recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Ängsälvor*, 1850
*Idun och Brage*, 1846
**Nils Blommér**, opphavleg **Nils Jakob Olsson**, (12. juni 1816–1. februar 1853) var ein svensk målar som var busett i Paris og Roma.

### Liv og gjerning

Blommér var frå Blommerød i Skåne. Han byrja som lærling hos målaren Magnus Körner i Lund. 23 år gammal fekk han studieplass på kunstakademiet i Stockholm. År 1847 vart han tildelt stipend og reiste då til Paris, der han studerte hos den akademiske målaren Léon Cogniet. Hausten 1852 gifta han seg i Roma med den finske kunstnaren Edla Jansson. Få månader seinare døydde han av lungebetennelse i Paris.

Blommér var mykje påverka av straumdrag i tida, særleg frå dei romantiske forfattarane, landsmennene Erik Gustaf Geijer, Per Atterbom og Erik Stagnelius. Også den store, samtidige interessa for folkeviser påverka naturmystikaren Blommér sine verk, som han måla i Paris. Frå den franske hovudstaden sende han til Sverige mange måleri basert på nordisk mytologi og folklore. Dei mest kjende måleria bygger på førestillinga om alvar, til dømes *Ängsälvor* frå 1850. Dette arbeidet, og andre, som *Sommarnattsdrömmen*, *Näcken och Ägirs döttrar*, *Idun och Brage* og *Älfvor*, var dirkete inspirert av den austerrikske målaren Moritz von Schwind sine motiv frå folketrua. Blommér var viss på at naturen hadde ei ibuande sjel; alve-vesen og mytiske segnfigurar var symbolske uttrykk for denne.

Bakgrunnsttoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nils Blommér**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nils Blommér» frå Wikipedia på svensk, den 24. oktober 2013.*

* *Denne artikkelen bygger på «Nils Blommér» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* ULAN
* KulturNav

 |
**Nils Christie** (24. februar 1928–27. mai 2015) var ein norsk professor i kriminologi frå Oslo.

Nils Christie tok magistergraden i sosiologi i 1953 og var dosent i kriminologi frå 1959. Han vart dr.philos. i 1960 og professor i kriminologi i 1966. Han skreiv den sosiologiske avhandlinga si om unge lovbrytarar og korleis samfunnet skil mellom kva som er kriminalitet og ikkje. I mange år var han styrar ved Institutt for kriminologi og strafferett ved Universitetet i Oslo. 

Christie skreiv ei rekkje bøker og var ein ivrig deltakar i samfunnsdebatten om kriminalitet, straff og rettsvesen. Fleire av bøkene hans er også omsette til andre språk, som *Pinens begrensning* (1981), *Den gode fiende* (1984, saman med Kettil Bruun), *Kriminalkontroll som industri. Mot GULAG, vestlig type?* (1993) og *En passende mengde kriminalitet* (2004). Han var talsmann for å leggje om narkotikapolitikken, og tok mellom anna til orde for legalisering av cannabis. Sentrale tema i forskinga hans var fengsel, konflikt og kriminalitetskontroll.

Nils Christie vart tildelt Fritt Ord-prisen i 2001. I 1996 vart han utnemnd til æresdoktor ved Københavns Universitet.

Han var gift med kriminolog Hedda Giertsen. 

Christie omkom etter å ha kollidert på sykkel med ein trikk i Oslo.

Kjelder
-------

* «Nils Christie» på Wikipedia på bokmål, innhenta 4. januar 2010.
* Knut Olav Åmås [red.]: «Christie, Nils» av Magne Lerø i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).

1. ↑  «Nils Christie død: – En bauta er borte», *www.vg.no* (på norsk), 28. mai 2015, henta 12. januar 2019
2. ↑  Riaz, Wasim, «To eldre menn omkom i Oslo-trafikken i mai», *Aftenposten* (på norsk bokmål), henta 12. januar 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svein Sundbø: *Nils Christie - en kronologisk bibliografi over forfatterskapet 1945-1999.* (Oslo: Nasjonalbibliotekets bibliografier, nr. 1 1999. - 99 s.)
* Nettbibliografi på heimesida til Nils Christie

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**David Francis Baerwald** (fødd 11. juli 1960) er ein USA-amerikansk songar-låtskrivar, komponist og musikar.

Baerwald vart først kjend i 1986 som eine halvdelen av duoen David + David med David Ricketts. Det einaste albumet deira, *Boomtown*, selde til platinaplate og låg over eitt år på Billboard-lista i USA. Debutsingelen «Welcome to the Boomtown» vart ein topp 40-hit i USA.

Sidan skreiv Baerwald mykje musikk for andre, ofte under pseudonym, men gav òg ut to soloalbum: *Bedtime Stories*, med Joni Mitchell på gitar og korvokal på songen «Liberty Lies» og *Triage*.

Hausten 1992 starta han i lag med venen og produsenten Bill Bottrell «Tuesday Music Club», ei laus forsamling av musikarar som kvar veke spelte i lag og vart den kreative krafta bak debutalbumet til Sheryl Crow, *Tuesday Night Music Club*.

Songane hans er blitt spelte inn av ei rekkje varierte artistar, som frå Crow til den japanske klassiske artisten Yoshida Brothers, operalegenda Luciano Pavarotti, countryartisten Waylon Jennings, Bangles-frontkvinna Susanna Hoffs, Fishbone, countrystjerna LeAnn Rimes, jazzartisten Holly Cole, Jesca Hoop og Kristen Stewart, Nicole Kidman, Ewan McGregor, Ethan Hawke, Hayden Panettiere, Ashlee Simpson og Steven Strait, blant fleire.

Baerwald har i tillegg skrive mykje filmmusikk, mellom anna den Golden Globe-nominerte songen frå Baz Luhrmann-musikalen *Moulin Rouge!* kalla «Come What May».

Diskografi
----------

### Album

* *Boomtown* (1986) David + David
* *Bedtime Stories* (1990)
* *Triage* (1992)
* *Hurlyburly* (2002)
* *A Fine Mess* (1999)
* *Here Comes The New Folk Underground* (2002)
* *Hellbound Train* 5 song EP (2016) berre digital
* *Hard Times* 8 song EP (2017) berre digital
* *Reckless Boy* med the Regulators 8 song EP (2018) berre digital

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Baerwald» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «David and David, a Couple of Musical Moralists Who Look at L.A. from Down the Up Staircase». *People*. 12. januar 1987. Arkivert frå originalen 22. august 2016. Henta 13. juli 2021.
2. ↑  «Welcome to the Boomtown». *45cat.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Damplokomotiv på banen, fotografert i 2010
Eit passasjertog strevar i bakkane
Toget klatrar gjennom grøn skog
Koordinatar: 11°20′40″N 76°47′31″E﻿
**Nilgiri Mountain Railway** er ein tannstongjarnbane mellom Mettupalayam og Ugamandalam (Ooty) i Tamil Nadu i det sørlege India. Banen vart bygd av britane i 1908, og vart frå starten drive av Madras Railway Company. Banen nyttar framleis dei gamle damplokomotiva. I juli 2005 vart banen sett på UNESCOS verdsarvliste. etter å ha tilfredsstilt kriteria, og lova å avstå frå modernisering..

Banen er den einaste tannstongbanen i India. Han har meterspor, og er 48 km lang. Den gjennomsnittlege stigninga er 1:24, men på det brattaste 1:12. Over ei 46 kilometer lang strekning går banen gjennom 208 svingar, 16 tunnelar og over 250 bruer. Turen opp tek 290 minutt, ned 215.

Mot det som er normalt for tog, skyv lokomotivet toget oppover på den brattaste strekninga, medan det på nedturen er plassert i front av toget. Dette vert gjort for at lokomotivet lettare skal kunne stogge toget om bremsane i vognene svikta. Etter Coonoor og fram til Ooty er det etter måten flatt, og her dreg lokomotivet toget på vanleg vis. På denne strekninga vert det no nytta diesellokomotiv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nilgiri Mountain Railway» frå Wikipedia på bokmål, den 1. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  «Mountain Railways of India». UNESCO. Henta 1. mars 2010.
2. ↑   *Indian Hill Railways: The Nilgiri Mountain Railway*. [TV]. BBC. 21 February 2010.
3. ↑  NMR added as a World Heritage Site

Bakgrunnsstoff
--------------

* Smoke from train engine triggers panic
* Nilgiri Mountain Railway Tour Guide and Photos
* Indian railways site on the NMR
* Anda til image info
* Toy train chugs on
* Ooty train Photographs
* 20 photos between Ooty and Coonoor
* The toy train chugs on Arkivert 2006-04-27 ved Wayback Machine.
* International Working Steam
**Dave Weckl** (fødd 8. januar 1960) er ein omtykt trommeslagar. 

Idolet til Weckl var den legendariske trommeslagaren og storbandleiaren Buddy Rich, og han fordjupa seg i jazzstudiar på University of Bridgeport i Connecticut. Han har likevel gjort seg mest til merke innan fusion-sjangeren, og karrieren hans starta i fusionmiljøet i New York på byrjinga av 1980-åra. Han vart tidleg lagt merke til, og spelte etterkvart med artistar som Paul Simon, Madonna, George Benson, Michael Camilo og Anthony Jackson. Det han i ettertid er mest kjend for frå denne perioden, er likevel arbeidet han gjorde med Chick Corea sitt *Elektric Band* frå 1985 til 1991.

Weckl spelte med Corea i sju år. I denne perioden spelte han inn mange album, både med Elektric Band og med Corea sitt *Akoustic Band*. Samtidig gjorde han mange studioinnspelingar og innspelingar med *GRP All-Star Big Band*. I 1990 gav han ut den første plata som bandleiar, *Master Plan*, for selskapet GRP. Etter han slutta i Corea sitt band har han spelt særleg mykje i bandet til gitaristen Mike Stern, i tillegg til å halde fram solokarriera. 

Det er særleg i trommemiljøet Weckl har fått mykje merksemd. Han har nytta dette til å produsere ei rekkje instruksjonsvideoar og bøker, og han har samarbeidd med ulike selskap som produserer signaturmodellar av ulikt trommeutstyr.

Diskografi
----------

**Dave Weckl:**

* 1990 Masterplan (GRP records)
* 1992 Heads Up (GRP records)
* 1994 Hard Wired (GRP records)

**Dave Weckl Band:**

* 1998 Rhythm of the Soul (Stretch records)
* 1999 Synergy (Stretch records)
* 2000 Transition (Stretch records)
* 2001 The Zone (Stretch records)
* 2002 Perpetual motion (Stretch records)
* 2003 Live (and very plugged in) (Stretch records)
* 2005 Multiplicity (Stretch records)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside for Dave Weckl

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**David Michael Davis** (fødd 23. desember 1948 i York) er ein britisk konservativ politikar. Han var minister for den britiske uttredinga frå EU (Brexit) frå 13. juli 2016]] til 8. juli 2018.

Medlem av Underhuset
--------------------

I 1987 vart Davis medlem av Underhuset for Boothferry-kretsen i Yorkshire og Humber. I 1997 vart kretsen delt i fleire mindre kretsar, og Davis heldt fram som underhusmedlem for ein av dei nye kretsane (Haltemprice og Howden i Humberside i East Riding of Yorkshire).

Europaminister i 1994–1997
--------------------------

Davis var viseminister for EU-tilhøve (Minister of State for Europe) i 1994–1997. Som europaminister var han underlagt utanriksministrane Douglas Hurd og Malcolm Rifkind.

I byrjinga av 1997 vart Davis medlem av statsrådet.

Partiformann
------------

Davis var formann for det britiske konservative partiet i 2001–2002. På denne posten vart han etterfuølgd av den seinare statsministeren Theresa May, som var den organisatoriske formannen til partiet i 2002–2003.

Minister for Brexit frå 2016
----------------------------

Den 13. juli 2016 vart Davis medlem av Theresa May si regjering. Her fekk han den nyoppretta post som minister for Brexit.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Davis (britisk politiker)» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BBC Things

 |
Kyrkje- og klosteranlegget.
Dei to kyrkjene, *underkyrkja* og *overkyrkja*, i Basilica di San Francesco d'Assisi.
Overkyrkja med freskar av Giotto.
**Basilica di San Francesco** i byen Assisi i Regione Umbria i Italia er ei kyrkje som er samansett av to bygningar, *underkyrkja* (Basilica Inferiore), som vart bygd mellom 1228 og 1230, og *overkyrkja* (Basilica Superiore), som vart bygd i gotisk stil oppå underkyrkja mellom 1230 og 1253. Klokketårnet (kampanilen) er bygd i romansk stil. Komplekset, som er gravkyrkje for helgenen og skiparen av fransiskanarordenen, Frans frå Assisi, vart i år 2000 innskrive på verdsarvlista til UNESCO.

Pave Gregor 9, som var i Assisi i 1228 for å heilagkåre (kanonisere) Sankt Frans, fremja då eit ynske overfor bror Elie de Cortone (leiar av fransiskanarordenen i tida 1232 til 1239) om at det straks vart sett i gang bygging av ei kyrkje med krypt for å hyse lekamen til den heilage Frans. Underkyrkja var ferdig 25. mai 1230, og leivningane etter Sankt Frans kunne leggjast i stor løyndom så godt skjult i krypten (av redsle for bortføring av relikviane) at dei ikkje vart oppdaga att før i 1818. Utan avbrot vart byggjearbeidet på overkyrkja sett i gang, og dette gjekk føre seg fram til 1253, då pave Innocent 4 kunne vigsle den fullt ferdige kyrkja som «hovud og mor for Dei små brørnes orden». 

Skipet i overkyrkja er i heile lengda dekorert med freskomålarstykkje av målaren Giotto, som i 28 tablå skildrar livet til Sankt Frans. Også andre av dei fremste meistrane i Italia har utsmykka kyrkja; Cimabue, Duccio di Buoninsegna, Pietro Lorenzetti, Simone Martini og fleire. Dei mange freskane i kyrkja er rekna som epokegjerande ved å representere innleiinga til renessansen i den italienske biletkunsten.

Ved eit jordskjelv 26. september 1997 vart det gjort skader på byen Assisi, og kyrkja vart råka; noko av kvelven i overkyrkja fall ned og drap fire personar, og freskar av Cimabue vart øydelagt. To år gjekk med til reparasjonar og forsterkingar av kvelvane og renovering og restaurering av freskane.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Basilica di San Francesco d'Assisi**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
Ruinen av Maxentiusbasilikaen frå 300-talet (i Roma)
Basilika San Piero a Grado i Pisa
Interiør frå Santa Sabina i Roma
**Basilika** er den arkitektoniske nemninga på kyrkjebygg av halltypen, førebiletet til alle kristne kyrkjebygg.

Historikk
---------

Den fyrste kristne basilikaen vart bygt på 300-talet i Roma. Tre av dei fire patriarkalkyrkjene i Roma; Peterskyrkja, Laterankyrkja (den eldste, bygt 314-318)) samt *San Paolo fuori le Mura* høyrde til kristendomens fyrste basilikaer, samtlege innvigde på 320-talet.

### Arkitektur

Det arkitektoniske førebilete for basilikaen var det romerske forvaltningsbygget, med si oppdeling i midtskip med klerestorium og med sideskip skilt frå midtskipet av kolonnader. Heilt inn på 1800-talet var det idelet for det kristne rommet. 

Basilikaens lsngsmale rom vert avrunda med eit halvsirkelforma utbygg, absid, som i gotikken motsvarast av koret. På ein ekte basilika reiser midtskipet seg over sideskipa slik at vindaugsopningar vert i romma mellom midtskip og sideskip.

Basilika i kanonisk meining
---------------------------

Basilika er også ein kyrkjerettsleg term. Han vert nytta om kyrkjebygg som av historiske eller andre grunnar har ein særskild status i den katolske verda. Dei kyrkjene er vanlegvis unnatekne frå den ordinære kyrkjelege jurisdiksjonen.

Særlege viktige er dei fire hovudbasilikaene (*basilicae maiores*) i Roma: Laterankyrkja, Peterskyrkja, *San Paolo fuori le Mura* og *Santa Maria Maggiore*. Andre kjende basilikaer i kanonisk meining er til dømes Basilica di San Francesco d'Assisi i Assisi og basilikaen Sacré-Cœur i Paris.

Notar
-----

1. ↑  Tarald, Rasmussen: *Kristendomen- En historisk introduktion*, Artos, 2007, s. 185. ISBN 978-91-7580-336-4.
2. ↑  "basilika".[*daud lenkje*] NE.se. Läst 5 februari 2013.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Basilika» frå Wikipedia på svensk, den 19. juli 2013.*
**David Hood** (fødd 21. september 1943) er ein USA-amerikansk bassist frå Muscle Shoals i Alabama. Han spelar òg trombone og er medlem av Alabama Music Hall of Fame.

Hood starta karrieren sin i The Mystics og som musikar i FAME Studios, før han drog til Muscle Shoals Sound Studio der han produserte songar for Willie Nelson og Cher i tillegg til andre. David Hood har spelt på bass på album av Boz Scaggs, Cat Stevens, Paul Simon, Bob Seger, Bugs Bunny, Traffic, The Staple Singers, Frank Black, Odetta, John Hiatt, Etta James, John Altenburgh, Johnny & The MoTones og Percy Sledge. 

Sonen hans, Patterson Hood, er frontmann og ein av tre låtskrivarar i bandet Drive-By Truckers.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Hood» frå Wikipedia på engelsk, den 25. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)

 |
| Daventry  |
| --- |
| HovudgataHovudgata Hovudgata |
| Plassering |
| 

Daventry is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Northamptonshire |
| Distrikt | Daventry |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 22 367 |
| Koordinatar |  52°16′″N 1°10′″W﻿Koordinatar: 52°16′″N 1°10′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | NN11 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1327 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Daventry**
 |

**Daventry** er ein marknadsby i Northamptonshire i England, omkring 40 km vest for Northampton. Han er administrasjonsby for distriktet Daventry, og har omkring 24 000 innbyggjarar (2004).

Daventry har eit historisk sentrum rundt marknadsplassen, og moderne bustad- og industriområde i utkanten. Rett utanfor sentrum ligg ein stor park og eit vassreservoar.

Byen hadde eit museum som tok for seg slaget ved Naseby, men dette vart nedlagt i 2004.

Mange føretak brukar Daventry som lager- og distribusjonssenter, sidan byen ligg nær motorvegen M1 og den sentrale plasseringa i tilhøve til alle delar av Storbritannia.

Historie
--------

Dei eldste spora etter menneskeleg aktivitet er funne på Borough Hill, 199 moh, der det ligg restar etter eit fort frå jernalderen. Dette er eit av dei største forta frå jernalderen som er kjent i Storbritannia. Det er òg funne restar etter romerske bygningar like ved åsen.

Daventry fekk bystatus i eit charter frå 1606. Eit nytt charter vart utskrive i 1674. Under borgarkrigen var Karl I innkvartert i Daventry saman med store delar av styrkane sine før slaget ved Naseby, som stod nær byen i 1645.

I 1923 bygde BBC ein stor sendestasjon på Borough Hill. Han vart i 1935 brukt for den første praktiske testen av eit radarsystem. Inntil 1992 stod det mange store antenner på åsen, men etter at sendestasjonen stengte det året har alle unntatt éin blitt fjerna. Den gjenverande antenna blir til brukt flykontroll.

Fram til 1950 var Daventry ein liten, landsens by, med omkring 6000 innbyggjarar. Veksten starta i 1954, då kulelagerprodusenten British Timken bygde ein stor fabrikk i byen. Ein ny vekstperiode kom i byrjinga av 1960-talet, då ein anla bustadområde for å huse folk som flytta frå Birmingham under ei stor byrenovering. Frå 1955 til 1975 vart folkesetnaden meir enn tredobla.

I 2004 fekk ein reklame for McDonalds blanda mottaking i byen. Ein person sa: «Eg har eit jobbintervju i Daventry; kor er det?», og fekk svaret: «Er du sikker på at du ikkje meiner Coventry?».

King's Quest
------------

Daventry er òg namnet på ein by i fantasidataspillet *King's Quest*, utan at det er nokre likskapar med den verkelege byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Daventry» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
| **Kyzyl Кызыл** |
| --- |
| Horisonten til KyzylHorisonten til Kyzyl |
|  |
| Byvåpenet til Kyzyl |
| **Byvåpenet til Kyzyl** | 
 |
| Plassering |
| 

Kyzyl is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Tyva |
| GrunnlagdBystatus | 19141914 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  112 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 108 300   967 /km² |
| Koordinatar | 51°43′00″N 94°27′00″E﻿Koordinatar: 51°43′00″N 94°27′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 631 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | KRAT (UTC+7)KRAST (UTC+8) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 66700x |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)39422 |
| **Nettstad:** www.doge.ru |

**Kyzyl** (russisk og tuvinsk Кызы́л) er hovudstaden i republikken Tyva i Russland med om lag 110 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Jenisej, rundt 3700 km aust for Moskva. 

Bynamnet tyder «raud» på tuvisk (som i mange andre tyrkiske språk).

Kyzyl ligg der elvane Bolsjoj Jenisej (Store Jenisej) og Malyj Jenisej (Vesle Jenisej) renn saman og dannar Verkhnyj Jenisej (Øvre Jenisej). Kyzyl hevdar å ligge nøyaktig i det geografiske senteret i Asia. Påstanden er omtvistet, men det er reist et monument merket «Asias senter» på engelsk, russisk og tuvisk.

Kyzyl - Asiasenteret
Musikk- og dramateater i Kyzyl
Kyzyl vart grunnlagt i 1914 som *Belotsarsk* (russisk Белоца́рск). I 1918 vart namnet endra til *Khem-Beldyr* (russisk: Хем-Белды́р) og i 1926 til Kyzyl.

Mesteparten av busetnaden ligg sør for elva og følgjer elvebredda, med den tettaste busetnaden sentrert like nedanfor der dei to Jenisej-elvane møter kvarandre.

Byen er administrasjonssenter i Republikken Tuva og er det økonomiske og politiske sentrum i republikken. Av industri finn ein teglverk, sagbruk, møbelfabrikkar og næringsmiddelindustri, i tillegg til ei større transportverksemd. 

Kyzyl lufthamn ligg 6 km sørvest for sentrum.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Kyzyl
* Detaljert kart
* Historia til monumentet «Senteret i Asia»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kyzyl» frå Wikipedia på bokmål, den 7. januar 2009.*


| * v
* d
* e
Byar i Tyva |
| --- |
| Hovudstad: Kyzyl |
| Våpenskjoldet til Tyva | Ak-Dovurak · Sjagonar · Tsjadan · Turan | Flagget til Tyva |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Notre Dame de la Paix** i Yamoussoukro på Elfenbeinskysten er det største kyrkjebygget i verda.

Pierre Fakhoury var arkitekt for kyrkja, som mellom anna er inspirert av Peterskyrkja i Roma. Byggearbeidet gjekk føre seg mellom 1985 og 1989, og prislappen blei om lag 250 millionar euro. Pave Johannes Paul II innvigde basilikaen den 10. september 1990. Han ville berre gjera dette om ein òg bygde eit sjukehus i nærleiken av kyrkja, og la ned grunnsteinen for dette. Grunnsteinen ligg framleis åleine på ei tom tomt, og sjukehuset er enno ikkje blitt bygd.

Det var Félix Houphouët-Boigny, den mangeårige ivorianske presidenten, som tok avgjerda om å bygga basilikaen i heimbyen sin, og sørgde for pengestøtte til arbeidet. Presidenten er avbilda i eit glasmåleri inne i kyrkja, like ved Jesus og apostlane, slik at han blir ein slags trettande apostel.

Namn
----

Ei omsetjing av namnet Notre-Dame de la Paix kan vera *Vår frue av fred*. Notre-Dame (Vår frue) er eit vanleg namn på kyrkjer, geografiske og administrative område og anna der fransk språk er nytta, og viser til Jomfru Maria. Basilique de Notre-Dame de la Paix er altså ei Mariakyrkje.

Vår frue-namn er òg nytta på same eller liknande vis i andre europeiske språk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Basilica of Our Lady of Peace of Yamoussoukro» frå Wikipedia på engelsk, og «Basilique Notre-Dame de la Paix de Yamoussoukro» frå Wikipedia på fransk den 28. mars 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Basilique de Notre Dame de la Paix**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* SkyscraperCenter

 |
Koordinatar: 55°35′33.731″N 14°18′49.723″E﻿

Minnesteinen over dei som døydde av kolera i Baskemölla
**Baskemölla** er ein tettstad i Simrishamns kommun i Skåne län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 238 innbyggjarar. Baskemölla ligg cirka fem kilometer nord for Simrishamn.

Baskemölla høyrte opphavleg til Gladsax kommune og blei municipalsamhälle i 1889. Ved kommunereformen i 1952 blei Gladsax innlemma i Simrishamns kommune, samtidig som municipalsamhället blei oppløyst.

Næringsverksemd
---------------

Fisket har utspelt rolla si etter at det hadde stordomstida si frå byrjinga av 1900-talet til slutten av 1960-åra. Turismen har etter kvart blitt den viktigaste næringa. Den pittoreske busetnaden har gjort staden populært blant turistar, og mange hus er kjøpt av sommarturistar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Baskemölla» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Baskemölla**

* Kart over Österlen[*daud lenkje*]
* Baskemölla förr och nu... av Jan Garpenhus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Mandarin (fleirtyding).* 

|  |
| --- |
| **Mandarin** |
| MandarinMandarin |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Sapindales |
| **Familie:** | Rutaceae |
| **Underfamilie:** | Aurantioideae |
| **Stamme:** | Citreae |
| **Slekt:** | Sitrusfrukt *Citrus* |
| **Art:** | **Mandarin** *C. reticulata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Citrus reticulata***Blanco, 1837 |

**Mandarin** (*Citrus reticulata*) er namnet på eit lite sitrustre og den appelsinliknande frukta det ber. Frukta er mindre, noko mildare på smak og lettare å eta enn appelsina. I Noreg vart mandarinar særleg kjøpte og etne ved juletider, men tidleg på 1990-talet slutta Noreg å importere mandarinar. Den liknande frukta ein finn i butikkane i dag er klementin.

Mandarinen kjem opphavleg frå det sørlege Kina, men har sidan blitt spreidd av menneske. Det finst fleire typar mandarinar med eigne namn.

Nyplukka mandariner
Frukta er avrunda, men litt samantrykt i topp og botn slik at ho ikkje er heilt rund. Mandarinskalet er tynnare enn på appelsin, og som oftast òg mykje lausare. Sjølve frukta kan lett delast i separate båtar. Ho er dermed lett å skrella og eta utan søl. Det er vanleg å eta henne åleine, men ein kan òg bruka mandarinar attåt matrettar, som pynt på dessertar, og i salatar.

Ulike mandarintypar
-------------------

Tangerin og satsuma er gamle, opphavlege mandarintypar. Den japanske satsumafrukta er steinfri og vert difor ofte hermetisert. Mandarinen kryssar seg lett med andre sitrusfrukter, og det finst derfor mange hybridtypar. Dei fleste sitrusfruktene er sjølvpollinerande eller har frukter utan frø slik at dei ikkje treng å pollinerast. Tangerinblomar derimot må pollinerast av andre, og treng bier i nærleiken for å produsera mange frukter.

Mandarinblomen
Klementin er ei kryssing mellom mandarin og pomerans, minneola kjem frå mandarin og grapefrukt, og temple er ei naturleg kryssing mellom mandarin og appelsin som kjem frå Jamaica. Ugli er ei anna frukt frå dette landet som stammar frå tangerin, appelsin og grapefrukt. Namnet kjem frå engelsk *ugly* (stygg) og er eit registrert varemerke på øya. Suntina er namnet på ein moderne hybrid frå Florida.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mandarin**

| * v
* d
* e
Frukt og bær |
| --- |
| Hagebær | Hagerips · Solbær · Stikkelsbær · Jordbær · Bringebær |
| Ville bær | Blåbær · Tyttebær · Villbringebær· Markjordbær · Molte · Åkerbær · Krekling · Rognebær · Heggebær · Bjørnebær · Tranebær |
| Frukt dyrka i Noreg | Eple · Pære · Surkirsebær · Morell · Plomme |
| Sitrusfrukt | Appelsin · Klementin · Kumquat · Mandarin · Lime · Sitron · Grapefrukt |
| Anna frukt og bær | Kiwi · Nektarin · Banan · Aprikos · Druer · Ananas · Fersken · Amerikansk blåbær · Amerikansk tranebær |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* ITIS
* EOL

 |
**Anne Jules de Noailles, 2. hertug av Noailles** (5. februar 1650–2. oktober 1708) var ein av dei øvste generalane i Frankrike mot slutten av regjeringstida til Ludvig XIV, og han kommanderte dei franske styrkane i Spania under både niårskrigen og den spanske arvefølgjekrigen. I 1693 vart han marskalk av Frankrike.

Liv og virke
------------

Han tok over som hertug etter faren Anne de Noailles då han døydde i 1677. Han var gift med Marie Françoise de Bournonville som han fekk 21 born med. Adrien-Maurice, det sjuande barnet og den eldste overlevande sonen hans, overtok etter faren då han døydde. Av døtrene gifta Marie Victoire seg med ein av kong Ludvig XIV sine uekte born, Comte de Toulouse.

Den største sigeren hans var slaget ved Ter i 1694.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anne Jules de Noailles» frå Wikipedia på engelsk, den 25. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Anne Jules de Noailles**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Kingos salmebok vart brukt i kyrkjene i meir enn 200 år
**Dend Forordnede Ny Kirke-Psalme-Bog** (Kingos salmebok) vart i 1699 autorisert av kongen for bruk i alle kyrkjer i Danmark-Noreg. Boka har med 86 av Kingo sine salmar, dessutan ber ho Kingo sitt namn på tittelbladet, sidan utvalet var gjort med utgangspunkt i ei salmebok Kingo hadde redigert ti år tidlegare.

Då eineveldet vart innført, ville kongen revidere dei liturgiske bøkene. Nye krav til poesi, både når det gjaldt rytme, rim og biletbruk, gjorde at tida var gått frå *Den danske Psalmebog* (Thomissøns salmebok) frå 1569. I løpet av 1600-talet hadde mange forleggarar gitt ut salmebøker. Med eineveldet kom ønsket om eins salmesong i heile kongeriket. Kongen gav i 1683 oppdraget til Thomas Kingo, som var biskop i Fyn. Etter seks års arbeid var den første halvparten av salmeboka, *Vinterparten*, ferdig. Boka vart først godkjend, men fire veker seinare vart godkjenninga trekt attende, fordi ein meinte Kingo hadde gått for langt i omarbeidinga av dei gamle salmane, fordi det teologiske fakultetet ikkje hadde godkjent tekstane, og fordi ein meinte Kingo hadde personlege økonomiske interesser i prosjektet. Det vart så nedsett ein kommisjon som utarbeidde ei salmebok. Det første framegget, heilt utan Kingosalmar, vart forkasta. I 1699 vart endeleg *Dend Forordnede Ny Kirke-Psalme-Bog* godkjend med 86 Kingo-salmar, 59 av desse frå *Vinterparten*. Kingo fekk ti års einerett til å trykkje boka.

Kingos salmebok vart utroleg populær. Ho var i bruk i store delar av Noreg heilt til ho i 1870-åra vart avløyst av Landstads kirkesalmebog og Hauges Psalmebog for Kirke og Hus. Også i Danmark heldt mange kyrkjelydar fast på Kingos salmebok, til tross for at det kom nyare bøker. Ved Horsens og Vejle vart boka bruka fram til 1960, og i frikyrkjeleg samanheng var ho enno i bruk 300 år etter at ho kom ut.

Salmeboka er ordna etter kyrkjeåret, slik at det for kvar heilagdag gjenom året er sett opp høvelege salmar. Salmeboka har med kollektbønner, epistel og evangelietekstar for kvar heilagdag, og ho har med kyrkjebønner og andre bønner.

Referansar
----------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 7. juni 2007, henta 8. juni 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digital utgåve på Bokylla.no

| * v
* d
* e
Den norske kyrkja sine salmebøker |
| --- |
|  Kingos salmebok (Kingo; 1699) | Guldbergs Salmebog (Guldberg; 1778) | Evangelisk-christelig Psalmebog (1798) | Christianiatillægget (1853) | Landstads kirkesalmebog (Landstad; 1869) | Hauges salmebok (Hauge; 1873) | Nokre Salmar (Blix; 1892) | Landstads reviderte (Jensen; 1924) | Nynorsk salmebok (Støylen, Hognestad og Hovden; 1925)  | Salmer 1973 (1973) | Norsk Salmebok (1985) (1985) | Salmer 1997 (1997)  | Norsk salmebok 2013 (2013)  |
**Arvo Albert Viitanen** (12. april 1924–28. april 1999) var ein finsk langrennar frå Uurainen i Mellersta Finland som i 1954 vart verdsmeister i 4 x 10 km stafett, og som vann i alt seks VM- og OL-medaljar i tida 1954-58.

Aktiv
-----

Viitanen vann 18 km i Lahti-renna både i 1952, 1953 og 1954. Under Ski-VM 1954 i Falun vann han både gull, sølv og bronse i høvesvis 4 x 10 km stafett, 15 km og 50 km. På stafetten gjekk han tredjeetappen, dei andre gullvinnarane var August Kiuru, Tapio Mäkelä og Veikko Hakulinen.

I 1955-sesongen vann Viitanen femmila i Lahti og han vart finsk meister både på 15 og 50 km. Saman med Kiuru, Jorma Kortelainen og Hakulinen sikra han finsk sølv på stafetten under vinterleikane i Cortina d'Ampezzo. Seinare i OL-sesongen vann han 50-kilometeren i Holmenkollrenna i Oslo.

Under verdsmeisterskapen 1958 i heimlege Lahti sikra Viitanen seg to bronsemedaljar, fyrst på 4 x 10 km stafett og deretter på femmila. Hans siste store triumf var gullmedaljen på 30 km ved den finske skimeisterskapen 1959.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arvo Viitanen» frå Wikipedia på tysk, den 18. september 2015.*

* *Denne artikkelen bygger på «Arvo Viitanen» frå Wikipedia på finsk, den 18. september 2015.*
**Mandal** er ein by og administrasjonssenteret i Lindesnes kommune i Agder fylke. Byen ligg på begge sidene av munningen av Mandalselva og har 10 851 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Mandal sentrum er ein typisk sørlandsby med mange kvitmåla trehus. Den eldste delen av byen ligg i vest og nord. Då industrien utvida seg i 1950- og 1960-åra vart det kraftig utbygging i dei vestlege områda Vestnes, Grøngjelet, Ulvegjelet og Oksevollen. I 1970-åra vart også store område på Skjebstad og Skinsnes–Ime aust for Mandalselva bygd ut. Vidare vart Frøysland og Østre Skogsfjord bygd ut i 1980-åra.

I sentrum står Mandal kyrkje, den største trekyrkja i Noreg. I 2012 vart Buen kulturhus opna, ein kulturbygning med mellom anna bibliotek, kinosalar, kunstgalleri og kulturskole. I 2014 opna Amfi kjøpesenter med eiga bryggje i Mandal.

Bilde frå Mandal
----------------

* Buen kulturhusBuen kulturhus
* AndorsengårdenAndorsengården
* Mandal kyrkjeMandal kyrkje
* Mandal gamle postgårdMandal gamle postgård

Kjelder
-------

1. ↑  «Mandal». Store norske leksikon. 6. juni 2017. Henta 20. januar 2018.
2. ↑  «Mandal får kjøpesenter med egen brygge». NRK. 17. november 2014. Henta 20. januar 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mandal - visitnorway.no Arkivert 2018-02-20 ved Wayback Machine. – Turistinformasjon om Mandal
Koordinatar: 59°39′5.58″N 12°36′48.96″E﻿

Arvikaverken
**Arvikaverken** var eit svensk føretak grunnlagt i 1885, då Per Andersson tok til å produsera plogar og hakkelsemaskiner i Arvika. I 1888 vart føretaket registrert under namnet **P. Andersson**. I 1889 var drifta utvida ved at Johan Igels jarnstøyperi vart overteke og namnet vart endra til **P Andersson & Co Mekaniska Werkstad**. Føretaket voks fort og i 1899 vart namnet endra på nytt, denne gongen til **AB Arvika Werkstäder**. I 1916 vart namnet endra til **AB Arvikaverken**. I 1917 gjekk Arvikaverken saman med Thermaenius Mekaniska Verkstad i Hallsberg og namnet vart endra til **AB Arvika-Verken**. Føretaket satsa no på produksjon av landbruksmaskiner og utvikla seg til ein storprodusent av plogar, slåmaskiner og sjølvbindarar. Plogane vert produserte i Arvika, medan slåmaskinene og sjølvbindarane vart laga i Valla og Skurup. I 1946 tok føretaket opp produksjon av skurtreskjarar, både slepetreskjarar og sjølvgåande maskiner. Desse vert produserte i Hallsberg. I 1959 var namnet endra til Arvika-Thermaenius AB. 

I 1960 vart føretaket kjøpt av Bolinder-Munktell i Eskilstuna. Kjøpet kom ikkje på grunn av dårleg økonomi, men meir på grunn av at Bolinder Munktell sine framtidsplanar. Produksjonen av hjullastarar og bandvogna BV202 vart lagt til Arvika. Arvikaverken er i dag ein del av Volvo Construction Equipment.

Kjelder
-------

* Hedell, O. *Från Munktells till Valtra -- en 75-årig traktorepok*, LRF Media, 2000.
* *Arvikafabrikens historia*, Volvo Construction Equipment[*daud lenkje*] (vitja 29/12-2007)
Mandal kyrkje Foto: Philip Gabrielsen

Spangereid kyrkje Foto: Dag Bertelsen

Greipstad kyrkje
Søgne kyrkje
Valle kyrkje i Lindesnes
**Mandal prosti** var eit tenestedistrikt i Agder og Telemark bispedømme i Den norske kyrkja.
Prosten hadde sete i Mandal. Prostiet svara til kommunane Audnedal, Lindesnes, Mandal, Marnardal, Songdalen, Søgne og Åseral i geografisk utstrekking. Prostiet er no ein del av Lister og Mandal prosti.

Prostiet er inndelt i sokn. 
Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja.
Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. 
Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn.
Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.

Sokn i Mandal prosti
--------------------

### Mandal kommune

* Tidlegare Mandal prestegjeld
	+ Mandal sokn
	+ Harkmark sokn
	+ Holum sokn

### Søgne kommune

* Tidlegare Søgne prestegjeld
	+ Søgne sokn

### Songdalen kommune

* Tidlegare Søgne prestegjeld
	+ Greipstad sokn
	+ Finsland sokn

### Marnardal kommune

* Tidlegare Marnardal prestegjeld
	+ Bjelland sokn
	+ Øyslebø sokn
	+ Laudal sokn

### Lindesnes kommune

* Tidlegare Sør-Audnedal prestegjeld
	+ Lindesnes sokn

### Audnedal kommune

* Tidlegare Nord-Audnedal prestegjeld
	+ Grindheim sokn
	+ Konsmo sokn

### Åseral kommune

* Tidlegare Nord-Audnedal prestegjeld
	+ Åseral sokn

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Kjelder
-------

1. ↑  Agder og Telemark bispedømmeråd: Møteprotokoll 22.10.2018, s. 4.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Mandal prosti på nettstaden til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Agder og Telemark bispedømme |
| --- |
| Arendal • Aust-Nedenes • Bamble • Kristiansand • Lister og Mandal • Otredal • Skien • Vest-Nedenes • Øvre Telemark |

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Mandal prosti |
| --- |
| Bjelland  • Grindheim  • Harkmark  • Holum  • Konsmo  • Laudal  • Ljosland  • Mandal  • Spangereid  • Valle  • Vigmostad  • Øyslebø  • Åknes  • Åseral |
Koordinatar: 61°35′20″ N 5°2′34″ E﻿

**Kystmuseet i Sogn og Fjordane** er eit distriktsmuseum for kyststroka og ei avdeling av stiftinga Musea i Sogn og Fjordane. Utstillingar på museet speglar livet ved kysten av Sogn og Fjordane frå midten av 1700-talet og fram til i dag. Gjenstandane fortel om fiskerinæring og sjøfart, om kystorienterte handverk, om livet til fiskarbonden og om livet i byen Florø. Mange av museet sine gjenstandar kan ein sjå på Digitalt Museum.

Ansvarsområde
-------------

I Museumsplan for Sogn og Fjordane vert det slått fast at museet er ansvarsmuseum for kommunane Gulen, Solund, Hyllestad, Askvoll og Flora. I kommunane Bremanger, Vågsøy og Selje skal Kystmuseet ha ansvar for oppgåver som er spesifikt sjøvende, medan andre oppgåver skal leggast til Nordfjord Folkemuseum.

Kystmuseet i Florø
------------------

Museet har hovudbase i Florø og består av 3 museumsbygg og eit 74 mål stort friluftsområde der ein finn både gardstun, tettstad, fiskevær og anna. Dei tre museumsbyga inneheld administrasjon, fagbibliotek, arkiv og arbeidsplassar for 7 tilsette. Utstillingane viser m.a. lokale båttypar, fiskeri, fraktefart, interiør, lokal fauna og ei av dei største permanente oljeutstillingane i landet.

Kulturlandskap langs kysten
---------------------------

Kystmuseet ligg i og har samla inn lokalt materiale frå eit gamalt kulturlandskap: den atlantiske lyngheia som stekkjer seg frå Lofoten og nedover på begge sider av Nordsjøen og langs Biscaya til Portugal.

Båtsamlinga
-----------

Kystmuseet har ei stor båtsamling, blant anna «Bakkejekta» frå midten av 1700-talet. Museet er medeigar i galeasen «Svanhild» og M/S «Atløy», og eigar av råsegljekta «Svømianna» og autolinebåten «Haugefisk». Fartøya er representantar for båttypar som har vore vanlege ved kysten av Sogn og Fjordane. Museet har også hovudansvar for fartøyvern i fylket.

Kjelder
-------

* Store Norske Leksikon: Kystmuseet i Sogn og Fjordane
* Kystmuseet i Sogn og Fjordane Arkivert 2013-01-27 ved Wayback Machine.
* Digitalt Museum: Kystmuseet i Sogn og Fjordane

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kystmuseet i Sogn og Fjordane Arkivert 2013-01-28 ved Wayback Machine. ved Digitalt Museum

| * v
* d
* e
Musea i Sogn og Fjordane |
| --- |
| Kystmuseet **·** Sogn og Fjordane Kunstmuseum **·** Sunnfjord Museum **·** Nordfjord Folkemuseum **·** De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum **·** Norsk Kvernsteinsenter |
Koordinatar: 63°34′57.212″N 15°21′2.3292″E﻿

Strömsunds kommune på kart over Sverige
Hammerdal landkommune sitt våpen
**Hammerdal** er ein svensk tettstad i Strömsunds kommun i Jämtlands län i landskapet Jämtland. I 2005 hadde tettstaden 996 innbyggjarar. Hammerdal ligg ved E45 cirka 30 kilometer sør for Strömsund. Staden var administrasjonssentrum for Hammerdals kommun frå 1944 til 1973, då han blei ein del av Strömsunds kommune. 

Staden er kjend for treindustri og for eit større sementstøyperi. Hammerdal var lenge eit kyrkjeleg sentrum for nordre Jämtland og ein kjenner til at det var kyrkje der på 1300-talet. Noverande kyrkje er frå 1782. Staden var òg eit juridisk sentrum for nordre Jämtland gjennom Hammerdals tingslag, som grensa til Lappland i nord og til Nord-Trøndelag i vest. I 1928 hadde tinglaget 18 007 innbyggjarar på eit areal som var 9220 kvadratkilometer stort.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hammerdal» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Minnestøtte på grava til Feragen på Holt kyrkjegard
**Andreas Martinus Feragen** (21. juli 1818–16. mai 1912) var ein norsk lærar frå Trondheim som var ein av dei mest aktivistiske av dei fyrste norskutdanna seminaristane. Han skreiv fleire pedagogiske verk og vart tidvis kalla «Skolemestrenes konge».

Feragen flytta til Kristiansand i 1839 og var elev ved Holt seminar i 1842. Han fullførte seminaret på eitt år og var så den fyrste norske seminaristen som var lærar i Kristiansand. Frå 1846 var han lærar og kyrkjesongar i Holt. Ved sidan av lærarstillinga fungerte han som øvingslærar ved seminaret, heilt til det flytta til Kristiansand i 1877. Han var lærar til han var 93 år gammal, kort før han døydde. Skulen på Holt vart kalla Feragenskolen, og er i dag skulemuseum.

Feragen sat i skulestyret i Holt i over 40 år, og var medlem av amtsskulestyret i 10 år, samt kommunerevisor i 28 år. Han var med å starte Holt sparebank, og i 1847 stifta han ei lærarforeining for Holt. Dessutan var han formann i dei lokale foreiningane for misjon og fråhald. Feragen var også medlem i fire kongelige kommisjonar som bedømte lærebøker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Feragen» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Denis Gennadjevitsj Nizjegorodov** (fødd 26. juli 1980) er ein russisk tidlegare kappgjengar frå Saransk som vart verdsmeister på 50 km i 2011, etter tidlegare å ha vunne sølv og bronse på distansen i høvesvis OL 2004 og OL 2009.

Aktiv
-----

Nizjegorodrov høyrde til verdseliten i kappgang i tida 2003-11. Han satsa då på den lengste kappgangdistansen 50 km. Under sommarleikane 2004 i Aten vann han sølvmedaljen, fire år seinare tok han bronsemedaljen då Sommar-OL 2008 fann stad i Beijing. Tre månader før han deltok i Beijing-OL, vann han i Tsjeboksary den 11. mai 2008 ei verdscup-tevling på tida 3.34.14, ei tid som var verdsbeste på distansen fram til august 2014. Høgdepunktet for Nizjegorodrov var likevel VM-triumfen på 50 km under verdsmeisterskapen i Daegu i september 2011, ein siger som kom etter at landsmannen Sergej Bakulin vart diska frå fyrsteplassen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2003 i Paris: Nr 5 på 50 km – 3.38.23
* OL 2004 i Aten: Sølvmedalje på 50 km – 3.42.50, bakom Robert Korzeniowski (3.38.46)
* EM 2006 i Göteborg: Diskvalifisert på 50 km
* VM 2007 i Osaka: Nr 4 på 50 km – 3.46.57
* OL 2008 i Beijing: Bronsemedalje på 50 km – 3.40.14
* VM 2009 i Berlin: Braut 50 km
* VM 2011 i Daegu: Gullmedalje – 3.42.45, framom Jared Tallent (3.43.36)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Denis Gennadjewitsch Nischegorodow» frå Wikipedia på tysk, den 3. juni 2019.*
Koordinatar: 65°35′33.112″N 19°10′35.890″E﻿

Arvidsjaur kyrkje
**Arvidsjaur** er ein svensk tettstad som ligg i Norrbottens län i landskapet Lappland. Han er administrasjonssenter i Arvidsjaurs kommun og i 2005 hadde tettstaden 4 644 innbyggjarar. Arvidsjaur ligg ved E45 cirka 110 kilometer sør for polarsirkelen og 160 kilometer vest for Luleå. 

Arvidsjaur er ein stasjon på Inlandsbanan, og var tidlegare eit jernbaneknutepunkt med jernbanelinje til Jörn på Stambanan genom övre Norrland. Tverrsambandet Arvidsjaur-Jörn har derimot vore nedlagt sidan 1990.

Arvidsjaur lufthamn ligg 11 kilometer frå tettstaden og har daglege samband til Stockholm Arlanda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arvidsjaur» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Jörn-Arvidsjaur på järnväg.net*, arkivert frå originalen 18. mars 2012, henta 29. juni 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om reiskapen. For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Hammar (fleirtyding).* 
Ein klohammar
Ein **hammar** eller **hamar** er eit verktøy som vert brukt til å slå med, og på den måten påføre ei kraft på eit mål. Formålet med ein hammar er oftast å feste, flytte eller deformere målet. Det finst mange typar hamrar, med heilt ulike formål, storleikar og funksjonar. Dei fleste av desse variantane har ulike namn, og dei vert brukte i mange ulike yrkesgrupper og fagretningar.

Ein hammar består av to delar. Eit hovud (som oftast er laga av eit hardt metall), og eit skaft (eller handtak). Skaftet er oftast laga av metall, glasfiber eller tre. Hovudet til ein hammar er ofte todelt. Kvar av desse to delane kan enten ha ulik form (det vanlegaste), eller dei kan vere like.

Hammaren er òg bruka som symbol i politikken, som kommunistisk symbol i lag med sigden i hammar og sigd, åleine som symbol for norsk sosialistisk arbeidarrørsle frå 1934 og fram til ei tid etter andre verdskrigen. Då vart hammaren bruka på flagg, som jakkemerke, på AUF-skjorter, brevark, plakatar og allslags materiell som vart produsert. Men i nyare tid er hammaren berre bruka på dei raude hammarflagga i 1. mai-toga, elles ikkje av verken LO, Arbeidarpartiet, SV eller RV/Raudt, eller nokon av ungdomssorganisasjonane deira.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Andreas Fleischer** 5. november 1878–23. november 1957) var ein norsk teolog, misjonær, sakprosaforfattar og biskop i Den norske kyrkja. Han var biskop i Bjørgvin bispedømme frå 1932 til 1948.

Fleischer var fødd i Hegra i Stjørdal i 1878. tok artium i Trondheim i 1896 og blei cand.theol. ved Det teologiske fakultetet i 1902. I 1903 blei han ordinert prest i Trondheim av biskop Skard. Han var misjonær i Hunan i Kina frå 1904 til 1912. Han bleisokneprest i Fitjar i 1912, Stord i 1917 og Brunlanes i 1922. I 1932 etterfølgde han Peter Hognestad som biskop i Bergen. Han var biskop der til 1948. Etter tida som biskop verka han i ein periode som reisetalar for det norske misjonsselskap. 

Han døydde i Vikedal i Vindafjord i 1957.

Flesicher skreiv fleire bøker, mange av dei på kinesisk.

Familie
-------

Han var son av sokneprest Carl Edvard Fleischer (1843–85) og Johanne Sofie Fergstad (1850–1926). Faren var prest då han drukna på heimferd frå Osen annekskyrkje i Sør-Trøndelag Allehelgens sundag 1. november 1885. Både farfaren Andreas Jørgen Fleischer og morfaren Sivert Andreas Fergstad var sokneprestar. Broren Carl Gustav Fleischer (1883–1942) blei general. Andreas gifta seg i 1908 med prestedottera Petra Amalie Margreta Ulsaker (1881–1963) frå Skedsmo. Bryllaupet fann stad i Kina.

Bibliografi (norske utgjevingar)
--------------------------------

* Fleischer, Andreas. *Lat riket ditt koma*. Lunde.
* Fleischer, Andreas. *Kristenliv og menneskeliv: artikler og betraktninger*. Aschehoug.
* Fleischer, Andreas. *Fred og frelsa*. Lunde.
* Fleischer, Andreas. *Hver kristen skal være en missionær: to missionsforedrag*. Det Norske Missionsselskaps Trykkeri.  [I nye utgaver 1909 og 1918]
* P. S. Eikrem og Fleischer, Andreas. *Kinas aapne dør: en missionsstudiebok*. Det norske missionsselskaps forl.

Referansar
----------

1. ↑  *Studentene fra 1896: biografiske opplysninger samlet til 25-aarsjubilæet 1921*. s. 77–78.
2. ↑  Nils Dybdal-Holthe, Andreas Fleischer fra bloggen *Gudsfolket*
3. ↑  Aftenposten morgen - Nekrolog (25.11.1957, s.2)

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Fleischer» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |