recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Musculus serratus posterior inferior** (frå latin *serrare* - «å sage», *posterior* - «bakre», *inferior* - «nedre»), på norsk òg kalla **den nedre bakre sagmuskelen**, er ein muskel som ligg heilt inntil ribbeina i den nedste, dorsale delen av brystkassa.

Anatomi
-------

*M. serratus posterior inferior* spring ut frå dei to nedste torakale og dei to øvste lumbare ryggtaggane *processi spinosi Th11-L2* og *ligamentum supraspinale* som ligg som dekkjer til *processi spinosi* dorsalt. Muskelen startar som eit tynt seneblad som kjem frå *lig. supraspinale* og ryggvirvlane. Det har òg fibrar blanda med *fascia thoracolumbalis*. Etter senebladet går muskelen over i muskelbuken som deler seg opp i fire muskelbukar. Han går skrått oppover og lateralt og festar på underkantane av niande til tolvte ribbein med fire muskelbukar som går til kvart sitt ribbein.

Rørsle
------

*M. serratus posterior inferior* trekkjer ribbeina dorsalt og nedover for hjelpe til i roteringa og ekstensjonen av truncus. Når begge musklane kontraherer vil det bidra i forsert ekspirasjon av luft frå lungene.

Fleire bilete
-------------

* M. serratus posterior inferior sin posisjon.*M. serratus posterior inferior* sin posisjon.
* Næranimasjon. M. serratus posterior inferior kjem frå T11-L2 og festar på dei nedre kantane av det 9.-12. ribbeinet.Næranimasjon. *M. serratus posterior inferior* kjem frå T11-L2 og festar på dei nedre kantane av det 9.-12. ribbeinet.
* Den lumbare trekanten.Den lumbare trekanten.

Sjå òg
------

* *M. serratus anterior*
* *M. serratus posterior superior*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Musculus serratus posterior inferior**
**Guildhall** er ein bygning i City of London, like ved Bank og Monument undergrunnsstasjonar. I over 800 år har Guildhall tent som sete for bystyret i City of London, Corporation of London. Namnet kjem frå *geld* («penger»), fordi Guildhall var staden som kravde inn skattar og oppbevarte skattepengar. 

Bygningen i dag er bygd over hvelva av ein tidlegare guildhall frå mellomalderen, som igjen var bygd på tuftene av eit romersk amfiteater - det største i Britannia. Den eldste delen av Guildhall i dag er steinbygningen frå 1411, som var det einaste som overlevde bybrannen i 1666. Ein omfattande restaurering og ombygging skjedde i 1866 ved arkitekten Horace Jones. Guildhall fekk store skadar under den tyske bombinga av London i desember 1940. I 1954 var bygningen slik den framstår i dag ferdig restaurert, ved arkitekten Giles Gilbert Scott.

I tidlegare tider blei Guildhall også brukt til rettssaker, og mange berømte engelskmenn fekk dommen sin her - blant anna diktaren Henry Howard, Gunpowder-konspiratøren Henry Garnet, samt Lady Jane Grey og ektemannen Lord Guildford Dudley.

På slutten av 1800-talet hadde den nye, folkevalde forsamlinga for Stor-London, London County Council, møta sine i Guildhall. Dette flytta i 1922 til County Hall. Guildhall blir i dag brukt mest i seremonielle samanhengar, etter at Corporation of London flytta kontora sine til moderne bygningar like ved. Den britiske litteraturprisen Booker-prisen blir delt ut i Guildhall. I 1990-åra opna Guildhall Art Gallery, og bygningen husar også Clockmakers' Museum og eit offentleg bibliotek som har spesialisert seg på litteratur og media om London.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Corporation of London

* *Denne artikkelen bygger på «Guildhall» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mai 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC

 |
Lillebil Ibsen
**Lillebil Ibsen** (6. august 1899–13. august 1989), døypt **Sofie Parelius Monrad Krohn**, var ein norsk dansar og skodespelar. Ho debuterte som dansar då ho var elleve år gammal, og fekk snart ein strålande karriere i utlandet. Seinare heldt ho seg mest i Noreg som ein anerkjend skodespelar.

Verdsstjerne som dansar
-----------------------

Ho var dotter av ingeniøren Georg Monrad Krohn og Gyda Christensen, som var skodespelar og instruktør og opphavskvinna til den første norske balletten. Då Lillebil debuterte på Nationaltheatret som *Prinsessen på erten* i 1911 var det mora som var instruktør.

I dei neste åra fekk «Madame Lillebil» ein eventyrleg utanlandsk karriere. Ho dansa i London og Paris, og møtte mellom anna koreografen Mikhail Fokine og komponisten Igor Stravinskij. 16 år gammal blei ho engasjert av den store iscenesettaren Max Reinhardt i Berlin, der ho blei prima ballerina.

Under Verdsutstillinga i Oslo i 1914 hadde ho møtt og blitt oppvarta av Tancred Ibsen. Dei to gifta seg fem år etter, då Lillebil nett var blitt tjue, og skulle ha eit samliv på nesten seksti år.

Norsk skodespelarkarriere
-------------------------

Etter giftarmålet ønska Lillebil å slå seg ned i Noreg. Ho hadde allereie hatt ei talerolle i *Den uskikkelige lille prinsesse* på Nationaltheatret i 1915. I 1923 engasjerte så Centralteatret skodespelaren, først i pantomimespelet *Scaramouche* med musikk av Sibelius, og deretter i skodespelet *Kameliadamen*. Året etter spelte Lillebil Ibsen revyar på Chat Noir. Songane, dansane og parodiane hennar blei svært populærte, og ho framførte òg fleire av dei i London, Paris, Stockholm og København.

Etter kvart gjekk ho ifrå dansen og via seg heilt til skodespelaryrket. Ho var knytt til Det Nye Teater frå 1928 til 1956 og var deretter ved Nationaltheatret fram til 1969. Ibsen spelte både i komediar, til dømes *Troll kan temmes* og *Den stundesløse*, og i drama, som *Mrs. Warrens forretning*, *Hvem er redd for Virginia Woolf?* og ei rekke Ibsen-stykke.

Lillebil Ibsen samarbeidde med fleire fine skodespelarar, mellom anna Gösta Ekman i *Den glade enke* i Stockholm. Ho hadde eit særleg samspel med Per Aabel. For spelet sitt mot han i *Kjære løgnhals* fekk ho Kritikerprisen i 1961. Stykket blei sett opp fleire gonger og teke på turné i heile Noreg og i nabolanda. Då Ibsen feira syttiårsjubiléet sitt som scenekunstnar, i 1981, spelte ho nok ein gong Mrs. Pat i *Kjære Løgnhals*.

Utgjevingar
-----------

* *Det begynte med dansen* (1961), sjølvbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Discogs (artist)

 |
**Guillaume François Antoine, Marquis de l'Hospital** (fødd 1661 i Paris, død 2. februar 1704) var ein fransk matematikar. Han er best kjent for regelen som er kalla opp etter han, andsynes grenseverdien til ein brøk der teljaren og nemnaren begge går mot null eller uendeleg, trass i at regelen eigenleg vart oppdaga av Bernoulli.

L’Hospital planla først ei militær karriere, men dårleg syn førte til at han skifta til matematikk. Han løyste brachistochroneproblemet, uavhengig av andre samtidige matematikarar som Newton.

Han er òg forfattar av den første europeiske boka om differensial- og integralrekning, *l'Analyse des Infiniment Petits pour l'Intelligence des Lignes Courbes*. Boka vart publisert i 1696. I 1694 hadde l’Hospital inngått ei avtale med Johann Bernoulli: For 300 franc i året skulle Bernoulli fortelje l’Hospital om sine matematiske oppdagingar, som l’Hospital skildra i boka si. I 1704, etter l’Hospital døydde, avslørte Bernoulli avtala, og hevda at det var han som hadde funne mange av resultata i boka til l’Hospital. I 1922 vart det funne tekster som gav støtte til Bernoulli. L’Hospital publiserte boka anonymt, og Bernoulli vart kreditert i innleiinga.

* Analyse des infiniment petits pour l'intelligence des lignes courbes*Analyse des infiniment petits pour l'intelligence des lignes courbes*
* Traité analytique*Traité analytique*

Sjå òg
------

* l’Hospital-regelen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guillaume François Antoine, Marquis de l'Hospital» frå Wikipedia på bokmål, den 13. september 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Ivar Østberg** (fødd 15. november 1942 i Fredrikstad) er ein norsk politikar for KrF. Han vart innvald på Stortinget frå Troms i 1997, og møtte i to periodar. Østberg var varaordførar i Harstad 1983–1985.

Etter examen artium frå Kristelig Gymnasium var Østberg lærarvikar før han tok lærarutdanning på Oslo lærarskule frå 1968 til 1970. Deretter tok han spesialpedagogikkutdannelse på Statens spesiallærerhøgskole før han vart rektor innan barne- og ungdomspsykiatri frå 1971 til 1974. Deretter var han spesialpedagog hos PPT Sør-Troms frå 1974 til 1985 før han vart leiar av same kontor i ein tiårsperiode. Før han vart vald inn på Stortinget var han etter å ha teke audiopedagogikkutdanning fylkesaudiopedagog frå 1995 til 1997.

Stortingskomitéar
-----------------

* 1997–2001 medlem av Kommunalkomitéen.
* 1997–2001 varamedlem av Valkomitéen.
* 2001–2005 medlem av Kommunalkomitéen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivar Østberg» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Dorte** og **Dorthe** er danske kortformer av kvinnenamnet *Dorotea*, som er danna av dei greske orda *doros*, 'gave', og *theos*, 'gud'.

Dorte har norsk namnedag den 6. februar.

Namnet er særs utbreidd på Grønland, der Dorthe var det 6. mest vanlege kvinnenamnet i 2004, og i Danmark, der 
14 993 kvinner (0,55 %) heitte Dorthe og 12 666 (0,47) heitte Dorte i 2007.

Namnet var vanleg i Noreg på 1700-talet. I 2009 var det 424 kvinner som heitte Dorthe og 155 som heitte Dorte i Noreg.

|  |
| --- |
|  |
| Historisk utviklig av bruken av Dorthe i Noreg. |

Kjende kvinner med namnet
-------------------------

Personane i lista er ordna kronologisk etter fødeår.

* Dorte Karrebæk (f. 1946), dansk illustratør og forfattar
* Dorte Mandrup (f. 1961), dansk arkitekt
* Dorthe Skappel (f. 1962), norsk programleiar
* Dörte Thümmler (f. 1971), tysk turnar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorte» frå Wikipedia på bokmål, den 5. februar 2009.*

### Fotnotar

1. ↑  Bokmålswikipedia oppgav «Navnestatistikk». Statistisk sentralbyrå.  *Statistikk for namn i Noreg*
2. ↑  «Digitalarkivet». Arkivverket.  *Folketellinger i Norge*
Damplokomotivet på Garnes stasjon.
Gamle trevogner med teakkledning, nytta på Bergensbanen.
Garnes stasjon.
Espeland haldeplass, no stopp for veterantoget.
Haukeland stasjon, no stopp for veterantoget. «Mellemstasjon av 4. Klasse».
**Museet Gamle Vossebanen** er ei museumsjarnbane som køyrar veterantog på ei 18 kilometer lang einspora line mellom Garnes stasjon og Midtun på ei nedlagd strekning av jarnbanelina Vossabanen i Bergen kommune. Museet Gamle Vossebanen er den einaste veteranjarnbana i Noreg på ei hovudline, til saman 21 kilometer mellom Tunestveit og Midtun i Bergen kommune, og er eit nasjonalt kulturminne ved å ha til rådvelde både rullande materiell og faste installasjonar av gamal dato. 

Heile den jarnbanestrekninga som museumsjarnbanen nyttar ein del av til køyring av veterantoga, vart overflødig då den nye og kortare tunneltraseen for Vossabanen (som er ein del av Bergensbanen) gjennom Ulrikstunnelen og Arnanipatunnelen var klar til bruk i 1964. Gamle Vossebanen ender no på Midtun, men er framleis intakt i andre enden, innover frå Garnes stasjon, og kopla inn på Bergensbanen ved utløpet av Arnanipatunnelen på Tunestveit på Takvam. Difor er det mogleg å køyre museumstoga inn på dagens Bergensbanen.

Veterantoget på Gamle Vossebanen nyttar damplokomotiv av NSB type 18 og dei gamle trevognene med ytterkledning av teak. Toget vert køyrd kvar sundag frå midten av juni til midten av september. Turen går gjennom Arnadalen til Haukeland, der terrenget skifter karakter til typisk vestlandsnatur med tunnelar og fjellsider, og med sjøen rett nedanfor lina. Etter 18 kilometer kjem toget til Midtun, som altså er endepunktet for den gamle Vossabanen i dag. Her er det oppretta ein haldeplass med kryssingsspor for veterantoget.

Linekart over strekninga for veterantoget
-----------------------------------------

|  |
| --- |
| Teiknforklaring |
|  |  | frå Bergensbanen ved Tunestveit |
|  | 463,13 km | Garnes (1883) | 21,2 moh. |
|  |  | Fv276 Garnesvegen |
|  | 465,56 km | Seimsmark (1941–1964) |
|  |  | Fv276 Garnesvegen × Fv277 Indre Arna-vegen (rundkyøring) |
|  | 466,79 km | Arna gamle stasjon (1883) | 21,4 moh. |
|  | 468,77 km | Arnatveit (1931–1964) |
|  |  | **580** Hardangervegen |
|  | 471,32 km | Espeland (1899) | 70,6 moh. |
|  |  | Fv237 Lonaleitet |
|  | 472,68 km | Lone (1924) |
|  |  | Kalihaugen |
|  |  | Vesthagen |
|  | 474,29 km | Haukeland (1883) | 81,6 moh. |
|  |  | Brattlandsvegen |
|  | 474,92 km | Søylen (89 m) |
|  |  | Bratland (1958–1964) |
|  |  | Brattlandsvegen |
|  | 475,54 km | Bratland (258 m) |
|  | 476,36 km | Grimen (123 m) |
|  |  | Erdalsvegen |
|  |  | Grimåsen (1924–1964) |
|  |  | **580** Hardangervegen |
|  | 478,12 km | Helldal II (21 m) |
|  | 478,18 km | Helldal I (11 m) |
|  |  | Helldalsneset |
|  | 478,92 km | Helldal (1886) | 68,4 moh. |
|  |  | Helldalshaugen |
|  |  | Dyngelandsvegen |
|  | 479,19 km | Frank Mohn sidespor |
|  | 481,05 km | Midtun (1925) |
|  |  |  |

Sjå òg
------

* Vossabanen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Museet Gamle Vossebanen Arkivert 2016-04-27 ved Wayback Machine.
Skoglaust alpint landskap i Sveits.
**Alpin tundra** er ei økosone eller klimasone karakterisert av mangel på skog på grunn av høgda over havet. Alpin tundra ligg høgare enn skoggrensa, og skil seg frå arktisk tundra ved å ikkje ha permafrost. Dessutan er jorda i alpine strøk vanlegvis betre drenert enn jord i arktiske strøk. 

Alpin tundra går over til subalpin skog under tregrensa. 

Ein finn alpin tundra i fjellstrøk over heile verda. Floraen i alpin tundra sonen er kjenneteikna av artar som kryp langs bakken. Det kalde klimaet i desse høgtliggande områda er forårsaka av lågt lufttrykk, og er ganske likt polarklima. 

I norsk samanheng blir landskap i klimasona alpin tundra oftast omtalt som snaufjell, det vil seia fjellandskap utan skog. 44 % av landarealet i Noreg er omfatta av økosona alpin tundra. 

Biom på jorda etter vegetasjon. Alpin tundra er avmerka med lys blå farge.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| ██ Isørken
██ Tundra
██ Taiga (boreal barskog)
██ Temperert lauvskog
██ Temperert steppe
██ Subtropisk regnskog | ██ Middelhavsvegetasjon
██ Monsunskog
██ Ørken
██ Buskvegetasjon
██ Tørr steppe
██ Halvørken | ██ Grassavanne
██ Tresavanne
██ Subtropisk skog
██ Tropisk regnskog
██ Alpin tundra
██ Fjellskog |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alpin tundra» frå Wikipedia på bokmål, den 12. september 2017.*
Baffinøya
**Baffinøya** er ei av dei arktiske øyane i det nordlege Canada i territoriet Nunavut. Ho er den største øya i Canada, og den femte største øya i verda, med eit areal på 507 451 km². Ho er dermed litt større enn Spania. Øya har ein folkesetnad på 11 000 (2004). 

Baffinøya er kalla opp etter den engelske oppdagaren William Baffin. Inuktitutnamnet hennar er *Qikiqtaaluk*, som tyder 'veldig stor øy' (*qikiqtaq*, 'øy' og *-aluk*, 'veldig stor'), skrive ᕿᑭᖅᑖᓗᒃ med inuktitutskrift. Vikingane kalla øya for Helluland etter at ho vart oppdaga av Leiv Eriksson.

Geografi
--------

Øya er dekt av fjell og den høgaste toppen er Mount Blanche på 2 146 meter over havet. Ein annan og særprega fjelltopp er Mount Asgard på 2 011 moh. Iqaluit, som fram til 1987 heitte Frobisher Bay, er hovudstaden i Nunavut og ligg på sørkysten av øya.

Sør for øya ligg Hudsonsundet og Quebec på fastlandet. I aust ligg Davissundet og Baffinbukta og bortanfor der igjen ligg Grønland. I vest og i nord, Foxesjøen, Boothiabukta og Lancastersundet som skil Baffinøya frå resten av øyriket.

Tettstader
----------

Største tettstader (2001):

1. Iqaluit (5 236)
2. Pangnirtung (1 243)
3. Pond Inlet (1 220)
4. Clyde River (785)
5. Arctic Bay (646)
6. Kimmirut (433)

Kjelder
-------

1. ↑  «Inuit Heritage Trust: Place Names Program: Map Series». *ihti.ca*. Henta 29. juni 2021.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Baffin Island» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Ein vulkansprekk og ein lavakanal.
Ein **vulkansprekk** er ein vulkanventil som det kjem lava ut av, vanlegvis utan eksplosiv aktivitet. Sprekken er vanlegvis nokre meter brei, men kan vere mange kilometer lang. Vulkansprekker kan skape store flaumbasaltar og lavakanalar. Denne typen vulkanar er vanlegvis vanskeleg å sjå frå bakken og frå rommet fordi dei ikkje har ein sentral kaldera og overflata nesten er flat. Vulkanen er vanlegvis ei sprekk på bakken eller havbotn. Smale sprekker kan fyllast med lava som størknar. Når erosjon fjernar dei omliggande jordmassane kan lavamassen stå igjen på overflata som ein mur. Sprekker finn ein vanlegvis lange rifter og riftsoner, som på Island og Riftdalen i Afrika. 

På Island er vulkanventilar ofte lange sprekker parallell til riftsona der litosfæriske plater går frå kvarandre. Fornya utbrot oppstår vanlegvis frå nye parallelle sprekker eit par hundre til tusen meter frå dei tidlegare sprekkene. Denne fordelinga av ventilar og langvarige utbrot med flytande basaltisk lava byggjer vanlegvis opp tjukke lavaplatå i staden for ein enkel vulkansk haug. Sprekksystemet Lakagígar på Island produserte det største utbrotet på jorda i historisk tid og dannar ein flaumbasalt under Eldgjá-utbrotet i år 934. Her vart det spydd ut 19,6 km³ med lava.

Dei radielle vulkansprekkene til Hawaiivulkanane produserer «gardiner av brann» når lavafontener bryt ut i delar av ein sprekk. Desse ventilane produserae låge vollar av basalten som sprutar ut på begge sider av sprekken. Meir isolerte lavafontener langs sprekkene produserer rekker av små vollar og sinderkjegler. Fragmenta som dannar slike vollar er varme og plastiske nok til at dei vert sveist saman, medan fragmenta i sinderkjeglene er så pass kalde at dei ikkje smeltar saman.

Liste over vulkansprekker
-------------------------

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Namn | Høgd | Plassering | Siste utbrot |
| meter | Koordinatar |
| Laki | 1 725 | 64°25′N 17°20′W﻿ | 1783 |
| Lanzarote | 670 | 29°2′N 13°38′W﻿ | 1824 |
| Cordon Caulle | 1 798 | 40°28′S 72°15′W﻿ | 1960 |
| São Jorge | 1 053 | 38°39′N 28°5′W﻿ | 1907 |
| Vatnafjöll | 1 235 | 63°55′N 19°40′W﻿ | 1200 år sidan |
| Quetena | 5 730 | 22°15′S 67°25′W﻿ | Ukjend |
| Nejapa Miraflores | 360 | 12°7′N 86°19′W﻿ | Ukjend |
| Manda-Inakir | 600+ | 12°23′N 42°12′E﻿ | 1928 |
| Hertali | 900? | 9°47′N 40°20′E﻿ | Ukjend |
| Gran Canaria | 1 950 | 28°0′N 15°35′W﻿ | Mindre enn 1000 år sidan |
| Fuerteventura | 529 | 28°21′29″N 14°1′12″W﻿ | Ukjend |
| Estelí | 899 | 13°10′N 86°24′W﻿ | Ukjend |
| Butajiri Silti-sletta | 2281 | 8°3′N 83°51′E﻿ | Ukjend |
| Bishoftu | 1850+ | 8°47′N 38°59′E﻿ | Ukjend |
| Alu | 429 | 13°49′N 40°33′E﻿ | Ukjend |
| Singu-platået | 507 | 22°42′N 95°59′E﻿ | Ukjend |
| Ray Mountain | 2 050 | 52°14′N 120°7′W﻿ | Kvartær |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Detaljert liste og KML-filer av vulkansprekker
* Volcanolive.com

Sjå òg
------

* Stratovulkan
* Kaldera

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fissure vent» frå Wikipedia på engelsk, den 10. oktober 2007.*
**Dorothy Tennant** (22. mars 1855–5. oktober 1926) var ein britisk nyklassisistisk målar frå viktoriatida. 

Tennant var fødd ved Russel Square i London som den andre dottera til politikaren Charles Tennant og sosietetskvinna Gertrude Barbara Rich Collier. Ho studerte målarkunst under Edward Poynter ved Slade School of Fine Art i London og Jean-Jacques Henner i Paris.

I tillegg til å laga måleri skreiv og illustrerte Tennant fleire bøker, mellom anna *London Street Arabs* frå 1890.

I 1890 gifta ho seg med Afrika-oppdagaren Henry Morton Stanley, og då han blei adla ni år seinare fekk ho tittelen *Lady Stanley*. Dei to adopterte ein son, Denzil. Etter at ektemannen døydde i 1904 redigerte og illustrerte ho sjølvbiografien hans, er blitt skulda for å ha teke vekk alt snakk om kvinner i livet hans før henne.

Dorothy gifta seg opp att i 1907 med Henry Curtis (d. 1944), ein kirurg, patolog og forfattar.

Galleri
-------

* Henry Morton Stanley måla av Dorothy Tennant i 1880.Henry Morton Stanley måla av Dorothy Tennant i 1880.
* L'Amour Blessé (1895) av Dorothy Tennant.L'Amour Blessé (1895) av Dorothy Tennant.

Kjelder
-------

1. ↑  Grosvenor Prints, London
2. ↑  Google Books (2010)
3. ↑  «Lady Dorothy Stanley». Tate.
4. ↑  Henry Morton Stanley (1909) *The Autobiography Of Sir Henry Morton Stanley*, Dorothy Stanley Ed. Houghton Mifflin Company
5. ↑  *Supplement to the British Medical Journal* (1944)

* *Denne artikkelen bygger på «Dorothy Tennant» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dorothy Tennant**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Alsensjön** er ein lang og smal innsjø i Alsen sokn i Krokom kommun i Jämtland i Sverige. Innsjøen blir drenert via elva Ytterån, som ligg ved tettstaden med same namn, og til Storsjön. Alsensjön får vasstilførsel via Åringsån i vest og frå Näldsjön via Faxån ved Nälden til bukta Själdret aust i Alsensjön.

Ved innsjøen ligg sentrumet til soknet, Alsen, (jemtsk: *Ärs`n*). Mot slutten av 1800-talet var det dampbåtar i trafikk på Alsensjön. Nokon av dampbåtane var *Alsen I*, *Alsen II*, *Fortune*, *Frej* og *Ytterån*. Dampbåttrafikken pågjekk fram til 1949, og omfatta både persontrafikk og tømmerleveransar. Båtane gjekk ut frå Ytterån, og tente fast Valne, Röde, Mo, Vika, Åberg, Vången, Ede og Hov.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alsensjön» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ångbåt på Alsensjön i början av 1900-talet, Bildarkivet Jamtli[*daud lenkje*]
* Vy över Alsensjön, Bildarkivet Jamtli[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
White Mountain i California i USA når 4300 moh. og har eit alpint klima.
**Alpint klima** eller **fjellklima** er klima ein har over tregrensa i fjellområde. Klimaet vert kaldare med høgda, som følgje av den adiabatiske temperaturendringa. Den tørradiabatiske temperaturendringa med høgda er om lag 10 °C per kilometer. Dermed vil ein om lag få same temperaturendring om ein flyttar seg 100 m oppover eit fjell, som når ein flyttar seg 80 km nærmare polane. Dette forholdet er derimot berre ein grov tommelfingerregel fordi havet har ein stor påverknad på klimaet. 

I Köppen si klimaklassifisering hamnar det alpine klimaet inn under det arktiske klimaet, fordi ingen av månadane har ein middeltemperatur over 10 °C. Otto Nordenskiöld laga derimot eit alternativt til Köppen sitt system som sa at den varmaste månaden måtte vere minst 9 grader minus 10 % av middeltemperaturen i den kaldaste månaden. T.d. om temperaturen i den kaldaste månaden er -20 °C, må den varmaste månaden vere 11 °C. Ein kan då få små skilnadar på kva område som hamnar innanfor det alpine klimaet. 

Store delar av fjellområda i Noreg kjem inn under denne arktiske klimatypen.

Sjå òg
------

* Høgfjellsklima

| Klimasoner i Köppen si klimaklassifisering |
| --- |
| **Gruppe A: Tropisk** — Regnskog (Af) - Monsun (Am) - Savanne (Aw, As) |
| **Gruppe B: Tørt** — Ørkenklima (BW) - Steppe (BSh, BSk) |
| **Gruppe C: Temperert** — Fuktig subtropisk (Cfa, Cwa) - Maritimt (Cfb, Cwb, Cfc) - Middelhavsklima (Csa, Csb) |
| **Gruppe D: Kontinentalt** — Fuktig kontinentalt (Dfa, Dwa, Dfb, Dwb) - Subarktisk (Dfc, Dwc, Dfd) |
| **Gruppe E: Arktisk** — Tundra (ET) - Permafrost (EF) - Alpint (ETH) |
|  |
| --- |
| ***«Thunderstruck»***  Singel av Erlend Bratland |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Engelsk |
| Låtskrivar(ar) | Joy Deb, Linnéa Deb og Erlend Bratland |
|

**«Thunderstruck»** (engelsk for *Mållaus*) er ein song av Erlend Bratland. Songen er skriven av Joy Deb, Linnéa Deb og Erlend Bratland. 21. januar 2015 vart ein del av songen offentleggjort av Norsk rikskringkasting i ein presentasjonsvideo på 15 sekundar, laga i samband med Melodi Grand Prix 2015.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 2015

21. januar 2015 vart «Thunderstruck» presentert som eit av bidraga i Melodi Grand Prix 2015, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 2015 i Wien i Austerrike. Songen vart framført på engelsk av Erlend Bratland med Kringkastingsorkesteret. Bidraget vart mellom dei fire beste i finalen, og gjekk vidare til gullfinalen der det enda på andreplass.

Fotnotar
--------

1. 1 2 3 4 5  «Erlend Bratland». Norsk rikskringkasting. 21. januar 2015. Henta 29. januar 2015.
2. ↑  «Fra Abba til MGP 2015: Anders Eljas leder GP-KORK.». escNorge. 25. februar 2015. Henta 26. februar 2015.
3. ↑  Simon Storvik-Green. «Mørland & Debrah Scarlett take the Norwegian flag to Vienna!» (på engelsk). Eurovision.tv. Henta 18. mars 2015.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 2015 |
| --- |
| *Cinderella***·** *Heaven***·** *Thunderstruck***·** *We Don't Worry***·** *Next To You***·** *Human Beings***·** *Ta meg tilbake***·** *A Monster Like Me***·** *Louder***·** *En godt stekt pizza***·** *All Over the World* |
**Dorney Lake** er ein menneskeskapt innsjø i Storbritannia som arena for roing. Han ligg nær landsbyen Dorney i Buckinghamshire og nær byane Windsor og Eton, nær Themsen. Innsjøen er privateigd og finansiert av Eton College, som brukte £17 millionar på å utvikle han. Sjølv om innsjøen hovudsakleg vert nytta av skulen, er fasilitetane gjort tilgjengeleg for rosport i området i tillegg. 

Innsjøen skal vere arena for sommar-OL 2012 i roing og kajakk. Dei eksisterande tribunane vert utvida for dette til 20 000 seter, dei fleste berre mellombelse.

Startlinja
Banen på innsjøen er 2000 meter lang med åtte banar, som kvar er 13,5 meter brei. Den minste vassdjupna er 3,5 meter.

Sjå òg
------

* Eton College

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorney Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *London2012.com: "Work starts on time at the London 2012 Rowing og Canoe Sprint venue"*, arkivert frå originalen 12. oktober 2009, henta 12. oktober 2009

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Alrek og Eirik** var kongar av Ynglingeætta. Etter Snorre Sturlason var dei søner av Agne, medan Historia Norvegiæ (Den eldste Noregshistoria) fortel at dei var søner av Dag Dyggveson, og at Alrek var far til Agne. 

Om desse to er det fortald at dei var glade i hestar, og kappast med kvarandre om kven som var best til å ri dei. Ein dag vart dei funne på vollen, daude båe to, og hausane deira var krasa. Folk trudde dei hadde drepe kvarandre med beisla til hestane sine. 

Tjodolv frå Kvine fortel i Ynglingatal:

Fall der Alrek
der som Eirik
for bror-våpn
sin bane fekk,
og med hestens
hovud-reimar
frendane hans Dag
drap kvarandre.
Aldri fyrr de spurdest
at Ynglingar
heste-beisl
hadde til verju.
Historia Norvegiæ fortel berre at Alrik drap bror sin med eit beisl. Tjodolv kallar brørne "frendene hans Dag", noko som tyder på at dei er nærare knytt til Dag enn til Agne (søner av Dag). I så fall er det Snorre som har snudd om på ættelista. 

Nokre forskarar reknar namnet Alrik eller Alrek som ein variant av Alarik, og at forteljinga er knytt til ei minning om vestgotarkongen Alarik på eit eller anna vis. Moglegvis har dette med å gjera at gotarane og var kjende for å bruke hestar (Hreidgotar).
Koordinatar: 37°30′N 27°25′E﻿

**Bafasjøen** eller **Bafasjøen naturpark** (tyrkisk *Bafa Gölü Tabiat Parkı*) er ein innsjø og eit naturreservat sørvest i Tyrkia, i Milas i Provinsen Muğla og nordlege område av provinsen Aydın i Söke. Innsjøen var tidlegare ei bukt i Egearhavet fram til antikken då inngangen til bukta mudra til på grunn avsetjingar frå elva Büyük Menderes. Bukta og seinare innsjøen vart kalla Latmos i antikken. 

Langs sørsida av innsjøen går hovudvegen mellom İzmir, Kuşadası og Söke og byar som Milas og Bodrum som ligg lenger sør. Nordkysten av innsjøen består av bratte fjellsider dekte av ville eller planta oliventre .

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:Lake Bafa» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Bafa Gölü Tabiat Parkı Uzun Devreli Gelişme Planı Onaylandı…» (på tyrkisk). Çevre ve Orman Bakanlığı. 28. oktober 2008. Arkivert frå originalen 14. mars 2012. Henta 14. august 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bafasjøen i Tyrkia Arkivert 2011-09-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°20′N 44°26′E﻿

**Bagdad guvernement** (arabisk محافظة بغداد, *Muḥāfaẓät Baġdād*) er hovudstadsguvernementet i Irak. Det omfattar byen Bagdad og det kringliggande storbyområdet. Guvernement er det minste av dei 18 guvernementa i Irak, men det mest folkerike med opp under 10 millionar innbyggjarar. 

Amerikanske og irakiske soldatar i Bagdad.

Skildring
---------

Bagdad guvernement er eit av dei mest utvikla områda av Irak, med betre infrastruktur enn dei fleste andre stader i landet. Det vart sterkt øydelagd under den USA-leia invasjonen i 2003 og opplever framleis vald i dag. Det har eit av dei høgaste nivåa for terroritaktivet i verda med sjølvmordsbomboarar og dødsskvadronar i byen. 

Bagdad har minst 12 bruer over Tigris som går mellom den austlege og vestlege delen av byen. Den nordaustlege delen av guvernementet omfattar fleire mesopotamiske myrer.

Sadr by er det tettast folkesette området i Irak.

Distrikt
--------

* Abu Ghraib
* Adhamiyah
* Kadhimiya
* Karkh
* Karrada
* Al-Mada'in
* Mahmudiya
* Al-Rusafa
* Sadr by 1
* Sadr by 2
* Taji
* Al-Tarmia

Kommunar
--------

* Adhamiyah
* Karkh
* Karadah
* Kadhimiya
* Mansour
* Sadr by
* Al Rashid
* Rusafa
* New Bagdad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Baghdad Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 13. september 2017.*


| * v
* d
* e
Guvernement i Irak |
| --- |
| Anbar**·** Babylon**·** Bagdad**·** Basra**·** Dhi Qar**·** Diyala**·** Dohuk**·** Erbil**·** Halabja**·** Karbala**·** Kirkuk**·** Maysan**·** Muthanna**·** Najaf**·** Nineveh**·** Qadisiyyah**·** Saladin**·** Sulaymaniyah**·** Wasit |
Puʻu ʻŌʻō, ei cinder- og sprutkjegle på Kīlauea på Hawaiʻi
**Vulkankjegler** er av dei enklaste vulkanformasjonane i verda. Dei er bygd opp av fragment som er kasta opp (sprøyta ut) frå ein vulkanventil og som samlar seg opp i ein haug rundt ventilen i form av ei kjegle med eit krater i midten. Vulkankjegler kan delast inn i forskjellige typar, avhengig av kva stoff som er kasta ut i utbrotet. Av dei vanlegaste typane finn ein sprutkjegle, cinderkjegle, oskekjegle og tuffkjegle.

Sprutkjegle
-----------

Ei sprutkjegle er forma av smelta lava som vert kasta ut frå ein ventil. Gassar som utvidar seg i lavafontena riv den flytande steinen inn i ujamne klumpar som fell tilbake til jorda og dannar ein haug rundt ventilen. Den framleis delvis flytande steinen skvettar eller spruter når han treffer overflata og haugen som vert danna vert derfor kalla ein spruthaug. Sidan "dropane" ikkje er heilt faste når dei landar får kvar partikkel ei særs ujamn form og smeltar saman når dei stivnar, og på den måten er dei forskjellig frå sinder og oske. Sprutkjegler er typiske for vulkanar med særs flytande magma, som dei ein finn på Hawaii.

Oske- og tuffkjegler
--------------------

Ei oskekjegle består av partiklar av storleik som i gjørme eller sand. Eksplosive utbrot frå ein ventil der magma vekselverkar med grunnvatn eller sjøvatn produserer damp og vert kalla *freatisk*. Vekselverknaden mellom magma, utvidande damp og vulkanske gassar fører til at stort sett små partiklar vert sprøyta ut, kalla vulkansk oske. Fallande oske har same konsistent som mjøl. Laus oske dannar ei *oskekjegle*, som vert ei *tuffkjegle* eller ein tuffring nå oske vert fast (sjå òg tuff). Uttrykket *pyroklastisk kjegle* vert ofte nytta synonymt til *tuffkjegle*.

Eit døme på ei tuffkjegle er Diamond Head på Waikīkī i Hawaiʻi.

Sinderkjegler
-------------

*For meir om dette emnet, sjå Sinderkjegle.*
Sinderkjegle
Ei sinderkjegle er ei vulkansk kjegle som nesten berre består av lause vulkanske partiklar kalla sinder (pimpstein, pyroklastisk stein eller tefra). Dei består av partiklar og klumpar av størkna lava som kjem frå ein enkelt ventil. Når den gassdrivne lavaen vert blåst kraftig ut av ein ventil bryt han opp i små bitar og størknar, før han fell ned tilbake som sinder rundt ventilen, og dannar slik ei sirkelforma eller oval kjegle. Dei fleste sinderkjegler har eit skålforma krater på toppen. 

Sinerkjegler vert sjeldan høgare enn 500-750 m i forhold til omgjevnadane og sidan dei består av lausmassar vert dei ofte raskt erodert bort, med mindre det skjer nye utbrot.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Volcanic cone» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Vulkansk ordbok Arkivert 2008-05-14 ved Wayback Machine.
Ski sende som reisegods av NSB i 1964Foto: Leif Ørnelund/Oslo Museum

**Bagasje**, **ferdagogds**, **reisegogds**, eller **oppakning** er utstyr og eigedelar ein har med seg på reise. Dette kan ein anten bera med seg eller lasta på kløvdyr eller fargreier.

Det finst ulike innretningar til å pakka bagasje i, som veske, ryggsekk, kløv, meis, koffert og reisekiste. Ein kan også flytta bagasje ved hjelp av traller, bagasjeband og ulike køyretøy. Transportmiddel kan ha særskilde stader å oppbevara bagasje på, som bagasjerom på bil, bagasjehylle på tog eller lasterom på fly.

Ordet bagasje kjem frå fransk *bagage* og opphavleg frå gammalprovençalsk. Det er avleidd frå mellomalderlatin *baga*, 'sekk'.
I overført tyding kan bagasje visa til kvalifikasjonar eller livserfaringar.
Kvart einskild stykke reisegods kan ein kalla *kolli* (fleirtal av italiensk *collo*, 'nakkebør'.

Bagasjereglar
-------------

Ved flyging finst det ulike reglar for bagasje knytte til vekt, storleik og innhald. Kvar passasjer har gjerne ein viss vektkvote for kor mykje dei kan ta med seg. I tillegg finst det maksgrenser for kvart kolli. Handbagasje og send bagasje har ulike reglar for storleik. Farleg materiale som gassar, våpen og sprengbart materiale er heller ikkje lov å ha med seg i bagasjen.

Kjelder
-------

1. ↑  «bagasje» i Nynorskordboka.
2. ↑  «bagasje - Det Norske Akademis ordbok», *www.naob.no* (på norsk), henta 27. oktober 2019
3. ↑  «kolli» i Nynorskordboka.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
India.Arie Foto: Chris Hakkens

**India** er namnet på eit land. Det blei tidlegare brukt om større geografiske område (Austindia, Bakindia og Vestindia), og er i nyare tid blitt brukt som kvinnenamn.

Ordsoge
-------

«India» blei innført til India av europearar. Mynt frå Portugisisk India frå 1866.
«India», frå gresk Ἰνδία, er avleidd av Indus. På sanskrit blir denne elva kalla *Sindhu*, eit namn som blei til *Hinduš* på avestansk og Indus på gresk. *Hinduš* har gjeve nemningane «hindu», «hinduisme», hindustani og det lokale namnet «Hindustan». Europearar har kjend landet som «India» sidan mellomalderen.

På 1800-talet blei namnet «India» teke i bruk som kvinnenamn i den engelsktalande verda, i mange høve på grunn av ei viss tilknyting til landet. 

«India» er også spansk for «indianar», og er blitt brukt om kvinner som er eller ser indianske ut, som «India Catalina» (ca. 1495–ca. 1529) eller den puertoricanske songaren «La India» (f. 1969).

Namneberarar
------------

* India Knight (f. 1965), britisk journalist og kommentator, dotter av indiskefødde Sabiha Rumani Malik
* India Hicks (f. 1967), britisk interiørarikekt, dotterdotter av siste visekongen av India, Lord Mountbatten.
* India.Arie (f. 1975), USA-amerikansk artist
* India de Beaufort (f. 1987) , britisk artist og skodespelar

Litterær bruk
-------------

India Wilkes er namnet på ein person i *Gone with the Wind* (1936) av Margaret Mitchell. Ho er ein motstandar til hovudpersonen Scarlett O'Hara.

India Ophuls er hovudpersonen i *Shalimar the Clown* (2005) av Salman Rushdie, som tek for seg mykje av moderne indisk historie.

Kjelder
-------

* Patrick Hanks; Kate Hardcastle, and Flavia Hodges, red. (2006), «India», *A Dictionary of First Names*, Oxford University Press
* John Everett-Heath, red. (2005), «India», *Concise Dictionary of World Place-Names*, Oxford University Press
Frukost med gallo pinto
**Gallo pinto** er ein tradisjonell matrett i Mellom-Amerika som består av bønner og ris. Han er rekna som nasjonalrett i Costa Rica og Nicaragua. Retten er vanleg til frukost, men kan etast til alle måltid. Særleg i Nicaragua og Costa Rica kan ein ofte eta han to eller tre gongar kvar dag.

Ein costaricansk frukost med gallo pinto (til høgre)
Frukost med gallo pinto, rista brød, eggerøre, fritert kokebanan og ei skei ferskost.
Gallo pinto i Nicaragua
Sjølv om retten består av dei same ingrediensane, blir han laga på ulik måte frå land til land, og bønnesorten varierer. I Costa Rica bruker ein vanlegvis svarte bøner, medan raude bøner er vanlegare i Nicaragua. I tillegg til bøner og ris kan ein ofte òg tilsetja andre ingrediensar, som koriander, lauk og paprika. Som frukostrett blir han gjerne servert med egg, ost (queso fresco), tortilla og søt kokebanan.

Namn
----

*Gallo pinto* er spansk og tyder ordrett 'måla hane'. Namnet stammar truleg frå fargen som risen får av bønene, som minner om fargen til ein flekkete hane. Det finst liknande rettar med andre namn i andre spanskspråklege område, som *casamiento* («ekteskap») i El Salvador, *tacu tacu* i Peru og *moros y Cristianos* («maurarar og kristne») i Spania. I engelsktalande karibisk kultur er versjonar av retten kjende som rice and beans eller rice and peas.

Historie
--------

Opphavet til retten er uklart og omstridd. Både Costa Rica og Nicaragua gjer krav på han som sin eigen, og opphavet kan vera eit stridsemne mellom folk frå dei to landa.

Gallo pinto er rekna for å ha mestisopphav, ei blanding av bønner, som urfolk i Amerika hadde dyrka sidan førkolumbisk tid, og ris, eit korsnalg innført av spanjolane. Tilreiinga er sterkt påverka av afrikansk mattradisjon.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Gallo Pinto, Costa Rica's National Dish - Latin America Travel Company», *The Latin America Travel Company* (på engelsk), 27. april 2017, henta 20. oktober 2020
2. 1 2 3  «Gallo Pinto Recipe», *Nicaragua food* (på engelsk), 17. mars 2016, arkivert frå originalen 6. juli 2020, henta 20. oktober 2020
3. 1 2  Parker, Jenn, «Costa Rica vs Nicaragua: Who Really Invented Gallo Pinto?», *Culture Trip*, henta 20. oktober 2020
4. ↑  Preston-Werner, Theresa (10. juli 2020). «Gallo Pinto: Tradition, Memory, and Identity in Costa Rican Foodways». *Journal of American Folklore* **122**.
5. ↑  «Ambassade Costa Rica -- Gastronomía costarricense» (på spansk). Arkivert frå originalen 30. mars 2012. Henta 29. februar 2012.
6. ↑  Ross, 2001, s. 64

* *Denne artikkelen bygger på «Gallo pinto» frå Wikipedia på bokmål og «Gallo pinto» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2020.*

* Ross, Marjorie (2001). *Entre el comal y la olla: fundamentos de gastronomía costarricense*. EUNED. pp. 270 pages. ISBN 9968-31-128-6
Koordinatar: 70°22′S 71°33′W﻿

**Dorsey Island** er ei hovudsakleg isdekt øy som ligg i Wilkins Sound utanfor vestkysten av Aleksanderøya i Antarktis. Det høgaste punktet på øya er Mount Snell som ligg opp mot 500 meter over havet. Ho vart oppdaga og grovt kartlagd frå lufta av medlemmar frå East Base i U.S. Antarctic Service, 1939–41, og vart kalla opp etter Herbert G. Dorsey Jr. frå U.S. Weather Bureau, ein meteorolog ved East Base. Ho vart kartlagd på ny frå flyfoto teken av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, 1947–48, av D. Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey i 1960. Posisjonen og konturen til øya vart retta opp etter satelittbilete frå Landsat 1973–75 og 1979.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Dint Island
* Umber Island
* Merger Island

Kjelder
-------

1. ↑  «Dorsey Island». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dorsey Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om halvøya. For byen på halvøya, sjå Gelibolu. For fleire tydingar, sjå Gallipoli (fleirtyding).*
Koordinatar: 40°22′2″N 26°27′18″E﻿

Satellittbilete av Gallipolihalvøya og omliggande område.
**Gallipoli** (tyrkisk *Gelibolu Yarımadası*, gresk Καλλίπολη) er ei halvøy som ligg i Tyrkisk Thrakia (eller Aust-Thrakia), den europeiske delen av Tyrkia, med Egearhavet i vest og Dardanellane i aust. Namnet Gallipoli kjem frå greske Καλλίπολις (*Kallipolis*), som tyder «vakker by». I antikken vart halvøya kjend som Thrakisk Khersonesos (latinsk *Chersonesus Thracica*, gresk Θρακική Χερσόνησος).

Etter eit øydeleggjande jordskjelv i 1353 vart den greske byen Gallipoli nesten fråflytta, men så raskt erobra av tyrkarar frå Anatolia, den asiatiske sida av sundet. Gallipoli vart dermed det første fotfestet osmanarane fekk i Europa, og utgangspunktet for felttoga deira på Balkan. Halvøya, som då var ein del av Austromarriket, vart gradvis erobra av Det osmanske riket frå 1200-talet til 1400-talet. Gallipoli vart ein stor militærleir for britiske og franske styrkar i 1854 under Krimkrigen. Under første verdskrigen gjekk britiske styrkar med hjelp frå kolonistyrkane deira, til åtak på halvøya i 1915, for å sikre ei rute til å støtte deira russiske allierte i aust. Osmanarane sette opp forsvarsverk langs halvøya og britane vart etter kvart drivne attende. Denne delen av krigen vart kalla Gallipolifelttoget og kring 750 000 mann deltok på begge sider. I alt mista kring 330 000 mann livet i felttoget og det britiske nederlaget førte til at Winston Churchill måtte gå av som marineminister. Den tyrkiske sigeren var viktig for karrieren til Mustafa Kemal Atatürk, som då var ein lite kjend offiser, som etter suksessen i Gallipoli vart ein nasjonalhelt. Han vart forfremma til pasja og då Det osmanske riket kollapsa etter krigen, grunnla han den moderne tyrkiske staten med tittelen Atatürk, «Tyrkias far».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gallipoli» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Καλλίπολις, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, at Perseus project
2. ↑  Crowley, Roger. 1453: *The Holy War for Constantinople and the Clash of Islam and the West*. New York: Hyperion, 2005. p 31 ISBN 1-4013-0850-3.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gallipoli
* The New Zealanders at Gallipoli (1919) eText
* The Spirits of Gallipoli A database of original Kjelder for biletegraphs of and information about the 7,249 men of the AIF either buried or commemorated at Gallipoli.
* "If stones could speak "Arkivert 2010-02-12 ved Wayback Machine. featuring all cemeteries, monuments and relics related to the Gallipoli campaign.
* Gallipoli Peninsula Historical National Park[*daud lenkje*]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things

 |
Namnedagar i byrjinga av juni på ein tsjekkisk kalender med blindeskrift. *(Foto: Hynek Hanke)*
Ein **namnedag** er ein dag som er tileigna ein person sitt førenamn. Det er ein merkedag for personar som har dette namnet, og blir feira om lag som ein fødselsdag i nokre land, særleg i Hellas og Sverige. Kva namnedag ein har står i ei særskild liste. I Noreg blir ho gjeven ut i almanakken, medan den offisielle katolske helgenlista, som styrer katolske namnedagar, blir gjeven ut av Vatikanet.

Historie
--------

Skikken med namnedagar oppstod i den kristne kyrkja, mest for å redusera tydinga av den heidenske fødselsdagsfeiringa. Det vart vanleg å ta namn etter den helgenen som i følgje kyrkja vakta over datoen dåpsdagen fall på. Når helgenane blei feira på sin dag, kunne dei som hadde namnet føla seg litt spesielle. Det var òg rekna som meir heldig å feira den dagen ein tok imot dåpen og frelsen på, framfor dagen ein blei fødd som eit syndig menneske. 

Svensk namnedagsfeiring, måla av Carl Larsson i 1898.
Etter Reformasjonen fall mykje av den gamle helgendyrkinga bort i Norden, og Noreg mista sin tradisjon med namnedagar. I Sverige, derimot, levde han vidare. I øvre lag av samfunnet blei dagen feira på same måte som ein fødselsdag, og namnedagar har sidan vore feira i store delar av samfunnet i både Sverige og Finland.

I førstninga eksisterte det ingen standardiserte lister over namnedagar, men i 1747 fekk Sverige ein offisiell almanakk. To år senare vart namnedagar inkludert i denne almanakken. Etter dette har namnedagsfeiring vore vanleg i store delar av Sverige og Finland.

Notid
-----

Namnedagsskikken blei teken opp att i Noreg av Almanakkforlaget i 1988, då dei fekk namneforskaren Kristoffer Kruken og andre til å laga eit framlegg om nye namnedagar. Desse var baserte på dei gamle namnedagane, men tok òg med nyare namn som var blitt vanlege sidan då. Listene over namnedagar blir oppdatert nå og då. 

Dei katolske landa feirar namnedagar etter ei offisiell liste frå Vatikanet, men i mange land har namnedagsfeiring aldri slått rot. I Noreg har namnedagsfeiring vorten vanlegare dei siste åra, mens i Danmark er namnedagsfeiring svært uvanleg. I Finland ser ein det som viktig å fordela namna på dagane slik at størst mogleg del av folket får ein namnedag, medan lista frå Vatikanet held seg til helgenar, som dei stadig tek inn nye av.

Sjå også
--------

* Namnedagar i Noreg
* Namnedagar i Sverige
* Namnedagar i Danmark

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søkeside for namnedag Arkivert 2006-04-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
*Denne artikkelen handlar om skipstypen. For skipdsdelen, sjå gallion på skip.* 
Illustrasjon av ein spansk gallion av Albrecht Dürer
Ein **gallion** er eit tre- eller firemasta seglskip med råsegl, som vart nytta av den spanske armadaen. På 1500-talet byrja gallionen å erstatte karakken som det viktigaste sjøgåande fartøyet, og som utmerkte seg med låge, slanke linjer og bakk, der karakken hadde ein utbygd forkastell. Gallionen var ein vidareutvikling av karakken, men utan det høge overbygget framme og med lågare overbygg akterut. Namnet kjem truleg av galei, og gallionen hadde eit langt, lågt nebbhovud som minner om stemna på ein galei, men utan batteriet av framoverskytande kanonar som kjenneteiknar samtidige krigsgaleiar. På sett og vis viser dette at gallionen var bygd for å vere mykje raskare enn karakken, og han var lettare og slankare, og ein mykje betre sjøbåt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gallion» frå Wikipedia på bokmål, den 30. desember 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* KulturNav
* BBC Things

 |