recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jeremy Mathew Wariner** (fødd 31. januar 1984) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Irving i Texas. Han vart olympisk meister på 400 meter under Sommar-OL 2004 og vart verdsmeister på same distansen både i 2005 og 2007. Frå 2004 til 2009 vann han fem gullmedaljar i 4 x 400 m stafett med USA sitt mannskap, to i olympiske leikar (2004 og 2008) og tre i verdsmeisterskap i friidrett (2005, 2007 og 2009).

Aktiv
-----

Wariner slo gjennom i 2004-sesongen. Under dei olympiske sommarleikane i Aten vann han gull på såvel 400 meter som i 4 x 400 meter stafett. I finalen på 400 meter sette han personleg rekord med tida 44,00. Året etter kopierte Wariner prestasjonane i Aten ved VM i Helsinki og sigra både på 400 meter og i stafett. Også ved det høvet forbetra han den personlege rekorden på 400 meter, då til 43,93. I 2006 var han med på å dele fyrstepremien i Gyllen-serien (Golden League). Han vann også den etterfylgjande IAAF-finalen i Roma på nytt personbeste, 43,62 sekundar.

I friidretts-VM 2007 lukkast Wariner å forsvare meistertittelen både på 400 meter og i stafett. Vinnartida 43,45 var ikkje berre ny personleg rekord, men førte han opp på tredjeplass på 400-meterstatistikken. Einast verdsrekordhaldar Michael Johnson og den tidlegare verdsrekordhaldaren Butch Reynolds hadde sprunge snøggare.

I 2008 vann Wariner fire av fem tevlingar i Gyllen-serien, men hamna likevel litt i skuggen av landsmannen LaShawn Merritt. Han tapte for Merritt både ved det avsluttande IAAF-stemnet i Berlin, og i OL-finalen i Bejing. I Beijing sprang Merritt nesten eitt sekund fortare, 43,75 sekundar mot Wariners 44,74. Begge to var, saman med David Neville og den olympiske meisteren på 400 meter hekk, Angelo Taylor, med i stafettlaget som på 4 x 400 meter vann gull på ny olympisk rekord, 2.55,39.

Også i VM 2009 stod gullstriden på 400 meter mellom Wariner og Merritt. Nett som i OL året i førevegen, var det Merritt som vann gullet medan Wariner vart andremann. Den siste konkurransedagen vart begge verdsmeistrar i stafett over 4 x 400 meter, og Wariner vann sitt femte VM-gull.

Wariner var med i OL-troppa til London i 2012, men ein skade gjorde at han trekte seg frå stafettlaget. Skadar førte også til at han var sjanselaus å kvalifisere seg til friidretts-VM 2013 og Sommar-OL 2016.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2004 i Aten: Gullmedaljar på 400 m - 44,00, og 4 x 400 m stafett (2.55,9)
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedaljar på 400 m – 43,93, og 4 x 400 m stafett (2.56,9)
* VM 2007 i Osaka: Gullmedaljar på 400 m – 43,45, og 4 x 400 m stafett (2.55,5)
* OL 2008 i Beijing: Sølv på 400 m – 44,74, og gull på 4 x 400 m stafett (2.55,3)
* VM 2009 i Berlin: Sølv på 400 m – 44,60, og gull på 4 x 400 m stafett (2.57,8)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jeremy Wariner» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Jerma** (serbisk kyrillisk *Јерма*) eller **Erma** (bulgarsk kyrillisk *Ерма*) er ei elv søraust i Serbia og vest i Bulgaria. Sjølv om ho ikkje er lengre enn 74 km er ho kjend for å krysse grensa mellom Serbia og Bulgaria to gonger. Ho munnar ut i elva Nišava, og er ein del av tilsigsområdet til Svartehavet.

Elva har sitt utspring i det søraustlege hjørnet av Serbia, i det underutvikla og lite folkesette området Krajište, mellom den kunstige innsjøen Vlasina og den bulgarske grensa. Ho renn nordaustover og kryssa grensa til Bulgaria i eit område kalla Znepolje. 

Ermadalen, sett frå landsbyen Jarlovo mot Rujfjellet i Bulgaria
I Bulgaria renn ho på austsida av fjellet Ruj, og elva skiftar her namn til Erma eller *Transka reka* etter den bulgarske landsbyen Tran. Etter ho passerer denne landsbyen renn ho gjennom juvet Transko zjdrelo (Tranjuvet), og møter like nedanfor den største sideelva si, Jablanitsa. Etter berre 26 km på den bulgarske sida, kryssar ho igjen grensa til Serbia. Her renn ho forbi fleire landsbyar og kloster før ho munnar ut i elva Nišava, søraust for Pirot. Elva har eit vasskraftpotensial, men dette er enno ikkje vorte utnytta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jerma» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2007.*

* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
|  |
| --- |
| **RS 2 «Langesund»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Thor Jenssen |
| **Verft:**  | Porsgrund Baadbyggeri |
| **Konstruktør:**  | Colin Archer |
| **Byggjeår:**  | 1892/1893 |
| **Byggjepris:**  | 5 300,55 kroner |
|  |  |
|  |  |
| **Namn i dag:**  | «Langesund» |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | furu |
|  |  |
| **Lengde:**  | 13,50 meter |
| **Breidde:**  | 4,86 meter |
| **Djupgåande:**  | 2,70 meter |
| **Seglareal:**  | 129 m² |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1893 |
| **Ut av teneste:**  | 1913 |
| **Menneskeliv berga:**  | 102 |
| **Fartøy berga:**  | 42 |
| **Fartøy assistert:**  | 3562 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 2 «Langesund»** var den første redningsskøyta som vart sett i drift av Redningsselskapet. Ho vart tinga av *Langesund Kreds til Skibbrudnes Redning* hjå Thor Jensen ved Porsgrund Baadbyggeri. Utgangspunktet for bygginga var Colin Archer sine losskøyteteikningar. «Langesund» vart bygd noko lenger. Ho var rigga med ei mast, slik det var vanleg på losskøytene. Ho vart sjøsett 31. januar 1893. Kretsen stod for ein del av finansieringa. Resten bidrog Redningsselsapet med. Skøyta var stasjonert i Langesund.

I 1913 vart ho seld til Norges Sjøkartverk for 2500 kr. Ho var i privat eige 1937 - 45. Då vart ho forlengd og ombygd til fiskefartøy. Ho fekk innsett motor. Namnet vart endra til MS «Flinken». Frå 1975 til 1989 låg ho i opplag utan vedlikehald. Eit privat partsreiarlag overtok skøyta. Ho vart gjenoppbygd ved Djupevåg Båtbyggeri i Hardanger.

I 2008 overtok eit nytt sameige der Bamble kommune og lokale verksemder er dei største eigarane. Eit av dei viktigaste føremåla deira er at skøyta skal "Være til bruk for eierne i undervisningsøyemed for å øke kunnskapen om kystkultur, båtbyggertradisjoner og sjømannskap". Langesundsfjorden Kystlag har ansvar for drift og vedlikehald.

Mannskapet på «Langesund» fekk Emile Robins belønning for sesongen 1904-1905, og for 1916.

Kjelder
-------

* Bjørn Fossen: *Hundre år med redningsskøyta*. Grøndahl og Dreyers Forlag 1994
* Litt om de seilende redningsskøyter i Langesund Arkivert 2010-02-15 ved Wayback Machine.
* Langesundsfjorden Kystlag Arkivert 2010-01-14 ved Wayback Machine.

Fotnotar
--------

1. ↑  Litt om de seilende redningsskøyter i Langesund
**RSM-56 Bulava** (Булава, 'stridsklubbe', NATO-rapporteringsnamn **SS-NX-30** eller **SS-N-32**, GRAU-indeks **3M30**, **3K30**) er eit ubåtoppskote ballistisk missil (engelsk *submarine-launched ballistic missile*, SLBM) utvikla for den russiske marinen og teke i bruk i 2013 på den nye ubåtklassen Borej.

Missilet veg 38,8 tonn og har ei rekkevidde på 8 300 kilometer. Kvart missil har frå 1 til 6 stridshovud (MIRV), kvart på ca. 100 kilotonn sprengkraft. Det er meint som framtidig del av den russiske kjernefysiske triaden, og er det dyraste våpenprogrammet i landet.

Referansar
----------

1. ↑  «RSM-56 Bulava Submarine Launched Ballistic Missile». *Defense Update*. 31. desember 2017.
2. ↑  «Russian military successfully tests new missile». *Fox News*. 7. oktober 2010. Henta 5. november 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «RSM-56 Bulava» frå Wikipedia på engelsk, den 4. august 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Russlands Bulava gjennomgår fast-track-test program, Mai 2006.
* Tekniske data frå warfare.ru.
|  |
| --- |
| **RS 7 «Bergen»** |
|  |
|  |  |
| **Status:**  | Forlis |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Rasmus Rolfsen |
| **Verft:**  | Nyhavns Værft, Bergen |
| **Konstruktør:**  | Colin Archer og Oluf Joachim Hilmar |
| **Byggjeår:**  | 1895 |
| **Byggjepris:**  | 9986,26 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Bergen |
| **Finansiering:**  | Ti bergensarar gav kvar kr 1000 |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
|  |  |
| **Lengde:**  | 14,05 meter |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Mannskap:**  | 4 |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1895 |
| **Ut av teneste:**  | 1907 |
| **Menneskeliv berga:**  | 133 |
| **Fartøy berga:**  | 35 |
| **Fartøy assistert:**  | 224 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 7 «Bergen»** var ei redningsskøyte som vart bygd av Rasmus Rolfsen ved Nyhavns Verft i Bergen. Ho vart sjøsett i juli 1895. RS «Bergen» vart nummer 7 i skøyteregisteret til Redningsselskapet då RS «Frithjof» vart stroken. RS «Bergen» vart bygd med utgangspunkt i Colin Archer sine redningsskøyteteikningar. Skipsbyggarmeister Oluf Joachim Hilmar gjorde ein del endringar i konstruksjonen. Det er usikkert kor stor del av konstruksjonen Hilmar gjorde, om det var nyteikning eller modifisering av Colin Archer sitt arbeid. RS «Bergen» kosta 9986,26 kroner. Ho vart finansiert ved at ti bergensarar gav 1000 kroner kvar. Skøyta vart for det meste stasjonert i Vesterålen og Lofoten.

RS «Bergen» forliste i ein orkan i januar 1907. Etter at ho hadde mist riggen natt til 23. januar vart ho kasta gjennom fleire grunnbrot. Ho enda på eit skjer utanfor Stave på Andøya. Mannskapet vart redda av fire menn som tok seg ut til havaristen i open båt under svært vanskelege forhold. Redningsmennene vart heidra med Medaljen for edel dåd for denne redningsbragda. Dei fekk òg gåver frå Redningsselskapet.

Vraket av RS «Bergen» vart kjøpt av to fangstmenn som ville setje henne i stand. Men før dei fekk gjort noko med henne vart ho totalvrak då ho vart kasta på land i ein ny storm. Den utvendige jarnkjølen vart liggande i fjøra til han var plassert på ein sokkel utanfor ungdomshuset på Stave, til minne om forliset og redninga. 

I dei tolv åra RS «Bergen» kryssa på fiskefelta redda ho 133 personar frå ein sikker daude. Ho redda 35 fartøy. 224 fartøy fekk assistanse. 

Mannskapet på RS «Bergen» vart heidra med Emile Robins belønning for kryssingssesongen 1905-1906.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002

Bakgrunnsstoff
--------------

* Meir om forliset ved vesteraalen.info
**Anna Wisborg Blix** (fødd 1985) er ein norsk biolog, journalist, politikar for Raudt og forfattar.

Blix har ein mastergrad i biologi frå Universitetet i Oslo og vann Masterstipendet 2012 hos Akademika forlag for ei masteroppgåve i økologi. Ho har fagansvar for «sau og geit» i Store norske leksikon. Ho jobba som politisk rådgjevar i Sabima frå 2013 til 2017, der ho jobba med kulturlandskap. I februar 2018 gav Manifest forlag ut den første boka hennar, *En hyllest til sauen. Fortellinga om det lille dyret som bygde landet*.

Ho vart vald inn som kommunestyrerepresentant for Raud Valallianse i Hammerfest i 2003, og har vore organisasjonssekretær og sentralstyremedlem i Raud Ungdom og førstesekretær for bystyregruppa til Raudt Oslo. Ved stortingsvalet 2009 var Blix førstekandidat for Raudt i Finnmark. Frå og med 2018 var ho politisk rådgjevar i stortingsekretariatet til Raudt.

Blix var redaktør for RadiOrakel frå 2006 til 2007. Ho dreiv i 2021 med forskningsformidling og har blant anna bidrege i radioprogrammet Ekko, og bidrege jamleg til spaltene «Forskningsfronten» i *Morgenbladet* og «Naturligvis» i *Klassekampen*.

Publikasjonar
-------------

* *En hyllest til sauen. Fortellinga om det lille dyret som bygde landet*, 2018, ISBN 9788283420524

Kjelder
-------

1. ↑  «Anna Blix er vinner av Masterstipendet 2012». Arkivert frå originalen 2. oktober 2013. Henta 27. september 2013.
2. ↑  Anna Blix - Bidragsytere
3. ↑  «Ny rådgiver i SABIMA» (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 17. april 2016.
4. ↑  «En hyllest til sauen. Fortellinga om det lille dyret som bygde landet» (på norsk). Arkivert frå originalen 9. januar 2018. Henta 8. januar 2018.
5. ↑  «Rødts nye stortingssekretariat» (på norsk bokmål). Henta 2. januar 2018.
6. ↑
7. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Anna Wisborg Blix» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Anna Odobescu** (fødd 3. desember 1991 i Dubăsari i Moldova), òg stava *Ana Odobescu*, er ei moldovsk songarinne. I 2019 vann ho den moldovske uttakinga til Eurovision Song Contest, *O melodie pentru Europa*, med låta «Stay». Ho skal dermed representera Moldova i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv.

Bakgrunn
--------

Odobescu vart fødd i byen Dubăsari i Transnistria, ein de facto sjølvstyrt region i austre Moldova. Ho har ei diplomgrad frå Academia de Muzică, Teatru și Arta Plastice i hovudstaden Chișinău.

Laurdag 2. mars 2019 vart ho nasjonalt kjend i Moldova, då ho deltok i den moldovske songtevlinga *O melodie pentru Europa*, med låta «Stay». Ho var favoritten til juryen, og nummer to blant tv-sjåarane, men enda opp som vinnar samanlagt. Med sigeren blei ho vald ut til å representera Moldova i Eurovision Song Contest i Tel Aviv i Israel i mai 2019.

Diskografi
----------

* 2019 – «Stay»

Referansar
----------

1. ↑  «video | Ana Odobescu a câștigat finala națională a Eurovision Song Contest 2019. Ascultă piesa care va reprezenta Moldova la Tel Aviv». *ZUGO* (på rumensk). 2. mars 2019. Henta 3. mars 2019.
2. 1 2  «Anna Odobescu sings Moldova's melody for Europe this year». *eurovision.tv*. Henta 3. mars 2019.
3. 1 2  «Eurovision 2019: Anna Odobescu will represent Moldova in Tel Aviv». *TRM* (på engelsk). Henta 3. mars 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Debi Doss** er ein amerikanske-fødd fotograf og songar. 

Ho var korvokalist for The Kinks i tre år i 1970-åra og song solovokal på «Video Killed the Radio Star», som vart ein stor hit. Doss var på turné med Hot Chocolate då songen gjekk til topps.

Debi vart med i jentebandet Love Force. I 1980-åra samarbeidde Doss mykje med låtskrivarane og produsentane Charlie Skarbek og Tim Smit. Som ei gruppe signerte trioen for CBS og gav ut singlar som The Rhythm Slaves, «Electricity» i 1981 og Dream Regime. 

Gjennom 1980- og 1990-åra fortsette Doss som studiomusikar for artistar som Chris De Burgh, Cilla Black, Twiggy, Samantha Fox, Mike Oldfield og Bill Wyman.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Debi Doss» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Debi Doss profile». Arkivert frå originalen 28. juni 2007. Henta 26. mars 2007. «Debi was on tour with Hot Chocolate in 1979 when the song went to No. 1 and Errol Brown gave Debi a bottle of champagne and the day off to whiz to London to perform on Top of the Pops with The Buggles.»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Debbie Flintoff-King**, fødd **Debra Lee Flintoff**, (fødd 20. april 1960) er ein australsk tidlegare friidrettsutøvar frå Melbourne som vart olympisk meister på 400 meter hekk i 1988 og vann VM-sølv i same øvinga i 1987.

Aktiv
-----

Debbie Flintoff var heilt suveren på langhekken under Samveldeleikene 1982 i Brisbane, med tida 55,89 sekundar var ho langt over sekundet før nummer to i løpet. Ho heldt ikkje same nivå då den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett fann stad i Helsinki sommaren 1983 og måtte sjå ein finaleplass gå fløyten. I 1984 enda ho på sjetteplassen i spesialøvinga under sommarleikane i Los Angeles. Flintoff forsvarte i 1986 samveldetittelen på langhekken, og var med tida 54,94 endå meir suveren i øvinga i Edinburgh enn ho var i Brisbane fire år tidlegare. I Edinburgh vart ho også samveldemeister i 400 m flatt med tida 51,29 sekundar.

Under verdsmeisterskapen 1987 i Roma tok Flintoff sølvmedaljen i 400 m hekk, over halvsekundet bakom den suverene vinnaren, Sabine Busch frå Aust-Tyskland. Den 28. september 1988 var det klart for OL-finale på 400 meter hekk fot kvinner i Seoul. Flintoff-King hadde imponert i semifinaleløpet og sett olympisk rekord med 54,00 sekundar, eitt fattig hundredels sekund framom sovjetiske Tatjana Ledovskaja. I finalen forbetra det to seg kraftig, Flintoff-King gjorde sitt livs løp og vann på tida 53,17 sekundar, og som i semifinalen viste ho Ledovskaja til andreplassen, slått med ein einaste hundredel av eit sekund.

Flintoff-King la opp i 1989.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsinki: Utslått i semifinalane (56,63 =nr 9)
* OL 1984 i Los Angeles: Nr 6 – 56,21
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 54,19, bakom Sabine Busch 53,62
* OL 1988 i Seoul: Gullmedalje – 53,17, framom Tatjana Ledovskaja (53,18)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mai 2018.*

* «Debbie Flintoff-King» (på engelsk). Olympedia. Henta 12. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Hus på ei øy i Debo-sjøen.
Satellittbilete av Debo-sjøen.
**Debo-sjøen** (*Lac Débo* på fransk) er ein innsjø i Maasina i Mali. Han blir danna når elva Niger fløymer over breiddene sine mellom april og august, og er sterkt redusert frå september til mars.

Storleik
--------

Når Debo-sjøen er på det største, ligg han kring 80 km frå Mopti oppover Niger og 240 km frå Timbuktu nedover Niger. Det er den største innsjøen i Mali.

Bruk
----

Innsjøen er størst i regntida, når elvane Bani og Niger har størst vassføring. Då driv fiskarar frå bozo-folket, som bur ved breidda av sjøen, eit intensivt fiske. I tørketida, medan sjøen er minst, lèt fulaniane krøterflokkane sine beite på dei store grasslettene som då er frie for vatn.

Økologi
-------

Sjøen er ein viktig kvilestad for trekkfulglar, og UNESCO har klassifisert han som ein RAMSAR-sone (*The Convention on Wetlands of International Importance, especially as Waterfowl Habitat*, *zone humide reconnue d’un intérêt international pour la migration des oiseaux d’eau*).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Koordinatar: 73°21′S 62°33′W﻿

**Hainesbreen** er ein isbre som er 7,5 km brei, og som flyt søraustover og inn i Meinardusbreen like aust for Mount Barkow, på austkysten av Palmer Land i Antarktis. Han vart oppdaga og fotografert frå lufta i desember 1940 av U.S. Antarctic Service. I løpet av 1947 vart breen fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, medan Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) kartla han frå bakken. Isbreen vart namngjeven frå FIDS etter William C. Haines, ein amerikansk meteorolog som deltok på Byrd-ekspedisjonane i 1928–30 og 1933–35, og som var med på å skrive dei meteorologiske rappoartane etter desse to ekspedisjonane.

Kjelder
-------

1. ↑  «Haines Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 23. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hainesbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°56′36.20″N 35°38′28.89″E﻿

**Jeitagrotta** (arabisk مغارة جعيتا) er eit system av to fråskilde, men samankopla karstgrotter med ei samla lengd på 9 km. Grottene ligg i Nahr al-Kalb-dalen ved Jeita, 18 km nord for den libanesisk hovudstaden Beirut. Sjølv om ho var busett i førhistorisk tid, vart ikkje den nedre grotta oppdaga på ny før i 1836 av presten William Thomson. Ho kan berre vitjast med båt sidan ei underjordisk elv renn gjennom ho. Vatnet i elva gjev friskt drikkevatn til meir enn éin million libanesarar.

I 1958 oppdaga libanesiske grotteforskarar dei øvre galleria, 60 meter over den nedre grotta. Her er det bygd ein tilkomsttunnell og ei rekkje gangvegar slik at turistar kan vitje grotta. Dei øvre galleria husar den største kjende stalaktitten i verda. Galleria består av ei rekkje kammer, der det største har ei høgd på 120 meter.

Utanom å vere eit libanesisk nasjonalsymbol og ein av dei mest vitja turistmåla i landet, speler Jejitagrotta ei viktig sosial, økonomisk og kulturell rolle, og er ein finalist i konkurransen om å verte eit av dei nye sju underverka i verda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jeita Grotto» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* 360 HD-panorama av Jeitagrotta Arkivert 2010-11-15 ved Wayback Machine.
* Jeitagrotta på Beautiful World

| * v
* d
* e
Flag of Lebanon Keserwan distrikt i Libanonfjella guvernement |
| --- |
| Administrasjonsstad: **Jounieh** |
| Byar og landsbyar | Adma**·** Ain Al Rihaneh**·** Aintoura**·** Ajaltoun**·** Ashqout**·** Azra**·** Ballouneh**·** Batha**·** Bkerké**·** Bzommar**·** Daraya**·** Daroun**·** Dlebta**·** Faitroun**·** Faraya**·** Ghazir**·** Ghebaleh**·** Ghineh**·** Ghosta**·** Hrajel**·** Jeita**·** Jouret Bedran**·** Jouret el Termos**·** Jwar El Hous**·** Kaslik**·** Kfardebian**·** Kleiat**·** Mayrouba**·** Rayfoun**·** Safra**·** Sehaileh**·** Tabarja**·** Yahchouch**·** Zouk Mikael**·** Zouk Mosbeh |  |
| Kjende landemerke | Harissa**·** Nahr al-Kalb**·** Jeitagrotta |
Det er føreslått at denne sida blir fletta med *Cantus firmus-messe*. (Sjå eventuelt diskusjon)

**Cantus firmus** (latin for *fast melodi*) er ei nemning som skriv seg frå musikken i mellomalderen. 

Cantus firmus utvikla seg frå Organum-stilen slik han oppstod innan Notre Dame-skolen. Her vart det vanleg at ein gregoriansk hymnetone vart sunge mot ein eller to motstemmer (organum duplum eller triplum). Den røysta som til vanleg song hovudstemma vart kalla tenor, og med tida vart dei andre stemmene (altus og discantus), nytta til utbroderingar kring hovudmelodien. Verdiane i hovudmelodien vart lengre og lengre, slik at tenor oftast song den same tona over mange taktar. Rundt denne tona vart det lagt ei mengd med forsiringar og raske løp. Særleg Perotin utvikla dette til meisterskap, med opp til tre stemmer sett opp mot grunnmelodien. 

Nemninga *cantus firmus* er først å finne om lag midt på 1300-talet, knytt til utviklinga av den isorytmiske motetten. Innanfor denne sjangeren vart det vanleg at *altus* og *discantus* fekk kvar sine eigne tekster som vart sunge som kommentarar til hovudmelodien. Tenor-melodien kom mindre og mindre fram, og vart mindre og mindre viktig. Nokre gonger vart det til at berre to stavingar var att av ei heil setning.

Frå om lag 1390, då den sykliske messa vart til, vart det vanleg å leggje ein cantus firmus inn i messeledda, som eit kompositorisk grunnlag for heile messa. Dette førte til at ein einskild melodi kom til å bera heile messa, om dei ulike messene fekk namn etter cantus firmus. Med tida kunne denne skifte frå å vera ein hymnetone til å vera ein vanleg folketone. Stundom vart cantus firmus og laga av komponisten sjølv, gjerne på grunnlag av eit namn, slik at messa stod fram som ein kommentar til ein einskild person. Josquin des Prez laga ein slik messe tileigna Ercole d`Este, hertugen av Ferrara (*Missa Hercules Dux Ferrara*). Namnet fekk ein særskild melodi på grunnlag av solmisasjon, noko som var svært vanleg på denne tida. 

I staden for å la cantus firmus liggje jamnt i ei stemme, kunne melodien stundom varierast på to eller tre, etter kanon-prinsippet. Andre gonger vart han løyst opp i gjennomført imitasjon. Det har vore hevda at dette var ei engelsk oppfinning. Stilen vart vanleg i sein flamsk skole, og Josquin kunne jamvel løyse opp cantus firmus heilt i gjennomført imitasjonsteknikk.

Cantus firmus vart òg sentral i utviklinga av vanleg firstemt koral. Songar av dette slaget heldt lenge fram med å leggje hovudmelodien i tenorstemma. Omslaget kom med komponisten Claude Goudimel, som la melodien øvst, i sopran. Dette har vore tradisjon sidan.

Den tradisjonelle cantus firmus-messa vart med tida avløyst av parodimessa, men komponistar heldt fram med å nytte prinsippet for cantus firmus langt opp i nyare tid. Johann Sebastian Bach tek prinsippet i bruk i brorparten av kantatane sine, og ikkje minst i opnings-satsen av Matteuspasjonen frå 1733. Mozart nyttar same prinsippet i opningssatsen av rekviemet sitt (cantus firmus over den gamle tyske magnificat-tona).

Kjelde
------

* Gads Musikhistorie, København.
Utsyn over Gorges du Tarn
**Tarn** (*tarnis* på latinsk tyder «rask» eller «innmurt») er ei 375 km lang elv sør i Frankrike (regionane Languedoc-Roussillon og Midi-Pyrénées) og ei av sideelvane til Garonne frå høgre. 

Tarn renn hovudsakleg vestover, og har utspring i ei høgd på 1 550 meter over havet ved Mont Lozère i Cevennane (del av Massif Central). Ho renn mellom anna gjennom ei djup og lang kløft kalla Gorges du Tarn til Moissac i Tarn-et-Garonne, der ho munnar ut i Garonne 4 km nedanfor sentrum av byen. 

Ho har eit tilsigsområde på om lag 12 000 km², og ei middelvassføring på om lag 140 m³ per sekund.

Sideelvar
---------

Dei største sideelvane til Tarn er Tarnon, Dourbie, Agout og Aveyron.

Department og byar
------------------

Tarn renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Lozère: Le Pont-de-Montvert
* Aveyron: Millau
* Tarn: Albi, Gaillac, Rabastens
* Haute-Garonne: Villemur-sur-Tarn
* Tarn-et-Garonne: Montauban, Moissac.

Viaduc de Millau, den høgaste brua i verda, langs motorvegen A75 kryssar Tarnkløfta nær Millau. Ho opna i desember 2004. 

Tarn er, i lag med Donau, kjend for å ha skapt nokre av dei største flaumane i Europa. Den mest vidkjende skjedde i mars 1930. Då steig Tarn med meir enn 17 meter over normalt vassnivå i Montauban på berre 24 timar, og fekk ei vassføring på 7 000 m³/s (middelvassføringa i Rhinen er 2 200 m³/s, i Nilen var middelvassføringa under den årlege flaumen 8 500 m³/s før Aswandemningen vart bygd og i Mississippielva 16 200 m³/s). Ein tredjedel av departementet Tarn-et-Garonne vart råka og om lag 300 menneske mista livet. Tusenvis av hus vart øydelagde, dei lågare distrikta i Montauban vart øydelagde, og nesten heile byen Moissac forsvann.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tarn River» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Elva Tarn**

* Turisme ved Tarn Arkivert 2008-06-23 ved Wayback Machine.
* Tarn på euroriviere.com Arkivert 2008-06-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Espen Granberg Johnsen** (fødd 17. oktober 1976 på Lillehammer) er ein norsk politikar som representerer Arbeidarpartiet. Han vart innvald på Stortinget frå Oppland i 2005. Ved stortingsvalet 2009 stod han på femteplass på lista til partiet og vart dermed vararepresentant i perioden 2009–13, noko han òg var i 2001–05.

Hausten 2011 vart han vald til ny ordførar i Lillehammer kommune, etter eit valsamarbeid mellom Arbeidarpartiet, Senterpartiet, Raudt og SV.

Johnsen er utdanna samfunnsvitar frå Høgskulen i Lillehammer. Han var medlem av Oppland fylkesting i periodane 1999-2000, 2001-2003 og 2003-2005. Espen Granberg Johnsen har vore medlem av generalforsamlinga i Sparebankstiftelsen DNB NOR. Han jobba som utviklingsstrateg i Øyer kommune frå 2009 til 2011.

Stortingskomitéar
-----------------

* 2005–2009 medlem i Familie- og kulturkomitéen
* 2005–2009 medlem i Valkomitéen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Espen Johnsen (politikar)» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Ein espresso framstår som ein mørk, konsentrert drikk med eit raud-brunt skumlag på toppen. Dei vert serverte i små porsjonar.
**Espresso** (av italiensk 'esprimere', «presse ut» eller «presse gjennom») er ein spesiell måte å bryggje kaffi på, som gjev ein veldig kraftig, smakfull drikk. Dette skjer ved at kaffien vert bryggja under trykk. Drikken vert servert i små porsjonar på om lag 3 cl, og vert laga ved å presse varmt vatn gjennom finmalen kaffi. Franskmannen Descroisilles fann opp espresso/mokka-kanna i 1802. Denne forma for kaffi hadde likevel størst gjennomslag i Italia, der italienaren Gaggia fann opp espressomaskina i 1946.

I Italia, der drikken kjem frå, er espresso den vanlegaste forma for kaffi, og den typen ein får servert dersom ein bestiller kaffi på ein bar eller resturant. Filter- og kokekaffien slik vi kjenner han er lite kjend i Italia. Espresso vert brukt som fundament for andre drikkar som inneheld kaffi, som t.d. caffè latte, cappuccino og cortado.

Variasjonar
-----------

* Lungo (lang): meir vatn (omtrent dobbelt så mykje) vert pressa gjennom kaffipulveret, noko som gjev ein svakare men bitrare smak, samt meir koffein.
* Ristretto (restriksjon): mindre vatn, meir konsentrert
* Doppio (dobbel): to espressoar i ein kopp.
* Corretto (korrigert): med ein eller anna form for brennevin.
* Americano (Amerikansk): blanda ut med varmt vatn.
* Caffe’ Macchiato (merka, markert): med ei matskei mjølkeskum.
* Cortado: blanda ut med med varm mjølk.

Sjå òg
------

* Barista
* Kaffibar
* Kafé

Bakgrunnsstoff
--------------

* How to make espresso : thedomesticbarista.com Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Coffee Geek
* TooMuchCoffee: The European Coffee and Espresso Resource
* How to make a homemade espresso machine Arkivert 2005-12-19 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Glottokronologi** er ein metode som blir nytta i historisk lingvistikk for å rekne ut kva tid to eller fleire språk skilde seg frå kvarandre. Metoden baserer seg på hypotesen om eit grunnleggjande ordtilfang i eit språk som endrar seg med ein konstant gjennomsnittleg snøggleik. Ein tek utgangspunkt i eit sams urspråk for språka ein vil samanlikne, og tel så kor mange ord som har blitt skifte ut i kvart språk. Ein reknar så med at dette gjev eit tilnærma tidspunkt for kva tid desse språka skilde lag. Både glottokronologien og den nærskylde leksikostatistikken blei opphavleg utvikla av den amerikanske lingvisten Morris Swadesh.

Den glottokronologiske metoden har blitt sterkt kritisert, og blei eigentleg falsifisert som vitskapleg teori av Bergsland & Vogt (1962). Metoden byggjer som nemnt på ein føresetnad om at det grunnleggjande ordtilfanget i endrar seg med ein konstant gjennomsnittleg snøggleik, og kan karakteriserast som ein mislykka freistnad på å skape eit språkvitskapleg motsvar til radiokarbondateringa i arkeologien.

Bibliografi
-----------

* Bergsland, Knut & Hans Vogt 1962. On the validity of glottochronology. *Current Anthropology*, 3: 115-153.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Diskusjon og statistikkar
Koordinatar: 74°52′S 71°30′W﻿

**Sky-Hi Nunataks** er ei gruppe nunatak, 8 nautiske mil (15 km) lang, 11 nautiske mil (20 km) aust for Grossman Nunataks og nordaust for Merrick Mountains i Palmer Land som strekkjer seg frå Doppler Nunatak i vest til Arnoldy Nunatak i aust og omfattar Mount Mende, Mount Lanzerotti, Mount Carrara og Mount Cahill. Nunatakane vart oppdaga og fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE), 1947-48. Namnet kjem frå prosjektet til US Antarctic Research Program (USARP) kalla Sky-Hi, der Camp Sky-Hi (seinare endra namn til Eights-stasjonen) vart sett opp i Ellsworth Land i november 1961. Nunatakane vart kartlagde i detalj av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfotografi tekne av U.S. Navy i 1965-67 og Landsat-bilete tekne i 1973-74.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Sky-Hi Nunataks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 74°51′S 071°34′W﻿

**Sky Blu** er ein stasjon for British Antarctic Survey (BAS) sør i Palmer Land i Antarktis. Han ligg i eit område med stålis (særs hard og tett is utan luftbobler). Den harde isen gjer at det er mogeleg for fly med hjul (i motsetnad til ski eller meiar) å lande i området. 

Anlegget vert nytta til å lagre drivstofftønner og anna feltutstyr for vidare transport med Twin Otter-fly. Leiren er har eit mannskap på minst to, men vanlegvis tre folk, inkludert ein mekanikar. Besetninga et og søv i Melon-hytta, men det er og ein garasje og andre telt.

Historie
--------

Han vart først funnen av BAS i 1993-94 og vart raskt eit viktig ledd i operasjoane lenger sør for BAS. Dette kjem hovudsakleg av at rullebanen av stålis gjer at fly med landingshjul kan lande her. BAS kan derfor fly Dash-7-flyet sitt frå Rothera-stasjonen direkte til Sky Blu. Dash-flyet kan føre mykje meir last enn Twin Otter-flyta som BAS tidlegare nytta.

Sky Blu vart fullt operativ i feltsesongen 1997-98, og har sidan vore mykje i bruk av BAS. Den gamle feltleiren ved Sky-Hi Nunataks vart kort tid etter nedlagt og vêrstasjon der vart til slutt fjerna i november 2004.

Skildring
---------

Stålisbanen vert preparert av besetninga i leiren ved hjelp av snøplogar og blesarar (som kunne fraktast med Dash 7-flyet. Når vinden er gunstig og tilhøva gode er rullebanen 1,2 km lang og 50 meter brei. Operasjonane vert ofte hindre av lettare vind som fører til at ein få knedjupe snøfonner på rullebanen slik at kontraste forsvinn. Rullebanen er merka med flagg og fargerike søppelposar.

Sjå òg
------

* Antarktiske feltleirar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sky Blu» frå Wikipedia på engelsk, den 9. mars 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* BAS Sky Blu Web Page Arkivert 2014-03-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sky Tower** er eit tårn som står i det sentrale forretningsområdet i Auckland på New Zealand. Det er 328 meter høgt frå bakken til toppen av masta, noko som gjer tårnet til den høgaste frittståande konstruksjonen på den sørlege halvkula. Fundamentet til tårnet går meir enn 15 meter ned i grunnen. Det er det 12. høgaste tårnet på lista til World Federation of Great Towers. Landemerket er ein del av *SKYCITY Auckland casino complex*, som er eigd og drive av SKYCITY Entertainment Group.

Bruksområde
-----------

Den øvre delen av tårnet består av to roterande restaurantar og ulike observasjonsplattformer. I tillegg til å innehalda opplevingssenter, serveringsstader og utsiktsplattformer er tårnet òg brukt til telekommunikasjon og kringasting av radio og fjernsyn. Der er meir enn 600 000 tilreisande til tårnet kvart år.

Frå tårnet kan ein også gjera linekontrollerte basehopp frå ei observasjonsplattform 192 meter over gata. SkyJump

Konstruksjon
------------

Sky Tower sett frå gata.
Tårnet vart opna 31. mars 1997 etter ei byggetid på to og eit halvt år — eit halvt år tidlegare enn planlagt. Til bygginga gjekk det med 15 000 m2 betong, 2 000 tonn forskalingsstål og 660 tonn bygningsstål, inkludert 170 tonn i masta. Hovudkonstruksjonen er eit forsterka betongskaft med ein diameter på 12 meter. Skaftet vert støtta opp av åtte forsterka «betongføter» ved basis. Dei øvre golva er laga av komposittmaterial, stål og betong.

Styrke
------

Sky Tower er bygd til å tola vindstyrkar over 210 km/t, noko ein reknar med ikkje skal skje oftare enn ein gong kvart tusenår. Ved slike vindstyrkar vil tårnet svaia om lag ein meter ved toppen av betongskaftet. Det er rekna ut at eit jordskjelv med episenter 40 kilometer unna tårnet, og som måler 7,0 på Richters skala, skal ikkje kunna skada det. Likeeins skal tårnet bli ståande om det vert utsett for eit skjelv med styrke 8,0 på Richters skala og med eit episenter berre 20 km unna. Slike skjelv reknar ein heller ikkje med skal inntreffa oftare enn kvart 1000. år.

Kjelder
-------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 8. april 2005, henta 21. mai 2006
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 6. januar 2009, henta 21. mai 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sky Tower si offisielle heimeside
* Tekniske data til Sky Tower

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SkyscraperCenter

 |
**Mihaela Melinte** (fødd 27. mars 1975) er ein rumensk tidlegare sleggjekastar frå Bacău. Ho tok gullmedaljen i øvinga ved europameisterskapen 1998 og verdsmeisterskapen 1999. Melinte sette tre verdsrekordar i sleggjekast, den siste på 76,07 meter frå 1999 gjaldt i seks år. Straks føre Sommar-OL 2000 i Sydney testa ho positivt på nandrolon og vart utestengd i to år.

Aktiv
-----

Sommaren 1997 vann Melinte sleggjetevlinga både under ungdoms-EM i Turku og universiaden i Catania, med vinnarkast på høvesvis 70,26 m og 69,84 m. Året etter vart ho europameister i Budapest. Gjennom 1999-sesongen forbetra Melinte verdsrekorden i sleggjekast tre gongar, sist til 76,07 meter i tyske Rüdlingen den 29. august 1999. Etter å ha forsvart studentmeister-tittelen i Palma de Mallorca i juli månad med eit bestekast på 74,26 m, vart ho 24. august verdsmeister med 75,20 meter. Fem dagar etter ho tok VM-gullet sette ho altså verdsrekorden, ein rekord som var sletta av russiske Tatjana Lysenko knapt seks år seinare.

### Doping

Ved stemnet Notturna di Milano i 2000 vart Melinte avslørt for å ha brukt det anabole steroidet nandrolon. Då det rumenske friidrettsforbundet ikkje vart informert om dopingfunnet og utestenginga, møtte Melinte opp på olympiastadion i Sydney, for så å verte bortvist frå arenaen.

Melinte gjorde comeback i sleggjeringen i 2003. Ho kvalifiserte seg til VM-finalane i 2003 og 2005, men makta ikkje å melde seg på i medaljestriden. Etter utstenginga i 2000 kasta ho aldri 72 meter i sleggje. 

Tolv gongar vart Melinte kåra til rumensk meister i sleggjekasting.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 71,17 m, framom Olga Kuzenkova 69,28 m
* VM 1999 i Sevilla: Gullmedalje – 75,20 m, framom Olga Kuzenkova (72,56 m)
* VM 2003 i Paris: Nr 6 – 68,69 m
* VM 2005 i Helsinki: Nr 11 – 64,31 m
* EM 2006 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (63,96 m =nr 20)
* VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (62,40 m =nr 33)

Kjelder
-------


* (en) Mihaela Melinte – Profil på nettsida til IAAF

* *Denne artikkelen bygger på «Mihaela Melinte» frå Wikipedia på tysk, den 16. oktober 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «Mihaela Melinte» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2016.*



| * v
* d
* e
Verdsmeistrar i sleggekast, kvinner |
| --- |
| 1999: Mihaela Melinte | 2001: Yipsi Moreno | 2003: Yipsi Moreno | 2005: Olga Kuzenkova | 2007: Betty Heidler | 2009: Anita Włodarczyk |
2011: Tatjana Lysenko | 2013: Anita Włodarczyk | 2015: Anita Włodarczyk | 2017: Anita Włodarczyk | 2019: DeAnna Price | 2022: Brooke Andersen |

| * v
* d
* e
Europameistrar i sleggekast, kvinner |
| --- |
| 1998: Mihaela Melinte | 2002: Olga Kuzenkova | 2006: Tatjana Lysenko | 2010: Betty Heidler | 2012: Anita Włodarczyk | 2014: Anita Włodarczyk | 2016: Anita Włodarczyk | 2018: Anita Włodarczyk | 2022: Bianca Ghelber |
**Mika Kristian Myllylä** (12. september 1969–5. juli 2011) var ein finsk langrennsløpar fødd i Haapajärvi i Finland, men oppvaksen i Trollhättan i Sverige.

Biografi
--------

Mika Myllylä gjorde det sterkt som skiløpar på nittitalet. Under Vinter-OL 1994 på Lillehammer tok han eitt sølv og to bronse. Han tok gull under Ski-VM 1997 i Trondheim, og under Vinter-OL 1998 i Nagano tok han gull på 3-mila i tillegg til to bronsemedaljar. Under ski-VM 1999 i Austerrike vart han den store vinnaren med tre individuelle gullmedaljar.

Ski-VM 2001 i Lahti vart den store nedturen for Myllylä, då han og fire andre finske løparar testa positivt for doping. Dei hadde brukt stoffet hemohes, vart fråtekne den nyvunne gullmedaljen i stafett og vart utestengde frå skisporten i to år i ettertid.

Myllylä vende aldri tilbake til skisporten på same nivå. Han deltok i nokre skitevlingar i Finland, men la skia på hylla i 2005. Det vart snart kjent at Myllylä sleit med alkoholproblem.

I 2011 vart Myllylä funnen død i bustaden sin i Kokkola i Vest-Finland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Mika Myllylä» frå Wikipedia på svensk, den 11. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Mika Myllylä – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Mika Myllylä» (på engelsk). olympedia.org. Henta 26. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Miguel Serveto**, òg skrive **Michael Servet**, **Michel Servet** og **Michael Servetus**, (29. september 1511–27. oktober 1553) var ein spansk naturvitskapsmann, lege og religiøs tenkjar under reformasjonen. Han vart anerkjend for sine vitskapelege studium, men han vart utsett for negative reaksjonar både frå katolikkane og reformatorane for sitt teologiske syn. Han vart til slutt avretta i Sveits.

Miguel Serverto var truleg fødd i Villanueva de Sijena. Han oppheldt seg i Toulouse og studerte jus som tenåring. I 1530 var han til stades under kroninga av Karl V av det tysk-romerske riket, og det førte til at han byrja å kritisere den overdådige prakta til kyrkja. Han reiste mykje rundt i Europa og tok ulike typar utdanning. Det vert sagt at han og Jean Calvin møtte kvarandre som unge og at dei kom dårleg ut av det med kvarandre. I bøkene sine, *De Trinitatis erroribus libri vii* og *Dialogorum de Trinitate libri ii* gav han tilkjenne det teologiske synet sitt der han mellom anna gjorde seg til talsmann for antitrinitarisme. 

Han forska òg på menneskekroppen og naturvitskap. Han interesserte seg òg for astrologi, som var ganske utbreidd på den tida. Han utgav ei rekkje skrifter om desse emna. Ein av dei tinga han skreiv om, var blodomløpet. 

Han arbeidde ei tid for erkebiskopen i Vienne og lét som han var ein trufast katolikk. Han opererte også ofte under pseudonymet Michel frå Villanueva. På eit tidspunkt brevveksla han og Calvin, men Calvin byrja ganske raskt å kritisere han sterkt.

Til slutt kom Serveto til Géneve, der han vart attkjend og teken til fange, skulda for vranglære. Calvin spela ei viktig rolle i rettargangen. Calvin skal ha ynskt at han skulle verte avretta med halshogging. Til slutt vart han likevel brend på bålet medan Calvin var til stades. Denne saka gjorde at kritikken mot Calvin og reformatorane i Sveits auka. 

Læra til Serveto hadde innverknad på Lelio Sozzini og Fausto Sozzini og fleire reformatorar i Transsylvania.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Miguel Ángel López Nicolás** (fødd 3. juli 1988) er ein spansk kappgjengar frå Murcia som vart europameister 2014 og verdsmeister 2015 på 20 kilometer.

Aktiv
-----

López vart femtemann på 20 km under Sommar-OL 2012 i London, der han sette personleg rekord med 1.19.49, 24 sekundar unna bronseplassen. Året etter fekk López bronsemedaljen på distansen ved VM i Moskva, 23 sekundar etter vinnaren Aleksandr Ivanov, ein kar som på si side i 2019 fekk annullert sigeren. I europameisterskapen 2014 vann López 20 km så å seie på målstreken, eitt sekund føre Ivanov og to sekundar framom Denis Strelkov frå Russland og Ruslan Dmitrenko frå Ukraina, sistnemnde hamna då utanfor sigerspallen. Under Friidretts-VM 2015 i Beijing gjekk López sitt livs snøggaste 20 km. Han fekk notert 1.19,14 i sluttid og vann han gullmedaljen med 15 sekundar til gode på arrangørlandets Wang Zhen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2010 i Barcelona: Nr 13 på 20 km – 1.24.28
* VM 2011 i Daegu: Nr 17 på 20 km – 1.23.41
* OL 2012 i London: Nr 5 på 20 km – 1.19.49
* VM 2013 i Moskva: Bronsemedalje på 20 km – 1.21.21
* EM 2014 i Zürich: Gullmedalje på 20 km – 1.19.44, framom Aleksandr Ivanov (1.19.45)
* VM 2015 i Beijing: Gullmedalje på 20 km – 1.19.14, framom Wang Zhen (1.19.29)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 11 på 20 km – 1.20.58, braut 50 km
* VM 2017 i London: Nr 10 på 20 km – 1.19.57
* EM 2018 i Berlin: Nr 6 på 20 km – 1.21.27

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Miguel Ángel López (racewalker)» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juni 2019.*

* «Miguel Ángel López» (på engelsk). Olympedia. Henta 10. mars 2023.
**Anneli Ott** (fødd 2. mai 1976 i Tartu i Estland) er ein estisk politikar som representerer Det estiske senterpartiet.

Ott har vore kommunepolitikar i heimbyen Võru, der ho har vore både borgarmeister/ordførar og byrådsleiar, fyrst som sosialdemokrat. Ho melde seg inn i Det estiske senterpartiet i 2011.

I 2015 vart Ott vald inn i den estiske riksdagen. I november 2020 vart ho minister for offentleg forvalting ved ein rokade i den andre regjeringa til Jüri Ratas. Regjeringa gjekk av i januar 2021. Deretter vart Ott utnemnd til kulturminister i regjeringa til Kaja Kallas. Ott vart kritisert for ikkje å ha vaksinert seg mot koronaviruset, noko som gjekk ut over hennar embetsførsel som kulturminister. Ott meinte at smittevernsstrategien til regjeringa under koronapandemien var unødig inngripande og gjekk av som kulturminister i november 2021, etter å ha teke sin fyrste vaksinedose.

Ott er utdanna grunnskulelærar med idrettsfag som hovudfag.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Anneli Ott | Eesti Vabariigi Valitsus». *www.valitsus.ee*. 26. januar 2021. Henta 28. februar 2021. «Anneli Ott is the Minister of Culture of the Republic of Estonia from 26 January 2021. She is a member of the Estonian Centre Party.»
2. 1 2 3  «Minister of Culture Anneli Ott». *Ministry of Culture* (på engelsk). 26. januar 2021. Henta 28. februar 2021. [*daud lenkje*]
3. ↑  Tammik, Ott (2. november 2021). «Estonian Minister Quits Over Criticism of Unvaccinated Status» (på engelsk). Bloomberg. Henta 10. april 2022.
4. ↑  «Anneli Ott resigns as culture minister» (på engelsk). ERR. 2. november 2021. Henta 10. april 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Anneli Ott» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mars 2023.*

 Commons har multimedium som gjeld: **Anneli Ott**