recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Basunar
**Treblåseinstrument** ei gruppe musikkinstrument av blåseinstrument-familien. Instrumenta skil sig frå messingblåseinstrumenta ved at dei normalt er laga av tre (det finst treblåseinstrument laga av metall). Mellom instrumenta i denne gruppa kan ein nemne klarinett, saksofon, tverrfløyte, blokkfløyte, fagott, engelsk horn, obo og sekkepipe.

Konstruksjon
------------

Det som seier at eit blåseinstrument er eit messinginstrument eller treblås er kva materiale det opphavleg blei laga i. Treblåseinstrumenta har som regel eit munnstykke der vibrasjonen frå eitt eller to røyrblad i vibrasjon skaper lyden.
Fløyter har derimot ikkje denne konstruksjonen, desse gir lyd ved å få lyden til å vibrere ved å blåse inni ein skarp kant.

* Fløyteinstrument
	+ Tverrfløyte
	+ Blokkfløyte
* Enkeltrøyr
	+ Saksofon
	+ Klarinett
* Dobbeltrøyr
	+ Obo
	+ Fagott
	+ Engelsk horn
	+ Sekkepipe

Bruksområde
-----------

Treblåseseksjonen er ein viktig del av symfoniorkesteret, men er òg vanleg i kammerorkester. I slike orkester er saksofonen uvanleg. Til liks med tverrfløyta eignar saksofonen seg som soloinstrument. Saksofonen er ofte å finne i storband og andre jazzorkester. Fagotten blir mest brukt i klassiske orkester og vart konstruert som eit bassinstrument i treblåsefamilien. Med wienerklassisismen sitt inntog fekk fagotten òg solististiske oppgåver.

Sjå òg
------

* Blåseinstrument
* Messingblåseinstrument

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Treblåseinstrument**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
| **Kuressaare linn** |
| --- |
| Kuressaare slottKuressaare slott Kuressaare slott |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Kuressaare linn | Byvåpenet til Kuressaare linn |
| **Flagget til Kuressaare linn** | **Byvåpenet til Kuressaare linn** |

 |
| Plassering |
| 

Kuressaare is located in Estland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Estland |
| Maakond | Saare maakond |
| Først nemnd i | 1154 |
| Borgarmeister | Urve Tiidus |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  14,95 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2010)   - folketettleik | 13 919   931 /km² |
| Koordinatar | 58°15′0″N 22°29′0″E﻿Koordinatar: 58°15′0″N 22°29′0″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.kuressaare.ee |

**Kuressaare** (tysk *Arensburg*) er ein by og kommune i Estland på øya Saaremaa. Han er hovudstaden i Saare maakond og har like under 15 000 innbyggjarar.

Byen ligg ved kysten av Rigabukta og vert tent av Kuressaare lufthamn.

Historie
--------

Kuressaare vart første gong nemnd i 1154 og utvikla seg rundt eit bispepalass (latinsk *Arx Aquilae*), som først vart nemnd i 1381. I 1559 vart han seld av bispedømet Ösel-Wiek til Danmark og han fekk byrettar. I 1645 kom han under svensk kontroll etter Brömsebro-traktaten. Kuressaare var tidlegare kjend under det tyske og svenske namnet *Arensburg*. Kuressaare vart brend til grunnen av russisk troppar i 1710 under den store nordiske krigen. Med freden i Nystad i 1721 kom byen under russisk kontroll. På 1700-talet var Kuressaare ein populær feriestad. Det historiske tyske namnet **Arensburg** vart erstatta av Kuressaare i 1918 då Estland fekk sjølvstende etter den første verdskrigen. Frå 1952 til 1988 heitte han **Kingissepa** etter bolsjeviken Viktor Kingissepp som var fødd i Kuressaare (må ikkje forvekslast med den russiske byen Kingisepp).

Kuressaare rådhus
I oktober 1990 vart Kuressaare den første byen i Estland som fekk eit eige bystyre. I dag er Kuressaare ein trygg og sunn by som er open for internasjonal samarbeid og kommunikasjon. 

Fotballaget i byen heiter FC Kuressaare.

Folk frå Kuressaare
-------------------

* Eugen Dücker (1841-1916), kunstnar
* Louis Kahn (1901-1974), arkitekt
* Ivo Linna (f. 1949), songar
* Grete Paia (f. 1995), songar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kuressaare**

* Informasjon og historie Arkivert 2005-11-18 ved Wayback Machine.
* Kuressaare lufthamn
* Webkamera frå Kuressaare Arkivert 2009-03-05 ved Wayback Machine.
* Reiseinformasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Kurfyrstedømet Bayern** (tysk *Kurfürstentum Bayern*) var eit sjølvstendig kurfyrstedøme i Det tysk-romerske riket frå 1623 til 1806, då det vart etterfølgd av kongedømet Bayern.

Wittelsbach-dynastiet som styrte Bayern var den yngre greina av familien som òg styrte Kurpfalz. Overhovudet i den eldre greina var ein av sju kurfyrstar i Det tysk-romerske riket i følgje den gylne bullen av 1356, men Bayern var ekskludert frå kurfyrste-verdet. I 1621 vart kurfyrsten Fredrik V sett under keisarleg bannlysing for rolla si i Det bøhmiske opprøret mot keisar Ferdinand II og kurfyrste-verdet og territoriet til Øvre Pfalz vart gjeven til det lojale syskenbarnet hans, hertug Maximilian I av Bayern. Sjølv om Freden i Westfalen ville skape ein ny kurfyrstetittel for sonen til Fredrik V var det etterkomarane etter Maximilian som hadde det originale kurfyrste-verdet, med unntak av ein kort periode under den spanske arvefølgjekrigen, fram til linja hans døydde ut i 1777. Dei to slektene vart då slått saman i ein personalunion fram til slutten av Det tysk-romerske riket. I 1805, etter freden i Pressburg, opphøgde den dåverande kurfyrsten Maximilian Josef, seg sjølv til konge av Bayern og Det tysk-romerske riket vart avskaffa året etter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Electorate of Bavaria» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mai 2011.*
*Gjertrudsfuglen* er eit gammelt norsk namn på svartspett. Namnet stammar frå eit utbreidd legendeeventyr med same namn.
**Gjertrudsfuglen**, òg kalla **Gjertrudfuglen**, er eit katolsk legendeeventyr og eit gammalt norsk namn på hakkespettarten svartspett. Eventyret er med i Asbjørnsen og Moe si samling av *Norske Folkeeventyr* som første gong kom ut i perioden 1841-1844. Av ialt 22 kjente legendeeventyr i Noreg er *Gjertrudsfuglen* det mest utbreidde. Eventyret skal vere kjent i 39 variantar.

Det korte eventyret fortel om då Vårherre og St. Peder, som vandrar på jorda, ber ei bakstekone om å få smake på ei lefse. Kona, som heIter Gjertrud, klarer på tre forsøk ikkje å lage ei lita nok lefse til tiggarane, og dei får derfor ingenting. Fordi Gjertrud er så gjerrig og ikkje unnar dei noko, straffar Vårherre henne ved å omskape henne til gjertrudsfuglen som straks flyg opp gjennom pipa. Fuglen kan ein etter dette sjå med sotsvart kropp og raud lue der den hakkar etter mat mellom bark og ved og piper tørst mot regnvêret.

Det religiøse eventyret har ein moralsk bodskap om korleis det kan gå med den som er egoistisk, og forklarer samstundes kvifor svartspetten er som den er. Ifølge folketrua kunne gjertrudsfuglen varsle regn og lokke folk så langt inn i skogen at dei gjekk seg vill.

I 1984 laga Anna Tystad Aronsen ein liten teiknefilm (animasjonsfilm) for barn for norsk fjernsyn, NRK om Gjertrudsfuglen.

Sjå òg
------

* Gjertrudsmesse, gammal merkedag 17. mars til minne om Gjertrud av Nivelles

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | **Norske Folkeeventyr (1843-44)/Gjertrudsfuglen** på Wikikilden (frie originaltekstar) |

* Teiknefilmen *Gjertrudsfuglen* frå 1984
* Paul Renee Gaugauin sitt bilde av Gjertrudsfuglen 1968, (GREV WEDELS PLASS AUKSJONER) Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* *Gertrude's Bird* (eventyret på engelsk) Arkivert 2016-12-20 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gjertrudsfuglen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mai 2012.*
**Grand Prix de la Chanson Européenne** var den belgiske uttakinga til Eurovision Song Contest 1956. Finalen fann stad 15. april 1956 og vart arrangert av den franskspråklege kringkastaren Institut national belge de radiodiffusion. Ti bidrag var med i Grand Prix de la Chanson Européenne, men i dag veit ein berre at tevlinga vart vunnen av Fud Leclerc med Mony Marc med songen «Messieurs les noyés de la Seine» og Mony Marc med songen «Le plus beau jour de ma vie». Båe fekk representere Belgia i den fyrste utgåva av Eurovision Song Contest i Lugano i Sveits.

Sjå òg
------

* Belgia i Eurovision Song Contest 1956
* Eurovision Song Contest 1956
* Belgia i Eurovision Song Contest

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen België op het Eurovisiesongfestival 1956 frå Nederlandsk Wikipedia .*

| * v
* d
* e
Uttakingar til Eurovision Song Contest 1956 |
| --- |
| Nationaal Songfestival 1956**·** Concours Eurovision 1956**·** Grand Prix de la Chanson Européenne**·** Schlager & Chansons**·** Festival della Canzone Italiana di Sanremo 1956 |
Utsyn frå Papija (502 m) i den bulgarske delen av Strandzja.
Landskap i den bulgarske delen av Strandzja
**Strandzja** (bulgarsk Странджа, òg skrive *Strandja* og *Stranja*; tyrkisk *Yıldız Dağları* eller *Istranca*) er eit fjellmassiv i søraustlege område av Bulgaria og den europeiske delen av Tyrkia, eller den søraustlege delen av Balkan mellom slettene i Thrakia i vest, låglandet nær Burgas i nord, og Svartehavet i aust. Den høgaste toppen er Mahya Dağ (bulgarsk Махиада, *Mahiada*) (1 031 m) i Tyrkia, medan det høgaste punktet i den bulgarske delen er Goljamo Gradisjte (710 m). Det totale arealet av massivet er om lag 10 000 km².

Geografi og klima
-----------------

Klimaet i området er i stor grad påverka av Svartehavet, og er stort sett fuktig kontinentalklima i fjellene og fuktig subtropisk klima ved kysten. Store elvar i området er Veleka (147 km) og grenseelva Rezovska (112 km). Strandzja naturpark, som vart oppretta i 1995 i den bulgarske delen av fjellet, er det største verna området i Bulgaria med 1 161 km², eller om lag 1 % av den totale flatevidda i Bulgaria. Ein kan sjå om lag 50 % av plantelivet i Bulgaria i denne parken.

Historie og kultur
------------------

Området var folkesett av thrakarar i antikken og inneheld i dag mange ruinar av thrakiske heilagdomar og offeralter, steindysser og andre arkeologiske lekamar. 

Fjella var åstad for det bulgarske Ilinden-Perobrazjenie opprøret i 1903, som vart knust av ottomanske troppar. Den noverande grensa mellom Bulgaria og Tyrkia vart oppretta etter Balkankrigane i 1912-1913, då nordlege delar av Stradzja vart ein del av Bulgaria. 

Kulturelt er den bulgarske delen av Stradzja kjend for ein spesiell arkitektur som ein kan sjå i Malko Tarnovo, Brasjljan og dei fleste andre landsbyar, med rike folkeminne og særprega ritual, slik som *nestinarstvo* (berrføtt dansing på glødande kol), som har mange heidenske element.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Strandzha frå Engelsk Wikipedia .*

### Fotnotar

1. ↑  bgglobe.net[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* discoverstrandja.com
* Strandja.hit.bg Arkivert 2010-03-31 ved Wayback Machine.
* StrandjaVillage.com Arkivert 2007-03-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
**Europaligaen 2017** var ei internasjonal fotballturnering for klubblag som av ulike grunnar ikkje var kvalifisert til å delta i Meisterigaen. I finalen i Europaligaen 2017 i Solna i Sverige vann Manchester United 2-0 over Ajax frå Amsterdam.

Turneringa med dei 48 deltakarlaga byrja med seriespel i grupper à fire lag. Dei to beste laga i kvar av gruppene gjekk så vidare til cupspel, eit cupspel som etter fire cuprundar vart avslutta med finale. Vinnarlaget Manchester United slo i cuprundane etter tur ut AS Saint-Étienne, FK Rostov, RSC Anderlecht etter ekstraomgangar og i semifinalane Celta Vigo. Finalist Ajax eliminerte Legia Warszawa, FC København, Schalke 04 frå Gelsenkirchen og Olympique Lyon frå turneringa.

Lagoppstillingane i finalen, Manchester United i blått

### Finalen

46 961 tilskodarar såg finalen på Friends Arena i Solna 24. mai 2017. Dei opplevde at franskmannen Paul Pogba gav Manchester United leiinga i det 18. minutt og at armenaren Henrikh Mkhitarjan la på til 2-0 i byrjinga av 2. omgang, utan at sidan Ajax makta å skåre.

Vinnarlaget **Manchester United** stilte med: Sergio Romero, Antonio Valencia (kaptein), Chris Smalling, Daley Blind, Matteo Darmian, Ander Herrera, Juan Mata, Marouane Fellaini, Paul Pogba, Henrikh Mkhitarjan og Marcus Rashford. Jesse Lingard, Anthony Martial og Wayne Rooney kom etter tur inn på bana i den siste delen av kampen, ut fór Mkhitarjan, Rashford og Mata.

**Ajax** mønstra frå start: André Onana, Joël Veltman, Davinson Sánchez, Matthijs de Ligt, Jairo Riedewald, Lasse Schöne, Davy Klaassen (kaptein), Hakim Ziyech, Bertrand Traoré, Kasper Dolberg og Amin Younes.

Dommar var Damir Skomina frå Slovenia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Europa League 2016/17» frå Wikipedia på tysk, den 23. juni 2017.*
| Stony Stratford  |
| --- |
| High StreetHigh Street High Street |
| Plassering |
| 

Stony Stratford is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Buckinghamshire |
| Distrikt | Milton Keynes |
| Geografi |
| Koordinatar |  52°03′″N 0°51′″W﻿Koordinatar: 52°03′″N 0°51′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | MK11 |
| Telefon-retningsnummer | 01908 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Stony Stratford**
 |

**Stony Stratford** (ofte kalla *Stony*) er ein by i distriktet Milton Keynes i Buckinghamshire i England. Byen ligg ved grensa til Northamptonshire, og har vakse saman med byen Milton Keynes. Han er ein livleg marknadsby, og har halde ein del av det gamle preget sitt sjølv om han har vorte innlema i ein ny storby.

Namnet «Stratford» er av angelsaksisk opphav, og tyder 'vadestad på ein [romersk] veg'. Dette viser til Watling Street, som går gjennom byen og kryssar ei elv like utanfor. Tilnamnet «Stony» viser til steinane på elvebotn ved den gamle vadestaden, og skil byen frå Fenny Stratford, som ligg i nærleiken.

I 1290 vart det reist ein eleanorkross i Stony Stratford etter at båra til Eleanor av Castilla stod der over natta under hennar likferd i 1290. Korsa vart øydelagt under borgarkrigen.

Sidan 1460 har Stony Stratford vore ein marknadsby. Han skal ha vore den siste staden kong Edvard V vart sett i live, og det var der onkelen hans Richard, hertug av Gloucester, henta han og førte han til Tower of London der han vart myrda.

Byen har vorte nesten fullt øydelagt av brann to gonger, i 1736 og 1742. Den einaste bygningen som overlevde den andre brannen var soknekyrja, som er vigd til Maria Magdalena.

Eit vanleg engelsk uttrykk, «cock and bull story» (som tyder 'ei skikkeleg skrøne'), oppstod i Stony Stratford. Dei to pubane i sentrum heiter *The Cock* og *The Bull* (*Hanen* og *Oksen*), og det vart utveksla dei villaste skrøner mellom dei to.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stony Stratford» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Grev **Wirich Philipp von Daun** (19. oktober 1669–30. juli 1741) var ein austerriksk feltmarskalk i den spanske arvefølgjekrigen, og fra til den langt meir kjende Leopold Josef Graf Daun. 

Han vart fødd i Wien som son av Wilhelm Graf Daun, som òg var feltmarskalk. Wirich tente i den spanske arvefølgjekrigen under Eugene av Savoie, og utmerkte seg i forsvaret av Torino i 1706. Han kringsetje og erobra òg Gaeta den 30. september 1707.

Etter krigen, i 1713, vart han den første austerrikske statthaldar i Napoli. I 1718 tapte han slaget ved Milazzo under kvadrupelalliansekrigen, då Spain invaderte naboområdet Sicilia.

Frå februar til oktober 1725 var han mellombels guvernør i Dei austerrikske Nederlanda. Han skulle førebu ankomsten til den den nye guvenrøren, erkehertuginne Maria Elisabeth av Austerrike, syster til keisar Karl VI av Det tysk-romerske riket. Situasjonen i Dei austerrikske Nederlanda var særs vanskeleg etter vanstyret til den tidlegare fullmektige ministeren Hercule-Louis Turinetti, marki av Prié. Daun nøyt godt av den positive stemninga etter at Prié forsvann. Han utførte ei reform av den militære organiseringa og administrasjonen av Dei sørlege Nederlanda, der han innlemma den eksisterande «belgiske» armeen i keisarstyrkane.

Frå 1725 til 1736 var han guvernør i hertugdømet Milano

Von Daun døydde i Wien, og vart gravlagd i Georgskapelle i Augustinerkirche, i lag med sonen sin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Count Wirich Philipp von Daun» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Zedinger, R. (2000). *Die Verwaltung der Österreichischen Niederlande in Wien (1714 - 1795)*, Böhlau Verlag, s. 141-142.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wirich Philipp von Daun**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Edvard Beneš
**Edvard Beneš** (28. mai 1884–3. september 1948) var ein tsjekkisk politikar og statsmann som var president i Tsjekkoslovakia frå 1935 til 1938 og på ny frå 1945 til 1948. Krigåsra 1939-45 leia han den tsjekkoslovakisk eksilregjeringa.

Beneš var den fyrste utanriksministeren i Tsjekkoslovakia, frå då staten vart oppretta etter den fyrste verdskrigen var over hausten 1918. Han hadde denne stillinga til 1935, dessutan var han statsminister i 1921-22. I desember 1935 vart han vald til president. Etter Münchenavtalen og den etterfylgjande tyske okkupasjonen av Sudetenland, vart Beneš pressa til å gå av den 5. oktober 1938. I oktober 1939 danna Beneš og andre tsjekkoslovakar ei eksilregjering i London.

Den 2. april 1945 tok Beneš tilbake presidentmyndet i Tsjekkoslovakia. Han stod dei neste par åra i spissen for ein nasjonal samlingsregjering, der kommunistpartiet hadde størst oppslutnad. Frå sommaren 1947 kom han og Tsjekkoslovakia under sterkt press frå Sovjetunionen. Langvarig uro i landet og politisk intrigemakeri kulminerte med at kommunistpartiet i februar 1948 gjorde statskupp og tok over alle regjeringsomboda. Beneš var politisk isolert og gjekk av den 5. juni 1948. Tre månader seinare døydde han i heimen sin Sezimovo Ústí.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edvard Beneš» frå Wikipedia på engelsk, den 15. desember 2019.*
**Edvard Olsson Landheim** (12. september 1856–29. juli 1933) var ein gardbrukar og stortingsmann frå Dovre i Oppland. Han representerte Venstre på Stortinget i tida 1898-1903 og Arbeiderdemokratene frå 1908 til 1918.

Landheim gjekk folkehøgskule i Veøy i Romsdal i 1874/75 og på Vonheim folkehøyskole 1880/81. I 1882 tok han over farsgarden på Dovre og dreiv han i mange år. Frå 1903 var han også kontrollør av brennevinsproduksjonen i Oplandske distrikt. Landheim var medlem av heradsstyret i Dovre frå 1887 til 1910. Han var ordførar 1896-1901 og 1904-07. Forlikskommissær i perioden 1888-1910. 

Landheim representerte Kristians amt på Stortinget 1898-1903 og krinsen Nord-Gudbrandsdalen 1910-18. Han var varamann 1906-09, møtte då frå 25. mars 1908 og ut stortingsperioden i staden for Johan Castberg. Landheim var medlem av vegkomiteen 1898-1903, kyrkjekomiteen 1908-09, gasje- og pensjonskomiteen 1910-12, og både av landbrukskomiteen og valkomiteen 1913-15. Dei tre siste periodane, 1910-18, var han også medlem av Lagtinget.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Edvard O. Landheim NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
**Eyre** er ei kystelv som renn gjennom Gascognemyrane i Aquitaine sørvest i Frankrike. 

Elva vert danna der elvane *Grande Leyre* og *Petite Leyre* renn i hop. Grande Leyre er den største av dei to, og vert rekna som hovudleia, medan Petite Leyre vert rekna som ei sideelv. Merk at Leyre er ein variant av namnet Eyre.

Geografi
--------

Eyre i Gascognemyrane
Tilsigsområdet til Eyre er ein del av Parc régional des Landes de Gascogne (*Gascognemyrane nasjonalpark*). Elva har sitt utspring i *Plantiet-sumpen* i *Grande Lande* nær Sabres i Landes.

Ho renn nordover og munnar ut i Bassin d'Arcachon, ei stor bukt langs kysten av Atlanterhavet i Pays de Buch i Gironde. Elvedeltaet dekkjer eit området på 30 km², og inneheld fugleparken Le Teich.

Eyre renn gjennom eit verna område, og breidda av ho er dekt av lauvskog. Enkelte stader møter greinene kvarandre og dannar ein «tunnel», i motsetnad til Landesskogen, som er planta med strandfuru.

Departement og byar
-------------------

Eyre renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Landes: Pissos
* Gironde: Belin-Béliet, Salles, Mios, Le Teich

Sideelvar
---------

Den største sideelva til Eyre er *Petite-Leyre*. Ho har sitt utspring mellom Luxey og Retjons i Landes, og renn nordvestover til ho munnar ut i *Grande Leyre* nedanfor Pissos.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Edvard Eilert Christie** (10. august 1773–14. august 1831) var ein norsk kjøpmann, tollar og stortingsmann frå Kristiansund. 

Christie var son av ein kjøpmann i Kristiansund. Sjølv vart han student i 1793 og tok andreeksamen året etter. 1796-1801 var han kjøpmann og tolltenestemann i heimbyen.  Frå 1802 var han faktor ved finnmarkshandelen i Vadsø, og deretter kjøpmann på Ingøya. I 1812 slo han seg på ny ned i Kristiansund som kjøpmann.

I 1824 var Christie stortingsrepresentant for Kristiansund og Molde. Han var då medlem av tollkomiteen, komiteen om Finnmarks utvikling, om kjøpstadskatten, og sekretær i komiteen om handelen på Nordland.

Frå 1826 var Christie overtollbetjent i Bergen. Han døydde der fem år seinare.

Familie
-------

Christie var son til postopnar og handelsmannen Johann Koren Christie (1745–1823). Han var nevø til Werner Hosewinckel Christie og bror til Wilhelm Frimann Koren Christie. Han var far til forfattaren Johan Koren Christie òg onkel til fysikaren Hartvig Caspar Christie, politikaren Hans Langsted Christie og arkitekten Christian Christie, samt grandonkel til agronomen Werner Hosewinckel Christie.

Kjelder
-------

1. ↑  «Edvard Eilert Christie». Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste (NSD). Henta 28. november 2009.
2. ↑  Henriksen, Petter, red. (2007). «Christie». *Store norske leksikon*. Oslo: Kunnskapsforlaget. Henta 28. november 2009.

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Edvard Eilert Christie NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Jacobus Clemens Non Papa**, òg *Clemens non Papa*, *Jacques Clément* eller *Jacob Clemens non Papa* (fødd 1510 truleg i Middelburg i Flandern, død mellom 1556 og 1558 i Dixmuiden) var ein flamsk renessansekomponist.

Biografi
--------

Det eigentlege namnet hans var Jacques Clement, og det er usikkert kvifor han kalla seg sjølv «non Papa». Kanskje ville han ikkje blandast saman med diktaren Jacobus Papa som òg levde i Ieper (Ypres), eller kanskje han ikkje ville forvekslast med pave (*papa*) Klemens VII.

Ein kjenner lite til dei yngre åra hans, først seint på 1530-talet publiserte Pierre Attaingnant ei samling av chansonane hans i Paris. I 1544 vert Clemens non Papa nemnt som *songmeister* ved St. Donatian i Brugge, i 1550 som songar og komponist ved katedralen i ’s-Hertogenbosch.

Musikk
------

Til forskjell frå mange av hans samtidige ser det ikkje ut til at Clemens var i Italia, det finst i alle fall ingen italiensk påverknad i musikken hans. Han var ein av dei viktigaste komponistane i epoken frå Josquin Des Prez til Giovanni Pierluigi da Palestrina og vart heldt for å vere motetten sin meister. 

Med tanke på at karrieren hans berre varte i knapt to tiår var Clemens ein særs produktiv komponist.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Clemens non Papa» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Jacobus Clemens Non Papa i Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av Jacobus Clemens Non Papa i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Edvard Fliflet Bræin** (23. august 1924–30. april 1976) var ein norsk komponist frå Kristiansund. Han er særleg kjend for kantaten «Ut mot havet», og for operaen *Anne Pedersotter*. Musikaren og komponisten Edvard Bræin var far hans.

Liv og gjerning
---------------

Bræin studerte ved Musikkonservatoriet i Oslo i 1942–45, og komposisjon med Bjarne Brustad og dirigering med Odd Grüner-Hegge. Bræin avla organisteksamen i 1943 og debuterte som dirigent i Bergen 1947. Deretter studerte han 1950-51 komposisjon i Paris med Jean Rivier, med stipend frå Norsk Komponistforening. Bræin arbeidde som kor- og orkesterdirigent i heimbyen Kristiansund og i Oslo.

Bræin slo gjennom som komponist med det fargerike orkesterverket *Konsertouverture* (op. 2, 1948). Med utgangspunkt i eit romantisk tonespråk skapte han ein personleg stil der det melodiske står sentralt, gjerne med trekk frå norske folketonar og kledd i ei kontinental neoklassisk form. Ein lett humoristisk stil går att i mange av komposisjonane hans. *Serenade for orkester* (op. 5, 1952) og *Capriccio for klaver og orkester* (op. 9, 1958) er begge døme på det, men tydelegast er komikken i hans siste store verk, operasuksessen *Den stundesløse* (op. 21, uroppført ved Den Norske Opera hausten 1975) til Hans Kristiansens libretto etter Ludvig Holbergs skodspel.

Større alvor pregar verk som *Adagio for strykere* (op. 6, 1953) og symfoni nr. 2 (op. 8, 1954) i tre satsar. Her er det musikantiske avløyst av eit episk tonespråk med stor kraft. Slik er det og med hans andre ruvande opera: *Anne Pedersdotter* (op. 18, uroppført ved Den Norske Opera 1971), også til libretto av Hans Kristiansen.

Bræin skreiv meir enn 20 romansar og ei rekke korsongar, der fleire har vorte folkeeige. Særleg kjent er «Ut mot havet». Han sette tone til fleire av Jakob Sande, Einar Skjæraasen og Johan Herman Wessel sine dikt. Bræin oppnådde å verte ein populær komponist i ordets eigentlege og rette meining. I dag vert han halden for å vere ein av Noregs fremste komponistar i etterkrigstida.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edvard Fliflet Bræin» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Europaligaen 2016** var ei internasjonal fotballturnering for klubblag som av ulike grunnar ikkje var kvalifisert til å delta i Meisterligaen. I finalen i Europaligaen 2016 på St. Jakob Park i Basel vann tittelforsvarar Sevilla FC 3-1 over Liverpool FC.

Turneringa med dei 48 kvalifiserte deltakarlaga byrja med seriespel i grupper à fire lag. Dei to beste laga i kvar av gruppene gjekk så vidare til cupspel, eit cupspel som etter fire cuprundar vart avslutta med finale. Vinnarlaget Sevilla FC slo i cuprundane etter tur ut Molde Fotballklubb med samanlagt 3-1, FC Basel, Athletic Bilbao etter ekstraomgangar, og i semifinalane Sjakhtar Donetsk. Finalist Liverpool FC eliminerte FC Augsburg, Manchester United, Borussia Dortmund og FC Villareal frå turneringa.

### Finalen

Lagoppstillingane med Sevilla i kvitt
34 429 tilskodarar var benka på tribunane i Basel då Sevilla og Liverpool møttest til finaledyst 18. mai 2016. Dei såg Daniel Sturridge sende Liverpool framom i det 35. minutt. Omgåande etter pausen utlikna Kevin Gameiro til 1-1, før Sevilla-kapteinen Coke Andújar syrgde for Sevilla-triumf ved sine to nettkjenningar etter 63 og 69 minutts spel.

**Sevilla FC** sitt vinnarlag bestod av: David Soria, Mariano Ferreira Filho, Adil Rami, Daniel Carriço, Sergio Escudero, Grzegorz Krychowiak, Steven Nzonzi, Coke Andújar (kaptein), Éver Banega, Vitolo Machín, Kevin Gameiro. Timothée Kolodziejczak spelte siste kvarteret i staden for Rami, medan Vicente Iborra og Sebastián Cristóforo entra bana i sluttminuttane, ut gjekk Gameiro og Banega.

**Liverpool FC** mønstra: Simon Mignolet, Nathaniel Clyne, Kolo Touré, Dejan Lovren, Alberto Moreno, James Milner (kaptein), Emre Can, Adam Lallana, Roberto Firmino, Philippe Coutinho og Daniel Sturridge. I den andre omgangen vart Firmino, Lallana og Touré bytta ut etter høvesvis 68, 72 og 81 minutts spel. Inn kom etter tur Divock Origi, Joe Allen og Christian Benteke.

Jonas Eriksson frå Sverige var kampleiar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2015–16 UEFA Europa League» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2018.*
ALICE-detektor under bygging.
**ALICE** (**A Large Ion Collider Experiment**) er eit av seks detektoreksperiment ved Large Hadron Collider ved CERN. ALICE er dedikert til å studere tungionekollisjonar. Bly-bly-kollisjonar blir studerte med ein massesenterenergi på 2,76 TeV per nukleon. Resultatet er at temperaturen og massetettleiken blir så høg at det kan bli skapt eit kvark-gluon-plasma, ein materietilstand der kvarkar og gluon er ubundne.

Inner Tracking System
---------------------

**Inner Tracking System** (Det indre sporingssystemet, **ITS**) er bygd opp av seks sylindriske lag av silisiumdetektorar. Laga omsluttar kollisjonspunktet og måler eigenskapane til partiklane som kjem frå kollisjonen. ITS kan avgjere posisjonen til partiklane ned til ein brøkdel av ein millimeter. ITS vil identifisere partiklar som inneheld tunge kvarkar ved å finne punktet der dei bryt ned.

Time Projection Chamber
-----------------------

**Time Projection Chamber** (Tidsprojeksjonskammeret, **TPC**) er den viktigaste partikkelsporfinnaren i ALICE. TPC er ein tønneforma detektor med ein radius på 2.5 meter, og ei lengd på 5 meter. 
Lada partiklar som går gjennom gassen i detektoren vil ionisere gassatoma. Dette frigjer elektron, som så driv mot endeplatene i detektoren. Ein skredeffekt i nærleiken av anodetrådane i utlesningsdelen, vil føre til signalforsterkning. Dei positive iona vil indusere ein straum i eit plan som er bygd opp av om lag 500000 padar. Desse padane les ut signalet, som gir r- og {\displaystyle \phi }-koordinatane. Den siste koordinaten, z, kjem frå drivetida.

Transition Radiation Detector
-----------------------------

**Transition Radiation Detector** (**TRD**) blir brukt til å skilje elektron og positron frå andre partiklar, ved å bruke stråling som blir sendt ut når partiklane går gjennom mange lang tynt materiale.

Time Of Flight
--------------

**Time Of Flight**-detektoren (**TOF**) brukar flygetida til partiklane for å identifisere dei. Tunge partiklar går saktare, og brukar difor lenger tid enn lette partiklar til å nå TOF. Dette kan brukast til å skilje dei frå kvarandre.

Photon Spectrometer
-------------------

**Photon Spectrometer** (**PHOS**) er eit av to elektromagnetiske kalorimeter i ALICE. PHOS kan måle temperaturen av kollisjonane ved å måle fotona som kjem frå dei.

Electro-Magnetic Calorimeter
----------------------------

**Electro-Magnetic Calorimeter** (**Em-Cal**) er eit av to elektromagnetiske kalorimeter i ALICE.

Muon Spectrometer
-----------------

**Muon Spectrometer** måler myon-par, spesielt dei som kjem frå nedbryting av J/ψ- og Ypsilon-partiklar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell ALICE vevside Arkivert 2011-02-21 ved Wayback Machine. på CERN
* ALICE fotografisk panorama Arkivert 2010-04-09 ved Wayback Machine.
* Panoramafotogrfi av ALICE eksperimentet Arkivert 2008-01-02 ved Wayback Machine.
* ALICE teknisk designrapport Arkivert 2008-04-05 ved Wayback Machine.
| **Quartu Sant'Elena** |
| --- |
| Horisonten til Quartu Sant'ElenaHorisonten til Quartu Sant'Elena |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Quartu Sant'Elena |
| **Byvåpenet til Quartu Sant'Elena** |

 |
| Plassering |
| 

Quartu Sant'Elena is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Sardinia  Storbyområdet Cagliari |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  96,28 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt    - folketettleik | 68 040   706.69/km² |
| Koordinatar | 39°14′″N 9°11′″E﻿Koordinatar: 39°14′″N 9°11′″E﻿ |
| Høgd over havet | 6 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 09045, 09046 |
| Telefon-retningsnummer | 070 |
| **Nettstad:** www.comune.quartusantelena.ca.it |

**Quartu Sant'Elena** (sardisk *Cuartu Santa Alèni*) er ein by i storbyområdet Cagliari på Sardinia i Italia. Han har om lag 70 000 innbyggjarar og er den tredje største byen på øya.

Historie
--------

Namnet på byen kjem frå avstanden til Cagliari (*Quartum miles*, latin for «fire mil») og at St. Helena, mor til keisar Konstantin, reiste gjennom byen.

Dei første spora etter mennske i Quartu er frå den fønikiske perioden. På 300-talet vart Sardinia delt i fire Giudicati: Quartu, som hadde fjorten villaer, høyrte til Giudicato av Cagliari.
I 1066 vart Quartu gjeve til erkebiskopen i Cagliari og så vidare til dommar Torgotorio II av Cagliari. Under Aragon sitt styre vart Quartu råka av svolt, pest, malaria og stadige åtak frå sarasenske sjørøvarar og var ein del av dei generelle nedgangstidene for heile Sardinia. 

I 1793 gjekk franske soldatar i land ved kysten av Quartu, for å erobre heile øya. Folket i byen, leia av Antonio Pisanu, gjekk til åtak på franskmennene og slo dei tilbake i eit blodig slag. 

Føydalismen enda i 1836 under baron Pes di Villamarina. I 1956 fekk Quartu Sant’Elena bystatus av president Giovanni Gronchi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Quartu Sant'Elena» frå Wikipedia på engelsk, den 5. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Quartu Sant'Elena**

| * v
* d
* e
Kommunar i storbyområdet Cagliari |
| --- |
| 
* Assemini
* Cagliari
* Capoterra
* Decimomannu
* Elmas
* Maracalagonis
* Monserrato
* Pula
* Quartu Sant'Elena
* Quartucciu
* Sarroch
* Selargius
* Sestu
* Settimo San Pietro
* Sinnai
* Uta
* Villa San Pietro

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Harry Jonas Martinusson Alvær** (25. februar 1882–9. september 1963) var ein norsk fiskeskipper frå Øksnes i Nordland som representerte Troms fylke og Venstre på Stortinget 1937-45.

Alvær var son til ein innvandra gardbrukar og fiskar frå Hamre prestegjeld i Hordaland. Han arbeidde sjølv som fiskar og brukar av heimegarden i Øksnes til om lag 1911-12. Alvær busette seg då i Torsken i Troms, der han, etter å ha teke kystskippereksamen ved Tromsø sjømannsskole i 1915, tok del i yrkeslivet som fiskeskipper.

Allereie frå 1913 var Alvær medlem i formannskapet i Torsken kommune. Han var ordførar 1923-28 og på ny i 1932-34. Gjennom åra hadde han ei rad kommunale og fylkeskommunale verv. Mellom anna var han formann i overlikningsnemnda i Torsken, og i Troms fylkes hamnekomite, den siste posisjonen vart han fjerna frå av det nazistiske styret. Elles var han formann i Gryllefjord Fiskarlag og forsikringsforeininga Sjøtrygd og styremedlem i Nord-Norges Fiskarfylking.

Nasjonalt var Alvær medlem i Den departementale komite om minstemål for klippfisk av 1926 og i Trålarkomiteen av 1936. Stortingsperioden 1934-36 var han fyrste varamann til Stortinget frå Troms fylke, møtte då på Tinget fem veker vinteren 1934 og sju veker vinteren 1936. Til 1936-valet stod Alvær øvst på Venstre-lista i fylket og fekk fast tingsete. Frå 1937 til 1945 var han medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Rådhuset i Mirandola før jordskjelvet i 2012
**Mirandola** er ein by og ein kommune i provinsen Modena i regionen Emilia-Romagna i Italia. Kommunen har 24 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 137,1 km². Byen ligg 31 kilometer nordaust for provinshovudstaden Modena, langs jarnvegen. Han ligg 18 meter over havet.

Mirandola voks fram med ei borg, kring om 1300. Byen var eit frittståande fyrstedømme, kontrollert av Mirandola-ætta fram til 1710. Filosofen Pico della Mirandola var ein framskoten av fyrsteslekta. Hertugen av Modena tok makta over byen i 1710, og hadde henne til 1859. Byen kom i forfatt etter borgslottet vart øydelagt i 1714.

Den 29. mai 2012 vart byen råka av eit jordskjelv, der minst 17 omkom. Jordskjelvet, med ein styrke på 5,8 magnitude, øydela kyrkjer og fabrikkar, med 14 000 menneske stod heimlause.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mirandola» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Opningen av Rørosmartnan 20. februar 2007. Ein ser ut over malmplassen der fôrbøndene kjem med hest og slede. Nokon av dei heilt frå Falun i Dalarna i Sverige, og turen har tatt inntil 17 døgn. Det kom om lag 90 hestesledar denne dagen. I tidlegare tider har det vore opptil 1500 sleder på martnan, og det det har vore omsett 10 000 skinn. Ein ser Bergstadens Ziir til venstre og den gjenoppbygde smeltehytta til høgre.
Rørosmartnan i 25 minusgrader 25. februar 2001
**Rørosmartna** er ein årleg marknad og kulturskipnad på Røros som finn stad frå den nest siste tysdag i februar og varer til laurdagen etter. I regel kjem det mellom 70 000 og 80 000 besøkande og marknaden er difor viktig for Røros og distriktet. På åpningsdagen kjem om lag 80 hestesleder med tilreisande frå Sverige og fjellbygdene omkring. 

Marknaden har historie frå ein kongeleg resolusjon frå 1853:

*Fra 1854 af skal der i Røros afholdes et Marked, der begynder næst siste tirsdag i Februar Maaned og varer til den påfølgende Fredag*
I dag vert det handla med alle slags varer, frå om lag 100 boder. Inne på kafear og lokaler vert det spela gamal dansemusikk frå middag til seint på natta. Den mest populære dansen er Røros-pols.

Bakgrunnsstoff
--------------

Nettstaden til Rørosmartnan
| Partikkelfysikk |
| --- |
| **Teoriar** |
| Standardmodellen |
| Kvantemekanikk |
| Kvantefeltteori (QFT) |
| Kvanteelektrodynamikk (QED) |
| Kvantekromodynamikk (QCD) |
| Den spesielle relativitetsteorien |
| **Vekselverknad** |
| Sterk kjernekraft |
| Elektromagnetisme |
| Svak kjernekraft |
| Gravitasjon |
| Fargekraft |
| **Eigenskapar** |
| Energi |
| Rørslemengd |
| Elektrisk ladning |
| Spinn |
| Paritet |
| Isospinn |
| Svakt isospinn |
| Fargeladning |

**Rørslemengd**, momentum, massefart, impuls, rørslestorleik eller driv er ein fysisk storleik. I klassisk fysikk er ho definert som masse multiplisert med snøggleik. Rørslemengd er ein vektor, dvs. det er ein storleik med retning i rommet. Vanleg symbol er *p* og SI-eininga er kilogram \* meter per sekund eller kg ms-1. Rørslemengd er ein svært sentral storleik i fysikken sidan ho, i motsetnad til snøggleik, er ein bevart storleik i kollisjonar og andre gjensidige kraftutvekslingar.

Definisjon
----------

I newtonsk mekanikk er rørslemengda definert som produktet av masse og snøggleik. Ein vektor i rommet har tre komponentar, og dermed har ein

{\mathbf p}=(p\_{x},p\_{y},p\_{z})=m(v\_{x},v\_{y},v\_{z}).
For et system samensett av fleire delar, er den totale rørslemengda summen av rørslemengda til kvar enkelt del

{\mathbf p}\_{{tot}}=\sum \_{i}~{\mathbf p}\_{i},
der summen er ein vektoraddisjon.

Newtons lover
-------------

Newton sine lover kan formulerast ved
hjelp av omgrepa kraft og rørslemengd.

1. Newton si første lov seier at rørslemengda er uendra når ingen krefter virkar.
2. Newton si andre lov seier at ei kraft **F** som virkar over tid endrar rørslemengda, dvs. \Delta {\mathbf p}={\mathbf F}\Delta t.
3. Newton si tredje lov seier at ei kraft har ei like stor og motsett retta motkraft. Dette impliserer at summen av rørslemengda er bevart når kraft og motkraft er i same system.
*Denne artikkelen handlar om hovudstaden i Algerie. For organismane, sjå algar.* 

| الجزائر |
| --- |
| Kysten av Alger Kysten av Alger |
| Kallenamn «*Al-Bahjah (البهجة),* Alger la Blanche*, 'den kvite Alger'*» |
| Styresmakter |
| Land  Wilaya | Algerie  Provinsen Alger |
| Grunnlagd | 944 evt. |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  272,97 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005) - Byområde - Storbyområde | 1 519 570 2 029 936 3 518 083 |
| Koordinatar | 36°42′″N 3°13′″E﻿Koordinatar: 36°42′″N 3°13′″E﻿ |
| Høgd over havet | 10 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 16000-16132 |
| Plassering |
| Plassering av Alger |

**Alger** er hovudstad og den største byen i Algerie i Nord-Afrika. I følgje ei folketeljing i 1998 var budde det 1 519 570 innbyggjarar i sjølve byen, 2 135 630 i byområdet, og 3 518 083 i omlandet til byen, og for heile Provinsen Alger 5 723 749 (2006). Byen vert kalla «den kvite» på grunn av dei skinande kvite bygningane. 

Byen ligg ved kysten heilt vest i Middelhavet. Namnet kjem frå det arabiske ordet *al-jazā’ir*, som tyder «øyane», og refererer til dei fire øyane som låg like utanfor kysten før dei vart ein del av fastlandet i 1525. *Al-jazā’ir* er i seg sjølv ei kortare utgåve av det gamle namnet på byen, *jazā’ir banī mazghannā*, «øyane til (stamma) Bani Mazghanna», som vart brukt av geografar som al-Idrisi og Yaqut al-Hamawi tidleg i mellomalderen. Det urbane området *Stor-Alger* er det største i Maghreb etter *Stor-Casablanca*. Den moderne delen av byen er bygd på flat grunn ved stranda, medan den gamle delen av byen er bygd i dei bratte klippene bak den moderne byen med festninga som krona på verket, 120 meter over havet. Festninga og dei to kaiane dannar ein trekant.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC
* BNE

 |
Totland Bay sett frå Headon Warren.
Totland Pier.
**Totland Bay** er ei bukt på vestkysten av Isle of Wight i England. Ho ligg vest for landsbyen Totland, som ho har namn etter. Ho vender nordvestover og har ei 4 km lang kystlinje. Bukta består av ei rett vestleg stykke med ei strand, eit betongdike, bølgjebrytarar og ein molo, og ein rett nordleg klippekyst. Bukta strekkjer seg frå Warden Point i nord til Hatherwood Point i sørvest. 

Havbotn er ei blanding av gjørme og sand. Stranda består hovudsakleg av grus. I eine enden av bukta ligg ein redningsbåtstasjon. Denne vart bygd frå lokale søndagskuleborn i 1870. I 1915 hadde redningsbåtstasjonen her den første dampgåande redningsbåten på øya. Stasjonen vart lukka i 1924, men restane av han finst framleis.

Brygga
------

Brygga i Totland Bay vart bygd i 1880. Han vart bestilt av Totland Bay Hotel og teikna av S.H og S.W Yockney med ei lengd på 150 meter. Brygga vart bygd med lette berebjelkar av støypejern med eit tømmerdekk. Brygga skulle nyttast av dampskip som frakta turistar til området, men berre få skip kom hit. I dag er brygga stengd for publikum. Det er ein liten kafe inst på brygga. Ytst på brygga står framleis det originale skuret, som i dag er i privat eige og vert nytta som kunstgalleri.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon frå styresmaktene

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Totland Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Totland Bay». www.totlandbay.com. Arkivert frå originalen 22. mai 2011. Henta 11. januar 2010.

Koordinatar: 50°40′48″ N 1°33′5″ W﻿
«**Rørelse**» er innan læstadianismen eit omgrep som viser til ein felles ekstasetilstand der deltakarane i ei gudsteneste blir gripne av den heilage anden. Dette skjer mot slutten av gudstenesta, der forsamlinga (anten eit fåtal eller stort sett alle saman) byrjar å springa rundt og laga lydar, som rop eller gråt. Dei som er gripne av rørelsen kan vedkjenna syndene sine og få tilgjeving.

Rørelse er som oftast det elementet ved læstadianske gudstenester som blir oppfatta som mest framandt for ikkje-læstadianarar. Hendinga skil seg kraftig frå dei fastlagde rituala i statskyrkja. Også rørslegrunnleggjaren Lars Levi Læstadius var usikre på om rørelsen skjedde som følgje av den heilage anden. Han aksepterte likevel fenomenet som ein del av religionsopplevinga.

Av medisinske ekspertar gav ein rørelse diagnosen *Mania Religiosa* som mellom anna kunne heilast gjennom årelating.

Kjelder
-------

* Eggen, Øyvind: Troens Bekjennere – Kontinuitet og endring i en læstadiansk menighet, hovudoppgave i sosialantropologi, 1998
* Artikkelen om Lars Levi Læstadius her på Nynorsk Wikipedia
'Dørene til paradis', dørene på austsida av Baptisteriet i Firenze, blei utforma av Lorenzo Ghiberti ved byrjinga av quattrocento.
'Jente med kirsebær' av Ambrogio de Predis frå mellom 1491 og 1495.
'Den siste nattverden' av Justus van Gent måla 1473-74.
**Quattrocento** (italiensk for 'fire hundre') viser til dei kulturelle straumdraga i Italia på 1400-talet og italiensk kunst frå seinmellomalderen, særleg gotikk, og den tidlege renessansen. Som tidsgrenser for quattrocento set ein gjerne konkurransen om å utforma dører for austsida av dåpskapellet i Firenze i 1401 som byrjinga og valet av pave Julius II i 1503 som slutten. Quattrocento blei avløyst av cinquecento.

Litteratur
----------

Innverknad frå humanismen førte til inngåande studiar av greske og latinske klassikarar og filologisk verksemd. Fyrstane støtta studia til lærde, grunnla bibliotek og samla forfattarar til hoffa sine, som Lorenzo de' Medici i Firenze. I første halvdelen av 1400-talet førte denne vørdnaden for klassikarane til at latin igjen fekk ei viktig rolle i litteraturen, men nokre diktarar skreiv framleis på italiensk. Episk dikting som *Orlando innamorato* (byrja 1476) av Matteo Maria Boiardo og *Il Morgante* av Luigi Pulci (byrja 1460), begge om helten Roland, bles nytt liv i denne sjangeren.

### Italienske quattrocentoforfattarar

* Angelo Ambrogini (Poliziano)
* Jacobo Sannazzaro
* Matteo Maria Boiardo
* Luigi Pulci
* Leon Battista Alberti.

Måleri
------

### Italienske quattrocentomålarar

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| * Donatello
* Filippo Brunelleschi
* Lorenzo Ghiberti
* Masolino
* Fra Angelico
* Paolo Uccello
* Il Sassetta
* Filippo Lippi
* Gentile da Fabriano
* Masaccio
* Francesco Squarcione
* Piero della Francesca
* Domenico Veneziano
* Giovanni di Paolo
* Francesco di Giorgio
 |  | * Vecchietta
* Jacopo Bellini
* Domenico di Bartolo
* Andrea del Castagno
* Benozzo Gozzoli
* Cosimo Tura
* Antonello da Messina
* Melozzo da Forlì
* Antonio del Pollaiolo
* Antoniazzo Romano
* Francesco del Cossa
* Andrea Mantegna
* Desiderio da Settignano
* Carlo Crivelli
* Vittore Crivelli
 |  | * Andrea del Verrocchio
* Justus frå Gent
* Pedro Berruguete
* Leonardo da Vinci
* Domenico Ghirlandaio
* Sandro Botticelli
* Perugino
* Antonio Rossellino
* Bertoldo di Giovanni
* Della Robbia
* Gentile Bellini
* Vittore Carpaccio
* Giovanni Bellini
* Ercole de' Roberti
* Luca Signorelli
 | 

 |

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Quattrocento» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*

1. ↑  «Quattrocento» i Encyclopaedia Britannica
2. ↑  «1400-tallet (quattrocento) i Italia - litteratur» i *Store norske leksikon*, snl.no.