recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Chartres |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Centre Eure-et-Loir |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  16,85 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 40 361   2 395/km² |
| Koordinatar | 48°27′″N 01°29′″E﻿Koordinatar: 48°27′″N 01°29′″E﻿ |
| Høgd over havet | 142 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 28000 |
| **Heimeside:** www.ville-chartres.fr |

**Chartres** er by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *préfecture* (administrasjonssenter) i departementet Eure-et-Loir i regionen Centre, og har om lag 40 000 innbyggjarar.

Geografi
--------

Chartres er bygd ved den venstre breidda til elva Eure på ein liten ås med den vidkjende domkyrkja. Spiret på kyrkja er eit landemerke for dei omliggande områda. I søraust strekker den frodige sletta seg i Beauce, «matlageret i Frankrike», der byen er det kommersielt senteret.

Historie
--------

Chartres var ein av dei viktigaste byane i Carnutes, og vart av romarane kalla *Autricum* av elva Autura (Eure), og seinare *civitas Carnutum*. Han vart brend ned av normannarar i 858, og omleira av dei i 911 utan hell. 

Domkyrkja i Chartres, Notre-Dame de Chartres.
I mellomalderen vart byen den viktigsate i Beauce, og gav namnet til eit grevskap, som vart halde av grevane av Blois og Champagne, og så av huset Chatillon. Eit medlem av dette huset selde byen i 1286 til krona. Frans I gjorde byen til hertugdøme i 1528. Etter regjeringstida til Louis XIV gjekk tittelen hertug av Chartres i arv hos familien av Orleans.

I 1417 vart byen erobra av England, men kom tilbake til Frankrike igjen i 1432. Under Hugenottkrigen vart byen i 1568 fleire gonger åttaka av protestantar utan at dei klarte å ta han. I 1591 vart byen tatt av Henry IV, som vart krona her tre år seinare. 

I den fransk-prøyssiske krigen vart byen omleira av tyskarane den 2. oktober 1870, og var under resten av krigen eit viktig operasjonssenter. 

Byen vart hardt råka av bomber under den andre verdskrigen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turiskontoret i Chartres
* Nettside om arkeologiske utgravingar Arkivert 2006-10-05 ved Wayback Machine.
* Reiseguide for Chartres
* Bilete av Chartres Arkivert 2007-03-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
|  |
| --- |
| ***«Next To You»***  Singel av Jenny Langlo |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Engelsk |
| Låtskrivar(ar) | Jenny Langlo, Robin Mortensen Lynch og Niklas Olovson |
|

**«Next To You»** er ein song av Jenny Langlo. Songen er skriven av Jenny Langlo, Robin Mortensen Lynch og Niklas Olovson. 21. januar 2015 vart ein del av songen offentleggjort av Norsk rikskringkasting i ein presentasjonsvideo på 15 sekundar, laga i samband med Melodi Grand Prix 2015.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 2015

21. januar 2015 vart «Next To You» presentert som eit av bidraga i Melodi Grand Prix 2015, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 2015 i Wien i Austerrike. Songen vart framført på engelsk av Jenny Langlo, men kva for plassering bidraget fekk er ukjend.

Fotnotar
--------

1. 1 2 3 4 5  «Jenny Langlo». Norsk rikskringkasting. 21. januar 2015. Henta 29. januar 2015.
2. ↑  Simon Storvik-Green. «Mørland & Debrah Scarlett take the Norwegian flag to Vienna!» (på engelsk). Eurovision.tv. Henta 18. mars 2015.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 2015 |
| --- |
| *Cinderella***·** *Heaven***·** *Thunderstruck***·** *We Don't Worry***·** *Next To You***·** *Human Beings***·** *Ta meg tilbake***·** *A Monster Like Me***·** *Louder***·** *En godt stekt pizza***·** *All Over the World* |
Fig. 1 Prinsippskisse over dampmaskina til Newcomen.
Newcomen dampmaskin frå 1912.
**Thomas Newcomen** (24. februar 1664–5. august 1729) var ein engelsk oppfinnar som er kjent for å ha utvikla ei dampmaskin for å pumpa vatn ut or gruver. Han vart fødd i Dartmouth i Devon i England, i nærleiken av eit område med mange tinngruver.

Utvikling av ei praktisk dampmaskin
-----------------------------------

Newcomen utvikla dampmaskina vidare frå ideane til Denis Papin og Thomas Savery og klarte å laga ei dampmaskin som var driftssikker nok til at ho kunne nyttast for å pumpa vatn ut or gruver. Tidlegare hadde ein nytta hestar for å pumpa ut vatnet, men det var eit tungt arbeid som sleit på hestane. Den fyrste maskina hans var ferdig rundt 1712. 

I motsetning til Savey hadde maskina til Newcomen eit stempel i arbeidssylinderen, fig. 1. Damptrykket vart nytta til å lyfta stemplet i sylinderen. Når det var i øvre posisjon vart dampen i sylinderen kondensert ved at det vart sprøyta kaldt vatn inn i sylinderen. Når dampen kondenserte til vatn vart det undertrykk i sylinderen og atmosfæretrykket på utsida dreiv stemplet nedover i sylinderen. Stemplet tok med seg bommen nedover og overførte rørsla til ein kjetting på andre sida av bommen, som var festa til ei pumpe nede i gruva. Når bommen trekte kjettingen oppover pressa pumpa vatn ut or gruva gjennom eit røyr med ein tilbakeslagsventil. 

Føremonen med maskina til Newcomen i høve til maskina til Savery var at diameteren på stemplet i dampsylinderen kunne gjerast større enn diameteren på stemplet i pumpa. Med denne hydrauliske utvekslinga kunne damptrykket vera lågare enn vasstrykket og pumpa kunne lyfta vatnet mykje høgare enn maskina til Savory. Samstundes unngjekk han problema som Saveory hadde med at røyra sprang lekk når damptrykket vart for høgt. At trykket i kjelen kunne haldast moderat var òg ein føremon med dei materiala som var til rådvelde på denne tida. 

Saman med John Calley bygde Newcomen ei av dei fyrste dampmaskinane ved Conygree Coalworks i nærleiken av Dudley i West Midlands. Ein fungerande reproduksjon av denne maskina er utstilt ved Black Country Living Museum.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Inngangen til Chat Noir
**Chat Noir** (fransk for 'svart katt', uttalt «sjanåar») er eit kabaret- og revyteater i Klingenberggata 5 i Oslo sentrum. 

Framfor inngangen til Chat Noir, som ligg i Olav V's gate, står det ein karakteristisk statue av Leif Juster kalla *Gledespreder'n*, laga av skulptøren Nina Sundbye og reist i 1996.

Soge
----

Frå Chat Noir-revyen i 1955.
Chat Noir vart opphavleg skipa i 1912 som kabaret-teater av songaren Bokken Lasson og skribenten Vilhelm Dybwad, og hadde då tilhald i andre høgda i restauranten i den tidlegare Tivolihagen, som i si tid låg i dette same stroket av Oslo (Kristiania). Namnet fekk teateret etter Le Chat Noir, ein kafé og kunstnarkabaret på Montmartre i Paris som eksisterte i åra 1881 til 1887. I 1919 flytta Chat Noir til til Brødrene Hals' konsertlokale i andra høgda i Brødrene Hals' Pianofabrikk som låg i Stortingsgata 26, og vart etter dette kalla Chat Noir Teater. Frå 1927 til 1937 hadde teateret tilhald i Tivoli Teater i Tivolihagen, og deretter i dei lokala dei no har i Klingenberggata 5. 

Teateret vart sterkt skada i ein brann i 1963, men vart rehabilitert, og opna att i 1964. Frå 1971 leigde Oslo kommune teateret, og scenen vart nytta til ulike revyar, musikalar og teaterframsyningar. Ei tid i 1973 var teateret biscene for Nationaltheatret. På 1980-talet hadde Dag Frøland og Dizzie Tunes revyar her. Frå 1996 vart Chat Noir eit privat teater att, og har frå 1990-talet hovudsakleg vore ei scene for musikalar, show og barneteater.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oslo byleksikon, femte utgåva: Chat Noir (side 122)
* Heimesida til Chat Noir
**Eero Alexander Nelimarkka** (10. oktober 1891–27. november 1977) var ein finsk kunstmålar, fødd i Vasa, død i Helsingfors.

Eero Alexander Nelimarkka hadde utdanning frå kveldskurs på Centralskolan för konstflit 1909–11, og frå studium på Helsingfors universitets ritsal (1912–14) under Eero Järnefelt, og i 1912 og 1920 ved kunstskulane Académie de la Grande Chaumière, Académie Julian og hjå målaren André Lhote i Paris. Den fyrste utstillinga hadde han i 1913.

Han var mykje produktiv innanfor ulike stilartar i løpet av karrieren. I ungdomstida høyrde han til mellom dei meir moderate i den finske samanslutninga av ekspresjonistiske målarar, Novembergruppen (finsk: *Marraskuun ryhmä*), saman med mellom andre Alvar Cawén og Ragnar Ekelund. Denne gruppa hadde fem utstillingar mellom 1916 og 1924. Han har mellom anna måla portrett, inkludert eit sekstitals sjølvportrett, og altartavler mellom anna i Ijo kyrka og i bedehus i Vasa og i Laihela, og i kyrkjene i Skibotn og Lyngenfjorden i Noreg.

Nelimarkka var med på å skipe Österbottniska konstnärsförbundet. I 1966 fekk han den finske honnørtittelen *professors namn*, og på 1960-talet vart òg Nelimarkkamuseet i Alajärvi skipa.

Kjelder
-------

* Om Eero Nelimarkka i Uppslagsverket Finland

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* ULAN

 |
**Edwin Harold Flack** (fødd 5. november 1873 i London, død 10. januar 1935 i Berwick), òg kjend som **Teddy Flack**, var ein australsk friidrettsutøvar og tennisspelar. Han var den fyrste olympiske utøvaren som representerte Australia.

Sommar-OL 1896
--------------

Flack kom fram til Aten i Hellas etter seks ukomfortable reisedagar med jarnbane og båt. På opningsdagen av leikane vann han sitt fyrste laup, fyrste heat på 800 meter, på tida 2:10.0. Den andre dagen deltok han mot den amerikanske favoritten, Arthur Blake, på 1 500 meter. På den fjerde dagen vann han finalen på 800 meter på tida 2:11.0. 

Dagen etter deltok han i maraton sjølv om han ikkje hadde sprunge meir enn ti miles, mindre enn halvparten av maratondistansen. Store delar av laupet var han på andreplass bak franske Albin Lermusiaux som fekk bronsemedalje på 1 500 meter. Etter 32 kilometer braut Lermusiaux laupet og Flack tok over leiinga, men kollapsa då det berre var tre kilometer att. Ein gresk tilskodar prøvde å hjelpe, men vart slått i bakken av Flack. Flack vart teken ut av laupet. 

Flack deltok òg i tennisturneringa, både singel og dobbel. Han tapte mot greske Aristídis Akratópoulos i den fyrste runden i singel. I dobbel spelte han saman med britiske George S. Robertson for blanda lag. Dei vann den fyrste runden og kvartfinalen, men måtte sjå seg slått av grekaren Dionýsios Kásdaglis, oppført som egyptisk i nokre kjelder, og Dimítrios Petrokókkinos, ikkje identifisert med nokon nasjon. Flack og Robertson fekk dimed berre bronsemedalje. Det vart ikkje utdelt gull-, sølv- og bronsemedaljar under sommar-OL 1896 i Aten. Vinnaren fekk ein sølvmedalje og andreplassen fekk ein bronsemedalje. Det var fyrst under sommar-OL 1904 det vart utdelt medaljar til dei tre beste, men Den internasjonale olympiske komité (IOK) har stadfesta at medaljefordelinga òg gjeld for dei olympiske leikane i 1896 og 1990.

Flack var ein populær utøvar under leikane i 1896 og var ofte referert som «Lion of Athens» (*Løva av Aten*).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edwin Flack» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juli 2012.*

* Sports Reference: Teddy Flack Arkivert 2016-12-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
Trønderlånn. Fra Ålvundeid i Sunndal kommune på Nordmøre. Foto: Olve Utne

**Lån** (av norrønt *lǫn*, ‘lad, dunge, rekkje’; jfr. færøysk *lon*, ‘lang bygning’), også kjend som **trønderlån** og nokre gonger *nordmørslån* (på Nordmøre) og *namdalslån* (i Namdalen), er det tradisjonelle våningshuset på mellomstore og større gardar i Trøndelag og på Nordmøre. Låna er smal og lang. Lengda på kortveggen er avgrensa av lengda på tømmerstokken, ofte ikkje meir enn 5–6 meter. Huset kan utvidast ved å byggje på i lengda, og det finst trønderlåner som er meir enn 40 m lange. 

Trønderlåna har normalt to etasjar og ståande panel, og det er vanleg med fleire bueiningar der ulike generasjonar og andre slektningar bur. 

Trønderlånn med valma tak. Frå Stabblandet i Aure kommune på Nordmøre. Foto: Olve Utne

Forutan i Trøndelag og på Nordmøre finst det også trønderlåner i grenseområdet til desse, inkludert på større gardar i Østerdalen. Låner i Romsdal og Nord-Norge vert høvesvis kalla romsdalslåner og nordlandslåner.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Trønderlån» frå Wikipedia på bokmål, den 3. januar 2021.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Morten Mortensen** (13. september 1816–18. mars 1910) var ein norsk gardbrukar, verksstyrar og stortingsmann frå Tynset i Hedmark. Han var far til Ivar Mortensson-Egnund.

Mortensen var son til ein gardbrukar. I yngre år var han mellom anna krambudreng. Han kjøpte i 1848 garden Øya i Lillelvdal, og budde der i 25 år. Sidan busette han seg på garden Einabu i Folldal, som han dreiv til 1893. Deretter kjøpte han gard i Tynset og budde for det meste der. Han var elles medeigar og styrar av Folldal verk.

Mortensen var medlem av heradsstyret i Tynset frå 1854, frå 1865 var han ordførar i over 15 år. Elles var han formann i skulestyret og i den lokale matrikkelkommisjonen.

Mortensen representerte Hedemarkens amt på Stortinget frå 1868 til 1885. Heile tida var han medlem av næringskomite nr 1, frå 1871 også medlem av Lagtinget. Under riksrettsforhandlingane i 1883-84 vart han skoten ut or retten. Han var medlem av valkomiteen 1879-85, både 1878 og 1880 var han medlem av utvida busdjettkomitear. I 1873 var han mellom dei stortingsrepresentantane som var med i kroningsdeputasjonen til Trondheim. Han vart i 1884 utnemnd til medlem av bankkommisjonen.

Han døydde på garden sin i Tynset i 1910.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Morten Mortensen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund** (NSU) blei stifta som ein landsdekkjande organisasjon 20. juni 1903 på initiativ av Jacob Laurentius Vidnes. Allereie 28. januar 1900 blei Kristiania Socialdemokratiske Ungdomslag (Kristianialaget) stifta. 

I dei første åra var NSU, og spesielt Kristianialaget, prega av den såkalla *ungsosialismen*, ei anarkosyndikalistisk retning. 

I 1909 braut dei anarkosyndikalistisk orienterte ungsosialistane ut og danna *Norges Ungsocialistiske Forbund* etter at dei partitru ungdomane først hadde brote ut og grunnlagt Arbeiderpartiets Ungdomsforbund. Sistnemnde gjekk kort tid etter NUF braut ut inn i NSU igjen. 

I partistridane rundt og etter første verdskrigen stod NSU på venstreposisjonar, og frå våren 1921 heitte forbundet Norges Kommunistiske Ungdomsforbund (NKU). Samtidig grunnla Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, som året før hadde brote med Arbeiderpartiet, eit ungdomsforbund som tok namnet Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund, før dei i 1926 skifta namn til *Norges Sosialistiske Ungdomsforbund*. 

Da Norges Kommunistiske Parti i sin tur braut med DNA i 1923 følgde NKU med utbrytarane. Organisatorisk er det såleis NKP sin ungdomsorganisasjon som er etterfølgjaren til det opphavlege NSU. 

I 1924 danna DNA *Venstrekommunistisk Ungdomsfylking*, som i 1927, etter at forbundet blei slått saman med det nye NSU, fekk namnet Arbeidernes Ungdomsfylking (AUF).

Kjelder
-------

* Bokmålswikipediaen.
Sollentuna kommunehus
**Sollentuna** er ein svensk tettstad og ein del av tettstaden Stockholm. Det ligg i landskapet Uppland i Stockholms län. Det er administrasjonssenteret for Sollentuna kommun.

Historie
--------

Dei første spora etter menneske i Sollentuna er funn av steinøks som blir datert til 3000-talet f.Kr og ein gong på 500-talet f.Kr. kom dei første permanente busetjingane.

På slutten av 1800-talet var Sollentuna ein jordbruksbygd der størstedelen av folkesetnaden på rundt 1 150 menneske var engsjert i jord- og skogbruk. Markene til bygda og gardar var i stor grad ått av familien Rudbeck. Samfunnet vart endra då samferdselen og kommunikasjonane vart betre, mellom anna då den nordlege jarnbana («norra stambanan») blei bygd gjennom Sollentuna. Den første jernbanestasjonen vart ferdigstilt i Rotebro i 1866. Ein mindre haldeplass for toga vart òg bygd i Tureberg og vidareutviklet til stasjon i 1900. Sjølv arbeidet vart endra då fleire fabrikkar vart etablert i Sollentuna, mellom anna ein fabrikk for produksjon av sprengstoff og ein annan, Jästbolaget, som framstilte gjær.

I løpet av byrjinga av 1900-talet vart dei gamle herregardane sine jordbruksområde stykka opp og selt som einebustadtomter. Mellom 1906 og 1910 vart det bygd 114 einebustader i området Norrviken, som førte til at denne delen av kommunen fekk sin eigen jernbanestasjon. Same utvikling skjedde i Rotebro og Tureberg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sollentuna» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*
Solli plass.
Trikk frå Frognerveien kryssar Solli plass på si ferd mot Henrik Ibsens gate.
**Solli plass** er ein open plass i Oslo vest, i bydelen Frogner. Plassen er i røynda ikkje noko anna enn ei sterkt trafikkert rundkøyring i møtet mellom fleire gater: Henrik Ibsens gate, Observatoriegata med tilkomstveg opp til Observatoriet, Drammensveien, Bygdøy allé, Frognerveien og Sommerrogata. Midt på plassen, og som sentrum i rundkøyringa, ligg det eit sirkulært grunt vassbasseng med springvatn. Trikkelinene til og frå Henriks Ibsens gate til Drammensveien, og til og frå Henriks Ibsens gate til Frognerveien, kryssar dette vassbassenget.

Plassen fekk namnet Solli plass på slutten av 1880-talet etter løkka Solli. Frå 1985 til 2004 hadde plassen offisielt namnet «Lapsetorvet», som var eit kallenamn som mange nytta om plassen i den ville aksjespekulasjonstida på 1930-talet, og som vart hengande ved plassen i lange tider etterpå. Men i 2004 gav bydelsutvalget i Frogner bydel plassen attende sitt gamle namn Solli plass. Eit busstopp like ved plassen, i Frognerveien, heiter framleis Lapsetorvet.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Solli plass**
**Solomon Lozovskij** (16. mars 1878–12. august 1952) var ein ukrainsk jødisk kommunist, ein kollega av Vladimir Lenin, og ein framståande person i den sovjetiske regjeringa og den sovjetiske fagorganisasjonen. Han var au leiar i avdelinga for internasjonale samband ved den høgre partiskolen. Han vart fødd i 1878 i Ukraina og vart medlem av bolsjevik-fraksjonen i Russlands Sosialdemokratiske Arbeidarparti, det seinare kommunistpartiet, i 1901.

Lozovskij var generalsekretær i Profintern, den Raude Faglege Internasjonalen, frå 1921 til 1937. I 1939 var Lozovskij ein av tre viseutanriksministrar under utanriksminister Vjatsjeslav Molotov. Under krigen var han aktiv i den regjeringsstøtta Jødiske Anti-Fascistiske Komitéen. Han vart arrestert og truleg torturert under den antisemittiske kampanjen Josef Stalin sette i gang ca 1950.

Trass i eit veldig press, vedgjekk Lozovskij aldri skuld og impliserte aldri andre under rettssaka, som au har vorte kalla den siste Moskvaprosessen. Den stenografiske rapporten frå rettssaka vart offentleggjord i 1994.

Lozovskij vart avretta den 12. august 1952 saman med 13 andre tidlegare medlemmer av Den Jødiske Anti-Fascistiske Komitéen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Solomon Lozovsky» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2006.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
|  |
| --- |
| **Protistar** |
| Elektronmikroskoperte diatomearElektronmikroskoperte diatomear |
|
| **Systematikk** |
| **Overrike:** | Eukaryotar Eukaryota |
| **Rike:** | **Protistar** ProtistaHaeckel, 2014 |

**Protistar** er ei tradisjonell samkjenning for eukaryotar som ikkje kan klassifiserast innanfor rika plantar, dyr eller sopp. Som regel meiner ein mikroskopiske, eincella organismar når ein nyttar omgrepet, men mange klassifiserar òg makroalgar som tang og tare innanfor gruppa.

Ordet «protist» vart først brukt av Ernst Haeckel i 1866. I dag reknar ein omgrepet som parafyletisk, sidan dei ulike organismane me brukar det om ikkje har noko særleg med likskapar utover ei relativt enkel celleorganisering. Dei fleste protistar er anten eincella eller koloniale; som regel alltid utan nokon form for skilnad på cellene innanfor einskildartane.

Tradisjonelt delar ein protistar inn i tre grupper: protozoar (dyreliknande protistar), algar og slimsopp, ut frå kva slags organismar dei liknar mest på. Dette har ikkje noko fylogenetisk grunnlag; «algar» vert til dømes brukt om alle fotosyntetiserande mikroorganismar uavhengig av evolusjonære slektskap.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Science Museum** i London er eit stort museum for naturvitskap og teknologi ved Exhibition Road i South Kensington i London. Det blei oppretta i 1857 og er i dag ein av dei største turistattraksjonane i London med 2,7 millioner vitjande årleg.

Som andre offentleg finansierte nasjonale museum i Storbritannia er vitskapsmuseet gratis å vitja, men midlertidige utstillingar kan ha tilgangsavgift. Museet er ein del av Science Museum Group (SMG) etter å ha blitt slått saman med Vitskaps- og industrimuseet i Manchester i 2012.

Museet blei grunnlagd i 1857 med Bennet Woodcroft som leiar. Samlinga blei gjeven av Royal Society of Arts og overskotslageret til Verdsutstillinga i London i 1851. I byrjinga var det del av South Kensington Museum saman med Victoria and Albert Museum, men det blei skild ut som Museum of Patents i 1858 og Patent Office Museum i 1863. I 1865 fekk den vitskaplege og teknologiske samlinga sitt noverande namn, medan kunstsamlinga blei overført til Victoria and Albert. Patent Office Museum fortsette som ei eiga eining til 1909, då det blei innlemma i Science Museum. 

Museet har meir enn 300 000 gjenstander i samlinga, med flere berømte utstillingsobjekt som Stephenson-lokomotiva The Rocket, Puffing Billy, den første jetmotoren, ein rekonstruksjon av Francis Crick og James Watson sin DNA-modell, nokre av dei eldste bevarte dampmaskinane, eit fungerende eksemplar av Charles Babbage sin *Difference engine* og den første prototypen på titusenårsklokka Clock of the Long Now. Henry Wellcome si medisinhistoriske samling høyrer også til her. 

I tillegg til museumsdriften er Science Museum ein internasjonalt anerkjent forskingsinstitusjon. Biblioteket var fram til 1960-åra nasjonalbibliotek for naturvitskap, medisin og teknologi Storbritannia. Det blir drive saman med biblioteket til Imperial College London.

Kjelder
-------

1. ↑   2 989 000 (2012): «Visits made in 2012 to Visitor Attractions in Membership with ALVA». *Association of Leading Visitor Attractions*.
2. ↑   «Science Museum Group - About us», *Science Museum Group*
3. ↑   «Manchester's MOSI and London's Science Museum to merge». *BBC News*. 2. desember 2011.

* *Denne artikkelen bygger på «London Science Museum» frå Wikipedia på bokmål, den 12. februar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Albertopolis: Science Museum — arkitektur og historie

Koordinatar: 51°29′51″N 0°10′29″W﻿
**Einedalen skule** er den nyaste barneskulen i Herøy kommune. Skulen blei teken i bruk i januar 2010. Elevane i frå dei tidlegare skulekrinsane Bø, Frøystad, Leine, Remøy og Runde soknar til Einedalen skule. Det er i dag ca. 190 elevar ved Einedalen skule (hausten 2018). Skulen tilbyr SFO og har i tillegg ei base som vert nytta av elevar med særskilde behov.

Skulen har eit stort uteareal som innbyr til aktivitet og frileik, samt ballbinge, basketbane, og volleyballbane. Det ligg naturskjønt til, og er eit naturleg utgangspunkt for utflukter til dei nærliggande fjelltoppane. Skulen og skuleområdet er og i stor grad nytta i helger og på kveldstid av ulike aktørar. 

I området rundt Einedalen skule er det funne bevis på busetnad som kan sporast tilbake til steinalderen. Desse funna blei registrert under dei arkeologiske utgravningane som tok stad i samband med bygginga av den nye vegen over buholmen midt på 90-talet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til skulen Arkivert 2015-12-10 ved Wayback Machine.
**Einar Østby** (17. september 1935–3. april 2022) i Vinger var ein norsk langrennsløpar som gjorde sin beste prestasjon då han vann bronsemedaljen på 15 km under verdsmeisterskapen 1962 i Zakopane. Østby var med på det norske stafettlaget som fekk sølvmedalje på 4 x 10 km stafett under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley, bak Finland. Dei andre på laget var Harald Grønningen, Hallgeir Brenden og Håkon Brusveen. Østby gjekk også på det norske stafettlaget under meisterskapa i både 1962 og 1964.

Østby vart aldri noregsmeister, men fekk med seg fem sølvmedaljar frå noregsmeisterskap. Tre av NM-medaljane kom på 15 km, alle etter Østby hadde lege i sekundstrid med vinnaren. Nærast var han i 1963, då han kom i mål 3,3 sekundar etter Reidar Hjermstad. Men også i 1960 og 1964 var han færre enn ti sekundar bak noregsmeisteren på distansen. Østby var medlem av Jaren Idrettslag.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1960: Delt 4. plass på 15 km, og sølvmedalje på stafetten under OL i Squaw Valley
* 1961: Nr 6 på 15 km i Holmenkollen
* 1962: Bronsemedalje på 15 km og nr 5 på 30 km i VM i Zakopane, fjerdeplass på stafetten
* 1963: Nr 2 på 50 km i Holmenkollen
* 1964: Nr 7 på 50 km og 8 på 30 km under OL i Innsbruck, fjerdeplass på stafetten
* 1965: Nr 7 på 30 km i Falun

### Medaljar og besteplasseringar i norgesmeisterskap

* Ski-NM 1959: Nr 6 på 15 km på Gjøvik
* Ski-NM 1960: Sølvmedalje på 15 km i Nedre Eiker
* Ski-NM 1961: Nr 4 på 15 km på Røros
* Ski-NM 1962: Nr 5 på 30 km i Skien
* Ski-NM 1963: Sølvmedalje på både 15 km og 30 km i Rælingen
* Ski-NM 1964: Sølvmedalje på både 15 km og 30 km på Voss
* Ski-NM 1965: -
* Ski-NM 1966: Nr 9 på 15 km på Hernes
* Ski-NM 1967: Nr 10 på 15 km i Skorovatn
* Ski-NM 1968: Nr 8 på 30 km i Bærum
* Ski-NM 1969: Nr 9 på 30 km på Gjøvik

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Einar Wang** (5. november 1855–2. mars 1939) var ein norsk kjøpmann og politikar frå Våle i Vestfold. Han var stortingsmann for Høgre i åra 1919-21.

Wang var son til ein lærar. Sjølv byrja han å arbeide i ei handelsforretning i Tønsberg i 1871. Etter sju år i forretninga, fekk han i 1878 handelsborgarbrev i Holmestrand og etablerte si eiga forretning. Frå 1884 dreiv han agenturforretning, og frå 1895 også manufakturforretning.

Wang var medlem av Holmestrand bystyre i tida 1896-98 og 1904-16. I åra 1911 til 1916 var han ordførar i byen. Jamsides aktiviteten i bystyret hadde han ei rad offentlege og private verv. Mellom anna var han formann i overskattetakstnemnda og i skulestyret i Holmestrand. Han var formann 1905-10 i Holmestrands Handelsforening og 1916-21 i Holmestrands Sparebank. 

Wang møtte fyrste gongen på Stortinget i 1909 frå 12. august, i staden for den valde representanten frå Holmestrand, Rikard Olsen. Ved stortingsvalet 1918 vart Wang vald inn på Stortinget frå einmannskrinsen Brevik og Holmestrand ved stortingsvalet 1918. På tinget var han med i Protokollkomiteen, sekretær til 21. juni 1920, sidan nestformann.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Einar Wang NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Einar Svartefoss** (17. november 1910–14. oktober 1999) var ein norsk redaktør og aviseigar. Han var frå Guddal i Fjaler kommune og busett på Hermansverk i Leikanger kommune. 
Han verka som journalist og seinare medeigar og redaktør i avisa *Sogn og Fjordane* frå 1936 og seinare til 1987. Han fortsette arbeidet i avisa, også etter at ho vart kjøpt opp og slegen saman med *Sogningen/Sogns Avis* til *Sogn Avis* i i 1993.

Svartefoss var aktiv i motstandsrørsla under andre verdskrigen, og skreiv seinare ei bok om tida.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1994 – *5-årsnatta : Leikanger i krigsåra 1940-45* (Leikanger: Systrond Sogelag). ISBN 82-7560-003-0 I fulltekst ved nb.no
* 1995 – *Leikanger Helselag : 1925-1995* (Leikanger: Leikanger Helselag) I fulltekst ved nb.no

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane Arkivert 2017-05-19 ved Wayback Machine.
* Gravminner i Norge

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Einar Svartefoss i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
**Arthur Henry Eugen Nordlie** (2. november 1883–7. januar 1965) var ein norsk næringsdrivar, idrettsleiar og politikar frå Oslo. Han var representerte partiet Høgre på Stortinget frå 1928 til 1945, og var 1945-50 formann i partiet.

### Liv og gjerning

Nordlie var son til ein sjukehusforstandar. Sjølv utdanna han seg til murar og gjekk Kunst- og handverksskulen i 1902. Etter bygningstekniske studiar i Berlin grunnla han i 1908 eit murarfirma i heimbyen Oslo, seinare eit reint entrepenørselskap.

Nordlie var i unge år aktiv i Ski- og fotballklubben Lyn. Han var i 1902 med på å stifte Noregs Fotballforbund og var 1904-05 president i forbundet. I 1905 deltok har i danninga av Oslo fotballkrins og han dømde same året finalen i noregsmeisterskapen i fotball. Nordlie var også med då Norges Landsforbund for Idrett vart skipa i 1919. 

Ganske tidleg engasjerte Nordlie seg i såkalla handverkarorganisasjonar. I 1914 vart han styremedlem i Murermesternes Forening og 1918 i Kristiania Håndverks- og Industriforening. Frå 1919 til 1934 var han formann i Håndverkernes Arbeidsgiverforening.

Frå 1920 til 1956 hadde Nordlie plass i bystyregruppa til Høgre i Oslo. Han kom inn på Stortinget i 1928 og var tingmann til 1945. På Stortinget var han 1928-33 medlem av Universitets- og fagskulekomiteen og 1937-45 nestformann i same komiteen. Perioden 1934-36 var han med i Militærkomiteen. I 1945 vart Nordlie vald til formann i eit arbeidsutval som skulle leie Høgre i ein overgangsfase etter frigjeringa. Han vart sitjande som formann fram til 1950.

Nordlie vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1933 og til kommandør i 1954.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Arthur Nordlie NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
* *Norsk Allkunnebok*. VIII. bandet. 1958
* lokalhistoriewiki

| * v
* d
* e
Leiarar for Høgre |
| --- |
| Emil Stang d.e. (1884–89)**·** Christian Schweigaard (1889–91)**·** Emil Stang d.e. (1891–93)**·** Christian Schweigaard (1893–96)**·** Emil Stang d.e. (1896–99)**·** Francis Hagerup (1899–1902)**·** Ole Larsen Skattebøl (1902–05)**·** Edmund Harbitz (1905–07)**·** Fredrik Stang d.y. (1907–11)**·** Jens Bratlie (1911–19)**·** Otto B. Halvorsen (1919–23)**·** Ivar Lykke (1923–26)**·** C.J. Hambro (1926–34)**·** Johan H. Andresen (1934–37)**·** Ole Bærøe (1937–40)**·** Arthur Nordlie (1945–50)**·** C.J. Hambro (1950–54)**·** Alv Kjøs (1954–62)**·** Sjur Lindebrække (1962–70)**·** Kåre Willoch (1970–74)**·** Erling Norvik (1974–80)**·** Jo Benkow (1980–84)**·** Erling Norvik (1984–86)**·** Rolf Presthus (1986–88)**·** Jan P. Syse (1988–91)**·** Kaci Kullmann Five (1991–94)**·** Jan Petersen (1994–04)**·** Erna Solberg (2004–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Elna Matland** (fødd 28. april 1921 i Bergen, død 23. november 2011 i Bergen), pgså kjend som **Elna Nielsen** og **Elna Rekve**, var ein norsk barneskulelærar og kommunepolitikar. Ho var aktiv i kultur- og samfunnslivet i Noreg sidan krigsåra og fram til ho døydde i 2011.

Elna Nielsen vart fødd i Bergen i 1921. Foreldra var Johan Kristoffer og Ingeborg (f. Monssen) Nielsen. Familien skifta etternamn til **Rekve** før Elna kom i skulealder. Frå 1942 til 1944 gjekk Elna Rekve på Lærarhøgskulen på Stord. Som nyutdanna lærar vart ho under den andre verdskrigen tilsett som guvernante på Fefor Høifjellshotell, der ho underviste både dei tre borna til direktør Walter og eit barn frå Bergen som var evakuert dit.

Etter dette arbeidde ho i barneskulen i Bergen og seinare i Sauda, der mannen hennar, Johan Matland, vart personaldirektør for Union Carbide Norge.

* 1945 Rothaugen skole, Bergen
* 1946–48 Møhlenpris skole, Bergen
* 1949–55 heimeverande med eigne born (fødde 3 born på 4 år)
* 1956–60 Landås skole, Bergen
* 1960–81 Fløgstad skule, Sauda

Etter at ho vart enkje, flytta Elna Matland attende til Bergen i 1981 og pensjonerte seg. Men ho heldt fram som ein aktiv, kulturorientert samfunnsdebattant og ein populær kåsør, heilt til det siste året ho levde.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Æresmedlem av Universala Esperanto-Asocio sidan 1992

Under den 77. esperanto-verdskongressen i Wien i 1992 vart Elna Matland utnemnd til æresmedlem i Universala Esperanto-Asocio (UEA). Den dag i dag er ho den einaste nordmannen med slik medlemskap. I notisen om utnemninga i UEAs tidsskrift Esperanto for oktober 1992 heiter det (i norsk omsetjing):

*Elna Matland (Noreg) vart fødd i Bergen 28. april 1921, og etter å ha tent som lærar annanstads i mange år, bur ho no i byen igjen. Etter å ha lært esperanto i 1939, vart ho fort aktiv, var sekretær eller leiar for dei lokale klubbane i Bergen og Sauda, styremedlem i ein regional esperantoorganisasjon og i Norsk Esperanto-Forbund – der ho også har vore president (1985–91). Ho har vore leiar for lærarseksjonen og til pressetenesta til Norsk Esperanto-Forbund, medlem i eksamenskommisjonen og jubileumskomiteen, (fak)delegito, rådsmedlem i UEA etc. Matland var leiar for den lokale arrangementskomiteen til den 76. verdskongressen, og har hovudfortenesta for suksessen til dette store arrangementet.*
* Æresmedlem av Bergen esperantoklubb sidan 1992
* Æresmedlem av Norsk esperantoforbund sidan 2001
* Tildelt Kongens fortenestmedalje i sølv i 2009

Kjelder
-------
Koordinatar: 78°31′S 85°37′W﻿

**Ellsworth Mountains** er den høgaste fjellkjeda i Antarktis, og dannar ei 360 km lang og 48 km brei rekkje av fjell frå nord til sør på vestsida av Ronne isbrem. Dei vert kryssa av Minnesotabreen som skil Sentinel Range i nord frå Heritage Range i sør. Førstnemnde er langt høgare og meir spektakulær med Vinson Massif på 4892 moh som det høgaste punktet på kontinentet.

Historie
--------

Fjella vart oppdaga den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth under ein flytur over Antarktis frå Dundee Island til Rossisen. Han gav fjellkjeda det skildrande namnet Sentinel Range. *Sentinel* tyder «kjennemerke» eller «kjenneteikn» på engelsk. 

Fjella vart kartlagde i detalj av USGS frå landmålingar og flyfotografi frå U.S. Navy, 1958-66. Då det vart klårt av fjella bestod av to fråskilde rekkjer, gav US-ACAN berre den høgare, nordlege delen av fjellkjeda namnet Sentinel Range og den sørlege delen namnet Heritage Range. I tillegg kalla komiteen heile fjellkjeda opp etter oppdagaren.

Klima
-----

Temperaturane i Ellsworth Mountains er i snitt kring -30 °C. Dei beste månadane for ekspedisjonar her er frå november til januar, då det er midtsommar på den sørlege halvkula. Ekspedisjonar hit er likevel vanskeleg og krav anten offentleg vitskapleg støtte eller store økonomiske ressursar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ellsworth Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 11. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  «Ellsworth Mountains». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 11. januar 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR) Arkivert 2010-08-18 ved Wayback Machine.
* Composite Gazetteer of Antarctica

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 35°23′41″N 36°1′51″E﻿

**Ayn al-Shiqaq** (arabisk عين شقاق, òg skrive **Ain al-Shiqaq**) er ein landsby nordvest i Syria i Jableh-distriktet i Latakia guvernement, sør for Latakia. Av stader i nærleiken finn ein Zama i søraust, al-Qassabin i sør, Siyano i sørvest, Jableh i vest, Qardaha i nordaust, al-Budi og Harf al-Musaytirah i aust. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde Ayn al-Shiqaq eit folketal på 4 125 i 2004. Han er det administrative senteret i Ayn al-Shiqaq *nahiyah* («underdistrikt») som består av 15 stader med eit samla folketal på 16 031 i 2004. Innbyggjarar er hovudsakleg alawittar. Ayn al-Shiqaq er fødestaden til den kjende syrisk diktaren Nadim Muhammed (1907-1994).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ayn Shiqaq» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Kedar, Mordechai (2006). *Asad in Search of Legitimacy: Message and Rhetoric in the syrisk Press Under Hafiz and Bashar*. Sussex Academic Press. ISBN 1845191854.

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Latakia guvernement. (arabisk)
2. ↑  Kedar, 2006, s. 32.
Koordinatar: 84°51′S 174°19′W﻿

**Mount Wade** er eit massivt fjell og eit av dei mest særprega landemerka i området, seks kilometer nordvest for Mount Campbell i Kronprins Olavfjella i Antarktis. Fjellet er godt synleg frå Shackletonbreen eller Rossbarrieren. Mount Wade er det høgaste fjellet i fjellkjeda.

Fjellet vart oppdaga av Roald Amundsen i 1911. Det vart fotografert av Byrd på flyturar til Dronning Maudfjella i november 1929. Det vart namngjeve av US-SCAN etter F. Alton Wade (1903–78), geolog under Byrd-ekspedisjonen (1933–35) og forskar ved West Base for United States Antarctic Program (1939–41). Han var sidan sleiar for to Texas Tech Shackleton Glacier Expedition (1962–63 og 1964–65) i området, og forskar for USARP i Marie Byrd Land 1966–67 og 1967-68.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Wade» frå Wikipedia på engelsk, den 19. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Mount Wade». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 27. februar 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Wade» (innhald frå Geographic Names Information System).
| **Fylkesveg 53**  |
| --- |
| **53** |
| Tyinvegen, vest for TyinTyinvegen, vest for Tyin |
| Strekning |
| Lærdal – Vang |
| Fylkesveg 53 |
| Informasjon |
| Lengd | 71,6 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 53 Fylkesveg 53 |
| Restriksjonar |
| Nattestenging | Tyin - Årdal (om vinteren) |

*Sjå òg Fylkesveg 53 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 53** (**Fv53**) er vegstrekninga som går mellom Tyinkrysset i Vang og Lærdal, via Årdal. Veglengda er 71,6 km, av dette 13,3 km i Oppland og 58,3 km i Sogn og Fjordane.

Strekninga er mest kjend for fjellovergangen Tyin–Årdal, som i utgangpunktet ikkje er vinterstengd, men som kvar vinter har kolonnekjøring eller må stengast mellombels på grunn av uvêr, rasfare eller anna. 

Med utgangspunkt ved Tyinkrysset går riksveg 53 av frå E16 ved Tyinkrysset, forbi det tidlegare Tyin Hotell, langs den sørvestre breidda av Tyin, over fjellet og ned til Øvre Årdal, vidare langs den sørlege breidda av Årdalsvatnet til Årdalstangen og så langs den sørlege breidda av Årdalsfjorden før vegen endar i riksveg 5 ca. 1,5 km frå Fodnes ferjekai.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Oppland**

Vang i Valdres

* Fylkesveg 53 Tyinkrysset
* **252** Tyin Hotell, → til Eidsbugarden
* info Det høgaste punktet på vegen, 1117 moh.

###  **Sogn og Fjordane**

Årdal

* tunnel Holsbrutunnelen (95 m)
* tunnel Jåtelitunnelene I og II (89 og 106 m) (1 vendetunnel)
* tunnel Rausdalstunnelene I og II (97 og 112 m) (vendetunnelar)
* Fv301 frå Øvre Årdal til Hjelle
* tunnel Naustbukttunnelen (1060 m)
* tunnel Midnestunnelen (1240 m)
* tunnel Steiggjatunnelen (1550 m)
* Rundkøyring Fv303 frå Årdalstangen til Seimsdalen
* tunnel Finnsåstunnelen (2412 m)
* tunnel Kolnostunnelen (658 m)
* Naddvik
* tunnel Timreskredtunnelen (1011 m)
* tunnel Bermålstunnelen (1639 m)

Lærdal

* Fylkesveg 53 Aspvikane

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv53
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
* Statens vegvesen – nattestengingar
| Shenyang |
| --- |
| Tidlegare namn | Mukden Mukden |
| Sattellittbilde av Shenyang (i vest) og Fushun i 2010.Sattellittbilde av Shenyang (i vest) og Fushun i 2010. Sattellittbilde av Shenyang (i vest) og Fushun i 2010. |
| Styresmakter |
| LandProvins | KinaLiaoning |
| Geografi |
| Flatevidd | 13 308 km² |
| Innbyggjarar | 7 860 000 |
| Diverse anna |
| Postnummer | 110000 |
| Telefon-retningsnummer | 24 |
| Plassering |
| Plassering av  ShenyangPlassering av Shenyang |

Frå Mukdenpalasset i Shenyang
Pailouen framfor Zhong Jie, ei handlegate i sentrale Shenyang.
**Shenyang** er ein kinesisk subprovinsiell storby som er provinshovudstad i Liaoning. Han er eit viktig industri- og handelssenter i Nordaust-Kina. 

Innanfor bygrensene reknar ein at Shenyang har til 3 528 000 innbyggjarar (2004), medan heile det subprovinsielle området har 7,73 millionar.

Historie
--------

Shenyang betyr 'byen nord for Shen' og viser til plasseringa ved Hun-elva, tidlegare kalla Shen. Plasseringa er strategisk viktig, og Shenyang var hovudstad for mandsjuane på 1600-talet før dei erobra Kina. Fleire gravmæle og herskarresidensen er tekne vare på. Byen blei eit viktig jernbaneknutepunkt som handels- og industrisentrum for Mandsjuria. I 1931 blei Shenyang hovudstad i det japanske lydriket Mandsjukuo.

Administrative einingar
-----------------------

Den subprovinsielle byen Shenyang har jurisdiksjon over 9 distrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og 3 fylke (县 *xiàn*).

| Kart | # | Namn | Hanzi | Pinyin | Folketal(2003 est.) | Areal (km²) | Tettleik (/km²) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |
| **Distrikter** |
| 1 | Shenhe | 沈河区 | Shěnhé Qū | 610 000 | 18 | 33 889 |
| 2 | Heping | 和平区 | Hépíng Qū | 640 000 | 21 | 30 476 |
| 3 | Dadong | 大东区 | Dàdōng Qū | 640 000 | 51 | 12 549 |
| 4 | Huanggu | 皇姑区 | Huánggū Qū | 750 000 | 37 | 20 270 |
| 5 | Tiexi | 铁西区 | Tiěxī Qū | 810 000 | 39 | 20 769 |
| 6 | Sujiatun | 苏家屯区 | Sūjiātún Qū | 420 000 | 776 | 541 |
| 7 | Dongling | 东陵区 | Dōnglíng Qū | 410 000 | 896 | 458 |
| 8 | Shenbei (nye) | 沈北新区 | Shěnběi Xīn Qū | 280 000 | 852 | 329 |
| 9 | Yuhong | 于洪区 | Yúhóng Qū | 350 000 | 774 | 452 |
| **Byfylker** |
| 10 | Xinmin | 新民市 | Xīnmín Shì | 690 000 | 3 315 | 208 |
| **Fylker** |
| 11 | Liaozhong | 辽中县 | Liáozhōng Xiàn | 530 000 | 1 670 | 317 |
| 12 | Kangping | 康平县 | Kāngpíng Xiàn | 350 000 | 2 173 | 161 |
| 13 | Faku | 法库县 | Fǎkù Xiàn | 450 000 | 2 320 | 194 |

Samferdsle
----------

Shenyang er stoppestad på den viktige jernbanelinja Jinghabanen som går frå Beijing til Harbin via mellom anna Tianjin, Tangshan, Shenyang og Changchun. 

Fleire riksvegar kjem òg til byen.

Styresmakter
------------

Borgarmeisteren i Shenyang er Jiang Youwei (姜有为, 2019).

Kjelder
-------

* «Shenyang» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Shenyang» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Shenyang**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
Genever-reklame
*Hollandse Graanjenever*
**Genever** (òg kjend som **jenever**, **hollandsk gin** eller **Dutch Gin**) er ein nederlandsk alkoholdrikk laga av brennevin av korn (hovudsakleg bygg), som får ein eigen karakteristikk ved tilsetting av einebær og andre smakstoff ved siste destillasjon. Genever er kjend som nasjonalbrennevinet til Nederland.

Historie
--------

Mykje tyder at på sør-italienske munkar allereie på 1000-talet laga ein slag einebærsprit, medan andre hevdar at den første geneveren blei produsert i Flandern på 1300-talet. 
På denne tida trudde ein at all sprit var medisin mot plager som pest, og sprit med einebær skulle visstnok ha ekstra god effekt.
Ein nederlandsk doktor kalla Sylvius har, truleg noko feilaktig, fått æra for å ha oppfunne genever i 1572. Han skulle i utgangspunktet laga eit uttrekk av einebær for å kurera nyresjukdomar. Men i 1655 (83 år seinare) var kommersiell produksjon i gang med eit heilt anna føremål.

Framstilling
------------

Genever har vore laga sidan 1600-talet. Framstillinga liknar på den til whisky. Kornet ein skal bruka blir spreidd utover eit golv og tilsett vatn for å starta spiring. Spiringa blir avbroten ved at varm luft tørkar kornet. Kornet blir deretter mole og blanda med noko rug, mais og varmt vann. 
Høgkvalitets-genever må innehalda 5 % eller meir av malta bygg.
Det er denne blandinga som blir gjæra og ender opp som ei alkoholsvak væske, som nokon ofte forbind med øl. Denne alkoholsvake væska blir destillert 2-3 gonger i pot stills til ein maltvin med lågt alkoholinnhald.

Denne maltvina vert tilsett einebær og andre smakstoff før siste destillering.
Enkelte produsentar av genever kan ha opptil 20 ulike løynlege ingrediensar i sina oppskrifter.

I tillegg til einebær og koriander finn ein smakstilsetninger av botaniske ingrediensar, urter og krydder som blant anna kvann, kardemomme, sitrusskal og anis.

Dette destillatet har vanlegvis ein alkoholstyrke på ca. 50 %, noko som er ganske svakt. Grunna den svake alkoholstyrken får ein eit sluttprodukt som er særs fyldig og maltprega.

Kvalitetar
----------

Det finst to typar genever. 
Den eine typen heiter *Jonge* eller «ung». Han er laga av maks 15 % maltvin og maks 10 g sukker per liter, men er tilsett eit nøytralt brennevin slik at karakteren er mykje lettare. Denne typen er ufarga.

Den andre typen blir kalla *Oude* eller «gammal», og har 2–3 års lagring på eikefat bak seg i tillegg til ein spesiell produksjonsprosess. Denne kvaliteten inneheld minst 15 % maltvin og maks 20 g sukker per liter. Han har lysebrun farge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Genever» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Genevemerke
* Bols Corenwyn
* Bokma
* Hooghoudt
* Ketel1
* Olifant
* Boomsma[*daud lenkje*]
**Thomas Nordseth-Tiller** (27. november 1980–12. mai 2009) var ein norsk manusforfattar frå Lørenskog kommune i Akershus, som skreiv manuset til filmen Max Manus.

Han vart utdanna i Oslo, Perth og San Francisco og oppnådde ein bachelorgrad i film. Han vann pitchekonkurransen på Kosmorama 2007 med manuset «Vi vil oss et land», og var sidan med i andre film- og reklameprosjekt. Han var medforfattar av boka *Max Manus: Film og virkelighet*, som gjev eit innblikk i korleis historia om motstandshelten Max Manus har vorte omgjort til film.

Nordseth-Tiller skreiv Max Manus som 25-åring som ei av eksamensoppgåvene sine ved Academy of Art i San Francisco.

Thomas stod òg for regien av den norske versjonen av SN og WFP sitt dataspel *FoodForce*.

Han døydde av kreft i mai 2009 etter eit-to månaders sjukeleie. 21. august 2009 vart han tildelt Amandaprisen for beste filmmanus, ei tildeling som fekk ståande applaus. Familien til Thomas Nordseth-Tiller, leia av broren, og foreldra Kari og Bjørn Nordseth, mottok Amandaprisen på vegner av Thomas. Aksel Hennie hylla òg Thomas i takketalen sin då han sjølv mottok Amandaprisen for beste mannlege skodespelar.

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta torsdag 7. januar 2010, klokka 20:27.

Referansar
----------

1. ↑  Øystein David Johansen (13. mai 2009). «*«Max Manus»- forfattar (28) er død*». *Verdens Gang*. Henta 22. august 2009.
2. ↑  ««Prisdryss til Max Manus»». aftenposten.no. 21. august 2009. Henta 22. august 2009.
3. ↑  ««- Det var du som skulle stått her i dag, Thomas»». vg.no. 21. august 2009. Henta 22. august 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Thomas Nordseth-Tiller ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Intervju med Nordseth-Tiller i Romerikes Blad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BNE

 |