recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bob Richards**, eigentleg **Robert Eugene Richards** (20. februar 1926–26. februar 2023) var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Champaign i Illinois som tevla internasjonalt i stavhopp og tikamp. Han vart olympisk meister i stavhopp både i 1952 og 1956.

Aktiv
-----

Richards var ein av dei tre deltakarane som under sommar-OL 1948 i London tok seg over 4,20 meter. Hans landsmann, Guinn Smith, klarde også den neste høgda, 4,30 m, og vart olympiameister. Sjølv fekk Richards bronsemedaljen, ettersom Erkki Kataja frå Finland tok sølv då han hadde berre feilfrie forsøk før han rauk ut etter 4,20 m.

Fire år seinare, under OL 1952 i Helsingfors, vann Richards stavhopptevlinga med eit hopp på 4,55 meter, ny olympisk rekord. Landsmannen Donald Laz tok sølv på 4,50 m og Ragnar Lundberg fra Sverige bronse med 4,40 m.

Richards vann så sin andre olympiske tittel i stavhopp under sommarleikane 1956 i Melbourne. Vinnaresultatet, 4,56 m, vart ei forbetring av hans eigen olympiske rekord med ein centimeter. Hans landsmann Bob Gutowski tok sølv med 4,53 m, medan Georgios Roubanis frå Hellas fekk bronsen med 4,50 m. I Melbourne deltok Richards også i tikamptevlinga, der han kom på trettande plass med 7313 poeng, vel 800 poeng bak den suverene vinnaren Milt Campbell, også han ein av hans landsmenn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bob Richards» frå Wikipedia på tysk, den 11. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* CiNii
* Munzinger (iba)
* Munzinger (sport)

 |
Rudolf Diesel i 1883.
**Rudolf Christian Karl Diesel** (18. mars 1858–29. september 1913) var ein tysk ingeniør og oppfinnar. Diesel er kjend for oppfinninga av dieselmotoren. Drivstoffet diesel er oppkalla etter han.

Bakgrunn
--------

Diesel vart fødd i Paris i Frankrike. Foreldra var tyske innvandrarar som stamma frå Bayern. Omstenda kring korleis han døydde er uklåre. Diesel forsvann frå postbåten «Dresden» under ei overfart frå Antwerpen til Harwich.

Diesel hadde si utdanning frå Königlich Bayerische Technische Hochschule München, den polytekniske høgskulen i München. Etter utdanninga byrja han å arbeida med kjøleskap, men fekk mest interesse for forbrenningsmotorar. 

### Oppfinninga

Diesel er kjend for dieselmotoren som han fekk to patent på i 1893, med forbrenningskammer i ein sylinder. Fram til vart motoren vidareutvikla og sett i produksjon. Før han fekk motoren produksjonsklar vart Diesel nesten drepen, då ein motor eksploderte.

Dieselmotoren skilde seg frå andre forbrenningsmotorar ved at kompresjonen, og difor temperaturen i brennkammret, var så høg at drivstoffet sjølvtente når det vart sprøyta inn. Det var difor ikkje bruk for tennplugg eller glødehovud. Namnet han sjølv brukte på denne motoren var oljemotor, og modellen han synte fram på verdsutstillinga i Paris i 1900 brukte peanøttolje som drivstoff.

Kjelder
-------

1. ↑  «Rudolf Diesel» (på engelsk). Britannica. Henta 25. februar 2023.
2. ↑  «Rudolf Diesel» (på engelsk). Massachusetts Institute of Technology. Henta 25. februar 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Rudolf Diesel**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MGP

 |
Kvamsøya i Sognefjorden har gjeve namn åt både kyrkje og skipreide
**Kvamsøy skipreide** var ei av atten skipreider i Sogn.

Geografisk femna ho om:

* Kvamsøy sokn
* del av Tjugum sokn (Balestrand og sørover)
* del av Vangsnes sokn (Tveiti, Hovland og Øksdal)
* del av Hopperstad sokn (gardane nord for Vikøyri)
* del av Hove sokn (gardane nord for Vikøyri)
* Arnafjord sokn
* del av Kyrkjebø sokn (Måren og Ortnevik)

Etter noverande inndeling dekkar området søre delen av Balestrand kommune, vestre delen av Vik kommune og austlegaste kanten av Høyanger kommune. 

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag i begynninga av 1800-talet, og etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene. 1837 vart Kvamsøy skipreide oppløyst og lagt til til Leikanger tinglag, Vik tinglag og Klevald tinglag.

Fotnotar
--------

1. ↑  Arkivverket
2. ↑  Arkivverket
3. ↑  Arkivverket

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Sogn og Fjordane med skipreidene innteikna (frå *Norsk historisk leksikon*)
Rue de la Grande-Chaumière.
Académie de la Grande Chaumière i nummer 14.
La **rue de la Grande-Chaumière** er ein 137 meter lang gatestubb på Montparnasse i området le quartier Notre-Dame-des-Champs i 6. arrondissement i Paris i Frankrike, ei sidegate til boulevard du Montparnasse. Gata vart opparbeidd i 1830, og hadde då namnet *rue Chamon*. Det noverande namnet har gata fått etter ein utandørs danserestaurant som vart kalla *bal de la Grande-Chaumière*, opna i 1788, nedlagd i 1853, som låg litt lenger sør, langsetter sørsida av eit parti av den dåverande gata *les Boulevards du Midi* som i dag er gata *boulevard du Montparnasse*.

Grande-Chaumière-gata har fått sin plass i kunstsoga ved at det i nummer 14 vart skipa ei privat kunstskule i 1904 av den sveitsiske Martha Stettler (1870-1945) som ho gav namnet *l'Académie de la Grande Chaumière*, og som vart vidgjeten på byrjinga av 1900-talet. Her vart det undervist i både målarkunst og skulptur av kjende kunstnarar som gjorde at skulen drog til seg elevar frå fleire land. Mange av dei vart med tida mellom dei mest framståande i eige land, og somme av dei jamvel internasjonalt. I 1957 vart undervisninga teke opp att i to atelier i regi av l'Académie Charpentier, skipa av familien Charpentier, men huset og undervisninga går framleis under namnet l'Académie de la Grande Chaumière.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til dagens «Académie de la Grande Chaumière»
Eit skilt syner kvar den gamle kyrkjestaden på Vik i utkanten av Kvam var.Foto: Jan-Tore Egge

**Kvam stavkyrkje** var mellomalderkyrkja på Kvam i Nord-Fron. Kyrkja låg like vest for garden Vik, ein drøy kilometer søraust for dagens kyrkjestad, og var i bruk til 1770-åra. Staden er markert med skilt på nedsida av jarnbanelina, men tufta er ikkje synleg.

Ein veit ikkje korleis kyrkja såg ut eller kor gamal ho var, men det vert hevda fleire stader at kyrkja hadde sval, og ho vart utvida til krosskyrkje på 1600-talet. Kyrkjelyden kjøpte kyrkja på auksjonen i 1723, og i 1775 søkte ein om løyve til å byggje ei ny kyrkje på ein ny stad fordi den gamle kyrkja var for lita og falleferdig, og fordi plasseringa nær Gudbrandsdalslågen skapte store fuktproblem.

Det einaste som synest kjent om inventaret, er at kyrkja hadde ei altartavle som vart skåren av Lars Borg. Kontrakt om tavla vart inngått 16. mai 1703, og Gerhard Schøning observerte tavla i kyrkja i 1775. Denne tavla vart med over i den nye kyrkja som vart oppført på dagens kyrkjestad og innvigd i 1778, men tavla gjekk med i brannen i 1940. Eit stort fotografi på veggen i dagens kyrkje bevarer minnet om ho.

Det einaste som er å sjå på staden i dag utanom skiltmarkeringa, er ein minnestein over kaptein George Sinclair, som tok del i slaget ved Kringen. Han vart visstnok gravlagd utanfor kyrkjegardsmuren fordi kvamverane ikkje ville ha han inne på kyrkjegarden. Ein må gå ut frå at kyrkjegardsområdet har strekt seg heilt frå Lågen og om lag opp til dagens E6 i ei breidd på hundre meter eller så. Det er sidan bygd veg og jarnbaneline gjennom området, og i samband med dette arbeidet har ein fleire gonger funne graver i området.

Fotnotar
--------

1. ↑  Skre (1988), s. 26.
2. ↑  Hauglid (1950), s. 34.
3. ↑  Fredriksen et al (2002), s. 19.
4. ↑  Jf. kartmarkering hos Skre.
5. ↑  Fredriksen et al (2002), s. 22

Kjelder
-------


* Skre, Dagfinn (1988). *Gård og kirke, bygd og sogn. Organiseringsmodeller og organiseringsenheter i middelalderens kirkebygging i Sør-Gudbrandsdalen*. Øvre Ervik: Alvheim & Eide. s. 26-28. ISBN 82-90359-44-6.  [Riksantikvarens rapporter 16]
* Roar Hauglid (1950). *Akantus. Mestrene i norsk treskurd*. II, første halvbind. Oslo: Riksantikvariatet / Mittet. s. 29ff.
* Per Fredriksen, Ola O. Røssum og Tor Ove Teigen, red. (2002). *Kvam kyrkje 50 år 1952-2002*. Kvam sokneråd. ISBN 82-996414-0-3.

* *Denne artikkelen bygger på «Kvam stavkirke (Nord-Fron)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brendalsmo, Jan: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Oppland (Riksantikvaren, 2016), s. 44
* Kvam stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Rudolf Breitscheid** (2. november 1874–24. august 1944) var ein leiande tysk politikar i det sosialdemokratiske partiet SPD og delegat til riksdagen under Weimar-republikken Tyskland.

Liv
---

Breitscheid var son av ein bokhandlar i Köln. Han tok gymnas i heimbyen, og studerte sidan økonomi ved universiteta i München og Marburg. Han tok doktorgrada i 1898. Frå 1898 til 1905 arbeidde han som redaktør og korrespondent for aviser med liberalt grunnsyn. Mellom 1903 og 1912 var han med i liberale politiske grupper, men slutta seg dette året til SPD. I 1917 gjekk han vidare til det meir venstreorienterte USPD, som bestod av krigsmotstandarar frå SPD. 

Otto Braun og Rudolf Breitscheid.
Etter kløyvinga av USPD, var Breitscheid med i den gruppa som i 1922 gjekk tilbake til SPD. Han var riksdagsmann, SPD-gruppa sin talsmann i utanrikssaker, og medlem i den tyske delegasjonen til Folkeforbundet. 

Etter at Adolf Hitler og nazistane kom til makta i 1933, måtte Breitscheid rømme til Frankrike. I 1941 vart han der arrestert av Gestapo og internert i den illgjetne konsentrasjonsleiren Buchenwald. 

Presise detaljar om Breitscheid sine siste år er vanskeleg å få tak i, då mesteparten av informasjonen kjem frå nazi-kjelder. Ifølgje desse døydde Breitscheid og KPD-leiaren Ernst Thälmann i eit bombeåtak. Når det gjeld Thälmann er dette ikkje rett, så det kan vere like feil i Breitscheids tilfelle. Han kan liksom Thälmann ha vorte drepen på ordre frå høgste hald. Iallfall døydde han i ein nazistisk konsentrasjonsleir, så det er klart kor ansvaret for dødsfallet ligg. 

I dag er ein plass i sentrum av Berlin oppattkalla etter Breitscheid, og i Kaiserslautern, Potsdam, Cottbus, Leverkusen og Dresden er det gater som ber namnet hans.

Kjelder
-------

* Tysk wikipedia


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Warren Smith** (fødd 17. mai 1908 i Vest-Virginia, daud 28. august 1975 i California) var ein USA-amerikansk jazztrombonist.

Smith spelte piano frå han var sju år gammal og lærte seg kornett og saksofon før han slo seg til med trombone. Han byrja i bandet Harrison's Texans i 1920-åra, og var så lenge i bandet til Abe Lyman i 1930-åra. Han arbeidde mde Bob Crosby seint i 1940-åra, før han kom attende ei kort stund til Lyman. Han flytta til Chicago, der han arbeidde med Bud Jacobson og Bob Scobey, og arbeidde så på Vestkysten med Jess Stacy og Lu Watters. I 1955 turnerte han med Duke Ellington, og såelte så med Joe Darensbourg frå 1957 til 1960. I 1960-åra arbeidde han med Wild Bill Davison og Red Nichols.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Warren Smith» frå Wikipedia på engelsk, den 8. oktober 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Warren Smith på Allmusic


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Knut Tore Børø** (fødd 28. september 1948) er ein norsk tidlegare langdistanseløpar og seinare bonde frå Hitra. Han vart nummer seks på 10 000 m under EM i friidrett 1974, og vart norsk meister på 5000 meter i 1973 og 1975, samt på 10 000 meter i 1973. Børø representerte Strindheim IL.

Aktiv
-----

Børø slo gjennom i 1972-sesongen, før den tid var han heilt ukjend for eit norsk friidrettspublikum. Han sprang seg då inn noregseliten på 5000 m, og deltok på distansen under sommar-OL i München saman med landsmennene Per Halle og Arne Risa. I olympiaden gjorde Børø eit svakt løp og var langt unna ein finaleplass. Men eit par veker etter dei olympiske leikane presterte han 13.45,0 i Praha i september. Dermed hadde han forbetra si personlege bestenotering på distansen med tett på 40 sekundar, målt mot tidlegare år.

Midt i 1973-sesongen forbetra Børø den personlege rekorden på halvmila til 13.39,0. Deretter sprang han 10 000 m på 28.43,0, den beste tida på distansen av ein nordmann det året. Han vart norsk meister på både 5000 m og 10 000 m den sesongen, i begge tevlingane hadde han sterkast konkurranse frå Per Halle. 

Den 9. juli 1974, under ein landskamp mot Bulgaria, forbetra Børø den ferske norske rekorden på 10 000 m med nær ni sekundar til 28.14,6, den beste tida oppnådd av ein nordisk løpar i heile sesongen. I friidretts-EM 1974 i Roma knappe to månader seinare sprang han inn til sjetteplass på 10 000 m, og deretter vart han nummer 11 på 5000 m. Gjennom sesongen sprang han tre gongar under 13.30 på 5000, i det beste løpet kom han inn på tida 13.25.6.

Børø vann sitt tredje og siste NM-gull då han tok ein klar siger på 5000 m under NM i 1975 og fekk notert den goda tida 13.34,2, ein prestasjon han fekk kongepokalen for. Han deltok under sommar-OL 1976 i Montreal, men var langt unna å nå finalen.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1973: Gullmedaljar på 5000 m og 10000 m – 14.08,0 og 29.43,6; framom Per Halle (14.14.8 og 29.46,8)
* 1974: Sølvmedalje på 5000 m – 13.54,4, bakom Knut Kvalheim (13.48,6)
* 1975: Gullmedalje på 5000 m – 13,34,2, framom Knut Kvalheim (13.43,8)
* 1976: Sølvmedaljar på 5000 m og 10000 m – 13.42,4 og 29.10,8, bakom Knut Kvalheim (13.41,4 og 28.53,6)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Knut Børø» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2014.*

* Friidrett.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Ein Blu-ray Disc
**Blu-ray Disc** (forkorting **BD**) er eit optisk lagringsmedium utvikla av ei gruppe elektronikkselskap, først og fremst for avspeling av høgoppløyst film. Blu-ray konkurrerte med HD-DVD om å verte den neste standarden for optiske medium, det vil seie etterfølgjaren til DVD. Etter at Toshiba 19. februar 2008 uttalte at dei avslutta satsinga si på HD-DVD, var det Blu-ray som vart denne etterfølgjaren.

Namnet *Blu-ray Disc* kjem frå den blåfiolette laserljoset som vert nytta til lesing og skriving til platene.

Lagringsplass
-------------

På grunn av laseren si bølgjelengde (405 nm), som er kortare enn bølgjelengda til laseren i ein DVD-lesar/brennar kan ein lagre mykje meir data på den same fysiske storleiken. Dagens plater (2011) kan innehalde opp til 25 gigabyte på eitt lag, og upp til 50 gigabyte på to.

Regionkoding
------------

Regionskodinga på Blu-ray er delt i tre regionar:

* Region A: Amerika, Søraust-Asia, Taiwan, Japan, Hong Kong, Macau og Korea.
* Region B: Europa, Afrika og Sørvest-Asia, Australia og New Zealand
* Region C: Sentral-Asia, Sør-Asia, Kina og Russland

Sjå og
------

* HDTV
* Holographic Versatile Disc (HVD)

Referansar
----------

1. ↑  HD-DVD er offisielt død

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på sida «Blu-ray Disc» frå Wikipedia på bokmål, 18. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Blu-ray vs. HD-DVD, cdfreaks.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
Chiyou avbilda i eit gravkammer frå Han-dynastiet.
**Chiyou** (kinesisk skrift 蚩尤) er ein motstandar i kinesisk mytologi, somme tider framstilt som ein mann og andre gonger som eit monster med horn og eit forsterka hovud. Han er rekna som oppfinnaren av krig og rustning.

Chiyou stamma frå Shennong, ein av «dei tre opphøgde». Han var ein stammehøvding, smed, dystar og dansar. Ulike kjelder nemner han også som vond, grådig og tyrannisk.

Som nær uovervinneleg monster blir Chiyou sagt å ha seks armar som held våpen, fire auge, hovud av bronse og metallpanne. I andre skildringar blir han sagt å ha oksehovud med to par horn, men menneskekropp.

Til slutt blei Chiyou overvunnen av Den gule keisaren. I slaget ved Zhuolu stilte monsteret med ein hær av demonar, ei tjukk skodde som skjulte sola og til sist ein storm. Ved hjelp frå dyra sine sigra keisaren over Chiyou. Ifølgje målaren Luo Ping frå Qing-dynastiet gav keisaren så ordre om å halshogga Chiyou, og det halshogde monsteret blei seinare inngravert på offerkar som åtvaring til dei som trakta etter makt og rikdom.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  
Leeming, David. «Chiyou». I *A Dictionary of Asian Mythology*. Oxford University Press, 2001.
2. ↑  司马, 迁 (西汉), *史记*, 五帝本纪 . Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
3. ↑  王恆偉. (2005) (2006) 中國歷史講堂 #1 遠古至春秋. 中華書局. ISBN 962-8885-24-3. p 11-13. Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
4. ↑  Wangheng Chen; Various; (2001). *Chinese Brozes: Ferocious Beauty*. Asiapac Books Pte Ltd. s. 62–63. ISBN 978-981-229-020-5.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Chiyou» frå Wikipedia på engelsk, den 19. april 2015.*
**Joseph Rudolph Jones** (15. juli 1923–30. august 1985) var ein av dei fremste amerikanske beboptrommeslagarane.

Jones var fødd i Philadelphia, og fekk tilnamnet «Philly» for å skilje han frå Count Basie sin trommeslagar «Papa» Jo Jones. Philly Joe flytta til New York i 1947. Han starta i husbandet på Café Society, der han fekk sjansen til å spele med Charlie Parker, Dizzy Gillespie og Fats Navarro. Han jobba også regelmessig med mellom andre Ben Webster og Lionel Hampton, men vart først og fremst kjend som trommeslagaren i Miles Davis sin første kvintett i tida 1955-1958. I Davis sitt band utmerka Jones seg som ein trommeslagar med store tekniske ferdigheiter, ein hardtdrivande groove og eksplosive soli. 

Etter han var ferdig med Davis, gjekk Jones vidare til andre bandleiarar, og han spelte også inn fleire plater som bandleiar. I 1968 flytta han til London, der han underviste i musikk. Då han reiste attende til USA, heldt han fram med å spele, men han fekk på langt nær så stor merksemd som han hadde hatt i tida med Miles Davis.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Philly Joe Jones på Drummerworld

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| Chinon |
| --- |
| Chinon og elva Loire Chinon og elva Loire |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Centre  Indre-et-Loire |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  39,02 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 8 716   223/km² |
| Koordinatar | 47°10′04″N 00°14′37″E﻿Koordinatar: 47°10′04″N 00°14′37″E﻿ |
| Høgd over havet | 37 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 37500 |

**Chinon** er ein liten by og kommune i Frankrike. Han ligg i *Vallée de la Vienne* ved breidda til elva Vienne, like før ho munnar ut i Loire, og høyrer til departementet Indre-et-Loire, der han er *sous-préfecture* (underprefektur), i regionen Centre

På ei høgd over byen ruvar ruinane etter ei gamal borg frå mellomalderen. Under forfølgjinga av hugenottane på 1500-talet vart borga i stor grad øydelagd, og ho vart delvis rivd ned under den franske revolusjonen. 

Château de Chinon
I 1429 var borga åstad for eit møte mellom Jeanne d'Arc og Karl VII av Frankrike. Borga er i dag delvis renovert og ein stor turistattraksjon. I dei seinare år er byen òg kjend for vinen som vert produsert her, og som vert rekna for ein av dei beste i Frankrike.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Chinon på culture.gouv.fr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Markgreve** er ein adelstittel som opphavleg vart gjeven av den tysk-romerske keisaren til grevar som hadde len ved grensene (marker på tysk) til grensa og skulle forsvare desse. Tittelen tilsvarar marki, men vart i Tyskland mykje nytta av suverene fyrstar, til dømes markgrevane av Brandenburg og Baden. Desse suverene fyrstane hadde rang over titulære fyrstar. 

Tittelen er òg vorte nytta i Danmark-Noreg, men berre to gonger, av Hugo Octavio Accoramboni i Firenze som vart utnemnd til markgreve av Lister (Lista) i 1709, og året etter, da Francisco de Ratta i Bologna var utnemnd til markgreve av Mandal.

Kjelder
-------


* markgreve i *Store norske leksikon*


| * v
* d
* e
Fyrstelege og adelege titlar |
| --- |
| Keisar og keisarinne**·** konge og dronning**·** kurfyrste og kurfyrstinne**·** storhertug og storhertuginne**·** erkehertug og erkehertuginne**·** hertug og hertuginne**·** storfyrste og storfyrstinne**·** markgreve og markgrevinne**·** marki og markise**·** fyrste og fyrstinne**·** greve og grevinne**·** vicomte og vicomtesse**·** baron og baronesse**·** friherre og friherrinne**·** riddar og dame**·** herre og frue | Krona til kong Kristian IV |
| Chipping Norton  |
| --- |
| Rådhuset i Chipping NortonRådhuset i Chipping Norton Rådhuset i Chipping Norton |
| Plassering |
| 

Chipping Norton is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Oxfordshire |
| Distrikt | West Oxfordshire  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 5 972 |
| Koordinatar |  51°56′″N 1°33′″W﻿Koordinatar: 51°56′″N 1°33′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | OX7 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1608 |
| **Nettstad:** www.wospweb.com/site/chipping-norton-town-council |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Chipping Norton**
 |

**Chipping Norton** (lokalt kjend som *Chippy*) er ein by i Oxfordshire i England. Han er den høgastliggande byen i grevskapet, og er mykje vitja av turistar som skal til Cotswolds.

Namneleddet «Chipping» tyder 'marknad', og viser til rolla byen hadde som marknadsstad for Evenlode Valley. I mellomalderen var Cotswolds eit av dei rikaste områda i England på grunn av den store ullproduksjonen, og Chipping Norton voks kraftig på grunn av dette. Mange mellomalderbygningar er bevarte i sentrum, mellom bygningar frå 1700-talet og seinare.

Bliss Mill.
Etter den industrielle revolusjonen etablerte William Bliss ein moderne tekstilindustri i Chipping Norton. Fabrikken som han bygde i 1872 er eit viktig landemerke. Verksemda vart nedlagt så seint som i 1980, og bygningen er sidan blitt gjort om til eit luksushotell.

Rollright Stones er eit fornminne rett utanfor byen som består av to sett steinsirklar. Berre Stonehenge og Avebury er rekna som viktigare døme på denne typen fornminne.

Kjende personar knytt til Chipping Norton
-----------------------------------------

Den frykta landevegsrøvaren James Hird vart fødd i byen i 1616. Han vart avretta for høgforræderi i 1652.

I nyare tid er Chipping Norton blitt kjend som tilhaldsstad for fleire maktpersonar innan britisk politikk og media, som statsminister David Cameron, avisredaktør Rebekah Brooks, mediepersonlegdommen Jeremy Clarkson og mediekvinna Elisabeth Murdoch (dotter av Rupert Murdoch). Den sosiale omgangen til denne gruppa blei særleg omtalt i samband med telefonhackingskandalen knytt til News International.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Chipping Norton» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Dewar, Caroline (5 March 2012). «Who's who in the Chipping Norton set?». London: The Daily Telegraph. Henta 25 April 2012. ; Jennifer Cockerell (27. september 2012). «'Big society' makes it into Brewer's Dictionary». *The Independent*. Henta 7. oktober 2012. ; Tom Watson; Martin Hickman (19 April 2012). *Dial M for Murdoch: News Corporation and the Corruption of Britain*. Penguin Books. s. 111–. ISBN 978-0-241-96105-6. Henta 6 May 2012.
2. ↑  Caroline Dewar (5. mars 2012). «Who's who in the Chipping Norton set». *The Daily Telegraph*. Henta 6. mai 2012.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Chipping Norton» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Chipping Norton Town Council Arkivert 2014-02-27 ved Wayback Machine.
**1462** (romartal MCDLXII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* Portugisiske nybyggjarar tok til å slå seg ned på Kapp Verde-øyane.

### Noreg

* 

Ludvig XII av Frankrike vart i 1462. Måleri av Jehan Perréal.

Fødde
-----

* 1. februar: Johannes Trithemius, tysk munk, forskar og kartograf
* 27. juni: Ludvig XII av Frankrike

Døde
----

* 27. mars: Vasilij II av Russland

**<<   1400-talet   >>**
<< 1400 | 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 | 1410 | 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1415 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 | 1420 | 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 | 1430 | 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 | 1440 | 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 | 1450 | 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 | 1460 | 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 | 1470 | 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480 | 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490 | 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 >>
**Henri Philippe Benoni Omer Pétain** (24. april 1856–23. juli 1951) var ein fransk militær, politikar og statssjef i Vichy-regimet i perioden 1940-1944. Som general leidde han dei franske styrkane i Slaget ved Verdun frå februar 1916. Pétain vann ry for måten han leidde forsvaret av Verdun, og innsatsen gav han status som krigshelt i mellomkrigstida.
Frå mai 1917 var han øvstkommanderande for dei franske styrkane på vestfronten, og i 1918 vart han utnemnd til marskalk av Frankrike. I mellomkrigsåra var han generalinspektør for den franske armeén frå 1919 til 1931, krigsminister i 1934 og ambassadør i Madrid i 1939.

16. juni 1940 skipa Pétain ei ny fransk regjering, og innleidde tingingar med tyskarane som førde til våpenkvildavtala i Compiègne 22. juni. 11. juli same året vart han utnemnd til sjef for Vichy-regjeringa. Denne regjeringa samarbeidde i praksis med Nazi-Tyskland, og nøgde seg med ein protest då tyskarane i strid med våpenkvildavtala hærtok Sør-Frankrike i november 1942. Etter den allierte invasjonen av Frankrike i 1944 (Operasjon Overlord), flydde Pétain til Tyskland. Då det tyske nederlaget var eit faktum vende han friviljug attende til Frankrike, der han i 1945 vart dømd til døden for landssvik. 

Grunna Pétains høge alder vart domen omstøytt og gjord om til livstid i fengsel. Som ein del av straffa vart Pétain deportert til Île d'Yeu, der han døydde i 1951.

Kjelder
-------

* Galdal, P. (1959). Pétain, Philippe. I *Norsk allkunnebok. IX. bandet* (s. 347-48). Oslo: Fonna Forlag.

Fotnotar
--------

1. ↑  Sørensen, N. A. (2010). *Den store krigen: Europeernes første verdenskrig*. Dreyers Forlag. s. 263. ISBN 978-82-8265001-4.
2. ↑  Greve, T.: Philippe Pétain i *Store norske leksikon* på snl.no. Henta 18. desember 2021 frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 33°51′43″N 35°30′49″E﻿

**Chiyah** (arabisk الشياح *Ach-Chayyah*) er ein by vest for den libanesiske hovudstaden Beirut og er ein del av Stor-Beirut.

Historisk har byen vore ein kristen by, men han har vorte delvis busett av sjiaer. Under osmansk tid vart han styrt av Arslan-familien og seinare av Shihab-dynastiet.

Chiyah ligg i den sørvestlege forstaden til hovudstaden Beirut og grensar til Haret-Hreik, Ghobeiry, Hadath, Hazmieh, Furn-el-chebbak og Ain El Remanneh. Men før 1956 brukte han å dekkje eit større område som omfatta dei noverande distrikta Karm el Zeitoun, Hayy el Knissé, Bir Abed og Haret el Mjadlé as well as Jnah, Ghobeiry, Furn-el-chebbak, Bir Hassan og Ain El Remanneh.

Byen var ein gong dekt av sitrushagar og strekte seg til Middelhavet, men er i dag ein forstad til Beirut med kring 60 000 innbyggjarar.

I **Chiyah** bur familien Gharios, ein av dei mest kjende og rikaste familiane i Libanon med røter attende til den kjende Sheiks Chemor frå Kfarhata (tidlegare kristne herskarar av Aaqoura og Zgharta).[*treng kjelde*]. Andre markante innbyggjarar i Chiyah er dei døde ministrane og paralmentsmedlemane Michel Zaccour og Wadih Naim og legen Nakhleh Achkar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chyah» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Stor-Beirut |
| --- |
| Distrikt | Beirut City |
| Byar | Beirut**·** Jdeideh**·** Kfarshima**·** Chyah**·** Jounieh**·** Baabda |

| * v
* d
* e
Flag of Lebanon Baabda distrikt, Libanonfjella guvernement |
| --- |
| Administrasjonsstad | **Baabda** |  |
| Byar og landsbyar | Chiyah**·** Falougha**·** Hammana**·** Hazmiyeh **·** Kfarshima**·** Qarnayel**·** Ras el Matn**·** Yarze |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Al-Lajat** (arabisk اللجاة) er ein region sør i Syria og aust for Jordanelva, på eit steinplatå som er kring 50 km lang og 30 km breitt, 10 meter over høgsletta Bashan. Regionen har hatt mange forskjellige namn. Historisk vart han kalla **Argob** (hebraisk **ארגוב** *Argov* / arabisk أرجوب), og i Bibelen vert han kalla **Trakonitis**. I tillegg vert namnet i dag skrive på forskjellige måtar, som Lajat, Lejat, Lajah og El-Leja.

Historie
--------

Iturea, Trakonitis, Batanea, Gaulanitis og Auranitis i det første hundreåret evt.
Området er særs kupert og seksti byar med bymurar låg i regionen, som vart styrt av Og. I Nytestamentet vert det kalla Trakonitis («det kuperte området») (Lukas 3:1). Desse byane vart erobra av isralittane (5 Mos 3:4; 1 Kong 4:13). Lajat i Bashan var ein av kommissariatdistrikta til Salomon(1 Kong 4:13).

Regionen var ein gong ein del av tetrarkiet til Herodes Filippo. I Nytestamentet finst namnet berre i setninga «Pontius Pilatus var landshovding i Judea, Herodes var landsfyrste i Galilea, Filip, bror hans, i Iturea og Trakonitis» (Luk 3:1).

El-Leja fekk status som biosfærereservat av UNESCO i 2009.

Geografi
--------

Trakonitis er eit landområde med ein *trakon*, «ei kupert, berglendt trakt.» Det finst to vulkandistrikt sør og aust for Damaskus som grekarane gav dette namnet til. Det som ligg nordvest for Bashanfjellet (Jebel ed-Druze) vert i dag kalla el-Leja', «asylet». Det ligg midt eit frodig og beitemarkområde og, sjølv om det aldri har hatt mange innbyggjarar, har det truleg alltid vore busett. 

Det andre ligg nordaust for fjellet og vert på arabisk kalla es-Safa. Denne regionen er mykje større og er eit aude ugjestmildt ørkenområde. Området var godt kjent i antikken, men det var ingenting her som fekk folk til å busetje seg her og spelte derfor ingen del i historia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lajat» frå Wikipedia på engelsk, den 24. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Porter, J. L. *The Giant Cities of Bashan and Syria's Holy Places*, New York: T. Nelson, 1867.  Arkivert 2008-12-10 ved Wayback Machine.
* Ewing, W. «Definition for ARGOB (2)" Arkivert 2015-09-23 ved Wayback Machine. *International Standard Bibelen Encyclopedia*, 1915.
* TRACHONITIS
Francisco de Almeida, den første visekongen av Portugisisk India.
**Visekonge** er nokon som styrer på vegner av ein konge, i namnet til kongen og med kongeleg mynde.

Tittelen har vore nytta av herskarar med store landområde, særleg for territorium eit stykke sentralmakta. Det blei først nytta på 1300-talet av kongemakta Aragón, som omfatta område spreidde rundt Middelhavet. Guvernørane på Sardinia og Korsika var då visekongar. Seinare nytta Spania, som hadde absolutt monarki, visekongar til å styra det spanske imperiet som strekte seg over store delar av verda. Det britiske imperiet utnemnde visekongar i India og Irland.

Den norske grunnlova la grunnen for at kongen kunne utnemna ein visekonge. Denne stillinga blei oppheva gjennom ei grunnlovsendring i 1891.

Sjå òg
------

* khediv
* zongdu

Kjelder
-------

* Berg, Ole T. visekonge (12. november 2012), *Store norske leksikon*. Henta 21. februar 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Viceroy» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2014.*
*For tittelen, sjå vesir.* 
Visir for helsepersonell
**Visir** (frå fransk, avleidd frå gammalfransk *vis*, 'ansikt') er ei form for ansiktsvern som ofte er montert på hjelmar. Visir er kjende frå rustningar frå mellomalderen i form av hjelmgitter, og frå nyare tid der det kan vera av plast. Moderne visir kan vera opptakbare eller fastmonterte på hjelmar, eller berast direkte på hovudet.

Honnørhelsing til hovudet symboliserer opninga av eit visir.

Galleri
-------

* Eldre visir
* Mellomalderhjelm med  visir.Mellomalderhjelm med visir.
* Maskevisir frå 1540.Maskevisir frå 1540.
* Visir frå 1564.Visir frå 1564.
* Visir frå ca. 1620.Visir frå ca. 1620.

* Moderne visir
* Sveisemaske med fast visirSveisemaske med fast visir
* Vernehjelm for skogsarbeiar med visirVernehjelm for skogsarbeiar med visir
* Motorsykkelhjelm med nedfelt visirMotorsykkelhjelm med nedfelt visir
* Maxim Afinogenov med ishockeyhjelm med visirMaxim Afinogenov med ishockeyhjelm med visir

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Visir» frå Wikipedia på svensk, den 23. januar 2022.*
Koordinatar: 77°43′S 161°37′E﻿

**Lake Joyce** er ein innsjø som ligg langs nordsida av Taylorbreen i Pearse Valley i Victoria Land. Han er 1 km) lang, 43 meter djup og dekt av eit 6-7 meter tjukt, klårt islag. Innsjøen vart undersøkt av New Zealand Victoria University of Wellington Antarctic Expedition (VUWAE) (1963–64) som namngav han etter Ernest Joyce, eit medlem av tidlegare britiske ekspedisjonar i området leia av Robert Falcon Scott (1901–04) og Ernest Shackleton (1907–09).

Innsjøbotnen er dekt av ei tjukk bakteriematte, som det stig stromatolittar karbonatstrukturar frå.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Joyce» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Rejcek, Peter. «Microbial landscape». *Antarktis Sun*. Henta November 26, 2010.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Lake Joyce» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Bobby Gene Emmons** (19. februar 1943–23. februar 2015) var ein USA-amerikansk klaverspelar og låtskrivar. Han ar aktiv som studiomusikar i Memphis i Tennessee for artistar som Elvis Presley, Willie Nelson og mange andre frå 1950-åra. Av songar han skreiv finn ein «Luckenbach, Texas (Back to the Basics of Love)», skriven med Chips Moman og innspelt av Waylon Jennings, og «Love Me Like You Used To», skriven i lag med Paul Davis og innspelt av både Johnny Cash og Tanya Tucker.

Blant innspelingane han deltok på i 1960- og 1970-åra finn ein Elvis Presley sin «Suspicious Minds» og «In the Ghetto», Dusty Springfield sin «Son of a Preacher Man» og Neil Diamond sin «Sweet Caroline». Han spelte òg på mange av albuma og turneane til Willie NElson og turnerte internasjonalt med The Highwaymen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bobby Emmons» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Stephen L. Betts, «Legendary msuician Bobby Emmons Dead at 72», *Rolling Stone*, February 24, 2015. Henta 26. januar 2016
2. ↑  Sterling Whitaker, «Songwriter and Musikar Bobby Emmons Dead at 72», *TasteofCountry.com*, February 24, 2015[*daud lenkje*]. Henta 19. januar 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Partizan-spelarane som 11. mai 1966 spela finale i Europacupen, mot Real Madrid
**Fudbalski klub Partizan Beograd**, til dagleg einast **Partizan**, er ein fotballklubb i Beograd i Serbia. Klubben, som utgjer største avdelinga av *Partizan Sportsforeining*, vart skipa i 1945. Partizan spelar i toppdivisjonen i Serbia, og har all si tid spela i den øvste divisjonen i tidlegare Jugoslavia og seinare i Serbia. Fotballklubben har vunne 24 seriemeisterskap og tolv nasjonale cupmeisterskap, berre byrivalen Raude Stjerne har sikra seg fleire nasjonale trofe.

Partizan har sidan 1949 spela heimekampane på *Stadion Partizana* i Beograd, med plass til 32 710 tilskodarar. Partizan var mellom dei klubbane som hausten 1955 deltok i den aller fyrste klubbturneringa for europeiske fotballag; Europacupen for serievinnarar. I 1966 nådde Partizan Beograd finalen i nettopp Europacupen, som den aller fyrste klubben frå Aust-Europa. Real Madrid vann finalekampen i Brussel med 2-1.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «FK Partizan» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mai 2013.*
**1451** (romartal MCDLI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

  

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1451.*

* 14. januar: Franchinus Gaffurius, italiensk komponist
* 22. april: Dronning Isabella av Castilla
* Ukjent dato: Kristoffer Columbus, italiensk oppdagar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1451.*

* 7. januar: Motpave Felix V
* 3. februar: Murad II av Det osmanske riket
* 11. juli: Barbara av Celje, tysk-romersk keisarinne

**<<   1400-talet   >>**
<< 1400 | 1401 | 1402 | 1403 | 1404 | 1405 | 1406 | 1407 | 1408 | 1409 | 1410 | 1411 | 1412 | 1413 | 1414 | 1415 | 1416 | 1417 | 1418 | 1419 | 1420 | 1421 | 1422 | 1423 | 1424 | 1425 | 1426 | 1427 | 1428 | 1429 | 1430 | 1431 | 1432 | 1433 | 1434 | 1435 | 1436 | 1437 | 1438 | 1439 | 1440 | 1441 | 1442 | 1443 | 1444 | 1445 | 1446 | 1447 | 1448 | 1449 | 1450 | 1451 | 1452 | 1453 | 1454 | 1455 | 1456 | 1457 | 1458 | 1459 | 1460 | 1461 | 1462 | 1463 | 1464 | 1465 | 1466 | 1467 | 1468 | 1469 | 1470 | 1471 | 1472 | 1473 | 1474 | 1475 | 1476 | 1477 | 1478 | 1479 | 1480 | 1481 | 1482 | 1483 | 1484 | 1485 | 1486 | 1487 | 1488 | 1489 | 1490 | 1491 | 1492 | 1493 | 1494 | 1495 | 1496 | 1497 | 1498 | 1499 >>
Sestriere
**Sestriere** er ein kommune i provinsen Torino i regionen Piemonte i det vestlege Italia. Kommunen har eit areal på 25 km² og 889 innbyggjarar (2010). Sestriere ligg øvst i dalen Val Chisone, 17 km frå grensa til Frankrike. Landsbyen er 2 035 meter over havet. Kring om reiser fjelltoppen Fraitève (2 701 moh) seg i nordvest, i søraust ragar fjella Sises (2 658 moh) og Punta Rognosa (3 280 moh).

### Soge

Den mektige indstrileiaren Giovanni Agnelli fekk i 1930-åra bygt to hotell og to taubanar i Sestriere. Seinare fylgde eit hotell til, ein hoppbakke og dei første stolheisane. Anlegga vart ein del skadd under andre verdskrigen, men vart sett i stand att. Ei 18-hols golfbane, den høgstliggjande i Europa, er også opparbeidd.

Verdscupen i alpint har i fleire tiår så å seie årleg arrangert renn i Sestriere. VM i alpine greiner 1997 vart avvikla på staden, der nordmennene Tom Stiansen vann gullmedaljen i slalåm og Atle Skårdal gjorde det same i super-G. Også under Vinter-OL 2006 vart fleire av dei alpine øvingane arrangert i Sestriere. 

Saman med nabokommunane Claviere, Sauze d'Oulx og Cesana Torinese har Sestriere gått saman om skisportsområdet *Via Lattea*. Sestriere har i alt 146 skiløyper og 92 heisar av ymse slag. Samanlagt har utforløypene ei lengde på 400 kilometer.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sestriere**

* *Denne artikkelen bygger på «Sestriere» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Skalletaket sett frå oversida. Bregma ligg ved kryssinga av koronarsaumen og pilsaumen. Lambda er òg synleg der pilsaumen kryssar lambdasaumen.  

 1) Koronarsaumen  

 2) Pilsaumen  

 3) Lambdasaumen  

**Bregma** er det anatomiske punktet på skalletaket der koronarsaumen blir kryssa vinkelrett av pilsaumen. Ordet *bregma* kjem frå gresk og tydar «på toppen av hovudet».

Struktur
--------

### Plassering

Bregma ligg ved kryssinga mellom koronarsaumen og pilsaumen i den midtre delen av skalletaket. Den dannar punktet der pannebeinet møter issebeina.

### Utvikling

Bregma er kjent som den pannefontanellen i spedbarnsalderen. Fontanellen er membranøs og lukkar seg i laupet av dei første 36 månadane av livet.

Klinisk relevans
----------------

I den medfødde lidinga cleidokranial dysplasi, lukkar ikkje pannefontanellen seg for å forme bregma.

Bregma blir ofte bruka som eit antropometrisk målepunkt ved stereotaktisk kirurgi i hjernen.

Ved undersøking av nyfødde og spedbarn er det vanleg å palpere pannefontanellen. Eit søkk i fontanellen tydar på dehydrering, medan ein spent eller bulande fontanell tydar på auka hjernetrykk.

Fleire bilete
-------------

* 
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen har bygd inn tekst frå ei offentleg utgåve av Gray's Anatomy.*

* *Denne artikkelen bygger på «Bregma» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2015.*

1. ↑  Walberg, Fred (14. februar 2009). «bregma». Store norske leksikon. Henta 28. februar 2015.
2. ↑  Holck, Per (25. januar 2015). «bregma». Store medisinske leksikon. Henta 28. februar 2015.
3. ↑   Liddell & Scott, *Greek-English Lexicon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bregma**
**Marina Charlotte Kalla** (fødd 22. juli 1987) er ein svensk langrennar frå Tärendö i Pajala kommun. Ho vart olympisk meister på 10 km fristil under vinter-OL i Vancouver i 2010. I 2008 vann ho ski-tevlinga Tour de Ski og vart tildelt Jerring-prisen, medan ho og Ida Ingemarsdotter i 2011 vart verdsmeistrar i vekslingstafetten under VM i Oslo.

### Aktiv

I februar 2007 gjorde Kalla sin VM-debut i Sapporo i Japan. Der kom ho på sjuandeplass på 15 km. Ho fylgde opp med ein femteplass på 10 km fristil og vart dermed på ny beste svenske deltakar.

Sitt store internasjonale gjennombrot fekk Kalla då ho vann Tour de Ski 2007/08 framom finske Virpi Kuitunen. I verdscupen 2007/08 enda ho på fjerdeplass. Ho vart tildelt Jerring-prisen for 2008 og var ein av hovudkandidatane til å få Svenska Dagbladet si gullmedalje.

Sesongen 2008/09 vann Kalla verdscuppremieren i Gällivare. Føre Tour de Ski 2008/09 vart ho forkjølt og mista dermed sjansen til å forsvare meistertittelen. I ski-VM 2009 i Liberec tok ho på sisteetappen det svenske stafettlaget frå sjetteplass til bronse. Hennar fremste individuelle plassering vart ein sjuandeplass i sprint-tevlinga, etter to fall i semifinalen.

Under dei olympiske vinterleikane 2010 vann Kalla gullmedaljen på 10 km fristil. Fire dagar seinare vart ho nummer åtte på 15 km. Kalla tok så ein sølvmedalje saman med Anna Haag i team-sprinten. I den avsluttande tevlinga i 30 km klassisk stil kom Kalla på sjetteplass, knapt 18 sekundar etter bronsevinnaren Aino-Kaisa Saarinen frå Finland.

Kalla vart nummer fire på 15 km under ski-VM 2011 i Oslo. I same meisterskapen gjekk ho Sverige inn til gullmedalje i team-sprinten, saman med Ida Ingemarsdotter. Dei same to langrennarane tok sølvmedalje i same øvinga under ski-VM 2013 i Val di Fiemme, og dei gjekk begge på Sverige sitt lag i 4x5 km stafett, også der kom dei på sølvplass. Kallas beste individuelle prestasjon i verdsmeisterskapen var ein sjetteplass på 15 km.

På opningsdistansen 15 km under vinter-OL 2014 i Sotsji, kjempa ho på oppløpet om gullmedaljen i øvinga, men måtte gje tapt for Marit Bjørgen og fekk dermed OL-sølv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charlotte Kalla» frå Wikipedia på svensk, den 1. februar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Charlotte Kalla» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. februar 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* LIBRIS
* Munzinger (sport)

 |
**Sete Cidades** er ein vulkan på Asorane og består av ein kaldera med to innsjøar i midten kalla Lagoa das Sete Cidades. Vulkanen ligg på vestsida av øya São Miguel og er den mest populære nasjonalparken på øyane. Innsjøen er om lag 5 km lang og 1-2 km brei. Vulkanen har vore den mest aktive på Asorane dei siste 5000 åra. 

Frå kanten av krateret ligg innsjøane 500 meter nedanfor, den eine med ein blåaktig farge og den andre med ein grønaktig farge. I følgje ei segn vart dei forskjellige fargane danna då ei prinsesse og elskaren hennar, ein ung gjetar, måtte forlate kvarandre. Tårene dei felte då dei sa farvel vart dei to innsjøane, som fekk farge etter augefargen deira. 

Dei to innsjøane er ein av dei største turistattraksjonane på Asorane. Etter det første utbrotet for om lag 20 000 år sidan har det vore 20 utbrot i ettertid som har danna den 500 meter djupe kalderaen. I botn av kalderaen står det seks pyroklastiske kjegler. Lavadomar, lavastraumar og avleiringar etter pyrkoklastiske straumar er funne på vest- og nordsida. Det siste utbrotet fann stad på 1400-talet. Desse utbrota skjedde inne i kalderaen og frå undersjøiske ventilar på vestkysten av øya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sete Cidades» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juni 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Scarth, Alwyn og Tanguy, Jean-Claude (2001). *Volcanoes of Europe*. Oxford University Press. s. 243. ISBN 0-19-521754-3.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
* Smithsonian Institution Global Volcanism Program: Sete Cidades
* Volcano World: Sete Cidades Arkivert 2008-05-09 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Sete Cidades Arkivert 2008-05-26 ved Wayback Machine.

Panorama av Sete Cidades

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Testimonium Flavianum** er det kalla, det provet (latin: testimonium) som den antikke jødiske historikaren Flavius Josephus la fram om Jesus frå Nasaret. Ein peikar då på tre avsnitt frå "Antiquitates Judaicae" som vart publisert om lag 93 e.Kr, der Jesus er nemnt, og soleis syner at Josefus hadde kjennskap til den fyrste urkristendomen.

Desse tekststadene speler ei stor rolle i kristendomshistoria med det dei går inn i den historiske Jesus-forskinga og spelar ei viktig rolle som tidlege ikkje-kristne kjelder om Jesus. Dimed reknar ein Josephus til dei kjeldene som stadfestar den historiske Jesus. 

Nokre forskarar stiller seg likevel tvilande til om alle desse skriftstadene er sanne. Medan den andre nemninga hjå Josefus mest vert rekna som sann, er historikarar delte i synet på om den første nemninga kan reknast som ekte. Dei færraste trur ho er heilt falsk, men at innhaldet har vorte "pynta" på av seinare avskrivarar.

«På denne tida stod Jesus fram, ein vismann - **om det no går å kalle han ein mann**. For han var ein som gjorde undergjerningar, ein lærar for dei som tek sanninga til seg, og mange knytte seg til han, ikkje berre jødar og folk med gresk opphav. **Han var Messias**. Då Pilatus - på bakgrunn av klagemål frå leiarane våre - dømde han til krossen, då heldt folket som hadde følgt han likevel fram med å elske han. **For han synte seg levande for dei tredje dagen, nett som dei guddomlege profetane hadde sagt - liksom tusen andre merkelege ting om han**. Til i dag er denne "kristne" stamma framleis levande og ikkje utdøydd.»

Original:
«Γίνεται δὲ κατὰ τοῦτον τὸν χρόνον Ἰησοῦς σοφὸς ἀνήρ, εἴγε ἄνδρα αὐτὸν λέγειν χρή: ἦν γὰρ παραδόξων ἔργων ποιητής, διδάσκαλος ἀνθρώπων τῶν ἡδονῇ τἀληθῆ δεχομένων, καὶ πολλοὺς μὲν Ἰουδαίους, πολλοὺς δὲ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐπηγάγετο: ὁ χριστὸς οὗτος ἦν. καὶ αὐτὸν ἐνδείξει τῶν πρώτων ἀνδρῶν παρ᾽ ἡμῖν σταυρῷ ἐπιτετιμηκότος Πιλάτου οὐκ ἐπαύσαντο οἱ τὸ πρῶτον ἀγαπήσαντες: ἐφάνη γὰρ αὐτοῖς τρίτην ἔχων ἡμέραν πάλιν ζῶν τῶν θείων προφητῶν ταῦτά τε καὶ ἄλλα μυρία περὶ αὐτοῦ θαυμάσια εἰρηκότων. εἰς ἔτι τε νῦν τῶν Χριστιανῶν ἀπὸ τοῦδε ὠνομασμένον οὐκ ἐπέλιπε τὸ φῦλον»

Denne teksten finst i eit handskrift frå 1000-talet. Josefus var likevel ikkje kristen. Ein trur difor at tekst-utsnitta med feit markering er seinare tolkingar som kristne avskrivarar har lagde til eller endra.
Heidalen
**Heidalen** er ein sidedal til Gudbrandsdalen. Den 30 kilometer lange dalen strekker seg nordvestover frå tettstaden Sjoa i retning Otta. Dalen og nærområda omkring utgjorde tidlegare Heidal kommune, som vart slått saman med Sel kommune i 1965. Gjennom dalen renn elva Sjoa som har utløpet sitt frå Gjende.

Heidalen har den største tettleiken av verneverdige bygg i Noreg. Rundt 60 prosent av de 1300 husa er frå før 1900. Av desse er 90 hus freda. Ni av gardane er totalfreda. Nokre av dei meir kjente gardane er Heringstad, Kruke, Bjølstad Gård, Lusæter og Slette, som har sin egen bunad.

Heidal har omkring 1600 innbyggjarar. Hovudnæringa er jord- og skogbruk. Anna tradisjonell næring er tømring, snekring, treskjering, restaurering av gamle hus og bruksgjenstandar, rosemåling og veving. Heidal har tre hyttefabrikker. Nyare næringsverksemd er mellom anna knytt til rafting i elva Sjoa.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heidal si eiga nettside
* Norgesglasset vitjar Heidal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |