recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**İlham Heydər oğlu Əliyev**, ofte skrive **Ilham Alijev** (fødd 24. desember 1961 i Baku i Aserbajdsjan) er ein aserbajdsjansk politikar og president i Aserbajdsjan sidan 31. oktober 2003. Han er son av den førre presidenten i Aserbajdsjan, Heydər Əliyev.

İlham Əliyev hadde ein privilegert oppvekst. Faren vart leiar for KGB i Aserbajdsjan då han var seks år gamal, og seinare leiar for kommunistpartiet i Aserbajdsjan og medlem av politbyrået i det sovjetiske kommunistpartiet. I 1977 starta han studiar ved Det statlege instituttet for internasjonale tilhøve i Moskva. Då han var ferdig med studiane underviste han der, til 1990. Etter at Sovjetunionen braut saman var Əliyev forretningsmann i Moskva og Istanbul. I 1993 kom faren til makta som president i Aserbajdsjan, og etablerte snart eit autoritært regime. I 1995 vart İlham Əliyev vald inn i parlamentet i Aserbajdsjan. I august 2003, to månader før presidentvalet, vart İlham Əliyev utnemnd til statsminister av faren. Då valet nærma seg gjekk faren av som president, og utropte İlham Əliyev til regjeringspartiet sin kandidat til presidentvalet. Ved valet 15. oktober 2003 vann İlham Əliyev med 76,8 % av røystene, ifylgje dei offisielle resultata. Internasjonale observatørar, mellom anna frå OSSE erklærte at valet ikkje hadde vore fritt og rettferdig. Opposisjonen i landet godtok ikkje resultatet og arrangerte gatedemonstrasjonar, som vart brutalt slått ned. Faren, Heydər Əliyev, døydde i desember same året.

Menneskerettssituasjonen i Aserbajdsjan har ikkje betra seg under İlham Əliyev sitt styre. Opposisjonen vert ikkje tillate å halda demonstrasjonar og møte, og opposisjonspolitikarar og journalistar vert utsette for sterkt press.

İlham Əliyev er gift og har tre døtrer. Kona, Mehriban Əliyeva, sit i det aserbajdsjanske parlamentet.

Mogleg terrormål
----------------

Tryggingsdepartementet i Aserbajdsjan hevda etter finalen i Eurovision Song Contest 2012 at dei hadde avverja eit mogleg terroråtak på Bakı Kristal Zalı, arenaen der Eurovision Song Contest 2012 vart arrangert, då dei arresterte om lag 40 personar i Aserbajdsjan. Under arrestasjonen vart éin person drepen. I tillegg til arenaen var òg politibygningar, hotell, mellom anna Hilton Baku og JW Marriott Absheron Baku Hotel, moskear og İlham Əliyev moglege terrormål.

Fotnotar
--------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 8. februar 2007, henta 8. februar 2007
2. ↑  NRK, 30.05.12: Hevder å ha avverget terror
3. ↑  *ABC Nyheter, 30.05.12: - Toojis hotell var terrormål*, arkivert frå originalen 1. juni 2012, henta 30. mai 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Bulufolk, ei undergruppe av fangfolk, fotografer i 1912.
Fangmaske i Louvre.
**Fang**, alternativt **fãn** eller **pahouin**, er eit jordbrukande bantufolk frå Ekvatorial-Guinea, sørvestre Kamerun, nordvestre Gabon og São Tomé og Príncipe. Overslag over folketalet deira varierer mellom 1 og 3 millionar. Dei utgjer kring 85 % av alle innbyggjarane i Ekvatorial-Guinea, der dei dermed er den største folkegruppa. Dei er også den største folkegruppa i Gabon, der dei utgjer rundt ein firedel av innbyggjarane.

Kunstverk laga av fangfolk, særleg av tre, jern og kleberstein, er regionalt kjende. Dei utskorne tremaskene og idolfigurane deira er blitt stilte ut ved museum over heile verda.

Historie
--------

Etter tradisjonen innvandra fangfolket til det noverande leveområdet sitt tidleg på 1800-talet. Dei var eit krigarfolk som fekk rykte på seg for å vera kannibalar, noko som ved avskrekking hjelpte dei til å få kontroll over nye landområde og halda fiendar på avstand. På den andre sida bidrog ryktet om kannibalisme også til å rettferdiggjera mishandling og slavehald av dei. Seinare etnologar som har brukt tid i lag med fangfolk har funne at bein og skallar dei hadde framme og i treboksar var æra leivningar av forfedrane deira, ikkje prov på kannialisme.

Religion
--------

Den tradisjonelle religionen til fangfolk er sentrert rundt forfedrane, som ein trur utøver makt i livet etter dette. Relikt etter tidlegare leiarar i form av skallar og lange bein blir trudd å hjelpa familien med å behalda makta og bli ved helse.

I 1939 blei fangfolket rekna for å vera blitt kristna. Men seinare har bwiti, ein kult med element frå kristendom og tradisjonell religion, hatt stor framgang. Heksetru blei eit viktig innslag.

Organisasjon
------------

Tradisjonelt er fangsamfunnet organisert i klanar utan ei sentral politisk leiing. I Ekvatorial-Guinea og Gabon dominerer fangfolk det politiske livet.

Kjende fangfolk
---------------

* Léon M'ba, president i Gabon
* Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, president i Ekvatorial-Guinea
* Raymond Ndong Sima, gabonsk statsminister
* Francisco Macías Nguema, president i Ekvatorial-Guinea

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Fang». *Nationalencyklopedin*. Henta 28. mars 2016.
2. 1 2 3 4  «Fang». *Encyclopedia Britannica*. Henta 28. mars 2016.
3. ↑  Jamie Stokes (2009). *Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East*. Infobase. s. 225–227. ISBN 978-1-4381-2676-0.
4. ↑  Equatorial Guinea People and Society; Cameroon People and Society; Gabon People and Society; CIA Factbook
5. ↑  Chinua Achebe (1977), An Image of Africa, The Massachusetts Review, Vol. 18, No. 4 (Winter, 1977), pages 782-794
6. ↑  Guyer, Jane I. (1993). «Wealth in People and Self-Realization in Equatorial Africa». *Man* **28** (2): 243–265. JSTOR 2803412. doi:10.2307/2803412.
7. 1 2  «Fang». *Art & Life in Africa*. The University of Iowa Museum of Art. Henta 28. mars 2016.
8. ↑  John A. Shoup (2011). *Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia*. ABC-CLIO. s. 60–61. ISBN 978-1-59884-362-0.

* *Denne artikkelen bygger på «Fang people» frå Wikipedia på engelsk, og «Fang (folk)» frå Wikipedia på bokmål den 27. januar 2024.*
**Petra Amalie Margrethe Fleischer** (28. juni 1881–8. mai 1963) var ein norsk forfattar, omsetjar, misjonær og fråhaldskvinne.

Bakgrunn
--------

Petra Fleischer var fødd i Skedsmo. Ho var dotter av sokneprest og prost John Svendsen Ulsaker og Marthe Marie Amble, og syster av komponisten Sven Ulsaker. 
Ho kom tre år gammal til Vikedal i Ryfylke då faren i 1884 vart utnemnd til Vikedal sokneprestembete, og voks opp der. Frå 1893 var ho elev ved Fr. Rings jenteskule i Stavanger.

Virke
-----

i perioden 1899-1901 arbeidde ho halvanna år som guvernante. Ho lærte sjukepleie i Bergen i 1901-1902, og var i 1905 elev på Fødselsstiftelsen. Ho oppheldt seg i London i 1906, og reiste til Kina i 1907.

Ho vart gift i i 1908 i Kina med teologen, misjonæren, sakprosaforfattaren og biskopen Andreas Fleischer (1878-1957) av slekta Fleischer, bror av general Carl Gustav Fleischer (1883–1942).

Som vaksen vart ho lidenskapeleg oppteken av misjonen, og ho engasjerte seg aktivt i kristeleg og sosialt arbeid, blant anna i den internasjonale fråhaldsrørsla Det Kvite Band. Fleischer stod som nummer fem på Den første lista til Kristeleg Folkeparti til stortingsval i Bergen, i 1926.

Ho skreiv ei rekkje bøker og småskrifter, og var ein periode redaktør for det kristelege tidsskriftet *For heim og samfund*. I 1945 gav ho ut ei bok om den islandske filantropen Ólafía Jóhannesdóttir. Akkurat som Ólafía engasjerte bispinne Fleischer seg for dei svakaste i samfunnet, og gjorde ein iherdig innsats for fengselsfuglar, heimlause og prostituerte i Bergen.

Bibliografi
-----------

* 1920: *Slik har vi det*, det Norske missionsselskab
* 1921: *Fortællinger for barn*, Luthersk bokmission
* 1925: *Ved hjemmets arne*
* 1934: *Hvad sier ditt liv?*
* 1935: *Hjemmet – en helligdom og et ansvar*, Norsk søndagsskoleforbunds skriftserie, nr. 3
* 1936: *Den fjerde bønn*
* 1945: *Islenderinnen Olafia Johannsdóttir*

Kjelder
-------

1. ↑  *Dagen (Bergen) 1963.05.10*. 1963.
2. ↑  Folketelling 1891 for 1157 Vikedal herred: Tellingskrets: 006 Tellingskrets 6: Hallingstad: Bosted land: 019 Hallingstad
3. ↑  Olden, O.F. (1910). *Atlas over norske missioner*. I hovedkommission hos Lutherstiftelsen. s. 13.
4. ↑  *Sandefjords Blad 1963.05.31*. 1963. s. 5.

* *Denne artikkelen bygger på «Petra Fleischer» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2021.*
* *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* *Dette skrev kvinner*. Skolen. 1984. s. 67-68. ISBN 8257900109.
* *Kristelig folkepartis kvinner 1947-1972*. Kristelig folkeparti's kvinner. 1972. s. 126-127.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Okandé** er ei folkegruppe frå Nordaust-Gabon som tilhøyrer mèmbè-språkgruppa (okandé, apindzi, simba, vové, tsogho, evia og kotakota). Folkegruppa omfattar eit anslått folketal på 2000 menneske (i 2003) som bur i Lopé-departementet i Ogooué-Ivindo. 

I bantuspråk-klassifikasjonen til Malcolm Guthrie tilhøyrer mokande-kande den tsogo-språklege gruppa (B30) og er koda B32.
Språket overlappar med språket til apindzi- og simbafolk med høvesvis 80 og 86 %, ifølgje professor Van Der Veen. 

Mwiri, ein mannleg innviingsinstitusjon, spelar framleis ei viktig rolle i det tradisjonelle sosiale og religiøse livet til okandéfolk.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Okandé» frå Wikipedia på engelsk, den 24. februar 2024.*

### Bibliografi

* David E. Gardinier og Douglas A. Yates, *Historisk ordbok i Gabon*, Scarecrow Press, Lanham, Md. Plymouth, 2006 (3rd ed.) ISBN 9780810849181
* James Stuart Olson, "Okandé", i The Peoples of Africa: An Ethnohistorical Dictionary, Greenwood Publishing Group, 1996, s. 464  ISBN 9780313279188
Døme på profesjonellt audioutstyr.
**Proaudio** står for **profesjonell audio** og syner til audioutstyr som vert nytta i profesjonell samanheng. Typiske døme er utstyr nytta av kringkastarar, til feltopptak, i lydstydio osb. 

Profesjonelt audioutstyr skil seg frå forbrukarutstyr som Hi-Fi-utstyr og High-End-utstyr på fleire punkt. Til dømes nyttar profesjonelt utstyr balansert overføring, medan forbrukarutstyr ofte nyttar ubalansert overføring. Dei som nyttar profesjonelt utstyr har som oftast teknisk utdanning og difor betre føresetnadar for å vurdera eigenskapar og kvalitet enn dei som kjøper forbrukarutstyr. Produsentane av profesjonelt utstyr legg difor stor vekt på teknisk funksjonalitet og brukar ikkje så mykje pengar på unyttig pynt som det ein ofte finn på forbrukarutstyr. 

Men det er òg store likskapar mellom profesjonelt og forbrukarutstyr. Dette gjeld spesielt digitalt utstyr, der den underliggande teknologien i stor grad er den same. Nokre produsentar utnyttar dette, på det viset at dei leverer både ein proversjon og ein forbrukarversjon av somme produkt. Dette fører til større produksjonsseriar og difor reduserte kostnadar.

Sjå òg
------

* Hi-Fi-utstyr
* High-End-utstyr
| **Bastøy** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Ytre Oslofjord |
| **Koordinatar** | 59°22′42″N 10°31′39″E﻿Koordinatar: 59°22′42″N 10°31′39″E﻿

 |
| **Høgaste punkt** | Bastøykalven (15 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Vestfold og Telemark

 |

**Bastøy**, **Bastø** eller **Bastøya** er ei øy på 2,23 km² som ligg i Oslofjorden søraust for Horten i Vestfold og Telemark. Øya ligg i Horten kommune, men vert eigd av staten.

Historie
--------

#### Bastøy fyr

*For meir om dette emnet, sjå Bastøy fyrstasjon.*
Bastøy fyr vart oppretta 1840. Fyret bestod av eit steinhus med eit lågt tårn. Det vart erstatta av ei lanterne i 1986. Fyret på Bastøy er ikkje lenger bemanna, men vert framleis nytta til mellom anna kursverksemd.

#### Bastøy kyrkje

Bastøy kyrkje er ei kyrkje av stein bygd i 1902.

#### Guteheimen

Bastøy vart kjøpt av den norske staten i 1898 og det vart oppretta ein skuleheim for «forsømte» gutar med tilpassingsvanskar. Skuleheimane stod under Kyrkje- og undervisningsdepartementet sitt tilsyn før dei vart overført til Sosialdepartementet frå 1. juli 1953. Ved overføringa endra *Bastøy Skolehjem* namn til *Foldin verneskole* og seinare Foldin offentlige skole. Skulen vart nedlagd omkring 1970.

#### Verneheim og fengsel

*Statens vernehjem Bastøy* overtok bygningane til Bastøy skuleheim etter at dette vart nedlagt i 1970. Frå 1971 tok verneheimen imot arbeidsuføre, heimlause alkoholskadde. Anlegget vart seinare kretsfengsel og frå 1988 landsfengsel under namnet Bastøy fengsel, ein open anstalt med plass til rundt 115 fangar.

Sjå òg
------

* Foldin offentlige skole
* Bastøy fengsel
* Bastøferjene

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bastøy» frå Wikipedia på bokmål, den 8. april 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flyfoto og kart over øya
* Historikk (Bastoyfengsel.no) Arkivert 2015-02-26 ved Wayback Machine.
* Bastøy fengsel Arkivert 2015-02-26 ved Wayback Machine.
* Søk på «Bastø» i historietidskriftet *Borreminne*[*daud lenkje*]
* Ein Bastøy-gut fortel Arkivert 2010-11-10 ved Wayback Machine.
* Bastøy – Oslofjordens perle  Arkivert 2013-11-29 ved Wayback Machine.
* Kort avisartikkel om fengselsøya Bastøy[*daud lenkje*]
* Bilete frå Bastøy og fengselet der[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Des Moines** er hovudstaden og den mest folkerike byen i delstaten Iowa i USA. Byen ligg i Polk County og er fylkessete for same. Des Moines har vel 203 000 ibuarar (2010), fordelt på 213,9 km2.

Gatebilete i Des Moines
Des Moines botaniske senter
Des Moines er særleg kjend som sete for fleire av dei største forsikringsselskapa i USA. Byen hyser også nokre av dei store finans-selskapa og forlagsverksemdene i landet. Mellom selskapa som har hovudkvarter i Des Moines finn ein Principal Financial Group, forsikringsselskapet Aviva, Meredith Corporation, Ruan Transportation, EMC Insurance Companies og Wellmark Blue Cross Blue Shield. Store konsern som Wells Fargo, ING Group, Nationwide Mutual Insurance Company, Marsh, Monsanto og Pioneer Hi-Bred har store kontor eller omfattane verksemd i byen eller i storbyområdet kring Des Moines. Microsoft, Hewlett Packard og Facebook har i dei seinare år lagt delar av produksjonen til storbyområda i og ved Des Moines.

Høgste bygningen i byen og i delstaten er skyskraparen *The Principal Building*. Det 192 meter høge bygget stod ferdig i 1991, og er hovudkontor for Principal Financial Group.

Des Moines reknar grunnlegginga til året 1843, då offiseren James Allen fekk bygt eit fort ved åmotet mellom elvane Des Moines og Raccoon. Byen fekk namnet Des Moines i 1857, då han tok over som delstatshovudstad etter Iowa City.

Kjelder
-------

1. ↑  ; vitjingsdato: 1. januar 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Des Moines» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Des Moines**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Aagot Bjørnson** (fødd ) var ei norsk skodespelarinne.

Familie
-------

Aagot Bjørnson var dotter av byfogden Peter Elias Bjørnson og Laura Mathilde Riiser Larsen, niese av diktarhøvdingen Bjørnstjerne Bjørnson og sonedotter av presten Peder Bjørnson. Ho var syster av teatersjef Inga Bjørnson og kusine av admiral Hjalmar Riiser-Larsen. Ho blei 20. mai 1896 gift med forlagsbokhandlar Lars Magnus Swanstrøm (1868-1939).

Liv og virke
------------

Aagot Bjørnson opptredde på Christiania Theater, der ho fekk sin debut fyrste nyttårsdag 1891 i rolla som *Ella Brandt* i stykket *Vores Koner*.

Haustsesongen 1891 spelte Bjørnson *Ophelia* i ei scene mot Herman Bang, som spelte *Hamlet* (i *Hamlet* av William Shakespeare), i Brødrene Hals' konsertlokale. Same år reiste ho på turné med ein trupp frå Christiania Theater. Der opptredde ho i Fredrikshald, Fredrikstad, Skien og Drammen saman med Olaf Hansson og Thora Hansson.

I 1895 fråtredde Bjørnson stillinga som skodespelar ved teateret.

Utvalde roller
--------------

* *Ella Brandt* i stykket *Vores Koner* (Christiania Theater, 1891)
* *Ophelia* i *Hamlet* av William Shakespeare (Brødrene Hals' konsertlokale, 1891)
* *Signe* i *En Fallit* av Bjørnstjerne Bjørnson (1891)

Kjelder
-------

1. 1 2  *Dagbladet 1890.12.29*. 1890. s. 1.
2. ↑  *Fredriksstad Tilskuer 1891.06.23*. 1891. s. 3.
3. ↑  *Morgenbladet 1891.06.20*. 1891. s. 2.
4. ↑  *Trondhjems Adresseavis 1895.11.18*. 1895.
5. ↑  *Dagbladet 1891.05.05*. 1891.

* *Denne artikkelen bygger på «Aagot Bjørnson» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jensson, Liv (1981). *Biografisk skuespillerleksikon*. Universitetsforl. s. 27. ISBN 8200056228.
**Stråholmen** er ei lita øy utanfor kysten av Kragerø og Bamble i Telemark. Øya er om lag 1,5 km lang og 1 km på det breiaste, og ligg om lag 2 km nord for Jomfruland. Stråholmen vender ut mot Skagerrak i aust og gjev vern mot havet på innsida.

Historie og busetnad
--------------------

Midt på øya ligg ein liten busetnad som i dag består av hytter, som vert nytta om sommaren. Busetnaden på Stråholmen var opphavleg oppretta under seglskipstida og som ein stad der ein lett kunne sjå skips om kom inn frå havet. Seint på 1900-talet hadde ikkje busetnaden lenger noko økonomisk funksjon, bortsett frå spreidd jordbruksaktivitet.

Bygg og natur
-------------

På nordsida av øya ligg ei godt verna hamn og ei strand, som ofte vert nytta av dei lokale innbyggjarane og turistar. Hamna kan ein nå med båtsamband frå Kragerø, Valle (i Bamble) eller Langesund. 

Stråholmen har mange planter og tre som er ganske uvanlege for området. Desse vart truleg importert og hamna på jorda under seglskipstida. 

Koordinatar: 58°54′N 9°39′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ingeborg Bergit «Botten» Soot** (fødd ) var ein norsk revyskodespelar og songar.

Soot var utdanna som klassisk songar, men revydebuterte på Chat Noir i 1913 og var revyartist på heiltid frå 1915. Spesielt på 1920-talet var ho ein av dei djervaste og mest fantasifulle kunstnarane innan norsk revy. Soot var den fyrste norske kvinnelege revyartisten som komponerte deler av sitt eige materiale, blant anna «Vårvise» og «De gammeldagse Piger». I 1946 gav ho ut boka *Mamma i fint selskap og andre historier*; boka var illustrert av dottera Berit Soot Thorsen.

Familie
-------

Soot var dotter av Inga Bjørnson og Eyolf Soot og halvsyster av Guri Stormoen. Ho var mora til skodespelaren og regissøren Svend Soot von Düring (1915–1969).

Soot var gift tre gongar. Det fyrste ekteskapet inngjekk ho med friherre Woldemar von Düring, (f. 6.2.1884, Erlangen, Tyskland, død 9.11.1950, Stockholm). Dei fekk sonen Svend Soot von Düring (1915-1969). Dei blei skilt i 1916. Deretter gifta ho seg med bilethoggaren og målaren Trygve Thorsen, og dei fekk dottera Berit Soot Thorsen (1920–1975), som etter å ha gifta seg tok namnet Berit Soot Kløvig. Ekteskapet med Thorsen blei oppløyst, og i 1924 gifta ho seg med revyartisten og songaren Olaf Kronstad. Dette ekteskapet blei oppløyst nokre år seinare.

Filmografi
----------

* 1911 – *Under forvandlingens lov*
* 1917 – *En vinternat*
* 1917 – *De forældreløse*
* 1921 – *Jomfru Trofast*

Kjelder
-------

1. 1 2  Arent, Hans-Christian (6. mars 2020). «Botten Soot». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk bokmål). Henta 6. november 2021.
2. 1 2  Alfsen, Glenny (20. februar 2017). «Berit Soot Kløvig». *Norsk kunstnerleksikon* (på norsk bokmål). Henta 6. november 2021.
3. ↑  Henriksen, Petter (red.): Svend Soot von Düring hos Store norske leksikon, Kunnskapsforslaget

* *Denne artikkelen bygger på «Botten Soot» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Botten Soot» i Norsk biografisk leksikon
* «Botten Soot» i Store norske leksikon
Koordinatar: 59°0′52″N 9°19′36″E﻿
**Rørholtfjorden** er ein arm av innsjøen Tokke som er ein del av Kragerøvassdraget. Største djupn er 147,5 meter. Største delen av Tokke ligg i Drangedal kommune i Telemark, mens Rørholtfjorden ligg i Bamble kommune.

Rørholtfjorden er meromiktisk, det vil seie at det nedst mot botn finst vatn som ikkje blir skifta ut, men står stille. I Rørholtfjorden er det gamalt sjøvatn, truleg frå før landhevinga etter siste istid for 8–9 000 år sidan. Skiljet går ved om lag 136 meter (1989), men saltvatnet forsvinn gradvis.

Andre meromiktiske innsjøar med gammalt sjøvatn i Noreg er Kilevann, Tronstadvatn, Birkelandsvatn, Salvatn, Botnvatn, Rørhopvatn og Strandvatn.

Fjorden er verna med heimel i Verneplan I for vassdrag.

Referansar
----------

* Barland, K. 1991. Trapped seawater in two Norwegian lakes: Kilevannet, a "new" lake with old trapped seawater, and Rørholtfjorden. Aquatic Sciences. 53. 90-98.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Leif Reinhardt Natvig** (8. mars 1894–14. november 1975) var ein norsk entomolog frå Oslo. Han var 50 år knytt til Zoologisk museum ved Universitetet i Oslo, der han spesialiserte seg på studiet av blodsugande og helseskadelege insekt og midd, særleg nordiske stikkmyggar av familien Culicidae.

Natvig var son til ein lækjar. I 1914 fekk jobben som privatassistent for professor N.J.T. Odhner ved Zoologisk museum og i 1916 konservator-stilling ved insektavdelinga. Han tok bifagseksamen i zoologi i 1922, og utdanna seg vidare i eksotisk patologi og medisinsk parasittologi ved Institut für Schiffs- und Tropenkrankheiten i Hamburg åra 1927-28, 1933 og 1938. Frå 1949 var han styrar av Zoologisk Museum til han vart pensjonert i 1964.

Natvig var formann i Norsk entomologisk forening 1937-50 og redaktør av foreininga sitt tidsskrift frå 1954.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC

 |
**Rjukanfossen** er den 70. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg like vest for Rjukan i Tinn kommune i Telemark. Fossen ligg lengst vest i Vestfjorddalen og er den høgaste fossen i Telemark. Han er ein del av elva Måna og var ein stor turistattraksjon i førindustriell tid. Han var eit av dei første vassfalla som vart lyst opp ved hjelp av eigenskapt elektrisitet. Ved fossen vart det tidleg bygd eit eige hotell med tennisbane for ressurssterke turistar.

Fossen har ei total fallhøgd på 238 meter og høgaste loddrette fall er 125 meter.

Teikning av Rjukanfossen fra biletverket *Norge fremstillet i Tegninger* frå 1848.
I 1905 la Rjukanfossen grunnlag for Sam Eyde med investorer sitt oppkjøp av land i Vestfjorddalen. Fossen vart temma og lagt i røyr for å gje energi til salpeterproduksjon og industriprosjektet Norsk Hydro. Vatnet vert i dag nytta av Vemork kraftstasjon. 

Ved fossen vert årleg Marispelet framført og det vert då slept ut normal vassføring i elva i samband med arrangementet. 

På grunn av store vassmengder sommaren 2007 vart Rjukanfossen slept for fullt i ein lengre periode i juli. Dette førte til ein markant oppsving i turisttilstrøyminga til fossen.

### Rjukanfossen i folkemusikken

Spelemannen Knut Dale dikta springaren *Rjukanfossen* medan han stod attmed fossen og mol korn. Denne springaren har sidan vore nytta av mange spelemenn i Telemark.

Sjå òg
------

* Fossar i Noreg
* Vemork-aksjonen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Interaktivt panorama av Rjukanfossen Arkivert 2008-03-30 ved Wayback Machine.
* Marispelet

Kjelder
-------

* Rjukanfossen på World Waterfall Database Arkivert 2010-01-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Grenlandsbrua i Frierfjorden
**Frierfjorden** er den lengste fjorden i Vestfold og Telemark. Han ligg i Grenland, har innløp mellom Brevik og Stathelle og strekkjer seg 15 km inn til munningen av Porsgrunnselva. Ved munningen av Porsgrunnselva strekkjer Gunnekleivfjorden seg søraustover på nordsida av Herøya. Lenger vest går ein annan fjordarm kalla Vollsfjorden seg vestover mot Rambekk. Namnet «Frier» kjem truleg frå norrønt språk og tyder 'den vakre'.

Innløpet, kalla «Strømmen» eller «Breviksstrømmen», er om lag 300 m breitt og vert kryssa av Breviksbrua. Litt lenger inne vert fjorden kryssa av av den nyare Grenlandsbrua (E18), som er den høgaste skråkabelbrua i Noreg. 

Frierfjorden har stor skipstrafikk, mellom anna til Rafnes i Bamble kommune, Norsk Hydro i Porsgrunn kommune og, fram til nedlegginga i 2006, til Union i Skien.

Tidlegare var magnesiumfabrikken på Herøya ein av dei største punktkjeldene i verda for utslepp av dioksin, noko som førte til kraftig forureining av Frierfjorden. Hydro sin magnesiumfabrikk på Herøya slapp i perioden fram til 1990 ut like mykje dioksin som samtlege kjelder i heile Sverige.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frierfjorden» frå Wikipedia på bokmål, den .*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°14′38″N 10°28′30″E﻿

Jarlsø er til venstre på biletet, medan øya til høgre er Husøy.Foto: Peter Fiskerstrand

**Jarlsø** (også kalla **Jersø** eller **Jersøy**) er ei øy på om lag 200 mål utanfor Husvik i Tønsberg kommune i Vestfold.

Historie
--------

Øya har som ankerplass for båtar og skip i Oslofjorden ved innløpet til Tønsberg by, ei rik historie. Øya er nemnd alt i Snorre si Ynglingesaga i samband med Vestfoldkongen Øystein Halvdanson sin død rundt år 770. ho låg da under Sem kongsgard, seinare Jarlsberg hovudgard. Der drukna i 1483 riksråda Jon Smør og Einar Fluga. Jersøy vart gjestgjevarstad frå 1664, og det vart seinare drive steinbrot på øya. I 1915 starta Jarlsø Verft, seinare Jarlsø Fabrikker, sin omfattande verksemd. Øya vart samstundes overført frå Nøtterøy til Sem kommune. Øya vart etter kvart nesten heilt fylt med industri, men all produksjon er i dag nedlagd.

I dag
-----

Det er fleire planar for bruk av den tidlegare industriøya til bustader og næringsverksemd. Øya er regulert for inntil 400 bustader og lett næring. Utbygginga startar opp i 2008. Den søndre delen av øya, med skog, fyrlykt og rester etter tyske stillingar frå den andre verdskrigen vil stå urørt som område for landbruk, natur og fritid.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jarlsø». Kartverket / Faktaark. Henta 29. januar 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Jersøy» frå Wikipedia på bokmål, den 8. april 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart og luftfoto over øya
* Om Jersø i Nøtterøy Bygdebok
* Jarlsø si historie Arkivert 2005-02-08 ved Wayback Machine.
* Om Jarlsøy verft i bygdebok frå 1963
* www.jarlsoe.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Arøya** er namnet på fleire øyar i Langesundsfjorden; *Store Arøya*, *Lille Arøya* og *Vesle Arøya*. Store og Lille Arøy har framleis (i 2006) nokre fastbuande, hovudsakleg fiskarar og nokre kunstnarar. Arøyane er saman med Stokkøya dei einaste av øyane i Langesundsfjorden som ligg i Vestfold fylke og Larvik kommune. Øygruppa ligg lengst ut i Langesundsfjorden med Skagerrak som næraste nabo i sør. Arøyane dannar eit unikt område med stille sund, svaberg og ei rekkje hytter.

Hytter
------

Det er bygd stadig fleire hytter på øyane, hovudsakleg for innbyggjarar frå Grenlandsområdet (Porsgrunn og Skien) men i stadig større grad vert det kjøpt nye hytter av personar frå Oslo-området. Det har dei seinare åra vore stor utbygging og oppgradering av eksisterende hyttemasse. Øyane har ferjesamband med Helgeroa og Langesund heile året (Skjæløy og Ragnøy). I sommarhalvåret er det stor trafikk av sommargjester på ferjesambandet. Om sommaren går det ferje kvar time, heile dagen 7 dagar i veka, medan det i vinterhalvåret går rute to gonger dagleg. Det er òg taxibåt med base på den nærliggande Stokkøya (MS «Røkke»)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Grafisk roman** (engelsk *graphic novel*) er eit lengre teikneserie-verk i bokform.

Omgrepet «grafisk roman» blir brukt breitt og omfattar alt frå skjønnlitteratur til sakprosa og biografi. Omgrepet har utspring frå USA og Frankrike, og er meint å markera eit skilje frå vanlege teikneseriar.

Kjenneteikn på ein grafisk roman er at han har fleire bilete på kvar side.

Historie
--------

Ein nøyaktig definisjon av grafiske romanar er diskutabelt og opphavet til kunstforma er ope for tolking. Holemåleri kan ha fortalt historier. Både kunstnarar og handverkarar i mellomalderen formidla historier via bilete i til dømes glasmåleri og biletteppe.

Første bruk av omgrepet skal ha skjedd i 1964. Det kom i vanleg bruk etter utgjevinga av Will Eisner sin *En kontrakt med gud* i 1978.

Norske utgjevingar
------------------

* *Ankomsten*
* *Ivar Aasen: ei historie om kjærleik*
* *Drama i Bayern*
* *Monster-tetralogien*
* *Fotografen*
* *Rabbinerens katt*
* *Husfred*
* *Bygdegutar*
* *Ser du meg nå*
* *Munch*
* *Kjære Rikard*

Sjå òg
------

* Manga

Referansar
----------

1. ↑  The Anatomy of Expression: Will Eisner and ‘A Contract With God’
**Ernst August**  (20. november 1629–23. januar 1698) var hertug av Braunschweig-Lüneburg og regjerte over fyrstedømet Calenberg (med hovudstad i Hannover). Han vart utpeikt som kurfyrste, men døydde før dette kom i stand. Han var ?og administrator for fyrstbiskopen av Osnabrück.

Biografi
--------

Ernst August vart fødd i Herzberg am Harz, som son av Georg av Braunschweig-Lüneburg og Anne Eleonore av Hessen-Darmstadt (Ernst August stamma frå Albertin-linja til Huset Habsburg og Huset Hohenzollern). I 1658 gifta han seg med Sofia av Pfalz i Heidelberg. Som den fjerde sonen hadde han liten sjanse til å ta over etter faren som herskar, så i 1662 vart han utpeikt som administrator av Osnabrück. I følgje freden i Westfalen skulle kvar nestleiande av Osnabrück utpeikast til hertugar av Braunschweig-Lüneburg. Etter at to av dei eldre brørne hans døydde utan søner, arva Ernst August delar av faren sine område i 1679, nemleg Calenberg (inkludert Göttingen).

I 1683, etter protestar frå dei fem yngre sønene hans, innførte Ernst August førstefødselsrett, slik at området hans ikkje vart vidare delt etter han døydde. Dette var òg eit førebuande vilkår for å få stillinga som kurfyrste. Han deltok i den store tyrkiske krigen på Leopold I av Det tysk-romerske riket si side. I 1692 vart han utpeikt til kurfyrste av keisaren, me kurfyrsteskapet tredde ikkje i kraft før i 1708. Ernst August døydde i 1698 i Herrenhausen. Han vart etterfølgd som hertug av den eldste sonen sin, Georg I Ludvig, som seinare vart konge av Storbritannia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ernest Augustus, Elector of Brunswick-Lüneburg» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* ICCU

 |
Kart over Gilbertøyane.
Satellittbilde av Gilbertøyane.
Teikning av innbyggjarar frå Tabiteuea frå rundt 1840.
**Gilbertøyane** er ei kjede av 16 atollar og koralløyar ved ekvator i Mikronesia vest i Stillehavet. Øygruppa utgjer hovuddelen av øystaten Kiribati.

Historie
--------

Gilbertøyane blei opphavleg folkesett av mikronesiske folkeslag. Seinare kom polynesarar til.

Dei hadde budd her i fleire hundreår då europeiske sjøfarande «oppdaga» dei. Spanske Pedro Fernández de Quirós såg Butaritari (Makin) allereie i 1606. Ei av dei første registrerte observasjonane av øyane skriv seg frå 1765 då John Byron på skipet «Dolphin» oppdaga øya Nikunau. 

I 1788 kryssa kaptein Thomas Gilbert gjennom Abemama, Kuria, Aranuka, Tarawa, Abaiang, Butaritari og Makin. I åra som følgde utforske mange skip dei små øyane og atollane under stillehavsreiser. Adam Johann von Krusenstern kalla dei først *îles Gilbert* (Gilbertøyane) i 1820. Øyane blei kartlagde av franske Louis Duperrey på 1820-talet.

Det blei oppretta eit britisk protektorat over Gilbertøyane i 1892. I 1915 blei Gilbert- og Elliceøyene utropt til ein koloni i Det britiske imperiet.

Under andre verldskrigen blei øyane okkupert av Japan frå 1941 til 1944. 20. november 1943 gjekk den amerikanske hæren og 2. marinekorpsdivisjon i land på Makin og Tarawa, og vann til slutt over dei japanske styrkane. Gilbertøyane blei så brukt som base for å støtta invasjonen av Marshalløyane i februar 1944. 

Kolonien fekk sjølvstyre i 1971. Frå 1976 til 1978 var Elliceøyane (dagens Tuvalu) frådelt, og Gilbertøyane blei kolonien *Gilbert Islands*. I 1979 stemte Gilbertøyane for sjølvstende, og 12. juli 1979 blei dei den uavhengige nasjonen Kiribati.

Geografi
--------

Gilbertøyane dannar ei rekkje som hovudsakleg går mellom nord og sør. Ekvator går gjennom midten av gruppa.
Gjennom ei rekkje undervassfjell heng Gilbertøyane saman med Ratakgruppa i Marshalløyane.

Dei nordlege øyane har meir nedbør enn dei sørlege, og ein kan derfor dyrka fleire avlingstypar her. Historisk har ein også dyrka meir taro og babai (*Colocasia esculenta*) her på grunn av denne større nedbørsmengda. Kokospalmer veks overalt.

Desse øyane utgjer Gilbertøyane (i alfabetisk rekkjefølge):

* Abaiang
* Abemama
* Aranuka
* Arorae
* Beru
* Butaritari (tidlegare Makin)
* Kuria
* Maiana
* Makin (tidlegare Vesle Makin)
* Marakei
* Nikunau
* Nonouti
* Onotoa
* Tabiteuea
* Tamana
* Tarawa

Kjelder
-------


* H.E. Maude, «The coconut oil trade of the Gilbert Islands»,  *Journal of the Polynesian Society*, Volume 74, No. 4 1965, p. 396-437.

* *Denne artikkelen bygger på «Gilbertøyene» frå Wikipedia på bokmål, og «Gilbertöarna» frå Wikipedia på svensk den 17. januar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gilbertøyane**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 59°19′15.8″N 8°08′20.6″E﻿
**Hauggrend** er ei lita bygd heilt nord i Fyresdal kommune i Vestfold og Telemark. Bygda ligg langs Fv355 med Skreevatnet på venstre side og er del av eit interkommunalt større bygdelag saman med nabobygdene Krossli, Austheii og Bandaksli i Tokke og Skredosen og Vråliosen i Kviteseid. På grunn av kommunegrenser dregne opp frå gamalt av ligg desse bygdelaga i ulike kommunar, sjølv om dei til dagleg reknar kvarandre som sambygdingar. Samkvemmet med nabobygdi Veum/Øyane nokre få kilometer lenger sørover Fyresdalen er viktig det òg. Desse bygdene delte tidlegare skule, Hauggrend-Veum skule og barnehage, før denne vart lagt ned på slutten av 1990-talet.

I lokali til den tidlegare Landbruksskolen på Foldsæ er det i dag ein vidaregåande Steinerskule i drift. Bygdi har i tillegg nærbutikk, mekanisk verkstad, campingplass og landsbypub.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Hauggrend på Lokalhistoriewiki.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |
**Delphian Records** er eit uavhengig klassisk plateselskap frå Edinburgh. Det blei grunnlagt i 2000 av to studentar ved University of Edinburgh, Paul Baxter og Kevin Findlan, med kapital frå to privatpersonar og støtte frå Princes Scottish Youth Business Trust. 

Paul Baxter tek imot prisen for "Label of the year" ved Gramophone Awards 2014.
I 2014 vann Delphian Records Gramophone Magazine sin pris 'Label of the Year'.

Plateselskapet legg særleg vekt på kammer- og instrumentalmusikk, og er særleg involvert i opptak og promotering av ny musikk. Etter eit betydeleg løyve frå den skotske regjeringa, gav det ut ut sitt fyrste delvis orkestrale album i 2008 med Scottish Chamber Orchestra og Garry Walker.  2018 gav det ut *Out of the Silence: Orchestral Music by John McLeod* med Royal Scottish National Orchestra og dame Evelyn Glennie.

Delphian Records er kjent for ei rekkje samarbeidsprosjekt, og får regelmessig støtte frå Creative Scotland og AHRC. I 2012 stod Delphian for ein stor produksjon av Alexander McCall Smith og Tom Cunningham sin opera *The Okavango Macbeth*, utført av den skotske gruppa Mr McFall's Chamber.

Artistar
--------

Nokre kjende artistar som har gjeve ut på Delphian er Evelyn Glennie, The Marian Consort, The Illyria Consort and Bojan Cicic, Michael Bonaventure, Sean Shibe, Gordon Ferries, Mr McFall's Chamber, The Choir of Merton College, Oxford, Robert Irvine, John Kitchen, Simon Smith, David Wilde, The Choir of Gonville and Caius College/Geoffrey Webber, National Youth Choir of Great Britain og Laudibus, Oxana Shevchenko og Peter Hill.

1. ↑  Gramophone. «Label of the Year» (på engelsk). Henta 12. oktober 2018.
2. ↑   Arkivert March 21, 2008, ved Wayback Machine.
3. ↑  «Out of the Silence: orchestral music by John McLeod | Delphian Records» (på engelsk). Henta 12. oktober 2018.
4. ↑  «softLOUD: music for acoustic and electric guitars | Delphian Records» (på engelsk). Henta 22. oktober 2018.
5. ↑  «The Okavango Macbeth - Recordings - Mr McFall's Chamber» (på engelsk). Henta 22. oktober 2018.
6. ↑  «Album: Mr McFall's chamber, Birds & Beasts (Delphian) - Reviews - Classical». Henta 2. mars 2013.
**Nord-Kaukasus** er den nordlege delen av Kaukasusområdet mellom Europa og Asia. Uttrykket vert òg nytta som synonym for den økonomiske regionen Nord-Kaukasus i Russland.

Politisk inneheld Nord-Kaukasus (området nord for fjellkjeda Store Kaukasus) dei russiske republikkane i Nord-Kaukasus i tillegg til fleire regionar i Georgia og Aserbajdsjan. Den russiske delen er ein del av Juzjnyj (Sør-Russland) og består av Krasnodar kraj, Stavropol kraj og dei autonome republikkane Karatsjajevo-Tsjerkessia, Kabardino-Balkaria, Adygeja, Nord-Ossetia, Ingusjetia, Tsjetsjenia og Dagestan. I Georgia utgjer Nord-Kaukasus regionane Tusjeti, Khevsureti og Khevi.

Geografisk utgjer Nord-Kaukasus nordsida og dei vestlegaste områda av fjellkjeda Store Kaukasus, i tillegg til delar av sørsida i vest (fram til elva Psou). Steppeområdet For-Kaukasus vert stundom nemnd som ein del av Nord-Kaukasus, sjølv om den nordlege geografiske grensa vanlegvis vert rekna for å vere Kuma-Manytsj fordjupninga. I vest grensar området til Azovsjøen og Kerch-sundet og i aust til Kaspihavet.

Sjå òg
------

* Transkaukasus (Sør-Kaukasus)

Galleri
-------

* Fjell i IngusjetiaFjell i Ingusjetia
* Bygningar i IngusjetiaBygningar i Ingusjetia
* Utsyn mot elva Bolsjoj ZelentsjukUtsyn mot elva Bolsjoj Zelentsjuk
* Snødekt fjellSnødekt fjell

Kjelder
-------


* In Quest for God and Freedom: Sufi Responses to the Russian Advance in the North Caucasus By Anna Zelkina
* Russia in the Modern World: a new geography By Denis J. B. Shaw, Institute of British Geographers

* *Denne artikkelen bygger på «North Caucasus» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juni 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* SUDOC
* BBC Things

 |
**Birmingham ble laget i 2009 på osterøy. Birmingham** er den nest største byen i England med kring ein millionar innbyggjarar. Han ligg i det seremonielle grevskapet West Midlands, og er administrasjonsby for regionen Vest-Midlands. Byen er ei sameint styresmakt. Tek ein med omkringliggande byar, som i praksis er forstader til Birmingham, er folkesetnaden rundt 2,2 millionar.

Byen går ofte under kallenamnet *Brum*, og dialekten som blir snakka der kallast *Brummie*. Eit eldre, lokalt namn på byen er *Brummagem*.

Birmingham
Birmingham har ein av dei mest etnisk og kulturelt blanda folkesetnadane i Storbritannia. Det er store grupper frå Vestindia og India, og ei stor gruppe frå Irland, og dessutan mange innslag av menneske frå andre delar av verda. Paraden til byen på St. Patricks dag er den tredje største i verda, etter New York og Dublin.

Det er omkring 60 km med kanalar innanfor bygrensa, og dei fleste av dei er enno farbare. Kanalane var sentrale i veksten til byen under den industrielle revolusjonen. Det blir ofte nemnt at Birmingham faktisk har fleire kilometer med kanalar enn Venezia; det er korrekt, men ei urettferdig samanlikning då Birmingham er ein særs mykje større by.

Byen er mellom anna kjend for fotballklubbane Aston Villa F.C. og Birmingham City F.C..

Historie
--------

Området var busett i romersk tid, og det gjekk fleire romerske vegar dit. Han var då først og fremst ein militærgarnison.

I angelsaksisk tid var Birmingham ein liten landsby. Den første skriftlege kjelda som nemner han er *Domesday Book* (1086).

På 1100-talet vart landsbyen ein kjøpstad, og innan 1600-talet hadde han vorte ein viktig produksjonsstad. Han var særleg kjent for produksjon av handvåpen. Mykje av våpna til styrkane til Oliver Cromwell under borgarkrigen vart laga i Birmingham.

Under den industrielle revolusjonen naut byen godt av kol- og jernførekomstar i nærleiken, og dessutan at det allereie fanst mykje god arbeidskraft. Han kunne difor vekse til eit stort industrisenter. På byrjinga av 1800-talet vart Birmingham sentrum i det britiske kanalnettverket, og seinare i jernbanenettverket.

I viktoriansk tid voks folkesetnaden til over ein halv million, og byen vart dermed den nest største i Storbritannia. Han fekk status som *city* i 1889.

Under andre verdskrigen vart byen kraftig bomba, og sentrum måtte difor renoverast og gjenoppbyggast i 1950- og 1960-åra. Birmingham vart etter dette ofte skildra som ein «betongjungel», og vart jamt over omtalt som ein stygg by.

I seinare år har sentrum vorte grundig renovert, blant anna med små grøne lunger, restaurering av gamle gater, bygningar og kanalar, og fjerning av upopulære fotgjengarundergangar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birmingham» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Birmingham**

* Birmingham byråd
* The Birmingham Civic Society
* The Birmingham Military Tattoo
* Birmingham Speedway

 Reiseguide for Birmingham frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
Labrofossen i Øvre Sandsvær
Foto:
Mahlum
 

Lågen ved Komnes.
**Numedalslågen** er med sine 352 km ei av Noregs lengste elvar. Elva har utspring på Hardangervidda og renn derfrå gjennom Sæterdalen til Dagali, vidare nedover Numedal til Kongsberg, og derfrå ned til Larvik, der elva renn ut i Skagerrak. Elva er regulert ved Rødberg, Nore og Uvdal.

Numedalslågen vart tidlegare nytta til tømmerfløyting. Strekninga frå sjøen og opp til Hvittingfoss har laks og sjøaure. Numedalslågen er av dei betre lakseelvene i Noreg. På den nedre delen av elva blir det tradisjonelle *flåtafisket* framleis halde i hevd. Denne tradisjonen er kjent 500 år tilbake i tid.

Sommaren 2007 hadde Numedalslågen ein storflaum, som førte til relativt store øydeleggingar langs heile vassdraget. Vassføringa var minst 5 meter høgare enn vanleg i Juli.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Numedalslågen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Bø** eller **Bøbyen** er ein tettstad og kommunesenteret i Midt-Telemark kommune i Telemark fylke. 

Tettstaden har 2 388 innbyggjarar per 1. januar 2017 og ligg om lag 7,5 kilometer nordvest for tettstaden Gvarv og om lag 14 kilometer søraust for sørenden av Seljordsvatn. Busetnadene i Lia, Myrane og Sisjord går også inn i tettstaden Bø.

Bø har vakse fram som stasjonsby ved Sørlandsbanen. Jarnbanestrekninga (Oslo-)Nordagutu-Bø opna 1924, medan strekninga fram til Kristiansand vart ferdig først i 1938. Ved etableringa av Telemark distriktshøgskole i 1974 (frå 1994 ei avdeling av Høgskolen i Telemark) blei Bø òg ein skulestad. Konsert- og studenthuset *Kroa i Bø* og den årlege folkemusikkfestivalen *Telemarkfestivalen* har også gjort Bø til eit kultursentrum.

Massemedium
-----------

* Lokalavisa *Bø Blad*
* Lokalradiostasjonen *Radio Midt-Telemark*

Folketalsutvikling
------------------

| Folketalsutvikling i Bø |
| --- |
| År |  |  | Innbyggjarar |  |
| 1946 |    | 316 |
| 1950 |    | 659 |
| 1960 |    | 836 |
| 1970 |    | 1 542 |
| 1980 |    | 2 018 |
| 1990 |    | 2 158 |
| 2000 |    | 2 277 |
| 2009 |    | 2 749 |
| 2012 |    | 2 982 |
| Kjelder: SSB: Norske folketeljingar |

Sjå òg
------

* Tettstader i Telemark

Kjelder
-------

«Bø – tettstedet» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Varangeristida** er ei istid for om lag 700-650 millionar år sida og ei av fleire istider i perioden 960-615 millionar år sidan. Ein har funne avleiringar frå denne istida i Noreg, på Spitsbergen, Grønland og i Skottland. Bergartane det er snakk om er tillitt (morenekonglomerat), skifer og sandstein.

Den norske geologen Hans Reusch fann i 1890 noko han meinte var ein tillitt inst i Varangerfjorden. Berglaget låg på eit underlag med tydelege skuringsstriper, og han tolka dette som at berglaget var danna under ei istid tilbake i sein prekambrium. Seinare er det vist at ein har to nivå med tillitt i Nord-Noreg og Sør-Noreg. Tillitten som Reusch fann er ein viktig typelokalitet for det som seinare vart kalla Varangeristida.

I Sør-Noreg er det avleiringar frå same periode av moelvkonglomerat i ein serie med sandsteinar (sparagmitt) og andre avleiringar.

I seinare tid er det sådd tvil om typelokaliteten ved Varangerfjorden og ein har indikert at bergarten heller ei blokkstraumavsetting av slam og blokker som opphavleg fløymde utover og stripa opp underlaget.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Varangeristiden» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Skeiselandskampen Noreg-Sovjetunionen 1963** fann stad på Bislett stadion i Oslo laurdag 26. og sundag 27. januar 1963. Noreg vann landskampen med 215 poeng mot Sovjetunionens 109 poeng. Landa stilte med åtte utøvarar kvar som alle gjekk dei to kortaste distansane, på 5 000 m deltok begge landa med sju mann og på 10 000 m med seks mann kvar. Noregs mannskap bestod av Alv Gjestvang, Knut Johannesen, Fred Anton Maier, Per Ivar Moe, Torstein Seiersten, Svein Erik Stiansen, Magne Thomassen og Nils Aaness.

Knut Johannesen sette verdsrekord på 5 000 meter med tida 7.37,8, etter at Nils Aaness tidlegare i tevlinga hadde forbetra rekorden til 7.42,8. Alv Gjestvang forbetra sin norske rekord på 500 m til 40,7 sekund, Knut Johannesen sette noregsrekord på 1500 m med eit løp på 2.10,3, før Fred Anton Maier avslutta rekordraset ved gå i mål til 15.49,7 på 10 000 m som fyrste nordmann under 16 minuttar på distansen innafor landets grenser.

### 500 m


| Plass | Utøvar | Land | Tid |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Alv Gjestvang |  Noreg | NR 40,7 |
| 2 | Nikolaj Kajdalov |  Sovjetunionen | 41,1 |
| 3 | Vladimir Orlov |  Sovjetunionen | 41,2 |
| 4 | Boris Guljajev |  Sovjetunionen | 41,3 |
| 5 | Nils Aaness |  Noreg | 41,6 |
| 6 | Magne Thomassen |  Noreg | 42,4 |

**Dato:** 26. januar

### 5 000 m


| Plass | Utøvar | Land | Tid |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Knut Johannesen |  Noreg | VR 7.37,8 |
| 2 | Fred Anton Maier |  Noreg | 7.38,4 |
| 3 | Nils Aaness |  Noreg | 7.42,8 |
| 4 | Magne Thomassen |  Noreg | 7.44,3 |
| 5 | Per Ivar Moe |  Noreg | 7.50,2 |
| 6 | Torstein Seiersten |  Noreg | 7.52,0 |
|

**Dato:** 26. januar

### 1500 m


| Plass | Utøvar | Land | Tid |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Knut Johannesen |  Noreg | NR 2.10,3 |
| 2 | Nils Aaness |  Noreg | 2.10,8 |
| 3 | Per Ivar Moe |  Noreg | 2.11,0 |
| 4 | Magne Thomassen |  Noreg | 2.11,5 |
| 5 | Fred Anton Maier |  Noreg |  |
| Svein Erik Stiansen |  Noreg | 2.12,0 |

**Dato:** 27. januar

### 10 000 m


| Plass | Utøvar | Land | Tid |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Fred Anton Maier |  Noreg | NR 15.49,7 |
| 2 | Magne Thomassen |  Noreg | 16.06,8 |
| 3 | Torstein Seiersten |  Noreg | 16.12,0 |
|
| 4 | Nils Aaness |  Noreg | 16.21,6 |
| 5 | Muzakhib Khabibulin |  Sovjetunionen | 16.38,2 |
| 6 | Per Ivar Moe |  Noreg | 16.38,3 |

**Dato:** 27. januar

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 28. januar 1963
**Mimi Bjerkestrand** (fødd 18. desember 1964 og oppvokst på Os) er rektor på Slettebakken skole i Bergen. Ho var leiar for Utdanningsforbundet frå 1. januar 2010 til 31. desember 2012. Ho er utdannet førskulelærar og har utdanna seg som allmennlærar og har utdanning i spesialpedagogikk. Ho har arbeidd i Hammerfest, Bergen og Oslo.

Bjerkestrand er utdanna førskulelærer i 1987 og har tatt vidareutdanning i spesialpedagogikk og påbygging til allmennlærar. Seinare har ho arbeidd som pedagogisk leiar, støttepedagog og styrar i Hammerfest, Bergen og Oslo. Ho leia seksjon barnehage i Utdanningsforbundet frå januar 2004. Før dette var ho tillitsvald i Norsk Lærerlag og i Utdanningsforbundet i Hordaland.

Privatliv
---------

I 1995 inngjekk Bjerkestrand partnarskap.

Kjelder
-------

1. ↑  Blir ny rektor på Slettebakken – *Bergensavisen*
2. ↑  Mimi Bjerkestrand valgt til ny leder i Utdanningsforbundet – *Aftenposten*
3. ↑  Her er den nye lederen – barnehage.no
4. ↑  - Homofili må bli en del av skolehverdagen[*daud lenkje*] – *Gaysir*

* *Denne artikkelen bygger på «Mimi Bjerkestrand» frå Wikipedia på bokmål, den 12. mars 2024.*