Gjøvikglas med kvinnemotiv
Foto:
Øyvind Holmstad
 

Glasblåsar i arbeidFoto: Øyvind Holmstad

**Gjøvik Glassverk** er namnet på fleire verksemder som har laga glas på Gjøvik sidan 1807. Verksemda danna grunnlaget for bydanninga på Gjøvik.

Gjøvigs Glasværk vart skipa i 1807 av den tyske glasblåsaren Caspar Kauffeldt på garden Hunn i det som vart Vardal kommune. Han hadde vakse opp på Biri Glassverk der faren var hyttemeister. Rundt verket utvikla det seg eit lite lokalsamfunn som la grunnlaget for byen på starten av 1800-talet. Verksområdet er i dag ein del av Gjøvik sentrum. 

Over ein hundreårsperiode laga Nøstetangen glassverk etterfølgd av Hurdal glassverk og deretter Gjøvigs Glasværk glas i Noreg. Etter kvart som produksjonen vart flytta følgde mange av glasblåsarane med. Dei heldt ofte fram med å produsere dei same modellane på den nye plassen. Det kan derfor vere vanskeleg å fastslå sikkert om eit produkt er laga ved eine eller andre verket og når det vart laga.

Aktiviteten ved glasverket kan delast inn i tre periodar frå 1807 til produksjonen endeleg vart lagd ned i 1843.

1807-1809
---------

Produksjonen starta opp i 1807 med 7 mann. Det einaste produktet verket kunne produsere var taffelglas.

1809-1819
---------

I 1809 vart produksjonen av kvitt glas overført frå Hurdal Glassverk. Denne perioden representerer glansperioden for verket. I 1817, arbeidde det 24 mann ved glasverket.
Produksjonen ved verket omfatta i denne perioden taffelglas, kvitt glas og butelje- og og apotekarglas. Verket hadde òg eige glassliperi. Gjøvikglaset representerte empirestilen. Produksjonen vart innstilt i 1819, men drifta vart sett i gang i 1823 i mindre omfang.

1823-1843
---------

Gjøvik byvåpen viser ei kvit svane på blå botn.
Originale glas fra Gjøvik Glasværk 1807-1843 i foajeen til Gjøvik rådhus
Foto:
Øyvind Holmstad
 

Frå 1825 blei det produsert farga glas ved Gjøvik Glassverk. Den spesielle fargen gjøvikblå har sidan blitt kjent over heile landet som spesielt og eksklusivt for produkta frå Gjøvik. Til å framstille denne vart det nytta kobolt frå Blaafarveværket på Modum. Blåfargen finn ein òg i byvåpenet til Gjøvik. Glasverket vart lagt ned i 1843 av sonen til grunnleggaren Wexel Hansen Kauffeldt.

1994-2017
---------

Nye Gjøvik Glassverk vart etablert i 1994 i Brennerigata 1-3, ved breidda av Hunnselva i Gjøvik sentrum. Det vart lagd ned i 2017. Mellom anna laga dei kopiar etter koboltblå modellar frå gamle Gjøvik glassverk.

Referansar
----------

1. ↑  *runesimensen.com*, arkivert frå originalen 4. mars 2016, henta 16. august 2010

Kjelder
-------

* 

* «Gjøvik\_glassverk» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Gjøvik gaard (PDF)
* Om Gjøvikblå i Byvåpet Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* Glass frå Gjøvik Arkivert 2013-11-19 ved Wayback Machine.

Litteratur
----------

* Christiansen, Gunnar E. 1939. De gamle priviligerte norske glassverker og Christiania glassmagasin. Oslo.
* Korshavn, Jan Håvard 1994. Norske Empireglass. Gjøvigs Glasværk 1807-1843. Gjøvik.
* Mæhlum, Einar 1938. Glassverk og glasspustere. I: Norsk kulturhistorie, bind 3. Oslo.
* Norland, Lissie 1998. Nedre Gjøvik Gård i glassverkstida 1804–1860. Institutt for kulturstudier, Universitetet i Oslo.
* Polak, Ada Buch 1953. Gammelt norsk glass. Oslo.
* Polak, Ada 1974 (rev. utgave). Glassboken. Oslo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gjøvik Glassverk
* Gjøvik Glassverk AS Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. ved runesimensen.com
* Gjøvik Glassverk A/S Arkivert 2018-08-05 ved Wayback Machine. (historie) ved runesimensen.com

| * v
* d
* e
Glasverk i Noreg |
| --- |
| Skipa på 1700-talet | Nøstetangen (1741-1777)  • Aas grønne glasshytte (1747-1765)  • Hurdal (1755-1895)  • Biri (1761-1880)  • Hadeland (1765)  • Schimmelmanns glassverk (1779-1832)  • Jevne (1793-1824) |
| Trøndelag | Holmen  • Survik (1808-1821)  • Åsnes (1813-1883)  • Jøssund (1854-1857)  • Namsos (1855-1867)  • Nils Bjørums Glassverk (1873-1886) |
| Vestlandet | Hestvik (1850-1854)  • Bergens Glasværk (1875-1927) |
| Austlandet | Berger (1857-1875)  • Drammen (1873-1977)  • Eid (1810-1818)  • Gjøvik (1807-1843)  • Hafslund (1862-1876)  • Høvik (1855-1933)  • Ise (1810-1816)  • Jeløy (1898-1902)  • Larvik (1872-1926)  • Magnor (1896)  • Moss (1898-1999)  • Randsfjord (1950-1997)  • Vallø (1875-1879)  • Ør (1874-1894) |
| Kunstnarglashytter | Nye Gjøvik (1994-2017)  • Nye Åsnes  • Nøstetangen Glass AS  • PLUS i Gamle Fredrikstad (1958-1978)  • Glasshytta i Gamle Fredrikstad  • Glasshytta Vikten  • Glasshytta Union  • Glasshytta Kragerø (1991-2010)  • Boble glasshytte  • Kongsberg Glassblåseri (1996-2002)  • Blåst  • Glasshytta i Vivestad  • Glasshytta Henningsvær  • Glasshytten Varmt Glass (2005-2013)  • Glasshytten på Verftet  • Glasshytta på Berger (1982-2004)  • Glasshytta Hegg (1989-1995)  • Glasshytta på Frysja  • Kongsfoss Glass  • Glashytta i Setesdal (2000-2019) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |