recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Lappekodisillen
Grensekart fra 1765 over grensa mellom Danmark-Noreg og Sverige ved Kautokeino prestegjeld.
**Lappekodisillen** (eigentleg «Første Codicil og Tillæg Til Grendse-Tractaten imellem Kongerigerne Noreg og Sverrig Lapperne betræffende»), eller «Samanes Magna Charta» som avtala òg har vorte kalla, er namnet på eit tillegg til grensetraktaten av 21. september (jul.)/2. oktober 1751 (greg.) mellom Sverige (som den gongen inkluderte Finland) og Noreg, som på den tida var synonymt med Danmark-Noreg.

Lappekodisillen vart til som følgje av dei behova grensedraginga mellom Noreg og Sverige i 1751 reiste for å avklara rettssituasjonen for samane som budde i området. Han handla om retten samane hadde til å driva med reindrift på kryss av dei nye grensene. Årsaka var situasjonen som oppstod etter at Sverige tapte den store nordiske krigen. Samane, i det som no vert kalla Nordkalotten, er eit urfolk, med ei historie som går langt bak den tida då dei noverande statane vart danna og fekk sina noverande grenser.

Det samiske området vart i løpet av 1700-talet stykka opp mellom dei nordiske statane og Russland. Området frå Börgefjell og nordover var inntil 1751 delvis grenselaust land som ikkje var fullt ut underkasta jurisdiksjonen til nokon stat. I 1751 utvida Noreg (som den gongen var ein del av Danmark) og Sverige (som Finland den gongen tilhøyrde) statsgrensene sine til område som hadde vore utanfor nokon av desse land sine fulle territoriale jurisdiksjon, og dei etablerte dermed suverenitet over områda, samstundes som grensene mellom Noreg og Sverige vart fastlagt der. Særleg gjaldt dette det som no vert kalla som indre Finnmark, med tilgrensande område.

Sjå òg
------

* Grensetraktaten av 1751

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lappekodisillen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. februar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lappekodisillen (Lovdata)
* Fra sikring av samenes rettigheter til samisk ulykke – Lappekodisillen 1751-1859 (Pedersen/UiT) Arkivert 2007-05-28 ved Wayback Machine.
* Utvalg fra grensearkiv ca. 1750 i Riksarkivet

Litteratur
* Pedersen, Steinar (2006) *Lappekodisillen i nord 1751–1859 : fra grenseavtale og sikring av samenes rettigheter til grensesperring og samisk ulykke*. Avhandling (dr. philos.) - Universitetet i Tromsø. ISBN 82-91636-23-0
**Kalklys** er ein type lampe som vart nytta for scenelys og i lysbiletapparat. Det består av ein kalksylinder av brent kalk som blir sterkt oppvarma i ein gassflamme og dermed stråler med eit intenst kvitt lys. Brent kalk kan varmast opp til 2572 °C før det smeltar. Lys som vert produsert er ein kombinasjon av kvitgløding og candoluminescens. 

Kalklyseffekten vart oppdaga i 1820-åra av Goldsworthy Gurney. I 1825 såg den skotske ingeniøren Thomas Drummond (1797–1840) ein demonstrasjon av denne effekten av Michael Faraday og forstod at lyset kunne vere nyttig. Drummond laga ein fungerande versjon av lampa i 1826 og lampa vert stundom kalla Drummondlys eller Drummonds kalklys etter han. 

Det engelske namnet er *limelight*, og sjølv om ein for lenge sidan gjekk over til å nytte elektriske lys, har uttrykket overlevd i den engelskspråklege versjonen av å vere «i rampelyset», som på engelsk er «in the limelight» («i kalklyset»). Som scenelys gjekk ein over til å nytte elektriske lys seint på 1800-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Limelight» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Limelight - Leeds University*, arkivert frå originalen 15. august 2012, henta 15. august 2012
**Ingrid Mickler-Becker** (fødd **Ingrid Becker**, 26. september 1942) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Geseke i Nordrhein-Westfalen, som tevla for Vest-Tyskland. Ho vart olympisk meister i femkamp i 1968 og tok også OL-gull med Vest-Tysklands lag på 4x100 m stafett i 1972. Året før vann ho to gullmedaljar under EM i friidrett 1971.

Aktiv
-----

Ingrid Becker deltok som den aller yngste i Tysklands tropp under Sommar-OL 1960 i Roma, der ho vart nummer ni høgdehopp. I 1968 tok ho gullmedaljen i femkampen i dei olympiske sommarleikane i Mexico-byen. Året etter sprang ho ein av etappane for Vest-Tysklands kvinnelag på 4x100 m stafett i friidretts-EM i Aten, og vart løna med ein sølvmedalje.

Mickler-Becker vart europameister i lengdehopp i Helsingfors i 1971. I sjette og siste omgangen landa ho på 6,76 meter, og avanserte frå bronseplassen til gull. På den korte stafetten over 4x100 m sprang ho på sisteetappen det vesttyske «firemannslaget» inn til ein ny gullmedalje.

Under sommar-OL 1972 i München kopierte dei vesttyske sprintkvinnene, med Mickler-Becker på plass, EM-triumfen på 4x100 m stafett ved å ta gull med ny verdsrekordtid; 42,81 sekundar.

Kjelder
-------


* «Ingrid Mickler-Becker» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 1. februar 2017. Henta 1. februar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Ingrid Mickler-Becker» frå Wikipedia på tysk, den 26. august 2014.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (iba)
* Munzinger (sport)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 84°S 49°W﻿

**Queen Elizabeth Land** er den delen av Antarktis som ligg sør for Weddellhavet mellom 20 °V og 80 °V, og strekkjer seg frå Filchner-Ronne isbrem til Sørpolen. Dette området hadde ikkje offisielt namn før 2012, men det meste av området vart uoffisielt kalla Edith Ronne Land i 1947–68.

Historie
--------

Isbreen strøymer frå Pensacolafjella og ut i Filchner-Ronne isbrem.
I høve eit besøk av dronning til Det britiske utanriksdepartementet i London den 18. desember 2012, vart det annonsert at det var eit 437 000 km² stort område i Britisk Antarktis som hadde fått namnet Queen Elizabeth Land etter dronninga.

Skildring
---------

Queen Elizabeth Land er nesten dobbelt så stort som Storbritannia og i røynda ein sektor av Antarktika, med spissen av sektoren ved Sørpolen. Sektoren grensar i nord til Filchner-Ronne isbrem, i nordaust til Coats Land, i aust til Dronning Maud Land og strekkjer seg vestover til ei linje mellom Sørpolen og Rutfordstraumen, aust for Constellationfjorden. Pensacolafjella, som vart oppdaga i januar 1956, strekkjer seg 450 km frå nordaust til sørvest, sentralt i området.

Reaksjon
--------

Argentina, som med Argentinsk Antarktis har kravområde som overlappar Britisk Antarktisk, kritiserte namngjevinga og kalla det eit «systematisk åtak» og skildra det som ein «provokasjon» etter den nylege spaninga mellom dei to landa om Argentina sitt krav om Falklandsøyane, som tilhøyrer Storbritannia. Ikkje dess mindre peikte *The Guardian* på at verken Storbritannia, Argentina eller Chile (som har overlappande kravområde med Chilensk Antarktis) har klart å få global anerkjenning for territorialkrava sine i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Queen Elizabeth Land» frå Wikipedia på engelsk, den 11. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Queen Elizabeth Land. SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
2. ↑  Ronne Ice Shelf. USGS Geographic Names Information System.
3. 1 2  «UK to name part of Antarctica Queen Elizabeth Land». *BBC News*. BBC. 18. desember 2012. Henta 18. desember 2012.
4. ↑  Queen Elizabeth Land, Foreign & Commonwealth Office. Henta 11. januar 2012
5. ↑  Rayner, Gordon (18 December 2012). «Part of Antarctica named 'Queen Elizabeth Land' as gift for Diamond Jubilee». *The Telegraph*. Henta 11. januar 2012.
6. ↑  Calder, Simon (18. desember 2012). «So where exactly is Queen Elizabeth Land?». *The Independent*. Henta 11. januar 2012.
7. ↑  «Pensacola Mountains». *Antarctica Detail*. U.S. Geological Survey. Henta 11. januar 2012.
8. ↑  Hannah Strange (20 December 2012). «Argentina fury as Britain names disputed Antarctic territory ‘Queen Elizabeth Land’». The Times. Henta 11. januar 2013.
9. ↑  «Antarctica: why has a bit of it been renamed Queen Elizabeth Land?». *The Guardian*. 19. desember 2012. Henta 11. januar 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**1349** (romartal MCCCXLIX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

Utbreiinga av Svartedauden i Europa. Pesten kom til Noreg i 1349.
### Utlandet

* 20. oktober: Pave Klemens VI kunngjorde ei pavebulle mot Flagellantane

### Noreg

* Pestutbrot. Svartedauden kom til Bergen og Noreg. Om lag halvdelen av folkesetnaden i Noreg døydde. Pesten hadde herja i Europa frå 1347.

Fødde
-----

*

Døde
----

* 

**<<   1300-talet   >>**
<< 1300 | 1301 | 1302 | 1303 | 1304 | 1305 | 1306 | 1307 | 1308 | 1309 | 1310 | 1311 | 1312 | 1313 | 1314 | 1315 | 1316 | 1317 | 1318 | 1319 | 1320 | 1321 | 1322 | 1323 | 1324 | 1325 | 1326 | 1327 | 1328 | 1329 | 1330 | 1331 | 1332 | 1333 | 1334 | 1335 | 1336 | 1337 | 1338 | 1339 | 1340 | 1341 | 1342 | 1343 | 1344 | 1345 | 1346 | 1347 | 1348 | 1349 | 1350 | 1351 | 1352 | 1353 | 1354 | 1355 | 1356 | 1357 | 1358 | 1359 | 1360 | 1361 | 1362 | 1363 | 1364 | 1365 | 1366 | 1367 | 1368 | 1369 | 1370 | 1371 | 1372 | 1373 | 1374 | 1375 | 1376 | 1377 | 1378 | 1379 | 1380 | 1381 | 1382 | 1383 | 1384 | 1385 | 1386 | 1387 | 1388 | 1389 | 1390 | 1391 | 1392 | 1393 | 1394 | 1395 | 1396 | 1397 | 1398 | 1399 >>
**Ingrid Waagen** (fødd 13. desember 1991) er ein norsk politikar for Senterpartiet. Ho er frå Torjulvågen i Tingvoll. I 2019 vart ho ordførar i Tingvoll kommune.

Waagen vart vald inn i kommunestyret i Tingvoll ved kommune- og fylkestingsvalet i 2015 og sat samtidig i formannskap og ungdomsråd. Ved kommune- og fylkestingsvalet 2019 var ho ordførar- og førstekandidat for Senterpartiet i Tingvoll. Senterpartiet vart største parti i kommunen med ei oppslutning på 33,1 %, og Waagen vart vald til ordførar 3. oktober 2019.. Ho er ein av dei yngste ordførarane i landet, og ein av 6 ordførarar under 30 år frå Senterpartiet I stortingsvalet i 2021 var ho 4. kandidat for Senterpartiet i Møre og Romsdal valkrets.

Ho er utdanna sosionom ved Høgskulen i Volda frå 2013.

Kjelder
-------

1. ↑  «Ingrid Waagen – 2 roller i norsk næringsliv». Henta 12. september 2021.
2. ↑  «Ingrid Waagen ordfører i Tingvoll - Tingvoll kommune». Henta 12. september 2021.
3. ↑  Ringheim, Gunnar (3. november 2019). «Vedums unge ordfører-stjerner» (på norsk). Henta 12. september 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Ingrid Waagen» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2023.*
| Daugavpils |
| --- |
| Daugavpils i 1912.Daugavpils i 1912. Daugavpils i 1912. |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Daugavpils | Byvåpenet til Daugavpils |
| **Flagget til Daugavpils** | **Byvåpenet til Daugavpils** |

 |
| Styresmakter |
| Land | Latvia |
| Grunnlagd | 1275 |
| Geografi |
| Flatevidd - By   - Vatn |  72,48 km²   9,75 km² |
| Innbyggjarar  - By (2016)   - folketettleik | 95 467   1 317/km² |
| Koordinatar | 55°53′″N 26°32′″E﻿Koordinatar: 55°53′″N 26°32′″E﻿ |
| Diverse anna |
| Postnummer | LV-540-LV-5465 |
| Telefon-retningsnummer | 54 |
| **Heimeside:** |
| Plassering |
| Plassering av  DaugavpilsPlassering av Daugavpils |

**Daugavpils** er den nest største byen i Latvia etter Riga med om lag 110 000 innbyggjarar. Han ligg om lag 230 km søraust for hovudstaden Riga, ved breidda av elva Daugava. Daugavpils har ei strategisk plassering på og grensar til både Kviterussland og Litauen, i tillegg til at Russland berre ligg 120 km unna. Byen er omgjeven av mange innsjøar.

Historie
--------

Byen si historie byrjar i 1275 då steinborga Dinaburg (*Dünaburg*) vart bygd av den liviske riddarordenen i landområde som formelt var underlagde Storfyrstedømet Litauen. Som ein del av Det russiske keisardømet vart han kalla Borisoglebsk (1656-1667) og Dvinsk (1893-1920). Byen vart omdøypt til Daugavpils i 1920 då han vart ein del av det sjølvstendige Latvia. Byen var åstad for slaget ved Daugavpils frå 1919 til 1920. Dvinsk var okkupert av Russland i 1940-41 og av nazistane i 1941-44. Jødane i byen gjorde sterk motstand mot tyskarane i denne perioden. Under den kalde krigen låg flybasen Lotsaki 12 km nordaust for byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Daugavpils» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Daugavpils frå Wikivoyage
* Informasjonsportal
* Historia til Daugavpils
* Jødisk samfunn Arkivert 2018-08-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 83°20′S 161°30′E﻿

**Queen Elizabeth Range** er ei fjellkjede i Antarktis som går nesten 160 km parallelt til austsida av Marshbreen frå Nimrodbreen i nord til Lawbreen i sør. Mount Markham (4350 moh) er det høgaste fjellet i fjellkjeda.

Ho vart namngjeven av J.H. Miller frå New Zealand under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition (1956-58) som i lag med G.W. Marsh, utforska området. Det vart kalla opp etter dronning Elizabeth II av Storbritannia, som verna ekspedisjonen.

Av fjell i fjellkjeda finn ein Mount Bonaparte, Inaccessible Cliffs, Mount Lecointe, Mount Predoehl, Mount Rabot, Prince Andrew Plateau og Sherwin Peak.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Queen Elizabeth Range (Antarctica)» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Queen Elizabeth Range». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 10. januar 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Dave MacRae** (fødd 2. april 1940) er ein newzealandsk klaverspelar, kjend innan jazz og for samarbeidet sitt med folk frå Canterbury scene.

MacRae arbeidde i Australia i 1960-åra som ein arrangør for Festival Records. Han flytta til USA i 1969 og spelte med eksperimentell grupper i Los Angeles, før han vart medlem av ensemblet til Buddy Rich i 1970. Han flytta til London i 1971, og arbeidde det året med jazzmusikarane Clark Terry, Chet Baker, Jon Hendricks og Gil Evans.

I 1971 var han ei kort stund i ei gruppe kalla Caparius før han vart med i Matching Mole, der han vart verande fram til 1972. I mars 1973 spelte han med gruppa til Ian Carr, Nucleus (albumet *Labyrinth*). Han spelte så i bandet til Elton Dean kalla Just Us, og så i WMWM og Giles Farnaby's Dream Band i 1973. Frå midten av 1970-åra konsentrerte han seg om sitt eige prosjekt, kalla **Pacific Eardrum**, som han leia med kona Joy Yates fram til 1979. Han fortsette å samarbeide med Canterbury-musikarar som Robert Wyatt, Mike Gibbs og Richard Sinclair gjennom 1970-åra. 

I 1980-åra arbeidde MacRae ei kort stund med False Alarm og så i ei ny utgåve av Soft Machine i 1984. Han drog attende til Australia seinare det året og spelte i Sydney-området med Bernie McGann og Ronnie Scott.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dave MacRae» frå Wikipedia på engelsk, den 20. november 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Roger T. Dean, «Dave MacRae». *Grove Jazz* online.
* Biography at Calyx Club

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Dave MacRae-diskografi på Discogs
* Dave MacRae ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Vegtistel** |
| VegtistelVegtistel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Plantar Plantae |
| **Klasse:** | Eudicotyledonae |
| **Orden:** | Korgplanteordenen Asterales |
| **Familie:** | Korgplantefamilien Asteraceae |
| **Slekt:** | Vegtistelslekta *Cirsium* |
| **Art:** | **Vegtistel** *C. vulgare* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cirsium vulgare***(Savi) Ten. |

**Vegtistel** er ei urt i korgplantefamilien. Arten er utbreidd i Europa, Asia og Nord-Afrika. 

Blome og frø.
Planta er kring 70 cm høg og har grov grågrøn stengel med mange greiner. Ho har buktfinna blad med lange kvasse tornar, kvitlodne på undersida. Oversida har små tornar. Korgdekkblada er grågrøne og sprikjande med kvass gul odd. 

Vegtistelen blømer kring juli månad i vegkantar, på turre stader og avfallsplassar. Han finst i det sørlege Noreg så langt nord som til Salten. Planta er blitt funne opp til 680 m på Voss.

Kjelder
-------

* Svensk Wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
**Lydtrykk** er små variasjonar i lufttrykket skapt av lydbølgjer. Bølgjene skapar små fortettingar og fortynningar av lufta opptil mange gonger i sekundet, slik at lufttrykket vil veksle mellom litt over og litt under atmosfæretrykket. Det er desse trykkvariasjonane som set trommehinna i øyra i svingingar. Ved særs sterk lyd er lydtrykket 1/10 000 av atmosfæretrykket, og den svakaste høyrbare lyden er 1/10 000 000 000 av atmosfæretrykket. SI-eininga for lydtrykk er Pa.

Lydtrykknivå
------------

I staden for absolutt lydtrykk nyttar ein ofte **lydtrykknivå**, definert som 

L\_{p}=20\log \_{{10}}{\bigg (}{\frac {p}{p\_{{ref}}}}{\bigg )},
der p\_{{ref}}=20 μPa, som er det minste lydtrykknivået ein gjennomsnittsperson oppfattar. 

### Døme på lydtrykknivå

Tabellen gjev omtrentlege verdiar for forskjellige lydkjelder

| Lydkjelde | Lydtrykknivå (dB) | Merknad |
| --- | --- | --- |
| Tett på jetmotor | 180 |  |
| Jetmotor i einavstand på 50 m | 150 |  |
| Tett på kraftig handvåpen | 140 |  |
| Smerteterskel | 130 | smertefullt; høyrselskadar etter kort tids påverknad |
| Småfly | 120 |  |
| 1 m frå trykkluftbor | 100 | høyrsleskadar etter lengre tids påverknad |
| Sterk trafikk, symjehall | 80 |  |
| Normal samtale | 60 |  |
| Bakgrunnsstøy i kontorlandskap | 50 |  |
| Kviskring | 30 |  |
| Bakgrunnstøy i lyddaudt rom | 10 |  |
| Høyreterskel | 0 |  |

Bibliografi
-----------

* Howard, D.M. og Angus, J. *Acoustics and psychoacoustics*, 3. utg. Focal Presss, 1996.
Koordinatar: 60°05′42.47″N 10°22′52.55″E﻿
**Gyrihaugen** (682 moh.) er ein kolle som ligg vest for Lauvlia på Krokskogen i Nordmarka, og aust for Steinsfjorden i Ringerike kommune. Gyrihaugen er godt synleg frå store delar Ringerike kommune og Hole kommune. Kollen er ein av dei høgaste toppane på Krokskogen. Frå sjølve toppen er det vid utsikt der ein mellom anna kan sjå Oslofjorden, Gaustatoppen, Blefjell og Norefjell.

Opp frå austsida av Steinsfjorden går det ein blåmerka sti til toppen via Mørkegånga. Sjølve Mørkegånga er eit trangt og mørkt gjel med stupbratte veggar. Inne i sjølve renna er det ein stålvaier til å halde seg i, då det fleire stader er nokre bratte opptak. 

Gyrihaugen har fleire gonger vore kjentmannspost på Krokskogen, seinast i 1998 – 2000. 

På 1950-talet oppretta Forsvaret ein mikrobølgeradiosendar på toppen som ledd i det å skape eit militært radionett over heile landet. Etter kvart har det komme til fleire militære installasjonar.

Geologisk sett så er sjølve toppen og platået rundt danna av harde permiske basaltar. Desse ligg som eit dekke over mykje eldre og mjukare skiferlag. Overgangen mellom desse laga blir lett synleg i form av den bratte kanten som åsrekka dannar mot vest.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilde av Gyrihaugen og omtale på siden www.kjentmannsmerket.org Arkivert 2016-09-13 ved Wayback Machine.
* Gyrihaugen i Markadatabasen Arkivert 2005-11-10 ved Wayback Machine.
* Utsikt frå Gyrihaugen
* FFIs historie nr 4, Radiostasjoner

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Ikonet av Andreas av Kreta og Maria av Egypt
**Andreas av Kreta** er ein ortodoks helgen som var biskop på Kreta på 700-talet. Han vart fødd i Damaskus i Syria på rundt 660-talet. Han var stum før han ein gong fekk nattverd, da han var sju år gamal.

Andreas tok grunnutdanninga si i Damaskus. Der vart han kjend med logikk, retorikk og antikk filosofi. Som fjortenåring reiste Andreas for å bli munk i klosteret Mar Saba, for han ønskte å tene Gud. Her vart han kjend for sin audmjukskap, intellekt og strenge liv.

Han vart kalla frå Mar Saba for å tene som skrivar i patriarkiet i Jerusalem. I 679 reiste han som patriark-vikar til Det sjette økumeniske konsilet i Konstantinopel. Like etter konsilet vart han diakon i Sofijskaja-kyrkja og ei stund leia han formynderskapet for uekte barn og eldre. Under regjeringstida til Justinianus ll vart Andreas erkebiskop på Kreta. Han døydde i 712.

St. Andreas er kjent som prest og kyrkjeleg diktar. Han har skrive mange inspirerte bøner og kyrkjelege songar, og skreiv den store angerkanonen, som vart lesen i kyrkjer under den stor fastetida. Han skreiv òg ein kanon til jul og andre festdagar.

Minnefestdagar for St. Andreas
------------------------------

* 17. juli (4. juli i den julianske kalenderen)

Kjelder
-------

* Ortodoks kalender

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Andreas av Kreta**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
MI5 sitt hovudkvarter er Thames House-bygninga i London
**MI5**, offisielt ***The Security Service***, er tryggingstenesta i Storbritannia. Nemninga *MI5* er ei forkorting av «Military Intelligence section 5» ('Militær etterretning, avdeling 5').

Tenesta har som oppgåve å verna det britiske demokratiet og Storbritannias økonomiske interesser, og å kjempa mot alvorleg kriminalitet. MI5 tek for det meste for seg innanrikstryggleik, medan Secret Intelligence Service (MI6) tek hand om ekstern tryggleik. MI5 sitt ansvar for den indre tryggleiken gjorde at den under andre verdskrigen og den kalde krigen vart kjent for jakta på KGB-agentar og seinare IRA. Etter 2001 er det mest fokus på kamp mot internasjonal terrorisme.

MI5 er underlagd den britiske innanriksministeren, og har rundt 3 800 tilsette.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «MI5» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **MI5**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BBC Things

 |
**Romanske språk** er ei undergruppe av dei italiske språka, nærmare bestemt etterkomarane av dei latinske dialektane som vart tala av vanlege folk i det som blir kalla *Det latinske Europa*, kjende som *folkeleg latin*, som utvikla seg i ulike område etter Romarriket braut saman. 

Dotterspråka til latin er ulike av ymse årsaker: Historisk isolasjon, innverknad av tidlegare språk i dei områda som kom under romarstyre, invasjonar og kontakt med andre kulturar, for å nemne nokre faktorar. Ordet romansk kjem frå det latinske ordet *romanice*, bruka i uttrykk som *parabolare romanice*, å tale på romersk. 

Dei mest bruka romanske språka er spansk (kastiljansk), portugisisk, fransk, italiensk og rumensk. Det er mykje dialektvariasjon, og det er ikkje noko klårt skilje mellom eit «språk» og ein «dialekt». Somme variantar er privilegerte i dét at dei er hovudspråket i media og utdanning i sine respektive land. Det gjeld nettopp fransk, italiensk, spansk (kastiljansk), portugisisk, rumensk og etter 1975 også katalansk.

Språkoversyn
------------

*Dette språktreet er ordna hovudsakleg i retning frå vest mot aust (der det lèt seg gjere).*

* Indoeuropeiske språk
	+ **Romanske språk**
		- Sudromansk
			* Sardisk
		- Italo-vestromansk
			* Vestromansk
				+ Pyreneisk-mozarabisk
				+ Gallo-iberisk
					- Ibero-romansk
						* Vestiberisk
							+ Portugisisk
							+ Galisisk
							+ Spansk (kastiljansk)
							+ Jødespansk (djudezmo)
						* Austiberisk
							+ Katalansk
						* Oc (oksitansk)
							+ Provençalsk
					- Gallo-romansk
						* Gallo-retisk
							+ Oïl
								- Normannisk
								- Fransk
								- Franco-provençalsk
							+ Retisk
								- Rumantsch (retoromansk)
								- Ladinsk
								- Friulsk
						* Gallo-cisalpinsk (gallo-italisk)
							+ Piemontesisk
							+ Ligurisk
							+ Lombardisk
							+ Emiliansk-romagnolsk
							+ (Venetisk)
			* Italo-dalmatisk
				+ Dalmatisk (utdøydd)
				+ Italiensk
				+ Midt- og søritaliensk
					- Siciliansk
					- Napolitansk-kalabresisk
		- Austromansk
			* Rumensk/moldovsk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* NDL

 |
**Andreas Bergeson Vamraak** (fødd 10. april 1861 i Kyrkjebø i Sogn og Fjordane, død 13. august 1936) var ein norsk målmann, lærar og klokkar.

Han tok eksamen ved Stord lærarskule i 1880 og underviste fleire stader før han byrja som lærar og klokkar i Kyrkjebø. Det var han i åra 1893–1931. I den dåverande Kyrkjebø kommune, som i dag er ein del av Høyanger, var han ordførar frå 1899 til 1904. Det var i desse åra at kommunen innførte landsmål som administrasjonsspråk.

Vamraak gav også ut *Utval av norske salmar og songar til skulebruk* i 1910 (med nye utgåver i 1914 og 1921) og heftet *Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 1858–1928* i 1931. Han arbeidde utrøytteleg for landsmål generelt, og for å få inn Elias Blix-salmane i kyrkjelydane spesielt, men var sterkt imot trekkspel og dans.

Vamraak var med på å starte opp Sogns ungdomslag i 1896, og var ei drivkraft der. For dette fekk han borgardådsmedaljen i sølv i 1931.

Kjelder
-------

* «Andreas Vamraak» i Allkunne, innhenta 15. april 2010.
Koordinatar: 60°42′35.942″N 5°37′43.597″E﻿

Romarheimsfjorden sett mot Osterøy.
**Romarheimsfjorden** er ein fjord nord for Osterøy i Alver kommune i Vestland
. Den sørlege delen av fjorden er ein del av fjorden som tidlegare vart kalla Norefjorden, og som i dag er delt inn i Osterfjorden på nordvestsida av Osterøy og Indre Osterfjorden på nordaustsida. Sidan Romarheimsfjorden startar 3 km sørvest for Vassneset, som er det nordlegaste punktet på Osterøy, kan Indre Osterfjorden reknast som ein sidefjord av Romarheimsfjorden. 

Fjorden er 11 km lang og skiftar så namn til Mofjorden. Inkludert Mofjorden er han 18 km lang. Romarheimsfjorden har innløp like aust for Hokøyni og etter 3 km går Indre Osterfjorden søraustover. Rett nord for innløpet til Indre Osterfjorden, på nordvestsida av Romarheimsfjorden, ligg tettstaden Romarheim, som fjorden er kalla opp etter. 

Lenger nord ligg dei tre bygdene Nottveit, Mostraumsviki og Straume. Her går Mostraumen vidare til Mofjorden og inn til Mo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Gysbert Japiks** (1603–1666), også skrive **Japicx** eller **Japix**, var ein lærar og frisiskspråkleg forfattar fødd i Boalsert i Nederland. Han vert rekna som grunnleggjaren av nyare frisisk litteratur, og er den store klassikaren innanfor denne litteraturen.

Litterær produksjon
-------------------

Den fyrste diktsamlinga til Japiks, *Friessche Tjerne* kom ut i 1640, og inneheldt bryllaupsdikt som Japiks hadde foredla i litterær form. Bryllaupsdikt var ein populær sjanger i frisisk folkedikting på 1600-talet. Den andre diktsamlinga, *Friesche Rymlerye* kom ut i 1668, altså etter Japiks var død. Denne boka var sett saman av tre delar: kjærleiksdikt, moraliserande tekstar og religiøse dikt. Kjærleiksdikta var formelt prega av renessansen, medan dei to andre delane var haldne i ein barokk stil.

Rettskriving
------------

For å skrive ned dikta, måtte Japiks setje saman ei ny rettskriving, då det frisiske skriftmålet hadde gått ut av bruk på 1500-talet. Japicx valde å normere med utgangspunkt i talemålet i samtida. For å attgi uttalen støtta han seg til det ortografiske systemet som var nytta i nederlandsk, men brukte òg element frå engelsk, mellom anna gjennom teikna «ea» og «oa».

Japiks og målreisinga
---------------------

Gysbert Japiks var ein viktig symbolfigur for den frisiske målrørsla på 1800- og 1900-talet. Gjennom han kan òg frisisk vise til litteratur og ei skriftspråkleg utvikling i mellomfrisisk tid. Eit døme var minnefesten til ære for Japiks den 7. juli 1823 i Boalsert. Her var heile den frisiske eliten representert, og under festtalen tala guvernøren frisisk. Det indikerte eit visst haldningsskifte at ein her såg på frisisk som eit viktig minnesmerke og eit interessant studieobjekt. Det var i sin tur med på å leggje tilhøva til rette for frisisk målreising seinare på 1800-talet.

På 1800-talet var det òg ei retning med professor Everwinus Wassenbergh i spissen som ville nytte Japiks-normalen til språknorm. I Japiks hadde frisarane ein diktar som kunne jamstellast med Horats, meinte Wassenbergh. Dei som ville ha ein meir etymologisk skriftnormal basert på gamalfrisisk, til dømes juristen Montanus de Haan Hettema, meinte Japiks representerte eit forfall og ei «forhollânsking» av frisisken.

Gysbert Japiks-prisen
---------------------

Provinsstyresmakten i Friesland har sidan 1947 gitt ein litteraturpris i namnet etter Gysbert Japiks, «De Gysbert Japicxpriis». Denne litteraturprisen skal gå til det beste frisiske litterære verket frå perioden mellom kvar prisutgiving.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Breuker, Ph. 1989. It wurk fan Gysbert Japix. (Doktoravhandling.) Ljouwert: Fryske Akademy
* Terpstra, Piter. 1989. Mjitter fan ús jierren: histoaryske roman oer Gysbert Japiks. Drachten: Friese Pers Boekerij.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Side frå *Roman de Fauvel*
***Roman de Fauvel*** er namnet på ein satire i bunden form, skrive og gjort kjend i Frankrike i 1314. Diktet er laga av Gervais du Bus.

Satiren i diktet er vend mot stillinga i den katolske kyrkja i samtida, og maktmisbruket der. Fauvel er eit fabeldyr på likskap med ein hest (i nokre tydingar eit esel). Namnet Fauvel er ei samantrekking av ei rekke lastar: Flaterie (smiger) Avarice (Havesjuke), Vilanie (usømeleg ferd), Variété (sedløyse), Envie (Ovundssjuke), og Lâcheté (nidingshug). Denne forteljinga kom i fleire avskrifter og vart spreidd med illustrasjonar, og ei lang rekkje tonsettingar til dikta.

I dag er det att tolv avskrifter av romanen, dei fleste i god stand. Romanen og musikken er den første kjelda til fransk ars nova.

Handling
--------

Fauvel er misnøgd med stallen sin, og ønskjer å betre levekåra sine. Difor byggjer han seg ein større stall, og vert støtta av Fru fortuna, som smiler til han. Denne nye stallen er så fin at kyrkjelege og verdslege leiarar reiser på pilegrimsferd for å vitje han. Alle bøygjer kne for han, noko som er tolka som eit knefall for synd og usømeleg livnad. 

Fauvel reiser til Makrokosmos for å fri til henne. Ho avviser han, men meiner han skulle ekte jomfrua for fåfengd heider. Han gjer dette, og i bryllaupet kjem det gjester som er allegoriar på verdsleg glede og lyst. Fru Fortuna seier til slutt at Fauvel skal få born som vil halde fram virket hans, og at han er ein tenar for Antikrist, og har som mål å få i stand enden på verda.

Musikk
------

Musikken til verket vart skriven av Philippe de Vitry, og vert rekna som byrjinga på ars nova-rørsla i Frankrike. Songane er skrivne i mange stilartar, men dei har isorytmikken sams. I dag er nok musikken meir kjend enn sjølve handlinga i romanen.

Kjelder
-------

* *Gads Musikhistore*, København

* *Denne artikkelen bygger på «Roman de Fauvel» frå Wikipedia på engelsk, den 3. desember 2007.*
**Jean Louis André Théodore Géricault** (26. september 1791–26. januar 1824) var ein fransk målar og litograf frå Rouen, ein av dei viktigaste føregangsmennene for romantikken.

Liv og gjerning
---------------

*Husaroffiseren*, 1812
Alexandre Colin: *Théodore Géricault*, 1816
Géricault vart utdanna i Claude Vernets realistiske tradisjon og vart inspirert av nyklassisisten Pierre Guérin. Hans vart lagt merke til med arbeidet *Husaroffiseren* frå 1812, eitt verk som viser påverknad frå Peter Paul Rubens, samt interesse for motiv tekne frå samtida. Gjennom ei reise til Firenze og Roma 1816-17 kom Géricault i kontakt med kunsten til Michelangelo og med barokken.

Allereie frå han byrja som målar nytta Géricault ofte tema og motiv frå militære miljø, med hestar og folk på reise. Mange av dei litografia han laga etter reisa til Italia, med motiv frå det militære livet, vert rekna mellom dei tidlegaste meisterverka i kunstforma.

Hans mest berømte verk er *Medusas flåte* frå 1819. Måleriet gjev med stor kraft att fylgjene av eit i samtida mykje omtala forlis då ein korrupt fransk skipskaptein overgav mannskapet sitt og forlet sjøfolka til ein sikker død. I dette verket kombinerte han ein nyklassisistisk komposisjon, som til dømes figurane, med romantikkens dramatiske grep, synleg med den dominerande diagonalen og det vesle fartøyet i høgrekanten på biletet. Kunstverket fekk inga større merksemd i Frankrike, så Géricault tok det med til Storbritannia, der det vekte stor åtgaum.

Tilbake i Frankrike byrja Géricault på ein serie portrett av sinnssjuke, der kvart portrett skal spegle ulike former for psykisk liding.

Svekka av rideulykker og kroniske tuberkuløse infeksjonar døydde Géricault i 1824 i Paris, etter lengre tids sjukdom. Gravminnet over han på Père Lachaise syner han med pensel i hand ovanom eit relieff av hans berømte *Medusas flåte*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Théodore Géricault» frå Wikipedia på svensk, den 22. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Théodore Géricault**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***Quetzalcoatlus*** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Krypdyr Reptilia |
| **Orden:** | †Flygeøgle Pterosauria |
| **Familie:** | †Azhdarchidae |
| **Underfamilie:** | †Quetzalcoatlinae |
| **Slekt:** | †***Quetzalcoatlus***Lawson, 1975 |

***Quetzalcoatlus*** var ei flygeøgle i underordenen Pterodactyloidea som levde i Nord-Amerika for 65–75 millionar år sidan. Det var eit av dei største dyr som nokon gong har floge, truleg det aller største, med eit vengespenn på om lag 12 meter, og som når dyret sat på marka målte kring 3 meter. Quetzalcoatlusen sine fingrar, som sat på vengane, balanserte både kroppsvekta og vengane samstundes. Trass i at Quetzalcoatlus var ein flygeøgle så fann dyret det meste av maten på marka.

Utsjånad
--------

*Quetzalcoatlus* var ei svært stor flygeøgle, med eit vengespenn på 10–12 meter. Når dyret stod på marka målte det 3 meter, noko som sidestiller det med *Ornithocheirus*. *Quetzalcoatlus* var elles ei typisk flygeøgle, med vengar som bestod av særs lange fingrar med hudhinner utspende imellom. I det ytre likna dyret *Pteranodon* på fleire vis, men hadde ikkje like lang hovudkam som denne. Quetzalcoatlus sin hovudkam bestod av bein som var dekte av ei mjuk fargerik hinne, truleg brukt til å imponere. Munnen var utforma som ein lang og tannlaus nebb, lik storken sin. Dyret hadde pelsliknande bust på kroppen samt ein kort svans. *Quetzalcoatlus* var varmblodig.

Galleri
-------

* Samanlikning med Q. northropi (grøn), ein mindre art (blå) som enno ikkje er skildra, og menneske.Samanlikning med *Q. northropi* (grøn), ein mindre art (blå) som enno ikkje er skildra, og menneske.
* Restaurert skjelett av Quetzalcoatlus, den var høg som ein sjiraff når den gjekk på marka.Restaurert skjelett av *Quetzalcoatlus*, den var høg som ein sjiraff når den gjekk på marka.

Namn
----

Det vitskaplege slektsnamnet *Quetzalcoatlus* er inspirert av Quetzalcóatl, namnet på ein slangegud i aztekarane sin religion.

Sjå og
------

* *Argentavis magnificens*
* *Pelagornis sandersi*

*Quetzalcoatlus* i populærkulturen
----------------------------------

*Quetzalcoatlus* var med i det siste avsnittet av BBC-serien *Dinosaurenes tid* frå 1999. Ho er også med i Discovery Channel sitt TV-program When Dinosaurs Roamed America (2001) og i Dinosaur Planet (2003).

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Quetzalcoatlus» frå Wikipedia på svensk, den 6. desember 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* EOL

 |
*Ein Paar Holzschuhe* ('Eit par tresko'), måleri av Vincent van Gogh.
Vernesko/støvlar
Raude høghælte lakksko
*Ghillie*, sko brukt for ulike keltiske dansar.
**Fottøy** eller **fotbunad** er utstyr ein bruker til å kle føtene. I første omgang viser omgrepet til sko, støvlar, tøflar og liknande, men ein kan også ta med mjuke klede som sokkar og strømper. Fottøy kan brukast til å verna føtene, hjelpa ein til å røra seg som ein vil, eller dei kan brukast som pynt eller symbol. Alternativet til å bruka fottøy er å gå berrføtt. Tradisjonelt er fottøy blitt laga av brukarane sjølv, eller av skomakarar. I dag blir det meste framstil industrielt.

Typar
-----

### Hovudtypar

* Sandalar
* Sko
* Støvlar
* Tøflar

### Fottøy av særskilde materiale

* Tresko
* Lakksko

### Fottøy til særskilt bruk

* Joggesko
* Rulleskeiser
* Ski og skisko
* Skeiser
* Truger
* Vernesko

### Tilbehøyr

* Kalosje
* Gamasje
* Fotklutar
* Sennegras

### Fottøy for dyr

* Hestesko
* Hundesko

Sjå og
------

* Leist
* Skonummer

Kjelder
-------


* Fodtøj i *Den Store Danske*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fottøy**

* Fodtøj i *Den Store Danske*
* ShoeGuide.Org – A footwear encyclopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
| **Urbino** |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Urbino is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Marche  Pesaro og Urbino |
| Borgarmeister | Corbucci Franco |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  228 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 15 441   66/km² |
| Koordinatar | 43°43′″N 12°38′″E﻿Koordinatar: 43°43′″N 12°38′″E﻿ |
| Høgd over havet | 451 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 61029 |
| Telefon-retningsnummer | 0722 |
| **Nettstad:** www.comune.urbino.ps.it |

**Urbino** er ein by i provinsen Pesaro og Urbino i regionen Marche i Italia med om lag 15 000 innbyggjarar. Han ligg sørvest for Pesaro og er ein verdsarvstad som er kjend for kulturen frå renessansen. Byen ligg i ei åsside og har bevart den vakre, mellomalderske utsjånaden. I byen finn ein Universitetet i Urbino frå 1506 og han er sete for erkebiskopen av Urbino. 

Av bygg finn ein Palazzo Ducale, bygd om av Luciano Laurana.

Historie
--------

Den vesle romerske byen *Urvinum Mataurense* vart ein strategisk viktig stad under gotarkrigen på 500-talet og vart erobra frå gotarane i 538 av den austromerske keisaren Belisarius. Pippin den yngre gav Urbino til Kyrkjestaten, men han var stort sett sjølvstyrt fram til rundt 1200 då han kom inn under Huset Montefeltro. Dei hadde ikkje direkte kontroll over byen, men pressa kommunen til å velje dei til *podestà* som Bonconte di Montefeltro klarte i 1213. Dette førte til at innbyggjarane gjorde opprør og danna ein allianse med den sjølvstendige kommunen Rimini (1228), og i 1234 styrte dei igjen byen sin på eiga hand. I kampane mellom ghibellinarar og guelfarar var Montefeltro-herrane i Urbino på 1200- og 1300-talet leiarar for ghibellinarane i Marche og i Romagna.

Det mest kjende medlemet av Montefeltro-familien var Federico, herre i Urbino 1444 til 1482 og var ein særs suksessrik condottiere. Han var ein dyktig diplomat og ein entusiastisk kunst- og litteraturelskar. Han hadde flotte kunstnarar og forfattarar hos seg, som Piero della Francesca, Francesco di Giorgio Martini som skreiv *Trattato di architettura* her og Rafael sin far Giovanni Santi skreiv fleire dikt her. 

Cesare Borgia kasta ut Guidobaldo da Montefeltre, hertug av Urbino, og Elisabetta Gonzaga i 1502, med støtte frå pave Aleksander VI, men dei kom tilbake i 1503 då Aleksander døydde. Etter at Medici-paven Leo X gjorde eit forsøk på å innsette ein ung Medici som hertug, vart Urbino styrt av Della Rovere-familien. 

I 1626 innlemma pave Urban VIII hertugdømet i Kyrkjestaten for godt. Det omfattande biblioteket vatr flytta til Roma og lagt til Det vatikanske biblioktet i 1657. Den seinare historia til Urbino følgjer Kyrkjestaten fram til 1870, og så Italia etter dette.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Urbino» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Urbino e Provincia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For musikkgruppa, sjå Queen.* 

**Queens** er ein bydel i New York. Bydelen har samanfallende grenser med fylket Queens County i delstaten New York.

Med eit totalareal på 461,7 km² er Queens er den største av dei fem bydelane i New York City. Den har eit folketal på 2 229 379 (2000).

Queens er eit lappeteppe av mange unike nabolag, kvart med sin eigen tydelege identitet. Astoria, i nordvest, er tradisjonelt heimen til den største greske folkesetnaden utanfor Hellas, samt ein aukande del unge yrkespersonar frå Manhattan. Long Island City, i sørvest, er eit stort fabrikk- og næringsområde. Jackson Heights, Elmhurst og Corona utgjer ei stor blanding av søramerikanske og søraustasiatiske koloniar. Flushing, nord i den midterste delen av bydelen, er eit stort kommersielt samlingspunkt for kinesiske og koreanske forretningar. Richmond Hill, i sør, har den største folkesetnaden av indiske sikhar utenfor India. Forest Hills og Kew Gardens, i sentrale Queens, har tradisjonelt store jødiske folkesetnader, medan Jamaica er eit stort forretnings- og transportsentrum for bydelen, men òg heimen til store afro-amerikanske og karibiske folkesetnader. Saman utgjer desse nabolaga det mest mangfaldige fylket i USA.

Kjende fok frå Queens
---------------------

* John Gotti (1940–2002), gjengleiar og kriminell
* Art Spiegelman, forfatter og teikneserieskapar
* Donald Trump, forretningsmann, mediapersonlegdom og president i USA
* Art Garfunkel, musikar
* Paul Simon, musiker

| * v
* d
* e
Bydelar i New York |
| --- |
| 
* Brooklyn
* Manhattan
* Queens
* Staten Island
* The Bronx

 | Flagget til New York |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |

  


1. ↑  'Dapper Don' John Gotti dead: Brought down by the Bull, CNN.com, 11. juni 2002.
Kong Shamshi-Adad av Assyria med tiara.
Pave Innocens III med pavetiara måla av Rafael i 1509.
**Tiara** (latin *tiara* frå gresk τιάρα) viser til ulike former for hovudpryd som er blitt brukte sidan oldtida. Opphavleg var tiara ein høg og spiss hovudpryd brukt av assyriske og persiske fyrstar. Han hadde kjegleform og var pynta med juvelar. Seinare blei ordet brukt om den kjegleforma hovudpryden brukt av paven med tre kroner over kvarandre, ein mitra eller *triregnum*. «Tiara» kan også brukast om høge hovudsmykke pynta med edelsteinar og hovudsakleg brukt av kvinner. Det har då same tyding som diadem.

* Noor-ul-Ain-tiaraen til keisarinne Farah Pahlavi av Iran.Noor-ul-Ain-tiaraen til keisarinne Farah Pahlavi av Iran.
* Fabergé-tiaraen til keisarinne Josefine av Frankrike.Fabergé-tiaraen til keisarinne Josefine av Frankrike.
* Sofia av Preussen, dronning av Hellas, med tiara.Sofia av Preussen, dronning av Hellas, med tiara.

Kjelder
-------


* «tiara» i Nynorskordboka.
* «Tiara» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 4. november 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tiara**
**Ian James Rush** (fødd 20. oktober 1961) er ein britisk-walisisk tidlegare fotballspelar. Gjennom to periodar som spelar i Liverpool FC var han med om å vinne både den engelske ligaen, FA-cupen og den engelske ligacupen fleirfaldige gongar. Største triumfen for Rush kom då Liverpool sigra i Europacupen 1984. Han skåra i alt 229 ligamål for Liverpool FC, fordelt på 469 kampar. Rush var med i 73 av Wales sine landskampar i tida 1980-86.

### Klubbspel

Rush var aktiv for Chester City i engelsk tredjedivisjon i to sesongar 1978-80. Etter å ha vorte overført til Liverpool FC mot 300 000 pund, fekk han sin ligadebut i 1. divisjon den 13. desember 1980. Fyrst i 1981/82-sesongen fekk han fast plass på ligalaget, ein sesong som enda med ligapokal og siger i ligacupen, to triumfar Rush og Liverpool gjentok dei to neste sesongane. Våren 1984 triumferte Liverpool-spelarane også i ei tredje turnering, med di dei vann finalen i europacupen. I 1986 vart Rush ligameister for fjerde gong, og han skåra to av måla i FA-cupfinalen då Everton FC vart slått 3-1 på Wembley stadion.

Etter ein lite vellukka 1987/88-sesong i italienske Juventus, drog Rush tilbake til Liverpool FC. Den 20. mai 1989 vart han matchvinnar med sine to nettkjenningar då Liverpool FC vann 3-2 over Everton i FA-cupfinalen. Sidan deltok han då Liverpool gjekk til topps i ligaen i 1990 og sigra i FA-cupen 1992. I mars 1995 mottok Rush sin 13. og siste turneringspokal gjennom Liverpool-siger i ligacupen. Rush var innbytar då Liverpool FC tapte FA-cupfinalen 1996 mot Manchester United, hans aller siste kamp i Liverpool-drakt.

Siste åra som profesjonell fotballspelar, 1966-99, vandra han frå Leeds United til Newcastle United, vidare til Sheffield United og Wrexham AFC.

### Landslagsspel

Rush spelte 73 landskampar for Wales i tida frå mai 1980 til januar 1996. Han skåra 28 mål. Wales kvalifiserte seg ikkje til noko meisterskaps-turnering i denne perioden.

### Merittar

* Vinnar av Europacupen: 1984 med Liverpool FC
* Engelsk ligameister: 1982, 1983, 1984, 1986 og 1990 med Liverpool FC
* Vinnar av FA-cupen: 1986, 1989 og 1992 med Liverpool FC
* Engelsk ligacupmeister: 1982, 1983, 1984 og 1995 med Liverpool FC

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ian Rush» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2019.*

* eu-football

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)
* Discogs (artist)

 |
**Egil Johan Østenstad** (fødd 2. januar 1972) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Torvastad. Han var aktiv to periodar i Viking FK og deltok i 18 landskampar. Perioden 1996-2003 tenestegjorde han i engelsk klubbfotball. Østenstad var midtspiss.

Karriere
--------

### Klubbspel

Østenstad melde overgang frå fjerdedivisjonslaget Torvastad til Viking i 1990. Året etter fekk han ein del speletid på Viking-laget som vart seriemeister 1991, utan å få nok kampar til medalje. Gjennombrotet kom i 1993 då vart han lagets toppskårar med 10 seriemål. 1996-sesongen skåra Østenstad heile 23 mål i eliteserien, einast Rosenborgs Harald Brattbakk skåra fleire.

Hausten 1996 fekk Østenstad kontrakt med Southampton FC. Etter ein fin fyrste sesong fekk han noko mindre speletid etter byte av sjefstrenar. I slutten av august 1999 vart han overført til nivå 2-laget Blackburn Rovers. Også i Blackburn hadde han ein bra fyrste sesong, sidan vart det mykje benkesliting fram til 2003. Etter ein svak 2003/04-sesong i skotske Rangers FC reiste Østenstad tilbake til Stavanger og Viking FK. Han ytte mykje til at laget berga eliteserieplassen i 2004, men la opp ved sesongslutt i 2005.

### Landslagsspel

Østenstad landslagsdebuterte borte mot Færøyane i august 1993. Han skåra to av måla då Noreg vann 7-0. I sin andre landskamp, borte mot Nord-Irland i Belfast 27. mars 1996, fastsette han sluttresultatet til 2-0. Også då Noreg vann med 4-2 over Brasil i ein vennskapskamp 30. mai 1997, skåra Østenstad det siste målet i kampen. Han var med i den norske troppa til Fotball-VM 1998, der var han innbytar i kampen mot [[Skottland]9 som enda 1-1. 7. september 2005 overraska landslagssjef Åge Hareide å starte VM-kvalifiseringskampen mot Skottland med Østenstad som midtspiss. Dermed fekk Østenstad sin 18. landskamp, over seks år etter den førre. Ikkje i ein einaste av dei 18 kampane spelte han i 90 minuttar. Totalt skåra han 6 mål for Noregs landslag.

Kjelder
-------

1. ↑  Chalk, Gary; Holley, Duncan; Bull, David (2013). *All the Saints: A Complete Players' Who's Who of Southampton FC*. Southampton: Hagiology Publishing. s. 421. ISBN 978-0-9926-8640-6.

* eu-football
* *Denne artikkelen bygger på «Egil Østenstad» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2020.*