recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jon Istad** (29. juli 1937–17. mai 2012) frå Voss var ein norsk skyttar og skiskyttar. Han vart skyttarkonge på Landsskyttarstemnet på Kongsberg i 1959, og verdsmeister på 20 km under VM i skiskyting 1966 i Garmisch-Partenkirchen.

Karriere
--------

Istad vart beste norske deltakar både under VM i skiskyting 1962 og VM 1963, siste gongen på ein femteplass. I 1966 vart han i Garmisch-Partenkirchen verdsmeister på 20 km, med tida 1.38,21,8 var han knapt minuttet føre sølvmedaljevinnaren Joszef Sobczak frå Polen i mål. Begge trefte på 16 av 20 skot. På stafetten i same meisterskapen gjekk Istad tredjeetappen på det norske laget som VM-gull, dei andre på laget var Ivar Nordkil, Olav Jordet og ankermannen Ragnar Tveiten. Noreg vann VM-gullet på stafetten også året etter, i Altenberg i DDR. Ola Wærhaug gjekk startetappen, elles gjekk Jordet, Istad og Tveiten dei same etappane som året før. Istad vann bronsemedaljen på 20 km i Altenberg, ei tevling som gjekk under vanskelege tilhøve. Han fekk halvtanna minutt svakare sluttid enn verdsmeisteren Viktor Mamatov frå Sovjetunionen.

Både under vinter-OL 1968 i Grenoble og VM i skiskyting 1969 gjekk Istad på norske sølvlag i stafett. I dei olympiske leikane gjekk han sisteetappen, medan han i 1969 gjekk tredjeetappen. Også Magnar Solberg var på begge dei norske stafettlaga, medan Wærhaug og Jordet fekk OL-sølv og Tveiten og Esten Gjelten vann VM-sølv. Begge åra var det Sovjetunionen som vann gullmedaljane.

Istad la opp i 1969.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* 1962: Nr 6 på 20 km under VM i Hämäänlinna
* 1963: Nr 5 på 20 km under VM i Seefeld
* 1964: Nr 11 på 20 km under vinter-OL i Innsbruck
* 1966: Gullmedalje på 20 km og på 4 x 7,5 km stafett under VM i Garmisch-Partenkirchen
* 1967: Bronsemedalje på 20 km, gullmedalje på 4 x 7,5 km stafett under VM i Altenberg
* 1968: Nr 11 på 20 km, sølvmedalje på 4 x 7,5 km stafett under vinter-OL i Grenoble
* 1969: Nr 9 på 20 km, sølvmedalje på 4 x 7,5 km stafett under VM i Zakopane

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Fotnotar

1. ↑  «Ein høvding er borte» i *Hordaland* 18. mai 2012. s.1

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*Denne artikkelen handlar om mynteininga. For andre tydingar av oppslagsordet, sjå afghansk.* 
**Afghani** er valutaen i Afghanistan og har valutakoden **AFN**. Ordet *afghani* blir brukt i Sør-Asia med tydinga *afghansk*, sjå nedst i artikkelen.

Lang tid med urolege tilstandar og mangel på styre i landet førte til at mange ulike grupperingar trykte sin eigen valuta, utan tanke på standardisering eller serienummer. Dette førte til kaos og inflasjon i pengeverdien. Like før 2003 hadde mynteininga hadde kursen 43.000 afghani per amerikansk dollar. 

Den 2. januar 2003, etter ein tre månader lang overgangsperiode, bytta ein ut den gamle afghanien med ein ny. Denne fekk koden ISO 4217 AFN i staden for den gamle AFA, og «mista» tre nullar, slik at det no gjekk 43 AFN på kvar amerikanske dollar.

---

*Afghani* med tydinga afghansk:

* Abu Dujan al-Afghani, militær talsmann for al-Qaida i Europa
* Jamal al-Din al-Afghani var ein nasjonalist og modernist fødd i Iran tidleg på 1900-talet.
Glenn Strömberg
**Glenn Peter Strömberg** (fødd 5. januar 1960) er ein svensk tidlegare fotballspelar frå Göteborg. Han var midtbanespelar på IFK Göteborg, portugisiske Benfica og til sist italienske Atalanta. Strömberg er busett i Italia.

### Klubbspel

Strömberg var 1979-83 aktiv på IFK Göteborg sitt suksessrike lag. I mai 1982 overraska laget stort ved å vinne samanlagt 4 – 0 over Hamburger SV i finalen i UEFA-cupen. Same året var han også med om å vinne den svenske seriemeisterskapen og den nasjonale cupfinalen.

I januar 1983 skreiv Stömberg kontrakt med det portugisiske topplaget Benfica. Om våren tok klubben seg til finalen i UEFA-cupen, Strömberg og lagkameratane tapte denne mot belgiske RSC Anderlecht. Med Benfica vart han seriemeister både i 1983 og 1984. Sommaren 1984 vart han overført til Atalanta i Bergamo. Der spelte han dei neste åtte sesongane i vekselvis Serie A og Serie B i italiensk fotball. Atalanta og Strömberg tok seg til finalen i den nasjonale cupen 1987, men tapte 0–3 på bortebane mot SSC Napoli og totalt 0–4.

### Landslagsspel

Strömberg deltok i 52 av Sveriges landskampar i tida 1982-1990. Under VM i fotball 1990 skåra han eitt av sine 7 landslagsmål, ei turnering der Sverige tapte alle tre gruppespelkampane med 1–2.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Glenn Stömberg» frå Wikipedia på svensk, den 3. mai 2021.*
* eu-football



| * v
* d
* e
Sverige sitt landslag – VM i fotball 1990 |
| --- |
| 
* 1 Andersson
* 2 J. Eriksson
* 3 Hysén (kaptein)
* 4 Larsson
* 5 Ljung
* 6 R. Nilsson
* 7 Nyhlén
* 8 Schwarz
* 9 Engqvist
* 10 Ingesson
* 11 Jansson
* 12 L. Eriksson
* 13 Limpar
* 14 J. Nilsson
* 15 Strömberg
* 16 Thern
* 17 Brolin
* 18 Ekström
* 19 Gren
* 20 Magnusson
* 21 Pettersson
* 22 Ravelli
* Landslagstrenar: Nordin

 | Flagget til Sverige |
|  |
Beaglekanalen
Flyfoto av Beaglekanalen, med den chilenske Navarinoøya oppe til høgre og den argentinske delen av Isla Grande de Tierra del Fuego nede til venstre.
**Beaglekanalen** er eit 240 km langt sund som skjer tvers gjennom øygruppa Eldlandet frå Atlanterhavet til Stillehavet. Kanalen skil Storøya i Eldlandet frå fleire mindre øyar som Picton, Lennox og Nueva, Gable-øya, Navarino-øya, Hoste-øya, Londonderry-øya, O'Brien-øya og Stewart-øya. Den austlege delen av kanalen utgjer landegrensa mellom Chile og Argentina medan den vestlege delen høyrer til Chile åleine.

Skildring
---------

Beaglekanalen, Drakesundet og Magellansundet er tre moglege ferdsalternativ for skip i trafikk mellom Atlanterhavet og Stillehavet utan å runda Kapp Horn. Av desse er Drakesundet det breiaste og difor den mest brukte leia.

Beaglekanalen er berre 5 km brei på sitt smalaste. Han strekkjer seg frå øya Nueva i aust til Cook-bukta i vest. Den sørvestlege greina går mellom Hoste-øya og Gordon-øya før ho munnar ut i Cook-bukta. Den nordvestlege greina går inn i Darwinsundet mellom Gordon-øya og Storøya. Darwinsundet knyter seg til Stillehavet via to kanalar: O'Brien-kanalen og Ballenero-kanalen, som går på kvar si side av O'Brien-øya.

Namn
----

Kanalen er blitt oppkalla etter skipet HMS «Beagle» som dreiv hydrografisk utforsking av området frå 1826 til 1830. Skipet blei seinare kjend for Charles Darwin, som blei med skipet frå 1833.

Kart over Beaglekanalen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Beagle Channel» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 77°50′S 160°50′E﻿

**Beacon Heights** er ei lita gruppe fjelltoppar mellom Beacon Valley og Arena Valley i Quartermain Mountains i Victoria Land, med ei høgd opp mot 2345 moh. i West Beacon og med East Beacon og South Beacon som andre fjelltoppar. Dei vart namngjevne av Hartley Ferrar, ein geolog med Discovery-ekspedisjonen (1901–04). I følgje USGS GNIS-databasen er høgdene kalla opp etter Beacon Supergroup som dekkjer dei, men ei anna kjelde indikerer at denne fjelltypen vart kalla opp etter desse åsane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beacon Heights» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Beacon Heights» (innhald frå Geographic Names Information System).


1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Beacon Heights
2. ↑  Stewart, Duncan, Jr. «The Petrography av Beacon sandstein av South Victoria Land» (PDF). *Mineralogical Society of America*. Henta 21. mars 2013. [*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 63°2′47″N 9°43′2″E﻿

Meldal prestegardFoto: Jan-Tore Egge

**Meldal prestegard** eller **Grøtte prestegard** ligg nordvest for Meldal kyrkje, på den andre sida av fylkesveg 501.

Kyrkestaden er frå mellomalderen, og prestegarden vart flytta til den noverande staden omkring midten av 1700-talet. Under prost Jacob von der Lippe Parelius (1793–1818) vart han bygd ut til eit storslått anlegg med lysthus, barokkhage og allear. Prestegardstunet, som er omkransa av bygningar, er på fleire mål. Delar av bygningsmassen har vorte fornya sidan Parelius’ tid. Jorda er forpakta bort.

Hovudbygningen vart oppført i 1905–06, og driftsbygningen er frå 1827. Elles er borgstove/forpaktarbustad, stabbur, vognskjul, lysthus og jordkjellar/potetkjellar frå 1700-tallet. Sistnemnde vert gjerne omtala som den første i landet.

Dette er ein av fem prestegardar som Opplysningsvesenets fond har utarbeidd bøker om.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Meldal prestegård» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Opplysningsvesenets fond
* 

* Meldal prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

 Commons har multimedium som gjeld: **Meldal prestegard**

Fotnotar
--------

1. ↑  *Opplysningsvesenets fond*, arkivert frå originalen 14. juli 2014, henta 5. juli 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Jon Inge Kjørum** (fødd 23. mai 1965) er ein norsk tidlegare skihoppar frå Hamar. Han vann to medaljar i dei store, internasjonale meisterskapane, begge i hopping for lag. Under Vinter-OL 1988 i Calgary var han på det norske laget som vann bronsemedaljar. Ole Christian Eidhammer, Ole Gunnar Fidjestøl og Erik Johnsen var dei andre på laget. Året etter, 1989, vart det sølvmedaljar på Noreg i lagtevlinga under Ski-VM i Lahti. Kjørum og Fidjestøl var atter på laget, Magne Johansen og Clas Brede Bråthen var dei andre sølvmedaljevinnarane.

Kjørum kom på femteplass og var beste nordmann i normalbakken under VM 1989, eit renn som gjekk over berre ein omgang. I storbakken vart han nummer 15. Året før deltok han i sitt fyrste internasjonale meisterskap. Ved sidan av OL-bronsen i lagtevlinga, oppnådde han å verte nummer 15 i rennet i normalbakken. I 1991, to år etter hans beste VM, då landsmennene Rune Olijnyk og Kent Johanssen tok kvar sin sølvmedalje under VM i Val di Fiemme, vart Kjørum som best nummer 19. I sesongen i mellom, 1990-sesongen, hoppa han til ein 12. plass i skiflygings-VM i Vikersund. 

Kjørum vart noregsmeister tre år på rad, 1987-89. To av NM-gulla kom i normalbakken, det fyrste og det siste, eitt kom i storbakken. Elles frå NM-tevlingar fekk han med seg to bronsemedaljar. Hans tre einaste pallplasseringar i verdscupen kom i 1989-sesongen. Han vann då storbakkerennet i Liberec, sigeren delte han elles med Pavel Ploc. Ei veke seinare vart han nummer tre i eit normalbakkerenn i Oberhof, bak vinnaren Jens Weissflog og Ole Gunnar Fidjestøl. Weissflog vann klart då Kjørum vart nummer to i Holmenkollen i mars.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1986: Nr 13 i Planica (debut)
* 1987: Nr 9 i Holmenkollen
* 1988: Nr 5 i normalbakken under VM i Lahti. Nr 4 i Planica
* 1989: Siger i Liberec, nr 2 i Holmenkollen, ein tredjeplass i Oberhof
* 1990: Nr 8 i Lahti og i Planica
* 1991: Nr 8 i Trondheim
* 1992: Nr 33 i Predazzo

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1986: Nr 12 i normalbakken på Vang
* Ski-NM 1987: Gullmedalje i normalbakken i Sprova
* Ski-NM 1988: Gullmedalje i storbakken på Rena, bronsemedalje i normalbakke i Skien
* Ski-NM 1989: Gullmedalje i normalbakken i Vikersund
* Ski-NM 1991: Bronsemedalje i storbakken i Bærum
* Ski-NM 1992: Nr 4 i normalbakken i Molde

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jon Inge Kjørum i fis-ski.com
* Jon Inge Kjørum i olympedia.org
Koordinatar: 61°34′N 7°16′E﻿
**Jostedal** er ein tidlegare norsk kommune i Sogn og Fjordane fylke, som i 1963 vart ein del av nye Luster kommune. Jostedal er òg namnet på eit kyrkjesokn og det var namnet på eit prestegjeld fram til 2004.

Jostedal kommune
----------------

Kommunen vart oppretta som Jostedal formannskapsdistrikt i 1837. Kommunen omfatta mellom anna dalføret Jostedalen. 1. januar 1963 vart Jostedal kommune som då hadde eit innbyggjartal på 796, slegen saman med Hafslo og Luster kommunar til den nye Luster kommune.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Jostedal kommune frå 1920 til 1963:**

| 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1963 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 956 | 964 | 977 | 915 | 817 | 796 |
|

### Arkiv frå Jostedal kommune

* Kommunale arkiv. Henta frå Arkivportalen.no
* Privatarkiv. Henta frå Arkivportalen.no

Jostedal prestegjeld og sokn
----------------------------

Jostedal prestegjeld omfatta i tillegg til Jostedal sokn òg Gaupne sokn og Fet og Joranger sokn. Både Gaupne og Fet og Joranger vart overførte til Jostedal prestegjeld i 1967, Gaupne hadde tidlegare høyrd til Luster prestegjeld, medan Fet og Joranger hadde vore to sjølvstendige sokn tilhøyrande Hafslo prestegjeld.

I Jostedal sokn er det ei kyrkje, Jostedal kyrkje frå kring 1660. Staden har vore kyrkjestad frå 1200-talet og ein kjenner til ei eldre stavkyrkje som har stått der. I det tidlgare prestegjeldet er det elles fire kyrkjer; Fet kyrkje frå 1894, og Joranger kyrkje frå 1600-talet, begge på Indre Hafslo og tilhøyrande Fet og Joranger sokn, og Gaupne gamle kyrkje frå kring 1650 og Gaupne kyrkje frå 1907 i Gaupne sokn. Jostedal, Fet, Joranger og Gaupne har alle hatt kyrkje frå mellomalderen.

Fotnotar
--------

1. 1 2  «Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen» av Dag Juvkvam for Statistisk sentralbyrå.
2. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
3. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
4. 1 2  Folkemengd i Jostedal 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå
5. ↑  «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket
6. ↑  «Jostedal kyrkje» hjå NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

| * v
* d
* e
Sokn i Sogn |
| --- |
| Arnafjord • Balestrand • Borgund • Dale • Feios • Fet og Joranger • Fjærland • Flåm • Fortun • Fresvik • Gaupne • Hafslo • Hauge • Jostedal • Kaupanger • Leikanger • Nedre Årdal • Nes • Norum • Nærøy • Solvorn • Stedje • Tønjum • Undredal • Vangen • Vangsnes • Vik • Øvre Årdal |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Prins Bertil av Sverige.
**Bertil** er eit mannsnamn av gammalhøgtysk opphav, særleg utbreidd i Sverige. Det har norsk namnedag den 24. august og svensk den 11. juni.

Det gammalhøgtyske **Bertilo** er rekna som eit kortnamn, truleg av *ber(ah)t*, 'lysande'. Det kan vera avleidd av Berthold, som har namneledd som tyder 'lysande' og 'makt, velde'. Bert og Bertie og kvinnenamna Berte og Berta er nærskylde namn.

Namnet har vore mykje brukt i Sverige. Den eldste kjende bruken der er frå 1396, men det var på 1800-talet at namnet blei utbreidd. Etter at prins Bertil blei fødd i 1912 blei det eit motenamn på 1920- og 30-talet, før det blei mindre populært att.

Namneberarar
------------

* Simon Bertil Boëthius (1885–1974), svensk historikar
* Bertil Damm (1887–1942), svensk kunstnar
* Bertil Ohlin (1899–1979), svensk sosialøkonom og politikar
* Bertil Lindblad (1895–1965), svensk astronom
* Bertil Schütt (1909–1983), svensk forfattar
* Bertil Gustav Oscar Carl Eugen (1912–1997), svensk prins
* Bertil Almgren (f. 1918), svensk arkeolog
* Bertil Gärtner (f. 1924), svensk teolog

Kjelder
-------

* 

* «Bertil» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Bertil» frå Wikipedia på svensk, den 23. august 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Den mytologiske helten Hercules (Herakles) slost mot Hydra med slagvåpen. Måleri av John Singer Sargent frå 1921.
**Slagvåpen** er eit våpen som kan haldast i handa og nyttast for å skade kroppen til eit anna menneske, eller som våpen til avliving av dyr. Eit slagvåpen fungerer som ei forlenging av brukaren si hand. Føremålet med slagvåpenet er å konsentrere krafta i slaget. Energien i slaget verkar på målet i ei mykje kortare tid enn tida som den som slår brukte på å tilføre energien til våpenet under slaget, og aukar med det den skadegjerande verknaden.

De eldste slagvåpena var enkle klubber. Men særleg i mellomalderen vart ei rekkje nye typar utvikla. Moderne slagvåpen inkluderer batongar, som ofte vert brukt av politiet.

Forbod mot slagvåpen
--------------------

Etter den norske våpenforskriftens § 9 er det i Noreg forbode å skaffe seg, å eige eller ha hjå seg eller på seg slagvåpen og andre særlege farlege gjenstandar som er eigna til å utøve vald:

«Det er forbudt å erverve, eie eller inneha elektrosjokkvåpen, pepperspray og andre selvforsvarsmidler med tilsvarende virkning, springkniver, batangakniver, stiletter, slåsshansker, batonger, karatepinner, kastestjerner, blåserør for utskyting av piler eller andre gjenstander, spretterter eller andre tilsvarende særlig farlige gjenstander uten aktverdig formål og som fremstår som voldsprodukter.»

Nokre typer slagvåpen
---------------------

* Batong
* Knokejarn
* Kubotan
* Nunchaku
* Tonfa
* Morgonstjerne
* Japanske stavvåpen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Føresegnene om våpen (våpenforskriften)
Herdla, øy, grend og kyrkjestad i Askøy kommune som gav namn til Herdla skipreide.
**Herdla skipreide** var ei av elleve skipreider i Nordhordland, oppkalla etter øya og sokna Herdla. 

Geografisk område etter gammal inndeling:

* Herdla sokn
* del av Askøy sokn (området nord for Byfjorden
* Meland sokn
* del av Bø (Hordabø) sokn (øyane vest for Hjeltefjorden, 1903 avskilde som Hjelme sokn)
* del av Manger sokn (øyane Toska og Flona)

Geografisk område etter noverande inndeling:

* Askøy kommune
* Øygarden kommune
* Meland kommune (unnateke Flatøy)
* del av Radøy kommune (øyane Toska, Flona og Bognøy)
* del av Fjell kommune (øyane Turøy og Misje)

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet, og etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene. 1853 vart Herdla tinglag oppløyst, og områda vart overførte til dei nye tinglaga Årstad, Hamre og Manger.

Fotnotar
--------

1. ↑  Arkivverket
2. ↑  Arkivverket

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Hordaland med skipreidene innteikna (frå *Norsk historisk leksikon*)
**Herdis Bjørhovde** (30. august 1906–26. mai 1994) var ein norsk forfattar. I 1932 gav ho ut ungjenteromanen *Til Lykkeland* på Windju Simonsens Forlag. Boka var illustrert av Karl Dahl.

Herdis Bjørhovde var dotter av skulestyraren Nils Bjørhovde og Inga Bjørhovde. Nils Bjørhovde hadde mange interesser, og gav i 1932 sjølv ut boka *Firkløveret frå Hindøya* under pseudonymet *Nils Weed*. I likskap med boka til dottera var Nils Bjørhovde si bok illustert av Karl Dahl, men boka til faren vart gjeven ut av Lutherstiftelsens forlag.

Herdis hadde ei eldre og ei yngre syster. Ho gifta seg med Robert Kirkerød som vart prost i Svolvær.

Til Lykkeland
-------------

Boka handlar om ungjentene Gun og Beth, som møter kvarandre på lærarskule i Tromsø. Gun er frå ein by i Sør-Noreg, og Beth er prestedotter frå ein finnmarksby. Dei to unge jentene er diametrale motsetnader til kvarandre av både lynne og utsjånad, men vert raskt venninner. Boka er ei romantisk skildring av skulemiljø og hybeltilvere, med svermeri og forelskingar som omdreiingspunkt. Det er ikkje ein roman av høg litterær kvalitet, men i retrospekt får lesarar på 2000-talet eit interessant innblikk i kvardagsliv og haldningar på 1930-talet.

*Til Lykkeland* vart gjeven ut i Sverige i 1933 med tittelen *Till lyckoland*. *En pensionshistoria*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Slekt og Data | Norges største organisasjon for slektsforskere», *Slekt og Data* (på norsk), 9. januar 2017, henta 11. november 2021
2. ↑  Registrert på Nasjonalbibliotekets nettsted nb.no.
3. ↑  Digitalarkivet: Folketellingen for 1910
4. 1 2  Intervju med Herdis Bjørhovde Kirkerøds nevø Jan Paro på nettstedet harstadklubben.no
5. ↑  Nasjonalbibliotekets registrering av Nils Bjørhovdes (Nils Weeds) utgivelse *Firkløveret fra Hindøya*.
6. ↑  Gravsten på kirkegård i Sandefjord
7. ↑  Eksemplar avertert på nettstedet bokloftet.no[*daud lenkje*] - besøkt 16. august 2012

* *Denne artikkelen bygger på «Herdis Bjørhovde» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitalarkivet: Folketeljinga for 1910

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Bertland Cameron** (fødd 16. november 1959) er ein jamaicansk tidlegare friidrettsutøvar frå Spanish Town som i 1983 vart den fyrste verdsmeister på 400 meter.

Aktiv
-----

Cameron vann 400 m i samveldeleikane 1982 i Brisbane med tida 45,89 sekundar. Under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, som fann stad i Helsinki i august 1983, sprang han inn til gullmedalje på spesialdistansen framom to utøvarar frå USA. I Sommar-OL 1984 kvalifiserte han seg til finalen med eit løp på 45,10 sekundar, men ein skade gjorde at han ikkje møtte til finaleløpet.

VM-finalen på 400 m i 1987 måtte Cameron sjå frå tribuneplass, før han i 4 x 400 m stafett sprang Jamaica inn til sjetteplass. Under dei olympiske sommarleikane 1988 i Seoul sette Cameron i semifinalane sin endelege personlege rekord på 44,50 sekundar. I finalen vart han klokka inn på 44,94 og til sjetteplass. Sidan i leikane spurta han på ankeretappen i 4 x 400 m stafett forbi Tysklands Ralf Lübke og sikra det jamaicanske laget sølv i øvinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Utslått i kvartfinalane på 400 m (47,31 =nr 26)
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje på 400 m – 45,05, framom Michael Franks (45,22)
* OL 1984 i Los Angeles: Stilte ikkje i finalen på 400 m – nr 8
* VM 1987 i Roma: Utslått i semifinalane på 400 m (45,19 =nr 10)
* OL 1988 i Seoul: Nr 6 på 400 m – 44,94. Sølv i 4 x 400 m stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bert Cameron» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **RS 21 «Solli»** |
|  |
|  |  |
| **Status:**  | Restaurwert |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Colin Archer, Larvik |
| **Verft:**  | Colin Archer, Larvik |
| **Konstruktør:**  | Colin Archer, Larvik |
| **Byggjeår:**  | 1908 |
| **Byggjepris:**  | 11 535,76 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Solli, fritidsbustaden til Anton Poulsen, formann i NSSR |
| **Finansiering:**  | Grosserar Gunnar Eide Næss, Antwerpen |
| **Namn i dag:**  | «Solli» |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
|  |  |
| **Lengde:**  | 14,25 meter |
| **Breidde:**  | 4,84 meter |
| **Djupgåande:**  | 2,50 meter |
| **Seglareal:**  | 126 m² |
|  |  |
|  **Motor år:**  | 1942 |
|  **Motor:**  | 40/80 hk |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1908 |
| **Ut av teneste:**  | 1948 |
| **Menneskeliv berga:**  | 30 |
|  |  |
| **Fartøy assistert:**  | 1303 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 21 «Solli»** er ei redningsskøyte som vart bygd for Redningsselskapet i 1908.
Ho vart konstruert og bygd av Colin Archer i Larvik og rigga som ketch. Full seglføring var på 126 m², fordelt på Storsegl (47 m²), klyver (31 m²), fokk (21 m²), toppsegl (14 m²) og messan (13 m²).
I 1939 vart «Solli» teken ut or aktiv teneste. Ho hadde då for det meste vore stajonert på kysten av Trøndelag og Helgeland.

Redningsselskapet hadde «Solli» som reseveskøyte. I 1942 fekk ho nytt styrhus og innsett motor. Namnet vart då endra til **RS «Anton Poulsson»**. I 1948 vart skøyta seld til losvesenet. Namnet vart endra til «Grip», etter som skøyta vart stasjonert der. Ei tid hadde ho base i Kristiansund, og fekk namn etter byen. Namnet Solli kjem frå Anton Poulssons fritidseigedom i Krødsherad kommune og er framleis i eiget til etterkommarar.

Etter at ho vart seld av losvesenet i 1968, hadde ho fleire eigarar. I 1976 tok ekteparet Berit Øien Holo og Erik Holo fatt på ei grundig og langvarig restaurering. Eksteriørmessig vart ho ført tilbake slik ho var som redningsskøyte. Mellom anna vart styrehuset teke bort, og det vart laga styrebrunn. Ho fekk ny rigg etter originale teikningar. «Solli» vart innreidd i gammal stil for bruk som turbåt. Ho fekk og ny seks sylindra Ford Marindiesel-motor.

I dag vert «Solli» utleigd til turar for interesserte, for det meste i Nord-Noreg.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet*. Norsk Maritimt Forlag 2002
* Erik Holo:RS 21 - «Solli» i *Romsdalsmuseet Fiskerimuseet på Hjertøya - 1986*.
* nssr.no[*daud lenkje*]

### Fotnotar

1. ↑  nssr.no
2. ↑  *Solli Adventure*, arkivert frå originalen 6. desember 2012, henta 18. oktober 2011
|  |
| --- |
| **RS 58 «Sørlandsskøyta»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Verft:**  | Trosvik Verksted, Brevik |
| **Konstruktør:**  | Richard G. Furuholmen |
| **Byggjeår:**  | 1956 |
| **Byggjepris:**  | 225 000 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Sørlandet |
| **Finansiering:**  | Innsamling på Sørlandet. |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | Stål, aluminium styrhus |
|  |  |
| **Lengde:**  | 13,00 meter |
| **Breidde:**  | 4,03 meter |
| **Djupgåande:**  | 1,55 meter |
|  |  |
|  |  |
|  **Motor år:**  | 1956 |
|  **Motor:**  | 95 hk Alfa diesel |
| **Ny motor år:**  | 1968 |
|  **Ny motor:**  | 170 hk |
| **Fart:**  | 8 knop |
|  |  |
| **Mannskap:**  | 2 |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1956 |
| **Ut av teneste:**  | 1987 |
| **Menneskeliv berga:**  | 8 |
| **Fartøy berga:**  | 7 |
| **Fartøy assistert:**  | 116 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 58 «Sørlandsskøyta»** var ei redningsskøyte bygd for Redningsselskapet i 1956. Ho var den første redningsskøya bygd i stål. Ho vart konstruert av Richard G. Furuholmen og bygd ved Trosvik Verksted i Brevik. Liksom RS «Oslokjøpmannen» var «Sørlandsskøyta» bygd til utrykkningsfartøy. «Sørlandsskøyta» var noko større enn Oslokjøpmannen. Ho fekk same type motor, ein 95 hk Alfa diesel. Farten var 8 knop.

«Sørlandsskøyta» fekk dette namnet fordi byggesummen, Kr 225000, vart innsamla på Sørlandet. Ho var for det meste stasjonert på Flekkerøya. 

Etter å ha vore øvingsfartøy for Redningsselskapet nokre år, vart ho seld i 1988. Ho hadde då redda 8 personar frå ein sikker daude, og berga eller assistert 123 fartøy.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
|  |
| --- |
| **RS 46 «Thomas Fearnley»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Verft:**  | K. Christensen & Co. |
| **Konstruktør:**  | Bjarne Aas |
| **Byggjeår:**  | 1938 |
| **Byggjepris:**  | 76 217,70 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Thomas Fearnley |
|  |  |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | Tre |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1938 |
| **Ut av teneste:**  | 1967 |
| **Menneskeliv berga:**  | 109 |
| **Fartøy berga:**  | 7 |
| **Fartøy assistert:**  | 621 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Sjuketransport:**  | 70 |
|  |  |
|  |

**RS 46 «Thomas Fearnley»** var ei redningsskøyte bygd for Redningsselskapet i 1938. Ho vart konstruert av Bjarne Aas, og bygd av K. Christensen & Co. i Risør .
Ho var den niande av i alt fjorten skøyter i Bjarne Aas klassa som vart bygd for Redningsselskapet. Ho er oppkalla etter skipsreiar Thomas Fearnley.

I 1967 vart ho teken ut or teneste og seld. Medan ho tenestegjorde som redningsskøyte berga ho 109 personar frå «ein sikker daude», 7 fartøy vart berga frå totalforlis. Det var gitt assistanse til totalt 621 fartøy.

«Thomas Fearnley» er no (2011) i privat eige og høyrer heime i Midsund i Romsdal.

* *Denne artikkelen bygger på «RS «Thomas Fearnley»» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2011.*
På Tromøy i Arendal kommune er raet avsett heilt ytst mot Skagerrak i Raet nasjonalpark. Foto: Karl Ragnar Gjertsen
 
**Ra** er ein grusrygg, ofte ein endemorene. Som oftast refererer *Ra* (eller *Raet*) til ei av dei største endemorenane frå den siste istida. Då innlandsisen mot slutten av istida trekte seg attende, kunne han stogge på vegen i fleire hundre år av gongen. Der iskanten vart liggande still (like mykje is smelta tilbake som isen rørte seg framover) samla det seg opp materiale som isstraumen førte med seg frå innlandet: sand, stein og grus. Då så isen trekte seg vidare attende vart dette liggande tilbake som ein svær fold i landskapet der iskanten hadde vore.

Garden Ra i Horten er opphav til det geologiske omgrepet *ra*.

Vestfold og Østfold
-------------------

Noregs største ra, mest kjent som Raet, strekker seg på skrå gjennom Vestfold og Østfold, starten i Vestfold er ved Mølen, og det går ut i Oslofjorden ved Borre. I Østfold går morenen i land ved Moss. Morenen demmer opp innsjøar, blant andre Vannsjø.

Andre norske ra
---------------

Endemorenar frå same tid som Raet i Østfold og Vestfold finst fleire stader rundt norskekysten. Stadnamn med *ra* i namnet inkluderer til dømes garden og kyrkjesoknet *Ranes* i Surnadalen og fleire stader med namnet *Ravik/Ravika* (Åfjorden, Gildeskål, Karlsøya), *Raet* (Gimsøya) og *Raen* (Buksnes).
Barack Obama
**Barak**, òg skrive *Barack* og *Barach* er eit mannsnamn av to ulike opphav. I jødiske og kristne samanhengar kjem det frå hebraisk בָּרַק, ‘lyn, glimt’, og i muslimske samanhengar kjem det av arabisk بارك, ‘velsigna’, som i sin tur er nært i slekt med det hebraiske namnet *Barukh*.

Bruken av namnet i Noreg
------------------------

Namnet har aldri vore vanleg i Noreg:

* I 1801 var det etter folketeljinga fem som oppgav dette namnet i forma «Barach» eller «Barak», tre av dei budde i Brønnøy.
* I 1900 var det etter folketeljinga fem som oppgav dette namnet i forma «Barak» eller «Barrak», to av dei budde i Vefsn
* I 2008 var det tre eller færre som hadde dette namnet til første fornamn, SSB gjev derfor ikkje nærare opplysningar

Barak som bibelsk namn
----------------------

Barak etter boka Dommarane i Det gamle testamentet son til Abinoam frå Kedesj i Naftali-landet. Han stridde i lag med Debora mot kanaanearane.

Kjende namneberarar
-------------------

* Barack Obama

Referansar
----------

1. ↑  Dom. 4,6

Sjå òg:
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Barak hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet
**Helland** er ein gard sentralt i Fitjar kommune, på vestsida av Storavatnet. I sør grensar Helland til Hovstad og i nord til Vestbøstad. I vest ligg Engesundsleia.

Historie
--------

Garden er ein av dei eldste på Fitjar og det er gjort funn her frå leirkrukker i eit kollag, daterte til kring 500 fvt. 

Garden kan i gamal tid ha blitt utskild frå nabogarden Hovstad, der truleg hòvet for Fitjarbygda stod, og Helland kan ha vore noko av jordegodset som høyrte til hòvet. 

Første brukaren som er nemnt på garden var «Halvard på Helgeland» i 1519. Eigedomstilhøva for garden er først nemnd i 1628, då ein del av garden var adelsgods, ein del var eigd av Apostelkyrkja i Bergen og den siste delen av Lyse kloster. Ved reformasjonen i 1536 vart Apostelgodset inndrege av kongen, som då vart eigar. I 1660 var kongen i pengetrøbbel og selde mellom anna parten sin i Helland til futen Iver Knudsen Gram. Enkja hans, Karen, selde i 1709 til Ingemår Olson, som var brukar. Seinare har bruket stort sett vore sjølveigd av brukarane. Parten som var adelsgods var eigd av Anders Lauritsen i Sogn i 1626. Denne skifta hender mange gonger det neste hundre året, før Ole Michelseon Tosche på Fitjar tok over i 1744. Han var eigar til 1755, då han var i pengemangel og måtte selje. Tre brukarar kjøpte då denne parten. Parten som Lyse kloster eigde vart seld i 1744 til brukaren Johannes Simonson.

Namn
----

Den første delen av namnet kan kome frå adjektivet «heilagr» eller heilag, eller namna Helge eller Helga. Det mest trulege er at det kjem frå «heilag», og at namnet tyder «det heilage landet» eller «heilaglandet». 

Gardsnamnet har gjennom tidene mellom anna blitt skrive Helgeland, Hellelandt, Hillelannd, Helleland, Helgelandt, Hellelandtt, Heglannd, Heelleland og Hegeland. Helland er òg daglegnamnet.

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.
* Helland på norgeskart.no
**Helikopterulukka på Heerodden** fann stad 30. mars 2008, då eit russisk helikopter av typen Mi-8 havarerte under landing på den russiske helikopterbasen på Heerodden utanfor Barentsburg på Svalbard. Det var ni passasjerar ombord, alle russiske og ukrainske statsborgarar heimehøyrande i Barentsburg. Tre personar omkom og to personar vart alvorleg skadde. Dei omkomne var kapteinen, styrmannen og éin av passasjerane tilsett hos Trust Arktikugol. Dei tre omkomne vart frakta til Longyearbyen om kvelden og sende til rettsmedisinsk undersøking i Tromsø. Dei alvorlege skadde, begge russiske statsborgarar, vart frakta til sjukehuset i Longyearbyen. Natt til 31. mars vart dei to skadde frakta med ambulansefly til den ortopediske avdelinga ved Universitetssjukehuset Nord-Noreg for behandling av brotskader.

På ulukkestidspunktet var det tett snødrev og under ti meter sikt. Ifylgje presseattaché Kolesnikov ved den russiske ambassaden i Oslo var årsaka til ulukka at helikopteret vart teke av eit stormkast under landing og kasta inn i hangarveggen. Det var fleire spor i hangarbygningane etter rotoren.

Det havarerte helikopteret var det einaste russiske helikopteret som var i aktivitet på Svalbard.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Helikopterulykken på Heerodden» frå Wikipedia på bokmål, den 18. oktober 2011.*
**Jon Laberg** (29. april 1859–1948) var ein norsk lærar, lokalhistorikar, statsstipendiat og Venstre-politikar. Han var i oppveksten busett på Ornes i Luster kommune. Laberg hadde eksamen frå Balestrand lærerskole 1876 og frå Stord lærarskule. Han arbeidde som lærar fleire stader: i Hoddevik på Stad i Selje kommune 1876-1878, i Erdal i Lærdal 1878-1883, ved Kalmargaten skole for psykisk utviklingshemma i Bergen 1883-1886, og han var overlærar ved Bergens folkeskole 1886-1926.

Jon Laberg er kjend som bygdebokskrivar i Sogn. Han skreiv sitt første større bygdehistoriske arbeid i 1915 med bygdebok for Hafslo, som utkom i 1926. Seinare kom bøker om Luster 1926, Årdal 1932, Balestrand 1934, Jostedal 1936-1948 (trykt i Tidsskrift utgitt av Historielaget for Sogn, nr 10/1939, nr 11/1944 og nr 13/1948) , Lærdal og Borgund 1938. Han begynte også på arbeidet med *Bygdabok for Vik i Sogn*, men han rakk ikkje å fullføra det. Laberg var den første bygdebokskrivaren i Sogn og Fjordane som tok med opplysningar om fattigstell, husmenn og tenarhald på gardane. Han var med å skipa Historielaget for Sogn i 1909, og vart den første æresmedlemen i laget.
Laberg skreiv også skulehistorie frå Bergen.

Han representerte Venstre i Bergen bystyre 1888-1921, var varaordfører i to år og skulestyreformann i ti år. Laberg var vararepresentant til Stortinget 1895-1900. Han var statsstipendiat frå 1917. 
Laberg vart tildelt Borgerdådsmedaljen og Klostermedaljen, som er høgaste utmerkinga til fråhaldsrørsla.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1896 – *Bibelhistorie for skole og hjem* (Bergen: Floor) I fulltekst ved nb.no  [Av: Jon Laberg, Thor Stensaker, Knud Skjeie]
* 1899 – *Henrik Wergelands bedstefar, Halvor Lassesen Bæraas* (Bergen)  [Samtiden nr. 1. Jan. 1899]
* 1926 – *Hafslo : bygd og ætter* (Bergen: Grieg) I fulltekst ved nb.no
* 1926 – *Luster : bygd og ætter* (Bergen: Grieg) I fulltekst ved nb.no
* 1932 – *Årdal i Sogn : bygd og ætter* (Bergen: Grieg) I fulltekst ved nb.no  [Med tilhjelp av Håkon Shetelig, Lars Eskeland, Jørgen Hæreid, Tomas Hæreid og Olav Sagen]
* 1934 – *Balestrand : bygd og ætter* (Bergen: Grieg) I fulltekst ved nb.no  [Med tilhjelp av Sjur Bøyum, Håkon Shetelig, Anders Skåsheim, m.fl]
* 1936 – *Jostedal : ei stutt utgreiding um bygdi og folket der : [1]* (Leikanger)
* 1938 – *Lærdal og Borgund : bygd og ætter* (Bergen: Lunde forlag) I fulltekst ved nb.no

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane Arkivert 2017-03-02 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Jon Laberg i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Jon Inge Høiland** (fødd 20. september 1977) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Fåberg i Oppland. Han var forsvarsspelar og deltok i 25 landskampar. Høiland spelte oftast høgreback, tidvis var han også stoppar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Høiland seriedebuterte med Faaberg IL i 1994 på nivå 3. Tidleg i august 1995 skreiv han kontrakt med Bryne FK på nivå 2. Sesongane 1997 og -98 spelte han for eliteserielaget Kongsvinger IL. Åra 1999-2002 var han aktiv i svenske IFK Göteborg. Deretter gjorde han teneste i Malmö FF frå 2003 til 2007. I siste serieomgang i Allsvenskan 2004 vart Høiland den store helten då han, etter målvakta stoppa eit Malmö-straffespark, var frampå og sette returen i mål. Malmö vann kampen 1-0 og og vart allsvensk meister. Vårsesongen 2006 spelte han på tyske FC Kaiserslautern, ein klubb som rykte ned or bundesligaen.

I august 2007 vart Høiland overført til Stabæk IF. Året etter var han med om å vinne klubbens einaste seriegull i fotball for menn. Etter at treårs-kontrakten gjekk ut, var han Rosenborg-spelar 2011-13. I 2014 spelte Høiland ein siste sesong på toppnivå, atter med Stabæk IF.

### Landslagsspel

Høiland deltok i 25 landskampar. Han debuterte 22. januar 2004 og spelte siste kampen den 29. mai 2010. 1. april 2009 skåra han eitt av måla då Noreg vann med 3 mot 2 over Finland.

### Merittar

* Svensk seriemeister: 2004 med Malmö FF
* Norsk seriemeister: 2008 med Stabæk IF

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jon Inge Høiland» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2021.*
* eu-football
NidarosdomenFoto: Alex Brasetvik

**Nidaros domprosti** er eit tenestedistrikt i Nidaros bispedømme i Den norske kyrkja. Sidan det er knytt til Nidaros domkyrkje i Trondheim, er det leia av ein domprost. 

Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske Kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn. 

Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.

Sokn i Nidaros domprosti
------------------------

* Nidaros Domkirke (tidlegare prestegjeld) med
	+ Nidaros Domkirke og Vår Frues sokn

* Bakklandet (tidlegare prestegjeld) med
	+ Bakklandet sokn

* Lademoen (tidlegare prestegjeld) med
	+ Lademoen sokn
	+ Lade sokn

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune
* Kyrkjer i Noreg etter prosti

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Nidaros domprosti |
| --- |
| Bakke kyrkje  • Hospitalskyrkja  • Lade kyrkje  • Lademoen kyrkje  • Nidarosdomen  • Vår Frue kyrkje |

| * v
* d
* e
Prosti i Nidaros bispedømme |
| --- |
| Byåsen • Fosen • Gauldal • Heimdal • Namdal • Nidaros • Orkdal • Stiklestad • Stjørdal • Strinda |
Glerá renn gjennom Akureyri
**Glerá** (islandsk uttale *gler-ao*) er ei elv nord på Island. Ho har utspringet sitt i isbreane i fjella på halvøya Tröllaskagi og tar òg opp vatn frå kjelder på veg nedover Glerádalen. Ho renn gjennom byen Akureyri før ho munnar ut i sjøen ved Eyjafjörður. Elva har danna sandbanken Oddeyri ved munningen. Elva var viktig i samband med industrialiseringa av Akureyri og vart på 1900-talet demma opp for å produsere elektrisitet. Kraftverket er i dag rive ned, men demninga står framleis att. 

Elva skilde tidlegare sjølve Akureyri frå bygda Glerá, som var ein busetnad nord for elva, men tidleg på 1900-talet vart bygda ein del av byen Akureyri. I dag vert delen av Akureyri nord for Glerá kalla *Glerárhverfi* (gleráområdet) eller *Þorpið* og meir enn 7000 av dei 16 000 innbyggjarane bur i dag her.

Sjå òg
------

* Elvar på Island

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Glerá frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
| Glenrothes  |
| --- |
| Øvst: Oversikt, Venstre: Klokketårnet, Oppe i midten: Skulpturen «The Dream», Nede i miten: Riverside Park pond, Høgre: River Leven Bridge, Nedst: Floral display, Riverside Park**Øvst:** Oversikt, **Venstre:** Klokketårnet, **Oppe i midten**: Skulpturen «The Dream», **Nede i miten**: Riverside Park pond, **Høgre:** River Leven Bridge, **Nedst:** Floral display, Riverside Park **Øvst:** Oversikt, **Venstre:** Klokketårnet, **Oppe i midten**: Skulpturen «The Dream», **Nede i miten**: Riverside Park pond, **Høgre:** River Leven Bridge, **Nedst:** Floral display, Riverside Park |
| Plassering |
| 

Glenrothes is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Fife |
| Tradisjonelt grevskap | Fife |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 38 750 |
| Koordinatar |  56°12′″N 3°10′″W﻿Koordinatar: 56°12′″N 3°10′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | KY6, KY7 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1592 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Glenrothes**
 |

 **Glenrothes**  er ein ny by i regionen Fife i Skottland. Han har kring 39 000 innbyggjarar. Han vart grunnlagt omkring 1948 ved at fleire små landsbyar vart slått saman, og er no administrasjonssenter for regionen. 

Opphavleg var dei viktigaste industriane i Glenrothes papirproduksjon og kolgruvedrift. Mange gruvearbeidarar flytta dit frå den vestlege delen av Skottland, spesielt frå Glasgowområdet. I dag har desse industriane vorte erstatta av ei rekkje fabrikkar som produserer elektronisk utstyr. 

Blant kjende personar frå byen finn ein trompetisten John Wallace, skodespelaren Dougray Scott og den andre førsteministeren i Skottland, Henry McLeish. Han måtte gå av i 2001 etter ein skandale kjent som *Officegate*, som involverte ulovleg vidareutleige av ein bygning i sentrum av Glenrothes. 

Jernbanestasjonen som betener byen heiter *Glenrothes-with-Thornton*, og ligg i landsbyen Thornton.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Glenrothes» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Gresk grillrist frå 500-300 talet f.Kr.
**Rist** er ein reiskap med gitterverk av metall, tre eller kunststoff som har eit visst føremål.
Rister kan brukast til varme og matlaging, som vern eller filter.

Mat og varme
------------

Finmaska rist med handtak.
Nedkjøling av kake på rist.
Rist er ein utbreidd måte å varma mat over eld på, anten ved å steika han direkte på rista eller ved å bruka henne som eit underlag for gryter, panner, takker og liknande. 
Ei slik rist eller brannjern er typisk laga av jern med små føter slik at ho kan stå i elden utan å ta skade, og utan å sløkka elden.
Andre rister kan ha handtak slik at ein kan halda dei over varmen utan å brenna seg.

Primitive grillar er gjerne berre ei stor rist lagt over ein eldstad.
I moderne grillar kan ein ha rister til å leggja maten på og som varmeberarar.
Ei omnsrist er ei liknande rist til bruk i ein varmluftsomn. Ho slepp varmen til det som skal steikast frå alle kantar.

Ein kan bruka rister til matlaging der ein vil dampa, frityrsteika eller koka mat over lang tid utan å brenna han.

Etter steiking kan ein også bruka rist til å kjøla ned bakverk.
Dette gjev ventilasjon, slik at ekstra fukt slepp unna.

Skilje
------

Ristlok
Ferist
Rister kan brukast til å skilja område frå kvarandre eller til å filtrera stoff slik at noko går gjennom dei og andre ikkje.

Brannrist er ein type rist som slepp gjennom luft, men hindrar flammar frå å spreia seg ved brann.

Ei dørrist blir lagt ved ei ytterdør, men kan fanga opp skit og fukt frå fottøy. Det blir samla nedi rista og ikkje liggjande oppå, som med ei dørmatte.

Rundt bytre kan ein montera ei trerist som gjev ein solid bakke i staden for laus jord, men samstundes slepp inn vatn.

På gater, fortau og liknande kan ein bruka rister for å sleppa gjennom lys eller vatn utan å fanga opp større ting eller laga farlege hol i bakken. 
Desse kan brukast i samband med avløp, ventilasjon eller lyskassar til kjellarvindauge.
Ei dreneringsrist kan til dømes ha små hol som fottøy ikkje set seg fast i. Avløpskummar kan ha ristlok eller kuppelrister over. 

Ferist er ei rist med større hol som blir installert i vegar slik at menneske og køyretøy kan passera, men beitande bufe frykter å falla oppi og derfor held seg på si side av rista.

Rist i kulturen
---------------

Den heilage Laurentius er ein kristen helgen som har ei rist som symbol av di kan vart teke langsamt av dage ved å steikast på ei jarnrist over glødande kol. Larsok til minne om han er markert på primstaven med ei rist.

Kirkeristen i Oslo har namn etter ei ferist ved kyrkjegarden til Oslo domkyrkje.

Kjelder
-------

1. ↑  «barbecue» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  Kristin Sørdal (15. mai 2015), «- Ikke vask grillen for ofte, sier grillekspert», *Din Side*
3. ↑  *DAMPRIST SILIKON*, nyttig.no, henta 24. september 2017
4. ↑  *FUNKTION GRYTE 15 L M/RIST*, Wallendahl, henta 24. september 2017, «Med stor god rist, perfekt til f.eks. pinnekjøtt!» [*daud lenkje*]
5. ↑  «11 tips for vellykkede kaker», *bakeprosjektet.no*
6. ↑  Synnøve Nes (16.10.2003), *Brannrist hindrer brannspredning*, NRK
|  |
| --- |
| **Meldestokk** |
| MeldestokkMeldestokk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Amarantfamilien Amaranthaceae |
| **Underfamilie:** | Meldefamilien Chenopodioideae |
| **Stamme:** | Atripliceae |
| **Slekt:** | Melde *Chenopodium* |
| **Art:** | **Meldestokk** *C. album* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Chenopodium album***L. 1753 |

**Meldestokk** (*Chenopodium album*) er ei eittårig plante i amarantfamilien. Planta er helst rekna som ugras i Noreg, men er også brukt som matplante og til fôr.

Skildring
---------

Meldestokk er grågrøn på farge og blir 30–100 cm høg. Greinene er tett dekte av små hår, og han har små, lite merkbare blomar.

Planta liker sterkt gjødsla jord, og veks ofte i opne åkrar, særleg der det blir dyrka grønsaker og rotvekstar. Kvar plante produserer i gjennomsnitt 3000 frø.

Utbreiing
---------

Meldestokk er vanleg i heile Noreg. I låglandet er han det vanlegaste sommareittårige ugraset både i hagar og landbruk.

Om planta er rekna som ugras, kan ein nokså lett fjerna henne gjennom radreinsing, hakking, luking eller plantedrepande middel. 

Ris og karrirett laga med meldestokk

Bruk
----

Meldestokk er brukt som mat av menneske og dyr. Fleire fuglar kan eta frøa hans. Truleg brukte også menneske i norrøn tid planta, ettersom det er funne frø frå henne under utgravinga av Osebergskipet.

I indisk matlaging blir blada og skota frå planta brukte i rettar som supper, karriar og fylte brød som særleg er vanlege i Panjab. Frøa blir brukte i grautaktige rettar som *phambra* og *laafi* i Himachal Pradesh og i svakt alkoholhaldige drikkar som *soora* og *ghanti*.

Den tradisjonelle bruken i Europa er fôr til dyr, noko ein kan sjå på ulike namn på planta som *pigweed* og *fat-hen*.

Kjelder
-------

* Meldestokk ved steinkjer-kommune.net
* «meldestokk» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Chenopodium album» frå Wikipedia på engelsk, den 6. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Meldestokk**

* Urtekildens planteleksikon
* Den virtuella floran - Meldestokk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |