recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Portalplanke frå Imshaug, no på Kulturhistorisk museum i Oslo
Ved garden Imshaug i Sørum, ikkje langt frå Blakersund, har det tidlegare stått ei kyrkje. Ho vart vigsla til Jomfru Maria morgonen etter Blasi dag, altså 4. februar. Kyrkja er omtala som *Imishaughs kirkia* i jordeboka til biskop Eystein (ca. 1400). Ein trur at kyrkja var lagt ned før eller omkring reformasjonen, for biskop Jens Nilssøn omtalar i si visitasskildring *Imisshoug capel* som «aldeles øde».

Gjenstandar frå kyrkja
----------------------

Tre bevarte plankar frå den nedlagde kyrkja tyder på at det dreide seg om ei stavkyrkje. Den eine planken, som har vore brukt i eit stabbur, har rankeutskjeringar og er no i Kulturhistorisk museum i Oslo, medan dei to andre framleis finst lokalt på garden. Ein bevart hjulkross syner at det var kyrkjegard på staden.

Fotnotar
--------

1. ↑  H.J. Huitfeldt-Kaas, red. (1878). *Biskop Eysteins Jordebog (Den røde Bog). Fortegnelse over det geistlige Gods i Oslo Bispedømme omkring Aar 1400. Tredje Hefte*. Christiania. s. 443.
2. ↑  Yngvar Nielsen, red. (1885). *Biskop Jens Nilssøns visitatsbøger og reiseoptegnelser 1574-1597*. A.W. Brøgger. s. 9.
3. ↑  Kulturminnesøk.

Kjelder
-------

* Imshaug, forsvunnet kirke i Norges kirker

* *Denne artikkelen bygger på «Imshaug stavkirke» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Imshaug stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Teikning av ein ork.
**Orkar** er monsterfigurar kjende frå ulike fantasyverk og -spel.

Orkar i gammalengelsk og mellomaldersegner
------------------------------------------

I gammalengelske (angelsaksiske) soger kjempa Beowulf mot den vonde Grendel som skal ha nedstamma frå *Orc-néas*, som betyr «døde orcus». Grendel budde i ei hole som låg under vatn, nett som eit anna vesen kjent som orc i mellomalderen, spekkhoggaren. På engelsk blir spekkhoggar kalla for *orca*. I ei mellomalderkjelde blir desse dyra omtalte som skjela, stivbørsta og med grisetryne og støyttenner.

Orkar i Ringdrotten
-------------------

Orkar i fantasyunivers stammar frå *Ringdrotten* av J.R.R. Tolkien. Tolkien tok mykje av sin inspirasjon frå soga om Beowulf. Hans orkar bur i holer i klipper, der dei tjener ein meir vondskapsfull skapning enn seg sjølv. I motsetnad til seinare orkar, til dømes i spela Warhammer og Warcraft, har ikkje orkane til Tolkien grøn hud.

Russiske soldatar
-----------------

Under den russiske invasjonen av Ukraina i 2022 blei russiske styrkar ofte omtalte som «orkar» (орки).

Sjå òg
------

* Goblin

Kjelder
-------

1. ↑  «Glede og tårer i Kherson: – For oss var de bare «orker» eller «svin»», NRK, 14. november 2022
2. ↑  MacLachlan, Christopher (9 April 2022). «Why are Ukrainians calling Russian invaders ‘orcs’?». *The Spectator*.

* *Denne artikkelen bygger på «Ork» frå Wikipedia på bokmål, den 9. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om orkar i Encyclopedia of Arda

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
| **Vibo Valentia** |
| --- |
| Horisonten til Vibo ValentiaHorisonten til Vibo Valentia |
| Plassering |
| 

Vibo Valentia is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Calabria  Vibo Valentia |
| Borgarmeister | Francesco Mario Sammarco |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  46,2 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 33 957   732,8/km² |
| Koordinatar | 38°40′″N 16°05′″E﻿Koordinatar: 38°40′″N 16°05′″E﻿ |
| Høgd over havet | 476 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 89900, 89811 |
| Telefon-retningsnummer | 0963 |
| **Nettstad:** www.comune.vibo-valentia.vv.it |

**Vibo Valentia** er ein by sør i Italia, nær Tyrrenhavet. Han er hovudstad i provinsen Vibo Valentia i regionen Calabria og har om lag 35 000 innbyggjarar. 
Byen er eit handels-, jordbruks- og turistsenter (dei mest kjende stadane i nærleiken er Tropea, Ricadi og Pizzo) i provinsen. Svært viktig for lokaløkonomien er hamna Vibo Marina.

Historie
--------

Vibo Valentia var opphavleg ein gresk koloni kalla *Hipponion*. Han vart truleg grunnlagd rundt 600-talet fvt. av innbyggjarar frå Locri, ein viktig by i det italienske Magna Graecia, sørvest for Vibo Valentia ved Det joniske havet. Diodorus Siculus skriv at byen vart erobra i 388 fvt. av Dionysius den eldre, tyrann i Siracusa, som deporterte alle innbyggjarane. Innbyggjarane kom tilbake i 378 fvt. med hjelp frå Kartago. Dei nest åra kom Hipponion under bruttiane sitt styre, som kontrollerte det meste av Calabria. Etter at byen kom inn under romarane vart namnet latinisert til *Hipponium*. Byen vart ein romersk koloni i 194 fvt. med namnet Vibo Valentia. Etter ein periode med velstand seint i Republikken og tidleg i Romarriket, vart byen nesten forlaten etter Romarriket sitt fall. I 1070 bygde normannarar ei borg der den gamle akropolisen låg, og i 1235 vart ein ny by grunnlagd her av Fredrik II, den tysk-romerske keisaren og konge av Sicilia. Byen fekk namnet *Monteleone*. Byen fekk først sitt gamle romerske namn Vibo Valentia i 1928.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vibo Valentia» frå Wikipedia på engelsk, den 7. desember 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- *The Columbia Encyclopedia*, Sixth Edition. Columbia University Press. 2001.
		- *The Princeton encyclopedia of classical sites*; Stillwell, Richard. MacDonald, William L. McAlister, Marian Holland. Princeton, N.J. Princeton University Press. 1976. ISBN 0-691-03542-3


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ein del av den gamle romarvegen Via Nomentana i Sant'Alessandro i Roma.
**Via Nomentana** er ein antikk romarveg. Han gjekk nordaustover frå Roma til Nomentum (i dag Mentana). Strekninga er 23 kilometer lang; det tilsvarer 14 romerske mil. Det låg fleire bruer på dette veggstrekket, den største av dei var Ponte Nomentano.

Via Nomentana (raud), og Via Salaria (grøn)
Ponte Nomentano, ei av bruene på Via Nomentana, fotografert under flaumen i 2008.
Vegen byrja opphavleg ved Porta Collina i den servianske bymuren. Det var keisar Aurelianus som på 200-talet e.Kr. fekk bygd Porta Nomentana i sin nye bymur, som seinare blei kalla den aurelianske muren. Pave Pius IV vedtok å flytta den første delen av vegstrekninga, og i samband med dette fekk han bygd Porta Pia.

Denne vegen blei aldri ei viktig ferdselsåre, og nokre kilometer forbi Nomentum gjekk Via Nomentum og Via Salaria saman til éin veg. I dag følgjer den moderne motorvegen same vegløp frå Roma til Nomentum (dagens Mentana), men på visse stadar kan ein framleis sjå restar av brusteinsoverlaget frå den antikke vegen.

Historie
--------

Via Nomentana heitte opphavleg *Via Ficulnensis*, etter landsbyen Ficulea som ligg 13 km utanfor Roma. Seinare blei han forlenga til Nomentum.

Vegen i dag
-----------

Ved Via Nomentana i dag ligg kyrkjene Santa Costanza frå 300-talet, Sant'Agnese fuori le mura frå 700-talet, og fleire ruinar.
Eit gjestehus for den tyske ordenen har også adresse her.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gästehaus des Deutschen Ordens» (på tysk). Henta 24. juli 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Via Nomentana» frå Wikipedia på bokmål, den 24. juli 2019.*

Litteratur
----------

* Peter Connolly, Hazel Dodge: *Die antike Stadt. Ein Leben in Athen & Rom.* Könemann, Köln 1998, ISBN 3-8290-1104-0.
* *Via Nomentana.* I: Samuel Ball Platner, Thomas Ashby: *A Topographical Dictionary of Ancient Rome.* Oxford University Press, London 1929, s. 565 (online).
Sihldalen mot søraust med Adliswil, Langnau am Albis, Zimmerberg og Zürichsjøen sett frå Felsenegg (April 2010)
**Sihldalen** eller **Sihltal** er ein dal som høyrer til regionen Zimmerberg-Sihltal i distriktet Horgen i kantonen Zürich i Sveits. 

Sihl er ei 68 km lang elv i kantonane Schwyz (SZ) og Zürich (ZH). Dalen utgjer delar av distrikta distriktet Einsiedeln (øvre Sihldalen), Horgen (ZH) og Zürich. 

Området langs Zürichsjøen er forma av den venstre morenen etter isbreane i istida, og leiet er i dag Zürichsjøen og Sihldalen. Sihldalen er skogkledd, men det finst òg oppdyrka område. Den nedre delen av dalen er tett folkesett. Sihltal er eit velkjent fritidsområde og populært for fot- og sykkelturar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sihl Valley» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Region Zimmerberg-Sihltal Arkivert 2009-05-21 ved Wayback Machine.
* Zürichsjøen-ormådet

Koordinatar: 47°16′N 8°34′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
*Denne artikkelen handlar om vindstyrken. For uvêra som oppstår i Nord-Atlanteren og Stillehavet, sjå tropisk syklon.* 
Verknaden til orkan på sjøen.
**Orkan** er kategori 12 i Beaufortskalaen og er den sterkaste vinden på skalaen. Vindsnøggleiken er då 32,7 m/s eller 117 km/t eller høgare. I eldre sjønemning heiter vindstyrken òg orkan. 

For vindstyrken orkan må vindsnøggleiken i snitt ha vore minst 32,7 m/s over 10 minutt. I den forstand opptrert orkanar i Noreg berre på sjøen og utsette stader i høgfjellet, og ein særs sjeldan gong i enkelte fjordstrøk. Vind av slik styrke kan medføre store skadar på skog og bygningar og vil i dei aller fleste tilfelle få status som ekstremvêr i Noreg. Over land vert middelvinden dempa slik at orkan nesten aldri skjer. Det kan derimot kome vindkast over 32,6 m/s som kan føre til store skadar. Uttrykket «orkan i kasta» vert derimot ikkje nytta i av meteorologar, sidan eit vindkast er ein augneblikksvind, medan orkan i denne forstanden er målt over 10 minutt og per definisjon ikkje kan vere eit vindkast.

Verknad
-------

### På land

Orkan opptrer særs sjeldan og medfører uvanleg store øydeleggingar på land. 

### Til sjøs

Til havs blir lufta fylt av skum og sjørokk som set ned sikta kraftig. Sjøen blir fullstendig kvit av drivende skum. Bølgjehøgda er gjerne over 14 m, men på grunn av det sterke vindtrykket kan bølgjene faktisk stundom verte dempa og ein kan derfor få minst like høge eller høgare bølgjer i sterk storm.

Andre språk
-----------

| Språk | Namn |
| --- | --- |
| Svensk | Orkan |
| Dansk | Orkan |
| Færøysk | Ódn |
| Islandsk | Fárviðri |
| Engelsk | Hurricane force |

Kjelder
-------

* Gustav Bjørbek (2003). *Norsk vær i 110 år*. Damm & Søn. s. 285-289. ISBN 82-04-08695-4.
* «Orkan» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Beaufortskalaen |
| --- |
| Stille • Flau vind • Svak vind • Lett bris • Laber bris • Frisk bris • Liten kuling • Stiv kuling • Sterk kuling • Liten storm • Full storm • Sterk storm • Orkan |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 65°31′55.736″N 21°11′50.298″E﻿
**Sikfors** er ein svensk tettstad i Piteå kommun i Norrbottens län i landskapet Norrbotten. I 2005 hadde tettstaden 211 innbyggjarar. Sikfors ligg ved Piteälven, som ofte vert rekna som ein av dei gjenverande «uutbygde» elvane i Sverige. Dette er derimot ikkje heilt riktig, sidan Sikfors har ei demning ved Sikforsen. Her er eit moderne kraftverk sprengt inn i berggrunnen. Sikforsen har ei fallhøgd på 14,7 meter.

I 1999 vann Sikfors den svenske konkurransen *Årets by* (på norsk: «årets bygd»). Den dominerende bedrifta i Sikfors er sagbruket Stenvalls Trä AB.

Roland Larsson, som var gissel hos FARC-geriljaen i Colombia frå 17. mai 2007 til 17. mars 2009, kjem frå Sikfors. 

Sikfors heiter *Siikakoski* på finsk/meänkieli. Tidlegare var det jernbanestasjon her ved Piteåbanan, som passerer Piteälven på ei bru ved kraftverksdammen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sikfors» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sikforsbygdens nettsted Arkivert 2008-07-23 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sikh Light Infantry** er eit regiment i den indiske hæren med røter tilbake til den britisk-indiske hæren. Regimentet har ein sterk sikh-identitet, og symbolet for regimentet er to stiliserte sikh-våpen, ein kirpan over ein tsjakram. Dei fleste soldatane i regimentet er mazabhi-sikhar, andre kjem frå ramdasia-kasten. Offiserar kan ha andre typar bakgrunn.

Regimentet har heitt «Sikh Light Infantry» sidan 1944. Det opphavlege namnet var «The Mazabhi and Ramdasia Sikh Regiment», som blei oppretta for å kjempa i andre verdskrigen i 1941. Sikhar hadde då lenge tent i den britisk-indiske hæren, ofte i einingar kjend som «Sikh Pioneers». Då LI blei danna tok det over regimentsfargane, tradisjonane og ærestilvisingane til desse pionerane.

Sidan India fekk sjølvstende har regimentet teke fleire ulike roller, ikkje berre som infanteri men også innan luftvåpen, marine og som spesialstyrkar. Det har teke del i Siachen-konflikten i Kashmir, kontraterrorisme og i United Nations Emergency Force under Suezkrisa.

Religiøst er regimentet nært knytt til dei gamle akali nihang-krigarane og til guru Gobind Singh.

Kjelder
-------


* «The Sikh Light Infantry», allaboutsikhs.com
* «Sikh Light Infantry», globalsecurity.org

---

* *Denne artikkelen bygger på «Sikh Light Infantry» frå Wikipedia på engelsk, den 25. november 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

* bharat-rakshak.com[*daud lenkje*]
* sikh-heritage.co.uk
* mod.nic.in

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sikh Light Infantry**
Via Maris (rosa), kongevegen (raud), og andre handelsruter i Levanten kring 1300 fvt.
Jezreeldalen med Via Maris i framgrunnen.
**Via Maris** er det moderne namnet på ei handelsrute tidleg i bronsealderen og antikken, mellom Egypt og dei nordlege rika i Syria, Anatolia og Mesopotamia — dagens Iran, Irak, Israel, Tyrkia og Syria. Det tidlegare namnet var Filistinarvegen som synte til at vegen gjekk over Filistinarsletta (som i dag består av den sørlege israelske kystsletta og Gazastripa). Frå Filistinarsletta går vegen vidare nordover gjennom Sharon. Ved Dor (nær dagens Hadera) går vegen i to greiner - eine langs kysten av Middelhavet og den andre følgjer innlandsruta gjennom Megiddo, Jezreeldalen, Galileasjøen og Dan.

«*Via Maris*» er latinsk og tyder Sjøvegen. Namnet kjem frå eit vers i Det nye testamentet, Matteus 4:15: 

Sebulons og Naftalis land, ved vegen til havet, bortanfor Jordan, heidningars Galilea.
I lag med Kongevegen var Via Maris ein av dei store handelsrutene mellom Egypt og Levanten, Anatolia og Mesopotamia. *Via Maris* var kryssa av andre handelsruter, slik at ein kunne reise frå Afrika til Europa, eller frå Asia til Afrika. Han byrja ved al-Qantara og gjekk austover til Pelusium, følgde nordkysten av Sinai gjennom el-Arish og Rafah. Frå der følgde han kysten av Kanaan gjennom Gaza, Ashkelon, Ashdod, Joppa og Dor før han gjekk austover igjen gjennom Megiddo og Jezreeldalen før han nådde Tiberias ved Galileasjøen. Igjen svinga han nordover langs breidda og gjennom Migdal, Capernaum og Hazor. Frå Hazor kryssa han den nordlege Jordanelva ved Jacobs døtrer-brua før han gjekk bratt opp over Golanhøgdene og så nordaust til Damaskus. Her kunne reisande halde fram på Kongevegen så langt som til Eufrat eller halde fram nordover til Anatolia.

Sjå òg
------

* Røykjelsesruta
* Salah al-Din-vegen
* Patriarkarvegen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Via Maris» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2014.*
Skjematisk teikning av ei laterna magica
Foto av ei laterna magica med bilde klart.
**Laterna magica** (lat. 'magisk lykt') var forløparen til lysbileteframvisaren og moderne film. Instrumentet består av ei linse og ein oljelampe som projiserar bilete måla på glassplater på ein passande skjerm.

Historie
--------

Den eldste nemninga av instrumentet er frå 1671, i boka *Ars Magna Lucis et Umbrae* av Athanasius Kircher. På 1800-talet var det vanleg å få besøk av reisande som heldt framsyningar med eit stort utval av bilder. Nokre av desse hadde spesielle effektar ved at eit anna bilde kunne gli eller rotera over hovudplata. Eit populært døme var «rotteslukaren», som viste ein flokk rotter som hoppa inn i munnen til ein sovande mann. Under napoleonskrigane vart britar varta opp med ein slagscene mellom eit britisk og eit fransk skip som ende med at det franske skipet gjekk ned i flammar, til jubel frå forsamlinga.

Då fotografiet vart funne opp kunne ein laga billigare og meir naturtru glasplater. Ein kunne sjå berømte bygg og menneske og bilete frå framande land på framsyningane. Ein fekk òg seriar av bilde som fortalde ei historie, gjerne med ei lukkelege eller moraliserande ending. Dei magiske lanternene og bilda dei viste var mykje etterspurde på 1800-talet, men fall i popularitet då ein fann opp filmen med levande bilete. Framsyningsforma har likevel overlevd gjennom moderne lysbilder og kikkertforma leiketøy som kan visa fram seriar av bilete mot dagslys («Viewmaster»).
**Taifaen Granada** (arabisk *طائفة غرناطة* , *Ta'ifa Garnata*) var eit maurisk kongedøme (taifa) i Al-Andalus, innan dagens provins Granada i det sørlege Spania. Kongedømet oppstod i 1013 og varte til 1091

Vestgotarar
-----------

«Garnata» eller «Garnata al-Yahud» var ein busetnad ved sida av byen som dei kristne kalla «Elvira», etter det tidlegare iberiske namn «Ilbira».

Maurarar
--------

Den nærliggande iberiske byen Elvira var hovudstad i provinsen Al-Andalus i Córdoba-kalifatet. Sivile konfliktar som herja kalifatet på det tidlege 1000-talet leidde til øydelegginga av byen i 1010. Zawi ben Ziri, Zirid, var leiar av ein av hærane som tok delar av kalifatet i ein borgarkrig som øydela Medina Azahara i Córdoba, og seinare øydela Medina Elvira. Under leiinga hans forlét borgarane av Elvira provinshovudstaden og etablerte seg i den jødiske busetjinga Gharnata al-Yahud, og grunnla dermed byen Granada. Han grunnla det fyrste taifa-kongedømet Granada, og flytta hovudstaden frå Elvira til Garnata al-Yahud.

Zirid var ein familie frå Nord-Afrika med medlemmer som blei herskarar og kongar i mange andre islamske regionar, som i Ifriqiya.

Taifaen Granada enda etter å ha blitt erobra av Almoravidane i 1091, som tok over territoriet og sameina det med dei andre i dynastiet.

Liste over emirar
-----------------

### Zirid-dynastiet

* Zawi: 1013-1019/20
* Habbus al-Muzaffar: 1019/20-1038
* Badis bein Habus: 1038-1073
* Abdallah ibn Buluggin: 1073-1090
	+ Til Almoravidene: 1090-1145

### Adhaid-dynastiet

* Ibn Adha: 1145

### Huddid-dynastiet

* Abu Dja'far Ahmad «Zafadola» (òg Cord. Jaen): 1145
	+ Til Almohadane: 1145-1237
Latinsk kross frå *Nordisk familjebok*.
**Latinsk kross** (latin *crux immissa*) er ein kross med ein loddrett krossarm der den nedste delen er lengre enn dei andre krossarmane. I nokre høve er også den øvste krossarmen kortare enn dei andre. Denne krossforma er eit utbreidd symbol i religiøs og magisk samanheng, og er i dag særleg knytt til vestleg kristendom.

Ifølgje mykje kristen tradisjon blei Jesus krossfesta på ein latinsk kross. Ei anna vanleg oppfatting er at krossfestinga fann stad på ein T-forma antoniuskross eller taukross.

Ein omvendt latinsk kross er kalla peterskross etter apostelen Peter, som skal ha blitt krossfesta opp ned. Dette symbolet blir også brukt innan satanisme.

Ein liggjande latinsk kross er kalla filipkross.

Biletdøme
---------

* Enkel latinsk trekross.Enkel latinsk trekross.
* Kross med bibelske motiv frå 1100-talet.Kross med bibelske motiv frå 1100-talet.
* Keltisk høgkross i Castledermot i Irland.Keltisk høgkross i Castledermot i Irland.
* Ornamentert vegkross i Hérault i FrankrikeOrnamentert vegkross i Hérault i Frankrike
* Steinkrossar i Remshalden i Baden-Württemberg  i Tyskland.Steinkrossar i Remshalden i Baden-Württemberg i Tyskland.
* Mursteinskross i Remshalden i Baden-Württemberg  i Tyskland.Mursteinskross i Remshalden i Baden-Württemberg i Tyskland.
* Kross i den tidlegare portugisiske kolonien Goa i India.Kross i den tidlegare portugisiske kolonien Goa i India.
* 58 meter høg kvit kross og mindre krossar som viser krossfestinga av Jesus i Groom i Texas i USA58 meter høg kvit kross og mindre krossar som viser krossfestinga av Jesus i Groom i Texas i USA

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------


* «kors» (02.01.2012) I Store norske leksikon.
* «Archæology of the Cross and Crucifix» i *Catholic Encyclopedia*
* «cross» i *Encyclopædia Britannica*, Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite, 2011.
**Kockums** eller **Saab Kockums Aktiebolag** er eit svensk skipsverft som har tilhøyrt Saab sidan 2014. Kockums lagar militære fartøy som ubåtar, overflatefartøy og marinsystem.
Det har hovudkontor i Malmö og verksemd på Muskö örlogsbas, Dockstavarvet og ved Karlskronavarvet.

Historie
--------

Sjøsetting ved Kockums Mekaniska Verkstad av den norska tankaren «Vestalis» i 1962.
Utsyn over verftsområdet i Malmö med portalkranen (*Kockumskranen*) over dokken. Foto frå mitden av 1970-talet.
Verftet sprang ut frå Kockums Mekaniska Werkstad, skipa i 1840. Frans Henrik Kockum starta verksemda som hovudsakleg dreiv med produksjon for hushald og landbruk. I 1850 starta dei produksjon av jarnbanevogner og i 1870 eit skipsverft på hamna i Malmö. Familien stod også bak Skånska Cement AB og Kockums Jernverks AB, begge stifta på 1870-talet. I 1913 blei all verksemda i Malmö flytta til verftsområdet på hamna og det gamle verkstadområdet blei til bydelen Davidshall.

Verftet voks kraftig, og i 1952 og 1953 leverte Kockums mest tonnasje av alle verfta i verda. På grunn av økonomiske problem på 1970-talet blei verftet overteke av det statseigde Svenska Varv AB, og den sivile produksjonen blei lagd ned i 1978. I 1989 gjekk Kockums saman med Karlskronavarvet, før dei i 1989 gjekk inn i det tyske Howaldtswerke Deutsche Werft AG.

I 2004 omsette verftet for om lag 1,2 milliardar svenske kroner, og hadde i 2003 1200 tilsette. Frå 2005 var Kockums organisert i ThyssenKrupp Marine Systems.

I juli 2014 blei Kockums kjøpt opp av Saab.

På 1970-talet produserte Kockums òg anleggsmaskinar og skogsmaskinar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bolagsverket - Näringslivsregistret», *snr.bolagsverket.se*, henta 27. desember 2020
2. ↑  «Organisation | Company in brief | Saab», *Start* (på engelsk), henta 27. desember 2020
3. ↑  «Saab completes acquisition of TKMS AB (Kockums)», *Start* (på engelsk), henta 27. desember 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Kockums» frå Wikipedia på svensk, den 25. januar 2008 kl. 09:45‎.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kockums**

* Kockums AB
* Howaldtswerke Deutsche Werft Arkivert 2009-06-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* KulturNav

 |
**Bøttemodellen** er den enklaste modellen for å estimere kor mykje vatn som finst i eit jordsmonn. Modellen baserer seg på at ein har ei fast mengd vatn i jordsmonnet som kan utnyttast til evapotranspirasjon. 

Bøttemodellen er som følgjer: 

{\displaystyle {\frac {\partial w\_{w}}{\partial t}}=\rho \_{w}{\frac {\partial h\_{w}}{\partial t}}=P\_{r}-E+M\_{s}-\Delta f}

der {\displaystyle w\_{w}} er massen av vatnet i jordsmonnet per areal ({\displaystyle {\frac {\partial w\_{w}}{\partial t}}} seier berre at dette endrar seg over tid), {\displaystyle h\_{w}} er høgda av vatnet i jordsmonnet ein ser på (eller høgda i bøtta om ein vil) og {\displaystyle \rho \_{w}} er tettleiken til vatnet. Modellen seier at vassnivået i jordsmonnet aukar med tilført nedbør {\displaystyle P\_{r}} og snøsmelting {\displaystyle M\_{s}}, og minkar med evapotranspirasjon *E* og avrenning {\displaystyle \Delta f}.

Ein typisk verdi for {\displaystyle h\_{w}} er 15 cm, og jordsmonnet kan ikkje innehalde meir vatn enn dette. Sidan parametrane til høgre i modellen til saman må vere konstant kan ein t.d. rekne ut avrenninga når nedbørsmengdene og snøsmeltinga er større enn evapotranspirasjonen.
**Sigvald Mathias Hasund** (24. mars 1868–3. september 1959), fødd på Hasund i Ulstein, var ein norsk agronom, historikar og politikar for Venstre, kyrkje- og undervisingsminster 1928-1931 i Johan Ludwig Mowinckel si andre regjering.

Han var landbrukskandidat ved Den høyere landbruksskole på Ås i 1890. Han arbeidde deretter som lærar på landbruksskulen i Vestnes i 1891, ved Nordmøre amtskule i 1892-93 og Romsdals Amts gjenteskule i Volda 1893-97.
Han flytta deretter til Bratsbergs amt og arbeid som amtsagronom 1898-1906, og redaktør av fagtidsskriftet Frøi i 1906. Deretter vart han engasjert ved Norges Landbrukshøgskole som overlærar frå 1907, og etter kvart som professor frå 1914 til 1938. 

Han var i Ås kommunestyre 1917-19. 

Han var statsråd og sjef for Kyrkje- og undervisningsdepartementet i Johan Ludwig Mowinckel si andre regjering, frå 1928 til 1931. 

Han er mest kjend fordi han i 1928 som kyrkje- og undervisningsminister ikkje ville la teologen Kristian Schjelderup bli ordinert til prest. Kristian Schjelderup var då einaste søkar til embetet som sokneprest i Værøy og Røst. Grunngjevinga for å nekte ordinasjon var «fordi hans stilling til den lutherske religion er slik at han ikke på lovlig måte kan ansettes i et geistlig embedte». Dette skapte sterk debatt i samtida.

Bibliografi
-----------

* *Smørstel, hjemme og paa sæteren* (H. Joh Dyrings forlag, 1902)
* *Det norske landbruks historie* (1919)
* *Bønder og stat under naturalsystemet* (1924)
* *Landbruksundervisningen i Norge gjennom 100 år* (1926). Med Ivar Nesheim.
* *Or Noregs bondesoge* (1942-44)

| * v
* d
* e
Norske kyrkje- og undervisingsministrar 1905-1940 |
| --- |
| Christopher Knudsen (1905–06) **·** Otto Jensen (1906–07) **·** Abraham Berge (1907–08) **·** Karl Seip (1908–09) **·** Johannes Hougen (1909–10) **·** Just Qvigstad (1910–12) **·** Edvard Liljedahl (1912–13) **·** Aasulv Bryggesaa (1913–15) **·** Jørgen Løvland (1915–20) **·** Nils Riddervold-Jensen (1920–21) **·** Martin Olsen Nalum (1921–23) **·** Ivar Sælen (1923) **·** Karl Sanne (1923–24) **·** Ivar Tveiten (1924–26) **·** Wilhelm Magelssen (1926–27) **·** Ole Bærøe (1927–28) **·** Olav Martinius Steinnes (1928) **·** Sigvald Hasund (1928–31)  • Nils Trædal (1931–33)  • Knut Liestøl (1933–35)  • Nils Hjelmtveit (1935–40) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
Eit **deltabaryon** eller **deltaresonans** (Δ) er eit forholdsvis lett baryon (1232 MeV/c2). Det består berre av opp- og nedkvarkar, i kombinasjonar som gjev 3/2 spinn.

Det finst fire forskjellige deltabaryon:

* **Delta pluss pluss** (Δ++): Består av tre oppkvarkar (uuu), og bryt ned til eit positivt pion og eit proton (Δ++ > π+ + p)

* **Delta pluss** (Δ+): Består av to oppkvarkar og ein nedkvark (uud), og bryt ned til eit positivt pion og eit nøytron, eller eit nøytralt pion og eit proton (Δ+ > π+ + n ELLER Δ+ > π0 + p)

* **Delta null** (Δ0): Består av ein oppkvark og to nedkvarkar (udd), og bryt ned til eit nøytralt pion og eit nøytron, eller eit negativt pion og eit proton (Δ0 > π0 + n ELLER Δ0 > π- + p)

* **Delta minus** (Δ-): Består av tre nedkvarkar (ddd), og bryt ned til eit negativt pion og eit nøytron  
 (Δ- > π- + n)

**MERK:** Delta pluss og delta null, må **IKKJE** forvekslast med proton og nøytron sjølv om dei består av dei same kvarkane. Skilnaden består i at nukleona har 1/2 spinn, mens deltabaryona har 3/2 spinn.

Δ++ har den uvanlege +2 ladinga, og oppdaginga av denne partikkelen var særs viktig under utviklinga av kvarkteorien.

Det skjer at Δ+ og Δ0, ikkje bryt ned slik det står skildra oppfor. Nokre sjeldne nedbrytingar der pionet er bytta ut med eit foton, er observert.
Nedbrytingane blir då sjåande slik ut:  

Δ+ > p + γ  

Δ0 > n + γ

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deltabaryon» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juli 2012.*
Oppskytinga av romsonden Themis frå Cape Canaveral. **Delta II** er ein rakett som opphavleg vart konstruert og bygd av McDonnell Douglas og har vore i bruk sidan 1989. Produksjonen vart seinare overteken av Boeing Integrated Defense Systems, ein Boeing-divisjon, fram til ansvaret for rakettproduksjonen vart lagt til United Launch Alliance i 2006. ULA marknadsfører Delta II-raketten for kundar frå dei amerikanske føderale styresmaktene, medan Boeing marknadsfører raketten for kommersielle kundar.

Historie
--------

Opphavleg var det meininga at amerikanske rakettar skulle fasast ut for det amerikanske romferjeprogrammet, men då romferja Challenger eksploderte i 1986, tok ein oppatt Delta-programmet. Den første oppskytinga med ein Delta II rakett var den 14. februar 1989 og hadde ein GPS-satellitt om bord. Pr. august 2008 er 137 rakettar av typen Delta II skoten opp, med diverse nyttelast som til dømes kommunikasjonssatellittar, GPS-satellittar ,militære satellittar i tillegg til ei rekkje romsonder for NASA.

### Nokre oppskotne nyttelaster:

* 2001 Mars Odyssey
* CONTOUR
* Dawn
* Deep Impact
* Deep Space 1
* GLAST
* Mars Climate Orbiter
* Mars Exploration Rovers (MER-A, (*Spirit*) og MER-B, (*Opportunity*)
* Mars Global Surveyor
* Mars Pathfinder
* Mars Phoenix
* Mars Polar Lander
* MESSENGER
* NEAR Shoemaker
* ROSAT
* Spitzer Space Telescope
* STEREO
* THEMIS

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Delta II**

* Boeing si side om Delta II
* Heimeside om Delta I,II og III, av Gunter Krebs
* Historia til oppskytingsraketten Delta, av Kevin S. Forsyth
**Madla** er ein bydel i Stavanger med 18 991 innbyggjarar i 2004. Flatevidda til bydelen er 13,87 km². 

I Madla er det fire valkrinsar: Kvernavik, Sunde, Madlamark og Hafrsfjord.

Madla var ein eigen kommune i tidsrommet frå 1930 til 1965. Kommunen vart oppretta i 1930 då Håland herad vart delt i to. 
Madla kommune vart slegen saman med Stavanger kommune den 1. januar 1965. Folketalet i Madla var i 1964 5621.
Madlamoen ekserserplass vart etablert i 1871 og er i dag rekruttskulen KNM Harald Hårfagre delt mellom Sjøforsvaret og Luftforsvaret.

Forfattaren Alexander Lange Kielland (1849-1906) budde på Madla ei stund. Den gongen var skrivemåten *Malde*, og Madla var landsbygd. 
Kielland kjøpte Malde Teglverk av syskenbarnet Jonas Christinius Kielland. Han overtok som eigar den 7. mars 1872 og selde vidare til driftsleiar John Aasland den 2. desember 1881.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden madla.net har ymse omtale og nyhende frå Madla
* Alexander L. Kielland og Malde Tæglverk Arkivert 2004-12-23 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Stormont, parlamentsbygninga kor avtalen blei undertekna
**Langfredagsavtala** (også kalla **Belfastavtala**, enkelte gonger **Stormontavtala**) var ei prinsippavtale om fredsprosessen i Nord-Irland mellom den britiske og den irske regjeringa. Ho blei signert 10. april 1998, og blei støtta av dei fleste politiske partia i Nord-Irland. Avtalen blei stadfesta gjennom skilde folkeavrøystingar i Nord-Irland og Republikken Irland i mai 1998.

Hovudpunkt
----------

Dei viktigaste punkta som blei slegne fast i avtala er:

* Den konstitusjonelle framtida til Nord-Irland skal avgjerast av fleirtalet av borgarane.
* Alle politiske parti i Nord-Irland skal forplikte seg til å nytte «utelukkande fredelege og demokratiske midlar».
* Nord-Irlandsforsamlinga skal opprettast, med lovgjevande makt.
* Ei regjering skal bli oppretta i Nord-Irland, med maktdeling mellom dei viktigaste partia fordelt etter D'Hondts metode.
* Felles ministerråd og organ for iverksetting av vedtak mellom Nord-Irland og Republikken skal bli oppretta.
* Eit britisk-irsk råd med representantar for regjeringane i Republikken, Nord-Irland, Storbritannia, Skottland, Wales, Man og Kanaløyene skal bli oppretta for å drøfte saker som gjeld alle partar.
* Frigjeving av alle paramilitære fangar som høyrer til organisasjonar som har erklært og etterlev våpenkvile, innan to år.
* Øydelegging av våpna til dei paramilitære organisasjonane, innan to år.
* Endring av Republikken Irlands grunnlov, §§2 og 3, slik at det grunnlovsfesta territorielle kravet blir fjerna.
* Nye lovar om politivesen, menneskerettar og jamstilling av folkegrupper i Nord-Irland.

Somme av hovudpunkta blei vagt formulert, slik at alle grupper kunne godta avtala. Dette har ført til at det har vore vanskeleg å få gjennomført nokre av punkta, særskilt avvæpninga av paramilitære grupper. Dette skulle vore gjort innan mai 2000, men pr. desember 2006 er prosessen ikkje fullført, men mengder av våpen er øydelagt. Det har vore ein enorm nedgang i valdelege hendingar knytte til konflikten.

Folkeavrøystingar
-----------------

I mai 1998 blei det halde separate folkeavrøystingar i Nord-Irland og Republikken Irland, for å stadfeste avtala. «Ja»-sida vann ein klår siger i begge avrøystingane, men i Nord-Irland røysta heile 29 % «nei». Dette var for det meste unionistar som var motstandarar av at det, i deira auge, blei gjeve etter for krav frå nasjonalistar og republikanarar. Ut frå meningsmålingar ser det likevel ut til at eit lite fleirtal av unionistane røysta «ja». 

I Republikken blei folkeavrøystinga utført som ein avrøysting om ei grunnlovsendring, det 19. tillegg til Grunnlova. Dette tillegget var både ei godkjenning av Langfredagsavtala, og bortfall av det territorielle kravet på Nord-Irland i Grunnlovens §§ 2 og 3. Det var også arrangert folkeavrøysting om Amsterdamavtala same dag.

Resultata av og oppmøtet i folkeavstemmingane var:

|  | Ja | Nei | Oppmøte |
| --- | --- | --- | --- |
| Nord-Irland | 676 966 (71%) | 274 879 (29%) | 81% |
| Republikken Irland | 1 442 583 (94%) | 85 748 (6%) | 56% |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
Nobelprisen  

Nobels fredspris  
2001

**Kofi Atta Annan** (8. april 1938–18. august 2018) var ein ghanesisk diplomat og den sjuande generalsekretæren for dei sameinte nasjonane, han hadde denne jobben frå 1. januar 1997 til 1. januar 2007. Saman med SN fekk han Nobels Fredspris i 2001.

Annan blei fødd i Kumasi i den dåverande britiske kolonien Gullkysten, no Ghana. Han kom frå ein styrande familie; begge bestefedrane og ein onkel var stammehøvdingar. Faren hans var halvt ashanti og halvt fante medan mor hans var fante. I følgje tradisjonell ghanesisk namngjeving fortel namnet noko om fødselen til Annan. *Kofi* tyder at han var fødd på ein fredag, *Annan* at han var den fjerde ungen i familien, og *Atta* fortalde at han var fødd som tvilling, noko som blir sett på som svært spesielt i Ghana. Tvillingsystera Efua Atta døydde i 1991.

Kofi Annan byrja karrieren sin i SN-systemet i 1962, då han blei tilsett ved Verdshelseorganisasjonen (WHO). I 1996 blei han vald til generalsekretær i Dei sameinte nasjonane, ei stilling han blei innsett i den 1. januar 1997. I 2001 blei han gjenvald for ein ny periode som leiaren av SN, og han sat perioden ut, til 31. desember 2006.

Kofi Annan var gift med den svenske advokaten og artisten Nane Maria Annan. Dei hadde tre barn - to av dei, Kojo Annan og Ama Annan, var frå eit tidlegare ekteskap Kofi Annan hadde, mens den tredje, Nina Cronstedt de Groot var frå Nane Maria Annan sitt tidlegare ekteskap.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kofi Annan, former UN chief, dies at 80». BBC. Henta 18 August 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kofi Annan**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Dei ti sikh-guruane avbilda på eit Tanjore-måleri. Guru Nának i midten.
**Guruane i sikhismen** viser til dei ti første leiarane av sikhane, og etter dei den heilage boka Guru Granth Sahib.

Ordet «sikh» tyder opphavleg 'læresvein', og alle sikhar følgjer ein guru, ein andeleg lærar eller rettleiar. Religionsgrunnleggjaren Guru Nanak peikte sjølv ut etterfølgjaren sin Angad Dev, og framheva at ein guru overførte ande «som eit lys tenner eit anna». Gurutittelen blei etterkvart ein arva innan éin familie, fram til Gobind Singh overførte rolla som leiar til sikhane si heilage skriftsamling. Boka Guru Granth Sahib blei dermed den andelege leiaren for sikhane, medan eit vald råd, *panth*, stod for det verdslege styret.

Guruane var først andelege leiarar, men i konflikt med mogulriket fekk nokre av dei også ei rolle som militærleiarar. Guru Ardjan og Guru Tegh Bahadur, blei avretta av mogulherskarane, og blir sett på som martyrar i sikhismen.

Oversyn over guruar
-------------------

| Namn | Guru tid | Merknader |
| --- | --- | --- |
| 1. Guru Nának | d. 1539 | Stifta sikhismen. |
| 2. Guru Angad Dev | (1539–52) | Læresven av Nának, skal ha utvikla gurmukhiskrifta. |
| 3. Guru Amar Das | (1552–74) |
| 4. Guru Ram Das | (1574–81) | Svigerson av Amar Das, grunnla byen Amritsar. |
| 5. Guru Ardjan Dev | (1581–1606) | Son av Ram Das, bygde Det gylne tempelet i Amritsar. |
| 6. Guru Har Gobind | (1606–44) | Son av Ardjan. |
| 7. Guru Har Rai | (1644–61) | Barnebarn av Har Gobind. |
| 8. Guru Har Krisjan | (1661–64) | Son av Har Rai, døydde som sjuåring |
| 9. Guru Teg Bahadur | (1664–75) | Son av Har Gobind. |
| 10. Guru Gobind Singh | (1675–1708) | Utnemnde boka Guru Granth Sahib til den evige guruen for sikhane. |

Kjelder
-------

* «Guru.» *Encyclopædia Britannica*. 2009. Encyclopædia Britannica Online. 12 Oct. 2009
**Perdita Felicien** (fødd 29. august 1980) er ein kanadisk tidlegare friidrettsutøvar frå Pickering i Ontario-provinsen som vart verdsmeister på 100 meter hekk i 2003 og vann sølv i øvinga fire år seinare.

Aktiv
-----

Felicien vart nummer to på korthekken i dei panamerikanske leikane i byrjinga av august 2003, slått med tre hundredels sekund av Brigitte Foster-Hylton frå Jamaica. Tre veker seinare, under verdsmeisterskapen i Paris, kjempa dei same to utøvarane om dei gjevaste medaljane i øvinga, og her vann Felicien gullet med fire hundredels margin. Litt over eit halvår seinare vann Felicien også 60 meter hekk då innandørs-VM 2004 fann stad i Budapest. I sommarsesongen 2004 sette ho personleg rekord på 100 meter hekk med 12,46 sekundar i eit stemne i Eugene i delstaten Oregon i USA. Ho var ein av dei største favorittane i OL i Aten, men ei elendig fyrste hekkepassering gjorde at ho fall og samstundes øydela for Inna Sjevtsjenko i løpebana utanfor.

Etter eit par svakare sesongar kneip Felicien sølvmedaljen på 100 meter hekk under verdsmeisterskapen 2007 i Osaka, tre hundredels sekund bak vinnaren, men berre eitt og to hundredels sekund framom høvesvis nummer tre og fire i løpet. Grunna skade deltok ho ikkje i Beijing-OL 2008. Året etter nådde ho VM-finalen på korthekken i Berlin, men atter slurva ho med hekkepasseringane og vart desidert sist.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Utslått i forsøka (13,21)
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i semifinalane (12,90)
* VM 2003 i Paris: Gullmedalje – 12,53, framom Brigitte Foster-Hylton (12,57)
* OL 2004 i Aten: Nr 7 – braut finaleløpet
* VM 2005 i Helsinki: Utslått i semifinalane (12,94)
* VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje – 12,49, bakom Michelle Perry (12,46)
* VM 2009 i Berlin: Nr 8 – 15,53
* VM 2011 i Daegu: Utslått i semifinalane (12,88)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Perdita Felicien» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mai 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| ***7 and 7 Is***  Singel av Lovefrå albumet *Da Capo* |
|  |
| B-side | «No. Fourteen» |
| **Utgjeve** | Juli 1966 |
| **Innspelt** | 20. juni 1966 Sunset Sound Recorders, Hollywood CA |
| **Sjanger** | Protopunk, hardrock |
| **Lengd** | 2:15 |
| **Selskap** | Elektra |
| Låtskrivar(ar) | Arthur Lee |
| **Produsent** | Jac Holzman |
|
|

**«7 and 7 Is»** er ein song av bandet Love, skriven av Arthur Lee og spelt inn 20. juni 1966 i Sunset Sound Recorders i Hollywood.

Han vart produsert av Jac Holzman med Bruce Botnick som lydteknikar. Det var mykje arbeid med å få spelt inn songen sidan trommeslagaren Alban «Snoopy» Pfisterer, ikkje klarte å halde følgje med den frenetiske tempoet og etter omkring 30 forsøk vart han erstatta av Arthur Lee sjølv. Songen eksploderer i eit apokalyptisk klimaks - lyden skulle etterlikne ei atombombe - før songen avsluttast fredfullt som ein blues, før han tonar ut. 

Inspirasjonen til songen var at kjærasten til Arthur Lee frå high school hadde same bursdag som han, 7. mars. Han skildrar òg det frustrerte tenåringslivet. 

Songen vart gjeven ut som singel på Elektra med «No. Fourteen» som B-side, «svaret» til den halve setninga på A-sida. Singelen kom ut i juli 1966 og nådde 33. plass på singellista i USA. Han vart den einaste hitsingelen til bandet. 

Songen er skildra som «protopunk» og vart seinare spelt inn av mange andre band, mellom andre Ramones, Alice Cooper og Rush, samt ei nyinnspeling av Lee sjølv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «7 and 7 Is» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2011.*
Elvebreidda nær byen Boca Manu.   
*(Foto: Marcin Nowak)*
**Madre de Dios** er ei elv i Amazonasbassenget og ei sideelv til Beni. Ho er omtrentleg 1 150 km lang og er ein vassveg i to land, i søraustre del av Peru og nordvestre Bolivia.

Geografi
--------

Elva vert til i austsida av Cordillera de Garabaya, Andes i grenseområdet mellom regionane Cuzco og Madre de Dios. Ho strekkjer seg ca. 640 kilometer gjennom peruansk territorium i regionen med same namn som elva. På grensa mot Bolivia, ikkje langt frå Puerto Heath, har grenseelva Heath utlaupet i Madre de Dios. Frå denne staden held ho fram 510 kilometer gjennom Boliva fram til byen Riberalta der ho tømmer seg i Beni. Beni held fram mot Brasil kor ho får namnet Madeira, ei av dei store sideelvane til Amazonaelva. 

I regionen Madre de Dios er elva Madre de Dios ein vektig vassveg, og spesielt for Puerto Maldonado, den største byen i regionen og regionshovudstad. Ved byen går det føre seg bygging av ei bru over Madre de Dios med ei lengd på ca. 720 meter. 

Av dei største verksemder ved elvebreidda er gullvasking, mangodyrking, anna selektivt jordbruk og tømmerhogst. Verksemdene kan utgjere miljøproblem. I Peru ligg elveleiet på grensa mot fleire nasjonalparkar og reservat, spesielt Tambopata-Candamo nasjonalpark, Manu nasjonalpark og Bahuaja Sonene naturreservat.

Sideelver
---------

Madre de Dios har sjølv mange sideelvar, dei mest vektige er 

* Manú, ei elv frå Manu nasjonalpark som har utlaup i Madre de Dios nær byen Manu.
* Inambari, ei sideelv med lengde 390 km. Som Madre de Dios har Inambari kjelder frå austsida av Andes, men lengre sør. Ho passerer byen Belem og tømmer seg i Madre de Dios nær byen med same namn, Inambari.
* Tacuatimanu, òg kalla Rio de Las Piedras, er ei sideelv frå nord og nordvest med ei total lengd på 640 km. Ho går gjennom byen Las Piedras og tømmer seg i Madre de Dios ved Puerto Maldonado.
* Tambopata er ei anna sideelv som møter Madre de Dios ved Puerto Maldonado. Ho kjem frå sør med ei total lengd på 350 km. Ho går gjennom byen San Rafael
* Heath er ei grenseelv mellom Peru and Bolivia.
* Sena er ei sideelv i Bolivia som passerer nær byen Sena.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Río Madre de Dios frå Spansk Wikipedia der følgjande kjelder mellom anna vart nytta:*

* R. Ziesler and G.D. Ardizzone, 1979,  *The inland waters of Latin America*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
**Langevatnet** er ein innsjø som ligg i Gulen kommune i Vestland. Han er ein del av Svardalsvassdraget og er 3,0 km lang og 0,1 – 0,7 km brei. Langevatnet ligg 13 meter over havet og har eit areal på 0,88 km².. Vatnet har utløp mot vest gjennom Tverrelva, som munnar ut i Litlevatnet.

Fiskebestandane i Langevatnet vart på slutten av 1900-talet sterkt skadd som følgje av sur nedbør. Bestanden av røye i vatnet gjekk tapt på 1980-talet til trass for gode \*gyteforhold. Bestanden av aure vart derimot sett på som god. Bestanden av aure i Langevatnet vart òg vurdert som «god» i 1990, til trass for at vassdraget var særs surt og hadde høgt innhald av aluminium. Ei forklaring kan vere at både saltinnhaldet og innhaldet av organisk stoff i vassdraget var høgt, noko som truleg bidrog til å redusere giftverknaden av aluminium og hindre salttap. For å bøte på skadane som følgje av forsuringa vart det i 1992 sett i gang bekkekalking ved Svardalsvatnet, som ligg oppstraums frå Langevatnet. I åra 1994 – 2002 vart Svardalsvatnet fullkalka, noko som òg påverka Langevatnet. Kalkingsprosjektet er no avslutta.

Kjelder
-------

1. ↑  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. 1 2  Annie Elisabeth Bjørklund: *Naturressurskartlegging i Gulen kommune, Sogn og Fjordane: Miljøkvalitet i vassdrag*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 155, mars 1995, ISBN 82-7658-050-5
3. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund, Bjart Are Hellen: *Kalkingsplan for Gulen kommune, 1997*, s.51, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 286, 1997, ISBN 82-7658-145-5
4. ↑  Trygve Hesthagen Gunnel Østborg: *Endringer i areal med forsuringsskadde fiskebestander i norske innsjøer fra rundt 1990 til 2006*, NINA Rapport 169, s.95, Trondheim, desember 2008, ISBN 82-426-1724-4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Tatjana Valerjevna Petrova** (fødd 8. april 1983) er ein russisk tidlegare langdistanse- og hinderløpar. Ho vann sølvmedaljen i 3 000 meter hinder i så vel EM 2006 som i VM 2007. I 2012 tok ho bronsen i maraton under London-OL.

Aktiv
-----

Petrova sprang inn til andreplass i 3 000 meter hinder då europameisterskapen 2006 vart avvikla i Göteborg, slått med to sekund på sisterunda av Alesja Turava frå Kviterussland. Året etter presterte ho livsbeste i øvinga ved verdsmeisterskapen i Osaka, tida 9.09,1 heldt til ein ny sølvmedalje. Etter ein fjerdeplass på hinderløpet under dei olympiske sommarleikane 2008, satsa ho i staden på maratoløping.

I 2009 vann ho Los Angeles maraton på tida 2.25.59. To år etter forbetra ho den personleg rekorden til 2.25.01 då ho vart nummer fem i Berlin maraton. Under Sommar-OL 2012 i London gjorde ho livsbeste i maraton, tida 2.2.29 sikra henne bronsemedaljen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2006 i Göteborg: Sølvmedalje – 9.28,0, bakom Alesja Turava (9.26,0)
* VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje – 9.09,1, bakom Jekaterina Volkova (9.06,5)
* OL 2008 i Beijing: Nr 4 – 9.12,3
* OL 2012 i London: Bronsemedalje i maraton – 2.23.29

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatyana Petrova Arkhipova» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
Langfang (gul) i Hebei
Industriområde i Lanfang
Åkerland i Langfang
**Langfang** (kinesisk: 廊坊; pinyin: *Lángfáng*) er eit byprefektur i provinsen Hebei i Kina. Prefekturet har eit areal på 6 429 km² og eit folketal på om lag 4,13 millionar i 2010. Vel 700 000 menneske budde i sjølve byen. Langfang grensar til byprovinsane Beijing i nord og Tianjin i aust.

Byprefekturet Langfang omfattar to distrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*), fem fylke (县 *xiàn*) og eitt autonomt fylke.

### Næring

Byen har ein utvikla maskinindustri, elektronikk-, tekstil- og bygningsindustri. I prefekturet er det stor produksjon av matvarer og medisinar.

### Samferdsle

Snøggtogruta Beijing-Shanghai har stoppestad her. Byen er også stoppestad for Jinghubana som strekker seg frå Beijing til Shanghai via Tianjin, Jinan i Shandong, Nanjing og Suzhou, og for Jinghabana som strekker seg frå Beijing til Harbin via Tianjin, Tangshan, Shenyang og Changchun.

Kinas riksveg 104 og Kinas riksveg 105 går begge gjennom Langfang. Dei te til i Beijing, går sørover og deler seg etter Dezhou. Riksveg 104 held fram til Jinan i Shandong, Xuzhou, Nanjing, Hangzhou, Wenzhou og endar i Fuzhou, medan 105 går til Jining i Shandong, Shangqiu, Jiujiang, Nanchang og Guangzhou, og endar opp i Zhuhai.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Langfang» frå Wikipedia på bokmål, den 28. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Langfang» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |