recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 31°43′N 35°48′E﻿

**Madaba** (arabisk **مادبا**) er ein by sentralt i Jordan og det administrative senteret i Madaba guvernement, med eit folketal på kring 85 000. Han er mest kjend for mosaikken frå bysantinarane og omajadane, særleg eit stort mosaikk-kart frå bysantinsk tid av Det heilage landet. Madaba ligg 30 km sørvest for hovudstaden Amman.

Historie
--------

Madaba har ei lang historie som strekkjer seg frå yngre steinalder. Madaba var ein gong ein grenseby i kongedømet Moab og var nemnt i Bibelen i Fjerde mosebok 21:30 og Josva 13:9. Sjølve Madaba er datert til midten av bronsealderen.

Under styret til dei romerske og bysantinske rika frå 100- til 600-talet, var byen ein del av Provincia Arabia som vart oppretta av den romerske keisaren Trajan for å erstatte det nabateiske kongedømet Petra. Under styret til det islamske Omajadekalifatet var han ein del av det sørlege Jund Filastin.

Det første spora av eit kristent samfunn i byen, med sin eigen biskop, finn ein frå Khalkedon-rådet i 451, der Konstantin, metropolitten av Bostra (provinshovudstaden) signerte på vegner av Gaiano, «biskopen av Medabeni.»

Den gresk-ortodokse basilikaen St. Georg i Madaba
Byen vart busett på ny i mellom ruinane av oldtidsbyen av 90 arabiske kristne familiar frå Kerak i sør, leia av to italienske prestar frå det latinske patriarkatet i Jerusalem i 1880. Det var starten på den arkeologiske undersøkinga av området.

Mosaikk-kartet frå 500-talet av Jerusalem på Madaba-kartet.
Madabakartet vart oppdaga i 1896 og trekte til seg merksemda frå forskarar verda over. Mosaikken syner eit kart over regionen, datert til 500-talet, og er bevart i golvet på den gresk-ortodokse basiliaken St. Georg. Med to millionar bitar av farga stein, syner kartet åsar og dalar, landsbyar og byar i Palestina og Nildeltaet.

Venskapsbyar
------------

Madaba er venskapsby med: 

* Det palestinske flagget Betlehem i Den palestinske sjølvstyresmakta

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Madaba» frå Wikipedia på engelsk, den 7. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Madaba Greater kommune*, arkivert frå originalen 5. juni 2009, henta 7. oktober 2015
2. ↑  «::Betlehem kommune::». www.bethlehem-city.org. Arkivert frå originalen 24. juli 2010. Henta 26. august 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Madaba**

* visitmadaba.org Arkivert 2008-03-19 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Flag of Jordan Madaba guvernement i Jordan |
| --- |
| Adm.senter: **Madaba** |
| Byar og landsbyar: | Al `Arid**·** Al `Arudah**·** Al Judayyidah**·** Al Mathluthah**·** Al Qurayyat**·** Al Quwayjiyah**·** An Naqubah**·** `Ara`ir**·** Ash Shuqayq**·** Ath Thughrah**·** `Atruz**·** Buqay` al Qababi`ah**·** Dulaylat al Hama'idah**·** Dhiban**·** Dulaylat al Mutayrat**·** Halaq ash Shuqayq**·** Khirbat as Sahilah**·** Kufayr Abu Sarbut**·** Kufayr al Wakhyan**·** Kufayrat Abu Khinan**·** Murayjimat Ibn Hamid |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
***Septuaginta*** er ei før-kristen omsetting av Det gamle testamentet og nokre nærskylde skrifter til gresk. Ho blir først nemnd i brev frå Aristeas. Brevet er falskt, men vart skrive omkring 200 fvt. I brevet blir det fortalt at 72 lærde jødar, seks frå kvar av dei tolv israelske stammane, stod bak omsettinga. Frå dette kjem namnet *septuaginta*, som er gresk for 70. I teologisk litteratur blir tittelen ofte korta ned til romertalet LXX. 

Samlinga inneheld 46 gammaltestamentlege bøker, det vil si dei 39 bøkene i den jødiske kanon (i jødisk tradisjon blir desse delt opp i berre 24 bøker) samt dei deuterokanoniske skriftene. Dei sistnemnte, som det er sju av, utgjer ein del av den katolske og den ortodokse Bibelen. I motsetnad til ein del moderne bibelutgåver der dei deuterokanoniske bøkene er tatt med, er desse ikkje plassert i ein egen del, men er sett mellom dei andre bøkene i en forsøksvis kronologisk/tematisk orden. I tillegg til desse kjem fire skrifter og ein salme som berre er rekna som kanoniske i nokre einskilde kyrkjesamfunn. *Septuaginta* er den offisielle versjon av Det gamle testamentet i Den ortodokse kyrkja, sjølv om nokre av bøkene ikkje blir rekna som kanoniske.

Den jødiske kanonen
-------------------

* Første Mosebok
* Andre Mosebok
* Tredje Mosebok
* Fjerde Mosebok
* Femte Mosebok
* Josva
* Domarane
* Rut
* Første Samuelsbok
* Andre Samuelsbok
* Første Kongebok
* Andre Kongebok
* Første Krønikebok
* Andre Krønikebok
* Esra (GT)
* Nehemja (GT)
* Ester
* Job
* Salmenes bok
* Salomos ordspråk
* Forkynnaren
* Høgsongen
* Jesaja
* Jeremia
* Klagesongane
* Esekiel
* Daniel
* Hosea
* Joel
* Amos
* Obadja
* Jona
* Mika
* Nahum
* Habakkuk
* Sefanja
* Haggai
* Sakarja
* Malaki

Dei deuterokanoniske bøkene
---------------------------

* Tobit
* Judit
* Den greske Ester-boka (blir ikkje talt som ei eiga bok, men som tillegg til Esters bok)
* Visdomens bok
* Sirak
* Baruk
* Tillegg til Daniels bok (blir ikkje talt som ei eiga bok, men som tillegg til Daniels bok)
* Første Makkabeerbok
* Andre Makkabeerbok

Tillegg
-------

* Jeremias brev
* Manasses bønn
* Tredje Esra (Første Esdras)
* Fjerde Esra (Andre Esdras)
* Salme 151
Koordinatar: 35°17′20″N 36°0′55″E﻿

**Al-Qutailibiyah** (arabisk القطيلبية, òg skrive **Kotailabiyah** eller **Qutelbyeh**) er ein by nordvest i Syria i Jableh-distriktet i Latakia guvernement, sør for Latakia. Av stader i nærleiken finn ein Arab al-Mulk og Qurfays i vest, Jableh i nordvest, Siyano i nord, Ayn al-Sharqiyah i nordaust, Daliyah i søraust og Dweir Baabda i sør. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde al-Qutailibiyah eit folketal på 5 566 i 2004. Han er det administrative senteret i al-Qutailibiyah *nahiyah* («underdistrikt») som består av 32 stader med eit samla folketal på 32 582 i 2004. Innbyggjarane er hovudsakleg alawittar frå klanane Bani Ali (ein del av Haddadin-føderasjonen) og Kharalis Ghuraba (ein del av Kalbiyya-føderasjonane).

Mange av innbyggjarane i al-Qutailibiyah har band til tryggleiksinstitusjonane i landet, særleg i forhold til Ali Douba, og mange av føretaka i al-Qutailibiyah, særleg grossistar som sel varer til føretak i nærleiken av al-Ghabsletta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Qutailibiyah» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Latakia guvernement. (arabisk)
2. 1 2  Balanche, Fabrice (2006). *Les Alaouites l'espace et le pouvoir* (PDF) (på fransk). Karthala Editions. ISBN 2845868189.
Kart over det kanadiske Arktis, med Patrickøya skravert i raudt
Kart over Patrickøya
**Prins Patrick-øya** (engelsk *Prince Patrick Island*) er ei øy i det kanadiske Arktis på mellom 76 og 78 grader nordleg breidd og 116 til 123 grader vestleg lengd. Øya, som er den vestlegaste av Elisabetøyane, høyrer til Nordvestterritoria i Canada. Ho har eit totalt flatemål på 15 848 km². Nærast granneøyane, Eglintonøya og Melvilleøya, ligg i søraust. Øya ligg innefrosen heile året, noko som gjer henne til ein av dei mest utilgjengelege delar av Canada. Øyas høgste punkt ligg 279 meter over havet. Patrickøya er folketom.

Øya ligg ved innløpet til McCluresundet. Ein arktisk verstasjon kalla Mould Bay vart opna i 1948 som del av eit militært samarbeid mellom Canada og USA. Verstasjonen var ein av mange i eit nett av liknande som skulle dekke polarområda.

Regulære vêrobservasjonar tok til i mai 1948. Staben på stasjonen bestod av mellom 10 og 40 personar, alt etter kva forskingsarbeid som stod føre. Stasjonen vart stengd i 1997 og erstatta med ein automatisert vêrstasjon plassert ved flystripa nedom den avfolka stasjonen. Stasjonen hyste den einaste kjende, langvarige busetjinga på øya.

Patrickøya vart fyrste gongen utforska i 1853. Ho er oppkalla etter den britiske prinsen som var generalguvernør i Canada i perioden 1911-16.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prince Patrick Island» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Kryssinga av Düna** den 9. juli 1701 var ein svensk invasjon av Det polsk-litauiske samveldet etter at svenskane hadde sigra ved Narva seint i 1700. Den svenske kongen Karl XII var på jakt etter syskenbarnet, kong August II den sterke av Polen og Sachsen. Slaget vart ein stort svensk triumf og kryssinga gjekk lett. Dei fiendtlege soldatane vart raskt broten ned og spreidd under tilbaketrekkinga. 

Slaget starta morgonen den niande. Den saksisk-polske armeen bestod av om lag 19 000 mann kommandert av den saksiske generalfeltmarskalken Adam Heinrich von Steinau. I det første åtaket kryssa om lag 7 000 svenskar Düna (Daugava), med støtte av tungt væpna skip, som i ly av røyk hadde klart å segle opp elva. Svenskane starta eit overraskingsåtak på dei polske og saksiske styrkane som hadde leir på den andre sida av Düna (Daugava) på Spilve-engene. Etter kvart som røyken forsvann, vart saksarane klar over kva som var på gang og gjekk med ein gong til motåtak. Den svenske styrken, personleg kommandert av kongen, trekte seg ikkje attende. Etter ein kort stillstand, klarte svenskane å danne formasjonen sin på ny og starta eit andre åtak. Etter to timar var slaget vunn. Den svenske armeen hadde klart å krysse elva og saksarane var i tilbaketrekking. 

Under slaget vart det nytta små lekterar væpna med kanonar, så svenskane nytta både styrkar til lands og til sjøs, i tillegg til list (røyk) for å oppnå ein makelaus siger, som var nøye planlagt og godt utført. 

Etter slaget fall Kurland til Sverige, og Karl XII og armeen hans marsjerte til Bauska, der armeen vart verande fram til 11. august.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Crossing of the Düna» frå Wikipedia på engelsk, den 9. desember 2010.*
|  |
| --- |
| **Caldastanagar** |
| CaldastanagarFoto: Félix UribeCaldastanagarFoto: Félix Uribe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Caldastanagar Utbreiinga av Caldastanagar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Tanagarar Thraupidae |
| **Slekt:** | *Bangsia* |
| **Art:** | **Caldastanagar** *B. melanochlamys* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Bangsia melanochlamys***Hellmayr, 1910 |

**Caldastanagar** (*Bangsia melanochlamys*) er ein fugl i tanagarfamilien som er endemisk for Colombia.

Skildring
---------

Dette er ein robust bygd tanagar, ca. 15 centimeter og med vekt på rundt 40 gram. Kjønna er like. Dei har tjukt svart nebb og kort, svart hale. Fjørdrakta til vaksne har mørk blåleg til svart overside, heile hovudet og strupe, øvre bryst er svart. Nedre bryst, buk og undergump er kraftig gul. Han har eit ceruleanblått område øvst på vengen.

Utbreiingsområdet er skildra som todelt. Ein populasjon ligg i vestsida og nordsida av den sentrale fjellkjeda av Andes, innanfor sørlege Antioquia, ved elva Nechí og innanfor reservatet Reserva la Serrana. Det andre området ligg langs vestsida av vestlege Andes, særleg i Cerro Tatamá og Mistrató. Området er avgrensa, men fell litt innanfor tre departement: Chocó, Risaralda og Valle del Cauca. Caldastanagarar lever her i fuktig til våt subtropisk alpin skog eller tåkeskog i høgder frå 1000 til 2285 moh. Føda er i stor grad frukt, men leddyr er eit supplement.

Populasjonen er estimert til å ligge mellom 600 og 1700 individ og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt sårbar.

Kjelder
-------

Referansar

1. ↑  Hilty, S. (2018) *Black-and-gold Tanager (Bangsia melanochlamys)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 20. september 2018
2. 1 2  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Bangsia melanochlamys*. Henta frå  den 20. september 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Caldastanagar**
**Zoltán Palásti Kovács**, kjend som **Zoohacker**, er ein ungarsk musikar, musikkhistorikar, musikklærar, DJ og produsent.

Eurovision
----------

### Eurovision Song Contest 2013

Etter at songaren ByeAlex vann A Dal 2013, den ungarske uttakinga til Eurovision Song Contest 2013, med den ungarskspråklege songen «Kedvesem» laga Zoohacker ein remiks av songen som fekk tittelen «Kedvesem (Zoohacker Remix)». Saman med Mónika Hoffmann hadde dei òg skrive eit refreng på svensk, men fekk ikkje framføre dette i tevlinga av di tidsfristen gjekk ut før den nye teksten var klår. I Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige deltok Ungarn deltok i den andre semifinalen 16. mai 2013 med remiksen og enda på åttandeplass med 66 poeng; tolv frå Sveits, ti frå Tyskland, åtte frå Finland, sju frå Albania, seks frå Belgia og Romania, fire frå San Marino, tre frå Israel, Georgia og Frankrike og to frå Latvia og Noreg. Landet kvalifiserte seg dimed til finalen 18. mai 2013 der dei enda på tiandeplass med 84 poeng; tolv frå Tyskland, ti frå Finland og Sveits, åtte frå Albania, sju frå Nederland, seks frå San Marino og Bulgaria, fem frå Litauen, fire frå Estland og Kroatia, tre frå Sverige og Italia og to frå Hellas, Noreg og Serbia. Dette var den tredje beste plasseringa til eit ungarsk bidrag og «Kedvesem (Zoohacker Remix)» vart dimed eit av dei mest suksessfulle ungarske bidraga fram til 2013.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Hungary in the Eurovision Song Contest 2013» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mai 2013.*

* «ZOOHACKER REMIX ORCHESTRA» (på engelsk). Zoohacker.hu. Henta 25. mai 2013.

| * v
* d
* e
Ungarn i Eurovision Song Contest 2013 |
| --- |
| A Dal 2013**·** ByeAlex**·** Dániel Kővágó**·** Helga Wéber**·** Zoltán Palásti Kovács**·** *Kedvesem (Zoohacker Remix)* |
*Denne artikkelen handlar om elva i West Yorkshire i England. For Calder, sjå Calder (fleirtyding).* 

**Calder** er ei elv i West Yorkshire i England. Frå Wakefield har ho kanalsamband til elva Aire, og inngår såleis i Aire og Calder-kanalen.

Elva har gjeve namn til distriktet Calderdale.

Historie
--------

Elva var ein nøkkel for suksessen til tekstilindustrien i lokalområdet, og flyt gjennom eit området kalla *Yorkshire Heavy Woollen District*. Fleire viktige kverner vart bygd langs breiddene til elva, spesielt ved Halifax, Huddersfield, Dewsbury og Wakefield, men òg i dei mindre områda ved Hebden Bridge, Sowerby Bridge og Todmorden. Mange av desse strukturane eksisterer enno som bygningar, men storproduksjon av garn og tekstilar har forlengst teke slutt.

Elva er viktig som transportveg for råmateriale og produkta frå kvernene, spesielt i tida før utviklinga av annan infrastruktur som veg og jernbanesamband til området. Fleire stader er elva ikkje farbar på grunn av demningar og grunt vann, og passasjar for båtar vart gjort ved å byggje kanalar slik at båtane kunne kome til vassvegen «Calder and Hebble Navigation». Arbeidet for å konstruere vassvegen, som enno eksisterer, byrja overfor Wakefield i 1758.

Ein kjend bygning ved elva er kapellet Chantry Chapel ved Wakefield, som blir datert til midten av 1300-talet.

Ved Wakefield er ei rekkje av tidlegare kvernbygningar som i løpet av midten av 2000-talet vorte oppussa for eit hamneområdeprosjekt som kombinerer bustader, kontor, galleri og offentlege rom.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Calder» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*
| Znojmo |
| --- |
| St. Nikolas-kyrkjaSt. Nikolas-kyrkja St. Nikolas-kyrkja |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Znojmo | Byvåpenet til Znojmo |
| **Flagget til Znojmo** | **Byvåpenet til Znojmo** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Kraj | Tsjekkia  Sør-Mähren |
| Grunnlagd | 1226 |
| Borgarmeister | Petr Nezveda |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  65,93 km² |
| Innbyggjarar  - By (1.1.2012)   - folketettleik | 34 073   517/km² |
| Koordinatar | 48°51′″N 16°3′″E﻿Koordinatar: 48°51′″N 16°3′″E﻿ |
| Høgd over havet | 290 m |
| Diverse anna |
| Postnummer | 669 02 |
| **Nettstad:** www.znojmocity.cz |
| Plassering |
| 

Znojmo is located in Tsjekkia

 |

**Znojmo** (tysk *Znaim*) er ein by i Tsjekkia i regionen Sør-Mähren, nær grensa til Austerrike.

Byen er bygd på ei klippe på den bratte venstresida til elva Dyje, og arkitekturen har opprettheldt eit mellomalderpreg. Den gotiske St. Nikolas-kyrkja og det seingotiske rådhuset er dei mest kjende landemerka i byen. St. Nikolas-kyrkja vart bygd i 1348 av keisar Karl IV, og rådhuset, med det 75 meter høge tårnet, vart bygd rundt 1446. Overfor elva Dyje ligg Znojmoborga, som går tilbake til 1000-talet og vart grunnlagd av Přemyslid-hertugane.

Den kongelege byen Znojmo vart grunnlagd rundt 1226 av kong Ottokar I på sletta føre Znojmoborga. Znojmo er mest kjemd for våpenstillstanden som vart avgjort her i 1809 etter slaget ved Wagram mellom Napoleon og erkehertug Karl. Han er òg kjend som (den påståtte) fødestaden til Leopold Loyka, sjåføren til den austerrikske erkehertugen Franz Ferdinand då Ferdinand vart myrda i Sarajevo i 1914, ei hending som utløyste den første verdskrigen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* Turistside Arkivert 2010-10-16 ved Wayback Machine.
* Znojmo turistinformasjon Arkivert 2013-09-14 ved Wayback Machine.

Panorama av Znojmo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Zoonose** eller **zoonotisk sjukdom** er namnet på infeksjonssjukdommar som kan overførast frå menneske til dyr og omvendt. Smitten vert overført direkte, eller via mat, forureining, vatn eller biologisk vektor (som insekt). Smittestoffa er bakteriar, virus, prionar, sopp og parasittar.

Døme på sjukdommar er dei årsaka av salmonella (som salmonellose), bakteriegruppa campylobactar (kam gje diaré), bakterien *yersinia entercolitica* (kan gje yersiniose), listeria-bakterien (som gjev listeriose), bakterien e.coli.

Tuberkulose, tricinose, kugalskap, rabies og brucellose er òg zoonotisk.

I Noreg har Veterinærinstituttet ansvar for å overvake utviklinga av zoonosar her til lands, og rapporterer årleg til EU, gjennom Zoonoserapporten, som vert laga i samarbeid med Mattilsynet, Folkehelseinstituttet og andre sentrale organ.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zoonose» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ 
	+ H. Krauss, A. Weber, M. Appel, B. Enders, A. v. Graevenitz, H. D. Isenberg, H. G. Schiefer, W. Slenczka, H. Zahner: Zoonoses. Infectious Diseases Transmissible from Animals to Humans. 3rd Edition, 456 pages. ASM Press. American Society for Microbiology, Washington DC. USA. 2003. ISBN 1-55581-236-8


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
| **Sanday** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Sanday i Orknøyane is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 56°29′ N 5°35′ W﻿Koordinatar: 56°29′ N 5°35′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Orknøyane

 |
| **Areal** | 50,43 km²

 |
| **Høgaste punkt** | The Wart (65 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Orknøyane |
| **Største busetnad** | Lady

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 478 (2001) |
| **Folketettleik** | 9,5 /km² |

**Sanday** er ei busett øy i Orknøyane, utanfor nordkysten av Skottland. Med eit areal på kring 50 kvadratkilometer er ho den tredje største av Orknøyane. Dei største busetnadane er Lady Village og Kettletoft. Ein kan kome til Sanday med ferje eller fly frå Kirkwall på Mainland.

Naturhistorie
-------------

Sanday har fått namnet sitt etter sandstrendene på øya. Arkeologiske funn tyder på at ho tidlegare bestod av fleire minder øyar som voks i saman då havnivået minka. Øya har store sanddyner der ein finn gråsel og oter. Inne på øya er det frodig jordbruksland og noko kommersiell hummaroppdrett.

Geologien på øya består hovudsakleg av sediment frå devontida.

Det er fleire område på Sanday som har status som *Site of Special Scientific Interest* (stad av særleg vitskapleg interesse) og område på austsida av øya har status som Special Protection Area (særskild verneområde) på grunn av sanddynene og machair-habitat, som er sjeldan å sjå utanfor Hebridane. I tillegg finn ein store område med marskland.

Luftfoto av austsida av Sanday

Historie
--------

Av attraksjonar på øya finn ein gravhaugar frå 2000-talet f.Kr. Ein stor menneskeskapt haug ved Pool vart graven ut i 1980-åra. Denne indikerte ein struktur frå yngre steinalder av brent torv. Ein annan halvsirkulær struktur med heller og celler. Ein har òg funne ein vikingstein og rektangulære jordbygningar frå 700- eller 800-talet. 

Under den andre verdskrigen bygde Royal Air Force ein Chain Home radarstasjon ved Whale Head på Sanday. Sanday hadde òg ein gong i tida det nordlegaste passasjertoget i Storbritannia, Sanday Light Railway.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sanday, Orkney» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Omand, Donald, red. (2003). *The Orkney Book*. Edinburgh: Birlinn.
2. ↑  «Sanday site details». JNCC. Henta 20. mars 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Sanday». Sanday Tourism Association.
* «Sanday Community Website». Sanday Development Trust.

| * v
* d
* e
Orknøyane |
| --- |
| Øyar i Orknøyane |
| Busette øyar | Mainland · Auskerry · Burray · Eday · Egilsay · Flotta · Gairsay · Graemsay · Hoy · North Ronaldsay · Papa Stronsay · Papa Westray · Rousay · Sanday · Shapinsay · South Ronaldsay · South Walls · Stronsay · Westray · Wyre |
| Andre øyar | Eynhallow · Helliar Holm · Lamb Holm · Switha · Swona |
| Byar og landsbyar | Kirkwall · Balfour · Finstown  · Houton · Longhope · Lyness · Stromness · Whitehall |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kart over Irskesjøen. North Channel ligg nord for Irskejøen, medan St. George's Channel ligg i sør.
**North Channel** (skotsk gælisk og irsk *Sruth na Maoile*) er eit sund mellom Nord-Irland og Skottland.

Den djupaste delen av sundet vert kalla Beaufort's Dyke. Sundet går mellom Irskesjøen i sør og Atlanterhavet i nord. Mange ferjesamband kryssar sundet. I 1953 var sundet åstad for eit alvorleg skipsforlis då ferja «Princess Victoria» sokk.

Det har lenge vore snakk om å byggje ein tunnel under sundet for å knyte Nord-Irland til resten av Storbritannia. I august 2007 la Centre for Cross Border Studies fram forslag om ein 34 km lang jernbanetunnel under eller bru over sundet med ei kostnadsrame på £3.5 milliardar (om lag 33 milliardar kroner).

Sjå òg
------

* St. George's Channel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «North Channel (British Isles)» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2007.*

Fotnotar

1. ↑  Fastlandssamband til Nord-Irland, BBC News Scotland, 22. august 2007

Koordinatar: 55°03′N 5°37′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Namnetrekket til Tage Erlander.
**Tage** eller **Thage** er eit mannsnamn avleidd av det gammladdanske *Taki*. Det har norsk namnedag den 20. september og svensk den 3. august.

Namnet kjem frå verbet *taka* og kan tolkast som å visa til ein 'mottakar' eller 'overtakar'. Ei anna tolking er at det kan tyda 'uthaldande'.

Namnet har vore brukt i Skåne sidan 1400-talet, men blei først allmeint spreidd i Sverige frå 1900-talet. Der var det mykje brukt til og med 1930-talet, før bruken gjekk ned att.

Tage Reedtz-Thott.

Namneberarar
------------

* Kjeld Thor Tage Otto lensbaron Reedtz-Thott (1839-1923), dansk politikar og statsminister
* Tage Erlander (1901-1985), svensk politikar, partileiar og statsminister
* Tage Skou-Hansen (f. 1925), dansk forfattar
* Tage Danielsson (1928-1985), svensk forfattar, skodespelar og filmregissør
* Thage Edvin Gerhard Peterson (f. 1933), svensk politikar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tage» frå Wikipedia på svensk, den 19. september 2009.*
**Storhertugdømet Toscana** (italiensk *Granducato di Toscana*, latinsk *Magnus Ducatus Etruriae*) var ein sentral italiensk monarki som eksisterte frå 1569 til 1859 (med nokre avbrot), og erstatta Hertugdømet Firenze. Hovudstaden i storhertugdømet var Firenze. Før huset Lorraine tok over makta, var Toscana nominelt ein stat i Det tysk-romerske riket fram til freden i Westfalen i 1648.

Storhertugdømet vart først styrt av huset Medici fram til denne familien døydde ut i 1737. Under Medici blømde Toscana. Sjølv om det ikkje var like internasjonalt kjend som den gamle republikken, kunne det vise til eineståande økonomisk og militær suksess under Cosimo I og sønene hans, fram til regjeringstida til Ferdinando II, då økonomien i staten byrja å verte svekka. Staten nådde eit høgdepunkt under Cosimo III. Det einaste framsteget til Medici-familien i den siste tida før dei døydde ut, var at dei vart opphøgd til kongelege av den tysk-romerske keisaren i 1691. Den eldre greina av Medici-linja døydde ut i 1737. 

Frans Stefan av Lorraine, ein etterkomar av Medici-slekta, avløyste familien og tok over trona. Toscana vart styrt av ein statthaldar, Marc de Beauvau-Craon, i heile regjeringstida hans. Etterkomarane hans styrte, og heldt til i, storhertugdømet fram til 1859, berre avbroten av Napoleon Bonaparte som gav Toscana til huset Bourbon-Parma. Etter at det napoleonske systemet kollapsa i 1814, vart storhertugdømet gjenoppretta. Dei sameinte provinsane i Sentral-Italia, ein klientstat i Kongedømet Sardinia-Piemonte, annekterte Toscana i 1859. Toscana vart formelt annektert til Sardinia i 1860, etter ei folkeavsetmming, der 95 % av stemmarane støtta forslaget.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Information on Medici Family Members[*daud lenkje*]
* The Papal Bull that created the Grand Duchy

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grand Duchy of Tuscany» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Strathern, Paul: *The Medici: Godfathers of the Renaissance*, Vintage books, London, 2003, ISBN 978-0-099-52297-3, s. 315–321
2. ↑  François Velde (July 4, 2005). «The Grand-Duchy of Tuscany». heraldica.org. Henta 23. april 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Ei tidvassandbanke mellom øyane Waya og Wayasewa på Yasawaøyane på Fiji
Ein **sandbanke** er ein banke er ei samling av sand og eventuelt mudder eller grus i sjø, i ein innsjø eller i ei elv. Sandbankar er ofte lange og smale og oppstår der straumar eller havstraumar legg i frå seg avleiringar som lokalt dannar ei grunne i vatnet. Stundom kan sandbankar etter kvart lage innsjøar, der berre sandbanken ligg mellom innsjøen og havet. 

Ein sandbanke kan vere alt frå eit par meter lang i ei lita elv til fleire hundre kilometer langs kystlinjer, då ofte kalla ei *barriereøy*.

For skipsfart utgjer sandbankar den same faren som rev og andre grunner og skip og båtar må derfor unngå dei.

Barriereøy
----------

Ei **barriereøy** er ei lang og relativt smal øy som ligg parallelt med kysten. Ho er bygd opp av sediment, hovudsakleg sand. Bak barrièreøya, mellom øya og fastlandet, ligg ein lagune eller ei myr der ein ofte finn meir finkorna stoff. Øya fungerer som eit skjold som vernar fastlandet mot erosjon på grunn av til dømes store bølgjer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shoal» frå Wikipedia på engelsk, den 10. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Bascom, W. 1980. *Waves and Beaches*. Anchor Press/Doubleday, Garden City, New York. s. 366
| **Tahay****Lokalt namn: Taghaigh** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Tahay is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°40′ N 7°5′ W﻿Koordinatar: 57°40′ N 7°5′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 0,53 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 65 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Tahay** (skotsk-gælisk *Taghaigh*) er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland. Namnet kjem frå norrønt, *tagg-øy*. Øya har eit areal på 53 hektar og det høgaste punktet ligg 65 meter over havet. Ho er den største øya i ei gruppe nordaust for North Uist.

Øya vert nytta til beite for sau og for torvhausting.

Historie
--------

I 1846 levde seks familiar på øya. Dei vart drivne bort frå Pabbay under Highland clearances for å gje rom til sauehald der. Sjølv om det ikkje var dyrkbar mark på øya, håpte dei å livnære seg av fiske. Dette viste seg å verte for hardt for dei, og i 1850-åra gav dei opp og flytte til Australia.

Tahay er i dag eigd av dei skotske styresmaktene.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tahay» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Overview of Tahay». Gazetteer for Scotland. Henta 3. mars 2010.
Båtar på Tai Hu.
Hausting av siv langs breidda av Tai Hu.
**Taihu** (kinesisk 太湖, pinyin *Tài Hú*, 'Storsjøen') er med sine 2 250 km² den tredje største innsjøen i Folkerepublikken Kina. Han ligg i Chang Jiang sitt delta, nær byen Wuxi i provinsen Jiangsu.

Innsjøen er i gjennomsnitt to meter djup, og har rundt 90 øyar. Han skal ha blitt danna av eit meteornedslag som tidfest til om lag 70 millionar år sidan, kanskje frå slutten av devontida. Taihu er knytt til Keisarkanalen og er hovudvasskjelde for fleire elvar. Eit nettverk av kanalar sørgjer for kunstig vatning av områda omkring.

Sjøen er kjent for sine taihusteinar, gjennomhola kalksteinar som ofte vert nytta i kinesiske hager. Det som ofte er rekna som det beste utsynet over sjøen får ein frå Xihui-parken ved Dragelys-pagoden, vest for Wuxi.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Staatlicher Geopark des Taihu-Sees und Xishan-Berges in Suzhou in der Provinz Jiangsu

Kjelder
-------

* «Taihu» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Tai Hu» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2011.*

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Tai» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Wang, Erkang (May, 2002). «Discovery and implication of shock metamorphic unloading microfractures in Devonian bedrock of Taihu Lake». *Science in China Series D: Earth Sciences* **45** (5). [*daud lenkje*]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* NDL

 |
**Storhertugdømet Vestarktika** (engelsk *Grand Duchy of Westarctica*)er ein mikronasjon skapt av amerikanske Travis McHenry, som har gjort krav på Marie Byrd Land. Vestarktika vart grunnlagd som følgje av eit påstått smutthol i Antarktistraktaten. Krav om status som mikronasjon har blitt nytta til å prege og selje myntar til samlarar. Vestarktika er ikkje anerkjent av noko land.

Det meste av mikronasjonen består av Marie Byrd Land, som ingen andre land har gjort krav på.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grand Duchy of Westarctica» frå Wikipedia på engelsk, den 12. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Myntar

| * v
* d
* e
Kravområde i Antarktis |
| --- |
| Noverande | Adélie Land**·** Argentinsk Antarktis**·** Australsk Antarktis**·** Britisk Antarktis**·** Chilensk Antarktis**·** Peter I Øy**·** Ross Dependency**·** Dronning Maud Land | Kravområde i Antarktis |
| Foreslått | Brasiliansk Antarktis |
| Tidlegare | Ny-Schwaben |
*Om bygda med same namnet, sjå Tafjord*
Tafjorden sett utover mot Fjørå
Ytre del av Tafjorden med den breie Norddalsfjorden i bakgrunnen.
**Tafjorden** er ein fjordarm av Norddalsfjorden og Storfjorden i Fjord kommune på Sunnmøre. Han har ei lengd på 8 km og strekkjer seg frå Oksneset ved Fjørå og inn til bygda Tafjord. Ved Okseneset er fjorden på det djupaste med 220 m.

I gammal tid var namnet «Todarfjorden» og det omfatta også Norddalsfjorden om lag frå Skrenakken og inn.

Historie
--------

Då Olav II av Noreg flykta inn Storfjorden frå Knut den mektige, segla han og mennene hans inn i Tafjorden. Frå her reiste dei nordover opp Valldal til botnen av Isfjorden og opp Romsdalen via Lesja på veg til eksil i Russland.

I 1934 vart raste ein del av bergsida i Tafjorden ut i fjorden og skapte ein lokal tsunami som tok livet av 47 menneske i fjorden.

Sjå òg
------

* Tafjord-ulukka

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Tafjord» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Kleiva, Ivar (1975):Grunn og gror. Norddal bygdebøker, III. Valldal: Norddal kommune.
2. 1 2  Stagg, Frank Noel (1954). *West Norway and its Fjords*. George Allen & Unwin, Ltd.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Kamp mellom William (?) Renshaw og Herbert Fortescue Lawford under Wimbledon-turneringa på 1880-talet.
**Wimbledon-turneringa** eller berre **Wimbledon** (engelsk *The Championships, Wimbledon*, *Wimbledon* eller *The Championships*) er den eldste tennisturneringa i verda. Ho finn stad ved All England Lawn Tennis and Croquet Club i bydelen Wimbledon i London i juni/juli kvart år. Wimbledon er den tredje av dei fire årlege Grand Slam-turneringane og den einaste som blir spelt på gras. Turneringa heiter eigenleg The Championships, Wimbledon. Ho blir ofte berre omtala som The Championships eller ganske enkelt Wimbledon .

Historie
--------

Frå turneringa i 2004
Turneringa blei halden for første gong i 1877 på ein bane nær Worple Road. Den gongen blei det berre tevla i herresingle. I 1884 blei det innført to nye klassar: single for damer og double for herrar. Double for damer og mixed double blei innført i 1913. Turneringa blei flytt til dagens arrangørstad, ein bane nær Church Road, i 1922.

Turneringa startar kvart år seks veker før den første måndagen i august, og varer i fjorten dagar. Tradisjonelt blei det ikkje spelt på den midterste sundagen («Middle Sunday»). Tre gonger i historia til turneringa har ein vore nøydde til å spela på Middle Sunday.

Premiepengar
------------

I 2012 auka premiepengane frå 14 600 000 pund til 16 060 000 pund. Mest får vinnarane i singelturneringane, med 1 150 000 pund kvar og tapande finalist halvparten.

Wimbledon har like premiepengar for menn og kvinner.

Kjelder
-------

1. ↑  Ryan Rudnansky (24. juni 2013). «Wimbledon Tennis 2013: Why Historic Tournament Is Most Prestigious Grand Slam». *bleacherreport*. Henta 17. januar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Wimbledon (tennis)» frå Wikipedia på bokmål, den 17. januar 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wimbledon-turneringa**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Det nordlandske kyrkje- og skulefond** (bokmål *Det nordlandske kirke- og skolefond*, dansk *det Nordlandske Kirke- og Skole-Fond*) vidareførte etter 1814 arbeidet som sidan 1715 hadde vore drive av det dansk-norske Misjonskollegiet. Fondet høyrde under kyrkjedepartementet. 

Hovudføremålet til fondet var først å fremje misjon blant samane. Sidan vart føremålet å sikre lønsinntekter til geistlege embetsmenn i Nord- og Sør-Hålogaland bispedømme, å vedlikehalde kyrkjer og kapell fondet åtte og å fremje skulestellet i desse bispedømma.

Kyrkjene Misjonskollegiet åtte i Nord-Noreg vart selde etter Lov av 1. august 1821 «angaaende de Nordlandske Kirkers Salg». Eigedommane fondet åtte, vart forvalta som anna kyrkjegods, etter Lov av 20. august 1821 «angaaende det beneficerede Gods». Ved lov av 4. august 1827 vart det opna for at leiglendingane kunne få kjøpe eigedommane dei dreiv.

Fondet hadde i 1954 ein grunnkapital på kr 1 659 300 og eit rentefond på kr 2 460.

Fondet tok slutt 31.12.1971, så Stortinget overdrog eigedommane til Opplysningsvesenets fond.

Kjelder:
--------

* *Norsk Allkunnebok* (1958)
* *Norges Lover 1682-1965*
* Historisk leksikon

1. ↑  Lov av 9. desember 1955 nr 11 (Prestegardslova) samt Klokkarlova av 5. april 1963 nr 1. Lovene er seinere ersatta av Lov om Opplysningsvesenets fond
Reklame for Det norske myrselskap i tidsskriftet *Naturen*, 1908.
**Det norske myrselskap** vart skipa 11. desember 1902 og hadde som føremål *«tilgodegjørelse av landets myrer»*. 

I byrjinga av 1900-talet var Noreg inne i ein periode med dårlege arbeidsvilkår og lønene var låge. Det var økonomiske kriser i jordbruket. Industrien var dårleg utbygd og kunne ikkje ta mot ein aukande folketilvekst. Myrene var ein ressurs både til oppdyrking og til bruk til tekniske føremål. Arbeidsoppgåvene i Det norske myrselskap endra seg gjennom dei ulike epokane. Dei første 30 åra stod produksjon av brenntorv og torvstrø, samt myrdyrking i fokus. Seinare dreia arbeidet seg meir om jordvern og registrering av landskapstypar, og i perioden 1952-72 var det stor aktivitet i høve til fôrproduksjon og fellesbeite.

I 1972 gjekk Det norske myrselskap og Selskapet Ny Jord (skipa i 1908) saman til Det norske jord- og myrselskap (DNJM). Då vart utvikling på bureisingsfelta ei viktig oppgåve. I samsvar med vedtak i Stortinget overtok selskapet Statens jordundersøkelse ved NLH i 1986 og bygde ut si eiga verksemd, Landbrukets analysesenter, med moderne apparat og utstyr. I 1989 fusjonerte DNJM og GEFO (Institutt for georessurser og forurensningsforskning) til Jordforsk.
Window Maker 0.9.1.0 på FreeBSD 5.3
**Window Maker** er ein vindaugehandsamar for Unix-liknande operativsystem. Window Maker er kjend for å vere mindre ressurskrevande enn liknande handsamarar og er difor mykje brukt på datamaskiner med begrensa systemresursar. Mange brukar Window Maker framfor andre lette vindaugehandamarar (slik som Fluxbox, Ion og Ratpoison), ettersom Window Maker er laga slik at brukaren konfigurerer vindaugehandsamaren gjennom det grafiske programmet WPrefs, istaden for å måtte endre lange tekstfiler.

Opphavleg var namnet på vindaugehandsamaren **WindowMaker** (utan mellomrom), men namnet vart endra etter ei nettadresse-konflikt mellom Window Maker-prosjektet *windowmaker.org*, og *windowmaker.com*, som vert eigd av Windowmaker Software Ltd. eit firma som produserer programvare for vindauge- og dørproduksjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Window Makers offisielle nettside
* Largo's Window Maker Page Arkivert 2005-01-31 ved Wayback Machine.
* dockapps.org - Dockapper for Window Maker

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| **Vindaugehandsamarar for X window** |
| AfterStep | Blackbox | evilwm | Enlightenment | Fluxbox | FVWM | IceWM | Ion | KWin | Metacity | MWM | Openbox | Sawfish | twm | Window Maker |

 |
Flaggstorleik 3:5
**Det nicaraguanske flagget** blei teke i bruk i Nicaragua den 4. september 1908, men blei først teke i bruk som nasjonalflagg den 27. august 1971. Utforminga av flagget byggjer på flagget til Den mellomamerikanske føderasjonen. Det er vassrett delt i blått, kvitt og blått. I midten av den kvite stripa er det nicaraguanske riksvåpenet.

Det nicaraguanske flagget har mange likskapar med det til El Salvador og det til Honduras, som også har tre vassrette striper i dei same fargane. Desse landa utgjorde saman med Guatemala og Costa Rica den mellomamerikanske føderasjonen frå 1823. Denne unionen hadde frå byrjinga nettopp blått, kvitt og blått i sitt flagg. 

Flagget med riksvåpen gjer teneste som nasjonalflagg, handelsflagg, statsflagg og orlogsflagg, men kan også nyttast utan riksvåpen, då som alternativt nasjonalflagg.

Historiske flagg
----------------

* Aug. 1823-nov. 1824Aug. 1823-nov. 1824
* Nov. 1824-apr. 1854Nov. 1824-apr. 1854
* Dei sameinte provinsane i Sentral-Amerika,, 1823-1825Dei sameinte provinsane i Sentral-Amerika,, 1823-1825
* Den føderale republikken i Sentral-Amerika, 1825-1841Den føderale republikken i Sentral-Amerika, 1825-1841
* 1852-1854 (hevda)1852-1854 (hevda)
* Apr. 1854-1858Apr. 1854-1858
* Apr. 1854-1858 (statsflagg)Apr. 1854-1858 (statsflagg)
* Apr 1854-1858 (orlogsflagg)Apr 1854-1858 (orlogsflagg)
* Flagget til Nicaragua under William WalkerFlagget til Nicaragua under William Walker
* 1858-18731858-1873
* 1873-18891873-1889
* 1889-1893 (hevda)1889-1893 (hevda)
* 1893-18961893-1896
* 1896 nov. 18981896 nov. 1898
* Nov. 1898-nov. 1898Nov. 1898-nov. 1898
* Apr.-des. 1898Apr.-des. 1898
* 1908-19711908-1971

Flagget til Mosquitokysten
* Flagget til Mosquitokysten, 1860-1894Flagget til Mosquitokysten, 1860-1894

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nicaraguas flagg» frå Wikipedia på bokmål og «Flag of Nicaragua » frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nicaragua ved at Flags of the World

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Willem Frederik Slijkhuis**, kjend som **Wim Slijkhuis**, (13. januar 1923–28. juni 2003) var ein nederlandsk friidrettsutøvar frå Leiden som vart europameister på 1500 meter i 1950 i Brussel.

Aktiv
-----

Slijkhuis tok sølvmedaljen på 5000 m då EM i friidrett 1946 vart avvikla på Bislett stadion i Oslo på tida 14.14,0, hans endelege personbeste på distansen. To år seinare deltok han i dei olympiske leikane 1948 i London. Her vann han to bronsemedaljar, fyrst på 5000 meter og fire dagar seinare på 1500 meter. På halvmila kom han i mål ei ni sekundar bak dei to som kjempa om sigeren, men på 1500 meter kjempa han drabeleg om gullmedaljen mot svenskane Henry Eriksson og Lennart Strand. Eriksson vann på 3.49,8, Strand og Sljikhuis var begge seks tidels sekund bakom, men Strand vart dømd fyrst.

I 1949 forbetra Slijkhuis den nederlandske rekorden på 1500 m til 3,43,8, einast åtte tidels sekund bakom verdsrekorden. Under EM i friidrett 1950 vann han gullmedaljen på 1500 m, seks tidels sekund framom franske Patrick El Mabrouk.

Slijkhuis vart slått ut i forsøket på 1500 m under Sommar-OL 1952 i Helsinki, og la opp i 1954.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Willem Slijkhuis» frå Wikipedia på tysk, den 10. august 2015.*
Koordinatar: 59°52′23″N 10°47′33″E﻿

**Kastellet skule** er ein 1-10 skule i bydel Nordstrand i Oslo. Han stod ferdig i 2004, og det vart dermed etablert ein ny skulekrets mellom Bekkelaget og Nordstrand. Skulen vart bygd for omkring 550 elevar, og hadde i 2010 ca. 610 elevar. Skuleanlegget består av 4 bygg. Bygg A er hovudbygget med administrasjon og spesialrom, Bygg B vert disponert av småskolen og Aktivitetsskulen (tidlegare Skulefritidsordninga/SFO), Bygg C vert nytta av mellomtrinnet og funksjonshemja (Regnbuen), og Bygg D er for ungdomstrinnet.

Skulen sin spesialavdeling Regnbuen er for elevar med ulike funksjonshemningar og har byomfattande inntak. Avdelinga hadde 12 elevar i 2010.

Anlegget er utforma med inspirasjon frå læreplanen L97 og den såkalla Innstillinga til kvalitetsutvalet frå 2003. Han er såleis bygd som ein såkalt baseskule, med hovudsakleg opne og fleksible romløysingar. Det var til å byrja med store støyproblem i særskilde delar av skuleanlegget.

Rektorar
--------

* 2004-2009: Per Bjarne Ella (til Fyrstikkalleen skule)
* 2009-2015: Torill Røeggen (til Ullern vidaregåande skule)
* 2015–2018: Ronny Trogstad
* 2018-2019: Kjersti Svendsen

Kjelder
-------

1. ↑  «Ledelse og ansatte». Arkivert frå originalen 24. oktober 2018. Henta 23. oktober 2018.
2. ↑  Utdanningsdirektoratets rådgivingstjeneste for skoleanlegg

* *Denne artikkelen bygger på «Kastellet skole» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til utdanningsetaten om skulen
* Data og statistikk[*daud lenkje*] - MinOsloskole, Oslo kommune. Vitja 5. februar 2018.
Katabatisk vind i Antarktis.
Figur som syner utviklinga av katabatisk vind i Antarktis.
**Katabatisk vind** eller **fjellbris** er vind som bles ned ein skråning som ein ås, eit fjell eller ein isbre. Når slike vindar bles over store område vert dei av og til kalla *fallvind*. Det motsette er vind som bles oppover ein skråning, og dette vert kalla anabatisk vind. 

Ein skil mellom vind som kjennest varmare enn omgivnadane (fønvind) og vind som er kjøligare (til dømes mistralvinden i Middelhavet eller boravinden i Adriahavet). Katabatisk vind viser til den kjølige varianten.

Kjenneteikn
-----------

Katabatisk vind oppstår når lufta vert avkjølt på toppen av eit fjell, isbre eller ein ås. Sidan tettleiken til luft aukar når temperaturen minkar, vil lufta strøyme nedover skråninga og bli varma opp adiabatisk. Den vil likevel halde seg relativt kald. 

Kald katabatisk vind har ein ofte tidleg på natta når sola har gått ned og bakken byrjar å stråle ut varmestråling. Kald luft frå ekstratropiske syklonar kan medverke til denne effekten. 

På liten skala er denne vinden som regel for svak til ein kan merke han. I bratte fjellsider under eit fjellplatå kan han ofte komme i form av kast, såkalla *kaldluftsras*. Kaldlufta som strøymer nedover ei dalside samlar seg i botn av dalen og strøymer vidare nedover dalen. Denne vinden vert kalla *fjellvind*. Fjellvinden har ein kompenserande vind som strøymer oppover dalen i fjellsida og ut mot dalsidene.

Brevind
-------

Ved isbrear bles det katabatisk vind ned frå breen gjennom heile døgnet så lenge lufttemperaturen er over 0 ºC. Denne typen katabatisk vind vert kalla *brevind*. 

Så lenge temperaturen er over 0 ºC, vil breen avkjøle lufta over breen. Den kalde lufta søkk og driv bort frå breen. Brevinden er mest markant for dalbrear, og bles sterkast når temperaturskilnaden mellom breen og omgjevnadane er størst. Brevinden vil derfor òg som regel vere kraftigast om ettermiddagen når lufttemperaturen er på det høgaste. 

Det vert danna ein motvind over brevinden, som bles oppover i dalen. Dette er ein varmare dalvind, kalla anabatisk vind. Sidan dei to møtande vindane fører til turbulens i grenseflata mellom dei, fører dette til at brevinden døyr ut eit lite stykke nedanfor breen. For typiske norske bredalar strekkjer brevinden seg om lag 500-600 meter bort frå breen før han døyr ut. 

I Antarktis og på Grønland bles det kald brevind store delar av året.

Sjå òg
------

* Anabatisk vind
* Fønvind

Bakgrunnsstoff
--------------

* McKnight, TL & Hess, Darrel (2000). Katabatic Winds. In , *Physical Geography: A Landscape Appreciation*, pp. 131-2. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall. ISBN 0-13-020263-0

Kjelder
-------

* Kåre Utaaker (1991). *Mikro- og lokalmeteorologi: Det atmosfæriske miljø på liten skala*. Bergen: Alma Mater. ISBN 82-419-0063-5.
**Katakana** (片仮名, カタカナ eller かたかな) er eit av dei tre japanske skriftsystema, saman med hiragana og kanji. Katakana blir brukt til å skiva framandord, eigenamn og andre ord med ikkje-japansk opphav, slik som ordet for *datamaskin*: コンピューター (*konpyuutaa*). 

Katakana er ei kanaskrift der kvart teikn utgjer ei staving, til dømes /a/ (ア) eller ein annan kombinasjon av ein konsonant og ein vokal, som ネ (*ne*). Det finst ingen enkelståande konsonantteikn i katakana, bortsett frå ン (*n*). Teika i katakana har rette former som gjer at det skil seg frå hiragana, som har meir avrunda teikn.

Det er til saman 104 teikn med 46 grunnteikn i systemet, nett slik som i hiragana.

|  |
| --- |
| Vokalar |
| ア *a* | イ *i* | ウ *u* | エ *e* | オ *o* |
|  |
| カ *ka* | キ *ki* | ク *ku* | ケ *ke* | コ *ko* |
| サ *sa* | シ *shi* | ス *su* | セ *se* | ソ *so* |
| タ *ta* | チ *chi* | ツ *tsu* | テ *te* | ト *to* |
| ナ *na* | ニ *ni* | ヌ *nu* | ネ *ne* | ノ *no* |
| ハ *ha* | ヒ *hi* | フ *fu* | ヘ *he* | ホ *ho* |
| マ *ma* | ミ *mi* | ム *mu* | メ *me* | モ *mo* |
| ヤ *ya* |  | ユ *yu* |  | ヨ *yo* |  |
| ラ *ra* | リ *ri* | ル *ru* | レ *re* | ロ *ro* |
| ワ *wa* |  | ヲ *wo* |  |
|  | ン *n* |  |
|  |
| ガ *ga* | ギ *gi* | グ *gu* | ゲ *ge* | ゴ *go* |
| ザ *za* | ジ *ji* | ズ *zu* | ゼ *ze* | ゾ *zo* |
| ダ *da* | ヂ *(ji)* | ヅ *(zu)* | デ *de* | ド *do* |
| バ *ba* | ビ *bi* | ブ *bu* | ベ *be* | ボ *bo* |
| パ *pa* | ピ *pi* | プ *pu* | ペ *pe* | ポ *po* |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Katakana» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |