recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eit rack med tenarmaskiner i Brno i Tsjekkia,
**Tenarmaskin**, eller berre **tenar**, er ei datamaskin som har som oppgåve å levera innhald til klientmaskinar når dei spør om det. Typiske døme er DNS-tenarar, vevtenarar, e-posttenarar og tenarmaskiner for musikk og videostrauming. Tenar- og klientmaskiner er kopla saman med eit pakkesvitsja nett, som til dømes eit lokalnett, eller det globale Internett.

Maskinvare
----------

Maskinvaren i tenarmaskiner varier med kor mykje innhald dei handsamar og kan vera alt frå ein liten mikrokontroller til store distribuerte installasjonar av multiprosessormaskiner. 

### Store installasjonar

Tenarar som handsamar mykje innhald, som til dømes Wikipedia, er ofte hierarkisk oppbygde, med fleire tenarar som deler lasta mellom seg. I tillegg til stor kapasitet er òg hierarkisk arkitekturar meir robuste mot feil. Store installasjonar nyttar ofte bladtenarar, plasserte i rack i eit tenarrom med eige kjøleanlegg. Viktige installasjonar er alltid utstyrte med RAID-platelager og avbrotsfri energiforsyning (UPS). Som oftast er det installert eigen maskinvare for sikkerheitskopiering, som kan nytta teknologi som magnetisk tape eller RAID-diskar. 

### Små installasjonar

Småføretak og privatpersonar set ofte opp eigne tenarmaskiner. Slike installasjonar har lite trafikk og treng ikkje så kraftig maskinvare. Ein utdatert arbeidsstasjonar kan vera alt som trengst. 

### Innbaka system

Vevtenarar som er ein del av eit innbaka system, som til dømes ein router, treng ikkje å ha så stor kapasitet og køyrer ofte på ein mikrokontroller eller ei FPGA og lagrar data i flashminne.

Programvare
-----------

Operativsystemet til ei tenarmaskin har litt andre krav enn operativsystemet til ein arbeidsstasjon. Stabilitet og lett vedlikehald er mellom dei viktigaste eigenskapane. UNIX/Linux-baserte operativsystem er kjent for å vera stabile   og høver godt som tenaroperativsystem. Mange profesjonelle systemprogrammerarar og administratorar førtrekkjer å arbeida på kommandolinenivå, så på tenarar plasserte i eit eige tenarrom treng ein ikkje å installera eit grafiske brukargrensesnitt. Fråvær av eit brukargrensesnitt har òg den føremonen at det er mindre programvare å oppdatera og vedlikehalda. I små installasjonar er LAMP-tenarar populære, både av di ein ikkje treng betala lisens og av di dei er enkle å installera og vedlikehalda.

Kjelder
-------

1. ↑  DiDio, L. *2008 Server OS Reliability Survey*, Institute for Advanced Professional Studies.
2. ↑  *Hosting platform showdown: Unix vs Linux vs Windows review* Arkivert 2011-03-03 ved Wayback Machine. HostWisely. (vitja 25/4-2011)

Sjå òg
------

* Klientmaskin
**Harry Johan Olai Klippenvåg** (12. mai 1913–11. november 1994) var ein norsk handelsmann og politikar fødd i Lurøy, som representerte Finnmark fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1950 til 1969.

Klippenvåg var son til ein bygningsmann. Femten år gammal tok han til å arbeide på sagbruk. Året etter byrja han arbeide som bod i Kirkenes samvirkelag, deretter var han handelsbetjent i samvirkelaget til 1940. Perioden 1941-47 var han styrar av Jakobsnes samvirkelag, og sidan eitt år forretningsførar i Sør-Varanger kommunale kraftforsyning.

Frå 1947 til -55 var Klippenvåg ordførar i Sør-Varanger. Etter stortingsvalet 1949 representerte han Finnmark og Arbeidarpartiet på Tinget. Den fyrste fireårsperioden var han med i Utanriks- og konstitusjonskomiteen, som sekretær i sesjonane 1952 og -53. Frå 1954 var han medlem i Kommunalkomiteen til hausten 1965. Han vart så sekretær i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen, ein komite som frå hausten 1967 bar namnet Industrikomiteen.

Etter Klippenvåg gav seg på Stortinget hausten 1969, var han sekretær og konsulent i Riksrevisjonen til 1978.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Kart over elva og vasstilførselen hennar.
**Eravati** (burmesisk ဧရာဝတီ), eng. **Ayeyarwaddy**, tidlegare **Irrawaddy**, er den største elva i Burma, og har lenge vore viktig for transport og jordbruk. Ho har utspring like nord for den burmesisk-kinesiske grensa i dei tibetanske fjella før ho flyt gjennom dei sentrale delane av Burma og renn ut i Andamanhavet i eit niarma elvedelta. 

Elva og den ufullførte stupaen ved Mingun.

Geografi og ferdsel
-------------------

Eravati er rundt 2 170 km lang og bekkenet har ei flatevidd på rundt 411 000 km². 

Vatn frå elva blir brukt til irrigasjon, særleg i dei sentrale delane av Burma, der nedbørsmengden er liten. Ho er òg den viktigaste vassvegen i landet, og var lenge den einaste transportvegen inn i landet. Under kolonitida var Eravati kjend som *vegen til Mandalay*, den viktigaste ferdselsåra frå havet til den kongelege hovudstaden. Store skip kan følgja elva 1600 km innover til Myitkyina, deretter gjer store sandbanker og øyar navigasjonen vanskeleg. I dag tek mange turistar cruiseturar langs elva. I mange år var det berre ei bru som kryssa elva, Inwabrua.

Namnesoge
---------

Namnet *Eravati* er pali og kjem sannsynlegvis frå sanskrit «airavati», som er namnet til guden Indra sin elefant. Namnet blei òg brukt om ei mytologisk elv i hinduismen, og er blitt kopla til den moderne elva Ravi.

Elva har gjeve namn til irrawaddydelfinen, *Orcaella brevirostris*, som mellom anna held seg her. Tidsskriftet *The Irrawaddy* har òg teke namnet sitt frå elva.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Kjelder

* myanmar-information.net Arkivert 2005-10-27 ved Wayback Machine.
* myanmarelitetours.com Arkivert 2006-04-11 ved Wayback Machine.
* survivalskills.blogs.com[*daud lenkje*]
* roadtomandalay.com Arkivert 2005-12-13 ved Wayback Machine.
* no:Irrawaddy
* sv:Irrawaddy
* en:Ayeyarwady River

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Tengis Sulakvelidze** (fødd 23. juli 1956 i Kutaisi) er ein georgisk tidlegare fotballspelar som spelte 55 landskampar for Sovjetunionen og vann cupvinnarcupen 1981 med Dinamo Tbilisi. Han var høgreback.

Karriere
--------

### Klubbspel

Sulakvelidze var 1974-78 aktiv i Torpedo Kutaissi. I 1978 flytta han over til Dinamo Tbilisi. Året etter avgjorde han den sovjetiske cupfinalen mot Dynamo Moskva, då han som Dinamo sin sjuande eksekutør sette si straffe i mål. Same året vann Dinamo Tbilisi dobbeltsiger då laget også gjekk til topps i seriemeisterskapen i Sovjetunionen. Våren 1981 slo Dinamo ut West Ham United og der etter Feyenoord på sin veg til finalen i cupvinnarcupen. Den 13. mai 1981 sikra Tbilisi-laget seg turneringspokalen med 2-1 over Carl Zeiss Jena framfor 4 750 tilskodar på Rheinstadon i Düsseldorf. Sulakvelidze la eigenleg opp i 1988, men spelte i 1989 14 kampar for det svenske nivå 2-laget IFK Holmsund.

### Landslagsspel

Våren 1980 fekk Sulakvelidze sin debut på det sovjetiske landslaget. Same sommaren var han med då Sovjetunionen vann bronsemedaljen i OL-turneringa. Sidan deltok han i 1982 ved verdsmeisterskapen i Spania, der det sovjetiske laget tok seg til mellomspelet. Sulakvelidze skåra to landslagsmål, det siste då han i september 1986 fastsette sluttresultatet til 1-1 i EM-kvalifiseringskampen mot Island i Reykjavik. I juni 1988 deltok han i dei to fyrste kampane til Sovjetunionen under europameisterskapen. Han vart så vraka og fekk såleis ikkje spele EM-finalen mot Nederland, ein kamp som enda med tap 0-2. Etter 55 kampar var Sulakvelidze ferdigspelt på landslaget.

### Merittar

* EM-sølv: 1988 med Sovjetunionen
* OL-bronse: 1980 med Sovjetunionen
* Vinnar av cupvinnarcupen: 1981 med Dinamo Tbilisi
* Sovjetisk seriemeister: 1979 med Dinamo Tbilisi
* Sovjetisk cupmeister: 1979 med Dinamo Tbilisi

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tengiz Sulakvelidze» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Sovjetunionen sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Dasajev
* 2 Sulakvelidze
* 3 Tsjivadze (kaptein)
* 4 Khidijatullin
* 5 Baltatsja
* 6 Demjanenko
* 7 Sjengelia
* 8 Bessonov
* 9 Gavrilov
* 10 Oganesian
* 11 Blokhin
* 12 Bal
* 13 Daraselia
* 14 Borovskij
* 15 Andrejev
* 16 Rodionov
* 17 Burjak
* 18 Susloparov
* 19 Jevtusjenko
* 20 Romantsev
* 21 Vi. Tsjanov
* 22 Vj. Tsjanov
* Landslagstrenar: Beskov

 | Det sovjetiske flagget |
|  |


| * v
* d
* e
Sovjetunionen sitt landslag – EM i fotball 1988 (sølvmedalje) |
| --- |
| 
* 1 Dasajev (lagkaptein)
* 2 Bessonov
* 3 Khidijatullin
* 4 Kuznetsov
* 5 Demjanenko
* 6 Rats
* 7 Alejnikov
* 8 Lytovtsjenko
* 9 Zavarov
* 10 Protasov
* 11 Belanov
* 12 Vysjnevskyj
* 13 Sulakvelidze
* 14 Sukristov
* 15 Mykhailytsjenko
* 16 Tsjanov
* 17 Dmitrijev
* 18 Gotsmanov
* 19 Baltatsja
* 20 Pasulko
* Landslagstrenar: Lobanovskij

 | Det sovjetiske flagget |
|  |
**Folkepølsa** er eit revynummer skrive av Einar Schanke og Alfred Næss. Skodespelaren og imitasjonskunstnaren Rolf Just Nilsen framførte nummeret under revyen *Det går på by'n* på Chat Noir i Oslo hausten 1959.

Revynummeret tek utgangspunkt i det sosialdemokratiske fokuset på «folkeheimen» som prega samtida. Schanke og Næss vidareutvikla omgrepet - og forfatta ein humoristisk-satirisk tekst der «Folkepølsa» er utgangspunktet for ein debatt i Stortinget. Revynummeret blei særleg vellukka fordi Rolf Just Nilsen presenterte svært truverdige imitasjonar av framstående dåverande stortingspolitikarar: Just Nilsen innleier stykket med ein parodi av statsminister Einar Gerhardsen, og vekslar deretter mellom lett gjenkjennelege imitasjonar av fleire politikarar. Per Borten og Jon Leirfall frå Senterpartiet er representerte, det same er John Lyng frå Høgre og Stortingspresident Nils Langhelle (Arbeidarpartiet). Følgjande ord er tillagt Venstre-representanten Bent Røiseland: «Med pylså vår er du aldri nauen, beste pylså sidan Svartedauen».

Kjelder
-------


* Odd Bang-Hansen. *Chat Noir og norsk revy*. Oslo 1961: Cappelen.
**Lovavdelinga** er ei avdeling i Justis- og politidepartementet som har ansvar for teknisk kvalitet i lovverket samt å gje juridiske råd til regjeringa og departementa. Alle lovforslag, med unntak av skattelovforslag, blir lagt fram for Lovavdelinga for lovteknisk gjennomgang.

Lovavdelinga blir leia av ein ekspedisjonssjef, som er embetsmann. Avdelinga er delt i tre einingar:

Eining for privatrett
Denne eininga har ansvar for kontraktsrett, erstatningsrett, forsikringsrett, tingsrett, panterett, konkursrett, inkasso, tvangsfullbyrding, arverett, familierett, umyndige, selskapsrett, stiftelser, interlegal rett, internasjonal sivilprosess og delar av transportretten.
Eining for offentleg rett
Denne eininga har ansvar for statsrett, alminneleg forvaltingsrett, ekspropriasjon og generelle lovgjevingsspørsmål, og i tillegg – i samarbeid med Utanriksdepartementet – folkerett, europarett og internasjonale menneskerettar.
Eining for strafferett og prosess
Denne eininga har ansvar for strafferett, norsk og internasjonal straffeprosess, sivilprosess, menneskerettsspørsmål i strafferett og prosess, personvernlovgjevinga og nordisk lovsamarbeid.
Det har av gode grunnar blitt stilt strenge krav til juridisk kompetanse hos dei tilsette i lovavdelinga, mellom anna krav om svært gode eksamensresultat til juridisk embetseksamen eller Master i jus. Mange framståande juristar i Noreg har arbeidd i lovavdelinga, mellom anna fleire av dommarane i Høgsterett.

Kjelde
------

Lovavdelinga hos Regjeringen.no, vitja 13. juni 2010
Vulkanen Teneguia i 2006
**Teneguía** er ein vulkan på øya La Palma, som er ei av Kanariøyane.

1971-utbrotet
-------------

Vulkanen har hatt det siste vulkanutbrotet som har skjedd på spansk jord. Det varte frå 26. oktober til 28. november 1971. Det oppstod jordskjelv før utbrotet slo til. Utbrotet tok livet av ein eldre fiskar som kom for nær lavaen og vart kvalt av gassane.

Utbrotet førte òg til skade på eigedommar og øydela ei strand, men nye strender oppstod seinare naturleg. Ingen folkesette område vart råka.

Vulkanen har vorte ein turistattraksjon og dannar ein del av *Monumento Natural de Los Volcanes de Teneguía*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Teneguía» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Smithsonian Institution Global Volcanism Program: Teneguía
	+ Scarth, Alwyn; Tanguy, Jean-Claude (2001). *Vulkanar of Europe*. Oxford University Press. s. 243. ISBN 0-19-521754-3.


Koordinatar: 28°28′N 17°51′W﻿
**Folkeregisteret**, offisielt **Det sentrale folkeregister**, er eit offentleg register over alle personar som har tilknyting til Noreg. Registeret vert halde ved like av Skattedirektoratet.

Hovudnøkkelen til informasjonen i folkeregisteret er fødselsdato og personnummer som til saman er fødselsnummer. Fødselsnummeret er bygd opp slik: ***ddmmåå iiicc*** der *dd* = fødselsdag, *mm* = fødselsmånad, *åå* = to siste siffer av fødselsår, *iii* er individnummer og *cc* er ein kontrollsum. Med denne måten å byggje opp personnummer på kan ein ikkje ha fleire enn 999 innbyggjarar som er fødde same dagen. 

Registeret gir grunnlag for mellom anna skatte- og vallister. Det gir også grunnlag for statistikk som er viktig for planlegging av offentlege tenester.

Både offentlege og private verksemder bruker opplysningar frå folkeregisteret og er difor avhengige av at desse er rette. Der ein person er registrert som busett, avgjer som regel i kva for kommune ein har rett til ytingar.

Mange offentlege register knyt personnummeret til ein eigedom, ein bil, eit sertifikat, eit firma, ei fastlegeliste osb. Ved namneendring eller adresseendring vil endring i folkeregisteret vere nok, då namn og adresse vert henta i folkeregisteret ved bruk av personnummeret.

I utgangspunktet kan ikkje andre enn verksemder og organisasjonar som har rapporteringsplikt til Skattedirektoratet etter søknad få tilgang til informasjon frå folkeregisteret. Datatilsynet har gjeve mellom anna sjukehus og kredittopplysningsføretak rett til å bruke fødselsnummer. Teieplikt omfattar ikkje fødselsnummer. Heller ikkje etter personopplysningslova er fødselsnummer sett på som ei sensitiv opplysning.

Fotnotar
--------

1. ↑  forvaltningslova, § 13
**Lovdata** er ein allmennyttig stiftelse som har som formål å opprette, vedlikehalde og drive system for rettsleg informasjon. Drifta skal vere sjølvfinansierande. Lovdata blei skipa i 1981 av Justisdepartementet og Det juridiske fakultet ved Universitetet i Oslo. På Lovdata sin nettstad ligg viktige og sentrale rettskjelder gratis tilgjengelege. Informasjonen omfattar gjeldande lover og forskrifter – med tillegg av nye avgjerder frå Høgsterett, lagmannsrettane og samandrag på norsk av dommar frå Menneskerettsdomstolen i Strasbourg. 

Lovdata har ein sentral rolle i forvaltinga av regelverket, mellom anna ved å produsere og gje ut Norsk Lovtidend etter oppdrag frå Justisdepartementet. Den offisielle kunngjeringa av lover og forskrifter i Norsk Lovtidend foregår løpande på Lovdatas nettstad. I tillegg vedlikeheld Lovdata konsoliderte versjonar av alle lover og forskrifter, det vil seie versjonar der endringane er innarbeidde i hovudversjonen av lova/forskrifta.

Lovdata tilbyr vidare eit betalingssystem for advokatar og juristar med høve til avansert søking og framfinning, spesielt tilpassa profesjonelle brukarar. Dette systemet er webbasert og omfattar regelverk, rettsavgjerder, fråsegner, vedtak, førearbeid til lovene og juridisk litteratur i tillegg til EØS/EU-rettskjelder. Lovdata arrangerer kurs i bruk av betalsystemet – både i Oslo og i fleire andre byar i Noreg.

Lovdata gir ut tidsskrifta Lov&Data og EuroRett. Lov&Data inneheld i hovudsak rettsinformatiske nyhende frå dei nordiske landa og har også referat av nye rettsavgjerder innanfor rettsinformatikk. EuroRett gir eit bilde av kva som skjer innanfor EU-retten. Viktige avgjerder frå EU-domstolen og EFTA-domstolen blir refererte, saman med norske rettsavgjerder med tilknyting til EØS.

Odd Storm-Paulsen overtok den 1. september 2010 som ny administrerande direktør etter Trygve Harvold, som hadde sete i stillinga sidan starten i 1981. Harvold er no spesialrådgjevar i Lovdata.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lovdata» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2010.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Lovdatas Facebook-side 30. august 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Steve Mahre** (fødd 10. mai 1957) er ein USA-amerikansk tidlegare skirennar frå Yakima i Washington som vart verdsmeister i storslalåm i 1982 og tok OL-sølv i slalåm i 1984, bak broren Phil Mahre.

Aktiv
-----

Steve Mahre vann ni renn i verdscupen i alpine greiner i tida 1978-83. Bortsett frå ein slalåmsiger i heimlandet 4. mars 1978, kom dei andre triumfane i sesongane 1981-83. Omframt ein kombinasjonssiger i februar 1982, og to sigrar i storslalåm månaden etterpå, vann Mahre seks renn i yndlingsgreina slalåm. I 1982-sesongen enda han på tredjeplass i verdscupen i alpine greiner. 

Mahre deltok i vinterleikane 1976 og 1980, begge gongane heilt utan suksess. Under VM i alpine greiner 1982 i Schladming nådde han toppen som aktiv alpinist då han vann VM-gull i storslalåm og viste svenske Ingemar Stenmark til sølvplassen. To år seinare stod han og tvillingbroren for ei sjeldan bragd ved å ta dobbeltsiger i slalåm under Vinter-OL 1984 i Sarajevo, Phil Mahre rann 21 hundredels sekund fortare enn Steve Mahre. Dei la begge opp ved sesongslutt.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Tuftebreen** er ein brearm av Jostedalsbreen i Luster kommune i Vestland. Breen ligg i Tufteskardet, i ein sidedal til Krundalen i Jostedalen, om lag 3 km sørvest for Nigardsbreen. Han har eit areal på 6,5 km² og er 6,5 km lang. Det høgaste punktet på breen er 1920 meter over havet og det lågaste er 860 meter over havet. Tuftebreen vart fram til tidleg på 1900-talet oftast kalla «Tverrbreen».

1. april 2002 raste breen ut og skada to personar ved breen. 14. juli 2001 fall ein 45 år gammal mann ned ei ein bresprekk her og vart hardt skadd. 

Under den vesle istida på 16- og 1700-talet gjekk Tuftebreen kraftig fram gjennom Tufteskardet og kom heilt ned i dalbotnen i Krundalen. Breen vart liggjande berre eit par hundre meter unna gardstunet på Bergset, og mykje beitemark og slåttemark til garden vart øydelagd. Dette er grundig dokumentert i ei avtaksforretning frå 1742.

Kjelder
-------

1. ↑  Artikkel i BT[*daud lenkje*]
2. ↑  Tingbok for Indre Sogn, 1742 (Jostedal historielag)

Sjå òg
------

* Isbrear i Noreg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Stephen Michael James Ovett**, kjend som **Steve Ovett**, (fødd 9. oktober 1955) er ein tidlegare britisk friidrettsutøvar frå Brighton. Han vart olympisk meister på 800 m i 1980 og europameister på 1500 m i 1978.

Aktiv
-----

Ovett overraska og tok sølvmedaljen på 800 meter i europameisterskapen 1974, bak suverene Luciano Sušanj frå Jugoslavia. To år seinare vart han nummer fem på same distansen under dei olympiske leikane i Montreal. Frå 1977 var han verdas beste 1500-meterløpar, noko han viste prov for då i september vann IAAF-finalen i Düsseldorf på britisk rekord 3.34,4. Fram til den olympiske finalen i 1980 vann han samtlege 1500-meterløp han deltok i. Ovett vart europameister på 1500 meter i 1978, og tok nok ein gong sølvmedaljen på 800 meter.

Under Sommar-OL 1980 i Moskva vann Ovett gullet på 800 meter, framom landsmannnen Sebastian Coe. Dei to britane kniva i fleire år om å vere verdseinar på mellomdistansane, men berre fattige sju gongar møttest dei i direkte tevling. På spesialdistansen 1500 meter måtte Ovett nøye seg med bronse, bak nettopp Coe og austtyske Jürgen Straub. På tampen av OL-sesongen sette han ny verdsrekord på 1500 m med 3.31,3.

I 1981-sesongen veksla Ovett og Coe på å sette verdsrekord på «ei engelsk mil». Utan å møtest i løp, forbetra Coe verdsrekorden to gongar og Ovett ein gong i mellomtida, alt saman i løpet av ni døgn. Sesongen etter var Ovett noko plaga av skade, men 4. september 1983 gjorde han i Rieti sitt livs løp på 1500 m og forbetra verdsrekorden til 3.30,7. Under OL 1984 i Los Angeles sleit han med astma og enda sist i finalen på 800 meter. Han kvalifiserte seg også til finalen på 1500 meter, der han «sprakk» ei runde før målgang.

Seinare satsa Ovett på 5 000 meter, og deltok i tre internasjonale meisterskap i 1986 og 1987. Størst suksess på distansen hadde han då han i august 1986 vann Samveldeleikane i Edinburgh.

Ovett la opp i 1990. Han er i dag busett i Australia.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Sølvmedalje på 800 m – 1.45,77, bakom Luciano Sušanj (1.44,07)
* OL 1976 i Montreal: Nr 5 på 800 m – 1,45,44
* EM 1978 i Praha: Gullmedalje på 1500 m – 3.35,5. Sølvmedalje på 800 m – 1.44,09
* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje på 800 m – 1.45,40. Bronsemedalje på 1500 m – 3.38,9
* VM 1983 i Helsinki: nr 4 på 1500 m – 3.42,3
* OL 1984 i Los Angeles: Nr 8 på 800 m – 1.52,2, nr 12 på 1500 m
* EM 1986 i Stuttgart: Nr 15 på 5000 m – braut (13,31,2 i kvalifiseringa)
* VM 1987 i Roma: Nr 10 på 5000 m – 13.33,4

### Personlege rekordar

* 800 m: 1.44,09 (1978, Praha)
* 1500 m: 3.30,7 (1983, Rieti)
* 3000 m: 7.41,3 (1977, Wattenscheid)
* 5000 m: 13.20,0 (1986, Belfast)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steve Ovett» frå Wikipedia på engelsk, den 12. oktober 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
**Ivar Guttormsson Fløistad** (4. desember 1846–24. november 1926) var ein gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Austre Moland i Aust-Agder. Han var far til Guttorm Fløistad.

Fløistad var son til ein lensmann og gardbrukar. Han var underoffiser i 1869-80, gjekk Sagatun Folkehøyskole 1870-71. Sidan var han gardbrukar på farsgarden og frå 1894 også lensmann i Austre Moland. Ordførar i Austre Moland 1878-94. Forlikskommissær frå 1880. Medlem av representantskapen i Noregs Bank 1895-1905. Fløistad var formann i Nedenes amts jarnbanekomite og medlem av Vestlandsbanekomiteen. Formann i landbruksselskapet og for landbruksskulen i amtet. Tida 1882-90 var han formann i Aust-Agder folkevæbninssamlag og amtsvenstrelaget i Aust-Agder.

Fløistad møtte på Stortinget fyrste gongen 2. april 1883 som 1. varamann frå Nedenes amt. Også 1885-sesjonen møtte han, då frå 17. mars. Begge sesjonane kom han inn i staden for Andreas Holm. Periodane 1886-88 og 1898-1900 hadde fast plass på Stortinget. I 1883 og 1885 var han medlem av vegkomiteen, medan han 1886-88 var med i justiskomite nr 2. Siste bolken, 1898-1900, var han medlem av militærkomiteen. Han var i 1898 sekretær i den militære straffelovskomiteen, ein særkomite.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Fløistad, Ivar Guttormsen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: Steenske bogtrykkeri. s. 253.
* Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 18.
* Biografisk informasjon om Ivar Fløistad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys
* VIAF

 |
**Ivar Fonnes** (fødd 24. mai 1944) er ein norsk arkivar, og frå 2006-2014 riksarkivar i Noreg, det vil seie leiar for Arkivverket og Riksarkivet.

Han er utdanna cand.philol. ved Universitetet i Oslo med hovudfag i historie. I tillegg har han russisk og statistikk. Fonnes vart tilsett som leiar for EDB-avdelinga på Riksarkivet i 1983. Før dette jobba han ved Universitetet i Oslo som EDB-konsulent, amanuensis og fyrsteamanuensis. I 1990 vart han utnemnd til avdelingsdirektør og leiar for ei av storavdelingane i Riksarkivet. Før han vart riksarkivar 1. august 2006 var han assisterande direktør i Riksarkivet.

Fonnes har vore leiar for vidareutviklinga av NOARK-standarden for elektronisk journalføring og arkivering. Han var leiar for det offentlege utvalet som laga *NOU 2005:6 Siste stopp for pasientjournalene*. Han har skrive *Arkivhåndboken for offentlig forvaltning*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Ivar Fonnes tiltrådte i embetet som Riksarkivar i dag, 1. august» på Arkivverket
* BT, 30.07.06: Historieinteresserte vestlendinger
* NOU 2006:5 Siste stopp for pasientjournalene.

| * v
* d
* e
Norske riksarkivarar |
| --- |
| Henrik Wergeland (1840–1845)  • Christian C. A. Lange (1845–1861)  • Peter Andreas Munch (1861–1863)  • Michael Birkeland (1863–1896)  • Henrik Jørgen Huitfeldt-Kaas (1896–1905)  • Ebbe Hertzberg (1905–1912)  • Kristian Brinch Koren (1912–1933)  • Asgaut Steinnes (1933–1960)  • Reidar Omang (1961–1964)  • Dagfinn Mannsåker (1965–1982)  • John Herstad (1983–2006)  • Ivar Fonnes (2006–2014)  • Inga Bolstad (2014–) |
Tufasøyler i Monosjøen i California.
**Tufa** er ein type kalkstein danna ved utfelling av karbonatmineral frå vatn under moderat temperatur. I varme kjelder kan det av og til oppstå liknande karbonathaldige sediment, travertin, men desse er mindre porøse. Tufa blir av og til kalla meteogen travertin.

Ved litteratur- og nettsøk må ein vera merksam på at det er mogleg å forveksla med (ekte) termogen travertin frå varme kjelder, som ofte blir kalla «kalktuff». Tufa, som altså er sedimentær og kalkbasert, må heller ikkje forvekslast med tuff (frå italiensk «tufo»), som er ein vulkansk bergart sjølv om namnet har same etymologiske opphav.

Eigenskapar
-----------

Nærbilde av tufastein.
Både nyare og fossile tufaavleiringar inneheld store mengder av mikroorganismar og makrobiologiske komponentar, noko som gjer dei ekstremt porøse. Tufa blir nedfelt anten i langsamt flytande elveløp eller i innsjøar. Ford og Pedley (1996) gjev eit oversyn over tufasystem over heile verda.

Bruk
----

Tufa blir brukt ein del som basis for utplanting og planteoppsatsar. Den porøse konsistensen gjer tufa ideell som element i stein- og fjellhagar. Tufa blir ofte blanda inn i betong til eit produkt kalla hypertufa, som har liknande bruksområde.

Førekomst
---------

Nokre kjende stader der ein finn tufar er:

* Pyramid Lake i Nevada i USA
* Big Soda Lake i Nevada i USA
* Monosjøen i California i USA – tufasøyler
* Trona Pinnacles i California i USA – tufasøyler
* Matlock Bath i Derbyshire i Storbritannia
* North Dock Tufa i Storbritannia
* Plitvice-sjøane nasjonalpark i Kroatia
* Basturs Lakes i Pallars Jussà i Catalonia – tufahaugar
* Ulike delar av Armenia, som Artik
* Den sørvestlege kystlinja av Vest-Australia
* Nær Groot Marico i Nordvest-provinsen i Sør-Afrika
* Kadishi Tufa i Blyde River Canyon i Mpumalanga-provinsen i Sør-Afrika

Kjelder
-------

1. ↑  Pentecost, A. (2005): *Travertine*, Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, Nederland|isbn=1-4020-3523-3
2. ↑  Koban, C.G.; Schweigert, G. (1993): «Microbial origin of travertine fabrics – two examples from Southern Germany (Pleistocene Stuttgart travertines and Miocene riedöschingen Travertine)», *Facies* **29**, s. 251–263
3. ↑  Ford, T.D. & Pedley, H.M. (1996) A review of tufa and travertine deposits of the world, Earth-Science Reviews 41, 117–175

* *Denne artikkelen bygger på «Tufa» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2021.*
Avgjersle av proteinstrukturar. 
**Røntgenkrystallografi** er ein fysikalsk metode som vert nytta til å avgjere den tredimensjonelle strukturen til ein krystall, til dømes krystallisert protein og krystallstrukturen til metall. 

Kort fortalt går metoden ut på å sende ein røntgenstråle slik at ho treffer ein krystall og vert spreidd i mange retningar før dei til slutt treffer ei detektorplate. Denne spreiinga vert kalla **røntgendiffraksjon** eller **røntgenstrålediffraksjon** Denne vert så lesen av, og ein finn då vinklane og intensiteten på strålane. Ut frå dette kan ein lage eit tredimensjonalt bilete av tettleiken på elektrona i krystallen. Dette biletet nyttar ein til å avgjere den gjennomsnittlege posisjonen til atoma i krystallen, dei kjemiske bindingane mellom atoma og annan informasjon. 

Røntgenkrystallografi er i dag den einaste metoden som helt autonomt kan nyttast for å bestemme 3d-strukturen for protein, sjølv om  NMR-analysar kan komplettere studiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Røntgenkrystallografi» frå Wikipedia på bokmål, den 29. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
*Ivar Kvåle'* (8. april 1947–23. oktober 2011) var ein norsk avisteiknar, bokillustratør, musikar og teikneserieteiknar. 

Kvåle teikna og skreiv i avisa *Hordaland* frå 1977.[*treng kjelde*] Han leverte i 34 år vitseteikningar med krasse og muntre kommentarar til avisa, først med signaturen "Kvaolsknipo", seinare under «Knipo».[*treng kjelde*] I så godt som kvart nummer av avisa karikerte han i tekst og teikningar naive turistar, innfule bergensarar, lokalpolitikarar, utflytta vossakjendisar og frustrerte innflyttarar. 

På slutten av 1960-talet byrja Kvåle å teikne stripeteikneserien *Pegasus*. Serien vart utgjeven i avisa *Nationen* frå den 20. november 1968 til 13. september 1969. Kvåle bidrog òg med illustrasjonar til *Nationen* i same periode. Han la vekk stripeserien då han hausten 1969 gjekk inn i garden.[*treng kjelde*]

I *Arbeidermagasinets* julenummer 1968 (nr. 52) fekk Kvåle på trykk ei treruters teikneseriestripe kalla *Julebord-drama i 3 akter*. 

Ivar Kvåle illustrerte nærare 40 bøker (både eigne og andre sine). Dei fleste av bøkene er utgjeve på Det norske Samlaget.

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivar Kvåle» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2013.*

1. ↑  vossajazz.no: «Ivar Kvåle har gått bort»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* KulturNav

 |
**Ivar Olsson Lund** (17. januar 1871–22. februar 1904) var ein husmålar, kunstmålar og grafikar frå Skjåk. Som kunstnar er han særleg kjend for ei rekke bilete frå fabrikk- og fattigstrok langs Akerselva i Kristiania.

Faren Ole Sylfestsen Lund var lærar og kyrkjesongar i Nordberg sokn i Skjåk. Familien dreiv i tillegg småbruket Austin, som dei sjølve hadde rydda og dyrka opp. Ivar Lund fatta interesse for målaryrket då husmålaren Lars Midttun måla stova deira på Austin. I tida 1892-96 gjekk Lund i målarlære i Trondheim. Våren 1896 flytta han til Kristiania for å praktisere yrket der. Han heldt fram med å livnære seg delvis av målaryrket alt medan han vidareutdanna seg til kunstmålar. Same året han kom til Kristiania byrja han på Teikneskulen. Sidan gjekk han i lære på målarskulen til Fredrik Kolstø i Kristiania i 1898, i Stockholm i 1900 og i København 1901-02 med den naturalistiske målaren Laurits Tuxen som hovudlærar, så atter i Kristiania med Erik Werenskiold og hausten 1902 byrja han i den nye raderklassen (grafisk biletproduksjon) under Johan Nordhagen. Desse to siste åra av livet sitt budde han også ein del av tida i heimbygda Skjåk, inn i mellom skulegangen og arbeidet i Kristiania.

Lund vart lagt merke til frå debuten på haustutstillinga 1898? Debutmåleriet *Husandagt* på haustutstillinga portretterer foreldra og gjev eit innsyn i den kristelege heimen han voks opp i. Han høyrde til dei såkalla Kristianiarealistane, ei gruppe målarar med eit formspråk i slekt med naturalismen. Måleria er fargesterke og utført med brei pensel. Det naturalistiske motivvalet og målemåten vert rekna som ein reaksjon på 1890-åras nyromantikk og symbolisme. Lund måla ei rekkje bilete frå austkanten i Kristiania, arbeidar- og industristrok særleg langs Akerselva. Han måla òg sjangerbilete, portrett og landskap frå andre stader enn hovudstaden.

Lund-bilete var å sjå på Haustutstillingane 1899, 1901, 1902 og 1903, i Stockholm i 1904, på jubileumssutstillinga i Kristiania i 1914, og i 1932 på «Høstutstillingen gjennem 25 år» i Oslo. Både Nasjonalgalleriet, Oslo Bymuseum og Rasmus Meyers Samlinger i Bergen eig Lund-verk. Eit av hans siste måleri er *Interiør fra Nasjonalgalleriet* (1904) med motiv frå den tidlegare skulptursalen.

Lund vart funnen omkomen åleine på hybelen sin i Kristiania, råka av blodstyrting.

Kjelder
-------

* lokalhistoriewiki
* Norsk kunstnerleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* KulturNav

 |
**Einar Hagbarth Martin Lea** (11. mars 1887–9. juni 1969) var ein norsk marinbiolog og biometrikar frå Stavanger. Han var særleg kjend for si forsking på sild.

Etter eksamen artium ved Stavanger katedralskole i 1906 studerte Lea både kjemi, zoologi og botanikk ved Universitet i Kristiania. I perioden 1909-17 arbeidde han i fiskeridirektør Johan Hjort si havforskingsgruppe i Bergen. Her oppdaga Lea nye måtar i å fastsette alderen til ein fisk, og viste korleis ein bestand varierer i storleik. Gjennom den såkalla Lea-Dahls-metoden undersøker ein skjella for å fastsette alderen på fisken, medan Lea si metode frå 1929 vert nytta for å bestemme kvar fisken kjem frå.

I 1930 flytta Lea til Oslo og vart Hjort sin assistent ved bio-laboratoriet på Universitetet i Oslo. Her utvikla han måtar i å merke fisk på. I 1944 tok han over sjefsstillinga ved Havforskingsinstituttet i Bergen. Han vart kjend for eit større publikum gjennom foredrag i NRK Radio, til dømes «Foran vintersildfisket».

Han døydde i Oslo.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Coolidge røntgenrøyr frå kring 1917. Den oppvarma katoden er til venstre og anden til høgre. Røntgenstrålene går nedover.
Eit **røntgenrøyr** vert nytta for å lage røntgenstråling. Ein glødekatode sender ut elektron som blir akselerert mot ein anode ved hjelp av ei høg spenning. Elektrona har kinetisk energi omtrent lik null når dei forlèt katoden. Den kinetiske energien *Ek* ved anoden blir derfor *e\*U*, der ***e*** er elektronladinga og ***U*** er spenninga. Når elektrona treffer anoden, sender anoden ut røntgenstråling, eller bremseenergien han får når elektrona treffer. Strålinga er fordelt over mange frekvensar. Mesteparten av strålinga har større frekvens enn ultrafiolett stråling. For eit røntgenrøyr med ei gjeven spenning ***U*** har strålinga ein maksimal frekvens, ***f***. Den mest energirike røntgenstrålinga oppstår når *all* kinetisk energi i *eitt elektron* blir omforma til *eitt foton*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Røntgenrør» frå Wikipedia på bokmål, den 23. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Reidar Goa** (8. april 1942–8. september 2018) var ein norsk fotballspelar frå Randaberg i Rogaland. Han var ein solid midtstoppar i det Viking-mannskapet som vart seriemeister fire år i rad.

Karriere
--------

### Klubbspel

Goa var ein sentral spelar på Randaberg IL i tida 1959-65, vekselvis som forsvarsspelar og senterløpar. Etter å ha vore med å sikre laget opprykk frå 4. divisjon, melde han overgang til 2. divisjonslaget Viking Fotballklubb. Frå 1966 til 1977 var han Viking-spelar, dei ti siste sesongane i 1. divisjon. Gjennom desse ti sesongane spelte han 195 seriekampar, utan å skåre eitt einaste mål. Åra frå 1972 til 1975 vann Viking og Goa årleg den norske toppserien. I sin einaste cupfinale, NM-finalen 1974, måtte Goa tole tap mot Skeid.

### Landslagsspel

Goa debuterte på juniorlandslaget som 17-åring. Fyrst 28 år gammal fekk han sin debut på Noregs A-landslag, 13. mai 1970. Neste kamp i landslagstrøya kom då Noreg 4. september 1974 slo Nord-Irland 2–1 i ein EM-kvalifiseringskamp. Etter å ha vore høgreback, fekk han vårsesongen 1975 to landskampar som midtstoppar i spann med Jan Birkelund.

### Merittar

* Seriemeister: 1972, 1973, 1974 og 1975 for Viking FK
* Tapande cupfinalist: 1974 med Viking FK

Kjelder
-------


* eu-football
Strå i morgonsol.
**Strå** (norrønt *strá*) er ei daglegdags nemning på stengelen til gras, som ofte er hol, rund og ledda. I vid tyding kan omgrepet visa til alle runde, tynne stengler.

Jordbær på eit strå.
Avrivne strå kan ha ulike bruksområde både i frisk og tørka tilstand, og går att i fleire faste uttrykk.
Ein kan tygga på friske strå.
Når ein plukker bær som blåbær eller markjordbær kan ein tre dei på strå for å samla dei.

Tørka strå kan brukast til dyrefôr eller som materiale, til dømes til taktekking.

Å dra strå er ein gammal måte å trekka lodd om noko. Å trekka det kortaste strået tyder at ein tapar, medan å dra det lengste tyder at ein vinn.
I ein del val har ein nytta strå for å velja ein kandidat der to toppkanditatar har fått like mange røyster. Dette er til dømes mogleg ved lokalval i Storbritannia, der ein også kan slå mynt eller krone. Slike metodar er også mogleg i lokalval fleire stader i USA. Han blei nytta 20. november 2015 ved delstatsvalet i Mississippi etter at begge kandidatane fekk 4 589 røyster. Trekkinga av to sugerøyr (engelsk *drinking straw*) førte til at Blaine Eaton blei gjenvald til Mississippi House of Representatives.

Sjå òg
------

* Halm
* Høy

Kjelder
-------

1. ↑  «Strå», *Store norske leksikon*, 8. mars 2012, henta 15. desember 2016
2. ↑  Hague savours local victories
3. ↑  «Mississippi state election settled by 'drawing straws'». *BBC News*. ;Tina Nguyen, «Mississippi House Race Literally Decided by Drawing Straws», *The Hive* (vanityfair.com)

* «strå» i Nynorskordboka.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Drawing straws» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2016.*
**A Deepness In the Sky** (1999) er ein science fiction-roman av Vernor Vinge. Forteljinga handlar om ei tid då menneska har befolka store delar av galaksen og romfart mellom ulike solsystem er daglegdags. (Ho er ein forløpar til romanen *A Fire Upon the Deep,* sjølv om sistnemnde kom ut sju år tidlegare og handlinga der går føre seg 30 000 år lengre fram i tid.) For denne romanen vann Vinge i 2000 Hugo-prisen for beste roman, noko som er ei av dei største æresbevisningane ein science fiction-forfattar kan få.

Mykje av handlinga i romanen finn stad i romstasjonen *Hammerfest*, der menneske frå svært ulike kulturar (og solsystem), som aldri før har hatt kontakt med kvarandre, blir nøydde til å leva i lag og læra seg å samarbeida, etter at romskipa deira vert øydelagde slik at dei ikkje kan reisa heim til sine eigne respektive solsystem. Dei sosiale og etiske konfliktane som oppstår i dette samlivet, og ikkje minst når dei møter ein fullstendig framand kultur av intelligente ikkje-menneskelege vesen frå ein planet i nærleiken, er engasjerande og tankevekkjande for lesaren.

Ei interessant side ved forteljinga er at folk (som reiser i rommet) oppgjev alle tidsrom i sekund, kilosekund eller megasekund, aldri i dagar eller år, som jo er planetspesifikke måleeiningar og difor lite nyttige i romfart.

Ein kuriositet for norske lesarar er kapitlet om sivilisasjonen på *Trygve Ytre*, den ytste av månane til planeten *Trygve*, der innbyggjarane har norskklingande namn som *Gunnar Larson*.
**Reidar Bruu** (11. september 1903–2. november 1989) var ein norsk forretningsmann og politikar frå Oslo. Han representerte partiet Høgre og Oslo på Stortinget frå 1954 til 1969.

Bruu var son til ein kjøpmann i hovudstaden. Han utdanna seg ved Oslo handelsgymnasium før han var innom Krigsskulen. Seinare i 1920-åra tok han praktisk utdanning i Tyskland og England. I 1923 vart han tilsett i manufakturforretninga Brødrene Bruu, eit firma han vart medeigar av i 1926.

Bruu tok ei leiande rolle i organisasjonslivet. Mellom anna var han formann 1952-55 i Manufakturkjøpmennenes landsforening og 1954-57 i Norges Kjøpmannsforbund. Seinare var han styremedlem i Norsk Folkemuseum 1963-73 og styreformann i Televerket 1969-73 og i Den norske Opera 1969-75.

Perioden 1952-55 var Bruu bystyrerepresentant i Oslo. Hausten 1953 vart han vald inn på Stortinget for Høgre. Med tre attval vart han sitjande på Tinget i seksten år. Her var han medlem 1954-57 i Justiskomiteen, 1958-61 i Militærkomiteen og 1961-69 i Samferdslekomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Einar Halvorsen** (fødd 13. desember 1944) er ein norsk siviløkonom, og Høgrepolitikar. Han var ordførar i Arendal kommune frå 20. oktober 2011 til 2015.

Halvorsen vart uteksaminert som ingeniør i Gøteborg i 1966 og som siviløkonom ved Handelshøyskolen BI i Oslo i 1970.

Han har arbeidd ved Norske Esso som utbyggingskonsulent, hjå Pusnes Marine and Offshore Services som innkjøpssjef, og hjå Scan Boats som administrasjonssjef. Frå 1987 til 2007 arbeidde han som banksjef i Nordea.

Han har vore initiativtakar og leiar av Sørlandets båtmesse i tre år, nestleiar ved Norwegian Grand Prix i fem år, styremedlem i 14 år ved Arendal Griegfestival, styremedlem i stiftinga Arendal byselskap og styreleiar ved Arendal kulturhus.

Politiske verv
--------------

* 2007-2011: Gruppeleiar i Arendal Høgre
* 2007-2011: Medlem av formannskap, planutval og kommuneplanutval i Arendal kommune
* 2009-2011: Opposisjonsleiar i Arendal bystyre
* 2011-2015: Ordførar i Arendal

Kjelder
-------

1. ↑  *Arendal kommune - Ordfører*, arkivert frå originalen 6. desember 2011, henta 27. oktober 2011

* *Denne artikkelen bygger på «Einar Halvorsen (politiker)» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2011.*
Toten har rike jordbruksbygder
**Toten** er eit område søraust i Oppland, vest for innsjøen Mjøsa. Det omfattar kommunane Østre og Vestre Toten, med 14 465 og 12 723 innbyggjarar. Dei har flatemål på 561 og 249 km², til saman 810 km². Administrasjonssenteret i Vestre Toten er Raufoss, og i Østre Toten Lena. Historisk sett høyrde òg Biri og Vardal, no delar av Gjøvik kommune, til Toten futedøme, men det er ikkje lenger vanleg å rekne desse til Toten. Toten prosti femner også Gjøvik kommune.

Gustav Indrebø meinte namnet kom av det norrøne *Þóttr* som tyder *godtokke, hugnad*, «den trivelegaste bygda».

Historie
--------

Toten var del av eit lite kongerike i tidleg vikingtid og Halvdan Kvitbein var den mest kjende kongen som styrte der.[*treng kjelde*]

Toten har tradisjonelt vore eit av Noregs største jordbruksområde, medan industriparken på Raufoss er eit av dei største industrisentra i innlandet i Noreg.

Totenmål
--------

Dialekten på Toten høyrer til opplandsmåla av austlandsk. Totenmålet har halde på dativ og har samsvarsbøying i adjektiv og perfektum partisipp. Eit døme: «Totninger er namnet på innbyggera i dei to Totenkommuna Vestre Toten og Øystre Toten. Generelt for totninger er at dom talar totning. Ellers er det sagt at det tæk tid å vara totning.»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Toten» frå Wikipedia på bokmål, den 27. januar 2012.*

Referansar
----------

1. ↑  «Toten prosti». Den norske kyrkja. Henta 27. januar 2012.
2. ↑  Stemshaug, Ola; Sandnes, Jørn, red. (1997). «Toten». *Norsk stadnamnleksikon* (4. utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 459. ISBN 8252149057.
3. ↑  Skjekkeland, Martin (1997). *Dei norske dialektane : tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla*. Kristiansand: Høyskoleforlaget. s. 151-152. ISBN 8276341039.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Reidun Aune** (29. august 1915–12. august 2004) var ei norsk motstandskvinne, musikkpedagog, dokketeaterarbeidar, brukskunstnar, kulturarbeidar og freds- og miljøaktivist frå Trondheim. Ho arbeidde som musikklærar ved Norges lærerhøgskole.

Motstandskvinne
---------------

Under andre verdskrig var Aune knytta til gruppa til kompani Linge Lark, som via radio gav London etterretningar frå Trondheim. Ho opererte som kurér, og mottok deltakarmedaljen i 2000.

Aune var aktiv motstandar av atomvåpen, og deltok i fredsmarsjen til Paris i 1981. Ho deltok òg i demonstrasjonane i Stilla under Alta-konflikten i 1981. For det siste vart ho dømd til ei fengselsstraff på 60 dagar.

Dokketeater
-----------

I 1968 skipa Aune eit dokketeater i Trondheim saman med Vibeke Helgesen. I byrjinga måtte dei fleire gongar flytte til nye lokale, inntil dåverande teatersjef ved Trøndelag Teater, Arne Aas, let dei få tilhald på biscena til Trøndelag Teater. Dokketeaterførestillingane vart spela som såkalla «morgonteater», for eit publikum som gjerne bestod av barn frå barnehagane og småskuleklassene rundt om i byen. Førestillingar på repertoaret var blant anna det grønlandske eventyret *Nuniak og den store hvalen*, som også vart vist på NRK barne-tv.

Hausten 1971 arrangerte Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum ei utstilling av samisk brukskunst (duodji). I samband med utstillinga oppførte Aune dokketeater basert på ei samisk forteljing. Førestillinga vart svært godt motteken.

I Trondheim var Aune også kjend for det årlege julespelet med dokker, som i hennar tid vart framført i meir enn femti år. «Det gamle Christi Fødselsspill» har opphav frå Tyskland på 1500-talet, og er omarbeidd scenisk og dramaturgisk av Aune. Versjonen til Aune vart fyrst oppført i Oppdal i 1948, med levande skodespelarar og periodemusikk. Noko seinare laga Aune dokker til stykket, og var ansvarleg for årlege oppføringar i Trondheim. Aune dreiv også barneorkester, var danseinstruktør ved Spelet om Heilag Olav og engasjert på vegner av Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum og Trøndelag Folkemuseum.

Prisar og utmerkingar
---------------------

Aune var æresmedlem av Studentersamfundet i Trondheim, og mottok Teskjekjerringprisen i 1978.

Kjelder
-------

1. ↑  «Reidun Aune | Trondheim.no», *www.trondheim.no*, henta 16. mars 2023
2. 1 2 3  Vibeke Helgesen (kapittelforfatter) (1974). «Dukketeater i Norden : en oversikt over utviklingen og aktiviteten i Danmark, Finland, Island, Norge og Sverige». *urn.nb.no* (på norsk). Henta 5. januar 2018. «Dukketeater i Norge»
3. ↑  «NRK TV - Se Christi Fødselsspill | Gudstjeneste fra Nidarosdomen». *NRK TV - Gudstjeneste* (på norsk). 27. desember 1989. Henta 25. oktober 2018. «Det gamle julespillet fra Schwaben framført av Reidun Aunes Dokketeater og Lita Gjerdings Englekor.»

* *Denne artikkelen bygger på «Reidun Aune» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Reidun Aune hos Sceneweb
* (no) *Christi Fødselsspill med Reidun Aunes Dokketeater og Lita Gjerdings Englekor* – gudsteneste frå Nidarosdomen, sendt av NRK Fjernsynet 27. desember 1989
**Reidar Kristiansen** (19. mars 1927–11. februar 1999) var ein norsk fotballspelar frå Fredrikstad som vann fire seriefinalar og to cupfinalar med Fredrikstad Fotballklubb i åra frå 1954 til 1961.

Kristiansen var FFK-spelar på slutten av 1940-talet, men fekk lite speletid. I 1950 melde han overgang til byrivalen Lisleby, der han var fram til 1954. Han melde seg då innatt i FFK og tok styringa på midtbana, var kaptein og fast straffeskytar. Gjennom åtte sesongar var han med å vinne fire seriemeisterskap og to noregsmeisterskap, både i 1957 og 1961 sikra laget «the double».

Kristiansen fekk sin landslagsdebut 8. mai 1955, på tiårsdagen for frigjeringa i 1945, i ein såkalla vennskapskamp mot Ungarn (0–5). Hans 15. og siste landskamp kom i ein OL-kvalifiseringskamp mot Island den 7. juli 1959, også den kampen enda med tap (0–1).

Han var ein allsidig spelar som kunne nyttast i fleire posisjonar, med det var på midtbana «han hadde sitt egentlige operasjonsområde. Han var ein effektiv bølgebryter samtidig som han benyttet enhver anledning til å sette fart i angrepsspillet».

### Merittar

* Seriemeister: 1953/54, 1956/57, 1959/60 og 1960/61
* Noregsmeister: 1957 og 1961

Notar og kjelder
----------------

1. ↑  Magnus Breili:*Fotballboken*. 1967
Skjævelandsbrua fotografert av Ranveig Thattai
**Skjævelandsbrua** er ei bru over Figgjoelva på Jæren. Midten av brua utgjer grensa mellom Klepp kommune og Sandnes kommune. Brua var ferdig bygd i 1853. 
Byggjematerialet er for det meste stein, bygd som ei kombinert steinkvelv- og steinhellebru. Brua er 100 meter lang. Brua er ein del av Vestlandske hovudveg, og var den fyrste brua i Rogaland fylke som vart bygd for køyretøy.

Brua vart teikna av Ingebret Mossige, lensmann og veginspektør i Time kommune. Gabriel Høyland (1820-1907) leia bygginga av brua. 
I 1966 vart det opna ei ny bru for riksveg 44, og Skjævelandsbrua har etter dette vore nytta til lokal trafikk. Ho vart restaurert i 1985, og vart i 2002 teke med på ein nasjonal verneplan for kulturminne knytt til vegar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vernar gangsteinar og Skjævelandbrua Arkivert 2005-11-10 ved Wayback Machine. Jærbladet
* Vegvalg - nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner Arkivert 2007-10-25 ved Wayback Machine. Statens Vegvesen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |