recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Olav Berner Vik** (12. januar 1910–24. mars 1990) var ein norsk lyrikar frå Etne.

Alt som syttenåring skreiv han forteljingar både på vers og prosa, og debuterte med diktsamlinga *Hjartemål* i 1941. Til saman gav han ut 4 diktsamlingar, og skreiv elles mellom anna i *Unglyden*, *Nynorsk Vekeblad* og *Haugesunds Avis*, både dikt og prosa. Han har tala på mange markeringar i bygda og omegn, og mange av prologane og helsingane hans er samla i festskriftet Etne mållag laga i samband med 70-årsdagen hans i 1980, *I lyd og lag med Olav Vik*.

Han har jobba som revisor i Etne Sparebank og var tilsett som skogreisingsleiar i Etne 1947-1958. Han tok over familiegarden på Osnes i Etne i 1957. Han fekk etter kvart omregulert området til friluftsområde og ved sin død testamenterte han eigedommane sine på Osnes til friluftsformål gjennom Olav Vik-stiftelsen.

Bibliografi
-----------

* 1941 – *Hjartemål* (Oslo: Fonna. Diktsamling)
* 1948 – *Tuva og tårnet* (Oslo: Fonna. Diktsamling)
* 1978 – *På ei strand* (Oslo: Fonna. Diktsamling)
* 1979 – *Når ufødde talar* (Oslo: Fonna. Diktsamling)

Kjelder
-------

* *På ei strand* av Olav Vik (Oslo: Fonna Forlag, 1978).
* *I lyd og lag med Olav Vik. Festskrift til 70-årsdagen 12. januar 1980* (Etne mållag, 1980).
* «Friluftsområdet Osnes Arkivert 2021-06-13 ved Wayback Machine.» hjå Olav Vik-stiftelsen, innhenta 16. juni 2020.
Illustrasjon av ein anekdote om Abraham Lincoln, som skal ha vassa over ei iskald elv for å hjelpa ein liten hund over til den andre sida. Frå *Life of Abraham Lincoln : being a biography of his life from his birth to his assassination ; also a record of his ancestors, and a collection of anecdotes attributed to Lincoln* (1896)
**Anekdote** (av gresk *ανέκδοτον, anékdotoni*, ‘ikkje utgjeven’) er ei kort, gjerne spøkefull forteljing. Ho kan vera knytt til ein kjend person eller ei hending, og treng ikkje nødvendigvis vera sann. Anekdoten kan ha eit klart poeng eller illustrera ei sak.

I eldre tid var anekdotar skrifter som bygde på munnlege forteljingar. Det finst innslag av anekdotiske beretningar i mange romaner.

Ordsoge
-------

Ordet «anekdote» blei først brukt om ei samling soger av den bysantinske historieskrivaren Prokopios på 500-talet. Verket hans *Anekdota* Ἀνέκδοτα), omsett som 'Uutgjevne skrifter' eller 'Hemmeleg historie', gjev han att ulike historier om keisar Justinianus og folka rundt han.
Også tidegare romerske historikarar som Plutark og Sveton brukte anekdotar om keisarar i verka sine.
Valerius Maximus skreiv eit verk på ni band som samla anekdotar og utsegner, *Factorum ac dictorum memorabilium libri IX* rundt år 30.
For romarane kunne anekdotar verka som *exemplum*, moralske forteljingar brukte til å illustrera poeng. Slike moraliserande anekdotar fortsette å vera viktige gjennom mellomalderen.

I tidleg moderne tid var ankdotar utbreidde i fransk litteratur under namn som *historiettes*, *bagatelles* eller *curiosités*.
*Historiettes* av Gédéon Tallemant des Réaux som kom ut frå 1657 er eit kjent døme, med anekdotar om kongane Henrik IV og Ludvig XIII og andre personar i samtida, som François de Malherbe, Blaise Pascal, Jean de la Fontaine, Ninon de l'Enclos og Angélique Paulet.

Sjå òg
------

* Rykte
* Vandresoge
* Vits

Kjelder
-------

1. ↑  «anekdote» i Nynorskordboka.
2. ↑  Kennedy, X. J. (2005). *Handbook of Literary Terms, Third Ed*. Upper Saddle River, NJ: Pearson Education. s. 8.
3. 1 2  «anekdote». *Store norske leksikon* (på norsk). 9. mai 2019.
4. ↑  «anecdote, n.». *OED Online*. Oxford University Press. mars 2019.
5. ↑  «Suetonius | Roman author», *Encyclopedia Britannica* (på engelsk), henta 4. juni 2019
6. ↑  *The Columbia Encyclopedia*, Sixth Edition (2001-07), s.v. "Valerius Maximus"
7. ↑  Francese, Christopher (2007), *Ancient Rome in So Many Words* (på engelsk), Hippocrene Books, ISBN 9780781811538, henta 4. juni 2019
8. ↑  Stefanovska, Malina (2009). «Exemplary or Singular? The Anecdote in Historical Narrative». *SubStance* **38** (1): 16–30. ISSN 0049-2426.
9. ↑  «Tallemant, Gédéon, Sieur des Réaux». *1911 Encyclopædia Britannica*. Volume 26.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anekdote[*daud lenkje*] ved Bibliotekarstudentens nettleksikon om litteratur og medier (pdf-fil)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Elveniauge** |
| ElveniaugeElveniauge |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Cephalaspidomorphi |
| **Orden:** | Niaugo Petromyzontiformes |
| **Familie:** | Niaugefamilien Petromyzontidae |
| **Slekt:** | *Lampetra* |
| **Art:** | **Elveniauge** *L. fluviatilis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lampetra fluviatilis***Linnaeus, 1758 |

**Elveniauga** er ein niaugeart som finst i elvar langsmed den europeiske atlanterhavskysten frå Middelhavet i sør og nord til Bergen. Arten er òg utbreidd i Austersjøen. Han høyrer til dei meir økonomisk viktige artane av kjevelause fiskar, og vert rekna som ein delikatesse mange stader i vest-Europa.

Kjenneteikn
-----------

Elveniauga er bronsebrunt eller grønaktig til grått på ryggen, lysare med tonar av grønt på sidene og kvitaktig med mørke prikkar på buken. Ein kan skilja det frå bekkeniauga på at det har klart definerte mellomrom mellom ryggfinnane.

Storleiken varierer frå 20 cm opp mot ein halv meter, med registrert maksimalvekt på 150 g.

Levesett
--------

Elveniauga lever stort sett anadromt, men finst òg i reine ferskvassbestandar mellom anna i Mjøsa. Dei vaksne fiskane lever stort sett i brakkvatn, i elvemunningar eller i havet, men ikkje så langt frå land som havniauga. Til skilnad frå mange andre niaugo lever dei ikkje parasittisk; dei berre bit små stykke av byttefisken sin for så å symja med ein gong. Larvene et mikroalgar, detritus, små makk og planktonkreps.

Gytetida er i april-juni. Fisken grev gytegrop på sand- eller grusbotn i rennande vatn med vassføring på 1–2 m/s. Dei gyt i grupper; gytegroper med opp til 50 individ er registrert. Etter fullført gyting døyr dei vaksne i løpet av to veker.

Larvane klekker ut or egga etter 10-14 døger, og ligg nedgravne i 3-6 år før dei vert vaksne.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Elveniauge |
| Engelsk | River lamprey |
| Tysk | Flussneunauge |
| Fransk | Lamproie de rivière |
| Spansk | Lamprea de río |

Kjelder
-------

* Jonsson, Bror: «Niøyer» i *Norges dyr - fiskene 1* Cappelen 1992
* FishBase

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Elveniauga**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**Even Evensen** (12. august 1826–7. juni 1909) var ein norskembetsmann og stortingsmann, fødd og død i Drammen.

Evensen var son til ein arbeidar. Sjølv vart han student i 1849 og cand.jur. allereie to år etter. Han arbeidde som kopist i Justisdepartementet og var så nokre år fullmektig ved sorenskrivar- og byfutkontor. Konstituert byfut i Kristiansand i seks år, deretter overrettsakførar i byen frå 1860. I 1868 skifta Evensen beite då han vart utnemnd til fut og sorenskrivar i Tana. Få år seinare vart han byfut i Skien, der han ei tid var fungerande amtmann i Bratsbergs amt. Han avslutta arbeidslivet med å vere byfut i fødebyen Drammen frå 1884 heilt fram til 1907.

Evensen vart vald til fyrste representant for Finmarkens amt til Stortinget 1871-73 og seinare også for den neste treårsbolken. I den fyrste treårsperioden var han medlem av vegkomiteen, samt sekretær i Odelstinget. Han heldt fram i vegkomiteen også i den andre perioden, men var då sekretær i Stortinget.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Even Evensen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Mynt frå den romerske byen Copia (Thurium) med overflodshorn.
**Copia** er namnet på ei romersk gudinne som personleggorde overflod. Ho bar eit overflodshorn kjend som *cornu copiae* eller 'Copia sitt horn'. Dette inneheldt rikdom, grøde og alle gode gåver. Gudinna er tilknytt Fortuna, lukkegudinna som også ber overflodshorn, og har mange av dei same eigenskapane til Abundantia.

Det latinske ordet *copia* tyder 'rikeleg'. Det tydde også 'løyve, høve', og fekk gjennom uttrykk som *copiam describendi facere*, 'løyve til å gjera ein transkripsjon', mellomaldertydinga 'transkripsjon' og er opphav til det moderne ordet kopi.

Copia var også namnet på ein romersk by bygd over ruinane til den rike greske byen Sybaris som låg sør i dagens Italia, mellom elvane Crathis (Crati) og Sybaris (Coscile).

Kjelder
-------

1. ↑  «Copia». *Store norske leksikon*. 14. februar 2009.
2. ↑  Thalia Took. «Copia, Roman Goddess of Abundance». *Obscure Goddess Online Directory*.
3. ↑  Cresswell, Julia (2009). «copious». *The Oxford Dictionary of Word Origins*. Oxford University Press.
**Anelija Nuneva** (fødd 30. juni 1962) er ein bulgarsk tidligare friidrettsutøvar som i over ti års tid var mellom dei fremste sprintarane i Europa. Ho vann sølvmedaljen på 100 meter ved europameisterskapen 1986 og kom andreplass på 60 meter i tre hall-EM og eitt hall-VM.

Aktiv
-----

Nuneva slo seg inn i verdseliten på sprintdistansane med ein fjerdeplass på 100 meter og ein sjetteplass på 200 m ved europameisterskapen 1982. Året etter fekk ho ein ny sjetteplass på 200 m då den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett fann stad i Helsinki. Høgdepunktet på friidrettsbana kom då ho sprang inn til sølv på 100 m i Friidretts-EM 1986, slått einast av verdsrekordhaldaren Marlies Göhr. Ved hall-VM 1987 i Indianapolis vart Nuneva nummer 2 på 60 meter etter Nelli Cooman. Den 16. august 1987 sette ho i Sofia landsrekord på 200 meter med fabelaktige 22,01 sekund, ein rekord som framleis gjeld (2021).

Seinsommaren 1988 sette Nuneva bulgarsk rekord på 100-meter med glimrande tida 10,85. I OL-finalen på distansen kom ho ut som ein rakett og fylgde favoritten Florence Griffith-Joyner til om lag 70 meter. Nuneva fekk då muskelstrekk i låret, dermed enda ho på sisteplass i feltet.

Under hall-EM 1992 i Genova sikra Nuneva seg si tredje sølvmedalje i 60-meterløp. Seinare same året vart ho nummer seks i finalen på 100 meter under Sommar-OL i Barcelona. Etter ein fjerdeplass på 100 m under Helsinki-EM 1994, tok Nunvea seg av den tredje etappen for det bulgarske laget som vann bronsen i 4 x 100 meter stafett i den same meisterskapen. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Nr 4 på 100 m – 11,30, nr 6 på 200 m – 22,93. Nr 4 i 4 x 100 m stafett
* VM 1983 i Helsinki: Nr 6 på 200 m – 22,68. Utslått i semifinalane på 100 m (11,31=nr 11)
* EM 1986 i Stuttgart: Sølv på 100 m – 11,04, og sølv i 4 x 100 m stafett
* VM 1987 i Roma: Nr 5 på 100 m – 11,09. Nr 4 i 4 x 100 m stafett
* OL 1988 i Seoul: Nr 8 på 100 m – 11,49
* OL 1992 i Barcelona: Nr 6 på 100 m – 11,10. Utslått i semifinalane på 200 m (nr 16)
* EM 1994 i Helsinki: Nr 4 på 100 m – 11,40. Bronse i 4 x 100 m stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anelija Nunewa» frå Wikipedia på tysk, den 13. juni 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Aneliya Vechernikova-Nuneva» (på engelsk). olympedia.org. Henta 14. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Anno museum AS**, som marknadsførar seg som **ANNO Museene i Hedmark**, vart skipa i 2009 ved at fleire store og små museum kringom i heile Hedmark vart slegne saman som Hedmark fylkesmuseum AS, som i 2014 endra namnet til Anno museum AS. Museet er organisert som eit aksjeselskap der Hedmark fylkeskommune er største aksjonæren med 35 % av aksjane, medan dei ulike stiftingane som eig dei einskilde musea som no har vorte avdelingar av Anno museum, har aksjepostar av ulike storleikar i selskapet. Administrasjonen har tilhald i Elverum.

Einingar under Anno museum
--------------------------

Norsk skogmuseum, Glomdalsmuseet, Domkirkeodden, Kirsten Flagstad Museum i Hamar, Kongsvinger museum, Kvinnemuseet, Migrasjonsmuseet, Trysil Engerdal museum og Musea i Nord-Østerdalen (på Ramsmoen), Blokkodden villmarksmuseum, Dølmotunet, Eidskog museum, Husantunet, Klevfos industrimuseum, Odalstunet, Oddentunet, Rendalen bygdemuseum, Sagstua skolemuseum, Skinnarbøl skolemuseum, Skålbergsætra, Sørlistøa Fløtermuseum, Trysil bygdetun, Tylldalen bygdetun, Tynset bygdemuseum, Uppigard Streitlien og Aamodtgården.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til museet
|  |
| --- |
|  |

 
**Canada** var namnet på ein fransk koloni som ein gong strekte seg langs Saint Lawrence-elva. Dei andre koloniane i Ny-Frankrike var Acadia, Louisiana og Newfoundland. Canada, som var den mest utvikla kolonien i Ny-Frankrike, var delt inn i tre distrikt, kvar med sitt eige styre: *Québec*, *Trois-Rivières* og *Montréal*. Guvernøren i distriktet *Québec* var òg generalguvernør i heile Ny-Frankrike.

Sidan Canada var meir utvikla enn dei andre koloniane, vert ofte omgrepet «Canada» og «Ny-Frankrike» nytta om ein annan. Etter Paris-traktaten i 1763, då Frankrike avstod Canada og koloniane deira til Storbritannia, fekk kolonien namnet provinsen Quebec.

Bandlagt eigedom
----------------

Ei folketeljing i 1740 synte at det budde kring 44 000 kolonistar i St. Lawrence-dalen, dei fleste av dei fødd i Canada. Av desse budde 18 000 i *Québec*, 4 000 i *Trois-Rivières* og 22 000 i *Montréal*. Dei fleste budde på landsbygda, og byane Quebec hadde 4600 innbyggjarar, Trois-Rivières hadde 378 og Montreal hadde 4200 innbyggjarar. I tillegg hadde Île Royale 4 000 innbyggjarar (1500 i Louisbourg) og Île Saint-Jean 500 innbyggjarar. Acadia hadde 8 000 innbyggjarar.

*Pays d'en Haut*
----------------

*Pays d'en Haut* (dei øvre landa) var underlagt Canada, eit enormt område nord og vest for Montreal, som dekte heile Dei store sjøane og strekte seg så langt inn i Nord-Amerika som franskmennene hadde utforska. Nord for Dei store sjøane, vart ein misjon, *Sainte-Marie* blant huronane, oppretta i 1639. Etter at Huron-reservatet vart øydelagd i 1649, øydela franskmennene sjølv misjonsstasjonen og forlet området. I det som i dag er Ontario og dei vestlege præriane, vart det bygd forskjellige handelsstasjonar og fort, som Fort *Kaministiquia* (1679), Fort Frontenac (1673), Fort St. Pierre (1731), Fort St. Charles (1732) og Fort *Rouillé* (1750).

Den einaste franske busetnaden i *Pays d'en Haut* var sør for Dei store sjøane, rundt Fort *Pontchartrain du Détroit* (1701), Fort *Michilimackinac* (1715), Fort *Niagara* (1678) og Fort *Carillon* (1755). Denne delen av *Pays d'en Haut*, kalla *Pays des Illinois* (Illinois-landa), vart etter kvart annektert av Louisiana kring 1717. 

I dag syner omgrepet *Les Pays-d'en-Haut* til kommunar i Laurentides-regionen i Quebec, nord for Montreal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Canada (New France)» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  MCC. "Le territoire Arkivert 2008-09-20 ved Wayback Machine.", in *La Nouvelle-France. Ressources françaises*, Ministère de la Culture et de la Communication (Frankrike), 1998, henta 29. mai 2011
2. ↑  "His Most Christian Majesty cedes and guaranties to his said Britannick Majesty, in full right, Canada, with all its dependencies, as well as the island of Cape Breton, and all the other islands and coasts in the gulph and river of St. Lawrence, and in general, every thing that depends on the said countries, lands, islands, and coasts" *Treaty of Paris*, 1763
3. ↑  NRC. "New Frankrike circa 1740[*daud lenkje*]", in *The Atlas of Canada*, Natural Resources Canada, 2003-10-06, henta 29. mai 2011
**Stride-piano** (òg *Harlem Stride Piano* eller *stride*, tydinga er om lag «pianospel i store steg») er ein stil for solopiano frå jazzen si tidlege historie. Utgangspunktet er ragtime, men til skilnad frå ragtime er ikkje stride komponert, men stort sett improvisert. Pionerar frå Harlem, som James P. Johnson og Willie «The Lion» Smith, skapte stilen rundt 1920 og takka vere Fats Waller vidareutvikla den seg til den viktigaste stilen i swingjazzen. 

I stridestilen overtek venstre hand basslinja og harmoniseringa ved at handa vekslar mellom å spele ein oktav (eller i blant ein desim, dvs over ti tonetrinn) i bassen og akkordar i mellomregisteret, mens høgre hand spelar melodilinja eller improviserer over melodien.

Pianisten er den dominerande under stride-spel, så rytmeinstrumenta slagverk og kontrabass trekker seg da tilbake. Gruppene er sjeldan meir enn fem til seks musikarar, men det finst døme på at større band spelar stride piano, som Teddy Wilson. 

Evna til å spele stride er, ved sida av erfaring i improvisasjon, avhengig av anatomien til pianisten sine hender: berre få pianistar kan spele desimar i alle toneartar, men ein av stridepianistane, Eubie Blake, hadde så lange fingrar at venstrehanda nådde over tolv tonetrinn.

Art Tatum var ein av dei som representerer topp-punktet for stilen. Han spelte ofte passasjar der desimane i bassen bestod av løp i fjerdedelsnotar (*walking bass*) og kunne dermed heilt unngå vekslinga med akkordspel.

Namnet «stride piano» fekk stilen først seinare, men er grunnlaget for alle etterfølgjande stilartar innan jazzpiano. Ralph Sutton kalla spelestilen «Harlem Rhythm».

Sjå òg
------

* Ragtime, Swingjazz
* Art Tatum, Thelonious Monk, Johnny Guarnieri, Don Ewell, Louis Mazetier, Donald Lambert, Cliff Jackson, Dick Wellstood, Butch Thompson, Pat Flowers, Bernd Lhotzky, Joe Turner, Claude Hopkins, Ralph Sutton, Hank Duncan, Dick Hyman, Mike Lipskin, Stephanie Trick, Morten Gunnar Larsen, William Turk, John Gill

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stride piano på BlueBlackJazz.com
* Notedøme
* Døme og forklaring av Dick Hyman på YouTube
**Sander Tomasson Røo** (14. mai 1816–1892) var ein framtredande bonde og kulturberar i Hol i Hallingdal på 1800-talet. 

Sander vart fødd på garden Røo i Hol, og tok med tida del i dei offentlege og sosiale stellet i heradet. Han hadde underoffisersskolen, og noko meir utdaning enn bønder flest på denne tida. Han var ei tid ordførar i Hol, og stilte ofte til val i heradsstyret. Sander Røo var svært oppteken av folkeopplysing, og ivra for betre lærarutdaning på bygdene, og fekk oppretta Hol folkebibliotek på 1860-talet. Samstundes dreiv han innsamling, og sende mykje av dette til universitetssamlingane, og møtte og samrådde med mange av dei mest framtredande mennene i si tid, mellom dei Peter Christen Asbjørnsen, Ernst Sars, Hans Ross, Carl Berner, og ikkje minst Ivar Aasen. Frå Sander Røo fekk Aasen eit stort tilfang av gamle ord frå Hallingdal. 

Sander var elles god til å spela bukkehorn, og var ein god forteljar. Verdens Gang skreiv om han i 1885: «De fremmede, som har rehst gjennom Hallingdal og benyttet anledningen til at besøge Sander Raaen og samtale med ham om videnskabelige Ting og høre ham fortælle muntre Bygdesagaer, vil være blet opfyldt af Beundring for denne mands sjeldne Dannelse og Kunskabsfylde.» Fleire andre har gitt liknande skildringar av Sander Røo, noko som minner om at han nok var av dei førande i si tid.

Sander stamma frå skotten Sander Sanderson som slo seg ned i Hallingdal om lag 1590 og gifte seg til Røo. Han var svært ættestolt, og fortalde gjerne om forfedrane sine. Han er rekna som hovudkjelda til segnkrinsen om Villandskarane og Blank-Ola.

Kjelder
-------

* Lars Reinton: *Villandane*, 1939.
***Bondefortellinger*** av Bjørnstjerne Bjørnson er ei samling av romanar og noveller i sjangeren bondeforteljing som blei skrivne og gjevne ut frå 1857 til 1863.

Samlinga blei første gong gjeven ut saman i 1872, då med tittelen *Fortællinger*. Ho omfattar romanane *Synnøve Solbakken, Arne* og *En glad gut* og novellene «Faderen», «Thrond», «Et farlig frieri», «Blakken» og «Trofasthet». 

Forteljingane blei gjevne ut med illustrasjonar av Henrik Sørensen i 1929. Desse har stort sett følgd med i seinare utgåver.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bondefortellinger» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mars 2020.*

1. 1 2  Bjørnson, Bjørnstjerne (1963). *Bondefortellinger*. Gyldendal.
2. ↑  Øyslebø, Olaf (1982). *Bjørnsons "bondefortellinger": kulturhistorie eller allmennmenneskelig diktning?*. Gyldendal. ISBN 8205140545.
3. ↑  Willy Dahl (1977). *Bjørnson*. Aschehoug. s. 19-27. ISBN 8203066119.
4. ↑  Francis Bull (1982). *Bjørnstjerne Bjørnson*. Aschehoug. s. 30-64. ISBN 8203108776.
**Annika Billstam** (fødd 8. mars 1976) er ein svensk tidlegare orienteringsløpar frå Uppsala. Ho vart verdsmeister på klassisk-distansen i 2011 og på mellomdistansen i 2014 og 2015. Perioden 2007-15 vann ho 14 medaljar i verdsmeisterskap.

Aktiv
-----

Billstam vann den fyrste av sju stafettmedaljar under VM 2007, ein sølvmedalje. I åra frå 2008 til -15 sanka ho ytterlegare medaljar med svenske stafettlag, fem av dei i bronse og ein i sølv.

Billstam kom på bronseplass på klassisk-distansen i VM 2008. Tre år seinare vann ho gullmedaljen på den same distansen då VM 2011 vart avvikla i Savoie i Frankrike. Deretter sikra ho seg to individuelle bronsemedaljar ved VM 2012 og sølvmedaljen på kortdistansen ved VM 2013. I Italia i 2014 vann ho VM-gullet på mellomdistansen, ein prestasjon ho gjentok under VM 2015 i Skottland.

Billstam vann tre verdscup-tevlingar. Frå europameisterskap i orientering har ho ein einsleg bronsemedalje frå stafetten i Falun i 2012.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2007: Sølv i stafett
* VM 2008: Bronse på klassisk-distansen og i stafett
* VM 2010: Bronse i stafett, nr 5 på mellomdistansen
* VM 2011: Gull på klassisk-distansen, bronse i stafett
* VM 2012: Bronse på klassisk- og kortdistansen, sølv i stafett
* VM 2013: Sølvmedalje på kortdistansen
* VM 2014: Gull på mellomdistansen, bronse i stafett
* VM 2015: Gull på mellomdistansen, bronse i stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Annika Billstam» frå Wikipedia på svensk, den 10. juli 2023.*
*Sander* er òg namnet på ei bygd i Sør-Odal i Hedmark.
Sander Boschker, nederlandsk målmann.
**Sander** er eit mannsnamn, ei kortform av Aleksander. Sander har namnedag i Noreg den 18. mars.

Sander er opphavleg eit tysk kortnamn. Ei tilsvarande engelsk kortform for Alexander er *Xander*, uttalt med stemd s.

Sander og Sanders kan òg vera eit slektsnamn. Sandra er eit nærskyld kvinnenamn.

Bruk
----

Sander er eit utbreidd førenamn i Belgia og Nederland.

I Noreg auka namnet kraftig i popularitet etter 1995, før bruken sokk igjen på 2000-talet. Ved byrjinga av 2007 var det nær 5 500 som hadde Sander til første fornamn.

I den norske folketeljinga frå 1801 var 61 personar manntalsførte med dette namnet, av dei 25 i Ål i Hallingdal. Det er vanskeleg å seie kor godt folketeljinga syner utbreiinga av dette namnet; prestane, som hadde ansvaret for manntalsføringa, kan ha vald å skrive inn det fulle namnet *Aleksander* om folk oppgav namnet *Sander*. I 1900 var det nær 150 som vart manntalsførte med namnet Sander. Namnet var mest bruka i Nordland.

Namneberarar
------------

Mart Sander, estisk skodespelar.
* Sander Sanderson (d. 1636), skotte som innvandra til Hallingdal
* Sander Røo (1816-1893), etterkomar av Sanderson, norsk kulturberar frå Hol i Hallingdal
* Sander Boschker (f. 1970), nederlandsk fotballspelar
* Sander Westerveld (f. 1974), nederlandsk fotballkeeper
* Sander van Doorn (f. 1979), nederlandsk musikkmakar
* Sander Sagosen (f. 1995), norsk handballspelar

### Etternamn

* August Sander (1876–1964), tysk fotograf
* Jil Sander (f. 1943), tysk moteskapar
* Helge Sander (f. 1950), dansk politikar
* Mart Sander (f. 1967), estisk skodespelar

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Sander hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i digitalarkivet
**Steve Smith** (fødd 29. mars 1973) er ein tidlegare høgdehoppar frå Liverpool i Storbritannia. Han er britisk rekordhaldar med 2,38 meter innandørs og 2,37 m utandørs. Smith vann VM-bronse i 1993, EM-sølv i 1994 og OL-bronse i 1996.

Aktiv
-----

Smith flytta gjennom 1991-sesongen sin personlege rekord med 4 centimeter til 2,29 m. Han fekk sitt gjennombrot i 1992, han høgda då sitt personbeste med heile 8 cm. Han kvalifiserte seg til OL-finalen i Barcelona, der han skuffa stort. Ein månad etter sommarleikane vann han høgdehopp-tevlinga ved junior-VM i Seoul med 2,37 meter, ei tangering av juniorverdsrekorden til Dragutin Topić frå 1990. 1993-sesongen var Smith på sitt jamnt høgste nivå. Han vart tredjemann både ved hall-VM i Toronto i Canada den 14. mars, og sidan i verdsmeisterskapen i tyske Stuttgart den 22. august, i begge tevlingane tok han seg over 2,37 m.

4. februar 1994 hoppa Smith 2,38 meter ved eit innandørs-stemne i Wuppertal i Tyskland, hans livs høgste hopp. Ved europameisterskapen 1994 i Helsinki kom han og polske Artur Partyka på delt andreplass, nordmannen Steinar Hoen vart europameister. Både under VM 1995 i Göteborg og under Sommar-OL 1996 i Atlanta noterte Smith seg for 2,35 m i resultatlista. I Göteborg gav det han ein delt fjerdeplass, i Atlanta vart han premiert med ein bronsemedalje.

Ein hælskade førte til at Smith la opp etter 1999-sesongen. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Utslått i kvalifiseringa (2,20 m=nr 29)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 12 – 2,24 m
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 2,35 m
* EM 1994 i Helsinki: Sølvmedalje – 2,33 m
* VM 1995 i Göteborg: Nr 4 – 2,35 m
* OL 1996 i Atlanta: Bronsemedalje – 2,35 m
* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (2,26 m=nr 14)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 13 (2,26 m i kvalifiseringa)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steve Smith (British high jumper)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2020.*
Koordinatar: 21°36′N 39°48′E﻿

**Asirfjella** (arabisk عسير, *ʿsyr*) er eit fjellområde sørvest i Saudi-Arabia som går parallelt til Raudehavet. Det består av områda i Asir innanfor Saudi-Arabia, men omfattar generelt òg område nær grensa til Jemen. Fjella dekkjer eit område på kring 100 000 km² og består av fjell, sletter og dalar i dei arabaiske høglanda.

Geologi
-------

Fjella består hovudsakleg av sedimentære bergartar som kalkstein, sandstein og skifer frå jura, krit og paleogen over ein sokkel av prekambrisk granitt.

Klima og jordbruk
-----------------

Regionen har den høgaste årsmiddelnedbøren i Saudi-Arabia[*treng kjelde*]. I snitt varierer nedbøren frå kring 600 mm til over 1000 mm i året i våte område. Dei austlege slettene og platåa får mykje mindre nedbør, frå 500 mm til mindre enn 100 mm i året.

### Jordbruk

Avlingar i regionen, som hovudsakleg vert dyrka i bratte, terrasserte fjellsider, og omfattar kveite, kaffi, bomull, indigo, ingefær, grønsaker og palmar. Regionen har òg kveg, sauer, geiter og kamelar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Asir Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  «Southwestern Arabian montane woodlands». *Terrestrial Ecoregions*. World Wildlife Fund.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Koordinatar: 59°14′27″N 18°13′25″E﻿

Bollmora kommunvapen
**Bollmora** er ein svensk tettstad i Stockholms län i landskapet Uppland. Bollmora er administrasjonssenter for Tyresö kommune og er ein del av tettstaden Stockholm. I 2010 hadde tettstaden 15 220 innbyggjarar. Bollmora er vokse saman med kommunedelane Trollbäcken og Tyresö. 

Bollmora
Bollmora i Tyresö kommune
Bollmora gard var namnet på eigedomen som i dag utgjer byen Bollmora. Garden låg omtrent der Shellstasjonen i dag ligg, i krysset mellom Njupkärrsvägen og Industrivägen. Fram til 1950-talet var Bollmora ei bygd, men i samband med den store innflyttinga til Stockholm på 1950- og 60-tllet ekspanderte Bollmora sterkt. Ekspansjonen vart gjort mogeleg av *Lex Bollmora* i 1959, ei lovendring som gav kommunale eigedomsselskap høve til å bygge i andre kommunar enn sin egen. Stockholms kommunale eigndomsselskap byrja like etter å bygge i Bollmora.

I 1965 vart Bollmora sentrum, som fram til då var eit ordinært småbysenter, innvigd. I 1992 vart det nye Bollmora sentrum innvigd, og det hadde no blitt eit kjøpesenter, og namnet vart endra til *Tyresö Centrum*. Per 2008 er det planlagt å bygge ut Tyresö Centrum med meir forretningsareal og fleire bustader.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Tyersö kommune Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Bollin** er ei elv i Cheshire og Stor-Manchester i England. Ho er ei av dei største sideelvane til elva Mersey. 

Elva har utspringet sitt i Macclesfield Forest i den vestlegaste delen av Peak District. Ho renn først mot vest, før ho snur mot nord og passerer gjennom byen Macclesfield, der Macclesfield Canal kryssar elva. Etter Macclesfield snur elva mot nordvest og held fram over slettene til byen Wilmslow. På vestsida av Wilmslow renn Bollin saman med den største sideelva si, Dean, som kjem inn frå nord etter å ha runne parallelt med Bollin berre ein dryg kilometer nord for denne. Elva renn deretter inn i Styal Country Park, der ho passerer den tidlegare bomullsfabrikken Quarry Bank Mill, som ved hjelp av eit vasshjul, brukte Bollin som kraftkjelde. Quarry Bank Mill er no eit museum for bomullsindustrien og ein av dei best verna tekstilfabrikkane frå den industrielle revolusjonen. 

Rundt tre kilometer vest for Wilmslow blir Bollin ført i ein kulvert under den søre rullebanen på Manchester lufthamn. Over dei neste 15 kilometrane dannar elva den sørvestre delen av grensa mellom Stor-Manchester og Cheshire. På denne strekninga renn ho gjennom det flate jordbrukslandskapet sør for Altrincham. Ved Dunham Town kryssar Bridgwater Canal over elva. Bollin renn til slutt saman med Mersey rundt 2 km nord for Lymm, like ved staden der Mersey igjen skil lag frå Manchester Ship Canal, etter å ha vore ein del av kanalen frå Irlam.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bollin» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Koordinatar: 53°24′N 2°26′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 56°57′41″ N 13°43′55″ E﻿

**Bolmsö** er ei svensk innlandsøy i innsjøen Bolmen. Øya høyrer til Ljungby kommune i Kronobergs län i landskapet Småland. Med eit areal på 42 kvadratkilometer er Bolmsö den 25. største øya i Sverige og den største øya i landskapet Småland og i Kronobergs län. Øya strekkjer seg om lag 15 kilometer i nord-sørleg retning, og har ei breidd på fire kilometer. Flatt/småkupert landskap på morenegrunn.

Ferja M/S «Bolmia» mellom Bolmsö og Sunnaryd
Det er brusamband frå Bollstad sentralt på Bolmsö til Tannåker på den austlege fastlandssiden av Bolmen. Det er ferjesamband vestover frå Bolmsö til Sunnaryd i Gislaved kommune.

Øya har mange oldfunn, graver frå yngre jernalder og ei skipssetjing ved Bollstad. I følgje *Soga om Hervor* om det magiske sverdet Tyrving skulle berserkane Arngrim og Angantyr ha kome frå Bolmsö.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bolmsö» frå Wikipedia på bokmål, den 4. april 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Dei 50 största öarna - Statistiska centralbyrån
2. ↑  *På spaning med arkeologen - Ein guide til forlämningar i Ljungby kommun*, arkivert frå originalen 21. august 2010, henta 9. mai 2012
**Olav Werner** (29. juli 1913–10. mars 1992) var ein norsk songar frå Geithus i Modum kommune. Han var mykje nytta som solist både i Ønskekonserten og NRK sine andaktsprogram. Han gav ut ei rekke plater og heldt mange konsertar, over 300 av desse var saman med organisten Rolf Holger.

Olav Werner var tenor/baryton. Han studerte song med Sigurd Hoff ved Musikkonservatoriet i Oslo. Frå 1937 song han inn over 600 singlar og LP-plater. I fleire år song han slagarar, men i 1945 debuterte han med kyrkjekonsertar. I NRK song Werner romansar og folketonar. Han medverka òg ved eit par operaoppsettingar. I 19 år var han medlem av Andaktskvartetten. Han var med då operaen Cymbelin vart oppført på Nationaltheatret. Han gav konsertar i Skandinavia, England og Tyskland.

7. juni 2009 vart det avduka ein bauta til minne om Olav Werner på Geithus. Olav Werner budde på Eiksmarka det meste av livet sitt. I mange år åtte og dreiv han eit gravferdsbyrå i Oslo,

Diskografi
----------

* «Det lyser i et vindu» (1938). Debutplate.
* «Under svaiende palmer»/«Mitt paradis» (Odeon), saman med Eva Bereng til Guttorm Frølichs Hawaiiorkester.
* «Kom til den hvitmalte kirke» (Emidisc)
* «Glade Jul» (Odeon), saman med Sølvguttene

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olav Werner» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2013.*

* Notis i *Budstikka* 6. juni 2009 side 49.
* *Olav Werner død*. Artikkel i *Aftenposten* 11. mars 1992 side 37.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Olav Werner hos ballade.no Arkivert 2010-09-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Old Trafford
**Old Trafford** er heimebana til den engelske fotballklubben Manchester United, og ligg i byen Manchester, nordvest i England. Den er det einaste stadionet i dei fire øvste divisjonane i England som aldri har fått eit offisielt namn, men blir kalla Old Trafford etter staden der den ligg.

Old Trafford, som også er kjend som *The Theatre of Dreams*, har vore Manchester Uniteds heimebane sidan 19. februar 1910. Stadion blei bomba under den andre verdskrigen, og United måtte derfor spele på Manchester Citys heimebane, Maine Road, til gjenoppbygginga blei fullført i 1949.

Old Trafford har nest størst publikumskapasitet av alle engelske fotballstadiona, med plass til over 76 000 tilskodarar. Berre nye Wembley er større. 13. januar 2007 blei det sett ny publikumsrekord i Premier League med 76 000 tilskodarar på Old Trafford. Old Trafford er med god margin Storbritannias største klubbstadion. Speleflata er på 106 x 69 meter. Stadionet brukast ofte til semifinalekampar i FA-cupen (om Manchester United ikkje er involvert), og mens nye Wembley er under bygging, har det vorte spelt fleire landskamper her. Finalen i Champions League blei spelt her i 2003.
Stretford End er tribunen der heimetilhengjarane sitt. 

Fotballbana ligg i nærleiken av ei kjend cricketbane med same namn.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside


Flagget til England Fotballstadionar i FA Premier League

Anfield | Boleyn Ground | City of Manchester Stadium | Craven Cottage | Emirates Stadium | Ewood Park | Fratton Park | Goodison Park | JJB Stadium | Madejski Stadium | Old Trafford | Pride Park Stadium| Reebok Stadium | Riverside Stadium | St. Andrews Stadium | St James' Park | Stadium of Light | Stamford Bridge | Villa Park | White Hart Lane


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sandi Morris** (fødd 8. juli 1992) er ein USA-amerikansk stavhoppar som i 2016 sette landsrekord med 5,00 meter. Ho vann sølvmedaljen i øvinga både under Sommar-OL 2016 og i verdsmeisterskapane 2017 og 2019.

Aktiv
-----

Morris viste stor framgang i stavhopp i 2015-sesongen. Den 18. juli forbetra ho sitt personbeste til 4,76 m ved eit stemne i Heusden-Zolder i Belgia. I slutten av august kom ho på ein tredelt fjerdeplass i Beijing-VM med 4,70 m. Under dei olympiske leikane i Brasil sommaren 2016 tok Morris og greske Ekateríni Stefanídi, som dei einaste, seg over 4,85 m, begge i andre forsøk. Også 4,80 m klarte begge utøvarane i andre forsøk. Dermed vart deira respektive forsøk på 4,70 m avgjerande for gullstriden; Stefanídi gjekk over den høgda i sitt fyrste hopp, Morris måtte ha to opp på 4,70 og vart vist til sølvplass. Tre veker etter OL-tevlinga presterte Morris sitt livs beste stavhopp, den 9. september svinga ho seg over 5,00 meter i Brussel.

Sandi Morris
I verdsmeisterskapen 2017 i London vann Morris ein ny sølvmedalje i stavhopp, klart slått av Stefanídi. Også under VM 2019 i Doha enda Morris opp med sølvmedaljen, etter ei svært jamn tevling med Anzjelika Sidorova. Begge låg likt etter 4,90 m, årsbeste for Morris og personbeste for Sidorova. Tevlinga vart avgjort då Sidorova lukkast ta seg over 4,95 meter i sitt siste forsøk.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2015 i Beijing: Nr 4 – 4,70 m
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølvmedalje – 4,85 m, bakom Ekateríni Stefanídi (4,85 m)
* VM 2017 i London: Sølvmedalje – 4,75 m, bakom Ekateríni Stefanídi (4,91 m)
* VM 2019 i Doha: Sølvmedalje – 4,90 m, bakom Anzjelika Sidorova (4,95 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sandi Morris» frå Wikipedia på engelsk, den 28. september 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Olavsspenning i Dolstad kyrkje, etter tradisjonen «tåvio hans Heming», tidlegare bruka som dørring, no festa der klokketaua ein gong hang.
**Olavsspenning** eller **olavsspennil** er ein vidjespenning bunden på ein spesiell måte, slik at han skal vere lett å opne. Ordet er i dag helst knytt til olavsspenningar av smijarn som kan henge i norske kyrkjer; her har dei ofte vore bruka til å feste klokketauet eller som dørringar. 

Olavsspenningar i smijarn har oftast ein diameter omkring 15 cm, og har form som ein vidjespenning. Dei har ikkje ornamentikk eller andre særtrekk som gjer at ein kan tidfeste dei, men det er sannsynleg at slike olavsspenningar kan gå attende til mellomalderen. Namnet er knytt til helgenkongen Heilag-Olav. 

Slike olavsspenningar i smijarn er kjende frå mellom anna

* Dolstad kyrkje
* Sel kyrkje
* Våler kyrkje

Kjelder
-------

* *Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder* Rosenkilde og Bagger 1956-1978
* Bjørn Grimsby: «Et middelalderbeslag i Dolstad kirke» i *Årbok for Helgeland 1977*
Bolmen ein overskya dag.
**Bolmen** er ein svensk innsjø som ligg sørvest i landskapet Småland, i kommunane Värnamo og Gislaved i Jönköpings län, Hylte i Hallands län og Ljungby i Kronobergs län. Han har eit areal på 184 km² og er den tiande største innsjøen etter areal i Sverige. Han er på det djupaste 37 meter og gjennomsnittsdjupna er 5,4 meter. Han har fleire øyar, den største er Bolmsö med eit areal på 42 km². Bolmen drenerast gjennom Bolmån til Lagan.

Bolmen er ferskvasskjelde til blant andre Lund kommun. Vatnet vert ført i ein 82 km lang tunnel til Skåne.

Borgruinen Piksborg frå [[130talet i sørenden av Bolmen var ei viktig grensefestning i mellomalderen, då området låg nært den dåverande grensa til Danmark.

I Bolmen finst det 24 fiskeartar, blant anna gjørs, gjedde, åbor, ål, lake og brasme.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bolmen» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bolmens fiskevårdsområde
* Ljungby kommun - Tursim[*daud lenkje*]
* Hylte kommun - Turism Arkivert 2010-08-13 ved Wayback Machine.
* Gislaveds kommun - Turism Arkivert 2011-05-14 ved Wayback Machine.
* Värnamo Turism

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Dei modale skalaene.
**Modus** (frå det latinske *modus*) er eit omgrep nytta i vestleg musikkteoritradisjonar med tre forskjellige definisjonar:

* det *rytmiske forholdet mellom lange og korte verdiar* i seinmellomalderen;
* i tidleg mellomalderteori *intervall*;
* eller mest typisk, eit konsept som syner til *skala* og *type melodi* (modal skala).

I musikk er ein skala ei ordna rekkje intervall som saman med tonearten avgjer kva tonar som vert nytta. 

*Modal skala* er eit omgrep ein berre nyttar om særskilde diatone skalaer. Modale skalaer, òg kalla **kyrkjetoneartar** er diatoniske skalaer. Blant dei modale skalaene finst skalaer som svarer til durskalaen og mollskalaen.

Omgrepet *modal skala* blir allment forstått som jonisk, dorisk, frygisk, etc skala. Det er likevel mogeleg å bruke det på alle tenkjelege skalaer. Talet modale skalaer er lik talet på tonar i skalaen. Ein skala frå første trinn til oktaven, ein skala frå andre trinn til andre trinn over skalaen, for kvart trinn i skalaen. antallet modale skalaer er lik antallet toner i skalaen: en skala fra første trinn til oktaven, en skala fra andre trinn til andre trinn over oktaven, for hvert trinn i skalaen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Modal skala» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2016.*
| **Sandhornøya** |
| --- |
| Sandhornet (994 moh.)
Foto:
Lars Røed HansenSandhornet (994 moh.)
Foto:
Lars Røed Hansen
 |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Salten |
| **Koordinatar** | 67°5′41″N 14°8′48″E﻿Koordinatar: 67°5′41″N 14°8′48″E﻿

 |
| **Areal** | 103,3 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Sandhornet (994 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |

**Sandhornøya** er den største øya i Gildeskål kommune i Nordland fylke. Øya er 103,3 km² og er dominert av fjellet Sandhornet som når 994 moh. Ved Mårnes ligg eit større kvartsittbrot. Det er brusamband til Kjøpstad på fastlandet og ferjesamband til Sørarnøy og Sund. Postnummeret til øya er 8130 SANDHORNØY.

Ved Våg ligg Blixgarden, der salmediktaren Elias Blix voks opp. Her er det også butikk, og Nordlandsekspressen mellom Bodø og Sandnessjøen kan få anløp av Våg.

Sandhornøya sett frå vest

Bakgrunnsstoff
--------------

* Video - Sandhornøy/Sandvika Arkivert 2007-03-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Ved Øye er ein minnebauta for Charles W. Patchell.
**Charles Watson Patchell** (1861–18. august 1943) var ein skotsk lærar og fjellklivar som ofte ferierte i Noreg frå 1880-åra til 1939. Han var fyrstemann til topps på ei rad norske fjell, særleg i Sunnmørsalpane.

Liv
---

Patchell underviste ved det som i dag heiter Glenalmond College frå 1892 til 1923, der han underviste i språkfaga gresk, latin og engelsk. Den privateigde internatskulen ligg i regionen Perth and Kinross.

I dei lange sommarferiane reiste ungkaren Patchell ofte til Noreg, der han la ut på fotturar og kleiv i fjella. Sommaren 1887 møtte han den norske fjellføraren Johannes Vigdal på Eidsbugarden. Gjennom mange år gjekk så dei to på turar i lag, mellom anna var dei 20 gongar på Jostedalsbreen. Fleire av fjellferdene var pionerturar. I 1895 klatra dei to til topps på Søre Dyrhaugstind, året etter tok dei seg fobi Halls hammer på Skagastølsryggen.

Patchell fekk høyre om Sunnmørsalpane i 1888, og det var til dette området han seinare oftast la sine sommarturar. Han var til topps på Kviteggja i 1890. I 1892 besøkte han fjordbygda Øye i dåverande Hjørundfjord kommune, og det då eittårgamle Hotel Union for fyrste gong. Fram til 1914 og utbrotet av fyrste verdskrigen, var han så å seie årleg innom hotellet på Øye.

I tida frå 1894 til 1908 stod Patchell for 14 fyrstebestigningar på Sunnmøre. Han var på
Romedalstinden, Blåtindane, Randerstoppen, Mohnstoppen og Ytstenestinden, Jakta, Risenosa, Litjehornet, Brunstadhornet, Nøre Smørskredtinden og Nøvedalstinden.

Etter Patchell pensjonerte seg i 1923 reiste han årleg til Sunnmøre. Han vart nærast ein liten institusjon i bygda på Øyelandet, kom kvar vår straks før 17. mai. På sjølve nasjonaldagen vart Patchelleikane avvikla med premiar til deltakarane. I 1927 vart Patchellhytta reist i fjelldalen Habbostaddalen, delfinansiert av Patchell. Denne turisthytta, som er eigd av Ålesund-Sunnmøre Turistforeining, var i bruk til ei ny og større hytte vart reist i nærleiken i 1964. Seinare er den eldste Patchellhytta restaurert. 

Patchell var medlem av Alpine Club i London og av Scottish Mountaineering Club. I 1932 vart han utnemnd til medlem av Norsk Tindeklub, heidersmedlem i Ålesund-Sunnmøre Turistforeining var han frå 1935. Ved utbrotet av andre verdskrigen reiste han heim for siste gong.

Ein bautastein til minne om Patchell vart reist i 1948 ved Riksveg 655, lengst framme på garden Øye.

Kjelder
-------

* Jakob E. Øye: «C. W. Patchell» i *Frå Hjørundfjord*. Årsskrift nr. 8 - 1986.
* «Charles Watson Patchell» i *Sunnmøre: Fra Tare til tind*. Årbok 2003 for Den Norske Turistforening.
**Annihilasjon** (engelsk *annihilation*) skildrar i kvantemekanikken det som skjer når ein elementærpartikkel kolliderer med eit eksemplar av antipartikkelen sin. Dei vil då utslette kvarandre og omdannast til energi i form av foton av type gammastråling eller andre elementærpartiklar. Den motsette prosessen er pardanning. Ved annihilasjon og pardanning vil energi som skuldast massen til partikkelen gå over i kinetisk energi og omvendt, men slik at den totale energien er bevart. 

Energien *E* kjem frå partiklane sin masse *m* og rørslemengda *p* gjeven ved formelen 

{\displaystyle E^{2}=m^{2}c^{4}+p^{2}c^{2},}
der *c* er lysfarten i vakuum.

For å gje ein ide om storleiksordenen av denne samanhengen kan ein sei at 2 kg materie som annihilerer mot 2 kg antimaterie vil generere ein energi som svarar omtrentleg til den årlege vasskraftproduksjonen til Noreg. Sidan ei hydrogenbombe av deuterium «berre» forbrukar rundt 6 ‰ av den aktive massen sin ved fusjonen, kan ein si at ei annihilering er kring 160 gonger kraftigare.

Produksjonen av antimaterie ved CERN er per i dag ikkje større enn at det ville ta fleire milliardar år å produsere éit gram.

Annihilasjon og pardanning var viktige prosesser i starten av universet vårt, ein mikroskopisk brøkdel av eit sekund etter big bang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tilintetgjøring (kvantemekanikk)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2012.*

* annihilasjon – fysisk prosess. I *Store norske leksikon*. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Annæus Johannes Schjødt** (2. mai 1857–1923) var ein norsk jurist og stortingsmann frå Kristiania. Han var medlem av Venstre.

Schjødt var son til ein sakførar. Sjølv vart han student i 1875 og cand. jur. i 1880. 1881-82 var han kopist i Marinedepartementet, deretter i tre år fullmektig på kontoret til advokat Emil Stang den eldre. Frå 1885 var han høgsterettsadvokat. Tida 1917 til han døydde var han regjeringsadvokat.

Han var medlem av fleire sentrale utval, så som militærkommandokommisjonen av 1897, den parlamentariske arbeidarkommisjonen 1902-04, og av den skandinaviske obligasjonskomiteen 1902-04 og 1910.

Schjødt representerte Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger på Stortinget frå 1895 til 1900. I den fyrste perioden, 1895-97, var han medlem av næringskomite nr 1, i den andre perioden var han formann i sosialkomiteen og medlem av fullmaktskomiteen. År 1900 var han president i Odelstinget.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
Tidleg kart over Roma som viser dei sju høgdene
**Dei sju høgdene i Roma** aust for elva Tiber dannar hjarta av Roma. Dei sju opphavlege høgdene var Cermalus, Cispius, Fagutal, Oppius, Palatium, Sucusa og Velia. Desse er mykje nemnd i romersk mytologi, religion og politikk. Byen skal i følgje segna ha vorte grunnlagd av Romulus på Palatinerhøgda (*Collis Palatinus*). Dei andre seks er i dag kalla Aventinerhøgda (*Collis Aventinus*), Kapitol (*Capitolinus*), Kvirinalhøgda (*Quirinalis*), Viminalhøgda (*Viminalis*), Esquilinhøgda (*Esquilinus*) og Celio (*Caelius*). 

Opphavleg var dei sju høgdene okkupert av små busetnadar og ikkje gruppert i lag eller rekna som ein by kalla «Roma». Innbyggjarane på dei sju høgdene byrja å delta i ei rekkje religiøse leikar, som knytte gruppene i lag. Byen Roma vart dermed til ved at desse separate busetnadane opptredde som ei gruppe, drenerte dei myrlendte dalane og gjorde dei om til marknadar og forum

Den no kjende Vatikanhøgda ligg nordvest for Tiber og er ikkje ei av dei sju høgdene i Roma. Det same gjeld Pincio i nord og Janiculum i vest. 

Fem av dei sju høgdene (Aventiner-, Esquilin-, Kvirnal- og Viminalhøgdene og Celio) har monument, bygningar og parkar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Seven hills of Rome» frå Wikipedia på engelsk, den 30. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dei sju høgdene i Roma**

* Kart over dei sju høgdene