recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mekatronikk** er eit fagfelt som kombinerer mekanikk og elektronikk. I kompliserte system, som til dømes robotar, er det eit samspel mellom rørlege mekaniske delar, aktuatorar (ofte elektriske motorar), sensorar som måler akselerasjon, posisjon, osb. og ei eller anna form for reguleringssystem. Mekatroniske system inneheld òg ofte programvare som realiserer kontrollsystemet, kommuniserer med omverda, osb. Kontrolldelen er ofte eit innbaka system. Når det er naudsynt med større krefter, som til dømes i ei gravemaskin, fjellborerigg og liknande vert det nytta hydrauliske aktuatorar. Andre døme på mekatroniske produkt er panteautomatar, robotiserte støvsugarar, moderne datastyrte symaskiner og automatiske billettmaskiner.

Omgrepet mekatronikk vart først nytta av Tetsuro Mori, ein senioringeniør i det japanske firmaet Yaskawa i 1969. I dag har disiplinen Mekatronikk spreidd seg over heile verda, men Japan er framleis leiande på dette området. 

I Noreg kan ein utdanne seg til ingeniør innan Mekatronikk (Bachelor og Master) ved Universitetet i Agder, studiestad Grimstad og ved Universitetet i Sør-Øst Norge, studiestad Kongsberg. Dei første mekatronikkingeniørane i Norden vart uteksaminerte frå Høgskolen i Agder i 1990.

I eldre tradisjon er faget primært orientert rundt maskinteknikk, både i ingeniørfaga og i handverksfaga. Automasjonsmekanikar er eit fag i vidaregåande skule. Tidlegare har det også vore spesialstudiar for maskinmekanikarar og andre relevante yrkesgrupper.

Konferansar
-----------

* IEEE/ASME Advanced Intelligent Mechatronics er den leiande innan området, og frå 2007 vert denne konferansen halden kvart år, mot annankvart år tidlegare. Konferansen vart grunnlagd i Tokyo, Japan i 1997 og vart sist (2007) halden ved ETH i Zurich, Sveits.

Sjå òg
------

* Kybernetikk
* Signalhandsaming

| * v
* d
* e
Elektrofag |
| --- |
| Generelt | Elektromagnetisme **·** Elektroteknikk **·** Elektriske målingar |
| Elektronikk | Elektronikk **·** Telekommunikasjon **·** Signalhandsaming **·** Elektromagnetisk kompatibilitet **·** Optoelektronikk **·** Interfacing **·** Reguleringsteknikk **·** Mekatronikk **·** Kraftelektronikk **·** Eletroniske måleinstrument |
| Elkraft | Elektrisk generator **·** Elektrisk motor **·** Transformator **·** Elnett **·** Kraftelektronikk |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Grom Basen** er ein liten midjestyrt traktor, produsert av F. Reinhardt & Co (seinare Reinhardt Maskin AS, no ein del av Felleskjøpet) i Kristiansand, frå 1969 til 1975, og var ei vidareutvikling av føregjengaren Agria Basen. Utgangspunktet er ein tyskprodusert tohjulstraktor, Agria Drott 2800. Traktoren er driven av ein luftavkjøld, einsylindra dieselmotor, med ei effekt på 13 kW.

Oppbygging
----------

Traktoren hadde konstant innkopla firehjulstrekk. Girkassa hadde 3 hastigheier, pluss høg- og låggir, så det var 6 hastigheiter i kvar retning. Fram- og baklane hadde differensialsperre, og det var ikkje differensial mellom fram- og bakaksling. Han var utstyrt med 40 cm felgar og 8-16 dekk.

Traktoren var utstyrt med trepunktsoppheng bak, og 540 o/min kraftuttak. Han var utstyrt med motorkappe med bukplate i stål, som kom til nytte ved kjøring i skogen. 

### Fyrste utgåve

Den fyrste utgåva av Grombasen hadde, lik forgjengaren, ei røyrramme som kunne setjast i lang eller kort possisjon. Dette endra akselavstanden med kring 40 cm. Motor av typen Hatz E785 med 14hk. Styringa var mekanisk med snekkegir, bremsane var mekaniske med bremsesko på framakselen.

### Andre utgåve

Den andre utgåva, som kom i 1970, hadde ny motor, bakramme av U-profil, oppgradert 3-punktsoppheng og hydrauliskt opererte skivebremsar på bakakselen. Den nye ramma kom med fast lengde og sveisa konstruksjon. Motoren var no ein MAG 1067 DRT på 13 kW ved 3000 o/min. Handbrekk med bremsesko vart montert med fullmekanisk overføring. På starten av 70-talet kom eit krav til betre vern av førar, og frå då kom alle med fastmontert kvelvebur med frontrute av laminert glas og grå presenning på taket.

Skogsbasen
----------

Etter utgjevninga av andre utgåve Grombasen med fast, lang ramme, starta Reinhardt Maskin AS ein ny modell med namnet Skogsbasen. Denne hadde kort ramme i U-profil, fastmontert to-tromla vinsj med lunnepanne, lunneskjær framme med hydraulisk lyft, Orbitrol servostyring med til to-vegs hydraulikksylinder og 18" hjul med 8-18 dekk. For å få plass til lunnepanna måtte bremsekalipperne bak flyttast til framsida av akselen.

Ekstrautstyr
------------

Ekstrautstyr til Grombasen var ein-trommelvinsj, lunnepanne og lunnebom. Ein kunne au velja 46 cm hjul og servo frå Skogsbasen.

Kjelder
-------
*Kete whakairo* (ketekorger med mønster) på utstilling i Osaka i Japan.
**Kete** er tradisjonelt korgverk laga av maoriar på New Zealand. Ketekorger kan ha mange ulike storleikar, men er ofte på storleik med ei handveske, og har to handtak. Dei har hatt mange bruksområde, som å oppbevara mat i eller til seremonielle kappar og greenstone-statuettar. Korger med fint mønster av smale band er kjende som *kete whakairo*, og reflekterer talentet til vevaren.

Kete pynta med kivifjører.
Korgene blir som regel laga av delte blad frå *Phormium tenax*, på maori kjend som *harakeke* og på engelsk som *New Zealand flax*. Dette var de viktigaste tekstilmaterialet til maoriane før europearane kom, og blei også brukt til klede og tauverk. Det greske ordet *phormium* tyder 'korg'.
Andre materiale kan vera palmetreet *nīkau* (*Rhopalostylis sapida*) eller australdrakelilje (*Cordyline australis*).

I maorimytologi henta guden Tāne tre kunnskapskorger (*kete o te wānanga*) frå himmelen.
Dei ulike korgene inneheldt heilag kunnskap (*te kete tuauri*), forfedrekunnskap og kunnskap om krig (*te kete tuatea*) og kunnskap om handverk og fred (*te kete aronui*).

På maori i dag kan *kete* visa til eit repertoar, til dømes musikalsk repertoar (*kete puoro*)
eller språkleg repertoar (*kete kōrero*).

Kjelder
-------

1. 1 2  *Maori Flax Kete (Flax Basket)*, Seaweed Solutions NZ Ltd © 2006, henta 5. august 2017
2. ↑  Oppgjeve av Engelsk Wikipedia:  Arkivert 2012-08-24 ved Wayback Machine.
3. 1 2  kete. Søk i maoridictionary.co.nz

* *Denne artikkelen bygger på «Kete (basket)» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2017.*
Koordinatar: 33°26′50″N 36°20′10″E﻿

**Sayyidah Zaynab** (arabisk **السيدة زينب**, tyder *Frua Zaynab*) ofte kalla **Set Zaynab**, er ein by i Syria i Rif Dimashq guvernement. Med eit folketal på 136 427 (2004), Sayyidah Zaynab er han den 10. største byen i Syria og den største forstaden kring hovudstaden Damaskus. Han ligg berre 10 km sør for den syriske hovudtaden. Administrativt ligg byen i Markaz Rif Dimashq og høyrer til Babbila *nahiyah* («underdistrikt»). Kommunen Sayyidah Zaynab er framleis rekna som eit landleg samfunn i guvernementet Rif Dimashq.

Etymologi
---------

Namnet på byen kjem frå heilagdomen der grava til Zaynab, dottera til ‘Alī og Fātimah og barnebarnet til Muhammed, ligg. Sjiamuslimar trur at Sayyidah Zaynab-moskéen er den autentiske gravstaden til Zaynab, medan moskéen i Kairo med same namn høyrer til Zaynab bint Yahya bint Zayd bint ‘Alī Zayn al-‘Ābidīn (t.d. oldebarnet til imamen).

Religiøs tyding
---------------

Sayyidah Zaynab er ein av dei viktigaste pilegrimsstadane innan sjiaislam. I 1980-åra, under og etter Den iransk-irakiske krigen, auka talet på vitjande kraftig og nådde ein topp i 1990-åra då Sayyidah Zaynab-moskéen stod ferdig. Den vesle byen vart omvendt til eit stort pilegrimmssenter for sjiamuslimane. I dag (fram til borgarkrigen) vitjar kring 1 million turistar byen kvart år.

I dag er det 33 offentlege skular og mange religiøse institusjonar i byen.

Nyare historie
--------------

Den 27. september 2008 gjekk det av ei bilbombe i krysset som fører opp til moskéen, og tok livet av 17 menneske, medan 17 andre vart skadde.

Den 14. juni 2012 vart byen igjen åstad for eit sjølvmordsåtak då ei bilbombe førte til at 14 menneske vart hardt skadde.

Sidan midten av sommaren 2012 har byen vore under åtak frå væpna militante sunnimuslimar frå nabobyane. Mange sjiamuslimar og pro-statlege familiar vart drivne ut av heimane sine sør i Damaskus og søkte tilflukt i Sayyidah Zaynab. Bombeåtak vart meir vanleg i denne hovudsakleg sjiamuslimske byen. I januar 2013 landa ei bombe på Sayyidah Zaynab-moskéen og føte til noko skade på ein av minaretane.

Sjå òg
------

* Sayyidah Zaynab-moskéen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sayyidah Zaynab» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Babbila nahiyah folkesetnader
2. ↑  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Rif Dimashq guvernement. (arabisk)
3. ↑  Sayyidah Zaynab: City in a village
4. ↑  Syria - Sayyidah Zaynab
5. ↑  «Syria condemns Damascus car bombing as «cowardly terrorist act»». Xinhua. 1. juli 2014. Henta 1. juli 2014.
6. ↑  Syria Today:Suicide car bomb blast in Sayyidah Zaynab

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Sayyid Abdullah Khan held hoff.
**Sayyid-brørne** var to brør, **Sayyid Hassan Ali Khan Barha** eller **Sayyid Abudullah Khan Barha** (1666–12. oktober 1722) og **Sayyid Hussain Ali Khan Barha** (1668–9. oktober 1720) som var mektige generalar i Mogulriket tidleg på 1700-talet.

Farrukhsiyar tek imot Husain Ali Khan.
Brørne fekk stor innverknad ved mogulhoffet etter at stormogul Aurangzeb døydde i 1707, og blei kongemakarar i arveuroa som følgde. Først hjelpte dei sonen hans, Bahadur Shah I, til å nedkjempa brørne sine og ta trona. Etter at denne døydde i 1712 hjelpte dei tronkrevjaren Farrukhsiyar til å nedkjempa sonen hans Jahandar Shah, og fekk han seinare drepen. Då Farrukhsiyar prøvde å kvitta seg med dei vende brørne seg mot han og avsette, blinda og fengsla stormogulen. Dei fekk fetteren hans Rafi ud-Darajat innsett i februar 1719. Då han døydde av ein lungesjukdom i juni same året, gjorde dei den eldre broren hans Rafi ud-Daulah til stormogul som Shah Jahan II. Denne døydde av lungesjukdom i september 1719. Han blei etterfølgd av den fjerde sonen til Bahadur Shah I, syttenåringe Muhammad Shah, med Sayyid-brørne som regentar.

Muhammad Shah tok tilbake makta frå Sayyid-brørne med hjelp frå Nizam-ul-Mulk, ein annan mektig leiar ved mogulhoffet som stormogulen utnemnde til storvesir. Hussain Ali Khan blei drepen i Fatehpur Sikri 9. november 1720. Hassan Ali Khan Barha samla ein stor hær for å hemna broren, men blei slått ved Hasanpur i november same året. Han døydde av forgifting i 1722.

Namnet til brørne er også blitt stava som Syed, Saiyad, Saids og liknande.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sayyid Brothers» frå Wikipedia på engelsk, den 23. februar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Shaharyar M. Khan (2000). *The Begums of Bhopal* (illustrated utg.). I.B.Tauris. s. 18. ISBN 978-1-86064-528-0.
**Ili** (russisk Или; kinesisk 伊犁河, *Yili He*) er ei elv nordvest i Kina og søraust i Kasakhstan. 

Ho er 1 439 km lang der 815 km av ho ligg i Kasakhstan. Elva har kjelda si aust i Tian Shan-fjella der elvane Tekes og Kunges renn saman. Ili drenerer nedslagsfeltet mellom Tian Shan og Borohorofjella i nord.

Ho munnar ut i Balkhasjsjøen og dannar her eit omfattande elvedelta med store våtmarksområde med innsjøar, myrer og jungelliknande vegetasjon.

Ili i Kina
----------

Byen Yining (Kulja) ligg på nordsida av elva, om lag 100 km før ho kryssar grensa. På sørsida, enno nærare grensa, ligg det autonome området Qapqal Xibe, der mange av xibe-folket i Kina held til.

Ili i Kasakhstan
----------------

Området som i Kasakhstan som vert drenert av Ili og sideelvane hennar vert på kasakhisk kalla Zjetysu («Sju elvar») eller på russisk Semiretsjije (med same tydinga).

Vasskraftverket Kaptsjagaj vart bygd frå 1965 til 1980 midt i Ili og Kaptsjagajreservoaret vart danna. Tamgaly ligg 20 km nedanfor med helleristingar. Namnet «Tamgaly» tyder «måla» eller «merka stad» på kasakhisk.

* IliIli
* Buddhistiske helleristingar ved IliBuddhistiske helleristingar ved Ili
* IliIli

Sideelvar
---------

* Kasj
* Tsjaryn, kjend for Tsjarynravinen.

Historie
--------

Ili gav namn til Ilitraktaten i 638, som formaliserte ei inndeling av Det tyrkiske kagnatet (552-638) i Det vestlege og Det austlege tyrkiske kagnatet, og grensa mellom dei to gjekk langs Ili.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ili River» frå Wikipedia på engelsk, den 13. januar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Zuev Yu.L. *The strongest tribe*, s. 55-56, Almaty, 2004

Bakgrunnsstoff
--------------

* Или, река Семиречинской области[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Ilja Grigorjevitsj Tsjernousov** (fødd 7. august 1986) er ein russisk langrennar frå Novosibirsk. Han kom i mål til bronsemedalje både på tremila under Ski-VM 2011 og på femmila under Vinter-OL 2014. Tsjernousov vann to tevlingar i verdscupen i langrenn, begge i 2012.

### Aktiv

Tsjernousov deltok fyrste gongen i verdscupen i Gällivare den 18. november 2006. Seinare same sesongen, 4. februar 2007, gjekk han ein etappe på det russiske laget som vann 4 x 10 km stafett i Davos. Vinteren 2010 vart han nummer to på 30 km/skibyte i Rybinsk den 23. januar, og nummer tre på same distansen i Lahti 6. mars. Sesongen 2010/11 kom han på andreplass på 15 km i Kuusamo i november, før han 4. februar i Rybinsk vann 20 km/skibyte. Deretter tok han bronsen på 30 km/skibyte under verdsmeisterskapen i Oslo, bak gullvinnar Petter Northug og sin eigen landsmann Maksim Vylegzjanin. Tre veker etter gjekk Tsjernousov inn til bestetid i prologen under verdscupfinalane i Falun.

I februar 2012 tok Tsjernousov andreplass i to verdscuprenn i Rybinsk. Vinteren 2013 oppnådde han sine to siste pallplasseringar i verdscupen. Fyrst vart han nummer to på 30 km i Sotsji, og så tredjemann på femmila i Holmenkollen. Under Vinter-OL 2014 i Sotsji gjekk Tsjernousov i mål som nummer fem på 30 km. To veker seinare spurta han inn til bronse i 50 km fristil og syrgde dermed for heilrussisk sigerspall, Aleksandr Legkov og Maksim Vylegzjanin tok dei to gjevaste medaljane.

Frå 2016 tevla Tsjernousov i dei lange turrenna. Han vann i 2017 sveitsiske La Diagonela og i 2017 italienske Marcialonga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilja Grigorjewitsch Tschernoussow» frå Wikipedia på tysk, den 16. mars 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Ilia Chernousov» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mars 2019.*
**KUN** er eit norsk kompetansesenter for kjønnslikestillingsspørsmål. Senteret har tilhald i Steigen i Nordland og avdelingskontor i Steinkjer i Trøndelag. Det vart skipa i 1991 som stiftinga **Kvinneuniversitetet Nord**, men nyttar no berre namnet KUN, som altså er eit akronym, ei avstytting, av det eigenlege namnet.

Vedtektene for stiftinga og oppdragsbrev frå Barne-, ungdoms- og familiedirektoratet (Bufdir) legg rammene for verksemda. Mellom anna tek kompetansesenteret for seg integreringsarbeidet og det kjønnsdelte arbeidslivet i Noreg, og ser det som ein føremon å ha kontor i Steigen og Steinkjer, då dette gjev grunnlag for kunnskap om både styrken og utfordringane i distrikta. Men senteret skal vere ein synleg og profilert aktør for å få fremja likestilling både regionalt, nasjonalt og internasjonalt. Arbeidet går ut på byggje bru mellom forsking og praksis, og skal gjelde likestilling og inkludering generelt, ikkje berre med omsyn til kvinner. Analyser, statistikk og interaktive metodar vert nytta for å gjere synleg slik diskriminering som har grunnlag i seksuell orientering, alder, nedsett funksjonsevne, etnisitet og religion. Målsettinga er at alle samfunn skal gje alle like rettar og moglegheiter på alle samfunnsområde, som i politikken, i familielivet, i arbeidslivet og på fritida. Rettferd og likeverd skal vere kjerneverdiane.

Sjå òg
------

* Kvinneuniversitetet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til KUN
**Saïd Aouita** (fødd 2. november 1959) er ein marokkansk tidlegare friidrettsutøvar frå Kenitra som vart olympisk meister og verdsmeister på 5000 meter, og dessutan tok bronsemedaljar på 800 m og 1500 m i tida 1983-89. Han sette verdsrekordar både på 1500 m og 5000 m.

Aktiv
-----

Aouita vann 1500-meteren ved universiaden 1981 i Bucuresti. Året etter sikra han seg pallplass på både 800 m og 1500 m då Afrika-meisterskapen fann stad i Kairo. Under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett tok han i 1983 bronsen på 1500 meter. Vinnaren av løpet, briten Steve Cram, var dei neste sesongane hans aller sterkaste konkurrentr på 1500 meter, spesialdistansen til begge. Ved Sommar-OL 1984 i Los Angeles satsa Aouita på 5000 meter, og med sin framifrå spurtstyrke vann han ein overbevisande siger på ny olympisk rekord, 13.05,5.

Året etter sette Aouita ny verdsrekord på 5000 meter med 13.00,4 på Bislett stadion i Oslo den 27. juli 1985. Saman med Steve Cram dominerte han også mellomdistansane, fyrst ved å vere eit halvt skritt bak briten då denne vart fyrstemann under 3.30,0 på 1500 m – 3.29,67 mot 3.29,71. For så, den 23. august, å setje ny verdsrekord med 3.29,46 i Berlin.

Den 27. juli 1987 vart Aouita fyrstemann under 13 minuttar på 5000 meter, under eit stemne i Roma kom han i mål på tida 12.58,3. Seks veker seinare var han tilbake på same arenaen, der han vann VM-gull på same distansen, men i eit langt lågare tempo.

I OL-sesongen 1988 gjorde Aouita unna sitt livs snøggaste 800 meter på 1.43,86, og tok sidan bronsen på distansen under sommarleikane 1988 i Seoul. Han deltok også på 1500 m, men ein skade førte til han kutta ut semifinalen. Tidleg i mars 1989 vann han 3000 m i innadørs-VM i Budapest, og same sommaren vart han den fyrste løparen under 7.30 på same distansen. Verdsrekorden oppnådd i Köln lydde på 7.29,4.

Aouita fekk Bislett-medaljen i 1985. Han la opp i 1991.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsinki: Bronsemedalje på 1500 m – 3.42,0
* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje på 5000 m – 13,05,5, framom Markus Ryffel (13,07,5)
* VM 1987 i Roma: Gullmedalje på 5000 m – 13,26,4, framom Domingos Castro (13.27,5)
* OL 1988 i Seoul: Bronsemedalje på 800 m – 1.44,06
* VM 1991 i Tokyo: Nr 11 på 1500 m – 3.39,4

Kjelder
-------

1. ↑  «Bislettmedaljen/The Bislett Medal» (PDF). Diamond League Oslo. Arkivert frå originalen (PDF) 29. januar 2017. Henta 30. januar 2017.

* (en) Saïd Aouita – Profil på nettsida til IAAF
* «Saïd Aouita» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 2. desember 2016. Henta 30. januar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Saïd Aouita» frå Wikipedia på engelsk, den 10. august 2016.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Ilkka Remes**, eigentleg namn **Petri Pykälä**, (fødd 13. desember 1962) er ein finsk forfattar som skriv spenningsromanar. Etter eige utsegn bruker forfattaren pseudonym fordi han ikkje berre vil profilere seg som spenningsforfattar, og fordi han også vil skrive andre ting i framtida.

Bakgrunn
--------

Remes er magister i økonomi frå Turun kauppakorkeakoulu (Åbo handelshögskola), og han har også studert kommunikasjon i London. Remes har kone og to barn, og han bur i Brussel.

Virke
-----

Remes starta produksjonen med to kontrafaktiske romanar. Den første, *Pääkallokehrääjä* (1997), skildrar eit Finland under kommunistisk styre («DDR-Finland»), der frigjeringskampen for alvor skyt fart under den sovjetiske liberaliseringa på slutten av 1980-talet. I Karjalan lunnaat er scenariet motsett, her går historia som vi kjenner henne fram til ca. 1990, og deretter følgjer vi utviklinga fram til Finland får det okkuperte Karelen attende.

Karakteristisk for Remes sine bøker er at vanlege menneske meir eller mindre tilfeldig kjem i brennpunktet for store verdshistoriske hendingar. Utgangspunktet er Finland. Ofte, men ikkje alltid, speler også Russland ei sentral rolle i bøkene. i Ruttokellot er det til dømes finske politikarar (mellom anna utanriksministaren) sine tvilsame kontaktar med DDR som dannar bakteppe for handlinga.

I januar 2001, etter å ha lese nettopp *Ruttokellot*, skreiv utanriksminister Erkki Tuomioja kritisk om Remes sine bøker, og meinte at dei var karakterisert ved at alt negativt kom frå Russland,
og at dei representerte det som på finsk blir kalla «ryssäviha», dvs. hat mot russarar. Sanninga er nok meir samansett, Remes finn både positive og negative trekk ved Russland. Det han derimot har klart på ein måte som få spenningsforfattarar er i stand til, er å ta opp tema som er viktige for alle finnar, og handsame dei litterært.

Remes har også skrive fem spenningsromanar for ungdom, der sonen til ein av personane som går att i fleire av vaksenbøkene er hovudperson.

Nokre av Remes sine bøker er omsett til tysk.

Prisar og utmerkingar
---------------------

Remes fekk Kalevi Jänttis litteraturpris (1997), Suomen dekkariseuras pris (1999) og Olvi-säätiön kirjallisuuspalkinto (1999).

Bibliografi
-----------

### Bøker for vaksne

* Pääkallokehrääjä (1997)
* Karjalan lunnaat (1998)
* Pedon syleily (1999)
* Ruttokellot (2000) - „Blutglocke" (2007)
* Uhrilento (2001)
* Itäveri (2002)
* Ikiyö (2003) - „Ewige Nacht" (2005)
* Hiroshiman portti (2004) - „Das Hiroshima-Tor" (2006)
* Nimessä ja veressä (2005) - „Höllensturz" (2006)
* 6/12 (2006) - „Die Geiseln" (2007)
* Pahan perimä (2007)

### Bøker for ungdom

* Piraatit (2003)
* Musta Kobra (2004)
* Pimeän pyöveli (2005)
* Kirottu koodi (2006)
* Hermes (2007)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ilkka Remes sin nettstad (finsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |


1. ↑  Jf. .
**Ilek** (russisk Илек) er ei av sideelvane til Uralelva og renn gjennom Orenburg oblast i Russland og Kasakhstan. Ho har ei lengd på 623 km og ei middelvassføring på nesten 40 kubikkmeter per sekund. 

Dei to største byane som elva renn gjennom er Alga og Aqtöbe. Ilek er den mest forureina elva i Ural-kaspiske bekkenet. Dei store mengdene med bor og krom kjem avgangsdammane til tidlegare kjemiske fabrikkar via grunnvatnet. Kvaliteten til vatnet i Ilek varierer frå 4 (forureina vatn) til 6 (særs forureina vatn). Ei av sideelvane til Ilek er Bolsaja Tsjobda. Elva er òg arkeologisk viktig fordi det er funne fleire kurgangraver ved breidda.

Referansar
----------

1. ↑  «Vassressursar i Kasakhstan i det nye årtusenet» - Water Resources Committee of RK, 2002
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 27. august 2005, henta 13. januar 2008

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilek River» frå Wikipedia på engelsk, den 13. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Mieszko II Lambert** (fødd 990, død 10. eller 11. mai 1034) var konge av Polen frå 1025 til 1031, og seinare hertug av Polen frå 1032 til 1034. Han høyrte til Huset Piast, og var andre son av Bolesław I den modige. 

Noko urettferdig fekk han tilnamnet *Gnuśny* (som kan omsetjast som 'den late'), som kanskje var meint å skulle reflektere den uheldige måten styret hans enda på. I byrjinga av regjeringstida hans var han derimot ein dyktig og talentfull herskar, som vidareførte faren sin vellykka politikk. 

Mieszko tok over makta (og krona seg sjølv til konge) etter faren døydde, og forviste truleg dei to brørne sine (Bezprym og Otto) frå landet. Han organiserte to vellukka invasjonar av Sachsen i 1028 og 1030, og kom slik den nye tyske keisaren Konrad II i førevegen då han var i ferd med å gå til krig mot Polen. Seinare førte Mieszko defensive krigar mot tyskarane, tsjekkarane og hertugane av Kievriket. 

Polen fann seg etterkvart i ein vanskeleg situasjon, då nabostatane til riket prøvde å vinne tilbake områda som Mieszko I og Bolesław I hadde erobra, samstundes som Mieszko II sine to brør – i sin kamp om makta – søkte støtte frå ei tysk-russisk koalisjon. Mieszko heldt ikkje ut det samtidige åtaket på riket i 1031 av Konrad II (med Otto) i vest og Jaroslav I (med Bezprym) i aust, og flykta til Tsjekkia, der han vart teke til fange av den tsjekkiske hertugen Oldřich. 

I mellomtida tok Bezprym over makta i Polen. Det brutale styret hans førte derimot til at han vart drepen nokre månader seinare. Etter Bezprym døydde i 1032 vart Mieszko sett fri, og etter han kom tilbake til Polen prøvde han å vinne tilbake makta. 

For å sikre støtte hos den tyske keisaren måtte han derimot sei frå seg kongetittelen, og dele det polske territoriet i tre delar – mellom seg sjølv, bror sin Otto og slektningen Dytryk. Slik kom han tilbake til makta som hertug av den største av dei tre landdelene, men denne tredelinga vart derimot ikkje langvarig, for etter Otto døydde tok han over hans landdel, forviste Dytryk og klarte slik – kort tid før han døydde å samle Piastane sitt rike. 

Situasjonen i landet vart derimot ikkje stabilisert – under Bezprym sitt styre hadde det kome til opprør blant jordeigarar og bønder mot stormennene og kyrkja (den paganske reaksjonen), og etter Mieszko døydde vart landet ytterlegare svekka av indre anarki. Kona hans og sonen vart forvist frå landet, kaoset vart forsterka med tsjekkarane sine plyndretokt i riket (mellom anna vart Gniezno lagt i grus). 

Under Mieszko II si tid mista Polen områda Bolesław I hadde erobra: Morava, Łużyce, Milsko og Raudrutenia (Aust-Galicia). Etter Mieszko I og Bolesław I sine vellukka styre hamna den unge polske staten under Mieszko II – som følgje av mange forskjellige faktorar vel å merke – i ein svekka og uklår posisjon.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Mieszko II Lambert» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juni 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
*KV Ålesund* i Bergen Foto: Alasdair McLellan

Stemning frå Moldefjorden
**KV «Ålesund»** var eit skip i flåten til Sjøforsvaret. Kystvaktfartøyet KV «Ålesund» vart bygd i 1996 av Myklebust Mekaniske Verksted, same verft som bygde KV «Tromsø», og vart sett inn i operativ teneste året etter. 

Fartøyet vart som det første sivile fartøyet spesialbygd til kystvaktteneste med langtidsutleige til det norske Sjøforsvaret. 

KV «Ålesund» (W-312) opererte i den ytre kystvakta (YKV), og hadde som ansvarsområde Norsk Økonomisk Sone sør for 65 grader nord. Fartøyet var lagt inn under Kystvaktskvadron Sør, og hadde hovudbase på Haakonsvern Orlogstasjon utanfor Bergen.

Skipet er bygd for å kunne handtere oppgåver som søk og redning, mindre og mellomstore slepeoppdrag, ORO og fiskerioppsyn. I tillegg deltok fartøyet på fleire øvingar saman med resten av Kysteskadren og forsvarte norske interesser i Nordsjøen. 

Fartøyet var chartra frå reiarlaget Remøy Shipping i Fosnavåg i Herøy kommune på Sunnmøre på eit 15-års charter med Sjøforsvaret.

Fakta
-----

* Byggeår: 1996
* Lengd: 63,00m
* Breidde: 11,50m
* Verft: Myklebust Mekaniske Verksted
* Hovudmaskineri: Wärtsilä Wichmann 8V28B, 3600 hk.
* Maksimal fart: 16 knop
* Patruljefart: 12 knop
* Slepekapasitet: 34,5 tonn
* Mannskap (militært): 22 (sju offiserar, 12 meinige, tre sivile)
* Dekksutstyr: Framo Transrec 250 (oilskimmer), oljelense, slepevinsj, ABAS dekkskran, to lettbåtar (ein SeaRider, og ein Sjøbjørn), Bofors 40mm kanon.
* Artilleri: 40mm L/70 Bofors kanon og 12,7mm mitraljøser
* Identifikasjon: W312 (militært kallesignal) og LHXC (sivilt kallesignal).

Kjelder
-------

1. ↑  «Kystvakta nøgd med Herøy-reiarane» - Sunnmørsposten - smp.no 30. desember 2013
2. ↑   Arkivert 2008-01-15 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 78°6′S 164°0′E﻿

**Miers Valley** er ein dal i McMurdo Dry Valleys som ligg like sør for Marshall Valley og vest for Koettlitzbreen, på kysten av Victoria Land. Dalen er isfri om sommaren utanom Miersbreen og Adamsbreen i den øvre (vestlege) delen og Lake Miers nær midten. Han vart kartlagt og namngjeven av Terra Nova-ekspedisjonen i 1910–13, truleg etter Edward J. Miers, som var ein marinbiolog frå British Museum som utforska krepsdyr frå «Erebus» og «Terror»-ekspedisjonen. Det står ei hytte i dalen som var i bruk 1984-1994.

**Miers Stream** er ei namngjeven i samband med Miers Valley.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Miers Valley» (innhald frå Geographic Names Information System).

* *Denne artikkelen bygger på «Miers Valley» frå Wikipedia på engelsk, den 27. februar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 14. august 2009, henta 27. februar 2014
2. ↑
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 5. mars 2014, henta 27. februar 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Rupert's Land, syner plasseringa til York Factory
**Rupert's Land**, stundom kalla «Prince Rupert's Land», var eit territorium i Britisk Nord-Amerika som bestod av nedslagsfeltet til Hudsonbukta som var nominelt eigd av Hudson's Bay Company i 200 år frå 1670 til 1870, sjølv om det budde mange innfødde grupper i same området og som ønskte suverenitet i området. Rupert's Land ligg i dag hovudsakleg i Canada, men ein liten del finst i dag òg i USA. Det vart kalla opp etter prins Rupert av Rhinen, ein nevø av Karl I og den første guvernøren i Hudson's Bay Company.

Områda som høyrte til Rupert's Land omfatatr heile Manitoba, det meste av Saskatchewan, det sørlege Alberta, det sørlege Nunavut, nordlege delar av Ontario og Quebec, i tillegg til delar av Minnesota og Nord-Dakota og nokre små område av Montana og Sør-Dakota.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rupert's Land» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rupert's Land**

Koordinatar: 57°00′N 92°18′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Delområde** er namnet på ei inndeling av kommunane i Noreg, til bruk for statistikk over innbyggarar og bustadar. Kommunane blir delt inn i delområde, som vidare blir delt inn i grunnkrinsar.

Grunnkrinsar er den minste geografiske eininga Statistisk sentralbyrå fører statistikk over, til bruk for kommunal og regional analyse, forvalting og planlegging. 

Ein eller fleire grunnkrinsar utgjer delområde, som altså er ei geografisk eining som ligg mellom kommune og grunnkrins. Dette slik at data som blir for detaljert på grunnkrinsnivå kan løftast opp eit nivå. Det er lagt vekt på at delområda høyrer naturleg saman kommunikasjonsmessig, og gjerne er ei naturleg eining.

Kvar grunnkrins har ei åttesifra talkode, der dei fire første siffera er kommunenummeret, og dei to neste siffera er nummeret for delområde.

Kommunane i Noreg er delt inn i om lag 1543 delområde, og var i 2008 delt inn i 13965 grunnkrinsar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Delområder og grunnkretser 2014». Statistisk sentralbyrå. Arkivert frå originalen 4. mars 2016. Henta 14. oktober 2015.
**Ketchikan** er ein mindre by (*city*) på Revillagigedo-øya i Alexanderarkipelet sør i den amerikanske delstaten Alaska. Han er den femte folkerikaste byen i Alaska med rundt 8 000 innbygjarar (2010). Med kringliggjande forstader, særleg nord og sør for byen langs Tongass Highway som ofte blir rekna som tilhøyrande byen men også mindre busetjingar ein berre når med vasstransport, hadde staden eit folketal på 13 477 ved folketeljinga i 2010.

Ketchikan blei skipa som by den 25. august 1900, og er dermed den eldste eksisterande byen (*incorporated city*) i Alaska. Andre stader har samanslåingar endra tilsvarande styresmakter. Byen ligg i Ketchikan Gateway Borough og har eit areal på 10,7 km².

Gammalt fargelagt postkort av «tlingithovding Kian sin totempåle» i Ketchikan.
Namnet «Ketchikan» kjem frå Ketchikan Creek, ei elv som renn gjennom byen til Tongass Narrows like søraust for sentrum. «Ketchikan» kjem frå tlingitnamnet på elva, *Kitschk-hin*, som har uklar tyding. Namnet kan tyda 'elva til Kitschk' eller 'dei tordnande vengjeslaga til ei ørn'. På moderne tlingit blir namnet skrive *Kichx̱áan*. Ketchikan Creek var ein sommarfiskeplass for tlingitfolk i fleirfaldige år før byen blei skipa her. Den første vestlege busetnaden blei grunnlagd av Mike Martin i 1885. Området nær munningen av Ketchikan Creek gav Ketchikan eit visst rykte i første halvdelen av 1900-talet med bordell på begge sider av elva i eit område kjend som Creek Street.

Eit av dei to postnummera til Ketchikan, 99950, skal vera det høgaste i bruk i USA.

Ketchikan har verdas største samling av reiste totempålar, som ein finn spreidde ut over heile byen og på fire hovudstader: Saxman Totem Park, Totem Bight State Park, Potlatch Park og Totem Heritage Center. Dei fleste totempålane i Saxman Totem Park og Totem Bight State Park er attutskjeringar av eldre pålar, eit arbeid som byrja under Roosevelt-administrasjonen sitt Civilian Conservation Corps. Totem Heritage Center stiller ut 1800-talet totempålar frå fråflytta landsbyar nær Ketchikan.

Kjelder
-------

1. 1 2  «2010 Demographic Profile Data». United States Census Bureau. 2010. Henta 30. mars 2015.
2. ↑
3. ↑  «Ketchikan». Britannica.com. 12. mai 2008. Henta 21. november 2010.
4. ↑  Edwards, Keri. *Dictionary of Tlingit*. Juneau: Sealaska Heritage Institute, 2009.
5. ↑  «Fun Facts - Postal Facts». *about.usps.com*. Henta 13. februar 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Ketchikan» frå Wikipedia på engelsk, og «Ketchikan» frå Wikipedia på bokmål den 9. juni 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ketchikan**

 Reiseguide for Ketchikan frå Wikivoyage
* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Ketchikan Visitor's Bureau
* Catching a Can in Ketchikan, A History of the Canned Salmon Capital of the World, by Dave Kiffer

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Tre angripen av blåvedsoppen *Ophiostoma minus*
**Blåved** er ved misfarga av blåvedsoppar. Blåved oppstår ved fuktig lagring av trevirke sommarstid, oftast like etter felling, men nokre blåvedsoppar angriper også levande tre. Furumaterial er mest utsett for blåved. Misfarginga svekkjer ikkje styrken til treet, men misfarginga er skjemmande. Trevirke med blåved vil òg vere meir utsett for fukt.

Ved tømmermåling vert feilen kalla tømmerblått. Virke med tømmerblått kan bli klassifisert som sekunda sagtømmer, men om yteblått ikkje går meir enn 5 mm inn i stokken, vert feilen tolerert.

Sidan misfarginga ikkje svekkjer styrken til trevirket, er fargeeffektane i blåved tidvis nytta i husflid og anna snikkararbeid for å gje spesielle effektar. 

Dei vanlegaste fargeskadesoppane høyrer til slekta Ophiostoma. *Ophistima piceae , O. tetropii* og *O. minus* er døme på blåvedsoppar som kan spreie seg ved hjelp av insekt, ofte barkbiller.

Fotnotar
--------

1. ↑  Treteknisk / Fakta om tre[*daud lenkje*]
2. ↑  *Håndbok måling av sagtømmer*, arkivert frå originalen 10. mai 2007, henta 4. oktober 2009
3. ↑  Bjørn Økland, Skogforsk Arkivert 2016-03-12 ved Wayback Machine. (PDF)
Markgrevinne Swanhilde eller Swanhilt av Austerrike.
**Svanhild** er eit kvinnenamn av norrønt opphav, sett saman av *svanr*, 'svane', og *hildr*, 'kamp'. Det finst også i andre germanske språkområde som til dømes Schwanhild, Swanhilda og Swanhilde.

Svanhild har norsk namnedag den 13. februar.

Andre former av namnet er Svanhilda, Svanhilde og Sunilda. Den norrøne forma av namnet var Svanhildr. Den islandske forma er Svanhildur, med kortforma Svana. Schwanhild og Swanhild er nokre tyske former.

Bruk
----

Namnet har vore i bruk i Noreg på heile 1900-talet, med ein topp rundt 1930, då opptil 0,4 % av jentebarn kunne få namnet. Det var 2 702 norske kvinner som heitte Svanhild i 2009.

Kjende namneberarar
-------------------

* Swanachild eller Swanahild av agilulfingarane, kona til frankarkongen Karl Martell som levde på 700-talet
* Swanhilde av Ungarnmark (d. 1120), austerriksk markgrevinne gift med markgreve Ernst av Austerrike
* Svanhild Øysteinsdotter (Svanhildi Eysteinsdóttir), kona til Harald Hårfagre som levde på 800-talet
* Svanhild Hartvigsen (fødd Hansen, 1929-2010), «Ørnejenta» som skal ha blitt teken i ørnerovet på Leka i 1932
* Svanhild Sponberg, norsk handballspelar

### I kulturen

Svanhild var dottera til helten Sigurd og Gudrun i *Völsungasagaen*. 

Swanhilda er hovudrollen i balletten *Coppélia*, opphavleg dansa av Giuseppina Bozzachi og koreografert av Arthur Saint-Léon.

Sjå òg
------

* Galeasen «Svanhild»

Kjelder
-------


* Søk etter norsk namnestatistikk for Svanhild hjå Statistisk Sentralbyrå
* Internasjonal namnestatistikk for Swanhild på behindthename.com

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Svanhild» frå Wikipedia på bokmål, og «Svanhild» frå Wikipedia på engelsk den 14. februar 2009.*
Kart over delstatane som utgjer USA.
USA er ein føderasjon som er sett saman av 50 delstatar. Washington, D.C. er ikkje rekna som ein delstat, men som eit forbundsdistrikt.

Etter amerikansk rett er delstatane suverene einingar, som tyder at makta deira kjem frå folket framfor å vere delegert frå den føderale styresmakta. Føderale lover går framfor delstatlege lover på område der den føderale styresmakta har myndigheit, men den amerikanske grunnlova avgrensar den føderale styresmakta si myndigheit. All makt som ikkje eksplisitt er tildelt føderale myndigheiter i grunnlova, er halde av til delstatane.

Den amerikanske borgarkrigen (1861 til 1865) og høgsterettsdommen «Texas v. White» fastslo at delstatane ikkje har rett til å lausrive seg, og at dei, jamfør grunnlova, ikkje har rett til å bedrive utanrikspolitikk.

Året statane vart oppretta:  
  1776–1790    1791–1796  
  1803–1819    1820–1837  
  1845–1859    1861–1876  
  1889–1896    1907–1912  
  1959

Kjelder
-------

1. ↑  «Texas v. White, 74 U.S. 700 (1868)» (på engelsk). Justia – U.S. Supreme Court. Henta 19. juni 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Delstatar i USA» frå Wikipedia på bokmål, den 27. april 2005.*


| * v
* d
* e
Administrative einingar i USA |
| --- |
| Delstatar | 
* Alabama
* Alaska
* Arizona
* Arkansas
* California
* Colorado
* Connecticut
* Delaware
* Florida
* Georgia
* Hawaii
* Idaho
* Illinois
* Indiana
* Iowa
* Kansas
* Kentucky
* Louisiana
* Maine
* Maryland
* Massachusetts
* Michigan
* Minnesota
* Mississippi
* Missouri
* Montana
* Nebraska
* Nevada
* New Hampshire
* New Jersey
* New Mexico
* New York
* Nord-Carolina
* Nord-Dakota
* Ohio
* Oklahoma
* Oregon
* Pennsylvania
* Rhode Island
* Sør-Carolina
* Sør-Dakota
* Tennessee
* Texas
* Utah
* Vermont
* Vest-Virginia
* Virginia
* Washington
* Wisconsin
* Wyoming

 | USA |
| Føderalt distrikt | Washington, D.C. |
| Oversjøiske territorium | 
* Amerikansk Samoa
* Guam
* Jomfruøyane
* Nord-Marianane
* Puerto Rico

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Blåtrøye** er ein mørkeblå ullgenser som er særs slitesterk og god mot væte. Blåtrøya har røter til 1800-talet, og er framleis i produksjon.

I Noreg vart produksjonen av blåtrøyer sett i gang av O.A.Devold i Langevåg på Sunnmøre. På verdsutstillinga i London i 1851 hadde han sett maskinproduserte blå fiskartrøyer. Han reiste heim og starta produksjonen av liknande trøyer. 

Blåtrøya vart strikka i tynt kamgarn og plattert med sjoddygarn. Sjoddy er resirkulert ull. Denne tråden har kortare fibrar, noko som motverkar toving. På same tid absorberer sjoddy fukt så ein ikkje kjenner seg våt. Under plattering vert det strikka med to trådar i gongen, slik at den eine dekkjer den andre. Blåtrøya skal produserast utan saumar. Den tradisjonelle blåtrøya, som har vore svært populær mellom fiskarar og andre sjøfolk, var ein heilt enkel genser. Stundom kunne logoen til reiarlaget vere plassert på brystet. Devold produserte og blåtrøyevariantar som bluseskjorte med krage, brystlommer og glidelås eller knappar.

Kjelder
-------

* Annemor Sundbø: «Blåtrøyas lange liv». I *Kysten* nr 2 2009
**Jørgen Engebretsen Moe** (fødd 22. april 1813 i Hole, Buskerud, død 27. mars 1882 i Kristiansand) var ein norsk biskop og forfattar, særleg kjent som eventyrsamlar, ein av pionerane for innsamling av folkedikting i Noreg på 1800-talet. 

Mo gard i Steinsfjerdingen i Hole kommune, Buskerud, heimplassen til Jørgen Moe.Foto: Tom Bjørnstad

Moe måla av Christian Skredsvig (1896)
Frå han var ung, samla han eventyr, folkeviser og stev. Saman med Peter Christen Asbjørnsen skapte han samlingane Asbjørnsen og Moe sine *Norske folkeeventyr*. Som utgjevarar av eventyr og segner er Asbjørnsen og Moe den norske parallellen til Grimm-brørne i Tyskland.

Bakgrunn og familie
-------------------

Jørgen Moe vart fødd på garden Mo, som son av gardbrukaren og politikaren Engebret Olsen Moe. Han utdanna seg til prest, og etter å ha tent som kapellan, huslærar og lærar ved Krigsskulen i fleire år vart han i 1863 sokneprest i Bragernes kyrkje i Drammen. Seinare flytte han til Vestre Aker kyrkje i Christiania, og til slutt vart han biskop i Kristiansand.

I 1854 hadde han gift seg med Johanne Fredrikke Sophie Sørenssen, dotter av generalmajor og rektor ved Krigsskulen Fredrik Moltke Sørenssen. Blant borna deira finn ein folkeminneprofessor Moltke Moe, ingeniør Ole Falk Moe og Martha Johanne Védastine Moe som gifte seg med kunsthistorikaren Andreas Aubert.

Forfattar og folkeminnesamlar
-----------------------------

Det var i ungdomen at Moe vart kjend med Asbjørnsen, og dei to drog rundt og skreiv ned eventyr dei vart fortalde. Medan Asbjørnsen likte korte og gjerne morosame historier, var Moe meir oppteken av dei meir alvorsame undereventyra og legendene.

I tillegg til eventyrsamlinga gav Moe òg ut sjølvskrivne verk, både dikt og forteljingar. I 1881 vart Moe utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.

Sonen hans, Moltke Moe, tok opp arven etter både Asbjørnsen og far sin.

Hovudverk
---------

* *Norske folkeeventyr*, 1841. Med Peter Christen Asbjørnsen.
* *Digte*, 1849.
* *I brønden og i tjernet*, 1851.
* *At hænge på juletreet*, 1855.
* *En liten julegave*, 1860.
* *Samlede skrifter*, 1877.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  Ørnulf Hodne. «Jørgen Moe». *Norsk biografisk leksikon*.
2. ↑  Nils Messel. «Andreas Aubert». *Norsk biografisk leksikon*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jørgen Moe**

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | **Jørgen Moe** på Wikikilden (frie originaltekstar) |

* Digitalt tilgjengeleg innhald hos Nasjonalbiblioteket: bøker av Jørgen Moe, bøker om Jørgen Moe, arkiv etter Jørgen Moe

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Jørgen Sigurd Lien** (2. november 1909–2. juni 1982) var ein norsk industrimann frå Bergen, som i si tid dreiv det stort med framstilling av reknemaskinar og kassaapparat.

Lien, som var son til ein målarmeister, gjekk handelsskule og arbeidde åra 1928-31 som seljar. I 1931 var han med å danne firmaet Jørgensen & Lien, eit firma som skifta namn til Jørgen S. Lien då han to år seinare vart eineeigar. Firmaet omsette importert kontorutstyr, så som møblar, maskinar og pengeskap. Under andre verdskrigen byrja det å lage eigne pengeskap og reknemaskinar, høvesvis Jøli og Regna, begge dei fyrste norskproduserte i sitt slag.

Etter verdskrigen satsa Lien stort på å take i bruk fyrsteklasses produksjonsteknologi. I 1950- og 60-åra ekspanderte firmaet mykje, til det i andre halvpart av 1960-talet nådde 1300 tilsette i inn- og utland, av dei om lag 700 ved fabrikken i Bergen. Lien la stor vekt på produktvikling, noko som var kostbart og gjorde at firmaet trong ein stor eksportmarknad. På verdsmarknaden var firmaet ein «betydelig spesialfabrikk for regnemaskiner og kassaapparater», men mangel på kapital gjorde at firmaet gjekk konkurs i 1971.

Sidan dreiv Lien nokre få år eit firma i same bransje, plassert i Irland, før han til sist hadde hand om eit agentur i heimbyen Bergen.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
* Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Svardalselva** er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Vassdraget ligg heilt vest på fastlandet i Gulen, og drenerer dei sentrale dela av halvøya mellom Brandangersundet i vest, Eidsfjorden i aust og Gulafjorden i nord. Det blir dominert av dei to innsjøane Svardalsvatnet (29 moh) og det nedanforliggande Langevatnet (13 moh). Sjølve Svardalselva renn mellom Svardalsvatnet og Langevatnet, og fortset (under namnet Tverrelva) til Litlevatnet og derfrå vidare til munningen i Brandangersundet ved Eidssaga. Elva er 11,1 km lang rekna frå kjeldene nord for Svardalsvatnet, og har eit nedbørfelt på 19,9 km². Middelvassføringa ved munningen er 1,50 m³/s.

Landskapet i nedbørfeltet blir dominert av relativt lågtliggande skogs- og myrområde. Det er busetnad og jordbruksområde ved Svardalen, som ligg mellom dei to innsjøane, medan det er sparsamt med busetnad i dei øvre og nedre delane av vassdraget.

Fiske
-----

Det er organisert fiskekortsal i Svardalsvatnet og Langevatnet.

Fiskebestandane i vassdraget vart på slutten av 1900-talet sterkt skadd som følgje av sur nedbør, og bestanden av røye i begge innsjøane gjekk tapt på 1980-talet trass i gode gyteforhold. Bestanden av aure var overtalig i Svardalsvatnet men god i Langevatnet. Bestanden av aure i Svardalsvatnet vart redusert på 1980-talet og vart i 1988 vurdert som «tynn», medan han i 1997 vart vurdert som «delvis god». Òg i Langevatnet vart bestanden av aure i 1990 vurdert som «god», til trass for at vassdraget var særs surt og hadde høgt innhald av aluminium. Ei forklaring kan vere at både saltinnhaldet og innhaldet av organisk stoff i vassdraget var høgt, noko som truleg bidrog til å redusere giftverknaden av aluminium og hindre salttap. For å bøte på skadane som følgje av forsuringa vart det i 1992 sett i gang bekkekalking ved Svardalsvatnet, medan vatnet vart fullkalka i åra 1994–2002. Kalkinga påverka òg det nedanforliggande Langevatnet, der det i tillegg òg vart gjennomført bekkekalking på 90-talet. Kalkingsprosjektet er no avslutta.

Kjelder
-------

1. 1 2  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. 1 2  Annie Elisabeth Bjørklund: *Naturressurskartlegging i Gulen kommune, Sogn og Fjordane: Miljøkvalitet i vassdrag*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 155, mars 1995, ISBN 82-7658-050-5
3. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund, Bjart Are Hellen: *Kalkingsplan for Gulen kommune, 1997*, s.51, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 286, 1997, ISBN 82-7658-145-5
4. ↑  Trygve Hesthagen Gunnel Østborg: *Endringer i areal med forsuringsskadde fiskebestander i norske innsjøer fra rundt 1990 til 2006*, NINA Rapport 169, s.95, Trondheim, desember 2008, ISBN 82-426-1724-4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Jørgen Christian Knudsen** (5. desember 1843–28. desember 1922) var ein skipsreiar, fabrikkeigar og politikar frå Høgre. Statsminister Gunnar Knudsen var bror hans.

Knudsen var fødd ved Arendal, far hans var skipsreiar. I yngre år var han tre år i England og Frankrike. Saman med broren Gunnar overtok hans så skipsreiarforretninga og skipsbyggeri etter faren. Då firmaet vart oppløyst i 1889, dreiv han vidare på eiga hand som skipsreiar og fabrikkeigar.

Mange år medlem av Porsgrunn bystyre, i fleire år ordførar.

Knudsen var stortingsrepresentant for Porsgrunn i periodane 1880-88, 1892-1900 og 1903-06. Grunna sjukdom møtte han ikkje i 1896. Han var medlem av justiskomiteen 1880-85 og næringskomite nr 2 1886-88. Perioden 1892-95 og 1897 var han medlem av justiskomiteen. Medlem av militærkomiteen 1898-1900, og valkomiteen og fullmaktskomiteen 1898-1903. Formann i jarnbanekomiteen 1903-06 og i arbeidsløysekomiteen 1904, president i Odelstinget 1906. Han var medlem av kroningsdeputasjonen 1906.

Knudsen døydde 1922 i Porsgrunn.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Knudsen, Jørgen Christian». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: [Steenske bogtrykkeri]. s. 488-489.
* Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 31.
* Biografisk informasjon om Jørgen Knudsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |