recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå dansen strathspey.* 

**Strathspey** (skotsk-gælisk *Srath Spè*, engelsk *Speyside*) er eit område rundt dalføret som følgjer elva Spey i området Highland i Skottland. Det anglifiserte namnet er «Speyside». Hovudbyen i området er Grantown-on-Spey. Dette er òg eit betydeleg område for produksjon av skotsk whisky med høg konsentrasjon av destilleri, mellom anna Glenfiddich og Balvenie. 

Omgrepet «Strathspey» viser vanlegvis til den øvre delen av dalføret (*strath*) frå kjelda til elva Spey og ned til hovudbyen Grantown-on-Spey, medan den anglifiserte forma, Speyside, viser til området frå Grantown-on-Spey til munningen av elva ved bukta Spey Bay. Det har vore ein del kontroversar om forsøk på å anglifisera namnet til Spey Valley. Turistområdet frå sør startar ved Dalwhinnie og fortset nordover langs vegen A9 mot Newtonmore, Kingussie, Aviemore og vidare mot Grantown-on-Spey. Den kanadiske kjøpmannen Robert Simpson, grunnleggaren av Simpsons varehus, var fødd i Speymouth i Strathspey i 1834.

Speyside er eit av fremste sentera i den skotske whiskyindustrien, med ein høg konsentrasjon av single malt-destilleri i regionen, inkludert Glenfiddich og Balvenie.

Skotske Malt Whisky Trail er eit turismeinitiativ med sju fungerande Speyside-destilleri, eit historisk destilleri og Speyside Cooperage. Konseptet blei oppretta på byrjinga av 1980-talet. Regionen er naturleg for whiskydestillatørar på grunn av tre fordelar: han er nær byggardar, omfattar elva Spey og er nær hamna i Garmouth. Regionen husar òg Spirit of Speyside Whisky Festival.

Kjelder
-------

1. ↑   «strath», *Merriam-Webster*
2. ↑   «The Robert Simpson Company», *HBC Heritage*
3. ↑  «Biography – Simpson, Robert», *Dictionary of Canadian Biography*, bind XII (1891-1900)
4. ↑  Shatzman, Celia (30. april 2012): «Exploring Scotland's Historic Whisky Trail», *BBC*
5. ↑   Anderson, Deborah (24. april 2021): «Whisky festival comes of age with virtual festival for second year running», *HeraldScotland*.

* *Denne artikkelen bygger på «Strathspey» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juni 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Xanthippe** (gresk Ξανθίππη) var kona til Sokrates som av ettertida har fått rykte på seg for å ha vore ei vanskeleg kvinne. Omgrepet **xantippe** har, med dette opphavet, òg vore generelt nytta om eit rivjern – ei hissig eller trettekjær hustru eller kvinne.

Xanthippe tømmer nattpotta over hovudet til Sokrates
Det er mange fleire historier enn det er fakta om Xanthippe. Ein trur at ho var mykje yngre enn filosofen ho var gift med, kanskje så mykje som 40 år. Dette har ein mellom anna lese ut frå Platon sin dialog *Pheado* 60a, der Sokrates skal ha vore 70 år medan ho var ung nok til å vera mor til eit barn ho bar i armane.

I *Symposium* av Xenofon seier Sokrates seg einig i at ho er «den vanskelegaste å leva med av alle kvinner som finst», og hevder han gifta seg med henne for dette. I seinare framstillingar var Xanthippe kjend for den skarpe tunga si og det vart sagt at ho var den einaste som nokosinne hadde vunne ein diskusjon med Sokrates. Etter ein spesiell krangel skal ho ha tømt ei potte over hovudet hans, før han skal ha sagt, «Etter tore kjem som regel regnet.»

Litteratur
----------

I Shakespeare sin *Troll kan temmes* samanliknar Petruchio Katherina *«Som Sokrates' Xanthippe eller verre»* i Akt 1 Scene 2.

Den engelske viktorianske poeten Amy Levy skreiv ein dramatisk monolog kalla opp etter «Xantippe».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xanthippe» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2010.*

* *Denne artikkelen bygger på «Xanthippe» frå Wikipedia på engelsk, den 3. november 2010.*

Fotnotar

1. ↑  Xanthippe i Shakespear
2. ↑  Xantippe av Levy

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BNE

 |
**Xbox Series X** og **Xbox Series S** (samlenemning **Xbox Series X/S**) er ein serie av spelkonsollar utvikla av Microsoft. Dei vart begge lansert den 10. november 2020 som oppfølgjarar til Xbox One og fjerde generasjon i Xbox-familien.

Rykte om konsollane byrja å oppstå tidleg i 2019, der produktserien som heile gjekk under kodenamnet «Scarlett». Internt skal Microsoft ha vore nøgd med tilnærminga med to konsollversjonar som for Xbox One-serien, og planla ein liknande strategi med fjerde generasjon Xbox. Den mest kostbare modellen vart avduka som Xbox Series X under The Game Awards i desember 2019. I september 2020 vart den billegare Xbox Series S avduka.

Xbox Series X har kraftigare maskinvare og støttar høgare oppløysningar (opp til 8K-oppløysning), høgare biletfrekvensar og strålesporing (ray tracing). Konsollen har også ein solid-state drive (SSD) for å redusere lastetider. Den billegare Xbox Series S bruker same CPU, men har ein mindre kraftig GPU, mindre minne og intern lagring, og manglar ein optisk diskstasjon. Begge konsollane er bakoverkompatible med fleire titlar utgjevne for tidlegare Xbox-konsollar, kontrollar og tilbehøyr. Som del av eit program Microsoft kallar «Smart Delivery», vil fleire spel frå tidlegare generasjonar få oppdatert grafikk på Series X/S utan ekstra kostnad. Konsollene er også kompatible med abonnementtenesta Xbox Game Pass, i tillegg til plattforma Xbox Game Pass cloud gaming for strøyming av spel over internettet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Microsoft details next-gen console, Project Scarlett». Eurogamer. 11. juni 2019. Henta 15. desember 2020.
2. ↑  «Microsoft avduket Xbox Series S etter stor lekkasje». Gamer.no. 8. september 2020. Henta 15. desember 2020.
3. ↑  «Her er forskjellene på Xbox Series X og Xbox Series S». Gamer.no. 9. september 2020. Henta 15. desember 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Mount Brandon** eller **Brandon Mountain** (irsk *Sliabh Bhreandáin*) er eit fjell på Dinglehalvøya i County Kerry i Republikken Irland. Fjellet er kalla opp etter den mytologiske St. Brendan som visstnok klatra opp fjellet rundt år 530 for å sjå Amerika før han segla ut. Den litle landsbyen Brandon ligg ved foten av fjellet på nordsida. 

Fjellet er ein del av ei fjellkjede på Dinglehalvøya som går 10 km langs halvøya med andre toppar som *Barr an Ghéaráin* (Brandon Peak) (840 moh), *Piaras Mór* (748 moh) og *Más an Tiompán* (763 moh).

Mount Brandon er forma av isbrear, som har grave ut fleire botnar på austsida av fjellet. Parallelt til fjelltoppen ligg Pater Noster-sjøane, ei rekkje vatn som ligg på kvar sitt nivå nedover fjellsida. Den største av desse er Loch Cruite. Sjølve toppen på Mount Brandon er avrunda og glatt fordi han aldri var dekt av is. Dette står i sterk kontrast til den kjegleforma toppen til Brandon Peak, som nesten har ein alpin utsjånad. 

Vestsida av Mount Brandon er heilt annleis frå austsida. Vestsida får mykje meir sol og isbreane har ikkje hatt same effekt her, noko som har ført til ei jamn grasdekka fjellside.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Brandon» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flystyrt på Mount Brandon
* Bilete av staden der flyet kræsja

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Johannes Rian** (17. mai 1891–10. desember 1981), kjend som **Johs. Rian**, var ein norsk målar frå Overhalla.

Rian studerte ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole i 1927 og ved Statens Kunstakademi under Axel Revold frå 1928 til 1930. Fleire gongar var han utanlands på studieturar, mellom anna i Sør-Europa. Han hadde ei rekke separatutstillingar og er representert med måleri i Nasjonalgalleriet og Museet for Samtidskunst i Oslo, Bergen Billedgalleri, Riksgalleriet, Statens Museum for kunst i København og Nationalmuseum Stockholm.

Rian vart tidleg påverka av franske kunstnarar som Paul Cézanne og Henri Matisse. Bileta hans har oftast forenkla figurar og flater i kraftige fargar. På 1960- og 70-talet måla Rian mest nonfigurativ kunst.

Han var busett i Oslo og døydde der.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Johs. Rian i Norsk biografisk leksikon
* Bildeeksempler og CV hos Galleri Haaken
* Haaken A. Christensen om Johs. Rian 2001
* Johs Rian på Samtidskunstmuseet 2002 Arkivert 2007-06-11 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johs. Rian» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Novalis**, eigentleg **Friedrich von Hardenberg** (2. mai 1772–25. mars 1801), var ein diktar frå den tidlege bolken av den tyske romantikken.

Liv og virke
------------

### Tidlege år

Friedrich von Hardenberg var son av Erasmus von Hardenberg, ein tidlegare bergverksmann som og var ein streng metodist. Mora heitte Augusta Bernhardine, fødd von Bölzig. Friedrich var nesteldst av ellve born. Det vart sagt om guten at han var innovervendt, med store draumar, og at faren trudde han var noko tilbakeståande. Om faren var streng, heldt han seg mest til mora. 

Då Friedrich var ni år, vart han alvorleg sjuk, men etter dette tok han seg kraftig opp, og vart ein ihuga lesar. Mora vart sjuk i 1784, og kom seg aldri etter dette. Faren ville at Friedrich skulle studere til prest, men sjølv ville han noko anna. Han fekk omsider stønad i dette, og kom med tida til universitetet i Jena, der han skulle studere juss.

### Studieår

I Jena møtte Hardenberg andre unge diktarar og filosofar, mellom desse Friedrich Schiller. Han var ferdig uteksaminert i 1794. Schiller vart ein god ven resten av livet. Hausten 1794 vart han brått oppteken av Sophie von Kühn, ei pur ung jente på tretten år. Dette møtet vart med tida til eit alvorleg svermeri, men ikkje meir. Ho døydde av ein sjukdom hausten 1795, knapt 15 år gamal. Dette vart eit vendepunkt for Friedrich von Hardenberg, som no tok namnet Novalis, og la seg etter diktinga. 

### Diktaren

Dei neste åra skreiv Novalis ei lang rekkje dikt og songar. Mellom desse er samlinga *Geistliche Lieder* frå 1798, som vart mykje lesen i venekrinsen, sjølv om boka ikkje vart utgjeven etter at Novalis var daud. Han var no mykje i lag med Friedrich Schlegel og Ludwig Tieck. 

### Siste leveåra

Frå 1800 av tok Novalis til å skrante. Han vart gradvis meir og meir sjuk, og døydde i februar 1801. Eit minnesmerke vart sett på grava hans i 1872.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Hans Tausen** (1494–11. november 1561) dansk luthersk teolog, biskop under reformasjonen i Danmark-Noreg.

Karriere
--------

Han var munk i Antvorskov kloster, studerte i Rostock frå 1516, vart prestevigd og heldt fram studia sine i København frå 1521 og i Leuven frå 1522. Tausen studerte 1523 i Wittenberg under Martin Luther og vart snart ein trugen tilhengar av reformasjonen. I 1526 opptredde han som luthersk predikant i Viborg. Fredrik I tok han under vernet sitt. 

Frå 1529 verka Tausen i København. Han vart med på å utarbeide Kyrkjeordinansen i 1537. I 1538 vart han «lesemeister» (lektor) i teologi ved Københavns Universitet, og i 1541 biskop i Ribe. Han satt som biskop i Ribe til han døydde og er gravlagd i Ribe domkyrkje.

Omsetjinga hans av Mosebøkene, postillen og Psalmebog er utgjeve i faksimile (1932, 1934, 1944).

Kjelder
-------

1. 1 2  Thorkild C. Lyby. «Hans Tausen». *Den Store Danske* (på dansk). Gyldendal. Henta 20. mars 2017.

* «Hans Tausen». *Store norske leksikon, fri lisens*. Henta 20. mars 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hans Tausen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**José Nasazzi Yarza** (24. mai 1901–17. juni 1968) var ein uruguayansk fotballspelar frå Montevideo. Han var forsvarsspelar og lagkaptein på Uruguay sitt landslag som i 1930 på heimebane vann den aller fyrste verdsmeisterskapen i fotball.

Foreldra til Nasazzi var innvandrarar frå Lombardia i Italia og Baskarland i Spania. Sjølv byrja han spele fotball i ein liten klubb i Montevideo, før han i elleve år, 1922-32, gjorde teneste i fyrstedivisjonklubben Bella Vista. Sidan var han aktiv 1933-37 i Nacional, ein klubb han vart seriemeister med i 1933 og 1934.

I tida 1923-37 spelte Nasazzi 41 landskampar for Uruguay. Her bidrog han til landslaget sine mange suksessar i 1920- og 1930-åra. Både i 1923, 1924, 1926 og 1935 var han med å vinne den søramerikanske meisterskapen. Han var også med då Uruguay sigra i OL-finalen 1924 og då laget i 1928 i Amsterdam forsvarte den olympiske meistertittelen med 2-1 i finaleomkampen mot Argentina. Høgdepunktet i karrieren var likevel Fotball-VM 1930 på heimebaner. Etter å ha vunne semifinalen med 6-1 over Jugoslavia, låg Uruguay under 1-2 overfor Argentina ved pause i VM-finalen på Centenario-stadion i Montevideo. Framfor over 68 000 snudde Uruguay kampen i den andre omgangen og vann 4-2, etter kaptein Nasazzi hadde oppeldna lagkameratane i pausen. Nasazzi vart kåra til meisterskapens beste spelar og var den fyrste som kunne heve Jules Rimet-pokalen. Uruguay valde å ikkje delta i Fotball-VM 1934 i Italia. Året etter vann Nasazzi sin sjuande store triumf med Uruguay, også her under søramerikameisterskapen 1935 vart han kåra til turneringas beste spelar. Som back deltok han ikkje i angrep og skåra aldri på landslaget.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «José Nasazzi» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2018.*

* «José Nasazzi» (på engelsk). Olympedia. Henta 10. april 2023.
Vassdamp kondenserer over ein kopp varm te
**Kondensasjon** er ein faseovergong frå gass (eller damp) til ei væske. Vanlegvis oppstår kondensasjon når gass blir avkjølt til væskeform, men kan òg oppstå visst gassen blir komprimert (t.d. at trykket aukar). Ei væske som har kondensert frå ein gass blir kalla kondensat. Utstyr eller lekam som fører til kondensert væske blir kalla **kondensator**. 

Kondensasjon av gass til væske er det motsette av fordamping eller koking, og er ein eksotermisk prosess, som betyr at varme blir frigjort. Vatn som ein kan sjå på utsida av kalde glas på ein varm dag er kondensasjon.

Kondensasjon av vatn i naturen
------------------------------

Dogg på eit spindelvev.
Vassdamp frå lufta som kondenserer naturleg til vatn på kalde flater blir kalla dogg. Vassdamp vil berre kondensere på ei flate visst flata har lågare temperatur enn vassdampen eller når vassdampen er i likevekt i lufta, t.d. at lufta er metta med fukt. Når vassdamp kondenserer på ei flate, varmar den opp flata den kondenserer på. Vassmolekyla bringar varme til flata, og fører til at temperaturen i den omliggande atmosfæren fell lite grann. I atmosfæren er det kondensasjonsprossessar av vassdamp som produserer skyer. Doggpunktet til ein luftpakke er temperaturen som luftpakken må avkjølast til for at lufta skal kunne kondenserast. 

Luft kan berre innehalda ei viss mengd vassdamp. Denne grensa varierer med temperaturen, og jo høgare temperaturen er jo meir vassdamp kan lufta halde på. 

Det oppstår òg kondensasjon av vassdamp på overflata når temperaturen på overflata er like stor eller mindre enn doggpunkttemperaturen. Deposisjon er ei form for kondensasjon, som rim og snø er døme på. Deposisjon er når vassdamp går direkte over til is, utan å vere innom væskefasen.

Kjelder
-------
**Hans Tostrup** (20. oktober 1799–27. januar 1856) var ein norsk embetsmann og politikar, fødd i Hjelmeland. Forretningsmannen Christopher Tostrup og gullsmeden Jacob Tostrup var hans yngre brør.

Torstrup var son til ein infanterikaptein og byrja sjølv som landkadett. Grunna svakt syn gav han opp det militære. Etter å ha arbeidd ei tid på kontoret til sorenskrivaren i Ryfylke var han kopist i Kyrkjedepartementet frå 1825, frå 1829 fullmektig i same. Han vart cand.jur. i 1830 og var 1832-36 tilsett som sekretær ved universitetet i Christiania. Dei neste sju åra hadde han stilling ved Fredriksvern verft. År 1843 vart han konstituert til amtmann i Jarlsberg og Larviks amt. Frå 1844 til 1852 var han amtmann i Nordre Bergenhus og så 1852-54 amtmann i Kristians amt.

I 1848 var Tostrup 3. representant for Nordre Bergenhus amt på Stortinget. På tinget var han sekretær i gasjekomiteen og formann i den særleg oppnemnde justiskomite nr 3.

Tostrup tok avskjed som amtmann i 1854 og busette seg i hovudstaden. Der døydde han nesten blind, knapt to år etter han fekk avskjed i nåde.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
| Shrivenham  |
| --- |
| St Andrew's soknekyrkjeSt Andrew's soknekyrkje St Andrew's soknekyrkje |
| Plassering |
| 

Shrivenham is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Oxfordshire |
| Distrikt | Vale of White Horse |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 2 352 |
| Koordinatar |  51°36′″N 1°40′″W﻿Koordinatar: 51°36′″N 1°40′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | SN6 |
| Telefon-retningsnummer | 01793 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Shrivenham**
 |

**Shrivenham** er ein stor landsby i grevskapet Oxfordshire i England. Landsbyen ligg like ved grensa til Wiltshire, og låg fram til endringane av grevskapsgrensne i 1974 i Berkshire. Landsbyen ligg i den sørvestre delen av Oxfordshire som kallast Vale of White Horse, ved landevegen A420 mellom Swindon (12 km unna) og Faringdon. Vidare mot nordaust ligg Oxford (24 km unna). Shrivenham har 2352 innbyggjarar (2001) og består hovudsakleg av typisk engelsk landsbybygg.

Det britiske forsvaret
----------------------

Mellom Shrivenham og nabolandsbyen i nord, Watchfield, ligg den store militærbasen som huser det britiske Forsvarsakademiet (Defence Academy of the United Kingdom). Den militære aktiviteten starta med eit amerikansk militæruniversitet under andre verdskrigen, medan det britiske forsvaret overtok staden i 1946. Dei største avdelingane i forsvarsakademiet er den felles stabsskulen (Joint Services Command and Staff College, JSCSC) og Defence College of Management and Technolog (DCMT). Sistnemnte har røter tilbake til 1772 og vert sidan 1984 drive i samarbeid med Cranfield University.

Beckett gods
------------

Shriveham har tradisjonelt husa Beckett gods, som var sete for Barrington-familien. Hovudbygningen ved godset, Beckett Hall, er no sete for leiarutdanning ved Forsvarsakademiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shrivenham» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Shrivenhamsamfunnet si heimeside Arkivert 2008-03-17 ved Wayback Machine. (engelsk)
* Markets Towns Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine. (engelsk)
* Historiske Shrivenham (engelsk)
* Shrivenham Park Golf Club (engelsk)
* Amerikansk militærhistorie i Shrivenham (engelsk)
* Defence College of Management and Technology/Cranfield University
* Det britiske forsvarsakademiet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Turgon** er namnet på ein alvekonge i J.R.R. Tolkiens bok Silmarillion. Han er mest kjend som kongen av det løynde kongedømet Gondolin, og som far til Idril og morfar til Eärendil.

### Liv

Turgon var son av alvekongen Fingolfin, og yngre bror av Fingon. Han vart fødd i Valinor i første heimsæva og levde den første delen av livet sitt der. Som ung heldt han mykje lag med sønene til Fëanor. 

Då mørkret fall over Valinor, valde han, som broren og søstera å følgje far sin til Midgard, etter at Fëanor hadde eggja dei med store talegåver. Sidan han og Fingon gjorde seg skuldige i frendedrapa på hamna i Alqualondë, hamna han under Valabannet og vart landlyst frå Valinor. Turgon, faren og broren vart svikne av Fëanor og laut trasse den harde overferda på Helcaraxë, der kona hans, Elenwë, mista livet. Dottera Idril overlevde. 

I Midgard sette Turgon opp kongedøme i Nevrast på havsstranda nord om Beleriand, med reiste ofte på veiding i lag med frenden sin Finrod. Havsvalaen Ulmo kom til dei og gav dei råd om kvar dei skulle opprette løynde kongedøme til vern mot Morgoth, og Turgon sette bu i ein løynd dal der han grunnla byen Gondolin. Denne byen var så løynd at ingen fann han, og folket hans heldt seg der i lang tid. Turgons hær kom fram og kjempa i Nirnaeth Arnoediad, men heldt seg for det meste i løynd. 

Ulmo hadde bede Turgon om å leggje att hærklede i Nevrast, og varsla han om at ein skulle koma frå havet med åtvaring til han. Denne eine var Tuor av Hadorsætta, ein mann med bod frå Ulmo. På denne tida hadde Turgon teke til å tru at han aldri ville falle, men han vart sviken av søstersonen Maeglin, og av Húrin, som og trudde Turgon ville hjelpe han. Morgoths hær fann dei til sist, og Gondolin fall. Frå byen rømde ein flokk ført av Idril og Tuor, medan Turgon sjølv fall framfor sin eigen kongsstol.

Turgon var den tredje høgkongen over dei utlæge alvane i Midgard, og fekk tittelen etter at broren Fingon fall i Nirnaeth. Etter Turgon gjekk tittelen til brorsonen Gil-Galad, som sat som høgkonge til slutten av Andre Heimsæva. Turgon åtte sverdet Glamdring, som seinare vart funne og bore av trollmannen Gandalv.

### Utvikling innanfor legendariet

I The Book of Lost Tales finn ein tilvisingar til Turgon alt i første utgåva av avsnittet "The coming of the elves" frå om lag 1918. Her finn ein namnet *Turondo* (som og er kalla Turgon), som son av alvekongen *Finwë Nolemë* eller *Golfinweg*, som seinare vart brigda til Finwë. I den opphavlege versjonen er Turondo son, ikkje soneson av Finwë, og han er til stades når alvane først kjem til. Alt tyder altså på at figuren Turgon er ein av dei eldste i Tolkiens legendarium. Sameleis er det med byen Gondolin, som finst i tekster frå same tid. 

I eit seinare utkast blir Turgon fødd når alvane kjem attende til Midgard, men kjem i trette med Fëanors søner om kongemakta.
**Hans van Helden** (fødd 27. april 1948) er ein nederlandsk-fransk tidlegare skeiseløpar frå Almkerk.

Helden tok andreplassen i skeise-EM 1973 i Grenoble. Året etter måtte han eitt trinn ned då EM 1974 fann stad i Eskilstuna.

Etter ein sesong på sidelinja og triumf i den nederlandske meisterskapen 1976, var Helden i fremste favorittsjiktet både i dei internasjonale firkampmeisterskapane, og på fleire distansar under Vinter-OL i Innsbruck. Det enda med bronsemedaljar på dei tre lengste distansane under vinterleikane, før han også vart tredjemann i firkamp-VM 1976 i Heerenveen. Gjennom OL-sesongen sette han to verdsrekordar; fyrst på 5 000 meter med 7.07,8 i Davos, før han midt i mars gjorde 1500 meter unna på 1.55,61 i Inzell.

Helden vart nederlandsk meister også i 1977. Sidan makta han ikkje å hevde seg heilt i toppen i internasjonal skeisesport. Han gifta seg med ein fransk kvinneleg skeiseløpar i 1980, og konkurrerte frå 1982 for Frankrike.

Hans van Helden var aktiv til 1992.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans van Helden (schaatser)» frå Wikipedia på nederlandsk, den 5. november 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Komfort og eit vakkert landskap, her i eit japansk onsen, er noko av det turistar ser etter.
Hotell på flyplassen i Orlando i Florida.
**Turisme** er reising for å slappa av eller oppleva nye ting. Det er eit temmeleg nytt fenomen som har kome til etter at avslappande reiser var blitt moglege, og menneske faktisk ønskte å oppleva ting. I dag er turisme blitt ein storindustri både for transport- og servicenæringa, der dei som har råd, reiser over heile verda som turistar.

Historie
--------

Dei første ekte turistane var unge adelsmenn som reiste rundt i Europa for å verta erfarne «verdensmenn». Denne reisinga tok til på sekstenhundretalet, og vart sidan meir og meir vanleg. Etter kvart drog òg rike unge kvinner ut i verda på slike danningsreiser. 

Ettersom middelklassen vart rikare og sunnare, ønskte også dei å ta del i hyggjereisinga. Nye, store hotell med plass til alle saman vart bygde i populære turistområde, medan transportnæringa voks for å kunna frakta dei. Meir rikdom og endå betre transportmiddel har gjort det mogleg for stadig fleire å reisa både langt og ofte. I dag kan ein reisa frå Noreg til Kina på elleve timar, medan Marco Polo brukte fire farefulle år på å reisa dit frå Italia.

Turistmål
---------

Tidlege turistmål var Rivieraen langs Middelhavet på grunn av det milde klimaet sitt, og Alpane på grunn av den storslåtte naturen. Den norske fjellheimen vart først «oppdaga» av turistar, som såg noko spesielt der nordmenn såg vanleg landskap. Det var likevel lenge vanleg å reisa på ferie i sitt eige land, ettersom det var enklare og billigare. Norske byfolk drog ofte ut på «landet» om sommaren, til ein gard eller sin eigen landstad, ofte nær kysten.

Gode og dårlege sider
---------------------

Turisme er blitt ei viktig næring for vakre men avsidesliggjande område utan mykje industri, både for Noreg og for mange land i tropiske og subtropiske strøk. Tilstrømming av folk fører til mange jobbar innan servicenæringar og lokal produksjon, som igjen hjelper økonomien i heile området. 

Å ta imot eit stort tal turistar er likevel ikkje berre positivt for eit samfunn. Dei kan både bryta ned den opphavlege kulturen i området, slita ned minnesmerka dei er komne for å sjå på, eller føra til at landskapet blir øydelagd av store og stygge hotellbygg. Fleire av dei greske øyane, som Faliraki-området på Rhodos, er døme på dette. For å hindra ei slik oversvømming har nokre land, til dømes Bhutan, innført strenge innreisereglar som set grenser for kor mange turistar dei tek imot.

Sjå òg
------

* Pakketur
* Masseturisme

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turisme trugar kulturskattar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Turid Øversveen** (fødd 30. januar 1953) er ein norsk filmprodusent og programleiar.

Programleiar på TV
------------------

For NRK jobba ho med Ivar Dyrhaug i barneprogrammet *Halvsju* frå 1980 til 1982. Etter eit kortvarig virke i Janco Vision i 1983 og Radio Motor med blant andre Tande P. i 1984, leidde Øversveen saman med Rita Westvik TV-programmet *Lørdagssirkuset* hausten 1985. I 1986 leidde ho *Nitimen*, og dessutan innsamlingsaksjonar som *Røde fjær* for kreftsaka med Odd Grythe, før ho leidde *Blikkbåx* på NRK med Bjarte Ytre-Arne. Med Øystein Bache leidde ho prateprogrammet *Hotell* i 1990. For NRK2 deltok ho i *Direkte lykke*. Med Frode Alnæs fann ho 15 000 norske fadrar for TV 2-aksjonen *Ei hand å holde i* i 1997.

Produksjon
----------

Øversveen byrja i reklamebyrået New Deal med Håkon Øverås for å produsera reklamefilmar. Dei fekk prisar for ein reklamefilm for VG og Gullruta for Gullfisken-promoen «Bohem» i 1999, saman med Hans Petter Moland, Ingvar Moi, Eivind Moe og Ivar Vereide. Året etter fusjonerte byrået med Marius Holst og Pål Sletaune til reklame- og spelefilmbyrået 4 1/2 Film. Spelefilmdebut hennar var *Amatørene* i 2001.

Familie
-------

Øversveen er gift med skodespelaren Bjørn Floberg.

Filmografi
----------

* 2001: *Amatørene*
* 2002: *Øyenstikker*
* 2003: *Arven*
* 2003: *Dogville*
* 2005: *Naboer*
* 2007: *Vinterland*
* 2008: *Lønsj*
* 2011: *Babycall*
* 2012: *Uskyld*

Diskografi
----------

* *Espen + Ann-Mari = sant* (1982), med Ivar Dyrhaug

### Delteke på

* Siemens: *Hus har vinduer* (1984)
* Radio Aktiv: *Radio Aktiv – Glade låter* (1988)
* Fag og kultur: *Fra saga til CD 9A og 9B* (1998)

Kjelder
-------

1. ↑  Sjå profil på Internet Movie Database

* *Denne artikkelen bygger på «Turid Øversveen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turid Øversveen ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Iryna Leonidivna Taranenko**, gift **Terela**, (fødd 31. mars 1966) er ein ukrainsk tidlegare langrennar frå Derhatsji i Kharkiv oblast. Ho vann bronsemedaljen på jaktstarten under Ski-VM 1999 i Ramsau am Dachstein.

Aktiv
-----

Taranenko deltok i tida 1993-2003 i alle dei store langrenns-meisterskapane. I Ski-VM 1993 i Falun kom ho på niandeplassen på tremila, fire år seinare vart ho nummer 11 på same distansen då verdsmeisterskapen fann stad i Trondheim. Sesongane 1998 og 1999 blanda Taranenko seg inn i medaljestriden i fleire av tevlingane under Vinter-OL i Nagano og i verdsmeisterskapen i Ramsau. I Nagano kleiv ho frå startnummer 11. til 4. plass på jaktstarten, ho vart også nummer 4 på 15 km. I verdsmeisterskapen 1999 i Ramsau vart ho nummer 7 på 5 km, før ho på jaktstarten sikra seg bronsemedaljen, bak Stefania Belmondo frå Italia og Nina Gavriljuk frå Russland. Taranenko avslutta Ramsau-VM med å verte nummer 5 på tremila. Etter 1999 makta ho ikkje å markere seg øvst på resultatlistene, niandeplassen på 15 km under vinterleikane 2002 i Salt Lake City var hennar beste meisterskapsprestasjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Iryna Taranenko» frå Wikiedia på polsk, den 24. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Iryna Taranenko – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Iryna Taranenko-Terelia» (på engelsk). olympedia.org. Henta 12. februar 2023.
Desse animasjonane syner isrørsla i Antarktis.
Snøggleikskart over Antarktis. Ein kan sjå isstraumane med aukande fart (blå-gult-kvitt) når dei nærmar seg kysten.
Radarsatbielte av isstrraumar inn i Filchner-Ronne-isen.
Ein **isstraum** eller ei **iselv** er eit område av ein innlandsis som flyttar seg langt raskare enn den omliggande isen. Isstraumer er ein type isbre. Det er mange isstraumar i Antarktis der dei utgjer kring 10 % av det samla isvolumet. Dei er opp til 50 km breie, 2 km tjukke og kan strekkje seg over hundrevis av kilometer, og det meste av isen som forsvinn frå innlandsisen går gjennom isstraumane. 

Farten til ein isstraum kan vere over 1000 meter i året, dette er kring 10 gonger raskare enn isen rundt. Spenningskreftene langs kantane av isstraumane skapar deformasjon og ny krystallisering av isen, gjer han mjukare og konsentrerer deformasjonen i smale band. Det vert danna bresprekker, særleg langs kantane. 

Dei fleste isstraumane har noko vatn under seg, som smører straumen. Kva slags grunnfjell han flyt over er òg viktig for straumen. Mjuke sediment fører til ein raskare straum enn hard stein.

Antarktis
---------

*For meir om dette emnet, sjå isstraumar i Antarktis.*
Den antarktiske innlandsisen vert drenert mot sjøen av mange isstraumar. Den største i Aust-Antarktis er Lambertbreen. I Vest-Antarktis er den store Pine Island og Thwaitesbreen i dag mest ute av balanse, med eit netto massetap på i alt 85 gigatonn i året i 2006.

Det har vorte indikert at innlandsisen i Antarktis mistar masse. At isstraumane i dag går stadig raskare vert rekna som særs signifikant og kan vere den dominerande årsaka til den nylege ubalansen.

Grønland
--------

Av isstraumar som drenerer den grønlandske innlandsisen til sjøen finn ein Helheimbreen, Jakobshavn Isbræ og Kangerdlugssuaqbreen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ice stream» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  
Bamber J.L. Vaughan D.G. Joughin I. (2000). «Widespread complex flow in the interior of the Antarctic Ice Sheet». *Science* **287** (5456): 1248–1250. Bibcode:2000Sci...287.1248B. PMID 10678828. doi:10.1126/science.287.5456.1248.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  National Snow and Ice Data Centre. «Types of Glacier». Arkivert frå originalen 17. april 2010. Henta 16. januar 2014.
3. ↑  British Antarctic Survey. «Description of Ice Streams». Arkivert frå originalen 11. februar 2009. Henta 26. januar 2009.
4. 1 2  
doi:10.1038/ngeo102

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Fits and Starts – What regulates the flow of huge ice streams?*
**Isteren** er ein innsjø i Engerdal kommune i Innlandet fylke. Isteren er ein næringsrik innsjø med eit stort artsmangfald. Han er ein populær sportsfiskesjø, og sjansane for den gode fangsten er stor. Sommaren 2006 vart det fanga ein aure som vog 9,250 kg med stong frå ein liten båt. Sjøen er òg rik på sik, gjedde, åbor, harr, lake og dvergsik, lokalt kalla sild. Det meste av Engerdal kommune er Statsalmenning. Isteren er ikkje eit almenningsvatn og fiskerettane er delt på 45 eigedomar. Det vert seld fiskekort. Rundt sjøen er det to fiskevollar og nokre enkeltståande hytter.

Frå nord renn elva Sømåa ut i Isteren. Det er ei idyllisk elv med eit rikt fugleliv, spesielt om våren. Her kan ein en observere sjeldne arter på trekk. På veg ned elva har mange observert både bever og elg. Både den nedre delen av Sømåa og Isteren har gode tilhøve for kanopadlarar. Isteren har mange viker, fjordar, holmar og skjer. 

Både Sømåa og Isteren har vedtatt maksfart, men det er ingen kontroll på dette. Høg fart er eit kjent problem for kanofolket, spesielt i Sømåa.

Ein del av Isteren ligg no innanfor Bjørnberga og Isteren naturreservat (oppretta 2005). Området mellom Femunden og Isteren ligg i all hovudsak innanfor reservatet. Det er derfor spesielle krav til ferdsel der. Naturreservat er den strengaste verneforma. 

Området mellom Isteren og Femund er òg vinterbeiteområde for rein frå Elgå reinbeitedistrikt. Nokre store bukkar går ofte igjen i området på sommaren, desse er populære fotoobjekt då dei kan vere temmeleg nærgåande og lite skye.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Irtysj** (russisk Иртыш; kasakhisk: *Ertis/Эртiс* ; tatarisk: *İrteş/Иртеш*; kinesisk: *Erqisi/额尔齐斯河*) er ei elv i Sibir. Ho er den største sideelva til Ob, som ho faktisk er lengre enn med ei lengd på 4 248 km. Namnet tyder «Den kvite elva». Den største sideelva til Irtysj er Tobol. Nedslagsfeltet til Ob og Irtysj er eit av dei største i Asia og utgjer det meste av det vestlege Sibir og Altajfjella.

Frå kjelda som *Kara-Irtysj* («Svarte Irtysj») i Altajfjella i Mongolia og Xinjiang i Kina, renn Irtysj nordover gjennom Zajsansjøen i Kasakhstan fram til ho munnar ut i Ob nær Khanty-Mansijsk vest i Sibir i Russland. 

Irtysj ved Tjserlak mellom den kaskhastansk-russiske grensa og Omsk
Passasjer-, frakte- og tankskip seglar opp og ned det meste av elva mellom april og oktober då ho ikkje er fryst til. Omsk er hovudkvartert til det statseigde Irtysj elverederi, og den største elvehamna i Vest-Sibir. Store vasskraftverk ved Ust-Kamenogorsk og Bakhtarminsk (1959) nyttar Irtysj nær grensa mellom Kasakhstan og Kina. Vatningskanalen Irtysj-Karaganda gjev vatn til den tørre kasakhstanske steppa. 

Elvebreidda var busett av Han-kinesarar, kalmykar og mongolar fram til russarane kom hit seint på 1500-talet. Russarane erobra først heile Irtysj-området tidleg på 1800-talet. 

Dei største byane ved Irtysj er, frå kjelda til munningen: 

* i Kasakhstan: Öskemen/Ust-Kamenogorsk, Semej/Semipalatinsk, Pavlodar.
* i Russland: Omsk, Tara, Tobolsk, Khanty-Mansijsk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Irtysh River» frå Wikipedia på engelsk, den 13. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Irtysj**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
| **Saignelégier** |
| --- |
| Horisonten til SaignelégierHorisonten til Saignelégier |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Saignelégier |
| **Kommunevåpenet til Saignelégier** |

 |
| Plassering |
| 

Saignelégier is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen Jura |
| Distrikt | Franches-Montagnes |
| Språk | fransk |
| Borgarmeister | René Girardin |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  31,64 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 2 501   79 /km² |
| Koordinatar | 47°15′0″N 7°00′0″E﻿Koordinatar: 47°15′0″N 7°00′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 978 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 2350 |
| **Nettstad:** www.saignelegier.ch |

**Saignelégier** er ein kommune i kantonen Jura i Sveits. Kommunen har 2 501 innbyggjarar (2010) og eit areal på 32 km². Kommunesenteret ligg 978 meter over havet. Han er hovudstaden i distriktet Franches-Montagnes. 

Myra og naturreservatet kring étang de la Gruère ligg i kommunen. Her ligg òg det kjende bryggeriet Brasserie des Franches-Montagnes.

Etang de la Gruère
Kommunen strekkjer seg frå breidda av elva Doubs til Etang de la Gruère. Den opphavlege landsbyen ligg ved krysset mellom vegane til Delémont, Tramelan, La Chaux-de-Fonds og Frankrike. Han består av landsbyane Saignelégier, Les Pommerats og Goumois og fleire grender.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saignelégier» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
| Issy-les-Moulineaux |
| --- |
| Forretningsstrøket i Issy-les-Moulineaux i dei indre forstadane til Paris. Forretningsstrøket i Issy-les-Moulineaux i dei indre forstadane til Paris. |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Île-de-France  Hauts-de-Seine |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  4,25 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 63 000   14 824/km² |
| Koordinatar | 48°49′23″N 02°16′24″E﻿Koordinatar: 48°49′23″N 02°16′24″E﻿ |
| Høgd over havet | 163 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.issy.com |
| Plassering |
|  |

**Issy-les-Moulineaux** er ein kommune i dei sørvestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 6,6 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus, og med eit folketal på rundt 60 000 innbyggjarar fordelt på berre 4,2 km² er han ein av byane i Europa med høgast folketettleik. 
1. januar 2003 vart Issy-les-Moulineaux ein del av Communauté d'agglomération Arc de Seine i lag med kommunane Chaville, Meudon, Vanves og Ville-d'Avray. 

Issy-les-Moulineaux har med stort hell endra seg frå ei industriell fortid til å verte hjarte i forretningsstrøket Val de Seine, som har spesialisert seg på kommunikasjon. Trass i at folketalet i dag er på veg oppover, har Issy-les-Moulineaux fleire arbeidarar enn innbyggjarar.

Namn
----

Opphavleg vart Issy-les-Moulineaux berre kalla Issy. Namnet Issy kjem frå det mellomalderlatinske ordet *Issiacum* eller *Isciacum*, som kanskje tyder «eigedomen til Isicius (eller Iccius)», ein gallo-romersk landeigar. 

I 1893 vart Issy offisielt Issy-les-Moulineaux. Les Moulineaux var namnet på grenda som låg i same området som kommunen, og namnet kjem visstnok av vindmøller (fransk *moulins*) som stod her i eldre tider.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Kutlingen *Amblyeleotris* lever mutualistisk saman med reka *Alpheus* i eigne bol. Reka grev ut og gjer reint i holet, medan kutlingen åtvarar den nesten blinde reka mot rovfisk.**Mutualisme** er ein symbiose mellom ulike organismar, kor begge partar får eit positivt utbytte av tilhøvet. Døme på dette kan t.d. vera oksehakkarar som lever av parasittiske insekt dei plukkar av store pattedyr, maur som passar på bladlus og til gjengjeld får sukker, klovnefisk som fangar mat til sjøanemonene dei bur i eller for den saks skuld tilhøvet mellom mennesket og hunden.

Mellom dei mest ekstreme døma på mutualisme kan me nemna lav, som er felles vekst mellom sopp og alger, eller ymse korallar som har innlemma fotosyntetiserande algar i kroppen sin. Mitokondriane og kloroplastane i eukariote celler er truleg òg opphavleg mutualistiske bakterier.

Det finst fleire ulike former for mutualisme. **Obligat mutualisme** er når dei ulike artane som er involverte ikkje kan overleva utan kvarandre, til dømes ballblom og ballblomfluge. **Fakultativ mutualisme** er når dei ulike partane har fordel av samlivet, men fint klarar å overleva på eiga hand.

Døme på mutualistiske organismar
--------------------------------

* Pussereke og fisk
* Ballblomfluge og ballblom

Kjelder
-------

* Engelsk wikipedia
**Solvang & Skåredalen skolekorps** er eit skulemusikkorps i Haugesund i Rogaland.

Historie
--------

Korpset stammar frå Breidablikk skolekorps, stifta 1912, men då skulen vart lagd ned, flytta drifta over til Solvang skule som stod klår i 1960. Korpset heitte då Solvang skulekorps. Då Skåredalen skule stod klår i 2003 vart ein del av elevane på Solvang skule flytta over til Skåredalen skole. Skulane valde difor å danna eit felles korps framfor to individuelle, sidan mange av medlemmane som flytta over til Skåredalen allereie gjekk i Solvang skulekorps. 

Korpset talte rundt 35 medlemmar hausten 2009, men omstende førde til at korpset talte 12 medlemmar neste år. Styret gjekk då ut med melding at om ingen tok over drifta, ville korpset leggjast ned. I ein periode var det berre 9 medlemmar. Eit nytt styre tok så over, og det vart sett i verk eit aktivt rekrutteringsarbeid. Våren 2016 talde korpset 53 medlemmar, fordelt over eit hovudkorps og eit juniorkorps som starta opp våren 2016.

Konkurransar
------------

### Rogalandsmesterskapet i korps

Korpset deltek årleg på Rogalandsmesterskapet i skulekorps (RM), og har dei siste åra vist stor fremgang. Frå 2016 deltek korpset i 3. divisjon, og frå 2018 i 2. divisjon.

| År | Divisjon | Poengsum | Plassering |
| --- | --- | --- | --- |
| 2012 | 4 | 84 | 4 |
| 2013 | 4 | 85 | 2 |
| 2014 | 4 | 86 | 3 |
| 2015 | 4 | 89 | 2 |
| 2016 | 3 | 89 | 4 |
| 2017 | 3 | 92 | 1 |
| 2018 | 2 | 89 | 3 |
| 2019 | 1 | 86 | 4 |
| 2020 | Meisterskapen vart i sin heilskap avlyst på grunn av covid-19 |

### Norgesmesterskap for skulekorps

Etter sigeren i 3. divisjon i Rogalandsmesterskapet 2017 vart det bestemt at korpset skulle delta i NM for skulekorps i 2018. Korpset valde då å stilla i 3. divisjon under NM.

| År | Divisjon | Poengsum | Plassering |
| --- | --- | --- | --- |
| 2018 | 3 | 86 | 6 |
| 2019 | 3 | 93 | 2 |

### Stavanger Open

Stavanger Open er ein skulekorpskonkurranse som vert arrangert kvar haust. Korpsa vert dømt på to ulike måtar: I ferdighieter og skodespel

| År | Divisjon | Poengsum | Plassering |
| --- | --- | --- | --- |
| 2018 | 2 | 90 | 6 |

Kjelder
-------

1. ↑  «AVLYST – Rogalandsmesterskapet for skolekorps 2020Norges Musikkorps Forbund». *musikkorps.no* (på norsk bokmål). Henta 16. april 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Solvang & Skåredalen Skolekorps» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2020.*
**Irradians** eller **innstrålingstettleik** er eit omgrep som blir brukt om styrken på elektromagnetisk stråling på ei overflate. Irradians blir målt i W/m² (watt per kvadratmeter). Irradians har symbolet **E** i internasjonal nomenklatur, sidan omgrepet først vart definert på fransk – *Éclairement*. Irradians kan òg uttrykkjast i kvanteeininga; vanlegvis brukar ein då målte m-2s-1 (målte foton per kvadratmeter per sekund) som eining.

Viss ei lyskjelde sender ut lys i alle retningar og det ikkje føregår absorpsjon, vil irradiansen minke med kvadratet av avstanden frå kjelda, sidan det arealet som lyset spreiast over aukar med kvadratet av avstanden.

Tekniske detaljar
-----------------

Irradiansen til monokromatisk lys i eit stoff er gjeve av det elektriske feltet av 

{\displaystyle I\approx {\frac {c\,n\,\epsilon \_{0}}{2}}|E|^{2},}
der *E* er den komplekse amplituden til det elektriske feltet til bølgja, *n* er brytingsindeksen til stoffet, c er lysfarten i vakuum, og ϵ0 er permittiviteten i vakuum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Irradiance» frå Wikipedia på engelsk, og «Irradians» frå Wikipedia på bokmål den 22. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Griffiths, David J. (1999). *Introduction to electrodynamics* (3. ed. reprint. with corr. utg.). Upper Saddle River, NJ [u.a.]: Prentice-Hall. ISBN 0-13-805326-X.
Koordinatar: 58°43′43.3″N 5°31′43.9″E﻿

Orrestranda
Orre gamle kyrkje
**Orre** er ei bygd i Klepp kommune i Rogaland fylke. I det grøderike og flate området, med mange gardar, vert det drive stort innan landbruk. Mellom anna finst det fleire gartneri og drivhus. Det vert drive med ymse grønsakdyrking.

Geografi
--------

Staden er kjend for Orrestranda, som saman med Borestranda utgjer den lengste sandstranda i Noreg. Folkesetnaden i krinsen var i 2004 1283, og som resten av kommunen har bygda ein ung folkesetnad.

Orrevatnet på 8,04 km² utgjer nedre delen av Orrevassdraget og er den største innsjøen på Jæren.

Kultur
------

På staden ligg Orre gamle kyrkje, ei mellomalderkyrkje frå 1200-talet og Orre kyrkje frå 1950. 

Forfattaren Alexander Kielland heldt ofte til i området medan han vitja Jæren, og kan ha brukt det som inspirasjon for nokre av jærskildringane sine.

I nyare tid er Orre blitt kjend lokalt for Friluftshuset, eit bygg tilpassa det flate landskapet som fortel om miljøet i området. Huset har opent kvar søndag og viser ei permanent utstilling knytt til Jærstrendene landskapsvernområde. Her er også andre framstillingar og sommarkonsertar.

Orremesså blir halde på Orre kvart år.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klepp kommune om naturvern i kommunen
* Friluftshuset ved Orrestranda Arkivert 2008-04-14 ved Wayback Machine. ved Jæren friluftsråd
* Orre gartneri Arkivert 2005-10-27 ved Wayback Machine.
* Orremesså

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Skriftspråk** er språk som blir uttrykt eller representert av teikn, som hieroglyfar eller bokstavar, gjennom eit skriftsystem. Omgrepet kan òg bli brukt for å visa til tale som ligg nær nedskrive språk.

Skriftspråk er kunstige språk, til forskjell frå talespråk som har oppstått naturleg i alle menneskesamfunn. Medan menneske lærer talespråk av seg sjølv frå dei er små ungar, treng dei undervising for å læra skriftspråk.

I dagens skriftprega samfunn blir det sett på som viktig for eit språk å ha eit skriftspråk dersom det skal overleva.

Samanheng mellom skrift og tale
-------------------------------

Medan talespråk stadig utviklar seg er skriftspråk meir statiske. Det vil derfor nesten alltid vera forskjell mellom tale- og skriftspråk. 

Ofte blir skriftspråket forma ut frå éin særskild dialekt eller sosiolekt innan eit språksamfunn, som regel den som blir snakka rundt eit maktsenter. I visse samanhengar blir dermed nemninga «skriftspråk» ikkje brukt berre om sjølve skriftspråket, men om ein dialekt som skriftspråket byggjer på eller som blir assosiert med det. I Finland blir t.d. normert talemål kalla for *skriftspråk* (kirjakieli), sjølv om det nett ikkje er skriftspråk, men talespråk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* AncientScripts.com