recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Serigstad fôrhaustar.
**Serigstad Maskinverksted** vart til ved at Anders Serigstad i 1864 innreidde ein verkstad på garden Serigstad på Jæren. I byrjinga laga han reiskap til eige bruk, men etter kvart tok han til å laga treskeverk, halmristarar og andre reiskap for sambygdingane sine. Det åt på seg og i 1892 bygde han ny verkstad. I 1910 tok son hans, Jens, over og i 1913 byggde *Serigstad Maskinversksted* ny verkstad på Bryne og i 1915 vart det bygd støyperi. 

Førtaket laga gjødselpumper, hakkelsesmaskinar og støypegods for andre føretak. Rundt 1950 tok Brødrene Moi på Orre til å laga gravemaskinar. Maskina, som vart kalla *Moldvarpen*, var ei vinsjmaskin, og Serigstad vart underleverandør av mellom anna vinsjhus og tromlar. 

I 1958 fekk Serigstad tilbod om å produsera ein frontmontert forhaustar som var utvikla ved Landbrukshøgskulen på Ås. Etter å ha laga eit par prototypar utvikla dei ein sidemontert forhaustar som kom på marknaden i 1960. Dette vart eit viktig produkt både for Serigstad og for norsk jordbruk. Serigstad har sidan produsert over 32000 fôrhaustarar.

I 1968 vart Serigstad Maskinverkstad omgjordt til aksjeselskap. Hovudproduktet var forhaustarar og i perioden 1972 til 1982 låg produksjonen på godt og vel 1350 einingar i året. I 1979 kjøpte Serigstad Hedmark Jaerstøperi på Elverum. Utover 1980-talet vart det gjort store innvesteringar og utvikla nye produkt. I 1986 tok produksjonen av finsnittarar til og i 1989 var turen komen til rundballepresser. 

På 1990-talet var det stagnasjon i jordbruket og salet svikta. Føretaket hamna i eit økonomisk uføre og vart splitta opp i **Serigstad Jernstøperi**, **Serigstad Agri AS** og **Serigstad Maskinering AS**. Serigstad Maskinering AS vart seinar kjøpt av Bryne Mekanikk. Serigstad Agri produserer framleis jordbruksmaskinar.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Jøssang, L.G. *Industrieventyret på Jæren 1800-2000*, Det Norske Samlaget, 2004.
2. 1 2  Bedrifts-info Arkivert 2008-02-19 ved Wayback Machine. Serigstad Agri AS. (vitja 1/5-2008)
**Theodor Julius Løvstad** (2. september 1843–20. april 1913) var ein norsk redaktør og musikar frå Kristiania. Han var særleg kjend som redaktør og utgjevar av skjemtebladet *Vikingen*.

Løvstad, som var son til ein brennevinshandlar, byrja som musikar i fjortenårs-alderen i 2. Brigades Musikkorps, der han instruert av Paolo Sperati vart verande militær musikant i ti år. Medan han spelte i brigademusikken byrja Løvstad å lese ulike skulefag på eigenhand. Frå 1867 til -69 var han elev på Heltbergs studentfabrikk og tok eksamen artium. Deretter var han fyrst kapellmeister på Møllergatens teater, seinare på Tivoli, begge i den norske hovudstaden.

Løvstad skreiv monologar, dikt og farsar, ofte med satirisk innhald, og gav ut fleire skjemteblad. I 1879 vart han dømd til 40 dagar i fengsel for brot på blasfemiparagrafen. Han hadde då prenta diktet «Gud, Verden og Mennesket» som «Anonym Eftertryks-Udgave» i bladet *Bakkus*, og hadde elles publisert «Kiøbmands Katekismusen», ein tekst frå 1789 av danske forfattaren Peter Andreas Heiberg.

Frå 1883 til han døydde i 1913 var Løvstad redaktør i skjemtebladet *Vikingen*. I bladet kom han med sine kommentarar og oppfatningar om livet i hovudstaden under signaturen Ka'l Olsen fra Vika og andre psevdonym. I lag med skribent- og og redigeringsverksemda heldt han fram som kapellmeister på ulike restaurantar i Kristiania.

Theodor Løvstads vei på Bygdøy i Oslo er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

* *Denne artikkelen bygger på «Theodor Løvstad» frå Wikipedia på bokmål, den 23. april 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
**Theophania** (fødd 956 i Konstantinopel, daud 991 i Nimwegen) var keisarinne av Det tysk-romerske riket. Etter at mannen hennar, keisar Otto II, døydde, var ho regjerande keisarinne i sju år på vegner av den mindreårige sonen sin, Otto III.

Bakgrunn
--------

Kven foreldra hennar var er ukjend, men ein mogleg teori er at far hennar var Konstantinos Skleros (bror til tronkrevjaren Bardos Skleros) og mora av Sophia Phokaina (niese til keisar Nicephoros II og svigerinne til Tzimisce).

Ho blei send som brur til Otto etter ein avtale mellom Det tysk-romerske riket og Austromarriket. Otto I hadde bede om ei gresk prinsesse til sonen sin, og då Theophania kom hadde ho med seg mykje rikt gods og mange folk slik ei prinsesse skulle. Likevel var ho ikkje den ein hadde ønskt seg, i følgje krønikeskrivaren Thietmar. Ho var nemleg ikkje eit dotter av den bystantiske keisaren, men blir i ekteskapskontrakten skildra som *neptis*, niese eller barnebarn, av keisar 
Johannes I Tzimiskes.

Ekteskap
--------

Relieff frå 982-983 av keisar Otto og Theophania som blir krona.
Den greskfødde prinsessa blei gift med keisar Otto II av Det tysk-romerske riket den 14. april 972 av pave Johannes XIII, og blei krona til keisarinne same dag. Ho følgde ektemannen på alle reisene hans. Kranglar mellom Theophania og svigermora Adelheid førte til at Otto fjerna seg frå mor si.

Dei to fekk desse borna:

1. Sophia, abbedisse i Gandersheim, f. 978
2. Adelheid, abbedisse i Quedlinburg, f. 977
3. Mathilde av Sachsen, f. 978
4. Otto III, tysk-romersk keisar, f. 980
5. Ei tvillingsyster til Otto som døydde før 8. oktober 980

Regjeringstid
-------------

Etter at Otto II døydde uventa den 7. desember 983 let Theophania den tre år gamle sonen sin kronast til keisar til jul. Som regent for han gav ho ut ordrar i sitt eige namn.

Våren 984 bortførte grev Henrik II av Bayern Otto, men blei tvungen til å gje guten tilbake til mora. Støtta av biskopane Willigis av Mainz og Hildebald av Worms regjerte Theophania fram til ho døydde i 991. Ho blei gravlagd i kyrkja til den heilage Panteleimon i Köln.

Sarkofagen til Theophania i Köln.
Etter at Theophania døydde overtok bestemora til Otto III, Adelheid av Burgund, styringa av riket de facto til barnebarnet blei gammalt nok til å styra sjølv.

Ettermæle
---------

Det var mange som ikkje likte Theophania. Mellom anna fortel abbeden Odilo av Cluny at Adelheid var svært glad då «den greske kvinna» døydde. Albert av Metz skildra henne som ulikande og snakksaleg. Ho blei skulda for å ha teke med seg luksusklede og smykke til Tyskland. Men Thietmar meinte at ho, trass i å høyra til det svake kjønnet, var måtehalden, klok og til å stola på, og trass i vera gresk hadde gode manerar. Ho verna kongsmakta til sonen og var vennleg mot ærlege folk, men slo hardt ned på opprørarar, skreiv han i krønikene.

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om *Theophania*
* Engelsk wikipedia om *Theophania*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Davids, A. *The Empress Theophano : Byzantium and the West at the Turn of the First Millennium*, 1995.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* BPN
* NLA

 |
|  |
| --- |
| ***When I Paint My Masterpiece***  Song av Bob Dylanfrå albumet *Bob Dylan's Greatest Hits Vol. II* |
|  |
| **Utgjeve** | November 1971 |
| **Innspelt** | Mars 1971 |
| **Sjanger** | Folkrock |
| **Lengd** | 3:22 |
| **Selskap** | Columbia |
| Låtskrivar(ar) | Bob Dylan |
| **Produsent** | Leon Russell |
|
|

**«When I Paint My Masterpiece»** er ein song skriven av Bob Dylan som vart gjeven ut på *Bob Dylan's Greatest Hits Vol. II* i 1971. Applausen på slutten av «Tomorrow is a Long Time» (som er songen rett før denne på albumet) lagar ein samanhengande overgang mellom dei to songane. Sjølv om det er applaus i byrjinga av songen, er det faktisk ei studioinnspeling. 

«When I Paint My Masterpiece» vart òg spelt inn av The Band, som gav ut sin versjon først på albumet deira *Cahoots* frå 1971. Dylan og the Band spelte songen saman på nyårsaftan seinare det året, opptaket vart gjeve ut som eit bonusspor på konsertalbumet *Rock of Ages* frå 1972.

«When I Paint My Masterpiece» vart òg spelt av Grateful Dead seint på 1980-talet og tidleg på 1990-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «When I Paint My Masterpiece» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mars 2010.*
**Liatårnet** er det høgaste punktet på øya Sotra i Øygarden kommune i Vestland med ei høgd på 341 meter over havet. Det ligg på eit fjellmassiv som strekkjer seg i nord–sør retning mellom Bildefjellet og Haganes. Frå toppen er det storslått utsikt over Sotra med lyngheier og myrer, grå steinknausar, øyar og holmar, og vidare i alle himmelretningar: Hjeltefjorden i nord, byfjella rundt Bergen i aust, Folgefonna i søraust og Nordsjøen i vest. Liatårnet er mest framtredande frå vest med steile bergflater av gneisgranitt, smale fjellhyller og bratte stup. Opphavleg var planen å bygge Fjell Festning oppe på sjølve toppen, men dette vart ikkje noko av. 

Då isen sakte trekte seg tilbake etter første istid, sørgde den gradvise avlastinga frå den tunge isen for at Sotra og landområda nedover langs kysten heva seg «skeivt», det vil sei at vestsida ofte er svært bratt og steil, medan ein på austsida ofte finn slakare hellingar. Så er òg tilfellet med Liatårnet og fjellrekka som går langs Sotra: i vest er fjella bratte og ulendte, medan dei i aust er slake. 

Første ledd i namnet viser til gardsnamnet Li, ein gard som ligg like søraust for fjellet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Li** er ein matrikkelgard i Åsane bydel i Bergen. Folketalet innanfor den gamle matrikkelgarden var 1516 i 2001. Det tettbygde området vert rekna som del av den samanhengjande tettstaden Bergen. Li ligg sentralt i Åsane, i området som også blir kalla Midtbygda i Åsane. Størsteparten av innsjøene Liavatnet og om lag halve Forvatnet ligg på området.

Frå om lag 1977 opplevde Li ein enorm folkeauke i samband med utbygging av bustadfelt. Folkeauken vart likevel ikkje like stor som på nabogardane Flaktveit og Rolland, då mykje av Li vart regulert til næringsverksemd. Det ligg fleire store butikkar i området. Her ligg òg Åsane vidaregåande skule og barneskulen Li skule. Under andre verdskrigen låg det ein krigsfangeleir for sovjetiske krigsfanger i området.

Leiglendingen på garden kjøpte garden frå jordeigaren i 1728. I 1969 var jordbruk ein deltidsgeskjeft for alle dei tre gardbrukarane på Li. Då den store utbygginga kom på 1970-talet, vart det heilt slutt på jordbruk her.

Kjelder
-------

* Frode Fyllingsnes, *Åsane - i fortid og nåtid* (Bodoni forlag, 2007), s. 216-222
**Li Shizhen** (1518–1593) var ein kinesisk lege og farmakolog under Mingdynastiet. Han er mest kjend for å ha forfatta medisinverket *Bencao gangmu*.

Li Shizhen (forenkla kinesisk 李時珍, tradisjonell kinesisk 李時珍, pinyin *Lǐ Shízhēn*, Wade-Giles *Li Shih-Chen*) med stilnamnet *Dongbi* (东璧) vart fødd i Qizhou (Qichun fylke) i Hubei-provinsen i Kina. Faren og farfaren hans hadde begge vore lækjarar - eit yrke med låg status på den tida - og Li gjekk sjølv i lære hos sin eigen far etter at han strauk til den kinesiske embetsmannseksamenen. Då han i ein alder av 27 år lækja ein fyrste, fekk Li tilbod om å arbeide ved det keiserlege medisinske institutt i Beijing. Her fekk han inspirasjon til å skrive *Bencao gangmu*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Zhang Huijian: *Li Shih-chen: Great Pharmacologist of Ancient China*, Foreign Languages Press, Beijing 1960.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Li Shizhen» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Plasseringa av Liaoyang (gul) i Liaoning
Den kvite pagoden i Liaoyang
**Liaoyang** (kinesisk: 辽阳; pinyin: *Liáoyáng*) er eit kinesisk byprefektur i sentralt i provinsen Liaoning i det nordaustlege Kina. Byprefekturet har eit areal på 4 731 km² og hadde mellom 1,8 og 1,9 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Liaoyang omfattar fem distrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og eitt fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Liaoyang er ein viktig by for den nordaustkinesiske tungindustrien.

### Samferdsle

Kinas riksveg 202 går gjennom området. Han tek til i Heihe i provinsen Heilongjiang, passerer gjennom Harbin og Shenyang, og endar i Dalian ved Gulehavet.

### Historie

Byen Liaoyang er ein av dei eldste i Nordaust-Kina, og var bygt allereie før Vår- og haustannaltida. Byen hadde ei stordomstid på 1100-talet og 1200-talet, under Liao-dynastiet og det jursjenske Jin-dynastiet, sistnemnde dynasti hadde sin austleg hovudstad her. Byen heitte då Dongjing. Under den russisk-japanske krig vart i 1904 *slaget ved Liaoyang*utkjempa i området, eit slag der dei russiske militærstyrkane leid eit stor nederlag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Liaoyang» frå Wikipedia på bokmål, den 14. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Tabaré Ramón Vázquez Rosas** (17. januar 1940–6. desember 2020) var ein uruguayansk politikar og var president i Uruguay frå 1. mars 2005 til 1. mars 2010.

Tabaré Vázquez vart fødd i Montevideo. Han fullførte medisinsk utdanning som onkolog i 1972.

Frå 1990 til 1995 var han ordførar i Montevideo, for den breie sentrum-venstre-koalisjonen Frente Amplio (*Breid front*). Han stilte til val som Frente Amplio sin kandidat ved presidentvalet i 1994 og 1999. I 1999 vann han første valomgang, men vart slått i andre runde. Ved presidentvalet den 31. oktober 2004 var han igjen Frente Amplio sin kandidat. Denne gongen vann han valet i første valomgang med 50,45 % av røystene. Han vart dermed den første presidenten i Uruguay frå venstresida, og gjorde slutt på topartisystemet til Partido Nacional og Partido Colorado, som hadde dominert uruguayansk politikk sidan 1830. Valet av Vázquez som president vart sett som del av den større venstrebølga i Latin-Amerika, der Vázquez vert sett som ein av dei moderat venstreorienterte leiarane.

I 2008 la Vazquez ned veto mot ei lov som ville avkriminalisera abort under visse omstende dei første 12 vekene av svangerskapet. I desember same året melde han seg ut av Sosialistpartiet, som er ein del av koalisjonen Frente Amplio, grunna motstanden i partiet mot det restriktive abortsynet hans.

Tabaré Vázquez var gift og hadde fire born, ein av dei adoptert. Presidentperioden hans gjekk ut i 2010, og han stilte ikkje til val igjen.

Referansar
----------

1. ↑  "Uruguay's leader quits his party" frå BBC News, på engelsk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* Munzinger (iba)

 |
|  |
| --- |
| ***«When I Grow Up (to Be a Man)»***  Singel av The Beach Boysfrå albumet *The Beach Boys Today!* |
|  |
| **Utgjeve** | 24. august 1964 |
| **Innspelt** | instrument: 5. august 1964vokal og gitarsolo: 10. august 1964 |
| **Sjanger** | Sunshine pop |
| **Lengd** | 2:01 |
| **Selskap** | Capitol Records |
| **Produsent** | Brian Wilson |
|
| The Beach Boys-kronologi |
| «I Get Around»(1964) | *«When I Grow Up (to Be a Man)»* | «Dance, Dance, Dance»(1964)
 
 |

«**When I Grow Up (to Be a Man)**» er ein song skriven av Brian Wilson og Mike Love for det amerikanske popbandet The Beach Boys. Songen vart gjeven ut i 1965 på albumet deira *The Beach Boys Today!* og som singel nådde han niandeplassen på hitlistene i USA. Singelen kom ut i 1964 med «She Knows Me Too Well» som B-side. Songen vert sungen av både Brian Wilson og Mike Love.

Komposisjon
-----------

I november 1969 selde far til Wilson-brørne, Murry Wilson, rettane til songane til bandet til Irving Almo for om lag $700 000. I april 1992, like etter at Brian Wilson hadde vunne ei rettssak og fått rettane til songane sine attende, tapte han eit søksmål frå Mike Love, som hevda at han hadde vore med å skrive fleire av songane til Beach Boys og ikkje fått honorar for dette. Ein av desse songane var «When I Grow Up (To Be a Man)». Songen var opphavleg berre tilskriven Brian og Carl Wilson, men Mike Love hevda at han hadde vore med å skrive teksten. 

### Innspeling

Songen vart spelt inn over to dagar i 1964 i Western Recorders. Instrumenttsporet vart spelt inn 5. august og vokale lagt på fem dagar seinare, den 10. august. Instrumentsporet, som var arrangert av Brian Wilson, vart spelt av Carl Wilson on på solo- og rytmegitar, Al Jardine på elektrisk bassgitar, Brian Wilson på akustisk piano og cembalo, Carrol Lewis på munnspel og Dennis Wilson på trommer. Både Mike Love og Brian Wilson syng solovokal på songen, medan Brian, Carl & Dennis Wilson, Mike Love og Al Jardine syng korvokal.

Salslister
----------

| Liste (1964) | Plassering |
| --- | --- |
| Canadian RPM Singles Chart | 1 |
| UK Singles Chart | 27 |
| U.S. *Billboard* Hot 100 | 9 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «When I Grow Up (To Be a Man)» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Beach Boys Timeline - 1969*, arkivert frå originalen 21. juni 2007, henta 21. juni 2007
2. ↑  *Beach Boys Timeline - 1992*, arkivert frå originalen 7. oktober 2011, henta 7. oktober 2011
3. ↑  «Item Display - RPM - Library and Archives Canada». *Collectionscanada.gc.ca*. Henta 5. mars 2018.
4. ↑  «Beach Boys». Official Charts Company. Henta 5. mars 2018.
5. ↑  «The Beach Boys awards on Allmusic». Allmusic. Henta 5. mars 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «When I Grow Up (To Be a Man)»[*daud lenkje*] på Allmusic

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
**Liadalsnipa** (924 moh.) er eit fjell i Ørsta på Sunnmøre. Det ligg like ved bygda Liadal ved Ørstafjorden. Båe dei vanlegaste rutene til toppen startar på garden Halse i Liadal. Det krev noko kliving for å kome til topps.

I 1940 vart det oppsett ei vindfløy på toppen av Liadalsnipa. Ei 7 meter lang metallpil vart montert på toppen av ein 6 meter høg stake. Den totale vekta var om lag 500 kg. 

Teikning frå 1810 av Liadalsnipa i Ørsta, her namngitt som Saalmunds-NasaTeikning frå 1810 av Liadalsnipa i Ørsta, her namngitt som Saalmunds-Nasa
I Norsk Landboeblad (red. Sivert Aarflot), nr 26 frå 1810, er der ein artikkel der det mellom anna er vist eit kart over Ørstafjorden og ei teikning av Liadalsnipa sett frå Hovdebygda. Som biletet nederst til høgre viser, blir fjellet her kalla «**Saalmunds-Nasa**» eller «**de Gamles Birkjin»**.

Frå andre kjelder er det òg kjent at ute frå øyane på Sunnmøre, der dette fjellet var, og framleis er, eit viktig méd og landemerke, vart det før i tida kalla «**Salmundnosa**».

Kjelder
-------

1. ↑  «Liadalsnipa, Ørsta (Møre og Romsdal)». Yr/Kartverket. Henta 14. mai 2017.

* Helge Standal, Jon Hagen, Gunnar Wangen: *Fotturar på Sunnmøre*. Iris Forlag 2000.
Den tropiske lianen *Bauhinia guianensis*.
Vivendel er ein lianeplante i leddvedslekta.
**Lianar** (frå fransk *liane* av *lien*, 'band') er slyngande og klatrande plantar som dannar ein vedaktig stengel. Nemninga «lian» viser til ein veksemåte, ikkje ei taksonomisk gruppe. Av og til skil skil ein mellom eigentlege lianar, som omfattar vekstar frå tropane, og eit vidare omgrep som omfattar alle forveda klatrevekstar. Det finst over 3 000 plantar ein kan kalla lianar; av desse er over 2 000 tropiske.

Skildring
---------

Lianar har ein tynn, ofte flat stengel som ikkje kan halda seg opprett av eiga kraft. For å nå opp til lyset klatrar dei i tre og på berg ved hjelp av eigne hefteorgan. 

Det finst ulike typar av lianar. Dei enklast innretta er halvlianar som legg lange, tynne og ofte sterkt greina skot bortover andre planter og smuttar inn og ut mellom dei slik at dei kan danna nær ugjennomtrengelege buskas. Spanskrøyrpalme og andre klatrende palmar er døme på denne typen lian. Halvlianar bruker ofte tornar eller stive hår til å festa seg med. 

Rotklatrarar kan ha klatrerøter som fester seg til det dei klatrar på med festehår og eit klebande stoff som dei skiljer ut. Eføy er eit døme på ein slik klatrar. 

Mange lianar er slyngplantar som snor seg skrueforma rundt den opprette støtta dei klatrar opp. Dei held seg fast med ankeraktige klatrehår (som humleplanten), eller med andre middel. Rankeplantar har særmerkte klatreorgan som er pirrelege ved berøring, men elles av forskjellig natur.

I tropane har mange artar kortskot som er utvikla til faste haker eller krokar som planten hektar seg fast med, eller dei er urfjørranker, det vil seia rulla opp spiralforma i eit plan.

Nokre døme på lianar er klematistypar som skogranke, gullklematis, italiaklematis og tysk klematis, vinranker, ulike typar sjasmin og leddved, og i tropane mellom anna *Entada gigas* og *Cissus hypoglauca*.

Kjelder
-------

1. ↑    Carlquist, Gunnar: *Svensk uppslagsbok. Bd 17*, Svensk Uppslagsbok AB, Malmö 1937, s. 97-98.

* «Lianer» (12. mars 2012). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 19. juli 2015.
**Liao He** (kinesisk skrift 遼河) er den største elva i det sørlege Mandsjuria i Kina. Ho er 1 345 km lang. Liao He har eit nedlagsfelt på i kring 232 000 km², men tømmer berre om lag 500 kubikkmeter vatn i sekundet ut i havet. Både provinsen Liaoning og Liaodong-halvøya har namn etter elva.

Liao He har to større sideelvar. Den eine, Laoha He, har sine kjelder i fylket Pingquan i provinsen Hebei. Den andre, Dongliao He, kjem frå aust i frå fjella i det sentrale Liaodong og provinsen Jilin, kjelda er i fylket Dongliao i Jilin. Laoha He og Dongliao He renn i hop i fylket Changtu i Liaoning, nær der Liaoning, Jilin og Indre Mongolia grensar mot kvarandre. Elva får frå åmotet namnet Liao He og renn sørover til Bohaibukta. På sin veg sørover tek ho opp i seg sideelvane Hun He og Taizi He, som begge flyt ned frå fjellkjeda Qianshan.

Ei rekke storbyar ligg ved Hun He; dei største er provinshovudstaden Shenyang og Fushun i Liaoning. Anshan ligg lenger sør og Yingkou nær munningen av Liao He.

Liksom Huang He fører Liao He med seg store mengder sedimentmasse ettersom ho mange stader renn gjennom område med løss. I 1958 endra ho løp, noko som har hendt mange gongar i løpet av kjent historie.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Liao He» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* NDL

 |
**Liane**, tidlegare skrive *Lien*, er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 16.

Geografi
--------

Liane ligg Ønadalen, mellom Ramsgrø og Horne. 
I aust grensar garden til Hydalen.
Tuna ligg mellom 180 og 250 meter over havet.
Det går kommunal veg til bruka frå Fylkesveg 607.

Historie
--------

Liane var truleg skilt skilt ut frå anten Horne eller Lone i Fjaler i gammal tid. 
Kring 1600 vart garden teken opp att etter å ha lege aude.
På 1600-talet var det to bruk på garden. På 1700-talet vart det skilt ut eit bruk til, og på 1800-talet to til. 
Det har vore tre husmannsplassar under garden.

Namnet
------

Gardsnamnet viser til liene i nordaust, der den beste jorda på garden finst.

Liane er brukt som gardsnamn fleire andre stader i landet. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Liane» i 1986.

Sjå òg
------

* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder
-------

1. ↑  «Postnummerkart på nettstaden til Posten».  *Vitja 5. desember 2010*
2. 1 2  «Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».  *Vitja 5. desember 2010*
3. 1 2 3 4 5  Inger Kellmer (1990). «Liane : Gnr. 16». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 132. ISBN 8299219817.
4. ↑  «yr.no».  *Vitja 5. desember 2010*

Vidare lesnad
-------------

* Inger Kellmer (1990). «Liane : Gnr. 16». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 132-146. ISBN 8299219817.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Liane» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Lien» i matrikkelutkastet av 1950
* «Lien» i gardsmatrikkelen for 1886
Koordinatar: 24°30′N 112°04′E﻿

**Lianshan Zhuang og Yao** eller berre **Lianshan** (kinesisk 连山壮族瑶族自治县, pinyin *Liánshān zhuàngzú yáozú Zìzhxiàn*) er eit autonomt fylke i den kinesiske provinsen Guangdong. Det ligg i byprefekturet Qingyuan. Fylket grensar til Hunan i nord og Guangxi i vest. 

Fylket blei oppretta 26. september 1962.

Folkesetnaden var på 111 780 innbyggjarar i 1999.
Ein stor del av innbyggjarane er zhuang- og yaofolk. Dei har gjeve namn til fylket. Minoritetane utgjer ca. 65 % av folkesetnaden, medan resten hovudsakleg er han-kinesarar.

Samferdsle
----------

Riksveg 323 i Kina går gjennom området. Han byrjer i Ruijin i provinsen Jiangxi, gjennom Guangdong og Guangxi og endar opp i Lincang i Yunnan, på grensa mot Burma.

Kjelder
-------

1. ↑  National Population Statistics Materials by County and City – 1999 Period, *i* China County & City Population 1999, Harvard China Historical GIS

* *Denne artikkelen bygger på «Lianshan (Qingyuan)» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Lianshan Zhuang and Yao Autonomous County» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsstaden til lokalregjeringa

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Tektekfjella** (tyrkisk *Tektek Dağlari* og *Tektek Dagh*) er ei fjellkjede aust for Şanlıurfa (Urfa, tidlegare Edessa) søraust i Tyrkia nær grensa til Syria.

Tektekfjella er kjend for dei mange vardane på kvar fjelltopp i fjella. Det ligg òg minst to stader frå antikken her: Karahan Tepe og Sumatar Harabesi.

Tektekfjella ligg langs nordsida av Urfa-Harran-sletta mellom kjeldene til Tigris og Eufrat. Det høgaste punktet er 801 meter over havet. Şebekefjella i vest dannar ei rekkje i lag med Tektek og Susuzfjella. Viranşehirsletta, som dekkjer eit område på 1 200 km², ligg mellom Tektek og Karacadağfjella.

Fjella består av kalkstein frå eosen og miosen og dalane vart danna i dei fuktige klimatilhøva i mellomistidene. Det finst ikkje noko basalt her. Tektekfjella manglar skog, utanom heilt i nordvest, der det veks pistasjetre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tektek Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Facaros and Pauls, 2000, s. 500.
2. ↑  Ross, 2001, s. 24.
3. 1 2  Bahattin Çelik (University of Harran) (2000). «A New Early-Neolithic Settlement: Karahan Tepe» (PDF). *NEO-LITHICS: A newsletter of Southwest Asian Lithics Research* (2-3): 6–8.
4. 1 2 3  Ercoskun Pakize (2007). «Settlement Pattern in Southeast Anatolia: An analysis of the structures at the site of Nevalı Çori» (PDF). Henta 8. august 2012.
5. ↑  Newspaper Enterprise Association, 1903, s. 277.
**Valfusk** er ei eller fleire ulovlege handlingar som vert gjorde for å prøve å påverke resultatet i ei avstemming. Det finst mange og til dels avanserte metodar å drive valfusk på. Dei kan gjelde påverknad av dei som skal stemme, forstyrring av stemmegjevinga og påverknad av oppteljinga.

Påverknad av dei som skal stemme skjer oftast gjennom truslar eller lokkemiddel/betaling, og at ein hindrar enkelte kandidatar i å presentere sitt syn i media. Forstyrring av stemmegjevinga kan skje ved at ein hindrar folk i å nå stemmelokalet, at ein tettar stemmeurnene, at ein plasserer ut falske stemmeurner, at ein gjev falske stemmer, eller ved at ein manipulerer manntalet slik at folk som har stemmerett likevel ikkje får stemme. Oppteljinga kan påverkast gjennom forkasting eller underkjenning av ugyldige stemmer under oppteljinga eller at ein påstår at ein har «mista» stemmer. Ved elektroniske val kan ein hindre stemmer i å verte talde, eller ein kan programmere rutinar slik at stemmene vert registrerte på feil personar.

I ein del val brukar ein valobservatørar for å kontrollere om val går rett føre seg. Bruk av valobservatørar er mest vanleg i ganske unge og/eller urolege nasjonalstatar.

Sjå òg
------

* demokrati
* Korrupsjon

Kjelder
-------

* «Valgfusk» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 1. mai. 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| 
**Ulike typar snøggmat:*** Børek (eller boreka)
* Falafel
* Fish and chips
* Hamburgar
* Iskrem
* Kebab
* Pakora
* Pizza
* Pommes frites eller chips
* Pølse i brød, lompe eller vaffel
* Samosa
* Svele
 |

Ein mann i Mussoorie står klar til å raskt blanda ulike ingrediensar og laga indisk snøggmat.
**Snøggmat** eller **snarmat** er omsetjingar av det engelske omgrepet *fast food*, og vert brukt om ferdig tillaga varm mat som ein kan bli servert i enkle kaféar, buer eller liknande. Maten har fleire fordelar; han er billig, godt likt av mange, både rask å få tak i og rask å eta, men får òg mange klager, som at han er usunn eller øydeleggjande for tradisjonell matkultur.

Mattypen har utvikla seg i samband med det moderne samfunnet, der folk går meir ut for å jobba eller hygga seg, og samstundes bruker mindre tid i heimen. I tillegg til å lagast fort kan han òg etast fort, noko som passer til ein travel kvardag. Mykje av snøggmaten kan òg etast utan bestikk, noko mange opplever som enklare. Så enkelt er det at det er blitt sett fram klager om at ungar som et mykje snøgmat, ikkje lærer å bruka bestikk i det heile.

Utsalsstader
------------

Ein McDonald's i St. Petersburg.
Det finst mange sjølvstendige utsal som sel snøggmat, som kioskar og bodar, men verdsmarknaden er prega av store, gjerne multinasjonale kjedar som serverer heilt lik mat overalt. Dette konseptet vart funne på av McDonald's, som er den klart største slike kjeda. 

I tillegg til å eta slik mat ute, er det òg blitt populært å ta han med seg frå ein «take-away» eller få han levert heim til seg, slik at ein ikkje eingong treng gå ut av huset for å eta snøggmat.

Helse og miljø
--------------

Feitthaldige pommes frites og kyllingbitar frå KFC.
Grunnen til at snøggmat vert rekna som usunn er at han ofte inneheld svært mykje feitt og salt, og lite av viktige næringsstoff. Ein kropp som hovudsaklege lever på snøggmat, vil etter kvart forfalla, noko som mellom anna blei illustrert i dokumentarfilmen «Super Size Me», om ein mann som berre levde på mat frå McDonald's i ein månad. 

Produksjon og kjøp av snøggmat fører òg ofte til press mot miljøet. Utstrekt bruk av emballasje, tallerkar, glas og bestikk som berre kan brukast éin gong sløser med råvarer og energi, og fører til forsøpling. Store krav om ein viss type råvare, så billig som mogleg, kan leia til umenneskelege tilhøve og slaktemåtar for dyra som skal bli snøggmat. 

Som ein reaksjon mot snøggmat har ein fått ei rørsle for sein mat, *Slow Food*, som legg vekt på tradisjonell, økologisk mat som tek lang tid å laga og nyta.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Snøggmat**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NDL

 |
Kjøbenhavnutgåva, *Nordlands Trompet*Bergensutgåva, *Nordlands Beskrivelse*
**Nordlands Trompet**, også utgjeve som **Nordlands Beskrivelse**, er eit diktverk skrive i tida 1675-1695 av presten Petter Dass, sokneprest på Alstahaug i Nordland. Diktet vart trykt første gong i 1739 i Kjøbenhavn - under namnet *Nordlands Trompet* og same året i Bergen under namnet *Nordlands Beskrivelse* og undertittelen *Som er Helgelands/Saltens/Lofodens/Vesteraalens/Seniens og Tromsens Fogderier/med dets Beliigende/oc hvorudi enhvers Næring og Brug bestaar, saa og Hvad slags Fugle i Luften og svemmende Dyr i Havet sig der opholder. Samt om dets Horizont/Elementer og Veyrlig/ item Om Finderne og Lapperne*.

Diktverket finst første gong omtalt i brev frå 1678. Petter Dass skreiv tin informantar nordanfor Helgeland for å samle stoff til diktverket. Rundt 1700 forsøkte han å få diktverket trykt, utan å lykkast, kanskje fordi det ikkje slapp igjennom sensuren. 31 år ettar at diktaren døydde, vart diktverket *til Trycken approberit*, og ett år seinare kunne det trykkast.

Nordlands Trompet er eit topografisk dikt, ei skildring på rim av folk og natur. Boka er inndelt slik:

* *Dedikasjon* (til Hr. Ditlev Wibe) med *Fortale til Bogen*
* *Erindring til Læseren*
* *Vær hilset, I Nordlands bebyggende Mænd....*
* *Nordlands Belliggende*
* *Nordland Horizont, Elementer og Veirlig*
* *Allehaande Fugle i Nordland*
* *Svemmende Dyr i det Nordlandske Hav*
* *Om Land oc Landsbrug*
* *Om Ledingsbergene*
* *Om Lapperne og Finderne*
* *Helgelands Beskrivelse*
* *Saltens Beskrivelse*
* *Lofogdens Beskrivelse*
* *Vesteraalens Beskrivelse*
* *Senniens Fogderie*
* *Tromsens Fogderie*

Diktet blei modernisert og gjendikta i 1962 av Hans Kristiansen, illustrert med tresnitt av Hans Gerhard Sørensen. Boka vart prisbelønna som eit utsøkt stykke bokkunst på bokmessa i Frankfurt.

Kjelder
-------

* Nordlands Beskrivelse 1739/1997, faksimileutgåve vedlagt informasjonsskriv av Gunnar Berntsen
* Digital nettutgåve

Fotnotar

1. ↑  *Nordlands Trompet. I gjendiktning ved Hans Kristiansen*. Fabritius forlag. 1962.
2. ↑  Rolfsen (1988)
**Oria** er ei elv i Baskarland i nord i Spania. Ho er ei av fleire elvar som munnar ut i Biscayabukta og den største elva i rpovinsen Gipuzkoa med ei lengd på 75 km og eit nedslagsfelt på 882,5 km². Alle desse elvane er relativt korte. Elva spring ut i ei høgd på 1260 meter over havet. I dei nedre delane av elva når tidvatnet innover elva til Usurbil. Dette siste strekket er prega av mange myrområde langs breidda, men i det siste er mange av dei drenert og omgjort til jordbruksland. 

Elva spring ut sør i kommunen Zegama og drenerer vatn frå nordaustsida av fjellkjeda Aizkorri. Den første byen ho renn gjennom er Zegama, og andre byar langs elva er Gipuzkoa, Beasain, Ordizia, Tolosa, Andoain, Lasarte-Oria, Usurbil og til slutt Orio ved munningen. Frå Lasarte-Oria til Orio går kystvegen N-634 langs elva.

Sideelvar
---------

Fleire mindre elvar renn ut i Oria. Dei største av desse er Leitzaran i Andoain og Araxes i Tolosa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oria River» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koptisk ikon av døypinga av Jesus.
**Orientalske ortodokse kyrkjer** omfattar kyrkjesamfunna i den orientalske kommunionen. Dei følgjer dei austlege tradisjonar og var nokre av dei første kyrkjene som utvikla seg i eiga retning. Ein finn hovudsakleg desse kyrkjene i Midt-Austen og Nord-Afrika.

Dei orientalsk-ortodokse kyrkjene vart eigne kyrkjer etter Konsilet i Kalkedon i 451 og godtek difor dei første tre kyrkjemøta. Difor blir dei òg kalla *pre-kalkedonske kyrkjer*. Dei orientalske kyrkjene godtok ikkje konsilet sitt to-natur-lære om at Kristus har to naturar, den menneskelege og den guddommelege, slik dei fleste kristne kyrkjer – mellom anna Den austlege ortodokse kyrkja, Den katolske kyrkja og dei protestantiske kyrkjene – lærer. I kyrkjehistoria har dei difor polemisk vorte omtalt som monofysittar. I nyare tid har dei orientalske ortodokse kyrkjene kome fram til at det eigenleg er liten skilnad mellom læra deira og den læra som blir følgt av Den austlege ortodokse kyrkja. I kjølvatnet av dette har det vore gjort forsøk på å gjenoppta kommunion mellom dei ortodokse og dei orientalske kyrkjene, utan at dette har ført fram.

Den orientalske kommunionen
---------------------------

* Den koptiske ortodokse kyrkja i Egypt
* Den syriske ortodokse kyrkja
* Den armenske ortodokse kyrkja
* Den etiopiske ortodokse kyrkja (tewahedo)
* Den eritreiske ortodokse kyrkja (tewahedo)
* Malankarakyrkja i India

Andre asiatiske kyrkjer
-----------------------

Den assyriske kyrkja i aust altså ikkje til familien av orientalske kyrkjer. Ho vart sjølvstendig tjue år tidlegare, i samband med konsilet i Efesos i 431.

Det finst i tillegg nokre kyrkjer i Asia og andre stader med ulik historisk bakgrunn, som er i kommunion med Den romersk-katolske kyrkja. Desse blir kalla orientalske katolske kyrkjer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orientalske ortodokse kirker» frå Wikipedia på bokmål, den 14. desember 2010.*
Pengesetlar for valutaen euro.
**Pengesetel** er eit betalingsmiddel i form av ein papirlapp av ein fastsett storleik og kvalitet, og med eit fastsett motiv, vanlegvis trykkja i store serier på eit trykkjeri etter autorisasjon av styresmaktene. Saman med myntar går setlar under nemninga *kontantar* eller *pengar*. Dei kan brukast ved kjøp og sal, og er upersonlege i den meininga at alle som hovudregel har rett og plikt til å gjere opp med pengesetlar i handel og andre økonomiske tilhøve. Men når det gjeld store summar er det vanleg, og i somme høve naudsynt, å nytta andre framgangsmåtar enn å betale med kontantar, og for folk flest har dessutan elektroniske betalingsordningar erstatta kontantar i dei fleste daglege små og store transaksjonane.

Både private og offentlege bankar kan utskrive pengesetlar etter visse reglar. I moderne tid blir likevel pengesetlar så godt som utelukkande skrive ut av statlege sentralbankar, som t.d. Noregs Bank eller Bank of England, og slike setlar gjeld som betalingsmiddel i alle bankar og forretningar i det aktuelle landet.

Dei fleste pengesetlar inneheld tryggingstiltak for å forhindre forfalsking, blant anna kopartrykk, vassmerke og ultrafiolette merke.

Historie
--------

Opphavleg var pengar synonymt med myntar, og verdet av pengar vart avgjort av materialen dei var laga av, først og fremst gull eller sølv, og mengda av dette. Fordi det er tungvint og farleg å frakte større mengder edelt metall og fordi det til tider var mangel på edelt metall til mynt, byrja ein å skrive ut garantibrev, normalt i form av ein lovnad om ved forespørsel å utbetale ei viss mengd edelt metall som var lagra ein nærare angjeven stad.

Kinesisk engesetel frå Song-dynastiet.
Dei eldste pengesetlane som er kjent vart skrive ut i det 600-talet i Kina. Før dette finn ein òg garantibrev, men desse var personlege og kunne dermed berre unntaksvis brukast direkte som betalingsmiddel. Etter kvart vart garantibreva upersonlege, slik at dei kunne brukast som betalingsmiddel som var gyldige innanfor eit angjeve område eller i ein spesiell bank.

Sjå òg
------

* Norsk krone
* Norske pengesetlar
* Valuta

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pengeseddel» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* \*World \*Paper \*Money \*catalogue

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
Koordinatar: 66°47′49″N 14°00′04″E﻿

Glomfjord kraftverk, bygning teikna av Olaf Nordhagen.Foto: Matti Paavola

**Glomfjord kraftverk** er eit vasskraftverk ved Fykan inst i Glomfjorden i Meløy kommune i Nordland fylke. Eigar av kraftverket er Statkraft

Kraftverket nyttar eit fall på 464 meter mellom Nedre Navarvatnet og havnivå. Nedre Navervatnet er magasin for verket og det er regulert mellom 468 og 462 moh.

Kraftverket har seks turbinar, men frå 1994 har dei berre køyrd aggregat 3. Årsaka er at størstedelen av vatnet som før vart brukt i kraftverket, no vert overført til Svartisen kraftverk. Det er installert ein Peltonturbin på 20 MW. Middels årsproduksjon er på 85 GWh. 

Sjølve kraftstasjonen ligg i dagen, og er eit monumentalt bygg, teikna av arkitekt Olaf Nordhagen.

Historie
--------

Produksjonen starta i 1920. Verket vart utvida av den tyske okkupajonsmakta under andre verdskrigen for å skaffe energi til produksjon av aluminium i Glomfjord, som skulle gå til produksjon av krigsfly i Tyskland.

Delar av kraftverket og røyrgata ned til turbinhallen frå fjellet vart skadd under sabotasjeaksjonen i 1942 - Operasjon muskedunder. Tolv engelske spesialsoldatar, inkludert to norske kjentfolk som tenestegjorde og øvde som soldatar i England, tok seg over fjellet og Svartisen etter å ha vorte sett i land frå ein fransk undervassbåt som hadde gått i alliert teneste i England, og gjekk til åtak på turbinhallen og røyrgata for å setje ein sluttstrek for all tysk aluminiumsproduksjon i Glomfjord. Etter aksjonen gav okkupasjonsmakta opp utbygginga av aluminiumsverket her.

Kjelder
-------

* Statkraft
* NVE

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Glomfjord kraftverk i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Satset livet for Norge ved NRK.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 60°52′35″ N 11°33′12″ E﻿

Glomdalsmuseet
**Glomdalsmuseet** i Elverum er eit kulturhistorisk museum for Solør og Østerdalen, og av dei største friluftsmusea i Noreg. Museet er ein av sju avdelingar i Anno museum, som tidlegare heitte Hedmark fylkesmuseum. Formidlinga av soga til romanifolket (taterane) i Noreg har vorte ei viktig oppgåve for museet. Museet har òg formidlinga av soga til skogfinnane i området som eit sentral oppgåve. Dette var folk frå Savolax og Tavastland i Finland som slo seg ned i skogområda i Sverige og Noreg i tidsbolken 1575–1660, særleg i dei skogane som har fått namnet Finnskogen på båe sidene av den svensk-norske grensa.

Museet vart skipa i januar 1911, og namnet vart då skrive *Glaamdalsmuseet*. Men allereie i mars same året vart namnet endra til *Glomdalsmuseet*.

* ElverumstunetElverumstunet
* Åsetbygningen.Åsetbygningen.
* ÅmottunetÅmottunet
* AustmobygningenAustmobygningen
* SkjefstadkårstuaSkjefstadkårstua
* HovslykkjestuaHovslykkjestua
* DammenbygningenDammenbygningen
* HoumloftetHoumloftet
* HusmannsplassenHusmannsplassen
* BergerøaBergerøa
* ØsterhaugfjøsetØsterhaugfjøset
* Hus med svalgangarHus med svalgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Glomdalsmuseet**

* Glomdalsmuseets internettsider.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |
Koordinatar: 61°48′9.5832″N 6°6′42.595″E﻿

Sandane inst i Gloppefjorden
Cruiseskip inst i Gloppefjorden, like utanfor Sandane
**Gloppefjorden** eller **Gloppenfjorden** er ein fjordarm av Hundvikfjorden og Nordfjord i Gloppen kommune i Vestland. Fjorden strekkjer seg 12 km søraustover til kommunesenteret Sandane inst i fjorden. 

Fjorden har innløp mellom Kviteneset aust for Hestnesøyra i vest og Anda i aust. Frå Anda går det ferje nordover til Lote på nordsida av Nordfjord og over innløpet til Utvikfjorden. Fjorden er busett på begge sider, men særleg på austsida. Like sør for innløpet ligg Sandane lufthamn på austsida. Bygda Vereide ligg om lag halvvegs inn i fjorden på austsida, medan Sørstranda ligg lenger inn på vestsida. Andre stader langs fjorden er Hjelmeset, Apalset, Gloppestad, Ytre Hauge, Devik og Gimmerstad. 

E39 går langs austsida av fjorden, medan Rv615 går langs vestsida. 

Fjorden får tilført mykje ferskvatn frå omliggande vassdrag, der lakseelva *Storelva* frå Breimsvatnet er den største. 1 km sør for Sandane ligg *Fitjesanden*, ei badestrand ved Sandane Camping. Her ligg òg *Selvågane*, eit våtmarksområde med ein holme. Dette er eit freda sjøfuglreservat for fleire arter sjøfugl.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Koordinatar: 61°48′31.774″N 6°9′3.4920″E﻿

Hovudbygningen på prestegardenFoto: Riksantikvaren

**Gloppen prestegard** i bygda Vereide er eit kulturminne og bustad for soknepresten i Gloppen. Prestegarden vert forvalta av Opplysningsvesenets fond.

Prestegardseigedomen var omfattande, men er sidan delt opp og fordelt til mindre bruk på og rundt Vereide. Sjølve gardsdrifta til prestegarden er forpakta burt på langtidskontrakt.

På prestegarden låg tidlegare Vereide kapell, som òg har status som offisielt kulturminne.

Kjelder
-------

* 

* *Denne artikkelen bygger på «Gloppen prestegård» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2019.*

* Gunnar Birkeland og Sigrunn Nerdal, red. (2015). «317 Gloppen prestegard». *Prestegårder i Norge – et utvalg*. Opplysningsvesenets fond. s. 244–245.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Gloppen prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Fotnotar
--------

1. ↑  Gloppen prestebustad Arkivert 2018-09-05 ved Wayback Machine. fra Opplysningsvesenets fond
2. ↑  kulturminnesok.no *Vereide kapell*
Småbarn i ei sikra disse. Foto: Quinn Norton

Ungutar disser samstundes i eit dissestativ. Foto: Jean Claude Velasquez

**Disse**, **gynge**, **føyse, huske** eller **reile** er ei hengande innretning ein gynga på i ei pendelrørsle. Disser blir brukte til leik, avslapping og opptreden. Som regel vil ein sitja eller stå i ei disse, og anten setja rørsla i gang ved å lena kroppen og eventuelt føter fram og tilbake, eller ved at andre dytter eller dreg med tau. Ulike disser er kjende frå store delar av verda.

Utforming
---------

Det finst disser utforma til fleire ulike føremål. Disser for småbarn er sikra slik at dei sit trygt og ikkje fell ut. Disser for eldre barn og vaksne som kan halda seg fast kan vera enklare, til dømes laga av ein planke, stokk, tauknute eller eit bildekk. Disser heng som oftast i tau eller kjetting. Ein kan også bruka sterke lianar som naturlege disser.

Tradisjonelt har ein ofte hengt opp disser frå tak eller tregreiner, men det kan òg setjast opp særskild tillaga dissestativ, ofte slik at fleire disser heng frå ei ramme slik at fleire kan dissa samstundes. Slike stativ finn ein særleg på moderne leikeplassar. I slike stativ kan ein også festa disseinnretningar der to eller fleire kan dissa saman, anten ved at dei sit på ein benk saman eller ved at dei vender mot kvarandre og gjev fart kvar sin veg.

* Lianedisse.
* Disse hengd opp i eit tre.
* Estisk stordisse. Foto: Steve Jurvetson
* Nepalsk dissestativ i Katmandu. Foto: Pavel Novak

Bruk
----

Disser blir ofte brukt til leik av barn. Dei kan bruka disser for å oppleva fart og spaning, og meistra utfordringar som å gje fart sjølv, røra seg på dissa og hoppa av i fart. Det finst likevel også ei rekkje døme på disser for vaksne.

Dissing kan brukast til underhaldning av andre. Akrobatar kan til dømes bruka disse på vågalt vis i trapesar, tøystykke, tau og andre innretningar.

Ein kan også bruka disser i rituale. Dei blir til dømes brukt i bryllaupsseremoniar i Sør-India og årlege seremoniar i Thailand, der seremonien til akhafolket er den best kjende i dag, medan kjempedisseseremonien i Bangkok var den største tidlegare. I hinduismen er disser er særleg knytte til guteguden Krisjna og til myta om skapinga av verda

* Dissande figurar frå remojadas-kulturen (100 f.Kr.-800 i dagens Mexico).
* Eit par på ei disse. Indisk måleri frå rundt 1650.
* Krisjna på ei disse. Indisk måleri frå 1750-60.
* *Les hasards heureux de l'escarpolette*. Rokokkomåleri frå 1767-8 av Jean-Honoré Fragonard.
* Trapesartistar. Teikning på ein sirkusplakat frå 1890.

Sjå òg
------

* Hagegynge (hammock)
* Hengekøye
* Vogge

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Akha Swing Ceremony» ved thailandgrandfestival.com
* «The Swing Ceremony» ved purebhakti.com