recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tadeusz Ślusarski** (19. mai 1950–17. august 1998) var ein polsk friidrettsutøvar frå Żary som deltok i stavhopp. Han vart olympisk meister i øvinga i 1976, og fekk OL-sølv fire år seinare.

Aktiv
-----

I 1972 forbetra Ślusarski den polske rekorden i stavhopp til 5,31 m. Under sommar-OL 1972 var han ein av dei fire finalistane som ikkje klarde opningshøgda, og dermed kom på delt 11. plass.

Ślusarski var største favoritten til å ta EM-gull i Roma 1974, ettersom han i juni månad hadde sett polsk rekord med 5,42 meter, det nest beste stavhoppet i verda gjennom heile sesongen. Men i finalen mislukkast han i å ta seg over 5,30 m, og kom på ein delt sjuandeplass.

Ślusarski vart olympisk gullmedaljør i stavhopp under OL 1976 i Montreal. Han hoppa 5,50 meter, same høgda som sølvmedaljøren Antti Kalliomäki frå Finland og bronsemedaljevinnaren David Roberts frå USA presterte. Fire år seinare, under OL 1980 i Moskva hoppa han 5,65 m i stavfinalen og kom på delt andreplass bak landsmannen og gullvinnaren Władysław Kozakiewicz, som sette ny verdsrekord med eit hopp på 5,78 m.

I sitt siste store meisterskap, den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett i Helsingfors i 1983, vart Ślusarski nummer fire etter å ha gått over 5,55 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1972 i München: Nr 11
* EM 1974 i Roma: Nr 7 – 5,20 m
* OL 1976 i Montreal: Gullmedalje – 5,50 m, framom Antti Kalliomäki (5,50 m)
* OL 1980 i Moskva: Sølvmedalje – 5,65 m, delt med Konstantin Volkov
* VM 1983 i Helsingfors: Nr 4 – 5,55m

Ślusarski omkom i ei bilulukke saman med gullmedaljøren i kulestøyt frå OL 1972, landsmannen Władysław Komar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tadeusz Ślusarski» frå Wikipedia på tysk, den 3. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Inga Lovise Tusvik** (6. juli 1914–14. mai 1992) var ein norsk rektor og politikar for Venstre.

Tusvik vart fødd i Borgund i Møre og Romsdal, som dotter av fiskaren og småbrukeren Lars Petter Olaus Tusvik og Ingeborg Elise Maurstad. Ho fullførte examen artium ved Ålesund gymnas i 1935. Under andre verdskrigen arbeidde ho som vikar og lærer i folkeskolen i Borgund og Hareid, og dessutan eit kort bel ved Ålesund høgare almenskole. Samstundes var ho med i motstandsorganisasjonen Milorg, og vart tildelt Deltagermedaljen for arbeidet sitt der.

Etter krigen valde Tusvik å utdanna vidare seg ved Universitetet i Oslo. I 1947 tok ho embetseksamen, og i 1949 tok ho pedagogisk eksamen og leverte hovudoppgave om Berte Canutte Aarflot. I 1948 tok ho eit vikariat ved Sortland kommunale høgskule og i 1949 eit nytt ved Tromsø høgare almenskole. I 1950 vart ho fast tilsett som styrer ved Askvoll realskole, før ho vart lektor ved Rogaland offentlege landsgymnas frå 1952, og deretter rektor ved Voss gymnas frå 1969–1981.

På 1950-talet vart Tusvik òg meir aktiv i Venstre. I 1951 vart ho vald inn i Askvoll kommunestyre, og i 1955 i Time kommunestyre, samstundes som ho vart formann for Time Venstrekvinnelag. I 1960 vart ho med i Landsstyret til venstre, og på 60-talet sat ho som formann både i Rogaland Venstre si fylkeskvinnelag og Noregs Venstrekvinnelag. Etter to periodar som vararepresentant ved Stortinget, kom ho i 1965 inn som fast representant som éin av tolv kvinner. I fire år sat ho som nestformann i Administrasjonskomiteen, der ho blant anna tok til orde for fleire kvinnearbeidsplassar i distrikta, språkleg likestilling i lærebøkene, og at fredsforsking burde inn i lærebøkene i samfunnslære. Tusvik ynskte dessutan Noreg inn i EF, og at vi skulle senda norske lærarar til skular i utviklingsland.

Tusvik var òg eit organisasjonsmenneske utanfor politikken, og var blant anna aktiv i Folkeopplysningsrådet, i Rogaland bispedømeråd, i styret i Statens edruskapsdirektoratet og i Motorførernes avholdsforbund. 1970-72 var ho formann i Voksenopplæringskomiteen.

Inga Lovise Tusvik døydde i Sula.

Kjelder
-------

* «Inga Tusvik». Stortinget.no.

* Biografi på Allkunne.no (Sist oppdatert 28. april 2010)

---

* *Denne artikkelen bygger på «Inga Lovise Tusvik» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Portrett av Inga Tusvik og Reidun Waage i robåt i Askvoll ein gong på 1930-talet. Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane. SFFf-1996213.0045

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Runestein i Södermanland søraust i Sverige. På steinen står det: 
rakna \* raisti \* stain \* þansi \* at \* suin \* buta \* sit \* auk \* sifa \* auk \* r-knburk \* at \* sit \* faþur \* kuþ \* hil[b]i \* at \* [hat]s \* uit \* iak \* þet \* uaR \* sui- \* uestr \* miþ \* kuti. (Ragna reiste denne steinen etter Sveinn, mannen sin, og Sæfa og Ragnbjørg etter far sin. Gud hjelpe sjela hans. Eg veit at Sveinn var i vest med Gautr/Knútr).
**Ragna** er eit kvinnenamn kjend frå norrøn tid. Det kan enten vera den kvinnelege forma av det gamle nordiske mannsnamnet Ragnar, eller ei kortform av lengre kvinnenamn som byrjar på Ragn-. Det har difor truleg tydinga *råd* eller *guderåd*.

Ragna har namnedag 25. mai i Noreg og 1. oktober i Sverige.

Mellom 1880 og 1905 blei over 1 % av nyfødde jenter gjevne dette namnet, men bruken gjekk kraftig ned deretter, og er blitt lite vanleg. Ved byrjinga av 2009 var det 1 818 norske kvinner som heitte Ragna, mot 2 068 i 2006 og 2 265 i 2004.

Kjende namneberarar
-------------------

* Ragna Nielsen (1845–1924), norsk kvinnesaksforkjempar
* Ragna Marie Wettergreen (1864-1958), norsk skodespelar
* Ragna Rusten (1896-1979), norsk forfattar med løyndenamnet Svåva
* Ragna Breda (1905-1997), norsk skodespelar
* Ragna Følling Elgjo (f. 1931), norsk medisinar
* Ragna Berget Jørgensen (f. 1941), norsk stortingspolitikar
* Ragna Sigurðardóttir (f. 1962), islandsk forfattar
* Ragna Árnadóttir (f. 1966), islandsk jurist og minister

### Oppdikta personar

* Ragna Rekkverk frå Pelle Parafins Bøljeband

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Ragna hjå Statistisk Sentralbyrå

### Sjå og

* Ragnarok
**Hans Engnestangen** (28. mars 1908–9. mai 2003) var ein norsk skeiseløpar, fødd og død på Brandbu i Oppland. Han vart verdsmeister på skeiser i 1933 og norsk meister både i 1937 og 1938.

Engnestangen utgjorde saman med Ivar Ballangrud og Michael Staksrud den såkalla Hadelandstrioen. Nett desse tre løparane tok dei tre pallplassane under VM på skeiser 1933 i Trondheim, med Engnestangen på topp. To år seinare stod dei same tre på sigerspallen etter VM på skeiser 1935, då med Staksrud som meister og Engnestangen på tredjeplassen. I 1937 kom Engnestangen på andreplass i EM på skeiser, Staksrud vart atter meister. Same sesongen gjekk Engnestangen til topps i NM på skeiser, ein prestasjon han gjentok året etter.

Engnestangen sette tre verdsrekordar på 500 meter, den fyrste i 1933 og den siste i 1938. Ved det siste høvet kom han i mål på 41,8 sekundar, ei tid som gav han Morgenbladets Gullmedalje for 1938. Alle 500-meterrekordane vart sette i Davos. Nokså nøyaktig eitt år etter var han i slutten av januar 1939 tilbake i den sveitsiske alpebyen, der han slo verdsrekorden på 1500 meter ettertrykkeleg då han kom i mål på tida 2.13,8. Fyrst vinteren 1952 vart dei to verdsrekordane sletta frå rekordlistene.

Vinteren 1942 deltok Engnestangen i landskampen Tyskland–Noreg i Klagenfurt. I motsetnad til andre norske landskamp-deltakarar hadde Engnestangen inga personleg tilknyting til nazismen, men var likevel uynskt i det nasjonale, norske skeisemiljøet etter verdskrigen.

Kjelder
-------

* Skate results

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF

 |
**Hans Edgar Paulsen** (fødd 23. april 1946) er ein tidlegare fotballspelar frå Stavanger. Han var 1967-75 midtspiss i Viking Fotballklubb og såleis med om å vinne seriemeisterskapen sesongane 1972-75. Paulsen utmerkte seg særleg som hovudspelar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Paulsen var aktiv i FK Vidar frå 1963 til 66, eit lag som då tok seg opp frå 4. til 3. divisjon. Der etter melde han seg inn i Viking Fotballklubb. I løpet av ni sesongar spelte han 273 kampar og skåra 98 mål. I fire sesongar på rad lukkast han og lagkameratane i Viking å gå til topps i 1. divisjon. 20. oktober 1974 skåra han Vikings mål då laget tapte cupfinalen på Ullevål stadion med 1–3. 1976-78 spelte Paulsen atter på Vidar sitt lag, då som midtstoppar.

### Landslagsspel

Paulsen spelte 4 landskampar for Noreg, ein i juni 1970 og tre i juni-juli 1973. I sin debutkamp skåra han det fyrste målet då Noreg vann 2–0 over Finland på Brann stadion i Bergen. 6. juni 1973 utlikna han til sluttresultatet 1–1 då Irlands landslag vitja Oslo.

### Merittar

* Seriemeister: 1972, 1973, 1974 og 1975 for Viking FK
* Tapande cupfinalist: 1974 med Viking FK

Paulsen var i unge år ein habil tennisspelar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Edgar Paulsen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mai 2022.*
* eu-football
| Toulouse |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Toulouse | Byvåpenet til Toulouse |
| **Flagget til Toulouse** | **Byvåpenet til Toulouse** |

 |
| Motto «*Per Tolosa totjorn mai*» (*For Toulouse, alltid meir*) |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Midi-Pyrénées  Haute-Garonne |
| Geografi |
| Flatevidd - By - Urbant - Storbyområde |  118,3 km² 808 km² 4 015,2 km² |
| Innbyggjarar  - By (2004)   - folketettleik - Byområde - Storbyområde | 431 500   3 648/km²761 090 (1999) 964 797 (1999) |
| Koordinatar | 43°36′19″N 1°26′34″E﻿Koordinatar: 43°36′19″N 1°26′34″E﻿ |
| Høgd over havet | 141 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.toulouse.fr |
| Plassering |
|  |

**Toulouse** (oksitansk: *Tolosa*) er ein by sørvest i Frankrike ved breidda av elva Garonne og kanalen Canal du Midi, halvvegs mellom Atlanterhavet og Middelhavet. Byen er den fjerde største i landet, og med nær 1,1 millionar innbyggjarar i 2006 er storbyområdet til Toulouse det femte største i Frankrike og det raskast veksande i Europa. Han er senteret for den europeiske romfart- og luftfartssindustrien, og hovudkvarteret til Airbus ligg mellom anna her. 

Toulouse var hovudstad i den tidlegare provinsen Languedoc (provinsar vart nedlagd under den franske revolusjonen). Han er no hovudsatd i regionen Midi-Pyrénées, den største regionen i Frankrike, og *préfecture* (hovudstad) i departementet Haute-Garonne. Byen er sete for Académie des Jeux Floraux, som tilsvarar Fransk Akademi for den oksitansksnakkande regionen i Sør-Frankrike. Toulouse er derfor uoffisiell hovudstad for den oksitanske kulturen. Den tradisjonelle oksitanske krossen er nytta som symbol for både byen og regionen Midi-Pyrénées.

Toulouse er kjend som den rosa byen (*la ville rose*) sidan dei fleste eldre bygningane er bygd med ein lokalt produsert teglstein som er rosa. Toulouse er ein stor universitetsby med meir enn 100 000 studentar. Universitet i byen vart grunnlagd i 1228.

Universitet
-----------

* École nationale de l'aviation civile
* Institut polytechnique des sciences avancées
* Université Fédérale Toulouse Midi-Pyrénées

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Toulouse**

* Ein virtuell tur i Toulouse Arkivert 2007-05-03 ved Wayback Machine.
* grandroulouse.org
* Turisme i Toulouse
* Turistattraksjonar
* Toulouse-Blagnac internasjonale flyplass Arkivert 2006-02-09 ved Wayback Machine.
* Vitjing av Toulouse
* Interaktivt kart over Toulouse Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Vêr i Toulouse
* wikitoulouse.fr - på fransk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 68°59′S 66°34′W﻿

**Mount Gunter** er eit kjenneleg fjell, 1970 moh, med stupbratte svarte klipper på vestsida, som ligg ved sørsida av Hariotbreen, 3 nautiske mil aust for Briggs Peak, på vestsida av Den antarktiske halvøya. Det vart først grovt kartlagd av British Graham Land Expedition i 1936–37, og vart fotografert av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i november 1947. Det vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey i 1958, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Edmund Gunter, ein engelsk matematikar som gjorde dei første stega mot reknestaven med sine «tallinjer» (1617). I 1620 publiserte han tabellar med logaritmar og sinus- og tangentverdiar, som revolusjonerte navigasjonen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gunter, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Gunter, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Kåre Lilleholt** (fødd 10. september 1952) er ein norsk professor i jus ved Universitetet i Oslo.

Lilleholt blei cand. jur. ved UiO i 1979 og dr. juris. ved Universitetet i Bergen i 1986. Han har tidlegare vore professor ved UiB og Norges Handelshøyskole. Han har sidan 2006 vore professor ved Universitetet i Oslo og har også drive eigen advokatpraksis. 

Lilleholt arbeider særleg innan felta formuerett, bustadrett, kontraktsrett og komparativ rett. Han har gitt ut ei rekkje bøker, og har blant anna vore redaktør for dei nyaste utgåvene av Knophs *Oversikt over Norges rett*, i tillegg har han sitet i fleire offentlege lovutval.

Han har også vore medlem av språkrådet, der han mellom anna har vore leiar av nynorskseksjonen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Kåre Lilleholt i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* Heimeside ved UiO
* Lister opp publikasjonar av Kåre Lilleholt i biblioteksdatabasen BIBSYS[*daud lenkje*]
* Lister opp publikasjonar av Kåre Lilleholt i forskningsdokumentasjonssystemet FRIDA[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* CRIStin

 |
**Tsjagansjøen** (eller *Balapan*) er ein innsjø i Kasakhstan som vart danna etter atomprøvesprenginga som vart utført her av Sovjetunionen den 15. januar 1965. Han inneheld om lag 0,01 km² vatn. 

Elva Tsjagan rann forbi eine enden av Semiplatinsk teststad og prøvesprenginga vart vald slik at krateret ville demme opp elva. Resultatet var ein krater med diameter på 408 meter og eit djup på rundt 100 meter.

Prøvespreninga
--------------

Tsjagan var ei sovjetisk atomprøvesprenging under det sovjetiske atomprogrammet og var den kraftigaste testen i atomeksplosjonar for nasjonal økonomi-serien. Han var ein undergrunnstest som vart utført 15. januar 1965 med ei kraft som tilsvara 140 000 tonn TNT. Sidan testen vart utført under jordoverflata braut ikkje russarane den delvise prøvestansavtalen, men SN klaga likevel til russarane. 

I 2006 var området framleis radioaktivt og innsjøen vert stundom kalla «Atomsjøen». Stein og berg rundt krateret vart smelta til ein glasaktig substans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chagan (nuclear test)» frå Wikipedia på engelsk, den 12. januar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Om det sovjetiske atmovåpenprogrammet.
* nuclearweaponarchive.org
**Ragnar Grimsrud** (12. september 1902–11. desember 1988)  var ein norsk keramikar og formgjevar. Han var fødd i Drammen og utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i Oslo 1924–1925.

I åra 1925–1928 dreiv han eigen keramikkverkstad på Minnesund. I 1928 vart han tilsett ved keramikkavdelinga ved Graverens Teglverk i Sandnes, og der arbeidde også kona hans, Elsa Grimsrud, som den første dekormålaren ved fabrikken. Han var leiar av keramikkavdelinga mesteparten av tida han var ved Graverens og han vart der fram til 1946, med eit opphald på eit par år rundt 1933 då han arbeidde på Egersund Fayancefabrik.

I 1946 vart han tilsett som disponent ved AS Figgjo Kraftselskap (seinare kalla Figgjo Fajanse og Figgjo AS) i Sandnes i samband med at produksjonen der skulle leggjast om frå keramikk til fajanse/flintgods. 

Gretekoppar i blått og grønt frå Figgjo ASRagnar Grimsrud formgav der dei fleste servisemodellane oppover heile 1950- og 1960-talet, mellom anna dei velkjende servisa Sissel og Grete og 1000-serien (som er brukt til mellom anna Astrid, Lotte og Smørblomst) og storhushaldningsmodellen 35-serien som han formgav i 1961 og som enno i dag (2005) vert produsert. 

Då Figgjo Fajanse og Stavangerflint fusjonerte i 1968 vart Ragnar Grimsrud kunstnarleg leiar og produktutviklingssjef for begge fabrikkane. Ragnar Grimsrud vart ved Figgjo AS til han gjekk av med pensjon i 1973.

Han er representert mellom anna ved desse samlingane:
-----------------------------------------------------

* Designmuseet, Helsingfors
* Kunstindustrimuseet i Oslo
* Musée de Céramique i Sèvres
* Nordenfjeldske kunstindustrimuseum
* Vestlandske kunstindustrimuseum

Fotnotar
--------

1. ↑
**Gunnulf Kleveland** (13. juni 1907–14. januar 1993) var ein norsk filolog og lektor.

Bakgrunn og karriere
--------------------

Gunnulf Kleveland var son av bonden Olav Nilsson Kleveland (1841–1934) og Gunhild Torgeirsdotter Åneland (1870–1962). Han tok examen artium i 1928 og vart cand. philol. frå Universitetet i Oslo med latin og tysk som sidefag og norsk hovudfag i 1936. Han arbeidde som lærar og lektor ved Sarpsborg kommunale høyere almenskole frå 1937 til 1951, med eit avbrot frå 1947 til 1949, då han var lektor i norsk ved Stockholms högskola og reiselektor for Foreningen Norden i Sverige. Frå 1951 var han lektor ved Drammen offentlige høyere almenskole.

Kleveland var oppteken av å ta vare på Setesdals-tradisjon. Han skreiv ned «Bryllupsmarsj» etter Knut Kleveland, ein folketone frå Evje. Bruresmarsjen er arrangert for orgel av Eilert Magnus Hægeland som òg framførte han på fleire konsertar. Folkemusikken i Setesdal kom i 2019 inn på SNs liste over immateriell kulturarv. Gjennom å skrive ned bruremarsjen frå Evje har Kleveland vore med på arbeidet med å tryggje denne immaterielle kulturarven. Kleveland har òg skrive ned minne om ferdsel langs landevegen i Evje på byrjinga av 1900-talet i teksta «Langs ein landeveg» i *Jol i Setesdal 1974*.

Kleveland gav ut eit par skolebøker for latinfaget i den vidaregåande skulen og omsette Plautus' *Skrømtet* (*Mostellaria*) til norsk (1982).

Kleveland var styremedlem i Studentmållaget i Oslo hausten 1935. Han var formann i Pedagogisk forening i Sarpsborg 1945–1947, og i 1952 vart han formann i Drammen lokallag av Foreningen Norden. Han var riddar av Filologisk Forening ved Universitetet i Oslos orden Den gylne ugle.

Kjelder
-------

1. ↑  «Digitalarkivet», *www.digitalarkivet.no* (på norsk), henta 19. november 2021
2. 1 2 3 4  *Studentene fra 1928*. Oslo. 1953. s. 193.
3. ↑  «Tysdagssending i Valle Radio 20170905 – Setesdalswiki». Arkivert frå originalen 19. november 2021. Henta 8. september 2020.
4. ↑  «UNESCO - Practice of traditional music and dance in Setesdal, playing, dancing and singing (stev/stevjing)» (på engelsk). Henta 14. september 2020.
5. ↑  «Jol i Setesdal 1974 – Setesdalswiki». Arkivert frå originalen 19. november 2021. Henta 8. september 2020.
6. ↑  Gunnulf Kleveland (1974). «Langs ein landeveg». *Jol i Setesdal 1974*: 23–25.
7. ↑  «Latinsk stiløving : versjon og retroversjon - Nasjonalbiblioteket». Henta 14. september 2020.
8. ↑  «Kontrollspørsmål til romersk kulturhistorie» (på norsk). Henta 14. september 2020.
9. ↑  *Studentmållaget i Oslo 50 år. Oslo. 1952. s. 183*. Oslo. 1952. s. 183.
10. ↑  Ekrheim, Helga Sverdrup (1950). *Norges filologer og realister. Stavanger:*. Stavanger.

* *Denne artikkelen bygger på «Gunnulf Kleveland» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Gunnulf Kleveland i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
| Tours |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Centre Indre-et-Loire |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  34,36 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 137 046   3 973/km² |
| Koordinatar | 47°23′37″N 0°41′21″E﻿Koordinatar: 47°23′37″N 0°41′21″E﻿ |
| Høgd over havet | 44 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.tours.fr |

**Tours** er ein by i Frankrike, og *prefecture* (hovudstad) i departementet Indre-et-Loire ved den lågare delen av elva Loire, mellom Orléans og atlanterhavskysten. Touraine, området rundt Tours, er eit kjent vindistrikt, og området er òg kjent for den lokale franske dialekten og det vidkjende Slaget ved Tours i 732. Han er òg åstad for sykkelrittet Paris-Tours.

Historie
--------

Domkyrkja i Tours: Den gotiske vestfronten frå 1400-talet med spir frå renessansen i 1547.
Namnet på byen kjem frå den antikke galliske stamma kalla Turones. Under romartida vart byen kalla *Turonensis* eller *Caesarodunum*. Det moderne namnet Tours er det same som det franske ordet for «tårn». På midten av 200-talet vart Gaitanus send frå Roma for å organisere eit lite kristent samfunn. Martin av Tours var biskop i Tours mot slutten av 300-talet, og grava hans vart ein viktig pilegrimsstad, og kyrkja Saint-Martin vart ein av dei store romanske pilegrimskyrkjene, som Saturnin i Toulouse og Santiago de Compostela, og dei mektige biskopane i Tours, som Gregor av Tours, var personar dei merovingiske kongane rekna med.

Rådet i Tours vart halde her i 567.

Martel klarte å slå ein islamsk hær i byen, og slaget vert rekna som vendepunktet for dei vestlege kristne i kampen mot muslimske erobringar i Europa. Touraine var ein provins på tida under dei karolingiske herskarane (751 til 987). Vikingane plyndra byen i 853 og 903. I 1044 kom han inn under hertugane i Anjou. Under styret til Filip II, vart Livre Tournois (Tours-pund) vedtatt som internasjonal valuta i Frankrike.

På 1500- og 1600-talet hadde Tours ein større folkesetnad av hugenottar, og mange av desse var med på å starte den store silkeindustrien. Då Ediktet i Nantes vart avskaffa i 1685 vart tusenvis av protestantar massakrert og hugenottane flykta frå landet og den ein gong blømande silkeindustrien i Tours forsvann for alltid. Enkelte hugenottar slo seg ned i Irland, der vevekunnskapane deira var med på å etablere dei store irske linfabrikkane.

Frå 7. oktober 1870 til 6. februar 1871 var Tours provinshovudstad for *Le Gouvernement de la Défense Nationale* under den fransk-prøyssiske krigen. Léon Gambetta valde Tours som reservehovudstad, sidan Paris på denne tida var omleira av den prøyssiske hæren.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tours**

* Arkitektur i Tours Arkivert 2004-06-22 ved Wayback Machine.
* François Rabelais Universitet i Tours
* Tours for turistar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
|  |
| --- |
| ***Ragazzo Solo, Ragazza Sola***  Singel av David Bowie |
|  |
| B-side | «Wild Eyed Boy from Freecloud» |
| **Utgjeve** | november 1969 |
| **Innspelt** | Trident Studios |
| **Sjanger** | Spacerock, psykedelisk folk |
| **Lengd** | 5:15 |
| **Selskap** | Philips |
| Låtskrivar(ar) | David Bowie, Mogol |
| **Produsent** | Gus Dudgeon |
|
| David Bowie-kronologi |
| «Space Oddity»(1969) | *Ragazzo Solo, Ragazza Sola* | "The Prettiest Star"(1970)
 
 |

«**Ragazzo Solo, Ragazza Sola**» er ein versjon av den første hitsingelen til David Bowie, «Space Oddity» med italiensk tekst skriven av Mogol. 

Denne spesielle versjonen av «Space Oddity» vart laga for den italienske marknaden i november 1969. To italienske band, Equipe 84 og The Computers hadde alt spelt inn sine eigne italienske versjonar av «Space Oddity» og plateselskapet til Bowie følte truleg dette som ein trugsel for sjansane til Bowie sin eigen versjon i Italia. I staden for å omsetje den originale versjonen, skreiv Mogolo ein ny tekst, ei kjærleikssoge om eit ungt par som møtes på toppen av eit fjell, «Ragazzo Solo, Ragazza Sola» tyder «Einsam gut, einsam jente».

Denne versjonen vart seinare gjeven ut på albumet *Rare* å deluxe utgåva av albumet *Space Oddity* i 2009.

Innhald
-------

1. «Ragazzo Solo, Ragazza Sola» (Bowie, Mogol) – 5:15
2. «Wild Eyed Boy from Freecloud» (Bowie) – 4:59

Medverkande
-----------

* Produsent: Gus Dudgeon

* Musikarar:
	+ David Bowie – Vokal, gitar, stylophone
	+ Herbie Flowers – Bass
	+ Terry Cox – Trommer
	+ Rick Wakeman – Mellotron
	+ ukjend strykeseksjon
Satellittbilete av tettstaden
Foto:
NASA
 

**Stavanger/Sandnes** er den tredje største tettstaden i Noreg og femner samanhengande tettbygde område i kommunane Stavanger, Sandnes, Sola og Randaberg. Tettstaden har 220 943 innbyggjarar per 1. januar 2017 .
Desse kommunane utgjer «Nord-Jæren» i regionen Jæren, og har til saman 215 116 innbyggjarar per 1.7 2008, fordelt over 467,5 kvadratkilometer.
Tettstaden har den største prosentvise folkeveksten i landet, og Sandnes er den snøggast vaksande byen i Noreg.

Tettstaden har kome til ved at busetjinga langs hovudvegane sørover frå Stavanger har vokse og ført til at dei to byane Stavanger og Sandnes har vokse saman, og ifølgje SSB sin definisjon for tettstadar er dei to byane no å oppfatte som ein tettstad. Dei tilliggjande tettbygde områda i kommunane Sola og Randaberg vert òg inkluderte i dette.

Rogaland hadde i 2007 ein folketilvekst på 2,01%, noko som tilsvarar i overkant av 8 000 innbyggjarar. Til samanlikning auka folketalet i Hordaland med kring 6 000 innbyggjarar. Dimed er Rogaland, etter Oslo, det fylket i landet der folketalet veks snøggast. Dei nordjærske kommunane Stavanger, Sandnes, Sola og Randaberg, hadde då ei vekst på 2,26 %, og dette gjer regionen til den snøggast vaksande i landet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stavanger/Sandnes» frå Wikipedia på bokmål, den 17. oktober 2008.* Der vert desse kjeldene gjevne:

### Referansar

1. ↑  ssb.no: Tettsteder. Folkemengde og areal, etter kommune.
2. ↑  ssb.no: Folkemengde 1. juli 2008 og endringene i 2. kvartal 2008. Rogaland.

| * v
* d
* e
Europeiske kulturhovudstader |
| --- |
| 
* Aten (1985)
* Firenze (1986)
* Amsterdam (1987)
* Vest-Berlin (1988)
* Paris (1989)
* Glasgow (1990)
* Dublin (1991)
* Madrid (1992)
* Antwerpen (1993)
* Lisboa (1994)
* Luxembourg (1995)
* København (1996)
* Thessaloníki (1997)
* Stockholm (1998)
* Weimar (1999)
* Avignon, Bergen, Bologna, Brussel, Helsingfors, Kraków, Reykjavík, Praha og Santiago de Compostela (2000)
* Porto og Rotterdam (2001)
* Brugge og Salamanca (2002)
* Graz (2003)
* Genova og Lille (2004)
* Cork (2005)
* Pátra (2006)
* Luxembourg og Sibiu (2007)
* Liverpool og Stavanger/Sandnes (2008)
* Vilnius (2009)
* Essen, Pécs og Istanbul (2010)
* Åbo og Tallinn (2011)
* Maribor og Guimarães (2012)
* Košice og Marseille (2013)
* Umeå og Riga (2014)
* Mons og Plzeň (2015)
* San Sebastián og Breslau (2016)
* Aarhus og Páfos (2017)
* Leeuwarden og Valletta (2018)
* Matera og Plovdiv (2019)

 |
**Tacoma** er ein mellomstor by Pierce County i delstaten Washington i USA. Byen, som har ikring 200 000 ibuarar, ligg ved Puget Sound, 51 km sørvest om Seattle. Tacoma er handelssenter for eit omland med rundt 1 million menneske.

Luftfoto av Tacoma hamn

Soge
----

Ved å kople jarnbanee frå midtre USA med sjøfarten mot Stillehavskysten, vart Tacoma eit senter for utanrikshandelen i den nordvestre delen av USA. Framleis er Tacoma største hamna i delstaten.

Til liks med dei fleste industribyane i USA gjekk det tilbake med Tacoma frå midt på 1900-talet, mykje grunna utflytting til forstadsområda. Siden 1990-åra har sentrum av Tacoma opplevd ein periode med fornying av bygningsmassen og aktiviteten.

Ålesund er venskapsby med Tacoma.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tacoma, Washington» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Tacoma**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 58°57′9.9108″N 5°44′2.1084″E﻿

Stavanger Universitetssjukehus
**Stavanger universitetssjukehus (SUS)**,fram til 2005 **Sentralsjukehuset i Rogaland**, er eit av dei største sjukehusa i Noreg etter tal på opphald. Det har helseføretaket Helse Stavanger som eigar.
Universitetssjukehuset har over 7 500 tilsette og dekkjer ein folkemasse på over 330 000 innbyggjarar.

SUS utgjer eitt sjukehus lokalisert på Våland i Stavanger. Stavanger universitetssjukehus har også fem distriktspsykiatriske senter i Stavanger, Sola, Dalane, Sandnes og i Ryfylke. I tillegg er fleire avdelingar, poliklinikkar og ambulansestasjonar lokaliserte utanfor hovudsjukehuset på Våland. 

Stavanger universitetssjukehus er organisert i klinikkar og stab- og støttefunksjonar: Kirurgisk klinikk, Klinikk A, Klinikk for hode, hals og rehabilitering, Klinikk for medisinsk service og ABK, Kvinne. og barneklinikken, Klinikk psykisk helsevern barn, unge og rusavhengige, Klinikk psykisk helsevern voksne, Mottaksklinikken, og Prehospital klinikk. Stab- og støttefunksjonene er Divisjon for driftsservice, Avdeling for fag, forskning og undervisning, Avdeling for personal- og organisasjonsutvikling, Avdeling for økonomi og finans, og Foretaksadministrasjonen.

SUS har ei rekkje samarbeidspartnerar, av dei Universitetet i Bergen om utdanning av medisinske studentar.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  «Stavanger universitetssjukehus – Helse Stavanger HF». helse-stavanger.no. Henta 29. mai 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Helse Stavanger
*«Chandra» omdirigerer hit. For andre tydingar av ordet, sjå Chandra (fleirtyding).* 
Tsjandra i månevogna trekt av ein antilope. Akvarell frå 1800-tale.
**Tsjandra**, også stava **Chandra**, er guden for månen i hinduismen. Ordet *tsjandra* betyr ganske enkelt 'måne' på sanskrit. Guden er lysande kvit og reiser over himmelen kvar natt i vogna si, som blir trekt av ti kvite hestar eller ein antilope. Han blir også kalla Soma.

«Chandra graha» med ti kvite hestar avbilda i *The complete Hindoo Pantheon* frå 1842.
Som månegud og den ein meinte la ut dogg var Tsjandra sett på som ein grødegud, og par som ønskte seg ungar, kunne be til han.

Tsjandra er far til Budha (planeten Merkur) og gift med daksjadøtrene Anuradha og Bharani.

Som namn
--------

Gudenamnet blir brukt som personnamn for både kvinner og menn. Det kan også stavast **Chander**, som er hindiversjonen av Chandra. Det er vanlegast å bruka i namnesamansetjingar, som Harishchandra, Ramachandra eller Chandrasekhar.
Nokre namneberarar er:

* Tsjandragupta Maurya, indisk herskar frå 300-talet f.Kr.
* Subrahmanyan Chandrasekhar (1910-1995), indisk-amerikansk fysikar og astronom
* Teleskopet Chandra er kalla opp etter den indiske astronomen Subrahmanyan Chandrasekhar. Det same gjeld asteroiden 1958 Chandra.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kort presentasjon med bilde på namaste.it Arkivert 2006-01-14 ved Wayback Machine.


| * v
* d
* e
Gudar frå vedisk tid |
| --- |
| Indra**·** Agni**·** Soma**·** Varuna**·** Mithra**·** Usjas**·** Vaju**·** Surya**·** Jama**·** Vak**·** Dyaus**·** Tsjandra**·** Nirrti**·** Tvasjtr |
| *Sjå òg hindugudar* |
Preikestolen i Stavanger domkyrkje.
**Stavanger domkyrkje** er den eldste domkyrkja i Noreg, frå 1100-talet, hovudsakleg bygd i kleberstein. Ho er hovudkyrkja i Stavanger bispedøme. Kyrkja ligg ved Breiavatnet midt i Stavanger. Like ved ligg Stavanger katedralskole.

Historikk
---------

Biskop Reinald, som skal ha kome frå Winchester i England, starta på byrjinga av 1100-talet med å byggja ei domkyrkje i Stavanger. Katedralen stod ferdig kring 1125 eller noko seinare. Byen Stavanger reknar 1125 som det året då byen vart grunnlagd. Katedralen vart vigsla til treeininga og den heilage Svithun, som var vernehelgen for byen.

Vestsida og inngangen til domkyrkja, Foto: Helge Høifødt

Stavanger vart herja av brann i 1272, og kyrkja vart sterkt skadd. Kyrkja vart bygd opp att av biskop Arne. Kyrkja hadde frå starten vore bygd i romansk stil, men vart bygd på i gotisk stil. Biskop Arnes kor med den storstilte gotiske austfronten vart reist. I tillegg vart det reist eit smalt tilbygg i vest, vestfronten.

Herjingar
---------

Etter reformasjonen blei kyrkja plyndra og relikviar brunne av kommandant Thord Rod. I 1558 henta danskekongen ut fem av kyrkjeklokkene, som ein endå skal kunna høyra utanfor Håstein, der skipet som bar dei forliste.

I 1682 avgjorde kong Kristian V av Danmark-Noreg at bispesetet i Stavanger skulle flyttast til Kristiansand. Bispesetet og Stavanger bispedøme vart oppretta att til Stavanger og domkyrkja sitt åttehundreårsjubileum i 1925. Kong Haakon VII av Noreg sette inn Jacob Christian Petersen som den fyrste biskopen av Stavanger på 250 år.

### Restaurasjon

I samband med ei restaurering i 1860-åra vart katedralen endra på utsida. Steinveggane vart pussa og måla over. Kyrkja hadde ikkje lenger så sterkt preg av mellomalderen. Ei større restaurering under leiing av Gerhard Fischer frå 1939 til 1964 førte mykje av mellomalderpreget attende. Det vart mellom anna sett inn nye skulpturar på austfronten av kyrkja. Ei større restaurering vart òg gjort i 1999.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Stavanger domkyrkje**

* Stavanger Cathedral
* Om arkitekturen til domkyrkja
* Gamle bilete frå Galleri Nor
* «Den doble gaven til Vårherre» Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. i Stavanger Aftenblad
* 

* Stavanger domkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Stavanger domprosti |
| --- |
| Bekkefaret • Bispekapellet • Frue • Hundvåg • Kampen • Sankt Johannes • Sankt Petri • Stavanger domkyrkje • Stokka • Tjensvoll • Varden |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Panorama over Tsemesbukta.
**Tsemesbukta**, òg kalla *Tsemessbukta* og *Novorossijskbukta*, (russisk: Цемесская бухта, *Tsemesskaja bukhta*) er ei isfri bukt på nordkysten av Svartehavet i Krasnodar kraj i Russland. Ho har fått namn etter elva Tsemes som munnar ut i bukta. Vassdjupet i bukta varierer frå 21 til 27 meter og ho har ei lengd på 15 km. På det breiaste er ho 9 km. Ho grensar til Sudzjukneset og Kapp Doob.

Sjølv om skipsfarten i bukta slit med den kraftige boravinden om hausten og vinteren vart bukta ofte vitja av greske sjømenn som oppretta kolonien Bata ved kysten. Dette har vorte forklart ved at det ikkje er andre gode hamner langs kysten før Batumi. I mellomalderen vart kysten kontrollert av handelsfamilien Ghisolfi frå Genova. 

Novorossijsk, som vart grunnlagd av russarane som eit militæranlegg, er den største hamnebyen ved bukta. Fleire skip frå Svartehavsflåten vart bora i senk i bukta for å hindre at tyskarane tok dei i 1918. Fleire andre kjende skip har gått ned i bukta, inkludert SS «Admiral Nakhimov» i 1986. Etter at Det kaspiske røyrleidningskonsortiumet vart oppretta har hamna i Novorossijsk vorte den travlaste oljeterminalen i Svartehavet. Den sørlege delen av bukta ,ed dem vesle feriebyen Kabardinka er styrt frå Gelendzjik.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tsemes Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Rostovtzeff, Michael Ivanovich. *Iranians og Greeks in South Russland*. The Clarendon Press, 1922. s 63.
Koordinatar: 46°25′S 52°12′E﻿

**Île de l'Est** (Austøya) er ei øy i den subantarktiske øygruppa Crozetøyane. Ho har eit areal på 130 km² og er den nest største øya i gruppa. Ho er ein del av Dei franske sørterritoria.

Skildring
---------

Øya er den austlegaste av øygruppa, som ligg kring 20 km aust for Île de la Possession. Landskapet består hovudsakleg av bert fjell og er den mest fjelldominerte øya i øygruppa med det høgste punktet på 1090 meter over havet. I tillegg har ho høge klipper langs kysten. Fleire bredalar med bratte dalsider kryssar øya. Det einaste innførte dyret på øya er kanin. Det er ikkje menneskeskapt infrastruktur på øya, men ho vert stundom vitja av forskarar.

Viktig fugleområde
------------------

Øya har status som viktig fugleområde (IBA) av BirdLife International som ein hekkestad for sjøfuglar. Dei viktigaste fugleartane er kongepingvin, bøylepingvin, gulltoppingvin og nordleg klippehopparpingvin, vandrealbatross, gråhovudalbatross, gråalbatross, sotalbatross og svartbrynalbatross, både nord og sørkjempepetrell, marionkvalfugl og alvekvalfugl, storvingepetrell, silkepetrell, kvithakepetrell, gråpetrell, blåpetrell og kergulenpetrell, oseanstormsvale, gråryggstormsvale og svartbukstormsvale, smalnebbdukkpetrell og kortnebbdukkpetrell, blåaugd skrav, sørhavsjo og kerguelenterne. Det finst òg kerguelenand på øya. Øya har òg den største hekkande bestanden av isterne i øygruppa.

Sjå òg
------

* Antarktiske øyar nord for 60 °S

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Île de l'Est» frå Wikipedia på engelsk, den 6. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  BirdLife International. (2012). Important Bird Areas factsheet: Île de l'Est. Downloaded from  on 2012-01-09.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ragna Sofie Rytter** (fødd 26. juli 1885 i Verdalen, død 7. januar 1972) var ein norsk poet og kulturpersonlegdom. Ho var mellom anna engasjert i målsak, fråhaldssak og innan handarbeid.

Saman med mellom anna Martin Tranmæl var ho med og skipa Losje Medalhus, eit lokallag for IOGT. Seinare var ho redaktør for IOGT sitt blad *Solveg* frå 1932 til 1954.

I 1919 tok ho eksamen ved Levanger lærerskole.

Rgana Rytter var ein pådrivar for å skipe folkehøgskulen Trøndertun på Gimse i Melhus. Seinare vart dette hennar arbeidsplass til ho gjekk av med pensjon i 1950.

Ho tok initiativet til, og var formann i, Trøndelag handarbeidslærerinnelag, og var mellom dei som sette saman trønderbunaden for menn.

Rytter skreiv fleire diktsamlingar der den første var på riksmål og dei som kom etter opphaldet på folkehøgskulen på Voss i 1913 var på landsmål. Ho skreiv òg historiske bøker som slektsboka *Ryrrer-ætta frå 1600-1950* (1956) og biografien *Elisabeth Edland* i 1957. I *Norsk Salmebok* er ho representert med ein salme.

Diktsamlingar
-------------

* Fjeldets sange - og andre digte (1910)
* Arbeid og Draum (1915)
* Strid og Song (1921)
* Songane mine (1928)
* Dagen og draumen (1932)
* Austanfor alt (1943)
* Vers langs vegen (1959)
* Dei hundre foll (1965)

Litteratur
----------

* Anne Kristin Aasmundtveit, *Biografisk leksikon til Norsk Salmebok og Norsk Koralbok*, Verbum forlag, Oslo, 1995. ISBN 82-543-0573-0. Side 122
* Kristoffer Moen, Ragna Rytter sine dikt er samla, Jul i Trøndelag 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppslag i Allkunne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Îles éparses** (fullt namn på fransk *(Les) îles éparses de l'océan Indien*, 'spreidde øyar i Indiahavet') er ein fransk eigedom i Indiahavet som omfattar fem grupper av små øyar. Dei har ingen folkesetnad, bortsett frå personell på meteorologiske stasjonar.

Oversyn
-------

Tre av øyane, Bassas da India, Juan de Nova og Europaøya, ligg i den sørlege delen av Mosambikkanalen. Glorieusesøyane ligr også i Mosambikkanalen, men i den nordlege delen, aust for Komorane. Tromelinøya ligg rundt 400 kilometer aust for Madagaskar. 

| Atoll/Øy | Stasjons-besetning | Arealkm² | Lagunekm² | Økonomisk sonekm² | Koordinatar | Plassering |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Glorieusesøyane | 11 | 5,0 | 29,6 | 48 350 | 11°33′S 47°20′E﻿ | Nord i Mosambikkanalen |
| Juan de Nova | 14 | 4,4 | (1) | 61 050 | 17°03′S 42°45′E﻿ | Sentralt i Mosambikkanalen |
| Bassas da India | - | 0,2 | 79,8 | 123 700 | 21°27′S 39°45′E﻿ | Sør i Mosambikkanalen |
| Europaøya | 12 | 28,0 | 9,0 | 127 300 | 22°20′S 40°22′E﻿ | Sør i Mosambikkanalen |
| Tromelinøya | 19 | 0,8 | - | 280 000 | 15°53′S 54°31′E﻿ | Vest i Indiahavet |
| **Totalt** | 56 | 38,6 | 118,4 | 640 400 |  |  |

Administrasjon og bruk
----------------------

Sidan 3. januar 2005 har Îles éparses blitt administrert på vegner av Frankrike av administrasjonen for Dei franske sørterritoria (*TAAF* — *les Terres australes et antarctiques françaises*), basert på Réunion. Îles éparses var tidlegare under administrasjon av prefekten i Réunion, sidan Madagaskar fekk sjølvstende i 1960. Sidan 21. februar 2007 har Îles éparses utgjort det 5. distriktet av Dei franske sørterritoria.

Øyane er klassifiserte som naturvernområde. Alle øyane bortsett frå Bassas daå India har ei flystripe på over 1000 meter. Frankrike har ein militær garnison på rundt 14 mann på kvar av øyane i Mosambikkanalen som Madagaskar gjer krav på. 

Bortsett frå Bassas da India har alle øyane meteorologiske stasjonar. Dei meteorologiske stasjonane på Glorieusesøyane, Juan de Nova, og Europaøya er automatiserte. Særleg stasjonen på Tromelinøya er viktig for varsling av syklonar som trugar Madagaskar, Réunion eller Mauritius.

Krav på øyane
-------------

Mauritius, Komorene, Seychellane, og Madagaskar nektar for at Frankrike har overhøgd over øyane. Mauritius gjer krav på Tromelinøya; Komorane og Seychellane gjer krav på Glorieusesøyane og Madagaskar gjer krav på dei andre øyane i Mosambikkanalen. I Mosambikkanalen ligg òg Banc du Geyser, som b;eo annektert av Madagaskar i 1976. Frankrike ser enno på Banc du Geyser som ein del av Îles éparses. 

Frankrike gjer òg krav på ei økonomisk sone på 200 nautiske mil rundt kvar av dei små øyane i Îles éparses, som saman med krava på økonomiske soner rundt Réunion og Mayotte totalt utgjer over ein million kvadratkilometer i den vestre delen av Indiahavet. Det er betydeleg overlapping mot dei økonomiske sonene til nabostatane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Îles éparses» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mai 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Runesteinen U 644 ved Ekilla bro i Sverige er reist etter Gunnleif som fall med Ingvar den vidfarne. Innskrifta på steinen seier:  

  

an(u)(i)(t)r : auk \* kiti : auk \* kar : auk \* blisi \* auk \* tiarfr \* þir \* raistu \* stain þina \* aftiR \* kunlaif \* foþur : sin han : fil \* austr : miþ : ikuari kuþ heabi ontini
  
  

*Andvettr ok <kiti> ok Karr ok Blesi ok DiarfR þæiR ræistu stæin þenna æftiR Gunnlæif, faður sinn. Hann fell austr með Ingvari. Guð hialpi andinni.*

**Gunnleiv** og **Gunnleif** er personnamn av norrønt opphav. Andre skrivemåtar av namna er **Gunleif** og **Gunleiv**. Gunnleiv har namnedag den 6. august. 

Namna er sett saman av dei norrøne namneledda *gunnr/guðr,* 'kamp, strid', og *leifr, láfr*, 'som blir igjen', her med tydinga 'etterkomar, arving'.

Namna er rekna som mannsnamn i Noreg. På Island er Gunnleif brukt som kvinnenamn, medan Gunnleifur er den mannlege forma.

I 2009 var namnet brukt av til saman 216 menn der 75 nytta skrivemåten Gunleiv, 66 Gunleif, 48 Gunnleiv og 27 Gunnleif.

Kjelder
-------

* 

* «Leif» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Søk etter norsk namnestatistikk for Gunnleiv hjå Statistisk Sentralbyrå

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ingvar runestones» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2009.*
**Lufttettleik**, ρ (gresk: rho), er jordatmosfæren sin masse per volum. I SI-systemet blir den målt som kilogram luft per kubikkmeter (kg/m3). Tørr luft ved havnivå og med temperatur på 20 °C har ein tettleik på om lag 1,2 kg/m3. Lufttettleiken varierer med trykket og temperaturen, som begge minkar med høgda.

Effekt av trykk og temperatur
-----------------------------

Likninga for lufttettleiken er gjeven ved: 

{\displaystyle \rho ={\frac {p}{R\cdot T}}}
der *ρ* er lufttettleiken, *p* er trykket, *R* er gasskonstanten og *T* er temperaturen i kelvin.

Den spesifikke gasskonstanten *R* for tørr luft er: 

{\displaystyle R\_{\mathrm {dry\,air} }=287.05{\frac {\mbox{J}}{{\mbox{kg}}\cdot {\mbox{K}}}}}
Dermed:

* Ved standard temperatur og trykk (0 °C og 1013,25 hPa)har tørr luft ein tettleik på ρSTP = 1,293 kg/m3.
* Ved standard temperatur og trykk i omgivnadane (25 °C og 1000 hPa) har tørr luft ein tettleik på ρSATP = 1,168 kg/m3.

Effekt av vassdamp
------------------

Med vassdamp i lufta (fuktig luft) blir tettleiken til lufta mindre, som i første omgang kan virke ulogisk. 

Dette skjer fordi den molekylære massen til vatn (18) er mindre enn den molekylære massen til luft (rundt 29). For ein gass med ein viss temperatur og trykk, vil talet på molekyl vere konstant i eit visst volum. Så med vassdamp i lufta vil luftmolekyla bli bytta ut med talet på vassmolekyl, utan at trykket eller temperaturen endrar seg. Dermed blir massen per volum mindre, og tettleiken redusert. 

Kor stor effekten blir avheng av den absolutte fukta og ikkje relativ fukt.

Effektar av høgde
-----------------

For å rekne ut lufttettleiken som ein funksjon av høgda, må ein ha fleire parameterar. Dei er lista opp nedanfor i lag med verdien dei har i Internasjonal Standard Atmosfære og ved å bruke den universelle gasskonstanten i stadenfor den spesifikke: 

* trykket i havnivå *p*0 = 1013,25 hPa
* standard temperatur i havnivå *T0* = 288,15 K
* tyngdeaksellerasjonen *g* = 9.80665 m/s2.
* adiabatisk temperaturendring *L* = −0,0065 K/m
* universell gasskonstant *R* = 8,31447 J/mol·K
* molekylvekta til tørr luft *M* = 0,0289644 kg/mol

Temperaturen i høgda *h* meter over havnivå er gjeven ved denne likninga (som berre gjeld i troposfæren):

{\displaystyle T=T\_{0}+L\cdot h}
Trykket i høgda *h* er gjeve ved: 

{\displaystyle p=p\_{0}\cdot \left(1+{\frac {L\cdot h}{T\_{0}}}\right)^{\frac {g\cdot M}{-R\cdot L}}}
Tettleiken kan då reknast ut: 

{\displaystyle \rho ={\frac {p\cdot M}{R\cdot T}}}

Temperaturen si rolle
---------------------

Tabellen under viser korleis forskjellige eigenskapar ved luft endrar seg med temperaturen. 

**Tabell — lydfarten i luft *c*, lufttettleiken *ρ*,**
**akustisk impedans *Z*, temperatur °C**

| Temperaturen si rolle |
| --- |
| °C | *c* i m/s | *ρ* in kg/m³ | *Z* i Pa·s/m |
| - 10 | 325.4 | 1.341 | 436.5 |
| - 5 | 328.5 | 1.316 | 432.4 |
| 0 | 331.5 | 1.293 | 428.3 |
| + 5 | 334.5 | 1.269 | 424.5 |
| + 10 | 337.5 | 1.247 | 420.7 |
| + 15 | 340.5 | 1.225 | 417.0 |
| + 20 | 343.4 | 1.204 | 413.5 |
| + 25 | 346.3 | 1.184 | 410.0 |
| + 30 | 349.2 | 1.164 | 406.6 |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lufttettleik og variasjon med høgda
T-skjorte med raglanerme.
**Raglanerm** eller **raglanerme** er ein type erme som er karakterisert ved at det går i eit kileforma stykke heilt opp til kragen, noko som gjev ein diagonal saum frå underarmen til kragebeinet.

Ermetypen er oppkalla etter lord Raglan, den 1. baron Raglan, som skal ha hatt ein frakk med denne typen erme etter han mista ein arm under slaget ved Waterloo. Raglanermet blei funne opp av frakkemakaren Aquascutum for lord Raglan for å gje han plass til å bruka sverdet sitt i kamp. Det gav betre rørsle til beraren i staden for eit normalt erme som var sydd fast til skuldersaumen. Ein frakk med raglanerme kan også kallast **raglanfrakk**.

Galleri
-------

* Skisse av raglanfrakkSkisse av raglanfrakk
* Topp med raglanermeTopp med raglanerme
* Sukajan-jakke med raglanermeSukajan-jakke med raglanerme

Kjelder
-------

1. ↑  «raglanerm» i Nynorskordboka.
2. ↑  Quinion, Michael. «Cardigan». World Wide Words. Henta 13. januar 2013.
3. ↑  *Oxford English Dictionary* Third edition, (2008) nettversjon september 2011, henta 7. november 2011. An entry for this word was first included in New English Dictionary, 1903.
4. ↑  «raglanfrakk» i *Det Norske Akademis ordbok*

* *Denne artikkelen bygger på «Raglanærme» frå Wikipedia på dansk, den 12. oktober 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Raglanerme**

* Raglan sleeve. Mønster ved stretchy.org
* Raglan Sleeve DIY Pattern making ved sewguide.com