recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tjuvholmen** er eit nyutvikla bustads-, kontor- og forretningsstrok i det indre hamnebassenget i Oslo, bygd på tidlegare kaiområde. Området er på 51 dekar, og ligg rett sør for Aker Brygge, mellom Pipervika og Filipstad, og vart bygd ut mellom 2005 og 2014 som part av det som vart kalla Fjordbyen i Oslo. På Tjuvholmen ligg òg Astrup Fearnley Museet og andre kunstgalleri, hotell, park, strand, badebrygge, restaurantar og butikkar. Området er tettbygd, men arkitekturen er variert, og mange arkitektar har vore engasjert i planlegging og bygging. 

Tidlegare var det hamne- og skipsbyggingverksemder her. Det gamle kaiområdet her er både utvida, til dels ved at bygningar og gater er plassert på søyler i vatnet, og oppdelt ved at det er grove ut kanalar tvers gjennom. Slik er det laga til tre skilde område, *Odden*, som er nærast Aker Brygge, *Holmen* i sør og *Skjæret* mot aust.

Utsnitt av kart over Kristiania (Oslo) frå 1900, med Tjuvholmen heilt nede til venstre i Piperviksbugten, og Akers mekaniske Verksted, no Aker Brygge, nordanfor. Den raude lina som ender i ein «pil», er jarnbanen Drammenbanen med endestasjonen Oslo V, der stasjonsbygningen no er Nobels Fredssenter.
Tjuvholmen i framgrunnen, Aker Brygge attom, frå og med der den store fritidsbåthamna ligg og innover. Dei store boga takflatene høyrer til Astrup Fearnley Museet, som i tillegg til museumslokala òg er kontorbygning.
Tjuvholmen var opphavleg ei om lag fem dekar stor og kupert øy, og har ei soge attende til 1600-talet som avrettingsstad. Seinare har her vore sommarhus, hamnehage for kyr, pottemakari og dessutan offentlege sjøbadinnretningar for kvinner på austsida og menn på vestsida. Dei fyrste samankoma for sosialistar vart òg halde på Tjuvholmen i 1874, i friluft. I 1919 tok hamnevesenet i Oslo til å byggje kaier her og auka arealet med utfyllingar til 33 dekar, og det vart etter kvart sett opp store lagerbygg og ei stor hamnekantine for dei mange hamnearbeidarane her. Frå 1982 og fram til byrjinga av 2000-talet vart bygningane på Tjuvholmen nytta som lager, godsterminal, kontor og dessutan som lokale for Statens balletthøgskole og Statens operahøgskole. Alle dei tidlegare bygningane er rivne.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tjuvholmen i Oslo**
Om vinteren
**Tarn Hows** er eit område i Lake District nasjonalpark i England. Det består av eit vatn og ligg om lag 3 km nordaust for Coniston og om lag 2,5 km nordvest for Hawkshead. Området er eit av dei mest vitja i Lake District med meir enn ein halv million turistar kvart år sidan 1970-åra. Det vert forvalta av National Trust.

Tarn Hows får vatn frå fleire elvar i nordenden og vert drenert av Tom Gill gjennom ei rekkje små fossar til Glen Mary-brua.

Historie
--------

Tarn Hows-området bestod opphavleg av tre mindre vatn, Low Tarn, Middle Tarn og High Tarn.

Fram til 1862 var mykje av Tarn Hows-området nytta som beitemarker for Hawkshead. I 1862 fekk John Marshall heile området og starta å utforme landskapet med å plante gran, lerke og furu rundt vatna. Han bygde òg demninga som skapte det noverande vatnet.

I 1930-åra selde Marshall-familien ein del av landjorda til Beatrix Heelis frå Sawrey, og ho selde det vidare til National Trust.

Tarn Hows fekk status som *Site of Special Scientific Interest* i 1965.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tarn Hows» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Wordsworth W. (1835). *Guide Through the District of the Lakes*.
	+ Cowper H.S. (1899). *Hawkshead*. Bemrose, London.
	+ Abraham G.D (1913). *Motor Ways In Lakeland*. Methuen.
	+ Scott J. (2001). *A History of Rose Castle*. Unpublished.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Coniston og Tarn Hows på National Trust

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Håkon Ludvig Meyer** (11. februar 1896–23. oktober 1989) var ein norsk politikar frå Oslo. Ludvig Meyer var far hans. 

Meyer var medlem i Arbeidarpartiet frå 1915 og hadde mange tillitsverv i partiet og ungdomsrørsla. I 1922 vart han vald til formann i Norges Kommunistiske Ungdomsforbund. To år seinare var han mellom skiparane av Venstrekommunistisk Ungdomsfylking. Frå same året, 1924, var han sentralstyremedlem i Arbeidarpartiet og representerte partiet på mange partikongressar utanlands. I tida 1929-34 var han redaktør partitidsskriftet «Det 20. århundre». Han skreiv elles fleire bøker om mellom anna arbeidarrørsla. Etter Noreg vart okkupert i 1940 arbeidde han for at arbeidarrørsla skulle samarbeide med Nasjonal Samling, noko han hadde minimal stønad for. Han valde då i staden å melde seg inn i NS og fekk arbeid i Quisling-administrasjonen. I 1945 dømd for landssvik.

Meyer flytta til Sverige då han vart sett fri i 1949. Han døydde i Malmö, der han hadde levd som importør av tyske industrivarer.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* ISNI

 |
| **Ramsey Island****Lokalt namn: Ynys Dewi** |
| --- |
| Ramsey Island og Whitesands Bay frå nord på Porth LleuogRamsey Island og Whitesands Bay frå nord på Porth Lleuog |
| Geografi |
| 

Ramsey Island is located in

 |
| **Stad** | St Brides Bay |
| **Koordinatar** | 51°52′0″ N 5°20′20″ W﻿Koordinatar: 51°52′0″ N 5°20′20″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Shetlandsøyane

 |
| **Høgaste punkt** | 136 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Wales |
| **Hovudområde** | Pembrokeshire

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 2
 |

**Ramsey Island** (walisisk *Ynys Dewi*) er ei øy om lag 1 km utanfor kysten av St David's-halvøya i Pembrokeshire på nordsida av St Brides Bay, sørvest i Wales.

Den walisiske øya er kalla opp etter St. David (*Dewi Sant*), vernehelgenen til Wales. Her budde bekjennaren St. Justinian. Den næraste byen er St David's.

Ramsey Island er kring 3 km lang og det høgaste punktet på øya ligg 136 meter over havet. Ho er den tredje største øya i Wales etter Anglesey og Holy Island.

Skjer kring øya
---------------

Meini Duon (tyder 'svarte skjer') er namnet på tre skjer sør for Ramsey Island.

Trwynmynachdy er eit skjer sørvest for øya. Namet tyder noko slikt som ‘klosternes’ eller ‘munkenes’.

Naturreservat
-------------

Øya er eigd av RSPB, og har nokre flotte fugleklipper, flotte kystlandskap og lyngheier. Ramsey har den viktigaste gråselkolonien i det sørlege Storbritannia og er ein av dei beste stadane i Wales der ein kan sjå alpekråke.

Andre hekkande fugleartar er mellom anna ramn, musvåk, vandrefalk, steinskvett, måse, alke, havlire og lomvi.

Det bur berre to personar på øya, oppsynsmannen for naturreservatet og kona hans. Det går turistbåtar ti og rundt øya frå påske og ut oktober.

Galleri
-------

* Ramsey Island, sett frå Carn Llidi oppfor Whitesands BayRamsey Island, sett frå Carn Llidi oppfor Whitesands Bay
* Ramsey Island frå PorthmelganRamsey Island frå Porthmelgan

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ramsey Island» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  The Rough Guide to Wales, Rough guides, Rough Guide Travel Guides, Mike Parker, Paul Whitfield, 4, illustrated, Rough Guides, 2003, ISBN 1843531208, 9781843531203, s. 194
2. ↑  «Glossary», *historicplacenames.rcahmw.gov.uk* (på engelsk), henta 24. august 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.geograph.co.uk: bilete av Ramsey Island og omliggande område
* RSPB si nettside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
**Beauforthavet** (fransk *Mer de Beaufort*, iñupiaq *Taġiuq*) er eit randhav til Nordishavet. Det ligg nord for Alaska og det nordvestlege Canada og vest for Banksøya og Patrickøya. Ein set grensa for havet med ei linje frå Point Barrow i Alaska til Prince Patrick Island i Canada.

Havet er i kring 450 000 km² vidt og er på det djupaste 4 683 meter. Gjennomsnittleg djupne er på vel 1 000 meter. Store delar av året er havet dekt med is og dei nordlegaste delane har hittil aldri vore isfrie. 

Mackenzie-elva, den lengste elva i Canada, munnar ut i Beauforthavet vest for Tuktoyaktuk, ein av få permanente busetnader ved kysten av havet. Fleire mindre elvar munnar også ut i Beauforthavet, som har eit rikt dyreliv med kvalar og fleire ulike sjøfuglar. Gjennom ei rekkje av sund er havet forbunde med Baffinbukta i aust.

Under Beauforthavet finst større førekomstar av petroleum og naturgass. Desse reservoara vart oppdaga på 1960-talet og den fyrste prøveboringa vart gjort i 1986.

Grenselinja mellom Canada og USA som ligg i havet er framleis omstridd.

Havet er kalla opp etter den engelske havforskaren Francis Beaufort.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Beauforthavet - Uppslagsverk - NE.se». *www.ne.se*. Henta 15. februar 2021.
2. ↑  Beaufort Sea, Encyclopædia Britannica on-line

* *Denne artikkelen bygger på «Beauforthavet» frå Wikipedia på svensk, den 26. august 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Beauforthavet**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
**Étienne Marcel Bally** (17. april 1923–10. januar 2018 var ein fransk friidrettsutøvar, fødd og død Vénissieux. Han vart i 1950 europameister på 100 meter.

Aktiv
-----

Bally vart fjerdemann på 100 meter då EM i friidrett 1946 vart avvikla i Oslo. I 1947 sette han personlege rekordar på 100 m med tida 10,5 sekund og på 200 m med 21,6 sekund. Året etter braut han forsøksløpet på 100 meter då Sommar-OL 1948 gjekk av stabelen i London.

Ved europameisterskapen 1950 i Brussel vann Bally gullmedaljen på 100 meter på 10,7. På 200 meter fekk han sølv på 21,8, Brian Shenton frå Storbritannia tok gullet. Saman med Jacquet Perlot, Yves Camus og Jean-Pierre Guillon vann Bally sølv i 4 x 100 meter stafett, einast Sovjetunionen sitt mannskap sprang fortare.

Under dei olympiske sommarleikane 1952 rauk Bally ut or 100-meteren i kvartfinalane, noko som gjentok seg på 200 m. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1946 i Oslo: Nr 4 på 100 m – 10,8
* OL 1948 i London: Braut forsøksløpet på 100 m
* EM 1950 i Brussel: Gull på 100 m – 10,7. Sølv på 200 m – 21,8 og sølv i 4 x 100 m stafett (41,8)
* OL 1952 i Helsinki: Utslått i kvartfinalane på 100 m (10,98=nr 13) og på 200 m (22,02=nr 16). Nr 5 i 4 x 100 m stafett (40,9)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Étienne Bally» frå Wikipedia på tysk, den 24. august 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Étienne Bally» (på engelsk). olympedia.org. Henta 20. februar 2023.
**BBC Microcomputer System** eller **BBC Micro**, er ein heimedatamaskin som vart produsert av Acorn Computers Ltd for den britiske radio- og fjernsyn-kringkastaren BBC.

Tidleg på 1980 talet starta BBC eit prosjekt kalla *"BBC Computer Literacy Project"* som ei respons til ITV dokumentaren *"The Mighty Micro"* som spådde ei komande mikrodata revolusjon og verknaden den kom til å ha på økonomien, industrien og levestilen til britane.

BBC ville ha ei datamaskin som kunne utføre oppgåver som programmering, grafikk,lyd og musikk og diverse anna. Dermed gjekk ein ut til diverse britiske dataføretak, som Sinclair Research, Dragon Data og til sist Acorn Computers som alt jobba med ein ettertakar til Atom modellen deira, kjend som Proton. Prototypen som Acorn så viste fram til BBC var den einaste som nådde spesifikasjonane som BBC hadde sett. Dermed vart maskina lansert i 1981 som BBC Micro, og vart ei populær datamaskin i Storbritannia. 

I 1986 kom Acorn med etterfølgjaren BBC Master.
**Deep Blue** var ei datamaskin som blei utvikla av IBM med tanke på å spele sjakk. Ho var den første datamaskina som vann eit sjakkparti mot ein regjerande verdsmeister (Garri Kasparov). Maskina vann det første partiet 10. februar 1996, men Kasparov kom tilbake og vann til slutt 4–2. Etter dette blei Deep Blue kraftig oppgradert, og spelte mot Kasparov igjen i mai 1997. Denne gongen vann maskina til slutt 3,5–2,5.

Deep Blue-prosjektet blei starta under namnet «ChipTest» av Feng-hsiung Hsu ved Carnegie Mellon University i Pittsburgh i Pennsylvania. Hsu hadde byrja å arbeide for IBM i 1989, og jobba saman med Murray Campbell på parallelle beregningar. Systemet fekk etter kvart namnet «Deep Thought» – etter namnet på datamaskina i boka *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy* – men fekk til slutt altså namnet Deep Blue.

Deep Blue baserte seg i hovudsak på rå reknekraft. Maskina var utstyrt med spesialprosessorar rekna på sjakkspeling, mens programvaren var laga ved hjelp av programmeringsspråket C, og køyrde under operativsystemet AIX.

Maskina var i stand til å evaluere kring 200 millionar posisjonar på sjakkbrettet i sekundet, i tillegg til at ho var i stand til å lære sjølv, ved å analysere tusenvis av større sjakkparti spelt av profesjonelle utøvarar. På toppen av dette var stormeisteren Joel Benjamin også med på å finjustere systemet ytterlegare.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Deep Blue sine sjakkparti hos ChessGames.com
* IBM sine sider om Deep Blue
* Ope brev frå Feng-hsiung Hsu om den avlyste omkampen med Kasparov
**John Wallis** (23. november 1616–28. oktober 1703) var ein engelsk matematikar og teolog. Han var ein av grunnleggarane av the Royal Society.

Liv og virke
------------

*Opera mathematica*, 1699
Wallis var professor i matematikk i Oxford frå 1649 og seinare hoffprest hos Karl II av England. Dei matematiske arbeida hans medverka til å skape grunnlaget for differensialrekninga. I hans *Arithmetica infinitorum* frå 1655, studerer han uendelege rekkjer og gjev her sitt kjende uttrykk for talet π som eit uendeleg produkt. Av dei andre matematiske arbeida hans finn ein *Mathesis universalis* frå 1657 og *Treatise on Algebra* frå 1685, der han utvida det algebraiske teiknspråket, innførte negative eksponentar og introduserte det særskilte teiknet ∞ for uendeleg.

Asteoriden 31982 Johnwallis er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

1. ↑  «John Wallis» (på engelsk). Encyclopedia Britannica. Henta 25. august 2023.

* «John Wallis» (30. november 2011) i *Store norske leksikon*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **John Wallis**

* «John Wallis - the latest in our series of Oxford Mathematicians» (på engelsk). Mathematical Institute.
* «JOHN WALLIS (1616 - 1703)» (på engelsk). Emmanuel college.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Fjelltettegras** |
| FjelltettegrasFjelltettegras |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Leppeblomordenen Lamiales |
| **Familie:** | Lentibulariaceae |
| **Slekt:** | *Pinguicula* |
| **Art:** | **Fjelltettegras** *P. alpina* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pinguicula alpina***L. 1753 |

**Fjellettegras** (*Pinguicula alpina*) er ein 10 cm høg plante med lysgrøne blad i rosett og eit snautt blomsterskaft med kvite blomstar.

Bladoverflata er innsmurt med slim som inneheld enzym slik at plantene kan fordøye insekt som set seg fast i slimet. Planten kan så nyttiggjere seg næringsemne frå dei rotnande insekta. 

Fjelltettegras veks spreidd i fjellstrok i Europa og Asia
Fjelltettegras veks på fuktige, kalkrike stader i fjellet i frå Tynset og Os til Oppdal, Haltdalen og Brekken, dessutan i Hattfjelldal, og vanlegare frå Saltdaltil Sør-Varanger. I Sverige veks han i Gotland, i Härjedalen og frå Åsele Lappmark til Torne Lappmark.

Bruk
----

Tettegrasplantar har vore bruka til produksjon av tettemjølk, ei form for konservering av mjølk. Ein la 30-40 tettegrasblad nedst i eit kjørel, og helte kuvarm mjølk over. Etter ei stund vart mjølka seig, slik at ho ikkje skilde seg i myse og ostestoff.

Namnet
------

Fjelltettegras har namnet tettegras fordi blada frå tettegrasartane har vore bruka til å lage tettemjølk, og er som elles fordi det er ein fjellplante. 

Det latinske namnet kjem av *Pinguis*, ‘feit’, og siktar til blada som skin feittaktig. *Alpina* tyder ‘fjell’.

Sjå òg
------

* Vanleg tettegras *Pinguicula vulgaris*
* Dvergtettegras *P. villosa*

Kjelder
-------

* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: *Norges planter* J.W. Cappelens Forlag 1958

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Fjelltettegras* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Fjelltettegras* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Fjelltettegras* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Fjelltettegras* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Fjelltettegras* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Fjelltettegras* hos The International Plant Names IndexRedigere på wikidata
* (en) *Fjelltettegras* hos TropicosRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Pinguicula alpina* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Pinguicula alpina* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Pinguicula alpina* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* EOL

 |
Hallgrim Hansegård frå FRIKAR dance company gjer hallingkast under ei framsyning av *Peer Gynt* ved Gålåvatnet.
**Hallingkastet** er rekna som høgdepunktet i framføringa av lausdans. Kastet er ein akrobatisk prestasjon, og det har i mange år vore tevla om kven som kan kaste høgast - historiske kjelder frå nyare tid fortel om dansarar som har nådd om lag fire meter opp i veret.

Hallingkastet tek utgangspunkt i eit rundkast og eit saksespark, utført medan dansaren kastar seg bakover. Til saman gjer dette at dansaren får oppdrift nok til å nå retteleg høgt. 

Kunststykket er å råke ein hatt med den eine foten («sparke hatten»). Hatten heng på ein stav (til vanleg halden av ei jente), og skal helst fara så langt som råd er. Lausdansaren vinn åtgaum etter høgda i kastet. Det er vanleg at dansaren sjølv avgjer høgda på hatten før han gjer kastet. 

Hallingkastet kan utførast på to vis, med og utan stempling. *Stemplakastet* er rekna som det gjævaste, og namnet tyder at dansaren når golvet med føtene samla (han «stemplar» i golvet).

Historiske kast
---------------

Det mest kjende kastet i noregshistoria kan vel tilskrivast hallingen Blank-Ola, som gjorde kast etter at han hadde slege ned sorenskrivaren i Sogndal i 1683.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ola Narverud gjer kast på Kongsbergmarken 2008
**Hallvard Eggset** (28. juli 1915–5. oktober 1999) var ein norsk langrennsløpar frå Alvdal. Han vart noregsmeister på femmila i 1947, og tok elles tre sølvmedaljar i ulike noregsmeisterskap.

### Aktiv

Eggset fekk sølvmedaljen på 15 km under NM på ski 1946, eit knapt minutt bakom Arve Ulseth frå Åmot. På 50 km, avvikla heime i Alvdal, vart han nummer seks og på 30 km nummer ni. Også i Holmenkollen vart han nummer seks på femmila. I 1947-sesongen gjekk han heilt til topps på NM-femmila, med sluttida 3.43.07 var han over seks minuttar føre nestemann på resultatlista, Thorleif Vangen.

I 1948 kom Eggset andreplassen på femmila under ski-NM og i Holmenkollen. I noregsmeisterskapen vart han slått av Magnar Estenstad med vel tre minuttar, men største
prestasjonen for sesongen var femmilsløpet i Holmenkollen. Eggset vart slått av den sterke svensken Harald Eriksson med to minuttar og 25 sekundar, men hadde over fem minutt betre sluttid enn nest beste nordmann.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1946: Sølvmedalje på 18 km
* Ski-NM 1947: Gullmedalje på 50 km
* Ski-NM 1948: Sølvmedalje på 50 km i Strinda

Kjelder
-------

* Aftenposten
Det er føreslått at denne sida blir fletta med *Cantus firmus*. (Sjå eventuelt diskusjon)

Cantus firmus-messa er ei gjennomkomponert messetype som kom i bruk i løpet av 1400-talet. Stilen er gjerne knytt til Guillaume Dufay, men var og nytta av Johannes Ockeghem og Jacob Obrecht. Dei første messene av dette slaget sette syklusen kring ein cantus firmus i Tenor, etter skikken i organum, men seinare vart dette bytt på til mellom anna diskanten eller sopranen. 

Det er hevda at dei første forsøka innanfor denne stilen nådde kontinentet frå England kring 1400. Ein av dei engelske komponistane i tida var Leonel Power, som bygde messekrinsar over kjende gregorianske førelegg. Leonel Power kan ha nytta prinsippa i ein isorytmisk motett, og utvikla dei til å gjelde ei heil messe. 

Guillaume Dufay skreiv ei lang rekkje messer i denne stilen. Den tidlegaste er frå om lag 1430 (Missa se la face ay pale), over ei vise han sjølv hadde laga. Dufay nytta mykje talsymbolikk i verka sine, ikkje minst i desse. Kvar frase av cantus firmus vart teken oppatt etter faste mønstre. Slik utvikla og Dufay messestrukturen vidare.

Med tida vart det vanleg å nytte meir enn ein melodi som cantus firmus i desse messene. Seine verk av Dufay nyttar to eller tre cantus firmi. Dei første messene over L`homme armée er skrivne som cantus firmus-messer.

Grunnen til at denne messa var nytta, var av di dei synte tydeleg melodisk einskap og samanheng. Valet av cantus firmus kunne ha ein liturgisk funksjon, og alle ledda opna på same vis.

### Oppbygging

Alle messeledda var bygde kring den same grunnmelodien, og gjekk i same toneart. Cantus firmus var nøytral i høve ordinarieledda. Ein skulle ikkje nytte dei melodiane som alt fanst i dei faste ledda. Desse var ukrenkjelege. Melodiane kunne vera frå proprieledda, andre religiøse hymnar eller folkeviser. 

Dufay sette støtt denne melodien i tenor, i lange verdiar. Ofte song tenor den opphavlege teksten, medan messeteksten vov seg ikring han i dei andre stemmene. 

I kyrien var det vanleg at alle stemmene sette inn på likt. Elles i messa tok det noko tid før cantusen sette inn, gjerne i lag med bassen.

Nokre stader i messa tagde cantus firmus. Dette var i *Christe Eleison*, *Pleni sunt Caeli* (midt i Sanctus), i *Benedictus*, og i midten av *Agnus Dei*. Desse delane vart skrivne for to eller tre stemmer. 

Alle satsane byrja med det same hovudtemaet, i tillegg til cantus firmus.

### Kjende messer innanfor stilen

Av Dufay:

* Missa Se la face ay pale
* Missa Ave regina Caelorum
* Missa Ecce ancilla domini

av Jacob Obrecht:

* Missa Sub tuum praesidium
**490** (romartal CDXC) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Faustus og Longinus var konsular (eller sjeldnare, år 1243 ab urbe condita).

Hendingar
---------

* Kong Alarik II støtta Teoderik i erobringa av Italia ved å senda ein vestgotisk hær for mot Odovakar si omleiringa av Ticinum (dagens Pavia).

11. august: Slaget ved Adda. Teoderik og Alarik II sigra over styrkane til Odovakar ved elva Adda i nærleiken av Milano.

Fødde
-----

* 
* 3. mai: K'an Joy Chitam I, herskar av Palenque
* John Philoponus, Aristoteles-kommentator og filosof

Døde
----

* Feng, kinesisk keisarinne og regent av Nordre Wei
* Peter III Mongus, patriark av Alexandria
* Theodora av Alexandria, helgen og ørkenmoder

Kjelder
-------

1. ↑  Wolfram, *History of the Goths*, p. 281

**<<   400-talet   >>**
<< 400 | 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 | 410 | 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 | 420 | 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 | 430 | 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 | 440 | 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 | 450 | 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 | 460 | 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 | 470 | 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 | 480 | 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 | 490 | 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 >>
**Lånord i norsk** gjev eit oversyn over mekanismane attom innlån av ord i norsk. Det er mogleg å skilje mellom leksem som alltid har vore del av språket frå leksem som har vorte tekne frå andre språk. Språksamfunn lånar ord frå meir prestisjefylte språksamfunn, via tospråklege talarar. Studium av lånordslag i norsk speglar dermed samfunnsmessige tilhøve i Europa opp gjennom hundreåra.

Historie
--------

### Lånord i norrønt

Med innføringa av kristendommen kom det ein god del lånord inn i norrønt. Av lånorda i Fritzners Gammelnorsk Ordbog er ca. 61 % frå latin, 25 % frå gammal- og mellomhøgtysk, 7 % frå gammalfransk og under 5 % frå gammalengelsk. Dei fleste latinske lånorda er knytt til kristendommen, mange tyske ord til handel, og mange franske ord til hoffliv.

50 % av lånorda i norrønt var maskulina, 28 % nøytra og 22 % feminina, dvs. maskuline lånord var svakt overrepresentert samanlikna med normalfordelinga i norrønt, som var 40 % - 32 % - 28 %.

### Moderne lånord

Moderne lånord kjem framforalt frå svensk og engelsk. Av dei moderne lånorda er omtrent 9/10 maskuline, resten er nøytra.

I dei siste åra har ungdomsspråket i delar av Noreg, særleg i Oslo og andre større byar, gjennomgått store endringar. Dette heng saman med auken i talet ungdommar med framandspråkleg bakgrunn. Nye ord som er tekne i bruk i denne sjargongen inkluderer «kabe» (fin jente), «loco» (galen, tullete) og «schpa» (pen eller kul).
**Terttu Aulikki Rautawaara** (2. mai 1906–29. desember 1990) var ein finsk sopran. Ho er best kjend for å ha framført musikk av Jean Sibelius og Wolfgang Amadeus Mozart, og stod bak nokre av dei fyrste innspelingane av Sibelius utanfor Skandinavia.

Biografi
--------

Rautawaara var fødd i Vasa som dotter av songaren og kordirigenten Gustaf Wäinö Rautawaara (opphavleg Jernberg, 1872–1950) og Wenny Johanna Emilia von Essen. Foreldra hadde ein egen musikkskule der mora underviste i piano og faren i song. Frå byrjinga hadde dei tenkt seg at Aulikki Rautawaara skulle bli pianist, men etter å ha skadd fingeren i unge år, byrja ho ta songleksjonar av faren. Rautawaara studerte ved Helsingfors konservatorium 1922–25 og gav konsertar i 1927. Åra 1932–33 var Rautawaara tilslutta Den finske operaen, og blei snart gjeven nok bidrag til å kunna avslutta studia sine i Berlin. Gjennom kapellmeisteren Wilhelm Furtwängler fekk ho kontakt med operaen i Hamburg. Ho opptredde òg ved tyske og austerrikske operascenar. Rautawaara gjorde òg opptak med plateselskapet Telefunken og registrerte over hundre opptak. 

Rautawaara si innspeling av «Ach, ich fühl's» frå *Die Zauberflöte* (Tryllefløyta) frå 1938, med Orchester des Deutschen Opernhauses i Berlin dirigert av Hans Schmidt-Isserstedt.
Ho spelte grevinne Almaviva i *Figaros bryllup* av Mozart i den fyrste operaframføringa ved Glyndebourne festival i 1934, og fortsette å ha ei rekkje roller i operaer framførte ved Glyndebourne på 1930-talet. Ho spelte inn fleire duettar med mellom anna tenoren Peter Anders. Ho var også med i britiske og tyske filmar på 1930-talet. I 1945 dediserte Jean Sibelius *Hymne til Thaïs* til henne.

Aulikki Rautawaara var gift med songaren, tekstforfattaren, soldaten og journalisten Reino Palmroth 1928–31. Frå 1938 til 1954 var ho gift med godseigaren Gunnar Aminoff. Ho var gift for tredje gong med komponisten Erik Bergman 1956–58. Bror hennar var cellisten Pentti Rautawaara, og ho var syskenbarn av Einojuhani Rautavaara.

Kjelder
-------

1. ↑  Michael Kennedy (2002). *Marian Anderson: A Singer's Journey*. University of Illinois Press. s. 174. ISBN 0-252-07067-4.
2. ↑  Michael Kennedy (2010). *Glyndebourne: A Short History*. Shire Publications. s. 21. ISBN 978-0-7478-0821-3.
3. ↑  Ruth-Esther Hillila, Barbara Blanchard Hong (1997). *Historical Dictionary of the Music and Musicians of Finland*. Greenwood. s. 333. ISBN 0-313-27728-1.
4. ↑  Andrew Barnett (2007). *Sibelius*. Yale University Press. s. 345. ISBN 978-0-300-11159-0.

* *Denne artikkelen bygger på «Aulikki Rautawaara» frå Wikipedia på svensk og «Aulikki Rautawaara» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* CiNii

 |
Koordinatar: 19°45′N 72°12′W﻿



Cap-Haïtien is located in Haiti
Cap-Haïtien avmerkt på Haiti-kartet

**Cap-Haïtien** (haitisk **Okap** eller **Kap Ayisyen**) er ein by på nordkysten av Haiti. Byen hadde i 2005 eit estimert innbyggjartal på 134 815. Han er hovudstaden i departementet Nord. Under kolonitida heitte han «Cap-Français».

Dei sentrale delane av byen ligg mellom Cap-Haïtien-vika i aust og nærliggjande fjellsider i vest. I desse fjellsidene finn ein hovudsakleg brakkebyar. Gatene er generelt sett smale og arrangerte i rutenett.

Den vesle flyplassen rett sørvest for byen vert brukt av ein rekkje små innanriksføretak. Ei internasjonal linje flyg til Fort Lauderdale i Florida.

Den store avstanden til hovudstaden Port-au-Prince i kombinasjon med det dårlege vegnettet har ført til at Cap-Haïtien stadig har vore arnestad for opprør. I februar 2004 vart byen teken over av kuppmakarar som var imot regjeringa under president Jean-Bertrand Aristide, og opprøret førte etter ei tid til at Aristide mista makta.

Galleri
-------

* Sans-Souci-palassetSans-Souci-palasset
* RådhusetRådhuset
* Cruiseskip i byenCruiseskip i byen

Kjelder
-------

* «Cap-Haïtien» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 6. april 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
**Pampas** er ei stor sideelv til Apurímac. Ho har utlaup i Apurímac ca. 40 kilometer nordvest for Abancay.

Retninga på elvefaret varierer mykje: Hovudgreina startar i sørlegaste grenseområdet mellom Ayacucho og Apurímac-regionen, over 4000 moh. Herifrå går laupet mot nord til eit punkt om lag 50 km aust for byen Ayacucho der dalen gjer ein skarp boge og dreier mot sør og søraust. Så følgjer ca. 70 km gjennom ein djup dal mot aust før dalen dreier rett nord dei siste 5 kilometrane. Regiongrensa mellom Ayacucho og Apurímac følgjer elvefaret i stort mon.

Det finst ei stor sidegrein til Pampas som også har namnet Pampas. Ho har kjelder i litt inn i Huancavelica-regionen, ca. 4000 moh. nær kjeldene til elva Ica. Dette elvefaret går grovt rekna frå vest mot aust ca. 140 km gjennom Ayacucho-regionen. Dalbotnen som denne greina følgjer ligg under 3000 moh. det meste av strekket.

Grensa for nedslagsfeltet for Pampas ligg på vasskiljet i Andesfjella mot nedslagsfeltet til Stillehavet. Nedslagsfeltet til Pampas har spreidd busetnad med lite utbygd infrastruktur.

Kjelder
-------
*For fleire tydingar av namnet, sjå Vienne (fleirtyding)*

**Vienne** er ei av dei viktigaste elvane sørvest i Frankrike, og ei stor sideelv til Loire. Ho inneheld fleire demningar for produksjon av vasskraft, og er den største elva i regionen Limousin og den austlege delen av Poitou-Charentes. 

To franske departement er kalla opp etter Vienne: Haute-Vienne (87) i Limousin og Vienne (86) i Poitou-Charentes.

Elveleie
--------

Vienne har sitt utspring i departementet Corrèze, ved foten av Mont Audouze på Plateau de Millevaches nær Peyrelevade. Ho renn stort sett vestover til byen Limoges, der ho ein gong spela ei viktig rolle i den vidkjende porselenindustrien i byen. Eit lite stykke etter Limoges snur ho nordover. På veg til munningen i Loire mottar Vienne elvane Creuse og Clain. Etter om lag 390 km munnar Vienne ut i Loire ved Candes-Saint-Martin i departementet Indre-et-Loire. 

Vienne renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Corrèze: Peyrelevade
* Creuse
* Haute-Vienne: Eymoutiers, Saint-Léonard-de-Noblat, Limoges, Aixe-sur-Vienne, Saint-Junien
* Charente: Chabanais, Confolens
* Vienne: L'Isle-Jourdain, Lussac-les-Châteaux, Chauvigny, Châtellerault
* Indre-et-Loire: L'Île-Bouchard, Chinon

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
Dåpsengel i slottskapellet i Bodenstein, Tyskland
Dåpsengelen i Dolstad kyrkje
Dåpsengel i St. Godeberti Bebertal
Ein **dåpsengel** er ein barokk figur, oftast skoren i tre, mannsstor og utstyrt med eit dåpsfat. 

Dåpsenglar vart vanleg i lutherske kyrkjer i løpet av 16- og 1700-talet, spesielt i Tyskland, Danmark og Sverige. Ein typisk dåpsengel heng i taket, og ved hjelp av ein taumekanisme vert engelen fira ned som ein del av dåpseremonien. Det finst òg ståande og knelande dåpsenglar. Vanlegvis held dei dåpsfatet i hendene, men nokre ber dåpsfatet på hovudet. Dåpsengelen framstår som ein brybyggjar mellom himmelen og jorda når han held fram fatet med dåpsvatnet i.

Treskurden vart ofte utførte av lokale handverkarar, og figurane vart måla av målarmeistarar. Dåpsenglane liknar gjerne eit menneske med venger. I opplysningstida vart slike figurar omstridde, både av teologiske og kunstnarlege grunnar, og i mange kyrkjer gjekk dei ut or bruk.

Dåpsenglar i norske kyrkjer
---------------------------

Dåpsenglar har ikkje vore like mykje brukte i norske kyrkjer som i nabolanda. Det er likevel nokre kyrkjer med dåpsenglar, og i Dolstad, Jondal og Voss kyrkjer er dei enno i bruk.

Sjå òg
------

* Døypefont

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Taufengel» frå Wikipedia på tysk, den 4. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eit kunstkritisk overblikk over dåpsenglar (tysk) Arkivert 2014-07-14 ved Wayback Machine. (PDF; 920 kB)
* Vergessene Gefährten – Dåpsenglar i kyrkjer i Pommern (tysk)
* Dåpsenglar i Prignitz (Brandenburg) (tysk) Arkivert 2009-10-29 ved Wayback Machine.
ByeAlex (t.v.) og Dániel Kővágó (t.h.) under Eurovision Song Contest 2013.
**Dániel Kővágó** (fødd 20. august 1990) er ein ungarsk gitarist.

A Dal 2013
----------

Den ungarske songaren ByeAlex sendte inn den ungarskspråklege songen «Kedvesem» til Médiaszolgáltatás-támogató és Vagyonkezelő Alap (MTVA) og vart vald ut til å delta i A Dal 2013, den ungarske uttakinga til Eurovision Song Contest 2013. Kővágó var med som gitarist og bakgrunnsvokalist. Bidraget deltok i den andre kvartfinalen, gjekk vidare til den andre semifinalen og gjekk til slutt vidare til finalen. I finalen vann bidraget telefonrøystinga og fekk representere Ungarn.

Eurovision Song Contest 2013
----------------------------

I Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige deltok dei med ein remiks av songen med tittelen «Kedvesem (Zoohacker Remix)». Saman med Mónika Hoffmann hadde dei òg skrive eit refreng på svensk, men fekk ikkje framføre dette i tevlinga av di tidsfristen gjekk ut før den nye teksten var klår. Ungarn deltok i den andre semifinalen 16. mai 2013 og enda på åttandeplass med 66 poeng; tolv frå Sveits, ti frå Tyskland, åtte frå Finland, sju frå Albania, seks frå Belgia og Romania, fire frå San Marino, tre frå Israel, Georgia og Frankrike og to frå Latvia og Noreg. Landet kvalifiserte seg dimed til finalen 18. mai 2013 der dei enda på tiandeplass med 84 poeng; tolv frå Tyskland, ti frå Finland og Sveits, åtte frå Albania, sju frå Nederland, seks frå San Marino og Bulgaria, fem frå Litauen, fire frå Estland og Kroatia, tre frå Sverige og Italia og to frå Hellas, Noreg og Serbia. Dette var den tredje beste plasseringa til eit ungarsk bidrag og Kedvesem vart dimed eit av dei mest suksessfulle ungarske bidraga fram til 2013.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hungary in the Eurovision Song Contest 2013» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mai 2013.*


| * v
* d
* e
Ungarn i Eurovision Song Contest 2013 |
| --- |
| A Dal 2013**·** ByeAlex**·** Dániel Kővágó**·** Helga Wéber**·** Zoltán Palásti Kovács**·** *Kedvesem (Zoohacker Remix)* |
***Kerrang!*** er ei britisk nettside og kvartalsvis tidsskrift som primært dekkjer rock, pønkrock og heavy metal. Sidan 2017 har magasinet vorte gitt ut av Wasted Talent Ltd (det same selskapet som eig den elektroniske musikkpublikasjonen *Mixmag'*). Bladet fekk namnet onomatopoetisk etter lyden av ein «gitar som blir slått med kraft».

*Kerrang!* vart første gong publisert 6. juni 1981 som ein «Heavy Metal Special» frå den no nedlagde avisa *Sounds*. På grunn av populariteten til utgivinga vart bladet ein månadleg publikasjon, før det gjekk over til å bli kvar veke i 1987. I byrjinga vart det vigd til den nye bølgja av britisk heavy metal og framveksten av hardrock-band, Det musikalske tyngdepunktet til *Kerrang!* har endra seg fleire gonger, med fokus på grunge, no metal, post-hardcore, emo og andre sjangrar innan alternativ rock og heavy metal i løpet av den førti år lange utgivingshistoria til bladet. I 2001 vart det det mest selde britiske musikkvekebladet, og gjekk forbi *NME*.

Etter å ha gitt ut totalt 1818 utgåver la *Kerrang!* ned utgivinga av vekemagasinet i mars 2020 i samband med covid-19-pandemien, men heldt fram som ein nettpublikasjon med digitale «cover stories». I desember 2021 vart den trykte utgåva av *Kerrang!* gjenoppteke og vert no gjeve ut kvartalsvis.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kerrang!» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juli 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Spanier, Gideon (15. april 2017). «Mixmag kjøper Kerrang! og planlegger å gjenopplive The Face i dobbeltoppkjøp». *Campaign*. Arkivert frå originalen 3. januar 2018. Henta 2. januar 2018.
2. ↑  Ruskell 2023, s. 14.
3. ↑  Brannigan, Paul (6. juni 2006). «25 Most Important Bands of Our Lifetime». *Kerrang!* (1110).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Cyrus Porter Smith** (5. april 1800–13. februar 1877) var ein amerikansk politikar. Han var borgarmeister iBrooklyn frå 1839 til 1842.

Bakgrunn
--------

Smith var fødd på ein gard i Hanover i New Hampshire, og arbeidde seg gjennom Dartmouth College. Etter å ha studert juss i Connecticut flytta han til Brooklyn i 1827. Han kom til byen med få kontakter og ressursar, og blei kjend gjennom å ha deltatt aktivt i presidentvalkampen i 1828 og som korleiar i First Presbyterian Church i byen.

Deltaking i samfunnslivet
-------------------------

Smith hadde stillingar som sekretær for Board of Trustees for Brooklyn og deretter for Corporation Counsel.

I 1839 blei han vald til borgarmeister av Board of Trustees. Han blei den fyrste folkevalde borgarmeisteren i Brooklyn i 1840. Han tapte så for demokraten Henry C. Murphy i 1842.

Smith blei seinare senator i delstaten. Han var òg involvert i andre samfunnsverv, og var medlem av Board of Education i tretti år, og var medgrunnleggar av både Green-Wood Cemetery (der han seinare blei gravlagd) og Brooklyn City Hospital.

Smith & Bulkley
---------------

Etter å ha forlate dei offentlege embeta sin slo Smith seg saman med forretningspartneren William F. Bulkley om å danna føretaket Smith & Bulkley. Smith var president i selskapet, med mange jernbane- og ferjeføretak i Brooklyn, mellom anna Catherine Ferry og Gouverneur Street Ferry.

Familie
-------

Eit av barnebarna hans var illustratøren Pamela Colman Smith.

Kjelder
-------

1. 1 2  Prentiss, George Lewis (1889). *The Union Theological Seminary in the City of New York: Historical and Biographical Sketches of Its First Fifty Years*. Anson D.F. Randolph. s. 179. Henta 24 January 2017.
2. 1 2  «A BUSY LIFE ENDED». *New York Times*. 14 February 1877. Henta 24 January 2017.
3. ↑  «Democracy Triumphant – Brooklyn Redeemed!!». *Brooklyn Eagle*. 13 April 1842. Henta 24 January 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Cyrus P. Smith» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juli 2023.*
**Democratic Unionist Party** (DUP) er det største unionistiske partiet i Nord-Irland. Det har ingen katolske medlemmer. Det er leidd sidan starten i 1970 av Ian Paisley. Partiet har ei høgre-ekstremistisk historie, og støtta mellom anna Ian Smiths ope rasistiske regime i Rhodesia (no Zimbabwe). 

Partiet trekte seg frå forhandlingane som leidde opp til fredsavtalen for Nord-Irland da det republikanske partiet Sinn Féin fekk vere med etter at IRA gjekk til våpenkvile. DUP gjekk mot avtalen i folkerøystinga om han, men han vart godkjend med god margin likevel. Sidan har DUP nekta å sitje i interimstyret for provinsen så lenge Sinn Féin sat der. 

DUP har band til grupper nært knytte til unionistiske paramilitære, som har gjennomført drap og terroraksjonar i Nord-Irland. Ein kjend medlem av DUP i North Antrim er ein mann tidlegare dømd for mordet på ein bystyremedlem frå Sinn Féin.

Fotnotar
--------

1. ↑  Unionisme i den nordirske samanhengen er tilhengarar av framleis union med Storbritannia i Det sameinte kongedømmet. Dei blir òg kalla *loyalistar* fordi dei er loyale mot den britiske monarken. Dei fleste unionistar i Nord-Irland er av historiske grunnar protestantar (presbyterianarar, kalvinistar) religiøst sett, og er etterkommarar etter kolonistar som kom til Irland på 1600-talet og 1700-talet. Dei har dominert Nord-Irland sidan delinga av Irland i 1921.

Bakgrunnsstoff
--------------

* DUP sin nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* BBC Things

 |
Koordinatar: 59°56′45.971″N 10°48′53.881″E﻿
**Årvoll gård** er eit gardsanlegg som ligg i Oslo kommune, om lag 15 minutt køyreavstand frå Oslo sentrum. Anlegget har våningshus, hovudbygning, drengestue, stabbur og låve med tilbygg. Dagens bygningar er oppførte i 1836, men sjølve garden er eldre enn det. Skriftlege kjelder viser at han fanst allereie i 1396.

I mellomalderen låg garden delvis under Oslo Domkapitel. Kongen tok over garden etter reformasjonen i 1537. Garden skifta eigarar fleire gonger fram til i dag. Mellom anna vart han seld i 1662 til borgarmeister Nils Lauritssøn. Etter at han døydde i 1665 arva stedotter hans, Maren Jensdatter Roll, garden. Ingen av husa frå den tida finst lenger. Det eldste huset på Årvoll gård i dag er hovudbygningen frå 1836.

Årvoll gård ligg høgt og fritt med utsyn over Oslo. Garden er i dag eigd av Oslo kommune og blir brukt som ein kulturell og sosial treffstad for innbyggarane i bydelen. Garden blir brukt av frivillige foreiningar, kunsthandtverkarar, husflidslag og kulturkveldar med revy og konsertar.

Den 1. desember 2012 vart Årvoll gård tildelt Olavsrosa av interesseorganisasjonen Norsk Kulturarv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Årvoll» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2013.*

1. ↑  Bydel bjerke: Historikk om Årvoll gård
2. ↑  Biografi om Nils Lauritssøn i SNL
3. ↑  «Olavsrosa til Årvoll gård». Norsk Kulturarv. Henta 6. september 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* 

* Årvoll gård i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
*Sjå òg Åse i Andøy*.
**Åse** og **Aase** er både førenamn og etternamn. 

Dei er best kjende som kvinnenamn av norrønt opphav, kortformer av namn som byrjar på *Ås-* eller ei sideform av Åsa. Desse namna høyrer til den dansk-norske tradisjonen medan Åsa er meir brukt i svensk. Åse har namnedag 2. mai.

Etternamnet er ei dativform av ås.

Bruk
----

Namna var blant dei ti mest brukte namna frå 1920-talet, og blei fram til 1940 gjeve til 1 % av alle jentebarn.

Det er nær 11 900 nordmenn som heiter Åse og 5 500 som heiter Aase.
Som etternamn er Aase det mest brukte av dei to skrivemåtane, med rundt 2 400 namneberarar (SSB 2005).

### Namnet i kulturen

Mor Aase, mor til Peer Gynt, er truleg den mest kjende namneberaren i norsk kultur. Åse Gåsepike er namnet på ei heltinne i eit norsk folkeeventyr.

### Kjende namneberarar

* Aase Hansen (1893-1981), dansk forfattar
* Aase Bye (1904-1991), norsk skodespelar
* Åse Gruda Skard (1905-1985), norsk barnepsykolog og kvinnesaksforkjempar
* Aase Foss Abrahamsen (f. 1930), norsk forfattar
* Åse-Marie Nesse (1934-2001), norsk forfattar
* Aase Olesen (f. 1934), dansk politikar og minister
* Åse Thoresen (1935-1987), norsk songar
* Aase D. Madsen (f. 1936), dansk politikar
* Åse Gunhild Woie Duesund (f. 1944), norsk politikar
* Åse Wisløff Nilssen (f. 1945), norsk stortingspolitikar
* Åse Klundelien (f. 1946), norsk stortingspolitikar
* Åse Kleveland (f. 1949), norsk-svensk artist og politikar
* Åse Lill Kimestad (f. 1955), norsk lokalpolitikar
* Åse Schmidt (f. 1960), norsk stortingspolitikar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Åse hjå Statistisk Sentralbyrå

### Kjelder

*
**Carl Rebek Olsen** (11. mars 1884–28. juli 1949) var ein norsk kjøpmann og postopnar frå Skjervøy i Troms. Han møtte på Stortinget i tida 1931-45 som representant frå Finnmark og Høgre.

Far til Olsen var gardbrukar og fiskar i Uløybukt i Skjervøy. Han var sjølv fiskar nokre år, gjekk så eit navigasjonskurs i 1905 og tok handelsskoleeksamen ved ein privatskule i Kvæfjord i 1906. Etter å ha vore handelsdreng på Skorpen i Kvænangen frå 1904, starta han i 1909 opp ein assortert landhandel i Mafjordhamn i Måsøy der han også dreiv tran- og fiskeforretning. Han var vidare postopnar i Mafjordhamn frå 1911 og seinare medeigar i Mafjordhavn Sølvrev A.s.

Olsen var varaordførar i Måsøy herad 1919-22 og ordførar 1922-28. Han var dessutan formann i Måsøy gjensidige Båtforsikringsforening til 1928, styreformann 1921-44 i Måsøy Sparebank og fylkesstyreformann 1926-35 i Finnmark-avdelinga av Noregs Heradsforbund. I tida 1931-45 representerte han Finnmark og partiet Høgre på Stortinget. Alle sesjonane på Stortinget var han medlem i Post-, telegraf- og kystfartskomiteen. Utanom tingmannsvervet var han medlem i Dampskipsekspeditørkomiteen av 1939. Han var 1946-49 med i landsstyret til Høgre.

Kjelder
-------

* Stortingsbiogafi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Carl Michael Bellman** (15. februar 1740–11. februar 1795) var ein svensk skald, fødd og død i Stockholm. Hans mest kjende verk er diktsyklusane *Fredmans epistlar* og *Fredmans sånger*.

Bellman vert rekna som ein av Sveriges nasjonaldiktarar. Diktinga hans har vore svært viktig for seinare svensk litteratur, innverknaden hans har vore jamført med den rolla William Shakespeare spela på engelskspråkleg litteratur..

Bellman sin litterære produksjon er både rik og variert; den omfattar mellom anna dikt, viser, ordensparodiar og salmar. Mellom figurane i songane hans finn ein urmakaren Fredman, musikaren Movitz, korporal Mollberg og den prostituerate Ulla Winblad, men òg gestaltar henta frå den bibelske, greske, romerske og norrøne mytologien. Melodiane i songane lånte han, til liks med andre songforfattarar, ofte frå samtidige musikkstykke.

Kjelder og notar
----------------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Michael Bellman» frå Wikipedia på svensk, den 19. februar 2014.*

1. ↑  Hägg (1996), sidan 149.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Carl Morten Amundsen** (fødd 11. januar 1961) er ein norsk teatersjef, dramaturg og sceneinstruktør.

Han er utdanna cand.mag. ved Universitetet i Bergen (1986). Amundsen har vore tilsett som dramaturg ved Den Nationale Scene (1986–1990), Det Åpne Teater (1990–1992) og Nationaltheatret (1993–2000). Sidan 1. januar 2000 har han vore teatersjef ved Teatret Vårt (Regionteatret i Møre og Romsdal). Han har vore leiar i Norsk Teaterlederforum sidan 2004. Amundsen har også arbeidd i utlandet, han var dramatikar ved Carrousel Theater an der Parkaue i Berlin i 1992.

Mellom produksjonane hans er *Natt, rett før skogene* av Bernard-Marie Koltès ved Torshovteatret i 1996 og *Et rom for kjærlighet* av Malin Lagerlöf på Teatret Vårt i 2004. Han har også skrive skodespelet *Trollspeilet* frå 1991.

I 2005 takka Carl Morten Amundsen og to andre kulturpersonar i Molde nei til å stå vakt ved Frelsesarmeen si julegryte grunna organisasjonen si handtering av ei homofilisak.

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Amundsen, Carl Morten» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)

### Fotnotar

1. ↑  – Nei til Frelsesarmeen[*daud lenkje*] av Svein Bjørnerem på rbnett.no (29.11.2005)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |