recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Slyngsøtvier** |
| SlyngsøtvierSlyngsøtvier |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Solanales |
| **Familie:** | Søtvierfamilien Solanaceae |
| **Underfamilie:** | Solanoideae |
| **Stamme:** | Solaneae |
| **Slekt:** | Søtvierslekta *Solanum* |
| **Art:** | **Slyngsøtvier** *S. dulcamara* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Solanum dulcamara***L. 1753 |

**Slyngsøtvier** (*Solanum dulcamara*) er ei fleirårig plante i søtvierslekta i søtvierfamilien *(Solanaceae)*. Ho kan bli 20–200 cm lang, og har ein treaktig bakkestengel som ligg eller slynger seg, og ein øvre plantestengel som er opprett. Heile planta er 
giftig.

Utsjånad
--------

Botanisk illustrasjon av slyngsøtvier (*Solanum dulcamara*)
Slyngsøtvier har ein klatrande eller liggande, forveda jordstengel, medan øvre del av stengelen er mjuk og raud-lilla. Blada er pilforma eller trekantforma, med inntil fire flikar (pilspisshorn) nærast bladfestet. 

Blomstrane er blålilla, har 5 kronblad som ofte er bakoverbøygd, og ein sterkt gul fruktstand med griffel. Bæra opptrer ofte samstundes med blomstringa, og er eggrunde og om lag 5–10 mm lange. Dei går frå grøne til sterkt raude i løpet av midtsommaren.

Utbreiing
---------

Blomstringa skjer juni-august, ofte med førekomst av unge skott, fullblomstra kronblad, og bær av ulik mogningsgrad samstundes på same plante.
Slyngsøtvier trivst på karrig grunn, fuktig, nitrogenhaldig eller kalkhaldig jord, og kan vekse frå sprekker på berg langs havet. Den trivst òg på sumpmark, i oresump, grøfter, dammar, rundt gardsbruk, og på rullesteinsstrand.

I Norden veks slyngsøtvier langs kysten og i låglandet nord til Nord-Trøndelag og indre Bottenvika.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Slyngsøtvier* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Slyngsøtvier* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Slyngsøtvier* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Slyngsøtvier* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Slyngsøtvier* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Slyngsøtvier* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Slyngsøtvier* hos The International Plant Names IndexRedigere på wikidata
* (en) *Slyngsøtvier* hos TropicosRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Solanum dulcamara* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Solanum dulcamara* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Solanum dulcamara* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Koordinatar: 27°0′ S 27°30′ E﻿

**Vredefort-krateret** er det største stadfesta meteorittkrateret på jorda. Det ligg i Free State-provinsen i Sør-Afrika, nær byen Vredefort, som han har namn etter. Krateret vert òg kalla *Vredefort-domen*, eller *Vredefort impact structure*. 

Asteroiden som trefte Vredefort er ein av dei største som har treft jordoverflata og det er rekna ut at han han ha hatt ein diameter på meir enn 10 km. Krateret har ein diameter på ca. 300 km og vart danna for 2 023 millioner år, i den paleoproterozoiske tidsalderen, noko som gjer krateret til det nest eldste på jorda, etter Suavjärvi-krateret i Karelia.

Vredefortkrateret er eit av få krater med mange ringar, ei form som er vanlegare andre stader i solsystemet, som til dømes Valhalla-krateret på Jupitermånen Callisto. Dei fleste fleir-ringforma kratera på jorda er øydelagde av erosjon eller platedrift.

Sjå òg
------

* Kosmisk nedslag

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vredefort-krateret» frå Wikipedia på bokmål, den 10. februar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Vredefortkrateret**

* unep-wcmc.org: *faktaark*
* Earth Impact Database
* Hartebeesthoek Radio Astronomy Observatory: *faktaark*
* Satellite image of Vredefort crater from Google Maps

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Hollola** er ein kommune i landskapet Päijänne-Tavastland i Finland. Kommunen har cirka 21 200 innbyggjarar og eit areal på 531,41 km², av dei er 68,29 km² vatn. Hollola er ein finskspråkleg kommune som grensar til kommunane Asikkala, Hämeenkoski, Kärkölä, Lahtis, Nastola og Orimattila.

Selskapet Horze, som sel utstyr relatert til hestesport, har hovudkontoret sitt og sentrallager i Hollola.

Ismo Toukonen er frå Hollola.

Galleri
-------

* Hollola kyrkjeHollola kyrkje
* KyrkjetårnetKyrkjetårnet
* Iso-TiilijarviIso-Tiilijarvi

Folketalsutvikling
------------------

* 1987 – 19 241
* 1990 – 19 915
* 1997 – 20 213
* 2000 – 20 378
* 2002 – 20 527
* 2004 – 20 965
* 2005 – 21 197
* 2008 – 21 769

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hollola» frå Wikipedia på bokmål, den 25. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hollola**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 31°49′2.99″N 34°43′44.04″E﻿

**Givat Washington** (hebraisk skrift גִבְעַת ווֹשִינְגְטוֹן, tyder Washingtonåsen), òg kalla **Beit Raban** (hebraisk skrift בֵּית רַבָּן, tyder *Rabanhuset*) er ein religiøs ungdomslandsby sentralt i Israel. Han ligg nær Kvutzat Yavne og høyrer til Hevel Yavne regionale kommune. I 2006 hadde han 670 innbyggjarar. 

Landsbyen vart grunnlagd i 1946 av det jødiske samfunnet i Washington D.C. og tente som ein opplæringsinstitusjon for unge Holocaust-overlevande. Han har i dag ein vidaregåande skule, ein midrasha, ein ulpan og ein akademisk høgskule. I 2005 var dei fleste innbyggjarane immigrantar frå Frankrike og Colombia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Givat Washington» frå Wikipedia på engelsk, den 2. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Washington College Arkivert 2011-10-04 ved Wayback Machine. (he)

| * v
* d
* e
Hevel Yavne regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Kvutzat Yavne |
| Moshavim | Beit Gamliel**·** Ben Zakai**·** Bnei Darom**·** Nir Galim |
| Ungdomslandsbyar | Givat Washington |
Heimdall med Gjallarhornet, frå eit islandsk manuskript frå 1700-talet
**Gjallarhorn** (‘det gjallende hornet’) er eit horn knytt til guden Heimdall og den kloke Mime i norrøn mytologi. Det er nemnd ein gong i Den eldre Edda og tre gonger i Den yngre Edda. Ifølgje Snorre Sturlason i Gylvaginning vil Heimdall blåsa i hornet ved byrjinga av Ragnarok.

Dette hornet kunne høyrast i både menneskeverda, gudeverda og underverda, og brukast til å vekka gudane dersom det er fare på ferde, særleg dersom nokon freista å koma seg over Bifrost, brua mellom Åsgard og Midgard, som Heimdall vaktar. Dette hornet skal òg markera byrjinga på Ragnarok, då verda går under.

Namnet Gjallarhorn blir òg brukt om (drikke-)hornet som Mime drikk av frå Mimebrønnen for å få visdom. Ein går også ut frå at eddadiktet Grimnesmål viser til Heimdall sitt horn som eit drikkehorn. Den doble bruken av hornet - som blåseinstrument og som drikkehorn - har vore allment kjent òg i den «menneskelege» verda frå tidleg jernalder. Hornet som varsling i strid er òg kjent frå andre land, jf. olifanten til den frankiske sogehelten Roland, som var eit blåseinstrument laga av elfenbein.

Kjelder
-------

1. ↑  Snorre Sturlasson, *Gylfaginning* (Den yngre Edda), Det norske samlaget (1973), s 47
2. ↑  Snorre, s 87
3. ↑  Snorre, s 34
4. ↑  Grimnismål, vers 13
5. ↑  Rudolf Simek, *Dictionary of northern mythology*, Stuttgart (1984), s 110-111

* *Denne artikkelen bygger på «Gjallarhorn» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gjallarhorn i *Store norske leksikon*

* Anders Bæksted, *Nordiske guder og helte*, København (1984), s 142-145
**Bergse Maas** eller **Bergsche Maas** er ein kanal som vart bygd i 1904 som ei grein av elva Maas i Noord-Brabant i Nederland. Maas deler seg nær Heusden i Afgedamde Maas og Berge Maas. Afgedamde Maas renn nordover fram til ho renn saman med elva Waal (Rhinen), medan Berge Maas renn vestover som den største greina. Tidlegare rann den naturlege Maas frå Heusden til Amer og estuaret Hollands Diep. Denne greina mudra til og er i dag den litle leva Oude Maasje («Litle gamle Maas»). Bergse Maas, som har fått namn etter byen Geertruidenberg, vart danna i nedslagsfeltet hennar for å ta over dei tidlegare funksjonane hennar. Prestasjonen med å separere elvane Rhinen og Maas vert rekna som ein av dei største prestasjonane innan nederlandsk ingeniørkunst før 1900-talet. 

Det går to vegbruer og tre bilferjer over kanalen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fiskekart over nordvestlege delar av Noord-Brabant Arkivert 2005-11-12 ved Wayback Machine.
* Ferjer i Noord-Brabant

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bergsche Maas» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Statua *Landsoldaten* er til minne om Slaget i Fredericia 6. mai 1849.
**Fredericia** er ein hamneby ved Lillebælt på Jylland i Danmark. Byen har 40 814 ibuarar i 2021, og er administrasjonssenter i Fredericia kommune.

Fredericia er ein industriby med mellom anna Danmarks største bryggeri (i Carlsberg-gruppa). Havsdjupna i Lillebælt er årsaka til at Fredericia hamn er Danmarks største godshamn. Jarnbane-stasjonen er eit sentralt punkt i «Trekantområdet Danmark», eit tett samarbeid mellom åtte kommunar i denne delen av Jylland. Fredericia har fleire museum.

Soge
----

Byen vart grunnlagt i 1649 då kong Fredrik III ville bygge ei festning for Jylland og trygge sambandet mellom Jylland og dei danske øyane. Bykjerna er innretta som festning og er prega av mange låge hus, kyrkjer utan tårn og rettvinkla gater. Fredericia fekk visse privilegium som trusfridom, asylrett og liknande. Så frå 1682 til 1849 var byen tilfluktsstad for religiøst forfylgde utlendingar, i særleg grad hugenottar og jødar. Festninga var lagt ned i 1909 og festningsområdet er i dag nasjonalt minnesmerke. Trinitatis kirke er frå 1689-90.

Fredericia er venskapsby med Kristiansund.

Kjelder
-------


* Fredericia i Store norske leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fredericia**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 32°3′9″N 34°55′33.95″E﻿

**Mazor** (hebraisk skrift מָזוֹר, tyder 'Kur') er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg på Sharonsletta kring 3 km søraust for Petah Tikva og dekkjer 2 300 dekar og høyrer til Hevel Modi'in regionale kommune. I 2011 hadde han eit folketal på 1 294.

Historie
--------

Columbarium i Mazor-mausoleet.
Moshaven vart grunnlagd i 1949 av immigrantar frå Tsjekkoslovakia og Ungarn og av innfødde israelarar. Han vart opphavleg kalla **Mizra Har** (hebraisk skrift מזרע הר, tyder *Sådd eng på eit fjell*), men vart seinare kalla *Mazor*, eit namn som kom frå den avfolka arabiske landsbyen al-Muzayri'a. Den første tida i Mazor er tema i ein historisk roman, *Kfar BaSfar* («Ein landsby på grensa») av Gershon Erich Steiner, ein av grunnleggjarane av Mazor.

Mazor vart grunnlagd på landområde som høyrer til den avfolka arabiske landsbyen Rantiya, og det vestlege landområdet til al-Muzayri'a.

Aust for moshaven ligg ein arkeologiske stad med eit romersk mausoleum frå 200-talet. Mausoleet er den einaste bygningen frå romartida i Israel som framleis står frå fundamentet til taket. Det vart funne eit mosaikkgolv frå bysantinsk tid ikkje langt frå mausoleet.Mal:Cn

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mazor» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Locality File» (XLS). Israelsk statistisk sentralbyrå. 2011.
2. ↑  About Mazor Homee
3. ↑  Khalidi, Walid (1992). *All that Remains*. Washington DC: Institute for Palestine Studies. s. 252. ISBN 0-88728-224-5.
4. ↑  Khalidi, p399

| * v
* d
* e
Hevel Modi'in regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Be'erot Yitzhak |
| Moshavim | Ahisamakh**·** Bareket**·** Beit Arif**·** Beit Nehemia**·** Ben Shemen**·** Bnei Atarot**·** Ginaton**·** Gimzo**·** Giv'at Ko'ah**·** Hadid**·** Kerem Ben Shemen**·** Kfar Daniel**·** Kfar Ruth**·** Kfar Truman**·** Mazor**·** Nehalim**·** Rinatia**·** Shilat**·** Tirat Yehuda |
| Fellesbusetnader | Lapid**·** Mevo Modi'im**·** Nofekh |
| Ungdomslandsbyar | Ben Shemen ungdomslandsby |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Wladimir Peter Köppen** (25. september 1846–22. juni 1940) var ein russiskfødd geograf, meteorolog, klimatolog og botanikar. Etter studiane sine i St. Petersburg, der han vart fødd, studerte han i Heidelberg og Leipzig, og levde og arbeida det meste av livet sitt i Tyskland og Austerrike. Det viktigaste arbeidet han gjorde var å utvikle klassifiseringsystemet for klima, som framleis vert nytta i dag, med visse omformingar.

Frå 1879 var han leiar av den meteorologiske avdelinga ved Deutsche Seewarte i Hamburg.

I tillegg til klassifiseringssystemet konstruerte han mellom anna drakar til å utføre meteorologiske observasjonar i høge luftlag, noko som fekk tyding for utviklinga av aerologien. Vidare utarbeidde han vindkart for verdshav, som i tillegg til at dei var viktige for skipsfarten, var viktige bidrag til forståinga av den atmosfæriske sirkulasjonen. Köppen var ei drivande kraft i arbeidet med å legge grunnlaget for den meteorologiske sikringstenesta for luftfarten over hava.

Av utgjevingar innan klimaarbeida hans finn ein *Klassifikation der Klimate der Erde* (1923), *Die Klimate der geologischen Vorzeit* (1924), saman med A. Wegener *Grundriss der Klimakunde* (1931) og i saman med R. Geiger *Handbuch der Klimatologie* i fem bind (1930).

Köppen nedla òg eit stort arbeid for utbygging av eit internasjonalt meteorologisk samarbeid.

Kjelder
-------

* «Wladimir\_Köppen» av Petter Dannevig / Redaksjonen i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Wladimir Köppen» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juni 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Allaby, Michael (2002). *Encyclopedia of Weather and Climate*. New York: Facts On File, Inc. ISBN 0-8160-4071-0.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Hallo på kölsch (frå Köln) |
|  |
|  |
| 

---

 |
| Hallo på tysk |
|  |
|  |
| 

---

 |
| Hello på amerikansk engelsk |
|  |
|  |
| 

---

 |
| Hello på britisk engelsk |
|  |
|  |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra desse filene? Sjå mediahjelp.* |

**Hallo** er ein interjeksjon som kan brukast som helsingsord eller for å påkalla merksemd. Ordet finst på ei rekkje språk, og har hovudsakleg spreidd seg som frå engelsk som eit ord ein byrjar telefonsamtalar med. Det har likevel gammalhøgtysk opphav.

Bruk
----

|  |  |
| --- | --- |
| «Hallo, 'allo, 'allo, what's this?»

Agatha Christie *The Body in Library*, 1942  |  |

Ein kan til dømes seia «hallo» når ein treffer ein person, til å starte ein samtale med eller for å finna ut om det er nokon ein stad. Ein kan også bruka ordet meir uformelt for å påkalla merksemd mot noko ein meiner er rart.

Ordsoge
-------

Engelsk *hallo* eller *hello* kjem frå gammalhøgtysk *halâ*/*holâ*, ei imperativsform av *halôn*/*holôn*, 'henta', som særleg blei brukt til å få få fatt i ferjemenn. Ordet blei brukt for å påkalla merksemd eller for å uttrykka overrasking.

Hallo på telefonen
------------------

Telefondame frå byrjinga av 1900-talet.
Thomas Edison skal ha innført «hello» som telefonord. Telefonoppfinnaren Alexander Graham Bell føretrekte «ahoy», som ein brukte på skip, som helsingsord. Ordet «hello» blei likevel så tett knytt til telefonen at amerikanske telefondamer blei kjende som *hello-girls*.

Sjå og
------

* Hallodame
* Hei
* Hello World

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑   *Hallo*, *Hello*. *Oxford English Dictionary Online*. Second Edition, 1989. Oxford University Press
2. ↑  Allen Koenigsberg. «The First "Hello!": Thomas Edison, the Phonograph and the Telephone – Part 2». Antique Phonograph Magazine, Vol.VIII No.6. Arkivert frå originalen 16. november 2006. Henta 13. september 2006. , Allen Koenigsberg (1999). «All Things Considered». National Public Radio. Arkivert frå originalen 7. november 2006. Henta 13. september 2006.
3. ↑  «Online Etymology Dictionary».
**Hallvard Magerøy** (15. januar 1916–15. november 1994) var ein norsk historikar og filolog, professor i islandsk ved Universitetet i Oslo, fødd i Borgund på Sunnmøre. Særleg utmerkte han seg som sagaforskar, der han slutta seg til eit syn på islendingesagaene som litteratur skapt av skuleutdanna forfattarar på 1200-talet.

Magerøy tok eksamen artium i Volda i 1936,og embetseksamen ved Universitetet i Oslo 1946, med norsk som hovudfag og norrøn filologi som spesialområde. 1947–50 var han utdanningsstipendiat ved UiO, 1949–52 norsk lektor ved Islands universitet, 1952–56 NAVF-stipendiat. I tida 1956–62 arbeidde han ved kommisjonen for Diplomatarium Norvegicum, og deretter 1962–73 dosent i norrøn filologi og 1974–84 professor i islandsk ved UiO.

Magerøy forska mykje på sagaer bevart i fleire versjonar, og tok doktorgraden i 1958 på avhandlinga *Studier i Bandamanna saga*. Han var overbevist om at versjonane hadde eit felles skriftleg grunnlag og at den lengste var den eldste, såleis måtte den leggjast til grunn når ny utgåve skulle gjevast ut.

På 1970-talet arbeidde han og Finn Hødnebø saman om nye omsetjingar av kongesagaene. Det siste større verket som Magerøy gav ut, *Soga om austmenn*, er ei oversikt over kjeldemateriale som kan fortelje om sambandet mellom Noreg og Island frå dei eldste tider til 1500-talet.

Kjelder
-------

* Norsk biografisk leksikon
**Johan Martin Nielssen** (29. august 1835–11. januar 1912) var ein norsk målar frå Kristiansand, den fyrste som skildra motiv frå kystlandskap i Vest-Agder og i Lofoten på lerret. Han «laga stillferdige og ekte småbil[ete] frå Sørlandet».

Liv og virke
------------

Nielssen var son til ein rik kjøpmann i Kristiansand. Han utdanna seg fyrst til agronom, før han i 1858 byrja på Tegneskolen i Kristiania. Der etter flytta han over til målarskulen til Johan Fredrik Eckersberg. Sidan reiste han til Akademiet i Düsseldorf og som andre samtidige norske målarar let han seg påverke av Hans Gude. Dei tidlege måleria til Nielssen høyrer til seinromantikken. Seinare orienterte han seg mot ei meir realistisk attgjeving av naturen. Sommaren 1870 var han på studietur til Lofoten og introduserte med det landsdelen i norsk målarkunst.

I 1873 gifta Nielssen seg med ei dotter til borgarmeisteren i Wien, noko som gav han mange oppdrag hos rike borgarar. Ekteskapet gjekk etter kvart over styr. I 1885 reiste han frå familien og såg ingen av dei att. Han flytta tilbake til Kristiansand, såra og deprimert. Nielssen henta sidan dei fleste av motiva sine i Kristiansand, Svinør, Spangereid og Kirkehavn.

Terje Strøm-Olsen gav i 2005 ut ei bok om Nielssen. Året etter arrangerte Sørlandets kunstmuseum ei stor utstilling med måleria hans. Både Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design, Nordnorsk kunstmuseum, Sørlandets kunstmuseum og Göteborg konstmuseum har verk av Nielssen. Mange av måleria hans enda elles som krigsbytte i Aust-Europa etter andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johan Nielssen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* KulturNav

 |
**Edinburgh People's Festival** er ein kultur- og arbeidarrørslefestival halden i Edinburgh i Skottland. Han er meint som ei feiring av lokalt talent og kulturunderhaldningar i heile byen, ikkje minst i utkantområde, til prisar alle har råd til.

Historie
--------

Festivalen blei skipa i 1951 som eit alternativ til Edinburgh International Festival. Han blei halden fram til 1954, med bidrag frå Hamish Henderson, Ewan MacColl, Joan Littlewood, Norman Buchan og Joe Corrie. Tradisjonsmusikk-delen av festivalen blei vidareført som Edinburgh Folk Festival frå 1964, gjenoppliva som Ceilidh Culture frå 2003.

People's Festival blei gjenoppretta i 2002 av politikaren Colin Fox, som seinare blei skotsk parlamentsmedlem. Dette var ein reaksjon mot høge billettprisar i Edinburgh Festival Fringe og andre Edinburgh-festivalar, og mangelen på arrangement utanfor sentrum. Festivalen blei organisert av Scottish Socialist Party, fagforeiningar og lokale utøvarar.

Sidan 2002 har People's Festival hatt framsyningar i Saughton Prison, Edinburgh Royal Infirmary, Det skotske parlamentet, The Stand Comedy Club, Woodburn Miners Welfare, BMC Club i Gorgie, Artspace i Craigmillar, North Edinburgh Arts Centre og i samfunnshus i alle delar av byen.

I 2009 omfatta programmet ein Hamish Henderson Memorial lecture, lanseringa av boka *What Robert Burns means to me* i høve 250-årsjubileet til diktaren, ein spasertur rundt 'Radical Edinburgh', konserten *Songs of the People* og ein tur rundt Rebus sitt Edinburgh støtta av Ian Rankin.

Kjelder
-------

1. ↑  «‘Now playwrights could be got from the ranks of the working class’: Joe Corrie and the 1951 Edinburgh People’s Festival – Joe Corrie», *arts.st-andrews.ac.uk*, henta 16. mai 2023
2. ↑  «Cheap thrills at festivals». *BBC News*. 10. august 2003. Henta 12. januar 2016.
3. ↑  «'People's Festival' line-up revealed». *BBC News*. 29. juli 2003. Henta 12. januar 2016.
4. ↑  «Curtain up on Edinburgh People's Festival». *The Scotsman*. 10. juli 2008. Henta 13. januar 2016.
5. ↑  «Rankin gets write idea to please fans at festival for all». Edinburgh Evening News. 4. august 2007. Henta 13. januar 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Edinburgh People's Festival» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Edinburgh People's Festival
**Hirtshals** er ein by i Vendsyssel i Danmark. I 2018 hadde byen 5 857 innbyggjarar. Han var senter i Hirtshals kommune fram til den danske kommunalreforma i 2007, då Hirtshals kommune blei del av Hjørring kommune.

Hamna
-----

Byen er kjend for fiske- og ferjehamna si. Han har ferjesamband med Kristiansand, Larvik, Langesund, Stavanger og Bergen i Noreg. I tillegg går det ferje frå Hirtshals til Tórshavn på Færøyane og Seyðisfjördur på Island. Hirtshals hamn blei utbygd i 1919–1931 og sterkt utvida i 1966. Ho er den nest største fiskehamna i Danmark etter omsett mengd, berre overgått av Esbjerg på sørvestkysten av Jylland.

Det går motorveg frå byen direkte til Aalborg og vidare til Tyskland.

Museum
------

Nordsøakvariet i Hirtshals er eit av dei fremste saltvassakvaria i Norden, og tek særleg for seg livet i Nordsjøen. Akvariet er tilknytt Nordsømuseet. Sommarturismen knytt til museet og ferjetrafikken er betydeleg.

Nær Hirtshals fyr ligg Bunkermuseet Hirtshals. 10. batteri er det einaste utgrovne, komplette tyske forsvarsanlegget frå andre verdskrigen i Danmark som er ope for publikum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hirtshals» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hirtshals**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Møringsbåt** var ein bruksbåttype som vart utvikla og teken i bruk på Sunnmøre kring 1870.

Då fiskarar frå Vest- og delvis Sørlandet var med på silde- og torskefiske nord om Stad på slutten av 1860-åra, såg sunnmørske fiskarar at båtane lenger sør ifrå hadde visse føremunar. Særleg var dei mykje betre å krysse med i trange farvatn.

Det er Sivert Halkjelsvik frå Volda som saman med båtbyggjarar frå Bjørkedalen har fått æra av å stå bak den nye båten.
Den første båten, som stod ferdig i 1869, fekk namnet «Møringen». Ut frå denne båten fekk båttypen namnet sitt.

Samanlikna med den tidlegare sunnmørske båttypen, snedbetningen, var møringane djupare og breiare. Det gamle asymmetriske råseglet vart bytt med gaffel- eller marine segl. Dei største, på opp mot 50 fot, fekk to master. Dei var rigga med storsegl, fokk, klyver og mesan. Ein betre seglbåt, men han var tyngre å ro. 
Bordgangane var heile frå stamn til stamn. Samanlikna med snebetningen, med sine skøytte bord, vart den nye båten kalla *beingangar*.

Kjelder
-------

* Bernhard Færøyvik (1987). «Nordvestlandet». I Øystein Færøyvik. *Vestlandsbåtar: Frå oselvar til sunnmørsåttring*. Grøndahl & Sønn Forlag. s. 135. ISBN 8250422791.
|  |
| --- |
| **Fingertare** |
| FingertareFingertare |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Det gule riket Chromista |
| **Rekkje:** | Ochrophyta |
| **Underrekkje:** | Phaeista |
| **Klasse:** | Brunalgar Phaeophyceae |
| **Orden:** | Tare Laminariales |
| **Familie:** | Laminariaceae |
| **Slekt:** | Laminaria *Laminària* |
| **Art:** | **Fingertare** *L. digitata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Laminaria digitata*** |

***Fingertare*** er ein brunalge som er utbreidd langs heile kysten i Noreg.

Utsjånad
--------

*Laminaria digitata*
Stor brunalge. Nedre del er fleirårig og femnar ein jamtjukk, glatt, svært bøyeleg og seig stilk, som er festa til underlaget med eit velutvikla hefteorgan. Stilken kan verte 2-3 m lang. Øvre del femnar eit glinsande blankt blad, som kan verte om lag 1,5 m langt og 0,5 m breitt, og som har lange reimliknande flikar. Bladet vert fornya kvart år nedanfrå. Ved stilken er bladplata kileforma eller avrunda. Bladet si form kan variere mykje frå stad til stad.

Utbreiing
---------

Planta finst langs det nordvestlege Atlanterhavet frå Grønland sørover til Cape Cod og langs det nordaustlege frå nordkysten av Russland og Island sørover til Frankrike.

Førekomst i Noreg
-----------------

Arten finst på sterkt utsette stader nedanfor sagtangbeltet, og veks på 1-20 m djupn. Utbreidd langs heile kysten, men sluttar å vekse når sjøtemperaturen vert høgare enn 18° C. I kjølige somrar kan planta vekse langt innover i fjordane, i varme somrar vert taren pressa utover att.

Bruk
----

Økonomisk verdifull alge fordi celleveggane inneheld alginsyre, som vert brukt til å framstill alginat. Desse vert brukte i næringsmiddelindustrien som tjukningmiddel i syltetøy, iskrem, tannpasta m. m. Tidlegare brende ein fingertare og framstilte soda og jod av asken. Taren vart også samla inn og turka, og brukt som gjødsel.

Kjelder
-------


* Floraen i farger 2, Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. ( W. Nygaard ).
* *Denne artikkelen bygger på «Laminaria digitata» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Fingertare* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Fingertare* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *Fingertare* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Fingertare* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Fingertare* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Fingertare* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Fingertare* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Laminaria digitata* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Laminaria digitata* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Laminaria digitata* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Koordinatar: 60°2′38.155″N 18°35′47.112″E﻿

Norrtälje i forhold til Stockholm
**Hallstavik** er ein svensk tettstad rundt Edeboviken i Norrtälje kommun i Stockholms län i landskapet Uppland. Staden ligg midt i Roslagen, ved munningen av Skeboån. I 2005 hadde tettstaden 4 530 innbyggjarar. 

Hallstavik ligg cirka 44 kilometer nordaust for Norrtälje og 60 kilometer aust for Uppsala. Staden var liten fram til Hallsta pappersbruk blei etablert i 1915. Eigarkonsernet Holmen Bruk blei i mellomkrigstida utvikla til ein stor produsent av avispapir og papir til magasin i Sverige. For å transportere papiret blei det etablert ein jernbane i 1977 til Hargshamn, men den er berre for godstrafikk og fraktar papiret til hamna for eksport. 

Skodespelaren Peter Engman er frå Hallstavik. Staden er òg heimstad for speedwayklubben Rospiggarna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hallstavik» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hallstavik hos www.roslagen.se Arkivert 2009-07-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Werner Schildhauer** (fødd 5. juni 1959) er ein tysk tidlegare langdistanseløpar frå Dessau som representerte Aust-Tyskland. Han vann to sølvmedaljar under så vel EM 1982 som VM 1983.

Spurtsterke Schildhauer vart slått av italienaren Alberto Cova med 0,18 sekund i kampen om sigeren på 10 000 meter under EM i friidrett 1982. Fem dagar seinare tok Schildhauer ein ny sølvmedalje. På 5 000 m måtte han sjå seg klart slått i spurten av den tidlegare 1500-meterløparen Thomas Wessinghage frå Vest-Tyskland. 28. mai 1983 sette Schildhauer europarekord på 10 000 meter då han vart klokka i mål på 27.24,9 i Jena, 2,5 sekund bak verdsrekorden. Ved den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, i Helsinki i august 1983, enda Schildhauer 0,14 sekund bak Alberto Cova på mila. Schildhauer kneip VM-sølv nummer 2 då han på 5 000 meter viste arrangørlandets Martti Vainio til bronseplass. Ingen av dei to kunne gjere noko med den tidlegare 1500-meterløparen, irske Eamonn Coghlan, på oppløpssida.

Kjelder
-------

* Werner SCHILDHAUER | Profile World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Werner Schildhauer» frå Wikipedia på tysk, den 7. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Måren** er ei veglaus grend i Høyanger kommune i Ytre Sogn. I 2023 er det ingen fastbuande i bygda. M/S Tansøy går i rute til Måren frå både Ortnevik og Nordeide. Det er eit tjuetals hytter i grenda som blir nytta som fritidsbustader om sommaren.

Historie
--------

Måren var ein sentral plass i den tida fjorden var den viktigaste ferdselsåra, og difor busette fleire folk seg der. Før industribygginga i Høyanger i 1916 budde det fleire folk i Måren enn det som den gongen heitte Høyangsfjorden som no er kommunesenteret.

I 1808 oppførte den bergenske presen Michael S Tuchsen det praktfulle hovudhuset på kapteinsgarden i Måren.

I 1969 budde det 40 menneske i Måren. Idag er det ingen fastbuande igjen i grenda. Det var skulehus med elevar i Måren fram til 1977.

Attraksjonar
------------

* Måredalen - Jakt og friluftsområde
* Kapteinsgarden - over 100 år gammalt hovudhus med hage
* Måren Kraftverk oppført i 2010.

Kjelder
-------

1. ↑  Stølen, Kjell Arvid (4. juni 2016), «Bli med til livet i veglause Måren i 1969», *NRK*, henta 25. juli 2023
**Hallvard Torbjørnsson Kloster** (14. desember 1853–8. november 1914) var ein utskiftingsmann, gardbrukar og stortingsmann frå Fjellberg i Hordaland. På Stortinget representerte han Venstre.

Kloster var fødd på eigedomen Halsnøy kloster, der far hans var gardbrukar. Han gjekk folkehøgskule på Halsnøy og vart så i 1871-72 utdanna til utskiftingsmann i Stavanger. Frå 1872 var han utskiftingsassistent til han i 1881 vart utskiftingsformann, heile tida med bustad i Stavanger. Sidan 1890 var han utskiftingsformann i Søndre Bergenhus amt, busette seg då i Årstad herad, der han kjøpte og dreiv garden Ny-Krohnborg. Han var ordførar i Årstad 1902-09 og forlikskommissær frå 1900.

Kloster var 5. representant for Søndre Bergenhus på Stortinget 1898-1900. Han møtte også på Stortinget perioden 1906-09, då som representant for einmannskrinsen Midthordland. I begge tingperiodane var han medlem av landbrukskomiteen. Kloster var elles medlem av kommisjonen som tok vassdragslova opp til revisjon.

Han døydde i Årstad i 1914.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Sìleas** (uttalt *sheelis*) er ein skotsk harpeduo sett saman av Patsy Seddon, som speler elektrisk harpe og tarmstrengharpe, og Mary Macmaster, som speler elektrisk harpe og metallstrengsharpe. Duoen syng på gælisk og engelsk.

Namnet på gruppa er forklart på baksida til debutalbumet, *Delighted with Harps*. Sìleas na Ceapaich var ein gælisk diktar på 1700-talet. Lovprisinga hennar av harpemusikk førte til at Seddon og Macmaster tok «Sìleas» som gruppenamn.

Duoen blei innført i Scottish Traditional Music Hall of Fame i 2013.

MacMaster og Seddon blei seinare med på å skipa folkegruppa The Poozies.

Diskografi
----------

* *Delighted with Harps* (Lapwing, 1986)
* *Beating Harps* (Green Linnet, 1987)
* *Harpbreakers* (1990)
* *File Under Christmas* (1991)
* *Play on Light* (1996)

Kjelder
-------

1. ↑  «Patsy Seddon – Edinburgh International Harp Festival». Henta 13. mai 2014.
2. ↑  «Hands Up For Trad : Hall of Fame». Henta 5 November 2017.
3. ↑  «Sileas», *Compass Records* (på engelsk), henta 30. august 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Sìleas» frå Wikipedia på engelsk, den 30. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Gunvor Guttorm** (fødd 27. juni 1958 i Karasjok) er ein norsk samisk kunstvitar, artist og duodjiekspert.

Gunvor Guttorm voks opp i Karasjok og studerte fag som duodji, finsk og samisk på blant anna Universitetet i Tromsø og Høgskolen i Finnmark i Alta/Hammerfest. I 1993 tok to magistereksamenen i duodji på Statens lærerhøyskole i forming i Oslo. I 2003 disputerte ho på Universitetet i Tromsø med avhandlinga *Duoji bálgát - en studie i duodji: kunsthåndverk som visuell erfaring hos et urfolk*.

Ho har undervist i duodji, mellom anna på Samisk høgskole i Kautokeino frå 1994. I 2010 blei ho professor i duodji på Samisk høgskole, der ho i 2015–2019 også var rektor.

Ho er busett i Jokkmokk og har to barn.

Bibliografi i utval
-------------------

* *Duoji bálgát - en studie i duodji: kunsthåndverk som visuell erfaring hos et urfolk* (avhandling), Det humanistiske fakultet, Institutt for kunsthistorie, Universitetet i Tromsø, 2001
* *Duodjáris duojárat – duddjon ealiha duodjedigaštallama – artihkkalčoakkáldat* (på nordsamisk, "Hängivna hantverkare – Skapande föder dialog och debatt"), Davvi girji, Kautokeino 2010, ISBN 9788273748157

Kjelder
-------

1. ↑  *Let the River Flow*, februar 2019, på nettstaden til Tensta konsthall

* *Denne artikkelen bygger på «Gunvor Guttorm» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mai 2022.*
**Tekniska Högskolan i Helsingfors** (finsk *Teknillinen korkeakoulu*, eller *TKK*) vart grunnlagt i 1849 under namnet *Polytekniska Realskolan* og fekk universitetsstatus i 1908. TKK flytta frå Helsingfors til Esbo i 1966. 

TKK er særleg kjend for kompetansen sin på mobilteknikk og treforedling. I tillegg har dei eitt av dei fleste lågtemperaturslaboratioria i verda.

Høgskolen ligg i Otnäs i nabobyen til Helsingfors, Esbo, men skolen vart grunnlagt i Helsingfors og blir oppfatta som ein Helsingfors-høgskole. 

Tekniska högskolan er kjend under forkortingane *HUT* (Helsinki University of Technology), *TKK* (Teknillinen Korkeakoulu) og *TH* (Tekniska Högskolan), men har i det siste satsa på å bruke berre forkortinga TKK for å unngå misforståingar.

KTT er offisielt trespråkleg (finsk, svensk og engelsk). Sjølv om undervisninga primært går føre seg på finsk og engelsk har svenskspråklege studentar rett til å avlegge eksamenar på svensk, og kommunisere med skolen på morsmålet sitt. KTT har dessutan ein svenskspråkleg «nation» (Teknologföreningen).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tekniska högskolan i Helsingfors» frå Wikipedia på svensk, den 6. februar 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tekniska högskolan i Helsingfors**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Offisiell nettstad på svensk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
Zevsstatuen framstilt av Quatremère de Quincy (1815).
**Zevsstatuen** i Olympia er eit av dei sju underverka i antikken. Statuen vart laga av den klassiske skulptøren Fidias rundt år 435 f.Kr. og vart reist i Zevstempelet i Olympia. 

Zevsstatuen framstilt av Philippe Galle i 1572, etter ein teikning avMaarten van Heemskerck.
Statuen var rundt 12 meter høg, laga av elfenbein og dekt av gull, og viste Zevs sitjande på ei trone. Geografen Strabo merka seg at «om Zevs hadde reist seg opp hadde han stanga gjennom taket». I høgre handa til Zevs var der ein liten statue av Nike, sigersgudinna, og i venstre handa eit skinande septer med ei sitjande ørn. På hovudet hadde han ein olivenkrans. Han hadde sandalar og kappe av gull, og kleda hans var inngravert med dyr og liljer. Trona var dekorert med gull, edelsteinar, elfenbein og ibenholt.

Korleis statuen vart øydelagd er omstridd. Enkelte meiner at han forsvann med tempelet på 400-talet, medan andre meiner at han vart flytta til Konstantinopel, der han vart øydelagd i ein storbrann i Lauseion (Schobel 1965). 

Kanskje den største oppdaginga i samband med statuen kom i 1958 då ein grov ut verkstaden til Fidias. Dette var staden han lagde statuen på. Dermed har arkeologar kunne gjenskape metodane han nytta for å lage Zevsstatuen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Phidias» i Britannica.com. Henta 16. august 2020
2. ↑  Pausanias, 'Skildring av Hellas' 5.11.1-.10)

* *Denne artikkelen bygger på «Statue of Zeus at Olympia» frå Wikipedia på engelsk, den 30. august 2007.*
**Ellen Terry** (27. februar 1847–21. juli 1928) var ein britisk skodespelar som blei kjend for rollene sine i mange Shakespeare-stykke.

Terry var fødd i Coventry, i ein familie der stort sett alle var skodespelarar. Ho debuterte på scena som åtteåring i 1856; i publikum var mellom anna dronning Victoria av Storbritannia. Terry hadde store suksessar, mellom anna med rolla som Puck i *Ein midsommarnattsdraum* av Shakespeare og medverka og i oppsetjinga av *An American Cousin*. Ho trekte seg tilbake frå scena då ho var 16 år for å gifta seg med den britiske målaren George Frederick Watts, men paret skilte lag allerie etter ti månader, sjølv om skilsmissa fyste kom i kraft i 1877. Terry hadde eit comeback då ho var 22 år, og i dei følgjande tiåra blei ho den mest feira skodespelaren i England. 

Ho spelte mot Henry Irving i mange shakespearestykke, og er aller best kjend for rolla si som Ofelia i *Hamlet*. Ho medverka òg i nokre stumfilmar.

I mange år brevveksla ho med forfattaren George Bernard Shaw.

Ho var gift to gongar til, frå 1877 til 1885 med Charles Wardell Kelly og frå 1907 fram til ho døydde i 1928 med stumfilmskodespelaren James Carew. Terry hadde to barn, fødde 1869 og 1872, eit av dei den kjende regissøren Edward Gordon Craig. Dei var fødd i dei åra ho offisielt var gift med Watts, men faren til barna var arkitekten Edward Godwin. 

Terry blei adla 1925. Ho døydde i 1928 i Small Hythe nær Tenterden i Kent.

Filmografi
----------

* 1917 - *Her Greatest Performance*
* 1918 - *Victory and Peace*
* 1918 - *The Invasion of Britain*
* 1918 - *Denny From Ireland*
* 1920 - *Denny From Ireland*
* 1922 - *Potter's Clay*
* 1922 - *The Bohemian Girl*

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ellen Terry» frå Wikipedia på svensk, den 8. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Bjørkedalen** er ei bygd i Volda kommune i Møre og Romsdal. Riksveg 651 mellom Nordfjordeid og Volda går gjennom bygda. Bjørkedalen er første busetnaden etter fylkesgrensa frå Sogn og Fjordane Det bur om lag 150 menneske i bygda. 

Den kommunale skulen vart nedlagd i 2004. Den private Bjørkedal nærskule, som då vart starta, vart avvikla i 2016. Elevane vart overførte til Folkestad skule.

I bygda ligg matrikkelgardane Nøre Bjørkedal, Helset, Løset, Eidseflot og Søre Bjørkedal. Busetnaden ligg rundt Bjørkedalsvatnet

Næringsliv
----------

Bjørkedal er ei jordbruksbygd. Nokre gardar driv skogbruk. Det er for det meste furu som blir henta ut, og nytta til båtbygging, plank og ved.

Den særeigne olivinrike fjellgrunnen gir skog som er svært godt eigna til båtbord. Og båtbygging har lange tradisjonar som attåtnæring på dei fleste gardar. Dette handverket kan sporast tilbake til 1500-talet. Her var ein av dei viktigaste stadane for den tradisjonsrike sunnmørsbåten. 

Sjølv om båtbyggaraktiviteten har minka av, vert det framleis bygd tradisjonelle trebåtar i bygda. I seinare tid er det bygd kopiar av vikingskip. Både Osebergskipet (1987) og Gokstadskipet (1990)  er kopierte. Det er også bygd tre knarrar etter båtfunn i Danmark, Skuldelev 1-vraket. «Saga Siglar» (1983) som var på jordomsegling, «Borgundknarren» (1993) og «Kvitserk» (1996). Der har også vorte laga mindre vikingskip. 

Båtbyggarar frå bygda stod for bygginga av Myklebustskipet, som vart bygd på Nordfjordeid (2016–2019).

Namnet Bjørkedal
----------------

Bjørkedal er òg eit slektsnamn. Det er 320 personar som har dette namnet (2007).

### Kjende namneberarar

* Anne Bjørkedal, forfattar
* Saxe Bjørkedal, båtbyggar og tradisjonsberar
* Sigurd Bjørkedal, båtbyggar
* Per Jakobsson Bjørkedal, båtbyggar og bygdelækjar.
* Jakob Persson Bjørkedal, gardbrukar, båtbyggjar og stortingsmann.

Kjelder
-------

1. ↑  Reksnes, Asgeir Heimdal (22. oktober 2019), «Arven frå vikingane», *NRK*, henta 6. mai 2021
**Skarnes** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Sør-Odal kommune i Innlandet. Tettstaden har 2 397 innbyggjarar per 1. januar 2017 og ligg ved Glomma, på begge sidene av elva, ved munningen av den mindre elva Oppstadåa som renn ut i Glomma. Nord- og sørsida av Skarnes er knytt saman med Skarnes bru frå 1880-åra.

Fylkesveg 24 går nordover frå Skarnes til Hamar. Det meste av busetnaden og industrien på Skarnes ligg ved stasjonen på Kongsvingerbanen, på sørsida av elva. Skarnes har mølle, kornsilo og noko trevareindustri, i tillegg til vidaregåande skole og Solbakken folkehøgskole. Det er friluftsmuseum på Odalstunet, med gardstun og husmannsplass.

Kjende skarnesingar
-------------------

* Øystein Sunde – visesongar og gitarist
* Magnus Gullerud – handballspelar

Referansar
----------

1. ↑  «Sør-Odal». Store norske leksikon. Henta 2. desember 2018.
2. ↑  «Skarnes». Store norske leksikon. Henta 2. desember 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Kjell Aukrust** (19. mars 1920–24. desember 2002) var ein norsk teiknar og forfattar frå Alvdal i Hedmark. 

Han var utdanna frå Kunst- og handtverksskulen. Etter krigen arbeidde han i ei tid som avisteiknar i Vårt Land, og vart snart etablert som ein særprega yrkesteiknar. 

Kjell Aukrust debuterte med *Simen* i 1958, og det vart sidan ei rad bokutgjevingar. Bøkene er vortne filmatiserte med stor suksess. Filmen *Flåklypa Grand Prix* er mellom dei største suksessane i norsk filmhistorie. I 1998 vart teiknefilmen *Solan, Ludvig og Gurin med reverompa* sett opp på kinoane over heile landet. Dette var den første heilaftans norske teiknefilm nokonsinne. Stykket *Krokryggen* hadde premiere på Det Norske Teatret i Oslo den 28. februar 1998.

Kjell Aukrust vann Brageprisen sin heiderspris i 1999.

Kjell Aukrust er mellom anna representert i Nasjonalgalleriet og Museet for Samtidskunst. Aukrust-Senteret i Alvdal er i sin heilskap via kunstnaren sitt livsverk. Ei ny Aukrust-utstilling opna 1. oktober 2001 i Skimuseet i Holmenkollen. Utstillinga viste Kjell Aukrust, både som teiknar, forfattar og målar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitaliserte bøker av Kjell Aukrust hjå Nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| **Svartryggkolibri** |
| Svartryggkolibri, hofugl til venstre, hannfugl til høgre Litografi av John Gerrard Keuleman, 1880, public domainSvartryggkolibri, hofugl til venstre, hannfugl til høgre Litografi av John Gerrard Keuleman, 1880, public domain |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av Svartryggkolibri Utbreiinga av Svartryggkolibri |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Underfamilie:** | Lesbiinae |
| **Stamme:** | Lesbiini |
| **Slekt:** | *Ramphomicron* |
| **Art:** | **Svartryggkolibri** *R. dorsale* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ramphomicron dorsale***Salvin & Godman, 1880 |

**Svartryggkolibri** (*Ramphomicron dorsale*) er ein mellomstor kolibri med sterkt avgrensa utbreiing høgt i Sierra Nevada de Santa Marta, langt nord i Colombia.

Skildring
---------

Svartryggkolibrien er ein kolibri med stor kjønnsdimorfisme, hannen har uvanleg mørk overside og mørkst hovud, hofuglen er metallisk grasgrøn på oversida. Begge kjønn har gråleg, flekkete underside, der hannen er langt mørkare enn hoa. Hannen har iriserande strupe-bryst skjold i lyst olivengrønt. Begge kjønn har vengefjører med mørk overside, nebbet er mørkt, noko nedkurva og relativt kort. Halen er kløfta, lillasvart og nokså lang. Kroppslengde deira er ca. 9 til 10 centimeter, og vekta ca. 3,5 gram.

Leveområdet deira ligg høgt, over 2000 moh. heilt opp til 4600 moh. Habitatet er fuktig elfinskog og alpin páramo med fjellvegetasjon. Dei lever av nektar og beitar på blomar på plantar av fleire familiar mellom anna maurefamilien, lyngfamilien og klokkefamilien. Ein har funne at dei gjer sesongbaserte vertikale trekk mot lågare høgd i mai til juni månad.

Det finst ikkje kjent estimat for bestanden, han er uvanleg i utbreiingsområdet og klassifisert av IUCN som sterkt truga, EN.

Kjelder
-------

* Züchner, T. and P. F. D. Boesman (2020). *Black-backed Thornbill (Ramphomicron dorsale)*, version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.
* BirdLife International (2023) Species factsheet: *Ramphomicron dorsale*. Henta frå  den 9. august 2023

Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Svartryggkolibri**

* Bilete av hannfugl flickr.com, henta 14. mai 2015
**Johannes Vold** (fødd 12. mai 1945) er ein tidlegare fotballspelar frå Vigrestad i Rogaland. Han var angrepsspelar, seriemeister 1972 og 1973 med Viking Fotballklubb.

Karriere
--------

### Klubbspel

Vold melde seg inn i Bryne FK hausten 1961. Fram til 1970 var han aktiv i fyrst 3. divisjon og frå 1965 i 2. divisjon. Både i 1968 og 1969 var han toppskårar i avdeling A. Åra 1971-73 var han Viking-spelar. Etter seriebronse i 1971 var han med om å vinne 1. divisjon i 1972 og 1973. Med høvesvis 15 og 11 nettkjenningar var han sesongane 1972 og -73 laget sin toppskårar i serien. Vold avslutta si tid som aktiv med spel for tredjedivisjonslaget Vigrestad IK i åra 1974 til -76. 

### Landslagsspel

Vold spelte 3 landskampar i juni og juli 1973. Etter 1–1 mot Irland på Ullevaal stadion 6. juni 1973, vart det tap mot Danmark i København. Den 25. juli skåra han det fyrste målet då Nord-Korea vart slått 3–0 på Brann stadion i Bergen, Tor Egil Johansen og Svein Kvia skåra dei hine måla.

### Merittar

* Seriemeister 1972 og 1973 med Viking
* Seriebronse 1971 med Viking

Kjelder
-------

* eu-football