recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tor Torkildsen** (3. juni 1932–8. juli 2006) var ein norsk sjømann, reiar og forfattar frå Trondheim. Etter eit langt liv på skip og i reiarlag debuterte Torkildsen i 1994 med spenningsromanen *Stella Baltica*. Etter kvart skreiv han om lag 30 bøker i alt. Alle bøkene til Tor Torkildsen byggjer på erfaringar frå arbeidet hans: reiarlag og båtar, og hamner og hav verda rundt. I nokre av dei beste bøkene sine har han òg med trekk frå sjølivet før i tida.

Biografi
--------

Tor Torkildsen vart fødd inn i ein shipping-familie. Faren og bestefaren var begge sjøkapteinar, og då Tor voks opp, tok han utdanning for å overta familiereiarlaget i heimbyen. Før han i 1961 vart sjef i reiarlaget, hadde han jobba med shipping i London, Santos, Djakarta og Oslo. Han dreiv reiarlaget frå 1961-77. Sidan dreiv han ein marina i Skottland frå 1977-1983, og jobba som eksportsjef i eit elektronikkfirma. Han vart arbeidsledig i 1989, då han var 57. Det var då skrivinga tok til for alvor. Sidan var han fulltidspensjonist og forfattar. Dei siste åra budde han halve året i Trondheim, og halve året i Thailand.

Bibliografi
-----------

* *Stella Baltica* (1994)
* *Piratene på Bali* (Lisa og Nils 1) (1995)
* *Dødt skip* (1995)
* *Gullskatten på revet* (Lisa og Nils 2) (1996)
* *På død manns kiste* (1996)
* *Flukten på floden* (Lisa og Nils 3) (1997)
* *Livbåten* (1997)
* *Diamanter i lasten* (Lisa og Nils 4) (1999)
* Brenning-serien (20 bøker) (1999-2003)
* *Kapret på Bermuda* (Lisa og Nils 5) (2000)
* *Savnet i Alaska* (Lisa og Nils 6) (2001)
* *Forsvunnet på Ben Nevis* (Lisa og Nils 7) (2002)
* *Akterutseilt* (Peder 1) (2003)
* *Skipbrudden* (Peder 2) (2004)

Bakgrunnsstoff
--------------

* schibstedforlagene.no[*daud lenkje*] Forfatterens selvbiografi i samband med lansering av bokserien *Brenning*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Eit hus med Eternit på veggane. Foto: Kjetil Lenes

**Eternit** er eit varemerke for eit byggjemateriale, betongplate armert med asbest. Produktet blei patentert i 1904 av austerrikaren Ludwig Hatschek. Namnet kjem av at materialet skal kunna stå seg i all æva, på latin *aeternitas*. Materialet var laga av asbestfibrar ihopblanda med sement og vatn. Denne vellinga blei så breidd utover og vatnet fjerna. Resultatet var ein slags papp som kunne formast til plater, røyr og anna før den til slutt stivna til ei hard plate. Fordelen med eternit er at materialet held seg uansett temperatur og vêrlag. Mellom anna har eternit vorte nytta til å kle husvegger og som takplater. Ein eternitvegg treng ikkje husmåling slik som til dømes trevegger. Eternit står seg godt mot brann etter som det inneheld asbest. 

I Noreg blei Norsk Eternit Fabrikk bygd på Bjerkås under den andre verdskrigen, som ein dotterverksemd av Christiania Portland Cementfabrik på Slemmestad, men produksjonen starta ikkje før krigen var over. Han var den einaste eternitfabrikken i Noreg. Eternit vart mykje nytta i 1950–60-åra. Etter kvart kom det fram at ved produksjon av og saging i eternitt vart det laga helsefarleg støv. Støvet trengjer inn i pusteorgan og er årsak til sjukdomen asbestose og kan òg vera kreftframkallande. 

I 1970-åra kom det fram at mange tilsette i eternitfabrikkar hadde vorte sjuke. Etter kvart vart det forbode å nytta asbest, og eternit vart eit spesialavfall. Arbeidstilsynet har gjeve særskilte reglar for fjerning av eternit og andre materiale med asbest. Eternitfabrikken blei lagd ned i 1978.

Kjelder
-------

* Frithjof Gartmann: Sement i Norge 100 år. Oslo 1990

Bakgrunnsstoff
--------------

* Avisreportasje om eternithus, med fakta og bildegalleri. Arkivert 2005-11-01 ved Wayback Machine.
**Tor Olav Oftedal** (14. januar 1925–5. oktober 1980) var ein norsk journalist og politikar frå Sandnes i Rogaland, som åra 1969-80 representerte Buskerud og Arbeidarpartiet på Stortinget.

Oftedal var son til ein pressemann. Etter å ha gått handelsgymnas og vorte student i 1945, byrja han å arbeide som journalist i Stavanger-avisa 1ste Mai. Deretter var han i 1946-47 journalist i Forsvarets pressetjeneste i Oslo. Perioden 1947-54 var han tilsett ved Arbeidernes pressekontor, med fast arbeidsplass på Stortinget. Frå 1954 til 1969 jobba han i avisa Fremtiden i Drammen, dei siste fem åra var han redaktør i avisa.

Oftedal vart vald inn på Stortinget frå Buskerud og for Arbeidarpartiet i 1969, og deretter attvald to gongar. Sesjonane fram til 1977 var han med i Utanriks- og konstitusjonskomitéen, frå 1973 som formann i komiteen. 1977/78-sesjonen var han nestformann i Administrasjonskomitéen, sidan medlem i same komite til han døydde. Han var sjef i Riksrevisjonen i 1978-80.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Koordinatar: 69°46′S 64°34′W﻿

**Eternity Range** er ei fjellkjede omtrent midt på Den antarktiske halvøya. Ho er 213 km lang med ei høgd opp mot 3239 moh, og strekkjer seg frå nord til sør. 

Eternity Range er delt mellom tre hovuddelar. Dei høgaste toppane i kvar frå nord til sør er Mount Faith, Mount Hope og Mount Charity. Desse fire namna vart gjeven av Lincoln Ellsworth som oppdaga fjellkjeda frå lufta i løpet av flyturen hans 21. og 23. november 1935.

I november 1936 vart fjellkjeda kartlagd av John Riddoch Rymill frå British Graham Land Expedition som gav namnet «Mount Wakefield» til det sentrale fjellet i fjellkjeda. Denne kompliseringa av Rymill, og uvissa om den nøyaktige plasseringa og utstrekkinga til oppdaginga til Ellsworth, stoppa ei stund ei løysing på namngjevinga av området. Etter nøye studiar av dei originale rapportane, kart og fotografi, og samanlikningar med stoff frå påfølgjande ekspedisjonar, som Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, 1947, og Falkland Islands Dependencies Survey, 1960, vart det konkludert med at fjellkjeda her skildra i det minste utgjer kjernen av Ellsworth sin Eternity Range og namngav denne fjellkjeda til minne om oppdaginga hans. Namnet «Wakefield», gjeven av Rymill, vart overført til det nærliggande Wakefield Highland.

Kjelder
-------

1. ↑  New satellite imagery reveals new highest Antarctic Peninsula Mountain British Antarctic Survey, 11. desember 2017
2. ↑  «Eternity Range». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Eternity Range» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Tor Øivind Ødegård** (fødd 28. februar 1969) er ein norsk tidlegare mellomdistanseløpar frå Trøsken i Sarpsborg. Han vart norsk meister to gongar på 800 meter og tre gongar på 1500 meter.

Aktiv
-----

Ødegård vart noregsmeister 1991 og 1994 på 800 m og 1994, 1996, 1998 på 1500 m. Åra 1990-2004 sanka han i alt 11 (2-4-6) NM-medaljar på 800 meter og 5 (3-2-0) på 1500 m. 

Ødegård sine personbeste på 800 m og 1500 meter er begge frå sommaren 1997. Under eit internasjonalt stemne i München den 21. juni fekk han sluttida 3,39,8 på 1500 m. Den 5. august gjorde han sitt livsløp då han i kvartfinalen på 800 m ved verdsmeisterskapen i Aten sprang i mål på 1.45,42. I semifinalen makta han ikkje å fylgje opp og enda sist.

Per 2020 held Ødegård sin personlege rekord på 800 meter til tredjeplass på noregs-statistikken, einast hans samtidige, Vebjørn Rodal og Atle Douglas, har sprunge fortare på distansen.

### Plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Utslått i semifinalane på 800 m (1.47,83=nr 16)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i forsøket på 800 m (1.47,07=nr 27)

Kjelder
-------

* friidrett.no
Main Hall ved Natural History Museum i London.
**Hall** (norrønt *hǫll*) kan visa til ein større sal eller til ein bygning som huser ein slik sal. Etter påverknad frå engelsk kan ordet hall, uttalt hål, også visa til eit forrom eller entré til eit husvære.

Historie
--------

I den nordeuropeiske jernalderen var gildehallen ein viktig møtestad.
Her heldt ein gjestebod for å markera leiarskap, byggja alliansar og vedlikehalda fellesskap.
Ein slik hall er til dømes skildra i det angelsaksiske diktet Beowulf.

I Noreg er det funne døme på langhus med hallrom der stolpane som ber taket er trekte ut til sida slik at sjølve rommet blir luftigare. Dei langhusa ein har funne slike rom i er «båtforma», altså med ei krumma ytre form der midten er breiast.
Etterkvart blei hallrommet skild ut frå langhuset og lagt til ein eigen hallbygning.
Desse bygningane kan ha vore knytt til rituale eller hatt politiske funksjonar.
Hallen kunne ha høgsete der makthavarane sat. Håkonshallen frå 1200-talet er døme på ein slik hall.

I engelsk bygningshistorie blei hallen etter kvart omdanna til forstove eller trapperom ved at ein bygga fleire rom på huset. Dette har gjeve opphav til den norske tydinga med uttalen [hå:l].

Seinare har ein brukt hall for å visa til bygningar som omfattar større rom, som hallkyrkjer. I moderne tid har ein bygd marknadshallar, fabrikkhallar, utstillingshallar, idrettshallar og anna.

Sjå òg
------

* Sal

Kjelder
-------

1. ↑  «hall» i Nynorskordboka.
2. 1 2 3  Per Ditlef Fredriksen (29. januar 2016). «Hallen – rommet for dei rike og mektige». *Norgeshistorie.no*.
3. ↑  Lisbeth Skogstrand (17. november 2017). «Gjestebudet – drikk og lev vel!». *Norgeshistorie.no*.
4. ↑  Lars Erik Gjerpe (4. februar 2016). «Langhuset – jordbrukernes sentrum i 3000 år». *Norgeshistorie.no*.
5. ↑  Lisbeth Skogstrand (26. oktober 2017). «De eldste kjente gårdene stiger frem». *Norgeshistorie.no*.
6. ↑  Per Ditlef Fredriksen (11. oktober 2016). «Politisk makt samlar seg». *Norgeshistorie.no*.
7. ↑  «hall» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Koordinatar: 83°45′S 171°0′E﻿

**Beardmorebreen** i Antarktis er ein av dei største dalbreane i verda med ei lengd på 200 km og ei breidde på 40 km. Han fell kring 2200 meter frå Det antarktiske platået til Rossisen og grensar til Commonwealth Range i Dronning Maudfjella på austsida og Queen Alexandra Range i Dei sentrale transantarktiske fjella i vest.

Isbreen er ein av hovudrutene gjennom Dei transantarktiske fjella til det store polplatået på andre sida, og var ei av dei tidlege rutene til Sørpolen trass i den bratte hellinga.

Isbreen vart oppdaga og klatra av Ernest Shackleton under Nimrod-ekspedisjonen i 1908. Sjølv om Shackleton måtte snu før han nådde Sørpolen, viste han at det var mogeleg å nå polen denne vegen, og vart den første som sette fot på polplatået. I 1911–1912 drog Robert Falcon Scott og lagmedlemmane frå Terra Nova-ekspedisjonen opp Beardmorebreen og nådde Sørpolen. Dei kom derimot ein månad for etter Roald Amundsen og gruppa hans, som hadde vald å gå opp den tidlegare ukjende Axel Heibergbreen.

Beardmorebreen vart namngjeven av Shackleton etter sir William Beardmore, ein skotsk industrileiar og ekspedisjonssponsor fødd i 1856.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Beardmore Glacier». *www.britannica.com*. Encyclopædia Britannica, Inc. Henta 21. januar 2014.
2. ↑  «Beardmore Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 21. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Beardmorebreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* GeoNames

 |
Familien Garborg i Stavanger sommaren 1892.
***Et frit forhold*** er tittelen på Hulda Garborgs debutroman, utgitt av Mons Litleré i 1892.

Boka er naturalistisk og nyanserer effekten av kristianiabohemens bodskap om «fri kjærleik». Hovudpersonen, frøken Halvorsen, arbeider som butikkjomfru i Kristiania og innleier eit forhold til sjefen sin. Resultatet er auka materiell velstand, men at ingen av dei blir noko særleg lukkelege. I tråd med naturalismens lære skjer ei moralsk forderving hos begge partar som følgje av økonomiske vanskar.

Då boka kom ut var Hulda Garborg 30 år. Året før hadde ho hjelpt mannen sin, Arne, med å skriva romanen *Hjaa ho mor*. Denne var delvis basert på oppveksten og hennar eigne erfaringar som butikkjomfru, og skulle bli ein internasjonal suksess. Våren og sommaren 1892 var familien i Stavanger for at Arne skulle skriva ferdig romanen *Fred*. Han leigde seg eit rom på Orre for å få arbeidsro, medan Hulda og sonen deira, Tuften, budde hos Arne sin bror på Sanddal ved Stavanger. Ho nytta ventetida til å skriva det som skulle bli *Et frit Forhold*. Arne meinte at kona hadde skrive «ei merkjeleg god bok» og sendte manuset til forleggaren sin. Litleré fekk manuset anonymt, men gav straks beskjed om at han ville gje det ut viss han berre fekk vita kven som hadde skrive det.

Boka selde brukbart, og blei begynnelsen på ein omfattande forfattarskap som til slutt talde rundt 40 titlar. Allereie i 1896 skreiv ho suksessen Rasjonelt fjøsstell, og Hulda Garborg blei snart ein av landets mest populære dramatikarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Garborg, Hulda (1993). *Et frit forhold*. Spartacus forlag. ISBN 8243000267. '
* Johansen, Ørjan Zazzera (2022). "Sommaren 1892: Då Hulda blei forfattar og Arne skreiv Fred". Garborgsenteret.
**Erik Brand Olimb** (1930–2010) var ein norsk sivilingeniør.

Han var aktiv innanfor transportsektoren, offshoresektoren og teknologisektoren i Noreg.

I perioden 1960 -1968 bygde han opp Transportøkonomisk institutt (TØI) frå ei lita verksemd til ein sentral forskingsinstitusjon.

Som Jernbanedirektør (NSB) utvikla han mellom anna overordna koordinering av strategiske fireårsplanar og budsjett.

Han har bidrog til kompetanseoppbygging av norsk olje- og gassveksemd gjennom sitt arbeid i DNO og gjennom oppbygginga av Norwegian Petroleum Consultants (NPC).

I perioden 1990 -1997 var han administrerande direktør i Ingeniørforlaget og som ansvarleg redaktør i Teknisk Ukeblad frå januar 1991 til september 1996  utvikla han dette til eit moderne teknologisk tidsskrift.

Erik Brand Olimb hadde ei rekke sentrale verv og styreverv i ei rekke foretak i inn- og utland og deltatt i frivillige organisasjonar. Spesielt var han i ei årrekke aktiv i Norske sivilingeniørers forening, seinare Tekna.

Gjennom sine siste år gjorde han eit viktig arbeid for organisert rehabilitering av sivilingeniørar og for å få seniorar med erfaring ut i arbeidslivet på ny.

I 2007 vart han tildelt Kongens fortjenestemedalje i gull.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Erik Brand Olimb» frå Wikipedia på bokmål, den 19. september 2012.*

1. ↑
2. ↑
**Beat Feuz** (fødd 11. februar 1987) er ein sveitsisk skirennar frå Schangnau i kantonen Bern. Han vart nummer to i verdscupen i alpint 2012.

Aktiv
-----

Feuz debuterte i verdscupen i desember 2006 i Reiteralm, utan å utmerke seg. Sesongane 2008 og 2009 gjekk han skadd. Hans beste plassering i verdscupen 2010 var ein 12. plass i den alpine kombinasjonen i Wengen.

Under sitt fyrste store meisterskap, alpin-VM 2011 i Garmisch-Partenkirchen, vart han nummer ni i utfor. Han fekk sitt gjennombrot som skirennar i utforløypa på Kvitfjell 11. mars 2011. Den dagen vann Feuz utforrennet med fem hundreddels margin til Erik Guay frå Canada. Dagen etter kom Feuz på tredjeplassen i den same løypa.

Gjennom heile 2012-sesongen var Feuz med i tetkampen om verdscuptroféet. Ved sesongslutt stod han med 1 330 poeng, og kom dermed 25 poeng bak verdscupvinnaren Marcel Hirscher frå Austerrike, men var nesten 200 poeng føre tredjemann, nordmannen Aksel Lund Svindal. Feuz vann fire av verdscuprenna, og stod i alt 13 gongar på pallen.

### Verdscupsigrar

| Nr. | Dato | Stad | Øving |
| --- | --- | --- | --- |
| **1.** | 2011-03-1111. mars 2011 |  Noreg Kvitfjell | Utfor |
| **2.** | 2011-12-1616. desember 2011 |  Italia Val Gardena | Super-G |
| **3.** | 2012-01-1414. januar 2012 |  Sveits Wengen | Utfor |
| **4.** | 2012-02-1111. februar 2012 |  Russland Sotsji | Utfor |
| **5.** | 2012-03-022. mars 2012 |  Noreg Kvitfjell | Super-G\* |

\*Delt med Klaus Kröll

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Beat Feuz» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Beat Feuz – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 71°18′S 68°20′W﻿

**Erosbreen** er ein isbre på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis, 13 km lang og 3,5 km brei ved munningen, som flyt søraust frå Planet Heights og ut i George VI Sound like nord for Fossil Bluff. Han vart truleg først sett den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth, som flydde rett over breen og tok bilete nord og sør for han. Munningen av isbreen vart observert og plassert på kartet av British Graham Land Expedition i 1936 og Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1948 og 1949. Isbreen vart kartlagt i detalj frå flyfoto tekne under Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947–48, av D. Searle frå FIDS i 1960. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter dvergplaneten Eros i samband med nærliggande Plutobreen og Uranusbreen.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Gilbertbreen
* Jupiterbreen
* Reuningbreen

Kjelder
-------

1. ↑  «Eros Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 6. januar 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Erosbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°31′18″N 35°23′09″E﻿

**Maghdouché** (òg skrive Maghdouche, Maghdoucheh eller Maghdousheh) er ein by i Sør guvernement i Libanon. Han ligg 50 km sør for Beirut og 8 km søraust for Sidon. Landsbyen ligg 3 km frå kysten av Middelhavet, på ein ås som ligg 200 til 229 meter over havet.

Maghdouché har kring 8 000 innbyggjarar, dei fleste melkittiske katolikkar og nokre få maronittar.

Hovudnæringa i landsbyen er jordbruk. Det vert dyrka druer og sitrusfrukter her, særleg appelsinar.

Historie
--------

Namnet «Maghdouché», som kjem frå eit gammalsyrisk ord, tyder 'avlingshaustarar'. I følgje kristen tru skal Jomfru Maria ha venta på Jesus på toppen av åsen der Maghdouché ligg i dag
då han drog til Sidon. Ho skal ha overnatta i ei grotte som fekk namnet *Mantara* eller 'den ventande'. Keisar Konstantin av Austromarriket fekk gjort om grotta til ein heilagdom for Maria. Han reiste eit tårn der til ære for ho, men det kollapsa i eit jordskjelv i 550. Seinare reiste kong Ludvig IX eit vakttårn på same staden. Mantragrotta vart tilfeldig oppdaga av ein gjetar i 1726. Då låg det eit bysantinsk ikon i grotta frå 600- eller 700-talet. Sidan den gong har grotta vore ein pilegrimsstad. 

Under kampar mellom Amal-rørsla (sjiamuslimsk milits) og PLO i 1986, spreidde kampane seg til Maghdouché. Harde kampar fann stad i byen, som fall til palestinarane. Byen var då heilt øydelagd. I 1990 kom innbyggjarane i Maghdouché attende til ruinane og byrja oppbygginga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maghdouché» frå Wikipedia på engelsk, den 25. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Discussion: 2. Al-Mountara ? Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.. Christusrex.org (2000-12-19). Henta 25. september 2014.
2. ↑  history. Web.archive.org (2009-10-27). Henta 25. september 2014.

| * v
* d
* e
Flag of Lebanon Sidon distrikt i Sør guvernement |
| --- |
| Administrasjonssenter | Sidon |  |
| Byar og landsbyar | Aadloun**·** Ain El Delb**·** Anqoun**·** Ansariye**·** Ghassanieh**·** Ghaziyeh **·** Kfarmelki **·** Maghdouché**·** Majdelyoun**·** Miye ou Miye**·** Qinarit**·** Salhieh**·** Tabbaya**·** Zrarieh |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Utsyn over Romsdalsfjorden.
Satellitbilete som viser Romsdalsfjorden øvst, over Sunnmøre-fjordane og Nordfjord. Snøfylte dalar til høgre. (Kjelde: NASA)
**Romsdalsfjorden** er den niande lengste fjorden i Noreg med ei lengd på 88 km. Han ligg i Romsdal i Møre og Romsdal.

Starten av fjorden i vest vert rekna for å gå mellom Dryna i Midsund kommune og Brattvåg. Eit annan innløp ligg lenger nord ved Julsundet mellom Otrøya i vest og Molde i aust.

Fjorden forgreiner seg i dei mindre Tresfjord og Tomrefjord i sør, medan hovuddelen held fram mot aust. Fjorden deler seg så i tre greiner: 

* Moldefjorden og fortsetjinga Fannefjorden går forbi Molde nord for Moldeøyane.
* Langfjorden er den lengste armen av fjorden med greinene Karlsøyfjorden, Rødvenfjorden, og den vakre Eresfjorden.
* Ein sørleg arm forbi Åndalsnes som endar ved Isfjorden i Rauma.

Frå Austlandet kan ein nå fjorden via Gudbrandsdalen ved Lesja og ned Romsdal til Åndalsnes. Dette er òg endestasjonen til Raumabanen.

Veøya - den heilage øya - var senteret i området før Molde. Han ligg der dei tre armane forgreinar seg frå fjorden og var det viktigaste handelssenteret i mellomalderen mellom Trondheim og Bergen. Mellomalderkyrkja St. Peter frå seint på 1100-talet er i dag eit museum, men det vert stundom halde gudstenester her.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Romsdalsfjord» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Koordinatar: 62°39′N 7°15′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Klippeerosjon på Krimhalvøya
**Erosjon** (latin *erosio*, «avgnaging») er alle geologiske prosessar der ytre krefter som vind, bølgjer, isbrear og rennande vatn riv laus og flyttar materiale frå ein stad på jordoverflata til ein annan. Ofte deler ein erosjon inn etter kva kraft som rår, som *vinderosjon*, *bølgeerosjon*, *breerosjon* og *elveerosjon*. Energien til denne nedbrytinga av jordoverflata kjem frå solstrålinga, og hadde det ikkje vore for at dei indre geologiske prosessane samstundes skapte nye geologiske formasjonar, så ville erosjonen for lengst ha jamna ut overflata til ei plan flate under havnivå.

Former
------

I lause jordartar skjer erosjonen raskt, fordi det lause materialet vert ført bort med regnvatn, bekkar eller vind. Den faste berggrunnen vert slipt ned ved at strøymande vatn fører med seg sand, grus og stein som gnir over overflata. Små renner kan utvikle seg til gjel og dalar forma som ein V. 

Isbrear kan grave vidare i eldre renner og forme terreng som tindar og skar, dalbotnar, U-dalar og fjordar. Medan elvene berre eroderer terrenget ned til havnivået, vil isbreane kunne grave ut groper og renner djupt under havnivået. 

Langs kysten er det havbølgjene som verkar og gjer at kysten langsamt trekkjer seg attende, noko ein kallar abrasjon. Vind fjernar støv og sand, sliper fasettar på stein som stikk fram eller grev ut bratte skrentar med innhole former, noko ein kallar deflasjon.

Erosjonsproblem
---------------

Når menneske eller dyr fjernar vegetasjon frå eit terreng, vil ofte erosjonen få betre tak. Regn og vind kan fjerne matjorda, medan avskoging, overbeiting eller intensivt jordbruk i jordbruksområde kan omskape området til ufruktbar steppe og ørken, som til dømes i USA, Mellom-Amerika og Afrika. Regnvatnet vert ikkje lenger soge opp i jorda når eit område er avskoga, men renn avstad. Dette aukar mellom anna sjansane for flaum og har ved fleire høve ført til at tusenvis av menneske har mista livet. I tillegg vil lokalklimaet endrast ved erosjon. 

I Noreg har erosjon vert eit problem for gardsbruk på Austlandet. Kvart år renn det vekk fleire tusen kubikkmeter jord med regnvatnet. Dette er særleg merkbart på Romerike på grunn av flatehogst, bakkeplanering og asfaltering som har gjort at nedbørsvatn i mindre grad trekkjer ned i jorda. Dette medfører at det lettare oppstår flaum og elva Leira transporterer årleg om lag 100 000 tonn jord forbi Frogner i Sørum.

Kjelder
-------

* «erosjon» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
**Erich Gottlieb Eliskases** (15. februar 1913–2. februar 1997) var ein austerriksk sjakkspelar. Eliskases var ein av dei sterkaste sjakkspelarane i verda på slutten av 1930-talet. Han var stormeister i sjakk og representerte både Austerrike, Tyskland og Argentina i internasjonale konkurransar.

Erich Eliskases var fødd i Innsbruck. Han lærte seg sjakk som 12-åring og viste raskt forbløffande talent. Eliskases blei klubbmeister som 14-åring, tyrolsk meister som 15-åring og nasjonal meister som 16-åring.

Etter at Austerike blei innlemma i Tyskland i 1938 vann Eliskases det tyske meisterskapet både i 1938 og 1939 i Bad Oeynhausen. Han spelte for Tyskland under sjakkolympiaden (lag-VM i sjakk) i Buenos Aires i 1939. Under sjakk-OL kom utbrotet av den andre verdskrigen, og Eliskases, saman med mange andre spelarar - mellom anna også resten av det tyske laget - valde å bli verande i staden for å dra heim. Han var ei tid i Brazil, men slo seg så ned i Argentina, og fekk etter kvart også argentinsk statsborgarskap. Han spelte for Argentina i sjakkolympiadane i 1952, 1958, 1960 og 1964.

Verdssjakkforbundet FIDE tildelte Eliskases titlane Internasjonal meister i sjakk i 1950 og Stormeister i sjakk i 1952. 

Eliskases hadde mange gode resultat i sterke sjakkturneringar. Mellom anna førsteplass eller delt førsteplass i Budapest (1934) (i den ungarske mesterskapen), Linz (1934), Zürich (1935), Milan (1937), Noordwijk (1938) (kanskje det beste resultat, her vann han mot både Euwe og Keres), Krefeld (1938), Bad Harzburg (1939), Bad Elster (1939), Wien (1939), São Paulo (1941), São Paulo (1947), Mar del Plata (1948), Punta del Este (1951) og Córdoba (1959). Eliskases sin siger i Noordwijk var starten på ein serie på 8 påfølgjande turneringa utan eit einaste tap.

Eliskases vann tvikampar mot Efim Bogoljubov i 1939, og tre gongar mot Rudolf Spielmann, i 1932, 1936 og 1937. 

Mot slutten av 1930-åra blei Eliskases, saman med Keres og Capablanca, sett på som dei viktigaste utfordrarane til dåverande verdsmeister i sjakk Alexander Alekhine. Alekhine tok sjølv til orde for ein tittelkamp mot Eliskases - han kjende Eliskases frå då Eliskases gjorde ein god innsats som sekundant for han i VM-kampen mot Max Euwe i 1937.

Kjende sjakkparti
-----------------

* Euwe-Eliskases, 1935 1-0 Dette var den første vinsten av tre i dei fem partia mot Euwe. Euwe vart verdsmeister dette året.
* Eliskases-Capablanca, Semmering 1937 Eliskases vinn mot Capablanca i sluttspelet - ei partifase der Capablanca gjekk for å vere spesielt god.
* Eliskases-Fischer, Buenos Aires 1960 Eliskases er blant dei få spelarane som har slått Bobby Fischer

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hooper, David og Whyld, Kenneth (1984). *The Oxford Companion To Chess*. Oxford University. ISBN 0-19-217540-8.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
* 'New In Chess' Minneartikkel på engelsk
* Nokre av Erich Eliskases sine kombinasjonar på wtharvey.com
* Erich Eliskases sine parti på chessgames.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNE

 |
Framside til «Frog Legs Rag», ein melodi utgjeven av James Scott i 1906.
**James Sylvester Scott** (12. februar 1886–30. august 1938) var ein afroamerikansk ragtime-komponist frå Missouri og Kansas i Sambandsstatane (USA). Han er saman med Scott Joplin og Joseph Lamb rekna som ein av dei viktigaste skaparane av klassisk ragtime. Nokre av dei best kjende verka hans er «Climax Rag», «Frog Legs Rag», «Grace and Beauty», «Ophelia Rag» og «The Ragtime Oriole».

James Scott var fødd i småbyen Neosho i Missouri men flytta med familien til Ottawa i Kansas og tilbake til Missouri og byen Carthage under oppveksten. Han lærte å spela piano av mora, som spelte blues, gospel og folketonar. Scott lærte seinare pianospel av John Coleman og Scott Joplin.

I 1902 fekk James Scott arbeid i musikkbutikken til Charles L. Dumars, som etter kvart let han demonstrera piano. Scott spelte mellom anna sine eigne komposisjonar, som var så godt likte at Dumars året etter gav ut den første songen hans, «A Summer Breeze». 

Scott flytta til St. Louis i 1906 der han fekk hjelp av Scott Joplin til å samarbeida med utgjevaren John Stark. Den første melodien hans utgjeven av Stark, «Frog Legs Rag», blei ein stor hit. I 1914 flytta Scott til Kansas City der han gifta seg, etablerte ein musikkskole og dirigerte eit teaterorkester. 

I 1920-åra byrja jazz å ta plassen til ragtime som musikken alle høyrde på, noko Scott tok til motmæle mot med komposisjonen «Don't Jazz Me – Rag (I'm Music)». Men det var nytta lite, og
etter at John Stark trekte seg tilbake slutta Scott å gje ut musikk, sjølv om han skal ha fortsett å komponera. Scott døydde i Kansas City i 1938 og er gravlagd i Westlawn Cemetery der.

Kjelder
-------

* Club Kayce Arkivert 2017-07-02 ved Wayback Machine.
* Engelsk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* NLA
* NKC

 |
*Denne artikkelen handlar om byen i Russland. For byen i Ukraina, sjå Siversk.* 

| **Seversk Северск** |
| --- |
| Horisonten til SeverskHorisonten til Seversk |
|  |
| Byvåpenet til Seversk |
| **Byvåpenet til Seversk** | 
 |
| Plassering |
| 

Seversk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Tomsk oblast |
| GrunnlagdBystatus | 19491956 |
| Borgarmeister | Nikolai Kusmenko |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  18 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 107 100   5 950 /km² |
| Koordinatar | 56°36′00″N 84°51′00″E﻿Koordinatar: 56°36′00″N 84°51′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 90 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | OMST (UTC+6)OMSST (UTC+7) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 636000–636071 |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)3823 |
| **Nettstad:** www.seversknet.ru |

**Seversk** (russisk Се́верск) er ein lukka by i Tomsk oblast i Russland med om lag 105 000 innbyggjarar. Byen ligg femten kilometer nordvest for Tomsk på høgre sida av elva Tom. 

Byen vart grunnlagt i 1949 som *Pjatyj Potsjtovyj* (russisk: Пя́тый Почто́вый). Frå 1954 til 1992 hadde han namnet *Tomsk-7* (russisk Томск-7). Seversk fekk bystatus i 1956.

Seversk er heimstad for *Den sibirske gruppa av kjemiske bedrifter*, grunnlagt i 1954. Han omfattar fleire atomreaktorar og kjemiske fabrikkar for utskiljing, anrikning og gjenvinning av uran og plutonium. Atomvåpen vart produsert og lagra på bedriftene sine område.

Byen var ein hemmeleg by i Sovjetunionen heilt til president Boris Jeltsin i 1992 erklærte at slike byar kunne bruke sine historiske namn. Fram til då eksisterte ikkje byen på offisielle kart. Som tradisjonen var med sovjetiske byar som inneheldt hemmelege anlegg, så var Tomsk-7 i realiteten eit postboksnummer og impliserte dermed at staden låg ein viss avstand frå byen Tomsk.

Trass i dekretet som fjerna Seversks hemmelege status, så er byen framleis lukka for utanforståande. Løyve til å vitja byen kan ein berre få av dei aktuelle styresmaktene, gjennom institusjonane som skal vitjast, eller via privatpersonar som til dømes ein nær slektning.

Ein av dei alvorlegaste atomulukke ved SGCE fann stad 6. april 1993, då ein tank med ein særs radioaktiv løysing eksploderte.

### Folk

Skirennaren Ljubov Jegorova er frå Seversk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fotoalbum for Seversk Arkivert 2008-02-05 ved Wayback Machine. (russisk)
* Offisielt nettstad for Den sibirske gruppa av kjemiske bedrifter
* Tomsk-7 på globalsecurity.org[*daud lenkje*]
* BISNIS rapport om SGCE Arkivert 2006-05-12 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Byar i Tomsk oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Tomsk |
| Våpenskjoldet til Tomsk oblast | Asino · Kedrovyj · Kolpasjevo · Seversk · Strezjevoj | Flagget til Tomsk oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Amedeo Carboni** (fødd  6. april 1965) er ein italiensk tidlegare fotballspelar frå Arezzo. Han var etter tur venstreback på Sampdoria, AS Roma og Valencia CF.

### Klubbspel

Carboni fekk sitt gjennombrot med Sampdoria, ein klubb han spelte for 1988-90. Her var han med å vinne den italienske cupfinalen 1989 og den europeiske Cupvinnarcupen 1990. Sommaren 1990 vart han overført til AS Roma, der han våren 1991 på ny spelte finale i UEFA-cupen, ein kamp Roma tapte mot FC Inter. Nokre veker seinare vann han derimot den italienske cupfinalen for andre gong. Etter sju sesongar i Roma skreiv Carboni kontrakt med spanske Valencia CF. Han spelte for den spanske klubben i ni år og sanka sølvty ved fleire høve. I 1999 vart han spansk cupmeister, to år seinare tapte laget meisterligafinalen mot Bayern München. Både i 2002 og 2004 bidrog han til at Valencia gjekk til topps i den spanske ligaen. I 2004 vann han også ein sigerspokal i UEFA-cupen, 14 år etter triumfen i Cupvinnarcupen. 40 år gammal hamna han på reservebenken og la opp.

### Landslagsspel

Carboni deltok i 18 landskampar for Italia i tida 1992-97, utan å kome på skåringslista. Hans einaste store turnering vart europameisterskapen 1996.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Amedeo Carboni» frå Wikipedia på engelsk, den 30. april 2021.*
* eu-football



| * v
* d
* e
Italia sitt landslag – EM i fotball 1996 |
| --- |
| 
* 1 Peruzzi
* 2 Apolloni
* 3 Maldini (kaptein)
* 4 Carboni
* 5 Costacurta
* 6 Nesta
* 7 Donadoni
* 8 Mussi
* 9 Torricelli
* 10 Albertini
* 11 Baggio
* 12 Toldo
* 13 Rossitto
* 14 Del Piero
* 15 Di Livio
* 16 Di Matteo
* 17 Fuser
* 18 Casiraghi
* 19 Chiesa
* 20 Ravanelli
* 21 Zola
* 22 Bucci
* Landslagstrenar: Sacchi

 | Flagget til Italia |
|  |
**Krigsskodeplass** er et område der det føregår krigshandlingar eller der slike handlingar er venta.

Krigsskodeplass i norsk lovverk
-------------------------------

I norsk samanheng nyttar ein erklæring av krigsskodeplass til å regulera forholdet mellom sivile og militære styresmakter. Lovverket om krigsskodeplass finst i Lov om særlige rådgjerder under krig, krigsfare og liknende forhold (beredskapsloven) av 15. desember 1950 nummer 7, i kongeleg resolusjon av 11. september 1959, og kongeleg resolusjon av 8. desember 1967.

Ein kan erklæra krigsskodeplass i den delen eller dei delane av landet der det føregår krigshandlingar eller der ein kan rekna med at dei er nær ved å føregå, og der det er rekna som nødvendig at dei militære styresmaktene tek ove leiinga av politiet og andre sivile forvaltingsorgan for å fremja og trygge militære operasjonar og forsyningar. Grensene for krigsskodeplassen blir normalt fastsette av Kongen. Krigsskodeplassen er ikkje nødvendigvis same området som den militære inndelingen av operasjonsområdet. Ein krigsskodeplass kan også opprettat automatisk ved eit militært åtak på norsk territorium.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «krigsskueplass». *Store norske leksikon* (på norsk). 18. oktober 2018.
Ambra
**Ambra** er eit sekret som vert utskild i tarmen til spermasettkvalen. Det var tidlegare nytta til parfyme, men sekretet vert i dag framstilt kunstig. 

Det er eit solid, voksaktig, brennbar substans med grå eller svartaktig farge. Han har ein særskild søtleg, jordaktig lukt. Det er i dag stort sett erstatta med syntetiske stoff, men vert framleis til ein viss grad nytta i produksjon av parfyme som fiksering av dufta. Ambra vart òg forma, tørka, dekorert og bore som smykker, særskild i renessansen. Det vart ofte forma til kuler.

Ambra oppstår som ein galleaktig sekresjon i meltingssystemet hos spermasettkvalen og finst flytande på havet, eller i sand nær kysten. Ambra kan finnast i Atlanterhavet, ved kysten av Brasil og Madagaskar, òg ved kysten av Afrika, ved Austindia, fastlands-Kina, Japan, India, Australia, New Zealand og Molukkane. Det meste av kommersielt produsert ambra kjem derimot frå Bahamas og New Providence.

Siden nebba til kjempeblekksprutar har blitt funnen i ambraklumpar, har forskarar teoretisert at kvalen produserer stoffet for å verne innvolane mot harde, skarpe lekamar han har fått i seg. Nokre gonger finn ein det òg i magen til kvalar.

Da svartedauden herja i Europa, var det ein førestilling hos folk at det hjelpte mot smitten å bere med seg ein klump ambra. Grunnen var at lukta frå ambraen maskerte lukta frå pesten. Ein trudde feilaktig at lukt var ein smitteberar av pesten.

Fysiske eigenskapar
-------------------

Ambra finst i klumpar med forskjellig form og storleik, frå 14 gram til 45 kg eller meir. Når han først vert støytt ut eller fjerna frå kvalen, er stoffet bleikt kvitt på farge (nokre gonger med svarte årer), mjukt og med ein sterk lukt av avføring. 

Etter månader eller år med fotodegradering og oksidering i havet, blir substansen gradvis hardare, og får ein mørkegrå eller svart farge, og ei lukt som kan skildrast som søt, jord, hav og dyr. Lukta har blitt skildra som ein mykje rikare og fyldigare versjon av isopropanol, uten den stikkende strame lukta. I denne tilstanden har amber ei eigenvekt på mellom 0,780 og 0,926. Han smeltar ved ca. 62 °C til ein feit, gul, tjøreaktig væske, og ved 100 °C blir han til ein kvit damp. Han er oppløyseleg i eter og oljer. Han reagerer relativt lite på syrer. Kvite krystallar av ein substans kalla amberin, som liknar på kolesterol, kan skiljast frå ambraen ved at ein varmar opp rå ambra i alkohol, og deretter lar løysinga avkjølast.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ambra» frå Wikipedia på bokmål, den 21. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Slå opp ***ambra*** i Wiktionary, den frie ordboka.  |

* «Ambergris» Arkivert 2007-04-29 ved Wayback Machine. det materialet fortel
* «Please Let It Be Whale Vomit, Not Just Sea Junk»
* «On the chemistry and ethics of Ambergris» Arkivert 2006-03-02 ved Wayback Machine. ambra, kjemi og etikk
* «Whale 'vomit' sparks cash bonanza», BBC
* Artikkel fra Aftenposten 2006
* Fra abcnews 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| ***«Amen»***  Song av Vincent Bueno |
|  |
| **Land** | Austerrike |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 10. mars 2021 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 02:55 |
| **Selskap** | Unified Songs |
| Låtskrivar(ar) | Ashley Hicklin, Jonas Thander, Tobias Stuber |
| **Produsent** | Nikolaj Trybulec, Pele Loriando, Jonas Thander |
|
|

**«Amen»** (hebraisk for 'det skal skje') er ein popballade frå 2021 som vert framført av den austerrikske musikaren Vincent Bueno. Songen vart utgjeven 10. mars 2021 og var det austerrikske bidraget til Eurovision Song Contest 2021 i Rotterdam i Nederland.

Om songen
---------

Låten vert framført av Vincent Bueno. Han vart vald internt av den austerrikske kringkastaren ORF til å representere Austerrike i Eurovision Song Contest 2020, men tevlinga vart avlyst på grunn av koronaviruspandemien. I staden vedtok ORF at Bueno skulle representerte landet i tevlinga i 2021. 

Tittelen til songen vart avsløra i februar 2021, og han vart gjeven ut 10. mars 2021. Bueno har jobba med eit internasjonal team av låtskrivarar for å skrive og produsere songen. Jonas Thander er hovudprodusent, og han har skrive den saman med Tobias Stuber og den britiske låtskrivaren Ashley Hicklin. Pele Loriano og Nikolaj Trybulec har vore med på produsentsida. Hicklin og Loriano var òg med på å skrive og produsere «Run with the Lions», som representerte Litauen i 2019.

«Amen» var ein av to songar med same tittel i Eurovision Song Contest 2021; også Slovenias Ana Soklič stilte med eit bidrag som heitte «Amen».

Eurovision Song Contest
-----------------------

Austerrike vart trekt ut til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest 2021. Semifinalen vart arrangert i Rotterdam Ahoy i Nederland torsdag 20. mai. Songen enda på 12.-plass av 17 bidrag i semifinalen og gjekk ikkje vidare til finalen laurdag 22. mai.

I Eurovision Song Contest var Marvin Dietmann kunstnarisk ansvarleg for framføringa og sceneshowet. Han stod bak Conchita Wursts sceneframsyning med «Rise Like a Phoenix» som vann Eurovision Song Contest i 2014.

Utgjevingshistorikk
-------------------

| Region | Dato | Format | Merke | Ref. |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Diverse | 10. mars 2021 | Unified Songs | Digital nedlasting, strøyming |  |

Kjelder
-------

1. ↑  «Det Norske Akademis ordbok». Henta 28. februar 2021.
2. ↑  «Vincent Bueno - Austria - Rotterdam 2021» (på engelsk). Henta 28. februar 2021.
3. 1 2 3  «Amen - Single by Vincent Bueno» (på engelsk). Henta 10. mars 2021.
4. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.
5. 1 2 3  «Amen! Vincent Bueno's Eurovision 2021 song title revealed by Austrian Eurovision scout» (på engelsk). 26. februar 2021. Henta 28. februar 2021.
6. ↑  «Slovenia: Ana Soklič will sing "Amen" at Eurovision 2021». 27. februar 2021. Henta 28. februar 2021.
7. ↑  «2020 Semi-Final line-up to stay for 2021» (på engelsk). 19. november 2020. Henta 28. februar 2021.
8. ↑  «Eurovision 2021 Semi-final 2 Results». Henta 22. mai 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Amen (Vincent Bueno-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2021.*
**Inge Einarsen Bartnes** (22. september 1911–16. januar 1988) var ein gardbrukar og politikar frå Beitstad i Nord-Trøndelag. Han var stortingsrepresentant frå Nord-Trøndelag i tida 1954-73, vald for Senterpartiet. Lars Petter Bartnes er soneson hans.

Bartnes gjekk 1928/29 Torhus folkehøgskole og 1930-32 Mære landbruksskole. Han var også på studiereiser til Sør-Amerika, Australia, Japan og Canada.

Frå 1935 til -43 var Bartnes forretningsførar i Beitstad telefonsamlag, og åra 1939-41 tilsett ved Beitstad heradskontor. Han overtok i 1942 farsgarden Øvre Beitstad og dreiv denne til 1971. Elles var han forretningsførar 1941-54 i Beitstad branntrygdelag.

Bartnes var medlem av Beitstad formannskap 1945–47 og varaordførar 1947–54. Nær samtidig skjøtta han arbeidet som fylkessekretær i Nord-Trøndelag Bondeparti. Frå 1946 til -73 var han sentralstyremedlem i Bondepartiet/Senterpartiet, og i partiet sitt forsvarsutval perioden 1964–1973. Bartnes representerte Nord-Trøndelag på Stortinget i fem etterfølgjande periodar frå nyår 1954. I den fyrste fireårsbolken hadde han sete i Protokollkomiteen, frå 1958 til han forlet Tinget i 1973 var han med i Militærkomiteen/Forsvarskomiteen, som sekretær 1958-65 og 1969-73.

Gjennom åra hadde Bartnes ei mengd styreverv. Mellom anna var han styreformann 1951-57 i Trønderavisa og 1968-83 i Statens Kornforretning.

Bartnes vart i 1982 tildelt St. Olavs Orden for sitt samfunnsengasjement.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Inge Steensland** (fødd 26. november 1923 i Stavanger, daud 18. september 2010) var ein norsk fenrik og motstandsmann under andre verdskrigen. Han mottok Krigskrossen med sverd, Noregs fremste utmerking. Etter krigen dreiv han framgangsrik forretning innan skipsfart og eigedom.

Andre verdskrigen
-----------------

Steensland forlét Noreg ombord på MB «Sjøgutt» 10. juli 1941 og kom fram til Sandend 13. juli. Han vart først rekruttert til Kompani Linge, men søkte seg seinare over til marinen. Han tjenestegjorde som kadett på fleire britiske krigsskip under krigen. Han deltok blant anna om bord på den britiske destroyeren HMS «Brissinden» under invasjonen av Omaha Beach i Normandie 6. juni 1944.

Han deltok òg i Operasjon Polar Bear VI i siste fasen av krigen.

Forretningsmann
---------------

Etter slutten til andre verdskrig fullførte Steensland i 1946 Sjøkrigsskolen. Han byrja som forretningsmann og starta eige skipsmeklarfirma, Inge Steensland AS, i 1960. Han opparbeidde seg etterkvart òg betydelege delar i reiarlaget Solvang. I 2008 vart formuen hans rekna av tidsskriftet *Kapital* til å vera på om lag 1 600 millionar.

Steensland har gjeve namn til Inge Steenslands pris og til ein redningsskøyte i Petter C. G. Sundt-klassa. Skøyta med namnet RS «Inge Steensland» vart døypt 30. april 2010.

Inge Steensland var far til forretningskvinna Anne Merete Steensland.

Utmerkingar
-----------

For sin innsats under krigen, og ikkje minst for operasjon Polar Bear VI, vart Steensland i september 1946 tildelt Noregs høgaste utmerking, Krigskrossen med sverd. Han mottok òg den norske Krigsmedaljen og Storbritannias Distinguished Service Cross.

Steensland vart i 2004 tildelt Kongens fortjenstmedalje i gull.

Referansar
----------

1. ↑  «Inge Steensland er død», VG.no, 18. september 2010.
2. ↑  Dag-Henrik Fosse: «Inge Steensland er død» Arkivert 2010-09-21 ved Wayback Machine. *Stavanger Aftenblad*, 18. september 2010.
3. ↑  Ulstein, Ragnar (1920-) (1979). *Englandsfarten*. Samlaget. s. 347. ISBN 8252109837.
4. ↑  Erik Gjems-Onstad (red.): *Krigskorset og St. Olavsmedaljen med ekegren*, Oslo: Grøndahl Dreyer, 1995, s. 161.
5. ↑  *Aftenposten*, 23. september 2010, del 2, s. 13.

* *Denne artikkelen bygger på «Inge Steensland» frå Wikipedia på bokmål, den 14. januar 2018.*
**Ambros Sollid** (21. mai 1880–9. februar 1973) var ein norsk tenestemann og politikar frå Heddal i Telemark. Han representerte partiet Venstre på Stortinget frå 1937-45.

Sollid var son til ein gardbrukar og lærar. Sjølv tok han eksamen ved Bratsberg amts landbruksskule i 1899 og ved Norges landbrukshøyskole i 1902. Dei neste åra underviste han på Seljord friseminar og til 1905 på Telemark folkehøgskule. Skuleåret 1905/06 var han lærar og gardsstyrar på Telemark landbruksskule. I 1906 fekk han stillinga som fylkesagronom i Telemark, samstundes redigerte han til 1915 landbruksstoffet i avisa «Varden». Frå 1920 hadde Sollid jobben som sekretær i Telemarks landbruksselskap, heilt til han i mars 1944 vart avsett av nazi-styresmakter. Då krigen var over i mai 1945 fekk han tilbake stillinga. Til sist fylkeslandbrukssjef i Telemark frå 1949.

Sollid var medlem av bystyret i Skien frå 1929 til 1945; varaordførar 1932-34 og ordførar 1935-1937. Samstundes som han var varaordførar var han formann i skulestyret. Hausten 1936 vart han vald til stortingsrepresentant frå dei åtte kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder som representant for Venstre. På Tinget hadde han plass i Militærkomiteen.

I 1927 fekk Sollid utgitt *Telemark Landbruksselskap 1777-1877*.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Patro Nia |
|  |
| «Fader vår» lesen på ido |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra denne fila? Sjå mediahjelp.* |

**Ido** er eit internasjonalt planspråk, inspirert av esperanto, som vart lagt fram i 1907. Det blir tala av ei lita gruppe menneske i dag, hovudsakleg i Europa, men har ingen morsmålsbrukarar.

Bruk
----

Ido-flagget
Ido er eit språk til bruk i kommunikasjon mellom folk som har ulike morsmål. Det er lettare å læra enn andre språk, slik at det er større sjanse for at folk kan snakka på like fot med kvarandre. Til samanlikning har engelskspråklege eit stort fortrinn når det skal snakkast engelsk i internasjonale samanhengar. Den som forhandlar på framandspråket engelsk med folk som har engelsk som morsmål, har eit problem. 

Ido er meint å vera meir rettvist i slike samanhengar, ved at ingen skal eiga det meir enn andre (difor møter me av og til omgrepet «nøytralt språk»). Det at det er så lett å læra som det er, gjer også at det er fleire som kan læra ido bra nok til å føra gode samtalar enn tilfellet er med andre framandspråk. Dette styrkjer kontakten mellom vanlege «menn og kvinner i gata», utan å favorisera dei som er spesielt flinke i språk, eller dei som har spesielt god tid (og spesielt mykje pengar) til å læra seg framandspråk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Uniono por la linguo internaciona Ido

Kjelder
-------

1. ↑  Ethnologue

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |