recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Orlando Gibbons** (1583–5. juni 1625) var ein engelsk renessansekomponist og organist.

Gibbons kom frå ein ekte musikarfamilie, faren William, broren Edward og sonen Christopher var alle kjende komponistar. Orlando Gibbons var songar ved King's College i Cambridge frå 1590 til 1599. Året 1614 fekk han organistposten i det kongelege kapellet til Jacob I. og vart der til han døydde. I 1624 fekk han òg organistposten i Westminster Abbey.

Orlando Gibbons er ein av dei viktigaste engelske komponistane på 1600-talet. På si tid var han mest kjend som utøvande musikar, ettermælet har han fått hovudsakleg på grunn av hymnene og kyrkjemusikken sin. Av dei verdslege verka hans er *The cries of London* og framfor alt madrigalen *The silver swan* (*Sølvsvanen*) verdt å nemne.

*Out of the Deep*. Konsertopptak av The Tudor Consort oktober 2005 i Borja i Spania.

Verk
----

Gibbons var ein av dei mest allsidige engelske komponistane på si tid og skreiv mange klaverinstrumentstykke, rundt tretti fantasiar for bratsj, mange madrigalar (den mest kjende er *The Silver Swan*) og mange populære lyriske hymner. I kormusikken sin viser han seg som ein meister av kontrapunkt, kombinert med eit øyre for melodi. Den kanskje mest kjende lyriske hymna hans er *This is the record of John*. Solistane har ein teknisk krevjande jobb og verket uttrykket den retoriske styrken til teksten, utan at det vert demonstrativt eller bombastisk. Han produserte òg to store variantar av aftanandakt, *the Short Service* og *the Second Service*. Han medverka med seks stykke til den første trykte musikksamlinga i England, *Parthenia* (der han var den klårt yngste av tre bidragsytarar), publisert kring 1611.

Av klaverstykka til Gibbons har om lag 45 stykke overlevd. Den polyfonske fantasien og danseforma er dei best representerte sjangrane. Gibbons synte at han fullt ut meistra tre- og firedelt kontrapunkt. Dei fleste av fantasiane er kompliserte og fleirdelte stykke. Gibbons syner ein nærast uavgrensa utvikling av enkle melodilinjer, som han syner i verk som *Pavane i D-moll* og *Lord Salisbury's Pavan and Galliard*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orlando Gibbons» frå Wikipedia på bokmål, og «Orlando Gibbons» frå Wikipedia på engelsk den 3. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Apel, Willi. 1972. *The History of Keyboard Music to 1700*, s. 320–323. Omsett av Hans Tischler. Indiana University Press. ISBN 0-253-21141-7. Opphavleg publisert som *Geschichte der Orgel- und Klaviermusik bis 1700* av Bärenreiter-Verlag, Kassel.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Orlando Gibbons**

* Fritt tilgjengelege notar av Orlando Gibbons på Mutopia-prosjektet
* Fritt tilgjengelege notar av Orlando Gibbons i Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av Orlando Gibbons ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* Fritt tilgjengelege notar av Orlando Gibbons i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ferdinand Anton Hagerup** (22. desember 1795–20. desember 1856) var ein norsk lensmann, gardbrukar og politikar frå Giske i dåverande Borgund herad på Sunnmøre.

Hagerup var son til proprietæren i Borstovgarden på Giske. Etter han hadde vore kontorist hos sorenskrivaren i Sunnmøre, busette han seg i Lånagarden på Giskegjerde og dreiv gardsbruket til han i 1843 fekk lensmannsstillinga i Sund og Vågøy i ytre Romsdal. Frå 1847 også gardbrukar på Nedre Tornes i Fræna.

Hagerup var ordførar i Borgund. Både i 1839 og 1845 møtte han på Stortinget frå Romsdals amt. Han var i 1839 medlem i Protokollkomiteen og i komiteen som såg på «Hjelms lovarbeider». I 1845 var han medlem i Næringskomite nr 1. På valtinget hausten 1856 vart han vald til stortingsmann, men omkom i ei kollsegling utanfor Eidem i Fræna straks føre jul, ein månad før stortinget vart opna.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)
**Torulf Munnen** (norrønt: *Þórólfr munnr*) er nemnt i Skaldatal som ein av skaldane til Håkon Sigurdsson Jarl (den mektige).

Ein veit så godt som ingen ting om denne skalden. Finnur Jónsson gissar på at han er frå Island. Truleg er han den same skalden som i Skaldskaparmål (Snorre Edda) blir kalla *Þórólfr*, eller *Þórálfr*, og som skal ha gjort dette kvadet:

*Sagði hitt, es hugði,*
*Hliðskjalfar gramr sjǫlfum,*
*hlífar-styggs þars hǫggnir*
*Háreks liðar vôru.*
Tydinga av diktet er usikker. Der blir omtala ein person med namn Hårek (*Hárek*) som er blitt nedhogd, men korkje hendinga eller namnet gir grunnlag for ei forståing av diktet.

Den mest truverdige tydinga av tilnamnet «munnen» er at det viser til ein personen som hadde ein stygg munn; han hadde kanskje eit skjemmande arr eller han var fødd med hareskår (*munnr* tyder munn).

Skaldatal nemner at ein av skaldane hjå kong Olav Haraldsson heitte Torfinn Munnen (*Þórfinnr munnr*), men det er ingen grunn til å tru at han var identisk med Torulf Munnen.

Referansar
----------

1. ↑  Skaldatal frå heimskringla.no
2. ↑  Skaldskaparmål frå heimskringla.no, på norrønt

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den norsk-islandske skjaldedigtning v/Finnur Jónsson (red.), København 1912–15
Bilverkstad i Ukraina.
**Bilverkstad** er ein verkstad som har spesialisert seg på å gjere reparasjons-, vedlikehalds-, ombyggings-, oppbyggings- og påbyggingsarbeid på motorkøyretøy som bilar og liknande. I fleire land kan offentleg godkjende bilverkstader òg utføra teknisk kontroll av køyretøy på vegner av styresmaktene, som til dømes periodisk køyretøykontroll.

Bilverkstad i Bangalore.
Reservedelsbutikk i Gambia.

Noreg
-----

I Noreg vert det kravd offentleg løve for å kunne drive slik verksemd når det gjeld arbeid som har å gjere med bremseinnretning, styreinnretning, berekonstruksjon, drivverk, hjuloppheng, hjulutrustning, motor, drivstoffopplegg og elektriske opplegg, medrekna lysutstyr, på bil, to- og trehjuls motorvogn, traktor og motorreiskap som er konstruert for fart på 50 kilometer i timen eller meir, og tilhengar med brems til slike køyretøy. Det er fastsett spesifiserte krav til utstyr, lokale og kunnig mannskap.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Føresegner om bilverkstader
**Austromarxisme** er ei nemning som er blitt bruka om den teoretisk grunngitte venstresosialismen som blei utvikla innanfor det austerrikske sosialdemokratiet i førstninga av førre hundreåret. Dei viktigaste personlegdomane i austromarxismen var Otto Bauer, Rudolf Hilferding og Max Adler. 

Austromarxistane prøvde å utvikle eit tredje standpunkt i striden om revisjonismen i det tyske sosialdemokratiet og den Andre Internasjonalen. Dei tok avstand frå Eduard Bernstein fordi dei meinte han reviderte for mykje, men var heller ikkje samde i Karl Kautsky sin ortodoksi. Posisjonen deira var ikkje ulik Rosa Luxemburg sin i denne striden. Under første verdskrigen prøvde dei igjen å stå for eit tredje standpunkt, annleis enn både dei sjåvinistiske sosialdemokratane og Vladimir Lenin si linje om å gjere om krigen til borgarkrig. Desse forsøka på ein eigen venstresosialistisk kurs kom først på 1920-talet til uttrykk i danninga av ein eigen Internasjonale in spe, uformelt kalla Wienerinternasjonalen eller meir spydig to-og-ein-halv-internasjonalen. I 1923 gjekk partia og gruppene her inn att i den nydanna Andre Internasjonalen, som no heitte *Sozialistische Arbeiter-Internationale (SAI).*

Austromarxistane utvikla marxistisk teori på område som tilhøvet mellom basis og overbygning, marxistisk filosofi, nasjonalitetsspørsmålet og imperialismen. Etter første verdskrigen var det Otto Bauer som kom til å spele den største rolla i det austerrikske sosialdemokratiske partiet. Han stod for ein strategi som kanskje kan kallast «revolusjonær reformisme», der ein vil prøve å gjennomføre ei sosialistisk omforming av samfunnet på grunnlag av dei eksisterande demokratiske ordningane, men også vere villig til å forsvare demokratiet og arbeidarrørsla med våpen i hand om nødvendig. 

Den austerrikske arbeidarrørsla måtte gjere nettopp det, men tapte mot dei fascistinspirerte borgarlege kreftene som innførte diktaturet etter oppstanden i Wien i 1934.

Det er blitt hevda at den reformerte «eurokommunismen» som utvikla seg i ein del europeiske kommunistparti på 1960-talet og 1970-talet har likskapspunkt med austromarxismen. Det same kan vel seiast om moderne skandinavisk venstresosialisme i danske Socialistisk Folkeparti og norske Sosialistisk Venstreparti. Såleis kan austromarxismen sjåast som eit av dei første forsøka på å utforme eit tredje standpunkt annleis enn både «høgresosialdemokrati» og bolsjevisme.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Fensfjorden** er ein fjord i Vestland. Fjorden har ei lengd på 30 km søraustover til han deler seg i Masfjorden og Austfjorden. Medrekna heile Austfjorden, som er ei fortsetjing av Fensfjorden søraustover, er fjorden 50 km lang. Fjorden ligg i kommunane Austrheim, Lindås, Gulen og Masfjorden.

Fensfjorden har innløp like vest for Holmengrå fyr mellom Rongevær i sør og holmane ytst i Gulen i nord. Like nord for desse holmane ligg Sognesjøen, den ytste delen av Sognefjorden. Vest for Rongevær ligg den nordlege delen av Fedjefjorden. 15 km inn i fjorden ligg Mongstad og Statoil Mongstad på sørsida av fjorden. Det er derfor stor skipstrafikk i denne ytste delen av fjorden inn til oljeraffeneriet, som er den største hamana i landet i tonnasje med om lag 2100 skip i året og den nest største oljehamna i Nord-Europa. Her ligg òg tettstaden Fonnes. Lenger sør ligg Fonnebostsjøen, like nord for sjølve Lindås.

På nordsida av fjorden ligg Byrknesøyna og Sandøyna med grenda Sande ved fjorden. Litt lenger aust byrjar fastlandet og her ligg Sløvåg, der to tankar med olje og saltsyre eksploderte ved verksemda Vest Tank 24. mai 2007. Vidare søraustover ligg det fleire småøyar langs nordsida av fjorden, med mange sund og viker inn til fastlandet. Mellom øyane Raunøy og Kvamsøy stikk Masfjorden inn nordaustover. Austfjorden byrjar mellom Kvamsøy og Ådnøy. Her er også fjorden på sitt djupaste.

Fylkesveg 57 kryssar fjorden via ferjesambandet Leirvåg-Sløvåg-Skipavik. Skipavik ligg på Sandøyna, medan Leirvåg ligg like ved Mongstad.

Ved Fensfjorden finst sandstein frå devontida. Tilsvarande restar etter avsettingane i devontida finst òg i Solund, på Kvamhesten, Håsteinen og Hornelen. Til saman utgjer desse geologiske felta, devonfelta på Vestlandet, ein viktig del av norsk geologi.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Statoil Mongstad kan tape 100 millioner». offshore.no. 11. september 2002. Henta 2. mars 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Mellomfransk tekst på tittelbladet av *Les Hermaphrodites* frå 1605. Teksten lyd:

> Ie ne ſuis masle ny femelle  
> 
> Et ſi ie ſuis bien ceruelle  
> 
> Lequel des deux ie doibs choiſir  
> 
> Mais qu’importe à qui on reſſamble  
> 
> Il vault mieulx les avoir enſemble  
> 
> On en reçoit double plaiſir.
> 
> 

**Mellomfransk** er eit trinn i fransk språkutvikling som fann stad frå 1300-talet til rundt 1600. Det var ein overgangsperiode frå gammalfransk der fransk skilde seg klart frå andre oïl-språk. Språket fekk ein offisiell status i Frankrike til fordel for latin, frankoprovençalsk, oksitansk og dei andre oïl-språka, og blei utvikla som litterært språk.

Under denne språkperioden forsvann kasus heilt frå språket. Det tidlegare skiljet mellom nominativ og oblik forsvann, og fleirtal blei berre markert med ein -s. Dette medførte at ordrekkjefølgje i setningar blei viktigare og meir fastlagd.

Diftongar blei forenkla, til dømes blei /oi/ til /we/. Schwalyden [ɘ] forsvann etter vokalar, først inne i ord, seinare i slutten. Ein byrja også å utelata endekonsonantar frå uttalen.

Skriftspråket endra seg til ein viss grad for å spegla endringane i talespråket, men hang gjerne etter. Ein finn gjerne ei rekkje ulike grammatiske former og stavemåtar i tekstar frå denne tida. Det var under den mellomfranske perioden at ein gav ut den første franske grammatikkboka. I 1539 kom Robert Estienne si fransk-latinske ordbok ut, og latin blei forbode ved domstolane. Fransk fekk eit større domene då det også blei teke i bruk innan vitskapleg arbeid og som litterært språk. Det fekk eit nytt ordtilfang gjennom lånord og nyord frå latin, italiensk og ein del andre språk, som engelsk, spansk og tysk. Også rettskrivinga generelt blei noko latinisert.

Den mellomfranske perioden fall saman med renessansen. Språket blei brukt av forfattarane Villon, Marot, Rabelais, Montaigne, Ronsard og Pléiade-diktarane. Pléiade-verket *Défense et illustration de la langue française* (1549) framheva fransk som eit litterært språk som kunne forhøgast gjennom etterlikning av litteratur frå antikken. Det blei også gjort mange omsetjingar frå klassiske verk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dictionnaire du Moyen Français (1330-1500)

Kjelder
-------

1. ↑  Zsuzsanna Fagyal, Douglas Kibbee, Fred Jenkins (2006), *French: a linguistic introduction*, Cambridge University Press, s. 250  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  Wendy Ayres-Bennett (1996), *A history of the French language through texts*, Routledge, s. 279

* *Denne artikkelen bygger på «Middle French» frå Wikipedia på engelsk, og «Medelfranska» frå Wikipedia på svensk den 3. desember 2011.*
|  |
| --- |
| **Julerose** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Ranunculales |
| **Familie:** | Soleiefamilien Ranunculaceae |
| **Underfamilie:** | Ranunculoideae |
| **Stamme:** | Helleboreae |
| **Slekt:** | **Julerose** *Helleborus*L. 1753 |

**Julerose** (*Helleborus*) er ei planteslekt i soleiefamilien. Plantane i slekta er vintergrøne fleirårige blomstrande plantar som er giftige. Dei har store, delte blad og blomar med stort, farga beger og små, røyrforma og nektarberande kronblad. Julerosa blomstrar svært tidleg om våren og er luktlaus. Blomane finst i ulike fargar frå djupraud til kvit, og kan minna om nyperoser, men høyrer trass dette, og namnet, ikkje til rosefamilien.

Det finst 20 artar i slekta, dei fleste i Sør-Europa og Middelhavslanda.

Av desse dyrkar ein kvit julerose (*H. niger*), som har svart jordstengel og kvite begerblad, grøn julerose, (*H. viridis*), med grøne, og hagejulerose (*H. x hybridus*), ein hybrid med raudbrune begerblad.

* Blomstrande kvit julerose.Blomstrande kvit julerose.
* Grøn juleroseGrøn julerose
* HagejuleroseHagejulerose
* Helleborus thibetanus*Helleborus thibetanus*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Julerose**

Kjelder
-------

* «juleroseslekta» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Julerose» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
| **Toruń** |
| --- |
| Gamlebyen i Toruń frå venstresida av Wisła.Gamlebyen i Toruń frå venstresida av Wisła. Gamlebyen i Toruń frå venstresida av Wisła. |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Toruń | Byvåpenet til Toruń |
| **Flagget til Toruń** | **Byvåpenet til Toruń** |

 |
| Motto «*Durabo*» (*Eg vil vare ved*) |
| Plassering |
| 

Toruń is located in Polen

 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Kujaviskpommerske |
| Grunnlagd Byrettar | 1200-talet1233 |
| Borgarmeister | Michał Zaleski |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  115,72 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 207 381   1792/km² |
| Koordinatar | 53°2′0″N 18°37′0″E﻿Koordinatar: 53°2′0″N 18°37′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 30 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 87-100 til 87-120 |
| Telefon-retningsnummer | +48 56 |
| Bilnummer | CT |
| **Nettstad:** www.torun.pl |

**Toruń** (tysk *Thorn*, kasjubisk *Torń*, latinsk *Thorunium*) er ein by nord i Polen ved elva Wisła. Han om lag 205 000 innbyggjarar og er den nest største byen i Kujaviskpommerske voivodskap, etter Bydgoszcz. Nicolaus Copernicus vart fødd i den gamle mellomalderbyen Toruń, som er skrive inn på verdsarvlista til UNESCO sidan 1997.

Tidlegare var byen hovudstad i Toruń voivodskap (1975-98) og Pommerske voivodskap (1921-45). Sidan 1999 har Toruń vore sete for det sjølvstyrte Kujaviskpommerske voivodskapet, ein tittel han deler med Bydgoszcz. Desse byane og dei omliggande kommunaen dannar eit storbyområde.

Historie
--------

Rådhuset
Toruń (Thorn) vart grunnlagd av Den tyske riddarordenen på 1230-talet. Enkelte meiner at byen vart kalla opp etter krossfararbyen Toron i Kongedømet Jerusalem, medan andre peikar tilbake på den vesle landsbyen Toruń eller Toroń som var her før dei tyske riddarane kom her. Frå 1466 vart byen ein del av Kongedømet Polen, men under delingane av Polen 1793 vart han underlagt Kongedømet Preussen. Byen var eit medlem av Hansaen. 
I Napoleonstiden vart byen lagt under Hertugdømet Warszawa, men frå 1814 kom han igjen innunder Preussen. Han vart ein del av Preussen og seinare ein del av Det tyske keisardømet fram til slutten av den første verdskrigen, då han vart overført til den nyoppretta polske republikken. Under den andre verdskrigen vart Thorn igjen innlemma i Tyskland, men etter slutten av krigen vart han ein del av Folkerepublikken Polen.

Kjende personar frå Toruń
-------------------------

* Nikolaus Kopernikus, astronom
* Joachim Oppenheim, forfattar og rabbinar
* Bodo Tümmler, tysk tidlegare friidrettsutøvar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Toruń» frå Wikipedia på engelsk, og «Toruń» frå Wikipedia på bokmål den 15. juni 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Toruń**

 Reiseguide for Toruń frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Torvald Haavardstad** (21. november 1893–9. mars 1965) var ein norsk lærar og politikar frå Evje i Aust-Agder. Han var stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet i 1931-45 og 1950-53.

### Liv og gjerning

Haavardstad var son til ein gardbrukar, lensmann i Evje. Etter å ha teke eksamen ved Kristiansand lærarakule i 1914, var han det neste året lærar i Kristiansand og Randaberg. Etter eit befalskurs i 1915/16 var han løytnant i nøytralitetsvernet 1916-18. Frå 1919 var han lærar, og seinare skulestyrar, i heimbygda Evje til 1961. Kyrkjesongar i Evje frå 1928 til 1956.

Frå 1923 til 1965 var Haavardstad medlem av del lokale heradsstyret. Han var ordførar i Evje frå 1929 til han var avsett av NS-styresmaktene i 1942, på ny ordførar 1945-49. Haavardstad byrja i 1960 på si tredje periode som ordførar i Evje. Då den nye kommunen Evje og Hornnes såg dagens lys frå 1962 var han ordførar i denne i ein fireårsperiode.

Ved stortingsvalet hausten 1930 vart Haavardstad vald inn på Stortinget frå nyår 1931, og vart attvald både i 1933 og 1936. Han kom tilbake på Tinget i perioden 1950-53, då han var medlem av Finanskomiteen. Visesekretær i Odelstinget 1937-45 og 1950-53. Haavardstad var medlem i kyrkjelovsnemnda frå 1938 og i tilsynsnemnda for Sørlandsbanen frå 1945.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
* *Norsk Allkunnebok*, VI. bandet. 1955

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Maorifalk** |
| Foto: Andrew McmillanFoto: Andrew Mcmillan |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Falkefuglar Falconiformes |
| **Familie:** | Falkefamilien Falconidae |
| **Slekt:** | *Falco* |
| **Art:** | **Maorifalk** *F. novaeseelandiae* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Falco novaeseelandiae***Gmelin, 1788 |

**Maorifalk** (*Falco novaeseelandiae*) er ein medlem av falkefamilien og endemisk for New Zealand. Dette er ein rask rovfugl med kjappe vengeslag som òg kan glidefyge.

Maorifalkar viser kjønnsdimorfisme i storleik, hofuglar er størst, 47 centimeter og veg om lag 500 gram. Hannar er 43 cm og 300 g. Eit vaksent individ har overside i mørkbrunt til blåleg svart med svake brungule tverrstriper, strupe og brystet har kvite flekker. Buken går over i raudbrunt over tarsen og undergumpen er raudbrun. Dei har ein tydeleg, mørk mustajeflekk frå nebbrota og ned mot en elles lys hals. Nebbet er svart, men grått mot basen, cere (vokshud på overnebbet), tarsen og beina er gule. I flukt viser dei lys underside av vengene med mørke striper og mørk vengetupp. Ungfuglar er langt mørkare, flekker og striper manglar eller er utydelege.

Maorifalk har ikkje underartar, men det finst tre variantar innanfor populasjonen, med skilnadar både i storleik, farger og føretrekt habitat.

Maorifalkar er utbreidde over store delar av New Zealand, men falken er ikkje vanleg hekkefugl i nordlegaste halvdel av Nordøya. Han finst òg på Stewart Island/Rakiura og på Auckland-øyane.

Reiret er ei enkel skrape i bakken på ei fjellhylle, eller under ein stein i ei bratt skråning, eller i eit tre med *Astelia*. Reiret kan jamvel ligge på bakken skjult under eit nedfalle tre. Hoa legg typisk tre egg i september til desember. Paret rugar på skift i periodar på ein til fire timar, total rugetid er ca. 30 dagar. Etter ytterlegare 32 til 35 dagar er ungane flygedyktige. Maorifalkar er aggressive når dei forsvarer reirområdet.

Føda består hovudsakleg av småfuglar og små pattedyr, men dei kan òg fange større fuglar som taremåse som kan ha ei vekt på eit kilogram.

IUCN reknar denne arten som nær trua. Populasjonen er estimert til 3 500-15 000 individ og er truleg minkande. Rydding og hogst av *Podocarpus*-skog har redusert hekkebiotopar og antatt ulovleg jakt har medverka til å true bestanden.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Falco novaeseelandiae*. Henta frå  den 6. september 2012

### Referansar

1. ↑  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av maorifalkar hos Internet Bird Collection
Koordinatar: 69°23′S 63°10′W﻿

**Binghambreen** er ein isbre som er 9 km lang og som flyt austover til austkysten av Den antarktiske halvøya, med Cape Reichelderfer som den sørlege inngangsporten. Kysten der Binghambreen når Larsenisen vart fotografert av sir Hubert Wilkins i 1928 og av Lincoln Ellsworth i 1935, og vart kartlagt av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill, som i lag med E.W. Bingham køyrde hundeslede over halvøya til eit punkt like sør for denne breen i 1936. Han vart òg kartlagt i 1940 av U.S. Antarctic Service. Isbreen vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 1947 etter kirurgen E.W. Bingham i Royal Navy, som deltok på BGLE.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bingham Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 7. januar 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Binghambreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ole Larsson Skattebøl** (2. mars 1844–8. juni 1929) var ein norsk jurist og politikar, medlem av Høgre.

Skattebøl var son til gardbrukaren Lars Olsson Skattebøl i Ål i Hallingdal. Sjølv gjekk han seminaret i Asker, tok eksamen i 1863. Deretter var han i halvtanna år huslærar i Elverum, 1865-70 lærar ved latinskulen i Drammen. Han vart student i 1869 og cand. jur. i 1872. 1872-73 var han fullmektig hos sorenskrivaren i Solør og 1874-76 i tilsvarande stilling i Nes i Hallingdal. Frå 1877 til 1890 var han sakførar i Nes. Sidan var han sorenskrivar i Hallingdal frå 1890 og frå 1899 skifteforvaltar i Kristiania.

1904-18 var Skattebøl dommar i Høgsterett. Han er kjend for å ha uttala at Høgsterett aldri har late seg tvinge av ei lov til å felle ein dom som den fann urettvis.

Skattebøl var medlem av heradsstyret i Nes, ordførar 1880-83 og 1888-90, sparebankdirektør i Nes Sparebank. Formann i jarnbanekomiteen i Buskerud.

Skattebøl var stortingsmann for Buskerud i periodane 1877-82, 1889-91 og 1895-97. 1877-82 var han sekretær i Odelstinget. Han var medlem av justiskomiteen 1877-82 og 1889, formann 1890-91 i same. 1889 var han sekretær i Stortinget, 1890-91 medlem av valkomiteen. Siste stortingsperioden var han medlem av næringskomite nr 2. 1884 vart Skattebøl vald til formann i 'Buskeruds amts grunnlovsforening', eit lag som støtta høgrelina i politikken. Han var mellom dei leiande på den konservative sida i norsk politikk i åra før unionsoppløysinga i 1905. Partiformann i Høgre frå 1902 til 1905.

1891-1907 var Skattebøl medlem av sivilprosesskommisjonen.

Skattebøl var far til kvinnesaksforkjemparen Margarete Bonnevie.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Notar
-----

1. ↑  Gjengitt av Fredrik Stang i *Tidsskrift for Rettsvitenskap* 1942, s. 19.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi i Store norske leksikon
* Biografisk informasjon om Ole Skattebøl NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

| * v
* d
* e
Leiarar for Høgre |
| --- |
| Emil Stang d.e. (1884–89)**·** Christian Schweigaard (1889–91)**·** Emil Stang d.e. (1891–93)**·** Christian Schweigaard (1893–96)**·** Emil Stang d.e. (1896–99)**·** Francis Hagerup (1899–1902)**·** Ole Larsen Skattebøl (1902–05)**·** Edmund Harbitz (1905–07)**·** Fredrik Stang d.y. (1907–11)**·** Jens Bratlie (1911–19)**·** Otto B. Halvorsen (1919–23)**·** Ivar Lykke (1923–26)**·** C.J. Hambro (1926–34)**·** Johan H. Andresen (1934–37)**·** Ole Bærøe (1937–40)**·** Arthur Nordlie (1945–50)**·** C.J. Hambro (1950–54)**·** Alv Kjøs (1954–62)**·** Sjur Lindebrække (1962–70)**·** Kåre Willoch (1970–74)**·** Erling Norvik (1974–80)**·** Jo Benkow (1980–84)**·** Erling Norvik (1984–86)**·** Rolf Presthus (1986–88)**·** Jan P. Syse (1988–91)**·** Kaci Kullmann Five (1991–94)**·** Jan Petersen (1994–04)**·** Erna Solberg (2004–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Ole Olsen Malm** (14. mars 1854–6. mai 1917) var ein norsk veterinær, lækjar og politikar. Han var sentral i arbeidet mot tuberkulose og i forsking på husdyrsjukdomar, den fyrste i Skandinavia som reindyrka tuberkelbakterien frå menneske og svin. Malm var ein pådrivar i arbeidet med å byggje ut veterinærstellet i Noreg, og sentral i etableringa av Veterinærinstituttet.

Malm var son til ein skreddarmeister i Stavanger og tok medisinsk embetseksamen i Kristiania i 1880. Det neste året var han i arbeid ved Rikshospitalet og i Fredrikstad, før han dreiv ein legepraksis i Øyer 1881-84 og i Sør-Odal 1884-87. Frå 1887 til -89 studerte han veterinærmedisin i København, og i 1894 tok han den medisinske doktorgraden med ei avhandling om tuberkulin.

År 1890 vart Malm utnemnd til overlege for det sivile veterinærstellet i Noreg, frå 1894 med tittelen veterinærdirektør. Den stillinga hadde han også då han døydde. Som veterinærdirektør var han ansvarleg for nedkjempinga av storfetuberkulose, ein sjukdom som i løpet av hans virketid vart kraftig redusert i Noreg. Han starta regulær produksjon av tuberkulin til diagnostisk bruk hos både menneske og husdyr, og produserte tidleg antiserum mot difteri hos hest og koppevaksine hos kalv.

### Liv og gjerning

Frå 1895 til 1910 sat Malm i bystyret i Kristiania, i ein periode også i formannskapet. Han vart vald inn i Stortinget 1906-09 for Samlingspartiet og krinsen Hammersborg i Kristiania, og representerte partiet etter å ha teke avskjed som veterinærdirektør. Allereie året etter måtte han trekke seg frå Stortinget, då han på ny vart utnemnd til veterinærdirektør og såleis ikkje lenger valbar. På Tinget var han medlen av konstitusjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Stortingsbiografi[*daud lenkje*]
Skrømt i *A Christmas Carol*, illustrasjon til 1900-utgåva.
**Julegrøss** er ein tradisjon med å formidla skumle forteljingar i tilknyting til jula. Skikken er utbreidd i den engelsktalande verda.

Forteljingar om gjengangarar og overnaturlege har lenge vore knytt til jula i engelsk tradisjon.
I viktoriatida gav ei rekkje forfattarar ut slike forteljingar. Nokre av dei hadde juletema, som *Eit juleeventyr* av Charles Dickens frå 1843. Andre blei delte i jula, som i juleutgåver av bladet *All the Year Round*, gjeve ut av Dickens og med bidrag av mellom anna Elizabeth Gaskell og Wilkie Collins, og av M.R. James, som fortalde ei ny spøkelsesforteljing til utvalde gjestar kvar julaftan. Henry James si forteljing *The Turn of the Screw* frå 1898 har ei rammeforteljing som seier at det blir fortald på julaftan.
Seinare blei det vanleg å senda dramatiseringar av slike forteljingar på britisk fjernsyn i jula, som i *A Ghost Story for Christmas*.

Skikken har alltid stått sterkare i Storbritanna enn i USA, men den amerikanske julesongen «It's the Most Wonderful Time of the Year» frå 1963 nemner «scary ghost stories» som ein tradisjon saman med «caroling out in the snow.»
Det er også blitt laga fleire grøssarfilmar med juletema, som *Black Christmas* (fleire filmar), *Gremlins* (1984) og *Krampus* (2015).

Sjå òg
------

* Påskekrim

Kjelder
-------

1. 1 2  Cochrane, Kira (23. desember 2013). «Ghost stories: why the Victorians were so spookily good at them». *The Guardian* (på engelsk). ISSN 0261-3077.
2. ↑  «Christmas ghost stories: A history of seasonal spine-chillers», *The Independent* (på engelsk), 21. desember 2015, henta 26. november 2019
3. ↑  
McGoogan, Cara (13. desember 2017). «The lost traditions of Christmas: ghost stories, roast beef and harlotry». *The Telegraph* (på engelsk). ISSN 0307-1235.
4. ↑  Shelton, Jacob, «How Telling Ghost Stories Around A Fire Used To Be A Christmas Tradition, Until Halloween Took Over», *History Daily* (på engelsk), henta 26. november 2019
5. ↑  Eidsvåg, Terje (21. desember 2007), «Klassisk julegrøss og dårlig nyinnspilling», *adressa.no* (på norsk bokmål), arkivert frå originalen 22. februar 2008, henta 26. november 2019
6. ↑  Bruney, Gabrielle (14. oktober 2019), «The 10 Best Scary Christmas Movies to Watch Between Now and December 25», *Esquire* (på engelsk), henta 26. november 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ghosts on the Nog. The great English tradition of Christmas ghost stories i *The Paris Review*
* 10 great Christmas horror films, bfi.org.uk
**Noregsmeisterskapen i morellsteinspytting** er ei tevling som vert halden på kvar Morellfestival på Lofthus i Hardanger. Spyttetevlinga har vore hovudtrekkplaster sidan oppstarten av festivalen sommaren 1996.

Det vert konkurrert i 3 klassar: junior, kvinner og menn.

Det fyrste året spytta Ronny Boge frå Fusa ein morellstein 9, 8 meter.
Noregsrekorden i morellsteinspytting er på 15,15 meter; rekorden vart seten av Øystein Gjuvsland i 2018.

Sigurd Sollien er tradisjonelt programleiar for NM i morellsteinspytting.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Historie». morellfestivalen.no. Arkivert frå originalen 4. oktober 2008.
2. ↑  «NM-tittel røk for NRK-profil». *www.vg.no* (på norsk bokmål). 28. juli 2018. Henta 1. desember 2022. «Og like etter ble det klart at det ble satt ny norsk rekord! Øyvind Gjuvsland spyttet hele 15,15 meter, og slo dermed den forrige rekorden på 14,58 meter.»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Morellfestivalen
* – Krøll tunga og hiv deg fram. Reportasje frå NRK Vestland
**Robert Johnson** (fødd 18. mars 1944) er ein britisk gitarist. Han var tidlegare medlem i det britiske folkrockbandet Steeleye Span frå 1972 til 1977, og igjen frå 1980 til 2001.

Johnson spelte akustisk og elektrisk gitar og song på albumet til Roger Nicholson i 1972, *Nonesuch for Dulcimer*, då omtalt som Robert Johnson. Han vart så medlem av det engelske folkrockbandet Steeleye Span i 1972, etter å ha blitt kjend med spelemannen Peter Knight. 

Johnson spelte på det fjerde albumet til gruppa, *Below the Salt*, der han song solovokal på songen «King Henry». I lag med «King Henry» introduserte han mange av dei meir kjende songane deira, som «Thomas the Rhymer», «Alison Gross», «Long Lankin» og «Gaudete».

Trass i at han song på fleire av songane deira, var han eit noko mindre viktig medlem i bandet. Johnson slutta i Steeleye Span for ei stund i 1977 for å arbeide på eit konseptalbum, *The King of Elfland's Daughter*, i lag med Peter Knight. Han kom attende i 1980 for å spele inn *Sails of Silver*. Etter Tim Hart slutta i bandet i 1980, vart Johnson den einaste gitaristen i bandet og tok ei viktigare rolle. 

På grunn av helsa si, slutta Johnson i Steeleye Span i 2000, men kom attende året etter for å spele inn *Present--The Very Best of Steeleye Span*. Han kunne derimot ikkje vere på turnéar og vart errstatta av Ken Nicol. Han har likevel vore involvert i bandet og har skrive somme songar og sunge på seinare studioalbum, som *Wintersmith* i 2013.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bob Johnson» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Profile, Steeleye.freeservers.com; accessed 26. mai 2017.

| * v
* d
* e
Steeleye Span |
| --- |
| 
* **Maddy Prior**
* **Rick Kemp**
* **Julian Litman**
* **Jessie May Smart**
* **Spud Sinclair**
* **Liam Genockey**

* Tim Hart
* Ashley Hutchings
* Gay Woods
* Terry Woods
* Martin Carthy
* Bob Johnson
* Nigel Pegrum
* John Kirkpatrick
* Tim Harries
* Terl Bryant
* Ken Nicol
* Peter Knight
* Pete Zorn

 |
| Studioalbum | 
* *Hark! The Village Wait* (1970)
* *Please to See the King* (1971)
* *Ten Man Mop, or Mr. Reservoir Butler Rides Again* (1971)
* *Below the Salt* (1972)
* *Parcel of Rogues* (1973)
* *Now We Are Six* (1974)
* *Commoners Crown* (1975)
* *All Around My Hat* (1975)
* *Rocket Cottage* (1976)
* *Storm Force Ten* (1977)
* *Sails of Silver* (1980)
* *Back in Line* (1986)
* *Tempted and Tried* (1989)
* *Time* (1996)
* *Horkstow Grange* (1998)
* *Bedlam Born* (2000)
* *They Called Her Babylon* (2004)
* *Winter* (2004)
* *Bloody Men* (2006)
* *Cogs, Wheels & Lovers* (2009)
* *Wintersmith* (2013)
* *Dodgy Bastards* (2016)

 |
| Konsertalbum | 
* *Live at Last* (1978)
* *Tonight's the Night...Live* (1992)

 |
| Tilknytte artiklar | 
* *The King of Elfland's Daughter* (1977)

 |
| 
* Category Kategori

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
|  |
| --- |
| ***Nite Flights***  Song av The Walker Brothers |
|  |
| **Utgjeve** | 1978 |
| **Innspelt** | Februar 1978, Scorpio Sound, London |
| **Sjanger** | Kunstrock, rock |
| **Lengd** | 4:25 |
| **Selskap** | GTO Records |
| Låtskrivar(ar) | Scott Engel |
| **Produsent** | Scott Walker og Dave MacRae |
|
|

«**Nite Flights**» er ein song skriven av den amerikanske musikaren Scott Walker under namnet Scott Engel. Songen vart først spelt inn og gjeven ut av popgruppa til Walker, The Walker Brothers, som tittelsporet på det siste albumet deira frå 1978, *Nite Flights*.

Medverkande
-----------

* John Walker og Scott Walker - vokal
* Dave MacRae - klaverinstrument
* Frank Gibson - trommer
* Mo Foster og Scott Walker - bass
* The Walker Brothers - arrangement
* Dave MacRae - orkestrering og dirigent
* Scott Walker og Dave MacRae - produsent
* Dennis Weinreich - innspeling
* Scott Walker, Dave MacRae og Dennis Weinreich - miksing

David Bowie
-----------

«Nite Flights» vart spelt inn av den engelske musikaren David Bowie i 1993 for albumet hans *Black Tie White Noise*. I lag med andre songar på *Black Tie White Noise,* nytta denne versjonen tunge elektroniske lydar, inkludert elektroniske trommer og mange synthesizerar. Ein remixa versjon kalla «Moodswings Back to Basics Remix» vart gjeven ut på bonusplata som følgde 10-årsjubileumsutgåva til dette albumet.

Bowie sa at han vart introdusert for Scott Walker då han var kjæraste med ein av eks-kjærestane til Walker. Visstnok likte ho musikken til Walker meir enn Bowie sin og spelte Walker-albuma konstant.

The Fatima Mansions
-------------------

|  |
| --- |
| ***Nite Flights***  Singel av The Fatima Mansionsfrå albumet *Lost in the Former West* |
|  |
| **Utgjeve** | 1994 |
| **Lengd** | 3:52 |
| **Selskap** | Kitchenware Records, Radioactive |
| Låtskrivar(ar) | Scott Engel |
| **Produsent** | Jerry Harrison, Ralph Jezzard |
|
|

«Nite Flights» vart spelt inn av kunstrockgruppa The Fatima Mansions i 1994 for albumet deira *Lost in the Former West*. Denne vart òg gjeven ut som singel same året og inneheld ein remix av songen av The Blood Of The Lamb kalla «It's So Cold.... I Think».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nite Flights (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Black Tie White Noise Limited Edition DVD, 2004
* The Trouser Press

1. ↑  Scott Walker: 30 Century Man
**Ramsbarden naturreservat** er eit naturreservat i Gulen kommune i Vestland. Føremålet med fredinga er å bevara hekkande sjøfugl i øygarden i Sognesjøen. Arealet er 173 dekar, der 86 daa er landareal og 87 daa sjøareal.

Regjeringa vedtok i 1993 Verneplan for sjøfugl som gav 57 fuglereservat på i alt 11 km² langs kysten av Sogn og Fjordane. Planen er basert på dei første verneforslaga frå 1977, vidare Stortingsmelding nr 68 (1980-81) *Vern av norsk natur* som fastslo målet om å verne eit representativt naturutval i Noreg, og første høyringsforslag om sjøfuglvern i Sogn og Fjordane frå 1984. Det blei i tida 1977-88 halde synfaring og utreidd 350 sjøfugllokalitetar i fylket. Forarbeidet i fylket sin delplan blei sendt ut på høyring i 1991 som *Verneplan for sjøfugl - delplan 5 Sogn og Fjordane*. Hovudmålet er å verna hekkeplassar i fylket, med mål om å sikra hekkeplassar for halve bestanden av dei mest vanlege sjøfuglane, og heile bestanden av dei sjeldnaste hekkefuglane i fylket.

I Gulen kommune fekk Lihellene naturreservat og Kvernøyna naturreservat 2. prioritet, medan dei øvrige tre sjøfuglreservata fekk 3. prioritet som vernelokalitetar.

Reglar for reservatet
---------------------

* Det må ikkje setjast i verk tiltak som kan skade eller forstyrre naturmiljøet.
* Det er forbode å ferdast i området eller forstyrre fugl i hekkeperioden.
* Der er våpen- og jaktforbod og bandtvang, og utsetting av vilt er forbode.
* Ferdsel, camping, og oppankring nærare enn 50 meter er forbode.

Referansar
----------

1. ↑  Sogn og Fjordane - Sjøfuglreservat Arkivert 2011-08-27 ved Wayback Machine. - Miljøstatus.
2. ↑  *Verneplan for sjøfugl - delplan 5 Sogn og Fjordane*[*daud lenkje*] - Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, 1991.
3. ↑  *Verneplan for sjøfugl - delplan 5 Sogn og Fjordane*[*daud lenkje*] - Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, 1991, side 52.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forskrift om verneområdet - Lovdata.
* Kart over naturreservatet[*daud lenkje*] - Miljøstatus. Besøkt 9. november 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Naturbase

 |
Oppvelling nær kysten på grunn av ekmantransport vinkelrett på vindretninga på den sørlege halvkula
**Oppvelling** er ei form for vertikal blanding av vassmassar som skjer under bestemte vilkår i havet, og som fører til at kaldt, tungt og næringsrikt vatn frå botn kjem opp og erstattar overflatevatnet.

Når vind bles over ope hav, vil dei øvre vasslaga bli dradd med i vindretninga, men på grunn av corioliseffekten vil vasstraumen i overflata bøye av 45º til høgre for vindretninga på nordlege halvkule, og 45º til venstre på den sørlege. Det vil seie at visst den dominerande vindretninga ein stad på den nordlege halvkula enten er frålandsvind eller slik at kysten ligg på venstre side for vindretninga, vil de øvre vasslaga blir før bort frå kysten. Dermed strøymer det opp vatn frå djupet for å erstatte vatnet som strøymer bort i overflata. Dette fenomenet vart først skildra av den svenske oseanografen Vagn Walfrid Ekman i 1902, og vert kalla *Ekman-transport*.

Eit liknande fenomen finn ein i verdshava langs ekvator. Her fører dei austlege passatvindane overflatevatn vekk frå ekvator mot nord og mot sør, og ei oppvelling oppstår ved ekvator.

I Sørishavet skjer det ei storstilt oppvelling. Her bles det ein sterk og vedvarande vestavind rundt Antarktis, og overflatevatn driv vekk frå iskanten, og vatn strøymer opp frå havdjupet. I mange oseanografiske modellar er oppvellinga i Sørishavet ein viktig drivkraft for straummønsteret i verdshava.

Oppvelling er viktig for primærproduksjonen av planteplankton. Botnvatnet er rikt på næringssalt som stammar frå daudt organisk materiale som fell mot botn, medan overflatevatn normalt er næringsfattig. Når det næringsrike vatnet kjem opp i dei øvre vasslaga der lyset kan trenge ned, ligg forholda til rette for oppvekst av planteplankton. Oppvellingsområde har derfor ein høg produksjonsevne målt i g karbon pr. m². Planktonet gjev i sin tur grunnlag for ein høg produktivitet oppover i havet sin næringskjede; derfor er oppvellingsområde fiskerike, og gjev grunnlag for viktige fiskeri.
**Halvor Rolvsson Olstad** (3. august 1872–1957) var ein norsk gardbrukar frå Gjøvdal i Aust-Agder. Han representerte fylket og Bondepartiet på Stortinget i åra 1928-33 og var ordførar i Gjøvdal i til saman 25 år.

Olstad var son til ein gardbrukar i dåverande Åmli herad. Vinteren 1889/90 gjekk han amtsskulen i Austre Moland og fleire år seinare, 1897/98, tok han seg ein folkehøgskulevinter på Elverum. Allereie i 1894 tok han over slektsgarden i Gjøvdal og dreiv denne i lang tid, samstundes som han var revisor i Åmli Sparebank til 1943, ein bank han var med å stifte i 1897.

Olstad var ein engasjert aktør i samfunns- og kulturlivet i heimbygda. Han var mellom skiparane av Åmli Forbruksforening i 1899 og mange år seinare, idrettslaget Dristug, samstundes fekk han i stand badstove for bygdefolket. Olstad var også målmann, fråhaldsmann og aktiv i ungdomslaget. Ofte deltok han på ulike tilskipingar med foredrag, kåseri, prologar og dikt. Dikta hans er i tradisjonell form, med tema som heim og fedreland, natur og folkeliv, kultur- og kristenarv.

Då Gjøvdal vart eigen kommune i 1909, vart Olstad vald til ordførar i heradet. Ordførar var han i tre bolkar, fyrst til 1916, så perioden 1922-25 og til sist frå 1931 til 1945. Stortingsperiodane 1928-31 og 1932-34 var han tingmann for Bondepartiet, den fyrste treårsperioden medlem i Kyrkje- og skulekomiteen, den andre i Universitets- og fagskulekomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2018-07-11 ved Wayback Machine.
* kubenarendal Arkivert 2018-07-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Halvor Olaus Christensen** (18. februar 1800–10. juni 1891) var ein norsk embetsmann og politikar. Han var byfogd, byskrivar og politimeister i Stavanger i ei årrekkje, og representerte byen på Stortinget.

Christensen var på alle storting mellom 1833 og 1873, bortsett frå sesjonane i 1851, 1857 og 1869. Han var lagtingspresident i 1845, 1854 og 1862-69 og stortingspresident i 1848. Han var medlem i fleire av stortingets viktigaste komitear, og var ofte komiteleiar i desse. Han arbeidde mykje med ulike politiske reformer, som til dømes innføring av årvisst storting og oppheving av statthaldarposten. I spørsmåla kring unionen gjekk han inn for full jamstilling mellom Noreg og Sverige.

Christensen var son av Eidsvollsmannen Christian Christensen Kollerud.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

1. 1 2  PolSys 2009

* Denne artikkelen baserer seg heilt eller delvis på det danske Salmonsens konversationsleksikon 2. utgåve (1915–1930).

* Biografisk informasjon om Halvor Olaus Christensen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Halvor Bunkholt** (17. juni 1903–9. mai 1978) var ein norsk lensmann, gardbrukar og politikar frå Sauherad som representerte Bondepartiet/Senterpartiet på Stortinget i to periodar på 1950-60-talet. 

Far til Bunkholt var lensmann. Sjølv gjekk han framhaldsskule, folkehøgskulen Sagavoll 1920/21 og Otto Treiders Handelsskole i Oslo i 1923. Deretter utdanna han seg til politi ved Statens politiskule gjennom eit 4 og ein halv månad langt kurs.

18 år gammal vart han lensmannsbetjent under far sin. Då faren døydde i 1931 tok Bunkholt over stillinga som lensmann i Sauherad, ei stilling han hadde til 1972, bortsett frå nokre år under 2. verdskrigen, då okkupasjonsmakta avsette han. I tillegg dreiv han garden Søndre Vegheim med mjølkekyr og fruktavl.

Bunkholt var han medlem i kommunestyret i Sauherad frå 1934 til 1971, dei to siste åra som varaordførar. Opphavleg representerte han Venstre, men bytta tidleg over til Bondepartiet då han var usamd med Venstre i landbrukspolitikken. Frå 1945 til 1957 var han formann i Telemark Bondeparti. Han var stortingsrepresentant frå Telemark i to periodar; frå 1950 til -53 for Bondepartiet, og frå 1958 til -61 for Senterpartiet. Ved begge desse vala stilte Bondepartiet/Senterpartiet fellesliste med Høgre. Til stortingsvalet i 1953 stilte Senterpartiet liste åleine, utan å få vald ein representant frå Telemark. Alle åtte stortingssesjonane var Bunkholt medlem i Justiskomiteen. Han interesserte seg likevel meir for samferdsle- og landbrukspolitikk. Særleg engasjerte han seg i vegbygging.

Bunkholt var styreformann i Akkerhaugen forbruksforening og i Saude og Nes sparebank. Han hadde elles styreverv i Bøndenes Bank i Skien, Notodden Bank, Skien-Telemarken Dampskipselskap, Sauherad kraftverk og Midt-Telemark kraftlag.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Skjematisk framstilling av mage-tarmkanalen med magesekken og matrøyret øvst.
**Meltingskanalen** eller **gastrointestinaltraktus** (lat. *tractus digestorius*) er eit organsystem hos menneske og andre dyr som tek inn mat og bryt han ned for å hente ut og absorbere næringsemne. Restane, *avfallsemna*, blir sendt ut av kroppen i form av urin og avføring. Meltingskanalen er samansett av munnen, matrøyret, magesekken, tjukktarmen og tynntarmen.

Hjå menneske omfattar tarmkanalen tynntarmen med tolvfingertarmen og tjukktarmen med blindtarmen og endetarmen. Han strekkjer seg frå magesekken til endetarmsopninga og er mellom 7 og 9 meter lang. Tarmrøyret er omfatta av bukhinna. Opninga mellom magesekken og tarmkanalen kan lukkast med ein kraftig snøremuskel i portnaren (*pylorus*). Endetarmsopninga blir kontrollert av ringmusklar.

Hjå dei fleste virveldyr er tarmkanalen delt i ein fremre og bakre del, tynntarm og tjukktarm, som er skilde med ein innsnevrande klaff der ein også finn ein eller fleire blindtarmar. Store, kompliserte dyr har forlenga, buktande tarmkanalar der også flaten på innsida blir auka gjennom foldingar og tarmtottar. Slik kan dei ta opp næring som svarer til kroppsmassen deira. Meir primitive dyr, som rundmunnar, har eit nokså rett og einsarta tarmrøyr. Tarmen er kort hjå kjøtetarar og lang hjå planteetarar.

Virvellause dyr kan ha tarmkanal som er lik fordøyingskanalen. Nokre, til dømes flimmerormar, har ikkje analopning. I tillegg til musklar i tarmveggen kan dei også ha flimmerhår som flytter på tarminnhaldet.

Kjelder
-------

* Åbro, Arnold, «tarmkanal – zoologi, anatomi», *Store Norske Leksikon*
* Åbro, Arnold; Walberg, Fred, «tarmkanal – hos mennesket», *Store Norske Leksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC

 |