recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 59°51′32.544″N 10°27′44.860″E﻿

 Stasjonsbygningen frå 1962. 
Foto:
Trond Strandsberg (2006)
 

Stasjonsbygningen frå 1915. 
Foto:
Trond Strandsberg (2006)
 

Stasjonsbygningen frå 1872. 
Foto:
Anders Beer Wilse (1904)
 

Trebrua over Hvalstaddalen for den smalspora Drammensbanen. 
Foto:
Anders Beer Wilse (1904)
 

**Hvalstad stasjon** på Hvalstad er ein av jarnbanestasjonane for lokaltrafikk på Drammensbanen gjennom Asker kommune. Stasjonen har namn etter garden Hvalstad, som fekk areala kløyvd av denne banen i si tid.

Den fyrste Hvalstad stasjon, som opna samstundes med at den opphavleg smalspora Drammensbanen var ferdig i 1872, låg i nærleiken av nordenden på den lange og høge trebrua for banen over Hvalstaddalen, i nærleiken av det som i dag er krysset mellom Kirkevegen og Hvalstadvegen. Denne brua, som var den største trebrua i Skandinavia, hadde namnet Hvalstadbrua, og vart bygd i åra 1870 til 1872. Av di brua var av tre, kravde ho mykje vedlikehald, og difor vart banen omlagt for å slippe bru over dalen då banen skulle ombyggjast frå smalt spor til normalspor, slik at trebrua kunne rivast i 1915. Den nye banen låg lågare i terrenget, i tunnel gjennom kvar av dalsidene og over dalbotnen på ein steinfylling etter ein trasé vestanfor den gamle trebrua. Til fyllinga over dalen gjekk det med 35 000 kubikkmeter stein som vart teke ut av dei nye tunnelane og skjeringane.

Som fylgje av denne omlegginga av traseen, vart Hvalstad stasjon flytta nordover til det området der stasjonen ligg no, og ein ny, vakker stasjonsbygning i tre, teikna av arkitekt Jens Flor, stod ferdig her i 1915, same året som den gamle trebrua vart rive. Men då Drammensbanen vart bygd om til dobbeltspor på denne strekninga, og stasjonen ombygd i samband med dette, vart stasjonsbygningen frå 1915 ikkje tenleg til vidare bruk. I staden vart det i 1962 bygd ein moderne ekspedisjonsbygning i betong, teikna av Julia Kristiansen ved NSBs arkitektkontor. Den nye stasjonen, som er av den såkalla høgbanetypen, samsvarte med krava om at tryggleiken på denne sterkt trafikkerte banen skulle betrast for ferdafolket ved at dei skulle sleppe å krysse spora for å kome til rett perrong. Alle stasjonsbygningane langs den dobbeltspora strekninga av Drammensbanen var no knytt beinveges til perrongar mellom spora, med tilkomst frå undergangar under sporet som ofte låg attmed eller i ein undergang for offentleg bilveg. 

Som på dei fleste andre jarnbanestasjonar, er det òg på Hvalstad stasjonen slutt på alt manuelt sal av billettar og andre tenester for ferdafolket, slik at stasjonen berre er som ein stoppestad å rekne. Stasjonen vart i si tid bygd med sidespor for godsvogner, men det er lenge sidan det vart ekspedert gods over Hvalstad stasjon.

Det er vedteke at den siste stasjonsbygningen på Hvalstad skal takast vare på som eit døme på jarnbanearkitekturen frå 1960-talet. Stasjonsbygningen frå 1915 står framleis, men er avsperra frå stasjonsområdet og ombygd til bustad og til lokale for privat næringsverksemd.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°43′22″N 11°25′18″E﻿

Tømmerkyrkja som vart riven då kyrkjestaden vart flytta.Foto: Ukjent/Riksantikvaren

Hemnes gamle kyrkjegardFoto: Jan-Tore Egge

**Hemnes gamle kyrkjegard** er den gamle kyrkjestaden i Søndre Høland, om lag halvannan kilometer nordvest for dagens Søndre Høland kyrkje med kyrkjegard.

Det har stått to kyrkjer på staden. Den første var vigd til Olav den heilage den 22. januar (ukjent år). Ikkje mykje er kjent om korleis denne kyrkja såg ut. Kyrkja er første gong omtala i 1344.

Omkring 1620 vart mellomalderkyrkja avløyst av ei tømra kyrkje, ei langkyrkje med vesttårn. I byrjinga hadde kyrkja våpenhus i tårnfoten, men på slutten av 1600-talet fekk ho nytt våpenhus vest for tårnet. Tårnrommet vart tilsynelatande inkorporert i sjølve kyrkjesalen. Eit sakristi vart oppført på nordsida av koret i 1666. På 1700-talet vart øvre delen av vesttårnet riven, og kyrkja fekk takryttar på skipet, der klokkene vart installerte. På eit tidspunkt hadde ein planar om å utvide til krosskyrkje, men desse planane vart aldri gjennomførte. Kyrkja vart riven då dagens kyrkje stod klar i 1866.

Døypefonten er overført til dagens kyrkje. Preikestolen vart seld i 1866 til ein lokal gardbrukar. Elles synest inventaret å ha gått tapt.

Terrenget ved den gamle kyrkjegarden er relativt flatt, og det veks lauvtre på staden. Kyrkjegarden vert halden i hevd. Enkelte gamle gravminne finst framleis på staden. Blant desse er eit minnesmerke over eidsvollsmannen Christian Christensen Kollerud, som var frå Høland og representerte Akershus amt. Eit anna minnesmerke er over Høland sin første ordførar, Jacob Christopher Offen Østbye.

Fotnotar
--------

1. ↑  »Norges kirker», som ligg til grunn for denne framstillinga.
2. ↑  Akershus fylkeskommune.

Kjelder
-------

* Søndre Høland (Hemnes) kirke i «Norges kirker»
* Akershus fylkeskommune om Hemnes gamle kyrkjegard
* Hemnes gamle kyrkjegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

  



* *Denne artikkelen bygger på «Wikipedia» frå Wikipedia på bokmål, den 13. september 2016.*

.
Amundsen Coast is located in AntarktisAmundsen Coast
Amundsen Coast (Antarktis)

**Amundsen Coast** er den delen av kysten sør for Ross isbrem som ligg mellom Morris Peak, på austsida av Liv-breen, og vestsida av Scott Glacier. Han vart namngjeven av New Zealand Antarctic Place-Names Committee i 1961 etter Roald Amundsen, den norske polfararen. Amundsen laga ein base ved Framheim ved kanten av Ross isbrem, og sledekøyrte over bremmen og oppdaga ruta opp til Axel Heiberg-breen langs denne kysten på veg til det antarktiske platået. Han vart den første til å nå Sørpolen, 14. desember 1911.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Amundsen Coast» frå Wikipedia på engelsk, den 15. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Amundsen Coast» (innhald frå Geographic Names Information System).

Koordinatar: 85°30′S 162°0′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Amursvale** |
| AmursvaleAmursvale |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av amursvale Utbreiinga av amursvale |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Svalefamilien Hirundinidae |
| **Slekt:** | *Cecropis* |
| **Art:** | **Amursvale** *C. daurica* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cecropis daurica***Laxmann, 1769 |

 *Cecropis daurica* 
**Amursvale** (*Cecropis daurica*) er ein art av små svaler som hekkar i opent, kupert landskap i det tempererte Sør-Europa og Asia, frå Portugal og Spania austover til India og Japan, dessutan tropiske Afrika. Dei indiske og afrikanske fuglane er standfuglar, mens dei europeiske og andre asiatiske fuglar er trekkfuglar. Overvintringsplassane ligg i Afrika og India og streiffuglar dreg til Christmasøya og det nordlege Australia.

Amursvala liknar andre svaler i levemåte og utsjånad og minner om seglarar som til likskap med svaler beitar insekt i flukt. Amursvala liknar spesielt låvesvala, men er mindre, ca. 14 til 19 cm, har mørkare underside med diffuse striper og dei har lys eller raudleg overgump, ansikt og nakkekrage. Ho manglar brystband, men har svarte stjertspyd, noko kortare enn hos låvesvala. Dei har breie, men spisse venger og er raske flygarar, dei slår til mot insekt medan dei flyg. 

Reiret er ein halvkuleforma konstruksjon av gjørme som amursvala har samla med nebbet. Det har sideinngang gjennom ein mura tunell. Vanlegvis ligg reiret under overheng i fjellsider, men fuglane tilpassar seg bygningar og bruer. Kullet er på tre til seks egg. 

Normalt dannar ikkje amursvala store hekkekoloniar, men dei er selskaplege utanfor hekkesesongen. Til dømes kan ein sjå mange hundre i flokk over sletteland i India.

Amursvala er ein sjeldan gjest i Noreg i mai og juni.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Red-rumped Swallow» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2009*

### Fotnotar

1. 1 2  Svensson, Lars; et al. (1999). *Gyldendals store fugleguide*. Gyldendal norsk forlag. ISBN 82-05-25554-7. Henta 14. desember 2009.  CS1 maint: Explicit use of et al. (link)[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar av amursvaler hos Internet Bird Collection
Sørafrikansk bøkkar i arbeid.

Ein **bøkkar** er ein som lagar og tek vare på tønner. Dette var tidlegare eit vanleg handverk, men i takt med utviklinga av nye oppbevaringsmetodar blei det mindre etterspurnad etter tønner, og dermed færre bøkkarar.

Faget
-----

Ein bøkkar må kunne ta ut eigna material, bearbeida desse til tønnestavar og forma dei i ein *stavkrakk*. Stavane blir tilpassa, og deretter tetta med til dømes siv der det trengst. Deretter blir tønnebanda slått på plass med *mokkar* og *sleggert*.

I 1960-åra blei dei fleste tønnefabrikkane i Noreg nedlagde, og faget gjekk ut av lærlingordninga. Det trengst likevel fortsatt bøkkarar, særleg for vedlikehald og restaurering av ulike typar fat og tønner. Mellom anna er eikefat viktige for norsk akevittproduksjon. Vinmonopolet tok derfor initiativ til å få faget innført igjen i 1994. Utdanninga til dette yrket er i Noreg i dag to år på skole og to år i lære ute i bedrift.

På andre språk
--------------

På engelsk heiter bøkkar *Cooper* eller *Couper* og på nederlandsk *Kuiper* eller *Kuijper*. Dette er vanlege etternamn i desse språkområda.

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia
* Engelsk Wikipedia
Koordinatar: 32°27′N 35°37′E﻿

**Al Husun** (arabisk الحصن, òg skrive **Al Husn**, **Hisn** og **Husn**) er ein by nord i Jordan, 65 km nord for Amman, og kring 7 km sør for Irbid. Han har eit folketal på 33 000. Regionen har frodig jord og eit moderat klima som gjev gode jordbrukstilhøve. Al Husn var kjend for vinen sin, men hovudprodukta i dag er kveite og olivenolje.

Historie
--------

Al Husn er ein av stadane som kan ha vore Dion, ein oldtidsby frå då romarane dominerte nordlege Jordan og regionen. Byen var ein del av Dekapolis, ein byføderasjon på ti gresk-romerske byar, skapt under Pompeius kring 64-63 fvt.). 

Al Husn hadde ei av dei eldste ortodokse kyrkjene i Jordan. Han vart opphavleg bygd på 200-talet, men øydelagd i 1680 av den osmanske hæren. Ei ny kyrkje vart bygd i 1886 av lokale kristne. Tradisjonelt har Al Husn hatt eit større kristent samfunn, inkludert melikktar. 

I 1806 vitja den tyske reisande Seetzen Husn og var gjest hos Al Sheikh Abdalla Ghanma. Han skreiv i boka si at han vitja sjeiken i byen og budde hos han i to veker.

Tursitmål
---------

Al Husn er kjend for ei kunstig høgd frå romartida, nord i byen, som dei lokale kallar «Al-Taal». I følgje lokale segner skal det ligge ruinar av ei borg eller ei bysantinsk kyrkje på høgda, og at denne skal ha gjeve namnet på byen. *Husn* tyder «borg» på arabisk. I nærleiken ligg eit romersk basseng.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Husn» frå Wikipedia på engelsk, den 5. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Bølgefunksjonen**  i kvantemekanisk teori er ein kompleks funksjon som skildrar tilstanden til eit fysisk system. I posisjonsrepresentasjonen blir bølgjefunksjonen til eit ein-partikkelsystem ofrast skrive som

{\displaystyle \psi ({\vec {r}},t)}.
Det er vanskeleg å gje bølgjefunksjonen noko direkte fysisk tolking, men sannsynstolkinga til Born postulerer at sannsynet for at det kvantemekanisk systemet skildra av {\displaystyle \psi } skal «finne seg» i eit område rundt {\displaystyle {\vec {r}}} ved tida t er gjeven ved

{\displaystyle |\psi ({\vec {r}},t)|^{2}d{\vec {r}}dt}.

Relasjon til generell formulering
---------------------------------

I den generelle formuleringa av kvantemekanikken skildrast tilstanden til eit system ved ein tilstandsvektor (eg. tilstandsstråle) {\displaystyle |\Psi (t)\rangle } som oppfyller Schrödingerlikninga,

{\displaystyle i\hbar {\frac {\partial }{\partial t}}|\Psi (t)\rangle ={\hat {H}}|\Psi (t)\rangle },
der {\displaystyle {\hat {H}}} er Hamiltonoperatoren som skildrar det fysiske systemet.

Bølgjefunskjonen i posisjonsrepresentasjonen, {\displaystyle \Psi ({\vec {r}},t)}, er projeksjonen av tilstandsvektoren {\displaystyle |\Psi (t)\rangle } ned på eigenvektorane til posisjonsoperatoren:

{\displaystyle \Psi ({\vec {r}},t)=\langle {\vec {r}}|\Psi (t)\rangle }.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bølgefunksjon» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Ioamnet Quintero Álvarez** (fødd 8. september 1972) er ein kubansk tidlegare friidrettsutøvar frå Havanna som i 1993 vart verdsmeister i høgdehopp, året etter ho tok OL-bronse i same øvinga.

Quintero vann med eit hopp på 1,97 meter bronsemedaljen under dei olympiske sommarleikane 1992 i Barcelona, i ei tevling der tyske Heike Henkel vart olympisk meister ved å svinge seg over 2,02 meter, medan Galina Astafei frå Romania fekk sølv med sine 2,00 meter.

I mars 1993 gjekk Quintero over 2,01 m innandørs i Berlin. Tidleg i august månad sette ho personleg utandørsrekord med 2,00 meter ved eit stemne i Monaco. Ho var også i toppform då høgdefinalen i verdsmeisterskapen 1993 gjekk av stabelen i Stuttgart to veker seinare, med eit bestehopp på 1,99 meter vann ho gullmedaljen framom landskvinna Silva Costa, med Sigrid Kirchmann frå Austerrike på tredjeplassen, begge desse klarte 1,97 meter.

Quintero var aktiv til 2000, utan å nå heilt opp mot sitt tidlegare toppnivå dei siste sesongane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje – 1,97 m
* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje – 1,99 m, framom Silvia Costa (1,97 m)
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (1,90 m =nr 18)
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa (1,90 m =nr 17)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (1,92 m =nr 14)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ioamnet Quintero» frå Wikipedia på tysk, den 28. juli 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Anarki** (frå gresk ἀναρχία *anarkhia*, 'fråvær av styre') er eit omgrep som kan ha fleire liknande tydingar.

1. Fråvær av alle former for politisk autoritet og/eller sosialt hierarki
2. Politisk uorden og forvirring
3. Fråvær av styrande prinsipp, til dømes felles standardar og formål

Den første definisjonen, fråværet av politisk autoritet, kan visa til eit samfunn basert på anarkisme eller anarkosyndikalisme, eller til det internasjonale politiske systemet.

I den andre og tredje tydinga viser omgrepet til statar med politisk kaos, der politisk autoritet er broten ned eller aldri har funnest. Den noverande stoda i Somalia er eit døme på dette.

| * v
* d
* e
Styresett |
| --- |
| 
* Anarki
* Aristokrati
* Autokrati
* Diktatur
* Folkestyre
* Konstitusjonelt monarki
* Kleptokrati
* Meritokrati
* Monarki
* Oligarki
* Oklokrati
* Parlamentarisme
* Plutokrati
* Presidentialisme
* Semipresidentialisme
* Teknokrati
* Teokrati
* Timokrati
* Tyranni

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Oppbygging av eit fotomultiplikator-røyr som er kopla til ein scintillator
Fotomultiplikator med scintillator på inngangen
Dynodar inni eit fotomultiplikator-røyr
Ein **fotomultiplikator** er eit særs lyskjenslevart og lufttomt elektronrøyr som blir brukt til registrering av svake lyssignal. Lyssignalet vert omgjort til ein elektronstraum av ei fotoelektrisk plate ved inngangsopninga, som blir kalla ein fotokatode. Elektronstraumen blir så forsterka i ein etterfølgjande kaskade av ei mengd såkalla dynodar, ved hjelp av ein fysikalsk effekt som blir kalla sekundæremisjon. Elektrona som treff ein dynode slår laus fleire elektron enn mengder elektron som treff. I dette ligg den forsterkande effekten, som i praksis ligg rundt 3 til 10 gonger per dynodepar. Denne forsterkinga har svært svak eigenstøy og det er difor mogleg å forsterke eit signal 100 millionar gonger og å detektere enkelt-foton. Der er ingen termisk støy (Johnson-støy), men noko haglstøy.

Fotomultiplikatoren er eit av dei røyra som ikkje heilt kan erstattast med halvleiarteknologi. Dei blir til brukt kjerne- og partikkelfysikk, i astronomien og til medisinsk diagnostikk, såvel som til trommelscanning av bilete.

Nemninga multiplikator syner til at elektronstraumen frå dynode til dynode multipliserast med forsterkingsfaktoren mellom kvart par. Med ti dynodestrekningar som kvar har fire gonger forsterking (dette er typiske verdiar) blir heile forsterkinga lik rundt *410* = 1 050 000 gonger. Kvar etterfølgjande dynode blir tilført omtrent 90 til 100 V meir enn den førre for å oppnå denne forsterkinga. Elektrona som forlèt ein dynode har forholdsvis låg fart, som blir auka ved akselerasjon mot neste dynode, som altså har ei høgare spenning.

For å optimalisere kjenslevara blir dynodane belagt med belegg som har låg arbeidsfunksjon; det vil seie at dei lett gjev frå seg elektron. Berylliumoksyd BeO og manganoksyd MgO er populære. Namnet dynode kjem av at kvar av dei er både katode og anode; ein av dei er katode for neste trinn, som då er anode. Det siste elementet blir difor kalla anode og ikkje dynode. Anoden er utgangselektroden og signalet vert avgjeve der som ein elektrisk straum.

Den fotoelektriske plata ved inngangen er eit krystall som omskaper lyskvant til ein elektronstraum. Denne straumen tiltrekkast av den første dynoden etter ei fokusering. Stoffet som krystallet består av avgjer kva for bølgjelengder røyret kan sjå. I 1936 kom Cesium-antimon-krystallet (Cs3Sb) som viste seg å vere ganske sensitivt.

Svært ofte er ein interessert i å måle eller observere stråling ved heilt andre bølgjelengder enn lys og i tillegg ioniserande strålar. Til det bruket blir ein scintillator sett føre lysinngangen. Scintillatoren omformar innkomande stråling til lys med ei bølgjelengd som passar til den fotoelektriske plata.

Fotomultiplikatoren vart utvikla på 1930-talet som ein del av jakta på å realisere draumen om fjernsyn. Det var særleg det amerikanske firmaet RCA som utvikla han som produkt og selde han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fotomultiplikator» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2013.*
Blomar i prestekrageslektap vender seg mot månelyset.
Laukspirer strekkjer seg mot vekstlyset.
**Fototroppsisme** viser til plantar sin respons på lys. Ordet kjem av gresk *foto*, som betyr 'lys', og *tropos*, 'å venda'. Som ordet antyder vender planten seg etter lyset. Dette er ein funksjon som blir styrt av nokre plantehormon kalla auxin. Forsøk med fototropisme førte til oppdaginga av plantehormon.

Historie
--------

Mekanismen bak fototroppsisme blei fyrste gang utforska i 1880 av Charles Darwin og sonen hans. Dei utforma ei rekke forsøk der dei skar toppen av nokre spirer og registrerte at desse ikkje lenger vende seg mot lyset. Dermed konkluderte dei at spissen av planten var kjelda til mekanismen, og dei avdekka no denne med høvesvis ein lysgjennomtrengeleg og ei ikkje-gjennomtrengeleg hette der ein kunne registrera at der lyset kunne komma inn vende planten seg etter dette, men elles skjedde det ikkje noko. Dei avdekka òg delen der bøyinga finn stad, men i dette tilfellet hadde ikkje avdekkinga nokon effekt. Dei påviste dermed at det var lyset som fekk planten til å venda seg og at signalet byrja i toppen.

I 1913 vidareførte den danske botanikaren Peter Boysen Jensen forsøka og skilde spissen frå resten av planten med ei gelatinblokk som eit stoff kan diffundera gjennom, i lag med ei glimmerplate, som er impermeabel. Dette forsøket viste at det var snakk om eit stoff som blei danna i spissen av ein plante og transportert nedover for å signalisera at planten skulle veksa.

Seinare forsøk gjort av nederlendaren Frits Went med meir avanserte teknikar stadfesta teoriane.

Mekanisme
---------

Auxinane blir produserte i skotspissane til ein plante på skuggesida og diffunderer ned til celler lenger nede i planten. Der påverkar dei hydrogenionkanalar, som drivne av ATP pumpar H+ inn i celleveggen, Dermed sitg surheita og fleire enzym som verkar best ved ved låg pH, forårsakar at mikrofibrilane som er vikla rundt cella blir omarrangerte, slik at cella kan bli lengre, men ikkje breiare. Deretter blir det danna nye celleveggkomponentar og nytt cytoplasma medan vatn kjem inn i den sentrale vakuolen ved osmose på grunn av at celleveggen er mindre motstandsdyktig, og forstørrer cella.

Sjå òg
------

* Helitropisme
* Tropisme

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fototropisme» frå Wikipedia på dansk, den 20. mars 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fototropisme**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Analytisk geometri** er den delen av geometrien der ein undersøker geometriske eigenskapar ved å nytte koordinatar, det vil sei talstorleikar som avgjer plasseringa til punkta i dei geometriske objekta ein undersøker. Slik kan til dømes eit punkt i eit plan gjevast ved to tal, koordinatane til punktet. Eit punkt i rommet kan gjevast med tre tal, osv. Vidare kan til dømes ei linje i eit plan tilordnast ei førstegradslikning ax + by + c = 0, medan ein sirkel kan tilordnast ei andregradslikning. 

Med dette tilbakeførast studiet av geometrisk eigenskapar ikkje berre til spørsmål innanfor aritmetikk og algebra, men òg til infinitesimalrekning og funksjonsteori. Dette synspunktet har etter kvart erobra mange av dei viktigaste bruksområda i matematikken som mekanikk, fysikk, astronomi og statistikk.

Som grunnleggjar av den analytiske geometri reknast René Descartes med *Discours de la méthode* (1637).

Kjelder
-------

* analytisk geometri. (2011-10-28) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Gyllenlakk** |
| GyllenlakkGyllenlakk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Krossblomordenen Brassicales |
| **Familie:** | Krossblomfamilien Brassicaceae |
| **Stamme:** | Erysimeae |
| **Slekt:** | Gullslekta *Erysimum* |
| **Art:** | **Gyllenlakk** *E. cheiri* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Erysimum cheiri***Crantz |

**Gyllenlakk** (*Erysimum cheiri*) er ein plante i gullslekta i krossblomfamilien. 

Planten vert dyrka i forskjellige variantar; med ein eller fleire stenglar, høge eller låge. Dei fleste av desse er toårige, men somme, som parisargyllenlakk, blomstrar første sommaren. Kulturformene har blomsterfargar som varierer frå kvitt, gult, oransje, skarlakraud, høgraud til purpur. Planten er dyrka meir for dufta enn for utsjånaden.

Gyllenlakk veks vilt ved Middelhavet, men er innført til andre verdsdelar. Han kan ha vore forflytta som ballastplante.

Den gule, store blomsteren har fire kronblad, og blada er lange og ganske smale, inntil 20 cm lange. Stengelen er håret.

Eigenskapar og bruk
-------------------

Planten inneheld *Cheiritoxin* og andre glykosid som kan påverke hjarta, og han er moderat giftig. Blomstrane inneheld 0,06% eterisk olje, frøa inneheld 20% feit olje.

Planten skal vere hjartestyrkande, urindrivande og menstruasjonsdrivande. Ellers skal urta styrke nervane og motverke revmatisme og krampe. Frøa skal verke afrodisierande og styrkande.

Sidan gyllenlakk påverkar hjarta, skal han berre brukast under kyndig medisinsk rettleiing. Gravide må ikkje bruke urta.

I kulturen
----------

Planten er mellom anna kjend frå Henrik Wergeland sitt dikt «Til min Gyldenlak»:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Gyldenlak, før Du din Glands har tabt,
da er jeg Det hvoraf alt er skabt;
ja før Du mister din Krones Guld,
da er jeg Muld. |  » |
| —første verset av «Til min Gyldenlak» av Henrik Wergeland |

Kjelder
-------

1. ↑  «gyllenlakk». *Store norske leksikon* (på norsk). 28. september 2014.

---

* Oppslag på Gyllenlakk i Kunnskapsforlaget store norske leksikon 1981 ISBN 82-573-0036-5
* Medisinplantar på www.rolv.no
* Wergelandåret Arkivert 2011-07-12 ved Wayback Machine.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Gyldenlakk» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2008.*
**Endeløyseaksiomet** i matematikk er eit aksiom som gjev ein algoritme som genererer uendeleg mange objekt. Aksiomet er ein del av formaliseringa av mengdelære ved Zermelo-Fraenkels aksiomsystem av Ernst Zermelo og Adolf Abraham Fraenkel. Denne garanterer at det eksisterer minste ei uendeleg mengd, nemleg ei mengd som inneheld dei naturlege tala.

Formell framstilling
--------------------

I det formelle språket i Zermelo-Fraenkel-aksioma, er aksiomet skrive slik: 

{\displaystyle \exists \mathbf {I} \,(\emptyset \in \mathbf {I} \,\land \,\forall x\in \mathbf {I} \,(\,(x\cup \{x\})\in \mathbf {I} )).}
Skildra med ord finst det ei mengd **I** (mengda er postulert til å vere uendeleg), slik at den tomme mengda er i **I** og slik at når ein kva som helst *x* er ein del av **I**, så er mengda forma av å ta union av *x* med den einaste {*x*} som òg er ein del av **I**.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Axiom of infinity» frå Wikipedia på engelsk, den 12. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Paul Halmos (1960) *Naive Set Theory*. Princeton, NJ: D. Van Nostrand Company. Reprinted 1974 by Springer-Verlag. ISBN 0-387-90092-6.
* Thomas Jech (2003) *Set Theory: The Third Millennium Edition, Revised and Expanded*. Springer-Verlag. ISBN 3-540-44085-2.
* Kenneth Kunen (1980) *Set Theory: An Introduction to Independence Proofs*. Elsevier. ISBN 0-444-86839-9.
|  |
| --- |
| ***Gymnarchus niloticus*** |
| Gymnarchus niloticus*Gymnarchus niloticus* |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Osteoglossiformes |
| **Familie:** | Gymnarchidae |
| **Slekt:** | *Gymnarchus* |
| **Art:** | ***G. niloticus*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Gymnarchus niloticus***Cuvier, 1829 |

***Gymnarchus niloticus*** er ein elektrisk fiskeart i gruppea beintungefiskar (Osteoglossiformes). 
Han er den einaste nolevande arten i slekta ***Gymnarchus*** og familien **Gymnarchidae**.
Fisken lever i myrer, sjøar og elvar rundt Turkanasjøen, Tsjadsjøen og elvane Nilen, Niger, Volta, Senegal og Gambia.
Populærnamn på fisken er *aba, aba aba, frankfish, freshwater rat-tail, poisson-cheval* og *African knifefish*.

*G. niloticus* blir over 150 cm lang og 19 kg tung. Han har ein lang, tynn kropp og få finnar. Ryggfinnen er det viktigaste framdriftsmiddelet. Han er avlang og går langs ryggen av fisken mot den butte, finnelause halen. 

Fisken er nattaktiv og ser dårlig. Han orienterer seg og jakter i mørket ved hjelp av eit svakt elektrisk felt, på liknande vis som elektrisk ål eller elefantfiskar. Som elefantfiskar har også *G. niloticus* ein uvanleg stor hjerne, som ein trur hjelper han til å tolka dei elektriske signala.

Hofiskar legg egg i flytande reir som kan ha ein diameter på opptil 1 meter. Vaksne fiskar vaktar dei unge etter klekking.

Kjelder
-------

1. ↑  
A. Azeroual; M. Entsua-Mensah; A. Getahun; P. Lalèyè; T. Moelants; E. Vreven (2009), «Gymnarchus niloticus», *IUCN Red List of Threatened Species. Version 3.1 (3.1).* (International Union for Conservation of Nature.)  `|access-date=` requires `|url=` (hjelp)
2. ↑  
Froese, Rainer; Pauly, Daniel, red. (April 2014 version.), «Gymnarchus niloticus», *FishBase*  CS1 maint: Date and year (link)
3. 1 2 3  P. H. Greenwood & M. V. Wilson (1998). J. R. Paxton & W. N. Eschmeyer, red. *Encyclopedia of Fishes*. San Diego: Academic Press. s. 84. ISBN 0-12-547665-5.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ITIS
* EOL

 |
***Encyclopedia of Earth***, EoE, er eit elektronisk oppslagsverk om jorda, naturmiljøet og samvirket med samfunnet. Oppslagsverket er skildra som ei fri og søkbar samling av artiklar som er skrivne av fagfolk, lærarar og andre utdanna og godkjente ekspertar som samarbeider og går gjennom arbeidet. Artiklane er skrivne i ei språkform slik at både studentar, lærde og profesjonelle så vel som vanlege menneske kan lese dei. I september 2006 vart verket første gong tilgjengeleg over Internett med omkring 360 artiklar, i oktober 2007 var talet på artiklar auka til over 4000. 

EoE er ein del av eit større prosjekt, Digital Universe, som er ei samstilling av mange portalar med emnespesifikk informasjon, felles tenester som søk, utsending av informasjon om hendingar, og dei byr òg på tilgang på andre ressursar.

Skriving og utgjeving
---------------------

Artiklar blir skrivne, redigerte og gjevne ut i ein totrinnsprosess:

1. Ei gruppe ekspertar skapar, held vedlike og styrer stoff for oppslagsverket gjennom ein lukka wiki.
2. Ferdig innhald blir vurdert og godkjent av ei gruppe redaktørar før det blir lagt ut ope på nettstaden.

Forfattarane kan gjere vedvarande forbetringar og oppdateringar på alle artiklar, men det er eit krav om at kvar nye versjon av artikkelen får ei gjennomgåing og ei ny godkjenning før han vert synt fram på den opne nettstaden til EoE.

Det finst politiske rettesnorer for handsaming av artiklar som rører emne som kan skape strid eller kan vere krenkjande. Politikken skal sikre nøytralitet og rettferd,  alle ulike utsegnskraftige syn på ei sak skal få sine prov og argument presentert i artikkelen, uttrykt rettkomen og så sympatisk som råd er. Etter denne politikken skal ikkje oppslagsverket sjølv forfekte standpunkt i miljøspørsmål.

Politikk for opphavsrett
------------------------

Innhaldet i EoE er gjeve ut etter vilkåra i Creative Commons-lisensen «Attribution-Share Alike». Einkvan har løyve til å (1) kopiere, distribuere og å syne fram innhaldet, (2) endre på, setje saman med anna innhald, avgrense og å byggje vidare på materialet, også å nytte det ut kommersielt, men brukaren må samtykkje i desse vilkåra:

* **Attribution.** Brukaren må gje namnet på / godskrive forfattaren slik som opphavsretteigaren har kravd.
* **Share Alike.** Om brukaren har endra på eller utvida arbeidet på nokon måte og han distribuerer resultatet må han gjere det under vilkår som er identiske til «Attribution-Share Alike» lisensen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Encyclopedia of Earth» frå Wikipedia på engelsk, den 15. desember 2007.*

### Fotnotar

1. ↑  *The Encyclopedia of Earth*, Cutler J. Cleveland, Editor (Washington, D.C.: Environmental Information Coalition, National Council for Science and the Environment).
2. ↑  "The Encyclopedia of Earth neutrality policy", Cutler J. Cleveland, Editor (Washington, D.C.: Environmental Information Coalition, National Council for Science and the Environment).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
Koordinatar: 65°50′N 23°11′E﻿

**Kalixälven** eller *Kalix älv* er ei elv i Norrbottens län i Sverige. Ho er 430 km lang og nedbørområdet er 18 130 km² og middelvassføringa er 290 m³/s.

Elva byrjar i Kebnekajse-massivet i Kiruna kommun, og renn mot søraust gjennom landskapet Lappland. Ved Tärendö snur elva mot sør og renn gjennom Norrbotten. Ho munnar ut i Bottenviken søraust for Kalix. Dei viktigaste sideelvane er Kaitumälven, Tärendöälven og Ängesån.

Kalixälven er saman med Vindelälven, Torne älv og Pite älv ei av dei fire store elvane i Norrland som ikkje er utbygd til energiproduksjon. Det ligg fleire fosser og stryk i elva, derav dei største er Jockfallet og Linafallet.

Namnet er ei forsvensking av det nordsamiske namnet *Gáláseatnu*, som er danna av *gállit* = «vade» eller *gálus* = «sval» og *eatnu* = «stor elv». På Tornedalsfinsk vert kalla elva *Kainhuun väylä*, *Kaihnuun väylä* i den sørlege delen av elva, nedstraums frå Tärendö. Nord for Tärendö nyttar ein ofte *Kaalas väylä* eller/og *Kaalas eno*. 

Elva var frå russisk side foreslått som grenseelv då Sverige måtte avstå Finland til Russland etter Finskekrigen i 1808-1809. Sverige ønskte at grensa skulle gå ved Kemi älv, og til slutt vart grensa trekt ved Torne älv, midtvegs mellom dei to.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kalixälven» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *SMHI Vattendragsregistret* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 21. juli 2006, henta 21. juli 2006
2. ↑  *Sveriges huvudavrinningsområden* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 28. september 2018, henta 18. juni 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* GeoNames

 |
**Verdscupen i langrenn for kvinner i 1986-sesongen** omfatta 14 tevlingar, av dei 9 individuelle renn og 5 stafettar. Tevlingane tok til 7. desember 1985 og vart avslutta 15. mars 1986. Dei ni individuelle renna bestod av to tevlingar over 5 kilometer, fire over 10 km, to 20-kilometerar og ei tremil. Renna fann stad i Labrador City i Canada, Bibawik (2) i USA, Le Saisies i Frankrike, 
Klingenthal i dåverande Aust-Tyskland, Nové Město na Moravě i dåverande Tsjekkoslovakia, Oberstdorf (2) i dåverande Vest-Tyskland, Kavgolovo i dåverande Sovjetunionen, Lahti (2) i Finland, Falun i Sverige og Oslo (2) i Noreg.

Finlands Marjo Matikainen vann FIS-pokalen med minst mogleg margin. Ho enda eitt poeng føre Marianne Dahlmo og tre poeng framom Brit Pettersen, begge frå Noreg. Matikainen og Pettersen vann kvar sine to renn, medan Gaby Nestler og Simone Opitz, begge Aust-Tyskland, førnemnde Dahlmo og Anne Jahren, begge Noreg, samt finske Jaana Savolainen vann ei tevling kvar.

Individuelt
-----------

| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Marjo Matikainen |  Finland | 107 |
| 2 | Marianne Dahlmo |  Noreg | 106 |
| 3 | Brit Pettersen |  Noreg | 104 |
| 4 | Anne Jahren |  Noreg | 88 |
| 5 | Simone Opitz |  Aust-Tyskland | 60 |
| 6 | Gaby Nestler |  Aust-Tyskland | 54 |
| 7 | Evi Kratzer |  Sveits | 54 |
| 8 | Jaana Savolainen |  Finland | 44 |
| 9 | Nina Koroljova |  Sovjetunionen | 42 |
| 10 | Pirkko Määttä |  Finland | 42 |
| 11 | Giudina Dal Sasso |  Italia | 37 |
| 12 | Alžbeta Havrančíková |  Tsjekkoslovakia | 32 |
| 13 | Carola Anding |  Aust-Tyskland | 31 |
| 14 | Raisa Smetanina |  Sovjetunionen | 30 |
| 15 | Anfisa Romanova |  Sovjetunionen | 27 |
| 16 | Berit Aunli |  Noreg | 27 |
| 17 | Eija Hyytiäinen |  Finland | 24 |
| 18 | Karin Lamberg |  Sverige | 22 |
| 19 | Vida Vencienė |  Sovjetunionen | 21 |
| 20 | Svetlana Nagejkina |  Sovjetunionen | 17 |
| 21 | Nina Skeime |  Noreg | 16 |
| 22 | Marit Wold |  Noreg | 15 |
| 23 | Solveig Pettersen |  Noreg | 13 |
| 24 | Tamara Tikhonova |  Sovjetunionen | 13 |
| 25 | Larisa Ptitsyna |  Sovjetunionen | 12 |
|  | Petra Simonkova |  Tsjekkoslovakia | 12 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skilanglauf-Weltcup 1985/86» frå Wikipedia på tysk, den 9. februar 2021.*
**Endre Kristian Vestvik** (12. september 1894–29. mars 1956) var ein emissær, gardbrukar og politikar frå Finnås/Bømlo i Hordaland. Han representerte Rogaland og Kristeleg Folkeparti på Stortinget frå 1954 til han døydde, vel to år seinare.

Far til Vestvik var målar og han arbeidde sjølv i yrket til 1917, inn i mellom dei periodane han deltok i fiskeria. Han tok så noko utdanning ved bibelskular i Bergen, og seinare i Oslo. Frå 1918 til -33 reiste han rundt om i Sunnhordland, Hardanger og Voss som emissær for ulike kristendoms-organisasjonar. Åra frå 1927 til -34 forpakta han gardsbruk på Jæren. I 1934 byrja han som bureisar i Randaberg, eit bruk han dreiv med han levde. Samstundes var han aktiv emissær i Ryfylke og Jæren krins av Indremisjonen.

Vestvik engasjerte seg i partipolitikken for Kristeleg Folkeparti. Han hadde plass i heradsstyret i Randaberg frå 1945 til han døydde, ordførar i åtte år frå 1947. Hausten 1953 vart han vald til å representere Rogaland på Stortinget, møtte der frå nyår 1954 til han døydde. På Tinget var han medlem i Protokollkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
Ein bit av tunellsystemet til LHC
Kart over plasseringa til LHC (grøn ring)
**Large Hadron Collider**, forkorta **LHC**, er verda sin største og kraftigaste partikkelakselerator bygd av CERN. LHC ligg rundt 100 meter under jorda nær Genève. Forskarar vil med LHC freista å gjenskapa forholda like etter Big Bang ved hjelp kolliderande hadron (her i form av proton og blyion heilt utan elektron). Partiklane blir akselererte ved hjelp av superleiande magnetar.

Den første partikkelstrålen fullførte 10. september 2008 ein runde gjennom dei 27 kilometrane med røyr som utgjer akseleratoren.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Large Hadron Collider**

* Sida om LHC hos CERN

Kjelder
-------

1. 1 2  «How the LHC works» - info frå heimesida til CERN.
2. ↑  «CERN FAQ - LHC the guide» - PDF-dokument med info om LHC frå CERN.
3. ↑  «First beam in the LHC - accelerating science» Arkivert 2009-01-06 ved Wayback Machine. - pressemelding frå CERN

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Endre Granat** (fødd 3. august 1937) er ein USA-amerikansk fiolinist. Han vert rekna som den mest innspelte fiolinisten og konsertmeisteren som framleis er aktiv i dag.

Granat var assisterande konsertmeister i Cleveland Orchestra, konsertmeister i Götebørg symfoniorkester og Pacific Symphony. Han har motteke Ysaye-medaljen. 

I mange år var han den leiande konsertmeisteren for filmindustrien i Hollywood og var leiar for Miklos Rozsa, Elmer Bernstein, Jerry Goldsmith, John Williams, James Newton Howard, Henry Mancini, Hans Zimmer og ei rekkje andre. Granat var konsertmeister for ei rekkje Oscarutdelingar, Emmyutdelingar og Grammyutdelingar. Han har spelt musikk for over 2 800 filmar og fjernsynsshow. 

Granat har turnert og spelt inn musikk med ei rekkje artistar, som Earth, Wind, and Fire, Michael Jackson, Lionel Richie, Barbra Streisand, Yanni, Natalie Cole, Dionne Warwick og Ricky Martin.

Han var konsertmeister for mange filmar, som *Ghostbusters* (1984), *Homeward Bound II: Lost in San Francisco* (1996), *Starship Troopers* (1996), *Anna and the King* (1999), *Legally Blonde* (2001), *The Bourne Identity* (2002), *Star Trek: Nemesis* (2002), *Dreamcatcher* (2003), *Looney Tunes: Back in Action* (2003), *The Last Samurai* (2003), *Peter Pan* (2003), *The Terminal* (2004), *Transformers* (2007), *Pirates of the Caribbean: At World's End* (2007), *The Simpsons Movie* (2007), og *Frozen* (2013).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Endre Granat» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2022.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Bio at Connolly
* ASCAP 14th annual film score workshop 2002 Arkivert 2016-03-03 ved Wayback Machine.

1. ↑  «Sheet music by Endre Granat», *stretta-music.com*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Endre Granat på Allmusic
* Endre Granat ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Kalkulus** er ei grein innanfor matematikken som tek for seg ideen om grenser. Denne greina blir brukt til å analysere og undersøkje endring av verdiar av matematiske funksjonar. Kalkulus er generelt sett delt inn i to område: integrasjon og derivasjon. Derivasjon blir nytta til å finne eit stigningstal til ein funksjon. Dette er å derivere. Integrasjon er å gjere den motsette operasjonen, anti-derivasjon, og blir brukt til å finne areal, volum og til å løyse differensiallikningar. Kalkulus er grunnlaget for matematisk analyse.

Derivasjon
----------

*For meir om dette emnet, sjå Derivasjon.*
Det deriverte uttrykket for ein funksjon kan uttrykkast som ein tangent
Derivasjon er eit område innanføre kalkulus der ein finn det momentante stigningstalet ved eit vilkårleg vald punkt i ein funksjon. Likninga blir definert som tangenten til punktet. Dersom ein dobbeltderiverer, altså å derivere to gonger, finn ein eit uttrykk som kan brukast til å finne vendepunkt.

Integrasjon
-----------

*For meir om dette emnet, sjå Integral.*
Integrasjon blir delt inn i to definisjonar. Eit ubestemt integral blir definert som metoden å anti-derivere. Bestemte integral blir definerte som arealet under grafen til ein funksjon mellom punkta a og b på x-aksen.

Kjelder
-------

* The Penguin Dictionary of Mathematics, 3. utgåve, ISBN 978-0141010779
* Sigma R2 matematikk, Gyldendal Forlag, ISBN 978-82-05-38002-8
Lommetørkle av tynt lintøy med dekorative kantar.
**Lommetørkle** er eit lite stykke av tøy eller papir som ein kan bera i lomma for å snyta eller tørke seg, i staden for å bruka kleda sine eller liknande. Det kan også vera ein dekorativ del av klesdrakten.

Historikk og variantar
----------------------

Portrett av Maria Theresia av Spania som fjortenåring i 1653 av Diego Velázquez. Det viser ei prinsesse med stort pyntelommetørkle. Hårfrisyren og kjolen med breie panier (avstiva underskjørt) er typisk for den spanske moten då.
Ferdigkjøpte eingongslommetørkle av tynt, mjukt papir.
Eit utval mønstra pyntelommetørkle i finare, glatte stoff til bruk som dekor i brystlommene på tradisjonelle dressjakker 2008
Lommetørkle er kjente frå det første hundreåret f.Kr. Då blei dei brukte til å tørka bort sveitte. Frå ca. år 300 e.Kr. er dei òg omtalte som ein reiskap til å reinsa nasen med. Lommetørkle blei opphavleg borne i handa, over armen eller liknande. Først då enkelte draktplagg fekk lommer på slutten av 1600-talet, kunne dei plasserast der. Ulike tørkletypar var tidlegare fint luksustilbehøyr til klesdraktene, og lommetørklea som blei borne synlege, fekk ofte ein reint dekorativ funksjon. Utsjånaden og bruksmåtane har veksla fram mot vår tid.

Lommetørkle kan òg brukast som pynt til dressjakker. Dei blir då gjerne bretta slik at ein flik stikk over kanten, medan resten er stappa i brystlommen. Nokre skjortefabrikanter leverer pyntelommetørkle i same stoff og mønster som skjorta.

Sjå òg
------

* Serviett
* Tørkepapir
* Halstørkle

Kjelder
-------

1. ↑  Oppslagsordet «lommetørklær» i *Store norske leksikon*

* *Denne artikkelen bygger på «Lommetørkle» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lommetørkle**
**Ingrid Steen** (fødd 12. desember 1967) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Trondheim som vann to OL-sølv, VM-bronse og EM-bronse i tida 1986-94. Ho vart elles noregsmeister to gongar og seriemeister 1986 med Sverresborg IF, samt seriemeister 1989 med IL Vestar frå Oslo. Steen, som var høgre rykkrom-spelar, var ofte norsk toppskårar i landskampane.

Steen debuterte på Noregs landslag i 1984. I desember 1986 var ho ein sentral spelar då Noreg overraskande vann bronsemedaljen under handball-VM i Nederland. Sidan var ho med å vinne sølvmedalje både under Sommar-OL 1988 i Seoul og Sommar-OL 1992 i Barcelona. I si siste meisterskaps-turnering, handball-EM 1994 i Vest-Berlin, skåra ho 10 av måla då Noreg vann bronsefinalen med 24-19 over Ungarn. Steen spelte 160 landskampar med det norske flagget på brystet og skåra 584 mål.

Allereie 16 år gammal vart Steen noregsmeister med Sverresborg i 1983. Året etter forsvarte ho og laget NM-tittelen, og i 1986 vart ho seriemeister med laget frå Trondheim. Etter ho melde overgang til Vestar lukkast ho i 1989 verte seriemeister for andre gong. Steen spelte seinare for fleire ulike handballag, dei mest kjende er Byåsen IL og Bækkelaget SK.

### Merittar

* VM 1986: Bronsemedalje etter 23–19 mot Aust-Tyskland
* OL 1988: Sølvmedalje etter 20–23 mot Sør-Korea
* OL 1992: Sølvmedalje etter 21–28 mot Sør-Korea
* EM 1994: Bronsemedalje etter 24–19 mot Ungarn

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ingrid Steen» frå Wikipedia på bokmål, den 4. desember 2016.*


| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 1988 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1: Johnsen**·** 2:Svendsen**·** 3: Sundal**·** 4: Hegh**·** 5: Goksør**·** 6: Hogness**·** 7: Singstad**·** 8: Haltvik**·** 9: Digre**·** 10: Steen**·** 11: Pettersen**·** 12: Skotvoll**·** 13: Midthun**·** 14: Eliasson**·** 16: Andersen**·** Landslagssjef: Jacobsen |


| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 1992 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1: Frøseth**·** 2: Sagstuen**·** 3: Hogness**·** 4: Sundal**·** 5: Goksør**·** 6: Svendsen**·** 7: Dahle**·** 8: Eftedal**·** 9: Henriksen**·** 10: Steen**·** 11: Pettersen**·** 12: Skotvoll**·** 13: Duvholt**·** 16: Tjugum**·** Landslagssjef: Jacobsen |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 30°21′N 67°01′E﻿

**Quetta** er provinshovudstad i Balutsjistan i Pakistan. Byen ligg rundt 1700 moh. og har 734 000 innbyggjarar (2005). 

70 % av innbyggjarane er pathanarar, elles er dei største folkegruppene balutsjar, brahuiar og hazaraer.

Quetta ligg strategisk plassert på vegen mellom Afghanistan og Indusdalen over Bolanpasset. Han er ca. 600 km nord for Karachi. 

Byen er ein viktig militærstasjon. Han har også mykje handelsverksemd. Det finst fleire basarar her der ein sel kunsthandverk som broderi og onyxarbeider. Quetta har også tekstil- og næringsmiddelindustriar. 

Universitetet i byen blei skipa i 1970.

Quetta ligg i eit jordskjelvutsett område. I 1935 døydde omlag 35 000 menneske her etter eit jordskjelv som målte 7,5 på Richters skala. Eit jordskjelv med styrke 6,4 ramma området rundt byen i oktober 2008; fleire hundre omkom.

Kjelder
-------


* «Quetta», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 18. august 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Croydon si plassering i Stor-London
**Croydon** er ein by i Stor-London. Han blir administrert som ein av bydelane i London, og er den største av desse etter folketal. Den høyrde til tidlegare Surrey, men i 1889 blei den ein sjølvstendig eining. I 1965 blei den innlemma i Stor-London, og distrikta Coulsdon og Purley blei innlemma i byen. Den har sidan 2001 hatt ei eiga byregjering, som kjem i tillegg til styresmaktene i London.

Namnet
------

Stadnamnet kjem truleg frå det angelsaksiske *croead deanas*, «Krokusdalen», og viser til at det ein gong blei innhausta safran i området. Namnet er ein parallell til Saffron Walden i Essex.

Ein annan teori er at det kjem frå det gamalfranske *croie dune*, som tyder «Kalkås», ettersom den ligg i den nordlege enden av dei kalkrike høgdene North Downs.

Geografi
--------

Croydon ligg omkring 16 km sør for London sentrum, ved ein av plassane der elva Wandle har utspringet sitt. Rett sør for byen er ei opning i North Downs, som mykje av transporten mellom London og sørkysten går gjennom. Den gamle vegen mellom London og Brighton, A23, gjekk gjennom byen tidlegare, og er no lagt på vestsida for å spare sentrum for trafikk.

Stader i Croydon
----------------

* Addington
* Addiscombe
* Broad Green
* Coombe
* Coulsdon
* Forestdale
* Kenley
* New Addington
* Norbury
* Purley
* Sanderstead
* Selhurst
* Selsdon
* Shirley
* South Croydon
* South Norwood
* Thornton Heath
* Upper Norwood
* Waddon
* West Croydon
* Woodcote
* Woodside

| * v
* d
* e
Bydelane i London |
| --- |
| Barking and Dagenham • Barnet • Bexley • Brent • Bromley • Camden • City of London\* • Croydon • Ealing • Enfield • Greenwich • Hackney • Hammersmith and Fulham • Haringey • Harrow • Havering • Hillingdon • Hounslow • Islington • Kensington and Chelsea • Kingston upon Thames • Lambeth • Lewisham • Merton • Newham • Redbridge • Richmond upon Thames • Southwark • Sutton • Tower Hamlets • Waltham Forest • Wandsworth • Westminster |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ISNI
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |