ein hydrauliske boremaskiner. 
Til trass for vanskane vart kostnadane til tunnelprosjektet tre millionar kroner, noko som var rekna som svært lågt.

Tunnelen var den lengste på Bergensbanen frå han vart opna i 1909 fram til Ulrikentunnelen vart sett i drift i 1964.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gravhalstunnelen» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2009. Der vert denne kjelda gjeven:*

* Bjørn Holøs (1984). «Stortunnelen». *Bergensbanen 75*. Gyldendal/NSB. ISBN 82-05-15376-0.

Referansar
----------

1. ↑  «Ingen rallarveg – ingen Bergensbane» (på norsk).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gravhalstunnelen**

* Ese, Kristin. «Vegen gjennom Flåmsdalen - anleggsveg og turistveg». *Kulturhistorisk leksikon*. Fylkesarkivet i Vestland. Henta 19. mars 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Det blå tsjerenkovlyset i kjernen av Advanced Test Reactor.
Tsjerenkovstråling frå ein ladd partikkel som ferdast nær lysfarten i eit medium med brytingsindeks *n* = 1.25. Bølgjefrontar sentrert rundt posisjoner ved *t* = 0,1...5 dannar ei kjegle med toppvinkel α=arcsin(4/5).
**Tsjerenkovstråling** er eit fenomen som oppstår når ein partikkel flyttar seg raskare enn lysfarten i det stoffet som partikkelen flyttar seg gjennom. Fenomenet har fått namnet sitt etter den russiske fysikaren Pavel Tsjerenkov

I følgje relativitetsteorien er lysfarten i vakuum den høgaste farten ein partikkel kan oppnå. I gjennomsiktige stoff (glas, vann osv.) flyttar lyset seg derimot langt langsamare enn det det gjer i vakuum, og det blir då mogeleg for ein partikkel å flytte seg raskare enn lyset. Når dette skjer, vert det sendt det ut ein såkalla tsjerenkovstråling, eller tsjerenkovlys.

I vassbassenga på kjernekraftverk kan ein sjå eit blått tsjerenkovlys som kjem frå ladde partikler som flyttar seg raskare gjennom vatnet enn det lyset gjer. Årsaka til lyseksplosjonen er at den ladde partikkelen polariserer dei omgivande molekyla. Desse forsøker så å raskt å deeksiterast, og avgjev dermed ein samanhengande bølgjefront av lys. Danninga av tsjerenkovstråling kan samanliknast med danninga av ein lydkjegle som oppstår bak mellom anna fly eller geværkuler ved overlydsfart.

I CERN, som er eit europeisk forskingsanlegg først og fremst for partikkelfysikk, vert tsjerenkovstråling nytta for å, saman med store mengder data, finne ulike eigenskapar hos partiklar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tsjerenkovstråling» frå Wikipedia på bokmål, den 12. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Det pakistanske forsvarsflagget
Soldatar frå det pakistanske militæret tek imot George W. Bush.
**Det pakistanske militæret** er ei forsvarsstyrke og ei politisk makt i Pakistan. Med rundt 619 000 personell i aktiv teneste er det pakistanske militæret det sjuande største i verda (2007). Om ein legg til dei 302 000 medlemmene i paramilitære styrkar og den pakistanske kystvakta har militæret nesten 1 million personell.

Menn og kvinner mellom 16 og 49 år kan bli med i militæret, som ikkje bygger på verneplikt.

Det pakistanske forsvaret er delt inn i 

* Den pakistanske hæren
* Den pakistanske marinen
* Det pakistanske luftvåpenet
* Pakistanske paramilitære styrkar
* Den pakistanske kystvakta
* «National Command Authority», ansvarleg for rakettar og atomvåpen

Det pakistanske forsvaret har teke del i fleire væpna konfliktar med India. Det har også hatt mindre grensetrefningar med Afghanistan. Det har teke del i Midtausten-konflikten på arabisk side, og i den første Gulfkrigen på koalisjonssida. Forsvaret har også send SN-styrkar til land som Kongo, Liberia, Burundi, Elfenbeinskysten og Sudan.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det pakistanske forsvaret**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Par av siland, *Mergus serrator*Foto: B. Folkstedt

**Fiskand**, fleirtal **fiskender**, er ei fellesnemning for fugleslektene *Mergellus*, *Lophodytes*, *Mergus* i andefamilien. Dei representerer ikkje ei monofyletisk gruppe, men er delar av eit takson, underfamilien Merginae. Slektene omfattar seks artar, dei fleste på den nordlege halvkula.

Skildring
---------

Fiskender er kjenneteikna av eit langt og smalt nebb med ein liten spiss krok i tuppen og nebbkantane har fine, sagtagga lamellar som gjev godt grep på fisk. Baktåa har ein brei symjelapp nett som hos dei andre dukkendene. 

Dei varierer i storleik, lappfiskanda er lita og kompakt i tilhøve til den store laksanda, til dømes. Som andre dukkender er fiskendene spesialistar i å dukke. Som namnet tilseier, er det hovudsakleg fisk dei lever av, men dei kan òg ta krepsdyr og vassinsekt. Dei fisker både i sjø og i ferskvatn. Silanda er i stor grad maritim og lever langs kystar og i skjergarden, men òg i innlandssjøar i fjellet.

Reira blir vanlegvis lagt i holrom, som i hole tre, men dei kan ligge i holrom på bakken, eller dekt av vegetasjon.

Dei norske namna for artane laksand og siland deler ikkje samnemninga fiskand, tidlegare var dei kalla *stor fiskand* og *lita fiskand* høvesvis.

Artslista
---------

Fiskender i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.7 frå september 2012 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

Slekt *Mergellus*

* Lappfiskand, *Mergellus albellus*

Slekt *Lophodytes*

* Hjelmfiskand, *Lophodytes cucullatus*

Slekt *Mergus*

* Laksand, *Mergus merganser*
* Brasilfiskand, *Mergus octosetaceus*
* Siland, *Mergus serrator*
* Skjelfiskand, *Mergus squamatus*

Kjelder
-------

* 

* «fiskender» i *Store norske leksikon*, snl.no. (fri lisens)

### Referansar

1. ↑   Data knytt til Merginae på Wikispecies
2. 1 2  Svensson, Lars et al (2011). *Gyldendals store fugleguide.* Gyldendal norsk forlag. ISBN 9788205418820.
3. ↑  Vik, Rolf; Karl Aage Tinggaard (1962). *Fuglene i farger*. Oslo: Aschehoug (W. Nygaard).
4. ↑  Clements, J.F.; T.S. Schulenberg; M.J. Iliff; B.L. Sullivan; C. L. Wood (september 2012), *The Clements checklist of birds of the world: Version 6.7* (Excel spreadsheet), Cornell Lab of Ornithology, henta 1. oktober 2012
5. ↑  Syvertsen, P. O. Ree, V. Hansen, O. B. Syvertsen, Ø. Bergan, M. Kvam, H. Viker, M. & Axelsen, T. 2008. *Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler.* Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Tyrkisk krumsabel, *kilij*.
**Krumsabel** er ein sabel med sterkt krumma form. Det er eit einegga sverd som ofte har ei ekstra krumming nær odden. Våpenet har opphav i Midtausten, og har ein plass innan muslimsk kultur. Det finst ei rekkje ulike blankvåpen som fell inn under nemninga krumsabel, som arabisk *saif*, indisk *talwar*, persisk *shamshir*, polsk *karabela* og tyrkisk *kilij* og *jatagan*.

Krigsreiskap
------------

Krumsablar var veleigna til krigføring frå hest på grunn av ei relativt låg vekt og lang klinge. Bogeutforminga gjorde at ein lettare kunne hogga ned motstandarar frå hesteryggen.

Symbolsk bruk
-------------

Mange muslimske tradisjonar bruker krumsabel som symbol. Seremonielle krumsablar kan har vers frå Koranen inngravert. Ein bruker også bilete av krumsablar som nasjonale symbol, som i det jemenittiske flagget og det saudiarabiske riksvåpenet.

Dhu al-Fiqar eller Zulfiqar er namnet på eit sverd som profeten Muhammed sjølv og svigersonen Ali skal ha brukt. Sverdet er blitt eit symbol på sjiaislam, og namnet er blitt brukt fleire gonger i militær samanheng også i moderne tid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krumsabel» frå Wikipedia på dansk, den 23. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Krumsabel**

* Krumsabel frå Asker ved Digitalt Museum
Ardèche nær Aubenas
**Ardèche** (oksitansk: *Ardecha*) er ei 120 km lang elv sør i Frankrike, og ei av sideelvane til Rhône frå høgre. Ho har sitt utspring i Massif Central, nær landsbyen Astet. Ho munnar ut i Rhône nær Pont-Saint-Esprit, nordvest for Orange. Elva har gjeve namn til departementet Ardèche.

Ardèchedalen er svært naturskjønn, særleg over eit 30 km langt strekke kalla **Gorges du Ardèche**. Her er det 300 meter høge kalksteinsklipper som utgjer breidda av elva. Kajakkpadling ned dette stykket er ikkje så veldig teknisk vanskeleg og er svært populært om sommaren. Så mange tar denne turen at det byrjar å verte eit problem for styresmaktene av naturparken som ligg i området. Den mest vidkjende staden her er ein naturleg steinboge med eit spenn på 60 meter, som går over elva, kalla Pont d'Arc (Bogebrua).

Departement og byar
-------------------

Ardèche renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Ardèche: Astet, Vals-les-Bains, Aubenas, Ruoms, Vallon-Pont-d'Arc, Saint-Martin-d'Ardèche
* Lozère
* Gard: Pont-Saint-Esprit.

Sideelvar
---------

* Auzon
* Ligne
* Lignon
* Beaume
* Chassezac
* Ibie

Ardèche sett frå sør.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Trek Earth

Koordinatar: 44°23′24″N 4°24′08″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Aisne** er ei elv nordaust i Frankrike og ei av sideelvane til Oise frå venstre. Ho har gjeve namn til departementet Aisne.

Ho har sitt utspring i Argonneskogen nær Sainte-Menehould, og renn nordover, og så vestover før ho munnar ut i Oise nær Compiègne. Aisne er om lag 280 km lang. Tre slag vart utkjempa i Aisnedalen under den første verdskrigen.

Departement og landsbyar
------------------------

* Meuse
* Marne: Sainte-Menehould
* Ardennes: Vouziers, Rethel
* Aisne: Soissons
* Oise: Compiègne

Transport
---------

Små båtar kan segle langs nesten heile elva. Kanalar knyter Aisne til elvane Seinen og Maas. Kanalnettverket til Aisne og Canal Latéral à l'Aisne gjev tilgang til jordbruksstadane i Soissons og Vailly-sur-Aisne, begge store eksportørar av frokostblandingar. Vassvegen er knyter òg Nordvest-Europa med den litle innlandshamna i Reims, der metallurgisk industri er avhengig av innlands vasstransport. Aisne er knytt til resten av nettverket via Oise, Canal de l'Aisne à l'Oise, Canal des Ardennes og Canal de l'Aisne à la Marne.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Aisne River frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Dordogne** (oksitansk *Dordonha*) er ei elv i sørvestlege og sentrale delar av Frankrike

Geografi
--------

Elva har sitt utspring i fjellsida av Puy de Sancy (1 885 m) i fjella i Auvergne, der to små fjellelvar renn i hop: *Dore* og *Dogne*. Ho renn hovudsakleg vestover om lag 500 km gjennom regionane Limousin og Périgord før ho munnar ut i Gironde, elvemunningen som ho delar med Garonne, nord for byen Bordeaux.

Etymologi
---------

Dordogne kjem av det antikke ordet *Durānius*, som igjen har sitt opphav i den urkeltiske rota*dur-, dor-* (som i Durance).

I mellomalderen fekk namnet på elva den doble endinga *-ononia*, påverka av endinga *-onna*, som ein finn i namnet til mange andre elvar i Frankrike. På 500-talet var namnet *Dorononia fluvius*, på 700-talet *Dornonia*, som utvikla seg til *Dordonia* (800-talet).

Natur
-----

Dordogne er ei av få elvar i verda der store tidvassbølgjer brer seg langt oppover elva. Dordognedalen vert rekna som ein vakker dal, og er med på å trekke turistar til regionen. Turistsesongen varer stort sett frå juni til september, der juli og august er høgsesong.

Elveleiet
---------

Dordogne renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Puy-de-Dôme - Mont-Dore (nær kjelda), La Bourboule
* Corrèze - Argentat, Bort-les-Orgues
* Lot - Souillac
* Dordogne - Beynac-et-Cazenac, Sarlat, Saint-Cyprien og Bergerac
* Gironde - Sainte-Foy-la-Grande og Libourne

Dordogne i Périgord

Sideelvar
---------

Dei største sideelvane til Dordogne frå kjelda til munningen (H=høgre, V=venstre)

* (H) Rhue
* (H) Diège
* (H) Luzège
* (V) Sumène
* (V) Auze
* (H) Doustre
* (V) Maronne
* (V) Cère
* (H) Sourdoire
* (V) Ouysse
* (H) Vézère
* (H) Isle
* (V) Laurence

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dordogne River» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turisme i Dordognedalen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Landsbyen Tsypnavolok på Fiskarhalvøya.
**Fiskarhalvøya** (russisk Полуостров Рыбачий, *Poluostrov Rybatsjij*, nordsamisk *Giehkirnjárga*, finsk *Kalastajasaarento*) er det nordlegaste punktet på fastlandet i den europeiske delen av Russland. Ho består av to delar, Srednijhalvøya («Mellomhalvøya») knytt til fastlandet via eit smalt eid og sjølve Fiskarhalvøya, som er knytt til Srednij igjen via eit liknande smalt eid. Halvøya er derfor nesten omgjeve av vatn. Administrativt høyrer ho til Petsjengas kommunale krets i Murmansk region og ligg nokre få timar frå Murmansk.

Hovudnæringane til innbyggjarane er reinsdyr og petroleum.

Historie
--------

Halvøya ligg eit område der grensene vart sett relativt seint. Den norsk-russiske grensa vart teikna i 1826 og Fiskarhalvøya hamna på den russiske sida. På denne tida levde fleire nordmenn på halvøya.

22. november 1868 gav tsar Aleksander II fleire tiltak for å få folk til å busetja seg langs Kolakysten, som skattefritak for handel, tollfri innførsel og sal og gunstige lån. 
Etter den russiske revolusjonen vart vestlege delar av Sredij og Fiskarhalvøya avstått til Finland. Dei vart gjeve tilbake til Sovjetunionen etter den sovjetisk-finske vinterkrigen i 1940. Dei norske busetjarane vart «fanga» i Sovjetunionen etter revolusjonen, og enkelte av etterkomarane fekk norsk borgarskap etter jernteppet forsvann. 

Under den andre verdskrigen var området i tre år del av ein posisjonskrig mellom Tyskland og Sovjetunionen. Halvøya verna tilkomsten til Murmansk og Arkhangelsk, som var hovudportane til Lend-lease. Fronten delte halvøya i to delar, og på begge sider vart det bygd kraftig forsvarsverk. 

Før Sovjetunionen vart splitta, var området kraftig militarisert sidan det låg like ved grensa til «NATO-landet» Noreg.

Området er framleis lukka for utlendingar (2005). Russland-korrespondenten til NRK, Morten Jentoft, fekk tilgang til halvøya i 2017.

Ei militærøving med panserkjøretøy fann stad her i 2017.

Sjå òg
------

* Samiske stadnamn i Russland

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Jentoft, Morten (5. november 2017), «De glemte emigrantene», *NRK* (på norsk bokmål), henta 8. desember 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Rybachiy Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Arne Øien** (22. desember 1928–5. oktober 1998), fødd i Oslo, var ein norsk økonom og politikar for Arbeidarpartiet.

Arne Øien var statsråd i olje- og energidepartementet (olje- og energiminister) i perioden 9. mai 1986 til 16. oktober 1989 i Gro Harlem Brundtland si andre regjering.

Han var statssekretær ved statsministeren sitt kontor i 1981, i Gro Harlem Brundtland si første regjering.

Utdanning og yrkeskarriere
--------------------------

Arne Øien vart utdanna som cand.oecon. i 1954. Han arbeidde i Statistisk sentralbyrå frå 1955 til 1970, og vart tilsett som ekspedisjonssjef i Finansdepartementet frå 1971. Denne jobben hadde han til 1978 då han vart økonomisk rådgjevar for finansministeren. Frå 1980 til 1990 var han direktør for Statistisk sentralbyrå. Han vart så finansråd i Finansdepartement 1990 til 1995.

Øien var styremedlem i *Arbeiderbladet* frå 1981 til 1986 og i Oslo Sporveier frå 1996 til han døydde.

Kjelder
-------

* Arne Øien hos Stortinget.no

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Øien» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2009.*


| * v
* d
* e
Direktørar i Statistisk sentralbyrå |
| --- |
| Anders Nicolai Kiær (1877-1912)  • Nicolai Rygg (1913-1919)  • Gunnar Jahn (1920-1945)  • Arne Skaug (1946-1948)  • Petter Jakob Bjerve (1949-1980)  • Arne Øien (1980-1990)  • Svein Longva (1991-2004)  • Øystein Olsen (2005-2010)  • Hans Henrik Scheel (2011-2014)  • Christine B. Meyer (2015-2017) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Saa skal gods og skifftis effter fader oc moder.  Broder tager heel laad,oc søster tager halff laad.

Chr. IV norske lovbog Cap. VII   |  |

**Brorparten** var den arveluten som etter gammal rett gjekk til ein bror ved eit arveskifte. **Søsterparten** var halvdelen av brorparten.

Ved arveskifte i Noreg vart skiftekostnader, gjeldskrav og gravferdskostnader dekte før arven vart gjort opp mellom arvingane. Ein attlevande ektefelle skulle ha sin halvdel av eit bu med felleseige før arven vart delt. Etter lova skulle attlevande ektefelle arve ein brorpart i arvebuet, men praksis viser at det sjeldan vart etterlevd. Arvebuet vart delt berre mellom attlevande slektningar.

Etter gammal norsk, svensk, dansk og slesvigsk rett gjaldt den hovudregelen at mann tok dobbelt lut mot kvinne, jamfør Kristian den femtes norske lov 5-2-29. Regelen vart avskaffa i Sverige ved forordning 19. mai 1845, i Danmark ved lov av 21. mai 1845 og i Noreg ved arvelova av 31. juli 1854.

Kjelder:
--------

|  |  |
| --- | --- |
| Mands Person tager to Loder imod  en Qvindis Person tager een, i alle Arve.

Norske Lov 5-2-29   |  |

* Chr. IV Norske lovbog IV. Arvebolk Cap. VII Arkivert 2013-12-02 ved Wayback Machine.
* Norske Lov 5-2-19 og 5-2-29 Arkivert 2013-12-02 ved Wayback Machine.
Fiskarkapellet fotografert i 1928. Kapellet er sidan flytt til ein annan stad på Maihaugen og takryttaren, som ikkje var opphavleg, er fjerna. Foto: Anders Beer Wilse

Ei tidlegare altarplate frå Lillehammer stavkyrkje vert nytta som altarplate i Fiskarkapellet.
**Fiskarkapellet** er eit lafta kyrkjebygg frå 1459 som står på Maihaugen i Lillehammer. Det vart opphavleg oppført på Øyra ved Gudbrandsdalslågen i Fåberg. 

Etter reformasjonen vart det flytt til prestegarden i Fåberg og gjorde der nytten som stabbur til det vart kjøpt av Anders Sandvig og flytt til Maihaugen i 1896. Kapellet er det einaste bevarde norske trekyrkjebygget frå mellomalderen som ikkje er bygd i stavverk.

|  |  |
| --- | --- |
| «ANNO DOMINI MCDLIX IN CRAS[TIN]O SANCTI LAMBERTI FVIT HIC CAPELLA CONSECRATA IN HONORE SANCTE MARIE VIRGINIS ET SANCTI OLAVI REGIS ET MARTIRIS PRO MANVS DOMINI GUNARI EPISCOPUS HAMARENSIS [NEC NO)N ET PER IPSUM FUNDATA ORATE PRO ANIMA ILLIVS.»

Innskrift på nordveggen i kapellet   |  |

Byggjeåret og at kapellet var vigd til Maria møy og Heilag-Olav veit ein frå ei latinsk innskrift som er skoren i veggen på kapellet. Innskrifta fortel også at det var Hamar-bispen Gunnar som fekk kapellet reist.

Referansar
----------

1. ↑  *«Fiskerkapellet» på nettstaden til Maihaugen*, arkivert frå originalen 17. mars 2014, henta 24. juli 2009

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eldre fotografi av kapellet på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* 

* Fiskarkapellet i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Koordinatar: 59°51′27.270″N 17°38′36.082″E﻿

Uppsala jernbanestasjon
Uppsala domkyrkje
**Uppsala** er ein bykommune og den største tettstaden på Uppsalaslätten i det svenske länet Uppsala län. Byen ligg om lag 67 kilometer nord for Stockholm, og er etter innbyggjartalet den fjerde største i landet. Uppsala universitet, som er det eldste universitetet i Skandinavia, skipa i 1477, ligg i byen. Domkyrkja i Uppsala, bygd frå 1200 til 1400-talet, er Nordens største gotiske domkyrkje. Elva Fyrisån renn gjennom dei sentrale områda av byen.

Gamle Uppsala, med gravhaugar, gravfelt og andre fornminne, og ei kyrkje frå mellomalderen, er no ein lut av Uppsala. Det som no heiter Gamle Uppsala hadde opphavleg namnet Uppsala, (skrive *ub salum* på slutten av 900-talet, altså Upsalum), og var frå 1164 sete for erkebiskopen. Det noverande Uppsalas tidlegaste namn var Östra Aros, der det opphavlege namnet var Aros og tyder elveos, som i dette høvet refererer seg til elva Fyrisåns utløp i Mälaren. Namnet vart så til Östra Aros for å skilje denne staden frå Västra Aros (som vart til Västerås). Då erkebispesetet vart flytta frå det opphavlege Uppsala til Östra Aros om lag 1273, fylgde namnet Uppsala med. Slik vart Östra Aros til Uppsala, medan det opphavlege Uppsala fekk namnet Gamla Uppsala.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Uppsala**

| * v
* d
* e
Sveriges residensstäder |
| --- |
| Noverande | AB: Stockholm • C: Uppsala • D: Nyköping • E: Linköping • F: Jönköping • G: Växjö • H: Kalmar • I: Visby • K: Karlskrona • M: Malmö • N: Halmstad • O: Göteborg • S: Karlstad • T: Örebro • U: Västerås • W: Falun • X: Gävle • Y: Härnösand • Z: Östersund • AC: Umeå •  BD: Luleå | Sveriges flagga |
| Avskaffa | L: Kristianstad • P: Vänersborg • R: Mariestad |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Fiberdosimeter
Eit **dosimeter** er eit instrument som måler kor mykje ein person eller ein lekam er eksponert for noko kring seg - særleg om dette er noko som er farleg når det vert samla opp over tid. Det vanlegaste dosimeteret er strålingsdosimeter som måler eksponeringa for ioniserande stråling, og er særs viktig innan fagfelt som dosimetri og strålevern. 
Andre dosimeter for måling av lyd, ultrafiolett stråling og elektromagnetisk felt.

Galleri
-------

* Russisk dosimeterRussisk dosimeter
* Avlesing av fiberdosimeterAvlesing av fiberdosimeter
* Russisk Sosna radiometer-dosimeterRussisk Sosna radiometer-dosimeter
* Russisk Radex RD1503Russisk Radex RD1503

Sjå òg
------

* Geigerteljar
* Scintillasjonsteljar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dosimeter» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* A photographic list of radiation dosimeters
* Space Radiation Dosimetry: Lessons Learned and Recommendations Arkivert 2017-01-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Legasjonsområdet i Beijing husa utanlandske legasjonar frå 1861 til 1959.
**Legasjon** (via fransk, frå latin *legatus*, 'send, utnemnd') er ein diplomatisk stasjon i ein stat der representanten for ein framand stat, ein minister, har rang under ambassadør. Andre funksjonærar ved legasjonar kan vera legasjonsråd, med rang under etter ministeren, og legasjonssekretær, med rang under legasjonsråden. I dag er legasjonar stort sett avløyst av ambassadar.

Historie
--------

Ved Wien-kongressen i 1814-15 blei det fastlagd eit diplomatisk system med fire rangklassar av diplomatiske sendebod. Etablerte stormakter utveksla ambassadørar, medan andre land utveksla ministrar seg imellom og med stormaktene.
Eit land som USA var ikkje rekna som ei stormakt på byrjinga av 1800-talet, og hadde fram til 1893 ingen ambassadar, berre legasjonar.

Legasjonar gjekk gradvis ut av bruk. Ein oppdatert Wien-konvensjon om diplomatiske rangklassar blei teken i bruk ved SN-konferansen om diplomatisk samband og immunitet i 1961. Denne hadde tre klassar: Ambassadør, sendebod/minister og chargé d'affaires.

Norske utanriksstasjonar danna etter 1905 var legasjoner som gradvis blei oppgraderte til ambassadar. I 1947 hadde Noreg 23 legasjonar og fire ambassadar i utlandet. I 1958 var det ni legasjonar og 23 ambassadar. I 1967 gjekk nemninga «legasjon» heilt ut av bruk i norsk utanriksteneste.

Kjelder
-------

1. ↑  «Utenrikstjenesten (Ambassader, legasjoner og generalkonsulater)»[*daud lenkje*], Forvaltningsdatabasen, Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste.

* «diplomacy», *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.
* «Legasjon: diplomatisk representasjon» (25. august 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 29. juni 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Legasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2014.*
**Arnfinn Engerbakk** (fødd 22. mars 1964) er ein tidlegare fotballspelar frå Trysil.
Han var både forsvars- og midtbanespelar i Kongsvinger IL. I 1987 spelte han 4 landskampar for Noreg.

Karriere
--------

### Klubbspel

Engerbakk var aktiv i Nordre Trysil IL frå 1981. Etter fem sesongar med spel i fjerdedivisjon, melde han overgang til Kongsvinger IL. Han fekk sin fyrstedivisjons-debut 1. mai 1986 som høgreback. Med Kongsvinger kom han og lagkameratane på tredjeplass i 1. divisjon både i hans fyrste og andre sesong. Høgdepunktet kom i 1992, ein sesong laget vart nummer 2 i eliteserien bakom Rosenborg BK. Gjennom tolv sesongar noterte Engerbakk seg for 221 kampar i Kongsvinger-drakta, fleire toppseriekampar enn nokon annan Kongsvinger-spelar. Han la opp i 1997. Frå 1999 til 2002 var han fyrst aktiv på Vinger FK sitt lag på nivå 6 i seriesystemet, og så på andrelaget til Kongsvinger på nivå 4.

### Landslagsspel

Engerbakk spelte fire U21-landskampar. I tida 26. mai til 18. november 1987 deltok han så i fire kvalifiseringskampar til Sommar-OL 1988. Tre av oppgjera enda mållaust, eitt med tap 0–1.

### Merittar

* Sølv i seriemeisterskapen: 1992 med Kongsvinger IL
* Bronse i seriemeisterskapen: 1986 og 1987 med Kongsvinger IL

Kjelder
-------

* Arnfinn Engerbakk, international football player ved eu-football.info
**Bièvre** er ei elv i Île-de-France i Frankrike, som munnar ut i Seinen i Paris. Namnet tyder «bever» på norsk. 

Den noverande leia skal ha vorte endra frå den opphavlege leia for å gje vatn til eit kloster utanfor bymuren til Phillipe-Auguste. Denne omleiinga kan ein sjå på kart over Paris frå 1200-talet. Tidlegare var elva kraftig industrialisert med møller for mange garveri. Dette førte med seg alvorleg forureining, som framleis er eit problem i dag. I dag renn elva i tunnelar under Paris, men ein har tenkt på å om ein skal opne visse delar av elva.

Bièvre har sitt utspring i Guyancourt i departementet Yvelines. Frå her renn elva gjennom følgjande departement og landsbyar: 

* Yvelines: Jouy-en-Josas
* Essonne: Bièvres, Massy
* Hauts-de-Seine: Antony
* Val de Marne: L'Haÿ-les-Roses, Gentilly

Elva renn inn i Paris nær Stade Charléty, og munnar ut i Seinen i Latinarkvarteret nær Île de la Cité.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
Romersk fasces
Politi- og lensmannsetaten i Noreg sitt våpenskjold
**Fasces** er namnet på eit symbol som opphavleg var ein bunt med pinnar eller kjeppar som vart borne under opptog og seremoniar i det gamle Romarriket som teikn på makt. Pinnane var gjerne av bjørk eller alm, bunde saman med eit raudt band og utstyrt med ei øks. Kjeppane symboliserte *retten til å straffe med slag*, medan øksa symboliserte halshogging og dødsstraff. Trass i symbolikken med øksa, kunne ein romersk embedsmann ikkje utan vidare henrette ein romersk borger. Som følje av dette hadde ein fasces som befann seg innanfor bygrensa ikkje ei øks i knippet. Ein diktator måtte likevel ha ei øks i fascesen sin.

Fasces brukes framleis fleire stader som symbol for statleg autoritet og rett til å straffe, ordensmakt og politivesen, men òg for rettferd.

Ordet fasces er ei fleirtalsform av det latinske *fascis* som tyder ei «bunt» eller eit «knippe».

Seinere bruk
------------

Etter at Romarriket braut saman har fasces i mange høve vore nytta av styresmaktene som eit symbol på makt eller som symbol for organisasjoner som såg seg som etterfølgjarar av Romarriket.

I Italia vart fasces symbol for Mussolini sin fascisme, og namnet på rørsla kjem frå fasces. Symbolet finst i mange samanhengar (til dømes på byggverk) frå denne tida

Fasces har ikkje det same dårlege ryet som hakekorset og inngår framleis i dag i forskjellige styresmakters insignier. Dette førekjem ofte i til dømes USA. Jamvel i det heraldiske våpenskjoldet til politiet i Noreg er fasces med som symbol på utøving av makt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Harald Trætteberg ved Riksarkivet om fasces i det norske politisymbolet 1945

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Super Nintendo Entertainment System** (også kjent som **Super NES**, **SNES** eller **Super Nintendo**) er ein 16-bits spelkonsoll som vart lansert i 1990 av Nintendo i Japan, 1991 i Nord-Amerika, 1992 i Europa og Australasia (Oceania), og Sør-Amerika i 1993. 4. juni 1992 vart maskina lansert i Noreg. I Japan og søraust-Asia er systemet kalla **Super Famicom** (スーパーファミコン, ***Super Famicom*** korta **SFC**). I Sør-Korea, er systemet kjent som **Super Comboy** (슈퍼 컴보이) og var distribuert av Hyundai Electronics. Sjølv om dei ulike versjonane i utgangspunktet var like, har regionlåsar i ulike variantar hindra dei ulike versjonane frå å vere kompatible med kvarandre.

Super Nintendo Entertainment System er den andre heimekonsollen til Nintendo, og er etterfylgjaren av Nintendo Entertainment System (NES). Konsollen introduserte avansert grafikk og lydattgjeving samanlikna med andre konsollar på den tida. I tillegg vart det utvikla ei rekkje chipar som utvida kapasiteten på konsollen, noko som hjelpte han å halde seg konkurransedyktig etter lanseringa.

SNES var ein global suksess, og vart den konsollen i den såkalla 16-bit-eraen som selde mest, trass i ein relativt sein start og hard konkurranse frå Mega Drive-konsollen av Sega. SNES har heldt seg populær langt inn i 32-bit-eraen, og held fram med å vere populær blant samlarar, retro-spelarar og til emulering.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Super Nintendo Entertainment System» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Super Nintendo Entertainment System**

| * v
* d
* e
Spelkonsollar frå Nintendo |
| --- |
| Stasjonære | 
* NES
* Super NES
* Nintendo 64
* GameCube
* Wii
* Wii U
* Switch

 |
| Handhaldne | 
* Game & Watch
* Game Boy
* Game Boy Color
* Game Boy Advance (SP
* Micro)
* Nintendo DS (Lite · DSi)
* Nintendo 3DS (2DS · New 3DS · New 2DS XL)
* Switch

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Statue som viser ein fastande buddha.
**Faste** vil seia å avstå frå all eller nokre typar mat ei viss tid, ofte av religiøse grunnar. Fastinga kan til dømes vera meint som ei botsøving eller ei tid for andeleg fornying. Det kan òg finnast ulike reglar og rituale ein følgjer i samband med fasta.

Faste i ulike religionar
------------------------

### Bahai

Ein fastar i nitten dagar, i heile den siste månaden i året, alá. Truande mellom 15 og 70 år som har helse til det fastar ved å avstå frå mat og drikke mellom soloppgang og solnedgang.

### Hinduismen

Ein fastar ut frå ulike tradisjonar, til dømes kvar laurdag eller kvar *ekadasji* (den ellevte dagen i kvar halvmånesyklus). Å fasta kan gå ut på å avstå frå all mat og drikke eller frå visse typar mat, til dømes kjøt, feit eller krydra mat.

### Islam

*Saum* er ei tretti dagar lang faste under ramadan. Alle muslimar skal faste då, bortsett frå dei som av visse oppgjevne grunnar ikkje er i stand til det. Ein avstår frå mat og drikke frå soloppgang til solnedgang.

### Jødedommen

På jom kippur fastar ein, angrar på synder og søker forsoning med Gud.

### Kristendommen

Tradisjonelt er det ei fastetid før påske og jul og på nokre spesielle fastedagar. Særleg dei ortodokse kyrkjene legg stor vekt på fastedagane. Protestantiske kyrkjelydar legg derimot lite vekt på fasta.

Sjå og
------

* Anoreksi
* Sveltestreik

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Faste**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 60°25′32″N 9°28′26″E﻿

Stavkyrkja teikna av Johannes Flintoe i 1819
Portal frå Flå stavkyrkjeFoto: Ukjent/Riksantikvaren

**Flå stavkyrkje** stod på Ve (gnr. 9), på austsida av Hallingdalselva, medan dagens Flå kyrkje vart oppført ved Vold (gnr. 25) på vestsida i 1858.

Det er få skriftlege vitnesbyrd som kan bidra til ei presis datering av stavkyrkja, men Lorentz Dietrichson daterer kyrkja til nokså nær 1200 på grunnlag av ornamentikken. Det synest som om Flå hadde eigen prest og prestegard i mellomalderen, men ein trur at det kan ha vore slutt på dette i seinmellomalderen, sidan presten er nemnd berre ein gong (i 1499) og ikkje med namn. Etter reformasjonen var kyrkja anneks til Nes. Ho vart som andre kyrkjer seld på auksjon i 1723, og ved ei synfaring i 1740 er kyrkja omtala som Wees. Kyrkja kom i kommunal eige i 1816.

Stavkyrkja var opphavleg ei midtmastkyrkje med rektangulært skip og smalare kor med apsis. Ho hadde takryttar på mønet og det gjekk ein svalgang omkring. I 1685 vart apsis, austveggen i koret og svalen rundt desse rivne, og koret vart utvida mot aust. Koret vart rive i 1707, og kyrkja vart ombygd til krosskyrkje og fekk nytt kor. Ny kyrkje vart så oppført på ein ny stad i 1858 på grunn av problem med den gamle kyrkjestaden: Elva grov seg innover på kyrkjegarden og skapte problem i 1665, 1675 og 1685. Den tidlegare kyrkjetomta er pløgd opp til åker.

Berre skipet var i stavverk då kyrkja vart riven, og utsjånad og eigenart er kjende frå oppmålingar og skissar teikna av Georg Bull, som avgrensa seg til denne delen og utelot seinare, sekundære bygningsdelar. Skipet var ca. 6,55 m langt og 5,25 m breitt. Kyrkja skal ha vore særs trang og hadde veggfaste benkar og pulpiturar, ifylgje Bulls oppmåling. Andre detaljar er tolka ut av rekneskapar og synfaringsrapportar.

Gjenstandar frå stavkyrkja
--------------------------

Vestportalen frå stavkyrkja er bevart i Oldsaksamlinga. Portalen føyer seg inn i Sogn-Valdres-tradisjonen og har ranke- og dyreornamentikk. Ei eldre altartavle er tapt, medan eit altarbilete frå 1736 vart overført til den nye kyrkja. Preikestolen og døypefonten er gått tapt. Ein messehakel frå 1653 er å finne i Hallingdal Museum.

Kjelder
-------

* Sigrid og Håkon Christie: Flå kirke i «Norges kirker»
* Jan Brendalsmmo og Jan-Erik G. Eriksson: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Buskerud fylke (Riksantikvaren, 2015), s. 21.
* Lorentz Dietrichson (1892). «Flaa kirke». *De norske stavkirker: Studier over deres system, oprindelse og historiske udvikling. Et bidrag til Norges middelalderske bygningskunsts historie*. Kristiania: Cammermeyer. s. 404–406.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Flå stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Arkivverket: Prestegjeld og sogn i Buskerud

Fotnotar
--------

1. ↑  Diplomatarium Norvegicum XV:125
2. ↑  Brendalsmo & Eriksson, s. 21.
3. ↑  Norges kirker, hvis skildring også ligger til grunn for bygningsbeskrivelsen.
Ei **legering** er ein kombinasjon av to eller fleire grunnstoff der minst eit skal vera eit metall. Legeringar har metalliske eigenskapar. Ei legering av to grunnstoff vert kalla ei binær legering, er det tre grunnstoff vert ho kalla ternær og med fire kvarternær. Legeringar er vanlegvis utvikla for å få fram eigenskapar som er gunstigare enn i grunnstoffa. Til dømes er stål sterkare enn jern, medan messing er meir slitesterkt enn kopar og har finare glans enn sink.

Medan reine metall vil ha eit klart definert smeltepunkt, vil legeringar vanlegvis ha eit smelteområde der materialet er ei blanding av fast og flytande fase. Temperaturen der smeltinga startar vert kalla solidus og temperaturen der smeltinga er komplett vert kalla liquidus. I nokre tilfelle kan ein ha legeringar med eit definert smeltepunkt, desse vert kalla eutektiske.

I enkelte tilfelle har ein eigne namn på legeringar, slik som for amalgam, messing eller bronse. I andre tilfelle vil grunnmaterialet vera utgangspunkt for namnet, ein snakkar da om aluminiumlegeringar, sinklegeringar eller magnesiumlegeringar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Kart over Sentral- og Aust-Afrika i 1898 med Fashoda avmerkt. Dei britiske koloniane er farga i raudt og dei franske i blått. Sudan (i brunt) kom under kontroll av britiske styrkar frå om lag 2. september dette året.
**Fashoda-striden** var ein fransk-britisk konflikt i Afrika som tok til i 1898. Etter madhistoppreisten trengde britiske troppestyrkar under leiing av Herbert Kitchener på denne tida sørover for å ta Sudan attende. På same tid kom ein fransk styrke under leiing av Jean-Baptiste Marchand austover frå dei franske områda i vest. I 1898 møtte dei to styrkane kvarandre ved Fashoda (no Kodok). I tida som fylgde kom det til ei farleg krise mellom dei to stormaktene, men til slutt vart konflikten løyst slik at ein i 1899 vart samde om at Storbritannia skulle rå over Aust-Afrika og Nilvassdraget, medan Frankrike skulle rå over Vest-Afrika og Kongovassdraget. Denne avtalen var ein viktig føresetnad for den fransk-britiske venskapen i dei neste tiåra. 

I dag blir nemninga Fashoda-kompleks eller Fashoda-symptom nytta om ein ambisiøs eller ovmodig fransk politikk på det afrikanske kontinentet.

Kjelder
-------

* Helland, A. H. (1952). Fashoda-striden. I *Norsk allkunnebok. IV. bandet* (s. 219). Oslo: Fonna Forlag.

Fotnotar
--------

1. ↑  Tvedt, K.A. (7. februar 2019). Fashoda. I *Store norske leksikon*. Henta 1. april 2020.
Fastelavnopptog i Danmark på 1800-talet.
Fastelavn feira med karneval i Rio de Janeiro. Foto: Sergio Luiz

**Fastelavn** (frå mellomplattysk *vastel-avent*, eigentleg 'fasteaftan') er dei tre dagane før faste i nordeuropeisk tradisjon.

Tidlegare vart nemninga brukt på kvelden før fasta, som byrjar oskeonsdag. Deretter vart ho utvida til å omfatte heile fastelavnssøndag, blåmåndag og feittysdag.

I mange land brukar dei ordet karneval på tida før faste. I Noreg vil dei fleste likevel vise til utkledingsfestar, ein av skikkane knytt til fastelavn, når dei seier «karneval».

Fastelavnssøndag vil alltid falle på ein søndag 49 dagar (7 veker) før 1. påskedag, det vil seia i tidsrommet 1. februar til 7. mars, eller i skotår 2. februar til 7. mars.

| År | Dato for fastelavn |
| --- | --- |
| 2022 | søndag 27. februar |
| 2023 | søndag 19. februar |
| 2024 | søndag 11. februar |
| 2025 | søndag 2. mars |

Heidenske skikkar
-----------------

Fleire heidenske skikkar vart tekne med i fastelavnsfeiringa. Desse skikkane spelte på overgangen frå vinter til vår. Best bevart er fastelavnsriset, som vart bruka som ein fruktbarheitsvekkar. Både jorda framom plogen, tre, dyr og kvinnene i familien fekk seg ein runde med riset.

Andre skikkar var utkledningsleikar, våpenkampar, brenning av rituelle bål, og det noko sære med å spenne *nakne jomfruer* framom plogen.

Fastelavn i dag
---------------

Fastelavn blir ofte forbunde med karneval, både i Noreg og i utlandet. Her heime er det gjerne ungane som kler seg ut. Nokre av dei mest kjende karnevala utanlands finst i Rio de Janeiro, New Orleans, Venezia og Luzern.

Det er vanleg å plukke inn bjørkegreiner og laga fastelavnsris. Typisk kosemat under fastelavn er fastelavnsbollar og berlinerbollar.

Sjå òg
------

* Heilagdagar i Noreg med dato for rørlege heilagdagar.

Kjelder
-------

1. ↑  «fastelavn» i Nynorskordboka.
2. ↑  Dybdahl, Audun (19. juni 2018). «Fastelavn». *Store norske leksikon*. Henta 3. mars 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fastelavn**

|  |
| --- |
| 
**Fastelavn*** Fastelavnssøndag
* Blåmåndag
* Feitetysdag

**Faste*** Oskeonsdag
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Guri Dyrendahl** (fødd 19. juni 1929 i Oslo, daud 8. april 2004 i Lørenskog) var ein norsk forskar som i 1990 vart tildelt St. Olavs Orden for arbeidet sitt for funksjonshemma. 

Dyrendahl tok eksamen i sosialmedisin på Noregs kommunal- og sosialhøgskule i 1954. Ho arbeidde deretter som sosionom ved Attføringsinstituttet i Oslo, Rikshospitalet og i Helsedirektoratet. Frå 1972 til 1978 var ho lektor ved Diakonhjemmets sosialskule. Ho arbeidde òg i FFO og Rådet for sosialarbeidarutdanning. Frå 1988 var ho forskar ved Noregs Byggforskningsinsitutt. Ho var òg engasjert i Norsk Forbund for Utviklingshemmede og var medlem av fleire statlege råd og komitear.

Etter at ho døydde i 2004 vart det oppretta eit fond til minnet hennar. Stiftingar «Guri Dyrendahls minne» skal dela ut støtte til ferie for utviklingshemma i Lørenskog, kommunen som Dyrendal flytta til i 1962. Ho vart sjølv rørslehemma som 14-åring og sat i rullestol resten av livet. Ho kjempa for svake grupper og var kommunepolitikar for Arbeidarpartiet i Lørenskog.

Bibliografi
-----------

* *Rettigheter for funksjonshemmede*, 1997. ISBN 9788200216773
* *Intellectual disabilities in the Nordic welfare states – policies and everyday life*, 1996. Med Jan Tøssebro og Anders Gustavsson ISBN 8276340555
* *Slik bor de nå : boforhold for mennesker med psykisk utviklingshemming*, 1992. Med Rolv Lian. ISBN 82-536-0392-4

Kjelder
-------

1. ↑  Torstein Davidsen: *Deler ut feriestøtte.* Artikkel i Romerikes Blad 8. april 2005

* *Denne artikkelen bygger på «Guri Dyrendahl» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Super Paper Mario** (スーパーペーパーマリオ, ***Super Paper Mario***) er eit plattform/rollespel utvikla av Intelligent Systems og utgjeve av Nintendo for Wii. Det vart gjeve ut i Nord-Amerika og Japan i april 2007, og i Europa og Australia i september same året. Spelet er det tredje i Paper Mario-serien. Til skilnad frå dei tidlegare spela i *Paper Mario*-serien kombinerer *Super Paper Mario* plattformspel-element frå Super Mario Bros.-spela og nokre rollespel-element frå *Paper Mario*-spela.

*Super Paper Mario* var opphavleg utvikla som eit Nintendo GameCube-spel, men vart flytta over til Wii.

Oppsett
-------

*Super Paper Mario* er i hovudsak eit plattformspel med rollespel-element. Spelaren styrer Mario gjennom ei rekkje nivå der ein kan utforske varierande område, slåst mot fiendar, og løyse gåter. Spelet er delt inn i 32 nivå som er fordelte på 8 kapittel, der kvart kapittel finn stad i eit særmerkt område eller «dimensjon». Hovudmålet i spelet er å finna åtte «reine hjarto», eit i kvart kapittel, som blir brukte til å opna nye område i spelet. Alle områda i spelet er knytte til ein sentral by der Mario startar i spelet.

Brorparten av *Super Paper Mario* er i 2D. Tidleg i spelet får Mario ei evne som gjer at han kan vri perspektivet om til 3D, som lèt han takle utfordringar på nye vis. Ved å vri om perspektivet kan spelaren til dømes finna ein veg rundt hinder som ikkje kunne bli passerte i 2D-perspektiv, eller få auge på skjulte ting eller landskap. Om Mario vandrar rundt i 3D-perspektiv for lenge vil helsa hans gradvis bli redusert.

Spelet bruker eit poengsystem. Ein haustar inn poeng ved å nedkjempa fiendar og å bruka utstyr. Dette systemet fungerer også som erfaringspoeng-system for spelaren, der ein kan gjera figuren sin sterkare om ein vinn nok poeng. Figuren blir sterkare både offensivt og defensivt etter kvart som erfaringsnivået aukar; som ved å få seg kraftigare åtak eller betre motstand mot skade frå fiendar og farlege objekt. Om hjarte-poenga (HP) når null grunna for mykje skade vil spelet enda, og spelaren kan halda fram frå det siste punktet spelet vart lagra. Nokre ting, som soppar, kan bli brukte til å halda helsa til figuren ved like.

I tillegg til Mario, kan spelaren få kontrollera prinsesse Peach, Bowser og Luigi etter kvart som ein kjem vidare i spelet. Figurane skil seg frå kvarandre med særeigne eigenskapar; Peach kan flyta i lufta med ein paraply, Bowser kan spy eld, og Luigi kan hoppa ekstra høgt. Det er berre Mario som kan snu perspektivet om til 3D.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Super Paper Mario» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Super Paper Mario på Nintendo.no

| * v
* d
* e
Mario-rollespel |
| --- |
| *Paper Mario*-serien | *Paper Mario* • *The Thousand-Year Door* • *Super Paper Mario* • *Sticker Star* • *Color Splash* |
| *Mario & Luigi*-serien | *Superstar Saga* • *Partners in Time* • *Bowser's Inside Story* • *Dream Team Bros.* • *Paper Jam Bros.* |
| Andre spel | *Super Mario RPG* • *Mario + Rabbids Kingdom Battle* |
| **Inishmore****Lokalt namn: Inis Mór** |
| --- |
| East Beach på InishmoreEast Beach på Inishmore |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Galway Bay |
| **Koordinatar** | 53°07′25″N 9°43′39″W﻿Koordinatar: 53°07′25″N 9°43′39″W﻿ |
| **Øygruppe** | Aranøyane

 |
| **Areal** | 30 km² km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Irland |
| **Grevskap** | Galway |
| **Største busetnad** | Cill Rónáin (270 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 824 (2006)
 |

**Inishmore** (irsk *Inis Mór* eller *Árainn Mhór*) er ei øy i Galway Bay i Republikken Irland og er den største av dei tre Aranøyane med eit areal på 30 km².
Fram til 1900-talet vart øya kalla *Aranmore* eller *Árainn Mhór* («Store Aran»), men sidan det alt eksisterte ei øy med namnet Arranmore i County Donegal endra engelske landmålarar på midten av 1800-talet namnet på øya for å unngå forvirring. 

Øya er kjend for sin sterke irske kultur, der øybuarane har irsk som morsmål, og for dei mange førkristne og gamle kristne stadane, som Dún Aengus, «det flottaste barbariske monumentet i Europa»

Inishmore-krossen
Inis Mór er ein stor turistdestinasjon. Private minibussar, hestevogner og syklar er dei beste måtane å kome seg rundt til dei mange landemerka om sommaren. Den største landsbyen på øya er Cill Rónáin.

Inishmore var fødestaden til forfattaren Liam O'Flaherty og barndommen hans går mykje igjen i forfattarskapet hans.

Kjelder
-------

1. ↑  *George Petrie*, arkivert frå originalen 2. mars 2012, henta 15. oktober 2007

* *Denne artikkelen bygger på «Inishmore» frå Wikipedia på engelsk, den 15. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Inishmore**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |