recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Fuaigh Mòr** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Fuaigh Mòr is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°13′ N 6°53′ W﻿Koordinatar: 58°13′ N 6°53′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 0,84 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Mullach na Beinne (67 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Fuaigh Mòr** eller **Vuia Mòr** er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg vest for Lewis nær Great Bernera i Loch Roag. Øya er 84 hektar stor og det høgaste punktet ligg 67 meter over havet. 

Ruinar av hus og ei mølle på austsida av øya.
Ruinar av hus.

Historie
--------

I 1841 vart Vuia Mòr råka av Highland clearances, då folk vart tvinga vekk frå øya. I følgje ei soge skulle personen som fekk ansvaret for å drive folk bort ha flytta til Ontario i Canada seinare i livet sitt, men enda her opp som ein fattig landstrykar. Då han bad om mat i Ontario kom han på døra til ein av personane han hadde drive bort frå Vuia Mòr, men kjende ikkje personen att i starten. Landstrykaren skal ha fått mat, før han vart minna om kven han fekk mat av.

Øya står i dag utan folk og vert berre nytta som beite for sauer.

Geografi og geologi
-------------------

Berggrunnen på Fuaigh Mòr er gneis.

Øya er forma som ein L. Det finst nokre grotter nord på øya. På vestsida finn ein fleire klipper, som Creag na h-Iolaire. Det ligg fleire skjer og holmar rundt øya, som Geile Sgeir, Garbh Eilean, Eilean nam Feannag, Linngeam, Cliatasay, Grousam og Floday og Vuia Beag. Eunay Mòr ligg mellom øya og Great Bernera.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fuaigh Mòr» frå Wikipedia på engelsk, den 26. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.
**Den fransk-nederlandske krigen** (1672–1678) var ein krig mellom Frankrike, Münster, Köln og England på den eine sida mot Dei sameinte Nederlanda.Nederlendingane fekk etter kvart støtte frå Det tysk-romerske riket, Brandenburg og Spania. Krigen enda med Nijmegentraktaten der Frankrike fekk kontroll over Franche-Comté (frå Spania). 

Frankrike leia ein koalisjon i lag med bispedømet Münster og England. Ludvig XIV vart fornærma då nederlendingane avslo eit samarbeid mot å øydeleggje Spansk Nederland. 

Sidan den nederlandsk hæren hadde vore forsømd sidan 1648, hadde franskmennene ingen problem med å marsjere rett forbi Maastricht og inn i hjarte av republikken, der dei tok Utrecht. Ein meiner at prins Vilhelm III av Orange då tok livet av den nederlandske politikaren Johan de Witt og vart utnemnd til statthaldar. Sidan franskmennene hadde lova bort dei store byane i Holland til engelskmennene hadde dei ikkje hast med å erobre desse, men prøvde å presse 16 millionar gylden frå nederlendingane i byte mot fred. Dette skandaløse kravet førte til kraftigare nederlandsk motstand og forhandlingane gav dei tid til å oversvømme landsbygda ved å øydeleggje dika og blokkere franskmennene sin frammarsj. Biskopen av Münster la ei omleiring rundt Groningen, men det var mislukka. Eit forsøk på å invadere republikken til sjøs vart slått tilbake av admiral Michiel de Ruyter i fire strategiske sigrar mot ein kombinert engelsk.fransk flåte (desse hendingane vert vanlegvis kalla den tredje engelsk-nederlandske krigen). England forlét krigen i 1674.

Nederlendingane hadde då alt fått støtte frå fyrsten av Brandenburg, keisaren og Karl II av Spania. Trass i dette klarte Ludvig å slå omleiring rundt Maastricht i 1673, men vart tvungen til å gje opp planane om å erobre Nederlanda og heller drive ein forsiktig krig rundt den franske grensa. 

I 1678 klarte han å bryte koalisjonen til motstandarane sine og fekk tak i store område etter Nijmegentraktaten, mellom anna Franche-Comté og fleire område i Dei sørlege Nederlanda frå Spania. Nederlendingane hadde likevel klart å hindre ønsket om to store kongelege dynasti på denne tida, Huset Stuart og Huset Bourbon. Krigen markerte byrjinga på ei endelaus rivalisering mellom Vilhelm III (som seinare fekk trona i England) og Ludvig XIV, som kjempa mot kvarandre i ei rekkje krigar i åra som følgde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Franco-Dutch War» frå Wikipedia på engelsk, den 19. februar 2008.*
**Den europeiske kringkastingsunionen (DEK)** eller **EBU**/**UER** (engelsk: *European Broadcasting Union*, fransk: *Union Européenne de Radio-Télévision*) er den største samanslutninga av nasjonale fjernsyns- og radioselskap i verda.

Bakgrunn
--------

EBU vart grunnlagt den 12. februar 1950 i Torquay i England, og slått saman med den austeuropeiske kringkastingsunionen International Radio and Television Organisation (OIRT) i 1993.

På fjernsynssida samarbeider ein med utveksling av nyhehendeinnslag og bilete gjennom den såkalla Eurovision. Dessutan står EBU for fleire felles sportsatsingar, som til dømes dei olympiske leikane som EBU har produsert sidan 1956. Eit av dei mest kjende EBU-arrangementa er Eurovision Song Contest, som har vore arrangert årleg heilt sidan 1956.

Medlemer i EBU
Unionen har 119 medlemer frå 56 land i Europa, Midtausten og Nord-Afrika. Den kjende signaturmelodien til EBU, «eurovisionshymna», er første delen av «Te Deum» av Marc-Antoine Charpentier.

Referansar
----------

1. ↑  «www.ebu.ch». 9 august 2008. Arkivert frå originalen 10. august 2008. Henta 10. august 2008.
2. ↑  Members actifs Arkivert 2022-01-21 ved Wayback Machine. 8. september 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Akvarell av føderale soldatar frå rundt 1860.
**Den føderale krigen** i Venezuela (spansk *La Guerra Federal*, *Guerra Larga* eller *Guerra de los Cinco Años*) var ein borgarkrig som varte frå 1859 til 1863. Konflikten stod mellom dei konservative, som hadde monopol på maktposisjonar og eigedom, og dei liberale, som ville ha sosiale og politiske reformer. Dei liberale kravde også større sjølvstyre for provinsane, og blei derfor kjende som føderalistar. Borgarkrigen ende med siger for føderalistane. 

Den føderale krigen hadde få ordinære slag. Det første, ved Santa Inés i desember 1859, gav føderalistane leia av Ezequiel Zamora siger. Men i januar 1860 førte ei kringsetjing av San Carlos til at føderaliststyrkene blei svekka og at Zamora blei drepen. I slaget ved Coplé i februar same året tapte føderalistane for regjeringsstyrkane.

Den nye føderalistleiaren John Chrysostom Falcon delte opp hæren og byrja ein geriljakrig. I 1862 vann dei føderale styrkane fleire viktige sigrar. Regjeringsstyrkane blei svekka av dette og av deserteringar frå eigne rekkjer. 

22. mai 1863 skreiv president Jose Antonio Paez og føderalistleiaren John Chrysostom Falcon under ein fredsavtale. I desember same året blei Falcon vald til førebels president.

Krigen var den største Venezuela hadde hatt sidan sjølvstendet. Over 200 000 menneske døydde i krigshandlingar eller frå svolt og sjukdom som følgde borgarkrigen, i eit land med berre litt over ein million innbyggjarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Federal War» frå Wikipedia på engelsk, og «Guerra Federal» frå Wikipedia på spansk den 19. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Den føderale krigen**
|  |
| --- |
| **RS 50 «Osloskøyta»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Verft:**  | Knut Christensen & Co, Risør |
| **Konstruktør:**  | Bjarne Aas |
| **Byggjeår:**  | 1940 |
| **Byggjepris:**  | 125 000 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Oslo |
| **Finansiering:**  | Innsamling i Oslo |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | tre |
|  |  |
| **Lengde:**  | 19,50 meter |
| **Breidde:**  | 5,60 meter |
| **Djupgåande:**  | 2,60 meter |
| **Seglareal:**  | 120 m² |
|  |  |
|  **Motor år:**  | 1940 |
|  **Motor:**  | 90/140 hk |
| **Ny motor år:**  | 1961 |
|  **Ny motor:**  | 220 hk |
| **Fart:**  | 9 knop |
|  |  |
| **Mannskap:**  | 4 |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1940 |
| **Ut av teneste:**  | 1966 |
| **Menneskeliv berga:**  | 85 |
|  |  |
| **Fartøy assistert:**  | 532 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 50 «Osloskøyta»** var ei redningsskøyte bygd for Redningsselskapet i 1940. Ho vart konstruert av Bjarne Aas og bygd av Knut Christensen & Co i Risør. Med sine 19 meter var ho den største av Aas-skøytene. Byggesummen, kr 125000, vart innsamla i Oslo, noko som syner att i namnet. 

I mai 1948 redda «Osloskøyta» mannskapet på 8 frå det flytande trandamperiet «Trana» ved hamna i Berlevåg. Mannskapet på redningsskøyta, Bertel Afset, Karl Knudsen, Olaf E.Afset og Edmund Steira, mottok Kongens fortenestmedalje i gull for denne redninga. Dei fekk og Emile Robins belønning for 1948. Det gjorde dei og for 1950.

Mannskapet på «Osloskøyta» vart, som mannskapet på 6 andre redningsskøyter, tildelt Deltakarmedaljen etter andre verdskrigen for flyktningetransport til Sverige.

I 1965 fekk «Osloskøyta» lekasje i krapp sjø på Hustadvika. Ved slippsetting synte det seg at ho var i så dårleg stand at det ikkje lønte seg å reparere. I 1966 vart ho seld til private.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
|  |
| --- |
| **RS 41 «Christian Bugge»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Verft:**  | K. Christensen & Co |
| **Konstruktør:**  | Bjarne Aas |
| **Byggjeår:**  | 1935 |
| **Byggjepris:**  | 49 703 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Skipsmeklar Christian Bugge |
| **Finansiering:**  | Skipsmeklar Christian Bugge |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | Eik, furu og teak |
|  |  |
| **Lengde:**  | 17,13 meter |
| **Breidde:**  | 5,24 meter |
| **Djupgåande:**  | 2.53 meter |
| **Seglareal:**  | 89 m² |
|  |  |
|  **Motor år:**  | 1935 |
|  **Motor:**  | Wichmann 70/90 hk |
| **Ny motor år:**  | 1944, 1960 |
|  **Ny motor:**  | 100/140 hk, 160 hk |
| **Fart:**  | 9 knop |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1935 |
| **Ut av teneste:**  | 1967 |
| **Menneskeliv berga:**  | 68 |
| **Fartøy berga:**  | 4 |
| **Fartøy assistert:**  | 685 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Sjuketransport:**  | 39 |
|  |  |
|  |

**RS 41 «Christian Bugge»** er ei tidlegare norsk redningsskøyte. Ho var operativ frå 1937 til 1967. Skøyta vart konstruert av Bjarne Aas og bygd av Knut Christensen & Co i Risør i 1935. RS «Christian Bugge» fekk namn etter skipsmeklaren Christian Bugge. Han døydde i 1931 i Buenos Aires. Gjennom testamentet hans fekk redningsselskapet midlar til å bygge skøyta som fekk namn etter han.

«Christian Bugge» var den første redningsskøyta som vart bygd med styrhus. Det vart senka noko ned i dekk slik at det ikkje kom i vegen for storbommen, og ein slapp å redusere seglarealet. Skøyta var og den første med radiosendar. RS «Christian Bugge» vart landskjend etter berginga av mannskapet på DS «Rokta» på Hustadvika 4. april 1938.

Under denne aksjonen hadde «Christian Bugge» eit mannskap på åtte. Tre mann frå andre redningsskøyter vart med frå Kristiansund. Kjentmann Peder Rindarøy vart teken om bord på Rindarøya. Alle åtte på «Christian Bugge» vart heidra med Kongens Fortenestemedalje i gull.

Mannskapet på «Christian Bugge» fekk tildelt Emile Robins belønning for 1936, 1938 og 1941. I 1938 for berginga av mannskap på Rokta. I 1941 for berging av 45 menneske frå hurtigruteskipet «Ryfylke» som hadde vorte torpedert ved Stad.

Etter at skøyta vart seld frå Redningsselskapet har ho hatt mange eigarar. I 2002 vart skøyta mykje skadd av brann. Frå 2008 har ho vore under restaurering i Eivindvik i Gulen kommune.

Kjelder
-------

* Bjørn Fossen: *Hundre år med redningsskøyta*. Grøndahl og Dreyers Forlag 1994
|  |
| --- |
| **RS 97 «G.J. Kastor»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Verft:**  | Arun Shipyard, Littlehampton, England |
| **Konstruktør:**  | William Osborne |
| **Byggjeår:**  | 1983 |
| **Byggjepris:**  | 1,3 millionar kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Gudrun Johne Kastor |
| **Finansiering:**  | Gudrun Johne Kastor, New York |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | Glassfiberarmert polyester |
|  |  |
| **Lengde:**  | 11,20 meter |
| **Breidde:**  | 3,20 meter |
| **Djupgåande:**  | 1,0 meter |
|  |  |
|  |  |
|  **Motor år:**  | 1983 |
|  **Motor:**  | 2 \* 212 Ford sabre diesel |
|  |  |
|  |  |
| **Fart:**  | 28 knop |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1983 |
| **Ut av teneste:**  | 2004 |
| **Menneskeliv berga:**  | 1 |
| **Fartøy berga:**  | 7 |
| **Fartøy assistert:**  | 186 |
| **Personer assistert:**  | 17 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 97 «G.J. Kastor»** var ei redningsskøyte bygd for Redningsselskapet i 1983. Ho var berre 11,2 meter lang, og vart primært bygd som utrykkingfartøy. Det var ikkje lugarplass for mannskap. «G.J. Kastor» vart konstruert og bygd av William Osborne i Littlehampton i England. Skroget er i spesialherda glasfiber, med ei tjukk oppblåsbar pølse rundt. Overbygget er i aluminium, og har ein konstruklsjon som gjer at fartøyet rettar seg opp sjølv, om det skulle gå rundt. 

Utrykkingsfatøyet, som kosta 1,3 millionar kroner, vert gjeve av Gudrun Johne Kastor. Ho var frå Vestfold, og var gift i USA. 

Ved utrykking vart «G.J. Kastor» bemanna av folk frå sjøreddningskorps. Frå 1994 tenestegjorde ho på Mjøsa, med stasjon i Gjøvik

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
* nssr.no[*daud lenkje*]
|  |
| --- |
| **RS 17 «Christian Børs»** |
| *«Christian Børs» på eit postkort frå kring 1920-1930.Foto: Ukjend / Nasjonalbiblioteket* |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Brinchorst & Dekke, Bergen |
| **Verft:**  | Brinchorst & Dekke |
| **Konstruktør:**  | Colin Archer og Kristin Dekke |
| **Byggjeår:**  | 1904 |
| **Byggjepris:**  | 10 500 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Gjevaren |
| **Finansiering:**  | Konsul Christian Børs, Paris |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
|  |  |
| **Lengde:**  | 45 fot |
| **Breidde:**  | 14,4 fot |
| **Djupgåande:**  | 7,9 fot |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1904 |
| **Ut av teneste:**  | 1936 |
| **Menneskeliv berga:**  | 139 |
|  |  |
| **Fartøy assistert:**  | 2327 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 17 «Christian Børs»** var ei tidlegare redningsskøyte som Redningsselskapet hadde i drift frå 1904 til 1936. Ho vart bygd av Brinchorst & Dekke i Bergen. Kristian Dekke teikna skøyta ut frå Colin Archer sine teikningar til Svolvær-typen. Skøyta var 45 fot lang, 14,4 fot brei og var 7,9 fot djuptgåande. Byggeprisen var kr 10 500. Ho vart kosta av konsul Christian Børs i Paris. Han var opphavleg frå Bergen, og hadde tent godt på forretningsverksemd i USA. Ho fekk og namn etter han.

«Christian Børs» havarerte 25. januar 1920. Under bording av DS «Stavangerfjord», for å sette om bord los, støytte fartøya saman. «Christian Børs» fekk store skadar på riggen. Stormasta brotna. Då det såg ut som skøyta skulle totalhavarere, vart mannskapet teke ombord i «Stavangerfjord». I mørke, sterk vind og svært grov sjø dreiv skøyta mot nord. Same kvelden dreiv ho i land nord for Sognefjorden og vart berga. Reiarlaget til «Stavangerfjord», Den norske Amerikalinje, kosta reparasjonen. Mannskapet på «Christian Børs» vart heidra av passasjerane på «Stavangerfjord», og av reiarlaget.

«Christian Børs» redda 139 menneske frå ein sikker daude, og assisterte 2327 fartøy.

I sesongen 1904-1905 og i 1925 vart mannskapet på «Christian Børs» tildelt Emile Robins belønning

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet* (Norsk Maritimt Forlag, 2002).
**Metakognisjon** er tenking om tenking, eller den kunnskapen ein person har om alle typar kognitiv aktivitet han utfører, og den kontrollen han har over denne. Metakognisjon har tre sider: Ei kunnskapsside, ei strategiside og ei personside.

1. Kunnskap- eller oppgåvesida består både av kunnskap om og kontroll av den kunnskapen ein har i forhold til ei gitt oppgåve og kva krav sjølve oppgåva stiller.
2. Strategisida omfattar dei strategiane og hjelpemidla som blir brukte i løysinga av ei bestemt oppgåve, og kva ein gjer når ein står fast, kva vurdering ein gjer av strategiane sine, og evna til å lære nye.
3. Personsida omfattar all kunnskap og overbevising ein har om seg sjølv og andre som kognitive vesen, all kapasitet, alle begrensningar og alle særeigenheitar.

Metakognitive ferdigheiter ser ut til å spele ei viktig rolle i mange typar kognitive aktivitetar brukt i samband med problemløysing. Eksempel på slike kognitive aktivitetar er munnleg kommunikasjon, forståing av tale og skrift, skriving, læring av språk, persepsjon, styring av merksemd, hugs, logisk resonnement, sosial kognisjon og ulike former for sjølvinstruksjon og sjølvkontroll. 

Metakognisjonen er tilsikta, planlagt, forsetteleg, målretta og framtidsorientert mental åtferd. Når ein er merksam på, overvaker og kontrollerer dei mentale prosessane sine, blir ein svært fleksibel og tilpassingsdyktig. God metakognisjon gjer ein flink til å lære, og metakognisjon samvarierer med høg intelligens. 

Metakognisjon er i Noreg knytt til omgrepet læringsstrategiar.

Kjelder
-------

* Flavell, J.H. Miller, P.H. & Miller, S. A. 2002. *Cognitive development*. (4th ed.) Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.
* Sternberg, R.J. 1986. *Intelligence applied*. NY: Harcourt Brace Jovanovich Publishers.
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Kjemiske bindingar*** Hydrogenbinding
* Ionebinding
* Kovalent binding
* Metallbinding
 |

Metallbinding i kopar
Ei **metallbinding** er ei binding mellom metallatom. I denne typen binding delar atoma valenselektron med alle naboatoma. Ein kan tenka seg ei felles elektronsky for alle atoma i eit stykke metall. Dette gjer at elektrona kan flytta seg raskt rundt i metallet, noko som gjev det mange av metalleigenskapane, som evne til å leia varme og elektrisitet. Metall leier varme og elektrisitet sjølv når det er i væskeform. Dette viser at metallbindingane framleis eksisterer i denne fasen. 

Bindinga liknar kovalente bindingar i og med at elektrona ikkje er lokaliserte til ein bestemt stad, og at det er liten eller ingen forskjell i elektronegativiteten mellom dei ulike atoma i bindinga. I reine metall er det ingen forskjell, og dei er derfor ikkje-polare.

Derimot skil metallbinding seg frå kovalent binding og har meir til felles med ionebinding i og med at ho verkar i heile materialet, ikkje berre til å halda enkeltatom saman, og at ho verkar i alle retningar. Det at bindinga ikkje verkar i ei bestemd retning kan forklara at metall er lett formbare.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Néstor Carlos Kirchner** (25. februar 1950–27. oktober 2010) var ein argentinsk politikar, som var president i Argentina frå 25. mai 2003 til 10. desember 2007.

Kirchner vart fødd i Río Gallegos i Santa Cruz-provinsen sør i Argentina. Han avslutta jus-studiar ved Universidad Nacional de La Plata i 1976. Han var tidleg aktiv i peronist-partiet Partido Justicialista. Frå 1991 til 2003 var han guvernør i Santa Cruz-provinsen. Han stilte til val som president ved valet den 27. april 2003, som kandidat for Frente para la Victoria (*Fronten for siger*), som formelt var ein fraksjon av Partido Justicialista. Dette var det første presidentvalet etter den økonomiske krisa som ramma Argentina i 2001. I første valrunde kom han på andreplass med 22,2 % av røystene, litt over 2 prosentpoeng bak den tidlegare presidenten Carlos Menem. Men Menem valde å trekkja seg frå andre valrunde grunna den relativt låge oppslutninga han fekk i første valrunde, og Kirchner vart dermed automatisk president.

Kirchner vart rekna som moderat venstreorientert. Landet har opplevd kraftig økonomisk vekst i presidentperioden hans, riktignok frå eit svært lågt utgangspunkt etter krisa i 2001.

Néstor Kirchner valde å ikkje stilla til val for ein ny presidentperiode ved valet den 29. oktober 2007. I staden støtta han kandidaturet til kona si, Cristina Fernández, som vann.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
|  |
| --- |
| **Åkersongar** |
| ÅkersongarFoto: J.M.GargÅkersongarFoto: J.M.Garg |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Kjerrsongarfamilien Acrocephalidae |
| **Slekt:** | Kjerrsongarar *Acrocephalus* |
| **Art:** | **Åkersongar** *A. agricola* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Acrocephalus agricola***Jerdon, 1845 |

**Åkersongar** (*Acrocephalus agricola*), er ein kjerrsongar som for tida er klassifisert i den nyleg skildra familien Acrocephalidae. Han hekkar hovudsakleg i temperert klima i Sentral-Asia, er flyttfugl som overvintrar grovt rekna i søraustlege Pakistan og i India.

Skildring
---------

Dette er ein brun til beigefarga songar med lysare underside, noko mindre enn slektningen som er vidt utbreidd i Noreg, sivsongar. Fjørdrakta til åkersongaren er jamt farga utan strekar, bortsett frå den lyse augebrynstripa. Fjørene er utsett for slitasje og bleiking gjennom hekkesesongen. Kroppslengda er ca. 13 centimeter og han har ei vekt på mellom 8 og 11 gram.

Åkersongar hekkar i ei rekkje av hovudsakleg fuktige habitat, ofte ved innsjøar og elvar. Habitata i vinterkvarteret er både lågtliggande og i fjelldalar, gjerne fuktige område med høge vekstar av busker, sukkerrøyr, takrøyr, ris eller starr. Her lever dei av insekt, inkludert artar av fluger, vårfluger, døgnfluger, maur, augestikkarar og biller, dessutan meitemark. Åkersongarane kan sitje både høgt og lågt i vegetasjonar medan dei snappar byttet, og kan gå ned til vassflata for å ta insekt.

Dei har ein mjuk melodiøs song som ofte er etterlikningar av andre artar. Kall for varsling og kontakt er meir skarpe og harde. 

Ein vestleg bestand som lever litt inn i Europa hekkar i vestlege Kasakhstan og vestover til sørlege Ukraina, Romania og Bulgaria. Desse fuglane overvintrar frå søraustre Iran til vestlege India. Elles finn ein arten i Sentral-Asia med overvintring på det indiske subkontinentet. Streiffuglar kjem sporadisk til Noreg, i perioden frå 2000 til 2015 var det rapportert i underkant av 20 observasjonar, dei fleste i Rogaland.

Storleiken på den globale populasjonen er ikkje kjent, men er rekna som minkande. Den europeiske bestanden er estimer til i ligge mellom 1,4 og 2,6 millionar individ.

Kjelder
-------

Referansar

1. 1 2  Dyrcz, A. (2016) *Paddyfield Warbler (Acrocephalus agricola)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 11. juni 2016
2. ↑  Søk på artsobservasjoner.no den 11. juni 2016
3. ↑  BirdLife International (2016) Species factsheet: *Acrocephalus agricola*. Henta frå  den 11. juni 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Åkersongar**
Bakmontert åkersprøyte.
**Åkersprøyte**, eller **ugrassprøyte**, er ei jordbruksmaskin som vert nytta for å spreia ugrasmiddel for å drepa ugras. 

Ugrasmiddelet vert blanda ut i vatn og væska vert fordelt over avlinga gjennom dyser som forstøvar væska slik at ho skal festa seg til bladverket på plantene. Væska vert pressa ut gjennom dysene av ei pumpe, som på traktormonterte sprøyter vert driven frå kraftuttaket.

Bakmonterte åkersprøyter
------------------------

Åkersprøyter er ofte monterte på trepunktsopphenget på ein traktor. Desse har ein tank for sprøytemiddel og ein samanleggbar sprøytebom med dyser som fordeler sprøytemiddelet. Høgda på bommen kan regulerast ved å regulera høgda på løftestengane.

Slepesprøyter
-------------

Slepesprøyte ved Hillgroven i Schleswig-Holstein.
Store åkersprøyter er utforma som ein tankvogn med ein samanleggbar sprøytebom. Vogna er vanlegvis einaksla, med store og smale lågtrykksdekk for å redusera marktrykket og nedtråkking av avlinga. Dette er òg til nytte når sprøytene vert nytta i radvekster.

Sjølvgående sprøyter
--------------------

Stor sjølvgåande åkersprøyte.
På store bruk vert det av og til nytta store sjølvgåande åkersprøyter. Nokre av desse er bygd rundt ein traktor med ekstra store hjul, for å auka frigangshøgda. Dei kan og vert bygd på ein firehjuldriven terrengbil, som til dømes Mercedes Unimog. Men dei største sprøytene er spesialbygde maskiner og vert nytta der det er store areal som skal sprøytast fleire gongar i sesongen.

Ryggtåkesprøyter
----------------

Innan hagebruk, og av og til på småbruk, vert det nytta berbare sprøyter. Desse er monterte på ein meis og vert drivne av ein liten totaktsmotor. På grunn av at sprøytemiddelet kan vera irriterande eller giftig vert det nytta gassmaske under arbeidet.

Referansar
----------

1. ↑  Bell, B, *Farm machinery*, 4. utg. Farming Press, 1996,

Sjå òg
------

* Ugrasmiddel
* Hagesprøyte
* Flysprøyting

  


| * v
* d
* e
Jordbruksmaskinar |
| --- |
| Jordarbeiding | Plog **·** Slodd **·** Horv **·** Jordfresar **·** Grubber **·** Steinplukkar |
| Planting og såing | Såmaskin**·** Potetsettar **·** Plantemaskin **·** Åkerrull |
| Gjødsling og vatning | Naturgjødselspreiar **·** Gjødselpumpe **·** Kunstgjødselspreiar **·** Vatningsutstyr |
| Radreinsking og ugrasfjerning | Radreinskar **·** Åkersprøyte |
| Innhausting | Slåmaskin **·** Skårleggar **·** Høyvendar **·** Høysvans **·** Silosvans **·** Vossakasso **·** Fôrhaustar **·** Ballpresse **·** Rundballpakkar **·** Sjølvlastarvogn **·** Kornhaustarvogn **·** Sjølvavleggar **·** Sjølvbindar **·** Treskjeverk **·** Drøftemaskin**·** Skurtreskjar **·** Risknusar **·** Potetopptakar **·** Rotfruktopptakar **·** Gulrotopptakar **·** Laukopptakar |
| Transport | Tilhengar **·** Avlessarvogn **·** Frontlastar **·** Teleskoplastar **·** Baklastar **·** Høyelevator **·** Høykanon **·** Rundballgaffel **·** Rundballklemme **·** Silokuttar **·** Transportkasse |
| Mjølkeproduksjon | Mjølkemaskin **·** Røyrmjølkeanlegg**·** Mjølkerobot |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Åkersjön** er ein busetnad ved Föllinge i Krokom kommun i Jämtland i Sverige. Åkersjön er òg namnet på innsjøen ved busetnaden.

Turisme er viktigaste næringsveg i Åkersjøn. Busetnaden består av eit fåtal heilårsbustader og fleire fritidsbustader. Eit fjellhotell står for ein stor del av servicenæringa på staden. I tillegg til hotellet, er det fjellservicebutikk, gjestgjevari, alpinanlegg og fasilitetar for camping. Turismen rundt Åkersjön er godt tilrettelagt for scooterturistar. Alpinanlegget består av to bakker som deler ein 1500 meter lang skiheis, der den totale fallhøyHan er på om lag 250 meter.

I innsjøen Åkersjön er det først og fremst aure som lèt seg fange. Øvrige busetnader rundt sjølve innsjøen, er Högrun, Dal og Vallrun. Akersjön vert drenert av Åkerån, som er ei av sideelvane til Långan. Elvane møtes like før Landösjön.

Koordinatar: 63°45′0″N 14°5′0″E﻿

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åkersjön» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2012.*
|  |
| --- |
| **Ålefisk** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Underklasse:** | Neopterygii |
| **Infraklasse:** | Ekte beinfiskar Teleostei |
| **Overorden:** | Elopomorpha |
| **Orden:** | **Ålefisk** AnguilliformesL.S.Berg, 1943 |

**Ålefisk** er ein orden beinfisk som omfattar 740 artar fordelt på femten til tjue familiar. I norske farvatn er to artar ål og havål vanlege, medan sneppål er kjend frå spreidde observasjonar. Ålefisk er avlange og liknar slangar, og lever i alle verdshav. Dei fleste artane er botnlevande rovfisk.

«Ål»-omgrepet vert òg nytta generelt om avlange, slangeforma fisk. Døme på dette kan vera slimål og elektrisk ål.

Kjenneteikn
-----------

Ålefisk har avlange kroppar og manglar bukfinnar. Dei artane som har brystfinnar har desse relativt langt oppe på sida av kroppen. Rygg- og gattfinnen flyt over i halefinnen, som anten er utan stråler eller manglar fullstendig. Dei fleste ålefisk har smale gjelleopningar og manglar skjel. Alle artane har symjeblære.

Det er stor variasjon innanfor ordenen når det kjem til storleik, somme artar vert om lag 10 cm lange, medan andre kan veksa seg opp til 3 meter.

Ålelarver er flattrykt frå sidene og vert kalla *leptocephalus*. Denne er gjennomsiktig, fordi han manglar raude blodceller.

Kjelder
-------

* Vøllestad, Leif Asbjørn: «Ålefisker» i *Norges dyr*, Cappelen 1992
* FishBase


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
Koordinatar: 62°37′42.91″N 8°33′9.82″E﻿

Stavkyrkja teikna av Georg Bull i 1865
Portalen som er teke vare på frå Ål stavkyrkje. Foto: John Erling Blad

Tuftene etter Ål stavkyrkje er markert med eit skilt.Foto: Jan-Tore Egge

**Ål stavkyrkje** var ei mastestavkyrkje (stavkyrkje med heva midtrom) som stod i Ål i Ål kommune, rive i 1880, same året som Ål kyrkje vart teke i bruk. Ein portal frå kyrkja, og ein kvelv av tre over koret i kyrkja, vart teke vare på, og er nå i Kulturhistorisk museum (Universitetets Oldsaksamling) ved Universitetet i Oslo. Men det er òg mellom anna kome for dagen materiale frå kyrkja i samband med restaurering av den noverande Ål kyrkje, då materiale frå stavkyrkja har vore nytta under bygginga av denne kyrkja, og delar av inventaret har dessutan vore lagra her.

Ei planke frå stavkyrkja har ei innskrift i runer: «Toralf gjorde denne kyrkja, Geirstein var med og Gunnar, Vidar, Eyvind, Eirik, Gunnar. Nå har eg ristet alles (namn)». Ein tilleggstekst lyder «Alf var òg (med)». Denne Toralf eller Torolf kan ha vore den same byggmeistaren som er nemnd i ei runeinnskrift i Torpo stavkyrkje.

Portalen
--------

Portalen er av den typen som i kunsthistoria har fått nemninga Sogn-Valdres-gruppa, og er både av teknisk og kunstnerisk høg kvalitet. Nedst på kvar av de to sideplankane er synt eit rovdyrhovud som or den opne kjeften spyr ei bølgjande ranke oppover planken, og i greinene med lauvet som gror i sirklar ut frå ranken er det små drakar. I midtstykket over inngangsdøra finst ein drake som to andre drakar går til åtak på. Døropninga er er flankert av halvsøyler med kapitel, og med ein stiliserte dyrefigur (ei «løve») plassert oppå kvart av kapitela. På søylene, kapitela og drakane er det funne spor etter sort, raud og kvit farge som tyder på at figurane har vore måla i si tid.

Trekvelven i koret
------------------

Over koret i kyrkja var det ein kvelv av tre som er rikt dekorert med til saman 23 målte scener frå Jesu liv og lagnad, og difor vart teke vare på då kyrkja vart rive. Kvelven med måleria, som er frå mellomalderen, er no stilt ut i Kulturhistorisk museum (Oldsakssamlingen) i Oslo.

Tuften etter stavkyrkja
-----------------------

Tuften der Ål stavkyrkje låg, eit par hundre meter vest for dagens Ål kyrkje, eksisterer framleis. Eit informasjonsskilt er sett opp på staden.

Litteratur
----------

* Fuglesang, Signe Horn (redaktør). 1996. *Middelalderens bilder* : *utsmykningen av koret i Ål stavkirke* [fotografi hovudsakleg ved Eirik Johnsen]. [Oslo]: Cappelen (i serien Cappelens kunstfaglige bibliotek). ISBN 82-02-15998-9

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Ål kyrkjestad (tufta etter den nedrivne stavkyrkja) på Riksantikvarens Kulturminnesøk.
* Om noverande Ål kyrkje og den rivne stavkyrkja i *Norges kirker*.
* 

* Ål stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Fotografi av mellomaldermåleria i kvelven over koret.
Frå redningsoperasjonen i 2010
**Gruveulukka i Chile 2010** var ei ulukke i ei gruve nær Copiapó i Atacamaørkenen i Chile.

Ei 121 år gammal gull- og kopargruve i det nordlege Chile kollapsa den 5. august 2010. Gruva låg 80 km frå Copiapó og 33 gruvearbeidarar vart innesperra 700 meter under bakken, og kring 5 km frå inngangen. Dei vart redda ut den 13. oktober og dei sette dermed verdsrekord for innesperring, med 69 dagar. Tidlegare geologisk ustabilitet i den gamle gruva, og fleire tryggleiksbrot frå eigarane av gruva, hadde dei føregåande åra ført til ei rekkje bøter og ulukker, mellom anna åtte dødsfall. På grunn av historia til gruva, vart det opphavleg trudd at arbeidarane truleg ikkje hadde overlevd kollapsen, eller at dei kom til å svelte i hel før dei vart funne, om dei i det heile tatt vart funne. 

Ulukka fekk stor merksemd i Chile, og dei nasjonale styresmaktene tok over redningsaksjonen. Det statseigde gruveselskapet Codelco vart involvert, og klarte å bore åtte borehol. 17 dagar etter ulukka, den 22. august, kom det ein lapp skriven med store raude bokstavar, festa til eit brot, då denne kom opp til overflata. På lappen stod det skrive: «Estamos bien en el refugio, los 33» (Me har det bra i tilfluktsrommet, alle 33 av oss). Nasjonen krevde då at dei chilenske styresmaktene måtte finne ein måte å redde arbeidarane på. I redningsaksjonen vart det nytta tre store internasjonale borelag, nesten alle departement i den chilenske regjeringa, ekspertisen til NASA og meir enn eit dusin multinasjonale selskap frå nesten alle kontinent. Etter å ha vore fanga under bakken i 69 dagar, vart alle dei 33 mennene ført trygt til overflata den 13. oktober 2010 ved å hale dei opp i ein kapsel gjennom eit forholdsvis smalt hol.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2010 Copiapó mining accident» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  69-day trapped Chilean miners being lifted one by one to safety, Asian Tribune, Hallstavik, Sweden, By Gopal Ethiraj, 14 October 2004
**Morellfestivalen** er ein festival som vert halden siste helga i juli på Lofthus i Hardanger. Festivalen vart starta opp i 1996 og har vorte skipa kvar sommar sidan då. 

Hovudgrunnen til oppstarten var å fremja kunnskap om morelldyrkinga i Ullensvang. Festivalen skulle vera eit samarbeid mellom fagdyrkarmiljøet, heradet, ymse organisasjonar og einskildpersonar.

Noregsmeisterskap i morellsteinspytting
---------------------------------------

Hovudtrekkplasteret heilt frå oppstarten av festivalen har vore NM i morellsteinspytting. Det vert her konkurrert i 3 klassar: junior, kvinner og menn. Det fyrste året spytta Ronny Boge frå Strandvik i Fusa kommune ein morellstein 9,8 meter. Den noverande rekorden er i herreklasse. Innehavar er Sverre Kleivkås, som spytta heile 14,24 meter. Sigurd Sollien er tradisjonelt programleiar for NM i morellsteinspytting.

Program
-------

På festivalområdet vert det kvart år sett opp mange salsboder, der ein m.a. kan få kjøpt matprodukt laga av frukt og moreller. Elles kan ein få helikopterturar av Fonnafly, konsertar, auksjon, kåring av beste sider og vin og stand up-galla i tillegg til den årvisse morellsteinspyttinga. 

I 2006 fekk festivalen eit nytt innslag med sykkelrittet **Sørfjorden Rundt.** Det året var det Nils Magne Hagen som vann.

Festivalen har opp igjennom åra fått besøk av mange norske kjendisar. Frithjof Wilborn har vore konferansier i fleire år, Kjell Fuglehaug har drive auksjon, Per Inge Torkelsen har hatt trylleshow og kokkane Frode Aga, Lars Barmen og Hans Robert Bruun har vore med og laga mat.

Bakgrunnsstoff
--------------

Heimesida til Morellfestivalen
***More Brain Training from Dr. Kawashima: How Old Is Your Brain?***, kjent i Nord-Amerika som ***Brain Age 2: More Training in Minutes a Day!***, er eit hjernetrimspel utvikla og utgjeve av Nintendo til Nintendo DS. Det vart utgjeve i Japan i desember 2005 og i 2007 i Europa og Nord-Amerika. Spelet er ein oppfølgjar til *Dr. Kawashima's Brain Training: How Old Is Your Brain?* 
Det vart marknadsført som ein del av *Touch! Generations*-serien, ein serie av spel retta mot grupper som tradisjonelt ikkje speler dataspel. *More Brain Training* har vore ein kommersiell suksess og har selt over 14 millionar kopiar.

*More Brain Training* inneheld 100 sudoku-oppgåver, i likskap med forgjengaren.
*More Brain Training* er i likskap med forgjengaren laga for å spelast i korte økter kvar dag, og inneheld fleire aktivitetar med mål om å stimulere ulike område av hjernen til spelaren. Dei fleste aktivitetane er nye i høve til det førre spelet, og femner mellom anna oppgåver basert på veksling av pengar, pianospel og stein, saks, papir. Spelaren kan samle stempel ved å fullføre øvingar, og berre eitt stempel kan samlast per dag. Når eit fastsett tal på stempel er registrert, blir nye øvingar og funksjonar tilgjengelege i spelet.

Før spelet byrjar, må spelaren lage ein profil og deretter fullføre tre tilfeldige øvingar for at spelet kan avgjere forma til hjernen til spelaren. Denne forma presenterer spelet som ein alder, «Brain Age», som kan spenne frå 20 til 80 år avhengig av korleis spelaren greier seg. Ein alder av 20 år er den lågaste det er mogeleg å oppnå, og indikerer at hjernen til spelaren er like næm som den til ein gjennomsnittleg 20-åring. Etter at spelaren har fått tildelt ein hjernealder, blir tre modi låst opp: Snøgt spel, dagleg trening og sudoku. I snøgt spel kan spelaren øve på tilgjengelege spel utan å få nokon poengsum. I dagleg trening kan spelaren sjekke alderen på hjernen sin eller fullføre tilgjengelege øvingar for å få ein poengsum som blir lagra for den gjeldande dagen. Her finst det også ein meir endefram variant av *Dr. Mario*, som er tilpassa kontroll med peikeskjerm. I den tredje modusen, sudoku, kan spelaren løyse mellom hundre sudoku-oppgåver.

Referansar
----------

1. ↑  «IR Information: Financial Data - Top Selling Title Sales Units - Nintendo DS». Nintendo. Henta 16. april 2018.
2. ↑  «More Brain Training from Dr. Kawashima: How Old Is Your Brain?». Eurogamer. Henta 24. mai 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nordamerikansk nettstad
**Mordechai Vanunu** (fødd 13. oktober 1954) er kjend som ein israelsk kjernefysikar og varslar som i 1986 avslørde Israel sitt atomvåpenprogram og at Israel hadde slike våpen. 

Vanunu var fødd i Marrakesh i Marokko av jødiske foreldre (faren var rabbinar). Han var i England då avsløringa kom, men då den israelske etterretningstenesta Mossad fekk vite om dette, sette dei opp ei honningfelle for han i Roma, der han vart neddopa og teken til Israel. I Israel vart han dømd til 18 års fengsel. Han sona desse 18 åra, med 11 av dei i isolasjon. Då han kom ut frå fengselet, hadde han framleis avgrensa fridom. Han kunne mellom anna ikkje snakke med utlendingar, og for brot på denne regelen vart han i juli 2007 dømd til nye 6 månader i fengsel. 

Mordechai Vanunu

Til Noreg
---------

I 2015 gifta Vanunu seg med norske Kristin Joachimsen, og dei to søkte om familiegjenforeining i Noreg. Det skulle likevel gå to år før dei fekk positivt svar. 
Den 6. november 2017 søkte Vanunu til Høgsteretten i Israel om oppheving av restriksjonane som hindra attforening med ektefellen i Noreg. Dette var den tolvte gongen han søkte, men det vart likevel avslag. Nytt avslag kom i juni 2018.

Referansar
----------

1. ↑  «M I D - E A S T R E A L I T I E S - LIE OF THE WEEK», *www.middleeast.org*, henta 19. oktober 2018
2. ↑  «Atomvarsler Mordechai Vanunu får familiegjenforening i Norge» (på norsk). 29. september 2017.
3. ↑  «Israel's Damnation and Living Death of Vanunu Mordechai, Nuclear Whistleblower - The Arab Daily News», *thearabdailynews.com* (på engelsk), henta 19. oktober 2018
4. ↑  «Mordechai Vanunu and 32 years of Security Risks - The Arab Daily News», *thearabdailynews.com* (på engelsk), henta 19. oktober 2018

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Hubble-bilete av Bumerangtåka
Hubble-bilete av tåka teke gjennom polariseringsfilter
**Bumerangtåka** (teknisk nemning **ESO 172- 7**) er ei protoplanetarisk tåka som ligg rundt 5000 lysår unna jorda i stjernebiletet Kentauren. Tåka er kjend for å vera den kaldaste plassen i universet ein kjenner til (per 2003) med ein temperatur på -272°C. Til samanlikning er bakgrunnsstrålinga i universet på -270°C. Tåka var per 2003 det einaste objektet ein kjende til som var kaldare en denne. Ei hurtig utviding har gjort det mogleg for tåka å bli so kald som ho er.

Tåka blir danna av ein kraftig stjernevind som blæs ut frå sentralstjerna med ein fart på rundt 500 000 km/t Gjennom denne har ho missa so mykje som 1/1000 solmasse per år for 1500 år, noko som er 10-100 gonger meir enn i liknande objekt.

Namnet kjem frå astronomane Keith Taylor og Mike Scarrott som observerte tåka gjennom eit større bakkebasert teleskop i Australia. Dei kunne ikkje sjå den same detaljrikdomen som Hubble-teleskopet seinare kunne, og for dei kunne tåka likna på ein bumerang.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fast Facts» - korte fakta om tåka på NASA si Hubble-heimesida.
2. 1 2 3 4 5  «The Boomerang Nebula - the coolest place in the Universe?» Arkivert 2012-03-09 ved Wayback Machine. - ESA-pressemedling 20. februar 2003 om tåka.
Koordinatar: 33°12′N 35°47′E﻿

**Buq'ata** (arabisk بقعاتا, hebraisk בֻּקְעָאתָא) er ein drusarby nord i Golanhøgdene, i dag administrert av Israel. Dei fleste innbyggjarane har syrisk borgarskap. Buq'ata dekkjer eit område på 7 km² mellom Hermonit og fjellet Varda. Han ligg 1 070 meter over havet. I 2007 var folketalet 5 700.

Historie
--------

Buq'ata vart grunnlagd i 1880-åra av familiar frå nabobyen Majdal Shams. Han vart øydelagd i 1888 under ei rekkje kampar mellom rivaliserande landsbyar i området, og igjen i 1925 under det store syriske opprøret mot det franske mandatstyret. Han vart ein del av det sjølvstendige Syria i 1946. I løpeg av seksdagarskrigen i 1967, vart byen erobra av Israel. Buq'ata fekk israelsk kommunestatus i 1982.

Sidan opprøret i Syria, har noko valdeleg uro breidd seg over til Buq'ata, der innbyggjarar som er lojale overfor president Bashar al-Assad i Damaskus har slost mot opprørarar.

Demografi
---------

Innbyggjarar i Buq'ata har permanent innbyggjarstatus i Israel ogo har rett til israelsk borgarskap. Dei mottar lokale sosialhjelp frå Israel og dei produserer varer for israelske distributørar.

Økonomi
-------

Hovudnæringa er hovudsakleg jordbruk, med eple og druer som dei viktigaste avlingane. I 2013 hausta Buq'ata 55 000 tonn eple, som er selde til marknader i Israel eller eksporterte til Syria.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buq'ata» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Table 3 - Population of Localities Numbering Above 2 000 Residents and Other Rural Population» (PDF). Israelsk statistisk sentralbyrå. 31. desember 2008. Henta 3. juli 2014.
2. ↑  Echoes of Syria’s War in the Golan Heights
3. 1 2  Assad harvests support from Druze in Israel - with apple[*daud lenkje*]
**Albrecht Altdorfer** (ca. 1480–12. februar 1538) var ein tysk målar, koparstikkar og byggmeister under renessansen. Han forma religiøse og mytologiske landskap, måleria hans er meir kjende for si skjønnheit enn for motiva. Altdorfer er såleis kanskje den fyrste eigentlege landskapsmålaren.

Saman med Wolf Huber var han den leiande innan den såkalla Donau-skulen i det sørlege Tyskland. Altdorfer og Albrecht Dürer vert rekna som grunnleggjarane av forma kalla Nürnberger Kleinmeister. Han var kanskje fødd i Altdorf bei Landshut eller i sjølve Regensburg, der han døydde.

Liv og gjerning
---------------

'Kristi oppstode', 1518
'Aleksanderslaget', 1529
Altdorfer fekk borgarskap i Regensburg i 1505. I 1517 vart han, som mellom anna hadde arbeidd for keisar Maximilian I, vald til medlem av byrådet i Regensburg. Her var han 21. februar 1519 med på å gjere vedtak om at jødane i Regensburg skulle forvisast frå byen. I bydelen der jødane hadde budd, vart pilegrimskyrkja „Zur Schönen Maria" (=Til Vakre Maria) reist. Til denne kyrkja laga Altdorfer seinare fleire tresnitt, måla kyrkjefana mm.

I 1526 vart Altdorfer medlem av byrådet i Regensburg og by-byggmeister. I denne stillinga bygde han mellom anna eit slakteri i 1527 og forbetra festningsanlegga kring byen i 1529/30. 15. september 1528 avviste han å verte vald til borgarmeister, for å kunne fullføre eit oppdrag for hertug Wilhelm IV av Bayern.

År 1533 skreiv Altdofer og 14 andre rådsmedlemer under på eit skriv der dei bad om ein protestantisk predikant. Som utsending frå byen Regensburg reiste Altdorfer to år seinare til Wien og Ferdinand I for å overlevere byen sitt orsakingsskriv til keisaren, då Regensburg gjennom både politiske og religiøse intrigar hadde falle i unåde.

### Verk

Den tidlegaste datering på Altdorfers teikningar og måleri er frå 1506. I dag er det særleg to av bileta hans som er kjende. Fyrst er det Sebastiansaltaret i Stift St. Florian ved Linz frå tida 1509 til -18, med sine dramatisk-manieristiske scenebilete, samt *Aleksanderslaget* frå 1528-29, som han laga på oppdrag frå hertug Wilhelm IV av Bayern. Biletet viser Aleksander den store i kamp mot persarkongen Darius i slaget ved Issos i år 333 føre Kristi fødsel.

Dei fyrste reine landskapsmåleria og -teikningane er frå 1522. Altdorfer var den fyrste europeiske målaren som nytta landskapet som sitt eigentlege og sjølvstendige tema. Sjølv i hans religiøse måleri og altarbilete framstår menneska einast som rekvisittar i landskapsmåleriet. Han skildra lyset med glødande fargar og var den fyrste tyskaren som måla landskapsbilete utan figurar.

Dei grafiske verka hans omfattar ikring 200 blad, flest tresnitt og koparstikk, men òg nokre raderingar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Albrecht Altdorfer» frå Wikipedia på tysk, den 12. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Albrecht Altdorfer**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 47°17′N 8°30′E﻿

Albisfjella sett frå Uetliberg, mot søraust. I bakgrunnen til venstre Glärnisch.
Sti frå Felsenegg til Uetliberg nær *Balderen*.
Den såkalla *Fallätsche* ved Zürich-Leimbach, Wollishofen-hytta i framgrunnen.
Leimbach i Zürich, nedre Sihltal og Albisåsane frå Käferberg
**Albis** er ei åsrekkje i kantonen Zürich i Sveits, som strekkjer seg 19 km frå Sihlbrugg i sør til Waldegg nær Zürich i nord. Rekkja dannar mellom anna grensa mellom distrikta Affoltern og Horgen. Dei mest kjende åsane er Uetliberg på 870 moh, oppfor byen Zürich. Andre stader er Albishorn (909 moh), Bürglen (òg kalla Bürglenstutz, det høgaste punktet på 914,6 moh), Schnabelburg, eit observasjonstårn, Albis-passet, den vesle byen Buechenegg, og den store skogen, Sihlwald, på begge sider av elva Sihl. Sihldalen grensar til Albisåsane langs heile austsida. På vestsida grensar Albis til forskjellige elvar, som Reppisch, og innsjøen Türlersee.

Åsane er stort sett skogkledde, men har òg nokre store sletter. Nokre av dei er oppdyrka og vert nytta som beitemarker for kyr og sau. Sidan området ligg nær Zürich er det mykje vitja, særleg i nord, der det ligg fleire restaurantar langs toppane (frå Uetliberg til Albishorn), mange stiar og skogsvegar, ein jernbane (Uetlibergbahn) frå Zürich, og ei kabelvogn (Felseneggbahn) frå Adliswil til Felsenegg.

Albis vart danna som den venstre morenen til breen som danna Zürichsjøen. Jordsmonnet er hovudsakleg konglomerat av grus og løss. Dei ofte bratte sidene i Albis vert ofte utsett for små steinras. Generelt er austsida (mot Zürichsjøen) brattare enn vestsida.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Albis» frå Wikipedia på engelsk, den 5. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |