recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sør-Ossetia i Georgia.
Kart over Sør-Ossetia
**Sør-Ossetia** (ossetisk Хуссар Ирыстон, *Khussar Iryston*; georgisk სამხრეთ ოსეთი, *Samkhret Oseti* ; russisk Южная Осетия, *Juzjnaja Osetija*) var ein autonom oblast i Georgia i Sovjetunionen. I dag er større delar av området styrt av regjeringa i den *de facto* sjølvstendige republikken Sør-Ossetia, som ikkje er anerkjend av nokre land eller internasjonale organisasjonar (SN, OSSE, EU osv.). Ein annan del av Sør-Ossetia er kontrollert av dei georgiske styresmaktene. Georgia ser ikkje på Sør-Ossetia som ein sjøvstendig instans, men i april 2007 oppretta den georgiske regjeringa ei mellombels administrativ eining styrt av etniske ossetarar (tidlegare medlemmar av separatistregjeringa) som gjer at Tbilisi kan styre området via lokale leiarar og forhandle med dei ossetiske styresmaktene i eit forsøk på å løyse konflikten.

Sør-Ossetia har eit areal på 3 900 km² og om lag 70 000 innbyggjarar, som er ei blanding av georgiarar og ossetarar (byane er omvekslande georgiske eller ossetiske utan klåre grenser). Den største byen, som fungerer som hovudstad i området, er Tskhinvali.

Geografi
--------

Sør-Ossetia ligg på sørsida av Store Kaukasus, som skil området frå det meir folkesette Nord-Ossetia i Russland, og strekkjer seg sørover til elva Kura i Georgia. Området er fjellkledd og ein større del av området ligg over 1 000 meter over havet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Civil.Ge | Parliament Sets Up S.Ossetia Provisional Administration», *old.civil.ge*, henta 1. januar 2022
2. ↑  «Civil.Ge | Some Details on ‘S.Ossetia Administration’ Emerge», *old.civil.ge*, henta 1. januar 2022

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
| Kathmandu काठमाडौं [kɑːʈʰmɑːɳɖuː] |
| --- |
| Andre namn | येँ, येँ देय्‌ |
| Horisonten til KatmanduHorisonten til Katmandu |
| Styresmakter |
| Land  | Nepal |
| Grunnlagd | 723 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 1 006 656 |
| Koordinatar | 27°42′0″N 85°20′0″E﻿Koordinatar: 27°42′0″N 85°20′0″E﻿ |
| Tidssone | Nepaltid (UTC+5.45) |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** kathmandu.gov.np |

**Katmandu** (nepali काठमाडौं, newari ये, *Yen*) er hovudstaden i Nepal og ligg i Katmandu-dalen mellom Himalaya i nord og Mahabharat-fjella i sør på 1 325 meter over havet. 

Katmandu vart grunnlagt i 723 og var eit sjølvstendig kongedøme fram til 1769, då herskardynastiet Shah erobra byen og slo han saman med dei to andre bykongedøma i Katmandu-dalen. Desse to byane var Patan, rett sør for Bagmati-elva, og Bhaktapur 12 km søraust for Katmandu. Byen var isolert frå omverda i fleire hundreår, og vart ikkje opna for utanlandsk hjelp og immigrasjon før i 1950-åra. 

Dette har skapt eit unikt område med ei rekkje bygningar som står på UNESCO si liste over verneverdige kulturminne. Byen har 450 000 innbyggjarar.

Lakhedans i Katmandu.
Durbar-kvartalet er sentrum i gamlebyen, eit område av hovudstaden som er fullt av tempel og heilage stader. Dette er trekkplaster nummer éin for alle turistane som kjem til byen.

Byen ligg på ein svært jordskjelvutsett stad, og byen har nærast vore jamna med jorda fleire gonger. Ein reknar med at det vil kome eit nytt skjelv om kort tid som vil få katastrofale følgjer. Bygningsmassen er låg, men han er ikkje bygt for å stå imot jordskjelv. Folk bur tett og vasskvaliteten er allereie elendig.

Kjelder
-------

1. ↑  *National Population Census 2011*, National Planning Commission Secretariat, Central Bureau of Statistics (CBS), Government of Nepal, 2011, arkivert frå originalen 15. april 2012, henta 31. mai 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Kathmandu frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
*For overtaking av private føretak og økonomiske verksemder av samfunnet, sjå nasjonalisering.*
**Sosialisering** er i sosiologien den prosessen der eit individ vert tilpassa og veks inn i samfunnet. Ho føregår i hovudsak gjennom oppseding i oppveksten, men held fram gjennom heile livet, t.d. på skulen og i jobbsamanheng. Ein lærer seg normer, verdiar, kunnskapar og dugleikar som er naudsynte for å vere med i fellesskapen, og for at fellesskapen skal halde fram.

Den fyrste og grunnleggjande sosialiseringa, som vert kalla primærsosialiseringa, får ein oftast i familien frå ein er heilt liten. Han er den fyrste referansegruppa ein møter, og kontakten med andre menneske føregår på eit personleg nivå, ansikt til ansikt. Seinare i livet kjem sekundærsosialiseringa. Til skilnad frå primærsosialiseringa, går denne meir på spesifikke dugleikar og korleis ein brukar dei normene og verdiane ein har lært på ulike stader i samfunnet, som skule og arbeidsliv. Sekundærsosialiseringa er oftast ei meir formell og upersonleg form for sosialisering. I skulen føregår til dømes opplæringa på ein svært formell måte, og ho er mindre personleg enn opplæringa i familien.

Media har også vorte ei viktigare og viktigare referansegruppe som gjeld gjennom heile livet. Påverknaden kjem både gjennom nyhende og reklame, og han gjer endringar i alt frå motar til normer. Andre viktige referansegrupper og sosialiseringsaktørar i oppveksten er m.a. barnehage og vener.

Kjelder
-------

* «Samfunnslære på nett: Sosialisering» Arkivert 2008-04-19 ved Wayback Machine. Cappelen
* «Individ - samfunn: Sosialisering», Hans Petter Ulleberg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Sør-Dakota** er ein delstat i USA. Hovudstaden er Pierre, men den største byen er Sioux Falls.

Mount Rushmore.
I Sør-Dakota ligg Mount Rushmore, fjellet der likskapen til fleire amerikanske statsmenn er hogne ut.

Historie
--------

Sør-Dakota blei godkjend som eigen stat i ein lov vedteken den 22. februar 1889, saman med Nord-Dakota, Montana og Washington. Dei to Dakotaene blei formelt innlemma i USA av president Benjamin Harrison den 22. november same året. På grunn av mykje kiving mellom nord og sør, sørgde presidenten for å stokka om papira deira slik at ein ikkje skulle finna ut kva stat som var blitt innlemma først.

Innbyggjarar
------------

Portrett av Eddie Plenty Holes, ein lakota-sioux, rundt 1899. Foto: Herman Heyn

Dei første franske og andre europeiske oppdagarane i området møtte fleire innfødde folkegrupper, til dømes omahaene og arikaraene, men ved byrjinga av 1800-talet var siouxfolk (dakota, lakota og nakota) dei dominerande gruppene.

I dag er staten dominert av kvite, 88 % definerte seg som dette i folketeljinga i 2003. Samstundes har staten den største konsentrasjonen av folk som definerer seg som urfolk i fastlands-USA, 8,3 %. Heile 40,7 % av innbyggjarane stammer frå tyskarar og 15,3 % frå nordmenn. Dette er dei to største «avstammingsgruppene» i Sør-Dakota, med irar, indianarar og engelskmenn som følgjer.

Kjende personar frå Sør-Dakota
------------------------------

* Crazy Horse, siouxhøvding
* Ernest Lawrence, fysikar og nobelprisvinnar
* Red Cloud, siouxhøvding
* Sitting Bull, siouxhøvding

| * v
* d
* e
Administrative einingar i USA |
| --- |
| Delstatar | 
* Alabama
* Alaska
* Arizona
* Arkansas
* California
* Colorado
* Connecticut
* Delaware
* Florida
* Georgia
* Hawaii
* Idaho
* Illinois
* Indiana
* Iowa
* Kansas
* Kentucky
* Louisiana
* Maine
* Maryland
* Massachusetts
* Michigan
* Minnesota
* Mississippi
* Missouri
* Montana
* Nebraska
* Nevada
* New Hampshire
* New Jersey
* New Mexico
* New York
* Nord-Carolina
* Nord-Dakota
* Ohio
* Oklahoma
* Oregon
* Pennsylvania
* Rhode Island
* Sør-Carolina
* Sør-Dakota
* Tennessee
* Texas
* Utah
* Vermont
* Vest-Virginia
* Virginia
* Washington
* Wisconsin
* Wyoming

 | USA |
| Føderalt distrikt | Washington, D.C. |
| Oversjøiske territorium | 
* Amerikansk Samoa
* Guam
* Jomfruøyane
* Nord-Marianane
* Puerto Rico

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Independence-fjorden** er ein fjord nordaust på Grønland. Han er kring 200 km lang og opptil 30 km brei. Fjorden munnar ut i Wandelhavet i Polhavet. Jørgen Brønlund Fjord er ein mindre sidefjord til Independence-fjorden.

Independence-fjorden har gitt namn til to forhistoriske inuittkulturar, Independence I-kulturen og Independence II-kulturen.

Forsking
--------

Kart over Nord-Grønland med Independence-fjorden
Independence-fjorden med Independence I- og Independence II-kulturane
Fjorden og omgjevnadene hans har vore gjenstand for utforsking siden byrjinga av 1900-talet. Den fyrste vitskaplege utforskinga av spora etter førhistoriske busetnader blei gjeven ut av Christian Bendix Thostrup i 1911 under tittelen *Ethnographic Description of the Eskimo Settlements and Stone Remains in North-East Greenland*.

Forhistorie
-----------

Nord for fjorden, sør i Peary Land, har ein funne spor etter bustader frå Independence I-kulturen. Folk frå denne kulturen har late etter seg reiskapar av stein og bein som vitnar om jakt på blant anna moskusokse og snøhare. Dateringar viser at Independence I-folka budde i området i tida 2400-1800 f.Kr. Ein har gjort liknande funn, daterte til 1800-1300 f.Kr. sør for fjorden. Det er ukjent om innbyggjarane vandra sørover eller døydde ut på staden.

På liknande vis er det funne spor frå tida 800-200 f.kr. som høyrer til Independence II-kulturen. Opphavleg trudde ein at dei to arktiske kulturane høyrde samen, men den danske polarforskaren og arkeologen Eigil Knuth kunne i 1956 påvisa at der var tale om to ulike kulturar, dels gjennom skilnadane på byggemåten til bustadane, dels ved skilnader i reiskapstypane deira. Bustadene frå Independence II-kulturen er meir samansette i konstruksjonen og større enn bustadene frå Independence I-kulturen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Independence-fjorden» frå Wikipedia på dansk, den 21. september 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nationalmuseet: Independence I Culture Arkivert 13. januar 2009 ved Wayback Machine.
* Nationalmuseet: Independence II Culture
**Kathy Kreiner** (fødd 4. mai  1957) er ein kanadisk tidlegare alpin skirennar frå Timmins i delstaten Ontario som vart olympisk meister i storslalåm i 1976. Også den eldre systera Laurie Kreiner tevla internasjonalt i alpinløypa.

Aktiv
-----

Kreiner debuterte i verdscupen i alpine greiner vinteren 1972, i sitt femtande år, og oppnådde ein sjetteplass i eit utforrenn i Grindelwald i Sveits. Tre veker seinare vart ho nummer 14 i utfor under Vinter-OL i Sapporo.

I verdscupen i alpine greiner vann Kreiner eitt einaste renn. Den 6. januar 1974 kom ho i eit storslalåmrenn i tyske Pfronten i mål nesten eit heilt sekund føre sveitsiske Lise-Marie Morerod på andreplass. Kreiner stod i alt sju gongar på pallen etter verdscuprenn, fyrste gongen i 1973 og siste gongen i 1981. Alle pallplasseringane kom i utfor eller storslalåm.

Under dei olympiske leikane i Innsbruck i 1976 vann Kreiner gullmedaljen i storslalåmrennet. Dermed hindra ho at tyske Rosi Mittermaier, som kom på sølvplassen i tevlinga, stakk av med alle tre gullmedaljane i kvinnene sine alpinøvingar. Både i VM i alpine greiner 1978 i Garmisch-Partenkirchen og under Vinter-OL 1980 vart Kreiner nummer fire i kombinasjonen. Under leikane i Lake Placid vart ho elles nummer fem i utfor. 

Kreiner la opp etter 1981-sesongen.

Kjelder
-------


* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* *Denne artikkelen bygger på «Kathy Kreiner» frå Wikipedia på engelsk, den 12. februar 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Indalsälven** (òg kalla **Jämtlandsälven**, **Litsälven**, **Storsjöälven**) er ei av dei mest vassrike elvane i Sverige. Ho er 430 km lang og er omfattende utbygd for kraftproduksjon. Elva har utspring i fjellområda i Jämtland og munnar ut i Bottenhavet i Timrå kommun, ca. 20 km nordaust for Sundsvall i Medelpad. Det totale nedslagsfeltet er 26 727 km². Dei viktigaste sideelvane til Indalsälven er Järpströmmen, Långan, Hårkan og Ammerån. Fossen Ristafallet ligg i Indalsälven. 

Indalsälven i tåke ved Krångede.  
 Foto: Jonny Hansson
Frå kjeldeområda i Jämtlandsfjellane renn Indalsälven ned til Storsjön ved Östersund. Storsjön er det viktigaste reguleringsmagasinet for vatnet som dei mange kraftverka nedstraums trenger om vinteren, og elva er ei av dei største energiprodusentane i Sverige. Det nedste kraftverket, Bergeforsen, ligg knapt ei mil frå utløpet i havet. Nedanfor Bergeforsen byrjar elvedeltaet, som er det største kystdeltaet i Sverige. Sanddjupna ned til fast fjell er opptil 60 meter. Elva munnar ut i Klingerfjärden i Timrå.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Indalsälven» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Vattendragsregister (SMHI)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 21. juli 2006, henta 21. juli 2006
2. ↑  *Län och huvudavrinningsområden i Sverige (SMHI)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 28. september 2018, henta 18. juni 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Katie Olivia Hopkins** (fødd 13. februar 1975) er ein engelsk spaltist og mediepersonlegdom.

Hopkins vart kjent i media mellom anna då ho deltok i den tredje serien av *The Apprentice* i 2007. Ho vart spaltist i britiske nasjonale aviser, og starta å skrive for *The Sun* i 2013 og *Daily Mail*-nettstaden MailOnline frå 2015 til 2017. Ho har også vore vertinne for sitt eige TV-program *If Katie Hopkins Ruled the World*, og presentatør for radiostasjonen LBC. I januar 2018 vart ho spaltist i den kanadiske nettstaden The Rebel Media.

I løpet av karrieren sin har nokre av ytringane til Hopkins ført til kontroversar og kritikk, særleg nokre av kommentarane hennar om migrantar. Ho vart oppsagt i LBC i mai 2017 etter å ha kommentert bombeåtaket i Manchester Arena på Twitter.

Referansar
----------

1. ↑  «Katie Hopkins leaves LBC radio show after 'final solution' tweet». *The Guardian*. 26. mai 2017. Henta 24. mai 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Katie Hopkins on Gab
* Katie Hopkins ved The Internet Movie Database (IMDb)

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Katie Hopkins**
Det raude flagget er eit sosialistisk symbol.
**Sosialisme** (frå latin; *socius*, forbundsfelle) er ei politisk tankeretning som har størst mogleg økonomisk og sosial likskap som mål. Slik likskap er etter sosialistisk tankegang ein føresetnad for reell fridom for alle. Den økonomiske og sosiale utjamninga kan ifølgje sosialismen ikkje fullførast utan at dei viktigaste produksjonsmidla (naturressursar, storindustri, storkapital) er felleseige og reelt styrte av samfunnsmedlemmene på demokratisk vis. 

Ordet *sosialisme* vart første gong nytta av filosofen Pierre Leroux i 1834. Han kalla sosialismen "doktrinen som ikkje vil svike ideala om fridom, likskap og brorskap". Andre kjelder seier at ordet først vart nytta av Marie Roch Louis Rebaud i Frankrike, eller Robert Owen i England, far til Kooperativismen. Sjølv om desse var dei første til å nytte ordet, er "sosialismens far" rekna til å vera greven av Saint Simon, Claude Henri de Rouvroy. Han påverka tankebyggverka til Karl Marx. Sosialistiske idear byggjer soleis på den franske revolusjonen sine ideal, og var framme alt før 1820 (utopisk sosialisme). 

Sosialismen som politisk program og politisk rørsle oppstod i den moderne arbeidarklassa som kom i kjølvatnet av kapitalisme-framvoksteren på 1800-talet. Sosialistiske idear vart særleg i vinden i tida etter Julirevolusjonen i Frankrike i 1830, og dei henta tankegodset sitt frå den franske revolusjonen. Det sosialistiske forbundet vart skipa ikkje lenge etter. Karl Marx (1818-1883) og Friedrich Engels slutta seg til denne rørsla i tida før 1848, og vidareutvikla dei sosialistiske tankane til klassisk kommunisme. Påverknaden frå Marx har vore avgjerande for sosialistisk tenking etter dette. Arbeidarrørsla har sidan då vore ei blanding av fagorganisasjonar og sosialistiske parti. 

Sosialisme i ulike variantar har sidan slutten av 1800-talet vore arbeidarrørsla sin ideologi. Dei viktigaste variantane av sosialisme har historisk vore den sosialdemokratiske og den kommunistiske, og ulike variantar av desse igjen. 

Kommunismen som eiga retning blei grunnlagd av Vladimir Lenin (1870-1924). Fram til Berlinmuren fall i 1989 og Sovjetunionen sitt samanbrot i 1991 kalla dei styrande kommunistpartia i Aust-Europa systemet sitt «den reelt eksisterande sosialismen». Demokratiske sosialistar nekta for at denne nemninga var dekkjande, og den vanlege nemninga for desse regima i Vesten var «kommunisme». 

Dei viktigaste partia i den sosialistiske tradisjonen i Noreg i dag, er Det norske Arbeidarpartiet (Ap), Sosialistisk Venstreparti (SV) og Raudt (R). Ap har ikkje lenger målet om eit sosialistisk samfunn i formålsparagrafen sin, mens SV har sosialismen både i namnet og i formålsparagrafen. Raudt har òg programfesta målet om eit sosialistisk samfunn.

Sjå òg mellom anna artiklane marxisme, kommunisme, demokratisk sosialisme, sosialdemokrati, Eduard Bernstein, Rosa Luxemburg, Karl Kautsky, Julius Martov og Otto Bauer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
**Indianarar** er ei nemning brukt om **amerikanske urfolk** etter at Christoffer Columbus trefte nokre av dei på Hispaniola i 1492. Columbus trudde han var komen til India, og kalla dermed dei han møtte *indios*.

Seinare viste det seg at oppdagaren hadde teke svært feil, men namnet hadde festa seg. Alle dei ulike amerikanske folkegruppene, frå inuitane i nord til mapuchane i sør, blei kalla indianarar. Samstundes danna dei innvandrande europearane seg eit bilde av urinnbyggjarane som ville, barnslege, barbariske og drikkfeldige. Reiseskildringar, romanar og seinare filmar frå Hollywood spreidde denne oppfattinga, også til Noreg, der mange barn leika «indianar og kvit» eller «indianar og cowboy», leikekrigar mellom dei første og dei seinare amerikanarane.

Heltemodig indiansk krigar av Jean Baptiste Debret.
Andre og meir positive stereotypar av indianarane er at dei var vise, heltemodige og levde nært naturen.

Ettersom urfolk har fått ein noko høgare status, har òg indianaromgrepet blitt teke opp og forkasta for andre nemningar. I Canada blir indianarane nå kalla *First Nations*, dei første nasjonane eller folka. I USA bruker ein omgrepet *Native Americans*, innfødde amerikanarar. Sjølv vil mange amerikanske urfolk heller kjennast ved namnet på folkegruppa si, framfor å bli grupperte saman med ei rekkje kulturar som stort sett berre har det til felles at dei heldt til ein stad i Amerika då Columbus dukka opp.

For meir om sjølve folka, les amerikanske urfolk.

Ordsoge
-------

Ordet *indianar* er i norsk lånt inn frå spansk 'indiano' som tyder indar, person frå India. 
På mange språk er ordet for *indianar* og *ein som kjem frå India* det same, logisk nok. Dette kan skapa forvirring. Betre blir det ikkje av at nokre av dei karibiske øyane blei kalla Vestindia, medan store delar av Asia, som India og Indonesia, blei kalla Aust-India, på dansk *Ostindien*. På grunn av dette kunne ein finna på å kalla indarar *East Indians*, austind(ian)arar, og folk frå Karibia *West Indians* eller vestind(ian)arar.
Sorsele kommune, med tettstaden Sorsele markert.
**Sorsele** (sørsamisk *Suarsa*, umesamisk *Suorssá*) er ein tettstad i Västerbottens län i svensk Lappland. Han er administrasjonssenter i Sorsele kommun og i 2005 hadde tettstaden 1 353 innbyggjarar og eit areal på 1,83 km².

Namnet kjem truleg frå det samiske *sourge* som tyder grein, kombinert med det svenske *sel*.

Byen ligg ved Vindelälven, ein av dei nordsvenske elvane som enno ikkje er utbygd til produksjon av vasskraft.

Gjennom tettstaden går Europaveg 45 og den svenske *länsväg 363*, samt Inlandsbanan, som held fram nordover til Gällivarre.

To mil frå tettstaden ligg skianlegget Nalovardo med ein lengste heis på 1740 m, ei maks fallhøgd 314m og 14 nedfarter.
Den store tilgangen på fritt rennande vatn gjer Sorsele populært blant sportfiskarar om sommaren, og om vinteren blir det drive isfiske på dei mange innsjøane i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sorsele» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Statistik från SCB: Tätorter; arealer, befolkning 2005, Befolknings- och arealfakta från SCB, oppdatert 30. Mai 2008

Koordinatar: 65°32′4″N 17°32′27″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Inger Elin Kristina Ivarsdatter Utsi** (fødd 26. juli 1975) er ein norsk samisk skodespelar som har spelt i fleire filmar. 

Utsi voks opp i Kautokeino. Ho har mellom anna spelt i filmane *Ofelaš* (*Veiviseren*) og *Kautokeino-opprøret*. Ho spelte òg Elna i TV-serien *Hjerterått* produsert av Original Film. TV-serien blei send på NRK Super vinteren 2013. 

Inger Elin Utsi har har både økonomi- og journalistutdanning. Ho har jobba som kommunikasjonsrådgivar ved UiT - Noregs arktiske universitet, i NRK, Altaposten og TV Nord. 

I dag jobbar ho som seniorrådgjevar for Sannings- og forsoningskommisjonen, som er oppnemnd av Stortinget. Sekretariatet held til ved UiT Noregs arktiske universitet, Tromsø. 

Utsi stilte til val for NSR i nordre valkrins ved Sametingsvalet 2013. Ho blei ikkje vald inn direkte, men overtok i form av vararepresentant for Silje Karine Muotka, då Muotka blei vald inn i Sametingsrådet. Utsi sat på Sametinget i ein periode. Ho har òg vore engasjert i fleire verv, mellom anna i Norsk Tjenestemannslag og LO.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Inger Elin Utsi» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mai 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Profil på Sametinget
* Profil på NSRs hjemmesideArkivert 2013-11-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
**Nadezjda Konstantinovna Muravjova** (fødd 30. juni 1980 er ein russisk tidlegare handballspelar frå Bratsk som vart trefaldig verdsmeister med Russland sitt landslag i tida 2001-09. Ho var også med om å vinne to EM-bronsar. Muravjova, som var rykkromspelar og særleg dyktig i forsvarsspel, vann elles EHF-cupen 2012 og 2014 med klubblaget Lada Toljatti.

### Aktiv

Muravjova var med på det russiske landslaget som vann bronsefinalen under Handball-EM 2000. Året etter vann ho sitt fyrste VM-gull då Noreg vart slått 30-25 i finalen. Seks år seinare møttest dei same to landa til ein ny VM-finale, og atter sikra Russland og Muravjova seg ein femmålssiger. Under Handball-EM 2008 tapte Russland for Noreg i semfinalen, men tok bronse med siger over Tyskland i bronsefinalen. Verdsmeisterskapen 2009 enda med at Muravjova vann sitt tredje VM-gull, etter russisk finalesiger over Frankrike. Muravjova var også med i dei russiske mannskapa til VM 2011 og Sommar-OL 2012. Ho deltok i 169 landskampar og skåra 304 mål.

Muravjova var aktiv i Volgograd Akva frå 1996 til 2002. Sidan gjorde ho teneste i Lada Toljatti fram til ho la opp i 2015. Med Lada Toljatti nådde ho finalen i meisterligaen 2007, der det vart tap mot danske Slagelse. Seinare vann ho og lagkameratane EHF-pokalen både i 2012 og 2014.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nadeschda Konstantinowna Murawjowa» frå Wikipedia på tysk, den 8. desember 2020.*

* *Denne artikkelen bygger på «Nadejda Mouravieva» frå Wikipedia på fransk, den 8. desember 2020.*
**Sortlandsbrua** er ei spennbetongbru (bogebru) som går over Sortlandssundet mellom Langøya og Hinnøya og ligg i Nordland fylke. Ho er ein del av riksveg 82. Brua er bygd etter fritt frambygg-metoden og har ei total lengd på 948 meter, med lengste spenn 150 meter. Seglingshøgda er 30 meter, og brua har i alt 21 spenn. Hovudspennet er fundamentert på 30 meters vassdjupn med hjelp av senkekassar.

Sortlandsbrua vart teken i bruk 4. juli 1975, og er ei av Vesterålsbruene. Desse vart oppførte på 1970-talet som ein del av eit interkommunalt samarbeid mellom kommunar i Vesterålen og Statens Vegvesen, og gav kommunane ferjefritt vegsamband. Vesterålsbruene vart til største delen finansiert gjennom bompengar. 

Sortlandsbrua og dei andre Vesterålsbruene vart prosjektert av firmaet Aas-Jakobsen AS i Oslo.

Sortlandsbrua
Dei andre Vesterålsbruene er Andøybrua, Hadselbrua og den noko mindre Kvalsaukan bru. Saman med Tjeldsundbrua ved Harstad, knyter desse Vesterålen til fastlandet.

Før Sortlandsbrua vart bygd var ferjestrekninga mellom Sortland på Langøya og Strand på Hinnøya ei av dei aller travlaste i Noreg.

Kjelder
-------


* Denne artikklen byggjer på «Sortlandsbrua» henta frå Wikipedia på bokmål 8. mars 2008. Bokmålsartikkelen oppgjev desse kjeldene:

* + Structurae om Sortlandsbrua
	+ The World's Longest Tunnel Page (bru-delen)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
| Spean Bridge  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Drochaid Aonachain |
|  |
| Plassering |
| 

Spean Bridge is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Highland |
| Geografi |
| Koordinatar |  56°53′″N 4°55′″W﻿Koordinatar: 56°53′″N 4°55′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PH34 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Spean Bridge**
 |

**Spean Bridge** er ein landsby i regionen Highland i Skottland.

Landsbyen har fått namnet sitt frå brua over elva Spean på den militære vegen til general Wade mellom Fort William og Fort Augustus, ikkje frå brua som vart bygd i 1819 av Thomas Telford. Telford-brua er no ein del av vegen A82 og ligg midt i landsbyen.

Minnesmerke over kommandosoldatar
Spean Bridge ligg i Great Glen, og er knytt saman med Inverness i nord og Fort William i sør med vegen A82, medan A86 går austover til den møter A9 ved Kingussie. Landsbyen er betent av Spean Bridge stasjon med rute til London, og mellom 1903 og 1933 vart det tilbode ei sidesporteneste til Fort Augustus.

Frå 1942 til 1945 trena kommandosoldatar og amerikanske elitesoldatar i området, frå basen ved Achnacarry.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Spean Bridge» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2009.*
* *Denne artikkelen bygger på «Spean Bridge» frå Wikipedia på bokmål, den 21. juli 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Spean Bridge**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Nadezjda Vladimirovna Tsjizjova** (fødd 29. september 1945) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Usolje-Sibirskoje i Irkutsk oblast i Russland. Ho tevla for Sovjetunionen og vart både olympisk og firfaldig europeisk meister i kulestøyt.

Aktiv
-----

Tsjisjova dominerte kulestøyt-øvinga frå midten av 1960-talet til midt i 1970-åra. Ho forbetra verdsrekorden ni gongar og vart europameister fire gongar på rad; 1966, 1969, 1971 og 1974.

Under dei XIX. olympiske sommarsleikane 1968 i Mexico-byen fekk ho bronsemedaljen bakom dei to austtyskarane Margitta Gummel, gullmedaljør, og Marita Lange på sølvplass. Fire år seinare var Tsjisjova i toppform og tok OL-gullet i kulestøyt under OL 1972 i München, framom Margitta Gummel (sølv) og bulgarske Ivanka Khristova (bronse). I 1976 avslutta ho si tid som aktiv med å ta ein sølvmedalje under dei XXI. olympiske sommarleikane i Montréal, gullet gjekk til Khristova med Helena Fibingerová frå Tsjekkoslovakia fekk bronse.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nadeschda Wladimirowna Tschischowa» frå Wikipedia på tysk, den 25. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Kvalspekk
**Spekk** er eit kompleks lipidvev mellom skinn og musklar hos fleire pattedyr, som kvalar, selar, bjørnar og elefantar. Spekklaget hos visse kvalartar kan bli meir enn 50 cm tjukt (nokre hevdar meir enn 80 cm på visse stader av kroppen). Spekklaget isolerer mot kulde og lagrar energi. Dette er viktig for visse kvalarter, bjørnar og nokre andre pattedyr som av ulike grunnar i lange perioder ikkje et. Desse dyra må leve av spekklageret dei har opparbeidt på kroppen.

Spekk består av bindevev og feittceller. Bindevevet består av ein type kollagen og gjer spekket stivt, men likevel fleksibelt. Spekklaget er ikkje likt på alle delar av kroppen. På visse område er det tjukt og på andre relativt tynt. Dessutan har ikkje spekket same samansetnad heile vegen inn frå skinn til muskel, fordi innhaldet av kollagen og lipid varierer.

Lipida lagrast i feittcellene. For dei artane som gjennomgår ein kost- og svoltsyklus eller ein periode med dvale, kan tjukkleiken på spekklaget variere mykje gjennom året.

Lipida varierer òg med artane, posisjon i spekklaget, og dyret sitt kosthald. Til dømes har kvalar frå Atlanteren feittsyrer i spekket sitt som minner meir om feittsyrene i fiskeolje, enn kvalar frå Antarktis som et meir krill.

Sjå òg
------

* Feittvev
* Mattak

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spekk» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Inger Miller** (fødd 12. juni 1972) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Los Angeles som vart verdsmeister på 200-meter i 1999 og vann både OL-gull 1996 og VM-gull 1997 i 4 x 100 meter stafett. Ho er dotter til avdøde Lennox Miller, ein jamaicanar som vann OL-medalje på 100-meter i 1968 og 1972.

Aktiv
-----

Inger Miller kvalifiserte seg til USA sitt OL-lag på heimebane i Atlanta sommaren 1996. Individuelt sprang ho inn til fjerdeplass på 200 meter, i mål var ho tre hundredels sekund bakom bronsevinnaren. Få dagar seinare var ho med om å vinne OL-gull i 4 x 100 meter i lag med Gail Devers, Chryste Gaines og Gwen Torrence. Året etter deltok Miller både på 100 og 200 meter ved Friidretts-VM i Aten, der ho vart nummer fem på begge distansane. Til sist i Aten-VM tok ho seg av den tredje stafettetappen då USA vann ein suveren siger og sette meisterskapsrekord med tida 41,47, dei andre på laget var Gaines, Marion Jones og Devers.

Høgdepunktet for Miller kom i Sevilla under VM i friidrett 1999. Ho var i sitt livs beste form og sette personlege rekordar både 100 meter med 10,79 sekundar og på 200 m med 21,77 sekundar, noko som sikra henne sølvmedaljen på 100 meter bak Marion Jones og gullmedaljen på 200-meteren. I 2001 var ho med på USA sitt lag som opphavleg vann 4 × 100 meter under verdsmeisterskapen i Edmonton, men som mista sigeren etter at Kelli White og Marion Jones seinare vart avslørt for å ha vore dopa. To år seinare deltok Miller på laget som vann sølv på den korte stafetten i Paris-VM 2003, slått med 0,05 sekund av arrangørlandet sitt mannskap.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1996 i Atlanta: Gull i 4 x 100 m stafett. Nr 4 på 200 m – 22,41
* VM 1997 i Aten: Gull i 4 x 100 m stafett. Nr 5 både på 100 m – 11,18 og 200 m – 22,52
* VM 1999 i Sevilla: Gull på 200 m – 21,77 og sølv på 100 m – 10,79
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i semifinalane på 200 m (22,80=nr 10)
* VM 2003 i Paris: Sølvmedalje i 4 x 100 m stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inger Miller» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2018.*
| Chambéry |
| --- |
| Horisonten til ChambéryHorisonten til Chambéry |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Chambéry |
| **Byvåpenet til Chambéry** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Auvergne-Rhône-Alpes Savoie |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  20,99 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 55 786   2 958/km² |
| Koordinatar | 45°34′02″N 05°55′18″E﻿Koordinatar: 45°34′02″N 05°55′18″E﻿ |
| Høgd over havet | 270 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.mairie-chambery.fr |
| Plassering |
| Plassering av  ChambéryPlassering av Chambéry |

**Chambéry** er ein by søraust i Frankrike, og er *préfecture* (hovudstad) i departementet Savoie i regionen Auvergne-Rhône-Alpes. Han var hovudstad i den historiske regionen Savoie sidan 1200-talet, då Amadeus V av Savoie gjorde byen til sitt maktsentrum.

Geografi
--------

Chambéry vart grunnlagd i krysset mellom to antikke vegar som gjekk gjennom Dauphiné, Burgund, Sveits og Italia, i ein dal mellom fjella Bauges og Chartreuse ved elva Leysse. Storbyområdet har meir enn 100 000 innbyggjarar, og strekkjer seg frå dei vindruekledde sidene av *Combe de Savoie*, og nesten heilt til breidda av Bourgetsjøen, den største naturlege innsjøen i Frankrike. Byen har ein stor jernbanestasjon, midt på linja mellom Lyon og Torino.

Historie
--------

Historia til Chambéry er nært knytt til Huset Savoie og var hovudstad her frå 1295 til 1563. I løpet av denne tida dekte Savoie eit område frå Bourg-en-Bresse i vest, over Alpane til Torino, nord til Gèneve og sør til Nice. For å unngå provokasjonar frå Frankrike, flytta hertug Emmanuel Philibert hovudstaden sin til Torino i 1563, og Chambéry byrja å forfalle. I stordomstida var våpen frå Savoie svært ettertrakta, og mange av dei mektigaste hærane i Europa kjempa med våpen frå Savoie. Chambéry og Hertugdømet Savoie gjekk tilbake til herskarane av Huset Savoie i 1815.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Katolsk leksikon*: Chambéry
* Chateau de Chambéry Arkivert 2005-10-18 ved Wayback Machine.
* Reiseguide for Chambéry
* Café du Théâtre Arkivert 2006-02-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Inger Waage** (1923–1995) var ein norsk kunsthandverkar, keramikar og formgjevar som er særleg kjend for arbeidet sitt på Stavangerflint.

Ho vart fødd i Bergelandsgaten i Stavanger i 1923, og voks opp i Løkkeveien på eigedomen der far hennar, John Nielsen, dreiv møbelverkstad og –forretning. Ho døydde i Stavanger i 1995, 72 år gammal. Inger Waage utdanna seg til keramikar ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole i Oslo 1943-1946. I nokre år dreiv ho keramikkverkstad på Løkkeveien, og i 1953 begynte ho som brukskunstnar ved Stavangerflint i Hillevåg. Stavangerflint hadde starta produksjonen i 1949, og det var direktør Trygve Brekke sitt ønske at bedrifta i tillegg til produksjon av bruksprodukt i fajanse/flint, òg skulle ha eit sortiment av kunstprodukt. 

Waages handmåla produkt frå 1950-talet vann stor popularitet, særleg i utlandet. Det meste av hennar produksjon vart eksportert.[*treng kjelde*] I 1961 lagde BBC ein 20 minutt lang film om henne og verksemda. Den vart vist i Storbritannia og i ei rekke andre land i Europa.[*treng kjelde*] Ho arbeidde ved Stavangerflint og Figgjo Fajanse – Stavangerflint gjennom det meste av tre tiår, fram til 1979, då foretaket i Hillevåg vart lagt ned. 

Inger Waage hadde ein stor produksjon, og hennar produkt blir i dag rekna som dei kan hende mest kreative og særprega som vart laga i Europa på 1950- og 1960-talet.[*treng kjelde*] I antikvitets- og samlarkretsar blir ho rekna med i gruppa av tidas fremste designarar frå denne perioden.[*treng kjelde*] I tillegg til pynteting, laga ho souvenirartiklar, gåveartiklar, barneservise og dekor til ei lang rekke bruksservise. Mellom dei mest kjente av desse er det serviset *Bambus*. Det er utstilt på Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design i den nymonterte samlinga som markerte 100-årsjubileet for unionsoppløysinga i 2005.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inger Waage» frå Wikipedia på bokmål, den 22. november 2012.*

* Jan Gjerde: «Håndmalt – inger. Inger Waage 1923 -1995» With English Summary. Stavanger 2008. ISBN 978-82-997803-0-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* Inger Waage nettside Arkivert 2007-07-14 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Ingjald Ørbeck Sørheim** (28. juli 1937–18. september 2010) var ein norsk advokat; han vart cand. jur. i 1965. Han gjennomførte også Forsvarets russiskkurs. Ørbeck Sørheim var tidlegare ekspedisjonssjef i Handelsdepartementet (1976–79) og ressursavdelinga i Miljøverndepartementet (1979–82). Han var statssekretær ved Statsministerens kontor (SMK) under Regjeringa Brundtland I i 1981.

1982–83 var han administrerande direktør for Studentsamskipnaden i Oslo, i 1983 var han spesialrådgjevar i havbruk i Norges Teknisk-Naturvitenskapelige Forskningsråd. Frå 1984 var han privatpraktiserande forretningsadvokat.

Han var sekretær for Ottosenkomiteen som la grunnlaget for eit moderne masseutdanningssystem og opprettinga av distriktshøgskulane.

Referansar
----------

1. ↑  «Ingjald Ørbeck Sørheim er død», NRK 19. september 2010
2. ↑  Jon Hustad "Anga SV-topper til Pot[*daud lenkje*]" *Klassekampen*, 18. desember 2006

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Sjølvportrett
**Felipe Guaman Poma de Ayala** (ca 1538–1620) var ein peruansk historieskrivar. 

Guaman Poma blei fødd like etter at spanjolane erobra inkariket og var barnebarn av Túpac Yupanqui. Han blei indoktrinert av kristen tru, og lærte å skrive quechua og spansk som barn. Som vaksen arbeidde han som tolk i forhandlingar mellom spanjolar og dei opphavlege samfunn. I byrjinga samarbeidde han med kolonistane, men stod seinare tydeleg på parti med sitt eige folk. 

Han skreiv eit verk på 1200 sider på spansk om inkaene og livet i Inkariket. Boka vart ferdig meir enn 80 år etter at den siste inka fall. Det kan ha teke meir enn 20 år å skrive boka. Ho var ikkje aktuell som historisk kjelde før ho blei attoppdaga i Det Kongelige Bibliotek i København i 1908. Fleire av dei mange teikningane frå boka til Guaman Poma har vore nytta i nyare bøker.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Felipe Guaman Poma de Ayala: *Nueva corónica y buen gobierno* Peru (1615)
* *Ivan Boserup om Guaman Poma*, Det Kongelige Bibliotek, youtube.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Opning av ei champagneflaske.
Champagnedistriktet.
**Champagne** (fransk nemning som på norsk òg har vore skrive og uttalt *sjampanje*) er ein kvit, musserande (skummande) vin frå Champagne-distriktet i regionen Champagne-Ardenne nord-aust i Frankrike. Det som får vinen til å skumme, er innhaldet av koldioksid (kolsyre), same som i brus. I ekte champagne er dette utvikla i vinen under annan gongs gjæring på flaske etter at vinen fyrst har vorte laga i gjæringskar på vanleg vis, ikkje tilsett den ferdige vinen etterpå. Vinen står difor under trykk på flaska, som må vere av det solide slaget, gjerne med korken festa til flaska med ståltråd. Opning av ei champagneflaske har såleis fest over seg, ettersom det er lett for at innhaldet sprutar utover.

For at vinen skal kunne kallast champagne, må druene ha vore dyrka innanfor grensene av distriktet Champagne, og vinen vorte laga her etter føresegnene som gjeld for *Appellation d'origine contrôlée* (AOC) («kontrollert opphavsnemning»). Musserande vin frå andre distrikt i Frankrike, eller frå andre land, er såleis ikkje champagne, jamvel om denne nemninga ofte vert nytta om musserande vin som ikkje stettar krava til å verte kalla champagne.

Organisasjonen *Comité Interprofessionel du Vin de Champagne* (CIVC), som vert støtta av *Institut National de l’Origine et de la Qualité* (INAO), tek vare på og fremjer interessene til produsentane av champagne.
Kontaktleidning for jarnbane.
Lodd som held kontaktleidningen på ei jarnbane stram.
Kontaktleidning for sporvogn.
Kontaktleidningar for trolleybuss i eit kryss.
**Kontaktleidning**, som òg vert kalla **køyreleidning** eller **luftleidning**, er ein elektrisk leidning, vanlegvis av kopar, som er hengd opp på langs over skjenene for jarnbane eller sporvogn (trikk), og over gater i ruta for trolleybussar, for at tog som vert drive med elektrisitet, sporvogn og trolleybussar, kan få straumen tilført frå leidningen gjennom ein straumavtakar på taket. Skjenegåande køyretøy treng berre ein kontaktledning, då skjenene vert nytta som den andre leidningen, medan trolleybussar, som går på vanlege gummihjul, treng to kontaktleidningar isolerte frå kvarandre.

Kontaktleidningen for tog vert halde oppe av ei eit system av stolpar med elektrisk isolerte utliggjarar som held leidninga på rett plass over skjenegangen. Ein særskild berekabel vert nytta for å halde leidningen oppe. Då leidningen må vere stram, vert både leidningen og berekabelen halde stramme ved hjelp av eit system med hengande lodd. For å gje jamn slitasje på den skjena på straumavtakaren som tek opp straumen frå leidningen, ligg leidningen i sikksakk i høve til midtlinja i sporet, med utslag til kvar side på 30-40 centimeter.

I tunnelar kan kontaktleidningen vere erstatta av ei kontaktskjene opphengd under tunnelkvelven. Kontaktskjener er òg ofte nytta i verkstadhallar for elektriske tog, på jarnbanebruer som kan opnast for skipstrafikk, og i somme andre høve.

For sporvogn (trikk) i bygatar og på andre baner der farta er låg, og for trolleybussar, vert kontaktleidningen hengd opp etter eit enklare system, ofte berre i isolerte kablar strekt over gata og festa til husa langsetter gata, og det er ikkje naudsynt å nytta lodd for å halde leidningen stram. For moderne trikkar med høgare fart, til dømes bybanar, vert det gjerne nytta kontaktleidningssystem meir likt det som vert nytta på jarnbaner.

På T-baner er det i staden for kontaktleidning, vanlegvis ei straumskjene langsetter sporet, og straumavtakarar på boggiane på somme av vognene.

* Feste i husvegg for kontaktleidning for trikk i Gøteborg.
* Kontaktleidning for trikkeline i Lisboa.
* Kontaktleidningar på Bybanen i Bergen.
* Kontaktleidningar for trolleybuss i gatekryss i Winterthur i Sveits
* Isolatorar for feste av kontakleidningar på jarnbanestasjonen Gare de Paris-Est (Paris).
* Opphenget for kontaktleidningen på ein utliggjar.
* Kontaktleidning på høgfartsjarnbana Hannover – Würzburg.
* Kontakskjene eller straumskjene i staden for kontaktleidning på Hauptbahnhof (sentralbanestasjonen) i Berlin.
* Overgang frå kontaktleidning til kontaktskjene i ei tunnelmunning.
* Kontaktskjene festa i tunnelkvelven.
**Konstituerande land** (engelsk *constituent countries*) er eit offisiell uttrykk for å skildre tre av dei fire bestanddelane av unionsstaten Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland:

* England
* Skottland
* Wales

Alle tre har tidlegare vore sjølvstendige suverene statar, og har alltid hatt eigne variasjonar i politisk, juridisk og administrativ status.

Skottland og Wales er sjølvstyrande, og har sine eigne parlament. England saknar eit sjølvstyrande parlament og regjering, men er framleis tilstrekkeleg særprega til å kunne reknast som eit land og ein nasjon.

Den fjerde delen av Det sameinte kongeriket, Nord-Irland (òg kalla Ulster), er ikkje eit land eller ein nasjon, men ein del av eit land eller ein nasjon (kva land eller nasjon er eit heitt politisk spørsmål). Offisielt er Nord-Irland ein «provins», men ordet *provins* kan virke ubehageleg for mange innbyggjarar som vil ha eit samla Irland.

Tilhengjarar av sjølstyrerørsla i Cornwall hevdar at Cornwall burde erkjennast som eit likeverdig medlem av unionsstaten.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Konstituerende land» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2009.*


| * v
* d
* e
Det sameinte kongeriket Storbritannia og Nord-Irland |
| --- |
| England**·** Skottland**·** Wales**·** Nord-Irland |
| Chalon-sur-Saône |
| --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Chalon-sur-Saône** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Bourgogne-Franche-Comté Saône-et-Loire |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  15,22 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 50 124   3 295/km² |
| Koordinatar | 46°46′50″N 04°51′10″E﻿Koordinatar: 46°46′50″N 04°51′10″E﻿ |
| Høgd over havet | 185 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.chalonsursaone.fr |

**Chalon-sur-Saône** er ein by og kommune sentralt i Frankrike i departementet Saône-et-Loire, der han er *sous-préfecture*.

Chalon-sur-Saône er ein del av regionen Bourgogne. Han ligg ved elva Saône, og var ein gong ei velkjend elvehamn, der vin vart transportert oppover og nedover elva.

Historie
--------

Biskopdømet Chalon-sur-Saône, eit underbispedøme av erkebiskopdømet Lyon sidan romartida, vart slått saman med soknet Autun kort tid etter den franske revolusjonen.

Chalon er mest kjend for staden der fotografiet vart oppfunne av Nicéphore Niépce. Han har òg ein lycée (vidaregåande skule) kalla opp etter seg. Byen har eit fotografimuseum med meir enn to millionar tidlege fotografi og mange gamle gjenstandar som kamera og anna utstyr for gamle og moderne fotografi. 

Ein anna kjend innbyggjar frå Chalon er Dominique Vivant Denon (1747-1825), som var med på å opprette museumet Louvre Museum, og omforma palasset til eit museum etter den franske revolusjonen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Ankerskogen svømmehall i Hamar er mellom dei største i Noreg Foto: Thomas Andersen

Symjehall i Berlin med oppmerka baner for konkurransesymjing
**Symjehall** eller **svømmehall** er ein bygning som inneheld vassbasseng til å symje i for opplæring, velvere, trening og konkurransar, og skal helst ha bassengstorleik i samsvar med internasjonalt fastsette mål. I symjehaller plar det ofte vere stupetårn der det kan stupast eller hoppast frå ulike høgder, anten ein, tre eller fem meters høgd, i nokre hallar òg frå ti meters høgd. Dessutan kan det vere ulike basseng med lita djupne for små born, terapibasseng med ekstra varmt vatn, diverse vass-sklier, boblebasseng der ein kan take eit bad i boblande vatn, og bølgjebasseng der det vert laga kraftige bølgjer, slik at born og vaksne kan lære seg å meistre grov sjø i tillegg til å more seg. Ofte er det òg ei badstove i hallen. I samband med hallen kan det òg nokre stader vere laga til utandørsbasseng og areal der ein kan sola seg.

Garderobar med dusjar høyrer òg til i ein symjehall, då det alltid og i alle hallar er obligatorisk å dusje og reingjere seg grundig før ein går til bassenga.
Koordinatar: 29°59′00″N 48°12′36″E﻿

**Khawr Abd Allah** (arabisk خور عبد الله) er i dag eit estuar, men var ein gong staden der Eufrat og Tigris (Shatt al-Arab) munna ut i Persiabukta. Det ligg sør i Irak og grensa mellom Irak og Kuwait går gjennom den nedre delen av estuaret, men nær hamnebyen Umm Qasr går estuaret inn i Irak. Shatt al-Arab er i dag staden der elvane munnar ut, aust for Khawr Abd Allah. Nordover i Irak skiftar estuaret namn til Khawr az-Zubayr ved Umm Qasr. Frå dette punktet går det ein kanal nordvest og ut sjølve Tigris og Eufrat. Estuaret dannar den nordaustlege kystlinja frå Jazirat Bubiyan og den nordlege kystlinja av Jazirat Warbah. Begge desse øyane er offisielt ein del av Kuwait, men Irak har gjort krav på dei.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Khawr Abd Allah» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «'Abd Allah Khawr». *Encyclopedia Britannica*. I: A-Ak - Bayes (15th utg.). Chicago, IL: Encyclopedia Britannica, Inc. 2010. s. 16. ISBN 978-1-59339-837-8.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2012-03-06 ved Wayback Machine.
* 
* 
* 
* Arkivert 2013-04-04 ved Wayback Machine.