recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gabriela Szabó i 2014
**Gabriela Szabó** (fødd 14. november 1975) er ein rumensk tidlegare friidrettsutøvar som vart olympisk meister på 5 000 meter under OL 2000 i Sydney og vann tre gullmedaljar i friidretts-VM; høvesvis på 5 000 meter i 1997 og 1999, og på 1500 meter i 2001. I 1999-sesongen var Szabó ein av fyrstepremie-vinnarane i Gyllen-serien (IAAF Golden League). Szabó sine personlege rekordar på distansane 1500 m, 3 000 m og 5 000 m er høvesvis 3.56,9, 8.21,4 og 14.31,4.

Idrett
------

18-årgamle Szabó vann bronsemedaljen på 3 000 meter ved friidretts-EM 1994 i Helsinki. Våren 1995 sigra ho på 3 000 m i innandørs-EM, ein prestasjon ho kopierte i dei to neste innandørs-VM, 1997 og 1999. Ho vann elles same distansen i innandørs-EM 1998 og 2000.

Sommaren 1996 sikra Szabó seg sølvmedaljen på 1500 m då Sommar-OL 1996 vart avvikla i Atlanta, einast russiske Svetlana Masterkova heldt seg framom henne på oppløpet.

Szabó vann så ein gullmedalje i tre verdsmeisterskap på rad; fyrst i Aten 1997 på 5 000 m og så forsvarte ho VM-tittelen på distansen i Sevilla i 1999, før ho i 2001 sigra på 1500 m i Edmonton. Derimot måtte ho sjå seg slått av irske Sonia O’Sullivan i spurten på 5 000 m under EM 1998.

Under dei olympiske leikane 2000 i Sydney revansjerte Szabo seg og vann gullmedaljen på 5 000 meter, framfor nettopp Sonia O’Sullivan og med etiopiske Gete Wami på tredjeplass. Dessutan fekk Szabó OL-bronsen på 1500 meter, slått av algeriske Nouria Mérah-Benida og si eiga landskvinne Violeta Szekely.

Szabó tok si siste internasjonale meisterskapsmedalje då ho vart nummer to på 1500 m ved EM 2002 i München, to hundredels sekund bak vinnaren, tyrkiske Süreyya Ayhan.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1994 i Helsinki: Bronsemedalje på 3 000 m – 8.40,0
* VM 1995 i Göteborg: Nr 4 på 5 000 m – 14.56,5
* OL 1996 i Atlanta: Sølv på 1500 m – 4.01,5, bak Svetlana Masterkova (4.00,8). Utslått i kvalifiseringa på 5 000 m (nr 23 – 15.42,3)
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje på 5 000 m – 14.57,6, framom Roberta Brunet (14.58,2)
* EM 1998 i Budapest: Sølv på 5 000 m – 15.08,3, bakom Sonia O'Sullivan (15.06,5),
* VM 1999 i Sevilla: Gullmedalje på 5 000 m – 14.41,8, framom Zahra Ouaziz (14.43,1)
* OL 2000 i Sydney: Gull på 5 000 m – 14.40,7, framom Sonia O'Sullivan (14.41,0), bronse på 1500 m – 4.05,2
* VM 2001 i Edmonton: Gull på 1500 m – 4.00,5 og nr 8 på 5 000 m – 15.19,5
* EM 2002 i München: Sølvmedalje på 1500 m – 3.58,81, bakom Süreyya Ayhan (3.58,79)
* VM 2003 i Paris: Nr 11 på 5 000 m – 14.59,3

Politikk
--------

Frå 5. mars 2014 til 4. november 2015 var Szabó ungdoms- og sportsminister i to regjeringar leidde av Victor Ponta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gabriela Szabo» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Herdis Birgitte Sættem** (fødd 9. juli 1978) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Molde som i tida 1999-2002 vann VM-gull, EM-sølv og OL-bronse. Rykkrom-spelaren vann 11 store meisterskap med Larvik HK.

Sættem slo gjennom som 21-åring då ho var med på det norske laget som vann gull under handball-VM 1999 på heimebane. Med ei småskadd Kjersti Grini på benken i innleiinga av meisterskapen, tok Sættem ansvar og varta opp med framifrå spel. Året etter var ho delaktig då Noreg sikra ein bronsemedalje under Sommar-OL 2000 i Sydney. Ho var også med på laget som tok sølv i handball-EM 2002 i Danmark.

Fram til 1998 var Sættem aktiv handballspelar i Sportsklubben Rival i Molde. Deretter spelte ho på Larvik HK til ho la opp i 2006, siste sesongane var ho plaga med skadar. Gjennom dei åtte åra i Larvik var ho med å vinne fem seriemeistertitlar og like mange noregsmeisterskap, og cupvinnarcupen 2005.

### Merittar

* VM 1999: Gullmedalje etter 25–24 mot Frankrike
* OL 2000: Bronsemedalje etter 22–21 mot Sør-Korea
* EM 2000: Nr 6 med Noreg
* EM 2002: Sølvmedalje etter 22–25 mot Danmark

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birgitte Sættem» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2016.*


| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 2000 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1: Tjugum**·** 2: Larsen**·** 3: Grini**·** 4: Duvholt**·** 5: Bjerkrheim**·** 6: Sørlie**·** 7: Sandve**·** 8: Hundvin**·** 9: Rokne**·** 10: Haltvik**·** 11: Eriksen
**·** 12: Leganger**·** 13: Sættem**·** 14: Hilmo**·** 16: Nilsen**·** Landslagstrenar: Breivik |
**Birger Stuevold-Hansen** (14. august 1870–13. august 1933) var ein norsk jurist og politikar.

Faren var prost Ole Stuevold Hansen. Stuevold-Hansen blei høgsterettsadvokat og venstremann. Han var ordførar i Molde 1903–04 og stortingsrepresentant frå Møre 1913–1915.

Han blei utnemnd til statsråd i Provianteringsdepartementet 1917–1919 og i Handelsdepartementet 1919–1920 i regjeringa Knudsen II.Dessutan var han formann i Spitsbergenkullkomiteen i 1920, og i fleire andre offentlege utval. 

Stuevold-Hansen døydde på toget frå Bergen til Oslo, der han vart gravlagt.

Kjelder
-------

1. 1 2  Vilhelm Haffner (1949). «Stuevold-Hansen, Birger». *Stortinget og statsrådet : 1915-1945. B. 1 : Biografier : med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 676-677.
2. ↑  «Gunnar Knudsens andre regjering». Regjeringa.no. Henta 2. juli 2017.

* Fødsels- og dødsdato frå Samfunnsveven.no


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
| Internett-protokollfamilien |
| --- |
| Applikasjonslaget |
| * DHCP
* DHCPv6
* DNS
* FTP
* HTTP
* IMAP
* IRC
* LDAP
* MGCP
* NNTP
* BGP
* NTP
* POP
* RPC
* RTP
* RTSP
* RIP
* SIP
* SMTP
* SNMP
* SOCKS
* SSH
* Telnet
* TLS/SSL
* XMPP
* (meir)
 |
| Transportlaget |
| * TCP
* UDP
* DCCP
* SCTP
* RSVP
* (meir)
 |
| Nettverkslaget |
| * IP
	+ IPv4
	+ IPv6
* ICMP
* ICMPv6
* ECN
* IGMP
* IPsec
* (meir)
 |
| Datalinklaget |
| * ARP/InARP
* NDP
* OSPF
* Tunnels
	+ L2TP
* PPP
* Media access control
	+ Ethernet
	+ DSL
	+ ISDN
	+ FDDI
* (meir)
 |
| Det fysiske laget |
| * RS232
* IEEE 802.3
	+ CSMA/CD
 |
| * v
* d
* e
 |

**IMAP** (**I**nternet **M**essage **A**ccess **P**rotocol) er ein protokoll for overføring av skjermpost mellom ein IMAP-tenar og ein skjermpostlesar. Protokollen vart tidlegare kalla **I**nteractive **M**ail **A**ccess **P**rotocol.

Arkitektur
----------

Når ein sender skjermpost mellom ulike domene er det SMTP-tenarar som utvekslar meldingane. Når ein SMTP-tenar mottek skjermpost frå SMTP-tenaren på eit anna domene vart han flytta over til ein IMAP-tenar på domemet til mottakaren. Mottakaren les så skjermbrevet med ein skjermbrevlesar, som kommuniserer med IMAP-tenaren via IMAP-protokollen. 

Utgåande skjermpost vert redigert med ein skjermposteditor (så godt som alltid ein del av same programmet som skermpostlesaren) òg sendt (over IMAP-protokollen) til IMAP-tenaren på sendaren sitt domen. IMAP-tenaren sender meldinga vidare til SMTP-tenaren på sendaren sitt domene. SMTP-tenaren på sendaren sitt domen kontaktar så SMPT-tenaren på mottakaren sitt domene. Når SMTP-tenar på mottakardomenet svarar vert meldinga overført. 

IMAP skil seg frå POP3 ved at skjermposten vert liggande på IMAP-tenaren etter at han er lesen. Dette har den føremonen at han kan lesast, og svarast på, frå fleire ulike datamaskinar. (Når ein nyttar POP3 vert skjermposten normalt sletta frå tenaren når han er lasta ned til datamaskina til mottakaren).

Skjermpost i nettlesar
----------------------

Skjermpost på ein IMAP-tenar kan òg lesast og skrivast frå ein nettlesar, men då krevst det at skjermposttenaren køyrer ein IMAP-proxytenar, som til dømes SquirrelMail. Slike proxyar er ofte eit PHP-skript som køyrer på ein vevtenar. Kommunikasjonen mellom IMAP-tenaren og IMAP-proxytenaren forgår over IMAP-protokollen, medan kommunikasjonen mellom IMAP-proxytenaren og nettlesaren fåregår over http.

Sikker kommunikasjon
--------------------

Kommunikasjonen mellom ein IMAP-tenar og ein skjermpostlesar, over IMAP-protokollen, vert som oftast kryptert, for å hindra at passordet vert snappa opp ved innlogging. Av same grunn vert ofte https nytta når skjermposten vert lesen frå ein nettlesar

Sjå òg
------

* Skjermbrevlesar

Kjelder
-------

1. ↑  Internet Message Access Protocol - version 4rev1 Arkivert 2006-05-14 ved Wayback Machine. original RFC2060

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Birgitte Elise Esmark** (13. oktober 1841–2. april 1897) var ein norsk naturforskar frå Brevik, og elles sosialaktivist. Mineralogen Morten Thrane Esmark var far hennar og Jens Esmark farfaren.

Birgitte Esmark samla molluskar då ho i to år budde og pleia helsa på Madeira. I 1879 fekk, ho som fyrste norske kvinne, studiestipend til ei reise i Nordland og Finnmark. Onkelen Laurits Martin Esmark var zoolog og rektor ved Universitetet i Kristiania. Birgitte Esmark hadde ikkje fageksamen, men fekk likevel offentleggjord avhandlinga 'Norges land- og ferskvandsmollusker' internasjonalt.

Esmark og den rike Ida Wedel Jarlsberg fekk i Kristiania bygt ein heim der fattige kvinner kunne vere om sundagane og lære seg engelsk. Dei to starta i 1894 Unge Kvinners Kristelige Samfund med Ida Wedel Jarlsberg som leiar og Esmark som sekretær; seinare kalla Kristelig Forening for Unge Kvinner (KFUK). Frå 1889 var Esmark sekretær i det nystarta Norske Kvinders Totalavholdsselskap – Det Hvite Bånd, Ida Wedel Jarlsberg var leiar der òg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birgitte Esmark» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mars 2020.*
**Idrettsklubben Skeid** er eit idrettslag i Oslo. Laget vart stifta 1. januar 1915 som Kristiania Ballklubb, namnet Skeid vart teke i bruk i 1925 då Kristiania Ballklubb og idrettslaget Frem samla seg i eitt lag. 

Skeid har gjort seg gjeldande i bandy, ishockey, orientering og skiidrett, men er mest kjend som fotballklubb.

Fotballklubben
--------------

A-laget spelar i 2. divisjon i avdeling 1 (2020).

Skeid vart seriemeister i fotball i 1966 og har vunne fotballcupen heile åtte gongar; 1947, 1954, 1955, 1956, 1958, 1963, 1965 og 1974.

### Noverande spelarar

* Nummer 12, Emil Fiskvik, målvakt (sommaren 2020)
* 30, Idar Nordby Lysgård (andre kvartal 2020)
* Christoffer Vie Angell, forsvarsspelar (2. kvartal 2020)

* Fredrik Tobias Berglie, midtbanespelar

* 3, Stian Pettersen, spiss
* Abel William Stensrud
* 24, David Hickson Gyedu
* 11, Johnny Per Budusson

Namn i dettte avsnittet vart sist endra i juni 2020.

### Tidlegare Skeid-spelarar

Dei mest kjende Skeid-spelarane er Hans Nordahl, Harald Hennum, Finn Gundersen, Kjell Kaspersen, Finn Thorsen, Trygve Bornø, Tor Egil Johansen og Jan Birkelund.

Kjelder
-------

1. ↑  «Oslos ti lag i 3. divisjon får halv sesong», *www.dagsavisen.no* (på norsk), henta 8. juni 2020
2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  . Vitja 1. juni 2020

* store norske leksikon


| * v
* d
* e
PostNord-ligaen, avdeling 1, 2020 |
| --- |
| 
* Alta
* Brattvåg
* Eidsvold Turn
* Florø
* Fløya
* Fredrikstad
* Hødd
* Kjelsås
* Kvik Halden
* Moss
* Senja
* Skeid
* Tromsdalen
* Vålerenga 2

 |
**IKA Finnmark IKS** er eit interkommunalt arkiv for kommunar i Finnmark. Det har som føremål å hjelpa medlemmene med å sikra dokumentasjon av saksbehandling i kommunane. Arkivet skal mellom anna gje råd om arkivdanning, arkivrutiner og arkivplanar gjennom opplæring og rettleiing.

IKA Finnmark er arkivdepot for medlemmane sine papirbaserte og elektroniske arkiv og tek imot private arkiv. Alle kommunar og fylkeskommunen i Finnmark har medlemsrett i IKA Finnmark IKS.

Kartlegging
-----------

IKA Finnmark kartlegg arkivsituasjonen i medlemskommunane. Dei ser på arkivjenesten og korleis han er organisert, arkivrutinane i kommunen og arkivlokala deira. Dei ser på kommunen si arkivforvalting i høve til krav og pålegg gjeve av Arkivloven med forskrifter. Vitjinga til kommunen vil danna grunnlag for ein rapport der IKA Finnmark kjem med råd og forslag til tiltak.

Råd og rettleiing i arkivspørsmål
---------------------------------

IKA Finnmark er tilgjengeleg for arkivpersonalet og IT-konsulent i kommunene dersom dei har spørsmål som gjeld arkivarbeid, til dømes i samband med omorganiseringar, sentralisering av arkivet, overgang til nye arkivsystem, innføring av nye arkivsystem, periodisering og liknande. Dei kan formidla kva løysingar andre har valt og innhenta informasjon også frå andre interkommunale arkiv dersom dei ikkje kan svara på ståande fot. Dei kan også delta i prosjektgrupper som ressurspersonar dersom kommunen ønsker det.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hjem - Interkommunalt Arkiv Finnmark», *www.ikaf.no*, henta 2. desember 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**INTSOK** er ei norsk ideell stifting som vart grunnlagt i 1997 av Olje- og energidepartementet, Næringsdepartementet og Utenriksdepartementet i samarbeid med Hovudorganisasjonen til næringslivet, Rederiforbundet og Norsk Olje og Gass i tillegg til oljeselskapa Statoil, Saga Petroleumar og Norsk Hydro.

Hovudoppgåva til organisasjonen er å hjelpe olje- og gass leverandørindustrien i Noreg med internasjonalisering gjennom å skapa møteplassar der norsk industri kan møta kundar i utlandet. Kundane er i hovudsak dei store internasjonale oljeselskapa, nasjonale oljeselskap og store ingeniørselskap. Verdien av eksporten frå denne industrisektoren var ved INTSOKs oppstart i 1997 på ca. 16 milliardar NOK og var i 2015 på over 200 milliardar NOK.

INTSOK sine partnarføretak består av mange små og mellomstore føretak (SMB), men òg store internasjonale aktørar som Statoil, Kværner og Aker Solutions. For å kunna verta partnar i INTSOK må føretaket mellom anna bidra til norske arbeidsplassar og at overskotet frå den norske verksemda vert skattlagd i Noreg. Per 1. januar 2016 hadde INTSOK ca. 230 partnarføretak, men mengda ser ut til å verta noko redusert grunna fallet i oljeprisen og dei påfølgjande endringane i bransjen.

Hovudmarknadene er oljerike nasjonar, slik som Storbritannia, Brasil, Canada, Kina, Mexico, Russland og USA.

I 2016 bad Olje- og energidepartementet INTSOK om å overta verksemda til Intpow og slå saman dei to organisasjonane. Den nye organisasjonen, *Norwegian Energy Partnar sin*, vil frå 2017 arbeide med leverandørindustrien innanfor fornybart (vind, vatn, sol) i tillegg til olje og gass som tidlegare.

Administrerande direktør er Sjur Bratland.

Kjelder
-------

1. ↑  «INTSOK». *Regjeringen.no* (på norsk). 22. mars 2013.
2. ↑  «INTSOK - Norwegian oil and gas partners». *www.intsok.com*.
3. ↑  «Vil slå sammen INTSOK og INTPOW». *Regjeringen.no* (på norsk). 11. mai 2016.
Koordinatar: 33°1′4.8″N 35°37′1.91″E﻿

**Gadot** (hebraisk skrift גָּדוֹת, tyder Elvebreidde) er ein kibbutz nord i Israel. Han ligg i Huladalen, og høyrer til Øvre Galilea regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 381.

Historie
--------

Gadot vart grunnlagd i 1949 på staden til den øydelagde moshaven Mishmar HaYarden av Nahal-ungdommar frå HaNoar HaOved VeHaLomed og Holocaust-overlevande. Han vart kalla Gadot fordi han ligg nær breidda av Jordanelva.

I 1950- og 1960-åra vart kibbutzen ofte råka av åtak frå den syriske hæren og vart råka av mange bomber. Den 7. april 1967, då seks syriske MiG-jagarfly vart skotne ned, vart kibbutzen angripe så hardt med artillerield at nesten alle bygningane vart råka. To månader seinare, under seksdagarskrigen, vart kibbutzen igjen bomba og dei fleste bygningane vart ruinerte eller hardt skadde. Under Jom Kippur-krigen vart kibbutzen igjen råka, men til mindre grad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gadot» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Locality File» (XLS). Israel Central Bureau of Statistics. 2008. Henta 22. juni 2010.



| * v
* d
* e
Øvre Galilea regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | 
* Ami'ad
* Amir
* Ayelet HaShahar
* Bar'am
* Dan
* Dafna
* Gadot
* Gonen
* HaGoshrim
* Hulata
* Kadarim
* Kfar Blum
* Kfar Giladi
* Kfar HaNassi
* Kfar Szold
* Lehavot HaBashan
* Mahanayim
* Malkia
* Manara
* Ma'ayan Barukh
* Misgav Am
* Neot Mordechai
* Sasa
* Sde Nehemia
* Shamir
* Snir
* Tziv'on
* Yiftah
* Yir'on

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Fram sitt klubbmerke
**Idrettsforeningen Fram** er eit idrettslag heimehøyrande i bydelen Torstrand i Larvik, stifta 15. januar 1894. Laget er aktivt i idrettane fotball, friidrett, handball og skeiseløp.

Herrelaget i fotball spelar i 2. divisjon avdeling 2 (2020).

### Soge

Fram sitt fotballag kvalifiserte seg til NM-finale i 1912. Fram vann kampen 2-1, men Osloklubben Mercantile protesterte og fekk omkamp. Veka etter tapte 0-6 mot Mercantile. Både i 1919 og 1931 nådde laget semfinale, der det vart eittmålstap for høvesvis Odds Ballklubb og Mjøndalen IF. I 1949 rykte laget opp frå Landsdelsserien og var ikkje snauare enn at det i sesongen 1949/50 vann avdeling A i Hovedserien. Dermed var det klart for seriefinale 1950 mot Fredrikstad FK. Etter som den fyrste kampen enda 1-1 måtte dei to laga møtest ii Larvik, der heimelaget skåra det einaste målet i kampen og vart seriemeister. Allereie året etter rykte klubben ned i Landsdelsserien, og etter eit mellomspel i Hovedserien 1954/55, har Fram alltid spelt på nivå to eller lågare i norsk seriefotball. I 2020 spelar laget på nivå tre.

Sidan 1970-åra er nok Fram best kjend for sine skeiseløparar. Namn som Bjørn Tveter, Øyvind Tveter, Tom Erik Oxholm, Bjørg Eva Jensen, Roger Strøm og Minna Nystedt har sett sitt stempel nasjonale og tildels internasjonale tevlingar. Fremst står Jensen med si olympiske gullmedalje på 3000 meter i Lake Placid i 1980.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Fram Larvik» frå Wikipedia på bokmål, den 10. oktober 2015.*



  



| * v
* d
* e
PostNord-ligaen, avdeling 2, 2020 |
| --- |
|  | 
* Arendal
* Asker
* Bryne
* Bærum
* Egersund
* Fløy
* Fram Larvik
* Levanger
* Nardo
* Notodden
* Odd 2
* Rosenborg 2
* Sotra
* Vard Haugesund

 |  Noreg |
Koordinatar: 37°52′ N 27°16′ E﻿

**Kuşadası** er ein ferieby i ved kysten av Egearhavet i Tyrkia og eit distrikt i provinsen Aydın. Kuşadası ligg 95 km sør for İzmir, og 71 km frå Aydın, og nær øya Sámos. Byen har kring 65 000 innbyggjarar, men dette talet aukar til over ein halv million om sommaren på grunn av det store tilsiget av turistar og arbeidarar. Byen er eit kjent turistmål — både for dei mange strendene og som anløpsstad for cruiseskip til Efesos. Nabodistrikta er Germencik i nordaust, Söke i søraust, Egearhavet i vest og Selçuk i nord. 

Kuşadası var ei lita hamn som var heilt overskugga av Efesos inntil hamna der vart ubrukande på grunn av avleiringar. Byen vart kalla *Efesos Neopolis* (Ἔφεσος Νεόπολις) under Austromarriket, og sidan Scala Nova eller Scala Nuova då han var under Genova og Venezia. I daglegtalen vert namnet i dag ofte korta ned til berre Ada. 
Namnet kjem av tyrkisk «kuş» (‘fugl’) og «ada» (‘øy’). Rett ved den gamle hamna ligg ei lita øy med ein knaus som ser ut som eit fuglehovud når ein ser det frå sjøen.

Området har vore eit senter for kunst og kultur sidan antikken og vore busett av mange sivilisasjonar sidan han vart grunnlagd av lelegarar kring 3000 fvt. Den 16. juli 2005 vart fem personar drepne og minst 13 skadde i eit eksplosjon om bord på ein minibuss der. Ein mistenkte at dette var eit terroriståtak.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kuşadası» frå Wikipedia på engelsk, den 26. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Turkish resort blast kills five» (på engelsk). 16. juli 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Toralf Westermoen** (5. juli 1914–6. mai 1986) var ein norsk industrileiar og stortingsrepresentant for Kristeleg Folkeparti, fødd i Landvik i Aust-Agder. Gjennom sitt leiarskap i verftsnæringa i Vest-Agder var han ein sentral aktør i utviklinga av og bygginga av hurtigbåtar i Noreg.

### Næring

Westermoen var son til ein gardbrukar og båtbyggjar. I yngre år tok han del i båtbyggjarverksemda, og gjekk handelsskule. Han starta i 1948 opp A/S Westermoen Båtbyggeri og Mek. Verksted i Mandal, og var direktør i firmaet til 1961, deretter administrerande direktør ved Westermoen Hydrofoil A/S til 1971 og til sist i selskapet Westamarin, også desse heimehøyrande i Mandal.

Westermoen Båtbyggeri byrja utvikle ein snøggåande motortorpedobåt tidleg i 1950-åra. Det resulterte i konstruksjonen «Nasty», grunnlaget for den såkalla Tjeld-klassen av motortorpedobåtar. I tida 1957-71 vart bygt 42 båtar i denne klassen, båtar med ei toppfart på i kring 45 knop. Halvparten av Tjeld-båtane vart eksportert til Tyskland, Tyrkia, Hellas og USA.

Westermoen gav så Harald Henriksen i oppdrag i å utvikle ein ny hurtigbåt med katamaranskrog. Han utvikla den såkalla westamaranen, ein båt men plass til fleire passasjerar og med enklare vedlikehald enn hydfrofoilbåten. Verksemda A/S Westermoen Båtbyggeri og Mek. Verksted er i dag vidareført gjennom selskapet Umoe Mandal.

### Politikk

Westermoen var medlem i Mandal bystyre i åra 1956-63. Frå 1969 til 1981 møtte han på Stortinget frå Vest-Agder, vald for Kristeleg Folkeparti. Fram til 1979 var han medlem i Industrikomiteen, dei to siste sesjonane sat han i Forsvarskomiteen. Lokalt hadde han ei rad styre- og tillitsverv både i næringslivet, samfunnsstyringa og i kristelege lag.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

* *Denne artikkelen bygger på «Toralf Westermoen» frå Wikipedia på bokmål, den 5. mars 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Erik Braadland** (21. november 1910–14. juli 1988) var ein norsk stats-byråkrat og stortingspolitikar for Senterpartiet, fødd i Idd i Østfold.

Braadland var son til Birger Braadland. Sjølv tok han i 1928 eksamen ved Oslo Handelsgymnas og gjennomførte året etter fyrste avdeling ved Krigsskulen. Han studerte deretter økonomi og vart cand.oecon. i 1932. Frå 1934 arbeidde Braadland i Utanriksdepartementet som sekretær, utplassert i Hamburg 1934 og Marseille 1938. Perioden 1940-43 var han sekretær i Forsynings- og handelsdepartementet i London, sidan legasjonssekretær i Stockholm. I 1945 fekk han ei byråsjef-stilling i Utanriksdepartementet. Frå 1947 til 1952 var han så legasjonsråd og seinare sjef ved Militærmisjonen i Berlin. Braadland var sidan sendemann i Beograd 1952-54, Noregs ambassadør i Moskva frå 1954 til 1958 og ambassadør i London 1959-61.

Hausten 1961 vart Braadland vald inn på Stortinget frå Østfold, som fyrstekandidat på ei fellesliste for Senterpartiet og Venstre. Han var då medlem i Utanriks- og konstitusjonskomiteen. Etter attval i 1965 var han den neste fireårsbolken medlem i Finanskomiteen.

Kjelder
-------

Stotingsbiografi
**Eric Thorsell** (fødd 28. desember 1898 i Munktorp, død 7. september 1980 i Surahammar) var ein svensk organisasjonsmann og aktivist aktiv i arbeidarrørsla, fråhaldsrørsla og i seksualopplysningsrørsla. Han arbeidde som jarnarbeidar ved jarnverket i Surahammar. 

Thorsell vart fødd som uekte son av ei tenestejente. Thorsell vart tidleg fråhaldsmann og IOGT-godtemplar, og fekk si «utdanning» gjennom den lokale IOGT-foreininga sitt bibliotek og eit vinterkurs på Brunnsviks folkhögskola. Politisk tilhøyrte han Socialdemokratarna og hadde òg kommunale verv som politikar.

### Riksförbundet För Sexuell Upplysning

Thorsell oppdaga tidleg at han var homofil og vart sterkt påverka av Elise Ottesen-Jensens seksualopplysningsarbeid som også inkluderte større samfunnsmessig aksept for homoseksualitet. Ottesen-Jensen oppmuntra han til å arbeida særskilt for homofile sine rettar, og vinteren 1931-32 fekk han med tilrådingsbrev frå Ottesen-Jensen høve til å besøka Instituttet for Seksualvitskap i Berlin, leia av pioneren for den tyske homorørsla, Magnus Hirschfeld. På 1930-talet prøvde han å starta eit svensk tidsskrift for homofile samt ei skandinavisk interesseforeining for det same. Han heldt 10. februar 1933 det som må ha vore eitt av dei første offentlege foredraga i Sverige om homoseksualitet, med tittelen *Är de homosexuella rättslösa eller förbrytare?*.

To veker seinare vart Riksförbundet För Sexuell Upplysning skipa, med Ottesen-Jensen som leiar. Thorsell engasjerte seg frå starten i opplysningsarbeidet generelt og homosaka spesielt. 

Thorsell engasjerte seg òg seinare i diskusjonar om homoseksualitet, og var involvert då den svenske homoorganisasjonen Riksförbundet För Sexuellt Likaberättigande vart skipa i 1950.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eric Thorsell» frå Wikipedia på svensk, den 23. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* Söderström, Göran (1999). Sympatiens hemlighetsfulla makt. Stockholm: Stockholmia. ISBN 91-7031-095-5
* Thorsell, Eric og Fredrik Silverstolpe (1980). En homosexuell arbetares memoarer. Stockholm: Barrikaden. ISBN 91-85328-76-6
* Wolfert, Raimund: Svensk-tyske møter. Jernverskarbeideren Eric Thorsell ved Magnus Hirschfelds Institutt for seksualvitenskap og hans forbindelser til Berlin. I: Lambda Nordica - tidsskrift för homosexualitetsforskning, 6 (4), s. 37-53.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Erik Dalheim** (fødd 4. oktober 1940) er ein norsk arbeidar og politikar frå Drammen. Han representerte Buskerud og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1981 til 2001.

Far til Dalheim var murmeister. Sjølv fekk han seg arbeid som visargut hos Harald Lyche & Co i heimbyen, før han var dreiarlærling ved H.Th. Refsums mekaniske verksted i fire år frå 1956. Samstundes gjekk han på teknisk kveldsskule og tok i 1960 fagbrev som dreiar. Han heldt fram ved H. Th. Refsum til 1963. Sidan var han reparatør ved EB Norsk Kabel (seinare ABB Norsk Kabel) i Drammen til han vart stortingsmann i 1981.

Dalheim var frå 1972 til -83 medlem i bystyret i Drammen, i perioden 1976-79 som ordførar. Frå 1980 til -84 var han formann i Drammen faglege samorganisasjon. Hausten 1981 vart han vald til stortingsrepresentant frå Buskerud. Gjennom fire attval vart han sitjande på Stortinget til 2001. Fram til 1993 var han medlem av Energi- og industrikomitéen, og deretter var han 1993-2001 medlem av Finanskomitéen.

Etter han var ute av Stortinget arbeidde Dalheim som rådgjevar.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
| Chichester  |
| --- |
| Den heilage treeiningskatedralen i ChichesterDen heilage treeiningskatedralen i Chichester Den heilage treeiningskatedralen i Chichester |
| Plassering |
| 

Chichester is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | West Sussex |
| Distrikt | Chichester |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  10,67 km² |
| Innbyggjarar  - By (2001)   - folketettleik | 23 731   2 224,1 /km² |
| Koordinatar |  50°50′″N 0°47′″W﻿Koordinatar: 50°50′″N 0°47′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PO19 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1243 |
| **Nettstad:** www.chichestercity.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Chichester**
 |

**Chichester** er administrasjonsbyen i West Sussex i England. Byen høyrer til og er administrasjonssenter for distriktet Chichester. Byen har eit folketal på omkring 25 000, medan distriktet har omkring 100 000 innbyggjarar (2004).

Chichesterkrossen
Ein reknar med at området var eit bruhovud under den romerske invasjonen av Britannia, og sentrum ligg over den romerske byen Noviomagus. Like ved byen, ved Fishbourne, er ein romersk villa utgraven av arkeologar. Noviomagus vart øydelagt mot slutten av 300-talet av Ella av Sussex, og ein ny by vart bygd av sonen hans Cissa. Kongen gav byen namn etter seg sjølv, og gjorde han til kongeleg residensby og dermed hovudstad for kongedømet Sussex.

Chichester heldt det romerske gatenettet, og har difor gater som går ut i dei fire himmelretningane frå marknadsplassen. Der står Chichesterkrossen, ein struktur som vart bygd av Edward Story, biskop av Chichester 1477–1503. Mykje av bymuren er verna.

Chichesterkatedralen er vigd til Den heilage treeininga, og har St. Richard av Chichester sitt helgenskrin. Spiret, som var bygd av svak lokal stein, kollapsa utan forvarsel og vart gjenoppbygd på 1800-talet. I skipet er det restar etter eit romersk mosaikkgolv.

Byen er kjent for den årlege festivalen *Chichester Festivities*, der det blant anna er teaterframferder.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chichester» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Typisk blandingsmønster for ein dimiktisk innsjø.
**Fullsirkulasjon** er ein tilstand i ein innsjø om våren og hausten då heile vassmassen sirkulerer fritt. Ferskvatn har størt tettleik ved ein temperatur på 4 ºC. Temperaturen i overflatelaget er gjerne lågare enn 4 ºC om vinteren, og når eventuell is smeltar og temperaturen i overflata stig til kring 4 ºC vil **vårfullsirkulasjonen** starte og varer til det er danna ei termisk lagdeling i innsjøen, kalla sommarstratifikasjon. Utover hausten vil temperaturen i overflata vert gradvis avkjølt, og når temperaturen igjen kjem kring 4 ºC, startar **haustfullsirkulasjonen** og varer fram til temperaturen i overflata igjen er vorte under 4 ºC og dermed lettare. Dette fører etter kvart til vinterstagnasjon. 

Ein innsjø som har to slike fullsirkulasjonar kvart år vert kalla dimiktiske. 

Under vårfullsirkulasjonen er vassmassane fullstendig ustabil med same temperatur frå overflate til botn. I tillegg før vind på overflata til vertikale straumar eller turbulens som når heilt ned til botn. Fullsirkulasjonar er viktige for vasskvaliteten, sidan dei gjer det mogeleg med ei fullstendig utlufting av dei djupaste vassmassane i innsjøane.

Sjå òg
------

* Stagnasjon i limnologi

Kjelder
-------

* «Fullsirkulasjon» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Område med fuktig kontinentalklima.
Ulike typar fuktig kontinentalklima i verda.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| ██ Dsa
██ Dsb |  | ██ Dwa
██ Dwb |  | ██ Dfa
██ Dfb |

**Fuktig kontinentalklima** er eit klima som utgjer ein stor del av den tempererte sona på midlare breidder i områda mellom dei polare og tropiske luftmassane. Det fuktige kontinentalklimaet har varierande vêrforhold og store temperaturskilnadar mellom sommar og vinter. Temperatursklinaden kan vere så stor 30-40ºC, og er størst i områda som ligg lengst borte frå havet. Klimaet kjem inn under gruppe D i Köppen si klimaklassifisering, og ein har fleire undertypar; ein med varm sommar (Dfa) og ein med mild sommar (Dfb). Desse har nedbør jamt fordelt gjennom året. Undertypar med minst nedbør om vinteren vert skrive Dwa eller Dwb.

Dfa: Varme somrar
-----------------

Fuktig kontinentalklima med varme somrar (Dfa i Köppen sitt system) er ein klimatisk undertype som har ein middeltemperatur på over 22ºC i den varmaste månaden, med regn om sommaren og snø om vinteren. I vintermånadane har ein minst ein månad med temperaturnormal under -3ºC, og stader som har middeltemperatur over dette gjennom vinteren vert rekna for å ha fuktig subtropisk klima. 
Store delar av Midtvesten og austkysten av USA, samt dei sørvestlegaste områda av Canada har denne typen klima med varme somrar og kalde vintrar. Ein har òg denne typen klima på Balkan og delar av Ukraina. Ein variant av dette klimaet finn ein i nordlege område av Kina og Nord-Korea som har tørre vintrar (Dwa).

Dfb: Milde somrar
-----------------

Fuktig kontinentalklima med kjølige somrar finn ein stort sett nord for områda med varme somrar. Ingen av sommarmånadane har ein middeltemperatur over 22ºC, men ein kan likevel få korte periodar med svært varmt vêr. Denne typen klima gjev mindre nedbør enn fuktig kontinental klima med varme somrar, og sommaren er som regel litt kortare og vinteren litt lengre. Sentrale område av Skandinavia, inkludert Austlandet og austlege område av Sentral-Europa har denne typen klima. Ein finn og denne typen klima i dei nordlege statane av USA og nord i Japan. I indre område nord for områda med denne typen klima har ein som regel subarktisk klima

### Døme

* Oslo i Noreg
* Stockholm i Sverige
* Helsingfors i Finland
* Tallinn i Estland
* Praha, Tsjekkia
* Warszawa i Polen
* St. Petersburg i Russland
* Minsk i Kviterussland
* Moskva i Russland
* Kiev i Ukraina
* Sapporo i Japan

Ein har òg ein variant med tørr vinter (Dwb) i nordaustlege område av Kina, Nord-Korea og søraustlege område av Russland, som Vladivostok, Pyongyang i Nord-Korea og Harbin i Kina.


| Klimasoner i Köppen si klimaklassifisering |
| --- |
| **Gruppe A: Tropisk** — Regnskog (Af) - Monsun (Am) - Savanne (Aw, As) |
| **Gruppe B: Tørt** — Ørkenklima (BW) - Steppe (BSh, BSk) |
| **Gruppe C: Temperert** — Fuktig subtropisk (Cfa, Cwa) - Maritimt (Cfb, Cwb, Cfc) - Middelhavsklima (Csa, Csb) |
| **Gruppe D: Kontinentalt** — Fuktig kontinentalt (Dfa, Dwa, Dfb, Dwb) - Subarktisk (Dfc, Dwc, Dfd) |
| **Gruppe E: Arktisk** — Tundra (ET) - Permafrost (EF) - Alpint (ETH) |
**Oransje**, **branngul** eller **raudgul** er ein farge som inngår i fargespekteret. Ein reknar den oransje delen av spekteret omtrent frå 590 til 625 nanometer og har farge som skalet på ein appelsin.
Ordet kjem frå fransk *orange*, som kan bety både 'appelsin' og 'oransje farge'. Det er henta frå italiensk *arancia* som igjen har ordet frå arabisk, persisk og opphavleg frå sanskrit.

I estetikken er oransje rekna til dei varme fargane.
Oransje er ein sekundærfarge som ein får ved å blanda primærfargane gult og raudt.

Oransje som symbol
------------------

I nasjonal symbolikk kan oransje brukast for å markera tilhøyrigheit til Holland og Nederland. I Nord-Irland er den nederlandske nasjonalfargen blitt brukt av unionsvennlege protestantar til minne om Vilhelm av Oranien. I Ukraina blei fargen frå presidentvalkampmaterialet til Viktor Jusjtsjenko symbolet på den fredelege revolusjonen i landet. I Israel tok jødiske nybyggjarar i bruk fargen frå «den oransje revolusjonen» i Ukraina som symbolfarge i si kamp mot flytteplanane til Sharon-regjeringa. 

Oransje er den offisielle fargen til Liberaldemokratene i England, dei konservative partia Partido Popular i Spania og sosialdemokratane i Portugal, og hindunasjonalistane Bharatiya Janata Party (BJP) i India. 

Buddhistmunker i theravada-tradisjonen ber ofte safran- eller oransjefarga tøy.

Kjelder
-------

1. ↑  «oransje» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Oransje» frå Wikipedia på bokmål, den 12. februar 2016*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Oransje**
**Erik Andreas Børresen** (17. september 1785–14. januar 1860) var ein kjøpmann, skipsreiar og stortingsmann frå Bragernes. 

Børresen var fødd på Bragernes, son til ein skipper. Han var i lang tid kjøpmann, trelasthandlar og skipsreiar på Bragernes. Skipa hans segla på alle hav. Børresen var gjennom ein menneskealder ein av dei leiande menn i Drammen, og gjekk under tilnamnet «Kong Erik». Under særlege høve, som ved kongebesøk, gjorde huset hans teneste som festlokale. Storparten av hans 150 000 spesiedalar store formue testamenterte han til allmennyttige formål; «fornemmelig til en stiftelse for ugifte damer og en opdragelsesanstalt for fattige forældreløse barn dersteds».

Børresen representerte Drammen på Stortinget i 1827, der han var medlem av komiteen om handel og næringsfridom, samt komiteen om reglement for borgarvæpninga. Han møtte ikkje på omframtstortinget 1828, ettersom røysteretten hans var suspendert då han var knytt til den såkalla Hettingsaka. Børresen var Drammen sin tredje-representant til Stortinget 1845, men heldt seg heime grunna sjukdom.

Han døydde i Drammen i 1860.

Notar
-----

1. ↑  Gyldendals store konversasjonsleksikon
2. ↑  Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Erik Børresen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| ***«Breathe»***  Song av Vladana Vučinić |
|  |
| **Land** | Montenegro |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 4. mars 2022 |
| **Sjanger** | Pop, ballade |
| **Lengd** | 03:00 |
| **Selskap** | Dimitrov |
| Låtskrivar(ar) | Vladana Vučinić, Darko Dimitrov |
|

**«Breathe»** (norsk omsetjing 'pust') er ein kraftballade frå 2022 som vert framført av den montenegrinske songaren og låtskrivaren Vladana Vučinić. Songen vart internt vald av Radio i televizija Crne Gore (RTCG) som det montenegrinske bidraget til Eurovision Song Contest 2022 i Torino i Italia.

Om songen
---------

«Breathe» er skriven av Vučinić selv, saman med Darko Dimitrov, som også stod for produksjonen og miksinga. Dimitrov hadde tidlegare skrive låten «Proud», som Tamara Todevska vann juryavrøystinga med i 2019.

Ifølgje Vučinić er teksta basert på ei «vanskeleg prøving» som ho og familien hennar gjekk gjennom i 2021, og kjenslene hennar vart til tekst og musikk. Ho skildrar «Breathe» som ein kjensletung, mektig og melankolsk song.

«Breathe» var eit av 30 bidrag som kringkastaren RTCG mottok til arbeidet med å finne det montenegrinske bidraget til Eurovision Song Contest 2022. Ein jury på ti medlemmar plukka ut «Breathe» som vinnar, og låten vart utgjeven 4. mars 2022. Vučinić framførte songen live fyrste gong under ein konsert i Stockholm ei veke seinare.

«Breathe» deltok i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest torsdag 12. mai. Songen vart nummer 17 av 18 i semifinalen og kvalifiserte seg ikkje til finalen laurdag 14. mai.

Kjelder
-------

1. ↑  Rossini, Federico (4. januar 2022). «Eurovision 2022: il Montenegro sceglie Vladana Vucinic» (på italiensk). Henta 15. mars 2022.
2. ↑  Vladana på Instagram (4. januar 2022). «Poštovani svi, ...». *www.instagram.com*. Henta 15. mars 2022.
3. 1 2  «Vladana Vucinic says Eurovision 2022 song "Breathe" will carry a message "heard beyond the Balkans"». *wiwibloggs* (på engelsk). 5. januar 2022. Henta 4. mars 2022.
4. ↑  «Montenegro receives record number of entries! 🇲🇪». *Eurovision.tv* (på engelsk). 16. desember 2021. Henta 15. mars 2022.
5. ↑  «🇲🇪 Montenegro: First Live Performance of "Breathe"». *Eurovoix* (på engelsk). 12. mars 2022. Henta 15. mars 2022.
6. ↑  «Second Semi-Final of Turin 2022». *Eurovision.tv* (på engelsk). Henta 19. juni 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Breathe» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2022.*
**Erich Maria Remarque** er pseudonym for **Erich Paul Remark** (22. juni 1898–25. september 1970) — ein tysk romanforfattar som er kjend for sine skildringar i enkelt og kraftfullt språk av liva åt vanlege menneske i skuggen av krigen — særleg frå desillusjonerte soldatar og flyktningar sitt perspektiv. Remarque karakteriserte seg sjølv som ein «militant pasifist».

Biografi
--------

Erich Paul Remark vart fødd inn i ein katolsk fattig arbeidarklassefamilie i Osnabrück i Niedersachsen i Tyskland den 22. juni 1898. Far hans var bokbindaren Peter Franz Remark og mor hans var Anna Maria Remark, f. Stallknecht. I 1916, atten år gammal, vart han innkalla til militærteneste og send til fronten som tysk soldat under første verdskrigen, der han vart såra fleire gonger. Etter eit rotlaust yrkesliv etter krigen gav han i 1929 ut si mest vidkjende bok, *Im Westen nichts Neues* (Inkje nytt frå vestfronten). Nazi-Tyskland forbaud bøkene hans og brende dei på bokbål i 1933 — i tillegg til at dei spreidde den usanne propagandaen mot han at han stamma frå franske jødar og at det eigentlege familienamnet hans var *Kramer* (*Remark* stava baklengs). Han hadde da budd i Sveits sidan 1931, og i 1939 emigrerte han til USA, der han vart statsborgar i 1947. I 1958 gifte han seg med den tidlegare hollywoodfilmstjerna Paulette Goddard (1911-1990). I 1948 flytte dei til Sveits, der han døydde i Locarno den 25. september 1970.

Verk
----

* *Im Westen nichts Neues* (1929), norsk oms. *Intet nytt fra Vestfronten*
* *Der Weg zurück* (1931), norsk oms. *Tider som fulgte*
* *Drei Kameraden* (1937), norsk oms. *Tre kamerater*
* *Liebe deinen Nächsten* (1941), norsk oms. *Du skal elske din neste*
* *Die letzte Station*, skodespel
* *Triumfbuen (roman)|Arc de Triomphe* (1946), norsk oms. *Triumfbuen*
* *Der Funke Leben* (1952), norsk oms. *Livsflammen*
* *Zeit zu leben und Zeit zu sterben* (1954), norsk oms. *Først elske – siden dø*
* *Der schwarze Obelisk* (1956), norsk oms. *Den sorte obelisk*
* *Der Himmel kennt keine Günstlinge* (1961), norsk oms. *Himmelen gjør ingen forskjell*
* *Die Nacht von Lissabon* (1963), norsk oms. *Natt i Lissabon*
* *Schatten im Paradies* (posth. 1971), norsk oms. *Skygger i paradis*
* *Der Feind*, noveller (1993, opprinnelig utg. på engelsk 1930-31), norsk oms. *Fienden*

### Utgjeve posthumt:

* 1971 - *Schatten im Paradies* (Skugger i paradiset)

Kjelder
-------

* wordIQ.com Arkivert 2004-10-29 ved Wayback Machine.
* germanculture.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Ein Saturn V-rakett klar til oppskyting.
Ein Sojuz-kapsel returnerer med mannskap frå Den internasjonale romstasjonen 28. februar 2018
**Romfart** er reising i verdsrommet. Ein skil mellom bemanna og ubemanna romfart.

Bemanna romfart er romferder der menneska er mannskap om bord eit romfartøy. Slike mannskap kallar ein gjerne for romfararar. Den sovjetrussike kosmonauten Jurij Aleksejevitsj Gagarin
vert rekna som det første mennesket i rommet.

Ubemanna romfart er romferder der ein sender opp romsondar eller andre kunstige satellittar utan behov for menneske om bord. I staden er det elektronikken om bord som styrer. Ved hjelp av radiosamband kan ein ta imot data frå romfarkosten samtidig som ein kan gje nye kommandoar til datamaskiner om bord.

For at ei ferd skal kunne kallast ei romferd, har FAI definert ei grense på 100 km over jorda si overflate. USA nyttar òg ei grense på 50 miles.

For å koma opp i rommet nyttar ein bererakettar. Døme på slike rakettar er den russiske Sojuz og den amerikanske Saturn V.

Former romfart
--------------

Ein kan skilje mellom ulike former romfart:

* ballistiske baner der sonden eller fartøyet etter oppskytinga fell tilbake til Jorda, utan at den går i krinsløp
* krinsløp der ein satellitt vert sendt i bane rundt Jorda eller et anna himmellekam
* interplanetarisk reise der romsonden reiser mellom himmellekamane i solsystemet
* interstellarisk reise der romsonden reiser mellom stjernene.
* intergalaktisk reise der romsonden reiser mellom galaksane.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS

 |
Eit **optisk vindauge** er ei nemning for eit spektralområde der eit optisk medium er relativt transparent for elektromagnetisk stråling.
Innan astronomien talar ein vanlegvis om ein planet, oftast jorda, sin atmosfære, medan det innan medisin ofte blir referert til vevet i kroppen. Det blir kalla optisk fordi det handlar om det synlege lyset, med bølgjelengder mellom 400 og 700 nanometer.

For andre bølgjelengdområde av spekteret der atmosfæren er heilt eller delvis gjennomsiktig talar ein gjerne om eit **strålingsvindauge**, sjå atmosfærisk vindauge.

Astronomisk optisk vindauge
---------------------------

Største delen av den elektromagnetiske energien frå sola og andre utanomjordiske kjelder når aldri jordoverflata, men vert absorbert av atmosfæren. Det finst òg eit tilsvarande radiovindauge for frekvensar i radiospekteret.

Medisinsk optisk vindauge
-------------------------

Det optiske vindauget for levande kroppsvev er omtrent mellom bølgjelengdene 650 og 1 200 nanometer. Ved kortare bølgjelengder blir strålinga absorbert av hemoglobinet i blodet, medan vatn absorberer dei kortare bølgjelengdene i det infraraude området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Optisk vindu» frå Wikipedia på bokmål, den 19. februar 2013.*
**Full Tilt Boogie Band** var ei kanadisk rockegruppe knytt til Janis Joplin ved slutten av karrieren hennar. Gruppa blei opphavleg skipa som **Full *Tillt* Boogie Band** med eit ordspel på namnet til frontfiguren John Till. Medlemmene i gruppa var gitaristen John Till, pianisten Richard Bell, bassisten Brad Campbell, trommisen Clark Pierson og organisten Ken Pearson.

John Till skipa *Full Tillt Boogie Band* ved slutten av 1960-åra som eit sideprosjekt til anna arbeid han gjorde som studiomusikar i New York. Alle medlemmene i gruppa var kanadiarar, dei fleste frå Stratford og Woodstock i Ontario.

Både Till og andre musikarar frå denne gruppa hadde arbeidd med Janis Joplin i gruppa Kozmic Blues Band. Medan Joplin mislikte nokre av musikarane i Kozmic, 
samarbeidde ho godt med Till. Ho blei einig med han om å synga med heile Full Tillt, som då endra namn til Full Tilt Boogie Band. Joplin tok ei meir aktiv rolle i danninga av denne gruppa, og skal ha sagt: «Full Tilt Boogie Band er *mi* gruppe. Endeleg er det *mi* gruppe!»

Janis Joplin og Full Tilt spelte saman for første gong den 4. april 1970 ved Fillmore West-studioa i San Francisco. Dei la ut på turné i USA og Canada i mai 1970. Frå 28. juni til 4. juli spelte dei på den kanadiske Festival Express-turneen saman med grupper som Grateful Dead, Delaney and Bonnie, Rick Danko og The Band, Eric Andersen og Ian & Sylvia. Dei hadde konsertar i Toronto, Winnipeg og Calgary.

Den siste framsyninga til gruppa fann stad 12. august 1970 på Harvard Stadium i Boston i Massachusetts. Gruppa hadde fått utstyret sitt stole der og spelte med erstatningsforsterkarar, men fekk likevel god kritikk på framsida av *Harvard Crimson*.

I september 1970 byrja Full Tilt og Joplin å spela inn eit nytt album i Los Angeles med produsenten Paul A. Rothchild. 4. oktober døydde Joplin av ein overdose. Sjølv om innspelinga ikkje var ferdig, var det nok brukbart materiale til å kunna gje ut hennar siste album, *Pearl*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Full Tilt Boogie Band» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  "Full Title Boogie Band," (www.autofacts.ca/classicrock/bio\_fulltiltboogieband.html) Canadian Classic Rock Page, retrieved June 22, 2008. archive.org Arkivert 2004-02-15 ved Wayback Machine.
2. ↑  
 "Full Tilt Boogie Band is *my* band. Finally, it's *my* band!"
Echols, Alice (15. februar 2000). *Scars of Sweet Paradise: The Life and Times of Janis Joplin*. Henry Holt and Company. ISBN 0805053948.
3. ↑  Amburn, Ellis (October, 1992). *Pearl: The Obsessions and Passions of Janis Joplin : A Biography*. Time Warner. ISBN 0446516406.
4. ↑  Dalton, David (21. august 1991). *Piece Of My Heart*. Da Capo Press. ISBN 0306804468.
5. ↑  Friedman, Myra (15. september 1992). *Buried Alive: The Biography of Janis Joplin*. Crown Publishing Group. ISBN 0517586509.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Full Tilt Boogie Band på MySpace
**Amel Tuka** (fødd 9. januar 1991) er ein bosnisk mellomdistanseløpar frå Kakanj som spesialiserte seg på 800-meteren. Han vann bronsemedaljen på distansen i VM 2015 og sølvmedaljen i VM 2019.

Aktiv
-----

Tuka forbetra sin eigen landsrekord til 1.46,12 då han vart sjettemann på 800 m i europameisterskapen 2014 i Zürich. I 2015-sesongen forbetra han rekorden fleire gongar, sist då han 17. juli vann 800 meter ved Herculis-stemnet i Monaco på den glitrande tida 1.42,51, årsbeste i verda. Ved verdsmeisterskapen i Beijing kneip han bronsemedaljen etter 1.46,30, verdsrekordhaldaren David Rudisha sigra føre polske Adam Kszczot.

OL-sesongen 2016 vart Tuka fjerdemann i europameisterskapen i Amsterdam. I dei olympiske leikane sprang han på 1.45,24 i semifinalen, seks tidels sekund for sakte til å nå finalen. I 2019 vart han klokka inn på 1.43,62 då han vart tredjemann på 800-meteren i Herculis-stemnet. Ved verdsmeisterskapen i Doha i slutten av september same året storma han i mål på 1.43,47 og vann sølvmedaljen, slått med over eit sekund av Donavan Brazier frå USA.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2012 i Helsinki: Utslått i semifinalane (1.51,14=nr 24)
* EM 2014 i Zürich: Nr 6 – 1.46,12
* VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje – 1.46,30
* EM 2016 i Amsterdam: Nr 4 – 1.45,74
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i semifinalane (1.45,24=nr 12)
* VM 2017 i London: Utslått i kvalifiseringa (1.46,54=nr 27)
* EM 2018 i Berlin: Utslått i semifinalane (1.47,24=nr 13)
* VM 2019 i Doha: Sølvmedalje – 1.43,47, bakom Donavan Brazier (1.42,34)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Amel Tuka» frå Wikipedia på tysk, den 2. juli 2021.*