recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Robert Johansson Sæther** (6. oktober 1875–31. mars 1956) var ein norsk skulemann og politikar frå Valsøyfjord på Nordmøre. Mangeårig ordførar i Kristiansund og stortingsmann 1937-45 frå kjøpstadene i Møre og Romsdal og for Høgre. 

Sæther var son til ein gardbrukar. Sjølv tok han eksamen ved Elverum lærerskole i 1895 og var lærar i Surnadal frå 1896 til 1903. Etter eksamen frå Statens gymnastikkskole i 1903 underviste han på skular i Kristiansund. Skuleinspektør i byen frå 1920 til 1944, då han vart avsett av okkupasjonsmakta.

Sæther var medlem av Kristiansund bystyre 1911–45, bortsett frå perioden 1923-25. Han var ordførar 1917–19 og 1926–34. Politisk engasjerte han seg fyrst i partiet Venstre, hausten 1918 kandidat ved stortingsvalet. Noko etter 1920 melde han seg inn i partiet Høgre, truleg grunna i at han ikkje nådde opp ved ny nominasjon.

Gjennom stortingsvalet 1936 fekk Sæther det tredje siste mandatet frå kjøpstadene Ålesund, Molde og Kristiansund. På Stortinget vart han medlem i Kyrkje- og skulekomitéen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Riz gras med storfekjøt, frå Elfenbeinskysten.
**Riz gras** er ein kjøt- og risrett frå Burkina Faso og naboland som Guinea og Senegal. I tillegg til ris og kjøt inneheld grønsaker som aubergine (*goyo*), gulrot, kål, kvitlauk, lauk, paprika og tomat, tomatkonsentrat, olje, salt og buljong. Smaksingrediensane blir først steikte og så kokt møre. Deretter tek ein dei ut og koker risen i krafta. Dei blir så servert dandert på risen.

Riz gras er rekna som ein rikmannsrett med gode ingrediensar. Ein serverer gjerne retten ved festar i urbane delar av Burkino Faso. Retten kan seiast å vera ei form for jollof-ris, ei gruppe rettar som er utbreidde i heile Vest-Afrika. Han kan førast tilbake til senegalesisk *tiebou djen* eller *thieboudienne*, men skil seg frå denne ved at ein som regel bruker kjøt og ikkje fisk i retten. Riz gras er også ein enklare rett.

Galleri
-------

* Riz gras med kylling.Riz gras med kylling.
* Riz gras frå Guinea.Riz gras frå Guinea.
* Riz gras med grønsakerRiz gras med grønsaker

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Albala, K. (2011), *Food Cultures of the World Encyclopedia [4 volumes]: [Four Volumes]*, ABC-CLIO, s. 28, ISBN 978-0-313-37627-6
2. ↑  Auzias, D.; Labourdette, J.P. (2013), *Burkina-Faso 2014-2015 Petit Futé (avec cartes, photos + avis des lecteurs)*, Country Guides (på fransk), Petit Futé, s. 95, ISBN 978-2-7469-6947-6
3. ↑  Trillo, R. (2008), *The Rough Guide to West Africa*, Rough Guides, s. pt817, ISBN 978-1-4053-8070-6

* *Denne artikkelen bygger på «Riz gras» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2016.*
Miles Davis
**Miles Dewey Davis III** (26. mai 1926–28. september 1991) var ein amerikansk jazztrompetist, komponist og multi-instrumentalist. 

Davis vart fødd i Alton, Illinois, i nærleiken av St. Louis. Faren var tannlege, og familien var relativt velståande. Som tenåring spelte han trompet i skulekorps i St.Louis, og Clark Terry var eit tidleg førebilete. Davis vart medlem i fagforeininga for musikarane og starta å spele profesjonelt då han var 16 år gamal. 

I 1944 kom Davis til New York, der han etterkvart vart med i Charlie Parker sitt band. I 1948 leidde han innspelinga av «The Birth of Cool» saman med Gil Evans. Frå midten av 1950-åra hadde han stor suksess med sin eigen kvintett, med John Coltrane på tenorsaksofon, Red Garland på piano, Paul Chambers på bass og Philly Joe Jones på trommer. Han spelte også inn fleire storbandplater med Gil Evans.

I 1959 gav han ut «Kind of Blue», som skulle bli ein av dei mestselgande platene i jazzhistoria. Året før hadde han utvida kvintetten til å bli ein sekstett, med Cannonball Adderly på altsaksofon. På Kind of Blue erstatta han Jones og Garland med Jimmy Cobb og vekselvis Wynton Kelly og Bill Evans på piano. Rytmeseksjonen med Cobb, Chambers og Kelly heldt fram med Davis fram til 1963.

Mellom 1964 og 1968 leia Davis ein ny kvintett, beståande av Tony Williams på trommer, Herbie Hancock på piano, Wayne Shorter på tenorsaksofon og Ron Carter på bass. Dette bandet flytta seg lengre frå bebop-røtene enn dei tidlegare banda, og dei byrja å eksperimentere med å blande elektriske og akustiske instrument.

Frå 1968 til 1975 var Davis ein av dei sentrale artistane innan fusionsjangeren, med innspelingar som «In a Silent Way» og «Bitche's Brew». Han samla på nytt unge musikarar i bandet sitt, og var sterkt påverka av artistar som Sly and the Family Stone, James Brown og Jimi Hendrix.

Etter ein periode med sjukdom og misbruk av alkohol og narkotika i siste del av 1970-åra, kom han attende i 1980-åra. Musikken var no inspirert av samtidig pop-musikk, og han nådde eit stort publikum med utgjevingar som «Tutu» (1986).

Litteratur
----------

* Miles Davis og Quincy Troupe: *Miles: The autobiography*. London: Picador, 1990.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Giske** |
| --- |
| Utsyn over Giske.Utsyn over Giske. |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°30′24″N 06°02′53″E﻿Koordinatar: 62°30′24″N 06°02′53″E﻿

 |
| **Areal** | 2,67 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Ørnebakken (26 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 600 |
| **Folketettleik** | 224 /km² |

**Giske** er den minste øya i Giske kommune, og har rundt 600 innbyggjarar. Tettstaden Giske ligg på øya. Jordbruk, fiske og trevareindustri er dei viktigaste næringsvegane.

Kultur
------

Flate Giske med snø.
Namnet Giske er truleg avleia av norrønt *gizki*, 'duk' eller 'klut', som viser til den flate forma på øya. Ho var sete for fleire mektige slekter; slekta til Ragnvald Mørejarl, Arnungeætta frå 900-talet av, og Giskeætta vidare oppover i mellomalderen. 

Øya har fornminne frå mange epokar, som Mjelthaugen frå bronsealderen, Giske kyrkje frå mellomalderen og det tidlegare Giskegodset. Det historiske Giskespelet, som blir vist fram anna kvar sommar, fortel soga om Arnungane.

Geografi
--------

Makkavika.
Øya har ei flatevidd på 2,67 km². *Ørnebakken* på 26 m.o.h. er det høgaste punktet. 

Ho blei forbunden med fastlandet i 1987, då bru til Valderøy stod ferdig. Vegnettet blei seinare utvida med ein undersjøisk tunnel til Godøy.

Våtmarksområdet Makkevika er eit freda fuglemområde. Strandlina har mange fine sandstrender som blir brukte av både fastbuande og tilreisande. Dei mest besøkte strendene er sanden ved brua og Øygardsjøen. 
På Kvalneset, vest på øya, tørka ein tidlegare fisk.

Kjelder
-------

* «Øyriket Giske» på giske.kommune.no[*daud lenkje*]
* 
* Kart og oversyn på visitgiske.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 43°50′29″N 73°23′17″W﻿

|  |
| --- |
| 
 |
|  |

**Fort Carillon** og den franske kolonien Canada (tilsvarar om lag dagens kanadiske provinsar Quebec og Ontario). Slaget ved Carillon vart utkjempa den 8. juli 1758 under den franske og indianske krigen (som var ein del av den globale sjuårskrigen).

I slaget, som hovudsakleg fann stad på ei høgd om lag 1 km frå sjølve fortet, tok den franske armeen på 4000 mann under general Louis-Joseph de Montcalm og Chevalier de Levis ein avgjerande siger om den langt større styrken til britane under general James Abercrombie, som gjekk til frontalåtak på skyttergravene til franskmennene utan å nytte feltartilleri. Slaget vart det blodigaste i krigen med over 3000 skadde og drepne, over 2000 britar.

Slaget ved Carillon 1758
Den amerikanske historikaren Lawrence Henry Gipson skreiv om Abercrombie at «aldri har det vore gjort så mange feil under ein militærkampanje på amerikansk jord av dei ansvarlege.» Mange militærhistorikarar har skrive at slaget ved Carillon er eit klassisk døme på taktisk militær inkompetanse. Abercrombie, som var sikker på ein rask siger, ignorerte fleire militære taktikkar han kunne nytta, som flankemanøver der dei kunne ta det franske byrstvernet langs flanken. Han kunne ha venta på artilleriet sitt eller lagt ei omleiring kring franskmennene. I staden for baserte han seg på feilaktige opplysingar frå ein ung militæringeniør og ignorerte samstundes ein del av anbefalingane til ingeniøren. Han valde eit direkte frontalåtak på skyttergravene til franskmennene utan å nytte artilleri. Montcalm var uroa over den svake militære stillinga til fortet sitt, men klarte å forsvare stillinga med høg moral. På grunn av dårleg tid hadde han likevel gjort strategiske feil i førebuinga av forsvaret sitt som ein kompetent angripar kunne ha utnytta og han gjorde sjølv taktiske feil som gjorde jobben til angriparen enklare.

Fortet vart teken av britane året etter og har sidan vorte kalla Fort Ticonderoga (etter plasseringa). Dette slaget gav raskt fortet eit rykte om å vere uinntakeleg og hadde ein effekt på framtidige militære operasjonar i området. Trass i fleire storskala militære rørsler gjennom området, både i den franske og indianske krigen og den amerikanske sjølvstendekrigen, vart dette det einaste store slaget som vart utkjempa nær fortet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Carillon» frå Wikipedia på engelsk, den 12. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Chartrand, René (2000). *Ticonderoga 1758: Montcalm's Victory Against All Odds*. Oxford: Osprey Publishing. ISBN 1-84176-093-5.
	+ Gipson, Lawrence Henry (1965). *The British Empire before the American Revolution, Volume 7*. New York: Knopf. OCLC 399957.
	+ Nester, William (2008). *The Epic Battle of the Ticonderoga, 1758*. Albany, New York: State University of New York Press. ISBN 978-0-7914-7321-4. OCLC 105469157. Arkivert frå originalen 6. oktober 2007. Henta 15. januar 2016.

1. ↑  Chartrand (2000), s. 29
2. 1 2  Chartrand (2000), s. 88
3. ↑  Chartrand (2000), s. 41
4. ↑  Nester (2008), s. 7
5. ↑  Gipson, s. 232
6. ↑  Nester (2008), s. 162–164
**Den tyske hausten** (tysk: *Deutscher Herbst*) viser til komplekset av hendingar som følgde med bortføringa av den tyske arbeidsgjevarpresidenten Hanns-Martin Schleyer og kapringa av Lufthansa-flyet «Landshut» hausten 1977. Hendingane markerte ein kulminasjon av fleire år med venstreekstrem terror. Det var den største krisa i Tyskland i etterkrigstida.

Frå bortføringa av Schleyer til den harde RAF-kjernen døyr i fengsel
--------------------------------------------------------------------

Den 5. september 1977 vart arbeidsgjevarpresident Hanns-Martin Schleyer overfallen på vegen i Köln av ei RAF-gruppe. Sjåføren hans, livvakt og to politimenn vart omgåande skotne og drepne, medan Schleyer vart bortført og skjult i eit høghus i Erftstadt-Liblar utanfor Köln. Han vart deretter tvunge til å appellere til den sosialliberale regjeringa under Helmut Schmidt om å utveksle den fengsla «første generasjonen» av RAF-medlemmar mot han.

Då regjeringa, i motsetnad til ved bortføringa av Peter Lorenz to år tidlegare, ikkje ville gå med ei utveksling, freista Rafs forbundsfellar i PFLP (Kommando Martyr Halimeh) å auke presset ved å kapre Lufthansa-flyet «Landshut». Etter ei lang ferd om Middelhavet og den arabiske verda og drapet på flykapteinen Jürgen Schumann, landa flyet på lufthamna i Mogadishu i Somalia, der det vart storma av tyske kommandosoldatar. Alle gisla vart sette frie, men av dei fire terroristane (Zohair Youssif Akache alias kaptein Mahmud, Souhaila Andrawes, Riza Abbasi, Nadia Duaibes alias Shanaz Holun) overlevde berre Souhaila Andrawes.

Som reaksjon på dette vart Hanns-Martin Schleyer, som i mellomtida hadde vorte frakta om Nederland til Belgia, skoten av kidnapparane sine. Liket hans vart funne om kvelden den 19. oktober i bagasjerommet i ein Audi 100 parkert i Ru Charles Peguy i grensebyen Mühlhausen i Alsace.

Samstundes døydde dei fengsla RAF-terroristane Andreas Baader, Gudrun Ensslin og Jan-Carl Raspe offisielt for eiga hand i Stuttgart-Stammheim-fengselet. Medfangen deira Irmgard Möller overlevde sjølvmordsforsøket. Tyske styresmakter har heile tida hevda at det dreidde seg om eit koordinert massesjølvmord. Konspirasjonsteoretikarar på den ekstreme venstresida har likevel påstått at fangane i røynda vart drepne av styresmaktene. For å støtte denne teorien viser dei til at RAF-fangane var sat avskilde og ikkje hadde kontakt seg i mellom, og difor vanskeleg kunne planleggje dette saman. Det er òg stilt spørsmål om korleis Baader fekk smugla ein pistol inn i høgtryggleiksfengselet og kvifor han berre brukte han på seg sjølv. Möller, som overlevde, nektar òg at det var snakk om sjølvmord, det er frå einskilde hald sådd tvil om korleis ho var i stand til å stikke seg sjølv tre gonger så nær hjartet. Blant dei fremste dåverande kritikarane av den offisielle forklaringa var RAF-advokat Otto Schily, som seinare vart sosialdemokratisk innanriksminister.

Som følgje av hendingane under «den tyske hausten» vedtok tyske styresmakter å aldri meir forhandle med terroristar.
**Gisle Christian Johnson** (fødd 10. september 1822 i Halden, død 17. juli 1894 i Tønsberg) var ein norsk teolog. Han var mellom anna stiftaren av Christiania Indremissionsforening (Kirkens Bymisjon) og Den norske Lutherstiftelse (Indremisjonen).

Gisle voks opp i Kristiansand som son til Wilhelmine Hanssen og Georg Daniel Barth Johnson. Farsslekta hadde bakgrunn frå Island. 

Han tok teologisk embetseksamen i Christiania i 1845. Deretter studerte han eitt år i Tyskland, og kom der i kontakt med Carl Paul Caspari. I 1849 vart Gisle Johnson lektor ved universitetet i Kristiania, og i 1860 vart han tilsett som professor, først i systematisk teologi og dogmehistorie, frå 1875 i kyrkjehistorie. 

Som forkynnar var han konservativ pietist og åtvara mot det han såg som vantrua og den politiske radikalismen i tida. Han førte vidare den haugianske tradisjonen med offentlege bibellesingar.

Grava til Gisle Johnson på Vår Frelsers gravlund
I 1855 stifta han Christiania Indremissionsforening og i 1868 Den norske Lutherstiftelse (frå 1891 Det norske lutherske Indremisjonsselskap). I 1858 grunnla han i lag med med Carl Paul Caspari og Tønder Nissen *Theologisk tidsskrift for den evangelisk lutherske kirke i Norge*, og i 1863 *Luthersk Kirketidende*. I 1862 gav han og Caspari ut ei norsk omsetjing av Konkordieboka.

I 1883 stod han bak oppropet «Til Christendommens Venner».

Verk
----

* *Grundrids af Den systematiske teologi* (1878)
* *Forelæsninger over dogmehistorien* (1898)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gisle Johnson» frå Wikipedia på bokmål, den 14. februar 2013.*
* "Fra Hersleb til Dahl" – artikkelserie om 13 profiler ved Det teologiske fakultet gjennom 180 år Arkivert 2007-06-10 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kort biografi ved Det teologiske fakultet, UiO Arkivert 2007-06-10 ved Wayback Machine.
* Kort biografi av Ingrid Brissach Arkivert 2016-03-10 ved Wayback Machine.
* Adresseavisa Arkivert 2016-03-10 ved Wayback Machine. 5. september 2006

Litteratur
----------

* D. Thorkildsen. Da kirken oppdaget folket. I S.Aa. Christophersen og T. Wyller (red). *Arv og utfordring*. Oslo 1995.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå forteikn i matematikk.* 
Musikalske forteikn: Kryss, b og oppløysingsteikn.
**Forteikn** er i musikk samlenemninga på symbol som viser at notene på ei bestemt notelinje skal hevast eller senkast. Dei vanelegaste forteikna er kryss (♯), som viser at ein tone skal hevast eit halvtonetrinn, og ♭, som viser at han skal senkast tilsvarande. Begge finst i doble variantar (double sharp og double flat). Det finst også forteikn for notasjon av mikrotonal musikk.

Faste forteikn som gjeld for eit heilt musikkstykke blir vanlegvis plasserte mellom nøkkelen og taktartsgjevaren først i eit partitur. Forteikna gjeld då for tonen dei viser til i heile verket, bortsett frå om dei blir oppheva med oppløysingsteikn.

Lause eller tilfeldige forteikn blir plasserte fortløpande framfor tonar i notesystemet. Dei gjelder berre ut den gjeldande takten, og berre i den oktaven forteiknet er notert inn i. 

Eit laust forteikn opphever eventuelle faste forteikn og føregåande lause forteikn knytt til same tonetrinn. I tilfelle med doble forteikn vil ein tidvis likevel sjå ei samansetjing av flere forteikn, til dømes er det vanleg å setja oppløysingsteikn før krysset når tonen Cississ (med dobbelkryss) blir etterfølgd av tonen Ciss. Eit enkeltståande kryss ville her også kunna ha gjeve tonen Ciss.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Forteikn» frå Wikipedia på bokmål, den 8. september 2015.*
|  |
| --- |
| ***«That Night»***  Song av Carousel |
|  |
| **Land** | Latvia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 22. mars 2019 |
| **Sjanger** | Indiefolk, jazz |
| **Lengd** | 03:01 |
| **Selskap** | Universal Music |
| Låtskrivar(ar) | Aleksandrs Volks, Mārcis Vasiļevskis og Sabīne Žuga |
|

**«That Night»** ('den kvelden' eller 'den natta') er ein engelskspråkleg song frå 2019 med den latviske gruppa Carousel. Songen er skriven av Aleksandrs Volks, Mārcis Vasiļevskis og Sabīne Žuga og vart utgjeven kommersielt 22. mars 2019. Songen vart likevel kjend i Latvia allereie 16. februar 2019, då han vann songtevlinga *Supernova*. «That Night» var det latviske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel.

Eurovision Song Contest
-----------------------

I januar 2019 vart Latvia trekt ut til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel torsdag 16. mai, og Latvia hadde startnummer 5. Songen enda på 15. plass i semifinalen og var dimed ikkje kvalifisert til finalen laurdag 18. mai.

Listeplasseringar
-----------------

| Liste (2019) | Høgaste
plassering |
| --- | --- |
| Litauen (AGATA) | 62 |

Kjelder
-------

1. ↑  «Carousel». Henta 5. mai 2019.
2. ↑  «Second Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 5. mai 2019.
3. ↑  «Second Semi-Final: Last 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 16. mai 2019. Henta 17. mai 2019.
4. ↑  «Savaitės klausomiausi (TOP 100)» (på litauisk). AGATA. 24. mai 2019. Henta 3. desember 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «That Night (sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 24. desember 2021.*
**Fortunet** er ein gard i Fana i Bergen kommune søraust for Kalandsvatnet.

Det er framleis gardsdrift på garden. 

Europaveg 39 går over garden. 

Fortunet dekkjer høgredelen av bilete på andre sida av vegen. Resten høyrer til Bahus.

Namn
----

Namnet kan ha kome av at han var den ytste garden ut mot Os

Historie
--------

Garden høyrte til Lyseklostergodset og kom i sjølveige frå 1873.

Geografi
--------

Garden ligg søraust for Kalandsvatnet like sør for Kalandseidet og vest for Eidatjørna i Osvassdraget. Garden strekkjer seg bort frå europavegen og busetnadane og sørvestover mot Grønlia og Vardahaugane (309 moh)

Garden grensar til Kaland i nord, Bahus i aust og sør, og Kismul i vest.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt og Norvall Skreien (2009). *Bergen Byleksikon* (5 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1761-4.
* Bergenskart - stednavnskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kalandseidet**
Den vestsibirske sletta sett frå den transsibirske jernbanen utanfor Tatarskaja
**Den vestsibirske sletta** er ei stor slette som dekkjer dei vestlege delane av Sibir og Russland, mellom Uralfjella i vest og Jenisej i aust, og av dei austlege Sajanfjella og Bajkalfjella i sør. Ho har vorte skildra som det største uavbrotne låglandet i verda, og meir enn 50 % av området ligg under 100 meter over havet.. Sletta dekkjer eit område på om lag 2,6–2,7 millionar kvadratkilometer, som er ein tredjedel av Sibir, og strekkjer seg 2400 km frå nord til sør, frå Nordishavet til foten av Altajfjella, og 1900 km frå vest til aust, frå Jenisej til Uralfjella.

Sletta er delt inn i åtte forskjellige vegetasjonssoner: tundra, skogstundra, nordleg taiga, mellomtaiga, sørleg taiga, subtaiga, skogssteppe og steppe. Talet på dyreartar varierer frå minst 107 i tundraen til 278 eller meir i skogssteppe-regionen. 

Vintrane på Den vestsibirske sletta er harde og lange. Klimaet på det meste av slette er anten subarktisk eller kontinentalt. To av dei større byane på sletta er Surgut og Nizjnevartovsk.

Geologi
-------

Den vestsibirske sletta består hovudsakleg av avleiringar frå kenozoikum og er uvanleg flat. Om havnivået hadde stige 50 meter ville heile området frå Nordishavet til Novosibirsk vorte lagt under vatn. Mykje av avleiringane på sletta kom som følgje av isdammar som gjorde at elvane Ob og Jenisej rann andre vegen og ut i Kaspihavet, og kanskje òg Aralsjøen. Sletta er særs myrlendt og består hovudsakleg av histosoljord og i den trelause nordlege delen histeljord

Sletta er eit av dei største torvområda i verda. Den støre myra her er Vasjuganje, som dekkjer eit område på om lag 50 000 km².

Den sørlege delen av sletta, der det stort sett ikkje er permafrost, er dekt av ei frodig grasslette som er ei forlenging av Den kasakhstanske steppa.

Store regionar på sletta vert råka av flaum om våren og sumpland gjer store delar av området ueigna for jordbruk. Dei største elvane på Den vestsibirske sletta er Ob, Irtysj og Jenisej. Det er mange innsjøar og myrområde, samt store førekomstar av petroleum og naturgass. Mykje av olje- og gassproduksjonen i Russland vart henta frå dette området i 1970- og 1980-åra.

Sjå òg
------

* Den austeuropeiske sletta, den andre store sletta i Russland
* Den eurasiatiske steppa

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «West Siberian Plain» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Russia». Encyclopedia Britannica. Henta 4. november 2008.
2. 1 2  «Western Siberian Plain». Columbia Encyclopedia. Henta 4. november 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Earthobservatory Arkivert 2006-10-11 ved Wayback Machine.
* Topografi og drenasje av Russland
* Torvland i verda: Russland og Sibir Arkivert 2006-09-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Fortåg».*
Fortau i Skreia.
Fortau i by.
Eit **fortau** er eit felt reservert for fotgjengarar og rullestolbrukarar langsetter ei gate eller ein veg med biltrafikk. Ofte er fortauet avgrensa frå gata eller vegen ved å liggje på eit litt høgare nivå enn køyrebana på vegen. I vegkryss eller andre stader der det er markert fotgjengarovergang over gata eller vegen, er det gjerne laga ei utjamning mellom fortauet og køyrebana, slik at det skal vere lettare å krysse gata med rullestol eller barnevogn.

I Noreg er det lovleg å sykle på fortau dersom det vert gjort med aktsemd, og fullt ut på fotgjengarane sine vilkår. Det er forbode å køyre med bil eller motorsyklar på fortau, og parkere heilt eller delvis på eit fortau. Ved kryssing av fortau med bil ved inn- og utkøyring til eigedomar, har dei køyrande vikeplikt for forgjengarane og rullestolbrukarane på fortauet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trafikkreglane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
|  |
| --- |
| ***That’s All Right (Mama)***  Singel av Elvis Presley |
|  |
| B-side | «Blue Moon of Kentucky» |
| **Utgjeve** | 4. september 1954 |
| **Innspelt** | Juli 1954 |
| **Sjanger** | Rock and roll |
| **Lengd** | 1:57 |
| **Selskap** | Sun Records |
| Låtskrivar(ar) | Arthur Crudup |
| **Produsent** | Sam Phillips |
|
| Elvis Presley-kronologi |
|  | *That’s All Right (Mama)* | «Good Rockin' Tonight»  (1955)
 
 |

«**That's All Right (Mama)**» er den første songen som vart gjeven ut på singel av Elvis Presley. Songen vart skriven og opphavleg spelt av bluessongaren Arthur Crudup. Elvis sin versjon vart spelt inn i juli 1954 og gjeven ut 4. september 1954.

Songen vart opphavlege skriven og spelt inn av Crudup i 1946. B-sida til Elvis sin singel var «Blue Moon of Kentucky». Katalognummeret til singelen var Sun 209. På etiketten står det *«That's All Right»* (utan *(Mama)* som i originaltittelen), og at songen vart spelt av Elvis Presley, Scotty & Bill, som er Scotty Moore på sologitar og Bill Black på kontrabass. Han vart produsert av Sam Phillips i Sun Studio. Innspelinga hadde ingen trommer eller andre instrument, og var ei live-innspeling. 

Songen har av musikkmagasinet *Rolling Stone* vorte kalla den første rock and roll-songen, noko som derimot er omstridd. Same magasinet plasserte òg songen på 112. plass på lista over dei 500 største songane gjennom tidene.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «That's All Right (Mama)» frå Wikipedia på engelsk, den 15. september 2008.*



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 114: «Up on the Roof» The Drifters | Plassering på lista til Rolling Stone frå 2010 over dei 500 beste songane gjennom tidene113 «That's All Right» Elvis Presley | 112: «I'm So Lonesome I Could Cry» Hank Williams |
Opløelva ved utløpet
**Opløelva** er den nedste delen av Opløvassdraget, og ho munnar ut i fjorden på Salsbruket i Nærøysund kommune i Trøndelag. Opløelva oppstår der Mjøsundelva renn ut i Liavasselva 4 km nordaust for Salsbruket. Litt lenger ned, ved Synnes, kjem Krokvasselva inn. Opløelva er ei regulert elv. Vassdraget har eit nedslagsfelt på ca 193 km2 med ein middelvassføring ved utløpet på ca. 12 kbm/sek.

Ut frå dammen på Salsbruket renn vatnet vidare gjennom ein turbin, og ved normal og lita vassføring vil denne ta unna det meste av vatnet. Dette gjer at elva ofte er tilnærma tørrlagt mellom dammen og utsleppet frå turbinen ca. 200 meter lenger ned.

Firma Albert Collett har fire kraftverk og fem dammar i Opløvassdraget. Kraftverka er

* Liavatn
* Liafoss
* Ulefoss
* Salsbruket

Det er to hovudmagasin for vatn

* Mjøsundvatnet
* Storvatnet

Opløelva er drikkevasskjelde for befolkninga på Salsbruket.

Tidleg på 1990-talet vart det gjort eit havbeiteprosjekt i Opløelva i regi av Institutt for naturforvaltning (INA). Det vart slept ut store mengder laksesmolt over fleire år, og mykje laks fann vegen tilbake til vassdraget. Elva vart vald ut til dette prosjektet fordi ein meinte at ho ikkje hadde ein eigen laksestamme på grunn av reguleringa. Dette førte til stor interesse for laksefiske blant sportsfiskarar og grunneigarar langs fjorden.

Fiske
-----

Det er framleis eit monaleg innsig av laks, og den lakseførande strekninga ligg i flo- og fjæresona nedanfor turbinen.

Referansar
----------

1. ↑  Namsenvassdraget.no[*daud lenkje*]
2. ↑  *Collett.no*, arkivert frå originalen 24. juli 2011, henta 19. mai 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

* UtmarksCompagniet: Laksefiske i Opløelva Arkivert 2012-04-14 ved Wayback Machine.
* Namdalsavisa: «Oppdrettslaksen dominerer i Opløelva»[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Forth** (skotsk gælisk *Uisge For* eller *Abhainn Dhubh*, 'svart elv') er den største elva aust i *Central Belt* i Skottland. Ho er 47 km lang og munnar ut i estuaret Firth of Forth i Nordsjøen.

Elva har utspring i Loch Ard i Trossachs, ei fjellkjede vest for Stirling. Ho renn austover gjennom Aberfoyle og møter så elvane Duchray Water og Kelty Water. Deretter renn elva gjennom myrlandskapet Flanders Moss før elvane Teith og Allan renn inn i henne.

Forth går gjennom Stirling, der ho blir breiare. Frå Stirling har ho tidvatn. Ho renn så mot aust over Carse of Stirling og forbi byane Alloa og Airth. Ved Kincardine blir elva endå breiare og går over i Firth of Forth.

Elvetrafikk
-----------

Elva er farbar for båtar opp til Stirling, og blir i dag hovudsakleg brukt av fritidsbåtar. Forth & Clyde Canal set elva i samband med Firth of Clyde på vestsida av Skottland.

I mellomalderen var det mykje handelstrafikk på elva til Stirling, tidvis truleg også lenger, men mudder og auka storleik på fartøy gjer at det nå er lite slik trafikk over Kincardine.

Bruer
-----

Over Stirling er elva smal og har ei rekkje bruer. Tidlegare kunne elvebreidden vera farleg, men moderne drenering av myrene har gjort brukonstruksjon uproblematisk. Det finst og vadestader over elva.

I Stirling har det vore bru over Forth minst sidan 1200-talet. Fram til opninga av ei bru ved Kincardine i 1936 var dette den astlegaste vegbrua over elva. Lenger nede i elva, ved Queensferry, blei den svingbare jernbanebrua Forth Bridge i 1890. 
Hengebrua Forth Road Bridge over sjølve Firth of Forth, for bilar, fotgjengarar og syklistar, opna i 1964. Clackmannanshire Bridge blei opna som ei avlastingsbru i 2008.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «River Forth» frå Wikipedia på engelsk, og «Forth» frå Wikipedia på bokmål den 4. januar 2011.*

* River Forth ved waterscape.com
* The River Forth Arkivert 2010-06-28 ved Wayback Machine. stirling.gov.uk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Michael Roger Channon**, kjend som **Mick Channon**, (fødd 28. november 1948) er ein engelsk tidlegare fotballspelar frå ein landsby i Wiltshire. Han er særleg kjend for sine mange sesongar i Southampton FC si teneste. Channon var midtstpiss.

Karriere
--------

### Klubbspel

Channon debuterte for andredivisjonslaget Southampton i 1966. Sidan var han nokre år fyrstedivisjons-spelar, men var tilbake på nivå 2 då laget sensasjonelt vann finalen i FA-cupen 1976 med 1-0 mot Manchester United. Sommaren 1977 vart han, mot 300 000 pund, overført til Manchester City. Etter eit lite vellukka opphald i Manchester, vende han to sesongar seinare tilbake til Southampton FC. Med 185 skåringar for Southampton FC, stod Channon som den fremste målskåraren i klubben då han forlet Southampton for godt i 1982. Frå 1982 til -85 spelte han for Norwich City, der han 24. mars 1985 var med om å vinne ligacupfinalen mot Sunderland AFC. Få veker seinare rykte Norwich ned i andredivisjon. Channon avslutta med å spele 1985/86-sesongen for Portsmouth FC i andredivisjon.

### Landslagsspel

Channon aksla den engelske landslagstrøya fyrste gongen 11. oktober 1972, og siste gongen 7. september 1977. Han deltok i 46 kampar og skåra 21 mål.

### Merittar

* Vinnar av FA-cupen: 1976 for Southampton FC
* Vinnar av ligacupen: 1985 for Norwich City

Ymse
----

Seinare i livet har Channon hatt stor suksess som oppdrettar av trav- og veddeløpshestar.

Kjelder
-------

* eu-football
* *Denne artikkelen bygger på «Mick Channon» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Rafael si freske «Skulen i Athen» framstiller akademiet til Platon.
Eit **akademi** (gresk *akademeia*) er ein utdanningsinstitusjon eller foreining til støtte for høgare læring innan ulike disipliner som vitskap eller kunst.

Namnet stammar frå Platon sin skule for filosofi og læring i Athen, grunnlagd ca. 385 fvt. Platon sitt Akademi låg i nærleiken av eit tempel i utkanten av byen som etter tradisjonen skulle vere oppkalla etter helten Akademos. Namnet på tempelet kom også til å visa til skulen hans.

Det første offisielle kunstakademiet, Accademia del Disegno, vart grunnlagd i 1563 i Firenze av Giorgio Vasari med hertug Cosimo I de' Medici og Michelangelo som leiarar. Ei viktig oppgåve for dette og seinare akademi var å gjera laugsystemet overflødig og heve statusen til kunstnaren over den til handverkaren ved å gje både teoretisk og praktisk undervisning.

Vitskapleg akademi
------------------

I dag brukar ein omgrepet akademi i ei rekkje samanhengar. Ein bestemt type moderne institusjon er *vitskapelege akademi* (eller *lærde akademi*), som er vitskaplege, eventuelt også kunstneriske, institusjonar med akademikarar (eventuelt kunstnarar) som medlemmar. Medlemskapet er som regel eksklusivt, slik at ein vert vald inn av dei andre medlemmane på livstid på grunnlag av vitskaplege og/eller kunstneriske merittar. Nokre døme på vitskaplege akademi er:

* Svenska Akademien
* Académie française
* Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab
* Det Norske Videnskaps-Akademi
* Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur

Sjå òg
------

* Akademia
* Akademiet Noreg
* Akademiske grader
* Akademisk kunst
* Universitet

Kjelder
-------

1. 1 2  «akademi» i Nynorskordboka.
2. ↑  Amundsen, Leiv; Skoie, Hans (20. februar 2018). «akademi». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

---

* *Denne artikkelen bygger på «Akademi» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mars 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Koordinatar: 46°28′44″ N 7°50′54″ E﻿

**Tschingelhorn** (3562 m) er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits. Kantongrensa mellom Bern og Valais går over fjelltoppen. Fjellet er elles med i verdsarvområdet som vart oppretta kring Jungfrau og Aletschgletscher.

Heinrich Feuz, W. H. Hawker, Christian Lauener og Ulrich Lauener var dei første som nådde toppen av fjellet, den 6. september 1865.

### Ymse

Briten W.A.B. Coolidge sin hund *Tschingel*, som elles var ei gåve til Coolidge frå den sveitsiske fjellføraren Christian Almer, var oppkalla etter fjellet Tschingelhorn. Hunden, ei tispe, var med på elleve fyrstebestigingar i Alpane og gjennomførte 66 såkalla *grandes courses*, storturar. Hunden vart føreslått til æresmedlem av Alpine Club, noko som vart avvist med tilvising til kjønn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tschingelhorn» frå Wikipedia på engelsk, den 7. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tschingelhorn**

* The Tschingelhorn på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Oppad AS** er eit norsk selskap som er leverandør av eit skoleadministrativt IKT-system. Selskapet, som vart etablert i 2004, held til i Kongsvinger og Oslo. Namnet til selskapet er ei samansetning av oppvekst og administrasjon.

Systemet er ikkje produsert av Oppad, men av det svenske selskapet Tieto, som er ein leverandør av IKT-løysingar innanfor utdanning, helse- og omsorgssektoren i Norden. Det svenske systemet er tilpassa norske tilhøve av Oppad for skular, skulefritidsordning og barnehagar, og har integrerte løysingar med andre system for kommunal sektor.

I 2011 etablerte Oppad eit samarbeid med det egyptiske selskapet ITWorx om å levera ein læringsplattform. Denne skal heita CLG og vil utviklast av ITWorx, men er omsett og tilpassa for norsk skule av Oppad.

Kjelder
-------

1. ↑  «Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret», Brønnøysundregisteret
2. ↑  «Om Oppad AS» Arkivert 2015-02-19 ved Wayback Machine. oppad.no
3. ↑  «Oppad tilbyr Læringsplattform» Arkivert 2015-02-19 ved Wayback Machine. oppad.no
|  |
| --- |
| ***Bluebird***  Singel av Buffalo Springfieldfrå albumet *Buffalo Springfield Again* |
|  |
| **Utgjeve** | 30. oktober 1967 |
| **Innspelt** | 1967 |
| **Sjanger** | Folkrock |
| **Lengd** | 4:36 |
| **Selskap** | Atco |
| Låtskrivar(ar) | Stephen Stills |
| **Produsent** | Charles Greene, Brian Stone |
|
| Buffalo Springfield-kronologi |
| «For What It's Worth» (1967) | *Bluebird* | «Rock'n'Roll Woman»(1967)
 
 |

**«Bluebird»** er ein song skriven av Stephen Stills, innspelt av bandet Buffalo Springfield og gjeve ut på albumet *Buffalo Springfield Again* i 1967. Songen vart òg gjeven ut som singel. 

Songen vart opphavleg kalla «The Ballad of the Bluebird» og vert rekna som eit meisterverk av Stills og ein av signaturlåtane til Buffalo Springfield. Songen vart òg sentral på konsertane deira fram til bandet vart oppløyst. Han var bygd opp rundt eit bluegrass-riff og fleire temposkifte. Tekstmessig har han ei lett psykedelisk rekkje av kjensler og avsløringar av natur og oppfatning. Songen er ein av dei første til Stills som nyttar ei alternative gitarstemming (D-modal i følgje Stills), og syner korleis han tydeleg fokuserer på arrangementet medan songen vert skriven, og ikkje berre på sluttresultatet av sjølve songen. Stills utvida desse konsepta gjennom den tidlege karrieren sin, noko som enda med «Suite: Judy Blue Eyes» eit par år seinare. 

Joe Walsh sitt band James Gang gjorde ein coverversjon av songen i 1969.

Kjelder
-------

1. ↑  Allmusic
**Anzjela Anatolijivna Balakhonova** (fødd 18. desember 1972) er ein ukrainsk tidlegare friidrettsutøvar frå Sjakhtarsk som i 1998 vart den fyrste kvinnelege europameisteren i stavhopping. Året etter vann ho VM-sølv i øvinga.

Aktiv
-----

Balakhonova var ein av dei fremste utøvarane i pionertida for kvinneleg stavhopping. Vinteren 1998 sette ho ny verdsrekord med 4,45 meter då ho vann øvinga ved innandørs-VM i Valencia. Eit lite halvår seinare vann ho gullmedaljen ved europameisterskapen i Budapest med 4,31 m. Under verdsmeisterskapen 1999 forbetra ho europarekorden til 4,55 m og vann sølvmedaljen, gullet tok Stacy Dragila med ny verdsrekord på 4,60 m. I Sommar-OL 2000 kvalifiserte Balakhonova seg greitt til finalen, i finalen rauk ho ut på opningshøgda si, 4,25 m.

Tidleg i juni 2004 forbetra Balakhonova sitt personbeste til 4,57 meter i Jalta. I den olympiske stav-finalen i Aten i august månad vart ho nummer seks etter å ha klart 4,40 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 4,31 m, framom Nicole Humbert (4,31 m)
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 4,55 m, bakom Stacy Dragila (4,60 m)
* OL 2000 i Sydney: Nr 12
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i kvalifiseringa (4,25 m=nr 13)
* OL 2004 i Aten: Nr 6 – 4,40 m
* VM 2005 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (4,15 m=nr 17)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anschela Balachonowa» frå Wikipedia på tysk, den 30. august 2019.*
**Magne Dæhli** (fødd 24. april 1987) er ein norsk orienteringsløpar frå Løten i Hedmark. Han vann VM-gull i stafett for Noreg i 2016, 2017 og 2018. Individuelt er bronsemedaljane på mellomdistansen under VM 2019 og på klassiskdistansen i VM 2021 dei beste prestasjonane hans. Sigurd Dæhli er far hans.

Aktiv
-----

Magne Dæhli deltok på dei norske stafettlaga som vann sølv i VM 2012 og 2015, siste året som ankermann. Han heldt fram som ankermann dei neste tre åra og fekk gleda av å springe Noreg inn til tre strake fyrsteplassar. Dei to fyrste åra var han på lag med Olav Lundanes, dei to siste med Eskil Kinneberg.

Sidan vann Dæhli individuelle bronsemedaljar ved VM 2019 og VM 2021. I 2019 kneip han medaljen på mellomdistansen, eitt sekund føre fjerdemann. To år seinare vart han tredjemann på den klassiske distansen ved meisterskapen i Tsjekkia.

Dæhli vart norsk meister på klassiskdistansen i 2013. Hans einaste siger i ei verdscuptevling kom i finske Lohja 28. mai 2017.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2012: Sølv i stafett, nr 7 på klassiskdistansen
* VM 2013: Nr 5 på klassiskdistansen
* VM 2015: Sølv i stafett, nr 4 på mellomdistansen
* VM 2016: Gull i stafett, nr 6 på klassiskdistansen
* VM 2017: Gull i stafett, nr 4 på klassiskdistansen
* VM 2018: Gull i stafett, nr 7 på klassiskdistansen
* VM 2019: Bronse på mellomdistanse
* VM 2021: Bronsemedalje på klassiskdistansen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Magne Dæhli» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2023.*
**Werner Günthör** (fødd 1. juni 1961) er ein sveitsisk tidlegare friidrettsutøvar frå Uttwil. Han vart europameister i kulestøyt i 1986, og vann så tre strake VM-gull i same øvinga i perioden 1987-93. I 1988 fekk han bronsemedaljen under sommar-OL.

Aktiv
-----

Günthör slo gjennom i 1986-sesongen. Under europameisterskapen 1986 i Stuttgart stod kampen om gullmedaljen mellom Günthör og austtyske Ulf Timmermann, dei hine kulestøytarane var ikkje nærleiken av deira lengder. Günthör sikra seg gullmedaljen då han sette sveitsisk rekord med 22,22 m, Timmermann stoppa på 21.84 m. Året etter vart Günthör verdsmeister med eit støyt som målte 22,23 m, dermed slo han den ferske verdsrekordhaldaren, Alessandro Andrei frå Italia, med 23 cm.

I august 1988 gjorde Günthör i Bern sitt livs lengste kulestøyt, og sette sveitsisk rekord med 22,75 meter. Under sommar-OL 1988 i Seoul landa kula til Günthör på 21,99 m, noko som gav han ein bronsemedalje. Både olympiameister Timmermann og Randy Barnes frå USA presterte på ei høgre nivå med sine 22,47 m og 22,39 m.

I 1991 forsvarte Günthör VM-tittelen i Tokyo, i ei kuletevling der han var utan reell konkurranse. Med 21,67 meter som lengst slo han sølvmedaljøren, norske Lars Arvid Nilsen, med 92 centimeter. Etter si svakaste meisterskapstevling på åtte år, hamna Günthör på fjerdeplass under sommarleikane i Barcelona i 1992.

Under friidretts-VM 1993 vann Günthör sin tredje rake VM-tittel i kulestøyt.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsingfors: Utslått i kvalifiseringa (19,18 m - nr 15)
* OL 1984 i Los Angeles: Nr 5 – 20,28 m
* EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 22,22 m, framom Ulf Timmermann (21,84 m)
* VM 1987 i Roma: Gullmedalje – 22,23 m, framom Alessandro Andrei (21,88 m)
* OL 1988 i Seoul: Bronsemedalje – 21,99 m
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 21,67 m, framom Lars Arvid Nilsen (20,75 m)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 4 – 20,91 m, bakom Vjatsjeslav Lykho (20,94 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje – 21,97 m, framom Randy Barnes (21,80 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Werner Günthör» frå Wikipedia på tysk, den 6. oktober 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Werner Günthör» (på engelsk). olympedia.org. Henta 19. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Sportverein Werder Bremen von 1899 e. V.** er eit idrettslag i Bremen i Tyskland, skipa 4. februar 1899. Laget har i dag vel 39 100 medlemer. Fotballklubben **Werder Bremen**, ei avdeling idrettslaget, spelar i Bundesliga, toppdivisjonen i tysk fotball.

Werder har vunne fire seriemeisterskap og seks cupmeisterskap (DFB-pokalen) i fotball. I 2004 sigra laget i begge desse tevlingane og tok ein historisk dobbelsiger. Werder Bremen vann Cupvinnarcupen i 1992 etter 2-0 over Monaco FC, norske Rune Bratseth hadde då ei viktig rolle som midtstoppar for det tyske laget. Werder nådde i 2009 finalen i den aller siste UEFA-cup-turneringa. Her vart det etter ekstraomgangar tap 1-2 for det ukrainske laget Sjakhtar Donetsk.

Werder Bremen spelar heimekampane på *Weserstadion*, eit stadion med plass til 42 500 tilskodarar. Laget spelar i grøne og kvite drakter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «SV Werder Bremen» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Lake of Menteith** (skotsk-gælisk *Loch Innis MoCholmaig*) er ein innsjø i Skottland, ved Carse of Stirling, flodsletta i øvre delar av elvne Forth og Teith, oppfor Stirling. Fram til tidleg på 1800-talet vart det meir vanlege skotske namnet **Loch of Menteith** nytta. Den einaste større busetnaden ved Lake of Menteith er Port of Menteith. 

Det ligg fleire små øyar i innsjøen. Den største er Inchmahome og her finn ein Inchmahome kloster, eit eldgammalt kloster. Dronning Maria av Skottland søkte tilflukt her i 1547. Ho var då berre fire å gamal og var her i fire veker etter det katastrofle slaget ved Pinkie Cleugh i september dette året. 

Innsjøen er ikkje særleg djup og kan fryse heilt til i kalde vintrar. Om isen vert tjukk nok vert det halde ein utandørs curlingkonkurranse her, kalla The Bonspiel eller Grand Match. Sjølv om dette er sjeldan, trekkjer det til seg tusenvis av curlingspelarar. Den siste Grand Match vart halde i 1979. De vart planlagt Bonspiel i 2010, men dette vart skrinlagd på grunn av tryggleiken.

Lake of Menteith vert ofte omtalt som den einaste innsjøen i Skottland som vert omtalt med namnet «lake», men det er i røynda fleire andre. Nesten alle innsjøar i Skottland heiter noko med «loch».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake of Menteith» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Inchmahome Priory». Undiscovered Scotland. Henta 3. september 2010.
2. ↑  «Grand Match off over safety fears». *BBC News*. 8. januar 2010. Henta 3. september 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Inchmahome Priory ved The Lake of Menteith Arkivert 2008-08-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
*For andre personar med namnet Werner Christie, sjå Werner Christie.* 

Den nyare bygningen på Wernersholm som vart ført opp etter Christie døydde
**Werner Hosewinckel Christie** (fødd 30. november 1746 på Tysnes, død 19. september 1822 på Wernersholm på Hop i Bergen) var ein norsk lagmann og industrigründer.

Foreldra hans var sokneprest, oppfinnar og forretningsmannen Edvard Davidson Christie (1701–57) og og proprietær Magdalene Margrethe Koren (1722–1806). I 1780 vart han gift med oppfinnar og kunstnar Helene Magrethe Kamstrup (24.2.1756–16.3.1829), som var dotter av sokneprest og prost Hans Kamstrup (1724–65) og Helene Elligers Winther (1732–1801). 

Familien på Tysnes prestegard var særs velståande, og Werner Christie vart send på privatskule i Bergen, før han studerte juss ved Universitetet i København. Han skal òg ha studert mekanikk, matematikk, arkitektur og språk i utlandet. Etter han kom heim frå utlandsreisa vart han huslærar på Finnås på Bømlo hos sokneprest Peder Harboe Hertzberg for den eldste sonen Niels Hertzberg. 

I 1774 vart Christie «Conducteur og Land-Maaler» i Bergens stift. I 1780 vart han kanselliråd og i 1783 lagmann over Bergen og Gulating lagstol, eit embete han hadde til det vart oppheva i 1797. I lag med andre embetsmenn og kjøpmenn i Bergen stifta han Det Nyttige Selskab i 1774. 

Han vart landmålar i 1774, kanselliråd i 1780 og lagmann i Bergen og Gulating i 1783.

Marmordrift
-----------

I lag med sokneprest Hertzberg tok Christie opp drifta av det nedlagde marmorbrotet på Mosterøy og i 1775 hadde han fått privilegium på all marmordrift i Sunnhordland. Seinare hadde han privleigium på marmordrift i heile Hordaland. Han eigde sjølv dei fleste av marmorbrota. Ved Hopsfossen på Hop i Fana starta han eit marmorverk med sager drive av vasskraft. Frå her leverte han trappesteinar, gravsteinar, mortarar, bordplater med meir i polert marmor, og leverte mykje material til Christiansborg slott og Marmorkirken i København. I tillegg dreiv han med kalkbrenning. 

I 1784 kjøpte han garden Hop, reiv ned dei gamle gardsbyningane og bygde seg lystgarden Wernersholm, som han bygde med eigenproduserte material. Her fekk han òg løyve til å byggje graplass for seg sjølv og kona. På Wernersholm bygde han òg ei åttekanta kyrkje med kuppel og spir, kledd i det sjølvproduserte byggematerialet sitt. Kyrkja kunne romme heile 800 menneske. På denne tida var Wernersholm ein av attraksjonane i området, og bygningane her vart omtalte både i norsk og utanlandsk litteratur på grunn av den arkitektoniske utforminga og materiala som vart nytta. Kyrkja vart samanlikna med både Peterskyrkja og Pantheon i Roma. Både hovudhuset og kyrkja vart rive av den neste eigaren av Wernersholm, Michael Krohn, som tok over då Christie døydde barnlaus. 

Han lagde òg kart frå bergensområdet med kulturhistorisk verdi.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Werner Christie (1746–1822)» frå Wikipedia på bokmål, den 10. september 2009.*

* 

* «Werner Christie» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* KulturNav

 |