recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Utsyn frå Leksandsbron
**Leksand** er ein tettstad i Dalarna og centralort i Leksands kommun i Dalarnas län. I 2005 budde det 5 861 innbyggjarar der. Leksand består for største delen av Österdalälvens nordre, Noret, og søndre, Åkerö, breidder.

Leksand har blitt kjent for ishockeylaget Leksands IF som har fans over heile Sverige. Leksand er òg eit senter for svensk baseball.

Staden er kjent for å ha den største maistongsreisinga i Sverige. I Sammilsdal («Gropen» i daglegtale), ei dødisgrop frå istida, kan det under maistongsreisinga på midtsommaraftan samlast oppimot 30 000 menneske. 

Leksand er også kjend gjennom merkevara Leksands Knäckebrød, men føretaket bak, Leksandsbröd, har fabrikken sin på staden Häradsbygden, som ligg 4-5km utanfor Leksand.

Kjende personar frå Leksand
---------------------------

* Per-Olov Brasar
* Kristian Matsson (Den høgaste mannen på jorda)
* Johan Hedberg ishockeyspelar, har spelt for mellom anna Leksand, Tre Kronor, Pittsburgh Penguins, Dallas Stars & Atlanta Thrashers. Vann VM-gull med Tre Kronor i Sveits 1998

Sjå òg
------

* Leksands kommun

Bakgrunnsstoff
--------------

* Leksands kommun

| * v
* d
* e
Leksand kommun i Dalarnas län i Sverige |
| --- |
|  | Alvik - Djura - Häradsbygden - Insjön - Leksand - Siljansnäs - Tällberg - Västanvik |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Una** er ei elv i vestlege delar av Bosnia-Hercegovina som utgjer ein del av grensa mot Kroatia. Una er ei av sideelvane til Sava frå høgre. Nedslagsfeltet hennar er 10 400 km² og om lag ein million menneske bur innanfor dette området. 

Una har sitt utspring i den nordaustlege fjellsida av Stražbenica og renn gjennom Martinbrod, Kulen Vakuf, Ripac, Bihać, Bosanska Krupa, Bosanska Otoka, Novi Grad (Bosanski Novi), Kostajnica (Srpska (Bosanska) og Hrvatska), Kozarska Dubica ((Bosanska Dubica)). Ho munnar ut i elva Sava nær Jasenovac i Kroatia. Dei største sideelvane hennar er Unac, Sana, Klokot og Krušnica.

Over 170 forskjellige medisinske urter veks ved Una, mellom anna ei sjeldan plante kalla *Campanula unensis*, Una blåklokke, som er kalla opp etter den lyseblå fargen til elva Una. Det finst 28 forskjellige fiskeslag i elva, og dei største av desse er huchen (Donau laks).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Una River» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.greenvisions.ba om Una Arkivert 2007-03-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
**Unni Nyhamar Hinkel** (fødd 19. januar 1979) er ein norsk tidlegare handballspelar som vann VM-sølv med Noregs landslag i 2001.

Rykkromspelar Hinkel deltok i 50 landskampar og skåra 60 mål for Noregs handballandslag i tida frå landslagsdebuten i mars 2001 til Handball-VM 2003. I desember 2001 skåra ho eitt mål då Noreg i VM-finalen tapte 25-30 mot Russland. Hinkel fekk ikkje plass i EM-troppa 2002, derimot var ho med i 2003-verdsmeisterskapen. Det norske laget enda på sjetteplass og landslagskarrierne var over for Hinkel.

Hinkel spelte på Nordstrand IF sitt lag i toppserien frå 1995 til la opp i 2007, etter fleire år med skadeplager. Ein skade gjorde også at ho ikkje fekk med seg finalekampane då Nordstrand gjekk på finaletap i cupvinnarcupen 2001, frå tribuneplass måtte ho sjå lagkameratane Else Marthe Sørlie, Monica Sandve og Anette Hovind Johansen tape stort mot ukrainske Motor Zaporosje. Derimot var Hinkel med då Nordstrand vart norsk sluttspelmeister i 2004.

Merittar
--------

* VM 2001: Sølvmedalje etter 25–30 mot Russland
* VM 2003: Nr 6 med Noreg

Kjelder
-------

* handball.no
Koordinatar: 48°50′54″N 2°20′39″E﻿
**Université Panthéon-Assas** (offisielt **Paris-II**) er eit universitet i Paris. Det blei skipa etter ei universitetsreform den 1. januar 1971. Universitetet har rundt 19 000 studentar, der i underkant av 15 000 studerer juridiske fag, og ein fagleg og administrativ stab på 2 412.

Namnet «Panthéon-Assas» kjem av at Panthéon ligg like i nærleiken av universitetet og at hovudbygget ligg i rue d'Assas. Universitetet ligg vest for Jardin du Luxembourg. Det klassiske studentkvarteret i byen, *Quartier latin*, er ikkje langt unna. 

Universitetet er rekna som ein etterfølgjarinstitusjon etter det gamle Universitetet i Paris, meir spesifikt det juridiske fakultetet der. 

I tillegg til jus og økonomiske studium blir det også undervist i administrasjonsfag, politikk og samfunnsvitskap.

Kjelder
-------

1. ↑  «Article D711-1 - Code de l'éducation - Légifrance». *www.legifrance.gouv.fr*. Henta 28. februar 2021.
2. ↑  «Chiffres clés | Université Paris 2 Panthéon-Assas». *www.u-paris2.fr*. Henta 2. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Université Panthéon-Assas» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
|  |
| --- |
|  |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
Lekter nr. 3 |
| Eigar: | Kullkompaniet af 1871 i Bergen |
| Verft: | A/S Stord på Stord |
| Verftsnummer: | 
1 |
| Sjøsett: | 
Hausten 1943 |
| Overtatt: | 
Januar 1944 |
| Generelle mål |
| Type: | 
Lekter |
| Daudvekt: | 
225 TDW |
| Lengd: | 
27,22 m |
| Breidd: | 
6,10 m |
| Djupgang: | 
2,39 m |
| Framdrift: | 
Ingen |

**Lekter «Nr. 3»** var den første byggekontrakten for A/S Stord og vart levert for Kullkompaniet af 1871 i Bergen. Dette var eit pioneroppdrag for verftet og fleire av dei tilsette tok Veritas sitt sertifikat i sveising

Det vart skrive byggekontrakt 18. august 1943. Lekteren skulle nyttast til frakting av kol og liknande i Bergen hamn. Lekteren vart sjøsett hausten 1943. Gudmor var Borghild Onarheim. 

Lekteren vart klassifisert Det Norske Veritas for slep innaskjers og vart levert frå A/S Stord i januar 1944. Kullkompaniet af 1871 hadde lekteren fram til 1964, då Stord Verft A/S kjøpte lekteren attende. Lekteren vart kjøpt for å transportere 100 katodekassar produsert ved verftet for Sør-Norge Aluminium på Husnes og kassane vart lasta ombord på lekteren og slept over fjorden til Husnes. 

I 1981 vart lekteren selt til Elias Stokken i Sagvåg på Stord. Stokke nytta lekteren til ymse slepeoppdrag, mellom anna for Stord Verft. I 1986 vart lekteren selt vidare til Godøysund Fjordhotell i Tysnes kommune ved Leif Einar Nilsen. Lekteren vart per november 1999 framleis på Tysnes og nytta som gatekjøken og kai.

Kjelder
-------

* *Hvor ble båtene av?* - Aker Stord
Harmandir Sáhib, 'Det gylne tempelet'.

Venstre bygning ved Det gylne tempelet.
**Hari Mandir**, **Harmandir Sáhib** eller **Sri Darbár Sáhib** — mest kjent under tilnamnet **Det gylne tempelet** — er sikhismens heilagaste stad og valfartsmål for sikhar frå heile verda. Denne gurdvaraen vart bygd av den femte sikh-guruen, guru Ardjun, for å hyse *Guru Granth Sáhib*, sikhane si heilage skrift.

Forhistorie
-----------

Opphavleg var denne staden eit lite vatn i ein skogslund. Reisande og heilage folk kom åt denne staden for meditasjon og kvile. Staden var kjend for roa og det reine og gode vatnet.

Vatnet vart utvida og eit lite samfunn sett opp under leiing av den fjerde sikh-guruen, Guru Ram Das (guru 1574–1581). Under leiing av den femte sikh-guruen, Guru Arjan (guru 1581–1606) vart Harmandir Sáhib bygd. Den muslimske helgenen Hazrat Mian Mir Dji frå Lahore la ned grunnsteinen av Harmandir Sáhib i desember 1588, og bygningen vart fullført i 1601. Tempelet har fire inngangar — eit symbol på toleranse og openheit.

Tempelet vart attoppbygd i 1803 av maharaja Randjit Singh. Kuppelen, som har form som ein lotusblome som vender ned mot jorda, seiest å vera dekt av heile 100 kilo gull. Slik denne gurdvaraen ligg no, er han omgjeven av ein dam kjend under namnet Sarovar.

Operation Blue Star
-------------------

På 1980-talet opplevde India fleire terroriståtak frå sikhar som ville danna sin eigen stat, Khalistan. Den indiske hæren slo hardt ned mot opprørarane. I 1984 forskansa leiaren for separatiastane, Jarnail Singh Bhindranwale, og ei rekke tilhengjarar seg i Det gylne tempelet.

Etter ordre frå den daverande indiske statsministeren, Indira Gandhi, gjekk den indiske hæren til åtak på tempelet den 5.–6. juni 1984. Målet var å sikre det indiske styret i Panjab og å taka Jarnail Singh Bhindranwale til fange. Separatistleiaren døydde under åtaket. Indira Gandhi vart seinare drepen av livvaktene sine, som var sikhar, som hemn for aksjonen. Dette førte igjen til valdelege hemnåtak mot uskuldige sikhar fleire stader i landet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* harmandirsahib.com
* «The Golden Temple» frå punjabonline.com Arkivert 2016-03-08 ved Wayback Machine.
* «The Golden Temple» frå Sikhnet.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Ales stenar i Sverige.
Ein tydeleg skipssetjing er den såkalla Tjelvars grav på den svenske øya Gotland i Austersjøen. Denne skipssetjinga er tidfesta til bronsealderen.
Skipssetjing frå vikingtida i Menzlin i Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland.
**Skipssetjing** (**skipssetting**) er den arkeologiske nemninga på steinar som i gamal tid er sett opp i to radar på det viset at dei dannar forma på ein open båt sett ovanfrå, ofte med ein større stein i kvar ende for truleg å markere baugen og akterenden på båten. Slike steinsetjingar er vanlege i Norden, òg i Noreg. Dei skriv seg hovudsakleg frå jarnalderen (400-1050 e.Kr), særleg frå den seinare parten av jarnalderen, men somme er òg tidfesta til yngre bronsealder, og soleis mykje eldre. Etter funna i nokre av dei å døme, har dei vore nytta som graver.

Dei mest vidgjetne skipssetjingane i Norden er truleg dei som er å sjå på Lindholm Høje og Klebæk Høje på Jylland i Danmark, Ales stenar og Hjortahammar i Blekinge i Sverige, og Istrehågan i Noreg.
|  |  |
| --- | --- |
| Min by, du ligger rastløs selv om dagen din er over. For du vet at natten din blir aldri lang.

Lillebjørn Nilsen «God natt, Oslo»  |  |

**Lekamleggjering, personifikasjon** eller **personifisering** er omgrep for det at ein gjev skapnad og personlegdom til abstrakte omgrep og idear. Dette er ei form for metafor og er utbreidd innan mellom anna religion, litteratur, kunst og retorikk. Ofte er lekamen ein kler ideen i menneskeleg i form eller oppførsel.

Ein kan personifisera noko gjennom å tillegga det eigenskapar som høyrer til ein person, til dømes kjensler eller tankar.

*A Justiça* av Alfredo Ceschiatti. Skulptur som lekamleggjer rettvise ved den brasilianske høgsteretten i Brasília.
Ei meir fullstendig lekamleggjering kan gå ut på å gje ein abstraksjon form som ein person i kunstnariske framstillingar, til dømes i framstillingar av rettvise som ei kvinne med bind for augo, ei skålvekt og/eller sverd.

Nokre utbreidde motiv for kunstnariske lekamleggjeringar er ideal som fridom, rettvise, sanning og dei sju dygdene, abstrakte omgrep som døden og tida, ulike kunstformer, typisk som muser, og geografiske område som land eller verdsdelar.

Sjå og
------

* allegori
* inkarnasjon

Døme
----

* Egyptiske nilgudar og lekamleggjorte byar og distrikt som kjem med offer til dei. Frå grava til Ramses III frå 1100-talet f.Kr.Egyptiske nilgudar og lekamleggjorte byar og distrikt som kjem med offer til dei. Frå grava til Ramses III frå 1100-talet f.Kr.
* Forfattaren av Wiener Dioskurides frå 500-talet avbilda saman med lekamleggjeringa av oppdaging.Forfattaren av *Wiener Dioskurides* frå 500-talet avbilda saman med lekamleggjeringa av oppdaging.
* Lekamleggjeringar av Slavinia, Germania, Gallia og Roma hyller keisar Otto III. Manuskriptillustrasjon frå rundt år 1000.Lekamleggjeringar av Slavinia, Germania, Gallia og Roma hyller keisar Otto III. Manuskriptillustrasjon frå rundt år 1000.
* Pesta i trappen av Theodor Kittelsen. Pesta er ei lekamleggjering av Svartedauden.*Pesta i trappen* av Theodor Kittelsen. Pesta er ei lekamleggjering av Svartedauden.
* Europakart med lekamleggjorte land frå 1870.Europakart med lekamleggjorte land frå 1870.
* Tresnitt av Hiroshige II som viser lekamleggjeringar av Russland og Kina.Tresnitt av Hiroshige II som viser lekamleggjeringar av Russland og Kina.
* Lekamleggjering av mote frå 1913.Lekamleggjering av mote frå 1913.
* Kvinne under Mardi Gras i New Orleans i 2007 utkledd som «den grøne fea», lekamleggjeringa av absint.Kvinne under Mardi Gras i New Orleans i 2007 utkledd som «den grøne fea», lekamleggjeringa av absint.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Personification» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mai 2011.*

* «personifikasjon» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «personifisere» i Nynorskordboka.
Døme på ei merka renne mot hamneområde.
Renne med bøyer.
Ei **skipsrenne** er ei kunstig lei i opent og grunt farvatn. Ho er merkt med bøyer og stakar gjerne etter lateralsystemet slik at trafikken i området vert dirigert til djupast vatn og mest tryggleik. Renna kan vere tilgjenge til ei hamn eller til eit anna område med djupare vatn. Somme tider vert omgrepa *renne* og *kanal* begge nytta om ein slik tilgangsveg på sjøen. 

Renner vert oppretta når

* når det finst grunt vatn mellom område der det elles er ville vere naturleg at skipsleia gjekk;
* når tilgang til ei kommersiell hamn krev kunstige inngrep for å auke djupna på farvatnet slik at det vert mogleg for djupe skip å passere trygt igjennom til hamna; store tankarar kan stikke ned opp til 25 meters djupne.

Renner til kommersielle hamner kan krevje framhaldande vedlikehald med hjelp av mudderapparat. Når farvatna i kystområda ikkje er veldig djupe, som for eksempel utanfor Nantes og Saint Nazaire i Frankrike, kan rennene gå titals nautiske mil ut frå kysten. 

Navigasjonsreglane i ei renne er spesielle. Det generelle prinsippet er at mindre båtar og fiskefartøy ikkje skal hindre passasjen for større skip slik at skipa kan segle i full tryggleik innanfor den tronge kanalen eller renna. Sjå også detaljar i regel 7 i internasjonale reguleringar for kollisjonsførebygging til sjøs, COLREGS 72. 

I norske område er det mudra renner mellom anna til hamn i Tønsberg, gjennom Svelvikstraumen til hamn i Drammen og ei renne til Risøyhamn, den siste er kjent som Risøyrenna.

Kjelde
------

* «Chenal maritime» på fransk Wikipedia
**Toini Pöysti**, fødd **Mikkola**, (fødd 1. juli 1933) er ein finsk langrennar frå Ahlainen. Ho vann to OL-bronsar og eitt VM-sølv, alle saman i 3 x 5 km stafett.

### Aktiv

Toini Mikkola sigra i 1954 det fyrste langrennet for kvinner i Holmenkollrenna. Som Toini Pöysti gjekk ho ved Ski-VM 1958 i Lahti inn til sjuandeplass i den individuelle tevlinga, før ho og landskvinnene Pirkko Korkee og Siiri Rantanen vann sølvmedaljar i 3 x 5 km stafett. Seinare i 1958-sesongen vart Pöysti nummer tre i Holmenkollrennet, klart slått av sovjetiske utøvarane Radja Jerosjina og Ljubov Kozyreva. Vinteren etter sigra Pöysti på 10 km ved Svenska skidspelen i Falun, medan ho i Lahti-spelen vart nummer 2.

I dei olympiske  vinterleikane 1960 i Squaw Valley vart Pöysti nummer 6 individuelt og saman med Siiri Rantanen og Eeva Ruoppa fekk ho bronse på stafetten, Sverige vann tevlinga framfor Sovjetunionen. Pöysti gjekk så heilt til topps I den finske ski-meisterskapen. Mot slutten av OL-sesongen triumferte ho òg på 10 km i Lahti-spelen. Året etter vart ho nummer 2 i Lahti, eit renn Rantanen vann. I Ski-VM 1962 i Zakopane enda Pöysti på niandeplassen på 10 km.

Under Vinter-OL 1964 i Innsbruck vart Pöysti nummer 5 på begge dei individuelle distansane, 5 og 10 km. Som i førre vinterolympiade vann ho ein bronsemedalje i 3 x 5 km stafett, ved det høvet i lag med Senja Pusula og Mirja Lehtonen, Sovjetunionen og Sverige tok dei to fyrste plassane. I sitt siste internasjonale meisterskap, Ski-VM 1966 i Oslo, vart Pöysti nummer 9 på 10 km. Nokre veker seinare kom ho på tredjeplassen på 10 km i Lahti.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Toini Pöysti» frå Wikipedia på tysk, den 23. mars 2019.*
Koordinatar: 69°8′S 65°57′W﻿

**Mount Timosthenes** er eit markant fjell mellom toppen av Hariotbreen og nordsida av Airybreen, 3 nautiske mil (6 km) nordvest for Peregrinus Peak, sentralt på Den antarktiske halvøya. Det vart fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service (USAS), 28. september 1940, og av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE), 27. november 1947. Det vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i desember 1958. Det vart namngjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter Aristoteles Timosthenes frå Rhodos, som var sjefslos forkong Ptolemaios II (285-246 fvt.), som skreiv seglingsinstruksujonar og nytta ei vindrose med 8 eller 12 vindar, som seinare vart utvikla til kompassretningane.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Timosthenes» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Birutė Kalėdienė**, fødd **Zalogaitytė**, (fødd 2. november 1934) er ein litauisk tidlegare spydkastar som tevla for Sovjetunionen. Ho vann sølvmedaljen i øvinga ved europameisterskapen 1958 og bronsemedaljen under Sommar-OL 1960.

Birutė Zalogaitytė kneip andreplassen ved EM 1958 der Dana Zátopková var i ei klasse for seg. Eit par månader seinare, 30. november 1958 i Tblisi, sette Zalogaitytė verdsrekord med eit kast på 57,49 meter. Under dei olympiske sommarleikane 1960 vann ho bronsen, medan ho fire år seinare måtte nøye seg med ein fjerdeplass i Sommar-OL i Tokyo.

Ho var sovjetmeister i spydkast 1958, 1959 og 1960.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1958 i Stockholm: Sølvmedalje - 51,30 m, bakom Dana Zátopková (56,02 m)
* OL 1960 i Roma: Bronsemedalje - 53,45 m
* OL 1964 i Tokyo: Nr 4 - 56,31 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birutė Kalėdienė» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juli 2020.*

* «Birutė Kalėdienė» (på engelsk). Olympedia. Henta 8. april 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Bandmaursmett** |
| btxtFoto: Dario SanchesbtxtFoto: Dario Sanches |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Bandmaursmett Utbreiinga av Bandmaursmett |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Maurfuglar Thamnophilidae |
| **Slekt:** | *Dichrozona* |
| **Art:** | **Bandmaursmett** *D. cincta* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Dichrozona cincta***Pelzeln, 1868 |

**Bandmaursmett**, *Dichrozona cincta*, er ein liten maurfugl i den biologiske familien Thamnophilidae. Han er monotypisk i slekta ***Dichrozona***.

Dette er ein liten maursmett, 10 centimeter i lengd og veg 16 gram, med langt, tynnt nebb. Fjørdrakta har gråleg til kvit underside med mørke flekker over brystet. Krone og overside er brun. Overgumpen har eit kvitt band. Dekkfjørene er svarte med to gulbrune band, flygefjørene er bleikbrune. Hoa liknar, men har bleikare band og færre flekker. 

Dei lever i par, vandrar gjerne sakte på skogbotnen i relativt open underskog, og svingar ofte på halen frå side til side. 

Arten har habitat i subtropiske eller tropiske våte låglandsskogar med utbreiingsområdet innanfor landa Bolivia, Brasil, Colombia, Ecuador, Peru og Venezuela.

Kjelder
-------

* Hilty, Steven L. (29. november 2002). *Birds of Venezuela*. Christopher Helm Publishers Ltd. ISBN 0713664185.
* BirdLife International (2014) Species factsheet: *Dichrozona cincta Arkivert 2014-08-21 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 20. august 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bandmaursmett**

* Videoar, bilete og lydopptak av bandmaursmett hos Internet Bird Collection
**Framande artar** er artar, underartar eller lågare takson som opptrer utanfor sitt naturlege utbreiingsområde eller spreidingspotensiale; omgrepet omfattar alle livsstadium som har potensiale til å overleve og formeire seg. Dersom dei skader økosystemet blir dei kalla ein invasiv art.

Omgrepet har avløyst omgrepet *introdusert art*, sidan ordet *introdusert* indikerer ein aktiv handling, medan ordet *framand* ikkje seier noko om korleis arten er spreidd.

Framande artar kan særleg ha store konsekvensar for økosystem på øyar som tidlegare har vore isolerte.

Noreg
-----

I Noreg fører Artsdatabanken opp framande artar i Fremmedartlista. I Norsk svarteliste 2007 hadde han 
risikovurdert 217 av 2483 registrerte framande artar.

Døme
----

Nokre artar, som brunrotte, gråspurv, fasan og stare, er blitt innførte over store delar av verda. I tillegg kjem innførte tamdyr som ofte blir ville: Kaninar, hundar, geiter, grisar og kattar.

* Brun skogsnigel, også kalla mordarsnigel, er ein framand art i Noreg.Brun skogsnigel, også kalla *mordarsnigel*, er ein framand art i Noreg.
* Fasan har blitt teken frå opphavområde i Asia til store delar av verda.Fasan har blitt teken frå opphavområde i Asia til store delar av verda.
* Spisslønn er ein innført og utbreidd art i Canada.Spisslønn er ein innført og utbreidd art i Canada.
* Caulerpa taxifolia, også kalla mordargalgen, er ein innført art i Middelhavet.*Caulerpa taxifolia*, også kalla *mordargalgen*, er ein innført art i Middelhavet.

Sjå òg
------

* Brun skogsnigel
* Pungreke

Kjelder
-------

* www.artsdatabanken.no/ - Norsk svarteliste 2007 Arkivert 2007-06-11 ved Wayback Machine.
* Invasjonen vi ikkje kan hindre - Forskning.no Arkivert 2007-06-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNE
* NDL

 |
**Harmonium** er eit tangentinstrument der tonedanninga skjer ved frittsvingande metalltunger utan individuelle resonatorar (piper). Tungene blir sette i rørsle av luftstraumar frå belgar, som spelaren vanlegvis styrer sjølv ved hjelp av ein eller to pedalar.
Det er også kjend som **husorgel**.

Harmoniet blei utviklet på byrjinga av 1800-talet, etter eksperimentering over lengre tid med å utvikla instrumenter bygd på fritungeprinsippet. Dette hadde tidlegare ikkje vore kjend i europeisk kunstmusikk. Seinare kom det forbetra konstruksjoner, som physharmonika og aeolodicon. Dei seineste utbetringan kom frå USA. Etter andre verdskrigen har harmoniet tapt terreng, mellom anna på grunn av konkurranse frå el-orgelet.

Talet på register (stemmer) og namna deira kan veksla. Dei tener til å gje ulik toneklang, som etterlikning av fløyte, klarinett og fiolin. Nokre av instrumenta har to manualar og pedalklaviatur.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Harmonium». *Store norske leksikon*. 22. juni 2012.
2. ↑  «harmonium» i Nynorskordboka.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE

 |
Greske keramikkfragment frå den yngre steinalderen.
**Fragment** (frå latin, av *frangere*, ‘bryte’) er eit brotstykke av noko større.

Det er vanleg å finna fragment i forsking på eldre tider. Innan arkeologi kan ein til dømes finna fragment av folk, dyr, byggverk og objekt frå tidlegare tider.

Pergament-fragment som innheld delar av eit Sapfo-dikt kjent som «Sapfo 94».
Innan tekst- og litteraturhistorie kan det førekoma at at tekstar berre finst att i brokkar, til dømes fordi berre fragment av materialet dei er skrivne på er bevarte, innskrifter er forvitra eller berre delar av teksten er blitt kopiert for ettertida. Ein kan finna tekstfragment gjennom palimpsest, der same overflata er blitt brukt til å skriva på fleire gonger, elle gjenbruk av skrivemateriale i bokbinding.

Sapfo er eit kjent døme på ein diktar ein nesten berre kjenner frå fragment. Gamle innskrifter som runesteinar og liknande kan vera skadde eller forvitra, slik at ein berre kan lesa brotstykke.

Fragmenterte tekstar kan også vera eit litterært verkemiddel. Det blei mykje brukt i romantikken, og er mellom anna vanleg i tysk litteratur frå denne perioden. Innan engelsk litteratur er eit kjent døme Coleridge sitt ufullendte dikt «Kubla Khan; or, A Vision in a Dream: A Fragment». som han gav ut i 1816.

Fragmentering kan vera eit framtredande trekk ved postmoderne litteratur, der plott, figurar, tema, skildringar eller fakta kan vera fragmenterte og spreidde rundt i verket. Dimitris Lyacos har til dømes nytta fragment-sekvensar for å formidla ei forvirra verd.

Kjelder
-------

1. ↑  «fragment». *Store norske leksikon* (på norsk). 4. mai 2018.
2. ↑  hemligheter, Stenarnas, «Stenarnas hemligheter...», *www.arkeologigamlauppsala.se* (på svensk), arkivert frå originalen 22. juli 2019, henta 22. juli 2019
3. ↑  
Widler, Jonas (2005). «Fragment från det förflutna- En analys av ovala spännbucklor från Uppåkra».
4. ↑  H.T Lehmann, Postdramatic Theatre, s. 88. Rutledge 2005.
5. ↑  Fran Mason (2016). *Lycaos, Dimitri (1966-)*. *Historical Dictionary of Postmodern Literature and Theatre* (Rowman and Littlefeld). s. 276.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Fragmentology (manuscripts)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juli 2019.*
**Australian National Airways** var eit australsk flyselskap som var verksamt frå 1930 til 1931.

Selskapet vart grunnlagt i 1929 av Charles Kingsford Smith og Charles Ulm. Det byrja operera i januar 1930. Ved oppstarten vart det skaffa fem Avro 618 Ten, tre-motors fly tilsvarande Kingsford Smith sitt kjende «Southern Cross». Selskapet starta med flyginar på rutene Sydney-Brisbane og Sydney–Melbourne,

Allereie etter eit års drift måtte selskapet avviklast. I løpet av den korte tida hadde to av flya havarert, begge i 1931, eit i mars 1931 i Britisk Malaysia og eit anna i november 1931 i Dei australske alpane.

Flåte
-----

VH-UMF *Southern Cloud* (havarert mars 1931)
VH-UMG *Southern Star*
VH-UMH *Southern Sky*
VH-UMI *Southern Moon*
VH-UNA *Southern Sun* (havarert november 1931)
Då selskapet vart oppløyst vart «Southern Moon» kjøpt av Ulm som modifiserte flyet for langdistanseflygingar. Dei to andre vart selde til eit anna australsk selskap.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Australian National Airways» frå Wikipedia på bokmål, den 5. oktober 2018.*
| بندر انزلی |
| --- |
| Tidlegare namn | Bandar-e Pahlavi (بندر پهلوی) |
| Frå Anzali-lagunen ved Bandar-e AnzaliFrå Anzali-lagunen ved Bandar-e Anzali Frå Anzali-lagunen ved Bandar-e Anzali |
| Styresmakter |
| Land  Provins | IranGilan |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 112 500 |
| Koordinatar | 37°38′″N 49°28′″E﻿Koordinatar: 37°38′″N 49°28′″E﻿ |

**Bandar-e Anzali** (av iransk *bandar*, 'hamn') er ein hamneby ved Anzali-lagunen i Kaspihavet som ligg nordvest i Iran. Han har rundt 112 500 innbyggjarar (2001). 
Byen blei grunnlagd som uthamn for Rasht, som ligg 25 km søraust for Bandar-e Anzali. Byen er fiskerihamn og omlastingshamn for godstrafikken til andre statar ved Kaspihavet. Ein produserer også mellom anna bomull og kaviar her.

Frå 1926 og fram til den iranske revolusjonen i 1980 heitte byen *Bandar-e Pahlavi*, etter Pahlavi-dynastiet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.anzaliport.ir Arkivert 2007-07-17 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bandar-e Anzali» i *Store norske leksikon*. Henta 2011-10-12.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ein **provins** i Italia (italiensk *provincia*) er ei administrativ einig mellom nivåa kommune og region.

Ein provins består av mange kommunar og vanlegvis dannar fleire provinsar ein region. Regionen Valle d'Aosta er den einaste som ikkje har administrative provinsar, men på sett og vis er regionen eigentleg ein enkelt provins. 

For tida er det 109 provinsar i Italia. Tre av desse er nyleg omorganisert og vil tre i kraft i 2009. Lista under er sortert etter regionane dei finn seg i. Merk at det er vanleg å forkorte provinsane i Italia med to bokstavar. 

Provinsen der regionshovudstaden ligg er utheva.

Abruzzo
-------

Provinsar i Abruzzo.
* Chieti
* **L'Aquila**
* Pescara
* Teramo

Basilicata
----------

Provinsar i Basilicata.
* Matera
* **Potenza**

Calabria
--------

Provinsar i Calabria.
* **Catanzaro**
* Cosenza
* Crotone
* Reggio Calabria
* Vibo Valentia

Campania
--------

Provinsar i Campania.
* Avellino
* Benevento
* Caserta
* **Napoli**
* Salerno

Emilia-Romagna
--------------

Provinsar i Emilia-Romagna.
* **Bologna**
* Ferrara
* Forlì-Cesena
* Modena
* Parma
* Piacenza
* Ravenna
* Reggio Emilia
* Rimini

Friuli-Venezia Giulia
---------------------

Provinsar i Friuli-Venezia Giulia.
* Gorizia
* Pordenone
* **Trieste**
* Udine

Lazio
-----

Provinsar i Lazio.
* Frosinone
* Latina
* Rieti
* **Roma**
* Viterbo

Liguria
-------

Provinsar i Liguria.
* **Genova**
* Imperia
* La Spezia
* Savona

Lombardia
---------

Provinsar i Lombardia.
* Bergamo
* Brescia
* Como
* Cremona
* Lecco
* Lodi
* Mantova
* **Milano**
* Monza og Brianza
* Pavia
* Sondrio
* Varese

Marche
------

Provinsar i Marche.
* **Ancona**
* Ascoli Piceno
* Fermo
* Macerata
* Pesaro e Urbino

Molise
------

Provinsar i Molise.
* **Campobasso**
* Isernia

Piemonte
--------

Provinsar i Piemonte.
* Alessandria
* Asti
* Biella
* Cuneo
* Novara
* **Torino**
* Verbano-Cusio-Ossola
* Vercelli

Puglia
------

Provinsar i Apulia.
* **Bari**
* Barletta-Andria-Trani
* Brindisi
* Foggia
* Lecce
* Taranto

Sardinia
--------

Provinsar i Sardinia.
* **Cagliari**
* Nuoro
* Oristano
* Sassari
* Sud Sardegna

Sicilia
-------

Provinsar i Sicilia.
* Agrigento
* Caltanissetta
* Catania
* Enna
* Messina
* **Palermo**
* Ragusa
* Siracusa
* Trapani

Trentino-Alto Adige
-------------------

Provinsar i Trentino-Alto Adige.
* Bolzano (Alto Adige)
* **Trento** (Trentino)

Toscana
-------

Provinsar i Toscana.
* Arezzo
* **Firenze**
* Grosseto
* Livorno
* Lucca
* Massa-Carrara
* Pisa
* Pistoia
* Prato
* Siena

Umbria
------

Provinsar i Umbria.
* **Perugia**
* Terni

Valle d'Aosta (Aostadalen)
--------------------------

Provinsen Aostadalen.
* **Aosta** (Aoste)

Veneto Region
-------------

Provinsar i Veneto.
* Belluno
* Padova
* Rovigo
* Treviso
* **Venezia**
* Verona
* Vicenza

Sjå òg
------

* Regionar i Italia
* Kommunar i Italia

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Provinces of Italy» frå Wikipedia på engelsk, den 3. desember 2007.*
Åsnes kyrkje, 2 km vest for Flisa
**Solør prosti** var eit tenestedistrikt i Hamar bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten hadde sete på Flisa.

Historikk
---------

Det vart oppretta i 1922 ved at Våler og Åsnes prestegjeld vart skild ut frå Sør-Østerdal prosti og Hof, Grue og Brandval prestegjeld frå Solør og Odalen prosti. 

Brandval vart overført til Vinger og Odal prosti i 1990. Frå då av var Solør prosti geografisk identisk med kommunane Grue, Åsnes og Våler.

I 2013 vart Solør prosti slege saman med Vinger og Odal prosti, og den nye eininga fekk namnet Solør, Vinger og Odal prosti.

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Kjelder
-------

1. ↑  Statsarkivet i Hamar: «Solør prosti»
2. ↑  Statsarkivet i Hamar: «Synsstyrer i Solør prosti»
3. ↑  kyrkja.no: «Sammenslåing av Solør prosti og Vinger og Odal prosti»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Solør prosti på nettsida til Den norske kyrkja (web.archive.org)

| * v
* d
* e
Prosti i Hamar bispedømme |
| --- |
| Hadeland og Land • Hamar • Nord-Gudbrandsdal • Nord-Østerdal • Ringsaker • Solør, Vinger og Odal • Sør-Gudbrandsdal • Sør-Østerdal • Toten • Valdres |
**Provinsen Ascoli Piceno**|
|  |
| **Nasjon** |  Italia |
| **Region** | Marche |
| **Hovudstad** | Ascoli Piceno |
| **Areal** | 2 087 km² |
| **Folketal** (2001) | 369 579 |
| **Folketettleik** | 177/km² |
| **Kommunar** | 73 |
| **Bilnummer** | AP |
| **Postnummer** | 63100, 630xx |
| **Retningsnummer (tlf)** | 0736, 0735 |
| **President** | Massimo Rossi |
|  |
| Plasseringa til Ascoli Piceno i Italia |

**Provinsen Ascoli Piceno** (italiensk *Provincia di Ascoli Piceno*) er ein provins i regionen Marche i Italia. Hovudstaden er byen Ascoli Piceno. Han har eit areal på 2 087 km² og totalt 369 579 innbyggjarar (2001). Det er 73 kommunar i provinsen.

Den planlagde nye provinsen Fermo kjem til å verte danna frå delar av provinsen Ascoli Piceno. Den nye provinsen med hovudstad i Fermo vil verte 860 km² stor og bestå av 40 kommunar. Dette området hadde i 2001 eit folketal på 166 218 innbyggjarar. Dermed vil provinsen Ascoli Piceno stå att med 33 kommunar og like over 200 000 innbyggjarar. 

Kart over Ascoli-provinsen

### Største kommunane (2010)

| Kommune | Ibuarar |
| --- | --- |
| Ascoli Piceno | 51 140 |
| San Benedetto del Tronto | 48 049 |
| Grottammare | 15 573 |
| Monteprandone | 12 149 |
|

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Province of Ascoli Piceno frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***The Happiest Days of Our Lives***  Song av Pink Floydfrå albumet *The Wall* |
|  |
| **Utgjeve** | 30. november 1979 |
| **Innspelt** | April-november, 1979 |
| **Sjanger** | Progressiv rock, hardrock |
| **Lengd** | 1:46 |
| **Selskap** | Harvest Records (UK), Columbia Records (US)/Capitol Records (US) |
| Låtskrivar(ar) | Roger Waters |
| **Produsent** | Bob Ezrin, David Gilmour, James Guthrie og Roger Waters |
|
|

***The Happiest Days of Our Lives*** er ein song av bandet Pink Floyd laga av Roger Waters. Songen vart gjeven ut på albumet *The Wall* i 1979.

Komposisjon
-----------

Songen er forholdsvis bråkete, og byrjar med lyden av eit helikopter som nærmar seg etterfølgd av ein lærar som roper. Lydeffektane vert brått avbrote av første vers. Gjennom heile songen er bassgitaren det leiande instrumentet, og under overgangen til «Another Brick in the Wall Part II» er det intense trommer og koring. 

Songen endar brått, og det er fordi den går direkte over i «Another Brick in the Wall, Part II» utan pause, noko som får dei to spora til og høyrast ut som ein enkelt song. Derfor spelar mange radiostasjonar desse to songane i lag.

Innhald
-------

Som så mange andre songar på *The Wall* fortel *The Happiest Days of Our Lives* ein del av historia til hovudrolla *Pink*. Pink vert send på ein kostskule. Denne vert driven av svært strenge og ofte valdelege lærarar, som ønskjer å forme elevane til den «riktige» forma for samfunnet.

Filmversjonen
-------------

Pink og nokre av venene hans prøver å leggje ei kule på ei jernbanelinje (ei av faren hans sine kuler). Pink vert fanga i tunnelen der toger passerer med maskerte ungar på innsida. Så kan ein sjå læraren som roper før han forsvinn. Ein flyttar seg så til skulen hans der ein kan sjå læraren kjefte på han for å ha skrive eit dikt (som er teksten til Money» frå *The Dark Side of the Moon*). Ein kan så sjå læraren som har middag med kona si der han ser bilete av seg sjølv som slår elevane sine.

Medverkande
-----------

* Roger Waters – bassgitar, solovokal, korvokal
* David Gilmour – gitar
* Richard Wright – clavinet, synthesizer (mellomspel)
* Nick Mason – tam-tam, skarptromme og basstromme

med:

* James Guthrie – hi-hat og cymbal

Personell per Fitch og Mahon.

Fakta
-----

Då Kate Bush prøvde å få til ein likande helikopterlyd på singelen hennar «Experiment IV», klarte ho ikkje å få til den same overveldande lyden. Så ho spurte Roger Waters om ho kunne få låne hans versjon, og det fekk ho lov til så lenge ho takka han i plateomslaget.

Kjelder
-------

* Fitch, Vernon. *The Pink Floyd Encyclopedia* (3. utg.), 2005. ISBN 1-894959-24-8

1. ↑  Fitch, Vernon and Mahon, Richard, *Comfortably Numb — A History of The Wall 1978–1981* (2006), p.74
| **Sombor** |
| --- |
| Rådhuset i SomborRådhuset i Sombor Rådhuset i Sombor |
| Plassering |
| 

Sombor is located in Serbia

 |
| Styresmakter |
| Land |  Serbia |
| Region | Vojvodina |
| Distrikt | Vest-Bačka |
| Borgarmeister | Nemanja Delić |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  1 178 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2002)   - folketettleik - Byområde | 97 263   82,6 /km²51 471 |
| Koordinatar | 45°47′0″N 19°07′0″E﻿Koordinatar: 45°47′0″N 19°07′0″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 25000 |
| Bilnummer | SO |
| **Nettstad:** www.so-sombor.com |

**Sombor** (serbisk Сомбор) er ein by og ein kommune i Serbia. Byen har like over 50 000 innbyggjarar (2002), medan kommunen har opp under 100 000 innbyggjarar. Han er det administrative senteret i distriktet Vest-Bačka.

Historie
--------

Byen vart første gong nemnd i skriftlege kjelder i 1340. Byen høyrte til Kongedømet Ungarn fram til 1500-talet, då han vart ein del av Det osmanske riket. Under osmanarane flykta ungarane frå byen og han vart hovudsakleg busett av etniske serbarar. 

Sidan 1687 kom byen under Habsburgmonarkiet og var ein del av Militærgrensa. I 1717 vart den første ortodoske grunnskulen opna. Fem år seinare opna òg ein katolsk skule. I 1745 vart Sombor tatt bort frå Militærgrensa og innlemma i Bacsensis fylke. I 1749 fekk Sombor status som «fri kongeleg by». I 1786 vart han sete i Bacsensis fylke. 

I 1848/1849 vart Sombor ein del av Serbisk voivodskap, ein serbisk sjølvstyrt region i Det austerrikske keisardømet, og mellom 1849 og 1860 var han ein del av Voivodskapet Serbia og Tamiš Banat, eit eige austerriksk kronland. Etter dette kronlandet vart nedlagd, vart Sombor setet i det nye Bács-Bodrog (Bačka-Bodrog) fylke.

Sidan 1918 vart Sombor ein del av Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar (seinare kalla Jugoslavia). Mellom 1918 og 1922 låg han i Bačka fylke, mellom 1922 og 1929 i Bačka oblast og mellom 1929 og 1941 i Donau Banovina. 

I 1941 vart byen okkupert av aksemaktene og annektert av Ungarn. Okkupasjonen enda i 1944 og Sombor vart ein del av det nye sosialistiske Jugoslavia og sidan 1945 i den sjølvstyrte provinsen Vojvodina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sombor» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Slobodan Ćurčić, Broj stanovnika Vojvodine, Novi Sad, 1996.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* www.so-sombor.com
* www.sombor.org.yu Arkivert 2009-02-16 ved Wayback Machine.
* Kart over Sombor Arkivert 2009-01-31 ved Wayback Machine.
* Sombor Arkivert 2009-05-05 ved Wayback Machine.
* Bilete frå Sombor Arkivert 2008-04-23 ved Wayback Machine.
* Nattebilete frå Sombor Arkivert 2014-12-18 ved Wayback Machine.
* www.somborskipecaros.co.cc

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
**Primitiv** (frå latin *primus*, 'først', eigentleg 'først i sitt slag') er eit ord som viser til noko som høyrer til eller liknar ei eldre tid eller utviklingsform. Det har vore eit viktig omgrep innan vitskapar som antropologi og biologi, og har vore brukt til å skildra levande vesen, samfunnsordningar og kunst. I dag er omgrepet mindre i bruk som ein vitskapleg term, og blir ofte oppfatta som nedsetjande.

Innan **evolusjonsbiologi** har «primitiv» vore brukt til å skildra organismar, eller trekk ved dei, som primitive dersom dei liknar organismar frå tidlegare i evolusjonstreet. Ordet er etterkvart blitt mindre brukt ettersom det gjev eit inntrykk av at evolusjon er ein stige organismar klatrar opp, og dei «primitive» artane er blitt verande igjen på lågare trinn.

Innan **antropologi** brukte ein ei tid omgrepet «primitive samfunn» om samtidige samfunn med enklare reiskapar og strukturar enn «siviliserte» samfunn. Ein meinte desse samfunna kunne gje eit bilde av korleis menneske hadde levd i urtidene. Også her har ein gått vekk frå omgrepet i nyare tid, ettersom det gjev eit inntrykk av at desse samfunna har stått stille utan å utvikla seg og tilpassa seg miljøet sitt — noko dei sjølvsagt har.

Innan **religion** kan «primitiv» visa til ein opphavleg religion eller ei opphavleg form av ein særskild religion. Antropologen Edward Burnett Tylor la fram animisme, dyrking av besjela ting i naturen, som ein primitiv religion som andre religionar hadde utvikla seg frå. Den amerikanske baptistgruppa som kallar seg Primitive Baptists uttrykker gjennom namnet eit ønske om å finna tilbake til ein «opphavleg» kristendom.

Innan **kunst og litteratur** var primitivisme ein retning som oppstod på 1800-talet. Retninga søkte seg vekk frå det akademiske og forfina, og tok mellom anna utgangspunkt i kunsta til «primitive» urfolk, «dei edle ville».

I **daglegtale** kan ein snakka om «å leva primitivt», med tydinga om å leva enkelt, utan for mange moderne hjelpemiddel, gjerne nær naturen. Ein kan også bruka ordet nedsetjande om noko som er forenkla, gammaldags eller barbarisk, til dømes «eit primitivt kvinnesyn».

Kjelder
-------

* «primitiv» i Nynorskordboka.
* 

* «Primitiv» i *Store norske leksikon*, snl.no. (Sist endra 20.03.2009 av Espen Wæhle)

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Utviklingsgrad» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2009.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Primitive culture» frå Wikipedia på engelsk, den 25. oktober 2009.*
| Eastbourne **Borough of Eastbourne** |
| --- |
| Eastbourne PierEastbourne Pier Eastbourne Pier |
| Plassering |
| 

Eastbourne is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | East Sussex |
| Distrikt | Eastbourne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  44,2 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 116 019   2 624,9 /km² |
| Koordinatar |  50°46′″N 0°17′″E﻿Koordinatar: 50°46′″N 0°17′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | BN20-23 |
| Telefon-retningsnummer | 01323 |
| **Nettstad:** www.eastbourne.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Eastbourne**
 |

**Eastbourne** er ein by og eit administrativt distrikt i East Sussex i England. Han marknadsfører seg sjølv som *The Sunshine Coast* («Solskinnskysten»), og hevdar å ha rekordmange soldagar blant britiske byar. Byen er òg kjent som ein stad der mange pensjonistar vel å busetje seg på grunn av det behagelege klimaet, men i seinare år har gjennomsnittsalderen falle etter byggeprosjekter retta inn mot unge familiar.

Byen ligg rett ved South Downs, og har fleire store strender. Han er greitt tilgjengeleg frå Brighton og London, men då det lokale jernbanenettet er umoderne er det få pendlere som vel å slå seg ned der.

Strandpromenaden består nesten berre av viktorianske hotell, og ein finn ikkje glora butikkar av den typen som elles sprett opp nær strendar. Dette blir skuldast mykje av Eastbourne høyrde til hertugen av Devonshire, som ikkje tillét at bygningane vart omgjort til butikkar, og ein har halde på dette preget. Det finst òg fleire gamle festningstårn og eit fort i byen.

George Orwell gjekk mellom 1911 og 1916 på kostskule i Eastbourne, og ein meiner at han fekk inspirasjonen til *Kamerat Napoleon* frå ein gard i Willingdon, ein av forstadane til Eastbourne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eastbourne» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
| East Fortune  |
| --- |
| East Fortune House DoocotEast Fortune House Doocot East Fortune House Doocot |
| Plassering |
| 

East Fortune is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | East Lothian |
| Geografi |
| Koordinatar |  56°1′″N 2°41′″W﻿Koordinatar: 56°1′″N 2°41′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **East Fortune**
 |

 **East Fortune**  er ein landsby i regionen East Lothian  i Skottland. Han ligg omkring 3 km nord for East Linton. 

Området dominerast av ein flyplass som ikkje lenger er i bruk. Han vart konstruert i 1915 som ein del av arbeidet for å verne Storbritannia mot åtak med tyske luftskip under første verdskrigen. 

I 1922 vart *East Fortune Hospital* reist. Dette var eit tuberkulosesanatorium for det søraustlege Skottland fram til andre verdskrigen. Etter krigsubrotet vart flyplassen teke i bruk igjen, no som treningsflyplass. Sjukehuset opna igjen etter krigen. Etterkvart som mengder tuberkulosetilfelle byrja å falle, vart det i 1956 omgjort til eit psykiatrisk sjukehus. Det vart nedlagt i 1997. 

I ein kort periode i 1961 vart flyplassen opna igjen for å fungere som flyplass for Edinburgh under ombygging av den vanlege flyplassen til byen. I 1975 vart *National Museum of Flight* opna, og dette har trekt mange turistar til East Fortune. Mellom har ein Concorde, som vart kjøpt inn etter at denne flytypen vart teke ut av trafikk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «East Fortune» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Tohjulstraktor.
Kubota tohlulstraktor.
Tohjulstraktor.
**Tohjulstraktor** er ein liten traktor med berre ein aksling. Tohulstraktorar hadde tidlegare stor utbreiing på små bruk, som ikkje gav nok utkomme til å kjøpa firehjulstraktor.

Oppbygging
----------

Motoren og girkassen er plasserte slik at traktoren balanserer på akslingen. Føraren går bak maskina og styrer ho med eit styre. Traktorane har masse frå 200 til 400 kg, så i bratt lende er bruk av tohjulstraktor tungt arbeid som krev sin mann. 
Dei fleste tohjulstraktorane har kraftuttak og nokre vert nytta med tilhengarar med drift på tilhengarhjula. Ein får då ein rammestyrt firehjulstraktor, med lågt tyngdepunkt. Slike maskiner tok seg godt fram på brattlendte bruk. 

Tohjulstraktorane vert produserte i ulike storleikar og motorar med frå 6 til 9 hk er vanlege, men nokre har større motor. Dei minste tohjulstraktorane har som oftast totakts forgassarmotor, medan dei største ofte har firetakts forgassar- eller dieselmotor.

Bruksområde og utbreiing
------------------------

I Noreg spela tohjulstraktorane ein viktig for mekaniseringa av dei mange små brattlendte bruka i fjordane på vestlandet. Mange småbruk gjekk frå hest til tohjulstraktor på 1950-talet. Etter kvart auka tilbodet av reiskap til dei, slik at dei kunne nyttast fot dei fleste arbeidsoppgåvene. Slåmaskin og jordfresar er vanlege reiskap, men tidlegare vart dei òg utstyrte med belte og vinsj og nytta i skogen. Agria Drott og Drabant hadde etter måten stor utbreiing i skogbruket på 1960-talet. 

Talet på tohjulstraktorar i Noreg auka snøgt etter 2. verdskrig og auken heldt fram heilt til slutten av 1970-talet. Toppen vart nått i 1979, då det var 21938 tohjulstraktorar i Noreg. I dag er det ikkje så mange norske småbruk i drift lenger og tohjulstraktorane er mest av historisk betyding. Men i mange land, som til dømes Hellas, Kina og mange andre land i Asia, spelar tohjulstraktorane framleis ei viktig rolle.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Jensen, A. *Tohjulingar i landbruket*, Landbruksforlaget, 2001.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Herberts Einachserseite* (vitja 6/12-2008)

Sjå òg
------

* Motorslåmaskin
* Motorhakke
* Transporter
* Traktor