recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Abimelek gjev Sara tilbake til Abraham.
**Abimelek** er eit namn som går att i Den hebraiske bibelen. Det viser til to filistarkongar og ein israelitt, i tillegg til ein bruk i Salmane der det kan visa til filistarkongen Akisj.

Kong Abimelek
-------------

1. Abimelek er konge i Gerar på Abraham si tid. Abraham seier at Sara er syster hans, ikkje kona. Kongen vil då ta henne til kone, men finn ut i ein draum frå Gud at ho eigentleg er Abraham si kone. Abraham forklarer kvifor han laug: «Eg tenkte: På denne staden finst det inga gudsfrykt. Dei kjem til å drepa meg på grunn av kona mi.» Etter at han finn ut sanninga sluttar kongen ei pakt med Abraham. Staden der pakten blei slutta blei Beer-Sjeba.
2. Abimelek er konge i Gerar på Isak si tid. Isak seier at Rebekka er syster hans, ikkje kona, «fordi han var redd dei skulle slå han i hel på grunn av Rebekka.» Abimelek får sjå at Isak kjærteikner Rebekka, og forstår at ho er kona hans. Han gjev ordrer om at verken mann eller kone skal rørast. Også denne Abimelek sluttar ei pakt med Isak ved Beer-Sjeba.

Dommaren Abimelek
-----------------

Dommaren Abimelek døyr. *Doré's English Bible*, 1866.
Dommaren Abimelek er son av Gideon, og prøver etter at faren er død urettmessig å gjera seg sjølv til konge. Han sørgar for å drepa 69 av brørne sine, bortsett frå Jotam, som kjem unna. I tre år kjempar han for styret sitt, men til slutt døyr han i kamp etter at ei kvinne kastar ein kvernstein i hovudet på han.

Abimelek i Salmane
------------------

Salme 34 blir omtalt som «Av David, då han bar seg som galen hos Abimelek, så han vart jaga bort og gjekk sin veg». Omtalen passar med det som skjer hjå kong Akisj av Gat som er omtalt i 1. Samuelsbok. Denne boka omtalar også ein «Ahimelek».

Abimelek i apokryf litteratur
-----------------------------

Kong Abimelek av Gerar er nemnd i kristen apokryf litteratur som *Kitab al-Magall*, *Skattehola* og den orientalske *Adamsboka* som ein av 12 småkongar på Abraham si tid. Han skal ha bygd Jerusalem for Melkisedek.

Abimelek i kulturen
-------------------

*Abimelech* er eit oratorium på engelsk skrive av Christopher Smart og tonesett av Samuel Arnold. Det blei først framført i London i 1768, og i revidert versjon i 1772. Oratoriet fortel soga om Abraham, Sara og kong Abimelek med vekt på sjalusi og truskap mellom ektefolk.

I Saint-Saëns sin opera *Samson et Dalila* frå 1877 er Abimélech ein satrap av Gaza.

Kjelder
-------

1. ↑  1 Mos 20 ved Bibel.no
2. ↑  1 Mos 20,11 ved Bibel.no
3. ↑  1 Mos 21,31 ved Bibel.no
4. ↑  1 Mos 26,7 ved Bibel.no
5. ↑  1 Mos 26,11 ved Bibel.no
6. ↑  1 Mos 26,26-33 ved Bibel.no
7. ↑  Dom 8 31 ved Bibel.no
8. ↑  Dom 9 ved Bibel.no
9. ↑  Sal 34,1 ved Bibel.no
10. ↑  1 Sam 21,10–14 ved Bibel.no

* *Denne artikkelen bygger på «Abimelek» frå Wikipedia på bokmål, og «Avimelek» frå Wikipedia på svensk den 7. juli 2019.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Abimelech» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juli 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Sør-Évvia-bukta** (gresk Νότιος Ευβοϊκός Κόλπος, *Nótios Evvoikós Kólpos*), er ei bukt i Egearhavet i Hellas. Ho ligg mellom øya Évvia og det greske fastlandet. Ho har ei lengd på om lag 50 km, er 10-20 km brei og går frå nordvest til søraust. I nordvest skil det smale Évripossundet ved Khalkída Sør-Évvia-bukta frå Nord-Évvia-bukta. I søraust ligg ei øy kalla Kavallianí, som dannar grensa til Petaliósbukta nær Ajía Marína. 

Fjell dominarar i sørvest og nordaust bortsett frå dalen ved elva Asopós i sørvest. Det går ferjesamband mellom Skála Oropoú og Erétria, og delar av linja mellom Ajía Marína og Néa Stýra går gjennom bukta. Det ligg fleire strender og hamner rundt bukta.

Stader ved bukta
----------------

* Néa Palátia, sørvest
* Skála Oropoú, sørvest
* Khalkoútsi, sørvest
* Pigadáki, sørvest
* Dílesi, vest
* Paralía Avlídas, vest
* Khalkída, nordvest
* Erétria, nordvest
* Amárynthos, nord
* Alivéri, nord
* Panajía, nordaust

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen South Evian Gulf frå Engelsk Wikipedia .*
**Evangelistsymbol** er særskilde symbol som frå gamalt av har vore nytta i den kristne biletkunsten for kvar av dei fire evangelistane (apostlane) Matteus, Markus, Lukas og Johannes.

Dei fire evangelistsymbola på ein portal i kyrkja San Simpliciano i Milano i Italia
Symbolet for evangelisten Matteus er eit menneske, eller eit menneske med venger (eigentleg ikkje ein engel, slik det ofte vert sagt). For evangelisten Markus er symbolet ei løve, eller ei løve med venger, for evangelisten Lukas ein okse, eller ein okse med venger, for evangelisten Johannes ei ørn. Desse symbola finn ein både i mellomalderkyrkjer og moderne kyrkjer, anten som symbol knytt til ei biletframstilling eller ein skulptur av vedkomande evangelist, eller symbolet som einaste representant for evangelisten. Ei samling av dei fire symbola kan soleis stå for alle dei fire evangelistane og evangelia etter dei.

* Matteus - menneske med vengerMatteus - menneske med venger
* Markus - løve med vengerMarkus - løve med venger
* Lukas - okse med vengerLukas - okse med venger
* Johannes - ørnJohannes - ørn

Kristus omgjeven av dei fire evangelistsymbola på portalen til mellomalderkatedralen Saint-Trophime d'Arles (i Arles) i Frankrike. Rekkja av menn er dei tolv apostlane.
Desse symbola har vore bruka sidan 400-talet, og kan knytast til dei fire skapningane det vert fortalt om i Openberringa kapittel 4:

*Og i midten, rundt trona, var det fire skapningar. Dei hadde fullt av auge framme og bak. Den første skapningen var lik ei løve, den andre var lik ein okse, den tredje hadde andlet som eit menneske, og den fjerde var lik ei flygande ørn.*
Matteus er identifisert som mennesket, sidan han opnar sitt evangelium med å fortelje om Jesu menneskelege slektsregister. Markus vert knytt til løva, sidan evengeliet hans opnar med ei forteljing frå ein ørken, og løva er eit ørkendyr. Lukas opnar sitt evangelium med forteljinga om Sakarja som ofrar i tempelet, og oksen var eit offerdyr. Johannes opnar sitt evangelium med å opphøgje Jesus og fortelje om hans evige guddom, slik vert han knytt til ørna. 

Evangelistane var alt på 300-talet symbolisert ved dei fire elvane i Paradiset, og dei har vore framstilt som fire bokruller eller fire opne bøker.

Kjelder
-------

1. ↑  Op 4,6b-7 ved Bibel.no

* Ragnar Skottene *Kristne symboler* Verbum (2002) ISBN 82-543-0918-3

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Evangelistsymbol**
Flagget til Den vesteuropeiske unionen
**Den vesteuropeiske unionen** (engelsk *Western European Union*, *WEU*, fransk *Union de l'Europe occidentale*, *UEO*) var ein delvis uverksam forsvar- og tryggleiksorganisasjon sett saman av 10 statar som alle var medlemmar av både NATO og EU. Fleire av funksjonane til organisasjonen blei etter den kalde krigen overførte til den sams utanriks- og tryggleikspolitikken til EU. 

I 2009 tok Lisboatraktaten over klausulen om gjensidig forsvar frå unionen. Etter dette vart det mykje diskusjonar om kva som skulle skje vidare med unionen. 30. mars 2010 gav Chris Bryant skriftleg melding om at Storbritannia ville trekkja seg ut frå unionen innan eit år. Eit kollektivt vedtak hadde vorte gjort om å avslutta den vesteuropeiske unionen innan juni 2011. Alle aktivitetane til unionen vart avslutta innan juli same året.

██ Medlemer
██ Assosierte medlemer
██ Observatørar
██ Assosierte partnarar

Deltakande statar
-----------------

Den vesteuropeiske union hadde ti medlemsstatar, seks assosierte medlemsstatar, fem statar med observatørstatus og sju assosierte partnarstatar.

Medlemsstatar: 

* Frankrike
* Tyskland
* Italia
* Storbritannia
* Belgia
* Nederland
* Luxembourg
* Portugal (1990)
* Spania (1990)
* Hellas (1995)

Assosierte medlemsstatar: 

* Tyrkia
* Noreg
* Island
* Polen (1999)
* Tsjekkia (1999)
* Ungarn (1999)

Observatørstatar: 

* Danmark
* Irland
* Austerrike (1995)
* Sverige (1995)
* Finland (1995)

Assosierte partnarstatar: 

* Bulgaria
* Estland
* Latvia
* Litauen
* Romania
* Slovakia
* Slovenia (1996)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Christies plan for restaurering av Nidarosdomen.
**Eilert Christian Brodtkorb Christie** (fødd 24. desember 1832 i Bergen, død 13. september 1906 i Trondheim) var ein norsk arkitekt, utdanna i Hannover og Karlsruhe. Han stod mellom anna bak oppføringa av Stiftsarkivet i Trondheim (1860-åra), Borgund kyrkje (1865-1868) og Haraldsstøtta ved Haugesund (1872). Christie laga også restaureringsplanar for fleire mellomalderbyggverk, mellom andre Håkonshallen, Domkyrkja og Mariakirken i Bergen. 

Hovudverket hans skulle likevel verte restaureringa av Nidarosdomen, som han leidde i åra 1872 til 1906. Christie stod som hovudansvarleg for restaureringa av koret, oktogonen, tverrskipa og dei nedre delane av vestskipet. I tillegg til å gjere innleiande studium av engelsk gotikk, sette Christie seg grundig inn i det tilgjengelege arkeologiske materialet, og meinte å kunne rekonstruere desse delane av kyrkja på ganske sikkert grunnlag. Hovudmålet hans var å setje kyrkja attende til den opphavlege gotiske og romanske forma, og han syrgde difor for å systematisk fjerne alt av nyare tilføyingar, mellom anna barokkhjelmen over oktogonen. Det gjennomført omhyggjelege arbeidet hans har hausta mange lovord, sjølv om måten han gjekk fram på verkar hardhend i vår tid.

Attoppbygginga hans av dei delane av kyrkja som var gått heilt tapt og ikkje kunne rekonstruerast frå sikre kjelder fall ikkje like godt ut. Gjenoppbygginga av hovudtårnet fekk kritikk heilt frå kort tid etter at tårnet stod ferdig i 1903. Særleg er tårnfoten for låg ut frå arkitektoniske omsyn og arkeologiske prov. Christie utarbeidde også planar for gjenoppføringa av vestfronten, men dei vart ikkje fylgde.

Christie leia restaureringsarbeida i Nidarosdomen til han døydde i 1906. Ei minnetavle over Christie er reist i det søre tverrskipet i Nidarosdomen. Christies gate i Trondheim ligg nær Nidarosdomen og er oppkalla etter Chr. Christie.

Utmerkelsar
-----------

Christie vart ridder av St. Olavs Orden i 1880, kommandør i 1895 og kommandør av 1. klasse i 1897. Han var også ridder av Dannebrogordenen.

Kjelder
-------

* «Christian Christie», henta frå Bokmålswikipedia 14. juli 2006, som oppgjev desse kjeldene:
	+ Salmonsens konversationsleksikon
	+ Gerhard Fischer – *Nidaros Domkirke - Gjenreisning i 100 år*, Trondheim 1969

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* ULAN

 |
**Irish Volunteers** («Irske frivillige», på irsk *Óglaigh na hÉireann*, «Irlands hær») var ein paramilitær irsk nasjonalistisk organisasjon oppretta i 1913. Formålet med stiftinga var å «sikre og oppretthalde rettane og fridommane som er til felles for heile Irlands folk», og å hjelpe til med å sikre at den venta *Home Rule Act* blei overhalden. 

Organisasjonen blei grunnlagt som svar på Edvard Carson og James Craig si oppretting av Ulster Volunteer Force (UVF) tidlegare same året. UVF var ein paramilitær organisasjon for protestantiske unionistar i den nordaustlege delen av av landet, området som senisre blei Nord-Irland. Fordi denne organisasjonen truga med å stoppa innføringa av sjølvstyre gjennom *Home Rule Act*, meinte nasjonalister at det var naudsynt med ein organisasjon som kunne leggja press den andre vegen. I artikkelen «The North Began» argumenterte Eoin MacNeill for at ein trengde ein slik organisasjon. Vennen hans The O'Rahilly oppfordra han til å følgja opp tanken, og 11. november 1913 samla elleve ledende nasjonalistar seg på Wynn's Hotel i Dublin. I tillegg til dei nemnde omfatta gruppen mellom anna Pádraig Pearse, Eamonn Ceannt og Sean MacDermott.

Alle rørsler som seinara har kalla seg sjølv IRA, og det irske forsvaret (Irish Defence Forces, IDF) har opphav i Irish Volunteers. Det irske namnet på gruppa, Óglaigh na hÉireann, blei verande i bruk medan det engelske namnet endrar seg, og er offisielt namn både på det irske forsvaret og dei ulike IRA-grupperingane.

Kjelder
-------

1. ↑  Foy, Michael; Barton, Brian (2004). *The Easter Rising*. Sutton Publishing. s. 7–8. ISBN 0-7509-3433-6.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Irish Volunteers» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mars 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Irish Volunteers Commemorative Organisation
* Irish Volunteer Uniforms Arkivert 2013-05-09 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Blåveis** |
| BlåveisBlåveis |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Ranunculales |
| **Familie:** | Soleiefamilien Ranunculaceae |
| **Slekt:** | *Hepatica* |
| **Art:** | **Blåveis** *H. nobilis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hepatica nobilis***Mill. 1768 |

**Blåveis** (*Hepatica nobilis*, Linné kalla planten *Anemóne hepática*) er ein fleirårig urt i soleiefamilien. Han har karakteristiske, leverforma, vintergrøne blad og blå blomar i april–mai. Planten vert om lag 10 cm høg.

Blomen
Blåveisen finst i Europa nord til Skandinavia og Finland, og sør til Apenninane og Pyreneane. Den manglar i Vest-Frankrike og på Dei britiske øyane. Blåveisen veks på turr og kalkrik grunn i lauvskog eller barskog. På desse vekseplassane viser ingen andre blomar seg før blåveisen. Allereie under snøsmeltinga byrjar han å opne dei mørkeblåe kronblada sine.

I Noreg er blåveisen vanlegast på Austlandet, Sørlandet og i Trøndelag, men planten finst òg i Ryfylke, Hardanger og ved Bodø.

Slektsnamnet *Hepatica* viser til det latinske ordet for lever (hepar), medan artsnamnet, *nobilis*, tyder ‘edel’. 

Etter blomstringa ligg stengelen bøygd mot jorda, og småfruktene (nøttene) vert liggande nær morplanten. Dei vert spreidde med hjelp av maur (ein myrmekofil plante). 

Blåveis vert dyrka i hagar — både den arten som veks vilt i Noreg og ungarsk blåveis (*Hepatica transsylvanica*).

Blåveis er fylkesblom i Akershus.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Blåveis**

* Den virtuella floran
* Bilder ur nordens flora
* Botanisk museum Arkivert 2008-05-27 ved Wayback Machine.
**Hans Bagger** (23. august 1646–30. august 1693), Hans var ein dansk teolog, prest og biskop.

Skolegang og studie
-------------------

Hans Bagger vart fødd i Lund i Skåne, som på den tida var dansk, av foreldra Ole Bagger og Maria Lauridsdotter. I 1656 byrja han på latinskolen i byen. I 1663 studerte han vidare på Københavns universitet, sidan på universitetet i Greifswalde, som den gongen vart styrt av Sverige, ved universitetet i Rostock og ved universitetet i Wittenberg der han studerte under Abraham Calovius. 

I 1669) reiste han heim til Lund. Her fekk han ein professorstilling i filosofi, og han vart konrektor ved universitetet i Lund. I 1672 reiste han på ny ut for å studere, denne gongen til Oxford og Cambridge i England for å studere austerlandske språk.

Biskop over Sjælland
--------------------

I 1674 vart han kalla heim for å bli stiftsprost og prest ved Vår Frue kirke i København. Han gifta seg 12. november 1674 med Margrethe Schumacher, søster til Peder Griffenfeld. Året etter vart han utnemnd til biskop over Sjællands stift, 29 år gammal.

Administrator og liturg
-----------------------

Hans Bagger arbeidde for streng luthersk ortodoksi, og for at Danmark-Noreg skulle vere eit reint luthersk land. Då katolikkane forsøkte å få innpass i landet, stod Hans Bagger i spissen for motstanden. Han motarbeidde òg kalvinistane.

Som biskop deltok han i arbeidet med revisjon av «Danske Lovs 2. bog», og han var å revidere kyrkjeritualet. Han fekk samla mange bededagar til ein felles bededag på 4. fredag etter påske. Det var Hans Bagger som skreiv bededagsbøna. 

I 1688 utgav han ny alterbok, ei handbok for prestane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Runebergprosjektet: Salomonsens konversationsleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Mediafarm A/S** er eit Stavanger-basert selskap som utviklar interaktive lærings- og museumsløysingar. Det har spesialisert seg på installasjonar innan besøks- og vitensenter. Konsepta bryt med tradisjonell utstillings- og museumstankegang. I installasjonane inngår gjerne interaktive rollespel der dei besøkjande går inn som ein aktiv deltakar i aktuelle tema.

Gjennom å skapa rom for oppleving og læring har selskapa tidlegare vunne store kontraktar som "Minitinget" på Stortinget sitt besøks- og læringssenter, «Unionsoppløysninga» til Utanriksdepartementet si 100-årsmarkering og «Deadline» ved Stavanger Aftenblad sitt besøkssenter. 

I 2011 leverte Media Farm eit rollespel til besøkssenteret i Europaparlamentet. Dette skulle vera for besøkjande frå alle EU-landa, og vart såleis laga på 23 språk. Besøkssenteret i Brussel er på heile 5000 kvadratmeter. 

I samarbeid med Arkidea blei Mediafarm valt ut til å utvikla utstillinga til Nasjonalt Garborgsenter på Bryne. Til dette utvikla verksemda eit rollespel om ein framtidig konflikt mellom språka norsk og engelsk.

Dagleg leiar er Trond Ole Paulsen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret - Brønnøysundregistrene», *w2.brreg.no*, henta 1. oktober 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

*
**Torleiv Hannaas** (14. juli 1874–19. november 1929) frå Hannås i Hornnes var norsk filolog og folklorist.

Han tok utdanning i vaksen alder: lærarskule, artium og etter kvart *cand.phil.*. 

Hannaas gjorde eit stort innsamlingsarbeid av folkeminne og målprøvar, men lite av det vart gjeve ut i hans tid. 
Han var statsstipendiat frå 1914 og professor i vestlandsk målgranskning ved Bergens Museum frå 1918. Hannaas skipa i 1921 *Folkeminnesamlingi* ved Bergens Museum, og var leiar (og einaste tilsette) ved samlinga. Han vart etterfølgd av Gustav Indrebø. 

Han var leiar for Noregs Mållag 1926–29. Han var den fyrste redaktøren av høgnorskorganet *Norsk Aarbok* frå 1920 til han døydde, og har fått æra for å ha introdusert omgrepet høgnorsk i ein artikkel i 1922. Han omsette òg delar av sogelitteraturen til nynorsk. Torleif Hannaas si nynorske boksamling på om lag 2500 band vart kjøpt av Bergens museum i 1932. Hannaas samla på alt som fanst av nynorsk litteratur før 1929. Om boksamlinga vart det sagt at Hannaas «var kjent som en av Norges ivrigste og kunnskaps-rikeste boksamlere. Alt tidlig begynte han å samle på alle trykk på norske bygdemål og landsmål, og det blev hele livet det centrale i hans bibliofile interesser; men snart strakte disse sig ut til heleden eldre norske og danske litteratur. Han tok sitt arbeide grundig; besökte og ransaket næsten alle eldre trykkerier, små og store, i Norges land. På denne måte kom han i besittelse av en samling av ukjente og upåaktede trykksaker, hvis make ingen privatmann er i besiddelse av.»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon ved Ivar Aasen-tunet
* Torleif Hannaas boksamling (UiB)

Litteratur
----------

* *Maallære og ordtøke fraa Vest-Agder fra fyrste helvti av 1600-talet*. 1911
* *Ordsamling fraa Robyggjelaget fraa slutten av 1600-talet*. 1911
* «Johannes Skar». I: *Syn og Segn*. 1914
* *Christen Jensøns Den norske dictionarium eller glosebog*. 1915
* «Hans Ross : nokre minneord». I: For bygd og by, 1915
* *Hardingfela*. 1917
* «Helge Væringsaasen». I: Bygd og by, 1916 (Og i *Jol* 1917)
* *Vestmannalaget i femti aar : 1868 - 21de januar - 1918*. 1918
* *Folkemaal og folkemaals-gransking : fyrste-fyrelesing ved Bergens museum 18. oktober 1918*. *Bergens Tidende*, 1918 (Og som særprent. Og i Syn og Segn 1919)
* «Folkevisor fraa Sætesdal». I: *Norsk Aarbok* 1921
* *Henrik Wergeland og den norske maalreisingi*. 1922
* «Vestegde-målet» I: boka *Norske bygde*, bd 2
* *Sogur frå Sætesdal*, etter Olav Eivindsson Austad. 1927. (Ny utg. 1989 ISBN 82-991990-1-8)

Om han
* Alver, Brynjulf. *Torleiv Hannaas og hans arbeid med folkedikting*. Universitetsforlaget, 1954

### Referansar

1. ↑  Sitat frå *Nordisk tidskrift för bok- och biblioteksväsen*, 1932, jfr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Den gamle lagtingsbygningen og den nye bygningen bak
**Lagtinget** (færøysk *Løgtingið* [ˈlœktɪɲt͡ʃɪ] på Færøyane, eller *Føroya løgting* [ˈfœɹːja ˈlœktɪŋɡ] er den færøyske nasjonalforsamlinga. Som med Alltinget på Island og Tynwald på Man kan denne tingtradisjonen sporast tusen år tilbake i tid, og forsamlinga er dermed blant dei eldste i verda.

Fram til 1557 blei tinget halde utandørs på Tinganes, om lag to gonger i året. Ingen av lovene var skrivne ned, så desse måtte hugsast av lovseiemannen (*løgsøgumaðurin*), som leidde tinget. Det noverande Lagtingshuset (*Løgtingshúsið*), eit trehus frå 1856, ligg sentralt i sentrum av Tórshavn ved sidan av det moderne kontorbygget til Lagtinget med dagens møtesal. Møta blir i dag leidde av lagtingsformannen.

Sidan Heimestyreloven av 31. mars 1948 blei verksam har færøyingane vald si eiga nasjonalforsamling og regjering. Lagtinget har 33 medlemmer frå seks parti, alle direktevalde i éin valkrins. Røysteføre er alle over 18 år. Riksombodsmannen representerer Danmark på Færøyane og deltek i møte på Lagtinget utan røysterett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lagtinget (Færøyene)» frå Wikipedia på bokmål, den 29. april 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
***Mens du sov*** (engelsk originaltittel ***While You Were Sleeping***) er ein amerikansk romantisk komediefilm frå 1995. Filmen vart regissert av John Turtletaub med Sandra Bullock og Bill Pullman i hovudrollene. Daniel G. Sullivan og Frederic Lebow skreiv manuset medan filmmusikken var skriven av Randy Edelman.

Rollene vert spelte av mellom andre Sandra Bullock, Bill Pullman, Peter Gallagher, Peter Boyle, Jack Warden, Glynis Johns, Micole Mercurio, Jason Bernard, Michael Rispoli, Monica Keena og Ally Walker.

Handling
--------

Lucy tek imot billettmyntar ved undergrunnen i Chicago.
Sandra Bullock spelar Lucy, ein grå og einsam arbeidar ved undergrunnen i Chicago. Ho har eit godt auge til pendlaren Peter Callaghan (Peter Gallagher), og reddar han frå jarnbanesporet etter at han er blitt dytta medvitslaus der av ein ranar på første juledag. Lucy følgjer med til sjukehuset der ein sjukepleiar høyrer henne seia at «eg skulle gifta meg med han». Sjukepleieren trur dei to er trulova, og fortel dette til Peter sin familie. I kaoset som oppstår får ikkje Lucy seg til å forklara sanninga. Seinare tilstår ho kva som har skjedd til Peter, som framleis er i koma. Ho blir overhøyrd av Saul (Jack Warden), gudfaren til Peter, som konfronterer henne, men går med på å halda på løyndommen.

I mellomtida har Lucy blitt kjend med Jack (Bill Pullman), bror til Peter, og dei er blitt forelska. Då Peter vaknar etter nyttår kjenner han ikkje att Lucy, og alle trur han har mista minnet. Saul føreslår at han skal be Lucy om å gifta seg med han oppatt. Ho seier ja, sjølv om ho eigentleg elskar Jack. Då Jack vitjar henne dagen før bryllaupet ber Lucy han om ein grunn til at ho ikkje skal gifta seg med Peter, men han gjev henne ingen.

På sjølv bryllaupsdagen stoppar Lucy seremonien og fortel sanninga til heile familien. Så kjem også den eigentlege trulova til Peter, Ashley Bartlett Bacon (Ally Walker), for å stoppa bryllaupet. Lucy trekk seg ut medan familien kranglar.

Ei tid seinare kjem Jack til Lucy medan ho er på jobb. Han legg ein trulovingsring i billettluka hennar og frir til henne medan heile familien ser på. Filmen sluttar med at dei kysser kvarandre etter å ha blitt gift og tek undergrunnsbanen for å dra på bryllaupsreise. Lucy fortel over avsluttinga at då Peter spurde henne kva tid ho blei forelska i Jack, svarte ho at det var «mens du sov».

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. ↑  ; *The Internet Movie Database*; vitjingsdato: 14. april 2017; språk på verket: engelsk.
3. ↑  .

* *Denne artikkelen bygger på «While You Were Sleeping (film)» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2013.*
* Janet Maslin, FILM REVIEW: «The Blossoming of a Wallflower», NYtimes.com (April 21, 1995)

Bakgrunnsstoff
--------------

* *While You Were Sleeping* ved The Internet Movie Database (IMDb)
**Carl Olof Rosenius** (3. februar 1816–24. februar 1868) var ein svensk lekpredikant.

Han vart fødd på Nysätra prestegard i Västerbotten, der far hans var prest. Far hans høyrde til dei såkalla «nylesarane», som var komne til andeleg frigjering under vekkinga som gjekk over Norrland omkring 1800. Carl Olof studerte sjølv til prest i Uppsala frå 1838. Her vart han knytt til metodistpresten George Scott. 

Rosenius redigerte i forkynningsbladet *Pietisten*, som Scott hadde starta. Bladet skifta sidan namn til *Budbäraren*. Sidan arbeidde han i Evangeliska Fosterlandsstiftelsen, som vart stifta i 1856. Rosenius fekk, som vekkingspredikant, stor innverknad på svensk kristenliv. 

Rosenius var òg andaktsbokforfattar og salmediktar.

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Betraktelser för var dag i året*
* Netttside om Rosenius

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Norske Tog AS**, og kalla berre **Norske tog**, er eit aksjeselskap eigd av den norske staten. Selskapet vart skild ut frå NSB-konsernet i april 2017 for å vere eigar av alle dei persontoga som NSB-konsernet eigde til då, men med nokre få unnatak. Dette vart gjort som ein lekk i den såkalla jarnbanereforma, som går ut på å privatisere drifta av toga i Noreg ved at staten ved Norske Tog AS eig persontoga, staten ved selskapet Bane NOR eig, held vedlike og byggjer ut linenettet etc. og ulike jarnbaneselskap køyrar persontoga etter å ha vunne offentlege anbodskonkurransar for køyring av persontog på dei aktuelle strekningane. Selskapet Norske Tog AS har difor som si hovudoppgåve å leige ut tog på like vilkår til jarnbaneselskapa som dei treng for å drive persontrafikk på strekningane dei har fått tildelt. NSB leigar no toga sine frå Norske Tog AS. 

Selskapet Norske Tog AS skal dessutan hjelpe Jernbanedirektoratet med å etablere strategiar for innkjøp av materiell ut frå samfunnsøkonomiske omsyn, og ha ansvaret for prosessen med å kjøpe inn nye persontog. Då det ikkje er gjennomført standardisering av jarnbanene i Europa, skal selskapet syte for at tog som vert kjøpt eller leigd for å nyttast på det norske linenettet, samsvarar med dei særnorske operative tilhøva, som til dømes klima- og terrengtilhøva, infrastrukturen og regelverka. Med si ekspertise på tog skal selskapet òg gje operatørane råd i tekniske spørsmål og forvalte eit lager av kritiske delar som operatørane kan leige når dei treng det.

Selskapet har hovudkontor i Oslo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Selskapets internettsider
Farao Akhenaton, framstil som ein sfinks, dyrkar Aton, framstilt som sola med hender ytst på strålane.
Farao Akhenaton og familie dyrkar Aton.
**Atonismen** var ein monoteistisk religion i det gamle Egypt, skapt og innført som statsreligion av farao Amenhotep IV, betre kjend under det sjølvvalde namnet Akhenaton.
Atonismen var statsreligion i rundt 20 år på 1300-talet f.Kr. Religionen er den eldste kjende og vel-dokumenterte monoteistiske religionen. 

Guddommen Aton blei innført som hovudgud i det femte året av regjeringstida til Amenhotep IV, som då tok namnet Akhenaton. Faraoen grunnla òg den nye hovudstaden Akhetaton (no Amarna) på denne tida, og skilde dermed hoffet frå dei mektige prestane i Theben. Han byrja òg to store utbyggingsprosjekt av tempel i Karnak og Theben, nær tempelet til den viktige guden Amon.

I det niande året av regjeringstida innførte Akhenaton atonismen som einaste lovlege religion. Aton var ikkje berre den høgaste guden (henoteisme), men den einaste (monoteisme).Dei varierte gudebilda blei erstatta av solskiva som gudesymbol, tempel til andre gudar blei stengde, og ordet «gudar» i fleirtal blei forbode. Til protestar frå Amon-prestane blei Amon rituelt drepen, bilde og statuar av han øydelagde, og eigedommane vigde til Amon beslaglagt av staten. 

Under Tutankhamon (opphavleg Tutankhaton) blei den tradisjonelle polyteistiske religionen gjeninnført. Atenismen og Akhetaten blei forlatne. Faraoar knytt til atonismen blei seinare forsøkt sletta frå monument og oppteikningar.

Sjå og
------

* Amarnakunst
* Amarnabreva

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Atenism» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2009.*

* «ægyptisk Religion» i *Salmonsens konversationsleksikon* / Anden Udgave / Bind XXV: Werth—Øyslebø (1915-1930)

Bakgrunnsstoff
--------------
**Norsk Bokmannslag** er ei forening for nynorskforfattarar. Foreninga vart stifta 11. mars 1910. Formålet var å fremje litteratur på landsmål. Første formann var Idar Handagard. Foreninga hadde ved stiftinga 41 medlemmer, og Sven Moren vart «skrivar».

Yrkesmållag
-----------

Alt i 1899 hadde ein diskutert om ein skulle opprette eit mållag for lærarar, men dette vart avvist då mange meinte at det var betre om lærarane arbeidde for saka utan å lage eigne organisasjonar. I 1910 gjekk forfattarar som skreiv på nynorsk likevel inn for å stå saman for å fremje interessene sine, og dette inspirerte sidan folk i andre yrke til å gjere det same. Bladmannalaget var det neste som kom, det skjedde på årsstemnet for Noregs Ungdomslag i Skien i 1913. I 1916 kom lærarmållaget, og sidan kom mange mållag for ulike yrkesgrupper: Telegrafmållaget, Lensmanssmållaget, Norsk Prestemållag, mållag for tilsette i departement, postverket og jarnveg, så vel som mellom ordførarar, ingeniørar, apotekarar, legar og juristar.

Norsk Bokmannslag kom i strid med Den norske forfatterforening, og regjeringa valde etterkvart ut tre representantar frå Norsk bokmannslag til Forfatterforeninga sitt litterære råd. Ein av desse var Sven Moren, som sat i rådet frå 1915 til 1928. Etter dette vart medlemmene i Bokmannslaget også medlemmer i Den norske Forfatterforening.

Leiarar
-------

* Idar Handagard 1910 til ?
* Sven Moren 1913 til 1916
* Olav Hoprekstad 1917 til 1930
* Halvor Floden 1930 til 1956
* Olav Dalgard 1963 til 1973, kanskje lenger

Referansar
----------

1. ↑  Norfrid Joleik: *Identitet, nasjon, profesjon : Albert Joleik si redaktørrolle i eit motkulturelt og profesjonssosiologisk perspektiv* Hovedoppgave i medievitenskap
2. ↑  Informasjon i artikkelen om Sven Moren i Norsk Biografisk Leksikon
3. ↑  Sven Moren hos SNL
4. ↑  NBL-artikkel om Halvor Floden, skriven av Åsmund L. Strømnes
5. ↑  Om Olav Dalgard i Hvem er Hvem 1973
**Andreas Bjelland Eriksen** (fødd ) er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet. Sidan 16. oktober 2023 har han vore klima- og miljøminister i regjeringa Støre.

Liv og virke
------------

Bjelland Eriksenvar elev ved Stavanger Katedralskole, avd. Kongsgard, og er utdanna siviløkonom frå Noregs handelshøgskole.

Han var leiar av AUF i Rogaland frå 2010 til 2012, og medlem av fylkestinget i Rogaland frå 2011 til 2019. 

Frå 2021 til 2023 var han statssekretær ved Statsministerens kontor og i Olje- og energidepartementet. Han kom frå stillinga som politisk rådgjevar i stortingsgruppa til Arbeidarpartiet. 

  

Bjelland Eriksen er son av Cecilie Bjelland.

Bjelland Eriksen er gift og har eitt barn.

Kjelder
-------

1. ↑  kontor, Statsministerens (16. oktober 2023). «Offisielt fra statsråd 16. oktober 2023». *Regjeringen.no* (på norsk). Henta 16. oktober 2023.
2. ↑  Stavanger Aftenblad Lokal & Kultur: "-De unge må engasjere seg mer", 31. august 2010 s.13.
3. ↑  Statsministerens kontor (14. oktober 2021). «Statssekretær Andreas Bjelland Eriksen». *Regjeringen.no* (på norsk). Henta 13. februar 2022.
4. ↑  «Medier: Støre henter flere fra Stavanger». *Dagsavisen*. 15. oktober 2023. Henta 15. oktober 2023.
5. ↑  «Profilert redaktør mener denne Stavanger-statsråden provoserer Oslo Arbeiderparti». *Stavanger Aftenblad*. 16. oktober 2023. Henta 16. oktober 2023.
**Friedrich Reinhold Kreutzwald** (26. desember 1803–25. august 1882) var ein estisk folkeminnesamlar og diktar. 

Freidrich R. Kreutzwald var fødd i Jõepere. Alt som student byrja han å skrive ned estiske viser og andre tradisjonar. På 1830 - 1850-talet publiserte han avhandlingar om estisk historie og tradisjoner og fekk etter at Friedrich Robert Faehlmann døydde i oppdrag av Estnische Gelehrte Gesellschaft (*Õpetatud Eesti Selts*) å samle inn og offentleggjere tradisjonane om Kalevipoeg. Verket hans vart utgjeve som vitskaplege avhandlingar mellom 1857 og 1861 med tekster på estisk og med tysk omsetjing. Han følgde Elias Lönnrots eksempel ved samanstillinga av Kalevala, slik at han prøvde å setje saman ein heilskap av dei fragmenta dei hadde samla inn. Slik at han kunne gjengi i verseform tradisjonar ein berre hadde i prosaform som segner. Arbeidet hans har liten vitskapleg verdi, men det har hatt stor nasjonal verdi for estarane. 

Han gav også ut ei samling estiske folkeeventyr og segner, *Eesti rahwa ennemuistesed juttud* (1866).

Andre halvdelen av 1800-talet var den tida da det nasjonale estiske skriftspråket tok form. Takka vere Kreutzwalds arbeid vart det gjennomført eit nytt rettskrivingssystem tilrådd av av E. Ahrens og finnen A.I. Arwidsson.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kreutzwald i Nordisk Familjebok/ Ugglan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Arup sitt gravminne på Gamlebyen gravlund
**Jens Lauritz Arup** (20. april 1793–9. april 1874) var ein norsk biskop, stortingsrepresentant og minister.

Arup var fødd i Kristiansand, og vart student frå skulen i byen i 1811. Same året byrja han å studere teologi i København. Året etter mønstra han i Antwerpen på som skipssekretær på eit fransk orlogskip med dansk-norsk mannskap. Etter han kom heim i 1813 arbeidde han som huslærar fleire stader, mellom anna i Porsgrunn og på Falster i Danmark. I 1816 tok han til att med studiar, og vart cand.theol. i 1818.

År 1819 vart Arup residerande kapellan i Ullensaker. Frå 1825 til 1845 var han prest i Drammen (Bragernes). Han tok til som residerande kapellan og lærar ved Drammen skule, før han i 1832 vart sokneprest i Bragernes. I 1845 vart han stiftsprost i Kristiania, året etter biskop i same stiftet. Sommaren 1860 krona han, som primas for den norske kyrkja, i Nidarosdomen Karl IV til konge i Noreg.

Arup var i motsetning til forgjengaren i Christiania, Christian Sørenssen, ingen utprega opplysningsteolog. Han uttala i eit hyrdebrev frå 1847 si glede over at «Rationalismens matte Prosa» hadde utspela si rolle i Noreg, og han meinte prestane forkynte «klarere, enfoldigere og mere utelukkende hvad der hører til Guds rike» (Molland, s.114). Arup skal også ha utmerkt seg som kyrkjeleg administrator.

Arup representerte Drammen på Stortinget i 1836, 1836-37, 1842 og 1845. I 1836 var han formann i tollkomiteen, 1836-37 medlem av bevilgningskomiteen. Han var i 1842 formann i kyrkjekomiteen, i 1845 i kyrkjekomite nr 1. I 1845 var han også formann i trykkekomiteen.

Som politikar fekk han mykje av æra for den, etter dåtidas standard, svært liberale dissentarlova som stortinget vedtok i 1845. Om liberaliseringa av kyrkelovgjevinga skreiv han til prestane i Christiania i 1847:

> 
> *Vidnesbyrdet om Sanheden inden Kirkens enemærker er givet fritt; Forsvaret for den imod secteriske Afvigelser og Kjætterske Vildfarelse er alene lagt i Sandheden selv og dens rene og kraftige Forkyndelse; den verdslige Lov har borttaget sin Tvang og sin Straf.* (Molland, s.185)
> 
> 

Han var også engasjert i spørsmålet om frihandel, og vert karakterisert som ein liberal politikar.

Arup var i 1843 medlem av ein kongeleg kommisjon om fattigvesenet. I 1859-60 var han formann i kyrkjekommisjonen. Han var medlem av dei norske interimsregjeringane 1852-53 og 1857.

Då St. Olavs Orden vart stifta 21. august 1847 vart utnemnd til riddar av ordenen. I 1853 vart han forfremja til kommandør og i 1860 mottok han storkorset. Han vart tildelt Borgardådsmedaljen i 1869.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografi i Salomonsens konversasjonsleksikon 2. utgave 1915-1930
* Molland, Einar: *Norges kirkehistorie i det 19. århundre, Bind I*, Gyldendal 1979 ISBN 82-05-10919-2
* Biografisk informasjon om Jens Lauritz Arup NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
**Ivar Bühring Prestbakmo** (fødd 7. november 1968) er ein norsk politikar frå Salangen. Han var ordførar i Salangen frå 1999 til 2014, og fylkesordførar i Troms og Finnmark fylke frå 2020 til oktober 2021. Sidan 14. oktober 2021 har han møtt på Stortinget for Troms og Senterpartiet.

Prestbakmo møtte nokre få veker på Stortinget 1993-97 som vararepresentant for Senterpartiet i Troms. Hausten 1999 vart han direktevald til ordførar i Salangen. Han vart attvald i 2003 då Senterpartiet fekk 43 % av røystene, og på ny i 2007 med 58 % av røystene. I 2011 fekk Senterpartiet 45 % oppslutnad, og Prestbakmo heldt fram som ordførar til januar 2014.

Frå 2014 til 2019 var Prestbakmo fylkesråd for samferdsel og miljø i Troms fylkeskommune. Han fekk stillinga etter det sitjande fylkesrådet leia av Pia Svensgård frå Arbeidarpartiet gjekk i oppløysing. Dette fylkesrådet kom med framlegg om å legge ned fleire vidaregåande skular, og ikkje byggje Bjarkøy-sambanda. Eitt nytt fylkesråd, leia av Line Fusdahl frå Høgre og med Prestbakmo som nestleiar tok over og la vekk dei nemnde framlegga. Etter fylkestingsvalet i 2015 danna Senterpartiet eit nytt fylkesråd i lag med Arbeidarpartiet, Venstre og Kristeleg Folkeparti, med Cecilie Myrseth frå Arbeidarpartiet som fylkesrådsleiar. Prestbakmo heldt fram som fylkesråd og nestleiar.

1. januar 2020 byrja Prestbakmo i stillinga som fylkesordførar i det nye Troms og Finnmark fylke. Gjennom stortingsvalet 2021 vart han fyrste vararepresentant til Stortinget frå Troms. Ettersom den valde representanten Sandra Borch fekk plass i Støre-regjeringa, rykte Prestbakmo inn på Stortinget. Han er medlem i Justiskomiteen.

Prestbakmo er frå 2016 medlem av hovudstyre i KS, som ein av tre frå Senterpartiet. Sidan 2017 er han medlem i Senterpartiet sitt sentralstyre.

Kjelder
-------

* stortinget.no

* *Denne artikkelen bygger på «Ivar B. Prestbakmo» frå Wikipedia på bokmål, den 2. oktober 2023.*
**Peder Colbjørnsen** (fødd 5. juli 1683 i Sørum, død 17. mars 1738 i Fredrikshald) var ein norsk handelsmann, militær og krigshelt.

Bakgrunn og familie
-------------------

Peder Colbjørnsen var son av presten Colbjørn Torstensen Arneberg og Catharina Kjeldsdatter Stub. Han vart i oktober 1720 gift i Arendal med Hilleborg Dund (eller Duns). Ekteskapet vart formelt oppløyst 1733, og han hadde levt fråskild frå hustrua si frå 1729. Peder Colbjørnsen var bror av krigshelten Hans Colbjørnsen, halvbror av nasjonalheltinna Anna Colbjørnsdatter, dotterson av krigarpresten Kjeld Stub og nevø av assessor og president i Christiania Niels Kjeldsen Stub.

Handel i Fredrikshald
---------------------

Peder Colbjørnsen etablerte seg som handelsmann i Fredrikshald tidleg på 1700-talet, der morbroren hans Niels Stub allereie hadde store landeigedomar. Colbjørnsen dreiv truleg eit handelssamarbeid med broren sin Hans Colbjørnsen, og handla for det meste innanfor trelast. Han arva etter morbroren Niels Stub i 1721 omfattande landeigedomar i området omkring Fredrikshald. Brørne dreiv omfattande handel i Sverige, og hadde god kjennskap til aktuelle hendingar der.

Felttoget il Karl XII i 1716-18
-------------------------------

Våren 1716 invaderte Karl XII og troppane hans Noreg. Brørne Colbjørnsen var sterkt delaktige i forsvaret av Fredrikshald. 20. mars 1716 vart eit kompani av frivillige oppretta av borgarar av Fredrikshald og bønder frå Tistedalen, og Peder Colbjørnsen var leiar for dette.

Brørne Colbjørnsen deltok i skipinga av eit frikompani, oppføring av batteri omkring Fredrikshald og vern av borgarane til byen. Då dei svenske styrkane var i ferd med å få eit militært overtak i byen, lét brørne sine tenarar stikke husa deira i brann. Dermed brann byen ned, og svenskane tapte overtaket sitt og måtte forlate byen. Dei tok likevel brørne Colbjørnsen til fange.

Frå denne episoden henta Bjørnstjerne Bjørnson inspirasjonen til desse linjene i Noregs nasjonalsong:

*«Thi vi heller byen brente enn det kom til fall.*
*Husker bare hva som hente ned på Fredrikshald.»*

Brørne deltok òg i forsvaret av Fredrikshald ved det svenske åtaket i 1718.

Peder Colbjørnsen vart ved besøket til Christian VI i Fredrikshald i 1733 utnemnd til oberstløytnant av infanteriet.

Det vart i 1850-åra reist ei minnestøtte for brørne Colbjørnsen i Fredrikshald. Peder Colbjørnsen fekk dessutan i 1878 ei gate kalla opp etter seg i byen. Han er ein av fire personar som er gravlagt i kjellaren til Immanuels kyrkje.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peder Colbjørnsen» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ Dansk biografisk Lexikon
	+
**Hansle Parchment** (fødd 17. juni 1990) er ein jamaicansk friidrettsutøvar som tevlar i 110 meter hekk. Han vart i 2021 olympisk meister i øvinga. Parchmement har elles vunne VM-sølv i 2015 og 2023, samt OL-bronse i 2012.

Aktiv
-----

I OL-finalen 2012 sette Parchment landsrekord på 110 m hekk med 13,12 sekund, noko som gav han bronsemedaljen bak Aries Merritt og Jason Richardson. Sommaren 2013 forbetra han rekorden til 13,05 i Eugene, før han 5. juli 2014 i Paris gjorde sitt livs kjappaste korthekkløp på 12,94 sekund. Ved verdsmeisterskapen 2015 i Beijing sprang Parchment årsbeste 13,03 og fekk sølv, slått med fem hundredels sekund av russaren Sergej Sjubenkov.

Etter tre sesongar på eit lågare toppnivå, kom Parchment i 2021 tilbake i verdstoppen. Under sommarleikane i Tokyo i 2021 vann han gullmedaljen med tida 13,04, Grant Holloway frå USA kom på sølvplass. I Friidretts-VM 2022 hadde Parchment nest beste tid i semifinalane, men ein skade gjorde at han ikkje stilte i finalen. Året etter kneip han sølvmedaljen i VM-finalen i Budapest. Ei vekes tid etter VM sigra han i DL-stemnet i Xiamen på tida 12,96, hans neste raskaste løp nokon gong.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2012 i London: Bronsemedalje – 13,12
* VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane
* VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje – 13,03, bakom Sergej Sjubenkov (12,98)
* VM 2017 i London: Nr 8 – 13,37
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 13,04, framom Grant Holloway (13,09)
* VM 2022 i Eugene: Deltok ikkje i finalen (13,02=nr 6)
* VM 2023 i Budapest: Sølvmedalje – 13,04, bakom Grant Holloway (13,09)

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Hansle Parchment» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
**Kathrin Schmidt** (fødd 12. mars 1958 i Gotha) er ein tysk forfattar.

Liv og virke
------------

Kathrin Schmidt voks opp i Gotha og frå 1964 i Waltershausen. Etter Abitur (vidaregåande skule) studerte ho psykologi frå 1976 til 1981 ved universitetet i Jena. Deretter var ho vitskapleg assistent ved universitetet i Leipzig.  Ho har vore barnepsykolog ved sjukehuset i Rüdersdorf, og ved barne- og ungdomsvernet i Berlin-Marzahn. 

Schmidt studerte litteraturvitskap frå 1986 til 1987 ved Johannes R. Becher-instituttet i Leipzig. Etter at muren fall arbeidde ho ved Runden Tisch i Aust-Berlin. Frå 1990 til 1991 var ho redaktør i kvinnetidsskriftet *Ypsilon*, og arbeidde til 1993 som vitskapleg medarbeidar i Berliner Institut für Vergleichende Sozialforschung. Sidan 1994 har ho arbeidet som frilansforfattar, og er medlem av PEN Tyskland.

Kathrin Schmidt byrja å skriva og offentleggjera lyrikk allereie som ung. Dikta hennar peiker seg ut med streng metrikk, kraftfullt sanseleg språk og ein hyppig bruk av ordspel. Romanane hennar er blitt samanlikna med verka til Günter Grass og Irmtraud Morgner.

Den største suksessen hennar til no er romanen *Du stirbst nicht*. Denne skildrar sjukdommen og rekonvalesensen til forfattaren Helene. Etter eit slaganfall må ho arbeida med den manglande kontrollen sin over kroppen, og læra seg språket på nytt. 

I 2009 vann Katrhin Schmidt Den tyske bokprisen for *Du stirbst nicht*.

Verk i utval
------------

* *Du stirbst nicht*, roman, omsett til norsk av Ute Neumann, med tittelen *Du skal ikke dø, Gyldendal (2011)* ISBN 9788202326647

Referansar
----------

1. ↑  Ulrike Hempel: *„Ich wollte Wörter hören"* (PDF; 1,01 MB) Buchbesprechung zu „Du stirbst nicht.", in *BERLINER ÄRZTE* (Kammerblatt der Ärztekammer Berlin), Heft 03/2010.
2. ↑  Buchpreis-Shortlist als Gesamtkunstwerk, focus.de

* *Denne artikkelen bygger på «Kathrin Schmidt» frå Wikipedia på bokmål, den 2. oktober 2023.*
**Per Skou** (fødd 20. mai 1891) var ein fotballspelar og idrettsleiar frå Skien. Han vart noregsmeister med Ski- og fotballklubben Lyn i 1911 og med Odds Ballklubb i 1913 og 1915. Skou var venstreback, ein spelar kjent som ein «hardtspillende, taklingssterk og pasningssikker back med god plasseringsevne». Skou var tilsett i papirprodusenten Union i lang tid, mellom anna som revisjonssjef.

### Landslagsspel

Skou debuterte i landskampen mot Sverige i Stockholm 17. september 1911, Noregs tredje landskamp i fotball. Han deltok i OL-turneringa i 1912 i Stockholm og var med då Noreg i juni 1918 vann 3–1 over Danmark, landslaget sin fyrste siger. 1919-sesongen spelte han alle fire kampane då Noreg vart uformell skandinavisk meister gjennom to triumfar mot Sverige og siger over Danmark på heimebane. Under Sommar-OL 1920 i Antwerpen spelte han to av tre kampar, mellom dei då det norske landslaget slo England, ein av favorittane i turneringa. Dagbladet 30. august 1920
Skou sin 41. og siste landskamp kom i Oslo 16. september 1923. I 23 av desse kampane danna han backpar med Otto Aulie.

### Klubbspel

Skou var Odd-spelar i 1910. Laget tok seg til cupfinalen, ein finale som enda med tap mot oslolaget Lyn. Året etter budde han i hovudstaden og spelte på backplass då Lyn-laget forsvarte NM-tittelen. Deretter var han med på Odd sine to NM-triumfar i 1913 og 1915, to finalekampar som begge enda med siger 2–1 til laget frå Skien. Frå 1917? til 1923 var Skou atter Lyn-spelar. Han fekk med seg NM-finalen 1923, ein kamp Lyn tapte mot SK Brann.

### Merittar

* Noregsmeister: 1911 med Lyn
* Noregsmeister: 1913 og 1915 med Odd
* Cupfinalist: 1923 med Lyn

### Idrettsleiar

Skou var president i Norges Fotballforbund frå 1929 til 1933. I 1934 var han den fyrste som vart utnemnt til heidersmedlem i fotballforbundet.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon
Diagram av Sri-yantra.
**Sri-yantra** eller **sri-tsjakra** er eit symbol i hinduismen. Det er det best kjende heilage diagrammet som ein meiner inneheld særskild kraft innan hinduismen, særleg innan tantrismen.
Det er typisk sett smaan av ni trekantar, som regel fem som peiker nedover («kvinnelege») og fire som peiker oppover («mannlege»), men ordninga kan også vera motsett. Den kvinnelege delen representerer Sjakti og den mannlege delen Sjiva.

Sri er sanskrit for 'heilag'. Yantra viser til eit geometrisk mønster som representerer kosmos.
Tsjakra (chakra) kan vera eit synonym til dette.

Sjå òg
------

* Sri-vidya, eit mantra som svarer til Sri-yantra

Kjelder
-------

1. ↑  Bowker, J. (2000), «Śrī Yantra», *The Concise Oxford Dictionary of World Religions*, Oxford University Press
2. ↑  Bowker, John (2000), «Yantra», *The Concise Oxford Dictionary of World Religions*, Oxford University Press
3. ↑  Johnson, W. (2009)), «cakra», *A Dictionary of Hinduism*, Oxford University Press