recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
HERA-tunnel
**Hadron Elektron Ring Anlage** eller **HERA** er det største akseleratorkomplekset ved DESY i Hamburg i Tyskland. HERA vart operativ i 1932 og er den første og einaste lagringsringen der to typar partiklar kolliderer med kvarandre: proton og elektron eller desse sine antipartiklar. Anlegget består av to akseleratorringar som er 6,3 kilometer lange i omkrins. Den eine ringen akselererer elektron opp til 27,5 GeV, medan den andre akselererer proton opp i 920 GeV i motsett retning. Det er fire stader der strålane kryssar kvarandre og gjev kollisjonar. 

HERA blei stengd 30. juni 2007.

Kjelder
-------

* «HERA». *Store norske leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |

  



1. ↑  Harris, David (September 2007). «The end of the HERA era». *Symmetry Magazine* **04** (07). Henta 10. november 2011.
2. ↑  Warmbein, Barbara (21. august 2007). «End of an era: HERA Switches off». *CERN Courier* (47). Arkivert frå originalen 30. september 2011. Henta 10. november 2011.
**Kari Solem Aune** (fødd 1. desember 1974) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Trondheim som vann medalje i tre internasjonale meisterskap. 

Solem var linjespelar i Byåsen IL frå 1990 til 2001. Ho var mellom anna med om å vinne NM-finalen 1991. Skadar prega den siste delen av hennar aktive tid, mellom anna vart det i 1999 ikkje noko av ein overgang til tyske Dortmund.

Solem fekk sin landslagsdebut 31. juli 1994 og aksla landslagsdrakta siste gongen 28.oktober 1998. Ho fekk ein EM-bronse med Noreg då Handball-EM 1994 fann stad i Tyskland. Under Sommar-OL 1996 i Atlanta deltok ho på det norsk laget som tapte bronsefinalen. Både i europameisterskapen 1996 og verdsmeisterskapen 1997 måtte Solem og lagvenninnene tole tap mot Danmark i finalen. Solem deltok i 110 landskampar og skåra 214 mål.

### Merittar

* EM 1994: Bronsemedalje etter 24–19 mot Ungarn
* VM 1995: Nr 4 etter 24–25 mot Danmark
* OL 1996: Nr 4 etter 18–20 mot Ungarn
* EM 1996: Sølvmedalje etter 23–25 mot Danmark
* VM 1997: Sølvmedalje etter 20–33 mot Danmark

Kjelder
-------

* handball.no

| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 1996 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1: Tjugum**·** 2: Larsen**·** 3: Grini**·** 4: Duvholt**·** 5: Goksør**·** 6: Solem**·** 7: Dahle**·** 8: Eriksen**·** 9: Kvitsand**·** 10: Haltvik**·** 11: Moldestad**·** 12: Skotvoll**·** 13: Davidsen**·** 14: Hausmann**·** 15: Bolset**·** 16: Østbø**·** Landslagstrenar: Breivik |
Koordinatar: 37°00′N 02°11′E﻿

**HMT «Empire Windrush»**, opphavleg **MS «Monte Rosa»**, var eit passasjerskip bygd i Tyskland og brukt i rute mellom Hamburg og Sør-Amerika, for den statlege fritidsorganisasjonen Kraft durch Freude og deretter til troppetransport under andre verdskrigen. Det gjekk mellom Noreg og Danmark med troppar og fangar, og blei i juni 1944 skadd av ei tidsinnstilt mine plassert av dei norske motstandsfolka Max Manus og Gregers Gram. 

Etter krigen blei skipet tek over av Storbritannia som krigsbytte og omdøypt til «Empire Windrush». Det blei særleg kjend for å frakta den første større gruppa av innvandrarar frå Karibia til Storbritannia i 1948, då det frakta 1 027 passasjerar og to blindpassasjerar frå Jamaica til London. Karibiske innvandrarar til Storbritannia som følgde er blitt kjende som «Windrush»-generasjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «HMT Empire Windrush» frå Wikipedia på engelsk, og «MS «Monte Rosa»» frå Wikipedia på bokmål den 21. april 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |

  




1. ↑  Rodgers, Lucy; Ahmed, Maryam (27. april 2018). «Windrush: Who exactly was on board?». *BBC News*. BBC News. Henta 28. april 2018.
**Lenny Castro** (f. 1957 ) er ein amerikansk perkusjonist og studiomusikar.

Castro er av puertoricansk opphav og voks opp i New York City. Faren, Hector Castro, spelte klaverinstrument i latinamerikansk stil og gav sonen dei første congatrommene då han var fire år gammal. I lag med congatrommene spelte Castro bongotrommer, som han spelte på gata då han voks opp. I motsetnad til mange av sine «latinske brør», lytta og spelte ikkje Castro berre perkusjon til latinamerikansk musikk, men òg jazz, rock, klassisk og alt anna som kunne ha perkusjon.

Castro fekk gjennombrotet sitt med Melissa Manchester, som hadde ein hit kring 1974 med «Midnight Blue». Castro flytta med Manchester til Los Angeles, 19 år gammal. Produsenten hennar introduserte sidan Castro for produsenten Richard Perry. Perry let Castro spelte på ei innspeling med Diana Ross, der han møtte Jeff Porcaro. Porcaro sette Castro i kontakt med Boz Scaggs, som nettopp hadde gjeve ut *Silk Degrees*. Scaggs turnerte verda rundt med Castro som perkusjonist.

Som frilansar spelt Castro med mange forskjellige artistar, som Adele, Simply Red, the Rolling Stones, Elton John, Al Jarreau, George Benson, Regina Belle, Eric Clapton, Boz Scaggs, Toto, Alien Ant Farm, Steely Dan, Christopher Cross, The Mars Volta, Dolly Parton, Diana Ross, Stevie Wonder, David Sanborn, Avenged Sevenfold, Little Feat, Tom Petty, Susanna Hoffs, Boney James, The (International) Noise Conspiracy, Peter White, Joe Sample, Kenny Loggins, Young Knives, Rickie Lee Jones, Caifanes, Dan Fogelberg, The Crusaders, The Bee Gees, Barbra Streisand, Karizma, Quincy Jones, John Mayer, Randy Newman, Dave Koz, Olivia Newton-John, Red Hot Chili Peppers, Eric Burdon, Oasis, Wayne Shorter, Pat Benatar, Dwight Yoakam, Maroon 5, Lisa Marie Presley, Noel Gallagher's High Flying Birds, Mick Hucknall, Booker T. Jones, The All-American Rejects, Joe Bonamassa og Slash, i tillegg til mange andre artistar.

Castro spelte og turnerte med Fleetwood Mac i 1997.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lenny Castro» frå Wikipedia på engelsk, den 15. april 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Intervju med Lenny Castro
* Drummer: Lenny Castro[*daud lenkje*]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**H. M. Kongens gullmedalje** er ein norsk medalje innstifta av kong Haakon VII i 1907.

Medaljen erstatta den tidligere H.K.H. Kronprinsens gullmedalje innstifta av kronprins Carl av Noreg og Sverige i 1849. Kronprinsens medalje blei ikkje delt ut etter 1905.

Medaljen blir årleg delt ut til «ein framifrå, yngre forskar for eit vitskapleg arbeid bedømt ved Universitetet i Oslo». Forskaren må vere under 35 år. Ifølgje reglementet må «arbeidet vere anerkjent som eit verksamt bidrag til fagfeltets forskningslitteratur». Fram til og med 1995 blei Hans Majestet Kongens gullmedalje lyst ut som ei prisoppgåve med ein gjeven tittel. Etter ein reglendring i 1995 blir medaljen delt ut for avhandlingar som alt er bedømte. 

Medaljen har kongens portrett pryda på advers, mens revers har den latinske innskrifta «JUVENI OPTIMAE SPEI» («ung mann/kvinne av høgaste håp») inne i en laurbærkrans. Medaljen har ein diameter på 40 millimeter. Medaljen er forma ut av Ivar Throndsen, som var myntgravør ved Den Kongelige Mynt.

Regelementet for medaljen er skrivne av av det Akademiske kollegium, og ble godkjent første gongen 26. juni 1908. Dei første tildelingane skjedde 2. september same år.

Mottakarar (utval)
------------------

* 1907 Adam Fredrik Trampe Bødtker for «Om franskens Inflydelse paa den engelske Syntaks»
* 1908 Carl August Drougge
* 1915 Gudrun Ruud
* 1917 Ragnvald Iversen for «Syntaksen i Tromsø bymål».
* 1920 Toralf Berntsen for «Norske traditioners betydning i norrøn sagaskrivning».
* 1922 Ragnar Ullmann
* 1924 Henrik Printz for «Die Algenvegetation des Trondheimsfjordes».
* 1933 Eirik Vandvik for «Genitivus und Ablativus Qualitatis im Latein».
* 1936 Isak Undås
* 1963 Victor Hellern
* 1964 Torleiv Austad
* 1969 Kjell Noreik
* 1977 Jon Bing og Trygve Harvold for «Legal Decisions and Information Systems».
* 2002 Farrukh Abbas Chaudhry
* 2003 Hallgjerd Aksnes

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «H.M. Kongens gullmedalje» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Universitetet i Oslo: Reglement for utdeling av H. M. Kongens gullmedalje
* Liste over vinnarar
**Marie Barch** (1744–1827), fødd Knudsen, var ein dansk ballettdansar. Ho er ei av dei første namngjevne ballettdansarane i Danmark. 

Barch debuterte på Det Kongelige Teater som fjortenåring i 1758-59-sesongen. I ei tid då dei fleste dansarar kom utanlands frå var Barch ein dansk pioner. Ho er også ein av dei første danske dansarane som blei namngjevne. 

Då ho debuterte var Barch allereie trulova med kollegaen og den seinare ektefellen Carl Vilhelm Barch (1743-1805), som debuterte på same tid. Det er kjend at han hadde fått opplæring frå den italienske balletmeisteren Antonio Como, og det er mogleg ho også hadde det.

Paret hadde stor suksess ved debuten, og blei publikumsfavorittar. Marie blei beundra for evnene sine, og fekk ei fast stilling ved teateret. Marie Barch hadde ein karriere som varte i over førti år. Ho pensjonerte seg først etter 1798-99-sesongen.

Kjelder
-------

* Marie Barch i Carl Frederik Bricka, *Dansk biografisk Lexikon* (1. udgave, 1887)

* *Denne artikkelen bygger på «Marie Barch» frå Wikipedia på engelsk, den 5. oktober 2018.*
Koordinatar: 46°06′16.7″N 7°52′06.4″E﻿

**Lenzspitze** er eit 4 294 meter høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjelltoppen er den sørlegaste i fjellrekka Nadelgrat, og ligg nord for fjellet Dom i massivet Mischabel. Lenzspitze reiser seg ovan om turiststaden Saas-Fee i aust, og dalen Mattertal i vest. 

Lenzspitze vart klive fyrste gongen i august 1870 av Clinton Thomas Dent, fjellføraren Alexander Burgener og Franz Burgener. Dei kom opp nordaustsida til skaret Nadeljoch og fylgde deretter nordvestryggen til toppen av fjellet. Denne ruta vert sjeldan brukt i dag.

Austnordaust-ryggen startar ved Mischabel-hytta. Den ryggen vart fyrste gongen klatra den 3. august 1882 av William Goodman, Ambros Supersaxo og Theodor Andenmatten.

Nordaustsida byr på ein klatretur over bre og is, med mellom anna ein 500 meter høg fjellvegg opp til 56 grader steil. Dietrich von Bethmann-Hollweg, Oskar og Othmar Supersaxo kleiv opp fjellsida den 7. juli 1911. Heini Holzer rann ned denne fjellsida på ski den 22. juli 1972.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lenzspitze» frå Wikipedia på engelsk, den 21. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Marie Wexelsen** (fødd 20. september 1832 på Sukkestad i Østre Toten kommune, død 1911 i Trondheim) var ein norsk forfattar og salmediktar. Hennar mest kjende salme er «Eg er så glad kvar julekveld» (Norsk Salmebok nr 60), som stod i den første publikasjonen hennar, *Kjetil. En liten julegave for barn* som var på 16 sider og kom ut i 1859 og sidan i fleire opplag. Melodien er av organist Peder Knudsen frå same år.

Det fulle namna hennar var Inger Marie Lyche Wexelsen, ho var den yngste av borna til gardbrukar Wexels Hansen Wexelsen og hustrua hans Marie Lyche Wexels, som var fetter og kusine. Marie budde heime hos foreldra sine så lenge dei levde, sidan budde ho i Kristiania, i tolv år var ho lærarinne på Hamar, dei siste åra av livet sitt budde ho i Trondheim. I 1878 gjekk ho på Askov folkehøgskule, og ho kjende seg sterkt knytt til Danmark og impulsane frå Grundtvig.

Husmannssonen, læraren og diktaren Ole Vig var ven av bror til Marie, Fredrik Wexelsen. Ole Vig vart betatt av den vene og oppvakte Marie. Omsider tok han mot til seg og skreiv eit brev til henne der han sette ord på dei inste kjenslene sine for henne, og han avsluttar brevet med å fri. Svaret vart negativt, for sjølv om ho følte eit varmt venskap til han, var det ikkje nok for eit evigvarande ekteskap. Avslaget gjekk sterkt inn på Ole Vig, men gjennom det korte livet sitt var han trufast i kjærleiken sin til Marie. Venskapen mellom dei heldt livet ut, og begge vart verande ugifte. Mykje tyder på at ho inst inne gjengjelde kjærleiken hans, men sjølv om familien Wexelsen var tolerant i haldningane sine, var det kanskje for stort sprang å ta til ekte ein husmannsgutt frå Stjørdalen. Då Ole Vig døydde skal Marie ha sagt: «Eg er i grunnen Ole Vigs enke».

I 2003 vart det reist eit minnesmerke over Marie Wexelsen på Lena i Østre Toten kommune laget av bilethoggaren Angelina Engelsen.

Bibliografi
-----------

* Publikasjonar av Marie Wexelsen i BIBSYS
* *Kjetil. En liten julegave for barn* 1858
* *Bestefar Hartvig og lille Inga*
* *Ragnar*
* *Steffen. En gammel prestedatters ungdomsminner*
* *Vesle Kari eller de foreldreløse*
* *En liten barnebok med rim og småhistorier*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marie Wexelsen» frå Wikipedia på bokmål, den 13. august 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Ivar Holsvik: *Salmediktere i våre salmebøker* 1950 side 129 - 132 «Marie Wexelsen»
* Anne Kristin Aasmundtveit: *Biografisk leksikon til Norsk Salmebok og Norsk Koralbok* 1995 side 80, nr. 372 «Wexelsen, Inger Marie Lycke»


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
**Peder Strand Rygh** (7. august 1800–15. april 1868) var ein norsk lensmann, gardbrukar og stortingsmann frå Overhalla. Oluf, Karl og Evald Rygh var sønene hans.

Rygh var son til ein gardbrukar. Sjølv tok han norsk juridisk eksamen i 1826. Han arbeidde på futekontoret i Inderøy, der han etter kvart var fullmektig og så fungerande sorenskrivar. Frå 1832 var han lensmann i Verdal. Fire fyrste lensmannsåra budde han på Stiklestad, seinare på garden Haug som han kjøpte. 

Rygh representerte Nordre Trondhjems amt på Stortinget periodane 1839-45, 1854-58 og 1862-66. Både i 1851 og 1859-60 vart han vald til representant, men nekta å take mot val. I alle åra som stortingsmann var han medlem av Lagtinget, visesekretær 1839-45. Elles medlem av justiskomitear 1839-45, 1862-63 og 1865-66, av komiteen om lensmannslova 1845, og han var sekretær i vegkomiteen 1854-57. I tillegg var han medlem av nokre komitear kring enkeltsaker.

Rygh døydde på garden sin i Verdal i 1868.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Peder Tonning** (14. januar 1782–3. mai 1839) var ein norsk postmeister, tollar og stortingsmann frå Stryn, busett på Steinvågnes i Borgund og Ålesund.

Liv og gjerning
---------------

Tonning var son til ein handelsmann og proprietær i Stryn i Nordfjord. Han fekk arbeid som postmeister i Borgund på Sunnmøre, der han i krigsåra 1807-1814 var divisjonssjef for dei lokale styrkane i prestegjeldet. I 1812 byrja han som postmeister i nyoppretta stilling i ladestaden Ålesund. Frå 1832 var han i tillegg til postmeister også leiar av tollkontoret i byen. Han var i over to tiår medlem av forlikskommisjonen i heradet.

Tonning vart sommaren 1814 vald til fyrsterepresentant for Romsdals Amt til Stortinget. Både til tingsamlinga 1818 og til Stortinget 1821-22 var han fyrste varamann til tinget, og møtte i 1821 frå den 20. mars og i 1822 frå den 28. september. I 1821 var han medlem av sju stortingskomitear, mellom andre om hummarfisket, om korntoll og om tollbud i Stavanger. Tonning var i 1823 med i stortings-deputasjonen som i 1823 reiste til Stockholm. Han var på ny stortingsmann i 1830, medlem av tollkomiteen og komiteen om skattlegginga i kjøpstadene.

I 1837 vart Tonning den fyrste ordføraren i Borgund herad. To år seinare døydde han. Han var farfar til Peder Elibert Tonning.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Peder Tonning NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
Standard regnmålar
Ein **nedbørmålar** eller **regnmåler** er eit apparat for måling av den nedbørmengda som fell i løpet av ei visst tidsrom. Målaren er vanlegvis utforma som ein sylindrisk behaldar med ei trakt som samlar nedbøren og vernar mot fordamping. 

Ein finn nedbørmengda ved å helle vatnet opp i eit måleglas eller stundom ved hjelp av ein skala på sjølve målaren. Om nedbøren kjem som snø eller hagl, må han smeltast før han kan målast. På norske stasjonar vert det nytta målarar som har eit oppsamlingstverrsnitt på 200 eller 225 cm². Dei vert plassert om lag 1,5 meter over bakke, og slik at overflata vert vassrett. For måling av snø kan behaldaren gjerast større ved at ein fjerne ei laus trakt. Det vert òg nytta eigne snømålarar. 

Sjølvlensande regnmålarar har gjerne ein vassoppsamlar med volum som tilsvarar ei viss nedbørsmengd, til dømes 1 mm. Oppsamlaren tippar og vert tømd kvar gong han vert full, og eit teljeverk registrerer nedbørsmengda.

Pluviograf
----------

Pluviografar er automatiske nedbørmålarar som registrerer nedbørmengda fortløpande, ned til eitt minutts oppløysing. Ein vanleg teknikk er basert på å registrere vekta av den nedbøren som fell. Nedteikning av av høgda på vasspegelen i ein spesialkonstruetrt nedbørmålar vert òg nytta.

Kjelder
-------

* «regnmåler» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Aalborghus slott** eller berre **Aalborghus** er ein festning som ligg i Ålborg i Danmark. Slottet vart reist etter initiativ av den dansk-norske kongen Kristian III i perioden frå 1539 til 1555 som festning. Arkitekt var byggmeister Morten Bussert.

Anlegget viste seg ikkje å kunne fungere som festning og gjekk dermed over til å bli nytta som hovudsete for lendmannen til kongen.

Aalborghus`historie går imidlertid lenger att enn 1500-talet. Det eldste ein kjenne til blei omtala fyrste gong i 1340 og låg
noko lenger mot sør. Dronning Margrete Valdemarsdotter var ein av eigarane. 

Kong Hans vart fødd på Aalborghus i 1455 og i 1513 døydde han òg her etter eit fall frå hesten. Det er svært lite att av det opphavelege anlegget; berre austfløya. Nordfløya blei bygd på under Kristian IV på 1630-talet.

Aalborghus er eit kulturminne.

Referansar
----------

1. 1 2  Aalborghus`historie Arkivert 2011-11-21 ved Wayback Machine. frå Slots- og Ejendomsstyrelsen
2. ↑  Aalborghus Arkivert 2011-05-14 ved Wayback Machine. hos Slots- og Ejendomsstyrelsen
3. ↑  Aalborg Slot frå Kulturstyrelsen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aalborghus» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mai 2013, revisjon 12197551.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Aalborghus**
**Peder Oluf Pedersen** (22. november 1854–15. januar 1941) var ein arbeidar og politikar frå Kråkerøy i Østfold. Han representerte Høgre-partiet på Stortinget i tida 1903-12.

Pedersen var son til ein maskinist. Sjølv byrja han arbeide på sagbruket «Bingesagen» då han var kring 12 år gammal. Frå 1874 til 1913 var han tilsett som filar ved Bjørneby bruk, heilt til bruket brende ned.

I Kråkerøy kommune var han 1901–03 medlem av skulestyret. Gjennom stortingsvalet 1903 kom han inn på Stortinget frå Smaalenene. Han vart attvald til nye periodar i 1906 og 1909, då frå einmannskrinsen Glemminge. På Stortinget var han heile tida medlem i Sosialkomitéen. I Kråkerøy heradsstyre var han ei tid varaordførar.

P.O. Pedersens vei i Fredrikstad har namn etter honom.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Fredriksstad Blad 26. november 1954
* Fredriksstad Blad 2. september 1995


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Ein liten bit av motorvegen.
Englandskart med motorvegar avteikna. M25 er markert med ein blå sirkel rundt London.
**M25** er ein motorveg som går rundt London i England. Med ei lengd på omkring 188 km er vegen den lengste ringvegen i verda.

Den har i hovudsak tre filer i kvar køyreretning, med nokre mindre strekningar med to eller fire i kvar retning. Med omkring 200 000 køyretøy i døgnet blir den rekna som den travlaste motorvegen i Europa. Det har vore ei enorm auke i talet trafikantar; i 1987 trudde ein at det var omkring 100 000 køyretøy i døgnet. 

M25 er ikkje ein slutta ringveg, då ein mellom Thurrock og Dartford må køyre A282 over Themsen, medan ein ved Sevenoaks må køyre M26 og M20 eit stykke for å kome rundt byen. Når ein kjem frå nord går M25 rett over i A21, som går til Hastings.

Tanken om ein ringveg rundt London blei introdusert tidleg i det 20. hundreåret. I 1937 kom den første konkrete planen, og i 1945 blei det foreslått fem separate vegar rundt hovudstaden. Dette blei redusert til to ringar, M25 (opphavleg tenkt som M16) og den mindre indre ringen som skulle bli M15, men som framleis er A406.

Vegen blei konstruert i seksjonar frå 1975 til 1985. Det blei først konstruert seksjonar der trafikken skapa størst problematikk, og der ein hadde fått aksept frå lokale myndigheiter. Den blei offisielt opna i oktober 1986 av dåverande statsminister Margaret Thatcher, då mellom London Colney og South Mimms.

M25 er plaga av at det ofte dannar seg kø. Dette såg ein før vegen opna, og Thatcher kritiserte i opningstalen sin dei som «klaga og sytte». Kritikarane fekk derimot rett, og vegen har blant anna blitt omtalt som «den største parkeringsplassen i verda». Den har inspirert songar som «Road to Hell» av Chris Rea. I *Good Omens*, ei bok av Terry Pratchett og Neil Gaiman blir den spøkefullt omtalt som det beste dømet på påverkinga Satan har på jorda.

Delar av vegen har blitt utstyrt med eit eksperimentelt trafikkontrollsystem kalla MIDAS (*Motorway Incident Detection and Automatic Signalling*). Systemet er basert på at ei rekkje trafikk- og versensorar, fartskamera og variable snøggleiksskilt skal kunne redusere kødanninga med minimal menneskeleg innblanding. Forholda har betra seg på strekninga kor systemet er innført, og det er i planane å innføre det på heile M25 over tid.
**Peder Pedersson Spilling** (15. februar 1840–6. mai 1914) var ein norsk gardbrukar, utskiftingsmann, ordførar og stortingsmann frå Audnedal i Vest-Agder.

Spilling var son til ein gardbrukar. Han gjekk på amtet sin høgare allmennskule 1855-56. Seinare, 1861-62, fekk han privat undervisning hos utskiftingsformannen i amtet, og atter seinare hos ein oberstløytnant i Kristiansand.

Spilling tok over farsgarden i 1865 og dreiv han til 1910. 1896-1910 var han i tillegg utskiftingsformann i det som i dag er Vestfold, Telemark og Agder-fylka, samt 1897-1906 styrar av skjønnsforretningar i Lister og Mandals amt og i Romsdals amt.

Han var ordførar i heradsstyret 1879-1904. Elles var han forlikskommissær frå 1884 og formann i amtsskulestyret frå 1896. Vidare var han formann i Vest-Agder skogselskap 1902-12, og hadde tidlegare vore medlem av styra for både amtet sin landbruksskule og sjukehuset i amtet.

Spilling var 1. representant frå Lister og Mandals amt på Stortinget 1877-79. Han var medlem av næringskomite nr 2. I 1878 var han medlem av ein kongeleg kommisjon om utskipinga.

Spilling var innehavar av St. Olavs Orden.

Peder E. Spilling, som også var stortingsrepresentant, var sonen hans.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Spilling, Peder Pedersen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: [Steenske bogtrykkeri]. s. 815.
* Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 49.
* Biografisk informasjon om Peder P. Spilling NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Marie Forr Klåpbakken** (fødd 1. juli 1985) er ein norsk tekstforfattar, songar og felespelar. 

Klåpbakken voks opp på Vinstra i Gudbrandsdalen, og starta med fele då ho var 11 år. 
Ho tok kandidatstudiet ved Noregs musikkhøgskule i Oslo og avslutta mastergraden sin som folkemusikksolist våren 2010. 

Marie Klåpbakken har jobba freelance i fleire store produksjonar, og spela per 2018 fast saman med Dance with a Stranger og Blest. Ho har vore norsk representant i Telenor sitt kulturprogram, spelt på alle sesongane av TV2-programmet *Hver gang vi møtes*, gjesta *Beat for beat* på NRK1 og vore solist under Norsk Militær Tattoo i Oslo Spektrum. I 2015 deltok ho i Melodi Grand Prix med songen «Ta meg tilbake».

Ho gav ut debutalbumet *Framtida* på MTG music 2012.

Diskografi
----------

### Album

* 2012 – *Framtida*

### Singlar

* 2012 – «To unge vakre»
* 2012 – «Før meg heim»
* 2013 – «Sommardrøm»
* 2014 – «Eksistens»
* 2014 – «Uro»
* 2015 – «Ta meg tilbake»
* 2016 – «Denne dagen», Finn Kalvik-cover på utgivelsen *Nære deg – sanger av Finn Kalvik*.
* 2018 – «Himlen i min favn»

Kjelder
-------

1. ↑  «Marie Forr Klåpbakken» (på norsk). mtgmusic. Arkivert frå originalen 6. mars 2019. Henta 6. mars 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Marie Klåpbakken» frå Wikipedia på bokmål, den 27. november 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Nebula Award** (Nebulaprisen) er ein litteraturpris som blir delt ut årleg av amerikanske Science Fiction and Fantasy Writers of America (SFWA) for beste fabelprosa utgjeve i USA i dei to føregåande åra. Vinnarane får ein pokalen som er ei gjennomsiktig blokk med ein glitrande modell av ei stjernetåke (eng. *nebula*) inni.

Kategoriar i prisutdelinga
--------------------------

Nebula blir delt ut i fem forskjellige kategoriar: Roman, kortroman, langnovelle, novelle og manuskript. Desse kategoriane blir definerte etter lengde:

* Roman: Eit verk med meir enn 40 000 ord.
* Kortroman: Eit verk med minst 17 500 ord, men under 40 000 ord.
* Langnovelle: Eit verk med minst 7 500 ord, men under 17 500 ord.
* novelle: Eit verk på under 7 500 ord.
* manuskript: Eit manuskript for TV, radio, film eller teater.

Det finst òg meir spesielle Nebula-prisar som ikkje vert delte ut årleg. *Author Emeritus* for bidrag på feltet fabelprosa. *Damon Knight Memorial Grand Master* for livslange bedrifter, gjerne eit forfattarskap. *Bradburyprisen* for særs godt arbeid med filmmediumet. *Andre Norton*-prisen for fabelprosa retta mot eit yngre publikum. *The SFWA Award* er ein fortenestepris.

Historie og vinnarar
--------------------

Den første utdelinga var i 1965, då Frank Herbert vann beste roman med *Dune*. Ein del forfattarar har vunne fleire prisar. Connie Willis, Joe Haldemann, Greg Bear, Lois McMaster Bujold, Harlan Ellison, Ursula K. Le Guin og Roger Zelazny utmerkjer seg her med tre eller fleire Nebula.

Liknande prisar
---------------

På den årlege World Science Fiction Convention («Worldcon») delar ein ut Hugo Award og John W. Campbell Award. Hugo Award blir stemt fram av fans av science fiction. Campbellprisen blir gjeve for beste nye skribent innan sjangeren og er sponsa av utgjevarane bak magasinet Analog, som hadde Campbell som ein av dei mest sentrale redaktørane i si historie.

I andre samanhengar vert ein John W. Campbell Memorial Award for beste novelle innan science fiction vald av ein jury. Denne prisen har ikkje noko samanheng med Worldcon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nebula Awards si heimeside
* Liste over tidlegare vinnarar Arkivert 2011-06-05 ved Wayback Machine.
* List of the most-honored Nebula Award nominees
* Utdrag og synopsis av noveller som vert nominert og vinn Nebula prisen
* 2006 Nebula Awards Ballot Arkivert 2008-01-19 ved Wayback Machine.
Ku av norsk raudt fe, dotter av 10579 Eggtroen.
Okse av norskt raudt fe. Foto: Knut E. Haug

**Norsk raudt fe** (NRF) er den mest utbreidde storferasen i Noreg, og vert nytta både til kjøt- og mjølkeproduksjon. Rasen har vekt internasjonal interesse på grunn av gode genetiske eigenskapar. Det finst ca. 280 000 kyr av denne rasen i Noreg.

Norsk raudt fe kan vere svarte, svart-kvite, raude eller raud-kvite. NRF er ein høgtytande kurase, og mjølker tre gonger så mykje som den norske gjennomsnittskua på 1930-talet.

Historie
--------

Arbeidet med å avle fram ein ny kurase begynte i 1930-åra. NRF er utvikla på grunnlag av norske rasar, med innkryssingar av hedemarksfe, sør- og vestlandsfe, dølafe, telemarksfe, raudt trønderfe og sidan trønderfe, austlandsk raudkollefe, nordlandsfe og målselvfe, så vel som importerte rasar som ayrshirefe, svensk raud og kvit buskap (SRB) og holstein-frisisk fe.

Oksestasjonane (seminstasjonane) for NRF ligg på Stange og ved Trondheim. 95 prosent av all storfeavl i Noreg vert i dag gjort med NRF-sæd. NRF-sæd vert eksportert til meir enn 20 ulike land.

Norsk raudt fe har vorte avla fram på bakgrunn av innsamla informasjon frå Husdyrkontrollen, som ein del av den sosialdemokratiske jordbrukspolitikken i Noreg. Einskilde hevdar at kurasen er eit døme på industrialiseringa av jordbruket, og i dei seinare åra har dei opphavlege norske kurasane fått ein ny popularitet.

Kjelder
-------

### Fotnotar

1. ↑  *Caplex*
2. 1 2  NRK Sogn og Fjordane fylkesleksikon
3. ↑  NorgesLexi
4. ↑  «Norske kyr eksporteres til 20 land», nationen.no, 20.07.2010.
**Pedion tou Areos** eller **Pedion Areos** (gresk Πεδίον του Άρεως eller Πεδίον Άρεως, pronounced [peˈðion tu ˈareos], tyder 'Marka til Ares', tilsvarande fransk *Champ de Mars* og den antikke *Campus Martius*) er ein av dei største offtentlege parkane i Aten i Hellas.

Namnet viser også til nabolaget rundt.

Park
----

Byste av Dimitrios Papanikolis
Parken blei utforma i 1934 for å heidra heltane frå den greske revolusjonen eller sjølvstendekrigen i 1821. 21 slike heltar er avbilda gjennom marmorbyster i parken. Opphavleg planla ein også å byggja eit "Panteon" til ære for opprørarane, og eit stort kristent tempel vigd gresk sjølvstende.

Parken er offentleg eigd og dekkjer eit område på 27,7 hektar. Han ligg rundt 1 km nordaust frå Omonoiaplassen. I dag ligg gatene Mavromateon, Evelpidon, Pringiponisson og Alexandras-avenyen rundt han. Framfor hovudinngangen har det stått ein ryttarstatue av kong Konstantin I sidan 1938. Ved den andre inngangen, nær Alexandras-avenyen, står eit minnesmerke til engelske, australsk og newzealandske soldatr som kjempa i slaget om Hellas under andre verdskrigen. På toppen av minnesmerket står ein statue av gudinna Aten.

Kjelder
-------

1. ↑   [*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Pedion tou Areos» frå Wikipedia på engelsk, den 22. oktober 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pedion tou Areos**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Eddystone** eller **Eddystone Rocks** er ei gruppe skjer om lag 14 km sørvest for Rame Head i Cornwall i England. Skjera var tidlegare ein fare for skipsfarten ved innløpet til Den engelske kanalen og hamnebyen Plymouth og fleire fyr har derfor stått her.

Eddystone med det noverande fyret og restar av det tidlegare tårnet.
Sjølv om skjera ligg nærare fastlandet i Cornwall, høyrer skjera til Plymouth og såleis grevskapet Devon.

Det har stått fire fyr på Eddystone Rocks. Den tradisjonelle sjantien «The Eddystone Light» omhandlar eit fiktiv møte mellom fyrvaktaren og ei havfrue og har vorte spelt inn av The Seekers, the Weavers og Peter Paul and Mary.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eddystone Rocks» frå Wikipedia på engelsk, den 23. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Get A Map». Ordnance Survey. Arkivert frå originalen 9. juni 2021. Henta 23. januar 2010.
2. ↑  «Eddystone Lighthouse». Trinity House. Arkivert frå originalen 9. september 2006. Henta 23. januar 2010.

Koordinatar: 50°10.80′N 04°15.90′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Askerhytta
Pulkkøyring
**Asker Trekkhundklubb** (**ATK**) er ein hundekøyringsklubb frå Asker som høyrer inn under Akershus Hundekøyrarkrets. Asker Trekkhundklubb bruker opphavleg Vorstehhundar i tevlingar, men ein kan bruke dei fleste rasar.

Asker trekkhundklubb blei stifta i 1946 av lokale hundekøyrarar i tilknyting til Norsk Trekkhundklubb og Asker Skiklubb. Nokre av stiftarane dreiv med motstandsarbeid under den andre verdskrigen, der dei mellom anna tok imot flyslepp med containerar med våpen og utstyr i Vestmarka. Etter krigen heldt dei fram med ambulansekøyring ved hjelp av trespannsleiar.

Tevlingsstilen ATK satsar hovudsakleg på, er nordisk stil. Det tyder at hunden trekkjer ein pulk og løparen i eit tau. Samstundes går løparen på langrennski (skøyting) bak pulken og hunden. I rekruttgruppa startar ein med snørekøyring. Der dreg hunden køyraren som bruker ski, men dei har eit snøre seg i mellom.

Asker Trekkhundklubb har fått fram løparar nasjonalt og internasjonalt. Klubben eig ei hytte i Vestmarka, som vert kalla Askerhytta.

Medlemskap
----------

Ved årsskiftet 2006/2007 hadde klubben 216 medlemmer, der heile 41 deltok aktivt i løp i sesongen. Klubben driv eit aktivt barne- og ungdomsarbeid og har treningar og aktivitetar heile året.

Økonomi
-------

Ein vesentleg del av inntektene til klubben kjem frå drifta av kiosk og parkering på Sjøstrand bad. Dei har i ei årrekkje hatt avtale med eigaren, Asker kommune, om denne ordninga. Takka vere denne avtalen og hjelp frå medlemmer, kan «ATK» arrangere renn og samlingar. Dei har mellom anna arrangert det tradisjonelle «Askerløpet», NM i 2006 og EM/NM i 2007 på Skåbu i Nord-Fron (saman med idrettslaget STEIL).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Asker Trekkhundklubb Arkivert 2007-01-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| **Puertollano** |
| --- |
| Horisonten til PuertollanoHorisonten til Puertollano |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Puertollano |
| **Byvåpenet til Puertollano** |

 |
| Plassering |
| 

Puertollano is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Castilla-La Mancha |
| Provins | Toledo |
| Grunnlagd | 1200-talet |
| Borgarmeister | Joaquín Carlos Hermoso Murillo |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  226,74 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 51 305   226,3 /km² |
| Koordinatar | 38°41′″N 4°7′″W﻿Koordinatar: 38°41′″N 4°7′″W﻿ |
| Høgd over havet | 708 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 13500 |
| **Nettstad:** www.puertollano.es |

**Puertollano** er ein industriby i provinsen Ciudad Real i Castilla-La Mancha i Spania. Han ligg ved snøggleiksbanen AVE mellom Madrid og Sevilla og har kring 50 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Santa Bárbara-kyrkja
San José-kyrkja
Arkeologiske funn viser at det har budd folk her sidan førhistorisk tid. Her er òg funne våpen frå bronsealderen og vestgotisk gravplass frå tida etter Romarriket.

Seinare danna regionen eit ingemannsland mellom det kristne Nord-Spania og det mauriske kalifatet i sør. 

Då spanjolane vann slaget ved Las Navas de Tolosa (1212) vart regionen gjenerobra. Styresmaktene oppfordra folk frå Nord-Spania til å busetje seg i dei nyerobra områda. Puertollano (då *Puertoplano*) vart grunnlagd som ei lita grend kort tid etter. I 1348 herja svartedauden i landsbyen og berre 13 innbyggjarar overlevde. 

Puertollano fekk landsbystatus (*Villa*) på 1500-talet. Han voks sakte som ein liten by og spesialiserte seg på tekstilar og keramikk, fram til 1873 då det vart starta kolgruvedrift i nærleiken og folketalet voks raskt. I 1920 hadde byen fått 20 000 innbyggjarar og fekk bystatus (*Ciudad*) i 1925.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Puertollano» frå Wikipedia på engelsk, den 3. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
|  |

 
**Provinsen Massachusetts Bay** var ein kronkoloni organisert 7. oktober 1691 i Nord-Amerika av William og Maria, dei samanslutta monarkane av England og Skottland. Kontrakten vart innført 14. mai 1692 og inkluderte Massachusetts Bay-kolonien, kolonien Plymouth, Martha's Vineyard, Nantucket, Provinsen Maine og det som no er Nova Scotia. (Nova Scotia vart skilt ut i 1696 og vart provinsen Nova Scotia i 1713). Provinsen New Hampshire fekk sjølvstendet sitt frå Massachusetts Bay då provinsen Massachusetts Bay vart oppretta.

Frå 1691 reknast vanlegvis historia til provinsen Massachusetts Bay som identisk med Massachusetts. «William og Maria-kontrakten» frå 1691 fekk éitt tillegg av kong George I sin «forklarande kontrakt» som ekspanderte dei opphavlege rettane som vart gjeve kolonien. Provinsen Massachusetts Bay eksisterte til omtrent 7. oktober 1774 då domstolane i Massachusetts oppretta ein provinsiell kongress som svar til den tettande kontrollen til trona, og som eit føregåande vedtak til opprøret i den amerikanske sjølvstendekrigen. Konstitusjonen eller styreforma for *Commonwealth of Massachusetts* vart vedteke i Cambridge i oktober 1779 og adoptert av delegatane ni månader seinare i juni 1780 til å tre i kraft «den siste onsdagen i komande oktober».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Provinsen Massachusetts Bay» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mai 2011.*
**Torbjørn Digernes** (fødd 20. mars 1947 i Ørsta) er ein norsk fysikar som var rektor for NTNU i Trondheim frå 2005 til 2013.

Han er sjølv tidlegare student frå det som den gongen var Norges Tekniske Høgskole (NTH), der han vart uteksaminert som sivilingeniør ved lina for teknisk fysikk i 1972. Han tok doktorgraden i 1982 ved Institutt for databehandling ved NTH, med metodikk for teknisk-økonomisk analyse av design og drift av fiskefartøy.

Han arbeidde ved Undervisningsgruppa ved Reknesenteret ved Universitetet i Trondheim 1972-1974, ved Fiskeriteknologisk Forskingsinstitutt frå 1974 til 1986, og ved MARINTEK frå 1986 til 1990. I perioden 1990-1996 var han tilsett i European Space Agency sitt romstasjonsprogram ved European Space Technical Centre i Nederland. Sentralt i forskinga og undervisinga hans har vore kvantitativ modellering, både med analytiske metodar og simuleringsmetodar.

I 1984 vart han professor II og i 1998 professor i hovudstilling i marin prosjektering. Han var dekan ved Fakultet for marin teknikk frå 1999 til 2001, og då dette vart slått saman med tre andre fakultet til Fakultet for ingeniørvitenskap og teknologi frå 2002, vart han òg vald til dekan for dette fakultetet.

Digernes tok til som rektor for NTNU 1. august 2005. Han vart då den fyrste tilsette, ikkje-valde universitetsrektoren i landet, og han er den einaste av dei som har både fagleg og administrativt ansvar. Nokre av måla han var at universitetet skulle produsere 350 doktorgradar i året, at eksternfinansiert forsking skulle auke med 35 %, og EU-prosjekt med 100 %, og at det skal vere 40 kvinner i vitskaplege stillingar innan 2020, og at dei innan same årstal skal vere eit av dei ti beste tekniske universiteta i Europa.

Torbjørn Digernes er elles leiar for kunstløpavdelinga i Trondhjems Skøiteklubb.

Kjelder
-------

* «Torbjørn Digernes» på Wikipedia på bokmål, innhenta 4. januar 2010.
* Knut Olav Åmås [red.]: «Digernes, Torbjørn» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* CRIStin

 |
| Puerto Williams |
| --- |
| Utsikt mot hamna med kvasse fjell i bakgrunnen.  Oktober 2007.Utsikt mot hamna med kvasse fjell i bakgrunnen.  Oktober 2007. Utsikt mot hamna med kvasse fjell i bakgrunnen.  Oktober 2007. |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins  Øy | Chile  Región de Magallanes y de Antártica Chilena  Antártica Chilena  Navarino-øya |
| Grunnlagt | 21. november 1953 |
| Alcalde | Hugo Henriquez Matus |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2002) | 2262 |
| Koordinatar | 54°56′″S 67°37′″W﻿Koordinatar: 54°56′″S 67°37′″W﻿ |
| Tidssone | -4 (UTC-4) |

**Puerto Williams** er ein liten hamneby på Navarino-øya i Eldlandet, heilt sør i Chile. Byen er provinshovudstad i Antártica Chilena, som er underordna Región de Magallanes y de Antártica Chilena. Dersom ein reknar Puerto Williams som ein by, er han den sørlegaste byen i verda. Viss ikkje, er det Ushuaia (ca. 57 000 innb.) på den argentinske delen av Eldlandet som går av med tittelen verdas sørlegaste by.

Namn og grunnlegging
--------------------

Byen vart grunnlagd den 21. november 1953 som *Puerto Luisa*, men namnet vart snart skift til Puerto Williams etter den britiske sjøfararen John Williams Wilson (1798-1857). Wilson oppheldt seg mykje i Chile og var grunnleggjaren av *Fuerte Bulnes*; den fyrste busetnaden i Magellansundet sidan 1587.

Næringsliv
----------

Puerto Williams er bygd rundt ein marinebase (verdas sørlegaste), og mange av innbyggjarane jobbar i det militære. Dei siste åra har det sivile folketalet auka - i år 2002 var det totale folketalet kome opp i 2262. Marinesjukehuset i byen vart opna i 1960. Puerto Williams er også ein avgjerande viktig by for båttrafikk gjennom Magellansundet. Ifylgje ein kontrakt underskriven av Argentina og Chile i 1984, må alle som vil reisa til sjøs frå Stillehavet til Atlanterhavet gjennom Magellansundet starta i Puerto Williams.

Transport
---------

Punta Arenas er utgangspunktet for å koma til Puerto Williams. Herifrå går det ferje til Navarino-øya ein gong i veka samt småfly til Puerto Williams to gonger dagleg på vekedagar.

Turisme
-------

Turisme i Puerto Williams blir stadig meir populært. Mange brukar byen som utgangspunkt for fotturar i fjella, og overnattar på vandrarheimar eller gjesteheimar i byen. Det er også mogleg å fiska eller padla kajakk. Her finst òg verdas sørlegaste museum - eit antropologisk museum som har utstillingar om dei innfødde Yaghan- og Selk'nam-folka. Puerto Williams har også ein botanisk hage med subantarktisk flora. Dessutan husar Puerto Williams verdas sørlegaste yachtklubb.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Puerto Williams» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Samordningsminister** er ein uoffisiell og ikkje-formell tittel, ofte nytta av norske media om personen som til ei kvar tid har posisjonen som statsråd og stabssjef ved Statsministerens kontor.

Ordet «samordningsminister» dukka første gong opp i media i samband med utnevninga av Karl Eirik Schjøtt-Pedersen som statsråd etter Stortingsvalet 2009.

Schjøtt-Pedersen vart ofte kalla samordningsminister, og kan samanliknast med tidlegare administrasjons-, planleggings-, moderniserings- og fornyingsministrar. Han hjelpte statsministeren i arbeidet, og hadde ikkje sjølvstendige ansvarsområde.

Schjøtt-Pedersen som minister og mangel på ansvarsområde som statsråd gjorde at opposisjonen på Stortinget uttrykte seg kritisk til utneminga, og hevda dette braut med norsk parlamentarisk skikk der alle statsrådar må vere ansvarlege overfor Stortinget. Stoltenberg viste til at Noreg fleire gonger tidlegare har hatt statsråder uten eigen portefølje, og at tradisjonen i Noreg er at regjeringa sjølv bestemmer korleis ho vil organisere arbeidet sitt.

Referansar
----------

1. ↑  Kjetil Løset (11.11.2009). «Hva gjør denne statsråden?». TV2.
2. ↑  «Stortinget - Møte onsdag den 11. november 2009 kl. 10». 11.11.2009.
Kunstig nedbør skapt av skysåing
**Kunstig nedbør** er nedbør som er kunstig utløyst. Dei første seriøse vitskaplege forsøka på å skape nedbør ved hjelp av skysåing vart utført i 1946, og ein klarte då å påverke skyene til å gje frå seg noko nedbør. Skysåing på stor skala har vist at det truleg ikkje går å regulere nedbøren i så stor grad at det får praktisk tyding. Ein har derimot fått til å kunstig løyse opp tåke og å hindre hagl- og torebyer ved hjelp av denne metoden. 

Det er særleg skysåing som har gjeve positive resultat i å framkalle kunstig nedbør. Ved å strø tørris eller sølviodid over skyene som har temperaturar under 0 °C. Desse fungerer som kondensasjonskjerner som underkjølte vassdropar kan fryse på. Dette medverkar til at iskrystallane veks raskare enn under dei naturlege tilhøva, og når dei vert tunge nok fell dei ut som nedbør.

Utilsikta kunstig nedbør
------------------------

Forureininga, varmen og fukta kring storbyar og industrisenter kan føre til at naturleg nedbør på lesida av desse vert forsterka og ein får større nedbørsmengder her. Oppvarming nær bakken fører til stigande luftstraumar som er ein føresetnad for regnbyer. Den sterke varmen frå store brannar og vulkanutbrot kan føre til at det vert danna bygeskyer, såkalla pyrocumulus, som kan gje sterke regnskyll.

Sjå òg
------

* Snøkanon som skapar kunstig snø.
* Skysåing

Kjelder
-------

* «nedbør – kunstig nedbør» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Torbjørn Getz Falkanger** (8. oktober 1927–16. juli 2013) var ein norsk skihoppar, fødd i Strinda i Sør-Trøndelag. Han vann sølvmedaljen i hopprennet under Vinter-OL 1952 i Oslo. Med startnummer 38 av dei 44 deltakarane hoppa han i fyrste omgang 68 meter og leia med eitt poeng på Arnfinn Bergmann. Men i andre omgangen landa han på 64 meter, eit hopp som gjorde at han hamna 4,5 poeng bak Bergmann, som hadde hoppa på eit tidleg startnummer. Under opninga av vinterleikane avla Falkanger den olympiske eiden.

Falkanger vart noregsmeister i skihopp tre gongar; 1949, 1950 og 1954. I tillegg tok han sølv i 1952 og bronse i 1953. Sesongane 1949 og 1950 vann han også hopprennet i Holmenkollen. Under VM i 1950 i Lake Placid kom han på femteplassen. I det neste VM på ski, i Falun 1954, vart han nummer seks.

Falkanger var medlen av Byåsen IL, og vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1953.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1948: Nr 5 i Holmenkollen
* 1949: Vinnar av Hollmenkollrennet
* 1950: Vinnar av Hollmenkollrennet. Nr 5 i VM i Lake Placid
* 1952: Sølvmedalje i OL i Holmenkollen
* 1953: Nr 3 i Hollmenkollen
* 1954: Nr 6 i VM i Falun
* 1955: Nr 2 både i Holmenkollen og i Svenska skidspelen i Nässjö

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* 1949: Gullmedalje
* 1950: Gullmedalje
* 1952: Sølvmedalje i Porsgrunn
* 1953: Bronsemedalje
* 1954: Gullmedalje på Kongsvinger
* 1955: Nr 4 på Voss

Et par månader føre Vinter-OL 1956 fall Falkanger i Holmenkollen og pådrog seg ein skade som sette stoppar for hans tid som aktiv skihoppar.

Kjelder
-------

* P. Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*. Oslo, 1957
* Bokmålwikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |