recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nærbilete av den karakteristiske «slitne» blåfargen og gylne sømer olabukser ofte har.
Snekkerbukser i dongeritøy.Foto: Stuz

**Dongeri**, **olastoff** eller **denim** er eit sterkt, indigoblått bomullstøy. Det vert nytta i slitesterke fritids- og arbeidsklede, særleg bukser. Ordet dongeri kan òg visa til olabukser eller jeans.

Etymologi
---------

Ordet dongeri kjem frå engelsk *dungaree* som er lånt frå hindi etter staden i India der stoffet vart vove, eventuelt etter nemninga på hindi for denne typen vove, kraftig bomullsstoff. Stoffet vert òg kalla *denim* etter den franske nemninga *serge de Nîmes*, som tyder «stoffar frå (byen) Nîmes».

På norsk vart ordet tidlegare òg skrive «dongery».

Soge
----

Dongeri er opphavleg frå India, der det vart nytta til segl og til klede for dei fattige. I Vesten vart det utbreidd mellom anna via kledehandlaren Levi Strauss som selde bukser av dongeri til gruvearbeidarar under gullrushet i California i 1850. Dette la grunnlaget for det kjente olabuksemerket *Levi's*.

Dongeritøy
----------

Dongeri kan brukast som stoff til mange typar plagg: bukser, jakker, skjorter og skjørt er vanleg, men òg kjolar, barnetøy og vesker vert laga. Originalfargen er beige, men i dag vert dongeritøy léta hovudsakleg i blått, men førekjem òg i andre leter.

Sjå òg
------

* Dongeribukse

Kjelder
-------

1. ↑  «Dungarees & Jeans « The Word Detective» (på engelsk). Henta 9. september 2017.
2. ↑  «denim» i *Det Norske Akademis ordbok*
3. ↑  «Norske og amerikanske Dongeryklær (annonse)». Bratsberg-Demokraten. 24. oktober 1919. Henta 29. september 2020.
4. ↑  *dongeri* i *Store norske leksikon* på snl.no. Henta 11. april 2023.
5. ↑  «Levi Strauss & Co..» (på engelsk). Encyclopedia Britannica. Henta 11. april 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Dongeri» frå Wikipedia på bokmål, den 11. april 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dongeri**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC

 |
**Donaldisme** er, slik det er definert av Jon Gisle i essayet *Donaldismen* frå 1971 og boka *Donaldismen* (1973), den greina av teikneserieforskinga som har spesialisert seg på studium av produksjonen til Walt Disney. Omgrepet blir av Gisle også brukt om sjølve teikneseriematerialet Walt Disney har produsert. Boka til Gisle framstår som ein parodi på litteraturforsking, og utgir seg heller ikkje for å vere noko anna. 

Sentralt i Gisles donaldisme er studium av *rostrilongitudekvotienten* (tilhøvet mellom nebblengda og hodehøgda til ein andefigur, målt i profil) som har endra seg over tid, og klassifisering av teikneseriane i epokar, frå urdonaldismen til den syntetiske klodrisme. Vidare har donaldistar studert samfunnsklassar og familiestrukturar i Andebysamfunnet, økonomiske og sosiale tilhøve og religion i Andeby.

Gisle si bok kom ut i ny utgåve i 2006. I boka har han ikkje ført forskinga vidare gjennom Donald-utgåver gitt ut etter 1973.

Kjelder
-------

1. ↑  Gisle, Jon (1971). «Donaldismen». *Vinduet. 1971*. 25 (3/4): 90–93. ISSN 0042-6288. «Scanned copy of the volume electronically available for Norwegian ip-adresses from Nasjonalbiblioteket, Norway. The essay is on the electronic pages 262-266.»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Andeby online
* Donaldistene, den norske donaldistforening
* KVAKK!, norsk donaldistisk tidsskrift
* Dansk Donaldist-Forening
* D.O.N.A.L.D. den tyske donaldistforening
* NAFS(K), den svenske donaldistforening
* Sydnordisk Akademi for Donaldisme, Sydnordisk Akademi for Donaldisme
|  |
| --- |
| **Parsismen** |
|  |
| *Teologi* |
| Ahura Mazda |
| Angra Mainyu |
| Spenta Mainyu |
| Yazataene |
| Atar - Verethraghna - RashnuSraosha - Mithra - Anahita |
| Amesja Spentaene |
| Asja Vahisjta - Vohu ManahKhsjathra Vairya - Spenta ArmaitiHaurvatát - Ameretát  |

I parsismen er ein **yazata** ein engel, eller meir presist eit guddommeleg vesen. Ahura Mazda skapa yazataene for å hjelpa han med kampen imot Ahriman og demonane hans. Yazatane hjelper menneske å skira og lyfta seg. Med hjelp av yazataene kan ein vinna over demonane og det vonde i seg sjølv. Yazataene leier ein alltid til det rette valet, og forsterkar ein for å kjempa imot Ahriman, for Ahura Mazda og den gode. 

Mange parsarar trur også at ein som gjev offer til yazataene kan få godviljen deira, som gjev velstand og trivnad. 

Dei viktigaste yazataene namna i gathaene er Atar, Mithra, Rashnu, Sraosha, og Verethraghna. Ein trur at dei var gudar før parsismen si tid, og mange av dei blei seinare persongjort til halvgudar igjen. I seinare tid blei også nokre av dei meste populære persiske guddommar, som Anahita, tilpassa til parsismen som yazataer.
|  |
| --- |
| **Berberisfamilien** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrike:** | Viridiplantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Ranunculales |
| **Familie:** | **Berberisfamilien** BerberidaceaeJuss. 1789 |

**Berberisfamilien** (Berberidaceae) er ein plantefamilie i ordenen Berberidopsidales. Han omfattar ca. 575 artar fordelt på 15 slekter. 450 av desse høyrer til berberisslekta. 
Tidlegare høyrde berberisfamilien til orderen Ranunculales, i den siste klassifikasjonen (APG III-systemet) er Berberidopsidales skild ut som eigen orden.

Fleire hagebusker høyrer til denne familien. Mange norske hageeigarar har den raud-fiolette blodberberis som hekkplante.

Slekter
-------

* *Achlys*
* *Berberis* - Berberis, 450 artar
* *Bongardia*
* *Caulophyllum*
* *Diphylleia*
* *Dysosma*
* *Epimedium*
* *Gymnospermium*
* *Jeffersonia*
* *Leontice*
* *Mahonia*
* *Nandina*
* *Podophyllum*
* *Ranzania*
* *Vancouveria*

Nokre eldre taksonomiar anerkjenner berre fire slekter (*Berberis, Epimedium, Mahonia, Vancouveria*), men i dag er 15 grupper rekna som eigne slekter under familien *Berberidaceae*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Berberisfamilien**

* Berberidacea-familien. Arkivert 2008-10-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Hohentwiel** er ein utdøydd vulkan i Hegau i Baden-Württemberg sør i Tyskland. Han ligg om lag 30 km frå Bodensjøen ved byen Singen

Hohentwiel hadde sitt opphav, i lag med ei rekkje vulkanar i Hegau, for om lag 7-8 millionar år sidan. Dei følgjande millionar åra vart kjernen opna av isbrear frå istider 260 meter under overflata. Dette danna kjernen som no er avdekt etter millionar av år med erosjon. 

Ruinane av festninga som ligg på toppen av Hohentwiel vart påbyrja i 914 med stein frå sjølve fjellet av Burchard III av Schwaben. Opphavleg låg klosteret St. Georg innanfor festninga, men i 1005 vart det flytta til Stein am Rhein (i dag i Sveits} og dei schwabiske hertugane mista kontroll over Hohentwiel.

Seinare i mellomalderen heldt adelsfamiliane von Singen-Twiel (1100- og 1200-talet), von Klingen (til 1300) og von Klingenberg (til 1521) til her. I 1521 gjekk det vidare til Hertug Ulrich von Württemberg, som utvikla Hohentwiel til ein av dei sterkaste festningane i hertugdømet sitt. Festninga motstod fem keisarlege omleiringar under trettiårskrigen. På 1700-talet fungerte Hohentwiel som eit Württemberg-fengsel. Festninga vart øydelagd i 1800 etter at franskmennene gav det frå seg. I dag er den tidlegare festninga ein av dei største slottsruinane i Tyskland. 

Den moderne byen Singen ligg ved foten av fjellet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hohentwiel» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hohentwiel**

* Virtuel vitjing

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 47°28′32.5″N 13°36′23.2″E﻿

**Hoher Dachstein** er eit karstfjell i Austerrike, og det nest høgaste fjellet i Dei nordlege kalksteinsalpane. Det ligg på grensa mellom delstatane Oberösterreich og Steiermark sentralt i Austerrike, og er det høgaste punktet til desse delstatane. Delar av massivet ligg og i delstaten Salzburg, og fjellet vert derfor stundom kalla *Drei-Länder-Berg* («trestatsfjellet»). Dachsteinmassivet dekkjer eit område på rundt 20×30 km med fleire fjelltoppar over 2 500 m, og dei høgaste ligg mot sør og sørvest. Sett frå nord er Dachsteinmassivet dominert av isbrear med steinete toppar som stig opp bak dei. Mot sør går fjellet derimot nesten vertikalt ned mot dalen nedanfor. 

Geologien til Dachsteinmassivet er dominert av såkalla *Dachstein-kalk*, som kjem frå trias-perioden. Som i andre karstområde, så finn ein fleire holesystem, inkludert nokre av dei største holene i Austerrike, slik som *Mammuthhöhle* og *Hirlatzhöhle*. Dachstein er kjend for fossilane ein har funne her, som vert kalla *Kuhtritte* («kufotspor»).

Det er ikkje vanleg med isbrear i Dei nordlege kalksteinsalpane, og dei ein finn i Dachstein, *Hallstätter Gletscher*, *Großer Gosaugletscher* og *Schladminger Gletscher* er dei største, i tillegg til dei nordlegaste og austlegaste i heile Alpane. Ein finn òg fleire mindre isfelt her, som *Kleine Gosaugletscher* og *Schneelochgletscher*. Isbreane trekkjer seg sakte, men sikkert tilbake, og kan vere heilt borte innan 80 år. Hallstatt-isbreen trekte seg tilbake 20 meter berre i 2003. 

Toppen av fjellet vart først nådd i 1832 av Peter Gappmayr, via Gosaubreen. Tidlegare hadde Erzherzog Karl mislykka etter å ha prøvd og nå opp via Hallstätterbreen. To år etter at Gappmayr nådde toppen vart det reist eit trekors her. Den første personen som nådde toppen om vinteren var Friedrich Simony 14. januar 1847. Den bratte sørsida av fjellet vart først klatra opp 22. september 1909 av brørne Irg og Franz Steiner. 

Som det høgaste punktet i to forskjellige delstatar, er toppen eit populært turistmål både om sommaren og vinteren. I fint vêr kan så mykje som 100 klatrarar prøve å klatre opp samtidig, noko som stundom fører til opphoping i enkelte parti av klatreruta. 

Området er òg ein del av Verdsarv-lista. 

Panorama av Dachsteinmassivet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Brownsea Island** er den største øya i Poole Harbour i Dorset i England. Øya er eigd av National Trust. Det meste av øya er open for publikum og landskapet består mellom anna skogområde og lyngheier med rikt dyreliv. I tillegg finst klipepr med utsyn over across Poole Harbour og Isle of Purbeck. 

Bronswa Island ligg utanfor byen Poole og er den største av åtte øyar i hamneområdet. Det går båtruter ut til øya og kring hundretusen vitjar øya årleg. Den nordlege delen av øya er ein del av eit naturreservat styrt av Dorset Wildlife Trust og eit viktig fugleområdet. Denne delen av øya har derfor avgrensa tilkomst for publikum. 

Den første speidarleiren nokon gong vart halden på øya i 1907.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Brownsea Island» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Brownsea Island**

* Brownsea Island på National Trust
* H2G2: Brownsea Island
* Brownsea og speidarrørsla
* Kart over Brownsea Island Arkivert 2007-07-05 ved Wayback Machine.
* Bilete av St Mary-kyrkja på øya

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Eit raudt dyr av høglandsfeet.
**Høglandsfe** eller **skotsk høglandsfe** er ein storferase frå Skottland. Dyra har lange horn og tjukk langhåra pels i svart, raudt eller gult.

Feet vart avla fram i høglandet og på dei vestlege øyane i Skottland. Frå tidleg på 1900-talet har avlsdyr vorte eksportert til resten av verda, spesielt til Australia og Nord-Amerika. Feet vart utvikla frå to kvegbesetningar, den eine svarthåra og den andre raudhåra.

Kommersiell suksess
-------------------

Høglandsfe i dyrehage (Pionirska dolina i Sarajevo)
Høglandsfeet er kjent som hardført og tilpassa det skotske høglandet der vêrlaget er prega av mykje regn og vind. Feet har med gode resultat vorte introdusert i mange tempererte land og spesielt i land med kaldare vintrar enn Skottland har, slik som det sentrale Europa og Canada.

Håret gir vern gjennom vinteren, og dyra er flinke til å finne mat i bratt fjellterreng. Dei et både gras og plantar som anna fe skyr. Kjøtet er magrare enn på anna kjøtfe fordi høglandsfeet får god isolasjon frå håret og ikkje treng så mykje feitt. Pelsen gjer at dyra trivst utandørs i tilhøve som er utrivelege for dei fleste kjøtfekrøter. Slik kan høglandsfeet produsere godt med kjøt i landområde som vanskeleg kan gi utbyte gjennom anna jordbruk. 

Høglandsfeet vert i somme høve kryssa med andre kjøtferasar, som limousinfe eller charolais.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2012.*
**Fantasy Records** er eit amerikansk plateselskap skipa i 1949 av Max og Sol Weiss i San Francisco i California. I byrjinga var musikkalbum innan sjangeren jazz hovuddelen av utgjevingane til selskapet. Saul Zaentz kom i 1955 inn i administrasjonen, og leia i 1967 eit konsortium som kjøpte ut brørne Weiss av selskapet. I 1964 signerte Zaentz eit lovande lokalt band, The Blue Velvets. Bandet skiftet snart namn til The Golliwogs, men i desember 1967 skiftet dei namn att til Creedence Clearwater Revival. *CCR* skulle på slutten av 1960- og byrjinga av 1970-talet bli det mest suksessfulle bandet til plateselskapet. 

Saul Zaentz selde i 2004 Fantasy Records til eit konsortium leia av TV-produsenten Norman Lear, og Fantasy vart slått saman med Concord Records. Det nye selskapet tok namnet Concord Music Group. Kort tid etter signerte John Fogerty kontrakt med selskapet, etter at han på 1970-talet rauk uklår med Zaentz og forlét Fantasy Records.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fantasy Records» frå Wikipedia på bokmål, den 16. august 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (label)

 |
Koordinatar: 66°51′12″ N 23°3′6″ E﻿
**Korpilombolo** er ein tettstad i Pajala kommun i Norrbottens län i Sverige.

Etymologi
---------

Namnet har truleg samisk eller finsk opphav. Det samiske ordet *kuorpa* tyder «land herja av skogbrann», og *luobbal* utviding eller stille parti i ei elv. Korpilombolo blir vanlegvis omsett med «øydemarksby ved eit lite tjern».

Historie
--------

Området rundt Korpilombolo er eit utprega skogsbygdområde, og fram til 1500-talet var det ingen fastbuande her. Området hadde derimot vorte nytta tidlegare, mest av skogssamar. Bønder frå Övertorneå hadde òg nytta området til jakt og som slåttland. Det var rikeleg med fisk i sjøane, og skogane vart brukt til jakt og fangst.

Den eldste garden i området blir nemnt første gongen i 1680. Dei første husa vart bygd tett, i nærleiken av kyrkja, men busetnaden vart meir spreidd etter ein stor brann som inntrefte 1825.

Bortsett frå natur- og gardsnamn finst det ikkje mykje igjen frå tida når den første busetnaden fann stad. Interessa for skogen auka på 1800-talet på grunn av industrialiseringa, og mange starta med tjærebrenning. Det vart ei viktig binæring til landbruket. I 1820 vart det eksportet cirka 2000 tynner tjære derfrå.

Tettstaden hadde òg felles vassdriven kvern, Lahen-mylly, med naboane sine i Lahdenpää, og ho er i stor grad restaurert i dag.

Auken i folkesetnaden nådde toppen i 1954 med 4058 personar fast busett i församlinga. Den 3. juni 1870 vart Korpilombolo ein eigen borgarleg kommune. Etter dryge 100 år vart han slått saman med Pajala kommun, der òg fleire av staden sin servicenæringar er flytta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Korpilombolo» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Døme på motivet
***Elg i solnedgang*** er eit kjent motiv for bilde hengde opp i norske heimar i etterkrigsåra. Det finst fleire variantar av motivet, med bilde av elgar i skogen i solnedgang, dagslys, månelys og anna. Den nyromantiske kunstnaren Christian Skredsvig måla eit kjent måleri kalla *Elg i solrenningen*. Elles er Gondro Elind opphavsmann til mangfaldiggjorte motiv.

Etter den sterke populariteten i etterkrigstida gjekk motivet av moten på 1960- og 1970-talet. Det blei omtalt som «kitsch» eller «harry», det vil seia banalt, smaklaust eller folkeleg. Seinare har interessa for dei eldre bilda og for sjølve motivet teke seg opp att.

Arne Lie Christensen tok for seg fleire døme på folkeleg kunst i Noreg i boka *Elg i solnedgang – et kulturhistorisk blikk på bilder* i 2020.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Haug, Leif Ø (6. januar 2021), «(+) Elgen som ikke ville dø», *jaktogfiske.njff.no* (på norsk bokmål), henta 14. desember 2022
2. ↑  Nordbø, Nina (17. februar 2020), «7 bilder av den norske folkesjela», *NRK* (på norsk bokmål), henta 14. desember 2022
3. ↑  Kraft, Nina (18. november 2020), «Snobberi i solnedgang», *Kulturplot* (på norsk bokmål), henta 14. desember 2022
**Élena Tsagrinoú**, òg stava **Elena Tsagrinou** og **Elena Tsagkrinou** (fødd 16. november 1994), er ein gresk songar og tidlegare frontvokalist i bandet OtherView. Tsagkrinoú representerte Kypros i Eurovision Song Contest 2021 med songen «El Diablo».

Bakgrunn
--------

Tsagkrinoú vart fødd i Athen i 1994, og som 14-åring deltok ho i *Ellada Eheis Talento* (*Ελλάδα Έχεις Ταλέντο*), den greske versjonen tilsvarande *Norske Talenter*, der ho nådde semifinalen. I 2013 vart ho med i bandet OtherView og spelte med dei fram til 2018. Same år innleidde ho solokarrieren sin og gav ut debutsingelen «Pame ap’ tin arxi» ('La oss gå frå byrjinga'), skriven av Dimitris Kontopoulos og Nikos Moraitis.

Seinare gav ho ut fleire singlar og oppnådde stor suksess. Blant anna fekk musikkvideoane hennar fleire millionar treff på YouTube, og ho vart ein av dei mest populære popartistane i den greskspråklege musikkmarknaden.

Tsagkrinoú har delteke i fleire musikkprogram i Hellas og Kypros, og har vore mentor på TV-programmet *Just the 2 Of Us* og programleiar for *The Voice of Greece* i 2016 og 2017. Den kypriotiske kringkastaren RIK valde Tsagkrinoú til å representere Kypros i Eurovision Song Contest 2021 i Rotterdam i Nederland. Ho deltok med songen «El Diablo», skriven og produsert av Jimmy Thörnfeldt, Laurell Barker, Oxa og Thomas Stengaard. Tsagkrinoú var nummer åtte på scena under den fyrste semifinalen tysdag 18. mai og ende på ein sjetteplass i semifinalen. Ho kvalifiserte seg til finalen laurdag 22. mai, der ho opna finalen som fyrste artist på scena. Til slutt enda Kypros som nummer 16 av 26.

Diskografi
----------

### Singlar (med bandet OverView)

* 2014 – «What You Want»
* 2014 – «O giros tou kosmou»
* 2015 – «Ola afta pou niotho»
* 2015 – «In the Club Bi\*h»
* 2016 – «Xana»
* 2017 – «Tora i pote»

### Singlar

* 2018 – «Pame ap' tin archi»
* 2018 – «Summar Romance»
* 2018 – «Paradeisos»
* 2019 – «Logia»
* 2020 – «Amore»
* 2020 – «Para me ankalia» (med Mike)
* 2021 – «El Diablo»

Kjelder
-------

1. ↑  «Elena Tsagkrinou will represent Cyprus at the Eurovision Song Contest 2021» (på engelsk). 25. november 2020. Henta 4. desember 2020.
2. 1 2 3 4 5  «Elena Tsagrinou - Cyprus - Rotterdam 2021» (på engelsk). Henta 4. desember 2020.
3. 1 2  «Cyprus: Elena Tsagrinou will sing "El Diablo" at Eurovision 2021» (på engelsk). 25. november 2020. Henta 4. desember 2020.
4. ↑  «⭐️ Grand Final Running Order ⭐️» (på engelsk). 20. mai 2021. Henta 21. mai 2021.
5. ↑  «Elena Tsagrinou - Cyprus - Rotterdam 2021» (på engelsk). Henta 5. september 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Élena Tsagrinoú» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Elsa von Dardel. Portrett frå 1911 av Nils Dardel.
**Elsa** er ein skandinavisk kortversjon av Elisabeth, som betyr 'Gud er fullkomen'. Namnet er vanleg i Sverige, Finland og på Færøyane. i tillegg til i mange fransk-, spansk- og portugisisk-språklege land.

Elsa er mindre vanleg i Noreg enn den nærskilde forma Else. Det er 4666 kvinner som ber namnet (per 1.1.2004).

*Elsa* har navnedag 17. april på Færøyene og i Norge, 14. oktober i Finland, 30. oktober i Sverige og 19. november i Estland.

Kjende namneberarar
-------------------

* Elsa Beskow (1874-1953), svensk barnebokforfattar
* Elsa Brändström (1888–1948), svensk filantrop
* Elsa Schiaparelli (1890–1973), italiensk-fransk moteskapar
* Elsa Laula Renberg (1877-1931), norsk-samisk politikar
* Elsa Morante (1918-1985), italiensk forfattar
* Elsa Skjerven (1919-2005), norsk politikar (KrF)
* Elsa Lystad (f. 1930), norsk skodespelar
* Elsa Eikaas (f. 1937), norsk tekstilkunstnar

Andre tydingar
--------------

ELSA står òg for European Law Students' Association, den største organisasjonen for jusstudentar i verda.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den norske nettstaden til organisasjonen Elsa Arkivert 2021-03-07 ved Wayback Machine.
**Ole Kristian Kristiansen Laake** (13. november  1862–22. mai 1927) var ein norsk lærar, gardbrukar, offiser og politikar frå Ullensaker.

Gardbrukarsonen Laake tok eksamen frå krigsskulen i 1889 og den militære høgskulen i 1892. Han underviste på Vinterlandbruksskolen i Oslo 1889-97 og frå 1897 til 1910 var han lærar i teikning og landmåling på Norges Landbrukshøgskule. 

I 1902 kjøpte Laake garden Haug i Hovin sokn og budde der livet ut. Åra 1908 til 1916 var han ordførar i Ullensaker. Sommaren 1915 vart han utnemnd til sjef for 1. posisjonsart. bataljon av feltartilleriregiment nr. 1 og samstundes forfremja til major. I 1918 møtte han på Stortinget som varamann frå 14. august, der han representerte Venstre. Seinare var han varaordførar i Ullensaker frå 1923 til han døydde.

Laake hadde ei mengd tillitsverv. Han var mellom anna formann i Ullensaker Sparebank, Akershus Venstrelag, ungdomslag og mållag. Attåt var han styremedlem i Eidsvoll Landsgymnas og Livstrygdelaget Andvake. Han arbeidde iherdig for skyttarsaka og var den som tok initiativet til ei bygdebok for Ullensaker. Laake gav òg ut ei bok om landmåling.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-10-26 ved Wayback Machine.
* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Ole Kristensen Valstad** (11. august 1799–22. juli 1877) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Fenstad i Akershus.

Valstad var son til ein gardbrukar og tok i si tid over farsgarden i Fenstad. Han var medlem av heradsstyret frå 1837, då han vart vald til ordførar. Valstad var ordførar i 16 år og forlikskommissær i mange år. Han var medlem av kongelege kommisjonar om husmannslova 1850, om tilhøvet mellom jurylov og grunnlova 1859, skattestellet 1861 og om embetsmenns løn 1867.

Valstad representerte Akershus amt på Stortinget 1836-37 og 1842-69. Han var i 1836 medlem av budsjettkomiteen og på omframstortinget 1836-37 av gasjekomiteen. Vidare var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen i 1842, 1845, 1857, 1859-69, av valkomiteen og av fullmaktskomiteen 1848-69. Han var òg innom protokollkomiteen 1848-54, reglementskomiteen 1848 og adressekomiteen 1848-51. Arbeidarkomiteen 1851, komitear om løyvingar til nøytraliteten 1854 og om fordeling av representasjonen 1857, om fengselslova same året, og komiteane om brennevinsavgifta, om statthaldarsaka 1859-60 og om den dansk-tyske krigen var alle særkomitear der Valstad tok del. Han var medlem av Lagtinget 1865-66. Vastad var medlem av Stortinget sine deputasjonar til kongekroninga i Trondheim 1860, til Eidsvoll 17. mai 1864 og til Stockholm 4. november same året.

Valstad var elles ein aktiv forfattar.

Han vart tildelt St. Olavs orden.

Valstad døydde på garden sin i Fenstad i 1877.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Ole Kristensen Valstad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Bokken Lasson i ei rolle på Fahlstrøms teater i 1909
**Caroline Lasson**, kjend under kallenamnet Bokken Lasson, (7. januar 1871–3. august 1970) var ein norsk songar og skodespelar frå Oslo. Ho var dotter til regjeringsadvokaten, og yngre syster til Per Lasson og Oda Krohg.

Bokken Lasson debuterte i Kristiania som konsertsongar i 1894. Ho deltok jamt i operetter ved Centralteatret og Fahlstrøms Theater, også desse i den norske hovudstaden. Sidan drog ho på turnear utanlands, vitja både Tyskland, Frankrike, England og USA. Ho framførte då helst norske folkesongar medan ho sjølv spelte lutt.

I 1912 grunnla ho revyteatret Chat Noir i Oslo, der ho var direktør til 1917. Mellom 1931 og 1940 gav ho ut tre reportasje- og memoarbøker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bokken Lasson» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
| St. Andrews  |
| --- |
| skotsk-gæliskskotsk | Cill Rìmhinn Saunt Aundraes |
| St Andrews, seen from the top of St Rules TowerSt Andrews, seen from the top of St Rules Tower  St Andrews, seen from the top of St Rules Tower  |
| Plassering |
| 

St. Andrews is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Fife |
| Tradisjonelt grevskap | Fife |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 16 680 |
| Koordinatar |  56°20′″N 2°48′″W﻿Koordinatar: 56°20′″N 2°48′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | KY16 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1334 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **St. Andrews**
 |

 **Royal Burgh of St Andrews**  er ein kystby i regionen Fife i Skottland. Han har kring 16 500 innbyggjarar og ligg på austkysten mot Nordsjøen mellom Edinburgh og Dundee. Byen er namngjeven etter apostelen Andreas, som på grunn av ein mistyding mellom dei latinske orda «Scotia» og «Scythia», vart adoptert som den skotske nasjonalhelgenen under anglifiseringa av Den heilage Andrew. 

Byen vert ofte omtalt som «golfens mekka» fordi Royal & Ancient Golf Club of St. Andrews saman med USGA er organet til golfsporten for tolking og vedlikehald av golfreglane og dessutan fordi området St. Andrews Links med banane sine er kjent som den opphavlege heimstaden til golfsporten. 
Den kjende golfpioneren Tom Morris sr. (Old Tom Morris) ligg gravlagt på kyrkjegarden til byen saman med den kjende sonen sin Tom Morris jr.. Old Tom er spesielt kjent for sine mange gode banedesign, bl.a Prestwick, Royal Dornoch, Muirfield, Carnoustie, Royal County Down, Nairn, Cruden Bay og Machrihanish. 

University of St Andrews vart grunnlagt i 1413 og er det eldste universitetet i Skottland og det tredje eldste i den engelsken-språklege verda. Det er òg eit av dei mest prestisjefylte universita i Storbritannia, rangert som nummer tre av The Guardian University Guide 2012.

Byen var opphavleg ein piktisk festning før det vart ein kongeleg burgh i 1124.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St. Andrews» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  The Guardian University Guide 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
| St. Albans  |
| --- |
| Domkyrkja i St. AlbansDomkyrkja i St. Albans Domkyrkja i St. Albans |
| Plassering |
| 

St. Albans is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Hertfordshire |
| Distrikt | St. Albans |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 85 438 |
| Koordinatar |  51°45′″N 0°20′″W﻿Koordinatar: 51°45′″N 0°20′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | AL1, AL2, AL3, AL4 |
| Telefon-retningsnummer | 01727 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **St. Albans**
 |

**St. Albans** (engelsk skrivemåte **St Albans**) er ein by i Hertfordshire i England, omkring 35 km nord for London. Han er administrasjonssenter og største by i distriktet St. Albans. I romersk tid låg byen Verulamium på den same staden; dette var ein av dei viktigaste romerske byane på dei britiske øyane. 

Namnet til byen kjem frå den første kjende kristne martyren på dei britiske øyane, St. Alban. Katedralen som er via til han er eit av dei viktigaste landemerka i byen.

Historie
--------

*Sjå òg Verulamium.*
Før romarane kom hadde den keltiske stammen catuvellaunarane ei busetjing på Prae Hill omkring halvannan kilometer frå sentrumet til byen. Den romerske byen Verulamium vart anlagt nær denne, ved elva Ver, og strekte seg inn mot dagens sentrum.

I mellomalderen voks byen oppover i åssida der katedralen ligg, ved staden der St. Alban vart halshogd ein gong før 324.

Fleire store kyrkjebygg og kloster har vore på staden, og byen voks sakte men sikkert på grunn av tilstrauminga av pilegrimar. Det er mange restar etter bygningar frå både romersk tid og mellomalderen, og byen er difor ein stor turistattraksjon. Det er dyrt og bu der, og det er ein populær stad blant engelskmenn og britar.

Under den engelske borgarkrigen vart det utkjempa to slag i St. Albans.

I mellomkrigstida vart han eit viktig senter for elektronikkindustrien. Etter andre verdskrigen har han vakse mykje på grunn av folkeflyttinga som skjedde. Med moderne kommunikasjonsmiddel ligg han godt innanfor området som er attraktivt for pendlarar til London.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St. Albans» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Hans Theodor Hesselberg** (fødd 7. januar 1885 i Lierne, død 10. november 1966 i Oslo) var ein norsk meteorolog og direktør for Det norske meteorologiske institutt i 40 år. 

Hesselberg voks opp på Voss, der far hans var prest. Etter at han i 1899 tok eksamen ved Voss middelskole, flytta familien til Sunnmøre, medan Theodor byrja på gymnaset i Trondheim. Han tok examen artium i 1902, vart cand.real. i 1908 og dr.philos. i 1912 ved universitetet i Kristiania. Han arbeidde som assistent hos professor Vilhelm Bjerknes frå 1908 til 1915. Under Bjerknes arbeidde han i 1908 til 1912 i Kristiania og frå 1912 til 1915 i Leipzig. Han var medarbeidar i Vilhelm Bjerknes sin *Dynamic Meteorology and Hydrography* og skreiv mange avhandlingar, særleg innan dynamisk meteorologi, men òg om klimatologi. Mest kjend er arbeida hans og B. J. Birkeland om klimaendringar gjennom dei siste 200 åra. Saman med Olaf Devik utvikla han grafisk-matematiske metodar for å analysere rørsler i atmosfæren. Av dei viktigaste arbeida hans var ei avhandling av drifta til cirrusskyer, undersøkingar av indre friksjon i atmosfæren, samanhengen mellom trykkvariasjonar og rørsler av lågtrykk og samanhengen mellom trykk- og temperaturvariasjonar i atmosfæren. 

Frå 1915 til 1955 var han direktør for Det norske meteorologiske institutt. Han var president for Den internasjonale meteorologiske organisasjon (IMO) frå 1935 til 1946. For å fremje samarbeid innan geofysikken danna Hesselberg og andre geofysikarar Den geofysiske kommisjon i 1918, som gav ut *Geofysiske publikasjoner*, som han lenge var redaktør ro. 

I direktørtida til Hesselberg ekspanderte Det norske meteorologiske institutt sterkt, særleg vart vêrvarslingstenesta utbygd. Han spelte ei leiande rolle i det internasjonale samarbeidet i heile perioden frå 1919 til 1955. Han vart internasjonal respektert ikkje minst for innsatsen med å omskape IMO til SN-organisasjonen Den meteorologiske verdsorganisasjon (WMO).

Hesselberg var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi, Geografisk Selskaps råd og fleire utanlandske vitskapsakademi. Han var kommandør av den italienske Kroneorden, offiser av den franske Æreslegionen og vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1937.

Kjelder
-------

* «Theodor Hesselberg» av Petter Dannevig i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Theodor Hesselberg – utdypning (NBL-artikkel)» av Øyvind Grøn i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Ole Kristian Grimnes** (fødd 4. januar 1937) er ein norsk historikar, fødd i Tromsø. Han har særleg forska på norsk okkupasjonshistorie 1940-45.

Grimnes avla doktoravhandlinga *Et flyktningesamfunn vokser frem. Nordmenn i Sverige 1940–45* i 1969. Gjennom 1970-åra arbeidde han vidare med emne frå åra 1940 til 1945, då Noreg var okkupert av Tyskland. Han gav ut bøkene *Hjemmefrontens ledelse* i 1979 og *Norge under okkupasjonen* i 1983. I 1984 kom *Overfall* den fyrste boka i åttebandsverket 'Norge i Krig*, eit samleverk redigert av Magne Skodvin.*

Sidan skreiv han *Den todelte verden*, band 18 i Cappelens verdshistorie, som kom i 1986, medan den frittståande *Veien inn i krigen* kom året etter. I 2001 kom *Sam Eyde. Den grenseløse gründer*.

Grimnes har elles forska på nasjonalismen i nyare, europeisk historie. Han var tilknytt Prosjekt 1905. Dessutan har han studert korleis det norske flagget vart nytta som nasjonalt symbol i perioden frå 1814 til 1905.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Ole Kristian Grimnes i BIBSYS

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ole Kristian Grimnes» frå Wikipedia på bokmål, den 6. februar 2013.*

* SNL

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| St. Austell  |
| --- |
| kornisk | Austol |
| High Cross StreetHigh Cross Street High Cross Street |
| Plassering |
| 

St. Austell is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cornwall |
| Distrikt | Cornwall |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 22 658 |
| Koordinatar |  50°20′″N 4°48′″W﻿Koordinatar: 50°20′″N 4°48′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PL25 |
| Telefon-retningsnummer | 01726 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **St. Austell**
 |

**St. Austell** (uttalast *s'norsel*, kornisk **Sen Ostell**) er ein by i Cornwall, England. Han er administrasjonssenter for distriktet Restormel, og er den største byen i Cornwall etter folketal med i overkant av 21 000 i sentrum; i tillegg kjem nokre verdslege sokn i utkanten som høyrer til byen.

Byen var den første staden i Europa der leire til produksjon av porselen vart teke ut, og det var denne industrien som førte til at han byrja å vekse. Leira vart sendt til Charlestown, som er næraste hamna. Det blir enno teke ut porselensleire, men sidan 1980-åra har næringa hatt nedgangstider.

Turisme har vorte ein stadig viktigare næringsveg. Det som særleg trekkjer tilreisande er strendane i nærleiken, og Eden Project, biosfærer der ein har planter frå heile verda, i eit av dei nedlagde leirtaka.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St. Austell» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Plasseringa til Theophilus
Skrått syn på den sentrale delen av Theophilus frå Apollo 16.
**Theophilus** er eit markant ringfjell på månen som ligg mellom Sinus Asperitatis i nord og Mare Nectaris i søraust. Det går delvis inn i det nesten like store Cyrillus i sørvest. I aust ligg det mindre krateret Mädler og lenger sør-søraust ligg Beaumont. Han vart kalla opp etter den koptiske paven Theofilos (Theophilus) av Alexandria.

Theophilus, Cyrillus og Catharina dannar ei markant gruppe store krater som er synlege ved terminator fem dagar etter nymåne. 

Kanten av Theophilus har ein vid, terrassert indre flate som syner indikasjonar på jordras. Veggane er 4,6 km høge og har brote inn i krateret Cyrillus. Det vart skapt under eratosthenium frå 3,2 til 1,1 milliardar år sidan. Det har eit stort sentralt fjell, 1400 meter høgt, med fire toppar.

Botnen i krateret er relativt flatt. Den vestlege toppen på sentralfjellet heiter Psi (ψ), den austlege Phi (φ), og den nordlege Alfa (α) Theophilus. Vestsida av denne ryggen er vidare og meir irregulær.

Under Apollo 16 vart det samla inn fleire bitar av basalt som ein trur er kasta ut under danninga av Theophilus.

Satellittkrater
---------------

Til vanleg er desse identifisert på månekart med ein bokstav ved sidan av kratermidtpunktet som er nærast Theophilus.

| Theophilus | Breiddegrad | Lengdegrad | Diameter |
| --- | --- | --- | --- |
| B | 10.5° S | 25.2° E | 8 km |
| E | 6.8° S | 24.0° E | 21 km |
| F | 8.0° S | 26.0° E | 13 km |
| G | 7.2° S | 25.7° E | 19 km |
| K | 12.5° S | 26.3° E | 6 km |
| W | 7.8° S | 28.6° E | 4 km |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Theopilus (crater)» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Moon - Theophilus crater region». *astrosurf.com*. Henta October 16, 2007.
2. 1 2  *Autostar Suite Astronomer Edition*. CD-ROM. Meade, April 2006.
3. ↑  Moore, Patrick (2001). *On the Moon*. Sterling Publishing Co.. ISBN 0-304-35469-4.
4. ↑  Rükl, Antonín (1990). *Atlas of the Moon*. Kalmbach Books. ISBN 0-913135-17-8.
5. ↑  «Apollo 16 Mission». *Lunar and Planetary Institute*. Henta October 16, 2007.
6. ↑  Bussey, B.; Spudis, P. (2004). *The Clementine Atlas of the Moon*. New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-81528-2.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
*Denne artikkelen handlar om dialektgruppa. For det tyske standardspråket, sjå tysk.* 
Det høgtyske språkområdet, delt inn i overtysk (grønt) og middeltysk (blått), skil seg frå det nedertyske språkområdet (gult) mellom anna gjennom den høgtyske konsonantforskyvinga.
**Høgtysk** (*Hochdeutsch*) er ei lingvistisk nemning på ei gruppe tyske dialektar frå dei høgareliggjande tyske områda, ein motsetnad til nedertysk. Høgtysk er utgangspunkt for tysk skriftspråk og det tyske standardspråket (Hochsprache). Det skil seg særleg frå nedertysk gjennom den høgtyske lydforskyvinga som fann stad frå rundt 600.

Inndeling
---------

Høgtysk er eit samleomgrep for alle tyske dialekter som ikke er nedertyske og kan delast inn i desse dialektgruppene:

* **Mellomtysk** (*Mitteldeutsch*)
	+ mellomfrankisk (inkl. letzeburgesch)
	+ rhinfrankisk
	+ thüringisk
	+ austmellomtysk
	+ høgprøyssisk (utdøydd/utdøyande)
* **Overtysk** (*Oberdeutsch*)
	+ frankisk (også ført som eiga dialektgruppe i overgangen mellom mellom- og overtysk)
	+ alemannisk
	+ bairisk

Historie
--------

Gammalhøgtysk er belagt for første gong på 700-talet. 

Høgtysk blir vanlegvis delt inn i fire tidsperiodar:

1. Gammalhøgtysk 800 til 1050
2. Mellomhøgtysk 1100 til 1350
3. Tidleg nyhøgtysk 1350 til 1600/1650
4. Nyhøgtysk 1650/1700 til i dag

På 1500-talet utvikla det seg eit overregionalt skriftspråk som kom i bruk i heile det tyske språkområdet i løpet av 1700-talet.

Kjelder
-------

1. ↑  
Askedal, John Ole (2009, 15. februar). «Tysk», *Store norske leksikon*. Henta 3. oktober 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Høytysk» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC

 |
Lyme Bay på kart over Storbritannia
Golden Cap på andre sida av Lyme Bay, sett frå Lyme Regis.
**Lyme Bay** er eit område av Den engelske kanalen sørvest i England mellom Torbay i vest og Portland i aust. Grevskapa Devon og Dorset ligg begge ved bukta. 

Området rundt Lyme Bay er ein del av ein verdsarvstad, Jurassic Coast, kalla opp etter dei geologiske formasjonane frå juratida. Kysten går frå nær Swanage på Isle of Purbeck til nær Exmouth i East Devon. Mange av dei første oppdagingane av dinosaurar og andre førhistoriske reptilar vart gjort i område rundt Lyme Regis og Charmouth. Av dei første som gjorde oppdagingar her var den sjølvlærde paleonotologen og fossilsamlaren Mary Anning i 1820-åra. 

Vêret i bukta er temperert etter engelsk standar og lang meir temperert enn mange andre stader på same breiddegrad. Dette kjem av det varme vatnet som Golfstraumen fører med seg. Området rundt kysten av Lyme Bay er derfor ein populær feriestad. 

Exercise Tiger vart halde ved Lyme Bay, det var eit prøveforsøk på invasjonen av Frankrike på D-dagen i 1944. Operasjonen gjekk heilt gale då tyske motortorpedobåtar dukka opp og tok livet av 749 amerikanarar og britar i midten av bukta.

Busetnader
----------

Golden Cap og East Devon frå Burton Bradstock.
* Axmouth
* Beer
* Branscombe
* Charlestown i Dorset
* Dawlish Warren
* Exmouth
* Fortuneswell - og Isle of Portland
* Budleigh Salterton
* Eype
* Charmouth
* Lyme Regis
* Otterton
* Seaton
* Sidmouth
* West Bay

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lyme Bay - turistguide
* Byar langs Lyme Bay
* Devon Wildlife Trust om Lyme Bay

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lyme Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2009.*

Koordinatar: 50°42′N 2°54′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* BBC Things

 |
**St. Govan's Chapel** er eit kapell ved St. Govan's Head i Pembrokeshire sør-vest i Wales.

Kapellet er bygd inn til ei kalksteinsklippe, og bygningen har mål på ca. 6,1 x 3,7 meter med vegger bygd av kalkstein, og består berre av eit rom. 
Størstedelen av kapellet vart bygt på 1200-talet, sjølv om delar av det moglegvis kan vere eldre og stamme frå det 500-talet, då munken Govan flytta inn i ei hòle der kapellet no ligg. Ei legende vil ha det til at heilage Govan er gravlagd under altaret til kapellet, som ligg i austenden av bygningen. Inngangen er via ei dør i nordenden, låge steinbenkar gårlangs nord- og sørveggane, og det er eit tomt oppheng for ei klokke i vestenden. Ein rekner med at skifertaket er av nyare dato samanlikna med resten av bygningen.

Bygningen er tilgjengeleg frå toppen av klippene ved å klatre ned 52 trappetrinn, sjølv om turistaktørar gjerne spreier myten om at det er ulike tal trinn opp og ned om ein tel.

Bygningen vart verna med såkalla *Grade I* status 2. august 1996. I dag ligg bygningen innanfor skytefeltet til det britiske forsvaret *Castlemartin East Firing Range*, noko som avgrensar tilgjenget til bygningen når skytefeltet er i bruk og stengt for allmugen.

Kjelder
-------

1. ↑  *The Beauties of England and Wales, or, Delineations, topographical, historical, and descriptive, of each county, Volume 18*. 1815. s. 805.
2. ↑  «St Govan's Chapel».
3. 1 2  «St Govan's Chapel». *Coflein*. Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales.
4. ↑  *An Inventory of the Ancient Monuments of Wales and Monmouthshire: VII - Country of Pembroke*. His Majesty's Stationery Office. 1925. s. 21.
5. ↑  «St. Govan's Head - Walk 6» (PDF). Pembrokeshire Coast National Park. Arkivert frå originalen (PDF) 27. september 2013. Henta 28. juni 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **St. Govan's Chapel**
Koordinatar: 59°57′57.056″N 10°46′44.105″E﻿

**Kjelsås Bruk** var ein stor spikar- og ståltrådfabrikk med kraftstasjon som vart skipa i 1855 ved det øvste vassfallet i Akerselva; Frysjafossen på Kjelsås i Oslo. Da var alle vassfall langs Akerselva nytta ut til industriproduksjon. Grunnleggjar og første eigar var kjøpmann
Johan Henrik Schmelck. 

Akerselva ved Kjelsaas Brug i 1902.Foto: Anders Beer Wilse / Oslo Museum

Bedrifta blei kjøpt av O. Mustad i 1884. Mustad bygde eit valseverk og produserte mellom anna flatstål til spikerproduksjon.

Området rundt Kjelsås Bruk vart selt til Oslo kommune i 1971 og sjølve fabrikkbygninga inneheld no Frysja senter, rundt 70 atelier og verkstader for brukskunst.

Kjelder
-------


* Kjelsås bruk frå Industrimuseum/Norsk Teknisk Museum
* Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, side 187 og 373, ISBN 978-82-573-1760-7
* Kjelsås Bruk i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* *Denne artikkelen bygger på «Kjelsås Bruk» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2014, revisjon*
**Ole Nicolai Løberg** (26. januar 1804–22. november 1868) var ein norsk prest, stortingsmann og fiskerikyndig. Han var far til Hjalmar Løberg.

Liv og gjerning
---------------

Løberg var fødd i Sandsvær i Buskerud. Far hans var bokhaldar ved Kongsberg sølvverk. Sjølv gjekk han på skule i Drammen og vart student i 1823, cand. theol. tre år seinare.

I 1827 vart Løberg utnemnd til sokneprest til Vikedal, og var i tillegg prost i Ryfylke frå 1837. Løberg vart 2. august 1845 suspendert frå embetet, og vart i prosteretten i oktober same år frådømt embetet. Domen vart stadfesta i Kristiania konsistorialrett.

Løberg var representant frå Stavanger amt på Stortinget 1839, 1842 og 1845. I 1839 var han medlem av næringskomite nr 1, 1842 av næringskomite nr 2 og om skysslova. Atter medlem av næringskomite nr 1 i 1845, og komiteen om trontalen. 30. juli 1845 fekk han 2-3 vekers permisjon frå stortinget, 12. august vedtok fullmaktskomiteen samrøystes å nekte han å møte i stortinget.

Etter han mista presteembetet budde Løberg på garden Solheim ved Bergen. Han dreiv då med studiar av særleg fiskerihistorie, men også økonomi. Ved fleire høve fekk han reisemidlar frå det offentlege, i 1866 reiste han til Finnmark for å verte kjend med fiskeria der. Same året deltok han med sine skrifter på ei fiskeriutstilling i Boulogne-sur-Mer i Frankrike. Han var i sine seinare år busett på Veblungsnes i Romsdal, og døydde der i 1868.

Verk
----

* *Norges Fiskerier*, 1864
* *Ellevte ordentlige Storting, en samling Karakterskildringer*. Skriven saman med Nils Nilssen Dahl, utgjeven anonymt. 1845

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Sagån** er ei elv i Västmanland, med ei lengd på 70 km inkludert kjeldeelva. Som kjelde reknar ein Storljusen i Sala kommun. Elva renn gjennom innsjøane Silvköparen og Långforsen, passerer Sala før ho munnar ut i Mälaren ein stad mellom Västerås og Enköping.

Elva utgjer over fleire mil ei grense mellom Västmanlands og Uppsala län, og langs ei enno lengre strekning grensa mellom landskapa Västmanland og Uppland. Elva inngår i Norrströms nedslagsfelt.

Fram til den siste istida strømma den mektige Dalälven her. Då isen smelta, vart elveløpet sperra like sør for det noverande Avesta, og Dalälven rann i staden nordaustover til den noverande elvemunningen i Bottenhavet. Tilbake i det gamle elveløpet var den vesle Sagån.

Blant det sjeldnare dyrelivet ein finn i elva, er fisken asp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sagån» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Vattendragsregister (SMHI)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 21. juli 2006, henta 21. juli 2006
2. ↑  «Områdets geologi». Nedre Dalälven Intresseförening. Arkivert frå originalen 15. april 2018. Henta 7. august 2019.
3. ↑  «Statens offentliga utredningar, SOU 1994:59». Henta 7. august 2019.