recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 59°54′47.725″N 10°44′44.142″E﻿

**Glasmagasinet** eller **GlasMagasinet** er eit kjøpesenter på Stortorget i Oslo. Det var i mange år eit varemagasin for Christiania Glasmagasin, som også var kjend som Glasmagasinet. Bygningen er verna etter plan- og bygningsloven og er kommunalt listeført.

Historie
--------

Glasmagasinet i 2010.
Stortorvet i 1865 med Simonsen på Torvet i nummer 9, Christiania Glasmagasin i nummer 10 og Elephant-Apotheket i nummer 11 (frå 1879).
Den midtre delen av bygningen blei reist i 1899 i nyrenessansestil etter teikningar av Harald Olsen. Olsen hadde så arkitektkontoret sitt i øvste etasje av denne bygningen. 
Seinare bygg kom til i 1973 og 1990. 

Heile rekkja utgjer Stortorvet 9, 10 og 11. Då Christiania Glasmagasin først flytta hit var det til den midterste bygningen, nummer 10. Nummer 9, som ligg på hjørnet mot Møllergata, bestod den gongen av eit lite hus kalla Simonsen på Torvet. Huset var ein kombinert bustad- og forretningsgard der Peter Simonsen hadde kolonial fram til 1897. Etter hans tid blei bygget rive. Gardeigaren fekk ført opp dagens bygning ved arkitekt Ove Ekman i 1898-99, og forretningen Simonsen på Torvet heldt til her fram til 1935. Deretter blei garden innlemma i Glasmagasinet.

Den siste bygningen i rekkja, hjørnegarden mot Torggata, var nummer 11 og her låg Elephant-Apotheket. Apoteket låg på Stortorget frå 1879 til bygningen blei riven i 1972. Året etter byrja oppføringa av den nyaste delen av Glasmagasinet under leiing av arkitekt Frithjof Stoud Platou. Bygget blei ferdigstilt i 1974. Det blei endra ved ei påbygging mot Linaaes gate i 1990; arkitekten bak dette var Jan Digerud.

I 2014 bestemte Christiania Glasmagasin seg for å forlata bygningen, og blei erstatta av fleire mindre butikkar.

Eigaren av bygget er KLP Eiendom.

Kjelder
-------

1. ↑  «Stortorvet 9 - Christiania Glasmagasin», *kulturminnesok.no* (på norsk bokmål) (Riksantikvaren - Kulturminnesøk), henta 12. januar 2019
2. ↑  Harald Olsen (1851-1910) Geir Tandberg Steigan / Artemisia
3. ↑  Knut Are Tvedt side 123
4. 1 2  Simonsen på Torvet, Stortorvet 9 Geir Tandberg Steigan / Artemisia
5. ↑  Knut Are Tvedt side 151
6. 1 2  Byantikvarens Gule liste
7. ↑  F.S. Platou i Norsk biografisk leksikon
8. ↑  Jan Digerud i Norsk biografisk leksikon
9. ↑  «Glasmagasinet forlater Stortorvet etter 152 år». *Osloby* (Aftenposten). 24. mars 2014. Henta 12. januar 2019.
10. ↑  «GlasMagasinet», *www.klpeiendom.no*, arkivert frå originalen 13. januar 2019, henta 12. januar 2019

* *Delar av denne artikkelen bygger på «GlasMagasinet» frå Wikipedia på bokmål, den 12. januar 2019.*

---

Litteratur
* Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, ISBN 978-82-573-1760-7


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Ravn Ånundsson** (norrønt: *Hrafn Önundarson*) var ein islandsk skald som levde på byrjinga av 1000-talet.

Ravn (*Skáld-Hrafn*) er nemnt i den islandske Landnåmaboka, der ein finn at Helga Ånunddotter (*Helgu Önundardóttur*) var syster hans, og at mor hans heitte *Geirný*. I Soga om Gunnlaug Ormstunge er det opplyst at Ravn Ånundsson var syskenbarnet til lovseiemannen og skalden Skafte Toroddsson på Hjalle.

I Skaldatal er det nemnt om Ravn Ånundsson at han var skald hos Eirik Håkonsson Ladejarl og kong Olav Svenske (Skötkonung) i Sverige. 

I Soga om Gunnlaug Ormstunge er Ravn ein av hovudpersonane. Det blir stort fiendskap mellom han og Gunnlaug, og det byrja med ei hending då dei begge skulle seie fram kvar sitt kvad til kong Olav Svenske. Gunnlaug tala nedsetjande om kvadet til Ravn, og som hemn reiste han attende til Island og gifte seg med den vakre Helga, som frå før var trulova med Gunnlaug. Striden mellom dei vart til sist avgjort i holmgang, først på Island og seinare i Noreg, der dei begge miste livet. 

Soga om Gunnlaug Ormstunge er truleg ikkje historisk pålitande i alle detaljar, men dei skaldekvada av Ravn Ånundsson som vi kjenner til, er alle frå denne soga. 

Det er i soga om Gunnlaug Ormstunge vi får opplysning om at Eirik jarl hadde lagt ned forbod mot holmgang i Noreg. Gunnlaug og Ravn heldt likevel holmgangen, på ein stad som blir kalla Dingenes (*nesi Dinga*). I dag veit vi berre om ein stad i Noreg med det namnet (Dingeneset i Gulen kommune), og det høver ikkje med resten av teksten i soga.

Referansar
----------

1. ↑  Landnåmabok frå snerpa.is
2. 1 2  Soga om Gunnlaug Ormstunge av Jacob Fjalestad (1944)
3. ↑  Skaldatal Heimskringla.no (dansk tekst)
4. ↑  Lausavise av Gunnlaug Ormstunge[*daud lenkje*] Skaldic Project

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tre lausaviser Arkivert 2015-05-12 ved Wayback Machine. av Ravn Ånundsson (Hrafn Ǫnundarson), frå Skaldic Project.
Rawa i Katowice
**Rawa** (eldre namn *Roździanka*) er ei mindre elv med ei lengd på 19,6 km i Schlesen i Polen. Ho er den største sideelva til Brynica frå høgre, som igjen er ei sideelv til Przemsza, som igjen er ei sideelv til Wisła. Ho har utspringet sitt i Ruda Śląska og renn gjennom byane Świętochłowice, Chorzów og Katowice. Til slutt møter ho Brynica i Sosnowiec berre nokre hundre meter før denne renn saman med Czarna Przemsza. 

Det meste av Rawa er kanalisert og ho fungerer hovudsakleg som ein undergrunns kloakkleidning. Ein har byrja på eit arbeid med å føre elva tilbake til den opphavlege forma si.

Historie
--------

Elva vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1737 som *Róździanka* - frå ein gammal landsby kalla Roździeń, som i dag er ein del av bydelen Szopienice i Katowice.

Det vart lagt planar om å kontrollere elva seint på 1800-talet, men starten av den første verdskrigen utsette dei tyske styresmaktene sine planar. Etter krigen vart tyskarane sine planar utført av Den andre polske republikken seint i 1920-åra og ein bygde eit kloakkhandsaminsanlegg. Elva vart vidare regulert frå seint i 1970-åra til tidleg i 1990-åra. Hovudårsaka til reguleringa var faren for flaum på grunn av gruvedrift under området som gjorde at bakkenivået sokk. 

Elva er kjend for vere særs forureina. I 1875 skal elva ha vore krystallklår men industrialiseringa av Schlesen førte til så mykje forureining at all fisk hadde forsvunne i 1893. Industri- og byveksten heldt fram utover 1900-talet og dette kombinert med lite tankar om miljøet førte til enno dårlegare vasskvalitet. I 1992 vart det hevda at då elva rann ut frå Katowice inneheldt ho berre 14 % vatn. I dag vert den øvre delen av elva rekna som eit kloakksystem og det er planar om å føre heile elva gjennom eit vassreinseanlegg. I 1990-åra vart det lagt planar om å betre vasstilhøva og gjenopprette økologien i elva. Så langt er det bygd nye reinseanlegg og det er venta at vatnet skal ha vorte kraftig betra i 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rawa i Polen**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rawa River» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mai 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑    Schelsen skal gjerast grønare
2. ↑  Poland Waste Imports
3. ↑  oczyszczalnia scieków klimzowiec
Koordinatar: 58°37′23″N 03°32′06″W﻿

Holburn Head fyr
**Holborn Head** er eit nes på nordsida av Caithness i Highland i Skottland. Namnet *Holborn* kjem frå norrønt og tyder «åsfort». Neset kan vere det same som *Tarvedunum promotorium* som er nemnd av Klaudios Ptolemaois i Geographia. Ytst på neset ligg restane av fortet.

**Holburn Head fyr**, skrive 'Holburn' i motsetnad til neset som heiter Holborn Head, ligg om lag ein kilometer sør for neset, nær Scrabster Harbour på vestsida av Thurso Bay. Det vart teikna og bygd av David og Thomas Stevenson og stod ferdig i 1862. Fyret er bygd inn i fyrvaktarbustaden, som er uvanleg for skotske fyr der fyret ofte er fråskilt huset. 

Lyset vart sløkt i 2003.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Holborn Head» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Northern Lighthouse Board om Holburn Head fyr Arkivert 2005-10-29 ved Wayback Machine.
	+ *The History of the Celtic Placenames of Scotland* (Watson, 2004, ISBN 1-84158-323-5)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 69°44′S 74°31′E﻿

**Holder Peak** er det høgare (nordlege) fjellet på eit utspring på Ingrid Christensen Kyst i Princess Elizabeth Land i Antarktis, kring 4 km aust for Caroline Mikkelsen-fjellet. Det er kring 140 moh.

Fjellet vart kartlagd av norske kartografar frå flyfotografi teken av Lars Christensen-ekspedisjonen (1936–37) og i lag med Young Peak kalla «Tvillingfjella». Det vart posisjonert av ei triangulering frå ein stjerneavgjort grunnlinje av ei gruppe frå Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) frå Davis-stasjonen leia av William Young i 1963. Det vart namngjeve av Australian Antarctic Names and Medals Committee etter australske James Holder, ein vêrobservatør ved Davis-stasjonen i 1963 og medlem av feltgruppa frå ANARE.

Kjelder
-------

1. ↑  «Australian Antarctic Gazetteer». Australian Antarctic Division. Henta 16. mars 2013.
2. ↑  «Holder Peak». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Holder Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Holger Hott**, opphavleg **Holger Hott Johansen**, (fødd 8. april 1974) er ein norsk sivilingeniør og tidlegare orienteringsløpar. Han vann VM-gull i stafett i 2005 og på mellomdistansen i 2006.

Hott Johansen vann verdscupen i orientering 2004. Same sesongen tok han bronsemedaljen på normal-distansen i VM 2004. Under verdsmeisterskapen i Japan i 2005 kopierte han prestasjonen på normal-distansen, før han så opna for Noregs lag som vann stafetten. Øystein Kristiansen og Jørgen Rostrup tok seg av dei andre etappane. I august 2006 vart han verdsmeister på mellomdistansen då VM vart avvikla ved Århus.

Hott vart noregsmeister fem gongar, i tillegg fekk han med seg fem NM-gull i stafett. Individuelt sanka han tolv NM-medaljar. 

I 1999 var Hott Johansen med å vinne Jukola-stafetten for Bækkelaget SK og i 2001 Tiomila. Sidan bidrog han til at Kristiansand OK gjekk til topps i Tiomila 2008 og 2009, og i Jukola i 2009.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2003: Nr 8 på klassisk-distansen
* VM 2004: Bronsemedalje på klassisk-distansen
* VM 2005: Bronsemedalje på klassisk-distansen, gull i stafett
* VM 2006: Gullmedalje på mellomdistansen
* VM 2007: Nr 4 i stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Holger Hott Johansen» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juli 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Harold Adrian Russell «Kim» Philby** (1. januar 1912–11. mai 1988) var ein britisk spion og politisk journalist. Han er kjend for å ha vore dobbeltagent for Sovjetunionen medan han arbeidde for britisk etterretning.

Biografi
--------

Philby var fødd i Ambala i Punjab i Britisk India som son av Dora (fødd Johnston) og St John Philby, ein britisk orientalist, embetsmann og etterretningsoffiser. Han fekk kallenamnet «Kim» etter Rudyard Kipling sin roman *Kim*. I 1933 blei han knytt til sovjetisk etterretningsteneste medan han studerte i Cambridge. Han vart ein del av den såkalla spionringen frå Cambridge, saman med Donald Maclean, Guy Burgess, Anthony Blunt og John Cairncross. 

Philby verka som spion for både Storbritannia og Sovjetunionen under Den spanske borgarkrigen medan han var korrespondent for *The Times*. Seinare blei han korrespondent for fleire britiske aviser. I 1951 kom han i søkelyset etter at to britiske diplomatar var rømt til Sovjetunionen fordi dei var avslørt som sovjetiske agentar. Først 1960–63 blei Philby avslørt og rømte då til Moskva. Han hadde sidan ei høg stilling i KGB.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Kim Philby». *Store norske leksikon*. 20. juni 2012.
|  |
| --- |
| ***Aptenodytes*** |
| Keisarpingvin (Aptenodytes forsteri),  på Adélie Land. Foto: Samuel BlancKeisarpingvin (*Aptenodytes forsteri*), på Adélie Land. Foto: Samuel Blanc |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Overorden:** | Aequornithes |
| **Orden:** | Sphenisciformes |
| **Familie:** | Pingvinar Spheniscidae |
| **Slekt:** | ***Aptenodytes***J. F. Miller, 1778 |

Utbreiing, dei to store pingvinane
***Aptenodytes*** er ei biologisk slekt av dei to største pingvinartane. Det vitskaplege namnet, *Aptenodytes*, kjem frå gresk og tyder omtrent 'dukkarar som saknar venger'.

Desse pingvinane har svart rygg og venger samt ein kvit buk. Ved halsen og kinna finst guloransje mønstre.

Trass i at dei iblant blir skildra som typiske pingvinar, skil dei seg frå dei fleste andre artar i pingvinfamilien. Dei er monaleg større og dei førebur ikkje noko form for reirplass til hekkinga. *Aptenodytes*-pingvinar har derimot ein hudfald mellom beina som dekker over egga under ruging, ein anatomisk detalj som ikkje finst hos nokon annan pingvin.

Artane er keisarpingvin (*Aptenodytes forsteri*), og den litt mindre kongepingvin (*Aptenodytes patagonicus*). Ein art er utdøydd, *Aptenodytes ridgeni*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Jättepingviner» frå Wikipedia på svensk, den 15. juli 2012*

### Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Aptenodytes**
|  |
| --- |
| ***«Apricot Stone»***  Singel av Eva Rivas |
|  |
| **Land** | Armenia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 2010 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 3:02 |
| Låtskrivar(ar) | Armen Martirosyan og Karen Kavaleryan |
|

**«Apricot Stone»** (engelsk for *Aprikosstein*, armensk **«Ծիրանի Կորիզ»**) var det armenske bidraget i Eurovision Song Contest 2010, framført på engelsk av Eva Rivas.

Eurovision Song Contest 2010
----------------------------

Songen starta som nummer to i den andre semifinalen, etter Litauen med «Eastern European Funk» av InCulto og før Israel med «Milim» av Harel Skaat.

Bidraget fekk tolv poeng frå Israel og Kypros, ti poeng frå Nederland, Romania og Georgia, åtte poeng frå Ukraina og Bulgaria, fem poeng frå Sverige, fire poeng frå Tyrkia, tre poeng frå Sveits og eitt poeng frå Litauen. Armenia fekk til saman 83 poeng og enda på sjetteplass av totalt 17 bidrag. Dei gjekk dimed vidare til finalen. Hadde ein berre nytta telefonrøystar hadde bidraget fått 90 poeng og enda på sjetteplass og hadde ein berre nytta juryrøystar hadde bidraget fått 84 poeng og enda på femteplass. 

Songen starta som nummer 21 i finalen, etter Russland med «Lost and Forgotten» av Peter Nalitch and Friends og før Tyskland med «Satellite» av Lena.

Bidraget fekk tolv poeng frå Russland, Israel og Nederland, ti poeng frå Georgia, åtte poeng frå Spania og Bulgaria, sju poeng frå Kypros, Belgia, Hellas og Tyskland, seks poeng frå Moldova, Tyrkia, Ukraina, Frankrike og Romania, fem poeng frå Kviterussland og Polen, fire poeng frå Slovakia og Makedonia og eitt poeng frå Serbia, Latvia og Sverige. Armenia fekk til saman 141 poeng og enda på sjuandeplass av totalt 25 bidrag. Hadde ein berre nytta telefonrøystar hadde bidraget fått 166 poeng og enda på fjerdeplass og hadde ein berre nytta juryrøystar hadde bidraget fått 116 poeng og enda på tiandeplass.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Apricot Stone» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Eurovision Song Contest 2009» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2012.*

* eurovision.tv - Apricot Stone

| * v
* d
* e
Armenske songar i Eurovision Song Contest |
| --- |
| *Without Your Love* (2006)**·** *Anytime You Need* (2007)**·** *Qélé, Qélé* (2008)**·** *Jan Jan* (2009)**·** *Apricot Stone* (2010)**·** *Boom Boom* (2011)**·** *Lonely Planet* (2013)**·** *Not Alone* (2014)**·** *Face the Shadow* (2015)**·** *LoveWave* (2016)**·** *Fly with Me* (2017)**·** *Qami* (2018)**·** *Walking Out* (2019)**·** *Chains on You* (2020) |
**Språktypologi** er eit fagfelt innanfor lingvistikken som deler einskilde språk i grupper ifylgje strukturen deira. Han undersøkjer kva for typar av språk som finst og kva for universelle drag som dei har til felles. Typologien kan delast inn i ulike område som avheng av kva for eit språkleg aspekt vert framheva.

Morfologisk typologi
--------------------

Denne typen av språktypologisk inndeling etter morfologisk struktur er knytt til August Wilhelm Schlegel og Wilhelm von Humboldt som tidleg i 1800-talet byrja å dele språk inn i dei syntetiske (som vert delte vidare i flekterande språk, agglutinerande språk og polysyntetiske språk, det vil seie språk der einskilde ord byter forma for å vise den grammatiske relasjonen deira til andre ord i setninga, og dei isolerande, der grammatiske forhold mellom ord vert viste ved hjelp av ordstilling og separate ord.

Ordstillingstypologi
--------------------

Med utgangspunktet i Joseph Greenberg sine studiar om språkuniversalia, leidde sannkjenninga at ei gjeven ordstilling i ein slags grammatisk struktur ofte er fylgd av ei tilsvarande ordstilling i andre slags strukturar til inndeling av språk basert på grunnordstilling, det vil seie på korleis som dei tre hovudsaklege komponent i setninga er ordna: subjekt, predikat og objekt. I staden for omgrepet «predikat» plar ein å bruke omgrepet «verb» eller «verbal», sånn at språka kan kategoriserast som SVO-språk (subjekt-verb-objekt), SOV-språk (subjekt-objekt-verb), VSO-språk (verb-subjekt-objekt) og so vidare.

Dei skandinaviske språka passer likevel ikkje heilt inn i denne malen, då dei er sokalla V2-språk (frå engelsk *verb-second language*), kva som inneber at verbet kjem i andre posisjon i setninga, medan subjektet kjem i fyrste, om ikkje noko adverbial innleier setninga, i so fall vert subjektet flytta til etter verbet. Det er òg nokso problematisk å klassifisere på den måten språka som har rikare inventar av bøyingsformer og difor tillèt lausare ordstilling.

Morfosyntaktisk typologi
------------------------

Innanfor den morfosyntaktiske typologien deler ein språk etter korleis ein morfologisk grupperer ulike syntaktiske funksjonar i setninga. Jamfør ergativ språk og akkusativ språk.

Fonologisk typologi
-------------------

Ifylgje fonologiske kriterier kan språka delast inn i tonespråk, tonelagspråk og so vidare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Språktypologi» frå Wikipedia på svensk, den 12. juni 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Språkrådet** i Sverige er det offisiellet organet i landet for språkrøkt og språkpolitikk. Det vart skipa 1. juli 2006 gjennom ei samanslåing av dei tidlegare sjølvstendige organa *Sverigefinska språknämnden*, *Svenska språknämnden* og *Klarspråksgruppen* som ei avdeling ved det nye Institutet för språk och folkminnen. Språkrådet overtok oppgåvene til dei tidlegare organa, og har blant anna til oppgåve å ta vare på språkbruken til styresmaktene. Òg minoritetsspråk som samisk og meänkieli inngår i verksemdområdet til Språkrådet, likeeins teiknspråk. Språkrådet gjev ut tidsskrifta *Språkvård* og *Kieliviesti*.

Det finst òg eit anna svensk språkorgan med offentleg støtte, nemleg Terminologicentrum. Dette organet arbeider med liknande spørsmål, men er spesielt innretta mot fagspråk og terminologi.

Det finst ingen offisielt fastslegen instans for regulering av svensk i Sverige. Språkrådet har likevel halvoffisiell status som språkorgan, og vert finansiert av den svenske regjeringa, men har ingen ambisjonar om å utøva direkte kontroll over språket, slik til dømes *Académie française* har. Språkrådet består av representantar frå ei rekkje ulike organisasjonar, inkludert Svenska Akademien. Dets fremste middel for å regulera språket er gjennom ordbøker som *Svenska Akademiens ordlista* (SAOL), og dessutan ei rekkje ulike handbøker i grammatikk, staving og rettskriving. Sjølv om SAOL ofte vert vurdert som normerande, er funksjonen til ordlista først og fremst å skildra den samtidige språkbruken.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Institutet för språk och folkminnen.
* Sverigefinska Riksförbundet, RSKL (Ruotsinsuomalaisten Keskusliitto)
I lingvistikk blir termen **agens** (frå latin *agere*, å handle) nytta om deltakaren i situasjonen som utfører handlinga i situasjonen. Agens er også namnet til den tematiske rolla med same definisjon.

På norsk blir vanlegvis ein situasjon skildra av ei setning, handlinga av eit verb i setninga og agens av ein nomenfrase (NP). Eit døme er setninga «Pål skreiv boka», kor Pål er agens. På visse språk er agens bøygd eller markert på ein annan måte for å vise den grammatiske rolla, på japansk er f.eks. agens vanlegvis markert med affikset |ga| (hiragana: が). 

Agens blir ofte samanblanda med subjekt, men dette er to ulike konsept. Agens blir definert forholdet det har til verbet, mens subjektet oftast er definert i forhold til informasjonsflyt, ordfølgje og prominens i setninga. Subjektet seier ein er grammatisk definert. Agens og subjekt kan ofte vere same ord, men det er lett å bytte om på ei setning slik at agens ikkje er subjekt. T.d. kan ein passivisere setninga nemnt ovanfor til «Boka blei skrive av Pål», no er «Boka» subjektet, medan Pål fortsett er agens, sidan Pål fortsett har same rolle i høve til verbet (men ordet «Pål» har fått ei annan grammatisk rolle i setninga).

Agensomgrepet er ganske enkelt å forstå, men notorisk vanskeleg å definere. Typiske eigenskapar ved agens er at referenten har vilje, er medviten eller kan oppfatte, forårsake endringar i ein tilstand, eller rører på seg. Lingvisten David Dowty tok med desse eigenskapane i definisjonen av ein proto-agens, og føreslo at den nominale frasen med flest eigenskapar til proto-agens og færrast eigenskapar til proto-patiens typisk vil vere agens i ei setning. På den måten unngår ein å måtte velje ei viss mengd naudsyne og tilstrekkelege eigenskapar. T.d. vil setninga «Energien hans overraska alle» ha «energien hans» som agens, sjølv om referenten til denne nominale frasen ikkje har alle dei typiske agens-aktige eigenskapane i seg (oppfattingsevne, rørsle, vilje).

Ein litt nyare term som blir nytta er logisk subjekt, dette er den «mest prominente semantiske rolla» til eit verb , og er ofte, men ikkje alltid, det same som agens. Logisk subjekt er ein meir generell og nøytral term, og kan i ei setning utan agens t.d. referere til benefaktiv/malefaktiv, opplevar eller mål.

Litteratur
----------

1. ↑  Dowty, David. 1991. «Thematic proto-roles and argument selection». *Language*, 67.3:547-619
2. ↑  Bresnan, Joan. 2001. *Lexical-Functional Syntax*. Oxford: Blackwell.
**Agenda 21** er ein handlingsplan utvikla under SN-konferansen i Rio de Janeiro, 14. juni 1992.

Planen utgjer 40 kapittel som femner ulike emne som jorderosjon, avskoging, forørkning, klimaproblem, miljøgifter, marine ressursar, fattigdom, forbruksmønster, bustadpolitikk og helse. Agenda 21 har fått kritikk for å vera for vidløftig, men er vorte supplert av eit meir konkret dokument, Lokal Agenda 21 (LA 21). Her rettar SN seg for fyrste gong til dei millionane av lokalsamfunn i verda og ber desse ta ansvar. Bakgrunnen for LA 21 er at dei store miljøproblema utgjer summen av handlingar som er gjort i lokalsamfunna. Planen har innvigd mykje verksemd i Noreg, både i offentleg sektor og i organisasjonslivet.

Kjelde
------

* «United Nations Conference on Environment and Development» av Jens Petter Toldnæs *Store Norske Leksikon*

Sjå òg
------

* Berekraftig utvikling
* SN

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.agenda21.no Arkivert 2010-09-11 ved Wayback Machine.
* www.agenda21.org Arkivert 2011-04-05 ved Wayback Machine.
| **Palencia** |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Palencia | Byvåpenet til Palencia |
| **Flagget til Palencia** | **Byvåpenet til Palencia** |

 |
| Plassering |
| 

Palencia is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Castilla y León |
| Provins | Palencia |
| Borgarmeister | Heliodoro Gallego Cuesta |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  94,71 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 82 626   872,4 /km² |
| Koordinatar | 42°1′″N 4°32′″W﻿Koordinatar: 42°1′″N 4°32′″W﻿ |
| Høgd over havet | 749 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 34001 - 34006 |
| Telefon-retningsnummer | 979 |
| **Nettstad:** www.aytopalencia.es |

**Palencia** er ein by sør for *Tierra de Campos*, nordvest i Spania, og provinshovudstad i provinsen Palencia i den autonome regionen Castilla y León. Byen har kring 80 000 innbyggjarar. 

Palensia har eit få, men merkverdige historiske attraksjonar. Den romerske brua over Carrión vart erstatta av ei ny bru i mellomalderen med tre bogar. Det er framleis spor etter den over 10 meter høge bymuren. Den gotiske katedralen bygd frå 1321 til 1504 står over ein vestgotisk krypt.

Historie
--------

Palencia-katedralen
Palencia var opphavleg ein keltiberisk festning kalla *Pallantia* av romarane, eit namn som kanskje kjem av den keltiske rota *pala*, som tyder «slette». Byen vart omleira på 100-talet fvt. og innlemma i den romerske provinsen Hispania Tarraconensis. Etter Romarriket fall vart byen nesten jamna med jorda i 457 under ein krig mellom vestgotarar og suevar. Det katolske bispedømet Palencia vart grunnlagd på 200-talet eller tidlegare og biskopane hadde setet sitt her. 

Då maurarane kom tidleg på 700-talet var det lite motstand hos biskopane som styrte området. Under arabarane var Palencia ein uviktig by og vart berre nemnd ein gong av dei mauriske forfattarane. El Cid gifta seg med si Ximena i Palencia i 1074 etter at området vart gjenerobra tidleg på 1000-talet. 

Like sør for byen, i landsbyen Baños de Cerrato, ligg den eldste kyrkja på Den iberiske halvøya, ein basilika frå 600-talet, bygd av den vestgotiske kong Reccaswinth (døydde i 672).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Palencia**

* Offisiell side
* Bilete av kyrkja i Palencia[*daud lenkje*]
* Attraksjonar i Palencia

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Palencia» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Palawanfroskemunn** |
| Palawanfroskemunn i  St Paul’s National ParkFoto: Flickr-brukar markaharper1Palawanfroskemunn i St Paul’s National ParkFoto: Flickr-brukar markaharper1 |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Natteramnar og seglarfuglar Caprimulgiformes |
| **Familie:** | Froskemunnar Podargidae |
| **Slekt:** | *Batrachostomus* |
| **Art:** | **Palawanfroskemunn** *B. chaseni* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Batrachostomus chaseni***Stresemann, 1937 |

**Palawanfroskemunn** (*Batrachostomus chaseni*) er ein nattaktiv insektetande art av froskemunnar i den biologiske ordenen natteramnar og seglarfuglar, Caprimulgiformes. Som namnet ymtar om er utbreiingsområdet i hovudsak øya Palawan på Filippinane.

Skildring
---------

Dette er ein liten froskemunn, ca. 19-25 centimeter i kroppslengd og vekt på rundt 46 gram. Han har ekstremt breitt nebb, store auge og lange, tynne, uryddige fjørtufsar i andletet og på hovudet. 
Fjørdrakta til vaksne hannfuglar er generelt brun med tverrstriper i smale svarte og breiare lysebrune band på den lange halen og på vengene. Oversida er elles varierande lyst og mørkt flekkete. Undersida er lysare kanelfarga og har fleire lyse eller kvite flekkar enn oversida. Dei har ei lys augebrynstripe.
Arten syner kjønnsdimorfisme i fjørdrakta ved at hoer er bleikare, mindre kontrastfull med mindre markerte kvite teikningar. 

Utbreiingsområdet er på Palawan og på dei små øyane Banggi nord for Borneo og Culion nord for Palawan. Her lever palawanfroskemunnar i tett underskog, helst fuktig. Føda er insekt som til dømes møll og sommarfuglar.

Storleiken på populasjonen er ikkje kjent og status på *B. chaseni* er ikkje fastsett ettersom han per 2020 framleis ikkje er anerkjent av Birdlife International. Han er jamleg sett i nasjonalparken St Paul på øya. 

Taksonomi
Etter *IOC World Bird List* og *EBird/Clements Checklist* er *B. chaseni* eit artstakson, medan *HBW Alive* skildrar det som ein underart av javafroskemunn, *B. javensis*.

Kjelder
-------

* Holyoak, D.T. & Kirwan, G.M. (2020) *Horsfield's Frogmouth (Batrachostomus javensis)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 4. januar 2020

Referansar

1. ↑  BirdLife International (2020) Species factsheet: *Artsliste froskemunnar*. Henta frå  den 4. januar 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Palawanfroskemunn**
| Apt |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Provence-Alpes-Côte d'Azur  Vaucluse |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  44,57 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 11 229   252/km² |
| Koordinatar | 43°52′″N 05°24′″E﻿Koordinatar: 43°52′″N 05°24′″E﻿ |
| Høgd over havet | 253 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 84400 |
| **Heimeside:** www.ot-apt.fr |

**Apt** (oksitansk *At / Ate*) er ein by og kommune søraust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Vaucluse i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur og har om lag 12 000 innbyggjarar. Byen ligg ved venstre breidda av Coulon, 65 km aust for Avignon. Han er den største byen i fjella Luberon.

Geografi
--------

Apt ligg nord for Aix-en-Provence og elva Durance.

Historie
--------

Apt var ein gong den viktigaste byen for Vulgientes, ei gallisk stamme, men vart øydelagd av romarane rundt 125 fvt.. Byen vart bygd opp att av Julius Cæsar, som gav han tittelen *Apta Julia*. Byen vart mykje øydelagd av lumbardane og saracenarane, men festningsverka vart bygd opp att av grevane av Provence. Bispedømet vart grunnlagd på 200-talet. Castor av Apt var biskop i byen på 400-talet. Bispedømet vart avskaffa i 1790 under den franske revolusjonen.

Viktige manuskipt, som omhandla musikk, vart funne i Apt på 1100- og 1200-talet. Dei er kjend som Apt-manuskriptet eller Ivrea-kodeksen. Dei inneheld motettar og messer, som alle er polyfoniske. Ni av fjorten motettar av Philippe de Vitry er skrive ned i kodeksen, ei samling av 81 komposisjonar frå 1360. Ein meiner at kodeksen opphavleg vart nytta i pavepalasset i Avignon.

Økonomi
-------

I området vert det produsert vin, honning og trøflar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 57°29′00″N 15°50′00″E﻿

Hultsfred jarnbanestasjon
**Hultsfred** er ein svensk by og centralort i Hultsfreds kommun i Kalmar län i landskapet Småland. I 2005 hadde byen 5 305 innbyggjarar.
Hultsfred er kjend for Hultsfredsfestivalen, ein av dei største musikkfestivalane i Skandinavia og er Rock City i Sverige.

I mange år var treindustri det som kjenneteikna staden. Omkring 1970 hadde Hultsfreds-Hus 1100 tilsette. 

Staden er første gong nemnd i 1320, då den blei kalla *Huluzrydh*, rydningen ved innsjøen Hulingen. Dette blei seinare nemnd som *Hulingsryd* i skrift og etter kvart til *Hullsre* i muntleg form før den noverande forma blei etablert. Hultsfreds Slätt var mellom 1798 og 1918 Calmare Regimentets faste øvingsplass. I 1927 blei staden köping etter at det tidlegare hadde høyrt til Vena kommun. Eiga kyrkje blei bygd i 1938, og då den nye storkommunen blei etablert i 1971, blei Hultsfred centralort. I dag er det jernbanessamband med Stockholm, Linköping, Nässjö, Oskarshamn og Kalmar, og jernbanen, som kom i 1874, har hatt stor tyding for utviklinga av byen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Hultsfred kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 58°49′24″N 12°24′50″E﻿

Dalslands kanal ved Håverud
Akvedukten i Håverud
**Håverud** er ein tettstad i Melleruds kommun i Västra Götalands län i landskapet Dalsland. Håverud har rundt 150 innbyggjarar (31. Desember 2005).

Håverud ligg ved Dalslands kanal og kanalen passerer her i ein kjend akvedukt. 

Akvedukten i Håverud blei ferdigstilt i 1868 og er ein kombinasjon av ei vegbru, jernbanebru og ein akvedukt. 

Tre reiarlag har passasjertrafikk som passerer Håverud. Dette er M/S «Dalslandia», M/S «Storholmen» og M/S «Dalsland».

Tettstaden fekk eige postkontor 11. april 1918, først med staveforma *Håfverud*. Postkontoret blei lagt ned i 1971 og Mellerud 2 i Åsensbruk er no næraste poststad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Håverud» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Dalslands kanal
* Industrihistoria.se m fl

Bakgrunnsstoff
--------------

* Håveruds rökeri
* M/S Dalsland Arkivert 2007-10-12 ved Wayback Machine.
* M/S Storholmen
* M/S Omega
* Håverud – Upperud
**Håvard Solbakken** (fødd 9. august 1973) er ein tidlegare norsk langrennsløpar. Under VM 2001 i Lahti tok Solbakken bronsemedaljen på sprinten, bak verdsmeisteren Tor Arne Hetland og Cristian Zorzi. I sesongen føreåt, 2000, kom han på tredjeplass i samandraget i sprintdelen av verdscupen.

Karriere
--------

Solbakken debuterte i verdscupen i 1997 med ein 62. plass på femmila i Holmenkollen. Han kom aldri høgt på resultatlistene i vanleg langrenn internasjonalt, beste plasseringa han var 20. plassen på 15 km i Sappada i desember 1999. To gonger vann han bronsemedalje under noregsmeisterskap, på 10 km i 2000 og 50 km 2004. Han tevla for Tromsdalen Ungdoms- og Idrettslag.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn (berre sprint)

* 1997/98: Nr 24 i Milano
* 1998/99: Nr 8 i Garmisch-Partenkirchen
* 1999/2000: To andreplassar, Garmisch-Partenkirchen og Kitzbühel, samt ein tredjeplass
* 2000/2001: VM-bronse i Lahti og 3. plass i Engelberg
* 2001/02: Nr 12 i Garmisch-Partenkirchen
* 2003: Nr 15 i Oslo
* 2004. To 19. plassar (Val di Fiemme og Nove Mesto)

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1997: Nr 9 på 30 km i Mo i Rana
* Ski-NM 1998: Nr 10 på 50 km i Alta
* Ski-NM 1999: Nr 5 på 50 km i Høylandet
* Ski-NM 2000:: Bronsemedalje på 10 km i Vang
* 2001:
* Ski-NM 2002:: Nr 7 på 30 km i Høydalsmo
* 2003:
* Ski-NM 2004:: Bronsemedalje på 50 km på Bardufoss
* Ski-NM 2005:: Nr 7 på 30 km på Lillehammer

Solbakken la opp i 2006.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Håvard Solbakken i fis-ski.com
**Banankrigane** er nemninga på USA sine militære inngrep i Mellom-Amerika og Sør-Amerika fram til 1934.

Desse militære aksjonane vart utførte av det USA-amerikanske marinekorpset, men ved nokre høve vart også hæren og flåten brukt.

Kjelda til uttrykket «banankrigane» er dei påståtte sambanda mellom aksjonane og vern av ulike amerikanske handelsinteresser i regionen. Særleg interessant var det at det amerikanske firmaet United Fruit hadde store økonomiske interesser i produksjonen av bananar, tobakk, røyrsukker og andre landbruksprodukt i Karibia, Mellom-Amerika og nord i Sør-Amerika.

Amerikanarar som var forkjemparar for imperialisme i tida før den fyrste verdskrigen, argumenterte ofte for at dei militære aksjonane hjelpte landa i regionen til å få stabilitet. Nokre imperialistar meinte også at aksjonane ikkje var omfattande nok.

Motstandarar av imperialismen meinte at aksjonane var fyrste steg i retning av USA-amerikansk kolonialisme i regionen.

Nokre moderne observatørar meiner at dersom ikkje den fyrste verdskrigen hadde kvalt den amerikanske entusiasmen for internasjonal innblanding, ville aksjonane ha halde fram og leidd til eit utvida USA-amerikansk koloniimperium med mellomamerikanske statar, anten som ein del av USA, slik som Hawaii, eller som amerikanske territorium som Filippinane (den gongen), Puerto Rico og Guam. Dette synspunktet er likevel sterkt omstridt, spesielt fordi USA utførte liknande aksjonar i 1920-åra og hevda at det ikkje handla om koloniambisjonar.

Banankrigane enda i 1934 med president Franklin D. Roosevelt sin politikk om godt naboskap, *Good Neighbor Policy*, utan at det var grunnlagt amerikanske koloniar i regionen.

Involverte land
---------------

* Cuba
* Den dominikanske republikken
* Haiti
* Mexico
* Nicaragua
* Panama

Kjelde
------

* «Banankrigene» på Wikipedia på dansk, innhenta 30. april 2010.
**Banat** (rumensk *Banat*, serbisk Банат eller *Banat*, ungarsk *Bánát* eller *Bánság*, tysk *Banat*, slovakisk *Banát*, bulgarsk *Banát*) er ein geografisk og historisk region aust i Sentral-Europa. Den historiske regionen Banat er i dag delt mellom tre land: Den austlege delen ligg i Romania (fylka Timiș, Caraș-Severin, Arad og Mehedinți), den vestlege delen i Serbia (Serbisk Banat, hovudsakleg i Vojvodina, bortsett frå eit lite område i Sentral-Serbia) og ein liten nordleg del ligg i Ungarn (fylket Csongrád). Dei historiske grensene til regionen ligg langs dei tre elvane Mureș i nord, Tisza i vest og Donau i sør. 

I antikken var Banat ein del av kongeriket Dakia, og seinare, etter Trajan-krigane, den romerske provinsen med same namn. Under avartida på 400- og 500-talet slo serbarar seg ned i området. Fleire hundreår seinare kom det under Ungarn. Tyrkarane erobra regionen i 1526. I 1718 vart Banat austerriksk og fekk namnet *Temescher Banat*. Namnet *Banat* kjem truleg av den avariske fyrstetittelen *ban*. I 1867 vart Banat integrert i Kongeriket Ungarn (del av Austerrike-Ungarn).

Etter den første verdskrigen vart Banat delt: Fredsavtalen i Trianon av 4. juni 1920 fastslo at 18 945 km² skulle gå til Romania, 9 307 km² til Jugoslavia og 217 km² skulle verte i Ungarn.

Folkesetnaden i Banat var fram til 1944 svært blanda. Etter at Banat vart austerriksk fremma dei austerrikske herskarane katolsk (særleg tysk) innvandring i området. Nybyggjarane kom mellom anna frå Pfalz, Schwaben, Bayern, Hessen, Niederösterreich, Oberösterreich og Elsass, i tillegg til mindre mengder frå Frankrike, Italia og Spania. Dei tyskspråklege innbyggarane vart kalla *Banater Schwaben*. I tillegg til ungararar, rumenarar, serbarar og tyskarar fanst det òg slovakar, rutenarar og armenarar. Mange busetander aust i Banat var hovudsakleg busett av tyskarar og i Timișoara, den viktigaste byen i regionen, var tyskarane fram til den andre verdskrigen den største etniske gruppa. I det serbiske Vest-Banat forsvann den tyske minoriteten etter andre verdskrigen fullstendig, som følgje av flukt, deportasjon i russisk slavearbeid, utrydding, bortdriving og utvandring. I rumensk Banat vart ikkje innbyggjarane drive bort, men som følgje av av utvandring hovudsakleg frå 1960-talet til 1980-talet har talet på tyskarar i rumensk Banat vorte sterkt redusert, sjølv om stadnamn rundt provinshovudstaden Timișoara som Altringen, Bethausen, Gottlob, Johanisfeld, Lenauheim, Liebling, Nitzkydorf eller Gherman minner om den tyske historia i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Banat» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Edvard Storm Munch** (7. februar 1780–14. juli 1847) var ein norsk prest og stortingsmann.

Munch var fødd i Vågå i Oppland, der faren hans var sokneprest. Han vart student i 1796, og var deretter huslærar hos soknrepresten i Vang i Hedmark. I 1804 vart han cand. theol. og var så huslærar hos dåverande amtmann Severin Løvenskiold til 1809. Dei neste fire åra var han lærar for det norske landkadettkorpset.

År 1813 vart Munch sokneprest i Gjerpen i Telemark. Etter 20 år i Telemark vart han stiftsprost i Kristiania og samstundes sokneprest i Vår Frelsers kyrkjelyd. Han tok avskjed i 1845, med tittelen hoffpredikant.

Munch var 2. representant frå Bratsberg amt på Stortinget i 1827 og på det overordentlege stortinget året etter. På begge tingsamlingane var han medlem av Lagtinget. Såleis var han i 1827 medlem av riksretten, etter ein søknad om fritak hadde vorten avvist. I 1827 var han medlem av kyrkjekomiteen, i 1828 sekretær i redaksjonskomiteen.

I 1834 var Munch medlem av ein kongeleg kommisjon vedkomande fattigstellet, og i 1839 medlem av ein kommisjon om undervisningsvesenet i Noreg. Styreformann for Nasjonalgalleriet 1837-42.

Han døydde i Kristiania. Johan Storm Munch var bror hans.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
| Prestwick  |
| --- |
| skotsk-gæliskskotsk | PreastabhaigPreswick |
| Rådhuset i PrestwickRådhuset i Prestwick Rådhuset i Prestwick |
| Plassering |
| 

Prestwick is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | South Ayrshire |
| Tradisjonelt grevskap | Ayrshire and Arran  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 14 934 |
| Koordinatar |  55°30′″N 4°37′″W﻿Koordinatar: 55°30′″N 4°37′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | KA9 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1292 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Prestwick**
 |

 **Prestwick**  er ein by i regionen South Ayrshire  i Skottland. Han har kring 15000 innbyggjarar. Byen ligg rett nord for administrasjonsbyen i regionen, Ayr, og dei to byane veks meir og meir saman.

Byen er kjent for golfbanane sine, først og fremst Prestwick Golf Club.

Glasgow Prestwick lufthamn ligg rett utanfor byen, og omkring 53 km frå Glasgow. Han blir brukt mykje av lågprisselskap som Ryanair og BMIbaby, og er eit knutepunkt for flytransport. Polar Air Cargo brukar han som hovudbasen sin. BAE Systems og GE Aircraft Engines har vedlikehalds- og produksjonslokale ved flyplassen.

Prestwick er òg eit sentrum for flykontrolltenesta, og kontrollerer omkring 70 % av flytrafikken i Storbritannia. I tillegg utgjer han halvparten av Shanwick Oceanic Control Centre, som overvaker all flytrafikk på den europeiske sida av Nord-Atlanteren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prestwick» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
Fjolne ramlar i mjødkaret
**Fjolne** (**Fjolnir**) eller **Fjølne** er namnet på ein tidleg konge av Ynglingeætta i Svitjod, rekna som son av guden Frøy og gygra Gjerd Gymesdotter. Han lyt reknast som mytisk, og er omtala i Ynglingesoga og i Den eldste Noregshistoria. Båe kjelder er samde om at han mista livet då han drukna i ei mjødtønne eller eit bryggekar.

Snorre Sturlason har den mest utmåla skildringa av Fjolne. Han er skildra som "Mektug, årsæl og vensæl". Han er nært knytt til Fred-Frode, som var konge i Leidra (Lejre) på Sjælland. Bryggekaret er her "mange alner høgt", og Fjolne sov på svala over. Om natta laut han opp for å late vatnet, og var fælt drukken, slik at han snåva og ramla uti bryggekaret. Her drukna han. 

Tjodolv frå Kvine fortel om hendinga i Ynglingatal:

Varð framgengt,
þars Froði bjó,
feigðar orð
es at Fjǫlni kom;
auk sikling
svigðis geira
vágr vindlauss
of viða skyldi.
Omsett:

Feig var det sagt
at Fjolne var,
i garden hans Frode
han fekk det å kjenna
Der var han lagi,
at log åt mjødhorn
hans bane vart
i vindlaus sjø.
Fjolne er far til Svegde, som tok riket etter han.

### Andre tilvisingar til Fjolne

Namnet Fjolne finst att i Grimnesmål, og er då eit av dei mange dekknamna til Odin. Sameleis nyttar Odin dette namnet om seg sjølv i Soga om Volsungane, der han helsar Sigurd Fåvnesbane under dette namnet. 

Det har vore påpeikt at det er eit litterært samantreff at namnet Fjolne går att som nemning på Odin og samstundes på ein son av Frøy. Dette kan vera ei samanblanding av namn, men og ei påminning om at Odin i nokre overleveringar har hatt Frøy som far. Ein meir tradisjonell Odin-variant er oppført øvst i lista over kongar i Svitjod hjå Snorre, før Ynglingeætta i røynda tek til med Njord. I Den eldste Noregshistoria står Ingve øvst i denne lista, heller enn Odin. Ingve er rekna som far til Njord i denne teksten. Det er soleis Snorre som har sett Odin inn øvst i kongerekka.
Fjernstyrt undervassfartøy i arbeid
**Fjernstyrt undervannsfartøy** (ofte kalla **ROV**, eit akronym etter den engelske nemninga *remotely operated vehicle*) er ein robot som blir manøvrert med fjernstyring frå eit kontrollrom på skip eller oljeplattformer. Fartøya vert brukt til mange ulike oppgåver på havdjupet, som detaljert kartlegging av havbotn, inspeksjon, vedlikehald og reparasjon av havbotnsinstallasjonar m.m. Dei kan brukast i staden for dykkarar til ulike gjeremål under vatn, særleg på store djupner.

Hovudtypar av fjernstyrte undervassfartøy er kartleggings-, observasjons- og arbeidsfartøy. Det er også utvikla ei rekkje spesialfartøy.

Observasjonsfartøy
------------------

Observasjonsfartøy er som oftast ein forholdsvis lite fartøy med varierande utforming, den vert driven av fem eller fleire elektriske posisjonspropellar, er utstyrt med eitt video kamera som sender levande bilete til overflata og nokon gonger utstyrt med eitt stillbiletekamera, i enkelte høve har den også ein eller fleire manipulatorar. Observasjonsfartøyet blir nytta til små visuelle kartleggings- og inspeksjonsjobbar og som støtte for arbeidsfartøy og ved dykkeoperasjonar.

Arbeidsfartøy
-------------

Arbeidsfartøy er noko større enn observasjonsfartøya, i likskap med observasjonsfartøya er dei elektrisk drivne, men som oftast med eitt hydraulikkaggregat som driv posisjonspropellane, hydraulikkaggregatet driv også ei mengd valfrie ekstrautstyr som høgtrykksspylar, momenttrekkeverktøy, kappeverktøy, roterande kosteverktøy m.m. Dei fleste arbeidsfartøya har også ein eller fleire hydrauliske manipulatorar (armar). Alt ekstrautstyret kan demonterast og monterast raskt og fartøyet kan etter tilhøva raskt skreddarsyast til kvart enkelt arbeidsoppdrag.

Kartleggingsfarkostar
---------------------

Eit kartleggingsfartøy (surveyfartøy) er i hovudsak bygd opp på same måte som arbeidsfartøya, men har kartleggingsutstyr som meir eller mindre er montert permanent på fartøyet. Kartleggingsutstyret er akustisk utstyr som kartlegg havbotn og grunnforholda. Surveyfartøya har også fleire videokamera. Det finst også ei rekkje ekstrautstyr og verktøy for forskjellige arbeidsoppgåver, som sporing av røyr og kablar under havbotn, sporing av radioaktive isotopar m.m.

Produsentar
-----------

* Kongsberg Maritime
* Sperre AS

Kjelder
-------

1. ↑  «fjernstyrt undervannsfartøy». *Store norske leksikon* (på norsk). 21. januar 2023.