recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Viktigaste hendingari paleozoikum |
| Denne boksen: * vis
* diskuter
* endre
 |
| −550 —–−500 —–−450 —–−400 —–−350 —–−300 —–−250 —– | **Neoproterozoikum****Mesozoikum**KambriumOrdoviciumSilurDevontidaKarbontidaPermtida  **Paleozoikum**    |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Fanerozoikum |
|   | Proterozoikum |

 |
| Ein omtrentleg tidsskala for paleozoikum.Skala: millionar år sidan. |

Ein **periode** i geologi er eit tidsavsnitt i jorda si historie. Periodane varer mellom 20 og 200 millionar år og er ein del av ein geologisk æra, som igjen er ein del av eit eon. Periodane vert igjen delt inn i epokar, som igjen vert delt inn i geologisk alder eller stadium.

Fanerozoikum er den yngste av eona og vert t.d. vanlegvis delt inn i tre æraer og elleve periodar. Ein av æraene er paleozoikum, som er delt inn seks periodar vist i tabellen til høgre. 

Vitskapen som forskar på og definerer periodar er stratigrafien.

Eit system omfattar lagrekkja som vart danna under den tilsvarande perioden.

Kjelder
-------

* «System: geologi», *Store norske leksikon*, 24. juli 2012, henta 7. januar 2014
Mole antonelliana er eit symbol på Torino
**Mole antonelliana** er eit tårn som er eit symbol på byen Torino i Italia. Det har fått namnet sitt etter arkitekten som bygde det, Alessandro Antonelli. Bygginga starta i 1863.

Det var opphavleg tenkt som ein synagoge. Ikkje-katolikkar hadde fått sin religiøse fridom, men Antonelli kom ikkje godt overeins med dei jødiske gruppene. Arkitekten modifiserte planane og enda opp med eit 113 meter høgt tårn, 47 m høgare enn den opphavlege kuppelen. Endringane, kostnadsaukar og tidsoverskridingar gjorde til at oppdragsgjevarane stoppa bygginga i 1869.

I 1873 bytta oppdragsgjevarane og myndigheitene i byen den uferdige bygningen med ei tomt for ein synagoge. Bygget vart så dedisert til Viktor Emmanuel II. Antonelli heldt fram bygginga, og tårnet strekte seg til slutt til 167 m.

I dag husar Mole antonelliana det nasjonale filmmuseumet i Italia. Ein spektakulær heiskonstruksjon trekkjer ein glasheis fritt svevande langs leiekablar gjennom hovudrommet under kuppelen og til utsiktsplattforma. I dag er *Mole antonelliana* avbilda på baksida av dei italienske 2 cent-myntane, og er utgangspunktet for logoen til Vinter-OL 2006.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historia til Mole antonelliana Arkivert 2010-03-06 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 45°04′08″N 7°41′35″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* BNE
* CiNii
* GeoNames

 |
Koordinatar: 53°1′S 73°22′E﻿

**Atlas Cove** er ei vik på nordkysten av Heardøya sør i Indiahavet, og ligg mellom Laurens Peninsula og Rogers Head. Ho vart namngjeven av amerikanske selfangarar etter ein av skonnertane som gjekk i land på Heardøya i 1855. Namnet finst på eit kart av den britiske ekspedisjonen under Nares, som vitja øya med HMS «Challenger» i 1874 og skreiv då ned dette namnet som var i bruk av selfangarane.

Frå 1947 til 1955 låg det ein forskingsleir ved Atlas Cove. I 1969 var amerikanske forskarar igjen ved vika. Busetnaden vart i 1971 utvida av franske forskarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Atlas Cove» frå Wikipedia på engelsk, den 23. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Atlas Cove

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Atlas Cove og nordvestkysten av Heardøya
* Kart over Heard- og McDonaldøyane, inkludert vika Arkivert 2014-02-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For elva med same namn i Gulen kommune i Sogn og Fjordane, sjå Moldeelva i Gulen.* 

**Moldeelva** er ei elv som renn gjennom Molde frå Moldevatnet ved kommunegrensa i nord, gjennom bymarka og sentrum, til Fannefjorden i sør.

På vegen nedover vert elva kryssa av bilveg ved Fjellbrua, Kveldrobrua, brua i Moldelivegen, Øvre bru, Fossbrua, Strandgatebrua («Nedre bru») og Solemdalsbrua. Like nedanfor Fjellbrua er vatnet demt opp og utgjer reservekjelde for drikkevatnet i byen. 

På 16- og 1700-talet vart det tømmersager langs Moldeelva. I 1909 fekk byen elektrisk lys på grunn av ein kraftstasjon der. Ein ullvarefabrikk har òg nytt godt av elvevatnet.

I samband med gjenoppbygginga etter bybrannen i 1916 vart ein holme i elva bortregulert. Moldeelva vart peikt ut som flaumutsett område i 1998.

Kjelder
-------

* Møre og Romsdal fylke. Nærings- og miljøavdelinga. Saksnr. NM–67/98 A: «Kartlegging av flaumutsette område – høyring»[*daud lenkje*]
* Statens kartverk. *Noregsglasset* Arkivert 2005-06-25 ved Wayback Machine.
* *Teleforum.* Bedriftsavis for Molde teleområde (1992)
**Atle Jebsen** (10. november 1935–13. oktober 2009) var ein norsk skipsreiar.

Yrkesliv i selskapa til familien
--------------------------------

Jebsen var son av Kristian Stange Jebsen, som grunnla rederiet Kristian Jebsens Rederi AS i 1929. Jebsen vart først befraktar i dette reiarlaget i 1962. Då faren omkom i ei togulukke i USA overtok Atle Jebsen som administrerande direktør og leiar for reiarlaget frå 1967, berre 31 år gammal.

Jebsen hamna i fokuset til media i då MS «Rocknes» kantra i Vatlestraumen i 2004. Av mannskapet på 30 omkom 18.

Verv i organisasjonar
---------------------

Atle Jebsen var president i Norges Rederiforbund 1982–83, og i Baltic and International Maritime Conference 1985–87. Han var styreformann i Den Norske Krigsforsikring for Skib 1984-2002.

Anna
----

Atle Jebsen omkom i ein bilulukke 13. oktober 2009.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Atle Jebsen» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juli 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Atle Jebsen omkom i ulykke». NRK Nyheter. 13. oktober 2009. Henta 15. oktober 2009.
2. ↑  *Atle Jebsen døde i trafikkulykke*, Bergensavisen, 14. oktober 2009
3. ↑  - Hjelp, vi er i ferd med å kantre! Bergensavisen
Om ein reknar at hydrogen og oksygen har standardvekt i denne figuren, så er molekylmassen 18,01528 u.
**Molekylmasse** (forkorta **M**) til eit stoff, ofte omtalt som den eldre nemninga *molekylvekt* og forkortinga *MW*, er massen til eitt molekyl i stoffet, relativt til atommasseeininga u (lik 1/12 av massen til ein isotop av karbon-12). Dette skil seg frå relativ molekylmasse som er forholdet mellom massen til molekylet og 1/12 av massen til karbon-12, og er eit dimensjonslaust tal. Relativ molekylmasse har forkortinga **Mr**.

Molekylmasse skil seg frå meir vanlege målingar av masse, som molmasse, ved at ein tar omsyn til isotop-samansetninga til eitt molekyl i staden for den gjennomsnittlege isotopfordelinga til mange molekyl. Som følgje av dette er molekylmasse eit meir presist tal enn molmasse, men det er likevel meir nøyaktig å nytte molmasse på større prøvar. Dette tyder at det oftast er mest nyttig å nytte molmasse, bortsett frå når ein ser på eitt enkelt molekyl.

Sjå òg
------

* Avogadrotalet
* Atommasseeining
* Absolutt molmasse
* Monoisotopisk masse
* Mol
* Relativ molekylmasse

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Molecular mass» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
2. ↑  Calculate Molecular Weight - Molar Mass Calculator - Chemistry Online Education

Bakgrunnsstoff
--------------

* Molekylmassekalkulator

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
| Veka |
| --- |
| * måndag
* tysdag
* onsdag
* torsdag
* fredag
* laurdag
* sundag
 |

**Tysdag** blir gjerne rekna som den andre dagen i veka. Han er oppkalla etter den norrøne krigsguden Ty i dei fleste germansk-språklege land, medan den romerske guden Mars har namngjeve han i dei romanske. Dagen heiter *Martis dies* på latin, *martedí* på italiensk og *mardi* på fransk.

Somme stader blir tysdagen sett på som uheppen. For grekarane er han mellom anna dagen Konstantinopel fall til tyrkarane. I den spansktalande verda seier eit ordtak at på tysdagar bør ein korkje gifta seg eller leggja ut på reis - *En martes, ni te cases ni te embarques*. Dagen er også rekna som uheppen somme stader i India på grunn av tilknytinga til planeten Mars, og ein del hinduar dreg til tempel denne dagen for å motverka den vonde innverknaden hans.

Spesielle tysdagar
------------------

* Feitetysdag er dagen før oskeonsdag, ein dag ein tradisjonelt brukte opp alt feittet før fastetida byrja.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Avala** (serbisk Авала) er eit fjell ved byen Beograd, hovudstaden i Serbia. Han vert kalla eit av to «fjell i Beograd», det andre er Kosmaj, og ligg søraust for sjølve byen med eit flott utsyn over Beograd, Vojvodina og Šumadija. Det har ei høgd på 511 meter over havet. 

Avala ligg 16 km søraust for Beograd og høyrer hovudsakleg til kommunen Voždovac, bortsett frå austlege område som høyrer til Grocka og dei sørlegaste som høyrer til Sopot.

Geografi og geologi
-------------------

Avala er det nordlegaste fjellet i Šumadija. Fram til 600 000 år sidan, då det omliggande låglandet var havbotn i det indre Pannoniske havet, var Avala ei øy og er derfor rekna som ein del av Dei pannoniske øyfjella. 

Fjellet består av serpentin, kalkstein og magmatiske bergartar. Avala hadde noko malm, hovudsakleg bly og kvikksølv. Gruvedrifta har vorte sport tilbake til antikken, men har vore nedlagd sidan 1960-åra.

Historie
--------

I mellomalderen låg byen Žrnov på toppen av Avala. I 1442 vart han erobra av Det osmanske riket, som bygde ein ny bye her som eit motsvar til festninga i Beograd. 

Fjellet har vore verna sidan 1859. I 1934 vart ruinane av den gamle byen Žrnov fjerna for å gje plass til monumentet for den ukjende helten. Som ein del av Jugoslavia vart området erklært nasjonalpark, men det mista denne statusen i 1946. I 1965 var det 202 meter høge Avala TV-tårn bygd på toppen, ein av dei høgaste strukturane på heile Balkan. Tårnet hadde ein restaurant 120 meter over bakken. Tårnet vart øydelagd under NATO-bombinga av Serbia i 1999. I 2006 starta gjenoppbygginga av tårnet, som stod ferdig i 2008.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Avala» frå Wikipedia på engelsk, den 13. februar 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Mala Prosvetina Enciklopedija*, 3. utg. (1986), Vol.I; Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
	+ Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
	+ *Turističko područje Beograda*, "Geokarta", 2007, ISBN 86-459-0099-8

1. ↑  J.Lucić (2008). «Avala - predeo izuzetnih odlika». *Politika* (på serbisk): 23.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
**Oslo-avtalen** frå august 1993 representerte eit gjennombrot i forhandlingane mellom palestinarane og Israel. Avtalen var viktig fordi PLO og Israel da anerkjende kvarandre som forhandlingspartnerar og innleidde ein prosess mot ein endeleg fredsavtale.

Noreg, under Arbeidarparti-regjeringa og utanriksminister Johan Jørgen Holst hausta stor heider for utarbeidinga av Oslo-avtalen. Der stormaktene feila med Madrid-konferansen og forhandlingar i Washington, lykkast tilsynelatande det utradisjonelle norske initiativet.

13. mars 2002 vedtok FN sitt sikkerheitsråd ein resolusjon som slo fast prinsippet om ei to-stats-løysing. For første gong erklærte ein amerikansk president at dette er målet – eit mål det såkalla "vegkartet for fred" også slår fast.

Dette får den israelske høgresida til å bruke skjellsordet «Oslo-forbrytarane» om menneska bak avtalen. Også mellom palestinarane er mange imot avtalen. 

Tiltaka som ligg i avtalen er fleire gonger blitt utsette.

Kjelde
------

* Wikipedia på bokmål
**Tyrrellhavet** er eit anna namn på den førhistoriske utgåva av Hudsonbukta som eksisterte då isen smelta etter den siste istida. Det er kalla opp etter den kanadiske geologen Joseph Tyrrell.

For om lag ti tusen år sidan trekte isen over Canada seg tilbake og jordflata som til då hadde vorte pressa 270-280 meter ned av den tunge isen på overflata var i ferd med å heve seg igjen. Denne prossessen går derimot tregt og medan landflata enno var pressa ned, strøymde havet inn over området og danna Tyrrellhavet, som då var mykje større enn dagens Hudsonbukta. Enkelte starder var kystlinja 100-250 km lenger inn enn i dag. 

Etter kart som landhevinga tok til minka havområdet og vart til slutt til slik Hudsonbukta ser ut i dag. Dette finst ikkje noko klår overgang frå Tyrrellhavet til Hudsonbukta, og Hudsbukta krympar framleis som følgje av landhevinga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tyrrell Sea» frå Wikipedia på engelsk, den 25. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* "Geomorphology From Space, Plate C-24: Hudson Bay Shorelines."
* Lajeuness, Patrick og Michael Allard. "The Nastapoka drift belt, eastern Hudson Bay: implications of a stillstand of the Quebec-Labrador ice margin in the Tyrrellhavet at 8 ka BP." Canadian Journal of Earth Science, Vol. 40, 2003, s. 65-76.

1. ↑
2. ↑  Pielou, E.C. *After the Ice Age*. Chicago: University of Chicago Press, 1991.
Koordinatar: 59°55′27.948″N 10°45′52.676″E﻿

Oslo Baand & Lidsefabrik i 1953Foto: Wilhelm Råger/Oslo Museum

**Oslo Baand & Lidsefabrik** var ein tekstilfabrikk i Gøteborggata 8 i Oslo. Han vart skipa av Conrad Halvorsen i 1893, og produserte band, pliseer, lisser, belte, selar og industriband. Dette var ein av dei første fabrikkane i landet som satsa på dette segmentet.

Fabrikken utvida lokala slik at dei utgjorde ein U-forma bygningsmasse med Gøteborggata 6 og Teglverksgata 7 og 9. 

Verksemda vart etter kvart svært stor, og dreiv òg eksport. I 1974 vart fabrikken slått saman med Trengereid Fabrikker. Ein del av produksjonen vart flytta til Tistedalen utanfor Halden, og fabrikken i Oslo vart gjenbrukt til m.a. dansestudio, før han vart delvis riven og omgjort til bustadar i 2001–2004.

Galleri
-------

* Rosa "CBL" pynteband frå Oslo Baand & Lidsefabrikk.Rosa "CBL" pynteband frå Oslo Baand & Lidsefabrikk.
* Pledd-haldar med elastikk og klyper.Pledd-haldar med elastikk og klyper.
* "BOB" vottehaldarar frå Tekstilindustrimuseet."BOB" vottehaldarar frå Tekstilindustrimuseet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oslo Baand & Lidsefabrik» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mars 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Omtale av norske tekstilbedrifter / Oslo Baand & Lidsefabrik – Norsk Museumsnettverk for industrihistorie.
* Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, s. 422, ISBN 978-82-573-1760-7
* Oslo Baand & Lidsefabrik på Digitalt Museum

Referansar
----------

1. ↑  «Band», *digitaltmuseum.no*, henta 28. januar 2022
2. ↑  «Stropp», *digitaltmuseum.no*, henta 28. januar 2022
3. ↑  «Vottehaldar», *digitaltmuseum.no*, henta 28. januar 2022

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* KulturNav

 |
**Vita Pavlysj**, fullt namn **Viktorija Anatolivna Pavlysj**, (fødd 15. januar 1969) er ein ukrainsk tidlegare kulestøytar frå Kharkiv. Ho vart europameister i øvinga i 1994 og 1998. Etter å ha vorte dopingdømd for andre gong i 2004 vart Pavlysj nekta å delta i friidrett for all framtid.

Aktiv
-----

Pavlysj gjekk heilt til topps i EM 1994, 12 cm framom tyske Astrid Kumbernuss. Tre år seinare var rollene omsnudd under VM 1997 i Athen. Kumbernuss støytte fem cm lengre enn Pavlysj i deira respektive bestestøyt, dei to var elles i ei klasse for seg. Ved friidretts-EM 1998 i Budapest den 20. august 1998 var Pavlysj fullstendig suveren, med sitt livs lengste støyt på 21,69 meter hadde ho ein sigersmargin på nesten to meter til sølvvinnaren.

Både i 2001 og 2003 tok Pavlysj bronsen i kulestøyt i friidretts-VM. I det mellomliggjande 2002 sikra ho seg sølvmedaljen i europameisterskapen.

### Doping

I 1999 mista Pavlysj gullmedaljen ho fekk tildelt i innandørs-VM, etter å ha testa positivt på det forbodne stoffet stanozolol. Ho vart samstundes nekta starte i friidrettstevlingar dei neste to åra. Nær fem år etter ho vart dopingdømd, vann ho kuleøvinga også i Innandørs-VM 2004, men vart atter ein gong hekta for bruk av dopingmiddel. Ho vart då stengd ute frå friidrett på livstid.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje – 19,61 m, framom Astrid Kumbernuss (19,43 m)
* VM 1995 i Göteborg: Nr 11 – 17,97 m
* OL 1996 i Atlanta: Nr 4 – 19,30 m
* VM 1997 i Aten: Sølvmedalje – 20,66 m, bak Kumbernuss (20,71 m)
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 21,69 m, framom Irina Korzjanenko (19,69 m)
* VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje – 19,41 m
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 20,02 m, bak Korzjanenko (20,64 m)
* VM 2003 i Paris: Bronsemedalje – 20,08 m, bak Nadzeja Ostaptsjuk (20,12 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vita Pavlysh» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2017.*

* «Vita Pavlysh» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. april 2023.
**Greenlee Lough** er ein innsjø og eit nasjonalt naturreservat 5 km nord for Bardon Mill i Northumberland, nord i England. Greenlee er ein bresjø, og den største naturlege innsjøen i Northumberland.

Insjøen er eigd og forvalta som eit naturreservat av Northumberland Wildlife Trust og Northumberland nasjonalpark. Det er ein grunn innsjø med mykje vassplanter rundt. Det meste av reservatet er ope vatn. Innsjøen vart nytta som eit reservoar av romarane ved Hadrianmuren.

Tidlegare heldt Greenlee Sailing Club til ved innsjøen, men dei flytta i 1970-åra til Derwent-reservoaret nær Hexham.

Plantar og dyr
--------------

Langs breidda av innsjøen er det sivkratt, urter og myr. Her finst mykje fuglevilt, mellom anna vadefugl som finn mat i det grunne vatnet og våtmarksområdet. Trekkfugl som songsvane, grågås og krikkand vitjar sjøen om vinteren.

Ved vatnet finst også oterar. Dei lever på å fanga fiskar som gjedde, mort, åbor og ål. Ein kvitkloa kreps, *Austropotamobius pallipes*, finst i innsjøen. Han er den einaste krepsearten som finst naturleg på Dei britiske øyane. Arten er i tilbakegang i Europa og Storbritannia.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  
Greenlee Lough. Informasjonshefte (PDF)

* *Denne artikkelen bygger på «Greenlee Lough» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Greenlee Lough**

* Northumberland National Park

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Oskol** (russisk Оскол) eller **Oskil** (ukrainsk Оскiл) er ei elv i Ukraina og Russland og den største sideelva til Donets frå venstre.

Elva er 436 km lang og har eit nedslagsfelt på 14 680 km². Kjelda til elva ligg i Timkinskom rajon i Kursk oblast. Breidda av elvefaret er i hovudsak 10 til 40 meter breitt, men stundom opp mot 300 meter. Djupna varierer frå om lag 0,2 til nesten 10 meter. 10 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 43,1 m³/s. Oskol har ei gjennomsnittleg helling på 0,29 meter per kilometer. 

Oskol munnar ut i Donets 580 km frå munningen hennar. Elva frys til i november eller tidleg i desember og vert isfri att i mars eller tidleg i april. Isen har ein gjennomsnittstjukkleik på 0,45 m.

Rundt 10 km før munningen i Donets ligg Tsjervonoskil-reservoaret, som vart sett i drift i 1958 for flaumvern og vasskraftproduksjon. 

Langs Oskol ligg fleire byar som Staryj Oskol, Novyj Oskol og Valujki i Russland, og Kupjansk i Ukraina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Оскол (река)» frå Wikipedia på russisk, den 19. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Døme på korleis ein scene i ein visuell roman kan sjå ut på japansk.

  

**Visuell roman** (engelsk *visual novel*, japansk ビジュアルノベル, bijuaru noberu) er ein type interaktivt dataspel som hovudsakleg nytter statisk grafikk, som oftast i ein kunststil inspirert av anime eller manga, eller tidvis realfilm for å fortelja ei historie. Forma oppstod i Japan tidlig i 1990-åra.

Innan japansk terminologi skil ein ofte mellom visuelle romanar (ofte forkorta NVL), som hovudsakleg dreier seg om historieforteljing og har lite eller ingen interaksjon frå spelaren, og eventyrspel (ofte forkorta AVG eller ADV), som tar i bruk problemløysing og andre former for speling. Dette skiljet er vanlegvis gått tapt utanfor Japan, der begge formen blir kalla visuelle romanar. Begge slaga er populære i Japan, der spel innan desse sjangerane utgjorde nesten 70 % av japanske dataspel slopne i 2006.

Kjelder
-------

1. ↑  «The Weird World of Japanese "Novel" Games». Arkivert frå originalen 13. september 2012. Henta 15. februar 2018.
2. ↑  Cavallaro, Dani (9. oktober 2009). *Anime and the Visual Novel: Narrative Structure, Design and Play at the Crossroads of Animation and Computer Games* (på engelsk). McFarland. s. 8. ISBN 9780786458189.
3. ↑  Lebowitz, Josiah; Klug, Chris (2011). *Interactive Storytelling for Video Games: A Player-centered Approach to Creating Memorable Characters and Stories* (på engelsk). Taylor & Francis. s. 192–194. ISBN 9780240817170.
4. ↑  «AMN and Anime Advanced Announce Anime Game Demo Downloads». *Anime News Network* (på engelsk). Henta 15. februar 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Visuell roman» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mai 2019.*
Eit **vitne** er ein person som har opplevd eller vurdert noko og som kan forklara seg om dette. Ordet «vitne» kjem frå norrønt *vitni*, og har samband med det å vite.

I etterforskings- og rettsakssamanheng vil dette ofte vera nokon som har sett, høyrt, tenkt, meint, følt eller sagt i samband med ei viss sak eller ei hending. Eit augevitne er nokon som har direkte erfaring frå saka. Eit sakkunnig vitne kan dela ekspertise knytt til saka.

Ein kan også vere vitne i samband med dokument og prosedyrar for å sikre at alt går rett føre seg. Rettsvitne er til dømes vitne til saksgangen i rettssaker der ein berre har den tiltalte og ein dommar. Vitne til kontraktar og andre dokument kan skriva under på at dokumentet er utforma slik det står. 

I religiøs samanheng kan ein vere vitne til noko ein sjølv har opplevd, til dømes å ha sett eller høyrt noko guddommeleg.

Noreg
-----

I Noreg pliktar kvar å møte og forklare seg som vitne for retten. Ein pliktar også å møte for politiet, men er ikkje pliktig til å forklare seg for politiet. Eit unntak gjeld for offentlege tenestemenn, som pliktar å forklare seg om det de har blitt kjent med gjennom si stilling, i forhold der dei ikkje er underlagt teieplikt.

Sjå òg
------

* indisium, kjend som teiande vitne
* sakkunnig vitne
* vitnestein

Kjelder
-------

1. ↑  «vitne» i Nynorskordboka.
2. ↑  Janne-Marit Myklebust (12. mars 2014). «Treng fleire rettsvitne». *Møre-Nytt*.
3. ↑  Sjå «Straffeprosessloven Kap.10». Lovdata. Henta 16. mai 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Vitne i retten» i Domstol.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
Bronsespenne i urnesstil frå vikingtida (1000-talet), no i Nationalmuseet, København. Denne typen spenner, som det er funne eit hundretals av i Danmark, er òg funne i Noreg.
**Urnesstil** er ein kunststil og ein motivkrins som vart nytta i både heiden vikingtid og tidleg kristen mellomalder i både Norden, England og Irland. Motivet er vanlegvis ein langstrekt, hjorteliknande figur i samband med eit ormeliknande dyr, men det finst òg motiv i urnesstil med berre ormeliknande vesen. 

Urnesstilen har fått namn etter nokre motiv i treskurden på Urnes stavkyrkje i Sogn. Men stilen har altså opphav i heiden tid, før den noverande og den eller dei tidlegare stavkyrkjene på den same staden vart bygde, og som urnesstilmotiva vert rekna for å ha vore plassert i opphavleg, for deretter å verte sett inn i den noverande stavkyrkja då ho vart bygd.

Til liks med at motivet og stilen er nytta i kristen samanheng på denne og andre stavkyrkjer i Noreg og Norden, vart den òg nytta på andre kristne kultiske gjenstandar, som til dømes på irske krossar. Denne stilvarianten er òg å sjå på mange av dei svenske runesteinane. I Sverige vert nemninga *yngre runstensstil* eller *runstensstil* (runestein-stil) ofte nytta i staden for urnesstil.

* Motivet på Urnes stavkyrkje som namngav urnesstilen.Motivet på Urnes stavkyrkje som namngav urnesstilen.
* Nedst på frontalet på det gylne altaret Lisbjergaltaret i Danmark er det ein bord i urnesstil.Nedst på frontalet på det gylne altaret Lisbjergaltaret i Danmark er det ein bord i urnesstil.
* Den irske prosesjonskrossen Cross of Cong er framstilt i urnesstil. Attom bergkrystallen i krossmidten låg ei flis av Kristi eige kross (fotografiet syner ein museumskopi av krossen).Den irske prosesjonskrossen Cross of Cong er framstilt i urnesstil. Attom bergkrystallen i krossmidten låg ei flis av Kristi eige kross (fotografiet syner ein museumskopi av krossen).
* Døme på ein svensk runestein i urnesstil, U 871 i det svenske runeinnskriftsregisteret. Fargane på steinen er måla på i moderne tid, men det vert rekna med at både runesteinar og andre vikingtids- og mellomaldermonument har vore fargelagde.Døme på ein svensk runestein i urnesstil, U 871 i det svenske runeinnskriftsregisteret. Fargane på steinen er måla på i moderne tid, men det vert rekna med at både runesteinar og andre vikingtids- og mellomaldermonument har vore fargelagde.

Litteratur
----------

* Karlsson, Lennart, 1983. *Nordisk form* : *om djurornamentik*. Stockholm: Statens historiska museum. ISBN 91-7192-572-4
* Krogh, Knud J. 2011. *Urnesstilens kirke* : *forgængeren for den nuværende kirke på Urnes*. Oslo: Pax Forlag. ISBN 978-82-530-3400-3

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om *Cross of Cong* på internettsidene til det irske nasjonalmuseet. Arkivert 2015-07-12 ved Wayback Machine.
**Majuli** eller **Majoli** (uttalt ˈmʌʤʊlɪ) er ei elveøy i Brahmaputra i den indiske delstaten Assam. Ho er blant dei største elveøyane i verda, men har mista mykje av landmassen gjennom endra elveleie og vassførsel i elva og påfølgjande erosjon.

Ferjeoverfart til Majuli frå fastlandet.
Øya blei danna i 1760-åra, då eit jordskjelv førte til at eit langt, smalt landområde mellom to elvar blei omslutta av Brahmaputra. Eit nytt jordskjelv i 1950 førte til auka sediment i elvevatnet og kraftigare erosjon av øya. Klimaendringar har forsterka desse endringane i elva, og presset mot Majuli og andre elvebreidder i Assam.

Majoli er rundt 80 km lang og 10-15 km brei. Øya blei målt til å omfatta 1200 km² i 1901, men desse målingane kan ha teke med mindre øyar og elvebotn rundt. I 1917 hadde Majoli ei flatevidd på 751 km², medan i 2001 var ho berre 422 km². Rundt øya finst eit tjuetals småøyar der 18 er rekna som stabile.

Øylandskapet er prega av sand og våtmarksområde. Det blir dyrka fleire ulike typar ris her. Fleire delar av øya er ville område der det lever ei rekkje ulike fugletypar.

Religiøst rituale (podja) på Majuli.
Majuli har vore eit religiøst senter for vaisjnavisme (Visjnu-dyrking) sidan 1400-talet. Det finst fleire heilage samfunn eller kloster (*sattra*) som byggjer på læra til Sankardev her. På grunn av landtapet har 28 *sattra* flytta frå øya, medan 28 er att. Sattraene er religiøse og kulturelle hovudpunkt for dei ulike landsbyane på øya. Lokal musikk, dans, kunst og festivalar blir haldne fram her.

Det finst til saman 243 større og mindre landsbyar på øya. Fleire av desse har måtta flytta som følgje av landtapet.
Innbyggjarane kjem frå ulike folkegrupper som mishing og deori (dei to største), sonowal kachari, som opphavleg dreiv med gullvasking i elvene under Ahomriket, urfolket koch, dei dravidiske fiskarane kaivartta og fleire andre. Bustadane til mishing- og deorifolk er kjenneteikna av pålehus.

Måleteknikken *hengul haithal* ('sinober-auripigment') der ein måler masker, båtar og liknande med naturlege pigment kjem frå Majuli.

Viktige høgtider på øya er *raslila*, typisk i midten av november, som feirar guden Krisjna, Radha og gopiane, Bathow-podja til ære for guden Sjiva, risplantefestivalen *ali-ai-ligang* i februar/mars og haustfestivalen *paal naam* ved Auniati sattra.

Elveøya er blitt lagt fram som mogleg verdsarvstad for UNESCO.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «A Capricious River, an Indian Island’s Lifeline, Now Eats Away at It», *New York Times*, April 14, 2013
2. 1 2 3 4  «River Island of Majuli in midstream of Brahmaputra River in Assam», whc.unesco.org
3. 1 2  «Majuli», www.assamtourism
4. 1 2  World Heritage Nominee - Majuli  - North-East India


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
Den skogkledde Urpín stig opp frå Hron. Høgrebreidda av elva er alt ein del av sentrum i Banská Bystrica.
**Urpín** er eit fjell i byen Banská Bystrica i Slovakia. Det ligg på venstrebreidda til elva Hron, oppfor gamlebyen. Trass i at det berre er 510 meter høgt, ligg det nært sentrum i byen og dominerer bybiletet. Frå fjellet har ein panoramautsikt over elvesletta til Hron frå dei austlegaste utkantane av Banská Bystrica til byen Zvolen, og dei omliggande fjellkjedene Låge Tatra og Store Fatra. Det går fleire stiar til toppen av fjellet frå sentrum av Banská Bystrica.

Natur
-----

Urpín er hovudsakleg dekt av bøkeskog. Andre tre her er furu, lind og lønn. Toppen av fjellet har typisk skogslettevegetasjon. Trass i nærleiken til ein større by, finst det 35 utryddingstrua dyreartar på Urpín og mange sjeldne planter. Her finst òg 280 forskjellige edderkoppartar. Det vart grunnlagd eit naturreservat i 1997 som dekkjer eit område på 5,02 ha.

Historie
--------

Dei to toppane på Urpín bak klokketårnet i Banská Bystrica
Sentrum i Banská Bystrica sett frå Urpín
Då Det osmanske riket rykte nordover på 1500-talet var dei rike gruvebyane i Slovakia, som Banská Bystrica, trua, og det vart bygd eit vakttårn på ein av toppane på Urpín i 1587. Vakttårnet var knytt til byen via ein hemmeleg undergrunnsgang, som gjekk under elva Hron. Etter at tårnet vart øydelagd under den andre verdskrigen vart det bygd om til eit astronomiobservatorium etter krigen. 

Sjølv om Banská Bystrica på 1600-talet stort sett vart styrt av det katolske Habsburgmonarkiet, var byen sjølv heilt protestantisk. Under den statsstøtta motreformasjonen, bygde Jesuittordenen ei kyrkje på tiooen av fjellet i 1713 og små heilagdomar vart reist langs stien som førte opp til kyrkja året etter. Kyrkja var ein pilegrimsstad, og har nyleg vorte restaurert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Urpín» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Kubišová, Dana (Oktober 2003). «Urpín = odveký strážca mesta». *Bystrický Permon* **1** (3): 12.
2. 1 2  Chromek, Igor (Oktober 2003). «Vartovka - história a súčasnosť». *Bystrický Permon* **1** (3): 1–11.
3. ↑  Baláž, Ján (Oktober 2003). «Kalvária - Kaplnka Božieho hrobu na Urpíne». *Bystrický Permon* **1** (3): 1–10.
4. ↑  «Banská Bystrica projects restore Calvary, cycle routes, infrastructure». The Slovak Spectator. 16. juli 2007.
Biskopskulla kyrka.
**Biskopskulla kyrka** er ei kyrkje i Örsundaåns dalføre i Enköpings kommun i Sverige, om lag ei mil nord for byen Enköping i Uppland. Dei eldste lutane av kyrkja, som er dei indre partia av den nordre muren skipet og dei nordre og søndre murane av eit smalare kor enn det noverande, skriv seg frå 1100-talet. I Statens historiska museum i Stockholm er det broderi frå 1100-talet frå mellom anna eit antependium frå Biskopskulla kyrka. Broderia er utført i ein eigenarta teknikk, sydd i gull på brodert sølvbotn, og framstillar hendingar frå Kristi liv i 24 sirkulære scener.

Kyrkja har vorte mykje endra seinare. Det noverande koret vart bygd ein gong i tida 1250-1350 i samband med at kyrkja vart lengd mot aust, og det vart då òg bygd sakristi med tønnekvelv. På 1400-talet vart det bygd ribbekvelv i alle dei andre romma, bygd våpenhus og måla kalkmåleri i tak og på veggar i koret og skipet. Ved ei ombygging i 1741 fekk kyrkja det noverande eksteriøret med valma saltak, tårnet vart gjort høgare og fekk den noverande tårnhetta. Ei gjennomgripande restaurering og istandsetting i 1954-55 innebar at kyrkja fekk nytt golv, nytt altar med ein enkel kross i eik, nye benkar, og at dei gamle kalkmåleria som hadde vorte overkalka i tidas løp, var brakt fram att i dagens ljos.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Opplysningar om kyrkja frå Riksantikvarieämbetet, Byggnadsregistret, 1996-1999
* Broderi frå Biskopkulla kyrkje i Statens historiska museum i Stockholm.
Per Schei (1875-1905) ved leiren på Braskerudflya på Nunavut i Canada1899, under 2. Fram-ferda leia av Otto Sverdrup.
**Peder Elisæus Schei** (1875–1905) var ein norsk geolog som først og fremst er kjend for bidrag til arktisk geologi under den andre Fram-ferda (1898-1904).

Per Schei vart fødd på Snåsa, men flytte som treåring med familien til ein gard på Sparbu. Han budde også ei tid hjå tanta i Danmark i oppveksten før han reiste til Kristiania for å studera.  Han avla bergeksamen ved universitetet i Kristiania i 1898. Same året la han ut med Otto Sverdrup på den 2. Fram-ferda. Eskspedisjonen, som varte i fire år, kartla øyane i Arktis nord for det Nord-Amerikanske fastlandet. Schei «gjorde der eit uvanleg godt arb. og samla eit stort vitsk. tilfang».

Han var særleg sett pris på av Sverdrup for gode evner på vekelange sledeturar. Etter at ekspedisjonen kom tilbake i 1902 vart han vald til å vera hovudredaktør for dei vitskaplege avhandlingane som skulle gjevast ut. Han vart også utnemnd til amanuensis ved Mineralogisk institutt same året. Ei avhandling om funna i Arktis vart prenta i det britiske tidsskriftet *Geographical Journal (Volume 22, no. 1, s. 56-65)* i 1903, etter at Schei og Sverdrup i London hadde halde foredrag om ferda.

Schei døydde av nyresjukdom allereie i 1905.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fram-Museet: Andre Fram-ferd».
2. ↑  *Fram Museum om Per Schei*, arkivert frå originalen 12. september 2015, henta 22. februar 2012
3. ↑  *Norsk Allkunnebok. IX. bandet*
4. ↑  Dawes & Christie (1986). «Per Schei (1875-1905)». *Arctic (Published by Arctic Institute of North America)*. 39(1): 106-107.
5. ↑  «JSTOR: Search Results», *www.jstor.org*, doi:10.2307/j100008, henta 27. august 2021
6. ↑  «Per (Peder Elisæus) Schei (1875-1905)», *FRAM* (på norsk bokmål), henta 27. august 2021

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Oddvar Krogh** (fødd 6. april 1937) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Degernes som tevla i sleggjekasting. Krogh, som var medlem av Sarpsborg IL, vart noregsmeister i sleggjekast fem gongar; 1958, 1959, 1963, 1964 og 1965, og vann i tillegg to sølvmedaljar og ein bronsemedalje i NM. Han bur i Sarpsborg.

### Aktiv

Krogh vann sitt fyrste NM-gull i 1958. Same året deltok han i EM i friidrett 1958, der han enda som syttandemann med 58,33 m. I oktober månad passerte han 60-metersgrensa, fyrst med 60,32 m og så to veker seinare me 60,96 m. Året etter forbetra han i juni månad noregsrekorden i sleggjekast til 63,35 m, ein rekord Sverre Strandli hadde hatt hevd på i 10 år. To månader rekordkastet forsvarte Krogh NM-tittelen i øvinga med eit kast på 61,52 m, nok til at han vart tildelt kongepokalen.

Etter at Strandli i perioden 1960-62 hadde forbetra den norske sleggjerekorden ved tre høve, sist til 63,88 m, sende Krogh sleggja heile 64,83 meter avgarde i eit stemne i Moss 21. august 1963. Den 19. september 1964 vart han så fyrste nordmann over 65 meter då han vann sleggjetevlinga under landskampen Italia-Noreg-Sverige på olympiastadion i Roma og flytta den norske rekorden til 65,80 meter. Rekorden vart ståande i 11 år.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1957: Bronsemedalje i sleggjekasting – 55,24 m
* 1958: Gullmedalje i sleggjekasting – 58,62 m, framom Magne Føleide (55,05 m)
* 1959: Gullmedalje i sleggjekasting – 61,52 m, framom Sverre Strandli
* 1960: Sølvmedalje i sleggjekasting – 61,15 m, bakom Sverre Strandli (61,52 m)
* 1961: Bronsemedalje i sleggjekasting – 60,23 m
* 1962: Sølvmedalje i sleggjekasting – 62,71 m, bakom Sverre Strandli (63,16 m)
* 1963: Gullmedalje i sleggjekasting – 62,01 m, framom Odd Sangvik
* 1964: Gullmedalje i sleggjekasting – 62,61 m, framom Sverre Strandli (62,15 m)
* 1965: Gullmedalje i sleggjekasting – 63,86 m, framom Magne Føleide (61,58 m)
* 1966: Gullmedalje i sleggjekasting – 60,64 m, framom Sverre Strandli (59,48 m)
* 1967: Sølvmedalje i sleggjekasting – 58,20 m, bakom Arne Lothe

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Sport i navn & tall*. 1971
* friidrett.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Oslo Museum** er eit kulturhistorisk museum i Oslo som vart skipa 1. januar 2006 ved at dei eksisterande musea Oslo Bymuseum, Teatermuseet og Internasjonalt Kultursenter og Museum vart slegne saman under ein administrasjon. I 2013 kom Arbeidermuseet til som ei avdeling av Oslo Museum.

Oslo museum held til på tre plassar, Bymuseet og Teatermuseet ligg samla på Frogner hovedgård i Frognerparken, Interkulturelt Museum har lokale i Tøyenbekken 5 på Grønland, i nærleiken av Grønland T-banestasjon, og Arbeidermuseet har tilhald i Apotekergården i Sagveien på Sagene. Administrasjonen held til på Frogner hovedgård. I tida frå januar til desember 2006 hadde museet mellombels namnet *Hovedstadsmuseet*.

Oslo Museum samlar på alle typar av kulturhistorisk materiale som er eigna til å kaste ljos over tilhøva i byen i fortida og notida, så som fotografi, kunstobjekt, gjenstandar, tekstil, møbler, bøker og arkivalia. Materialet vert teke vare på i magasin på museet i Frognerparken og andre stader i byen. Både kunst- og fotosamlingane er mellom dei største i Noreg. Digitale fotografi av mange av gjenstandane er å finne på internett, og det same gjeld digitaliserte fotografi frå Oslo i gamal og ny tid.

Oslo Museum er ei stifting som får økonomisk stønad frå Oslo kommune og Kulturdepartementet, og mottek prosjektmidlar frå mellom andre Norsk kulturråd, Institusjonen Fritt Ord og Bergesenstiftelsen.

Oslo museum og Teatermuseet held til på Frogner hovedgård.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene for Oslo museum
* Digitalmuseum, internettsider med foto av gjenstandar og anna
* Oslobilder, internettsider med fotografi frå Oslo i tidlegare tider

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Demonstrasjon av tilhengarar av grøn ideologi
**Grønn ideologi** er ei samling politiske ideologiar som tar utgangspunkt i ei økologisk forståing av røyndommen. Begrepet økologisme er et delvis overlappende begrep. Dei fleste grøne ideologiar er antiautoritære og ikkjevaldelege. 

Denne grøne ideologien (økologisme) er trua på at verken sosialismen eller kapitalismen er den rette vegen. Begge samfunnsformar er baserte på vekst, noko økologistane ikkje anerkjenner. Dei går i staden inn for berekraftig utvikling og økologi, og melder seg ut av den tradisjonelle politiske høgre/venstre-aksen. Dei trur på ein liten stat men sterke lokalsamfunn (i ulik grad), men meiner at ein skal bidrage til fellesskapet så alle kan realisera seg sjølv i balanse med naturen. Ideologien går inn for eit miljøvennleg og økologisk samfunn som er berekraftig men samstundes òg produktivt.[*treng kjelde*]

Grøn politisk tenking fekk fyrst innverknad som ei av fleire opprørsrørsler i 1960-åra. Med eit antiautoritært preg blei den radikale miljørørsla eit alternativ til dei marxistiske rørslene på denne tida, og tok mange element av anarkistisk tradisjon opp i seg.[*treng kjelde*]

Grønn ideologisk tradisjon var grunnlaget for dei økologiske partia som oppstod på 1980-talet, preget av tenkinga til blant andre Petra Kelly og Murray Bookchin.[*treng kjelde*]

I Noreg er grøn ideologi særleg eit grunnlag for Miljøpartiet De Grønne.

Kjelder
-------

1. ↑  Dr Mathew Humphrey, School of Politics and International Relations, University of Nottingham (15. august 2013). «Green Ideology». *The Oxford Handbook of Political Ideologies* (på engelsk). doi:10.1093/oxfordhb/9780199585977.001.0001/oxfordhb-9780199585977-e-011. Henta 8. august 2020. «This chapter identifies four key commitments of green ideology—ecological restructuring, radical democratization, ecological law, and non-violence as a principle of action. It then examines whether these core principles effectively constrain the potential decontestations of other, adjacent principles.»
2. ↑  Svein Hammer (2016). «Fra evig vekst til grønn politikk».

* *Denne artikkelen bygger på «Grøn ideologi» frå Wikipedia på dansk, den 22. mars 2022.*

* *Denne artikkelen bygger på «Grønn ideologi» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mars 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| **Vassongar** |
| Bilelete frå ringmerking i León i Spania, i trekkruta for artenFoto: David Pérez (DPC)Bilelete frå ringmerking i León i Spania, i trekkruta for artenFoto: David Pérez (DPC) |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Vassongar Utbreiinga av Vassongar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Kjerrsongarfamilien Acrocephalidae |
| **Slekt:** | Kjerrsongarar *Acrocephalus* |
| **Art:** | **Vassongar** *A. paludicola* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Acrocephalus paludicola***Vieillot, 1817 |

**Vassongar** (*Acrocephalus paludicola*) er ein mellomstor songar i kjerrsongarfamilien som er hekkefugl i Aust-Europa og overvintrar i Vest-Afrika. I Noreg er denne arten en svært sjeldan gjest.

Skildring
---------

Kroppslengda på denne kjerrsongaren er 11,5 til 13 centimeter. Fjørdrakta er beigebrun, mørkare over enn i undersida. Vassongaren har ei brei, lys augebrynstripe og ei markert, lys, gulbrun issestripe. Oversida har kraftige streker, undersida kan ha forsiktige, mørke streker, men dette er individuelt. Songen har ei kompleks oppbygning, gjentatte seriar av to hovudkomponentar: knirkande «trrrrr», etterfølgt av fløytetonar.

Hekkehabitatet er vide og fuktige enger av starrplantar i varmt temperert klima. Vegetasjonen må i tillegg vere lågvaksen. Utbreiinga for hekking ikkje godt kjend, men er avgrensa og fragmentert, i grenseområdet Tyskland-Polen, i sentrale delar av og i austre delar av Polen, i Litauen, Kviterussland og Ukraina. Overvintringsområda er òg fragmenterte, ligg i Vest-Afrika og hovudsakleg innanfor grensene til Senegal og Mali. I Noreg kjenner ein 28 godkjende registreringar av vassongarar, dei fleste er frå 1990-talet og dei fleste vart gjorde i Vest-Agder i august månad.

Vassongarar er insektetar med eit vidt repertoar av artar på menyen, desse inkluderer augestikkarar, vassniglar og edderkoppar.

Populasjonen er estimert til mellom 27 000 og 41 400 og er trudd å vere minkande. Det vektigaste trugsmålet er tap av habitat grunna drenering av våtmark for omgjering til jordbruksføremål. Arten er klassifisert som globalt sårbar.

Kjelder
-------

Referansar

1. ↑  Svensson, Lars et al (2011). *Gyldendals store fugleguide.* Gyldendal norsk forlag. ISBN 9788205418820.
2. 1 2  Dyrcz, A. Christie, D.A. de Juana, E. & Sharpe, C.J. (2018) *Aquatic Warbler (Acrocephalus paludicola)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 16. juni 2018
3. ↑  «Artsobservasjoner - rapportsystem for arter i Norge». Henta 13. juni 2017.
4. ↑  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Acrocephalus paludicola Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 16. juni 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vassongar**
**Urs Kälin** (fødd 26. februar 1966) er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Bennau i Einsiedeln. Frå 1991 til -96 vann han tre sølvmedaljar under VM i alpint og i OL, alle i spesialgreina hans, storslalåm.

### Aktiv

Kälin debuterte i verdscupen i alpint i januar 1989 med ein ellevteplass i eit storslalåm i Adelboden. På byrjinga av neste sesong, 30. november 1989, overraska han med å vinne verdscuprennet i storslalåm i Waterville Valley i delstaten New Hampshire i USA. Det skulle gå over seks år før den neste verdscupsigeren kom. I mellomtida kom han tre gonger på sølvplassen i storslalåmrenna i tre internasjonale meisterskap; 1991, 1994 og 1996. Under VM i 1991 måtte han sjå seg slått av Rudolf Nierlich frå Austerrike, under OL 1994 på Lillehammer kom han med tida 2.52,48 to hundredels sekund bak vinnaren Markus Wasmeier frå Tyskland, medan Kälin i VM 1996 fekk sin overmann i Alberto Tomba frå Italia.

Mellom 1989 og 1996 vann Kälin tre storslalåmrenn i verdscupen, dessutan van han ein siger i parallellslalåm. Sju gongar kom han på andreplass i verdscuprenn, tre gongar på tredjeplass. 1996-sesongen var hans beste sesong. Han vart då nummer to i storslalåmcupen av verdscupen i alpint, bak landsmannen Michael von Grünigen. Totalt i verdscupen den sesongen kom han på niandeplass, nordmannen Lasse Kjus vann.

Kälin la opp i desember 2001 grunna skade.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* 1989: Nr 14 i storslalåm under VM i alpint i Vail
* 1991: Sølvmedalje i storslalåm under VM i alpint i Saalbach-Hinterglemm
* 1992: Nr 14 i super-G under vinter-OL i Albertville
* 1993: Nr 4 i storslalåm under VM i alpint i Morioka
* 1994: Sølvmedalje i storslalåm under vinter-OL på Lillehammer
* 1996: Sølvmedalje i storslalåm under VM i alpint i Sierra Nevada
* 1998: Nr 12 i storslalåm under vinter-OL i Nagano
* 2001: Nr 14 i storslalåm under VM i alpint i St. Anton

### Verdscupsigrar

| Dato | Stad | Land | Øving |
| --- | --- | --- | --- |
| 30. november 1989 | Waterville Valley | USA | Storslalåm |
| 6. januar 1996 | Flachau | Austerrike | Storslalåm |
| 9. mars 1996 | Kvitfjell | Noreg | Storslalåm |

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Urs Kälin» frå Wikipedia på tysk, den 14. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Urs Kälin – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Urs Kälin» (på engelsk). olympedia.org. Henta 10. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 59°54′42.998″N 10°45′18.979″E﻿

**Radisson Blu Plaza Hotel** (i daglegtale *Oslo Plaza*) er eit hotell i Oslo sentrum og er, med sine 117 meter, Nord-Europas høgste hotell og den nest  høgste bygningen i Noreg. Bygningen er, i likskap med nesten alle bygg i Oslo, mislikt i enkelte krinsar – onde tunger har kalla bygningen «Hotell Hoggjernet». Bygningen har likevel ikkje vorten ein «folkefiende», i motsetnad til Postgirobygget, trass i at den er både større og høgre.

Hotellet har 37 etasjar og 673 rom med til saman 1500 senger, 140 forretningsrom og 20 suiter. Bygget er ført opp i betong og har rasterfasader i spegelglas. Dei øvste etasjane er avfasa med bratt skråtak på ei side mot eit skarpt møne. Det har dessutan ein utenpåliggjande heis i glas som fører opp til bevertningsstad på toppen. Ei lågblokk i tre etasjar inneheld inngangsparti, lobby, restaurantar og konferansesalar.

Bygget stod ferdig i 1989, og er teikna av *White arkitekter*. Det blei opna den 14. mars 1990 av kong Olav V. I 1992 blei det reist ei gangbru mellom hotellet og Oslo Spektrum.

Galleri
-------

Oslo Plaza
* Oslo Plaza, 17. april 2008Oslo Plaza, 17. april 2008

Referansar
----------

1. ↑  *Nexans: Haldentårnet er Norges høyeste landfaste bygning.*, arkivert frå originalen 1. april 2013, henta 5. oktober 2010
2. ↑  Hotell Hoggjernet:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SkyscraperCenter

 |