recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Berlinkongressen*, 1881
**Anton Alexander von Werner** (9. mai 1843–4. januar 1915) var ein preussisk-tysk historiemålar, fødd i Frankfurt an der Oder.

### Liv og gjerning

Werner byrja som lærling i 1857. Frå 1860 studerte han ved Akademie der Künste i Berlin. To år seinare reiste han til akademiet i Karlsruhe og utdanna seg vidare, der han mellom andre hadde Johann Wilhelm Schirmer og Carl Friedrich Lessing til læremeistrar.

27 år gammal tok Werner del i den fransk-prøyssiske krigen, der han var knytt til staben for den Preussens tredje armè. Etter krigen var over i 1871 busette han seg i Berlin. I den tyske hovudstaden arbeidde han frå 1873 som professor ved kunstakademiet i byen. To år seinare, i 1875, rykte han opp og vart direktør for akademiet, Königliche Hochschule der bildende Künste. Seinare var Werner leiar for kunstforeininga i Berlin, og frå 1909 leia han det nasjonale kunstgalleriet i same byen.

Nesten alle dei viktige verka til Werner har tema frå krigen mellom Tyskland og Frankrike i 1870 og -71. Hans mest kjende måleri er *Die Proklamation des Deutschen Kaiserreiches* (*Kunngjeringa av det tyske keisarriket*) frå 1876. Motivet er frå Spegelsalen i Versailles, der det tyske keisarriket vart utropt etterfylgd av sabelhelsing frå dei tyske fyrstane som var til stades. Slottet Versailles var hovudkvarter for dei prøyssiske styrkane i Frankrike under sjølve krigen, og vidare, til dess Frankrike hadde betalt krigsskadeserstatning. Heilt inn på 1890-talet henta Werner motiv frå same krigen.

Anton Werner og den norske målaren Hans Gude var nære vener.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Anton von Werner**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anton von Werner» frå Wikipedia på bokmål, den 15. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Jim Irons - forskar på Landsat 8 – NASA Goddard Space Flight Center.
Landsat 7, sendt opp i 1999, er den nest nyaste satellitten i Landsat-programmet.
**Landsat-programmet** er ei rekkje satellittar som sidan 23. juli 1972 har teke bilete av jorda. Den første satellitten vart kalla Earth Resources Technology Satellite, men namnet vart etter kvart endra til Landsat. Den nyaste satellitten, Landsat 8, vart sendt opp 11. februar 2013. Instrumenta på Landsat-satellittane har teke millionar av bilete. Desse bileta, arkiverte i USA og ved Landsat-stasjonar rundt om i veda, er ein unik ressurs for forsking på globale endringar og vert bruk innan jordbruk, kartografi, geologi, skogbruk, områdeplanlegging, overvaking og utdanning.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Landsat program» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Short, N.M. «The LANDSAT Tutorial Workbook: Basics of Satellite Remote Sensing». *NASA Reference Publication 1078*. NASA. Henta 10. juli 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Landsat heimeside
* Landsat NASA heimeside
* Landsat.org Arkivert 2013-03-08 ved Wayback Machine.
**Pierre Étienne Théodore Rousseau** (15. april 1812–22. desember 1867) var ein fransk målar som vert rekna til stilretninga realismen og til Barbizon-skulen. Måleria hans er haldne i ein mørk tone prega av ein viss melankoli. Hos landskapsmålaren Rousseau kan ei spore innverknad frå nederlandsk 1600-talskunst, men òg frå seinare engelske målarar. Han arbeidde stadig på fleire prosjekt og etterlet seg relativt få heilt fullførte verk.

### Liv og gjerning

*Landskap*, 1842
Ei byste av Rousseau, laga i 1888 av Henri-Louis Levasseur
Rousseau kom til verda i Paris, der han vart fødd inn i ei borgarslekt med interesse for kunst. Han gjekk i lære for å verte forretningsmann, før han så overtalte faren til å godta at han ville verte kunstmålar. Til liks med andre samtidige målarar som nytta ein romantisk stil, hadde han vanskar med å få stilt ut på den årlege utstillinga det han sjølv rekna som dei beste bileta. Den klassisistisk prega juryen motarbeidde dei nye straumdraga, så måleria hans vart ikkje skikkeleg presentert for eit større publikum før etter dei politiske omveltingane i Frankrike i 1848.

Han debuterte på salongen i 1831 og fekk med bilete også i 1834. Derimot vart storverket *Kyrne kjem heim* (*La Déscente des vaches*) refusert av juryen i 1836. Etter det vart måleria hans heile tida refusert fram til 1848-revolusjonen. Drag av realisme og slikt som innevarsla naturalismen vart avvist. Heilt utan kritikarstøtte var han ikkje, men det talde lite når han i mellomtida vart kjend som «le grand refuse». Men det var i denne kunstnariske eksiltida han skapte nokre av sine beste bilete.

Frå 1848 budde Rousseau i Barbizon, som den gongen var ein landsby i Fontainebleau-skogen, og sidan heldt han til der størstedelen av livet. På ei stor utstilling i 1853 i Paris vart alle dei refuserte bileta hans presentert samla. Sjølv om han fekk ros for dei fleste måleria, braut dei for mykje med fransk smak og salet var heller labert. Ein auksjon i 1861 gav så lite at han sterkt vurderte å emigrere.

Deretter møtte han mykje motgang, mellom anna vart kona håplaust sinnssjuk. Økonomisk fekk han i desse åra hjelp frå faren. Under ein studietur til Mont Blanc i 1863 vart Rousseau lungesjuk. Vel heimkomen vart han svevnlaus og fysisk gradvis svekka. Fire år seinare døydde han i Barbizon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Théodore Rousseau» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Théodore Rousseau**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Ian McKellen på San Diego Comic-Con i 2013.   
 Foto: Gage Skidmore.
**Sir Ian Murray McKellen** (fødd 25. mai 1939 i Burnley i Lancashire) er ein prisløna engelsk skodespelar. Han var ein av dei leiande teaterskodespelarane i Storbritannia frå slutten av 1960-åra, men han har spela i fjernsyn og film om lag like lenge. I seinare år har Ian McKellen vorte mest kjend i rolla som *Magneto* i X-men-filmserien og i rolla som Gandalv både i Ringdrotten-trilogien og i Hobbiten-trilogien, begge regisserte av Peter Jackson.

Karriere
--------

Ian McKellen tok til å spela teater allereie på college, men den fyrste profesjonelle rolla hans var på Belgrade Theatre i 1961. Han spela mykje på ulike teater i 1960-åra, og blei ein velkjend teaterfigur utover 1970- og 80-talet. Då spelte han ofte på både Royal Shakespeare Company og Royal National Theatre, mellom anna i tittelrolla i *Macbeth* og i rolla som Iago i *Othello*. Han spela også i fleire Shakespeare-stykke for fjernsyn.

McKellen vart også brukt i fleire større spelefilmar frå og med 1980-talet. I 1998 vart han nominert til Oscar-prisen for beste mannlege skodespelar for rolla som James Whale i filmen *Gods and Monsters*, regissert av Bill Condon. Kort tid etter spela han teikneserieskurken Magneto for fyrste gong, i filmen *X-men* (2000). Deretter reiste McKellen til New Zealand for å spela Gandalv i *Ringenes Herre: Ringens brorskap* (2001) og *Ringenes Herre: To tårn* (2002). *Ringenes Herre: Atter en konge* kom ut i 2003, same året som *X-men 2* kom ut. Han vart nominert til Oscar for beste mannlege skodespelar i birolle for Gandalv i *Ringens brorskap*, og fekk heider frå Screen Actors Guild for den same rolla. McKellen spela også inn stemma til Gandalv i fleire videospel basert på Ringdrotten-filmane.

I 2006 kom både *Da Vinci-koden*, der McKellen spelte Sir Leigh Teabing, og *X-Men: The Last Stand*, der han spelte Magneto. McKellen takka også ja til å spela Gandalv i Hobbiten-trilogien til Peter Jackson. Dei tre hobbiten-filmane kom ut i 2012, 2013 og 2014. I 2014 kom også *X-men: Days of Future Past* ut, der McKellen delte rolla som Magneto med Michael Fassbender. Fassbender spelte ein yngre versjon av den same personen. I 2015 kom filmen Mr. Holmes ut, der McKellen portretterer ein aldrande Sherlock Holmes.

I løpet av karrieren sin har McKellen teke i mot seks Laurence Olivier-prisar, ein Tony Award, ein Golden Globe og ein Screen Actors Guild Award, med meir. I 1979 vart han gjort til kommandør av Den britiske imperieordenen og i 1991 vart han adla for sitt bidrag til den utøvande kunsten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ian McKellen» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2015.*

### Fotnotar

1. ↑   Svendsen, Trond Olav. (2011, 20. desember). Ian McKellen. I Store norske leksikon. Henta 13. juni 2015.
2. ↑   Profil på IMDb
3. ↑   Profil på IMDb
4. ↑   Profil på IMDb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 77°58′S 162°58′E﻿

**Ibarra Peak** er eit fjell ved enden av ryggen som strekkjer seg austover frå Royal Society Range mellom Mitchellbreen og Listerbreen i Victoria Land i Antarktis. Det vart namngjeve i 1992 av Advisory Committee on Antarctic Names etter Phillip D. Ibarra, ein kartografisk teknikar i US Geological Survey (USGS) som deltok i felten for USGS i 1988–89, 1989–90 og 1990–91. Han deltok i opprettinga av geodetisk kontroll ved Ross Island, McMurdo Dry Valleys, Amundsen-Scott-stasjonen og utanfor kysten av Victoria Land frå Cape Adare til Ross Island.

Kjelder
-------

1. ↑  «Ibarra Peak». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 17. oktober 2012.
2. ↑  Alberts, Fred G. red. (June, 1995). *Geographic Names of Antarctica* (PDF) (second utg.). USA Board on Geographic Names. s. 358. Henta 14. oktober 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Ibarra Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Eit glas mjølk
Mjølking av geit i Oddadalen kring 1890.Foto: Axel Lindahl i Norsk folkemuseum

**Mjølk** er ei væske som hopattedyr lagar for dei nyfødde ungane sine. Menneske drikk morsmjølk som barn, men mange drikk seinare òg mjølk frå andre dyr, særleg kyr, men òg frå mellom anna sauer, geiter, reinsdyr, hopper og jakar.

Mjølka frå kvar art har ulik samansetjing, men har òg mange fellestrekk. Ettersom drikken skal gje styrke til små pattedyr som skal veksa, er han svært næringsrik. Mjølk inneheld særleg protein og feitt, i tillegg til laktose, vitaminane A, B og D, og mineral som kalsium og selen.

Feitt i mjølka dannar eit lag som vil flyta til topps om ho får stå. Dette laget blir gjerne skilt ut som fløyte.

Behandling
----------

I dag er det vanleg å behandla mjølk på meieri før ho vert seld. Ho vert ofte separert i skummamjølk eller lettmjølk og fløyte, pasteurisert, standardisert og homogenisert. På meieria foredlar ein òg mjølk til ulike mjølkeprodukt. Tidlegare skjedde behandlinga av mjølk på gardane der ho vart laga, men no er dette ganske uvanleg.

Bruk
----

Fersk mjølk kan drikkast åleine eller i ulike drikkar, som bi- eller hovudingrediens. Dersom uhomogenisert mjølk får stå i romtemperatur, surnar ho til surmjølk, tjukkmjølk eller mjølkering, som kan drikkast eller etast.

Mjølk og ymse produkt av mjølk er òg viktige i matlaging, til dømes i graut, puddingar og kaker med krem. I milkshake og kakao er mjølk ein hovudingrediens, og mange vil dessutan ha ein liten skvett mjølk eller fløyte oppi teen eller kaffien sin. Kaffe med mykje mjølk i, på søreuropeisk vis, har i dei seinare tidene vorte populært i Nord-Europa, og er ofte seld under italienske og franske namn på kaféar av ulike slag.

### Mjølkeprodukt

Iskrem med bær eller andre smakstilsettingar er eit populært mjølkeprodukt.
* Ved å tilsetja ulike bakteriekulturar kan ein laga rømme, kvarg, jogurt og kefir.
* Ved å rista fløyte ved å vispe eller kinne ho, får ein krem og smør.
* Ved å få mjølka til å skilja seg ved ysting, kan ein få fram eit utal ulike ostetypar, og ved å koke ho inn, får ein brunost.

### Helse

Det er omstridd om mjølk frå kyr er bra for menneske, sjølv om det ofte vert tilrådd å drikke mjølk. Fersk geitemjølk skal vera bra, særleg for nyfødde som ikkje kan få morsmjølk. Men mange reagerer sjukleg på laktose (laktoseintoleranse) eller mjølkeprotein (mjølkeproteinallergi). Særleg gjeld dette folk frå land der det ikkje er vanleg å drikke mjølk i oppveksten, og som kan reagere med sjukdom eller på anna vis når dei kjem til land der mjølk vert nytta som næringsmiddel i stort mon. Mjølkeliknande produkt som kan nyttast som alternativ til mjølk frå dyr blir laga av mellom anna ris, soya, mandel og havre.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mjølk**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
**Eva Therese Bjørneboe** (fødd 1. mars 1963) er ein norsk redaktør og teatermeldar. I åra 1983–1985 var Bjørneboe redaktør for Rød Ungdoms tidsskrift *Rute 80*, og frå 1994 til 1996 kulturredaktør i *Klassekampen*.

Ho er teatermeldar i *Aftenposten*, frå 1998 redaktør for *Norsk Shakespeare- og teatertidsskrift*, og har sete i styret for Det norske Shakespeareselskap, der ho i 2014 vart utnemnd til æresmedlem. Ho er cand. philol.

Bjørneboe er gift med forfattaren Dag Solstad. Ho er dotter av Jens Bjørneboe og søster av Suzanne og Marianne Bjørneboe.

Eva Therese Bjørneboe vart i 2011 tildelt Willy Brandt-prisen og fekk i 2019 Norsk kulturråds ærespris.

Utgivingar
----------

* Jens Bjørneboe. *Utvalgte essays* (Pax forlag, 1989). Redaktør
* Jens Bjørneboe. *Brev i utvalg* (Pax forlag, 2006). Redaktør sammen med Tore Rem.

Kjelder
-------

1. ↑  «Therese Bjørneboe får Kulturrådets ærespris for 2019». 26. september 2019. Henta 13. oktober 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Therese Bjørneboe» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Anberlin** er ei USA-amerikansk rockegruppe frå Winter Haven i Florida.

Historie
--------

Stephen Christian og Deon Rexroat møttest på high school og danna den kristelege gruppa **SaGoh 24/7**, som spelte pønkrock. Dei fekk med Joseph Milligan på gitar og ein trommeslagar, og gav ut to album: *Servant After God's Own Heart* (1999) og *Then I Corrupt Youth* (2001). Trommeslagaren forlét bandet etter 2001 og Nathan Young kom inn i staden. Gruppa gjekk bort frå pønk-rocken, tok namnet Anberlin og signerte platekontrakt med det kristne selskapet Tooth & Nail Records.

Debutalbumet *Blueprints for the Black Market* (2003) og oppfylgjarane *Never Take Friendship Personal* (2005), *Cities* (2007) og *Lost Songs* (2007) kom alle ut på Tooth & Nail Records. *Lost Songs* var ei samling av uutgjeve materiale, demoar, B-sider, etc. I 2007 bestemte gruppa seg for å skifta plateselskap til Universal Republic Records. Fyrste plata på det nye plateselskapet fekk tittelen *New Surrender* (2008). I 2010 gav dei ut *Dark Is the Way, Light Is a Place*, som foreløpig er deira siste studioalbum.

Diskografi
----------

* *Blueprints for the Black Market* (2003)
* *Never Take Friendship Personal* (2005)
* *Cities* (2007)
* *Lost Songs* (2007)
* *New Surrender* (2008)
* *Dark Is the Way, Light Is a Place* (2010)

Kjelde
------

* *Denne artikkelen byggjer på «Anberlin» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2012.*
| **Caserta** |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Caserta is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Campania  Caserta |
| Borgarmeister | Nicodemo Petteruti |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  53 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2004)   - folketettleik | 79 488   1415/km² |
| Koordinatar | 41°4′″N 14°20′″E﻿Koordinatar: 41°4′″N 14°20′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 81020, 81100 |
| Telefon-retningsnummer | 0823 |
| **Nettstad:** www.comune.caserta.it |

 **Caserta**  er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Caserta i regionen Campania og har om lag 80 000 innbyggjarar. Byen er eit viktig senter for jordbruk, handel og industri og ligg i utkanten av den campanianske sletta ved foten av åsane som strekkjer seg opp mot Appenninane. Byen er mest kjend for palasset sitt.

Historie
--------

Palasset i Caserta
Den moderne Caserta vart grunnlagd rundt eit forsvarstårn bygd av langobardisk tid av Pando, fyrste av Capua. Pando øydela den opphavlege byen rundt 863. Tårnet er i dag ein del av Palazzo della Prefettura som ein gong var sete for grevane av Caserta, i tillegg å vere ein kongeleg residens. Dei første innbyggjarane flytta frå Casertavecchia (tidlegare bispesete) til den noverande staden på 1500-talet. 

Byen og omegn høyrte til familien Acquaviva, som selde landområda til kongefamilien då dei kom ut for pengemangel. Kongefamilien ønskte å bygge eit nytt palass og valde Caserta, som dei såg på som ein by som var lettare å forsvare enn det tidlegare palasset ved Napolibukta. Palasset er i dag på UNESCO si verdsarvliste. 

Caserta var fødestaden til den italienske forfattaren Maria Valtorta.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Reggia i Caserta Arkivert 2006-09-10 ved Wayback Machine.
* Bilete av Casertavecchia Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Caserta» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Brúarhlöðgjelet
Gullfoss
**Hvítá** (islandsk uttale *kvit-ao*) er namnet på fleire elvar på Island. Dette kjem av at dei fleste islandske elvane som har utspring frå isbreane har ein lys farge. Hvítá tyder «kvit elv» på islandsk.

Dei mest kjende elvane med dette namnet er: 

* Hvítá i Borgarfjörður, vest på Island, nær Reykholtsdalur (sjå Hraunfossar),
* Hvítá i Árnessýsla i sør.

Hvítá på Sør-Island
-------------------

Denne elva har sitt utspring ved brevatnet Hvítárvatn ved isbreen Langjökull på Det islandske høglandet. Elva renn 40 km før ho fell ned i eit smalt gjel ved fossen Gullfoss.

Etter denne renn ho mellom Biskupstungur og Hrunamannahreppur. Her renn Hvítá saman med tre andre elvar: Tungufljót, Brúará og Stóra-Laxá. Elva har då dobbelt så stor vassføring som ved Gullfoss. Elva renn så ut på flatare område nær Grímsnes og bak fjellet Ingólfsfjall. Like nord for byen Selfoss renn ho i saman med Sog og etter dette får ho namnet Ölfusá før ho munnar ut i Atlanterhavet. 

Sidan elva ofte flaumar over, særleg om vinteren, har ho rykte på seg for å vere den farlegaste elva på Island.

Sjå òg
------

* Elvar på Island

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
*For den norske journalisten med same namn, sjå **Carsten Thomassen (1969-2008)**.*

---

**Carsten Thomassen** (f. 22. august 1948 i Grindsted) er ein dansk matematikar og professor i matematikk ved Danmarks Tekniske Universitet. Han er medlem av Det kongelige danske Videnskabsakademi sidan 1990. Forskinga hans dreier seg og diskret matematikk med hovudvekt på grafteori. 

Thomassen er sjefsredaktør for *Journal of Graph Theory* og *Electronic Journal of Combinatorics* og redaktør for *Combinatorica, The Journal of Combinatorial Theory, Ser B, Discrete Mathematics* og *European Journal of Combinatorics*.

Han fekk the Dedicatory Award of the 6th International Conference on the Theory and Applications of Graphs av Western Michigan University i mai 1988, the Lester R. Ford Award av the Mathematical Association of America i 1993 og the Faculty of Mathematics Alumni Achievement Medal av University of Waterloo i 2005. Han er oppført på lista over dei 250 mest siterte matematikarane på the ISI Web of Knowledge.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Carsten Thomassen si heimeside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ORCID
* SUDOC
* MGP

 |
**Anaïs Bescond** (fødd 15. mai 1987) er ein fransk skiskyttar fødd i Aunay-sur-Odon i Normandie. Ho har vunne ein gullmedalje og fem sølvmedaljar i ulike verdsmeisterskap i skiskyting i tida 2011-16.

Aktiv
-----

Bescond gjekk på dei franske laga som tok sølv i 4 x 6 km stafett under VM i skiskyting 2011 og 2012, begge gongane bak tyske mannskap. Ho deltok i vinterleikane 2014 i Sotsji og gjorde fleire gode prestajonar i dei indviduelle tevlingane, med femteplassar på både sprinten og i normalpropgrammet som dei fremste. Under VM i skiskyting 2015 i finske Kontiolahti tok ho sitt tredje VM-sølv i 4 x 6 km stafett, og hadde dessutan tidlegare i meisterskapen sikra seg endå eit VM-sølv då ho gjekk ein etappe for Frankrike i mixstafetten.

Då VM i skiskyting 2016 tok til i Holmenkollen gjekk Bescond den fyrste etappen i opningstevlinga med mixstafett. Saman med Marie Dorin Habert, Quentin Fillon Maillet og Martin Fourcade vart ho verdsmeister i øvinga. Seinare i Oslo-VM gjekk ho inn til sølv på 15 km, vel 12 sekundar bak lagvenninna Marie Dorin Habert. Begge trefte på 19 av 20 blinkar.

Bescond vann 7,5 km sprint i verdscuprenna 2014 i italienske Antholz, hennar einaste indviduelle triumf i verdscupen i skiskyting.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anaïs Bescond» frå Wikipedia på tysk, den 9. mars 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Anaïs Bescond». olympedia.org. Henta 26. oktober 2022.
Ein **longitudinell studie** er ein tverrsnittstudie som går over lengre tid, der ein fylgjer dei same observasjonseiningane. Målet er å undersøkja utvikling og endring. Til dømes kan ein undersøkja observasjonseiningar som vert utsette for ein særskild påverknad, ein får dimed eit kvasieksperimentelt element ved forskingsdesignen sin. Ved longitudinelle studiar vert det enklare å få oversyn over hendingsgangen og ein kan koma eit steg nærmare å avklåra kva som er årsaka og kva som er verknaden.

Det vert skilt mellom prospektive og retrospektive longitudinelle studiar:

* *Prospektive*: studien byrjar og fylgjer dinest observasjonseiningane over tid.
* *Retrospektive*: hentar inn opplysingar om noko som har hendt føre for observasjonstidspunktet. Dette kan avgrensa verdien av informasjonen, t.d. kan minne til informantane vera upålitelege.

Ulemper
-------

Ein veikskap med longitudinelle studiar er at utvalet kan vera lite samanliknbart om det til dømes i utgangspunktet var skilnad mellom observasjonseiningane som vart utsette for ein påverknad og dei som ikkje vart det. I somme tilfelle kan òg påverknaden som observasjonseiningar vert utsett for smitta over på dei som ikkje vart utsett direkte for påverknaden, dette gjer tala mindre samanliknbare. Somme gongar kan ein òg få systematisk bortfall av observasjonseiningar, til dømes i at det skal testast eit nytt produkt og mange ikkje er nøgde med det og sluttar å nytta det. Ein vil dimed missa data frå dei som ikkje var nøgde, medan dei som er meir nøgde vil verta overrepresentert blant dei som fullfører studien. Vidare kan det vera ei utfordring at sjølve målinga kan ha ein effekt på observasjonseiningane, til dømes kan individa kjenna seg meir nøgde for di forskarane observerer og stiller dei alle mogleg spurdagar om korleis dei har det og dimed får auka trivsel av di dei opplever å verta sett. Dette er ein implikasjon av Hawthorne-effekten.

Kjelder
-------

1. ↑  Skog, Ole-Jørgen : *Å forklare sosiale fenomener - en regresjonsbasert tilnærming*, Gylendal Akademiske 2004, s. 74.
2. ↑  longitudinell metode i Store norske leksikon på snl.no. Henta 28. april 2023.
3. ↑  Skog, Ole-Jørgen : *Å forklare sosiale fenomener - en regresjonsbasert tilnærming*, Gylendal Akademiske 2004, s. 74–75.

* *Denne artikkelen bygger på «Longitudinell studie» frå Wikipedia på bokmål, den 28. april 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BBC Things

 |
*Lit de justice* halden av Ludvig XV av Frankrike ved Parlamentet i Paris i 1715 under *ancien régime*.
**Ancien régime** (fransk uttale [ɑ̃sjɛ̃ ʁeʒim], tyder 'gammal styreform') viser til ei tid, styre- og samfunnsform før ei statsomvelting, særleg i samband med kongedømet Frankrike i tida før den franske revolusjonen.

Omgrepet blei introdusert i historievitskapene seinast etter at Alexis de Tocqueville gav ut *L'ancien régime et la Révolution* i 1856.

Sjå òg
------

* Parlement
* Provinsar i Frankrike før revolusjonen
* Stendersamfunn

Kjelder
-------

* Denne artikkelen baserer seg heilt eller delvis på det danske Salmonsens konversationsleksikon 2. utgåve (1915–1930).

* *Denne artikkelen bygger på «Ancien régime» frå Wikipedia på dansk, og «Ancien régime» frå Wikipedia på bokmål den 20. februar 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **L’Ancien Régime et la Révolution** ved Wikisource (fr). |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Anatolij Ivanovitsj Julin** (10. mars 1929–29. august 2002) var ein friidrettsutøvar frå Tula oblast i Sovjetunionen som i 1954 vart europameister i 400-meter hekkeløp.

Aktiv
-----

Julin vann aldri 400 meter hekk i den sovjetiske meisterskapen. Dei tre åra 1952-54 vart han andremann bakom bestemann i Europa i øvinga, Jurij Litujev. Under Sommar-OL 1952 i Helsinki vart Julin nummer fire på 52,8 sekundar, 0,6 sekund unna bronsemedaljøren John Holland frå New Zealand, Litujev tok sølvmedaljen og Charles Moore frå USA vann gull.

I europameisterskapen 1954 i Bern sprang Julin sitt beste løp nokon gong og vann på tida 50,5 sekundar, Litujev fekk sølv på 50,8. Litujev var då sidan 1953 verdsrekordhaldar med tida 50,4. Julin si tid var årsbeste i verda i 1954, også i 1955 stod han med 51,0 sekundar for det beste langhekkløpet i verda. Ved dei olympiske leikane i Melbourne i 1956 vart Julin klokka inn 51,7 i semifinalen, 0,4 sekund for seint til finaleplass. Han var elles del av det sovjetiske mannskapet som heller ikkje kom til finale, tida 3.11,2 var den åttande beste i kvalifiseringa. Seinsommaren 1958 kvalifiserte Julin seg til finalen på langhekken ved EM i Stockholm, der han vart femtemann på 52,3 sekund.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1952 i Helsinki: Nr 4 – 52,8
* EM 1954 i Bern: Gullmedalje – 50,5, framom Jurij Litujev (50,8)
* OL 1956 i Melbourne: Utslått i semifinalane (51,7=nr 8)
* EM 1958 i Stockholm: Nr 5 – 52,3

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Https://de.wikipedia.org/wiki/Anatoli\_Iwanowitsch\_Julin» frå Wikipedia på tysk, den 19. august 2019.*
2019
**Igor Leonidovitsj Trandenkov** (fødd 17. august 1966) er ein russisk tidlegare stavhoppar frå Leningrad som vann sølvmedaljen i øvinga ved Sommar-OL 1992, EM 1994 og OL 1996, samt bronse i VM 1993.

Aktiv
-----

Trandenkov fekk sølvmedaljen i stavtevlinga under Sommar-OL 1992 i Barcelona, der han og landsmannen Maksim Tarasov begge gjekk over 5,80 m, Tarasov i fyrste og Trandenkov i tredje forsøk. Året etter fekk dei same to kvar si bronsemedalje i Friidretts-VM i Stuttgart. Dei stoppa på ny på 5,80 m, deira to tidlegare landslagskameratar Serhij Bubka og Grigorij Jegorov vann gull og sølv.

Ved europameisterskapen 1994 tok Trandenkov seg over 5,90 m og vann sølv, landsmannen Rodion Gataullin vart europameister med 6,00 m. Under dei olympiske leikane 1996 i Atlanta var Trandenkov ein av tre utøvarar som tok seg over 5,92 m. Franske Jean Galfione og Trandenkov klarte høgda i fyrste forsøk, Galfione tok gullet gjennom eitt riv på tidlegare høgder, Trandenkov hadde to riv på 5,86 m og fekk sølv, medan Andrej Tivontsjik kom på bronseplassen. 

Trandenkov hevda seg nasjonalt og internasjonalt frå 1987 til 1999. Han vart russisk meister i stavhopp 1994 og 1995. Den 3. juli 1996 sikra han seg sin tredje strake russiske meistertittel. I heimbyen St. Petersburg svinga han seg over 6,01 meter og vart den fjerde stavhopparen som hoppa 6 meter.

Trandenkov er gift med sprintaren Marina Trandenkova.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Sølvmedalje – 5,80 m, bakom Maksim Tarasov (5,80 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 5,80 m
* EM 1994 i Helsinki: Sølvmedalje – 5,90 m, bak Rodion Gataullin (6,00 m)
* VM 1995 i Göteborg: Nr 7 – 5,70 m
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 5,92 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Igor Leonidowitsch Trandenkow» frå Wikipedia på tysk, den 25. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Ein nesten ferdig, halvstor iglo med utgraving under døra og det ytre uferdig.
Ein **iglo** eller **igloo** (inuittisk for bustad) er ein bustad bygd av snøblokker som vert lagde i spiral og skrånar innover slik at det ferdige huset har form som ei komplett halvkule eller kuppel, konstruert som ein såkalla ekte boge eller kvelving. Alle snøblokkene vert kutta innanfor sirkelen avteikna på førehand, skoren til med ein snøkniv av bein og plassert innanfrå. Den siste blokka skal plasserast på toppen og vert sett på plass frå utsida.

Bruk
----

Igloen vert til dømes nytta av netsilik-inuitane i heile vintersesongen medan pusteholsfangsten på sel pågår. Dette huset er stort og særs forseggjort, med lagerrom og gang eller vindtunnel. Opphaldsrommet kan vere over tre meter høgt og fem meter i diameter. Langt mindre og enklare igloar vert nytta under jaktekspedisjonar og på reiser. Desse treng ikkje vere meir enn 1,5 meter høge og litt over to meter i diameter. 

Temperaturen inne i ein iglo kan varierer frå 0 til 16 varmegrader, sjølv om det er særs kaldt på utsida. Dette kjem av den isolerande eigenskapen til stilleståande luft.

Galleri
-------

* Igloar vert bygde frå innsida.Igloar vert bygde frå innsida.
* Innsida av ein iglo mot utgangen.Innsida av ein iglo mot utgangen.
* Innsida av ein iglo med soveplassane heva for å utnytte stigande varmluft.Innsida av ein iglo med soveplassane heva for å utnytte stigande varmluft.
* Ein iglo med opning til høgre.Ein iglo med opning til høgre.
* Slik vert snøblokkene lagde for å lage ein iglo.Slik vert snøblokkene lagde for å lage ein iglo.

Kjelder
-------

1. ↑  Gadacz, R. «Igloo». Henta 22. desember 2022.
2. ↑  Remmereit, J. «Kurs i hvordan bygge iglo». Turistforeningen. Henta 22. desember 2022.

* «iglo» (28. februar 2013) i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Ignace Heinrich** (31. juli 1925–9. januar 2003) var ein fransk friidrettsutøvar, fødd i Ebersheim i Bas-Rhin, som i 1950 vart europameister i tikamp.

Aktiv
-----

Heinrich vart under 2. verdskrigen kalla til krigsteneste for Nazi-Tyskland. Etter å ha vore sovjetisk krigsfange fekk han sommaren 1945 vende heim til farsgarden i Ebersheim.

I 1947 deltok Heinrich for fyrste gong i ein tikamp og sanka 6 300 poeng. Under Sommar-OL 1948 i London tok han med 6 974 poeng, einast den unge USA-amerikanaren Bob Mathias var betre. To år seinare vann Heinrich tikampen ved europameisterskapen 1950 med sine 7364 poeng, 67 poeng føre islendingen Örn Clausen. Sundag 29. og måndag 30. juli 1951 møttest dei to i eit meistermøte i Reykjavik. Clausen leia etter fyrste dag, men Heinrich kom tilbake andre dag og vann med 7 476 poeng mot Clausens 7 453. Dermed forbetra han den franske tikamp-rekorden for femtande og siste gong. Prestasjonen tilsvarar etter dagens tabellar 6934 poeng.

Heinrich vart fransk meister i tikamp åra 1947, 1948, 1949 og 1952. Dessutan var han fransk meister 1949 i lengdehopp og i 1952 fransk meister i så vel 110 meter hekk som i stavhopp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1948 i London: Sølvmedalje - 6 974 poeng, bakom Bob Mathias (7 139 p)
* EM 1950 i Brussel: Gullmedalje – 7 364 poeng, framom Örn Clausen (7 297 p).
* OL 1952 i Helsinki: Braut etter seks øvingar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ignace Heinrich» frå Wikipedia på tysk, den 22. juli 2020.*
* Arbeiderbladet 2. august 1951

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Ignace Heinrich» (på engelsk). olympedia.org. Henta 20. februar 2023.
**DS «Storstad»** var eit 6 000 tonns norsk tørrlasteskip som dreiv med kolfrakt frå 1910 til 1917. Det er mest kjend for samanstøyten med RMS «Empress of Ireland» på St. Lawrence-elva i Canada 29. mai 1914. Skipet blei seinare senkt under første verdskrigen.

Skipet var bygd i Newcastle upon Tyne av Armstrong, Whitworth & Co Ltd.
Det tilhøyrde det norske reiarlaget A.F. Klaveness & Co.

Under ei reise frå Sydney på Nova Scotia til Quebec med ei kollast frå Dominion Coal Company støtte «Storstad» saman med RMS «Empress of Ireland» på St. Lawrence-elva nær Pointe-au-Père 29. mai 1914. Med eit 14 fot langt hol i skroget fekk «Empress of Ireland» slagside og sokk i løpet av 14 minutt. Heile 1 024 av passasjerane og mannskapet døydde, medan 473 personar overlevde i det som lenge var den største sjøfartssulukka nokonsinne. DS «Storstad» blei stygt skadd i samanstøytet, men redda fleire av dei forliste og kom seg til land. 

Etter forliset forlanga eigarane av begge skipa erstatning frå kvarandre. Ei kanadisk gransking gav førarane av «Storstad» hovudskulda for foliset, og skipet blei teke i varetekt av kanadiske styresmakter og til slutt gjeve til Canadian Pacific Railway som del av oppgjeret. Skipet blei seld på auksjon til Ole Wikborg, ein representant for forsikringsselskapa Vidar og Skuld som hadde forsikra båten. Prisen på 175 000 dollar blei haldne tilbake i påvente av granskingsutfallet. Etter auksjonen kunne «Storstad» reparerast og bli sett i drift att, med same mannskap som før.

Under første verdskrigen blei DS «Storstad» torpedert av ein tysk ubåt i Atlanterhavet sørvest for Irland den 8. mars 1917. Skipet sokk, mannskapet gjekk i livbåtane og blei redda tre dagar seinare.

Kjelder
-------


* Kjetil Saugestad, «Det juridiske etterspillet», nrk.no (05.01.2012)
* Kjetil Saugestad og Silje Martinsen Wettre, «Tragedie med norske syndebukker», nrk.no (05.01.2012)

---

* *Denne artikkelen bygger på «DS «Storstad»» frå Wikipedia på engelsk, og «SS «Storstad»» frå Wikipedia på bokmål den 28. juni 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tragedie med norske syndebukker. nrk.no. 5. januar 2012.
* The Collision between the S/S Empress of Ireland and the S/S Storstad, norwayheritage.com
* SS Storstad, Wrecksite.eu
| Looe  |
| --- |
| kornisk | Logh |
|  |
| Plassering |
| 

Looe is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cornwall |
| Distrikt | Cornwall |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 5 280 |
| Koordinatar |  50°21′″N 4°27′″W﻿Koordinatar: 50°21′″N 4°27′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PL13 |
| Telefon-retningsnummer | 01503 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Looe**
 |

**Looe** (kornisk **Logh**) er ein kystby i Cornwall i England. Han består av to delar, East Looe og West Looe, som ligg på kvar si side av elva Looe. Ei viktoriansk bru med sju bogar kryssar elva mellom dei to delane. 

I West Looe, på kornisk kalla *Porthbyghan*, finn ein ei kyrkje vigd til St. Nikolas, truleg frå 1300-talet. I East Looe står ein gammal laugshall og ei kyrkje på 1200-talet, vigd til Jomfru Maria.

Før reformlova i 1832 hadde bydelane to representantar kvar i parlamentet, trass i at dei hadde svært få innbyggjarar. Dei var dermed blant dei verste døma på «rotne valkretsar».

Nokre hundre meter utanfor byen ligg Looe Island, ei lita øy med ruinar etter eit kloster frå mellomalderen. Byen er kjent for ein apepark i nærleiken, og for haifiske. 

Jernbanestasjonen er endestasjon for ei sidelinje frå Liskeard.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Looe» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Troké** (gjennom latin frå gresk, 'springande') er i moderne dikting ein versefot samansett av ei tung og ei lett staving, som i ord som «dikte», «lenge», «rose» eller, ironisk nok, «jambe», ein motsett versefot.
I klassisk dikting var ein troké ein versefot samansett av ei lang og ei stutt staving. 

Troké er mykje brukt i latin, der trykket nesten aldri fell på siste staving. Dette finn ein mellom anna døme på i Dies irae-delen av rekviem-messa:

*Di*es *ir*ae, *di*es *ill*a
*Solv*et *saec*lum *in* fa*vill*a
*Tes*te *Da*vid *cum* Sy*bill*a.
Mykje eldre finsk litteratur, som nasjonaleposet *Kalevala*, er skrive i trokéisk tetrameter (fire trokéar på kvar linje: DAM-da DAM-da DAM-da DAM-da):

vaka vanha Väinämöinen
itse loihe laatijaksi,
tekijäksi teentelihe.
Lengre dikt som brukar mykje troké (av typen med tung og lett staving) kan lett oppfattast som monotone eller strenge i uttrykksmåten, men i kortare dikt kan versefoten vera effektiv.

Gjennomført bruk av troké er mindre vanleg i engelsk enn i latin, men han er brukt i fleire kortare vers, som i heksediktet i *Macbeth* av Shakespeare:

*Dou*ble, *dou*ble, *toil* and *trou*ble;
*Fi*re *burn* and *caul*dron *bub*ble.
Versefoten er også vanleg i barnerim:

Jack and Jill went up the hill
To fetch a pail of water.
Jack fell down and broke his crown,
And Jill came tumbling after.
Også på norsk kan troké nyttast i kortare dikt og songar, som i «Noen barn er brune» av Jo Tenfjord:

*No*en *barn* er *bru*ne
*som* et *ny*stekt *brø*

Sjå òg
------

* Jambe
* Anapest
* Daktylos

Kjelder
-------


* trochee i *Encyclopædia Britannica*. Henta 16. september 2013.
* troké (2009, 15. februar) i *Store norske leksikon*. Henta 16. september 2013.
* Per Einar Jensen, Verseføtter Arkivert 2014-06-11 ved Wayback Machine. *Versekunst*
**Troll Forsikring AS** er eit norsk skadeforsikringsselskap som tilbyr forsikring til privatpersonar og næringsliv i Noreg. Største aksjonær er BRAS Kapital og Canica.

Historie
--------

Troll Forsikring vart skipa i 2007 etter eit initiativ av Stein Erik Hagens investeringsselskap Canica som ein utfordrar til dei 4 store (Gjensidige, If Skadeforsikring, Tryg Forsikring og Sparebank1 Forsikring. Troll Forsikring er eit rent nettselskap der tanken er å utvikle nettløysingar som gjer det enkelt å vere kunde.

Logo
----

Logoen til Troll Forsikring viser enden av halen til eit troll i kvitt på ein blå bakgrunn.

Fakta
-----

* Tilsette: 33 pr 1. desember 2015
* Produkt: Alle typar ting- og personforsikringar for privat- og bedriftsmarknaden.
* Verksemda har konsesjon frå Finanstilsynet og er medlem av garantiordningen for forsikringsselskaper.

Kjelder
-------

* Selskapets LinkedIn-profil
* Troll Forsikring si oppføring i Brønnøysundregisteret

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
Skjern Å på siste del strekninga fram til utløpet i fjorden
**Skjern Å**, som tidlegare òg har vore kalla **Lønborg Å**, er ei om lag ni mil lang elv i det vestlege Jylland i Danmark. Elva har den største vassføringa av dei danske elvane, og er den fjerde lengste i landet. Ho får vatn frå fleire sideelvar, og har eit samla nedslagsfelt på 2.338 km².

Elva gjeng så å seie rett vestover frå eit tjern 68 meter over havet i naturvernområdet Tinnet Krat på ein høgderygg om lag 24 kilometer nordnordvest for Vejle og 6 kilometer frå Nørre Snede, berre eit par hundre meter frå staden der elva Gudenå har utspring i kjeldene sine. Derfrå renn elva ei strekning mot nordnordvest, gjennom Rørbæk Sø, 56 meter over havet, og Kold Sø, 54 meter over havet, og deretter i svakt fall i si vestlege hovudretning til utløpet i den søraustlege delen av Ringkøbing Fjord, om lag 63 kilometer i luftline frå utspringet i Tinnet Krat. På vegen passerer elva byane Arnborg, Skarrild, Sønder Felding, Borris og Skjern, som ho har fått namnet sitt etter.

Skjern Å har vore restaurert ved mellom anna at lengda er auka frå 19 til 26 kilometer på strekninga frå staden Borris til utløpet i fjorden, der elva på slutten av 1960-talet hadde vorte retta ut til ein kanal. Dessutan er det bygd 40 kilometer nye vassløp i området, fjerna le-hegn, småskog, to pumpeanlegg og slike lukkingar av elva som hadde vore gjort for å vinne inn jordbruksland. Elva er gyteelv for laks, og det er gjort gode fangstar av laks på over tjue kilo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Opplysningar om Skjern Å og prosjekta som gjeld elva
* Opplysningar om elva og prosejekta
**Fjelberg stavkyrkje** var ei stavkyrkje på Fjelbergøy i Kvinnherad i Sunnhordland, som vart riven rundt 1730. Det er ikkje bevart nokon kjende bygningsrestar frå kyrkja.

Historie
--------

Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Ei kyrkje på Fjelberg er første gong nemnt i kjeldene i 1360. Kyrkja er nemnt siste gong i 1722. I 1733 fekk soknet ei ny kyrkje, og stavkyrkja har då truleg vorte riven kort tid før.

Utsjånad
--------

Ei kjelde frå 1462 nemner ei gåve til «høgaltaret i Fjelberg kyrkje». Dette tyder på at kyrkja hadde fleire altar. I 1665 skulle det setjast inn vindauge i sørveggen på kyrkja, sidan det skal ha vore svært mørkt i kyrkja. I 1722 hadde kyrkja svalgang berre på nordsida. Same året vert kyrkja kalla ei «ældgammel og i Grund forraadnet Stavkirke». Etter storleiken på kyrkja å dømma, må ho vore treskipa med heva midtrom. Skipet var om lag 50 fot gonger 28 fot (16 m x 9 m) og koret var 16 fot gonger 20 fot (5 m x 6 m).

Fotnotar
--------

1. 1 2  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 478-479
2. ↑  «...til høga altared i Fielbergx kirkio». Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 478. Originalkjelde i Diplomatarium Norvegicum II, 845

Kjelder
-------

* Dietrichson, Lorentz (1892). *De norske stavkirker. Studier over deres system, oprindelse og historiske udvikling*. Kristiania: Alb. Cammermeyers forlag. s. 478–479. ISBN 82-90439-32-6.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brendalsmo, Jan: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Hordaland (Riksantikvaren, 2016), s. 66–67
* 

* Fjelberg stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Skjerjevatnet** et eit vatn i Gulen kommune i Vestland. Det ligg nord for Kvanngrødvarden og like vest for kommunegrensa til Høyanger. Høgda over havet er 701 meter og vatnet har eit areal på 0,46 km².

Vatnets naturlege utløp er mot nord til Storelva, men vassføringa frå vatnet har sidan 1960-talet vore overført til Årnesvatna og vidare til Matresvassdraget for å bli nytta til kraftproduksjon i Matre kraftverk. Skjerjevatnet er ikkje regulert, ut over overføringa. Vatnet som blir overført tilsvarar ei middelvassføring på 0,26 m³/s, noko som utgjer 5% av Storelvas vassføring ved munningen i Indre Oppedal.

I likskap med andre vassdrag i området vart Indre Oppedalselva negativt påverka av sur nedbør, særleg i dei høgareliggande delane av nedbørfeltet, der det på 1980-talet vart registrert reduserte fiskebestandar. Undersøkingar i seinare år har likevel vist ei betring og tildels normalisering av tilhøva.

Kjelder
-------

1. 1 2  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund: *Naturressurskartlegging i Gulen kommune, Sogn og Fjordane: Miljøkvalitet i vassdrag*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 155, mars 1995, ISBN 82-7658-050-5
3. ↑  Trygve Hesthagen Gunnel Østborg: *Endringer i areal med forsuringsskadde fiskebestander i norske innsjøer fra rundt 1990 til 2006*, s.93, NINA Rapport 169, Trondheim, desember 2008, ISBN 82-426-1724-4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Skjenebuss frå *Hilding Carlsson Mekaniska Verkstad* i Umeå i Sverige har vore eit førebilete for mange skjenebussar som vart bygd ved andre verkstader for å nyttast på jarnbanar fleire stader i Norden. Bussen på fotografiet står på *Sveriges järnvägsmuseum* i Gävle.
Ein italiensk skjenebuss med førarplass berre i den eine enden, fotografert på banen Ferrovie Calabro Lucane (FCL) i 1984. Bussen vart snudd på endestasjonane.
Ein tysk skjenebuss med to samankopla vogner og førarplass i båe endane.
**Skjenebuss** er eit omgrep nytta om ymse typar passasjervognar med bensin- eller dieselmotor, og med hjul for å køyrast på ein jarnbane. Omgrepet *skjenebuss* er ikkje eintydig definert, men har vore nytta både om vogner som var lagde for køyre åleine, og for vogner som vart køyrde samankopla to og to som eit togsett. Ofte vert *skjenebuss* og *motorvogn* nytta synonymt. På jarnbanar med liten lokaltrafikk er skjenebussar vanlegvis meir høvelege og lønsame enn vanlege tog.

Somme av dei tidlege typane av skjenebussar likna mest ein vanleg landevegsbuss med førarplass berre i den eine enden, og måtte difor vendast på ei vendeskive på endestasjonane. Men dei fleste skjenebussane vart bygd med førarplass i kvar ende, slik at dette ikkje var naudsynt.

Eit par skjenebussar av eldre type som gjekk på den om lag åtte kilometer lange Solbergfossbanen i Østfold er teke vare på av Norsk Jernbaneklubb.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Rotneims-Knut**, opphavleg *Knut Skaga* (1809–1851) var ein norsk stordansar og kjempekar frå Gol i Hallingdal. Knut fekk namnet sitt etter garden Rotneim, som ligg mest på delet mellom Gol og Ål. Hallingen «Rotneims-Knut» er kalla opp etter han.

Knut skal ha vore ein dugande dansar, og særs god til å gjera hallingkast. Som andre karar frå Hallingdal har han vore over fjellet med drift, og skal ha dansa for kronprins Oscar, seinare Oscar 1 på Lærdalsmarknaden i 1839. Då bruka han slåtten som vart knytt til namnet hans. 

Om Rotneims-Knut er det gjerne fortald at han var byrg av styrken og førleiken sin, og let seg sjeldan kappast med. Stevet til slåtten gjev att dette:

Rotneims-Knut er leug og mjuk
Det finst ikkje nokon som jaga'n ut
Inkje i Hemsedal, inkje i Hol,
Inkje på Torpo og inkje i Gol.
Ein annan variant av stevet fortel heller at det fanst dei som kunne takast med Knut, mellom dei Trulseguten. Ei overlevering fortel og at presten i Ål, Christian Kjelstrup, var sterkare enn dei båe. Dette tyder nok at Knut vel var den sprekaste, men ikkje den sterkaste, av dansarane i Hallingdal på denne tida. Segnene fortel at han var svært ærekjær.

Christian Kjelstrup skal ha tukta Knut i hans eige bryllaup, etter at Knut egla han. Knut vart då slengd så hardt gjennom dørkarmen at dørborda brotna. 

Ein annan stordansar, Perigarden, møttest med Knut i eit jolegilde. Her gjorde Perigarden eit kast som var høgare enn det Knut hadde greidd, og då gauv Knut laus på Perigarden med kniv og skamfor motstandaren sin. For dette laut Knut sone på Akershus festning i mange år. Då han så kom attende frå festninga, var han helseknekt, vert det fortald, og døydde få år etter.

Knut skulle ha gjeve seg til å stela etter at han kom attende frå festninga, og vart teken att. Det er fortald at han tok livet sitt på lensmannsarresten på Nesbyen i 1851. 

Hallingen Rotneims-Knut finst i mange variantar på Vestlandet, i Hallingdal og i Valdres. Edvard Grieg hadde han som den siste av tolv songar i *Album for Mandssang*, opus 30.

Kjelder
-------

1. ↑  Kirkebok for Gol prestegjeld

* Tillegg til Hardingfeleverket, band III.
* Tolleiv G. Myhre: *Hallingdalens historie*, 1925.
Jean d'Alembert
**D'Alemberts prinsipp**, òg kjend som **Lagrange–d'Alembert-prinsippet**, er ei framstilling av dei fundamentale klassiske rørslelover. Han er kalla opp etter oppdagaren, den franske fysikaren og matematikaren Jean le Rond d'Alembert. Prinsippet seier at summen av skilnadane mellom krefter som fungerer på eit system og den tidsderiverte av rørslemengda til sjølve systemet langs ei vilkårleg virtuell forskyving som oppfyller restriksjonane i systemet, er null. Sagt i matematiske symbo seier d'Alembert-prinsippet 

{\displaystyle \sum \_{i}(\mathbf {F} \_{i}-m\_{i}\mathbf {a} \_{i})\cdot \delta \mathbf {r} \_{i}=0,}
der

|  |  |
| --- | --- |
| {\displaystyle \mathbf {F} \_{i}} | er dei fungerande kreftene, |
| {\displaystyle \delta \mathbf {r} \_{i}} | er den virtuelle forskyvinga til systemet, i samsvar med restriksjonane, |
| {\displaystyle m\_{i}\scriptstyle } | er massen til partiklane i systemet, |
| {\displaystyle \mathbf {a} \_{i}} | er akselerasjonen til partiklane i systemet, |
| {\displaystyle m\_{i}\mathbf {a} \_{i}}  | i lag som produkta representeret dei tidsderiverte til rørslemengda i systemet, |
| {\displaystyle i} | er eit heiltal som indikerer ein gjeven paritkkel. |

Det er den dynamiske analogen til prinsippet om virtuelt arbeid for fungerande krefter i eit statisk system.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «D'Alembert's principle» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2012.*