recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ballsport i rokokkoen, koparstikk av Daniel Chodowiecki, 1774.
Det norske jentelandslaget i handball i kamp mot Frankrike i 2009.
Softball, her representert med 3 «homerun» for amerikanske Andrea Duran.
**Ballsport** er eit samleomgrep for alle typar sportar som involverer nytta av ein type ball. Ishockey vert ofte sett på som ein ballsport, sjølv om det der vert brukt ein puck i staden for ein ball. Ballspel og ballidrett av alle slag er antakeleg blant verdas mest populære mosjons- og idrettsaktivitetar.

Balltresportar
--------------

Balltresportar er sportar der ballen vert manipulert ved å slå på den med eit balltre. Populære sportar inkluderer baseball, cricket, rounders og softball. I Noreg er òg ballspela slåball og dødball vanleg, spesielt blant barn.

Tomålssportar
-------------

Målsportar er sportar der to lag skal få ballen inn i kvart sitt mål for å skåra poeng. Målet kan vera ei korg som ballen vert kasta inn i (slik som i basketball og korgball), ei sone som ballen vert ført inn i (slik som i amerikansk fotball og rugby) eller eit definert mål markert med stenger som ballen skal inn i (slik som i bandy, fotball, hockey, innebandy og handball).

Volleysportar
-------------

Volleysportar er sportar der to soner av banen er avskoren av eit nett som ballen må slåast over. Kjende volleysportar er badminton, tennis, jeu dei paume, bordtennis og volleyball.

Presisjonssportar
-----------------

Presisjonssportar er sportar der ballen må treffa eit bestemt mål, slik som i bocce og bowling.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ballsport» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2017.*

Referansar
----------

1. ↑  «Ballspill og ballsport i Oslo og Akershus», *Aktiv i Oslo*

Litterartur
-----------

* Döhring, Volker (2014): *Kleine Spiele zum Beginn und Ende der Sportstunde.* 2. oppl. Wiebelsheim, ISBN 978-3-7853-1897-3.
* Mau, August (1896): Oppslagsord «Ballspiel» i: *Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE)*. Bind II,2, Stuttgart, s. 2832–2834.
**Trudi Canavan** (fødd 23. oktober 1969) er ein australsk fantasyforfattar, mest kjend for bokserien «The Black Magician Trilogy».

Trudi Canavan vart fødd i Melbourne i Australia i 1969. Ho interesserte seg tidleg for litteratur, kunst og musikk. Av desse fann ho kunst som den mest sannsynlege greina å overleve på, så ho tok eit studium innan «Promotional Display» på Melbourne College of Decoration. Her fekk ho òg ein pris for beste karakter i kunstfag («Art Subjects») i 1988.

Hennar første jobb var hos Lonely Planet Publications, der ho jobba som designar, kartteiknar og illustratør. I 1995 byrja ho òg hos eit Australsk science fiction-blad, *Aurealis*. Same året starta ho eit eige frilansselskap med namnet «The Telltale Art». Her jobba Canavan med å tilby tenester som illustratør, grafisk designar og kartteiknar.

Det at ho fekk starta sitt eige firma gav Canavan sjansen til å begynne å skrive på deltid. Dette resulterte i at ho i 1999 fekk Aurealisprisen for beste fantasy-novelle. Same år fekk ho ein plass på Varuna Writers' Centre, der ho kunne begynne å bruke meir og meir av tida si til skriving. 

I år 2001 kjøpte HarperCollins Australia hennar første trilogi, The Black Magician Trilogy, den første boka blei så utgitt november same år. Alle bøkene i denne trilogien kom inn på Australias Sci/Fi-bestseljarliste. I 2004 nådde «The Black Magician Trilogy» den internasjonale marknad, og er sett på som den mest vellykka debutserien innan fantasy. 

Hennar andre bokserie, «Age of the Five» har òg selt seg inn på fleire bestseljarlister.

I 2006 byrja Canavan å jobbe med å skrive bøker som kronologisk ligg føre og etter «The Black Magician Trilogy».

Kjelder
-------

* www.trudicanavan.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
**Trude Jochum-Beiser**, fødd **Trude Beiser**, (fødd 2. september 1927) er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Lech am Arlberg i Vorarlberg som vart verdsmeister i utfor i 1950 og olympisk meister i same greina under vinterleikane 1952.

Trude Beiser tok sølv i utforrennet under Vinter-OL 1948 i St. Moritz, slått med åtte tidelsekund av Hedy Schlunegger frå Sveits. Etter eit brukbart slalåmrenn i OL-løypene tok ho gullmedaljen i kombinasjonen.

I 1950 var ho gift og heitte Trude Jochum-Beiser. Fire månader etter ho hadde vorte mor, reiste ho til Aspen i Colorado for å delta i VM i alpine greiner 1950. Etter å ha teke sølvmedaljen i storslalåm, to tidels sekund bakom landskvinna Dagmar Rom, vann ho ein soleklar siger i utforløypa.

Under dei olympiske leikane 1952 i Oslo vann Jochum-Beiser gullmedaljen i utfor med romsleg margin. Sidan konkurrerte ho berre i heimlandet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trude Jochum-Beiser» frå Wikipedia på tysk, den 21. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Tittelsida til den første utgåva av *Il cimento dell'armonia e dell' uppfinninge*, bind 1, frå 1725.
Antonio Vivaldi (gravering av François Morellon de La Cave, frå Michel-Charles Le Cène si utgåve av Vivaldis Op. 8
***Il cimento dell'armonia e dell'invenzione*** (*Konkurransen mellom Harmoni og Nyskaping*) er ei samling på tolv solokonsertar skrivne av Antonio Vivaldi mellom 1723 og 1725 og publisert i 1725 som Op. 8. Alle er for fiolin, strykarar og basso continuo. 

Gøymd i denne større samlinga finn ein dei mest kjende av alle solokonsertane frå barokken, *Dei fire årstidene* (*Le quattro stagioni*) med «Våren», «Sommaren», «Hausten» og «Vinteren». Kvar av dei er innleia av ein sonett, truleg skriven av Vivaldi sjølv, som skildrar kva som skjer i dei fire konsertane. Om ein følgjer sonnetten medan ein høyrer til musikken, kan ein sjå kor detaljert skildringa til Vivaldi er, som at nokon mister fotfeste på isen og fell på baken, noko som skil seg frå andre titlar i barokken, der tittelen berre gjev eit hint om den generelle stemninga. 

Fleire av dei andre konsertane i opus 8 er like detaljerte, noko som kan tyde på at Vivaldi eller ein annan kompilator meinte dei høyrte saman. Mellom anna er «La caccia» ('Jakta') og «La tempesta di mare» ('Havstormen') liknande *Dei fire årstidene*.

Konsertar
---------

* Konsert nr. 1 i E-dur, «La primavera» (Våren), RV 269
* Konsert nr. 2 i G-moll, «L'estate» (Sommaren), RV 315
* Konsert nr. 3 i F-dur, «L'autunno» (Hausten), RV 293
* Konsert nr. 4 i F-moll, «L'inverno» (Vinteren), RV 297
* Konsert nr. 5 i Ess-dur, «La tempesta di mare» (Havstormen), RV 253
* Konsert nr. 6 i C-dur, «Il piacere» (Nyting), RV 180
* Konsert nr. 7 i D-moll, RV 242
* Konsert nr. 8 i G-moll, RV 332
* Konsert nr. 9 i D-moll, RV 236
* Konsert nr. 10 i H-dur, «La caccia» (Jakten), RV 362
* Konsert nr. 11 i D-dur, RV 210
* Konsert nr. 12 i C-dur, RV 178

Kjelder
-------

1. ↑  *Il cimento dell'Armonia e dell'Invenzione, concertos (12) for solo instrument, strings, and continuo, Op. 8* på Allmusic av James Manheim. Henta 21. juli 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Partitur for Vivaldi Op.8

| * v
* d
* e
Musikkverk av Antonio Vivaldi med opusnummer |
| --- |
| Op. 1**·** Op. 2**·** Op. 3 (*L'estro Armonico*)**·** Op. 4 (*La stravaganza*)**·** Op. 5**·** Op. 6**·** Op. 7**·** Op. 8 (*Il cimento dell'armonia e dell'inventione*)**·** Op. 9 (*La cetra*)**·** Op. 10**·** Op. 11**·** Op. 12 |
| Musikkverk av Vivaldi**·** Ryom-Verzeichnis |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Koordinatar: 66°18′3.31″N 14°21′3.42″E﻿

Ildgrubfossen kraftverkFoto: PeltonMan

**Ildgrubfossen kraftverk** vart etablert i 1916, og har det vart utvida, i 1940, 1950, 1984 og 2005. Anlegget ligg ved Illgruben ved Tverråga i Rana kommune. Kraftverket har ein installert effekt på 6,5 MW og ein middels årsproduksjon på 28 GWh.
Helgelandskraft eig Ildgrubfossen kraftverk.

Hovudmagasin for anlegget er Raudvatnet, men på grunn av at dette er eit populært hytteområde, og at Europaveg 12 til Sverige går langs vatnet er dette lite regulert.

Historie
--------

Under andre verdskrigen fann den såkalla «Illgrubaffæren» stad ved kraftstasjonen, som blei brukt til å gøyma radiosendarar, sprengstoff og våpen.

Politiet hadde fått melding om at det var ulovlege radiosendarar i vaktarbustaden på kraftstasjonen, og trudde også at det kunne vera eit våpenlager der. Den 5. april 1943 kom Gestapo for å undersøka staden. Dei fann sju væpna nordmenn som tok til å skyta på tyskarane. Dei såra to av dei, medan norske Petter Gruben blei drepen. Dei andre nordmennene klarte å flykta til Sverige på ski.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ildgrubfossen kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 9. januar 2008.*
**Il Sodoma**, eigentleg **Giovanni Antonio Bazzi**, (1477–15. februar 1549) var ein italiensk målar, ein av dei fremste som vert rekna til Siena-skulen. Han var elles ein banebrytar gjennom «bruken av fargespenning og den religiøse patos».

*Helgenen Sebastian*, 1525

Liv og gjerning
---------------

Bazzi/Il Sodoma var fødd i Vercelli i Piemonte. Kring 1498 var han truleg i Milano, ettersom han ved den tid tok sterke inntrykk av Leonardo da Vinci sin målarstil. Frå seinast 1503 budde han i Siena. Her laga han ei rad med framifrå freskomåleri i klosteret Monte Oliveto. I same perioden skapte han også *Sankt Katarinas stigmatisering* i San Domenico-kyrkja i Siena.

I 1508 vart Sodoma invitert til Roma for i Vatikanet å måle eit av paven sine privatrom, *Stanza della Segnatura*. Fire år seinare reiste Sodoma til Roma for andre gong, der han i Villa Farnesina måla hovudverket, den vidkjende fresken *Aleksander og Roxanes bryllaup*.

Han måla mange religiøse motiv, mellom dei viktigaste verka finn ein *Oppstoda*, *Kristus vert teken fange* og *Helgenen Sebastian*. Det siste er måla dobbelsidig på lerret, med helgenen Sebastian på framsida og *Madonna med helgen* på baksida. Opphavleg var verket i bruk som prosesjonsfane av Sankt Sebastian-brorskapen i Camollia nær Siena.

Måten Sodoma måla landskap på, og bruken av chiaroscuro, peika fram mot barokken og mot 1700-talet. Typisk for Sodomas verk er det forklåra blikket hos hovudpersonen, og figurane som er i bleikt lys. 

Han døydde i Siena i 1549. I fylgje Giorgio Vasari fekk han namnet Il Sodoma på grunnlag av sin livsførsel, sin homoseksualitet. Men han nytta sjølv tilnamnet som sin signatur.

Notar
-----

1. ↑  «Il Sodoma». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 14. november 2020.

Kjelder
-------

* *Store norske leksikon*.
* *Denne artikkelen bygger på «IL Sodoma» frå Wikipedia på engelsk, den 8. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Il Sodoma**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Ingrid Landmark Tandrevold** (fødd 23. september 1996) er ein norsk skiskyttar frå Bærum i Akershus. Ho vann VM-gull i 4 x 6 km stafett med Noregs lag under VM i skiskyting 2019, ein meisterskap der ho også vann sølvmedaljen i 7,5 km sprint. Tandrevold er medlem i Fossum Idrettsforening.

Aktiv
-----

Tandrevold vart norsk meister i normalprogrammet allereie i 2015. Ho deltok i Vinter-OL 2018 i Pyeongchang utan å utmerke seg i dei individuelle tevlingane, men var med å gå Noregs kvinne-stafettlag inn til fjerdeplass. Tandrevold fekk sitt internasjonale gjennombrot i 2019-sesongen. I verdscuptevlingane i Ruhpolding gjekk ho inn til andreplass i fellesstart. Under verdsmeisterskapen 2019 i Östersund slo ho til med to fulle skytehus og andreplass i 7,5 km sprint, slått med 9,7 sekundar av gullvinnar Anastasija Kuzmina frå Slovakia. Ei veke seinare gjekk Tandrevod ein prikkfri andreetappe for det norske vinnarlaget i 4 x 6 km stafett, dei andre verdsmeistrane var Synnøve Solemdal, Tiril Eckhoff og Marte Olsbu Røiseland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ingrid Landmark Tandrevold» frå Wikipedia på tysk, den 18. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Ingrid Landmark Tandrevold». olympedia.org. Henta 26. oktober 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Whippet** er ein engelsk mynde som på 1800-talet vart ein populær veddeløpshund blant den engelske arbeidarklassen, som ikkje hadde økonomi til å halde greyhound.

Opphav og alder
---------------

Rasen er omtalt alt på 1600-talet, men reknast ikkje for å ha vorte etablert skikkeleg før omkring midten av 1800-talet. Han vart anerkjent som eigen rase av American Kennel Club i 1888, men først i 1891 av The Kennel Club i Storbritannia.

Det finst fleire døme frå historia på små greyhoundliknande hundar, heilt tilbake til romartida, som hundane på statuen som vart funne i ruinane av Pompeii. Rasen vart likevel eigenleg skapt av nordengelske kolgruvearbeidarar på 1700-talet.

Opphavet er ikkje heilt fastslått, men han blir rekna å ha vorte kryssa fram med bruk av småvaksne greyhoundar og 2-3 ulike langbeinte terrierrasar. Seinare fatta òg den engelske overklassa interesse for denne vesle hunden og kryssa inn italiensk mynde, noko som gav han dagens form og fasong.

I England gjekk han lenge under tilnamnet «*the poor man's race horse*», fordi arbeidarane der var like spelegalne som overklassa, men dei rådde ikkje over dei same økonomiske ressursane. Greyhound var for kostbar, både å halde og å skaffe. Den vesle whippeten var langt rimelegare på alle måtar, men likevel nesten like rask som greyhound og difor like veleigna til veddeløp.

Utsjånad, anatomi og fysikk
---------------------------

Whippet
Whippet er ein liten, men kraftfull og høgreist hund med flotte proporsjonar og lange, muskuløse linjer. Pelsen er kort og glatt og kjem i mange fargar og fargekombinasjonar. Hannane skal i følgje standard vere 47-51 cm i mankehøgd, og tispene 44-47 cm høge. I dag ligg mange whippetane i øvre del eller noko over denne skalaen.

Bruksområde
-----------

Hunden er opphavleg avla for hetsjakt på hare og anna småvilt, men vart tidleg den engelske arbeidarklassen sin «veddeløpshest». I dag er rasen først og fremst ein god familiehund, sjølv om både hundeveddeløp og lure coursing er populært. I dei seinare åra har rasen òg vist seg ypparleg eigna som terapihund, spesielt i USA.

Lynne og veremåte
-----------------

Ung whippet
Whippet er skapt for jakt og fare, men er normalt ein svært roleg og harmonisk hund, som er både hengiven og barnekjær. Han kan vere litt reservert overfor framande, og han likar ikkje ståk og støy. Rasen har dessutan ein praktisk storleik. Han vert rekna som ein særs reinsleg hund.

Anna
----

Whippet er ein særs sosial rase som trivst dårleg åleine heime. Pelsen blir børsta 1-2 gonger i veka med ein mjuk børste.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Whippet» frå Wikipedia på bokmål, den 11. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Myndeklubb
**Ida Nikoline Lie Lindebrække Manus** (28. juni 1914–12. oktober 2010) var ei norsk motstandskvinne, òg berre kjend som «Tikken». Under krigen arbeidde ho ved den engelske legasjonen i Stockholm. For sin innsats under krigen vart ho påskjønna med Haakon VII Fridomsmedalje.

Tikken vart fødd i Bergen og var dotter av Gjert Lindebrække og Ida Bessesen Lie. Ho gifta seg fyrst med den engelske diplomaten George Bernandes og dei fekk sonen George saman. Seinare gifte ho seg på ny med den kjende motstandsmannen Max Manus den 22. mars 1947. Saman fekk dei to born, Max og Mette. Dei busette seg på Landøya i Asker kommune, der dei vart busett ut livet.

Boka *Tikken Manus - sabotørenes hemmelige medspiller* kom ut i 2009.
Tikken døydde tysdag formiddag 12. oktober 2010 - 96 år gamal. Ifølgje familien hennar døydde ho fredeleg, etter eit kort sjukeleie.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tikken - oslogjengen.no
* Store Norske Leksikon - Max Manus (utdypning)
* TV2 Nyhetene - Tikken Manus er død.
* Dagbladet- «Tikken» Manus er død[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* VIAF

 |
**Stefano di Giovanni di Consolo**, betre kjend som **Sassetta**, (ca 1394–1. april 1450) var ein italiensk målar som under ungrenessansen var den fremste av dei målarane som arbeidde i Siena. 

*Frans av Assisi fornektar sin jordiske far*, 1444

Liv og gjerning
---------------

Opphavet til Il Sassetta er ukjent. Truleg var han elev av målaren Paolo di Giovanni Fei. Hans eldste kjende verk har vorte tidfesta til 1423, ei altartavle som i dag er delt mellom ulike samlingar. Sassetta vigde seg utelukkande til religiøse tema. Han utvikla ein svært personleg stil av den såkalla internasjonale gotisk stilretninga. Ei rekke måleri med motiv frå livet til den heilage Frans av Assisi høyrer med mellom hans viktigaste verk.

Ettersom han var kjend med at målarar i Firenze hadde prøvd ut perspektiv i bileta sine, ville Sassetta sjølv prøve å nytte seg av metoden, men lukkast ikkje å beherske perspektiv på ein fullkomen måte. Karakteristisk for Sassetta sine måleri er dei flytande linjene og festlege, skinande raud- og purpurfargane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stefano di Giovanni Sassetta» frå Wikipedia på tysk, den 5. juli 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sassetta**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Eivind Reiersen** (11. juni 1877–16. september 1947) var ein norsk arbeidar, redaktør og politikar, aktiv i Arbeidarpartiet og i Norges Kommunistiske Parti. Han var fødd i Nes sokn i Telemark.

Reiersen arbeidde på fabrikk i Solum herad i Telemark. Han melde seg då inn i Arbeiderpartiet i 1899, og fekk med åra fleire tillitsverv i partiet. Frå 1908 til 1913 var han formann i Bratsberg Arbeidarparti, 1914-15 i Bodø Arbeidarparti. Landsstyremedlem i partiet frå 1915 til -20.

Perioden 1916-19 var Reiersen redaktør i avisa Ny Dag, deretter redigerte han Bratsberg-Demokraten fram til 1921. Hausten 1921 vart han vald til stortingsmann for Arbeidarpartiet frå kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder. På Stortinget var han medlem i Finans- og tollkomiteen. Då partiet i november 1923 delte seg i to fylgde han Norges Kommunistiske Parti. Dei fyrste to åra var han formann i Telemark distrikt av NKP. Både i 1924 og 1927 var han NKP sin fyrstekandidat ved vala for kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder. Varaordførar 1925-26 i Skien.

Reiersen var i 1924 atter redaktør av Ny Dag, frå 1925 til 1929 redigerte han NKP-organet Telemark Kommunistblad (tidlegare Bratberg-Demokraten). Dessutan var han forretningsførar i NKP-avisa Ny Tid til han i 1930 vart ekskludert frå partiet. Sidan melde han seg inn i Arbeidarpartiet.

I januar 1945 vart Reiersen arrestert og sat fengsla på Grini til frigjeringa i mai.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eivind Reiersen» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mars 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**David Lawrence «Dave» Hlubek** (28. august 1951–3. september 2017) var ein USA-amerikansk sologitarist og opphavleg medlem i southern rock-bandet Molly Hatchet.

Hlubek skipa Molly Hatchet i 1971. Vokalisten Danny Joe Brown kom inn i bandet i 1974 i lag med Duane Roland, gitaristen Steve Holland og bassisten Banner Thomas, før and Bruce Crump kom inn i 1976. Hlubek var òg den opphavlege vokalisten då dei starta, og skreiv flest songar for bandet, mellom andre hitten deira «Flirtin' with Disaster». 

I 1987 vart Hlubek erstatta av sologitaristen Bobby Ingram. Hlubek har sjølv innrømd at han var «utoleleg» på grunn av stjernenykker og dopmisbruk. Hlubek spelte mellom anna i The Southern Rock Legends, i lag med tidlegare medlemmar frå Lynyrd Skynyrd og Blackfoot. I 2005 var han attende i Molly Hatchet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dave Hlubek» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Larkin, Colin (1999) *The Encyclopedia of Heavy Rock*, Virgin Books, ISBN 0-7535-0257-7, p. 299
2. ↑  «KAOS2000 Magazine interview with Dave Hlubek of Molly Hatchet». *Kaos2000.net*. Henta 21. desember 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Ein trikk på Ekebergbanen på veg opp vesthellinga i Ekebergåsen.
**Ekebergbanen** er ei 6,6 kilometer lang dobbeltspora og svingete trikkelinje på eigen trasé langs vesthellinga i Ekebergåsen mellom Ljabru og Gamlebyen i Oslo, der banen er knytt til det ordinære sporvegsnettet i byen og har såleis trikkeruter frå både Majorstuen og Rikshospitalet. Linja går gjennom stroka Jomfrubråten, Bekkelagshøgda med Holtet og Nordstrand i Bydel Nordstrand.

Eit parti av Ekebergbanen i 1929.
Banen vart bygd og drive av aksjeselskapet A/S Ekebergbanen som ein lenging av ei linje mellom Stortorvet i Oslo og Oslo hospital i Gamlebyen. Selskapet hadde gjort en avtale med Kristiania Sporveisselskab om å få bruke linja mellom Oslo hospital og Stortorvet for trikkene på Ekebergbanen, som vart opna i fyrste byggjesteget fram til Sæter 11. juni 1917, til Ljabru i 1941. I 1931 var det opna ei sidelinje tvers over Ekebergsletta fram til Simensbråten, nedlagd i 1967.

Fram til dåverande Oslo Sporveier A/S tok over drifta av Ekebergbanen, skilde trikkane på denne banen seg frå dei andre trikkane i byen ved å køyre på høgare spenning og vere av ein eigen type som var måla gråe med ei brei, djupraud rand nedst. Etter at Oslo Sporveier A/S tok over, vart det som i dag køyrd vanlege bytrikkar på banen etter at straumforsyninga hadde vorte ombygd til anna spenning, sams for resten av trikkenettet.
**Daugava** eller **Vestlege Dvina** (russisk Западная Двина', *Zapadnaja Dvina*, belarusisk Заходняя Дзвiна, *Zahodniaja Dźvina*, polsk *Dźwina*, tysk *Düna*) er ei elv som renn gjennom Russland, Belarus og Latvia. Ho har sitt utspring i Valdaihøgdene i Russland og munnar ut i Rigabukta i Latvia, ein arm av Austersjøen. Den totale lengda er 1 020 km. Daugava må ikkje forvekslast med Nordlege Dvina.

Elva er knytt til ein kanal som går mellom Berezina og Dnepr-elvane. Det er bygd tre vasskraftverk og demningar langs elva. Rīgas HES ligg like oppfor Riga eller 35 km frå munningen, Ķeguma HES ligg 35 km oppfor her igjen, 70 km frå munningen, og Pļaviņu HES ligg om lag 107 km frå munningen. Eit fjerde vasskraftverk Daugavpils HES er òg planlagd, men utbyggjinga har møtt krass kritikk. Belarus har òg planar om å bygge fleire demningar for straumproduksjon langs sin del av Daugava. 

Solnedgang over Daugava i Riga

### Byar og landsbyar langs Daugava

Den svenske hæren bombarderer festninga Daugavgriva ved munningen til Daugava i Latvia.
* Daugavpils i Latvia
* Jēkabpils i Latvia
* Aizkraukle i Latvia
* Ogre i Latvia
* Salaspils i Latvia
* Riga i Latvia
* Velizj i Russland
* Vitebsk i Belarus
* Polatsk i Belarus

Største sideelvar
-----------------

* Aiviekste
* Pałata
* Kasplja
* Mezja

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nedslagsfeltet til Daugava
* Vasskraftverk i Latvia langs Daugava Arkivert 2005-04-26 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Daugava River frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Eivind Hansson Hognestad** (9. oktober 1863–26. september 1936) var ein gardbrukar, stortingsmann og ordførar frå Time i Rogaland. Peter Hognestad var bror hans.

Hognestad var son til ein gardbrukar. I ungdomen gjekk han amtsskulen, og tok så over farsgarden på Hognestad i 1892. Frå 1895 arbeidde han aktivt med landbruksforsøk, støtta av det offentlege dyrka han vekstar som kunne forbetre åkerbruket. I 1902 var han på studiereise i Danmark og Sverige, kosta av Landbruksdepartementet.

Perioden 1903-06 representerte han Stavanger amt på Stortinget, vald for Moderate Venstre. Han vart attvald i 1906 og representerte då einmannskrinsen Jæren og Samlingspartiet fram til 1909. Fyrste stotingsbolken var han medlem av landbrukskomiteen, i den andre av kyrkjekomiteen. Hognestad var så ordførar i Time i tre valperiodar, 1911-19.

Hognestad var ein flittig skribent, som mellom anna gav ut tre bøker om landbruk, kultur- og kyrkjeliv på Jæren og i Rogaland.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografi i allkunne
Sledehundar står klare til å trekka ein slede.
**Dyreidrett** er idrett som vert utført av menneske saman med dyr, eller av dyr åleine. Slike idrettar har vore populære sidan oldtida, og fleire dyrerasar er ala fram spesielt for å kunne konkurrera, til dømes i å springa fort eller slåst. Særleg hundar og hestar blir brukte til slike idrettar.

Løp
---

Menneske liker å tevla om kven som er raskast, og når det gjeld dyr gjerne vedda om det. Ettersom mange dyr spring raskare enn menneske, har ein funne opp fleire idrettsgreiner der dei kan konkurrera mot kvarandre. Ein finn løp med hundar, hestar og kamelar med eller utan sleder, vogner eller ryttarar som konkurrerer med kvarandre. Raske dyr vert verdsette og brukt i avl, dyr som taper vert ofte slakta. 

**Døme:**

* Hundekøyring
* Travsport

Slosting
--------

Hanekamp i India.
Menneske har mora seg over heile verda ved å sjå ulike dyr slost mot kvarandre, eller mot menneske. I mange tilfelle har ein teke ein art der hannane slost om dominansen, sleppt dei saman og ofte lete dei slost til ein av dei døyr, som med kamphanar og kampfisk. I andre har ein forvirra eller såra dyr slik at dei blir aggressive. Dette har òg vore kombinert med slosting mot menneske, i tidlegare tider i gladiatorkampar og i moderne tider i tyrefekting.

Evner
-----

Ei mindre blodig form for dyreidrett er dei greinene der ein prøver kor flinke dyra er til ein visse ting, til dømes til å gjeta sauer eller hoppa over hinder. Mange av desse idrettane er relativt nye, og er ofte komne til som følgje av at ein ønskjer å bruka dyr til sport utan at dei tek skade av det. 

**Døme:**

* Sprangriding
* Sauegjeting
* Agility for hundar
* Kaninhopping

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dyreidrett**
**Andreas Romberg** (fødd 27. april 1767 i Vechta i Oldenburg, død 10. november 1821 i Gotha, Thüringen) var ein tysk komponist og fiolinist, søskenbarn av Bernhard Romberg. Andreas Romberg spelte ein fiolin av Antonio Stradivari.

Biografi
--------

Andreas Romberg kom frå ein musikalsk familie. Han lærte å spela fiolin av far sin, Heinrich Romberg, som var militærmusikar og spela både klarinett og fiolin. Andreas opptrådte offentleg første gongen som seksåring. I tillegg voks han opp saman med den jamgamle fetteren Bernhard Romberg, som spela cello, og i 1774 vart dei to fetrane for fyrste gong sett til å opptre saman under det falske namnet "dei yngre Romberg-brørne". Dei reiste også til Amsterdam for å halda konsertar, saman med Heinrich. Familien reiste på fleire turnear rundt om i Europa i oppveksten. I 1782 vart begge fetrane tilsette ved kapellet i Münster. Andreas Rombergs fyrste komposisjon, to soloar for fiolin, stammar frå dette året.

I 1790 vart Andreas Romberg medlem av hoffkapellet i Bonn med komponisten Andrea Luchesi som kapellmeister. Romberg oppheldt seg ved kapellet samtidig med den unge Ludwig van Beethoven. I 1793 fullførte Romberg her eit oratorium basert på *Der Messias* av Friedrich Gottlieb Klopstock. Same året flytte Romberg til Hamburg der han vart med i operaorkesteret. Ved denne operascenen vart Andreas Rombergs første opera, «Der Rabe» (Ramnen) urframført i 1794.

Etter å ha reist til Italia og Wien samt opphalde seg ein periode i Paris, slo Romberg seg ned i Hamburg, der han vart ein sentral figur i det lokale musikklivet. I 1815 overtok han etter Louis Spohr som konsertmeister ved hoffkapellet i Gotha i Thüringen. Her døydde han etter lang tids sjukdom i 1821.

Andreas Romberg komponerte både symfoniar, konsertar og andre orkesterverk, operaer, verdsleg og kyrkjeleg vokalmusikk, kammermusikk og *lieder*. Ein kronologisk bibliografi over verka etter Andreas Romberg vart utgjeven av Kurt Stephenson i 1938.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Romberg» frå Wikipedia på tysk, den 18. august 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
Ikonet av Andrej Bologjubskij
**Andrej Bogolubskij** (levde om lag 1111-1174) var knjaz av Vladimir-Suzdal. Han var son av Jurij Dolgorukij og gift med ei kiptjaker-kvinne som var dotter av ein kiptjakerkhan. 

Frå barndommen skilde han seg ut med kjærleik til kyrkjelege tenester og gav mykje til fattige. I 1155 drog knjaz Andrej til riket Vladimir-Suzdal utan å spørje faren. Der bar han med seg Vladimirskaja-ikonet av Jomfru Maria frå Vysjgorod.
Her kom Jomfru Maria til han og bad han grunnlegge eit kloster til ære til for hennar fødselsdag. Knjazen gav ordre om å måle eit nytt ikon med synet Andrej fekk av Maria. Ikonet fekk namnet Bogoljubskaja, og klosteret Bogoljubskij.

Andrej vart vald til knjaz av ei samling og var den første i Rutenia som etablerte eineherredøme. Under regjeringstida hans vart Rutenia større og vart eit nytt senter i Russland, og knjaz Andrej vart den første store russiske knjazen. Han bygde mange kloster og katedralar.

Andrej vart drepen i 1174 etter ei samansverjing der tjue av hoffmennene hans storma inn og knivstakk han medan han sov.

Minnefestdagar for St. Andrej
-----------------------------

* 17. juli (4. juli i den julianske kalenderen)

Kjelder
-------

* Ortodoks kalender

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC
* RLS

 |
**Andreas Vesalius** (1514–1564) var ein flamsk anatom. Gjennom sitt banebrytande hovudverk *De humani corporis fabrica* (1543) vert han rekna som grunnleggjaren av den moderne anatomien. Han fann fleire feil i dei anatomiske skildringane av menneskekroppen slik ein finn dei hjå Galenos, og gjennom disseksjonar og observasjonar svekka han sistnemnde sin autoritet innanfor anatomien. Trass i dette vekte Vesalius sitt arbeide sterke reaksjonar i samtida, og gav han mange vanskar gjennom livet.

Vesalius ætta frå ein tysk lækjarfamilie med opphav i byen Wesel, og far hans var hoffapotekar åt keisar Charles V. I 1533 reiste han til Universitetet i Paris for å studere medisin. Der vart han undervist av vitskapsmenn som til dømes Quinterus av Andernach og Jacobus Sylvius. Det var i Paris han byrja å fokusere på anatomien, og han studerte særleg skjelett som han fann på gravplassar og avrettingsstader. Han dissekerte heile dyreskrottar, og fekk gjennom dette så stor kunnskap at han dissekerte eit lik offentleg etter førespurnad frå lærarar og medstudentar.

I 1537 reiste han til Venezia, så til Padova der han tok ein doktorgrad i medisin. Her vart han så utnemnd til professor i kirurgi og anatomi. I strid med vanleg praksis dissekerte Vesalius lika på eiga hand, heller enn at ein kirurg dissekerte medan ein lækjar las høgt frå Galenos eller Mondino de Luzzi. Med tida vart han overtydd om at Galenos, som baserte mykje av teoriane sine på dissekering av apekattar, «ikkje bar med seg preg av sanning». Trass kritikken brukte han likevel Galenos sitt arbeid i sitt eige verk, og lange passasjar er reine avskrift av Galenos. I 1543 gav han derfor ut *De humani corporis fabrica*. Ved hjelp av teikningar utførte av kjende renessansekunstnarar gav han i dette verket ei utførleg skildring av menneskeanatomien ved hjelp av empiri opparbeid gjennom post-mortem dissekering. Trass i motstanden han møtte med sine nyorienterande teoriar, vart han året etter tilsett som hofflækjar hjå keisar Charles V og seinare hjå Philip II av Spania. Vesalius døydde i Hellas i 1564 på veg heim frå pilegrimsferd til Jerusalem.

Kjelder
-------

* 

* «Andreas\_Vesalius» i *Store norske leksikon*, snl.no..
* Leopold Senfelder: «Andreas Vesalius» i *The Catholic Encyclopedia*.

Fotnotar
--------

1. ↑  Aastorp, Harald (30. april 2004). «Andreas Vesalius: "De humani corpores fabrica libri septem"». forskning.no. Henta 17. juni 2010. «Lange passasjer er tatt direkte fra Galenos»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Andreas Wormdahl** (20. januar 1911–14. juni 2001) var ein norsk politikar frå Trondheim som representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tida tida 1958-69.

Wormdahl var son til ein lærar og ein modist/pianist. Han tok middelskolen som privatist i 1926-27. Frå ungdomsåra til 1945 arbeidde han både som sjømann, bygningsmann, på anlegg og i smelteverk. 1945-46 var han forretningsførar og sjef for den kommunale brenselsomsetninga i Orkanger. Dei neste elleve åra, fram til han vart vald inn på Stortinget, var han sekretær og forretningsførar for Trondheim forente Arbeiderparti.

Wormdahl var medlem av heradsstyret i Orkanger frå 1934 til -40. Hausten 1957 vart han vald inn på Stortinget frå Sør-Trøndelag og sidan attvald to gongar. I den tingbolken var han medlem i Militærkomiteen, deretter sat han fire år i Sosialkomiteen, og til sist like lenge i Utanriks- og konstitusjonskomiteen.

Etter åra på Stortinget var Wormdahl økonomisjef ved E.C. Dahls Stiftelse i Trondheim i 10 år fram til 1979.

Wormdahl hadde ei mengd offentlege verv og andre tillitsverv.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Norman D. Smart** (fødd 29. september 1947) er ein amerikansk trommeslagar. Han erstatta Chip Damiani iThe Remains i 1966, kort tid før bandet vart oppløyst. 

Smart var medlem av bandet Kangaroo, som gav ut eitt album i 1968. Han kom så inn i bandet Mountain i 1969 og spelte på dei første konsertane deira, før han vart erstatta av Corky Laing seint i 1969. Han spelte med Mountain på Woodstockfestivalen i august 1969. Konsertopptaket av «Long Red» frå Woodstock vart gjeven ut i 1972 på *Mountain Live: The Road Goes Ever On*. Trommesoloen av Smart på dette opptaket er blitt sampla mange gonger av hiphop-artistar. 

I 1969 var than medlem av countryrockgruppa til Ian and Sylvia, Great Speckled Bird. Det første albumet deira vart produsert av Todd Rundgren, som Smart arbeidde med gjennom 1970-åra. 

Smart, Jim Colegrove og Jeff Gutcheon skipa gruppa Hungry Chuck i 1971. I 1973 spelte Smart med The Fallen Angels, gruppa til Gram Parsons.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «N.D. Smart» frå Wikipedia på engelsk, den 10. oktober 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Biografi om N.D. Smart
Manshui-brua over elva Yi
Gamlebyen i Luoyang
Plasseringa av Luoyang-prefekturet i Henan
**Luoyang** (kinesisk: 洛阳; pinyin: *Luòyáng*) er eit byprefektur vest i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 15 692 km² og hadde vel 6,5 millionar ibuarar i 2010. Elva Yi renn gjennom Luoyang.

Byprefekturet Luoyang omfattar seks bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og åtte fylke (县 *xiàn*).

Historie
--------

Byen vart grunnlagt i det 11. hundreåret f.Kr. og heitte då *Chengzhou* (成周). Luoyang vart hovudstad for det austlege Zhou-dynastiet i 770 f.Kr. Byen vart øydelagt i 510 f.Kr. under ein borgarkrig, men vart gjenoppbygd året etter.

Den fyrste buddhistiske kultbygninga i det eigentlege Kina, Baimasi, vart etablert her i år 68 e.Kr. av keisar Mingdi.

Byen hadde på den tid ein stor, keisarleg skule med 30 000 studentar. Her i Luoyang dokumenterte Cai Lun oppfinninga av papiret og arbeidde astronomen Zhang Hen. Etter Han-dynastiet fall forfatta Zuo Si diktet *Dei tre hovudstader*, eit verk som er bevart og som mellom anna handlar om byen Luoyang.

Sui-dynastiet valde Luoyang til hovudstad for riket. Byen vart raskt bygt opp att etter omfattande øydeleggingar, og skal etter seiande ha hatt ein million ibuarar. I 1971 fann arkeologar eit kornlager frå Sui-tida som var stort nok til å kunne verne 250 000 tonn grøde frå fukt og utøy. Tang-dynastiet flytta rikshovudstaden til Chang'an.

### Samferdsle

Byen har flysamband over Luoyang Beijiao lufthamn.

I Luoyang stansar toga på Longhaibanen, Kinas viktigaste jarnbanelinje i aust-vest-retning, som strekker seg frå Lianyungang til Lanzhou via mellom andre Xuzhou, Kaifeng, Zhengzhou, Weinan og Xi'an.

Kinas riksveg 310 går gjennom området. Denne viktige trafikkåra tek til i Lianyungang i Jiangsu, fører så vestover og endar i Tianshui i provinsen Gansu. Ho er innom storbyar som Xuzhou, Shangqiu, Kaifeng, Zhengzhou før ho er innom Luoyang og går vidare til Xi'an.

Bakgrunnsstoff
--------------

* How to Pronounce Luoyang. Youtube

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luoyang» frå Wikipedia på bokmål, den 11. januar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Dyngeland** er ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg i liene nordvest for Dyngelandsvatnet og sør for Grimevatnet. Garden vart på 1500-talet er delt i Nedre og Øvre Dyngeland. 

Det er framleis gardsdrift på begge gardane.

Namn
----

Namnet kjem av det norrøne *Dyngjuland*, som truleg igjen kjem av elvenamnet *Dyngja*.

Nedre Dyngeland
---------------

Nedre Dyngeland
Nedre Dyngeland har gardsnummer 51 og høyrte til Lunge-slekta fram til 1659. Garden ligg mellom Grimevatnet og Dyngelandsvatnet. Ein fråskild del ligg òg på austsida av Grimevatnet, medan ein del av Øvre Dyngeland ligg i mellom desse to. 

Garden grensar til Heldal, Nedre Bratland, Grimen i nord, Øvre Bratland i nordaust, Øvre Totland og Myrdal i aust og Milleshaug i søraust. I vest ligg Midtun. I tillegg grensar garden til Nedre Dyngeland i sør og i aust.

Øvre Dyngeland
--------------

Øvre Dyngeland
Øvre Dyngeland har gardsnummer 52 og høyrte til Munkeliv kloster fram til 1660. Dette året vart Munkelivsgodset kjøpt av Herman Garmann. 

Sjølve garden ligg vest for Dyngelandsvatnet, men garden eig òg land nordaust for Dyngelandsvatnet og nordaust for Nedre Dyngeland. 

Garden grensar til Nedre Dyngeland i nord, Helldal i nordvest, Midtun i vest, Milleshaug i sør og Myrdal i aust.

Sjå ôg
------

* Dyngelandsvegen

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Bergenskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Fana |
| --- |
| Brattland**·** Dyngeland**·** Fanahammaren**·** Fjøsanger**·** Helldalsåsen**·** Hop**·** Kaland**·** Kirkebirkeland**·** Krokeide**·** Midtun**·** Nattland**·** Nesttun**·** Nordvik**·** Paradis**·** Rådal**·** Skjold**·** Smørås**·** Storetveit**·** Sædalen**·** Totland**·** Øvsttun |
**Ian St John** (7. juni 1938–1. mars 2021) var ein skotsk fotballspelar frå Motherwell. Han var senterløpar på Motherwell FC og seinare Liverpool FC, i den siste klubben var han med om å vinne to ligameisterskap og FA-cupen 1965.

Karriere
--------

### Klubbspel

Ian St John var Motherwell-spelar frå 1957. Sommaren 1961 vart han overført til Liverpool FC. I hans fyrste sesong på laget, vart det opprykk frå 2. divisjon. Våren 1964 gjekk Liverpool til topps i den engelske ligaen. Året etter skåra St John sigersmålet då Liverpool vann FA-cupfinalen med 2-1 over Leeds United. Våren 1966 vart han ligameister for andre gong, i finalen i Cupvinnarcupen 1966 vart det derimot tap 1-2 mot Borussia Dortmund. I 1970 vart han vraka frå Liverpool-troppa. sesongane 1971/72 og 1972/73 gjorde han lite av seg i høvesvis Coventry City og Tranmere Rovers. Sommarane i mellom spelte han fotball i Sør-Afrika.

### Landslagsspel

I tida frå mai 1959 til april 1965 spelte Ian St John 21 landskampar for Skottland. Han var med då det skotske landslaget tapte 3-4 mot Noreg på Brann stadion i Bergen den 4. juni 1963. Han skåra i alt 8 landslagsmål.

Kjelder
-------

* eu-football

---

* *Denne artikkelen bygger på «Ian St John» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Lundy** er den største øya i Bristolkanalen, 19 km utanfor kysten av Devon i England, om lag ein tredjedel over kanalen mellom England og Wales. Ho er 5 km lang og 1 km brei. Lundy har gjeve namn til eit havvarslingsområde i Storbritannia og høyrer til England.

I 2007 var det 28 fastbuande på øya. Mellom desse finn ein oppsynsmann, ein øybestyrar, bønder og personale på ein pub. Dei fleste bur i og rundt landsbyen Marisco sør på øya. Dei fleste vitjande kjem her på dagsturar. 

I ei lesarundersøking i *Radio Times* i 2005 vart Lundy kåra til det 10. største naturlege underverket i Storbritannia. Heile øya har status som Site of Special Scientific Interest (stad av særskild vitskapleg interesse) og var det første marine naturreservatet i England, og den første marine vernesona. Dette kjem av det unike dyre- og plantelivet på øya. Øya vert styrt av Landmark Trust på vegner av National Trust.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lundy» frå Wikipedia på engelsk, den 25. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Lundy SSSI citation sheet» (PDF). *English Nature*. Natural England. Henta 25. januar 2010.
2. ↑  Natural England,News release, 12. januar 2009 Arkivert 2011-07-27 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Lundy Field Society
* Lundy Birds Arkivert 2011-04-25 ved Wayback Machine.
* Webkamera Arkivert 2006-12-05 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 51°10′N 4°40′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
| **Ibbenbüren** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Ibbenbüren | 

Ibbenbüren is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Münster  Steinfurt |
| Først nemnd i | 1146 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  108,85 km² |
| Innbyggjarar  - By (2008)   - folketettleik | 51 581   474/km² |
| Koordinatar | 52°17′0″N 07°43′0″E﻿Koordinatar: 52°17′0″N 07°43′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 64 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 49477, 49479 |
| Telefon-retningsnummer | 05451, 05459, 05455 |
| Bilnummer | ST |
| **Heimeside:** www.ibbenbueren.de |

**Ibbenbüren** er ein industriby i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 50 000 innbyggjarar. Han ligg i kreisen Steinfurt, og er den største byen i Tecklenburger Land. 

Ibbenbüren

Geografi
--------

Ibbenbüren ligg ved elva Ibbenbürener Aa nordvest i Teutoburger Wald og om lag midt mellom byane Rheine i vest og Osnabrück i aust, som begge ligg om lag 20 km borte.

Historie
--------

Ibbenbüren vart nemnd for første gong i 1146 då fyrstbiskopen av Osnabrück, Filipp av Katzenelnborgen, donerte ein tiandedel av sine eigendelar i Ibbenbüren til Getrudenkloster i Osnabrück. Sjølv om Ibbenbüren er mykje eldre og at eit dokument frå 1348 nemner at ei kyrkje vart oppført her i 799, er 1146 rekna som det offisielle grunnleggingsåret for Ibbenbüren.

Seint i mellomalderen høyrte byen til Bispedømet Osnabrück, og på denne tida vart slottet i Ibbenbüren bygd. I dag er det berre få restar igjen av slottet. 

Etter kvart kom Ibbenbüren inn under grevane av Tecklenburg. Dette styret varte fram til slutten av 1400-talet eller byrjinga av 1500-talet då han kom inn under Karl V av Det tysk-romerske riket i 1548. Karl V gav han vidare til syster si, Maria av Habsburg, guvernør av Nederland. I denne perioden vert det òg starta utgraving etter kol. 

Under den nederlandske revolusjonen skifta Ibbenbüren stadig eigarar mellom Nederland og Spania, og vart gjeve til Huset Orange-Nassau etter freden i Westfalen i 1648. På denne tida starta ein utgraving etter jernmalm, ein industri som varte til første halvdel av 1800-talet. I 1702 vart byen ein del av Preussen, og 1. februar 1724 fekk han kommunerettar. I 1743 vart den første dommaren og borgarmeisteren utpeikt. 

Under regjeringstida til Napoleon Bonaparte på byrjinga av 1800-talet høyrte Ibbenbüren til Frankrike, fram til han vart frigjort av Preussen og Russland i 1815. Han kom tilbake til Preussen og vart ein del av regionen Tecklenburg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ibbenbüren» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2007.*

### Fotnotar

1. ↑  «Information und Technik Nordrhein-Westfalen - Amtliche Bevölkerungszahlen».

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Plasseringa til Dinglehalvøya
**Dinglehalvøya** (irsk *Corca Dhuibhne*), stundom anglisert som *Corkaguiney*) ligg i County Kerry og er det vestlegaste punktet i Republikken Irland. Halvøya vert ofte kalla *Corca Dhuibhne*, sjølv av engelsktalande innbyggjarar. *Corca Dhuibhne*, som tyder «Duibhne-stamma» har tatt namnet sitt frå *túath* (folk, nasjon) av *Corco Dhuibhne* som heldt til på halvøya i mellomalderen og som eigde område sør og aust for County Kerry. Dinglehalvøya er kalla opp etter byen Dingle. Det finst mange ruinar frå førhistorisk tid og tidleg mellomalder her, som Gallarus bedekammer heilt vest på halvøya nær landsbyen Ballyferriter (*Baile an Fheirtéaraigh*) i *Ard na Caithne*. Halvøya består stort sett av sandstein som har danna fjellkjeda *Slieve Mish* i aust og ei anna fjellkjede sentralt på halvøya lenger vest. Det høgaste fjellet på Irland utanfor Macgillycuddy's Reeks er Mount Brandon med ei høgd på 951 m. Fjellet er ein del av ein høg rygg med flott utsyn over halvøya og Nord-Kerry.

Conor Pass, som går frå Dingle sør på halvøya mot Brandon Bay og Castlegregory i nord, er den høgaste fjellovergangen på Irland.

Blasketøyane ligg utanfor vestkysten. Desse øyane har stått folketomme sidan 1950-åra då styresmaktene flytta innbyggjarane til fastlandet, sidan den grove sjøen ofte gjorde det umogeleg å ha samband med fastlandet.

Vestenden av halvøya høyrer til Gaeltacht-området (irsktalande område) og fleire kjende forfattarar og diktarar har sitt opphav her, som Ó Siochfhradha og Peig Sayers.

Galleri
-------

* Dinglehalvøya sett frå Banna StrandDinglehalvøya sett frå Banna Strand
* Kysten av DinglehalvøyaKysten av Dinglehalvøya
* Minard Castle i Lispole i County KerryMinard Castle i Lispole i County Kerry

Dinglehalvøya

Sjå òg
------

* Iveragh
* Bearahalvøya
* Munster-irsk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dingle Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 22. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Dingle Peninsula frå Wikivoyage
* Bilete frå Dinglehalvøya
* Lokalhistorie Arkivert 2009-03-04 ved Wayback Machine.
* Bilete Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Bilete

Koordinatar: 52°11′36″N 10°05′02″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |