|  |
| --- |
| ***Gyrodactylus salaris*** |
| Gyrodactylus salaris*Gyrodactylus salaris* |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Flatmakkar Platyhelminthes |
| **Klasse:** | Monogenea |
| **Underklasse:** | Monopisthocotylea |
| **Orden:** | Gyrodactylidea |
| **Familie:** | Gyrodactylidae |
| **Slekt:** | *Gyrodactylus* |
| **Art:** | ***G. salaris*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Gyrodactylus salaris***Malmberg |

**Gyrodactylus salaris** er ein parasitt som først og fremst lever på atlantisk laks *(Salmo salar)* når fisken oppheld seg i ferskvatn, men han kan òg leva ei stund på ei rekkje andre laksefiskar. I daglegtale vert han òg kalla for Gyro, eller lakseparasitten. Parasitten har ført til at bestanden av atlanterhavslaks er vorten øydelagd i fleire norske vassdrag. Han høyrer ikkje naturleg heime i Noreg, og kom truleg til landet med innførsel av levande laks og regnbogeaure frå Sverige på midten av 1970-talet.
Parasitten er vorten påvist i 46 vassdrag i Noreg.

Skildring
---------

Gyrodactylus salaris er ein liten ektoparasitt, omkring 0,5–1 mm lang. Han festar seg til fisken med eit speialisert festeorgan (haptor) med kvasse krokar, som sit i haleenden til parasitten. Når han et, syg parasitten seg fast til laksen med munnen. Deretter vrengjer han svelget sitt gjennom munnen og og frigjev ei fordøyingsvæske med proteolytiske enzym som løyser opp skinnet til laksen. Slim og oppløyst skinn vert så soge inn i tarmen til parasitten. Dette fører til sår og skadar i skinnet til fisken. Dette kan i sin tur føra til at laksen vert meir utsett for infeksjonar og at saltbalansen i kroppsvæska til fisken vert endra.

Førebygging
-----------

Historisk sett har behandling av elver for å fjerna lakseparasitten skjedd ved å bruka plantegifta rotenon. Dette er likevel ei ikkje-selektiv gift som drep både parasitten og verten, altså laksen. Det har også vist seg at ein del elver som er behandla etter denne metoden, vert infiserte med parasitten på nytt i løpet av nokre få år.

Mellom 2003 til 2006 prøvde ein også å få bukt med parasitten ved å tilsetja små mengder aluminiumssalt og svovelsyre til elvevatnet. Ein stor føremon med denne metoden er at det er mogeleg å drepa parasitten utan å drepa laksen. Metoden er framleis i ein startfase, men resultat frå Batnfjordselva på Nordmøre og Lærdalselva i Sogn og Fjordane er svært lovande.

Det vert også arbeida med å utvikla norske laksestammar som er resistente mot Gyrodactylus, slike finst mellom anna i Austersjø-området.

Sjå òg
------

* Lakselus (*Lepeophtheirus salmonis*)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Gyrodactylus salaris» frå Wikipedia på bokmål, og «Gyrodactylus salaris» frå Wikipedia på engelsk den 3. juni 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Gyrodactylus salaris* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Gyrodactylus salaris* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *Gyrodactylus salaris* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Gyrodactylus salaris* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Gyrodactylus salaris* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *Gyrodactylus salaris* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Gyrodactylus salaris* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Gyrodactylus salaris* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata

* Laksedreperen *Gyrodactylus salaris* i bellona.no
* Aluminium mot *Gyrodactylus salaris* i bellona.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |