recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 60°2′59.73″N 9°38′19.9″E﻿

Holmen gamle kyrkje teikna av Kaja Stub i 1845
Her stod ein gong Holmen stavkyrkje. Ho vart riven etter at ny kyrkje var oppført 500 meter unna.Foto: Jan-Tore Egge

Altartavle frå Holmen stavkyrkje, no på Norsk FolkemuseumFoto: Anne Lise Reinsfelt

**Holmen stavkyrkje** (eller *Sigdal stavkyrkje*) var ei stavkyrkje i Sigdal kommune i Viken, like nord for prestegarden og om lag 500 meter frå den noverande kyrkja.

Det verker ikkje som ein veit kor gamal kyrkja var, og heller ikkje den opphavelege utsjånaden ser til å vere godt kjend. Kyrkja vart omfattande endra på 1600-talet. Einaste kjende illustrasjon er ei teikning utført av prestedottera, Kaja Stub, i 1845. Skildringar av stavkyrkja byggjer på ein kombinasjon av denne og skriftlege nedteikningar. Ein trur at kyrkja hadde rektangulært skip og smalare kor, og dette koret har så vorte rive omkring midten av 1600-talet og erstatta med eit tømra kor. Det nye koret har etter teikninga å døme hatt samme høgd og breidd som skipet, som hadde vorte forlenga mot vest i 1628. Kyrkja vart utvida til krosskyrkje på 1700-talet. Ei skildring ført i pennen av sokneprest Jens Krogh Stub tyder på at dei forskjellige delane ikkje stod så godt til kvarandre reint arkitektonisk.

Av inventaret er altartavla overført til Norsk Folkemuseum, medan preikestolen og døypefonten er i bruk i dagens kyrkje. Tavla vart anskaffa til stavkyrkja i 1653, og ein trur at det er den same tavla som Christopher Bildsnider utførte noko arbeid på i 1672, og som vart måla i 1687. Tavla vart måla over i 1727. I 1695 fekk kyrkja preikestol og døypefont med himlingar. «Norges kirker» gjer ikke greie for skjebnen til desse inventarstykka, men ser ut til å meine — med støtte i Roar Hauglid — at det som faktisk vart overført, blei laga av Thomas Blix berre 25 år seinare.

Stavkyrkja kom etter kvart i dårleg stand, og ho byrja å sige. På 1840-talet vart det vedteke å oppføre ei ny kyrkje. Dette tok litt tid, men dagens kyrkje vart innvigd 9. november 1853 om lag 500 meter lengre vest, på den andre sida av prestegarden og nærare Prestfoss sentrum. Likevel var den gamle kyrkjegarden i bruk til 1890, og han vert framleis halden i hevd. Eit gjerde vart sett opp rundt det meste av den gamle kyrkjegarden i 1968, men det skal finnast enkelte gravminne utanfor det.

Fotnotar
--------

1. ↑  Skildringa her byggjer på Norges kirker.
2. ↑  Hauglid, Roar (1950). «Thomas Blix, en ikke-akademiker». *Akantus. Mestrene i norsk treskurd* **II**. Oslo: Riksantikvariatet / Mittet & Co. s. 69-82.
3. ↑  Sjå Norsk biografisk leksikon

Kjelder
-------

* Sigrid og Håkon Christie: Sigdal kirke i «Norges kirker»

* *Denne artikkelen bygger på «Holmen stavkirke (Sigdal)» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jan Brendalsmo: Middelalderske kirkesteder i Buskerud fylke (Riksantikvaren, 2015), s. 23
* Holmen stavkyrkje i Sigdal i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Svend Aschenberg** (27. september 1769–31. mars 1845) var ein norsk prest og stortingsmann. Han var svigerfar til Knud Olsen.

Liv og gjerning
---------------

Aschenberg var fødd i Molde. Han gjekk på Trondheims latinskule og vart student i 1787. Teologisk eksamen tok han i 1791. 30. mai 1794 vart han utnemnd til sokneprest til Mo i Øvre Telemark. Ei tid var han attåt prost i Øvre Telemark prosti. Han vart, 28. mars 1806, utnemnd til sokneprest til Røros. Aschenberg fekk avskjed i nåde frå embetet 15. februar 1845, etter 39 års teneste. Seks veker seinare døydde han.

«Aschenberg var en av de mest særpregede prester som Bergstaden har hatt, og fortellinger om gammelprosten lever i folkeminnet og litteraturen den dag i dag. Det blir bl.a. sagt at Johan Falkberget baserte romankarakteren Benjamin Sigismund i boka *Den Fjerde Nattevakt* på Aschenberg.» (Lars Geithe).

Aschenberg var stortingsmann for Søndre Trondhjems amt i 1815-16. Han var då medlem av sju komitear. I 1830 vart han vald til 1. varamann (suppleant), men møtte på stortinget då den valde representanten, Anders Rambech, sa frå seg valet. Aschenberg var medlem av Lagtinget og av komiteen for næringsvegane.

Han var riddar av Nordstjerneordenen, 1818.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lars Geithe: Presten Svend Aschenberg
* Svend Aschenberg Arkivert 2005-04-26 ved Wayback Machine.
* Bernt Moe: Biographiske Efterretninger om Eidsvolds-Repræsentanter og Storthingsmænd i Tidsrummet 1814-1845

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
Plasseringa av Huanggang (gul) i Hubei
**Huanggang** (kinesisk: 黃冈市; pinyin: *Huánggāng Shì*) er eit byprefektur heilt aust i provinsen Hubei i det sentrale Kina. Byprefekturet, som i aust grensar til provinsen Anhui og i sør til provinsen Jiangxi, har eit areal på 17 453 km² og hadde i underkant av 6,2 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Huanggang omfattar to bydistrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og sju fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Huanggang har ein variert økonomi, alt frå bio- og urtemedisin til landbruk, matindustri og turisme. Byprefekturet er særleg kjend for sine økologiske grønsaker. Luotian er det fylket i Kina som avlar flest kastanjenøtter. Yingshan fylke er kjend for sin grøne te, medan Qichun er kjend for urtemedisin. Macheng er eit modellfylke i storfeavlen, og Huangmei eit senter for produksjon av ferskvassreker og jade.

### Samferdsle

Kinas riksveg 106 går gjennom området. Han strekker seg frå Beijing og er innom mellom andre Hengshui, Kaifeng, Ezhou og Shaoguan på sin veg sør til Guangzhou i Sør-Kina.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Panoramio: Foto av Huanggang Arkivert 2014-01-19 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huanggang» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Symfoniorkesteret ved Høgskulen i Volda med dirigent Øyvind Johan Eiksund**Symfoniorkesteret ved Høgskulen i Volda** vart skipa i 1947 av Ingmar Fottland, som var lektor i musikk ved Volda lærarskule. Saman med sentrale musikarar vart symfoniorkesteret starta og har vore i kontinuerleg drift fram til i dag. Besetninga er på om lag 40 musikarar med ei blanding av bygdefolk, studentar og tilsette ved høgskulen. Talet på musikarar varierer frå konsert til konsert og ved særskilte høve blir det hyra inn musikarar for å dekke spesialinstrument. Medlemmar i orkesteret betalar ikkje kontingent. Orkesteret har fleire konsertar i løpet av året, med nyttårskonsert og nasjonal festkonsert 17. mai som tradisjonelle høgdepunkt. I tillegg turnerer orkesteret i nærmiljøet.

Dirigentar
----------

Dirigentar etter Ingmar Fottland har vore Thorleif Hauso, Bjarne Dankel, Ivar Torvanger, Nils Ose, Helge Hamsaas, Leif Barmen, Harald Eikaas, Bård Dahle, Rune Bergmann og Øystein Salhus, alle musikklærarar ved Høgskulen i Volda (HVO). Noverande dirigent er Øyvind Johan Eiksund.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for Symfoniorkesteret ved Høgskulen i Volda
**Kokelv sjøsamiske museum** (nordsamisk *Jáhkovuona Mearrasámi musea*) er eit samisk museum i Kokelv i Hammerfest kommune i Finnmark. Museet ligg i Nillagården i Kokelv, eit sjøsamisk småbruk frå gjenoppbyggingstida etter andre verdskrigen. Museet består i dag av Nillágårdens bustadhus, bygd i 1950, fjøs, uthus og ein tredel av eit fellesnaust, og dessutan eit nyare museumsnaust. Nausta ligg nede på stranda i Kokelv, saman med andre naust som tilhøyrer folk i bygda. 

Kokelv sameforeining blei stifta i 1983, med formål om å bevara og utvikla sjøsamisk kultur i Kokelv. For å dokumentera, sikra og synleggjera den sjøsamiske kulturen starta foreininga innsamling av gjenstandar, bilde og anna frå området. I 1991 danna foreininga Kokelv museumslag, som seinare same året grunnla stiftinga Kokelv sjøsamiske museum saman med Kvalsund kommune. I 1992 kjøpte stiftelsen Nillágården, eit nedlagt sjøsamisk småbruk. Museet har i dag utstillingar av dei innsamla gjenstandane i huset, fjøset og nausta. Gjenstandssamlinga til museet består av ei båtsamling på tolv båtar, utstyr og reiskapar tilhøyrande gardsbruk og fiske, husgeråd, og samiske klede og gjenstandar.

Museet er eit av fem museum i Vest-Finnmark som inngår i stiftinga RiddoDuottarMuseat, for samiske museum og samisk kunstsamling i Vest-Finnmark. Resten av er De Samiske Samlinger og Samisk Kunstmagasin i Karasjok, Kautokeino bygdetun i Kautokeino og Porsanger museum i Porsanger.

Kjelder
-------

1. ↑  «Om museet». RiddoDuottarMuseat. Henta 11. september 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Kokelv sjøsamiske museum» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Namnetrekket til den russiske forfattaren Anton Tsjekhov.
**Anton** er eit mannsnamn avleia av det latinske slektsnamnet *Antonius*. Tydinga av dette gamle etruskiske namnet er uviss. Anton har namnedag den 17. januar i Noreg.

Namnet har vore bruka i mange former i Noreg, mellom dei *Ant(h)oni, Antonius* og *Antons*. Utanlandske former som òg har vore bruka i Noreg er *Antonio* (spansk) og *Anthony* (engelsk) med forkortinga Tony.

For hokjønnsformer, sjå Antonia.

Bruken av namnet i Noreg
------------------------

I folketeljinga i 1801 vart om lag 150 manntalsførte med namnet *Ant(h)on*, om lag like mange med diverse variantar av namnet *Ant(h)on(i)(u)(s)*

I folketeljinga i 1900 vart om lag 19 100 manntalsførte med namnet *Ant(h)on*, om lag 700 med diverse variantar av namnet *Ant(h)on(i)(u)(s)*

I 2007 var det ca 1560 personar med dette namnet. Av namnevariantane var *Anthony* den mest brukte med 319.

Kjende personer med namnet
--------------------------

Romersk mynt gjeve ut av Marcus Antonius.
* Marcus Antonius (ca. 83 f.Kr.–30 f.Kr.), romersk general og politikar, alliert av Julius Caesar, seinare fiende av sonen Augustus
* Anton Tsjekhov (1860-1904), russisk forfattar
* Anton Bruckner (1824-1896), austerriksk komponist
* Anton Hansen Tammsaare (1878-1940), estisk forfattar
* Anton Aure (1884-1924), norsk målmann
* Olav Anton Thommessen (f. 1946), norsk komponist

### Oppdikta personar

* fetter Anton

Sjå òg:
-------

Kjelder
-------

* Olav Veka: *Namneboka* (1991), Det Norske Samlaget
* «Anthony» ved behindthename.com
* Søk etter norsk namnestatistikk for Anton hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet
Øsel (Saaremaa)
**Magnus av Øsel** (26. august 1540–18. mars 1583) var ein prins av Danmark-Noreg, hertug av Holsten, konge av Livland. Han var den nest eldste sonen til kong Kristian III og dronning Dorothea av Sachsen-Lauenburg, fødd på Københavns slott.

I 1560 kjøpte kong Fredrik II av Danmark-Noreg bispedømet Øsel-Wiek frå den siste fyrstbiskop Johan von Munchhausen, og underla seg dermed Kuressaare slott. Eigedomane vart gjevne som apanasje til Magnus, som elles bar tittelen hertug av Holsten, mot at han sa frå seg rettane sine i hertugdøma. Under Livlandskrigen gav Danmark frå seg Wiek til Polen mot livlandsk eigedomsrett til Øsel. 

Tilhøva i Livland var uryddige i Magnus si tid. Området var delt i seks område, bispedøme under Den tyske orden. Den tyske ordensstaten var i oppløysing og under press fra svensk og russisk side. I byrjinga av regjeringstida si var han ein samlande figur i området. Snart var han herre over stifta Øsel, Reval og Kurland. Men i 1561 gjekk ordensstaten heilt i oppløysing, russarar og svenskar velta inn, og Magnus forvaltningsområde vart innskrenka til Øsel. 

I 1573 gifta han seg med brordottera til den russiske tsaren, prinsesse Marie, i håp om støtte og militær hjelp frå Ivan IV av Russland, som krona Magnus til den tomme tittelen konge av Livland. Til sist flykta han til Polen, der han i 1578 gav avkall på dei få landområda han hadde att. Deretter levde han som den polske kongens lensmann i Pilten i Kurland til han døydde der den 18. mars 1583, 43 år gammal. I 1662 vart liket av Magnus sendt til Danmark, og gravlagt på nytt i Roskilde domkyrkje.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dansk biografisk Lexikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |



* *Denne artikkelen bygger på «Magnus av Øsel» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2010.*
Bilete av Kvenvik
**Kvenvik** (nordsamisk Covošluovta) er ei bygd inst i Altafjorden i Vest-Finnmark i Troms og Finnmark fylke, ei mil frå Alta. Grunnkrinsen Kvenvik og Simanes hadde 202 innbyggjarar i 2009.

Kvenvikmoen har crossanlegg for snøskuterar og lysløype for både turgåarar og langrennsløparar. Kvenvikmoen har òg fleire vatn der ein kan drive isfiske på vinteren, kor ein berre kan fiske småfisk - som røye. Ungane går på skule i Kåfjord som ligg ei mil unna. Kvenvik er godt skjerma for vêr og vind. Sidan Kvenvik ligg rett ved havet, er det òg mogleg å fiske både torsk, sei og anna småfisk.

I fjellet Sáhkkobátni (Sakkobadne) (358 moh.) ved Kvenvik ligg eit flyvrak frå krigen. Tyskarane hadde skyttargraver her under krigen. 

Det er plassert ut merdar  i Kvenvika, desse er eigde av Volden Group.

Gjennomsnittleg sommartemperatur ligg på rundt 17 grader, mens det på vinteren ligg på −9 gradar celsius.[*treng kjelde*]

Referansar
----------

1. ↑  SSBs befolningsstatistikk

| * v
* d
* e
Busetnader på 23. lengdegrad aust |
| --- |
| 23. austlege lengdegrad | **Alta****·** **Amtmannsnes****·** **Forsøl****·** **Hammerfest****·** Láhpoluoppal**·** **Kautokeino****·** **Kvalsund****·** Kvenvik**·** Kårhamn**·** Masi**·** **Rafsbotn****·** **Rypefjord****·** Seiland**·** Siebe**·** **Tverrelvdalen****·** Årøya |
| I nærleiken | **Breivikbotn****·** **Hasvik****·** **Talvik****·** **Øksfjord****·** **Lakselv****·** **Havøysund** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Jeppe Aakjær** (10. september 1866–22. april 1930), fødd Jeppe Jensen i Aakjær i Fly Sogn ved Skive, er ein dansk forfattar av romanar, noveller, dikt, og skodespel. I tillegg har Jeppe Aakjær skrive ein del lokalhistoriske bøker, alle basert på studiar av arkivalier på Landsarkivet i Viborg. Sonen Svend Aakjær (1894–1963) var landsarkivar på arkivet i Viborg frå 1929 og enda karrièren sin som riksarkivar.

Aakjær var fleire gonger i konflikt med samfunnet, som han gjorde opprør overfor. Han sat i fengsel fleire gonger for kampskriftene sine.

Jeppe Aakjær var først gift med forfattaren Marie Bregendahl, som òg kom frå Fjends. Seinare budde han på garden *Jenle* på Salling nord for Skive med den andre hustrua si, Nanna Aakjær, som var biletskjerar. Dei flytta flyttetinn på den nybygde garden i 1907 like etter bryllaupet deira. 

Aakjær samarbeida med forskjellige komponistar. Carl Nielsen skreiv musikk til fleire av Jeppe Aakjær sine dikt, mellom anna *Jens Vejmand* som vart ein stor slager byrjinga av 1900-talet. Ein annan kjend song av Aakjær er *Jeg er havren*, som er vorte kjend i heile Norden.

Lokalhistoriske bøker
---------------------

* *Hedevandringer*, 1915 (som er trykt opp att 1995 ISBN 87-7466-247-3)
* *Langs Karupaaens Bred*, 1929
* *Fra Agermuld og Hedesand*, 1930
* *Konge, Adel og andre Sallingboer*, 1930
* *Gammel brug og gammel Brøde*, 1931
* *Muld og Mænd*, 1932
* *Fra Sallingland til Øresund*, 1932

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jeppe Aakjær» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jeppe Aakjær**

* Samla verk på *Arkiv for Dansk Litteratur* Arkivert 2012-04-14 ved Wayback Machine.
* Dikt, portrett og bibliografi i Kalliope
* Med Jylland i hjertet
* Jenle
* DR's multimedieklipp Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Aktiv basskasse.
**Basskasse**, og kalla **subwoofer**, er ein høgtalar som vert nytta i lågfrekvensområdet. Føremålet er både å oppnå høge lydtrykk ved låge frekvensar og å avlasta hovudhøgtalarane i lågfrekvensområdet.

Høyrselen har mykje lågare varleik i bassområdet enn i mellomtoneområdet og det krevst stor akustisk effekt for å oppnå realistiske lydtrykk. Elektrodynamiske høgtalarar er massekontrollerte og nedre grensefrekvens (-3 dB-frekvensen) ligg rett under resonansfrekvensen. For å oppnå låg resonansfrekvens må membranen plus opphenget ha stor masse, noko som går ut over varleiken. Basskassar vert difor drivne av kraftige effektforsterkarar.

Føremoner med basskassar
------------------------

For at utstrålt effekt frå membranen i ein høgtalar med lukka-kasse skal vera uavhengig av frekvensen må membranutslaget auka med 12 dB/okt. når frekvensen vert redusert. Ein låg nedre grensefrekvens krev difor eit stort membranutslag, og/eller stort membranareal for å levera stor akustisk effekt.

Når membranutslaget aukar aukar òg forvrengninga Bruk av basskasse fører til at hovudhøgtalarane vert avlasta, slik at dei ikkje må gje att den djupaste bassen, noko som reduserer membranutslaget og difor forvrenginga til basselementa i hovudhøgtalarane. For at det ikkje skal gå ut over stereoperspektivet bør ikkje delefrekvensen mellom hovudhøgtalarane og basskassen plasserast for høgt. Når ein nyttar berre ein basskasse vert delefrekvensen ofte plassert ved 80 - 100 Hz, men om hovudhøgtalarane har små basselement kan delefrekvensen plasserast så høgt som 100–120 Hz.

Samspelet mellom hovudhøgtalarar og basskasse
---------------------------------------------

Basskassar vert som oftast drivne av eigne effektforsterkarar, men mange basskassar er òg aktive. Delefilteret som deler frekvensområdet mellom basskassane og hovudhøgtalarane kan vera passivt eller aktivt. Når ein basskasse og eit par hovudhøgtalarane skal gje att ulike delar av frekvensområdet er delefiltret ein kritisk komponent, som helst burde lagast spesielt for kvar enkelt kombinasjon av hovudhøgtalarar og basskasse. Når hovudhøgtalararane og basskassen er produsert av konkurrerande føretak er dette sjeldan tilfelle. Mange delefiltre er difor dårleg tilpassa oppgåva og dette er ein av grunnane til at basskassar kan vera vanskelege å integrera med hovudhøgtalarane. I profesjonell samanheng vert det nytta elektroakustiske målingar for å justera delefiltret.

Kjelder
-------

1. ↑  Eargle, J. *Loudspeaker handbook*, 2. utg. Kluwer Academic Publ. 2003.
2. ↑  Klippel, W. *Tutorial: Loudspeaker nonlinearities - Causes, parameters, symptoms*, J. Audio Engineering Society, bind 54, nr 10, okt. 2006, ss. 907-939.

Sjå òg
------

* Rørsletilbakekopla høgtalar
* Aktiv romkorreksjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Anna Kathrine av Brandenburg** (26. juni 1575–29. mars 1612) var dronning av Danmark-Noreg gjennom ekteskap med Kristian IV. Ho var fødd i Wolmirstedt i Sachsen-Anhalt og var dotter av Joakim Frederik av Brandenburg og Katarina av Küstrin.

Anna Kathrine blei gift med Kristian på Haderslevhus 27. november 1597.

Ein kjenner ikkje stort til Anna Kathrine, men ho har neppe gjort forsøk på å påverka politikken. Ho var med ektefellen til Noreg på ei lengre vitjing i 1602 og ho var også med under hyllinga av sonen Kristian i 1610.

Anna Kathrine og Kristian fekk seks born; Frederik – 15. august 1599–9. september 1599, Kristian *den udvalgte prins Christian* i 1603, Sofie – 4. januar 1605–7. september 1605, Elisabeth – 16. mars 1606–24 oktober 1608, Fredrik i 1609 (seinare Fredrik III) og Ulrik i 1611.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Anna Kathrine fra Dansk Biografisk Leksikon
2. ↑  Langslet side 136

Litteratur
----------

* Lars Roar Langslet: *Christian IV : konge av Danmark og Norge*, 1997. som E-bok

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Tapti** eller **Tapi** er ei elv i sentrale India, og dannar saman med Narmada ei av grensene mellom Nord- og Sør-India. Elva er rundt 724 km lang og renn frå aust til vest. Rundt 300 km frå munningen er farbar med mindre farkostar. Ho er ei av dei sørindiske hovudelvane, og er heilag for hinduar.

Tapti har utspring aust nær Betul i Mahadeofjella i Satpurakjeda, sør i delstaten Madhya Pradesh. Nedbørsområdet er rundt 77 800 kvadratkilometer. Ho renn sørvest nesten parallelt med Narmada, mellom Satpurafjella og norddelen av dei vestlege Ghatfjella. I Khambhat-bukta nedanfor Surat dannar ho eit breidt estuar.

Større byar langs elva er Multai, Nepanagar, Betul og Burhanpur i Madhya Pradesh, Bhusawal i Maharashtra og Surat i Gujarat. Nokre viktige bruer er Sawalde-brua i Dhule på National Highway 3 og jernbanebrua ved Bhusawal på strekninga mellom Bhusawal og Khandwa på Central Railway.

I hindumytologi er gudinna Tapti (*Tāpī Mātā*, 'mor Tap(t)i') dotter av solguden Surya og maken hans Tsjhaya. Ho er syster av Sjani.

Kjelder
-------

Materiale frå *Nordisk familjebok*, «Tapti», 1913.

* *Denne artikkelen bygger på «Tapti River» frå Wikipedia på engelsk, og «Tapti» frå Wikipedia på svensk den 20. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tapti**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Niels Holst-Sørensen** (fødd 19. desember 1922) er ein dansk tidlegare friidrettsutøvar, generalmajor i det danske flyvåpenet og medlem av IOK. Han er fødd i Søndre Felding i Herning kommune.

Holst-Sørensen begynte med friidrett i Herning GF og kom i 1944 til Københavns Idræts Forening. I perioden 1943-47 vann han 18 danske meisterskapsøvingar. Under EM i friidrett 1946 i Oslo vann han gullmedaljen på 400 meter og sølvmedaljen på 800 meter. Han slutta med
friidrett etter ein niande- og sisteplass i 800-meterfinalen ved Sommar-OL 1948 i London.

Holst-Sørensen sin danske rekord på 47,6 sekundar på 400 meter stod i 27 år fram til Arne Jonsson hausten 1971 forbetra den til 47,1. Hans 1,48,9 på 800 meter, oppnådd i landskamp i Stockholm i 1943, var dansk rekord til Gunnar Nielsen forbetra den elleve år seinare.

Holst-Sørensen var utdanna militær offiser. Frå 1970 var han generalmajor og sjef for Flyvevåbnet i Danmark til 1982. Deretter var han dansk medlem i NATO sin militærkomité til 1986.

Holst-Sørensen var 1981-84 formann i Danmarks olympiske komité, og 1977-2002 medlem i Den Internasjonale Olympiske Komité (IOK). Perioden 1993-2002 var han styremedlem i Danmarks Idræts-Forbund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Niels Holst-Sørensen» frå Wikipedia på dansk, den 23. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Loppa kyrkje** er ei langkyrkje i tre i Loppa kommune i Troms og Finnmark fylke. Ho blei bygd i 1953 og innvigd i 1954. Arkitektar for kykja var Hans Magnus og Johan Lindstrøm d.y. Loppa kyrkje høyrer til Loppa kyrkjelyd og ligg i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedøme.

Kyrkja har 300 sitjeplassar nede i sjølve kyrkjerommet og 30 plassar på galleriet. I eit tilbygg finst ein kyrkjelydsal med endå rundt 100 sitjeplassar. Tilbygget er forbunde med kyrkjerommet med eit sett dobbeltdører ein kan slå opp slik at om lag 400 personar (og 30 på galleriet) kan ta del i kyrkjelege handlingar samstundes.

Kyrkja har for det meste modernistisk prega inventar, men har også noko innreiing frå eldre kyrkjer på staden. Preikestolen frå første halvdelen av 1600-talet er pynta med evangelistar. Altertavla er frå 1607 og viser krossfestinga av Jesus med snodde søyler og utskorne venger. Nordveggen av skipet har eit epitafium frå 1678 som viser sokneprest Torben Gamst og familien hans. Sørsida har eit mindre epitafium frå 1747.

Historie
--------

Kyrkja blei bygd som ein del av gjenreisinga av Finnmark etter andre verdskrigen; Loppa blei brend hausten 1944 då
den tyske okkupasjonsmakten trekte seg ut av fylket. Den nye kyrkja blei innvigd av biskop Alf Wiig den 5. september 1954.

Den førre kyrkja brann i 1944.Foto: Alfred Obert Hagn / Riksantikvaren

Den førre kyrkja på staden var ei krosskyrkje i tre frå ca. 1742-1745. Delar av inventaret blei redda og finst no dels i den nye kyrkja og dels i Tromsø Museum.

Kjelder
-------

1. ↑  «Loppa kyrkje». *Kirkesøk*. Den norske kyrkja.
2. 1 2  Gamst, Leonhard 1904-1987; Samuelsberg, Harald 1911-1986 (1983). *Loppas historie: bygdebok for Loppa kommune*. Loppa kommune. s. 384. ISBN 8299096308.
3. ↑  Loppa kirke i Kyrkjesøk
4. 1 2  Dra på Lopphavet frå Digitalt fortalt
5. ↑  O. Nicolaissen: *Kirker i Nord-Norge : XIII. Kjerringøy kirke. 12-13 : XII. Loppens kirke XIII. Kjerringøy kirke*, Tromsø Museum 1920, side 3-14 digital utgave

* *Denne artikkelen bygger på «Loppa kirke» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kyrkjesøk
* «Loppa kirke». Kyrkjesøk. Henta 18. november 2017.
* 

* Loppa kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjene og kapella i Alta prosti |
| --- |
| Alta • Bergsfjord • Breivikbotn • Dønnesfjord • Elvebakken • Hasvik • Komagfjord • Kåfjord • Langfjord • Leirbotn • Loppa • Nordlyskatedralen • Nuvsvåg • Rafsbotn • Rognsund • Sandland • Storekorsnes • Sørvær • Talvik • Øksfjord |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Apostelen Bartolomeus** var ein av Jesu læresveinar og ein av dei tolv opphavlege apostlane. 

Bartolomeus er lite omtalt i Bibelen. Han er nemnd i dei tre synoptiske evangelia i samband med at Jesus kallar apostlane til seg.   I Apostelgjerningane er han nemnd blant læresveinane som var vitnar til Kristi himmelferd.

I det apokryfe Bartolomeusevangeliet speler han ein sentral rolle.

Etter ei legende fekk Bartolomeus kongen av Armenia til å omvende seg til kristen tru. Men da den heidenske broren til kongen oppdaga dette, lét han Bartolomeus bli flådd levande for så å bli halshogd.

Michelangelos freske *"Dommedag"* viser **Den heilage Bartolomeus** med ein kniv i handa og eit flådd skinn.
Minnedagen hans, barsok eller St. Bartholomeus-messe, vert feira 24. august. I kunsten vert han oftast avbilda med ein kniv, til minne om martyriet hans.

### Referansar

1. ↑  Mat 10,3[*daud lenkje*]
2. ↑  Mark 3,18[*daud lenkje*]
3. ↑  Luk 6,14[*daud lenkje*]
4. ↑  Apg 1,13[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Gardnos
**Gardnoskrateret** er eit meteorittkrater på Garnås i Nesbyen kommune i Buskerud fylke, skildra av geologane Johan Naterstad og Johannes A. Dons i 1990.

Krateret er omtrent 5 kilometer i diameter og vart laga av ein meteor med ein diameter som er estimert til å ha vore 250 meter. Alderen er rekna til omtrent 650 millionar år. Krateret ligg nær riksveg 7 i Hallingdal og er lett tilgjengeleg.

Gardnoskrateret er unikt og av stor geologisk verd òg i verdsammenheng. Dette kjem av at det renn ei elv gjennom krateret. Elvevannet har skylt vekk jordoverflata, slik at ein kan sjå rett ned på berggrunnen under. Her kan ein sjå gardnosbreksje, ein steinart som vart danna under den høge temperaturen som oppstod då meteoritten slo ned.

Krateret er eit av berre tre kjende krater som finst i Noreg (dei andre er Mjølnirkrateret og Ritlandskrateret).

Gardnos i dag
-------------

Ved krateret i dag er det ein kafé og parkeringsplass. Heile kratereret er tilgjengeleg for publikum, og å ferdast gjennom krateret er gratis. Det er likevel mogleg å bestille ein guide, noko som er nyttig for å få med seg krateret ordentleg. 

Geologen Elin Kalleson tok i juni 2009 doktorgrad om gardnosbreksje.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gardnoskrateret» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Dons, J.A. og Naterstad, J.: *The Gardnos impact structure, Norway*. Meteoritics v. 27 s. 215 1992.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Universitetet i Oslo, artikkel om Gardnoskrateret[*daud lenkje*]
* Earth Impact Database (på engelsk)
* Gardnos meteorittkrater - lokal side
* Gardnos
Koordinatar: 69°26′36.679″N 23°39′59.335″E﻿

Masi kyrkje
**Masi** (nordsamisk *Máze*) er ei bygd i Kautokeino kommune, sør i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Ho har 299 innbyggjarar og er den nest største tettstaden i kommunen, etter Kautokeino. Dei aller fleste av innbyggjarane i Masi er samar, og om lag halvparten er sysselsette innan reindrift.

Stadnamnet Máze/Masi kjem frå elvenamnet Mázejohka, som tyder 'buktande elv'.

Ved utbygginga av Alta-Kautokeino-vassdraget på 1970-talet var det opphavleg planlagd å leggja bygda under vatn.

Sjå òg
------

* Máze naturreservat
* Masi kyrkje

Kjelder
-------

Fotnotar

1. 1 2 3  Masi/Máze på www.visitnorway.com
2. ↑  «25 år i skyttergravene» fra Finnmark Fylkestings temadag "Urfolk", 15. juni 2004.

| * v
* d
* e
Busetnader på 23. lengdegrad aust |
| --- |
| 23. austlege lengdegrad | **Alta****·** **Amtmannsnes****·** **Forsøl****·** **Hammerfest****·** Láhpoluoppal**·** **Kautokeino****·** **Kvalsund****·** Kvenvik**·** Kårhamn**·** Masi**·** **Rafsbotn****·** **Rypefjord****·** Seiland**·** Siebe**·** **Tverrelvdalen****·** Årøya |
| I nærleiken | **Breivikbotn****·** **Hasvik****·** **Talvik****·** **Øksfjord****·** **Lakselv****·** **Havøysund** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Gosen (fleirtyding).* 
Jakob møter sonen Josef att i Gosen. Måleri av Hans III Jordaens frå 1636.
**Gosen** (hebraisk *אֶרֶץ גֹּשֶׁן* eller *ארץ גושן*, *Goshen*) er namnet på ein stad i Egypt omtalt i Den hebraiske bibelen. Gosen er eit område som blir gjeve av farao til israelittane til å bu i etter at Josef henter dei dit. Dette er også landet dei dreg frå under utvandringa frå Egypt. Området låg nord i Egypt, aust for Nildeltaet.

Gosen i Bibelen
---------------

Etter at Josef blei sett som herre over Egypt av farao under hungersnauden i Kanaan sende han bod gjennom brørne sine om at far hans og huslyden med alle eigedelane skulle koma til ham i Gosen, der dei kunne bu. Det blir antyda at Gosen ligg avsides til, ettersom egyptarar reknar gjetarar som avskyelege. Det var i Gosen at Josef blei sameina med faren Jakob etter at han hadde vore slave til Egypt.

I Egypt blei israelsfolket mangfaldig, og etter 17 år i landet døydde Jakob. Heile huset hans, bortsett fra småbarna og små- og storfeet, forlét Gosen for å gravleggja Jakob i heimlandet. Gosen blei også skåna frå den fjerde plaga frå Gud, «for at du skal kjenna at eg, Herren, er midt i landet.» Gosen blei også skåna for haglbygene i den sjuande plaga.

Israelittene omtalte senere Gosen som «kjøttgrytene i Egypt».

Gosen blir omtalt som eit fruktbart land, og israelittane snakka seinare om «kjøtgrytene» dei kunne eta seg mette frå i Egypt. Namnet «Gosen» blir derfor også brukt symbolsk om eit rikt og fruktbart land.

Identifisering
--------------

Omtrentleg plassering av Gosen på eit satellittbilde av Egypt.
I 1885 identifiserte E.H. Naville Gosen som den 20. nomen som låg på det austre Nildeltaet, og var kjend som «Gesem» eller «Kesem» i det 26. dynastiet i Egypt (672–525 f.Kr.). Det dekka vestdelen av Wadi Tumilat, med distriktet Sukkot som austkant og Pithom som hovudby, nordover så langt som ruinane av Piramesse ('landet til Ramses'), og inkluderte både jordbruksland og beitemark.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Gosen». *Store norske leksikon*. 14. februar 2009. Henta 20. april 2017.
2. ↑  John Van Seters, "The Geography of the Exodus," in Silberman, Neil Ash (red.), *The Land That I Will Show You: Essays in History and Archaeology of the Ancient Near East in Honor of J. Maxwell Miller* (Sheffield Academic Press, 1997) s. 267-269, ISBN 978-1850756507

* *Denne artikkelen bygger på «Gosen» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2019.*

Bibelreferansar
---------------

1. ↑  1 Mos 45,10
2. ↑  1 Mos 46,34
3. ↑  1 Mos 28,46
4. ↑  1 Mos 47,27–28
5. ↑  1 Mos 50,8
6. ↑  2 Mos 8,22
7. ↑  2 Mos 9,26
8. ↑  2 Mos 16,3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Coxhoe** er ein landsby i County Durham i England. Han ligg kring 8 km sør for sentrum av Durham. Civil parish-området Coxhoe omfattar òg busetnaden Quarrington Hill i nærleiken. Valområdet Coxhoe er endå større, og har eit folketal på 7 027.

Historie
--------

Den eldste gjenstanden som er funnen i området er ei enkel øks frå bronsealderen. Det finst få andre gjenstandar frå før mellomalderen, då området fyrst utvikla seg. Ein tidlegare landsby utvikla seg ved Coxhoe East House, men blei truleg fråflytta på byrjinga av 1500-talet.

Den moderne landsbyen Coxhoe utvikla seg på 1700- og 1800-talet, i lag med kolgruver i området. Han er fyrst registrert i 1750. Gruva Coxhoe Colliery blei opna i 1827; frå 1801 til 1841 auka folkesetnaden frå 117 til 3 904. Restar av andre delar av kolindustrien er framleis synlege i nærleiken. Bygningane frå Heugh Hall er no ein del av ein gard, medan løpet til den gamle hestebana framleis er synleg i terrenget.

Coxhoe hadde to jernbanestasjonar, ein i sør og ein i nord. Det var ein keramikkverkversktad i Coxhoe frå 1769 som fyrst produserte grove brune pottar, og frå 1851 byrja det òg å lage tobakkspiper. Coxhoe hadde òg sitt eige gassverk, som produserte gass frå lokalt kol og så sendte han rundt i landsbyen gjennom eit røyrssystem. Det meste av kolet blei transportert ut av Coxhoe av Clarence Railway.

### Coxhoe Hall

Coxhoe Hall var eit toetasjes hus med fem travéar frå kring 1725. Det blei bygd for John Burdon på staden der det hadde stått eit hus frå tudortida. Dette huset hadde tilhøyrt Blakiston-familien frå ca.1400 til 1600, og deretter familien Kennet og jarlane av Seaforth. John Burdon, som var ansvarleg for å byggja huset om, skapte òg landskapshagen ved Hardwick Hall nær Sedgefield. 

Den enkle bygningen i klassisk stil fekk seinare eit gotisk preg, med kreneleringar og lansettvindauge. Diktaren Elizabeth Barrett Browning budde her tidleg i barndommen.

Huset blei kjøpt av East Hetton Colliery Company i 1938, og blei brukt til å husa italienske og tyske krigsfangar under andre verdskrigen. Bygningen blei funne å vera utrygg av National Coal Board, og riven i 1956. Grunnmuren, tenestebygningane og portstolpane er framleis synlege.

Kjende innbyggjarar
-------------------

* Elizabeth Barrett Browning, diktar i viktoriatida
* Matthew Robson, fotballspelar (Hartlepool United og Carlisle United).

1. ↑  *Ordnance Survey: Landranger map sheet 93* Middlesbrough (Darlington & Hartlepool) (Map). Ordnance Survey. 2010. ISBN 9780319228777.
2. ↑  «Ordnance Survey: 1:50,000 Scale Gazetteer» (csv (download)). *www.ordnancesurvey.co.uk*. Ordnance Survey. 1 January 2016. Henta 18 February 2016.
3. ↑  UK Census (2011). «Local Area Report – Coxhoe Ward (as of 2011) (1237326520)». *Nomis*. Office for National Statistics. Henta 1 October 2018.
**Ørjaveita** er ei veit som går frå Jomfrugata til Nordre gate i Trondheim. Denne veita vart kalla for Sandstredet i mellomalderen og fram til 1750-talet. Ho fekk seinare namnet Ørjaveita etter ein Ørje eller Ørjar som budde i gard nummer 1.

Historie
--------

Veita må ha vore der alt i Trondheim si eldste tid som ein sti eller veg langs fjorden frå Nidelva eller Brattøra og utover mot Skansen. Heile denne vegen finst framleis i eit samanhengande system av veiter. Den delen av vegen som var vest for noverande Nordre Gate, heitte Sandstredet, og her var også Ørjaveita. Strekninga vart delt opp i fleire delar av Johan Caspar de Cicignon sine breie sør- og nord-gåande gater etter byplanen hans for Trondheim. Dei ulike delane av vegen vart no delt opp og fekk ulike namn.

Namn
----

I mellomalderen og fram til 1750-talet vart veita kalla for Sandstredet. Seinare fekk veita namnet Ørjaveita. 
Namnet sitt opphav er ein som heitte Ørje eller Ørjar og som budde i gard nummer 1. I 1660 vart garden kalla Ørjegården sidan mannen som budde der heitte Anders Ørjesen. Deretter tok bror hans, Ole Ørjesen, over etter han. Etter Ole sin død, tok sonen Ørjan Olsen over. Vi ser at namnet Ørje går att, og dette er truleg opphavet til namnet på denne veita. Heilt til kring 1750 vart veita framleis kalla Sandstredet, men etter dette vart namnet Ørjaveita tatt i bruk. Likevel vart veita i ein periode kalla Ebbe Skredders veit, etter Ebbe Christensen Walsø frå Åfjord, og på slutten av 1700-talet vart også Byrgerveiten nytta som eit alternativt namn.

Referansar
----------

* Paasche, Erling(1983): Historisk guide, Veitene – Middelalderens gatenett i Trondheim. Trondheim Kommune.
* Christiansen, Per (2004): I veita. Tapir Akademiske Forlag, Trondheim.
|  |
| --- |
| **Fagerfredlaus** |
| FagerfredlausFagerfredlaus |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Nøkleblomfamilien Primulaceae |
| **Underfamilie:** | Myrsinoideae |
| **Slekt:** | *Lysimachia* |
| **Art:** | **Fagerfredlaus** *L. punctata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lysimachia punctata***L. 1753 |

**Fagerfredlaus** (*Lysimachia punctata*) er ei fleirårig plante i fredlausslekta i nøkleblomfamilien, som kan bli opp til 70 cm høg. Den har gule blomstrar med fem halvvegs klokkedannande kronblad, som inst i blomsterbotnen er oransje-raude. Blomstrane sit i dei øvste bladhjørna og oppover heile toppen av stilken. 

Nærbilete av blomstrane, som liknar blomstrane til vanleg fredlaus.
Blada er mørkt grøne, spisse og relativt slanke og lange, og står ofte to og to i ein krans om stengelen. Fagerfredlaus trivst som hageplante og i fuktig mark i skogbryn og på myr og enger. Den veks hovudsakleg på Austlandet.

Fagerfredlaus liknar mykje på fredlaus *(Lysimachia vulgaris)*, men fagerfredlaus har meir bladfylte blomsterkransar med blad heile vegen opp parallelt med blomstrane heilt til topps i stilken. Den har òg svareprikka undersider på blada. Blada er òg meir slankt lansettforma enn hos fredlaus. 

Ein finn fagerfredlaus naturleg frå sentrale, austsentrale og søraustre Europa til det sørlege Tyrkia. Arten er ei vanleg hageplante i Noreg og Sverige og er forvilla på mange stader.

Kultivarar
----------

* Lysimachia punctata 'Alexander' - (Lysimachia punctata 'Variegata')
* Lysimachia punctata 'Golden Alexander' (Lysimachia punctata 'Walgoldalex' )
* Lysimachia punctata ‘Gaulthier Brousse’
* Lysimachia punctata ‘Golden Glory’
* Lysimachia punctata ‘Irish Butter’
* Lysimachia punctata ‘Ivy MacLean’

Referansar
----------

1. ↑  *Lysimachia punctata*, Nordisk illustreret Havebrugsleksikon
2. ↑
3. ↑
4. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 30. mai 2012, henta 20. august 2012
5. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 5. mars 2016, henta 20. august 2012
6. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 12. oktober 2011, henta 20. august 2012
7. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 5. mars 2016, henta 20. august 2012
8. ↑
9. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Lysimachia punctata*  at National Center for Biotechnology Information (NCBI)

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fagerfredlaus**

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Lysimachia punctata**
**André Øvredal** (fødd 1973) er ein norsk filmregissør og manusforfattar.

Karriere
--------

André Øvredal utdanna seg innan film (Bachelor of Arts) ved Brooks Institute of Photography i California frå 1996. Her regisserte han thrilleren *Future Murder*, som kom ut i 2000. Sidan 1998 regisserte han over 100 reklamefilmar før han lanserte langfilmen Trolljegeren i 2010. Filmen hadde eit budsjett på nesten 20 millionar kroner, og hadde m.a. Otto Jespersen og Robert Stoltenberg i hovudrollene. Øvredal var både regissør og manusforfattar på filmen, og filmen vart også send i utlandet.

I 2010 vann Trolljegeren *Folkets Amanda* under utdelinga av Amandaprisen. 

André Øvredal er no aktuell med den nye kortfilmen *Tunnelen*, basert på ei science-fiction-novelle av Alice Glaser. Filmen finn stad i ei framtidig verd prega av sterk overfolking.

Filmografi
----------

* 1996: *Future Murder* (film, regi, manus, produsent)
* 2001: *Ikingut* (film, regi av dei norske stemmene)
* 2001: *3AM Eternal* (kortfilm, produsent)
* 2010: Trolljegeren (film, regi og manus)
* 2011: *Tunnelen* (kortfilm, regi)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «André Øvredal» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2011.*

Fotnote
-------

1. ↑  Pravda.no: Ny kortfilm fra André Øvredal[*daud lenkje*]
**Anne Sundbøhaugen** var ein kjend sogeseiar og eventyrforteljar frå Hjartdal i Telemark.

Anne hadde meste av stoffet sitt etter mora. Kjersti Evindsdotter Haugland frå Flatdal. Rikard Berge roste ho for ein umåteleg tydeleg forteljarstil:

«...de som tok meg mest var den makelause stødleik og klaarleik i segjemaaten av sogune. Ho hadde framifraa minne... Fyridragsmaaten var logn og ikkje sterkt farga, men livande likevel. Ja, stundom kunde han heiltupp verke heller glæleg. Men ein bylgjande rytme i formi verka alltid til at ein var med. De rann for meg som noko merkeleg at same herma var uppatt-teki ordrett likt, stundom brigda ved klimax; de same galdt heile episke ledar. So var stilen so reinska for adjektivisk maaling, so klingande dramatisk i samrøda, so fri for krot og krus. Han var storlina jamvel i skjemteeventyre og rispa...eventyr etter eventyr hadde den same rolege, rytmiske formi, den same knappe segjemaaten, dei same klaare linune. Og kvar dag eg gjekk ned Lidbøen, tenkte eg med meg: Dette er best, betre enn den segjemaaten me fyrr kjenner, betre i stil, betre i folkepsykologi. Denne Oskefisen er ein annan enn den austlandske, ikkje so jovial og morosam kanskje, men meir eitt med hendingi, meir iklædd de eventyrlege langsyn og innsyn.» (frå Norsk Sogukunst av Rikard Berge.
Berge møtte Anne og skreiv opp etter ho våren 1910. Ho budde då på Gvåle i Hjartdal. Ho gifta seg aldri, men levde møykjerring all sin dag, fortalde han sidan.

Kjelde
------

* Rikard Berge: *Norsk sogukunst* 1924.
**Lotta i Bråkmakergata** (svensk *Lotta på Bråkmakargatan*) er ein av Astrid Lindgrens figurar. Lotta er mellom tre og fem år og er ganska sikker på at ho kan det meste.

Andre som bur i Bråkmakergata er far og mor til Lotta og dei to syskena hennar, Jonas og Mia-Maria, gamletanta Tante Berg og sjølvsagt kosegrisen til Lotta, *Bamsen*. Gata heiter forresten ikkje Bråkmakergata, men Krukkemakargata, men har blitt omdøypt fordi far til borna seier at sjølv om det kanskje

Bøker
-----

* 1956 - *Barnen på Bråkmakargatan*
* 1961 - *Lotta på Bråkmakargatan*
* 1971 - *Visst kan Lotta cykla*
* 1977 - *Visst kan Lotta nästan allting*
* 1990 - *Visst är Lotta en glad unge*
* 1993 - *Lottas komihågbok* (samlingsvolym)

***Barnen på Bråkmakargatan*** frå 1956 er den første boka i serien, og sjølv om heile familien medverkar, er det likevel den yngste dottera, Lotta, som er hovudpersonen. Ho heng opp plettar i eit tre og leikar at ho er ei geit som beitar lauv. Den 140 sider langa boka vart illustrert i fargar av Ilon Wikland og vart gjeve ut av Rabén och Sjögren.

***Lotta på Bråkmakargatan*** frå 1961 vert innleia med at Lotta vaknar arg frå ein maredraum. Som om det ikkje var nok så ville mor til Lotta at ho skulle ha på seg ei trøye som klødde og stakk, noko den arge Lotta ikkje tolererte. Boka vart illustrert av Ilon Wikland og gjeve ut på Rabén & Sjögrens forlag.

***Visst kan Lotta cykla*** er ei biletbok frå 1971 utgjeven av Rabén & Sjögren som handlar om når Lotta syklar for første gong. Ho gjer det på rein trass, fordi ingen trur at ho kan. Og fordi ho ikkje får noko sykkel låner ho ein altfor stor sykkel og fer iveg langs Bråkmakergata. Boka vart illustrert av Ilon Wikland.

***Visst kan Lotta nästan allting*** frå 1977 utspelar seg kring jul og handlar om kva som hender når det ikkje finst eit einaste juletre att til sals i den vesle byen der Lotta, Mia-Maria og Jonas bur med foreldra sine. Boka vart illustrert av Ilon Wikland og gjeven ut av Rabén & Sjögren.

***Visst är Lotta en glad unge*** frå 1990 utspelar seg i påsken og borna i Bråkmakergata håpar på at påskeharen skal ha gøymt godterifylte påskeegg på tomta, men godteributikken var stengd! Men *Lotta* har ei hemmelegheit ute i bua. Boka, som vart utgjeven av Rabén & Sjögren, vart illustrert av Ilon Wikland.

***Lottas komihågbok*** frå 1993 er eit samlingsverk og ei dagbok. Boka er illustrert av Ilon Wikland og utgjeven av Rabén & Sjögren.

Filmar
------

* 1992 - *Lotta på Bråkmakargatan*, regi: Johanna Hald
* 1993 - *Lotta flyttar hemifrån*, regi: Johanna Hald

Kjelder
-------

* Svensk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Astrid Lindgren
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Erp lutande** (*Erpr lútandi*) var ein norsk skald som levde omkring år 800.  

Han er nemnt i den islandske landnåmaboka der det er opplyst at dotter hans, Astrid Sløkedreng var gift med skalden Brage Boddason. Etter som ein reknar Brage Boddason som ein historisk person, må truleg det same gjelde for Erp Lutande og mellom etterkomarane hans finn vi både Arinbjørn herse i Firda og skaldane Tind Hallkjellsson og Gunnlaug Ormstunge.  

Etter Skaldatal var både Erp Lutande og versonen Brage Boddason, skaldar hos to kongar: Eystein Bele og Bjørn på Haug.. Det er uvisst kven desse kongane var, men den sistnemnde kan ha vore ein «rex Bern» som er nemnd som konge over Birka i Sverige.

Ei tilleggsopplysning i Skaldatal tyder på at Erp ein gong gjorde eit drap på ein heilag plass og vart dømt til å misse livet. Han skal då ha redda livet ved å gjere ei dråpa om «Saur kongshund». Episoden minner om forteljinga i Egilssoga der det blir fortalt at Brage Boddason redda hovudet sitt ved å gjere ei slik «hovudløysings-dråpa» til kong Bjørn Sviakonge.  

Ingen diktverk av Erp Lutande er kjende i dag.

Notar
-----

1. ↑  I islendingesoga Soga om Hervor (*Hervarar saga ok Heiðreki*) er dei to kongane *Eystein Illråde*, son av Harald Hildetann og *Bjørn på Haug* nemnde i samband med ei forteljing om Brage skald

Referansar
----------

1. ↑  Landnåmaboka kafli 22, frå snerpa.is
2. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource
3. ↑  *Erpr lútandi vá víg i véum ok var ætlaðr til dráps. Hann orti drápu um Saur konungshund ok þá höfuð sitt fyrir.*
4. ↑  Egilssoga omsett av Leiv Heggstad (Samlaget 1950)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning Finnur Jonsson
* Hervarar saga ok Heiðreki Soga om Hervor (frå snerpa.is)
* Bidrag til den Äldste Skaldedigtnings Historie av Sophus Bugge (Projekt Runeberg)
**Johan Peter Raadsig** (18. oktober 1806–1. juli 1882) var ein dansk sjangermålar. Han måla særleg portrett og historiske måleri.

Johan Peter Raadsig var son av styrmannen Søren Christian Raadsig, som omkom ved ei forlis i 1808, og Ellen Pouline (fødd Poulsen). Ho gifta seg opp att med godsforvaltaren S.D. Engell på Skjoldenæsholm. I nokre år av barndommen budde Raadsig med mora og stefaren, seinare blei han send til København. Etter konfirmasjonen blei han sett i målarlære. Han gjekk gjennom Det Kongelige Danske Kunstakademi og vann sølvmedaljar der. I 1833-40 kjøpte Den Kongelige Malerisamling fire av verka hans.

*Ingolf tager Island i besiddelse* (1850). Historisj måleri av Ingolf Arnarsson og dei norrøne busetjarane av Island i landnåmstida.
Raadsig reiste til Roma i 1841, der han blei verande i fire år før han deretter var i München i eitt. I konkurranse med «en så stor kreds af unge og lovende kunstnere» oppnådde han ikkje eit heilt kunstnarstipend, men måtte klara kostnadane sjølv. Det hjelpte at Malerisamlingen kjøpte to til av bilda hans, meisterverket *En Relikviehandler* og *Abbeden af Bækkeskov* etter at han kom heim. 

Peter Raadsig er gravlagd på kyrkjegarden til Valsølille kyrkje ved Ringsted.

Kjelder
-------

* Philip Weilbach, *Dansk biografisk Lexikon* **13**, s. 332

* *Denne artikkelen bygger på «Johan Peter Raadsig» frå Wikipedia på dansk, den 31. mai 2016.*

* *Peter Raadsig* på Kunstindeks Danmark / Weilbachs Kunstnerleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ULAN
* KulturNav

 |