recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Elverumsfullmakta** var ei fullmakt regjeringa fekk frå Stortinget på Elverum 9. april 1940 til å «ivareta rikets anliggender» så lenge Stortinget på grunn av krigen ikkje kunne samlast.

Etter overfallet på Noreg ynskte regjeringa Nygaardsvold å gå av, men stortingspresident Hambro fekk til ei ordning slik at regjeringa vart utvida med tre konsultative statsrådar frå dei borgarlege partia, og det vart protokollert at regjeringa hadde denne styringsfullmakta til «presidentskapet i overensstemmelse med regjeringen innkaller Stortinget til møte igjen».

Det har stått strid om denne fullmakta. Det vart ikkje votert formelt, stortingspresidenten refererte fullmakta noko ulikt ved to høve, og ho vart ikkje ført til protokolls før regjeringa kom til London. Statsrettslege vurderingar i ettertid har likevel konkludert med at regjeringa både ut frå grunnlova og ut frå den kritiske situasjonen hadde ei slik fullmakt, og at den fullmakta låg der anten Stortinget voterte eller ikkje.

Bakgrunnen for avtala var dei ventande forhandlingane med Tyskland, det var neppe nokon som såg for seg at dette skulle bli ei generalfullmakt for ei regjering i eksil. Fullmakta danna likevel eit viktig grunnlag for styret og lovgjevinga til regjeringa i krigsåra.

Kjelder
-------

* Magne Skodvin: *Norsk historie 1939-1945* Det Norske Samlaget 1991 ISBN 82-521-3491-2
* Berge Furre:  *Norsk historie 1914-2000* Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5549-9
**Kontrafagott** er det djupaste instrumentet i treblåsefamilien. Instrumentet er fyrst og fremst brukt i store symfoniorkester, og har ein svært avgrensa sololitteratur. Eit eksempel på kontrafagotten som solo-instrument i symfoniorkesteret finst i Maurice Ravels *Gåsemor* (*Ma mere l'oye*). Han har òg framståande parti i bl.a. Ravels Klaverkonsert for venstre hand, og i operaene *Salome* av Richard Strauss og «Wozzeck» av Alban Berg. Kontrafagotten kling éin oktav under den vanlege fagotten (Sub-kontra Bb/A - c1), og har ein djup, litt celloaktig klang.

Historie
--------

Kontrafagott produsert i Wien i første halvdel av 1800 -tallet
Dei eldste kontrafagottane stammar frå midten av 1700-talet. Joseph Haydn var den fyrste viktige komponisten som skreiv eigne stemmar for kontrafagott, f.eks. i *Skapinga*. Seinare har komponistar som Ludwig van Beethoven, Johannes Brahms, Claude Debussy, Maurice Ravel, Igor Stravinskij og Dmitrij Sjostakovitsj brukt kontrafagotten mykje i orkestermusikken. På den andre sida har andre store komponistar som f.eks. Wolfgang Amadeus Mozart, Peter Tsjaikovskij og Jean Sibelius ikkje brukt instrumentet i det heile tatt.

Instrumentet har som andre treblåseinstrument gjennomgått ein kontinuerleg utvikling i både klang, intonasjon og tekniske moglegheiter. Først dei siste tiåra på 1900-talet oppstod ein viss sololitteratur for instrumentet. Susan Nigro har spelt inn fleire soloplater på kontrafagott, og i 2006 uroppførte Lewis Lipnick ein kontrafagottkonsert av Kalevi Aho med Bergen Filharmoniske Orkester. Ein komponist som har gitt tydelege bidrag til kontrafagottlitteraturen er norske Terje Bjørn Lerstad.

Materiale
---------

Kontrafagottar blir laga av lønnetre. Det har opp gjennom historia vore gjort eksperiment med andre tresortar, alt frå pappmasjé til messing. I Frankrike blei kontrabass-sarrusofoner i ein periode brukt i staden for kontrafagott i orkesteret, derfor er ein del av dei stemmene som i dag blir spelt på kontrafagott, f.eks. i verk av Debussy, eigentleg skrivne for kontrabass-sarrusofon. Kontrafagott er eit dyrt instrument, og dei fleste er eigd av profesjonelle orkester og musikkhøgskular og konservatorium. Det er ikkje vanleg å ha kontrafagott i korps og amatørorkester, sjølv om det finst unntak.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Kontrafagott» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* contrabassoon.org Arkivert 2011-07-25 ved Wayback Machine. - Ressursar for kontrafagott

| * v
* d
* e
Instrumenta i symfoniorkesteret |
| --- |
| Strengeinstrument: | Fiolin • Bratsj • Cello • Kontrabass • Harpe |
| Treblåseinstrument: | Fløyte • Pikkolofløyte • Klarinett • Bassklarinett • Obo • Engelsk horn • Fagott • Kontrafagott |
| Messinginstrument: | Valthorn • Trompet • Trombone • Tuba |
| Perkusjon: | Pauke • Trommer • Triangel • Cymbal |
Koordinatar: 58°11′17.088″N 8°17′47.328″E﻿

**Blindleia** er den indre leia langs kysten av i Lillesand kommune i Agder.

Opphavet til namnet er ikkje kjend. Blindleia strekkjer seg om lag 2 mil innaskjers, godt verna mot havet av øyar, holmar og skjer.

Det er ikkje objektivt definert kor Blindleia sluttar og startar, men dei fleste kjelder gjev at ho går frå området rundt innseglinga til Lillesand (Skallefjorden) i aust til Ulvøysund i vest. Den austlegaste av dei større øyane langs Blindleia er Skauerøya som ligg rett utanfor Lillesand. Mesteparten av øya er i dag friareal etter at den einaste garden på øya vart overteke av kommunen og staten i fellesskap i 1965. Utanom huset på garden, som i dag vert nytta som leirstad, er berre tre av dei gamle buplassane på øya bevart.

Seglar ein vestover frå Skauerøya kjem ein til Asperøya der det ligg eit herskapshus. Vidare vestover ligg Justøya, den største øya i området. Justøya har brusamband til fastlandet med bru over Sundet og har ein del innbyggjarar. 

Sentralt langs Blindleia ligg Åkerøya der det er godt bevart kulturlandskap. Åkerøya er den einaste øya i Lillesand kommune utan brusamband der det framleis er buplikt. Det er kring 30 fastbuande på øya.

I den vestre delen av Blindleia ligg Ramsøya og Ibe, to vakre øyar langt ut mot havet der ein finn ei rekkje godt bevarte sørlandshus.

Langs Blindleia ligg dei gamle uthamnene Humlesund (rett utanfor Lillesand), Brekkestø (vest på Justøya), Stranda på Åkerøya, Gamle Hellesund og lengst vest Ulvøysund. Uthamnene var tidlagare båtbaserte handelssentra som òg tente som overvintringshamner for seglskip i internasjonal fart.

I dag vert dei aller fleste gamle buplassane langs Blindleia nytta som feriestader. Dei fleste eigarane har lagt stor vekt på å halde dei gamle plassane sitt opphavlege preg. 

Røynevardsfjorden og Bliksfjorden er delar av Blindleia.

Kjelder
-------


* *Delar av denne artikkelen bygger på «Blindleia» frå Wikipedia på bokmål, den 24. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Teksthandsmingsprogrammet KWord, ein del av kontorpakka KOffice.
Ein kontorpakke er ei samling av programvare som er meint for å handsama informasjon. Programvara i ei slik pakke kan også skaffast og brukast kvar for seg, men applikasjonane er skreddarsydd til fungere med kvarandre og dele på data seg imellom. Kontorpakker vert like gjerne nytta i heimen, som hjå et kontor.

Programvare som ofte finst i ei kontorpakke er teksthandsamingsprogram, rekneark, databaseverktøy samt presentasjonsprogramvare, men kan og inkludera e-post og kalenderverktøy, bilethandsaming og anna programvare. Den mest vanlege kontorpakka er er Microsoft Office. Andre kommersielle kontorpakker er Microsoft Works, WordPerfect Office, SSuite Office, Lotus SmartSuite/Lotus Symphony, i tillegg til AppleWorks/iWork for operativsystemet Macintosh. OpenOffice er ei populær kontorpakke basert på open kjeldekode. Kontorpakka kan lastast ned gratis til ei rekkje
operativsystem, inkludert Windows. Andre kontorpakker basert på fri programvare, er KOffice og GNOME Office.

Nynorsk programvare
-------------------

Microsoft har vore særs skeptisk til å omsetje Office-pakken til nynorsk [*treng kjelde*], sjølv etter at elevar i heile landet demonstrerte for å få skuleprogramvaren på nynorsk. Etter ei stund gav dei seg, og skal ha omsett dei fleste programma i Office-pakka til nynorsk. Nynorskversjonen heiter *Microsoft Office 2003 Edition Nynorsk Interface Pack*, og er ei fil ein kan lasta ned og installera.

OpenOffice er open programvare, og difor tilgjengeleg for offentleg omsetjing. I tillegg til at fleire frivillige har bidrege med å omsetje programpakken til nynorsk, har òg fleire norske kommunar og fylkeskommunar gått inn i eit samarbeid med m.a. SkuleLinux for å sikre ei god omsetjing av OpenOffice til nynorsk [*treng kjelde*].
| Jihlava |
| --- |
| Sentrum av JihlavaSentrum av Jihlava Sentrum av Jihlava |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Jihlava | Byvåpenet til Jihlava |
| **Flagget til Jihlava** | **Byvåpenet til Jihlava** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Kraj | Tsjekkia  Vysočina |
| Først nemnd i | 1233 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  78,85 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 50 676   643/km² |
| Koordinatar | 49°24′″N 15°35′″E﻿Koordinatar: 49°24′″N 15°35′″E﻿ |
| Høgd over havet | 525 m |
| Diverse anna |
| Postnummer | 586 01 |
| **Nettstad:** www.jihlava.cz |
| Plassering |
| 

Jihlava is located in Tsjekkia

 |

**Jihlava** (tysk *Iglau*) er ein by i Tsjekkia, som ligg midt i regionen Vysočina ved elva Jihlava (tysk *Igel*). Her låg den gamle grensa mellom Mähren og Böhmen, og byen er av dei eldste gruvebyane i Tsjekkia, om lag 50 år eldre enn Kutná Hora.

Av dei viktigaste byggverka i byen finn ein dei tidlege gotiske kyrkjene St. Jakob, Den vesle munkekyrkja av Vår Frue og den dominikanske kyrkja av Den heilage krossen, barokkyrkja St. Ignatius av Loyola, rådhuset og fleire offentlege bygg i gotisk og renessansestil. Det finst òg ein jødisk gravplass med mange usedvanlege monument, som gravsteinen til foreldra til Gustav Mahler.

Ein gammal slavisk busetnad ved vadestaden over elva (først nemnd i 1233) vart flytta til ein nærliggande ås der gruvebyen vart grunnlagd (om lag 1240) av kong Václav I i mellomalderen. Han var stort sett busett av tyskarar frå nord i Bayern og øvre Sachsen. Gruvene frå mellomalderen med gruvebusetnader rundt låg utanfor bymurane. I følgje ei segn skal det ha vore sølvgruver i drift her så tidleg som 799, men det finst ingen historiske bevis for dette. 

Under hussittarkrigane var Jihlava ein katolsk by og klarte å stå imot ei rekkje omleiringar. Seinare, den 5. juli 1436 vart det gjort ein avtale med hussittane der keisar Sigismund anerkjende kongen av Böhmen. Ei utskjering i marmor nær byen markerer staden der Ferdinand I i 1527 svor truskap til den bømiske statane.

Under trettiårskrigen vart Jihlava erobra to gonger av svenskane. I 1742 vart han underlagd Kongedømet Preussen under den austerrikske arvefølgjekrigen, og i desember 1805 vart bayarane under Wrede slått nær byen. I 1860 var byen barndomsheim for den bøhmsk-austerrikske komponisten Gustav Mahler.

Før 1945 var Jihlava senter for den nest største tysktalande enklaven i Tsjekkoslovakia (etter Schönhengst/Hřebečsko). Etter den andre verdskrigen var over vart dei tyske innbyggjarane i byen anten drepne eller fordrivne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jihlava» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* Jihlava internasjonale dokumentarfilmfestival

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Vaniljefrukter
**Vanilje** (frå fransk, opphavleg frå eit spansk diminutiv av *vaina*, 'belg') er ein lukt- og smaksetjar som kjem frå frukta til vaniljeorkidear, særleg frå arten *Vanilla planifolia*. Vanilje blir ofte brukt i dessertar, som crème brûlée, vaniljepudding, vaniljeis eller til vaniljesaus. Stoffet kan også brukast til parfyme og aromaterapi.

Grøne vaniljefrukter.
Vaniljeslekta omfattar rundt 50 artar. Tre av dei som stammar frå Meso-Amerika kan brukast til å produsera vanilje. Den vanlegaste er *Vanilla planifolia*, men også *Vanilla pompona* og *Vanilla tahitiensis* kan brukast. Fruktene er lange, smale kapslar kjende som vaniljestenger. Desse blir tørka og preparert på ulike måtar. Sjølv om Mexico er opphavslandet for vaniljeplantane, er det i dag Madagaskar som er den største vaniljeprodusenten i verda.

Vanilje er det nest dyraste krydderet i verda, etter safran. Dette kjem av at vaniljedyrking er svært arbeidskrevjande. Trass i kostnaden er vanilje etterspurd for smaken si skuld. 
Ofte bruker ein syntetisk framstilt vanillin som ei erstatning for dei mange stoffa som kjem frå ekte vanilje.

Galleri
-------

* Vaniljebelgar under tørking.Vaniljebelgar under tørking.
* Sortering av vanilje i Sambava på Madagaskar.Sortering av vanilje i Sambava på Madagaskar.
* Blomen til vaniljeplanten Vanilla planifolia.Blomen til vaniljeplanten *Vanilla planifolia*.
* Vanilla pompona*Vanilla pompona*
* Vanilla tahitensis*Vanilla tahitensis*

Kjelder
-------

1. ↑  «vanilje» i Nynorskordboka.
2. 1 2  «Vanilje» (15. februar 2009) i *Store norske leksikon*, snl.no.
3. ↑  Le Cordon Bleu (2009). *Le Cordon Bleu Cuisine Foundations*. Cengage learning. s. 213. ISBN 978-1-4354-8137-4.
4. 1 2  Parthasarathy, V. A.; Chempakam, Bhageerathy; Zachariah, T. John (2008). *Chemistry of Spices*. CABI. s. 2. ISBN 978-1-84593-405-7.
5. ↑  Rosengarten, Frederic (1973). *The Book of Spices*. Pyramid Books. ISBN 978-0-515-03220-8.

* *Denne artikkelen bygger på «Vanilla» frå Wikipedia på engelsk, den 4. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vanilje**

* History, Classification and Lifecycle of Vanilla planifolia Arkivert 2012-02-25 ved Wayback Machine. (engelsk)
* Electronic Plant Information Centre Arkivert 2007-10-26 ved Wayback Machine. ved Royal Botanic Gardens, Kew (engelsk)
* *Spices* ved UCLA History & Special Collections (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BBC Things
* NDL

 |
Viktigaste hendingar i  
kambriumsjå • diskuter • endre-545 —–-540 —–-535 —–-530 —–-525 —–-520 —–-515 —–-510 —–-505 —–-500 —–-495 —–-490 —–   **Ediacara** Nemakit-  
DaldyniumTommotiumAtdabaniumBotomiumToyoniumMellom-  
kambriumFurongium**Ordovicium**  ←Orsten-faunaen←Burgess-skifer←Sirius Passet-fauna ←Chengjiumg-faunaen←Første trilobittar←Første sporfossil av leddyr**K  
a  
m  
b  
r  
i  
u  
m**←og pigghudingar Neoproterozoikum
(Siste æra i prekambrium)  
 Paleozoikum
(Første æra i fanerozoikum)  
Ein tilnærma tidsskala for dei viktigaste hendingane i kambrium.  
Den kambriske eksplosjonen fann stad i nedre kambrium, men kor lenge han varte er ukjend.  
Skala: millionar av år sidan.
**Tidleg kambrium** eller **nedre kambrium** (òg kalla *caerfai*, *waucobium* eller *georgium*) er den første av tre geologiske epokar i kambrium. Han varte i perioden som starta for 542 ± 0,3 millionar år sidan og varte til 513 ± 2 millionar år sidan. Den kambriske eksplosjonen der særs mange fleircella organismar starta å dukke opp skjedde under tidleg kambrium. Tidleg kambrium er vidare delt inn i to aldrar som ikkje har fått namn av ICS. 

Tidleg kambrium var ei tid med ekstrem endringar både for livet på jorda (som den kambriske eksplosjonen) og i det geologiske landskapet (som oppdelinga av superkontinentet Pannotia). mange enkle spor etter markar byrja å verte vanlege i tidleg kambrium og sein i ediacara, perioden før, men dei vart raskt etterfølgd av små primitive skaldyr kalla småskaldyrsfaunaen som blømde i slitten av edicara og i byrjinga av tidleg kambrium. Småskaldyrfaunaen vart etter kvart erstatta av den meir komplekse tommotiske faunaen. Ein kjenner ikkje så godt forholdet mellom den faunaen og den moderne faunaen, men han døydde fort ut og vart erstatta av den meir moderne faunaen som følgde den kambriske eksplosjonen. Med den kambriske eksplosjonen dukka dei fleste moderne dyrerekkjer opp, i tillegg til mange som døydde ut. 

Superkontinentet Pannotia delte seg opp tidleg kambrium for rundt 540 millionar år sidan og vart til dei mindre kambriske kontinenta Laurentia, Baltica og Siberia. Dei grunne havområda i tidleg kambrium forma eit gjestmildt miljø for livet, som gjorde at lyset lett nådde sjøplantene, og som igjen gjorde at dei vart særs mangfaldige og etter kvart byrja å byggje korallrev. Dei første trilobittane, ei viktig leddyr, dukka opp i tidleg kambrium og skulle utvikle seg stort dei første fire periodane av paleozoikum.

Dei første medlemmene av glasssvampar dukka opp tidleg kambrium.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Early Cambrian» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- GeoWhen Database - Early Cambrian
		- Palaeos

Fotnotar

1. ↑  Budd, G.E.; Peel, J.S. (1998). «A new xenusiid lobopod from the Early Cambrian Sirius Passet fauna of North Greenland» (PDF). *Palaeontology* **41**: 1201-1213.

| Kambrium |
| --- |
| Tidleg kambrium | Mellomkambrium | Furongium |
| *Alder 1* | *Alder 2* | *Alder 3* | *Alder 4* | *Alder 5**Alder 6* | *Alder 7* | Paibium | *Alder 9**Alder 10* |
Tillaging av butterdeig der ei smørplate blir pakka inn i deigen før kjevling.
**Butterdeig** (frå tysk for ‘smørdeig’) er ein laminert deig laga med smør eller i nyare tid også margarin og liknande. Deigen blir også kalla smørdeig, men er eigentleg berre ein type smørdeig.

Ein lagar butterdeig ved å kjevla ut lag av deig med smør mellom. Ein brettar deigen og kjevlar han ut på ny fleire gonger, til ein får ei rekkje slike lag. Til sist kan ein oppnå 150-200 lag.

Mellom kvar omgang er det vanleg å kjøla ned deigen, så ikkje smøret smeltar. Resultatet er at deigen blir flakete og sprø når ein steiker han.

Butterdeig blir brukt til mange typar bakverk, som croissant, millefeuille eller napoleonskake 
og mange fylte paiar.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «butterdeig». *Store norske leksikon* (på norsk). 13. august 2019.
2. ↑   «Butterdeig med smør», *Krem.no* (på norsk bokmål), 30. juni 2015, henta 19. september 2019
3. ↑  NRK (4. august 2019), «Croissanter», *NRK* (på norsk bokmål), henta 19. september 2019
4. ↑  ERIKSEN, EYVIND HELLSTRÖM Foto: SUNE (19. februar 2015), «Hellstrøms franske klassikere: Tusenbladsterte», *www.dn.no* (på norsk), henta 19. september 2019
**Valérie Nicolas** (fødd 12. mars 1975) er ein fransk tidlegare handballspelar frå Lampaul-Guimiliau som vart verdsmeister med Frankrike i 2003 og vann VM-sølv 1999 og EM-bronse i 2002 og 2006. Målvakta vann òg Meisterligaen 2006 med danske Viborg HK.

Nicolas spelte 1993-95 på Gagny Paris og 1997-2003 på ES Besançon, med sistnemnde vann ho tre franske seriemeisterskap og like mange nasjonale cuptriumfar. I 2003 tok ho steget over til dansk klubbhandball og gjorde teneste i Viborg HK til 2007, medan ho 2007/08-sesongen spelte på Ikast/Bording. Med Viborg vart ho dansk seriemeister 2004 og 2006, vinnar av EHF-cupen i 2004 og Meisterligaen 2006. I tida 2008-12 var ho aktiv i franske Nice.

Nicolas debuterte på Frankrike sitt landslag i 1995 og spelte 245 landskampar opp til 2008. Ho markerte seg fyrste gongen då Frankrike overraska vertslandet Noreg under VM-finalen 1999 på Lillehammer, der Noreg måtte han ekstraomgangar for å vinne pokalen. Tre år seinare tok Nicolas og Frankrike bronse under EM 2002. Året etter spelte Nicolas ei avgjerande rolle då Frankrike snytte Ungarn for VM-gullet. Etter å ha lege under heile finalekampen i Zagreb, makta Frankrike å sikre seg ekstraomgangar, to ekstraomgangar der Nicolas «stengde» målet og Frankrike vann VM-pokalen med 32 mot 29 mål. Nicolas vart då kåra til beste målvakt i meisterskapen, ein pris ho fekk også i VM 2007. Før den tid var ho i 2006 med å vinne si andre bronsemedalje i eit handball-EM. I alt deltok ho i seks verdsmeisterskap, tre europameisterskap og like mange sommarleikar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valérie Nicolas» frå Wikipedia på fransk, den 12. desember 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC

 |
**Syria** er delt inn i fjorten **guvernement** eller *muhafazat* (eintal *muhafazah*). Guvernementa er delte inn i seksti distrikt, eller *manatiq* (eintal *mintaqah*), som vidare er delt inn i underdistrikt eller *nawahi* (eintal *nahia*). *Nawahi* inneheld landsbyar, som er dei minste administrative einingar.

Kvart guvernement vert styrt av ein guvernør, utpeikt av innanriksministeren og godkjend av regjeringa. Guvernøren er ansvarleg for administrasjon, helse, velferd, utdanning, turisme, offentlege arbeid, samferdsle, handel, jordbruk, industri, sivilforsvar og oppretthalde lov og orden i guvernementet. Ministeren for lokal administrasjon arbeider tett med kvar guvernør for å koordinere og ha oversyn med utviklinga av lokale prosjekt. Guvernøren har sitt eit provinsråd, der tre fjerdedelar av medlemmane vert valde av folket for fire år om gangen, medan resten vert utpeikt av innanriksministeren og guvernøren. I tillegg har kvart råd ei utøvande avdeling på seks til ti sentralt utpeikte tenestemenn, som vert vald ut blant dei valde rådsmedlemmane. Kvar tenestemann har ansvar for spesifikke oppgåver.

Distrikta og underdistrikta vert styrte av tenestemenn som vert utpeikt av guvernøren og godkjend av innanriksministeren. Desse embetsmennene arbeider med lokale saker med eit vald distriktråd og tener som mellommenn mellom det sentrale styret og tradisjonelle lokale leiarar, som landsbyhøvdingar, klanleiarar og eldreråd.

 **Damaskus**
Rif Dimashq
Quneitra
Daraa
As-Suwayda
Homs
Tartus
Latakia
Hama
Idlib
Aleppo
Ar-Raqqah
Deir ez-Zor
Al-Hasakah

Sjå òg
------

* Distrikt i Syria
* Byar og landsbyar i Syria

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Governorates of Syria» frå Wikipedia på engelsk, den 1. april 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Guvernement i Syria |
| --- |
| Aleppo**·** Damaskus**·** Daraa**·** Deir ez-Zor**·** Hama**·** Al-Hasakah**·** Homs**·** Idlib**·** Lattakia**·** Quneitra**·** Ar-Raqqah**·** Rif Dimashq**·** As-Suwayda**·** Tartus |
Koordinatar: 64°58′S 63°44′W﻿

**Butler Passage** er eit sund mellom Wauwermans Islands og Puzzle Islands, og går mellom Peltier Channel og Lemaire Channel, utanfor vestkysten av Graham Land. Ruta var truleg den første nytta av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot, 1903–05 og 1908–10, på reisene deira mellom Port Lockroy og Booth Island. Det vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1959 etter kaptein Adrian R.L. Butler, som var kaptein på det britiske kystvaktskipet HMS «Protector» i området i 1957–58 og 1958–59.

Hazard Rock er ei lita isolert klippe som ligg på austsida av Butler Passage.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Butler Passage» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Butler Passage» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Detalj av pergamentside frå folio 101v av GKS 1005 - Flateyjarbók, med teksten: **jarl í Orkneyum**.
**Guttorm Sigurdsson** (*Guðþormr Sigurðarsonar*) var jarl på Orknøyane, truleg i 880-åra.

Norrøne kjelder
---------------

Guttorm Sigurdsson er nemnt i Orknøyingasoga og i «Soga om Harald Hårfagre».

Orknøyjarl
----------

Det einaste ein veit om Guttorm, er at han var son åt Sigurd jarl den mektige, og at han rådde over Orknøyane i eitt år etter at faren døydde, truleg på slutten av 880-åra. Det er sagt i soga at han døydde barnlaus.

| Referanseside | Føregjengar | O r k n ø y j a r l | Etterkomar | Tilleggsopplysningar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Orknøyjarlane | Sigurd Øysteinsson | **Guttorm Sigurdsson** (jarl) | Hallad Ragnvaldsson |  |

Kjelder og utfyllande opplysningar
----------------------------------

### Fotnotar

1. ↑  Orknøyingasoga omsett av Gustav Indrebø (Oslo 1929)
2. ↑  Snorres kongesoger kapittel 22, Oslo 1996, ISBN 8252141390

### Bakgrunnsstoff

* Sigurd Eysteinsson Norsk biografisk leksikon, bind 13, s. 306
* The Northern Earldoms, av Barbara E. Crawford (2013) ISBN 978 1 9046079
Plasseringa av Linfen (gul) i Shanxi
**Linfen** (kinesisk: 临汾; pinyin: *Línfén*) er eit byprefektur sørvest i provinsen Shanxi i det nordlege Kina, i vest grensar det mot provinsen Shaanxi. Byprefekturet har eit areal på 20 275 km² og hadde vel 4,3 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Linfen omfattar eitt distrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og fjorten fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Gruvedrift er den viktigaste næringa i Linfen, fylgd av næringsmiddelindustri. Prefekturet har i mange år vore sterkt prega av forureining, særleg smog, frå kolkraftverka i området. Byområda er rekna for å vere av dei skitnaste og mest forureina i heile verda.

### Samferdsle

Kinas riksveg 108 går gjennom området. Riksvegen tek til i Beijing og fører via Taiyuan, Xi'an og Chengdu sør til Kunming i den sørvestlege provinsen Yunnan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Linfen» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Tsjingiz Ajtmatov** (12. desember 1928–10. juni 2008) var ein kirgisisk forfattar, redaktør og diplomat. Han skreiv både på kirgisisk og russisk.

Ajtmatov var fødd inn i ein nomadefamilie, og opplevde som 9-åring at faren vart fengsla, dømd og avretta for «borgarlege avvik». Seinare slutta han seg sjølv til kommunistpartiet og hadde partiverv og -oppgåver. Han vart likevel rekna for å vere ein moderat kritikar, var ven av Mikhail Gorbatsjov og støtta sistnemnde sin perestrojkapolitikk.

Ajtmatov gav ut sine første forteljingar i 1952, medan han studerte til agronom. Ajtmatov var sekretær på kollektivbruk, journalist i Pravda, og redaktør for tidsskrifta Literaturnaja gazeta og Novyj mir. Med ein folkeleg poetisk forteljarstil syner Ajtmatov sin forfattarskap korleis lokal eigenart og nasjonale tradisjonar vert brotne ned i møte med krava til den nye tida, ofte i form av eit oppgjer med Stalinregimet sin brutale mangel på menneskelege omsyn, som også kan tolkast som eit åtak på eit vilkårleg og tankelaust sentralbyråkrati.

«Ajtmatov skrev fantastiske romaner om ung kjærlighet som "Dsjamilia" og "Tidlige traner", og var dessuten en slags kirgisisk variant av Mikkjel Fønhus med glitrende, men pessimistiske dyreskildringer. Han hadde ingen glødende tro på framskrittet [...] Hans beskrivelser av kollisjonene mellom nomadenes tradisjoner og kollektiviseringen har en utrolig litterær kraft*.» Bjarne Botnen*
Ajtmatov var frå 1990 Kirgisistan sin ambassadør til EU, NATO, UNESCO og Benelux-landa, seinare også til Frankrike. Han var far til den kirgisiske utanriksministeren Askar Ajtmatov.

Han mottok Leninprisen i 1963, og vart Helt av sosialistisk innsats i 1978.

Bibliografi på norsk
--------------------

* *Den hvite dampbåten* 1977
* *Og dagen varer lenger enn et århundre-* 1983
* *Dsjamilja, en kjærlighetshistorie* 1985
* *Gapestokken* 1988
* *Tidlige traner : 2 kortromaner* 1991
* *Dsjengis-khans hvite sky*  1993
* *Utferd til Fujiyama : drama i 2 akter*  Det norske teatret, 1976

Kjelder
-------

* *Aschehoug og Gyldendals store norske leksikon. Bind. 1. A-Bem.* Oslo: Kunnskapsforlaget. 1978-1984. ISBN 8257300128
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Tsjingiz Ajtmatov» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bjarne Botnen i *Vårt Land*, 18.6.2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* SovLit.com: Biografi
* Kyrgyz writer, perestroika ally Aitmatov dies Reuters UK, 10 juni 2008
* Chingiz Aitmatov, Who Wrote of Life in U.S.S.R. Is Dead at 79 Bruce Weber i The New York Times, 15 juni 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 58°42′31″N 09°13′05″E﻿
**Randvik gard** ligg i bygda Randvik i Risør kommune. Garden ligg mellom Randvikhalvøya og Randvikheia. Randvik har gnr. 15.

Litt om gardane på Randvik
--------------------------

Professor Oluf Rygh meiner namnet Randvi skal ha vore det same i gamalnorsk tid og at namnet er avleia av rond, som betyr rand eller kant. Gardane ligg ytst på nordsida Sandnesfjorden i Søndeled og har Grundesund som nærmaste nabogard. I dag er gardane på Randvik blitt barnehagar (Lekestottet barnehage og Amandus barnehage).

Frå den eldste tida
-------------------

Øster-Risøer (Risør by) er bygd på Randviks grunn, som i dag er ein av Noregs best bevarte trehusbyar. Den fyrste me veit som budde på Randvik er Peder Aagesen 1601. I 1647 er, ifylgje Risørboka til Tallak Lindstøl, Christian Sterck blitt eigar av ein del av garden. Christoffer Goye var landsherre i Nedenes amt mellom 1619 og 1630. Han kjøpte husmannsplassen Buvika med grunnar og ringar i Øster-Risøer hamn av Mads og Anders Randvik. Det var berre halvparten, sida Øster-Risøer hamn høyrte til Jacob Madsen. Han selte Øster-Risøer hamn til 1651 til Isach Lauritsen Falch og Christoffer Goye selte sin del av Randvik til tollar Sterck i Øster-Risøer, og i 1653 blei Falch blitt eigar av denne delen au.

Plassar under Randvik
---------------------

* Buvika - Buvika har vore ein gamal husmannsplass med namnet Bueuig, som etter kvart blei ein buplass. I Buvika er det i dag eit trebåtbyggeri, men namn Risør trebåtbyggeri. Buvika høyrte frå 1901 til Risør by.
* Korstveit - Plassen Korstveit har vore ein husmannsplass og ein bustadplass. Korstveit er nesten heile den plassen som i dag heiter Krana. Korstveit høyrde frå 1901 til Risør by.
* Trestykkesmyr - Trestykkesmyr har vore ein plass under Randvik. Denne gardparten omfattar det som nå er Risør kyrkjegard og nederdel av Nyveg og gamle Søndeled sparebank. Plassen Trestykkesmyr høyrte frå 1901 under Risør by.
* Lille Randvik - Lille Randvik (Glasmestermyr) ligg på austre sida av Randvikhalvøya, litt aust for Austre Randvikstranda.
* Kleiva - Denne eigedomen ligg rett ved bygrensa til Risør. I 1917 selde lærar Nervik Kleva eigedommen sin til Risør kommune.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søndeledboka bind 3. Søndeled gårdshistorie.

1. ↑  Norske Gaardnavne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
| **Noréaz** |
| --- |
| Horisonten til NoréazHorisonten til Noréaz |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Noréaz |
| **Kommunevåpenet til Noréaz** |

 |
| Plassering |
| 

Noréaz is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen Fribourg |
| Distrikt | Sarine |
| Språk | fransk |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  6,87 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 566   82,4 /km² |
| Koordinatar | 46°48′0″N 7°2′0″E﻿Koordinatar: 46°48′0″N 7°2′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 638 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 1757 |

**Noréaz** er ein kommune i distriktet Sarine i kantonen Fribourg i Sveits. Kommunen har 566 innbyggjarar (2010) og eit areal på 6,87 km². Kommunesenteret ligg 638 meter over havet. 

Den førhistoriske staden En Praz des Gueux som består av pålebygningar er ein del av verdsarvstaden førhistoriske pålebygningar kring Alpane. En Praz des Gueux er den einaste førhistoriske busetnaden ved breidda av ein liten innsjø i kantonen Fribourg. Staden er datert til 4000-3500 fvt. og vart oppdaga på slump i 1971 i eit myrområde ved breidda av dagens Lac de Seedorf. 

Kommunen består av landsbyen Noréaz og grenda Seedorf. Lac de Seedorf ligg i kommunen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Noréaz» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mars 2012.*

1. ↑  UNESCO World Heritage Site - Prehistoric Pile dwellings around the Alps

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
Lagopstillingane til finalen i UEFA-cupen 2008 mellom Rangers og Zenit
**Rangers Football Club** er ein fotballklubb i Glasgow i Skottland som speler i Scottish Premiership. Klubben vart skipa i mars 1872.

Rangers var ein av dei ti klubbane som grunnla den skotske fotballigaen. Fram til 2012 spela klubben alltid i toppdivisjonen. I 2012 gjekk 'The Rangers Football Club Plc' konkurs. Alle verdiane i det konkursråka selskapet, inkludert Rangers FC, vart kjøpt av eit nystarta firma. Der nye selskapet tok over medlemskapen i det skotske fotballforbundet, tidsnok til at Rangers FC kunne delta i tredje divisjon frå sesongstart 2012/13.

Rangers har vunne fleire seriemeisterskap enn nokon annan fotballklubb i verda, i alt 55 ligatitlar. Klubben har vorte skotske cupmeistrar 33 gongar, samt 27 gongar sigra i den skotske ligacup-finalen. Rangers var den fyrste britiske klubben som nådde finalen i ei UEFA-turnering. Laget vann Cupvinnarcupen i 1972 med 3-2 over Dynamo Moskva, etter å ha tapt finalane i same turneringa både i 1961 og 1967. I 2008 møtte Rangers den russiske laget Zenit St. Petersburg i finalen i UEFA-cupen med anslagsvis 200.000 reisende tilhengere.

Klubben spelar heimekampane på Ibrox Stadium, ei bane som ligg sørvest i Glasgow. På Ibrox opptrer laget i blå trøyer og kvite bukser. Rangers har sidan slutten av 1800-talet hatt ein strid rival i Celtic FC. Kampane mellom dei to Glasgow-klubbane går under nemninga *Old Firm*.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Rangers F.C.» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Indie** er ei forkorting for engelske *independent*, som tyder 'uavhengig'. I utgangspunktet var indie eit namn på musikk av artistar som gav ut musikken sin på uavhengige plateselskap, eller ikkje på plateselskap i det heile. Eit uavhengig plateselskap (*indie record label*) er eit selskap som ikkje høyrer til eit stort selskap (Virgin er eit stort selskap, medan Creation er uavhengig, for å ta eit døme.).

Ulik bruk av omgrepet «indie»
-----------------------------

I utgangspunktet vart indie brukt utelukkande om band som gav ut musikken sin på små selskap, og omfatta såleis mange ulike musikksjangrar eller typar av musikk. Med tida har *indierock*, *indiepop* og *indiejazz*, eller berre *indie*, blitt eigne sjangrar utan at artistane treng å vere knytt til små plateselskap. På 1980-talet vart namna *indie* og *alternativ rock* brukt om kvarandre om rock som ikkje var kommersiell, eller som følgde andre retningar enn det som var vanleg på den tida. Utover 1990-talet vart indie dratt opp av undergrunnen ved hjelp av store band som Nirvana og Pearl Jam.

Av fleire grunnar er det vanskeleg å definere sjangeren indie musikalsk. Når det gjeld indierock og indiepop, er musikken hovudsakleg gitardriven, og kan omfatte andre sjangrar som britpop, madchester, tweepop, emo og grunge. Band som ofte vert nemnde i samband med indie-sjangeren er USA-amerikanske Pixies og britiske The Smiths.

Band
----

Dette er eit utval av band som har blitt omtalte som indie, uansett kva slags selskap dei er på. Mange av desse kan ein nok også finna under andre sjangrar.

* The Apples in Stereo
* Arcade Fire
* Arctic Monkeys
* Athlete
* Babyshambles
* Belle & Sebastian
* Bright Eyes
* The Bravery
* British Sea Power
* Cherubs
* Clap Your Hands Say Yeah
* Cocteau Twins
* Death Cab for Cutie
* The Flaming Lips
* Franz Ferdinand
* Grand Fetish
* Hard-fi
* Hot Hot Heat
* Interpol
* Jesus and Mary Chain
* Kaiser Chiefs
* Kasabian
* The Killers
* Modest Mouse
* My Bloody Valentine
* Neutral Milk Hotel
* New Order
* Temples
* Young the Giant
* Boy & Bear
* Fleet Foxes
* Of Mice and Men
* Lockerbie
* Israel Nash
* Pavement
* Pixies
* Primal Scream
* Radiohead
* The Rakes
* Razorlight
* The Shins
* Slint
* Snow Patrol
* The Smiths
* Sonic Youth
* The Strokes
* Teenage Fanclub
* Travis
* The Unicorns
* We Are Scientists
* Yeah yeah yeahs

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Indie» frå Wikipedia på bokmål, den 15. januar 2008.*
**Ole Martin Ellefsæter** (15. februar 1939–18. oktober 2022) var ein norsk langrennsløpar og friidrettsutøvar. Ellefsæter var fødd på Furnes i Ringsaker. 

Under verdsmeisterskapen på ski i Oslo i 1966 vann Ellefsæter gull på 4 x 10 km stafett, og sølv på 15 km. Han vann to gullmedaljar under Vinter-OL 1968 i Grenoble, både 50 km og 4 x 10 km stafett. I 1971 vart han den første nordmannen til å vinne Vasaloppet. Av norske utøvarar er det berre Anders og Jørgen Aukland som elles har vunne dette løpet. 

Ellefsæter deltok òg i friidrett og vann 3 000 meter hinder heile 6 gongar på rad under noregsmeisterskapa 1960-1965. Han hadde ei personleg bestetid på 8:43.8 minutt, som han oppnådde på Bislett stadion i juni 1962. 

Ole Ellefsæter vart tildelt Egebergs Ærespris i 1965 og Holmenkollmedaljen i 1967, som han delte med Toini Gustafsson. I tillegg fekk han Fearnleys olympiske ærespris etter OL i 1968.

Kjelder
-------

1. ↑  Freng, Gaute (18. oktober 2022), «Ole Ellefsæter er død: – Han var en bauta», *Ringsaker Blad* (på norsk), henta 18. oktober 2022
2. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statistikk hjå fis-ski.com Arkivert 2011-05-25 ved Wayback Machine.
* Vinnere av Holmenkollrennene - pdf Arkivert 2007-09-26 ved Wayback Machine.
* Holmenkollmedaljen - pdf Arkivert 2007-02-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
| **Tsjita Чита** |
| --- |
|  |
|  |
| Byvåpenet til Tsjita |
| **Byvåpenet til Tsjita** | 
 |
| Plassering |
| 

Tsjita is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Zabajkalskij kraj |
| Grunnlagd Bystatus | 16531851 |
| Borgarmeister | Anatolij Mikhaljov |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  538 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 306 441   569,6 /km² |
| Koordinatar | 52°03′0″N 113°35′0″E﻿Koordinatar: 52°03′0″N 113°35′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 650 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | YAKT (UTC+9)YAKST (UTC+10) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 672000–672051 |
| Retningsnummer (tlf) | (+7) 3022 |
| **Nettstad:** www.admin.chita.ru |

**Tsjita** (russisk Чита) er ein by i Russland, i Sibir, og hovudstad i Zabajkalskij kraj. Han har like over 300 000 innbyggjarar. Byen ligg der elva Tsjita renn saman med elva Ingoda.

Jernbanestasjon i Tsjita i 1910
Den transsibirske jernbanen går gjennom Tsjita. Byen er eit viktig industrisenter. Her finst eit universitet.

Historie
--------

Ein landsby vart grunnlagd her i 1653. I 1706 vart det bygd ei festning her. Etter det mislykka dekabrist-opprøret i 1825 vart mange av dekabristane sende i fangenskap hit. Tsjita fekk bystatus i 1851. Etter den russiske revolusjonen var byen i hendene på kontrarevolusjonære kvitegardistar mellom 1918 og 1920. Sovjetisk kontroll vart etablert i 1920 og Tsjita vart hovudstad for den *Fjernaustlege republikken* fram til 1922. Frå 1937 var Tsjita senter for Tsjita oblast, frå 2008 for Zabajkalskij kraj. Frå 1930-talet til slutten av sovjet-tida var Tsjita ein lukka by for utlendingar.

Bakgrunnsstoff
--------------

Tsjita by sin nettportal på russisk.

| * v
* d
* e
Byar i Zabajkalskij kraj |
| --- |
| Administrativt senter: Tsjita |
| Balej · Borzja · Khilok · Krasnokamensk · Mogotsja · Nertsjinsk · Petrovsk-Zabajkalskij · Sjilka · Sretensk |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ole Ferdinand Bergan** (fødd 30. oktober 1876 i Våle, død 21. juni 1956 i Tønsberg) var ein norsk forretningsmann, kjend som oppfinnaren av ryggsekken med meis, «Bergans meis».

Det var under ein jakttur i Skrimfjella i 1908 at ideen vart unnfanga. Bergan bøygde ein briskekvist og forma han etter ryggen for å gje skikkeleg passform. I ettertid vidareutvikla han meisen og skifta brisken med lette stålrøyr og reimar. Bergan som var sykkelreparatør og fabrikant i Tønsberg, gjorde ei rekkje oppfinningar og tok ut 45 patent. Blant dei som kan nemnast er den første step in/step out-skibindinga, elektrisk harpun til kvalfangst, tømmerslede med brems og ein ventillau forbrenningsmotor. Han dreiv òg import og omsetning av biler i Tønsberg.

Christiania-grossereren Sverre Young såg potensialet i oppfinninga til Ole F. Bergan av ryggsekken. Etter eit par års samarbeid med Bergan kjøpte han patentet for kr 1 500. Young gjorde like etterpå ein stor handel med den Tsjekkoslovakiske hæren og drog eins ærend til Tønsberg for å dele utbyttet. Ole F. Bergan avslo med orda: *Ein handel er ein handel*.

Oppfinninga til Ole Ferdinand Bergan la grunnlaget for Bergans Meis og Ryggsæk, seinare Bergans Fritid AS.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ole Ferdinand Bergan» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Bergans 1908–2008[*daud lenkje*] Brosjyre fra Bergans of Norway
**Eider** er den lengste elva i Schleswig-Holstein i Tyskland. Elva har utspring nær Bordesholm og renn gjennom dei sørvestlege områda av Kiel langs kysten av Austersjøen, men ho held fram vestover og munnar ut i Nordsjøen i staden for. Dei midtre delane av Eider vart nytta som ein del av Kielkanalen.

Tidleg i mellomalderen var Eider grensa mellom saksarane og Danmark, som Adam av Bremen rapporterte i 1076. I fleire hundreår var elva grensa mellom Danmark og Det tysk-romerske riket I dag er ho grensa mellom Slesvig og Holstein.

Eider renn gjennom byane Bordesholm, Kiel, Rendsburg, Friedrichstadt og Tönning. Nær Tönning munnar ho ut i Nordsjøen. Elvemunningen har gjørmete strender og brakkvatn. På tvers av elvemunningen går det ein stormflodbarriere, som kan lukkast.

Kjelder
-------

1. ↑   The History of the City of Kiel, 1243 - 1945
2. ↑  M.K. Lawson - *Cnut, The Danes in England in the Early Eleventh Century* (1993) - Longman, New York ISBN 0-582-05969-0

* *Denne artikkelen bygger på «Eider River» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Eider**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Jon Dyrrdal** (21. november 1894–25. november 1933) var ein norsk sosialøkonom og ungdomslagsorganisator. Han var frå Kyrkjebø i Høyanger kommune.

Erfaringar og engasjement
-------------------------

Dyrrdal var på studieferd i Sør-Europa og Midtausten før han drog til USA, der han studerte sosialøkonomi. Nokre av inntrykka og refleksjonane frå studieferda oppsummerte han i småskriftet *I skuggane fraa Versailles : det arbeidslause Tyskland* (1923).

I 1920-åra arbeidde Dyrrdal ei tid på Ford-fabrikken i Detroit. Dette danna bakgrunnen for pamfletten *Fordismen : moderne arbeidsproblem* (1929), utgitt på Fram forlag (Mot Dag). Pamfletten var eit tidleg oppgjer med «Ford-myten» og ein kritisk sosiologisk analyse av korleis moderne rasjonell industriell masseproduksjon verkar sløvande på arbeidarane. 

Dyrrdal kom tidleg med i ungdomslagsarbeidet i heimtraktene. Etter at han kom til Noreg att, vart han sekretær (1928–33) i det nyskipa Oslo Fylkeslag i Noregs Ungdomslag. Her vart han ei drivande kraft, ikkje minst i det sosiale arbeidet til ungdomsrørsla i hovudstaden. Han fekk i gang hybelhuset «Heim for landsungdom» (Nordahl Bruns gate 22) og bygde med kommunal og statleg støtte opp «Sosialkontoret for landsungdom» til hjelp for ungdom som ville etablere seg i bygdene. Han kombinerte ny økonomisk og sosiologisk innsikt med eit sterkt organisatorisk engasjement i norskdomsrørsla.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1923 – *I skuggane fraa Versailles : det arbeidslause Tyskland* (Kiel: Norli)
* 1929 – *Fordismen : moderne arbeidsproblem* (Oslo: Fram) I fulltekst ved nb.no
* 1929 – *Sosiale spursmål for norsk ungdom* (Oslo: Noregs ungdomslag) I fulltekst ved nb.no

Kjelder
-------

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
* Gravminner i Norge

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oddmund Løkensgard Hoel (2011). *Norsk målreising. 2. Mål og modernisering 1868–1940*. Oslo: Samlaget. ISBN 978-82-521-7446-5.
* Viktor Krüger, red. (1953). *Oslo fylkeslag 1923–1953*. Oslo.  [Av innhaldet: Halldis Moren Vesaas: Samvær med Jon Dyrrdal, s. 88-95]
* Hermund Kleppa: «Minnestein over Jon Dyrrdal», i Kulturhistorisk leksikon, fylkesarkiv.no, publisert 2002

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
*Heilige Christophorus*, ca. 1435
Helgenane Magdalena og Katarina, 1440
*Det vidunderlege kastet*, 1444
**Konrad Witz** var ein sørtysk kunstmålar som var aktiv i første halvdelen av 1400-talet. Truleg var han fødd i Rottweil krig 1400/1410, og døydde i Basel i 1445 eller -46. Saman med Hans Hirtz er han den viktigaste representanten for målarkunst i seingotisk eller nederlandsk Ars Nova-stil. Han er særleg kjend for tre altartavler han måla i 1430- og 40-åra.

Liv
---

Først i 1897 oppdaga forskarar ei underskrift av Konrad Witz i ei opphavleg ramme til eit altar i Genève. Teksta på ramma fortalde at dette «arbeidet måla meister Konrad Witz i Basel i 1444».

Den eldste kjelda som nemner Witz, er funnen i Basel, der han 21. juni 1434 som Conrad frå Rottweil vart medlem av det lokale handverkarlauget. Året etter fekk han borgarskap i Basel. Han var også medlem av Lukasgildet, eit laug for målarar i Nederlanda.

Ein kjenner verk berre frå dei siste tolv åra av livet hans. Siste arbeidet skal vere frå 1444, og kona Ursuline var enke i 1447.

Verk
----

Altaret i Genève, med sine fire panel, er det einaste signerte arbeidet. Ein veit ikkje kvar han fekk si utdanning. Kunsthistorikarar har meint han i sine vandreår har reist gjennom Bourgogne og Nederlanda. Kunsthistorikaren Florens Deuchler meiner å ha påvist at han var ein tur til Italia, der han var innom Ferrara og Firenze. Der burde han ha kome i kontakt med kunsten til dei tidlege, italienske renessansemålarane. Slik kan han vore ein sentral kontaktmann mellom kunsten sør og nord for Alpane. Basel var i dei åra Witz budde der, eit senter for internasjonal utveksling. Han kunne såleis kome i kontakt med rike mesenar og framståande kunstnarar.

Witz var frimodig i arbeidet med å omforme den tredimensjonale røyndomen på ein sannferdig måte til eit todimensjonalt bilete. Trass i at nærperspektivet ikkje er matematisk korrekt, finst det ei påfallande djupne i beletet. I biletet *Det vidunderlege kastet* (*Das Wunderbare Fischzug*) har Witz flytta landskapet ved Genesaretsjøen til sitt heimlege miljø. Nøayktig har har han gjengitt landskapet ved Genfersjøen med Mole og Petit Salève i bakgrunnen. Det er den første identifiserbare topografiske vising i eit europeisk landskapsmåleri. Karakterisk for Witz er hans realistiske framstillingar av alle material, særleg glans av metall og til dømes av ein riddar i rustning og av smykke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Konrad Witz» frå Wikipedia på tysk, den 22. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alle bilete og livsløp (Konrad-Witz-Schule Rottweil) Arkivert 2011-08-28 ved Wayback Machine.
* Verke i Web Gallery of Art
* Utstilling i Kunstmuseum Basel, 6. mars - 3. juli 2011[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Konrad** er eit mannsnamn med tysk utsprang, *Kuonrat*; *«Han som gjev djerve råd»*. Kon (*Kühn* eller *Kuon*) tyder djerv, dristig eller uredd, medan Rad (*Rat*) tyder råd eller rådslag. Kortforma Kurt er mest utbreidd i Noreg i dag.

Medan *Konrad* er kjend i Noreg frå 1300-talet, har kortformane *Kurt* og *Kort* spreidd seg sidan 1400-talet. I dag vert ikkje *Kort* nytta. Bruken av gutenamnet *Konrad* kulminerte rundt 1900, og er ikkje eit vanleg dåpsnamn i dag, men har hatt ein liten oppsving dei siste åra.

Namnedagar
----------

Konrad har norsk namnedag den 26. november, medan namnet blir feira den 12. november i Sverige.

Kjende berarar av namnet
------------------------

* Konrad Lorenz (1903-1989), ein av grunnleggjarane av etologien og nobelprisvinnar i fysiologi/medisin.
* Konrad Adenauer (1867-1976), tysk sambandskanslar
* Konrad Nielsen (1875-1953), norsk språkforskar
* Konrad Nordahl (1897-1975), norsk politikar og LO-leiar
* Conrad Clausen (1902-1990), norsk-amerikansk forfattar
* Konrad Zuse (1910-1995), tyskar som konstruerte den første programmerbare datamaskina.

Bakgrunnsstoff
--------------

* SSB - namnestatistikk for mannsnamnet Konrad i Noreg.