recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Leikande nakne menneske* av Ernst Kirchner 1910-11
 *Lyrikaren* av Egon Schiele 1911
 *Rådyr i skogen (II)* (*Rehe im Walde (II)* av Franz Marc 1914
Den tysk-norske biletkunstnaren Rolf Nesch sitt verk *Bru over Elben I* (1932) (335x595mm)
**Ekspresjonisme** og **ekspresjonistisk** er nemning for ei uttrykksform og ei retning innanfor kunst. Den har prega både biletkunst, litteratur, musikk, teater, film og arkitektur. Eit «ekspresjonistisk» kunstverk vert oppfatta å uttrykke dei indre kjenslene hos opphavspersonen, formidla i ei subjektiv og vridd avbilding av den ytre verda. Uttrykket i ekspresjonistisk biletkunst er ofte intense, kantete, utflytande og grensesprengande.

Historikk
---------

Døme på ekspresjonistiske stilelement finst langt tilbake i kunsthistoria, som i bilete til den spanske barokkmålaren El Greco, eller i Francisco Goya sine «svarte måleri». Kunstretningar som postimpresjonisme, fauvisme og symbolisme, med målarar som Edvard Munch, Paul Gauguin, Paul Cézanne og Vincent van Gogh vert oppfatta som forløparar for ekspresjonismen.

Kunstretninga ekspresjonisme vert først og fremst knytt til Tyskland i åra mellom 1900 og 1940. Kunstnargrupper som *Die Brücke* og *Der Blaue Reiter* vert sett som dei mest framståande representantane for den tyske ekspresjonismen, i tillegg til filmskaparen Fritz Lang.

Ekspresjonisme vart oppfatta som ei motsetning til impresjonismen. I eit ekspresjonistisk kunstverk vil gjengjevinga av inntrykk av den sette verda, måtte vike for komplekse tolkingar av den personlege psyken. Ekspresjonistisk kunst vert gjerne knytt til framstillingar av angst og sjeleleg mørker, og kan sidestillast med andre viktige kunstnariske og intellektuelle rørsler på 1900-talet som eksistensialisme og psykoanalytiske teoriar om det underbevisste.

Ekspresjonistisk kunst var fordømt av dei tyske nazistane som «entartete Kunst». Med det meinte dei kunst som hadde utarta og degenerert til eit lågareståande kulturutrykk.

### Ekspresjonistiske biletkunstnarar

* Max Beckmann
* Vincent van Gogh
* Vasilij Kandinskij
* Ernst Ludwig Kirchner
* Oskar Kokoschka
* Franz Marc
* Edvard Munch
* Rolf Nesch
* Emil Nolde
* Egon Schiele
* Chaim Soutine

### Ekspresjonistiske forfattarar

* Franz Kafka
* Stanisław Przybyszewski
* August Strindberg
* Georg Trakl

### Ekspresjonistiske komponistar

* Arnold Schönberg
* Anton Webern
* Alban Berg

### Ekspresjonistiske filmskaparar

* Fritz Lang

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «nb:» frå Wikipedia på bokmål, den 1. september 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 63°11′27.319″N 14°31′28.603″E﻿

Utsikt over Östersunds flyplass på Frösön.
**Frösön** er ei øy i innsjøen Storsjön i Sverige med eit areal på 41 kvadratkilometer. Ho er dermed den 27. største øya i Sverige og den største øya i landskapet Jämtland.

Øya var i nærare tusen år hovudbyen i Jämtland, sentrum for handel og kommunikasjonar. Östersund overtok denne rolla fullt først då jarnbanen kom til Östersund i 1879. Frösön inngår no som ein del av Östersund kommune, men var eigen kjøpstad (köping) fram til 1970.

Frösön har tre brusamband, i aust med Östersund (Frösöbron), i søraust med Genvalla (Vallsundsbron) og i nordvest med Rödön (Rödöbron). Den høgaste åsen på Frösön, Östberget, er 468 moh (176 m over Storsjön). I søraust finst òg ein innsjø, Ändsjön.

Frösön er som mange andre stader rundt Storsjön oppkalla etter urnordiske gudar; guden Frös - øya til Frøy.

På Frösön fanst frå 900-talet tingplassen der Jamtamot vart halden, offerstader, og frå 1100-talet Frösö kyrkje, ein av dei mest populære bryllupskyrkjene i Sverige. I nærleiken av Frösö kyrkje låg frå 1679 Frösö Trivialskola som lenge var den einaste høgare lærestaden i Sverige på landsbygda. Skulen vart flytta inn til Östersund i 1847.

Frösöstenen er den nordlegast plasserte runesteinen og den einaste i Jämtland.

Vestre Frösön var i lang tid militært område, der låg Frösö leir og seinare F4 - Jämtlands flygflottilj, og der ligg no Östersund flyplass. Flybasen vart lagt ned 2005.

På slutten av 1800-talet flytta komponisten Wilhelm Peterson-Berger til Frösön, og området er åstad for hans opera *Arnljot* som dreier seg om hendingar som skjedde for omtrent tusen år sidan. I dei siste femti år er *Arnljot* oppført som friluftsspel kvar sommar på Arnljotlägden ved heimen til Peterson-Berger (Sommarhagen), ei rekkje førestillingar ute i det fri med tidstypiske drakter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frösön» frå Wikipedia på bokmål, den 5. april 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  De 50 största öarna - Statistiska centralbyrån

Bakgrunnsstoff
--------------

* Frösön - froson.com med bl. a. turistinformasjon og kart

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Koordinatar: 56°52′48.450″N 14°48′27.036″E﻿

Växjö cirka år 1700.
Växjö domkyrkje
Stadshotellet i Växjö
**Växjö** er ein svensk by som ligg i Kronobergs län i Småland. Växjö er administrasjonssenter for både Växjö kommun og Kronobegs län og ligg kring 100 km vest for Kalmar. I 2011 hadde byen 60 887 innbyggjarar. 

Byen er eit handelssenter og samferdselsknutepunkt med mellom anna lufthamn. Byen har i seinare år vokse fram som ein viktig skuleby med mellom anna universitet. Det finst òg fleire museum som Smålands museum med glasmuseum og utvandrarmuseum og teater. Byen har hatt bispesete sidan midten av 1100-talet; domkyrkja er frå slutten av 1200-talet, ombygd fleire gonger, seinast i 1849–1852.

Växjö var alt i yngre jernalder og vikingtid sentrum i Värend-distriktet. Växjö fekk bystatus 13. februar 1342 av kong Magnus Eriksson.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Växjö» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*

* Växjö. (04.12.2011) I *Store norske leksikon*. Henta frå:

| * v
* d
* e
Sveriges residensstäder |
| --- |
| Noverande | AB: Stockholm • C: Uppsala • D: Nyköping • E: Linköping • F: Jönköping • G: Växjö • H: Kalmar • I: Visby • K: Karlskrona • M: Malmö • N: Halmstad • O: Göteborg • S: Karlstad • T: Örebro • U: Västerås • W: Falun • X: Gävle • Y: Härnösand • Z: Östersund • AC: Umeå •  BD: Luleå | Sveriges flagga |
| Avskaffa | L: Kristianstad • P: Vänersborg • R: Mariestad |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Loaltog på Västra stambanan i Göteborgområdet.
Västra stambanan i Jonsered.
**Västra stambanan** (**VSB** eller **WSB**) er namnet på jarnbana mellom Stockholm og Göteborg i Sverige. Jarnbana vart bygd av den svenske staten på midten av 1800-talet og gjekk opphavleg frå Stockholms södra station («Stockholm S»). Ho vart snart forlengd nordover over den såkalla Sammanbindningsbanan til Stockholms centralstation («Stockholm C»), og går via Södertälje, Flen, Katrineholm, Hallsberg Laxå, Skövde, Falköping, Herrljunga og Alingsås fram til Göteborgs centralstation («Göteborg C»). Bana kryssar Göta kanal i Töreboda.

Bana er 455 kilometer lang og vart ferdig i perioden 1856–1862. Frå 1958 har det vore dobbeltspor på heile strekninga. Seinare har det vorte bygd fire spor på ei strekning i Stockholmsområdet, els som eige bane, og ei i Göteborgsområdet. Sporvidda er 1435 millimeter (normalspor), og det har vore elektrisk drift på bana frå 1926. Største vanlege fart er 250 km/t.

For det meste går bana i flatt terreng, og utanom strekningane nærast endestasjonane er ho utan mange svingar. Bana vart retta ut her og der i samband med at ho vart utvida til dobbeltspor på fyrste halvparten av 1900-talet, men er framleis etter måten svingete på strekningane mellom Allingsås og Göteborg og mellom Södertälje og Stockholm S. I 1990 vart Västra stambanan den fyrste bana i Sverige for persontog med særs høg fart.

Bana er sterkt trafikkert, særleg i Göteborg- og Stockholmsområdet, der lokaltrafikk kjem i tillegg til langdistansetoga og godstoga.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Ricardo Julio Villa** (fødd 18. august 1952) er ein argentinsk tidlegare fotballspelar frå småbyen Roque Pérez i Buenos Aires-provinsen. Han vart verdsmeister med Argentina sitt landslag under VM i fotball 1978.

Karriere
--------

### Klubbspel

Frå 1970 var Villa aktiv i fire ulike fotballklubbar i heimlandet, periodane 1974-76 for Atlético de Tucumán og 1976-78 Racing Club i Buenos Aires. Etter Fotball-VM 1978 tok Tottenham-trenaren Keith Burkinshaw kontakt og saman med landsmannen Osvaldo Ardiles vart han overført til London-klubben. Villa vert særleg hugsa for sin innsats i FA-cupfinalen 1981, der han fyrst gav Tottenham leiinga, for så å verte matchvinnar i kampen mot Manchester City med ei skåring der han dribla av fire City-spelarar, og så plassere ballen i mål under ei utrusande målvakt. Skåringa vart i 2001 kåra til det 20. hundreårets Wembley-mål. Han fekk ikkje delta i FA-cupfinalen 1982, då Storbritannia låg i krig med Argentina, den såkalla Falklandskrigen. Etter 1982 spelte Villa spilte vidare i Argentina, Colombia og USA før han avslutta i argentinsk fotball med Defensa y Justicia.

### Landslagsspel

Villa aksla den argentinske landslagsdrakta 17 gongar i tida 1975-78, skåra eitt landslagmål. Under verdsmeisterskapen 1978 i heimlandet var han innbyttar i to kampar, ei turnering som enda med triumf for Argentinas lag. 

### Merittar

* Verdsmeister: 1978 med Argentina
* Vinnar av FA-cupen: 1981 for Tottenham

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ricardo Villa» frå Wikipedia på engelsk, den 12. april 2022.*
Koordinatar: 55°19′0″ N 8°45′0″ E﻿

**Ribe** er ein by og tidlegare kjøpstad i Esbjerg kommune i Region Syddanmark i Danmark. Byen vert rekna som den eldste i Danmark og vart grunnlagd på 700-talet. Folketalet i Ribe by var 8 142 i 2013.

Ribe var i tida 1970-2007 administrativt sentrum for den no oppløyste Ribe kommune, og for Ribe amt.

Namnet Ribe kan førast attende til det olddanske *ripa*, som tyder «stripe» eller «strimmel». Alternativt kan namnet stamme frå nordtysk og frisisk, med standnamna *Riep* og *Riip*, som ein meiner kjem frå det latinske *ripa* som tyder «flodbreidd».

Det gamle rådhuset i Ribe.
Ein trur at Ribe var ein by før 7-800 e.Kr, og at han var den leiande byen i Jylland i vikingtida og tidleg i mellomalderen, medan Hedeby *(Haithapu)* og Aalborg *(Alabu)* stod noko meir i skuggen av Ribe. Reelt sett var byen hovudstaden i Danmark tidleg i vikingtida.

Byen har mange godt bevarte gamle bygningar, og meir enn hundre hus i byen er freda. Det eldste rådhuset i Danmark, som kan daterast attende til 1496, ligg på von Støckens Plads i Ribe. I 1709 vart eigedomen kjøpt av byen til rådhus. Byen har det eldste provinsmuseet i Danmark. Frå 1723 var Christian Falster rektor på katedralskulen i Ribe.

I litteraturen
--------------

I romanen om Jantelova (*En flyktning krysser sitt spor* frå 1933) av den norsk-danske forfattaren Aksel Sandemose skriv forfattaren: «Menneskene kan man lige så godt henføre til Ribe eller Arendal.»

Turistmål
---------

* Kyrkjer
	+ Ribe domkyrkje
	+ Sankt Katharine kyrkje
* Museum
	+ Museet Ribes Vikinger
	+ Ribe Kunstmuseum
	+ Ribe Vikingecenter
	+ Antikvarisk Samling
* Vadehavscentret
* Mandø Mølle
* Mandøhuset
* Ribes minste hus

Kjelder
-------

1. 1 2  Søren Olsen: *Danmarks købstæder, 144 købstæder og andre gamle byer*, Politikens Forlag 2000, side 152, ISBN 87-567-6203-8
2. ↑  Danmarks Statistik: FOLK1 2013K4 (Vitja 11. februar 2014)

* *Denne artikkelen bygger på «Ribe» frå Wikipedia på bokmål, den 8. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ribe folkebibliotek om Ribe og omegn Arkivert 2005-04-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Barbromesse** eller **Barbrodøgeret** (lat. *festum Barbare virginis*) er ein merkedag på primstaven for den 4. desember. Han kan ha ein kross (gjerne med to ringar), lenkjer, ringar, sol, tårn, slede, sverd, rokk eller ein B som teikn.

Barbro eller Barbarar
---------------------

Dagen er til minne om den heilage Barbara frå Nikomedia, som skal ha døydd tidleg på 300-talet. Sogene seier at ho blei innestengd i eit tårn eller ei hole av den heidenske faren sin, som melde henne til dei romerske styresmaktene då han fann ut at ho var blitt kristen. Ho blei torturert til slutt halshogd av faren, som straks blei treft av lynet og brend til oske. Den heilage Barbara blei teken ut av den katolske helgenkalenderen i 1989, då ein ikkje fann prov for at ho hadde levd.

Markering og tru knytt til dagen
--------------------------------

Ettersom Barbara er knytt til smell gjennom lynet er ho kjend som helgen for skyttarar og fyrverkerimakarar. Dagen hennar blir dermed markert av mange artilleriregiment, mellom anna i Noreg.

Denne dagen skulle ein tradisjonelt byrja å spinna til jule- og vinterklede.

Ein sa gjerne at sola forsvann denne dagen og kom tilbake lussinatta den 13. desember.

Kjelder
-------

* Barbromesse ved Vi Vest.no
* Barbromesse i *Caplex*
* Barbromesse Arkivert 2010-02-06 ved Wayback Machine. ved koordinatoren.com
* Barbromesse ved Lokalhistoriewiki, henta frå *Norsk historisk leksikon* (2004)
* Dagen i dag om den heilage Barbara
**Barclays plc** er eit britisk holdingselskap, som gjennom dotterselskapet **Barclays Bank plc** driv finansiell verksemd med aktivitetar over heile verda. Barclays plc er notert på London Stock Exchange og New York-børsen. I 2008 omsette Barclays for 2,98 milarer Britisk pund og hadde 148 000 tilsette. Ifølge Forbes Global var det verdas 25. største verksemd i 2000. På heimemarknaden Storbritannia er Barclays Bank den andre største banken, medan den på verdsplan er den fjerde største.

Banken vart grunnlagd av John Freame og Thomas Gould i Lombard Street i London, i 1690. Han har namnet sitt etter James Barclay, som vart partnar i selskapet i 1736. Banken utvida med mellom anna Backhouse's Bank of Darlington og Gurney's Bank of Norwich i 1896. Seinare kom fleire til gjennom oppkjøp. I 1918 fusjonerte Barclays med London, Provincial and South Western Bank og året etter overtok han British Linen Bank. Med etableringa av Barclays Bank of California i San Francisco i 1965 gjekk Barclays inn på det amerikanske marknaden, og i 1986 etablerte han seg i Sør-Afrika. Sidan kom fleire land, slik at Barclays i dag har aktivitetar i Europa, USA, Latin-Amerika, Asia, Afrika og Australia.

Barclays er banken HM Revenue and Customs nyttar seg av for å ta imot skatt. Motteken skatt blir deretter overført, fleire gongar om dagen, til staten sin konto i Bank of England.

Frå 2004 var Barclays ein av hovudsponsorane i Premier League.

Kjelder
-------


1. ↑  Skuffende resultat fra Barclays *Berlingske Tidende* 3. august 2009

* *Denne artikkelen bygger på «Barclays» frå Wikipedia på dansk, den 23. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* CiNii

 |
**Neri Valen** (26. september 1893–4. januar 1954) var ein norsk gardbrukar og stortingsrepresentant frå Bø i Telemark i periodane 1931-45 og 1950-54. Han var i alle år medlem i partiet Venstre.

### Liv og gjerning

Far hans var lensmann og gardbrukar. Sjølv tok han studenteksamen i 1912 og vart landbrukskandidat frå Noregs Landbrukshøgskule i 1915 og skogbrukskandidat 1917. Dei to neste åra var han rasjoneringsinspektør i Telemark, før han var på studiereise i USA. I 1919 tok han over gardsdrifta av farsgarden Valen i Bø, og dreiv denne til han døydde. 

Valen var medlem av heradsstyret frå 1919 til 1931. Han var ordførar 1922-25 og varaordførar 1925-31. Elles var han formann i Telemark landbruksselskap frå 1919 og Kornrådet frå 1929. I 1941 vart han fjerna frå begge desse verva av NS-styret, men var frå krigsslutt i 1945 på ny leiar i landbruksselskapet til 1947 og for Kornrådet til han døydde. Han vart oppnemnd til formann i Jordlovnemnda av 1935 og i Granskingsnemnda om jordbrukstiltak av 1939. På avlssida var han formann i Landslaget for telemarkfe frå 1921 og i Landslaget for storfeavl frå 1948, også desse posisjonane hadde han til døden kom.

Valen representerte Venstre og Telemark fylke på Stortinget i tingbolkane 1931-33, 1934-36, 1937-45 og 1950-53. Hausten 1953 vart han attvald for ein ny periode, men døydde på nyåret i 1954, nett same veka stortinget tok til på ein ny sesjon. Han var parlamentarisk leiar i Venstre frå 1935 til -45 og frå 11. januar 1951 til han døydde. Valen var 1950-52 medlem i Utanriks- og konstitusjonskomiteen og nestformann i same komiteen frå oktober 1952.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Neretva i Mostar, 2006
**Neretva** er ei elv i Bosnia-Hercegovina og Kroatia. Den totale lengda hennar er 225 km, der 203 km er i Herzegovina, og dei siste 22 km i Dubrovnik-Neretva kommune i Kroatia.

Den øvre delen av Neretva har krystallklårt og reint vatn, og er kanskje ei av dei kaldaste elvane i verda, og er ofte ikkje meir enn 7-8 °C midt på sommaren. Neretva har òg eit endemisk og svært skjørt dyreliv, som er utryddingstrua.

Neretva har sitt utspring i Dei dinariske Alpane og har skapt store gjel gjennom dei. Ho endar til slutt ut i ein vid dal med gode jordbruksforhold. Det er oppretta ein stor innsjø nær Jablanica, skapt av Neretva og minst tre demningar mellom Jablanica og Mostar.

Den bosniske regjeringa har nyleg framlagt planar om å la utanlandske investorar byggje fleire deminingar lenger oppe i elva, og øydelegge gjelet ho strøymer gjennom. Miljøvernsaktivistar har protestert og ønskjer å behalde dette vakre området uendra.

Vegbru over Neretva nær Rogotin i Kroatia.
Dei mindre elvane Rakitnica, Rama og Trebižat munnar ut i Neretva frå høgre, medan elvane Buna og Bregava renn inn frå venstre. Dei siste 30 km av Neretva dannar ho eit avleiringsdelta før ho munnar ut i Adriahavet.

Den «Gamle Brua» eller «Stari Most», symbolet på Mostar, nybygd i 2004.
Den største byen Neretva renn gjennom er Mostar. Andre byar og landsbyar er Konjic, Metković, Jablanica, Čapljina i tillegg til den historiske landsbyen Počitelj.

Den **Gamle Brua** eller **Stari Most** er ei gamal bru over Neretva i Mostar, som opphavleg var bygd i 1556/1557 og står på UNESCO si verdsarvliste. Brua vart øydelagd av kroatar under krigen i Bosnia-Hercegovina 9. november 1993. Brua vart gjenreist og opna 23. juli 2004.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Neretva frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Harry Söderman** (1902–1956) var ein svensk politimann og politisjef. 
Kallnamnet hans var «Revolver-Harry». Han var sjef for Statens Kriminaltekniska Anstalt (SKA) i Sverige frå 1939 til 1953.
Han tok del i oppbygginga av norske politistyrkar i Sverige under den andre verdskrigen. 
Mot slutten av krigen, i mai 1945, tok han seg inn i Noreg. Den 7. mai kom han seg inn i Grini fangeleir, ved å fortelja at han hadde fullmakt til å gje fangane fri. Sjølv om dette var dagen før Nazi-Tyskland kapitulerte, lukkast han i å fortelja fangane at Tyskland hadde kapitulert. 
Han forsøkte òg å kome inn på Slottet, men vart avvist, då han ikkje kunne legitimere seg.

Litteratur
----------

* Anders Johansson: *Den Glömda Armén - Norge-Sverige 1939-1945*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Harry Söderman på
* Revolver-Harry och Kalle Blomqvist En kriminalteknikers äventyrliga liv på

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Hartmannswillerkopf**, òg kalla **Vieil Armand** eller **Hartmannsweilerkopf**, er eit pyramideforma fjell i Vogesane i Frankrike. Toppen er 956 meter høg og gjev utsyn over slettene i Alsace. Ved Hartmannswillerkopf står det eit nasjonalmonument over den første verdskrigen på grunn av kampar som fann stad i skyttergravene her. 

Den franske gravplassen på Hartmannswillerkopf.
Toppen ligg ni kilometer frå Cernay og 24 kilometer nord for Mulhouse. Fjellet er delt mellom landsbyane Hartmannswiller, Wuenheim, Wattwiller og Uffholtz, og den strategiske toppen har vore kjempa for mange gonger. Dei hardaste kampane skjede 19-20. januar, 26. mars, 25-26. april og 21-22. desember i 1915. Gjennom krigen vart om lag 30 000 soldatar drepne, og størstedelen av desse var franske. Etter om lag 18 månadar med harde kampar flytta begge sidene fokuset til vestfronten lenger nord. Berre nok menn for å halde linjene vart igjen ved Hartmannswillerkopf, og stort sett var det berre artilleri som føregjekk etter dette. 

I dag er området eit fransk nasjonalmonument. Det ligg eit museum og ein gravplass her, og det er òg mogeleg å utforske dei omfattande skyttargravene. Sidan linjene var statisk i så lange periodar, er gravene godt bevarte, særleg på den tyske sida av fjellet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hartmannswillerkopf» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hartmannswillerkopf**

* Offisiell side Arkivert 2006-05-27 ved Wayback Machine.
* Film om fjelltoppen, skyttergravene og turen opp

Koordinatar: 47°53′N 7°10′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
| **Barletta** |
| --- |
| Domkyrkja i BarlettaDomkyrkja i Barletta Domkyrkja i Barletta |
| Plassering |
| 

Barletta is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Puglia  Bari |
| Borgarmeister | Nicola Maffei |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  146 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 93 097   621/km² |
| Koordinatar | 41°19′″N 16°17′″E﻿Koordinatar: 41°19′″N 16°17′″E﻿ |
| Høgd over havet | 15 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 70051 |
| Telefon-retningsnummer | 0883 |
| **Nettstad:** www.comune.barletta.ba.it |

**Barletta** er ein by i provinsen Bari i regionen Puglia i Italia med om lag 95 000 innbyggjarar. I 2009 vert byen hovudstad i den nye provinsen Barletta-Andria-Trani.

Byen er kjend for Kolossen i Barletta, ein bronsestatue som truleg viser den romeske keisaren Theodosius II. Byen var åstad for *La Disfida di Barletta* (Utfordringa i Barletta), eit slag i 1503 der 13 italienarar kommandert av Ettore Fieramosca slo franskmennene. I nærleiken av Barletta ligg den arkeologiske staden Canne della Battaglia der det kjende slaget mellom romarane og kartagarane med general Hannibal. 

Av nabokommunar rundt Barletta finn ein Andria, Canosa di Puglia, Margherita di Savoia, San Ferdinando di Puglia, Trani og Trinitapoli.

Byen har ei lang sandstrand som strekkjer seg frå aust til vest frå den kommersielle hamna.

Historie
--------

Barletta voks opp som ei hamn for Cansoa i romartida, då kalla Bardulos eller Barulum. 

På byrjinga av 1500-talet, under ein krig mellom Frankrike og Spania, var byen åstad for ein historisk siger for italienske riddarar mot dei franske invasjonsstyrkane. Dette vart kjend som utfordringa i Barletta. 

Byen var hovudstad i området mellom 1806 og 1927.

Under den andre verdskrigen var byen ein av dei første der italienarane gjorde motstand mot nazistane. Dette fekk byen gullmedalje for etter krigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barletta» frå Wikipedia på engelsk, den 2. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Barletta**

* www.barlettaweb.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Barkholt** er den tekniske nemninga på ein hudplanke som er tjukkare enn dei tilliggjande plankane i bordkledinga på skroget til eit sjøfarty. Hudplanken er gjerne plassert i fribordet der skipet er breiast i tverrsnittet, og har eksistert sidan antikken for over 2000 år sidan. 

Eit av dei første bevisa på bruk av barkholt som forsterkning av skroget, er sett på ein vase frå 500-talet fvt.som viser eit lite gresk handelsskip. Barkholtet fungerer dels som sliteflate når fartøyet ligg fortøydd mot kai eller bolverk. Det første arkeologiske beviset på dette er frå Kyrenia-vraket som har vorte datert til ca. 300 fvt. På den intakte bordkledinga var den tolvte bordgangen eit barkholt over dobbelt så tjukk som gjennomsnittet.

Balkholtet kom med kravellbygginga til Skandinavia, mellom anna i Noreg der nemninga vart nytta for éin eller ei rad kraftige plankar eller bjelkar brukt som ytterkledning på skipssida rett ut for eller like under eit dekk. I norske kjelder støtta ein på både enkelte og dobbelte barkholt, som truleg går på den aktuelle tjukkleiken.I det dansk-norske trelastforordninga den 2. september 1628 var det forholdsavgjort på 6-8 tommar i tjukkleik og 15 tommar i breidde på eit barkholt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barkholt» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mai 2020.*
*Ljutoga er òg eit tidlegare namn på byen Aniva*

**Ljutoga** (russisk Лю́тога) er ei elv på Sakhalin i Russland, den tredje største på øya. Elva er 130 km lang og har eit nedslagsfelt på 1 530 km². Elva har ei middelvassføring på 31,7 m³/s. 

Elva renn gjennom Kholmsk og Aniva rajon i Sakhalin oblast. Ho startar på vestsida av Mitsulskijfjella, som høyrer til den vestlege fjellkjeda på Sakhalin. Ho renn gjennom ein brei dal frå nord til sør og munnar ut i Anivabukta i Okhotskhavet. Ved munningen ligg byen Aniva, som før 1905 hadde same namn som elva. Det er fleire forholdsvis store landsbyar langs elva, som Pjatiretsjie, Tsjaplanovo, Ogonki og Petropavlovskoje.

Elva er 145 meter brei ved munningen. Vassføringa hennar er vanlegvis størt i april og minst i midten av september. Frå byrjinga av desember til midten av april er elva dekt av is. 

Dei største sideelvane hennar er Bystraja, Tsjpian, Kamenka og Okulovka frå venstre, og Tiobut, Bezymjanka, Tsjernoziomka og Narian-Mar frå høgre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lyutoga River» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2008.*
Minnesmerke for Cliff Burton ved Dörarp
**Ljungby kommune** ligg i det svenske länet Kronobergs län i landskapet Småland. Kommunen grensar til nabokommunane Avesta, Älmhult og Markaryd i Kronborgs län, Laholm, Halmstad og Hylte i Hallands län og Gislaved og Värnamo i Jönköpings län. Administrasjonssenter i kommunen er Ljungby.

Geografi
--------

Kommunen har store område med skogskledd morenemark og mange innsjøar og myrer. I vest omfattar kommunen store delar av den tiande største innsjøen i Sverige, Bolmen. Innlandsøya Bolmsö i Bolmen er den største øya i Småland. I aust ligg innsjøen Möckeln på grensa mot nabokommunen Älmhult. Elva Lagan renn gjennom kommunen frå nord til sør.

E4 og Riksväg 25 går gjennom kommunen.

Tettstader
----------

Ljungby kommune har åtte tettstader.
Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.

| # | Tettstad | Innbyggjarar |
| --- | --- | --- |
|
| 1. | **Ljungby** | 14 810 |
| 2. | Lagan | 1 751 |
| 3. | Ryssby | 689 |
| 4. | Lidhult | 635 |
| 5. | Kånna | 365 |
| 6. | Vittaryd | 306 |
| 7. | Angelstad | 276 |
| 8. | Agunnaryd | 215 |

Kjende folk frå Ljungby kommune
-------------------------------

* Folke Fridell (forfattar)
* Ingvar Kamprad (grunnleggjar av IKEA)
* Peter Westerstrøm (massemordar)
* Rade Prica (fotballspelar)

Kuriosa
-------

I 1986 omkom bassisten Cliff Burton i bandet Metallica da turnébussen til bandet velta på E4 to mil nord for Ljungby, ved Dörarp. Ein minnnestein er reist på staden.

Venskapskommunar
----------------

* Flagget til Finland Pemar i Finland
* Flagget til Litauen Silute i Litauen
* Flagget til Noreg Ås i Noreg

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ljungby kommune» frå Wikipedia på bokmål, den 25. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Artikkel om Ljungby kommune på snl.no

Bakgrunnsstoff
--------------

Offisiell heimeside

| * v
* d
* e
Kommunar i Kronobergs län i Sverige |
| --- |
|  | Alvesta • Lessebo • Ljungby • Markaryd • Tingsryd • Uppvidinge • Växjö • Älmhult |  |
| Sjå òg: Kommunar i Sverige |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ljusnarsbergs kommun** er ein kommun i Örebro län i landskapet Västmanland. Kommunesenteret er Kopparberg.

Gjennom kommunen, som ligg i Bergslagen, går riksväg 50, riksväg 63 i tillegg til jernbanen Frövi–Ludvika og Ställdalen-Kil. I nord grensar kommunen till Ludvika kommun, i nordaust til Smedjebackens kommun, begge i Dalarna, i sør til Lindesbergs kommun og i vest til Hällefors kommun.

Kommunesenteret ligg i Kopparberg. Kommunen ligg langs med Arbogaåns øvre vassystem. Terrenget er typisk kupert bergslagsterräng. Det høgste punktet i kommunen er Älvhöjden i nordvest med ei høgd av 431 möh. Bergverk har bygd opp denne bygda, der det enno finst eit titals hytteruiner og hundeatals gruvehål.

Ljusnarsbergs kommun har det minste innbyggartalet i Örebro län.

Administrativ historie
----------------------

I den dåverande landskommunen Ljusnarsberg vart det i 1887 oppretta eit municipalsamhälle med namnet Nya Kopparberg. I 1908 vart kommunen delt og Kopparberg vart ein köping. I 1962 vart begge kommunane samla att under namnet Ljusnarsbergs köping, frå og med 1971 *Ljusnarsbergs kommun*.

Kommunvåpenet
-------------

Blasonering: *I silver en stolpvis ställd blå ström, åtföljd på var sida av ett kopparmärke ovanför en låga, samtliga röda.*

Bildet går tillbake til Nya Kopparbergs bergslags sigill frå 1640. Det har blitt nytta både av Ljusnarsbergs landskommun og Kopparbergs köping (köpingsvåpenet hadde ein bård). Det vart registrert for den noverande kommunen i 1981.

* Kopparbergs köping(1951-1961)Kopparbergs köping  
(1951-1961)

Tettstader
----------

Ljusnarsberg kommune har to tettstader.
Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.

| # | Tettstad | Innbyggjarar |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Kopparberg** | 3 189 |
| 2. | Ställdalen | 661 |

Kjelder
-------

1. ↑  Folketalsstatistik kvartal 3 2011. Statistiska centralbyrån (30. september 2011). Besøkt 7. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ljusnarsbergs kommun

| * v
* d
* e
Kommunar i Örebro län i Sverige |
| --- |
|  | Askersund • Degerfors • Hallsberg • Hällefors • Karlskoga • Kumla • Laxå • Lekeberg • Lindesberg • Ljusnarsberg • Nora • Örebro |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 38°41′45″S 71°43′54″W﻿

**Llaima** er ein av dei største og mest aktive vulkanar i Chile. Han ligg 82 km nordaust for Temuco og 663 km søraust for Santiago, innanfor Conguillío nasjonalpark.

Geografi
--------

Toppen av Llaima består av to toppar. Den lågaste heiter **Pichillaima**, ligg kring 2920 meter over havet og er langt mindre markant enn den høgare nordtoppen.

Middelhøgda i terrenget kring Llaima er om lag 740 moh.

Denne vulkanen og vulkanen Sierra Nevada ligg kring Conguillíosjøen. Fjellsida vert drenert av elvane Captrén, Quepe og Trufultruful. Dei førstenemnde er sideelvar til Rio Cautín og sistnemnde munnar ut i Rio Allipén.

Utbrot
------

Llaima er ein av dei mest aktive vulkanane i Chile og har ofte, men moderate utbrot. Llaima har vorte dokumentert sidan 1600-talet og har fleire fråskilde episodar med moderate og eksplosive utbrot, og stundom lavastraumar. Det siste store utbrotet i 1994.

Eit utbrot den 1. januar 2008 førte til at hundrevis måtte evakuere frå nærliggande landsbyar. Ei røyksøyle på kring 3000 m vart observert. Ein amatør fanga dei tidlege fasane av utbrotet på film. Den vulkanske oska frå Llaima dreiv austover over Andes og inn i Argentina. Oskefall vart registrert i området kring Zapala i Neuquén-provinsen, og førte til at fly til og frå Presidente Perón lufthamn nær byen Neuquén. Den 2. juli 2008 førte utbrotet til ei ny evakuering av 40 personar frå ein 15 km brei eksklusjonssone.

Eit utbrot vart observert den 5. april 2009 med pyroklastiske straumar, oske og lava i fjellsida.

Fritid
------

Skisenteret *Las Araucarias* ligg på vestsida av vulkanen.

Galleri
-------

* Utbrot frå januar 2008Utbrot frå januar 2008
* Utbrot frå januar 2008Utbrot frå januar 2008
* Utbrot i april 2009 sett frå rommetUtbrot i april 2009 sett frå rommet
* Toppen av Llaima i Sør-Chile.Toppen av Llaima i Sør-Chile.
* Llaima nokre dagar etter utbrotet i januar 2008Llaima nokre dagar etter utbrotet i januar 2008
* Llaima med eit snøteppe over den størkna lavastraumarLlaima med eit snøteppe over den størkna lavastraumar
* Llaima.Llaima.
* Snødekt Llaima om vårenSnødekt Llaima om våren
* Llaima nær byen Lautaro i Chile.Llaima nær byen Lautaro i Chile.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Llaima» frå Wikipedia på engelsk, den 12. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Global Volcanism Program: Llaima
* Araucarias Arkivert 2011-09-29 ved Wayback Machine.

1. 1 2 3  (spansk) Sernageomin. «Volcán Llaima». Arkivert frå originalen 29. april 2007. Henta 12. januar 2014.
2. ↑  «Chile volcano forces evacuations». *BBC*. January 2, 2008.
3. ↑  Volcan LLAIMA på YouTube
4. ↑  «Cancelan vuelos en el aeropuerto de Neuquén por la erupción en Chile del volcán Llaima». Clarín. January 2, 2008.
5. ↑  «Chile ski station evacuated as volcano erupts». Yahoo!News. July 2, 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Llaima Volcano Visual Observation Project
* Sulfur Dioxide Plume from Llaima Volcano Arkivert 2008-09-23 ved Wayback Machine. at the NASA Earth Observatory
* "Volcán Llaima, Chile" on Peakbagger

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Ask** er eit varsla ekstremvêr utstedt 24. januar 2010 for Nordland, Troms og Finnmark. Åsaka er venta kraftig vind, opp mot sterk storm (30 m/s), 26. januar. 

Dette var det første ekstremvêret i 2010 og det første sidan Yngve i desember 2008. Det var ingen ekstremvêr i 2009, som var første året utan ekstremvêr sidan Meteorologisk Institutt starta ekstremvêrvarslinga i 1994.

Vêrsituasjonen
--------------

Eit høgtrykksområde strekte seg frå Vest-Russland, over Sør-Skandinavia til Dei britiske øyane. Dette pressa lågtrykka frå Atlanterhavet i ein nordaustleg bane mot Island og vidare mot Barentshavet. Som under ekstremvêret Narve var det ikkje lågtrykket i seg sjølv som var særskild kraftig, det hadde berre eit trykk på kring 975-980 hPa. Høgtrykket hadde derimot eit trykk på kring 1040-1045 og den store trykkskilnaden mellom dei to systema på kring 60 hPa førte til at mykje luft skulle mellom dei på ein gong. Dette gav kraftig vind over store område. I motsetnad til Narve, som òg førte med seg særs kald luft frå Sibir, var lufta denne gongen mild og førte til regnvêr i lågareliggande strøk.

Verknad
-------

Stormen vart ein del svakare enn venta og berre eit fåtal stader målte vind opp i full storm. Ein fjelltopp på Andøya, målte riktig nok sterk storm. Vinden medførte enkelte materielle skadar, og tak vart rive av hus i Kasfjord utanfor Harstad, i Lofoten og på Senja.

Fleire hurtigbåtruter i Nordland vart kansellerte på grunn av kraftig vind.

I Finnmark vart det meldt om enkelte båtar som hadde slite seg frå fortøyningane og i Kjøllefjord om lause takstein. Elles vart fleire vegar stengde medan uvêret stod på.

Meteorologane fekk i ettertid kritikk for å ha gått for breitt ut med dette ekstremvarslet.

Vind
----

| Stasjon | Middelvind (m/s) | Vindkast (m/s) |
| --- | --- | --- |
| Andøya - Trolltinden | 31,4 | 44,4 |
| Hasvik - Sluskfjellet | 27,2 | - |
| Makkaur fyr | 26,3 | 32,0 |
| Vardø | 25,8 | 31,3 |
| Myken | 25,6 | 32,3 |
| Kråkenes fyr | 25,3 | 31,8 |
| Helligvær | 25,1 | 30,1 |

Sjå òg
------

* Ekstremvêr i Noreg

Kjelder
-------

* «Varsler ekstremvær i nord». Meteorologisk Institutt. 24. januar 2010. Henta 24. januar 2010.

1. 1 2 3  ««Ask» herjet fra seg i nord». 27. januar 2010. Henta 27. januar 2010.
2. ↑  NRK: Meteorologene tar slevkritikk

| * v
* d
* e
Ekstremvêr i Noreg 2010-2019 |
| --- |
| 2010 | Ask |
| 2011 | Berit • Cato • Dagmar |
| 2012 | Emil  • Frida |
| 2013 | Geir  • Hilde  • Ivar |
| 2014 | Jorun  • Kyrre  • Lena  • Mons |
| 2015 | Nina  • Ole  • Petra  • Roar  • Synne |
| 2016 | Tor  • Urd |
| 2017 | Vidar  • Ylva  • Aina  • Birk |
| 2018 | Cora |
| Ekstremvêr i Noreg 1995-1999  • Ekstremvêr i Noreg 2000-2009 |
Ein **eksponent** i matematikk er kor mange gonger eit tal skal multipliserast med seg sjølv og vert notert som an, der n'en kan vere kva som helst tal. 

Til dømes har potensane *a · a = a2* og *a · a · a = a3* høvesvis eksponentane 2 og 3. Den moderne utviklinga av matematikken har ført til bruk av potenser der eksponentane er vilkårlege reelle eller komplekse tal.

Regneregler
-----------

Eit tal *a* opphøgd i ein eksponent som er summen av to tal kan skrivast:

{\displaystyle a^{n+m}=a^{n}\cdot a^{m}}
  

Vidare gjeld følgjande for alle *a* ulik 0:

{\displaystyle a^{n-m}={\frac {a^{n}}{a^{m}}}}
  

For eksponent lik null gjeld:  

{\displaystyle a^{0}=a^{n-n}={\frac {a^{n}}{a^{n}}}=1}
for alle *a* ulik 0.

  

Negative eksponentar gjev den inverse til talet opphøgd i eksponenten:

{\displaystyle a^{-n}={\frac {1}{a^{n}}}}
for alle *a* ulik 0.

  

  

Kvadrat- og n-te-røter kan òg skrivast som ei eksponent:

{\displaystyle {\sqrt[{n}]{a}}=a^{\frac {1}{n}}}

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eksponent» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2011.*
**Dominicus Nagell Lemvig Brun** (1. november 1790–20. februar 1874) var ein norsk offiser, gardbrukar og stortingsmann, fødd i Åfjord i Sør-Trøndelag.

Brun var son til ein offiser. Han gjekk sjølv den militære vegen og vart offiser i 1808. Frå 1812 var han premierløytnant ved det romsdalske musketerkorps, og frå 1816 også gardbrukar i Surnadal på Nordmøre. Sidan vart han i 1832 kaptein og sjef for det sundalske kompani, 1848-57 oberstløytnant og sjef for trondhjemske nasjonale jegerkorps. Han budde i Trondheim frå 1852 og i Strinda frå 1857.

Brun var forlikskommissær 1834-52 i Surnadal og den fyrste ordføraren i heradet frå 1838 til han flytta i 1852. I Trondheim var han medlem i bystyret.

Brun var stortingsrepresentant frå Romsdals amt i tida 1845-51. Han var i 1845 og 1848 medlem i Justiskomite nr 1, medan han i 1851 hadde plass i Militærkomite nr 2 og Jarnbanekomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Dominicus Brun NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Laugssosialisme** er ei politisk rørsle som går inn for arbeidarkontroll med industrien gjennom fagtilknytta laug. Rørsla oppstod i Storbritannia, og hadde størst innverknad i første firedelen av 1900-talet. Ho var sterkt assosiert med G. D. H. Cole.

Laugssosialismen var delvis inspirert av lauga av handverkarar og andre faglærte arbeidarar som hadde eksistert i mellomalderen. Tidsskriftet *The New Age* vart forkjempar for laugssosialisme i den nye settinga av moderne industri. I 1914 gav S. G. Hobson, ein leiande bidragytar til *The New Age*, ut verket *National Guilds: An Inquiry into the Wage System and the Way Out*. I dette verket vart lauga presenterte som eit alternativ til statskontrollert industri eller vanleg fagforeiningsverksemd. Lauga skulle da ikkje avgrense seg til løns- og arbeidsforhold slik dei eksisterande fagforeiningane oftast gjorde, men freiste å få kontroll over industrien. Til slutt ville da industri-lauga fungere som dei styrande organa for industrien i eit framtidig sosialistisk samfunn. 

Ernst Wigforss, som var ein leiande teoretikar i det svenske sosialdemokratiet, var òg inspirert av og stod ideologisk nær ideane til Fabian Society og laugssosialismen, inspirert av folk som R. H. Tawney, L.T. Hobhouse og J. A. Hobson. Han kom sjølv med bidrag i dei tidlege skriftene sine om industrielt demokrati og arbeidarsjølvstyre. 

Laugssosialistisk teori vart utvikla og popularisert av G. D. H. Cole, som skipa *National Guilds League* i 1915 og gav ut fleire bøker om laugssosialisme, mellom dei *Self-Government in Industry* (1917) og *Guild Socialism Restated* (1920).

Sjå òg
------

* Gjensidig hjelp
* Anarkosyndikalisme
* Libertær sosialisme
* Arbeidarsjølvstyre

Bakgrunnsstoff
--------------

* Idle Thoughts Tom Hodgkinson, The Guardian, 22 April 2006
**Mika Antero Laitinen** (fødd 3. mars 1973) er ein finsk, tidlegare skihoppar frå Kuopio. Han vart olympiameister i 1992 og verdsmeister både i 1995 og 1997 med Finland i laghopp. Under ski-VM 1995 i Thunder Bay vann han bronsemedaljen i normalbakken. Laitinen representerte klubben *Puijon Hiihtoseura* i fødebyen.

Aktiv
-----

Laitinen debuterte i verdscupen i mars 1990 i Lahti. Han hadde vanskar med å tileigne seg den nye V-stilen som på den tid slo gjennom i hoppsporten. Ofte fekk han låge stilkarakterar, men hevda seg bra takk vere sin enorme spenst; han var ein «krafthoppar» som ofte markerte seg i normalbakkane.

I 1992 kom Laitinen med i den finske troppen til OL i Albertville. Her frkk hanplass på det finske laget som vann gull i laghopp, 1,5 poeng framom Austerrike. Dei andre på laget var Ari-Pekka Nikkola, Risto Laakkonen og Toni Nieminen. Laitinen deltok også i begge dei individuelle renna, og vart nr 19 i storbakken og nr 5 i normalbakken.

Dei neste to sesongane makta han ikkje å hevde seg, og deltok berre sjeldan i verdscupen. Dermed fekk han ikkje vere med til vinter-OL 1994. Vinteren 1994/95 var Laitinen tilbake i verdseliten, og under VM 1995 i Thunder Bay var han med på å vinne ei ny gullmedalje i laghopp, saman med Nikkola, Jani Soininen og Janne Ahonen. I normalbakken kom han på bronseplassen, men var langt bak dei sterke japanarane, verdsmeisteren Takanobu Okabe og Hiroya Saitō. Han vart til sist i meisterskapen nr 13. i storbakken.

Laitinens beste sesong var vinteren 1995/96. Han vann då fem av dei fyrste ni verdscuprenna. Ved årsskiftet, etter å ha sigra i Oberstdorf, leia han verdscupen med klar margin. Under trening føre nyttårshopprennet i Garmisch-Partenkirchen fall han stygt, og braut sju ribbein og kragebeinet. Sjølv om han gjekk skadd i fleire veker, enda han likevel på sjetteplassen i verdscupen totalt.

Individuelt kom Laitinen aldri tilbake i hopptoppen etter fallet, men representerte fleire gongar Finland i laghopp. Under VM 1997 i Trondheim forsvara dei same fire finnane som vart verdsmeistrar i laghopp i 1995, meistertittelen. Den 8. desember 1997 i Villach kleiv Laitinen opp på pallen i verdscupen, for ellevte og siste gong. Han vart då nummer tre bak Masahiko Harada frå Japan og Dieter Thoma frå Tyskland.

Laitinen la opp som skihoppar i 2000.

### Verdscupsigrar

| Dato | Stad | Land |
| --- | --- | --- |
| 3. desember 1995 | Lillehammer | Noreg |
| 10. desember 1995 | Planica | Slovenia |
| 12. desember 1995 | Predazzo | Italia |
| 28. desember 1995 | Oberhof | Tyskland |
| 30. desember 1995 | Oberstdorf | Tyskland |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mika Laitinen» frå Wikipedia på bokmål, den 1. desember 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Mika Laitinen» frå Wikipedia på tysk, den 1. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Mika Laitinen – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Mika Laitinen» (på engelsk). olympedia.org. Henta 11. februar 2023.
**Anne av Bretagne** (25. januar 1477–9. januar 1514) var den siste hertuginna av det sjølvstendige Bretagne. Gjennom ulike ekteskap var ho òg erkehertuginne av Austerrike og dronning av Roma (1490-1491), dronning av Frankrike (1491-1498) og dronning av Sicilia og Jerusalem før ho på ny blei dronning av Frankrike (1499-1514) og hertuginne av Milano.

Livssoge
--------

Anne var dotter av hertug François II av Bretagne (1435-1488) og den andre kona hans, Marguerite de Foix, prinsesse av Navarra. Ho var det einaste barnet deira som levde opp, og mykje arv samla seg rundt henne. Elleve år gammal arva Anne hertugtittelen frå far sin då han døydde etter eit fall frå hesteryggen.

Ho skulle opphavleg ha gifta seg med prins prins Edward av Wales, men då prinsen døydde i 1483 blei ho i staden trulova med Maximilian, framtidig keisar av det tysk-romerske riket. Dei blei vigde på avstand den 19. desember 1490.

Charles VIII av Frankrike frykta at Bretagne skulle koma på utanlandske hender og gjekk til åtak i 1491. Etter ei lang kringsetjing av Rennes tvinga han Anne til å bryta ekteskapet sitt og gifta seg med han i staden, den 6. desember det året. Ein ny fransk lov sa at dronninga, dersom ho ikkje fekk arvingar, måtte gifta seg med den neste i arvefølgja.

Anne og Charles fekk seks ungar, men ingen voks opp. Då Charles døydde i 1498 gjekk trona til fetteren hans, Louis, den 8. januar 1499. Dette ekteskapet gav to døtrer som levde opp: Claude (1499–1524), arving av Anne og seinare dronning av Frankrike, og Renée (1510–1575), seinare hertuginne av Chartres.

Personlegdom
------------

Hertuginna var ei intelligent kvinne som brukte mesteparten av livet sitt på å styra Bretagne og å verna om sjølvstendet til hertugdømet. Ho støtta kunst og musikk. Mellom anna fekk ho laga ei illuminert (illustrert) tidebok (ei bønebok).

Ettermæle
---------

Anne døydde på slottet i Blois i 1514. Med henne døydde òg det bretonske sjølvstendet ut, og frå då av høyrde til tittelen «hertug av Bretagne» dei franske prinsane.

På 1800-talet blei ho eit symbol for regionalistar og seinare nasjonalistar som ønskte sjølvstende for Bretagne. Det blei mellom anna hevda at hertuginna gjekk med tunge støvlar, på same møte som bøndene, for å nærma seg folket.

Kjelder
-------

* Engelsk Wikipedia
* Fransk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Anneliese Dørum** (3. oktober 1939–4. november 2000), fødd **Anneliese Parow**, var ein norsk lærar og politikar frå Trondheim. Ho representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1985 til ho døydde i 2000.

Dørum, som var dotter til ein forretningsmann, utdanna seg til lærar i heimbyen Trondheim. Ho skulte så ved Nordby ungdomsskole på Jessheim frå 1967 til 1980. Deretter var ho politisk sekretær i Akershus Arbeidarparti fram til 1985.

Frå 1972 til -79 sat Dørum to periodar i Ullensaker kommunestyre. Ho kom med i det fyrste direktevalde fylkestinget i Akershus frå 1976 og hadde plass i fylkestinget til 1985. Hausten 1985 vart Dørum vald inn på Stortinget frå Akershus fylke. Fire år tidlegare møtte ho på Stortinget dei to første vekene av stortingssesjonen, i staden for statsråd Einar Førde som gjekk tilbake til Stortinget då den første Brundtland-regjeringa vart avløyst etter å ha tapt stortingsvalet hausten 1981. Dørum vart attvald til Tinget både i 1989, 1993 og 1997. I den første fireårsbolken var ho medlem av Finanskomiteen, som sekretær frå 4. oktober 1988. Perioden 1989-93 var ho medlem av Kommunal- og miljøvernkomiteen, og i den neste, 1993-97, av Kommunalkomiteen. Ho var då elles med i Valkomiteen, noko som vart vidareført etter 1997-valet. Samstundes var ho i si siste stortingsperiode medlem av Kyrkje-, utdannings- og forskningskomiteen.

Dørum døydde hausten 2000, før siste valperioden var over.

Kjelder
-------

* Stortinget.no - Biografi