recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fredriksten** er ei festning i Halden (byen heitte *Fredrikshald* frå 1665 til 1928). Forsvarsverket der festninga ligg i dag, vart bygd i åra 1640-45 i samband med Hannibalfeiden. Sjølve Fredriksten festning vart påbegynt i 1661 og er oppkalla etter den dansk-norske kongen Frederik III (1609-1670).

Fredriksten festning i Halden
Minnesmerke over Karl XII, Fredriksten festning, Halden
Festningsanlegget slik det framstår i dag er i hovudsak eit resultat av utbygging på 1660- og 1670-talet som følgje av at Frederikshald vart grenseby etter at det tidlegare norske området Bohuslen vart svensk territorium i 1658. Det var tapt av Båhus festning til Sverige og dei tre svenske åtaka på Halden i 1658 -59 og -60 som hovudsakleg førte til at danskekongen såg det naudsynt med ei ny og sterk festning. Festninga vart kringsett heile seks gonger, men aldri teken. Den svenske kongen Karl XII fall ved festninga den 11. desember 1718 under den svenske kringsetjing under den store nordiske krigen.

I tida før unionsoppløysinga vart festninga modernisert med moderne skyts på Hjelmkollen, Veden, Overberget, Gyldenløve og på nordsida av den gamle hovudfestninga. Etter Karlstadkonvensjonen i 1905 vart festninga nedlagt som krigsfestning og det moderne skytset fjerna. Éin tårnkanon er likevel tilbakeført i nyare tid.

Inntil nyleg heldt Forsvarets Forvaltningsskole til på festninga. I dag er festninga ope for alle og ei rekkje museum er å finne i indre festning og området bak festninga er brukt til konsertar og andre kulturarrangement. I 2005 vart festninga brukt som kulisser til ein opera (*Aurora*) i samband med feiringa av unionsoppløsninga. Det blir no arbeidt for å få etablert ein årleg opera/musikkteaterfestival på området.

2007 var første året TV-programmet «Allsang på grensen» vart spelt inn på festninga. Dette programmet gjekk på TV 2 kvar torsdag gjennom heile sommaren. Serien gjekk òg i 2008, 2009 og i 2010.

Sjå òg
------

* Tusenårsstad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fredriksten festning» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Fredriksten i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Nasjonale festningsverk om Fredriksten festning
* Forsvarets forvaltningsskole
* Høgskolen i Østfold sine nettsider om Fredriksten festning Arkivert 2012-10-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 71°10′21″N 25°47′40″E﻿

Nordkappklippa
**Nordkapp** (nordsamisk *Davvenjárga*) er ei klippe på Magerøya i Nordkapp kommune, heilt nord i Finnmark. Den 307 m høge, bratte klippa er ofte omtala som det nordlegaste punktet i Europa, sjølv om Knivskjelodden like ved når om lag 1380 m lenger nord.

Begge desse stadene ligg på øya Magerøya, noko som gjer at det nordlegaste punktet i Fastlands-Europa er Kinnarodden. Magerøya fekk fastlandssamband 15. juni 1999.

Nordkapp, Knivskjelodden, Kinnarodden

Historie
--------

På norsk heitte klippa opphavleg Knyskanes, men fekk namnet Nordkapp av den engelske utforskaren Steven Borough i 1553 då han passerte ho på leiting etter Nordaustpassasjen.

Etter det blei ho sporadisk besøkt av våghalsar som tok seg opp det bratte terrenget. Mellom desse var kong Oskar II i 1873 og kong Rama V av Thailand i 1907.
Under andre verdskrigen fann slaget ved Nordkapp stad den 26. desember 1943, om lag 60 nautiske mil nord av Nordkapp. 

Kommunen stod for utbygging av veg til platået i 1956. Turistar kunne ta ferja frå Russenes til Honningsvåg og køyre dei siste 35 kilometrane. Turistar frå cruiseskip gjekk i land i Hornvika. Ilandstiginga flytta frå Hornvika til Skarsvåg i 1961.

I dag er Nordkapp eit stort turistmål med eit eige turistsenter med utstillingar og film frå historia til staden. Platået blir årleg vitja av over 200 000 turistar.

Geografi
--------

Staden ligg på 25. austlege lengdegrad.

Galleri
-------

* Midnattssol ved NordkappMidnattssol ved Nordkapp
* Nordkapp med Knivskjelodden i bakgrunnenNordkapp med Knivskjelodden i bakgrunnen
* Knivskjelodden sett frå NordkapplatåetKnivskjelodden sett frå Nordkapplatået

Kjelder
-------

1. ↑  Svein Askheim. «Nordkapp». Store norske leksikon. Henta 1. november 2017.
2. 1 2 3  John Gustavsen. «Nordkappsnø». Klassekampen. 2018-08-02. Siste side.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Slitu** er ein tettstad i Indre Østfold kommune i Østfold. Han har 778 innbyggjarar per 1. januar 2017 og ligg halvvegs mellom Mysen i aust og Askim i vest langs E18.
Staden har både industri, handel og jordbruk. Namnet kjem frå garden Slitu. Sjølve ordet *Slitu* tyder 'slette'. 

Tenor kyrkjeruin på Slitu viser restar av ei lita mellomalderkyrkje frå 1200-talet. Kyrkja var eit anneks til Eidsberg kyrkje. Etter konserveringsarbeid blei anlegget offisielt opna med gudstjeneste og dåp i juni 2008.

Historie
--------

Slitu landhandleri slik det såg ut på 1920-talet. Foto: O. Skarbø via Nasjonalbiblioteket

Slitu var frå gammalt av eit viktig handelssentrum. Jernbanestasjonen her opna i 1882 langs Østre linje av Østfoldbanen.

Tettstaden låg i Eidsberg kommune og dels i Trøgstad kommune i Østfold fram til regionsreforma i 2020.

Kjende folk frå Slitu
---------------------

* Vibeke Skofterud, skiløpar

Kjelder
-------

1. ↑  «Tettsteders befolkning og areal», *ssb.no* (på norsk), 20. desember 2019, henta 4. mai 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Slitu» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mai 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Val di Sole i provinsen Trento
**Val di Sole** eller **Valle di Sole** er ein dal i provinsen Trento i Italia. Dalen går frå aust til vest og den øvre delen av elva Noce renn gjennom han. Av sidedalar finn ein Val di Peio som strekkjer seg mot Ortler. Delen av dalen frå Ossana til Mostizzolo vart kalla Val di Sole, medan resten òg vert kalla Val Vermiglio.

Av busetnadar i dalen finn ein Vermiglio, Peio, Dimaro, Croviana og Malè (den største byen).

Val Vermiglio strekkjer seg til Tonalepasset og på den andre sida av passet byrjar dalen til elva Oglio som renn til Edolo. I nordvest grensar dalen til Ortlergruppa med nasjonalparken *Parco Nazionale dello Stelvio*, i sørvest til Adamellogruppa med naturreservatet *Parco Naturale Adamello Brenta*. I sør ligg skisenteret Madonna di Campiglio, like oppfor Campo Carlo Magno, eit pass som fører til Val Rendena.

I aust endar dalen ved Mostizzolo og Val di Non, som strekkjer seg sørover til Adigedalen nord for Trento.

Bakgrunnsstoff
--------------

*

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Val  frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Smaalenenes Avis** er ei avis som vert utgjeven i Askim i Østfold. 
Ho er lokalavis for innbyggjarane i Indre Østfold kommune, Marker kommune og Skiptvet kommune i indre (nordre) Østfold.

Denne lokalavisa er ei arv frå avisene Øvre Smaalenene og Indre Smaalenenes Avis, som vart slegne saman til Smaalenenes Avis 3. februar 2003, og Østfold-Posten som vart lagt inn i Øvre Smaalenene i 1990.

Avisa kjem ut seks dagar i veka (måndag-laurdag). Smaalenenes Avis høyrer til mediehuset Indre/Follo og er eigd av A-pressen. Jarle Bentzen er ansvarleg redaktør/adm.dir. i Smaalenenes Avis og mediehussjef.

Opplagstal
----------

Utvikling i nettoopplag.

| År | Nettoopplag

 

 

 

  |
| --- | --- |
| 2004 | 13 976
  |
| 2005 | 13 936
  |
| 2006 | 13 872
  |
| 2007 | 13 370
  |
| 2008 | 13 305
  |
| 2009 | 13 230
  |
| 2010 | 12 894
  |
| 2014 | 11 424
  |

Kjelder
-------

1. ↑  Mediebedriftenes Landsforening Opplag- og lesartal. Nettoopplaget er eit mål for betalt opplag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Gullholmen fyrstasjon** eller **Guldholmen fyrstasjon** er eit fyr som ligg på ein liten holme i Oslofjorden i Moss kommune i Viken. I dag består fyret av eit 8 meter høgt glasfibertårn, føre den gamle fyrbygningen. 

Gullholmen fyrstasjon is located in Østfold
Plasseringa til Gullholmen fyrstasjon

Gamle Guldholmen fyrstasjon kom i drift 15. september 1894. Fyret fekk elektrisk straum i 1930 og rett før 1940 vart fyrbeteninga utvida med ein fyrbetjent. Fyrstasjonen vart automatisert i 1984 og fyret vart erstatta med ei fyrlykt som står føre fyrbygningen. 

I 1989 vart Guldholmen fyr formelt overdratt frå Kystverket til Direktoratet for naturfovaltning og same året vart det skrive leigekontrakt mellom dei nye eigarane og stiftinga Gamle Guldholmen Fyr. Stiftinga vart oppretta for å drive vedlikehald og bevaring av det nedlagde fyranlegget på grunn av kulturhistorisk verdi, samt legge tilrette nye aktivitetar i bygningane. I dag vert det derfor drive utleige av den gamle fyrbygningen.

Sjå òg
------

* Fyr i Noreg
* Fyrstasjonar i drift i Noreg

Kjelder
-------

* «Norsk fyrliste 2008» (PDF). Kystverket.
* Gullholmen.no Arkivert 2010-11-14 ved Wayback Machine.
* Lighthousedepot[*daud lenkje*]

| * v
* d
* e
Fyr i Viken |
| --- |
| Digerudgrunnen • Elle tåkeklokke • Filtvet • Gullholmen • Homlungen • Steilene • Struten • Strømtangen • Søndre Langåra • Torbjørnskjær |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |
*For selskapet, sjå gruveselskapet Nussir.* 
**Nussir** (nordsamisk) er ei nemning på fleire landskapsområde i Finnmark, for det meste fjellformasjonar. Alle fjella markerer seg ved å vera separert frå eit større fjellmassiv med ein dal, skar eller «hals». I tillegg er dei alle svært bratte på den sida som vender ned mot låglandet.

Etymologi
---------

Ordet *nussir* er falle ut av det samiske språket. Det finst ikkje noko i noko anna uralsk språk, så det er eitt av dei mange paleoeuropeiske orda i samisk. Namnet finst på fem ulike stader (*Nussir* (Alta), *Nussirvárri* (Alta), *Nussir* (Kvalsund) *Galmmat-Nussir* (Karasjok) og *Gurbbeš-Nussir* (Karasjok). Etter ei analyse av Ante Aikio inngår ordet i ei gruppe med paleoeuropeiske stadnamn på -ir, som alle er namn på fjell på grensa mellom ei fjellvidde og ein fjord eller elvedal.

Kvalsund
--------

Det største av fjella som ber namnet ligg ovanfor «Finnbyen» i bygda Kvalsund (Ráhkkerávju) i den tidlegare kommunen Kvalsund (Fálesnuorri), no i Hammerfest kommune. På norsk refererer namnet til tinden nærast bygda, medan resten av fjellmassivet blir kalla «Steinfjellet». På samisk, derimot, ber heile Steinfjellet dette namnet. I nærleiken av fjellet ligg to vatn som også ber namnet: *Nussirjávri* (norsk namneform: «Nussorvannet» (ved foten av tinden, og *Nussir-Suolojávri* (på norsk «Nedre Saltvannet») som ligg på den andre sida av Steinfjellet. Gamle dokument refererer òg til ei elv i Kvalsundtraktene som kallast «Nusserelv» - "nusser" er ei form av ordet ein ofte finn på eldre kart.

Alta
----

Ved Leirbotnvatnet mellom Alta og Kvalsund ligg ein annan tind kalla Nussir. Oppe på platået bak tinden ligg eit vatn som heiter Nussirjávri, frå vatnet renn elva Nussirjohka.

Anárjohka
---------

Dei to andre stadene som ber namnet ligg heilt i andre enden av Finnmark, i Anárjohka nasjonalpark: *Galmmatnussir* og *Gurbbešnussir*, som ligg langs den nordvestre grensa av nasjonalparken.

Nussir og miljøvern
-------------------

Nussir i Kvalsund fekk på 2010- og tidleg på 2020-talet mykje merksemd pga. selskapet Nussir ASA sine planar om å starta gruvedrift der, og konflikten med reindrifta det gav opphav til.

Kjelder
-------

1. ↑  Aikio 2004.

* *Denne artikkelen bygger på «Nussir» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2022.*

Litteratur
* Aikio, Ante 2004 An essay on substrate studies and the origin of Saami, i *Etymologie, Entlehnungen und Entwicklungen: Festschrift für Jorma Koivulehto zum 70. Geburtstag*, Nyfilologiska föreningen, Helsinki.
**Inga Lærum Liebich** (fødd ), også kjend som **Inga Lærum Liebig**, var ein norsk komponist, dirigent, korleiar og musikklærar. I 1917 var ho med å skipa Norsk Komponistforening.

Biografi
--------

Inga Lærum var dotter av kjøpmannen Johan Lærum (1830–1906) og tyske Antonie Hansen (1839–1920). Ho lærte å spele piano av Erika Nissen, og studerte komposisjon med Christian Sinding. Seinare studerte ho piano og musikkteori hos Otto Winter-Hjelm. Ho studerte i Roma, London og Milano. I London møtte ho den USA-amerikanske pianisten og musikkpedagogen Rudolf Liebich, som ho seinare blei gift med. Ho debuterte som komponist ved ein musikkfest i Kristiania i 1887 der ein av komposisjonane hennar blei framført av Christiania Theater sitt orkester. Ho framførte sine eigne komposisjonar i konsert fyrste gongen den 11. oktober 1892.

Med attestar frå Grieg og Svendsen søkte Lærum Schäffers legat for vidare utdanning innan instrumentasjon og komposisjon, men blei ikke tildelt dette. Ho gifta seg med Rudolf Liebich (også skriven Liebig) og forlot så Noreg. Ho budde i Burlington i USA der ho var korleiar og dirigent ved den katolske kyrkja i nesten fem år. Seinare flytta ho til Berlin, der verka hennar blei framførte i konsert. Ho flytta tilbake til Christiania før 1917, då ho var med å skipa Norsk Komponistforening. Tilbake i Noreg var ho korinstruktør ved St. Olav kyrkje.

Verka til Lærum Liebich omfattar i hovudsak songar, pianomusikk og kormusikk. Ho gav ut 21 songar, 15 klaverstykke og ein romanse for fiolin og klaver.

Lærum Liebich døydde 15. september 1936 og er gravlagd på Vestre gravlund.

Kjelder
-------

1. ↑  «Klassika: Inga Lærum Liebich (1864-1936): Lebenslauf». *www.klassika.info*. Henta 9. mai 2019.
2. ↑  «Historikk». Norskkomponistforening. Arkivert frå originalen 30. juni 2015. Henta 9. mai 2019. «Norsk Komponistforening (NKF) ble stiftet i Kristiania 24. oktober 1917:»
3. ↑  Dahm, Cecilie (1928-) (1987). *Kvinner komponerer: ni portretter av norske kvinnelige komponister i tiden 1840-1930*. Solum. ISBN 8256004851.

* *Denne artikkelen bygger på «Inga Lærum Liebich» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2024.*
Taarab-ensemble frå Zanzibar.
**Ensemble** (fransk for 'saman', av seinlatin *insimul*, 'samtidig') er ei gruppe kunstnarar som verkar saman som eit heile. Omgrepet blir mykje brukt innan musikk, dans og drama.

I samband med dans og drama kan det visa til det kunstnariske personalet ved ein institusjon, som eit teater, eit operahus eller ein ballettinstitusjon.

Musikk
------

Eit musikkensemble er ei gruppe musikarar eller songarar som framfører eit særskilt repertoar saman.
Musikarane kan spela ulike eller same type instrument, som stryke-, blåse- eller perkusjonsinstrument. Ensemblet kan ha namn etter musikktypen det speler, som jazzensemble eller folkemusikkensemble.

I instrumentalmusikk viser ensemble til besetningar som trio, kvartett, kvintett og liknande.
Musikkensemble er gjerne mindre grupper, medan orkester ofte har fleire musikarar.

I opera viser ensemble til eit avsnitt for meir enn to songarar, eller for solistane saman med koret. Nemninga blir brukt tilsvarende i samband med kantate, oratorium og messe.

Annan bruk
----------

Ordet «ensemble» er også brukt om ei samanstilling av ulike ting som passar saman til eit heile, særleg om ein klesdrakt sett saman av ulike avstemte plagg.

Kjelder
-------

1. 1 2  «ensemble» i Nynorskordboka.
2. 1 2 3  «ensemble» i *Det Norske Akademis ordbok*
3. 1 2  «ensemble» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Olderfjord (nordsamisk *Leaibevuotna*, kvensk *Leipovuono*) er ei bygd i Porsanger kommune i Finnmark fylke. Staden ligg ved vegkrysset mellom E 6 og E 69, og vert passert av alle vegfarande på tur til og frå Nordkapp.

Olderfjord ligg omtrent 4,3 kilometer frå Smørfjord og 62,8 kilometer unna kommunesenteret Lakselv.

Olderfjord har ein nedlagt skule, Russenes oppvekstsenter, som hadde 1.-7. klasse. No går elevane på Billefjord sjøsamiske oppvekstsenter eller Kokelv oppvekstsenter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olderfjord» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2011.*


| * v
* d
* e
Busetnader på 25. lengdegrad aust |
| --- |
| 25. austlege lengdegrad | **Børselv****·** Gjesvær**·** **Honningsvåg****·** **Karasjok****·** Olderfjord**·** Skarsvåg**·** Skoganvarre**·** Smørfjord |
| I nærleiken | **Lakselv****·** **Havøysund****·** Kokelv****·** Nordvågen****·** Skaidi |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°25′15.060″N 10°40′17.018″E﻿

**Melløs Stadion** er ein fotball- og friidrettsarena i Moss. Området har fire grasbanar: éin hovudarena der Moss FK spelar og tre treningsbaner. Kunstgrasbanen vart teken i bruk hausten 2005. 

Stadionet har i dag ein kapasitet på 4 117 plassar, av dette 2 400 sete. Dette kjem av strenge krav frå NFF. Det er planar om å bygge ut Melløs til Melløs Arena. Dette har ei kostnadsrame på 120 millionar, men pengane er ikkje på plass.

Arrangement
-----------

Det er blitt halde Noregsmeisterskap i både friidrett og hurtigløp på skøyter på Melløs.

* NM i friidrett 1990 – Kongepokalvinnarar vart Georg Andersen (kulestøyt) og Hanne Haugland (høgdehopp).
* Allround-NM på skøyter 1971 for herrar – Noregsmeister vart Dag Fornæss.

Historie
--------

Stadionet vart opna 21. mai 1939 med eit opningsstemne der mellom anna Moss møtte Sprint til kamp.

Tilskodarrekorden er på 11 000 frå 1976 då Moss møtte Odd, men det er usikkert kor mange som var inne på stadionet. 26. oktober 2003 såg 10 086 tilskodarar kampen mellom Moss og Fredrikstad. 

26. oktober 1983 spelte Noreg mot Finland på Meløs, sett av 2067 tilskodarar. Noreg vann kampen 4–2. Ein annan landskap som vart spelt på Meløs var mot Tyrkia den 6. mai 1987. Kampen enda 1–1. 

17. september 1988 spelte Moss semifinale i cupen mot Brann. Brann vann kampen 1–0.

Kjelder
-------

* Stadionsiden

1. ↑  «Kan ikke søke penger til luftslott». Moss Avis. Henta 6. juni 2013.
2. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Profil på www.footballzz.co.uk
* (en) Melløs stadion – Profil og resultatoversikt på SpeedSkatingNews.info.
**Wareham** er ein marknadsby i Dorset i England. Byen er administrasjonssenter for distriktet Purbeck, og ligg ved elvane Frome og Piddle, i nærleiken av Poole Harbour.

Byen er bygd på eit strategisk viktig punkt mellom dei to elvane. Dei eldste gatene følgjer eit romersk mønster, men som by vart staden først grunnlagt i angelsaksisk tid. Dei eldste bygningsrestane er delar av bymuren, opphavleg ein voll som vart reist av Alfred den store på 800-talet for å verne byen mot vikingar.

Wareham var ein saksisk kongeleg gravstad. Blant dei fremste som vart gravlagt der er Beorthric av Wessex og Edvard Martyren. Sistnemnde vart flytta til Shaftesbury Abbey, men kista frå 978 som han opphavleg vart gravlagt i er bevart i Wareham.

Etter Monmouthopprøret i 1685 var Wareham eit av stadane der domar Jeffreys heldt sine «blodige rettargangane». Dei som vart dømd vart hengt frå bymuren.

I 1762 vart to tredjedelar av byen øydelagt av brann. Han vart bygd opp att i georgiansk stil, med raud teglstein og kalkstein frå Purbeck. ein heldt det romerske rettlinja gatenettet. Byen er delt inn i fire delar av dei to hovudvegane, som kryssar kvarandre i rett vinkel. Almissehusa frå mellomalderen overlevde brannen, og nokre av dei georgianske fasadane skjuler òg eldre bygningar som vart redda.

På grunn av dei avgrensa høva til å utvide byen, med elver og myrlandsskap på alle kantar, voks byen lite på 1900-talet, medan andre byar som Poole voks kraftig.

I nærleiken av byen ligg militærleiren Bovington, der Lawrence av Arabia døydde i ei motorsykkelulukke. I St. Martins kyrkje finst det ein skulptur av han, og han er gravlagt på Moreton kyrkjegard. Kvart år blir lagt mange roser på grava hans, og mengda søkk med éin kvart år. Kva dette symboliserer er ikkje kjent.

Marknaden, som vart oppretta på 1400-talet, vert enno halden kvar torsdag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wareham» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wareham**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Edderkoppen Scene**, tidlegare kjend som revyteateret **Edderkoppen teater** og **ABC-teatret**, er ein møte- og eventscene ved St. Olavs plass i sentrum av Oslo. Scenen er driven som del av hotellet Scandic St. Olavs plass.

Historie
--------

I 1942 overtok Leif Juster Søilen Teater i Keysers gate i Oslo. Den fyrste revyen til teateret, *Saker og ting*, hadde premiere 3. september same året. Det viste seg at teatersalongen var for liten, og i 1945 flytta Edderkoppen til eit teaterlokale på St. Olavs plass. Dette teaterlokalet var eigentleg bygd for Det Norske Teatret, men då krigen slutta, blei lokalet der tyskarane hadde drive Deutsches Theater ledig (opphavleg Casino Teater), og Det Norske Teatret flytta dit. Juster dreiv Edderkoppen revyteater til teateret gjekk konkurs i 1966. Einar Schanke overtok lokala i 1967, og teateret skifta namn til ABC-teatret. Under Schanke heldt revytradisjonen fram ved teateret. I 1992 døydde Einar Schanke, og Tom Sterri, Ketil Aamodt og Anders Moland overtok teatersalongen.

Lille julaftan 1999 blei teateret totalskadd etter ein kraftig eksplosjon. Eit egiedomselskap som åtte eit hotell i nærleiken kjøpte eigedommen. Selskapet forplikta seg til å byggja opp att teateret, med ein bygning som skulle vera minst like stor som den gamle. Hausten 2003 var gjenoppbygginga ferdig, og teateret fekk det opphavlege namnet sitt tilbake, Edderkoppen Teater.

Etter 11 års drift stengde teateret desember 2014 for renovering. Etter omfattande ombygging opna scena i mai 2016 med ein vesentleg reduksjon i publikumskapasitet, frå 600 til 345. Begge balkongane var no fjerna frå salen, og innlemma i hotellet for konferansebruk. Namnet blei også endra til Edderkoppen Scene.

Edderkoppen Scene er i dag ein fleirbrukssal som primært er tilpassa event- og konferansebruk, men ein har framleis tidvis framsyningar som passar for ein mindre sal.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Edderkoppen Scene» frå Wikipedia på bokmål, den 6. februar 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Edderkoppen Scene**

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 59°54′59.339″N 11°8′31.909″E﻿

Frå Lensemuseet ved Fetsund.
**Fetsund Lenser** er eit nasjonalt kulturminne, fløytingsmuseum og natursenter ved utløpet av Glomma i Øyeren ved Fetsund i Akershus fylke. Fetsund Lenser vart oppretta som tømmersorteringsanlegg i 1861, og vart lagt ned då fløyting av tømmer i Glomma opphørte i 1985. I dag er det ein del av Musea i Akershus.

Ved arbeidarboligen «Vinkelen» ligg tusenårsstaden til Fet kommune, eit flaummerke i form av ein om lag sju meter høg stein med markering av vasstandane under dei største flaumene i Glomma.

Historikk
---------

Tømmerfløyting i Glomma byrja på 1300-talet, men fekk større omfang då oppgangssagene kom på 1500-talet. I byrjinga vart tømmeret i Glomma bunta, «soppa», i Bingen lenser ved Sørumsand. Herfrå vart tømmerflåtene slepte med båtar til dei mange sagbruka langs Øyeren og i Lillestrøm. Då jarnbanebrua i Fetsund kom i 1861, vart Bingen lenser flytta til Fetsund. Ved Bingen vart det etablert ei *atterhaldslense* der ein kunne sleppe på tømmer etter som det var behov ved Fetsund. 

Fetsund Lenser er i dag freda som det einaste fløytingsanlegget som er att i landet. Det vert tatt vare på som eit eineståande kulturminne og eit levande museum med verkstader for tradisjonelle handverk, kafé og museumsbutikk. Fetsund Lenser ligg i eit vakkert naturområde ved innfallsporten til Nord-Europas største innlandsdelta. I området finst natur- og kultursti.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Fetsund Lenser» frå Wikipedia på bokmål, den 4. september 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Historiske bilete frå Fetsund Lenser

* Fetsund Lenser i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Kristina Háfoss** (fødd 26. juni 1975 i København) er ei færøysk offentleg tenestekvinne og politikar. Ho er utdanna jurist og økonom. Ho har vore finansminister og kulturminister og medlem av det færøyske Lagtinget for det venstrenasjonale partiet Tjóðveldi. Frå 1. februar 2021 er ho direktør for sekretariatet i Nordisk råd.

Familie og yrke
---------------

Háfoss vaks opp på Argir ved Tórshavn som dotter av finansdirektør i SEV John P. Danielsen og sjukepleiar Anna Helena Zachariasen. Morfaren var Færøyanes telefondirektør, lagtingsmann og viseregjeringssjef Louis Zachariasen. Kristina Háfoss er gift med jurist Ronnie Háfoss.

Háfoss er utdanna cand.polit. og cand.jur. frå Københavns Universitet frå 2002 og 2003. Ved sida av studia arbeidde Háfoss for det danske Utanriksministeriet og Finansministeriet og for den færøyske sentraladministrasjonen, og leia fellesorganisasjonen for dei færøyske studentane. Deretter arbeidde Háfoss innan bank- og forsikringsvesenet på Færøyane. Ho har også vore styremedlem i Smyril Line.

Politisk arbeid
---------------

Háfoss var fyrste gong innvald på Lagtinget frå Suðurstreymoy frå 2002 til 2004, og sat i Lagtingets finanskomité. I februar 2008 blei ho kulturminister (med ansvar for undervisings-, forskings- og kulturspørsmål) i den andre regjeringa til Jóannes Eidesgaard, men oppgav personlege årsaker idet ho fråtredde i august same år. Regjeringa gjekk i oppløysning månaden etter. I 2011 blei ho på nytt vald inn på Lagtinget. Ho var nestformann i Lagtingets finanskomité frå 2011 til hun i 2015 blei utnemnd til finansminister i regjeringa til Aksel V. Johannesen. Ho gjekk av saman med resten av regjeringa i 2019.

Kjelder
-------

1. ↑  Gestrin, Mary (14. desember 2020). «Færøyenes Kristina Háfoss blir ny direktør for Nordisk råd». Nordisk råd. Henta 28. januar 2021.
2. 1 2 3 4  «Um Kristinu» (på færøysk). Kristina Háfoss' nettsted. Arkivert frå originalen 7. mars 2016.
3. ↑  «John P. Danielsen 25 ár í SEV» (på færøysk). SEV. 3. januar 2011. Arkivert frå originalen 4. mai 2017.
4. 1 2  «Kristina Háfoss» (på færøysk). Løgtingið. Arkivert frå originalen 6. januar 2013.
5. ↑  «Kristina Háfoss í landsstýrið» (på færøysk). portal.fo. 4. februar 2008. Henta 24. desember 2011. [*daud lenkje*]
6. ↑  «Kristina Háfoss leggur frá sær». portal.fo. 28. august 2008. Henta 24. desember 2011. [*daud lenkje*]
7. ↑  «Kristina Háfoss, landsstýriskvinna» (på færøysk). Fíggjarmálaráðið. Arkivert frå originalen 4. mai 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Kristina Háfoss» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mars 2024.*
**Ytre Hvaler nasjonalpark**  er ein norsk nasjonalpark som ligg i kyst- og skjergardslandskapet i Viken fylke. Parken vart oppretta 26. juni 2009, for å «*bevare et egenartet, stort og relativt urørt naturområde ved kysten i sørøst-Norge, bevare et undersjøisk landskap med variert bunntopografi, og bevare økosystemer på land og i sjø med naturlig forekommende arter og bestander, kystlandskap med sjøoverflate og havbunn med korallrev, hard- og bløtbunn.*» og han dekker eit område på 354 km² land og sjø.

Nasjonalparken ligg i kommunane Fredrikstad og Hvaler; og han erstattar dei fire tidlegare sjøfuglreservata Akerøya, Heia, Møren og Søre Syster. Parken grensar opp til den svenske Kosterhavet nationalpark som vart oppretta samtidig.

Geografi, landskap, geologi
---------------------------

Nasjonalparken har store verneverdiar knytt til flora og fauna, strand- og kysttypar, kystbarskog, lyngheier og det intakte storslagne kystlandskapet. Områdd har spesielle marine eigenskapar pga utløpet til Glomma og ein særs variert undersjøisk topografi og botntilhøva. Dette gjer at Ytre Hvaler inneheld eit stort mangfald av marine naturtypar både på grunt og djupt vatn. Det er fleire korallrev i området.

Kulturminne
-----------

Områdd er prega av lang tids nytte av kysten og havet: rekefiske, hytter, fritidsbåtar og annan fritidsaktivitet.

Referansar
----------

1. ↑  Lovdata.no: Verneforskriften

* *Denne artikkelen bygger på «Ytre Hvaler nasjonalpark» frå Wikipedia på bokmål, den 23. februar 2010.*


| * v
* d
* e
Nasjonalparkar i Noreg |
| --- |
| Anárjohka**·** Blåfjella-Skjækerfjella**·** Breheimen**·** Børgefjell**·** Dovre**·** Dovrefjell-Sunndalsfjella**·** Femundsmarka**·** Folgefonna**·** Forollhogna**·** Fulufjellet**·** Færder**·** Gutulia**·** Hallingskarvet**·** Hardangervidda**·** Jomfruland**·** Jostedalsbreen**·** Jotunheimen**·** Junkerdal**·** Láhku**·** Langsua**·** Lierne**·** Lomsdal-Visten**·** Møysalen**·** Raet**·** Rago**·** Reinheimen**·** Reisa**·** Rohkunborri**·** Rondane**·** Saltfjellet-Svartisen**·** Seiland**·** Sjunkhatten**·** Skarvan og Roltdalen**·** Stabbursdalen**·** Varangerhalvøya**·** Ytre Hvaler**·** Øvre Dividal**·** Øvre Pasvik**·** Ånderdalen |
| Svalbard | Forlandet**·** Indre Wijdefjorden**·** Nordenskiöld Land**·** Nordre Isfjorden**·** Nordvest-Spitsbergen**·** Sassen-Bünsow Land**·** Sør-Spitsbergen |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* Naturbase

 |
Aurora, måla av Guercino.
**Aurora** var i romersk mytologi gudinne for morgongryet. Namnet hennar er brukt som kvinnenamn og om naturfenomenet polarlys.

Gudinna
-------

Aurora var ei ung gudinne som fornya seg sjølv kvar morgon og reid over himmelen med bod om at dagen kom. Ho hadde ein ektemann, Tithonus, som opphavleg var døyeleg. Aurora bad Zevs om å gjera han udøyeleg, men gløymde å be om at han skulle få evig ungdom, derfor ende Tithonus opp med å aldrast i all æve.

Gudinna var syster til sola og månen og mor til dei fire vindane.

Ho kan liknast med Eos i gresk og Usjas i vedisk mytologi.

Namneberarar
------------

* Aurore Tisell, svensk forfattar
* Aurore Clément (f. 1945), fransk skodespelar
* Aurora Brønstad (f. 1967), norsk veterinær og forskar
* Aurora Aksnes (f. 1996), norsk songar og låtskrivar

Annan bruk av namnet
--------------------

* Me finn att namnet i *aurora borealis* og *aurora australis*, andre namn for nordlys og sørlys.
* *Aurora Leigh* er ein roman frå 1856 av Elizabeth Barrett Browning.

Stader
* Aurora i Colorado
* Aurora i Illinois

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
BKU Logo 2023-nå tid Designa av Stein Are Vik
**Bjerkreim Kristelege Ungdomslag** (BKU) vart skipa i 1942, og har rundt 21 medlemmar i 2024. Laget arrangerer kristne arrangement annankvar laurdag kveld som er opne for alle. Laget var også i samarbeid med det lokale ungdomskoret Bjerkreim Ungdomskor (1974); som blei starta innad i laget, men er no seperat. 

Det erklærte formålet for laget er «å vinna menneske for Kristus og styrkja sant kristenliv mellom medlemmane, og ungdom elles».

Nytt styret skal bli valt kvart år, styremedlem vart velde inn for 2 år om gongen, medan ein leiar må bli valgt inn kvart år. Det er ingen begrensing for kor mange år ein kan sitta i styret. 

Den største begivenheten BKU arrangerer kvart år er nyttårsfesten. Laget arrangerer også bilrebus, paintball og før var det også skiweekend, festar og ungdomsgustjenestar som andre arrangement. 

Alle arrangementa blir lagt ut på BKU sin Instagram profil og i BKU si eiga Facebook-gruppe, som alle kan bli medlem i. I skrivende stund har gruppa 414 medlemmar. Aldersgrensa for å delta på arrangementa til laget er 8. klasse og oppover. 

Arrangement-delen til BKU ser slik ut: Me startar med ei opningsleik som f.eks avisleika, fullstorm eller ei leik som ingen kan vinne; denne held me på med heilt til me merkar at folk ikkje gidd meir eller til klokka blir 22.30. Når me er ferdige med leika er det tida for andakt, viss folk ikkje forstyrrar andakts halder under andakta så får dei eit lodd og ein sjanse til å vinna 1 av 3 premiar (Noko litt større einn det me sell i kiosken, f.eks ein stor pringels eller ei sjokolade plate). Etter andakta sett me på ein sang med tekst på skjermen så at dei som vil kan syngje med. Når alt dette er gjort finn me fram bordtennis til dei som vil spela det, me har også kort og nokon vel å berre vere med vennar. 

BKU har også fleire underprosjekt og grupper. Som f.eks BKU Teamet (lovsangsteam), BKU Productions (Filmteam), BKU Mafia, BKU Audio og BKU Studio. Fleire av desse har ikkje vore i bruk på lenge og er så godt som "arkivert".

### Styret 2023-2024

- Stein Are Vik (Leiar)

- Leander Moi (Styremedlem)

- Ingrid Vassbø Sæth (Styremedlem)

- Hanna Refstie Christensen (Styremedlem)

### Vaksne Hjelparar

I tilleg til ungdomane som sit i styret har BKU nokre fantastiske vaksne som hjelpar til slik at BKU skal klare seg. Her er nokre av dei som er med:

-Torunn Bjerkreim Moi (Kasserar)

-Tommy Christensen

-Oddvar Sæth

Kjeldar
-------

1. ↑  *Bjerkreim Kristelege Ungdomslag: Om ungdomslaget*, arkivert frå originalen 9. februar 2007, henta 21. mars 2007
2. ↑  «Instagram Profil».
3. ↑  «Facebook Gruppe».
Åroselva 3 km frå Åros
**Grodalselva** ligg for det meste i Asker kommune i Akershus fylke og har eit nedbørfelt på 115 km². Elva tek imot vatn frå vatna ved Dikemark (Ulvenvatnet, Verkensvannet og Nordvannet). Det renn ut i Gjellumvannet ved Heggedal, som Grodalselva renn ut i frå. Rett etter utløpet frå Gjellumvannet tek Grodalselva imot vatn frå Hegga som kjem frå Heggsjø i Kjekstadmarka. Få meter etter elvemøtet renn ho ut i Kistefossdammen. Frå Gjellumvannet og til utløpet i Oslofjorden ved Åros låg det tidlegare fleire møller og industriverksemder. Den nedste delen av elva blir kalla Åroselva. Det opphavlege namnet på strekninga frå Gjellumvannet til Oslofjorden var Groa.

Røyken og Åros JFF (NJFF) starta utsetting av laks og sjøaure tidleg på 1970-talet. Mellom 2 000 og 10 000 settefisk/smolt blir sett ut årleg. I 1983 fekk Norcem pålegg om å setje ut 2 000 laksesmolt og 1 000 sjøauresmolt i vassdraget som følgje av uttak av industrivatn til sementfabrikken i Slemmestad. I tida 1960-83 var fangstane av laks og sjøaure 50–200 kg/år, i 1984 400 kg og i 1987 912 kg.

Fram til 1989 var det laks berre 3 km frå sjøen til Lingsomdammen. Etter riving av dammen går laksen no opp 11 km til Fabrikkdammen i Grodalen.

Grodalselva er siste naturleg reproduserande lakseelv i Buskerud.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åroselva» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mai 2008.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 65°50′44.9″N 12°23′36.9″E﻿

**Tjøtta krigskyrkjegard** er to krigsgravstader som ligg side ved side på Nordøya på Tjøtta. 

```
. Den eldste er **Tjøtta sovjetiske krigskyrkjegard**, også kalla for «Russerkyrkjegarden», her vart etter andre verdskrigen alle sovjetiske krigsfangar som døydde i Nord-Noreg samla og gravlagde på kyrkjegarden. Den andre er **Tjøtta internasjonale krigskyrkjegard**, ein krigskyrkjegard med gravene til dei døde frå fange- og troppetransportskipet  MS «Rigel». 
```

Bautaen på Krigskyrkjegarden på Tjøtta.Foto: Finn Bjørklid

Under krigen vart alle sovjetiske krigsfangar som døydde gravlagde på vanlege kyrkjegardar Etter krigen vart det bestemt at alle skulle flyttast og samlast på ein felles kyrkjegard på statens grunn på Tjøtta. Dette for betre å kunne ha oppsyn med personar frå Sovjetunionen – som ynskte å besøke gravene. Kyrkjegarden vart innvia 8. juli. 1953. I ei inngjerda fellesgrav mot nord ligg 6 725 døde. Mot sør er det 826 enkeltgraver. Alle gravene er utan namn, men ein bauta med stjerne i relieff er reist på plassen.

Fangeskipet «Rigel» var på tur sørover då britiske fly bomba det 27. november 1944. I Narvik og Bodø hadde skipet teke om bord 2248 russiske krigsfangar, 103 tyske fangar og nokre serbarar, tsjekkarar og nordmenn. Det var og nokre hundre mann tysk eskorte og norsk bemanning, slik at ein reknar med at det var 2838 menneske om bord i transportskipet. Av diese døydde 2457. Dette vert rekna som det tredje største skipsforliset i verda.

Norske krigskyrkjegardar vert forvalta av Krigsgravtjenesten.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen bygger på «Tjøtta internasjonale krigskirkegård» frå Wikipedia på bokmål, den 20. januar 2014.

Litteratur
----------

* Fjermeros, Halvor (2013): *Med lik i lasten; historien om operasjon asfalt*, ISBN 82 430 0755 5
* Soleim, Marianne Neerland (2004): *Sovjetiske krigsfanger i Norge 1941-1945 - antall, organisering, repatriering*. Doktoravhandling. Institutt for historie. Universitetet i Tromsø. Spartacus forlag, ISBN 9788230400432
* Ericsson, Kjersti (2009): «Når dialogen brytes» i: *Tidsskrift for Norsk Psykologforening*, Vol 46, nummer 1, s. 81-85

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aftenposten.no Kronikk: «Operasjon Asfalt» – en fortiet del av krigshistorien (oktober 2001)
* Helgelands blad. Navneplatene er stuet vekk (november 2005)
* Aftenposten.no Kronikk: «De kalte oss likrøvere (mai 2010)
* *60 års taushet og tristesse.* Kronikk av Halvor Fjermeros i Dagbladet 4. juli 2013.
**Noregsmeisterskapen i handball 1989 for kvinner** vart vunne av Byåsen Idrettslag etter finalesiger 20 - 15 over Lunner Idrettslag.

### Semifinalane

* Vestar – Byåsen IL 17 - 19
* Sjetne IL – Lunner IL 17 - 22

### Finalen

Finalen vart avvikla i Skedsmohallen 16. desember 1989 framfor 3 388 tilskodarar. Byåsen IL avgjorde kampen i løpet av den fyrste omgangen, ved pause leia laget frå Trondheim med 9-4. I den andre omgangen heldt Byåsen på avstanden og då oppgjeret var over hadde tittelforsvarar Byåsen IL vunne sin andre NM-pokal.

**Byåsen** sine målskårarar var Mia Hermansson (8), Kari Knudsen (6), Hilde Overvik (3), Karin Pettersen (2), Marit Johnsen (1). Lagkaptein Trine Haltvik kom ikkje på skåringslista.

For **Lunner** skåra Heidi Tingelstad (5), Kjersti Grini (4), Kari Schjerven og Marit Lindstad, begge (2), Ane Hallum og Tone Langbakken, begge (1).

Kenneth Abrahamsen og Arne Kristiansen dømde kampen. Dei straffa Byåsen med sju 2-minuttsutvisingar og to raude kort, Lunner måtte tåle to 2-minuttsutvisingar og eitt raudt kort.

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 18. desember 1989
Stortingets jernbanekomité ved Skoganvarre fjellstove i 1923
Skoganvarre kapell, bygt i 1963.Foto: Helge Høifødt

**Skoganvarre** (nordsamisk: **Skuvvanvárri**, finsk: **Skuukanvaara**) er ei bygd ved foten av Skuvvanvárrefjellet, ved sørenden av Øvrevatnet i Finnmark fylke. Bygda vaks fram då staten bygde ei fjellstove der på midten av 1800-talet. Ho ligg omlag midtvegs mellom Lakselv og Karasjok. 
I 2017 hadde Skoganvarre 54 innbyggjarar.

Før det vart bygd veg, var fjellstova på Skoganvarre viktig for samferdsla mellom Lakselv og Karasjok, og mellom Alta og Tanadalen. Vegen mellom Lakselv og Skoganvarre vart opna i 1925, og vart etter kvart ført heilt fram til Karasjok. Etter dette var ikkje fjellstova på Skoganvarre like viktig som før. I 1944 vart både fjellstova og resten av bygda brende av tyskarane som del av den brende jords taktikk. Etter krigen vart ikkje fjellstova bygd opp att, men i staden blei det opna campingplass her i 1969. 

Skoganvarre er sjekkpunkt i Finnmarksløpet.

Folk frå Skoganvarre
--------------------

* Hans Kristian Amundsen (1959-2018), statssekretær

Referansar
----------

1. 1 2  Bergh, R. *Skuvvanvárri - Det susende fjell*, Universitetsforlaget 1976.
2. ↑  «Folkemengde og befolkningsendringar». Statistisk sentralbyrå. Henta 16. januar 2018.
3. ↑  «Ap-ledere hyller avdøde Hans Kristian Amundsen». *FriFagbevegelse.no*. 30.07.2018.

Koordinatar: 69°50′21″N 25°4′37″E﻿

| * v
* d
* e
Busetnader på 25. lengdegrad aust |
| --- |
| 25. austlege lengdegrad | **Børselv****·** Gjesvær**·** **Honningsvåg****·** **Karasjok****·** Olderfjord**·** Skarsvåg**·** Skoganvarre**·** Smørfjord |
| I nærleiken | **Lakselv****·** **Havøysund****·** Kokelv****·** Nordvågen****·** Skaidi |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Frå vestsida av Porsangerfjorden
Europaveg 69 går gjennom Smørfjord
**Smørfjord** (nordsamisk *Smiervuotna*, kvensk *Smervuono*) er ein liten stad på vestsida av Porsangerfjorden i Porsanger kommune i Finnmark fylke med i underkant av 100 fastbuande og med kring 50 reindriftsutøvarar frå reinbeitedistriktet Skuothatannárga, Karasjok, nær bygda i sommarhalvåret. Dei har sommarbuplass på vegen mot Kokelv.

Historikk
---------

Frå gammalt av var det tradisjon å bytte varer og tenester mellom dei fastbuande sjøsamane og reindriftsamane som budde i sommarhalvåret i bygda, med reinflokkane sine som var på sommarbeite ute ved kysten. På samisk vert dette kalla for «verddevuohta», som kan setjast om til «venn» eller «gjestevenn» og dei kalla kvarandre for «verdde». Med moderniseringa av samfunnet, ikkje minst innan reindrifta, forsvann ein del av denne tradisjonen. Byttehandeltenestene som det hadde vore tradisjon for i generasjonar vart det mindre av, noko som også forsterka konfliktnivået mellom fastbuande og reindriftsutøvarane i området. 

Av næringsverksemd i eldre tider var ein kombinasjon av fiske og småbruksdrift, i tillegg til at enkelte også hadde rein. E 69 går gjennom bygda og vidare utover til Honningsvåg og Nordkapp. I dag er det fellesskule for distriktet i Olderfjord, men tidlegare har det vore eigen skule i Smørfjord med eit privateigd internat for dei med lang veg til skulen. Staden hadde òg eigen butikk, men i dag er næraste butikk i Olderfjord, der det òg er postkontor og bensinstasjon. 

Smørfjord har hatt eige fiskebruk som med hjelp frå kommunen framleis er i drift. Det har også vore fiskematfabrikk, og i dag er det bygd opp eit sjøsamisk tun, som er ope om sommaren, med eigen kiosk. Den siste som dreiv med sauehald la ned drifta i 2004. Nokre få driv enno med fiske.

Namn
----

Det opphavlege samiske namnet på staden er *Smiervuotna*, i tillegg til det kvenske namnet *Smervuono* og det norske namnet *Smørfjord*. *Vuotna* tyder 'fjord' på samisk og ein går ut i frå at smier kan knytast til ordet *smierru* som tyder 'skjør' eller 'sprø', eller til *smiergas*, 'knakande lyd'.

Kjelder
-------

1. ↑  «Faktaark». kartverket.no. Henta 11. februar 2020.

«Smørfjord, Smiervuotna, Smervuono – Smørfjord, Porsanger, Finnmark» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Koordinatar: 70°30′15.419″N 25°2′23.647″E﻿

| * v
* d
* e
Busetnader på 25. lengdegrad aust |
| --- |
| 25. austlege lengdegrad | **Børselv****·** Gjesvær**·** **Honningsvåg****·** **Karasjok****·** Olderfjord**·** Skarsvåg**·** Skoganvarre**·** Smørfjord |
| I nærleiken | **Lakselv****·** **Havøysund****·** Kokelv****·** Nordvågen****·** Skaidi |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**League of Legends** er eit *free-to-play multiplayer online battle-arena*-spel. Det er utvikla og publisert av Riot Games for både Microsoft Windows og Mac og blei først annonsert den 7. oktober 2008, og utgjeven 27. oktober 2009. Spelet var i lukka «beta» frå 10. april 2009 til 22. oktober 2009, og blei omgjord til open «beta» fram til sleppdato. Det har henta mykje av inspirasjonen sin frå ''Defense of the Ancients'' (DOTA).

### Mål

Målet med spelet er å få eit overtak over motstandarane dine med å overliste dei i spelet på forskjellige måtar. Til slutt kan spelet vinnas på to måtar: enten viss du øydelegg basen til fienden eller om dei gjer opp spelet.

### Arenaer

Spelet har fire ulike arenaer eller kart som kan bli spelt i ulike modusar. Alle arenaene er speila på kryss over midten for å skape ein rettferdig balanse uansett kva sida du kjempar på.

Hovudarenaen *Summoners Rift* er den største og det er mogeleg å spele alt ifrå to stykk i *costume mode* til tolv stykk i *Hexakill mode*. Denne arenane består av tre vegar (også kalla *lanes*) saman bunde av ein jungel med småvegar. Langsmed kvar hovudveg står det til saman seks *turrets* og to *inhibitors* Denne bana har også «Neutral Mob Camps», dette er monster som spelarne kan drepe for å få gull og spesielle fordelar. Begge sidene har fem identiske «Mob Camps» og imellom dei to sidene er det to felles som kvaer side må kjempe om.

### Roller

Dei forskjellige karakterane som blir kontrollert av spelarane utføyre ulike roller. 
I «Top lane» går det ein champion aleine, og har ansvar for å halde motstandaren under kontroll. I «Mid lane» er det mykje det same, men denne spelaren har også ansvar for å hjelpe dei andre spelarane. 
I den siste lanen «Bot lane» går spelarane som oftast to og to. Den eine rolla blir kald for ADC (Attack Damage Carry). Denne spelaren har ansvar for å få mest mogeleg gull, han skal sørgje for at laget for mest mogelege angrepstyrkje når lagane går imot kvarandre. Den andre rolla som blir spelt botlane er Support. Den som spelar Support han ansvar for å hjelpe han som spelar ADC og verne han frå dei andre spelarane. 
Det er også ein spelar som ikkje opphelt seg i nokon av dei tre lanene. Denne spelaren blir kald ein «Jungler». Denne spelaren sin oppgåve er å skaffe seg gull ved å drepe dei nøytrale monstera imellom lanene. Denne spelaren har også hovudansvaret for å hjelpe dei andre lanene.

Kjelder
-------

* euw.leagueoflegends.com
Ein sandstorm som nærmar seg Al Asad i Irak i april 2005.
Ein **sandstorm** eller **støvstorm** er eit meteorologisk fenomen som er vanleg i tørre og halvtørre område der vind kan blese store mengder sand og støv. Slike sandstormar oppstår som regel av konveksjon i samband med kraftig oppvarming av jordoverflata, ofte i samband med langvarig tørke. Ei sky av drivande støv blir vanlegvis rekna for å vere ein sandstorm visst sikten er mindre enn 1000 m, og som alvorleg om sikten blir mindre enn 500 m.

Opphav
------

Vanlegvis oppstår sandstormar i samband med konveksjon frå ei varm overflate. Desse straumane kan skape vind opp mot 120 km/t (33 m/s) og stormane er ofte så store at dei kan flytte heile sanddyner. Sandstormar kan føre med seg store mengder sand og støv, og framkanten kan av og til bli ein vegg som er 3000 m høg av sand som kan transporterast fleire tusen kilometer. Sandstormar oppstår ofte i Sahara i samband med den globale passatvinden. Desse blir òg kalla *samum*. *Haboob* (həbūb) er ein sandstorm som oppstår i Sudan. Tørke er ofte ein av dei medverkande årsakene til standstormar, i tillegg til dårleg jordbruk.

Konsekvensar
------------

Sandstorm som nærmar seg Stratford i Texas i 1935.
Sandstormar kan vere farleg for trafikken, spesielt på vegar som går gjennom tørre og flate område. 
I 1991 vart ein motorveg i San Joaquin-dalen i California råka av ein sandstorm med vind opp mot orkan styrke (33 m/s). Sikten blei redusert til ei halv billengde og førte til ein massiv kjedekollisjon som involverte 164 bilar, tok livet av 17 menneske og skada 151. 

Sandstormar kan fjerne verdfull matjord, og sleppe den frå seg stader der den ikkje er ønska. 

Simoom (sîmūm, sîmūn) kan føre til store mengder atmosfærisk støv over Europa. Sand frå Sahara som er ført opp i atmosfæren har av og til gitt raudfarga regn i Noreg. I tillegg skal sand frå Sahara påverke vekstvilkåra for plankton vest i Atlanterhavet, og i følgje enkelte forskarar vere ei viktig kjelde til sjeldne mineral for planter i Amazonas.

På andre planetar
-----------------

Ein svær global sandstorm som herja på Mars i 2001.
Sandstormar kan òg oppstå i stor skala på planeten Mars. Desse sandstormane varer lenger og dekkjer mykje større område enn på Jorda, og av og til kan dei dekke heile planeten og vare fleire hundre dagar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sandstorm**

* Ein biletserie av ein støvstorm i Texas 2003 Arkivert 2004-06-23 ved Wayback Machine.
* Artikkel om støvstorm
* Video frå ein sandstorm i Al Asad, Irak i april 2005 Arkivert 2007-09-02 ved Wayback Machine.