recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ein **disputas** eller **disputasjon** (danna av det latinske ordet for å «utgreie» eller «undersøke») er ein offentleg diskusjon om eit gitt tema. Disputas er i vår tid først og fremst eit ope arrangement der ein kandidat (doktorand) ved eit universitet eller ein høgskule presenterer og forsvarar si ferdige doktorgradsavhandling overfor kritiske fagopponentar for å oppnå ei doktorgrad, det vil seie den høgaste akademiske grada.

Historisk var disputasar ved universiteta i form av angrep på og forsvar for teser, retoriske øvingar som ofte gjekk føre seg på latin, som for eksempel under disputasen i Leipzig. 

*Å disputere* vil seie å forsvare ei vitskapleg avhandling for å ta doktorgraden.

Doktorgradsdisputas
-------------------

I dag blir *disputas* vanlegvis brukt om ein del av prosessen med å få tildelt ei doktorgrad ved eit universitet eller ein høgskule. Før disputasen har kandidaten levert inn ei avhandling, vanlegvis i form av ein monografi eller ei serie publiserte vitskaplege artiklar som er knytte saman av eit teoretisk samandrag. Ein komite oppnemnt av fakultetet vurderer så om avhandlinga er verdig til å bli forsvart for den aktuelle grada i ein disputas.

Viss avhandlinga blir godkjend i første omgang er neste trinn at kandidaten for doktorgrada (doktoranden) må forsvare avhandlinga i eit offentleg møte leia av dekanus for fakultet eller ein representant for denne mot (i Noreg vanlegvis to) fakultetsoppnemnde opponentar. Opponentane er normalt medlemmar i den komiteen som vurderte avhandlinga i første trinn av prosessen og som blir sett på som ekspertar på i alle fall delar av det som avhandlinga handlar om. Det er også ganske vanleg med eit skilje i roller mellom dei to opponentane, der førsteopponenten har som oppgåve å sjå på og eksaminere doktoranden om dei overordna aspekta ved avhandlinga, medan andreopponenten konsentrerer seg om detaljar. Etter at disputasen er avslutta blir det formelt avgjort om avhandlinga er godkjend og om den aktuelle grada kan tildelast.

Det sentrale elementet i det å oppnå ei akademisk grad på doktorgradsnivå er ei form for avhandling som blir vurdert av fagfellar med omsyn til omfang, nivå og kvalitet. Detaljar med omsyn til godkjenning av ei avhandling og gjennomføringa av sjølve disputasen varierer frå universitet til universitet, men er vanlegvis ganske konstant for universiteta innan eit land.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Disputas» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2009.*
**Karl Bolivar Olafsen** (22. juni 1880–2. februar 1927) var ein norsk meieriarbeidar frå Tune i Østfold som representerte kjøpstadene i Østfold og Akershus fylke på Stortinget i åra 1922-27. Han var vald for Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti.

Karl Olafsen var fødd utanfor ekteskap. Han voks opp i Tune og sidan Sarpsborg, men då stefaren døydde, flytta mora med familien tilbake til Tune. Frå 1895 arbeidde Karl Olafsen ved De Norske Melkefabrikker i Sandesund i tretti år.

Frå 1910 var Olafsen medlem av bystyret i Sarpsborg, som ordførar frå 1919 til han døydde. Han var også skulestyreformann i Sarpsborg 1915-18, og leiar av ein komite som handsama spørsmålet om utviding av Sarpsborg by.

Hausten 1921 vart Olafsen vald til stortingsmann frå dei fire byane i Østfold og kjøpstaden Drøbak i Akershus. Han vart vald for det nyskipa Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, eit parti danna av utbrytarar frå det radikaliserte Norske Arbeidarparti. Ved Stortingsvalet 1924 vart han attvald. Både i den fyrste og andre tingperioden var han medlem i Universitets- og fagskulekomiteen. Tidleg i 1927-sesjonen døydde Olafsen, 46 år gammal. Abraham Aakre rykte då inn på Tinget som tidlegare fyrste varamann.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Karl Schranz** (fødd 18. november 1938) er ein austerriksk tidlegare alpinist frå St. Anton am Arlberg i Tirol som vann verdscupen i alpine greiner både i 1969 og 1970. Han vart dobbeltvinnar under VM i alpine greiner 1962 med sigrar i utfor og kombinasjonen og vart verdsmeister i storslalåm i 1970. Schranz vann 12 renn i verdscupen.

I 1972 vart Schranz grunna brot på amatørreglane utestengd frå vinter-OL i Sapporo. Etter utestenginga la Schranz opp som alpinist.

Schranz bidrog mykje til at VM i alpine greiner 2001 vart arrangert i heimbyen St. Anton, der han eig og driv eit hotell.

Merittar
--------

* VM i alpine greiner 1962 i Chamonix: Gullmedalje i utfor og kombinasjon, sølv i storslalåm
* Vinter-OL 1964 i Innsbruck: Sølvmedalje i storslalåm
* VM i alpine greiner 1966 i Portillo: Bronsemedalje i storslalåm
* VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina : Gullmedalje i storslalåm

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
**Karl Martin Marthinussen** (26. november 1890–1965) var ein norsk prest og forfattar frå Bergen. Han var biskop i Stavanger bispedømme frå 1949 til 1960.

Marthinussen, som var son til ein papirhandlar, vart cand.theol. i 1914. Frå 1916 til 1930 var han så i presteteneste ved St. Jakob kyrkje i Bergen. Deretter var han i tida 1930 til 1948 fyrst residerande kapellan og sidan sokneprest i Sandviken prestegjeld, også det i fødebyen. I 1949 tok han over som biskop i Stavanger bispedømme, ein posisjon han hadde til 1960.

Marthinussen var ein forkjempar for fråhaldssaka, ein av dei fremste i landet til å målbere edruskapsrørsla sine synspunkt i tale og skrift. Såleis mangeårig medlem av Statens Edruskapsråd. 

Over ein periode på førti år skreiv Marthinussen mangel bøker og hefte, både lærebøker, diktsamlingar og eit trebandsverk om «Store menn i tankenes verden».

I lokalpolitikken engasjerte han seg for Kristeleg Folkeparti.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karl Marthinussen» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Karl Ove «Kalle» Moene** (fødd 18. oktober 1949) er ein norsk økonom og professor ved Økonomisk institutt ved Universitetet i Oslo. 

Moene vart fødd på Voss og voks opp i Bergen. Han er cand. oecon. frå Universitetet i Oslo (UiO) i 1977 og er dr. philos. frå 1984. Han var professor ved UiO frå 1987. Hans viktigaste arbeidsfelt har vore fordelingsspørsmål og samanlikning av økonomiske institusjonar, særleg i arbeidsmarknaden. Han er kjend som ein original tenkjar med ein spiss penn. Han skriv jamleg kronikkar i *Dagens Næringsliv*. Sidan 2002 har Moene vore knytt til Centre for the Study of Civil War ved Institutt for fredsforsking.

Moene leiar eit forskingsarbeid som skal analysera samanhengane mellom sosial organisering (særleg på arbeidsmarknaden), økonomisk utvikling og fordeling av velstanden. Dette prosjektet vert forkorta ESOP (Equality, Social Organization and Performance), og vert ofte referert til som forsking på «den nordiske modellen». I eit arbeid om lønslikskap viser han saman med Erling Barth at ein generøs velfedsstat bidreg til lønnssamanpressing og at lønnssamanpressing gjev auka oppslutning om ein generøs velferdsstat. Dei to mekanismane understøttar kvarandre og gir opphav til ein likskapsmultiplikator. Likskapsmultiplikatoren kan likevel òg vera negativ og føra til auka ulikskap – som i USA i perioden 1981-2001.

Prisar og utmerkingar
---------------------

I 2011 vart han tildelt Norges forskningsråds formidlingspris «for sin evne til å forklare komplekse økonomiske spørsmål på en forståelig måte» og same året vart han også tildelt Akademikerprisen. I 2016 vart han tildelt forskingsutmerkinga Fridtjof Nansens belønning for fremragende forskning. I 2019 fekk han Kverulantkatedralens økonomipris.

Referansar
----------

1. ↑  Maurseth, Per Botolf (25. april 2019). «Karl Ove Moene». *Store norske leksikon* (på norsk). Henta 24. oktober 2019.
2. ↑  Professorens julekupp
3. ↑  Moene, K and Barth, E 2009. The Equality multiplier. NBER working paper series
4. ↑  Forskningsrådets formidlingspris til Kalle Moene[*daud lenkje*] 23.09.2011
5. ↑  Akademikerprisen til Kalle Moene Arkivert 2014-10-19 ved Wayback Machine. 09.10.2011
6. ↑  – En ære å få pris Dagsavisen
7. ↑  «Kalle Moene får Kverulantkatedralens økonomipris», *www.aftenbladet.no* (på norsk bokmål), henta 21. mars 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Karl Ove Moene» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Karl Ove Moene i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* Karl Ove Moene - Store norske leksikon
* Nettisde ved Universitetet i Oslo
* forskning.no «Formidlingsmester Moene» (portrettintervju) 23.09.2011

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CRIStin

 |
**Synnøve Marie Sætre** (fødd 28. mai 1990) er ei norsk målkvinne frå Ørsta på Sunnmøre. Landsmøtet i Norsk Målungdom valde henne til leiar i 2015. Ved Landsmøtet i 2016 vart ho attvald som leiar. Tidlegare har ho vore sentralstyremedlem (2013–2014) og skrivar (2014–2015) i same organisasjonen.

Sætre har bakgrunn som lektorstudent ved Universitetet i Oslo, og var aktiv i Studentmållaget i Oslo før ho vart vald inn i sentralstyret i 2012. Hausten 2015 begynte ho på mastergradsstudiet i nynorsk skriftkultur ved Høgskulen i Volda. Sætre har trekt fram språk i skulen som si fremste språkpolitiske hjartesak.

Kjelder
-------

1. ↑  Sunnmørsposten (2015). «Synnøve Marie Sætre ny leiar i Målungdomen» (på nynorsk). Henta 24.03.2015.  CS1 maint: Unrecognized language (link)
2. ↑  Framtida.no (2015). «– Målungdommen er førsteprioritet» (på nynorsk). Henta 24.03.2015.  CS1 maint: Unrecognized language (link)
3. ↑  Utdanning (2015). «24-åring fra Ørsta skal lede Målungdommen» (på bokmål). Henta 24. mars 2015.  CS1 maint: Unrecognized language (link)
Ei **syndsvedkjenning** er i religiøs samanheng å sanne syndene sine. 

I evangelisk-lutherske, katolske og ortodokse kyrkjer inngår syndsvedkjenninga som ein del av liturgien, oftast som ein fastlagt tekst. I karisamtiske forsamlingar vil dei oftare bruke ei friare formulert syndsvedkjenning. 

Ei spesiell form for syndsvedkjenning er den konkrete vedkjenninga i det private skriftemålet. Ei felles syndsvedkjenning inngår i det allmenne skriftemålet, som i nokre kyrkjelydar vert bruka før nattverden.

Syndsvedkjenninga i Den norske kyrkja
-------------------------------------

I Den norske kyrkja var det alminnelege skriftemålet, der syndsvedkjenninga inngjekk, lenge obligatorisk før nattverden. I 1887 vart syndsvedkjenninga ein fast del i opninga av gudstenesta. Etter gjeldande liturgi framseier kyrkjelyden denne syndsvedkjenninga:

«*Heilage Gud, himmelske Far. Sjå i nåde til meg, syndige menneske, som har såra deg med tankar, ord og gjerningar og kjenner den vonde hug i hjarta mitt. For Jesu Kristi skuld ha tol med meg. Tilgjev meg alle mine synder, og gjev at eg må ottast og elska einaste deg.*»

Syndsvedkjenninga er ein omdiskutert ledd i gudstenesta, det er hevda at ei slik formulering betre høyrer heime i det individuelle skriftemålet.

I utprøvinga av ny liturgi for Den norske kyrkja, er syndsvedkjenninga flytta til starten av forbønsleddet. Denne liturgien er planlagd å verte teken i bruk frå 2010, men er allereie teken i bruk i fleire forsøkskyrkjelydar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den norske kyrkja om forandring i syndsvedkjenninga
Blåfargen til jetstrålen som står ut frå det supermassive svarte hòlet i den elliptiske galaksen M87 kjem frå synkrotronstråling skapt av frie elektron som blir avbøygde av magnetfeltliner i strålen.
**Synkrotronstråling** er elektromagnetisk stråling send ut av ladde partiklar som fer med relativistisk fart i eit magnetfelt. Strålinga vert send ut grunna akselerasjonen magnetfeltet utset partiklane for. Synkrotronstråling er nært knytt til bremsestråling der eit fritt elektron vert deakselerert av eit ion utan å verta fanga inn.

Bylgjelengda til synkrotronstrålinga går ned når energien til elektronet aukar. Synkrotronstråling er sterkt polarisert og produserer mykje av strålinga frå Krabbetåka, pulsarar, og radiogalaksar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen baserer seg på artiklane «synchrotron radiation» s.399 og «free-free transition» s. 148 i «Phillip's Astronomy Encyclopedia» utgjeven i 2002.*

1. ↑  «A Cosmic Searchlight» - Hubble-pressmelding i samband med teleskopet sitt bilete av den elliptiske galaksen M87.
**Gary Burden** er ein amerikansk kunstnar som har spesialisert seg på å lage plateomslag. Han vert rekna som ein av pionerane innan konseptet plateomslagskunst. I 1960- og 1970-åra designa han omslag for mange rockestjerner, som Mama Cass, Crosby Stills Nash and Young, Joni Mitchell, The Doors, The Eagles og Jackson Browne. Han laga mange plateomslag for Neil Young i 35 år. Verka hans er fire gonger nominert til Grammy-prisen. og i 2010 vann han Grammy-prisen for beste innpakning for plateboksar eller luksusutgåver for Neil Young-samlinga *The Archives Vol. 1 1963–1972*. 

Burden har samarbeidd mykje med fotografen Henry Diltz. I 2000 laga dei dokumentarfilmen *California Rock: Under the Covers*, som omhandla plateomslaga dei laga og korleis dei deltok i rockemiljøet i Los Angeles.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gary Burden» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hale, Mike. «California Rock: Under the Covers». The New York Times. Henta 17. august 2015.
2. ↑  Phelan, J. Greg (6. november 2003). «It's Got a Good Beat, But Where's the Cover?». The New York Times. Henta 17. august 2015.
3. ↑  Delatiner, Barbara (21. april 2002). «THE GUIDE». The New York Times. Henta 17. august 2015.
4. ↑  Dominic, Serene (25. august 2006). «Pot Shots». Phoenix New Times. Henta 17. august 2015. [*daud lenkje*]
5. ↑  Turner Classic Movies

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gary Burden for R. Twerk - Gary Burden's personal website
* The Doors by Gary Burden (arts.guardian.co.uk)
**Tønnes Madsson Andenæs** (25. juni 1923–22. februar 1975) var ein norsk forlagsmann og politikar. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1969 til han døydde i 1975. 

Tønnes Andenæs var fødd i Innvik prestegjeld i Nordfjord, der faren var sokneprest. 1944-45 gjekk han Flyvåpenet sin flyskule i Canada og i England. Han arbeidde aktivt for nordisk kultursamarbeid, særleg for kontakt med Færøyane og Island, og var formann i Norsk-færøysk lag 1947–59 og i Norsk-Islandsk Samband 1960–65. I 1949 gav han ut studieboka *Grunnloven vår*, ei bok som vart omsett til engelsk, tysk og fransk.

I 1950 fekk Andenæs sjefsjobben for det nye forlaget Universitetsforlaget, ei stilling han hadde til han døydde. Han tok cand.jur.-eksamen i 1955. Perioden 1964 til -71 var han kommunestyremedlem i Bærum. Frå januar til oktober 1965 var han statssekretær i Kyrkje- og undervisningsdepartementet. Hausten 1969 vart han vald inn på Stortinget for Arbeiderpartiet frå Akershus, attvald 1973. På Tinget var han 1969-73 medlem i Samferdslekomiteen, sidan i Administrasjonskomiteen.

Andenæs omkom i Tretten-ulykka, ei togulukke som fann stad 22. februar 1975.

Han var riddar av Den islandske falkeorden og mottok Deltakarmedaljen.

Familie
-------

Tønnes Andenæs var bror av juristen Johs. Andenæs og forretningsmannen Erling Rye Andenæs. Han var far til juristen Mads (Tønnesson) Andenæs.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 61°20′52″N 5°4′12″E﻿

Askvoll kyrkje frå 1863 er den fjerde kjende på staden. Den føree Askvoll-kyrkja brann ned berre tre år etter at ho var innvigd. Foto: Egil Husabø

Kvammen kapell frå 1977 står i bygda Kvammen ved Førdefjorden. Foto: Vidar Løkken

**Askvoll sokn** er eit kyrkjesokn i Sunnfjord prosti i Den norske kyrkja. Soknet tilsvarer sidan 2006 Askvoll kommune i utstrekking. Då vart Holmedal sokn og Vilnes sokn slegne saman med gamle Askvoll sokn til eitt sams sokn. Før samanslåinga femnde Vilnes sokn vestre delen av Atløy og øyene utom, med Bulandet og Værlandet, medan gamle Askvoll sokn femnde resten av det som var Askvoll kommune til 1990 og Holmedal sokn omfatta den delen av Askvoll som vart overført frå Fjaler kommune i 1990, det vil seie austre delen av kommunen på nordsida av Dalsfjorden. Før grensebrigdet med Fjaler i 1990 omfatta Askvoll sokn også ein del av området på sørsida av Dalsfjorden. Soknet har tre kyrkjer og eit kapell; Askvoll kyrkje i Askvoll sentrum, Vilnes kyrkje på Atløy, Holmedal kyrkje i Holmedal og Kvammen kapell i Kvammen. Dessutan er Bulandet bedehuskapell i Bulandet, Værlandet bedehuskapell i Værlandet og Stongfjorden bedehuskapell i Stongfjorden vigsla til gudstenestebruk i Den norske kyrkja. Askvoll, Vilnes og Holmedal har alle vore kyrkjestader sidan mellomalderen.

Askvoll sokn grensar i nord til Kinn sokn, Bru sokn og Vevring sokn, i aust til Førde sokn og Bygstad sokn, og i sør til Fjaler sokn og Solund sokn.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Askvoll sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* Kart frå 1979 som viser kyrkjestader og soknegrenser, på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
* Skanna kyrkjebøker frå Sogn og Fjordane på nettstaden til Arkivverket
* Oversyn over gravminne i Askvoll kommune på nettstaden disnorge.no
|  |
| --- |
| **Sotrikse** |
| Bilete frå Mornington Peninsula, Delstaten VictoriaVictoria, AustraliaFoto: Flickr-brukar FrankzedBilete frå Mornington Peninsula, Delstaten VictoriaVictoria, AustraliaFoto: Flickr-brukar Frankzed |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Tranefuglar Gruiformes |
| **Familie:** | Riksefamilien Rallidae |
| **Slekt:** | *Porzana* |
| **Art:** | **Sotrikse** *P. tabuensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Porzana tabuensis***Gmelin, 1789 |

**Sotrikse** (*Porzana tabuensis*) er ein vassfugl i riksefamilien. Denne litle riksa lever frå Filippinane i nordvest gjennom Melanesia til Australia, New Zealand og andre øyar i sørvestre Polynesia.

Skildring
---------

Sotrikse er ei lita rikse, ca. 20 centimeter med kroppssvekt på ca. 45 gram. Fjørdrakta er mørk, undersida i mørk blygrått, med skjer av blått, oversida i sjokoladebrunt. Undergumpen har svartkvite tverrstriper. Auga er raude, beina har raudskjær, medan det korte nebbet er svart. 

Utbreiingsområdet for sotriksa er vidt og inkluderer Filippinane lengst vest og Marquesasøyane i Fransk Polynesia lengst aust. I Australia er ho utbreidd i sørvestlege og i søraustlege delar av kontinentet, samt på nordaustre Tasmania. Ho finst både på Nordøya på New Zealand, Sørøya og Stewart Island, samt på mange mindre nærliggjande øyar av New Zealand og på Chathamøyane.

Habitata er våtmarker med sivliknande plantar eller anna vegetasjon av f.eks. dunkjevlefamilien og storrfamilien. Dei kan òg leve i vegetasjon av tre på øyar utan anna habitat. I Australia føretrekk dei våtland med vatn i rørsle og kan og leve i jordbruksområde eller i utkant av busettingar.

Føda er både animalsk og vegetabilsk. Dei tar frø frå vassplantar og et av nedfallsfrukt. Dietten består dessutan av eit breitt utval av virvellause dyr, med meitemark, sniglar, insekt og insektlarver. 

Sotriksepara vernar eit territorium heile året. Reira er laust vovne av plantematerialar. Ute i våtmark er reira plasserte 30-50 centimeter over vassflata, i tørrare habitat kan dei ligge på bakken under dekke av vegetasjon. Kullet er vanlegvis på 3-4, maksimum 5 egg. Begge kjønn rugar i til saman ca. 21 dagar og ungane forlèt reiret etter 2 dagar.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005

### Referansar

1. 1 2  Commonwealth Department of Water, Heritage and the Arts’ online Australian Faunal Directory (DEWHA 2010) *Crakes and rails - conservation action statement*. Henta 1. mai 2013
2. ↑  Heather og Robertson, 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sotrikse**

* BirdLife International 2012. Porzana tabuensis. In: IUCN 2012. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2012.2. <www.iucnredlist.org>. Henta 1. mai 2013
* Kart med vising av utbreiinga, på nettstaden til IUCN Red List
**Sound Scotland**, **Sound Festival**, **sound*festival*** eller berre **sound** er ein årleg musikkfestival som går føre seg i Aberdeen og Aberdeenshire i Skottland i slutten av oktober og byrjinga av november. Han omfattar ny musikk innan ulike sjangrar, som jazz, klassisk, elektroakustisk musikk og lydkunst. Festivalen går over 5-6 dagar.

Festivalen byrja med eit samarbeid mellom Mark Hope frå Woodend Barn og Pete Stollery frå University of Aberdeen om å få fleire framsyningar av ny musikk til Nordaust-Skottland.
Det blei halde ein liten forsøksfestival over fire dagar i november 2004 kalla Upbeat!. Året etter blei den fyrste offisielle festivalen halden.

Festivalen omfattar grupper som BBC Scottish Symphony Orchestra, Edinburgh Quartet, lokale festivalorkester og ulike grupper, og musikk av til dømes Sally Beamish, James MacMillan, McKenzie Medboe og La Boum!.

Kjelder
-------

1. ↑  «About», *Sound Scotland* (på engelsk), henta 8. august 2022
2. 1 2 3  «Background», *Sound Scotland* (på engelsk), henta 8. august 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Soufiane el-Bakkali** (fødd 7. januar 1996) er ein hekkeløpar frå Marokko. Han vart olympisk meister på 3 000 meter hinder i 2021, tidlegare vann han VM-sølv i 2017 og VM-bronse i 2019.

Aktiv
-----

El-Bakkali stega inn i verdseliten på 3 000 meter hinder då han vart fjerdemann i øvinga under Sommar-OL 2016 med personbeste 8.14,3. Sommaren etter tok han sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen i London. Vel tre veker etter VM-finalen forbetra han den personlege rekorden til 8.01,8 i Brussel. 20. juli 2018 gjorde el-Bakkali unna sitt livs kjappaste 3 000 m hinder, i Monaco vart han klokka i mål på 7.58,1. Han presterte 8.03,7 og årsbeste i VM-finalen, men enda på tredjeplass då han hadde lite å stille opp med i spurten mot kenyanaren Conseslus Kipruto og etiopiske Lamecha Girma.

Under Sommar-OL i Tokyo i juli 2021 var el-Bakkali suverent best på sisterunda og vann 3 000 meter hinder framom Girma, med Kenyas Benjamin Kigen på tredjeplass. Det var fyrste gong på 34 år at ikkje ein kenyansk løpar vann 3 000 m hinder i Fridretts-VM og i olympiske sommarleikar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 4 – 8.14,3
* VM 2017 i London: Sølvmedalje – 8.14,4, bakom Conseslus Kipruto (8.14,1)
* VM 2019 i Doha: Bronsemedalje – 8.03,7
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 8.08,9, framom Lamecha Girma (8.10,3)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Soufiane el-Bakkali» frå Wikipedia på tysk, den 4. juni 2022.*
**Fanny Schnelle** (30. november 1866–31. januar 1953) var ein norsk politikar for Frisindede Venstre, kvinnesaksforkjempar, lærar og filantrop.

Virke
-----

Schnelle var sentralstyremedlem i Frisindede Venstre frå 1910 til 1915 og representerte partiet i Bergen bystyre og formannskap; ho var den fyrste kvinna i Bergens formannskap. Ho var kandidat i stortingsvalet i 1930. Ho hadde også ei rekkje andre offentlege verv, som medlem av skolestyret, helserådet, boligrådet og ei rekkje komitear. I åra etter fyrste verdskrigen var ho aktivt engasjert i humanitært arbeid som medlem av hungersnaudkomiteen og komiteen for barn frå svoltramma land.

Schnelle var aktiv i kvinnerørsla, som leiar i Bergens Kvinnesaksforening gjennom 25 år. Ho blei skildra som den ubestridte leiar av kvinnerørsla i Bergen. På nasjonalt nivå var ho 1. nestleiar i paraplyorganisasjonen Norske Kvinners Nasjonalråd (NKN) 1910–1919 og 2. nestleiar 1925–1929; ho blei æresmedlem i NKN i 1932.

Utmerkingar og interesser
-------------------------

Fanny Schnelle var opptatt av vitskap. I 1898 starta ho og veninnene hennar ein tennisklubb, Bergens Lawn-Tennis Club. Ho utdanna seg ved Kungliga Gymnastiska Centralinstitutet i Stockholm, og seinare etablerte ho Bergens gymnastiske ortopediske institutt i Bergen. Schnelle har dessutan vore lærarinne ved ein høgare jenteskule i Baltimore, USA. Ho hadde ein solid økonomi og eigde ei bygning i Christian Michelsens gate saman med systera.

Schnelle mottok Kongens fortenestemedalje i gull i 1936. Ho stod også for ein stor donasjon til det kjemiske instituttet ved Universitetet i Bergen. Eit relieff av ho blei avduka i 1956.

Familie
-------

Fanny Schelle var dotter av meklaren Gerhard Schnelle (død 1908) og Bergitte Kruger (død 1924). Ho hadde seks sysken. Familien var av tysk herkomst, men hadde budd i Bergen i generasjonar.

Kjelder
-------

1. ↑  Carstens, Svein (1987). *Det Frisinnede Venstre 1909–1927*. Trondheim: Universitetet i Trondheim.
2. 1 2  *Bergens tidende*. 28. november 1941.
3. ↑  *Bergens Arbeiderblad*. 2. februar 1953.
4. ↑  «En kjent bergenserinne død». *Nationen*. 6. februar 1953. s. 7.
5. ↑  «Fanny Schnelle, som fikk fortjenstmedaljen i gull». *Aftenposten*. 11. desember 1936. s. 14.
6. ↑  «Relieff av donatoren Fanny Schnelle avduket». *Aftenposten*. 1. februar 1956. s. 7.

* *Denne artikkelen bygger på «Fanny Schnelle» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mars 2023.*
Fangst av gaupe med snare og hest med lasso.
**Fangst** er ei jaktform som går ut på å fange ulike dyreartar som lever i naturen, anten for å nytte kjøtet eller skinnet deira eller for andre føremål. 

Historisk har det vore vanleg å fangste småvilt, til dømes pelsdyr, og i nokre samanhengar større vilt. Ein kan også fangste fugl, til dømes i lundefangst, der ein nytter kjøt, fjør og dun, eller falkefangst, der den fanga fuglen vert dressert og nytta til vidare fangst. Fiske, kvalfangst og selfangst er også rekna som fangst.

Metodar
-------

Til pelsdyrfangst nyttar ein helst feller eller snarer som fangstreiskapar. Dyr kan fangast i feller, båsar eller fangstgraver med falldør, fallem eller falluke, der dei enten blir fanga levande eller blir drepne av fella. Rovpattedyr har ein også fanga i sakser. Sjølvskot og gift er andre metodar som har vore bruk.

Fuglar kan fangast i nett, snarer, doner eller på limpinne. Ein har også brukt saks for å fangste rovfuglar.

Til fiske nyttar ein ulike typar fiskevegn, som garn, trål, not, line og teine. Til kvalfangst brukar ein gjerne harpun. Til selfangst nyttar ein hakapik og rifle.

Fangst som næring
-----------------

Fangst har spelt ei viktig rolle i næringsgrunnlaget til mange folk, til dømes inuitar. I Noreg har sel- og kvalfangst hatt stor økonomisk tyding.

Kjelder
-------


* «Fangst» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 14. november 2014.
* «Fangst av vilt» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 14. november 2014.
* *Denne artikkelen bygger på «Fangst» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fangst**
Fanger som er komne til Camp X-Ray januar 2002
**Fangeleiren ved Guantánamobukta** er ein fangeleir, under jurisdiksjonen til USA, på marinebasen i Guantánamobukta på Cuba. USA vil ikkje gje fangane status som krigsfangar eller fangar underlagt sivile domstolar. Dette har, saman med rapportar om utstrekt bruk av tortur, mishandling og langvarig internering, gjort fangeleiren svært omstridt.

Fangeleiren ligg på ein marinebase som USA har drive sidan 1902, men fangeleiren vart ikkje oppretta før i 2002. Fangeleiren har tre leirar på basen: Camp Delta (med Camp Echo), Camp Iguana og den nå stengde Camp X-Ray.

Fangeleiren held menneske som er tekne til fange under den såkalla krigen mot terror, som USA sette i gang etter terroråtaka mot landet i 2001. Nokre av dei er mistenkte for å stå i ledetog med al-Qaida[*treng kjelde*]. Resten av fangane er av andre årsaker tekne til fange under krigen.

USA har klassifisert alle fangane i fangeleiren som *ulovlege fiendtlege stridande* (*illegal enemy combattants*.) Denne klassifiseringa gjev dei ikkje status som krigsfangar. Sidan dei ikkje sit fanga på amerikansk territorium, har USA heller ikkje villa gje dei andre rettar som dei har krav på etter Genèvekonvensjonen. Bush-administrasjonen oppretta militære *Combatant Status Review Tribunals* som har gjennomgått statusen til fangane. 

Frå 2004 har fangetalet på Guantánamo vorte redusert. USA har heller satsa på å fengsle terrormistenkte og krigsfangar i leirar i m.a. Afganistan.

Talet på fangar var høgast i 2003, med 680 fangar frå rundt 40 land. I desember 2006 var det 395 fangar på Guantanamo-basen, og i november 2009 om lag 215. Dei fleste av dei som er fengsla på Guantánamo, er fengsla utan tiltale eller dom.
Av 775 fangar sidan 2001, så har 3 blitt dømde ( David Hicks, Salim Hamdan og Ali al-Bahlul ). Det 5. sjølvmordet blant fangar skjedde i juni 2009.

Tvangsfôring har skjedd.

Avgjorte saker
--------------

Trass i at fangane nektast status som krigsfangar, vert sakene handsama av militære domstolar. 3 fangar av 775 sidan 2001, er til no dømde (pr. april 2010):

* Ali al-Bahlul
* David Hicks blei dømd etter ei lov frå 2006, for ei handling frå 2001.
* Salim Hamdan

Tiltalen mot Abd al-Rahim al-Nashiri er fråfalt etter skriftleg ordre frå president Barack Obama. 5.februar 2009.

Sjå òg
------

* Fengsling utan lov og dom
* Konsentrasjonsleir

Kjelder
-------

* Delar av artikkelen byggjer på stoff frå tilsvarande artikkel på Bokmålswikipedia, som mellom anna oppgjev desse kjeldene:
	+ Memorandum from Navy General Counsel Alberto J. Mora to Navy Inspector General, July 7, 2004
	+ *Guantánamo Bay: A Reflection On The Legal Status And Rights Of ‘Unlawful Enemy Combatants’* Arkivert 2006-02-18 ved Wayback Machine. - Utrecht law review
	+ Amnesty international: Guantánamo and beyond: The continuing pursuit of unchecked executive power

Referansar
----------

1. ↑   - Store norske leksikon - Guantánamo Bay
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* NKC

 |
**Ole Martin Lappen** (10. september 1867–15. april 1943) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Søndre Land. Han representerte Arbeiderdemokratene på Stortinget 1910-19 og 1922-24.

### Liv og gjerning

Lappen var son til ein gardbrukar i Hov sokn i Søndre Land. I yngre år arbeidde som snikkar og tømrar, til han i 1895 tok over farsgarden og dreiv denne. 

Han fekk plass i heradsstyret i 1896 og var ordførar i Søndre Land frå 1907 til 1922. I om lag 10 år var han styremedlem i Venstre si amtsforeining, før han i 1906 vart krinsformann for Arbeiderdemokratene. Han hadde mange verv, var mellom anna ordførar i representantskapen i den lokale sparebanken og styremedlem i Valdresbanen. 

Lappen representerte krinsen Hadeland og Land på Stortinget frå 1910 til -18. Han var medlem i Sosialkomiteen, nestformann 1913-18. Ved stortingsvalett hausten 1918 nådde han ikkje opp, men kom innatt på Stortinget 1922-24, då med plass i Landbrukskomiteen. I alle tingsesjonane var han vald for Arbeiderdemokratane.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Stortingsbiografi Arkivert 2016-04-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ole Kristian Furuseth** (fødd 7. januar 1967) er ein norsk tidlegare alpinist frå Jessheim. Han fekk bronsemedaljen i slalåm under VM i 1991 og tok OL-sølv i same øvinga i 1998. Furuseth vann ni renn i verdscupen i alpine greiner, og sikra seg pokal som beste storslalåmrennar i verdscupen både i 1989 og 1990. Sju gongar vart han norsk meister i alpinbakken.

Karriere
--------

Furuseth fekk sitt internasjonale gjennombrot i Adelboden i januar 1989, der han vart nummer to i eit storslalåmrenn i verdscupen. I mars same sesongen tok han sin fyrste siger i verdscupen i Furano i Japan, då han gjekk til topps i ei slalåmtevling. Slalåm stod på programmet då han elleve år seinare, i mars 2000 i Bormio, tok sin niande og siste verdscupsiger. Han vart då den fyrste skialpinist med verdscupsigrar i tre ulike tiår. Dei ni verdscupsigrane fordelte seg på tre i storslalåm og seks i slalåm. Han vann i 1989 storslalåm-delen av verdscupen 1989, delt med Pirmin Zurbriggen frå Sveits. Også sesongen etter delte han sigeren i verdscup-storslalåmen, då med Günter Mader frå Austerrike. Den sesongen kom han på andreplassen i den samla verdscupen i alpine greiner.

Under VM 1989 i Vail vart Furuseth nummer seks i slalåm og åtte i storslalåm. To år seinare tok han bronse i slalåm-tevlinga i VM 1991 i Saalbach-Hinterglemm, og kom på fjerdeplass både i storslalåm og super-g. I 1992 vart det ein ny fjerdeplass i slalåm i vinter-OL 1992 i Albertville, ei plasseringa han kopierte i same øvinga under VM 1997 i Sestriere. Til sist kom ein OL-medalje då han sørgde for norsk dobbeltsiger i slalåm under vinterleikane 1998 i Nagano, Hans Petter Buraas tok ein klar siger. 

Furuseth la opp som alpinist i 2002. 

Han vart i 1989 tildelt Morgenbladets Gullmedalje for årets prestasjon i norsk idrett.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Ole Kristian Furuseth – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Ole Kristian Furuseth». olympedia.org. Henta 16. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Ole Hovelsen Mustad** (12. mars 1810–24. februar 1884) var ein norsk industripioner, lensmann og stortingsmann. Han var leiande i utviklinga av firmaet *O. Mustad & Søn*. Mustad var frå Vardal. Kristian Mustad var sonen hans.

Mustad var lensmann i Vardal frå 1834 til 1857. Han tok i 1843 over *Brusveen Spiger- og Staaltraadfabrikk*, grunnlagt av svigerfaren Hans Skikkelstad i 1832. Firmaet vart heitande *O. Mustad*. Fabrikken låg ved Hunnselva i Vardal. Mustad utvida drifta til å omfatte både støyperi og sagbruk, attåt den opphavlege produksjonen av ståltrad og spikar.

I 1874 vart sonen Hans Mustad medeigar, og firmanamnet vart endra til *O. Mustad & Søn*. Spikarproduksjonen vart flytta til Lysaker i Bærum i 1876. Fabrikken i Vardal spesialiserte seg frå då av på å lage fiskekrokar. Selskapet vart verdas største produsent av fiskekrokar.

Mustad representerte Kristians amt på Stortinget i 1854. Han var medlem av næringskomite nr 1. Også medlem av forlikskommisjonen og direktør i sparebanken.

Han døydde på Brusveen i Vardal, garden der han hadde budd sidan 1836.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Notar
-----

1. ↑  Timeline Arkivert 2010-12-21 ved Wayback Machine. - Mustad.no
2. ↑  History Arkivert 2007-07-15 ved Wayback Machine. - Mustad Eiendom
3. ↑  «Mustad & Søn AS, O.». *Aschehoug og Gyldendals Store norske leksikon*. Kunnskapsforlaget. 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Sagrada Família sett frå vest
Himlinga i midtskipet
**Temple Expiatori de la Sagrada Família**, til dagleg **Sagrada Família** (Den heilage familie), er ein romersk-katolsk basilika i Barcelona, teikna av den katalansk-spanske arkitekten Antoni Gaudí. Gaudí sitt arbeid med kyrkje-bygninga er del av UNESCO sin verdsarv. I november 2010 vart kyrkja vigd til basilika av pave Benedikt XVI.

Bygginga av Sagrada Família tok til i 1882. Gaudí tok over leiinga i 1883 då den opphavlge hovudarkitekten gjekk av. Gaudí endra byggestilen kraftig, han utforma ein særeigen arkitektonisk stil der han kombinerte former inspirert av både gotikken og jugendstilen. 

Mindre enn ein fjerdedel av bygninga stod ferdig då Gaudí døydde i 1926. Framdrifta i byggearbeidet gjekk sakte, etter som det var basert på midlar innsamla frå private. Arbeidet stoppa opp under den spanske borgarkrigen og kom så smått i gang att i 1950-åra. Fyrst i 2010 stod bygninga halvferdig. Planen er at Sagrada Família skal stå ferdig i 2026, hundre år etter Gaudís død.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sagrada Família» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mars 2017.*
Detalj av pergamentside frå folio 101v av GKS 1005 - Flateyjarbók, med teksten: **jarl í Orkneyum**.
**Sumarlide Sigurdsson** (fødd på slutten av 900-talet og død ein gong mellom 1014 og 1018) var jarl på Orknøyane, saman med brørne Einar (Vrangmunn) og Bruse.

Familie
-------

Sumarlide er nemnt i Orknøyingasoga og i dei norrøne kongesogene, i Soga om Olav den heilage. Han var son til Sigurd Lodvesson jarl (Sigurd Digre) og det er ikkje opplyst noko om kven som var mor hans. Han hadde to yngre brør, Einar (Vrangmunn), Bruse og ein reknar med at dei hadde sams mor. Truleg så seint som i 1007 vart Sigurd jarl gift med dotter til den skotske kongen Malcolm II, og ho var mor til Sumarlide sin tredje bror, halvbroren Torfinn.

Liv og lagnad
-------------

Orknøyingsoga fortel at etter at Sigurd Lodvesson fall i slaget ved Clontarf i 1014, vart Sumarlide jarl over Orknøyane saman med dei to brørne sine, og dei delte då riket i «tridjungar». Halvbror deira, Torfinn, var på den tida særs ung, kanskje berre fem år gamal, og han var blitt send til fostring hjå morfar sin, kong Malcolm 2. 

  

Sogene skildrar Sumarlide som klok, stillfarande og fredsam. Meir er ikkje fortalt om han, anna enn at han døydde på sotteseng, berre kort tid etter at han var blitt jarl. Etter at han var borte, vart det usemje mellom brørne hans om delinga av jarleriket.

| Referanseside | Føregjengar | O r k n ø y j a r l | Etterkomarar | Tilleggsopplysningar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Orknøyjarlane | Sigurd Lodvesson | **Sumarlide Sigurdsson** | Samstyre:  Bruse Sigurdsson Einar Sigurdsson  Torfinn Sigurdsson | - |

Notar
-----

1. ↑  Det ser ut til at det store riket som Sigurd Lodvesson hadde rådd over, fall saman då han døydde, og dei tre eldste sønene hans rådde berre over det opphavelege øyriket, Orknøyane og Shetland. Områda på fastlandet i Skottland (Caithness og Sutherland) vart lagt under ungguten Torfinn Sigurdsson, men no med det skotske kongen (morfaren) som overherre.

Referansar
----------

1. ↑  Orknøyingasoga omsett av Gustav Indrebø (Oslo 1929)
2. ↑  Soga om Olav den heilage frå heimskringla.no (S. Schjött 1900)
3. ↑  Malcolm II Scottish monarks

Bakgrunnsstoff
--------------

* Orknøyingenes saga omsett av Anne Holtsmark (Oslo 1970)
* Sigurd Lodvesson Digre Norsk Biografisk Leksikon
* The Norse Earls of Orkney
* Sutherland and Caithness in saga-time (Edinburgh 1922) side 38ff
|  |
| --- |
| **Sumakslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Sapindales |
| **Familie:** | Anacardiaceae |
| **Underfamilie:** | Anacardioideae |
| **Slekt:** | **Sumakslekta** *Rhus*L. 1753 |

**Sumakslekta** er ei planteslekt i familien Anacardiaceae. Ho omfattar rundt 250 artar av buskar og tre i Nord-Amerika, Aust-Asia og Afrika. Dei har oftast finna blad.

Sumakartar er rike på garvestoff (sumak) og blir brukt ved garving av finare lêrvarer. Dei tørka og knuste fruktene frå nokre artar blir brukt som krydderet sumaka i matlaging frå Midtausten.

Slekta omfattar nokre berykta artar som amerikansk giftsumak (*R. toxicodendron*), som forårsakar eit særs ubehageleg utslett. Harpiksen av *R. vernicifera* og *R. succedanea*, som veks i Aust-Asia, utgjer råvarer for japansk lakk. I Noreg blir enkelte sumakartar dyrka som prydbusker. Desse er blitt innført frå Nord-Amerika, og omfattar mellom anna hjortesumak (*R. typhina*).

Kjelder
-------

* «Sumakslekta» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Kjelsås Fotball** (stifta 16. mars 1913) er eit bydelslag i Oslo, lokalisert i bydelen Nordre Aker. 

Klubben spelar denne sesongen i 2. divisjon fotball for menn og har spelt i 2. divisjon sidan nedrykket frå 1. divisjon i 2001. 

Kjelsås spelar heimekampane sine på Grefsen stadion i Oslo, og hadde

Historie
--------

I 1998, etter å ha lege i toppen av 1. divisjon gjennom heile sesongen, spelte Kjelsås kvalifiseringskampar mot Kongsvinger Toppfotball, og etter uavgjort borte tapte Kjelsås heile 0-5 heime. På denne tida var klubben kjent for å nytte seg kraftig av fotballfilosofien til Egil «Drillo» Olsen. Kjelsås hadde fram til 2007-sesongen Stig Mathisen som trenar. Han gav seg etter 14 års teneste.

I 2007 var Jan Aksel Opsahl Odden hovudtrenaren. I 2008 var Stig Mathisen tilbake som hovudtrenar. 
Før 2010-sesongen tok Jan Aksel Opsahl Odden igjen over trenaransvaret for Kjelsås, denne gongen i tospann med Mathisen. Før sesongen 2012 tok assistenttrenar Eivind Kampen over hovudansvaret for A-laget.

11. mai 2011 opplevde bydelsklubben ein av dei største augneblinkane sine då dei slo eliteserielaget Vålerenga 2-1 i 2. runde av cupen etter scoringar av Martin Sandell og Jimi Akinyemi. Kjelsås var dermed sikra å vere beste Oslo-lag i Noregsmeisterskapen denne sesongen, sidan dei andre hovudstadslaga rauk ut i 2. runde. I 3. runde vart Kjelsås slått ut av eit anna eliteserielag, Sarpsborg 08.

Tidlegare spelarar
------------------

Kjelsås har dei siste åra hatt profilar som Julian Møller, Simen Stamsø Møller, Tom Nordheim, Endré Olav Osnes, Karim Aoudia, Kim André Hunstad, Martin Sandell, Babs Akinyemi, Viggo Anthonsen (lagt opp), Kristian Fagervik (lagt opp), Alexander Rein (lagt opp), Martin Hansen (lagt opp), Dag Halvorsen (lagt opp), Peter Sørensen (lagt opp), Rune Jarl (lagt opp), Steinar Brun (lagt opp).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
PostNord-ligaen, avdeling 1, 2020 |
| --- |
| 
* Alta
* Brattvåg
* Eidsvold Turn
* Florø
* Fløya
* Fredrikstad
* Hødd
* Kjelsås
* Kvik Halden
* Moss
* Senja
* Skeid
* Tromsdalen
* Vålerenga 2

 |

| * v
* d
* e
Oddsenligaen avdeling 1, 2013 |
| --- |
| 
* Asker
* Birkebeineren
* Bærum
* Drøbak/Frogn
* Førde
* Kjelsås
* Kvik Halden
* Molde 2
* Moss
* Nesodden
* Skarbøvik
* Træff
* Vålerenga 2
* Østsiden

 | Flagget til Noreg |

| * v
* d
* e
7. divisjon fotball for herrar, Oslo Fotballkrets, avdeling 2, 2013 |
| --- |
|  | 
* Asker 3
* Fagerborg 3
* Heming 2
* Kjelsås 4
* Korsvoll 3
* Nesøya
* Panzer
* Simensbråten
* Teisen 2
* Øvervoll Hosle 2

 | Flagget til Noreg |
**Høvesdikt** eller **leilegheitsdikt** er eit dikt skrive til eit spesielt høve. Det kan dreia seg om dikt skrivne til private familiehendingar, som fødselsdag, bryllaup, dåp, konfirmasjon eller gravlegging, eller til ei offentleg samfunnshending, som kroning eller gravlegging av ein kongeleg. Dikta kan altså anten ha visse personar som mottakarar (og framførast når desse personane er til stades), eller retta seg til allmugen. 

Nokre høvesdikt er skrivne til melodiar for å syngast som ein høvessong, andre er utan melodi. Ein kan kopiera dei opp og dela dei ut til deltakarane på ein fest eller ved ei anna sosial hending, eller dei kan trykkast anonymt eller med namn i aviser. 

Mange høvesdikt er rosande, med positive skildringar av av den som til dømes har fødselsdag. Det finst òg leilegheitsdikt som inneheld kritikk, anten vennleg kritikk eller bitande angrep på personar eller grupper. Spottande, ironiske vers og hyllande, lovprisande vers er ytterpunkta. Dei fleste høvesdikt inneheld meir ros enn ris. 

Nokre føretak og institusjonar har ein «husdiktar» som lagar høvesdikt. Desse kan lagast til kjende melodiar, som så blir sungne ved jubileum, feiringar for dei tilsette og liknande. Det hender òg at kjende diktarar skriv høvesdikt, anten på oppdrag eller av eige initiativ. Bjørnstjerne Bjørnson skreiv ein god del høvesdikt, blant anna Kantate ved Hundreårs-festen for Norges vel i 1909. 

I lyrikksamlingar finst det vanlegvis få høvesdikt, fordi slike dikt har låg litterær status. Dei har dessutan ofte eit meir episk (forteljande) preg enn lyrisk. 

Frå høvesdikt er det glidande overgangar til blant anna rimbrev (til dømes friarbrev på vers).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leilighetsdikt» frå Wikipedia på bokmål, den 29. desember 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om leilighetsdiktning i Tønsberg 1840 til 1890
**Angela Merici** (21. mars 1474–27. januar 1540) var ei italiensk nonne og ordensgrunnleggjar av ursulinarane. Ho er rekna som som helgen i den katolske kyrkja, der ho har helgendag den 27. januar.

Biografi
--------

Angela Merici var fødd i Desenzano del Garda i Brescia. Ho blei foreldralaus då ho var ti år gammal, og hadde berre ei syster frå den næraste familien att. Ein slektning i Salo tok hand om jentene. Snart døydde også systera; dette fann stad så raskt at ho ikkje kunne få viaticum (nattverd for døyande), noko som uroa Angela Merici mykje. Ho gjekk inn i fransiskanarane sin tredje orden i Salo før ho var fylt 20. Etter at slektningen hennar i Salo også døydde, flytta ho tilbake til heimstaden sin, der ho opna heimen sin som ein jenteskule. Suksessen hennar med dette førte til at byen Brescia ba henne om å oppretta ein annan skole der, noko ho gjorde. I 1524 drog ho på pilgrimsferd til Det heilage landet, men blei blind under reisa dit. Det blir fortald om henne at synet kom tilbake til henne gjennom eit mirakel. Etter besøket i Jerusalem drog ho til Roma for å få avlat, og blei beden av paven om å bli verande, men kallet hennar skal ha fordoe dette. Tillbaka i Brescia, den 25. november 1535, grunnla ho ursulinarordenen ved å velja ut tolv av elevane sine. Ordenen har heilage Ursula som vernehelgen.

Angela Merici døydde i Brescia. Ho er gravlagd i St. Afrakyrkja i byen, ikkje langt unn huset der dei fyrste ursulinarane budde. Pave Pius VII helgenerklærte henne i 1807. Før heilagkåringa blei kista hennar opna, og kroppen hennar skal ha verka urørt av tida.

Ein kommune i Quebec, Sainte-Angèle-de-Mérici, er oppkalla etter henne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Angela Merici» frå Wikipedia på svensk, den 29. juli 2022.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* Ott, Michael. "St. Angela Merici." The Catholic Encyclopedia. Vol. 1. New York: Robert Appleton Company, 1907
* "Saint Angela Merici", Saint SQPN.com, sida lese 27 januar 2009


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NLA

 |
Langland Bay og Rotherslade Bay
**Langland Bay** er ein populær fereistad nær Mumbles i Swansea i Wales. Under dei rette tilhøva er dette ein av dei beste surfestrendene i Wales. Langland er ein av dei beste strendene i Wales og har kvar tår fått Blått Flagg-status for den gode sand- og vasskvaliteten. 

Tre hotell låg tidlegare ved Langland og den nærliggande Rotherslade, eller 'Little Langland' som han òg vert kalla, Langland Bay Hotel, Ael-y-Don og Osborne Hotel. Tre andre hotell, Brynfield Hotel, Langland Court og Wittemberg, låg like innanfor. Alle utanom eitt er lagt ned dei siste førti åra og er anten rive ned og erstatta av leigligheiter eller omgjort til pleieheimar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mumbles turistsenter Arkivert 2008-03-23 ved Wayback Machine.
* Direkte bilete frå Langland Bay
* Langland Surf Division Arkivert 2006-09-04 ved Wayback Machine.
* Langland Bay Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Webkamera frå Langland
* Bilete av Langland Bay og omliggande område

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Langland Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 11. januar 2010.*

Koordinatar: 51°34′N 4°0′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |