recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Skurdalen kyrkje
**Skurdalen** er ein dal i Hol kommune i Hallingdal. Dalen er rekna til Hallingdal, sjølv om vassdraget i dalen høyrer til Numedalslågen. 

Skurdalen er eigen skolekrins og kyrkjesokn. Dalen fekk kyrkje måteleg seint, etter andre verdskrigen, fråskilt garden Flatåker om lag midt i dalen. 

Skurdalen er skogvaksen, og vart bygd seint. Dalen var opphavleg ått av bøndene i Kvisla på andre sida av fjellet, og av bønder i Ustedalen. Dalen vart nytta til seterbeite fram til rydningstida. Dei fleste bruka her vart rydda etter 1700, med garden Skurdalen som den eldste. Denne garden ligg øvst i dalen. Elles er dei fleste gardane i dalen plassar, med namn etter han som rydda bruket: *Herleiksplass*, *Eivindsplass*, *Gauteplass*, *Bryplass*. Eivindsplass har lenge vore ått av presten Karsten Isachsen, som har dreve hestehald der. 

Før 1944 gjekk delet mellom Hol kommune og Nore og Uvdal nedst i Skurdalen, ikkje langt frå osen til Skurdalsvatnet. For folk i dalen var det vanleg å ha vel så mykje å gjera med folk i Nore, Tunhovd og Dagali som med dei i Ustedalen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
*«Malangen» omdirigerer hit. For den tidlegare kommunen, sjå Malangen kommune.* 

**Malangen** eller Malangsfjorden er ein fjord mellom Senja og Kvaløya i Troms og Finnmark som strekkjer seg 59 km søraustover til kommunane Balsfjord og Målselv. Dei ytre delane av fjorden høyrer til kommunane Senja og Tromsø.

Fjorden har innløp mellom Hekkingen fyr i vest og Edøya i aust. Senja ligg på vestsida av fjorden og Kvaløya på austsida. På Senja har Malangen to fjordarmar, Stønnesbotnen og Lysebotn. Mellom Senja og fastlandet går Gisundet sørover til Finnfjorden. På Kvaløya er det ingen fjordarmar, men på sørsida av Kvaløya går Straumsfjorden austover til Balsfjorden rett sør for Tromsø. Sør for Kvaløya skjer Malangen seg vidare sørover og inn i fastlandet. Rossfjorden er ein liten fjordarm på vestsida og litt lenger sør deler Malangen seg i tre. Lengst vest ligg Målselvfjorden, i midten ligg Aursfjorden og lengst aust ligg Nordfjorden. Nordfjorden er den lengste av dei tre og går inn til Nordfjordbotn. 

Av busetnader ved sjølve Malangen, utanom fjordarmane, finn ein Brennsholmen, Buvik og Bakkejord på Kavløya. Tennskjer og Aglapsvik er to bygder i Lenvik på fastlandet. Innover i Malangen ligg grendene Grønjord og Målsjord, samt bygda Sultindvik på vestsida av fjorden, medan Mortenhals og Sand ligg på austsida i Balsfjord. 

Frå Brensholmen går det ferje over fjorden til Botnhamn i Stønnesbotn. 

Målselvfjorden med Malangen

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Malangsfjorden**

Koordinatar: 69°27′30.661″N 18°24′7.5600″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ringebu** er eit sokn og ein tettstad i Ringebu kommune i søre Gudbrandsdalen i Innlandet fylke.

Ringebu sokn
------------

Ringebu sokn har snautt 3 000 innbyggjarar og femnar om bygdene langsmed Gudbrandsdalslågen, frå Frya i nord til Tromsa og Moelva i sør, med tettstaden Ringebu og og den del av tettstaden Fåvang (Tromsnes) som ligg nord for Tromsa. Ringebu stavkyrkje frå 1200-talet ligg 3 km sør for tettstaden.

Ringebu tettstad
----------------

Tettstaden Ringebu, òg kalla **Vålebru** eller **Vålebrua**, har 1 382 innbyggjarar per 1. januar 2023 og er administrasjonssenter i kommunen. Den voks fram som stasjonsby etter at Ringebu stasjon ved Dovrebanen blei opna i 1896.
Namnet Vålebru kjem frå elva Våla, som renn gjennom sentrum, og dei to bruene som går over elva. På folkemunne kallar ein Ringebu sentrum (Vålebrua) for 'Brua', i motsetnad til 'skogen' som vert brukt om området Tollmoen/Tollskogen som ligg på vestsida av jarnbanen. Namnet Vålebru bruker ein mest for å unngå blanding mellom tettstaden Ringebu og Ringebu kommune.

Ringebu hadde det første gatetunet i landet, der hovudgata vart stengd for køyretøy og opna for gjengande. Føretaka trekkjer krambuer ut på gata, og det er ofte underhaldning i hovudgata (Jernbanegata). Jernbanegata er seinare bygd om fleire gonger, men har ivareteke gatetunet med forbod for køyrande, fartsdumper og fysiske sjikanar for å redusere på den nødvendige køyringa av vareleveransar, brann- og sjukebilar.

Ringebu Folkehøgskule ligg i tettstaden.

| Folketalsutvikling på tettstaden Ringebu |
| --- |
| År |  |  | Innbyggjarar |  |
| 1900 |    | 205 |
| 1910 |    | 323 |
| 1920 |    | 345 |
| 1930 |    | 396 |
| 1946 |    | 809 |
| 1950 |    | 792 |
| 1960 |    | 1 010 |
| 1970 |    | 1 059 |
| 1980 |    | 1 494 |
| 1990 |    | 1 382 |
| 2000 |    | 1 276 |
| 2009 |    | 1 326 |
| 2012 |    | 1 314 |
| Kjelder: 
* SSB: Norske folketeljingar
* SSB: Folkemengd i tettstader
 |

Ringebu stavkyrkje
Ringebu rådhus

Kjende personar frå Ringebu
---------------------------

* Kåre Bjørgen, forfattar

Sjå òg
------

* Ringebu kommune
* Tettstader i Innlandet

Kjelder
-------

«Ringebu – tettstedet» i *Store norske leksikon*, snl.no.

### Fotnotar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ringebu kommune
* Vêrvarsel for Ringebu Arkivert 2013-12-22 ved Wayback Machine. yr.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Søråsen** er eit fjellområde i den søraustlege delen av Gol kommune, ved grensa mot Sør-Aurdal og Nes. I nord ligg Nystølsfjellet med Nystølsvarden som høgaste punkt (1296 moh), og i sør ligg Vardefjell (1182 moh). Nystølsvarden er høgaste punkt i Gol med utsikt til Norefjell i sør, Hallingskarvet og Reineskarvet i vest og Jotunheimen i nord. Andre fjellområde på Søråsen er Holtelifjellet (1152 moh) og Raudalsfjellet (1205 moh). Andre fjelltoppar er Eidefjell med Søthaugberget (1169 moh), Meitebekkfjellet (1241 moh), Bergaleinnatten (1138 moh), Kyrkja (1063 moh), Nøsen (1086 moh) og Røggenatten (1130 moh). 

Av fiskevatn er Myklesjøen (968 moh), Grøsetvatnet (904 moh), Kroktjern (962 moh), Røggjin (970 moh), Andsjøen (882 moh), Raudalsvatnet (921 moh), Store Grevsjøen (1053 moh) og Høvren (820 moh) av dei største fiskevatna med sik og aure. Nordåsen er det lokale namnet på det som ofte vert rekna som Golsfjellet, og kjende hotell som Storefjell, Oset, Kamben, Guriset, Hallingen, og Ørterstølen. Søråsen er den høgastliggande del av Gol og meir tilbaketrekt med hytter og tradisjonsrike stølslag. På Søråsen finst gamle stølslag som Eivindli, Holt, Vestreli, Frøysoksstølan, Vassvollstølan, Nystølen, Raudalen, Høvresli, Andsjaustølan og Røggjin.
**Valdemar den unge** (kring 1209–28. november 1231) var dansk medkonge i åra 1215–1231.

Han var det einaste barnet til Valdemar Sejr] og dronning Dagmar. Allereie då han var seks år gammal tok faren han som medkonge. I 1218 blei han også krona i Slesvig.

Under ei jakt på Lyø i Sydfynske Øhav, blei Valdemar og faren tekne til fange av grev Henrik av Schwerin (ca. 1155–1228). Tre år seinare blei dei sleppte fri. 

I 1229 gifta Valdemar seg med den portugisiske kongsdottera Eleonore, ei brordotter av Valdemar Sejr si anndre kone Berengária. Eleonore døydde i barselseng allereie i 1231, og barnet deira blei berre eit halvt år gammalt. Sjølv døydde Valdemar av eit vådeskot under ei jakt på Refsnæs i 1231. Forfatter, filolog og prest Laurids Olufsen Kock (ca. 1634–1691) skreiv visa «Jagten paa Refsnæs» til minne om hendinga.

Paret er gravlagd i St. Bendts kirke i Ringsted på Sjælland.

Kjelder
-------

1. 1 2  *Valdemar den Unge*, Salmonsens konversationsleksikon. Besøkt 2. mai 2016
2. ↑  Kryger, Karin et al.: *Danske kongegrave I*, Museum Tusculanums Forlag, 2014, s. 304
3. ↑  Kock, Laur. Olufsen, Dansk biografisk Lexikon. Besøkt 2. mai 2016

* *Denne artikkelen bygger på «Valdemar den unge» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Valdemar III den unge*, gravsted.dk. Besøkt 2. mai2016

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
‘Herleggjeringa av Maria’ (Sandro Botticelli)
**Marias lovsong** er lovsongen Maria Møy kvad då ho vitja syskenbornet sitt, Elisabet, på Maria bodskapsdag (eller Maria besøksdag), i fylgje Evangeliet etter Lukas. Den latinske hymna vert innleia med orda *Magnificat anima mea Dominum* (Luk. 1,46), derav namnet *Magnificat*.

I studentmaallaget si bibelumsetjing frå 1921 er lovsongen gjengjeven slik:

«Mi sjæl høglovar Herren
Mitt hjarta gleder seg i Gud, min Frelsar!
Han tenkte paa si ringe tenestekvinna!
For ifraa denne stund
Skal alle ætter kalla meg for sæl.
Stort er det han for meg hev gjort den Megtige,
Og heilagt er hans namn;
Fraa ætt til ætt hans miskunn naar
Mot deim som ottast honom.
Velduge verk so gjer hans sterke arm;
Storlaatne spreider han for ver og vind
Med deira høgferds-hug;
Han støyter hovdingar fraa høgsæte
Og lyfter laage upp;
Hungrige mettar han med gode gaavor,
Og rikingar rek han tomhendte burt.
Han sytte vel for Israel, sin svein;
Til evig tid han minnast vil -
So var hans ord til federn' vaare -
Si miskunn mot Abraham og hans ætt.»
I liturgien er Marias lovsong eit høgdepunkt i tidebøna på kvelden; *Vesper* (aftansong).

Magnificat i musikken
---------------------

*Magnificat* i tidebok, Musée Condé, Chantilly
Sidan 1400-talet har *Magnificat* ofte vore skrive som ein fleirstemmig komposisjon for kor eller orgel.

Mange komponistar har skrive musikk til *Magnificat*, mellom anna Ludwig Senfl, Orlando di Lasso, Giovanni Pierluigi da Palestrina, Christóbal de Morales, Heinrich Schütz og Johann Sebastian Bach.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC

 |
**Vittore Carpaccio** var ein venetiansk målar under renessansen. Han var fødd kringom 1455 på uviss stad, og døydde 1526 i Capodistria i dagens Slovenia.

Liv og gjerning
---------------

Carpaccio arbeidde i Venezia, i det minste frå 1478 til 1522. Han var truleg lærling av Lazzaro Bastiani, men som historiemålar var Gentile Bellini hans fremste førebilete. Slektskapen med Bellini kjem sterkast til syne i Carpaccios praktfulle bybilete, samt i komposisjon og koloritt.

*Draumen til den heilage Ursula* er meisterverket mellom dei fire biletsyklusane av Carpaccio som framleis finst. Også dei andre syklusane; *Scener frå livet til helgenane Georg og Hieronymus*, *Scener or Marias liv* og den om Stefanuslegenda er prov på Carpaccios glitrande målarkunst. Han evna på sjeldant vis å sameine det reint saklege med ein fløymande fantasi.

I arbeidet med topografien var Carpaccio grundigare enn alle dei andre italienske renessansemålarane. Eksteriør og interiør vert skildra fargerikt og i detalj, og gjennom varleg bruk av lys går dei noggranne detaljane opp i ein einskapleg eleganse. Som kunstnar la han meir vekt på dekorativ verknad enn på det forteljande momentet.

Måleri
------

* To venetianske adelskvinner på ein balkong, 1500/05*To venetianske adelskvinner på ein balkong*, 1500/05
* Madonna (1505 -1510)*Madonna* (1505 -1510)
* Ein riddar (1510)*Ein riddar* (1510)
* Apostel Paulus (1520)*Apostel Paulus* (1520)

Kjelder
-------

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

---

* *Denne artikkelen bygger på «Vittore Carpaccio» frå Wikipedia på tysk, den 4. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vittore Carpaccio**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*For artikkelen om fjorden, sjå Ramfjorden.*
Ved Sørbotn i Ramfjord.
**Ramfjord** er ei bygd i Tromsø kommune i Troms. Ho ligg om lag 20 kilometer sør for Tromsø sentrum.

Bygda består av grunnkretsane Lauksletta, Fagernes/Ramfjordmoen, Sørbotn og Hanslarsanes. Desse områda hadde til saman 1055 innbyggjarar og heile skolekretsen 1365 innbyggjarar 1. januar 2006. Sentrum i bygda ligg på Fagernes. Her finn ein barne- og ungdomsskule, barnehage, fotballstadion, butikk og kiosk. På Ramfjordmoen, like aust om Fagernes, ligg Tromsø travbane, Universitetet i Tromsø sin forskningsstasjon (inkludert EISCAT-radarane) og ein rallycrossbane. I Sørbotn ligg Ramfjord Camping.

Europaveg 8, innfartsåra til Tromsø, går gjennom det meste av bygda. Frå Fagernes går Fylkesveg 91 mot Nord-Troms.

Kjelder
-------

1. ↑  Statistikkbanken.

Bakgrunnsstoff
--------------

* turliv.no - informasjon og bilete frå Fagerfjellet (957 meter).
* Ramfjordmoen forskningsstasjon
* Fagernes Kunstgress - Nordic Stadiums

Koordinatar: 69°33′40″N 19°11′00″E﻿
**Elverum** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Elverum kommune i Innlandet. Tettstaden ligg ved Glåma, med Leiret på austsida og Vestad på vestsida av elva, og har 15 632 innbyggjarar per 1. januar 2023. Dei fleste sentrumsfunksjonane og størsteparten av busetnaden ligg på Leiret. Her ligg rådhuset og den kommunale administrasjoenn, og ein del offentlege kontor som har heile Østerdalen eller Sør-Østerdal som verkeområde. På vestsida av elva ligg mellom anna jarnbanestasjonen, Skyte- og Vinterskolen for Infanteriet (Terningmoen) og ein del industri. Norsk skogmuseum og Glomdalsmuseet ligg i Elverum.

Tettstaden Elverum voks opp under skansen i Christiansfjeld, som vart bygd i 1680-åra. Frå 1750 vart den kjende Grundsetmartn halden her, og med utbygging av kommunikasjonane i nyare tid har staden styrkt posisjonen som handels- og skulesentrum.

Kommunestyret vedtok bystatus for Elverum i 1996. Namnet «Leiret» kjem av 'Elverums leir', her i tydinga militær leirplass.

Sjå òg
------

* Elverum kommune
* Tettstader i Innlandet

Kjelder
-------


«Elverum» i *Store norske leksikon*, snl.no.
«Elverum – tettsted» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Elverum Reiseliv Arkivert 2011-02-02 ved Wayback Machine.
* Nettsidene til Elverum kommune

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Anthonis van Dyck** (22. mars 1599–9. desember 1641) var ein flamsk målar og grafikar under den flamske barokken, elev av Peter Paul Rubens. Han er særleg kjend som portrettmålar. Dyck arbeidde mykje av si tid i England, der han døydde.

*Sjølvportrett med solsikke*, ca 1633/34
*Kong Karl I*, ca 1635

### Liv og gjerning

Dyck var son til ein rik tekstilkjøpmann, og vart rekna som særleg talentfull til å teikne. Ti år gammal vart han elev av målaren Hendrick van Balen. Balen jobba med å lage elegante, små mytologiske bilete til samlarar frå middelklassa i Antwerpen. Dei eldste, kjende verka til Dyck viser, om enn berre i detaljane, den klare påverknaden frå læraren. Allereie 19 år gammal jobba Dyck som ein sjølvstendig, godkjend meister, noko få av jamaldringane hans kunne kunne gjere.

Dyck fekk snøgt innpass i miljøet kring Rubens. Medan han arbeidde i atelieret til Rubens vart han kjend med jarlen av Arundel, ein leiande kunstkjennar i England. På oppdrag frå jarlen reiste Dyck til England i 1620. Etter berre eitt år i landet gjekk han inn i teneste hos den skotsk-engelske kongen James I. Samstundes fekk han oppdrag frå mektige menn ved hoffet om å lage portrett av den enkelte av dei. Han nytta då høvet til å studere kunstsamlingane deira, som inneheldt meisterverk frå den italiensk renessansen, kunst som han hadde vore interessert i også i si tid i Antwerpen. Slik vart innverknaden frå Rubens svekka, medan Paolo Veronese og endå meir Tizian vart nye leidestjerner.

Dyck flytta til London i 1632, der han arbeidde som framifrå hoffmålar og portrettør for kong Karl I. Same året heva kongen han til adelsstanden. Måleria Dyck er mest kjend for, er nettopp framstillingar av kongen og av familien til kongen. Den største enkeltståande samlinga av verka til Anthonis van Dyck er framleis i eiga til den engelske krona.

Målarstilen hans har vorte omtala som «Dyck-brunt». Som portrettmålar prega han målarkunsten i England dei neste 150 åra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anthonis van Dyck» frå Wikipedia på tysk, den 21. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Anthonis van Dyck**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 59°25′27.944″N 10°36′36.436″E﻿

Galleri F15 ved Alby. 
Foto:
Gisle Haakonsen
 

Hagen på Alby. 
Foto:
Gisle Haakonsen
 

**Alby gard** er den eldste garden på Jeløy i Moss kommune

Garden har røter tilbake til tidleg vikingtid. Hovudbygningen blei gitt sin nåverande form etter ein brann i 1866, og i 1963 kjøpte kommunen garden av den siste private eigaren, skipsreiar Biørn Biørnstad. I dag leiger Galleri F 15 berre hovudbygningen, mens stabburet blir disponert av fylkesmannen som Jeløy Naturhus, og jorda blir forpakta bort.

Jeløy er også eit spesielt område med særeigen natur. Søre Jeløy landskapsvernområde blei til i 1983, og er med på å bevare det historiske preget på landskapet.

Park og anlegg
--------------

Parken på Alby består av ein plen med frukt og akasietre. Parken er konstruert slik at besøkjande skal få kjensla av å vera på ei strandtomt ved at ein voll skjuler åkerar nedanfor som ligg mellom parken og sjøen.

Turområde
---------

Skogen som ligg ved Alby er eit populært turområde. Det er opparbeidt stigar som gjer området lett tilgjengeleg, også for rørslehemma.

I Albyskogen er Rødsåsen der ein på klare dagar kan sjå skibakken i Holmenkollen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alby gård» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Galleri F15
* 

* Alby gard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Senjatrollet med trollkjerringa til høgre.
**Senjatrollet** var eit byggverk og ein turistattraksjon som låg på Finnsæter på Senja i Troms og Finnmark. Det opna i 1993 og var ein del av Hulder- og trollparken, som i tillegg til sjølve trollet også hadde attraksjonar som Hulderheimen med tinnsmie og galleri. Inne i trollet var det to etasjar med diverse innslag henta frå lokale eventyr og segner. I 2007 vart det bygd ei trollkjerring på venstresida av trollet med ein sal inni der var er stelt til underhalding. 28. mars 2019 tok begge trolla fyr og brann ned i løpet av få minutt.

Senjatrollet var 17,96 meter høgt og vog 125 000 kg. Trollkjerringa attmed var 14,04 høg og vog 74 500 kg. I 1997 vart trollet registrert i Guinnes rekordbok.

Kjelder
-------

1. ↑  «Turistattraksjonen «Senjatrollet» er nedbrent: – En tragedie». NRK. 28. mars 2019. Henta 29. mars 2019.
2. ↑  «En eventyrverden». Kortreist. Henta 14. juni 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside
* Songen om Senjatrollet Arkivert 2015-04-22 ved Wayback Machine.
**Ustedalen** er ein hengedal øvst i Hallingdal, som er danna av elva Usta. Dalen strekkjer seg frå om lag Ustaoset og nedetter til Kvisla, der landskapet fell bratt ned mot Mogrenda, og Usta møter vassdraget frå Hovet ved Hagafoss.

Reint teknisk er Ustedalen ei sidedal i Hallingdal, og gardsbruket her har vore fjellgardar med skrinn jord og mykje småfe. Gardane i dalen er heller gamle, og mange er rydda alt i tidleg historisk tid. Dei eldste gardane har einstaka namn som Rygg, Foss eller Tufto, alle opphav til store vald eller grender. Lengst opp i dalen har det vore sanka myrmalm, og segner fortel at det har vore hovdingar og slag på Ustedalsfekjo ikkje langt frå Tufto.

Ustedalen var likevel tilatterliggjande heilt til Bergensbanen vart lagt gjennom dalen frå Hol. Bøndene i Ustedalen gjekk saman om å få dette til, og banen førte til auka ferdsle og turisme, og framvokster av tettstaden Geilo kring stasjonen med same namn.

Ustedalen er delt i tre vald: Kvisla, Lio og sjølve Ustedalen der Geilo ligg. Sidedalar til Ustedalen er Budalen og Havsdalen under Hallingskarvet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| NidwaldenTysk: *Nidwalden*Fransk: *Nidwald*Italiensk: *Nidvaldo*Retroromansk: *Sutsilvania* |
| --- |
|  Våpenet til Nidwalden |
|  Kart som viser kor i Sveits Nidwalden ligg.

---

 |
| Hovudstad | Stans |
| Folketal | 41 024 (2011) |
| Areal | 275,9 km² |
| Folketettleik | 149/km² |
| Forkorting | **NW** |
| Kanton sidan | 1291 |
| Høgaste topp | Rotstöckli (2901 moh) |

**Nidwalden** er ein kanton i det sentrale Sveits. Kantonen har eit areal på 276,1 km2, og hadde 40 759 innbyggarar i 2009. Stans er hovudstad i kantonen.

### Geografi

Kart over dei elleve kommunane i Nidwalden
Nidwalden ligg om lag midt i Sveits, sør for Vierwaldstättersjøen. Nidwalden er, saman med Obdwalden, dei einaste kantonane som ikkje har grense til eit anna land. Kantonen grensar mot kantonane Luzern, Obwalden, Uri og Bern. Høgste fjellet i kantonen er 2 901 moh høge Rotstöckli, fjellet ligg i utkanten av Uri-Alpane. Størstedelen av kantonen høyrer til dei sentralsveitsiske foralpane. Lågastliggande punktet er Vierwaldstättersjøen på 434 meter over havnivå.

### Demografi og språk

Ganske nøyaktig 10% av dei fastbuande har utanlandsk statsborgarskap. Majoriteten i Nidwalden, 92,5%, talar tysk. Men det er klare dialektskilnader innom kantonen. Ein liten minoritet, 1,4%, har italiensk morsmål, medan 1,2% snakkar serbokroatisk.

### Religion

75,6% av innbyggarane var i 2000 romersk-katolske, medan 11,9% sokna til den reformerte kyrkja i Sveits (Schweizer Reformierte Kirchen).

### Kommunar

Nidwalden består av elleve kommunar. Det er Beckenried, Buochs, Dallenwil, Emmetten, Ennetbürgen, Ennetmoos, Hergiswil, Oberdorf, Stans, Stansstad, Wolfenschiessen.

### Historie

Saman med Obwalden utgjer Nidwalden Unterwalden, som var ein av dei tre urkantonane som i 1291 danna det første sveitsiske eidsforbundet. Fram til 1999 var Nidwalden ein halvkanton, talde berre ei halv røyst under avrøystingar i det sveitsiske stenderrådet. Etter endringar i den sveitsiske grunnlova, har Nidwalden ei røyst i stenderrådet, dei fleste andre kantonane har to røyster.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kanton Nidwalden» frå Wikipedia på tysk, den 6. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

| * v
* d
* e
Kantonane i Sveits |
| --- |
| Aargau  • Appenzell Ausserrhoden  • Appenzell Innerrhoden  • Basel-Stadt  • Basel-Landschaft  • Bern  • Fribourg  • Genève  • Glarus  • Graubünden  • Jura  • Luzern  • Neuchâtel  • Nidwalden  • Obwalden  • Schaffhausen  • Schwyz  • Solothurn  • St. Gallen  • Thurgau  • Ticino  • Uri  • Valais  • Vaud  • Zug  • Zürich |  Sveits |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS

 |
| **Utøya** |
| --- |
| Utøya sett frå Utstranda vinterstid.Utøya sett frå Utstranda vinterstid. |
| Geografi |
| **Stad** | Tyrifjorden, Hole kommune |
| **Koordinatar** | 60°01′25″N 10°14′53″E﻿Koordinatar: 60°01′25″N 10°14′53″E﻿

 |
| **Areal** | 0,12 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Buskerud

 |

Utøya (markert med raud sirkel) ligg i Tyrifjorden i Buskerud.
**Utøya** er ei øy i innsjøen Tyrifjorden i Hole kommune i Viken fylke. Arbeidaranes Ungdomsfylking (AUF) eig øya, som vart gjeven til dei i jubileumsgåve 28. august 1950 av Oslo og Omegn faglege Samorganisasjon, ein av medlemsorganisasjonane i Landsorganisasjonen (LO). Øya vert driven kommersielt av Utøya AS. AUF arrangerer kvart år politisk sommarleir på øya.

Utøya er på 120 dekar, har busetnad, og har dessutan eit område på fastlandet for parkering av bilar. Det var ein husmannsplass på Utøya fram til heile øya vart kjøpt av Jens Bratlie i 1893, som brukte øya som sommarbustad før han selde eigedommen til LO i 1933.

Terroråtaket på Utøya 22. juli 2011
-----------------------------------

Utdjupande artikkel for dette emnet er Terroråtaka 22. juli 2011.

Utøya etter terroråtaket mot AUF
Foto:
Paal Sørensen 2011
 

AUFs sommarleir på Utøya var 22. juli 2011 mål for eit terroråtak der 69 personar mista livet, og 66 vart skadde, fleire av dei alvorleg. Åtaket hadde samanheng med terroråtaket i Oslo mindre enn to timar tidlegare. Ein væpna mann som seinare synte seg å vere den 32 år gamle oslomannen Anders Behring Breivik, utkledd i ei etterlikning av ei politiuniform, tok skyssbåten over til øya om lag klokka 17 med tung bagasje. Han sa han skulle gjere ein rutinesjekk og gje opplysningar om terroråtaket mot regjeringsbygningane i Oslo tidlegare på dagen (klokka 15.26), men så snart han var komen i land på øya, tok han til å skyta på og drepe leirdeltakarane og andre med eit gevær og ein pistol. Politiet gjekk i land på øya klokka 18.25, og arresterte han klokka 18.27 utan at han gjorde motstand. Han hadde då hatt tid til å myrde 68 menneske, dei fleste ungdomar, i ei jakt som hadde gått føre seg over heile øya.

Kort tid etterpå kommenterte AUF-leiar Eskil Pedersen åtaket med mellom anna å uttala: «Vi gjev oss ikkje i kampen for det vi trur på, vi skal tilbake på Utøya.». I samband med eittårsmarkeringa for terroråtaket vart det skipa til ei samling på Utøya.

Referansar
----------

1. ↑  Bergens tidende magasinet 21.juli 2012 s.13.
2. ↑   Aftenposten, 27.07.11: Alt om tragedien
3. ↑   VG, 23.07.11: AUF-lederen: Vi skal tilbake på Utøya

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Frå Setermoen
**Setermoen** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Bardu kommune i Troms og Finnmark. Staden ligg i Bardudalen og har 2 523 innbyggjarar per 1. januar 2017. 

Språk og kultur er på fleire måtar prega av innvandringa frå Gudbrandsdalen og Østerdalen på 1700-talet. Bardu kyrkje vart ført opp i 1829, og er ein tru kopi av Tynset kyrkje. Her er det også skianlegg for alpint og hopp.

På Setermoen har det vore soldatutdanning sidan 1898. Setermoen garnison er i dag utdanningsgarnison under 6. divisjon med desse avdelingane: panserbataljon, artilleribataljon, sanitetsbataljon og etterretningsbataljon. Like sør for Setermoen ligg Troms Forsvarsmuseum.

Kjelder
-------

* «Setermoen» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Kart frå SSB over tettstadgrenser i Troms.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Setermoen**

* Vêrvarsel for Setermoen Arkivert 2012-03-10 ved Wayback Machine. yr.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Nieuwe Waterweg** («Nye vassvegen») er ein kanal i Nederland frå het Scheur (ei grein av Rhinen-Maas-deltaet) vest for byen Maassluis til Nordsjøen ved Hoek van Holland. Dette er den kunstige munningen til elva Rhinen.

Nieuwe Waterweg opna i 1872 og har ei lengd på om lag 10 km. Han vart bygd slik at havgåande skip kunne ta seg opp til hamna i Rotterdam sidan dei naturlege greinene til Maas-Rhinen mudra til. Kanalen er ei travel skipsåre opp til ei av dei travlaste hamnene i verda, Europoort i Rotterdam. Ved utgangen til sjøen ligg det eit flaumvernsystem kalla Maeslantkering som stod ferdig i 1997. Det er ingen bruer eller tunnelar som kryssar Nieuwe Waterweg.

Historie
--------

På midten av 1800-talet var Rotterdam alt ein av dei største hamnebyane i verda, hovudsakleg på grunn av omlasting av varer frå Tyskland til Storbritannia. Den auka skipstrafikken skapte eit kapasitetsproblem sidan det var for mange greiner i elvedeltaet og det var vanskeleg å nå hamna. 

I 1863 vart det vedteke ei lov som gjorde at ein kunne byggje ein ny kanal for havgåande skip opp til Rotterdam frå Nordsjøen. Vassbyggingsingeniøren Pieter Caland fekk oppdraget med å teikne ein kanal som gjekk gjennom Hoek van Holland for å forlenge munningen av Rhinen ut til sjøen. Teikningane for dette vart alt gjort i 1731 av Nicolaas Samuelsz Cruquius, men bygginga kunne ikkje lenger utsetjast for å hindre tilbakegang for hamna i Rotterdam. 

Bygginga tok til 31. oktober 1863. Den første fasen bestod i å få eigedomsretten til jordbruksområda frå Rozenburg til Hoek van Holland.

I den andre fasen vart det bygd to dike parallelt til kvarandre og dette tok to år. Caland føreslo å forlenge dika 2 km ut i sjøen for å hindre kyststraumane og avgrense avleiringa i skipsleia. 

Då dika var bygd byrja den tredje fasen med å grave ut sjølve vassvegen. Dette arbeidet tok til 31. oktober 1866 og tok slutt tre år seinare. Dei store mengdene med jord som vart fjerna vart nytta til å forsterke andre demningar og dike. 

Den siste fasen bestod i å fjerne demninga mellom den nye vassvegen og sjøen i eine enden og ved elva i den andre. I 1872 stod Nieuwe Waterweg ferdig og Rotterdam vart lett tilgjengeleg.

På grunn av straumar og erosjon har skipsleia vorte noko breiare. På grunn av djupgangen til dagens supertankarar må kanalen likevel konstant mudrast opp. 

I 1997 stod den siste delen av Deltaprosjektet ferdig, Maeslantkering, nær munningen av Nieuwe Waterweg. Denne stormflodbarriéren vernar Rotterdam mot flaum under kraftig vind frå nordvest og vest.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nieuwe Waterweg» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nieuwe Waterweg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
[endre]

Koordinatar: 36°07′N 5°21′W﻿
**Gibraltar** er eit britisk oversjøisk territorium som ligg sørvest i Europa. Territoriet har ei 1,2 km lang grense mot Spania og ei 12 km lang kystlinje. Høgaste punkt er 426 m, på kalksteinsfjellet som utgjer mestedelen av Gibraltar. 
Gibraltar ligg på ein strategisk stad. Gibraltarsundet er eit smalt havstykke over til Afrika. Sundet bind saman Atlanterhavet med Middelhavet.

Namnet Gibraltar kjem frå arabisk جبل الطارق *Ġabal al-Ṭāriq*, som tyder «Ṭāriq-fjellet» (oppkalla etter feltherren Ṭāriq ibn Ziyād). Tidlegare kalla fønikarane det Calpe, ei av søylene til Herakles. I dag er Gibraltar òg kjent som «Gib» eller «the Rock».

Austsida av Gibraltar

Historie
--------

**Gibraltar** vart overført til Storbritannia frå Spania i 1713 gjennom Freden i Utrecht.

Formelt vart **Gibraltar** erklært britisk kronkoloni i 1830.

Der er halde to folkerøystingar, i 1967 og 2002, der gibraltararane hadde høve til å røysta om kva land Gibraltar skulle høyra til.
Trass i stort spansk press røysta eit stort tal av folket på Gibraltar for framleis å vera under den britiske krona.

Folkesetnad
-----------

I juli 2004 hadde Gibraltar om lag 28.000 innbyggjarar frå fleire etniske grupper: Spanjolar, italienarar, engelskmenn, maltesarar, portugisarar, sefardiske jødar og andre. Dei fleste som bur på Gibraltar høyrer til den romersk-katolske kyrkja.

Styre
-----

Gibraltar høyrer til Storbritannia, som formelt vert representert av ein guvernør utpeika av den britiske krona.

Den praktiske lovgjevinga vert fastsett av eit lokalt råd. Rådet har 18 folkevalde medlemmer.

Bakgrunnsstoff
--------------

Grensa inn til Gibraltar, frå spansk side
* Government of Gibraltar
* Official Government of Gibraltar London Website Arkivert 2007-02-02 ved Wayback Machine.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gibraltar**

| * v
* d
* e
Britiske oversjøiske territorium og kroneige |
| --- |
| Oversjøiske territorium | Anguilla**·** Bermuda**·** Britisk Antarktis**·**  Det britiske territoriet i Indiahavet**·**   Dei britiske Jomfruøyane**·**  Caymanøyane**·** Falklandsøyane**·** Gibraltar**·** Montserrat**·** Pitcairnøyane**·**  St. Helena, Ascension og Tristan da Cunha1**·**   Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane**·**   Turks- og Caicosøyane  | Britiske oversjøiske territorium og kroneigedomar |
| Kroneige | Guernsey • Jersey • Isle of Man |
| Suverene baseområde | Akrotíri og Dekélia |

| * v
* d
* e
Land ved Middelhavet |
| --- |
| Suverene statar | Albania**·** Algerie**·** Bosnia-Hercegovina**·** Egypt**·** Frankrike**·** Hellas**·** Israel**·** Italia**·** Kroatia**·** Kypros**·** Libanon**·** Libya**·** Malta**·** Marokko**·** Monaco**·** Montenegro**·** Slovenia**·** Spania**·** Syria**·** Tunisia**·** Tyrkia |
| Statar med avgrensa anerkjenning | Nord-Kypros**·** Palestina |
| Biland og andre territorium | Akrotíri og Dekélia (UK)**·** Gibraltar (UK) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
*Denne artikkelen handlar om materialet. For namnet, sjå Stein som namn.* 
Steinvegg med vindauge i Machu Picchu.
**Stein** viser til bergartar, og blir særleg brukt om bitar av berg og stein som materiale. 

Stein er i regelen eit solid og slitesterkt materiale som særleg blir brukt i monumentalbygg, som tempel, slott og viktige offentlege bygg. Det kan skjerast til i blokker og formast til skulpturar eller relieff. I helleform kan stein brukast på golv eller tak.

Aramaisk gravstele av basaltstein frå 600-talet f.Kr..
I Noreg har det vore mindre brukt som byggemateriale, men lause steinar er blitt brukte til å laga steingardar og grunnmurar og til vardebygging.

Steinar kan polerast og brukast som smykkestein. Mindre steinar blir kalla grus, medan sandkorn er så små at dei ikkje blir rekna som steinar.

* Hus av stein på den skotske øya Skye.Hus av stein på den skotske øya Skye.
* Belgisk hus med veggar og tak av stein.Belgisk hus med veggar og tak av stein.
* Monumentalbygg som Nidarosdomen er ofte blitt bygd i stein.Monumentalbygg som Nidarosdomen er ofte blitt bygd i stein.
* Vignola castello i Modena.*Vignola castello* i Modena.

Sjå òg
------

* Valon er ikke han.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* NDL

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Ål.* 

**Ål** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Ål kommune i Buskerud. Tettstaden ligg midt i Hallingdalen, ved den austlege enden av Strandafjorden, og har 2 346 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Størstedelen av tettstaden ligg på nordsida av Hallingdalselve, og heiter **Sundre**. Dei små forstadene rundt er Hago, Vestlia og Granhagen. Riksveg 7 går gjennom Ål på nordsida av elva og på sørsida ligg Ål stasjon, som er stoppestad for Bergensbanen.

Ål er eit handels- og skulesentrum, og har kulturhus, Ål kulturhus med Hallingrosa, ei utstilling av rosemålingskunst, og ei større permanent Rolf Nesch-utstilling. Her er også sjukestove med base for Norsk Luftambulanse. Avisa *Hallingdølen* kjem ut på Ål tre dagar i veka.

Sundre var den førande garden i Ål i mange år, og vart sentrum av di både Ål kyrkje, Ål stavkyrkje, og tingstugu vart lagt i dette området. Når lokalkjende hallingar i dag snakkar om Ål sentrum, nyttar dei framleis omgrepet «på Sundre». Folk utanfor dalen brukar gjerne nemninga «på Ål» i same tyding. Sundre er rekna til om lag rett ovanfor Ål kyrkje.

Folkemengd
----------

| Folketalsutvikling på Ål |
| --- |
| År |  |  | Innbyggjarar |  |
| 1920 |    | 385 |
| 1930 |    | 559 |
| 1946 |    | 842 |
| 1950 |    | 920 |
| 1960 |    | 956 |
| 1970 |    | 1 345 |
| 1980 |    | 1 928 |
| 1990 |    | 2 079 |
| 2000 |    | 2 226 |
| 2009 |    | 2 270 |
| 2012 |    | 2 367 |
| Kjelder: 
* SSB: Norske folketeljingar
* SSB: Folkemengd i tettstader
 |

Kjelder
-------

1. ↑  «Ål». Store norske leksikon. 13. juli 2017. Henta 15. april 2018.
2. ↑  «Ål – tettstedet». Store norske leksikon. 14. januar 2016. Henta 7. september 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Thorodd Presberg** (fødd 18. januar 1944) er ein tidlegare norsk idrettsutøvar og -leiar frå Drammen. Han har vunne seks norske meisterskap i bandy og tre i fotball, samt eitt seriemeisterskap i fotball. I 1965 fekk han sølv med Noreg i verdsmeisterskapen i bandy. Etter han la opp som aktiv utøvar, var han dommar i både bandy og fotball. Han var medlem i Drafn til 1962, sidan av Strømsgodset Idrettsforening.

Fotball
-------

Fyrst frå 1963 spelte Presberg fast på Strømsgodset sitt fotballag. I spann med Steinar Pettersen var han ein viktig angrepsspelar då Strømsgodset i perioden 1969-73 sikra seg tre triumfar i noregsmeisterskap i fotball og i 1970 gjekk til topps i 1. divisjon.

Presberg deltok i tre av Noregs landskampar i 1968, alle enda med stygge tap. I kampen mot Danmark på bortebane skåra han Noregs einaste mål, danskane fann vegen til nettmauskane fem gongar. Også hans fjerde og siste landskamp, 13. mai 1970, enda med tap.

Bandy
-----

Presberg vann kongepokalen med Drafn i 1961 og med Strømsgodset i 1963, 1965, 1967, 1968 og 1970. Frå 1973 spelte han Bragerøen sitt bandylag. Han deltok i 29bandy-landskampar og skår 5 mål. I Bandy-VM 1965 var han med vinne sølv for det norske laget.

Trenar og dommar
----------------

Etter å ha vore trenar for SIF sitt andredivisjonslag i fotball 1977-sesongen, byrja Presberg å dømme fotballkampar. Gjennom 1980-åra dømde han kampar i norske toppseriar. Både i 1983 og 1988 dømde han ein NM-finale. Åra 1989-90 var han dommar i tre fotball-landskampar.

Merittar
--------

### Fotball

* Noregsmeister: 1969, 1970 og 1973 med Strømsgodset IF
* Seriemeister: 1970 med Strømsgodset IF

Kjelder
-------

* Thorodd Presberg, international football player ved eu-football
* Thorodd Presberg, international football referee ved eu-football

---

* *Denne artikkelen bygger på «Thorodd Presberg» frå Wikipedia på bokmål, den 27. april 2016.*
**Skjervøy** (nordsamisk **Skiervá**, kvensk: **Kierua**) er ein tettstad og administrasjonssenteret i Skjervøy kommune i Troms og Finnmark fylke. Tettstaden ligg på austsida av Skjervøya og har 2 426 innbyggjarar per 1. januar 2017. Skjervøy har fiskeindustri, og er ei viktig fiskerihamn og tenesteseneter for fiskeflåten i Nord-Troms.

Frå tettstaden Skjervøy er det brusamband til Kågen, med vidare ferjefri kopling til fastlandet gjennom Maursundtunnelen (fylkesveg 866). Skjervøy har daglege hurtigruteanløp og godsbåtanløp, i tillegg til hurtigbåtsamband med Tromsø. Frå Skjervøy er det også ferjesamband til Arnøy og Laukøy. Næraste flyplass er Sørkjosen lufthavn i nabokommunen Nordreisa, om lag 30 minuttars køyring frå tettstaden.

Bilete frå Skjervøy
-------------------

* Frå SkjervøyFrå Skjervøy
* Frå SkjervøyFrå Skjervøy
* Hamna på Skjervøy om vinterenHamna på Skjervøy om vinteren

Sjå òg
------

* Skjervøy kommune

Kjelder
-------

1. ↑  «Skjervøy - tettstedet». *Store norske leksikon*. 17. februar 2009. Henta 27. mai 2017.
2. ↑  «Skjervøy». *Store norske leksikon*. 7. april 2016. Henta 27. mai 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Sveinbjörn Beinteinsson var med på å grunnleggja moderne åsatru på Island. 
**Heidning** (norr. *heiðingi*, truleg samband med 'hei') kan vera eit nedsetjande omgrep om nokon som ikkje høyrer til ei «godkjend» tru (ofte jødedommen, kristendommen og/eller islam), eller eit omgrep personar som ikkje identifiserer seg med ein slik religion brukar om seg sjølv.

Ordet *heidning* kan eigentleg tyda 'ein som bur på heia'. På latin brukte ein ordet *paganus*, 'landbuar' som omsetjing av Det gamle testamentet sitt hebraiske *gojim* og Det nye testamentet sitt greske *ethne*, som tyder 'folk', 'folkeslag'.

Heidningar i abrahamittiske religionar
--------------------------------------

Biskop Olaus Magnus skildra ulike 
nordiske heidningar i sitt verk *Historia de Gentibus Septentrionalibus* frå 1555.
I omsetjingar av Bibelen er «heidningar» personar som ikkje er jødar (hebraisk *gojim*). Det er ikkje noko nedlatande i dette, berre eit skilje mellom jødar og andre, (som då dyrka andre gudar og høyrde til andre folk / folkeslag) Då evangeliet tok til å spreia seg ut over til andre land, vart dei som tok imot, ofte kalla for heidningekristne. Det markerer at dei to gruppene (jødekristne og heidningekristne) hadde ulikt etnisk og religiøst opphav, men i trua på Kristus, var dei no sett på som eitt folk. Seinare har «heidning» vore mykje brukt om ikkje-kristne og anten kunne omvendast til kristendommen, eller som motstod og forfølgde kristne.

I Koranen er heidningar folk som ikkje er muslimar eller ikkje høyrer til skriftfolket, sjå *kafir*.

«Heidning» i nyare tid
----------------------

Nyheidensk meditasjon.
I ikkje-bibelsk språkbruk kan ordet *heidning* i Noreg av somme brukast om personar som ikkje er kristne, av andre om personar som ikkje høyrer til dei store kulturreligionane. Omgrepet er òg blitt bruka som adjektiv; «heidensk», «i heiden jord», «heide og kriste» ('dyr og menneske') og liknande. Det kan dermed visa både til nokon som har ein «heidensk» religion (heidenskap) og om nokon som ikkje har gudstru (ateisme).

Det norske Hedningsamfunn er ein norsk antireligiøs organisasjon med formål å kjempe mot kristendomen sin innverknad, og brukar *heidning* som heidersnemning for personar som ikkje vil ha nokon religion og ikkje trur på Gud. Tilhengjarar av nyreligiøse grupper som wicca kan bruka «heidning» som eit positivt ord om seg sjølve og andre som føgljer slike religionar.

### Sjå òg

* Heidenskap

Kjelder
-------

* «heidning» i Nynorskordboka.
* Søk etter «hedning» på katolsk.no
* Bokmålswikipediaen, art. *Hedenskap*.
* Koranen
* Bibelen - Galaterbrevet (2. og) 3. kapittel
Koordinatar: 60°9′45.4″N 10°14′35.7″E﻿

**Ringerike Folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskule som ligg i Hønefoss i Ringerike kommune i Buskerud. Skulen tar imot vel 110 elevar i året og er eigd av Buskerud fylkeskommune. Utanom skuleåret fungerer skuleanlegget som sommarhotell.

Skulen var etablert i januar 1876, som den fyrste amtsskulen i Buskerud. I perioden 1882 til 1914 flytte skulen mellom fleire bygder i Buskerud, mellom anna Modum, Nedre Eiker, Lier, Røyken, Hurum, Klekken, Hen og Steinsfjerdingen. I 1914 endra skulen namn til Ringerikes faste Amtsskole og i 1918 vart namnet endra til Ringerike Fylkesskole. Sidan 1936 har skulen lege der han ligg i dag. Skulen har til saman tre internatbygningar som vart oppført i åra 1953, 1962 og 1972. I 2014 vart teaterbygget ved skulen ferdigstilt.

#### Linjefag ved skulen i 2015:

* Dans - New York - Lanzarote
* Design & Fashion - New York
* Global Solidaritet - Kenya - India
* Multisport - Alpene - Lanzarote
* Musikk & Teater - London
* Stand Up & Revy - Dublin - London
* Visual Arts - New York - Barcelona

Kjelder
-------


* «Historie». Ringerike Folkehøgskole. Henta 26. juli 2015.
* «Ringerike Folkehøgskole - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 26. juli 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Bríet Bjarnhéðinsdóttir** (fødd ) var ein islandsk kvinnesaksforkjempar, lærar og redaktør, som skipa Kvenréttindafélag Íslands og kvinnetidsskriftet *Kvennablaðið*. Ho engasjerte seg i kvinnesaksarbeidet på Island frå 1880-åra og var blant grunnleggjarane av den islandske kvinneforeininga Hið íslenska kvenfélag i 1894. Ho gjekk inn for røysterett for kvinner, og etter at kvinneforeininga vegra seg for å gå inn for dette etablerte ho på 1900-talet tett kontakt med leiarar i kvinnesaksrørsla i Noreg, Danmark og USA, og med Den internasjonale kvinnerøysterettsalliansen. I 1907 grunnla hun den islandske kvinnesaksforeininga, Kvenréttindafélag Íslands, og leia foreininga gjennom nesten 20 år i to periodar (1907–1911 og 1912–1927). Foreininga sprang ut av den progressive fløyen av kvinneforeininga, som gjekk inn for full politisk likestilling. I 1895 skipa ho det fyrste kvinnetidsskriftet på Island, *Kvennablaðið*. Ho var medlem av bystyret i Reykjavík frå 1908.

Biografi
--------

Bjarnhéðinsdóttir tok eksamen som lærar i 1880 og arbeida som lærar i Reykjavík frå slutten av 1880-åra. Hun byrja samstundes å engasjere seg i kvinnesaka. I 1888 gifta ho seg med den liberale tidsskriftredaktøren Valdimar Ásmundsson (1852–1902), som skipa tidsskriftet *Fjallkonan*. I 1894 var ho blant initiativtakarane til den islandske kvinneforeininga. Ho skipa også tidsskriftet *Kvennablaðið* i 1895, og tidskriftet blei gjeve ut fram til 1919. Mellom 1898 og 1903 gav ho ut *Barnabladíð*.

Bjarnhéðinsdóttir hadde kontakt med leiande kvinnesaksforkjemparar i Danmark, Noreg og Sverige, og med Carrie Chapman Catt, grunnleggjaren av Den internasjonale kvinnerøysterettsalliansen (no International Alliance of Women). Ho deltok på alliansen sin kongress i København i 1906 (den tredje internasjonale kvinnerøysterettskongressen), og impulsane frå kontaktane ho knytta i Norden og internasjonalt bidrog til at ho i 1907 skipa Kvenréttindafélag Íslands, der ho var leiar frå 1907 til 1911 og fra 1912 til 1927.

Referansar
----------

1. ↑  Bjarnhéðinsdóttir «Briet Bjarnhéðinsdóttir» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  *Ártöl og áfangar í sögu íslenskra kvenna*, Kvennasögusafn Íslands, Reykjavík 1998

* *Denne artikkelen bygger på «Bríet Bjarnhéðinsdóttir» frå Wikipedia på bokmål, den 5. mars 2024.*
Koordinatar: 65°43′35″N 13°12′57″E﻿

**Vefsna** (sørsamisk *Vaapstenjeanoe*) er ei elv i Nordland fylke. Elva kjem frå Simskardvatnet på 877 moh. og renn gjennom kommunane Hattfjelldal, Grane og Vefsn. Elva passerer Mosjøen før ho munnar ut i botnen av Vefsnfjorden. Elva er 163 kilometer lang og har eit nedslagsfelt på 4 122 km², der delar av nedslagsfeltet ligg i Sverige.

Historisk har Vefsna vore ei viktig lakseelv, men bestanden vart infisert av parasitten *Gyrodactylus salaris* på 1970-talet. På grunn av dette har talet på laks i elva gått kraftig ned, medan talet på hybridar mellom laks og sjøaure har auka. I 2011 og 2012 vart vassdraget behandla med rotenon med sikte på å utrydde gyrosmitten. Elva vart friskmeld i 2017, og no er laksen tilbake i vassdraget. 

Vefsna vart verna mot kraftutbygging i 2009.

Elvefaret
---------

Frå Simskardvatnet (877 moh.) renn Simskardelva austover til Vestre Tiplingen (673 moh.), der Tiplingelva renn gjennom Austre Tiplingen (663 moh.), dreier mot nordaust og renn ned til Susendalen. Her renn den saman med Harvassbekken som kjem frå grensetraktene mot Sverige. Etter elvemøtet dreier elva, som no har namnet Susna, nordvestover, seinare nordover og opptar Unkerelva frå Unkervatnet (323 moh.), som har ein vesentleg del av nedbørfeltet sitt i Sverige. Etter samanløpet blir elva kalla Vefsna. Elva renn først vidare nordover, men dreier like sør for tettstaden Hattfjelldal mot sørvest.

Dei største tilløpa til Vefsna nedanfor Hattfjelldal er frå venstre: Storfiplingelva (se Fiplingdalen), Svenningdalselva frå Majavatnet og Eiteråga frå Måsskarvatnan i Grane, og frå høgre: Gluggvasselva frå Storhola (1141 moh.) lengst søraust i Vefsn kommune. Nedanfor munningen av Svenningdalselva i Vefsna ved Trofors har Vefsna relativt lite fall. Den største fossen her er Laksfors med fall på 16 meter.

Kjelder
-------

1. ↑  Fylkesmannen (27.9.2017): Vefsna endelig firskmeldt

* nina.no – om fiskebestanden etter 30 år med parasittinfeksjon
* «Vefsna» i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Gustav Stresemann, Austen Chamberlain og Aristide Briand under forhandlingane.
**Locarnoavtalen** var ein fleirdelt internasjonal avtale, inngått i 1925, som skulle sikre fred mellom dei sju statane som skreiv under på dei til saman sju avtalane det vart forhandla om i den sveitsiske byen Locarno.

Forhandlingane mellom dei fem statane Belgia, Frankrike, Italia, Storbritannia og Tyskland gjekk føre seg i Locarno i Sveits i perioden 5. oktober–16. oktober 1925. Den formelle underskrivinga av avtalane fann stad i London 1. desember same året.

Locarnoavtalen kom i stand for å sikre freden i Europa. Avtalen garantererte at grenselinjene mellom Tyskland og dei to grannelanda Belgia og Frankrike skulle halde fram å vere slik dei vart fastlagde ved fredsslutninga i Versailles i 1919. Locarnotavtalen garanterte også at Rhinland skulle vere ei demilitarisert sone. Dei to landa, Storbritannia og Italia, gjekk inn som garantistar for avtalen. Alle statane som skreiv under lova å hjelpa den parten som fekk krenkt grensene sine, utan omsyn til kven som braut avtalen.

På same tid vart det inngått skilsdomsavtalar mellom Tyskland på den eine sida og kvart av grannelanda Belgia, Frankrike, Polen og Tsjekkoslovakia. Frankrike, som var alliert med både Polen og Tsjekkoslovakia, nya opp att allianseavtalane med desse to landa. 

I 1926 (prisen for 1925) vart Nobels fredspris gjeven til ein av initiativtakarane til avtalen, Austen Chamberlain. I 1926 (prisen for 1926) vart prisen gjeven til to andre nøkkelpersonar i avtalen; Gustav Stresemann og Aristide Briand.

Avtalen sikra stabilitet mellom avtalelanda fram til 1936. 7. mars 1936 braut Tyskland avtalen då Adolf Hitler, utan varsel, sende militære styrkar inn i dei tyske områda vest for Rhinen. Grannelanda protesterte på det sterkaste, men ingen av avtalepartane etterlevde avtaleteksta.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*. VIII. bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NDL

 |