recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |
|  |  |  |  |  |  |  |  |

 |  |
|  |

 |
| Sjakkbrett med nokre bønder. Bøndene på linene a til d står i utgangsstillinga, på andre rada for kvit og sjuande rada for svart, der dei står når sjakkpartiet startar. Den kvite bonden på f7 har i løpet av fleire trekk gått frå andrerada over brettet, og står no klar til å gjere eit trekk til f8, der den blir forvandla til kvit dronning, tårn, løpar eller springar. Tilsvarande har den svarte bonden på h2 vandra frå sjuanderada over brettet, og står klar til å gå til h1 der det vil skje bondeforvandling. |

**Bondeforvandling** er eit uttrykk i sjakk for forvandlinga av ein bonde som når den siste rada på motsett side av sjakkbrettet – for kvite bønder den åttande rada på sjakkbrettet, for svarte bønder den første rada – til ei dronning, ein springar, ein løpar eller eit tårn av same farge, etter spelaren sitt frie val. Forvandling til konge er ikkje mogleg. Det er heller ikkje mogleg å la bonden bli verande bonde på sisterada, den blir etter sjakkreglane straks ein av desse fire offiserane. Det er heller ikkje lov å forvandle til ei brikke av motsett farge.

Sidan dronninga er den klart sterkaste brikka på sjakkbrettet, skjer over 99 % av forvandlingar i praksis til dronning. Somme gongar kan det likevel vere best å velje ei anna brikke, for eksempel for å unngå at motstandaren blir sett patt, eller ein vel springar for å få til eit dobbeltangrep med springaren, gjerne kalla ein gaffel.

Forvandlinga er uavhengig av kva for nokre brikker motstandaren har teke. Det er mogleg å spele med to eller fleire dronningar, eller med fleire enn vanleg av dei andre offiserane. Viss ei ekstra dronning ikkje er tilgjengeleg, er det vanleg å la eit tårn som står opp ned, gjere same nytta. I turneringssjakk er dette likevel ikkje lovleg. Etter Verdssjakkforbundet FIDE sine reglar for sjakkturneringar har ein spelar som har fått sett bonden på forvandlingsfeltet, rett til å stoppe klokka, til ein offiser av ønskt slag er tilgjengeleg for å fullføre trekket.

Fotnotar
--------
**Alex Rodrigo Dias da Costa** (fødd 17. juni 1982 er ein brasiliansk tidlegare fotballspelar. Han var ein stor og sterk midtstoppar, som etter tur hadde stor suksess med Santos i heimlandet, PSV i Nederland, Chelsea i Storbritannia og PSG i Frankrike.

Karriere
--------

### Klubbspel

Alex slo gjennom i Santos FC, ein klubb han vann to seriemeisterskap med. Frå sommaren 2004 spelte han på den nederlandske storklubben PSV Eindhoven i tre sesongar, og vart seriemeister alle tre sesongane. Ved sesongstart i august 2007 var han på plass i London-klubben Chelsea FC. Med laget frå den britiske hovudstaden tapte han meisterligafinalen 2008, før det vart triumfar i FA-cupen 2009, Premier League 2010 og FA-cupen 2010. Mot £4,2 millionar vart han i januar 2012 overført til Paris Saint-Germain, der var han med om å vinne den fransk toppserien dei neste to åra. Etter kontrakten med PSG gjekk ut i 2014, spelte han to sesongar for AC Milan i Italia.

### Landslagsspel

Alex spelte 17 landskampar for Brasil i tida 2003-08. Høgdepunktet var triumfen i Copa América 2007.

### Merittar

* Vinnar av Copa América: 2007 med Brasil
* Seriemeister i Brasil: 2002 og 2004 for Santos FC
* Seriemeister i Nederland: 2005, 2006, 2007 for PSV Eindhoven
* Ligameister i England: 2010 for Chelsea FC
* Ligameister i Frankrike: 2013 og 2014 for PSG
* Cupvinnar i Nederland: 2005 for PSV Eindhoven
* Vinnar av FA-cupen: 2009 og 2010 for Chelsea FC

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alex (footballer, born June 1982)» frå Wikipedia på engelsk, den 10. april 2022.*
**Ane Stangeland Horpestad** (fødd 2. juni 1980) er ein tidlegare fotballspelar frå Orre i Rogaland. Ho spela for Klepp Idrettslag frå 1997 til 2008, med unnatak for år 2000, då ho var student i USA og spela på eit universitetslag, og i 2006-sesongen, då ho var med i Kolbotn IL sitt mannskap som vart seriemeistrar og spela seg fram til semifinalen i UEFA-cupen. Stangeland spela 105 landskampar for Noreg frå 1999 til ho la opp i 2008.

Ho er frå 2006 gift og busett i Sandnes.

### Aktiv

Stangeland debuterte for Klepp i 1997, klubben kom på bronseplass i serien og spela cupfinale mot Trondheims-Ørn på Ullevaal stadion det same året. Også i 1999 vart det seriebronse for Klepp.

Ho debuterte for Noreg i 1999, men fekk ikkje plass i meisterskapstroppane til sommar-OL 2000 og EM 2001. Si fyrste internasjonale meisterskapturnering fekk ho som høgreback i 2003. Under verdsmeisterskapen det året vart det norsk fjerdeplass, etter tap i bronsekampen mot Kina.

Frå 2005 var Stangeland kaptein for det norske kvinnelandslaget, då hadde ho fått fast plass i laget som midtstoppar. Ho leia laget fram til finalen under fotball-EM 2005, der det vart finaletap 3-1 mot heimefavorittane Tyskland. 

Stangeland spela for Kolbotn IL i 2006, då klubben sikra seg sin andre seriemeistertittel etter siger over Trondheims-Ørn i siste serierunde. Same året spela seg fram til semifinalen i UEFA-cupen, der Kolbotn-kvinnene vart slått ut av svenske Umeå IK.

Ho var med også til fotball-VM 2007 og avslutta si landslagstid med sommar-OL 2008. Ved sesongslutt i 2008 la ho opp.

### Merittar

* EM-sølv 2005 for Noreg
* Seriemeister 2006 med Kolbotn
* NM-sølv 1997 med Klepp
* Bronsemedalje i serien 1997 og 1999 med Klepp

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ane Stangeland Horpestad» frå Wikipedia på bokmål, den 24. oktober 2012.*


| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – Sommar-OL 2008 |
| --- |
| 
* 1 E. Skarbø
* 2 A. Stangeland Horpestad
* 3 G. Følstad
* 4 I. Stensland
* 5 S. Nordby
* 6 M. Knutsen
* 7 T. Rønning
* 8 S. Gulbrandsen
* 9 I. Herlovsen
* 10 L.M. Wiik
* 11 L. Larsen Kaurin
* 12 M. Fiane Christensen
* 13 L.G. Storløkken
* 14 G. Knutsen
* 15 M. Skammelsrud Lund
* 16 E. Thorsnes
* 17 L. Mykjåland
* 18 C.C. Nilsen
* Landslagstrenar: B. Berntsen

 | Flagget til Noreg |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Gullberlokk frå omlag år 125 e. Kr. frå urnegravfeltet i Darzau, Lüchow-Dannenberg, Niedersachsen, Tyskland. Gullberlokken er no i Archäologisches Museum Hamburg/Helms-Museum
**Gullberlokk** er den arkeologiske nemninga på særs små kvinnesmykke av gull frå den eldre parten av jarnalderen, eldre romartid, og framover. Dei er to-tre centimeter store, har skapnad som ei omvend drope, og har auge til å tre ei kjede gjennom, slik at dei kan hengjast ikring halsen. Dekoren er gjort i ein komplisert filigrans- og granulasjonsteknikk, som går ut på at fletta eller vridde gullband og små klynger av gullkuler er festa til overflata. Truleg skriv denne gullsmedkunsten seg frå Søraust-Europa. Dei fleste gullberlokkane er funne i Sør-Skandinavia og på kontinentet.

Litteratur
----------

* Andersson, Kent, Berlocker och berlocktillverkare : några nya infallsvinklar vid studiet av guldberlocker, *Fornvännen* 85 (1990), Stockholm[*daud lenkje*]
* Andersson, Kent. Berlocker och medaljonger : Något om romartidens guldsmide i Norden, *Fornvännen* 92 (1997), Stockholm[*daud lenkje*]
* Andersson, Kent. 2008, *Gold des Nordens* : *Skandinavische Schätze von der Bronzezeit bis zu den Wikingern*. Stuttgart: Theiss. ISBN 978-3-8062-2184-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* Universitetet i Oslo, norgeshistorie.no: Om gullberlokkar
* Gullberlokk frå Karmøy (Arkeologisk museum, Universitetet i Stavanger)[*daud lenkje*]
* Norges Metallsøkerforening: Gullberlokk funne på dyrka mark i Rygge i Østfold
**Alexander Eik** (fødd 8. januar 1972) er ein norsk filmregissør og skodespelar frå Oslo.

Karriere
--------

Alexander Eik debuterte med kortfilmen *Første akt* i 2000, der han sjølv hadde regi og manus. Kortfilmen vann Amandaprisen 2001 for *beste kortfilm*. Han fylgte opp med kortfilmen *Skoletrøtt* i 2001, og hadde ei rolle som skodespelar i kortfilmen *Dublin i regn* same året.

Den fyrste langfilmen han regisserte, vart Kvinnen i mitt liv frå 2003, med Thomas Giertsen og Ane Dahl Torp i hovudrollene. Etter dette har han hatt suksess med regien av tre Varg Veum-filmar: *Kvinnen i kjøleskapet* (2008), *Begravde hunder* (2008) og *I mørket er alle ulver grå* (2011). Alexander Eik har også regissert reklamefilmar, samt musikkvideoar for kjende artistar som Morten Abel, Klovner i Kamp og Turboneger.

Filmografi
----------

### Regissør

* 2000: *Første akt* (Kortfilm)
* 2001: *Skoletrøtt* (Kortfilm)
* 2003: Kvinnen i mitt liv (Film)
* 2006: *Kalde føtter* (Film)
* 2008: *Varg Veum - Kvinnen i kjøleskapet* (Film)
* 2008: *Varg Veum - Begravde hunder* (Film)
* 2008: *Nattsøsteren* (Fjernsynsserie)
* 2010: *Orkestergraven* (Miniserie)
* 2011: *Varg Veum - I mørket er alle ulver grå* (Film)

Skodespelar
-----------

* 2001: *Dublin i regn* (Kortfilm)
* 2003: *Kvinnen i mitt liv* (Film)
* 2006: *Kalde føtter* (Film)
* 2008: *Varg Veum - Kvinnen i kjøleskapet* (Film)
* 2008: *Varg Veum - Begravde hunder* (Film)

Kjelder
-------

* Filmfront.no om Alexander Eik
* *Bokmålswikipedia om Alexander Eik, henta inn 26. november 2011*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alexander Eik på Imdb.com
* Dagbladet, 14.02.04 om Alexander Eik
**Anette Hoffmann-Møberg** (fødd 5. mai 1971) er ein dansk tidligere handballspelar frå Egvad i Ringkøbing-Skjern kommune. Ho vann to EM-gull og like mange OL-gull, samt eitt VM-gull med Danmark sitt landslag i tida 1994–2000. Hoffmann spelte venstrekant.

### Klubbspel

Hoffmann var aktiv for Viborg HK frå 1990 til 1997. I denne perioden vart ho seriemeister fire gongar og cupmeister tre gongar, samt vinnar av EHF-cupen 1994. 1997/8-sesongen spelte ho i spanske Corte Blanco Bidebieta. Ho avslutta med spel for Kolding IF fram til ha la opp i 2002.

### Landslagsspel

Åra 1990–2000 deltok Hoffmann i 183 landskampar for Danmark, skåra 641 mål. Ho var med på å vinne europameisterskapen 1994, den olympiske handballturneringa 1996, europameisterskapen 1996, verdsmeisterskapen 1997 og OL-turneringa 2000. Under OL-finalen 2000 i Sydney vart ho toppskårar med 11 fulltreffarar. I 1993 tapte ho og lagkameratane VM-finalen og i 1998 vart det tap i EM-finalen mot Noreg. Hoffmann og Danmark sigra i bronsefinalen ved Handball-VM 1995.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anette Hoffmann» frå Wikipedia på tysk, den 16. november 2022.*
**Kjelfossen** er den sjette høgaste fossen i Noreg og Europa ut frå totalt fall. Han ligg i Gudvangen i Aurland kommune i Vestland. Fossen består av fleire mindre fall. Det øvste fallet er det høgaste med ei lengd på 149 meter. Elva er ikkje regulert. Høgda på fossen er omstridd. Ut frå Statens Kartverk sine kart er høgda mest truleg 755 meter, men Statistisk Sentralbyrå rangerer fossen som den høgaste i Noreg med eit samla fall på 840 meter.

Kjelfossen består av tre fossar. Den største av dei vert ofte kalla Store Kjelfossen og ligg lengst til venstre. Fossen i midten vert kalla Vetle Kjelfossen, medan den siste og minste ikkje har namn. 

KjelfossenFoto: Alfred Diem

Sjå òg
------

* Fossar i Noreg

Kjelder
-------

* Kjelfossen på World Waterfall Database Arkivert 2010-12-01 ved Wayback Machine.

### Fotnotar

1. ↑  Statistisk sentralbyrå årbok 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjelfossen**

* Bilete av Kjelfossen[*daud lenkje*]
* Gammalt bilete av alle tre fossane
* Bilete av det øvste fallet Arkivert 2007-10-05 ved Wayback Machine.
* Nyare bilete av alle tre fossane
* Knagenhjelm, Trude Knutzen. «Fossane i Nærøydalen». *Kulturhistorisk leksikon*. Fylkesarkivet i Vestland. Henta 1. mars 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Ein **definisjon** er ei presis avgrensing av tydingsinnhaldet i eit ord, uttrykk eller omgrep. 

Forklaringa skal føre til at alle som les eller høyrer ordet eller uttrykket vil ha same forståing av tydinga. Når ein til dømes utarbeider ein lov er dette svært viktig, og vert gjerne teke inn som ein av dei første paragrafane i loven. I leksikon og mange oppslagsverk er det sjølve definisjonen som er det vesentlege i innhaldet.

Intensjon og ekstensjon
-----------------------

Vi kan seie at setninga «A er ein B» tyder at A er medlem i mengda B, t.d. kan dette vere sant for setninga «Alfhild er ei brunette» viss Alfhild er medlem av mengda «brunetter».

Ein *intensjonal* definisjon gjev naudsynte og tilstrekkelege krav for at noko er medlem av ei viss mengd. For dømet over kunne ein ekstensjonal definisjon kravd at A har brunt hår og er kvinneleg.

Ein *ekstensjonal* definisjon er ein definisjon ved opprekning. Denne gjev ganske enkelt alle medlemmene av ei mengd. For dømet over kunne dette vore ei liste over alle brunetter.

Sjå òg
------

* Forklaring

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Anfin Øen** (2. august 1868–14. februar 1928) var ein norsk lensmann og politikar frå Hyllestad i Sogn. Han representerte Bondepartiet på Stortinget i tida 1922-30.

Øen var son til ein gardbrukar. Han gjekk åra 1887-89 på landbruksskulen for Nordre Bergenhus. Deretter var han eitt år kontorist på amtskontoret i Nordre Bergenhus, fullmektig same staden i tida frå 1890 til -97. Sidan var han lensmann i Vik i Sogn frå 1897 til han døydde. Jamsides var han frå 1899 styreleiar i Vik Sparebank, også det ei stilling han hadde til 1928. Øen var elles styreformann i Gaula Kraftselskap, i fylkeslandbruksselskapet og 1911-18 i Sogns kommunikasjonskomite. I 1919 vart han utnemnd til formann i den statlege Jordkommisjonen av 1919.

Frå 1900 til 1925 var Øen med i heradsstyret for Vik. Han var varamann til Stortinget frå einmannskrinsen Ytre Sogn i periodane 1906-09 og 1913-15. Med omlegginga til fylkesvalkrinsar fekk han seg stortingsplass ved vala i 1921, -24 og -27. Han var då Bondepartiet sin fyrstekandidat i Sogn og Fjordane, og sat som medlem i Konstitusjonskomiteen i perioden 1922-24. Sidan var han med i Utanriks- og konstitusjonskomiteen frå 1925. I januar 1928 vart han vald til formann i komiteen, men døydde få veker etter.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-08-15 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Aten-asteroidar** er ei gruppe nærjordsasteroidar namnsetter etter 2062 Aten, den første Aten-asteroiden som vart oppdaga. Definisjonen på ein Aten-asteroide er at den har ein store halvakse mindre enn ein astronomisk eining (AE). Aten-asteroidar treng likevel ikkje å ha heile bana innanfor jordbana; nesten alle aten-asteroidane har aphel større enn éin AE. Aten-asteroidar med med aphel innanfor jordbana vert kalla Aphohele-asteroidar. I mai 2004 var det berre to kjente apohelar: 2003 CP 20 og 2004 JG 6.

Den minste kjente store halvakse er 0,642 AE og høyrer til (66391) 1999 KW4, sjølv om 2004 JG 6 ser ut til å ha ein endå mindre ein.

For ein kort tidsperiode ved slutten av 2004 såg det ut til at Aten-asteroiden 99942 Apophis kunne koma til å slå ned i jorda i år 2029, men seinare observasjonar kunne utelukka den moglegheita.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Liste over aten-asteroidar

| * v
* d
* e
Smålekamar i solsystemet |
| --- |
| 
* vulkanusasteroidar
* nærjordsasteroidar
* hovudbeltet
* jupitertrojanar
* kentaurar
* damokloidar
* neptuntrojanar
* kometar
* transneptunske objekt
	+ Kuiperbeltet
	+ den spreidde skiva
	+ Oortskya

 |
| 
* For andre objekt og regionar, sjå asteroidekategoriar
* binærasteroidar
* asteroidemånar
* meteoroidar og solsystemet.

* For ei komplett liste, sjå kjende småplanetar.

 |
Jacob Ellehammer som halemotiv på eit Norwegianfly
**Jacob Christian Hansen Ellehammer** (14. juni 1871–20. mai 1946) var ein dansk urmakar, oppfinnar, finmekanikar og flypioner.

Ellehammer arbeidde med å utvikla lette bensinmotorar for motorsyklar, men rundt 1903 byrja han å eksperimentera med ein lett motor for eit fly. Det første flyet hans var ferdig i 1905, men den første prøveflyginga vart gjort først i 1906. Desse forsøka føregjekk utan pilot. Flyet var festa med eit reip til ein påle og flyet vart styrt med liner. Flyging kunne berre føregå i sirklar.

Seinare på året vart flyet bygd om. Det fekk ein sterkare motor og ytterlegare eit vengepar vart festa til flykroppen. Den 12. september 1906 gjennomførte den 35-årige Ellehammer den første verkeleg motorflyginga i Europa. Flyet steig til ei høgd på ca. 50 cm, og landa etter 42 meters flukt. Om dette er den første flyginga i Europa er usikkert sidan franskmannen Clément Ader gjorde eit liknande forsøk 9. oktober 1890.

Totalt tok Ellehammer ut 400 patent. Ved femtiårsdagen for flyginga til Ellenhammer i 1956 kom det ut eit dansk minnefrimerke for Ellehammer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på Jacob Ellehammer frå Wikipedia på bokmål, utgåva frå 6. oktober 2018*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Jacob Christian Hansen Ellehammer (1871-1946)*
* *Jacob Christian Hansen Ellehammer*, Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Strengeteori** er ein modell i fysikken som har som mål å skildre dei minste byggesteinane i universet. Dei fundamentale byggesteinane i strengeteorien er eindimensjonale strengar. Det vil seie at dei har ei utstrekning, i motsetnad til tidlegare modellar som har vore basert på null-dimensjonale partiklar. Analogien til strengeteori er musikk, og det vi oppfattar som energi og materie er berre frekvensen (tonen) til ein vibrerande streng. Strengeteori omfattar fleire romdimensjonar, nokre strengeteoriar baserer seg på ti dimensjonar, medan andre har så mange som 26 dimensjonar. 

Strengeteorien har som mål å løyse eitt av dei store problema innan teoretisk fysikk: Å samle kvantemekanikk med den generelle relativitetsteorien for å finne den endelege «teorien om alt». Kvantemekanikk er naudsynt for å skildre fysikk over små avstandar og fram til no har ein kunna bruke denne til å skildre tre av dei fire fundamentale naturkreftene: elektromagnetismen, fargekraft og svak kjernekraft. Den generelle relativitetsteorien er ein klassisk (i motsetnad til kvantemekanikk) teori som skildrar gravitasjon. Det har vist seg at gravitasjon ikkje lar seg formulere som ein kvantemekanisk teori. Det er her ei av dei viktigaste utfordringane ligg for fysikarar i dag; å samle dei fire fundamentale naturkreftene i ein og same teori. Den til no mest vellukka strengeteorien er M-teori.

Sjå òg
------

* Standardmodellen
* M-teori
* Teorien om alt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Strengteori» frå Wikipedia på bokmål, den 15. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Kan strengteorien testes?» Artikkel frå forskning.no Arkivert 2005-03-08 ved Wayback Machine.
* «Superstrenger» Kortfatta introduksjon til strengeteorien
**Deformasjon** eller **deformering** er endring i form skapt av ei tilført kraft. Deformasjon kan vere *elastisk* eller *plastisk*, eller ein kombinasjon av begge. Ein tilstrekkeleg stor deformasjon fører til *brot*. For sprø material (t.d. glas) vil dette skje nokså momentant. Ofte vil ein deformasjon vere ein kombinasjon, men slik at den eine typen er så dominerande at ein berre reknar med den dominerande typen.

Elastisk deformasjon
--------------------

Elastisk deformasjon er ein type deformasjon eit material utsetjast for utan å få varig endring av form. Etter at belastninga er fjerna, vil den elastiske deformasjonen reverserast og materialet gå tilbake til den opphavlege forma si (ved rein elastisk deformasjon). Dette er i motsetnad til plastisk deformasjon der materialet får ei varig fasongendring. Mengda elastisk deformasjon som eit material kan utsetjast for, er definert av elastisitetsmodulen. Sjå òg Hookes lov.
Når du strekkjer ein strikk, forandrar den forma så lenge du held han i strekk. Slepp du strikken, går han tilbake til den opphavlege forma si. Dette er då ein elastisk deformasjon.

Plastisk deformasjon
--------------------

Plastisk deformasjon skjer når eit material strekkjast over flytegrensa (seige materialar). Spenningane blir så store at det oppstår glidingar mellom atomplana slik at deformasjonen blir varig (plastisk). Sjølv om materialen er endra så heng det enno saman på molekylærnivå. Når ein klemmer på leire, forandrar den forma permanent. Det er ein plastisk deformasjon.

Brot
----

Når eit material belastast over brotgrensa blir spenningane mellom molekyla brote og dei blir dermed varig fråskilde. Vi får eit skilje mellom tidlegare samanhengande flater. Eit brot treng ikkje å tyde at flatene er synleg fråskild, men kan òg observerast som mikroskopiske sprekkdanningar eller riss.

Utmatting
---------

Ein lekam blir utsett for gjentekne (vekslande) laster, som *kvar for seg* ikkje fører til varig deformasjon. Etter ei mengd lastvekslingar over tid blir det brått ein varig deformasjon. Fenomenet blir kalla utmatting.

Relativ deformasjon vert kalla tøying.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deformasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2013.*
**Stridande** viser i internasjonal folkerett til personar som har rett til å delta i krig. 
Personar som oppfyller vilkåra som stridande kan lovleg ta del i kamphandlinger under ein væpna konflikt, men kan også lovleg angripast, og har ikkje same vern som sivile. 

Dersom ein stridande blir teken til fange, har han eller ho krav på status som krigsfange etter 3. Genèvekonvensjon av 1949. Konvensjonen definerer stridande som har rett på krigsfangestatus slik:

1. Medlemmer av forsvaret eller militsen til ein deltakar i konflikten.
2. Medlemmer av andre militsar og frivillige, inkludert motstandsgrupper, så lenge dei er under kommandoen til ein person som er ansvarleg for sine underordna, har eit fast identifiserbart merke (med visse unntak), ber våpen ope, og følgjer krigslovane.

Personar som kjemper, men ikkje oppfyller desse krava, har ikkje krav på å bli behandla som krigsfangar. Dette kan til dømes gjelda geriljasoldatar, leigesoldatar, personar klassifiserte som terroristar og liknande. Eit omgrep som særleg er blitt brukt av USA i nyare tid er «ulovleg stridande» (*unlawful combatants*).

Tidlegare tyding
----------------

Tidlegare var «stridande» også ei nemning på militært personell som fylte krava til tenestegjering i stridande avdeling, det vil seia avdeling utdanna og bestemt til å delta aktivt i kamp. Dette stod i motsats til ikkje-stridande, som kunne høyra til sanitet, veterinærvesen, intendantur og liknande.

Kjelder
-------


* «Stridende» (18. desember 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 21. november 2014.
* «Ikke-stridende» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 21. november 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Third Geneva Convention» frå Wikipedia på engelsk, og «Unlawful combatant» frå Wikipedia på engelsk den 21. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Alexander Cyril Stepney** (fødd 18. september 1942) er ein engelsk tidlegare fotballspelar frå London. Han var målvakt i Manchester United i over ti år og vart ligameister 1967, vinnar av europacupen i 1968 og FA-cupen 1977 med Manchester-klubben.

### Klubbspel

Stepney vakta målet til 2. divisjonsklubben Millwall FC frå 1963 til -66. I mai 1966 vart han overført til Chelsea FC, men allereie tre månader seinare overført til Manchester United, ein klubb han tente dei neste tolv åra. I sin fyrste sesong som burvaktar for United var han med å vinne den engelske ligaen. Året etter stod Manchester United for ei historisk bragd då laget vart det fyrste engelske som gjekk til topps i europacupen, då Benfica vart slått 4-1 på Wembley stadion i heimbyen til Stepney. Både i 1976 og 1977 var Stepney sisteskansen til United i FA-cupfinale, den fyrste enda med eit overraskande tap for Southampton, den andre med triumf mot Liverpool FC.

### Landslagsspel

Ei veke før europacupfinalen i 1968 stod Stepney i mål for England mot Sverige i ein vennskapslandskamp på Wembley stadion. Hans einaste opptreden i landslagdrakta enda med siger 2-0.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alex Stepney» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2018.*


| * v
* d
* e
England sitt landslag – EM i fotball 1968 (bronsemedalje) |
| --- |
| 
* 1 Banks
* 2 Newton
* 3 Wilson
* 4 Mullery
* 5 Labone
* 6 Moore (lagkaptein)
* 7 Ball
* 8 Hunt
* 9 R. Charlton
* 10 Hurst
* 11 Peters
* 12 Stepney
* 13 West
* 14 Knowles
* 15 J. Charlton
* 16 Wright
* 17 Stiles
* 18 Summerbee
* 19 Hunter
* 20 Bell
* 21 Greaves
* 22 Thompson
* Landslagstrenar: Ramsey

 | Flagget til England |
|  |


| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1970 |
| --- |
| 
* 1 Banks
* 2 Newton
* 3 Cooper
* 4 Mullery
* 5 Labone
* 6 Moore (kaptein)
* 7 Lee
* 8 Ball
* 9 B. Charlton
* 10 Hurst
* 11 Peters
* 12 Bonetti
* 13 Stepney
* 14 Wright
* 15 Stiles
* 16 Hughes
* 17 J. Charlton
* 18 Hunter
* 19 Bell
* 20 Osgood
* 21 Clarke
* 22 Astle
* Landslagstrenar: Ramsey

 | Flagget til England |
|  |
**Sander Sanderson** (ca. 1550–1636) var ein skotte som slog seg ned i Hallingdal og vart skrivar og bondehovding der. Han var bufast i Hallingdal frå om lag 1590.

Sander var truleg fødd i Skottland, og kom til Noreg seint på 1500-talet. Det er mogleg han var utdanna i Danmark. Nokon meiner han og faren rømde frå Skottland i tida då Maria Stuart rådde, men det var omfattande uro i Skottland jamvel før Maria kom til makta.

Sander skal ha funne seg gifte i Hesjedalen, og var å finne i Hallingdal etter 1590. Her vart han kongeleg skrivar, og hadde omdøme som ein etterretteleg og skrivefør kar. Med tida slog han til seg fleire gardar, både i Hallingdal og i Sigdal, og vart bufast på garden Røo i Hol, der ætta etter han sat i mange ættledd. Sander døydde i Sigdal i 1636. Sonen Tomas Sanderson Røo tok over garden, og sidan sat ættmennene med namna Sander og Tomas annakvar gong. Sander Røo er truleg den mest kjende på den rake mannslina.

Sander-ætta
-----------

Denne «Sander-ætta» vart òg gift inn i slektene på Mehus og Rygg i Kvisle, Hol, lett attkjennelege på det raude håret, som var rekna som eit skotsk slektsdrag. På Mehus var denne slekta kalla «skotto» i hundrar av år etter at Sander var daud. Namnet «Sander» har vore nytta i etterslekta heilt til denne dag.

### Namnet Sanderson

Etternamnet *Sanderson* er knytt til namnet Alexander, eit vanleg namn i klanen Macdonald, der Sanderson eller Sanders og er funne som tliknytta etternamn. Ein teori knyter difor Sander til denne klanen, mest truleg til Macdonald av Glengarry eller Clanranald. Desse slektene fekk bråk med kongen av Skottland i åra kring 1540. Noko beint slektsband har det ikkje vore råd å fastsetja.
**Jacob Christian Wetlesen Prebensen** (5. oktober 1851–8. september 1911) var ein kjøpmann, skipsreiar, trelasthandlar og stortingsmann frå Risør. Nikolai Prebensen var bror hans.

Prebensen vart utdanna i handelsfaget under opphald i Nederland og Skottland. Han overtok i 1876 faren sine forretningar i Risør. Desse voks mykje i Prebensen si tid og omfatta handel, utreiing av skip, skipsverft, trelasthandel, sagbruk og høvleri, mylnebruk, eksport av is. Han eigde store skogeigedomar i Gjerstad og Treungen, på det meste hadde han hand om om lag 150000 dekar. I 1910 kom verksemda under administrasjon, og firmaet vart avvikla.

Prebensen var ordførar i Risør frå 1880 til 1909. Han var styreformann for fellesfløytinga i Gjerstad, Nærstad og Vegårshei. Elles hadde ein rekke verv i både offentleg og privat teneste.

Prebensen var for perioden 1892-94 vald til stortingsmann for Risør og partiet Høgre. På tinget var han 1892-93 medlem av gasje- og pensjonskomiteen, i 1894 møtte han ikkje. Tidlegare, 1886-88, hadde han vore fyrste varamann på Stortinget for Risør, møtte då frå 11. juni 1888.

Han døydde 1911 i Søndeled.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Verket *Fortem virii* av Agricola.
**Alexander Agricola**, fødd **Alexander Ackerman** i 1445 eller 1446 i Gent, død 15. august 1506 var ein fransk-flamsk renessansekomponist. Han skreiv messer, motettar, vokalmusikk og instrumentalmusikk.

Biografi
--------

Ein veit i dag svært lite om Agricolas tidlege liv. Noko forsking tyder på at han vart fødd som Alexander Ackerman utanfor ekteskap og at foreldra hans var den velståande Heinric Ackerman og handelskvinna Lijsbet Naps. Han skal ha opphalde seg i Cambrai i 1476, truleg tilsett som kyrkjesongar, men elles finst det få sikre kjelder om kva slags musikalsk inspirasjon og utdanning Agricola fekk.

Det neste sikre provet frå Agricolas liv er frå 1490-åra. På denne tida var han medlem i hoffkapellet til kong Karl VIII av Frankrike, m.a. saman med Johannes Ockeghem. I 1491 skal han ha forlate kapellposten sin utan lov for å reisa til Italia. Han oppheldt seg i Mantova og reiste derifrå til Firenze. Frå hausten 1491 til våren 1492 var han kyrkjesongar ved katedralen i Firenze, saman med m.a. Heinrich Isaac. I mai 1492 skal Agricola ha fått eit brev frå franskekongen om å venda attende til hoffet hans, men Agricola reiste fyrst til Napoli, der han oppheldt seg ved hoffet til Ferdinand I i fire veker. Deretter for han til Roma og Firenze før han reiste tilbake til det franske hoffet same året. To år seinare vendte han tilbake til hoffet i Napoli, men utan å verta tilsett. På denne tida var Agricola ein verdsett europeisk komponist.

I år 1500 vart han kantor i kapellet hjå Filip, konge av Castilla og hertug av Burgund. Frå 1501 til 1503 var han på ferd i Spania saman med kongen. I 1506 reiste Agricola til Spania saman med Filip andre gongen, men på seinsommaren døydde Agricola av pest i nærleiken av Valladolid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Agricola» frå Wikipedia på tysk, den 17. august 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
Koordinatar: 59°8′8.4228″N 10°13′33.589″E﻿

██  Sandefjord domssokn markert med gult
**Sandefjord tingrett** er ein førsteinstansdomstol under Agder lagdømme. Han ligg i Sandefjord i Vestfold og domssoknet omfattar Sandefjord kommune. Domstolen består av éin sorenskrivar, éin dommar og to dommarfullmektigar.

Historikk
---------

Sandefjord fekk kjøpstadrettar i 1845 og samstundes blei eit felles byfutembete for byene Larvik og Sandefjord oppretta. I 1858 fekk dei to byane kvar sin byfut, men i 1936 blei Sandefjord byfut avskipa. I staden blei **Sandefjord heradsrett** oppretta, med eit domssokn som femna om Sandefjord by og heradskommunane Sandar og Andebu som til då hade lege under høvesvis Larvik heradsrett og Mellom-Jarlsberg heradsrett. I 1952 blei Andebu frådelt og lagt til Jarlsberg heradsrett.

Sandar heradskommune blei lagd Sandefjord bykommune i 1968 og same år blei nemninga byfut teke tilbake, for å på ny endrast til heradsrett 1988. **Sandefjord tingrett** blei endeleg namnet frå 2002.

Kjelder
-------

1. ↑  Arkivverket
2. ↑  Arkivverket

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sandefjord tingrett Arkivert 2014-01-02 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Tingrettar i Agder lagdømme |
| --- |
| Riksvåpenet | Aust-Agder | Aust-Telemark | Kristiansand | Larvik | Lister | Nedre Telemark | Nordre Vestfold | Sandefjord | Tønsberg | Vest-Telemark | Riksvåpenet |
WHOs liste over Essensielle lækjemiddel
**Essensielle lækjemiddel** er dei lækjemidla som Verdas helseorganisasjon (VHO) ser på som dei viktigaste og mest effektive lækjemidla for behandling av verdas vanlegaste og viktigaste sjukdomar. VHO har laga ei liste over desse mest grunnleggjande medisinane. Lista vart fyrste gong utgjeven i 1977 og famna då om 208 ulike lækjemiddel. Den noverande utgåva er den 13. i rekkja og har blitt utvida til 316 ulike medikament. Lista blir oppdatert kvart andre år av ein ekspertkomite for val og bruk av essensielle lækjemiddel.

Føremålet med lista er å gje råd om kva som er dei mest behandlingseffektive, kostnadseffektive og brukande medikamenta for behandling av verdas sjuke. Lista skal gjera at essensielle lækjemiddel vert billegare, lettare tilgjengeleg, betre merka (datomerka), og at det skal verta lettare å få kunnskap om bruken av medisinane som dermed også blir brukt rettare.

Lista er inndelt etter bruksområde og inneheld ikkje berre namn på medikamenta, men også bruksrettleiing.

Det blir estimert at framleis 1/3 av verdas befolkning ikkje har tilgang på dei essensielle lækjemidla.

Bakgrunnsstoff
--------------

* who.int - WHO si avdeling for lækjemiddel, lista er å finna her
**Eilef Andreas Meland** (fødd 12. april 1947) er ein norsk økonom, samfunnsforskar og politikar frå Haugesund, stortingsrepresentant 1989-97 frå Rogaland og for Sosialistisk Venstreparti (SV).

Far til Meland var skipsmeklar. Sjølv utdanna han seg til siviløkonom ved Handelshøjskolen i København. Etter militærteneste underviste han 1971-75 ved Grünerløkka kommunale handelsskole i Oslo, samstundes studerte han psykologi og sosiologi ved Universitetet i Oslo. Med cand.mag.-graden fekk han stilling som amanuensis ved Nordland Distriktshøgskole i Bodø, der han var tilsett 1975-79. Sidan hadde han 1979-82 forskarjobb i Rogalandsforskning, før han var undervisningsleiar i Norsk kommuneforbund og deretter lærar ved Ledaal videregående skole, begge i Stavanger og kvar i eitt år. Perioden 1984-88 var han lektor på Sosialhøgskolen i Stavanger.

Meland var 1983-91 bystyremedlem i Stavanger for Sosialistisk Venstreparti. Hausten 1989 vart han vald inn på Stortinget, attvald fire år seinare. Alle åtte åra var han medlem i Finanskomiteen. Toårsbolken 1985-97 var han nestleiar i SV.

Etter han var ferdig som stortingsrepresentant, var Meland tilsett ved Høgskolen i Stavanger/ Universitetet i Stavanger frå 1997 til 2017. Bortsett frå 2008-11, då han var instituttleiar, var han lektor i offentleg økonomi og forvaltning ved Institutt for sosialfag. Meland forfatta ei rekke rapportar og læreverk i politikk og økonomi. Mellom anna «Konkursen ved Stavanger Staal A.S.» i 1982 til *Velferdsstatens økonomi* i 2012, den siste utgjeven av Universitetsforlaget.

Dei to valperiodane 2007–11 og 2001–15 var Meland på ny folkevald for SV til bystyret i Stavanger. Han har elles hatt ei heil mengd på med styreverv, både som politikar og som forskar.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
San Juan de Ulúa, Spanish fort in Veracruz, Mexico (2008)
San Felipe, Spanish fort in Cartagena (Colombia)
The island Cádiz by Blaeu in 1662
**Asiento** var ein avtale mellom Spania og andre land som gav dei andre landa løyve til å selje folk som slavar i dei spanske koloniane mellom 1543 og 1834. I britisk historie refererer dette vanlegvis til ein avtale mellom Spania og Storbritannia frå 1713 som omhandla tilgangen til afrikanske slavar for dei spanske territoria i Amerika. Den britiske regjeringa gav desse rettane til Sørhavskompaniet. 

Avtalen vart først gjeven til republikken Genova og Portugal, vart avtalen i 1701 gjeven av Filip V av Spania til det franske Guinea-selskapet (som på denne tida òg vart kalla «Asiento-selskapet»). Ved freden i Utrecht i 1713 fekk England og det engelske Sørhavskompaniet (South Sea Company) monopol på denne handelen dei neste 30 åra. Det mest merkverdige i denne Asiento-avtalen var at selskapet saman med 4800 slavar årleg kunne sende eit «Asiento-skip» med 500 tonn varer til same stad der slavane vart innført. På denne måten mjukna det harde kommersielle monopolet Spania heldt fast på i koloniane sine, og gjennom omfattande smugling klarte England ytterlegare å auke handelssambandet sitt med dei spanske koloniane. Dette førte alt i 1739, før dei 30 åra var over, til krig mellom England og Spania, krigen om øyra til Jenkins. Ved freden i Aachen i 1748 gjeldt Asiento-avtalen enno i fire år for Sørhavskompaniet, men i 1750 gjekk avtalen ut mot at Spania betalte ei erstatning på 100 000 pund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Asiento» frå Wikipedia på svensk, den 29. mai 2011.*
La Mojarra Stele 1.
**Estela 1 de La Mojarra** er ein mesoamerikansk utskoren stein (stele) frå det andre hundreåret. Stelen vart oppdaga i 1986 ved Aculaelva nær den arkeologiske funnstaden La Mojarra i delstaten Veracruz i Mexico, ikkje langt frå den arkeologiske funnstaden Tres Zapotes. Monumentet er av basalt, som er ein magmatisk bergart av vulkansk opphav, veg fire tonn, og er kring 1,4 meter breitt og 2,0 meter høgt.

Steinen inneheld 535 hieroglyfar i isthmisk skrift. Dette er eit skriftsystem som var i bruk ved Isthmus av Tehuantepec frå år 500 f.Kr. til 500 e.Kr. [*treng kjelde*]

På høgre side av steinen er det skore ut ein mann med ein stor hovudpryd. På kroppen viser det seg ei drakt. Over figuren er det 12 kolonnar med glyfar. Blant desse glyfane er det to mesoamerikanske langtidskalenderdatoar som svarer til mai 143 e.Kr og juli 156 e.Kr. Monumentet er eit døme på den typen stelar som seinare vart eit felles minne om kongane frå mayaområda i klassisk tid. Estela 1 de La Mojarra er oppbevart på Museo de Antropología i Xalapa de Enríquez i den meksikanske delstaten Veracruz.[*treng kjelde*]

Tolkninga av hieroglyfskrifta på stelen har vore omstridd.[*treng kjelde*]

Galleri
-------

* 
* 
* 
*

Litteratur
----------

* Guernsey, Julia (2007). *Ritual and Power in Stone: The Performance of Rulership in Mesoamerican Izapan Style Art*. University of Texas Press, Austin, Texas, 19. mars 2007. ISBN 978-0-292-71323-9.

Bakgrunnsstoff
--------------

* \* La Mojarra Stele 1 tegning
Bryllaupet i Kana måla av Hieronymus Bosch.
**Bryllaupet i Kana** eller **vinunderet i Kana** er ei bibelsk forteljing om då Jesus gjorde vatn om til vin i Kana i Galilea. Ho blir fortald i andre kapittel
av Johannesevangeliet, som også fortel at dette var det første underet eller teiknet Jesus gjorde (Joh 2,1-12.

I evangelieforteljinga er Jesus, mor hans og disiplane inviterte til eit bryllaup. Då det blir slutt på vinen, nemner Maria det for sonen. Jesus seier først at tida hans endå ikkje er komen, men ber så tenarane fylla vatn i kara nytta til reinsingsrituala. Så ba han dei servera litt av dette til kjøkemeisteren, og då var det blitt til god vin.

Underet blir rekna som del av Jesus si openberring som Messias. Evangeliet fortel av «læresveinane hans trudde på han.» Markeringa av hendinga i kyrkjeåret er blitt lagt til 3. sundag i openberringstida.

Plasseringa av Kana
-------------------

Bryllaupskyrkja i Kafr Kanna.
I kristen tradisjon er fleire stader blitt identifiserte som Kana. Byen Kafr Kanna i noverande Israel er blitt rekna som staden underet fann stad sidan minst på 800-talet. Her er det bygd ei kyrkje, Bryllaupskyrkja, som skal vera staden der underet hende.

I byrjinga av 1990-talet hevda den libanesiske historie- og filosofiprofessoren Youssef Hourani at Qana i Sør-Libanon var identisk med Kana i Bibelen. Påstanden fekk meir merksemd då pave Johannes Paul II blei beden til staden og vitja han i mai 1997.

I kulturen
----------

Bryllaupet i Kana er eit vanleg motiv i kristen kunst. Dei best kjende framstillingane er eit måleri av Tintoretto frå 1561 i Santa Maria della Salute i Venezia og eit av Veronese frå 1563 som opphavleg var i kyrkja San Giorgio Maggiore i Venezia og no er i Louvre.

Den eldste kjende framstillinga av motivet i Noreg er eit veggmåleri i Eidsborg stavkyrkje frå 1604. Det finst også på ei votivtavle i Lom stavkyrkje frå 1710.

* Miniatyr frå Codex Egberti frå 900-taletMiniatyr frå Codex Egberti frå 900-talet
* Armensk miniatyr frå 1500-taletArmensk miniatyr frå 1500-talet
* Bryllaupet i Kana av Veronese.*Bryllaupet i Kana* av Veronese.
* Bryllaupet i Kana av Tintoretto.*Bryllaupet i Kana* av Tintoretto.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bibel - Nettbibelen», *www.bibel.no*, henta 2. juni 2019
2. ↑  H. Van der Loos, 1965 *The Miracles of Jesus*, E.J. Brill Press, 
s of Christ *ISBN 0-88141-193-0 s. 71*
3. ↑  «Åpenbaringstiden», *Den norske kirke* (på norsk bokmål), henta 2. juni 2019
4. ↑  Jesus in Galilee – Qana, Southern Lebanon Arkivert 2012-06-19 ved Wayback Machine.. Läst 2012-07-03.
5. ↑  Los Angeles Times: Postscript: Lebanese Site Claimed for Biblical Miracle: A professor disputes the traditional belief that Israel was where Jesus turned water into wine. Today, tourist dollars are at stake. *Marilyn Raschka*, 1. februar 1994. Henta 2012-07-03.
6. 1 2  «Bryllupet i Kana». *Store norske leksikon*. Henta 2. juni 2019.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Bröllopet i Kana» frå Wikipedia på svensk, den 2. juni 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bryllaupet i Kana**
**Eileen Marie Collins** (fødd 19. november 1956) er ein tidlegare amerikansk astronaut og pensjonert oberst i United States Air Force. Collins var den første kvinnelege piloten og kommandøren av ei romferje.

Collins vart fødd i byen Elmira i delstaten New York. Ho vart vald ut som astronaut av NASA i 1990, og fullførte treninga eit år etter.

Collins første reise til verdsrommet var den 3. februar 1995 om bord romferja Discovery på STS-63. Som pilot skulle Collins fly Discovery i nærleiken av den sovjetiskbygde romstasjonen Mir for å førebu kommande samankoplingar mellom Mir og dei amerikanske romferjene i framtida. Collins var og pilot om bord Atlantis på STS-84 i 1997. Denne gongen kopla dei to fartøya seg saman.

I 1999 vart ho utnemnd som kommandør på STS-93 då romferja Columbia skulle utplasserte Chandra X-ray Observatory. Då den same romferja brann opp i 2003 og sette heile det amerikanske romferjeprogrammet på bakken i to og eit halvt år, var det Collins som var kommandør då STS-114 og Discovery markerte den første av dei to "return to flight" ferdene med å bringe nye forsyningar til den internasjonale romstasjonen, samt teste ut nye sikkerheitsprosedyrer for romferjeferdene.

Den 1. mai 2006 kunngjorde Eileen Collins at ho pensjonerte seg frå NASA for å få meir tid til familien.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi hjå NASA
* Space.com: NASA's First Female Shuttle Commander Retires from Spaceflight

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
Dansk *stegt flæsk med persillesovs*.
Steikt flesk med duppe, servert med stua kålrabi, kål og potet.
**Steikt flesk** er ein tradisjonell middagsrett som mellom anna er kjend frå fleire skandinaviske land. Han er sett saman av pannesteikte fleskeskiver som kan serverast med saus, stappe, stuing, mjølbollar, poteter og grønsaker. Flesket kan òg serverast som tilbehøyr til ulike potet- og fiskeretter. Ein bruker gjerne skiver av lettsalta sideflesk til steikt flesk, men kan også bruka spekeflesk eller bacon.

I dansk matlaging blir den tradisjonelle forma for steikt flesk servert med persillesaus og kokte poteter. Dette er rekna som ein dansk nasjonalrett som er blitt særskild populær på valdagar.

I Noreg er steikt flesk brukt i mange kombinasjonar, til dømes i retten «flesk og duppe» der duppe er ein kvit saus. Steikt flesk er ein ingrediens i åbitfrukosten frå Sør-Trøndelag. Det kan også serverast til kumle eller saman med flatbrød til fiskerettar som gammalsei og plukkfisk. På Finnskogen blir steikt flesk gjerne servert med motti, kokte bollar av rugmjøl eller havre. I Telemark blei potetgraut (lokalt *jordeplegraut*) servert med steikt flesk som erstatning for smørauge. 

I svensk matlaging kan ein til dømes servera steikt flesk til *råraka* (potetpannekake), *äggakaka* eller *palt* (raspeball).

Elles er steikt bacon ein viktig del av ein varm britisk (engelsk) frukost.

Kjelder
-------

1. ↑  «Stegt flæsk den foretrukne valgmenu», dr.dk (6. nov. 2007)
2. ↑  «Slik lager du flesk og duppe», klikk.no
3. ↑  «Oppskrift på motti fra Grue Finnskog » Arkivert 2014-04-19 ved Wayback Machine. finsk.no

---

* *Denne artikkelen bygger på «Stekt flesk» frå Wikipedia på bokmål, og «Stegt flæsk» frå Wikipedia på engelsk den 19. april 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flesk og duppe Arkivert 2014-04-19 ved Wayback Machine. ved matprat.no
Kronprinsesse Mette-Marit av Noreg og kronprins Haakon Magnus av Noreg før bryllaupet mellom kronprinsesse Victoria og Daniel Westling i 2010.
**Bryllaupet mellom kronprins Haakon og Mette-Marit Tjessem Høiby** fann stad 25. august 2001 i Oslo domkyrkje i Oslo. Kronprins Haakon Magnus av Noreg, som er nummer ein i arvefylgja til den norske trona og nummer 69 i arvefylgja til den britiske trona, møtte Mette-Marit Tjessem Høiby gjennom felles vener i 1999.

Mette-Marit Tjessem Høiby var ein tidlegare servitør med ein fire år gamal son, Marius Borg Høiby. Ho innrømma òg å ha ein bakgrunn med mellom anna tung festing.

Kong Harald V av Noreg, far til kronprinsen, hadde i nesten eit tiår freista far sin, Olav V av Noreg, om å få gifte seg med Sonja Haraldsen. Han støtta difor avgjerda til sonen. Ei veke før bryllaupet talte Mette-Marit Tjessem Høiby mot bruk av narkotika i ei pressekonferanse. Sjølv om ho ikkje innrømma rusmisbruk, sa ho: «Eg vil gjerne nytte dette høvet til å seie at eg fordømmer narkotika… Eg håpar at eg no kan unngå å prate meir om fortida mi, og at pressen vil respektere dette ynsket». Tre dagar før bryllaupet heldt kronprins Haakon ei pressekonferanse der han takka sin familie og sitt land for ikkje å gjere forholdet deira til eit problem.

Bryllaupet
----------

Kronprins Haakon Magnus av Noreg og Mette-Marit Tjessem Høiby gifta seg 25. august 2001 i Oslo domkyrkje. Seremonien varte i ein time. Mette-Marit Tjessem Høiby hadde på seg ei kjole av hvit silke crepe med eit 20 fot langt slør, medan kronprins Haakon Magnus av Noreg hadde på seg ein svart uniform frå hæren med ein raud sash og medaljar.

Brudgommen venta utanfor døra til kyrkja fordi brura ynskte å gå ned midtgangen saman med han i staden for på armen til far sin. 

Kronprins Frederik til Danmark var trulovaren til kronprins Haakon Magnus av Noreg. Betina og Emilie Swanstrøm, Kamilla og Anniken Bjørnøy og Tuva Høiby var brudepikene til Mette-Marit Tjessem Høiby.

Seremonien inneheldt musikk frå den norske jazzmusikeren Jan Garbarek, samt tekstavlesningar av prinsesse Märtha Louise av Noreg og kronprinsesse Victoria av Sverige. 

Etter bryllaupet vart Mette-Marit Tjessem Høiby kjend som kronprinsesse Mette-Marit av Noreg.

Deltakarar
----------

Brura var kronprinsesse Mette-Marit av Noreg, tidlegare kjend som Mette-Marit Tjessem Høiby, brudgommen var kronprins Haakon Magnus av Noreg. Trulovaren til brudgommen var kronprins Frederik til Danmark. Det var biskop Gunnar Stålsett som heldt vigsla.

### Kongelege

* Kong Albert II av Belgia
* Dronning Margrethe II av Danmark
* Fyrst Albert II av Monaco
* Kronprins Felipe av Spania
* Kong Carl XVI Gustaf av Sverige
* Kronprinsesse Victoria av Sverige
* Prins Charles av Wales
* Prins Edward, jarl av Wessex
* Sophie, grevinne av Wessex

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wedding of Haakon, Crown Prince of Norway, and Mette-Marit Tjessem Høiby» frå Wikipedia på engelsk, den 3. desember 2011.*