recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Pipin den yngre** (714–24. september 768) var konge av frankarane frå 751. Han var far til Karl den store, og første konge av karolingarætta.

Bakgrunn
--------

Karolingarane hadde alt sete med major domus-stillinga ei tid då Pipin kom til makta i 741. Den første av dei var farfaren Pipin av Heristal. Pipin og bror hans, Karloman, fekk råderett i kvar sin lut av frankarriket: Karloman i Austrasia, og Pippin i Neustria under Childeric III. I 747 gjekk Karloman i kloster, og Pipin fekk råderett som major domus over heile det frankiske riket. 

På denne tida sat major domus med den reelle makta, medan kongen, Childeric, berre var konge i namnet som ein konstitusjonell monark. Dette vart snart til ein vits mellom vanlege folk. Pipin sende bod til pave Sacharias, med ønske om formalisering av kongetittelen: Kven var kongen? Han med namnet, eller han med råderetten? Paven støtta Pipins krav, og Pipin sytte for å setja kong Childeric i kloster, etter å ha klipt han snau. 

Det endelege skiftet kong gjennom avgjerd på det frankiske tinget, der Pipin vart hylla som konge av dei førande hovdingane i riket. Han vart salva av Bonifatius biskop i Mainz. Halvbroren Grifo stødde ikkje Pipin, men vart drepen i 753.

Styre
-----

Kroninga av Pipin. Illustrasjon frå 1400-talet.
I Pipins kongetid auka frankarriket i omfang, og med støtte frå paven, Stefan II, fekk Pppin råderett over Italia. Dette tydde at han laut kue langobardarane og kongen deira, Desiderius. Langobardarriket vart lagt under Franken i 757. Som takk for stønad gav Pipin store landområde til paven i 759, ei landstripe som vart grunnlaget for Pavestaten. 

Pipin sytte og for at sonen hans, Karl (seinare den store) vart salva som arving, slik at arverekkjefølgja var klår. Han døydde under felttog i 768, og sønene hans, Karl og Karloman fekk kongeriket saman. 

Pipin la grunnlaget for det seinare tysk-romerske riket, og sytte for å gje frankarane ein framståande posisjon i Europa.

Familie
-------

Han vart gift med Bertrada av Laon i 741. Saman hadde dei følgjande born:

* Karl den store
* Karloman
* Gisela
* Pipin (daud liten)
* Chrotais (daud ung)
* Adelais (daud ung)
* to døtrer som døydde tidleg

### Tilnamn

Det er usemje om Pipin i røynda var «stutt» eller liten. Tilnamnet skriv seg frå hundreåra etter han, og han er ofte og kalla «Pipin den minste» eller «den yngre». «Le bref» kan tyde både 'liten' og 'ung'. Det er og hevda at han fekk dette tilnamnet av di han var «mindre» enn sonen, Karl «den store». Han er og kalla «den tredje», for å skilja han frå farfaren, Pipin av Heristal, og tippoldefaren Pipin av Landen. Namnet Pipin (Pèpin) er avstutting av «peregrin» ('pilegrim'). Pipin av Heristal var ofte kalla «Pipin den mellomste», sidan han var «den andre» på lina. Den tredje var då naturleg nok «den yngste».

Kjelder
-------

Engelsk Wikipedia, tysk wikipedia, begge vitja 1. mars 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
**Agnete Kristin Johnsen** (fødd 4. juli 1994 i Varangerbotn) er ein norsk songar og frontfigur i rockegruppa The BlackSheeps.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix Junior 2008

I 2008 vann Johnsen, som ein del av gruppa The BlackSheeps, Melodi Grand Prix Junior 2008 med songen «Oro jaska beana».
Etter sigeren i Melodi Grand Prix Junior 2008 fekk gruppa representere Noreg i Melodi Grand Prix Junior Nordic 2008 og vann.

### Melodi Grand Prix 2011

I 2011 skreiv gruppa historie då dei deltok i Melodi Grand Prix med songen «Dance Tonight». I den tredje semifinalen enda dei på andreplass og gjekk vidare til finalen. Dei fekk òg ein andreplass i finalen, og fekk ikkje representere Noreg i Eurovision Song Contest 2011 i Düsseldorf i Tyskland.

### Melodi Grand Prix Junior 2013

Under superfinalen i Melodi Grand Prix Junior 2013 framførte Johnsen, under namnet Aggie, songen «Goin' Insane».

### Melodi Grand Prix 2016

På ein pressekonferanse arrangert av Norsk rikskringkasting 19. januar 2016 vart Johnsen presentert som ein av artistane og låtskrivarane i *Melodi Grand Prix 2016*. Ho skal framføre «Icebreaker», som ho har skriven saman med Gabriel Alares og Ian Curnow.

Fotnotar
--------

1. 1 2  «Agnete». Norsk rikskringkasting. 19. januar 2016. Henta 19. januar 2016.
**Boogie woogie** er ein pianobasert blues som vart særs populær seint i 1930- og tidleg i 1940-åra, men som hadde opphav langt tidlegare. Det nytta piano, gjerne to-tre samstundes, gitar og storband. Medan blues tradisjonelt har skildra forskjellige kjensler, er boogie-woogie hovudsakleg knytt til dansing. Ein trur at boogie-woogie var opphavet til den første raske, livlege musikken. Teksten til ein av dei tidlegaste «Pinetop's Boogie Woogie», består hovudsakleg av instruksjonar til dansarane: 

Now, when I tell you to hold yourself, don't you move a peg.
And when I tell you to get it, I want you to Boogie Woogie!
Dette er første gong ein finn namnet på ei plateinnspeling, av Pinetop Smith frå 1928. Han og Jimmy Yancey var av dei beste boogie woogie-pianistane i 1920-åra.

Stilen er karakterisert av ei jamn basslinje bygd opp av åttandedelar med venstrehanda, og denne vert transponert i forhold til akkordskifta.

Det er ikkje strengt tatt ein solopiano-stil, men vert òg nytta til å akkompagnere songarar og som ein solo i band og små jazzorkester. Akkordprogresjonen er typisk basert på **I** - **IV** - **V** - **I** (med mange variasjonar, som **I**/**i** - **IV**/**iv** - **v**/**I**, samt akkordar som fører inn i desse.

For de meste er boogie-woogie-melodiar 12-taktsbluesar, men stilen har vorte nytta på populære songar som «Swanee River» og hymner «(Just a) Closer Walk with Thee».

Boogie-woogie slo igjennom for fullt i 1937-1938 i *From Spirituals to Swing*-konsertane i Carnegie Hall, som vart lansert av produsenten John Hammond, gjennom pianistar som Albert Ammons, Pete Johnson og Meade Lux Lewis. Trass i at musikkstilen berre var populær nokre få år, medverka han til utviklinga av jump blues og etter kvart rock and roll, representert ved Jerry Lee Lewis, Ray Charles, Little Richard og Fats Domino. Tonespråket, harmoniane og rytmane er mykje dei same i rock 'n' roll som i boogie-woogie, men den store skilnaden er at rock 'n' roll vart framført på elektrisk gitar og bass og med moderne trommesett.

Namn
----

Enkelte kjelder oppgjev boogie som eit slangord for «negermusikar», medan andre knyter namnet til slanguttrykket «booger-rooger», som i 1920-åra vart nytta om ein laussleppt fest. Det er òg hevda at ordet har røter i det afrikanske språket hausa, eller at det berre er lydmålande.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Boogie-woogie» frå Wikipedia på engelsk, og «Boogie-woogie» frå Wikipedia på svensk den 29. mars 2011.*

* «Boogie woogie» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Boogie woogie**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| **Krokus** |
| 

  Viltveksande krokusar med alpetoppane Eiger, Mönch og Jungfrau i bakgrunnen |
| **Systematikk** |
| **Domene:** | Eukaryota |
| **Rike:** | Plantae |
| **Klasse:** | Liliopsida   |
|
|
| **Orden:** | Asparagales |
| **Familie:** | Iridaceae |
| **Slekt:** | *Crocus* |
|
| Vitskapleg namn |
| Crocus

Linné , 1753 |

**Krokus** (*Crocus*) er ei planteslekt i sverdliljefamilien. Krokus er ein staude som ofte vert rekna som ein løkplante, sjølv om overvintringsorganet eigentleg er ein knoll. Slekta er utbreidd med fleire enn 30 artar i Europa, Midtausten og Nord-Afrika. Dei er for det meste fjellplantar. Dei fleste krokus vert 10-20 cm, og dei finst i mange fargar frå kvite og gule til lilla og blå. Blomstringstidspunktet kjem an på sorten, men fell for det meste frå sist i februar til inn i april. For dei haustblomstrande fell blomstringa frå september til inn i november.

Bruk
----

Vårkrokus i blomstring 
Krokus er vanlege hageplantar, særleg vårkrokus (*Crocus vernalis*), ein av dei første blomsterplantane som dukkar opp ute om våren, og haustkrokus (*Crocus speciosus*). Krokus kan gro i alle veldrenerte jordtypar, og er brukelege nesten overalt i blomsterbed, grasplenar eller i potter innandørs. Leggedjupna er 5-10 cm. Både ville artar og dyrka sortar formeirar seg villig ved frø og yngleknollar, men dei skal helst ligge urøyvde i jorda i 3-4 år. For produksjon av krydderet safran dyrkar ein safrankrokus (*Crocus sativus*).

Artar
-----

Det finst ei rekke artar i krokusslekta, nokre er

* Alpekrokus (*Crocus versicolor*)
* Solkrokus (*Crocus angustifolius*) synonym Crocus susianus
* Gul krokus (*Crocus flavus*)
* Haustkrokus (*Crocus speciosus*)
* Safrankrokus (*Crocus sativus*)
* Septemberkrokus (*Crocus kotschyanus*) synonym Crocus zonatus
* Begerkrokus (*Crocus chrysanthus*)
* Snøkrokus (*Crocus tommasianus*)
* Iskrokus (*Crocus niveus*)
* Vårkrokus (*Crocus vernus*) synonym Crocus scepusiensis, Crocus napolitanus, Crocus neapolitanus, Crocus heuffelianus

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krokus» frå Wikipedia på dansk, den 23. mars 2011.*
*Sjå òg fylkesveg 205 (fleirtyding)*.
**Fylkesveg 205 i Vest-Agder** går mellom Malmøy og Hald i Mandal kommune. Vegen er 1,9 km lang. Han dannar ein ringveg i Mandal med fylkesveg 201, og møter difor denne vegen to separate stader.

Denne vegen var ein del av dåverande E18, no kalla E39, fram til Kirkeheitunnelen med Skarvøybruene vart opna i 1992. Fleire hus låg då rett inntil vegen utan støyskjermar, men trafikken har sokke vesentleg sidan då.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

Brukrysset

 **Mandal**

* **458** Malmøy. Søren Jaabæks veg × Gismerøyvegen

Søren Jaabæks veg

* Mandal bybru (100 m)
* *Brukrysset*. Fv201 Marnavegen (nord-aust) × Store Elvegate (sør-vest)

Amaldus Nielsens gate  

Halsevegen

* Fv214 Gjervoldstadvegen frå Kirkeheia til Fv201 Krossen i Holum
* Fv201 Gustav Vigelands veg frå Halse til **455** Øyslebø i Marnardal kommune
* Hald

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv205
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Lund-kommisjonen** var ein kommisjon oppretta av Stortinget den 1. februar 1994 for å granska «ulovlig eller irregulær overvåking av norske borgere» av norsk politi, tryggingsteneste eller etterretning.

Kommisjonen var sett saman av høgsterettsdommar Ketil Lund (formann), advokat Regine Ramm Bjerke, professor og tidlegare politikar Berge Furre, generalmajor Torkel Hovland og likestillingsombod Ingse Stabel. Kommisjonen gav ut **Lund-rapporten** (full tittel *Dokument nr. 15 (1995–96) – Rapport til Stortinget frå kommisjonen som ble nedsett av Stortinget for å granske påstandar om ulovleg overvaking av norske borgarar*), som vart presentert for Stortinget 28. mars 1996. 

Reidar T. Larsen og Vegard Holm vart òg føreslått som medlemmer av kommisjonen, men dette vart avvist av eit fleirtal på Stortinget. Oppnemninga av Furre var òg svært omstridd, fordi Furre i årevis hadde vore mistenkt for å ha vore agent for ei fiendtleg etterretningsteneste, Stasi, og Politiets overvakingsteneste valde difor å etterforske Furre (Furre-saka).[*treng kjelde*]

Kjelder
-------

1. 1 2 3  *Lund-rapporten kapittel 1*, arkivert frå originalen `|archive-url=` requires `|url=` (hjelp) den 14. august 2007

Bakgurnnsstoff
--------------

* Lund-rapporten arkivert ved Internet Archive
* Fire år etter Lund-rapporten Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. av Arne Jørgensen
* Sperrer du vegen, Anne Holt? Arkivert 2005-01-30 ved Wayback Machine. av Erling Folkvord
* Rett, makt og overvåkning Arkivert 2004-12-05 ved Wayback Machine. av Erik Oddvar Eriksen
* Mappeinnsyn til besvær av Ronald Bye
* Organisasjonen mot politisk overvåkning
* Antikommunisme Arkivert 2007-12-23 ved Wayback Machine. - førelesingsnotat av Torstein Hjellum
* Hysj! - leiar i Dag og Tid
|  |
| --- |
| **Europeisk malle** |
| **Status i verda:**  Livskraftig
  Europeisk malle |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | *Animalia* |
| **Rekkje:** | *Chordata* |
| **Klasse:** | *Actinopterygii* |
|
|
| **Orden:** | *Siluriformes* |
| **Familie:** | *Siluridae* |
| **Slekt:** | *Silurus* |
| **Art:** | *S. glanis* |
|
| Vitskapleg namn |
| Silurus glanis

Linné , 1758 |

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Europeisk malle |
| Svensk | Mal, europeisk mal |
| Dansk | Europæisk malle |
| Engelsk | Wels catfish |
| Tysk | Europäische Wels, Flusswels |
| Fransk | Silure glane |
| Spansk | Siluro |
| Russisk | Obyknovennyj som (Обыкновенный сом), jevropejskij som (европейский сом) |

**Europeisk malle** er ein stor malle som lever i ferskvatn i Aust- og Sentral-Europa. I Noreg finst han ikkje, men Sverige har ein liten bestand som er sterkt truga av utrydding.

Kjenneteikn
-----------

Den europeiske mallen kan bli opp til 5 meter lang og vega 300 kg, men vanlegvis er dei ikkje større enn 1,5 med ei vekt på 100 kg. Den største mallen som er teken i skandinaviske vatn vart teken i Båven i Sverige, var 3,6 m lang og vog 180 kg.

Europeisk malle manglar skjel og er ofte flekkete på overflata. Ryggfinnen er lita og inneheldt berre fire eller fem finnestrålar. Han har eit breitt, flatt hovud med brei munn og mange små tenner. På haken har han to lange og fire korte skjeggtrådar som vert nytta som lukteorgan under søk etter føde.

Levesett
--------

Europeisk malle lever åleine i stilleståande vatn på 0-30 m djupn. Han trivst best på mudderbotn i grumsete, næringsrike sjøar, og er nattaktiv. Om dagen heldt dei seg i skuggen nede på botnen eller i skuggen av overgrodde elvebreidder. Mallen er territorial og hevdar revir.

På jaktturane sine fangar vaksne mallar stort sett fisk, men dei kan òg ta fuglar og symjande pattedyr. I tillegg er krepsdyr og frosk vanlege innslag i kosten deira. Dersom dei får sjansen, et dei dessutan gjerne åtsel.

Paringstida er frå mai til juli. Hannen brukar snuten til å grava ei grop som hoa legg dei 100 000-370 000 egga sine i. Hannen befruktar dei og passar på dei i 2-4 dagar før yngelen klekker ut. Desse må likevel greia seg sjølv heilt frå starten.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Europeisk malle**

Wikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Silurus glanis** 

* FishBase

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
|  |
| --- |
| **Amaryllisfamilien** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrike:** | Viridiplantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Aspargesordenen Asparagales |
| **Familie:** | **Amaryllisfamilien** AmaryllidaceaeJ.St.-Hil. 1805 |

**Påskeliljefamilien** eller **laukfamilien** (Amaryllidaceae), tidvis også kjend som *amaryllisfamilien* og *narsissfamilien*, er ei plantegruppe som omfattar rundt 1 100 artar fordelt på 85 slekter. Plantane i familien er einfrøblada og er hovudsakleg laukplantar med grunnstilt bladrosett og store, vakre blomar. Mange prydplantar i slekter som *Galanthus*, *Hippeastrum* og *Narcissus* høyrer til denne familien. 

Dei fleste plantane i påskeliljefamilien stammar frå sletteområde i varme land. Snøklokke, påskelilje og pinselilje er mykje brukt som hageplantar og finst også forvilla, mellom anna i Noreg.

Kjelder
-------


* Artsnavnebase ved artsdatabanken.no
* «narsissfamilien» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Amaryllisfamilien**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* Dyntaxa
* ITIS

 |
**Svetlana Vjatsjeslavovna Nagejkina** (fødd 2. februar 1965) er ein tidlegare langrennar frå Tambov som etter tur tevla for Sovjetunionen, Russland og Kviterussland. Ho vart olympisk meister i 4 x 5 km stafett med Sovjetunionen i 1988.

Nagejkina debuterte i verdscupen i langrenn med ein sjetteplass på ein 20 km i Oberstdorf i februar 1986. Under Vinter-OL 1988 i Calgary var ho med i medaljekampen på både 10 km og 5 km, og gjekk den fyrste etappen i 4 x 5 km stafett for Sovjetunionen, ein stafett der lagvenninnene Nina Gavriljuk, Tamara Tikhonova og Anfisa Reztsova etter kvart tok laget inn til ein suveren siger.

Nagejkina sin einaste triumf i eit verdscuprenn kom då ho gjekk til topps på ein 10 km i Bohinj den 25. februar 1990. Sigeren var med på sikre henne fjerdeplassen i verdscupen i langrenn 1990, i det som vart hennar beste sesong.

Sesongane 1993-2001 var Nagejkina med på det sterke russiske kvinnelandslaget. Gjennom alle desse åra stod ho i skuggen av utøvarar som særleg Larisa Lazutina, Jelena Välbe og Ljubov Jegorova, så ho måtte ofte sjå seg vraka til dei store meisterskapstevlingane. To fjerdeplassar under Ski-VM 1999 i Ramsau var hennar største prestasjonar i perioden. 

Etter 2001-sesongen melde Nagejkina overgang til Kviterussland. Under vinterleikane 2002 overraska ho, 37 år gammal, ved lenge å blande seg inn i medaljestriden på 15 km fellesstart, der ho enda på femteplass.

I tida 1988-99 deltok Nagejkina på ti vinnarlag i stafettevlingar i verdscupen, to som representant for Sovjetunionen, dei resterande åtte som utøvar for Russland. Både i 2000 og 2002 vann ho kvinneklassa i Vasaloppet. Ho la opp i 2007.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* Vinter-OL 1988 i Calgary: Gullmedalje i 4 x 5 km stafett, nr 4 på 10 km og 8 på 5 km
* Ski-VM 1991 i Val di Fiemme: Nr 5 på 30 km og 8 på 15 km
* Ski-VM 1993 i Falun: Nr 19 på 15 km
* Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Nr 9 på 30 km
* Ski-VM 1997 i Trondheim: Nr 10 på 30 km
* Vinter-OL 1998 i Nagano: Nr 16 på 30 km
* Ski-VM 1999 i Ramsau: Nr 4 både på 5 km og 30 km
* Ski-VM 2001 i Lahti: Nr 8 på 10 km
* Vinter-OL 2002 i Salt Lake City: Nr 5 på 15 km
* Ski-VM 2003 i Val di Fiemme: Nr 8 på 10 km/skibyte

Kjelder
-------

* Sportsboken, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Sviatlana Nahieykina». olympedia.org. Henta 25. oktober 2022.
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå hyasint i geologi.* 

|  |
| --- |
| **Hyasint** |
| HyasintHyasint |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Orden:** | Aspargesordenen Asparagales |
| **Familie:** | Aspargesfamilien Asparagaceae |
| **Underfamilie:** | Scilloideae |
| **Stamme:** | Hyacintheae |
| **Understamme:** | Hyacinthinae |
| **Slekt:** | *Hyacinthus* |
| **Art:** | **Hyasint** *H. orientalis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hyacinthus orientalis***L. 1753 |

**Hyasint** (*H. orientalis*) er ein fleirårig laukplante i hyasintslekta som er mykje brukt som prydplante. Blomane har sterk, søt lukt, og det finst ulike varietetar med mange ulike blomefargar. Hyasint har namn etter den greske sogefiguren Hyakinthos. Planten er også kjend som **svibel**.

Illustrasjon av ulike typar hyasint med lauk.
Hyasint stammar frå Sørvest-Asia, og har vore dyrka i flere hundreår. Han kan veksa på friland eller dyrkast i potter, særskide glas og liknande. Han er knytt til feiringa av persisk nyttår (navroz), der han ofte blir brukt til å pynta haft sin-bordet. I vestlege land som Noreg er det vanleg å driva han fram innandørs slik at han blomstrar ved juletider. 

Allereie i 1768 var det kjend ca. 1800 sortar av hyasint. Særleg i Nederland har ein drive storstilt dyrking av planten, og landet er kjend for å produsera gode laukar. 

Hyasinter er rekna som giftige, og plantesafta deira kan vera irriterande. Den sterke lukta dei gjev frå seg kan også skapa allergiske reaksjonar.

Bilete
------

* Bouquet of Hyacinths måla av Ellen Robbins (1828-1905).*Bouquet of Hyacinths* måla av Ellen Robbins (1828-1905).
* Opstilling med hyacinter og sommerfugl. Måleri av Alfrida Baadsgaard (1839-1912).*Opstilling med hyacinter og sommerfugl*. Måleri av Alfrida Baadsgaard (1839-1912).
* Rosa hyasint i glaspotte.Rosa hyasint i glaspotte.
* Blå hyasint i oppsats.Blå hyasint i oppsats.

Kjelder
-------


* Sissel Alvestad, «Hyasinter« Arkivert 2014-08-21 ved Wayback Machine. vea-fs.no
* «Hyasint» (30. desember 2013), *Store norske leksikon*. Henta 21. august 2014.
* «Jamshed Navroz Traditions», festivals.iloveindia.com
* «Navroz Mubarak! Nourouz Norouz Nawroz - Eid Mubarak!», amaana.org

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hyasint**
***Svidd neger*** er ein norsk film frå 2003. Filmen er regissert av Erik Smith Meyer og produsert av Erling Falch frå Filmfalken a.s. Stein Elvestad, som mellom anna er kjend frå *Heismann Hå* har skrive manuset og musikken er laga av bandet Ulver. 

Handlinga i *Svidd neger* føregår i Nordland, og filmen har ei merkeleg historie. Ho fylgjer ein merkeleg kronologi, krasjar med vårt verdsbilete, og inneheld ein mengd personar med identitetsproblem som er sett på spissen. Negeren Ante vil vere same. Samen Normann Hætta Bongo Utsi Saus vil helst vere nordmann. Peder vil vere attraktiv machomann. Karl vil ha ein son. Ante vil ha ein far. Alle vil ha Anna.

Rolleliste
----------

* Ante - Kingsford Siayor
* Peder - Eirik Junge Eliassen
* Presten - Björn Granath
* Anna - Kjersti Lid Gullvåg
* Karl - Thor-Inge Gullvåg
* Ellen Margrethe - Guri Johnson
* Normann Hætta bongo Utsi Saus - Frank Jørstad
* Faren - Isaka Sawadogo
* Maja Zakariassen

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Svidd neger* ved The Internet Movie Database (IMDb)
|  |
| --- |
| **Hyasintslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Aspargesordenen Asparagales |
| **Familie:** | Aspargesfamilien Asparagaceae |
| **Underfamilie:** | Scilloideae |
| **Stamme:** | Hyacintheae |
| **Understamme:** | Hyacinthinae |
| **Slekt:** | **Hyasintslekta** *Hyacinthus*L. 1753 |

**Hyasintslekta** (*Hyacinthus*), også kjend som **sviblar**, er ei planteslekt i hyasintfamilien som igjen høyrer til aspargesordenen. 
Plantane i familien er laukvekstar med klokkeforma blomar som sit i ein klase i enden av stilken. 
Slekta har namn etter den greske sogefiguren Hyakinthos. 

Det finst rundt 3 hyasintartar som veks vilt i Eurasia, særleg middelhavslanda, og Afrika. Hyasintar er mykje brukt som hageplantar, der arten *H. orientalis*, vanleg hyasint, er best kjend og finst i ei rekkje varietetar med ulike blomefargar og former.

Alle hyasintar inneheld oksalsyre, som er giftig for folk og dyr. Plantesafta kan verka irriterande på huda.

Botanisk teikning av ulike hyasinatar.

Artar
-----

Hyasintslekta omattar desse artane:

* *Hyacinthus litwinovii* (Czerniak.)
* *Hyacinthus orientalis* (Linné )
	+ *Hyacinthus orientalis* subsp. *orientalis*
	+ *Hyacinthus orientalis* subsp. *chionophilus* (Wendelbo)
* *Hyacinthus transcaspicus* (Litv.)

Sjå òg
------

* Planteslekta *Hyacinthoides*
* Førenamnet Hyacinth, Hyazinth eller Hyacinthe

Kjelder
-------

1. ↑  Kew Checklists

* «Hyasint» (30. desember 2013), *Store norske leksikon*. Henta 21. august 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hyasintslekta**
Leah Isadora Behn (fødd 8. april 2005) Ho er dotter av prinsesse Märtha Louise og forfattaren Ari Behn. Namnet Leah kjem av Leah, som er ei av urmødrene i jødedomen. Namnet Isadora skal tyda «fri, ukonvensjonell og kreativ kvinne». Ifølgje foreldra er namnevalet inspirert av at Ari har reist mykje i Midt-Austen, prinsesse Leia i Star Wars og dansaren Isadora Duncan. Dette fortalde dei i samband med dåpen 16. juni 2005, der dronning Sonja var gudmor.

Leah Isadora er nummer seks i arverekkja til den norske trona, etter mor si og si eldre syster Maud Angelica. 

Slik som mora stammar Leah Isadora direkte ned frå dronning Victoria av Storbritannia. Ho står difor på lista over dei som har arverett til den britiske trona.

Sjå òg
------

* Liste over den engelske tronfylgja


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Maud Angelica Behn | **Den norske tronfylgja** | **Etterfylgjar**Emma Tallulah Behn |


| * v
* d
* e
Det norske kongehuset |
| --- |
| Kongehuset | 
* Harald V av Noreg
* Sonja av Noreg
* Haakon Magnus av Noreg
* Mette-Marit av Noreg
* Ingrid Alexandra av Noreg

 |
| Kongefamilien | 
* Sverre Magnus av Noreg
* Marius Borg Høiby
* Märtha Louise av Noreg
* Ari Behn
* Sverre Magnus av Noreg
* Maud Angelica Behn
* Leah Isadora Behn
* Emma Tallulah Behn
* Prinsesse Astrid, fru Ferner
* Johan Martin Ferner

 |
Anna Haava på eit bilete frå 1920-åra
**Anna Haava** (fødd 15. oktober 1864 i Kodavere i Estland, død 13. mars 1957 i Tartu) var ein estisk lyrikar og omsetjar. Ho var den mest avhaldne lyrikaren i si tid.

Liv
---

Anna Haava vart fødd som Anna Rosalie Haavakivi i ein estisk bondefamilie. Familien la stor vekt på utdanning av dottera. Anna Haava byrja utdanninga si på godset Pataste mõis, og deretter på ein tyskspråkleg privatskule i Saare-Vanamõisa. Frå 1878 gjekk ho på Hoffmann privatskule i Tartu. Frå 1880 til 1884 gjekk ho på den høgare jenteskulen i Tartu og fekk utdanning som guvernante.

I åra frå 1892 til 1894 heldt ho fram på ulike sjukeheimar i Tyskland, og seinare arbeidde ho på eit diakonissehus i Fürstenwalde ved Berlin. Deretter var ho frå 1894 til 1899 guvernante og sjukepleiar i Russland, mellom anna i St. Petersburg og Novgorod. Einsemda i utlandet og mora sin død i 1898 og systera sin nokre år tidlegare sette djupe spor i henne.

Ved hundreårsskiftet flytta Anna Haava inn som hushaldar på garden til broren i Haavakivi i Livland. Seinare var ho redaktør i avisa *Postimees* og frå 1906 arbeidde ho som frilansforfattar og -omsetjar. I 1909 flytta ho til Tartu, der ho stort sett budde heilt fram til ho døydde. Ho står som ein av dei største lyrikarane i den estiske litteraturen og er gravlagd på kyrkjegarden Raadi-Friedhof i Tartu.

Verk
----

Anna Haava debuterte som lyrikar i 1886. Mellom 1888 og 1897 vart lyrikken hennar utgjeven i tre bind under tittelen *Luuletused* ('Dikt'). Deretter følgde dei to diktsamlingane *Lained* (1906) og *Ristlainetes* (1910). Med diktsamlinga *Põhjamaa lapsed* (1913) gav ho fyrst og fremst ut kjærleiksdikt med ein autensitet og intensitet som til då var ukjend. I 1920 kom *Meie päevist*, der Haava har ein samfunnskritisk tone. I 1924 følgde diktantologien *Anna Haava luuletuskogu*. Så kom *Siiski on elu ilus* (1930), *Laulan oma eesti laulu* (1935) og *Järelpõiming* (1936). Dikta hennar har også vorte tonesette av estiske komponistar.

Anna Haava gav òg ut prosa. I 1911 samla ho aforismar under overskrifta *Peotäis tõtt* (1900, 'Ei handfull sanningar'). *Väikesed pildid Eestist* (1911) går føre seg i barndomsmiljøet hennar. Fyrst i 2006 vart sjølvbiografien *Mälestusi Laanekivi Manni lapsepõlvest* utgjeven, posthumt.

Anna Haava omsette òg mange klassikarar til estisk, mellom andre av William Shakespeare, Franz Grillparzer, Hugo von Hofmannsthal, Johann Wolfgang von Goethe, Friedrich Schiller, Hans Christian Andersen. I tillegg omsette ho russisk litteratur så vel som delar av den greske mytologien.

Fotnotar
--------

1. ↑  Ho endra offisielt namnet sitt i 1939.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Nettstader

* Lebenslauf und Texte (estnisch)
* Lebenslauf, Gedichte, künstlerisches Schaffen Arkivert 2008-06-12 ved Wayback Machine. (estnisch)

### Litteratur

* Ello Säärits: *Anna Haava. Elu ja loomingu lugu.* Tartu 2007
* Cornelius Hasselblatt: *Geschichte der estnischen Literatur*, s. 304–308. Berlin, New York 2006 (ISBN 3-11-018025-1)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
|  |
| --- |
| ***«Anna Lee»***  Singel av Suite 16 |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 2. februar 2016 |
| **Lengd** | 3:08 |
| **Selskap** | Eccentric Music |
| Låtskrivar(ar) | David Bjoerk, Andreas Moe, David Eriksen og Alexander Austheim |
| Kritikk |
| * *Dagbladet* 3/6 stars
* *Verdens Gang* 4/6 stars
 |
| Suite 16-kronologi |
| «Who I Wanna Be (Rykkinnfella Remix)»(2015) | *«Anna Lee»* | 
 |

**«Anna Lee»** er ein singel av Suite 16, gjeven ut 2. februar 2016. Songen er skriven av David Bjoerk, Andreas Moe, David Eriksen og Alexander Austheim.

Eurovision
----------

### *Melodi Grand Prix 2016*

«Anna Lee» vart presentert som eit av bidraga i *Melodi Grand Prix 2016*, den norske uttakinga til *Eurovision Song Contest 2016* i Stockholm i Sverige, på ein pressekonferanse hjå Norsk rikskringkasting 19. januar 2016. På pressekonferansen vart det òg kjend at Alexandru Gros Grindvoll, Andreas Haukland, Kevin Knutsen, Vemund Rosendal og Thomas Alexander Strandskogen, under namnet Suite 16, vil framføre songen, på engelsk. Samstundes vart 15 sekundar av songen offentliggjort på NRK.no. 2. februar 2016 vart songen gjeven ut i full lengd.

Fotnotar
--------

1. ↑  «- Hadde låta vært et virus, ville WHO umiddelbart slått alarm». *Dagbladet*. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
2. 1 2  «VG anmelder Melodi Grand Prix-låtene». *Verdens Gang*. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
3. 1 2  «Nå kan du høre alle MGP-låtene». Norsk rikskringkasting. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
4. 1 2 3  «Her er alle artistene i årets MGP». Norsk rikskringkasting. 19. januar 2016. Henta 3. februar 2016.
**Anna Dahlberg**, gift **Olsson** i 2008, (fødd 1. mars 1976) er ein svensk tidlegare langrennar frå Kramfors i Ångermanland. Ho vart olympisk meister i lagsprint under Vinter-OL 2006 og tok sølvmedaljen i same øvinga då Ski-VM 2009 fann stad i Liberec. I begge meisterskapane gjekk ho i lag med Lina Andersson.

### Aktiv

Dahlberg deltok i verdscupen i langrenn fyrste gongen i 1997 og var aktiv til OL-sesongen 2010. Ho markerte seg einast i dei korte tevlingane, alle hennar 12 individuelle pallplasseringar i verdscupen kom i sprintøvinga. Den 4. februar 2006 tok ho sin einaste individuelle verdscupsiger, med di ho sigra i ei 1 kilometer lang sprinttevling i klassisk stil i Davos. Åtte dagar seinare gjekk ho fyrst då ho og Lina Andersson vann gull i lagsprinten/vekslingsstafetten under vinterleikane i Torino, 0,6 sekund framom Canada. Under Ski-VM 2007 i Sapporo vart Dahlberg nummer fire i sprinttevlinga, og gjekk ein etappe for det svenske mannskapet som kom på fjerdeplassen i 4 x 5 km stafett. I ski-verdsmeisterskapen 2009 enda ho som Anna Olsson sist i finalefeltet i den individuelle sprintøvinga, medan ho i par med Lina Andersson gjekk i mål til sølv på lagsprinten. Anna Olsson avslutta sine internasjonale meisterskapstevlingar med ein ny individuell fjerdeplass i sprint ved Vinter-OL 2010 i Vancouver.

Ho er gift med langrennaren Johan Olsson.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anna Olsson (Skilangläuferin)» frå Wikipedia på tysk, den 12. mars 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Conwyelva** (engelsk River Conwy, walisisk Afon Conwy, uttalt [ˈkɔnʊɨ]) er ei elv nord i Wales. Frå kjelda til utløpet i Conwy Bay er det 55 kilometer (34 mi). Nedslagsfeltet er 678 km².

Namnet «Conwy» er avleidd frå dei gamle walisiske orda *cyn* ('hovding') og *gwy* ('vatn'). Elva heitte opphavleg «Cynwy». Ein tidlegare engelsk skrivemåte var «Conway».

Elva spring ut på Migneint-heia der fleire små bekkar renn inn i innsjøen Llyn Conwy. Utløpet dannar Conwyelva som hovudsakleg renn mot nord, med sideelver som Machno og Afon Lledr før ho når Betws-y-Coed, der også Llugwy renn inn i henne. Frå Betws-y-Coed fortset elva nordover gjennom Llanrwst, Trefriw (der Afon Crafnant renn saman med henne) og Dolgarrog (der Afon Porth-llwyd og Afon Ddu renn inn i henne) før ho når Conwybukta ved Conwy. Her ligg kaien Cei Cae Gwyn langs breidda hennar. Ved springflod når tidvasstraumen så langt som Tan-lan, nær Llanrwst.

Sideelver til Conwy
-------------------

Dette er ei liste over sideelvar med namn som renn ut i Conwy (og deira sideelver) frå kjelda til munningen:

* River Machno ved Conwy Falls
* Afon Lledr nær Betws-y-coed
* River Llugwy ved Betws-y-coed
* Afon Gallt y Gwg
* Nant y Goron ved Llanrwst
* Afon Crafnant & Fairy Falls ved Trefriw
	+ River Geirionydd
* Afon Ddu (1) ved Dolgarrog
* Afon Porth-llwyd ved Dolgarrog
* Afon Dulyn ved Tal-y-bont
	+ Afon Ddu (2)
	+ Afon Garreg-wen
	+ Ffrwd Cerriguniawn
	+ Afon Melynllyn
* Afon Hiraethlyn nær Tal-y-cafn
* Afon Roe nær Llanbedr-y-Cennin
	+ Afon Tafolog
* Afon Gyffin ved Conwy

Llyn Conwy er kjelda til Conwyelva
River Conwy nær Dolgarrog
Ved munningen til Conwy der ho renn ut i Conwy Bay ligg byen Conwy med verdsarvstaden Conwy Castle og to kjende bruer. Ei av dei eldste hengebruene til Thomas Telford, Conwy Suspension Bridge, er no del av ein tursti for fotgjengarar, medan Robert Stephenson si smijernsbru Conwy Railway Bridge framleis fører hovudljarnbanelinja mellom Holyhead og London over seg. Det finst òg ei tredje, nyare bru for vegtraffik, og ein tunnel under estuaret for vegen A55.

Conwy ved Glan Conwy jernbanestasjon.

Kjelder
-------

1. ↑  «Conwy catchment data». UK Centre for Ecology & Hydrology. Henta 18 January 2021.
2. ↑  *Llandudno: its history and natural history*, 1861, Richard Parry
3. ↑  *A guide through North Wales*, 1860, William Cathrall & Andrew Crombie Ramsay
4. ↑  *Transactions*, 1822, Cymmrodorion society
5. ↑  *The pedestrian's guide through North Wales*, 1838, George John Bennett

* *Denne artikkelen bygger på «River Conwy» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2023.*
**Niéri Ko** er ei elv i det vestafrikanske landet Senegal.

Geografi
--------

Niéri Ko er den høgre nordlege sideelva til Gambiaelva i aust og søraust av Senegal. Heile nedslagsfeltet hennar ligg i Tambacounda-regionen, og selv om det er det største av nojo dreneringsbasseng i elvesystemet, bidrar Niéri Ko berre med ei svært lita mengd vatn til den totale vassføringa i Gambiaelva, og har det nordlegaste nedslagsfeltet med minst nedbør og den høgaste fordampingshastigheiten. Årleg nedbør er mellom 600 mm i nord og 1000 mm i sør, og denner er konsentrert i månadene juli, august og september. I tørketida fører Niéri Ko og sideelvene hennar berre vatn nokre stader. Det nedre banen løpet går gjennom den omtrent 1250 km² store Forêt de Diambour, som Niokolo-Koba nasjonalpark grenser til i sør.

Løp
---

Niéri Ko spring ut nordaust i Tambacounda-regionen nær den omtrent 120 m høge åsryggen som dannar vasskiljet til Senegalelva i nordaust. Kjeldeelva som er lengst frå munningen (168 kilometer i luftlinje) byrjar 13 kilometer aust for Toulékédi og 30 kilometer sør for byen Bakel ved breidda av Senegal. Kjeldeelva følgjer fyrst ein generell vestleg retning i 20 kilometer før ho svinger sørover. Etter 77 kilometer passerer ho den vesle byen Goudiry. Etter 111 kilometer tar ho inn den fyrste større sideelva si frå venstre og aust, Goundoré. Etter kvart blir Niéri Ko mykje meir svingande. 

Etter 174 km renn elva gjennom Goumbayel, der ho blir kryssa over ei bru av den asfalterte vegen D512 som går frå Tambacounda.

Etter 196 km får Niéri Ko tilfør endå ei siddeelv frå venstre, Balamboulou, følgd av Mayél Samou, den største av sideelvene, 209 kilometer frå kjelda. 

Til slutt renn Niéri Ko inn i den midtre delen av Gambiaelva ved Campement de Wassadou, etter å ha runne 253 kilometer. Ved munningen er elveleiet 9 meter breitt, medan Gambia er rundt 80 meter brei her.

Trafikk
-------

Både riksvegen N 1, som går frå Dakar i vest til Tambacounda og videre til den maliske grensa og Kayes, så vel som den parallelle Dakar-Niger-jernbanelinja, kryssar den tørre Niéri Ko-dalen nær Goudiry. På veg frå Tambacounda i nordvest til Kédougou i søraust kryssar vegen N7 elva tre kilometer før munningen med ei 60 meter lang bru.

Kjelder
-------

1. ↑  Jahresniederschläge: Monographie Seite 56 der Datei
2. ↑  Forêt de Diambour bei Geonames
3. ↑  Toulékédi bei Geonames

* *Denne artikkelen bygger på «Nieri Ko» frå Wikipedia på tysk, den 5. april 2023.*
**Tussa Kraft AS** er eit norsk energi- og kommunikasjonskonsern med hovudkontor i Ørsta kommune på Sunnmøre. 200 medarbeidarar jobbar i konsernet, med oppgåver innanfor kraftproduksjon, kraftomsetning, IKT og installasjon. 

Verksemda vart stifta i 1949. I 2022 hadde ho fire heileigde dotterselskap: Tussa Energi, Sunnmøre Energi, Tussa IKT og Tussa Installasjon. I tillegg var ho deleigar i Mørenett og Wattn.

All kraft frå Tussa er fornybar. I 2022 åtte og dreiv Tussa 25 vasskraftverk og 1 biobrenselanlegg. Tussa sine vasskraftverk har ein samla gjennomsnittleg produksjonskapasitet på om lag 750 GWh i året. Det er nok til å forsyne over 37 500 gjennomsnittshushald med straum i eit år. Kraftverka er geografisk spreidde over heile søre Sunnmøre.

Ein stor del av overskotet i Tussa går tilbake til lokalsamfunnet gjennom utbyte til eigarane. Tussa er i dag eigt av åtte kommunar på søre Sunnmøre, KLP og eit kraftselskap.

Kjelder
-------

1. ↑  «Organisasjonen», *Tussa* (på norsk bokmål), henta 14. januar 2022
2. ↑  «All kraft frå Tussa er fornybar», *Tussa* (på norsk bokmål), henta 14. januar 2022
3. ↑  «Samfunnsansvar», *Tussa* (på norsk bokmål), henta 14. januar 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

* Tussa
* NVE

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BR orgnr

 |
Det er føreslått at denne sida blir fletta med *Øvre Stabu-innskrifta*. (Sjå eventuelt diskusjon)

**Reynir** er den eldste runeinnskrifta i Noreg og ei av dei eldste i verda. 

Omkring år 200 døydde ein krigar på garden Øvre Stabu på Toten. Som skikken var, vart han brend på likbål, og fekk alle våpna med seg i grava. Blant desse var eit heilt spesielt spyd. På sjølve spydbladet var det rissa inn åtte runeteikn. Runene er tolka som det urnordiske «raunijaR» (norrønt: reynir). Ordet tyder 'den som røyner' eller 'den som prøver' (røynaren, prøvaren). Det er truleg eit kallenamn på eller ein ønskt eigenskap ved spydet eller spydberaren.

Det var i starten av 1890-åra at ein låg, vid haug på garden Øvre Stabu på Østre Toten vart graven ut. Han viste seg å innehalde fire graver frå om lag 150–200. I dei to i midten var to mannlege krigarar gravlagde, i dei to ytste to kvinner. Rike våpenfunn vitnar om at dei gravlagde krigarane var av høvdingætt. Blant funna var den tveegga spydspissen med runeinskripsjonen. Spydspissen er laga av jarn, og er av europeisk søraustleg type.

Kjelde
------

* Bokmålswikipediaen
Semule
**Semulegryn** (òg **semule** eller **semolina**) er små gryn laga ved å grovmala kveitekjernar, særleg dei frå durumkveit. Det blir brukt til å laga grautar, puddingar, pasta, peparkaker og couscous. Nokre stader viser omgrepet også til gryn laga av mais og ris.

  

Det italienske ordet «semolina» er danna frå *semolino*, eit diminutiv av *semola*, ‘kli’, og kjem frå latin *simila*, ‘fint kveitemjøl’. Semolina som blir brukt til å laga den tradisjonelle pastaen blir male frå durumkveite. Mange stader i verda har ein tradisjonelt brukt semulegryn frå kveite til å laga grautar, puddingar og kaker. Semule blir òg brukt til å laga knödel i det sentraleuropeiske kjøkkenet.

Semulegryn er mellom anna del av det tradisjonelle norske kosthaldet, og eit får kjøpt det i dei fleste daglegvareforretningar i Noreg. Det blir gjerne brukt tjukkingsmiddel, og kan brukast i rettar som semulegrynsgraut, semulegrynspudding, russedessert eller rømmegraut.

Næringsinnhald
--------------

100 gram semulegryn gjev 338 kcal (1416 KJ) og inneheld om lag 12 gram protein, 66 gram karbohydrat og 2 gram feitt.

Kjelder
-------

1. 1 2  «semulegryn». *Store norske leksikon* (på norsk). 20. februar 2018.
2. ↑  «Definition of SEMOLINA», *www.merriam-webster.com* (på engelsk), henta 2. mars 2023
3. ↑  «Semolina». *Oxford English Dictionary*. Henta August 25, 2019.
4. ↑  «Semulegryn, hvetegryn med informasjon, oppskrifter og næringsinnhold», *www.matoppskrift.no* (på norsk), henta 2. mars 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Semule» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mars 2023.*
Den guineanske skog-savannemosaikken strekker seg igjennom (frå venstre mot høgre) Senegal, Gambia, Guinea-Bissau, Guinea, Sierra Leone, Elfenbenskysten, Ghana, Togo, Benin, Nigeria og Kamerun.
**Guineansk skog-savanne-mosaikk** (engelsk *Guinean Forest-Savanna Mosaic*) er ein økoregion danna som eit belte av skog-savannemosaikk som strekker seg igjennom store delar av Vest-Afrika, frå Senegal i vest til dei kamerunske høglanda i aust. Det er ei overgangssone mellom dei øvre guineanske skogane, som består av vestlege guineanske skogar, austlege guineanske skogar og guineansk fjellskog, i sør, og vestsudansk savanne i nord. Regionen går igjennom elleve land, og omfattar eit område på 673 600 km². Landskapet er kjenneteikna av slake åsar, og har ei høgde på rundt 200–500 meter over havet. Det skiftar mellom regnskog, vanleg skog og savanne-område. Nigerelva renn igjennom området. Regionen har eit fuktig tropisk savanneklima, der temperaturen varierer mellom 14 °C og 33 °C, og ein typisk har mellom 1600 og 2000 mm nedbør i året.

WWF har gitt området status *Regionally Outstanding* i vurdering av kor unikt området er med tanke på biodiversitet, og konserveringstatusen *Endangered*.

Dyreliv
-------

*Mus mattheyi*, som har tilhaldsstad i Ghana, er endemisk til denne økoregionen.
Landskapet er skiftande, med overgangar mellom regnskog, vanlig skog og savannelandskap. Dette gir grunnlag for den store artsrikdommen i området. I regnskogsområda lever mellom anna afrikansk palmerullar, Maxwells duiker, vestafrikansk skogssvin og bongo. I skog- og savanneområda kan ein sjå bavianar, vanleg og raudflanka duiker, hjelmperlehøne, stripa sjakal, dvergkrokodille og løver. I begge regionane er det vestleg sjimpanse og elefantar. I våtmarkene og i nærleiken av elver finst det afrikamanatar, flekkoter og buskbukk.

Det finst to endemiske pattedyr i området, gnagerne *Mus mattheyi* som finst i Ghana, og *Steatomys jacksoni*, som finst i Ghana og Nigeria. Utover det er det registert 11 endemiske reptil.

Nasjonalparkar
--------------

Området er prega av arealendringar i nærleiken av menneskeleg busetnad. Dei største samanhengande delane finst stort sett i nasjonalparkar. Desse er Old Oyo nasjonalpark i Nigeria, Bui nasjonalpark og Digya nasjonalpark i Ghana, Badiar nasjonalpark i Guinea og dessutan Marahoué nasjonalpark på Elfenbenskysten.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  Burgess, Neil & Hales, Jennifer & Underwood, E. & Dinerstein, Eric & Olson, David & Itoua, I. & Schipper, Jan & Rickketts, T. & Newman, K. «Terrestrial eco-regions of Africa and Madagascar: A conservation assessment». World Wildlife Fund (United States). CS1-vedlikehald: Fleire namn: forfattarliste (link)

* *Denne artikkelen bygger på «Den guineanske skog-savannemosaikken» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den guineanske skog-savannemosaikken omtalt på WWFs nettside
*Sjeherasad*, oljemåleri av Sophie Anderson
**Sjeherasad** (persisk: ‏شهرزاد‎ *šahrzād*, betyr «av høg byrd») er den kvinnelege hovudpersonen og forteljaren i rammeforteljinga i den arabiske/persiske eventyrsamlinga *Tusen og ei natt*.

I rammeforteljinga er det ein persisk konge som opplever at kona er utru mot han. For å hindra at denne vanæra skal skje igjen, giftar han seg med ei ny jomfru kvar kveld, og halshøgg henne når morgonen kjem. Til slutt klarer ikkje vesiren hans finna fleire unge kvinner av høg byrd han kan gifta seg med, og veit ikkje si arme råd. Ei av døtrene hans, Sjeherasad, seier ho kan gifta seg med kongen. Den fyrste natta med kongen ber ho om å få ta avskjed med syster si, Dunyasad. Denne berre henne om å fortelja ei historie. Det gjer Sjeherasad, og kongen lyttar. I midten av forteljinga stoppar Sjeherasad, og seier det er for seint. Kongen er desperat etter å høyra slutten, og utset avrettinga hennar ein dag til.

  

Det same gjentek seg neste natt, og vidare bortetter. På denne måten overlever Sjeherasad, natt etter natt, medan kongen ventar i spenning på neste forteljing. 1001 netter seinare har ikkje kongen berre blitt underhalden, men forteljingane har òg gitt han visdom og betre moral. Ved å fortelja historier reddar Sjeherasad ikkje berre sitt eige liv, men også livet til mange andre som blir spart for vreiden til kongen.

I kulturenen
------------

* Den russiske komponisten Nikolaj Rimskij-Korsakov fullførte sin Op. 35 *Scheherazade*, i fire satsar, i 1888.
* *Shéhérazade* (1902) er eit verk av tre dikt for røyst og orkester av den franske komponisten Maurice Ravel.
* John Adams skreiv ein "dramatic symphony" og konsert for violin, Scheherazade.2, i 2014. Denne har ei meir moderne og heroisk kvinneleg hovudfigur.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

 Commons har multimedium som gjeld: **Sjeherazad**

* (en) The Arabian Nights Entertainments — Project Gutenberg
**Oldman River** er ei elv i sørlege Alberta i Canada. Ho renn hovudsakleg frå vest mot aust frå Rocky Mountains, gjennom Fort Macleod og Lethbridge og vidare til Grassy Lake, der ho renn saman med Bow River og dannar South Saskatchewan-elva. Denne munnar til slutt ut i Hudsonbukta.

Elva har ei total lengd på 362 kilometer (225 mi) og eit nedslagsfelt på 26 700 kvadratkilometer (10 300 sq mi).

Historie
--------

I 1991 fullførte styresmaktene i Alberta Oldman River Dam. Motstandarar mot utbygginga frå piikaninasjonen, leia av Milton Born With A Tooth, hadde prøvd å leia Oldman River vekk frå område der dei hadde tradisjonelle gravstader, noko som førte til væpna konfrontasjon. Demningen blei bygd på møtestaden for Oldman-, Crowsnest- og Castle-elvene.

Oldman RiverAlberta rivers
Oldman River in Alberta
Frå utspringet til munningen renn desse elvene ut i Oldman:

* Livingstone River
* Crowsnest River
* Castle River
* Pincher Creek
* Beaver Creek
* Willow Creek
* Belly River
	+ Waterton River
* St. Mary River
	+ Lee Creek
* Little Bow River

Natur
-----

Oldman River har utspring i Beehive Natural Area, eit område med alpin tundra og urskog av gran- og edelgranskog. Ho renn gjennom Bob Creek Wildland Provincial Park og Black Creek Heritage Rangeland. *Oldman Dam* og *Oldman River* er andre område med status som Provincial Recreation Area langs elveløpet.

Oldman River inneheld fiskeartar som aure, regnbogeaure, *cutthroat trout (Oncorhynchus clarkii)*, *bull trout* (*Salvelinus confluentus*), hybride auereartar ("cutbow", kryssingar mellom rainbow og cutthroat), *mountain whitefish (Prosopium williamsoni)*, gjedde, *walleye* (*Sander vitreus*), *lake sturgeon* (*Acipenser fulvescens*), sugekarper, *goldeye* (*Hiodon alosoides)* og karpe.

Kjelder
-------

1. ↑  University of Lethbridge. «Oldman River Dam». Arkivert frå originalen 2013-09-24. Henta 10. november 2006.
2. ↑  Alberta Community Development. «Beehive Natural Area». Arkivert frå originalen 2004-08-13. Henta 12. november 2006.
3. ↑  Alberta Community Development. «Bob Creek Wildland Park». Arkivert frå originalen 2007-03-10. Henta 12. november 2006.
4. ↑  Alberta Community Development. «Black Creek Heritage Rangeland». Arkivert frå originalen 2004-08-13. Henta 12. november 2007.
5. ↑  «AlbertaFishingGuide.com: The Dependable Online Resource For Fishing In Alberta». *AlbertaFishingGuide.com* (på engelsk). Henta 3. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Oldman River» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2023.*
**Henri Oreiller** (5. desember 1925–7. oktober 1962) var ein fransk alpinist som vann OL-gull i utfor og den alpine kombinasjonen under Vinter-OL 1948 i St. Moritz.

### Alpin skiidrett

Oreiller vart olympisk meister i utfor i St. Moritz i 1948, med ein margin på fire sekund til nestemann. I den andre tevlinga, slalåm, tok han bronsemedaljen. Prestasjonane i dei to renna gav han ein andre gullmedalje i kombinasjonen, ei såkalla papirøving.

Ved VM i alpine greiner 1950 i Aspen i delstaten Colorado vart han som best nummer fire i storslalåm. Under vinterleikane 1952 i Oslo makta han ikkje å hamle opp mot dei beste, ein 14. plass i utfor vart hans fremste plassering.

### Motorsport

Etter han la opp i 1952 var Oreiller aktiv i billøp. Han omkom hausten 1962 på ei bilbane sør for Paris. Ei punktering førte til at han mista kontollen over bilen sin, ein Ferrari 250 GTO.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Henri Oreiller» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2015.*

* 

* (en) Henri Oreiller – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |