recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**John Cooper** (fødd kring 1570, død 1626), òg kjend **Giovanni Coprario** eller **Coperario**, var ein engelsk komponist, gambist og luttist.

Han endra namnet sitt tidleg på 1600-talet. Det vert ofte sagt at han gjorde dette etter at han vitja Italia, men det finst ikkje bevis for at han nokon gong var der. Frå 1622 tente han prinsen av Wales og kan ha vore læraren hans. Han arbreidde for han då han overtok trona som Karl I. Han var gjennom lange tider verna av Edward Seymour, jarl av Hertford.

Av verka til Cooper finn ein fantasiar, suitear og andre verk for gambe og fiolin, samt songsamlingane, *Funeral Teares* (1606) og *Songs of Mourning: Bewailing the Untimely Death of Prince Henry* (1613). Han skreiv òg læreboka *Rules how to Compose*.

I følgje Ernst Meyer var Cooper frå London og italianiserte namnet sitt sidan italiensk musikk og musikarar vart stadig meir på moten, og han var det meste av livet sitt hoffmusikar hos kongen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Cooper (composer)» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mai 2010.*

1. ↑  Meyer, Ernst Hermann (1946). *English chamber music; the history of a great art*. London: Lawrence & Wishart. s. 149. ISBN 0-306-70037-9.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Fritt tilgjengelege notar av John Cooper i Werner Icking Music Archive (WIMA)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 66°22′S 110°27′E﻿

**Ardery Island** er ei bratt, klipperik øy, som ligg 1,7 km vest for Odbert Island i Windmill Islands. Ho vart først kartlagd frå flyfoto teken av US Navy Operasjon Highjump og Operasjon Windmill i 1947 og 1948. Ho vart namngjeven av US-ACAN etter major E. R. Ardery, ein observatør i ingeniørtroppen som var med på å opprette astronomiske kontrollstasjonar mellom Wilhelm II Coast og Budd Coast sesongen 1947-48.

Cave Ravine
-----------

Cave Ravine er ei ravine vest på øya. Ho vart først kartlagd av Operasjon Highjump, ho vart vitja i 1961 av dr. M. N. Orton, som var militærlege ved Wilkes Station. Ho fekk dette namnet av ANCA fordi det ligg ei grotte i vestveggen av ravina. **Cave Landing** er ein isfot nær Cave Ravine der ein kan gå i land på våren og sommaren. Denne vart oppdaga av dr. Orton då han vitja Cave Ravine, og vart namngjeven av ANCA etter sistnemnde.

Mast Point
----------

Mast Point er det vestlegaste punktet på øya. Det vart namngjeve av US-ACAN etter bygningssnekkaren Clarence W. Mast som heldt til ved Wilkes Station i 1958.

Hiegel Passage
--------------

Hiegel Passage er eit sund mellom øya og Holl og Ford Islands i sør. Ho vart namngjeven av US-ACAN etter offiseren James A. Hiegel i US Navy som var leiar for Mobile Construction Battalion og som leia bygginga av Wilkes Station i februar 1957.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ardery Island» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**John Bettis** (fødd 24. oktober 1946) er ein USA-amerikansk tekstforfattar som har skrive tekst til mange kjende popsongar. I 2011 vart han innlemma i Songwriters Hall of Fame og Nashville Songwriters Hall of Fame.

Han var opphavleg ein del av bandet Spectrum, i lag med Richard og Karen Carpenter. Han skreiv teksten til «Top of the World», ein stor hit for både Lynn Anderson og The Carpenters. Han skreiv fleire tekstar for The Carpenters, som «Only Yesterday», «Goodbye to Love» og «Yesterday Once More». Han skreiv seinare hittar for andre artistar som Madonna («Crazy for You»), Michael Jackson («Human Nature»), The Pointer Sisters ("Slow Hand»), Diana Ross («When You Tell Me That You Love Me»), Jennifer Warnes («Nights Are Forever»), Peabo Bryson («Can You Stop the Rain»), George Strait («Heartland»), Ronnie Milsap («Only One Love in My Life») og Barbara Mandrell («One of a Kind Pair of Fools»).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Bettis» frå Wikipedia på engelsk, den 3. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Biografi
* EMI-biografi

1. ↑  «John Bettis». *biography*. emimusicpub.com. Henta 3. februar 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNE
* CiNii
* MusicBrainz (artist)

 |
Lord Berkeley (høgre), i lag med Evelyn Pierrepont, 1. hertugen av Kingston-upon-Hull og Charles Boyle, 2. jarlen av Burlington i eit gruppeportrett av Godfrey Kneller.
**John Berkeley, 3. baron Berkeley av Stratton** (1663–27. februar 1697) var ein engelsk admiral. 

Han var den andre sonen til John Berkeley, 1. Baron Berkeley av Stratton og overtok tittelen etter faren då den eldste broren Karl, ein kaptein i marinen, døydde. 

I desember 1688 vart han kontreadmiral for Royal Navy. Sommaren etter var han viseadmiral i den raude skvadronen under admiral Herbert og kjempa i lag med han i slaget ved Bantry Bay (1. mai 1689). Då Sir John Ashby døydde i juli 1693, vart han admiral i flåten under admiralane Killigrew, Delavall og Shovell. Den 8. juni 1694 tok Lord Berkeley del i åtaket på Brest og bombarderte same året Dieppe og Le Havre. 

Sommaren etter, i 1695, utførte Berkeley fleire åtak mot den franske kysten og 4. juli bombarderte han St. Malo. I august gjekk han til åtak på Dunkerque og Calais, men påførte dei berre små skadar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Berkeley, 3rd Baron Berkeley of Stratton» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Ulf Andersson** (fødd 27. juni 1951) i Västerås er ein svensk stormeister i sjakk. Han vann den svenske meisterskapen i sjakk i 1969. Han blei internasjonal meister i sjakk (IM) i 1970 og stormeister i 1972. Han blei også stormeister i fjernsjakk i 1996. 

Ulf Andersson blir rekna som den beste sjakkspelaren Sveriges har hatt gjennom tidene. I 1983 var han rangert som nummer 4 i verda med ein rating på 2640. Den høgaste ratingen hans var 2641 i oktober 2000. 

Andersson er kjend som ein solid spelar som ofte spelar remis og sjeldan taper. I 1980- og 90-åra var han ein av toppspelarane med høgast remisprosent. Han spelar helst posisjonelt, og vinn ofte partia i sluttspelet etter mange timar med tolmodig spel.

Fotnotar
--------

1. ↑  *All time rankings*, arkivert frå originalen 26. november 2009, henta 30. august 2011

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ulf Andersson sitt ratingkort hos FIDE
* Ulf Andersson sine sjakkparti hos chessgames.com
* Presentasjon av Ulf Andersson Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
**John Patrick Boylan II** (fødd 21. mars 1941) er ein USA-amerikansk plateprodusent og låtskrivar.

I lag med broren Terence spelte han inn eit album som Appletree Theatre seint i 1960-åra. Etter ein kort periode i gruppa Hamilton Streetcar, byrja Boylan å arbeide som produsent. og arbeidde med Ricky Nelson, The Association, The Dillards, Presenceog andre. Han var òg manager for Linda Ronstadt, og introduserte henne til ei då ukjend gruppe musikarar som akkompagnerte ho i 1971 og som seinare vart Eagles.

Etter å ha arbeidd med Pure Prairie League og Commander Cody tidleg i 1970-åra, fekk han stor suksess som produsent for det første albumet til Boston. Selskapet til gruppa Epic Records løna han med å tilby han stillinga som visedirektør i selskapet, der han var i eit tiår. I denne tida var han òg produsent for fleire andre artistar, som Charlie Daniels, Mickey Gilley og Little River Band. I 1986 slutta han for å skipe sitt eige selskap, Great Eastern Music. Eit av dei første prosjekta hans der var å produsere albumet *The Simpsons Sing the Blues*.

Boylan nye lidenskap var å produsere barnemusikk, som resulterte i album av The Chipmunks og Muppets. I 1999 vann han Grammy-prisen for beste barnealbum med *Elmopalooza*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Boylan» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mai 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Tom Kealey. «John Boylan : Biography». AllMusic. Henta 15. mai 2020.
2. ↑  «Terence Boylan Biography». Terenceboylan.com. Arkivert frå originalen 26. februar 2019. Henta 15. mai 2020.
3. 1 2  «John Boylan». Greateasternmusic.com. 24. februar 1999. Henta 15. mai 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Jan Niklas Patrik Sjöberg** (fødd 5. januar 1965 i Göteborg) er ein tidlegare svensk høgdehoppar. Patrik Sjöberg heldt ei tid verdsrekorden i høgdehopp før han vart slått av cubanaren Javier Sotomayor. Sjöberg sin rekord frå 1987 på 2,42 m er framleis gjeldande europeisk rekord. Den einaste som per i dag har hoppa høgare, er Sotomayor med verdsrekorden på 2,45.

Patrik Sjöberg er fire gonger europameister i innandørs-EM. I tillegg vart han verdsmeister i innandørs-VM i Paris i 1985 og har fleire medaljar frå seinare innandørs-VM. Ein av Patrik Sjöbergs største prestasjonar var då han vart verdsmeister i høgdehopp under VM i friidrett 1987 i Roma. Her hoppa han 2,38 m.

Sjöberg deltok i OL for fyrste gong under sommar-OL 1984 i Los Angeles. Her tok han sølvmedaljen med eit hopp på 2,33. Vinnaren vart vesttyske Dietmar Mögenburg. Under sommar-OL 1988 i Seoul hoppa Sjöberg heile 2,36, altså høgare enn i Los Angeles, men enda likevel på delt tredjeplass og fekk bronsemedaljen. I sommar-OL 1992 i Barcelona gjekk gullet til verdsrekordhaldaren Javier Sotomayor, og Sjöberg fekk eit nytt OL-sølv. Sotomayor og Sjöberg hoppa begge over 2,34, men av di Sotomayor greidde det på fyrste forsøk, og Sjöberg på andre, vart medaljefordelinga som ho vart.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Patrik Sjöberg» frå Wikipedia på svensk, den 4. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Patrik Sjöberg» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* LIBRIS
* Munzinger (sport)
* Discogs (artist)

 |
**Milada Blekastad** (1. juli 1917–25. oktober 2003) var ein norsk litteraturhistorikar, omsetjar, kulturarbeidar og statsstipendiat.

Blekastad vart fødd i Praha og kom til Noreg som 16-åring som gjest hos forfattaren Inge Krokann, og vart buande i landet. Eitt år seinare gifta ho seg med målaren Hallvard Blekastad. Ho har hatt eit breitt virke på fleire felt, mest knytt til studium i Comenius og formidling av litteratur og kultur mellom Noreg og Tsjekkoslovakia/Tsjekkia. 

Frå 1957 til 1987 underviste ho i tsjekkisk litteratur ved Universitetet i Oslo og tok sjølv ein doktorgrad der i 1969: *Comenius : Versuch eines Umrisses von Leben, Werk und Schicksal des Jan Amos Komenský*. Ho har òg skrive ein kortare, norskspråkleg biografi om Comenius. Ho har omsett nokre norske bøker til tsjekkisk, og endå fleire frå tsjekkisk til norsk, av m.a. Vaclav Havel, Ivan Klima, Milan Kundera, Ludvik Vaculik og Karel Capek. Ved sida av undervising og omsetjing var ho aktiv som kåsør, skribent og føredragshaldar.

Ho vart statsstipendiat i 1970, mottok Bastianprisen i 1969 for omsetjinga av Ludvik Vaculiks *Øksa*, og mottok *Tsjekkisk fortenestemedalje* i 1997. Ho mottok òg ein særleg pris frå skribentgruppen Charta 77 for innsatsen sin for tsjekkisk litteratur.

Litteratur
----------

* *Millom aust og vest*. Universitetsforlaget, 1958 (tsjekkisk kultur- og litteraturhistorie)
* *Comenius : Versuch eines Umrisses von Leben, Werk und Schicksal des Jan Amos Komensky*. Universitetsforlaget, 1969
* *Tsjekkiske eventyr*. Samlaget, 1972
* *Slovakiske eventyr*. Samlaget, 1972
* *Saka til menneska : den tsjekkiske tenkjaren Comenius i kamp om ein universal reform av samfunnslivet*. Gyldendal, 1977
* *Millom bork og ved : frå tsjekkisk åndsliv i nyare tid*. Samlaget, 1978 (tsjekkisk kultur- og litteraturhistorie, del 2)
* *Hallvard Blekastad : glimtar frå eit kunstnarliv*. Universitetsforlaget, 1983
* *Jaroslav Seifert : ein tsjekkisk diktar*. Oslo, 1985

* Kåre Langvik-Johannessen. «Milada Blekastad». I: *Norsk biografisk leksikon*, 2. utg. bd 1
* Karen Gammelgaard. «Milada Blekastad in memorium» I: ’’ Scando-Slavica Tomus 50, 2004’’ pdf[*daud lenkje*]

Kjelde
------

* Omsett frå «Milada Blekastad», innhenta måndag 4. januar 2010, klokka 22:53.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Abe Keshishian**, med artistnamnet **Abe «Voco» Kesh** (1933–1989) var ein San Francisco-basert disc jockey og plateprodusent. Han er mest kjend for å ha oppdaga det gryande hardrock-bandet Blue Cheer, og for å ha produsert dei to første albuma deira, *Vincebus Eruptum* og *Outsideinside*. Han produserte òg hitsingelen deira «Summertime Blues» av Eddie Cochran.

Han jobba som DJ på legendariske KSAN San Francisco, der han var ansvarleg for nattprogrammet. Han vart fødd i Detroit og døydde på Marin Hotel i San Rafael, der han budde dei siste 14 åra av livet sitt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abe "Voco" Kesh» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juli 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Obituary, The Marin Independent Journal, as posted at Jive95.com
2. ↑  «Abe «Voco» Kesh biography at the Blue Cheer Archive». Arkivert frå originalen 10. april 2017. Henta 9. april 2017.
3. ↑  Obituary, *The Marin Independent Journal*, as posted at Jive95.com
**Tumen** eller **Tuman** (russisk Туманная, *Tumannaja*) er ei 521 km lang elv som renn langs delar av grensa mellom Kina, Nord-Korea og Russland. Ho spring ut frå fjellet Baekdu og munnar ut i Japanhavet

Elvar ligg nordaust i Asia. Den øvre delen av elva renn langs grensa mellom Kina og Nord-Korea, medan den 17 km av ho renn mellom Nord-Korea og Russland dei siste 17 kilometrane før ho munnar ut i Japanhavet. Elva dannar mykje av den sørlege grensa av provinsen Jilin i Mandsjuria og den nordlege grensa av provinsane Nord-Hamgyong og Yanggang i Nord-Korea. Baekdu på grensa mellom Kina og Nord-Korea er kjelda til elva, i tillegg til elva Yalu.

Namnet på elva kjem frå det mongolske ordet *tümen*, som tyder «ti tusen». Elva er kraftig forureina av nærliggande fabrikkar i Nord-Korea og Kina, men er likevel ein stor turistattraksjon i området. I Tumen i Jilin ligg det restaurantar langs elva med utsyn til Nord-Korea på andre sida. Det russiske namnet på elva er *Tumannaja* som tyder «tåkete».

Viktige byar langs elvar er Hoeryong, Namyang og Onsong i Nord-Korea, Tumen og Nanping i Kina.

Flyktningar
-----------

Tumen har i mange år vorte nytta av flyktningar frå Nord-Korea til Kina. Dei fleste flyktningane under sveltekatastrofen på 1990-talet i Nord-Korea kryssa Tumen. 

Sjølv om Tumen er tungt overvaka av armerte patruljar vert ho føretrekt føre Yalu, som er djupare og mykje breiare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tumen River» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3   Onishi, Norimitsu, "Tension, Desperation: The China-North Korean Border", 22. oktober 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om hus- eller gardsamlinga. For tettstaden i Sverige, sjå Tun i Sverige.* 
Graskledd tun ved Riddergården i Hønefoss. Foto: Tom Bjørnstad, 2007

Ivar Aasen-tunet er ein bruk av tun-omgrepet. Foto: Andreas Vartdal, 2008

**Tun** er opphavleg eit romleg omgrep som kjem av samlinga av hus ved ein eller fleire gardar, eller inngjerding av eit tilstøytande område. Tun som romleg skildring nyttast oftast der bruksbygningane ved ein eller fleire gardar står så tett at det dannar eit romleg fellesskap. 

Eit tun kan ofte ha oppstått dersom ein større gard vert oppdelt ved arveskifte, eller der bønder samlar gardshusa sine på ein stad for å oppnå driftsfordelar. Ved vestnorske fjellsider er sam-lokaliseringa ikring felles tun ofte gjort for konsentrere bustader der ein ligg skjerma frå ras, og for å unngå å ta opp meire dyrkbar mark enn det som er nødvendig. I Trøndelag var det vanleg med lukka firkanttun.

I moderne tider vert omgrepet òg brukt om andre bygningar samla rundt ein plass, til dømes «helsetun». Nokre døme på namngjevne tun er Agatunet, Havråtunet og Ivar Aasen-tunet.

Ordsoge
-------

Ordet tun kjem frå gammalt germansk og norrønt *tún*. Det er det same ordet som på nederlandsk *tuin*, engelsk *town* og islandsk *tún*. Godt døme for moderne bruk at ordet tun er det nederlandske ordet for 'botanisk hage', som er *krudt-tuin*. Eller ser ein at ordet har i dei tre andre germanske målføra utvikla seg delvis annleis, der ein på engelsk har teke ordet vidare i form av samling av hus, og av dette nyttar ordet for ein liten by, *town*. Nederlanderne nyttar ordet meire i form av 'hage' medan islendarane nyttar det for 'åker'.

Klassiske tuntypar
------------------

* Klyngjetun
* Rekkjetun

Kjelder
-------


1. ↑  Trøndertunet; tronderskbyggeskikk.no
**Vorskla** (russisk og ukrainsk Ворскла) er ei elv i Belgorod oblast i Russland og Poltava og Sumy oblast i Ukraina, og ei av sideelvane til Dnepr frå venstre. Vorskla har ei lengd på 464 km og eit nedslagsfelt på 14 700 km².

Ho har kjelda si på Det sentralrussiske høglandet, nordvest for Belgorod. Ho renn sørvestover frå kjelda og inn i Ukraina og munnar ut i Dnepr gjennom eit stort delta på nordsida av Dniprodzerzjynsk-reservoaret. Dei viktigaste sideelvane hennar er Vorsklytsja, Velykyj Kobeljatsjok, Poluzirja, Kustolova, Boromlja, Merla, Kolomak og Takhamlik.

Langs Vorskla ligg mellom anna byane Poltava, Novi Sanzjary, Okhtyrka og Kobeljaky i Ukraina og Grajvoron og Stroitel i Russland. Elva er seglbar frå munningen til Kobeljaky.

I 1399 vart slaget ved Vorskla utkjempa i området. I 1709 vart byen Poltava ved Vorskla omleira av Karl XII under Slaget ved Poltava.

Bakgrunnsstoff
--------------

* National Geographic: Foto av Vorskla

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ворскла (река)» frå Wikipedia på russisk, den 19. oktober 2008.*


| * v
* d
* e
Dnepr |
| --- |
| Sideelvar | 
* Drut (H)
* Berezina (H)
* Sozj (V)
* Pripjat (H)
* Teteriv (H)
* Irpin (H)
* Desna (V)
* Stuhna (H)
* Trubizj (V)
* Ros (H)
* Tjasmyn (H)
* Supij (V)
* Sula (V)
* Psyol (V)
* Vorskla (V)
* Samara (V)
* Konka (LV)
* Bilozerka (V)
* Bazavluk (H)
* Inhulets (H)

 |  |
| Reservoar | 
* Dnepr
* Dniprodzerzjynsk
* Kakhovka
* Kaniv
* Kiev
* Krementsjuk

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Abel Kirui** (fødd 4. juni 1982) er ein langdistanseløpar frå Kenya som vart verdsmeister i maratonløping både i 2009 og 2011, i 2012 tok han OL-sølv på distansen.

Kirui vann Wien maraton i 2008 på ny løyperekord 2.07.38. Den 22. august 2009 vann han gullmedaljen under verdsmeisterskapen i friidrett i Berlin på tida 2.06.54. To år seinare forsvarte han VM-tittelen då verdsmeisterskapen 2011 fann stad i Daegu i Sør-Korea. Under dei olympiske leikane i London i 2012 måtte Kirui sjå seg slått av Stephen Kiprotich frå Uganda. Hausten 2016 sprang Kirui inn til siger i Chicago maraton på tida 2.11.23.

Abel Kirui under Sommar-OL 2012

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2009 i Berlin: Gullmedalje – 2.06.54, framom Emmanuel Mutai (2.07.48)
* VM 2011 i Daegu: Gullmedalje – 2.07.38, framom Vincent Kipruto (2.10.06)
* OL 2012 i London: Sølvmedalje – 2.08.27, bakom Stephen Kiprotich (2.08.01)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abel Kirui» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juni 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 62°24′00″N 5°39′26″E﻿

Runde Miljøsenter, Foto Knut Werner Alsén
**Runde Miljøsenter** er ein internasjonal miljøforskingsstasjon, eit formidlingssenter og ein møteplass for kurs, seminar og konferansar. Miljøsenteret, som ligg på eit fuglefjell, øya Runde, blei offisielt opna 1. oktober 2009.

Arbeidsområde
-------------

Den grunnleggande tanken med forskingssenteret på Runde er å etablere infrastruktur for overvaking og forsking på miljøet, samt å promotere berekraftig teknologi innan fiske, fangst og energiproduksjon. Senteret skal kunne nyttast av forskarar både frå Noreg og utlandet, og ein ynskjer å oppnå auka fokus på dei viktige havområda utanfor Møre, som er eit av dei viktigaste gytefelta i norske farvatn.

Senteret inneheld kontor, laboratorium og åtte leilegheiter for gjestande forskarar og andre. I senteret skal det òg på plass auditorium, kafé og ei informasjonsavdeling som skal vise dei store biologiske prosessane som skjer i Norskehavet og samspelet mellom miljø, klima, fugl, fisk og plankton. Det er konkrete planar om ei utstilling av Akerendam i Miljøsenteret.

Miljøbygg
---------

Runde Miljøsenter, Foto Knut Werner Alsén
Sidan plassen ligg i eit freda og svært sårbart naturområde, har bygget det fremste innan miljøteknologi, med fokus på miljøvennleg bygningsmateriale, energieffektivitet, vass-sparing og gjenbruk av eige avfall og avløpsvatn. 

Bygget skal vere energiøkonomisk og er bygt som eit «førebileteprosjekt» i samsvar med Enova sine reglar. Runde Miljøsenter vil òg ha ei sjøbu på 600 kvadratmeter brutto areal med kaianlegg på Runde hamn.

Planane for senteret har brei politisk støtte, både frå Herøy kommune, regionrådet og Møre og Romsdal fylke. Næringslivet i regionen har òg gått inn med ein større sum i prosjektet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Runde Miljøsenter si nettside
* Runde Miljøsenter på Facebook
* Runde Miljøsenter på Twitter
* Runde Miljøsenter på YouTube
* Runde Miljøsenter på Visit Norway[*daud lenkje*]
* Fra åpningen av Runde Miljøsenter (NRK)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Ornitologisk Forening
* Et møte med fuglene på fuglefjellet Runde Arkivert 2009-03-13 ved Wayback Machine. Laget av video-film.no og Per Johan Næsje
**Mikuláš Dzurinda** (fødd 4. februar 1955 i Spišský Štvrtok i Prešov-provinsen i dåverande Tsjekkoslovakia) er ein slovakisk politikar og statsminister i Slovakia frå 1998 til 2006.

Dzurinda gjekk ut frå høgskulen for transport og kommunikasjon i Žilina i 1979. Han arbeidde som økonomisk analytikar for transportforskningsinstituttet i Žilina frå 1979 til 1988. 1988 til 1990 jobba han som seksjonsdirektør for den tsjekkoslovakiske jernbanen i Bratislava.

Dzurinda gjekk inn i politikken som ein av grunnleggjarane av den Kristendemokratiske Rørsla (*Kresťanskodemokratické hnutie - KDH*) i 1990. Etter det første demokratiske valet i Tsjekkoslovakia i 1990 vart Dzurinda visesamferdselsminister i den slovakiske regjeringa i 1991. I 1992 vart han vald inn i det slovakiske parlamentet, der han var med i finanskomitéen. Då Tsjekkoslovakia vart oppløyst i 1993 var Dzurinda nestformann i KDH, med ansvar før økonomi. I 1994 var han minister i regjeringa til Jozef Moravčík, etter at Vladimír Mečiar vann parlamentsvalet i oktober 1994 vart han del av opposisjonen.

Mečiar sitt styre var svært kontroversielt og vart skulda for å vera autoritært. Som eit resultat av dette gjekk KDH og fire andre opposisjonsparti i 1997 saman i ein koalisjon, den Slovakiske Demokratiske Koalisjonen (SDK). Dzurinda vart talsmann, og 4. juli 1998 leiar for koalisjonen. Koalisjonen vann parlamentsvalet i 1998 og Dzurinda vart statsminister 30. oktober 1998.

Dzurinda starta opp att Slovakia sin integrasjonsprosess med internasjonale organisasjonar, og betra Slovakia sitt forhold til EU og USA, som hadde vore dårleg under Mečiar. I september 2000 vart Slovakia medlem i OECD, og forhandlingane om EU-medlemskap skaut fart. I januar 2000 grunnla Dzurinda eit nytt parti, den Slovakiske Kristne og Demokratiske Unionen (*Slovenská demokratická a kresťanská únia - SDKU*), som han har leia sidan då. Etter parlamentsvalet i september 2002 kunne Dzurinda halda fram som statsminister, i koalisjon med sitt gamle parti KDH, den Ungarske Koalisjonens Parti og den Nye Borgaralliansen. I november 2002 vart Slovakia invitert til å bli med i NATO, og i desember same år vart forhandlingsprosessen for medlemskap i EU fullført. Slovakia vart med i begge organisasjonane i 2004.

Ved parlamentsvalet 17. juni 2006 vart det sosialdemokratiske partiet størst, og Dzurinda gjekk av som statsminister 4. juli same år.

Mikuláš Dzurinda er gift og har to døtrer. Han snakkar engelsk og fransk. Han er ein ivrig maraton-løpar, med personleg rekord på 2 timar, 54 minutt og 57 sekund, og har fullført både New York maraton og London maraton i si tid som statsminister.

Kjelder
-------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Munzinger (iba)

 |
**Voss Resort Fjellheisar** er eit skisenter som ligg i Bavallen i Voss i Vestland. Skisenteret ligg om lag 5 km frå Voss sentrum, og litt over 1 times køyring frå Bergen. 

Voss Resort Fjellheisar har 10 skitrekk, 3 stolheisar og 23 nedfartar.[*treng kjelde*]
Den lengste nedfarten er på 5200 meter. Her er òg to snowboardpark og tre barneområde.

Historikk
---------

Det fyrste skitrekket i Bavallen vart sett opp i 1947. Då heitte eigarskapen L/L Voss Skitrekk, men vart teken over og drifta av Voss Ski- og Fjellheisar i 1963. Den fyrste stolheisen vart opna i Bavallen i 1973. 

Desember 1999 tok Norlandia over Voss Fjekkheisar AS, som dermed vart ein del av Voss Resort-konsernet i 2007. Selskapet er eigd av Voss Resort AS.

Kjelder
-------

1. ↑  «Voss Resort Fjellheisar AS». Alpinanleggenes Landsforening. Henta 19. januar 2014.
2. ↑  «Om Voss Resort». Voss Resort AS. Henta 19. januar 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Voss Resort

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Snøull** |
| SnøullSnøull |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Grasordenen Poales |
| **Familie:** | Storrfamilien Cyperaceae |
| **Slekt:** | Myrull *Eriophorum* |
| **Art:** | **Snøull** *E. scheuchzeri* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Eriophorum scheuchzeri***Hoppe |

**Snøull** er ei plante i storrfamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing. Planta vert kring 20 cm høg og har stive runde strå. Blada er trådsmale og litt renneforma. Akset er rundt. Aksskjela smalnar oppover frå grunnen, dei er gråsvarte med brun topp og ikkje gjennomskinlege. Planta har kvit ull. Mjølknappen er knapt 1 mm. Snøull blomstrar kring juni månad på myrmark og våt sand, helst i snøleger. Han veks mest til fjells, men òg ned i låglandet i Noreg. Snøull veks frå Setesdalen til Finnmark i Noreg, og er funnen opp til 1800 m i Jotunheimen.

Kjelder
-------


* Svensk wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Snøull**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Koordinatar: 58°53′26″N 3°7′34″W﻿

**Barrel of Butter** («Smørtønna») er ei klippe i Orknøyane. Ho består av gammal raud sandstein frå devontida. Det finst ikkje jord på klippa.

Ho ligg i Scapa Flow, mellom Mainland og Cava. I nord ligg Orphir og i sør Flotta.

Historie
--------

Klippa har ikkje fått namnet sitt etter forma eller plasseringa, som ofte er tilfelle, men frå den årlege leiga som vart betalt for klippa av innbyggjarane på Orphir. For ei tønne med smør kvart år, fekk dei løyve frå den lokale godseigaren å jakte sel på klippa.

21. juni 1919 vart fleire tyske skip bora i senk i farvatnet mellom Barrel of Butter og Cava, mellom anna «Bayern», «Markgraf», «Köln», «Dresden» og «König». Somme av desse er populære dykkemål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barrel of Butter» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Kilden Teater- og Konserthus for Sørlandet** er eit teater- og konserthus på Odderøya i Kristiansand.

Organisasjonen
--------------

Kilden teater og konserthus for Sørlandet er organisert ved at fire institusjonar er fusjonerte inn i verksemda: Kristiansand Symfoniorkester, Kilden Teater, Kilden Opera og Kilden Kultur. Kilden består av eit fullt symfoniorkester, eit regionteater, ein regionopera og kommunal kulturhusdrift, og kompetansesenter for medskapande kunst, Kilden Dialog. Kilden er eit av dei største husa i landet for scenekunst og musikk.

Huset blei bygd og er eigd av selskapet «Kilden Teater og Konserthus for Sørlandet IKS», med Kristiansand kommune (60 %), Agder fylkeskommune (37 %) og Grimstad kommune (3 %) som eigarar. Selskapet blei skipa i 2003, og namnet fastsett i 2006.

Bygget
------

Kilden konsert- og teaterhus Foto: Knut Arne Gjertsen

Arbeidet på bygget byrja i 2007, og kronprinsesse Mette-Marit la ned grunnsteinen i 2009. Opninga fann stad 6. januar 2012. Arkitekt var finske ALA Architects i samarbeid med SMS arkitekter frå Kristiansand, og AF-gruppa var hovudentreprenør. Bygget har eit bruttoareal på 16 000 kvadratmeter og eit volum på 128 000 kubikkmeter. Ved bygget låg museumsskipet DS «Hestmanden» fortøytt i ein periode etter at skipet kom ut av dokk i 2011. Kong Harald vitja skipet og møtte fleire krigsseglarar hausten 2011.

Salar
-----

Bygget har fire salar:

* Konsertsalen med 1 185 sitteplassar
* Teater & operasalen med 708 sitteplassar, orkestergrav med plass til 70 musikarar
* Multisalen med 234 sitteplassar eller 400 ståplassar
* Intimsalen med 150 sitteplassar

Kjelder
-------

1. 1 2  «Dette er Kilden Teater og Konserthus». Kilden Teater- og Konserthus. Henta 26. desember 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Kilden teater- og konserthus» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kilden teater- og konserthus**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
Mann med barretina
***Barretina*** ('lita lue') er ei spansk poseforma lue av ull. Ho har tradisjonelt blitt brukt av menn frå nordlege delar av Middelhavet. I dag er ho eit viktig katalansk symbol. Dagens barretina er vanlegvis raud på fargen, men lilla har også vore vanleg. Historisk har ho også hatt andre farger.

Skupltur av mann med barretina på rådhuset i Cervera, som er frå 1600-talet.
Utstrekt barretina
Hovudplagget er blitt ført tilbake til den frygiske lua frå antikken, som var utbreidd i hamnebyar rundt heile Middelhavet. Ho kan også ha oppstått som ein eigen tradisjon i kjerneområdet Catalonia. I mellomalderen er bruken av liknande luer dokumentert til Catalonia, Ibiza, Menorca, Korsika, Sicilia, Sardinia, Malta, hamnebyar som Valencia, Napoli, Genova, Marseille og Nice og i delar av Balkan og Portugal. Ho blei særleg brukt av sjømenn og landarbeidarar. I Catalonia og på Ibiza blei luene brukte av menn til inn på 1800-talet, særleg på landsbygda.

Plagget er blitt knytt til opprør og katalansk identitet. Eit opprør frå 1680-talet er blitt kjend som Barretines-opprøret. Både i dette og det katalanske opprøret nokre tiår tidlegare var mange av opprørarane bønder som bar barretina. I seinare hundreår blei plagget brukt av ulike kulturelle leiarar som forfattaren Jacint Verdaguer og kunstnaren Salvador Dalí.

I dag er barretina ein del av den katalanske folkedrakta, brukt til folkedansar som sardana og ved høgtidelege høve. Den er også framståande i dei katalanske juleskikkane som *caganer* og julekubbe.

Galleri
-------

* Illustrasjon av det katalanske opprøret (Guerra dels Segadors) viser mange opprørarar i barretina.Illustrasjon av det katalanske opprøret (Guerra dels Segadors) viser mange opprørarar i barretina.
* Ei gruppe menn med barretina i 2007.Ei gruppe menn med barretina i 2007.
* Lilla barretina, barretina musca.Lilla barretina, *barretina musca*.
* Gule barretinaer med enden lagt bak hovudet.Gule barretinaer med enden lagt bak hovudet.

Kjelder
-------

1. ↑  Lluch, Ernest (1981), «La revolució industrial a la Garrotxa (1777-1822)», *Annals de l'Institut d'Estudis Gironins* **25**: 198–199, «(...) gorres molt semblants a la barretina eren emprades a diverses parts de la Mediterrània. La dificultat en precisar què és una barretina, un barret o una gorra és considerable. La barretina fou començada a utilitzar en la segona meitat del segle XVII (J. Danès) i a partir de 1565 (Joan Coromines). Existeix d'una manera molt semblant a Portugal, a Occitània i entre la marineria napolitana. (...) No coneixem una tipologia rigorosa de barretines, (...)»
2. ↑  Institut Nova Història: La barretina i la seva implicació a Amèrica
3. ↑  «Historia de la barretina» (på katalansk). Henta 10. februar 2016.
|  |
| --- |
| **Snøpetrell** |
| Snøpetrell, Pagodroma nivea Foto: Samuel BlancSnøpetrell, *Pagodroma nivea* Foto: Samuel Blanc |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Snøpetrell Utbreiinga av Snøpetrell |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | ***Pagodroma*** |
| **Art:** | **Snøpetrell** *P. nivea* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pagodroma nivea***Forster, 1777 |

Snøpetrellegg
**Snøpetrell** (*Pagodroma nivea*) er ein liten, heilkvit fullmarin petrell med svart underdun, kolsvarte augo, eit lite svart nebb og blåaktige til grå føter. Kroppslengda er frå 36 til 41 centimeter og vengespennet frå 76 til 79 cm. Snøpetrellen har hekkedistribusjon lengre sør enn nokon annan fugleart, er ein av berre tre artar som ikkje hekkar andre stader enn på Antarktis og han har jamvel vore sett på Sørpolen. Arten er monotypisk i slekta *Pagodroma*.

Hekkekoloniane ligg på fastlandet på Antarktis, medrekna Dronning Mauds land, Antarktishalvøya og på fleire øyar inklusive Bouvetøya. Koloniane varierer i storleik og ligg vanlegvis i fjellsider nær havet, men også i innlandet. Somme individ kan halde seg i kolonien året rundt, men koloniane har stor auke i populasjon frå midten av september til byrjinga av november. Reiret er ei enkel grop i småstein plassert i holrom under steinar med vern frå overheng. Snøpetrellen legg eit kvitt egg i perioden frå slutten av november til midten av desember, rugetida er frå 41 til 49 dagar og ungane treng varme i 8 dagar. Dei er flygedyktige tidlegast 7 veker seinare. Levealderen er frå 14 til 20 år. Føda til snøpetrellen er fisk, kril, litt blekksprut og blautdyr så vel som åtsel. Som mange petrellar kan desse fuglane sprute ei voksaktig, illeluktande væske på reirinntrengjarar. Denne olja stinkar av fisk, og er vanskeleg å fjerne. 

Om vinteren kan dei spreie seg nordover til pakkisen, til isflak, men sjeldan på ope hav. Berre unntaksvis er dei observert nord for pakkisen. Typisk er dei samla på isfjell.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Snow petrel» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juni 2009.*

* Fuglelivet rundt Troll Blogg frå forskingsstasjonen Troll
* Artsskildring hos Australian Antarctic Division Arkivert 2009-06-28 ved Wayback Machine.
Flyfoto av Fort McHenry.
**Fort McHenry** er ei stjernefestning i Baltimore i Maryland og eit nasjonalmonument i USA. Festninga er best kjend for å ha forsvart seg mot britisk bombardement under slaget om Baltimore som stod den 13-14 september 1814 under 1812-krigen. Hendinga inspirerte Francis Scott Key til å skriva det som blei den amerikanske nasjonalsongen, «The Star-Spangled Banner».

Fort McHenry ligg ved hamna i Baltimore. Den første festninga på staden, Fort Whetstone, blei bygd under den amerikanske sjølvstendekrigen for å forsvara byen mot eit mogleg britisk åtak. Denne festninga var stjerneforma, men laga av jordvollar. Festninga fekk murveggar frå 1798 til 1803, etter at den amerikanske kongressen hadde gått inn for å verna kysten som følgje av Napoleonskrigane. Festningen blei kalla opp etter James McHenry frå Maryland, ein tidleg krigsminister i USA.

Bombarderinga av Fort McHenry.
Slaget om Baltimore fann stad 13.-14. september 1814, kort tid etter at britane hadde teke og brunne ned viktige delar av Washington. Festninga blei bombardert i 25 timar, men forsvarte hamna i Baltimore. Då Key framleis kunne sjå eit digert amerikansk flagg heist over festninga neste morgon, etter at bombardementet hadde stilna, visste han at slaget var vunne. Kort tid etter skreiv han diktet «The Defence of Fort M'Henry», som seinare blei til nasjonalsongen «The Star-Spangled Banner».

Historiske gjenskaparar ved Fort McHenry.
Festninga blei vidare bygd ut frå 1829 til 1842 med større kanonar og høgare etasjar. Under krigen mot Mexico (1846-1848) trente fleire styrkar her. Under den amerikanske borgarkrigen, då Baltimore blei halden av Nordstatane, blei festninga noko brukt som fengsel - for kongressmenn frå Maryland (for å hindra dei frå å stemma for lausriving frå føderasjonen) og for sørstatssoldatar.

Den siste millitæravdelinga, 141st Coastal Artillery Company, forlét Fort McHenry den 20. juli 1912. Under første verdskrigen blei bygningen brukt som sjukehus. Etter krigen blei festninga gjort om til nasjonalpark og restaurert til slik det såg ut på 1800-talet. Festninga har no status som «National Monument and Historic Shrine», og er underlagd National Park Service i USA. Fort McHenry kan vitjast som museum, med omvisingar og demonstrasjonar. Det blir også halde ulike tilstelningar her, som ved «National Flag Day», «Civil War Weekend» og «Defenders' Day».

Kjelder
-------


* «O! say can you see,...», nps.gov
* «History of Fort McHenry», nps.gov
* «Plan Your Visit», nps.gov

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Opedalsteinen** er ein runestein frå Opedal i Ullensvang herad i Hordaland.

I prost Gert Miltzow sitt verk *Presbyterologia* frå 1679 omtalar han to liksteinar frå Opedal kyrkjegard, den eine med runeinnskrift. I 1825 freista biskop Jacob Neumann å finna att runesteinen, men forgjeves. I 1890 vart steinen likevel funnen av sokneprest Johannes Brochmann. Han låg då som trappestein føre inngangen til ein bygning på staden, og var temmeleg nedslite. Brochmann sørgde for å få sendt steinen til Bergens Museum. Innskrifta er freista tydd fleire gonger, dette er tolkinga til Aslak Liestøl (d. 1983):

**(ar)tiþæirikser:þa: er fimno(tom) er**
På norrønt vert det: Á*rtiđ Eiriks er þá er fimm nóttum er* .*...*

På moderne norsk vert tolkinga: «Eiriks sjelemesse er når (det) er fem netter (før eller etter ein ukjend dato)».

Runene vert daterte til mellomalderen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Opedalsteinen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 22ff.
**Jakob Sørensson Giskegaard** (12. oktober 1734–3. juli 1827), betre kjend som Tavle-Jakob, var ein norsk biletkunstnar og treskjerar frå Giske på Sunnmøre.

Tavle-Jakob var fødd på eit leiglendingsbruk under storgarden Giske. 22 år gamal fekk han i oppgåve å lage ny altartavle i Giske kyrkje. Han mangla reiskapar til å skjere i tre, og tok difor i bruk nokre ljåspissar som han omforma til knivar.

Etter han gifta seg i 1766 dreiv han eit bruk på garden Klokkarsund i Borgund. Kring 1778 måtte han gå frå garden. Han budde så fram til 1781 på Alnes i Giske, der kona var i frå. I 1782 budde han i Steinvågen, nær sentrum i den seinare byen Ålesund. Ved folketelijinga 1801 budde han på garden Giske att, der to av sønene var i ferd med å slå seg ned som leiglendingsbønder. Jakob flytta noko etter til garden Roald på øya Vigra, der han fekk seg eit lite stykke jord.

Forutan å ha stått for mykje av interiøret i Giske kyrkje, skar han fem altertavler til fem kyrkjer på Sunnmøre, attåt ei i Romsdal. Han stod bak altertavler til Vigra kyrkje, Vatne kyrkje, Skodje kyrkje og Sandøy kyrkje. Den siste tavla gjorde han seg ferdig med då han var over 80 år gamal. Ved sidan av desse lagde Tavle-Jakob også ei rekkje epitafium, almissebøsser og lause figurar.

Tavle-Jakob døydde som fattiglem på Roald i 1827.

Kjelder
-------

* Oddgeir Bruaset: *Arven: ei vandring i sunnmørsk kulturhistorie del II*, s. 36 – Skyline, 2008. ISBN 978-82-91385-48-8.

Fotnotar
--------

1. ↑  Jakob Sørensen Giskegaard - ( Bildekunstner ) Kulturnett.no
2. 1 2  *Norsk kunstnerleksikon*, b.A-G, Jacob Sørensen Giskegaard side 741 digital utgave
3. ↑  Harald Grytten (2009). «Tavle-Jacob si altertavle i Skodje kyrkje». *Skodje Kyrkje 1860-2010. Årsskrift for Skodje Sogelag 2009*. Skodje. s. 53. ISBN 978-82-991414-2-0.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Martin Bjørndal (1948). «Tavle-Jakop». *Segn og tru : folkeminne frå Møre*. Oslo: Norsk folkeminnelag. s. 20-22.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk kunstnerleksikon
* KulturNav

 |
Koordinatar: 61°13′43.025″N 16°33′45.274″E﻿

Kilafors stasjon
**Kilafors** er ein svensk tettstad i Bollnäs kommun i Gävleborgs län i landskapet Hälsingland. I 2005 hadde tettstaden 1 124 innbyggjarar. 

Interessante stader i Kilafors er mellom anna Kilafors herrgård, som har fløyer frå 1700-talet og ligg ved breidda av innsjøen Bergviken. Postordrefirmaet Garntjänst har hovudkvarteret sitt i Kilafors.

I Kilafors finst det òg ein kino frå 1933 som blir driven av ein ideell samskipnad, og som framleis viser moderne filmar. Kinoen blei i 1991 kjøpt av kommunen, som hadde planer om å rive bygningen. Etter ein langvarig kamp for å bevare bygd, blei etter kvart Kilafors Biografförening danna, som sidan den gongen har drive lokala. I byrjinga leigde dei lokala av kommunen, men har som 2001 stått som eigar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kilafors» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***Forty Days and Forty Nights***  Singel av Muddy Waters |
|  |
| B-side | All Aboard |
| **Utgjeve** | 1956 |
| **Innspelt** | Chicago, januar 1956 |
| **Sjanger** | Blues |
| **Lengd** | 2:51 |
| **Selskap** | Chess |
| Låtskrivar(ar) | Bernard Roth |
| **Produsent** | Leonard Chess, Phil Chess |
|
| Muddy Waters-kronologi |
| «Trouble No More»(1955) | *Forty Days and Forty Nights* | «Don't Go No Farther»(1956)
 
 |

«**Forty Days and Forty Nights**» er ein bluessong spelt inn av Muddy Waters i 1956. Singelen vart kalla «ei stor, dristig plate», og låg seks veker på *Billboard* R&B-lista, der han nådde sjuandeplass. «Forty Days and Forty Nights» har vorte tolka og spelt inn av ei rekkje artistar.

Komposisjon og innspeling
-------------------------

«Forty Days and Forty Nights» er ein blueslåt i middels tempo med eit uregelmessig tal taktar skrive av Bernard Roth (som òg skreiv Muddy Waters-songen «Just to Be with You»). Ei tidleg melding i *Billboard* skildra songen som «eit dramatisk stykke materiale med effektiv tekst».

> Forty days and forty nights, since my baby left this town  
> 
> Sun shinin' all day long, but the rain keep falling down  
> 
> She's my life I need her so, why she left I just don't know
> 
> 
> 

Songen vart spelt inn i januar 1956 for Chess Records i Chicago under gitaristen Pat Hare si første innspeling med Waters. Biografen Robert Gordon skreiv: «Hare sine knasande power-akkorder krusa av forvrenging passa godt til blues i rock and roll-eksplosjonen». I tillegg til Muddy Waters på vokal og Hare på gitar medverkar Little Walter på munnspel, Willie Dixon på bass, kanskje Fred Below eller Francis Clay på trommer, og Jimmy Rogers eller Hubert Sumlin på andregitar.

Utgivingar
----------

Songen var ein av dei siste singlane til Waters på hitlistene og finst på fleire av samlealbuma hans, mellom anna albumet *The Real Folk Blues* frå 1965. Seinare spelte han inn «Forty Days and Forty Nights» til albumet *Fathers and Sons* i 1969 og *Authorized Bootleg: Live at the Fillmore Auditorium November 4–6, 1966*, som kom ut i 2009.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Forty Days and Forty Nights» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juli 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  
Wight, Phil; Rothwell, Fred (1991). «Den komplette Muddy Waters-diskografien». *Blues & Rhythm* (200 utg.): 41.
2. 1 2 3  .
Gordon, Robert (2002). *Can't Be Satisfied – The Life and Times of Muddy Waters*. New York City: Little, Brown. s. 149, 333. ISBN 0-316-32849-9.
3. ↑  
Whitburn, Joel (1988). *Top R&B Singles 1942-1988*. Menomonee Falls, Wisconsin: Record Research. s. 435. ISBN 0-89820-068-7.
4. ↑  
Hal Leonard (1995). *The Blues*. Milwaukee, Wisconsin: Hal Leonard. s. 68–71. ISBN 0-79355-259-1.
5. ↑  
«Muddy Waters - plateanmeldelse». *Billboard* (14 utg.) **68**: 46. 7. april 1956. ISSN 0006-2510.
6. ↑  
Palmer, Robert (1989). *Muddy Waters: Chess Box* (Bokshefte). Muddy Waters. Universal City, California: Chess Records/MCA Records. s. 28. OCLC 154264537. CHD3-80002.
Walter Runeberg sin byste av **Kilian Stobæus** på Universitetsplassen i Lund
**Kilian Stobæus (den eldre)** (6. februar 1690–17. februar 1742) frå Vinslöv i Sverige var ein svensk naturforskar, lækjar og historikar. Han var son til *akademiräntmästaren* Nils Stobæus.

Sjølv om han var fødd i Skåne, voks Stobæus opp hos ein morbror i Göteborg. År 1709 vart han student i Lund, i 1721 doktor i medisin. År 1724 vart han stadslækjar i Göteborg, men kom allereie året etter til Lund att. 
År 1728 vart Stobæus professor i *Philosophia naturalis et physica experimentalis* (naturalhistoria og fysikk), frå 1732 professor i historie. 

Stobæus var framståande både som lærar, forfattar og samlar og oppnådde ved universitet stor allmenn vyrdnad. Han let mange lovande studentar, deriblant den unge Carl von Linné, få bu kostnadsfritt i privatbustaden hans i Lund.

Innan naturvitskapen arbeidde Stobæus særleg med studiet av fossil. På det historiske feltet innførte han nye retningar som studie av fornminne og numismatikk. Han opparbeidde store samlingar som sidan vart overtatt av universitetet i Lund.

I 1906 vart det sett opp ein byste av Stobæus (laga av Walter Runeberg) på universitetsplassen i Lund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kilian Stobæus» frå Wikipedia på svensk, den 25. mai 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***«Heaven»***  Song av D mol |
|  |
| **Land** | Montenegro |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 29. mars 2019 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 02:59 |
| **Selskap** | Universal |
| Låtskrivar(ar) | Dejan Božović og Adis Eminić |
|

D mol framfører «Heaven» under ei av prøvene i Tel Aviv i 2019.
**«Heaven»** (norsk 'himmelen') er ein song frå 2019 som vert framført av den montenegrinske vokalgruppa D mol. Songen vann den montenegrinske songtevlinga *Montevizija* og var det montenegrinske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel.

Om songen
---------

18. desember 2018 kunngjorde kringkastaren RTCG at «Heaven» var blant bidraga til songtevlinga *Montevizija 2019*, den montenegrinske uttakinga til Eurovision Song Contest. Songen var opphavleg kalla «Ti», men fekk engelsk tekst og tittelen «Heaven» før finalen laurdag 9. februar 2019.

Gruppa D mol, som var sett saman for høvet, framførte songen. I *Montevizija* vann gruppa superfinalen med 68 prosent av telefonrøystene, og «Heaven» vart dimed det montenegrinske bidraget i Eurovision Song Contest i Israel i mai 2019.

### Eurovision Song Contest

I januar 2019 vart Montenegro trekt til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel tysdag 14. mai, og Montenegro hadde startnummer 2. «Heaven» enda på ein 16. plass i sin semifinale, og var dimed ikkje kvalifisert til finalen laurdag 18. mai.

Kjelder
-------

1. ↑  «D-Moll to represent Montenegro in Tel Aviv with 'Heaven'». Henta 12. februar 2019.
2. ↑  «D-Moll win Montenegro's Montevizija 2019 with "Heaven"» (på engelsk). 9. februar 2019. Henta 12. februar 2019.
3. ↑  «First Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 7. mai 2019.
4. ↑  «First Semi-Final: 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 14. mai 2019. Henta 15. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Heaven (D mol-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2021.*