recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hubble-bilete av den raude kjempa Mira. Stjerna er 700 gonger større enne sola og har her ei irregulær form.
Hertzsprung-Russell-diagrammet
**Raude kjemper** er stjerner som har brent opp hydrogenet i kjernen og har starta med å brenna hydrogen i eit skal utanfor. Som ein konsekvens av dette utvider stjerneatmosfæren seg, og den effektive temperaturen til atmosfæren søkk til mellom 2000 og 4000 K, slik at stjerna no framstår raudaktig. 

Raude kjemper har spektralklasse K og M og ligg oppe til høgre i Hertzsprung-Russell-diagrammet. Dei har diametrar ti til 1000 gonger diameteren til sola. Stjernene Arcturus og Aldebaran er døme på raude kjemper.

Raude kjemper er ofte variable stjerner, med saktepulserande overflatelag. Grunna dei store radiusane til raude kjemper, fell tyngdekrafta mykje i dei ytre laga, slik at stjernevind tek med seg mykje materiale og kan danna planetariske tåker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «red giant» s. 336 i* Phillip's Astronomy Encyclopedia *utgjeven i 2002.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Raud kjempe**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Prakash John** (fødd 1. august 1947) er ein kanadisk bassist, fødd i Bombay i India. Han emigrerte til Toronto i 1960. 

Det første bandet hans var The Questions, då han var 17 år. Sidan spelte han i The Press Gang i 1965 og året etter i The Trikq. Den første innspelinga si gjorde han med The Majestics, eit lokalt band. I 1969 vart John med i Bush i lag med trommeslagaren Pentti Glan og gitarist Domenic Troiano. 

Sidan spelte han med Edgar Winter og Rick Derringer, samt Bobby Whitlock. I 1971 vart John rekruttert av George Clinton til å arbeide med Parliament/Funkadelic på to album, *Chocolate City* og *America Eats Its Young*, medan han delte på å spele bass i lag med Bootsy Collins på turne. Han spelte sidan på fleire rockealbum og turnear i 1970-åra, som Lou Reed sine *Rock n Roll Animal*, *Lou Reed Live* og *Sally Can't Dance*, samt Alice Cooper sine *Welcome to My Nightmare*, *The Alice Cooper Show,* *Lace and Whiskey* og *Dada*.

John forlet den populære rocken i 1979 og danna eit R&B-band i 1979, The Lincolns. Mellom anna spelte dei i bryllaupet til Wayne Gretzky. 

Som soloartist arbeidde John med James Brown, Paul Shaffer, The Blues Brothers, Pinetop Perkins, Jr. Wells og Mike Bloomfield i tillegg til Rory Block og den kanadiske låtskrivaren Murray McLauchlan. John var med i filmen *Blues Brothers 2000*.

John vart innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1997 som medlem av Parliament/Funkadelic.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prakash John» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* John, Prakash. Sjølvbiografi frå 2008.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Røgden
**Røgden** (på svensk *Röjden*) er ein innsjø på grensa mellom Noreg og Sverige. Den norske delen ligg i Grue kommune i Hedmark i Innlandet. Innsjøen har eit samla areal på 15,97 km², der 14,88 km² av dette ligg i Noreg.

Røgden var sentrum for finneinnvandringa på 1600-talet og rundt Røgden finst det spor etter gamle finneplassar. Det finst nokre få gardsbruk rundt Røgden. Størsteparten av vassforsyninga kjem frå Løvhaugsåa som kjem frå Rotbergsjøen (331 moh). Han får igjen størsteparten av vatnet sitt frå Fallsjøen (370 moh). Utløpet ligg i Sverige, der det er bygd eit kraftannlegg, I periodar ver tsjøen tappa så kraftig at vasstanden søkk med fleire meter til kommunen og hytteeigarane sin irritasjon. Rotbergsjøen blir òg kalla Mellom Røgden og Fallsjøen blir omtala som Nordre Røgden.

Det vert teke stor åbor i Røgden. Det vert òg teke stor mort, og han vert lokalt kalla *næversko mort*. Det vert òg teke litt aure i vassdraget. Langs sør- og vestsida av Røgden ligg det hytter, nokre ligg idyllisk til på holmar ute i sjøen. 

I sjøen er det òg to holmar, begge kalla Kjerringholmane, og her ligg det eldre gravplassar frå finneinnvandringa i Grue Finnskog tidleg på 1600-talet. Holmane ligg i vest- og austenden på sjøen. Det finske namnet på Kjerringholmene er *Akkasauri*.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Røde Kors Ungdom** er ungdomsorganisasjonen til Norges Røde Kors. Målgruppa for organisasjonen er ungdomar mellom 13 og 30 år. Noverande leiar er Solveig Ugland frå Vestland. Ho tok over som leiar etter Robert Flobergseter frå Østfold.

Historie
--------

Organisasjonen såg dagens lys 10. oktober 2002 i Bergen, då landsmøtet til Norges Røde Kors, vedtok å opprette ein eigen ungdomsorganisasjon med 285 mot 68 røyster. Denne erstatta den tidlegare ungdomsorganisasjonen, Ungdommens Røde Kors (URK), og blei ei eiga eining for ungdom mellom 13 og 30. Lars Nehru Sand blei vald inn som leiar, og sat ut perioden til 2005. Camilla Helgesen frå Nordland sat som leiar i perioden 2008-2010, medan Aleksander Vallestad frå Hordaland sat i perioden 2005-2008.

Røde Kors Ungdom sin føremålsparagraf er:

"*Røde Kors Ungdom arbeider for å nedkjempe urettferd og fremje forståing og toleranse. Vi seier tydeleg ifrå når respekten for menneskeverd vert krenkt. Vårt engasjement og våre handlingar skal gjere verda til ein betre stad!"*

Organisering
------------

Organisasjonen er oppbygd med Landsrådet for Røde Kors Ungdom på toppen (tidl. ungdomsrådet) som har det øvste ansvaret for organisasjonen. Det er ved sentral ungdomskonferanse, juni 2008, vedteke ny struktur for oppbygging av landsrådet. Totalt består ungdomsrådet av ni personar: ein leiar, ein organisatorisk- og ein politisk nestleiarar, to medlemmar for 2 år, og to medlemmar for eitt år og to varamedlem for kvar seg eitt og to år.

Kjelder
-------

1. ↑  «Årsmøte i Røde Kors Ungdom 2021», *Røde Kors* (på norsk), henta 3. desember 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

* Røde Kors Ungdom
**Augustenborg** er ein hamneby på den danske øya Als ved austkysten av Jylland. Han har 3 284 innbyggarar (2014), og var fram til 2007 hovudsete i Augustenborg kommune. Ved kommunalreforma i 2007 blei han ein del av Sønderborg kommune. Nær byen ligg Augustenborg slott.

Augustenborgarane
-----------------

Byen oppstod rundt Augustenborg slott som blei bygt i åra etter 1651 av Ernst Günther, ein medlem av huset Slesvig-Holsten-Sønderborg-grenen og kadett i det danske kongehuset. Slottet, og seinare byen, fekk namn etter Ernst si kone Auguste, som stamma frå det same fyrstehuset som han.

Slottet blei hovudsetet til slektslinja deira, og greina blei kalla Augustenborg etter dette. Seinare blei Ernst utnemnd til «hertug av Augustenborg» av ein dansk konge. Prominensen til slekta voks på slutten av 1700-talet, og under usemja om det nasjonale tilhøyret til Schleswig-Holstein på 1800-talet var det eit symbol for den pro-tyske nasjonalistiske rørsla i området. I 1864 annekterte Preussen området, men i 1920 blei det gitt tilbake til Danmark ved gjenforeininga etter folkeavstemminga. 

Den mannlege linja til Huset Augustenborg døydde ut i 1931 med hertug Albert av Schleswig-Holstein, eit av barnebarna til Victoria av Storbritannia. Kong Carl XVI Gustav av Sverige nedstammar frå den kvinnelege linja i huset.

Sjåverdig
---------

### Augustenborg slott

Augustenborg slott
Slottet har vore i bruk som psykiatrisk sjukehus. Ved inngangen til anlegget finst ei utstilling som viser historia til slottet, byen og hertugdømmet. Slottskyrkja er open for besøkande om sommaren, og i periodar blir det halde omvisingar.

Christian Frederik (kong Kristian VIII av Danmark) gifta seg med den andre kona si Caroline Amalie på slottet 22. mai 1815. Slottet var barndomsheimen hennar.

Fredsegen i Augustenborg og H.C. Andersens Lind ligg ved slottet.

Her ligg òg skulpturparken Augustiana.

Kjelder
-------

1. ↑  Danmarks Statistik: BEF44 2014. (Besøkt 17. august 2014)

* *Denne artikkelen bygger på «Augustenborg» frå Wikipedia på bokmål, den 23. februar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Augustenborg**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Sjå òg regionen Abuja, eit føderalt distrikt i Nigeria.*

| Abuja |
| --- |
| Horisonten til AbujaHorisonten til Abuja |
| Styresmakter |
| LandTerritorium |  NigeriaFederal Capital Territory |
| Minister | Bala Mohammed |
| Geografi |
| Flatevidd - by |  713 km² |
| Innbyggjarar  - by (2006)   - folketettleik | 776 298   1 100/km² |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** fct.gov.ng/fcta/ |

**Abuja** er offisiell hovudstad i Nigeria og har vore det sidan 12. desember 1991. Byen blei først til på 1970-talet då ein vedtok å flytta hovudstaden hit, midt i landet, frå Lagos, som ligg ved kysten i sør. Abuja er ein planlagd by som framleis er i vekst. Ein reknar med at folketalet er på rundt ein million.

Byen er bygd på Chukukuåsane, men er prega av to fjellformasjonar i nærleiken, Zuma og Aso. Zuma skal vera det geografiske midtpunktet i Nigeria. Fjellet blir kalla «Porten til Abuja», og grensa mellom hovudstatsterritoriet og delstaten Niger går her. 

Aso ligg nord for Abuja, og byen spreier seg ut frå foten av fjellet. Tidlegare låg landsbyen Asokoro her, men nå er han og innbyggjarane hans blitt ein del av byen.

Abuja er kalla opp etter emiratet Abuja, som vart grunnlagt i 1828. Namnet tyder Abu den Raude, som var namnet til grunnleggjaren. Hovudstadsterritoriet ligg rett sør for det gamle emiratet, som no heiter Suleja.

Kjelder
-------


* 
*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Abuja Arkivert 2006-01-13 ved Wayback Machine. ved proav.de

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Rømme er ofte brukt i lag med fiskerettar.
**Rømme** eller **rjome** (norrønt *rjúmi*) er eit mjølkeprodukt som er laga av surna fløyte eller heilmjølk. Rømmen vert surna ved hjelp av ein bakteriekultur, anten naturleg eller tilsett mjølkesyrekultur. Han har ein tjukk konsistens og ein syrleg smak. Rømmen er ofte brukt som ingrediens i matretter eller som tilbehør.

Rømme var i det gamle mjølkestellet det beste ein kunne by ein gjest. I dag lagar ein mesteparten av rømmen på meieria, der fløyten vert surna med mjølkesyrebakteriar. Seterrømme er surna fløyte med 35 % feitt og gjev 1377 kJ/100 g. Han liknar mykje på den rømmen som vart laga på setrene og eignar seg til rømmegraut. Lettrømme inneheld 20 % fett og gjev 852 kJ/100 g. Denne er pasteurisert og homogenisert og eignar seg ikkje til rømmegraut på grunn av homogeniseringa. Rømmekolle (rømmebunke) er mjølk som vert sett til oppfløyting og surning; det øvste laget vert då rømme.

Kjelder
-------

1. ↑  «rømme» i Bokmålsordboka.

* «rømme» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Rømme» frå Wikipedia på bokmål, den 30. januar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Pierre-Auguste Renoir**, (25. februar 1841–3. desember 1919) var ein fransk målar og skulptør. Han vert rekna mellom dei fremste av dei impresjonistiske kunstnarane. Renoir er særleg kjend for sine motiv med unge kvinner, barn, blomar og landskap. Mellom dei aller mest kjende verka er *Le Moulin de la Galette*, *Teaterlosjen* og *La Grenoullière*.

Liv og gjerning
---------------

*Le Moulin de la Galette* (1876)
*Etter badet* (1885)
Renoir var fødd i Limoges, og byrja som porselensmålar. 1862–64 gjekk han på École des Beaux-Arts i Paris. På denne tida trefte han Camille Pissarro, Alfred Sisley og seinare Claude Monet, og måla saman med dei to siste ved La Grenouillere og i Argenteuil. 1867–69 måla han ofte saman med Monet i Paris, dei første impresjonistiske landskapsbileta hans er frå denne tida.

Etter den tysk-franske krigen 1870–71 vart han interessert i Eugène Delacroix sin kunst. Hans interesse for Édouard Manet sine samtidsskildringar kom til uttrykk i fleire bilete, til dømes i *Losjen* (1874), som vitnar direkte om påverknad frå Manet. Andre sentrale verk frå denne perioden er *Le Moulin de la Galette* (1876) og *Roarane et frukost* (1881).

I 1881 drog han til Algerie og så til Italia, der han særleg interesserte seg for Rafael. Ein finn i denne perioden spor etter hans interesse for klassisisme; linja fekk større betydning, konturen større vekt. På vegen heim til Frankrike møtte han Paul Cézanne og måla ved l'Estaque. I denne såkalla «Ingreske» perioden skapte han verk som *Les Grandes Baigneuses* (1884–87) og i 1885 *Etter badet*, det siste er i Nasjonalmuseet/Nasjonalgalleriet i Oslo si eige. I slutten av 1880-åra gjekk han atter tilbake til ei meir målerisk form, med ein rikare, ofte raudtona koloritt.

Renoir vart råka av leddgikt og oppheldt seg mykje i Sør-Frankrike; i 1903 slo han seg ned i Cagnes-sur-Mer på Rivieraen og budde der livet ut. Kunsten hans gjekk over i ein ny fase, koloritten vart lysare, konturen meir oppløyst, og motiva endå meir solfylte enn tidlegare. Borna hans og hushjelpa Gabrielle var ofte modellane hans i denne perioden.

Sjukdommen forverra seg, og etter 1912 kunne han ikkje lenger bruke føter og hender. Han heldt likevel fram å måle, med penselen bunden til arma. Frå 1907 arbeidde Renoir også med skulptur og keramikk. Frå rullestolen skapte han i 1916 skulpturen *Den sigrande Afrodite* og relieffet *Dommen over Paris*, italienaren Guino stod for modelleringa. Både skulpturen og relieffet er i samlingane til Nasjonalmuseet/Nasjonalgalleriet i Oslo.

Kjelder
-------

* «Auguste Renoir» i *Store Norske Leksikon*

---

* *Denne artikkelen bygger på «Auguste Renoir» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Auguste Renoir**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Satellittbilde av Hondurabukten i nedre del av bildet.
Hondurasbukta i midten av kartet.
**Hondurasbukta** (spansk *Golfo de Honduras*) er ei bukt i Det karibiske havet som ligg mellom Belize, Guatemala og Honduras. Frå nord til sør strekkjer bukta seg cirka 200 km frå Dangriga i Belize til La Ceiba i Honduras. 

Den indre delen av Hondurasbukta er avgrensa av Belize barriererev, som dannar den sørlege delen av det 900 km lange mesoamerikanske barriererevsystemet, det nest største korallrevsystemet i verda. Belize barriererev omfattar fleire mindre øyar som er kjende under namnet Pelican Cays.

Hondurasbukta har eit rikt dyreliv. Mangroveskog, sjøgras og korallrev i nærmiljøet og ein kombinasjon av ulike næringsemne her skapar eit rikt miljø som vernar marine organismar.

Orkanen Hattie i 1961 hadde bane over Hondurasbukta før han traff land og skadde bygningar i Belize.

Kjelder
-------

1. ↑  «Environmental protection and maritime transport pollution control program in the Gulf of Honduras» (PDF) (på engelsk). MesoAmerican-Caribbean Sea Hydrographic Commission (MACHC) of the International Hydrographic Organization (IHO). Arkivert frå originalen (PDF) 3. mars 2016. Henta 11. desember 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Hondurasbukten» frå Wikipedia på bokmål, den 11. august 2019.*
Pozzolanhaug
**Pozzolan** er stoff som ved reaksjon med kalkhydrat og vatn dannar liknande produkt som ved reaksjon mellom portlandsement og vatn. Pozzolan-stoff kan verte bruka som tilsats eller som erstatning for ein del av portlandsement. Dei mest kjende er flygeoske og silikastøv. Silikastøv er eit 
avfallsstoff frå ferrosilisiumframstilling.

Andre tilsatsstoff kan brukast ved støyping under vatn, dei kan vere smørande eller
stabilisarende.

Namnet pozzolan kjem frå byen Pozzuoli nær Napoli. Her fann romarane vulkanoske som dei knuste og blanda med brent kalk. Blandinga gav eit sterkt bindemiddel som dei brukte ved muring av store byggverk. Vulkanoska kom frå kalksteinsom under vulkanutbrot var utsett for høge temperaturar.

Kjelder
-------

* Høgskolen i Bergen: Kompendium i betongteknologi Arkivert 2004-12-28 ved Wayback Machine.
* Framstillingsmetodar for sement

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pozzolan**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 59°36′8.9460″N 6°45′33.617″E﻿

Røynevarden
**Røynevarden** er ein husmannsplass som ligg opp frå Suldalsvatnet langs riksveg 13 på veg mot Nesflaten i Suldal. Røynevarden er i dag ei avdeling under Ryfylkemuseet. Her kan det ha vore husmannsplass sidan 1834. Det er i alt seks hus på Røynevarden, to stovehus, løe, sauhus, geithus og eldhus. 

Røynevarden var plass under garden Overskeid på Nesflaten, og blei rydda av Jakob Gabrielson. Han hadde truleg stova med seg frå Svones, den første plassen han budde på. I så fall er den eldste stova frå 1820-åra. Dette er ei røykstove, eller rotastove, som dei seier i Suldal. I denne stova budde dei i like til 1893, og dei som ikkje fekk plass inne sov på sauhuslemmen. 

Nystova blei kjøpt på auksjon i Litlevik, eit plass lenger nede langs Suldalsvatnet, etter ein husmann som reiste til Amerika med huslyden sin. I nystova blei det mura grue med skorstein. Seinare kom det kokomn ved sida av grua. 

Alt kan synest smått på Røynevarden, men plassen var mellom dei beste i Suldal. På det jamne fødde dei to kyr, fem geiter og nokre sauer. Elles avla dei poteter til husbruk og dei sådde korn på dei mange åkerlappane. Høy slo og samla dei alle stader oppetter fjellskortene. Ved sida av høyet nytta dei mykje lauv. 

Dei siste som budde på Røynevarden var Halvor Halvorsen Røynevarden (1864-1950) og systera hans, Randi (1866-1951). Dei flytte frå plassen like etter krigen og selde da husa til museet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Ryfylkemuseet

| * v
* d
* e
Ryfylkemuseet |
| --- |
| Nesasjøhuset • Kolbeinstveit • Guggedalsloftet • Røynevarden • Hålandstunet • Litunet • Jelsa skulemuseum • Kvednahola på Ritland • Stampa på Kvæstad • Øystad kvernhusanlegg • Hustveit • Industriarbeidarmuseet • Sinkgruvene i Allmannajuvet • Sauda museum  • Vigatunet • Hjelmeland bygdemuseum • Forsand bygdemuseum • Sjøhuset i Bergevik • Bibmus • Husmannsplassen Bakken  • Finnøy bygdemuseum • Bethel på Judaberg • Kvitsøy hummermuseum • «Brødrene af Sand» • Folkemusikkarkivet for Rogaland |
| **Rødøya** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Helgeland |
| **Koordinatar** | 66°40′28″N 13°04′10″E﻿Koordinatar: 66°40′28″N 13°04′10″E﻿

 |
| **Areal** | 8,2 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Rødøyløva (443 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 175 (2001) |
| **Folketettleik** | 21 /km² |

**Rødøya** er ei øy i Rødøy kommune i Nordland. Øya ligg utanfor munningen av Tjongsfjorden, mellom Rødøyfjorden i vest og Oterværfjorden i nord. Rødøya har eit areal på 8,2 km², og det høgaste punktet på øya er Rødøyløva på 443 moh. Øya hadde 175 innbyggjarar i 2001.

Rødøya var tidlegare kommunesenter i Rødøy kommune. På øya ligg Rødøy kyrkje frå 1885. Malin Arntsen fekk i 2006 Nordland fylkeskommune sin næringslivspris for kvinner for arbeidet med Klokkergården Gjestgiveri. Klokkergården vart bygd i 1906 og vart restaurert i 1997.

Rødøy kommune sitt kommunevåpen er inspirert av Rødøyløva på Rødøya. Øya har òg eigen butikk. Postnummeret til Rødøya er **8193 RØDØY**.

Nordlandsekspressen mellom Sandnessjøen og Bodø har dagleg anløp av Rødøya.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klokkergården Gjestgiveri Arkivert 2008-04-16 ved Wayback Machine.
* Båtmagasinet: Rødøy-glødende Malin Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Rana Blad: Fekk pris for Klokkergården
* Bent Svinnungs sine padlesider:
	+ Klokkergården på Rødøya
	+ Valholmen ved Rødøya
	+ Høyvågen på Rødøya
	+ Storsanden på Rødøya
	+ Rødøyløva
	+ Prestøya rett vest for Rødøya

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Røsslyng** |
| RøsslyngRøsslyng |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Lyngfamilien Ericaceae |
| **Slekt:** | Røsslyngslekta *Calluna* |
| **Art:** | **Røsslyng** *C. vulgaris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Calluna vulgaris***Hull |

**Røsslyng** (*Calluna vulgaris*) er ein dvergbusk med tettblada sidekvister og motsette nåleforma blad. Røsslyngen kan dominere store område, og frå blomstringa i august set dei lysraude blomstrane farge på lyngheiane.

Utsjånad
--------

Nærbilde av ein røsslyngblome.
Røsslyngen vert 10-50 cm høg. Stengelen har hard, tett ved med særs tettstilte årringar. Blada er små og nåleforma og motsette. På blomstrane er det dei lysraude begerblada som er dominerande. Dei held på farga og sit på lenge etter blomstringa. Frukta er kapslar med mange frø.

Blomstrande røsslyng på Ogden Moor i Yorkshire.
Røsslyngtuer på Nord-Sylt i Schleswig-Holstein.

Økologi
-------

Røsslyngen veks på mark med sterkt vekslande jordbotn; det viktigaste er at han får nok lys. Lyngen vert difor fortrengt av skogplanting. 

I flygesandområde er røsslyngen planta i sanddyner for å dempe sandflukt. 

Røsslyngen finst over heile Norden, spesielt dominerer han heiane i kystnære strok, medan han er mindre vanleg lengst nord. Elles finst han i Vest-Europa, Mellom-Europa, i delar av Sør-Europa og vest i Sibir. 

Det er vanleg at røsslyngen vert 20–30 år gammal, men det er funne meir enn 50 år gamle plantar. Røsslyngen dannar store, tette bestandar som dominerer lyngheiane. Han kan breie seg ved at nedbøyde greiner slår rot og gjev opphav til nye buskar, eller ved frøformeiring.

Kultur
------

*Nitimen* kåra etter ei lyttaravrøysting røsslyngen til norsk nasjonalblomster, men denne posisjonen må han dele med bergfrua, som botanikarane har kåra. Røsslyngen er elles spesielt forbunden med Skottland.

Røsslyngen har vore bruka til farging; han gjev brune, gule og raude fargestoff. Røtene er bruka til materiale for korgfletting.

Blomstrane er viktige for honningbiene, og lynghonningen har ein kraftig smak og mørk farge.

Kjelder
-------

* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* C.A:M. Lideman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Røsslyng**
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå språket sjona.* 
Koordinatar: 66°18′11″N 13°17′17″E﻿

**Sjona** er ein fjord på Helgeland i Nordland fylke. Fjorden byrjar ved Sjonøya i Lurøy kommune og møter Litlsjona innanfor Handnesøya (Nesna kommune) før han går vidare innover til Sjonbotn og Nordsjona (Rana kommune). Fjorden har ei lengd på om lag 33 km. 

Inst i fjorden deler han seg i to delar Nordsjona går nordover og Sørfjorden søraustover. 

Nokre av dei største elvane som renn ut i Sjona er Flostrandelva, Helgåga og Botnelva. Det vert fiska anadrome laksefisk i alle desse, og Flostrandvassdraget er spesielt kjend for sjørøya si.

Botnelva er utløp frå Sjona Kraftverk som er eit av Helgelandskraft sine største kraftverk. I samband med den auka tilførselen av ferskvatn dette har gjeve til fjorden er det oppretta eit isfond som gjev midlar til isførebyggende tiltak for fiskarar og andre fastbuande ved fjorden. Dette vatnet skulle eigentleg rent ut i fjordarmen Utskarpen i Rana. 

I motsetnad til mange andre fjordar har Sjona ingen terskel ved munningen, og det er derfor stor utskifting av vatnet i fjorden.

Fylkesveg 17 går langs begge sider av fjorden.

Kjelder
-------


* *Delar av denne artikkelen bygger på «Sjona» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mars 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Kalmykisk** er eit mongolsk språk som blir snakka av rundt ein halv million menneske i Kalmykia (Russland), det vestlege Kina og det vestlege Mongolia. Det er omtrent 160 000 kalmykisktalande i kvart land.

Kalmykisk tilhøyrer den kalmykisk-oiratiske undergruppa av austmongolske språk, og har nokre fellestrekk med uigurisk og uralske språk. Dette kjem av kalmykisken sitt opphav som fellesspråk for oiratane, eit forbund av fire kalmykiske stammar som trekte til seg ein del ugriske og tyrkiske stammar under utvidinga si vestover.

Den litterære tradisjonen i kalmykisk går attende til 1000-talet, då det uiguriske alfabetet vart brukt. Det offisielle kalmykiske alfabetet, kalla todo-bitsjig ('klarskrift') vart laga på 1500-talet av ein kalmykisk buddhistmunk som heitte Zaja Pandit. I 1924 vart dette alfabetet erstatta av det kyrilliske, som så vart erstatta av det latinske alfabetet i 1930, under den leninistiske språkpolitikken. Det latinske alfabetet vart deretter erstatta med det kyrilliske alfabetet att i 1938.

Kjelder
-------

1. ↑  Ethnologue-tal frå 1993

* *Denne artikkelen bygger på «Kalmykisk» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2015.*


| * v
* d
* e
Mongolske språk |
| --- |
| Klassisk mongolsk språk**·** Burjatisk**·** Dagursk**·** Guluighursk **·** Kalmykisk**·** Khalkamongolsk **·** Khamnigansk **·** Khorchinsk **·** Mongolsk **·** Monguorsk **·** Oiratisk**·** Ordos **·** Pao-an **·** Santa |
**Loch Craignish** er ein *sea loch* eller ein fjord på kysten av Argyll and Bute i Skottland.

Geografi
--------

Loch Craignish ligg mellom Oban og Crinankanalen. Han har opning mot Sound of Jura og er ei trygg lei for småbåtar.

Det ligg fleire øyar i fjorden og dei største av desse er Eilean Rìgh, Eilean Mhic Chrion og Island Macaskin. Landsbyen Ardfern ligg på nordvestsida av fjorden.

Historie
--------

Loch Craignish var ein krossveg for førhistoriske busetjarar mellom Irland og Great Glen. Ein steinkai sør på halvøya vart nytta av driftekarar frå Jura og Knapdale.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loch Craignish» frå Wikipedia på engelsk, den 14. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Loch Craignish, Argyll». Am Baile. Arkivert frå originalen 23. februar 2012. Henta 14. januar 2010.
2. 1 2  «Western Highlands: Loch Craignish, Argyll». Skottland's Colours. Henta 14. januar 2010.

Koordinatar: 56°09′N 5°34′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Frå Valdajhøgdene
**Valdajhøgdene** (russisk Валдайская возвышенность - *Valdajskaja Vozvysjennost* eller Валдай - *Valdaj*, latvisk *Valdaja augstiene*) er eit høgland nordvest i sentrale område av Russland. Området strekkjer seg frå nord til sør om lag midt mellom St. Petersburg og Moskva gjennom Novgorod, Tver, Pskov og Smolensk oblast.

Åsane er ei nordleg forlenging av Det sentralrussiske høglandet. Ryggen er dekt avleiringar frå tidlegare isbrear som endemorener og andre grusrestar. Valdajhøgdene er høgast nær Vysjny Volotsjiok med 346,9 moh. Elvane Volga, Daugava (Vestre Dvina), Lovat, Msta, Dnepr og fleire andre har kjeldene sine i Valdaj. Her finst òg mange innsjøar som Volgo, Peno, Seliger, Brosno og Valdajsjøen.

Valdajhøgdene er ein populær turistdestinasjon, særleg for fiske. Byane Ostasjkov and Valdaj er kjende historisek byar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valdai Hills» frå Wikipedia på engelsk, den 16. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Вышневолоцкий район
2. ↑  *Тверская Жизнь - Архив*, arkivert frå originalen 29. januar 2008, henta 16. september 2008
3. ↑  *Русская Венеция*, arkivert frå originalen 22. juli 2012, henta 16. september 2008
4. ↑  Richard Brookes, William Darby (1827). *Darby's Universal Gazetteer: Or, A New Geographical Dictionary*. Original from the New York Public Library: Bennett & Walton. s. 837.

Koordinatar: 57°00′N 33°30′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
| Døme på korleis låge naturlege tal  vert skrivne som desimaltal og binærtal |
| --- |
| Desimal-tal | Sum av 2-potensar | Binær-tal |
| {\displaystyle 2^{3}} | {\displaystyle 2^{2}} | {\displaystyle 2^{1}} | {\displaystyle 2^{0}} |
| 1 | 0 | 0 | 0 | 1 | 1 |
| 2 | 0 | 0 | 1 | 0 | 10 |
| 3 | 0 | 0 | 1 | 1 | 11 |
| 4 | 0 | 1 | 0 | 0 | 100 |
| 5 | 0 | 1 | 0 | 1 | 101 |
| 6 | 0 | 1 | 1 | 0 | 110 |
| 7 | 0 | 1 | 1 | 1 | 111 |
| 8 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1000 |
| 9 | 1 | 0 | 0 | 1 | 1001 |
| 10 | 1 | 0 | 1 | 0 | 1010 |

**Totalssystemet**, også kalla **det binære talsystemet** (binær av latin *binarius*: dobbel, todelt) eller **det dyadiske talsystemet**, er eit talsystem som har talet 2 som grunntal, og berre dei to sifra 0 og 1 blir brukte. Dette talsystemet fungerer i prinsippet på same vis som eit desimalt talsystem (titalsystemet) ved at det same sifferet har ulik verdi alt etter plasseringa av sifferet i eit tal.

I hovudsak nyttar ein totalssystem i samband med elektronisk prosessjobbing i datamaskinar, og forenkla kan ein seie at sifferet 0 står for *av* og 1 står for *på* når det gjeld elektronisk puls. 

Som måleeining på datamengde har ein innan datateknologien nytta det engelske omgrepet bit, som er ei samantrekking for *binary digit*, altså binært siffer. Bits blir ofte grupperte i byte som er lik 8 bits. Ein bit kan innehalda éi einaste opplysning (0 eller 1); ein byte kan innehalda {\displaystyle 2^{8}=256} ulike opplysningar. For å kunne ha til dømes 65 000 fargar på ein dataskjerm, må fargeinformasjonen ha minst {\displaystyle \log \_{2}(65000)=16} bits. Datamengde i kabeloverføring eller radiooverføring reknast ofte i bits (evt. kbit, Mbit osb), medan datamengde på lagringsmedium (til dømes diskett, CD, harddisk) ofte blir rekna i bytes (evt. MB, GB osb).

Koding
------

### Positive binærtal

I desimaltalsystemet er sifferet lengst til høgre 1-plassen ({\displaystyle 10^{0}}), det til venstre er 10-plassen ({\displaystyle 10^{1}}), det neste til venstre er 100-plassen ({\displaystyle 10^{2}}) osb. For binærtala er sifferet lengst til høgre 1-plassen ({\displaystyle 2^{0}}), det til venstre er 2-plassen ({\displaystyle 2^{1}}) og det neste til venstre er 4-plassen ({\displaystyle 2^{2}}) osb.

### Negative binærtal

#### Forteikn og talverdi

#### Toerkomplement

Ein vits
--------

Det finst berre 10 typar menneske: Dei som forstår det binære talsystemet, og dei som ikkje gjer det.

Sjå også
--------

* Datamaskin
* IKT (EDB)
Ein sjofár i jemenittisk stil laga av eit horn frå *Tragelaphus strepsiceros*. *(Foto: Olve Utne)*
Liten sjofár av askenasisk type. *(Foto: Olve Utne)*
Munnstykke av sjofár i jemenittisk stil. *(Foto: Olve Utne)*
Ein **sjofár** er eit bukkehorn utan fingerhol bruka som signalinstrument i jødiske ritual — særleg i samband med rosj hasjaná (jødisk nyår) og jom kippúr (soningsdagen).

Kva horn blir bruka?
--------------------

Ulike typar horn blir bruka i ulike tradisjonar. Askenasiske jødar brukar oftast dei relativt korte horna av vêr (bekre) eller geitebukk. Jemenittiske jødar brukar derimot oftast dei lange og korketrekkjarforma horna av kuduar.

Korleis blæs ein i sjofáren?
----------------------------

Sjofáren er kappa av og uthola i den tynne enden, der ein blæs med same teknikk som for waldhorn eller norsk bukkehorn. Det finst tre grunnleggjande signal:

1. Tekiá (hebr. תְּקִיעָה) er eit halvlangt, enkelt signal (t.d. LL-HHHl)
2. Sjebarím (hebr. שְׁבָרִים) er tre korte støyt (t.d. LLH LLH LLH-l)
3. Teruá (hebr. תְּרוּעָה) er ein serie (oftast om lag ni) raske støyt (t.d. L-L-L-L-L-L-L-L-HHHl

Kva tid?
--------

### Rosj hasjaná og jom kippur

På kvar av høgtidsdagane rosj hasjaná (to dagar) og jom kippúr blir det i vår tids tradisjonelle jødiske gudstenester blåse 100 signal — berre med unntak av når ein av desse dagane havnar på sjabbát (laurdag), når det i vår tid stort sett blir rekna som forbode å blåse i sjofáren.

### Elúl

Askenasiske jødar blæs òg i sjofáren kvar dag i månaden elúl utanom på sjabbát.

### Fredag

I sefardisk jødedom har det tildels vore vanleg å blåse i sjofáren kvar fredag som ei påminning om den kommande helgedagen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Kalvehøgde** er eit 10 km lang massiv i den sørlegaste delen av Jotunheimen og ligg i Vang og Vågå kommune i Innlandet. Fjellet er det høgaste i Vang kommune. Den nordlege delen av massivet ligg i Jotunheimen nasjonalpark. Massivet stig slakt opp frå innsjøen Bygdin, og endar i ein særs bratt vegg i nord. Veggen er mellom 500 og 700 meter høg. På nordsida av massivet er det fleire isbrear med Leirungsbrean som den største. På sørsida er det to mindre brear, Kalveholobrean. Alle breane er i tilbakegang dei siste åra. 

Det austlege Kalvehøgde og vestveggen sett frå Mugna.
Massivet består av ti toppar på over 2000 meter, men den nordvestlagste (i føregrunnen på bilete til høgre) og dei to austelgaste (ikkje synlege) vert normalt rekna som sjølvstendige fjell. Primærfaktoren til dei fleste av desse toppane er mindre enn 100 m og det meste av massivet er ein vid rygg eller eit platå som er populært blant skigåarar. Store Kalvehøgde er det høgaste og mest markante av desse med ei høgd på 2208 moh og ein primærfaktor på 530 meter. Austre Kalvehøgde er det einaste andre av toppan med ein primærfaktor over 50 meter. Det har ei høgd på 2178 meter over havet. 

Fjellet ligg nær riksveg 51 og er noko av årsaka til at fjellet er av dei mest vitja i Jotunheimen. 

Dei forskjellige toppane har forskjellige namn. Munken er det nordaustlege platået, Mugna er dei to sentrale toppane, Kalvehøgde er dei tre vestlege toppane og Nordre Kalveholotind er den sørvestlege toppen. Sistnemnde er den einaste toppen har sin markant, bratt veg på sørsida. 

Massivet består av bergarten gabbro. Sørsida og platået består hovudsakleg av urer og det er lite planteliv her bortsett frå lav, mose og issoleie. 

Munken - den flataste delen av platået.
Den austlege Kalvehøgde og Mugna vart begge klatra i 1820 av to studentar, Balthazar Mathias Keilhau og Peter Christian Bianco Boeck, begge seinare viktige forskarar ved universitetet i Kristiania. Dette vert rekna som den første verkelege fjellekspedisjonen i norsk historie, og desse toppane var dei første som vart klatra av dei to venene. Kor tid dei andre toppane vart nådd er ikkje kjend.
Koordinatar: 51°53′19″ N 0°34′44″ W﻿

Totternhoe Knolls 
**Totternhoe Knolls** er ein kalksteinås, nordvest for landsbyen Totternhoe i grevskapet Bedfordshire, med restane av eit slott frå mellomalderen. Det har status som *Site of Special Scientific Interest*, som eit døme på kalkslette.

På vestsida av åsen låg det i mellomalderen eit steinbrot for Totternhoe-stein. Dette området vert kalla *Little Hills* og teke var på av Wildlife Trust for Bedfordshire, Cambridgeshire, Northamptonshire and Peterborough som eit naturreservat.

Totternhoe Castle
-----------------

**Totternhoe Castle** var eit normannisk motte-and-bailey-slott frå 1000-talet. Det låg ovanfor landsbyane Eaton Bray og Stanbridge. Normannane flata ut toppen av åsen og skapte eit vidt område med kalksletter. Festninga, på toppen av jordhaugen, var omringa av ein mur, først av tømmer og seinare av stein. 

Staden vart grave ut mellom 1921 og 1932 og igjen i 2001. I 2001 oppdaga ein at slottet var bygd over ei førhistorisk og romersk inngjerding.

Staden har status som *scheduled monument*. Berre festningsvollane er igjen etter slottet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Totternhoe Knolls» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  J. Dyer, *Bedfordshire*, Shire County Guide 12, ISBN 0-85263-858-2, 1987, s. 11.
2. ↑  Natural England, Totternhoe Knolls.
3. ↑  Wildlife Trust, Totternhoe Knolls and Totternhoe Quarry; Wildlife Trust, Blooming gorgeous in Bedfordshire.
4. ↑  The Gatehouse, Totternhoe Castle.

Bakgrunnsstoff
--------------

* BBC Beds, Herts and Bucks, Totternhoe Knolls.
* Chilterns Conservation Board, Totternhoe Knolls Arkivert 2011-06-13 ved Wayback Machine..
* M. Fearon, Totternhoe Knolls Bedfordshire England.
* English Heritage, Record of Scheduled Monuments, Totternhoe Castle.
* GENUKI, Totternhoe.
Sjokoladefontene
**Sjokoladefontene** er ei type fontene som i staden for vatn inneheld ei blanding av smelta sjokolade og litt matolje. Slike fontener finst i ulike storleikar, men er ofte laga til å stå på bord. 

Lita bordfontene.
Fontena er som regel danna av fleire etasjar av skåler med ei krone på toppen. Nedst har han ein haldar der sjokoladen blir varma opp for å halda seg flytande. Sjokoladen blir pumpa opp til toppen i ein Arkimedes-spiral, og renn så nedover fontena. Denne flytande sjokoladen kan ein dyppa små matbitar i, som frukt, bakverk eller marshmallows.
Ein finn gjerne sjokoladefontener i butikkar som sel søtmat og ved større feiringar, til dømes ved bryllaup.

Sjokoladefontena blei funne opp av Ben Brisman og først synte fram av det kanadiske selskapet Design and Realisation ved National Restaurant Show i Chicago tidleg på 1990-talet.

I 2006 opna verdas høgaste sjokoladefontene, på 27 fot (8,2 m), ved Jean-Philippe Patisserie i Bellagio Hotel og Casino i Paradise i Nevada. Denne får ein ikkje dyppa mat i.

Galleri
-------

* Sjokoladefontena i Bellagio Hotel i Las VegasSjokoladefontena i Bellagio Hotel i Las Vegas
* Sjokoladefontene ved Imhoff-SchokoladenmuseumSjokoladefontene ved Imhoff-Schokoladenmuseum
* Sjokoladefontene utstilt ved Salon du chocolat 2012.Sjokoladefontene utstilt ved Salon du chocolat 2012.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Spoil your party guests rotten with our indulgent Chocolate Fountain Hire», *La Fontaine de Chocolat* (på engelsk), henta 3. april 2019
2. ↑  «Chocolate Fountain Opens at Jean-Philippe Patisserie». Las Vegas. 5. februar 2006. Arkivert frå originalen 13. juni 2007. Henta 23. mai 2007.

* *Denne artikkelen bygger på «Chokladfontän» frå Wikipedia på svensk, og «Chocolate fountain» frå Wikipedia på engelsk den 3. april 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sjokoladefontene**
Dei **totalt refleksive modulane** til ein ring {\displaystyle R} er alle {\displaystyle R}-modulane der visse Ext-funktorar forsvinn. Dei kan bli sett på som ei generalisering av Cohen–Macaulay-modulane av {\displaystyle R} når {\displaystyle R} ikkje er Gorenstein.

I spesialtilfellet kor {\displaystyle R} er Gorenstein er dei totalt refleksive modulane til {\displaystyle R} nettopp Cohen–Macaulay-modulane til {\displaystyle R}.

Definisjon
----------

La {\displaystyle R} vera ein kommutativ, noethersk ring med eining {\displaystyle 1\neq 0}. Ein endeleggenerert {\displaystyle R}-modul M er totalt refleksiv viss følgjande aksiom held

* {\displaystyle \operatorname {Ext} \_{R}^{i}(M,R)=0} for alle {\displaystyle i\geq 1}

* {\displaystyle \operatorname {Ext} \_{R}^{i}(M^{\*},R)=0} for alle {\displaystyle i\geq 1}

* M er *refleksiv*: {\displaystyle M\simeq M^{\*\*}} via homorfien {\displaystyle \delta :M\to M^{\*\*}}, {\displaystyle \delta (m)(x)=mx}

Sjå også
--------

* Gorensteinring

* Cohen–Macaulay-modular

Kjelder
-------

* Lars Winther Christensen (2000). *Gorenstein dimensions*. Springer.
**Loch Earn** (skotsk-gælisk, *Loch Eire/Loch Éireann*) er ein innsjø sentralt i Det skotske høglandet, i distrikta Perth and Kinross og Stirling. Namnet tyder «Loch Irland» og ein trur det har opphav frå tida då gælarane utvida Kongedømet Dalriada austover til piktarane sitt land.

Loch Earn, mot St. Fillans.
Han er ein lang og smal innsjø, 17 km vest for Crieff og er om lag 10,5 km lang, og på det breiaste 1,2 km. Den største djupna er om lag 87 meter. Lochearnhead er ein landsby som ligg i vestenden av innsjøen, medan St. Fillans ligg i aust. Frå her renn elva River Earn austover frå innsjøen, gjennom Strathearn og til slutt ut i Firth of Tay 75 km unna. Lochearnhead er eit senter for vassport i innsjøen, som vasski, kanopadling og segling. Innsjøen har òg ein del aure og med løyve kan ein fiske langs heile breidda av innsjøen, eller med båt. 

Sør for innsjøen ligg Ben Vorlich, ein bratt fjelltopp på 985 meter over havet. Like aust for Lochearnhead, på sørsida av innsjøen, ligg Edinample Castle, bygt av 'Black' Duncan Campbell frå Glenorchy i 1584. Lenger aust ligg Ardvorlich House, heimstaden til Stewarts of Ardvorlich frå 1580 (ombygd i 1790).

Loch Earn er uvanleg på den måten at det ser ut til at han har eit eige tidvatn, eller seiche, som er skapt av den framherskande vinden som bles langs innsjøen. Vinden stuvar opp vatnet i eine enden av innsjøen og i takt med vinden skapar dette ei langsam svinging i vassnivået i kvar ende av innsjøen. Perioden på denne bølgja er 16 meter og effekten er målbar, men vanskeleg å observere.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loch Earn» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mai 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: 
		1. ↑  McNaughton, D,(1988) «The History of Upper Strathearn», Jamieson & Munro.
		2. ↑  Murray, J, 1906. An investigation of the seiches of Loch Earn by the Scottish Lake Survey, Part 2, Preliminary limnographic investigations on Loch Earn. Trans. Roy. Soc. Edinb. 45, 387-396.
		3. ↑  MacManus, J. og R. W Duck, Internal seiches and subaqueous landforms in lacustrine cohesive sediments, Nature, 334, 511-513, 1988*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
██  Tidlegare Toten tingrett er markert med mørkegrønt.
**Toten tingrett** var ein førsteinstansdomstol på Gjøvik under Eidsivating lagdømme og omfatta kommunane Gjøvik, Vestre og Østre Toten. Frå 1. januar 2009 vart Toten tingrett og Hadeland og Land tingrett slått saman og bytta namn til Gjøvik tingrett. 

Toten tingrett heit før den siste domstolsreformen *Toten sorenskriveri*. Dette var ei forenkling av *Toten, Vardal og Biri sorenskriveri*, som var det opphavlege namnet. Som det namnet seier, omfatta sorenskriveriet dei tre gamle prestegjelda Toten, Vardal og Biri, som altså svarar til dei tre noverande kommunane Gjøvik, Østre og Vestre Toten. Sorenskriveriet har sidan 1696 vore ei særs stabil administrativ eining, med berre små grensejusteringar. Dette står i kontrast til Toten fogderi, som opplevde mange geografiske omskiftingar. Mellom dei få grensejusteringane var overføringa av gardane Hol og Skomakarbekken i Feiring til Eidsvoll sorenskriveri i 1844/45.

Dei første sorenskrivarane budde på sine eigne gardar, men i 1813 vart Enge og delar av Underslaus ved den seinare tettstaden Kapp lagt ut til sorenskrivargard. Men truleg var det først sorenskrivar Erichsen (1853-1859) som budde på eigendommen. Over ein periode på 120 år var dette skrivargard, med fleire kjente personlegdomar som sorenskrivarar. Mellom anna budde Johan Castberg der i si tid som Toten-skrivar (1906-1924). 

Bystyret i Gjøvik gjorde fleire forsøk på å få flytta sorenskrivarkontoret til byen, mellom anna i 1906, men først i 1972 lykkast dei. Då fekk sorenskrivariet nye lokale på Gjøvik, i den nyoppførte rutebilstasjonen i Strandgata 13. Desse lokala ligg ca. 300 meter sør for det nye tinghuset som er bygd i samband med samanslåinga.

Sjå òg
------

* Tingrett

Kjelder og litteratur
---------------------

* Gjørvad, O. (red.): *Totens bygdebok II*, Oslo 1953, s. 157 og 347-361.
* Mollgard, Reidar: *På fedres gamle veier. Gjøvik bys historie gjennom 100 år*, s. 261.
**Loch Ericht** (skotsk-gælisk *Loch Eireachd*) er ein innsjø på grensa mellom Perth and Kinross og Highland i Skottland. Han ligg 351 meter over havet og er orientert frå nordaust til sørvest. Landsbyen Dalwhinnie ligg nordaust for innsjøen. Innsjøen er 23 km lang og har eit areal på kring 18 km².. Loch Ericht er den tiande største innsjøen i Skottland og har rykte som eit godt aurevatn.

Innsjøen er ein del av eit vasskraftvassdrag og er demd opp i begge endar. Vatnet renn inn i nord via Cuaich Aqueduct. I sør går vatnet til vasskraftverket ved Loch Rannoch via den 6 km lange River Ericht. Den nordlege demninga vernar landsbyen Dalwhinnie frå flaum. 

Loch Ericht er omgjeve av fleire høgre fjell, mellom anna Ben Alder (1148 moh) og Geal Charn (1132 moh). Det ligg tradisjonelle jaktområde kring innsjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loch Ericht» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mai 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Loch Ericht, Gazetteer of Scotland
2. ↑  Fishing Loch Ericht, Welcome to Scotland[*daud lenkje*]
3. ↑  Heights of Ben Alder og Geal Charn, Mountain Days

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Loch Maree** (skotsk-gælisk *loch Ma-ruibhe*) er ein innsjø i Wester Ross i Northwest Highlands i Skottland. Han er 20 km lang og opp mot 4 km brei, og er den fjerde største innsjøen i Skottland og den største nord for Loch Ness. Han har eit areal på 28,6 km².

Loch Maree har fem store skogkledde øyar og over 25 mindre øyar. Mange av øyane har sine eigne små vatn. På Isle Maree står ruinane av eit kapell, ein gravplass, ein heilag brønn og eit heilga tre, som ein trur er eremitasjen til sankt Máel Ruba (død 722). Han grunnla klosteret i Applecross i 672. På den same øya finn ein restar av byggverk av eik og kristtorn, som ein trur er knytte til dei eldgamle skotske druidane. Den største av øyane er den einaste øya i Storbritannia med ein innsjø som igjen har ei øy. 

Som Loch Ness har Loch Maree visst nok sin eigen sjøorm, *muc-sheilch*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loch Maree» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Loch Kishorn frå nær Sanachan
Frå Achintraid over Loch Kichorn. Kishorn Yard låg på den andre sida.
**Loch Kishorn** (skotsk-gælisk *Loch Ciseorn*) er ein fjord (*sea loch*) nordvest i Highland i Skottland. Loch Kishorn skil halvøya Applecross frå Lochcarron-området. Fjorden er kring 1,5 kilometer vid, og 4 km lang. Ut mot havet er det nokre øyar, den største av desse er Kishorn Island.

Tre små busetnader ligg langs den sørlege sida av fjorden. Samla vert desse kalla **Kishorn**. 
Sør for Kishorn ligg to små fjell: An Sgurr og Bad a'Chreamha.

Kishorn-verftet
---------------

Verftet **Kishorn Yard** vart nytta til å byggja oljeplattformar ved Loch Kishorn. Verftet vart eigd av ingeniørfirmaet Howard Doris, og vart nytta frå 1975 til 1987. Loch Kishorn er veldig djup, og ein kunne laga ein byggjedokk for plattformer av betong. Oljeplattforma Ninian Central vart bygd fram mot 1978, på den tida det største flyttbare byggverket nokonsinne.

The Kishorn Commandos
---------------------

Gordon Menzies i folkemusikkgruppa Gaberlunzie skreiv ein song kalla «The Kishorn Commandos», refrenget er slik:

*We're the Kishorn Commandos way up in Wester Ross*
*We've never had a gaffer, we've never had a boss*
*But we'll build the biggest oil-rig you've ever come across*
*Remember we're the Kishorn Commandos*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kishorn www.undiscoveredscotland.co.uk
* www.lochkishorn.co.uk Arkivert 2006-02-21 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |