recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| ***Lucia*** |
| --- |
|  |
| **Martyr** |
| **Fødd** | cirka 283 |
| **Død** | 304 |
| **Trussamfunn** | Den katolske kyrkja |
| **Festdag** | 13. desember |
| **Vernehelgen for** | Synskada, sjuke barn, prostituerte som angrar seg, vevarar m.fl. |

*Denne artikkelen handlar om helgenen Lucia. For feiringa, sjå Luciadagen.* 
**Lucia** (tradisjonelle datoar 283–304) (latin, ’den lysande’, ’lysberaren’), var ein kristen martyr frå Siracusa på Sicilia som blir feira som helgen i den katolske kyrkja med festdag 13. desember.

Den unge kristne jomfrua Lucia lei martyrdøden under keisar Diokletian. Ho blir i kristen kunst framstilt med eit sverd eller ein dolk og eit sår i halsen. Ho kan også halde to augo på eit fat. Grunnen er at legenda seier at ho før ho døydde reiv ut augo sine og sendte dei til han ho var trulova med. Jomfru Maria skal ha gjeve ho eit par nye og enno vakrare augo. Som attributt har ho dessutan ein palmekvist og ei oljelampe eller eit lys i handa.

### Kjelde

Omsett frå Wikipedia på Svensk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN

 |
**Isach Jørgen Coldevin** (1877–1968) var den siste forvaltaren og eigaren av Dønnesgodset. Foreldra hans var Marie Danholm Wulff og godseigar og ordførar Hans Johan Emahus Tønder Coldevin.

Isach Coldevin hadde utdanning frå Danmark og frå Landbrukshøgskolen på Ås. Han dreiv Dønnesgarden frå 1904. Ut frå ein sosial og økonomisk motivasjon investerte han for å modernisere garden på alle område:

Skogplanting
------------

I dei lune skråningane langs Dønnesfjellet fekk han planta om lag 500 dekar med ulike slags bartre. For å skaffe plantar, starta han ein planteskole. I alt prøvde han minst 17 forskjellige bartreslag, blant dei gran, sembrafuru, lerk og forskjellige sortar edelgran.

I 1905 var han med å stifte Helgeland Skogselskap.

Sjå òg .

Husdyrbruk og meieri
--------------------

På slutten av 1800-talet var fiskerinæringa i prega av modernisering og framgang, medan jordbruket vart sett på som ei næring som gav små inntekter. Coldevin meinte at modernisering og spesialisering i jordbruket kunne gje denne næringa tilsvarande framgang.

Coldevin hadde opptil fem agronomar i arbeid som skulle hjelpe til med moderniseringa av husdyrbruket. Agronomane reiste rundt i distriktet og gav folk råd om fjøsstell og fôring. Han auka talet på storfe; for å få nok fôr, tok han i bruk kraftfôr og innkjøpt gjødsel. Grisane til Coldevin vart fora slik at dei fekk meir kjøt og mindre flesk. Han la om kosthaldet på garden, og serverte meir grønsaker. Men ikkje all denne moderniseringa vart godt motteken.

For å sleppa å fôre så mange hestar, kjøpte han inn ein traktor. 17. mai 1908 kom Noregs første traktor med forbrenningsmotor, ein *Ivel*, til Dønnes. Isach Coldevin var sjølv i England for å lære stell og køyring av traktoren.

Meieriet vart utvida, og mjølka vart henta med hest og vogn eller med ein motorkuttar som vart innkjøpt til formålet. Meieriet tok imot opptil 8000 liter mjølk for dagen.

Alle desse investeringane kravde store kapitalutlegg, men Coldevin hadde tru på at styresmaktene ville gje han økonomisk støtte når dei fekk sjå kva han fekk til. Men i staden vart drifta ramma av uhell og i 1911 enda drifta i konkurs. Dønnesgodset vart oppløyst og leiglendingane fekk kjøpe gardane dei dreiv. Hovudgarden på Dønnes vart selt til 20 husmenn, og Isach Coldevin sjølv utvandra til Sambandsstatane.

Isach Coldevin kom aldri attende til Noreg. I 1954 fekk han Nordland Landbruksselskaps gullmedalje, og Helgeland Skogselskap gjorde han til æresmedlem. Han døydde i Chicago i 1968.

Kjelder
-------

1. ↑  Jøsevold, M. *Arven etter Isach*, Helgeland Arbeiderblad, 3/9-2006.

* tuxen.info om Dønnesgarden, besøkt 5. februar 2007
* Axel Coldevin 1989: *Jordegods og storgårder i Nord-Norge*
* Axel Coldevin 1980: *Dønna bygdehistorie*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Otto Valstad** (fødd 11. desember 1862 i Asker, død 20. juni 1950) var ein norsk kunstmålar og illustratør.

Han utdanna seg til møbelsnikkar og lærar, men tok etter kvart til å måle. Som biletkunstnar laga han mellom anna landskapsmåleri og fleire portrett. Han dekorerte og Asker kyrkje og illustrerte bøker, mellom anna Arne Garborgs *Kolbotn-Brev*, i 1911, og kona si attdikting av *Æsops fabler*i 1919. Han gav dessutan ut fem barnebøker med eigne illustrasjonar. 

I 1902 flytta Otto Valstad attende til barndomsheimen på Hvalstad saman med kona si, forfattaren og læraren Tilla Valstad. I 1949 testamenterte dei eigedomen, og ei omfattande samling av kunst og kulturhistoriske gjenstandar, til Asker kommune. Bygningane og samlingane er ein seksjon av Asker museum, kalla Valstads samlinger. 

Tilla og Otto Valstad høyrde til den såkalla Askerkretsen, eit tildels radikalt kunstnar- og norskdomsmiljø med forfattarar som Arne og Hulda Garborg, Rasmus Løland, Kristofer Uppdal, Oskar Braaten og Johan Bojer. Dei hadde og kontakt med Lysakerkretsen.

Litteratur
----------

* Fidjestøl, Alfred. 2014. *Frå Asker til Eden* : *historia om askerkretsen 1897-1924*. Oslo: Samlaget. ISBN 978-82-521-8459-4

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi i *Kunstnere i Akershus* Arkivert 2006-08-21 ved Wayback Machine.
* Valstads samlingar ved Asker museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
**Andrius Kubilius** (fødd 8. desember 1956) er ein litauisk politikar. Han var statsminister i Litauen 1999-2000 og igjen frå 9. desember 2008 til 13. desember 2012. Han var leiar det konservative partiet *Fedrelandsunionen - Litauiske kristendemokratar* (Tėvynės sąjunga - Lietuvos krikščionys demokratai) frå 2003 til 2015.

Kubilius vart fødd og voks opp i Vilnius. Han studerte fysikk på Universitetet i Vilnius, og fram til 1990 arbeidde han på universitetet. Han vart medlem i den opposisjonelle rørsla Sąjūdis, som strei for litauisk sjølvstende frå Sovjetunionen. Då dette vart oppnådd vart Kubilius vald inn i nasjonalforsamlinga i 1992. Han vart med i Fedrelandsunionen i 1993.

Frå 3. november 1999 til 9. november 2000 var han statsminister i Litauen. Han gjekk av etter at partiet hans mista 61 av dei 70 parlamentsmedlemene sine ved valet i 2000. Han vart partileiar for Fedrelandsunionen i 2003. Ved parlamentsvalet 28. oktober 2008 vart partiet størst, med 19,7 % av stemmene. Kubilius vart statsminister i ei sentrum-høgre koalisjonsregjering med to mindre parti.

Kubilius er gift og har to søner. Kona er fiolinist i Det litauiske nasjonale symfoniorkesteret.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Andrius Kubilius**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
Tyske offiserar frå Kriegsmarine, Heer og Waffen-SS på synfaring etter eksplosjonen på Vågen. Blant offiserane er Reichskommissar für Norwegen Josef Terboven og admiral Otto von Schrader. I bakgrunnen det skadde Rosenkrantztårnet og Håkonshallen.
**Otto von Schrader** (18. mars 1888–19. juli 1945) var ein tysk admiral. Han vart fødd i Aust-Preussen i Tyskland, i det som i dag er Polen. 

Schrader hadde frå april 1940 til 31. januar 1943 tittelen *Admiral der Norwegische Westküste*. Frå februar 1943 til mai 1945 hadde Schrader tittelen *Kommandierender Admiral der Norwegische Westküste*, eller kommanderande admiral for den norske vestkysten. Schrader var såleis øvste sjef for den tyske marinen «Kriegsmarine» på vestkysten av Noreg under den andre verdskrigen. Schrader hadde hovudkvarteret sitt i Bergen.

I 1943 godkjende han ved tre høve avrettinger av kommandosoldatar (som kravd i den berykta «Kommando-ordren» frå 18. oktober 1942). 

Han tok sitt eige liv den 19. juli 1945 i Bergen.

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Isaach Isaachsen** (25. mai 1774–15. august 1828) var ein norsk kjøpmann frå Kristiansand, stortingsmann i 1818.

Isaachsen var son til ein kjøpmann i Kristiansand. Sjølv oppheldt han seg i Frankrike frå 1790 til 1792 og var då med i jakobinarklubben. Soga vil ha det til at «Da Faderen blev ængstelig for ham, sendte han et skib til Dunkirk. Skipperen, en 'stærk' baatsmand og en eller to matroser kjørte til Paris, 'bandt' ham og kjørte ham tilbage til skibet, hvormed han blev bragt hjem». Isaachsen var resten av livet prega av ideal framheva under den franske revolusjonen.

Isaachsen var kjøpmann i fødebyen, gift med ei dotter av biskopen i Kristiansand, Peder Hansen. Frå 1816 var han elles gardbrukar på Tjos i Oddernes og busett der. Han representerte Lister og Mandals amt på stortinget 1818, medlem av sju komitear. Her viste han ein imponerande aktivitet og la fram mange radikale reformforslag, dei fleste avvist mot ei røyst. Mellom anna foreslo han borgarleg viing. Det enda med hans tremenning og kollega på stortinget, Samuel Simonsson Fede, til sist fekk alvorleg: «.. paalæg om at sørge for at Isaachsen ikke kom til at blive gjenvalgt, thi en slig galning vilde de ikke vide af paa thinget.»

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

* *Denne artikkelen bygger på «Isaach Isaachsen» frå Wikipedia på bokmål, den 12. april 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Andrus Veerpalu** (fødd 8. februar 1971) er ein estisk tidlegare langrennsløpar. Veerpalu gjekk for skiklubben Skiclub Joulu, og debuterte i verdscupen 12. desember 1992 i Ramsau. 

Andrus Veerpalu vart tildelt Holmenkollmedaljen i 2005.

Dopingsak i 2011
----------------

Veerpalu avgav ein positiv dopingprøve under trening i Otepää framfor Ski-VM i Oslo 2011. Han testa positiv for veksthormonet HGH. Då det estiske skiforbundet fekk beskjed om dopingsaka bad dei om at FIS ikkje offentleggjorde noko før etter VM, noko FIS gjekk med på. Veerpalu sende så ut ei pressemelding om at han grunna skade ikkje kunne tevle i VM og at han la opp. Først i april, etter mykje spekulasjonar i estisk media, gjekk det estiske skiforbundet og Veerpalu ut og melde om den positive dopingtesten. Veerpalu nekta for å ha dopa seg, og han og det estiske skiforbundet la fram fleire grunnar til at dei meinte at dopingtesten måtte vere feil. Mellom anna meinte dei at Veerpalu hadde ein mutasjon som gjorde at han hadde mykje høgare naturleg veksthormonnivå i blodet like etter trening enn det andre har. FIS utestengde han likevel frå langrennssporten for tre år. Veerpalu har anka saka inn for CAS.

Merittar
--------

**Olympiske Vinterleikar**

* Gull på 15 km under Vinter-OL 2006
* Gull på 15 km under Vinter-OL 2002
* Sølv på 30 km under Vinter-OL 2002

**Ski-VM**

* Gull på 15 km under Ski-VM 2009
* Gull på 30 km under Ski-VM 2001
* Sølv på 50 km under Ski-VM 1999

**Verdscupen**

* 6 sigrar
* 1 andreplass
* 3 tredjeplassar

Referansar
----------

1. ↑  *Chealse Little: «How Andrus Veerpalu’s Doping Case Turned into a Mudfight»*, arkivert frå originalen 13. oktober 2011, henta 3. oktober 2011

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Hobbs Coast is located in Antarktis
Hobbs Coast (Antarktis)

**Hobbs Coast** (74°50′S 132°0′W﻿Koordinatar: 74°50′S 132°0′W﻿) er den delen av kysten av Marie Byrd Land som strekkjer seg frå Cape Burks til eit punkt på kysten ovanfor den austlege delen av Dean Island, ved 74°42′S 127°05′W﻿, eller mellom Ruppert Coast i vest og Bakutis Coast i aust. Han strekkjer seg frå 136°50′W til 127°35′. Kysten vart oppdaga av U.S. Antarctic Service (1939–41) og kalla opp etter professor William H. Hobbs frå University of Michigan, ein glasiolog som spesialiserte seg i polargeografi og historie. US Geological Survey kartla ferdig kysten frå landmålingar og flyfoto frå U.S. Navy 1959–65.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hobbs Coast». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. juni 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hobbs Coast» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Otto Kristian Schreuder** (30. april 1856–12. mai 1941) var ein norsk forretningsmann og høgrepolitikar frå Skjerjehamn i Gulen kommune.

Då Otto Schreuder skulle konfirmerast i i 1873, drukna systera Jenny og faren Wilhelm Schreuder ved Haukøy på veg til Eivindvik kyrkje. Nokre år etter overtok Otto den gamle handels- og gjestgjevarstaden Skjerjehamn etter faren.

Otto Schreuder bygde Skjerjehamn ut til ei stor verksemd med hotell, stort handelshus, trelasthandel og eksport av fisk og hummar til England. Ifylgje avisa Sogn og Fjordane sende alle laksefiskarar i Ytre Sogn fangsten til Schreuder i Skjerjehamn, og det vart stor båttrafikk der. I tillegg var Scheuder bonde, han dreiv dampskipsekspedisjon, postkontor og telefonstasjon. I 1886 vart han ein av skiparane av Gulen Sparebank. I 1903 vakte det oppsikt då han kjøpte motorbåt, som ein av dei fyrste i Sogn og Fjordane.

Frå 1903 til 1906 var Schreuder stortingsrepresentant for Høgre. I 1906 vart han tildelt 7. juni-medaljen. Men i 1918 selde han handelsstaden i Skjerjehamn til vêrsonen Johannes Steine og flytte sjølv tilbake til Bergen, der faren kom frå. Otto Schreuder døydde i 1941.

Kjelder
-------

* Fylkesleksikonet i Sogn og Fjordane om Schreuder.
* Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane om Otto Schreuder.
* Fylkesleksikonet i Sogn og Fjordane om Wilhelm Schreuder.[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Trajansøyla».*

Trajansøyla
Relieff på Trajansøyla
**Trajansøyla** i Roma, innvigd 12. mai 113 e. Kr. stend midt i Trajans forum på eit lite umråde (16 x 23 m) og er umgjevi av offentlege bygningar i minst tri høgder. Ho er eit tekniskt meisterstykke, som er på syttan sylindrar av blå juni-marmor lagde uppå kvarandre. Høgdi er i alt 100 romerske fot, 29,78 meter, diameteren nær fire meter. Søyla står på eit firkanta podium, 5,37 m høgt. Søyla er hól, ei liti dør i podiet fører inn i ei vestibyla med ei spiralforma tropp med 185 steg og 43 små vindaugsspaltor upp til toppen der ein statue av keisar Trajan av Romarriket stod. Han vart riven i millomalderen, og vart sidan bytt ut med ein statue av apostelen Paulus.

Då keisaren døydde i 117 e. Kr. vart oska hans lagd i ei gullurna inne i sokkelen, slik at soga i stein um dakarkrigane vart ei veldig gravstøtta for krigarkeisar. Keisaren skreiv eit verk um dakarkrigane, det er no tapt. Men trajansøyla kann òg segjast å vera ein bokrull, men ein rull i stein, ikkje i papyrus, ei 200 meter lang relieff-frisa som snor seg kring trajansøyla og viser dei dakiske felttogi i 155 scenor, med umkring 2.500 figurar.
Koordinatar: 78°8′S 161°59′E﻿

**Ferrignobreen** er ein brei isbre på nordsida av Rampart Ridge i Victoria Land i Antarktis, som flyt vest-nordvest frå Mount Lynch og Bishop Peak til nærleiken av The Spire. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 1994 etter Jane G. Ferrigno, ein geolog i US Geological Survey som var spesialist i bruk av satellittbilete over Antarktis, og andre is- og snøområde i verda. Ho var medredaktør (med Richard S. Williams jr.) etter *Satellite Image Atlas of Glaciers of the World*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ferrigno Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Ferrigno Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. januar 2014.

  

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Ferrignobreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Anders Nøstdahl Gløersen** (fødd 22. mai 1986) er ein norsk langrennar frå Oslo som under Ski-VM 2015 vann gullmedalje for Noreg i 4 x 10 km stafett og ein bronsemedalje på 15 km. Han er medlem av Rustad Idrettslag.

### Aktiv

I tida frå desember 2007 til desember 2014 vann Gløersen fem renn i verdscupen, dei fire fyrste i sprint og den siste på 15 km. Han vart noregsmeister på 15 km i 2015. Gløersen vart nummer fire i sprintøvinga under Vinter-OL 2014.

Gløersen vart nummer tre på 15 km under verdsmeisterskapen på ski i Falun i 2015, 1,4 sekund bak sølvvinnar Maurice Manificat frå Frankrike, svenske Johan Olsson vart verdsmeister. Den 27. februar gjekk han ein framifrå tredjeetappe på Noregs lag i 4 x 10 km stafett, ein etappe som gav ankermann Petter Northug sjansen til å avgjere stafetten med sine unike spurteigenskapar. Dei to andre på vinnarlaget var Niklas Dyrhaug og Didrik Tønseth.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2009:
* Ski-NM 2010:
* Ski-NM 2011: Sølvmedalje i sprint i Steinkjer
* Ski-NM 2012:
* Ski-NM 2013: Nr 8 på 15 km
* Ski-NM 2014: Bronsemedalje i sprint på Lillehammer
* Ski-NM 2015: Gullmedalje på 15 km på Røros
* Ski-NM 2016:
* Ski-NM 2017: Gullmedalje på 10 km i Sør-Fron

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anders Gløersen» frå Wikipedia på tysk, den 21. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Anders Gløersen» (på engelsk). Olympedia. Henta 5. februar 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Anders Moe Rognhaug** (fødd 18. mars 1906 i Polmak i Finnmark, død 22. februar 1994) var ein norsk illustratør og forfattar. Frå 1922 budde han i Beitstad i Nord-Trøndelag. Han var fødd Anders Moe, men sidan staden han budde vart kalla Rognhaug, tok han etter kvart det namnet og. Han er truleg den personen som har stått for flest bidrag til norske julehefte. Der har han skrive over 500 dikt og forteljingar. Mange av desse illustrerte han sjølv. Han teikna og framsider til mange julehefte. Han var særleg iherdig bidragsytar til lokale hefte. Han skreiv og flittig i avisene. Ander Moe underteikna ofte det han skreiv med «amo». Etter han tok namnet Rognhaug, vart signaturen «amor».

Ander Moe-Rognhaug skreiv og fleire bøker, utan at han har vorte særleg kjend for det.

Bøker
-----

* Skipshelleren - forteljing (1943)
* Snorre Snøgg og Svegutane (1952)
* Sommardagar i Sandvika (1976)
* I lag med "Lettvinten" (1977)
* Gullkorn i sanden (1978)
* Nye dagar kjem austanfrå (1979)
* Kvennanatt (1980)
* I fjellmannens fotefar (1980)

Kjelder
-------

* Tom Brenne:*Norske julehefter. De litterære juleheftene fra 1880 til i dag.* Messel Forlag 2009
* Steinkjerleksikonet: Anders Moe-Rognhaug
**Gianmarco Tamberi** (fødd 1. juni 1992) er ein italiensk høgdehoppar frå Civitanova Marche som vart europameister i 2016 og olympisk meister i 2021.

Aktiv
-----

Sommaren 2015 sette Tamberi italiensk rekord i Köln der han tok seg over 2,34 meter. Like etter forbetra han rekorden til 2,37 m i eit stemne i Eberstadt. Innandørs-sesongen 2016 hoppa han 2,38 m då han sigra i ei tevling i Hustopeče i Tsjekkia, og 2,36 m då han tok fyrsteplassen i hall-VM i Portland i Oregon. 10. juli 2016 var han den einaste som klarte 2,32 m i EM-finalen i Amsterdam. Fem dagar etter forbetra han den italienske rekorden til 2,39 meter i Monaco. 

Tamberi kom tilbake i gammal form i 2021. Under dei olympiske leikane 2021 i Tokyo stod han og Mutaz Essa Barshim frå Qatar heilt likt etter at begge reiv i alle tre forsøka på 2,39 m, og ingen hadde riv tidlegare i tevlinga. I staden for å halde fram å tevle, valde dei to å dele fyrsteplassen og begge fekk OL-gull.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2012 i Helsinki: Nr 5 – 2,24 m
* OL 2012 i London: Utslått i kvalifiseringa (2,21 m=nr 21)
* EM 2014 i Zürich: Nr 7 – 2,26 m
* VM 2015 i Beijing: Nr 8 – 2,25 m
* EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 2,32 m, framom Robert Grabarz (2,29 m)
* VM 2017 i London: Utslått i kvalifiseringa (2,29=nr 13)
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 2,37, jamt med Mutaz Essa Barshim

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gianmarco Tamberi» frå Wikipedia på tysk, den 22. juni 2022.*

* «Gianmarco Tamberi» (på engelsk). Olympedia. Henta 10. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 33°30′00″N 36°25′15″E﻿

**Ghouta** (arabisk غوطة دمشق, *Ghūṭat Dimashq*) er ei samling gardar i Rif Dimashq like aust for Damaskus i Syria.
Det grøne beltet har vore eit populært fritidsområde for innbyggjarane i byen, særleg om våren. 
Området har vore busett sidan antikken og ei ukontrollert utvikling har gått føre seg gjennom dei føregåande tiåra. Det aukande behovet for mat under den raske folkeveksten i hovudstaden, urbanisering og industriutvikling, har auka trykket mot dette jordbrukslandet. 

Damaskus Ghouta er eit grønt jordbruksbelte som ligg sør og aust for byen Damaskus. Området skil byen frå dei grøne beitemarkene på grensa til Den syriske ørkenen. Det har gjeve innbyggjarane forskjellige typar korn, grønsaker og frukt i tusenvis av år.
På 1980-talet byrja veksten til Damaskus å erstatta jordbrukslandet i området med bustader og industri, og den grøne sona minka.

Avlingar
--------

I Ghouta dyrker ein plommer, poppel- og valnøttre og bomull i tillegg til mais, alfalfa, bygg og kveite.

Ressursar og farar
------------------

Dette området har mange forskjellige miljøproblem, inkludert vassmangel og særs lite årleg nedbør. Det er så lite vatn i området at grunnvassnivået har auka dramatisk i store delar av Ghouta. Det er i tillegg stadig aukande forureining frå trafikken i Damaskus, industri, avfall og kloakk. 

Før luftåtak frå den syriske hæren til Bashar al-Assad under den syriske borgarkrigen budde det rundt to millionar menneske i Ghouta. Krigen har redusert folketalet til rundt 400 000 og ført til svolt og underernæring blant innbyggjarane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ghouta» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mars 2014 og 22. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Damascus - Landscape - City site». Encyclopædia Britannica. Henta 21. mai 2015.
2. ↑  Al Zoughbi, Samira (2005). «An Analysis of Agriculture-Environment Interactions and Policy Options for Sustainable Agriculture in Eastern Al Ghouta (Syria)» (PDF). Farming Systems and Poverty: Making a Difference -- Proceedings of the 18th International Symposium of the International Farming Systems Association: A Global Learning Opportunity. Food and Agriculture Organization of the United Nations. s. 31. Henta 17 February 2016.
3. ↑  Collelo, Thomas, red. (1988). «Land, Water, and Climate». *Syria: a country study*. Federal Research Division, Library of Congress. LCCN 87600488.
4. ↑  Alsaafin, Linah (6 February 2015). «Syria’s Eastern Ghouta: the latest casualty of war». *Middle East Eye*. Henta 18 February 2016.
5. ↑  Almohibany, Amer (22 October 2017). «In Syria region under regime siege, children die of hunger». *France 24*. Henta 23 October 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Al-Ghūṭah, Rīf Dimashq i Syria
* The Damaskus Ghouta Pilot Area Arkivert 2008-05-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
**Dante Michelangelo Benvenuto Ferruccio Busoni** (1. april 1866–27. juli 1924) var ein kosmopolitisk komponist, pianist og pedagog. Han var verksam i Finland, USA, Sveits, Tyskland og fleire andre land.

Liv
---

Bussoni var fødd i Empoli i provinsen Firenze i Italia.

Busoni var ein av dei fremste representantane for den musikalske nyklassisismen, både musikalsk og teoretisk. Han grunnla ei eiga retning som han kalla *Junge Klassizität*. I det teoretiske skriftet *Entwurf einer neuen Ästhetik der Tonkunst* tek han for seg grunndraga i denne.

Busoni skreiv både dei teoretiske skriftene sine og librettoane til operaene sine på tysk, sjølv om italiensk var morsmålet hans. 

Nokre av transkripsjonane hans av verka til store meister er blitt kalla «formidable» av kritikarar.

Busoni gifta seg i september 1890 med den svenskfødde pianisten Gerda Sjøstrand, som var dotter av bilethoggaren Carl Eneas Sjöstrand.

Han døydde i 1924 i Berlin.

Verk (utval)
------------

### Operaer

* *Die Brautwahl* (1911)
* *Turandot* (1917)
* *Arlecchino* (1917)
* *Doktor Faust*, fullført av Philipp Jarnach (1925)

### Orkesterverk

* *Pianokonsert* for piano, orkester og mannskor (1904)
* *Turandot*, suite for orkester (1904)

### Pianoverk

* *Fantasia Contrappuntistica* (1910) som delvis bygger på Johann Sebastian Bachs Kunst der Fuge
* *Pianosonatine nr 6* (1920)
* *Italiensk dagbok* (Italienisches Tagebuch)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ferruccio Busoni» frå Wikipedia på svensk, den 28. mars 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Busoni ved International Music Score Library Project (IMSLP)
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Heksameter».*
**Heksameter** (av gr. *hex*, «seks» og *metron*, «mål») er i verslæra eit seksføtt versemål, særleg kjent frå Iliaden og Odysseen, og Aneiden. Opphavet er gresk, og var det faste episke versemålet i gresk og romersk dikting.

Dei fire fyrste verseføtene er anten daktylar (– ∪ ∪ ) eller spondear (– –), den femte oftast alltid ein daktyl, den sjette ein spondé eller ein troké (– ∪).

I den tredje eller fjerde (sjeldan) versefoten må eit ord enda og eit anna byrja. Dette er kalla cesur (lat. *caesura*, «avskjering»), ei kvile i takten; og er i skanderinga merkt med to loddrette strekar.

Medan vers på norsk er bundne ihop av linjer som byggjer på skiftinga mellom tyngde og utyngde stavingar (aksentuerande), bygger antikke greske og latinske (ikkje alltid, men gjeld her) vers på skiftinga mellom lange og stutte stavingar (kvantitativ). Dette gjer at heksameteret ikkje høver vel i norsk dikting.

### Døme

Dei to fyrste verselinjene frå fyrste boka av Odysseen:

*ándra moi énnepe, moûsa, polútropon, hòs mála pollà*
*plánkhthæ, epeì Troíæs hieròn ptolíethron épersen:*
Omsetjing (Arne Garborg):

*Songdis, fortèl meg um mannen hin rådsløge, han som so vide*
*kringum laut flakke, daa øydt han hadde det heilage Troja,*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| **Flodbarbe** |
| FlodbarbeFlodbarbe |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Karpefisk Cypriniformes |
| **Familie:** | Karpefamilien Cyprinidae |
| **Slekt:** | *Barbus* |
| **Art:** | **Flodbarbe** *B. barbus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Barbus barbus***Linnaeus, 1758 |

**Flodbarbe** eller **skjeggkarpe** (*Barbus barbus*) er ein fisk i karpefamilien. Han er tilpassa hurtigstrøymande vatn og høyrer heime i midtre elveløp i Mellom-Europa, som av og til blir kalla *barberegionen.* Som mange andre karpefiskar har han skjeggtrådar (fire), av dette kjem namnet *barbe* (frå latin for 'skjegg'). Vanleg storleik er 30-50 cm, men dei blir opptil 120 cm lange og 16 kg tunge. Dei største eksemplara er tekne i Dnepr og tilhøyrer underarten *B. b. borysthenicus* (Borysthenes = Dnepr).

Utbreiing
---------

Arten finst i midtre Europa, frå Aust-England og Vest-Frankrike og austover til Dnepr. Han manglar i Sør-Europa (der han blir erstatta av nærstående artar) og i Norden. Han finst både ved elvebotnen og i ope vatn i midtdelen av elvene.

Levevis
-------

Flodbarber lever av krepsdyr, insektlarvar og blautdyr og rogn av andre fiskar. Dei kan òg ta småfisk og eta plantekost.

Hannen blir kjønnsmogen etter tre til fire år, hoa etter fem til åtte år. Dei vandrar oppover i elvene for å gyta og gyter i juni-juli. Dei slepp 8-12 tusen egg per kilo kroppsvekt. Egga mæler ca. 2 mm og er giftige.

Barbe og mennesket
------------------

Flodbarben er ein populær sportsfisk. Han blir òg teken på nót og ruser.

Slekta *Barbus*
---------------

Flodbarben høyrer til ei stor slekt. Det er svært omdiskutert kva for artar som høyrer til slekta, og i kva grad ulike bestandar skal reknast som eigne arter eller underartar av ein art. Etter ei inndeling finst det 308 artar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fish Identification». *www.fishbase.in*. Henta 17. april 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Flodbarbe» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
|  |
| --- |
| **Flodsvin** |
| FlodsvinhannFlodsvinhann |
| FlodsvinhoeFlodsvinhoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av flodsvin Utbreiinga av flodsvin |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Gnagarar Rodentia |
| **Familie:** | Marsvinfamilien Caviidae |
| **Slekt:** | *Hydrochoerus* |
| **Art:** | **Flodsvin** *H. hydrochaeris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hydrochoerus hydrochaeris***Linnaeus, 1766 |

**Flodsvinet** (vitskapleg namn på latin *Hydrochoerus hydrochaeris*), også kalla **kapivar** eller **kapybara**, er den største gnagaren i verda. 

Flodsvinet er mellom 1 og 1,3 meter langt, og veg 35-66 kg. Det har delvis symjehud mellom tærne. Nesebora, auga og øyra sit høgt oppå hovudet slik at flodsvinet kan lukte, sjå og høyre medan det sym. Det er ein framifrå symjar og dykkar i elvar, innsjøar og sumpar. Flodsvin kviler om morgonen, er i vatnet under middagsheta, beitar vatnplanter, knopar og mjuk trebark om kvelden, kviler att rundt midnatt og byrjar å beite att mot daggry. Dei vandrar vidare til nye beitemarker når dei treng det, og kan raide dyrka mark og opptre som skadedyr nokre stader.

Flodsvin i dyreparken i Praha.
Flodsvinet lever i ulike grupperingar: Par, familiar med ungar, og større, blanda flokkar som er dominerte av ein hann som parar seg med alle hodyra i flokken. Flodsvinet streifar rundt på territoriet, som det duftmarkerer, og jagar bort inntrengjarar. Etter å ha gått drektig i 150 dagar føder hodyret 1-8 pelskledte ungar (vanlegvis 5) som kan springe, symje og dykke berre få timar etter fødselen. Mennesket er mellom dei største fiendane til flodsvinet, som drep det grunna kjøtet og skinnet.

Referansar
----------

1. ↑  «Capybara Facts». Smithsonian National Zoo Park. Henta 8. januar 2016.
2. 1 2  Frens, K. (2009). «*Hydrochoerus hydrochaeris* capybara». *Animal Diversity Web*. University of Michigan Museum of Zoology. Henta 8. januar 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) *flodsvin* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *flodsvin* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (en) *flodsvin* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *flodsvin* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *flodsvin* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Hydrochoeris hydrochaeris* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Hydrochoeris hydrochaeris* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Hydrochoerus hydrochaeris* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
**Anders Jensen Horgen** (11. mars 1861–2. juni 1947) var ein norsk skog- og gardbrukar frå Hokksund i Øvre Eiker. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i åra 1913-21.

Han var son til ein laksefiskar på strandstaden Hokksund. Far hans døydde då Anders var fire år, så det vart mora og hennar bakeriverksemd som fødde familien ei tid framover. Fram til 1896 var han tømmerfløytar og tømmerdelar, og deretter formann i eit trelastfirma i Drammen. Frå 1898 dreiv han eiga trelastforretning, og i tillegg var han gardbrukar på Horgen i Nedre Eiker frå 1900.

Horgen var medlem i Øvre Eiker heradsstyre i seks år: Frå 1904 var han med i Nedre Eiker heradsstyre, ordførar frå 1908 til -16. Horgen representerte Buskerud krins på Stortinget i periodan 1913-15, 1916-18 og 1919-21. Han var heile tida medlem i Protokollkomiteen. Ved den fyrste kløyvinga av Arbeidarpartiet i 1921, var han mellom dei ikkje braut ut.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Stortingsbiografi Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Hovudfag** var det faget som ein tok høgare eksamen i ved eit norsk universitet innanfor visse fagområde (humanistiske, matematisk-naturvitskaplege fag mv.). Tilsvarande omgrep for andre fagområde var embetseksamen, f. eks. innan jus, medisin og teologi. Ordninga med hovudfag er i dag avvikla i samband med innføringa av master- og bachelorgrad.

Som hovudfag valde ein eit av dei faga der ein allreie hadde eit mellomfag. Hovudfagsstudiet varte normalt i halvtanna til to og eit halvt år, og studiet bestod av både kurs og sjølvstendig forskingsarbeid. Forskingsarbeidet skulle resultere i ei hovudoppgåve, normalt på 80–150 sider. Tok ein hovudfag i eit historisk-filosofisk fag blei ein cand.philol. og for samfunnsvitskaplege fag, cand.polit.. Hovudfag i realfag gav tittelen cand.scient. tidlegare var dette cand.real.-tittelen. 

Eksamen av lågare grad gav rett til tittelen cand.mag. (skuleembetseksamen). For historisk-filosofiske og samfunnsvitskaplege fag var kravet då eitt grunnfag og to mellomfag og studiet tok om lag 4 år. For realfag fekk ein cand.mag.-grada etter tre og eit halvt års studium.

Vårsemesteret 2007 var siste frist for å gjere ferdig eit hovudfag, og graden blei deretter erstatta med mastergrad.
Verdas innlandsstatar ifølgje *CIA World Factbook*.
**Innlandsstat** er ein sjølvstendig stat som ikkje har kyst mot havet, men berre grensar til andre land. Dei kan likevel ha kystlinjer mot innsjøar. I 2008 fanst det 44 innlandsstatar. Det finst innlandsstatar i alle folkesette verdsdelar bortsett frå Oseania og Nord-Amerika. 

To statar i verda er «doble innlandsstatar», det vil seia at dei også er omgjevne av innlandsstatar. Ein må dermed reisa gjennom minst to land for å koma til havet derfrå. Desse to doble innlandsstatane er Liechtenstein og Usbekistan. Nokre statar kan ha ei kort kystline, men inga hamn, slik at landet i praksis blir ein innlandsstat. Dette gjeld til dømes Bosnia-Herzegovina.

Transport og reise til og frå innlandsstatar må føregå over landjorda, eller i nyare tid gjennom luftfart. Nokre av dei har likevel farbare elver og kanalar, som Sveits, Austerrike, Ungarn, Serbia og Kasakhstan.

Innlandsstatar i verda
----------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| * Afghanistan
* Andorra
* Armenia
* Aserbajdsjan1
* Austerrike
* Bhutan
* Bolivia
* Botswana
* Burkina Faso
* Burundi
* Den sentralafrikanske republikken
 |  | * Eswatini
* Etiopia
* Kasakhstan1, 2
* Kirgisistan
* Kosovo
* Kviterussland
* Laos
* Lesotho3
* Liechtenstein
* Luxemburg
* Makedonia
* Malawi
* Moldavia
 |  | * Mali
* Mongolia
* Nepal
* Niger
* Paraguay
* Rwanda
* San Marino3
* Sveits
* Serbia
* Slovakia
* Sør-Sudan
 |  | * Tadsjikistan
* Tsjad
* Tsjekkia
* Turkmenistan 1
* Uganda
* Ungarn
* Usbekistan2
* Vatikanstaten3
* Zambia
* Zimbabwe
 | 

 |

1*Har kyst til Kaspihavet, som har kanalsamband med havet.*
2*Har kyst til Aralsjøen*
3*Heilt innringa av ein annan stat*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inlandsstat» frå Wikipedia på svensk, den 1. juni 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Innovasjon Norge** er eit statleg norsk særlovselskap stifta i 2003 med føremål om å auka innovasjon i næringslivet over heile landet, bidra til å utvikla distrikta og profilera norsk næringsliv og Noreg som reisemål. Innovasjon Norge blei danna ved ei samanslåing av dei tidlegare organisasjonane Statens nærings- og distriktsutviklingsfond (SND), Norges Eksportråd, Norges Turistråd og Statens veiledningskontor for oppfinnere (SVO). 
Selskapet starta verksemda si 1. januar 2004.

Frå januar 2010 blei fylkeskommunane deleigarar av Innovasjon Norge. Administrerande direktør for selskapet er Håkon Haugli. Styreleiar er Gunnar Bovim.

Kjelder
-------

1. ↑  Furberg, Kristoffer (3. mai 2018). «Bovim valgt som ny styreleder». *universitetsavisa.no* (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 4. mai 2018. Henta 3. mai 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Innovasjon Norge» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BR orgnr

 |
**Ilulissat** (grønlandsk for *isfjell*, dansk namn **Jakobshavn**) er ein by på vestkysten av Grønland. Han ligg i Avannaata kommune. Med rundt 4000 innbyggjarar er han den tredje største busetjinga i landet. Like ved ligg Ilulissatfjorden, ein særmerkt isfjord som er med på UNESCO si verdsarvliste. 

Vintertemperaturen i området kan gå ned til rundt -30° celsius medan sommartemperaturen kan stiga til 25°C.

Historie
--------

Det har budd folk i Ilulissat-området i minst tre tusen år. Semermiut, ein gong den største bustaden på Grønland med 250 menneske og forlaten, ligg rundt to kilometer sør for dagens by. Denne blei grunnlagd i 1741 som Jakobshavn av misjonæren Paul Egede etter at pelshandlaren Jakob Severin hadde slått seg ned der.

Polforskaren Knud Rasmussen var fødd og voks opp her, og byen har nå eit museum tileigna han.

Turisme
-------

Frå Ilulissat har ein panoramautsikt over isfjorden, som har gjort byen til det viktigaste turistmålet på Grønland, og Diskobukta med Diskoøya, som ein kan vitja derfrå med båt eller helikopter. 6 000 sledehundar set òg sitt preg på byen, og det blir ofte arrangert sledeturar for vitjande.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ilulissat**

| * v
* d
* e
Kommunar på Grønland |
| --- |
| Qaasuitsup kommunia**·** Qeqqata kommunia**·** Kommuneqarfik Sermersooq**·** Ivittuut**·** Kommune Kujalleq |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Imboden** (retoromansk *Plaun*) er eit landskap og eit forvaltnigsdistrikt i den sveitsiske kantonen Graubünden. Landskapet ligg i åmotet mellom Vorderrhein og Hinterrhein, som dannar Rhinen i kommunen Tamins. Imboden ligg såleis ved inngangen til dalane Surselva i vest og Hinterrheindalen (Sutselva) i sør. Imboden grensar til kantonane Glarus og St. Gallen i nord. Fjellkjeda Glarus-Alpane set stopp for direkte trafikksamband til dei to kantonane.

Imboden har eit areal på 203 km² og 17 700 innbyggarar. Talemålet i distriktet har i stor utstrekning vore retoromansk heilt til siste halvdelen av 1900-talet (46 % i 1980, 29 % i 1990). Sjølv om ein stor del av befolkninga forstår retoromansk, har einast 9 % behalde det som førstespråk. Dei fleste, 80 %, har i dag tysk som førstespråk. Fire prosent snakkar italiensk.

Distrikta i Graubünden er reint administrative einingar. Imboden består av to krinsar (*Kreise*) og sju kommunar (*Gemeinden*), som har stor grad av politisk sjølvstyre. Desse er:

| Kreis Rhäzüns / Circul da Razén |
| --- |
| Namn | Areal(km²) | Folketal | Språk |
| tysk | ret. | ital. |
| Bonaduz | 14 | 2592 | 88 % | 5 % | 2 % |
| Domat/Ems | 24 | 6896 | 73 % | 11 % | 7 % |
| Rhäzüns | 13 | 1220 | 79 % | 10 % | 3 % |
| Heile krinsen | **51** | **10708** | **77 %** | **9 %** | **5 %** |

  


| Kreis Trins / Circul da Trin |
| --- |
| Namn | Areal(km²) | Folketal | Språk |
| tysk | ret. | ital. |
| Felsberg | 13 | 2051 | 92 % | 3 % | 1 % |
| Flims | 51 | 2605 | 80 % | 7 % | 2 % |
| Tamins | 41 | 1163 | 88 % | 4 % | 3 % |
| Trin | 47 | 1142 | 73 % | 20 % | 3 % |
| Heile krinsen | **152** | **6961** | **84 %** | **7 %** | **2 %** |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Imboden» frå Wikipedia på bokmål, den 10. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* HDS
* GeoNames

 |
**Ufa** (russisk Уфа, basjkirsk Ҡариҙел, Qaridhel) er ei elv i Tsjeljabinsk oblast, Sverdlovsk oblast og Basjkortostan i Russland og ei av sideelvane til Belaja frå høgre i nedslagsfeltet til Volga.

Ho er 918 km lang med eit nedslagsfelt på 53 100 km². 

Ho spring ut frå innsjøen Ufimskojeved Uraltauryggen i Uralfjella. Ho startar som ei fjellelv og renn i ein trong dal. I den midtre delen er det fleire stryk, medan den nedre delen er rolegare og svingete. 

Ufa om hausten
Elva har ei middelvassføring på 388 m³/s, men på det meste har det vorte målt 3740 m³/s og på det minste 55 m³/s.

Elva frys til i slutten av oktober eller tidleg i desember og vert isfri att i april eller tidleg i mai. Palovskaja vasskraftverk ligg ved elva. 

Ved munningen av elva ligg byen Ufa.

Sideelvar
---------

* Aj
* Serga
* Jurjuzan
* Tiuj
* Simka
* Sjarovarka

Busetnader
----------

* Krasnoufimsk
* Sarana
* Sargaja
* Mullakajevo
* Karaidel
* Pavlovka
* Ufa
* Tsjandar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Уфа (река)» frå Wikipedia på russisk, den 17. oktober 2008.*
**Uffe**, **Offa** eller **Uffo** var ein halvmytisk konge av Angeln på 400-talet. Han er skildra inngåande hjå Saxo Grammaticus, som har gjort han til ein tidleg konge av Danmark. Han var son av Vermund og far til Angeltheow. Uffe var oldebarn av Odin i følgje nokre kjelder. Han er og skildra hjå Svein Åkeson

Uffe var den største av kjempene i den angliske kongerekka, og vidgjeten for karsstykka sine.

### Holmgang

Saxo fortel korleis Uffe heldt seg i bakgrunnen det meste av ungdomstida, og tagde til det meste, slik at folk meinte han var både stum og vitlaus. Vermund, far hans, ville gifte han bort til ei dotter av kong Frovin, for at denne skulle hjelpe Uffe med råd når han vart konge sjølv. Freawin vart drepen av ein sveahovding kalla Athisl, og Vermund tok seg av sønene hans, Kete og Vige. Desse to hemna far sin og drap Athisl. Folk som stod ikring, tok til å håne anglarane, sidan dei laut vera to mot ein, i staden for å møte Athisl mann mot mann. Saksarane meinte no at Vermund var for gamal og svak til å rå for Angeln, og gjekk mot dei med ein hær. Dei svivyrde Vermund, som var gamal og blind på denne tida, og kravde at han skulle gå mot saksarkongen i einvig. Då var det Uffe steig fram og sa han skulle gå einsam mot kongen for å hemne den svivyrdinga det var at to hadde gått mot ein mann. Slik ville han vinne att æra for anglarane. 

Møtet hende seg ved Rendsburg, på ei øy i Eider. Han møtte to på ein gong, og vann over dei båe. Kjeldene seier han vann seg stort gjetord, og eit kongerike, ved dette verket. 

Soga minnar om korleis anglarkongedømet på denne tida var pressa frå fleire kantar. Offa av Mercia rekna ættlina si attende til Uffe av Angeln. 

Frovin eller Freawine i soga, og sønene hans, er historisk knytt til kongeætta i Wessex.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
*Det er ein til gard som heiter Myklebust i Hyllestad kommune, sjå Myklebust i Hyllestadfjorden.*

**Myklebust**, tidlegare skrive *Myklebost*, er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Vestland fylke. 
Garden har matrikkelnummer 8.

Geografi
--------

Myklebust ligg austsida inst i Skifjorden. 
Garden grensar til Seljevoll i vest, til Fjaler kommune i aust og nord og til Bjørnestad i sør.
Fylkesveg 5655 går over garden.

Historie
--------

Myklebust er fyrste gong nemnt i kjeldene i reknskapen til Munkeliv kloster frå 1175.
Klosteret eigde Myklebust til 1536 (reformasjonen) då garden kom i kongen si eige. 
Frå 1660-åra vart garden eigd av ymse embetsmennsslekter, fram til brukarane kjøpte seg ut frå 1793 til 1844.

På Myklebust har det vore drive tjørebrenning og sagbruk i gammal tid.
Frå 1920 til kring 1960 var det drive kassefabrikk på garden, og på 1930-talet opna Skifjord Trevarefabrikk.

Namnet
------

Namnet tyder den store garden, og Myklebust er også den største garden i Skifjorden.
I kjeldene er namnet skrive «Miklibolstadher» (DN. XII 232 c. 1490), «Møglebostad» (NRJ. II 140), «Møgelbosta» (1563). «Mychelbustad» (1603). «Møchelbustad» (1608) og «Møchlebust» (1667 og 1723).

Myklebust er brukt som stadnamn mange andre stader i landet òg. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Myklebust» i 2003 og avslo samtidig å godkjenne «Myklebost».

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn.

Sjå òg
------

* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder
-------

1. ↑  «Postnummerkart på nettstaden til Posten».  *Vitja 23. november 2010*
2. 1 2  «Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».  *Vitja 24. november 2010*
3. 1 2 3 4  Inger Kellmer (1990). «Myklebust : Gnr. 8». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 61. ISBN 8299219817.
4. ↑  «Nettstaden visveg.no (Statens vegvesen)». Henta 23. november 2010.
5. ↑  «Oluf Rygh: «Myklebost» i *Norske Gaardnavne* på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».
6. ↑  «yr.no».  *Vitja 24. november 2010*

Vidare lesnad
-------------

* Inger Kellmer (1990). «Myklebust : Gnr. 8». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 61-79. ISBN 8299219817.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Myklebust» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Myklebust» i matrikkelutkastet av 1950
* «Myklebost» i gardsmatrikkelen for 1886
**Mykola Avilov** eller **Nikolaj Viktorovitsj Avilov** (fødd 6. august 1948) er ein ukrainsk tidlegare mangekjemper frå Odessa som representerte Sovjetunionen. Han vart olympisk meister i tikamp i 1972 og vann OL-bronsen i same i 1976.

Aktiv
-----

Avilov var i yngre år særleg dyktig i høgdehopp og gjekk over to meter allereie som sekstenåring. Då han samstundes viste seg som ein allsidig friidrettsutøvar, konsentrerte han seg etterkvart om tikamp. I 1968 presterte han heilt opp mot sitt beste under sommarleikane i Mexico-byen og vart nummer fire i tikampen med 7 909 poeng. Året etter forbetra han sitt personbeste til 7 945 poeng. Under europameisterskapen i Aten same hausten vart han på ny fjerdemann, fem poeng bak bronsemedaljøren.

Våren 1971 sanka Avilov 8 096 poeng i ei tevling i Naltsjik, men vart klart slått av Boris Ivanov som sette sovjet-rekord med heile 8 237 poeng. Under EM i Helsinki var Avilov plaga med skade og gav seg etter diskoskastinga.

I juni 1972 i Moskva vart Avilov sovjetmeister i tikamp med ny personleg rekord på 8 115 poeng. Knappe tre månader seinare, under dei olympiske sommarleikane i München den 7. og 8. september, var han i ei heilt eiga klasse og 
og vann gullmedaljen med over 400 poengs margin til lagkamerat og sølvmedaljør Leonid Litvinenko. Med serien 11,00 på 100 m, 7,68 i lengdehopp, 14,36 i kulestøyt, 2,12 i høgdehopp, 48,5 på 400 m, 14,31 i 110 m hekk, 46,98 i diskoskasting, 4,55 i stavhopp, 61,66 i spjutkasting og ein 1500 m gjort unna på 4.22,8 sette han verdsrekord med 8 454 poeng, 37 poeng over den tre år gamle rekorden til Bill Toomey.

Etter å ha stått over eit par sesongar kom Avilov tilbake i toppform i 1976. Han gjennomførte ein framifrå tikampserie under sommarleikane i Montreal og kom på tredjeplass, 42 poeng bak vesttyskaren Guido Kratschmer som tok sølvet. Gullet gjekk til USA-amerikanske Bruce Jenner som sette verdsrekord med 8 618 poeng.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1968 i Mexico-byen: Nr 4 – 7 909 poeng
* EM 1969 i Aten: Nr 4 – 7 648 poeng, bakom Viktor Tsjelnokov (7 653)
* EM 1971 i Helsinki: Braut tikampen etter sju øvingar
* OL 1972 i München: Gullmedalje – 8 454 poeng, framom Leonid Litvinenko (8 035)
* OL 1976 i Montreal: Bronsemedalje – 8 369 poeng

Kjelder
-------

* *Friidrott*, aktuelle årgangar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |