Sir **Alec Guinness**, fødd **Alec Guinness de Cuffe** (2. april 1914–5. august 2000) var ein britisk skodespelar kjend frå fleire store filmproduksjonar, m.a. Lawrence of Arabia, Broen over Kwai og dei tre tidlegaste Star Wars-filmane.

Biografi
--------

Alec Guinness de Cuffe vart fødd og voks opp i London. Han gjekk vidare til å studera drama etter grunnskulen og hadde sin fyrste spelejobb på teater på 20-årsdagen sin. I 1936, 2 år seinare spelte han ei rolle i John Gielgud si oppsetjing av Hamlet. Same året vart han tilsett ved teateret Old Vic, og i denne perioden blei han kjend med teatermiljøet i London og fekk mange vener blant skodespelarane han jobba med. I løpet av 1930-talet spelte Guinness m.a. i Richard II, Kjøpmannen i Venedig, Romeo og Julie og Stormen av Shakespeare.

I 1939 omarbeidde Guinness romanen *Store forventninger* av Charles Dickens til teaterstykke, der han sjølv spelte *Herbert Pocket*. Stykket vart vellukka, og regissør David Lean, som såg stykket, filmatiserte det og gav det ut i 1946. Igjen spelte Guinness *Herbert Pocket*, og dette vart debuten hans som filmskodespelar (bortsett frå ei statistrolle frå 1934). Alec Guinness tente i marinen under andre verdskrigen. I 1946 vendte han tilbake til Old Vic og blei der i to år etter mange teaterroller. Etter dette spelte han ved andre teater, og hadde si siste rolle i 1989.

### Filmkarriere

Alec Guinness spelte i mange store filmproduksjonar frå 1950-åra og utover. I 1956 spelte han saman med Grace Kelly i Svanen. Året etter spelte han mot William Holden i krigsfilmen Broen over Kwai, som Guinness vann Oscar-prisen som *beste skodespelar* for. I 1959 hadde han hovudrolla i Vår mann i Havana, i 1962 var han med i storproduksjonen Lawrence of Arabia i rolla som *Prins Feisal*, og i 1964 spelte han Marcus Aurelius i Romerrikets fall. Året etter var han bolsjevikleiar i filmatiseringa av *Doktor Zhivago* av Boris Pasternak. I 1970 spelte han Kong Karl I i den historiske filmen *Cromwell*. Sjølv meinte Guinness at hans beste filmopptreden var som Adolf Hitler i *Hitler: The Last Ten Days* (1973).

I 1977 fekk Alec Guinness rolla som jediriddaren *Obi Wan-Kenobi* i Star Wars. Desse George Lucas-filmane gav Guinness eit heilt nytt publikum. Han hadde den same rolla i Imperiet slår tilbake frå 1980 og Jediridderen vender tilbake frå 1983. Det året fylte Guinness 69 år. Han spelte i nokre filmar også etter Star Wars, men hadde si siste filmrolle i 1996, 82 år gamal.

Alec Guinness døydde 5. august 2000 av kreft i levra. Kona hans døydde eit par månader etter han. Sonen deira, Matthew Guinness er sjølv skodespelar.

Nokre prisar og utmerkingar
---------------------------

* 1955: Alec Guinness vart utnemnd til kommandør av den britiske imperieordenen.
* 1957: Oscar-prisen for *beste mannlege skodespelar* for rolla som *Oberst Nicholson* i Broen over Kwai.
* 1959: Alec Guinness vart slått til riddar.
* 1960: Alec Guinness fekk ei stjerne på Hollywood Walk of Fame.
* 1980: Æres-Oscar for livsverk som skodespelar.
* 1991: Alec Guinness vart æresdoktor ved Cambridge University.
* 1994: Alec Guinness vart medlem i den britiske Order of the Companions of Honour.
* Alec Guinness fekk også *Evening Standard-prisen* for teaterverksemda si.

Filmografi (utval)
------------------

* 1946: *Store forventninger*
* 1948: *Oliver Twist*
* 1951: *Jeg stjal en million*
* 1956: Svanen
* 1957: Broen over Kwai
* 1958: The Horse's Mouth
* 1959: Vår mann i Havana
* 1962: H. M. S. Defiant
* 1962: Lawrence of Arabia
* 1964: Romerrikets fall
* 1965: *Doktor Zhivago*
* 1967: Den onde øya
* 1970: *Cromwell*
* 1970: *Scrooge*
* 1972: *Fratello sole, sorella luna*
* 1973: *Hitler: The Last Ten Days*
* 1976: Mord med døden til følge
* 1977: Star Wars
* 1980: Imperiet slår tilbake
* 1980: Little Lord Fauntleroy
* 1983: *Lovesick*
* 1983: Jediridderen vender tilbake
* 1984: Reisen til India
* 1988: *Little Dorrit*
* 1988: *A Handful of Dust*
* 1991: *Kafka*
* 1996: *Eskimo Day* (Fjernsynsfilm)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Alec Guinness» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2012.*

* Filmografien er henta frå Imdb.com, 3. mars 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |