recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Agnes Mowinckel** (25. august 1875–1. april 1963) var ein norsk skodespelar og teaterinstruktør frå Bergen. Både som skodespelar og seinare instruktør stod ho i aller fremste rekke i norsk teater i den fyrste halvdelen av det 20. hundreåret.

Liv og gjerning
---------------

Agnes Mowinckel som Fru Inger til Austråt, 1921
Mowinckel gjekk Den kongelige tegneskole i Kristiania. I 1899 debuterte ho som skodespelar på Den Nationale Scene i heimbyen. Då ekteparet Ludovica og Dore Lavik starta Sekondteatret i hovedstaden i 1900 fylgde ganske nygifte Mowinckel med. Etter to år på Sekondteatret, var ho dei neste to åra tilsett på Fahlstrøms Teater. Ho vart skild, så åra 1909-10 reiste ho på turnear. Folketeljinga i desember 1910 viser ho var i Harstad, saman med ein teatertropp på 10-11 andre skodespelarar. I 1911 arbeidde Moweinckel på ei scene i Trondheim. Sidan var ho med på gjestespel i Bergen og på Centralteatret i Oslo.

Ho var fast sceneinstruktør ved Det Norske Teatret 1923-25, ved Nationaltheatret 1925-27 og Det Nye Teater 1932-35. Sesongen 1927-28 dreiv ho eksperimentteatret Balkongen i Oslo. På 1930-talet var ho delaktig då teatersjefen Hans Jacob Nilsen introduserte moderne samtidsdramatikk i Noreg.

Mowinckel, som fekk statens kunstnarløn frå 1945, hadde gjennom fleire tiår ein «framskoten plass» i norsk teater. Skodespelaren Mowinckel nådde «lengst i store karakterroller som Fru Inger til Østraat, Fruen fra havet, fru Alving i *Gengangere*, fru Bohn i *Dangardsfolket* og Merete Beyer i *Anne Pedersdotter*». Instruktøren Mowinckel var påverka av russisk og tysk teater, og stod fram som ein radikal fornyar på Det Norske Teatret, der ho «lyfta repertoar og spel opp i eit høgre plan». Ho stod her for gode oppsetjingar av *Jo Gjende*, *Dangardsfolket*, *Myrkemakt*, *Karl og Anna*, *Alle Guds born har vengjer*, *Köpenick-kapteinen*, *Jegor Bulytsjov*, *Kongsemnerne* og *Dødsdansen*. På Nationalteathret iscenesette ho fleire stykke av Henrik Ibsen, og dramatiserte verk av Bjørnstjerne Bjørnson, Alexander L. Kielland og Amalie Skram og *Nederlaget* av Nordahl Grieg.

Så seint som 1952 instruerte ho *Tante Ulrikke*, skrive av svogeren Gunnar Heiberg, då Folketeatret i Oslo opna dørene.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Mórnos** (gresk Μόρνος) er ei elv som renn gjennom periferieiningane Fokída og Etoloakarnanía i Hellas. Ho har sitt utspring i Ítifjella nær grensa til prefekturet Fthiótida og renn gjennom landsbyen Mavrolithári og fleire andre i ein skogkledd dal. Ho renn ut i Mórnosreservoaret som gjev vatn til periferieininga og er ein del av elva i om lag 6 km. Ho renn så vest for Lidoríki og inn i ein anna skogkledd dal. Her dannar ho grensa mellom Fokída og Etoloakarnanía og renn gjennom Tríkorfo, Dáfni og mellom Kastráki og Návpaktos, før ho munnar ut i Korintbukta.

Reservoaret
-----------

Mórnosreservoaret vart bygd på midten av 1900-talet og la natur og skogområde under vatn. Vegen mellom fleire landsbyar i Vardoúsiafjella og hovudvegen vart òg lagt under vatn. I dag gjev reservoaret vatn til Fokída og delar av Fthiótida og Viotía.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mornos» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2007 .*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Rossbybølgjer** (eller **planetære bølgjer**) er storskala rørsler i havet eller atmosfæren som blir skapt av endringar av corioliskrafta med breiddegraden. Bølgjene blei først oppdaga i atmosfæren i 1939 av Carl-Gustaf Arvid Rossby som seinare forklarte rørsla deira.

Planetære bølgjer
-----------------

Rossbybølgjer har ein fasefart (farten til bølgjetoppane) som alltid går vestover. Gruppefarten (assosiert med energifluksen) til bølgja kan derimot ha ein annan retning. I hovudsak har kortare bølgjer ein gruppefart i austleg retning, medan lange bølgjer har ein gruppefart mot vest. 

Ein snakkar om «barotrope» og «barokline» rossbybølgjer for å skilje mellom den vertikale strukturen deira. Barotrope rossbybølgjer varierer ikkje vertikalt og har den høgaste forplantingsfarten. Dei barokline bølgjene er seinare med ein fart på berre eit par centimeter i sekundet eller mindre.

Atmosfæriske bølgjer
--------------------

Rossbybølgjer i atmosfæren kan ein lett observere som storskala svingingar i jetstraumen. Når desse svingingane blir ekstra store kan dei skilje frå kvarandre kalde og varme luftmassar og danne lågtrykk og høgtrykk. 

Fasefarten er gitt ved:

{\displaystyle c=u-{\frac {\beta }{k^{2}}}}
Der *c* er bølgjefarten, *u* er den midla vestlege vinden, *{\displaystyle \beta }* er rossbyparameteren, og *k* er det totale bølgjetalet.

Havbølgjer
----------

Både barotrope og barokline rossbybølgjer i havet skapar variasjonar i høgda på havoverflata, men bølgjelengda til bølgjene har vore svært vanskeleg å måle før ein fekk satellittar som kunne måle denne høgda. Barokline bølgjer fører til store endringar i termoklinen i havet, ofte fleire titals meter. Satellittobservasjonar har vist at Rossbybølgjer, særleg på lågare og midlare breiddegrader, kan bruke månadar og til og med år på å krysse store hav som Stillehavet.

Referansar
----------

* Rossby, C-G (1939), Relation between variations in the intensity of the zonal circulation of the atmosphere and the displacements of the semi-permanent centers of action, *J. Marine Research* pp38-55
* Platzman, G (1968) The Rossby wave, *Quart. J. Roy. Meteorol. Soc.* pp94-248
* Dickinson, R E (1978) Rossby waves - long-period oscillations of oceans and atmospheres, *Ann. Rev. Fluid Mech.* pp10-195

Sjå òg
------

* Atmosfærisk bølgje

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ein introduksjon til Rossbybølgjer i havet Arkivert 2015-12-01 ved Wayback Machine.
**New Nintendo 3DS** er ein handhalden spelkonsoll utvikla av Nintendo. Konsollen vart annonsert for første gong 29. august 2014 og lansert 11. oktober 2014 i Japan og 13. februar 2015 i Europa og Nord-Amerika.

New Nintendo 3DS har nokre forbetringar i maskinvaren samanlikna med den opphavlege Nintendo 3DS frå 2011. Konsollen har oppgraderte prosessorar og auka RAM i høve originalen, bruker ansiktssporing med frontkameraet for å reprodusere ein meir stabil 3D-effekt og har to ekstra skulderknappar og ei ekstra analog stikke på høgresida av konsollen. I likskap med Nintendo 3DS, har New Nintendo 3DS ein større variant med større skjermar, **New Nintendo 3DS XL** (kjend som New Nintendo 3DS LL i Japan). Den minste varianten av New Nintendo 3DS har utskiftbare deksel og primærfarga ABXY-knappar.

Nokre spel er eksklusive for New Nintendo 3DS på grunn av den forbetra maskinvara i konsollen, mellom anna *Xenoblade Chronicles 3D*. New Nintendo 3DS kan også spele av utvalde spel frå Super Nintendo Entertainment System gjennom Virtual Console.

Kjelder
-------

1. ↑  «Nå får Nintendo 3DS nok en nyutgave». *Gamer.no*. Henta 1. februar 2017.
2. ↑  «New Nintendo 3DS har fått Europa-dato». *Gamer.no*. Henta 31. januar 2017.
3. ↑  «Nintendo announces new 3DS and 3DS XL designs with extra buttons, improved CPU». *Eurogamer*. Henta 31. januar 2017.
4. ↑  «SNES games come to New 3DS Virtual Console». *Eurogamer*. Henta 31. januar 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Spelkonsollar frå Nintendo |
| --- |
| Stasjonære | 
* NES
* Super NES
* Nintendo 64
* GameCube
* Wii
* Wii U
* Switch

 |
| Handhaldne | 
* Game & Watch
* Game Boy
* Game Boy Color
* Game Boy Advance (SP
* Micro)
* Nintendo DS (Lite · DSi)
* Nintendo 3DS (2DS · New 3DS · New 2DS XL)
* Switch

 |
**Kristian Ghedina** (fødd 20. november 1969) er ein italiensk tidlegare alpin skirennar frå Pieve di Cadore i Provinsen Belluno som vann to sølvmedaljar og ein bronsemedalje i tre ulike verdsmeisterskap i tida 1991-97. Utforspesialisten Ghedina vann 12 av sine 13 rennsigrar i verdscupen i alpine greiner i utforrenn.

### Aktiv

Ghedina slo gjennom i verdstoppen i utfor allereie som 20-åring, då han vinteren 1990 sigra i to utforrenn i verdscupen. Det skulle gå fem sesongar før han på ny stod på toppen av sigerspallen etter eit verdscuprenn, men dei neste sju sesongane vann han ti utforrenn og eitt super-G-renn. Triumfen i super-G-løypa kom 5. mars 2000 i norske Kvitfjell i Ringebu. Han vann sitt siste verdscuprenn i desember 2001. Ghedina var verdas neste beste utforrennar i sesongane 1995, 1997 og 2000.

Ghedina deltok i samtlege åtte verdsmeisterskap og fem olympiske vinterleikar i perioden 1991-2006. Han lukkast å vinne ein sølvmedalje i kombinasjonen allereie i sin fyrste meisterskap, VM i alpine greiner 1991 i Saalbach-Hinterglemm. Seinare fekk han ein ny VM-sølv i 1996 i Sierra Nevada i Spania og ein bronsemedalje i VM i alpine greiner 1997 i italienske Sestriere, begge desse medaljane kom i yndlingsgreina utfor.

Etter Vinter-OL 2006 i Torino la han opp.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Kristian Ghedina» frå Wikipedia på tysk, den 30. januar 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* NKC
* ICCU
* Munzinger (sport)

 |
**Kristian Nilssen Dæhlen** (24. januar 1863–23. juni 1926
) var ein gardbrukar og politikar frå Brandbu, busett i Gran kommune i Oppland. Han representerte Frisinna Venstre på Stortinget valperioden 1919-21.

Dæhlen var son til ein gardbrukar i Brandbu. Etter å ha gått amtsskulen 1888/89, kjøpte han i 1891 garden Lysen i Tingelstad i Gran kommune, eit bruk han dreiv til han døydde i 1926. Han gjekk inn i styringa av lokalsamfunnet og var i fleire periodar medlem i formannskapet, varaordførar i Gran treårsperioden 1904-07. Elles hadde han ei rad lokale verv i heradet, og var jamvel overformyndar og dessutan åstadskommissær i mange år. Dæhlen var styremedlem i Fellesslakteriet og 1917-25 i Grans Sparebank.

Valperioden 1919-21 representerte Dæhlen einmannskrinsen Hadeland og Land på Stortinget, vald på programmet til Frisinna Venstre. På Tinget var han medlem i Miltærkomiteen, til dess han 22. juni 1921 vart overflytta til Protokollkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
Agnesis heks med merka punkt.
**Agnesis heks** er ei tredjegrads kurve som dannar ei løkke, kalla opp etter Maria Agnesi. 

Kurva er som følgjer. Ein startar med ein fast sirkel og vel eit punkt O på sirkelen. For eit anna punkt A på sirkelen trekkjer ein sekanten OA mellom punkt O og A. Punktet M ligg diametrisk ovanfor O. Linja OA skjer tangenten til M ved punktet N. Linja parallell til OM gjennom N, og linja vinkelrett til OM gjennom A skjer kvarandre ved P. Når ein flyttar på A vil vegen P går vere heksa. 

Kurva er asymptotisk til tangen til sirkelen ved O.

Likningar
---------

Ein animasjon som syner konstruksjonen av Agnesis heks.
Vi tenkjer at punktet O er origo og at M er på den positive *y*-aksen.
Vi tenkjer at radiusen til sirkelen er *a*.

Kurva har då den kartesiske likninga

{\displaystyle \!y={\frac {8a^{3}}{x^{2}+4a^{2}}}}.
Merk at om *a=1/2*, så vert likninga enklare: 

{\displaystyle \!y={\frac {1}{x^{2}+1}}.}
Parametrisk, om {\displaystyle \theta \,} er vinkelen mellom OM og OA, målt med klokka, så er kurva definert av likningane

{\displaystyle \!x=2a\tan \theta ,\ y=2a\cos ^{2}\theta .\,}
Ei anna parametrisering med {\displaystyle \theta \,} som vinkelen mellom OA og *x*-aksen, mot klokka, er

{\displaystyle \!x=2a\cot \theta ,\ y=2a\sin ^{2}\theta .\,}

Historie
--------

Kurva vart studert av Pierre de Fermat i 1630, Guido Grandi i 1703, og av Maria Agnesi i 1748.

På italiensk heiter kurva **la versiera di Agnesi** som tyder «kurva til Agnesi». Frå tidleg av vart dette lese av professoren John Colson som «l'avversiera di Agnesi», der «avversiera» tyder «kvinne som set seg i mot Gud», som då vart identifisert som «heks», og feilomsetjinga vart hengande ved.

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑  *Women in Mathematics* By Lynn M. Osen (1975) p. 45
3. ↑  *Fermats enigma* av Simon Singh s. 100
4. ↑  *The universal book of mathematics: from Abracadabra to Zeno's paradoxes*
 By David J. Darling (2004) p. 8

* *Denne artikkelen bygger på «Witch of Agnesi» frå Wikipedia på engelsk, den 12. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

 «Witch of Agnesi». *Encyclopædia Britannica* (11. utg.). 1911.  

* Weisstein, Eric W. «Witch of Agnesi» frå MathWorld.
* "Witch of Agnesi" at MacTutor's Famous Curves Index
* "Cubique d'Agnesi" at Encyclopédie des Formes Mathématiques Remarquables
* «MacTutor biography of Agnesi». Arkivert frå originalen 22. mars 2017. Henta 12. september 2011.
* John H. Lienhard (2002). «The Witch of Agnesi». *The Engines of Our Ingenuity*. NPR. KUHF-FM Houston.
Plasseringa av Ruijin i provinsen Jiangxi.
**Ruijin** (kinesisk 瑞金; pinyin *Ruìjīn*) er eit kinesisk byfylke i provinsen Jiangxi i sentrale Kina. Folkesetnaden i heile byfylket var i 1999 579 443.

Historie
--------

Byen er kjend for å ha vore hovudstad for Den kinesiske sovjetrepublikken frå 1931 til 1934.

Kommunistene etablerte seg der etter at dei blei tvinga ut av fjellpartiet Jinggangshan av Guomindang i 1920-åra. I 1934 la kommunistane derfor ut på «den lange marsjen». 

Det er ei mengd minnesmerke og attraksjonar i byen som er knytt til denne perioden under den kinesiske borgarkrigen og til Mao Zedong sitt nærvere der, og byen nyt godt av den «raude turismen» i Kina. Det heile har sidan 1961 vore oppført på Folkerepublikken Kina si liste over verneverdige minnesmerke som *Ruijin geming yizhi* (瑞金革命遗址).

Samferdsle
----------

Riksveg 206 i Kina, som passerer dette området, går frå kystbyen Yantai til kystbyen Shantou i provinsen Guangdong. Han går gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og til slutt Guangdong.

Riksveg 319 i Kina går gjennom fylket. Riksvegen byrje i Xiamen i Fujian og går nordvestover gjennom provinsane Jiangxi, Hunan og Chongqing, til han ender opp i Chengdu, hovudstaden i provinsen Sichuan.

Riksveg 323 i Kina byrjar i Ruijin og går sørvestover gjennom Guangdong og Guangxi. Han endar opp i Lincang i Yunnan, på grensa mot Burma.

Kjelder
-------

1. ↑  National Population Statistics Materials by County and City – 1999 Period, i China County & City Population 1999, Harvard China Historical GIS

* *Denne artikkelen bygger på «Ruijin» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* NDL

 |
**Kristian Fjeld** (16. februar 1887–23. desember 1976) var ein norsk arbeidar, småbrukar og politikar frå Vestre Toten. Han var landbruksminister 1945-51 i Gerhardsen II-regjeringa og stortingsrepresentant 1945-61 for Arbeidarpartiet.

Fjeld var fødd i Vestre Toten. Han arbeidde på gard frå han var 15 år gammal. Åra 1910-17 var han anleggsarbeidar, vekselvis på jarnbane og veg i Hedmark. Frå 1918 til -21 var han linjeformann ved Stange kommunale elektrisitetsverk, og 1921-24 maskinist ved Vik kraftstasjon. I 1925 kjøpte han eit småbruk i Stange og var dessutan 1931-45 jordbrukskyndig likningsrevisor i Hedmark fylke.

Fjeld var medlem i Stange heradsstyre frå 1916 til 1941. Han var ordførar 1926-41 og i 1945, i ein kommune som i 1927 vart sett under offentleg administrasjon grunna høg gjeld. I Stange var han formann i det kommunale elektrisitetsverket frå 1924 til 1951, og i forliksrådet 1926-41. Perioden 1934-37 var han leiar av det ordførarbaserte Hedmark fylkesting, i tillegg til ein kort periode i 1945.

Hausten 1945 vart Fjeld ble vald inn på Stortinget. Same hausten, den 5. november vart han utnemnd til statsråd i Landbruksdepartementet då ei rein Arbeidarparti- og Einar Gerhardsen-styrt regjering kom til makta. Fjeld vart verande landbruksminister i seks samfulle år, han gjekk av 19. november 1951 då Oscar Torp danna ny regjering. Med attval til stortinget i 1949, og seinare i 1953 og 1957, tok Fjeld 21. november 1951 sete i Stortinget for fyrste gong. Han fekk då plass i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen, der han var formann i 1952 og -53-sesjonane. Frå 1954 til han forlet tinget i 1961 var han formann i Kommunalkomiteen.

Fjeld var frå 1945 til 1963 med i styret for Norges Brannkasse, formann dei to siste åra. Elles var han medlem i Skogkommisjonen av 1950, formann i Statsselskapskomiteen av 1953 og i Forhandlingsutvalet for jordbruksprisar av 1954.

I 1962 vart Fjeld utnemnd til Kommandør av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

| * v
* d
* e
Norske landbruksministrar etter 1945 |
| --- |
| Einar Frogner (1945) • Kristian Fjeld (1945–51) • Olav Oksvik (1947–48) • Rasmus Nordbø (1951–55) • Olav Meisdalshagen (1955–56) • Harald Løbak (1956–60) • Einar Wøhni (1960–63) • Hans Borgen (1963) • Leif Granli (1963–65) • Bjarne Lyngstad (1965–70) • Hallvard Eika (1970–71) • Thorstein Treholt (1971–72) • Einar Moxnes (1972–73) • Thorstein Treholt (1973–76) • Oskar Øksnes (1976–81) • Johan C. Løken (1981–83) • Finn T. Isaksen (1983–85) • Svein Sundsbø (1985–86) • Gunhild Øyangen (1986–89) • Anne Vik (1989–90) • Gunhild Øyangen (1990–96) • Dag Terje Andersen (1996–97) • Kåre Gjønnes (1997–2000) • Bjarne Håkon Hanssen (2000–01) • Lars Sponheim (2001–05) • Terje Riis-Johansen (2005–08) • Lars Peder Brekk (2008–12) • Trygve Slagsvold Vedum (2012–2013) • Sylvi Listhaug (2013–2015) • Jon Georg Dale (2015–2018) • Bård Hoksrud (2018–2019) • Olaug Bollestad (2019–2021) • Sandra Borch (2021–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Guds lam måla av Mathis Grünewald for ei altartavle i Issenheim i tida 1512-1516.
Noter til ein versjon av Agnus Dei
**Agnus Dei** (latin for «Guds lam») er ein hymne som inngår som fast del i den katolske messa, nattverdliturgien i Den norske kyrkja og i liturgien i andre kyrkjesamfunn. Uttrykket er henta frå Døyparen Johannes sin omtale av Jesus som Guds lam, omtalt i *Evangeliet etter Johannes* 1,29.

Teksten skal ha blitt introdusert i liturgien av pave Sergius I (687–701). Han vert sungen eller resitert rett før nattverdmåltidet. Melodien kan variere gjennom kyrkjeåret eller gudstenesteforma. 

Hymnen lyder på latin:

*Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, miserere nobis.*
*Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, miserere nobis.*
*Agnus Dei, qui tollis peccata mundi, dona nobis pacem.*
På norsk lyder han:

*Du Guds Lam, som bar all verdsens synder, miskunna deg over oss.* 
*Du Guds Lam, som bar all verdsens synder, miskunna deg over oss.* 
*Du Guds Lam, som bar all verdsens synder, gjev oss din fred.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Agnus Dei**

Referansar
----------

1. ↑  Joh. 1 ved bibel.no
2. ↑  Gudstenestebok for Den norske kyrkja

* *Denne artikkelen bygger på «Agnus dei» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Skafsåsteinen** er ein runestein ved Skafså kyrkje i Tokke kommune i Telemark. Steinen vert datert til ca. 1100.

Steinen er skildra av Hans Jacob Wille i 1790, han stod då ved kyrkjedøra. Same stad stod han då Sophus Bugge vitja staden på 1860-talet. Han kunne då konstatera at steinen ikkje stod der han hadde stått då runene vart rista, og at det ikkje var mogleg å finne den opphavlege staden. I 1892 opplyste Oluf Rygh at steinen låg nede, det gjorde han òg då Magnus Olsen undersøkte han i 1923. I dag er steinen sett opp inne i våpenhuset i kyrkja.

Innskrifta er:

**arnkairs sunir ris(?)u eluþesa (eft)ir þiuþulb (b)roþor koþmontr rist runar þesar auk þeir ontor mrs(?)**
Omsett til norrønt vert det: *Arngeirs synir reistu hellu þessa eptir þjóđolf brođur*. *Guđmundr reist runar þessar ok þeir Ǫndottr*.

Og på moderne norsk: «Arngeirs søner reiste denne hella etter Tjodolf bror (deira). Gudmund rista desse runene, han og Ondott.»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skafsåsteinen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 244ff.
**Kristian Cato Walby Kjelling** (fødd 9. september 1980) er ein norsk landslagsspelar i handball. Kristian voks opp på Grefsen i Oslo. Han starta handballkarrieren sin i Kjelsås 6 år gamal, med faren Eldar Kjelling som trenar. 10 år seinare fekk han A-lagsdebuten sin med Kjelsås i 2. divisjon.
17 år gamal forlét han Kjelsås for å spele i eliteserien for Vestli. Året etter gjekk turen til Drammen, der han vart i tre sesongar. Deretter vart Kristian ein av dei yngste profesjonelle handballspelarane gjennom tidene då han gjekk til spanske Ademar Leon, der han vart toppskårar i den spanske ligaen.

29. mai 1998 fekk han landslagsdebuten sin på Namsos mot Sveits, men det store gjennombrotet hans kom under VM i Tunisia i 2005. I dag er Kristan mellom dei mest profilerte idrettsutøvarane i Noreg. Han har for tida 77 kampar for Noreg og 280 mål.

Han spelte for den topprofilerte klubben Portland San Antonio frå 2006 til 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
**Agnieszka Grochowska** (fødd 31. desember 1979) er ein polsk skodespelar fødd i Warszawa.

Karriere
--------

Grochowska studerte skodespel i Warszawa, der ho vart uteksaminert i 2002. Etter dette vart ho medlem i Teatr Studio i byen, der ho mellom anna spelte i *Amadeus* av Peter Shaffer. Den fyrste filmen ho spelte i var *Alarm* frå 2002. Sidan har ho spelt i fleire store polske filmar. Grochowska snakkar flytande tysk, og har også spelt i tyske kinoproduksjonar som *Unterwegs* (2004) og *Nimm dir dein Leben* (2005). Ho har vore *Shooting Star* under filmfestivalen i Berlin.

I 2009 spelte ho den kvinnelege hovudrolla i den norske filmen Upperdog av Sara Johnsen. For denne rolla vart ho tildelt Amandaprisen for 2010 i klassen *Beste kvinnelege hovudrolle*. I 2011 er Grochowska aktuell med heile 4 polske filmproduksjonar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Agnieszka Grochowska» frå Wikipedia på tysk, den 25. november 2011.*

Fotnotar
--------

1. ↑   Profil på imdb.com
| Skagen |
| --- |
| Sentrum av Skagen.Foto: Tomasz Sienicki Sentrum av Skagen.Foto: Tomasz Sienicki |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Skagen** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Kommune | Danmark  Region Nordjylland Frederikshavn kommune |
| Grunnlagd | Nemnd første gong i 1299, fekk kjøpstadsrettar i 1413 |
| Borgarmeister | Thomas Lykke Pedersen S (2014-2017) |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2013) | 8 220 |
| Koordinatar | 57°43′20″N 10°35′16″E﻿Koordinatar: 57°43′20″N 10°35′16″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** Kommunal heimeside |

Skagensgult husFoto: Malene Thyssen

Skagens segl frå 1535 og 1648
**Skagen** er byen i Danmark som ligg lengst nord i landet, på Jylland. Byen har 8 220 innbyggjarar (2013) og ligg i Frederikshavn kommune under Region Nordjylland. Fram til kommunereforma i 2007 låg han i Skagen kommune.

Byen er kjend for fiskerihamna og er eit populært mål for turistar. Her kan ein sjå Den tilsandede kirke og vitja Grenen, som skil Skagerrak frå Kattegat. Vil ein sjå vidt omkring, kan ein koma opp i det høgaste fyrtårnet i Danmark Skagen Fyr, òg kalla Det grå fyr. På ein god dag kan ein då sjå eit særprega landskap.

Ei gruppe kunstmålarar kalla skagensmålarane, fann lyset så særmerkt og spennande at dei busette seg i området. Mange av kunstverka deira kan sjåast på Skagens Museum.

Fargen på husa er spesiell, og kalla skagengul. Kvite kantar på taksteinane er mykje nytta.

Ein person frå Skagen vert kalla ein skagbo (òg stava «skawbo»).

Kjelder
-------

1. ↑  Søren Olsen: *Danmarks købstæder, 144 købstæder og andre gamle byer*, Politikens Forlag 2000, 
side 39, ISBN 87-567-6203-8
2. ↑  Kommunalvalg i 2013 frå Berlingske (Vitja 25. desember 2013)
3. ↑  Danmarks Statistik: FOLK1 2013K4
 (Vitja 12. februar 2014)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Toppen af Danmark - Skagen Turistforening

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Bygningen til Svalbard Forskningspark, Universitetsenteret på Svalbard og Svalbard museum ligg attmed Adventfjorden.
UNIS i april 2008. Foto: Erlend Bjørtvedt

**Universitetssenteret på Svalbard AS** (UNIS) er ein norsk forskings- og utdanningsinstitusjon i Longyearbyen på Svalbard, organisert som eit aksjeselskap eigd av Kunnskapsdepartementet. Universitetssenteret ligg på 78° nord, og er den nordlegaste høgare utdanningsinstitusjonen i verda. Det statlege direktoraret Nasjonalt organ for kvalitet i utdanningen (NOKUT) reknar offisielt ikkje Universitetssenteret på Svalbard AS som eit universitet.

Universitetssenteret vart skipa i 1993 som ei stifting, og hadde til føremål å gje utdanning om arktiske studie på universitetsnivå og bidra til forskingsplattforma Svalbard. Senteret underviser i faga arktisk biologi, arktisk geologi, arktisk geofysikk og arktisk teknologi. Om lag 350 studentar i året tek eitt eller fleire kurs ved UNIS. Studentane kjem frå heile verda, om lag halvparten av dei er norske. Også av dei tilsette er halvparten norske og halvparten utanlandske. Engelsk er det offisielle språket på UNIS.

I styret ved UNIS er dei representantar frå dei fire tradisjonelle norske universiteta: Universitetet i Oslo, Universitetet i Bergen, Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet, UiT Noregs arktiske universitet og Noregs miljø- og biovitskaplege universitet.

Kjelde
------

* Unis.no - about UNIS, henta inn 7. april 2012. Arkivert 2015-05-26 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Universitetssenteret på Svalbard**

* Offisielle sider

| * v
* d
* e
Statlege høgskolar og universitet i Noreg |
| --- |
| Universitet | 
* Agder
* Bergen
* Nord
* NMBU
* NTNU
* Oslo
* Oslomet
* Stavanger
* Søraust-Noreg
* Tromsø

 |
| Vitskaplege høgskolar | 
* Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo
* Høgskolen i Molde
* Kunsthøgskolen i Oslo
* Noregs handelshøgskole
* Noregs idrettshøgskole
* Noregs musikkhøgskole

 |
| Regionale høgskolar | 
* Innlandet
* Samisk
* Vestlandet
* Volda
* Østfold

 |
| Andre statlege høgskolar | 
* Forsvarets høgskole
* Politihøgskolen
* Høgskolen og utdanningssenteret for kriminalomsorga

 |
**Ryensteinen** er ein runestein frå garden Ryen i Tveit i Kristiansand kommune i Vest-Agder.

Steinen er første gong nemnt i eit brev til Selskabet for Norges Vel frå Nicolay Wergeland i 1811, han hadde då rett nok ikkje sett den med eigne auge. I 1862 meldte Nicolay Nicolaysen at steinen var slegen sund for å mura opp ein skorstein på garden. I 1868 vart muren riven, fragmenta av steinen tekne ut og sende til Universitetets Oldsaksamling. I dag er dei magasinert ved Kulturhistorisk museum. Innskrifta er fragmentarisk, men det som kan lesast er:

**... i n k u n a r : r a i s t i : s t a i n : þ a n a b r u þ u r s i n**
På norrønt vert det: ...ein Gunnarr reisti stein þenna (at) bróđur sin

Og på moderne norsk: « ...ein Gunnar reiste denne steinen til bror sin»

Innskrifta er gjort med såkalte «man-jærske runar» og vert datert til siste halvdel av 900-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ryensteinen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Magnus Olsen: Norges innskrifter med de yngre runer, bd. III, Aust-Agder, Vest-Agder og Rogaland. Oslo 1954 s. 68 - 73.
* 

* Ryensteinen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Generisk alydinfrastruktur.
**Lydinfrastruktur** er eit samleomgrep som syner til programkode som realiserer funsksjonalitet for handsaming av digtal lyd i datamaskinar. Denne infrastrukturen femnar om lågnivåmodular som drivarar, lydmiksar/tenarar og grensesnitt mellom desse. Brukarprogram, som lydavspelarar, lydarbeidsstasjonar, syntisiserar og så vidare, har ulik funksjonalitet og vert ikkje rekna som infrastruktur. Lydinfrastrukturen er med andre ord programvara som ligg under brukarprogramma og som utfører oppgåver for brukarprogram, koordinerer I/O til frå lydkort og så vidare. 

Audio-infrastrukturen utfører dei same oppgåvene uavhengig av kva brukarprogram som køyrer. Ved å plassera felles kode i eigne modular treng ein ikkje å inkludera denne koden i alle brukarprogramma. Dette sparar arbeid og gjer det lettare å utvikla nye brukarprogram. Denne infrastrukturen tek seg òg av oppgåver som synkronisering og gjer at ulike brukarprogram kan samarbeida. 

Audio-infrastrukturen er realisert noko forskjellig i dei ulike operativsystema og meir detaljert informasjon er plassert i eigne artiklar for kvart operativsystem: 

* Linux-lydsystem
* OS X-lydsystem
* Windows-lydsystem
**Arnhild Lauveng** (fødd 13. januar 1972) er ein norsk psykolog som er utdanna ved Universitetet i Oslo og tidlegare schizofren. Ho er busett i Odalen i Hedmark og jobbar på Kongsvinger Distriktspsykiatriske senter (DPS). Ho er ein aktiv foredragsholdar, og mottok i 2004 «Prisen til fremme av ytringsfriheten innan psykisk helsevern».

I 2008 vart ho også tildelt Fritt Ords honnør for å ha brote barrierar innan psykisk helsevern med bøkene sine.

Ho har skrive to sjølvbiografiar om vegen inn og ut av psykose, med fagleg resonnement omkring ulike tilstandar og moglege årsaker til personlegdomsutviklinga.

Bokrettane til *I morgen var jeg alltid en løve* er seld til Nederland, Akademisk Forlag i Danmark, tyske Random House, Polen og til Spania.

Sjølvbiogafiar
--------------

* *I morgen var jeg alltid en løve* Arnhild Lauveng, Cappelen, Oslo, 2005. 200 s. Engelsk utgåve: *Tomorrow I Was Always a Lion*. Seld i Nederland. ISBN 82-02-24977-5
* *Unyttig som en rose* Arnhild Lauveng, Cappelen, Oslo, 2006. 195 s. ISBN 82-02-26403-0

Bakgrunnsstoff
--------------

* *De Schizofrene* av Arnhild Lauveng i Tidsskriftet for den Norske Lægeforening 2006; 126: 1176
* Utdrag frå boka *I morgen var jeg alltid en løve*[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Rydningsrøyser i åkerlandskap. Svenskerud i Stange på Hedemark. 
Rydningsrøys frå Bækkimellommarka i Gjøvik i Oppland, datert til jernalder og mellomalder
Ei **rydningsrøys** er ei steinrøys, eit menneskeskapt element i jordbrukslandskap, eller kulturlandskap. Den dyrkbare marka er rydda for stein, og steinen er samla i ei røys. Rydningsrøyser er kulturminne som er vanskelege å tidfesta, men som ein hovudregel er dei små rydningsrøysene i Noreg eldre enn midten av 1700-talet. 

Rydningsrøyser har vore eit karakteristisk element i jordbrukslandskapet gjennom lang tid. Dei eldste rydningsrøysene i Noreg er daterte til yngre steinalder. Frå yngre steinalder og fram til midten av 1700-talet var rydningsrøysene som regel 2-5 m i tverrmål og kasta saman for hand. Ofte låg det mange små rydningsrøyser spreidd i åkeren. Nokre stader er det bevart store areal med rydningsrøyser, for eksempel i Øverbymarka i Gjøvik der eit stort tal rydningsrøyser er fordelt på ca. 1000 dekar. I tilknyting til rydningsrøyser kan det ofte dannast ein punktbrink. Dette er ei kappe av jord som legg seg på oversida av rydningsrøysa. Ein punktbrink er resultat av massetransport nedover ein dyrka flate.

Frå midten av 1700-talet blei det meir vanleg å slepa saman steinen i færre og større røyser, som vanlegvis ligg i utkanten av jordet, som regel nedanfor. Desse større røysene er køyrde saman med hest og slede. 

Rydningsrøysene frå midten av 1700-talet og framover kan vera store og godt synlege element i landskapet, medan dei eldre kan vera små og unnselege, og vanskelege å skilja frå naturskapte formasjonar. Mange stader kan tidlegare dyrka mark vera gjengrodd, medan ein overflate rydda for stein og steinrøyser i yttergrensa fortel at her har det vore åker og eng ein gang i fortida.

Kjelder
-------

1. ↑  Holm, Ingunn 1995: Trekk av Vardals agrare historie. Varia 31. Universitetets Oldsaksamling, Oslo
2. ↑  Pedersen, Ellen Anne 1990: Rydningsrøysfelt og gravminner - spor av eldre bosetningsstrukturer på Østlandet. Viking – tidsskrift for norrøn arkeologi, bnd. LIII, Norsk arkeologisk selskap, Oslo

* *Denne artikkelen bygger på «Rydningsrøys» frå Wikipedia på bokmål, den 27. november 2019.*
**Lyder Wentzel Nicolaysen** (3. mai 1794–1. august 1876) var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Bergen. Han var far til Nicolay Nicolaysen.

Nicolaysen var son til ein kjøpmann og var sjølv kjøpmann i heimbyen frå 1818. I tida 1836-54 var han medeigar i firmaet N. Nicolaysen & Co. og børskommissær. 

Nicolaysen møtte på Stortinget både i 1830, 1839 og 1845 som vald representant frå Bergen. Dessutan deltok han på Stortinget 1836 og Omframtstortinget 1836-37 som fyrste varamann. Han var medlem 1830 og 1836 i Bankkomiteen. Elles var han i 1830 medlem av «komiteen om de finmarkske forhold», 1836 sekretær i komiteen om brannvesenet i byane og medlem av Gasjekomiteen og i komiteen om flagget. På stortinga 1839 og 1845 hadde han plass i Budsjettkomiteen.

Nicolaysen var frå 1838 med i det fyrste bystyret i Bergen, og vart verande bystyremedlem til 1847. Frå 1842 var han styremedlem i Noregs Bank si Bergens-avdeling i 28 år. I 1843 var han medlem i ein departemental komite som såg på vrakarvesenet.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Lyder Nicolaysen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
'Arbeid', 1852-63
'Det siste av England', 1852-55
**Ford Madox Brown** (16. april 1821–6. oktober 1893) var ein britisk målar, kjend for sine historiemåleri og ein utprega grafisk versjon av den prerafaelittiske stilen. Sjølv om han var nært knytt Den prerafaelittiske brorskapen, var han aldri medlem av gruppa.

Liv og gjerning
---------------

Brown var fødd i Calais av britiske foreldre. Han utdanna seg i Belgia, Italia og Paris og vekte stor merksemd i 1844, då han i ein konkurranse om freskoar stilte med to historiske komposisjonar av mellomaldermotiv. Under eit besøk i Roma året etter, vart han inspirert av måleria til Friedrich Overbeck og Peter von Cornelius. I 1846 reiste han tilbake til London.

Han opponerte mot det akademiske måleriet som han meinte bestod av banale komposisjonar, teatralske figurar og tilsikta belysning i ateliera. Brown sine figurar skulle framstå som intense, både i uttrykk og i haldning. I 1849 stilte han 'Kong Lear forbannar Cordelia', samstundes som prerafaelittene Dante Gabriel Rossetti, William Holman Hunt og John Everett Millais for fyrste gong stilte ut sine verk. Browns neste måleri, 'Chaucer ved Edvard IIIs hoff', vart premiert.

Browns kanskje mest berømte måleri er 'Det siste av England' (*The Last of England*), ferdigmåla i 1855. Biletet portretterer eit par fattige emigrantar når dei seglar av stad på det skipet som fører bort frå England for alltid. Måleriet var inspirert av avskjeden til den prerafalittiske skulptøren Thomas Woolner som forlet England til fordel for Australia. Biletet er komponert i samsvar med Browns karakteristiske lineære energi, og med hovudvekta på tilsynelatande groteske og banale detaljer som til dømes kålhovuda som heng ned langs skipssida.

Browns viktigaste måleri er 'Arbeid' (*Work*), eit verk som vart til i åra mellom 1852 og 1863, og som han stilte ut i ei vandreutstilling. Bilete er lada av symbol, der kvar figur og person representerer ein bestemt sosial klasse og syner rolla den har i det moderne indsutrisamfunnet. Brown skreiv ein katalog som fylgde biletet gjennom utstillingane.

Mellom andre større verk av Brown er ein syklus på tolv måleri som viser byen Manchester si historie, til dels på ironisk og sarkastisk vis. Vidare måla verk som 'Kristus vaskar føtene til Peter' (1852), 'Elias vaker over sonen til enkja', 'Romeos avskjed frå Julie', 'Maria Stuarts siste stunder' og 'Cromwell'.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ford Madox Brown» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ford Madox Brown**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Døme på lydavspelar: AlsaPlayer.
**Lydavspelar** er eit brukarprogram for avspeling av lyd på ein PC. Dette kan vera eit enkelt program som berre spelar av lydfiler eller eit meir omfattande program som kan spela av lydfiler og audiostraumar frå internett. Mange spelarar kan òg organisera musikk lagra på eit lokalt platelager og har då som oftast ulike søkefunksonar for å finna fram til komponist, orkester, utgjeving og så vidare. For eit oversyn over tilgjengelege spelarar sjå artikkelen Mediaspelar.

Oppbygging
----------

Generell lydavspelarararkitektur.
Lydavspelarar kan vera noko ulikt oppbygd, men dei fleste har ein arkitektur med desse modulane: 

* Ein modul som les inn filer, eller tok imot ein audiostraum frå nettet.
* Ein dekodarmodul, som dekodar fila eller audiostraumen og leverer ein PCM sekvens. Dei fleste spelarane har innebygd kodekar for fleire ulike format (FLAC, MP3, Ogg, etc.).
* Ein omformar/filter-modul, som er i stand til å endra sampelraten, ordlengd og utføra ymse signalhandsaming som filtrering, støyreduksjon og så vidare.
* Ein utgangsmodul, som sender PCM-straumen til ein lydmiksar/tenar eller direkte til eit audiolågnivågrensesnitt, som så sender han vidare til eit intern eller ekstern lydkort, med analoge eller digitale utgangar.

Sjå òg
------

* Mediaspelar (lyd of video)
**Andreas Hofgaard Winsnes** (*A. H. Winsnes*) (25. oktober 1889–9. juli 1972) var ein norsk litteratur- og idéhistorikar. Han vart fødd i Nord-Odal kommune, men voks opp på Toten og i Sør-Fron kommune. Han tok doktorgraden i 1920 med ein avhandling om Johan Nordahl Brun, vart professor i europeisk litteratur ved Det Kongelige Frederiks Universitet frå 1938 og professor i idéhistorie 1946–1959. 

1940–42 og 1945–46 var han redaktør for *Samtiden*. Som forfattar er han særleg huska for biografien om vennen Sigrid Undset, og for sitt bidrag til *Norges litteraturhistorie*, kjend som *Bull-Paasche-Winsnes-Houm*. Winsnes var ein aktiv riksmålsmann, og var blant skiparane av Det Norske Akademi i 1953. I Mykle-saka vitna han for påtalemyndigheten mot forfattaren Agnar Mykle og *Sangen om den røde rubin*.

Verk
----

* *Den norske roman i 1870–80-aarene* (1920)
* *Det norske selskab: 1772–1812* (1924)
* *Niels Treschow: en opdrager til menneskelighet* (1927)
* *Skillelinjer: fem artikler om samtidig tenkning* (1929)
* *Den annen front: engelske idealister* (1932)
* *Norges litteratur: fra februarrevolutionen til verdenskrigen* (bd. 5 av *Norges litteraturhistorie*, 1937)
* *Sigrid Undset: en studie i kristen realisme* (1949)
* *Diktning og livssyn* (1949)

Kjelder
-------

* NBL-artikkel om Winsnes, skriven av Lars Roar Langslet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå oldtidsriket Lydia.* 
Merkelapp for urtemedisinen til ei Lydia Pinkham.
Den britiske suffragisten Lydia Becker i 1873.
**Lydia** og **Lydie** er kvinnenamn som på gresk tyder 'kvinne frå Lydia'. 

Lydia har i Noreg namnedag den 13. desember.

Bruk
----

Lydia var utbreidd i USA på 1800-talet. Rundt 1880 blei det brukt for over 0,300 % av jentebarn. Bruken var lågare på 1900-talet, men tok seg noko opp frå 1990-åra.

### Bruken av namnet i Noreg

Namnet var populært i Noreg omkring 1900. Popularitetskurva hadde eit botnnivå i første halvdelen av 1960-åra. 

Ved folketeljinga i 1801 var det knapt 50 med dette namnet i Noreg

Ved folketeljinga i 1900 var det 1309 som heitte Lydia og 44 som heitte Lydie.

I 2008 var det 493 som hadde Lydia som fornamn. I 2015 var talet 616.

Lydia som bibelsk namn
----------------------

Lydia var i følgje Apostelgjerningane ei kvinne i Filippi. Ho tok imot Paulus og Silas og heldt møte i heimen sin.

Kjende namneberarar
-------------------

Minnestein for den estiske diktaren Lydia Koidula.
* Lydia Sigourney (1791-1865), amerikansk diktar
* Lydia Maria Child (1802–1880), amerikansk forfattar og aktivist
* Lydia Kamakaeha (1838–1917), seinare dronning Liliuokalani av Hawaii
* Lydia Thompson (1838–1908), fødd Eliza Hodges Thompson, engelsk skodespelar
* Lydia Koidula (1843–1886), estisk forfattar
* Lydia Becker (1827–1890), engelsk stemmerettsforkjempar
* Lydia Rabinowitsch-Kempner (1871–1935), litauisk-tysk medisinar
* Lydia Olsrud (1884–1983), norsk næringsdrivande i Mosjøen
* Lydia Skoblikova (f. 1939), sovjetisk skeiseløpar
* Lydia Shum Din-Ha eller Lydia Sum (1945—2008), skodespelar frå Hong Kong

Annan bruk
----------

* 110 Lydia er ein stor hovudbelteasteroide

Kjelder
-------

* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Internasjonal namnestatistikk for Lydia på behindthename.com

### Fotnotar

1. ↑  

	* Søk etter norsk namnestatistikk for Lydia hjå Statistisk Sentralbyrå
2. ↑  Apg. 16,14 og 40

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Lydia hjå Statistisk Sentralbyrå
**Andreas Kofler** (fødd 17. mai 1984) er ein austerriksk skihoppar frå Innsbruck, oppvaksen i Stubaital i Tirol. Han vann den tysk-austerrikske hoppveka 2009/10, og fekk sølvmedalje både i storbakkerennet under Vinter-OL 2006 i Torino og i rennet i normalbakken i Ski-VM 2011 i Oslo. Kofler har dessutan vore med å vinne to OL-gull i laghopp (2006 og 2010), tre gullmedaljar i laghopp under ski-VM (2007 og 2011) og to gull i skiflygings-VM (2008 og 2012) for Austerrike. I 2012 vart han nummer tre i verdscupen i skihopping.

Aktiv
-----

Kofler gjekk til topps i sit fyrste verdscuprenn i byrjinga av februar 2006, kort føre OL i Torino. I olympiaden hoppa han til 276,8 poeng i normalbakken, og hamna dermed 0,1 poeng bak gullvinnaren, landsmannen Thomas Morgenstern. Dei to var i eiga klasse i rennet. Seinare var dei begge med på Austerrike sitt firemannslag som vart olympiske meistrar i laghopp, eit renn som vart avvikla i storbakken.

Kofler var også med på det austerrikske laget som vann gull i laghopp i Ski-VM 2007 i Sapporo. Dei andre på laget var Wolfgang Loitzl, Gregor Schlierenzauer og Thomas Morgenstern. Også i 2008-sesongen kunne Kofler notere seg for eit VM-gull, då i laghopp under VM i skiflyging.

I den tysk-austerrikske hoppveka i 2009/10 gjekk Kofler heilt topps. Han vann på ny OL-gull i laghopp for Austerrike under vinter-OL 2010 i Vancouver. Mot slutten av OL-sesongen, 14. mars 2010, sette han ny offisiell bakkerekord med 139,5 meter i den nye Holmenkollbakken. Denne bakkerekorden forbetra han sjølv til 141 meter under Ski-VM 2011 den 5. mars 2011, då Austerrike enno ein gong vart verdsmeistrar i laghopp. I den same meisterskapen fekk Kofler sølv i normalbakkerennet i Midtstubakken i Oslo, atter ein gong bakom landsmannen Morgenstern.

Den 4. januar 2012 tok Kofler sin tiande og hittil siste individuelle siger i eit verdscuprenn. Det hende då han vann rennet i Bergisel-bakken i Innsbruck, hans heimebakke som hoppar. I alt har han tretti (10-9-11) pallplasseringar i verdscupen (2012). Kofler vann i 2012 sin sjuande VM- eller OL-tittel med austerrikske hopplag då Austerrike sigra i lagtevlinga i VM i skiflyging 2012 i Vikersund.

### Verdscupsigrar

| Nr. | Dato | Stad | Land |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | 4. februar 2006 | Willingen | Tyskland |
| 2. | 29. desember 2009 | Oberstdorf | Tyskland |
| 3. | 28. november 2010 | Kuusamo | Finland |
| 4. | 19. desember 2010 | Engelberg | Sveits |
| 5. | 16. januar 2011 | Sapporo | Japan |
| 6. | 27. november 2011 | Kuusamo | Finland |
| 7. | 3. desember 2011 | Lillehammer | Noreg |
| 8. | 4. fesember 2011 | Lillehammer | Noreg |
| 9. | 18. dedember 2011 | Engelberg | Sveits |
| 10. | 4. januar 2012 | Innsbruck | Austerrike |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Kofler» frå Wikipedia på tysk, den 5. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Andreas Kofler – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| ***Dactylorhiza majalis* ssp. *occidentalis*** |
| 

  |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket |
| **Klasse:** | Einfrøblada   |
|
|
| **Orden:** | Aspargesordenen |
| **Familie:** | Orkidéfamilien |
| **Slekt:** | *Dactylorhiza* |
| **Art:** | *D. majalis* |
|
| Vitskapleg namn |
| Dactylorhiza majalis *ssp.* occidentalis

(Pugsley) P.D.Sell |
|
| **Økologi** |  |
| **Habitat:** | kalkrik fuktig eng |
|
| **Utbreiing:** | Irland |
|

***Dactylorhiza majalis* ssp. *occidentalis*** er ei plante i marihandslekta *Dactylorhiza* i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.

Systematikk
-----------

*Dactylorhiza majalis* ssp. *occidentalis* høyrer til kongsmarihand-gruppa *D. majalis*. Heile gruppa er tetraploid og har truleg kome til ved hybridisering mellom dei to diploide plantene engmarihand (*D. incarnata*) og skogmarihand (*D. maculata* ssp. *fuchsii*), kopla med dobling av kromosomtalet.

I Irland har denne planta (engelsk namn *Irish marsh orchid*) vore klassifisert som arten *Dactylorhiza occidentalis* med varieteten *D. o.* var. *kerryensis*, men no er alle forekomstane rekna som ein art, *Dactylorhiza kerryensis*, endemisk for Irland, der han er livskraftig (LC).

Hybridar
--------

Det er registrert hybridar med grasmarihand (*Dactylorhiza incarnata* ssp. *incarnata* × *majalis* ssp. *occidentalis*), skogmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *fuchsii* × *majalis* ssp. *occidentalis*) og flekkmarihand (*Dactylorhiza maculata* ssp. *maculata* × *majalis* ssp. *occidentalis*).

Referansar
----------

1. ↑  Mikael Hedrén; et al. (2012). «Systematisk position av några norska *Dactylorhiza*-former» (PDF). *Blyttia* **70** (3): 139–155. ISSN 0006-5269.  CS1 maint: Explicit use of et al. (link)
2. 1 2  Anne and Simon Harrap (2009). *Orchids of Britain and Ireland* (2. utg.). London: A & C Black. ISBN 978-1-408-10571-9.
3. ↑  «Ireland Red List No. 10: Vascular Plants» (PDF). National Parks & Wildlife Service. 2016. Henta 9. mars 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) *Dactylorhiza majalis ssp. occidentalis* hos The International Plant Names IndexRedigere på wikidata
* (en) *Dactylorhiza majalis ssp. occidentalis* hos TropicosRedigere på wikidata
Ein **lydarslått** tyder ein slått som er rekna som konsertnummer, til å høyre på (lyde på). Tradisjonen for lydarslåttar finst for det meste i Valdres, der det har vore vanleg for spelemennene å framføre «lyarlæte» når dansarane ville ha seg ein pause. 

Etter at slåttespelet vart meir konsertorientert mot slutten av 1800-talet, vart det vanlegare med nyskapte tonedikt for hardingfele og vanleg fele. Mange av desse nummera er gjerne kalla lydarslåttar i dag, og er dikta av kjende spelemenn som Lars Fykerud, Lorentz Hop, Sjur Helgeland, Truls Ørpen eller Torkjell Haugerud. Mange av desse nyare slåttane er frie komposisjonar utan fast rytmisk oppbygging, medan dei meir tradisjonelle slåttane gjerne har ein gangar-rytme, og har nok tidvis vore nytta til dans. Slåttesuiten *Kivlemøyane* kan òg reknast til lydarslåttane, likeeins storforma av gangaren Førnesbrunen.

Kjende lydarslåttar
-------------------

### Valdres

* *Den vande låtten*

* *Hengslelåttadn*

* *I Kveldssetun* (dikta av Ola Okshovd).

* *Grihamaren*

* *Tomasklukkudn på Filefjell*.

Mange av desse har og vore spela på langeleik.

### Nyare tonedikt

* *Tårån i Troppin* (Torkjell Haugerud)

* *Gubben i Norefjell* (Wilhelm Sorteberg)

* *Budeiene på Vikafjell* (Sjur Helgeland)

* *Vårlengt* (Lars Fykerud)

* *Rosa* (Lars Fykerud)

* *Fjøllrosa* (Lars Fykerud).