recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**University of Richmond** er ein utdanningsinstitusjon i utkanten av Richmond i Virginia i USA. University of Richmond er ein privat utdanningsinstitusjon og har eit særleg fokus på grunnivået av høgare studiar. Det blir rekna som eit *liberal arts*- college, og når gjennomgåande høgt i nasjonale rangeringar. Universitet har rundt 4000 studentar og er oppdelt i fem skular: School of Arts and Sciences, E. Claiborne Robins School of Business, Jepson School of Leadership Studies, TC Williams School of Law og School of Continuing Studies. Universitetet blei grunnlagd i 1830. Under den amerikanske borgarkrigen nytta ein bygningane til universitetet som sjukehus og kasernar for konføderasjonstroppar. Universitetet blei utnemnd til det 12. beste private universitetet i USA i 2011.

University of Richmond har ein tydeleg internasjonal profil, og har samarbeid med mange prestisjefulle universitet rundt om i verda, som London School of Economics, University of Oxford, Handelshøgskulen i Stockholm, Bocconi universitet og Sciences Po. University of Richmond har òg eit aktivt studentliv med over 250 studentforeiningar og sterke tradisjonar. 

E. Claiborne Robins School of Business ved universitetet har vore rangert nummer tolv av dei beste Undergraduate Business Schools i USA.

T.C. Williams School of Law ved University of Richmond blei i mars 2011 rekna som den 67. beste jusskulen i USA.


1. ↑
2. ↑  «Arkiverade kopian». Arkivert frå originalen 21. mars 2011. Henta 19. mars 2011.
3. ↑
**Tysvær** er ein kommune på Haugalandet i Rogaland fylke. Han grensar til kommunane Haugesund og Karmøy i vest, Sveio i Hordaland og Vindafjord i nord, over Vindafjorden i aust ligg Suldal, i sør øykommunen Bokn og over Boknafjorden i sør ligg Stavanger kommune. E39 og E134 går gjennom Tysvær og kryssar kvarandre i kommunesenteret Aksdal. 

Kommunen ligg på nordsida av Boknafjorden og landskapet er prega av fleire fjordar som går innover i landet sørfrå. I vest ligg Førresfjorden, litt lenger aust Førlandsfjorden, så kjem Hervikfjorden/Skjoldafjorden/Grindafjorden før kommunen vert avgrensa av Vindafjorden i aust. I nordaust går grensa mot Vindafjord kommune i Yrkefjorden. Mellom fjordane ligg det ein del mindre innsjøar og vatn. Det er ein del mindre øyer i kommunen, den største av dei, og den einaste som er busett, er Borgøy som ligg i Skjoldafjorden. 

Mange av dei som bur i Tysvær har arbeidet sitt i Haugesund. Elles er jordbruk ein viktig leveveg, og det vert også drive noko fiske og fiskeoppdrett. Sørvest i kommunen ligg Kårstø gassbehandlings- og kondensatanlegg.

Tysvær Bygdeblad er lokalavis for Tysvær. Haugesunds Avis har òg nyhende frå kommunen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tysvær kommune

* Aksdal kyrkjeAksdal kyrkje
* Grinde campingGrinde camping
* Sajå kraftverkSajå kraftverk

| * v
* d
* e
Kommunar i Rogaland |
| --- |
| Bjerkreim  • Bokn  • Eigersund  • Gjesdal  • Haugesund  • Hjelmeland  • Hå  • Karmøy  • Klepp  • Kvitsøy  • Lund  • Randaberg  • Sandnes  • Sauda  • Sokndal  • Sola  • Stavanger  • Strand  • Suldal  • Time  • Tysvær  • Utsira  • Vindafjord | Rogaland fylke |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
**Mageolje** er ei lett olje sett saman av nøytrale lipidar som finst i *proventriculus* (fortarmen) til fuglar i den biologiske ordenen stormfuglar (Procellariiformes). Alle albatrossar, lirer, petrellar, oseansvaler og stormsvaler produserer slik olje. Det er berre dukkpetrellar blant stormfuglane som ikkje gjer det.

Den kjemiske samansetninga av mageolje varierer frå art til art og mellom individa, men inneheld nesten alltid både voks-estarar og triglyseridar. Andre komponentar som finst i mageolje inkluderer eterar, pristan og squalen. Mageolje har låg viskositet og vil stivne til ein hard voks viss han får kjølast ned.

Olja oppstår som restar frå fordøyingsprosessen, etter byttedyr som kril, blekksprut, hoppekreps og fisk. Ein trur ho tener fleire føremål for stormfuglane, først og fremst som eit energilager; på grunn av høg brennverdi, rundt 40 MJ/kg, som berre er litt lågare enn verdien for dieselolje. Av denne grunn kan mykje meir energi lagrast i oljeform i motsetning til ufordøyd byttedyr. Dette kan vere eit reellt føremon for artar som reiser over store avstandar for å hente føda til ungen, eller som eit lager for magre tider når dei flyg lange strekk over havet på søk etter flekkvise område med tilgang på føde.

Overflatehekkande petrellar og albatrossar kan kaste denne olja ut gjennom nebbet mot predatorar som åtakar. Olja kan vere dødeleg for fuglar, då ho kan skade fjørene som fører til tap av flukt eller vassavstøytande evne. Mot truande pattedyr (inkludert menneske) er det ikkje direkte farleg, men på grunn av sin ekstremt fråstøytande lukt vil ho øydeleggje jaktsuksessen til eit rovdyr i ganske lang tid. Lukta av den hydrofobe olja kan ikkje fjernast med vatn, og kan halde seg, t.d. på klede, i månader eller år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «Stomach oil» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2023*
* Roby, Daniel D and Taylor, Jan RE and Place, Allen R (1997). «Significance of stomach oil for reproduction in seabirds: an interspecies cross-fostering experiment» (PDF). *The Auk* (Oxford University Press) **114**: 725––736.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
* Warham, John (1977). «The Incidence, Functions and Ecological Signigicance of Petrel Stomach Oils» (PDF). New Zealand Journal of Ecology: 84––93.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mageolje**

[Kategori:Ornitologi]]
**24SevenOffice** er eit norsk IT-selskap stifta i 1997, kjent for sitt fokus på helhetlige forretning- og regnskapssystemer. Med visjonen om å "Styrke bedrifter for fremtiden", tilbyr selskapet smarte og fleksible løsninger som effektiviserer arbeidet med regnskap, økonomi og administrasjon. Dei har sitt hovudkontor i Oslo, med kontorer også i Sverige, Danmark og USA. Nylig gjennomgikk selskapet ein omfattende rebranding, som styrka posisjonen som innovatør i bransjen.

Firmahistorie
-------------

24SevenOffice vart starta i 1997 i Porsgrunn av Stian Rustad. Selskapet heitte tidlegare kontorplassen.no men skifta i februar 2005 namn til 24SevenOffice.

Selskapet har opplevd betydeleg vekst, inkludert børsnotering i 2007, og senere privatisering i 2013. Selskapet har også vunne kunder som ledende revisjonsselskaper, inkludert PwC og KPMG.

Produkt
-------

24SevenOffice tilbyr eit komplett web-basert ERP-system, som inkluderer modular for CRM, rekneskap, fakturering, timeregistering prosjektstyring og mye mer. Selskapets løsninger er integrerte og skybaserte, og gir sømløs dataflyt og tilgjengelegheit overalt. Med omfattende investeringer i produktutvikling, tilbyr selskapet nå eit forbetra brukergrensesnitt og utvida tenestetilbod for å møte marknadens skiftande behov.

24SevenOffice har vunne fleire prisar, inkludert «*Seal of Excellence*» på CeBIT og «Årets Produkt 2005» i *Kapital*.

Konkurrentar
------------

Som ein ledande aktør i regnskapsbransjen, konkurrerer 24SevenOffice med både internasjonale og nasjonale selskap. Viktigste konkurrentar inkluderer NetSuite, Fortnox, Tripletex og tradisjonelle norske aktører som Mamut og Visma. Selskapets unike tilnærming og breie modulære løsninger utmerker seg i konkurransen.

Modular
-------

* Fakturering
* Rekneskap
* Salsstøttesystem (CRM)
* Lønn
* Timeregistrering
* Fil-/dokumenthandsamar
* E-post
* Prosjektstyring
* Kalender
* Publisering
* Netthandel

Bakgrunnsstoff
--------------

* 24SevenOffice si vevside
* Test av 24SevenOffice i PCWorld[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
**Joachim Grieg** (19. desember 1849–7. desember 1932) var ein norsk forretningsmann og politikar frå Bergen.

Joachim Grieg var nevø av komponisten Edvard Grieg. Han vart skipskaptein i 1874, og deltok som førar av skipet «Vøringen» i den norske nordhavsekspedisjonen 1876–78. 1. januar 1884 grunnla han si eiga skipsmeglar- og frakteforretning i Bergen. Då broren Halfdan trådde inn i 1920, fekk ho namnet Joachim Grieg & Co. I 1898 oppretta han ein filial i Kristiania.

Grieg var frå 1886 medlem av bystyret i Bergen, og var med i styret for Den Nationale Scene. Han hadde òg verv i Harmonien. I 1919 kjøpte han Troldhaugen av Nina Grieg, enka etter Edvard Grieg. I 1925 overdrog han eigedommen til Fana kommune.

1906–1909 representerte han Bergen på Stortinget, for Samlingspartiet. I 1904 var han medlem av konsulatkomiteen, og i 1907 var han delegert for Noreg ved fredskonferansen i Haag. I 1913 var han medlem av komiteen som skulle førebu den tredje Haag-konferansen, og etter fyrste verdskrigen vart han medlem av ein komite som skulle reie ut spørsmål vedkomande Folkeforbundet.

Utmerkinger
-----------

Grieg var portugisisk visekonsul frå 1882. Han var riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* *Salmonsens konversationsleksikon. Anden Udgave*, bind X, s. 124
* Utdjupande artikkel om Grieg i NBL, skriven av Atle Thowsen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Joachim Grieg NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
**Ignacy Aleksander Gierymski** (fødd 30. januar 1850), død mellom 6. og 8. mars 1901 i Roma, var ein polsk målar frå Warszawa. Også den eldre broren Maksymilian Gierymski var ein kjend målar.

Liv og gjerning
---------------

*Jødinna med appelsinane*, 1880-81
*Sandgravarar ved Wisla-barden*, 1887
Gierymski studerte tida 1868–72 på kunstakademiet i München. For diplomarbeidet *Kjøpmannen frå Venedig* fekk han ei gullmedalje. Åra 1873–74 budde Gierymski i Italia, hovudsakleg i Roma. Der laga han bileta *Romersk gjestehus* og *Moraspelar*, verk som vekte åtgaum då dei vart utstilt i Warszawa.

Frå 1875 til 1879 arbeidde Gierymski på ny i Roma. Dei lysgjennomtrengde bileta han då måla, kan minne om verk av dei samtidige franske impresjonistane, verk Gierymski ikkje hadde nokon som helst kunnskap om.

I tida 1879–88 heldt Gierymski til i Warszawa, der han måla sine beste verk, slike som *Jødinna med appelsinane*, *Sandgravarar ved Wisla-barden* og *Nyårsdagsfesten* (Rosj hasjaná). Kunstpublikum i Warszawa viste lita interesse for desse samfunnskritiske bileta.

Trøytt og lei forlet han Warszawa i 1888 og reiste fyrst til Tyskland og seinare til Frankrike. I desse åra laga han fleire nattlege byprospekt.

Frå 1893 til –95 budde han i Krakow, der han underviste ved kunstakademiet i byen. Under ophhaldet i Krakow laga han biletet *Bondelikkista*.

Siste leveåra heldt Gierymski til i Italia. Han døydde på ein mentalinstitusjon i Roma.

### Ymse

Alexander Gierymski sitt meisterverk, *Jødinna med appelsinane*, dukka i november 2010 opp på ein kunstauksjon i Buxtehude. Biletet frå 1880-81, som måler 65 × 54 cm og frå 1928 var i eiga til det polske nasjonalmuseet i Warszawa, hadde då vore sporlaust forsvunne sidan andre verdskrigen.

Utvalde verk
------------

* Nyårsdagsfesten (1884)Nyårsdagsfesten (1884)
* Lauvhytta (1882)Lauvhytta (1882)
* Louvre om natta (1892)Louvre om natta (1892)
* Bondelikkista (1895)Bondelikkista (1895)

Kjelder
-------


---

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksander Gierymski» frå Wikipedia på tysk, den 3. april 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NLA

 |
Får i kål
**Fårikål** eller **får i kål** er ein matrett av sauekjøt eller lammekjøt, hovudkål og heil svart pepar som er kokt saman i ei gryte. Andre ingrediensar er kveitemjøl som gjer krafta fyldigare, og salt etter smak. Fårikål blir servert med kokte poteter. I Noreg et folk tradisjonelt fårikål om hausten, når kålen er hausta og lamma er komne frå beite. 

Fårikål er i Noreg omtalt i kokebøker attende til 1800-talet. 
Den kanskje eldste trykte oppskrifta på ein rett av denne typen er frå *Fuldstændig Norsk Kogebog* av Karen Dorothea Bang frå 1835, der oppskrifta «Nedlagt Gaas i Hvidkaal» er som til fårikål. Oppskrifta antyder at ein kan bruka fårekjøt i staden for gås. 

I radioprogrammet *Nitimen* kåra lyttarane i 1972 fårikål til norsk nasjonalrett. Sidan 1993 har Opplysningskontoret for egg og kjøt drive foreininga «Fårikålens venner» som skal fremje fårikål som Noregs nasjonalrett. Opplysningskontoret for kjøtt etablerte i 1997 også *fårikålens dag* som vert markert siste torsdagen i september kvart år.

Referansar
----------

1. ↑  *Fårikålens venner / Historie*, arkivert frå originalen 27. september 2013, henta 25. september 2013
2. ↑  Margot Loe. «Fårikål - Norges nasjonalrett». matprat.no. Henta 25. september 2013.
3. ↑  «Nasjonalretten feirer 40 år». *Namdalsavisa*. 26. september 2012. Henta 25. september 2013.
4. ↑  *Fårikålens venner*, arkivert frå originalen 27. september 2013, henta 25. september 2013
5. ↑  «Fårikålens Festdag». Farikal.no. 4. oktober 2010. Arkivert frå originalen 4. oktober 2010. Henta 4. oktober 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppskrift frå Fjernsynskjøkkenet med Ingrid Espelid Hovig

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Søren Anton Wilhelm Sørenssen** (22. august 1793–28. juni 1853) var ein norsk embetsmann og politikar. Han var statsråd 1848–53.

Sørenssen var fødd i Drammen, der far hans, Christian Sørenssen, då var prest og lærar. Han vart student ved Københavns universitet i 1812, tok juridisk embetseksamen ved universitetet i Kristiania i 1816 som den einaste kandidaten det året. Fullmektig i statssekretariatet 1817, og stiftoverrettsprokurator i Kristiania frå 1819. 1822–39 var han høgsterettsadvokat i hovudstaden, der han vart kjend for sine talegåver. I 1827 førte han aktoratet i riksrettssaka mot statsråd Jonas Collett.

Sørenssen representerte Christiania på alle Storting mellom 1830 og 1845. I 1830 og 1833 var han president i Odelstinget. Frå 1833 var han president i Stortinget. Han var formann i protokollkomiteen på alle storting frå 1833 til 1845. 1839 var han i tillegg formann i komiteen om lovkommisjonen, 1842 formann i fullmaktskomiteen og 1845 formann i valkomiteen.

Juli månad 1836 leia Sørenssen forhandlingane i Stortinget etter den brå oppløysinga av tinget. Under den påfylgjande riksrettssaka mot statsminister Severin Løvenskiold vart han, som ni år tidlegare, vald til å føre aktoratet.

Sørenssen var med i fleire statlege kommisjonar, så som om sjøvæpninga (1833), ansvarligheitsloven (1839) og om religionsfridomen (1841).

I 1839 vart Sørenssen sorenskrivar i Aker. 19. april 1848 vart han utnemnd til statsråd som sjef for Justisdepartementet. Justisminister 1848-50 og 1851-53, nokre månader i 1850 var han kyrkjeminister.

Han døydde i Kristiania under ein koleraepidemi. Sørenssen skal ha vore det fyrste dødsofferet i epidemien.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Søren Anton Wilhelm Sørenssen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Nikolaj Ivanovitsj Bobrikov** (15. januar 1839–4. juni 1904) var ein russisk embetsmann, offiser og generalguvernør i Storfyrstedømet Finland frå 1898. Han var Nikolaj II sin representant i Finland, og hadde som oppgåve å russifisere landet.

Livssoge
--------

### Tidleg karriere

Bobrikov vart fødd 15. januar (27. januar etter den gregorianske kalenderen) 1839, faren var militærlækjar. I 1858 vart han offiser og gjekk igjennom det russiske generalstabsakademiet. I 1865 vart han utnemnd til kaptein ved generalstaben og tenestegjorde i ettertid ein lengre periode i St. Peterburgs militærdistrikt.

Han avanserte til oberst i 1869 og generalmajor i 1878. I 1884 vart han generalløytnant og stabssjef ved gardetroppane i Peterburgs militærdistrikt. I 1897 vart han forfremma til general av infanteriet. Eitt år seinare vart han utnemnd til generalguvernør i i Storfyrstedømet Finland, og øvste kommandant for troppane i det finlandske militærdistrikt.

### Generalguvernør for Storfyrstedømet Finland

I helsningstalen til dei finske myndigheitene i Helsingfors heldt han fram som sitt program å arbeide for å betre tilknytinga mellom Finland og Russland. Oppgåva hans som generalguvernør gjekk ut på å russifisere Finland, tvangsinnføre russisk språk i administrasjon og skulevesen, attåt å integrere landet i riket, noko som stod i strid med Finlands grunnlov. Desse tiltaka vart sett i verk av det illgjetne «Februarmanifestet». I manifestet erklærte tsaren at lovene i imperiet stod høgare enn fyrstedømets eigne lover, at ytringsfridomen vart innskrenka, organisasjonsfridomen oppheva, og at russisk vart einerådande i embetsverket. Russisk fekk også ein større plass som finsk skulefag. I 1903 fekk Bobrikov diktatoriske fullmakter av tsaren, som han utnytta til fulle i sitt embete.

### Attentatet på Bobrikov

16. juni 1904 vart Bobrikov skoten ned av den unge patriotiske finnen Eugen Schauman, som var misnøgd med den undertrykkjande politikken hans. Schauman skaut først Bobrikov tre gongar, for så å skyte seg sjølv to gongar. Bobrikov døydde dagen etter, 17. juni (4. juni i den julianske kalenderen).

Kjelder
-------

* Nikolaj Nikolaj Ivanovitsj Bobrikov. Store norske leksikon.
* *Denne artikkelen inneheld utdrag frå Nordisk familjebok, eit svensk leksikon gjeve ut mellom 1904 og 1926 som i dag er offentleg eigedom.*

Fotnotar
--------

1. 1 2  Aittokoski, Heikki (15. juni 2004). «Finland shaken 100 years ago by murder of Governor-General Bobrikov» (på engelsk). Helsingin Sanomat. Henta 23. mai 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Ivar Pettersson Tveiten** (8. desember 1850–17. april 1934) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Fyresdal i Telemark. Han representerte Venstre for Bratsberg amt, seinare Vest-Telemarken og Telemark. Den kjende felespelaren Petter Sveinungsson Veum var far hans.

Tveiten gjekk lærarskule i Kviteseid 1869, og var lærar i ein krins i heimbygda fram til 1883. Han overtok farsgarden Vestre Tveiten i 1879?, i 1889 overtok han garden Brokke i grannelaget, der han budde sidan.

Tveiten var formann og forretningsførar for Fyresdals forbruksforening 1871-99, og heldt fram i same posisjonar for den utskilde Veums forbruksforening 1899-1902. Heradskasserar eit par år, og kasserar 1884-99 for dampskipet Fyresdal. Skulestyreformann 1893-1902. Direktør 1895-1910 for den fyrste sparebanken i heradet. Medlem av heradsstyret i fleire år.

Tveiten var stortingsmann 1902-24. 1902-03 møtte han som varamann frå Bratsberg, medlem av jarnbanekomiteen. Han fekk fast plass på Stortinget etter valet i 1903, var medlem av budsjettkomiteen 1903-09, sekretær i same komite 1910-15. I 1905 var han mellom dei som gjekk inn for republikk som nytt styresett for Noreg. Åra 1906-18 representerte han einmannskrinsen Vest-Telemarken. Han var president i Stortinget i perioden 1917-20 og 1922-24. Frå 1917 til -23 var han medlem av utanriksnemnda, formann frå 1919. I 1919 og -20 var han parlamentarisk leiar i Venstre.

Frå 1924 til 1926 var Tveiten kyrkje- og undervisningsminister i Johan Ludwig Mowinckel si fyrste regjering. Han var ein iherdig talsmann for landsmålet, og i hans statsrådstid vart det krav om at det offentlege skulle svare på adressaten si målform. Nynorsk salmebok vart godkjend under Tveiten.

Tveiten vart tildelt 7. juni-medaljen.

Han døydde 1934 på Brokke i Fyresdal.

Ei byste av Tveiten, laga av Dyre Vaa, er utstilt på Nasjonalgalleriet.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Ivar Tveiten på NBL
* Biografisk informasjon om Ivar Tveiten NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

| * v
* d
* e
Norske kyrkje- og undervisingsministrar 1905-1940 |
| --- |
| Christopher Knudsen (1905–06) **·** Otto Jensen (1906–07) **·** Abraham Berge (1907–08) **·** Karl Seip (1908–09) **·** Johannes Hougen (1909–10) **·** Just Qvigstad (1910–12) **·** Edvard Liljedahl (1912–13) **·** Aasulv Bryggesaa (1913–15) **·** Jørgen Løvland (1915–20) **·** Nils Riddervold-Jensen (1920–21) **·** Martin Olsen Nalum (1921–23) **·** Ivar Sælen (1923) **·** Karl Sanne (1923–24) **·** Ivar Tveiten (1924–26) **·** Wilhelm Magelssen (1926–27) **·** Ole Bærøe (1927–28) **·** Olav Martinius Steinnes (1928) **·** Sigvald Hasund (1928–31)  • Nils Trædal (1931–33)  • Knut Liestøl (1933–35)  • Nils Hjelmtveit (1935–40) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* KulturNav

 |
**Ingvald Raknem** (31. august 1910–25. mars 1980) var ein norsk filolog som var professor i engelsk ved dåverande Norges lærerhøgskole i Trondheim, i dag NTNU.
Han var ein av dei fremste norske kjennarane av Jeanne d'Arc.

Bakgrunn
--------

Ingvald Raknem vart fødd i Måndalen i Rauma kommune. Han vart cand. philol. 1941 og Ph.d. 1955 frå dåverande Birkbeck College i dag Birkbeck, University of London. Doktorgradsavhandlinga hadde tittelen *H. G. Wells' Fiction from 1887 to 1920 in the Light of the Literary Criticism of His Age.*

Under krigen var han motstandsmann og var medlem av den militære etterretningsorganisasjonen XU i Romsdal.

Stillingar og verv
------------------

Raknem var styremedlem i NRK 1964-1970 og medlem av Norsk språkråd 1952-1958 og 1968-1970. Han var aktiv målmann og var formann i Romsdal mållag, Nidaros mållag og Trønderlaget.

Ingvald Raknem var redaktør for Årbok for Trøndelag, 1967-1972 utgitt av Trønderlaget i Trondheim.

Utgjevingar
-----------

* *H.G. Wells and His Critics* (Universitetsforlaget, 1962)
* *Joan of Arc in History, Legend and Literature* (Oxford Univ Press, 1971) ISBN 8200022471 (82-00-02247-1)
* *Hesten i folketru og dikting* (Noregs Boklag, 1974) ISBN 8252200990 (82-522-0099-0)

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑  *Science Fiction, Fantasy, Horror, Utopian, and Dystopian Theses and Dissertations*, arkivert frå originalen 24. april 2010, henta 9. januar 2010
3. ↑  *Per Gjendem: XU løst fra tausheten*, arkivert frå originalen 8. april 2010, henta 9. januar 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
*Denne artikkelen handlar om det geopolitiske området. For utbrytarrepublikken, sjå Republikken Artsakh.* 
Nagorno-Karabakh mellom Aserbajdsjan og Armenia.
**Nagorno-Karabakh** ('Fjellrik svart hage»') er eit autonomt område i Aserbajdsjan som har vore okkupert av Armenia sidan 1993. Majoriteten av befolkninga er armenarar (95%), med mindre grupper aseriar (eller aserbajdsjanarar), russarar og kurdarar. Det bur rundt 145 000 menneske i området. Hovudstaden er Stepanakert, og presidenten i den ikkje anerkjente republikken heiter Arkadi Gukasian.

Historie
--------

Sidan antikken har Nagorno-Karabakh vore ein del av andre, mektige statar, som Armenia, Kaukasisk Albania og Persarriket, før området blei overført til Russland ved Gulestan-freden ved slutten av den første russisk-persiske krigen i 1813. I 1822 blei området ein del av den russiske og seinare sovjetiske provinsen Aserbajdsjan. Tilflytting av armenarar førte til at denne folkegruppa var i fleirtal (76 %) då Sovjetunionen blei oppløyst i 1991, og krav om overføring av området førte til ei folkeavstemming i desember same året. Eit stort fleirtal stemte for sjølvstende frå Aserbajdsjan, men avstemminga blei boikotta av det aseriske mindretalet (23 %). Den aukande spenninga i området førte til valdsaksjonar mot armenarar i Aserbajdsjan og aseriar i Armenia, deretter flyktningestraumar begge vegar. I 2001 var 95 % av innbyggjarane armenarar. Konflikten førte etter kvart til open krig mellom Armenia og Aserbajdsjan. Med russisk hjelp kom partane fram til ei uoffisiell våpenkvile den 12. mai 1994. Våpenkvila gjeld enno, men situasjonen mellom dei to landa er framleis spent. 

Nagorno-Karabakh er i dag i praksis sjølvstendig, men svært tett knytt til Armenia. Til dømes er valutaen i området, dram, den same som i Armenia, og den tidlegare presidenten i Nagorno-Karabakh, Robert Kocharian, blei først statsminister (1997), og deretter president (1998) i Armenia. Men det internasjonale samfunnet ser stadig på Nagorno-Karabakh som del av Aserbajdsjan.

Kart
----

* 
* 
* 
* 
* 
*

Merknadar
---------

1. ↑  På aserbajdsjansk *Dağlıq Qarabağ* eller *Yuxarı Qarabağär*; på armensk Լեռնային Ղարաբաղ (Lernayin Gharabagh) *eller* Արցախ (Artsakh); på russisk Нагорный Карабах (*Nagornyj Karabach*)

Kjelder
-------

1. ↑  Erklæring frå EU-formannskapet om "folkerøystinga om grunnlova" i Nagorno-Karabakh 10.12.2006

* *Denne artikkelen bygger på «Nagorno-Karabakh» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nagorno-Karabakh**

* «Konflikt med gamle røtter» hjå Aftenposten.
* Nagorno-Karabakh profile hjå BBC.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Henrik Leganger** (8. april 1788–19. februar 1874) var ein norsk embetsmann og stortingsmann frå Eigersund. Rasmus Leganger var ein eldre bror.

Leganger var son av ein skipper og handelsmann i Eigersund. Sjølv tok han norsk juridisk eksamen i 1811. Dei neste tre åra var han tilsett på kontoret hos politimeisteren i Bergen. Frå 1814 var han 2. rådmann i Bergen fram til 1825, då han vart rådmann og auksjonsforvaltar i byen. Deretter var han i lang tid, 1831-63, sorenskrivar i søndre Hedmark.

I 1824 var Leganger 1. representant frå Bergen på Stortinget. Han var sekretær i justiskomiteen og medlem av komiteen om handel og næringsfridom. Grunna sjukdom var han permittert frå 13. mai.

Leganger døydde i Kristiania i 1874.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Henrik Leganger NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Leopold Josef Maria von Daun** (24. september 1705–5. februar 1766) var ein austerrisk greve og general, president i Hofkriegsrat frå 1762. Han var feltmarskalk i sjuårskrigen.

Grev Leopold von Daun vart oberst i 1725 og general i 1734, før han deltok i felttog i Italia, ved Rhinen og mot Tyrkia. I 1737-39 deltok han i den austerrikske arvefølgjekrigen. Etter freden i 1748 ivra han for å auke krigsdugleiken til soldatane, utarbeidde nye reglement for hæren og grunnla eit militærakademi i Wiener-Neustadt.

I 1754 vart han feltmarskalk, og då sjuårskrigen braut ut, samla han restane av hæren som var slagen ved Praha, forsterka desse og greidde å sigre over Fredrik II av Preussen ved Kolín. Seinare leid han nederlag ved 
slaget ved Leuthen og ved slaget ved Torgau. Under
resten av krigen nøgde han seg med å iakta fienden, slik at krigen drog ut i tid, utan avgjerande slag. Denne krigføringsmåten er vurdert ulikt av militærhistorikarar. Den varsame strategien hans gav han tilnamnet «Den austerrikske Fabius Cunctator» (som tyder 'drølaren').

I 1762 vart han president i hoffkrigsrådet og gjorde på denne plassen
stort gagn for den austerrikiske hæren.

Kjelde
------

* *Nordisk familjbok* (1906)

1. ↑  Gudmund Sandvik i *Norsk Allkunnebok*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Armand Carlsen i svart skjorte i ytterbanen.   
 Frå Vinter-OL 1928 i St. Moritz.
**Armand Henning Carlsen** (20. oktober 1905–8. mai 1969) var ein norsk skøyteløpar frå Oslo. Han representerte Oslo Skøiteklub.

Karriere
--------

Armand Carlsen representerte Noreg i skøyteløp frå 1925 til 1935. Han deltok i i alt 15 EM og VM, og fekk inga dårlegare plassering enn nr. 12. Under VM i 1927 vann han bronse.

Ei veke før OL 1928 deltok han i VM i Davos i Sveits. Her sette han ny verdsrekord på 10 000 meter med tida 17.17,4. Med dette sletta han gamlerekorden til Oscar Mathisen frå 1913. Rekorden til Carlsen skulle bli ståande i 10 år og 1 dag, til Ivar Ballangrud sletta han i 1938, også i Davos. 

Carlsen deltok i Vinter-OL 1928 i St. Moritz, og fekk her ein femteplass på 5000 meter som beste plassering. Han vann 10.000 meter i NM same året. Carlsen vann også 10.000 meter under VM i 1934.

Armand Carlsen var også ein dyktig banesyklist, og fekk sylv i NM i banesykling i 1928. I 1929 vart han tildelt Egebergs ærespris for sin innsats innan både sykkel- og skøytesporten. 

Armand Carlsen var president i Norges Skøyteforbund 1956–61. Sonen, Armand Carlsen, jr. har også vore skøyteløpar samt idrettsleiar, og barnebarnet Øystein Carlsen som m.a. deltok under vinter-OL 1994, har tevla for same skøyteklubben som bestefaren.

Kjelder
-------

* *Bokmålswikipedia om Armand Carlsen, henta inn 9. desember 2011.*
* 

* «Armand\_Carlsen» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 9. desember 2011.

Fotnotar
--------

1. ↑  *Armand Carlsen på Sports-reference.com*, arkivert frå originalen 20. oktober 2012, henta 9. desember 2011

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Ole Hannibal Sommerfelt** (3. mars 1753–6. april 1821) var ein norsk embetsmann, stortingsrepresentant og topografisk forfattar. 

Ole Hannibal Sommerfeldt vart fødd på Sukkestad i Toten med foreldra Benedicte Kirstine Hoff og kanselliråd og sorenskrivar David Sommerfelt.

Etter juridisk embetseksamen fra Universitetet i København hadde 
O. H. Sommerfelt desse stillingane:

* Lensmann i Gudbrandsdalen
* 1781 Fut i Finnmark
* 1787 Amtmann i Finnmark
* 26. mars 1800 Amtmann i Romsdals amt
* 28. juli 1811 Amtmann i Kristians Amt

Sommerfelt arbeidde mykje for å fremje økonomisk utvikling, spesielt innan jordbruk og handel. Som amtmann i Finnmark stødde han oppunder koloniseringa av Målselv. Som amtmann viste han respekt for samekulturen og samiske særdrag. Publikasjonen *Et Par Ord* (1790) byggjer på ein tale han heldt til fjellsamen Peder Jansen, som hadde selt seks rein og gitt 30 vederlagsfritt til kongen i samband med eit forsøk på å etablere reindrift på Island.

Sommerfelt møtte som stortingsmann for Kristians amt (Oppland) på det overordentlige stortinget hausten 1814. Her vart han visepresident for Lagtinget.

Frå Finnmark gav han ut *Kort Beskrivelse over Finmarken* (1799).

Sommerfeldt vart utnemnd til riddar av Dannebrogsordenen, Vasaordenen og Nordstjerneordenen.

Kjelder
-------

* Biographiske Efterretninger om Eidsvolds-Repræsentanter og Storthingsmænd i Tidsrummet 1814-1845
* Norsk biografisk leksikon
* Biografisk informasjon om Ole Hannibal Sommerfelt NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Christian Blichfeldt** (3. mars 1784–2. april 1875) var ein norsk offiser, tollar og stortingsmann.

Blichfeldt var fødd i Sæby i Danmark. Han vart student i 1800. I 1808 kom han til Noreg, vart då forfremja til sekondløytnant i Oplandske infanteriregiment, premierløytnant året etter. Frå 1819 kaptein 1. akershusiske infanteribrigade. I 1826 vart han konstituert matrikkelkommissær i Aker og Follo. Frå 1832 var han medlem av matrikkelkommisjonen for Noreg. Sidan 1839 var han tollkasserar, fyrst i Holmestrand, deretter frå 1846 i Drammen. Han forlet dette embetet i november 1874, 90 år gammal.

Blichfeldt var 3. representant frå Akershus amt på Stortinget i 1830, var då mellom anna sekretær i kjøpstadkomiteen. Stortingsrepresentant på ny, 1845, då for Holmestrand, medlem av militærkomiteen. Under tida i Holmestrand var han ordførar 1841-44.

Han døydde i 1875.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Christian Blichfeldt NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Pettersen-Nansen-flaske
Ein sjømann held ei Nanseflaske.
Ei **nansenflaske** er eit apparat for å hente vassprøvar opp frå eit visst djup. Apparatet vart utvikla i 1910 av oppdagaren og oseanografen Fridtjof Nansen og vidare utvikla av Shale Niskin. 

Flaska, eller meir presist ein metall- eller plastikksylinder, vert søkkt ned langs ein kabel i sjøen, og når ein har kome til djupna ein ønskjer vassprøve frå, vert ei vekt kalla eit «bod», sleppt ned kabelen. Når vekta når flaska, vil samanstøyten velte flaska oppned og ei opptrekt fjør vil lukke ein ventil i enden, slik at vatnet vert lukka inn i flaska. Flaska og prøve vert så heist opp med kabelen. 

Det er òg mogeleg å nytte fleire flasker ved forskjellige djupner samstundes. 

Sjøtemperaturen til vassprøven vert registrert av eit vendetermometer festa til nansenflaska. Det er eit kvikksølvtermometer med ein innsnevring i røyret som bryt når termometeret vert snudd, og slik fangar kvikksølvet og låser det fast til avlesinga. Sidan vasstrykket i djupna vil komprimere termometeret og påverke den indikerte temperaturen, vert termometeret verna av ein stiv kapsling. Ein nyttar òg eit uverna termometer i lag med det verna, slik at ein kan samanlikne dei to temperaturane og rekne ut trykket. 

Nansenflaska har i stor grad vorte erstatta av **Niskinflaska** og vert ikkje lenger produsert, sjølv om ho framleis er i bruk somme stader.

Niskinflaska
------------

Ei Niskinflaske på veg ned i vatnet.
**Niskinflaska** vart vidareutvikla frå nansenflaska av Shale Niskin i 1966. I staden for ei metallflaske forsegla i ein ende, er flaska eller røyret vanlegvis open i begge endar, som begge vert lukka med ein springfjørmekanisme.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nansen bottle» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* An Introduction to Physical Oceanography, M. Tomczak Arkivert 2012-07-17 ved Wayback Machine.
* US Coast Guard International Ice Patrol, Oceanographic equipment
* Our Ocean Planet: Oceanography in the 21st Century, Robert Stewart Arkivert 2012-11-02 ved Wayback Machine.
Jordsmonnskart over Europa
**World reference base for soil resources** (**WRB**) er jordklassifiseringssystemet til SN. Det er dette systemet Norsk institutt for skog og landskap nyttar. Målet er å kunna samanlikna kunnskap om jord og jordsmonn over landegrenser. 

Systemet byggjer på eit tidlegare FAO-system frå 1974. Fyrste utgåva kom i 1998, andre i 2006 og tredje i 2014 og fjerde i 2022.

Systemet er på engelsk. Skog og landskap har laga norske lyklar, men har ikkje omsett namna.

Jorddefinisjonen
----------------

For å unngå fruktlause ordskifte om kva som er eller ikkje er jord, definerer WRB jord etter fråstand frå atmosfæren. Alt inntil 2 meters djup er jord, med unnatak av levande organismar, djupe islag utan noko anna over og vatn djupare enn 2 meter.

Asfalterte vegar, samanhengjande fjell og botnen under vatnet er soleis jord etter denne definisjonen.

Oppbygging
----------

WRB deler dei ulike jordsmonna inn i 32 grupper. Jorda vert klassifisert med ein hovudlykel, der ei og ei jordgruppe vert skild ut. Desse skil seg frå kvarandre basert på ulikt opphavsmateriale, ulike diagnostiske sjikt og ulike jordeigenskapar. Eit opphavsmateriale er lausmassane som jorda har utvikla seg i. Eit diagnostisk sjikt er eit lag av jorda med særlege eigenskapar. Dei diagnostiske jordeigenskapar treng ikkje vera bundne til eit gjeve sjikt, men same eigenskap vil vera resultat av dei same jordsmonnsdannande prosessane.

Hovudgruppene kan vidare få prefiks eller suffiks som skil ulike jordsmonn i same gruppe frå kvarandre. Tanken er at dei 32 gruppene kan syna hovudtrekka på verds- eller kontinentnivå, medan prefiksa og suffiksa kjem inn for å skildra jorda på eit meir detaljert nivå.

Referansar
----------

1. ↑  *WRB-grupper*, arkivert frå originalen 9. april 2014, henta 9. april 2014
2. ↑
3. ↑  «World Reference Base | FAO SOILS PORTAL | Food and Agriculture Organization of the United Nations», *www.fao.org* (på engelsk)
4. ↑
5. ↑  World reference base for soil resources 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til WRB ved isric.org
* FAO soil portal ved fao.org

Litteratur
----------

* IUSS Working Group WRB: World Reference Base for Soil Resources, fourth edition. International Union of Soil Sciences, Vienna 2022. ISBN 979-8-9862451-1-9 ().
* M. Switoniak et al.: Illustrated Handbook of WRB Soil Classification. Wroclaw 2022, ISBN 078-83-7717-386-2. ().
* W. Zech, P. Schad, G. Hintermaier-Erhard: Soils of the World. Springer, Berlin 2022. ISBN 978-3-540-30460-9
* W.E.H. Blum, P. Schad, S. Nortcliff: Essentials of Soil Science. Soil formation, functions, use and classification (World Reference Base, WRB). Borntraeger Science Publishers, Stuttgart 2018. ISBN 978-3-443-01090-4.
* H.-P. Blume, P. Schad: 90 Years of Soil Classification of the IUSS. IUSS Bulletin 126, 38-45, 2015 ().
* P. Schad: World Reference Base for Soil Resources - Its fourth edition and its history. In: Journal of Plant Nutrition and Soil Science 186, 2023, 151–163. doi: 10.1002/jpln.202200417 ().
**Olympos** er ein by frå antikken som låg i ein dal på sørkysten av Tyrkia, 90 km sørvest for Antalya og nær byen Kumluca.

Olympos vart grunnlagd i den hellenistiske perioden og har truleg fått namn frå det nærliggande fjellet Olympos (tyrkisk *Tahtalı Dağı*, «Tømmerfjellet»), ein av over tjue fjell med namn Olympos i antikken.

Romarbadet i Olympos i Tyrkia
Stranda i Olympos i Tyrkia.
Myntane frå byen Olympos er datert til 100-talet fvt. Han vart skildra av Cicero som ein gammal by med mykje rikdom og kunst. Byen vart ein av dei seks førande byane i Det lykiske forbundet. I det første hundreåret fvt. vart Olympos invadert og busett av kilkiske sjørøvarar. Dette enda i 78 fvt. då den romerske kommandanten Publius Servilius Isauricus, i lag med ein ung Julius Caesar, tok byen etter ein siger til sjøs, og la Olympos til Romarriket. Sjørøvaren Zenicetes sette fyr på huset sitt og forsvann. Keisar Hadrian vitja byen og gav han namnet Hadrianopolis for ein periode.

I mellomalderen bygde venetianarane, genuesarane og rhodesarane to festninga langs kysten, men på 1400-talet var Olympos heilt fråflytta. I dag er staden eit turistmål, ikkje berre for kulturgjenstandane som framleis finst her, men òg for det vakre landskapet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olympos (Lycia)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Cicero, *Mot Verres* II, 1, 4.
2. ↑  Strabon, XIV, s. 5, Loeb ed.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over det gamle Olympos

Koordinatar: 36°24′10″N 30°28′28″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **RS (7) «Frithjof»** |
|  |
|  |  |
| **Status:**  | seld |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Erik Iversen, Hemnesberget |
|  |  |
| **Konstruktør:**  | Franz Martens |
| **Byggjeår:**  | 1894 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
|  |  |
| **Lengde:**  | 45' (14,12 meter) |
| **Breidde:**  | 12' (3,77 meter) |
| **Djupgåande:**  | 5,2' (1,57 meter) |
|  |  |
|  |  |
|  **Motor år:**  | 1895 |
|  **Motor:**  | 12 hk |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1895 |
| **Ut av teneste:**  | 1896 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS (7) «Frithjof»** var den første redningsskøyta med motor. Ho var og bygd for å kunne brukast som fiskefartøy.

Redningsselskapet vedtok i 1893 å bygge ei skøyte som ein skulle setje motor i. Redningsfunksjonen skulle kombinerast med fiske. Det vart inngått avtale med Edvard Johannessen Meisfjord om bruk av skøyta som garnbåt. Han overtok «Frithjof» frå båtbyggjar Erik Iversen, Hemnesberget i juni 1894.

Om hausten skulle Trondhjems Mekaniske Værksted (TMV) sette inn ein motor på 12 hk. Motoren skulle leverast av Campbell Gas Engine Company, Halifax, England. Han vart forseinka og ved montering synte det seg at viktige delar mangla. Dei måtte lagast av TMV. Motoren vog nærmare 2000 kg, og det var store problem med å få han til å passe i skøyta. Den 1. februar 1895 var skøyta klar for innsats for Redningsselskapet. 

«Frithjof» fungerte aldri tilfredsstillande. Det vart ikkje utført eit einaste redningsoppdrag og resultatet av fisket var lite tilfredsstillande. I 1896 vedtok Redningsselskapet å selje skøyta. Båt og motor vart seld kvar for seg. «Frithjof» vart stroken or skøyteregisteret. Registreringsnummeret vart overteke av RS 7 «Bergen».

Redningsselskapet ville kalle skøyta «Fridtjof Nansen», men fekk ikkje løyve til det. Namnet vart skrive «Frithjof» av førar Meisfjord. Redningsselkapet skreiv «Fridthjov».

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
Lêr og verktøy for lêrarbeid
Nygarva lêr i Marokko
**Lêr** (frå norr. *leðr*) er garva, hårlaus og ofte tjukk dyrehud brukt til å laga klede, skor, vesker, møblar, presenningar og andre ting ein ønskjer skal vera sterke og vasstette. 

Hudene blir garva og tilreidd slik at dei skal halde seg mjuke, sterke og ikkje tørke eller rotne. Faguttrykket *lêr* blir i Noreg nytta om alle garva huder og skinn. Huder av store dyr, for eksempel kyr, hestar, elgar, esel og bøflar, blir kalla huder, medan huder av mindre dyr, for eksempel frå lam, kje, reinsdyr, rådyr og anna småvilt, blir kalla skinn. Lêr og skinn med pelshår går ofte under namnet pelsverk.
Krypdyrskinn er i dag oftast erstatta av imitasjonar.

Potensielle innhaldsstoff i lêr
-------------------------------

Lêr kan innehalde krom som ofte er nytta til garving av skinn. Allergi for krom kan oppstå ved hudkontakt med lêr. Perfluorerte forbindingar som PFOA, blir òg nytta ved handsaming av lêr. Lêrimitasjonar blir ikkje garva, men syntetisk lêr laga av PVC, kan innehalde plastmjuknarar som ftalatar som mellom anna er mistenkt til å vere hormonhermande, skade evna til å få barn og føre til skader på fosteret. 

Ein kan òg finne restar av ulike typar insekt- og råtehindrande middel i lêrvarer. Eit eksempel er dimetylfumarat (DMF) som nyleg vart forbode i Noreg. DMF kan mellom anna gi kraftige allergiske reaksjonar.

Lêrvarer
--------

Lêr blir nytta som materiale i fleire ulike lêrvarer, til dømes:

* Sko og støvlar
* Klede, til dømes lêrjakke og -bukse
* Vesker
* Møblar, til dømes sofa og stolar
* Bilinnreiing
* Seletøy

Sjå òg
------

* Garving
* Salmakar
* Pelsverk, dyrehuder med pels og hår
* Pergament
* Kunstskinn
* Skinn

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppslagsordet «Läder» i *Nordisk familjebok* fra 1912 (svensk)
* Lærvarer Arkivert 2010-08-28 ved Wayback Machine. ved erdetfarlig.no (Klima- og forurensningsdirektoratet)

Kjelder
-------

1. ↑  *Erdetfarlig.no (Klima- og forurensningsdirektoratet*, arkivert frå originalen 28. august 2010, henta 22. september 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Nobelprisen  

Nobels fredspris
  
1938

**Det internasjonale Nansenkontoret** (*Office international Nansen pour les réfugiés*) var eit organ oppretta av Folkeforbundet i 1930 og hadde som føremål å vidareføra den nyleg avdøde Fridtjof Nansen sitt arbeid for flyktningar, som han hadde organisert i 1921. Nansenkontoret hadde hovudsete i Genève i Sveits. 

Nansenkontoret tok opp flyktningsaker i Frankrike, Syria, Jugoslavia, Hellas, Tyskland, Bulgaria, Tsjekkoslovakia, Tyrkia, Romania, Sveits og Kina. Det gav flyktningar Nansenpass, ordna visum, skaffa bustad og arbeid, og hjelpte til med mat og medisinar. Rundt ein tredel av verksemda til kontoret blei finansiert av flyktningane sjølv gjennom kjøp av Nansenpass. Resten blei finansiert av Folkeforbundet, regjeringar, privatpersonar og humanitære organisasjonar.

Hjelp til flyktninger frå det nasjonalsosialistiske Tyskland etter 1933 og frå den spanske borgarkrigen viste seg derimot å vera problematisk fordi dette låg utanfor myndet til Nansenhjelpen. Mange statar vegra seg mot å ta imot flyktningar frå desse landa. 

Den første presidenten for Nansenkontoret var frå 1930 til februar 1933 Max Huber. Den dåverande presidenten for Den internasjonale raudekrosskomiteen.

Nansenkontoret blei tildelt Nobels fredspris i 1938. Prisen blei teken i mot av den norske presidenten for kontoret, Michael Hansson.

Sjå òg
------

* Nansenhjelpen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Det internasjonale Nansenkontoret» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Nobels fredspris 1938 hos Nobelprize.org
* (en) Det internasjonale Nansenkontoret hos Nobelprize.org i samband med tildelinga av Nobels fredspris 1938
Néstos i Hellas.
**Mesta** (bulgarsk Места) eller **Néstos** (gresk Νέστος) er ei elv i Bulgaria og Hellas. Ho har sitt utspring i Rilafjella i Bulgaria og munnar ut i Egearhavet nær øya Thásos. Ho stupar gjennom bratte juv mot Egearhavet gjennom stort sett metamorfe formasjonar. I den nedre delen renn elva ut over kystsletta Khrysoúpoli og deler seg opp i eit deltasystem, kalla Néstosdeltaet, med fleire ferskvassinnsjøar og tjern. Mesta er 230 km lang, der 126 km i Bulgaria medan resten ligg i Hellas. Ho dannar fleire juv i Rila og Pirin. 

Den lengste sideelva til Mesta er Dospat. Breidda av elva er stort sett dekt av lauvtre som strekkjer seg halvvegs mellom Bulgaria og Hellas, og ho dannar grensa mellom Makedonia og Thráki, i tillegg til grensa mellom periferieiningane Kavála og Xánthi.

Middelvassføringa ved kjelda til Tsjerna Mesta er 1 462 m³/s. Ved Hadzjidimovo er middelvassføringa 29 285 m³/s.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Det gamle greske amfiteateret i Myra med dei utskorne gravene i nekropolisen til Lykia i klippene i bakgrunnen.
**Myra** er ein antikk by i Lykia, der den vesle byen Demre ligg i dag i provinsen Antalya i Tyrkia. Byen ligg ved elva Myros (*Demre Çay*), på ei frodig elveslette mellom Alaca Dağ, Massikytosfjella og Egearhavet.

Ruinane av den lykiske og romerske byen er i stor grad dekte av alveiringar frå elva. Akropolisen på Demreplatået, det romerske teater og romarbada er delvis utgravne. Amfiteateret vart øydelagd av eit jordskjelv i 141, men bygd opp att sidan. 

Utskorne graver i Myra.
Det ligg to nekropolisar, skorne ut i fjellet, ved Myra. Andriake var hamna til Myra i antikken, men denne mudra til. Det finst framleis spor etter hamna i dag, mellom anna eit kornlager bygd under tida til keisar Hadrian (117–138 evt.). 

I tidleg kristen tid var Myra ein metropolis i Lykia. Byen er knytt til apostelen Paulus, som byta skip i hamna her. St. Nikolas var biskop i Myra på 300-talet og skal ha vore ein arg motstandar til Arianism under det første kyrkjemøtet i Nikea i 325, sjølv om namnet hans ikkje er blant dei som signerte under møtet. Myra vart hovudstad for den austromerske eparkien Lykia under Theodosius II, som regjerte frå 408 til 450.

Etter ei kringsetjing i 809 fall Myra til abbasidane og byen vart mindre viktig etter dette. 

Den første St. Nikolas-kyrkja i Mura vart bygd på 500-talet. Kyrkja som står der i dag vart bygd frå 700-talet og frametter, og det vart bygd eit kloster ved kyrkja på andre halvdel av 1000-talet. 

I 1863 kjøpte tsar Aleksander II av Russland bygningen og starta ei restaurering, men arbeidet vart aldri ferdig. I 1963 vart aust- og sørsida av kyrkja utgrave. I 1968 vart det bygd tak over den tidlegare grava til St. Nikolas.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Myra» frå Wikipedia på engelsk, den 30. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stader i Myra Arkivert 2020-10-19 ved Wayback Machine.
* Demre Guide

Koordinatar: 36°15′47″N 29°58′37″E﻿