recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Separasjon** er ein metode for å skilje eitt eller fleire stoff (gass, væske, fast stoff) frå andre.

Gravitativ separasjon
---------------------

**Gravitativ separasjon** er å skilje væsker og gassar på grunn av skilnad i tettleik. Prosessen nyttar ein mellom anna i petroleumsreservoar der gass, olje og vatn finst i separate sjikt (gass øvst, vatn nedst). Partikler med ulik tettleik, til dømes mineral i ein bergart, kan i ein nedknust fraksjon vert skild frå kvarandre ved å innleirast i ulike såkalla tunge væsker.

Elektrostatisk separasjon
-------------------------

**Elektrostatisk separasjon** er fråskiljing av stoff som har forskjellige elektrofysikalske eigenskapar i eit elektrostatisk felt. Metoden vert nytta ved oppreiingsprosessar, både for malm og for somme ikkje-metalliske mineral.

Magnetisk separasjon
--------------------

**Magnetisk separasjon** er fråskiljing av stoff med ulik magnetisk permeabilitet. Metoden vert nytta ved oppreiing av malm og for å fjerne uønskte metallpartiklar i industriprosessar.

Kjelder
-------

* Separasjon: av stoffer. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 26. oktober 2013 frå .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE

 |
**Apomorfi** er i biologisk systematikk ei nemning for eit trekk som bitt saman organismar i naturlege grupper. Slike trekk er felles for delgruppene i gruppa av di dei har arva det frå den same stamarten som opphavleg utvikla trekket. Apomorfiar vert òg kalla **avleidde karakterar** eller **avanserte karakterar** og står i motsetnad til *plesiomorfiar* eller opphavlege karakterar.

Kva for trekk som vert definert som apomorfiar og plesiomorfiar kjem an på kva nivå ein ser på. Innanfor pattedyra er til dømes motståande tomlar ein apomorfi for primatar, sidan dette representerer ei endring frå tommelen til dei opphavlege ur-pattedyra. Ser ein på evolusjon innanfor sjølve primatane er derimot dei motståande tomlane eit opphavleg trekk.

For å finna ut om eit trekk er apomorft eller plesiomorft for ei gitt gruppe kan ein nytta fleire metodar. Ein mykje brukt måte er utgruppeanalyse, kor ein ser på grupper ein tenkjer seg er nært skylde gruppa ein skal studera og undersøka i kva grad desse har tilsvarande (homologe) strukturar. Ein kan òg leita etter indisium ved å studera utviklingsbiologi eller fossil.

Sjå òg plesiomorfi.

Kjelder
-------

* Brusca, R.C. & Brusca, G.J. (2002): «Classification, Systematics, and Phylogeny», side 23-39 i *Invertebrates.* Sinauer Associates
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Apostelen Jakob.* 

Iacobus minor, statue frå 1850
**Jakob den yngre** eller Jakob Alfeusson var ein av Jesu læresveinar og ein av dei tolv utvalde apostlane. Han vert kalla *Jakobus Minor* eller *Jakob den yngre* fordi han vart kalla til apostel seinare enn Jakob den eldre, slik det m.a. er omtalt i Matteusevangeliet.

Det nye testamentet nemner personar ved namnet Jakob fleire gonger. Det må dreie seg om minst to ulike personar, truleg minst tre og kanskje så mange som åtte. 

Jakob den yngre vart lenge rekna for å vere identisk med Jakob, Jesu bror, forfattaren av Jakobs brev i Det nye testamentet. I dag er det vanlegare å gå ut ifrå at det dreier seg om to ulike personar – ein Jakob, son av Alfeus, som var ein av dei tolv læresveinane, og ein Jakob, Jesu bror, som skreiv Jakobs brev og som hadde ein leiande posisjon i den eldste kyrkja.

Jakob den yngre er rekna som forfattar av nokre apokryfe skrifter, mellom andre Jakobs evangelium.

Jakob vart høgtida saman med Filip ved gaukmesse den 1. mai. I Den katolske kyrkja er minnedagen sidan 1969 lagd til 3. mai.

I kunsten vert Jakob den yngre framstilt som biskop av Jerusalem med ei bok eller skriftrulle som apostelsymbol. Den fremste helgenattributten hans er ei valkarklubbe, som han etter tradisjonen vart ihelslegen med. I desse framstillingane ser det ut til at Jakob den yngre og Jakob, Jesu bror, er rekna for å vere éin og same person.

Kjelder
-------

* Jakob den yngre på Katolsk.no

### Referansar

1. ↑  Matt 10,3[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Appalachian dulcimer** er eit strengeinstrument utvikla i USA med utgangspunkt i ein instrumenttype kjend fleire stader i Europa, som nederlandsk *hummel*, fransk *epinette des Voges* og norsk langeleik. Det er særleg kjend frå folkemusikk i Appalachane i Aust-USA.

Instrumentet er også kjend som *lap dulcimer, mountain dulcimer, Kentucky dulcimer* og *mountain zither* eller kortare namn som *delcumer, dulcymore, harmonium, hog fiddle, music box* og *harmony box.*

Mann med to dulcimerar
Dulcimeren har fire strengar. Han har ein dobbel melodistreng, ein bass- og ein kvintstreng, og har ofte open stemming. Gripebrettet har diatonisk skala. Instrumentet blei tradisjonelt spelt ved at strengane blei pressa ned med ein *«noter»*, ein rund pinne av tre, men i dag kan ein også spela dulcimer med fingrane. Dette gjer at ein også kan spela akkordar. Strengane blir plukka med eit plekter.

Ein knyter særleg appalachian dulcimer til tradisjonell amerikansk folkemusikk. Ein av dei fremste utøvaraene var Jean Ritchie frå Kentucky (f. 1922). Instrumentet er også brukt i moderne musikk, der ein til dømes kan nemna Joni Mitchell, som stemmer dulcimeren på utradisjonelt vis og speler akkordar. I England er dulcimeren blitt brukt av Brian Jones i The Rolling Stones og av folkrock-grupper som Fairport Convention og Steeleye Span, i Noreg av Folque og Kong Lavring.

Kjelder
-------

1. 1 2  Lucy M. Long. «Appalachian dulcimer», *Grove Music Online*, red. L. Macy (henta 3. juni 2015), grovemusic.com (krev medlemskap)
2. ↑  Marcuse, Sibyl; *Musical Instruments: A Comprehensive Dictionary*; W.W. Norton & Co.; New York: 1975. *Appalachian Dulcimer*.

* *Denne artikkelen bygger på «Appalachian dulcimer» frå Wikipedia på bokmål, den 20. februar 2018.*

Litteratur
----------

* Randall Armstrong: «The Adaptable Appalachian Dulcimer»*. I* Music Educators Journal, Vol. 66, No. 6, februar 1980, s. 38–41 (Sage Publications)
* Lucy M. Long: «Appalachian dulcimer». I Deane L. Root: *Grove Music Online. Oxford Music Online*. Oxford University Press.
* Sibyl Marcuse: *Musical Instruments: A Comprehensive Dictionary*, W.W. Norton & Co.; New York: 1975. ISBN 0060127767

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Koordinatar: 63°50′S 58°15′W﻿

**Prince Gustav Channel** er eit sund mellom Den antarktiske halvøya i vest og James Ross Island i aust. Det er kring 130 km langt og frå 6 til 24 km breitt. 

Det vart namngjeven i 1903 etter kronprins Gustav av Sverige (seinare kong Gustav V) av Otto Nordenskjöld under Den svenske antarktisekspedisjonen.

Den 27. februar 1995, rapporterte British Antarctic Survey (BAS) at ein isbrem som tidlegare blokkerte sundet hadde gått i oppløysing. Denne isbremmen hadde tidlegare dekt kring 700 km² før han løyste seg opp.

I området som tidlegare var dekt av isbremmen var sundet mellom 600 og 800 meter djupt. Mellom februar og mars 2000 henta forskarar opp 5-6 meter lange sedimentkjernar frå havbotnen. Karbondatering av det organiske stoffet i sedimentlaga indikerte at dei hadde vorte lagt ned mellom 2 000 til 5 000 år sidan og at mykje av sundet til somme tider av året var isfritt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prince Gustav Channel» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Correll, Robert C. (1998). *Our Changing Planet*, s. 90. DIANE Publishing.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***Quenta Silmarillion*** er ei sogesamling skriven av J.R.R. Tolkien. Tittelen er alvisk og tyder *Soga om silmarillane.* Sogesamlinga er rekna som kjernestoffet i Legendariet. Denne samlinga utgjer hovudbolken av den utgjevne boka *The Silmarillion* (Norsk: Silmarillion), til skilnad frå Ainulindalë, Akallabêth og *Of the rings of power and the third age*, som alle vart utgjevne som tilskot til Quentaen i same boka.

Opphavet til boka
-----------------

Bakgrunnen for Silmarillion-teksta er sogene om *The fall of Gondolin* og *the tale of Lúthien*, som vart til *The Book of Lost Tales*, som Tolkien byrja skrive medan han låg sjuk under første verdskrigen. Han akta å lage ein sogesyklus om alvane og ei attgjeving av gamalt mytestoff i ein «mytologi for England», som han kalla det. Denne boka vart aldri ferdig, men Tolkien heldt fram å brigde stoffet i åra som følgde, i episke vers og i ein simarillion-versjon han ønskte å få trykt i 1936. Dette verket vart stogga av arbeidet med Hobbiten og seinare Ringdrotten. Den opphavlege Silmarillionteksten vart liggande av di forlaget rekna boka som heller vanskeleg.

Etter *The Lord of the Rings* gjekk Tolkien attende til Silmarillion-stoffet, men laut brigde det omatt for å få det til å høve med handlinga i dei andre bøkene som var kome i mellomtida. Han var framleis ikkje ferdig då han døydde i 1973, og sonen Christopher Tolkien arbeidde saman alle utkasta til boka *The Silmarillion* som kom ut i 1977. Her er og opphavsmyten og soga om Númenors fall med, og ei attgjeving av hendingane som førte fram til ringkrigen på enden av tredje heimsæva (handlinga i *The Lord of the Rings*).

Emne i boka
-----------

Namnet er teke frå hovudemnet i verket, silmarillane, som vart tekne av den vonde Morgoth. Soga fortel korleis Noldoane eller djupalvane fór i hærtog mot han for å vinne dei att, og fortel om det meste av første heimsæva. Boka fortel og om korleis verda vart skapt, om opphavet til sola og månen, og om korleis manneætta kom til. Forteljinga er eit viktig tilskot til forståing av bakgrunnen for Ringdrotten.

Musikk inspirert av Simlarillion
--------------------------------

Det britiske progrockbandet Marillion vart starta i 1979 og kalla seg opphavleg Silmarillion etter boka, men korta ned namnet før dei gav ut det første albumet sitt i 1981.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Simon**  eller **Simon Kananeus**, død omkring 107, var ein av læresveinane til Jesus og ein av dei dei første tolv apostlane. Helgendagen hans vert feira 28. oktober i vestleg kristendom, mens orientalske og ortodokse kyrkjer feirar han 10. mai .

Simon er kalla Simon Kananeus i Matteusevangeliet 10,4 og i Markusevangeliet 3,18, og Simon seloten i Lukasevangeliet 6,15  og Apostelgjerningane 1,13. Tilnamna kan vise til same tydinga, og kan tolkast som at han høyrde til selotane. Somme, blant dei Hieronymus, har tolka tilnamnet som at han var kom frå Kana i Galilea. I austleg kristendom vert han identifisert med Nathanael av Kana, i somme legender vert han rekna som brudgommen i bryllaupet i Kana. 

Den finst ulike tradisjonar om kor Simon verka som misjonær og apostel. Nokre hevdar han etterfølgde Apostelen Jakob som biskop i Jerusalem, men dette kan like gjerne ha vore ein annan ved namn Simon. Etter legendene leid han martyrdauden ved at han vart saga i to på langs.

Referansar
----------

1. ↑  Matt 10,4[*daud lenkje*]
2. ↑  Mark 3,18[*daud lenkje*]
3. ↑  Luk. 6,15[*daud lenkje*]
4. ↑  Apg 1,13[*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Simon Ivraren» frå Wikipedia på svensk, den 16. oktober 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Karl Honz** (fødd 28. januar 1951) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som vart europameister på 400 meter for Vest-Tyskland i 1974.

Aktiv
-----

Honz sette personleg rekord på 200 m med 20,8 i 1971. Same sesongen deltok han for Vest-Tyskland i europameisterskapen i Helsingfors, men med tida 21,5 vart han slått ut i forsøksløpet.

Året etter valde Honz å satse på 400 meter. I den vesttyske meisterskapen i München i slutten av juli månad 1972 sette han europarekord med tida 44,70, det nest beste 400 m-løpet i verda den sesongen. Han hadde ingen vanskar med å nå finalen på distansen under sommarleikane på same stadion vel ein månad etter, men i finalen sprang han ikkje opp mot sitt beste og vart nummer sju med 45,68. I 4x400 meter stafett kom Honz i mål til fjerdeplass for Vest-Tyskland på tida 3.00,8.

Honz opplevde sin store triumf under friidretts-EM 1974 i Roma. På den individuelle 400-meteren var han heilt suveren og vann gullmedaljen på tida 45,04, framom David Jenkins frå Storbritannia og med sin eigen landsmann Bernd Herrmann på tredjeplass. På avslutningsdistansen i meisterskapen tok han sølv på 4x400 meter stafett for Vest-Tyskland, saman med Hermann Köhler, Horst-Rüdiger Schlöske og ankermann Rolf Ziegler, to tidels sekund bakom vinnarlaget frå Storbritannia.

Honz vart vesttysk meister på 400 m både i 1972 og 1973.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971 i Helsingfors: Utslått i forsøket
* OL 1972 i München: Nr 7 på 400 m – 45,68
* EM 1974 i Roma: Gullmedalje 400 m – 45,04, framom David Jenkins (45,67). Sølvmedalje i 4x400 m stafett – 3.03,5.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karl Honz» frå Wikipedia på tysk, den 2. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Gutekgymnast på ein bøyelhest.
Jente på bom.
**Apparatturn** er ei form for turn der ein nyttar ulike apparat, som bom, skranke, ringar, bøyelhest og matte.

Idretten krev mykje styrke, bevegelegheit, uthaldenheit og dristigheit. Når ein trenar apparat turn får ein unik kroppskontroll, smidigheit og styrke i kroppen. Dette gjer at det er lett å få eit grunnlag innanfor andre idrettar. Apparatturn omfattar ulike øvingar, for kvinner finst det fire ulike øvingar, skranke, hopp, bom og frittståande. Det finst ulike nivå i alle apparata, nivået går frå 1 som er det lettaste til trinn 5 som er det beste. Viss ein kjem over trinn 5, kan ein gå over til Fig, det er her alle dei beste turnere i Noreg konkurrerer, men for å stille i Fig må ein vere 13 år og oppover.

Klasser
-------

Det finst ulike klasser innanfor apparatturn, aspirantar, rekrutt og klasse 1.2.3. 
Dei som er aspirantar er dei som er under 10 år, som vil seie at dei ikkje er gamle nok til å konkurrere. 
Når ein kjem opp i rekruttklassen, er ein fylr ti år, og er klår til å konkurrere. Etter to år i rekruttklassen går ein vidare til klasse 1. der er ein i to år før ein går vidare til klasse 2 og 3.

Disiplinar
----------

### Skranke

Skranke består av to holmar, han eine er cirka 1,65 m over bakken medan den andre er litt høgare rundt 2,4 cm over bakken. Skranke krev mykje styrke, spesielt i armane. 

### Hopp

Hopp vil seie at gymnastane skal hoppe over ein bukk/hest. Det går an å regulere høgda på hesten frå 110 cm til 135 cm, og når du kjem opp i klasse 1. er ein nøydde til å hoppe på 125cm. Tilløpet til hesten er maks 25m. I hopp krev det at ein har ein god kroppskontroll og bra uthaldenheit. 

### Bom

Bom er kanskje det vondaste apparatet for mange turnarar. Bommen er 5 meter lang, 125 cm høg og berre 10 cm brei. På bommen utfører gymnastane mange ulike øvingar, alt frå rulle til baklengssaltoar og flikkflakkar. Får å få bra resultat på bommen krev det mykje arbeida og øving. 
For å gjere det bra på bommen treng ein svært god balanse, samstundes må ein vere elegant, fleksibel og vise at ein har god kontroll. 

### Frittståande

Frittståande er ei stor matte som gymnastane utfører øvingane sine på. Her får gymnastane eit program som dei skal gjennomføre. Vist jentene har nådd opp til høgare krav på øvingane sine får dei bruke musikk på programmet sitt. Då lagar dei ein dans samstundes som dei visene fram øvingane sine mensar dei dansar. Programmet kan maks vare i 1,30 minutt. 
Alle desse fire apparata blir dømde av ein dommar, som gjev dei ein poengsum. Når ein har fått poeng i alle apparata, legg ein de saman. Den som har fått flest poeng vinn.
**Primærfarger** er, historisk sett, fargene raud, gul og blå.

Dei har fått namnet fordi kunstnarar fann ut at desse (og dessutan kvit og svart) var tilstrekkelege til at alle andre fargar kunne lagast ved å blande desse fargane.

Blanding av to primærfarger kallast sekundærfarger.

Sidan naturpigmenter ikkje alltid gav nøyaktig plassering på ein fargesirkel, var det ikkje alltid lett å treffe kor primærfargene skulle vere. Ein har til dømes alltid måtta ha to raudfarger, karmin og sinnober.

Moderne trykk- og biletframstilling har løyst problema med å lage fargane kunstig. Moderne firefargetrykk og dagens fargeprintarar lagar fargebilete basert på svart, cyan, magenta og gult i tillegg til den kvite papirfargen. Fargeskjermar for datamaskinar og TV, og dessutan blandemaskinar for hus- og interiørmaling, har atter andre løysingar - men alltid med tanke på færrast mogleg ulike fargepunkt, plassert med tilnærma så lik avstand som mogleg på fargesirkelen.

Sjå òg
------

* Sekundærfarger
* Tertiærfarger
* Additiv fargeblanding

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Primærfarge» frå Wikipedia på bokmål, den 19. februar 2013.*
**Eugen Napoleon Nikolaus** (1. august 1865–17. august 1947) var ein svensk og norsk prins og kunstmålar. Han var den yngste sonen til kong Oscar II og Sofia av Nassau, bror til kong Gustav V. Eugen vart ofte omtala som kunstnarprinsen.

Liv og gjerning
---------------

*Vadstena från Stubbet*, 1920
Prins Eugen studerte hos Hugo Salmson i Stockholm og heldt fram med studiane i Paris, mellom andre hos Léon Bonnat. I Frankrike vart han mest inspirert av dei symbolistiske målarane, noko som på 1890-talet syner seg i hans folketomme, «vemodiga landskap» med «själfullt innehåll». Før han kom så langt, måla han i ein meir realistisk stil, til dømes i to norske motiv; *Valdreskvinna* frå 1889 og *Valdres* frå året etter. 

I Sverige bidrog Eugen til det nasjonale landskapsmåleriet med skildringar av det svenske kulturlandskapet, fremst Södermanland, Stockholm og Österlen. Hans mest kjende måleri, *Molnet*, måla han i to versjonar, ein i 1895 og den andre i 1896. Allereie i 1893 måla han *Det gamla slottet*, eit frampeik mot *Molnet*.

Eugen heldt fram å måle mest heile livet. Han er såleis representert med dekorative veggmåleri på teaterhuset Dramaten og i Stockholms rådhus. Prins Eugen laga altartavla i Kiruna kyrkje og ei altartavle som han gav til Djurgårdskyrkan i Stockholm.

I 1947 vart Eugen tildelt Haakon VIIs Frihetskors «for fremragende fortjenester av Norges sak under krigen».

Notar
-----

1. ↑  *Den svenska målarkonstens historia*:199

Kjelder
-------

* *Den svenska målarkonstens historia*. 2001

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Prins Eugen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Aberdeenshire
**Aberdeenshire** (låglandsskotsk *Cooncil o Aiberdeenshire*, skotsk-gælisk *Siorrachd Obar Dheathain*) er ein av 32 sameinte regionar i Skottland. 

Dagens Aberdeenshire er ikkje medrekna City of Aberdeen, som i dag er ein eigen region, som han har fått namnet frå. I lag omfattar den moderne regionen og byen det historiske Aberdeenshire, eit av grevskapa i Skottland som tidlegare var ei administrativ eining. Det gamle grevskapet, utanom City of Aberdeen, er i dag eit statthaldarskap. Statthaldarskapet grensar til statthaldarskapet Banffshire, Inverness-shire, Perthshire, Angus og Kincardineshire. 

Aberdeenshire rådforsamling held til i Woodhill House i Aberdeen; det einaste skotske regionsrådet som har sete utanfor grensene til regionen. Aberdeenshire grensar til Angus og Perth and Kinross i sør og Highland og Moray i vest. I nord og aust ligg Nordsjøen. 

Sommarresidensen til dronning Elisabeth II, Balmoral Castle, ligg i Aberdeenshire.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aberdeenshire» frå Wikipedia på engelsk, den 2. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aberdeenshire Council
* Kunst i Aberdeenshire
* Sport i Aberdeenshire Arkivert 2006-02-07 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Regionar i Skottland |
| --- |
| Skottlands flagg | 
* Aberdeen
* Aberdeenshire
* Angus
* Argyll and Bute
* Clackmannanshire
* Dumfries and Galloway
* Dundee
* East Ayrshire
* East Dunbartonshire
* East Lothian
* East Renfrewshire
* Edinburgh
* Falkirk
* Fife
* Glasgow
* Highland
* Inverclyde
* Midlothian
* Moray
* North Ayrshire
* North Lanarkshire
* Orkney
* Perth and Kinross
* Renfrewshire
* Scottish Borders
* Shetland
* South Ayrshire
* South Lanarkshire
* Stirling
* West Dunbartonshire
* West Lothian
* Ytre Hebridane (na h-Eileanan Siar)

 | Skottlands flagg |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Princess Elizabeth Land** er sektoren av Australsk Antarktis som ligg mellom lengdegradane 73° aust og Cape Penck 87°43' aust. Princess Elizabeth Land ligg mellom 64°56'S og 90°00'S og mellom 73°35' E og 87°43'E. Han er delt inn ytterlegare to sektorar:

* Ingrid Christensen Coast, 73°35'E to 81°24'E
* Leopold and Astrid Coast, 81°24'E to 87°43'E

Sektoren grensar i vest til Amery isbrem og Mac. Robertson Land og i aust til Wilhelm II Land.

Princess Elizabeth Land vart oppdaga 9. februar 1931 av British Australian and New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) (1929-1931) under Sir Douglas Mawson. Princess Elizabeth Land vart kalla opp av Mawson etter H.R.H. prinsesse Elizabeth (dronning Elizabeth II).

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Princess Elizabeth Land» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Australian Antarctic Gazetteer Arkivert 2007-10-30 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 80°00′S 78°00′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
| Abernethy  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Obar Neithich |
| Landsbyen AbernethyLandsbyen Abernethy Landsbyen Abernethy |
| Plassering |
| 

Abernethy is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Perth and Kinross |
| Tradisjonelt grevskap | Perth and Kinross  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 945 |
| Koordinatar |  56°20′″N 3°19′″W﻿Koordinatar: 56°20′″N 3°19′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PH2 9*xx* |
| Telefon-retningsnummer | 0 01738 85 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Abernethy**
 |

**Abernethy** er ein landsby som ligg ved elva Tay i Perth and Kinross i Skottland omtrent ca 30 km søraust for Perth. Han har kring 1000 innbyggjarar. Abernethy var ein gong «hovudstaden» (eller iallfall eit religiøst og politisk senter) for det piktiske kongeriket.

Abernethy Tower
Staden har eit av to overlevande rundtårn i Skottland av irsk type (det andre er i Brechin i Angus, begge blir teke hand om og blir administrert av samskipnaden *Historic Scotland*). Det tjue meter høge rundtårnet vart tilsynelatande bygd i to etappar, noko som kan sjåast i endringar i steinverket, og kan daterast til mellom 1000- og 1100-talet.

Namnet til landsbyen er piktisk, det eldste kjende nedskrivinga var «Apurnethige». Fleire utgåver av piktisk eller tidleg mellomaldersk skulptur har vorte funne i Abernethy, inkludert ein ufullstendig piktisk symbolstein som er mura inn i fundamentet til rundtårnet. Tårnet har etter sigande fått namnet sitt frå det skotske-gæliske ordet ‘Aber’ som tyder «munn av» og ‘Nethy’ som er namnet på elva.

Til vest for Abernethy, i byen Forteviot, sigra kong Cináed mac Ailpín eller Kenneth I av Skottland i samsvar med myta over piktarane og kongen deira og vart med det grunnlaget for kongeriket Skottland. Dei fleste historikarane meiner likevel i dag at dette slaget aldri fann stad, sjå *MacAlpins forræderi*.

Eit lite museum vart opna ganske nyleg og held ope for publikum om sommaren og har ei utstilling om landsbyen.

Anna
----

**Abernethy** er òg namnet på ein kjeks som blir utvikla av skotten dr. John Abernethy ved at han foreslo å leggje til karvefrø og sukker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abernethy» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Den tilsynelatande posisjonen til stjerna sett frå jorda er avhengig av snøggleiken til jorda. Effekten er vanlegvis mykje mindre enn illustrert her.
**Aberrasjon** er i astronomi ei tilsynelatande forandring i posisjonen til ei stjerne som skuldast verknaden av den endelege lysfarten og rørsla til jorda. 

Dagleg aberrasjon er ein aberrasjonseffekt som kjem av at ein observatør på grunn av jordrotasjonen vert ført i ein sirkel rundt jordaksen. Snøggleiken minkar frå ekvator, der han er 465 m/s, mot polane, der han er null. Forskyvinga er maksimum for ei stjerne i meridianen (0,32ʹʹ cos φ, der φ = geografisk breidd), og retninga er alltid mot aust.

Årleg aberrasjon, oppdaga av J. Bradley i 1728, skuldast jordrørsla rundt sola. Ei stjerne i polen til ekliptikken skildrar ein tilnærma sirkel med radius 20,47ʹʹ; for alle øvrige stjerner er aberrasjonsfiguren ein ellipse der den store aksen er parallell med ekliptikken.

Sekulær aberrasjon skuldast rørsla til solsystemet i verdsrommet, men fordi denne er rettlinja og jamn innafor historiske tidsrom, og derfor fører til ei konstant forskyving, tar ein ikkje omsyn til han i praktisk astronomi.

Kjelder
-------

* Aberrasjon: astronomi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå .
Ei sfærisk linse med kort brennvidd klarar ikkje å fokusere alle innkomande lysstråler til same punkt.
**Aberrasjon** er ein optisk avbildingsfeil som skuldast at eit system av linser og/eller krumme speglar ikkje avbildar objektpunkta eintydig som biletpunkt. Aberrasjonen er bestem av forma til dei speglande flatene og av fargespreiinga til linsa. 

Dei vanlegaste typane optisk aberrasjon er *sfærisk aberrasjon* og *kromatisk aberrasjon*, men aberrasjon syner òg til fenomena tilt, koma og astigmatismering.

Sfærisk aberrasjon
------------------

Sfærisk aberrasjon oppstår når ljos brytast gjennom ei linse som er av sfærisk form, fordi ljos som kjem inn frå ulike stader på linsa ikkje blir fokusert i same brennpunkt. Dette resulterer i at ein ikkje får stilt inn fullt nøyaktig fokus, men heller må fokusere der majoriteten av brennpunkta finst. Sfærisk aberrasjon kan minimerast ved å kombinere positive og negative linser, og/eller asfæriske linser. Denne kombinasjonen av linser kan då bryte ljoset til eit felles brennpunkt.

Ljos i ulike fargespekter kjem ut i ulike retningar frå linsa, sjølv når dei kjem inn i same punkt og i same retning.
Det nedste biletet viser kromatisk aberrasjon som har oppstått i eit objektiv av relativt dårlegare kvalitet enn det som er brukt ved det øvste.

Kromatisk aberrasjon
--------------------

Kromatisk aberrasjon, òg kalla fargeblødning, oppstår som feilaktige utgåande linjer langs kantar med stor kontrast. Kromatisk aberrasjon oppstår ved at ljos med ulikt bølgjelengd kan brytast ulikt, og at det dermed får ulike brennpunkt. Linjene er ofte nyansar av lilla på grunn av den korte bølgjelengda til lilla lys. Kromatisk aberrasjon er utbreidd blant objektiv av relativt dårleg kvalitet, då spesielt hos tidlege digitale kompaktkamera.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aberrasjon (optikk)» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2012.*
|  |
| --- |
| **Storhaletrupial** |
| Hannfugl i Ambergris Caye, BelizeFoto: Flickr-brukar dfaulderHannfugl i Ambergris Caye, BelizeFoto: Flickr-brukar dfaulder |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Storhaletrupial Utbreiinga av Storhaletrupial |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Trupialfamilien Icteridae |
| **Slekt:** | *Quiscalus* |
| **Art:** | **Storhaletrupial** *Q. mexicanus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Quiscalus mexicanus***Gmelin, 1788 |

**Storhaletrupial** (*Quiscalus mexicanus*) er ein fugl i trupialfamilien. Han har utbreiing frå nordlegaste Sør-Amerika, gjennom Sentral-Amerika og nord til sørlege og sentrale USA.

Skildring
---------

Storhaletrupialar er mellomstore fuglar, større enn starar og mindre enn kråker. Arten syner stor kjønnsdimorfisme. Hannar er i gjennomsnitt ca. 43 centimeter og veg 230 gram, tal for hoer er 33 cm 128 gram. Dette er gjennomsnittleg for kvart kjønn, det finst store variasjonar. Begge kjønn har lange halar, størst hos hannar som òg kan vri halen slik at han synast stor frå sida. Hannar er iriserande svarte med lilla-blå glans på fjørene av hovudet og overkroppen, medan hoene er brune med mørkare venger og hale. Vaksne av begge kjønn har lys, gule auge, medan ungfuglar av begge kjønn har brune auge og brun fjørdrakt nett som vaksne hoer, men med striper på brystet. 

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som livskraftig.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Great-tailed Grackle» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2016.*

* Fraga, R. (2016). *Great-tailed Grackle (Quiscalus mexicanus)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 20. mars 2016
* BirdLife International (2016) Species factsheet: *Quiscalus mexicanus*. Henta frå  den 20. mars 2016

Referansar

1. ↑  Fraga 2016
2. ↑  BirdLife International (2016)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Storhaletrupial**
**William Martin Smyth**, oftast omtala som **Martin Smyth** (fødd 15. juni 1931 i Belfast), er ein nordirsk prest og har vore framståande politikar for Ulster Unionist Party og toppleiar for Orangeordenen i Irland (stormeister Grand Orange Lodge of Ireland) 1972-1996. Han har og vore ordinert prest i den presbyterianske kyrkja i Raffrey, grevskapet Down frå 1957 til 1963 og i Alexandra Church (Belfast) frå 1963 til 1982.

Liv
---

### Barndom, oppvekst og utdanning

Smyth voks opp i Donegall Road-området sentralt i Belfast, og gjekk på Methodist College Belfast, før han studerte ved Trinity College, Dublin. Utdanninga til prest tok han ved Magee University College (Derry/Londonderry) og ved Presbyterian College, Belfast. Etter presteordinasjon i 1957, tenestegjorde han i fleire kyrkjelyder i Belfastregionen.

### Starten på den politiske karriera

### Parlamentsmedlem

### Under David Trimble sin leiarperiode i Ulster Unionist Party

### Slutten på politikarkarriera og 2005-valet

### Publikasjonar

* W. Martin Smyth; *The message of the banners*. Belfast, Evangelical Protestant Society 2005 (Opptrykk av eldre utgjeving). Pamflett.

Referansar
----------

1. ↑   Nettstaden Conflict Archive of the Internet – biografisk artikkel om Martin Smyth;  Lese 22. juli 2019.
**Malung-Sälens kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til tre andre kommunar i Dalarnas län, Älvdalens kommun i nord og nordaust, Mora kommun i aust og Vansbro kommun i søraust. I sør grensar han òg til Filipstads kommun og Hagfors kommun i sør, og til Torsby kommun i vest, alle tre i Värmlands län. I tillegg har kommunen ei grense til Noreg, nærare bestemt til Trysil kommune i nordvest. Administrasjonssenteret i Malung-Sälens kommun er Malung.

Skinnproduksjon har gamle anar i kommunen og dominerte næringslivet heilt fram til byrjinga av 1980-talet. I dag er verkstadindustri og turisme, mellom anna i Sälen, viktige næringar.

Administrativ historikk
-----------------------

Dei tre kommunane Lima, Malung og Transtrand vart ikkje påverka av den fyrste landsomfattande kommunereforma i 1952, men heldt fram som eigne kommunar til den andre kommunereforma i 1971. Då vart dei slått saman til Malungs kommun. Administrasjonssenteret Malung var *municipalsamhälle* frå 1931 til 1957 som ein del av Malungs kommun.

1. mars 2007 avgjorde den svenske regjeringa at kommunen skulle få byte namn til Malung-Sälens kommun frå og med 1. januar 2008. Dette er unik og gjer han til den einaste kommunen i Sverige som har to stadnamn i kommunenamnet.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På blå bakgrunn, ein hestesko, og ovanfor ein ståande klohammar, begge i gull*.

Alle dei tre einingane som vart slått saman i 1971 hadde allereie eigne heraldiske våpen. Malung sitt hadde vorte fastsett i 1947 og byggjer på tingslagsseglet frå 1600-talet. Lima og Transtrand var også med i tingslaget, så det var naturleg å registrere det for den nye kommunen. Dette vart gjort i 1975. Hesteskoen og klohammaren har seinare endra farge frå gull til sølv.

Tettstader
----------

Det er ni tettstader i Malung-Sälens kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Malung** | 5 146 |
| 2 | Malungsfors | 559 |
| 3 | Sälen | 508 |
| 4 | Limedsforsen | 443 |
| 5 | Lima | 418 |
| 6 | Transtrand | 373 |
| 7 | Yttermalung | 216 |
| 8 | Rörbäcksnäs | 202 |
| 8 | Öje | 202 |

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Malung-Sälens kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Malung – kommune» på Store Norske Leksikon.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Malungs kommun blir Malung-Sälens kommun» – pressemelding frå det svenske finansdepartementet, 1. mars 2007
2. ↑  «*I blått fält en hästsko och däröver en bjälkvis ställd klohammare, båda av guld.*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Dalarnas län i Sverige |
| --- |
|  | Avesta • Borlänge • Falun • Gagnef • Hedemora • Leksand • Ludvika • Malung-Sälen • Mora • Orsa • Rättvik • Smedjebacken • Säter • Vansbro • Älvdalen |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Sir **William Phips** eller **Phipps** (2. februar 1650–18. februar 1694) var ein skipsbyggar, skipskaptein, skattejeger, offiser og den første kongelege utpeikte guvernøren i provinsen Massachusetts Bay.

Han kom frå fattige kår og hadde lita utdanning og var skipsbyggar i Boston før han la ut på fleire skattejakter i Vestindia. Han vart kjend i London då han oppdaga ein stor skatt frå ein søkkt spansk gallion, noko som gjorde at han vart rik og så slått til riddar. I 1690, under Kong Vilhelm-krigen, leia han eit suksessrikt raid mot Port Royal i Acadia. Under same krigen mislukkast han derimot i forsøket på å erobre Quebec same året.

Trass i dette gjorde samband hans til London og den innverknadsrike Mather-familien at han vart utnemnd som guvernør i Massachusetts. Han var ikkje politisk sofistikert og vart innvikla i fleire kontroversielle hendingar, mellom anna slåstkampar med andre embetsmenn, og han vart kalla attende til England for å svare på tiltalane. Han døydde i London før tiltalane mot han vart høyrt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Phips» frå Wikipedia på engelsk, den 1. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Storhertugar av Litauen.
**Storhertug** (italiensk *granduca*, tysk *Großherzog*) er ein fyrstetittel som har rang mellom konger eller kurfyrster og hertugar.

Cosimo I av Medici, hertug av Firenze, var den første fyrsten som tok tittelen storhertug. Han fekk han tildelt i 1569 av pave Pius V. Før første verdskrigen var over vart denne vørdnaden innehatt av statsoverhovudet i Luxemburg (sidan 1815) og dessutan av seks tyske fyrstar, nemleg herskarane i Hessen-Darmstadt og Baden (sidan 1806), Sachsen-Weimar, Mecklenburg-Schwerin og Mecklenburg-Strelitz (sidan 1815) og dessutan Oldenburg (sidan 1829). Kongen av Preussen bar tittelen *storhertug av Nedre Rhen og Posen*, medan keisaren av Austerrike bar tittelen *storhertug av Toscana og Krakow*.

Sjå òg
------

* Storfyrste

Bakgrunnsstoff
--------------

| * v
* d
* e
Fyrstelege og adelege titlar |
| --- |
| Keisar og keisarinne**·** konge og dronning**·** kurfyrste og kurfyrstinne**·** storhertug og storhertuginne**·** erkehertug og erkehertuginne**·** hertug og hertuginne**·** storfyrste og storfyrstinne**·** markgreve og markgrevinne**·** marki og markise**·** fyrste og fyrstinne**·** greve og grevinne**·** vicomte og vicomtesse**·** baron og baronesse**·** friherre og friherrinne**·** riddar og dame**·** herre og frue | Krona til kong Kristian IV |
|  |
| --- |
| **Silkeorm** |
| SilkeormSilkeorm |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Sommarfuglar Lepidoptera |
| **Familie:** | Bombycidae |
| **Slekt:** | *Bombyx* |
| **Art:** | **Silkeorm** *B. mori* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Bombyx mori***L. f. 1758 |

**Silkeorm** (*Bombyx mori*) er ein nattsvermar kjend for larven sin, som produserer naturleg silke. Silkeormader er dermed svært viktige økonomisk. Ein silkeorm et berre lauvet frå morbærtre. Dei stammar frå nordre Kina.

Silkeormlarve i eit morbærtre.
Silkeormen har fått namnet sitt fordi han spinn kokongen sin av råsilke. Kokongen er laga av ein samanhengande tråd av råsilke som er mellom 300 og 900 meter lang.

Silkeormar har god appetitt og et morbærlauv både dag og natt. Difor veks dei òg veldig fort. Når fargen på hovudet deira vert mørkare tyder det at det er tid for å skifte skinn. Når dei har skifta skinn fire gongar får dei ein meir gulaktig farge og skinnet deira blir mindre. Dette er teikn på at dei snart vil dekke seg sjølve med ein kokong av silke.

Utvaksen silkeorm på kokong.
Om larven et seg ut av kokongen sin på naturleg vis vert trådane forkorta og dermed av mindre verdi. For å forhindre dette vert kokongane lagt i kokande vatn, som drep larven men gjer det lettare å nøste opp kokongen. Sjølve larven vert ofte eten opp.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Silkeorm**

* Når begynte silkeormen å lage silke for oss?. forskning.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* ITIS
* EOL

 |
**William Merritt Chase** (1. november 1849–25. oktober 1916) var ein USA-amerikansk målar som er mest kjend for sine verk i den impresjonistiske stilen.

Liv og gjerning
---------------

*Sjølvportrett*, ca 1915
*Frukost i det fri*, 1888
*Stilleben med grønsaker*
Chase var fødd i Nineveh i delstaten Indiana. Han var son til ein skomakar og studerte mellom anna ved National Academy of Design. I 1871 la han ut på ei fleirårig reise til Europa, der han studerte dei store nederlandske meistermålarane, særleg Frans Hals. Han vart særleg påverka av naturalismen og av Gustave Courbet sine verk. I 1876 vann han ein gullmedalje på Verdsutstillinga i Philadelphia, noko som gav han eit internasjonalt ry. Sidan endra han målarstil og byrja lage bilete som henta impulsar frå impresjonismen, og han voks til å verte ein av dei fremste USA-amerikanske målarane i sin generasjon.

Chase måla i olje, pastell, blekk, akryl, og på alle slags overflater. Også kva gjeld fargebruk og tema var han svært ymsesidig i sine måleri og teikningar. Til dømes måla han landskap, stilleben og portrett. Fleire berømte personar stod modell hos han.

Chase var i 1880-åra ein omtykt lærar på 'Art Students League of New York'. Seinare dreiv han sin eigen 'Chase School of Art', og var leiar av 'Society of American Artists'. Gjennom desse posisjonane hadde han stor innverknad på ein heil generasjon av komande kunstmålarar i USA. Mellom desse var Charles Demuth, Marsden Hartley, Georgia O'Keeffe, Pauline Palmer, som alle gjekk i lære hos Chase. Sjølv var han medlem av National Academy of Design og av '[Ten American Painters*.*

Chase døydde i New York by i 1916.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Merritt Chase» frå Wikipedia på nederlandsk, den 12. juni 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **William Merritt Chase**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
|  |
| --- |
| **Kantlyng** |
| KantlyngKantlyng |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** VU Sårbar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Lyngfamilien Ericaceae |
| **Underfamilie:** | Cassiopoideae |
| **Slekt:** | Kantlyngslekta *Cassiope* |
| **Art:** | **Kantlyng** *C. tetragona* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cassiope tetragona***D.Don |

**Kantlyng** (*Cassiope tetragona*) er ein mørkegrøn, forgreina dvergbusk med ein flatedekkande vekst. Plantane har ein karakteristisk firkanta stengel som forgreiner seg kraftig frå den nedste delen av planten. At blada sit tett og ustilka opp langs stengelen gjer at den firkanta utsjånaden blir ekstra tydeleg. Blomstringa skjer frå juli til august, og består i hengande kvite blomar med klokkeform som sit einskildvis på korte, spinkle stilker ut frå bladhjørna ytst på skotet.

Rotnettet er vidt utbreitt, men særs spinkelt. Arten er avhengig av samliv med ein eller fleire soppartar (mykorrhiza).

Kantlyng når typisk ein storleik på 0,20 x 1,00 m (vekst 5 x 5 cm/år)

Utbreiing
---------

Kantlyng ved Longyearbyen.
Kantlyng er vanleg i Nord-Noreg og arktiske område. På Grønland finst han så langt sør som på linje med Godthåbsfjord og Tasiilaq, men då berre i høgfjellet, eller i kjølige skyggeområde. Arten er avhengig av eit ganske langvarig snødekke som vern mot uttørking, og føretrekk sur og fuktig, men veldrenert jordsmonn. Det er sjeldan å finna mykje av denne samansetjinga, men han kan ofte opptre i mosaikk. Ved breidda av Torneträsk finst han typisk saman med blant anna rypebær, dvergbjørk, moselyng, tytebær, lav og mose.

Bruk
----

På Grønland har planten hatt tyding som brensel.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Kantlyng» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juni 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Kantlyng* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Kantlyng* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Kantlyng* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Kantlyng* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Kantlyng* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Kantlyng* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kantlyng* hos Panarctic FloraRedigere på wikidata
* (en) *Kantlyng* hos The International Plant Names IndexRedigere på wikidata
* (en) *Kantlyng* hos TropicosRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Cassiope tetragona* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Cassiope tetragona* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Sir William Rowan Hamilton**  (4. august 1805–2. september 1865) var ein irsk matematikar, fysikar og astronom som laga viktige bidrag til utviklinga innan optikk, dynamikk og algebra.

Hamilton synte seg som eit enorm talent frå særs tidleg alder, som astronom biskop Dr. John Brinkley skreiv i 1823 då Hamilton var atten: «This young man, I do not say will be, but is, the first mathematician of his age.» 

Han var direktør for observatoriet i Dublin. Han var særleg flink med språk og kunne 13 språk då han var 13 år gammal. 22 år gammal vart han utnemnd til professor ved universitetet i Dublin. Det første arbeidet hans omhandlar grunnlaget for optikken og mekanikken. Han føresåg den koniske brytinga til lyset i krystallar, eit fenomen som vart funnen kort tid etter. Dei hamiltonske likningane er òg grunnlaget for den moderne kvantemekanikken. Hamilton innleia studiet av dei hyperkomplekse tala ved oppdaginga av såkalla kvaternion, og var òg ein sentral person innanfor grafteorien.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «William Rowan Hamilton» frå Wikipedia på bokmål, den 11. september 2011.*

* «William\_Rowan\_Hamilton» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Sti gjennom Malpaís de Güímar
**Malpaís de Güímar** er eit område som består av ei vulkankjegle, bikjegler og fleire flaumbasaltar i Güímar kommune på øya Tenerife i Kanariøyane. Området dekkjer 2,9 km². Lavastraumane er forholdsvis nye, mindre enn 10 000 år gamle. Den største kjegla heiter *Montaña Grande* og har ei høgd på 276 meter.

Geografi
--------

Malpaís de Güímar vart forma av ei rekkje vulkanutbrot. Det nyaste av desse skjedde frå sprekkene på sida av Montaña Grande for mindre enn ti tusen år sidan. I tillegg finst to kjelger frå tidlegare utbrot opp frå lavasletta, *Montaña de la Mar* og *Las Morras del Corcho*. I tillegg til lavastraumane har det vore pyroklastiske utbrot med oske og vulkanbomber som har skapt dei forskjellige kjeglene. Krateret i Montaña Grande er om lag 300 meter i diameter og om lag 50 meter djupt. Det har ein viss asymmetri, og er breiare på lesida på grunn av at vinden har forma det i løpet av åra. Kystsida har erodert bort sidan siste utbrot og enkelte stader har det danna seg strender. Enkelte stader har lavarøyr kome til syne. Her finst òg *Cueva Honda* («Djupgrotta») som oppstod av ei stor gassboble inn i eit lavarøyr.

Klima
-----

Det er lite nedbør i området, og det vetle som kjem renn raskt av overflata. Området er påverka av passatvinden og middeltemperaturen varierer frå 17 °C i januar til 23 °C i august. I tillegg har området særs mykje solstråling, opp til 2500 timar i året. Den relative fukta er om lag 70 %.

Naturreservat
-------------

I 1987 vart delar av Malpaís de Güímar omgjort Reserva Natural del Malpaís de Güímar. I 1994 vart ei ny lov stadfesta som klassiifiserte området som eit spesielt naturreservat og eit økologisk sensitivt område. I 2006, vart resten av Malpaís de Güímar innlemma i reservatet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Otazo, Pilar Lite og Castro, Enrique Coello (13 August 2005) "Breve descripción de "Espacio Natural Malpais de Güimar"" Arkivert 2013-04-15 ved Archive.is in Spanish

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Malpaís de Güímar» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Lov 12 av 19. juni 1987, Kanariøyane
2. 1 2   "Dictamen 219/2004" *Consejo Consultivo de Canarias* (spansk)
3. ↑  Lov 12 av 19. desember 1994, Kanariøyane
4. ↑  Lov 13 av 29. desember 2006, Kanariøyane
5. ↑  Tejera, Arnaldo (8. oktober 2007) «La reserva natural del Malpaís de Güímar se convierte en cemento» *Canarias24horas.com* Arkivert 2007-10-26 ved Wayback Machine. (spansk)
Koordinatar: 56°10′8.5″N 9°33′11.1″E﻿

Silkeborg Museum held til på Silkeborg Hovedgård. Hovedgårdsvej 7 i Silkeborg.
**Silkeborg Museum** er eit arkeologisk og kulturhistorisk museum i byen Silkeborg på Jylland i Danmark skipa i 1904. Muset har tilhald på *Silkeborg Hovedgård*, som er det eldste huset i byen. Til museet høyrer òg ruinane etter *Silkeborg Slott* og dessutan det vesle *Arbejdermuseet* med ein arbeidarbustad og utstilling om arbeidarlivet i Silkeborg.

Samlingane femner om funn og gjenstandar frå steinalderen til vikingtida og mellomalderen, ei antikk glassamling, døme på det lokale pottemakarproduktet *Sorring-lertøj* med aner frå tidleg på 1700-talet og ei blømingstid på fyrste halvparten av 1800-talet, og det vert gjort greie for gamle handverk og for Silkeborg som skogsområde med meire.

Det mest vidgjetne av funna på Silkeborg Museum er utan tvil Tollundmanden, eit mumifisert mannslik (myrlik) frå jarnalderen funne i ei myr i nærleiken av byen.

Referansar
----------

1. ↑  «Silkeborg Museum» (på dansk). Gyldendal - Den Store Danske. Henta 23. oktober 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsida til Silkeborg Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |