recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Myrra
Myrratreet
**Myrra** er saft av Commiphora-arter og Burseraceae. Treet veks i Arabia og Afrika. Sekretet er sveitta ut av borken og torka i luft. Myrra er gulbrune eller rødbrune, uregelmessige, sprø korn eller klumpar av vekslande storleik. Overflata er dekt av kvit-gult støv. Brotet er forma som ein kvelv, feittglinsande, gulbrunt til rødbrunt, ofte med matte, kvite årar og ljosare flekkar. Tynne stykke er gjennomskinnelege. Lukta er aromatisk; smaken er bitter og rivande.

Historie
--------

Ifølgje myten skal myrraen ha fått namnet sitt etter prinsessa Myrrha som var dotter til kong Cinyras. Denne prinsessa vart så gripen av forboden kjærleik at ho flykta til Arabia der ho søkte ned i eit djup sorg. Venus omvandla ho til det treet som ber namnet hennar og som enno græt tårer, den bitre men rennande og helsebringende myrraen. Egypterne henta myrra frå landet Punt, sør for Egypt og brukte det til balsamering av sine daude. Myrra blir ofte nemnt i Bibelen t.d. i første Mosebok 37:25 «Så sette dei seg og ville eta. Då dei såg opp, fekk dei auge på ein karavane med ismaelittar som kom frå Gilead. Kamelane bar gummi, balsam og harpiks som dei skulle føra ned til Egypt.». Dette viser at myrraen var ein betydeleg handelsvare allereie for 3500 år sidan. Han vart brukt i den heilage smurningen til israelittane i følgje andre Mosebok 30:23 «Ta krydra balsam av beste slag: 500 sjekel flytande myrra, halvparten så mykje eller 250 sjekel velluktande kanel, 250 sjekel velluktande sukkerrøyr og 500 sjekel kassia, alt etter vekta i heilagdomen, og dessutan ein hin olivenolje», til parfyme og røykelse og inngjekk i den drikken ein gav dei dødsdømte.

Bruk av myrra 
Grekarane brukte myrra og røykelse. I Apollotempelet i Miletus i år 243 f. Kr var det gull- og sølvkar, virak, myrra, kanel og andre krydder. Dioskorides skildrar fleire ulike sortar myrra, men tilrår berre at han blir brukt om han er frisk, lett, einsfarga med kvite stripar i brotet. Han skal òg vere bitter i smaken, velluktende og skarp. Plinius skildrar ein spesiell myrra som er samla utan inngrep i treet, og som inngjekk i israelittane sine tempelrøykelse. Òg i Koranen blir myrra nemnt. Myrra vart brukt mot eit stort mengd sjukdomar. Han vart brukt åleine og i blanding med andre lækjemiddel både til inntaking og til inngniding, i blanding med «kvikkemjølk» til augesalve, til munnvatn, mot dårleg lukt i armhulene, til tygging ved dårleg ånde og til snusing mot snue osb. Ein myrratinktur vart brukt for å få fortgang i fødselen, for å framkalle menstruasjon og mot lammingar ved slagtilfelle. Myrra vart òg brukt som tannpulver og tanntinktur. Sjølv om undersøkingar av verknadene til myrraen manglar, vart han brukt som hostestillende middel og stimulerande middel.

Den tredje gåva Jesusbarnet fekk av Dei vise menn var myrra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Myrra» frå Wikipedia på bokmål, den 23. desember 2011.*
**Ole Sivert Mortensson Welde** (11. januar 1820–22. februar 1883) var ein norsk lærar, gardbrukar, lensmann og politikar frå Beitstad i Nord-Trøndelag.

Welde hadde inga formell utdanning etter åra på fastskulen, men var likevel lærar nokre år i ungdomen. Han overtok farsgarden Øvre Velle i 1844 og dreiv denne sidan.

Welde var ordførar i Beitstad 1856-59 og 1868-73, og lensmann 1872-80. Han gjekk av som lensmann i protest mot at styresmaktene, gjennom statsrådet og amtmannen, nekta han permisjon i samband med eit tillyst ekstramøte i militærkomiteen på Stortinget. Elles var han med i forlikskommisjonen frå 1848.

Welde representerte Nordre Trondhjems amt på Stortinget i åra 1859-82. På tinget var han ein frontkjempar for «bondesaker» som avgrensing av embetsmannsveldet, offentleg sparepolitikk og utvida lokalt sjølvstyre. Welde tala for utviding av røysteretten og innføring av gammalnorsk i lærarutdanninga. Maktpolitisk markerte han seg som brubyggjar mellom Søren Jaabæk og Johan Sverdrup. Han var medlem av kyrkjekomiteen 1859-60 og 1865-66, samt av kyrkjekomite nr 1 i 1862-63 og 1868-69. Vidare var han medlem av militærkomiteen 1864 og 1871-82, medlem av røysterettskomiteen 1868-69 og sekretær i denne 1875-79. Welde var elles medlem av jarnbanekomiteen 1871-73 og sekretær i 1874, samt sekretær i valkomiteen og fullmaktskomiteen 1871-73 og på ny 1877-82.

Welde vart permittert frå Stortinget 13. mai 1882, grunna sjukdom. Den 17. mai, dagen før han reiste heim, fekk han overrekt ei sølvkanne med ei innskrift forfatta av Bjørnstjerne Bjørnson. Vinteren etter døydde han på garden sin i Beitstad.

### Kjelder

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ole Sivert Welde hos Steinkjerleksikonet
* Ole Sivert Welde hos Steinkjer Kunnskapsportal
* Biografisk informasjon om Ole Welde NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
**Søre Ryfylke prosti** var eit tenestedistrikt i Stavanger bispedømme i Den norske kyrkja, med prostesete på Tau i Ryfylke.

Historikk
---------

Søre Ryfylke går tilbake til 1924, då Stavanger prosti vart delt i to. Byen Stavanger danna Stavanger domprosti, mens landsoknene vart skilde ut til **Hetland prosti** som omfatta:

* Hetland sokn
* Riska sokn
* Høle sokn
* Randaberg sokn
* Kvitsøy sokn
* Hauske sokn
* Sørbø sokn
* Mosterøy sokn
* Hesby sokn
* Talgje sokn
* Forsand sokn
* Strand sokn

I 1967 vart Hetland sokn flytta til Stavanger domprosti, mens Riska vart overført til Jæren prosti.

I 1988 vart Høle, Randaberg og Kvitsøy flytta til Jæren prosti.
Same år vart sokna Sjernarøy, Hjelmeland, Årdal og Fister tilførte frå Ryfylke (seinare Nordre Ryfylke) prosti.

Trass i at sjølve soknet Hetland vart flytt frå prostiet vart det likevel behalde som prostinamn inntil 1989, då det vart skifta til **Søre Ryfylke**.
I 2006 vart Hauske, Sørbø, Mosterøy, Hesby, Talgje og Sjernarøy overflytta til Tungenes prosti.
I 2013 vart dei to prostia Søre og Nordre Ryfylke slegne saman til eit nytt Ryfylke prosti.

Kjelder
-------

1. ↑  Arkivverket
2. ↑  Arkivverket
3. ↑  Arkivverket

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune
* Nettsida til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Stavanger bispedømme |
| --- |
| Dalane  • Haugaland  • Jæren  • Karmøy  • Ryfylke  • Sandnes  • Stavanger domprosti  • Tungenes  • Ytre Stavanger |
|  |
| --- |
| ***Mystic Eyes***  Singel av Themfrå albumet *The Angry Young Them* |
|  |
| B-side | «If You And I Could Be As Two» (Morrison) |
| **Utgjeve** | 12. november 1965 (UK); Oktober 1965 (US) |
| **Lengd** | 2:43 |
| **Selskap** | Decca Records (UK)Parrot Records (US) |
| Låtskrivar(ar) | Van Morrison |
| Them-kronologi |
| «Here Comes the Night»(1964) | *Mystic Eyes* | «Call My Name»(1966)
 
 |

«**Mystic Eyes**» er ein song skriven av den nordirske songaren og låtskrivaren Van Morrison då han var frontmann i bandet Them. Det var den første songen på debutalbumet deira, *The Angry Young Them* som kom ut i juni 1965. Han vart gjeven ut på singel i USA i oktober 1965 og i Storbritannia den 12. november 1965. Songen nådde 33. plassen i USA, men nådde ikkje singellista i Storbritannia.

Innspeling
----------

I 1965 forklarte Van Morrison til ein skribent frå Belfast at songen hadde oppstått under ein jam under den første innspelinga for albumet. «Nokon byrja å spele eit kjapt riff og me andre berre heiv oss på. Teksten eg song mot slutten var berre ord frå ein song eg skreiv på på denne tida.»

Tommy Scott, som var fungerande produsent for Them-innspelinga etter at Bert Berns hadde reist attende til Amerika, skildra korleis «Mystic Eyes» kom til i studio etter å ha byrja som ein instrumental: «etter å ha blåst i munnspelet sitt i sju minuttar, ropte Van brått ut denne teksten.» Det ti minuttar lange opptaket vart korta ned til ei singellengd med å kutte ned byrjinga og slutten av instrumentalen. Songen vart spelt inn i Regent Sound, eit monostudio i Denmark Street i London. Jimmy Page, som då var ein relativt ukjend studiogitarist, spelte sologitar på innspelinga.

Utgjeving
---------

«Mystic Eyes» vart ikkje gjeven ut på singel før fire månader etter albumet kom ut. Det vart oppfølgjaren til singelen «(It Won't Hurt) Half As Much», som ikkje gjekk inn på listene verken i Storbritannia eller USA. «Mystic Eyes» vart ein suksess i USA, men gjekk ikkje inn på lista i Storbritannia. Det var den nest største suksessen Them fekk i USA, etter «Here Comes the Night».

Greil Marcus fortalte om då han høyrde «Mystic Eyes» for første gongen: «Eg hadde aldri høyrt noko slikt som det. Eit stykke musikk som visstnok var laga for radiospeling, med denne lange instrumentale introduksjonen som i røynda var heile songen.» Marcus skreiv òg i ein artikkel for *Rolling Stone* i 1969 om Van Morrison: «'Mystic Eyes' var ein triumf for både Van, som artisten som ikkje var ansvarleg for nokon andre enn seg sjølv, og for bandet. Van skreiv teksten etter å ha sett barn leike kring gravsteinane på ein gammal gravplass, og vokalen bestod i røynda av Van som messa demoniske sverjingar over eit rasande tempo og dei rå akkordane frå ein bitande gitar.»

I media
-------

Songen vart nytta i HBO-serien *The Sopranos*, og finst på albumet *Soundtrack to the Sopranos* frå 2000.

Andre versjonar
---------------

Tom Petty & The Heartbreakers spelte ofte «Mystic Eyes» på konsertane sine. Ein versjon frå 2006 var med på den fire plater store versjonen av dokumentaren om Tom Petty, kalla *Runnin' Down a Dream*. Denne versjonen finst òg i plateboksen *The Live Anthology*.
**Markus Vangen** (fødd 24. september 1995) er ein norsk stand-up-komikar og radioprogramleiar frå Oslo. Frå 1. januar 2022 er han tilsett i NRK si humor- og underhaldningssatsing på podkast.

Vangen studerte radio og lydproduksjon ved Danvik Folkehøgskole i 2014/15. Gjennom skulen fekk han praktikantopphald og seinare tilsetjing som programleiar i Radio Metro. Der laga han mellom anna podkasten *Ukast med Tarjei og Markus*, som vart nominert i kategorien *Årets Humor* under Prix Radio 2016. Seinare vart Vangen nominert i kategorien *Årets Unge Radioprofil* under Prix Radio 2019 for arbeidet som programleiar i Radio Metro.

Ved sida av radioarbeidet byrja Vangen å studera journalistikk ved Høgskolen i Oslo og Akershus hausten 2016. På same tid starta han å driva med stand-up-komedie, og heldt framsyningar ei rekke stader i Noreg. 10. oktober 2017 debuterte han på scena på Latter i Martin Lepperød og Henrik Farley sitt show *Alt er lov*.

30. juli 2021 sette Vangen saman med Jesper Breen opp framsyninga *Velkommen Tilbake* som ein del av Oslo Humorfest.

I mars 2021 forlét Vangen Radio Metro, og starta som podkastprodusent for NRK P3. Der produserte han mellom anna radioprogrammet *Lekekassa* og podkasten *Berrum* & *Beyer* *snakker om greier*. Vinteren 2021/22 var Vangen vikarprogramleiar for ei rekke sendingar av *P3morgen*. I januar 2022 vart Vangen fast tilsett i NRK.

Kjelder
-------

1. 1 2  Weiberg-Aurdal, Jan Magnus (23. desember 2021). «NRK Underholdning og P3 ruster opp podkast-redaksjonen - ansetter disse fem» (på norsk bokmål). Henta 20. januar 2022.
2. 1 2  Lund, Tonje Grønning (15. september 2021). «Produsent i NRK P3 – Danvikåret var gøy og ekstremt lærerikt» (på norsk bokmål). Henta 20. januar 2022.
3. ↑  Lomeland, Pål (17. juni 2019). «Disse bidragene er videre til finalen i Prix Radio» (på norsk bokmål). Henta 20. januar 2022.
4. ↑  «Radioelev Markus er blitt stand-up-artist» (på norsk bokmål). 18. oktober 2016. Henta 20. januar 2022.
5. ↑  Janssen, Mina Ridder-Nielsen (18. oktober 2017). «HiOA-student på Latter» (på norsk bokmål). Henta 20. januar 2022.
6. ↑  «Markus Vangen og Jesper Breen ønsker dere alle velkommen tilbake, med sitt splitter nye humorsjåvv!» (på norsk bokmål). 23. juli 2021. Henta 20. januar 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Markus Vangen» frå Wikipedia på bokmål, den 12. mai 2022.*
**Tintern Abbey** var eit britisk psykedelisk rock-band som vart skipa seint i 1966 og som var aktive i 1967 og 1968. Bandet er best hugsa for singelen «Vacuum Cleaner», som har vore med på fleire samlealbum gjennom åra.

Historie
--------

Tintern Abbey vart skipa av Don Smith etter å ha møtt David MacTavish på Overseas Visitors Club i Earl's Court i London. Smith henta inn John Dalton til badet etter eit møte i Cromwellian Club i South Kensington og Mactavish henta inn Stuart Mckay. Smith slutta i bandet etter dei gav ut «Beeside»/«Vacuum Cleaner» og hadde spelt inn songen «Snowman». MacTavish vart seinare medlem av bandet Big Bertha og Velvet Opera, sistnemnde med Paul Brett, som spelte gitar i Tintern Abbey mot slutten.

Bandet gav berre ut ein singel på Deram Records, «Beeside»/«Vacuum Cleaner» (Deram 164), i desember 1967. Singelen var produsert av Jonathan Webber, men selde dårleg. Dei spelte så inn songen «Snowman», som var klar for utgjeving då Smith slutta i gruppa. Paul Brett vart då henta inn som gitarist. I tillegg kom organisten Terry Goldberg, opphavleg frå Mark Leeman Five med i bandet. «How Do I Feel Today»/«Do What You Must» var planlagt for utgjeving i april 1968, men kom aldri ut. Det var òg planar om eit heilt album i august 1968, men innan den tid var banet oppløyst.

Sidan bandet vart oppløyst har singelen «Beeside»/«Vacuum Cleaner» vore ettertrakta blant samlarar (ofte selt for over tusen britiske pund) og har blitt trekt fram som eit av dei beste døma på britisk psykedelia.

I 2006 vart det gjeve ut ein 7" vinyl-EP med fire songar bandet spelte inn i 1968.

Diskografi
----------

### Singlar

* «Beeside»/«Vacuum Cleaner» (Deram DM 164) 1967

### EP-ar

* *Do What You Must* (Self-released) 2006

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tintern Abbey (band)» frå Wikipedia på engelsk, den 4. august 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Tintern Abbey Record Details». 45cat. Henta 3. august 2019.
2. 1 2  «Interview with Paul Brett». Paul Brett. Henta 3. august 2019. [*daud lenkje*]
3. ↑  Liner Notes, *Nuggets II: Original Artyfacts from the British Empire and Beyond, 1964-1969*. Rhino Records, 2001.
4. 1 2 3 4  «Tintern Abbey Biography». Allmusic. Henta 3. august 2019.
5. ↑  Joynson, Vernon. *The Tapestry of Delights:The Comprehensive Guide to British Music of the Beat, R&B, Psychedelic and Progressive Eras, 1963-1976*. Borderline Productions, 1998, p. 533.
6. ↑  Strong, Martin C. *The Great Psychedelic Discography*. Canongate, 1997, p. 278.
7. ↑  «Do What You Must». Discogs. Henta 3. august 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tintern Abbey på Popsike

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Eit Konfucius-tempel i Linyi
Plasseringa av Linyi (gul) i Shandong
**Linyi** (kinesisk: 临沂 ; pinyin: *Línyí*) er eit byprefektur i provinsen Shandong aust i Kina. Byprefekturet, som ligg ved Gulehavet, har eit areal på 17 186 km² og hadde vel 10 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Linyi omfattar tre distrikt (区 *qū*) og ni fylke (县 *xiàn*).

### Næringsliv

Næringsverksemda i Linyi er basert på engroshandel i stort format. Viktigaste industriprodukta er tektilar, matvarer, maskinar, elektronikkvarer, kjemiske produkt, som til dømes kunstgjødsel, samt bygningsmaterial, kol, medisinar, gull og porselen. Maskinane vert eksportert til Europa, Nord- og Sør-Amerika, samt Søraust-Asia.

### Samferdsle

Kinas riksveg 205 passerer gjennom området. Vegen byrjar i Shanhaiguan i Hebei og ender opp i Shenzhen, sør i provinsen Guangdong. Undervegs fører han gjennom Tangshan, Tianjin, Zibo, Huai'an i Jiangsu, Nanjing, Wuhu, Sanming, Heyuan og Huizhou. Kinas riksveg 206 går gjennom Linyu. Han strekker seg frå kystbyen Yantai til kystbyen Shantou i provinsen Guangdong. Vegen leier gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og til sist Guangdong. Også Kinas riksveg 327 passerer gjennom området. Han går frå Heze i Shandong til Lianyungang i Jiangsu.

### Historie

Historia til Linyi kan sporast tilbake til år 400 fvt. Zhuge Liang og Wang Xizhi stammar frå området. I 1972 vart verket *Krigskunsten* av Sun Bin funne her, til liks med andre klassikarar skrive på bambusstriper.

Våren 1938, under den andre sino-japanske krig, var det store kampar i prefekturet.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Linyi**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Linyi» frå Wikipedia på engelsk, den 29. oktober 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
*For den mindre sideelva til Soâne, sjå Seille i Saône-et-Loire*

**Seille** er ei elv i den franske regionen Lorraine, og ei av sideelvane til Mosel frå høgre. Ho vert òg kalla **Seille lorraine** eller **Grande Seille** («Store Seille») for å skilje ho frå elva Seille, ei lita sideelv til Saône.

Ho har sitt utspring nær Azoudange, i départementet Moselle. Elva renn ut frå innsjøen Lindre, og renn i utkanten av landsbyen Dieuze og gjennom Vic-sur-Seille og Nomeny, før ho munnar ut i Mosel ved Metz. Ho er 135 km lang og har eit nedslagsfelt på 1 348 km². Det meste av elva renn igjennom departementet i Moselle, bortsett frå ein del mellom Aulnois-sur-Seille og Cheminot i Meurthe-et-Moselle. Seille er òg grensa mellom Moselle og Meurthe-et-Moselle frå Chambrey til Aulnois-sur-Seille.

Elveleiet
---------

Gamle Seille ved Marsal. Denne bielva var tidlegare hovudleiet før ein byrja å kanalisere elva på 1700- og 1800-talet.
Seille har sitt opphav i Pond-regionen, og kryssa så Saulnois, eit område sør i Moselle. Denne delen av elva er ein del av *Parc naturel régional de Lorraine*. Elva renn inn i ein stor dal, der jorda stort sett består av mergel og leire. Sidan mellomalderen har det vorte gjort arbeid på Seille, delvis for å rette ho opp og gjere ho framkommeleg, og delvis for å tømme nærliggande myrområde.

Det rettlinja elveleiet og mangelen på tre langs breidda gjer at elva er lite interessant i landskapet, og i dag er erosjon av elvebreidda eit problem. I det siste har ein derimot byrja å arbeide med å gjenplante skog langs breidda. 

Den øvre delen av Seille har fleire sideelvar, og dei viktigaste er: 

* *Spin* og *Verbach*, i Dieuze (høgre side)
* *Ruisseau de Videlange* nær Mulcey (høgre)
* *Nard* i Marsal (venstre)
* *Petite Seille* i Salonnes (høgre)
* *Loutre Noire* i Moncel-sur-Seille (venstre)

Den nedre halvdelen av Seille er ikkje like rettlinja, og renn langs grensa til departementet Moselle. Denne delen av elva har relativt få sideelvar: 

* *Osson* ved Ajoncourt
* *Ruisseau Saint-Jean* i Létricourt
* *Ruisseau Saint-Pierre*

I Metz munnar Seille ut i Mosel.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av og historie om Seille

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Instrument frå renessansen.
Gambisk gutt med kora, eit gammalt instrument med moderne delar. Foto: Henryk Kotowski, 2006

**Musikkinstrument** er gjenstandar laga til for å skapa musikk. Det går ei flytande grense mellom gjenstandar frå dagleglivet som blir brukte til å laga lyd i eit musikkstykke (t.d. vaskebrett) og instrument som er blitt særskild laga for å spelast på av musikarar. Det akademiske studiet av musikkinstrument blir kalla organologi.

Det er funne musikkinstrument som stammer frå steinalderen. Det eldste moglege instrumentet kan vera opptil 67 000 år gammalt, oldsaker som dei fleste godtek som tidlege fløyter er opptil 37 000 år gamle. Kvart samfunn har utvikla sine instrument, og samtidig teke til seg nye instrumenttypar utanfrå. I mellomalderen kunne ein til dømes finna instrument som stamma frå Mesopotamia i Indonesia-øyane, medan ein i Europa brukte instrument som opphavleg kom frå Nord-Afrika.

Ein deler instrument inn på ulike måtar, til dømes gjennom korleis dei lager lyd. Eit gammalt system som kan sporast tilbake til første hundreåret f.Kr. delte instrumenta inn i fire hovudgrupper: Instrument som laga lyd gjennom vibrerande strengar, instrument som laga lyd gjennom vibrerande luft, perkusjonsinstrument laga av tre eller metall, og perkusjonsinstrument med skinntrekk, trommer.

Seinare er stemmen blitt kalla eit eige instrument, og nyare oppfinningar som ikkje passar inn i systemet er komne til, som tangentinstrument og elektroniske instrument. Det er laga fleire nye system for klassifisering av musikkinstrument, til dømes kan ein dela dei inn etter kva toneområde dei dekker: Sopran, alt, tenor, baryton eller bass.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Musical instrument» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Musikkinstrument**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
**Øystein Eliassen** (21. mai 1922–6. mars 1997) var ein norsk lokalpolitikar

Bakgrunn
--------

Eliassen vart fødd på Ikornnes i 1922 av foreldre Anna f. Grebstad og Erling Eliassen. Etter få år flytte familien til Vik og seinare Aure.

I undomsåra var han med i speidaren, losjen og styremedlem i Sykkylven fril. ungdomslag og Sykkylven idrottslag (kasserar). Eliassen var med og starta *Sykkylvsbladet* og var forretningsførar der frå starten av.

Kulturelt og politisk arbeid
----------------------------

Det kulturelle arbeidet førte han inn i politikken. Han vart vald inn i kommunestyret første gong i 1945 for perioden 1946-1947 Etter ei pause vart han vald inn på nytt frå 1/1-1956. Han gjekk først ut 31/12-87, i alt 34 år. I formannskapet var han medlem i 16 år, ordførar 6 år (1970-75) og varaordførar dei to åra før.
Han sat i fleire kommunale nemnder: trygdekassestyret, tomtetingingsutvalet, formann i idrottutvalet, formann i opplysningsrådet, formann i bygdesoge- og museumsnemnda frå og med 1974, formann i forliksrådet frå 1967.

Prosjekt som vart løyste i hans tid i politikken var ny sjukeheim, småbåthamn på Aure, ny prestebustad, byggefelt i: Tusvik, på Ikornnes, i Straumgjerde, Grebstadlia på Grebstad og i Ramstaddal.

Fylkespolitikar
---------------

I fylkestinget møtte han som vald representant 1970/75. I 1975 melde han seg ut av Det Norske Arbeidarpartiet som han hadde representert til no og stilte på Upolitisk fylkesliste og vart vald for åra 1976/83. I alt sat han fire år på fylkestinget, derav 8 år i fylkesutvalet. Han var med i ei rekke nemnder på fylkesplan. Han vart også vald som fylket sin representant i styret for L/L Tussa Kraft, Møre og Romsdal Materialprøvingsanstalt og Sykkylven skule-, dagheim- og internat.
Han var formann heile tida 1970-1987 i A/S Aursnes Férjekai som finansierte ny riksveg Aure - Aursnes, flytting av ferjeleiet frå Aure til Aursnes 1973, og ny riksveg Aure - Tynes 1986.
Han var også formann i byggenemnda for ny kai på Aure (ferdig 1986) og var i styret for Sykkylven Godsterminal A/S som bygde nytt terminalbygg i 1986.

Då Eliassen slutta i kommunestyret i 1987 fekk han Norske Kommuners Sentralforbund sin medalje.

I arbeidslivet
--------------

* 1937-45: fabrikkarbeidar hos Martin Solnørdal Trikotasjefabrikk
* 1946-50: butikkbetjent Sykkylven Handelslag, kontormann (rekneskapsførar),
* 1951-90: likningssjef i Sykkylven kommune.

Kjelder
-------

* Intervju med Øystein Eliassen 1992
* Årbok 1996 til Sykkylven sogenemnd
* Kommunestyreprotokollar etter 1945

Fotnotar

1. ↑  *Fullstendig fødsels- og dødsdato på Øystein Eliassen, Sykkylven frå slektsside på nettet*, arkivert frå originalen 5. mars 2016, henta 30. august 2012
**Lava** er ei norsk musikkgruppe danna i Årdal i 1977 av trommeslagaren Per Hillestad og gitaristen Svein Dag Hauge. Gruppa sin musikk er ein slags rock med innslag av både jazz- og pop-rytmar. Hauge har i alle år vore den leiande komponisten i gruppa.

Dei to initiativtakarane Hauge og Hillestad fekk med seg Kjell Hestetun på bassgitar og Stein Eriksen på tangentinstrument. Gruppa gav ut sitt første album, *Lava*, i 1980, då også med Geir Langslet på tangentinstrument og med Olav Stedje som vokalist. Etter Hestetun og Eriksen gjekk ut av gruppa, heldt Oslo-kvartetten Hauge, Hillestad og Langslet og bassisten Rolf Graf fram med albumet *Cruisin* i 1981. Musikarane Per Kolstad på piano, Sigurd Køhn på saksofon og Marius Müller på gitar var delaktige i produksjonen. Melodien *Take Your Time* vart både ein noregs- og europahit. 

*Prime Time* frå 1982 var gruppas tredje album. Egil Eldøen var ny vokalist, medan Sidsel Endresen song ein av songane. Åre etter drog Lava på turne med Randy Crawford, ho var også med på albumet *Fire* i 1984. Dette er Lavas mestseljande album og gav gruppa Spellemannprisen 1984 i kategorien popmusikk.

Seinare har Lava gitt ut *Prime Cuts*, *Rhythm of Love* og i 1996 *The Very Best of Lava*. På dei to neste albuma *Polarity*, 2003, og *Alibi*, 2005 hadde Stein Austrud teke over på tangentinstrument og Kåre Kolve var med som saksofonist. *Symphonic Journey* frå 2009 vart innspela live med Kringkastingsorkestret på Rockefeller Music Hall i Oslo.

Diskografi
----------

### Studioalbum

* *Lava* (1980)
* *Cruisin* (1981)
* *Prime Time* (1982)
* *Fire* (1984)
* *Rhythm of Love* (1990)
* *Polarity* (2003)
* *Alibi* (2005)

### Samlealbum

* *Prime Cuts* (1985)
* *The Very Best of Lava* (1996)

### Konsertalbum

* *Symphonic Journey* (2009)

Bakgrunnsstoff
--------------

* lava-music.com
* «Lava» i MICLEX
* Store Norske Leksikon om Lava. Forfattar: Jon Vidar Bergan

* *Denne artikkelen bygger på «Musikkgruppa Lava» frå Wikipedia på bokmål, den 20. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Mangold** |
| MangoldMangold |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Plantar |
| **Rekkje:** | Magnoliophyta |
| **Klasse:** | Magnoliopsida |
| **Orden:** | Caryophyllales |
| **Familie:** | Amaranthaceae |
| **Slekt:** | Beteslekta *Beta* |
| **Art:** | **Mangold** *B. vulgaris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Beta vulgaris*** |

**Mangold**, også kalla *bladbete* og *spinatbete*, er ein plante i beteslekta i amarantfamilien. Stilk og blad kan brukast som grønsaker. Planten stammar frå middelhavslanda, og blei brukt i oldtida. Han er nært i slekt med raudbete.

Namn
----

Namnet «mangold» er av tysk opphav og kjem truleg frå gammalhøgtysk *manag*, 'mykje' og *waltan* 'rå, styre'. Planten er også blitt kalla «romersk spinat».

Blomstrande bladbete.

Skildring
---------

Mangold har store, mørkegrøne blad som kan ha breie eller smale blad med kvite, gule eller raude stilkar. Blada heng saman i eit laust hovud eller som ein rosett. Planten kan dyrkast på friland i Noreg. Kvit mangold kan minna om stilkkål eller kinakål på utsjånad.

Bruk
----

Terte med mangold og ost.
Mangold kan brukast rå, til dømes til salat, eller steikt. Stilkane kan kokast som asparges. Blada har ein saftig og mild smak som kan minna om spinat. 

Mangoldsortar med kjøtfulle bladstilkar blir kalla stilkbladbete, medan sortar der ein berre bruker blada blir kalla snittbladbete. Minimangold er små sortar med ulik farge på stilk og blad. 

Næringsinnhaldet til mangold per 100 gram er ca. 30 mg vitamin C, 380 mg kalium, 0,8 g kostfiber, 93 % vatn, 0,2 g feitt og 88 kJ tilført energi.

Galleri
-------

* Bladbete med raud stilkBladbete med raud stilk
* Bladbete med gul stilkBladbete med gul stilk
* Bladbetar med kvite stilkarBladbetar med kvite stilkar
* Bladbetebuntar med ulike fargar.Bladbetebuntar med ulike fargar.

Kjelder
-------

1. ↑  «mangold» i Nynorskordboka.

* «Mangold» (30. desember 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 23. mars 2014.
* Mangold, Bladbete Arkivert 2014-03-24 ved Wayback Machine. Opplysningskontoret for frukt og grønt (frukt.no)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mangold**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE

 |
|  |
| --- |
| **Maniokplante** |
| ManiokplanteManiokplante |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Vierordenen Malpighiales |
| **Familie:** | Vortemjølkfamilien Euphorbiaceae |
| **Slekt:** | *Manihot* |
| **Art:** | **Maniokplante** *M. esculenta* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Manihot esculenta***Crantz |

**Maniok** (*Manihot esculenta*) eller *kassava* er ein buskvekst i vortemjølkfamilien som blir dyrka som matplante. Arten kjem opphavleg frå Sør-Amerika, men er blitt svært populær i andre tropiske område. I dag er Nigeria den største produsenten i verda.

Ordsoge
-------

Ordet «maniok» er avleidd frå tupiordet *manioka* eller eit nærskyld ord i andre tupianske språk.
Nemninga kassava eller *cassava*, kjem frå det karibiske språket taino (*caçábi, casávi, cazábbi* eller *cassáve*).
Ei anna nemning på planten er *yuca* eller *yucca*, frå karibspråk.

Maniokstenglar med røter

Skildring
---------

Planten blir som regel rundt 2 meter høg. Han har handflika blad.
Rotknollene veg rundt 2 kg, men kan bli opptil 10 kg. Dei er avlange og har korkaktig, brunt skal og lyst og saftig fruktkjøt som inneheld maniokstive, brasiliansk arrowrot.

Bruk
----

Ein dyrkar maniok på store jorde omtrent som potet. Planten kan formeirast ved å ta stiklingar.

Heile planten inneheld det giftige glykosidet linamarin, som ein kan øydeleggja gjennom koking, damping eller steiking. Ein kan også foredla rotknollen i stivefabrikkar og bruka produktet til brød og anna bakverk, eller til framstilling av tapioka (uekte sagogryn). Kassava kan brukast i ulike rettar som suppe, stuing og grautaktige rettar som ugali og fufu. Mange stader er rota basiskost.

I ein del område der maniokplanten veks blir også blada brukte i kosthaldet. Desse inneheld 30–40 % protein i tørrstoffet, medan røtene berre inneheld rundt 0,5 %.

Oppmale til mjøl utan vidare foredling blir maniok òg brukt til dyrefôr.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «maniok». *Store norske leksikon* (på norsk). 20. februar 2018.
2. ↑  «manioc», *Oxford English Dictionary* (på engelsk), henta 29. august 2019
3. ↑  «cassava», *Oxford English Dictionary* (på engelsk), henta 29. august 2019
4. ↑  «yucca | yuca, n.», *Oxford English Dictionary* (på engelsk), henta 29. august 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* ITIS
* EOL

 |
**Dalilah Muhammad** (fødd 7. februar 1990) er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå New York City som vart olympisk meister i 400 meter hekk under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro og verdsmeister i same øvinga i Doha i 2019. I tillegg har ho vunne VM-gull 2019 og OL 2021 i 4 x 400 meter stafett.

Aktiv
-----

Muhammad sette personleg rekord med 53,83 sekundar då ho i 2013 vart USA-meister i Des Moines. Under VM i Moskva tok ho sølvmedaljen framfor landskvinna Lashinda Demus, begge fullstendig parkert av tsjekkiske Zuzana Hejnová.

Etter eit par sesongar med svakare prestasjonar, vann Muhammad i Eugene den USA-amerikanske meisterskapen på sterke 52,88 sekundar. Mindre enn to månader seinare sikra ho seg gullmedaljen i 400 meter hekk under Sommar-OL i Rio de Janeiro. 23. juni 2017 forsvarte Muhammad i Sacramento den nasjonale meistertittelen på langhekken med den glitrande tida 52,64. Ho var favoritt til å vinne VM-gull i London, men vart der klart slått av landskvinna Kori Carter.

I VM-finalen på langhekken i Doha 2. oktober 2019 sette Muhammad verdsrekord med tida 52.16, sterkt pressa av landskvinna Sydney McLaughlin. To dagar seinare sprang dei to kvar sin etappe for USA-mannskapet som vann gull i 4 x 400 m stafett. 4. august 2021 kjempa dei same to utøvarane om sigeren på 400 meter hekk under Sommar-OL i Tokyo, McLaughlin forbetra verdsrekorden til 51,46 sekundar, også Muhammad på andreplass presterte livsbeste med sine 51,58. I OL-finalen i 4 x 400 m stafett sprang McLaughlin og Muhammad på ny USA inn til gull.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2013 i Moskva: Sølv i 400 m hekk – 54,09, bakom Zuzana Hejnová (52,83)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje i 400 m hekk – 53,13, framom Sara Petersen (53,55)
* VM 2017 i London: Sølv i 400 m hekk – 53,50, bakom Kori Carter (53,07)
* VM 2019 i Doha: Gull i 400 m hekk – 52,16, framom Sydney McLaughlin (52,23). Gull i 4 x 400 m stafett (3.18,9)
* OL i 2021 i Tokyo: Sølv i 400 m hekk – 51,58, bakom Sydney McLaughlin (51,46). Gull i 4 x 400 m stafett (3.16,8)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dalilah Muhammad» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Ein bajonett. Denne modellen vart formgjeven i 2002. Blant brukarane (av modellen) er soldatar i det USA-amerikanske marinekorpset 
Ein **bajonett** (eller *byrsekniv*) er eit blankvåpen med kort eller lang klinge som vert montert i eller ved munningen på eit gevær. Geværet fungerer då som eit stikkvåpen i nærkamp. Bajonetten kan vere forma som ein kniv, ein kårde eller sabel. Bajonettar vart vanleg på siste halvdel av 1600-talet.

Ordet har usikkert opphav, men kan henge saman med den franske byen Bayonne.

Sjå òg
------

Amerikanske militstropper med bajonettar mot tekstilarbeidarar utan våpen i 1912, under streiken *The Lawrence textile strike*.
* Kniv
* Sverd
* Sabel
* Kårde

Kjelder
-------

1. ↑  *Framandordbok* av Severin Eskeland. 1995. «bajonett byrsekniv.»

* *Denne artikkelen bygger på «Bajonett» frå Wikipedia på bokmål, den 27. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bajonett**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Kart over Nordøya med Kamai Ranges avmerkt med brunt.
Kaimai Range dannar bakgrunnen til hamna i Tauranga.
**Kaimai Range** er ei fjellkjede på Nordøya på New Zealand. Ho kan sjåast på som ei forlenging sørover av fjellkjeda Coromandel Range på Coromandelhalvøya, og dannar eit skilje mellom regionane Waikato i vest frå Bay of Plenty mot aust. Fjellrekkja er ulendt, og berre to bilvegar kryssar henne, riksvegane *State Highway 2*, i den nordlege delen, gjennom det svingete passet Karangahake Gorge, og *State Highway 29* mellom Tauranga og Hamilton. Der er ingen eigentlege fjelltoppar langs rekkja, det høgaste punktet er Te Aroha (952 moh.), nær byen med same namn.

Den lengste tunnelen på New Zealand
-----------------------------------

Jarnvegstunnelen Kaimai Railway Tunnel går under fjellkjeda, og er med sine 8 879 meter den lengste tunnelen på New Zealand. Bygginga starta frå begge sider i 1969, og gjennombrotet skjedde i 1976. Tunnelen opna 12. september 1978. Mellom 1991 og 2001] gjekk ei skjenebussrute på denne linja mellom Auckland og Tauranga, «Kamaiekspressen».

Den største flyulukka til lands på New Zealand
----------------------------------------------

Like etter klokka ni om morgonen 3. juli 1963 krasja eit passasjerfly som kom frå flyplassen Whenuapai Airport i Auckland på veg til Tauranga i fjellkjeda, og alle 23 om bord omkom. Dette er den verste flyulukka som har skjedd til lands på New Zealand.

Geologi
-------

Kaimai Range er resultatet av ei forkasting som løfta opp for det meste andesittiske bergarter etter forlengst inaktive vulkanar. Utbrota starta for over ein million år sidan, men der har ikkje vore aktivitet i om lag 140 000 år.

Kommunikasjonar
---------------

Det newzealandske postverket (New Zealand Post Office) si anleggsavdeling bygde og vedlikeheldt ein stasjon for mikrobølgjesamband nær toppen på Kaimai Ranges. På 1960-talet dette ein radiolinkstasjon i det nasjonale nettverket, og band saman Sanitorium Hill nær Cambridge med Rotorua, med ein utløpar til Tauranga. Stasjonen har no anlegg for mobiltlefoni og ulike andre radiokommunikasjonsformer, og er eigd og driven av Telecom New Zealand.

Sjå òg
------

* Tunellar på New Zealand
* Mamaku Ranges
* Matamata-Piako District
* Western Bay of Plenty District
* Ohinemuri River
* Karangahake Gorge

Kjelder
-------

* Kaimai Bush - planteliv, fotturruter
* Vêr og kart over Lower Kaimai
* Om flyulukka

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Oleg Felevitsj Bozjev** (fødd 25. august 1961) er ein tidlegare skeiseløpar frå Moskva som representerte Sovjetunionen. Han vart verdsmeister i firkamp 1984, og kom på andreplass i åra 1985-87.

Bozjev slo gjennom i 1984-sesongen. Under Vinter-OL 1984 i Sarajevo sikra han seg bronsemedaljen på 1500 meter, før han så overraska ved å gå heilt til topps på sigerspallen ved VM 1984 i Göteborg. På tampen av OL-sesongen sette han verdsrekord på 1500 meter med tida 1.54,26, oppnådd på Medeo-bana ved Alma Ata.

I 1985 tok Bozjev tredjeplassen ved EM, før han kleiv opp på sølvplassen etter verdsmeisterskapen. Både då og året etter måtte han sjå seg frågått av nederlendaren Hein Vergeer. Også i 1987 enda Bozjev opp på trinn to då sigerpallen vart reist, einast landsmannen Nikolaj Guljajev gjorde eit betre meisterskap og vart kledd opp med ein laurbærkrans,

Bozjev vart sovjetmeister 1984, 1986 og 1987.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oleg Bozjev» frå Wikipedia på nederlandsk, den 14. november 2016.*
**Oleksandr Valentynovytsj Turtsjynov** (fødd 31. mars 1964) er ein ukrainsk politikar som i 2014 var president i Den ukrainske nasjonalforsamlinga. Han fungerte som president og statsleiar for Ukraina i tida 23. februar til 7. juli 2014.

Politisk karriere
-----------------

I 1994 stifta Turtsjynov partiet Hromada saman med Pavlo Lazarenko, og i 1998 blei han vald inn i parlamentet. Den politiske karrieren hans har vore tett bunde til Julija Tymosjenko sitt politiske virke.

Turtsjynov var fungerande statsminister under Julija Tymosjenko frå 2007 til 2010. Etter at Julija Tymosjenko måtte gå av som statsminister 3. mars 2010 blei Turtsjynov utpeikt til konstituert statsminister. Han sat i stillinga til 11. mars samme år, då Mykola Azarov ble valgt til ny statsminister.

22. februar 2014 valde Den ukrainske nasjonalforsamlinga Turtsjynov til sin president. Frå dagen etter var han fungerande president for landet, ettersom Viktor Janukovytsj vart avsett og rømde landet. Petro Porosjenko vart ny president i Ukraina om sommaren.

Privatliv
---------

Oleksandr Turtsjynov er baptist og pastor i baptistmeinigheiten i Kiev. Han er dessutan forfattar av fleire kriminalromaner.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Profile: Olexander Turchynov», *BBC News*, vitja 24. februar 2014
2. ↑  The voice of Russia: *Alexander Turchinov elected as speaker of Ukrainian Parliament* besøkt 24. februar 2014
3. ↑  «Ukraine Parliament Moves Swiftly to Dismantle President’s Government», *New York Times*

* *Denne artikkelen bygger på «Oleksandr Turtsjynov» frå Wikipedia på bokmål, den 23. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------
**Kain** (hebraisk קַיִן‎‎, *qajin*) er ein bibelsk person som var den eldste sonen til Adam og Eva.

Kain utførte ifølgje Bibelen og det fyrste mordet i historia då han drap bror sin Abel, ettersom Gud hadde halde offergåva frå Abel høgast. Gud forbanna Kain, og han flykta til landet Nod. Han måtte gå i ørkenen resten av livet, men på fordi han var redd for å verte drepen av personar på vegen, gav Gud han eit merke som skulle vise at dei skulle halde seg unna han.

Han var jorddyrkar, medan broren var gjetar. Kain vert rekna som stamfar for kenittane, og som kulturideal for smedar og musikarar. Sønene til etterkomaren hans, Lemek, var Jabal, som vart stamfar for alle som budde i telt og dreiv buskap, Jubal, som vart stamfar for alle som brukte harpe og pipe, og Tubal-Kain, som vart stamfar til alle kopar- og jernsmedar.

Frå Egypt i antikken har ein teke vare på ei forteljing som er kalla *Myten om dei to brørne*, der handlinga og aktørane er like.

Kjelder
-------

1. ↑  «Adam levde saman med Eva, kona si, og ho vart med barn og fødde Kain.» – 1 Mos 4,1.

* «Kain» hjå Store Norske Leksikon, innhenta 17. januar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).

---

* «Kain» på Wikipedia på svensk, innhenta 18. januar 2010.
* «Kain» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 18. januar 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kain**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
**Oleh Romanovytsj Luzjny** (fødd 5. august 1968) er ein ukrainsk tidlegare fotballspelar frå Lviv. Han var forsvarspelar i Dynamo Kiev i ti sesongar, sidan aktiv i England og Latvia. Luzjny deltok perioden 1992-2003 i 52 landskampar for Ukraina.

Karriere
--------

### Klubbspel

Lujzny utmerkte seg i SKA Karpaty Lviv i 1988. Frå 1989 til 99 spelte han for storlaget Dynamo Kyiv. Etter å ha vore med om å sikre hovudstadsklubben sju strake seriemeistertitlar, vart han sommaren 1999 overført til engelske Arsenal FC sommaren 1999. Våren 2002 lukkast Arsenal gå til topps i både ligaen og FA-cupen. Luzny deltok ikkje FA-finalen 2002, det gjorde han derimot då laget også vann FA-finalen 2003.

### Landslagsspel

Luzny deltok i 60 landskampar. I 1989 og 90 spelte han 8 kampar for Sovjetunionen sitt landslag, medan han frå 1992 til 1999 aksla Ukraina sitt landslag i 52 kampar. I 39 av Ukraina-kampane var han lagkaptein. Han skåra ikkje eitt einaste landslagsmål, landslaget deltok heller ikkje i noko stor turnering.

### Merittar

* Ukrainsk seriemeister: 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999
* Ukrainsk cupmeister: 1993, 1996, 1998, 1999
* Engelsk ligameister: 2002
* Vinnar av FA-cupen: 2002 og 2003

Ymse
----

Etter Russland 24. februar 2022 invaderte Ukraina, melde Luzjny seg til teneste for landets forsvar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oleh Luzhny» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2021.*

* eu-football
Koordinatar: 69°20′S 72°0′W﻿

**Lazarev Bay** er ei bukt som skil Aleksanderøya frå Rothschild Island og grensar i sør til Wilkins isbrem som møter austsida av Rothschild Island og vestsida av Aleksanderøya (delvis Cape Vostok, Havre Mountains og Lassus Mountains). Nordkysten av Aleksanderøya vart oppdaga frå avstand av ein russisk ekspedisjon i 1821 under Fabian Gottlieb von Bellingshausen. Bukta vart først kartlagd frå flyfoto teken av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE), 1947-48, av Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1960. Ho vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter løytnant Mikhail Petrovitsj Lazarev (1788-1851), nestkommanderande på den russiske ekspedisjonen og offiser på sluppen «Mirnyy». To mindre øyar ligg inne i isen i Wilkins isbrem med Lazarev Bay, Dint Island og Umber Island.

Sjå òg
------

* Couperin Bay
* Schokalsky Bay

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Lazarev Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Kaiso** er ei karibisk musikkform som er populær på Trinidad og Tobago og andre land i området, som Grenada, Barbados, St. Lucia og Dominica. Ho har opphav i vestafrikansk musikk, og utvikla seg seinare til calypso. Kaisosongar er typisk forteljande på form, og har ofte ein gøymd politisk undertekst.

Musikken har røter særleg frå dagens Nigeria) og kongeriket Kongo. Han kom til Karibia gjennom slavar, som tidleg i historia til musikken brukte han til å synge om herrane sine. Folk kunne også samla seg i «telt» der ein griot eller forsongar leia kaiso-allsong. Mange tidlege kaisoar blei sungne på fransk kreol av ein såkalla chantwell. 

Ordet *kaiso* skal vera eit hausaord brukt på same måte som bravo. Ordet kan også bli bruk om calypsomusikk, særleg om særskild god eller autentisk calypso.

På Barbados viser *kaiso* til ei form for calypso presentert på scenen, til dømes under crop over-festivalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kaiso» frå Wikipedia på engelsk, den 11. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

* Warner-Lewis, Maureen (1991). *Guinea's other suns*. Majority Press. ISBN 0-912469-27-7.
* Millington, J. (1999). *Barbados - Garland Encyclopedia of World Music* **2**. Routledge. s. 813–821. ISBN 0-8153-1865-0.

1. ↑  «CALYPSO MUSIC IN TRINIDAD AND TOBAGO». Arkivert frå originalen 1. mars 2006. Henta 20. mars 2006.
Hattemakar i ferd med å laga eun hatt i filt.
**Hattemakar** er ein handverkar som lagar hattar, særleg herrehattar. I moderne norsk bruker ein gjerne omgrepet modist om ein daglært person som utformar hattar, då særleg damehattar.

Tysk våpenskjold som viser tilhøyre til hattemakarlauget (1895)
Allereie i 1363 var det registrert eit hattemakarlaug i Nürnberg. På 1700-talet var det eitt av minst 60 handverksfag som vart praktisert i Noreg. I likskap med mange andre handverksyrke vart også dette utkonkurrert av industriell produksjon. I dag er hattemakarfaget karakterisert som «verneverdig» både i Noreg og Tyskland slik at fagkunnskapen blir halden i hevd og det er mogleg å få ei utdanning i faget.

Tittelen hattemakar blir brukt av handverkarar som både lagar og sel hattar – i første rekkje snakkar ein då om hattar til menn. Hattar til kvinner blei i første rekkje laga av modistar. Hattemakarar brukar materialar som filt, lerret, tekstil, lêr, pels eller strå som råvarer til å framstilla og forma dei hovudplagga som skal produserast.

I folketeljingane frå 1801, 1865 og 1875 er det registrert frå rundt. 100 til 150 personar med hattemakarverksemd og relaterte yrke i Noreg. 1900-teljinga viser at hattefabrikkane er komne for fullt og alt i alt er ca. 450 personar registrerte med eit yrke knytt til hatteproduksjon og -sal. Etter andre verdskrigen har populariteten til hatten gått ned, og hattemakarar og hatteforretningane har stort sett forsvunne også i Noreg. Hattemakeriet i Trondheim og Hatteholm i Oslo er to unntak.

Klassiske hattar blir no som regel produserte av store hattemakarverksemder som har store delar av verda som marknad. Blant desse er til dømes Stetson og Borsalino. Men det finst enno handfletta stråhattar på marknaden som då sjølvsagt blir laga av hattemakarar i lågkostland.

Jørgen Hattemaker
-----------------

Hattemakaren er udøyeleggjort i det norske språket av diktaren Alf Prøysen gjennom tittelen *Kong Salomo* *og Jørgen Hattemaker*. Det blir brukt i ei rekkje samanhengar for å skildra skilnadene mellom rik og fattig, mellom ein viktig og ein ubetydeleg person.

Kjelder
-------

1. ↑  «hattemaker». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 28. september 2014.
2. ↑  «modist» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Hattemaker» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mars 2020.*

Litteratur
----------

* Tord Buggeland: Maihaugens bok om handverk. Kap. Hattemaker. Maihaugen 2000.