recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Kongepingvin** |
| Kongepingvinar på Sør-Georgia. Foto: Samuel BlancKongepingvinar på Sør-Georgia. Foto: Samuel Blanc |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Kongepingvin Utbreiinga av Kongepingvin |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sphenisciformes |
| **Familie:** | Pingvinar Spheniscidae |
| **Slekt:** | *Aptenodytes* |
| **Art:** | **Kongepingvin** *A. patagonicus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Aptenodytes patagonicus***J. F. Miller, 1778 |

 *Aptenodytes patagonicus*
**Kongepingvin** *(Aptenodytes patagonicus)* er den nest-største av alle pingvinartar. Berre keisarpingvinen på Antarktis er større. Desse to artane er dei einaste artane i familien *Aptenodytes*. Kongepingvinen vart skildra av engelskmannen John Frederick Miller i Patagonia i 1778.

Skildring
---------

Pingvinane kan bli opptil 90 cm høge og vega opp til 16 kg. Hannane er noko større enn hoene. Fjørdrakta er sølvgrå på ryggen, hovudet er svartbrunt med gylne flekker ved øyra. Føda er stort sett fisk og små blekksprutar. Ville kongepingvinar kan bli 15 til 20 år gamle.

Kongepingvinane er seriemonogame, og legg vanlegvis egg éin gong i året. Dei legg eitt egg, og på same måten som keisarpingvinen vekslar foreldra mellom kven som skal ruga på egget og kven som skal skaffa mat. Skifta er på 6 til 18 dagar. Sjølve rugetida varer om lag 55 dagar før ungen kjem ut. Også etter klekkinga vekslar foreldra på å skaffa mat og varma og passa ungen. Når ungen er litt større, blir han sett i ei gruppe med mange pingvinungar, ein såkalla *crèche*.

Leveområde
----------

Pingvinen vart delt inn i to underartar av Gregory Mathews i 1911. Forskarane reknar med desse underartane enno i dag, og artane lever på fråskilte område. *Aptenodytes patagonicus patagonicus* hekkar på Sør-Georgia, Eldlandet og Falklandsøyane. Den andre underarten, *Aptenodytes patagonicus halli* hekkar på Kerguelen, Crozetøyane, Prince Edwardøyane, Heard- og McDonald-øyane og Macquarieøya. Til saman finst det over 2 millionar par kongepingvinar, og bestanden aukar.

I 1936 forsøkte ein å sleppa ut kongepingvinar i Gjesvær i Finnmark og på Røst i Lofoten. Pingvinar vart framleis sett her i 1940-åra, men sidan 1949 har ingen vorte sett.
Kongepingvinane finst også i dyrehagar. 

Kongepingvinen Nils Olav lever i Edinburgh Zoo og er æresobert og maskot i Hans Majestet Kongens Garde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «King Penguin» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2012.*
**Operasjonsanalyse** er ein vitskapleg metode som vert nytta for å gje ein kvantitativ basis for avgjersler. Operasjonsanalyse oppstod først i Storbritannia under andre verdskrigen. Ein organiserte vitskapsfolk med utdanning frå fleire naturvitskaplege område i mindre grupper innanfor militære stabar for å analysere militære operasjonar for å finne den mest effektive bruken av tilgjengelege ressursar. Dette vart dei første operasjonsanalysegruppene og var viktige for utfallet av slaget om Storbritannia og slaget om Nord-Atlanteren. Det vart òg danna slike grupper i USA. 

Sidan operasjonsanalysen hadde stor suksess under krigen, vart teknikkane og metodane raskt teken i bruk i det sivile livet, både innanfor næringslivet og offentleg administrasjon. I dag har nesten alle store industriføretak eigne operasjonsanalysegrupper. 

Operasjonsanalysen nyttar kjende vitskaplege metodar og hjelpemiddel for å løyse spesifikke problem. Sannsynsrekning, statistikk og programmeringsmetodar er viktige element saman med teoriar og metodar som er utvikla for å løyse kø-, lager- og allokeringsproblem.

Kjelder
-------

* operasjonsanalyse. (2012-01-16) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Vansbro kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til fem andre kommunar i Dalarnas län, Mora kommun i nord, Leksands kommun i nordaust, Gagnefs kommun i aust, Ludvika kommun i sør og Malung-Sälens kommun i vest. I tillegg grensar han til Filipstads kommun i Värmlands län i sørvest. Administrasjonssenteret i kommunen er Vansbro.

Vansbro kommun har eit kupert og skogkledd landskap med mykje myrmark. Västerdalälven renn gjennom kommunen, som er ein jord- og skogbrukskommune.

Administrativ historikk
-----------------------

Dei tre kommunane Järna, Nås og Äppelbo vart ikkje påverka av den fyrste landsomfattande kommunereforma i 1952, men heldt i staden fram som eigne kommunar til den andre kommunereforma i 1971. Då vart dei slått saman til Vansbro kommun, med namn etter administrasjonssenteret Vansbro (som var *municipalsamhälle* frå 1911 til 1960).

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På blå bakgrunn, ei øks og eit sverd i kross, med eit jernmerke i den øvre krossvinkelen, alt i gull.*.

Alle dei tre tidlegare einingane som i 1971 oppretta kommunen hadde, som mange andre i Dalarna, eigne heraldiske våpen. Ein valde i byrjinga å bruke alle tre med eit blått band som bakgrunn. I 1986 vart det noverande våpenet registrert i Patent- och registreringsverket. Det inneheld element frå alle dei tre tidlegare våpena.

* Våpenet til Äppelbo landskommun.Våpenet til Äppelbo *landskommun*.

Tettstader
----------

Det er fire tettstader i Vansbro kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Vansbro** | 2 030 |
| 2. | Järna | 1 429 |
| 3. | Nås | 455 |
| 4. | Äppelbo | 261 |

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Vansbro kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Vansbro – kommune» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*I blått fält en yxa och ett svärd i kors, i övre korsvinkeln åtföljda av ett järnmärke, allt av guld.*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Dalarnas län i Sverige |
| --- |
|  | Avesta • Borlänge • Falun • Gagnef • Hedemora • Leksand • Ludvika • Malung-Sälen • Mora • Orsa • Rättvik • Smedjebacken • Säter • Vansbro • Älvdalen |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Våpenskjoldet til Lusignan-kongane av Kypros.
Mellomalderfort i Pafos på Kypros.
**Kongeriket Kypros** (gresk *Βασίλειον τῆς Κύπρου*) var eit krossfarar-kongerike på øya Kypros i seinmellomalderen.

Øya vart erobra frå Isak Komnenos, ein lokal guvernør og herskar. Han hadde utropa seg sjølv som keisar av det bysantinske riket. I 1191 vart han sigra over av kong Rikard I av England, i løpet av det tredje krosstoget. Rikard selde så øya til Tempelriddarordenen, som i sin tur selde vidare til Guy de Lusignan i 1192. Rikard sitt krosstog hadde slege feil, og Guy vart avsett frå Kongedømet Jerusalem. Broren og etterfylgjaren Amalrik I av Kypros, fekk tildelt kongekrona og kongetittelen av keisar Henrik VI av Det tysk-romerske riket. Ein liten minoritet av romersk-katolske budde mest i byar ved kysten. Døme på ein slik by var Famagusta, men òg i innlandsbyen og den tradisjonelle hovudstaden Nikosia (Levkosía). Romersk-katolikkane hadde styringsmakta, medan greske innbyggjarar budde mest på landsbygda. Slik var maktstrukturen mykje lik Kongedømet Jerusalem.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kingdom of Cyprus» frå Wikipedia på engelsk, den 28. august 2006.*
**Ave Maria** eller **Ver helsa, Maria**, òg kalla «Englehelsinga», er ei katolsk bøn retta til Jomfru Maria. 

Dei første fire linene er henta frå engelen Gabriels helsing til Maria i *Evangeliet etter Lukas*. Dei tre siste linene er ei bøn om Marias forbøn. Bøna vert bruka både for seg sjølv og i kombinasjon med andre bøner, og er den mest framtredande delen av rosenkransbøna. Ave Maria er òg sentral i angelusbøna. 

Bøna fekk ei sterk stilling i seinmellomalderen. Ho vart sungen fleirstemmig, som regel til ein gregoriansk melodi, alt på 1100-talet. I romantikken fekk ho ny aktualitet, mange komponistar har tonsett songen, spesielt kjende er Franz Schuberts opus 52/6 og Charles Gounods «Méditation», ein tilkomponert melodi over Bachs «Preludium nr. 1» (1722). I den katolske salmeboka *Lov Herren* er ho teken med på nr. 755 med tone av Kirsten H. Jørgensen.

Teksten
-------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Nynorsk tekst:**
Ver helsa, Maria, du som har fått nåde,
Herren er med deg.
Velsigna er du mellom kvinner,
og velsigna er ditt livs frukt, Jesus.
Heilage Maria, Guds mor,
be for oss syndarar,
no og i vår dødstime.
Amen. | **Bokmålstekst:**
Hill deg, Maria, full av nåde,
Herren er med deg,
velsignet er du iblant kvinner,
og velsignet er ditt livs frukt, Jesus.
Hellige Maria, Guds mor,
be for oss syndere,
nå og i vår dødstime.
Amen. | **Latinsk tekst:**
Ave Maria, gratia plena
Dominus tecum, benedicta tu
In mulieribus et benedictus
Fructus ventris tui Iesus.
Sancta Maria, Mater Dei,
Ora pro nobis peccatoribus,
Nunc et in hora mortis nostrae.
Amen. |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hill deg, Maria» frå Wikipedia på bokmål, den 18. januar 2009.*

1. ↑  Luk. 1, 42ff
2. ↑  *Cappelens musikkleksikon* 1978
3. ↑  *Lov Herren Katolsk salmebok* St. Olav forlag Oslo 2000 ISBN 82-7024-117-2
Grotta i Le Moustier i Dordogne som gav kulturgruppa namnet sitt.
**Moustérienkulturen** er eit arkeologisk namn på ein stil av hovudsakleg flintreiskap som primært er knytt til *Homo neanderthalensis* og er datert til den miderste delen av paleolitikum (eldre steinalder).

Han er kalla opp etter hola Le Moustier i regionen Dordogne i Frankrike. Liknande flintreiskapar frå tida etter istida er funne over heile Europa, Vesleasia og Nord-Afrika.

Kjenneteikn og leivningar
-------------------------

Moustérien-reiskapar som er funne i Europa er laga av neandertalarar for mellom 300 000 og 30 000 år sidan. I Nord-Afrika og Vesle-Asia vart dei òg laga av anatomisk moderne menneske. I Levanten er det til dømes ikkje mogeleg å skilje mellom slike reiskap som er laga av høvesvis moderne menneske og neandertalarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Moustérienkulturen» frå Wikipedia på bokmål, den 1. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Shea, J. J. 2003: Neandertals, competition and the origin of modern human behaviour in the Levant, *Evolutionary Anthropology*, 12:173-187.
**Torstein Dahle** (fødd 14. september 1960) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Bergen som vart norsk meister i tresteghopp i 1981, 1984 og 1985. Han var medlem i Fana Idrettslag til 1983, sidan representerte han IL i BUL.

Karriere
--------

Dahle hoppa personbeste 15,34 meter i 1981-sesongen, året då han også vann sitt fyrste NM-gull. Dei neste to åra forbetra han sitt personbeste tresteghopp til høvesvis 15,60 m i 1982 og 15,97 m i 1983, begge resultata var norske årsbeste. Den 19. juni 1985 i svenske Växjö sette Dahle personleg rekord med 16,20 meter, han vart då den fjerde nordmannen som hoppa over 16 meter i øvinga. Under NM i friidrett 1985 landa han på 16,38 m, men grunna for sterk medvind fekk han ikkje godkjent sitt livs lengste tresteghopp som personbeste.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1981 i Haugesund: Gullmedalje
* 1982 i Porsgrunn: Sølvmedalje
* 1983 i Trondheim: Sølvmedalje
* 1984 i Øvre Årdal: Gullmedalje
* 1985 i Bærum: Gullmedalje
* 1986 i Sandnes: Sølvmedalje
* 1987 i Nesbyen: Sølvmedalje

Kjelder
-------

* Torstein Dahle i friidrett.no
* Torstein Dahle i «Bergens Arbeiderblad». 21. juni 1985. s. 11.
**Ilmen** (russisk Ильмень) er ein historisk viktig innsjø i Novgorod oblast i Russland, som tidlegare var ein viktig del av handelsruta frå væringane til grekarane. Byen Novgorod ligg seks kilometer nedanfor utsiget til innsjøen. 

Elvene som renn inn i og ut av Il’men’.
Han har eit gjennomsnittleg overflateareal på 982 km² (kan variere frå 733 til 2090 km² avhengig av vassnivået). Innsjøen får vatn frå 52 elvar og dei fire største er Msta, Pola, Lovat, Sjelon og har eitt utsig, Volkhov som munnar ut i Ladoga og vidare via Neva til Finskebukta. 

Vassnivået vert regulert av Volkhov vasskraftverk i elva Volkhov. I juli har innsjøen ein temperatur på 19-20 °C og badesesongen varer om lag 90 dagar. Det går skipsruter frå Novgorod til Staraja Russa og frå Novgorod til Sjimsk.

Ordsoge
-------

Namnet *Il’men’* er av austersjøfinsk opphav, som mange elve- og innsjønamn i mellom det austersjøfinske og mordvinske området. Det moderne finske namnet på sjøen er *Ilmajärvi*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Ilmen» frå Wikipedia på engelsk, den 28. august 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC

 |
**Ilona Bruzsenyák** (fødd 14. september 1950) er ein ungarsk tidlegare friidrettsutøvar som vart europameister i lengdehopp i 1974.

Aktiv
-----

I 1971 i Budapest presterte Bruzsenyák ein femkamp som gav henne sterke 4897 poeng, men ho deltok likevel ikkje i femkampen under EM i friidrett 1971 i Helsingfors. Ho sprang derimot ein av etappane for Ungarns lag som vart nummer fem i 4x100 m stafett. Under dei olympiske leikane i München i 1972 oppnådde ho 4419 poeng i femkampen og vart nummer åtte, medan ho i lengdehopp kom på tiandeplass med 6,39 meter.

Høgdepunktet for Bruzsenyák kom i europameisterskapen 1974 i Roma. Her vann ho lengdehopptevlinga på ungarsk rekord, 6,65 meter, fem centimeter lengre det det sølvmedaljøren Eva Šuranová frå Tsjekkoslovakia oppnådde. I femkampen vart Bruzsenyák nummer seks med 4399 poeng.

Ho deltok i sommarleikane i Montreal i 1976 og vart nummer 16 i femkamp og utslått i lengdekvalifiseringa.

Kjelder
-------


* «Ilona Bruzsenyák» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 2. desember 2016. Henta 11. februar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Ilona Bruzsenyák» frå Wikipedia på tysk, den 30. august 2014.*
Konvektiv nedbør
**Konvektiv nedbør** er ein sort nedbør som ofte fører med seg tore og lyn.

Dersom bakken blir oppvarma blir også lufta rundt oppvarma. Den varme lufta stig til vêrs. Denne lufta inneheld fukt på grunn av fordamping frå opent vatn og plantedekket. Når lufta stig opp der det er kaldare, kondenserer ho og det blir danna haugskyer (kumulusskyer). Skya sluttar ikkje å vekse før temperaturen i skya og lufta rundt er jamna ut. Inne i desse skyene er det sterk vind oppover. Vassdropar frys til ispartiklar som kan løftast opp til store høgder av vinden inne i skyene, og «ambolten» på toppen av desse skyene er ispartiklar som blæs bort. Dersom eit slikt byevêr kjem mot ein, vil ein først merke ein sterk vind. Det er fordi ved utkanten av desse skyene er det stor fallvind. Etter vindgufset kjem kraftig nedbør. 

Når store partiklar fell og mindre partiklar svever eller stig, vil det bli danna elektrisk ladning. Dette fører til at ulike delar av skya har ulik ladning. Dei elektriske ladningane blir utlada i form av lys og lyd, som er tore og lyn. Lyden kjem av at lufta omkring lynet plutseleg utvidar seg på grunn av varmen.
Adam Weishaupt
**Illuminatar** (tyder 'dei opplyste') viser til fleire europeiske sekter frå 1500– til 1700-talet som meinte dei hadde eit særskilt forhold til guddommen. Den best kjende er Illuminat-ordenen, som blei stifta i Bayern i 1776 av Adam Weishaupt. Denne var organisert etter jesuittisk mønster og skulle erstatta frimureri. Ordenen bygde på engelsk deisme og opplysingsfilosofi, og hadde som mål å gjera dygd og fornuft til styrande element i verda. Ei anna rørsle var spanske *alumbrados*. På engelsk er rørsla kjend som *Illuminati*, og er særleg under dette namnet kjend frå populærkultur og konspirasjonsteoriar.

Illuminat-ordenen fekk stor utbreiing i Mellom-Europa, mellom anna var Johann Gottfried Herder og Johann Wolfgang von Goethe medlemmer. I 1785 blei ordenen forboden i Bayern. Han blei nystifta 1896 og gjort internasjonal i 1925.

I populærkultur
---------------

Konspirasjonsteoriar kring Illuminatus-ordenen har blomstra sidan byrjinga av 1800-talet, og finst også refererert i bøker, film, musikk og liknande. Nokre eksempel er

* *Illuminatus!-trilogien* av Robert Shea og Robert Anton Wilson frå 1970-talet. Desse tre science fiction-bøkene er blitt kultklassikarar og framstiller ordenens kamp om verden.
* I *Engler og demoner* (2000) av Dan Brown har Illuminat-ordenen ei svært viktig rolle i plottet.
* Filmen *Eyes Wide Shut* av Stanley Kubrick refererer til ordenen.
* Rapparen 2pac gav ut eit album kalla *The Don Killuminati: The 7 Day Theory*.

Kjelder
-------

* illuminater (27.02.2013) i *Store norske leksikon*.

* *Denne artikkelen bygger på «Illuminatus-ordenen» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juni 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC

 |
**Konvektiv tilgjengeleg potensiell energi** (**CAPE**, convective available potential energy) er eit uttrykk brukt innan meteorologi for energimengda ein luftpakke ville hatt om den blei løfta til ei viss høgd i atmosfæren. CAPE blir målt i joule per kilogram luft (J/kg). Alle verdiar større enn 0 J/kg indikerer instabilitet og at utviklinga av torevêr er mogeleg. 

Torevêr oppstår når luftpakkar blir løfta vertikalt. Atmosfæren er varm ved overflata, men blir gradvis kaldare med høgda. Når luftpakkar blir avkjølt seinare enn i omgivnadane rundt, vil den bli varmare og få mindre tettleik enn omgivnadane. Pakken vil då fortsette å stige gjennom atmosfæren så lenge omgivnadane er kaldare enn luftpakken. 

I ekstreme tilfelle med kraftig uvêr kan CAPE-verdiane komme over 5000 J/kg. To timar før Oklahoma vart ramma av ein kraftig tornado i mai 1999, vart CAPE-verdiane over Oklahoma City målt til 5885 J/kg. Eit par timar seinare raste ein F5 tornado dei sørlege forstadane av byen. 

Uvêr og tornadoar kan derimot oppstå i område med mykje lågare CAPE-verdiar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ei kort skildring av CAPE Arkivert 2009-04-08 ved Wayback Machine.
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Illuge Bryndølaskald** (norrønt: *Illugi Bryndælaskáld*) var ein islandsk skald som levde på byrjinga av 1000-talet.

Ikkje noko om livet til denne skalden er kjent. Ein gissar på at han har fått tilnamnet sitt fordi han dikta om bryndølane, eller kanskje var han frå Brynjudalur, ei lita grend sør-vest på Island.

Desse dikta av Illuge, er kjende:

Dikt om Harald Hardråde
Lausavise
I *Skaldatal* er han ført opp som skald hos kong Harald Hardråde (1015-1066), og versa han dikta om denne kongen, handlar ferdene hans austanfor (*austrfǫr*), i Frankrike (*Frakka*) og i landa i sør (*sunnlǫnd*).

Referansar
----------

1. ↑  Dikt om Harald Hardråde (Skaldic Project)
2. ↑  Lausavise (Skaldic Project)
3. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finnur Jónsson (1910). *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie* **1**. København: G.E.C. Gads Forlag. s. 621.
* Bjarne Fidjestøl (1982). *Det norrøne fyrstediktet*. Øvre Ervik: Alvheim & Eide. ISBN 8290359071.
**United States Antarctic Program** (eller **USAP**; tidlegare kalla **United States Antarctic Research Program** eller **USARP** og **United States Antarctic Service** eller **USAS**) er ein offentleg amerikansk organisasjon som koordinerer forsking og bistand for forskningsorganisasjonane i Antarktis.

United States Antarctic Program vart skipa av det amerikanske National Science Foundation si polaravdeling og yter bistand til forsking som berre kan utførast frå Antarktis eller som er best eigna til å bli utført derfrå.

I dag har organisasjonen ansvaret for tre heilårlege forskingsstasjonar i Antarktis; McMurdo Station, Amundsen-Scott South Pole Station og Palmar Station. I tillegg kjem fleire sesongstasjonar og marinefartøy som seglar i antarktiske farvatn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «United States Antarctic Program» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) United States Antarctic Program

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Leinste Bay på Jomfruøyane.
**Jomfruøyane** er ei øygruppe i det karibiske havet som i dag er delt i to territorium; dei amerikanske Jomfruøyane og dei britiske Jomfruøyane.

Historie
--------

Jomfruøyane var opphavleg busette av guanajatabeyar, karibar og arawakar. Dei blei oppdaga av Christopher Columbus på den andre Amerikareisa hans, i 1493, og kalla *Santa Ursula y las Once Mil Virgines*  etter den heilage Ursula og jomfrufølgjet hennar. Namnet blei forkorta til *Las Virgines*.

I løpet av dei neste tre hundre åra hadde ulike europeiske makter herredøme over øyar i øygruppa, mellom anna Spania, England, Nederland, Frankrike, Danmark og Maltesarordenen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Virgin Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Jomfruøyane**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Hovudskallar frå nokre av offera for Raude Khmer-regimet.
**Raude Khmer**, offisielt *Kampucheas Kommunistiske Parti*, seinare *Partiet for Demokratisk Kampuchea*) var det kommunistiske partiet som styrte Kambodsja frå 1975 til 1979. Det er særleg hugsa for det folkemordet det sette i gang, der kanskje så mykje som ca. to millionar av dei om lag åtte millionane i landet døydde. Leiaren var Pol Pot.

Da dei hadde makta, sette Raude Khmer i gang eit yttarleggåande program for å isolere landet frå utanlandsk innverknad, stengje skular, sjukehus og fabrikkar, avskaffe bankvesenet, finansvesenet og pengane, forby alle religionar, konfiskere all privat eigedom og tvangsflytte folk frå byane til kollektivbruk på landsbygda der tvangsarbeid var utbreidd. Føremålet med denne politikken var å omforme kambodsjanarane til «nye menneske» gjennom jordbruksarbeid. Politikken medførte svært omfattande dødstal ved avrettingar, overarbeid, sjukdom og svolt. 

Der store mengder menneske vart drepne og lagde i massegraver av Raude Khmer-regimet, kallar ein det sidan *Dødsmarkene* (engelsk *The Killing Fields*, som òg er tittelen på ein film om dette frå 1984). 

Regimet vart avsett og folkemordet stansa ved hjelp av vietnamesiske troppar.

Leiarane i det norske partiet AKP støtta Raude Khmer-regimet.

Kjelder
-------


* Nik. Brandal i Syn og Segn nr 3 2007

---

* «Khmer Rouge» på Wikipedia på engelsk
* «Campucheas Kommunistiske Parti» på Wikipedia på bokmål


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Vincenzo Catena** (ca. 1470–1531) var ein italiensk målar, truleg fødd i Venezia, der han døydde.

Liv og gjerning
---------------

'Helgenen Jeronimus i studierommet'
'Maria møy med barnet og Johannes døyparen og Josef', 1523-27
Catena tidlegaste bilete syner slektskap med verk av Antonello da Messina, Cima da Conegliano og Benedetto Diana. Han utvikla etter kvart sin eigen stil gjennom samverknad med verk av Giovanni Bellini og framfor alt av Giorgione.

Catena må tidleg ha fått eit framifrå ry, ettersom han allereie i sine yngre år fekk bestillingar frå dogen Leonardo Loredan. Innom kort tid vart han ein rik mann med mange oppdrag. Ei oversikt frå 1520 fortel at talrike verk frå Catenas hand fanst i ei rad privatsamlingar i Venezia.

Ved sidan av madonna- og altarbilete var Catena framom alt ein ettertrakta portrettmålar. Desse verka gav han gode kontaktar både hos dei lærde og ikkje minst hos den venetianske adelen. Han døydde ein gong mellom 10.og 29. september 1531.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vincenzo Catena» frå Wikipedia på tysk, den 11. desember 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vincenzo Catena**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ULAN
* ICCU

 |
***Norsk Retstidende*** er ein norsk publikasjon som blei gjeven ut på papir frå 1836 til 2015. Han blei gitt ut av Den Norske Advokatforening, og inneheld dei aller fleste dommane frå Den norske høgsteretten og ankeutvalet til høgsteretten. Frå 2016 har publikasjonen kome ut elektronisk som pdf-fil og e-bok frå Lovdata.

Publikasjonen har hatt namnet *Norsk Retstidende* sidan 1909, men har hatt føregangarar tilbake til 1836. Han inneheldt dei fleste dommane og orskurdane frå Høgsterett og Høgsteretts ankeutval. Tidlegare inneheldt Norsk Retstidende også juridiske artiklar. Til og med 1969 blei også juridiske kandidater sine eksamenskarakterar publisert i Norsk Retstidende.

Sjølv om Lovdata i dag i stor grad har overteke Retstidende si rolle som kjelde for avgjerder frå Høgsterett, er det framleis vising til års- og sidetal i Retstidende som blir brukt til å identifisere ei avgjerd. Til dømes viser ein til «Rt. 1975 s. 220 (husmordommen)». Med dette meiner ein at dommen står i Retstidende frå 1975 på side 220. Namnet i parentes er eit eksempel på eit «kallenamn», som gjer det lettare å hugse dommen, og på denne måten også vise til han. Ein kan vise til dommen berre som «Rt. 1975 s. 220», som er det mest formelle. Ein kan også vise til han med berre kallenamnet «husmordommen», noko som er mindre formelt og mest vanleg å gjere viss det er snakk om svært kjende dommar. Ein kan også bruke beggge delar. «Rt. 1975 s. 220» kan også skrivast som «Rt. 1975-220».

Sjå også
--------

* Rettens Gang
* Norsk Lovtidend

Kjelder
-------

1. ↑  «Norsk Retstidende». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 11. oktober 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Norsk Retstidende» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Retstidende ved lovdata.no (krev innlogging)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Norsk Jernbaneklubb**, ofte avstytta til **NJK**, vart skipa 22. mai 1969, og har som føremål å vere eit arbeidsfellesskap og ein møtestad for alle dei i landet som er interessert i jarnbane, og dessutan samarbeid med andre som har nærliggande interesser. Foreininga vil arbeide for å gjere folk interessert i både farne tiders og notidas jarnbane og jarnbanedrift, og at fortidsminne som har med jarnbanesoga å gjere, vert teke vare på og dessutan om mogleg vert drive.

Foreininga vert drive av friviljuge og er i hovudsak basert på at det gjerast dugnadsinnsats på mange felt, både når det gjeld opplysningsarbeid og arbeid med restaurering, vedlikehald og drift av jarnbanemateriell, linjer, stasjonar og tekniske innretningar av ymse slag som har historisk verde og kan takast vare på. Det er skipa lokalavdelingar, driftsavdelingar, aktivitetsavdelingar, og representantar frå desse utgjer Representantskapet saman med fem som er valde av Årsmøtet, som er den øvste leiinga i foreininga. Den daglege leiinga står Hovudstyret for, som er valt av Representantskapet og har seks medlemar.

Foreininga er sterkt engasjert i arbeidet med å halde museumsjarnbanen Krøderbanen i Buskerud i drift og at banen med bygningar og innretningar verte teke vare på, og køyrar i sommarsesongen veterantog (gamle tog) for publikum på både denne banen og på ei strekning av Bergensbanen som vart nedlagt etter omlegging av linja, ein part av Gamle Vossebanen. Det gjerast ein stor innsats for at dei freda eller elles verneverdige husa og anlegga som høyrer til desse to nedlagde banane skal verte tekne vare på.

For å eige Norsk Jernbaneklubbs jarnbanemateriell og trygge dette for framtida, skipa foreininga i 2012 stiftinga *Materiellstiftelsen Norsk Jernbanearv*. Stiftinga har teke over dei oppgåvene som tidlegare låg til materiellutvalet i foreininga, og gjer deponeringsavtaler med brukarane av materiellet om føresetnadene for deponeringa, vedlikehaldet og drifta av det.

Kjelder
-------

* Internettsidene til Norsk Jernbaneklubb

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Norsk Jernbaneklubb
**Guttorm Berge** (19. april 1929–13. mars 2004) var ein norsk skirennar frå Vardal i Oppland. Han fekk OL-bronsen i slalåm under vinter-OL 1952 i Oslo. Berge representerte Vardal IL og seinare Gjøvik Skiklubb.

Karriere
--------

Berge var son til bondefolk på garden Melum i Vardal. I olympiaåret 1948 vart han norsk meister i utfor og i kombinasjonen. Sidan reiste han til USA og studerte ved eit college i Vermont, der han trena i lag med nokre av dei beste alpinistane i USA. Både i 1950 og 1951 vann han det såkalla *Silver Belt*, medan han i 1951 vart USA-meister i slalåm. Under verdsmeisterskapen i alpint i Aspen i delstaten Colorado i 1950 deltok Berge for Noreg og vart nummer åtte og beste nordmann i storslalåm.

Høgdepunktet som aktiv kom under vinterleikane i Oslo i 1952. Berge vann då bronsemedaljen i slalåm, der han sidan vart nummer 13 i storslalåm. To år seinare mislukkast han og køyrde ut i slalåmtevlinga i VM i Åre. Også under vinter-OL 1956 kom han aldri til mål, korkje i slalåm eller storslalåm. Derimot vart han i 1956 noregsmeister i nettopp dei same to disiplinane, åtte år etter han førre gongen vart norsk meister. Han la opp etter å ha vunne NM-gull i storslalåm i 1958. 

Berge var busett på Høvik i Bærum, og døydde der.

Kjelder
-------

* 

* (en) Guttorm Berge – Profil og resultatoversikt hos FIS
* Guttorm Berge i olympedia.org

* *Denne artikkelen bygger på «Guttorm Berge» frå Wikipedia på tysk, den 2. mars 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Jon Eikemo** (fødd 30. november 1939) er ein norsk skodespelar frå Breistein i Åsane kommune (no del av Bergen kommune). Han debuterte på scena i 1961, og filmdebuten var i 1968 med filmen *De ukjentes marked*. Han fekk Spellemannprisen 1979 i opa klasse for albumet *Leser Jakob Sande* og Norsk kulturråds ærespris for 2007 på 500 000 kroner. 

Eikemo har vore tilsett ved Det norske teatret sidan 1978, og har tidlegare vore på Oslo Nye Teater (1975-78), Den Nationale Scene (1972-75), Nationaltheatret (1968-72), Det norske teatret (1966-67), Fjernsynsteatret (1964-65) og Riksteatret (1961-63). 

Ved stortingsvalet 2009 stod Eikemo på 22. plass på Senterpartiet si valliste i Oslo.

Kjelder
-------

1. ↑  Oslo Senterpartis stortingsvalgliste 2009

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jon Eikemo hos IMDb
* Jakob Sande og Jon Eikemo - trur eg (1993). Jon Eikemo framfører dikt av Jakob Sande ved Fjernsynsteatret.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Norsk Fysisk Selskap** (NFS) er ein norsk organisasjon som offisielt vart grunnlagt i 1953. Formålet er å fremme forsking, opplysning og samarbeid i fysikk. 

Forgjengaren til NFS var Fysikkforeningen som vart skipa i 1939.

NFS gir ut tidsskriftet *Fra Fysikkens Verden*. Det delar ut to prisar, ein undervisingspris og Martin Landrøs pris for fremragende masteroppgave.

Selskapet arrangerer kvart andre år eit større nasjonalt fysikarmøte som går på omgang mellom universiteta i Oslo, Bergen, Trondheim og Tromsø.

NFS er organisert i sju ulike faggrupper. Ei av desse er Norsk fysikklærerforening.
NFS er med i European Physical Society.

Presidentar
-----------

* 1969-1979 Tormod Riste

* 1990-1998 Thormod Henriksen
* 1999-2003 Steinar Stapnes
* 2004-2007 Anne Borg
* 2008-2009 Gunnar Løvhøiden
* 2010-2013 Per Osland
* 2014-2017 Åshild Fredriksen
* 2018- Asle Sudbø

Kjelder
-------

Fotnotar

1. 1 2  «Om NFS», *Norsk Fysisk Selskap* (på norsk bokmål), 8. november 2017, henta 10. desember 2019
2. ↑  Grøn, Øyvind (20. desember 2011). «Tormod Riste». *Store norske leksikon*. Henta 2. november 2013.
3. ↑  «Anne Borg». NTNU. Henta 4. juni 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Jon Elster** (fødd 22. februar 1940) er ein norsk filosof og samfunnsforskar frå Oslo. Han er son av forfattar og kringkastingssjef Torolf Elster og lyrikar Magli Elster. Elster har utdanning frå Universitetet i Oslo og Sorbonne i Paris, der han skreiv doktorhavhandling om Karl Marx. 

Han har tidlegare vore tilsett ved Universitetet i Oslo, og har frå 1970-åra vore professor i statsvitskap ved Universitetet i Chicago, og frå 1995 ved Columbia University i New York. Jon Elster var ein sentral medarbeidar til PaxLeksikon, og har stått bak utgjevingar av sosialistiske skrifter, især av Karl Marx, på norsk. 

Dei viktigaste arbeida til Elster har vore innanfor vitskapsteori og teoriar om rasjonelle val. Elster var medlem av Septembergruppa, ei gruppe samfunnsforskarar som var tett knytt til den vitskaplege retninga analytisk marxisme. I boka *Making sense of Marx* gjekk Elster mot fleire av Marx sine sentrale teoriar og konsept, så som den historiske materialismen og dialektikken, og freista å forklara teoriane om utbyting, klasse og framandgjering ved hjelp av teori om rasjonelle val og metodologisk individualisme. Dette verket konkluderer med at Marx' økonomiske teoriar for det meste er feilaktige eller irrelevante, og at marxismens kjerne dermed ikkje er haldbar.

Jon Elster fekk Jean Nicod-prisen in 1997, og vart i 2006 æresdoktor ved NTNU.

Skrifter
--------

* *Logic and Society* (1978)
* *Ulysses and the Sirens* (1979)
* *Sour Grapes: Studies in the Subversion of Rationality* (1983)
* *Making Sense of Marx* (1985)
* *An Introduction to Karl Marx* (1986)
* *Hva er igjen av Marx?* (1988)
* *Nuts and bolts for the Social Sciences* (1989)
* *Vitenskap og politikk* (1989)
* *Political Psychology* (1993)
* *Strong Feelings: Emotion, Addiction, and Human Behavior The Jean Nicod Lectures.* (1997)
* *Alchemies of the Mind: Rationality and the Emotions* (1999)
* *Ulysses Unbound: Studies in Rationality, Precommitment, and Constraints (2002)*
* *Closing the Books: Transitional Justice in Historical Perspective* (2004)

Kjelder
-------

* NBL-artikkel om Elster, skriven av Fredrik Engelstad.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
*Sjå òg «Tiburonhalvøya i USA».*
Tiburonhalvøya er den smale utstikkaren i sørvest på dette kartet over Hispaniola.
**Tiburonhalvøya** (fransk: *Le Tiburon*) er den største halvøya på øya Hispaniola i Karibia. Politisk høyrer til halvøya Haiti, og heile departementa Grand’Anse, Nippes og Sud og dei vestlege delane av departementa Ouest og Sud-Est ligg på halvøya.

Tiburonhalvøya dannar den sørvestlege delen av Hispaniola, og strekkjer seg 250 km inn i Det karibiske havet. Ho avgrensar Gonâvebukta i nord frå Det karibiske havet. Halvøya er på det breiaste 60 kilometer brei, og på det smalaste knapt 30 kilometer. Ho har eit areal på rundt 9 000 km² og omfattar dermed nærare ein tredjedel av Haiti. Det høgste punktet er Pic Macaya på 2 347 m, som ligg i Massif de la Hotte vest på halvøya. Den største byen er Les Cayes på sørkysten med om lag 60 000 innbyggjarar (2005). 

Den austlege delen av halvøya vart ramma av jordskjelvet i Haiti 2010.

Kjelder
-------

* «Tiburonhalvøya» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 22. mars 2010.
Norsk Luthersk Misjonssamband ved Sinsenveien 25 i Oslo.
**Norsk Luthersk Misjonssamband** (NLM) (tidlegare «Norsk Kinamissionsforbund» eller «Kinamisjonen») er ein norsk lekmannsorganisasjon som reknar seg sjølv som å vere «i kyrkja, men ikkje under kyrkja». Med dette meinast at organisasjonen er sjølvstyrande – og ikkje reknar seg sjølv for å vere underlagt korkje staten eller biskopane.

Historie
--------

Organisasjonen vart skipa i 1891 for å senda misjonærar til Kina, då under namnet «Det norske Kinamissionsforbund» folkeleg omtala som «Kinamisjonen». Opptakten til skipinga av organisasjonen fann stad i Bergen kvar nokre kvinner som hadde «fått stor naud» for Kina og kinesarane kontakta forkynnaren Johannes Brandtzæg og fekk han med på å skipa organisasjonen. Brandtzæg vart òg organisasjonens første generalsekretær.

Nye arbeidsmarker
-----------------

Då organisasjonen nærma seg 60 års alder, like etter andre verdskrigen, vart arbeidet i Kina stogga, grunna kommunistane si maktovertaking der, og ein laut finna nye arbeidsmarker. Etiopia vart tidleg vald – men organisasjonen heldt fram arbeidet både i Hongkong og på Taiwan i tillegg til å byrja utstrekt arbeid i fleire afrikanske land – og i Sør-Amerika. 
Sidan arbeidet i Kina tok slutt vart det også naturleg for organisasjonen å endra namn – og dermed vart namnet Norsk Luthersk Misjonssamband teke i bruk. NLM er i dag ein av Europas største misjonsorganisasjonar.

Misjon
------

Totalt har Norsk Luthersk Misjonssamband kring 200 misjonærar som arbeider aktivt i elleve land i tre verdsdelar. Sentralt i arbeidet står evangelisering av «unådde folkeslag», men ein brukar òg ressursar på hjelpearbeid innanfor helse, jordbruk og skule.

Fakta
-----

Organisasjonen sin logo er ein globus med overliggande kross – og mottoet er «Verda for Kristus». Organisasjonen sin visjon er at Bibelens bodskap skal verta formidla til menneske i utlandet – så vel som i Noreg. Arbeidet i Noreg er utstrekt – med ei lang rekke emissærar som reiser over heile landet.
Arbeidet i Noreg er knytt saman av kring 3000 foreiningar og forsamlingar delt over 16 krinsar. Innanfor dette nettverket driv ein barnelag, juniorklubbar, ungdomslag, kor, misjonsforeiningar, kvinneforeiningar og mannsforeiningar. 

Organisasjonen driv og – anten åleine eller saman med andre – 25 skoler frå grunnskulenivå og helt opp til høgskulenivå. 
Vidare driv organisasjonen 33 leirstader, 38 barnehagar og fire nærmiljøsentra, eitt bokforlag og eitt musikk/media-forlag.
Gjennom dotterorganisasjonen Norea Mediemisjon driv dei ei rekkje lokalradioar og eit omfattande internasjonalt radioarbeid som vert sendt over hele verda. 
Organisasjonen gjev vidare ut bladet *Utsyn* og gratismagasinet *Yapa*. 
På internett driv dei ungdomsportalen dittparadis.no og nettmagasinet *Frukt*, og ein medieklubb for born som vert kalla Superblink.
**Tidleg ordovicium**, òg kalla **nedre ordovicium** av geologar, er den første epoken i ordovicium og er markert med eit kraftig aukande mangfald av marint liv etter masseutryddingane på slutten av kambrium. 

Mange nye typar organismar slo seg saman med trilobittane, inkludert tabulatkorallar, strophomenida, rhynchonellida, mange nye orthide armføtingar, mosdyr, planktonliknande graptolittar og konodontar, og mange typar muslingar og pigghudingar, som slangestjerner og dei første sjøstjernene. Trilobittane var derimot framleis talrike og alle ordenane frå sein kambrium eksisterte framleis, i tillegg til ei ny gruppe kalla phacopida.

Dei første landplantene, som truleg var små ikkje-vaskulære planter liknande dagens levermosar, dukka opp i denne epoken for rundt 474 millionar år sidan. 

Sjølv om sjøliljer dukka opp tidlegare i kambrium vart dei først vanlege i tidleg ordovicium.

Sjå òg
------

* Den kambrisk-ordovikiske masseutryddinga

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paibian» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- GeoWhen Database - Middle Cambrian

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klima i tidleg ordovicium
* GeoWhen Database - Tidleg ordovicium

| Ordovicium |
| --- |
| Nedre/tidleg ordovicium | Mellomordovicium | Øvre/sein ordovicium |
| Tremadocium | Floium | Dappingium | Darriwilium | Sandbium | KatiumHirnantium |
**Guttorm Granum** (4. juli 1904–14. september 1963) var ein norsk grosserar og politikar frå Vardal i Oppland. Han representerte partiet Høgre på Stortinget i tre valperiodar, fyrst frå 1950 til 1953, deretter frå 1958 til han døydde hausten 1963.

Granum var son til ein gardbrukar i Vardal. Etter å ha fullført middelskulen i 1919, gjekk han 1921-23 handelsskule og 1923-25 Oslo Handelsgymnasium. Før han i åra 1925-30 dreiv kontor- og forretningspraksis på Gjøvik, gjekk han eit kurs på Reklameskolen i Oslo. I 1930 starta han opp kolonial-engrosfirmaet Guttorm Granum og dessutan Granum & Eftedals Handelsskole. Handelsskulen selde han i 1940 og engrosfirmaet til Kjøpmændenes Engrosforretning A/S i 1950. I 1946 starta han ein konfeksjonsfabrikk som han selde i 1949. Frå 1955 til han døydde var han disponent i Kjøpmændenes Engrosforretning A/S.

Granum var medlem i Gjøvik bystyre i periodane 1945-47 og 1956-59. Perioden 1950-53 representerte han kjøpstadene i Hedmark og Oppland fylke; Gjøvik, Hamar, Kongsvinger og Lillehammer, på Stortinget. Han vart ikkje attvald i 1953, men lukkast å kome innatt på Stortinget i 1957. Både i valperioden 1958-61 og 1961-65 var han representant for fylkeskrinsen Oppland. Han var sekretær i Justiskomiteen 1950-53 og 1958-61, medlem i Sosialkomiteen og Valkomiteen 1961-63. Granum var medlem i landsstyret til Høgre 1950-54, og programkomitéen i partiet 1955-57.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Norsk Polarinstitutt** er ein statsinstitusjon med hovudkontor i Tromsø som utfører topografisk kartlegging omframt forvaltingsretta vitskaplege undersøkingar innan biologi, geologi, meteorologi og sjøisforsking i polartraktene, for det meste i norske interesseområde. Institusjonen gir også ut vitskapleg litteratur i seriane *Polar Research*, *Skrifter og Meddelelser* og i tillegg *Polarhandbøker*.

Norsk Polarinstitutt sender ekspedisjonar årleg til Svalbard og har leidd fleirårige ekspedisjonar til Dronning Maud Land i Antarktis, Maudheim 1949–1952 og Norway Station 1956–1960, i tillegg til fleire sommarekspedisjonar i ettertid. Ein multilateral avtale mellom Noreg, Sverige og Finland gir deltakarlanda påbod om å organisere ein Antarktisekspedisjon kvart tredje år der kvart av landa deltek og Norsk Polarinstitutt står for organiseringa av dei norsk-arrangerte ekspedisjonane. Institusjonen oppretta i 1989/90 forskingsstasjonen Troll i Jutulsessen, Dronning Mauds Land, som base for norsk forsking i Antarktis.

I 1993 vedtok Stortinget å flytte Norsk Polarinstitutt frå Oslo til Tromsø over ein periode på fem år. Institusjonen har avdelingskontor i Longyearbyen på Svalbard og heilårs forskingsstasjon med mannskap i Ny-Ålesund. Norsk Polarinstitutt har status som direktorat og er underlagt Miljøverndepartementet.

Kjelder
-------

* «Norsk Polarinstitutt» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BR orgnr

 |
**Goyt** er ei elv i Nordvest-England. Ho har utspring på Axe Edge Moor i den sørlege delen av Penninane, og renn derfrå mot nord og nordvest til ho i byen Stockport renn saman med elva Tame og dannar elva Mersey.

Elveløpet
---------

Goyt har utspring på lyngheiane ved Axe Edge, nær vertshuset Cat and Fiddle Inn. Elva renn nordover og ned i Goytdalen, der ho kryssar under Derbyshire Bridge, som var den gamle grensa mellom Derbyshire og Cheshire. Lengre ned møter ho ei gammal bru rekna på hestetrafikk, som vart flytta då Errwood-reservoaret vart bygd på 1960-talet. Like nedanfor ligg endå eit reservoar, Fernilee-reservoaret. 

Goyt (til høgre) møter elva Tame i Stockport, og dannar elva Mersey.
Goyt passerer deretter gjennom Taxal og Horwich End, og fortset så gjennom Whaley Bridge, New Mills (der ho møter sideelva Sett) og Marple Bridge (der den største sideelva, Etherow, kjem inn frå nordaust). I byen Stockport flyt Goyt til slutt saman med elva Tame og dannar elva Mersey, som fortset mot vest til ho munnar ut i Irskesjøen ved Liverpool.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Goyt» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 31°36′47.15″N 34°53′53.87″E﻿

**Beit Guvrin** (hebraisk skrift בֵּית גֻּבְרִין, tyder Menneskehuset på arameisk) er ein kibbutz i Lakhish-området, vest for den antikke byen Beit Guvrin, som han er kalla opp etter. Han høyrer til Yoav regionale kommune. Kibbutzen ligg 14 km aust for Kiryat Gat og har eit folketal på 340.

Historie
--------

Kibbutzen Beit Guvrin vart grunnlagd i 1949, på Shavuot-kvelden, av tidlegare Palmach-medlemmar. Han vart bygd på landområdet til til den avfolka palestinske landsbyen Beit Jibrin, som flykta etter ordre frå dei lokale imamane under den arabisk-israelske krigen i 1948. Dei første innbyggjarane var medlemmar av «Yetzivim» ungdomsgruppe, som emigrerte frå Tyrkia i 1945, og «Bnei Horin» ungdomsgruppe, som emigrerte frå Romania i 1946.

Landemerke
----------

Kibbutzen er omgjeve av ruinar frå Beit Guvrin frå 100- og 200-talet evt. som vart kalla Eleutheropolis, «byen av frie menn» av romarane. Beit Guvrin-Maresha nasjonalpark er ein eit populært turistmål med grottermåleri, kolumbarium og ruinar av ein romersk by og etter krossfararane.

Sjå òg
------

* Beit Guvrin nasjonalpark

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beit Guvrin, Israel» frå Wikipedia på engelsk, den 13. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Yoav Experience: Beit Guvrin*, arkivert frå originalen 4. november 2013, henta 13. september 2015
2. ↑  Morris, Benny (2004). *The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited*. s. XIX, landsby #322.  Gives the cause and date of depopulation, p xxii #166.
3. ↑  Around Jerusalem and the Dead Sea, Fodor

| * v
* d
* e
Yoav regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Beit Guvrin**·** Beit Nir**·** Gal On**·** Gat**·** Kfar Menahem**·** Negba**·** Revadim**·** Sde Yoav |
| Moshavar | Kfar HaRif**·** Nahla**·** Sgula |
| Arabisk landsby | al-'Azi |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Guy Périllat** (fødd 24. februar 1940) er ein fransk tidlegare alpinist frå La Clusaz i Haute-Savoie. Han vart verdsmeister i 1960 og 1966, og vann i alt seks VM- og OL-medaljar i tida 1960-68.

Périllat VM-debuterte i Bad Gastein i 1958 og kom som best på ein delt åttandeplass i utforrennet under VM i alpine greiner 1958. Under vinter-OL 1960 i Squaw Valley vann han bronsemedaljen i utfor, og med ei god plassering, sjetteplass i slalåm, vart Périllat verdsmeister i kombinasjonen, ei øving som ikkje var del av OL-programmet..

Under VM i alpine greiner 1962 i Chamonix tok han sølvmedaljen i slalåm, bak landsmannen Charles Bozon. I utfor vart han nummer seks. Han deltok i alle tre øvingane under Vinter-OL 1964, der sjetteplassen i utfor vart hans resultat.

Sommaren 1966 vann Périllat sitt andre VM-gull. Under VM i alpine greiner 1966 i Portillo i Chile gjekk han heilt til topps i storslalåm og tok sølv i slalåmrennet.

I byrjinga av året 1967 vann Périllat to slalåmrenn i de nyskipa verdscupen i alpine greiner, den fyrste i Megève og den andre i Madonna di Campiglio. I Campiglio vann han også storslalåm-tevlinga og kombinasjonen, tevlingar som ikkje stod på verdscup-programmet. Périllat tok si andre olympiske medalje då han under Vinter-OL 1968 i Grenoble kom på sølvplass i utfor, slått av landsmannen Jean-Claude Killy med åtte hundredels sekund. I storslalåm vart Périllat nummer fire.

Han vart kåra til årets idrettsmann i Frankrike i 1961. Åra 1962-67 vann han åtte franske meistertitlar i alpine øvingar. Han la opp som aktiv alpinist ei 1969.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* Munzinger (sport)

 |