recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Typisk landskap frå Sudan-regionen.
**Sudan** er ei nemning brukt om eit savanneområde som kryssar Afrika på tvers frå den sørlege grensa av Sahara til områda med tropisk regnskog ved ekvator. Nemninga har gjeve namn til landet Sudan, som har territorium i store delar av området. Ho kjem frå arabisk *bilâd as-sûdân* (البلاد السودان), 'landet til dei svarte', og har minst vore i bruk sidan 1100-talet.

Sudanregionen ligg mellom breiddegradene 8° og 16° nord. Han strekkjer seg over 5 500 km frå Kapp Verde og Mali i vest til Dei etiopiske høglanda i aust. I nord markerer Sahel-området, med sin tørrare savanne, ein overgang til Saharaørkenen. I sør møter regionen dei vestafrikanske skogane og Kongoelva. 

Regionen har ein nedbørsmengd på mellom 250 mm i nord og 1500 mm i sør. Han har ei tydeleg, ofte langvarig tørketid. Klimaet er som regel varmt heile året, dei varmaste månadane er juni til september.

Vegetasjonen i Sudanregionen er i stor grad savanne, store grassletter, i tillegg til savanneskog, område med høgt gras og låge tre og halvørken.

Kjelder
-------

* «Sudan», *Encyclopædia Britannica*, Encyclopædia Britannica Online, 2010
**Itasca-sjøen** er ein liten bresjø nordvest i Minnesota i USA. Han vert rekna som kjelda til Mississippielva.

Sjøen ligg i Clearwater fylke. Han er 4,7 km² stor (dvs. noko større enn Maridalsvannet i Oslo (3,9 km²)). Sjøen ligg 450 meter over havet og har stort sett ei djupne på mellom 6 og 11 meter.

Det var geografen og etnologen Henry Rowe Schoolcraft (1793–1864) som fyrst fastslo at Itasca-sjøen var starten på det 3 770 km lange løpet til Mississippi mot Mexicogolfen. Dette skjedde i 1832. Schoolcraft hadde òg vore med på general Lewis og Clark-ekspedisjonen i 1820, då Cass-sjøen (lenger ned i elva) blei fastsett som kjelda til elva.

Namnet «Itasca» blei sett saman av dei latinske orda *veritas*, 'sanning' og *caput*, 'hovud'. Han plukka ut dei midterste bokstavane frå orda, sannsynlegvis for å få eit namn som høyrdest «indiansk» ut, og ifølgje si eiga forklaring også eit kvinneleg namn som høva til lokal mytologi. På det lokale ojibwe-språket heiter sjøen *Omashkoozo-zaaga'igan* (*Elgsjøen*).

Det finst elles ein annan sjø som i dag ber namnet Elgsjøen (*Elk Lake*). Denne har elvesamband med Itasca-sjøen, og somme har hevda at denne dermed er kjelda til Mississippi. Dette er likevel ikkje godkjent i fagkrinsar, fordi Elk Lake er så liten. Det same gjeld Nicolett Creek.

Det er verd å merka seg at Mississippi renn ut av Itasca-sjøen i nordleg retning, før ho svingar mot aust og etterkvart mot sør.

Utløpet vart elles flytt på 1930-talet. Ein kringliggande sump vart drenert, og området vart gjort meir turistvennleg. Det er faktisk mogleg enkelte stadar her å vassa over elva, noko som utgjer eit populært fotomotiv.

Frå 1891 har området rundt sjøen vore regulert til statleg naturpark.

Referansar
----------

1. ↑  Om Itasca-sjøen på World Water Database; vitja 8. juli 2016.
2. ↑  Upham, Warren. «Minnesota Place Names: A Geographical Encyclopedia». Minnesota Historical Society. Arkivert frå originalen 8. januar 2011. Henta 14. august 2007.
3. ↑  Gilfillan, Joseph A. "Minnesota Geographical Names Derived from the Chippewa Language" in *The Geological and Natural History Survey of Minnesota: The Fifteenth Annual Report for the Year 1886* (St. Paul: Pioneer Press Company, 1887)

* *Denne artikkelen bygger på «Itasca-sjøen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Whangaparaoahalvøya** ligg nord for Auckland på Nordøya på New Zealand, nær sørenden av North Auckland Peninsula. Whangaparaoa er maori for 'Kvalbukta', og flokkar av spekkhoggarar og delfinar er ofte å sjå i farvatna kring halvøya. Dette området er ein del av *Northern Auckland Zone* i den urbane delen av Auckland. Det er kome framlegg (i 2006) om å innlemma området i North Shore City.

Inntil for heller kort tid sidan var dette området eit relativt tynt busett landleg distrikt som no er vorte ei form for fritidsstad og pensjonistområde for meir velståande menneske frå Auckland, som ligg 25 kilometer mot sør. Dette gjeld særleg staden Gulf Harbour på spissen til halvøya. Motorvegen State Highway One vart forlenga frå Auckland til Orewa sist på 1990-talet, dette har korta ned reisetida til Auckland og gjort området meir populært for pendlarar. 

Halvøya strekkjer seg elleve kilometer austover inn i Haurakigolfen nord for forstadsområdet East Coast Bays. Øya Tiritiri Matangi ligg tre kilometer utanfor austenden av halvøya. Byen Whangaparaoa ligg på den sørvestre breidda til halvøya, og vert rekna som byrjinga av den strekninga av kystlinja som ber namnet Hibiscus Coast *(Hibiscuskysten)*. 

Busetnader langs halvøya er mellom andre Red Beach, Stanmore Bay, og Manly. I enden av halvøya ligg friluftsområdet Shakespear Regional Park. Eit stykke av turen fram hit kan kan takast på ein smalspora, dampdriven jarnveg, *Whangaparoa Steam Railway*. Forsvaret på New Zealand eig også ein del av dette området, som har vore brukt til gjennomgangsleir for flyktningar.

I dei siste ti åra har det kome til ein tettstad ovanfor havbuktene Stanmore Bay og Big Manly Beach. Han har vakse, og der er no kome eit kjøpesenter, kino, bibliotek og ein offentleg servicesentral. Medan dette området tidlegare låg heller avsides, har denne utviklinga gjort det lettare å bu i utkantane, ikkje minst når utbygging av vegnett og kommunikasjonar har gjort at ein kan nå fram til bysenteret (Auckland) på 40 minuttar med bil utanom i rushtrafikken.

Referansar
----------

1. ↑  L.Harper, T. Mudd, P. Whitfield og D. Hall: *The Rough Guide to New Zealand*, 5. utg. 2006, s. 155. ISBN 1-84353-679-X

* *Denne artikkelen bygger på «Whangaparaoa Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 61°13′16″N 6°50′43″E﻿

Henjadalen.Foto: Per Olav Bøyum

**Henjadalen** er ein dal i Sogndal kommune i Vestland fylke. Han startar ved Røysa, Henjum og Henjafossen ovanfor Hermansverk. Gjennom dalen renn Henjaelvi. Halvveges framme i dalføret ligg stølen Flya og lenger framme ligg Nyastødl. Det er mange år sidan det var seterdrift på desse stødlane.

Sidedalar og sideelvar
----------------------

Halvveges inne i dalføret byrjar sidedalen Skuledalen, med elva Skulaona. Halvveges mellom Flya og Nyastødl, renn sideelva Reisetao, frå Fjærlandssetevatnet, ned i dalen. Ved Nyastødl deler dalen seg. 1: Fyrst går Friksdal og elva Friksdøla vest/nordvest fram mot Voggebreen. 2: Frå Nyastødl går elva nord/nordaust til Slettabotn og opp til Myrdal med 3 fjellvatn. Fremst ligg Voggebreen. 3: Frå Nyastødl nordaust går Trastaona opp til Vådn og vidare til Vetle Trastadalsvartnet og vidare opp til Stora Trastadalsvatnet.

Kraftutbygging
--------------

Sognekraft har søkt om konsesjon til bygging av Leikanger kraftverk i Henjadalen og Grindsdalen. Dette vil påverka heile hovuddalen og store delar av heile dalføret.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Renée Colliard** (24. desember 1933–15. desember 2022) var ein sveitsisk skirennar og apotekar. Colliard, som var frå Genève, vart olympiameister i slalåm i 1956.

Colliard kvalifiserte seg til den sveitsiske OL-troppen 1956 med ein andreplass i eit renn i Grindelwald, kort før leikane tok til. I den olympiske tevlinga i Cortina d'Ampezzo overraska ho alle med å gå heilt til topps. Med startnummer 1 rann ho fortast av samtlege deltakarar i begge omgangane, og sikra seg gullmedaljen i slalåmtevlinga. Med tida 1.52,3 var ho heile 3,1 sekundar føre sølvvinnaren Regina Schöpf frå Austerrike.

I 1960 gifta Colliard seg og slo seg ned i Montana i kantonen Valais som apotekar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Renée Colliard – Profil og resultatoversikt hos FIS
* 

* (en) Renée Colliard – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

* *Denne artikkelen bygger på «Renée Colliard» frå Wikipedia på tysk, den 17. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**FA-cupturneringa i fotball 1966** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 14. mai 1966. 100 000 tilskodarar såg Liverpool-laget Everton FC vinne klubbens tredje FA-pokal, etter å ha vunne med 3 mot 2 over Sheffield Wednesday.

### Kampen

Jim McCalliog sende Sheffied Wednesday i føringa i det 4. minutt med ei skot frå 14-15 meter. 12 minutt ut i andre omgang la David Ford på til 2 – 0. I løpet av dei neste sju minutta utlikna Everton-spissen Mike Trebilcock til 2 – 2. Kampen vart avgjort då venstrevengen Derek Temple i det 74. minutt sprang frå Wednesday-forsvaret og frå 18 meters hald sende ein markkrypar i målvaktas høgre hjørne.

**Everton** sitt vinnarlag bestod av Gordon West, Tommy Wright, Ramon Wilson, Jimmy Gabriel, Brian Labone (kaptein), Brian Harris, Alex Scott, Mike Trebilcock, Alex Young, Colin Harvey og Derek Temple.

For **Sheffield Wednesday** spelte: Ron Springett, Wilf Smith, Don Megson (kaptein), Peter Eustace, Sam Ellis, Gerry Young, Graham Pugh, John Fantham, Jim McCalliog, David Ford, John Quinn.

Jack Taylor var dommar, åtte år seinare dømde han finalen under VM i fotball 1974.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1966 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 9. mai 2021.*
**Henna Raita** (fødd 24. januar 1975 i Lahtis) er ein tidlegare finsk alpinist. Ho køyrde nesten utelukkande renn i disiplinen slalåm, bortsett frå einskilde renn i storslalåm.

Etter at ho hadde køyrt FIS-renn og einskilde juniorrenn i fem år, debuterte ho i januar 1995 i europacupen. 20. desember 1997 starta ho for første gang i verdscupen, i slalåmrennet i Val-d'Isère. Ho tok dei første verdscuppoenga sine 1. mars 1998, då ho vart nr. 27 i slalåmrennet i Saalbach-Hinterglemm. Etter to korsbandskadar måtte ho ta lengre pausar i sesongane 1996/97 og 1998/99, i desse periodane studerte ho kunst ved Universitetet i Lappland i Rovaniemi. I mellomsesongen 1997/98 vann ho slalåmdelen i europacupen med fire enkeltseire.

Frå sesongen 1999/2000 etablerte Raita seg i det midtre sjiktet i slalåm, og 20. februar oppnådde ho det beste resultatet frå karrieren, då ho vart nummer seks i Åre. I sesongen 2000/01 vann ho for andre gang slalåmdelen av europacupen. Under OL 2002 kom ho på åttandeplass i slalåm. Etter sesongen 2001/02 plukka Raita jamleg poeng, utan plasseringar blant dei 10 fremste. I mars 2006 la ho opp.

Merittar
--------

* Salt Lake City 2002: 8.-plass i slalåm
* Torino 2006: 20.-plass i slalåm

**VM**

* St. Anton 2001: 11.-plass i slalåm
* St. Moritz 2003: 22.-plass i slalåm
* Santa Caterina 2005: 11.-plass i slalåm

**Junior-VM**

* Maribor 1992: 38.-plass i storslalåm, 43.-plass i super-G
* Monte Campione 1993: 37.-plass i storslalåm, 61.-plass i super-G
* Lake Placid 1994: 40.-plass i super-G

**Verdscupen**

* 8 plasseringar blant dei 10 beste

**Europacup**

* 1997/98: 1.-plass i slalåmcupen
* 1999/00: 3.-plass i slalåmcupen
* 2000/01: 4.-plass samanlagt, 1.-plass i slalåmcupen
* 2004/05: 2.-plass i slalåmcupen
* 25 pallplasseringar, derav 12 sigrar (med unntak av ein tredjeplass, alle i slalåm)

**Anna**

* 14 sigrar i FIS-renn
* 3 finske meistertitlar (slalåm 2002 og 2006, storslalåm 2002)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Henna Raita» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2022.*
**Hendrick Jansz ter Brugghen** eller **Terbrugghen** (1588–1. november 1629) var ein nederlandsk målar. Han var ein av dei leiande medlemene av Utrecht-skulen. Brugghen måla i hovudsak religiøse bilete og sjangermåleri.

### Liv og gjerning

*Fløytepelaren*, 1621
Lite er kjent om hans tidlege liv. Kanskje var han fødd i Haag, men familien hans synest å ha flytta til det sterkt katolske Utrecht tidleg i 1590-åra. Her begynte han i målarlære hos Abraham Bloemaert då han var tretten år gammal. Av Bloemaert, ein historiemålar knytt til manierismen, lærte han det grunnleggjande i målarkunsten.

År 1604 reiste Brugghen til Italia. I Roma vart han særleg inspirert av Caravaggio og hans chiaroscuro. Annibale Carracci, Domenichino og Guido Reni var andre italienske målarar som han lærde av.

Han var tilbake i Utrecht i 1614 og saman med Gerard van Honthorst var han ein leiande utøvar i ein stil påverka av Caravaggio. Måleria hans har ein dramatisk bruk av lys og skugge. Brugghen fann favorittmotiva sine på kroa; øldrikkarar og musikarar i halvfigur. Men han laga også religiøse bilete i stort format og gruppeportrett, såvel som bilete med kjensleladde emne. Brugghen måla også gatescener, etter inspirasjon frå Quinten Massijs og Marinus van Reymerswaele.

Sjølv om Hendrick ter Brugghen døydde ung, fekk arbeida hans stor innverknad på andre målarar. Måten han handsama religiøse emne på, finst att i arbeid av Rembrandt. Stilelement hos Brugghen kan ein også spore i måleri av Frans Hals, Johannes Vermeer og Carel Fabritius. Peter Paul Rubens omtala Brugghen sine arbeid som «betre enn alle dei andre av Utrecht-målarar». *Fløytespelaren* og *Matteus får kallet*, begge frå 1621, er mellom dei mest kjende bileta til Hendrick ter Brugghen.

Han døydde i Utrecht i 1629.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hendrick ter Brugghen» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2012.*

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hendrick ter Brugghen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Woolworth-bygningen, om lag 1913. Han var fram til 1930 den høgaste bygningen i verda.
**F.W. Woolworth Company**, ofte berre kalla **Woolworth's** eller **Woolworth**, er eit tidlegare amerikansk handelskonsern med røter i ein «femcent-butikk» (*nickelstore*), der varene kosta mellom 5 og 10 cent. Han opna i Utica i New York i 1878 av Frank Winfield Woolworth (1852–1919). Han grunnla saman med bror sin Charles F.W. Woolworth Company i 1911 då seks liknande butikkjeder vart slått saman. Woolworth satsa på sal av billige varer, helst til same pris, og etter kvart voks det fram Woolworth-filialar i heile USA, og etter kvart òg i andre land. 

I 1990-åra satsa konsernet meir på spesialforretningar, særleg sportsbutikkjeder. Dei siste varehusa med namnet Woolworth vart stengde i 1997, og i 1998 skifta konsernet namn til Venator Group, i 2001 til Foot Locker med sal av sportssko. Omsetnaden i 2006 var kring 5,5 milliardar amerikanske dollar. 

Woolworth Building i New York City med hovudkontoret til konsernet, stod ferdig i 1913 og var til 1930 den høgaste bygningen i verda med ei høgd på 241 meter og 60 etasjar. Den norske ingeniøren Gunvald Aus hadde ei viktig rolle i prosjekteringsarbeidet til dette bygget.

Kjelder
-------

* «F.W. Woolworth Company» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (label)

 |
**Innerfolda** eller **Indre Foldafjorden** er den inste fjordarmen av Foldafjorden i Nærøysund og Høylandet kommunar i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 45 km nordaustover frå Kolvereid, og seinare søraustover til Kongsmoen i botn av fjorden.

Fjorden har innløp via Korsnessundet mellom Korsneset i vest og Finnestranda i aust. Fjorden går først nordaustover med spreidde busetnader på nordsida, mellom anna grenda Krelingan. Litt lenger inn i fjorden ligg Årforbukta på nordsida og grenda Årfora. Litt lenger nordaust ligg grenda Leirvika. 

Ved tettstaden Foldereid svingar fjorden søraustover. Like søraust for Foldereid kryssar Fylkesveg 17 fjorden over den om lag 300 meter lange Follabrua. Frå her går fjorden vidare søraustover til Kongsmoen. Riksveg følgjer heile denne delen av fjorden på sørsida. 

Fv521 går på nordsida av fjorden frå Foldereid og austover. Frå Foldereid går Riksveg 770 langs nordsida av fjorden vestover til Kolvereid.

Koordinatar: 64°56′29.684″N 11°59′24.734″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Furongium** (dekte tidlegare omtrent *sein kambrium*, *merioneth*, *croixium* eller *potsdamium*) er den tredje og siste geologiske epoken i kambrium. Han varte frå tida frå 501 ± 2 millionar år sidan til 488.3 ± 1,7 millionar år sidan. ICS har føreslått å dele epoken inn i tre aldrar, men berre den første av desse, paibium, er offisielt definert. Bergartar frå sein kambrium vert ofte kalla *nedre kambrium*. Under furongium auke bestanden av trilobittar kraftig og dei er nyttige som indeksfossil. Blautdyra vart òg meir mangfaldige og nye grupper som graptolittar og konodontar, truleg tidlege chordatar, dukka òg opp i furongium.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Furongian» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- GeoWhen Database - Late Cambrian


| Kambrium |
| --- |
| Tidleg kambrium | Mellomkambrium | Furongium |
| *Alder 1* | *Alder 2* | *Alder 3* | *Alder 4* | *Alder 5**Alder 6* | *Alder 7* | Paibium | *Alder 9**Alder 10* |
Dette er ei liste over innsjøar i Estland.

Største innsjøar
----------------

Største innsjøar i Estland| # | Innsjø | Areal (km²) | Største djupn (m) | Merknad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 1. | Peipus | 3555 | 15 | delt med Russland, 1570 km² i Estland |
| 2. | Võrtsjärv | 269 | 6 |  |
| 3. | Narvareservoaret | 191 | 9 | delt med Russland, 40 km² i Estland |
| 4. | Mullutu-Suurlaht | 5,4 | 2 |  |
| 5. | Ülemistesjøen | 9,4 | 6 | drikkevasskjelde for Tallinn |
| 6. | Saadjärv | 7,2 | 25 |  |
| 7. | Vagula | 6,0 | 11.5 |  |
| 8. | Veisjärv | 4,8 | 4 |  |
| 9. | Ermistu | 4,6 | 3 |  |
| 10. | Paunkülareservoaret | 4,5 | 9 | drikkevasskjelde for Tallinn |

|  |  |
| --- | --- |
| Innhaldsliste: | A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S Z |

A
-

Aabra
- Aastajärv
- Aastejärv
- Adriska
- Agali 
- Aheru
- Ahijärv
- Ähijärv
- Ahvenajärv 
- Aknajärv 
- Akste 
- Alatskivi 
- Alopi 
- Arbi
- Arojärv
- Auksi

E
-

Engli
- Erastvere
- Ermistu

H
-

Haanja kõverjärv 
- Harku 
- Hilba
- Hino
- Holvandi Kivijärv
- Hüüdru

I
-

Illisjøane
- Imatu

J
-

Jaala
- Jänukjärv
- Järvemäe 
- Järvepää
- Jõksi

K
-

Kahrila 
- Kajumeri 
- Kalijärv
- Kalli
- Kanariku
- Karijärv
- Karjatse meri
- Kärnjärv 
- Karujärv
- Karsna 
- Kasaritsa verijärv
- Kastjärv
- Kauru 
- Kavadi 
- Keeri
- Kiidjärv 
- Kikkajärv 
- Kirikumäe 
- Kisejärv 
- Klooga
- Kõnnu Pikkjärv 
- Konsu järv 
- Kose Valgjärv 
- Koosa 
- Kubija 
- Kurgjärv 
- Käsmu
- Küti

L
-

Laho 
- Lämmijärv
- Lasva
- Lavassaare
- Leevaku paisjärv 
- Leigo
- Lohja 
- Lõõdla 
- Loosu 
- Luigetiik
- Lüübnitsa umbjärv

M
-

Maardu 
- Maksameri 
- Männiku
- Meelva
- Mehikoorma Umbjärv
- Möldri meri
- Mõrtsuka 
- Mullutu laht
- Mullutu-Suurlaht
- Murati

N
-

Narvareservoaret
- Neitsijärv
- Niinsaare 
- Noodasjärv
- Nootjärv
- Nüpli

P
-

Peipus, mellom Estland og Russland
Pabra
- Paide Tehisjärv
- Paidra 
- Palojärv
- Palojüri
- Pannjärv 
- Pappjärv 
- Paukjärv
- Peipus 
- Pesujärv 
- Pihkva
- Piirakajärv 
- Pillejärv 
- Plaani Külajärv 
- Porkuni
- Põrmujärv 
- Prossa
- Pühajärv
- Pullijärv

R
-

Rääkjärv
- Räätsma
- Raku
- Raigastvere
- Räpina paisjärv
- Ratasjärv
- Ratva 
- Rõuge Liinjärv 
- Rõuge Suurjärv 
- Rõuge Valgjärv

S
-

Saadjärv
- Selgjärv 
- Šnelli tiik
- Soitsjärv
- Sõmerpalu paisjärv
- Sutlepa meri 
- Suur-Kirkajärv
- Suur Pehmejärv

T
-

Tabina 
- Tamula
- Tihu
- Tooma
- Tudu

U
-

Ubajärv 
- Uhtjärv
- Ülemiste 
- Uljaste
- Üvajärv

V
-

Vagula
- Vähajärv
- Väike Karujärv 
- Vaikne 
- Väimela Alajärv 
- Väimela Mäejärv 
- Väinjärv 
- Vällamäe
- Vanamõisa 
- Vaskna
- Verevi 
- Viitina
- Viitina Alajärv 
- Viitna 
- Viljandi
- Vissi 
- Võngjärv 
- Vöölameri
- Võrtsjärv

Bakgrunnsstoff
--------------
**René Cattarinussi** (fødd 12. april 1972) er ein italiensk tidlegare skiskyttar frå Tolmezzo i provinsen Udine. Han vann to VM-sølv og to VM-bronsar på 10 km i tida 1996-2001.

### Aktiv

Cattarinussi fekk sitt gjennombrot då han overraskande tok bronsemedaljen på 10 km under VM 1996 i Ruhpolding. Året etter, under VM 1997 i Osrblie tok han sølv på same distansen, og bronse på stafetten. På 10-kilometeren syrgde han for italiensk dobbeltsiger, då landsmannen Wilfried Pallhuber tok ein suveren siger. Sidan tok Cattarinussi ein ny bronse- og ein ny sølvmedalje på sprintdistansen over 10 km, under høvesvis 2000 og 2001.

Cattarinussi, som var spesialist på 10-kilometeren, fekk åtte av sine elleve pallplasseringar i verdscupen i skiskyting på den distansen. To gongar vann han verdscuprenn; ein 10 km i Antholz i 1999 og ein 15 km fellesstart i Khanty-Mansijsk i mars 2000.

Han la opp som skiskyttar i 2003.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1996 i Ruhpolding: Bronsemedalje på 10 km
* VM i skiskyting 1997 i Osrblie: Sølvmedalje på 10 km, bronsemedalje i stafett
* VM i skiskyting 1999 i Oslo: Nr 8 på 20 km
* VM i skiskyting 2000 i Oslo: Bronsemedalje på 10 km
* VM i skiskyting 2001 i Pokljuka: Sølvmedalje på 10 km
* VM i skiskyting 2003 i Khanty-Mansijsk: Nr 7 på 20 km

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «René Cattarinussi» (på engelsk). olympedia.org. Henta 13. februar 2023.
**Fury- og Heclasundet** eller **Fury and Hecla Strait** er eit smalt sund i Qikiqtaaluk-regionen i Nunavut nord i Canada. 
Det er frå 2 til 20 km breitt. Det skil Baffinøya i nord frå Melvillehalvøya i sør. Sundet knyter saman Foxesjøen i aust med Boothiavika i vest. Sundet har tidvasstraumar begge vegar, og dannar utløpet for Hudsonbukta mot Atlanterhavet.

Sundet blei oppdaga for europearane i 1822 av William Parry, og fekk namn etter dei to fartøya i ekspedisjonen hans, HMS «Fury» og HMS «Hecla». Begge skipa sat fast i isen i oktober 1821, og kunne ikkje koma ut før etter åtte månader. I ventetida lærte ekspedisjonen frå dei lokale inuittane at det faktisk var eit sund dei var kome til.

Sundet er nesten alltid dekka av is, noko som har gjort maritim ferdsel vanskeleg. Den fyrste gjennomseglinga var med ein isbrytar i 1948. Den fyrste gjennomsegling frå vest til aust var i 1956.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fury and Hecla Strait». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 20. april 2021.
2. ↑  W. Gillies Ross (2. februar 1960). «Parry’s Second Voyage». *History Today*. Henta 1. juli 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Fury og Heclastredet» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**FA-cupturneringa i fotball 1954** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 1. mai 1954. Framfor 100 000 tilskodarar sikra West Bromwich Albion seg FA-pokalen for fjerde gong då laget vann med 3–2 over Preston North End.

### Kampen

Senterløparen Ronnie Allen gav West Bromwich leiinga 1-0 i det 21. minutt, omgåande utlikna Angus Morrison for Preston. Seks minutt ut i den andre omgangen skåra Charlie Wayman for Preston. Ronnie Allen ulikna på straffespark i 63. minutt. Einast fire minutt før ordinær tid var ute, vart WBA-spelaren Farnk Griffin matchvinnar.

**West Bromwich** sitt vinnarlag bestod av: Jim Sanders, Joe Kennedy, Jimmy Dugdale, Len Millard (kaptein), Jimmy Dudley, Ray Barlow, Frank Griffin, Reg Ryan, Ronnie Allen, Johnny Nicholls og George Lee.

**Preston North End** mønstra: George Thompson, Willie Cunningham, Joe Walton, Tommy Docherty, Joe Marston, Willie Forbes, Tom Finney (kaptein), Bobby Foster, Charlie Wayman, Angus Morrison og Jimmy Baxter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1954 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mai 2022.*
**Representanthuset i USA** (engelsk *United States House of Representatives*) er det eine av dei to kammera i den riksdekkjande lovgjevande forsamlinga i USA, Kongressen. Det andre er Senatet. Delstatane er representerte i tråd med folketalet deira, men kvar delstat er garantert minst éin representant. Per i dag har den mest folkerike staten, California, 53 representantar, medan talet på representantar med røysterett er sett til 435.

Kvar representant tener i ein toårsperiode. Mange kommentatorar meiner at dette gjer at arbeidet i Representanthuset vert sabotert av den nærast kontinuerlege valkampprosessen alle representantane som ynskjer attval må gjennom.

Leiaren for Representanthuset er den såkalla talaren, som til eikvar tid vert vald av og frå representantgruppa til det største partiet. 

Representantane til dette huset vert i regelen valde frå mindre valdistrikt enn dei som gjeld for senatrepresentantane (eit gjennomsnittstal frå 2007 ligg på 693.000). Somme meiner at dette gjer at Representanthuset vert dominert av partipolitikk.

Representanthuset har somme fullmakter som berre det har, mellom anna til å endra skattelovverket, trekkja folkevalde for riksretten og velja presidenten i situasjonar der valmennene ikkje kan einast om ein vinnar.

Talarar
-------

Den noverande talaren i Representanthuset er Nancy Pelosi, ein demokrat som har hatt stillinga sidan januar 2019.

Blant andre som har vore talar er:

* Paul Ryan (frå oktober 2015)
* John Boehner, republikansk representant for delstaten Ohio (frå januar 2011)
* Nancy Pelosi (frå januar 2007)
* Dennis Hastert
* Newt Gingrich
* Tom Foley
* Jim Wright
* Tip O'Neill (d. 1994)
* John W. McCormack
* Sam Rayburn

Kjelder
-------
**FA-cupturneringa i fotball 1982** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London og utkjempa mellom tittelforsvararen Tottenham Hotspur og byrivalen Queens Park Rangers. Då laga spelte uavgjort 1-1 laurdag 22. mai 1982 måtte det omkamp til på same arenaen den 27. mai. Framfor 100 000 tilskodarar vann Tottenham Hotspur då klubbens sjuande FA-pokal etter siger 1-0.

Kampane
-------

Laudagskampen var mållaus til ut i 2. ekstraomgang. Glenn Hoddle sende Tottenham framom i det 110. minutt, fem minutt etter utlikna Terry Fenwick for QPR.

I omkampen på torsdagen 27. mai skåra Glenn på straffespark allereie i det 6. minutt. Fleire mål kom ikkje, dermed kunne Tottenham-kapteinen Steve Perryman lyfte FA-trofeet for andre året i rad.

**Tottenham**-mannskapet bestod av: Ray Clemence, Chris Hughton, Paul Miller, Graham Roberts, Steve Perryman (kaptein), Paul Price, Micky Hazard, Glenn Hoddle, Tony Galvin, Steve Archibald, Garth Crooks, Garry Brooke.

I den avgjerande kampen bestod **Queens Park Rangers**-mannskapet av: Peter Hucker, Terry Fenwick, Ian Gillard, Gary Waddock, Bob Hazell, Warren Neill, Tony Currie (kaptein), Mike Flanagan, Gary Micklewhite, Simon Stainrod og John Gregory. Steve Burke kom inn i 84. minutt for Micklewhite.

Clive White dømde begge finaleoppgjera.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1982 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2020.*
Rykande russiske skips-skorsteinar.
Skorstein på eit bustadhus i Graz i Austerrike.
Rykande skorsteinar på varmekraftverk Nord (Müllverbrennungsanlage) i München i Tyskland.
**Skorstein**, **pipe** og **skorsteinspipe** er nemningar for slike røykkanalar i bustadhus, fabrikkbygningar og andre innretningar, skip, damplokomotiv osb. som førar røyken eller avgassen frå eldstader, dampmaskinar, motorar og liknande opp i fri luft.

Røyken eller avgassen vert drive opp i skorsteinen og ut i fri luft som fylgje av at avgassøyla i skorsteinen er lettare enn lufta i omgjevnaden. For at denne sokalla *skorsteineffekten* skal oppstå og verke tilfredsstillande, må det vere rett tilhøve mellom høgda og den indre diameteren på skorsteinen i høve til temperaturen og mengda på røyken eller avgassen som skal førast vekk. Dessutan må ein syte for at skorsteinen er innretta slik at vinden ikkje kan presse røyken nedover i skorsteinen. Industriskorsteinar, som kan vere frittståande eller integrert i bygningen skorsteinen skal tene, er ofte særs høge for å få tilfredsstillande effekt, og for å få spreia avgassane i så stor høgd over bakken at dei vert til minst mogleg ulempe for omgjevnaden. Skorsteinar i bustadhus er så godt som alltid bygd som ein integrert del av huset, og stikk meir eller mindre høgt opp over taket på huset.

Skorsteinar kan lagast av oppmurt teglstein, betong, stål og andre eldfaste eller ikkje brennbare materiale, ofte i ulike kombinasjonar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NDL

 |
**Tapestida**, òg kalla *eiketida* eller *littorinatida*, er ein varm tidsperiode etter den siste istida i yngre steinalder og bronsealderen, frå kring 8000 til kring 4000 år sidan. Klimaet vart då gunstig og mange varmekrevjande dyr og planter strekte seg 1500 km lenger nord enn dei gjer no, samt at skoggrensa gjekk høgare, i Sør-Noreg opp til 1100 meter over havet.

Namnet på tidsavsnittet kjem av muslingen *Venerupis decussatus*, tidlegare *Tapes decussatus*.

Tapestransgresjonen
-------------------

Varmen tapestida førte til at mykje is i polområda smelta, slik at havet steig. Dette seinka landhevinga, og nokre stader stod landet stille eller vart endå til lågare samanlikna med havnivået. Denne transgresjonen skjedde hovudsakleg dei fyrste 2000 åra av tapestida. Det stigande havnivået førte til at Austersjøen gjekk frå å vere ein innsjø, Ancylussjøen, til å vere ei salt havbukt, Littorinahavet.

Mange stader i landet har tapestransgresjonen vore styrande på korleis geologien og lausmassane har utvikla seg etter siste istid. Stillstand i havnivået fører til at bylgjene får lang tid til utvikla ei tydeleg strandline, som til og med kan erodera fjell.

På Røst var havnivået under tapestida det høgaste sidan istida, og transgresjonen set soleis marin grense. Strandvollane på Andøya vart sett av på tapestida, og danar den viktigaste landbruksjorda i området. Vollane er høgre enn landet innanfor, og demmer difor opp vatn og myrar.

Kjelder
-------

* 

* «tapestiden» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Anne Elgersma (1998) *Landskapstyper i Lofoten og vesterålen*, Norsk institutt for jord- og skogkartlegging  Arkivert 2015-05-18 ved Wayback Machine.
* Per Jørgensen, Rolf Sørensen og Sylvi Haldorsen (1998) *Kvartærgeologi*, Tun forlag, ISBN 978-82-529-2107-6
**Veldig høg frekvens** (**VHF**) er elektromagnetisk stråling i området 30 til 300 MHz.

VHF-området vert brukt til kringkasting og telefoni. Radiosignala har normalt ei rekkjevidde like langt som auga kan sjå (Stråling innan synsvidde), og frekvensområdet er særlig godt eigna i Noreg siden radiosignala kan verta reflekterte av fjell som lys av ein spegel. Radiobølgene kan også «krumme seg rundt» ein skarp fjellkam. Ein radiosendar på ein fjelltopp kan difor ha dekning ned i ein dal, sjølv om det ikkje er innanfor synsvidde.

I VHF-området ligg FM-bandet mellom 87,5 og 108 MHz. Andre bruksområde er flynavigasjon 108-118 MHz, flytelefoni, 118-136 MHz, amatørradioband, sokalla «lukka nett» (politi, brannvesen, Raudekrossen osb.), jaktradio og maritim VHF (mellom skip). Øvre delen av VHF-båndet (200-300MHz) har vore nytta til TV-sendingar, trådlause mikrofonar og medisinsk overvaking.

Bølgelengdea er 1–10 meter.

Referanser
----------

1. 1 2  Stokke, Knut N. (1994). *Fra sender til mottaker: innføring i radiotransmisjon*. Vett & Viten. s. 3,37. ISBN 8241201796.
Koordinatar: 45°56′12.6″N 7°52′01.4″E﻿

**Dufourspitze** er det høgaste fjellet i Sveits og det nest høgaste fjellet i Alpane og Vest-Europa etter Mont Blanc. Fjelltoppen er den høgaste i Monte Rosa-massivet, og måler 4634 meter over havet. Frå toppen kan ein sjå Matterhorn. Fjellet ligg på grensa mot Italia og sjølve toppen ligg 160 meter frå grensa. Monte Rosa-massivet er det nest høgaste massivet i Italia. 

Gornerbreen ligg på vestsida av Monte Rosa og flyt nedover mot Zermatt. I aust tårnar ein 2400 meter høg vegg opp frå landsbyen Macugnaga. 

Fjellet er kalla opp etter den sveitsiske generalen og kartografen Guillaume-Henri Dufour etter at ei topografisk kartlegging av området blei fullført under hans kommando. Fram til 1863 heitte fjellet "Höchste Spitze".

Etter mange forsøk tidleg på 1800-talet på å nå toppen av fjellet, klarte in ein ekspedisjon leia av Charles Hudson å nå toppen 1. august 1855. Hudson døyde ti år seinare under førstestigninga av Matterhorn.

Ruta opp austsida som sidan er blitt den vanlege blei først klatra i 1872 av englendarane Richard og William Pendlebury og Charles Taylor, ført av sveitsaren Ferdinand Imseng, austerrikaren Gabriel Spechtenhauser og italienaren Giovanni Oberto.

Kjelder
-------

* de:Dufourspitze

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dufourspitze på SummitPost.org
* Virtuell klatring av Dufourspitze med 360-graders panorama Arkivert 2011-05-18 ved Wayback Machine.
* mohonte Rosa med Dufourspitze
* moh peak.aspx?pid=10043 Peakbagger Arkivert 2021-04-19 ved Wayback Machine.

Søraustsida av Monte Rosa frå nær Lago Maggiore

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***Dueling Banjos***  Singel av Eric Weissberg |
|  |
| B-side | End of a Dream |
| **Utgjeve** | Desember 1972 |
| **Innspelt** | 1972 |
| **Sjanger** | Bluegrass |
| **Lengd** | 2:10 |
| **Selskap** | Warner Bros. |
| Låtskrivar(ar) | Arthur «Guitar Boogie» Smith, Don Reno, arranged by Eric Weissberg, Steve Mandell |
| **Produsent** | Joe Boyd |
|
| Eric Weissberg-kronologi |
|  | *Dueling Banjos* | «Reuben's Train»(1973)
 
 |

**«Dueling Banjos»** er ein bluegrasssong av Arthur «Guitar Boogie» Smith. Songen vart komponert i 1954 av Smith som ein banjoinstrumental han kalla «Feudin' Banjos», som inneheldt riffa frå Smith spelt inn i 1955 med ein firestrengs plekter-spelt banjo, akkompagnert av Don Reno på femstrengs-banjo. Første gongen vart spelt for eit større publikum var i 1963 i ein episode av TV-serien *The Andy Griffith Show* kalla «Briscoe Declares for Aunt Bee», der han vart framført av den musikalske familien The Darlings (spelt av bluegrassgruppa The Dillards) i lag med Griffith sjølv.

Songen vart gjort kjend i 1972 i filmen *Deliverance*, som førte til søksmål frå komponisten, sidan han vart nytta i filmen utan at Smith hadde gjeve løyve til det. Filmversjonen var arrangert og innspelt av Eric Weissberg og Steve Mandell, men berre kreditert til Weissberg på ein singel som kom ut i desember 1972. Smith vann søksmålet. Songen låg fire veker på andreplassen på *Billboard* Hot 100 i 1973, alle fire vekene bak Roberta Flack-songen «Killing Me Softly with His Song», og han toppa adult contemporary-lista i to veker same året. Songen låg ei veke på toppen av Cashbox- og Record World-listene. Songen nådde òg femteplassen på Hot Country Singles-lista på same tida. Han vart nominert til ein Golden Globe for beste originale song.

Salslister
----------

| Liste (1973) | Plassering |
| --- | --- |
| Canada *RPM* Top Singles | 2 |
| Canada *RPM* Adult Contemporary Tracks | 1 |
| Canada *RPM* Country Tracks | 9 |
| Sør-Afrika (Springbok) | 15 |
| U.S. *Billboard* Hot 100 | 2 |
| U.S. *Billboard* Easy Listening | 1 |
| U.S. *Billboard* Hot Country Singles | 5 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dueling Banjos» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Dueling Banjos - Eric Weissberg». AllMusic. Henta 28. oktober 2020.
2. ↑  Arthur Smith, video where the komponist tells the story av songen's genesis, which he states is 1954 (posted to YouTube 21. august 2011)
3. ↑  Joel Whitburn (1996). *The Billboard Book of Top 40 Hits,* 6th Edition (Billboard Publications)
4. ↑  «Dueling Banjos». *Golden Globe Award*. Hollywood Foreign Press Association. Arkivert frå originalen 12. august 2016. Henta 16. juni 2016.
5. ↑  «SA Charts 1965–March 1989». Henta 2. september 2018.
**Tapio Veli Ilmari Wirkkala**, kjend som **Tapio Wirkkala**, (2. juni 1915–19. mai 1985) var ein finsk formgjevar og bilethoggar frå Hangö, bror til kunsthandverkaren Tauno Wirkkala, gift med kunsthandverkaren Rut Bryk, far til formgjevaren Sami (Sampsa) Tuomas Wirkkala og kunstnaren Maaria Piritta Wirkkala.

Utdanning
---------

Han var utdanna ved Taideteollinen keskuskoulu/Konstindustriella läroverket i Helsingfors som bilethoggar. Han gjekk ut derfrå i 1936.

Arbeid
------

Han er aller mest kjend for glasarbeida sine, mest for finske Iittala, men også for Venini i Venezia, Italia.

I 1946 vann han fyrstepremien i ei tevling Iittala hadde lyst ut i dekorativ glasformgjeving. Iittala tilsette han som formgjevar med ei gong, og han skulle fortsetje å arbeide for dei heilt fram til han døydde i 1985. Ei tid var han også kunstnarleg leiar ved Iittala.
Han formgav både bruksglas og kunstglas for dei. Av bruksglasseriane hans kan ein nemne *Ultima Thule* som han laga for flyselskapet Finnair i 1967, men som snart vart sett i vanleg produksjon og som framleis vert laga og seld i store mengder. Andre drikkeglasseriar som framleis er i produksjon hjå Iittala er *Tapio* og *Gaissa*. 

I 1951 vart han premiert for mellom anna *Kantarelli*-vasane på Triennalen i Milano. Kantarelliserien vart nærast eit symbol på finsk formgjeving på 1950-talet. I 1951 vart også eit skulpturelt fat i fly-kryssfiner han hadde laga utropt som 'Årets vakraste objekt' (*The most beautiful object of the year*) av *House Beautiful* i USA. Saman med Lunningprisen han fekk same år vart dette hans internasjonale gjennombrot. Frå då av og heile livet ut var han eit av dei store internasjonale formgjevarnamna.

Han formgav også møblar, porselen, smykke, tekstil og mykje anna. I tillegg var han arkitekt for mange utstillingar og han laga skulpturar og store utsmykkingar.

Prisar og utmerkingar
---------------------

eit utval

* Prisar ved Triennalen i Milano 1954,1954,1960 og 1963
* Prisar ved festivalen i Faenze Italia 1963, 1966, 1967, 1969 og 1973
* 1951 Lunningprisen
* 1957 Verdsutstillinga i Brussel
* 1963 The Golden Obelisk, Domus Italia
* 1964 Honorary Royal Designer of Industry, London, England
* 1968 Suomen kulttuurirahasto
* 1971 Royal College of Arts, doctor honoris causa, London England
* 1980 TEOSTO
* 1980 Prins Eugenes medalje, Sverige

Bakgrunnsstoff
--------------

* Design addict Arkivert 2008-07-04 ved Wayback Machine.
* Scandinavian Design.com
* architonic.com
* Virtual Finland Arkivert 2008-12-30 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Velimir Khlebnikov** (9. november 1885–28. juni 1922), psevdonym for **Viktor Vladimirovitsj Khlebnikov**, var ein russisk forfattar. Han var ein sentral aktør i den russiske futuristrørsla, med idear som verka vide i europeisk kulturliv i tida etter 1910.

Liv
---

Viktor Vladimirovitsj Khlebnikov var fødd i 1885 i Malye Derbety i Astrakhan guvernement i Tsar-Russland (noverande Kalmykia). Han var av russisk, armensk og zaporozje-kosakkisk avstamming.

Velimir Khlebnikov, måla i 1910 av M. Larionov
Khlebnikov deltok i den mest kjende av dei russiske futuristgruppene, Hylaea. Andre kjende frå Hylaea var Vladimir Majakovskij, Aleksej Krutsjonykh, David Burljuk og Benedikt Livshits. Allereie før futurismen hadde fått oppslutning i Russland hadde han skrive fleire viktige dikt. Mellom sine samtidige vart halden for å vere «poetane sin poet» og eit umerka geni.

Khlebnikov er kjend for dikt som «Trolling gjennom lått», «Bobeobi song leppene», «Grashopparen» (alle 1908-09), «Slangetoget» (1910), prologen til futuristoperaen *Siger over sola* (1913), dramatiske verk som *Dødens feilsteg* (1915), prosaarbeidet *Ka* (1915), og den såkalla «superforteljinga» (сверхповесть) *Zangezi*, eit slags ekstatisk skodespel, delvis forfatta i kunstspråket zaum.

I si verksemd eksperimenterte Khlebnikov med det russiske språket. Han tok utgangspunkt i røtene til språket og fann opp store mengder nyord, og utforska skilnader i forma og i lydane til enkeltbokstavar i det kyrilliske alfabetet. Saman med Krutsjonykh var han opphavsmann til zaum.

Khlebnikov skreiv futurologiske essays om slike ting som den moglege framveksten av massekommunikasjon ('Radioen frå framtida') og samferdsle og hus ('Oss sjølve og bygningane våre
). Han skildra ei verd der folk lever og reiser rundt i flyttbare glasterningar som kan tilpasse seg skyskraparliknande rammeverk, og der all kunnskap kan spreiast ut over menneskeverda gjennom radio og automatisk framsynast på gigantiske bokliknade skjermar på gatehjørna. 

I sine seinare år vart Khlebnikov oppteken av slavisk mytologi og pytagoreisk numerologi, og drog opp lange "Lagnadsplakatar" der han løyste opp historiske tidsrom og datoar og let dei inngå i samspel med tala 2 og 3.

Khlebnikov døydde av slag medan han gjesta venen Pjotr Mituritsj nær Kresttsy.

Småplaneten 3112 Velimir er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

1. ↑  James R. Russell, "The Black Dervish of Armenian Futurism," *Journal of Armenian Studies*, 10
2. ↑  «IAU Minor Planet Center», *minorplanetcenter.net*, henta 2. september 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Velimir Khlebnikov» frå Wikipedia på engelsk, den 15. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The World of Velimir Khlebnikov Arkivert 2015-11-08 ved Wayback Machine. (English)
* Introduction to Khlebnikov (English)

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Velimir Khlebnikov** ved Wikisource. |

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Velimir Khlebnikov**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Tara**  (serbisk Ријека Тара, Rijeka Tara) er ei elv i Montenegro. Elva vert danna der elvane Ospanica og Veruša renn saman i Dei dinariske Alpane og renn 144 km nordover og renn i saman med Piva ved grensa til Bosnia-Hercegovina. Desse elvane dannar igjen Drina.

Đurđevića Tara-brua over Tara.
Tara har grave ut Tarakløfta, den djupaste kløfta i Montenegro og Europa med ei lengd på 78 km og eit djup på 1 300 meter på det meste. Kløfta er verna som ein verdsarvstad av UNESCO og er ein del av Durmitor nasjonalpark.

Dei bosniske og montenegrinske styresmaktene hadde planar om å byggje ei demning i Tarakløfta i samband med eit vasskraftverk i Drina, men planane vart skrinlagd i april 2005 etter sterke protestar. I september 2006 vart det derimot signert ein avtale mellom det slovenske selskapet Petrol og det montenegrinske selskapet Montenegro-bonus om å byggje eit anna vasskraftverk, trass i alle forsøka på å verne kløfta. 

Tara må ikkje forvekslast med fjellet Tara og Tara nasjonalpark sør i Serbia.

Tara er ei populær elv for rafting, særleg i området gjennom Tarakløfta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tara River (Montenegro)» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Dueslag i Jakarta.
Eit dueslag i Grand Clément i Vaucluse i Frankrike.
**Dueslag** er ei bu, eit lite hus eller ein større bygning eller tårn nytta til å ale opp og hysa ein større eller mindre mengd duer som husdyr, anten til bruk som brevduer til å sende meldingar med, eller som kappflygingsduer i konkurransar (brevduesport), eller for å nytte duer og dueungar som mat for menneske.

Duer som mat og som gjødselprodusentar
--------------------------------------

På kontinentet i mellomalderen var kjøt av duer mykje verdsett, og vart servert under kongelege festmåltid. Òg i seinare tider var duekjøt nytta til mat. Det ligg føre overslag frå Frankrike om at det i Paris på slutten av 1800-talet gjekk med nesten to millionar duer årleg til menneskeføde. Men ein vel så viktig faktor ved dueavl var den gjødsla som duene produserte, og som var særs ettertrakta for krevjande planter, som til dømes vindruer og vekstane i kjøkenhagane. Det økonomiske verdet av denne gjødselproduksjon var så stor at det i sine høve vart teke med ein passus om dette i avtaler om giftarmål .

Galleri
-------

* Interiør i ruinane av eit dueslag i Palazuelo de Vedija (Tierra de Campos, Valladolid) i Spania. Duene bygde reira sine i holromma i veggen.Interiør i ruinane av eit dueslag i Palazuelo de Vedija (Tierra de Campos, Valladolid) i Spania. Duene bygde reira sine i holromma i veggen.
* Eit dueslag  i Mazkeret Batya i Israel.Eit dueslag i Mazkeret Batya i Israel.
* Eit eldre svensk dueslag.Eit eldre svensk dueslag.

Fotnotar
--------

1. ↑  Om dueslag i Frankrike.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dueslag**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC

 |
**Guajira-halvøya** [gwaˈxiɾa, gwaˈhiɾa] (spansk *Península de La Guajira*, wayunaiki *Hikükariby*) er ei halvøy i Nord-Colombia og Nordvest-Venezuela i Karibia. Det er den nordlegaste halvøya i Sør-Amerika og har ei flatevidd på 25 000 km², som strekkjer seg frå kysten av Manaure i Colombia i vest til Venezuelabukta i aust. I 1891 var det ein tvist mellom dei to landa om grensa over halvøya. I dag ligg det meste av territoriet innanfor La Guajira-departementet i Colombia, medan kyststripa mot Venezuelabukta ligg i den venezuelanske Zulia-staten. Den nordlegaste staden på halvøya vert kalla Punta Gallinas og er det nordlegaste punktet på fastlandet i Sør-Amerika, på ca. 12 ° 27' nordleg breidd.
Avgrensinga mot sørvest kan geografisk definerast der landtunga mellom hava er smalast, og vil då rekke omtrent sør til byen Uribia. Alternativt kan avgrensinga settast mot fjellområda Sierra Nevada de Santa Marta og Serranía del Perijá i sør. Med sistnemnde definisjon vil Guajira-halvøya òg femne om byen Riohacha kor elva Ranchería har utlaup i Karibhavet.

Klima
-----

Fjellet Cerro La Teta på Guajira-halvøyaFoto: Wikimedia-brukar Leonfd1992

Grensestein nummer 1 på grensa mellom Colombia og Venezuela, mot VenezuelabuktaFoto: Wikimedia-brukar MusicologoVzla

Klimaet er generelt varm og tørt til halvtørt.
Passatvindar frå den nordlege halvkula treffer denne regionen. Den nordaustlege flanken av fjellkjeda Sierra Nevada de Santa Marta verkar som ein barriere mot sørvest som genererer rikeleg nedbør i låglandet, og gjev nedbør til nedslagsfeltet for Rancharía-elva, den einaste store elva i området. Klima og vegetasjon varierer frå sør til nord, i sør eit høgt fuktig klima, ca. 3000 mm nedbør i året, ned til 300 mm nedbør i året i ørkenområda i nord.

Fjellpartiet Macuira i nordaust er eit landskap som hever seg nokre hundre meter over havet, med toppar på over 800 moh. Det fangar nokon av passatvindane og forårsakar skodde. Mesteparten av fjellkjeda er eit verna område kalla Serranía de Macuira.

Økonomi
-------

Det er hovudsakleg wayuu-folk som bur på halvøya, dei brukar slettene til beite for storfe, sauer, geiter og hestar. Ekstrakt frå krattplanten *Libidibia coriaria* blir brukt til garving og farging. Etterkommarane til dei spanske kolonistane busette seg i den søraustlege delen av halvøya, nokon gonger referert til som Padilla-provinsen, der landet er meir fruktbart på grunn av nærleik til andre elvebasseng, som t.d. Cesar-elvområdet. Her finn ein plantasjar av bomull, durra og store krøterfarmar.

Sidan 1980-talet var det sentrale området på halvøya utsett for utforsking og utnytting av kol og naturgass i området, kolgruva Cerrejón og petroleum ved kysten. Ikkje langt frå Riohacha ligg eit naturgassfelt med røyrleidning til Barranquilla.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guajira Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 27. februar 2019.*

Referansar

1. 1 2 3 4  «La Guajira Peninsula». *Encyclopaedia Britannica*. 7. oktober 2016. Henta 2. februar 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Guajira-halvøya**