recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
FLK «Suderøy», ca. 1930 Foto: A. Th. Larsen, Tønsberg

**Kvalkokeri** er eit anlegg for framstilling av kvalolje frå kval, hovudsakleg frå kvalspekket. Eit kvalkokeri kan vere landbasert, og vert då kalla ein *kvalfangststasjon*, *kvalstasjon* eller ein *landstasjon*. Kvalkokeriet kan òg vere eit flytande kvalkokeri, det vil seie eit spesialbygd fabrikkskip for pelagisk kvalfangst.

Den industrielle kvalfangsten, slik han vart driven midt på 1900-talet, var basert på kvalfangstekspedisjonar med eit flytande kvalkokeri som midtpunkt. Eit slikt kokeri var ein flytande fabrikk der heile kvalen vart utnytta: Spekk, kjøt og kvalbein. Kvaltenner og kvalbardar vart òg utnytta.

Ein kvalfangstekspedisjon, slik det vart drive midt på 1900-talet, bestod vanlegvis av eit flytande kvalkokeri med 9-10 kvalbåtar. Fangsten vart hovudsakleg driven i Sørishavet. Kvalartene som vart fanga var bl.a. blåkval, finnkval, knølkval og spermasettkval.

Dei første flytande kvalkokeria frå byrjinga av 1900-talet hadde ikkje utstyr til å heise heile kvalskrottar om bord. Dyra vart fortøydde langs skutesida og flensinga føregjekk utanbords. Med denne arbeidsmetoden var det avgrensa kvar kokeria kunne drive fangsten sin. Dei måtte liggje i eit smult farvatn i le av land. Spekka utanpå dyra vart teke vare på og kokt til olje om bord, medan lite av dyret elles vart utnytta. Mange av kvalkokeria frå denne tida var gamle ombygde passasjerbåtar.

I mellomkrigstida kom ein ny type spesialbygde kvalkokeri med eit nytt arrangement der kvalen vart heist inn på eit skråplan akterut på skipet og opp på eit dekk med flenseplan og kjøtplan – ein såkalla opphalingsslipp. Mannskapa heldt hus akterut, medan offiserane heldt til forut. Midt over planet låg vinsjhuset. Kvalskrotten hamna først på eit flenseplan, restane vart drege vidare fram til kjøttplan. I skroget under dekket låg sjølve kokeriet og oljetankane.

Ein kvalfangstekspedisjon i pelagisk fangst trong forsyningar, og tankane om bord på kokeriet var ikkje store nok til å romme fangsten til ein sesong. Kokeriet fekk difor fleire gonger i løpet av sesongen besøk av tankbåt.

Sjå òg
------

* Kategori:Kvalstasjonar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hvalkokeri» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2012.*
**Howard Robard Hughes** jr. (24. desember 1905–5. april 1976) var ein amerikansk pilot, ingeniør, industrimann, filmprodusent og filmregissør som også var kjend som ein *playboy*, eksentrikar og ein av dei rikaste i verda. Han er berømt for å ha sett ei rekkje fartsrekordar i lufta, for å ha bygd Hughes H-1 Racer og Hughes Hercules H-4-flya, der sistnemnde vart bygd for å frakta amerikanske stridsvogner over Atlanteren, for å ha produsert filmane *Luftens dæmoner*, *Den fredløse* og *Scarface*, som er basert på gangsteren Al Capone, og for å ha kjøpt opp og utvida Trans World Airlines (TWA) og mangedobla verdien av selskapet.

I 1938 gjennomførte han ei jorda rundt-flyging med ein Lockheed Syp Electra og sette ny rekord på 3 dagar, 19 timar og 17 minutt.

Hughes som «Årets mann» i *Time*.
Livet hans vart portrettert av Leonardo DiCaprio i Martin Scorseses film *The Aviator* frå 2004.

Filmografi (utval)
------------------

* 1932 – *Scarface*
* 1930 – *Luftens dæmoner*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Howard Hughes» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Howard Hughes Corporation.
* Welcome Home Howard – Ei samling fotografiar frå biblioteka til UNLV.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Knekkebrød frå Wasabröd
**Wasabröd AB** er eit matvarekonsern med marknadskontor i Stockholm. Det er eigd sidan 1999 av det italienske matvareforetaket Barilla. Foretaket er verdas største tilverkar av knekkebrød.

Historie
--------

Foretaket vart grunlagt i Skellefteå i 1919 av Karl Edvard Lundström under namnet *AB Skellefteå Spisbrödsfabrik*. I 1931 vart det flytta til Filipstad og bytte i 1957 namn til *AB Wasa Spisbrödsfabrik* og i 1964 til *Wasabröd AB* etter kongeætta Vasa. I 1967 gjekk ein saman med Borden Foods i New York og danna OLW (Old London Wasa) etter Bordens fabrikk som heitte Old London. I 1982 vart foretaket seld til det sveitsiske legemiddelsforetaket *Sandoz AG* (som seinare kom til å inngå i konsernet *Novartis AG*), for å i 1999 å seljes til det italienske matvareforetaket *Barilla*. Wasa sel knekkebrød og andre bakerprodukt i 40 land, m.a. i Skandinavia, Tyskland, Frankrike, Italia og USA. Wasa har tre bakeri som ligg i Filipstad, Hamar (Noreg) og Celle (Tyskland).

Sjå òg
------

* Filipstad

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Ein knølkval som har stranda på Baranof-øya i Alaska.
Ein flokk med kvalar har stranda ein stad på New Zealand i desember 2005. Folk freistar berge kvalane mot å turke ut, og å få dei frakta ut i vatnet att.
**Kvalstranding** vil seie at ein kval, eller ofte fleire kvalar, sym med så stor fart inn mot ei strand at dei vert liggjande oppe på turre landet og ikkje kjem seg ut i vatnet att ved eiga hjelp. Kva som er årsaka til at dette går føre seg, er ikkje kjent, og teoriane om dette er mange. Men det er konstatert at kvalstrandingar har skjedd i samband med bruk av militære sonarar, og difor er det reist mistanke om at lydpulsane som sonarane sender ut i vatnet, kan vere skadelege for fiskeyngel, fisk, sel og kval. Truleg kan lågfrekvent sonar med høgt kjeldenivå vere farleg for fisk og og havdyr, men korleis og kor mykje dei vert påverka, har det hittil ikkje vore råd å finne ut av.

Stranda kvalar vil etter kvart døy og rotne. Presset av dei stinkande gassane som dannar seg i kvalbuken under rotninga kan føre til at kvalen sprekk på eksplosjonsarta vis.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkelen *Sonarbruk reguleres for å sikre havmiljø* i forskning.no 22. februar 2014 Arkivert 2013-12-19 ved Wayback Machine.

Sjå òg
------

* Kvalar, særleg bolken *Kvalstranding*.
* Kvaleksplosjonar
**Viktor Mikhailovitsj Kolotov** (3. juli 1949–3. januar 2000) var ein sovjetisk fotballspelar som hadde stor suksess med Dynamo Kiev i tida 1971-81. Midtbanespelaren deltok i 55 landskampar for Sovjetunionen i åra frå 1970 til -78.

### Klubbspel

Kolotov var fødd på landsbygda ved Kazan i den dåverande sovjetrepublikken Tatarstan. Etter å ha utmerkt seg på Rubin Kazan åra 1969 og -70, flytta han over til Dynamo Kiev frå 1971. Dynamo var i ferd med å byggje opp eit topplag, med eit mannskap som skulle dominere sovjetisk fotball det neste tiåret. Allereie i sit fyrste år med Dynamo vart Kolotov seriemeister og i 1974 vart det nasjonal dobbelttriumf. Toppen kom i 1975 med siger både i cupvinnarcupen, serien og den nasjonale cupen. I 1975 var Kolotov kaptein på laget og fekk gleda av å heve cupvinnarcup-pokalen etter å ha slått ungarske Ferencváros med 3-0 i finalen i Basel. Sidan vann han ytterlegare tre nasjonale meistertitlar i Sovjetunionen. Gjennom sine 10 sesongar i Dynamo Kiev var Kolotov med om å vinne fem seriemeisterskap og to nasjonale cup-pokalar. I 1981 vart han sitjande på reservebenken og la opp.

### Landslagsspel

Kolotov fekk sin landslagsdebut hausten 1970 og skåra i alle dei fire fyrste landskampane han spelte. Han var med då Sovjetunionen tapte EM-finalen 1972 mot Vest-Tyskland med 0-3. Under dei olympiske sommarleikane 1972 spelte han alle seks kampane til Sovjetunionen og skåra i tre av dei. I turneringa delte Sovjet og Aust-Tyskland bronsemedaljane då bronsefinalen enda 2-2. Åra 1975 og 1976 var Kolotov kaptein på landslaget. I den eigenskap var han med å vinne bronsefinalen i Montreal-OL med 2-0 over Brasil. Etter å ha vore ute av landslaget ei tid, deltok han i fleire kampar i 1977/78-sesongen. Bortekampen mot Romania i mai 1978 vart hans 55. og siste i landslagsdrakta. Han skåra 22 landslagsmål.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1975 med Dynamo Kiev
* Sovjetisk seriemeister: 1971, 1974, 1975, 1977, 1980 med Dynamo Kiev
* Sovjetisk cupmeister: 1974 og 1978 med Dynamo Kiev
* EM-sølv: 1972 med Sovjetunionen
* OL-bronse: 1972 og 1976 med Sovjetunionen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Viktor Kolotov» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2018.*

* eu-football]

Mal:Sovjetunionen i fotball-EM 1972
**Kvalitetsrevisjon** er ein gjennomgang eller gransking med omsyn på kvalitet. Revisjonen skal verifisere om det er samsvar mellom praksis og ein referanse som kan vere ein standard, eit kvalitetssystem, offentleg regelverk eller ein kontrakt. Revisjonen blir utført av ein eller fleire revisorar på vegne av ein oppdragsgjevar

Typar
-----

*Internrevisjon* blir utført av interne personar i organisasjonen som blir revidert, og skal vise om kvalitetssystemet fungerer og blir følgt og om fagkunnskapen er tilstrekkeleg og tryggleiken teke i vare. *Andreparts-eksternrevisjon* blir utført av, eller på oppdrag frå, ein kunde i tilknyting til ein kontrakt, for å vurdere kvalitetsstyringa til føretaket og evna til å gjennomføre oppdraget. Revisjonen kan òg gjerast undervegs under gjennomføringa av oppdraget for å vise framdrifta. *Tredjeparts-eksternrevisjon* blir gjennomført av ein uavhengig organisasjon, til dømes eit sertifiseringsorgan, for å vurdere om føretaket tilfredsstiller krava til eit sertifikat. Han kan òg gjerast av offentleg tilsynsstyresmake for å vurdere om eit krav i ei forskrift er overheldt, til dømes helse-, miljø- og tryggleiksforskrifta (HMT). 

Ved *systemrevisjon* føregår ein gjennomgang av kvalitetssystemet eller delar av det, for å vurdere korleis systemet blir følgt. Det kan òg dreie seg om revisjon av miljø-, økonomi- eller andre styringssystem. Ved *kontraktrevisjon* gjennomgår ein framstillinga av eit produkt eller ei teneste som verksemda leverer. Vurderinga blir gjort mot det som står i kontrakten med kunden. Ved *prosessrevisjon* blir ein framstillingsprosess vurdert mot ein prosesskildring. Ved produktrevisjon blir eigenskapane til eit produkt vurdert mot produktspesifikasjonen. Ein kan òg revidere på grunnlag av klagar eller unormale resultat, som oppfølging av tidlegare revisjon eller etter innføring av endringar i (kvalitets)systemet for å verifisere at det nye er teke i bruk på korrekt måte.

Som del av den komplette revisjonen kan ein utføre horisontal og vertikal revisjon av delar av systemet. Ved horisontal revisjon blir éit element i kvalitetssystemet, éin prosedyre osv. gjennomgått, ved mange stikkprøver. Ved vertikal revisjon følgjer ein éit oppdrag frå start til slutt, og alle prosessar og registreringar som inngår, blir undersøkt.

Kjelder
-------

* Kvalitetsrevisjon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 12. november 2013 frå .
Koordinatar: 70°12′S 67°53′W﻿

**Mount Flower** er eit fjell med to toppar, det høgaste på 1465 moh, som står 6,5 nautiske mil innover frå Carse Point og George VI Sound, på vestkysten av Palmer Land i Antarktis. Fjellet ligg delvis innanfor området som først vart fotografert frå lufta den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth, og nordenden av det vart kartlagd frå bileta av W.L.G. Joerg. Det vart først kartlagd i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1954 etter Geoffrey C. Flower, ein landmålar i Royal Geographical Society, 1933–40, som hjelpte til med organiseringa av BGLE, 1934–37.

Kjelder
-------

1. ↑  «Flower, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Flower, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Abscess
Ein **verkebyll** eller ein **abscess** er ei avgrensa oppsamling av puss i kroppsvev. Ein verkebyll kan oppstå i alle kroppsdelar, og vert som regel forårsaka av ein bakterie-infeksjon. Byllar kan også oppstå på grunn av visse typar sopp og amøbar.

Verkebyllar oppstår når kroppsvev vert infisert og kroppen ikkje klarar å hindra infeksjonen i å spreia seg. Kvite blodlekamar kjem til og samlar seg opp i det infiserte området. Då vert det laga puss, som er samansett av væske, daude og levande kvite blodlekamar, daudt vev og bakteriar eller andre framandelement. Hud-abscessar er synlege, raude, hovne og smertefulle. Verkebyllar i andre kroppsdelar er ikkje like lette å oppdaga, noko som kan føra til komplikasjonar. Det medisinske ordet for pussoppsamlingar i hulrom i kroppen er *empyem*.

Ein lækjar bør undersøkja verkebyllen for å fastslå om det kjem av eit framandt objekt som har kome inn i kroppen. I så fall kan det vera naudsynt med eit kirurgisk inngrep for å fjerna det framande objektet. Det kan òg vera naudsynt å tømma verkebyllen for puss ved å stikka hòl i han. Pasienten får ofte antibiotika i tillegg, for å hindra vidare bakteriespreiing.

Sjå òg
------

* Kvise
* Svulst

Kjelder
-------

1. 1 2  Myrvang, Bjørn (17. juli 2019). «byll». *Store medisinske leksikon* (på norsk bokmål).

* caplex.no
* *Denne artikkelen bygger på «Varböld» frå Wikipedia på svensk, den 16. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Austin
**Austin** er hovudstad i den USA-amerikanske delstaten Texas. Byen, som ligg sentralt i delstaten, har ei flatevidd på 704km² og har 820 611 ibuarar i 2011. Austin ligg i fylket Travis County ved elva Colorado, som renn gjennom sentrum og er oppdemd i tre vatn som deler byen i to.

Byen vart grunnlagd i 1835 under namnet Waterloo, tre år seinare vart namnet endra til Austin, til ære for politikaren Stephen F. Austin. Frå gammalt har bomull og kveg vore dei viktigaste handelsvarene for Austin.

Delstatsuniversitetet ligg like nord for bysentrum, og Austin er i dag prega av studentane. Byen er kjend både for sitt natteliv, sine konsertscener, sine innovativ IT-selskap og som eit utviklingssenter for sivil og militær teknologi. Den store musikkfestivalen 'South By Southwest' vert årleg arrangert i Austin og trekker tusenvis av musikkgrupper, platebransjefolk, konsertarrangørar og fans til byen.

I motsetnad til mange USA-amerikanske storbyar er Austin vel tilrettelagd for sykkeltrafikk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Austin» frå Wikipedia på bokmål, den 2. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Austgulelva** er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Ho kjem frå Galteskardet sørvest for Taklevatnet og renn mot vest til Austgulvatnet. Derfrå renn ho i sørvestleg, seinare vestleg, retning til ho munnar ut i Austgulfjorden ved Austgulen. Mellom Austgulvatnet og fjorden ligg det busetnad og jordbruksområde på begge sider av elva. Fv3 går langs heile vassdraget. Elva er 3,9 km lang, og har eit nedbørfelt på 9,1 km². Middelvassføringa ved munningen er 1,12 m³/s.

Fiske
-----

I likskap med mange andre vassdrag i området vart fiskebestandane i Austgulelva negativt påverka av sur nedbør på siste halvdelen av 1900-talet. Elva har gode gytetilhøve for sjøørret, men bestanden vart i løpet av 1980-talet redusert, og vart i 1990 rekna som «tynn». For å bøte på skadane vart det i 1992-94 gjennomført bekkekalking med skjellsand ved Austgulvatnet. Prøvefiske i 1996 viste ei viss betring i tilhøva, og det vart funne fisk frå dei yngste årsklassene. I 1998 hadde Austgulvatnet ein svært tett bestand av aure, med god rekruttering og høg tettleik av ynglar ved innløpet.

Kjelder
-------

1. 1 2  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund: *Naturressurskartlegging i Gulen kommune, Sogn og Fjordane: Miljøkvalitet i vassdrag*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 155, mars 1995, ISBN 82-7658-050-5
3. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund, Bjart Are Hellen: *Kalkingsplan for Gulen kommune, 1997*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 286, 1997, ISBN 82-7658-145-5
4. ↑  Trygve Hesthagen Gunnel Østborg: *Endringer i areal med forsuringsskadde fiskebestander i norske innsjøer fra rundt 1990 til 2006*, NINA Rapport 169, Trondheim, desember 2008, ISBN 82-426-1724-4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Marki** (frå fransk *marquis*) er ein arveleg høgadeleg tittel i fleire europeiske land og dei tidlegare koloniane deira. Tittelen blir òg brukt tradisjonelt til å attgje kinesiske og japanske titlar av tilsvarande rang.

I dei fleste landa som brukar tittelen er markitittelen under hertug og over greve/jarl. Ei kvinne som er tittelinnehaver eller er gift med ein marki blir kalla ei *markise*. Forma «markisinne» vert nokre gonger bruka feilaktig på norsk, men finst på svensk og nederlandsk.; i nokre tilfelle blir dette òg brukt om dottera til ein marki.

Historie
--------

Den opphavlege tittelen var den tyske *Markgraf*, markgreve, som vart brukt i Det tysk-romerske riket. Dette var ein greve som kontrollerte grenseområde (frå *marker*, germansk for «grense»). Fordi grenseområda var både viktige og meir krevjande å styre enn andre område fekk dei utvida fullmakter, og vart dermed ståande over vanlege grevar.

Frå omkring 1300, moglegvis tidlegare, vart tittelen teken i bruk i England, men då utan tydinga «greve i grenseområde». Dermed hadde markitittelen som ein eigen tittel mellom greve/jarl og hertug oppstått.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marki» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2012.*

Fotnotar

1. ↑  «markise» i Nynorskordboka.

| * v
* d
* e
Fyrstelege og adelege titlar |
| --- |
| Keisar og keisarinne**·** konge og dronning**·** kurfyrste og kurfyrstinne**·** storhertug og storhertuginne**·** erkehertug og erkehertuginne**·** hertug og hertuginne**·** storfyrste og storfyrstinne**·** markgreve og markgrevinne**·** marki og markise**·** fyrste og fyrstinne**·** greve og grevinne**·** vicomte og vicomtesse**·** baron og baronesse**·** friherre og friherrinne**·** riddar og dame**·** herre og frue | Krona til kong Kristian IV |
**Verjemålslova** er **Lov om vergemål for umyndige** av 22. april 1927 nr 3. Lova regulerer dei umyndige sine rettsforhold, og har i tillegg reglar om oppnemning av hjelpeverje mv.

Umyndige omfattar for det alt vesentlege barn, ein mindreårig som ikkje har nådd myndig alder etter Verjemålslova. Verjemålslova § 1 seier at ein er umyndig fram til ein blir myndig den dagen ein fyller 18 år.

Umyndige er også personar som er umyndiggjort fordi dei ikkje er i stand til å vareta sine eigne interesser. Umyndiggjering skjer med heimel i Lov om umyndiggjørelse av 1897. Det er no heilt uvanleg at nokon blir umyndiggjort. I staden blir det som regel oppnemnt ein hjelpeverje med heimel i Verjemålslova.

Umyndige har ikkje rettsleg handleevne, og må dermed ha verje. Verje varetar ein umyndig sine interesser og handlar på den umyndige sine vegne i formuessaker, og er også rettsleg representant for den umyndige i alle samanhengar. For mindreårige er verja i utgangspunktet den eller dei som har foreldreansvaret, men dersom desse er døde eller ikkje kan påta seg oppgåva, blir det oppnemnt ein verje for den mindreårige. For umyndiggjorte blir det oppnemnt verje.

Overformynderiet har tilsynet med verja i ein kommune.

Verjemålslova har ei omfattande regulering av dei umyndige sine rettsforhold.

Bakgrunnsstoff
--------------

Verjemålslova av 1927
**Markgrevskapet Brandenburg** (tysk *Markgrafschaft Brandenburg* eller *Mark Brandenburg*) var eit stort fyrstedøme i Det tysk-romerske riket frå 1157 til 1806. Det spelte ei vesentleg rolle i Tyskland og Sentral-Europa.


|  |
| --- |
|  **Historia til Brandenburg og Preussen** |
| **Nordmark** før 1100-talet | **Gammalprøyssarane**  før 1200-talet |
| **Markgrevskapet Brandenburg** 1157–1618 (1806) | **Ordensstaat** 1224–1525 |
| **Hertugdømet Preussen** 1525–1618 | **Det kongelege (polske) Preussen** 1466–1772 |
| **Brandenburg-Preussen** 1618–1701 |
| **Kongedøme i Preussen** 1701–1772 |
| **Kongedømet Preussen** 1772–1918 |
| **Fristaten Preussen** 1918–1947 |
| **Brandenburg** 1947–1952 / 1990– |

Brandenburg utvikla seg frå Nordmark som vart grunnlagd i landområdet til det slaviske folket vendarane. Dei regjerande markgrevane vart sett inn som høgt respekterte kurfyrstar i Den gylne bullen i 1356, noko som gav dei stemmerett i valet av den tysk-romerske keisaren. Staten vart då etter kvart òg kjend som *Kurfyrstedømet Brandenburg* (*Kurfürstentum Brandenburg* eller *Kurbrandenburg*).

Huset Hohenzollern tok over trona av Brandenburg i 1415. Under Hohenzollern sitt styre fekk Brandenburg raskt meir makt på 1600-talet og arva Hertugdømet Preussen. Dette vart til Brandenburg-Preussen, ein føregjengar for Kongedømet Preussen, som skulle verte den leiande tyske staten på 1700-talet. Sjølv om den høgaste tittelen til kurfyrstane var Konge av Prøyssen, var maktbasen deira i Brandenburg og hovudstadane Berlin og Potsdam.

Markgrevskapet Brandenburg enda då det gamle Tysk-romerske riket vart oppløyst i 1806 og vart erstatta av den prøyssiske provinsen Brandenburg i 1815. Trass i ein treg start i Det tysk-romerske riket, klarte Hohenzollern i Kongedømet Preussen å samle Tyskland og opprette Det tyske riket i 1871. «Mark Brandenburg» vert framleis uformelt nytta i dag som om forbundslandet Brandenburg i Tyskland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Margraviate of Brandenburg» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Den tyske utgåva av artikkelen frå 22. januar 2007.
		- H.W. Koch (1978). *A History of Prussia*. New York: Barnes & Noble Books. s. 326. ISBN 0-88029-158-3.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brandenburg1260.de Hochmittelalter in der Mark Brandenburg
* Der Brandenburger Landstreicher Arkivert 2007-02-05 ved Wayback Machine.
* Historisk kart over Brandenburg frå 1789
Terminal 1
**Tammerfors-Birkala** (finsk **Tampere-Pirkkala**) **lufthamn** (IATA **TMP**, ICAO: **EFTP**) ligg i kommunen Birkala, 17 kilometer sørvest for Tammerfors. Ho er den tredje travlaste lufthamna og den nest travlaste internasjonale lufthamna i Finland. Tammerfors-Birkala er òg ein av dei raskast veksande flyplassane i Finland, som gjekk frå 256 380 passasjerar i 2000 til 709 356 passasjerar i 2008, det vil seia ein auke frå 2007 på 3,1 %. Grunnen kan vera at flyselskapet Ryanair flyg frå flyplassen til mange andre deler av Europa.

Flyselskap og destinasjonar
---------------------------

### Terminal 1

|  | Flyselskap | Destinasjonar |
| --- | --- | --- |
|  Finland | Finnair floge av Flybe Finland | Helsingfors |
|  Sverige | SAS | Stockholm-Arlanda |

### Terminal 2

|  | Flyselskap | Destinasjonar |
| --- | --- | --- |
|  Irland | Ryanair | Alicante, Bremen, Budapest, Frankfurt-Hahn, London-Stansted, Málaga, Milano-Orio |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tammerfors-Birkala lufthavn» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2022.*
**Heidi Gjermundsen Broch** (fødd 1. mars 1975 i Råde som **Heidi Gjermundsen**) er ein norsk skodespelar og songar tilsett på Det norske teateret. 

Broch er utdanna på Paul McCartneys Liverpool Institute for Performing Arts (LIPA) i 1995-1997 og Teaterhøgskulen 1997-2000.

Ho starta karrieren med hovudroller i stykka *Ronja Røverdatter* og *Keisaren av Portugalia* på Det Norske Teatret. Etter det har ho hatt roller i musikalane *My Fair Lady*, *Piaf*, *Musical Musikal* og *Bør Børson Jr.* Ho var i 2005 og 2006 aktuell i revyen *100 år i rødt, hvitt og blått* og hausten 2005 hadde ho ei sentral rolle i Shakespeare-stykka *Richard II*. Ho har i tillegg hatt roller som An-Magritt og dessutan som Polly Peachum i *Tolvskillingsoperaen* og som Donna i ABBA-musikalen *Mamma Mia*! på Folketeateret i Oslo i 2009.

I 2011 mottok ho både Heddaprisen og Teaterkritikarprisen i kategorien for beste kvinnelege hovudrolle for si rolle som Diana i musikalen *Next to Normal*.

Broch er gift med skodespelaren Nicolai Cleve Broch og har to barn saman med han.

Kjelder
-------

1. ↑  Heddaprisen (3. april 2017), «2011», *Heddaprisen* (på hebraisk), henta 9. november 2021
2. ↑  «Teaterkritikerprisen til Heidi Gjermundsen Broch», *Kritikerlaget* (på norsk bokmål), henta 9. november 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Heidi Gjermundsen Broch» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 64°34′59″S 61°37′59″W﻿

**Charlotte Bay** er ei bukt på vestkysten av Den antarktiske halvøya på vestkysten av Graham Land med ei breidde på 22 km mellom Reclus Peninsula og Cape Murray. Bukta vart oppdaga av Adrien de Gerlache under Belgica-ekspedisjonen 1897–99 og kalla opp forloveden til Georges Lecointe, Gerlache sin nestkommanderande og hydrograf under ekspedisjonen.

Hytta i Charlotte Bay
---------------------

Falklands Islands Dependency Survey (British Antarctic Survey from 1962) si hytte vart bygt i Portal Point (64°30′0″S 61°45′58″W﻿), mellom Brabant Island og Danco Coast. 

Sesongen 1956-1957 kartla Wally Herbert, leiaren for ein seinare britisk ekspedisjon, området frå Hope Bay og kom fram til Charlotte Bay-hytta for å plukkast opp av RRS «Shackleton». Utan radio kunne ikkje Herbert vite at «Shackleton» hadde råka eit isfjell og var på veg attende til Falklandsøyane for reparasjonar. Dei seks mennene og hundane deira måtte halde seg i hytta i kring tre månader utan at dei visste om dei kom til å bli henta, og med stadig mindre forsyningar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charlotte Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 25. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Antarctica*. Sydney: Reader's Digest, 1985, s. 189, 216.
* Stewart, Andrew, *Antarctica: An Encyclopedia*. London: McFarland and Co. 1990 (2 volumes), s. 182.
* U.S. National Science Foundation, *Geographic Names av Antarctica*, Fred G. Alberts, ed. Washington: NSF, 1980.
* SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

1. ↑  «Charlotte Bay». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24 May 2009.
2. 1 2  «Place-name listing». Antarktis Place-names Committee. Arkivert frå originalen 7. mai 2008. Henta 24 May 2009.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Charlotte Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Heidi Elin Støre** (fødd 4. juli 1963) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Sarpsborg. Ho vart europameister 1987 og 1993 og verdsmeister 1995. Midtbanespelaren Støre vann elles sølv i EM 1989, EM 1991 og VM 1991 og fekk OL-bronse i 1996.

### Klubbspel

Støre spelte på Sprint-Jeløy frå 1979 til –84. Åra 1985–88 var ho aktiv i svenske Trollhättan, ein periode der ho utvikla seg til å verte ein fyrsteklasses midtbanedirigent. 1989-94 var ho på ny Sprint-Jeløy-spelar, og var sentral då Mosse-laget vann den norske toppserien i 1990 og i 1993. 1995-sesongen var ho aktiv i Kolbotn IL. Seinhaustes 1995 fekk ho kontrakt med den japanske fotballklubben Nikko, ein klubb ho tente til ho la opp i 1999.

### Landslagsspel

Støre landslagsdebuterte i 1980 mot Danmark. Frå 1985 var ho ein drivande spelar i Noregs landslag. Etter kvart vart ho landslagskaptein, rolla som kaptein og strateg gjorde henne til ein framgrunnsfigur i norsk kvinnefotball. I 1987 leia ho landslaget til siger i den aller fyrste europameisterskapen i kvinnefotball, attpåtil på norsk grunn. Finalen fann stad på Ullevål stadion, der Noreg møtte Sverige. Framom 10 000 tilskodarar vart svenskane slått med 2–1. Dei neste åra var Støre den viktigaste aktøren då Noreg tok seg til EM-finale i 1989 og på ny i 1991, og til VM-finalen 1911. Alle desse finaleoppgjera enda med norske tap. I juni 1993 kunne derimot Støre i italienske Cesena heve EM-pokalen etter Noregs lag vann 1-0 over vertslandet Italia. To år seinare var Støre ikkje like sentral for det norske laget som gjekk til topps i VM i fotball 1995, nye profilar som Hege Riise, Ann Kristin Aarønes og Gro Espeseth hadde avgjort heva nivået i norsk og internasjonal kvinnefotball. Fram til 1997 deltok Støre i 151 landskampar. Gjennom 18 sesongar skåra ho 22 landslagsmål.

Sidan 2005 har Støre vore tilsett i Norges Fotballforbund.

### Merittar

* Verdsmeister: 1995 for Noreg
* Europameister: 1987 og 1993 for Noreg
* VM-sølv: 1991 for Noreg
* EM-sølv: 1989 og 1991 for Noreg
* OL-bronse: 1996 for Noreg
* Seriemeister: 1990 og 1993 med Sprint-Jeløy

Kjelder
-------

* Norsk biografisk leksikon

| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – Sommar-OL 1996 |
| --- |
| 
* 1 Nordby
* 2 Carlsen
* 3 Espeseth
* 4 N. Nymark Andersen
* 5 Myklebust
* 6 Riise
* 7 A. Nymark Andersen
* 8 Støre
* 9 Pettersen
* 10 Medalen
* 11 Sandaune
* 12 Seth
* 13 Svensson
* 14 Haugen
* 15 Tangeraas
* 16 Aarønes
* 17 Frustøl
* 18 Thun
* 19 Sternhoff
* Landslagstrenar: Pellerud

 | Flagget til Noreg |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
USF, hovudinngangen med kafeen til høgre og Visningsrommet USF til venstre
USF
**USF på Verftet** er eit kultur- og scenehus på Georgernes Verft i Bergen, attmed Puddefjorden på vestsida av Nordnes. Her ligg scenene Sardinen USF, Studio USF og Røkeriet USF, kinosalen Cinemateket USF for filmframsyning, kunstgalleriet Visningsrommet USF med skiftande utstillingar og kunstprosjekt, og Kippers Bar og Kafé. I huset er det òg fleire atelier, arbeidsrom, lokale og kontor for kunstnarar og kulturverksemder av mange ulike slag.

Huset er ein ombygd hermetikkfabrikk, United Sardine Factories Ltd. (USF), som vart skipa i 1910, og er i dag eigd av Norwegian Preserving AS, som leiger ut lokala i huset til kulturverksemder. Ei stifting, Stiftelsen Kulturhuset USF, er ansvarleg for drifta av alle scenene, Visningsrommet USF og gjestekunstnarordninga AiR Bergen (Artist in Residence at USF Bergen) og Bergen Designinkubator (eit prosjektet i regi av Bergen kommune, Fakultet for kunst, musikk og design ved Universitetet i Bergen og USF for å synleggjere designkompetansen og hjelpe nyutdanna studentar med å etablere eigen verksemd og komme i kontakt med næringslivet i kommunen). Alle verksemdene i USF-huset er elles frittståande og ikkje direkte knytt til administrasjonen for Stiftelsen Kulturhuset USF.

Utsjånaden på huset er i dag omlag slik det var som hermetikkfabrikk etter ombygging i 1914-15, med unntak av at to sjøbuer på arealet er rivne.   Hermetikkfabrikken vart avvikla i 1983, og dei fyrste kunstnarane flytta inn i ateliera tidleg på åttitalet. I åra deretter vart huset utvikla til å verte eit allsidig senter for kunst og kultur, og opna i 1993 som kultur- og scenehus.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kultur- og scenehuset USF
Charolaisokse
Charolaisku og kalv
**Charolais** er ein storferase frå Frankrike som hovudsakleg vert halden for kjøt .

Historie og utbreiing
---------------------

Rasen har sitt utspring i Charolais-Brionnais-området midt i Frankrike, og har vore omtala så langt attende som år 878. Charolaisfeet var opphavleg utvikla som trekkdyr, noko som resulterte i at rasen er stor av vekst med mykje musklar, spesielt i rygg og lår. På 1700-talet vart rasen brukt både som arbeidsdyr og kjøtfe. Frå 1900-talet har feet vore avla for kjøtet. 
Charolais vart introdusert i Noreg tidleg på 1960-talet, og er nå den mest populære kjøttferasen i landet

Kjenneteikn og eigenskapar
--------------------------

Charolais er ein kjøtferase, og vert ikkje brukt til mjølkeproduksjon. Rasen har likevel gode mjølkeeigenskapar og gir gode ammekyr. Rasen er lys av farge, nesten reint kvit, men andre fargevariantar finst også. Viktige eigenskapar er stor tilvekst og høgt opptak av grovfôr. Rasen vert ofte brukt til kryssavl med andre raser, mellom anna norsk raudt fe. Charolais er kjent for å gi godt avkom når det vert kryssa med andre raser av kjøttfe, spesielt angus- og herefordfe. Oksane veg opp til 1200 kg, og kyrne opp til 900 kg. Charolaisfeet har godt gemytt, er utprega flokkdyr og tek opp det meste av føda medan dei går ute på beite med kalv. Feet nyttar kulturlandskapet godt og held det også ope fordi denne produksjonen er ekstensiv.

Kjelder
-------

* Norsk Charolais - når virkeligheten styrer[*daud lenkje*] (.pdf)
* Charolais.no
* Svenska Charolaisföreningen
* Geno

* *Denne artikkelen bygger på «Charolais cattle» frå Wikipedia på engelsk, og «Charolais» frå Wikipedia på bokmål den 5. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Charolais**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BNE

 |
**Charlotte Brysting Damm** (fødd 19. februar 1960) er ein dansk arkeolog som er professor ved Institutt for arkeologi og sosialantropologi ved Universitetet i Tromsø – Norges arktiske universitet.

Damm er frå Ikast i Danmark. Ho tok hovudfag i arkeologi ved Universitetet i Århus i 1985. I 1991 vart ho ph.d ved University of Cambridge. Ho var i 1990-91 arkeolog i Finnmark fylkeskommune, og frå 1991 til 1993 var ho leiar for Tromsø Museum sine arkeologiske undersøkingar ved Slettnes på Sørøya. Frå 1995 har ho vore tilsett ved Universitetet i Tromsø, frå 2002 som professor ved Institutt for arkeologi og sosialantropologi. Damm har òg vore professor ved National University of Ireland i Galway i perioden 2011–13.

Ho har drive med ulikt arkeologisk feltarbeid i dei nordiske landa, Grønland, England, New Zealand og Botswana. Damm har retta forskinga si først og fremst mot steinalderen, med spesiell vinkling på jegar-og sankarkulturane i Nord-Skandinavia.

Damm er redaktør for Norwegian Archaeological Review.

Referansar
----------

1. 1 2 3  «Damm, Charlotte», Universitetet i Tromsø – Noregs arktiske universitet.
2. ↑  «Editorial board». *Norwegian Archaeological Review*. Henta 9. februar 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Mu isamaa on minu arm** («Mitt heimland er min kjærleik») er eit estisk dikt av Lydia Koidula. Diktet fekk sin eigen melodi, komponert av Aleksander Kunileid, til den første estiske korfestivalen i 1869.

«Mu isamaa on minu arm» vart ein svært populær fedrelandssong i sovjettida. I 1944 fekk songen ein ny melodi, skriven av Gustav Ernesaks. Sidan 1947 har songen alltid vore sungen som avslutning på songfestivalen. I sovjettida vart «Mu isamaa on minu arm» nær som ein uoffisiell nasjonalsong.

Mu isamaa on minu arm
---------------------

Mu isamaa on minu arm,
kel südant annud ma.
Sull' laulan ma, mu ülem õnn,
mu õitsev Eestimaa!
Su valu südames mul keeb,
su õnn ja rõõm mind rõõmsaks teeb,
mu isamaa, mu isamaa!
Mu isamaa on minu arm,
ei teda jäta ma,
ja peaksin sada surma ma
Mu isamaa on minu arm,
ei teda jäta ma,
ja peaksin sada surma ma
see pärast surema!
Kas laimab võõra kadedus,
sa siiski elad südames,
mu isamaa, mu isamaa!
Mu isamaa on minu arm,
ja tahan puhata,
su rüppe heidan unele,
mu püha Eestimaa!
Su linnud und mull' laulavad,
mu põrmust lilled õitsetad,
mu isamaa, mu isamaa!

Svensk tolking
--------------

Mitt eget hemland är mig kärt,
mitt hjärta hennes är.
Dig sjunger jag av glädje stor,
o Estland, blomma kär!
Den sorg du känner rör min själ,
din glädje får mig att må väl,
mitt fosterland, mitt fosterland!
Mitt eget hemland är mig kärt,
min håg av trohet full.
Jag skulle hundra gånger om
dö blott för hennes skull!
Om främlingar förtalar dig,
bor du i hjärtat än hos mig,
mitt fosterland, mitt fosterland!
Mitt eget hemland är mig kärt,
där vill jag vila ut,
och i din famn jag möta skall,
o Estland, livets slut!
Mig fåglar sjunga skall till ro,
och från mitt stoft skall blommor gro,
mitt fosterland, mitt fosterland!

Sjå òg
------

* Mu isamaa, mu õnn ja rõõm
* Den syngande revolusjonen

Referansar
----------

1. ↑  The historical overview of Estonian Song Celebrations

* *Denne artikkelen bygger på «Mu isamaa on minu arm» frå Wikipedia på svensk, den 12. april 2009. Svensk wikipedia oppgjev som kjelder:*

* Paul Rummo, "Ühe laulu lugu" – Looming 1961, nr 1, sid. 111–128
* Paul Rummo, "Mitme laulu lood" (uurimusi, kõnesid mälestusi), ER 1969, sid. 25–53

Bakgrunnsstoff
--------------

* Framføring av sonngen på den 24. songfestivalen 2004
USS «Hornet» fotografert i august 1968.
Astronautane frå Apollo 11 pratar med president Richard M. Nixon, medan dei er i karantine om bord USS «Hornet».
**USS «Hornet» (CV/CVA/CVS-12)** er eit amerikansk hangarskip av Essex-klassa. Konstruksjonen byrja i august 1942 og skipet skulle eigentleg bere namnet USS «Kearsarge», men då USS «Hornet» (CV-8) vart senka etter eit japansk angrep i oktober 1942, vart det nye skipet kalla opp etter dette istaden.

USS «Hornet» vart sjøsett den 30. august 1943 og sett i teneste 29. november 1943. Etter tre månader med trening, slutta USS «Hornet» seg til dei amerikanske styrkane i Stillehavet, der skipet spela ei stor rolle i kamphandlingane under andre verdskrigen og Vietnamkrigen. I fredstid tok USS «Hornet» del i Apollo-programmet, der skipet brakte om bord materiell og astronautar frå den ubemanna AS-202 og dei bemanna romferdene Apollo 11 og Apollo 12.

Den 26. juni 1970 vart USS «Hornet» tatt ut av aktiv teneste og stroke frå Naval Vessel Register i juli 1989. I 1991 vart skipet erklert som eit nasjonalhistorisk landemerke og i 1998 vart skipet eit museumsskip, opent for publikum.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **USS «Hornet» (CV-12)**

* *USS Hornet* by the US Navy
* *USS Hornet* Museum
**Charlotte Perkins Gilman** (3. juli 1860–17. august 1935) var ein amerikansk forfattar som skreiv skjønnlitteratur og sakprosa. Ho tok særleg opp tema rundt kvinneliv, arbeid og økonomi. 

Charlotte Anna Perkins var fødd i Hartford i Connecticut til Mary Perkins og redaktøren og bibliotekaren Frederic Beecher Perkins, som forlet familien i fattigdom då ho var lita. Charlotte Perkins hadde tre inspirerande tanter: Harriet Beecher Stowe, som skreiv *Hytta hans farbror Tom*, utdanningsforkjemparen Catharine Beecher og suffragetta Isabella Beecher Hooker.

Charlotte gifta seg med kunstnaren Charles Walter Stetson i 1884. Året etter fekk dei sitt einaste barn, Katharine Beecher Stetson, og Charlotte Stetson fekk ein alvorleg fødselsdepresjon, ei liding som var lite forstått på denne tida. Ho blei behandla med ein kvilekur som berre gjorde henne verre. Opplevinga inspirerte novella ho er blitt mest kjend for i ettertid, «The Yellow Wall-Paper».

Charlotte og Charles Stetson separerte seg i 1888 og skilde lag i 1894, uvanlege handlingar på den tida. Etter skilsmålet sende ho dottera for å bu med faren og den nye kona hans, ettersom ho også trudde på farsrettar.

Charlotte slo seg ned i San Francisco, ei tid hjå journalisten Adeline Knapp som delte interessa hennar for samfunnsreform og Nationalist Club, eit lag bygd på Edward Bellamy sine utopitankar. Ho blei også kjend med ei rekke forfattarar som Edwin Markham, Ina Coolbrith, Joaquin Miller og Charles F. Lummis.

Ho gav ut si første bok, *Gems of Art for the Home and Fireside*, i 1888. «The Yellow Wall-Paper», kom ut i 1892. I samtida blei ho likevel kjend for den satiriske diktsamlinga *In This World* frå 1893. I løpet av dei neste to tiåra heldt ho førelesingar om kvinnerettar, etikk, arbeidsliv, menneskerett og samfunnsreform, tema ho også tok opp i diktinga si. Gilman blei verdskjend for *Women and Economics* frå 1898, og heldt talar i Europa i 1903 og 1904, mellom anna på Den internasjonale kvinnekongressen i Berlin.

Charlotte Perkins var redaktør for det litterære vekebladet *The Impress* i 1894-95. Frå 1909 til 1916 skreiv og redigerte ho sitt eige blad, *The Forerunner*.

I 1900 gifta Charlotte seg med syskenbarnet George Houghton Gilman, ein advokat. Ekteskapet varte til han døydde i 1934. 

I 1932 fekk Charlotte Gilman vita at ho hadde brystkreft som ikkje kunne opererast. I tråd med trua si på eutanasi for ulækjelege sjuke tok ho livet sitt i august 1935 med kloroform.

Bibliografi
-----------

(ufullstendig)

* *The yellow wallpaper*
* *Women and Economics*.1898
* *The Diaries of Charlotte Perkins Gilman* (sjølvbiografi)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charlotte Perkins Gilman» frå Wikipedia på svensk, og «Charlotte Perkins Gilman» frå Wikipedia på engelsk den 18. august 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Charlotte Perkins Gilman** ved Wikisource. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Brede Paulsen Hangeland** (fødd 20. juni 1981) er ein norsk fotballspelar, fødd i Houston i Texas i USA og oppvaksen i Stavanger. Sidan sommaren 2014 spela han for den engelske fotballklubben Crystal Palace FC, i tida 2008-14 spelte han for Fulham FC. Frå 2002 til 2014 spelte han 91 landskampar for Noreg, var kaptein for fotballandslaget frå august 2008. Hangeland spelar på midtstopparplass, men har også vore defensiv midtbanespelar.

Aktiv
-----

Hangeland spelte frå 1998 for FK Vidar, ein klubb som deltok på nivå 3 i Noreg. I 2001 gjekk han over til toppserieklubben Viking, der han same sesongen var med å vinne cupfinalen. November 2002 debuterte han på det norske landslaget i ein kamp mot Austerrike som enda med norsk siger 1-0.

I januar 2006 teikna Hangeland kontrakt med den danske klubben FC København. Her spelte han i to år, klubben vann den danske seriemeisterskapen 2006/07. Januar 2008 vart han overført til London-klubben Fulham, der han var med på å berge plassen til klubben i toppdivisjonen. Gjennom sesongen 2009/10 spelte Fulham seg heilt fram til finalen i Europaligaen, der det etter ekstraomgangar enda med tap 1-2 mot Atletico Madrid frå Spania. Etter at Fulham rykte ned frå toppdivisjonen våren 2014, vart Hangeland fristilt av klubben. Om sommaren teikna han kontrakt med Premier League-klubben Crystal Palace, også denne heimehøyrande i London. 

### Merittar

* Dansk seriemeister 2007 med FC København
* Norsk cupmeister 2001 med Viking Fotballklubb
* Sølv i Europaligaen 2010 med Fulham FC

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brede Hangeland» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2012.*
**USRP**, **Universial Software Radio Peripheral** er eit programvarebasert radiokort utvikla av Ettus Research som gjer det mogleg å enkelt utvikla sitt eige programvarebaserte radiosystem. Programmeringa for kortet skjer vanlegvis ved hjelp av programvarepakken GNU Radio, som er eit prosjekt under open kildekode. Her kan ein skrive skript under programmeringsspråket Python som gjer til dels avanserte ting. Trenger ein meir kontroll, kan ein gå inn og programmera dei enkelte modula med programmeringsspråket C++.

Det er vorte utvikla forskjellige artige ting for USRP-kortet av forskjellige skikkelsar innan miljøet. Kortet kan blant anna brukast som spektrumanalysator, radar, basestasjon for GSM, RDS-sender og AIS-mottaker. Det er eigentleg ingen begrensingar på kva det kan brukast til da det for programvarebaserte radiosystem ikkje er nødvendig å installera nye komponentar for å få ny funksjonalitet. Ein må berre installera ny kode.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ettus Research
* GNU Radio
| Brighton  |
| --- |
| Plassering |
| 

Brighton is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | East Sussex |
| Distrikt | Brighton and Hove |
| Grunnlagd |  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 141 268 |
| Koordinatar |  50°49′″N 0°8′″W﻿Koordinatar: 50°49′″N 0°8′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | BN |
| Telefon-retningsnummer | 01273 |
| **Nettstad:** www.brighton-hove.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Brighton**
 |

**Brighton** er ein kystby i East Sussex i England. Han dannar saman med Hove eit samanhengande urbant område, som sidan 1997 har vore administrert som den sameinte styresmakta Brighton and Hove. I 2000 fekk dei i fellesskap status som *city*.

Historie
--------

Det er funne spor etter ein, etter målestokken til perioden, større busetjing frå yngre steinalder i byen. Ein steinsirkel frå perioden var verna inntil 1820, då ein gardbruker meinte det var for mange vitjande og begravde steinane. Arkeologar har påvist fleire gravplassar frå begerkulturen i området, og det finst òg ei rekkje graver med rikt gravgods frå bronsealderen.

I *Domesday Book* (1086) kallast den dåverande landsbyen *Bristemestune*. Ved slutten av mellomalderen heitte han *Brighthelmstone*, og var ein liten fiskerlandsby. Han vart brunne ned av franskmennene 1514, under krigen som starta etter Westminstertraktaten (1511). I 1545 søkte innbyggjarane kongen om å få ei kanon til å forsvare byen. Dei laga då eit kart som viste åtaka til franskmennene i 1511; karta ligg i bymuseet til Hove.

Royal Pavilion
Heilt opp til midten av 1700-talet var Brighton ein liten fiskerlandsby. Men i 1753 publiserte dr. Richard Russell ein teori om helsebringande effektar ved sjøbad. Han slo seg ned i Brighton, og dermed trekte rike og sjuke dit for å nyte dei same effektane som han. Innan 1780 hadde store hus byrja å springe opp, og Brighton vart ein fasjonabel badeby. I 1786 leigde prinsen av Wales, den seinare Georg IV, ein gard ved Brighton. Han fekk reist han kongelege paviljongen, som er eit landemerke i byen.

Grand Hotel-attentatet
----------------------

På morgonen 12. oktober 1984 sprengte Det provisoriske IRA ei kraftig bombe på Grand Hotel, der leiarar i Det konservative partiet deltok på ein konferanse. Bomba eksploderte nær rommet til dåverande statsminister Margaret Thatcher, men ho kom uskadd frå attentatet. Fire menneske omkom, blant anna Sir Anthony Berry. Fleire regjeringsmedlemmar vart skadd, blant anna Norman Tebbit, men ingen av ministrane var blant dei omkomne. Etter attentatet uttalte PIRA at Thatcher hadde vore heldig denne gongen, men medan ho må vere heldig kvar gong trong PIRA berre å vere heldig éin gong.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Brighton**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Muckish** (irsk *An Mhucais*, som tyder «Griseryggen») er eit fjell i County Donegal i Republikken Irland. Det er ei karakteristisk fjell i Derryveaghfjella med flat topp. Med ei høgd på 666 meter over havet er fjellet det tredje høgaste i fjellkjeda, der Errigal er det høgaste. Muckish er òg det nordlegaste og det nest høgaste av fjellkjeda kalla Seven Sisters av dei lokale innbyggjarane (Muckish, Crocknalaragagh, Aghla Beg, Ardloughnabrackbaddy, Aghla More, Mackoght (òg kalla 'Litle Errigal') og Errigal).

Før i tida vart det grave ut kvartssand av høg kvalitet i fjellsida. Sanden vart eksportert og hovudsakleg nytta til produksjon av optisk glas.

Falcarragh, Dunfanaghy og Creeslough er dei næraste byane til Muckish. På Falcarragh-sida ligg *Mam Mucaise*, Muckishdalen, der ein finn *Droichead na Caointe* («Sorgbrua»). Det var på denne brua av tusenvis av Cloughaneely-emigrantar sa farvell til familien sin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Muckish» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå sida av Muckish Arkivert 2018-04-20 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**1533** (romartal MDXXXIII)

Hendingar
---------

Kong Fredrik I av Danmark-Noreg døydde i 1533
### Utlandet

* 16. juli: Inkaherskaren Atahualpa vart avretta ved kveling. Han lét seg døype og slapp unna første domen som var døden ved brenning.

### Noreg

*

Fødde
-----

*

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1533.*

* 10. april: Kong Fredrik I av Danmark-Noreg

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>