recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ambortius Olsen Lindvig** (30. september 1855–9. mai 1946) var ein norsk skipsreiar og politikar frå Kragerø.

Far til Lindvig var skipsreiar. 1871 tok sonen styrmannseksamen og var til sjøs i 14 år, hovudsakleg på langfart. I ni år var han skipper. 1874/75 og 1876/77 lærte han språk i høvesvisTyskland og Frankrike. År 1885 slo han seg til i fødebyen som skipsreiar, seinare dreiv han og som skipsmeklar og eksportør av is. I si reiarverksemd satsa han på stålskip til fart på Mexico og India, seinare sette han inn dampskip. I 1914 disponerte han 15 dampskip.

Lindvig var medlem av formannskapet i Kragerø i 20 år, fleire år var han ordførar. Elles direktør i den lokale sparebanken, og mange kommunale verv.

Lindvig representerte Kragerø på Stortinget 1895-1900 og 1906-12. Han var medlem av tollkomiteen 1895-97 og sekretær i same 1898-1900. I 1906 vart han på nytt vald inn i tollkomiteen, nestformann 1908-12. Han var visepresident i Odelstinget 1908-09 og president 1910-12. 1909 var han medlem av den forsterka næringskomite nr 1 og 1910-12 av valkomiteen. Lindvig var fyrst tilslutta Venstre, seinare Frisinna Venstre. Han var handelsminister 1912-13 i Bratlie-regjeringa. Dei åra han var stortingsmann var han seks gonger permittert for å styre med forretningane sine.

Lindvig var president i Norges Rederiforbund 1915-18 og budde i Oslo frå 1912.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Dødsdato frå NBL-artikkel om Lindvig, skriven av Knut Are Tvedt.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Nobelprisen  

Nobels fredspris  
1990

**Mikhail Sergejevitsj Gorbatsjov** (2. mars 1931–30. august 2022) blei fødd i Privolnoje i Stavropol kraj, i Nord-Kaukasus sør i Russland. Han blei generalsekretær i det sovjetiske kommunistpartiet i 1985, og var den første og einaste sovjetiske presidenten frå 1988 til 1991. Gorbatsjov er mest kjend for å endre både stil og innhald i sovjetisk politikk. Den politiske endringa fekk namna *glasnost* ('openheit') og *perestrojka* ('omdanning'). I 1990 fekk han Nobels fredspris for nedrustingspolitikken sin.

Oppløysinga av Sovjetunionen
----------------------------

Gorbatsjov ønskte å demokratisere det sovjetiske samfunnet, og oppheva blant anna maktmonopolet til kommunistpartiet. 

Gorbatsjov sin politikk med gradvis reformering av systemet utan å «slå barnet ut med badevatnet» møtte motstand både blant konservative kommunistar som ikkje ønskte endring og blant dei som ville avskaffe heile systemet. Konservative kommunistar prøvde å gjere statskupp i 1991, og bortførte Gorbatsjov. Men store motdemonstrasjonar og manglande støtte frå hæren gjorde at kuppmakarane gav opp. Gorbatsjov kom tilbake til hovudstaden, blei gjeninnsett som sovjetisk president, men måtte snart sjå at Sovjetunionen blei oppløyst, og han dermed ikkje hadde nokon stat å vere president for. Det var særleg presidenten for den russiske delstaten, Boris Jeltsin, som stod bak dette. Den 25. desember 1991 trakk Gorbatsjov seg formelt tilbake frå stillinga som president for ein stat som nokre veker tidlegare var blitt oppløyst.

Tida etter oppløysinga av Sovjetunionen
---------------------------------------

I 1996 stilte Gorbatsjov til val som president i Russland, men fekk berre 0,5 prosent av røystene. Han heldt likevel fram med å vere aktiv i det offentlege liv, som føredragshaldar og som russisk sosialdemokratisk politikar. I 2006 blei han saman med den russiske milliardæren og tidlegare lovgjevaren Aleksandr Lebedev for å kjøpe nesten halvparten av den uavhengige avisa Novaja Gazeta, kjend for å utfordre Kreml sin politikk. Den 30. september 2008 sa Gorbatsjov og Lebedev at dei skulle gå saman og lage eit politisk parti kalla *Russland demokratiske parti*, sjølv om det aldri blei noko av. Sjølv om Gorbatsjov til tider var kritisk til den russiske leiaren Vladimir Putin, støtta han Russland si annektering av Krim i 2014.

Kjelder
-------

1. ↑  Gorbatschow, Michail, *Alles zu seiner Zeit - Mein Leben*, Hoffmann und Campe, 2013.
2. ↑  Egge, Åsmund; Holm-Hansen, Jørn (31. august 2022). «Mikhail Gorbatsjov». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
3. ↑  «The Nobel Peace Prize 1990», *NobelPrize.org* (på engelsk), henta 2. september 2022
4. ↑  Egge, Åsmund; Holm-Hansen, Jørn (31. august 2022). «Mikhail Gorbatsjov». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
5. ↑  «Mikhail Gorbachev | Biography, Facts, Cold War, & Significance | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), henta 2. september 2022

{{ROMPETASKE))
Ein inuittisk familie frå Alaska.
**Urfolk🤙** er folkegrupper😝 og etterkomarane🐀 av desse👍 som har levd👑 i eit område🛍️ før det blei kolonisert eller gjort om til ein stat, og som ikkje identifiserer seg med majoriteten i landet. 

Dei fleste urfolk har historisk blitt jaga, plaga og tvungne til å bli likare majoriteten. Mange urfolk har òg det til felles at levemåten deira nyttiggjer seg naturen på ein allsidig, lite forstyrrande måte, og det blir derfor gjerne sagt at dei lever «i pakt med naturen».

Det finst rundt 300 millionar menneske som kan kallast urfolk i verda i dag.yas😝🤙

Haldningar
----------

Teikning av ein maorimann som byttehandlar med den europeiske oppdagaren Joseph Banks.
Historisk har urfolk blitt sett på som uutvikla villmenn som mangla både sivilisasjon og verdi. Dette var særleg vanleg under den europeiske koloniseringa av verda, og blei brukt til å rettferdiggjera at europearane kom og tok over styret i dei mange koloniane sine.

Med Jean-Jacques Rousseau og romantikken kom eit anna syn på urfolk. Dei blei sett på som «edle villmenn», naturmenneske som ennå ikkje var blitt øydelagde av samfunnet. Medan ein før hadde vilja sivilisera urfolka byrja mange nå å tru at urfolka hadde mykje å læra frå seg. Med den nye vitskapen antropologi byrja ein å studera levesetta deira på ein systematisk måte.

Dette meir positive synet på urfolk byrja å spreia seg frå dei intelektuelle til samfunnet generelt etter den første verdskrigen, som hadde vist at den europeiske sivilisasjonen ikkje var så storarta som ein tidlegare hadde hevda. Urfolk fekk fleire rettar, men det gjekk sakte, og framleis blir mange urfolk sett ned på og er blant dei fattigaste i landa dei bur i.

Nokre av verdas urfolk
----------------------

* Ainuar (Japan, Russland)
* Aboriginarar (Australia)
* Baskarar (Spania, Frankrike)
* Inuittar, òg kalla *eskimoar* (Grønland, Russland, USA og Canada)
* Masaiar (Kenya, Tanzania)
* Maoriar (New Zealand)
* Orang asli (Andamanøyane, Malaysia, Filippinane og Ny-Guinea)
* Pygméfolk (Sentral- og Vest-Afrika)
* Samar (Noreg, Sverige, Finland og Russland
* Sanfolk (Botswana, Namibia)
* Tupiar (Paraguay, Brasil, Bolivia og Argentina)
* Yanomamiar (Brasil, Venezuela)

🩷Kjelder🩷
---------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norad om urfolk Arkivert 2005-02-16 ved Wayback Machine.
* Urfolk i Barentsregionen Arkivert 2005-02-08 ved Wayback Machine.
* Urfolk i Latin-Amerika Arkivert 2004-12-14 ved Wayback Machine.
* Ei samling artiklar om urfolk Arkivert 2005-02-26 ved Wayback Machine.

Lister over urfolk
* - Ei lengre liste (engelsk)
* - Europeiske urfolk (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
Paleosolsekvens i Toscana i Italia.
**Paleosol** er eit gamal jordsmonn som blei danne i fortida. Den presise definisjonen av termen i geologi og paleontologi er litt ulik den ein bruker i jordartslære. 

I geologi og paleontologi er ein paleosol tidlegare jordsmonn som er bevart gjennom dekking av anten løss bli ellersedimentar eller av vulkanske avsetningar (vulkansk oske), som ved eldre avsetningar er blitt litifisert til stein. I kvartalgeologi, sedimentologi, paleoklimatologi og geologi generelt er det den typiske og aksepterte praksisen å bruke ordet «paleosol» for å visa til slik «fossiljord» som er funnen begrava i sediment og vulkanske avsetningar som finst på alle kontinenta.

I jordartslære skil definisjonen seg berre litt: *Paleosoler* er jord som er danna for lenge sidan og som ikkje har noko samband i dei kjemiske og fysiske karaktertrekka sine til dagens klima eller vegetasjon. Slike jordtypar finst i svært gamle kontinentale kratonar, eller i små spreidde stader i gamle berg.

### Paleobotani

Paleosolar er viktige arkiv av informasjon om gamle økosystem, og ulike komponentar av fossil jord kan nyttast til å studera planteliv i fortida. Paleosolar inneheld ofte gamle plantemateriale som pollen og fytolittar, ei biomineralisert form for silika som blir produsert av mange planter, som gras. Både pollen og fytolittfossil frå ulike planteartar har karakteristiske former som kan sporast tilbake til foreldreplantane. Over lange geologiske tidsskalaer kan fytolittar ikkje nødvendigvis bli bevart i paleosolar ettersom silikaformene kan løysast opp.

Ein annan indikator for planteliv i paleosoler er karbonisotopsignaturar. Tilhøvet mellom ulike karbonisotopar i organisk materie i paleosoler speglar tilhøvet mellom plantar som bruker C-3-fotosyntese, som er vanlege i kjøligere og fuktigare klima, og plantar som brukar C-4-fotosyntese, som passar betre i varmare og tørrare forhold. Andre metodar for å undersøka planteliv i fortida i paleosolar er basert på å identifisera restar av lauvvoks, som blir brote ned sakte i jord over tid.


1. ↑  
Retallack, G.J. (2001). *Soils of the Past* (2nd utg.). New York, NY: Blackwell Science. ISBN 0-632-05376-3.
2. ↑  
Kraus, M.J. (1999). «Paleosols in clastic sedimentary rocks: Their geologic applications». *Earth-Science Reviews* **47** (1): 41–70. Bibcode:1999ESRv...47...41K. doi:10.1016/S0012-8252(99)00026-4.
3. ↑  
Kurmann, M.H. (1985). «An opal phytolith and palynomorph study of extant and fossil soils in Kansas (USA)». *Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology* **49** (3): 217–235. Bibcode:1985PPP....49..217K. doi:10.1016/0031-0182(85)90055-0.
4. ↑  
Cerling, T.E. (1984). «The stable isotopic composition of modern soil carbonate and its relationship to climate». *Earth and Planetary Science Letters* **71** (2): 229–240. Bibcode:1984E&PSL..71..229C. doi:10.1016/0012-821X(84)90089-X.
5. ↑  Zhang, Z.; Zhao, M.; Eglinton, G.; Lu, H.; Huang, C.Y. (2006). «Leaf wax lipids as paleovegetational and paleoenvironmental proxies for the Chinese Loess Plateau over the last 170 kyr». *Quaternary Science Reviews* **25** (5): 575–594. Bibcode:2006QSRv...25..575Z. doi:10.1016/j.quascirev.2005.03.009.
Hovudinngangen til UIA, Kristiansand
**Universitetet i Agder** (**UiA**) er eit norsk universitet i Agder fylke med rundt 13 000 studentar og 1 300 tilsette. Det vart stifta som **Høgskolen i Agder** den 1. august 1994, og fekk universitetsstatus den 1. september 2007, som det sjuande universitetet i Noreg. Universitetet består av seks fakultet og ei avdeling for lærarutdanning, og har campusar i Kristiansand og Grimstad. Tidlegare var det ei avdeling for helseutdanning i Arendal, men denne vart nedlagd i 2010. I 2017 vart Agder naturmuseum og botanisk hage del av Universitetet i Agder.

Universitetet tilbyr kring 160 fag- og profesjonsstudiar innan økonomi og leiing, teknologi- og ingeniørfag, humanistiske fag, matematikk, sjukepleie, pedagogikk, musikk, kunstfag og meir. Studiane kan utførast i varierande lengder frå halvårseiningar til bachelorgrader, mastergrader og doktorgradstudiar, i tillegg til ei rekke kurs-, etter- og vidareutdanningar. Rektor ved universitetet er frå 2019 Sunniva Whittaker.

Universitetet er også medeigar i statsaksjeselskapet Norwegian Research Centre.

UiA hadde hausten 2019 nær 13 000 studentar, der tre femdelar av studentane var kvinner.

Fakultet
--------

Universitetet i Agder er delt inn i seks fakultet, i tillegg til ei eiga avdelinga for lærarutdanning:

* Fakultet for helse- og idrettsfag
* Fakultet for humaniora og pedagogikk
* Fakultet for kunstfag
* Fakultet for teknologi og realfag
* Fakultet for samfunnsvitenskap
* Handelshøyskolen ved UiA
* Avdeling for lærarutdanning

Kjelder
-------

1. ↑  «Fakulteter, institutter og sentre», *Universitetet i Agder* (på norsk), henta 12. juni 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad til Universitetet i Agder

| * v
* d
* e
Statlege høgskolar og universitet i Noreg |
| --- |
| Universitet | 
* Agder
* Bergen
* Nord
* NMBU
* NTNU
* Oslo
* Oslomet
* Stavanger
* Søraust-Noreg
* Tromsø

 |
| Vitskaplege høgskolar | 
* Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo
* Høgskolen i Molde
* Kunsthøgskolen i Oslo
* Noregs handelshøgskole
* Noregs idrettshøgskole
* Noregs musikkhøgskole

 |
| Regionale høgskolar | 
* Innlandet
* Samisk
* Vestlandet
* Volda
* Østfold

 |
| Andre statlege høgskolar | 
* Forsvarets høgskole
* Politihøgskolen
* Høgskolen og utdanningssenteret for kriminalomsorga

 |
Koordinatar: 59°44′43.408″N 10°20′28.331″E﻿

Spikkestad stasjon frå 2012.
Spikkestad stasjon i 2007.
Spikkestad stasjon på Spikkestad i Asker kommune er endestasjonen på den einspora lokaljarnbanen Spikkestadbanen (òg kalla Røykenbanen), som er ein sidebane frå Drammensbanen ut frå Asker stasjon. 

Stasjonen vart opna i 1885 som ein haldeplass på det som då var Drammensbanen mellom Oslo Vestbanestasjon og Drammen stasjon, og fekk status som stasjon i 1911. Frå 1973 vart stasjon endestasjon på Spikkestadbanen etter at det var opna ei ny og mykje stuttare dobbelspora line for Drammensbanen på strekninga mellom Asker stasjon og Drammen etter ein annan trasé gjennom Liertunnelen. Ein heilt ny Spikkestad stasjon vart teken i bruk i august 2012.

Spikkestad stasjon ligg 37,51 kilometer frå Oslo Sentralstasjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jernbaneverkets interenttside med opplysningar om Spikkestad stasjon Arkivert 2015-04-02 ved Wayback Machine.
* Spikkestad stasjon på Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Kvalsundskipet framfor båthallen til Sunnmøre Museum
Kvalsundskipet
**Kvalsundskipet** er eit såkalla myrfunn. To båtar frå jarnalderen vart funne i ei myr i Kvalsund i Herøy kommune på Sunnmøre, og det største av dei går under namnet Kvalsundskipet. Funnet vart utgrave i løpet av tre veker i juli månad 1920. Ved C-14-datering er det tidfest til 690±70 e.Kr.
Båtane var knuste, lagde i myra, og dekt med eit tynt torvlag.

Kvalsundfunnet vart tolka og rekonstruert Fredrik Johannessen i samarbeid med Haakon Shetelig,som var hovedansvarlig for utgravningene.
Lengda på Kvalsundskipet har vore 18 meter, breidda 3,20 meter og djupgåande 0,78 meter. Det vert sett på som ein forløpar til vikingskipa. Skipet har hatt 10 årepar. Styret har vore på høgre side og festa som på seinare vikingskip.

I 1973 vart det bygd ein rekonstruksjon av Kvalsundskipet i full storleik. Bygginga vart utført av Sigurd Bjørkedal i Bjørkedalen. Dette skipet har vore plassert ved Sunnmøre Museum. Det er no i for dårleg forfatning til brukast på sjøen.

Utifrå funnmateriala har det vore vanskeleg å fastslå om Kvalsundskipet har hatt seglføring. Det vart ikkje funne restar etter seglfeste. Dei høge stamnane gjer at det vert sett på som truleg at det var rigga for segl. Det har vore gjort forsøk med å segle det nybygde Kvalsundskipet. Det vart då rigga med eit lågt råsegl. Desse forsøka viste at skipet hadde brukbare segleigenskapar.

Den minste båten i Kvalsundfunnet, var ein færing på 9,55 meter.

Galleri
-------

* Forsøk med segling av KvalsundskipetForsøk med segling av Kvalsundskipet
* Kopi av færingen frå KvalsundfunnetKopi av færingen frå Kvalsundfunnet
* Keip på KvalsundskipetKeip på Kvalsundskipet
* På Kvalsundskipet var botnborda surra til banda med vidjar gjennom klampar på borda. På kopien er surringsklampane fastklinka på bordaPå Kvalsundskipet var botnborda surra til banda med vidjar gjennom klampar på borda. På kopien er surringsklampane fastklinka på borda

Kjelder
-------

* Vikingskip.com
Koordinatar: 59°31′24.755″N 10°41′9.2760″E﻿

**Son** er ein tettbygd stad med hamn ved Oslofjorden sør i Vestby kommune i Viken fylke, kjenneteikna av arkitektur frå den såkalla hollendar-tida, ein periode frå om lag år 1500 til inn på 1800-talet då nederlandsk skipsfart og handel med norsk tømmer hadde mykje å seie for utviklinga på den norske aust- og sørlandskysten. Tømmer vart utskipa frå hamna i Son etter å ha vorte fløytt ned elva Såna, som på nedre parten heiter Hølenselva. 

Bygningar i tre langs tronge gater og vegar er karakteristisk for Son.
I si tid, frå 1604, var Son ladestad under Christiania med eigne tollrettar, og med formannskapslovene frå 1837 vart Son bykommune. Men etter 1720, då Moss vart kjøpstad og dessutan kunne eksportere større mengder trelast frå eit større omland, tok velstandsveksten i Son slutt. No er Son ein part av eit samanhengande tettbygd område ikring Moss, som ligg i grannefylket Østfold, og er dessutan ei populær hamn for fritidsbåtar.

Son var tidlegare definert som tettstad, men frå 1. januar 2007 har Statistisk sentralbyrå slege han saman med tettstaden Moss.

Litteratur om Son
-----------------

* Ivar Gudmundsen m.fl. *Son Leksikon*, Vestby Historielag, Oslo 2002, ISBN 82-991655-5-5
* Øystein Kock Johansen, *Vestby Bygdebok*, band 1, Vestby kommune, Vestby 1997, ISBN 82-994452-1-3
* Bjørn Linnestad, *Vestby – sett med kunstnerøyne*, [Vestby Historielag], Vestby 1994, ISBN 82-991655-4-7

Kjelder
-------

1. ↑  «Nye og utgåtte tettstader. 1.januar 2007». Statistisk sentralbyrå. Henta 21. april 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Son i Noreg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames

 |
**Johannes Sivertsson Bragstad** (16. desember 1858–29. mars 1937) var ein norsk skulestyrar, gardbrukar og politikar frå Inderøy. Han møtte på Stortinget for Venstre og for Bondepartiet. Kristian Bragstad var bror hans.

Far hans var gardbrukar på Bragstad i Sandvollan herad (Inderøy). Sjølv gjekk han 1875-76 Foosnæs folkehøgskule i Trøndelag og 1880-81 og 1885-87 på Askov i Danmark. Frå 1887 til -90 var han lærar på folkehøgskule ved Levanger, medan han 1891-92 budde i Kristiania der han lytta til førelesingar ved universitetet og arbeidde på 'Det kjemiske laboratorium'. Åra 1892-95 var han lærar på amtsskule i Nordre Trondhjems amt, deretter 1895-1900 landbrukslærar på Mære landbruksskule. I 1900 kjøpte han saman med O. K. Kuløy og I. Sakshaug amtmannsgarden Sund i Inderøy og oppretta Sund folkehøgskole. Kuløy forlet skulen i 1904 og Sakshaug i 1910, perioden 1910-21 var Bragstad eineeigar og styrar av både skulen og garden. Han skøytte i 1932 garden over på sonen sin.

Bragstad var ordførar i Sparbu for Venstre 1899-1900, sidan medlem av Inderøy heradsstyre i eit par periodar. Han var formann i fylkesskulestyret 1903-18.

Bragstad var 2. varamann for Venstre i Nordre Trondhjem 1903-06, møtte i 1905 frå den 3. mai i staden for svogeren Hans Konrad Foosnæs. Han var medlem av landbrukskomiteen. Perioden 1922-24 representerte han Bondepartiet i Nord-Trøndelag på Stortinget og var medlem av kyrkje- og skulekomiteen. Frå 1923 var han medlem av landsstyret i Norges Bondelag.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Johannes Bragstad[*daud lenkje*] hos Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste
Koordinatar: 48°53′53″N 2°05′47″E﻿

**Château de Saint-Germain-en-Laye** er eit kongeslott i kommunen Saint-Germain-en-Laye i *départementet* Yvelines, om lag 19 km vest for Paris i Frankrike. I dag husar bygningen Musée d'Archéologie Nationale, det arkeologiske nasjonalmuseet.

Historie
--------

Det første slottet på staden, kalla *Grand Châtelet*, vart bygd av Ludvig VI kring 1122. Slottet vart utvida av Ludvig IX av Frankrike i 1230-åra. Slottet vart sett i brann av den svarte prinsen i 1346. Slottet, no kalla *Château Vieux* vart gjenoppbygd av kong Karl V i 1360-åra, over det gamle fundamentet. 

Dei eldste delane av det noverande slottet vart bygd opp av Frans I i 1539 og vart sidan utvida fleire gonger. 

Ludvig XIV vart fødd i Saint-Germain-en-Laye i 1638. Ludvig XIV gav slottet til kong Jakob II av England då han reiste i eksil frå Storbritannia etter den ærerike revolusjonen i 1688. 

På 1800-talet oppretta Napoleon I utdanningssenteret for kavalerioffiserane sine der. Napoleon III fekk slottet restaurert frå 1862 og det vart *Musée des Antiquités Nationales*,det nasjonale antikvitetsmuseet. 

I 1919 vart freden i Saint-Germain-en-Laye, som enda krigen mellom dei allierte i fyrste verdskrigen og Austerrike, signert på slottet.

Under den tyske okkupasjonen (1940–1944) vart slottet nytta som hovudkvarteret til den tyske armeen i Frankrike.

Museet fekk namnet *Musée d'Archéologie Nationale* i 2005.

Sainte-Chapelle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Château de Saint-Germain-en-Laye» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  "Austrian treaty signed in amity," *The New York Times*, Sept. 11, 1919, s. 12.
2. ↑  Ministerial decree no. 2005-698 of. juni 22, 2005[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Château de Saint-Germain-en-Laye**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Erik Selle** (f. 1966 ) er ein norsk pastor og politikar. Han vart partileiar for Dei Kristne i 2013, som seinare heitte Partiet Dei Kristne og frå 2022 Konservativt.

Bakgrunn
--------

Selle er cand.theol. frå Universitetet i Oslo der han tok mellomfag i sosialøkonomi og embetseksamen i teologi 1991–1996. Han arbeidde som feltprest i Forsvaret i 1997 og var lærar i Bærum 1998–2004. Selle er også utdanna ved Heimevernets skole- og kompetansesenter og tenestegjorde som major i Heimevernet i Bosnia i 2007. Selle var fram til 2014 pastor og administrerande direktør i BærumsKirken, ein pinselyd på Høvik i Bærum som Selle grunnla i 2001. Han har i tillegg vore styremedlem i Kristenfolket, ein kristenkonservativ organisasjon som vart oppretta i 2009.

Erik Selle vart første gong vald til leiar i Partiet Dei Kristne (PDK) i 2013. Ved stortingsvalet dette året stilte han som førstekandidat for partiet i Nord-Trøndelag. PDK vart danna som ei bygdeliste på Bømlo i Hordaland i 2011. I kommunestyre- og fylkestingsvalget 2015 stilte partiet lister i 69 kommunar og 19 fylke. Selle var førstekandidat i Akershus fylke og var også med på partilista for valet i Bærum kommune. Ved stortingsvalet i 2017 var Selle nominert på førsteplass i både Aust-Agder og Akershus og på andreplass i Oslo.

Selle har tidlegare hatt ein periode i kommunestyret i Bærum for Høgre og har også vore medlem av Framstegspartiet.

Selle er profilert «ven av Israel» og jobba tidlegare som rådgjevar ved Internasjonale Kristne Ambassade Jerusalem, ein politisk-religiøs organisasjon oppretta i 1980. Han er elles særleg opptatt av kristne i Afrika, mellom anna som nestformann i The Africa-Israel Initiative. Ved stortingsvalet i 2017 var Selle nominert på førsteplass i både Aust-Agder og Akershus, og på andreplass i Oslo. I samband med Russlands invasjon av Ukraina i 2022 har Selle vorte kritisert for å formidla russisk propaganda som legitimerer Russlands invasjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Erik Selle» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2021.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Presentasjon på Linked.in[*daud lenkje*]
2. ↑  purehelp.no om Erik Selle
3. ↑  «Valglister ved stortingsvalget 2013 i Nord-Trøndelag». Arkivert frå originalen 19. juni 2016. Henta 29. august 2015.
4. ↑  «Valglister til fylkestinga 2015». Arkivert frå originalen 5. mars 2016. Henta 29. august 2015.
5. ↑  PDK i kommunevalget i Bærum 2015
6. ↑  *Stortingsvalget 2017. Valglister med kandidater. Stortingsvalget 2017 i Aust-Agder* Arkivert 2017-08-31 ved Wayback Machine. Aust-Agder fylkeskommune.
7. ↑  *Stortingsvalget 2017. Valglister med kandidater Godkjent av fylkesvalgstyret i Akershus 15.05.2017* Arkivert 2017-08-31 ved Wayback Machine. Fylkesvalgstyret i Akershus.
8. ↑  *Stortingsvalget 2017. Valglister med kandidater. Stortingsvalget 2017 i Oslo*, Oslo kommune.
9. 1 2  *Dagen* 2012: *De Kristne klare med interimstyre*
10. ↑  The Africa-Israel Initiative
11. ↑  [
**Sigmund Kolbeinsson Aarnes** (14. november 1851–6. november 1912) var ein norsk gardbrukar, lensmann, ordførar og stortingsmann frå Stryn.

Foreldra var gardbrukarar. Sjølv gjekk han 1870-71 Wollert Konow (SB) sin folkehøgskule på Halsnøy. Frå 1874 var han gardbrukar på farsgarden Årnes i Stryn. Han var lensmann i Stryn frå 1909 til han døydde tre år seinare.

Aarnes var medlem av heradsstyret i Stryn 1876-1909. Åra 1885-90 var han vararordførar og 1890-1909 ordførar. Perioden 1881-88 arbeidde han som utskiftingsmann. Elles var han forlikskommissær frå 1888 og formann i Stryn skulestyre 1890-1904. Omtrent samstundes, 1894-1908, var han formann i fylkesskulestyret.

Han var valmann frå 1879 til ordninga vart avvikla etter stortingsvalet i 1903. Aarnes var representant for Nordre Bergenhus amt på Stortinget 1900-03, medan han 1906-15 representerte einmannskrinsen Nordfjord på same. Han var medlem av valkomiteen 1900-03, og vegkomiteen 1900-03, 1907-12. I den siste valbolken, 1910-12, var han sekretær i vegkomiteen. Aarnes var medlem av den departementale komite til revisjon av formannskapsloven (1898) og av Den parlamentariske valkrinskommisjonen av 1900. 1904 medlem av Noregs banks representantskap.

Han døydde heime på garden sin i Stryn i 1912.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Dvergen Regin teikna av Arthur Rackham.
**Regin** eller **Regen** er eit norrønt ord og namn som tyder ‘råd’ eller ‘avgjerd’. Det har gjeve opphav til norske namn som byrjar med Ragn-, det engelske namnet Reginald, og er framleis i bruk som namn på Færøyane.

I gammal norrøn mytologi var Regin ein mann eller dverg som var svært dyktig til å smi. Han var yngste broren til Otr (oter) som vart drepen av Loke, og til Fåvne. Saman med Fåvne (eller Fåvne) drap han faren sin, Reidmar, men så krangla dei om kven som skulle ha gullskatten hans. Fåvne, som åtte den skremmande Ægeshjelmen og sverdet Rotte, stakk av med sigeren, og gullet. Deretter vart Fåvne til ein drake, anten for å kunna vakta betre over gullet eller på grunn av ei forbanning, og la seg til med skatten i ei hole. 

Regin drog til kong Hjalprek og vart smed for han, og trefte etterkvart Sigurd, som han fekk overtydd til å drepa draken. Smeden laga sverdet Gram til han, og guten vart til Sigurd Fåvnesbane med det. Deretter drap han også Regin, som var blitt for grådig og maktsjuk.

Sidan blei Regin omforma til dvergen Alberich i operaen Der Ring des Nibelungen av Richard Wagner.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Songen om Regin , frå den eldre Edda (på svensk)
|  |
| --- |
| **Grånoddy** |
| Ved Mokohinau Islands, New ZealandFoto: Tom TarrantVed Mokohinau Islands, New ZealandFoto: Tom Tarrant |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Måsefamilien Laridae |
| **Slekt:** | *Anous* |
| **Art:** | **Grånoddy** *A. albivitta* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Anous albivitta***Bonaparte, 1856 |

**Grånoddy** (*Anous albivitta*) er ei terne og ein kystbunden sjøfugl med utbreiing i varme, tempererte farvatn i sørlege Stillehavet.

Skildring
---------

Grånoddyen er 25-30 cm lang med eit vengespenn på 46-61 cm og ei vekt på ca. 75 gram. Halen er ganske lang og kløfta. Fjørdrakta er bleik grå, nesten kvit på hovudet og undersida, men mørkare på ryggen, hale og venger. Vengene har mørke tuppar og ein kvit bakkant og er hovudsakleg kvit på undersida. Auget er svart og ser stor på grunn av ein svart lapp framføre auget. Det er òg ein liten kvit flekk bak auget. Det tynne, spisse nebbet er svart og beina og føtene er òg svarte bortsett frå bleikgul symjehud. 

Juvenile fuglar er brunare enn dei vaksne, og har mørkare, meir kontrasterande vengefjører. 

Grånoddyar er vanlegvis stille, men har ein mjuk, purrande lydytring. 

Dei beitar på grunt vann, og vil ikkje flytte seg langt frå hekkekoloniane. Når dei beitar vil dei samle seg i store flokkar på opp til tusenvis av individ, dei sveveflyg over vatnet og slepper seg ned for å plukke mat frå overflata. Plankton dannar hovuddelen av kosthaldet, men dei et òg småfisk. 

Hekkinga føregår i koloniar på steinete øyar. Reirplassen kan vere ein skjerma steingrunn eller under ein stein eller klump av vegetasjon. Kullet er på eit einskilt egg. Det er kvitaktig med mørke markeringar og blir ruga av begge foreldra i ca. 32 dagar. Ungane blir fôra på oppgulpa mat og blir flygedyktige etter rundt 35 dagar. 

Det er tre underartar, her lista med utbreiing i rekkjefølgje etter Clementslista versjon 6.7 frå september 2012

* *A. a. albivitta*: Lord Howe-øya, Norfolkøya, Kermadec Islands og Tonga
* *A. a. skottsbergii*: Hendersonøya (Pitcairn), Påskeøya samt Sala og Gómez-øyane, Chile
* *A. a. imitatrix*: Desaventurados-øyane utanfor Chile

Tidlegare var denne arten rekna som ein bleik morf av blånoddy (*Anous ceruleus*), men er no ofte lista som ein eigen art.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gray Noddy» frå Wikipedia på engelsk, den 21. november 2012.*

### Referansar

1. ↑  Clements, J.F.; T.S. Schulenberg; M.J. Iliff; B.L. Sullivan; C. L. Wood (september 2012), *The Clements checklist of birds of the world: Version 6.7* (Excel spreadsheet), Cornell Lab of Ornithology, henta 1. oktober 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Grånoddy**
**Bugøyfjord** er ei grend i Sør-Varanger kommune i Finnmark-området i Finnmark fylke. Ho ligg inst i Bugøyfjorden ved E6. 

I eldre tider var staden ein marknadsplass der samar, finnar og nordmenn møtte kvarandre. Bugøyfjord ble brent ned av tyskarane da dem trakk seg ut av området høsten 1944 under den andre verdskrig.

Det står eit monument av den samiske kunstnaren John Savio, som var frå grenda, her. Monumentet vart laga av bilethoggaren Tore Engen og reist i 2004.

Kjelder
-------

«Bugøyfjord» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Busetnader på 29. lengdegrad aust |
| --- |
| 29. austlege lengdegrad | **Berlevåg****·** Bugøyfjord**·** Bugøynes**·** **Båtsfjord****·** Kongsfjord**·** Neiden**·** **Vestre Jakobselv****·** **Vadsø** |
| I nærleiken | Austertana**·** Karlebotn**·** Nesseby**·** Polmak**·** Rustefjelbma**·** Skiippagurra**·** **Tana bru****·** Varangerbotn |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°54′54″N 10°44′45″E﻿

**Regjeringskvartalet** er eit bygningskompleks ved Akersgata i Oslo sentrum der den norske statsministeren og dei fleste departementa i Noreg har kontora sine.

Soge
----

Den eldste bygningen er oppført av arkitekt Henrik Bull i 1901–1904 og var meint som del av eit monumentalt, jugendprega anlegg, der berre ei fløy vart bygd. Først i 1939 vart byggesaka teke opp att ved ein arkitektkonkurranse, vunnen av Erling Viksjø. Eit høghus på 15 etasjar (Høgblokka) vart oppført 1958, og påbygd med to etasjar 1990. I 1969 vart den såkalla Y-blokka (òg teikna av Viksjø) føydd til, delvis ved overdekking av Arne Garborgs plass. Dei nyare delane kravde riving av Empirekvartalet med hopsitalsbygningane til Christian H. Grosch, trass i protestar frå mellom andre Riksantikvaren. Den såkalla S-blokka, som vart reist der fengselet bak Møllergata 19 hadde lege, og stod ferdig 1978. I 1981 vart òg Møllergata 19 gjort til regjeringskontor og 1988 vart fjerde byggetrinn, R 4, utført. S-blokka og R 4 er teikna av Viksjøs Arkitektkontor A/S som då var leia av Per Viksjø. Det femte byggetrinnet, R 5, teikna av Torstein Ramberg, stod ferdig 1996.

6. byggetrinn har vore under oppføring i kvartalet mellom Teatergata og Munchs gate, teikna av BAD Arkitektar AS, og var planlagt ferdigstilt i 2012.

### Terroråtak

22. juli 2011 vart Regjeringskvartalet utsett for eit terroråtak som tok livet av åtte menneske. I åtaket vart det brukt ei bilbombe som påførte store materielle skadar på bygningane i Regjeringskvartalet og området rundt. Åtaka vart planlagt og utført av éin einskildperson, motivert av høgreekstremistisk og islamfiendtleg ideologi. Same dag skaut han og tok livet av 68 menneske på AUF sin sommarleir på Utøya.

22. juli-senteret, som informerer om terroråtaka 22.juli 2011, ligg i første etasje i H-blokka i Regjeringskvartale. Det vart opna 22. juli 2015.

Galleri
-------

* Regjeringskvartalet frå Nygaardsvolds plass.Til venstre Y-blokka, til høgre Høgblokka, begge teikna av Erling Viksjø i såkalla brutalistisk stil. Foto: J. P. FagerbackRegjeringskvartalet frå Nygaardsvolds plass.  
Til venstre Y-blokka, til høgre Høgblokka, begge teikna av Erling Viksjø i såkalla brutalistisk stil. Foto: J. P. Fagerback
* Skadar på Olje- og energidepartementet etter terroråtaket i 2011. Foto: Alejandro DecapSkadar på Olje- og energidepartementet etter terroråtaket i 2011. Foto: Alejandro Decap

Kjelder
-------

* «Regjeringskvartalet» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Regjeringskvartalet**

* 

* Regjeringskvartalet i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GeoNames

 |
**Olof Rudbeck d.e.**, fødd januar 1630 i Västerås, død 17. september 1702, var ein svensk naturforskar og historikar; medisinsk professor i Uppsala. Han var son till biskopen i Västerås Johannes Rudbeckius (d.e.) og hans andre hustru Magdalena Hising. Han var far till Olof Rudbeck d.y..

Olof Rudbeck oppdaga allereie som 20-åring dei fine årene som inneheld lymfe; ei av dei første viktige naturvitskaplege oppdagingane i Sverige. Han fekk òg bygd ein botanisk hage ved Svartbäcken i Uppsala, gav ut ein katalog over vekstane i hagen, og fekk slik studentane ut i naturen. Han var ein inspirator for Carl von Linné.

Namnet hans er òg knytt til hans forherleggjering og fantasifulle skildring av Sveriges stordomstid i verket *Atlantica*. Her søker han ved hjelp av fantasifull etymologi og samanblanding av soge og historisk kunnskap å prove at Sverige var det første dyrka landet i verda, «Platos sagoland, Atlantis -- den västerländska, jafetiska kulturens vagga», gudanes bustad og opphavet til alle store folkeslag. Rudbeck var ein av dei fremste forkjemparane for dette historiesynet, som svenskane kallar *göticism*.

Kjelder:
--------

Artikkelen byggjer på ei omsetjing av *innleiinga* på tilsvarande artikkel på svensk wikipedia.

### På nettet:

* Prosjekt Runeberg: *Nordisk familjebok*, Uggleupplagan 1904-26
* *Svenska Familj-Journalen*, Band X, årg. 1871
* Prosjekt Runeberg: *Svensk litteraturhistoria i sammandrag*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Bilbaoestuaret** (spansk *Ría de Bilbao*, baskisk *Bilboko Itsasadarra*) er eit estuar danna av elvane Nervion, Ibaizabal og Cadagua, som drenerer det meste av Bizkaia og delar av Alava i regionen Baskarland i Spania. Det er eit stort estuar som er 16 km langt og strekkjer seg frå Bilbao til Bilbao Abra-bukta. Dette gjer at det er mogeleg for havgåande skip å nå hamna i Bilbao, men dei siste åra har hamna i sjølve Bilbao vorte ombygd til bustadområde, medan ein har bygd ei ny hamn heilt ute ved kysten ved Santurtzi og Zierbena. 

Nedanfor Bilbao deler estuaret storbyområdet til Bilbao. På venstresida ligg Barakaldo, Sestao, Portugalete og Santurtzi og på høgresida ligg Erandio, Leioa og Getxo.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bilbaoestuaret**

* Bilbao Ria 2000

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Estuary of Bilbao» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Graveringar frå ein abraxasstein.
**Abraxas** er eit gresk ord frå oldtida som ofte har vorte funne rissa inn med greske bokstavar i steinar som har vorte brukt som talismanar eller amulettar. Desse vert kalla **abraxassteinar**.

Det har funnest fleire teoriar om kva ordet «abraxas» tyder. Den forklaringa som har hevd i dag er at det er eit ord gnostikarane brukte for gud. Basilides og dei andre gnostikarane brukte i det andre hundreåret «abraxas» som ei løyndomsfull nemning på den høgaste guddomen (jamfør tetragram). Etter alfabetisk numerologi i det greske talsystemet vil «abraxas» gje desse verdiane: a = l, b = 2, r = 100, a = l, s = 200, a = l, x= 60. Når ein legg dei saman får ein summen 365.

På abraxassteinane var det i tillegg til ordet abraxas gravert inn ein fantasifigur. Figuren symboliserer den øvste guden, *urvesenet*, til gnostikarane. Talet 365 skulle symbolisera at vesenet hadde 365 underskapande eigenskapar. Ein har funne mange slike steinar, som i dag ligg på ulike kunstsamlingar og museum.

Andre tydingar av ordet
-----------------------

* Det har vorte hevda at Abraxas var namnet på hesten til guden Aurora i gresk mytologi.
* Ikkje-gnostiske kristne såg på Abraxas som ein demon.
* I boka *Utopia* av Thomas More hadde idealøya Utopia også eit eldre namn, nemleg Abraxas.
* Ein mindre truverdig teori går ut på at Abraxas har hatt samanheng med trylleordet abrakadabra.

Sjå òg
------

* Abracassus

Kjelder
-------

* caplex.no
* *Nordisk familjebok* - Uggleupplagan
* *Salmonsens konversationsleksikon* / anden udgave / Bind I

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Blyant delt på langs.
**Blyantar** er skrivereiskaper hovudsakleg bygd opp av ei «blykjerne» og virke, som er eit beskyttande tredekke rundt kjernen. Namnet blyant kjem frå det tyske *Bleierz* som tyder blymalm, og byggjer på den mistydinga at det skulle vere bly-haldig malm i blyanten. *«Blyet»* er ikkje bly, men ei blanding av grafitt og leire (*bly* vil likevel bli brukt i det følgjande). 

For finare blyanter vert virket laga av den raude, velduftande kjerneveden i blyanttreet. Dette treet kan bli opptil 30 meter høgt, og er ein amerikansk eineart.

Blyantar blir hovudsakleg brukt til å skrive og teikne med (som oftast på eit papir, som består av cellulose). Dette gjer blyanten svært attraktiv blant folk som skriv mykje, blant anna fordi det lett går an å viske ut det vi har skrive (mange blyantar har til og med eit viskelêr på tuppen).

Historie
--------

Moderne fargeblyantar.
Dei første spora ein finn av blyant, er frå romartida. Då brukte dei ein trepinne med ein liten blyspiss på tuppen, som sat av spor på papiret når ein skreiv. Det er dette som gjer at vi no kalla det for ein blyant (det eigentlege namnet kjem av det latinske ordet «penicillus» som tydar «liten hale»).

Dei første skikklege blyantane, slik som vi kjenner dei i dag, kom rundt 1564. Då var det nokre gjetarar som fann veldig mykje grafitt i eit fjell i nærleiken av Barrowdale i England. Dei fann ut at dette eigna seg godt til å merke opp sauar, fordi det var hardt, lett å dele opp, og lett å teikne av med. Kjemikarane trudde på den tida at dette var ei form for bly, og kalla det difor «plumbabo» noko som tyder «oppfører seg som bly».

Den første tida etter oppdaginga var det ulovleg å eksportere «blyet», fordi myndigheitene tykte dette eigna seg like godt til støyping av kanonkuler som til blyantar. Difor vart det faktisk smugla bly ut i saueskinn for at blyet ikkje skulle knusast eller oppdagast.

Det var italienarane som var dei første til å hole ut pinnar for å fylle dei med bly. Like etter, vart metoden med å kløyve ein hol pinne frå eit blyanttre, legge ei stong av bly inni, og så lime att delane igjen utvikla. Det er denne teknikken som framleis blir brukt i dagens blyantproduksjon.

Teikning laga med ein 6B-blyant.
Også andre plassar vart det så smått begynt produksjon av blyantar. Men dette vart ikkje like vellukka fordi blyet var veldig porøst og vart fort pulverisert. Difor hadde England så å seie monopol på blyantar heilt til dei i Nürnberg i 1662 fann ein måte dei kunne få pulverisert grafitt tilbake til «fast» form igjen. Dette gjorde dei med ei blanding av svovel og antimon. Men den karakteristiske, firkanta, engelske blyanten, vart framleis laga av naturleg grafitt heilt fram til 1860-åra. No er det eit eige blyantmuseum i den engelske byen Keswick, i nærleiken av der den første plumbaboen blei funnen.

I dagens blyantar kan vi forandre på hardleik og farge. Ein standard deler blyantane inn i 9H, 8H, 8B og 9B. Hardleik har mykje å seia for ein kunstnar, som treng ulike typar blyantar.

Blyanthardleikar

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Carl Jóhan Jensen** (fødd 2. desember 1957) er ein færøysk forfattar, litteraturkritikar og omsetjar.

Jensen er fødd og oppvaksen i Tórshavn. Etter å ha gått grunnskule og realskule i Tórshavn reiste han i 1973 til Danmark for å ta vidare utdanning. I 1976 tok han artium og flytte heimatt til Færøyane. Der arbeidde han som journalist før han studerte færøysk språk og litteratur på Universitetet på Færøyane. Etter eksamen i 1981 fortsette han studia på Island der han studerte ålmenn litteraturvitskap og islandsk fram til 1987. Han vart cand. phil. i 1990. På 1990-talet budde han og familien fleire år i Tromsø, der kona hans arbeidde som generalsekretær i The North Atlantic Marine Mammal Commission.

Han var leiar for den færøyske forfattarforeininga, Rithøvundafelag Føroya, 1991–1992. Jensen var nominert til Nordisk råds litteraturpris i 1991, 1998, 2007 og 2008.

Romanen *Ó - Søgur um djevulskap* kom i 2010 ut i norsk omsetjing som *U- Historier om djevelskap* utgjeven av det Det norske samlaget.

Utgjevingar
-----------

* 1981 – *Skríggj*
* 1990 – *Hvørkiskyn*
* 1995 – *Rúm*
* 1997 – *Tímar og rek*
* 2000 – *Mentir og mentaskapur*
* 2005 – *Ó - Søgur um djevulskap*
* 2006 – *September í bjørkum sum kanska eru bláar*

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1989 - Den færøyske litteraturprisen (Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens)
* 1997 - Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond
* 2006 - Den færøyske litteraturprisen (Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens)

Kjelder
-------

* Bokasolan.fo - Carl Jóhan Jensen Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

### Referansar

1. ↑  Sambok

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Tysk plansje som viser arbeid med skinn og huder på eit garveri omkring 1880
Arbeid ved eit tradisjonelt garveri og fargeri i Fez i Marokko
**Garving** er ein reinse- og konserveringsprosess der hud vert omdanna til lêr.

I garveprosessen kan ein bruke vegetabilske, mineralske eller animalske garvestoff. Vegetabilsk garving var kjend heilt attende til førhistorisk tid, semsgarving er kjend frå antikken og mineralsk garving med alun eller koksalt er kjend frå tidleg mellomalder.

Vegetabilsk garving
-------------------

Ved vegetabilsk garving (barking) vert huda lagt i vassbad til håra kan fjernast. Samstundes vert knust bork lagd i eit kar med vatn slik at garvestoffa trekkjer ut. Den hårlause huda vert så lagd i badet for barking. Etter barkinga vert underhuda skrapa vekk frå lêret. 

Eikebork inneheld mykje garvestoff, men bork av bjørk og selje har vore meir brukt i Noreg. Garving med seljebork gir lysbrunt lêr, medan bjørkebork gir mørkt lêr.

Alungarving
-----------

Ved alungarving eller kvitgarving vert det brukt alun eller koksalt som garvemiddel. Saltet konserverer håra eller ulla, slik at det ikkje er nødvendig å røyte huda før garvinga. Metoden er helst bruka på skinn av sau, geit og småvilt.

Semsgarving
-----------

Ved semsgarving, trangarving eller feittgarving vert skinnet røytt med kalk før det vert innsmurt med feitt eller tran, bløytt og banka. Tradisjonelt vert det helst brukt skinn av småfe til semsking, og semska skinn vart brukt til klede. 

Semsgarva skinn vert enno bruka til pusseskinn.

Kromgarving
-----------

Kromgarving vart oppfunnen i 1853 og kom i praktisk bruk i 1870-åra. Metoden går ut på å få kromsalt i tilstrekkeleg mengd inn i rålêret. Metoden har mange fortrinn framfor vegetabilsk garving. Kromlêr toler nær innpå dobbelt så høg temperatur og det toler betre vatn og det er mjukare. Av den grunn vert det meste av overlêr, lêr til klede og og møbellêr kromgarva. Sålelêr, beltelêr, pakningslêr og bokbindarlêr vert enno garva vegetabilsk, sidan slikt lêr er fastare, mindre elastisk og mindre porøst.

Kombinasjonsgarving
-------------------

Ein kan kombinere kromgarving og vegetabilsk garving. Slikt lêr vert bruka til møbellêr.

Kjelder
-------

* Mestermobler.no om garving Arkivert 2009-07-25 ved Wayback Machine.
* *Norsk historisk leksikon* om garving[*daud lenkje*]
* Oppslagsordet »Läder» i *Nordisk familjebok* frå 1912

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Garving**
**Konrad Nielsen-rettskrivinga** var ei rettskriving for nordsamisk som vart brukt i Konrad Nielsen og Asbjørn Nesheim sitt monumentale ordboksverk Lappisk ordbok I-IV 1932-1938 og i trebandsverket Lærebok i lappisk.

Ut over desse to verka vart rettskrivinga brukt i berre ein handfull av publikasjonr. Rettskrivinga har likevel ei sentral rolle i utviklinga av nordsamisk. Så godt som alle vitskaplege publikasjonar om nordsamisk på heile 1900-talet brukte Konrad Nielsen si rettskriving når dei siterte nordsamisk språkmateriale.

Karakteristiske trekk ved Konrad Nielsen-rettskrivinga
------------------------------------------------------

Rettskrivinga vart primært laga for å gjere det mogleg å lære nordsamisk som framandspråk. Ortografien la vekt på å representere uttalen i dei nordsamiske dialektane i nordsamisk så nøyaktig som mogleg, og la mindre vekt på å skape ei rettskriving som skulle vere lett å bruke for morsmålstalarar i det daglege. 

Lydhistorisk er rettskrivinga konservativ. Ho opprettheld m.a. distinksjonen mellom final *m* og *n*, og mellom final *p, t, k*, desse distinksjonane var på den tida rettskrivinga vart til allereie borte i Kautokeino (som hadde høvesvis final *n* for nasalane og *t* for lukkelydane), men var framleis oppretthalde både i meir austlege og sørlege dialektar.

Konrad Nielsen-rettskrivinga i bruk
-----------------------------------

I den grad samar skreiv samisk i tida fram til 1979, brukte dei verken Konrad Nielsen-rettskrivinga eller Bergsland-Ruong-rettskrivinga frå 1948), men Friis-rettskrivinga, som dei kjende frå Bibelomsetjinga og frå det religiøse bladet Nuorttanaste.

Litteratur
----------

* Nielsen, Konrad 1932-1938: *Lappisk ordbok Lapp dictionary* (med Asbjørn Nesheim)
* Nielsen, Konrad 1926-1929: *Lærebok i lappisk*
Kristian Zahrtmann: Leonora Christine i hagen til Frederiksborg slott, 1887
**Peder Henrik Kristian Zahrtmann**, kjend som **Kristian Zahrtmann**, (31. mars 1843–22. juni 1917) var ein dansk målar. Han var ein del av den danske kunstnargenerasjonen seint på 1800-talet i lag med Peder Severin Krøyer og Theodor Esbern Philipsen, som braut bort frå arva etter gullalderen i dansk kunst, til fordel for naturalisme og realisme. 

Han vart særleg kjend for historiske måleri, og særleg dei som synte sterke, tragiske og segnomsuste kvinner i dansk historie. Han målte òg mange verk innan andre sjangrar, som landskap, gatebilete, menneskescenar og portrett. 

Han hadde stor innverknad på utviklinga av dansk kunst gjennom å støtte den individuelle stilen til studentane sine dei mange åra han var lærar og ved nyskapande bruk av fargar. Han var mellom anna lærar for mange norske kunstnarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kristian Zahrtmann» frå Wikipedia på engelsk, den 13. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Dansk biografisk Leksikion*

* *Kristian Zahrtmann* på Kunstindeks Danmark / Weilbachs Kunstnerleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |