recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Open kjeldekode** (engelsk «Open Source Code») tyder at kjeldekoden til eit dataprogram er gjort tilgjengeleg for alle (ofte på Internett). Det finst mange forskjellige lisensar for open kjeldekode, to av dei mest kjende er BSD og GNU GPL. Den siste er òg fri programvare.

Mange programvareselskap lagar seg sine egne spesialtilpassa opne lisensar. Organisasjonen Open Source Initiative (OSI) har ein godkjenning der lisensar som følgjer deira definisjon av open kjeldekode får tittelen «OSI approved».

Nokre kjende døme på program med open kjeldekode er Linux, KDE, Apache, PHP, Mozilla, Scilab og MediaWiki, som driv Wikipedia.

Omgrepet 'open kjeldekode'
--------------------------

Ein skil ofte mellom open programvare og fri programvare. Fri programvare, slik han er definert av Free Software Foundation, krev i tillegg til at kjeldekoden er open at han kan vidaredistribuerast kommersielt.

Nokre kommersielle aktørar meiner omgrepet open kjeldekode er forvirrande og at det ikkje bør nyttast. Dette vert gjerne grunngjeve med med at vi i Noreg ikkje treng å ta inn over oss motsetningane i USA. Dermed meiner dei at vi i Noreg burde klare oss med eitt omgrep, fri programvare, for å omtala fenomenet.

Sjå òg
------

* Fri programvare
* GNU
* Open standard

Bakgrunnsstoff
--------------

* Open Source Initiative
* The*Open*Cd Arkivert 2019-09-21 ved Wayback Machine.
* Logiciels libres Arkivert 2006-02-17 ved Wayback Machine.
* Slipp programvaren fri – Artikkel i Aftenposten om IT-aktivisten Richard M. Stallmann
* Open Source Software / Free Software (OSS/FS) References

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Pierre-Joseph Proudhon** (15. januar 1809–19. januar 1865) var ein fransk sosialistisk tenkjar. Han høyrde til den anarkistiske retninga i den tidlege sosialismen. Proudhon blei fødd i Besançon, og foreldra var småbønder og handverkarar. Proudhon sitt politiske syn var truleg mykje prega av denne oppveksten med hardt arbeid, men på eigen gard eller i sin eigen verkstad, mens ein arbeider med sine eigne reiskapar, utan ein herre over seg. 

I 1840 gav Proudhon ut skriftet som gjorde han namngjeten blant radikale i Europa: *Qu'est ce que la propriete?* ('Kva er eigedom?'). Svaret hans var at eigedom er tjuveri, så sant dei som arbeider ikkje eig sine eigne produksjonsmiddel, og i fritt samvirke byggjer eit nytt samfunn utan kapitalistar. Proudhon ville også avskaffe øverheita, den statsmakta som stod over det arbeidande folket. Friviljuge samband mellom likestilte arbeidarar, bønder og handverkarar skulle erstatte staten. Dette kalla Proudhon anarkisme. 

Gustave Courbet: *Proudhon og borna hans* (1865)
I boka *Systemet med økonomiske motseiingar, eller elendets filosofi* frå 1846 følgde han opp tankane sine. Han starta også fire aviser, som alle blei forbodne av styresmaktene. I 1849 blei han dømd til tre års fengsel for å ha fornærma statssjefen, Louis Napoleon. Den *Folkebanken* Proudhon hadde starta gjekk i oppløysing mens han sat i fengsel. Dette var ein samvirkebank for gjensidig kreditt mellom produsentane, noko Proudhon meinte som ei undergraving av det kapitalistiske systemet, og hadde 27 000 medlemer. 

I 1858 gav Proudhon ut verket *Om rettferda i revolusjonen og kyrkja*. Han blei tiltala for åtak på kyrkja og staten og dømd på ny, til fem år i fengsel. Men no rømte han til Belgia, og unngjekk med det straffa. I 1862 vende han tilbake til Paris, der han levde dei siste åra av livet sitt. Han var aktiv i samfunnsdebatten og tok opp mange emne. Proudhon sine tankar hadde ei tid stor oppslutning i den Første Internasjonalen, og han er rekna som ein av dei store anarkistiske tenkjarane i historia.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Pierre Cécile Puvis de Chavannes**, (14. desember 1824–24. oktober 1898) var ein fransk kunstmålar. Sett vekk frå dei tidlege verka, vert arbeida hans rekna til symbolismen. Han laga mange veggmåleri til offentlege bygningar.

*Ungjentene og døden* (1872)
*Draumen* (1883)

Liv og gjerning
---------------

Puvis de Chavannes var fødd i Lyon, familien hans var av øvre middelklasse. I 1844 reiste han til Paris, der han studerte hos Eugène Delacroix og særleg Thomas Couture. 

Han påverka ein heil generasjon kunstnarar. Georges de Feure var ein av dei følgde han nærast. 
Bilethoggaren Auguste Rodin var kanskje den som henta mest inspirasjon frå Puvis de Chavannes sine arbeid. Også skandinaviske kunstnarar mottok sterke impulsar, dei danske målarane Anna Ancher og Marie Triepcke var av dei som i Paris gjekk i lære hos Puvis de Chavannes. Den svenske prinsen, Eugen, studerte hos han åra mellom 1887 og 1889.

Juryen i Paris-salongen avviste måleri frå hans hand i åtte år, før han endeleg i 1861 fekk sitt gjennombrot med verka *Concordia* og *Bellum*. Særleg viktig for Puvis de Chavannes var det at den franske regjeringa kjøpte inn eit av arbeida hans til muséet i Amiens.

Puvis de Chavannes er mellom anna kjend for sine freskomåleri. Nokre av desse kan i dag sjåast på til dømes rådhusa i høvesvis Paris og Poitiers, på Sorbonne, og Panthéon i Paris. Dessutan finst fresker i USA, som på biblioteket i Boston i Massachusetts. Måleri på lerret finst i mange USA-amerikanske og europeiske galleri. 
Arbeida hans vert oppfatta som grunnleggande symbolistiske.

I 1890 var han med å grunnleggje den nasjonale kunstforeininga i Frankrike, kalla Société Nationale des Beaux Arts. Han var første formannen i foreininga. Frå 1926 har kunstforeininga stått for utdelinga av prisen Prix Puvis de Chavannes.

### Utvalde verk

* *Saint-Sébastien*, 1854, 61,5 x 51 cm.
* *Orphée*, 1896, 67 x 46,5 cm, Oslo, Nasjonalgalleriet.
* *Homère (la Poésie épique)*, 1896, 126 x 62 cm, Boston, Museum of Fine Arts.
* *La Madeleine*, 1897, 116,5 x 89,5cm, Budapest.
* *La Gardeuse de chèvres*, 1893, 86 x 54 cm, Mâcon.
* *Doux Pays*, 1882, 230 x 428 cm, Bayonne, Musée Bonnat.
* *Retour de Chasse*, 1859, 345 x 295 cm, Musée des Beaux-Arts de Marseille.
* *L'Eté*, 1891, 150 x 232 cm, Cleveland, Cleveland Museum of Art.
* *Les Baigneuses*, vers 1890, 55,4 x 35,5 cm, Toronto.
* *Les Jeunes filles et la mort*, 1872, 146 x 105 cm, Williamstown.
* *Vie de sainte Geneviève*, 1879, Cambridge i Massachusetts.
* *Le Pauvre Pêcheur*, 1881, 155,5 x 192,5 cm.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pierre Puvis de Chavannes» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pierre Puvis de Chavannes**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Pierre Le Moyne d'Iberville** (fødd 16. juli 1661 i Ville-Marie, no Montreal i Canada, død 9. juli 1706 i Havanna på Cuba), var ein fransk soldat, skipskaptein, utforskar, koloniadministrator, riddar av Saint-Louis-ordenen, eventyrar, sjørøvar, kjøpmann og grunnleggjar av den franske kolonien Louisiana i Ny-Frankrike. Han er truleg den mest kjende personen frå Ny-Frankrike og den første store kanadiske eventyraren som var fødd i Nord-Amerika.

Han var den tredje sonen til Charles Le Moyne, som kom frå Dieppe i Frankrike og var lord i Longueuil i Canada. Mora heitte Catherine Primot. Han var den eldre broren til vitskapsmannen Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville. Han vart òg kalla *Sieur d'Iberville*

Pierre Le Moyne d'Iberville var med å grunnleggje fleire byar i dagens USA, som Biloxi i Mississippi (1699) og Mobile i Alabama (1702). Iberville leia eit felttog på Newfoundland 1696-1697 og deltok i slaget i Hudsonbukta mot ein britisk skvadron.

Iberville leia i 1706 ei rekkje suksessfulle åtak mot den britiske øya Nevis under den spanske arvefølgjekrigen. Han reiste så til Havanna på Cuba for å få forsterkingar frå Castilla for eit åtak på Carolina. Han døydde derimot i Havanna av gul feber.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pierre Le Moyne d'Iberville» frå Wikipedia på engelsk, og «Pierre Le Moyne d'Iberville» frå Wikipedia på tysk den 28. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* "Le Moyne d'Iberville", Dictionary of Canadian Biography Online, Univ. of Toronto, Canada, 2009, webpage: bio-ca-940.
* Guy Frégault, *Iberville le conquerérant* (Montréal, 1944)

1. ↑  "Pierre Le Moyne, Sieur d'Iberville" (biography), *Catholic Encyclopedia*, 1907, webpage: CathEnc-7614b: gives datos (16 July 1661; d. at Havana, 9 July 1706)
2. 1 2  "Le Moyne d'Iberville", Dictionary of Canadian Biography Online, 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pierre Le Moyne d'Iberville**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
Wernersholm
Minnetavle til minne om at Bjørnstjerne Bjørnson skreiv «Ja, vi elsker» her.
Innskripsjonar på ein stein ved Wernersholm
**Wernersholm** er ein lystgard bygd av lagmann og kanselliråd Werner Hosewinckel Christie (1746-1822) på den gamle garden på Hop i dagens Fana bydel i Bergen. Han hadde kjøpt garden i 1784. 

Christie hadde sett i gang marmordrift på Marmorøen, som ligg i Nordåsvatnet like i nærleiken. Dette var nok medverkande til at han kjøpte Hop og bygde eigedomen sin her. Han reiv dei gamle gardshusa og bygde ein kanal frå Hopsvatnet slik at den nye lystgarden og parken rundt vart liggande på ein eigen, kunstig holme. Hovudbygningen som han bygde, «Storhuset», hadde to etasjar og låg noko lenger nord enn det noverande huset som står her. I tillegg hadde Storhuset full kjellar, noko som då var ei uvanleg løysing for eit herskapshus. 

Lystgarden var særleg kjend for kyrkja Christie fekk bygd her. Han teikna sjølv både våningshuset og kyrkja, og han fann sjølv opp oppskrifta til byggmaterialet til kyrkja, som bestod av rydningsstein med kalksambindningar kledd med ein slag pappmasjé. Dette materialet vart òg nytta til dekorasjonar. Kyrkja var åttekanta med eit sirkelforma interiør med åtte søyler med kjerne av tre kledd med leire og pappmasjé forma som korintiske søyler. Christie hadde kjøpt kapellet på St. Jacobs kyrkjegard, rive det ned og nytta noko av tømmeret i si eiga kyrkje. I midten hadde kyrkja eit halvkuleforma kuppel og eit lite tårn. Innvendig var det galleri og kyrkja hadde plass til heile 800 menneske. Kyrkja kom i bruk i 1796 og vart samanlikna med Peterskyrkja eller Pantheon i Roma. 

Michael Krohn kjøpte Wernersholm då Christie døydde barnlaus i 1829. Han reiv både kyrkja og lystgarden og bygde den noverande hovudbygningen, teikna av Frantz Henrik d'Aubert. Denne bygningen er på ein etasje i empirestil. Bygningen vart ombygd i 1898 og 1913-1914. 

Med Krohn var på Wernersholm vart han vitja av Bjørnstjerne Bjørnson i 1859, som då skreiv «Ja, vi elsker dette landet» her. I 1932 vart det sett opp ei minnetavle til minne om denne hendinga på Wernersholm. 

Frå 1879 kom Wernersholm til fabrikkeigar Jørgen Petersen, og slekta hans hadde eigedomen til 1989. I 1993 overtok ei gruppe arkitektar eigedomen, Wernerholmgruppen, med føremål om å føre bygningen tilbake til den opphavlege utsjånaden. Frå 2002 er huset eigd va Annine Birkeland og Stig Anderson. 

Wernersholmvegen like ved er kalla opp etter eigedomen.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Gunnar Hagen Hartvedt og Norvall Skreien (2009). *Bergen Byleksikon - Tilføyelser og rettelser* (5 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1761-4.
|  |
| --- |
| **Blåbær** |
| BlåbærBlåbær |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Lyngfamilien Ericaceae |
| **Underfamilie:** | Vaccinioideae |
| **Slekt:** | Bærlyngslekta *Vaccinium* |
| **Seksjon:** | *Myrtillus* |
| **Art:** | **Blåbær** *V. myrtillus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Vaccinium myrtillus***L. 1753 |

**Blåbærlyng**, **blåbærris** eller **blåbær** (*Vaccinium myrtillus*) er ein dvergbusk som høyrer til lyngfamilien. Han dannar frukta blåbær.

Blåbærlyng med blomar.
Blåbærlyng med bær.

Skildring
---------

Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantete greiner som blir brunaktige og vedete etterkvart, med tynne, elliptiske, takkete, lysegrøne blad som blir felte om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlege, krukkeforma blomstrar. Desse utviklar seg vidare til saftige bær som vanlegvis er mørkeblåe til svarte på farge eller kvitaktig blåe. Dei ulike fargane kjem av eit tynt vokslag. Fruktkjøtet er fiolett.

Utbreiing
---------

Blåbærlyng er ein vanleg plante i store delar av Europa, med unntak av området kring Middelhavet. Han veks nord på det europeisk fastlandet, på Dei britiske øyane og over Kaukasus inn i nordlege Asia. Planten finst også som introdusert art i vestlege delar av Canada og USA. I Noreg veks det blåbærlyng i store mengder i låglandet, og særleg i fuktig, sur jord ved skog eller heier. Blåbæra finst opp til 1700 moh.

Kjelder
-------

1. ↑  «blåbærlyng» i Nynorskordboka.
2. ↑  «Vaccinium myrtillus - L.». Plants for a Future. Henta 27. april 2019.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Blåbær» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2007.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Vaccinium myrtillus» frå Wikipedia på engelsk, den 11. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Piero Gros** (fødd 30. oktober 1954) er ein italiensk tidlegare skirennar, frå Sauze D'Oulx i provinsen Torino, som vann Verdscupen i alpine greiner 1974 og vart olympisk meister i slalåm under Vinter-OL 1976 i Innsbruck.

Aktiv
-----

Gros slo gjennom i desember 1972 då han vann sine to fyrste sigrar i verdscupen, ein i storslalåm og ein i slalåm. Fram til januar 1975 vann han i alt 12 verdscuprenn, sju i storslalåm og fem i slalåm.

Ved VM i alpine greiner 1974 i St. Moritz fekk Gros bronsemedaljen i storslalåm, slått av landsmannen Gustav Thöni og austerrikaren Hansi Hinterseer. To år seinare vann Gros gullmedaljen i slalåmrennet under dei olympiske vinterleikane i Innsbruck, der Gustav Thöni ordna italiensk dobbeltsiger.

Ettersom svensken Ingemar Stenmark hadde etablert seg som den fremste slalåm- og storslalåm-utøvaren i verda, var det ein opptur for Gros å vinne sølvmedaljen då VM i alpine greiner 1978 fann stad i Garmisch-Partenkirchen. Fire år etter kom Gros på sjetteplassen i slalåm under alpin-VM i Schladming. Han la bort konkurranseskia etter 1982-sesongen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Piero Gros» frå Wikipedia på tysk, den 13. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Michimalonco** eller **Michimalonko** (kring 1510–22. februar 1550) var ein mapucheleiar som baud spanjolane på hardnakka motstand under erobringa av mapucheterritoria midt i dagens Chile mellom 1540 og fram til han var drepen i kamp i 1550. Han var truleg fødd rundt 1510 og dominerte ein stor del av Aconcagua-dalføret saman med broren Trangoloco. Det er skriven i spanske krønike at han sannsynlegvis hadde utdanning frå Cuzco, hovudstaden i inkariket.

Namnet «Michimalonko» er mapudungún for 'eldhovudet'.

Som ein *caudillo* for alle dei innfødde troppane i område leidde han åtaket og øydelegginga av den nye spanske byen Santiago de la Nueva Extremadura den 11. september 1541. Bakgrunnen for at dei gjekk laus på byen var at spanjolane hadde kidnappa sju *caciquear*, alle sju vart halshogne medan kampane gjekk føre seg. Talet på innfødde stridande er rekna til mellom 8 000 og 20 000. Kolonistane hadde knapt 100 krigarar i Mapocho-dalen. Forsvaret av byen vart leia av Inés de Suárez som samla troppane i ei festning på *Huelén*-åsen (i dag kjent som *Santa Lucía*). 

Saman med Lautaro og Caupolicán var Michimalonco den sterkaste leiaren i forsvaret av mapuche-territoriet mot den spanske invasjonen under erobringa av Amerika før 1550. Han kjempa tappert mot Pedro de Valdivia i ein krig som varte ved gjennom mange år. Michimalonco døydde i slaget ved Andalién, nær byen Concepción i 1550.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michimalonco» frå Wikipedia på spansk, den 28. januar 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Michimalonco, Pedro de Valdivia y el nacimiento del Pueblo Chileno* Arkivert 2006-08-12 ved Wayback Machine. Carlos Keller Rueff, 1976.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Paul Thyness** (10. april 1930–30. mars 2016) var ein norsk politikar, fødd og død i Oslo. Han var stortingsrepresentant 1965-81 frå Oslo og for partiet Høgre.

Thyness var son til ein farmasøyt. Etter artium ved Frogner skole i Oslo i 1948 studerte han statsvitskap og historie ved Universitetet i Oslo, og vart cand.philol. i 1955. I studietida var han formann i Den Konservative Studenterforening, samt aktiv bidragsytar til tidsskriftet Minerva og avisa i Morgenbladet.

I 1956 fekk Thyness stilling som utgreiingsleiar i partiet Høgre, seinare også som sekretær i stortingsgruppa. Då John Lyng danna regjering i 1963 var Thyness statssekretær på statsministerkontoret. Frå 1965 til 1981 var Thyness var vald inn på Stortinget frå Oslo. På Tinget var han medlem i Forsvarskomiteen 1965–73, Utanriks- og konstitusjonskomiteen 1973–77 og Finanskomiteen 1977–81.

Etter han forlet Stortinget arbeidde Thyness i FNs utviklingsprogram (UNDP) i New York til 1988, der var han president i hjelpeorganisasjonane CARE Norge og CARE International. Han var 1992-98 formann i representantskapen til Noregs Bank.

Thyness var styreformann i Norges Utenrikspolitiske Instititt (NUPI) i periodane 1972–78 og 1988–92, samt president i Nordmanns-Forbundet 1975–80.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Thyness» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mai 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Paul Thyness». Stortinget.no.

* Paul Thyness i Norsk biografisk leksikon
**Paul Kipng'etich Tanui** (fødd 22. desember 1990) er ein kenyansk langdistanseløpar som vann sølvmedaljen på 10 000 meter under Sommar-OL 2016 og i tre verdsmeisterskap på rad tok bronsemedaljen på same distansen.

Aktiv
-----

Tanui vart andremann i terrengløps-VM 2011 i spanske Punta Umbria. Sommaren 2011 sette han personbeste på 10 000 meter med 26.50,6 ved eit stemne i Eugene i USA. To år seinare vart han tredjemann på 10 000 meter då verdsmeisterskapen fann stad i Moskva. Verdsmeister vart Mo Farah, ein kar som vann milløpet både i VM 2015, OL 2016 og VM 2017. I desse tevlingane vart Tanui høvesvis nummer tre, nummer to og nummer tre. 

Tanui forbetra i 2014 den personlege rekorden på 10 000 m til 26.49,4 i Eugene. I 2015 sprang han for fyrste gong under 13 minuttar på 5 000 m, i Roma vart han klokka inn på 12.58,6.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2011 i Daegu: Nr 9 på 10 000 m – 27.54,0
* VM 2013 i Moskva: Bronsemedalje på 10 000 m – 27.22,6
* VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje på 10 000 m – 27.02,8
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølvmedalje på 10 000 m – 27.05,6, bakom Mo Farah (27.05,1)
* VM 2017 i London: Bronsemedalje på 10 000 m – 26.50,6

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Tanui» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2019.*
Devils Tower i Wyoming i USA er danna gjennom intrusjon.
**Intrusjon** er i geologi ein smeltemasse som består av vulkanske bergartar som vart danna ved krystallisasjon frå smelta magma under jordoverflata. Store bitar av magma som har størkna i djupet før dei når jordoverflata vert kalla plutonar og har fått namnet sitt etter Pluto som i romersk mytologi var gud over underverda. Bergartar av denne typen vert omtalt som *plutoniske bergartar* eller *intrusivbergartar*. Dette er i motsetnad til *effusive bergartar*. Smeltemasse som omringar ein pluton vert kalla *sidebergartar*.

Samansetning
------------

I samansetning inkluderer intrusivbergartar heile rekka av vulkanske bergartar, frå kompakt og mørk ultramafisk peridotitt til lys og laus alkalisk granitt og syenitt. Eit velkjent døme på ein intrusjon er Devils Tower i Wyoming i USA.

Strukturelle typar
------------------

Intrusivbergartar finst òg i ei rekke former og storleikar – frå batolittar på storleik med fjell til åreliknande sprekk-fyll av aplitt. Intrusive strukturar vert ofte klassifisert mellom anna med omsyn til foliasjon av steinen: dersom intrusjonen er parallell til sidebergarten er hovudbergarten ein konkordant, medan dersom han skjærer tvers over er han ein diskordant. Strukturelle typar inkluderer:

* Batolitt – store uregelmessige intrusjonar.
* Stokk – Mindre, irregulære diskordante intrusjonar.
* Gang i geologi – Ein relativt smal, lagdelt, diskordant smeltemasse, ofte i nær vertikalt retning.
* Lagergang/sill – Ein relativt tynn, lagdelt konkordant smeltemasse som har intrudert langs lagflater, ofte i nær horisontal stilling når dei oppstår, men kan intrudere i skråstilte sedimenterte lag, eller så kan hele massen verte skråstilt av seinare deformasjon.
* Lavapropp: Sirkulær eller hylseforma nær-vertikal steinmasse, som tidlegare kan ha vore ein vulkansk skorstein.
* Lakkolitt – Kokordant smeltemasse som ein nær flat sokkel og kuppelforma øvre overflate. Han har vanlegvis ein skorstein under.
* Lopolitt – Konkordant smeltemasse med ein base som er grunn, konveks base (skålforma) og ein øvre del som varierer mellom flat og nedhengande. Kan ha gang eller skorstein under.
* Fakolitt – Ein konkordant linseforma pluton som vanlegvis ligg på toppen av ein antiklinal eller i renna til ein synklinal.

Sjå òg
------

* Pluton

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Intrusjon» frå Wikipedia på bokmål, den 18. august 2008.*
Wenzhous plassering i Zhejiang
Statue i Wenzhou
 **Wenzhou**  (kinesisk skrift 溫州, pinyin *Wēnzhōu*) er eit byprefektur som ligg heilt sør i provinsen Zhejiang ved kysten av Kina mot Austkinahavet. Prefekturet har eit areal på 11 784 km2, folketalert vart i 2007 berekna til 7 645 700. Om lag 1 423 600 menneske budde i sjølve byen.

Byprefekturet Wenzhou omfattar tre distrikt, to byfylke og seks fylke.

Historie
--------

Hamnebyen vart grunnlagd på 300-talet e.Kr. med namnet Yongjia. Under Tang-dynastiet vart han eit prefektur. Namnet Wenzhou fekk prefekturet og byen i 675.

Wenzhou vart opna for utanrikshandel i 1876. På 1800-talet utvikla byen seg til ei viktig hamn for kinesisk teeksport. Under den andre sino-japanske krigen var Wenzhou ei av få hamner som ikkje vart okkupert av japanarane. Byen spela ei stor rolle for kinesarane til japanarane trekte seg ut. I åra etter utvikla byen seg lite, før kysthandelen byrja auke kringom 1955. I seinare år har byen vakse til stor velstand. Wenzhou kolkraftverk ligg her.

Wenzhou er fødeby til mange handelskinesarar i Europa og USA.[*treng kjelde*]

Samferdsle
----------

Kinesisk riksveg 104 går gjennom prefekturet. Han tek til i Beijing og gårr sørover via Dezhou, Jinan, Xuzhou, Nanjing, Hangzhou, Wenzhou og endar opp i Fuzhou.

Riksveg 330 går nordvestover frå Wenzhou i Zhejiang til Shouchang i Jiande i same provinsen.

Styresmakter
------------

Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Chen Weijun (陈伟俊), og borgarmeisteren er Yao Gaoyuan (姚高员) (2019).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wenzhou» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Blåis over Fryxellsjøen i Transantarctic Mountains i Antarktis
**Blåis** er eit omgrep for den nedre delen av ein isbre, der snøen smeltar om sommaren og det er is i overflata. 

Når breen flyttar på seg vert luftbobler i isen pressa ut og storleike på iskrystallane aukar, slik at isen vert klår. 

I somme område har jordskjelv heva blåisen over bakkenivå og skapt formasjonar som store frosne bølgjer. 

Blåfargen vert ofte tilskrive rayleigh-spreiing. I staden er isen blå av same årsak som at vatn er blått, som følgje av ein overtone av oksygen-hydrogen-band (O-H) som absorberer lys i den raude enden av det synlege spektrumet.

Rullebanar i Antarktis
----------------------

Blåisen kjem fram i område av Antarktis der det ikkje fell snø, eller i område der snøfall vert motverka av sublimasjon eller andre tap. Desse områda har vorte nytta som rullebanar, på grunn av den harde overflata.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Blue ice (glacial)» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Why Is Water Blue*, arkivert frå originalen 25. mai 2019, henta 5. september 2011

Bakgrunnsstoff
--------------

* Why is ice blue? Arkivert 2011-09-03 ved Wayback Machine.
* Glaciology of Blue Ice Areas in Antarctica Arkivert 2012-12-12 ved Archive.is
* Blue Ice in Antarctica
* Blue Ice Runways in Antarctica
* Blue Ice images from Antarctica Arkivert 2010-06-03 ved Wayback Machine.
**Paul Waaktaar-Savoy**, fødenamn **Pål Waaktaar Gamst** (fødd 6. september 1961) er ein norsk gitarist og låtskrivar frå Oslo, busett i New York.

Bridges og A-ha
---------------

Pål Waaktaar Gamst byrja karrieren sin i bandet *Bridges* saman med barndomsvenen Magne Furuholmen. Etter kvart kom dei to i kontakt med Morten Harket, og reiste til England for å spela inn plate. Plata fekk namnet Hunting High and Low og vart debuten til A-ha. Waaktaar skreiv låtar og spelte gitar i bandet fram til dei tok pause rundt 1993. Dei hadde stor suksess i denne tida, og vann fleire Spellemannprisar.

Savoy og gjenforeining
----------------------

I 1991 gifte han seg med Lauren Savoy frå USA, og endra namnet sitt til Paul Waaktaar-Savoy. Paul og Lauren gjekk saman med Frode Unneland og Popium om å danna musikkgruppa Savoy. Fyrste Savoy-plate; *Mary Is Coming* kom ut i 1996, og fram til i dag har gruppa gjeve ut seks album og vunne to Spellemannprisar.

I 2000 kom A-ha saman igjen og gjorde eit svært vellukka comeback som varte i ti år; den siste turnéen deira vart avslutta i Oslo i 2010.

Lauren
------

Paul og Lauren Waaktaar-Savoy er framleis busett i New York. Dei har ein son saman.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Waaktaar-Savoy» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2011.*

Referanse
---------

1. ↑   TV2 Underholdning om Waaktaar-Savoy

Bakgrunnsstoff
--------------

* Massiv.no: Et slags monster. Intervju med Paul Waaktaar-Savoy. Arkivert 2012-02-24 ved Wayback Machine.
* Rockman om Paul Waaktaar-Savoy Arkivert 2011-05-02 ved Wayback Machine.
* Groove.no om Waaktaar-Savoy
* Offisiell fanside.
**Tom «T-Bone» Wolk** (24. desember 1951–28. februar 2010) var ein USA-amerikansk musikar og bassist for musikkduoen Hall & Oates.

Biografi
--------

Wolk voks opp i Yonkers i New York. I 1991 var Wolk medprodusent på Willie Nile-albumet *Places I Have Never Been*. Wolk arbeidde òg med Ryan Leslie på debutalbumet hans. Wolk spelte inn bluesartisten Guy Davis sine album *Butt Naked Free* og *Chocolate to the Bone*, og spelte med Davis på «Late Night with Conan O'Brien». Wolk hadde i fast spalte i magasinet *Guitar for the Practicing Musicians* i 1980-åra. Han byrja å spele med Hall & Oates i 1981 etter å ha spelt på albumet *Private Eyes*. Han var òg medlem av Saturday Night Live Band med Hall & Oates-kollegaen G.E. Smith. Wolk spelte fleire instrument og arbeidde med Daryl Hall, Carly Simon, Jellyfish, Squeeze, Elvis Costello, Shawn Colvin og Billy Joel. Frå 2007 arbeidde Wolk med Daryl Hall på hans *Live From Daryl's House*, ein månadleg konsert over Internet.

Wolk døydde 27. februar 2010 av eit hjarteinfarkt, 58 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tom Wolk» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Morris, Christopher (1. mars 2010). «"Bassist Tom 'T-Bone' Wolk dies», 1 March 2010, Variety». Variety.com. Henta 6. mars 2015.
2. ↑  «"Hall & Oates Bassist T-Bone Wolk Dies», 1 March 2010». Billboard.com. 1. mars 2010. Henta 6. mars 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Minneord i Huffington Post
* Diskografi på MusicBrainz

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Sjølvportrett av målaren Paula Modersohn-Becker frå 1907.
**Paula** er ei kvinneleg form av mannsnamnet Paulus, som tyder 'den vesle'. Pauline og Paulina er andre former.

Paula har namnedag den 22. mars i Noreg og den 22. juni i Sverige.

Bruk
----

Namnet er særleg utbreidd i sørlege romansk-språklege land, som Italia, Spania og Latin-Amerika. Frå 2002 til 2005 var det det tredje mest gjevne førenamnet i Spania. I USA var det særleg populært på midten av 1900-talet, med ein topp i 1950-åra.

Paula har vore brukt i Skandinavia sidan 1700-talet. I Noreg blei det gjeve til 0,15 % eller fleire av alle nyfødde jenter frå 1900 til 1920. Deretter gjekk det gradvis nedover med bruken. Det er i dag om lag 900 norske kvinner som har Paula som førenamn (2007).

I kulturen
----------

*Paula* er namnet på ein roman frå 1995 av Isabel Allende, tileigna den avdøde dottera Paula Allende.

Dona Paula er namnet på eit strandområde i Goa i India. Staden er kalla opp etter Dona Paula de Menezes, dottera av den portugisiske visekongen som i følgje soga skal ha teke livet av seg her.

Kjende namneberarar
-------------------

* Julia Cornelia Paula var kona til keisaren Elagabalus av Romarriket
* Den heilage Paula, italiensk helgen frå 300-talet
* Paula Abdul (f. 1962), USA-amerikansk popsongar
* Paula Gosling (f. 1939), britisk-amerikansk forfattar
* Paula Modersohn-Becker (1876–1907), tysk ekspresjonistisk målar
* Paula von Preradović (1887–1951), kroatisk-austerriksk forfattar
* Paula Radcliffe (f. 1973), britisk idrettsutøvar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internasjonal namnestatistikk for Paula på behindthename.com

* Søk etter norsk namnestatistikk for Paula hjå Statistisk Sentralbyrå

### Fotnotar

1. ↑  behindthename.com
2. ↑  SSB
**Paul Peter Wilhelm Breder** (10. april 1816–15. januar 1890) var ein norsk jurist, embetsmann og stortingsmann, best kjend for sitt arbeid med jarnbaner.

Breder var fødd i Fredrikshald, der faren var sokneprest. Sjølv vart han student frå Fredrikshalds skule i 1834 og cand.jur. i 1840. Deretter arbeidde han som fullmektig hos sorenskrivaren i Nedenes, sidan i same stilling hos byfuten i Christiania. Tida 1847-54 var han stiftoverrettsprokurator i hovudstaden. Han var amtmann i Nordland 1854-58 og Buskerud frå 1858 til 1882. Sidan 1882 og livet ut var han tollkasserer i Drammen.

Breder var tredje representant for Nordlands amt på Stortinget i 1857 og på omframtstortinget 1858. Han var medlem av Lagtinget og i 1857 av gasje- og pensjonskomiteen. Dessutan var han formann i komiteen om fengselslova. Seinare var Breder frå 1868 styreformann i Drammen-Randsfjordbanen og frå 1874 av fellesstyret for Vestbanen.

Han døydde i Drammen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Ein bauta er sett opp på Noreg sitt geografiske midtpunkt, og det er merkt løype hit både sommars- og vinterstid
**Noreg sitt geografiske midtpunkt** (63°59′26″N 12°18′28″E﻿) har vorte heimfesta til ein stad i Ogndalsfjella i Steinkjer kommune i Trøndelag fylke. Utrekninga vart gjort av Harald Stavestrand ved Statens kartverk, som hadde frykta at midtpunktet ville visa seg å vera i Sverige på grunn av bananforma til Noreg. Eit monument vart avduka i ein offisiell seremoni den 3. september 2006 og det er von om at det vil verta ein turistattraksjon.

Kjelder
-------

* Trønder-Avisa: Folksomt på midtpunktet, 04 september 2006 Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
* NRK Trøndelag: Norges midtpunkt åpnet, 04. september 2006
* Statens kartverk: Norges midtpunkt Arkivert 2011-05-20 ved Wayback Machine.
* Steinkjer kommune: Norges geografiske Midtpunkt ligger i Steinkjer Arkivert 2011-05-29 ved Wayback Machine.

* Norges geografiske midtpunkt - hvor er det?
* Mosjøen – byen midt i Norge

Bakgrunnsstoff
--------------

* Steinkjer kommune: Norges geografiske Midtpunkt ligger i Steinkjer Arkivert 2011-05-29 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 63°59′26″N 12°18′28″E﻿
**Tom Stiansen** (fødd 3. september 1970) er ein norsk tidlegare ski-alpinist frå Oslo som vart verdsmeister i slalåm i 1997. Han representerte Asker Skiklubb. I seinare år han han vore programleiar for fjernsyns-serien 71° nord på TV-Norge. Skeiserennaren Svein Erik Stiansen er far hans.

### Aktiv

Stiansen vart nummer åtte i super-G under vinter-OL 1992 i Albertville. Fyrst fire år seinare, i januar 1996, fekk han sitt internasjonale gjennombrot med tredjeplassen i eit verdscuprenn i storslalåm i Adelboden. Knappe to månader seinare kleiv han eit trinn opp på sigerspallen, også då i storslåm på norsk heimegrunn i Kvitfjell i Øyer.

Den 1. desember 1996 vann Stiansen sin einaste siger i verdscupen. I Breckenridge i delstaten Colorado rende han ned til siger i slalåmtevlinga. Høgdepunktet for Stiansen kom då han tok gullmedaljen i slalåm under VM i alpine greiner 1997 i italienske Sestriere. Han vann framom franskmannen Sébastien Amiez og favoritten Alberto Tomba, som på «heimebane» vart vist til tredjeplassen. Året etter vart han nummer fire i slalåm under vinter-OL 1998 i Nagano. 

Stiansen heldt fram å tevle i alpinløypene fram til 2005. I perioden 1996-2004 fekk han med seg sju pallplasseringar i verdscupen i alpint (1-2-4), dei to fyrste kom i storslalåm, dei fem siste i slalåmtevlingar.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Jarlsberg grevskap** var Noregs andre, og siste, grevskap. Det vart opphavleg oppretta i 1673 som Griffenfeldt grevskap for Peder Schumacher Griffenfeld. Ifølge adelslova av 1821 vart Jarlsberg nedlagt som grevskap då den siste norske greven Peder Anker Wedel Jarlsberg døydde i 1893. 

Sentrum for grevskapet var Jarlsberg Hovedgård som vart bygd som Griffenfeldgård (òg skrive Griffenfeldtgård og Griffenfeld gård) der den gamle kongsgarden og lensherreresideas Sem hovudgard hadde lege, 3 km nordvest for byen Tønsberg.

Etter Griffenfelds fall i 1676 vart grevskapet overført til kong Kristian V og kalla Tønsberg grevskap. Kongen overlét grevskapet i 1678 til greven i Laurvig, Ulrik Fredrik Gyldenløve som var kongen sin halvbror. I september 1683 selde Gyldenløve til den tyske adelsmannen baron Gustav Wilhelm von Wedel, som vart opphøgd i den dansk-norske lensgrevestand den 4. januar 1684. Von Wedel er stamfar for slekta Wedel-Jarlsberg. Gustav Fredrik Wilhelm Wedel gjorde om namnet til Jarlsberg i 1684. Namnet Jarlsberg er funne på, sannsynlegvis med øya Jarlsø som utgangspunkt.

I 1821 blir grevskapet slått saman med Laurvigen grevskap til Jarlsberg og Larvik amt, seinare Vestfold fylke.

Grevskapet vart nedlagt i 1893 ifølgje Norges adelslov, men herregarden er framleis i slekta sitt eige.

Grevar av grevskapet
--------------------

* 1673-1676 Peder Griffenfeld
* 1676-1683 Ulrik Frederik Gyldenløve
* 1683-1717 Gustav Wilhelm von Wedel
* 1717-1738 Frederik Anton Wedel-Jarlsberg
* 1738-1776 Frederik Christian Otto Wedel-Jarlsberg
* 1776-1811 Frederik Anton Wedel-Jarlsberg
* 1811-1840 Johan Caspar Herman Wedel-Jarlsberg
* 1840-1893 Peder Anker Wedel-Jarlsberg

Sjå òg
------

* Jarlsberg hovedgård
**Abraham Wilhelm Støren Munthe** (20. oktober 1883–18. desember 1965) var ein norsk bibliotekmann frå Oslo. Han var far til økonomen Preben Munthe.

Munthe vart utdanna cand.philol. ved universitetet i Kristiania i 1911. Han arbeidde på Universitetsbiblioteket frå 1908, der han var overbibliotekar i tida 1922-53. Elles var han med å skipe Videnskapelige Tjenestemenns Landsforening og Norske Statsbibliotekarers Forening, der han var formann 1920-25. Også formann 1940-46 i Den Norske Turistforening og frå 1952 i Norsk Slektshistorisk Forening.

Munthe gav ut fleire bøker, mellom dei *Statsborgeren og Peder Soelvold* i 1907, *De norsk bibliotekers historie* i 1927, *Litterære falsknerier* i 1942, *Boknåm* i 1943 og *Professor Ludvig Daae* i1944.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1958

* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelm Munthe» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juni 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Alexandra Gjerpen** (fødd 27. januar 1985 i Norwalk i Connecticut i USA) er ein norsk skodespelar med skodespelarutdanning frå William Esper Studio i New York, der ho òg jobba som skodespelar. Ho søkte Teaterhøgskolen fire gonger, men vart avvist kvar gong. Ho flytta til Sandnes i Rogaland i femårsalderen, der ho vaks opp.

Karriere
--------

Gjerpen har spelt i reklamar, teater, kortfilmar og musikkvideoar. Ho spelte rolla som Alex i NRK-serien *Unge lovende* i fire sesongar frå 2015 til 2018. For rolla vart ho nominert til Gullruten 2016 i klassen beste kvinnelege skodespelar. Gjerpen har sidan 2017 spelt rolla som trælen Tina i TV-serien *Vikingane*. For rolla i filmen *Når jeg faller* frå 2018 vart ho nominert til Amandaprisen 2019 i klassen beste kvinnelege birolle. Gjerpen hadde hovudrolla i dramaserien *22. juli* som Aftenposten-journalist Anine. For rolla vart ho nominert til Seriekritikerprisen 2020 i klassen beste skodespelar i norsk serie.

Filmografi
----------

### Filmar

* 2012 – *The Job Interview*
* 2013 – *High Maintenance*, Rachel
* 2016 – *Meglerene*, resepsjonist
* 2018 – *Now It's Dark*, fan
* 2018 – *Når jeg faller*, Maria
* 2019 – *Askeladden – i Soria Moria slott*, Solfrid
* 2021 – *Prosjekt Z*, Alex

### TV-seriar

* 2015-2018: *Unge lovende*, Alex
* 2017-2020: *Vikingane*, Tina
* 2018: *Neste sommer*, éin episode
* 2020: *22. juli*, Anine

Kjelder
-------

1. ↑  «– Mitt utseende var ikke på moten» (på norsk). Henta 15. januar 2020.
2. ↑  «En ubehagelig drømmerolle». NRK. 5. januar 2020.
3. ↑  Kifle, Mylena (25. september 2020). «Seriekritikerprisen: NRK-serie fikk gjeveste pris». Aftenposten. Henta 26. september 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Alexandra Gjerpen» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2022.*
**Wilhelm Jens Gram Saxild** (18. november 1825–23. september 1884) var ein norsk lærar, postmeister og stortingsmann, fødd i Norderhov i Buskerud.

Saxild var son til ein prokurator. Han voks opp i Trondheim og etter faren døydde, hos ein morbror i Kolvereid. Han studerte geologi og tok bergeksamen i 1846. I 1849 vart han styrar av krutverket tilhøyrande Kongsberg sølvverk. Året etter vart han timelærar ved middel- og realskulen i Larvik, før han atter var tilbake på Kongsberg 1852-54 som aspirant ved sølvverket. Adjunkt ved Kongsberg middel- og realskule frå 1854, i tillegg forstandar for den elementære bergskulen frå 1867. År 1877 tilsett som postmeister i Risør.

Saxild var 1. representant frå Kongsberg på Stortinget 1859-60, han var sekretær i næringskomite nr 1. Han døydde i Kristiania i 1884, under eit mellombels opphald.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Paul de Beauvilliers**, greve og seinare (1679)  **2. hertug av Saint-Aignan** (1648–1714), ofte berre kalla ***duc de Beauvilliers***, var ein fransk embetsmann under kong Ludvig XIV. 

Han var førsteherre for kongens soverom (*Premier gentilhomme de la Chambre du roi*) i 1666, noko som gjorde at han hadde dagleg kontakt med Ludvig XIV og kunne diskutere personlege og private tema med han kvar dag. Han gifta seg med den andre dottera til Colbert i 1671.

Han var leiar for det kongelege finansrådet (*conseil royal des Finances*) i 1685 og sidan guvernør for hertugdømet Bourgogne (1689), hertugen av Anjou (den framtidige Filip V av Spania) (1690), og hertugen av Berry (1693), og hadde dermed ansvar for utdanninga til dei tre barnebarna til Ludvig XIV.

I 1691 gjekk han inn i Ministerrådet (*Conseil d'en haut*), leia av kongen sjølv, der statspolitikken vart avgjort, som religion, diplomati og krig.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul de Beauvilliers, 2nd duc de Saint-Aignan» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Wilhelm Lauritz Wetlesen** (25. november 1871–15. juni 1925) var ein norsk målar og teiknar frå Sandefjord.

Liv og gjerning
---------------

*Moder hekler*, 1890
*Hæren stanar*, frå Soga om Harald Hardråde, 1899
*Erling kringsette huset til Ossur og brende han inne*, frå Soga om Magnus Erlingsson, 1899
Wetlesen voks opp i Sandefjord, der faren var manufaktur-kjøpmann. Sjølv studerte han på byrjinga av 1890-talet ved Kristian Zahrtmann sin målarskule i København, seinare var han ei kort tid ved målarskulen til Erik Werenskiold og Eilif Peterssen i Kristiania. I desse tidlege år stod har måleri som *Moder hekler* frå 1890, *Søsken* (1892) og *Sandar kirke* frå 1895.

Mellom 1895 og 1900 budde Wetlesen i lengre periodar i Italia. Hovudverket frå Italia-perioden er måleriet *Utenfor paradismuren* frå 1898, eit bilete som viser tre oppstilte, nakne figurar; ein engel med venger og Adam og Eva med bladkransar om hoftene. Verket er inspirert av både realismen og ungrenessansen i ein såkalla dansk-florentinsk stil. 

Wetlesen bidrog med teikningar til den illustrerte folke- og praktutgåva av Heimskringla som kom ut på norsk i 1899. Illustrasjonene til det prestisjetunge verket vart opphavleg fordelt mellom målarane Christian Krohg, Gerhard Munthe, Eilif Peterssen og Erik Werenskiold, seinare kom også Halfdan Egedius til. Då Egedius døydde i februar 1899, overtok Wetlesen. Han laga i alt 43 teikningar til boka, forma i Werenskiolds «norrøne» stil, illustrasjonar som har mindre særpreg enn dei som kom frå dei andre bidragsytarane.

I lag med Hans Ødegaard i Kunsthistorisk forening tok Wetlesen initiativet til å danne Kunstnerforbundet i 1910, eit galleri i Oslo som sidan den tid har arrangert kunstutstillingar og formidla sal. Wetlesen var elles fyrste direktøren for Kunstnerforbundet. På jubileumsutstillinga på Frogner i Oslo i 1914 stilte Wetlesen ut mange arbeid. Dei lyse, stemningsfulle måleria av norske landskap som han måla då og seinare vitnar om påverknad frå både naturalismen i Norden og impresjonismen i Frankrike. 

Wetlesen døydde i hovudstaden, 53 år gammal. Han er representert i Nasjonalgalleriet i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelm Wetlesen» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wilhelm Wetlesen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Alexanderarkipelet** (*Alexander Archipelago*) er ei nesten 500 kilometer lang øygruppe utanfor søraustkysten av Alaska. Øygruppa omfattar rundt 1 000 øyer, som er toppar av fjell som reiser seg skarpt frå botnen av Stillehavet. Djupe kanalar og fjordar skil dei frå fastlandet.
Øygruppa fekk namnet sitt frå U.S. Coast and Geodetic Survey i 1867. Ho blei kalla opp etter tsar Aleksander II av Russland.

Øyene har uregelmessige og bratte kystlinjer, og djupe eviggrøne og tempererte regnskogar. Dei største øyene i gruppa er Chichagof, Admiralty, Baranof, Etolin, Kupreanof, Kuiu, Mitkof, Wrangell, Prince of Wales, Dall og Revillagigedo. Også Annette- og Yakobi-øya høyrer til øyggruppa. Alle øyene er skogdekte og har ein brei fauna. Den totale overflaten er rekna ut til å vera rundt 33 000 km². 

Urfolket på øyane er tlingit- og kaigani haida-folk. Tsimshianfolket, som bur på Annette-øya, er ikkje opphavleg frå området, men kom hit frå Britisk Columbia seint på 1800-talet. Dei største byane på øyene er Ketchikan på Revillagigedo og Sitka på Baranof. Den største byen i den administrative regionen øygruppa høyrer til er Juneau, men denne ligg på fastlandet og er dermed ikkje ein del av sjølve øygruppa.

Dei viktigaste næringane på øyggruppa er turisme, fiske og skogbruk.

Dei fyrste europearar som vitja øygruppa var russarar leia av Aleksej Tsjirikov i 1741, som såg kystane av Noyes og Bakerøya (begge av vestkysten av Prince of Wales Island), Baranof-, Chichagof-, Kruzof- og Yakobiøya. 
Seinare blei staden utforska av Storbritannia, Spania og USA. Øyene tilhøyrde Russiske Amerika fram til Alaska blei selt til USA i 1867.

Sjå òg
------

* ABC-øyane

Kjelder
-------

1. ↑  «Alexander Archipelago». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey.
2. ↑  Golder, Frank Alfred and Leonhard Stejneger (1922). *Bering's voyages: an account of the efforts of the Russians to determine the relation of Asia and America*. New York: American Geographical Society. s. 36. «bering 1741 voyage.»

* *Denne artikkelen bygger på «Alexanderarkipelagen» frå Wikipedia på svensk, den 9. mai 2017.*
I fleire kyrkjer Peson dekorerte, dekte han store flater med bildeforteljingar frå Bibelen. Her frå Vartdal kyrkje som han dekorerte i 1938
**Johan Alfred Pettersson**, kjend under namnet **Jonas Peson** (31. januar 1887–18. desember 1952) var ein finsk-norsk målar. Han vart fødd i Helsingfors i Finnland. Han studerte ved den Finske Konstföreningens Ritskola frå 1908 til 1911. I 1910 debuterte han på Konstföreningens vårutstilling. Etter eit opphald i Danmark, kom han til Noreg i 1916. I 1923 vart han norsk statsborgar. Samstundes vart Jonas Peson offisielt namn. Han slo seg etter kvart ned i Ålesund.

Peson sin målarstil har vorte kalla fargefrisk, forenkla naturalisme.  Han fann mange motiv i Ålesund og distriktet rundt. Han måla særleg mange bilde frå hamneområdet i Ålesund. I tillegg til salsutstillingar, og måleri han elles selde, arbeidde Peson mykje md dekorasjonsmåling. Frå 1936 måla han altartavler og bilete i koret i fleire kyrkjer. Han måla scenedekorasjonar i meir enn 20 ungdomshus på Sunnmøre. I Ålesund dreiv Peson ein omtykt målarskule.

Fotnotar
--------

1. ↑  H. Grytten s. 30

Kjelder
-------

* Harald Grytten: Jonas Peson maleren. Nytt i Ukas Forlag 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jonas Peson i Norsk kunstnerleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* KulturNav
* Discogs (artist)

 |
**Wilhelm Filchner** (13. september 1877–7. mai 1957 i Zürich i Sveits) var ein tysk oppdagar.

21 år gammal deltok han i den første ekspedisjonen sin til Russland. To år seinare reiste han åleine på hesteryggen gjennom Pamir-fjella. 1903–1905 leia han ein ekspedisjon gjennom Tibet.

Etter heimkomsten frå Tibet fekk han i oppdrag å organisere ein tysk ekspedisjon som skulle kartleggje Antarktis. Etter ein treningsekspedisjon til Spitsbergen drog dei ut med skipet «Deutschland» 4. mai 1911. Ekspedisjonen kom inn i Weddellhavet og oppdaga Luitpoldkysten og Filchner-Ronne isbrem, som Filchner opphavleg kalla opp etter den tyske keisaren Vilhelm II. Dei var den første ekspedisjonen som drog lenger inn i Weddellhavet enn James Weddell hadde gjort omkring 80 år tidlegare.

Filchner vende aldri tilbake til Antarktis, men drog fleire gonger gjennom Nepal og Tibet.

Under første verdskrigen vart Filchner, som hadde oppretta eit tysk pressekontor i Noreg, avslørt som spionleiar og måtte rømme landet. Han var medlem av Det tyske selskapet for rasehygiene. Under andre verdskrig sett han internert i India. Seinare budde han i Poona i Maharashtra i India. 

Breområdet Filchnerfonna på Spitsbergen på Svalbard har fått namnet sitt etter han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelm Filchner» frå Wikipedia på bokmål, den 28. november 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |