recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Tarva** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Tarvafjorden |
| **Koordinatar** | 63°48′36″N 09°25′54″E﻿Koordinatar: 63°48′36″N 09°25′54″E﻿

 |
| **Areal** | 14 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 30 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Trøndelag

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 15 |
| **Folketettleik** | 1,1 /km² |

**Tarva** er ei øygruppe i Ørland kommune i Trøndelag. Den største og einaste busette av øyane er Husøya. Arealet er 14 km², der Husøya utgjer 8 km². Øya har om lag 15 fastbuande. Tarvafjorden ligg mellom øyane og fastlandet. I nord ligg Frohavet.

Øya høyrte til Austrått fram til 1858, og har framleis ein opphavleg eigedomsstruktur med ein dominerande grunneigar. Det vert drive landbruk, mellom anna med utgangarsau og egg- og dunvær. Luftforsvaret har eit skytefelt på vestsida av øyane. Været landskapsvernområde på austsida vart oppretta i 1982.

Tarva kapell vart bygd i 1972, og kyrkjegarden vart oppretta i 1921. Tarva har eige postkontor med postadresse **7166 Tarva**. Øya har ikkje butikkar, men sommaropen pub. Det er ferjesamband til Dybfest på fastlandet. Tarva skule vart nedlagd på 1990-talet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* komhit.net, om samfunn og reiseliv Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Polarisert dielektrisk materiale
**Dielektrikum** er ein elektrisk isolator som kan vere polarisert om det er nytta i ein samanheng der det vert utsett for eit elektrisk felt. Når ein plasserer eit dielektrikum i eit elektrisk felt, strøymer det ikkje elektrisk lading gjennom materialet som det ville gjort i ein leiar, men stoffet kjem berre så vidt ut av den midla likevektsposisjonen slik at ein får dielektrisk polarisasjon. På grunn av dielektrisk polarisasjon, vert positive ladningar flytta mot feltet og negative ladningar i den motsette retninga. Dette skapar eit indre elektrisk felt som reduserer det totale elektriske feltet i dielektrikumet. Om eit dielektrikum består av molekyl med svake bindingar, vert ikkje desse molekyla berre polariserte, men dei vert òg orientert slik at symmetriaksen deira har same retning som feltet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dielectric» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Quote from Encyclopædia Britannica

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Friedrich Wilhelm August Argelander** (22. mars 1799–17. februar 1875) var ein tysk astronom. 

Han var direktør for Åbo observatorium i 1823, for Helsingfors observatorium i 1827 og for observatoriet i Bonn i 1837. 

Argelander fullførte i 1862 katalogen Bonner Durchmusterung med tilhøyrande atlas. Her er det gjeve posisjon og lysstyrke for 324 000 stjerner. Alle målingane var utført av han sjølv, og observasjonane tok 25 år. Han er òg kjent for det grunnleggande arbeidet over variable stjerner. I 1844 skildra han ein enkel metode, trinn-metoden, for visuell samanlikning av lysstyrken til variable stjerner med uforanderlege stjerner som referanse. Berre 18 variable stjerner var kjende i 1844.

Kjelder
-------


* «Friedrich Wilhelm August Argelander», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Friedrich Wilhelm Argelander**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Dietmar Haaf** (fødd 6. mars 1967) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Stuttgart-Bad Cannstatt som tevla internasjonalt i lengdehopp. I 1990 vart han europameister i øvinga for Vest-Tyskland.

### Aktiv

Haaf vart junior-verdsmeister i 1986. Vinteren 1990 vann han lengde-tevlinga i innandørs-EM i Glasgow. Eit lite halvår seinare gjekk han heilt til topps under europameisterskapen i Split då han i sitt andre forsøk i tevlinga hoppa 8,25 m. I 1991 triumferte han i Sevilla i lengdehopp i innandørs-VM.

I den minneverdige lengde-tevlinga under friidretts-VM 1991 i Tokyo, der Mike Powell sette verdsrekord med 8,95 meter, vart Haaf nummer fire med 8,22 m. Året etter deltok han i sommarleikane i Barcelona, med klarde ikkje å nå finalen. Han vart i Paris 1994 innandørs europameister for andre gong.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Nr 10 – 7,74 m
* VM 1987 i Roma: Utslått i kvalifiseringa (7,51 m -nr 26)
* EM 1990 i Split: Gullmedalje – 8,25 m, framom Ángel Hernández (8,15 m)
* VM 1991 i Tokyo: Nr 4 – 8,22 m
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (7,85 m -nr 14)
* EM 1994 i Helsingfors: Utslått i kvalifiseringa (7,55 m -nr 24)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dietmar Haaf» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Tasman Bay.
**Tasman Bay** er ei stor, V-forma bukt i nordenden av Sørøya på New Zealand. Bukta ligg midt på nordkysten på øya, og dannar ei kystlinje på 120 km, og måler 70 km tvers over på det vidaste. Ho er ein arm av Tasmanhavet, og ligg ved det vestlege innløpet til Cooksundet.

I den vestlege utstrekninga til bukta er landskapet omkring ulendt og tett tilvakse med skog. Separation Point, det vestlegaste punktet i bukta, ligg inne i Abel Tasman National Park og skil Tasman Bay frå den mindre naboen i vest, Golden Bay. Mot aust er terrenget også bratt, med dei vestlege armane av Marlborough Sounds. Øya D'Urville Island ligg nordaust for det austlegaste punktet i bukta. Arrow Rock ligg utanfor kysten ved Nelson.

Kysten til Tasman Bay i Motueka.
Landskapet mellom desse to områda er meir moderat kupert, og omfattar også kystslettene ved munningen til Waimea River ved det sørlegaste punktet i bukta. Andre elver som munnar ut i sjøen langs kysten i bukta er Riwaka, Motueka og Serpentine Rivers. Den lange, låge øya Rabbit Island ligg nær den sørlege kysten til bukta. Tasman Bay har også den sjeldne steinformasjonen kjend som Boulder Bank.

Den fruktbare jorda langs den midtre delen av kystlinja i bukta, er utstrekt oppdyrka, og kjend for hagebruk og avlingar av eple, kiwifrukt, oliven, druer og humle. Midt i det 20. hundreåret vart det dyrka store mengder tobakk i områda kring Tasman Bay. Det ligg eit tobakkmuseum i Motueka. Denne byen er også den mest folketette delen av nordkysten på Sørøya, og fleire busetnadar og byen Nelson ligg alle nær stranda. Mellom desse byane er Motueka, Riwaka og Richmond.

 Commons har multimedium som gjeld: **Tasman Bay**

Koordinatar: 41°00′S 173°20′E﻿

* *Denne artikkelen bygger på «Tasman Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 3. januar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om arrangementet eller konkurransen Dødslekene. For boka Dødslekene, sjå Dødslekene. For ei oversikt over serien, sjå Dødslekene-serien.*
**Dødslekene** er ein morbid og fiktiv konkurranse i Suzanne Collins serie om Dødslekene som finn stad årleg i det fiktive landet Panem. Kvart år blir ein gut og ei jente i alderen mellom 12 og 18 vald frå kvar av dei tolv distrikta som deltakarar, som i ei veke blir førebudd og så gå inn i ein utandørs arena for å kjempe til døden. Arrangementet er nasjonalt fjernsyn som obligatorisk vising for alle borgarar og den siste levende deltakaren blir erklært sigerherre.

74. Dødslekene
--------------

 **Åtvaring:** Detaljar om innhaldet i boka eller filmen blir avslørt i dette avsnittet.
Dei 74. Dødslekene tek stad i den fyrste boka i serien. Ein gut og ei jente vart vald frå kvart distrikt. Her er dei kjende deltakarane:

* Glimmer (distrikt 1)
* Marvel (distrikt 1)
* Clove (distrikt 2)
* Cato (distrikt 2)
* Foxface (distrikt 5)
* Rue (distrikt 11)
* Thresh (distrikt 11)
* Katniss Everdeen (distrikt 12) (Sigerherre)
* Peeta Mellark (distrikt 12) (Sigerherre)

Kjelder
-------

* 

  


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Dødslekene-trilogien**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Dødslekene**
Film | **Opp i flammer**
Film | **Fugl Føniks**
Film 1 | Film 2 |

 |
| **Hovudpersonar** |
| Katniss Everdeen | Peeta Mellark | Storm Hawthorne |
Eit måleri av Friedrich Fröbel.
**Friedrich Willhelm August Fröbel** (21. april 1782–21. juni 1852) var ein tyskar, som i 1840 fyrst brukte ordet **kindergarten** (barnehage) om leik- og aktivitetsinstituttet for unge barn han grunnlagde i Bad Blankenburg i 1837.

Han oppfann også fleire leikar, mellom anna dei såkalla **Fröbel Gaben**, eller fröbelgåver. Fröbelgåvene var samansette av diverse geometriske figurar som kunne setjast saman til større figurar. Den kjende amerikanske arkitekten Frank Lloyd Wright har sjølv sagd at han vart påverka i stor grad av å leike med fröbelgåver.

Fröbel si store innsikt var kor viktig det er med aktivitet i eit barn si oppvekst. I den fyrste barnehagen hadde ein leikar som song, dans, hagearbeid og leik med fröbelgåver.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Friedrich Fröbel**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Fridtjof Frank Gundersen** (29. oktober 1934–11. november 2011) var ein norsk politikar, jusprofessor, forfattar og stortingsmann frå Tynset i Hedmark. Han vart ofte omtala som «fri og frank».

Karriere
--------

Gundersen studerte jus ved universitetet i Oslo, der han vart cand. jur i 1961, fullførte doktorgrad i 1973 og endeleg vart utnemnd til professor i rettsvitskap ved Norges Handelshøyskole i Bergen i 1975. Han var tilknytt NHH sidan, og fekk tittelen *professor II* i 2002. Dei viktigaste forskingsarbeida hans er gjort innan rettssystemet i EU. 
Gundersen vart vald inn på Stortinget som 10. representant for Akershus i perioden 1981-1985. Han var partilaus, men var innmeldt på programmet til Framstegspartiet. Etter å ha falle ut av Stortinget ein periode, vart han innvald att i 1989, og melde seg inn i Framstegspartiet året etter. Han vart sitjande på tinget fram til 2001, og hadde også plass i Utanrikskomitéen. 

I 2001 meldte Gundersen seg ut av Framstegspartiet og forsøkte å starta si eiga valliste saman med andre FrP-utbrytarar. Gundersen ville kalla lista for *Det Liberale Folkepartiet*, men ho fekk til slutt namnet Oslolista. Då Gundersen ikkje nådde opp i dette valet, trekte han seg attende frå aktiv politikk.

Han har også sete som formann og seinare æresmedlem i parlamentarikarforeininga til den vesteuropeiske unionen.
Fridtjof Frank Gundersen døydde i 2011 etter lang tids sjukdom.

Nokre verk
----------

* *Ny solidaritet*, 1966
* *Introduksjon til EEC. Rettslige og politiske spørsmål*, 1968
* *Multinasjonale konserner og kontrollen med dem*, 1970
* *EEC-håndboken*, 2 bd. 1971
* *Kontrollen med karteller og storbedrifter*, 1972
* *Hovedlinjer i avtaleretten*, 1977
* *Hovedlinjer i forvaltningsretten*, 1978 (4. utg. 1994)
* *Fri og frank på Tinget*, 1985
* *EF-boken*, 1989
* *Lov og rett for næringslivet*, 1989 (3. utg. 1997)
* *Innføring i EØS og EF-rett*, 1992

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Gundersen, henta inn 14.11.11

* NBL-artikkel om Gundersen, skriven av Øystein Øystå.

Referansar

1. ↑   TV 2.no: Fridtjof Frank Gundersen død etter lang tids sykdom.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
Det aserbajdsjanske riksvåpenet
**Det aserbajdsjanske riksvåpenet** vart godkjent i si noverande form 1992. Den demokratiske republikken Aserbaijdsjan hadde eit liknande riksvåpen frå 1918 til oppløysinga i 1920. Våpenet er sirkulært og har ein raud flamme som sentralmotiv over eit stort sylv oktagram Rub el Hizb (۞) med gull ramme. Mellom kvar av spissane i den store stjerna er det mindre gull oktagrammar.

Flammesymbolet spelar på tydinga av namnet til landet: «Landet åt den evige elden». Bakgrunnsfargane er dei same som i nasjonalflagget. Under våpenet ligg ei eikegrein og eit kveiteaks.

Våpenet åt Sovjetrepublikken
----------------------------

Riksvåpenet åt den sosialistiske sovjetrepublikken Aserbajdsjan
Riksvåpenet åt den sosialistiske sovjetrepublikken Aserbajdsjan vart vedteke 1937, og er forma etter mønster av det sovjetiske riksvåpenet. Det viser ein oljeboringsrigg, ein soloppgang, hammar og sigd og ei raud stjerne. Våpenet er omkransa av kveiteaks og bomullsplantar og har øvst eit band med teksten "Proletarar i alle land, samein dykk!" i russisk og aserbajdsjansk: **Бүтүн өлкəлəрин пролетарлары, бирлəшин!** og **Bütün ölkələrin proletarları, birləşin!**.

Lenger ned har bandet teksten «Den sosialistiske sovjetrepublikken Aserbajdsjan» på russisk og azeri.

Sjå òg
------

* Det aserbajdsjanske flagget

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aserbajdsjans riksvåpen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. mai 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det aserbajdsjanske riksvåpenet**

| * v
* d
* e
Asiatiske riksvåpen |
| --- |
| Afghanistan**·** Armenia**·** Aserbajdsjan**·** Aust-Timor**·** Bahrain**·** Bangladesh**·** Bhutan**·** Brunei**·** Burma**·** Dei sameinte arabiske emirata**·** Filippinane**·** Georgia**·** India**·** Indonesia**·** Irak**·** Iran**·** Israel (Palestina)**·** Japan**·** Jemen**·** Jordan**·** Kambodsja**·** Kasakhstan**·** Folkerepublikken Kina (Hongkong**·** Macao)**·** Republikken Kina (Taiwan)**·** Kirgisistan**·** Kuwait**·** Kypros**·** Laos**·** Libanon**·** Malaysia**·** Maldivane**·** Mongolia**·** Nepal**·** Nord-Korea**·** Oman**·** Pakistan**·** Qatar**·** Russland**·** Saudi-Arabia**·** Singapore**·** Sri Lanka**·** Syria**·** Sør-Korea**·** Tadsjikistan**·** Thailand**·** Turkmenistan**·** Tyrkia**·** Usbekistan**·** Vietnam |
**Fridomssosialisme** eller **libertær sosialisme** blir bruka som samnamn for visse venstrepolitiske ideologiar som går imot toppstyring for å verkeleggjere sosialismen, og imot lovforbod for å løyse alle moglege sosiale problem. 

Framfor alt anarkisme og syndikalisme brukar å bli skildra med dette ordet. Men fridomssosialisme finn ein òg i laugssosialistiske og meir marxistisk prega straumdrag. 

Fridomssosialismen er kjenneteikna av eit organisasjonssyn der makta i størst mogleg mon skal byggjast nedanfrå. Konkret brukar dette innebere at ein går inn for ei desentraliséring av makta og utprega innslag av direkte- eller deltakardemokrati. Dermed finst det her ein kritikk mot hierarkisk og sentralistisk statsmakt og ein meiner at det parlamentariske representative demokratiet bør supplérast av ordningar og organ for meir direkte demokrati.

Talspersonar for fridomssosialismen er sterkt kritiske til autoritære kommunistar som leninistar, stalinistar og maoistar.

I Sverige finn ein folk som arbeider for fridomssosialisme i Sveriges Arbetares Centralorganisation (anarkosyndikalistar) og i foreininga Vegval Vänster som er knytt til Vänsterpartiet. 

I Noreg finn ein fridomssosialistar først og fremst i Sosialistisk Venstreparti, eit parti som blant anna ikkje har eksklusjonsparagraf, fordi ein slik paragraf kan misbrukast av sentralleiinga i eit parti for å kneble fri debatt og stengje ute kritikarar, slik det har skjedd fleire gonger i Det norske Arbeidarpartiet og kommunistiske parti. Eksklusjonsparagrafar, fraksjonsforbod og andre hersketeknikkar er sjølvsagt i motstrid til fridomssosialismen. 

**Kjelde:** I hovudsak svensk Wikipedia, art. *Frihetlig socialism*.

Sjå òg
------

* Kommunisme
* Sosialdemokrati
* Sosialisme
* Trotskisme
* Anarkisme
* Venstresosialisme
**1722** (romartal MDCCXXII)

Hendingar
---------

### Utlandet

* 5. april: Den nederlandske admiralen Jacob Roggeveen gjekk i land på Påskeøya.

### Noreg

*

Fødde
-----

John Churchill, 1. hertug av Marlborough fødd 16. juni. Måla av Adriaen van der Werff

*Sjå òg Fødde i 1722.*

* 3. januar: Fredric Hasselquist, svensk naturforskar
* 2. mai: Gerhard Schøning, norsk historikar
* Flora Macdonald, skotsk heltinne

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1722.*

* 16. juni: John Churchill, 1. hertug av Marlborough, engelsk hærførar
* 20. desember: Keisar Kangxi av Kina

**<   1700-talet   >**
< 1700 | 1701 | 1702 | 1703 | 1704 | 1705 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 | 1710 | 1711 | 1712 | 1713 | 1714 | 1715 | 1716 | 1717 | 1718 | 1719 | 1720 | 1721 | 1722 | 1723 | 1724 | 1725 | 1726 | 1727 | 1728 | 1729 | 1730 | 1731 | 1732 | 1733 | 1734 | 1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 | 1757 | 1758 | 1759 | 1760 | 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772 | 1773 | 1774 | 1775 | 1776 | 1777 | 1778 | 1779 | 1780 | 1781 | 1782 | 1783 | 1784 | 1785 | 1786 | 1787 | 1788 | 1789 | 1790 | 1791 | 1792 | 1793 | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 >
Kanurikvinner frå Dikwa-emieratet fotografert ca. 1955.
**Kanurifolk** er ei folkegruppe frå området kring Tsjadsjøen i delstaten Borno nordaust i Nigeria og i tilstøytande delar av Niger, Tsjad og Kamerun. Kanurifolka var den viktigaste gruppa i det historiske kongedømet Bornu. Språket deira er kanuri, eit nilo-saharisk språk.

To bilde frå ein kanurimarknad.
Det finst rundt 5 millionar kanurifolk. Dei fleste av dei bur i Nigeria, der det blei estimert at det fanst rundt 4,8 millionar i 2005.

Dei fleste kanurifolk er sunnimuslimar, og konverterte på 1100-talet. 

Kanuriane har tradisjonelt vore fastbuande, til forskjell frå nomadisk nabofolk som toubou og zaghawa.
Den viktigaste næringsvegen er jordbruk. Dei dyrkar gjerne hirse og durra for eige bruk og jordnøtter og bomull til eksport. Dei har også tradisjon for å fiska i området ved Tsjadsjøen, vunne ut salt og drive handel.

Den viktigaste kanuribyen er Maiduguri. Her har den tradisjonelle herskaren for folket, shehuen eller emiren av Borno, sete.

Kjelder
-------

1. ↑  Decalo, Samuel (1997). *Historical Dictionary of the Niger (3rd ed.)*. Boston & Folkestone: Scarecrow Press. ISBN 0-8108-3136-8. :pp.69, 178, 206 Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.

* «Kanuri». *Store norske leksikon*. Henta 20 augusti 2010.


---

* *Denne artikkelen bygger på «Kanuri people» frå Wikipedia på engelsk, og «Kanuri» frå Wikipedia på svensk den 11. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kanurifolk**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Den som ikkje heve Dreng, fær tena seg sjølv.

Norsk ordtak, etter Ivar Aasen: *Norske Ordsprog*  |  |

Ein **dreng**, av norrønt *drengr* med opphavleg tyding 'tjukk stokk' er ein gardsgut eller ein annan mannleg medhjelpar. Den motsvarande kvinnelege yrkesnemninga er taus.

Ordet dreng ikkje lenger bruka som yrkesnemning, men i folkeleg tale vert det enno bruka om gardsgutar og andre mannlege hjelparar på gardsbruk. 

Tidlegare hadde vi yrkesnemningar som sjukehusdreng, ein medhjelpar på sjukehuset, og lensmannsdreng, ein medhjelpar for lensmannen. Nokre store gardsbruk eller handelshus på kysten hadde sjødrengar som arbeidde med båtane.

I somme målføre vert ordet *dreng* enno nytta om ein tjukk stokk eller ein støttestokk.

Dreng vert òg bruka som førenamn.

Kjelder
-------

* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
* *Norsk ordbok*, Det Norske Samlaget 1966
**1720** (romartal MDCCXX)

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

Baron von Münchhausen fødd 11. mai

*Sjå òg Fødde i 1720.*

* 11. mai - Baron von Münchhausen, offiser og eventyrar (død 1797)

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1720.*

* 20. november: Peter Wessel Tordenskjold, norsk sjøkrigar

**<   1700-talet   >**
< 1700 | 1701 | 1702 | 1703 | 1704 | 1705 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 | 1710 | 1711 | 1712 | 1713 | 1714 | 1715 | 1716 | 1717 | 1718 | 1719 | 1720 | 1721 | 1722 | 1723 | 1724 | 1725 | 1726 | 1727 | 1728 | 1729 | 1730 | 1731 | 1732 | 1733 | 1734 | 1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 | 1757 | 1758 | 1759 | 1760 | 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772 | 1773 | 1774 | 1775 | 1776 | 1777 | 1778 | 1779 | 1780 | 1781 | 1782 | 1783 | 1784 | 1785 | 1786 | 1787 | 1788 | 1789 | 1790 | 1791 | 1792 | 1793 | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 >
**Maximillian Adolph Otto Siegfried Schmeling** (28. september 1905–2. februar 2005), kjend som **Max Schmeling**, var ein tysk boksar som var verdsmeister i tungvektsboksing 1930–32.

Schmeling var fødd i Klein Luckow i Hollenstedt i Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland.
Han vart verdsmeister 12. juni 1930, i ein tittelkamp mot den amerikanske boksaren Jack Starkey, i Yankee Stadium i New York. Dette var ein kamp om den ledige tittelen etter Gene Tunney. Sharkey vart diskvalifisert i fjerde runde etter ha slått for lågt, og dermed vart Schmeling den einaste tungvektsmesteren i boksehistoria som har vunne tittelen etter at motstandaren har vorte diskvalifisert. 

Den 3. juli 1931 forsvarte Schmeling verdsmeistertittelen sin då han vann over den amerikanske boksaren Young Stribling på teknisk knockout i femtande runde i Cleveland.

I returkampen mot Starkey den 21. juni 1932 i New York tapte Schmeling etter femten rundar på poeng, og Jack Starkey vart ny tungvektsmester i boksing. 

Max Schmeling er medlem av International Boxing Hall Of Fame, og har i karrieren som profesjonell boksar vunne 56 kampar, av dette 40 på knockout, 4 har enda uavgjort og 10 med tap. 

Schmeling er ein av dei mest populære idrettsmennenen i TYskland gjennom tidene. I Berlin finst fleirbrukshallen Max-Schmeling-Halle, som er oppkalla etter han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Max Schmeling» frå Wikipedia på bokmål, den 10. oktober 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Max Weinreich** (fødd 22. april 1894 i Kuldiga, død 29. januar 1969 i New York) var ein latvisk lingvist og jiddischkjennar.

I 1925 grunnla han instituttet YIVO *(yidisher visnshaftlekher institut)* i Vilnius. Dette instituttet flytta han til New York i 1940.

Max Weinreich er mest kjend som opphavsmannen til det kjende sitatet om kva som er skilnaden mellom eit språk og ein dialekt: 

«Eit språk er ein dialekt med ein arme og ein marine» («אַ שפראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמײ און פֿלאָט», «A shprakh iz a dialekt mit an armey un a flot»). Dette sitatet stod i ein artikkel som han skreiv i bladet *yivo bleter*, januar-juli 1945, S. 13. Der skreiv han at ein av studentane hans hadde sagt det.

Språkvitaren Uriel Weinreich er son hans.

Kjelder
-------

* "a shprakh iz a dialekt mit an armey un flot" Arkivert 2008-07-23 ved Wayback Machine. - sitatet.
* YIVO

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
*For andre tydingar, sjå Austefjorden.*
**Austefjorden** er ein 10 kilometer lang botnfjord i Volda kommune på Sunnmøre. Han er eit framhald av Voldsfjorden. Fjorden strekkjer seg frå Furneset i vest inn til Fyrde ved fjordbotnen i søraust. Den største djupna er 318 m.

Ved fjorden ligg bygdene Hjartåbygda, Fyrde og Høydal. I bygdene er det primært landbruk, men det vert også satsa på turisme og industri. I det siste har eit eige bygdemobiliseringsprosjekt vorte sett i gang for å auke aktiviteten på bygdene, samt hindre fråflytting og vidare nedlegging av gardsbruk.

På Fyrde har Austefjorden i dag eigen butikk, barnehage, barneskole og ungdomsskule. Skulen er no også for elevar frå Storfjord-området (Bjørke) i Ørsta kommune. Austefjord kyrkje ligg også på Fyrde.

Riksveg 651 går langs begge sider av fjorden. Den nye Europaveg 39 (Kvivsvegen - ferdig 2012) går frå Volda langs Rv 651 til Fyrde, og deretter til Kalvatn, og i tunnel under Kviven og vidare til Grodås i Hornindal kommune. Sjå òg artikkelen om paddene i Austefjorden, eit prosjekt for å bevare paddebestanden ved Litlevatnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Austefjorden» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2008.*
*Weymouth Bay: Bowleaze Cove and Jordon Hill* av John Constable (1816–17)
Weymouth Beach — ei av strendene som grensar til Weymouth Bay
**Weymouth Bay** er ei lukka bukt på sørkysten av England i Dorset. Ho er verna frå erosjon av Chesil Beach og Isle of Portland og har sjølv fleire strender, mellom anna Weymouth Beach, ei stor sandstrand som strekkjer seg frå feriestaden Weymouth, langs forstadane til Greenhill, Lodmoor og Preston til like forbi Furzy Cliff ved Bowleaze Cove. Den vakre naturen her har gjeve bukta kallenamnet «Englands svar på Napoli». 

Farvatnet her er glimrande for segling og seglekonkurransane under sommar-OL 2012 skal haldast her. 

Weymouth Bay ligg om lag midt på Jurassic Coast, ein verdsarvstad på sørkysten av England.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Weymouth Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  {{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | year = 2005 | url =  Arkivert 2006-11-18 ved Wayback Machine. | title = 2012 Olympic Games sailing venue | format = | work = | publisher = Weymouth og Portland Borough Council

Koordinatar: 50°37′N 2°25′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Max Gluckman** (26. januar 1911–13. april 1975) var ein britisk sosialantropolog, fødd i Johannesburg i Sør-Afrika av russisk-jødiske foreldre. Han er særleg kjend for arbeida sine om konfliktteori, og fyrst og fremst hovudverket *Customs and Conflict in Africa* (1956).

Liv og gjerning
---------------

Gluckman voks opp i Sør-Afrika og arbeidde i yngre år for det britiske kolonistyret i Nord-Rhodesia (dagens Zambia). Han fekk eit undervisningsstipend og studerte ved Exeter College i Oxford i England. Etter å ha arbeidd ved ein forskingsinstitusjon i Lusaka i seks år (1941–47), vart han i 1949 den fyrste professoren i sosialantropologi ved universitetet i Manchester i Storbritannia. Der vart han grunnleggaren av det som vert kalla Manchesterskulen.

Manchesterskulen sankar informasjon gjennom punktstudiar (*case studies*), der forskaren observerer dei sosiale handlingane til individa. Handlingane vert nøyaktig skildra, for slik å kunne trekke slutningar om kva normer og forventingar som gjeld i det bestemte samfunnet. Gluckman og mange av elevane hans studerte gjerne konfliktar i samfunn der det tilsynelatande herska orden, men som stendig var truga av individs manglande vilje til å akseptere kompromiss. Kompromiss som ikkje oppfylte deira grunnleggande ynskje eller behov. For Max Gluckman var samfunn moralske system, og berre i liten grad fellesskap av kalkulerande og stridande individ.

Gluckman var politisk aktiv; ein openlys og stridsglad antikolonialist. Han engasjerte seg direkte i sosiale konfliktar og kring kulturelle mistilhøve skapt av kolonialismen. Også rasisme, urbanisering og arbeidsvandring interesserte han mykje. Gluckman kombinerte i strukturfunksjonalismen med marxismens auge for det urettferdige i arbeida sine, og kunne gjennom dette kritisere kolonialismen frå strukturalismens ståstad. Ut av forskinga hans på Zululand i Sør-Afrika, hevdar han at dei afrikanske og dei europeiske fellesskapa dannar eitt enkelt sosialt system, eit system der skismaet i to rasegrupper dannar basisen for den strukturelle einskapen i systemet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Max Gluckman» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juli 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**The El Dorados** var ei USA-amerikansk doo-wop-gruppe som fekk størst suksess med songen «At My Front Door». Denne songen gjekk til topps på R&B-lista i USA i 1955.

Historie
--------

Gruppa vart skipa i Chicago i 1952, og heitte opphavleg «Pirkle Lee and the Five Stars». Gruppa bestod av Pirkle Lee Moses jr. (solovokal), Louis Bradley og Arthur Basset (tenor), Jewel Jones (andretenor/baryton), James Maddox og Richard Nickens (begge baryton/bass). Då Moses jr. var ferdig i luftvåpenet i 1954, endra dei namn til The El Dorados.

Vivian Carter høyrde dei og signerte ei til selskapet hennar Vee-Jay Records, og fekk spelt inn den første innspelinga deira i midten av 1954. Eter ei rekkje mislukka singlar, spelte dei inn «At My Front Door» (òg kjend som «Crazy Little Mama») i 1955, og denne gjekk til topps på R&B-lista til *Billboard* og 17. plass på poplista. Oppfølgjaren deira «I’ll Be Forever Loving You», gjekk òg inn på topp 10 på R&B-lista tidleg i 1956.

Etter Basset og Nickens slutta i gruppa, fortsette dei å spele som ein kvartett. Den originale gruppa vart oppløyst i 1957. Moses vart verande i Chicago og danna ein ny versjon av The El Dorados med John Brunson og medlemmar av ei anna gruppe, The Kool Gents. Samstundes flytta Bradley, Jones og Maddox til California, og kalla gruppa si The Tempos. 

Selskapet avslutta kontrakten med The El Dorados i 1958 og Moses jr. turnerte sidan som korvokalist. I 1969 starta han opp att gruppa med nye medlemmar, samstundes som eit tidlegare medlem av The Tempos, Johnny Carter, òg turnerte med ei anna avdeling av El Dorados. Dei to konkurrerande gruppene slo seg saman seint i 1970-åra, og turnerte og spelte inn musikk som The El Dorados fram til Moses døydde i 2000. 

Etter Moses døydde, tok Norman Palm, som hadde vore medlem sidan seint i 1970-åra, over gruppa og kalla ho Pirkle Lee Moses Jr's El Dorados, som ei hyllest til den langvarige kollegaen og venen. I 2008 turnerte Pirkle Lee Moses Jr's El Dorados framleis aktivt i USA.

Diskografi
----------

### Singlar

* Vee-Jay 115: «Baby I Need You» / «My Lovin' Baby»
* Vee-Jay 118: «Annie's Answer» / «Living with Vivian» (A-side med Hazel McCollum / B-side instrumental)
* Vee-Jay 127: «One More Chance» / «Little Miss Love»
* Vee-Jay 147: «At My Front Door» / «What's Buggin' You, Baby?»
* Vee-Jay 165: «I'll Be Forever Loving You» / «I Began to Realize»
* Vee-Jay 180: «Now That You've Gone» / «Rock 'n' Roll's for Me»
* Vee-Jay 197: «A Fallen Tear» / «Chop Ling Soon»
* Vee-Jay 211: «Bim Bam Boom» / «There in the Night»
* Vee-Jay 250: «Tears on My Pillow» / «A Rose for My Darling»
* Vee-Jay 263: «Three Reasons Why» / «Boom Diddle Boom»
* Vee-Jay 302: «Lights Are Low» / «Oh, What a Girl»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The El Dorados» frå Wikipedia på engelsk, den 13. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (1996). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-1995*. Record Research. s. 133.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Career overview Arkivert 2009-01-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
|  |
| --- |
| ***(If Loving You Is Wrong) I Don't Want to Be Right***  av Barbara Mandrellfrå albumet *Moods* |
|  |
| B-side | «I Feel the Hurt Coming On» |
| **Utgjeve** | 17. februar 1979 |
| **Lengd** | 3:05 |
| **Selskap** | ABC |
| **Produsent** | Tom Collins |
|
| Barbara Mandrell-kronologi |
| «Sleeping Single in a Double Bed»(1978) | *(If Loving You Is Wrong) I Don't Want to Be Right* | «Fooled by a Feeling»(1979)
 
 |

«**(If Loving You Is Wrong) I Don't Want to Be Right**» er ein song skriven av Stax Records-låtskrivarane Homer Banks, Carl Hampton og Raymond Jackson og først gjeven ut av Bobby «Blue» Bland. Han har blitt sungen av mange andre artistar, mellom andre Luther Ingram, som toppa R&B-lista i fire veker med sin versjon og nådde tredjeplassen på *Billboard* Hot 100-lista i 1972. *Billboard* rangerte songen på 16. plassen på årslista for 1972.

I 1972/73 spelte The Faces inn songen under innspelinga av *Ooh La La*, det siste studioalbumet deira. I 1974 gav Millie Jackson ut sin versjon og vart nominert til to Grammyprisar, og i 1978 toppa Barbara Mandrell sin versjon den amerikanske countrylista og nådde 31. plassen på *Billboard* Hot 100. Rod Stewart spelte inn songen for *Foot Loose & Fancy Free*, det åttande albumet hans. Han gav songen ut på singel og denne nådde 23. plassen på den britiske singellista i 1980.

Songen
------

Songen handlar om utruskap fortalt frå anten elskarinna eller den bedragande mannen, avhengig av om det er ein mann eller dame som syng songen. Uansett uttrykkjer begge ønsket om å fortsette forholdet, men innser samstundes at forholdet er gale.

Lister
------

| Lister (1972) | Plassering |
| --- | --- |
| US *Billboard* Hot 100 | 3 |
| US *Billboard* Hot Soul Singles | 1 |

Kjende versjonar
----------------

Sjølv om han vart først spelt inn av The Emotions og Veda Brown har desse innspelingane aldri blitt gjeve ut. Andre songarar som har spelt inn songen er Isaac Hayes, Millie Jackson, Rod Stewart, Percy Sledge, Bobby «Blue» Bland, David Ruffin, LeAnn Rimes Renée Geyer, Ramsey Lewis, reggaesongaren Alton Ellis, Tom Jones, Cassandra Wilson, Nathan Cavaleri og Rania Zeriri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «(If Loving You Is Wrong) I Don't Want to Be Right» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-2004*. Record Research. s. 274.
2. ↑  Billboard Year-End Hot 100 singles of 1972
3. ↑  «Millie Jackson». *MTV Artists*. Henta 17. august 2016.
4. ↑  Patrick Mondout. «Super 70s.com - Grammy Awards for 1974». Henta 17. august 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Video: Luther Ingram på YouTube
* Video: Millie Jackson på YouTube
**«(There'll Be Bluebirds Over) The White Cliffs of Dover»** er ein populær engelskspråkleg song frå andre verdskrigen. Han blei skriven i 1941 av dei to amerikanarane Walter Kent, som skreiv teksten, og Nat Burton som komponerte melodien. Songen er særleg kjend gjennom den britiske songaren Vera Lynn sin versjon frå 1942. 

Songen viser til Dei kvite klippene ved Dover, eit engelsk nasjonalsymbol, og «bluebirds», eit amerikansk symbol på glede og lukke.
Desse fuglane er ein type [[Trastefamilien|trastar frå slekta *Sialia*, som ikkje finst i Storbritannia. Han ser også fram til ei framtid med fred og fridom.

Songen blei skriven av Walter Kent i 1941, omlag eit år etter Slaget om Storbritannia, der britiske og tyske fly kjempa om herredøme over luftrommet rundt Storbritannia. Han bad Nat Burton om å skriva melodi til songen.

«The White Cliffs of Dover» blei først gjeven ut i USA i november 1942 i ei innspeling med bandleiaren Kay Kyser. Fire andre artistar nådde også Topp 20 med sangen same året: Glenn Miller, Sammy Kaye, Jimmy Dorsey og Kate Smith.

Vera Lynn spelte inn songen for Decca i London den 20. mars 1942. Dette er ei av hennar best kjende innspelingar.

Andre artistar som har spelt inn songen på plate er mellom anna Bing Crosby, Connie Francis, Jim Reeves og The Righteous Brothers. I juni 1995 nådde versjonen til Robson and Jerome førsteplassen på den britiske singellista i ein medley med «Unchained Melody».

Norsk versjon
-------------

Bjørn Tore André har skrive ein norsk tekst til songen med tittelen «De hvite fjell ved Dover». Helge Borglund har spelt inn songen. Han blei gjeven ut på CD-plata *Frem fra glemselen. Kap. 19* (A2 Records ACD2002). Produsentar var A. Rønningsveen og Arve Sigvaldsen.

Kjelder
-------

1. ↑  Vosburgh, Dick (8 March 1994). «Obituary: Walter Kent». *Tthe Independent*. Henta 20 April 2018.
2. 1 2  *There'll Be Blue Birds Over The White Cliffs of Dover*, arkivert frå originalen 5. august 2010, henta 15. juni 2018
3. ↑  CD-coveret

* *Denne artikkelen bygger på «(There'll Be Bluebirds Over) The White Cliffs of Dover» frå Wikipedia på bokmål, og «(There'll Be Bluebirds Over) The White Cliffs of Dover» frå Wikipedia på engelsk den 15. juni 2018.*
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1949 for menn** vart avvikla på Bislett stadion i Oslo helga 19. og 20. februar 1949. 28 utøvarar frå 10 land deltok i meisterskapen, av dei fire frå Noreg. «Verdensmesterskapet på skøyter på Bislett gikk etter programmet i helgen, trass i vanskelige isforhold... Løpene ble noe sjansepreget; gradestokken viste under hele stevnet plussgrader, og banefolkene var stadig i virksomhet med å reparere isflaten.»

Kornél Pajor frå Ungarn vart verdsmeister etter å ha vunne både 5 000 meter og 10 000 m. På 500 m gjekk sigeren til Ken Henry og på 1500 m til Johnny Werket, begge frå USA.

Skeise-VM 1949
--------------


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Kornél Pajor |  Ungarn | 211,073 |
| Sølv | Kees Broekman |  Nederland | 211,618 |
| Bronse | Odd Lundberg |  Noreg | 212,960 |
| 4 | Ken Henry |  USA | 213,598 |
| 5 | Johnny Werket |  USA | 213,762 |
| 6 | Hjalmar Andersen |  Noreg | 216,562 |
| 7 | Johnny Cronshey |  Storbritannia | 217,193 |
| 8 | Reidar Liaklev |  Noreg | 217,408 |
|

Dato: 19./20. februar 1949

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1949» frå Wikipedia på nederlandsk, den 4. januar 2021.*



1. ↑  Arbeiderbladet 21. februar 1949
|  |
| --- |
| ***(I'd Be) A Legend in My Time***  Singel av Ronnie Milsapfrå albumet *A Legend in My Time* |
|  |
| **Utgjeve** | 1974 |
| **Sjanger** | Country |
| **Lengd** | 2:55 |
| **Selskap** | RCA |
| Låtskrivar(ar) | Don Gibson |
| **Produsent** | Tom Collins, Jack D. Johnson |
|
| Ronnie Milsap-kronologi |
| «Please Don't Tell Me How the Story Ends»(1974) | *(I'd Be) A Legend in My Time* | «Too Late to Worry, Too Blue to Cry»(1975)
 
 |

«**(I'd Be) A Legend in My Time**» er ein song skriven og framført av Don Gibson i 1960. Han vart gjeven ut som B-sida til hitten «Far Far Away» frå albumet *Sweet Dreams*. Gibson spelte inn songen på ny i 1972 for albumet *Country Green*.

Roy Orbison spelte inn songen i 1961 for albumet *Lonely and Blue*. Orbison spelte seinare inn ein ny versjon i 1967 på albumet hans av Don Gibson-songar kalla *Roy Orbison Sings Don Gibson*.

Songen vart spelt inn i 1974 av Ronnie Milsap og gjeven ut som den første singelen hans frå albumet *A Legend in My Time*. Dette vart den sjette countryhitten til Ronnie Milsap og den tredje som nådde toppen av countrylista i USA.

Songen er spelt inn av mange andre artistar, som regel som «A Legend in My Time». Versjonar er spelte inn av Connie Francis, Johnny Cash (på albumet *American V: A Hundred Highways*), Timi Yuro, Frank Ifield, The Everly Brothers, B.B. King, Hank Snow, Waylon Jennings, Rick Nelson, Dottie West, Dolly Parton, Paul Anka, Joan Baez og Ray Price. 

|  |  |
| --- | --- |
| If loneliness meant world acclaim
Then everyone would know my name
I'd be a legend in my time

Don Gibson (1960)   |  |

Read more: Don Gibson - I'd Be A Legend In My Time Lyrics | MetroLyrics

Lister
------

| Liste (1974-1975) | Plassering |
| --- | --- |
| U.S. *Billboard* Hot Country Singles | 1 |
| Canadian *RPM* Country Tracks | 1 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «(I'd Be) A Legend in My Time» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (2004). *The Billboard Book Of Top 40 Country Hits: 1944-2006, Second edition*. Record Research. s. 232.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
Nobelprisen  

Nobels fredspris
  
1925

**Sir Joseph Austen Chamberlain** (16. oktober 1863–17. mars 1937) var ein britisk politikar og vinnar av Nobels fredspris i 1925.

Biografi
--------

Austen Chamberlain vart fødd i Birmingham som eldste son til statsmannen Joseph Chamberlain. Han hadde ei eldre syster, men mora døydde i barselseng med Austen. Faren gifte seg opp att fem år seinare, men hadde eit distansert forhold til eldstesonen i lang tid etter dødsfallet. Austen Chamberlain voks opp med fleire halvsysken, m.a. Neville Chamberlain.

Etter college vart Austen sendt til Paris der han studerte politikk, før han reiste vidare for å studera ved universitetet i Berlin. På desse studiereisene fekk han møta fleire store namn i europeisk politikk, m.a. Otto von Bismarck. Han vendte tilbake til Storbritannia i 1888.

Allereie i 1892 vart Chamberlain vald inn som parlamentsmedlem for partiet til faren, Liberal Unionist Party. Då partiet vann valet i 1895 vart han Chamberlain regjeringsmedlem, og vart sitjande fram til 1906, då dei liberale vann valet. Frå 1915 - 1917 var han minister for Britisk India. I 1919 vart han utnemnd til finansminister i koalisjonsregjeringa til Lloyd George og sat til 1921. I denne tida deltok han m.a. i forhandlingane i Den anglo-irske traktaten. I 1924 vart han på nytt statsråd, denne gongen utanriksminister i regjeringa Baldwin fram til 1929. Som utanriksminister freista han å byggja bru mellom Frankrike og Tyskland.

Chamberlain var ein av drivkreftene bak Locarnoavtalen frå 1925. Denne avtalen sikra fred mellom sju europeiske land, og var svært viktig for europeisk samarbeid etter fyrste verdskrigen. Austen Chamberlain vann Nobels fredspris for avtalen i 1925 saman med Charles Gates Dawes, og prisutdelinga for 1926 var også i tilknyting til denne fredsavtalen.

Dei siste åra sine var Austen Chamberlain sterkt oppteken av å åtvara mot eit nasjonalistisk Tyskland. Locarnoavtalen vart diverre også broten utan varsel av nettopp Nazi-Tyskland i 1936. Austen Chamberlain døydde i 1937, 73 år gamal. Ti veker seinare vart halvbroren Neville Chamberlain britisk statsminister.

Kjelder
-------

* 

* «Austen\_Chamberlain» i *Store norske leksikon*, snl.no. *henta inn 7. januar 2012.*
* *Engelsk Wikipedia om Austen Chamberlain, henta inn 7. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «The Nobel Peace Prize 1925». Nobelprize.org.
* «Sir Austen Chamberlain - Facts». Nobelprize.org.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Dei norrøne bygdene på Grønland.
Kart over Austbygda.
**Austerbygd** (gammalnorsk *Eystribygð*, islandsk *Eystribyggð*, også kalla Austerbygda eller Østbygda) var den austlegaste og den største buplassen som vart etablert på Grønland då Eirik Raude tok med seg folk frå Island og busette seg her omkring 985. Dei andre busetjingane, som låg lengre nordvest, heitte Vesterbygd og Midtbygd. Midtbygd vert i nokre samanhengar omtala som ein del av Austerbygd. Busetjinga hadde på det meste omtrent 4 000 innbyggjarar, og det er funne restar etter 200-300 gardar i området. Gardane ligg spreidde langs kysten i dei noverande kommunane Qaqortoq, Narsaq og Nanortalik. Her etablerte Eirik Raude seg på det som heitte Brattahlíð, inst i Eriksfjorden, nær dagens Qassiarsuk. Andre kjende ruinar i dette området er Hvalsey kirke og ruinane etter bispesetet Garðar i Igaliku.

I det 15. hundreåret forsvann dei siste norrøne menneska frå området, og årsaka til forsvinninga er omstridd. Den siste skriftlege kjelda om busetjinga er frå 1408. Historikaren Oscar Albert Johnsen hevdar at Didrik Pining vitja Grønland i 1480-åra, og då eksisterte busetjinga framleis.

Sjå òg
------

* Verdsarvområdet Kujataa sidan 2017.
* Eirik Raude si kolonisering av Grønland

Kjelder
-------

1. ↑  Oscar Albert Johnsen (1924). *Noregsveldets undergang : Et utsyn og et opgjør : Nedgangstiden*. Aschehoug. s. 63 og 260.

* *Denne artikkelen bygger på «Austerbygd» frå Wikipedia på bokmål, den 23. desember 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Grava åt Paul Foot
**Paul Mackintosh Foot** (8. november 1937–18. juli 2004) var ein britisk undersøkjande journalist og mangeårig medlem av Socialist Workers Party (SWP). Han var utdanna ved University College i Oxford. Han vart med i International Socialists, som var føregangaren for SWP då han jobba som fersk reporter i Glasgow på 1960-talet. Frå 1972 til 1980 skreiv han for Socialist Worker, partiavisa til SWP, før han gjekk over til Daily Mirror. Han forlet the Daily Mirror i 1993 då avisa nekta å trykke artiklar som var kritiske til avisa si leiing. Han var med å stifte magasinet *Private Eye* og har skrive for *The Guardian*.

I 1977 stilte han som kandidat for SWP i Birmingham. Frå 2001 og utover stilte han som kandidat for Socialist Alliance, ei valallianse me mellom anna SWP og Communist party of Great Britain, ved fleire høve. I 2002 kom han på tredjeplass i valet til ordførar i bydelen Hackney i London, og slo dermed kandidaten frå liberaldemokratene. Han stilte som kandidat for RESPECT i valet til EU-parlamentet i 2004.

Paul Foot var son av Hugh Foot, seinare Lord Caradon, som var guvernør på Kypros under kampen om sjølvstende mot Storbritannia på 1950-talet. Frå 1964 til 1970 representerte Hugh Foot Storbritannia i FN. Paul Foot var nevøen til Michael Foot, tidlegare leiar av det britiske arbeidarpartiet Labour.

I 1972 og 1989 fekk Paul Foot prisen som *Årets journalist* i What The Papers Say Awards, han vann George Orwell sin journalistpris i 1994 og han vart vald som *Campaigning Journalist of the Decade* i 2000 av British Press Awards.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nekrolog frå the Independent Arkivert 2004-07-24 ved Wayback Machine.
* Nekrolog frå BBC
* Private Eye

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
**Paul Caruso** (1. juni 1955–3. mai 2006) var ein USA-amerikansk trommeslagar som spelte for Boston-bandet The Atlantics.

Caruso vart med i Atlantics i 1979, som erstatning for Ray *Boy* Fernandes, og spelte på den bestseljande plata deira, *Lonelyhearts*. Han var medprodusent og spelte trommer på songen «Mercy» frå Joe Perry-albumet *Joe Perry* som vart nominert til ein Grammypris. Han opptredde òg på *Late Night with Conan O'Brien* som trommeslagar for Perry omtrent eit år før han døydde. Caruso var òg lydteknikar på to Aerosmith-album, *Just Push Play* i 2001 og *Honkin' on Bobo* i 2004.

Han kollapsa og døydde 50 år gammal i heimen sin i Kingston. Han etterlét seg kona Susan og to søner, Christian og Zachary.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Caruso» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Nekrolog på nettstaden til Boston Globe

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1956 for menn** vart avvikla på Bislett stadion i Oslo helga 16. og 17. februar 1956. 44 utøvarar frå 14 land deltok i meisterskapen, av dei seks frå Noreg.

Oleg Gontsjarenko frå Sovjetunionen vart verdsmeister for andre gong, framom landsmennene Robert Merkulov og Jevgenij Grisjin. Gontsjarenko vann elles 5 000 meter, hans landsmenn Jurij Mikhajlov og Boris Sjilkov fekk bestetider på høvesvis 500 m og 1500 m. Norske Torstein Seiersten sigra på 10 000 m og kom på fjerdeplass i meisterskapen.

Skeise-VM 1956
--------------


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Oleg Gontsjarenko |  Sovjetunionen | 188,255 |
| Sølv | Robert Merkulov |  Sovjetunionen | 188,297 |
| Bronse | Jevgenij Grisjin |  Sovjetunionen | 188,660 |
| 4 | Torstein Seiersten |  Noreg | 188,688 |
| 5 | Boris Sjilkov |  Sovjetunionen | 189,122 |
| 6 | Sigge Ericsson |  Sverige | 189,777 |
| 7 | Knut Johannesen |  Noreg | 190,062 |
| 8 | Jurij Mikhajlov |  Sovjetunionen | 190,333 |
| 9 | Sverre Haugli |  Noreg | 190,495 |

Dato: 16./17. februar 1956

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1956» frå Wikipedia på nederlandsk, den 1. januar 2021.*