recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Clausius–Rankine-prosessen** er ein syklus som omformar varme til arbeid. Det er ein idealprosses for dampmaskinar der eit vilkår er at dampmengda gjennom maskinen ekspanderer utan tap og adiabatisk frå friskdamptilstanden til mottrykket. Den termodynamiske verknadsgraden, eller indre verknadsgraden, er definert som tilhøvet mellom den verkelege netto-effekten til maskinen (utanom friksjontap, overføringstap o.l.) og den effekten som Clausius-Rankine-prosessen ville ha ytt.

Denne syklusen generer om lag 90 % av all elektrisk energi som vert nytta i verda, inkludert så godt som alt solvarmeenergi, biomasse, kolkraft og kjernekraft. Han er kalla opp etter William John Macquorn Rankine og Rudolf Clausius.

Kjelder
-------

* Clausius–Rankine-prosessen. () I *Store norske leksikon*. Henta frå:

* *Denne artikkelen bygger på «Rankine cycle» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juli 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Wiser, Wendell H. (2000). *Energy resources: occurrence, production, conversion, use*. Birkhäuser. s. 190. ISBN 978-0-387-98744-6.
Koordinatar: 18°16′N 42°22′E﻿

**Sarawatfjella** eller **Sarat** (arabisk **جبال السروات**) er ei fjellkjede som går parallelt til vestkysten av Den arabiske halvøya og er blant dei mest markante geografiske områda på halvøya. Fjellkjeda er den største på Den arabiske halvøya. Fjella er hovudsakleg nakne, men kan ha noko vegetasjon. Mange av toppane er forholdsvis unge og kvasse, medan andre er jamnare på grunn av forvitring. 

Sarawat startar ved grensa til Jordan i nord til Adenbukta i sør og går gjennom Saudi-Arabia og Jemen. Den nordlege halvdelen av fjellkjeda, kalla *Sarat al-Hejaz* er sjeldan over 2 100 moh. medan dei midtre og sørlege delane (*Sarat 'Asir* og *Sarat al-Jemen*) har høgder på over 3 300 moh.

Ta'if-fjella
Den nordlege delen går frå kring nord for Ta'if gjennom det vestlege Saudi-Arabia fram til sørenden av Saudi-Arabia. Somme hevdar at fjella i Libanon og vestlege Syria er eit framhald av denne fjellkjeda. Det er i hovudsak eit noko høgareliggande område enn resten av Saudi-Arabia, med unntak av Asir, og ein finn fleire obskure landformer her. Høgda er i snitt kring 1200 til 2000 meter over havet, medan dei høgaste toppane er kring 2400 moh. 

Etter Medina verkar fjellkjeda å løyse seg opp før ho dukkar opp att kring Ta'if. Lenger sør, nedanfor Ta'if, ligg den saudiarabiske Asir-regionen, der høge fjell når opp til nær 3 000 meter. Jabal Sawda vert sagt å vere det høgaste på 2 982 meter over havet. Sjølv denne delen av Sarawatfjella er omtrent som ei stor klippe som strekkjer seg opp frå kystsletta Tihamah. 

Bilete frå ISS-36 mot det sørvestlege Saudi-Arabia.
Nær grensa til Jemen byrjar Sarawat å spreie seg ut til individuelle toppar, og Hejaz heller gradvis oppover mot det jemenittiske platået. Alle fjella over 3 000 moh. ligg i Jemen. Det høgaste av desse er Jabal an-Nabi Shu'ayb, som er det høgaste fjellet på Den arabiske halvøya. Det har ei høgd på 3 666 moh. og ligg nær hovudstaden Sana'a. I Jemen er Sarawat delt mellom dei vestlege og sentrale høglanda, der dei vestlege høglanda får rikeleg med nedbør, meir enn nokon annan stad på halvøya, og det sentrale høglandet har dei høgaste fjella på heile halvøya. Ein særs dramatisk del av dei jemenittiske Sarawatfjella er Harazfjella, der eit par av toppane er 3 000 moh. Somme av fjella stig frå kring 500 moh til 2 800-3 300 moh. 

Geologisk er Sarawat er ein del av det arabiske skjoldet, og består hovudsakleg av vulkanske bergartar. Vestsida fell bratt ned til kysten av Raudehavet, medan austsida av fjellkjeda heller slakt nedover og vert kryssa av wadiar, der det finst noko jordbruk, særleg på sørsida av Sarawat, der fjellsida har monsun.

Av byar i Sarawat finn ein Mekka, som ligg i ein dal omtrent midt i Sarawatfjella, og den jemenittiske hovudstaden San'a, som ligg nær somme av dei høgaste fjella i Sarawat.

Sjå òg
------

* Hijazfjella

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sarawat Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Library of Congress Country Study: Saudi-Arabia
***Kaptein Sabeltann*** er eit action-eventyrspel utvikla av ArtPlant til Microsoft Windows. Det vart presentert for første gong på ein pressekonferanse i Oslo i mars 2004 og utgjeve den 20. oktober same året av Pan Vision. Handlingsgangen og settingane i spelet er basert på den animerte langfilmen *Kaptein Sabeltann* frå 2003.

Spelaren kontrollerer den unge sjørøvaren Pinky med piltastane og bruker éin tast til å gjere handlingar i spelet, som å klatre, grave eller slåst. Målsettinga for spelet er å samle inn bitar av eit kart som leier til Grusomme Gabriels skatt, og det er delt inn i ulike omgjevnader henta frå *Kaptein Sabeltann*-universet. Spelet bruker dei same stemmeskodespelarane som langfilmen frå 2003 og bruker filmklipp frå denne filmen for å føre historia vidare mellom kapitla.

Spelet hadde i november 2007 selt over 20 000 kopiar. Ein oppfølgjar vart utgjeven til Microsoft Windows i 2007 under tittelen *Kaptein Sabeltann: Grusomme Gabriels forbannelse*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Drømmen om De syv hav». VG. 29. oktober 2004. Henta 12. januar 2020.
2. ↑  «Kaptein Sabeltann blir spill». VG. 18. mars 2004. Henta 12. januar 2020.
3. ↑  «Hiv og hoi!». Dagbladet. 7. oktober 2004. Henta 12. januar 2020.
4. ↑  «ANMELDELSE: Kaptein Sabeltann». Gamer.no. 28. november 2004. Henta 12. januar 2020.
5. ↑  «På nye tokt med Kaptein Sabeltann». Dagbladet. 22. november 2007. Henta 5. mars 2020.
**Runesteinen i Torsnes kyrkje** frå Borge i Fredrikstad kommune i Østfold kjem frå den gamle Torsnes kyrkje, òg kjend som Holm kyrkje. Dette var ei lita steinkyrkje frå mellomalderen som vart riven i 1859 for å gje plass til ein ny og større kyrkje. Det hadde då lenge vore kjend at det var ei runeinnskrift på begge sidene av kordøra på sørsida. Denne er første gong nemnd i verket *Monumenta Danica* av Ole Worm frå 1643. I 1805 vart innskrifta avteikna av M.F. Arendt. Ved rivingsarbeida vart steinane tekne ut og sende til Universitetets Oldsaksamling, og heile teksta kunne då bli tolka i samanheng:

**øuk:atla:til:aflas:s: .. ynta:**
**øuksøl f. umser øukølu kistinfolke**
Dette vert tolka til norrønt: ... ok Atla tl afláts synda ok sjǫlfun sér ok ǫllu kristni folki.

På moderne norsk vert det: «(...) og syndsforlating for Atle, for seg og alle kristne folk».

Steinane er i dag magasinert ved Kulturhistorisk museum.

Sjå også
--------

* Runesteinar i Noreg

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Runesteinen i Torsnes kirke» frå Wikipedia på bokmål, den 27. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 28ff.
**Runesteinen ved Froland kyrkje** i Aust-Agder, er ein stein som opphavleg stod ute på kyrkjegarden i Froland. Han er registrert av Riksantikvaren med ID nr. 84205.

Steinen er første gong omtalt av biskop Wegener i 1639, og han laga då òg ei teikning av innskrifta. Etter dette veit ein ikkje meir om steinen før i 1845, då Morten Dedekam fann «en runestein i en trapp som fører fra kirkegården ned mot elva». Steinen var tydelegvis slegen sund for å brukast som trappetrinn, og berre ein av delane er bevart. Ut frå teikninga til Wegener manglar i dag ti av runene. 

Deretter forsvann steinen att. Klokkaren fann han på nytt i 1897, då i kyrkjegardsmuren. Året etter vart steinen sett inn i våpenhuset i kyrkja, der han står den dag i dag. Innskrifta er:

**h e r l i (k a) þ (o) l æ f a r s u n (k) u n s a b i r t i**
På norrønt vert det: Hér liggr þorleifr, son Gunnars á Birta

Og på moderne norsk: «Her ligg Torleif, son av Gunnar på Birte»

«Birte» kan sannsynlegvis vise til Birtevatn i Fyresdal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Runesteinen ved Froland kyrkje» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Litteratur
----------

* Magnus Olsen: Norges innskrifter med de yngre runer, bd. III, Aust-Agder, Vest-Agder og Rogaland. Oslo 1954 s. 3 - 9.
|  |
| --- |
| ***Rain and Tears***  Singel av Aphrodite's Childfrå albumet *End of the World* |
|  |
| **Utgjeve** | Mai 1968 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 3:12 |
| **Selskap** | Polydor Records |
| Låtskrivar(ar) | Vangelis, Boris Berman, Johann Pachelbel |
| **Produsent** | Aphrodite's Child |
|
| Aphrodite's Child-kronologi |
| «Plastics Nevermore»(1972) | *Rain and Tears* | «End of the World»(1972)
 
 |

**«Rain and Tears»** er ein song av Aphrodite's Child frå albumet *End of the World* frå 1968. Songen vart skriven av Vangelis med tekst av Boris Bergman. Melodien er basert på Pachelbels kanon frå 1600-talet. 

Songen vart gjeven ut på singel i mai 1968 og vart populær over natta i Europa og gjekk til topps i fleire land, mellom anna i Frankrike. I Noreg nådde singelen andreplassen på VG-lista, berre slått av «Fru Johansen» av Inger Lise Andersen. B-sida til singelen var «Don't Try to Catch the River»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rain and Tears (single)» frå Wikipedia på nederlandsk, den 4. september 2014.*
|  |
| --- |
| ***I'm Hurtin'***  Singel av Roy Orbison |
|  |
| B-side | «I Can't Stop Loving You» |
| **Utgjeve** | 5. desember 1960 |
| **Innspelt** | 1960 i Nashville |
| **Sjanger** | Poprock |
| **Lengd** | 2:43 |
| **Selskap** | Monument Records 45-433 |
| Låtskrivar(ar) | Roy Orbison og Joe Melson |
| **Produsent** | Fred Foster |
|
| Roy Orbison-kronologi |
| «Blue Angel» (1960) | *I'm Hurtin'* | «Running Scared»(1960)
 
 |

**«I'm Hurtin'»** er ein song av Roy Orbison frå 1960. Han er skriven av Orbison og Joe Melson og gjeven ut på singel av Monument Records i 1960. Singelen var den tredje han gav ut i 1960, etter gjennombrotet med «Only the Lonely» tidlegare på året. Denne vart ikkje ein like stor hit og nådde 27. plassen på den amerikanske og kanadiske singellista. B-sida til singelen var «I Can't Stop Loving You», ein song av Don Gibson.

Lister
------

| Liste (1960) | Plassering |
| --- | --- |
| U.S. *Billboard* Hot 100 | 27 |
| Canada | 27 |

Kjelder
-------

* Discogs om I'm Hurtin'

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
**Rune Olijnyk** (fødd 27. desember 1968) er ein norsk tidlegare skihoppar frå i Lørenskog. Han vann sølvmedaljen i storbakken under verdsmeisterskapen på ski 1991 i Val di Fiemme. Frå NM-tevlingar fekk han med seg tre bronsemedaljar. Han tevla for Lørenskog Idrettslag.

Karriere
--------

Olijnyk markerte seg på nasjonalt nivå i 1989-sesongen. Han fekk sin debut i verdscupen i desember 1989 i Thunder Bay. Beste plasseringa for den sesongen kom under den tysk-austerrikske hoppveka i Bischofshofen, ein sjuandeplass. Same sesongen kom han på tredjeplass under noregsmeisterskapen i normalbakken. Han vann då den fyrste av tre bronsemedaljar som kom på rad i sesongane 1990-92, alle i normalbakken. Klart nærast NM-tittelen var han i 1992 i Molde. Han var då 1,4 poeng bak meisteren Espen Bredesen og 0,2 poeng bak toaren, Lasse Ottesen.

I 1991 overraska Olijnyk stort under ski-VM i Val di Fiemme. Han erobra då sølvmedaljen i storbakken, 1,2 poeng bak ein annan overraskingsmann, Franci Petek frå Jugoslavia (Slovenia). I normalbakken vart han nummer 20. Dessutan var han med på det norske laget som i lagtevlinga kom på fjerdeplass. I verdscupen elles kom han i mars 1991 på fjerdeplass i Holmenkollen. Gjennom 1992-sesongen presterte han på eit lågare nivå. Han kom likevel med til vinter-OL i Albertville, der han var med i ein svak norsk hopptropp som oppnådde ein sjuandeplass i lagtevlinga som best, med Olijnyk på laget.

Olijnyk var med på Akershus sine lag som vann NM-sølv i 1991 og gull i 1992. Han la opp etter 1993-sesongen.

### Besteplasseringar i internasjonale renn

* 1990: Nr 7 i Bischofshofen
* 1991: Nr 4 i Holmenkollen
* 1991/92: Nr 12 i Thunder Bay

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1989: Nr 6 i storbakken på Odnes
* Ski-NM 1990: Bronsemedalje i normalbakken på Fluberg
* Ski-NM 1991: Bronsemedalje i normalbakken på Rognan
* Ski-NM 1992: Bronsemedalje i normalbakken i Molde
* Ski-NM 1993: Nr 8 i normalbakken på Lillehammer

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rune Olijnyk i fis-ski.com
* Rune Olijnyk i olympedia.org
**Claus Fasting** (29. oktober 1746–24. desember 1791) var ein norsk forfattar frå Bergen.

Fasting studerte teologi og tok embetseksamen, men interesserte seg meir for språk, litteratur, musikk og jus. Frå København flytta han heim til Bergen, der han i 1771 gjorde lukke med *Et musikalsk Hyrdestykke*. Der etter reiste han til København att og var aktiv i det Norske Selskab, skreiv tragedien *Hermiones*. Frå 1777 budde han i Bergen, gav 1778-81 ut vekebladet *Provinzialblade*. I 1787 fekk han stilling som rådmann i heimbyen. Siste leveåret sende han ut *Provinzial-Samlinger*.

I blada sine skreiv Fasting anekdotar, epigram og kritikk. Han var ein åndfull og kunnskapsrik mann, og ein flink stilist. Han var opplysningsmann og hylla Voltaire, fann også glede i skrifter frå William Shakespeare, Ossian, Johann Wolfgang Goethe og Johannes Ewald. Sjølv var Fasting ingen stor diktar, men ein uredd skribent og formidlar av europeiske tankar.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1952

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Runebergstårta på asjett. Foto: Ville Koistinen

**Runebergstårta** (finsk **runebergintorttu**) er eit bakverk med namn etter den finske nasjonalskalden Johan Ludvig Runeberg.
Det blir særleg servert på Runebergsdagen, 5. februar, i Finland.

Runeberg skal sjølv ha sett stor pris på dette bakverket.
Kaka blei laga av gjestgjevaren og konditoren Lars Henrik Astenius i Borgå på 1840-talet. I 1865, medan Runeberg framleis var i live, blei ho marknadsført under hans namn ved bakeriet til Fredrik Ekberg i Helsingfors.

Skildring
---------

Deigen er laga med kveitmejøl, og inneheld i tillegg gjerne strøbrød eller kakesmular og malen mandel. Nokre stenker kakene med rom og andre med punsj. Kakene kan også ha syltetøyfyll.

Kjelder
-------

1. ↑  «Johan Ludvig Runeberg - Finlands nationalskald». YLE. 2. februar 2017. Henta 5. februar 2017.
2. 1 2  «Runebergsdagen den 5 februari». Finlands Ambassad, Berlin. 5. februar 2003. Henta 5. februar 2017.
3. ↑  «Runebergstårta - Runebergs bakelse». yle.fibesøksdato=2018-01-11.

* *Denne artikkelen bygger på «Runebergstårta» frå Wikipedia på bokmål, den 11. januar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppskrift ved yle.fi
Rune Velta i 2014
**Rune Velta** (fødd 19. juli 1989) er ein norsk skihoppar som er medlem av Lommedalen Idrettslag. Han vann sølvmedaljen i VM i skiflyging 2012 i Vikersund.

### Aktiv

Velta debuterte i verdscupen i mars 2010 i Holmenkollbakken, utan å kvalifisere seg til andreomgangen. Same sesongen var han på Akershus sitt lag som vann NM-gull i lagkonkurransen i Vikersund i 2010. 

Den 17. desember 2010 hoppa Velta til ein niandeplass i eit verdscuprenn i Engelberg. Dette var hans beste plassering i verdscupen fram til 15. januar 2012, då han vart nummer 8 i eit skiflygingsrenn i Bad Mitterndorf i Tyskland.

I treningshoppa i Vikersundbakken før skiflygings-VM 2012 viste han sterk og stabil hoppform. Den 25. februar 2012 vann Velta sølvmedaljen i verdsmeisterskapen i skiflyging i Vikersund. I andre og siste omgang hoppa han 234,5 meter og enda med 405,7 poeng, nøyaktig tre poeng bak verdsmeisteren Robert Kranjec frå Slovenia. Dagen etter sette Velta personleg rekord med 243 meter i lagtevlinga i VM.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 2010/11: Nr 9 i Engelberg
* 2012: Sølvmedalje i VM i skiflyging i Vikersund
* 2013: Nr 3 i Wisla
* 2015: Gullmedalje i Ski-VM i Falun - normalbakke
* 2015: Sølvmedalje i Ski-VM i Falun - normalbakke mix lag
* 2015: Bronsemedalje i Ski-VM i Falun - stor bakke individuelt

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* 2010: Nr 6 i normalbakken i Vikersund
* 2011: Sølvmedalje i normalbakken i Sprova
* 2012: Nr 16 i normalbakken på Voss
* 2013: Sølvmedalje i storbakken på Rena

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Rune Velta – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*Denne artikkelen handlar om distriktet. For elva, sjå Broye-elva.* 

**Broye** er eitt av sju distrikt i kantonen Fribourg i Sveits. Distriktet har eit areal på 173,9 km² og hadde 26 525 innbyggarar i 2010. Broye er delt opp i fire enklavar, dei to største ligg ved Neuchâtelsjøen, dei to minste ligg straks sør om dei andre to.

Broye omfattar 30 kommunar. Hovudstaden Estavayer-le-Lac er den einaste kommunen med meir enn 5 000 innbyggarar. Dei andre kommunane er Bussy, Châbles, Châtillon, Cheiry, Cheyres, Cugy, Delley-Portalban, Domdidier, Dompierre, Fétigny, Gletterens, Léchelles, Les Montets, Lully, Ménières, Montagny, Morens, Murist, Nuvilly, Prévondavaux, Rueyres-les-Prés, Russy, Saint-Aubin, Sévaz, Surpierre, Vallon, Vernay, Villeneuve og Vuissens. 

Fransk er offisielt språk i distriktet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Broye District» frå Wikipedia på engelsk, den 23. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
«**I'll See You in My Dreams**» er ein populær song skriven av Isham Jones med tekst av Gus Kahn, først publisert i 1924. Han vart opphavleg spelt inn av Isham Jones and the Ray Miller Orchestra, og låg 16 veker inne på salslista i USA i 1925, sju av dei på toppen av lista.

Songen vart vald som tittelsongen for filmen *I'll See You in My Dreams*, ein musikalsk biografi om Kahn. Populære innspelingar vart gjort av mange leiande artistar, som Marion Harris (1924), Cliff Edwards, Louis Armstrong, Pat Boone, Doris Day, Ella Fitzgerald, Mario Lanza, Tony Martin, Anita O'Day, The Platters, Ezio Pinza, Sue Raney, Jerry Lee Lewis (1958, instrumental) og Andy Williams. Ein «Texas Swing»-versjon av songen vart spelt inn av Bob Wills and his Texas Playboys.

Songen vart òg spelt av Django Reinhardt og Quintette du Hot Club de France, og inspirerte Merle Travis til å spele han inn som ein gitarinstrumental. Mange andre gitaristar, som Chet Atkins og [Thom Bresh] følgde etter Merle.

Songen vart nytta i filmen *Kitty Foyle* i 1940, som Ginger Rogers vann sin einaste Oscarpris for for beste kvinnelege birolle. Han vart spelt av Mario Lanza på hans *Coca-Cola Show* i 1951-2.

Andre som har spelt inn songen er mellom anna The Bachelors, Ron Goodwin and His Orchestra, the Pearls, Eddie Cochran, Mark Knopfler og Chet Atkins, Joe Brown, Moonspell, Ingrid Michaelson og Melinda Schneider.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «I'll See You in My Dreams» frå Wikipedia på engelsk, den 15. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  CD liner notes: Chart-Toppers of the Twenties, 1998 ASV Ltd.
2. ↑  «I'll See You in My Dreams». Allmusic. Henta 1. juni 2013.
**Claus Hansen Gaas** også kjend som Claus Hanssøn Gaas, Claus Gantzius, Claus Gantz og Claus Gantzio (fødd kring 1625, død i februar 1694) var ein norsk prest. Faren Hans Clausen Gaas (1599-1616) var sokneprest i Borgund, han var i følgje Lampe tredje generasjon Gaas i Borgund. Broren Knud var sokneprest i Kinn. Gaas var gift med prestedottera Lisbeth Brandal og han var sokneprest i Ulstein frå 1660. Han skreiv *En Klage-Dicht* (1681) på 30 vers om dei mange snøskreda som på ei natt tok opp mot 140 liv på Nordvestlandet. Ulukkene skjedde 6. februar 1679 etter den tids kalender, men 16. februar etter den gregorianske kalender. Heile tittelbladet på klagediktet:

En KLAGE-DICHT  

offuer det Sørgelige og Uformodelige Tilfald, som skeede i  

Bergen-Huus Lehn på Sundmør  

i Nordalens og Jørnefiorens Sogner den 6. Febr. 1679  

Der een mangfoldig Snee  

i en Hast udbrød af de høie Fielder oc i Grund nedstødte  

20 Gaarder oc  

Ynkeligen ihjelslog 130 Mennisker foruden Fæ og Qvæg.  

Alle til Advarsel oc til en Sand Poenitentzes  

Tilskyndelse  

Sammenskreuffen aff Claus Hansøn Gantzio.  

Siunges som  

Propheten Jonæ Vise: Guds Naade oc Barmhiertighed.  

Prentet i Kiøbenhavn Aar 1681.

Kjelder
-------

1. ↑  Lampe, Johan Fredrik (1895): Bergens Stifts Biskoper og Præster efter Reformationen: Biografiske Efterretninger. Kristiania: Cammermeyers Boghandel.
2. ↑
3. ↑  Slik det er framstilt av Aagaat Daae: Sneskredet 6. februar 1679. Tidskrift for Sunnmør Historiske Lag, 1915, 7de Aargang. Sunnmørspostens bok & akcidenstrykkeri, Ålesund, 1916.
**Runesteinane i Skjeberg kyrkje** er to runesteinar i yttermuren på Skjeberg kyrkje i Sarpsborg kommune i Østfold.

Skjeberg kyrkje I
-----------------

Dette er ein firkanta stein som står i sørmuren på koret. Steinen er første gong nemnt i eit brev frå sokneprest Andreas Mørch i 1810. I 1816 var M.F.Arendt på staden og laga ei avteikning. Innskrifts vart undersøkt nærare av Oluf Rygh i 1899, og tolkinga hans er:

**þetta hus er u(i)**
**kt dtrotne uaro(m)**
**ok mođor hans marie**
**ok petre postola**
På norrønt vert det: *þetta hús er vigt Drótni várum ok mođur hans Maríu ok Pétri postola*.

I moderne norsk vert det: «Dette hus er vigd vår Herre og mor hans Maria og apostelen Peter».

Runene skriv seg frå siste halvdel av 1200-talet.

Skjeberg kyrkje II
------------------

Steinen er mura inn i sørausthjørnet av kyrkja. På toppen er det hogd ut eit mannshovud mot aust, på sørsida står innskrifta:

**stein þenna gærđe**
**botolfr steinmeistaræ**
På norrønt vert det: *Stein þenna gerđi Botolfr steinmeistari*

Og på moderne norsk: «Denne steinen vart gjort av Botolv steinmeister».

Som Skjeberg kyrkje I er òg denne innskrifta frå seint 1200-tal.

Sjå også
--------

* Runesteinar i Noreg

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Runesteinene i Skjeberg kyrkje» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 9ff.
**Clavinet** er eit elektromekanisk musikkinstrument som vart produsert av selskapet Hohner i ulike modellar mellom 1964 og 1982. Instrumentet er ein slags elektrisk forsterka klavikord. Clavinetten har tangentar med gummikledde metalltunger på undersida, som slår på dei respektive strengane sine (vanlege elgitarstrengar), der lydane vert fanga opp av to lange mikrofonar (s.k. «Single-Coil»-mikrofonar), for sidan å bli forsterka via ein ekstern instrumentforsterkar.

Clavinetten er mest brukt innan funk og reggae, men vert òg nytta i alle typar popmusikk.

Modellar
--------

Clavineten kom på 1960-talet ut i ei mengd ulike modellar. Dei fleste hadde 60 tangentar med 60 tilhøyrande strenger, noko som gav han eit omfang på fem oktavar.

* Clavinet I
* Clavinet II
* Clavinet L
* Clavinet C
* Clavinet D6
* Clavinet E7
* Clavinet/Pianet duo

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Clavinet» frå Wikipedia på bokmål, den 23. januar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Clavinet**

* clavinet.de
* clavinet.com
* Stor samling med songar der Clavinet er nytta Arkivert 2009-10-15 ved Wayback Machine.
* Samling av Clavinet-videoar frå nettet Arkivert 2008-06-10 ved Wayback Machine.
**Olaf Amundsen** (13. mai 1876–12. desember 1939) var ein norsk sakførar, embetsmann, stortingsmann og statsråd, fødd i Tromsø. På Stortinget representerte han fyrst Frisinna Venstre, seinare Venstre. Leiar av Justisdepartementet frå 1921 til -22.

Liv og gjerning
---------------

Amundsen var son til ein prest. Han voks opp i Bindal og seinare i Skjerstad. I 1893 vart han student som privatist etter eit to-årig kurs ved Hauges Minde, ein skule i Kristiania. Fem år seinare vart han cand. jur. frå universitetet i same byen. Amundsen arbeidde eit par år i Salten og i Bodø, der han i 1900 byrja å føre saker for overretten, høgsterettsadvokat frå 1904. Frå 1908 var han busett i Bodin.

Amundsen representerte krinsen Søndre Salten på Stortinget i tre påfylgjande periodar; frå 1910 til 1918. Den fyrste treårsperioden representerte han Frisinna Venstre og var nestformann i sosialkomiteen og medlem av reguleringskomiteen, samt medlem av Lagtinget. Gjennom sitt arbeid i reguleringskomiteen var han ein sentral person i utforminga av vassdragslova. Frå 1913 representerte han Venstre og var då medlem av jarnbanekomiteen og den forsterka justiskomite nr 1. I 1917 vart han overført til skog- og vassdragskomiteen, der han vart vald til formann.

Frå 1918 arbeidde Amundsen som sorenskrivar i Fosen. 22. juni 1921 vart han utnemnd til justisminister i Otto Blehrs andre regjering. Fjorten månader seinare gjekk han ut av regjeringa, og var sidan fylkesmann i Nordland til 1939, det året han døydde.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Olaf Amundsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Olaf Dufseth** (19. desember 1917–22. september 2009) var ein norsk kombinertrennar, langrennsløpar og gardbrukar. I 1947 og -48 vann han til saman tre NM-medaljar. Han var fødd i Vang i Hedmark og representerte Vang Skiløperforening.

Dufseth dreiv eit småbruk på Rena og døydde der i 2009.

Aktiv
-----

Dufseth fekk to sølvmedaljar under noregsmeisterskapen på ski for 1947. I kombinert vart han berre overgått av Simon Slåttvik, medan han på 18-kilmeteren kom i mål på ei tid 18 sekundar svakare enn noregsmeisteren Erling Evensen, og på same tid som Leif Slagtern. Året etter vart Dufsethn i NM slått av to mann i kombinert, noregsmeisteren Per Sannerud og Ottar Gjermundshaug.

Dufseth fekk så delta for Noreg under OL 1948 i St. Moritz. Der fekk han med seg ein åttandeplass i kombinert og vart nummer 18 i 18 kilometer langrenn.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1947: Nr 3 i Holmenkollen i kombinert
* 1948: Nr 8 i vinter-OL i St. Moritz og nr 5 i Holmenkollen, begge i kombinert
* 1952: Nr 9 på femmila i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1946: Nr 6 i kombinert
* Ski-NM 1947: Sølvmedalje i kombinert og på 18 km
* Ski-NM 1948: Bronsemedalje i kombinet og nr 6 på 18 km
* Ski-NM 1949: Nr 5 i kombinert
* Ski-NM 1953: Nr 7 på femmila

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olaf Dufseth» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Olaf Dufseth – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.
**NRK Urørt** er eit musikkprosjekt frå NRK som lèt usignerte norske musikkartistar dela musikken sin med resten av Noreg via Internett, TV og radio. Prosjektet er fyrst og fremst ein nettstad der kven som helst har høve til å lasta opp eigenprodusert musikk og presentasjonar så andre kan lytta, lasta ned og gje kommentarar til musikken. Det er også mogleg å lasta opp musikkvideoar på sidene. Nettsidene vart lansert i november 2000 og passerte 10 000 band i 2006. 

Urørt har sendetid fleire dagar i veka på NRK P3 der noko av musikken blir presentert. I tillegg har Urørt ein eigen kanal på nettradio. Ein periode hadde prosjektet også eit TV-magasin for musikkvideoar på NRK2 som gjekk ein gong i veka. Urørt gir kvart år ut ein CD med namnet *Rørt og Urørt* der dei fleste av Årets Urørt-finalistane som regel er med.

I 2005 starta Urørt eit samarbeid med Zoom, ein konkurranse for ukjende og usignerte band og en påfylgjande turné. Zoom endra samtidig namn til Zoom Urørt. Prosjektet samarbeider også med Norwegian Wood og er med å plukka ut band som skal opptre på Urørt Underwood-scena under festivalen.

Ukas Urørt
----------

Kvar veke plukkar redaksjonen ein artist som vert kåra til Ukas Urørt. Av desse vert ti artistar plukka ut av urørtredaksonen og musikkjournalistar frå P3, som finalistar til kåringa av Årets Urørt. I tidlegare utgåver av Urørtfinalen bestod finalistane av dei 12 vinnarane av månedens Urørt. Sjølve finalen vart tidlegare arrangert i samband med by:Larm. Ordninga med månedens Urørt er no utgått.

Årets Urørt
-----------

Vinnaren av Årets Urørt-kåringa vert utnemnd av publikum og ein fagjury under eit finaleshow og mottek ein sjekk på 25 000 kroner. I tillegg får vinnaren spelejobb på by:Larm og Norwegian Wood (2008). 

### Vinnarar

* 2001: Tennis
* 2002: Ugress
* 2003: Sissy Wish
* 2004: Side Brok
* 2005: Anja
* 2006: Heroes and Zeros
* 2007: Ida Maria
* 2008: Matias Tellez
* 2009: Pony the Pirate
* 2010: The Pink Robots
* 2011: Honningbarna
* 2012: Mikhael Paskalev
* 2013: Phil T. Rich

### Øvrige finalistar (utval)

* 2004: Superfamily, Shaun Bartlett, Keem og Roma, The Beautiful People
* 2005: Animal Alpha
* 2006: Monomen, Donkeyboy, Herreløse
* 2007: Rektor
* 2008: Katzenjammer, Soul Theory & Keem One, Simon Says No!, Magnus Sinnes, Howl
* 2009: John Olav Nilsen & Gjengen, Fjorden Baby!, Lars Vaular
* 2010: Kvelertak, Team Me, Blood Command, Leif & The Future
* 2011: Brighton, Machine Birds, Oslo Ess, Forza
* 2012: Lemâitre, BENDIK, Overthrow, AutoLaser
* 2013: Bits Between, Ekkolodd, Synne Sanden, Intertwine

Kjelder
-------

* Artikkelen er basert på Bokmålswikipedia om NRK Urørt, henta inn 4. februar 2011.
* Artikkelen er oppdatert frå Bokmålswikipedia om NRK Urørt den 30. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Urørt

Referanser
----------

1. ↑  "Ti tusen Urørte!", artikkel fra nrk.no
2. ↑  *P3.no, 06.02.13: Phil T. Rich er årets urørt*, arkivert frå originalen 21. august 2013, henta 7. februar 2013
3. ↑  *P3.no, 06.02.13: Phil T. Rich er årets urørt*, arkivert frå originalen 21. august 2013, henta 7. februar 2013
**Hanne Benedichte Skartveit** (13. april 1966) er ein norsk journalist, statsvitar og jurist med lang verketid i *Verdens Gang.* Sidan 2009 har ho hatt stillinga som politisk redaktør i avisa.

Bakgrunn
--------

Skartveit vart fødd i Oslo som dotter av forlagsdirektøren og programredaktøren i NRK Andreas Skartveit. Ho tok examen artium ved Oslo katedralskole i 1985, ex. phil. ved Universitetet i Oslo i 1986 og 2. avdeling jus frå same stad i 1989. Skartveit har juridisk embetseksamen og ein mastergrad i internasjonal politikk frå Paul H. Nitze School of Advanced International Studies ved Johns Hopkins University i Washington, D.C.

Karriere
--------

Ho var nestleiar i Studenttinget i Studentsamskipnaden i Oslo i 1987 og politisk journalist i *Arbeiderbladet* 1990–1991. Ho har òg politisk bakgrunn frå AUF og Sosialdemokratisk Studentforbund.

Skartveit har jobba i *VG* sidan våren 1991, og var politisk reporter i avisa fram til 2000. Då tok ho eit avbrekk frå jobben for å fullføra jusutdanninga. Seinare fekk ho tilbod om å verta kommentator i *VG*, før ho etter eit opphald i Washington vart leiar for leiar- og kommentaravdelinga i same avis. 1. januar 2009 tok ho over stillinga som politisk redaktør i *VG* etter Olav Versto.

I 1999 vart ho tildelt eit SKUP-diplom for prosjektet *Fylkespolitikerne – politikkens lønsadel*.

I 2012 vart ho tildelt Gullpennen av Riksmålsforbundet.

Ho er gift med journalisten og programleiaren Gerhard Helskog.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Garvik, Olav (29. desember 2013). «Hanne Skartveit». *Store norske leksikon* (på norsk).
2. ↑  «Hun blir ny VG-redaktør». kampanje.com. 16. desember 2008. Henta 27. desember 2008. «Skartveit har i tillegg til fullført jussutdanning, mastergrad i internasjonal politikk fra Johns Hopkins University i Washington, DC.»
3. ↑  «Hanne Skartveit». *Journalisten*. 2008. Henta 27. desember 2008.
4. ↑  «Kommentariatet: Listen fortsetter». *Morgenbladet*. 11. september 2009.
5. ↑  Lindeberg, Anne (16. desember 2008). «Hun blir ny VG-redaktør». *Dagens Næringsliv*. Henta 16. desember 2008.
6. ↑  «SKUP-diplom 1999». Institutt for journalistikk. 1999. Arkivert frå originalen 24. mars 2007. Henta 27. desember 2008. «Hanne Skartveit i VG tildeles SKUP-diplom 1999 for prosjektet "Fylkespolitikerne – politikkens lønnsadel".»

---

* *Denne artikkelen bygger på Hanne Skartveit frå Wikipedia på bokmål, utgåva frå 12. oktober 2018*
**Głogów** (tysk *Glogau*) er ein by i Sørvest-Polen. Han hadde ca. 71 686 innbyggjarar i 2004.

Historie
--------

Dette er ein by i landskapet Schlesien og ein av dei eldste i landet. På 900-talet bygde den slaviska stammen Djadosjanarane eit fort her av jord, stein og trevirke. Borgbyen som kom til å liggje mellom dei polske og tyske interessesfærane vart erobra og brend fleire gonger av tyskarane i mellomalderen.

Då Polen var kløyvd i ulike distrikt i åra 1136-1330 gjorde dei schlesiske hertugane seg sjølvstendige frå sine rikspolske frendar og kom under tsjekkisk innverknad. Det tsjekkiske riket kom i sin tur under austerriksk innverknad. I 1740 vart byen og resten av Schlesien erobra av Preussen og omgjord til ein tysk festningsby. Festningsverka hemma utviklinga av byen og vart tekne bort i 1902. 

Under andre verdskrigen gjorde nazistane byen til festningsby på ny. Under ei omlægring på seks veker på slutten av krigen vart 95 % av husa i byen øydelagde. 

Jaltakonferansen i 1945 avgjorde at byen atter skulle høyre til Polen, den attverande tyske befolkninga vart utvist og polakkar flytta inn att. 

Under krigen utførte tyske nazistar fleire massakrar på jødar i eit skogsområde nær byen. Mellom 7. og 13. juli 1942 vart over 2 000 menneske skotne i hel der. Til saman vart over 6 000 jødar drepne i Głogów-skogen mellom 1942 og 1944.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Głogów» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.glogow.pl

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Głogów**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Mario & Luigi: Superstar Saga** (マリオ＆ルイージRPG, *Mario & Luigi RPG*) er eit rollespel utvikla av AlphaDream for Game Boy Advance. Det vart gjeve ut i Nord-Amerika den 17. november 2003, og i Japan, Europa og Australia 21. november same året. Spelet er det tredje i rekkja av *Mario-rollespel*, etter høvesvis *Super Mario RPG: Legend of the Seven Stars* på SNES og *Paper Mario* på Nintendo 64. Ein oppfølgjar til *Superstar Saga*, Mario & Luigi: Partners in Time, kom i 2006 på Nintendo DS.

Oppsett
-------

*Mario & Luigi: Superstar Saga* har eit kampsystem som liknar dei i *Super Mario RPG: Legend of the Seven Stars* og *Paper Mario*, der knappetrykk på rette tidspunkt kan gjeva ein fordelar i kamp, som auka effekt frå eigne åtak eller redusert skade frå fiendar. Dette systemet spelar ein større rolle i *Superstar Saga*, då korrekte knappetrykk ikkje berre aukar skaden frå åtak, men kan også brukast til å heilt unngå eller slå tilbake åtak frå fiendar. Brørne kan velja mellom fire handlingar i kamp; solo-åtak, brør-åtak, bruk av utstyr eller å rømma frå kamp. Særskilt for spelet er såkalla «brør-åtak» (en: *Bros. Moves*) som blir tilgjengelege i kamp etter kvart som ein lærer nye eigenskapar. Desse lèt Mario og Luigi gå laus på fiendar samla, og kostar dei såkalla Brør-poeng (BP). Desse spesielle åtaka gjer ofte meir skade enn vanlege solo-åtak, og ein kan velja tre nivå med varierande vanskegradar for kvart Brør-åtak.

I likskap med andre Mario-spel på Game Boy Advance inneheld *Superstar Saga* ei utgåve av Mario Bros. som ein kan kopla til dei andre Super Mario Advance-spela.
Spelet stør også ristefunksjon om ein speler det på ein Game Boy Player med GameCube-kontroll.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell europeisk nettside for *Mario & Luigi: Superstar Saga* Arkivert 2010-10-23 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Mario-rollespel |
| --- |
| *Paper Mario*-serien | *Paper Mario* • *The Thousand-Year Door* • *Super Paper Mario* • *Sticker Star* • *Color Splash* |
| *Mario & Luigi*-serien | *Superstar Saga* • *Partners in Time* • *Bowser's Inside Story* • *Dream Team Bros.* • *Paper Jam Bros.* |
| Andre spel | *Super Mario RPG* • *Mario + Rabbids Kingdom Battle* |
**Anna Lena Wärnlöf** (fødd 23. mars 1942 i Gøteborg) er ein svensk målar og teiknar.

Wärnlöf er dotter av teiknaren Gustaf Wärnlöf og forfattaren Anna Lindring Appelquist og brordotter av journalisten og teiknaren Herbert Wärnlöf. Ho studerte kunst ved Kungliga Konsthögskolan i Stockholm frå 1962 til 1967 og gjennom sjølvstudier under reiser til Paris, Leningrad og Svolvær. Ho fekk eit stipendium frå H. A:xson Johnsons stiftelse i 1965. Ho deltok i eit mengd felles utstillingar i blant anna Norrtälje og Karlskrona. Saman med Barbro Banck stilte ho ut på Galleri Maxim i Stockholm i 1966. Kunsten hennar består av figurar, portrett, stilleben og landskapsmåleri utførte i olje, pastell, gouache og arbeid utført i emalje og stucco lustro. Wärnlöf er representert i Västernorrlands läns landsting og Västerås kommune.

Kjelder
-------

* *Svenskt konstnärslexikon* del V, sid 729, Allhems Förlag, Malmö. Libris 8390293

* *Denne artikkelen bygger på «Lena Wärnlöf» frå Wikipedia på svensk, den 16. september 2018.*
**Lene Rantala** (fødd 10. august 1968) er ein dansk tidlegare handballspelar. Ho vann i perioden 1994-2002 tre EM-gull, to OL-gull og eitt VM-gull med Danmarks landslag. Rantala var målvakt og deltok i 230 landskampar i tida 1991-2007. Frå 1997 til 2014 spelte ho for det suverene topplaget i norsk kvinnehandball, Larvik HK. Med Larvik-laget vann ho 14 norske seriepokalar og 10 NM-gull, dessutan var ho med på to sigrar i Cupvinnarcupen og ein triumf i Meisterligaen.

### Klubbspel

Rantala stod i mål for Fredriksberg IF frå 1990 til -93. Etter ein sesong i Brabrand IF flytta ho i 1994 til Noreg for å spele for Toten HK. Deretter var ho Junkeren-spelar i 1996/97-sesongen. Då Bodø-laget rykka ned frå toppserien skreiv ho kontrakt med Larvik HK, ein klubb som var i ferd med å ta over hegemoniet i norsk handball. Frå ho fekk tildelt sin fyrste kongepokal i februar 1998 sanka ho ytterlegare ni kongepokalar før ho la opp i 2014/15. I perioden 2000-14 vann Larvik og Rantala samtlege norske serimeisterskap, med unnatak for 2004. Våren 2005 vann Larvik også Cupvinnarcupen, ein prestasjon Rantala og Larvik-kvinnene gjentok i 2008. Høgdepunktet som Larvik-spelar opplevde ho då laget gjekk heilt til topps i Meisterligaen 2011.

### Landslagsspel

Med Danmark vann Rantala VM-sølv i 1993, EM-gull 1994 og VM-bronse 1995, utan å han ein framståande plass i mannskapet. År 1996 var ho med på den historiske dobelltriumfen; fyrst OL-gull i Atlanta og sidan EM-gull. Året etter tok Danmark endå eit meisterskapsgull under Handball-VM, før Noreg vart for sterke i EM-finalen 1998. Rantala fekk eit nytt OL-gull i Sydney i 2000 og ho vart europameister for tredje gong då Danmark på heimebane slo Noreg i finalen i desember 2002. På landslaget vart Rantala mykje nytta som andremålvakt, fyrst for Susanne Munk Lauritsen og til sist Karin Mortensen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lene Rantala» frå Wikipedia på tysk, den 1. april 2021.*
Follis av «kong» Hannibalianus.
**Flavius Hannibalianus** eller berre **Hanniballianus** (d. september 337) var eit medlem av det konstantinske dynastiet, som herska overRomarriket på 300-talet.

Hannibalianus var son av Flavius Dalmatius, og dermed ein nevø av Konstantin den store. Hannibalianus og bror hans Dalmatius blei utdanna i Tolosa (Toulouse) av rhetoren Exuperius (som truleg ikkje er den same som den heilage Exuperius).

I 320-åra sende keisar Konstantin bod på Flavius Dalmatius og sonane hans om å koma til Konstantinopel. Hannibalianus blei gift med eldsedottera til keisaren, Constantina, i 335, og blei gjort til *nobilissimus*.

I samband med Konstantin sitt hærtog mot Sassanideriket i 337 blei Hannibalianus utnemnd til *Rex Regum et Ponticarum Gentium*, 'Konge av kongar og av det pontiske folket'. Konstantin planla truleg å krona han som pontisk herskar etter at dei persiske sassanidane var overvunne.

Det persisk hærtoget fann ikkje stad ettersom Konstantin døydde i mai 337. Hannibalianus og bror hans døydde begge i den blodige valden som fann stad i keisarfamilien etter keisaren sitt dødsfall.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hannibalianus» frå Wikipedia på engelsk, den 3. august 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Ammianus Marcellinus, xiv i.2.
2. 1 2  Aurelius Victor, 41.20
3. ↑  Zosimus, ii.39.2.
4. ↑  Zosimus, iii.40.3; Flavius Claudius Iulianus, *Epistula ad Athenienses*, 270 C.

Primærkjelder
* Ammianus Marcellinus, *Rerum Gestarum XXXI*
* *Epitome de Caesaribus*
* Zosimus, *Historia Nova*

Sekundærkjelder
* DiMaio, Michael, "Hannibalianus *Rex Regum* (335-337 A.D)", in *DIR*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hannibalianus**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 64°33′S 58°50′W﻿

**Cape Longing** er eit nes på austkysten av Graham Land, som utgjer sørenden av eit stort, isdekt nes på vestsida av det sørlege innløpet til Prince Gustav Channel. Det vart oppdaga av Den svenske antarktisekspedisjonen under Otto Nordenskjöld i 1902, og det fekk dette namnet av han fordi frå vinterhytta hans på Snow Hill Island låg neset i same retning som «landet han lengta etter» (*longing* er eit engelsk for å lengte) å utforske. 

Cape Longing er tuppen av **Longing Peninsula** (64°30′S 58°50′W﻿), ei halvøy som er 14,5 km langt, og strekkjer seg ut frå Nordenskjöld Coast der det skil Larsen isbrem frå Prince Gustav isbrem. Det vart grovt kartlagd av Nordenskiöld, og kalla opp etter neset av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter det geologiske arbeidet til British Antarctic Survey (BAS) i området i 1987-88.

**Longing Gap** ligg nord for Cape Longing, der landet er 3 km breitt og dannar eit lågt eid. Kløfta vert nytta for å unngå ein lang omveg kring Cape Longing. Det vart kartlagd frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1960-61, og vart namngjeve av UK-APC.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Cape Longing» (innhald frå Geographic Names Information System).
Koordinatar: 57°41′N 12°12′E﻿

Riksväg 40 i Landvetter.
**Landvetter** er den nest største tettstaden i Härryda kommun i Västra Götalands län i Västergötland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 6 680 innbyggjarar. Göteborgs lufthamn er oppkalla etter tettstaden.

Han ligg nær Göteborg og den internasjonal lufthamna – Göteborg-Landvetter flygplats – ligg her og har gjort byen til ein attraktiv plass som ein ekspanderande bustadby.

Jernbanen mellom Göteborg og Borås passerer gjennom den sørlege delen av Landvetter, men har ikkje lenger stasjon i byen. Riksväg 40 passerer gjennom byen som motorveg, og har delt Landvetter i to. Sidan motorvegen blei bygd på 1970-talet har byen berre ekspandert på nordsida av vegen, der òg Landvetter sentrum ligg. I sentrum finst ICA, Shell, frisør, skule, bibliotek, idrettshall og restaurant. I området sør for motorvegen ligg Landvetter kyrkje.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Landvetter» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Tätorter; arealer, befolkning 2005, Statistik från SCB, oppdatert 11. Mars 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Lemuralia** eller **lemuria** var ei romersk høgtid der ein utførte ritual for å kasta ut vondskapsfulle og farlege skrømt frå heimar. Slike kvilelause skrømt var kjende som *lemures* eller *larvae*, og ein kunne blidgjera dei ved å ofra bønner.

Høgtida fall på 9. 11. og 13. mai i den julianske kalenderen. Desse dagane tilreidde vestalinnene *mola salsa*, ei salt mjølkake, frå den første innhausta kveiten. Ovid fortel om eit rituale der husbonden vakna opp ved midnatt og gjekk barføtt rundt huset medan han kasta svarte bønner over skuldera og sa fram eit formular. Ovid forklarte at markeringa var blitt grunnlagd av Romulus for å blidgjera ånda til broren Remus.

Sjå òg
------

* Parentalia

Kjelder
-------

1. ↑  "they do not occur in epitaphs or higher poetry," George Thaniel noted (in "Lemures and Larvae" *The American Journal of Philology* **94**.2 [Summer 1973, pp. 182-187] p 182) remarking "The ordinary appellation for the dead in late Republican and early Imperial times was *Manes* or *Di Manes*, although frequent use was also made of such terms as *umbrae*, *immagines*, *species* and others." He notes the first appearance of *lemures* in Horace, *Epistles* ii.2.209.
2. ↑  Ovid, *Fasti*, V.421ff; Porphyrius).

* *Denne artikkelen bygger på «Lemuria (festival)» frå Wikipedia på engelsk, den 21. oktober 2019.*
Sjøkartet til Waghenaer over strekninga Stavanger - Bergen. Øvst er teikna inn landtoninga, dei norske fjella sett frå havet.
Kartet til Waghenaer over norskekysten frå Merdø til Akerøy. På dette kartet ser ein Jomåsknutene i landtoningen øvst t.v.
**Landtoning** er eit omgrep som vert brukt innan navigasjon. Ein landtoning er eit bilete av korleis silhuetten av landet ser ut, sett frå eit punkt på sjøen. Eldre sjøkart og bøker for navigasjon har ofte illustrasjonar som viser landtoning, til dømes kartet til Lucas Janszoon Waghenaer som viser norskekysten. Busetnad og særleg større bygningar er ofte ein del av landtoningen.

Ein landtoning vil endra seg med lystilhøva og etter årstidene. 

Eit lett gjenkjennelig parti i ein landtoning vert gjerne kalla ei *landkjenning*. Når eit skip har landkjenning, då har navigatøren ombord sett land og han har identifisert landet ved hjelp av ei landkjenning.

I Henrik Ibsen-dikt *Terje Vigen* vert ein slik situasjon skildra. Terje ror frå Jylland og heim til Grimstad. Ein morgon ser han fjell med tindar og skar i horisonten - og så ser han «Imenæssadlen brei og blaa. Da kjendte han, hvor han var». Imenessadelen er ein stor og karakteristisk ås ved garden Imenes innanfor Grimstad.

Jomåsknutene er ein anna mykje brukt landkjenning på Skagerrakkysten. Dette er tre lett kjennelige åsar i Froland. Dei er synlege 12 mil frå land, og er avmerka på hollandske sjøkart frå 1500-talet.

Fjære kyrkje og Tromøy kyrkje vart òg brukt som sjømerke.

Risørflekken er ein kvitkalka fjellknaus i Urheia over Risør hamn. Ein skal kunna sjå denne 12 mil frå land.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Landtoning» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2020.*

1. ↑  Kystens veivisere. Fyr, merking, losing og havner i Aust-Agder. Økomuseum Skagerrak. 1994
2. ↑  Søk etter Imenessadelen ved Norgeskart.no
3. ↑  Kystens veivisere. Fyr, merking, losing og havner i Aust-Agder. Økomuseum Skagerrak. 1994
4. ↑  Kystens veivisere. Fyr, merking, losing og havner i Aust-Agder. Økomuseum Skagerrak. 1994
5. ↑  Kystens veivisere. Fyr, merking, losing og havner i Aust-Agder. Økomuseum Skagerrak. 1994

Litteratur
----------

* [Norges sjøkartverk]: Kystens historie i kart og beskrivelser. Norges sjøkartverk 1932 - 1982.
**Lena Margrethe Bakke** (fødd 24. januar 1971) er ein norsk forfattar. Bakke har skrive bokserien Sverdkvinnens Ætt, ein serie frå vikingtida. Ho bur i Solør i Hedmark.

Bakke har ein til allsidig yrkes- og utdanningsbakgrunn, og var i 2006/2007 student ved universitetet i Chichester i England der ho tok ein mastergrad i Creative Writing. Det var i løpet av studietida der at første bok i serien Sverdkvinnens Ætt vart påbyrja. 

I februar 2008 vann Bakke ein romankonkurranse hos forlaget Aller med denne boka. Fyrste bok i serien vart publisert den 27. oktober 2008.

Sverdkvinnens Ætt
-----------------

1. *Sverdkvinnen* – publisert 27. oktober 2008
2. *Drømmen* – publisert 24. november 2008
3. *Jakten* – publisert 19. desember 2008
4. *Feiden* – publisert 2. februar 2009
5. *Flukten* – publisert 16. mars 2009
6. *Troen* – publisert 2009
7. *Reisen* – publisert 2009
8. *Kampen* – publisert 2009
9. *Hemmeligheten* – publisert 2009
10. *Æren* – publisert 2009
11. *Sviket* – publisert 2009
12. *Sverdet* – publisert 2009. Siste bok i serien

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lena M. Bakke» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN

 |