recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jan Terje Faarlund** (fødd 3. mai 1943) er professor i nordisk språk ved Universitetet i Oslo.

Faarlunds vitskaplege karriere byrja med magistergradsavhandlinga *Syntaksen til preposisjonsuttrykka i moderne norsk* (1974), og han har òg seinare hovudsakleg jobba med grammatiske spørsmål i norsk. Eit av hans mest omfattande arbeid er som medforfattar av *Norsk referansegrammatikk* (1997).

Faarlund har tidlegare vore professor ved Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet. Han var gift med sosialantropologen Marianne Gullestad (1946–2008).

I 2013 vart han tildelt Gad Rausings Pris for framståande humanistisk forsking.

Referansar
----------

1. ↑  uniforum.uio.no Jan Terje Faarlund får svensk prestisjepris

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Terje Faarlund» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Jan Terje Faarlund i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* Publikasjonar av Jan Terje Faarlund i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Openberringa av Dommedag av Jacob de Backer
**Openberring** er ei melding menneske får frå eit høgare vesen, ein guddom eller ein gud. 

Konkrete hendingar er òg tolka som guddommelege openberringar. Dette var ein del av tankegangen i Det nære austen og den hellenistiske verda i oldtida, og delar av Bibelen er tolka på denne måten. Eit døme på ei slik openberring er eksodus, utferda som israelittane gjorde frå Egypt.

I det nye testamentet er ordet openberring ei omsetjing av gresk Ἀποκάλυψις, 'løfting av sløret', jf. apokalypse.

I monoteistiske religionar er openberringa prosessen eller handlinga med å forstå guddommeleg kunnskap, ofte gjennom direkte ontologisk forståing, som overgår mennesket og når inn i det gudommelege intellektet. 

Openberringa i religion kan kome frå Gud, ein guddom eller representantane deira, som ein engel, og gjev eit ønskt resultat, prinsipp, åtferd, lov og doktrine. Dette resultatet er «realisasjonsprinsippet».

Somme religionar har religiøse skrifter som vert rekna som heilage og openbert av guddomen. Monoteistiske religionar reknar ofte dei heilage skriftene som openberringar, «Ord frå Gud».

Referansar
----------

1. ↑   J. R. Porter: *Illustrert nøkkel til Bibelen* Grøndahl Dreyer 1996 ISBN 82-504-2321-6

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Asta Elise Jakobine Nørregaard** (13.august 1853–23. mars 1933) var ein norsk målar som er kjend for sine mange portrett frå den norske hovudstaden.

Liv og gjerning
---------------

*Fransk kjøkkeninteriør*, 1881
Asta Nørregaard voks opp i Kristiania, faren var i 1865 kaptein i det militære. Sjølv gjekk ho på Knut Bergslien sin målarskule 1874-75 og var sidan elev av Eilif Peterssen i tre år i München og eitt år i Kristiania. Med støtte frå Schäffers legat budde ho i Paris frå 1879 til -84. Frå 1885 var ho busett i den norske hovudstaden livet ut, med unnatak for studiereiser til Frankrike og Italia. 

Nørregaard var ambisiøs og kvikk til å tileigne seg ny kunnskap. Det vekte oppsikt då ho i 1882 fekk oppdraget med å lage altertavle til Gjøvik kyrkje. Etter 1890 spesialiserte ho 
seg på portrett, som ho gjorde med stor detaljrikdom og teknisk dugleik. Mannsportretta måla ho med oljemåling, medan portrett av kvinner og barn forma ho i pastellkrit. Mellom dei mange framståande personane ho portretterte fann ein Thomas Fearnley, Kristian Birkeland, Gisle Johnson, kong Haakon VII og i 1885 ein ung Edvard Munch. Ved sidan av altartavla i Gjøvik og Munch-portrettet er måleriet *I atelieret* frå 1883 hennar mest kjende verk.

Nørregaard mottok i 1920 Kongens fortjenstmedalje i gull. 

Ho levde ugift.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Asta Nørregaard» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mars 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Asta Nørregaard**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Endre | **Fremre** | **Nesten-fremre** | **Midtre** | **Nesten-bakre** | **Bakre** |
| **Trong** | 

|  |
| --- |
| 
i • y

ɨ • ʉ

ɯ • u

ɪ • ʏ
• ʊ

e • ø

ɘ • ɵ

ɤ • o

ə

ɛ • œ

ɜ • ɞ

ʌ • ɔ

æ

ɐ

a • ɶ

ɑ • ɒ |

 |
| **Nesten-trong** |
| **Halvtrong** |
| **Sentral** |
| **Halvopen** |
| **Nesten-open** |
| **Open** |

 |

Ein **open vokal** blir uttala med same avstanden mellom tungeryggen og munntaket som ved vokalane [a ɶ ɑ ɒ].

Opne vokalar i norsk er vestnorsk uttale av *i* i *fisk* (lyden fell i talen ofte saman med *é*), *e* i *hest* (nærmar seg *æ*), austnorsk uttale av *y* i *bytte* (nærmar seg *ø*). Prosessen der vokalar går frå trong til open uttale, vert kalla opning.

* Sjå òg lågning.

Kjelder
-------

* Olav T. Beito: *Nynorsk grammatikk*, Det Norske Samlaget 1986 ISBN 82-521-2801-7
Opera si stand ved GSMA Barcelona 2008.
**Opera Software ASA** (OSE: OPERA) er eit børsnotert selskap som utviklar nettlesaren Opera for PC-ar, handhaldne maskinar (som f.eks. mobiltelefonar) og fleire andre plattformar. Opera Software ASA blei børsnotert ved Oslo Børs i 2004. Selskapet har ein market cap på 1,8 milliardar kroner. Gründer og dagleg leiar Jon Stephenson von Tetzchner er største aksjonær.

Nettlesaren er verdast tredje mest populære. Den er kjend for å vere liten og rask, og for å følgje industristandardane. Opera Software samarbeider blant anna med IBM, Nokia, Motorola, Macromedia, Canal+ Technologies og Ericsson. Hovudkvarteret ligg i Oslo, men selskapet har og kontor i Sverige, Kina, Japan, Sør-Korea, Polen, Tsjekkia, Taiwan, India og USA.

Opera jobbar i samarbeid med Nintendo for å skape ein integrert nettlesar til spelkonsollen Wii. Ein versjon av nettlesaren har allereie blitt utgjeven.

Historie
--------

Selskapet blei starta 30. august 1995 av Geir Ivarsøy og Jon Stephenson von Tetzchner. Ivarsøy og von Tetzchner var ein del av Telenor si utviklingsavdeling på Kjeller der dei utvikla ein nettlesar dei kalla *MultiTorg Opera*. Prosjektet blei skrinlagt av Telenor, men i 1995 fekk dei rettane til programvara og starta sitt eige firma for å vidareutvikle henne. Pr. mars 2008 har selskapet 510 tilsette, og avdelingar i fleire land.

Opera Software ASA blei børsnotert ved Oslo Børs med tickaren OPERA 11. mars 2004. Teikningskursen ved børsintroduksjon var 10,- NOK.

20. september 2005 annonserte Opera at dei ville fjerne reklamen frå nettlesaren og gjere han gratis. Opera var gratis å laste ned og bruke også før dette, men då vart det vist reklame øvst i nettlesaren om ikkje brukaren kjøpte ein lisens.

Sjå òg
------

* Nettlesaren Opera
* Opera Mini

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Lise Myhre** (fødd 1. november 1975) er ein norsk teikneserieskapar som lagar teikneserien *Nemi*.

Myhre er fødd på Lørenskog og oppvaksen på Skedsmokorset. Ho har studert grafisk design og kunsthistorie på Santa Monica College of Art i California i eitt år, og deretter eitt år grafisk design med Merkantilt Institutt i Oslo.

Før ho skapte *Nemi,* laga ho ei rekkje andre seriar, blant anna Anne And (ei slags hyllest til Charlie Christensens *Arne And*) i gratisavisa Planetarium C og M. P. som starta i *Larsons Gale Verden* i 1996. Året etter laga ho ein ny serie i LGV, *Den svarte siden*, som etter kvart utvikla seg til *Nemi*.

Nemi debuterte i Dagbladet i 1999, og blei etterkvart til ein av dei to mest populære teikneseriane i Noreg (ved sida av Pondus). *Nemi* fekk eige blad i 2003, etter at Myhre hadde skifta forlag frå Bladkompaniet til Egmont.

Myhre har òg illustrert dikt av Edgar Allan Poe og André Bjerke med figurane frå Nemi, og illustrert platecover (for blant anna Gothminister), skoledagbøker, skolebøker (fysikk for vidaregåande skule) og skrekkbøker.

Lise Myhre bur i Oslo.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Lise Myhre Gyldendal

* *Denne artikkelen bygger på «Lise Myhre» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nemi.no
Døme på ei igisekekorg.
**Agaseke**, **agaseki** eller **igiseke** er ei mønstra korg med lok frå Rwanda og Burundi. Korga er eit særs fint handarbeid laga av kveilar av tørka plantemateriale i ulike fargar. Kveilane er sydd fast til ei spiralrame, og sett saman slik at dei dannar gjentakande geometriske mønster. 
Loket kan vera flatt eller traktforma, og vera mønstra som korga, eller einsfarga. Korga er eit nasjonalsymbol for Rwanda, og er avbilda i det rwandiske riksvåpenet.

Ein lagar gjerne igiseke av grasstrå, sisal, raffia eller bananblad. Fargen på korgene er tradisjonelt naturkvit med mønster av svart og/eller raudt. Svartfargen kom frå kokte bananblomar, medan røter og frø frå ein plante kalla *urukamgi* gav raudfarge. Frå 1930-talet byrja ein også ta i bruk industrielt produserte fargestoff. Ein har også teke i bruk nye materiale, som gjenvunne plastposar. 

Dei minste korgene kan vera rundt 5-10 cm både i høgd og diameter. Korgene blei gjevne som gåver, mellom anna ved bryllaup. Dei blei brukte til å pynta heimar og til å ha verdifulle saker i. 

Igisekekorg som del av ei utstilling frå Rwanda og Burundi ved Musée royal de l'Afrique centrale i Belgia.
Igiseke blei tradisjonelt laga av adelege tutsikvinner. Det var krevjande handverk som kravde mykje tid. Endringar i samfunnet, som mellom anna gav tutsiar ei mindre privilegert stilling, har ført til ein nedgang i heimeproduksjon av korger. I dag blir korger gjerne laga av profesjonelle korgmakarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Agaseke**

* Korger Arkivert 2011-10-20 ved Wayback Machine. ved rwanda-art.com
* Biletdøme frå Rwanda ved The Metropolitan Museum of Art.
* Biletdøme frå Rwanda ved The Metropolitan Museum of Art.

Kjelder
-------


* Biro, Yaëlle, Tutsi Basketry, *Heilbrunn Timeline of Art History*. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. (March 2011)
* Silvia Rugina, Rwanda’s iconic agaseke sisal baskets Arkivert 2016-04-25 ved Wayback Machine.. Friday, May 31 2013.
* Lidded Basket (Igiseke) [Rwanda; Tutsi peoples (1978.412.327a,b)"], Heilbrunn Timeline of Art History. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. (March 2011)
* Lidded Basket, metmuseum.org
* Tutsi, Rwanda. Lidded Basket ("Agaseki" or "Ibeseke"). 1940, davidrumsey.com
**Hjelset** er ein tettstad i Molde kommune. Tettstaden har 996 innbyggjarar per 1. januar 2017, ligg nord for Fannefjorden om lag to mil aust for Molde sentrum og har noko industri, ein del tenesteytande næringsverksemd og eit stort psykiatrisk sjukehus. Området er elles prega av jordbruk. 

Hjelset vert ofte delt inn i fleire mindre stader, som etter kvart har vokse saman til Hjelset. Dei to viktigaste er Hjelset og Skjevik, som tidlegare utgjorde kvar sin skulekrets. Skulane i området er slått saman til ei administrativ eining under namnet Skjevik barne- og ungdomsskule, der gamle Hjelset skule no berre har elevar frå første til fjerde klasse, medan resten er fordelt på bygningane til Vikamyra skule og Skjevik ungdomsskule, som begge ligg på Skjevikåsen.

Innbyggjarane på Hjelset soknar til Kleive kyrkje eller Røbekk kyrkje.

Riksveg 62 til Sunndalsøra tek av frå Europaveg 39 ved Hjelset.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Karen Grønn-Hagen** (27. november 1903–19. desember 1982), fødd i Tynset, var ein norsk politikar frå Senterpartiet og gardbrukar frå Tynset.

Ho var stortingsrepresentant for Hedmark 1955-57 og 1961-65. I den første perioden var ho vald som vararepresentant, men møtte som fast representant etter at Einar Frogner døydde 10. juli 1955. Ho var statsråd og sjef for Familie- og forbrukardepartementet (familie- og forbrukarminister) i John Lyng si regjering i 1963. Ho var den første kvinnelege stortingsrepresentanten for Senterpartiet, den første kvinnelege statsråden i ei borgarleg regjering, og den fjerde kvinnelege statsråden i Noreg. 

Karen Grønn-Hagen hadde artium frå 1922 og husmorskule. Ho arbeidde som budeie, lærarvikar, husmor og som bonde frå 1929. Ho er mor til Senterparti-politikaren Per N. Hagen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Karen Grønn-Hagen». Stortinget.no.

* forskningsradet.no Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine. Ingunn Norderval: Politisk-biografisk artikkel om Grønn-Hagen og tre andre kvinnelege statsrådar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 31°15′N 35°27′E﻿

**Lisanhalvøya** eller **Al-Lisān** (arabisk for 'tunga') i Jordan er ei stor landtunge som no skil det nordlege og sørlege bassenget i Daudehavet. Halvøya skil den nordlege delen av Daudehavet frå den grunnare sørlege delen. Før vasstanden i sjøen gjekk ned på 1900- og 2000-talet var ho eit nes som delte havet i to fråskilde bekken i nord og sør.

Den nordlege delen av halvøya vert kalla Costiganneset, til minne om Christopher Costigan, ein irsk oppdagar som omkom i 1835 av varme og tørste etter å ha vore stranda i havet i fleire dagar. Han tok den første kjende båtturen på sjøen i moderne tid. Sørvestenden av halvøya vert kalla Molyneuxneset, til minne om Thomas Howard Molyneux, ein offiser i britiske Royal Navy som utforska Daudehavet i august 1847 og omkom på reisa heim. Det tørrlagte sundet mellom Lisanhalvøya og vestkysten vert kalla Lynchsundet og er kalla opp etter William Francis Lynch som utforska Daudehavsområdet i 1848. 

Som med den nærliggande Har Sedom (Jebel Usdum), består halvøya stort sett av kvit, kalkhaldige sediment med salt og gips, som stig 200 meter opp på austsida. 

Al-Lisān får rundt 65 mm nedbør i året.

Kjelder
-------

1. 1 2  
Kenneth Pletcher (1-21-2016), «Dead Sea», *Encyclopædia Britannica*

---

* *Denne artikkelen bygger på «Lisan Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 3. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Karen Platou** (9. juli 1879–10. juni 1950) var ei norsk forretningskvinne som deltok i politikken som representant for partiet Høgre. Platou var den fyrste kvinna med fast plass i Stortinget.

Platou var fødd i Mandal. Ho voks opp i Kristiania, der faren arbeidde som kemner. Sjølv gjekk ho tre år i arkitektklassa på kunst- og handverksskulen i hovudstaden, før ho studerte ved den tekniske høgskulen i Hannover. Åra 1901-03 arbeidde ho som arkitektassistent hos byarkitekten i Kristiania. Deretter var ho i elleve år, 1903-04, arkitekt i eit firma i Hamburg. Allereie i Tyskland engasjerte ho seg i organisasjonsarbeid og etter ho kom tilbake til Noreg var ho i tillegg politisk aktiv. I tida 1914-31 var ho sekretær i Hjemmenes Vel, ein slags fordekt forløpar til Høyrekvinnene. Mellom anna var ho pådrivar for at morsdagen vart innført i Noreg i 1918.

Frå 1919 var Platou vararepresentant til Stortinget frå Aker krins og for Høgre. Ho møtte på Tinget frå juni 1920 i staden for Bernt Holtsmark. Ved stortingsvalet 1921 vart ho vald til stortingsrepresentant frå Kristiania. Ho vart då den fyrste kvinna som fekk fast plass i Stortinget. Stortingsvalet var det fyrste med proporsjonal representasjon, noko som auka sjansane for at kvinner skulle nå opp i valprosessen og ved sjølve valet. På Tinget var Platou medlem i justiskomiteen. I sin fyrste tale i Stortinget kritiserte ho statsministeren Otto Blehr for ei utsegn om at sjokolade var ei luksusvare. Platou hevda sjokoladen var ein viktig del av kosthaldet til borna. Ho lukkast ikkje verte attvald i 1924, men var vararepresentant 1925-27 og møtte fast i fire månader i 1926-sesjonen, då Karl Wefring var statsråd.

I 1930 starta Platou opp sitt eige forlag, frå 1937 dreiv ho agentur. Under andre verdskrigen var ho aktiv i motstandsrørsla til ho vart avslørd og flykta til Sverige i 1942. Ho levde ugift.

Kjelder
-------

* Karen Platou i *Store norske leksikon*
* Stortingsbiografi Arkivert 2015-01-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
| **Járos****Lokalt namn: Γυάρος** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Egearhavet |
| **Koordinatar** | 37°37′N 24°43′E﻿Koordinatar: 37°37′N 24°43′E﻿ |
| **Øygruppe** | Kykladane

 |
| **Areal** | 23 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Hellas |
| **Periferi  Periferieining  Kommune** | Dei sørlege egeiske øyane  Sýros  Sýros-Ermoúpoli

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0 (2011)
 |

**Járos** (gresk Γυάρος) eller **Joúra** (gresk Γιούρα), òg skrive *Gyaros*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya er ikkje busett og har eit areal på 23 km². Øya er ein del av kommunen Sýros-Ermoúpoli, som høyrer til periferieininga Sýros i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Járos og andre småøyar i Egearhavet fungerte som eksil for viktige personar tidleg i romartida. Venstrevendte politiske dissidentar i Hellas vart òg haldne i eksil her frå 1948 til 1974. Minst 22 000 vart halde i eksil eller i fengsel på øya i løpet av denne perioden.

Mytologi og tidleg historie
---------------------------

Járos og Mýkonos skal ha vore dei to øyane som guden Apollon knytte fast den heilage øya Dílos i, slik at ho ikkje flaut rundt i Egearhavet. I forteljinga om krigen mellom Minos og Aegeus, kongen av Aten, skriv diktaren Ovid at Járos var ein av øyane som nekta å delta i felttoget mot kongen av Kreta.

Eksiløy for romarane
--------------------

Øya fungerte som ein stad der romarane sende folk i eksil. Mellom anna skal Silanus, prokonsulen av provinsen Asia ha vorte skulda for utpressing og høgforræderi, og det var føreslått i Det romerske senatet at han skulle sendast til Járos. Keisar Tiberius sende han i staden til naboøya Kýthnos sidan Járos var «fråstøytande og blotta for menneskeleg kultur».

Eksiløy på 1900-talet
---------------------

Ein raud murbygning var nytta som fengsel frå 1948 til 1953 og heldt om lag titusen mann frå den greske motstandsrørsla Ethniko Apeleftherotiko Metopo (EAM). Fengselet vart igjen nytta frå 1957 til 1964 og under det greske militærdiktaturet i 1967-1974.

Den greske regjeringa nytta øya som skytefelt for den greske marinen fram til 2000. Etter den tid har øya vore open for ålmenta.

Referansar
----------

1. ↑  Folketeljing 2011, revidert

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gyaros» frå Wikipedia på engelsk, den 10. august 2007.*

  


| * v
* d
* e
Kykladane |
| --- |
| **Ándros** • **Tínos** • **Mýkonos** • Dílos • Rínia • **Sýros** • Járos • **Kéa** • Makrónisos • **Kýthnos** • **Sérifos** • Vous • Serifopoúla • **Sífnos** • **Kímolos** • Polýegos • **Mílos** • Andímilos • **Andíparos** • Despotikó • **Páros** • **Náxos** • Skhinoúsa • Iráklia • Koufonísia • Kéros • Donoúsa • **Amorgós** • **Folégandros** • **Síkinos** • Kardiótissa • **Íos** • **Santoríni (Thíra)** • Thirasía • **Anáfi** |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Werknesh Kidane** (fødd 21. november 1981) er ein etiopisk tidlegare langdistanseløpar som vann sølvmedaljen på 10 000 meter under verdsmeisterskapen 2003.

Aktiv
-----

Kidane utmerkte seg fyrst og fremst i terrengløp. Åra 2002-05 sanka ho ein gull-, tre sølv- og to bronsemedaljar i verdsmeisterskapane i terrengløping. Gullmedaljen kom då ho i 2003 tok ein klar siger i lang løype ved meisterskapen i sveitsiske Avenches.

Året 2003 var Kidane i sitt livs form, noko som også viste att i baneløpinga. I Bislett Games i Oslo sette ho i juni personleg rekord på 5 000 meter med tida 14.33,0, klart slått i spurten av landskvinna Berhane Adere. Det same hende i milløpet under Friidrett-VM 2003 i Paris. Adere var suveren i innspurten, Kidane sette personbeste med sterke 30.07,1 og kneip sølvmedaljen, hårfint framom kinesiske Sun.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa på 5 000 m (15.38,1=nr 19)
* OL 2000 i Sydney: Nr 7 på 5 000 m – 14.47,4
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i kvalifiseringa på 5 000 m (15.29,9=nr 25)
* VM 2003 i Paris: Sølvmedalje på 10 000 m – 30.07,1, bakom Berhane Adere (30.04,1)
* OL 2004 i Aten: Nr 4 på 10 000 m – 30.28,3
* VM 2005 i Helsinki: Nr 6 på 10 000 m – 30.32,4
* OL 2012 i London: Nr 4 på 10 000 m – 30.39,3

Kidane og ektemannen har utvandra frå Etiopia til USA.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Werknesh Kidane» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2022.*
**Hjelmeland Idrettslag** (stifta 1910) er eit idrettslag frå Hjelmeland i Ryfylke. Idrettslaget er ein fusjon av Idrettslaget Hjelm og Fister Idrettslag, og er det eldste idrettslaget i Ryfylke.

Aktivitet
---------

Idrettslaget er delt inn i dei fire aktivitetsgruppene ski, handball, fotball og trim. Draktene til fotballaga, handballaga og skiløparane er kvit trøye/topp og svart shorts/bukse. Hjelmeland IL speler heimekampane på Hjelmeland idrettsanlegg.

I 2005 fekk IL Hjelm overta sjettedivisjonsplassen til Årdal IL sitt A-lag i fotball, og før den tid spelte IL Hjelm sine seniorfotballspelarar på Årdal IL. Tilsvarande samarbeid mellom laga har det vore fleire gonger opp gjennom åra, men det var først frå 2006 at Fister IL og IL Hjelm slo seg saman til eit felles idrettslag.

Idrettsanlegg
-------------

Idrettslaget både leiger og eig grunnen til Fister idrettsplass, med Fister Klubbhus. Elles er Hjelmeland Idrettslag flittige brukarar av dei kommunale anlegga Bjødnabu ski- og friluftsanlegg, Hjelmelandshallen og Hjelmeland idrettsanlegg.

Historikk
---------

Hjelmeland Turn- og Idrettsforening vart stifta 4. april 1910 av Kristoffer Brakstad, Halftan Halvorsen, Ole Halvorsen, Bertel Haugsland og Johan Haugsland. Kristoffer Brakstad var drivkraft og primus motor heilt frå starten, og sat som leiar fram til 1923. Føremålet med laget var i starten å fremja og driva friidrett og turn. Trampoline og bukk vart snikra, og turnøvinga – med linegymnastikk og oppmjuking etter tysk metode – fann stad på ei slette ved den gamle skytebana bak Hjelmen. Den første turnoppvisninga var i ungdomshuset i 1912. Turnarane var kledde i kvite drakter med raudt belteskjerf, og utøvarane var for det meste folk frå eller nær Hjelmelandsvågen.

Interessa for fotball vakna først i 1918, og har frå den gongen vore hovudaktivitet. Det var fin øvingsbane for fotballspelarane på ekrene på Fevoll, eit stykke aust for Hjelmelandsvågen. Laget fekk derimot ikkje eigen bane før i 1947, då fotballbanen på Flåtene stod ferdig 37 år etter laget vart stifta.

Eit par år etter fotballinteressa vart vekt, starta laget også med femkamp (diskos, lengde, kulestøyt, spydkast og løp), og vinteridrett er nemnd i protokollane for 1958. Handballinteressa voks fram frå 1967, men aktivitetsnivået der har vore noko vekslande. Laget skipa også til dametrim, herretrim, volteyballturnering, skeiserenn med meir.

I desember 1945 godkjende Noregs Idrettsforbund at laget kunne skifta namn frå Hjelmeland Turn og Idrettsforening til Idrettslaget Hjelm. Det vart også vedteke å endra fargen på draktene, frå svarte til kvite bukser. Trøyene skulle vera som før.

Frå og med 2006 slo IL Hjelm seg saman med Fister Idrettslag og danna Hjelmeland Idrettslag. I dag speler fotballspelarane med kvite trøyer og svarte bukser.

Bakgrunnsstoff
--------------

Offisiell nettstad: 

Hetland, Morten. (2012). *Hjelmeland Idrettslag: Sport og idrettsglede i hundre år*. Hjelmeland: Hetland Media.
**Berit Ås** (fødd **Berit Skarpaas**, 10. april 1928) er ein norsk sosialpsykolog og tidlegare politikar frå Fredrikstad, busett på Nesbru i Asker kommune. Ås var den første partileiaren i Sosialistisk Venstreparti, og har òg vore ein viktig figur i norsk kvinnerørsle.

Karriere
--------

Då SV vart skipa i 1975, vart ho leiar. Ho hadde bakgrunn frå DNA-utbrytargruppa AIK, og var mellom dei 16 representantane Sosialistisk Valforbund fekk valt inn på Stortinget i 1973. Ho sat som leiar i eitt år, før Berge Furre tok over.

Ås var mellom anna ei av kvinnene bak «Kvinnekuppet», ein politisk aksjon som oppmoda til kumuleringar og strykingar på vallistene til kommunevalet i 1971 for å få kvinner inn i styringa av kommunane. På den måten vart det kvinneleg fleirtal i kommunestyret i Asker, 27 kvinner og 20 menn. Dette fullt lovlege «kuppet» vekte internasjonal merksemd.

Mellom dei viktigaste bragdene hennar som forskar reknar ein identifikasjonen av dei fem hersketeknikkane, som ho skreiv om i 1979.

I 1997 vart ho riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Ho mottok òg ein internasjonal akademikarpris ved Amsterdam Universitet i 1988.

Kjelder
-------

* «Berit Ås». Stortinget.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Haslund, Ebba. 2008. *Ild fra Asker* : *et portrett av Berit Ås*. Oslo: Pax forlag. ISBN 978-82-530-3102-6

| * v
* d
* e
Leiarar for Sosialistisk Venstreparti |
| --- |
| Berit Ås (1975–1976) • Berge Furre (1976–1983) • Theo Koritzinsky (1983–1987) • Erik Solheim (1987–1997) • Kristin Halvorsen (1997–2012) • Audun Lysbakken (2012–2023) • Kirsti Bergstø (2023–) |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Hjelmeland Mållag** er lokallaget til Noregs Mållag i Hjelmeland kommune, og laget soknar til fylkesmållaget Rogaland Mållag. Laget, slik det er no, vart stifta i 1970. Det har tidlegare vore andre mållag i kommunen, mellom anna Årdal Mållag.

Hjelmeland Mållag kallar seg sjølv "ein ideell kultur- og språkorganisasjon med hovudsete i Hjelmeland kommune". Mellom årsmøta er det eit styre på fem personar som syter for den daglege drifta av laget. Leiaren fungerer elles som representant for mållaget.

Mållaget har til ei kvar tid kring 50 medlemmer.

Styret
------

Styret for 2011 er:

* Morten Hetland (leiar)
* Gunnvor Eggebø Næss (styremedlem)
* Per Myklatun (styremedlem)
* Helge Bendiksen (styremedlem)
* Ola Dale (styremedlem)
* Arne Kleppa (1. varastyremedlem)
* Oddrun Tjeltveit (2. varastyremedlem)

Målprisen
---------

Hjelmeland Mållag deler med jamne mellomrom ut målprisen til personar, lag, grupper eller næringsdrivande som på ulike måtar har gjort ein stor innsats for nynorsken på felt som er særskilt viktige for språket i Hjelmeland.  

Opp gjennom åra har Hjelmeland Mållag delt ut målprisen til følgjande personar og føretak:

* *Ryfylkebutikken* (2010)
* *Trygve Brandal* (2009)
* *Morten Hetland* (2007)
* *Øyvind Bergøy* (2006)
* *Reisemål Ryfylke ved Hanne Sundbø* (2004)
* *Eli Øie, Krambulemmen* (2003)
* *Hjelmeland Sparebank ved Ottar Rosså* (2000)
* *Bygdaposten* (1998)
* *Leif Magne Kleppa* (1997)
* *Magnhild Meltveit Kleppa* (1996)
* *Annelis og Johs. van Langen* (1995)
* *Njål Tjeltveit* (1994)
* *8. klasse ved Hjelmeland ungdomsskule og Helga Mokleiv* (1993)
* *Hjelmeland Teaterlag* (1992)
* *Inga utdeling* (1991)
* *GEA Trafikksenter ved Eldfinn Austigard* (1990)
* *Olav Hetland* (1989)
* *Dakon AS* (1988)
* *Randøy Handel* (1987)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Hjelmeland Mållag Arkivert 2015-02-09 ved Wayback Machine.
Landbrukshøgskolen på Ås i 1898.
Norges Landbrugshøiskole rundt 1900. Foto: Narve Skarpmoen

**Norges landbrukshøgskole** var ein norsk høgskole for landbruket. Institusjonen blei oppretta i 1897, då forsking blei ei hovudoppgåve ved sidan av undervising.

*Den høiere Landbrugsskole paa Aas* blei grunnlagd allereie i 1854. Dei første studentane byrja i 1859.

Høgskolen tok opp i seg Statens småbrukslærerskole på Sem hovudgard i 1962. Sem blei brukt til pedagogiske seminar, interne konferanser og huste instituttet for birøkt.
Sidan 1995 har Sem Gjestegård hatt tilhald på Sem.

NLH blei etterfølgd av Universitetet for miljø og biovitenskap i 2004. Dette danna grunnlaget for Noregs miljø- og biovitskaplege universitet som blei skipa i 2014.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Norges Landbrukshøgskole», *Store norske leksikon*, 1. juni 2013, henta 8. januar 2017
2. ↑  *Historie*, semgjestegard.no, henta 8. januar 2017

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sakshaug, Gaute, *Hundre år for samfunn og næring : Norges landbrukshøgskole 1897-1997*, Landbruksforlaget, 1. utg. 1997.
* *Senit*, Senterpartiet sitt tidsskrift for samfunn og politikk, årgangane 1984-87.
* Eggen, Eystein, *Bygdekultur og mediapolitikk*, Østlendinge, 2/8-1978. (Lenka 8/9-2007)
**Werner Konrad von Moltke** (24. mai 1936–29. juli 2019 var ein tysk friidrettsutøvar og idrettsleiar. Han vart europameister i tikamp i 1966. Perioden 1989-97 var han visepresident i Deutschen Leichtathletik-Verbandes (Det tyske friidrettsforbundet) og deretter 1997-2012 president i Deutschen Volleyball-Verbands (Volleyballforbundet). Werner von Moltke ætta frå den mektige adelsslekta Moltke.

Aktiv
-----

Werner von Moltke vart vesttysk meister i tikamp åra 1958, 1966 og 1968. Under europameisterskapen 1962 vann han sølvmedaljen – slått med fattige fire poeng av den dåverande verdsrekordhaldaren, sovjetiske Vasilij Dmitrijevitsj Kuznetsov.

Ved europameisterskapen 1966 i Budapest sigra Moltke og fekk landsmennene Jörg Mattheis og Horst Beyer med seg på sigerspallen. Same året presterte han sitt livs beste tikamp som etter den tids tabellar gav 7 961 poeng, etter dagens målestokk 7 849 poeng.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1962 i Beograd: Sølvmedalje – 8 022 poeng, bakom Vasilij D. Kuznetsov (8 026 p)
* EM 1966 i Budapest: Gullmedalje – 7 740 poeng, framom Jörg Mattheis (7 614 p)
* OL 1968 i Mexico-byen: Braut etter to øvingar

### Idrettsleiar

Moltke var frå 1966 til 1991 ansvarleg for idrettspolitikken til sportsutstyr-produsenten Adidas. Samstundes dreiv han i lang tid ei sportsforretning i Nieder-Olm der han budde og døydde, 83 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Werner von Moltke» frå Wikipedia på tysk, den 25. juli 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Noregs forskingsråd** eller **Norges forskningsråd** er eit norsk statleg forvaltingsorgan oppretta av regjeringa. Det har ansvar for å finansiera, fremja og marknadsføra norsk forsking. Rådet forvaltar forskningsmiddel og gjev råd til styresmaktene innan forskingspolitikk, mellom anna gjennom forslag til forskingsbudsjett i statsbudsjettet. Andre oppgåver er å fungera som møteplass mellom forskarar, næringsliv, dei som bruker og dei som finansierer forsking. Forskingsrådet bidreg også til å gjera norsk forsking meir internasjonalt orientert, gjennom forskingssamarbeid og gjennom deltaking i EU sine forskingsprogram.

Organisasjon
------------

Forskningsrådet er underlagt Kunnskapsdepartementet. Saman med Nærings- og handelsdepartementet står dei to departementa bak halvparten av midla til rådet. Totalt forvaltar Noregs forskingsråd eit budsjett på 11,7 milliardar kroner (i 2022).

Forskingsformidling
-------------------

Forskningsrådet skipa i 2002 den uavhengige nettavisa Forskning.no. Nettavisa syndikerer artiklar frå formidlingsmagasina til norske universitet og forskingsinstitusjonar.

Rådet oppretta også Forskingsdagane, ein nasjonal, årleg festival der alle typar forskings- og kunnskapsbaserte institusjonar viser fram verksemda si for allmugen.

Nysgjerrigper er Forskingsrådet sitt tilbod til barn og unge. Proscientia er tiltaket deira for å auka interessa for forsking og vitskap blant ungdom. Proscientia organiserer mellom anna Konkurransen Unge Forskere.

Forskingsrådet sine prisar
--------------------------

* Norges forskningsråds formidlingspris
* Norges forskningsråds pris for fremragende forskning
* Forskningsrådets innovasjonspris
* Forskningsrådets pris for unge fremragende forskere

Sjå òg
------

* Det europeiske forskingsrådet

Kjelder
-------

1. ↑  *Norges forskningsråds endringshistorie*, arkivert frå originalen 8. mars 2017, henta 7. mars 2017
2. ↑  Innspill til forskningsbudsjett for 2018 Arkivert 2016-11-23 ved Wayback Machine. Norges forskningsråd
3. ↑  *Om Noregs forskingsråd*, henta 7. mars 2017
4. ↑  «Årsrapport». *www.forskningsradet.no*. Henta 8. september 2022.
5. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 29. september 2020, henta 7. mars 2017
6. ↑  *Vedtekter for prisen, som ble opprettet i 2016*, arkivert frå originalen 5. april 2016, henta 7. mars 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Norges forskningsråd» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mars 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Prosjektbanken Arkivert 2014-11-29 ved Wayback Machine. søk og vis statistikk over mer enn 40000 tildelinger av forskningsmidler siden 2004
* Arkiv for tidligere utgaver av Bladet Forskning Arkivert 2011-05-21 ved Wayback Machine.
* Forskningsdagene
* Nysgjerrigper
* Proscientia Arkivert 2020-09-29 ved Wayback Machine.
* Forskning.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BR orgnr

 |
*Demonstratio. Idioma Ungarorum et Lapponum idem esse.*
**János Sajnovics de Tordas et Káloz** (fødd 1733 i Tordas, daud 1785) var ein ungarsk jesuitt og lærd som arbeidde med språkvitskap, matematikk og astronomi. Han var den første som slo fast språkslektskapen innanfor dei finsk-ugriske språka.

I 1769 reiste Sajnovics til Vardø med ekspedisjonen som skulle undersøke Venuspassasjen som del av danskekongen sin ekspedisjon. Der samanlikna han også, i lag med Anders Porsanger, dei to språka nordsamisk og ungarsk. I 1770 publiserte han undersøkinga *Demonstratio. Idioma Ungarorum et Lapponum idem esse*, der han på grunn av fonologiske og morfologiske kriterium slo fast at samisk, finsk og ungarsk hadde same opphav.

Sajnovics var sannsynlegvis den einaste som brukte fonologiske og morfologiske kriterium for å slå fast språkslektskap. William Jones slo fast at dei indoeuropeiske språka var i slekt først i 1786. Sajnovics er dermed grunnleggjaren av den historisk-komparative språkvitskapen.

Bibliografi
-----------

* Sajnovics , Joannis 1770: *Demonstratio idioma Ungarorum et Lapponum idem esse*. Tyrnaviae : Societatis Jesu
* Sájnovics, János 1972: Beweis, daß die Sprache der Ungarn und Lappen dieselbe ist / Johannes Sajnovics ; (aus dem Lateinischen übertragen von Monika Ehlers) ; mit Anmerkungen und Nachwort herausgegebenvon Gyula Décsy und Wolfgang Veenker. Veröffentlichungen der Societas Uralo-Altaica

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***«Into the Fire»***  Singel av Stage Dolls |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 2. februar 2016 |
| **Lengd** | 2:58 |
| Låtskrivar(ar) | Torstein Flakne, Anne Judith Wik, Mark Spiro og Hallgeir Rustan |
| Kritikk |
| * *Dagbladet* 3/6 stars
* *Verdens Gang* 3/6 stars
 |
|

**«Into the Fire»** er ein song av Stage Dolls, gjeven ut 2. februar 2016. Songen er skriven av Torstein Flakne, Anne Judith Wik, Mark Spiro og Hallgeir Rustan.

«Into the Fire» vart presentert som eit av bidraga i *Melodi Grand Prix 2016*, den norske uttakinga til *Eurovision Song Contest 2016* i Stockholm i Sverige, på ein pressekonferanse hjå Norsk rikskringkasting 19. januar 2016. På pressekonferansen vart det òg kjend at Tommy Nilsen, Ronny Nilsen, Arne Kolsrud Overen og Sjur Andreas Lundstein, under namnet Stage Dolls, ville framføre songen, på engelsk. Samstundes vart 15 sekundar av songen offentliggjort på NRK.no. 2. februar 2016 vart songen gjeven ut i full lengd.

Fotnotar
--------

1. ↑  «- Hadde låta vært et virus, ville WHO umiddelbart slått alarm». *Dagbladet*. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
2. 1 2  «VG anmelder Melodi Grand Prix-låtene». *Verdens Gang*. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
3. 1 2  «Nå kan du høre alle MGP-låtene». Norsk rikskringkasting. 2. februar 2016. Henta 3. februar 2016.
4. 1 2 3  «Her er alle artistene i årets MGP». Norsk rikskringkasting. 19. januar 2016. Henta 3. februar 2016.
Den mest kjente av Ardresteinane er steinen med Volundframstillinga
Volundframstillinga, der to hovudlause lekamar ligg attom smia, som vert symbolisert med smed-tenger
G 114, ein av dei andre Ardresteinane.
**Ardresteinane** er det moderne namnet på ti biletsteinar som vart funne under golvet i Ardre kyrka på den svenske øya Gotland i Austersjøen då kyrkja vart restaurert i åra 1900 til 1902. Steinane er tidfest til perioden frå 700-talet til 1000-talet e.Kr. og er nå teke vare på av Statens historiska museum i Stockholm. Sju av biletsteinane hadde innskrifter i runer, og det vert rekna med at dei har vore sett saman som ei kiste som kan ha vore nytta som eit slags altar. 

Den største og truleg mest kjende av desse biletsteinane var utan runeinnskrift og har vore frittståande. Steinen har fått nummer åtte i gruppa, tidfest til perioden frå 700-talet til 900-talet. Denne steinen syner mellom anna i øvste biletfeltet ein ryttar på ein hest med åtte bein som har stor likskap med ryttaren på hesten med dei åtte beina på Tjängvidesteinen, som òg er frå Gotland. Vanlegvis vert dette motivet tolka som guden Odin på sin hest Sleipner.

I det store biletfeltet under feltet med guden Odin, avgrensa med frå dette med ein bord, er det mellom dei mange figurane ei framstilling som vert tolka som smia til meistersmeden Volund og hendingane knytt til denne smia, omtalt i Volundkvadet i Den eldre Edda. Dersom tolkinga er rett, har ein altså her ei autentisk heiden framstilling av denne historia. Denne historia har då inngått i mytologien på eit vis som dei andre figurane i dette feltet gjev eit vanskeleg tolkbart innblikk i. Det er difor ikkje uten vidare gitt at framstillinga av myten om tilhøvet mellom Volund og kongefamilien som er å lese i Volundkvadet harmonerer med den framstillinga som er å sjå på steinen, når ein ser alle motiva i biletfelta på steinen i samanheng med kvarandre.

Litteratur
----------

* Nylén, Erik & Jan Peder Lamm.1987, *Bildstenar* (om dei gotlandske biletsteinane), Gidlunds. ISBN 91-7844-087-4
**Wilhelm Hermann Ludvig von Munthe af Morgenstierne** (27. desember 1855–1939) var ein norsk offiser. Bredo Morgenstierne var bror hans.

Karriere
--------

Morgenstierne vart offiser i infanteriet i 1877 og gjorde teneste i generalstaben frå 1882 til 1907. Tida mellom 1891 og 1907 underviste han ved krigsskulen, medan han som militærstipendiat vitja den gresk-tyrkiske krigen 1897. I 1907 vart han forfremja til oberst. Frå 1912 generalmajor og sjef for 4. brigade i Bergen og samstundes kommandant på Bergenhus til 1923.

Morgenstierne var elles formann i Norsk Husflids Venner frå 1888 til 1892, og sekretær i Den Norske Turistforening frå 1889 til 1893. Han gav ut bøkene *Foredrag over den tysk-franske krig 1870-71* i 1894 og *Uddrag av Norges krigshistorie* i 1906. Frå 1885 til 1910 var han utgjevar av den årlege Norges militærkalender.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilhelm von Munthe af Morgenstierne» frå Wikipedia på svensk, den 5. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* VIAF

 |
**Wilhelm Reich** (24. mars 1897–3. november 1957) var ein ukrainsk-amerikansk psykiater, psykoanalytikar og forfattar fødd av jødiske foreldre i Ukraina (då ein del av Austerrike-Ungarn). Han studerte medisin i Wien, og blei interessert i psykoanalyse og læra til Sigmund Freud.

Reich var ferdig utdanna lege i 1922, og same året starta han privat praksis som psykoanalytikar.

På 1920-talet braut han med Freud og danna ei eiga retning innan psykoanalysen: den såkalla «karakteranalysen». I 1930-åra meinte han å ha oppdaga ein fysisk energi, «orgon», som han meinte eksisterte i atmosfæren og i alt levande. Han utvikla instrument som han meinte kunne utnytta denne energien til å handsama sjukdommar som til dømes kreft.

I 1933 gav han ut boka *Fascismens massepsykologi* som vart forboden av nazistane, noko som mellom anna. førte han til Noreg. Frå 1939 budde han i USA der han heldt fram med forskinga på orgon. Orgonterapien førte til at praksisen hans i 1947 blei etterforska, og han fekk forbod mot å halda fram med denne forma for handsaming.

Wilhelm Reich hadde mange tilhengarar i det psykoanalytiske miljøet i Noreg, men fleire vart kritiske til orgonterapien. Av dei mest trufaste tilhengjarane i Noreg var Nic. Waal og Ola Raknes.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Omslagssida for *Berliner Illustrirte Zeitung* frå 27. august 1936
**Berliner Illustrirte Zeitung** (BIZ) var eit tysk vekeblad grunnlagd i Berlin i 1891. Det første nummeret kom ut 4. januar 1892.

Bladet blei skipa i november 1891 av Hepner, ein forretningmann frå Schlesien. Det første nummeret kom ut under Otto Eysler, som også gav ut *Lustige Blätter*. I 1894 blei det kjøpt av Leopold Ullstein, skiparen av Ullstein Verlag.

Avisseljar som tilbyr *Berliner Illustrirte Zeitung* i München på 1910-talet. Akvarell av Peter Krämer II.
*Berliner Illustrirte Zeitung* var det første tidsskriftet i Tyskland som kom i masseopplag. Det blei seld for 10 Pfennig på gater og torg i Berlin, ein pris til og med ein arbeidar kunne betala. BIZ-konseptet var nytt på denne tida. Ein hadde ingen abonnentar, men lokka i staden lesarar gjennom ei interessant form som bygde på bilde. Allereie i 1902 blei det vist fotografi ikkje berre på tittelsida, men også inne i bladet. Mot sluttet av weimarrepublikktida hadde BIZ oppnådd eit opplag kvar veke på nær to millionar eksemplar, og blei distribuert med eigne forlagsfly over heile Tyskland. Under nazitida blei eigarfamilien Ullstein fordriven, og BIZ blei nytta som propagandablad av regimet. I 1941 blei stavinga av namnet endra til *Berliner Illustrierte Zeitung*. 

Etter andre verdskrigen vende Ullstein tilbake. Bladet blei seld til Axel Springer, men etter 1945 kom det ikkje ut regelmessig. Under namnet *Berliner Illustrirte* har det likevel kome ut som særrskilde temanummer, mellom anna i samband med Kennedy-besøket i Berlin 1963, då Berlinmuren fall i 1989 og ved gjenforeininga av Tyskland 3. oktober 1990. Sidan 18. mars 1984 har namnet også vore brukt for søndagsmagasinet til *Berliner Morgenpost*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Berliner Illustrirte Zeitung» frå Wikipedia på svensk, og «Berliner Illustrirte Zeitung» frå Wikipedia på engelsk den 27. juni 2018.*

Fotnotar

1. ↑  Gideon Reuveni (2006). *Reading Germany: Literature and Consumer Culture in Germany Before 1933*. Berghahn Books. s. 127. ISBN 978-1-84545-087-8. Henta 6 June 2016.
2. ↑  de Mendelssohn, p. 103.
3. ↑  Corey Ross, *Media and the Making of Modern Germany: Mass Communications, Society, and Politics from the Empire to the Third Reich*, Oxford/New York: Oxford University, 2008, ISBN 9780191557293, p. 30.
4. ↑  Mila Ganeva, *Women in Weimar Fashion: Discourses and Displays in German Culture, 1918–1933*, Screen cultures, Rochester, New York: Camden House, 2008, ISBN 9781571132055, p. 53.
**Intoleranse** er eit ord av latinsk opphav som viser til det å ikkje tola noko. Det kan brukast i ulike samanhengar, men for seg sjølv viser det gjerne til at ein person eller ei gruppe ikkje «toler» visse andre personar, levemåtar eller livssyn. Intoleranse kan føra til alt frå ei avvisande haldning frå ein enkeltperson, til trakassering og undertrykking frå majoriteten i eit samfunn.

Intoleranse kan vera eit produkt av ein samfunnsmessig struktur bygd opp etter eit slags kollektivistisk prinsipp, 
der «me» får eit samhald gjennom å definera vekk «dei andre», men kan også vera personleg og psykisk betinga. 

Intolerante samfunn kan vera sterkt regelstyrte, etter forordningar bestemt av den herskande politiske leiinga. Klassiske døme på intolerante samfunn er nazismen på 1930- og 1940-talet og det engelske protektoratet 1653–1659.

Det motsette av sosial intoleranse er toleranse eller liberalitet (frisinn og fordomsløyse).

Andre tydingar
--------------

Ordet kan og visa til kroppsleg intoleranse mot ulike stoff, kjend som allergi, eller mekanisk intoleranse, der eit avvik frå ein gjeven storleik som mekanismen er intolerant mot vil føra til mekanisk samanbrot.
**Wilhelm Christian Suhrke** (2. november 1863–10. mai 1950) var ein norsk arkitekt og politikar frå Halden. Han representerte partiet Høgre på Stortinget i to åtskilde treårsbolkar.

Suhrke var son til ein tyskfødd arkitekt og byggmeister. Etter han i 1882 var utdanna i byggfag ved Trondhjems Tekniske Læreanstalt, studerte han ved Hannover polytekniske skule til 1886. Frå 1892 leidde han byggfirmaet til faren i heimbyen Halden.

Skihytta på Høiås er frå 1902
Arkitekt Suhrke er kjend for å ha teikna Halden Arbeidersamfund si bygning frå 1891, skihytta Høiåshytta tilhøyrande Halden Skiklubb frå 1902, og Halden Bad frå 1932 som er prega av stilretninga funksjonalismen. Sjølv budde Suhrke i ein lafta villa i drakestil, bygt i 1901.

Frå 1902 var Suhrke medlem i Halden bystyre. Perioden 1903-06 var han stortingsmann frå einmannskrinsen Fredrikshald, medlem av Budsjettkomitéen. Ved stortingsvalet 1906 nådde han ikkje opp, men lukkast kome tilbake på Tinget for perioden 1910-12, då medlem i Konstitusjonskomitéen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Wilhelm Suhrke NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* PolSys
* KulturNav

 |
**Järlasjön** er ein innsjø som ligg hovudsakleg i Nacka kommun, men med ein del i Stockholm kommun, i landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen har namnet etter Järla gard, som er omtalt første gongen i 1426.

Innsjøen består av fire basseng fråskilde av tronge sund. Den austlege delen av innsjøen, aust for Saltsjöbadsleden, vert kalla Kolbottensjön, og har samband med den øvrige delen av innsjøen gjennom ein ståltrommel som går under vegen. Ståltrommelen går an å passere med kano. Bassenget mellom Saltsjöbadsleden og Kranglan vert kalla Övre Järlasjön. Det største og djupaste bassenget ligg mellom Kranglan og Nackanäs, der innsjøen er 22 meter djup, like utanfor buområdet Järla sjö. Den vestlege delen av innsjøen, vest for Nackanäs, vert kalla Sicklasjön. Innsjøen er ca. 5 km lang.

Innsjøen ligg 4,7 meter over havet, og utløpet går via Sickla sluss og Sickla kanal til Hammarby sjö. Tilløp kjem via Nacka Ström frå Dammtorpssjön. Inntil Hammarby sjö vart senka på 1920-talet, låg denne på nivå med Järlasjön, såg innsjøane eigenleg var same innsjø den gongen. Innsjøen var offisielt ein vassveg fram til 1977.

I innsjøen er det ein beverbestand, med tre beverhytter, og dessutan utsette signalkreps.

Einskilde av breiddene av Järlasjön er ein av fleire mogelege stader der slaget ved Brännkyrka kan ha funne stad i mellomalderen.

Bilete
------

* Kolbottensjön, mot vest.Kolbottensjön, mot vest.
* Øvre Järlasjön.Øvre Järlasjön.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nacka kommuns heimeside med informasjon om Järlsjön Arkivert 2008-06-06 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 59°18.12′N 18°9.17′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |