recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Donato Bramante**, eigentleg **Donato di Pascuccio d’Antonio**, (1444–11. mars 1514) var ein italiensk arkitekt frå Fermignano i dagens Marche-region. Saman med Michelangelo og Rafael vert han rekna som grunnlegjar av høgrenessanse-arkitekturen.

Tempietto i Roma
Santa Maria della Pace i Roma
Han utdanna seg til arkitekt hos Luciano Laurana i Urbino. I 1476 reiste Bramante til Milano, året etter arbeidde han som fasademålar i Bergamo. Han var så byggmeister for fyrste gong i 1479, eit byggeoppdrag som Sforza-familien i Milano kosta. Han arbeidde i Milano dei neste tjue åra.

Bramante flytta til Roma i 1499. Der studerte han ruinane av bygningar frå antikken, og utvikla ein byggestil i retning den såkalla høgrenessansearkitekturen, som han altså vert rekna som medgrunnleggjar av. Han fekk fleire oppdrag av pave Julius II, mellom andre rundtempelet Tempietto i klostergarden til San Pietro in Montorio-kyrkja på Janiculum-høgda i Roma, bygt i 1502. Bygninga består av eit podium og eit kuppeldekt rom, omgjeve av seksten toskanske søyler.

Klostergarden ved kyrkja Santa Maria della Pace var Bramantes fyrste store verk i Roma, reist frå 1504. Han har harmoniske proporsjonar, arkadar med murpillarar og pilastrar opp mot ein mindre overetasje.

I 1506 gav paven oppdrag med å byggje ein ny Peterskyrkje til Donato Bramante. Med ettersom Bramante døydde i 1514, finst lite att av hans arkitektur i det som vart den Peterskyrkja som stod ferdig eit hundreår seinare.

Bramante var også aktiv målar, men berre få verk er bevart.

Han døydde i Roma.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Donato Bramante» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Charles Emil Lewenhaupt** *den eldre* (28. mars 1691–4. august 1743) var ein svensk general. Han var son av greve og generalløytnant Carl Gustaf Löwenhaupt og grevinne Amalia Wilhelmina von Königsmarck. I ein alder av 16 år drog Lewenhaupt inn til nederlandsk militærteneste der han vart forfremma til kaptein i 1709. Året etter gjekk han inn i svensk teneste, der han etter kvart vart forfremma til oberstløytnant og deltok i slaget ved Gadebusch i 1712.

I 1720 gifta han seg med Beata Cronhielm etter å ha fått sonen Charles Emil Lewenhaupt den yngre (1721-1796). I 1722 vart Lewenhaupt forfremma til generalmajor. Ved ståndsriksdagen til Sverige i 1741 vart han ein faktor i avgjersla til den russisk-svenske krigen mot det russiske keisardømet. I løpet av krigen, den 20. juni 1743, vart Lewenhaupt dømd til døden på grunnlag av for dårleg utført teneste og leiing under krigen. Sjølve avrettinga vart sett til den 20. juli, men vart seinare utsett til 30. juli. Son til Lewenhaupt med same namn og ei mindre gruppe klarte derimot å frigjere han, men Lewenhaupt vart fanga om bord eit fartøy nær Stockholm i retning mot Gdańsk. 

Den 4. august 1743 vart dommen gjennomført, og Lewenhaupt vart halshogd ved Norrtull i Stockholm.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charles Emil Lewenhaupt» frå Wikipedia på bokmål, den 1. januar 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:* 
		- *Svenskt biografiskt handlexikon*, 1906 (tilgjengeleg i nettversjon på Project Runeberg: )


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 59°36′54″N 9°15′51″E﻿

Portalplankane frå Lisleherad stavkyrkje har fått hard medfart. Dei er no i Oldsaksamlinga i Oslo.Foto: Riksantikvaren

I Oldsaksamlinga er òg ein skulptur av Maria med barnet.Foto: Åse Kari Hammer

**Lisleherad stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Lisleherad i Notodden kommune i Vestfold og Telemark. Eldste kjende omtale er frå 1427, og stavkyrkja vart bygd om fleire gonger før ho vart riven for å gje plass til dagens Lisleherad kyrkje. Ved ei synfaring i 1668 vert det sagt at kyrkja har tre gavlar og ein omgang, idet gavlane av Lorentz Dietrichson vert tolka som inngangar. Desse er altså markerte med gavlar på svalgangen. I 1730 er kyrkja skildra som lita og med tårn, og ho har framleis svalgangen intakt. I 1811 vart kyrkja utvida og bygd om. Dietrichson trur at det stavbygde skipet vart behalde, medan nye delar vart opførte i lafteverk. Kyrkja skal etter dette ha vore kald og trekkfull. Siste gudstenesta vart halde 2. juledag 1873. Så vart kyrkja riven, og den nye kyrkja vart innvigd i 1876.

Inventargjenstander fra stavkirken
----------------------------------

To portalplankar frå kyrkja er i Oldsaksamlinga, der ein òg finn ein madonnafigur og ei vasskanne med løveform.

Preikestolen i dagens Lisleherad kyrkje er overført frå stavkyrkja. Han er frå 1794 og vart teken i bruk ved ei restaurering i 1953–54, etter at den nye kyrkja hadde fått ny preikestol i 1876.

Kjelder
-------

* Dietrichson, Lorentz (1892). *De norske stavkirker. Studier over deres system, oprindelse og historiske udvikling*. Kristiania: Alb. Cammermeyers forlag. s. 418–420. ISBN 82-90439-32-6.
* Landsverk, S.A. red. (1954). *Minneskrift til vigsla av Lisleherad kyrkje 7. juni 1954*. Notodden: Teledølens prenteverk.
* Brendalsmo, Jan: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Telemark (Riksantikvaren, 2015), s. 30–31
* Henriksveen, Herman, red. (1986). *Kirker i Telemark*. Stathelle: Flora forlag. s. 58–59. ISBN 82-90695-00-4.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Lisleherad stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Fotnotar
--------

1. ↑  Diplomatarium norvegicum IX, nr. 244.
2. ↑  Dietrichson, s. 418.
3. ↑  Avbilda på Kyrkjesøk
**Ringdalsfjorden** (svensk *Idefjorden*) er ein grensefjord mellom Noreg og Sverige. Han strekkjer seg frå Singlefjorden, som er ein del av Ytre Oslofjord, og om lag 9 km inn til Halden, der han går over i Iddefjorden. 

Ringdalsfjorden og Iddefjorden utgjer eigentleg berre ein enkelt fjord med ei samla lengd på om lag 25 km. Fjorden heiter Ringdalsfjorden inn til Halden, der han skifter namn til Iddefjorden. Årsaka til at namnet på fjorden er todelt er truleg at det er haldensarane som har gjeve fjorden namn, og sett frå Halden kan ein snakke om to fjordar, ein utover mot sjøen (Ringdalsfjorden), og ein innover i landet (Iddefjorden). Dette er gjenspegla i til dømes det svenske språket, der heile fjorden heiter Idefjorden.

Kjelder
-------

1. ↑  Askheim, Svein (2. november 2020). «Ringdalsfjorden». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Ringdalsfjorden» frå Wikipedia på bokmål, den 22. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Carl Axel Magnus Lindman** (6. april 1851–1928) var ein svensk botanikar.

C.A.M. Lindman tok studenteksamen i 1874 og studerte botanikk og zoologi ved Uppsala universitet. Her vart han dosent i 1884 og tok doktorgrad i 1886. Han vart intendent og professor på den botaniske avdelinga på det svenske Riksmuseet.

Lindman utgav 1901-1905 *Bilder ur Nordens flora*. Verket bygde på dei gamle koparplatene Johan Wilhelm Palmstruch lagde til *Svensk Botanik*. Til andre utgåve (1917) gjorde Lindman sjølv 144 nye bilete.

Etter forskingsreiser i Sør-Amerika utgav Lindman *Vegetationen i Rio Grande do Sul* (1900). Han utgav òg ein *Lärobok i botanik* (1904) og *Svensk fanerogamflora* (1918). Han fann mange ubeskrivne planteartar og forfatta ei mengd vitskaplege artiklar. 

*Bilder ur Nordens flora* vart utgjeven som ei nyutgåva av Magnus Fries på Wahlström & Widstrands bokförlag 1977-1978.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Axel Magnus Lindman» frå Wikipedia på svensk, den 14. januar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Carl Axel Magnus Lindman, Naturhistoriska riksmuséet
* Illustrationer av C. A. M. Lindman, Naturhistoriska riksmuséet
* Lindman, Karl (Carl) Axel Magnus, Nordisk familjebok, 1912
* Lindman, Karl (Carl) A. M. Nordisk familjebok, 1925
* C. A. M. Lindman: Vi och våra blommor, bokmelding 1913 i bladet Ord och bild

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 59°16′3.5292″N 10°24′43.798″E﻿

Haugar Vestfold Kunstmuseum.
Ein bautastein til minne om tingstaden er sett opp attmed museumsbygningen. På steinen er skrive: «Her blev haugatinget holdt i vikingetid og middelalder. Det var fylkesting for Vestfold og kongehyldningsting.»
**Haugar Vestfold Kunstmuseum** er eit museum for biletkunst i Tønsberg i Vestfold. Museet, som ofte berre vert kalla Haugar, er ei avdeling av Vestfoldmuseene IKS. Museet ligg på ei høgd midt i byen kalla Haugar (Møllebakken), i bygningar frå 1918–1921 som tidlegare hysa Tønsberg navigasjonsskole/Tønsberg sjømannsskole. I dette området skal det ha vore ein tingstad i vikingtida og mellomalderen.

Haugar Vestfold Kunstmuseum syner hovudsakleg fram norsk samtidskunst og kunsthandverk i vekslande utstillingar. Museet disponerer ei samling av kunst og kunsthandverk som er eigd av ei stifting med namnet Stiftelsen Haugar Vestfold Kunstmuseum. Styret i denne stiftinga vert oppnemnd av fylkestinget i Vestfold fylkeskommune kvart fjerde år.

Museet vart skipa av Vestfold fylkeskommune og Tønsberg kommune i 1993, og opna for publikum i september 1995. Det var inga offentleg kunstsamling i fylket som stiftinga kunne nytte som grunnstamme for vidare utbygging av samlingane. For det meste er samlingane finansiert ved gåver frå Norsk kulturråd og frå Haugars Venneforening, i tillegg til at lokale kunstnarar og kunstsamlarar har bidrege med gåver. Sjølv om museet vart ei avdeling av Vestfoldmuseene IKS i 2009, er det altså framleis stiftinga som eig samlingane. Frå 2011 har museet dessutan hatt eit breitt samarbeid med Sparebankstiftelsen DNB som har gjort det mogleg å få inn i samlingane langtidsdeponerte verk av viktige norske og internasjonale kunstnarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Haugar Vestfold Kunstmuseum
* snl.no: Haugar Vestfold Kunstmuseum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**DagenMagazinet** er ei avis som vert utgjeven i Bergen i Hordaland fylke. Avisa er ei samanslåing av avisene *Dagen* og *Magazinet*.

Avisa er kjend for å leggja vekt på kristendom, og ha eit konservativt syn på saker innan Den norske kyrkja. Avisa er òg kjend for å stø opp om Israel.

Dagen
-----

Johannes Lavik var fyrste redaktør for avisa Dagen, som kom ut første gong 20. august 1919. Arthur Berg vart seinare ein markant redaktør.

Ansvarleg redaktør er Odd Sverre Hove som avløyste Finn Jarle Sæle i 1999 etter ein heit redaktørstrid som enda med at Sæle braut med Dagen og skipa vekeavisa Norge idag.

Magazinet
---------

*Magazinet* var ei avis som kom ut ut tre gonger for veka. Hovudkontoret var i Oslo og redaktør i 2006 var Vebjørn Selbekk. Avisa hadde ein kristen-konservativ profil. Avisa har tilknyting til krinsen kring kyrkjelyden Levende Ord. Ei systeravis med same namn kom ut i Sverige i 1980- og 1990-åra, knytt til rørsla Livets Ord. Avisa si ideologiske målsetting er «å påvirke samfunnet ut fra et vekkelseskristent ståsted».

*Magazinet* vart særleg kjend etter at avisa den 9. januar 2006 sette på prent 12 karikaturteikningar av islam sin profet Muhammed. Teikningane vart først gjort offentlege av avisa *Jyllands-Posten* i Danmark. Mange muslimar kjende seg krenkte, og publiseringa førte til stor spenning mellom Noreg og muslimske leiarar, militante islamistar mellom anna i Midt-Austen, Iran, Afghanistan og Indonesia. Redaktøren mottok anonyme drapstrugsmål, det vart internasjonale protestar og demonstrasjonar, handelsboikott, nedbrenning av den norske ambassaden i Damaskus i Syria og åtak på dei norske styrkane i Afghanistan.

Fusjon
------

I februar 2007 kjøpte avisa Dagen seg inn i Magazinet med 34 prosent. Dei utvikla frå mai eit felles laurdagsmagasin med Dagen som gjorde at avisa fekk ein heilt ny profil på laurdagane.

Seinare same året vart dei to avisene fusjonert, og frå 2. januar 2008 slo dei seg saman til éi avis; DagenMagazinet. Redaksjonen i Oslo vart avisa sitt Oslo-kontor då avisene realiserte samanslåinga. Redaktør i Magazinet, Vebjørn Selbekk vart samfunnsredaktør og sjefredaktørens vikar. Odd Sverre Hove heldt fram som sjefredaktør og Johannes Kleppa (også frå *Dagen*) som redaktør.

I 2010 trekte Odd Sverre Hove seg som redaktør, og Vebjørn Selbekk vart konstituert som ny sjefredaktør. Hove er framleis avismedarbeidar.

Opplagstal
----------

Utvikling i nettoopplag.

| År | Nettoopplag

 

 

 

 

 

 

 

 

  |
| --- | --- |
| 2009 | 10 246
  |
| 2010 | 9 946
 

  |

Kjelder
-------

1. ↑

* Medieregisteret.no: Dagen Arkivert 2005-01-28 ved Wayback Machine. (Medietilsynet)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dagen
* Dagen si historie Arkivert 2006-04-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* BR orgnr

 |
Inngangspartiet til Slottsfjellmuseet i Tønsberg.
**Vestfoldmuseene IKS** er eit interkommunalt selskap som vart etablert i 2008 av ni kommunar i Vestfold og Vestfold fylkeskommune. Ved denne konsolideringa vart frå 2009 alle dei kommunale og regionale musea i Vestfold samla under ein administrasjon, samlokalisert med Samlingsforvaltningen i Sandefjord. I tillegg til musea omfattar Vestfoldmuseene IKS også Vestfoldarkivet, det tidlegare Fylkesarkivet for Vestfold. Dei statlege musea i fylket og dei lokale bygdetuna vart ikkje med i det nye føretaket.

Det nye føretaket er i første omgang ein administrativ overbygging for arkivet og dei musea som allereie eksisterer, og desse skal framleis vere visningsstadar og arenaar for lokalt engasjement. Vestfoldmuseene IKS utviklar felles overordna strategi for alle, og arbeider for å oppnå betre tilbod til innbyggjarane, faglege synergiar mellom dei tilsette og meir effektiv drift.

Ni kommunar er med: Larvik, Sandefjord, Tønsberg, Horten, Hof, Holmestrand, Sande, Svelvik og Re. I tillegg kjem Vestfold fylkeskommune.

John Fredrik Wallace er frå 2009 tilsett som Vestfoldmuseenes IKS sin første direktør.

Det er eitt felles styre for Vestfoldmuseene IKS, og dermed alle musea og arkivet, og representantskapet har valt Hans August Bruer Hanssen som første styreleiar. 

* Eidsfos Jernverk
* Haugar Vestfold Kunstmuseum
* Herregården (Larvik)
* Holmestrand Museum
* Hvalfangstmuseet
* Larvik Museum
* Larvik Sjøfartsmuseum
* Midgard vikingsenter
* Samlingsforvaltningen
* Vestfoldarkivet
* Slottsfjellsmuseet
* «Southern Actor»

| * v
* d
* e
Vestfoldmuseene |
| --- |
| Aluminiummuseet **·** Berger museum **·** Eidsfoss Jernverksmuseum **·** Haugar Vestfold Kunstmuseum **·** Herregarden i Larvik **·** Hvalfangstmuseet **·** Larvik Museum **·** Larvik Sjøfartsmuseum **·** Midgard vikingsenter **·** Munchs hus **·** Samlingsforvaltningen **·** Slottsfjellsmuseet **·** «Southern Actor» **·** Vestfoldarkivet |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |
Utsyn over Rødenes og Rødenessjøen
**Rødenes** er ei bygd og ein tidlegare kommune i Østfold. Bygda Rødenes høyrer til Marker kommune og ligg på begge sider av Rødenessjøen, eit vatn i Haldenvassdraget, tettast er busetnaden på austsida av vatnet. Heradet dekte ei flatevidd på 208 km², med 1 395 ibuarar i 1950.

Rødenes er ei skogbygd med låge åsar, den høgste er Lysingvasshøgda på 306 moh. Tre fjerdedelar av landarealet er skogkledd. Her er mange myrar og om lag 130 småvatn. Berggrunnen er grunnfjellsgneis, jorda består mest av mager og sandblanda leire. 

Folketalet i Rødenes var 1 378 i 1900, gjekk ned til 1 257 i 1920 for så å stige til ein topp i 1950. Då Rødenes og Øymark i 1964 vart til den nye kommunen Marker, hadde Rødenes 1 314 ibuarar. I 1950 var 971 av ibuarane sysselsett i jord- og skogbruk, 402 personar i andre yrke. 

Rødenes vart herja i fleire av krigane med Sverige, særleg i 1716. Fram til 1901 femna Rødenes også om Rømskog.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*. IX. Bandet. 1960

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**University of Manchester** er eit britisk universitet som ligg i Manchester i England. Med meir enn 40 000 studentar på 500 akademiske program, meir enn 10 000 tilsette og ei årleg inntekt på meir enn 600 000 000 pund, er det blant dei største institusjonane for høgare utdanning i Storbritannia.

Rangeringar
-----------

University of Manchester blei rangert som nummer 28 av 126 britiske universitet på Complete University Guide si liste for 2016, og som nummer 29 av 119 britiske universitet på *The Guardian* si liste frå same året.

THE World University Rankings 2014-2015 plasserte universitetet som 52 av dei 500 beste universiteta i verda. I QS World University Rankings for 2014 blei universitetet rangert som nummer 30 og i Academic Ranking of World Universities (Shanghai-rankinga) for 2014 som nummer 38 av universiteta i verda.



1. ↑  University League Table 2016 - Complete University Guide
2. ↑  University league tables 2016 - The Guardian
3. ↑  World University Rankings 2014-15 - THE World University Rankings
4. ↑  World University Rankings® 2014/15 - QS Top Universities
5. ↑  Academic Ranking of World Universities 2014 - Academic Ranking of World Universities
**Liisa Karina Veijalainen** (fødd 4. april 1951) er ein finsk tidlegare orienteringsløpar frå Piikkiö i Egentliga Finland. Ho vart verdsmeister i 1976 og kom på andreplass i 1978 og i 1979. I VM 1972, 1978 og 1979 deltok ho på Finlands gull-lag i VM-stafett. I 1980 vart ho nordisk meister. 

Veijalianen var ankerkvinne på det finske stafettlaget som i VM 1972 i Tsjekkoslovakia slo Sverige med 10 sekund i kampen om gullmedaljen. Etter andreplass i nordisk meisterskap 1975, vann ho gullmedaljen under verdsmeisterskapen 1976 i Aviemore i Skottland. Under VM 1978 på Kongsberg vart ho nummer 2 i den individuelle tevlinga, før det vart gull i stafetten. Året etter kopierte ho desse plasseringane då VM fann stad i heimlandet. I 1980 vart Veijalainen nordisk meister i svenske Borlänge.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 1972: Gull i stafett, nr 6 individuelt
* VM 1974: Nr 6 individuelt
* VM 1976: Gull individuelt, sølv i stafett
* VM 1978: Sølv individuelt, gull i stafett
* VM 1979: Sølv individuelt, gull i stafett
* VM 1981: Sølv i stafett, nr 7 individuelt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Liisa Veijalainen» frå Wikipedia på engelsk, den 29. juni 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Pløying med ein Kullervo på herregarden Pekkala i Ruovesi i Finland.
**Kullervo** var ein finsk traktor, som vart produsert frå 1918 til 1924. Han hadde ein firesylindra motor med eit slagvolum på 7,4 liter og ei effekt på 30 hk. Traktoren hadde ein masse på 2200 kg. Motor, girkasse og bakaksel var bolta saman til eit stykke, på same måte som Fordson F, og alle tannhjul gjekk i oljebad, noko som var svært uvanleg på denne tida. Namnet «Kullervo» var henta frå den tragiske skikkelsen Kullervo i det finske nasjonaleposet Kalevala. 

Traktoren var konstruert av ingeniøren Gusaf Wrede, som hadde studert i Darmstadt i Tyskland. Produksjonen føregjekk ved Jarnverket i Aura (*Auran Rautateollisuus*). Traktoren vart eksportert til fleire land og Russland var ein av dei viktigaste marknadane. Salet til Russland vart ikkje rekna som eksport, ettersom Finland var eit storfyrstedøme under den russiske tsaren i tida mellom 1809 og 1917. Men etter at Finland klarte å riva seg laus frå Russland i samband Den russiske revolusjonen vart det slutt på salet i Russland, noko som førte til at salet av traktoren gjekk kraftig ned.

Referansar
----------

1. 1 2  H. Niskanen, *Från Munktells till Valtra*, Valtra Inc. 2000.
**Takashi Ono** (fødd 26. juli 1931) er ein japansk tidlegare turnar frå Noshiro. Med fem gullmedaljar, fire sølvmedaljar og fire bronsemedaljar frå fire olympiske sommarleikar er han ein av dei store medaljegrossistane innom turnsporten.

Ono vann si fyrste olympiske medalje under Sommar-OL 1952 i Helsinki, ein bronsemedalje i hopp. To år seinare fekk han og Japan sølv i lagkampen ved Turn-VM i Roma. I Melbourne i desember 1956 vart han den fyrste japanske turnaren som vann ein olympisk gullmedalje med di han sigra i svingstang. I tolvkampen fekk han sølv, fattige 0,05 poeng bakom Sovjetunionens Viktor Tsjukarin. Ved verdsmeisterskapen 1958 i Moskva sanka Ono fire sølvmedaljar og ein bronse. Han vart mellom anna andremann i tolvkampen, berre arrangørlandets Boris Tsjaklin fekk fleire poeng. Under Sommar-OL 1960 i Roma vann Ono både svingstang og hopp. Som den beste turnaren i det japanske mannskapet bidrog han mykje til at Japan for fyrste gong vann den olympiske lagkampen. I tolvkampen enda han på ny på sølvplassen, einast 0,05 poeng bak Boris Tskaklin. Sommaren 1962 vart Ono verdsmeister i svingstang og i lagkamp ved Turn-VM 1962 i Praha. I Tokyo-OL 1964 var Ono med i seksmanns-laget som sikra OL-arrangøren nok ein olympisk gullmedalje i lagkamp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Takashi Ono» frå Wikipedia på engelsk, den 15. januar 2024.*

* olympics.com
**Johann Hermann Schein** (fødd 20. januar 1586 i Grünhain i Sachsen, død 19. november 1630 i Leipzig) var ein tysk komponist, kyrkjemusikar, salmebokutgjevar og jurist som arbeidde i Leipzig. Schein var ein av grunnleggjarane av den tyske barokkmusikken, og vart på si tid nemnd i saman med Samuel Scheidt og Heinrich Schütz som «dei tre kjende S'ane». Både Scheidt og Schültz var fødd innanfor same året som Schein. 

Frå 1616 var Schein kantor ved Thomaskyrkja i Leipzig, og frå den posten hadde han ansvar for vokalmusikken i samtlege kyrkjer i byen, samt at han underviste i musikk. Schein hadde eit eige forlag, der han gav ut sine eigne komposisjonar, som bestod av både kyrkjemusikk som verdsleg musikk og instrumentale verk. Av dei instrumentale formene han nytta seg av finst suitar, som til dømes *Banchetto musicale* frå 1617. 1623 gav han ut ei samling madrigalar, *Israelis Brünlein*, i ein stil som var eit resultat av italiensk madrigalkunst blanda med den tyske protestantiske kyrkjemusikktradisjonen.

Verk
----

Av den store korproduksjon hans kan ein nemne *Venus Kräntzlein* (1609) for fem stemmer, *Cymbalum Sionium* (1615) for 5–12 stemmer, *Tedeum* (1618) og *Gesangbuch Augspurgischer Confession* (1627). Av instrumentalverka hans finn ein *Banchetto musicale newer anmutiger Padouanen, Gagliarden, Courenten und Allemanden à 5, auff allerley Instrumenten* (1617).

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Johann Hermann Schein» frå Wikipedia på svensk, den 18. juli 2010.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
	+ Stora Focus, Esselte Focus 1989
	+ Nationalencyklopedin
	+ Schein, Johann Hermann i Nordisk familjebok


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 59°12′59.3″N 11°10′45.4″E﻿

**Skjeberg Folkehøyskole** er ein frilynt folkehøgskole som ligg i Skjeberg i Sarpsborg kommune i Viken fylke, om lag 10 km sør for Sarpsborg. Skolen har plass til 91 elevar i året og er eigd av Østfold fylkeskommune.

Skolen vart grunnlagd i 1876, og var til å begynne med ein ambulerande amtsskole. Frå 1904 har skolen lege i Skjeberg, som frå 1990 er ein del av storkommunen Sarpsborg. Landskapet ved Skjeberg Folkehøyskole er prega av åsar, jorde og innsjøar. Det er gode forhold for å gå turar, med merkte turløyper i tilgrensande skogsområde. Det finst fleire helleristningar frå bronsealderen langs Oldtidsveien, i nærleiken av skolen.

Elevane ved Skjeberg Folkehøyskole har minimum 24 veketimar på fagfeltet, med linjefag og sjølvvalde valfag. I tillegg er det morgonsamling kvar undervisningsdag, minst eitt fellesarrangement kvar veke og enkelte temabaserte seminar i løpet av året.

#### Linjefag ved skolen i 2019:

* Filmproduksjon
* Foto
* Grafisk Design
* Musikkproduksjon
* Friluftsliv, foto og kajakk
* Sportsjournalistikk og idrett
* Valfag

Kjelder
-------


* «Beliggenhet». Skjeberg Folkehøyskole. Henta 26. juli 2015.
* «Skjeberg Folkehøyskole - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 26. juli 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Skjeberg Folkehøyskole på Facebook
*For språket, sjå navajo.* 
Ein navahofamilie utanfor vinterbustaden.
**Navahofolk** eller navahoar er ei stamme av eit urfolk i USA. Navahoane held til i grenseområdet mellom dei amerikanske statane Arizona, Utah og New Mexico. Ein stor del av navahoane bur på Navajo-reservatet i dette området. Reservatet dekker omtrent 70 000 km². Navahostamma er den største urfolknasjonen i Nord-Amerika og tel meir enn 300 000 medlemmar.

Namn
----

Ordet «navaho» kjem frå hopi-språket, og tyder «tjuv». Hopiane var dominerande i sørvestområdet før navahoane kom hit, og gav nykomarane dette namnet. Når det vert stava *navajo*, kjem det av spansk ortografi - J-en skal uttalast som ein litt raspande h.

På sitt eige språk navaho kallar folkegruppa seg «diné», som tyder «folket». I dag ynskjer mange navahoar å kallast **diné**.

Geografi
--------

Navaho-reservatet er i nordausthjørnet av Arizona, men strekkjer seg òg inn i Utah og New Mexico. Innanfor reservatområdet finn ein hopi-reservatet, Canyon dei Chelly og Monument Valley.

Referansar
----------

1. ↑  Donovan, Bill. Census: Navajo enrollment tops 300,000. *Navajo Times* 7 July 2011 (retrieved 8 July 2011)
2. ↑  "Arizona's Native American Tribes: Navajo Nation." *University of Arizona, Tucson Economic Development Research Program.* Retrieved 19 Jan 2011.
3. ↑  *Demographic Analysis of the Navajo Nation* (PDF)
4. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Navahoer» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

*
Kronborg slott vart oppført for å vakte over innløpet til Austersjøen
Helsingør i 1588
**Øresundstollen** var ein skipstoll innført i 1427 eller 1429 (opplysningane varierer) av Erik av Pommern. Kvart og eit utanlandsk skip som passerte ei linje mellom Helsingør og Helsingborg måtte betale ei avgift. I seinare tid gjekk linja nærare bestemt mellom Kronborgs flaggbatteri og den nordlegaste delen av Helsingborg.

For å styrkja makta si over Øresund lét Erik byggje Malmøhus festning, grunnla kjøpstaden Landscrone (Landskrona) og gjorde København til hovudstad. Ved Helsingør lét han oppføre borga Ørekrog eller Krogen, forgjengaren til Kronborg slott, som saman med slottet i Helsingborg, Kernen (svensk *Kärnan*), overvaka tollen.

Det var ved Helsingør dei framande skipa måtte liggje og vente på å betale øresundstoll. Det fekk ei enorm økonomisk tyding for byen og gjorde han kjent i heile Europa. Kanskje er det høvet til at William Shakespeare lét det mest berømte dramaet sitt, *Hamlet*, gå føre seg i Helsingør (*Elsinore*).

I 1567, medan Peder Oxe var rikshovmeister, vart tollen endra til ei avgift på lasta, noko som tredobla inntektene. For å unngå at skipa berre segla utanom, vart det òg kravd inn toll ved Storebælt og Lillebælt.

Avgifta var heile tida ho eksisterte ein vesentleg del av inntekta til krona, og gjorde ho mindre avhengig av riksrådet og adelen. Han var likevel sterkt mislikt blant dei store sjøfarande nasjonane, og gav dei eit påskot til stadig innblanding i nordisk maktpolitikk. Den kontroversielle sundtollen var alltid med som ein faktor i årsakene til krigane og forløpet til dei, og dei standpunkta som stormaktene tok.

Sverige var unntatt øresundstoll fram til 1720. I 1857 vart Øresundstollen oppheva etter internasjonalt press på ein handelskonferanse mot erstatning på 30,5 millionar danske spesidalar. Av dei nasjonane som forplikta seg til å betale erstatning, har Brasil enno ikkje betalt (kjelde: Kustode på Kronborg). Ved eit offisielt statsbesøk i Danmark av presidenten til Brasil Luiz Inácio Lula då Silva i september 2007 ettergav statsminister Anders Fogh Rasmussen gjelda deira. 

Palle Lauring skriv i boka «Danmark i Skåne» om øresundstollen: «*Øresund, dejlige Øresund, strømmen fuld af sild, skibe, penge og blod. I fem hundrede år perset vi penge ud af alverdens skippere her. I bytte gav vi Skåne, Halland, Blekinge, Gotland og Øsel. Plus hvad vi gavmildt udleverede af norsk land. Hvor meget en så vil beregne de fem hundrede års toldindteægter til, var det en dårlig handel.*»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Øresundstollen» frå Wikipedia på bokmål, den 16. november 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ *Lexopen*
	+ *Danmarkshistoriens hvornår skete det*
	+ *Håndbog for danske Lokalhistorikere*
	+ *Nordisk familjebok''*
Koordinatar: 36°40′0″N 36°46′0″E﻿

**Kurd-Dagh** (kurdisk *Çiyayê Kurmênc*; arabisk جبل الأكراد, *Jabal al-Akrād*; tyrkisk *Kurt Dağı*), òg kalla **Aleppofjellet** (arabisk جبل حلب *Jabal Ḥalab*), er eit fjellområde nordvest i Syria og søraust i Tyrkia. Det ligg i guvernatet Aleppo i Syria og provinsen Kilis i Tyrkia.

Kurd-Dagh er ein del av kalksteinsmassivet nordvest i Syria. Fjellet er eit sørleg framhald av Aleppoplatået frå fjellområda vest på Aintabplatået. Afrindalen går kring Kurd-Dagh får frå aust og sør og skil fjelelt frå sletta Aʻzāz og fjellet Simeon i aust og Harim i sør. Aswaddalen skil Kurd-Dagh frå Amanusfjellet i vest. 

Den største byen i fjella er Afrin (Efrîn på kurdisk), i Syria. Området er kjent for olivendyrking og produksjon av trekol. Dei fleste innbyggjarane i Kurd-Dagh er Hanafi-muslimar, medan det meste av dei syriske kurdarane er Shafi'i-muslimar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kurd-Dagh» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* www.kurdefrin.com
* 
*

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.kurdefrin.com
* www.tirejafrin.com
* www.lokmanafrin.com
* www.afrin.reefnet.gov.sy Arkivert 2009-01-06 ved Wayback Machine.
* www.afrin23.com Arkivert 2016-10-23 ved Wayback Machine.
* www.efrin.net Arkivert 2017-07-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Mummimuseet med arbeida tilTove Jansson finst her
**Tammerfors kunstmuseum** (finsk *Tampereen taidemuseo*) er eit kunstmuseum i Tammerfors, Finland. Museet vart etablert i 1931 av Tammerfors Konstförening. Museet blir sidan 1985 drive av Tammerfors kommune.
Museet held til i eit tidlegare kornmagasin i bydelen Amuri. Bygninga er frå 1838 og er teikna av Carl Ludvig Engel. Magasinet vart ombygd til museum i 1931 av etter teikningar av Hilja Gestrin.

Dei fem mest representerte kunstnarane i samlingane til museet er Tove Jansson (1919 verk, mest teikningar, men også nokre måleri og tablå frå mummiverda), Janssons sambuar Tuulikki Pietilä (545 verk), Magnus Enckell (303 verk), Kalle Löytänä (299 verk) og Matti Petäjä (236 verk).

Mummimuseet vart i 2012/13 flytta til kunstmuseet, etter at det sidan 1987 hadde hatt tilhald i Tammerfors bibliotek. Planen var at det skulle flyttast vidare til kulturhuset Tammerforshuset i 2016.

Elin Danielson-Gambogis oljemaleri *Italiensk familj* (1900) høyrer til samlinga i Tammerfors kunstmuseum.

Kjelder
-------

1. ↑  «Offisielt nettsted». Arkivert frå originalen 21. februar 2015.
2. ↑  «Yleistä museosta». Tammerfors konstmuseum. Arkivert frå originalen 21. februar 2014. Henta 29. april 2014.
3. ↑  «Viisi parhaiten edustettua taiteilijaa». Tammerfors konstmuseum. 20. desember 2012. Arkivert frå originalen 21. februar 2014. Henta 12. september 2014.
4. ↑  Mirja Kivi. *Mumindalen : figurerna som kom på museum*. Schildts förlag, 2000. ISBN 951-50-1113-2
5. ↑  Boel Westin. *Tove Jansson: ord, bild, liv*. Stockholm: Bonniers, 2007. Side 490 og 524. ISBN 978-91-0-011325-4
6. ↑  Svenska YLE 23. april 2014, lest 14. april 2014

* *Denne artikkelen bygger på «Tammerfors kunstmuseum» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tammerfors kunstmuseum**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
«In dulce jubilo», kjend på norsk som «Eg synger jolekvad», er eit makaronisk dikt.
**Makaronisk dikting** er ei form for poesi som blandar to språk, til dømes latin og eit folkespråk. Teknikken kan brukast for å oppnå ein komisk eller parodisk verknad, men finst også i alvorlege verk som hymner. Makaronisk dikting kan bruka latinske ord eller endingar sett saman med det andre språket. Språkblandinga kan ha som mål å skapa humor eller brukast som eit lyrisk verkemiddel.

Makaronisk dikting har utgangspunkt i mellomalderpreiker på latin og lokale talespråk. Fleire dikt frå mellomalderen er makaroniske, til dømes dikt i Carmina Burana-samlinga og salmen «In dulce jubilo», som er blitt kjend som julesongen «Eg synger jolekvad».

Den humoristiske sjangeren byrja i Italia på slutten av 1400-talet med diktet *Macaronea* (*Carmen maccaronicum*) av Tifo Odasi, truleg namngjeve etter bondekosten med pasta eller makaroni. Den mest berømte av etterfølgjarane hans i Italia er Teofilo Folengo. I England finn vi John Skelton, i Skottland William Drummond og i Tyskland loppeheltediktet *Die Flohiade* ('Flohiaden'). Rabelais og Molière har òg nytta metoden. 

Nyare dikting som er blitt kalla makaronisk er dikt som inneheld fleire linjer på framande språk, som *The Waste Land* av T.S. Eliot eller *Cantos* av Ezra Pound.

Døme
----

I Norden finst fleire utgåver av eit dikt som byrjar med «Gingimus in gadibus» eller «gatis», 'lat oss gå i gata' på tøyselatin.

|  |  |
| --- | --- |
| Svensk utgåve frå Lund:

Gingimus in gatis cum kameratibus omnes,
Slogimus in stenos käppis, påkisque klackisque,
Uno ore fullissimo skojantes atque tjutentes.
Tum veniunt väktari, saxas lyktasque ferentes,
Et juvenes muntros saxis gripantque feruntque
In horridam finkam; pliktavimus duos in banco. | Dansk utgåve:

Gingimus in gadibus
cum jomfrubus atque madamus,
slogimus in stenibus
cnm stokkibus atque rapiris;
tunc veniunt vægtri et
nos in raadstuviam slæbunt,
solvimus en dalerum et
sic læti slapsimus derfra. |

  

Makaranisk dikting er spesielt vanleg i tospråklege kulturar. Frå Irland og Skotland finst det mange tradisjonelle songar med vers som vekslar mellom gælisk og engelsk. Eit døme:

> When I came down to Glasgow first,  
> 
> 
> 
> a-mach air Tìr nan Gall.  
> 
> I was like a man adrift,  
> 
> 
> 
> air iomrall 's doll air chall.
> 
>

Bakgrunnsstoff
--------------

* Friedrich Wilhelm Genthe, *Geschichte der macaronischen poesie: und sammlung ihrer vorzüglichsten denkmale* (1829)

Kjelder
-------

* «makaronisk poesi» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Nordisk familjebok* (1886), «Makaronisk poesi»
* *Sunnanfari* (1897) «Maccarónskur skáldskapur»
* Dinah Birch (2009), «macaronic verse», *The Oxford Companion to English Literature*, Oxford University Press
|  |
| --- |
| **Sotbjørkebille** |
| 

Sotbjørkebille  Sotbjørkebille |
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | *Arthropoda* |
| **Underrekkje:** | *Hexapoda* |
| **Klasse:** | *Insecta* |
|
|
| **Orden:** | *Coleoptera* |
| **Familie:** | Tenebrioninae |
| **Slekt:** | *Upis* |
|
| Vitskapleg namn |
| Upis ceramboides

(L.), 1758 |

**Sotbjørkebille** ( *Upis ceramboides* ) er ei 15 millimeter stor bille med svakt glinsande sotsvart farge, og eit ruglet mønster på dekkvengene. 

Larvane på bjørk som er angripen av kvitrotesopp, gjerne på brannskadde tre. 

Billa er utbreidd i Nord-Europa, nordlege Asia og nordlege Nord-Amerika. I Noreg er ho kjend frå Oppland, Buskerud og Hedmark. I Norsk Raudliste 2006 er ho oppført som regionalt utdøydd, men ho er seinare gjenfunnen. Likevel må ho reknast som kritisk truga.

Billa toler sterk kulde, i forsøk har ho overlevd ned til minus 76 grader celsius. Ho lever helst i barblandingsskog med gode innslag av bjørk. Ho treng kontinuerleg tilgang på rotnande ved for å overleve.

Kjelde
------

* Torstein Kvamme: ««Sotbjørkebillen» Kan den reddes av skogbruket?» i *Norsk Skogbruk*  11/2008
**Sjur Johnsen** (20. juni 1891–2. oktober 1978) var ein norsk brytar og friidrettsutøvar fødd i Vik i Sogn, oppvaksen der og på Fjøsanger i Fana. Han vart tildelt kongepokalen i bryting i 1920 og 1922.

Karriere
--------

### Bryting

Johnsen vann ni NM-gull i bryting. Han vann 82-kg-klassa i NM 1913. Sidan vart han norsk meister i 74-kg-klassa i 1916, 1917, 1918 og 1920. Deretter sigra han i 82 kg i 1921, 100-kg-klassa i 1922, 82 kg i 1923 og 100 kg i 1929. Johnsen deltok i Sommar-OL 1920 i Antwerpen der han tapte bronsefinalen mot finske Masa Perttilä og vart fjedemann. Han var medlem i Bergen Atletklubb. 

### Friidrett

Johnsen vann seks NM-gull i sleggjekast. Frå 1923 til 1927 vann han sleggjetevlinga i samtlege meisterskap. Sommaren 1924 sette han norsk rekord med 43,56 m heime i Bergen. Under NM 1926 på Bislett stadion i Oslo forbetra han rekorden til 44,24 m, dagen etter flytta han rekorden ytterlegare til 44,48 m i Bergen. Tidleg i 1927-sesongen sletta Harald Stenerud noregsrekorden hans, men Johnsen tok rekorden tilbake med eit kast på 46,81 meter ved NM 1927 i Oslo. 

Johnsen måtte dei neste åra sjå Harald Stenerud dominere øvinga, såleis vart det NM-sølv på Johnsen i 1928-30. Stenerud var også norsk rekordhaldar i mange år frå 1928. Johnsen forbetra den personlege rekorden til 48,31 m i Stockholm i 1929 og vart elles noregsmeister for sjette gong i 1932. Seinare tok han bronse i NM 1933, sølv i 1934 og 1937. 47 år gammal sikra han seg bronsen i øvinga ved NM 1938, hans 13. medalje i friidretts-NM. I friidrett representerte Johnsen Sportsklubben Brann. Han var banemeister på Brann stadion frå 1919 til 1961.

Kjelder
-------

* friidrett.no
* *Denne artikkelen bygger på «Sjur Johnsen» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Det Kongelege Biblioteks Den Sorte Diamant teikna av arkitektfirmaet schmidt hammer lassen architects.
Gangbroer mellom det nye og det gamle biblioteket.
**Det Kongelege Bibliotek** utgjer saman med Statsbiblioteket i Århus Danmarks nasjonalbibliotek. Etter ei samanslåing av Københavns Universitetsbibliotek og Det Kongelege Bibliotek til éin institusjon i 2005 er det offisielle namnet Det Kongelege Bibliotek, Nationalbibliotek og Københavns Universitetsbibliotek. 

Biblioteket har røter tilbake til Det Kongelege Bibliotek som vart grunnlagt av Frederik III i 1661–1663 og Universitetsbiblioteket som vart grunnlagt i 1482.

Samlinga utgjer per 2011 6 100 000 bøker og tidsskrift, 18 300 000 trykk og fotografi, 7 400 000 pamflettar, brosjyrar
osb. og 1 200 000 anna materiale, totalt 33 000 000.

Biblioteket har hovudsete på Slotsholmen i København der Den Sorte Diamant utgjer fasaden til biblioteket mot vatnet.

Referansar
----------

1. ↑  *Hovudpunkter af mere end 500 års historie*
2. ↑  *Årsberetning 2011*

* *Denne artikkelen bygger på «Det Kongelige Bibliotek» frå Wikipedia på bokmål, den 16. oktober 2016.*
Det moderne tilbygget til den gamle bygningen for Statens Museum for Kunst.Foto: Jonas Smith

**Statens Museum for Kunst** (tidlegare **Den Kongelige Malerisamling**) er det danske nasjonalgalleri og hovudmuseum for biletkunst og ligg i København. 

Statens Museum for Kunst har ca. 10 500 måleri i Den Kongelige Malerisamling, 245 000 koparstikk og andre grafiske blad i Den Kongelige Kobberstiksamling, og meir enn 2 500 gipsavstøpingar. Dei sistnemnte er stilt ut i Den Kongelige Afstøbningssamling i Toldbodgade ved Københavns havn.

Samlingane på Statens Museum for Kunst stammar frå Kunstkammeret til dei danske kongane som har røter attende til Kristian II.

Kjelder
-------

1. ↑  Jacob Lillemose. «Mikkel Bogh til Statens Museum for Kunst» (på dansk). Kunstkritikk. Henta 23. oktober 2016.
2. 1 2  «SMK`s historie» (på dansk). Statens Museum for Kunst. Henta 23. oktober 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens Museum for Kunst

Koordinatar: 55°41′19″N 12°34′42″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Høgskolen i Akershus** (**HiAk**) blei skipa 1. august 1994 og hadde omkring 3900 studentar og 300 tilsette i 2010. Høgskolen var ein av 24 statlege høgskular i Noreg. HiAk var eit resultat av at fem statlege høgskular i Oslo-området blei slått saman som ein del av Høgskulereforma i 1994.

Høgskolen vedtok samanslåing med Høgskolen i Oslo den 9. desember 2010. Den nye høgskolen vart oppretta den 1. august 2011 og fekk namnet Høgskolen i Oslo og Akershus.

Samanslåingar
-------------

Høgskulen sine «føregjengarar» skriv seg meir enn 150 år tilbake i tid, til den første utdanninga av jordmødrer som kom i stand i Kristiania på 1850-talet. 1. august 1994 vart desse institusjonane slegne saman ved opprettinga av HiAk:

* Stabekk høgskole
* Statens lærerhøgskole i forming, Blaker
* Oslo og Akershus vernepleierhøgskole
* Sykepleierhøgskolen i Lørenskog

Fram til 2003 hadde HiAk lokalitetar på Blaker, Lørenskog, Stabekk og i Sandvika. I 2003 blei Høgskolestiftelsen på Kjeller slått saman med HiAk og alle 5 lokalitetane blei samlokalisert i nye lokalar hausten 2003 på Kjeller utanfor Lillestrøm. Lokala bestod av delvis eksisterande bygningar som tidlegare høyrde til Televerkets forskningsinstitutt (seinare Telenor FoU), samt ein del nybygg som stod ferdige til bruk i september 2003. I tillegg hadde HiAk lokale i Kunnskapens hus på Kjeller.

Utdanningar
-----------

Høgskolen tilbydde fag- og profesjonsstudium. Desse kunne takast i varierande lengder frå halvårseiningar til bachelorgrader, mastergrader og nokre doktorgradstudiar, samt ei rekkje kurs-, etter- og vidareutdanningar.

Høgskolen hadde fire avdelingar:

* Avdeling for atferdsvitskap
* Avdeling for helse, ernæring og leiing
* Avdeling for produktdesign
* Avdeling for yrkesfaglærarutdanning

Rektor
------

* Nina Tollefsen -2003
* Lars Aukrust 2003-2007
* Jan Grund 2008-2011

Sjå òg
------

* Oslo- og Akershushøgskolenes studentsamskipnad

Bakgrunnsstoff
--------------

* Høgskolen i Akershus Arkivert 2010-01-25 ved Wayback Machine.
* 360 graders bilde frå Høgskolen
* Database NSD[*daud lenkje*]
**Sophie av Mecklenburg** (4. september 1557–4. oktober 1631) var dotter av hertug Ulrik III av Mecklenburg-Güstrow og Elisabeth av Danmark og dronning av Danmark-Noreg gjennom ekteskapet med Fredrik II av Danmark-Noreg. Fredrik var syskenbarnet hennar og 23 år eldre. Dei gifta seg 20. juli 1572.

Sophie var frå Wismar i Mecklenburg, ein plass i Nord-Tyskland. Mor hennar var dotter av Fredrik I
og hans andre ektefelle Sophie av Pommern.

Ein kjenner ikkje til noko om oppveksten hennar og det er først då ho gifta seg med Fredrik at ho blir omtala. Ekteskapet var arrangert og pressa gjennom av Riksrådet som ville ha ein ende på Fredriks ungkarsliv. Ekteskapet blei likevel harmonisk og i dagboksnotata sine omtalar Fredrik ektefellen som «min Soffye». Ho var med han på reiser rundt i landet, men blanda seg aldri inn i regjeringssaker. Ho samla på folkeviser og oppmuntra Anders Sørensen Vedel til å gje ut *Danske Viser*. 

Sophie blei enkje 31 år gamal. Sonen Kristian var berre 11 år og for ung til å ta over trona. Det blei difor sett inn ei formyndarregjering. Etter at Fredrik II døydde blanda Sophie seg inn i politikken og prøvde å skaffe dei yngre sønene sine del i hertugdømma. I 1594 blei ho tvinga til å trekkje seg attende til sitt livgeding på Nykøbing slott på Falster. Dei økonomiske evnene hennar som godseigar gjorde at ho etterlet seg ein stor formue. Sophie er gravlagd i Roskilde domkyrkje.

Fredrik og Sophie fekk sju born; Elisabeth (1573), Anna (1574), Kristian (1577), Ulrik (1578), Augusta (1580), Hedevig (1581) og Hans (1583). Dottera Anna gifta seg med Jakob VI av Skottland og I av England.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Sophie frå Dansk Kvindebiografisk Leksikon
2. ↑  Elisabeth av Mecklenburg frå Dansk biografisk leksikon
3. ↑  Frederik den Anden og Sophie af Mecklenburg[*daud lenkje*] frå Statens Arkiver

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
St. Elizabeth-flaumen
**St. Elizabeth-flaumen** (nederlandsk *Sint-Elisabethsvloed*) i 1421 var ein flaum i Nederland. Natt til 19. november råka ein kraftig storm kysten av Nordsjøen og eit dike brast fleire stader slik at polderane som låg under havnivå vart oversvømd. Mange landsbyar forsvann i flaumen og mellom 2 000 og 10 000 menneske mista livet. Flaumen førte til enorme øydeleggingar i Zeeland og Holland og skilde byane Geertruidenberg og Dordrecht som tidlegare hadde kjempa mot kvarandre under krok- og torskekrigen. 

Det meste av området vart liggjande under vatn i fleire tiår. Etter kvart vart landområde drenert igjen, mellom anna øyane Dordrecht og Hoeksche Waard og nordvestlege område av Noord-Brabant (rundt Geertruidenberg). Det meste av Biesbosch-området har vore dekt av vatn sidan flaumen. 

Årsaka til flaumen var altså at dika brast og ikkje som den store Nordsjøflaumen i 1953 som vart skapt av stomflod.

Sjå òg
------

* St. Elizabeth-flaumen i 1404

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St. Elizabeth's flood (1421)» frå Wikipedia på engelsk, den 15. februar 2008.*
**Lippstadt** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 65 000 innbyggjarar. Han er den største byen i *kreisen* Soest og ligg ved elva Lippe, om lag 70 km aust for Dortmund og om lag 30 km vest for Paderborn. Det historiske sentrumet er plassert mellom ein kunstig kanal til Lippe og sjølve elva.

Historie
--------

Tidleg på 1200-talet hadde Lippstadt 2 700 innbyggjarar og kyrkjer. Eit augustinarkloster har eksistert sidan 1281.

Heinrich von Ahaus grunnla eit av sine kvinnelege felleskap kalla Brødrene av Felleslivet her. 

I 1523 danna Lippstadt ein forsvarsallianse med nabobyane Osnabrück, Dortmund, Soest og Münster.

Augustinarar som studerte ved Universitetet i Wittenberg førte Martin Luther sin doktrine med seg heim. I 1524 vart Lippstadt dermed ein av dei første byane til å offisielt omfamne reformasjonen. 

I 1851 vart heile Lippstadt, som til då hadde vore delt mellom Preussen og fyrstedømet Lippe, ein del av den prøyssiske provinsen Westfalen.

I 1944 vart ein kvinneleg underavdeling av konsentrasjonsleiren Buchenwald oppretta i Lippstadt.

Geografi
--------

### Klima


| Vêrdata for Lippstadt (1991-2020) |
| --- |
|  | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| Gjennomsnittleg maks °C | 5,5 | 6,5 | 10,3 | 15,1 | 19 | 22 | 24,2 | 24,1 | 19,9 | 14,9 | 9,6 | 6,2 | 14,8 |
| Døgnmiddeltemperatur °C | 2,8 | 3,3 | 6 | 9,7 | 13,5 | 16,6 | 18,6 | 18,5 | 14,7 | 10,7 | 6,6 | 3,7 | 10,4 |
| Gjennomsnittleg min °C | −0,2 | 0 | 1,9 | 4,1 | 7,6 | 10,7 | 12,9 | 13 | 10 | 6,8 | 3,5 | 0,9 | 5,9 |
| Gjennomsnittleg nedbør mm | 63 | 52 | 58 | 43 | 60 | 67 | 87 | 75 | 63 | 65 | 63 | 63 | 759 |
| Kjelde: wetterlabs.de: Lippstadt Wetter und Klima |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lippstadt» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juli 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lippstadt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |