recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hugenottkrossen er symbolet til hugenottane.
**Hugenottar** er nemninga på tilhengarane av den reformerte læra i Frankrike. Hugenottane baserte kyrkja si på læra til Jean Calvin.

Orda *hugenott* (fransk *huguenot*) stammar frå 1500-talet og skal visstnok kome av det tyske *Eidgenosse* («forbundsfelle»), på grunn av banda til den sveitsiske reformasjonen. Først vart ordet brukt som skjellsord av motstandarane, men seinare vart det teke i bruk av hugenottane sjølv.

Hugenottane vart forfølgt av dei franske kongane og andre katolske makthavarar. Ein massakre på ei hugenottisk forsamling i Vassay i 1562 gav støyten til ein 30 år lang religionskrig i Frankrike. Den vondaste hendinga i denne krigen er kjent som Bartolomeusnatta. Den 24. august 1572 vart det sett i gang eit blodbad i Paris der fleire tusen hugenottar vart drepne.

Ediktet i Nantes gav i 1598 hugenottane visse fristader. Seinare vart dei igjen utsett for sterkt press frå den franske kongen, og i 1685 vart ediktet i Nantes oppheva. Mellom 200 000 og 250 000 hugenottar emigrerte på grunn av forfølgingane. Særleg drog dei til Sveits og mange statar i dagens Tyskland (hovudsakleg Brandenburg-Preussen, som dei kom til å setje eit sterkt preg på), England, Nederland og Nord-Amerika. Denne utvandringa var eit stort tap for Frankrike sidan hugenottane var dugelege borgarar.

Ikkje før den franske revolusjonen i 1789 fekk hugenottane fulle borgarrettar.

Kjente hugenottar
-----------------

* Bernard Palissy (ca. 1510–1589) var ein fransk vitskapsmann og keramikar
* Peter Carl Fabergé, russisk juveler
* Theodor Fontane, tysk dikter og forfattar
* Nicolaus Harnoncourt, amerikansk dirigent
* Gustaf de Laval, svensk ingeniør og oppfinnar
* Sheridan Le Fanu, irsk forfattar
* Lothar de Maizière, tysk politikar
* Thomas de Maizière, tysk politikar
* Friedrich Karl von Savigny, tysk jurist
* Anton Friedrich Justus Thibaut, tysk jurist
* Chris Gueffroy, det siste offeret for Berlinmuren

Sjå òg
------

* Potsdam-ediktet

Bakgrunnsstoff
--------------

*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hugenotter» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
Frank Ole Sætrang som Pysa Pirat i *Kaptein Sabeltann og Den Forheksede Øya* i 2016.
**Pelle og Pysa Pirat** er rollefigurar frå førestillingane om sjørøvarkarakteren Kaptein Sabeltann skapt av Terje Formoe. Dei er einegga tvillingar, soner av Malena Pirat frå øya Shangri La. Pelle er nokre minuttar eldre enn Pysa, og reknar seg sjølv som storebror.

Kai Kenneth Hanson som Pelle Pirat i *Kaptein Sabeltann og Den Forheksede Øya* i juli 2016.
Pelle og Pysa er komiske roller som lett kan bli forveksla. Begge piratane har lapp over auget, men har begge ifølgje seg sjølv vanska med å hugsa kva auge dei skal ha lappen over.
Dei opptrer som uvitande og sjalu, som kranglar om kven som er mest mammadalt. Pelle kan ikkje lesa eller telja, medan Pysa er litt betre til å telja.

Skodespelarar som har opptredd som Pelle
----------------------------------------

* Ingolf Karinen
* Kai Kenneth Hanson
* Anders Kippersund
* Geir Kolden
* Lasse Vermeli
* Jonas Delerud
* Jon Erik Myre

Skodespelarar som har opptredd som Pysa
---------------------------------------

* Knut Haugmark
* Ole-Hermann Gudim Lundberg
* Kai Kenneth Hanson
* Frank Ole Sætrang
* Jonas Kippersund
* Dag Håvard Engebråten
* Yngvar Nielsen Skuland
* Markus Bjørlykke
* Henrik Borge

Kjelder
-------

1. ↑  «Pelle og Pysa», *Dyreparken* (på norsk bokmål), henta 8. juni 2020
2. ↑  «Pysa Pirat», *Kaptein Sabeltann Wiki* (på engelsk), henta 8. juni 2020
3. ↑  «Pelle Pirat», *Kaptein Sabeltann Wiki* (på engelsk), henta 8. juni 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Pinky» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juni 2020.*
* *Artikkelen bygger på «Pinky» frå Kaptein Sabeltann Wiki, gjeve ut under CC-BY-SA.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pelle Pirat ved Kaptein Sabeltann Wikia
* Pysa Pirat ved Kaptein Sabeltann Wikia
Hufvudstadsbladet 10. januar 1865
**Hufvudstadsbladet** (**HBL**, på folkemunne *Husis*, på finsk også *Hubla* eller *Höblä*) er ei finlandssvensk dagsavis som blir gjeven ut i Helsingfors. Ho vart grunnlagt i 1864 av August Schauman og det første nummeret kom ut den 5. desember same år.

I byrjinga utkom Hufvudstadsbladet seks dagar i veka og vart seld berre til abonnentar. I slutten av 1800-talet vart Hufvudstadsbladet den største dagsavisa i Finland. I dag er ho den største svenskspråklege avisa i Finland, med eit opplag på omkring 50 000–55 000 per utgjevingsdag.

Namnet blir skrive *Hufvudstadsbladet* av historiske grunnar. Avisa, som frå og med 2004 kjem ut i tabloidformat, har også finskspråklege lesarar i Helsingfors.

Kortfatta historikk:
--------------------

* 1885 vart Hufvudstadsbladet seld til Arthur R. Frenckell.
* 1888 grunnla avisa eit eige trykkeri.
* 1896 skaffa dei den førsta rotasjonspressa i Finland.
* 1920 vart Hufvudstadsbladets Förlags- och Tryckeri AB grunnlagt.

Kjende kolumnistar
------------------

* Heidi Hautala
* Matti Klinge
* Paul Lillrank
* Henrik Meinander
* Suvi-Anne Siimes
* Erkki Tuomioja
* Matti Vanhanen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hufvudstadsbladet
* Historiska tidningsbiblioteket 1771 - 1890: *Hufvudstadsbladet*
* Arkiv over Reuters rutor Arkivert 2004-12-29 ved Wayback Machine.
| **Eilean Chaluim Chille** |
| --- |
| Geografi |
| 

Eilean Chaluim Chille is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°7′ N 6°26′ W﻿Koordinatar: 58°7′ N 6°26′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 0,85 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Creag Mhor (43 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Eilean Chaluim Chille** (gælisk for «øya til St. Columba», Calum Cille) er ei folketom øy i Ytre Hebridane i Skottland.

Ho ligg utanfor austkysten av Lewis ved innløpet til Loch Erisort. Ved lågvatn er Eilean Chaluim Chille knytt til Lewis via ein molo ved Crobeag.

Moloen til Eilean Chaluim Chille

Historie
--------

Sør på øya ligg ruinane av kyrkja til St. Columba. Dette var ein gong eit viktig religiøst senter og vart i 1549 omtalt som soknekyrkja i området. Det har truleg vore ei kyrkje her sidan rundt år 800, bygt av etterfølgjarane til St. Columba. St. Columba døydde på Iona i 597 e.Kr. Gravplassen her var i bruk fram til 1878. Eilean Chaluim Chille er verna av Historic Scotland som eit fornminne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eilean Chaluim Chille» frå Wikipedia på engelsk, den 25. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Cromore Village». Lochs Community. Henta 25. februar 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 66°05′0″N 12°35′00″E﻿

**Bjørn**, tidlegare skrive *Dunbiørn*, dvs. Dønn-Bjørn, òg kalla Sørbjørn, er gardsnummer 50 i Dønna. Nokre kilometer nord ligg gnr 48 Hangbjørn eller Nordbjørn. 

Namnet er truleg ei dativform av det gammalnorske ordet *bjǫrg*, 'berg', jf. tradisjonell uttale *Bjørsøya* (utan «n») om Bjørnsøya ved Bjørn.

På Bjørn har det etter at den offentlege skolen vart nedlagd vore ein montessoriskole. Bygda har òg daglegvarehandel, ferjeleie og eit lite bustadfelt.

I 1754 vart Bjørn ved kongeleg resolusjon oppretta som offisiell tingstad og marknadsplass. Bjørnsmarknaden (tradisjonell uttale *Bjørsmartnan* var fast tingstad 5. og 6. juli fram til 1882, og heldt sidan fram som tre dagars marknad frå frå fyrste tysdagen i juli, heilt fram til 1939. Dei siste åra har «Bjørnsmartnan» vore arrangert annakvart år i juli, med salsboder, fest og underhaldning.

Bjørn var ofte bruka som møtestad for heradsstyret i Herøy, seinare Nordvik, kommune. På Bjørn vart det i tida omkring første verdskrigen bygd ein sildoljefabrikk. Dette anlegget vart sidan ombygd til ein guanofabrikk. 

Riksveg 809 kjem med riksvegferje frå Sandnessjøen til Bjørn ferjeleie og går vidare nordover på Dønna, medan Riksveg 828 går sørover til Herøy i Helgeland over Åkviksundet bru. 

Bjørn er i dag ein av anløpsstadene til Nordlandsekspressen mellom Sandnessjøen og Bodø.

Kjelder
-------

* Axel Coldevin 1980: *Dønna bygdehistorie* ISBN 82-990089-08
* Omtale av namnet i Rygh: Norske Gaardnavne
**Bjørn Odde** (25. mai 1939–11. januar 2020) var ein norsk felespelar og folkemusikar frå Lom kommune i Oppland.

Bjørn Odde har vunne Landskappleiken heile fem gonger med vanleg fele. Fyrste gongen var i 1964, og siste gongen i 1984. 
I 1980 var han med og spela på plata *Slåtten drøymd og slåtten låten* med *Lom Spelemannslag*. I 1993 spelte han inn plata *Slåttemusikk fra Lom* saman med spelemannen og sambygdingen Amund Bjørgen. Plata vann Spellemannprisen 1993 i klassa for *folkemusikk/gamaldans*.

Son til Bjørn Odde, Bjarne Odde er bassist og spelar toradar. Bjørn Kåre Odde, sonesonen hans Bjørn Odde, er også ein lovande spelemann som nyleg vann stipendet Fureprisen.

Kjelder
-------

1. ↑   Fødeår på Folkedans.no
2. ↑   Oversikt over vinnarane i Landskappleiken på folkedans.com
3. ↑  Slåtten drøymd og slåtten låten, mic.no[*daud lenkje*]
4. ↑  Slåttemusikk frå Lom, mic.no[*daud lenkje*]
5. ↑  Folkemusikk.no: Fureprisen til Bjørn Kåre Odde[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Discogs (artist)

 |
| **Eilean Liubhaird** |
| --- |
| Geografi |
| 

Eilean Liubhaird is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°0′ N 6°26′ W﻿Koordinatar: 58°0′ N 6°26′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 1,25 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 76 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Eilean Liubhaird** eller **Eilean Iubhard** er ei øy i Ytre Hebridane aust for Lewis, i Skottland. 

Eilean Liubhaird
Berggrunnen på øya er gneis. Øya har ei avlang form med mange viker på sørsida. Ho ligg utfor landsbyen Lemreway på Lewis og gjev denne ly for vêr og vind. 

Det er to toppar på kvar side av øya, med noko lågare land i mellom.

Historie
--------

Stadnamnet Dùnan på sørsida kan syne til ei lita festnings som kan ha vore her i eldre tider. Sjølv om Haswell-Smith skriv at namnet tyder «barlindøya», tyder overvekta av norrøne namn i Ytre Hebridane på at den andre stavinga Iubhard kan vere ei forvrenging av *fjord*/firth.

Den skotske presten Donald Monro (eller Munro) (1550-1575), som har gjeve ei historisk verdfull skildring av Hebridane og andre skotske øyer, vitja denne øya i 1549 og skreiv «enger og sommarfjøs med god høve til jakt på oter når dei er ute av gangane sine».

Den 4. mai 1746 gøymde jakobitten prins Charles Edward Stuart (òg kjend som Bonnie Prince Charlie) seg på øya med nokre av mennene sine. Skipa til Royal Navy patruljerte the Minch på denne tida. 

Tidleg på 1800-talet levde det fem familiar på øya. Seanna-Bhaile (som tyder «gamlebyen») var den største grenda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på mellom anna «Eilean Liubhaird» frå Wikipedia på engelsk, den 25. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.
**Bjørn Otto Bragstad** (fødd 5. januar 1971) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Trondheim, som vann 10 seriemeisterskap og tre cupgull med Rosenborg BK i tida 1990-2000. Midtstopparen spelte 15 landskampar for Noreg i 1999-2000. Storvaksne Bragstad hadde sin fremste styrke i hovudspel.

### Klubbspel

Bragstad debuterte på Rosenborg i 1989. Sesongane 1900 og -91 fekk han ein del seriekampar, men det var fyrst i 1992 han sikra seg ein plass i fyrsteellevaren. Fram til sommaren 2000 spelte han 194 seriekampar og skåra 26 seriemål for Rosenborg. Særleg dei siste sesongane i RBK utgjorde han og Erik Hoftun eit framifrå midtstoppar-par, viktige for Rosenborgs prestasjonar i meisterligaen.

Etter EM i fotball 2000 vart han overført til engelske Derby County. Han hadde minimal suksess både i Derby og seinare i Birmingham City. Hausten 2002 skreiv han kontrakt med den austerrikske klubben Bregenz, der han etterkvart fann seg godt til rette og fekk rikeleg med speletid.

Han la bort fotballskoa sommaren 2004.

### Landslagsspel

Bragstad debuterte på det norske landslaget i 1999, og spelte i Noregs alle tre kampar under EM i fotball 2000 i Frankrike. Han kom aldri på skåringslista.

### Merittar

* Seriemeister: 1990, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999 og 2000 (10) med Rosenborg
* Noregsmeister: 1992, 1995 og 1999 (3) med Rosenborg

Kjelder
-------

Spelarbiografi

| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – EM i fotball 2000 |
| --- |
| 
* 1 Myhre
* 2 Bergdølmo
* 3 Bragstad
* 4 Berg (lagkaptein)
* 5 Andersen
* 6 Strand
* 7 Mykland
* 8 Solbakken
* 9 T. Flo
* 10 Rekdal
* 11 Skammelsrud
* 12 Olsen
* 13 M. Bakke
* 14 Heggem
* 15 Riise
* 16 Eggen
* 17 Carew
* 18 Iversen
* 19 E. Bakke
* 20 Solskjær
* 21 Riseth
* 22 Bjørnebye
* Landslagstrenar: Semb

 | Flagget til Noreg |
|  |
**Dokka** er ei sideelv til Etna. Dokka har utspringet sitt i fjella aust i Øystre Slidre kommune, ikkje langt frå utspringe til Etna. Frå utspringet renn ho austover, og ut i Fjelldokkvatnet (938 moh.). Ho kryssar grensa til Gausdal kommune, renn gjennom nokre mindre vatn (Vågskardvatnet, 825 moh. Mjødokka, 785 moh.), og ut i Dokkvatnet (778 moh.). Frå dette renn ho søraustover og sørover under namnet Dokkelva, før ho renn ut i det oppdemde Dokkfløyvatnet (735—696 moh.), der Dokkfløydammen held vatnet tilbake. Frå sørenden av dette vatnet til munningen vert elvar kalla Dokka; heile denne strekninga ligg i Nordre Land kommune. Ved Åmot tar ho imot sideelva Synna frå vest, lenger ned tar ho imot Kjøljua. Nedanfor åmotet med Kjøljua er ho igjen oppdemd. Like før utløpet i Etna renn elva gjennom tettstaden Dokka og her deler ho seg i to greiner. 

Fylkesveg 33 kryssar Dokka over dei to greinene ved munningen. Det eine elveløpet vart òg kryssa av den nedlagde Valdresbanen. Noko lenger oppe er det bru for vegen frå Dokka sentrum. Lenger nord er det ikkje bru før Grønvoll bru i Torpa og Valhovd bru ved Åmot. Det er òg ei bru nedanfor Dokkfløydammen.

Av fossane i Dokka finn ein Veslfossen like nedanfor Dokkfløydammen, og Høgfossen noko lenger ned. Høgfossen er ei 40 m høg foss, men har redusert vassføring på grunn av oppdemminga.

Kraftverka i elva er Torpa kraftverk og Dokka kraftverk, som vert drive av Oppland Energi.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Johannes Gilleberg** (1. august 1915–8. august 2002) var ein norsk teolog og politikar frå Ringebu som representerte Senterpartiet og Troms fylke på Stortinget i tre valperiodar frå 1965 til 1977.

Gardbrukarsonen Gilleberg vart utdanna cand.theol. i 1946 og tok praktikum i 1948. Han arbeidde så i Hammerfest som adjunkt og hjelpeprest til 1955. Her vart oppteken av levekåra til psykisk utviklingshemma menneske. Han tok ei leiarrolle i arbeidet med å få etablert ein nordnorsk åndssvakeheim, og vart vald til formann i bygge- og plankomiteen for ein slik heim på garden Trastad i Kvæfjord herad. Frå 1955 var han styrar ved Nord-Norges åndssvakehjem på Trastad, ei stilling han hadde til 1981.

Gilleberg var medlem av kommunestyret i Kvæfjord dei åtte åra 1964-71. Hausten 1965 vart han vald inn på Stortinget på Troms Senterparti si valliste. Han vart attvald i 1969 og i 1973, begge gongane på felleslister, i 1969 med Senterpartiet og Kristeleg Folkeparti og i 1973 med Senterpartiet og Venstre. På Tinget var han medlem av Sosialkomiteen, med unntak av 1971/72-sesjonen då han hadde plass i Administrasjonskomiteen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
|  |
| --- |
| **Maorimåse** |
| MaorimåseFoto: Dick DanielsMaorimåseFoto: Dick Daniels |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Måsefamilien Laridae |
| **Slekt:** | *Chroicocephalus* |
| **Art:** | **Maorimåse** *C. bulleri* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Chroicocephalus bulleri***Hutton, 1871 |

**Maorimåse** (*Chroicocephalus bulleri*) er ein liten måse, endemisk for New Zealand og kan treffast i innlandet på Sørøya på kysten av begge hovudøyane.

Skildring
---------

Maorimåsen er ein liten, ternestor, lys måse, ca. 37 centimeter, hannar med gjennomsnittleg kroppsvekt på 300 gram, hofuglar 50 gram mindre vekt. Rygg og venger er lys sølvgrå, berre ytst på vengetuppane har dei ei smal, mørk stripe. Nebbet er langt og svart, beina er svarte, kan ha innslag av raudt.

Om vinteren kan ein finne maorimåsane langs store delar av kysten, inkludert hamnar og parkområde i kystbyar. Somme lever ved innsjøar på Nordøya, nokre fuglar kan trekke mot estuar om vinteren. Hekkeområdet er elvebreidder og innsjøar på Sørøya, mellom Marlborough og Southland. På Nordøya hekkar dei meir fåtalige ved Lake Rotorua og i kystområde som til dømes ved Manukau Harbour og Bay of Plenty.

Dietten er variert og består av marine virvellause dyr, insekt, skaldyr og fisk om vinteren. Når dei beitar i innlandet om sommaren tar dei fiskeyngel, små flyndrer, meitemakk, larver og andre virvellause dyr som dei finn i vassoverflata.

Maorimåsar er kolonihekkarar og kan danne tette, store koloniar på opp til 1000 par. Koloniane i innlandet kan ligge på grusbankar, ved kysten kan dei hekke ved sanddyner eller steinete område. Reira er små tuer bygd av gras eller tang med ei senking i midten, dei kan ligge i avstand på ca. 50 centimeter til naboreira. Kullet er på 1-4, vanlegvis 2 egg. Klekkinga skjer etter 20-24 dagar og ungane kan gå bort frå reirplassen etter ein dag. Etter 2 veker sym dei, og om lag 26 dagar gamle er dei flygedyktige. Dei kan bli hekkefuglar etter tidlegast 2 år, og kan ha levealder på over 18 år.

Arten har status som sterkt trua, og bestanden er estimert til ca. 96 000 kjønnsmodne individ (1998), og er minkande. Populasjonen på Nordøya aukar og dei utvidar utbreiingsområdet der.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2013) Species factsheet: *Chroicocephalus bulleri*. Henta frå  den 9. januar 2013.

### Referansar

1. 1 2 3 4 5  Heather og Robertson 2005
2. ↑  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Maorimåse**
Ein pelshandlar frå Alberta i 1890-åra.
Pelshandel i Nizjnij Novgorod (før 1906)
**Pelshandel** er ein verdsomfattande industri som omhandlar kjøp og sal av dyrepels. Sidan verdsmarknaden vart oppretta i tidleg moderne tid har pels frå boreale, arktiske og kaldtempererte pattedyr vore mest verdsett. Historisk hadde handelen stor innverknad i utforskinga og koloniseringa av Sibir, nordlege Nord-Amerika og Sør-Shetland og Sør-Sandwichøyane. 

I dag er ikkje lenger pelshandelen like viktig og er stort sett basert på pelsfarmar og autorisert viltjakt. Mange dyrerettsorganisasjonar er imot pelshandel og meiner at det vert nytta skånsellause metodar, medan dei som støttar pelshandelen meiner at metodane ikkje er skånsellause, at det er rike dyrebestandar og at dei har rett til å praktisere ein tradisjonell livsstil. 

Pels har i dag delvis blitt erstatta av syntetiske etterlikningar.

Sjå òg
------

* Beverkrigane
* Hudson's Bay Company
* North West Company

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fur trade» frå Wikipedia på engelsk, den 29. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------
**Johannes Winding Harbitz** (26. desember 1831–5. september 1917) var ein norsk sjømann, skipsreiar, stortingsmann og statsråd for partiet Høgre. Georg Harbitz var far hans.

Harbitz var fødd i Askvoll. Han vart student i 1850 og tok styrmannseksamen i 1852. Deretter var han sjømann frå 1853, sigla som skipper 1859-69. Sidan var han skipsreiar, busett i Tønsberg. I Tønsberg hadde han ein heil del tillitsverv. Mellom anna var han medlem av bystyret 1867-93 og ordførar i til saman 12 år. Vidare var han styreformann i assuranseforeininga *Vestfold* 1879-93. Han var medlem av dei kongelege kommisjonane om loslova 1874, om tolltariffane 1887 og av den skandinaviske sjølovskommisjonen 1883.

Harbitz var innvald på Stortinget for Tønsberg frå 1880 og vart gjenvald fire gongar. 1880-85 var han medlem av konstitusjonskomiteen, 1886-93 av nærinsgkomite nr 1. Dessutan var han medlem av valkomiteen 1889-93 og av Lagtinget 1892-93.

I perioden 1893-95 var Harbitz medlem av Emil Stangs andre regjering, først i statsrådsavdelinga i Stockholm til juli 1894, deretter sjef for forsvarsdepartementet fram til april 1895 og til sist sjef for revisjonsdepartementet til regjeringa gjekk av i oktober 1895.

I 1887 vart Harbitz utnemnd til riddar av St. Olavs Orden, forfremja til kommandør av 1. klasse i 1895. Han mottok også den danske Dannebrogordenen og den svenske Nordstjerneordenen.

Harbitz budde i Tønsberg til 1897, då han flytta til Ris i Vestre Aker. Han døydde der i 1917.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Johannes Harbitz NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
* Lorens Berg: *Nøtterø – en bygdebok*, 1922

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Koordinatar: 32°41′11.4″N 35°36′11.87″E﻿

**Sha'ar HaGolan** (hebraisk שַׁעַר הַגּוֹלָן, tyder Porten til Golan) er ein kibbutz ved foten av Golanhøgdene i Jordandalen nordaust i Israel. Han ligg mindre enn 1 km frå grensa til Jordan og høyrer til Emek HaYarden regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 504.

Historie
--------

Sha'ar Hagolan 1937
Vakttårn vert reist i Sha'ar Hagolan, 21. august 1937
Sha'ar HaGolan vart grunnlagd den 21. mars 1937 av medlemmar av Hashomer Hatzair ungdomsrørsle frå Tsjekkoslovakia og Polen. Grunnleggjarane møttest og vart organiserte som eit lag i 1930 i Rishon LeZion og vart kalla «Ein Hakore» fram til 1937, då dei oppretta kibbutzen som ei tårn og palisade-busetjing.

Under slaget i Kinarotdalen i den arabisk-israelske krigen i 1948, måtte forsvararane i kibbutzen, i tillegg til dei i nabokibbutzen Masada, trekkje seg attende på grunn av mangel på forsterkingar og ordrar. Kibbutzenim vart erobra og for ei kort stund halde av den syriske hæren. Dei vart då plyndra og sette i brann.

Arkeologi
---------

*For meir om dette emnet, sjå Yarmouk-kulturen.*
Utgravingar ved Sha'ar HaGolan har avdekt ein 8 000 år gammal landsby og ein har funne dei eldste keramikkgrytene som er funne i ISrael. Denne landsbyen frå yngre steinalder var busett av folk som gav opp ein nomadisk livsstil til fordel for permanent busetnad, og markerte ei endring frå jakt- og samling til jordbruk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sha'ar HaGolan» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  sionist mytologi destroys its children Haaretz, 6. april 2006
2. ↑  Vered, Ronit. «For All Tastes». Haaretz.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* El Mul Golan Arkivert 2005-09-21 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Emek HaYarden regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Afikim**·** Alumot**·** Ashdot Ya'akov Ihud**·** Ashdot Ya'akov Meuhad**·** Beit Zera**·** Degania Alef**·** Degania Bet**·** Ein Gev**·** Ginosar**·** Hukok**·** Kvutzat Kinneret**·** Ma'agan**·** Masada**·** Ravid**·** Sha'ar HaGolan**·** Tel Katzir |
| Moshavar | Almagor**·** HaOn |
| Andre landsbyar | Kinneret**·** Poria Illit**·** Poria - Kfar Avoda**·** Poria - Neve Oved |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Bjørn Anker Spydevold** (8. september 1918–30. mars 2002) var ein norsk fotballspelar og seinare -trenar frå Sarpsborg. Han spelte for både Sparta, Fredrikstad FK og Greåker IF i norsk toppfotball og trente seinare dei to sistnemnde klubbane, samt Sarpsborg Fotballklubb frå fødebyen. Spydevold vann ein AIF-tittel, to NM-gull og tre seriegull som spelar, og leia to ulike lag til NM-finalar. I åra 1945-53 spelte han 37 landskampar, dei fleste på defensiv midtbane som såkalla winghalf. Han var far til dei landskjende fotballspelarane Thor og Knut Spydevold.

### Spelar

Spydevold var medlem i Idrettslaget Sparta, eit lag som vann den norske arbeidarmeisterskapen (AIF) i fotball i 1938. Han var også med AIF-landskampar. 

I 1939 flytta Spydevold til Fredrikstad og melde seg inn i Fredrikstad Fotballklubb. Han spelte 65 seriekampar og skåra 10 mål i periodane 1945-47 og 1948-54. Med FFK vann han Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1940 og Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1950, i den sistnemnde finalen skåra han eitt av måla då SK Brann vart send heim frå Oslo med 0-3-tap. Både i 1949, 1951 og 1952 var han med å vinne Hovudserien i norsk fotball.

Spydevold debuterte på Noregs landslag (NFF) 26. august 1945, og skåra sitt einaste landslagsmål då Noreg i sin fyrste landskamp etter verdskrigen tapte 2-4 mot Danmark i København. Fram til vårparten 1953 spelte han i alt 37 landskampar. Han deltok i Sommar-OL 1952.

### Trenar

Sesongen 1947/48 spelte Spydevold i Greåker Idrettsforening, der han frå 1954 til -58 var spelande trenar. Han var trenar i Greåker då laget rykte opp til Hovedserien 1958/59. Etter å ha trent Askim Idrettsforening, var han 1961-65 trenar i Sarpsborg Fotballklubb. SFK nådde cupfinalen 1964, og kom same sesongen på bronseplassen i 1. divisjon fotball for menn 1964. Deretter var Spydevold trenar i Fredrikstad FK 1966-67. I 1966 vann laget cupfinalen og enda på andreplass i 1. divisjon.

### Merittar

* Seriemeister: 1949, 1951 og 1952 med Fredrikstad
* Noregsmeister: 1940 og 1950 med Fredrikstad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bjørn Spydevold» frå Wikipedia på bokmål, den 25. april 2016.*

* Magnus Breili: *Fotballboken*,1967.

| * v
* d
* e
Fotball piktogram ~~0~~ Det norske herrelandslaget i fotball – Sommar-OL 1952 ~~0~~ Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1 A. Hansen (gk)**·** 2 Holmberg**·** 3 Boye Karlsen**·** 4 Olsen**·** 5 Svenssen **·** 6 Spydevold**·** 7 Hvidsten**·** 8 Thoresen**·** 9 Wang Sørensen**·** 10 Johannessen**·** 11 Dahlen**·** 12 Blohm (gk)**·** 13 O. Hansen**·** 14 Henriksen**·** 15 Nilsen**·** 16 Pedersen**·** 17 Ødegaard**·** 18 Jevne**·** 19 Kristiansen**·** 20 Orre**·** Trenar: Frank Soo (ENG) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Johannes Hevelius** (28. januar 1611–28. januar 1687) var ein tysk astronom frå Gdańsk og ein av de mest aktive astronomiske observatørane på 1600-talet. Han fann rotasjonstida til sola, og var den første som gav ei skildring av dei lyse områda som finst nær solflekkar. Han kalla områda faklar, eit namn som framleis er i bruk. Hevelius utgav det første detaljerte kartet over månen, *Selenographia* (1647). Han laga ein katalog på over 1500 stjerneposisjonar, *Uranographia*, som òg inneheldt eit vakkert stjerneatlas. Katalogen vart utgjeven i 1690. Verket til Hevelius er redusert sidan han ikkje nytta kikkert, men føretok alle observasjonar med det nakne auga.

Kjelder
-------


* «Johannes Hevelius», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Johannes Hevelius**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 60°37′7.7448″N 5°50′31.128″E﻿

**Bolstadfjorden** er ein 12 km lang fjordarm av Veafjorden og ei fortsetjing av Vikafjorden i Vaksdal kommune i Vestland. Vikafjorden har innløp ved Stamnes og etter 4,5 km møter han Bolstadstraumen ved Straume, der Bolstadfjorden byrjar. 

Bolstadfjorden går først søraustover og ved Dalseid snur han nordaustover. Frå her og inn til Bolstadøyri i botn av fjorden går E16 mellom Bergen og Voss langs sørsida av fjorden. Ved Trollkona må fjorden gjere ein stor sving nordover og så sørover, før han held fram nordaustover igjen og inn til Bolstadøyri. Her munnar Bolstadelva ut i fjorden, som kjem frå Evangervatnet. 

Botn av Bolstadfjorden er så langt inn i landet fjordsystemet i Hordaland strekkjer seg om ein ser bort frå Hardangerfjorden. Frå her og kortaste veg ut til kysten via Veafjorden, Osterfjorden, Radfjorden og Hjeltefjorden til Fedje er lengda 93 km.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Eit nummer av «For Arbeidsklassen».
***For Arbeidsklassen*** var eit vekeskrift Henrik Wergeland gav ut frå 1839 til han døydde i 1845.

Henrik Wergeland var truleg den første som brukte ordet «arbeidarklassen» på prent i Noreg.

Henrik Wergeland byrja gje ut bladet etter at han hadde søkt, men ikkje fått tilsetting som kapellan i Nannestad, ein post han var stilt i utsikt av kong Karl Johan. Kongen tilbaud då å løne han med 200 Spesidalar for året, og Wergeland tok imot, men sa han ville rekne løna som godtgjering for arbeidet med å gje ut flkeopplysingsskrifter. Han gjekk då i gang med å gje ut bladet *For Arbeidsklassen*.
I bladet tok Wergeland til ords mot utvandring, fyll og religiøst svermeri, han gav praktiske, kvardagslege råd og han oppmoda folk til flid og nøysemd. I bladet talte han arbeidsfolkets sak, og han oppmoda dei til å skaffe seg jord for å få røysterett.

Kjelder:
--------

* Harald Beyer *Wergeland for hvermann* Gyldendal Norsk Forlag 1947
* Tore Pryser: *Norsk historie 1814-1860* Det Norske Samlaget 1999, ISBN 82-521-5547-2</ref>
**Bjørnevòk** er markert på primstaven den 22. mai. Namnet kjem eigentleg frå *bjarnvardsvaka* eller *Bjarnvards messe* som vart feira 20. mai til minne om Bernhard av Siena, grunnleggjar av Bernhardinarordenen. Primstavmerket var ein bjørn eller ein bjørnefot - eller ein figur som kunne minne om ein bjørnefot, som eit takka hjul. Etter folketrua kom bjørnen ut or hiet denne dagen. 

Dagen var og eit merke for såtid. I *Beskrivelse over Sillejords Præstegield* skreiv seljordpresten Hans Jakob Wille:
«Da vogner Biørnen i Hiet, og gaaer ud for at strække paa sig.
Innfalder Biørnevok om Mandagen, maae man saae til Onsdagen,
men infalder Biørnevok om Løverdagen, da maae man ikke saae om Mandagen.»

Kjelder
-------

* Ekrem, Randi (1992). «22. mai, Bjørnevåk». *Primstaven: tradisjonar og merkedagar*. Ålesund: R. Ekrem. s. 81. ISBN 8299269105.
* Bjørnevåk i Historisk leksikon
* BT: Merkedager i mai Arkivert 2009-11-05 ved Wayback Machine.
* Brita Gjerdåker i *Norsk Allkunnebok* (1950)
| **Bytom** |
| --- |
| HovudplassenHovudplassen Hovudplassen |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Bytom | Byvåpenet til Bytom |
| **Flagget til Bytom** | **Byvåpenet til Bytom** |

 |
| Plassering |
| 

Bytom is located in Polen

 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Schlesiske voivodskap |
| Grunnlagd  Byrettar | 1100-talet  1254 |
| Borgarmeister | Piotr Koj |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  69,43 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 188 234   2711/km² |
| Koordinatar | 50°23′0″N 18°54′0″E﻿Koordinatar: 50°23′0″N 18°54′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 249-330 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 41-900 til 41-936 |
| Telefon-retningsnummer | +48 32 |
| Bilnummer | SY |
| **Nettstad:** www.um.bytom.pl |

**Bytom** (tysk *Beuthen*) er ein by sør i Polen med om lag 190 000 innbyggjarar. Sidan 1999 har han vore ein del av Schlesiske voivodskap og tidlegare i Katowice voivodskap (1975-1998). Bytom er ein av dei største byane i Øvre Schlesien storbyområde med nesten 3,5 millionar innbyggjarar.

Historie
--------

Bytom er ein av dei eldste byane i Øvre Schlesien og vart kjend som *Bitom* i 1136 og *Beuthen* i 1450. Han fekk byrettar i 1254 og låg strategisk til ved eit vegkryss. I 1259 vart han plyndra av mongolar.

Bytom høyrte opphavleg til Kongedømet Polen og så setet for det slaviske hertugdømet Bytom frå 1281-1355. Han var styrt av Kongedømet Böhmen i 1289. Etter at tyske nybyggjarar kom til området vart han gradvis germanisert. Han kom under Habsburgmonarkiet i Austerrike i 1526, og byen vart i enno større grad påverka av det tyske språket. Byen vart ein del av Kongedømet Preussen i 1742 under dei schlesiske krigane og så ein del av Det tyske keisardømet i 1871. I 1945 vart han overført til Polen etter Potsdamerkonferansen. Delar av den tyske folkesetnaden hadde flykta og mange av dei attverande vart drivne bort av polske og sovjetiske styrkar, og erstatta av polakkar.

Bytom er ein typisk postindustriell by. Dei fleste kolgruvene som fanst rundt byen er i dag stengde, medan stålindustrien sakte forsvinn. Byen kjempar for å klare ei forvandling frå industribaserte til tenesteytande næringar. Bytom samarbeider med to byar med meir eller mindre same problema, Recklinghausen i Tyskland og Butte-Silver Bow i USA. Byen har stor arbeidsløyse, særleg i den fattigaste bydelen Bobrek.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bytom**

* Gamle postkort frå Bytom Arkivert 2005-10-22 ved Wayback Machine.
* Bilete og historia til Bytom

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bytom» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Den autonome provinsen Bolzano**|  |
| **Nasjon** |  Italia |
| **Region** | Trentino-Alto Adige |
| **Hovudstad** | Bolzano |
| **Areal** | 7 400 km² |
| **Folketal** (2006) | 487 673 |
| **Folketettleik** | 66/km² |
| **Kommunar** | 116 |
| **Bilnummer** | BZ |
| **Postnummer** | 39XXX |
| **Retningsnummer (tlf)** | 0471, 0472, 0473, 0474 |
| **President** | {{{president}}} |
|  |
| Plasseringa til Bolzano i Italia |

**Provinsen Bolzano**, stundom kalla *Alto Adige* eller *Sør-Tyrol* (italiensk *Provincia autonoma di Bolzano*; tysk *Autonome Provinz Bozen*; ladinsk *Provinzia autonòma de Balsan*), er ein av to autonome provinsar i regionen Trentino-Alto Adige i Italia. Hovudstaden er byen Bolzano. Han har eit areal på 7 400 km² og totalt 487 673 innbyggjarar (2006). Det er 116 kommunar i provinsen.

Regionen er kjend for fjella sine, som Dolomittane, som utgjer ein stor del av dei sørlege Alpane.

Geografi
--------

Provinsen Bolzano ligg heilt nord i Italia og grensar til Austerrike i aust og i nord og til Sveits i vest. Dei italienske provinsane Belluno, Trento og Sondrio ligg høvesvis i søraust, sør og sørvest. 

### Fjell

Sciliar
Fjella dominerer landskapet og dei fleste av desse høyrer til Alpane. Den mindre gruppa Ortleralpane vert rekna som sentrum av dei italienske Alpane. Her finn ein fjellet Ortler, med ei høgd på 3 905 meter over havet. Dolomittane er ei anna fjellkjede i provinsen. Fjellet Sciliar (2&nsbp;563 moh.) er ein del av denne fjellkjeda. 

Andre fjell i provinsen er 

* Catinaccio
* Latemar
* Tre Cime di Lavaredo
* Zainggerberg

Adminstrasjon
-------------

### Største kommunane i provinsen

| Tysk namn | Italiensk nam | Ladinsk namn | Innbyggartal |
| --- | --- | --- | --- |
| Bozen | Bolzano | Balsan, Bulsan | 103 135 |
| Meran | Merano | Maran | 37 673 |
| Brixen | Bressanone | Persenon, Porsenù | 20 512 |
| Leifers | Laives |  | 16 964 |
| Bruneck | Brunico | Bornech, Burnech | 15 370 |
| Eppan | Appiano sulla Strada del Vino |  | 14 013 |
| Lana | Lana |  | 11 120 |
|

Historie
--------

Provinsen Bolzano vart oppretta i 1919 etter at området vart annektert av Italia. Det var tidlegare ein del av Tyrol i Austerrike-Ungarn. Området fekk ein autonom status etter den andre verdskrigen slik at det i dag stort sett er sjølvstyrt.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Province of Bolzano-Bozen**

* Offisiell side
* Offisiell turistside

Kjelder
-------

1. ↑  Anthony Alcock. «The South Tyrol Autonomy. A Short Introduction» (PDF). Henta 14. november 2007.

* *Denne artikkelen bygger på «Province of Bolzano-Bozen» frå Wikipedia på engelsk, den 15. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Gate i Asmara.
Kinoen i Asmara.
**Asmara** er hovudstaden og den største byen i Eritrea. Han hadde eit estimert innbyggjartal på 601 000 i 2007.

Asmara voks fram frå fire landsbyar grunnlagt som handelsutpostar på 1100-talet. I 1897 blei byen hovudstad i den italienske kolonien Eritrea. På slutten av 1930-talet gjorde italienarane store endringar i bybildet. Det blei bygd ei rekke hus i art deco-stil. Mange bygningar i byen stammar frå denne tida, og fleire av dei har framleis italienske namn. Den italienske arva kan også sporast til kaffibarar og pizzarestaurantar, noko som har gjeve Asmara kallenamna «Vesle Roma» og «Italia sin afrikanske by». 

Asmara har Bergen i Noreg som vennskapsby.

Folk frå Asmara
---------------

* Dawit Isaak (f. 1964), journalist, fengsla i Eritrea sidan 2001

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Asmara» frå Wikipedia på bokmål, den 10. februar 2009.*

1. ↑  Svensk Wikipedia oppgav United Nations; World Urbanization Prospects: The 2007 Revision Population Database Arkivert 2010-07-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Dejvelen bytar om eit barn med ein byting. Del av eit måleri frå 1400-talet av Martino di Bartolomeo.
**Bytingar** er ifylgje europeisk folketru underjordiske, tussar eller huldrefolk som vert bytt bort mot menneskebarn. Bytingane vert framstilt som små og stygge. Dei græt så ilt at foreldra skjønar at barnet ikkje kan vere deira eige. I nokre segner klarar folk å hindre at barnet deira vert bytt bort, eller dei klarar å få bytt det tilbake. I andre segner veks bytingane opp. I vår tid er det vanleg å gå ut ifrå at trua på bytingar skriv seg frå barn som hadde ei psykisk utviklingshemming, eller leid av ulike sjukdomar som rakitt.

Det fanst rådgjerder mot å få barnet sitt byta bort, ein kunne til dømes sy ein sylvmynt inn i barnelinda eller legge ei salmebok i vogga. Om ein meinte ein hadde fått ein bytting kunne ein prøva å lura han til å gje seg til kjenne, til dømes ved å gjera noko uventa, som å røra i eit eggeskal med ei sleiv. Ein kunne også plaga ungen slik at han skreik. Då skulle den rette moren, det vil seia huldrekvinna, koma tilbake og henta barnet sitt og levera menneskebarnet tilbake.

Kjelder
-------

1. 1 2  «bytting». *Store norske leksikon* (på norsk). 21. mai 2019.
| Asnières-sur-Seine |
| --- |
| Avenue de la Marne i Asnières. Avenue de la Marne i Asnières. |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Asnières-sur-Seine** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Hauts-de-Seine |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  4,82 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 83 300   17 282/km² |
| Koordinatar | 48°55′05″N 02°17′01″E﻿Koordinatar: 48°55′05″N 02°17′01″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-asnieressurseine.fr |

**Asnières-sur-Seine** er ein kommune og by i dei nordvestlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 7,9 km frå Paris sentrum i departementet Hauts-de-Seine. Med eit folketal på like over 80 000 fordelt på berre nesten 5 km² er dette ein av kommunane i Europa med størst folketettleik.

Namn
----

Asnières-sur-Seine vart opphavleg berre kalla Asnières. Namnet Asnières vart først nedteikna på ein paveleg bulle i 1158 som *Asnerias*, frå mellomalderlatinsk *asinaria*, som tyder «eselfarm». Den dårlege jorda i Asnières, der det voks røsslyng i mellomalderen, vart sannsynlegvis berre rekna som godt nok til å avle opp esel.

15. februar 1968 vart namnet på kommunen offisielt Asnières-sur-Seine (tyder «Asnières ved Seine») for å skilje han frå andre kommunar i Frankrike med same namn.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Aslak Versto** (20. desember 1924–25. november 1992) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Vinje i Telemark. Han representerte Telemark og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1969 til -77. Versto var son til Olav Versto og far til journalistane Olav og Astrid Versto og forfattaren Stein Versto.

Aslak Versto gjekk skuleåret 1939/40 eittårig mellomskule og sidan handelsskule. Frå 1943 var han med i Milorg, samstundes var han òg i arbeid på heimegarden. Tildelt Deltakarmedaljen i 1945. Frå 1948 dreiv han eiga transportverksemd til 1958. Han dreiv sidan garden Tveito i Vinje til han døydde. 

Perioden 1947–51 var Versto medlem i formannskapet i Vinje. Seinare var han ordførar i til saman 20 år, fyrst frå 1960 til -71 og sidan 1980-87. Hausten 1969 var han Arbeidarpartiet sin fyrstekandidat i Telemark og var dermed sikra plass på Stortinget 1969-73, attvald til valperioden 1973-77. Dei fire fyrste stortingssesjonane var han medlem i Industrikomiteen, dei fire siste i Kommunal- og miljøvernkomiteen.

Versto var i si tid formann i Telemark Mållag, medlem 1972-88 i Norsk språkråd og frå 1965 aktiv motstandar av USA si krigføring i Vietnam.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Asorane i Atlanterhavet, vest for Portugal.
**Asorane** (port. *Açores*, ofte skrive *Azorane* på norsk) er ei portugisisk øygruppe på den midtatlantiske ryggen 1 500 km vest for Lisboa og 3 900 km frå den nord-amerikanske austkysten. Dei ni øyane (São Miguel, Santa Maria, Terceira, Pico, Faial, São Jorge, Graciosa, Flores og Corvo) som utgjer Asorane har eit samla areal på 2 355 km² med eit folketal på 242 620 menneske (1996). Øygruppa er ein autonom region i Portugal.

Kart over øyane frå om lag 1584.

Historie
--------

Øygruppa vart oppdaga av portugisiske sjøfarar på 1400-talet (frå 1427 av), og vart busett på 1500-talet.

Geologi
-------

Øya Pico med fjelltoppen Pico Alto. Mal:Foto: Horst Evertz
Heile øygruppa er av vulkansk opphav. Det høgaste fjellet på Asorane er vulkanen Pico Alto som ragar 2 351 m over havet. Det siste store vulkanutbrotet var i 1957. Då opna USA og Canada grensene sine, og det kom ei stor utvandring frå øyane. Mange av emigrantane har reist attende til øyane dei seinaste åra.

Geografi
--------

Klimaet er fuktig og mildt, med perioden oktober-april som den våtaste. Havtemperaturen ligg mellom 17 og 22 grader, året rundt. Plantelivet er særs frodig og rikt. Øyane har teplantasjar, og det vert dyrka mellom anna kaffi, bananar og ananas. Husdyrhaldet har vore viktig, men etter at regionen kom med i EU har det vorte store endringar i drifta.

Sao Miguel er den største og mest folkerike øya. Der ligg parken Terra Nostra med «Ungdomskjelda».

Økonomi
-------

Lenge var kvalfangst ein viktig leveveg, men han vart stogga rundt 1980. No er turisme – med mellom anna kvalsafari – i ferd med å vekse til ei av dei viktigaste næringane, ved sida av jordbruk og fiske.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* Frigjevne foto frå Asorane

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Asorane**

| * v
* d
* e
Asorane - Arquipélago dos Açores |
| --- |
| Den austlege gruppa: | Santa Maria |São Miguel | Bandeira dos Açores |
| Den sentrale gruppa: | Terceira | Graciosa | São Jorge |
Pico | Faial |
| Den vestlege gruppa | Flores |Corvo |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
Sámi soga lávlla.Sámi soga lávlla.
*Sääʹmsooǥǥ laull* er den skoltesamiske omsetjinga av den samiske nasjonalsongen, *Sámi soga lávlla*. Teksten vart dikta av Isak Saba på nordsamisk og første gong publisert i 1906. Den skoltesamiske omsetjinga er ved Anni Feodoroff. 

1.
Kuʹǩǩen tâʹvven Juuʹse vueʹlnn,
Sääʹm čiõkk, Sääʹmjânnam.
Tuõddâr kuâsttai tuõddâr tueʹǩǩen,
jääuʹr špelkka jääuʹr veâlgga.
Ceägg tuõddâr čokk laaǥǥ,
pajjnaʹdde ââʹlm vuâstta.
Šuâlee jooǥǥ, šuuvee väär,
ceägg njaarǥ ruʹvddrââʹdd
cäkkâʹtte šuârm miâr vuâstta.
2.
Vaččai tääiʹb lie täʹlvv fiõlli,
piõgg da porgg lie meäʹrteʹmes.
Sääʹm sokk siõlin miõlin
tõndiõtt väimstes rääʹǩǩast jânnmes.
Joođjid, määtklaid mään čuâvad,
tâʹvven pueʹlle kuuskõõzz ââʹlmest.
Ruåčkâs, ruõvggâs rååđain kollai,
groom teâudd jääuʹrid, jieʹğğid.
Čeʹrres kuâlkkân täʹlvvǩeäiʹn mieʹldd.
3.
Na ǥo ǩieʹss peeivaž kållad,
mieʹccid, miârid, jäuʹrr’reeddaid,
kåʹllǩimaldõõzzâst kueʹllšiiʹlli
soʹǩǩe miârin, soʹǩǩe jääuʹrin.
Koʹllen čueʹvve čääʹcclåådda,
silbbân čueʹvve Sääʹmveerd,
čuâlmma čuâlmain, leädggad ääirain,
soʹǩǩe, lueʹštte oumma lääuʹleeʹl
kuõškid, ǩeâuŋsid, sâvvnid.
4.
Sääʹmjânnam sokk’kåʹdd
tät lij ǩeârddam koddjireeisaid,
koʹddičuuđid, kårrkaauʹpid,
smuuđ veäʹreld piiđvaʹlddjid.
Tiõrv Tuʹnne, siʹtǩǩes sokk
tiõrv, rääʹǩǩes rääuh maadd!
Jeäla tuäraid tuärrvuättam,
jeäla viilljeez võõr vuârdtama
saaʹmi sijvâs sooǥǥ seʹst.
5.
Maaddârääʹjj meeʹst lie tuuʹl
vuäittam veäʹreld tueʹjjeei pâʹjjel.
Vuâsttlâʹsttep viillj, mij še,
sitkkâdvuõđin suäʹrddeejeem!
Sokk rääʹves Peiʹvvpäärnai
ij tuu vueiʹt vâjjlažžad
jõs veâl määttak kåʹllǩiõlad,
mooštak maaddâr maddji saaʹnid:
Sääʹmjânnam saaʹmi lij!
Fjellet Consolino i Aspromonte.
Sørlege Aspromonte nær Bagaladi sett mot sør med eit tørt elveleie.
**Aspromonte** er eit fjellmassiv i provinsen Reggio Calabria i Calabria sør i Italia. Namnet tyder «surt fjell», eit namn bøndene i området gav fjellet fordi det bratte terrenget og steinete overflata var vanskeleg å dyrke. Frå fjellet ser ein ut over Messinasundet mellom Det joniske havet og Tyrrenhavet, der elva Pietrace renn ut. Den høgaste toppen er Montalto (1 956 moh). Bergarten består hovudsakleg av gneis og glimmerskifer, som dannar karakteristiske overlappande terrassar. Massivet er ein del av Aspromonte nasjonalpark.

På den korte kyststripa vert det dyrka sitrusfrukter, vin og oliven, medan vegetasjonen i høgare område stort sett er eik og steineik under 1000 meter, og furu, siciliansk furu og bøk over dette. Sitrusfrukta bergamott, som vert nytta i parfyme og som smaktilsetting Earl Grey-te, veks hovudsakleg berre sør i Aspromonte.

Attraksjonar i området er skisenteret Gambarie (1 311 m) og heilagdomen Madonna di Polsi i kommunen San Luca. Delar av innbyggjarane har halde på den greske kulturen og språket (såkalla griko).

Giuseppe Garibaldi gjekk i land her med 3000 frivillige i marsjen sin mot Roma. Han vart slått og fanga 29. august 1862 i slaget ved Aspromonte.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aspromonte» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Wood, James, ed. (1907). *The Nuttall Encyclopædia*. London and New York: Frederick Warne.

Koordinatar: 38°10′N 16°00′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Sámi soga lávlla.
**Säämi suuvâ laavlâ** *(nordsamisk Sámi soga lávlla)* er den samiske nasjonalsongen, skriven av Isak Saba. Matti Morottaja har sett om teksten til enaresamisk.

Tekst
-----

1.
Tääbbin tavveen Távgái vyelni
mist lii stuorrâ Säämieennâm.
Tuodâr liäbbáá tuoddâr tyehin,
jävri šiärráá jäävri alda.
Čoheh čielgijn, čoroh čuumâin
alanedeh alme vuástá.
Šäävvih juuvah, šuveh vyevdih,
cäähih ciägu stälinjaargah
meendu muávroo meerâ siis.
2.
Tälviv tääbbin puolâšpiegah,
muotâpuurgah merettemeh.
Säämi suuhâ siäloin mieláin
iäccá kuittâg enâmijdis.
Má háliist láá mánutteveh,
ki ordeijee kuovsâkkâsah,
ruoškâs, ruovgâš roo oin kulloo,
juucâ jaavrijn, jolgâdâsâin,
kerrisskaalâ maa ij mield.
3.
Já ko kesipiäiváš páštá
meecijn, meerâin, merâriddoin,
kole siste kuálásteijeeh
suiloh meerâin, suiloh jaavrijn.
Kollen čyevih čäcilodeh,
silbân kolgeh Säämi juuvah,
šiälguh čyeimih, šaleh ááiruh,
lyeštih almaah lávlustâlân
kiäv áid, kuoškâid, kuánilijd.
4.
Säämieennâm suhâkodde
tot lii killám toijuuhánnáá
koddee čuu ijd, karokaavpijd,
viehis veriviäru väldeid.
Tiervâ tunjin, si hes suuhâ!
Tiervâ tunjin, ráávhu ruotâs!
Tust láá suá ih so âhánnáá,
viiljâin vorrâ vardehánnáá.
Sijvo suuhâ sämmilâš!
5.
Madâräijiheh láá tovle
vuáittâm verrušeijee vievâid.
Vuástálistup viiljah mij-uv
si hesvuo áin suárdálâsâid
Peeivi parnij noonâ nääli,
iä tuu vyeiti vajaliihkin,
jis tun toolah kollekielâd,
muštáh maddârijdâd sääni:
Säämieennâm sämmiláid!