recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eit analogt videosignal.
**Videoteknologi** er teknologien som ligg til grunn for opptak, redigering, overføring og framsyning av video. For analog video er dette analog elektronikk, analog signalhandsaming og kommunikasjonsteknologi, medan det for digital video er digital elektronikk, digital signalhandsaming og digital kommunikasjonsteknologi.

Analog videoteknologi
---------------------

Analoge videosignal vert representerte i form av analoge signal. Fleire ulike format har vore nytta. Dei vanlegaste formata er NTSC, PAL og SECAM. Landbasert kringkasting av videosignal (fjernsyn) nytta ulike former for modulasjon for å plassera radiosignalet i tildelt frekvensområde (fjernsynskanal). PAL og NTSC nyttar kvadratur amplitudemodulasjon og SECAM nyttar frekvensmodulasjon for videosignalet . Lydsignalet vert FM-modulert (PAL og NTSC) eller AM-modulert (SECAM). Kringkasting av analoge videosignal over satellitt (satellittfjernsyn) nytta FM-modulasjon av videosignalet.

HD-MAC var eit europeisk analogt høgdefinisjonsformat som berre i lita utstrekning vart sett i drift før det vart forbigått av digital videoteknologi. HD-MAC var eit hybrid system som nytta analog koding av videoinformasjonen og digital koding av lydinformasjonen.

Digital videoteknologi
----------------------

Digitale videosignal vert representerte i form av binære ord. For å redusera datamengda vert signalet komprimert, slik at ein treng mindre lagringsplass og mindre overføringskapasitet. Det finst fleire ulike kompimeringsalgoritmer. Nokre av dei vanlegaste er dei ulike MPEG-algotitmene. 

Ved overføring av digital video har ein større moglegheit for å tilpassa modulasjonen til kanalen enn for analog video. Ved overføring via kabel har ein som oftast eit stort signal-til-støy-tilhøve og det vert nytta digital kvadratur amplitudemodulasjon (QAM). For kringkasting via satellitt er signal-til-støy-tilhøvet mykje mindre og det vert nytta kvadratur fasemodulasjon (QPSK), som er meir robust mot støy enn QAM. For landbasert kringkasting er multibaneinterferens eit problem, så det vert nytta COFDM. Strauming av digital video over pakkesvitsja nett er ein distribusjonsmetode som aukar i omfang.

Referansar
----------

1. ↑  Pim, D.N. *Television and teletext*, McMillian, 1988.
2. ↑  van Wesel, R. *Video handbook*, 2. utg. William Heinemann, 1987.
3. ↑  Wilson, F.A. *An introduction to satellite television*, Bernard Babani, 1986.
4. ↑  Benoit, H.  *Digital televison*, Arnold, 1997.

Sjå òg
------

* Fjernsyn
* Audioteknologi
**Anton Alexander** (19. september 1870–10. oktober 1945) var ein norsk skulemann og politikar frå Tvedestrand. Han representerte Venstre i stortinget 1934-36.

Han var son til sjømann Alexander Paulsen, som døydde då Anton var eitt år gammal. Sjølv vart han student frå Kristiansands katedralskole i 1887 og cand.real. i 1892. Frå 1891 til 1897 var han lærar ved Aars & Voss skole og 1895-1900 ved Ragna Nielsens skole, begge i Kristiania. Han underviste så 1899-1903 ved krigsskulen og kystoffiserskurset. Åra 1903-07 var han overlærar ved Bodø skole og 1907-14 hadde han same stilling ved Skiens skole, frå 1910 styrte han også den tekniske kveldsskulen i Skien.

Alexander var lektor på Kristiania katedralskole 1914-21. Deretter var han 1921-29 rektor på Lillehammer skole, 1929-32 på Drammens skole og 1932-37 på Skiens skole. Frå 1937 var han inspektør ved Det pedagogiske seminar i Oslo.

Alexander var medlem i fleire offentlege utval og nemnder. Mellom anna var han perioden 1914-19 med i Undervisningsrådet. Langt seinare var han formann i Komiteen om revisjon av de høyere skolers eksamensordning av 1938. I tida 1916-21 var han formann i Filologenes og Realistenes Landsforening.

Alexander var 1910-14 medlem i bystyret i Skien og 1928-29 i Lillehammer. Perioden 1934-36 representerte han byane i Telemark og Vest-Agder på Stortinget, vald for Venstre. På Tinget var han sekretær i Universitets- og fagskulekomiteen.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi Arkivert 2016-09-19 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
Kari Gjeitnes
**Kari Vikhagen Gjeitnes** (fødd 13. januar 1985) er ein norsk tidlegare langrennar frå Røvik/Skåla i Molde. Ho var medlem i Skåla IL til 2007, sidan representerte ho Henning Skilag.

Gjeitnes vann sprint-tevlinga ved junior-VM 2005. Ho sleit med å hevde seg på nasjonalt toppnivå som senior, tok som best NM-sølv i sprint-øvinga under Ski-NM 2008 og 2015. Under verdsmeisterskapen 2015 i Falun gjekk ho inn til femteplass i sprint, klassisk stil.

I sin siste sesong som aktiv, 2020-sesongen, sigra Gjeitnes i turrennet Marcialonga. Samanlagt vart ho nummer 2 i den internasjonale turrenn-turneringa (Ski Classics 2020).

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2005: Nr 4 på sprinten på Lillehammer
* Ski-NM 2006:
* Ski-NM 2007:
* Ski-NM 2008: Sølvmedalje på sprinten i Trondheim
* Ski-NM 2009:
* Ski-NM 2010: Nr 5 på 30 km på Tolga
* Ski-NM 2011: Nr 6 på sprinten i Steinkjer
* Ski-NM 2012: Nr 4 på sprinten på Voss
* Ski-NM 2013:
* Ski-NM 2014: Nr 8 på 10 km på Lillehammer
* Ski-NM 2015: Sølvmedalje på sprinten på Røros
* Ski-NM 2016: Nr 7 på 10 km i Tromsø

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kari Vikhagen Gjeitnes» frå Wikipedia på tysk, den 6. mars 2022.*
Antje Möldner-Schmidt, 2015
**Antje Möldner-Schmidt** (fødd 13. juni 1984) er ein tysk friidrettsutøvar som har tevla internasjonalt i hinderløp og på 1500 meter. Ho vart europameister på 3000 meter hinder i 2014, to år tidlegare fekk ho bronsemedaljen i øvinga i det førre EM i friidrett.

### Aktiv

Möldner-Schmidt hadde 1500 meter som spesialdistanse til 2008. Ettersom ho ikkje klarde å hamle opp med dei aller beste på distansen, tok ho i OL-sesongen også til å tevle i hinderløp. Ho deltok på 3000 m hinder under sommar-OL i Beijing, der ho sette tysk rekord med 9.29,8 i forsøket, utan at det heldt til finaleplass. Under verdsmeisterskapen 2009 på tysk heimebane i Berlin vart ho nummer ni med den tyske rekordtida 9.18,5.

I EM i friidrett 2012 i Helsingfors klarde ho ikkje å fylgje dei to beste, Gülcan Mıngır frå Tyrkia og Svitlana Shmidt frå Ukraina, på sluttrunda i hinderløpet. Men ho hadde ingen vanskar med å sikre seg ein bronsemedalje på 9.36,3. Ho deltok i hinderløpet også under Sommar-OL 2012 i London, og vart nummer sju.

Sin store triumf opplevde Möldner-Schmidt under friidretts-EM 2014 i Zürich. Her gjekk ho opp i leiinga på sisterunda i hinderløpet og hadde på oppløpet bra kontroll i kampen om gullmedaljen. Vinnartida vart 9.29,4.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antje Möldner-Schmidt» frå Wikipedia på tysk, den 21. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Rosendal** er administrasjonssenter i Kvinnherad kommune, og den største turistbygda. Staden har 752 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Ved Rosendal tettstad ligg òg den største turistattraksjonen i kommunen – Baroniet Rosendal, eit lite slott frå om lag 1666 som ligg inne i eit stort parkanlegg, i dag eit museum som mellom anna fokuserer på unionstida med Danmark. Kring Rosendal er det høge fjell, og det er ikkje langt til isbreen Folgefonna og Folgefonna nasjonalpark, sjølv om tettstaden ligg ut mot Hardangerfjorden. På kaia i Rosendal ligg Skaalurensamlinga, ei museumssamling som fokuserer på dei lange skipsbyggingstradisjonane i Rosendal. Steinparken i Rosendal viser dei ulike bergartane på Folgefonnhalvøya. Her er også ei samling av arkelogiske funn frå området, utstilt i ei restaurert røykstove frå mellomalderen, på den gamle Malmanger prestegard.

Frå gamalt av var Rosendal ei jordbruksbygd, med eit rikt jord- og husdyrbruk som henta impulsar frå drifta på Rosendal Avlsgård, hovudgarden ved Baroniet Rosendal. I dag er det flest arbeidsplassar knytt til turisme, tenesteyting og handel.

Kvinnherad kyrkje ligg i Rosendal. Steinkyrkja er delvis bygd i romansk og delvis i gotisk stil og er frå om lag 1250.

Avisa Grenda kjem ut i Rosendal.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kvinnherad kommune om Rosendal Arkivert 2005-05-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Videografi** er ein vitskapleg metode eller tilnærming for studiet av ekte eller faktiske (ikkje-arrangerte) sosiale situasjonar ved hjelp av video. Dette er ein sosialvitskapleg metode som har skote fart i kjølvatnet av den teknologiske utviklinga kring digitale videokamera. Sosial interaksjon vert studert med utgangspunkt i metodar og teoriar utvikla innanfor 1. filosofisk-fenomenologisk hermeneutikk og forståande sosiologi, 2. konversasjonsanalyse (engelsk *Conversation analysis*) og 3. etnografi. Hermeneutikken ligg til grunn for tilnærminga; all sosial interaksjon er meiningstufta handlingar som er tolka av deltakarane og som igjen lyt tolkast av forskarane. Konversasjonsnalysen er avgjerande for klargjere korleis meining vert konstituert i samhandlinga. Dette gjerast ved ein sekvensiell analyse med vekt på dei meiningskonstituerande overgangane eller turar (eng. *turns*). Etnografisk tilnærming er òg avgjerande for å kunne tolke situasjon godt; ein jaktar her på den kulturelle og overliggjande kunnskapen som er med og konstituerer situasjonen for deltakarane. 

Videografisk tilnærming legg vekt på arbeid i tolkingsfellesskap mellom forskarane og mellom forskarane og deltakarane. Ein ser det som ein fordel med så mange tolkingar som mogleg (objektivitet føreset mange tolkingar, dvs. intersubjektivt etablert kunnskap). Driven særleg fram av det kunnskapssosiologiske miljøet i Tyskland (universitetet i Konstanz og det tekniske universitetet i Berlin) og i England.

Kjelder
-------

* Knoblauch, H. B. Schnettler, et al. (2006). *Video analysis. Methodology and methods. Qualitative audiovisual data analysis in sociology*. Frankfurt am Main, Peter Lang.
* Knoblauch, H. (2008). «Videografi. Å tolke samhandling i kontekst.» *Sosiologi i dag* 38(2): 7–24.
**Rosenlundsalen** i Konservativen i Halden er truleg Noregs eldste eksisterande teatersal. Salen er omtala i ein branntakst fra 1777 og er dimed eldre enn både Fredrikshalds teater og Gamle Scene ved Trøndelag Teater. Huset er ført opp mellom 1759 og 1765.

Salen, og resten av huset, var opphavleg lokale for *Den Civile Klub Selskab* også kalla *Harald Haarfagers Klub*. Namnet har salen etter S. Rosenlund, som eigde huset i 1842. Salen inneheld ein original proscenieboge som syner at den har vorte nytta som teatersal. Dei opphavlege dekorasjonane vart elles borte då Den Civile Klub slo seg saman med Den Militære til Haldens Klub.

I 1849 heldt Marcus Thrane det fyrste folkemøtet i det som skulle verte kjend som Thrane-ria i Rosenlundsalen. Vi har dimed grunnlag for å seie at ikkje berre norsk teater, men også norsk arbeidarrørsle, kan føre historia si attende til dette rommet.

I 1852 var salen igjen innreidd som teater, og frå 1856 finst det detaljert oversikt over teppe, dekorasjonar og sufitter.

Ved overgangen til det tjuande hundreåret vart salen teken over av Den konservative Arbeiderforening og fekk etter det rykte som ølbule. Frå 1961 vart salen nytta som møbellager, mens huset gradvis forfall. 

I 1987 kjøpte Halden kommune huset og sette delar av huset i stand som kontor for Østfold Teater. Sjølve salen vart ståande urørt.

Salens framtid er uklar. Kulturhistorisk verdifull, men samstundes forfallen og utsett, treng han sårt til ei restaurering som går langt ut over økonomi og kompetanse hos den noverande eigaren.

Litteratur
----------

* *Fortidsvern. 3/2008.*
* Vidar Parmer *Teater på Fredrikshald* 1965
Positiv NAO-indeks gjev mildare og våtare vintrar i Nord-Europa, medan negative NAO-indeksar gjev kjøligare og tørrare vintrar. I Sør-Europa er det motsett. 
**Den nordatlantiske oscillasjonen (NAO)** er eit klimatisk fenomen i Nord-Atlanteren som består av svingingar i trykkskilnaden mellom lågtrykket ved Island og Asorehøgtrykket. NAO styrar styrken og retninga på vestavinden og stormbana i Nord-Atlanteren, og er knytt opp mot den arktiske oscillasjonen. 

NAO vart oppdaga på 1920-talet av Sir Gilbert Walker. På liknande måte som El Niño-fenomenet i Stillehavet, er NAO ein av dei viktigaste klimatiske svingingane i Nord-Atlanteren og kontinenta rundt.

Skildring
---------

Årlege NAO-indeksar
Vestavinden bles på tvers av Atlanterhavet, og fører med seg varm og fuktig luft til Europa. Somme år er vestavinden kraftig, somrane kjølige, og vintrane milde og regnfulle. Om vestavinden ikkje hadde vore til, hadde ein hatt større temperaturskilnadar mellom sommar og vinter i Europa med heitebølgjer om sommare, iskalde vintrar og redusert nedbør. Lågtrykka som kjem inn mot Europa frå vest passerer nesten alltid nær Island, og ein kallar derfor dette lågtrykkssystemet for Islandslågtrykket. Samtidig har ein eit tilnærma permanent høgtrykk over Asorane, som styrer dei vestlege vindane inn over Europa. Trykkskilnaden mellom desse to trykksystema varierer frå år til år, og denne variasjonen vert kalla NAO. Ein stor skilnad mellom dei to systema fører til auka vestavind, og dermed kjøligare somrar, og mildare og våtare vintrar i nordlege delar av Europa, medan Sør-Europa får mildare somrar, og tørrare og kjøligare vintrar. I slike tilfelle har ein ein positiv NAO-indeks, NAO+. Når indeksen er negativ, NAO-, er vestavinden svakare på grunn av mindre trykkskilnad mellom trykksystema. Lågtrykka vil då gå mot sørlege delar av Europa, som får våtare og mildare vintrar, medan Nord-Europa får kjøligare og tørrare vintrar. 

NAO påverkar vêret i større grad frå november til april, enn elles av året.

Sjå òg
------

* El Niño
| Rosemarkie  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Roast Maircnidh |
| Rosemarkie sett frå strandaRosemarkie sett frå stranda Rosemarkie sett frå stranda |
| Plassering |
| 

Rosemarkie is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Highland |
| Geografi |
| Koordinatar |  57°35′″N 4°7′″W﻿Koordinatar: 57°35′″N 4°7′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | IV10 8 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Rosemarkie**
 |

 **Rosemarkie**  (skotsk-gælisk *Roast Maircnidh*) er ein landsby i regionen Highland i Skottland, austom den nærliggande byen Fortrose. Begge dannar til saman «Den kongelege burgh av Fortrose og Rosemarkie», og ligg omtrent 32 km nordaust for Inverness.

Rosemarkie er ein tidlegare bustad frå oldtida av piktarar, noko som ein ser av eit dusin piktiske steinmonument, og landsbyen er i dag truleg best kjent for samlinga si av særs utsøkte utskorne piktiske bautasteinar. Det er ein av dei største samlingane på ein stad i Skottland. Skulpturane frå 700- og 800-talet som vart funne i og rundt kyrkjegarden til landsbyen er utstilt i Groam House Museum, eit byhus frå 1700-talet i High Street som er omgjort til museum. Det er ope i sommarmånadane mot eit gebyr. Desse utskorne steinane er bevis på eit tidleg og viktig kloster i Rosemarkie, grunnlagt av (eller knytt til) sankt Moluag (død 592) og Boniface, elles kjent som Curetán (tidleg 700-tal). Skulpturane omfattar blant avbildingar av krossar, fragment av heilagdomar og arkitektoniske stykke. Eit lite fragment av stein frå Rosemarkie er i Museum of Scotland i Edinburgh.

I 1125 grunnla kong David I den første katedralen i Ross her, men då katedralen vart flytta til ein ny bygning i Fortrose på slutten av 1200-talet kom perioden til Rosemarkie i over 700 år som eit viktig eklektisk senter til ein ende. 

Rosemarkie har ei stor, ven bukt med utsyner over Fort George og kystlinja langs Moray Firth, og Rosemarkie hevdar å ha ein av dei beste badestrendene langs denne. Ved enden av bukta ved Fortrose ligg Chanonry Point som skal vere det beste staden i Storbritannia for å sjå delfinar.

Rosemarkie er knytt til Inverness med busser frå Highland Country Buses.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rosemarkie» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Den nordisk-katolske kyrkja** er eit lite, høgkyrkjeleg orientert konservativt kyrkjesamfunn oppretta i 1999. Det vart mellom anna danna av tidlegare lutheranarar, mellom anna frå statskyrkjene i dei nordiske landa. Dei var mange imot den politisk styrte utviklinga i desse kyrkjene dei siste åra, og søkte mot katolisismen, men utan heilt å «gløyme» den lutherske arven: «Selv om man altså stiller seg avvisende til Den norske kirkes utvikling, er man seg samtidig bevisst at det gis en åndelig arv som man gjør rett i å ta vare på» Trussamfunnet kan difor seiast å vere ei gamal-katolsk kyrkje. Dei står i kommunion med The Polish National Catholic Church, PNCC. Blant prestane i DNKK er Asle Dingstad, tidlegare prost i Den norske kyrkja og forlagssjef for Luther Forlag.

Kyrkja sin fyrste biskop, Roald Nicolai Flemestad, vart vigsla i 2011. I 2021 tok Ottar Mikael Myrseth over som biskop for stiftet Skandinavia.

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

*
**Den heilage Sunniva** eller **Sankt Sunniva** er ei kvinne som skal ha levd på 900-talet. Ho var vernehelgen for Bjørgvin bispedøme såvel som heile Vestlandet. I dag blir ho framleis rekna som vernehelgen for denne landsdelen, i tillegg til Bergen og nordisk ungdom. Minnedagen hennar er 8. juli. 

Soga fortel at Sunniva var ei irsk kongsdotter som flykta frå ein heidensk konge som ville gifta seg med henne. Ho kom med skip til øya Selja i Selje kommune, der ho og følgjet slo seg ned i ei hole. Folk som budde på staden meinte utlendingane stal sau av dei, og sende etter Håkon Jarl. Då Sunniva bad til Gud om at dei ikkje måtte falla i hendene på heidningane, fall tunge steinar ned og stengde igjen inngangen til hola. I ettertid skal mange under ha skjedd på øya, og då kong Olav Tryggvason fekk flytta steinblokkene i 996 fann dei kroppen til Sunniva, like heil som då ho levde. I 1103 blei det bygd eit benediktinarkloster på staden. Ruinane av dette kan ein framleis vitja på Selja.

I kunsten blir Sunniva gjerne framstilt som ei ung kvinne med liljer, og med helgenattributtet sitt, som er ei steinblokk, ettersom ho vart drepen av eit steinras.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Sunniva ved dalehavn.com Arkivert 2006-06-18 ved Wayback Machine.
* Den hellige Sunniva (900-t) ved katolsk.no
* Sankta Sunniva, kvinnestemmer.net Arkivert 2014-12-15 ved Wayback Machine.

Fotnotar
--------

1. ↑  Ei soge (legende) om Sunniva finst til dømes i *Soga om Olav Tryggvason : etter Odd munk Snorreson*, omsett til nynorsk av Magnus Rindal, Det norske Samlaget 1977 (Norrøne bokverk 46), ISBN 82-521-0720-6
Utviklinga til Golfstraumen som vest for Irland held fram nordaustover som Den nordatlantiske straumen.
**Den nordatlantiske straumen** er ein kraftig, varm havstraum som driv Golfstraumen nordaustover. Vest for Irland deler han seg i to. Ei grein, Kanaristraumen, går sørover, medan den andre held fram nordover til kysten av Nordvest-Europa. Ein meiner at straumen har ein stor innverknad på gjere klimaet mildt i området, men det òg enkelte som meiner dette er feil. Andre greiner er Irmingerstraumen og Den norske atlanterhavsstraumen. Han er driven av den globale termohaline sirkulasjonen og vert ofte rekna som ein del av den vinddrivne Golfstraumen som går lenger aust og nord frå den nordamerikanske kysten, over Atlanterhavet mot Nordishavet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «North Atlantic Current» frå Wikipedia på engelsk, den 6. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  R. SEAGER, D. S. BATTISTI, J. YIN, N. GORDON, N. NAIK, A. C. CLEMENT, and M. A. CANE (2002). «Is the Gulf Stream responsible for Europe’s mild winters?» (PDF). Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society. Henta 6. september 2011.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

Bakgrunnsstoff
--------------

* The North Atlantic Current. Elizabeth Rowe, Arthur J. Mariano, Edward H. Ryan, The Cooperative Institute for Marine and Atmospheric Studies
**Den heilage Stefan**, død omkring år 35 i Jerusalem, er ein kristen helgen rekna som ein protomartyr eller den første martyren i kristendommen. Han var etter Bibelen diakon. Festdagen hans er den 25. desember i armensk kristendom, 26. desember (2. juledag) i vestleg kristendom og 27. desember i austleg kristendom.

Liv
---

Stefan i Överselö kyrka.
Stefan eller Stefanos var den første kristne martyren og vert difor kalla *protomartyr*. Ifylgje Apostelgjerningane var han leiar for dei gresktalande medlemene av kyrkjelyden. Han vart dømd til døden ved steining av det jødiske rådet, og Saulus, den seinare Paulus, samtykte til steininga.

Stefanos var den førte diakonen i kyrkja. Embetet vart innført for å avhjelpe apostlane med materielle tenester, som å dele ut mat til dei fattige.

Den heilage Stefan er vernehelgen for hestar, kuskar, stalledrengar, steinhoggarar, skreddarar, vevarar og tømmermenn. 

I kalkmålingar og på altarskap i svenske kyrkjer er Stefan måla på kalkveggar og blir framstilt i diakondrakt med tre steinar.

Sjå òg
------

* Staffan stalledräng

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stefanos» frå Wikipedia på svensk, den 26. desember 2008.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*

Farmer, David Hugh, *The Oxford Dictionary of Saints*. 3rd ed. Oxford: Oxford University Press 1992. ISBN 0-19-283069-4   
*The Book of Saints: A Dictionary of Servants of God*. 6th ed. London: Cassell 1994. ISBN 0-304-34357-9

### Referansar

1. ↑  Apg.7,59

Bakgrunnsstoff
--------------

* Catholic Encyclopedia: St. Stephen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Utsyn vestover frå Bran Ledge mot Redcliff Point.
Utsyn frå White Nothe over Ringstead Bay mot Bran Point.
**Bran Point** er eit lite nes på kysten av Dorset sør i England, om lag halvvegs mellom dei vesle landsbyane Ringstead i aust og Osmington Mills i vest. Det går ein sti langs toppen av klippene mellom dei to landsbyane via Bran Point.

Namnet kjem av brunfaregen på klippene, som kjem av gjenverande oljeførekomstar.

Sjå òg
------

* Black Head
* Redcliff Point
* White Nothe

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Geology of the Wessex Coast* feltguide, med bilete

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bran Point» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Watson, D. F.; Hindle, A. D. og Farrimond P. (2000) «Organic geochemistry of petroleum seepages within the Jurassic Bencliff Grit, Osmington Mills, Dorset, UK» *Petroleum Geoscience* 6(4): s. 289-297

Koordinatar: 50°37′53″ N 2°21′56″ W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Heike Schalling**, skild Warnicke og gift Sinaki, (fødd 1. juni 1966) er ein tysk tidlegare skeiseløpar frå Weimar som representerte Aust-Tyskland til 1990 og sidan det samla Tyskland. Ho sanka i åra 1990-93 fem andreplassar og tre tredjeplassar i ulike verdsmeisterskap i firkamp, europameisterskap og under Vinter-OL 1992.

Schalling fekk sin internasjonale meisterskapsdebut i 1984 og var aktiv til 1998. Ho fekk sin fyrste pallplass då ho i 1990 kom på tredjeplass i europameisterskapen i Heerenveen. Året etter vart ho nummer to både i EM i Sarajevo og i VM på Hamar stadion. OL-sesongen 1992 sikra ho seg ho tredjeplassen ved EM i Heerenveen. Under dei olympiske vinterleikane i Albertville vann ho sølvmedaljane på 3 000 m og 5 000 m. I alle desse førnemnde tevlingane vart ho "parkert" av si landskvinne Gunda Kleemann, den suverene verdseinaren gjennom det meste av 1990-åra. Slik var det også under Skeise-VM 1993 i Berlin, der Schalling vart nummer tre. Derimot fann ho si overkvinne i Emese Hunyady frå Austerrike då ho enda på sølvplassen ved EM 1993 i Hereenveen. Schalling deltok i Vinter-OL 1994 på Lillehammer, utan ho makta å markere seg på resultatlistene.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heike Warnicke» frå Wikipedia på tysk, den 16. februar 2018.*
Inn mot Brandbu over Ringvang bru
**Brandbu** er eit tettbygd område i Gran kommune på Hadeland i Innlandet fylke. Busetjinga mellom Brandbu og Jaren er vorte så tett at Statistisk sentralbyrå reknar Brandbu/Jaren som ein tettstad med 4 672 innbyggjarar per 1. januar 2017. 

Tidlegare var Brandbu kjend som «Augedals bro», og framlies kan ein høyre lokalfolk referere til staden som «Brua». Brandbu var tidlegare eigen kommune, og er framleis eige kyrkjesokn. Soknekyrkja er Nes kyrkje, på nordsida av Røykenvika. Brandbu kommune vart slegen saman med Gran kommune 1. januar 1962.

Augedalsbro
-----------

Augedalsbro eller Åvedalsbro er ein gammal brustad over Augedalselva (Vigga), og her var i eldre tid skysstasjon. Her møtest den gamle og den nye Bergensvegen, og Høgkorsvegen gjekk herfrå over til Toten. Brustaden vart flytta til Rosendal litt lenger oppe ved elva på midten av 1800-talet, men Augedalsbro fortsette å vere skysstad. Staden var dessutan møtestad for kommunestyret i den gamle Brandbu kommune.

Augedalsbro er motivet for målarstykket «Augedals bro» (1897) av Gerhard Munthe.

Sjå òg
------

* Brandbu/Jaren

Bakgrunnsstoff
--------------

* Denne artikkelen byggjer på «Brandbu» henta frå Wikipedia på bokmål 24. september 2008. Der vert desse kjeldene gjevne:

### Referansar

1. ↑  *Nettstaden slektshistorielaget.no*, arkivert frå originalen 24. juli 2011, henta 24. september 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Birgitta Ingeborg Alice** (fødd 19. januar 1937 i Solna) er prinsesse av Sverige og Hohenzollern og dottera til prins Gustav Adolf av Sverige og prinsesse Sibylla av Sverige.

Birgitta trulova seg med prins Johann Georg av Hohenzollern 15. desember 1960, og dei gifta seg borgerlig på Stockholms slott 25. mai 1961 og kyrkjeleg på slottet Sigmaringen 31. juli 1961. Etter bryllaupet budde dei i München i Vest-Tyskland, men er i dag separert. Dei er framleis offisielt gift, men prinsesse Birgitta bur no på Mallorca i Spania. Saman har dei barna prins Carl Christian av Hohenzollern, prinsesse Désirée av Hohenzollern og prins Hubertus av Hohenzollern.

Ho er syster av kong Carl XVI Gustaf av Sverige, prinsesse Margaretha, fru Ambler, prinsesse Désirée, baronesse Silfverschiöld og prinsesse Christina, fru Magnuson, og er den einaste av sine tre systre som framleis er medlem av Det svenske kongehuset av di ho gifta seg med ein prins.

Titlar, tiltaleformer, dekorasjonar og våpenskjold
--------------------------------------------------

### Titlar og tiltaleformer

* **19. januar 1937–25. mai 1961:** Den høgvørde prinsesse Birgitta Ingeborg Alice av Sverige
* **25. mai 1961–idag:** Den høgvørde prinsesse Birgitta Ingeborg Alice av Sverige og Hohenzollern

Fotnotar
--------

1. 1 2 3 4  «Prinsessen fyller 75». *Side2*. 19. januar 2012. Henta 20. juni 2015.
2. ↑  «Birgitta – en färgstark prinsessa på vift» (på svensk). *Expressen*. 28. desember 2014. Henta 20. juni 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Birger Søyland** (fødd 8. august 1961), opphavleg **Birger Søyland Nielsen**, er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Kristiansand som i åra 1983, 1985, 1987 og 1989 vart noregsmeister i tresteghopp. Han var medlem i IK Våg til 1985, sidan representerte han IL i BUL, Romedal IL og FIK Orion.

Søyland kjempa i landstoppen i tresteghopp det meste av 1980-talet. Han sette personleg rekord med 15,41 meter i 1982, ein rekord han året etter flytta til 15,67 m. Den 17. juni 1984 presterte han 16,01 meter og livsbeste i Malmö, eit resultat som også var norsk årsbeste i øvinga. Under NM i friidrett 1985 landa han på 16,28 m og fekk sølv, men grunna for sterk medvind fekk korkje han eller vinnaren Torstein Dahle godkjent sine livs lengste tresteghopp som personlege rekordar.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1981 i Haugesund: Bronsemedalje i tresteghopp
* 1982 i Porsgrunn: Bronsemedalje i tresteghopp
* 1983 i Trondheim: Gullmedalje i tresteghopp
* 1984 i Øvre Årdal: Gullmedalje i tresteghopp, bronse i lengdehopp
* 1985 i Bærum: Sølvmedalje i tresteghopp
* 1987 i Nesbyen: Gullmedalje i tresteghopp
* 1988 på Byrkjelo: Bronsemedalje i tresteghopp
* 1989 i Stjørdal: Gullmedalje i tresteghopp
* 1994 på Jessheim: Bronsemedalje i tresteghopp

Søyland kom på tredjeplass i tikamp-NM i 1995, 1997 og 1998.

### Personlege rekordar

* Lengdehopp: 7,35 m (1984)
* Tresteghopp: 16,01 m (1984)
* Tikamp: 6 427 poeng (1997)

Kjelder
-------

* friidrett.no
Gordon Pirie på Bislett stadion i 1953
**Douglas Alastair Gordon Pirie** (10. februar 1931–7. desember 1991) var ein britisk idrettsutøvar, på 1950-talet ein av verdas beste langdistanseløparar. Han vart i 1955 kåra til årets idrettsmann i Storbritannia. I 1956 sette han verdsrekordar på 3 000 meter og 5 000 meter. Pirie vann i 1956 OL-sølv og i 1958-EM-bronse på 5 000-meteren.

Aktiv
-----

### Friidrett

Pirie deltok på 5 000 m ved Sommar-OL 1952 i Helsinki der han enda fjerdeplass, nærmare ti sekund attom bronsevinnaren. På 10 000-meteren vart han sjuandemann. Sommaren 1953 sette han britisk rekord på 5 000 m og 10 000 m i løpet av få dagar. I landskamp mot Vest-Tyskland 27. august i Vest-Berlin vann han på den fin-fine tida 14.02,6, berre vel fire sekund etter verdsrekorden. Ei veke seinare, under landskampen mot Sverige på Stockholm stadion, sprang han mila på 29.17,2, einast verdsrekordhaldaren Emil Zátopek hadde sprunge fortare. I 1955 slo Pirie nettopp Zátopek i samløp, noko som verka til han vart kåra til årets britiske idrettsmann.

Den 19. juni 1956 sette Pirie ein «fenomenal» verdsrekord på 5 000 m på Krohnsminde idrettsplass i Bergen. Heile løpet låg han i rygg på Vladimir Kuts frå Sovjetunionen. I nest siste sving auka Pirie farta og passerte Kuts. Briten fekk sluttida 13.36,8, også Kuts med 13.39,6 kom under den gamle verdsrekorden. Tre dagar etter sette Pirie med tida 7.55,5 verdsrekord på 3 000 m i eit stemne i Trondheim. Denne rekorden forbetra han til 7.52,7 i Malmö den 14. september. Under dei olympiske sommarleikane i slutten av november vann Pirie sølvmedaljen på 5 000-meteren, slått av Kuts med 11 sekund.

Ved europameisterskapen 1958 i Stockholm makta ikkje Pirie halde fylgje med dei to polakkane Zdzisław Krzyszkowiak og Kazimierz Zimny på 5 000 m. Derimot hadde han ingen vanskar med å halde unna for landsmannen Peter Clark og sikre seg bronsemedaljen. Til Roma-OL var Pirie dårleg akklimatisert til heten, noko 32. beste tid i kvalifiseringa til 5 000-finalen viste. I milløpet vart han nummer 10.

### Orientering

I 1967 og 1968 vart Pirie den fyrste britiske meisteren i orienteringsløp. Han deltok i dei to fyrste verdsmeisterskapane i orientering, best gjorde han det med ein 28. plass i 1968.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1952 i Helsinki: Nr 4 på 5 000 m – 14.18,0. Nr 7 på 10 000 m – 30.09,5
* OL 1956 i Melbourne: Sølvmedalje på 5 000 m – 13.50,6. Nr 8 på 10 000 m – 29.49,6
* EM 1958 i Stockholm: Bronsemedalje på 5 000 m – 14.01,6
* OL 1960 i Roma: Nr 10 på 10 000 m – 29.15.4

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gordon Pirie» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2021.*
* *Denne artikkelen bygger på «Gordon Pirie» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Ein trigonometrisk stasjon nær Ofakim.
**Israelsk Cassini Soldner** (hebraisk רשת ישראל הישנה; **ICS**) er eit gammalt geografisk koordinatsystem for Israel. Namnet kjem frå Cassini Soldner-projeksjonen som vart nytta og at det var optimalisert for Israel. Dette koordinatsystemet vert stundom òg kalla «Gammalt israelsk grid» og vart offisielt kalla PAL-Cassini-systemet under Palestinamandatet. ICS er erstatta av det nye koordinatsystemet Israelsk transversal merkator (ITM), men vert framleis nemnt av eldre bøker og navigasjonsprogramvare. 

ICS-koordinaten for Vestmuren i Jerusalem er:

E 172249 m
N 1131586 m
Det første talet tyder at det ligg 172 249 meter aust for det falske origo (langs X-aksen).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Israeli Cassini Soldner» frå Wikipedia på engelsk, den 29. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Official ICS Grid Definition
* MAPI (Mapping Center of Israel) offisiell nettstad (*hebraisk*).
* Geografi-side Arkivert 2014-08-07 ved Wayback Machine. ved Haifa universitet
Tyske styresmakter sette i gang utbygging av rullebanen på Værnes allereie i april 1940. Norske arbeidarar hjelpte soleies tyskarane med å byggje ut krigsviktig infrastruktur medan felttoget i Noreg framleiss gjekk føre seg.
**Brakkebaron** var eit folkeleg omgrep på norske forretningsfolk som stod for bygging av anlegg for den tyske okkupasjonsmakta under andre verdskrigen.

Etter angrepet på Norge i 1940 var det i fleire år gode tider i bygge- og anleggsbransjen og trelastindustrien, og i perioden 1940-42 vart omsetninga i desse bransjene fordobla. Òg luftfart-, jarnbane- og vegnett vart bygd ut på oppdrag frå tyske militære styresmakter, og mellom 100 000 og 150 000 nordmenn arbeidde for «brakkebaronane». Oppsvinget i desse bransjane var faktisk den viktigste grunnen til at den store arbeidsløysa frå 1920- og 1930-talet forsvann.

I landssvikoppgjeret etter krigen vart omlag 16 000 nordmenn etterforska for økonomisk landssvik, og omlag 20 % vart straffa. Dette var eit lågt tal sammenlikna med dei som vart straffa for ideologisk landssvik (medlemskap i NS og liknande), og brakkebaronane blei stort sett relativt mildt behandla i rettsvesenet. Totalt vart 3 355 personar straffa som krigsprofitørar, av desse fekk 777 fengselsstraff eller tvangsarbeid, mens omtrent to tredelar slapp unna med bøter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på Brakkebaroner frå Wikipedia på bokmål, versjonen frå 3. juli 2017*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brakkebaron i Store norske leksikon
| Scott Speed |
| --- |
|  |
| Nasjonalitet |  USA |
| Nummer på bilen | N/A |
| Køyrer for | ingen |
| **Formel 1-karriere** |
| Antall løp | 28 |
| Vunne meisterskap | 0 |
| Sigrar | 0 |
| Pallplasseringar | 0 |
| Pole position | 0 |
| Karriere-poeng |  |
| Raskaste runde | 0 |
| Første løp | Bahrain Grand Prix 2006 |
|  |  |
|

**Scott Andrew Speed** (fødd 24. januar 1983) frå Manteca i California) er ein amerikansk Formel 1-førar som køyrer for laget Scuderia Toro Rosso.

Han debuterte i Formel 1 i 2005 som testførar for Red Bull Racing under Canada GP og USA GP.

Føre 2006-sesongen fekk Speed plass i Scuderia Torro Rosso, som Red Bull døypte om Minardi-laget til etter at dei kjøpte det opp hausten 2005. Han klarte ikkje å få noko poeng i løpet av sesongen og enda førarmeisterskapen på ein 20. plass. Han fullførte 13 av til saman 18 løp.

I Australia fullførte Speed på 8.-plass, som skulle gjeve han eit poeng, men han vart gjeven ei tidsstraff på 25 sekund for å ha passert David Coulthard under gulflagg, og dermed enda han på 9.-plass, utan poeng. Under forklaringa for løpsleiinga etter løpet fekk Speed ei bot på $5000 for å ha banna til Coulthard under forklaringa.

  


|  |
| --- |
| **Konstruktørar og førarar som konkurrerer i Formel 1 meisterskapen i 2008** |
| **Ferrari** | **BMW Sauber** | **Renault** | **Williams** | **Red Bull** | **Toyota** | **Toro Rosso** | **Honda** | **Super Aguri** | **Force India** | **McLaren** |
| 1  Räikkönen2  Massa | 3  Heidfeld4  Kubica | 5  Alonso6  Piquet | 7  Rosberg8  Nakajima | 9  Coulthard10  Webber | 11  Trulli12  Glock | 14  Bourdais15  Vettel | 16  Button17  Barrichello | 18  Sato19  Davidson | 20  Sutil21  Fisichella | 22  Hamilton23  Kovalainen |
«Norge. Balholm med Hohenzollern» syner lystbåten til Vilhelm II av Tyskland i Noreg tidleg på 1900-talet  
Postkort frå Nasjonalbiblioteket si biletsamling
**Balholm** var namnet på ein tidlegare holme utanfor Kviknes Hotel i Balestrand kommune i Sogn og Fjordane som har gitt opphav til namnet på handelsstaden «Holmen». Sundet mellom holmen og fastlandet vart attfylt på 1970-talet. Balholm har tidlegare vore nytta som offisielt namn på tettstaden Balestrand.

Tyding
------

Fyrstelekken i namnet «Balholm» skriv seg frå det gamalnorske ordet *bal*, som tyder 'grønt belte langs fjorden'.

M/S «Balholm»
-------------

Motorskipet M/S «Balholm» var ein passasjer- og lastebåt bygd av A/S Stord (1949–1974) til reiarlaget Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane, og vart driven frå 1949 til 1974. då båten vart seld til marineselskapet Tartan Arrow. Båten sokk utanfor Wales i 1979, og etter denne tid er det uvisst kva som har skjedd med han.

Balholm AS
----------

Namnet Balholm har vorte teke i bruk som merkenamn for friskpressa fruktjuice frå Sogn, frå verksemda Balholm AS.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vevssidene til Balholm AS
**Johannes Johannesson Lavik** (1. februar 1856–14. februar 1929) var ein norsk redaktør, avismann og målmann. Han var skipar og redaktør av *Gula Tidend* og gjorde opptaket til skipinga av Noregs Mållag.

Liv og virke
------------

### Lærar og bladmann

Lavik var frå garden Lavik i Eksingedalen i dåverande Hosanger prestegjeld. Han avla artium i Bergen 1877 og reiste deretter til US-Amerika, der han i 1878 vart lærar på Augsburg presteseminar i Minneapolis. Han studerte gresk og historie ved University of Minnesota før han i 1882 flytta tilbake til Noreg. I 1886 tok han filologisk embetseksamen i Kristiania.

Frå 1888 til 1890 dreiv Lavik saman med Paul Bergh ein høgre skule, den såkalla «Studentfabrikken», på Voss. Frå 1890 til 1893 var han redaktør i avisa [*[Firda]]*, som kom ut i Bergen. Dei neste ti åra, 1894-1904 var han redaksjonssekretær i *Bergens Tidende*. I 1904 grunnla han *Gula Tidend*, og var redaktør i avisa fram til 1919. Han måtte då forlate redaktørkrakken grunna usemje mellom han og partiet Venstre. I perioden 1921–27 var han redaktør for Norges Bondelags organ *Bondebladet*, og frå 1927 redaktør for tidsskriftet *Norrøna*.

### Målmann

Lavik var ein sterk forkjempar for nynorsk. Frå 1896 var han i nokre år formann for Vestmannalaget, kor han også var styremedlem resten av livet. Han var ein av skiparane av Det vestlandske Mållag i 1904, formann i laget 1911-19.

Johannes Lavik var sentral i danninga av Noregs Mållag. Mållaget blei vedtatt skipa på eit målstemne i Kristiania i februar 1906 etter eitt framlegg frå Lavik. Han sat i styret for Noregs Mållag frå skipinga til 1912.

Lavik arbeidde for å leggje Svalbard under norsk overhøgd, og hevda Noregs historiske krav på Grønland.

Han var far til Herbrand Lavik og bror til Andres, Andreas og Dore Lavik.

Han døydde i Bergen, der han hadde budd i lang tid.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok. VIII. bandet*. Fonna Forlag, Oslo 1958?

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Balestrand kommune.* 

**Balestrand**, også kalla Balholm eller *Holmen*, er ein tettstad i Sogndal kommune i Vestland fylke.

Balestrand var kommunesenteret i tidlegare Balestrand kommune i Sogn og Fjordane fram til kommunen vart slegen saman med Leikanger og Sogndal til nye Sogndal kommune frå 1. januar 2020. 

Sjølve namnet «Balestrand» blei skapt av Henrik Wergeland då han reiste i Sogn i 1832, og skreiv diktet «Framnæs - Balestrand». Namnet kjem av den sentrale garden Bale i bygda. På gamalnorsk betyr Bale ein graskledd bakke ved sjøen. 

Tettstaden har 824 innbyggjarar per 1. januar 2017 og ligg sørom innlaupet til Esefjorden, på nordsida av Sognefjorden. Balestrand er ein viktig turiststad og har fleire hotel og andre overnattingsstader, mellom andre Kviknes hotel. Her ligg også Norsk Reiselivsmuseum, Sognefjord Akvarium og Balholm AS. 

I sommarsesongen går det turistbåtar frå Balestrand inn Fjærlandsfjorden og til Flåm. Det er heilårs snøggbåtrute til Bergen.

Drakestilsvilla i Balestrand. Foto: Matt Sachtler

Fotnotar
--------

1. ↑  Johs B.Thue. «Historie». Arkivert frå originalen 15. juni 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Balestrand**

* Eldre fotografi frå Balestrand på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Ein resepsjonist i Stockholm
Ein **funksjonær**, av latin *funkctio*, 'utføre ei arbeidsoppgåve', er ein arbeidstakar som er sysselsett med forvaltingsoppgåver. Ein funksjonær produserer tenester, ikkje varer, og derfor vert han også kalla for ein **tenestemann**. 

Den typiske arbeidsplassen for ein funksjonær er på eit kontor. Tradisjonelt meinte ein at funksjonæren utførte papirarbeid, men i dag føregår vel så mykje av arbeidet til ein funksjonær på ein datamaskin.

Arbeidssituasjonen til ein funksjonær har tradisjonelt skilt seg mykje frå arbeidssituasjonen til ein kroppsarbeidar. Arbeidet er reinsleg, derav uttrykket *kvitsnipparbeidar*. Inndeling i dei to gruppene *kroppsarbeidarar* og *funksjonærar* legg til grunn at det er eit skart skilje mellom produksjon og forvalting i eit føretak. Medan kroppsarbeidarane, «folket på golvet», har meint at deira interesser står i motsetnad til interessene til eigaren av føretaket, har funksjonærane oftare identifisert seg med føretaksleiinga. Medan den tradisjonelle kroppsarbeidaren var utan utdanning eller hadde praktisk opplæring, har utdanningsnivået variert mykje i funksjonærgruppa. 

Gjennom heile 1900-talet steig talet på funksjonærar kraftigare enn talet på kroppsarbeidarar, samtidig som det vart vanskelegare å definere eit klart skilje mellom desse yrkesgruppene. I dag er dei fleste arbeidstakarane sysselsette anten i servicenæringar eller i offentleg tenesteyting. Etter 1960 har det i offentleg statistikk ikkje vore skild mellom desse yrkesgruppene i norsk offentleg statistikk.

Kjelder
-------

* «Funksjonær» i *Pax lekikon*, Pax Forlag 1979

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
*For elva med same namn, sjå elva Fulda.* 

| **Fulda** |
| --- |
| Domkyrkja i FuldaDomkyrkja i Fulda Domkyrkja i Fulda |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Fulda | 

Fulda is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Hessen  Kassel  Fulda |
| Grunnlagd | 744 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  104,04 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 63 958   615/km² |
| Koordinatar | 50°33′0″N 9°41′0″E﻿Koordinatar: 50°33′0″N 9°41′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 261 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 36001–36043 |
| Telefon-retningsnummer | 0661 |
| Bilnummer | FD |
| **Heimeside:** www.fulda.de |

**Fulda** er ein by i Tyskland i delstaten Hessen med om lag 105 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Fulda

Historie
--------

Eit benediktinarkloster vart grunnlagd her i 744 av St. Sturm, ein dissippel av St. Boniface, mellom anna som ein base for Karl den store sin hær i hans politiske og militære felttog for å øydeleggje Sachsen. Klosteret fekk mykje støtte frå rike familiar i Frankrike. 

Etter at St. Boniface vart martyrdrepen av frisarane vart leivningane hans ført tilbake til Fulda, og donasjonane auka som følgje av dette slik at Fulda kunne opprette underhus lenger borte, som i Hameln. 

Mellom 790 og 819 vart klosterkyrkja bygd om for å huse leivningane. Dei baserte den nye basilikaen på Gamle St. Peters Basilika i Roma. Krypten til den opphavlege klosterkyrkja inneheld framleis leivningane, men kyrkja vart seinare renovert i barokkstil. Den store lærde Rabanus Maurus var abbed frå 822 til 842.

Med grunnlag i klosteret vart Fulda og det omliggande området gjort til fyrstedøme underlagt den tyske keisaren. Fulda vart eit bispedøme i 1752 og fyrsteabbeden fekk tittelen fyrstebiskop. Fyrsteabbedane, og seinare fyrstebiskopane, styrte Fulda og det omliggande området fram til bispedømet vart oppløyst med tvang av Napoleon I sine styrkar i 1802. 

Byen vart ombygd i ein barokk stil på 1700-talet. Frå 1764 til 1789 hadde Fulda ein porselensfabrikk. På grunn av kvaliteten og at det vart laga få eksemplar er produkta svært ettertrakta av samlarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fulda» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fulda**

* Virtuell rundtur i sentrum av Fulda Arkivert 2018-10-04 ved Wayback Machine.
* Vonderau Museum Fulda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
I Scrabble bruker ein bokstavbrikker, eit stativ til å setja dei på og eit spelebrett.
**Scrabble** er eit brettspel der deltakarane skal lage ord ut av bokstavar dei får utdelt. Bokstavane står på 98 bokstavbrikker som vert lagde ut på eit kvadratisk brett med 225 felt.

Spelet byrjar med at spelarane trekkjer om tur – spelaren som trekkjer brikka nærast A i alfabetet, byrjar. Denne brikka vert så lagd attende, før spelarane trekkje sju 7 bokstavar som han kan bruke til å skrive ord på to eller fleire bokstavar. Når han har lagd eit ord på brettet, trekkjer han like mange nye brikker som han har lagt ut. 

Dei brikkene han legg ut skal saman med brikker som alt er lagde, danne meiningsgjevande ord. 

Kvar bokstav har sin poengverdi. Poengverdiane varierer frå land til land – til dømes gjev C-brikka 3 poeng i engelsk Scrabble, 4 poeng i tysk, 8 poeng i dansk og 10 poeng i norsk. 

Spelet vert seld i meir enn 120 land i 29 språkvariantar. I mange land er det nasjonale tevlingar i scrabblespel. I Noreg vert spelet utgjeve av Mattel.

Reglar for norsk Scrabble
-------------------------

Etter regelheftet skal berre ord som står i ei stor norsk ordbok, og bøyingsformer av desse orda, godkjennast. Mange vel likevel å godta ordsamansetjingar som ikkje er å finne i ei ordbok. 

Kvar bokstavbrikke er oppført med eit poengtal. Spelaren får poeng for kvart ord han legg ut frå poengtalet som er knytt til kvar bokstav. Vanlege bokstavar, som A og E, gjev eitt poeng, medan sjeldnare bokstavar, som Y og Æ, gjev seks poeng. Bokstavane Q, X og Z er ikkje med. Nokre felt på brettet gjev dobbel eller trippel poengverdi for bokstavane som ver lagde på feltet. Andre felt gjev dobbel eller trippel poengsum for orda som felta inngår i.

* *1 poeng:* A (7×), D (5×), E (9×), I (5×), L (5×), N (6×), R (6×), S (6×), T (6×)
* *2 poeng:* F (4×), G (4×), K (4×), M (3×), O (4×)
* *3 poeng:* H (3×)
* *4 poeng:* B (3×), J (2×), P (2×), U (3×), V (3×), Å (2×)
* *5 poeng:* Ø (2×)
* *6 poeng:* Y (1×), Æ (1×)
* *8 poeng:* W (1×)
* *10 poeng:* C (1×)

Strategi
--------

Dersom ein spelar legg ut alle sju brikkene i ein gong, får han ein bonus på 50 poeng. Dette er lettast tidleg i spelet.

Elles er dei stutte tobokstavsorda limet mellom ord som vert lagde inntil kvarandre. Difor er det ein god strategi å lære seg mange tobokstavsord. Det er òg lurt å lære seg nokre ord med C eller W, dette er ord folk ikkje brukar så mykje til kvardags, og bokstavane gjev mange poeng.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mattel: Scrabble
**Fullkomne tal** er heile tal som er lik summen av divisorane i talet, det vil seie dei tala som går opp i det fulkomne talet unntatt talet sjølv. Alle kjende fullkomne tal er partal.

Euklids regel seier at når p = 2n - 1 er eit primtal, så er F = p2n-1 eit fullkome tal. 

Dei første fullkomne tala er 

* 6 = 1 + 2 + 3
* 28 = 1 + 2 + 4 + 7 + 14
* 496 = 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 31 + 62 + 124 + 248
* 8 128 = 1 + 2 + 4 + 8 + 16 + 32 + 64 + 127 + 254 + 508 + 1016 + 2032 + 4064
* 33 550 336
* 8 589 869 056
* 137 438 691 328

Tilstrekkeleg kriterium for perfekte tal
----------------------------------------

La {\displaystyle m=2^{n-1}p}, der {\displaystyle 2^{n}-1} er eit primtal. Då er summen av dei naturlege tala som deler *m* (*m* inkludert) 

{\displaystyle p+2p+...+2^{n-1}p+1+2+...+2^{n-1}=(p+1)(1+...+2^{n-1})=(p+1)(2^{n}-1)=2m=m+m},
så summen av alle tala som deler *m* utan å vera *m* er *m*.

Spørsmålet om alle fullkomne tal er partal, er eit kjent uløyst problem innan talteorien.

Sjå også
--------

* Fermattal
* Mersennetal

Kjelde
------

* Anton Røstad i *Norsk Allkunnebok* (1953)
* Fullkomne tall i SNL