recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ulike ruter for blodkoagulasjon *in vivo* visar den sentrale rolla til trombin 
**Koagulasjon** eller **levring** er prosessen der blod endrar seg frå flytande tilstand til gel. Det kan potensielt føre til hemostase — opphøyret av blodstraum frå øydelagde blodårer — etterfølgt av reparasjon. Koagulasjonsmekanismen omfattar aktivering, adhesjon og aggregering av blodplater, med avsetnad og modning av fibrin. Koagulasjonssjukdommar er sjukdommar som kan føre til bløding (hemoragi eller kontusjon) eller obstruktiv levring (trombose).

Koagulasjon er godt konservert på tvers av biologien; i alle pattedyr omfattar koagulasjonen både ein cellekomponent (blodplate) og ein proteinkomponent (koagulasjonsfaktor). Systemet hjå menneske er det systemet som er mest forska på og best forstått.

Koagulasjon byrjar nesten umiddelbart etter at skade i blodårene har øydelagd den endotele hinna som fôrer innsida av åra. Når rommet under endotelet vert eksponert for blod så set det i gang to prosessar: endringar i blodplatene, og eksponeringa av subendotelial vevsfaktor til faktor VII, som fører til formasjonen av fibrin. Blodplater former ein plugg i skadeområdet; dette vert kalla *primær hemostase*. *Sekundær hemostase* byrjar samstundes: ytterlegare **koagulasjonsfaktorar** eller **levringsfaktorar** utover faktor VII svarar i ein kompleks kaskade for å danne trådar av fibrin som styrker blodplate-pluggen.

Sjå òg
------

* bløding
* kontusjon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Coagulation» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2015.*

*Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  David Lillicrap; Nigel Key; Michael Makris; Denise O'Shaughnessy (2009). *Practical Hemostasis and Thrombosis*. Wiley-Blackwell. s. 1–5. ISBN 1-4051-8460-4.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  Alan D. Michelson (26. oktober 2006). *Platelets*. Academic Press. s. 3–5. ISBN 978-0-12-369367-9. Henta 18. oktober 2012.
3. ↑  Schmaier, Alvin H.; Lazarus, Hillard M. (2011). *Concise guide to hematology*. Chichester, West Sussex, UK: Wiley-Blackwell. s. 91. ISBN 978-1-4051-9666-6.
4. ↑  Furie B, Furie BC (2005). «Thrombus formation in vivo». *J. Clin. Invest.* **115** (12): 3355–62.
*For Arne Kjell Larsen, sjå Arne Larsen Økland.* 

**Arne Larsen** (fødd 7. juli 1909 på Koppang, død 29. mai 1981) var ein norsk langrennar og friidrettsmann kjend som **Koppang-Larsen**. Han var busett på Hamar og jernbanemann av yrke.

Arne Larsen deltok saman med Ragnar Ringstad, Olav Økern og Lars Bergendahl på det norske stafettlaget på 4 x 10 km som tok sylv under VM i 1938 i Lahtis.

Individuelt vann Larsen NM-sylv på 5 000 m og 10 000 m løp i 1938 og 1939, og han tok NM-bronse i terrengløp i 1937 og 1938. Som friidrettsutøvar representerte Larsen idrettslaga Hamar IL i 1937 og Ottestad IL frå 1938. I 1939 blei han tildelt Egebergs Ærespris for innsatsen sin innan skisport og friidrett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Arne Larsen (langrennsløper)» frå Wikipedia på bokmål, den 9. desember 2011.*

Referansar

1. ↑  Aftenposten 7. juli 1969, s. 12: «Koppang-Larsen 60 år»
2. ↑  «Medaljevinnere i norske seniormesterskap». friidrett.no (NFIF). Arkivert frå originalen 4. juni 2008. Henta 25. juli 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Valthorn** (etter tysk *Waldhorn*, *skogshorn*) eller berre **horn** er eit musikkinstrument i massingblåsarfamilien som er utvikla frå ventillause signal- og posthorn. Valthornet har konisk boring, traktforma munnstykkje, stort sjallstykkje og tre ventilar. Attåt ventilane kan hornisten òg skifta tone ved å føra handi inn i sjallstykkjet. Valthornet har oftast grunntonen F. Ein nyare konstruksjon, dobbelthorn, har ein ekstra ventil som stytter instrumentrøyret, so at hornet høgjer grunntone til B.

Valthornet høyrer til vanleg med i symfoniorkester og janitsjarkorps.

| * v
* d
* e
Instrumenta i symfoniorkesteret |
| --- |
| Strengeinstrument: | Fiolin • Bratsj • Cello • Kontrabass • Harpe |
| Treblåseinstrument: | Fløyte • Pikkolofløyte • Klarinett • Bassklarinett • Obo • Engelsk horn • Fagott • Kontrafagott |
| Messinginstrument: | Valthorn • Trompet • Trombone • Tuba |
| Perkusjon: | Pauke • Trommer • Triangel • Cymbal |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Eva Blytt** (12. april 1867–8. mai 1937) var ein norsk forfattar, kvinnesaksforkjemper, teosof og dyrevernsaktivist.

Liv og virke
------------

Blytt var fødd i Bergen. Etter middelskoleeksamen var Eva Blytt elev ved Nissens Seminar i Kristiania. Deretter var ho guvernante i Os, før ho flytta til Kristiania og arbeidde som korrekturlesar i Morgenbladet.
Ho gjorde eit studieopphald i Hamburg i 1894–1895, og var samtidig korrespondent for Bergens Tidende. 

Blytt var i ein lengre periode medarbeidar i kvinnesaktidsskriftet *Nylænde*. Der skreiv ho i hovudsak om kvinnesak, hygiene og vegetarisme, tema ho òg tok for seg i i dagspressa.

I åra 1901–1904 oppheldt ho seg i London, der ho arbeidde i slumkvartera. På denne tida var ho vorte engasjert i teosofien, som ho studerte under opphaldet i England. Ho studerte hos mellom andre Annie Besant, som ho òg omsette bøker av.

Blytt utfolda det teosofiske ideuniverset sitt i bøker som *Golgata-korset i teosofisk lys* (1910) og *Lotus-breve* (1913). Ho var generalsekretær i Teosofisk Samfund i Norge og formann i Kristianialogen.

Seinare reiste ho til Adyar i India for å arbeide der. Dette opphaldet måtte ho likevel avbryta på grunn av veik helse. Under pseudonymet E.B. gav ho i 1920 i *Gamle og nye idealer i opdragelsen* i omsetjing frå C. Jinarajadasa.

Seinare overtok ho stemora Marie Blytt (fødd Schnitler) sitt engasjement for dyrevelferd og anti-viviseksjon.

Familie
-------

Eva Blytt var dotter av dispasjør Peter Michael Blytt (født 1836) og Salome Gunhilda Christiane Moltzau (født 1833). Ho vart verande ugift.

Bibliografi
-----------

* 1910: *Golgata-korset i teosofisk lys*
* 1913: *Lotus-breve*

Kjelder
-------

1. ↑  «1901-1910», *www.nb.no*, henta 11. november 2021
2. ↑  «Illustrert biografisk leksikon over kjendte norske mænd og kvinder», *www.nb.no*, henta 11. november 2021
3. ↑  «Livsstigen», *www.nb.no*, henta 11. november 2021
4. ↑  «Norsk anonym- og pseudonymlexikon = : Dictionary of anonyms and pseudonyms in Norwegian literature», *www.nb.no*, henta 11. november 2021
5. ↑   Ministerialbok for Korskirken prestegjeld 1852-1867 (1301M2), Viede: 1859-08-10
6. ↑  «Lotus-breve», *www.nb.no*, henta 11. november 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Eva Blytt» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2021.*

Litteratur
----------

* Sommerfeldt, W.P. (1939). Avdøde norske forfattere fra tiden efter 1921. s. 21.
* Skjult visdom - universelt brorskap. Emilia. 1998. s. 44–45. ISBN 8274190424.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
Hermann Göring
**Hermann Göring**, (12. januar 1893–15. oktober 1946), fødd i Rosenheim i Tyskland. Tysk politikar, militær; riksdagsrepresentant for NSDAP 1928, ordførar i den tyske riksdagen 1932, feltmarskalk 1938, riksmarskalk 1940. Sjef for det tyske luftforsvaret, Luftwaffe. 

Göring var eit flygaress i den fyrste verdskrigen. Han vart tidleg på 1920-talet medlem av NSDAP. Han vart tvinga til å reisa utomlands etter kuppforsøket i 1923, og reiste til Danmark og Sverige. Han tok ymse oppdrag som flygar. I Sverige fekk han kjærleik til den svenske adelsdama Karin von Kantzow (f. *Fock*, 1888-1931). Dei gifta seg i 1922. Göring gifta seg om att i 1935 med skodespelarinna Emmy Sonnemann (1893-1973). Saman fekk dei dottera *Edda* (f. 1938). Göring var ei tid i Sverige innlagd på sinnssjukehus på grunn av morfinmisbruk. Grunnen til misbruket skal ha vore skotskader i etter Münchenkuppet i 1923. 

Etter Hitler si maktovertaking i Tyskland i 1933 vart Göring utnemnd til luftfartsminister. I tillegg fekk han tittel av riksskogmeister og riksjegermeister. Andre titlar var riksmarskalk, ministerpresident og innanriksminister i Preussen. Göring likte å smykka seg med flotte titlar og uniformer. Han var rekna som særs ærekjær. Mange rekna Göring som nummer to i Tyskland etter Hitler, og Hitler utnemnde han til sin etterfylgjar. 

Etter som krigslukka i den andre verdskrigen vende fall Göring meir og meir i unåde. Mellom anna la han til grunn katastrofale strategiar i luftslaget om Storbritannia i 1940. 

Hitler tok mot slutten av krigen frå Göring alle titlar. Til slutt vart han arrestert på grunn av at han prøvde å utnemna seg til førar i staden for Hitler. 

Göring lét uppføra eit slott rett utanfor Berlin som vart kalla *Karinhall*. På slottet samla han skattar frå musé i Europa etter som tyske styrkar vann fram. Mot slutten av den andre verdskrigen i 1945 sprengde Göring *Karinhall* for å ikkje lata skattane falla i hendene på Sovjetiske styrkar.

Göring vart tiltala i 1945 i Nürnbergprosessen og vart i 1946 dømd til døden ved henging. Han lurde bøddelen gjennom å svelja ein cyankaliumampull drygt to timar før avrettninga skulle gå føre seg natt til 16. oktober 1946.

### Bakgrunnsstoff

* Göring sin dom Arkivert 2013-05-21 ved Wayback Machine.
* 
* 
* Fotoalbum i Library of Congress - Søkjeord "Hermann Goering" (Public Domain)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Hermaness** er det nordlegaste neset på Unst, den nordlegaste busette av Shetlandsøyane i Skottland. Ho består av sjøklipper og lyngheier.

Hermaness naturreservat
-----------------------

Hermaness har vore eit nasjonalt naturreservat sidan 1955 og vert i dag styrt av Scottish Natural Heritage, sjølv om landområdet er eigd av Edmonston-familien frå Baltasound.
Her hekkar havhest, havsule, toppskarv, storjo, lundefugl og lomvi.

Naturreservatet omfattar òg Muckle Flugga og Out Stack som ligg utanfor.

Frå 1972 til 1995 heldt ein svartbrynt albatross til på neset, ein særs sjeldan fugl på den nordlege halvkula. Fuglen fekk kallenamnet Albert og var ein stor attraksjon for fuglekikkarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hermaness» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «nature-shetland.co.uk». Arkivert frå originalen 17. mars 2007. Henta 21. januar 2010.
2. ↑  «Scottish Natural Heritage om Hermanness NNR». [*daud lenkje*]
3. ↑  Anon (1987) The Black-browed Albatross in Shetland *Twitching* Vol 1 No 6 s. 160-162

Koordinatar: 60°50′14″N 0°53′0″W﻿
**Tsjoloki** (georgisk *ჩოლოქი*) er ei elv i Georgia som dannar grensa mellom den autonome provinsen Adsjaria og provinsen Guria. Eit stund på 1800-talet danna ho grensa mellom Tyrkia og Russland.

Under krimkrigen tvinga 13 000 russiske soldatar, som hovudsakleg bestod av georgiske militssoldatar under generalløyntnant prins Ivan Malkhazovitsj Andronnikov, Sinan Pasha sin tyrkiske styrke på 35 000 soldatar bort frå den venstre breidda av Tsjoloki den 4. juni 1854. 

Ein anna militærepisode fann stad 16. april 1918, då den georgiske nasjonalgarden under generalløyntnant Giorgi Mazniasjvili slo tilbake den tyrkiske invasjonsstyrken. 

Brua over Tsjoloki var hovudvegen mellom Adsjaria og resten av Georgia, men vart sprengd i stykke 2. mai 2004 av den avsette leiaren av sjølvstyret. Den adsjariske leiaren Aslan Abasjidze kalla sprenginga «ei preventiv handling for å unngå ein mogeleg militæraksjon frå dei sentrale georgiske styresmaktene».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Choloki River» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Haustberberis** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Orden:** | Ranunculales |
| **Familie:** | Berberisfamilien Berberidaceae |
| **Underfamilie:** | Berberidoideae |
| **Stamme:** | Berberideae |
| **Slekt:** | *Berberis* |
| **Art:** | Haustberberis *B. thunbergii* |
| **Kultivar:** | **Haustberberis** Berberis thunbergii 'Atropurpurea' |

**Blodberberis** (*Berberis thunbergii 'Atropurpurea'/'Atropurmureum'* ) er den mørkeraude varianten av planta **haustberberis** (*Berberis thunbergii*) i berberisslekta, som inngår i berberisfamilien. Den er normalt skore ned til ei høgd på 80-120 cm, og er ein vanleg hekkeplante i norske hagar. Ved fri vekst blir ho lett 4 meter høg.

Blodberberis har blodraude til lilla, avlangt runde eller eggeforma blad som smalnar ned i kileform mot den korte bladstelgelen. Planta har skarpe, 1-2 cm lange piggar som stikk ut i hjørnet ved bladfestet. Piggane er lyse og står om lag 90 grader rett ut frå den raud-lilla, stive plantestengelen.

Blomstrene er gule eller gul-raude med blomstring ca. 25.mai i Oslo-området (fire veker etter lauvsprett), medan bæra er heilt raude og 5-8 mm lange. Planta er nøysam og hardfør, ho er opphavleg ei fjellplante frå Japan og teler godt å skjerast or.

Haustberberis vart innført frå Japan til Russland av botanikeren Carl Johan Maksimovitsj frå 1864 og vart straks populær i hagar og parker i Europa. Blodberberis kom til Nederland i 1913. Ho er både hageplante og forvilla i Noreg, og spreier seg ikkje minst langs kysten.

Kultivaren *småblodberberis* stammar frå Boskoop i Nederland (van Eck 1942). Blada er purpurrøde, men dei er lysare om våren og hausten. Dersom blada blir utvikla i skugge, blir dei nesten heilt grønne. Frø frå kultivaren kan gi plantar med både raude eller grønne blad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Blodberberis» frå Wikipedia på bokmål, den 16. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* UMB Ås om haustberberis og blodberberis
* (en) *Kategori:Berberis thunbergii 'Atropurpurea'* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
Ein typisk buyeilandsby med steinhus
**Buyei** eller **bouyei** (eigennemning *buxqyaix*; 達斡爾族, pinyin *bùyīzú*) er eit av de 55 offentleg erkjende minoritetsfolka i Folkerepublikken Kina. Ifølgje folketeljinga i 2000 var det 2 971 460 buyei i Kina. 94 % av buyeifolk bydde då i provinsen Guizhou, og elles i Yunnan, Guangdong, Zhejiang og Guangxi.

Buyeifolk er kjend for sine hus. Heile huset, også taket, er bygt av stein. Dei andre stammefolka som lever i og nær deira område, nyttar vanlegvis tre i husbygginga.

Einast dialektskilnader skil buyeifolk frå minoritetsfolket zhuang. Den offisielle grensa mellom dei to folka følgjer knivskarpt dei politiske grensene. Dette gjer at vitskapsfolk utanfor Kina stiller spørsmål ved om det er rett å rekne buyei som eit eige minoritetsfolk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buyei» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Bouyei ethnic minority (kinesisk regjeringsside)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
**Anthony Holborne** (fødd kring 1545, død 29. november 1602 i London) var ein engelsk renessansekomponist av lutt-, cister- og consortmusikk på Elisabeth I si tid.

Holborne studerte ved Cambridge University frå 1562 og vart teken opp i *Inner Temple Court* (ei samanslutning av juristar) i 1565.

Han nøyt stor respekt hos samtidige komponistar, til dømes tileigna John Dowland «I saw my lady weepe», den første songen i *Second Booke* til Holborne. 

*Cittarn Schoole* frå 1597 er den første kjente boka hans, og 1599 kom *Pavans, Galliards, Almains and other short Aeirs, both grave and light, in five parts, for Viols, Violins, recorders or other Musicall Winde Instruments*. Samlinga inneheldt 65 av hans eigne komposisjonane og er den største bevarte samlinga i sitt slag. Dei fleste er pavane-galliard kombinasjonar, ein del allemander og resten er uklassifisert. 

«The Fairie Round» frå denne samlinga er med på dei amerikanske romsondane Voyager 1 og Voyager 2 som vart sende opp i 1977.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anthony Holborne [Olborner] (1545?–1602) (engelsk)

### Notar

* Fritt tilgjengelege notar av Anthony Holborne i Werner Icking Music Archive (WIMA)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antony Holborne» frå Wikipedia på bokmål, den 4. april 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
C.H.D. Buys Ballot
Om ein har vinden i ryggen vil lavtrykksområde (L) vere på venstresida di på den nordlege halvkula
**Buys-Ballot si lov** er i meteorologi ei lov som seier: 

«Viss ein på den nordlege havkula står med vinden i ryggen, så har ein eit lågtrykk til venstre for seg.»
Med andre ord så strøymer lufta mot klokka rundt eit lågtrykk på den nordlege halvkula. Dette er tilnærma rett på høgare breiddegrader på den nordlege halvkula, og motsett på den sørlege halvkula, men vinkelen mellom isobarane og vinden er ikkje i ein rett vinkel på låge breiddegrader. Sjå Corioliskrafta - Straum rundt eit lågtrykk

Denne regelen som først vart oppdaga av dei amerikanske meteorologane J.H. Coffin og William Ferrel kjem av Ferrels lov. C.H.D. Buys-Ballot, ein nederlandsk meteorolog, som publiserte lova i *Competus Rendus* i november 1857, har derimot gjeve namn til lova, og medan William Ferrel var den første som kom med teorien bak dette, var Buys-Ballot den første til å stadfeste lova empirisk.

Kjelder
-------

* M. Buys-Ballot, "Note sur le rapport de l'intensite et de la direction du vent avec les ecarts simultanes du barometre", *Comptes Rendus*, Vol. 45 (1857), pp. 765–768.
**Avery Brundage** (fødd 28. september 1887 i Detroit, daud 8. mai 1975 i Garmisch-Partenkirchen) var den femte presidenten i Den internasjonale olympiske komiteen (IOK).

Han deltok sjølv under OL 1912 i Stockholm som ein av dei beste tikjemperne, han kom på 16.-plass og i diskos kom han på 22.-plass. I 1952 vart Brundage vald til president for IOK etter svenske Sigfrid Edström.

Julius Lippert, Avery Brundage og Theodor Lewald i Berlin i 1936

«The game must go on»
---------------------

Han vart legendarisk etter utsegna etter attentatet under leikene i München i 1972, då fleire funksjonærar og politikarar kravde at leikane måtte avbrytast etter dei tragiske hendingane. Brundages hyppig siterte svar lydde ganske enkelt: «The game must go on!» – 'Leikene må halda fram!'

Etter 20 år som president gjekk Brundage av etter OL i 1972, og overlét leiinga av IOK til den irske adelsmannen lord Killanin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Avery Brundage» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NLA

 |
Koordinatar: 59°53′25″N 010°42′45″E﻿
**Lindøya** (410 dekar) er ei lita øy i indre Oslofjord, rett på utsida av Oslo-sentrum. Det er stort sett ei hytteøy der hytteeigarane bur heile sommarhalvåret.

Hyttebygg og historia
---------------------

Livet på Lindøya (tidlegare Lindøen) byrja ikkje med hytter, men med telt (derfor namnet Teltodden på sørsida av øya). Det vert fortalt at det første teltet vart sett opp i 1905. Men sidan sommaren i Noreg kan by på både regn og kulde, tok folk til å sette opp lemmehytter som måtte demonterast om hauste. Litt etter litt lét ein dei små hyttene verte ståande heile året. Rundt 1920 eksisterte både telt og hytter, men frå då av byrja ein å byggje hyttene, slik ein kjenner dei i dag. 

Straum og vatn kom til Lindøya i høvesvis 1954 og 1960. Det store arbeidet i dette samband vart utført på dugnad av hytteeigarane. Elles er dei fleste av dei gamle sisternene bevart 

Lindøya har 289 hytter og er delt opp i 16 roder. Kvar rode har ein rodemeister som er kontaktledd mellom hytteeigarane og styret. 

Det er òg andre sommarhus på Lindøya. Desse vert ikkje kalla hytter, og på folkemunne vert det sagt at dei ligg på Privaten. Festeforhold er annleis for husa på Privaten, idet tomtane er oppmålte og storleiken på tomten er såleis innført i grunnboka. Festeavgifta er òg høgare enn for dei vanlege hyttene. dei vanlege hyttene har det som vert kalla eit punktfeste utan eit klart definert kvadratmeter tomt. Alle tomter har fått storleiken sin etter at tidlegare eigarar planta hekkane og la uteplassane sine.

Lindøya naturreservat
---------------------

**Lindøya naturreservat** (VV00001854) omfattar eit område på 91 da i den nordaustre delen av øya, og er avgrensa av bygg, sjø, parkområde og ein bratt kant i sør. Arealet er dominert av ein svært variert bestand med kalkfuruskog som har innslag av mellom anna urter, berberis, einer, geitved, linjekonvall, knollmjødurt, maureartar, hjorterot og den sjeldne svalerota. Dei sentrale delane av skogen er mindre næringsrik og vert dominert av grasartar og moser.

Kjelder
-------

1. ↑  Verneområder i Oslo sortert på kommuner. Naturbase. Direktoratet for naturforvaltning Arkivert 2008-06-11 ved Wayback Machine.. Vitja 4. april 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Christophe Tarkos** (fødd 1963 i Marseille, død 30. november 2004) var ein fransk poet.

Tarkos redigerte fleire franske tidsskrift, mellom anna *Poèzie Prolétèr* (saman med Katalin Molnár), *FACIAL* (med Charles Pennequin og Vincent Tholomé), og *Quaderno* (med Philippe Beck).

Tarkos var blant deltakarane på Bergen Poesifest i november 2000. Diktsamlinga *Kasser* kom på norsk i 2011 (Det Norske Samlaget), omsett av Gunnhild Øyehaug og Cathrine Strøm og med etterord av den svenske poeten Ulf Karl Olov Nilsson. På svensk finst samlinga *Jag kammar mig*, i omsetjing og utval ved Kristoffer Leandoer (Pequod Press, 2000).

Han er gravlagd på Cimetière de Montparnasse i Paris.

Bibliografi
-----------

* *L'oiseau vole* (1995)
* *Morceaux choisis* (1995)
* *oui* (1996)
* *Processe*  (1997)
* *le baton* (1998)
* *Caisses* (1998)
* *La Valeur Sublime* (1998)
* *L'argent* (1999)
* *Le signe =* (1999)
* *La Cage* (libretto, 1999)
* *PAN* (2000)
* *Ma langue* (2000)
* *Anachronisme* (2001)
* *Écrits poétiques*, red. Katalin Molnár og Valérie Tarkos, (2008)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 63°59′36.344″N 9°56′50.759″E﻿

Stokkøybrua over Linesfjorden til Stokkøya
**Linesfjorden** er ein fjord i Åfjord kommune i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 15 km nordover på austsida av Linesøya, som han har namn etter, til Stokkøya.

Fjorden startar i sør mellom Løkholman i vest og Lauvøya i aust. På austsida av fjorden ligg Tårnes med Skråfjorden på andre sida av neset. Ratvika er ei lita grend på neset litt lenger nord i fjorden. Enno lenger nord ligg tre små fjordarmar på etter kvarandre. Den sørlegaste er Paulen, så kjem Herfjorden og til slutt Vikafjorden. 

Sør for Linesøya grenser Linesfjorden til ei rekkje holmar og småøyar i vest. Den største av desse er Ståløya. Nord i fjorden ligg Stokksund på vestsida, og frå her går det veg over Purkholmen og Kjeholmen til Stokkøya ved Stokkneset. Her ligg bygda Harsvika på sørsida av øya. Frå Kjeholmen går det ferje over fjorden til Linesøya. 

Mellom Linesøya og Stokkøya ligg sundet Lina, som går nordover til Flesafjorden.

Fv56 og Fylkesveg 723 går langs delar av austsida av fjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Avernosjøen** er ein kratersjø i regionen Campania sør i Italia, om lag 4 km nordvest for Pozzuoli. Han ligg nær vulkanfeltet Campi Flegrei og utgjer ein del av Den campanianske vulkanbogen. Innsjøen er om lag sirkelforma og har ein omkrins på 2 km og er 60 meter djup.

Averno var viktig for romarane som rekna innsjøen for inngangen til Hades. Ho har fått namnet sitt etter det greske ordet *αορνος*, som tyder «utan fuglar». Dette kjem av at ein trudde fuglar som fauk over innsjøen ville falle død til bakken på grunn av dei giftige gassane som strøymde opp av innsjøen. Namnet Averno eller Avernus vart ofte nytta av romerske forfattarar som eit synonym for underverda. I Vergil sitt verk Aineiden går Aineas ned i underverda gjennom ei grotte nær innsjøen.

Det er uklårt om innsjøen faktisk var så dødeleg som rykte skal ha det til, men det er mogeleg at vulkansk aktivitet kan ha produsert dødelege gassar. Kratersjøar ved aktive vulkanar kan vere særs farlege, som Nyossjøen i Kamerun er eit tragisk døme på.

Trass i at innsjøen skal ha vore farleg slo mange romarar seg ned ved breidda og det vart bygd villaer og vingardar. Personifiseringa av innsjøen, *deus Avernus*, vart tilbedd i tempel ved innsjøen og eit stort bad vart bygd ved austsida av innsjøen.

I 37 f.Kr. gjorde den romerske generalen Marcus Vipsanius Agrippa innsjøen om til ein marinebase kalla *Portus Julius* etter Julius Cæsar. Det vart bygd ein kanal til ein nærliggande innsjø (Lucrinus Lacus) og frå her vidare til sjøen. Innsjøen hadde òg tilknyting til den greske kolonien Cumae via ein undergrunnspassasje kalla Grotta di Cocceio, som var 1 km lang og brei nok til han kunne nyttast stridsvogner. Dette var den første store vegtunnelen i verda og kunne brukast heilt til 1940-åra.

Innsjøen vart òg kalla *Lago di Tripergola* av italienske geografar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Avernus» frå Wikipedia på engelsk, den 6. november 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Christoffer Wilhelm Eckersberg**, også **C.W. Eckersberg** (fødd 2. januar 1783 Neder Blåkrog i Sønderjylland, død 22. april 1853 i København), var ein dansk målar og den som la grunnlaget for målarkunsten i den danske gullalderen.
Han fekk stor betydning for mange målarar i samtida og i tida etter. Elevane hans høyrde til dei mest framifrå 
kunstnarane i perioden, mellom anna Christen Købke, Martinus Rørbye, Wilhelm Bendz, Constantin Hansen og Wilhelm Marstrand.

Udsigt gennem tre af de nordvestlige buer i Colosseums tredje stokværk frå 
1815.  
Olje på lerret  
32 × 49,5 cm  
Statens Museum for Kunst  
Måleri tatt opp i Kulturkanonen.
«Kvinde foran et spejl» frå 1841  
Olje på lerret  
33,5 × 26 cm  
Den Hirschsprungske Samling
Eckersberg studerte ved Det Kongelige Danske Kunstakademi frå 1803 og fekk undervisning frå mellom anna 
Nicolai Abildgaard. Seinare var han på studiereise ute i Europa og var elev hos Jacques-Louis David i Paris i to år. Davids strenge klassisisme kom til å bli avgjerande for Eckersbergs stil.

Etter eit treårig opphald i Roma i 1813-1816 vendte han attende til København for å bli professor ved akademiet, 
ei stilling han hadde til sin død. Han var direktør i 1827-1829. I løpet av den lange karrieren sin måla han mange portrett, 
landskap og marinemåleri og ei rekkje historiske og mytologiske motiv.

Referansar
----------

1. ↑  Christoffer Wilhelm Eckersberg frå Weilbachs kunstnerleksikon
2. ↑  Christoffer Wilhelm Eckersberg Arkivert 2008-05-24 ved Wayback Machine. frå Guide til dansk guldalder
3. ↑  «Om «Udsigt gennem ... stokværk» frå Kulturkanonen». Arkivert frå originalen 8. juni 2012. Henta 8. mars 2012.
4. ↑  Leif Østby: Christoffer Wilhelm Eckersberg frå Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Christoffer Selbekk** (26. mai 1939–11. januar 2012) var ein norsk forretningsmann og skihoppar frå Stadsbygd. Han var busett på Eiksmarka i Bærum.

Selbekk studerte økonomi ved University of Denver, der han tok eksamen i 1962. Han var administrerande direktør i firmaet Tretorn Norge 1974-78, og frå 1978 i eige firma, Chrisco Sport. Selbekk var med i styringa av både Norges Skiforbund og Norges Golfforbund.

Skihopparen Selbekk representerte Stadsbygd Idrettslag. Han fekk plass i den norske hopptroppa til Ski-VM 1966 i Oslo, og vart overraskande nummer 5 i storbakken. I normalbakken vart han nummer 42. Hans beste enkeltresultat i internasjonale renn kom i den tysk-austerrikske hoppveka 1966/67. Han fekk då ein fjerdeplass i Innsbruck 6. januar 1967, Bjørn Wirkola vann rennet. Samanlagt i hoppveka vart Selbekk nummer 19. I noregsmeisterskapane hadde han som best to sjetteplassar.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1964: Nr 8 i Svenska skidspelen i Falun
* 1966: Nr 5 i storbakkerennet, Holmenkollen, under VM i Oslo
* 1967: Nr 4 i Innsbruck
* 1968: Nr 14 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1963: Nr 12 i Rælingen
* Ski-NM 1965: Nr 7 i normalbakken i Oslo
* Ski-NM 1966: Nr 6 i storbakken på Rena
* Ski-NM 1967: Nr 9 i normalbakken i Mo i Rana
* Ski-NM 1968: Nr 7 i storbakken i Bærum
* Ski-NM 1971: Nr 6 i storbakken i Bærum

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

---

* *Denne artikkelen bygger på «Christoffer Selbekk» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mars 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skisprungschanzen-Archiv: Tistedal
* NTB: 70 år 26. mai: Siviløkonom Christoffer Selbekk (12. mai 2009)
Christoph Probst si grav
**Christoph Probst** (6. november 1919–22. februar 1943) var ein medisinstudent og medlem av den tyske motstandsrørsla til nazismen, Den kvite rosa.

Bakgrunn
--------

Probst var fødd Murnau am Staffelsee i Bayern. Faren Hermann Probst var ein privat forskar, mellom anna av sanskrit, og hadde kontakt med utøvarar av såkalla «Entartete Kunst», moderne kunst som dei nazistiske styresmaktene mislikte. Medan mor til Christoph, Katharina von der Bank, var av «tysk rase», var andre kona til faren, Elise Jaffée fødd Rosenthal, jødisk. Christoph Probst lærde å sette pris på kulturell og religiøs fridom, og skal ifølgje systera Angelicka tidleg ha vore kritisk til dei menneskeforaktande ideane til nazistane. Hermann Probst tok livet av seg i 1936.

Etter at Probst hadde gjort krigsteneste byrja han å studere medisin. 21 år gammal gifta han seg med Herta Dohrn, som han fekk tre born med. Han kom etterkvart med i motstandsrørsla Den kvite rosa.

Då Sophie og Hans Scholl blei arresterte blei Den kvite rosa rulla opp og Probst blei etter stutt tid også arrestert i München. Trass i at Scholl-søskena hadde prøvd å ta på seg heile skylda og han hadde bede om å sleppe dødsstraff både under avhøyr og i rettssaka på grunn av si sjuke kone og tre småbarn, blei han dømd til døden i lag med Sophia og Hans Scholl 22. februar 1943 og giljotinert nokre timar etter rettssaka.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Efjorden
**Efjorden** (samisk *Áhtávuodna*) er ein fjord i tidlegare Ballangen kommune, no Narvik i Nordland. Fjorden strekkjer seg om lag 32 km søraustover. 

Fjorden har innløp mellom Skarstad i nord og Valle i sør, like aust for Barøya. Austover frå Skarstad går Ofotfjorden. Den ytre delen av Efjorden er markert med mange bukter, viker og småøyer. Straumsøya ligg midt i innløpet og sør for denne ligg Vallebukta. Litt lenger inn ligg Langvågpollen på nordsida og her finn ein grenda Kobbvika. Sør for Langvågpollen ligg Teppkilen. Lenger inn i fjorden ligg dei to øyane Storøya og Hallvardøya. Her kryssar E6 fjorden via Efjordbruene. 

Innfor Efjordbruene vert fjorden breiare før han smalnar inn igjen lenger søraust. Denne breie delen av fjorden vert kalla Forsahavet. E6 går langs nordsida av Forsahavet, og frå her og innover har fjorden langt jamnare fjordsider. Riksveg 827 går langs vestsida frå Efjordbruene og sørover til Kistbotn. Det siste stykket inn til botn av fjorden er utan vegsamband og har berre spreidde gardsbruk langs fjordsidene. 

I tillegg til dei to nemnde vegane går Fylkesveg 741 nordover langs nordsida av fjorden frå E6.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Universitet** (frå latin *universitas*, heilheit) er eit ord på ein høgare utdanningsinstitusjon som gjev undervisning og driver forsking på ymse vitskaplege område.

Dei første universiteta vart grunnlagde i Bologna, Oxford og Paris omkring 1100-talet. Det eldste i Nord-Europa er universitetet i Rostock, grunnlagt 1419. Dei eldste skandinaviske universiteta er universitetet i Uppsala, grunnlagt 1477, og Københavns Universitet, grunnlagt 1479. I Noreg vart Universitetet i Oslo det første då det i 1811 vart grunnlagt som *Det Kgl. Frederiks Universitet*.

I løpet av seinmellomalderen vart universitet sett på som prestisjeprosjekt iverksett av fyrstar for å auke statusen til landet sitt. 

I Noreg er universitet eit lovverna namn.

Norske universitet
------------------

* Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet
* Universitetet for miljø- og biovitenskap
* Universitetet i Bergen
* Universitetet i Oslo
* Universitetet i Stavanger
* Universitetet i Tromsø
* Universitetet i Agder
* Universitetet i Nordland

Europeiske universitet
----------------------

* Universitetet i Bologna (eit av Europas eldste).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
**Randulf** er eit mannsnamn med opphav i dei norrøne orda *rọnd*, 'rand', og *ulfr*, 'ulv'. Dei norrøne formene av namnet var *Randolfr* og *Rǫndolfr*. 

På engelsk er namnet kjend som **Randolph** med variantane Randal og Randall og forkortingane Randy og Ralph.

Randulf har norsk namnedag den 12. februar.

Bruk
----

Namnet har vore i bruk i Storbritannia sidan mellomalderen, og kan også brukast som slektsnamn. Det har vore noko utbreidd i USA, der det var mest populært rundt 1950-talet. I 1990 var det 48 309 amerikanske menn, eller 0,03 %, som heitte Randolph.

Det var 129 menn som heitte Randulf i Noreg i 2009.

Kjende namneberarar
-------------------

* Randulph of Evesham, abbed og biskop av Worcester 1213–1214
* William Randolph Hearst (1863–1951), amerikansk mediemagnat og politikar
* Randolph Churchill (1849–1895), britisk politikar
* Randolph Scott (1898–1987), amerikansk skodespelar
* Johan Randulf Petter Giertsen (f. 1957), norsk jusprofessor
* Randolf Walderhaug (f. 1958), norsk skodespelar

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Randulf hjå Statistisk Sentralbyrå

* *Denne artikkelen bygger på «Randulf» frå Wikipedia på bokmål, den 11. februar 2009.*

1. ↑  «Popular Baby Names». Social Security Administration.  *Statistikk for namn i USA (engelsk)*
Modulen Unity fotografert frå romferja Endeavour.
**Unity** er namnet på ein av modulane som dannar den internasjonale romstasjonen. Den sylindriske modulen vart bygd av The Boeing Company på romfartssenteret George C. Marshall Space Flight Center i Huntsville, Alabama, USA. Unity som også vert kalla «Node 1», vart sendt opp med den amerikanske romferja Endeavour under STS-88 den 4. desember 1998 og vart 2 dagar seinare kopla saman med den russiskbygde Zarya som alt var i bane rundt jorda sidan november same året.

Unity vart seinare kopla til den amerikanske laboratoriemodulen Destiny (under romferda STS-98), segmentet Z1 (eit tidleg rammeverk for stasjonen som vart montert under romferda STS-92), PMA-3 (også montert under STS-92) og luftslusa Quest (montert under STS-104). Dessutan vert dei mobile MPLM-modulane kopla til Unity på fleire ferder med romferjene.

Mål
---

* Lengde: 5.49 m
* Diameter: 4.57 m
* Masse: 11,612 kg

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* NASA - faktark (pdf-fil) Arkivert 2009-03-17 ved Wayback Machine.
| **Neubrandenburg** |
| --- |
| Bymuren i Neubrandenburg Bymuren i Neubrandenburg |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
|  | 


 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis |  Tyskland  Mecklenburg-Vorpommern  Ingen  Kreisfri by |
| Grunnlagd | 1248 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  85,65 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 67 517   788/km² |
| Koordinatar | 53°33′0″N 13°16′0″E﻿Koordinatar: 53°33′0″N 13°16′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 20 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 17033, 17034, 17036 |
| Telefon-retningsnummer | 0395 |
| Bilnummer | NB |
| **Heimeside:** www.neubrandenburg.de |

**Neubrandenburg** er ein by i Tyskland i delstaten Mecklenburg-Vorpommern med om lag 70 000 innbyggjarar. Byen ligg søraust i delstaten ved innsjøen Tollensesee.

Historie
--------

Dei første innbyggjarane på staden var premonstratenmunkar i eit kloster ved breidda av innsjøen (om lag 1240). Sjølve byen Neubrandenburg vart grunnlagd i 1248 då markgreven av Brandenburg valde å byggje ein by i dei nordlege delane av lenet sitt. I 1292 vart byen og det omliggande området ein del av Mecklenburg. 

Byen blømde som eit handelssentrum fram til trettiårskrigen (1618–1648). Den svenske hæren til Gustav Adolf omleira og tok byen, som vart teke tilbake av den katolske ligaen i 1631. Det finst mange rapportar som seier at dei katolske styrkane tok livet av mange svenske og skotske soldatar etter dei overgav seg. Seinare, i følgje den skotske lykkeriddaren Robert Munro, skal svenskane ha gjort det same då dei utan nåde tok livet av overlevande med ropet «Neubrandenburg!». Byen spelte derfor ei rolle i å brutalisere ein av historia sine allereie mest brutale krigar. 

Under den andre verdskrigen låg det ein stor krigsfangeleir kalla Stalag II-A nær byen. I 1945, få dagar før slutten av krigen, øydela ein storbrann 80 % av gamlebyen. Sidan den gong har dei fleste viktige historiske bygningane vorte bygd opp att.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Neubrandenburg**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Neubrandenburg frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**James Randel Matson**, kjend som **Randy Matson**, (fødd 5. mars 1945) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Pampa i delstaten Texas som vart olympisk meister i kulestøyt i 1968, fire år etter han vann sølvmedaljen i øvinga i Tokyo-OL. Gjennom seks rake sesongar, 1965-70, var han verdas beste kulestøytar. I løpet av si tid som aktiv støytte han over 21 meter i 12 ulike tevlingar.

Aktiv
-----

Matson sette i slutten av april 1964 personleg rekord med eit støyt på 19,53 m, noko som plasserte han på tredjeplass på verdsstatistikken etter Dallas Long og Bill Nieder. Ei veke seinare forbetra Matson persen sin til 19,77 m, før han i juni månad vann OL-kvalfiseringa med 19,78 m. I august auka han til 19,95 m i Long Beach. Under sommarleikane i Tokyo 1964 forbetra han seg ytterlegare og tok sølvmedaljen med 20,20 m, bak landsmannen Dallas Long. 

Den 9. april 1965 i College Station tok Matson over som verdsrekordhaldar i kulestøyting, med 20,70 m sletta han Longs knapt års gamle rekord på 20,68 m. Tre veker seinare, den 30. april, vart han i Austin i Texas den fyrste som støytte kula over 21 meter, då kula i den andre omgangen av tevlinga landa på 21,05 m. Åtte dagar etter var han tilbake i College Station, der han forbetra rekorden til fyrst 21,33 m, for så å støyte 21,52 m. Dermed hadde han i løpet av tre veker forbetra verdsrekorden med heile 84 centimeter.

Den 23. april 1967 forbetra Matson verdsrekorden til 21,78 meter, atter ein gong i College Station. To månader seinare støytte han ikkje lengre enn 19,83 m, men vann likevel kule-tevlinga i panamerika-leikane i Winnipeg i Canada.

Også i OL-sesongen 1968 var Matson verdas klart beste kulestøytar, noko han viste då han 27. april i Walnut stod for årsbeste med 21,30 m og nær eit halvt år seinare vart olympisk meister i Mexico-byen med eit støyt som målte 20,54 m, framfor landsmannen George Woods som nådde 20,12 m, Matson støytte elles 20,68 m og sette olympisk rekord i kvalfiseringa.

Matsons aller beste serie hadde han i Berkeley den 30. mai 1970. Etter å ha opna med 21,18 m, heldt han fram med 20,75 – 21,25 – 21,75 – 20,94 – 20,97. Samtlege seks støyt var lengre enn det andremann i verda i det året, Hartmut Briesenick, oppnådde då han i slutten av august på Stockholm stadion vann europacupfinalen og sette personleg rekord med 20,55 m. I 1971-sesongen vart Matson målt til 20,93 m i si beste tevling for året, men måtte sjå seg overgått på årsbestestatistikken av to austtyskarar. Matson vart USA-meister 1972 med 21,19 m, men med 20,57 m enda han berre som fjerdemann i OL-uttakinga. Dermed glapp OL-billletten og han reduserte satsinga på toppidretten.

Kjelder
-------

* Friidrott, aktuelle årgangar.
* Track&Field

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Egentliga Tavastland** (finsk **Kanta-Häme**) er eit av 19 landskap i Finland. Administrasjonssetet i landskapet er Tavastehus. Egentliga Tavastland grensar til landskapa Nyland, Egentliga Finland, Satakunta, Birkaland og Päijänne-Tavastland.

Kommunar og regionar
--------------------

Egentliga Tavastland består av elleve kommunar, av dei er tre bykommunar. Den 1. januar 2009 vart kommunane Hauho, Kalvola, Lammi, Renko og Tuulos slegne saman med byen Tavastehus. Den nye kommunen utgjer ikkje eit samanhengande område. Hattula skil den tidlegare kommunen Kalvola frå resten av den nye bykommunen.

Kommunane i landskapet utgjer tre økonomiske regionar. Oversynet nedanfor viser korleis kommunane fordeler seg på dei tre økonomiske regionane. Byane er oppført med feit skrift.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Forssa økonomiske region
* **Forssa** (1)
* Humppila (2)
* Jockis (3)
* Tammela (4)
* Ypäjä (5)
 | Riihimäki økonomiske region
* Hausjärvi (6)
* Loppi (7)
* **Riihimäki** (8)
 | Tavastehus økonomiske region
* Hattula (9)
* Janakkala (10)
* **Tavastehus** (11)
 |

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Egentliga Tavastland» frå Wikipedia på bokmål, den 25. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Uppslagsverket Finland*, Tavastland (historisk landskap) Arkivert 2012-11-18 ved Wayback Machine.
* *Uppslagsverket Finland*, Egentliga Tavastland (landskap) Arkivert 2012-11-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Lag i Salta i Argentina
Eit **lag** i geologi er eit samanhengande, sjiktforma førekomst av lausmasse eller bergart med einskaplet samansetnad. Særskild er laga karakteristisk for sedimentære og vulkanske bergartar, men kan òg finnast hos djupbergartar danna ved krystallisasjon frå eit magma (t.d. lagdelt gabbro).

Sediment blir nesten alltid avsett på tilnærma horisontale underlag og vil difor liggje i horisontale lag med dei eldre laga nedst, dei yngre øvst. Når avleiringa skjer i sterkt strøymande vatn eller ved vind, kan laga bli skråstilte. I sedimentære avleiringar vil det særs ofte bli ei veksling i kornstorleik frå lag til lag pga vekslande straumsnøggleik (t.d. sand vekslande med grus) eller veksling av ulikt slags sediment (t.d. leir- og kalkavleiringar). Denne vekslinga av sedimenttypar vil sett i tverrsnitt vise seg som striper og band.

Sedimentære bergartar vil lett kløyvast etter lagflatene. Medan grovkorna sandsteinar og kalksteinar blir delt opp i tjukke, opptil metertjukke benkar, kan finkorna sedimentbergartar delast opp i tynne, ned til millimetertynne flak.
Bergarter som har vore utsett for mekanisk press og omkrystallisasjon, får ei kløyving eller skifrigheit som ikkje alltid fell saman med lagflatene, men kan skjære desse i ein kva for ein som helst vinkel.

Ei lagflate er ei flate i ein lagdelt bergart som kjem fram ved oppsplitting langs plan som er meir eller mindre parallelle med den generelle orienteringa av laget. 

Ei lagstilling er stillinga til eit lag i tilhøve til horisontalplan og kompassretningar.

Sjå òg
------

* fall i geologi
* folding

Kjelder
-------

* Lag: sjikt – 1. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .
* Lagflate. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .
* Lagstilling: geologi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
**Tibidabo** er eit fjell i Barcelona i Catalonia i Spania. Med ei høgd på 512 meter over havet er fjellet det høgaste i Serra de Collserola. Det stig bratt opp i nordvest og gjev eit flott utsyn over fjellet og den omliggande kystlinja.

Sagrat Cor
Detaljar over kyrkjedøra
Det ligg ein fornøyelsespark, eit TV-tårn (Torre de Collserola) og ei romersk-katolsk kyrkje, *Temple de Sagrat Cor*, på toppen, som alle er synlege frå byen. Kyrkja vart teikna av Enric Sagnier og tok over 60 år å byggje. Det står ein skulptur på toppen av kyrkja av Det heilage hjartet av Josep Miret Llopart. Fornøyelsesparken er den eldste i Barcelona og har framleis mange av dei originale apparata. Nokre av dei er frå rundt 1900. 

Ein kan nå Tibidabo med ein skjenetaubane, med buss og bil. Jernbanen vart bygd i 1901 og var den første av sitt slag i Spania.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tibidabo» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Panoramabilete frå Tibidabo

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tibidabo**

Koordinatar: 41°25′21″N 2°07′07″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Bruny Surin** (fødd 12. juli 1967) er ein kanadisk tidlegare friidrettsutøvar, fødd på Haiti. Han vart verdsmeister 1995, olympisk meister 1996 og verdsmeister 1997 med Canadas lag i 4 x 100 meter stafett. Individuelt vann han sølvmedaljen på 100 meter både i VM 1995 og VM 1999.

Aktiv
-----

Surin voks opp i Canada frå han var 8 år gammal. Han markerte seg fyrst i lengdehopp, våren 1987 sette han personleg rekord med 8,03 meter i Houston i delstaten Texas i USA. Same året debuterte han internasjonalt i øvinga ved panamerika-leikane i Indianapolis, også i Sommar-OL 1988 tevla han i lengdehopp. 

Deretter satsa Surin på 100 meter. Ved samveldeleikane 1990 i Auckland på New Zealand vann han bronsen på distansen, bakom engelske Linford Christie og nigerianaren Davidson Ezinwa, i lengdehopp vart Surin nummer sju. To år seinare vart han fjerdemann på 100 m ved Sommar-OL 1992 og nummer fem i verdsmeisterskapen året etter.

Under samveldeleikane 1994 i Victoria i British Columbia deltok Surin på Canadas vinnarlag i 4 x 100 m stafett. Dei neste åra sprang han og lagkameratane inn til stafett-siger ved så vel VM 1995, som OL 1996 og VM 1997. Under verdsmeisterskapen 1995 i Göteborg sikra han seg også sølvmedaljen på 100 meter, bakom landsmannen Donovan Bailey.

Vinnarlaget frå Göteborg, beståande av Robert Esmie, Glenroy Gilbert, Surin og Bailey, vann ytterlegare ein gullmedalje i stafett då OL 1996 fann stad i Atlanta. Dei sam fire løparane forsvarte i 1997 verdsmeistertittelen ved VM i Aten. 

I VM-finalen 1999 på 100 meter presterte Surin sitt livs beste 100-meter. Med tida 9,84 sekund tangerte han den kanadiske rekorden til Donovan Bailey, og kom i mål berre fire hundredels sekund bakom vinnaren Maurice Greene.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa i lengdehopp (7,73 m=nr 14)
* VM 1991 i Tokyo: Nr 8 på 100 m – 10,14. Nr 8 i 4 x 100 m stafett (39,51)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 4 på 100 m – 10,09
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 på 100 m – 10,02. Bronse i 4 x 100 m stafett (37,83)
* VM 1995 i Göteborg: Sølv på 100 m – 10,03. Gull i 4 x 100 m stafett (38,31)
* OL 1996 i Atlanta: Gull i 4 x 100 m stafett (37,69). Utslått i semifinalane på 100 m (10,13=nr 9)
* VM 1997 i Aten: Gull i 4 x 100 m stafett (37,86). Nr 7 på 100 m – 10,12
* VM 1999 i Sevilla: Sølv på 100 m – 9,84, bakom Maurice Greene (9,80)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane på 100 m (=nr 16)
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i semifinalane på 100 m (11.39=nr 15)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bruny Surin» frå Wikipedia på tysk, den 5. august 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |