recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Plasseringa til Låge Tatra i Slovakia (i grått)
Ďumbier (høgre) og Chopok (midten)
**Låge Tatra** (slovakisk *Nízke Tatry*; ungarsk *Alacsony Tátra*) er ei fjellkjede sentralt i Slovakia. Ho ligg sør for Høge Tatra og mellom dei renn elva Váh. Dalen danna av elva Hron ligg sør for Låge Tatra. Ryggen går frå vest til aust og er om lag 80 km lang. 

Čertovicapasset deler fjellkjeda i to delar. Den høgaste delen av Låge Tatra ligg i vest. Ďumbier er det høgaste fjellet på 2042 meter over havet. Nabotoppen Chopok (2024 moh.) er tilgjengeleg med stolheis og er den mest vitja staden i Låge Tatra. Andre toppar i den vestlege delen er Dereše (2004 moh.) og Chabenec (1955 moh). Den høgaste toppen i den austlege delen er Kráľova hoľa (1946 moh.). Dei beste utsiktspunkta i vest er Veľká Chochuľa, Salatín, Chabenec, Skalka, Chopok, Ďumbier, Siná, Poludnica og Baba.

Fleire karstområde finst i kalkstein- og dolomittformasjonar i dei sørlege og nordlege endane av hovudryggen, som består av granitt og gneis. Her finst fleire grotter som er opne for ålmenta. Den største kløfta i fjellet er Hučiaky under Salatín i Ludrovádalen nær Ružomberok. Den høgaste fossen er under Brankov nær Ružomberok - Podsuchá - med eit fall på 55 meter. 

Fjella er kledde med tett skog og har eit rikt dyreliv som inkluderer brunbjørn, ulv og gaupe. På dei alpinene beitemarkene finn ein tatragemse.

Nasjonalpark
------------

Det meste av Låge Tatra er verna som ein del av Låge Tatra nasjonalpark (*Národný park Nízke Tatry*; forkorta NAPANT), som vart oppretta i 1978. Nasjonalparken dekkjer 728 km² og har ein buffersone på 1102 km² (425.48 mi²), i alt 1830 km².

Turisme
-------

Turisme er ei stor næring i Tatrafjella. Om vinteren er fleire skistader i Låge Tatra opne, som Jasná, Mýto pod Ďumbierom og Tále. Jasna er det største skisenteret i Mellom-Europa og vert tent av turstibyen Liptovsky Mikulas. Liptovsky Mikulas er òg eit turistsenter om sommaren og tilbyr aktivitetar som rafting, kajakkpadling, roing, og fiske. Den bratte nordsida av fjellkjeda er populær hos fjellklatrarar. 

Låge Tatra om vinteren
Demänovská dolina-dalen

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.nizketatry.com/en.html
* Informasjon om Låge Tatra
* Låge Tatra nasjonalpark på Slovakia.Travel
* Kart over den austlege delen av Låge Tatra Arkivert 2018-10-14 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Low Tatras» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Střední Slovensko ("Central Slovakia")». *Encyclopedia Britannica*. 2008. Henta 25. mars 2009. «The population of the kraj is mostly Slovak, with a small Hungarian minority»
2. ↑  Fylke i det ungarske kongedømet (1913)
3. ↑  Cartographia Világatlasz, Bp. 1998, s. 24

Koordinatar: 48°57′N 19°30′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC

 |
**Ungdommens Sjakkforbund** (USF) er ein norsk barne- og ungdomsorganisasjon som organiserer sjakkaktivitet for barn og ungdom til og med det året dei fyller 25 år. Organisasjonen er medlem i Landsrådet for Norges barne- og ungdomsorganisasjoner.

USF er delt inn i 18 krinsar og har om lag 100 lokallag over heile landet. I 2009 var medlemstalet 3.836. Ungdommens Sjakkforbund har kontor saman med Norges Sjakkforbund i Sandakerveien 24D i Oslo.

Ungdommens Sjakkforbund har gitt ut medlemsbladet Førsteraden sidan 1977.

Sjakkturneringar for barn og ungdom
-----------------------------------

USF syter for at det kvart år blir arrangert eit stort tal sjakkturneringar for barn og ungdom. To av dei største årlege turneringane i norsk sjakk er NM i sjakk for ungdom i slutten av november, og NM i sjakk for skulelag i april/mai. I tillegg blir det mellom anna arrangert NM i sjakk for juniorlag, NM i sjakk for jenter mv. Det største omfanget har likevel dei årlege Barnas Grand Prix i sjakk, oppstarta i 1989, der det i 2009 blei arrangert 65 turneringar med 2.673 startar.

Historie
--------

Opptakta til organisasjonen starta som Norges Sjakkforbunds Ungdomsutvalg i 1970, med Trygve Waage som driftig formann. Etter naudsynte førebuingar vart det så på Norges Sjakkforbund sin kongress i Bergen i juli 1977 vedteke å opprette det som då vart heitande **Norges Sjakkforbunds Ungdom** som eigen organisasjon, med eige årsmøte, eigne lover, krinsstyre og lokallag. Trygve Waage vart vald til den første formannen. Årsmøtet i 1996 vedtok så å byte namn til det noverande Ungdommens Sjakkforbund med verknad frå 1. januar 1997.

Kjelder
-------

Øystein Brekke: *Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989*, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2

Fotnotar
--------

1. ↑  BGP/UGP 2009, vitja 21. september 2010
2. ↑  Brekke s. 78
3. ↑  Førsteraden nr 4/96 s. 2

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ungdommens Sjakkforbund Arkivert 2010-05-02 ved Wayback Machine. ved sjakk.no
**Undredal** er ei bygd i Aurland kommune i Vestland og eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti. 
Bygda Undredal ligg ved vestsida av Aurlandsfjorden, nedst i Undredalsdalen, omtrent midt mellom innlaupet til Nærøyfjorden og der Aurlandsfjorden svingar skarpt sørvestover til Flåm. 
Staden er kjend for Undredal stavkyrkje og geitosten som vert produsert på Undredal stølsysteri på stølen Melhus. 
Bygda hadde eigen barneskule fram til 2006, men no går ungane frå Undredal på barneskule i Flåm og ungdomsskule på Aurlandsvangen. 
Staden har daglegvarebutikk med post i butikk.

Frå Undredal 
Foto:
Francis
 

Undredal stavkyrkje 
Foto:
Roar Johansen
 

Foto:
Christopher Macsurak
 

Undredal er òg ein grunnkrins i Aurland kommune. 
Ved folketeljinga i 2001 budde det 112 personar i Undredal grunnkrins. 
Grunnkrinsen femner i tillegg til Undredal, Undredalsdalen og tilliggjande område til grensa mot Hordaland, òg nordlegaste delen av kommunen på austsida av Aurlandsfjorden.

Samferdsle
----------

Undredal fekk vegutløysing i 1988. 
Fylkesveg 601 går frå Undredal oppover Undredalsdalen til Langhuso der han møter Europaveg 16 som fortset vestover gjennom Gudvangatunnelen til Gudvangen inst i Nærøyfjorden, og derfrå om Voss til Bergen. 
Det er knappe to mil frå Undredal til Gudvangen. 
Austover går E16 gjennom Flenjatunnelen til Flåm og derfrå vidare til Aurlandsvangen, Lærdal og Austlandet. 
Frå Undredal er det 13 kilometers køyring til Flåm og 21 kilometer til kommunesenteret Aurlandsvangen. Passasjerbåten som går mellom Flåm og Gudvangen går innom Undredal når det er passasjerar som skal av eller på der.

Undredal kyrkjesokn
-------------------

Undredal er eit kyrkjesokn i Sogn prosti. Soknekyrkje er Undredal stavkyrkje som i fylgje åringsdatering kan vere frå midten av 1100-talet. Fram til 1855 høyrde òg noverande Nærøy sokn til Undredal sokn.

Fotnotar
--------

1. ↑  SSB: «Folke- og boligtellingen 2001, kommune- og bydelshefter 1421 Aurland», s. 50
2. ↑  SSB: Kart over delkrinsar og tettstader i Aurland kommune
3. ↑  Torkjell Djupedal og Sigurd Vengen: «Undredal kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
4. ↑  «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Undredal grendalag og bygdeutvikling
* Trude Knutzen: «Bygda Undredal» på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* Åsmund Ohnstad: «Stølen Langhuso i Undredalsdalen» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Om Undredal sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Om postkontoret i Undredal på poststaddatabasen til Postmuseet på Maihaugen
* Eldre fotografi frå Undredal på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

| * v
* d
* e
Sokn i Sogn |
| --- |
| Arnafjord • Balestrand • Borgund • Dale • Feios • Fet og Joranger • Fjærland • Flåm • Fortun • Fresvik • Gaupne • Hafslo • Hauge • Jostedal • Kaupanger • Leikanger • Nedre Årdal • Nes • Norum • Nærøy • Solvorn • Stedje • Tønjum • Undredal • Vangen • Vangsnes • Vik • Øvre Årdal |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Umba** (russisk Умба) er ei elv på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland. Elva er 123 km lang og har eit nedslagsfelt på 6 470 km². Elva har ei middelvassføring på 78,2 m³/s.

Geografi
--------

Elva renn ut frå innsjøen Umbozero, som ligg mellom fjella i Khibiny og Lovoziorskije Tundry på Kolahalvøya, 100 km nordaust for Kandalaksja. Frå her renn ho sørover, gjennom eit landskap prega av skog og åsar. Elva vekslar mellom stryk og meir rolege parti, og ho renn gjennom fleire innsjøar, der den største av desse er Kanozero.

Umba renn ut av Kanozero gjennom to separate utløp, rundt 5 km frå kvarandre. Utløpa vert kalla Kitsa og Rodvinga, og det siste deler seg etter nokre kilometer på nytt og dannar enno eit elveløp, kalla Nizma. Kitsa og Rodvinga renn saman igjen i sjøen Pontsjozero. Frå her vert elva igjen kalla Umba, og møter Nizma eit par kilometer lengre nedover elva. 

Elva munnar ut i Kandalaksjabukta i Kvitsjøen ved byen Umba. 

Den største sideelva er Vjala, som kjem frå Vjalozero og renn saman med Umba 15 km før utløpet i havet.

Fiske
-----

Umba er kjent som ei særs god lakseelv. Saman med Varzuga var Umba den første elva på Kolahalvøya som vart gjort tilgjengeleg for fisketurisme for utanlandske kundar tidleg på 1990-talet, og infrastruktur og innkvartering for turistar er bygd opp langs elva for å møte denne etterspurnaden.

I dei siste åra har derimot talet på laks gått sterkt tilbake, på grunn av ulovleg fiske frå dei lokale innbyggjarane, årsaka av ei arbeidsløyse på opp mot 90% i kommunesenteret Umba, og forverra av det faktum at det går køyrbare vegar langs heile elva, slik at ho er lett tilgjengeleg.

Umba vert òg nytta til tømmerfløyting.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Umba (elv i Russland)» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Jussi Soppela – The Distinctive Features of Fishing Tourism on the Kola Peninsula Arkivert 2007-10-10 ved Wayback Machine.
* Data on Umba River runoff, Northern Water Problems Institute, KRC RAS Arkivert 2007-07-23 ved Archive.is.
* Russland, Murmansk Oblast, Topografisk kart 1:200.000, 1992, Kartblad 12, 13, 15, 22

Fotnotar

1. ↑  *Barentsinfo*, arkivert frå originalen 10. oktober 2007, henta 30. oktober 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Matheuskyrkja** eller **Mathiaskyrkja** eller **Matteskyrkja** var moglegvis ei kyrkje i Borgundkaupangen i mellomalderen, men ho er ikkje eintydig påvist arkeologisk, og ho kan ha vorte forveksla med Kristkyrkja. *Mattes kirckia* er i Aslak Bolts jordebok (1432) omtala som tidlegare eigar av Dimna i Ulstein, men det går fram at godset er lagt under erkebispesetet, og kyrkja er for øyde å rekne.

Skildringa hos Brendalsmo er svært lik den for Kristkyrkja: ei langkyrkje i stein med rektangulært skip og kvadratisk kor, utvendig kledd med marmorkvader. Øystein Ekroll opererer da òg med berre tre kyrkjer i kaupangen, der ei er i nærleiken av prestegarden. I ein slik kontekst må ein gå ut frå at Mathiaskyrkja og Kristkyrkja viser til same bygget.

Kjelder
-------

* St. Matthis kirke — Borgund Arkivert 2021-10-26 ved Wayback Machine. på nettstaden «Middelalder på Sunnmøre»
* Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Møre og Romsdal fylke (Riksantikvaren, 2016), s. 19

* *Denne artikkelen bygger på «Matheuskirken (Borgund)» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2020.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Aslak Bolts jordebok, s. 135.
2. ↑  Ekroll, Øystein (1997). *Med kleber og kalk: Norsk steinbygging i mellomalderen*. Oslo: Samlaget. s. 181. ISBN 82-521-4754-2.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mathiaskirken kirkested i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Borgund-kaupangen ved Kata-vågen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Bjørke kyrkje er teikna av Mathias Brække
**Mathias Nicolai Brække** (fødd 13. august 1873 i Ørsta, død 29. april 1919 same stad) var ein norsk arkitekt som heldt til i Ålesund. Etter mellomskuleeksamen i Ålesund i 1895 hadde han ymse arbeid. Frå 1899 var han to år hospitant ved Trondhjems tekniske læreanstalt. I 1903 starta han eigen praksis som arkitekt i Ålesund. Ålesund brann 23. januar 1904. Under gjenreisinga var det trong for arkitektar. Det kom fleire utanfrå som arbeidde i byen ei tid. Brække heldt fram med praksisen sin etter at byen var oppattbygd og dei fleste andre arkitektane drog sin veg. I 1908 var han einaste arkitekten med fast praksis i byen. Mathias Brække har teikn minst 27 hus i byen. Fleire av dei er særmerkte jugendhus.

Då han var sjuk av tuberkulose, flytte han attende til Ørsta i 1916.

Mathias Brække laga og arbeidsteikningane til Bjørke kapell. Det var ikkje ferdig før året etter han døydde.

Kjelder
-------

* Gunnar Ellingsen: Ålesund-arkitekten Mathias Brække frå Ørsta i *Jul på Sunnmøre 2012*
Kartskisse som viser flyruta til Rust - fra Tyskland til Island, Norge, Finland og så Sovjetunionen
Rusts Cessna 172
**Mathias Rust** (fødd i 1968 i Wedel nær Hamburg i Tyskland) var ein tysk privatflygar som vart verdskjent den 28. mai 1987 då han som 19-åring landa på Den raude plassen i Moskva med eit privatfly. 

Flyet var ein Cessna 172 som han hadde leigd i Hamburg. Rust flaug via Helsingfors. Han gjorde tre landingsforsøk på sjølve plassen før han til slutt landa på ei nærliggande bru og taxa fram til Den raude plassen der han parkerte. Han rakk å gje autografar til nokre forundra moskovittar før han vart arrestert av KGB. Han slapp ut av fengsel etter 432 dagar.

Mikhail Gorbatsjov nytta denn saka til å reinska ut og finna syndebukkar. Både forsvars- og luftforsvarsministrane vart avsett og bytt ut med ministrar som hadde eit meir positive tilhøvet til glasnost og perestrojka.

Rust sat 18 månader i sovjetisk fengsel for sitt flyeventyr. Han fekk ingen karriere som yrkesflyger og arbeidde seinare på eit sjukehus i Rissen i Tyskland, der han vart forelska i ein sjukepleier, og stakk ho med kniv då han vart avvist. For dette fekk han to og eit halvt års fengsel, frå 1991 til 1993. Deretter arbeidde han som skoselgjar i Moskva. 

Han opplyste i eit avisintervju i 1997 at han hadde konvertert til hinduismen og skulle gifta seg med ei indisk kvinne.

I 2003 etablerte Rust ei tankesmie for innverknadsrike personar. Firmaet kalla han Orion & Isis som var innretta på å løysa konfliktar og finna fredelege løysingar mellom statar, etniske og religiøse grupperingar.
Det er ikkje kjent om Rust fekk nokon oppdrag som konfliktløsyea.

Han har sidan 2004 budd i Tyskland med si andre kone Athena og livnærte seg i 2008 som profesjonell pokerspelar.

I populærkultur
---------------

I den norske romanen og spelefilmen *Mannen som elska Yngve* (2008) dannar hovedrolleinnhaverne eit band som kallar seg Mathias Rust Band. Bandet består eigenleg av manusforfattar Tore Renberg og gitarist Geir Zahl frå Kaizers Orchestra.

Flyturen til Mathias Rust er òg utgangspunktet for songen «Det umulige e mulig» som vart gjeven ut av D.D.E. i 1993. Teksta vart opphavleg skrive av Idar Lind til UKErevyen i Trondheim i 1987.

Referansar
----------

1. ↑  Bild
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 20. februar 2012, henta 1. november 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Mathias Rust» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Video frå dansk TV 2007 - Tjue år etter

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 60°07′23″N 10°23′01″E﻿

Hjulhus nr 5 med vassrenne (bak til venstre), vasshjul (under tak) og rullebane (i forgrunnen), rekonstruksjon ved Foreningen Kjerratmuseet.
**Kjerraten i Åsa** er eit kulturminne frå perioden 1807-1850. Kjerraten (av tysk *Kehrrad*, 'vendehjul'), ligg i Åsa i Ringerike kommune, og var eit system for å frakte tømmer opp ei åsside. Denne svære konstruksjonen kom i stand fordi Peder Anker på Bogstad gard ville omgå tømmertoll i Drammensvassdraget.

Skildring
---------

Tømmeret vart fortløpande huka inn på ein løpande kjetting. Denne vart trekt av eit av dei 12 vasshjula. Ved kvart vasshjul var det ein vendeplass der stokkane vart hekta over til neste kjettingsløyfe. Til saman hadde kjerraten ein høgdeskilnad på 389 meter over ei totallengd på 3 900 meter og stokkene brukte ca 3 timer gjennom kjerraten. Samla kapasitet var på ca. 240 stokkar i døgnet, eller ein stokk kvart sjette minutt. 

Den såkalla «tolver'n», øvst ved ved Storflåtan, var det siste hjulet, men her var vasskrafta for lita til å kunne frakte tømmeret opp frå Damtjern. Dette strekket vart derfor erstatta med ein skjenegang på sviller der tømmeret vart frakta vidare på vogner trekte av hestar. Dette reknar ein med var den første hestejernbanen i Noreg. Restane av tolver'n finst framleis i Vassendvika ved Storflåtan.

Kjerraten vart i si tid bygd av Peder Anker (1749–1824) på Bogstad, som åtte store skogområde i området. Han trong ei løysing til å frakte tømmer frå Steinsfjorden i Åsa opp til Damtjern og Storflåtan på Krokskogen for vidare fløyting ned Sørkedalsvassdraget til Bogstadvatnet. På denne måten unngjekk han tømmertoll i Drammen og fekk istaden tømmeret til eigne sagbruk i Sørkedalsvassdraget. 

Det kosta ca. 33 000 riksdalar å bygge anlegget, som var konstruert av den svenske ingeniøren Samuel Bagge. Arbeidet vart leia av Anker sin fullmektig Johan Jørgen Krohn.

Kjerratmuseet
-------------

Den 1. juli 2006 vart det opna eit eige museum dedikert i kjerratens namn, Kjerratmuseet. Her står det mellom anna ein 13 meter lang terrengmodell av kjerrattraseen og ein modell av eit hjulhus i målestokk 1:10. Hjulhus nr 5 lenger oppe langs vassdraget er ein rekonstruksjon i opphavleg storleik. Museet blir forvalta av Foreningen Kjerratmuseet på frivillig basis. Foreninga har òg etablert ei nettside med informasjon om Kjerraten og museet.

Kart
----

Kart som syner dei elleve kjerratane som var i drift. Den tolvte vart bygd, men grunna for lite vatn til drifta vart han erstatta av ein hestebane.

Referansar
----------

1. ↑  Frydenlund, Bård (2009): Stormannen Peder Anker. En biografi. Oslo: Aschehoug.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kjerraten i Åsa» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juli 2012.*

Litteratur
----------

* *Kjerraten i Åsa* av Ole Christian Bjørnstad, (1941)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kjerraten i Åsa (NRK P2, 29.11.2004
* Foreningen Kjerratmuseet
Rustkronekjerrsporv, *Atlapetes latinuchus*Foto: Andres Cuervo

Bleiknakkekjerrsporv, *Atlapetes pallidinucha*Foto: Dick Daniels

Kanelkjerrsporv, *Atlapetes semirufus*Foto: Fernando Flores

Cuscokjerrsporv, *Atlapetes canigenis*Foto: Dominic Sherony

Gulbrynkjerrsporv, *Atlapetes citrinellus*Foto: Allan Drewitt

Olivenhovudkjerrsporv, *Atlapetes flaviceps*Foto: Alejandro Bayer Tamayo

**Kjerrsporvar** er ei samling av sporvefuglartar i neotropane frå to biologiske slekter i familien Passerellidae. Dei norskspråklege artsnamna har fellesnemninga 'kjerrsporv'. På engelsk er fellesnemninga 'brushfinch' i bruk for artar i dei to aktuelle slektene.

Kjerrsporvar er lista opp innanfor dei to slektene *Arremon* og *Atlapetes*. Totalt representerer slektene 47 fugleartar i tropisk Amerika, men 9 av desse i *Arremon* har namn med andre samansettingar enn med kjerrsporv/brushfinch. Omgrepet har soleis ikkje direkte samanheng med taksonomien, og har berre gildskap som eit språkleg merke for å skildre habitatet for fuglearten, tett underskog eller kjerr.

Kjelder
-------

Referansar

1. ↑  Syvertsen, P. O. Ree, V. Hansen, O. B. Syvertsen, Ø. Bergan, M. Kvam, H. Viker, M. & Axelsen, T. 2008. *Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler.* Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)
2. ↑  Schulenberg T.S.; M.J. Iliff; B.L. Sullivan; C.L. Wood; T. A. Fredericks; D. Roberson (august 2017), *eBird/Clements Checklist v2017* (CSV), Cornell Lab of Ornithology, henta 1. oktober 2017

Bakgrunnsstoff
--------------
Koordinatar: 69°10′S 66°35′W﻿

**Kelvin Crests** er ein fjellkam med bratte sider og isdekte klipper som strekkjer seg over 5 nautiske mil (9 km) long. Han ligg på nordsida av Airybreen nær samløpet med Forster forlandsbre på vestsida av Den antarktiske halvøya. Han vart grovt kartlagt av British Graham Land Expedition (BGLE) i 1936-37. Han vart fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) i 1947. Han vart kartlagt frå bakken, berre frå sørvest, av medlemmar frå Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS), desember 1958. Han vart fullstendig kartlagt av US Geological Survey (USGS) i 1974. Han vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter William Thomson, First Baron Kelvin (1824–1907) ein britisk fysikar og ingeniør som gjorde store framsteg i utforminga av magnetiske kompass i 1873–78, og som fann opp Kelvin loddemaskin i 1878.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Kelvin Crests» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sosva** (russisk Сосьва) er ei elv i Sverdlovsk oblast i Russland og ei av kjeldeelvane til Tavda frå høgre. Elva er 635 km lang og har eit nedslagsfelt på 24 700 km². 

Sosva har utspring rundt 6-700 moh. på austsida av Uralfjella gjennom dei to korte (under 20 km) tilløpselvane Store (*Bolsjaja*) og Vesle (*Malaja*) Sosva, og renn så gjennom ein til tider smal og bratt dal i fjellområdet Denesjkin Kamen (1492 moh). Frå her renn Sosva i sørover, og seinare nordaustover gjennom dei vestlegaste delane av Det vestsibirske låglandet, til ho 12 km nord for Gari til slutt renn saman med Lozva og dannar elva Tavda.

Ved busetnaden Sosva, rundt 160 km før munningen, har elva ei middelvassføring på 123 m³/s (minimum i mars med 17 m³/s, maksimum i juni med 453 m³/s). Vasstanden i dei midtre og nedre delane av elva kan variere med 5-6 meter i løpet av året. I dei nedre delane er elva 80-100 m bred, 3 m djup, og med ein straum på 0,3 m/s. Dei viktigaste sideelvane er Vagran, Turja, Kakva og Ljalja. Sosva er isdekt frå først i november til vårløysinga i april.

Sosva er farbar på dei nedste 333 km, opp til samløpet med sideelva Kakva nær Serov, men vert for tida berre rekna som offisiell vassveg på dei nedste 160 km, opp til busetnaden Sosva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sosva» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Store sovjetiske leksikon
		- R-ArcticNET - Et regionalt, elektronisk, hydrografisk datanettverk for den arktiske regionen
		- Vassvegar i Den russiske føderasjon Arkivert 2015-03-18 ved Wayback Machine. (Regjeringsforordning av 19. desember 2002) (russisk)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***Rutebok for Oslo*** er ei norsk rutebok som vart gjeven ut av AS Oslo Sporveier første gong i 1987. Ruteboka kom ut 1-2 gonger per år. Første utgåve kom i samband med at Stortinget T-banestasjon‎ vart etablert som knutepunkt for 8 ulike T-banelinjer gjennom Oslo. Etter at Ruter AS vart etablert som administrasjonsselskap for kollektivtrafikken i Oslo og Akershus, fortsette *Rutebok for Oslo* å kome ut til og med 2014. Ruteboka hadde rutetabellar for alle kollektivtrafikklinjer med lokaltrafikk innanfor Oslo, linjekart, stoppestadsoversikt, historiekavalkade pluss generelt nyttig informasjon om kollektivtrafikken.
Ruteboka var gratis.
Redaktør for Rutebok for Oslo i heile denne perioden var Ole Mjelva.

Rutebok for Oslo 2014

Rutebok for Oslo og omegn (nærtrafikk)
--------------------------------------

I ein periode etter krigen gav Rutebok for Norge (Norges Communicationer) ut ein liknande publikasjon: Rutebok for Oslo og omegn (nærtrafikk).
Ruteboka hadde rutetabellar, linjeoversikter, kartutsnitt, oversikt over museum, badeplassar, overnatting i Oslo etc. 
Prisen for denne ruteboka var vinteren 1947 50 øre. Sommaren 1953 var prisen gått opp til 75 øre.

Brukarmanual
Rutebok for Oslo 1949

Rutebok for Stor-Oslo Lokaltrafikk a.s
--------------------------------------

I 1985 vart det for første gong utgitt eit samla rutehefte for vest-området i Akershus. Året etter kom samla rutehefte/rutebok for Akershus nord og aust. I 1987 kom så samla rutehefte for alle Akershus-kommunar. Rutebøkene omfatta buss, tog, båt og bane.

Rutebok for SL
Voodoo-utstyr til sals på ein marknad i Port-au-Prince i Haiti.
**Voodoo** (òg skrive **vaudou**, **vodou** og **vodun**; av fonspråket i Benin, «guddom, ånd») er ein synkretisk religion eller ei sekt med opphav i det karibiske landet Haiti. Det er ei blanding av stammereligionar frå Vest-Afrika, arawakiske religionar og katolsk kristendom som vart til då det kom afrikanske slavar til Haiti på 1500-talet, og dei vart tvinga til å konvertere til religionen til slavehaldarane. Dei klarte likevel i stor grad å halde på dei tradisjonelle afrikanske truene sine.

Han er svært myteomspunnen og mest kjend for den såkalla voodoodokka, som visstnok skal kaste ei forbanning over personen ho symboliserer, og fenomenet zombiar (levande døde). Det finst eit utal variantar av voodoo, men felles for dei alle er sjamanisme og bruk av naturmedisin. Nemninga vert også ofte brukt om liknande kultformer andre stader i Karibia og nordaust i Sør-Amerika. Dessutan finst det ein liknande kult som har vore utbreidd blant svarte i sørstatane i USA under namnet «hoodoo».

Kjelder
-------

* «Haitian Vodou» på Wikipedia på engelsk, innhenta 27. april 2010.
* «Voodoo» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 27. april 2010.
* «Voodoo» av Axel Sommerfeldt og redaksjonen hjå Store norske leksikon, innhenta 27. april 2010.

### Referansar

1. ↑  Stevens-Arroyo, Anthony M.: «The Contribution of Catholic Orthodoxy to Caribbean Syncretism» i *Archives de Sciences Sociales des Religions*, bind 19, nr. 117 (januar–mars 2002), s. 37–58.
2. ↑  Leah Gordon: *The Book of Vodou*, s. 10.
Plasseringa i Zuid-Holland
**Voorne-Putten** er ei øy mellom Nordsjøen og Brielse Meer og elvane Oude Maas, Spui og Haringvliet i provinsen Zuid-Holland i Nederland. Voorne-Putten består av dei to tidlegare øyane Voorne (den største, vestlege delen) og Putten (den mindre, austlege delen). Elva Bernisse rann tidlegare mellom desse to øyane før ho mudra til og dei to øyane vart ei øy. Nyleg har elveleiet vorte mudra opp og dei to øyane er igjen vorte fråskilde. 

Nordsjøkysten av Voorne har verdifulle naturreservat i form av sanddyner. Resten av øya er stort sett ein jordbruksregion. Den største byen på øya er Spijkenisse.

Voorne-Putten består av kommunane:

* Voorne:
	+ Bernisse (Heenvliet, Abbenbroek, Oudenhoorn og Zuidland)
	+ Brielle)
	+ Hellevoetsluis
	+ Westvoorne
* Putten:
	+ Bernisse (Geervliet og Simonshaven)
	+ Spijkenisse

Voorne-Putten grensar til

* øya Rozenburg i nord på andre sida av Brielse Meer (demning og bru)
* øya IJsselmonde i nordaust på andre sida av Oude Maas (bru og undergrunnstunnel)
* øya Hoeksche Waard i søraust på andre sida av Spui (ferje)
* øya Goeree-Overflakkee i sør på andre sida av Haringvliet (demning)

Koordinatar: 51°52′N 4°10′E﻿

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Voorne-Putten» frå Wikipedia på engelsk, den 12. februar 2008.*
**Diego Ramírez-øyane** (spansk *Islas Diego Ramírez*) er ei lita chilensk øygruppe som ligg om lag 100 km sør for Kapp Horn i Eldlandet og 93 km sør-søraust for Ildefonso-øyane. Diego Ramírez-øyane er det sørlegaste punktet i Sør-Amerika.

Administrativt høyrer øyane inn under provinsen Antártica Chilena i Región de Magallanes y de Antártica Chilena, den sørlegaste regionen i Chile. Øyane ligg i to grupper med eit 3 km breitt sund i mellom. Dei største av øyane er Bartolomé-øya og Gonzalo-øya; dei ligg begge i den sørlegaste gruppa. Aguila-holmen utgjer det aller sørlegaste punktet i Sør-Amerika.

Ein meteorologisk stasjon nordaust på Gonzalo-øya er bemanna. Bortsett frå det er øyane utan busetnad.

Diego Ramírez-øyane.

Historie
--------

Øyane vart oppdaga den 12. februar 1619 under *Garcia de Nodal-ekspedisjonen*. Denne var blitt til på ordre av kong Filip III av Spania og hadde til oppgåve å kartleggja farvatnet mellom Atlanterhavet og Stillehavet sør for Kapp Horn. Øyane fekk namn etter kosmografen på ekspedisjonen, Diego Ramírez de Arellano. Ved oppdaginga galdt Diego Ramírez-øyane som den sørlegaste landområdet som nokonsinne var blitt registrert. Øyane heldt på denne posisjonen fram til Sør-Shetlandsøyane vart oppdaga i 1775.

Chile overtok eigarskapen over øyane etter at landet vart ein sjølvstendig stat i 1818. Den chilenske regjeringa leigde ut øyane til Pedro Pablo Benavides i 1892. Han fekk bu på øyane og leva av fiske i byte mot at han bygde eit fyrtårn, ei hamn og ein skulebygning der. Leigekontrakten gjekk seinare over til andre. 

I 1957 oppretta den chilenske marinen ein meteorologisk stasjon nordaust på Gonzalo-øya som framleis er i aktivt i bruk.

Dyreliv
-------

Øyane er eit viktig hekkeområde for fugl, m.a. svartbrynalbatross, svartflekkalbatross, gråhovudalbatross, klippehopparpingvin og sørkjempepetrell.

Kjelder
-------

1. ↑  Dingwall, P.R. ed. (1995). *Progress in Conservation of the Subantarctic Islands*, s. 107. The World Conservation Union. ISBN 2-8317-0257-7.
2. ↑  Dingwall (1995), s. 109.

* *Denne artikkelen bygger på «Diego Ramírez Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Verksgata på Bærums Verk. Til venstre eit hjørne av hovudbygningen frå 1764.
**Bærums Verk** er ein tettstad i Bærum kommune i Akershus fylke, sør i dalføret Lommedalen. Tettstaden har fått namn etter jarnstøyperiet Bærums Verk, som låg her og vart lagd ned i 1964. 

Verkseigarbustaden frå 1764 er ein freda bygning som står i Verksgata, hovudgata gjennom verksområdet. Eit museum som syner historia til verket og eit utval av dei vedomnane i støypejarn som vart produsert på verket, ligg i gamle bygningar på verksområdet.

På siste parten av 1900-talet vart områda kring verket bygd tett ut med bustader i blokker og småhus.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bærums Verk ved visitoslo.com
* baerumsverk.no, nettstaden til Handelshuset Bærums Verk

| * v
* d
* e
Delområde i Bærum kommune |
| --- |
| Bekkestua**·**  Bærums Verk**·**  Dønski / Rud**·**  Grav**·**  Haslum**·**  Hosle nord**·**  Hosle sør**·**  Høvik**·**  Jar**·**  Jong**·**  Kirkerud / Sollihøgda**·**  Kolsås**·**  Lommedalen**·**  Lysaker**·**  Løkeberg / Blommenholm**·**  Nadderud**·**  Rykkinn**·**  Sandvika / Valler**·**  Slependen / Tanum**·**  Snarøya**·**  Stabekk**·**  Voll**·**  Østerås / Eiksmarka**·**  Østre Bærumsmarka |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| **Chiloé-øya** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Chiloé-arkipelet |
| **Koordinatar** | 42°40′36″S 73°59′36″W﻿Koordinatar: 42°40′36″S 73°59′36″W﻿

 |
| **Areal** | 8394 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Chile |
| **Region  Provins** | Los Lagos-regionen  Chiloé-provinsen |
| **Største busetnad** | Castro (41667 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 154775 (2002) |
| **Folketettleik** | 18,44 /km² |

**Chiloé-øya** (spansk *Isla de Chiloé*, òg kjend som *Isla Grande de Chiloé*) er den største øya i Chiloé-arkipelet på stillehavskysten av Chile. Øya ligg i det sørlege Chile, i regionen Los Lagos.

Geografi
--------

Med eit areal på 8394 kvadratkilometer, er Chiloé-øya den nest største øya i Chile, etter Storøya i Eldlandet, og den femte største i Sør-Amerika. Ho er skilt frå det chilenske fastlandet ved Chacaosundet i nord, og av Ancudbukta og Corcovadobukta i aust. Stillehavet ligg mot vest, og Chonos-skjergarden ligg sør, over Boca del Guafo. Øya er 190 km frå nord til sør, og gjennomsnitt 55-65 km brei. Hovudstaden er Castro på austsida av øya; den nest største byen er Ancud, på øya sitt nordvestlege hjørne, og det er fleire mindre hamnebyar på austsida av øya, slik som Quellón, Dalcahue og Chonchi.

Chiloé-øya og Chonos-arkipelet er ei sørleg forlenging av det chilenske kystområdet, som går nord og sør, parallelt til stillehavskysten og Andesfjella. Valle Central ligg mellom Dei chilenske kystfjella og Andesfjella, kor Ancudbukta og Corcovadobukta dannar den sørlege forlenginga. Fjella strekker seg nordover og sørover langs midten av øya. Austkysten er djupt innskoren, med fleire naturlege hamner og ei rekkje mindre øyar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chiloé Island» frå Wikipedia på engelsk, den 25. september 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Chiloéøya**

* Bilete frå Chiloé-øya flickr.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
*For den amerikanske filmen frå 1974, sjå Filmen Chinatown*
Chinatown i San Francisco, ein av dei eldste og best kjende chinatownane.
***Chinatown*** er eit engelsk omgrep for eit område i ein storby utanfor Kina der kinesarar har samla seg og utgjer ein betydelig del av befolkninga. Ein finn særleg slike område i hamnebyar.

Portal inn til Chinatown i Montreal.
Feiring av kinesisk nyttår i det asiatiske kvarteret i Paris.
Kinesiske bydelar særmerker seg gjerne gjennom butikkar som sel kinesiske varer og kinarestaurantar, og det er ikkje uvanleg med gateskilt med kinesisk skrift, dekorasjonar og portalar som markerer inngangen til den kinesiske bydelen.

Kjende chinatownar
------------------

* Chinatown i London
* Chinatown i New York
* Chinatown i San Francisco
* Chinatown i Singapore
* Chinatown i Yokohama
* Cholon i Ho Chi Minh-byen
* Quartier asiatique i Paris

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Chinatown**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
Helleristing i Alta, eit typisk døme på eit kulturuttrykk som ein ønskjer ta vare på gjennom kulturvern.
Å ta vare på kunnskapen om korleis ei oppgangssag fungerer er kulturvern.
**Kulturvern** er ei samlenemning for arbeid med innsamling, dokumentasjon og formidling av materielle og immaterielle kulturuttrykk.

*Materielt kulturvern* kan seiast å arbeide for å sikre konkrete gjenstandar (kulturminne) og den kunnskapen dei fortel. Dette området går ofte under nemninga kulturminnevern. Den offentlege innsatsen innan kulturminnevernet vert i Noreg leia av Riksantikvaren, eit eige direktorat under Miljøverndepartementet.

*Immaterielt kulturvern* er det å ta vare på kunnskapar om handverk, teknikkar, soger og alle typar bakgrunnsstoff rundt dette. 

Svært ofte er det samspelet mellom den konkrete gjenstanden (kulturminnet) og kunnskapen om kva dette kulturminnet fortel eller dokumenterer som er det verdifulle.

Svært mykje av kulturvernarbeidet i Noreg skjer gjennom frivillige lag og samskipnader, der dei aller fleste er organiserte i paraplyorganisasjonen Noregs kulturvernforbund som òg var sekretariat for Kulturminneåret 2009. Den offentlege innsatsen i Noreg er spreidd mellom fleire departement og direktorat, men særleg Miljøverndepartementet med Riksantikvaren og Kultur- og kyrkjedepartementet gjennom ABM-utvikling og museum.

Bakgrunnsstoff
--------------

* St.prp. nr 73 (2005-2006) Om ratifikasjon av UNESCO-konvensjonen
* til 2832 Riksantikvaren av vernekriteriene

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta laurdag 20. februar 2010, klokka 20:59.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS

 |
Kumbh Mela i Nashik i 1989.
Kumbh Mela i Prayag (Allahabad) i 2001 
**Kumbh mela** ('krukkefesten') er ei syklisk hinduhøgtid som finn stad kvart tredje år på særskilde stader. Det er eitt av dei største valfartsmåla i hinduismen, og den folkerikaste valfarta i verda. Høgtida markerer den mytologiske kjerninga av Mjølkehavet og nektaren som skal ha falle ned på jorda dei fire stadene ein markerer henne.

Ulike former for kumbh mela finn stad kvart fjerde år. *Ardh* (halve) kumbh mela blir feira i Haridwar og Prayag i Allahabad kvart sjette år, *purna* (heile) kumbh mela kvart tolvte år på ein av fire stader (Prayag, Haridwar, Ujjain og Nashik). *Maha* (store) kumbh mela i Allahabad finn stad etter 12 heile, det vil seie kvart 144. år. Siste gong dette hende var i 2001. Rundt 60 millionar menneske deltok i det som blei den største menneskesamlinga som er kjend.

Komande kumbh melaer
--------------------

* Mars, april 2010 - Haridwar
* Januar, februar 2013 - Prayag (Allahabad)
* August, september 2015 - Nashik
* April, mai 2016 - Ujjain

Sjå og
------

* Mauni amavasya

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kumbh Mela» frå Wikipedia på svensk, den 31. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------


| * v
* d
* e
Hinduhøgtider |
| --- |
| *Større høgtider* dipavali/divali · Durga podja · holi · Krisjna-djanmasjtami · kumbh mela · 
 ramanavami · thaiposam  |
| *Mindre høgtider* guru purnima · holi · karvatsjauth mahasjivaratri · mauni amavasya · navaratri raksja bandhan · rathajatra · vasant pantsjami |
Surdeig.
**Surdeig** er ein kultur der gjærsopp og mjølkesyrebakteriar vert dyrka i ein mjøldeig. Denne kulturen vert nytta til å heve brød. Gjærsporar og mjølkseyrebakteriar finst naturleg i mjøl, og ein kan dyrke fram ein kultur ved å blande mjøl og vatn og la blandinga gjennomgå ein naturleg fermentering.

Surdeigsbrød i ei korg.
Borodinskijbrød, eit russisk surdeigsbrød.
For å få ein god surdeig gjeld det å dyrke fram ein god kultur. Det får ein lettast frå ein annan surdeig. Alternativt kan ein finne han i naturen; i mjølk eller i frukter. Ein kan halde liv i kulturen så lenge ein vil, ved å gøyme han kjølig og mate han med jamne mellomrom, minst ein gong i månaden.

Brøddeig med surdeig vil få andre bakeeigenskapar enn vanleg gjærdeig. Surdeigbrød vil derfor få ein annan struktur og smak.

Bakgrunnsstoff
--------------

* NRK: Surdeig og kaldheving
* Arne Skaug Olsen: Surdeig - en innføring og en case-study

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
Lars Reinton
**Lars Reinton** (29. mars 1896–15. oktober 1987) var ein norsk historikar og skulemann frå Hol i Hallingdal.

Far hans var lærar og kyrkjesongar. Lars Reinton sjølv engasjerte seg i den radikale rørsla Mot Dag då han var student i Oslo, samstundes var han formann i Studentmållaget. Etter han vart cand.philol. i 1928, underviste han i den høgre skulen til 1955.

Frå 1937 til 1982 gav Lars Reinton og broren Sigurd S. Reinton ut det åtte band store bygdebokverket Folk og fortid i Hol, eit pionerarbeid i norsk bygdeboklitteratur og lokalhistorie. Doktoravhandlinga om Villandane kom i 1939.

I 1941 vart Lars Reinton avsett frå stillinga si. Sidan var han knytt til Instituttet for sammenlignende kulturforskning fram til 1955. Perioden 1955-61 gav han ut *Seterbruket i Noreg*. Seinare kom ein biografi om Olav Sletto i 1966. I 1969 kom *Viehwirtschaft und Hirtenkultur*, eit konsentrat av boka om seterbruket.

Reinton var statsstipendiat frå 1957. I 1960-åra førelas han nokre semester i landbrukssoge ved Noregs Landbrukshøgskule.

Reinton var formann i Landslaget for bygde- og byhistorie fra 1945 til 1970 og redaktør i tidsskriftet Heimen. Han var medlem i Vitenskapsakademiet frå 1956.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Brusdalsvatnet** er ein innsjø som ligg på Uksenøya i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Brusdalsvatnet ligg om lag midt på Uksenøya og er langt og smalt, knapt 10 km langt og om lag 1,3 km breitt på det breiaste.

Frå Brusdalsvatnet renn vatnet gjennom Lillevannet, ein mindre innsjø nedanfor, gjennom Spjelkavikelva, og ut i Åsefjorden.

Brusdalsvatnet er drikkevatnet til Ålesund kommune. 

I 2009 vart det funne oppsiktsvekkande høge verdiar av miljøgifta bromerte flammehemmarar (HBCDD) i botnslam i vatnet. Etter det Ålesund kommune og NIVA opplyser, skal ikkje dette ha betydning for vasskvaliteten på drikkevatnet.

Brusdalsvatnet innanfor Ålesund kommune rett aust for Moa.

Restriksjonar
-------------

Sidan Brusdalsvatnet er drikkevasskjelde gjeld ein del restriksjonar på og kring vatnet.

Det er forbod mot vegbygging i nedbørsfeltet. Mogeleg anleggsveg skal stengast med bom, og berre nyttast til drift av vassverket.

Det skal ikkje oppførast bygningar i nedbørsfeltet

Det er forbod mot å slå opp telt i nedbørsfeltet.

All båttrafikk på vatnet er forbode.

Det er berr lov å fiske med stong i Brusdalsvatnet, og berre for medlemmar av Skodje jeger- og fiskerforening.

Det er forbod mot gjødsling av vatnet for å auke fisket, 

Sprøytemiddel kan ikkje brukast i nedbørsfeltet.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  «NVE Atlas». *Vassdrag – Innsjødatabase – Dybdekart.*  Norges vassdrags- og energidirektorat. Vitja 13. mai 2023
2. ↑  «Vern av drikkevasskjelder og konsesjonar». Ålesund kommune. 24. april 2023. Henta 11. mai 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

«Forurensing av drikkevannskilden Brusdalsvatnet». Norges Miljøvernforbund. Henta 11. mai 2023. 

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Varmefluks {\displaystyle {\overrightarrow {\phi \_{q}}}} gjennom ei overflate.
**Varmefluks**, **termisk fluks** eller **varmestraumtettleik** er mengda varmeenergi overført gjennom ei viss overflate. Den SI-avleidde eininga for varmemengda er joule per sekund, eller watt. Varmefluks er varmemengda per eining areal. I SI-eininga vert varmefluksen målt i [W/m2]. Varmemengda er ei skalar mengd, medan varmefluken er ei vektormengd. For å definere varmefluksen ved eit visst punkt i rommet tar ein det avgrensa tilfellet der storleiken av overflata blir uendeleg liten.

Varmefluksen blir ofte skrive {\displaystyle {\overrightarrow {\phi \_{q}}}}, der *q* syner til *varme*mengda i motsetnad til *massen* eller *momentum*-mengda. Fouriers lov er eit viktig bruksområde for desse konsepta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Varmefluks» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty
Koordinatar: 62°30′55″S 60°09′45″W﻿

**Varna Peninsula** (Poluostrov Varna) er ei nesten firkanta, hovudsakleg isdekt halvøy heilt nordaust på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Ho grensar til Hero Bay i nordvest, til Moon Bay mot søraust, og til McFarlane Strait i nordaust. 

Halvøya er kring 14 km lang sørvest-nordaust og 10 km brei, og sentralt på halvøya ligg Vidin Heights. Lengst nord ligg Williams Point og lengst aust Inott Point. Langs kysten finn ein Lister Cove og Dragon Cove i nordaust, og Griffin Cove, Charybdis Cove og Eliseyna Cove i nordvest. Bezmer Point ligg òg på nordvestkysten av halvøya.

Halvøyar på Livingston Island.
Området vart vitja tidleg på 1800-talet av selfangarar. Williams Point var det første landområdet som vart oppdaga i det som i dag er dekt under Antarktistraktaten, av den britiske sjøfararen William Smith den 19. februar 1819. 

Varna er namnet på ein stor by i Bulgaria.

Sjå òg
------

* Vidin Heights
* Livingston Island

Kjelder
-------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Flyfoto av ein part av Alnabru godsterminal og skiftestasjon.
**Alnabruterminalen**,  **Alnabru godsterminal og skiftestasjon**, er ein jernbaneterminal for gods og ein skiftestasjon for godstog som ligg på Alnabru i Groruddalen i Oslo, knytt til Hovedbanen og til godstoglina (Loenga-Alnabrulinja) fram til hamneområda på Sjursøya i Oslo og til godstoglina (Alnabanen) fram til Grefsen stasjon på Gjøvikbanen i Oslo. Mange godstog kjem kvart døger inn til skiftestasjonen for at vognene skal koplast frå kvarandre og sorterast for å setjast saman til nye tog til ulike destinasjonar, og på godsterminalen vert konteinarar flytta over mellom jarnbanevogner og bilar eller lagerområde av store konteinarkranar og terminaltraktorar. Dessutan har fleire transportselskap store lager- og ekspedisjonshus på terminalen. Alnabruterminalen fungerer soleis som krumtappen i jarnbanetransporten av gods i Noreg.

Skiftinga av godsvogner på skiftestasjonen gjerast etter fastsette prosedyrar. Vognene sleppast fritt, ei etter ei eller i grupper, ut for ei lita bakke, og på dette viset få den farten dei treng for å kunne rulle vidare av seg sjølv for å pensast inn på eitt av dei mange spora som trengst for å sortere dei. For å kontrollere farten på vognene, og for å stogge og halda vognene fast under skiftinga, ligg det fleire typar spesialbremser i spora som knip til om hjula på vognene. I enden av skiftestasjonen ligg det dessutan pensar som kan nyttast til å få vognene til å køyre inn på avgreiningsspor dersom det er fåre for at dei kan kome utilsikta inn på trafikkerte spor.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jernbaneverkets opplysningar om Alnabruterminalen og Loenga – Alnabrulinja.
***Almuevennen*** (1848–1893) var eit norsk illustrert vekeblad, berekna «paa Oplysnings Fremme blandt Menigmand». Det blei grunnlagt av Chr. Johnsen, som då var kjøpmann og stortingsrepresentant fra Stavanger, og sat som eigar av bladet heile tida det kom ut. 

I 1850- og 60-åra var bladet blant dei viktigaste media i Noreg, både når det galdt politisk innverknad i folket og økonomisk utbytte. I sine velmaktsdagar, rundt 1870, hadde *Almuevennen* opplag på 22 000. Seinare gjekk det sterkt tilbake, særleg etter at det konkurrerande bladet *Folketidende* blei gjeve ut av politikaren Søren Jaabæk frå 1865, og *Verdens Gang* byrja gjera seg gjeldande frå 1870-åra. 

Bladet var opphavleg liberalt, men blei etter kvart meir konservativt, og var etter riksrettstida 1883-84 utprega høgrevennleg.

Christian Holtermann Knudsen var faktor for bladet fram til 1884, då han han anten slutta eller blei beden om det ettersom han ville starte sosialistavisa *Vort Arbeide* (seinare *Dagsavisen*).

*Almuevennen* var også tittelen på to danske tidsskrift (Århus 1839–1859, København 1842–1853).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Almuevennen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:* 
		- Salmonsens konversationsleksikon 2. utgåve (1915–1930).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
|  |
| --- |
| ***Almost Grown***  Singel av Chuck Berryfrå albumet *Chuck Berry Is on Top* |
|  |
| **Utgjeve** | 1959 |
| **Sjanger** | Rock and roll |
| **Lengd** | Chess |
| Låtskrivar(ar) | Chuck Berry |
|

«**Almost Grown**» er ein song skrive og spelt av Chuck Berry. Han vart gjeven ut som ein dobbel A-side-singel med «Little Queenie». Songen er med i filmen *American Graffiti* frå 1973. Etta James og Harvey & the New Moonglows, med ein ung Marvin Gaye, syng korvokal på songen. 

Songen gjekk inn på den amerikanske singellista på 32 .plassen og tredjeplassen på R&B-lista.

Innhald
-------

1. «Almost Grown»
2. «Little Queenie»

Andre versjonar
---------------

David Bowie spelte songen for BBC den 3. juni 1971. For denne innspelinga, hadde Bowie med seg fleire vener, og det var barndomsvenen Geoffrey Alexander som song på innspelinga. Bowie fortsette å spele denne songen dei neste månadane, før han byta han ut med ein annan Chuck Berry-låt, «Around and Around»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Almost Grown (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 23. januar 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-2004*. Record Research. s. 55.