recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Muharrammarkering i Oudh (Awad) i 1795.
**Muharram** eller **muharram ul haram** er den første månaden i den muslimske kalenderen. Det er ein av dei fire heilage månadene i året, og er rekna som den nest heilagaste, etter ramadan. Det er ikkje ønskeleg å vere i krig eller delta i strid under muharram. Ein prøver ofte å løysa konfliktar denne månaden.


Sidan 2005 har muharram falle på følgjande datoar i den vestlege kalenderen:| 1427 etter hidjra | 31. januar–1. mars 2006 |
| 1428 e.h. | 20. januar–18. februar 2007 |
| 1429 e.h. | 10. januar–8. februar 2008 |
| 1430 e.h. | 29. desember 2008–27. januar 2009 |
| 1431 e.h. | 18. desember 2009–16. januar 2010 |

Den muslimske kalenderen følgjer månen, og difor flyttar muharram seg 11-12 dagar kvart år i tilhøve til den gregorianske kalenderen. Månadene startar når ein eller fleire rettruande muslimar ser nymånen på himmelen, og difor kan ein ikkje seie nøyaktig kva tid ein månad vil byrja. 

Den første dagen i muharram kan markerast med muslimsk nyttårsfeiring. Sjiamuslimar markerer minnet om slaget ved Karbala og drapet på Husayn ibn Ali med faste, gjerne også opptog, særleg under asjura den 10. muharram. Også mange sunnimuslimar markerer dei ti første dagane av månaden med faste og reknar 10. muharram som dagen Musa (Moses) vann over faraoen av Egypt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Muharram» frå Wikipedia på bokmål, og «Muharram» frå Wikipedia på engelsk den 7. desember 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Ei kvithovudhavørn (*Haliaeetus leucocephalus*) går for landing, og viser **alula** i funksjon
**Alula**, eller **litle veng**, er ei nemning ein nyttar på ei gruppe av tre til fem små fjør som er festa på det som svarar til tommelfingeren på framkanten av vengen av moderne fuglar. Til likskap med større flygefjør på bakkanten av vengen, er desse alulafjørene asymmetriske, med fjørskaftet nærast framkanten.

Til vanleg ligg alula flatt ned til vengen, men han kan rørast. Når fuglar flyg sakte eller går for landing, løftar fuglen alula svakt oppover og framover, det skaper ein liten spalte på framkanten av vengen. Dette gjev samsvarande funksjon med det som på flyvenger kallast slats. Slats gjev høgare innfallsvinkel enn normalt - og dermed betre løft - utan at flyet steglar. Ein kan tydeleg sjå alula når fuglar strekkjer vengen ned mot bakken.

Ein har slått fast at fleire slektningar av moderne fuglar som no er utdøydde hadde utvikla alula. Dette inkluderer *Eoalulavis hoyasi* ein Enantiornithes frå midten krit, for 115 millionar år sidan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alula» frå Wikipedia på engelsk, den 5. desember 2009*
**Altostratus**| 

|  |
| --- |
| Altostratus |
| Altostratus |

 |
| **Høgd** | 2000-5500 m |
| **Utsjånad** | Jamt, grått lag eller flak |
| **Nedbørsky?** | Ja, over store område |
| **Forkorting** | As |

**Altostratus** eller lagskyer høyrer til klassen midlare skyer og oppstår mellom 2000 og 5500 m. Skyene har generelt ein jamn gråfarge, men er lysare enn nimbostratus og mørkare enn cirrostratus. Dei er òg tjukkare enn cirrostratusskyer og kan ikkje danne halo. Ofte kan det vere vanskeleg å avgjere om eit stratusskydekke høyrer til dei midlare skyene (altostratus) eller lågare skyene (nimbostartus). Vanlegvis kan ein seie at visst ein kan sjå strukturar i skyene så er det ei låg sky, og visst den er glatt og utan struktur så er det ei altostratussky. 

Skyene oppstår ved at store luftmassar blir heva og kondenserer, vanlegvis i samband med frontsystem som er på veg. Altostratusskyer kan dekke store område, gjerne tusenvis av kvadratkilometer, og kan ofte føre til regn eller snø over større område visst dei er tjukke nok. Dei øvre delane av altostratusskyer kan av og til vere samansett av iskrystallar, men skyene består i hovudsak av underkjølte vassdropar. Dei er potensielt farlege for flytrafikk fordi dette kan medføre ising.

Sjå òg
------

* Altostratus undulatus

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av bølgjesky

| * v
* d
* e
Skytypar |
| --- |
| Høge skyer (Type A) | Cirrus (Ci) • Cirrus uncinus • Cirrus Kelvin-Helmholtz • Cirrostratus (Cs) • Cirrocumulus (Cc) • Pileus • Kondensstriper |
| Midlare skyer (Type B) | Altostratus (As) • Altostratus undulatus • Altocumulus (Ac) • Altocumulus undulatus • Altocumulus makrellsky • Altocumulus castellanus • Altocumulus lenticularis |
| Låge skyer (Type C) | Stratus (St) • Orografisk stratus  • Nimbostratus (Ns) • Cumulus humilis (Cu) • Cumulus mediocris (Cu) • Stratocumulus (Sc) |
| Konvektive skyer (Type D): | Cumulonimbus (Cb) • Cumulonimbus incus • Cumulonimbus calvus • Cumulonimbus med mammatus • Cumulus congestus  • Pyrocumulus |
| Andre skytypar | Nattlysande skyer • Perlemorskyer |
**Noan Christian Gauslaa** (11. oktober 1864–17. juli 1952) var ein lærar, avisleiar og stortingsmann frå Lillesand i Aust-Agder. I politikken representerte han partiet Venstre.

Gauslaa var son til ein smed og skipsreiar. Sjølv vart han student i 1882 og cand. mag. i 1891. Han var lærar ved Risør kommunale mellomskule frå 1893, til han i 1899 vart styrar av Askim kommunale høgre allmennskule. Mindre enn to år seinare fekk han same stilling i heimbyen Lillesand, denne stillinga røkta han til 1935.

Gauslaa var medlem av bystyret både i Risør og i Lillesand. Frå 1907 var han ordførar i Lillesand utan avbrot til 1937. Også skulestyreformann i Lillesand ei tid, og styreleiar for Lillesand-Flaksvandbanen. Frå 1901 var Gauslaa både utgjevar og redaktør av venstreavisa Lillesands-Posten, posisjonar han hadde heilt til han døydde 51 år seinare.

Gauslaa var krinsen Sand sin representant på Stortinget i tre periodar; 1906-09 og 1913-18. I den første valbolken var han medlem av næringskomite nr. 2, i dei to siste var han sekretær i Odelstinget og medlem av næringskomite nr 1. Periodane 1922-24 og 1928-33 var han fyrste varamann på Tinget for Aust-Agder fylke. Åra 1922-24 hadde han korte innhopp for Værland, medan han møtte fast frå 15. februar 1928 til 12. mai 1931, den tida partikollegaen Johan Ludwig Mowinckel var statsminister. I desse vel tre åra hadde Gauslaa sete i utanriks- og konstitusjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Stortingsbiografi Arkivert 2013-09-21 ved Wayback Machine.
* Biografi i Lillesands-Posten Arkivert 2013-09-21 ved Wayback Machine.
**Georg Hettich** (fødd 12. oktober 1978) er ein tysk tidlegare kombinertrennar frå Schonach im Schwarzwald som vart olympisk meister i kombinert normalprogram under Vinter-OL 2006.

### Aktiv

Hettich fekk OL-sølv med Tyskland sitt lag i 4 x 5 km kombinertstafett då dei olympiske vinterleikane 2002 fann stad i Salt Lake City, året etter var han med å vinne VM-sølv i same øvinga ved Ski-VM 2003 i Val di Fiemme. Også i Ski-VM 2005 i heimlege Oberstdorf vart det sølv på Hettich og det tyske kombinertmannskapet, sameleis i Vinter-OL 2006 i Torino. Men i motsetnad til dei andre meisterskapane lukkast Hettich overmåte godt i vinterleikane 2006, då han noko overraskande vann gullmedaljen i normaløvinga med 15 km langrenn. I tillegg tok han bronsemedaljen i halvprogrammet med hopping i storbakken og 7,5 km langrenn.

Hettich lukkast aldri å vinne eit individuelt verdscuprenn, fire andreplassar var det beste han oppnådde. Han enda på sjettplass i verdscupen i kombinert 2003 og på ny i 2006.

Hettich la opp etter 2010-sesongen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Georg Hettich» frå Wikipedia på tysk, den 24. februar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Georg Hettich». olympedia.org. Henta 28. oktober 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 49°12′42″N 31°52′23″E﻿

**Smila** (ukrainsk Смiла, russisk Смела, *Smela*) er ein by ved elva Tjasmyn i Tsjerkasy oblast sentralt i Ukraina. Byen er eit eige *rajon* (distrikt) i oblastet, samt det administrative senteret i Smila rajon. Han ligg 23 km frå Tsjerkasy. Smila har kring 70 000 innbyggjarar (2011).

Historie
--------

I følgje ei segn hjelpte ei lokal jente hæren til Kiev-riket til baktroppen til Den gylne horden. Fienden vart slått, men jenta vart drepen av ei av pilene deira. Ingen kjende namnet hennar, så kolonien som seinare vart grunlagd på staden fekk namnet Smila, som på ukrainsk tyder modig jente, til minne om jenta.

Busetnaden vart først nemnd på 1500-talet som ein del av Det polsk-litauiske samveldet. I 1648–54 var Smila ein skvadronby i Tsjyhyryn regiment hos kosakkane. I 1773 fekk byen Magdeburgrettar og i 1795 vart han ein del av Det russiske imperiet.

Smila utvikla seg raskt då jernbanen kom hit i 1876, men på 1900-talet vart han hard råka fleire gonger: først under første verdskrigen, den ukrainske svolten i 1932–33 (Holodomor) og under andre verdskrigen. Økonomiske nedgangstider etter oppløysinga av Sovjetunionen i 1990-åra gjorde at den industrielle produkskjonen i Smila fall med over 70 % og meir enn 10 % av innbyggjarane flytta.

Økonomi
-------

Hovudnæringa i byen er maskinbygging og matindustri.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Smila, Ukraine» frå Wikipedia på engelsk, den 18. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* (1972) *Історіа мicт i ciл Укpaїнcькoї CCP - Черкаськa область (History of Towns and Landsbyar of the Ukrainske SSR - Tsjerkasy oblast)*, Kiev. (ukrainsk)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Tsjerkasy oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Tsjerkasy |
|  | Horodysjtsje**·** Kamjanka**·** Kaniv**·** Khrystynivka**·** Korsun-Sjevtsjenkivskyj**·** Monastyrysjtsje**·** Sjpola**·** Smila**·** Talne**·** Tsjyhyryn**·** Uman**·** Vatutine**·** Zjasjkiv**·** Zolotonosja**·** Zvenyhorodka |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Georg I** (fødd **Vilhelm**, 24. desember 1845–18. mars 1913) var ein dansk prins som blei konge av Hellas i 1863 og myrda i 1913.

Han var fødd prins Vilhelm i København, andre son av Kristian IX av Danmark og Louise av Hessen-Kassel. Syskena hans var mellom anna Frederik VIII av Danmark, dronning Alexandra av Storbritannia, og tsarina Dagmar av Russland.

Prinsen hadde ein karriere i den danske marinen, men blei 17 år gammal vald til konge av grekarane den 30. mars 1863 etter at Otto var avsett. Han tok kongsnamnet Georg og lærte seg raskt gresk.

Medan han vitja syster si Dagmar i Russland trefte han Olga Konstantinova, som var syskenbarn til tsaren. Dei to gifte seg i 1867, og fekk åtte ungar saman. Georg snakka som regel tysk med Olga, men engelsk med ungane, som hadde engelske barnepassarar.

Sjølv om den nye kongen opphavleg hadde møtt skepsis blant grekarane, blei han etter kvart godt likt, og han styrte Hellas med betre resultat enn kong Otto. Georg styrkte gresk herredøme over Thessalía og Ípiros, og slo ned eit opprør på Kreta. Han stod for opninga av dei første olympiske leikane, som blei haldne i Aten i 1896.

Kong Georg I vart 6. oktober 1906 tildelt storkrossen av St. Olavs Orden.

Balkankrigen førte til tap av store landområde for Hellas. Året etter at krigen tok til, blei kongen drepen av greske Aleksander Schinas i Salonika (no Thessaloníki). Sonen Konstantin blei ny gresk konge.

Barn
----

* Konstantin I av Hellas (21. juli 1868-11. januar 1923), konge av Hellas
* Georg av Hellas og Danmark (1. februar 1869-25. november 1957), høgkommissær for Den kretiske staten
* Alexandra (18. august 1870-12. september 1891), storhertuginne av Russland
* Nikolaos (9. januar 1872-8. februar 1938)
* Maria (20. februar 1876-14. desember 1940), storhertuginne av Russland
* Olga (26. mars 1880-21. oktober 1880), levde berre fem månader
* Andreas (20. januar 1882-3. desember 1944)
* Christophoros (29. juli 1888-21. januar 1940)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Provinsen Carolina 1663 og 1729, og den påfølgjande delinga i ein nordleg og ein sørleg del.
**Provinsen Carolina**, engelsk *The Province of Carolina*, var mellom åra 1663 og 1729 ein britisk koloni i Nord-Amerika. Provinsen vart delt 1729 i ein nordleg og ein sørleg provins som etter sjølvstendeerklæringane til USA vart delstatane Nord-Carolina og Sør-Carolina.

Provinsen Carolina var ein koloni i britiske Amerika, kontrollert av *Lord Proprietors*, eigarane, ei gruppe på åtte engelske adelsmenn, blant anna rikskanslaren Edward Hyde, og som vart uformelt leia av Anthony Ashley-Cooper, 1. jarl av Shaftesbury. Misnøye over styringa av provinsen førte til at ein stadsfortredande guvernør vart utnemnd for å administrere den nordlege halvdelen i 1691.

Delinga av ein nordleg og sørleg del vart endeleg i 1712, men begge kolonien vart verande hos den same gruppa av eigarar. Eit opprør mot eigarane braut ut i 1719 som førte til at det vart utnemnt ein kongeleg guvernør for Sør-Carolina i 1720. Etter bortimot eit tiår der den britiske regjeringa freista å kjøpe ut eigarane vart både Nord-Carolina og Sør-Carolina kongelege koloniar i 1729.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Provinsen Carolina» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Royal Patent of Carolina province of 1629
* Carolina Charter of 1663 Arkivert 2005-08-24 ved Wayback Machine.
* Carolina Charter of 1665
* Concessions and Agreements of the Lords Proprietors of the Province of Carolina, 1665
* Sir Robert Heath's Patent
* The Founding of North and South Carolina Arkivert 2016-03-11 ved Wayback Machine.
**Maria sin tempelgang** eller **Jomfru Maria si framstilling i tempelet** (latinsk *In praesentatione Beatae Mariae Virginis*) er ein minnefestdag i den katolske og ortodokse kyrkja halde den 21. november (4. desember i den julianske kalenderen). Soga om hendinga står i ikkje i Bibelen, men har opphav i den apokryfe forteljinga «Jakobs Protoevangelium» frå 100-talet. 

I følgje desse skriftene skjedde det slik at foreldra til Maria, Joakim og Anna, bad Gud om å lækje dei for barnløyse. Dei lova at om dei fekk eit barn, skulle det då tene Gud. Då Jomfru Maria flyte tre år ville foreldra hennar fullføre lovnaden. Dei samla alle slektningar og kledde Maria i flotte klede. Med kyrkjesongar og lys i hendene vart ho ført inn i Tempelet i Jerusalem. Der vart ho teke imot av ypparstepresten og mange andre prestar. Det var ei lang trapp som førte inn i kyrkja, og det virka som om vesle Maria ikkje ville klare å kome opp trappa. Likevel klarte Maria med Guds hjelp å gå raskt opp så snart ho tok det første trinnet

Ypparstepresten tok så Jomfru Maria med seg til alteret, sjølv om det berre var ypparstepresten som kunne kome hit, og hit kom han i tillegg berre ein gong i året med offerblod. Alle som var til stades vart overraska over denne gjerninga. 

Joakim og Anna gjekk heim etter å ha gjeve barnet sitt til Herren. Maria heldt til i eit rom for jomfruer i nærleiken av kyrkja. I følgje Bibelen (2 Mos 38; 1 Sam 1, 28; Luk 2, 37) og historikaren Josefus var det fleire bustader der for dei tente Gud. 

Livet til Maria frå barndommen av og fram til ho vart teken opp til himmelen er eit mysterium. Det var òg livet hennar i tempelet. Hieronymus sa «Om nokon ville spørje meg om korleis Maria heldt ungdomstida si ville eg svare: det veit berre Gud og vaktaren hennar, erkeengelen Gabriel»

I kyrkjehistoria finst det framleis informasjon om at medan Jomfru Maria var i Jerusalem, vart ho lagt merke til samfunnet av fromme jomfruer. Her las ho Bibelen, dreiv handarbeid, var alltid i bøn og voks opp i kjærleik til Gud. 

Historiske palestinske kjelder tyder på at minnefestedagen vart feira alt dei første hundreåra av kristendomen. Her står det om den heilage keisarinna Helena som bygde kyrkja til ære for Maria sin tempelgang. 

St. Gregor av Nyssa nemnde denne høgtida på 400-talet. Preike på denne dagen vart halde på 800-talet av dei heilage Konstantinopel-patriarkane Herman og Tarasij.
Maria sin tempelgang er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

Høgtida er eit teikn på Guds nåde mot menneske, preike om frelse og lovnad om Jesus skal vende tilbake.

Kjelder
-------

* Russisk-ortodoks kalender
**Noa-ord** eller **noanamn** er erstatningsord for ord som er tabu eller farlege i følgje religion eller folketru. Slike namn eller nemningar er ulike eufemistiske omskrivingar av dei korrekte namna for guddommar, menneske, dyr, gjenstandar eller anna som har vorte tabu. Ideen var at ein måtte vakte seg for å såre eller påkalle vedkomande ved å nemne den eller det med det rette namnet.

Omgrepet **noa** stammar frå eit polynesisk (melanesisk) ord som tyder «vanleg». I motsetnad til ordet «tabu» eller «tapu», som er ei nemning på gjenstandar, personar, stader eller handlingar som er heilage, forbodne eller farlege, er «noa» det vanlege og profane som ein kan bruke utan spesielle reglar eller å vere spesielt forsiktig. Fenomenet er kjent frå heile verda.

Døme
----

Dei mest utbreidde noa-orda er knytte til dyr og natur og skriv seg frå jeger- og jaktkulturen. Dersom ein til dømes nemnde ormen, ulven eller bjørnen ville han straks dukke opp. Derimot kunne ein nemne dei same dyra med noanamna sine slik at dei ikkje forstod at dei vart omtala:

* Orm = Jo Kingmann, krok, bøy
* Ulv = Gråbein, varg
* Bjørn = Bamse, Brakar

Eigentleg er også «bjørn» eit noanamn avleidd frå fargen «brun». Det opphavlege urnordiske namnet for bjørnen var derimot så farleg at det heilt gjekk av bruk og ikkje er kjent. Det same gjeld ordet «slange» som ein meiner berre tyder «han som kryp». I nord-europeisk folketru var det fleire stader særleg redsle for å uttale det rette namnet på ulven mellom jul og trettande dag jul (jamfør det tyske «Wenn man den Wolf nennt, kommt er gerennt»).

Innanfor fiskarkulturen var det også forbod mot å nemne visse dyreartar, gjenstandar og namnet på presten når ein var ute på sjøen. Ein religions-psykologisk forklaringsmodell går ut på at ein i den farefulle situasjon som ofte herska på havet ikkje skulle påkalle elementa, maktene, eller farlege sjødyr som trollkval og sjøorm. Difor vart også vêret omtala respektfullt og vinden gjerne omtala som «den» eller «han».

Marxisten Svale Solheim lanserte ei materialistisk-deterministisk forklaring på fenomenet nemningsfordomar ved fiske. Han hevda at fiskarane ikkje på nokon måte kunne risikere å vere forstyrra av anna tankeverksemd under arbeidet. Utbyttet av fisket var avhengig av innsatsen til alle om bord, og arbeidet i fiskerinæringa var så hardt og slitsamt med dei enkle reiskapane dei hadde at all merksemd måtte rettast mot sjølve arbeidsprosessen. Denne forklaringa har ikkje vunne noka større tilslutning i folkloristikken.

Andre døme er Gamle-Erik i staden for Djevelen. I barnebøkene om Harry Potter vert den onde Voldemort også gjerne omtala med «Han-De-Vet» eller «Han-hvis-navn-må-være-unevnt».

Sjå også
--------

* Tabu
* Namnetabu
* Eufemisme
* Mana
* Metafor
* Banneord

Litteratur
----------

* Ronald Grambo: *Norske trollformler og magiske ritualer*. Universitetsforlaget. Oslo 1979, s. 19-20. ISBN 82-00-01954-3.
* Svale Solheim: *Nemningsfordomar ved fiske*. Oslo 1939.

Kjelde
------

* Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen «Noanavn» på Wikipedia på bokmål og riksmål, den 16. januar 2008.
**Provinsen Cremona**|
|  |
| **Nasjon** |  Italia |
| **Region** | Lombardia |
| **Hovudstad** | Cremona |
| **Areal** | 1 771 km² |
| **Folketal** (2001) | 335 950 |
| **Folketettleik** | 190/km² |
| **Kommunar** | 115 |
| **Bilnummer** | CR |
| **Postnummer** | 26100, 26010-26049 |
| **Retningsnummer (tlf)** | 0372, 0373, 0374, 0375, 0363 |
| **President** | Giuseppe Torchio |
|  |
| Plasseringa til Cremona i Italia |

**Provinsen Cremona**  (italiensk *Provincia di Cremona*) er ein provins i regionen Lombardia i Italia. Hovudstaden er byen Cremona. Han har eit areal på 1 771 km² og totalt 335 950 innbyggjarar (2001). Det er 115 kommunar i provinsen.

Elva Po, som er den lengste elva i Italia, er ei naturleg grense til provinsen Piacenza, medan elva Oglio dannar grensa til provinsen Brescia.

Provinsen dekkjer dei sentrale områda av Posletta, så heile provinsen er flat utan fjell eller åsar, og vert kryssa av fleire elvar, som Serio og Adda, og kunstige kanalar, som hovudsakleg vert nytta til kunstig vatning.

Største kommunar
----------------

Dei største kommunane i provinsen er (tal frå 2005): 

| Kommune | Innbyggjarar |
| --- | --- |
| Cremona | 71 413 |
| Crema | 33 471 |
| Casalmaggiore | 14 278 |
| Castelleone | 9 090 |
| Soresina | 8 977 |
| Pandino | 8 409 |
| Soncino | 7 487 |
| Rivolta d'Adda | 7 324 |
| Pizzighettone | 6 802 |
| Spino d'Adda | 6 495 |
| Offanengo | 5 832 |
| Castelverde | 5 130 |
|

Økonomi og kultur
-----------------

Hovudnæringa i Cremona er jordbruk (hovudsakleg mais, lokalt kalla *Melegot*, og bygg, men òg soyabønner og sukkerroer). Industrien er forholdsvis utvikla, hovudsakleg i nord nær Crema, der ein finn fabrikkar som produserer tekstilar, kjemikaliar og maskineri. 

Byen Cremona og det omliggande området er begge kjend for matspesialitetar som nugatt (it. *torrone*) og sennep.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Province of Cremona frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kart som viser plasseringa av Marianane aust for Asia.
**Marianane** er ei øygruppe i den opphavlege melanesiske språk- og kulturkretsen i stillehavsområdet. Den har tilhøyrd fleire kolonistatar etter tur. I dag er øygruppa delt i to politiske einingar, Nord-Marianene og Guam. Begge er amerikanske oversjøiske territorium, men med litt forskjellig status.

Historie
--------

I 1521 oppdaga Ferdinand Magellan som fyrste europear øygruppa, og han gav den namnet *Islas de Ladrones*, på norsk 'tjuveøyane', fordi øybuarane etter europearanes oppfatning hadde stole med seg saker frå Magellan sitt skip. I 1667 vart øygruppa teken som eigedom av Spania og oppkalla etter den spanske dronninga Maria Anna av Austerrike, kona til kong Filip IV.

Etter den spansk-amerikanske krigen avstod Spania den sørlegaste delen til USA og selte resten til Det tyske riket den 12. februar 1899.

Etter fyrste verdskrigen overdrog Folkeforbundet Marianane til Japan. Etter andre verdskrigen gav SN øyene til USA. I 1978 gav USA den nordlege delen, Nord-Marianane, status som USA-assosiert stat, medan Guam i sør vart *dependent territory* under direkte amerikansk kolonialherredømme. Statusforskjellen heng mest saman med dei store militærbasene USA har på Guam.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marianene» frå Wikipedia på bokmål, den 7. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
Jequetepeque
**Jequetepeque** er ei 158 kilometer lang elv som startar ved Agopiti-åsane, 3800 moh. i Cajamarca-regionen i Peru og tømmer seg i Stillehavet åtte kilometer nord for byen Pacasmayo i La Libertad-regionen. Jequetepeque har tre hovud nedslagsfelt med sideelvane Pallac, San Miguel (òg kjent som Puclush) og Magdalena. Det finst ein kunstig dam, Gallito Ciego Reservoir, for regulering av vatntilførselen i dei nedre områda i La Libertad-regionen. Demninga ligg om lag 35 kiometer inn frå kysten. 

Klimaet i nedslagsfeltet er påverka av Stillehavet, i øvre del også av Amazonas som sjølv er påverka av Atlanterhavet. I dei øvre områda har ein nedbør gjennom heile året med ein topp i perioden frå januar til mars. Gjennomsnittsnedbøren der er frå 500 til 1000 mm og gjennomsnittstemperaturen i 4000 moh. er ca. 3°C. I ørkenområdet mot kysten har ein under 200 mm i året og alt kjem i dei varmaste månadane frå januar til mars. Gjennonsnittstemperaturen er her ca 23 °C. Dei nedre områda er kraftig påverka av El Niño og kan oppleve stort skadeverk på infrastruktur i slike år.

Kjelder
-------

* Nettside hos 'The CGIAR Challenge Program on Water and Food' Arkivert 2007-10-19 ved Wayback Machine.
**Marianne Andersen** (fødd 27. mars 1980) er ein norsk orienteringsløpar frå Drammen. Individuelt har ho vunne sju sølvmedaljar og tre bronsemedaljar i verdsmeisterskap, i stafett har ho eitt gull, to sølv ein bronse.

Aktiv
-----

Åra frå 2004 til 2022 vart Andersen norsk meister 24 gongar, flest NM-gull har ho på mellomdistansen med 9 i talet. 

Andersen sanka VM-sølv på klassisk- og mellomdistansen både i 2006 og 2009, samt på klassisk-distansen i 2008 og 2010 og på mellomdistansen i 2017. Under den medaljerike verdsmeisterskapen 2009 i Miskolc i Ungarn var ho ankerkvinne då Noreg vann stafetten med god margin, Betty-Ann Bjerkreim Nilsen og Anne Margrethe Hausken sprang dei fyrste etappane.

Frå europeiske meisterskap i orientering har Andersen ytterlegare tre sølvmedaljar.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2003: Nr 8 på klassisk-distansen
* VM 2005: Sølv i stafett, nr 4 på klassisk-distansen
* VM 2006: Sølv på klassisk- og mellomdistansen
* VM 2007: Bronse på mellomdistansen og i stafett
* VM 2008: Sølv på klassisk-distansen
* VM 2009: Sølv på klassisk- og mellomdistansen, gull i stafett
* VM 2010: Sølv på klassisk-distansen og i stafett, bronse på mellom- og kort-distansen
* VM 2011: Nr 7 på mellomdistansen
* VM 2017: Sølv på mellomdistansen
* VM 2018: Nr 4 i stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marianne Andersen» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2023.*
**Maria Vladimirovna Zakharova** (fødd 24. desember 1975) er ein russisk journalist og diplomat. Sidan 10. august 2015 har ho vore direktør for Avdeling for informasjon- og presse ved det russiske utanriksdepartementet i Moskva og er ofte talskvinne i utanrikssaker.

Biografi
--------

Maria Zakharova kjem frå ein diplomatfamilie. Ho voks opp i Beijing, der foreldra hennar arbeidde. I 1998 gjekk ho ut frå Fakultet for internasjonal informasjon ved Moskvas statlege institutt for internasjonal politikk. Etter at ho hadde fullført universitsgraden sin tok til å arbeida ved utanriksdepartementet, men var samstundes redaktør for tidsskriftet Diplomatitcheskiy vestnik (Diplomatisk revue). Frå 2005 til 2008 var ho pressesekretær ved den permanente staben til Russland ved Dei sameinte nasjonane i New York. I perioden 2008 til 2011 hadde ho fleire sentrale stillingar ved utanriksdepartementet. Frå 2011 til 2015 var ho visedirektør ved Avdeling for informasjon- og presse ved utanriksdepartementet. Den 10. august 2015 vart ho utnemnt til direktør for denne avdelinga, og vart den fyrste kvinna som har hatt denne stillinga. I 2016 vart ho av BBC plassert på lista av 100 eksepsjonell kvinner .

Referansar
----------

1. ↑  *Directeur du Département de l'information et de la presse*, Utanriksdepartementet til den russiske føderasjonen.
2. ↑  *О назначении М.В.Захаровой директором Департамента информации и печати МИД России*, Министерство иностранных дел Российской Федерации, 10/8-2015.
3. ↑  *BBC 100 Women 2016: Who is on the list?*, BBC, 7/10-2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Mariann Wollmann Magga** (fødd 14. september 1966) er ein norsk samisk politikar som representerer Arbeidarpartiet. I desember 2016 vart ho medlem av Sametingsrådet. 

Ved sametingsvalet 2009 vart Magga første vararepresentant for Marianne Balto Henriksen, Knut Store og Ragnhild Melleby Aslaksen. Den 25. februar 2010 vedtok Plenumsmøtet til sametinget at medlemmar av sametingsrådet skulle tre ut av Plenumet til sametinget, og erstattast av varamedlemmene sine. Mariann Wollmann Magga overtok då Balto Henriksen sin plass som sametingrepresentant frå 1. mars 2010.

Ved Sametingsvalet 2013 vart ho attvald som sametingrepresentant for perioden 2013-2017, der ho er leiar for til Nærings- og kulturkomiteen. Ho er òg vararepresentant til Samisk parlamentarisk råd, og sit som styremedlem i Reinprogrammet. På lokalpolitisk plan er ho vararepresentant for kommunestyret i Sør-Varanger kommune, og ho òg er jordskiftemeddommar i kommunen.

Før ho vart vald inn på Sametinget har ho m.a. vore kundekonsulent og EDB-konsulent. Ho er i dag sjølvstendig næringsdrivande (Rein Data) og reindriftsutøvar. 

Magga er gift og har to barn.

Kjelder
-------

1. ↑  Finnmarka.no –

* *Denne artikkelen bygger på «Mariann Wollmann Magga» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2017.*
**Jens Gram Thaulow** (25. november 1777–18. mai 1862) var ein norsk embetsmann og stortingsmann frå Kristiansand.

Thaulow var son til ein by- og rådstuskrivar. Han tok dansk embetseksamen i 1797 og arbeidde frå 1798 som justissekretær i heimbyen. År 1805 tilsett som fullmektig i rentekammeret i København. Den lange perioden 1808 til 1860 var han sorenskrivar i Hadeland og Land.

Thaulow representerte Kristians amt på Stortinget i 1827 og på omframstortinget året etter. I 1827 var han sekretær i Odelstinget, justiskomiteen og komiteen om Larviks grevskap samt medlem av komiteen om kjøpstad på Oplandene. 1828 var han sekretær i Stortinget og i reglementskomiteen.

I si tid som sorenskrivar budde han på Jevnaker, der han døydde i 1862.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Jens Thaulow NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Bakgrunnsstoff
--------------

* Slektstreet til Jens Thaulow på Geni.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Erik Herbert Palmén** (31. august 1898–19. mars 1985) var ein finsk meteorolog. Han jobba i lag med Vilhelm Bjerknes og var ein del av Bergensskulen i meteorologi, som skapte teorien bak syklonar og vêrfrontar. Palmén var ein av meteorologane som var med på å forklare dynamikken i jetstraumar ved University of Chicago (i lag med mellom anna Carl-Gustaf Rossby). Han gjorde òg mykje grunnleggande arbeid med datainnsamling frå radiosondar, og kvalitetssjekka fleire datasett som vart mykje brukt av andre forskarar. Palmén skreiv artiklar innan fleire fagfelt knytte til meteorologi, som geofysikk og oseanografi. Boka, «Atomspheric Circulation Systems: Their Structure and Interpretation» frå 1969, som han skreiv i lag med Chester W. Newton, vert framleis brukt av mange universitet rundt om i verda i dag. 

Palmen var direktør for Det finske havforskingsinstituttet, professor ved Helsingfors universitet og medlem av Det finske vitskapsakademiet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Rebecca Nedregotten Strand** (fødd 5. november 1980) er ein norsk journalist og tidlegare programleiar i NRK.

Strand er frå Ulsteinvik og byrja arbeida ved kulturavdelinga i NRK Hordaland i 2005. Ho har laga reportasjar for *Norge Rundt*, dokumentarprogram som *Kva er det med Flø?* (vist 2011) og *Mi affære med Cliff Richard*, og dessutan var ho med på produksjonen av *Norsk attraksjon* med Linda Eide. Ho var programleiar for  *Åpen himmel*-episoden som tok for seg pilegrimsgang til Santiago de Compostela. I 2012 gav ho ut ei bok om Sunnmøre.

Rebecca vart i 2013 kjend som programleiar for langvarige minutt for minutt-program og for *Nasjonal Vedkveld* og *Nasjonal Strikkekveld*, med Lise-May Spissøy som produsent. Til Grunnlovsjubileet i Noreg i 2014 bidrog ho til *1814 på 24 timer minutt for minutt*. I april 2017 leidde ho *Reinflytting minutt for minutt* med Ronald Pulk for NRK.

Etter å ha vore programleiar for strekninga Eidsvoll-Voss for *Sommertoget* sommaren 2017, og serien *Kari-Anne på Røst* (2017–18), vart det i november 2017 kjent at ho slutta i NRK for å verta informasjonssjef for Dovrefjell nasjonalpark. Ho vart stasjonert på Hjerkinn og hadde då nettopp teke ein mastergrad i kulturminneforvalting. I 2021 var ho doktorgradsstudent i informasjonsvitskap og media ved Universitetet i Bergen.

Rebecca Nedregotten Strand er syster av popsongaren Sylvia Strand, som representerte Kypros i Eurovision Song Contest 2010 og fekk femteplass.

Utgjevingar
-----------

* Rebecca Nedregotten Strand og June R. Johansen (foto) (2012). *52 opplevingar på Sunnmøre*. Skald forlag.
* Rebecca Nedregotten Strand (2010). *14 bomturar*. Skald forlag.

Kjelder
-------

1. ↑  Rebecca Nedregotten Strand, NRK.no, 6. september 2012.
2. ↑  Lene Bjånesøy Engh, *Hemmelig forelsket i Cliff Richard* i Bergens Tidende den 5. november 2010.
3. ↑  Anne Gro Gaup, NRK gumpi jo gárvvis, fargga johttájit davás[*daud lenkje*], avvir.no, 6. april 2017.
4. ↑  Kari-Anne på Røst på web.
5. ↑  Slutter i NRK for å spre informasjon om nasjonalparkene i gd.no den 15. november 2017.
6. ↑  Ny medarbeider på Hjerkinn Arkivert 2018-02-28 ved Wayback Machine. nasjonalparkstyre.no.
7. ↑  Rebecca Nedrebotten Stand, prosjektside ved UiB.
8. ↑  Marius Rosbach, *- Kvelden blir en kjempefest Arkivert 2021-11-10 ved Wayback Machine.* i Sunnmørsposten den 29. mai 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Rebecca Nedregotten Strand» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2021.*
*Denne artikkelen handlar om elva Lora. For grenda Lora i Lesja kommune, sjå Lora.* 

**Lora** er ei elv i Lesja kommune og Skjåk kommune i Innlandet.

Ho er ei sideelv åt Lågen og renn i aust-nordaustleg retning til ho munnar ut i Lågen ved grenda Lora. Elva er 41,5 km lang og har eit nedslagsfelt på 354,46 km². Middelvassføring ved munningen er 6,53 m³/s. Lora er den sideelva som leverer klart mest vatn åt Lågen innan Lesja kommune og smeltevatn frå Lora er hovudkjelda åt flom i Lågen i Lesja. Før nedtappinga av Lesjavatna munna Lora ut i den vestlege delen av innsjøen.

Elva har utspring frå eit brevatn mellom Skarvedalseggen i nord og Lorhogget i sørvest, sentralt i Reinheimen nasjonalpark. Ho renn fyrst mot sør og fell nokså bratt ned mot sjølve Lordalen, der ho snur mot aust-nordaust. Vidare fell elva slakt og einsarta og mottek vatn frå mange små sideelver og -bekkar. Under om lag 1000 moh. er dalen skogkledd. Stort sett heile vassdraget over skoggrensa ligg innanfor Reinheimen nasjonalpark. Under skoggrensa omfattar Lordalen landskapsvernområde dalfører omtrent frå Ruste (780 moh.) og opp åt Nysetre (995 moh.)

Det går bilveg åt Nysetre som ligg akkurat ved skoggrensa. Men unntak av vegen og forbyggingsarbeida på dei siste par kilometra før munninga er elva og vassdraget hovudsakleg utan tekniske inngrep. Vassdraget vart verna mot kraftutbygging i Verneplan I for vassdrag i 1973.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på Lora frå Wikipedia på bokmål den 21. mars 2017. Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  NVE Atlas. (21. august 2014)
2. ↑  Jordhøy, Per: *Lesjaleira - landskap og fugleliv.* Snøhetta forlag, 2005.
3. ↑  «002/15 Lora». *nve.no -> Vann, vassdrag og miljø -> Verneplan for vassdrag*. Norges vassdrags- og energidirektorat. 16. september 2015. Henta 10. januar 2016. [*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Erik Waaler** (fødd 22. februar 1903 i Hamar, død 3. mars 1997 i Bergen) var ein norsk lege. Han var bror til Georg Waaler og Rolf Waaler. 

Erik Waaler var professor i patologi ved Universitetet i Bergen (UiB) frå 1948 til 1971 og var rektor same stad i to periodar. Han vart verdskjend då han oppdaga ein spesiell faktor i blodet til revmatikarar, som var grunnlaget for ein test som har fått stor diagnostisk utbreiing.

Biografi
--------

Han voks opp på Hamar og tok medisinsk embetseksamen i Oslo 1927. Han gjorde sjukehusteneste både i Hamar og i Oslo, før han vart privatpraktiserande lege i Hamar i 1929. Frå 1930 vart han assistenlege ved Hærens bakteriologiske laboratorium i Oslo fram til 1933. Etter å ha jobba ved fleire sjukehus tok han doktorgrad i medisin med. 1935 på avhandlinga *Studies on the Dissociation of the Dysentery Bacilli*. Han reiste så på eit 11 månaders stipendopphald i 1936-1937 ved Department of Pathology, Columbia University i New York. Etter å ha jobba ei stund ved ved patologisk-anatomisk avdeling på Ullevål sykehus 1937–38 og var prosektor ved den tilsvarande avdeling på Rikshospitalet 1938–1940. I 1941 vart hn tilsett ved dr.med. F. G. Gades Pathologisk Anatomiske Laboratorium i Bergen og vart verande i Bergen resten av livet, der han arbeidde med patologi og rettsmedisin. 

I 1939 gjorde Waaler den kjende oppdaginga si i blodet til revmatikarar. Dette klarte han ut frå arbeidet han gjorde med antistoff. Etter andre verdskrigen var Waaler aktivt med i førebuingane til å opprette medisinsk utdanning ved universitetet i Bergen. I 1947 vart han professor i patologisk anatomi og rettsmedisin og var i to år dekanus for det nye medisinske fakultetet. 1954 til 59, det vil sei i to periodar, var han rektor ved universitet. 

Waaler var òg delaktig i å opprette tannlegeutdanninga i Bergen, og at Universitetet i Tromsø fekk medisinstudium i 1968.

Utmerkingar
-----------

Erik Waaler var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1947 og av Selskapet til Vitenskapenes Fremme frå 1952 samt æresmedlem i fleire medisinske organisasjonar. Han mottok Fridtjof Nansens belønning frå Det Norske Videnskaps-Akademi i 1964 og vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1959 og til kommandør i 1973.

Kjelder
-------

* «Erik Waaler» av Øivind Larsen i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF

 |
Samanstilling av bilete av planetane i solsystemet vårt i same målestokk.
Ein **planet** er ein lekam som går i bane rundt ei stjerne under påverknad av gravitasjonskrafta hennar. Planetar må ha ein viss storleik for å kunna kallast planetar, og derfor reknar me som regel ikkje asteroidar eller kometar som verkelege planetar.

Planetane rundt sola
--------------------

Planetane ein kjenner best er dei som krinsar rundt sola, men det finst òg planetar rundt andre stjerner. Astronomar oppdaga dei første slike planetane i 1990-åra, og i 2004 klarte dei å fotografere éin av dei for første gong.

I vårt solsystem reknar ein med åtte planetar (ikkje medrekna Sedna og Pluto). Dei er, i rekkjefølgje frå inst til ytst: 

1. Merkur (☿)
2. Venus (♀)
3. Jorda (🜨 eller ♁)
4. Mars (♂)
5. Jupiter (♃)
6. Saturn (♄)
7. Uranus (⛢ eller ♅)
8. Neptun (♆)

Andre planetar
--------------

Astronomar har funne over 180 planetar i andre solsystem enn vårt eige. Som regel har ein funne desse planetane ved å sjå på korleis dei påverkar morstjerna, men i april 2004 skjedde den første direkte observasjonen av ein lekam som truleg er ein planet. Med hjelp av det store teleskopet (*Very Big Telescope*) i Chile såg ein lekamen på infraraude bølgjelengder.

Planetkandidaten går rundt stjerna 2MASSWJ 1207334-393254, forkorta til 1207. Han er fem gonger så stor som Jupiter, og stjerna hans er ein brun dverg, ei lita og lyssvak stjerne. Han ligg òg 7,5 milliardar kilometer vekke frå dvergen, endå lenger enn Pluto er frå vår sol. Alt dette gjer det enklare for observatørar på jorda å sjå den moglege planeten.

Kjelder
-------

1. ↑  Robert Roy Britt (10. september 2004), «Likely First Photo of Planet Beyond the Solar System», *Space.com* (på engelsk), henta 27. mai 2022

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Smørbukk** |
| SmørbukkSmørbukk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Orden:** | Sildreordenen Saxifragales |
| **Familie:** | Bergknappfamilien Crassulaceae |
| **Underfamilie:** | Sempervivoideae |
| **Stamme:** | Sedeae |
| **Understamme:** | Umbilicinae |
| **Slekt:** | *Hylotelephium* |
| **Art:** | **Smørbukk** *H. telephium* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hylotelephium telephium***H.Ohba, 1977 |

**Smørbukk** (*Hylotelephium maximum*) er ei plante i bergknappfamilien. Ho er utbreidd i Europa og Asia.
Planta er kring 30 cm høg og har motsette blad som er nokså breie ved grunnen. Blomstrane kan vera gulgrøne eller raude og sit i halvskjerm. 

Underarten *fabaria*.
Smørbukk blømer kring juli månad på berg og steinete stader, og langs strandkantar. Planta finst i Noreg så langt nord som til Møre.

Fleire kultivarar av planta blir dyrka som hageplanter. Det finst også dyrka kryssingar mellom smørbukk og den nærskylde *Hylotelephium spectabile*.

Kjelder
-------


* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

---

* Svensk Wikipedia.
**Oise** er ei elv i Belgia og Frankrike, og ei av sideelvane til Seinen frå høgre med ei total lengd på 302 km. Ho har sitt utspring i den belgiske provinsen Hainaut, sør for landsbyen Chimay. Ho kryssar grensa til Frankrike etter om lag 20 km og munnar ut i Seinen i Conflans-Sainte-Honorine, nær Paris. Den største sideelva hennar er Aisne.

Busetnadar langs elva
---------------------

Oise renn gjennom følgjande *département* og landsbyar i Frankrike:

* Aisne: Hirson, Guise, Chauny
* Oise (kalla opp etter elva): Noyon, Compiègne, Creil
* Val-d'Oise (kalla opp etter elva): Auvers-sur-Oise, Pontoise, Cergy, Jouy-le-Moutier
* Yvelines: Conflans-Sainte-Honorine

Skipsfart
---------

Oise har lenge spelt ei viktig rolle i innlands skipsfart. Ho vil verte ein enno viktigare vassveg når kanalen Seine-Nord vert ferdig, som knyter Oise opp til det store kanalsystemet i Nord-Frankrike. Seine-Nord vil erstatte den gamle Canal de Saint Quentin og den noverande Canal du Nord, som har kapasitet som er langt under standard. Når den nye Seine-Nord-kanalen er ferdig vil større fartøy kunne transportere varer mellom elva Seinen (og Paris-området) og hamnene i Dunkerque, Antwerpen og Rotterdam, eller lenger inn i andre delar av Europa. 

Sjølv i dag er Oise kanalisert for å ta store fartøy, men tørke og den frie høgda under bruene avgrenser kapasiteten. Dei sju slusene (i tillegg til to i kanalen frå Oise) kan ta fartøy på 110 gonger 11,45 meter gjennom elva og kanalen til Pont l'Évêque, der ho går ut i Canal du Nord. Lenger opp i elva frå Pont l'Évêque, ligg det ein kanal som har kapasitet avgrensa til Freycinet-standarden (38 x 5 meters).

Sideelvar
---------

### Høgre side

* Noirieu
* Divette
* Matz (eller Mas)
* Aronde
* Brèche
* Thérain

### Venstre side

* Gland
* Thon
* Serre
* Ru de Servais
* Aisne
* Automne
* Nonette
* Thève

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Oise River frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Lars Eskeland** (6. mars 1867–30. september 1942) var ein norsk forfattar og skulemann, fødd på Stord.

Eskeland skreiv ei rekke ulike skrifter, både talar, innlegg i blad og aviser, og frittståande verk. Han gav ut lærebøker og fleire biografiar, mellom anna om Ole Vig og Ivar Aasen. Han har også skrive teksten til «Vossasongen». Han var også aktiv målmann, og hadde verv som formann i Voss Mållag frå det var grunnlagd i 1898 til 1905. Han var også formann i Vestlandske Mållag (1904-11) og Norsk Måldyrkingslag (1928-42).

Eskeland var ein føregangsmann for folkehøgskulerørsla, og grunnla Voss Folkehøgskule saman med Olaus Alvestad i 1895. Han var styrar av skulen i tida 1895–1927, då han måtte gå av etter at han hadde konvertert til katolisismen i 1925. Om han hadde halde fram som styrar av skulen, ville skulen ha mista statsstøtta.

Lars Eskeland var bror til skulemannen Severin Eskeland og onkel til kåsøren og forfattaren Ivar Eskeland.

Utmerkingar
-----------

* Eskeland fekk Kongens fortenestemedalje i gull i 1925
* Melsom-prisen i 1926 for *Bønder*
* Utnemnd til riddar av St. Olavs Orden i 1935
* I 1949 vart det avduka ein statue av Lars Eskeland på Voss, laga av bilethoggaren Torleiv Agdestein

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  Helleve, Aslak T. (25. februar 2020). «Lars Eskeland». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk bokmål).

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Lars Eskeland**

* Biografi ved Aasentunet
* *Norsk Formlæra* av Lars Eskeland ved sambandet.no
* Digitaliserte bøker av Lars Eskeland på bokhylla.no (Nasjonalbiblioteket)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Maria Theresia av Austerrike** (10. september 1638–30. juli 1683) var ei spansk kongsdotter og dronning av Frankrike gjennom ekteskapet sitt med Ludvig XIV. Ho var dotter av Filip IV av Spania, og hadde titlane infanta av Spania, infanta av Portugal og erkehertuginne av Austerrike. Gjennom ekteskapet var ho dronning av Frankrike og Navarra.

Maria Theresia og le Grand Dauphin, måla av Charles Beaubrun.
Maria Theresia måla av Jean Nocret.
Ekteskapet med Ludvig var politisk motivert, som ein del av ein avtale med Spania. Samlivet vart difor ulykkeleg, då kongen var mest oppteki av elskarinnene sine. Blant desse elskarinnene var Madame de Maintenon og Madame de Montespan. Maria Theresia fekk stort sett vere i fred med interessene sine, så lenge ho ikkje klaga på kongen sin utanomekteskaplege eventyr.

Då ho døydde i 1683 i Versailles var det mange som mistenkte at ho ikkje døydde naturleg. Det finst likevel ingen bevis for dette.

Av Maria Theresia sine seks born var det berre eitt som levde til vaksen alder. Sonen Ludvig, le Grand Dauphin, som han vart kalla, døydde likevel i 1711, før han fekk teke over den franske trona.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maria Theresia av Spania» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mai 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Ekebergrestauranten i Ekebergåsen i Oslo. Ekebergrestauranten er eit kulturminne og har nummer 87639 i Riksantikvarens kulturminnebase.
Foto: Bjørn Erik Pedersen

Horngården på Egertorget. Horngården er eit kulturminne og har nummer 86145 i Riksantikvarens kulturminnebase.Foto: GAD

**Lars Thalian Backer** (5. januar 1892–7. juni 1930) fødd og død i Oslo var ein norsk arkitekt og son av Herman Backer. Han er kjend for sine funksjonalistiske arbeid, og var ein pioner for modernismen i norsk arkitektur på 1920-talet.

Backer studerte ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole i Christiania under Herman Major Schirmer. Seinare utdanna han seg vidare han ved Kungliga Tekniske Högskolan i Stockholm. Backer opna eigen praksis i Oslo i 1921.

Av dei tidlegaste arbeida hans er ein villa i Drammensveien 88 C i Oslo reist i 1926 i italiensk-inspirert nyklassisisme. Backer mottok Sundts premie for 1926 for dette arbeidet. Bygningen vert no nytta som ambassade.

I 1926 samarbeidde Backer med Kristen Tobias Rivertz som hadde oppgåva med å teikne Frogner kino i Oslo. Interiøret blei teikna av Platou. Året etter stod han for ei gjennomgripande ombygging og utviding av Olympen restaurant som var teikna av faren.
Same år teikna han også Skansen restaurant på Kontraskjæret i skråninga ned mot Pipervika i Oslo. Bygningen blei rekna som Noregs første funksjonalistiske bygg. Han blei riven i 1970.

Backer si grav på Vestre gravlund i Oslo; minneplata syner dei viktigaste verka hans
Ekebergrestauranten blei reist for Oslo kommune 1927-1929 og er eit av de finaste eksempla på klassisk funksjonalisme i Noreg. Han er bygd i betong med flatt tak, store vindusflater med ruter, terrasse og eit bua inngangsparti i eit lågt hjørnetårn. Etter fleire år med forfall vart bygningen pussa opp og opna att i 2005.

Et av dei siste store prosjekta til Backer var Horngården på Egertorget i Oslo frå 1929-1930. Bygningen vert kalla Noregs første skyskrapar. Etter planane skulle bygningen ha 13 etasjar, men det blei kutta ned til 8 etter fleire protestar. Backer fekk ikkje sett det ferdige resultatet då han plutseleg døydde 38 år gamal. Bygningen vart ferdigstilt av medarbeidaren F.S. Platou. Bygningen fekk Sundts premie for 1930.

I 1929-1930 stod Backer også for ei utviding og ombygging av Stavanger Museum. Oppgåva hadde han fått etter ei arkitektkonkurranse i 1921.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  Lars Backer i Norsk biografisk leksikon
2. 1 2  Sundts premie frå Arkitektur.no
3. 1 2  Geir Tandberg Steigan: Lars Thalian Backer frå Artemisia
4. ↑  *Ekebergrestauranten opp av asken*, arkivert frå originalen 5. mars 2016, henta 8. februar 2012
5. 1 2  *Infodesign om Horngården*, arkivert frå originalen 10. oktober 2015, henta 8. februar 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |