recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kart som viser endringar i områda til Litauen frå 1200-talet og fram til i dag
**Eigentlege Litauen** (latin *Lithuania propria*; litauisk *Lietuva siaurąją prasme*, *tikroji Lietuva*) er eit område som eksisterte i Storhertugdømet Litauen. Dette området var identisk til Hertugdømet Litauen, eit landområde som utvikla seg til Storhertugdømet Litauen. Området kan sporast tilbake til kristne sokn oppretta i heidenske baltarland etter kristninga av Litauen i 1387. Det er ganske lett å skilje delane av Rutenia i Hertugdømet fordi desse alt var kristne.. Det latinske namnet vart mykje nytta i mellomalderen og kan finnast i mange historiske kart fram til den første verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lithuania proper» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Гаучас П. К вопросу о восточных и южных границах литовской этнической территории в средневековье // Балто-славянские исследования. 1986. М. 1988. С. 195, 196.
2. ↑  Safarewicz J. Studia językoznawcze. Warszawa, 1967. S. 257-259

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over etniske grupper aust i Polen i 1921
Tittelen **kantor** (av latinsk *canere*, «synge») vert innan kristendommen rekna som ein leiar for eit kyrkjekor

Den norske kyrkja
-----------------

I Den norske kyrkja har ein kantor det overordna musikalske ansvaret i kyrkjelyden. Tenesteordninga seier at kyrkjemusikktenesta har som føremål å gje kyrkjelyden eit musikalsk uttrykk i gudsteneste og øvrig kyrkjelydsliv. Kantorane til kyrkja er forplikta på dei plan og prioriteringar kyrkjelydsrådet set ned i samråd med kyrkjeleg fellesråd. For å verte kantor i Den norske kyrkje vert det kravd 4 års kyrkjemusikalsk utdanning. Det skjer derimot ofte at søkarar på ei kantorstilling ikkje har kantorutdanning. Då kan det tilsettast andre kvalifiserte søkarar, som får tittelen organist. Ansvarleg for kor og musikk i ei domkyrkje har stillingstittel domkantor.

Jødedommen
----------

I jødisk samanheng er ein kantor ein vanlegvis profesjonell forsongar eller solist i synagogen (synonym: hazzán).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utdanning.no sin yrkesskildring av kantor[*daud lenkje*]

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kantor» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2010.*
**Eigil Olaf Liane** (7. mai 1916–17. juni 1994) var ein norsk jarnbanemann og politikar frå Tinn i Telemark som representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1954 til 1973.

Liane, som var son til ein jarnbanearbeidar, var frå 1934 til 1940 anleggsarbeidar på Sørlandsbanen. Etter å ha vore linjearbeidar og banevaktaraspirant fekk han i 1943 stilling som banevaktar. I 1947 tok han eksamen ved Jarnbaneskulen og var tilsett som baneformann i 1960.

Politikk
--------

Liane var aktiv i Arbeidernes Ungdomsfylking og seinare i Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Sannidal kommune frå 1945 til 1955. Hausten 1953 vart han vald inn på Stortinget frå Telemark og og tok sete på tinget ved nyår 1954. Etter å ha vore attvald fire gongar, gjekk han ut av Stortinget i 1973. Han var 1954-65 medlem av Administrasjonskomiteen, nestformann i den siste fireårsperioden, og av Samferdslekomiteen 1965-73. Elles var han med i Fullmaktskomiteen 1961-69 og Valkomiteen 1969-73.

Anna
----

Eigil Liane var ein personleg kristen, og var aktiv i Norges Kristne Arbeideres Forbund. I periodane 1972-75 og 1976-79 var han leiar i forbundet.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Liane, Eigil Olaf (1916-1994)», Stortinget.

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Denne løysinga for vibrasjonar på ei sirkulær tromme er, til ei kvar tid, ein eigenfunksjon av laplaceoperatoren til disken.
Ein **eigenfunksjon** er i matematikk ein lineær operator *A*, definert for eit funksjonsrom, som gjer at funksjonen *f*, som er ulik null i det same funksjonsrommet, kjem ut akkurat slik han var før ein utførte operasjonen. Unntaket er for ein multiplikativ skaleringsfaktor. Meir presist kan ein uttrykke dette som: 

{\displaystyle {\mathcal {A}}f=\lambda f}
for ein skalar, λ, den tilhøyrande eigenverdien. Løysinga på det differensielle eigenverdiproblemet er òg avhengig av grensevilkåra som f krev. I kvart tilfelle er det berre visse eigenverdiar {\displaystyle \lambda =\lambda \_{n}} ({\displaystyle n=1,2,3,...}) som tillet ei samsvarande løysing for {\displaystyle f=f\_{n}} (med kvar {\displaystyle f\_{n}} tilhøyrande eigenverdien {\displaystyle \lambda \_{n}}) i kombinasjon med grensevilkåra. Eksistensen til eigenfunksjonane er ofte den mest innsiktsfulle måten å analysere {\displaystyle A} på.

Til dømes er {\displaystyle f\_{k}(x)=e^{kx}} ein eigenfunksjon for differensialoperatoren: 

{\displaystyle {\mathcal {A}}={\frac {d^{2}}{dx^{2}}}-{\frac {d}{dx}}}
for alle verdiar av k med ein samsvarande eigenverdi {\displaystyle \lambda =k^{2}-k}. Om grensevilkåra gjeld for dette systemet (t.d. {\displaystyle f=0} ved to fysiske stader i rommet), så kan berre visse verdiar av {\displaystyle k=k\_{n}} tilfredsstille grensevilkåra, og ein får samsvarande diskrete eigenverdiar {\displaystyle \lambda \_{n}=k\_{n}^{2}-k\_{n}}.

For signal og system er eigenfunksjonen til eit system det signalet {\displaystyle f(t)} som ein puttar inn i systemet og som gjev svaret {\displaystyle y(t)=\lambda f(t)} med den komplekse konstanten \lambda .

Eigenfunksjonar spelar ei viktig rolle i mange greiner innan fysikken, til dømes kvantemekanikk.

Sjå òg
------

* Eigenverdi, eigenvektor og eigerom

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eigenfunction» frå Wikipedia på engelsk, den 30. november 2009.*
**Mohammed Gammoudi** (fødd 11. februar 1938) er ein tunisisk tidlegare langdistanseløpar i friidrett som vart olympisk meister på 5000 meter i 1968 og vann to OL-sølv og ein OL-bronse i tida 1964-72.

Aktiv
-----

Friidrettsøvingane under Sommar-OL 1964 i Tokyo tok til med 10 000-meterfinalen den 14. oktober. Favoritten Ron Clarke frå Australia drog det meste av løpet i stort tempo, og berre to løparar heldt fylgje då klokka ringde 400 meter før målstreken. Ut på oppløpssida sprang Gammoudi forbi Clarke, men med ein sterk sluttspurt fauk Billy Mills frå USA forbi og sikra seg ein overraskande gullmedalje framfor Gammoudi. Gammoudi forbetra den personlege rekorden med 47,2 sekundar, Mills nesten like mykje. Gammoudi kvalifiserte seg lett til OL-finalen på 5 000 m, men stilte ikkje til start finaledagen.

Sommaren 1968 viste Gammoudi at han måtte reknast med på langdistansane ved OL i Mexico same hausten. Under eit stemne i Stockholm vart han nummer tre på 5 000 m med ny tunisisk rekord, 13.30,8, sekundet bak vinnaren Lajos Mecser frå Ungarn og verdsrekordhaldar Ron Clarke. I dei olympiske leikane 1968 i oktober tok han i tynnlufta bronsemedaljen på mila, vel seks sekundar bakom dei to andre medaljevinnarane. På 5 000-meteren lukkast han derimot slå den kenyanske 1500-meterspesialisten Kipchoge Keino med to tidels sekund, og vart dermed Tunis fyrste olympiske gullmedaljør.

Under Sommar-OL 1972 sette Gammoudi forbetra sin eigen åtte år gamle tunisiske rekord på mila med nøyaktig eit halvt minutt då han vann sitt kvalifiseringsheat på 10 000 m, men braut finalen etter han ramla då finske Lasse Virén fall i den tolvte runda av løpet. Også på 5 000 m vann Gammoudi sitt kvalifiseringsheat. I finalen kneip han sølvmedaljen framom Ian Stewart frå Storbritannia, eit lite sekund bak Lasse Virèn som sikra seg OL-gull nummer to. Også her sette Gammoudi tunisisk rekord.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1964 i Tokyo: Sølvmedalje på 10 000 m – 28.24,8, bakom Billy Mills (28.24,4)
* OL 1968 i Mexico by: Gull på 5 000 m – 14.05,0, framom Kipchoge Keino (14.15,1), og bronse på 10 000 m – 29.34,2
* OL 1972 i München: Sølv på 5 000 m – 13.27,3, bakom Lasse Virén (13.26,4). Braut finalen på 10 000 m (=nr 15)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mohammed Gammoudi» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Darß si plassering i Mecklenburg-Vorpommern
Fyret *Darßer Ort*
Vestkysten av Darß
**Darß** er ei øy sør i Austersjøen i Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland, som opphavleg var ein del av ei halvøy.

Det fullenamnet er Fischland-Darß-Zingst, for dette var dei tre områda som utgjorde halvøya. Darß vart opphavleg nytta som namn på ein stor skog som framleis ligg her. I nyare tid har Darß òg vore nytta for heile halvøya. 

Øya ligg i *Landkreis* Nordvorpommern. Mellom halvøya og fastlandet ligg det ein svært grunn lagune (plattysk: *Bodden*), som er ein del av Vorpommersche Boddenlandschaft nasjonalpark, i lag med heile halvøya. Halvøya er om lag 45 km lang. 

Darß er kjend som stoppestad for titusenvis av trekkfuglar som trane og gås. Turisme har lenge vore hovudnæringa her og har auka etter gjenforeininga av Tyskland, men likevel er ikkje Darß den staden som trekker til seg flest turistar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Darß**

* Turistside om Darß

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Darß frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 54°25′N 12°32′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Eigedomsmekling Sogn og Fjordane AS** er ein eigedomsmeklar i Sogn og Fjordane og formidlar årleg nærare 500 sals- og oppgjersoppdrag (2009). Marknadsområdet er primært Sogn og Fjordane fylke.

Verksemda vart etablert i 1995 som ei avdeling i Sparebanken Sogn og Fjordane. Eigedomsmekling Sogn og Fjordane har no rundt 20 tilsette fordelt på fire avdelingskontor i Florø, Førde, Stryn, Sogndal og Nordfjordeid. Ei eiga oppgjersavdeling ligg i Førde. Verksemda vart i 2008 skild ut som et eige aksjeselskap og er eit heleigd dotterselskap av Sparebanken Sogn og Fjordane.

Historie
--------

Sparebanken Sogn og Fjordane starta med eigedomsmekling i 1995. Banken var også deleigar i Sogn Eigedomskontor AS, men selde seg ut i 1997. Fram til 2002 hadde eigedomsmekling eit kontor i Førde med tre meklarar og utvida med nytt kontorstad i Florø. Sidan har verksemda etablert seg i Stryn (2006) og i og Sogndal (2007). I 2008 etablerte Sparebanken Sogn og Fjordane dotterselskapet SSF Eigedomsmekling AS, som er eit heleigd dotterselskap av banken. SSF Eigedomsmekling AS skifta namn til Eigedomsmekling Sogn og Fjordane AS i 2010.

Verksemda vann Gulltaggen i 2016 og 2017.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Om oss | Eigedomsmekling Sogn og Fjordane», *Eigedomsmekling Sogn og Fjordane*, henta 23. desember 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
|  |
| --- |
| **Parsismen** |
|  |
| *Teologi* |
| Ahura Mazda |
| Angra Mainyu |
| Spenta Mainyu |
| Yazataene |
| Atar - Verethraghna - RashnuSraosha - Mithra - Anahita |
| Amesja Spentaene |
| Asja Vahisjta - Vohu ManahKhsjathra Vairya - Spenta ArmaitiHaurvatát - Ameretát  |

I parsismen er **Sraosha** namnet til eit viktig guddomleg vesen. Mange parsarar, særleg indiske parsarar, reknar vesenet for persongjeringa av eit religiøst omgrep.

Sraosha-omgrepet i gathaene
---------------------------

Ordet «sraosha» tyder «det å høyra» på gammalt avestisk. Ordet meinte å stå i samband med Ahura Mazda, som Gud blir kalla i parsisme, og å lyda etter og ta imot orda hans. Sraosha lever i kvart menneske og hjelper oss å høyra på Mazda si røyst. Det vernar oss imot den vonde ånda, og styrar oss til å forstå grunnsetningane som allheimen er basert på. Sraosha meiner også at Mazda alltid høyrer våre røyster og leier oss til det rette valet.

Sraosha-vesenet i seinare parsisme
----------------------------------

Sidan Sraosha var rekna som sambandsvegen mellom menneske og Ahura Mazda, var det lett å persongjera han. Sraosha blei Ahura Mazda sin bodberar, og ikjøtinga av ordet hans. Det er Sraosha som vernar menneske imot demonar kvar natt. Han kjem ned til jorda tre gongar om natta for å kriga imot dei, og knuser skallane deira med klubba si. Når verda endar skal han øydeleggja alt som er vondt i allheimen.

Sraosha blei også rekna som ein av dei tre dommarane som dømmer over sjelene til menneske. Han leiar dei rettvise sjelene til himmelen. Han går også i forbøn for menneske si tilgjeving. 

Sraosha er tenkt på som ein sterk og heilage ung mann som bur i eit hus som har tusen suler, og rid på ei stridsvogn dregen av fire kvite hestar.
Kantoregionen i Japan.
Kart over Kantoregionen.
**Kantoregionen** (関東地方, *Kantō-chihō*) er ein tradisjonell japansk region som ligg aust på Honshu, den største av dei japanske øyane. Han omfattar området rundt Tokyo, som er den tettast folkesette delen av Japan. Ifølgje offisielle tal frå oktober 2010 bur det 42 607 376 menneske, rundt ein tredjedel av alle japanarar, her.

Kanto omfattar sju prefektur: Gunma, Tochigi, Ibaraki, Saitama, Tokyo, Chiba og Kanagawa. Dei største byane her er Tokyo og Yokohama; andre større byar er Kawasaki, Saitama og Chiba.

Geografi
--------

Kantosletta ligg i regionen og utgjer om lag 40 % av arealet. Resten av området består av ås- og fjellandskap som dannar grenser mot Chubu og Tohoku. Fjella Kantosanchi i vest er utbygde til vasskraftproduksjon.

Historie
--------

Kanto blei geografisk viktig under Kamakura- og seinare Edo-tida.

Området blei hardt råka av Kanto-jordskjelvet i 1923, som tok over 100 000 liv og la mykje av Tokyo og Yokohama i ruinar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen inneheld stoff frå «Kantō region» frå Wikipedia på engelsk, den 30. april 2011.*


| * v
* d
* e
Regionar og prefektur i Japan |
| --- |
| Hokkaido | Hokkaido |
| Tōhoku | Akita · Aomori · Fukushima · Iwate · Miyagi · Yamagata |
| Kantō | Chiba · Gunma · Ibaraki · Kanagawa · Saitama · Tochigi · Tokyo |
| Chūbu | Aichi · Fukui · Gifu · Ishikawa · Nagano · Niigata · Shizuoka · Toyama · Yamanashi |
| Kansai | Hyōgo · Kyoto · Mie · Nara · Osaka · Shiga · Wakayama |
| Chugoku | Hiroshima · Okayama · Shimane · Tottori · Yamaguchi |
| Shikoku | Ehime · Kagawa · Kōchi · Tokushima |
| Kyushu | Fukuoka · Kagoshima · Kumamoto · Miyazaki · Nagasaki · Ōita · Saga · Okinawa |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* NDL

 |
**Max Tundra** er artistnamnet til den engelske elektroniske musikaren, songaren og musikkprodusenten Ben Jacobs.

Som ung lærte han å spele piano. Han fatta interesse for elektronisk musikk da han kjøpte seg ein Amiga 500 med eit musikkprogram. Jacobs sende etter kvart ut ein demo til 50 plateselskap. Dei einaste interesserte var Warp Records, som gav ut maxi-singelen *Children At Play* i 1998.

Max Tundra har så langt gitt ut to album: *Some Best Friend You Turned Out To Be* frå 2000 og *Mastered By Guy At The Exchange* frå 2002. Begge desse fekk god omtale av Pitchfork Media. Det sistnemnde albumet var den første Max Tundra-utgivinga der nesten alle spora innehelde vokal, av Jacobs sjølv og systera hans Becky. Hans tredje album er planlagde utgitt i oktober 2008.

Max Tundra var ein av dei siste artistane som spelte inn ein «Peel session» for John Peels radioprogram før Peels død i 2004. Max Tundra er sjølv programleiar for eit ukentlig radioprogram på den ikkje-kommersielle radiokanalen Resonance FM, kalla «Max Tundra's Rotogravure».

Albumliste
----------

* 2000 Some Best Friend You Turned Out To Be
* 2002 Mastered By Guy At The Exchange

Referansar
----------

1. ↑  *Max Tundra - Some Best Friend You Turned Out To Be*, arkivert frå originalen 11. juli 2007, henta 11. juli 2007
2. ↑  *Max Tundra - Mastered By Guy At The Exchange*, arkivert frå originalen 31. mai 2007, henta 31. mai 2007
3. ↑  Dominop Records - Max Tundra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**1576** (romartal MDLXXVI)

Hendingar
---------

Tizian døydde 21. august 1576
### Utlandet

* Luanda i dagens Angola blir grunnlagd av portugisarane.

### Noreg

*

Fødde
-----

*

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1576.*

* 27. august: Tizian, italiensk målar
* 21. september: Girolamo Cardano, italiensk matematikar

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
**Max Adler** (15. januar 1873–28. juni 1937) var ein austerriksk politikar og filosof. Adler var professor i filosofi og ein leiande personlegdom innan austromarxismen. Han var aktiv i det sosialdemokratiske partiet i Austerrike, SDAP, der han stod på venstre fløy. Han var blant dei som sterkast kritiserte det fleirtalet i parlamentsgruppa til det tyske sosialdemokratiske partiet som støtta krigføringa i første verdskrigen. 

*Sozialistische Idee der Befreiung bei Karl Marx*, 1918
Adler sitt arbeid med filosofi gjekk på å prøve å sameine kantiansk medvitsanalyse med den marxistiske samfunnsteorien. Han stod her i motsetning til dei som meinte seg å vere ortodokse marxistar, som Karl Kautsky og Vladimir Lenin. 

Han arbeidde au med marxistisk statsteori og tilhøvet mellom politisk og sosialt demokrati. Det sosiale demokratiet når ein først i det klasselause samfunnet, seier Adler. Anna demokrati er berre politisk, og derfor framleis ei form for klasseherredømme, eller klassediktatur. Adler var derfor heller ikkje redd for nemninga «proletariatets diktatur», sjølv om han tok avstand frå bolsjevikane sin misbruk av nemninga, medan ein annan leiande austromarxist, hans nære venn Otto Bauer, ikkje ville bruke uttrykket fordi det så lett blir misforstått. Bauer fekk fleirtal på kongressen i Linz i 1926, da bl.a. dette spørsmålet blei drøfta. SDAP sitt Linz-program frå 1926 er elles namngjete som eit klart uttrykk for austromarxistane sitt venstresosialistiske syn.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Max Julen** (fødd 15. mars 1961) er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Zermatt. Han vann gullmedaljen i storslalåm under OL 1984 i Sarajevo.

Aktiv
-----

Julen var storslalåmspesialist. Han slo gjennom i verdscupen i alpint i januar 1982 då han kom på tredjeplass i eit storslalåmrenn i Adelboden. Under VM i alpint 1982 i Schladming kom han på 13. pass i øvinga. 1983-sesongen kom han fem gongar på andreplass i verdscupen, alle i storslalåm. Samanlagt i verdscupen vart han nummer åtte, medan han i storslalåmcupen kom på delt andreplass med 100 poeng, sju poeng bak vinnaren Phil Mahre frå USA.

12. desember 1983 vann Julen sitt einaste verdscuprenn, storslalåmtevlinga i Les Diablerets. Nokså nøyaktig to månader seinare gjekk han heilt til topps i storslalåm under vinter-OL 1984 i Sarajevo, 23 hundredels sekund framom Jugoslavias Jure Franko.

Sesongen 1985 kom Julen to gonger på tredjeplassen i verdscuprenn, den eine gongen eit kombinasjonsrenn og den andre i storslalåm. Han kom på tiandeplassen i storslalåm under VM 1985 i Bormio. I 1986-sesongen vart han som best nummer seks i verdscupen, då i eit slalåmrenn.

Han la opp som alpinist i 1987, etter elleve pallplasseringar i verdscupen, ti av dei i storslalåm.

Julen driv i dag hotell i heimbyen Zermatt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Max Julen» frå Wikipedia på tysk, den 1. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Max Julen – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Max Roach** (10. januar 1924–16. august 2007) var ein amerikansk trommeslagar, bandleiar og jazzmusikar.

Roach vart fødd i New Land i Nord-Carolina, og flytta som barn til New York. I 1942 fullførte han musikkstudiane ved Manhattan School of Music, og han kom raskt inn i bebopmiljøet. Her vart han særleg påverka av trommespelet til Kenny Clarke, og han byrja å spele med Coleman Hawkins i 1943. I løpet av 1940-åra spela han med mellom andre Dizzy Gillespie, Charlie Parker, Stan Getz og Miles Davis.

Saman med trompetisten Clifford Brown, starta Roach i 1954 eit band som skulle bli svært viktig for utviklinga av sjangeren hardbop. Med dette bandet etablerte han seg som ein av dei fremste trommeslagarane i etterkrigstida. Etter Brown og pianisten Richie Powell døydde i ei bilulukke i 1956, samla Roach eit nytt band. Trompetistane Kenny Dorham og Brooker Little, saksofonisten George Coleman og pianisten Ray Bryant er blant dei som var innom dette bandet i løpet av 1950-åra, og i 1960-åra spela han med mellom andre Freddie Hubbard, Cecil Bridgewater og Cedar Walton. Saman med Duke Ellington og Charles Mingus spelte han inn plata *Money Jungle* i 1962.

Roach markerte seg som ein forkjempar for afroamerkianarane sin plass i det amerikanske samfunnet. I 1960 komponerte han musikken til plata *We Insist - Freedom Now!!*, ein protest mot rasisme i USA. Tekstane var skrivne av Oscar Brown, Jr, og Abbey Lincoln, som seinare (1962-1970) var gift med Roach, song på plata. 

I 1970-åra starta han perkusjonsensembelet **M'Boom**. I tillegg til dette bandet, spela han vidare med sin ordinære kvintett og opptredde med musikarar som Dizzy Gillespie, Anthony Braxton og Abdullah Ibrahim. Roach heldt den aktive karrieren i gang til rundt 2000, då Alzheimers sjukdom tvinga han til å trappe ned på spelinga.
Roach døydde i New York City i 2007.

Kjelder
-------

* Shadwick, Keith (1998): **Jazz: legends of style**. London: The Apple Press.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Max Roach på Drummerworld

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Lars Kristoffersson Tangvik** (23. mai 1902–28. juli 1991) var ein norsk prest og politikar frå Ingdalen i Sør-Trøndelag. Han representerte Sør-Trøndelag og partiet Venstre på Stortinget 1965-69.

Tangvik var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han skulevegen og vart i 1929 cand.theol. Sidan var han 1930-33 hjelpeprest i Oslo. Der etter var han sokneprest 1933-40 i Leksvik, 1940-48 i Øvre Stjørdal og 1948-56 i Nedre Stjørdal. Til sist var han sokneprest i Bakklandet prestegjeld i Trondheim i femten år til 1971. Perioden 1948-59 skreiv han om kyrkje og kristendom i avisa Nidaros.

I si tid var Tangvik engasjert i ulike sokneråd, formann både i Leksvik, Hegra og Stjørdal. Han var landsstyremedlem 1948-57 i Det Norske Misjonsselskap og fleire bolkar i Presteforeininga. Frå 1960 til -66 skjøtta han vervet som formann i Norges Finnemisjonsselskap.

Tangvik hadde gjennom åra ei mengd politiske verv. Såleis var han skulestyremedlem i så vel som Leksvik, Hegra og Stjørdal, heradsstyremedlem 1945-47 i Hegra, 1949-55 i Stjørdal, bystyremedlem 1957-65 i Trondheim. Frå 1962 til 1966 sat han i landsstyret til partiet Venstre og frå hausten 1965 var han stortingsrepresentant i fire år. På Stortinget var han medlem i Protokollkomitéen.

Då Venstre kløyvde seg i to parti etter EF-røystinga hausten 1972, melde Tangvik seg inn i Det Nye Folkepartiet.

Kjelder
-------

* Stortinget.no
Frå eit akvarium i Monaco
Eit **akvarium** er ein gjennomsiktig glastank med vatn og levande dyr og/eller plantar i, vanlegvis fisk. Omgrepet vert òg nytta om bygningar med mange akvarier i, t.d. Akvariet i Bergen og Akvariet i Ålesund.

Historie
--------

Akvarietradisjonen stammar sannsynlegvis frå den tradisjonelle japanske karpeoppdretten, som spreidde seg til Europa via munkar. Det var i Kina akvaria tok steget inn i private heimar, der det var vanleg med enkle vassbehaldarar med paradisfisk i husa til rike folk. I moderne tid har hobbien utvikla seg til eit folkefenomen, og per i dag kan alle heimar med innlagd straum og vatn få seg vakre og spanande undervatnsmiljø frå kvar som helst i verda.

Private akvarium
----------------

I private heimar vert akvarium gjerne innreidd med undervassplantar og tropisk fisk, som regel med eit botnlag av grus og/eller sand. Stein, røter og diverse pyntegjenstandar er òg vanleg. Dei fleste akvarier har òg eit system av filter, termostatar, luftinnsprøytarar, kraftige lys og liknande for å halda innbyggjarane friske og raske.

Offentlege akvarium
-------------------

Offentlege akvarium er dyreparkar med vasslevande dyr, og finst i mange byar. Desse har som regel store samlingar med mindre akvarium, i tillegg til ein del verkeleg store med t.d. sel, hai, pingvinar eller delfinar.
Det første offentlege akvariet vart opna i London i 1853. I Noreg var Akvariet i Bergen først ute, i 1960.

Sjå òg
------

* Akvariefisk

Kjelder
-------

* All the information you need about aquariums Arkivert 2007-03-11 ved Wayback Machine.
* Engelsk Wikipedia
* Bokmål Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Akvarium**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
|  |
| --- |
| ***«Kanénas den me stamatá»***  Singel av Kóstas Martákis |
|  |
| **Land** | Hellas |
| **Språk** | Gresk |
| **Utgjeve** | 5. mars 2014 |
| **Selskap** | Platinum Records |
| Låtskrivar(ar) | Ilías Kozás |
|

**«Kanénas den me stamatá»** (gresk **«Κανένας δεν με σταματά»**, gresk for *Ingen kan stoppe meg*) er ein singel av Kóstas Martákis, gjeven ut 5. mars 2014 av Platinum Records. Songen er skriven av Ilías Kozás.

Eurovision
----------

### *EUROSONG 2014 - a MAD show*

«Kanénas den me stamatá» var eit av bidraga i *EUROSONG 2014 - a MAD show*, den greske uttakinga til *Eurovision Song Contest 2014* i København i Danmark. Songen vart framført på gresk av Konstantínos Martákis under aliaset Kóstas Martákis, og enda på andreplass med 28,09 prosent av røystene.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Greece: listen to the participating songs here» (på engelsk). esctoday.com. 5. mars 2014. Henta 5. mars 2014.
* «Watch now: Greek songs presentation» (på engelsk). esctoday.com. 5. mars 2014. Henta 5. mars 2014.

| * v
* d
* e
Songar i EUROSONG 2014 - a MAD show |
| --- |
| *Rise Up***·** *Dancing Night***·** *Petaloúda stin Athína***·** *Kanénas den me stamatá* |
**Beatrice Akuvi Hosen Kumordzie** (fødd 25. mai 1994), også kjend under artistnamnet **Akuvi**, er ein norsk songar og låtskrivar.

Bakgrunn
--------

Kumordzie har røter frå Ghana og er oppvaksen på Borgen i Asker, i ein musikalsk familie. Faren, Kofi Kumoji, er ein ghanesisk musikar, og systera Anna-Lisa Kumoji er artist og skodespelar. Gjennom faren vart ho tidleg introdusert for afrikansk musikk og rytmar, og etter kvart fekk hun interesse for amerikansk hiphop og R 'n 'B.

I byrjinga av 20-åra flytta Kumordzie til Cape Town i Sør-Afrika der ho eksperimenterte i ulike musikksjangrar saman med lokale musikarar. Sjølv skildrar ho musikken sin som «reggae-infuced neo-soul».

Akuvi gav ut sine fyrste singlar i 2019, og same år deltok ho i fleire tv-program som *Beat for Beat* (NRK) og *Expresso Morning Show* (SABC), i tillegg til festivalar som Oslo Afro Arts Festival i august 2019 og Bergen International Music Festival i oktober same året.

Akuvi var ein av finalistane i Melodi Grand Prix 2020 i Trondheim 15. februar. Der deltok ho med låten «Som du er».

Diskografi
----------

### EP-ar

* 2019 – *Unfinished Business*

### Singlar

* 2019 – «Free Me from Me»
* 2019 – «Obligations»
* 2020 – «Som du er»

Referansar
----------

1. 1 2 3  «Akuvi». *NPS Music* (på norsk bokmål). 13. desember 2019. Arkivert frå originalen 5. desember 2020. Henta 11. januar 2020.
2. 1 2  Sand, Camilla (6. januar 2020). «Her er de første deltakerne i MGP 2020». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 11. januar 2020.
3. ↑  «Akuvi». *Akuvi* (på engelsk). Arkivert frå originalen 11. januar 2020. Henta 11. januar 2020.
4. ↑  «Beatrice dyrker musikken i Sør-Afrika». *studenttorget.no* (på norsk bokmål). Henta 11. januar 2020.
5. ↑  «AKUVI KUMOJI & KECHOU». *OSLO AFRO ARTS FESTIVAL* (på engelsk). Arkivert frå originalen 11. januar 2020. Henta 11. januar 2020.
6. ↑  Craig, Elin Reffhaug (6. januar 2020). «Tone Damli og Akuvi er klar for MGP-sirkuset». *www.budstikka.no* (på norsk). Henta 11. januar 2020. [*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Akuvi» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2022.*
Demontering av Friarstova som sto i Hyllestad og skal flyttast attende.
Friarstova før flytting.
**Garden Larsbakken** si historie kan sporast tilbake til sein mellomalder, men går truleg lenger tilbake. Av tidlegare namneformer finn ein, Bakkjen, Hauge og Maurhaug, truleg av maur og haug.
Garden ligg på ei høgd over Dalsfjorden i bygda Tysselandet i Fjaler i Sunnfjord i Vestland fylke.

Garden var tidlegare eit klyngetun, og utfrå det ein finn av hellelagde gangvegar og grunnmurar har det truleg vore langt over 20 hus i tunet.
I dag består tunet av fire gjenverande hus. Løe , stove, eldhus og stabbur.Ellers står det fleire utløer som i si tid høyrde til garden. Desse har i 2007 vore gjenstand for omfattande restaurering, men mykje arbeid gjenstår endå. Ved restaureringsarbeidet vert det lagd stor vekt på tilbakeføring i form og ved materialvalg. Ein nyttar td handsmidd spiker, og handsmidde trepluggar. Kledning som er nytta er nordvendt seintvaksen malmfuru.
Taktorv er så langt handskoren på garden.

Ved avviklinga av klyngetunet (1895-1905) vart mange av husa flytte til "nye" tun i umiddelbar nærleik til det gamle. Det er i dag fire gardar på det som før fall inn under tunet. Det er berre drift ved ein av desse.
Andre bygningar blei derimot demontert og seld og ein veit endå i dag kvar fleire av desse er. Ein finn gamle stover bl.a i Dale i Sunnfjord og i Hyllestad som har sin opprinnelse på klyngetunet.

Husa på Larsbakken er typiske for både område og epoke og eit flott døme på gammel norsk trearkitektur. Tunet må seiast å vere ein viktig del av områdets kulturarv

Hausten 2007 vart ei stove i Hyllestad forsiktig plukka fråkvarandre etter først å ha blitt grundig merka. Denne har tilnamnet friarstova, noko som var kjent både på Tysselandet og i Hyllestad
Denne vil bli sett opp igjen på sin barndomsgrunnmur i 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Firda*: Restaurerer klyngetun Besøkt 07092015
* *Firda*: Fotoserie: Skattejakt på Larsbakken. Besøkt: 07092015
**Aktiva** (frå latin eintal **aktivum**, av *activus*, 'aktiv, verksam') er eit rekneskapsuttrykk for eigedelar eller rettar som har formuesverdi.

Aktivasida representerer debetsida i balanserapporten, der eigedelane kan stillast opp side om side med passiva, som representerer kredittsida i balanserapporten. I ei slik oppstilling ligg aktiva til venstre og passiva til høgre.

Eigedelane (eller aktiva) delast som hovudregel inn i anleggsmiddel og omløpsmiddel. Anleggsmiddela delast vidare inn i:

* immaterielle eigedelar,
* varige driftsmidlar og
* finansielle anleggsmiddel.

Anleggsmiddel er eigedelar som er fastsette til varig eige eller bruk. Andre eigedelar er omløpsmiddel. Elles er det normalt å trekkje skiljet mellom anleggsmiddel og omløpsmiddel med utgangspunkt i at omløpsmiddel ventast å bli brukt eller på annan måte realisert i løpet av eitt år. 

Element som inngår i verksemda sitt varekrinsløp, som varelager og kundefordringar, skal uansett klassifiserast som omløpsmiddel uavhengig av kva tid verksemda faktisk bruker/realiserer desse eigedelane i produksjonsprosessen.

Kjelder
-------

1. ↑  «aktivum» i Nynorskordboka.
2. ↑  «Aktiva». *Store norske leksikon*. 31. desember 2015. Henta 11. april 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Prut-traktaten** vart signert ved breidda av elva Prut mellom Det osmanske riket og Det russiske tsardømet den 21. juli 1711 og enda den russisk-tyrkiske krigen (1710–1711). Krigen var eit nederlag for Russland, men avtalen innebar at osmanarane trekte seg frå den store nordiske krigen, slik at russarane kunne konsentrere seg om andre motstandarar (hovudsakleg Sverige).

Avtalen gav Azov attende til osmanarane, Taganrog og fleire russiske festningar skulle øydeleggjast, og tsaren måtte love å ikkje blande seg inn i sakene til Det polsk-litauiske samveldet, som russarane i aukande grad klarte å påverke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Treaty of the Pruth» frå Wikipedia på engelsk, den 18. desember 2010.*


| * v
* d
* e
Avtalar i den store nordiske krigen (1700–1721) |
| --- |
| Preobrazjenskoje – Dresden – Traventhal – Narva – Warszawa – Altranstädt (1706) – Altranstädt (1707) – Dresden – Thorn – København – Hannover – kapituleringa til Estland og Livland – Prut – Adrianopel – Schwedt – Stettin – Berlin – Greifswald – Frederiksborg – Stockholm – Nystad |
| Felttog |
**Apollonius Liliedahl** også kjent som **Apollonius Liljedahl** (fødd 23. januar 1734 i Helsingør, død 16. april 1814 i Vik) var ein dansk-norsk skreddar, klokkar og fruktdyrkar. Han slo seg ned i Vik i Sogn og vart ein pioner i hagbruk, fruktdyrking og birøkt, mellom anna innførte han potetdyrking i Vik og er den første kjende potetdyrkaren i Sogn. I Vik byrja han alt i 1768 med planteskule, som kanskje den første på Vestlandet.

Liliedahl var utdanna skreddar og kom truleg til Bergen kring 1750, og deretter til Vik kring 1755 der han vart klokkar i 1768. For sitt pionerarbeid fekk han i 1784 pengepremie frå Det Nyttige Selskab i Bergen, og i 1785 sølvmedalje og pengepremie frå Det Kongelige Danske Landhuusholdningsselskab. I 1804 fekk han også Det Nyttige Selskabs heidersmedalje. Då biskopen Johan Nordahl Brun var på visitas i Vik noterte han at dei vitja den «berømte Gartner Lilliendahl».

Han var gift med Mette Marie Harboe, dei fekk borna Catharina Dorothea og Johan Benjamin. Catharina var gift med sokneprest Ludvig Daae (1774–1843), dei var besteforeldre til professor Ludvig Ludvigsen Daae. Liliedahl sitt oldebarn Edvard Apolloniussen Liljedahl var ein sentral politikar.

Kjelder
-------

1. 1 2  Balvoll, Gudmund (1996): *Hagebrukspioneren Apollonius Liliedahl 1734-1814 og eit bokmanuskript frå 1747.* Vik lokalhistoriske arkiv.
2. ↑
3. ↑  Brun, Johan Nordahl: Visitasprotokoll 1794-1812. Nettversjon Digitalarkivet.
4. ↑  Lampe, J.F. (1895): Bergens Stifts Biskoper og Præster efter Reformationen. Redigert av D. Thrap. Kristiania: Cammermeyer.
5. ↑  Mjeldheim, Leiv (28. september 2014). «Edvard Liljedahl». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).
Apple Macintosh 128k frå 1984, her oppgradert til 512K «Fat Mac».
IBook G3.
**Macintosh**, også kjend som **Mac**, er namnet på en samling personlege datamaskinar produsert av dataføretaket Apple Computer.

I 2011 bestod produktlinja av dei berbare maskinane MacBook Air og Pro, kompakt-maskina Mac Mini, alt-i-eit maskina iMac, og Mac Pro meint for profesjonelle brukarar. 

Macar bruker Apple sitt eige operativsystem, Mac OS X («OS 10»). Mac OS er ikkje tilgjengeleg på nynorsk, men ein bokmålsvariant er inkludert i systemet. Mac OS 10.7 introduserte også programvare for skjermlesing på bokmål. (Meint som ein hjelpeteneste for synsreduserte.) Mac OS versjon 10.5 og nyare kan utvidast med stavekontroll.

Historie
--------

Namnet kjem frå ein populær eplesort, *McIntosh*, og eplet er framleis brukt som logo av Macintosh. Den første datamaskina vart lansert i januar 1984 med den kjende Super Bowl-reklamen «1984» – inspirert av George Orwells dystre framtidspådom med same tittel. Det var den første datamaskina som populariserte det grafiske brukergrensesnittet (frå engelsk: *Graphical User Interface*, forkorta GUI) og dette var i sin tid sett på som ein revolusjonerande forandring i IT-verda.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Apple Macintosh**

* Norsk offisiell Apple side for Noreg
	+ Mac hos Apple.no
	+ Mac OS X hos Apple.no
* Noregs største Mac-portal Arkivert 2007-06-06 ved Wayback Machine.
* Macintoshreklamen vist under SuperBowl i 1984 Arkivert 2005-07-03 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  Nynorsk stavekontroll Arkivert 2011-11-26 ved Wayback Machine. fro Mac OS 10.5 og nyare.
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Apostelen Jakob den yngre.* 

St. Jakob - frå museumskyrkja i Carrión de los Condes, Palencia, Spania
**Apostelen Jakob** var etter bibelsk tradisjon bror til apostelen Johannes, begge søner av Sebedeus og Salome, sistnemnde syster til Jomfru Maria. Følgjeleg var Jakob syskenbarnet til Jesus. For å skilje han frå den andre apostelen Jakob, vert han òg kalla Jakob den eldre.

Jakob var blant dei fyrste læresveinane Jesus kalla. Før han fekk dette kallet, var han fiskar i Genesaretsjøen. Etter Jesu død og himmelferd vart apostlane Johannes, Jakob og Peter leiarar for dei jødekristne i Jerusalem. Sidan skal Jakob i følgje katolsk tradisjon ha reist ut som misjonær, og slik kom han til Spania. Her synte jomfru Maria seg for han i Saragossa. Miraklet inspirerte han til å byggje den fyrste kyrkja tileigna den heilage jomfru, og misjoneringa gjekk etter tradisjonen noko betre etter at kyrkja var ferdig.

I år 44 reiste Jakob attende til Jerusalem. Der vart han halshogd på ordre frå kong Herodes Agrippa. Slik vart Jakob den fyrste av apostlane til å lide martyrdøden. Liket vart kasta til hundane utanfor Jerusalem, men vart redda av to av læresveinane hans, som frakta det til hamnebyen Jaffa og la det i ein båt av marmor. Båten hadde verken ror eller mannskap - ein engel styrte den over Middelhavet, gjennom Gibraltarstredet og langs Portugal til kysten av Galicia i Nordvest-Spania.

Her vart Jakob til sist gravlagd. Over grava vart det reist ei lita kyrkje, og i nærleiken vart det bygd eit kloster. Byen som voks opp rundt klosteret vart kjend som Campo de la Estella; «stjernemarka». På gammalspansk vart Jakob kalla Santo Iago. Derav namnet Santiago de Compostela - som i dag er eit av dei største pilegrimsmåla i den kristne verda.

Kong Alfonso II av Asturia og León utnemnde Jakob til vernehelgen for det kristne Spania. Han er òg vernehelgen for Chile. Dagen hans vert feira 25. juli, i Noreg kalla Jakob våthatt. Når denne datoen fell på ein søndag kallar spanjolane året «Año Santo»; eit heilag år; desse åra er pilegrimsstraumen til Santiago de Compostela på det største.

Kjelder
-------

* Pilegrimsfellesskapet St. Jakob Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Margaret Mulvihill (2000): Helgener og martyrer, Luther forlag ISBN 82-531-4521-1


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BNE

 |
**Tomas** (òg skrive Thomas) var ein av dei tolv disiplane eller læresveinane til Jesus. Han er også kalla «tvilaren» ettersom han tvilte på at Jesus hadde stått opp frå dei daude. Tomas blei seinare ein av dei kristne apostlane, og er ofte omtala som Apostelen Tomas. Tomas tyder 'tvilling' på arameisk, og namnet har òg vorte omsett med det greske *Didymos*. 

Tomas har fleire festdagar. I ortodoks kristendom feirar ein han 6. oktober og første søndag etter første påskedag. I den katolske kyrkja har han festdag 3. juli. Tidlegare var den katolske feiringa den 21. desember. Denne siste datoen er tradisjonelt kjend som Tomasmesse i Noreg.

Tomasevangeliet og Barneevangeliet etter Tomas er tillagt apostelen.

Forteljingar om Tomas
---------------------

*Thomas tvilaren* (1601) av Caravaggio viser den tvilande apostelen med fingeren i såret i sida til Jesus.
Tomas er omtalt i Nytestamentet og i dei apokryfe Tomasaktene. I Bibelen blir det fortalt at Thomas tvilte første gongen han trefte Jesus etter at Jesus stod opp frå dei daude. Då Jesus viste han såra på hendene og føtene, vart han overtydd. Tomasaktene, nedskrivne på 300-talet, fortel om underverk Tomas gjorde som apostel i India.

Grava til Tomas i Chennai i India.
Tradisjonen fortel deretter at han virka som forkynnar og apostel i Persia og India. Den gamle ortodokse Malankarakyrkja i Kerala sør i India reknar såleis Tomas som sin apostel, og dei kristne der blir gjerne kalla «tomaskristne». Relikviane etter han skal vere i St. Thomas-katedralen i Mylapore utanfor Chennai i India, ein stad som i lang tid har vore pilegrimsmål for kristne. Òg i Den syriske ortodokse kyrkja spelar apostelen Tomas ei viktig rolle.

Ifølgje gammal munnleg tradisjon, vart Tomas drepen 3. juli år 72, ved å bli stukken ned med ei lanse eller eit spyd frå bakhald av ein heidning. I kyrkjekunsten blir apostlane tradisjonelt framstilte med kvart sitt attributt, ein gjenstand som vanlegvis viser til måten dei døydde på. Apostelen Thomas sitt attributt er ein vinkelhake eller lanse.

Vernehelgen
-----------

I katolsk tradisjon er Thomas vernehelgen for India, Pakistan, Portugal, Saint Thomas, Goa, Vatikanstaten, Urbino, Parma og Riga, arkitektar, bygningsarbeidarar, landmålarar, tømmermenn, murarar, steinhoggarar og teologar. Han skal kunna påkallast mot blindheit, ved ryggsmerter og for eit godt ekteskap.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Apostelen Thomas» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juli 2010.*
* 

* «Tomas\_-\_bibelsk\_person» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* 

* «Tomas\_-\_bibelsk\_person» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* 

* «Tomas\_-\_bibelsk\_person» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* 

* «Tomas\_-\_bibelsk\_person» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den hellige Apostelen Thomas ( -72) ved katolsk.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* ULAN
* NLA

 |
**Abeng** (frå twi abεŋ, abεn) er eit blåseinstrument knytt til maroonar på Jamaica. Det er eit naturhorn som er blitt brukt til kommunikasjon og seremoniar, og er blitt eit symbol for maroonane.

Ein abeng blir laga av eit dyrehorn, som regel kuhorn. Ein bles i det ved å ha leppene mot eit hol på sida av hornet. Tonen blir variert ved hjelp av å flytta tommelen over eit lite hol i tuppen av hornet.

Maroonane har brukt det til å senda signal med frå den første maroonkrigen til nyare tid.
Lyden frå hornet kan herma etter tonelaget og rytmen i ei avgrensa gruppe twi-ord, slik at ein kan bruka det til å kommunisera over avstand. I konfliktar kunne det til dømes brukast til å fortelja om kor mange soldatar som nærma seg og kva rute dei tok, eller til å gje ordre til eigne soldatar, på ein måte berre maroonar forstod. Dette gjorde lyden frykta blant britiske soldatar, og ved kamp kunne det også blåsast kontinuerleg for å skremma dei.

I dag blir hornet brukt til høgtider, til å kalla inn til folkemøte og til å dela viktige nyhende.
Hornet har ei viktig rolle i alle maroon-seremoniar.

Abeng er både eit symbol for maroonar og for frigjering. På 1960-talet blei ei radikal avis på Jamaica kalla *Abeng*.
I 1984 gav Michelle Cliff ut romanen *Abeng* som tok for seg kolonihistoria til Jamaica.

Kjelder
-------

1. 1 2  
«abeng, n.». *OED Online*. Oxford University Press. 2018.
2. 1 2  
Pamela D. Reed. «Maroon community». *Encyclopædia Britannica*. «The town was guarded by armed sentinels, who used the abeng, the side-blown horn that came to symbolize the Jamaican maroons, to communicate with the troops.»
3. 1 2 3 4  
«Celebration of Jamaica's heritage». *The Glener*. 4. mars 2018.
4. ↑  «Maroon ‘Abeng blower’ perish in fire». *The Gleaner*. 17. mai 2015. «As the Abeng blower, Reid played an important role in the community as the instrument, which is made from an animal's horn and is trumpet-like, is traditionally used by the maroons to communicate messages, as well as in all major ceremonies.»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Presentasjon av abeng med bilde ved Jamaica Information Service
Ein **kanton** i **Frankrike** er ein administrativ inndeling av arrondissementa og departementa i landet. Dei består ofte av fleire kommunar.

Dei 100 departementa og 329 arrondissementa i Frankrike er vidare delt inn i 3 879 kantonar.

Rolle og administrasjon
-----------------------

Rolla til ein kanton er hovudsakleg å lage eit rammeverk for regionale val. Kvar kanton vel ein person til å representere seg ved *conseil général du département* — eller hovudstyret for *departmentet*, som er den grunnleggande administrative inndelinga av Frankrike. 

I urbane område kan ein enkelt kommune bestå av fleire kantonar. På same måte kan eit kanton i landbruksområde bestå av fleire mindre kommunar. I slike tilfelle er *gendarmerie*-hovudkvarteret ofte plassert i den viktigaste byen (*chef-lieu*) i kantonen, sjølv om det finst unntak. 

Dei tjue arrondissementa i Paris vert stundom rekna som kantonar, sjølv om dei ikkje har valmessige funksjonar. 

Kantonar dannar òg rettsdisitrikt, som sete for *Tribunaux d'instance* eller «første rettsinstans».

Historie
--------

Kantonane vart oppretta i 1790 samtidig med departementa.

Statistikk
----------

Talet på kantonar varierer frå departement til departement. Territoire de Belfort har til dømes 15, medan Nord har 79.
**Boris Mikhajlovitsj Iofan** (16. april 1891–11. mars 1976) var ein sovjetisk arkitekt knytt til den stalinistiske stilen.

Liv og virke
------------

Byggjemøte i (1948): Rektor ved Moskva-universitetet A.N. Nesmejanov (sitjande til venstre), Boris Iofan (2 frå venstre), utdanningsminister S.V. Kaftanov (midten), prosjektleiar A.V. Pekarew (ståande til venstre), sjefsarkitekt J.B. Belopolski (ståande til høgre)
Iofan var fødd i Odessa på Krimhalvøya. Han gjekk ut frå Regio Istituto Superiore di Belle Arti (no Accademia di Belle Arti) i Roma i 1916 med ein grad i arkitektur. I førstninga følgde han nyklassisismen. Den fyrste større bygningen hans var eit sanatorium i Barvikha (1929), som gav han kontakt med leiarskapen i det sovjetiske kommunistpartiet.

I 1931 fullførte Iofan *Huset på hamnefronten* (offisielt kalla Дом Правительства, 'Bygningen til styresmaktene'). Bygningen dekte eit heilt kvartal og inneheldt 505 leilegheiter, to teater og butikkar. Det blei eit ikonisk døme på tidleg staliniststil. Boris Iofan budde livet ut i bygningen.

Iofan var ein av tre arkitektar som teikna Sovjetarpalasset som var planlagt som den største bygningen i verda (dei andre arkitektane var Vladimir Gelfreich og Vladimir Sjtsjuko). Dette skulle vera ein 315 meter høg bygning med ein 100 meter høg statue av Lenin på toppen. Planane deira blei valde av Stalin i ein internasjonal konkurranse, og vann pris ved verdsutstillinga i Paris i 1937. Stålramma som skulle bera bygningen hadde byrja i 1940, men deretter stoppa arbeidet på grunn av andre verdskrigen, og bygningen blei aldri oppført. I 1958 blei eit stort symjebasseng bygd på tomta.

Iofan blei utnemnd til *Folkearkitekt i Sovjetunionen* 20. oktober 1970.

Galleri
-------

* Teikning av det planlagde Sovjetarpalasset på eit frimerke frå 1937.Teikning av det planlagde Sovjetarpalasset på eit frimerke frå 1937.
* Hus på hamnefronten (russisk Dom na naberezjnoj) i Moskva teikna av Boris Iofan*Hus på hamnefronten* (russisk Dom na naberezjnoj) i Moskva teikna av Boris Iofan
* Sovjetpalasset-prosjektetSovjetpalasset-prosjektet
* Statuen Arbeidar og kolkhozkvinne av Vera Mukhina og Boris IofanStatuen *Arbeidar og kolkhozkvinne* av Vera Mukhina og Boris Iofan

Kjelder
-------

1. ↑  Gunnarsjaa, Arne (17. september 2021). «stalinistisk arkitektur». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  House on the Embankment web site: domna.ru
3. ↑  Goode, Patrick (2009). «Soviet Union, Russia». *The Oxford Companion to Architecture* (på engelsk) (Oxford University Press). ISBN 978-0-19-860568-3. doi:10.1093/acref/9780198605683.001.0001/acref-9780198605683-e-1230.
4. ↑  www.promedali.ru *История почетного звания «Народный архитектор СССР»* Arkivert 2016-03-03 ved Wayback Machine. (vitja september 2010)

* *Denne artikkelen bygger på «Boris Iofan» frå Wikipedia på dansk og «Boris Iofan» frå Wikipedia på engelsk, den 26. september 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |