recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Inne frå Orchestra Hall under ein *Young People's performance*.
**Minnesota Orchestra** er eit amerikansk orkester som er basert i Minneapolis i Minnesota. Det blie skipa i 1903, og speler for det meste konsertar i Orchestra Hall i Minneapolis.

Orkesteret blei grunnlagd av Emil Oberhoffer som **Minneapolis Symphony Orchestra** i 1903, og det hadde sin fyrste opptreden 5. november det året i Exposition Building i n Minneapolis. Orkesteret endra namn til Minnesota Orchestra i 1968. Den noverande bygningen det held til i, Orchestra Hall, blei bygd i 1974. Tidlegare, frå 1929, heldt det til i Northrop Memorial Auditorium ved University of Minnesota.

Sidan 1980 har orkesteret halde ein sommarfestival kjend under fleire namn, opphavleg *Viennese Sommerfest*, seinare *MusicFest* frå 2001, og så berre *Sommerfest* frå 2003. Sommerfest-konsertar blir haldne i Orchestra Hall over ein periode på fire veker rundt midtsomar. Orkesteret gjev også gratiskonsertar på plassen utanfor før og etter kvar førestilling, i sjangrar som kan variera frå folkemusikk til jazz til polka. Leonard Slatkin var kunstnarisk leiar for Sommerfest frå 1980 til 1989. Andrew Litton var kunstnarisk leiar frå 2003 til 2017.

### Musikalske leiarar og dirigentar

* Emil Oberhoffer (1903–1922)
* Henri Verbrugghen (1923–1931)
* Eugene Ormandy (1931–1936)
* Dimitri Mitropoulos (1937–1949)
* Antal Doráti (1949–1960)
* Stanisław Skrowaczewski (1960–1979)
* Neville Marriner (1979–1986)
* Edo de Waart (1986–1995)
* Eiji Oue (1995–2002)
* Osmo Vänskä (2003–2022)

Kjelder
-------

1. ↑  «History». Minnesota Orchestral Association. 2012. Arkivert frå originalen 22. oktober 2012. Henta 9. mars 2012.
2. ↑  Swanson, Walter (1989). *’’Minneapolis: City of Enterprise, Center of Excellence : A contemporary portrait’’*. Windsor Publications, Inc. s. 92–93. ISBN 0-89781-292-1.
3. ↑  «Andrew Litton's final Sommerfest concerts feature dancers from New York City Ballet and Strauss' *Salome*» (Press release). Minnesota Orchestra. 11 July 2017. Arkivert frå originalen 16. september 2017. Henta 12. juli 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Minnesota Orchestra» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BBC Things

 |
**Karl Wilhelm Reinmuth** (4. april 1892–6. mai 1979) var ein tysk astronom.

Han var ein svært produktiv oppdagar av asteroidar, heile 395. Alle asterodiane vart oppdaga medan han frå 1912 til 1957 arbeidde hos Landessternwarte Heidelberg-Königstuhl, eit astronomisk observatorium som ligg på Königstuhl, ein ås oppom Heidelberg i Tyskland. Den første var 796 Sarita i 1914.

Dei viktigaste oppdagingane er 1322 Coppernicus, Apollo-asteroidane som starta med 1862 Apollo, og 69230 Hermes. 69230 Hermes vart oppdaga av Reinmuth i 1937, men let seg ikkje finne seinare. Den vart funnen igjen hausten 2003 som ei følgje av LONEOS-programmet, der ein har leita etter slike asteroidar som kjem nær jorda.

Han oppdaga også dei trojanske asteroidane 911 Agamemnon, 1143 Odysseus, 1172 Äneas, 1173 Anchises, 1208 Troilus, 1404 Ajax, 1437 Diomedes, 1749 Telamon.

Han oppdaga 5535 Annefrank som Stardust-romskipet har sett nærare på.

Han oppdaga to kometar, dei periodiske kometane 30P/Reinmuth og 44P/Reinmuth.

Asteroid 1111 Reinmuthia er oppkalla etter han, og vart oppdaga av han. Slik namnsetting har ein gått bort frå sidan.

Initialane på asteriodane 1227 til 1234, alle oppdaga av Reinmuth, stavar «G. Stracke». Denne tyske astronomen hadde sagt at dei ikkje skulle gi nokon asteriode namn etter han. Reinmuth heidra han på denne måten i staden: 

* 1227 Geranium
* 1228 Scabiosa
* 1229 Tilia
* 1230 Riceia
* 1231 Auricula
* 1232 Cortusa
* 1233 Kobresia
* 1234 Elyna

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karl Wilhelm Reinmuth» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

### Minneartiklar

* MPBu **7** (1979) 10
* MitAG **50** (1980) 7

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 60°23′32.010″N 5°19′32.628″E﻿

**Telegrafbygningen** eller **Telegrafen** er ein bygning i Bergen. 

Gateadressa er Starvhusgaten 4. Bygget ligg sentralt i Bergen med hovudfasaden vendt mot Byparken terminal, Byparken, musikkpaviljongen og Vestlandske kunstindustrimuseum. Bygningen vart teikna etter Bergensbrannen i 1916 av Finn Berner og Anton Kielland, bror til den meir kjende arkitekten Jens Zetlitz Monrad Kielland, og stod ferdig i 1927. Bygget inneheldt opphavleg Rikstelegraf og telefon. 

I dag er fyrste etasje bygd om til kjøpesentret Telegrafen. Dei tre øvste etasjane inneheld kontor. Konkurransetilsynet er ein av leigetakarane. Fasadane til bygget er prega av klinkerbrent teglstein med svarte fuger og kvit marmordetaljering ved vindauge, dører og gesims. For dette nyklassisistiske praktverket fekk arkitektane Houens fonds diplom i 1929. Telegrafbygningen er freda av Riksantikvaren.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Telegrafbygningen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Synapse
**Synapse** er ein overgang mellom to nerveceller der eit nervesignal kan overførast frå ei nervecelle til ein annan. Ein synapse består av ein aksonende, ei mottakarcelle og spalta mellom dei. Synapsespalten er ca. 20 NM brei, og er fylt med væske.

Ein nerveimpuls går langs ein nervefiber (akson) som ei elektrisk bølgje der eit oppbygga spenningspotensial over cellemembranen vert brote ned. Cellemembranen inneheld spenningsregulerte ionekanaler som vert styrt av membranpotensialet (elektrisk spenningsskilnad mellom cella si indre og ytre). Natrium+ og kalium+ ion vert pumpa gjennom desse ionekanalene. Når nerveimpulsbølgja er passert, vert det pumpa natriumioner, Na+, frå innsida av nervecellemembranen til utsida. Kaliumioner, K+, diffunderer inn i cella. Detta gjer membranpotensialet meir negativt. Denne rørsla av ion er ein kontinuerleg prosess, der resultatet er ein høg konsentrasjon av kaliumioner inne i cellene og høg konsentrasjon av natriumioner utanfor cellene. 

Når nerveimpulsen kjem langs den eine nervefiberen til akson-enden, vert kalsium-kanalane påverka til å opnast. Når mengda av kalsiumioner (Ca+) aukar i akson-enden, vert det frigjort transmittersubstansar som rask diffunderer over synapsespalta til mottakarcella og vert til bundne reseptorregulerte ionekanaler. Dette medfører at ionekanalene i mottakarcella opnast. Ion strøymer inn i cella og endrar membranpotensialet. Dersom terskelverdien (ca. -60 mV) vert nådd, startar ny nerveimpuls i motakercellen. 

Det finst mange kjemiske stoff som fungerer som transmittersubstansar i ulike typar synapser. Døme på desse er

* Acetylkolin
* Serotonin
* Noradrenalin

Mange medikament verkar på enzym som bryt ned eller byggjer opp transmittersubstansar. Enzyma aukar eller hemmar oppbygging eller nedbrytning av transmittorsubstanser. Desse medikamenta aukar eller hemmar synapsens evne til å overføra ein nerveimpuls til den neste nervecella. 

Det er sannsynleg at framtidig forsking vil gje mykje kunnskap om korleis dagens og medikamenta i framtida, rusmiddel, konserveringsmiddel, matvarer og miljøgifte verkar på enzym, transmittorsubstanser og cellevegger i ulike typar synapser.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Synapse» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2018.*
Ein **synkronmotor** er ein elektrisk vekselstraummotor der rotoren er permanent magnetisert (ev. har likestraumsmagnetisering). Ved stasjonær drift får motoren då same omdreiingsfart som det magnetiske dreiefeltet frå vekselstraumen i stator-viklingane. Med andre ord går motoren synkront (i takt) med vekselstraumen. Det er ikkje mogleg å driva ein synkronmotor direkte frå likespenning. Ein asynkronmotor er derimot ein motor som har tap i motoren slik at farten minkar litt.

Synkronmotorar krev sleperingar og børstar for å levera spenning til rotoreksitasjonen. Asynkronmotorer treng ikkje børstar eller sleperingar, men nokr har det til bruk av mjukstart og kontrollering av farten. Der ein synkronmotor krev rotorviklingar kan ein asynkronmotor bruka korstlutningsbur eller såkålla «ekorn-bur». Ein synkronmotor kan også monterast med permanente magnetar i rotoren som gjer at ein kan fjerna sleperingane, rotorviklingane, likespenningsmagnetiserings ystemet og effektreguleringa.

Ein synkronmotor krev ein startmekanisme til han har nådd synkron fart. Ein trefasa asynkronmotor startar ved å berre tilføra straum, men ein einfasa asynkronmotor treng også ein startmekanisme. På ein synkronmotor kan ein justera spenninga, medan på ein asynkronmotor må spenninga vera den same for at motoren skal gå. Generelt er ein synkronmotor meir effefktiv enn ein asynkronmotor.

Vanlegvis byggjer ein ikkje synkrone motorar på mindre enn 750 kW pga kostnadene og den kompliserte oppbygginga, men permanente magnet- og elektrisk styrte permanente synkronmotorar er tilgjengelege i mindre storleikar.

Kjelde
------

*Innleiinga er henta frå bokmålswikipedia: Synkronmotor, 25. september 2012.*
**3 Doors Down** er ei USA-amerikansk hardrockgruppe frå Escatawpa i Mississippi. Bandet vart starta i 1996 av Matt Roberts, Todd Harrell og Brad Arnold. 

Den fyrste singelen til bandet heitte *Kryptonite*, og gjorde bandet vidgjetne ved at han kom med på den USA-amerikanske Billboard-lista.
Debutalbumet deira kom fyrst i år 2000, og fekk namnet *The Better Life*. Fram til i dag har dei gjeve ut til saman fem studioalbum. Dei tre medlemmene som starta opp bandet er framleis med, og dei har i tillegg Chris Henderson på gitar og Greg Upchurch på trommer.

3 Doors Down skipa i 2003 *The Better Life Foundation*, ein naudhjelpsorganisasjon som samlar inn pengar for at born i USA skal få eit betre liv. Organisasjonen gav særleg mykje då orkanen Katrina råka sørstatane i USA i 2005.

Diskografi
----------

### Studioalbum

* *The Better Life* (2000)
* *Away From the Sun* (2002)
* *Seventeen Days* (2005)
* *3 Doors Down* (2008)
* *Time of My Life* (2011)

### Singlar (utval)

* *Kryptonite* (2000)
* *Loser* (2000)
* *Duck and Run* (2001)
* *Be Like That* (2001)
* *When I'm Gone* (2002)
* *Here Without You* (2003)
* *Away From the Sun* (2003)
* *Let Me Go* (2004)
* *Behind Those Eyes* (2005)
* *Live for Today* (2005)
* *Here by Me* (2005)
**3 Busserulls** (òg kjent som «Busserulls») er ein visesongtrio som består av Gunnar Andersen, Jostein Hveding og Kurt M Johansen frå revymiljøet i Nord-Rogaland. 

Trioen såg lyset for fyrste gong 2. juledag 1962 under eit juleshow for Åkra Idrettslag i Åkrehamn på Karmøy. Karl Magnus Sjøen entra scenen og song Chat Noir-viser saman med Oddvard Andreassen og Sverre Jensen. Då Sverre Jensen døydde høyrte me ikkje meir frå Busserulls før 1975, då dei starta opp att, denne gong med Lasse Pedersen som tredjemann.

Pedersen måtte gi seg i 1977, og trioen fekk då Gunnar Andersen med på laget. Gruppa gjekk da over til meir revyaktige sceneshow med masser av kostymeskift. I 1985 valde Oddvard Andreassen å trekkja seg frå laget og Reidar Brendeland vart opptatt som ny Busserull. Brendeland var med i to år før han gjekk tilbake til si tidlegare gruppe, Vestlandsfanden.

Gruppa fortsette då som duo, med det forkorta namnet «Busserulls» fram til Karl Magnus Sjøen (14. november 1944-30. mars 2002) vart alvorleg sjuk i 1990. Sjøen er nå gått bort.

Diskografi
----------

* *Suddeli-Duttan-Dei* (1977)
* *På 'an igjen* (1978)
* *Mytteri* (1979)
* *Stiv kuling* (1980)
* *Rabbagast* (1981)
* *Banditos* (1982)
* *Oljefeber* (1983)
* *Piker, Vin og 3 Busserulls* (1985)
* *Det glade vanvidd* (1986)
* *Å då lo eg* (1987)
* *Hi-ha! Jo Galare, jo bedre!* (1988)
* *Jubalon* (1989)
* *Fest & Baluba* (1990)
* *Kan du huska 3 Busserulls, 47 beste* (2000)
* *Gudsord fra landet* (2004)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gunnar Andersen
* [ Jostein Hveding
* [ 3Busserulls.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |

  


```
Arkivert 2007-08-03 ved Wayback Machine.
```
**Manoel Francisco Dos Santos** (28. oktober 1933–20. januar 1983), kjend som Garrincha, var ein brasiliansk fotballspelar frå Pau Grande som vart verdsmeister med det brasilianske landslaget både i 1958 og 1962. Høgrevengen var vidkjend som verdas driblekonge og har framleis ein legendarisk status i heimlandet.

### Klubbspel

Garrincha spelte på Botafogo frå 1953 til 1965. Med topplaget frå Rio de Janeiro vart han tre gongar delstatsmeister og to gongar vinnar av Rio-São Paulo-turneringa. Gjennom de 13 åra på Botafogo spelte han 581 kampar og skåra 232 mål. I tida 1966-69 hadde han «gjestespel» i både Corinthians og Flamengo.

### Landslagsspel

Brasils verdsmeistrar i 1958 i Sverige, med Garrincha i kneståande lengst til venstre
Garrincha fekk sin landslagsdebut i 1955. Under verdsmeisterskapen 1958 i Sverige var han ein dei aller beste angriparane og la opp til begge måla Vava skåra då Brasil vann finalen 5-2 mot vertslandet. Fire år seinare vart Garrincha kåra til den beste spelaren i VM 1962, etter Brasil forsvarte VM-tittelen i Chile. Særleg imponerte han i kvartfinalen mot England og i semifinalen mot vertslandet, i begge desse kampane skåra han to mål. Garrincha spelte sin 50. og siste landskamp då Brasil under Fotball-VM 1966 tapte 1-3 mot Ungarn på Goodison Park i Liverpool, den einaste landskampen han gjekk tapande av bana. Gjennom 11 år på landslaget skåra han i alt 12 mål.

### Merittar

* Verdsmeister: 1958 og 1962 for Brasil
* Delstatsmeister i Rio de Janeiro: 1957, 1961 og 1962 med Botafogo
* Vinnar av Torneio Rio-São Paulo: 1962 og 1964 med Botafogo

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Garrincha» frå Wikipedia på engelsk, den 29. juni 2018.*


| * v
* d
* e
Brasil sitt landslag – VM i fotball 1958 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Castilho
* 2 Bellini (kaptein)
* 3 Gilmar
* 4 Djalma Santos
* 5 Dino Sani
* 6 Didi
* 7 Zagallo
* 8 Oreco
* 9 Zózimo
* 10 Pelé
* 11 Garrincha
* 12 Nílton Santos
* 13 Moacir
* 14 De Sordi
* 15 Orlando
* 16 Mauro
* 17 Joel
* 18 Mazzola
* 19 Zito
* 20 Vavá
* 21 Dida
* 22 Pepe
* Landslagstrenar: Feola

 | Flagget til Brasil |
|  |


| * v
* d
* e
Brasil sitt landslag – VM i fotball 1962 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Gilmar
* 2 Djalma Santos
* 3 Mauro
* 4 Zito
* 5 Zózimo
* 6 Nílton Santos
* 7 Garrincha
* 8 Didi
* 9 Coutinho
* 10 Pelé
* 11 Pepe
* 12 Jair Marinho
* 13 Bellini
* 14 Jurandir
* 15 Altair
* 16 Zequinha
* 17 Mengálvio
* 18 Jair
* 19 Vavá
* 20 Amarildo
* 21 Zagallo
* 22 Castilho
* Landslagstrenar: Moreira

 | Flagget til Brasil |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
**Telefonsal** er ei form for fjernsal der ein seljar forsøker selja varer eller tenester over telefonen. Aktivitetar innan telefonsal utgjer delar av, ofte første fase av *telemarketing*.

Lovreguleringar
---------------

Angrerettlova gjeld ved telefonsal: 

* «Angrerett på varer». Forbrukerrådet. Henta 7. januar 2009.
* «LOV 2000-12-21 nr 105: Lov om opplysningsplikt og angrerett m.v. ved fjernsalg og salg utenfor fast utsalgssted (angrerettloven)». Henta 7. januar 2009.

Datatilsynet gjev løyver til telemarketingsverksemd i Noreg. Bransjeorganet NORDMA set krav til aktørane, mellom anna med normer og reglar for etikk. I Noreg er det mogleg å reservere seg mot telefonsal. USA har ei liknande regulering, den såkalla *Do-Not-Call Implementation Act*. I EU finst det reguleringar mot automatiserte oppringingar for direkte marknadsføring når motakaren ikkje har semja kontakt på førehand.

Telefonsal retta mot privatpersonar
-----------------------------------

Det er som regel eigne bedrifter som spesialiserer seg for slik sal. Den oppringde er ikkje alltid klår over dette, ettersom seljaren identifiserer seg som den organisasjonen eller bedrifta som har hyra inn telefonseljaren.

Telefonseljarar blir gjerne trena i samtale og kommunikasjon. Ut over det ikkje krav til spesifikk utdanning for å verte telefonseljar.Sjølv om grunnløna kan vere låg, får ein bonus for kvart velluka telefonsal og dyktige seljarar kan oppnå god forteneste. 

Å verta oppringt av telefonseljarar kan opplevast som eit irritasjonsmoment, og i høve med pågåande seljarar som eit sterkt kjøpepress.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forbrukerrådet: Reserver deg mot telefonselgere
* NORDMA: Bransjenormer for Telemarketing Arkivert 2006-11-09 ved Wayback Machine.
**Elias Akselsen** (fødd 27. september 1947) er ein norsk norsk musikant (song, gitar) og låtskrivar, kjend for sine tatersongar.

Akselsen er fødd på Årnes i Nes. Han voks opp i Sør-Odal og er busett på Skarnes. Akselsen er oldebarn av Stor-Johan og far til artisten Veronica Akselsen. Han arbeider som lekpredikant i Pinsevennene. Han budde ei tid på 1960-talet i Stockholm der han arbeidde med Cornelis Vreeswijk. 

Akselsen har gjeve ut *Hjemlandsklokker - religiøse taterviser* med Stian Carstensen 
(1999, ViaMusic, 2002), *Barn av den bortglemte rase* med Hulda Johansen i opptak (Sylvartyn Folkemusikk, 2000), *Her kommer dine arme små* med Stian Carstensen, Finn Guttormsen, Dag Wolf m.fl. (Via Music, 2003) og *Høstdrømmer* med Gjertrud Øklands Sigøynerorkester (Via Music] 2004). Songar av Aage Samuelsen vart gjeve ut på *o'Jesus, du som fyller alt og alle*, med Guttormsen, Carstensen og Knut Hem (ViaMusic, 2005). Han har også spelt på Kongsberg Jazzfestival, der Akselsen også arbeidde med Ravi og DJ Løv.

Han fekk NRKs folkemusikkpris i 2001, Hedmark fylkes kulturpris i 2003 og Rff-prisen i 2008. Han vart utnemnd til statsstipendiat frå og med 2010.

Ei skildring av Akselsen vart skriven av Stein Østbø, *Deilig er Jorden* (2004).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Tössdalen ved Bäretswil
Winterthur-Wülflingen
**Tössdalen** eller **Tösstal** er ein dal og ein region i kantonen Zürich i Sveits.

Dalen utgjer delar av Zürcher Oberland inkludert distrikta Hinwil, Pfäffikon og Winterthur, i tillegg til delar av Zürcher Unterland (nedre Tössdalen). 

Vanlegvis er *Tösstal* namnet på den **øvre Tössdalen**, altså den smale delen søraust for byen Winterthur. Elva Töss spring ut ved *Tössstock* (1154 moh) og renn gjennom dalen med kommunane og landsbyane Steg, Lipperschwändi og Wellenau (landsbyar i Fischenthal), Bauma, Juckern, Blitterswil, Saland, Tablat, Wila, Turbenthal, Zell, Rikon, Kollbrunn og Sennhof nær Winterthur. Tösstal er eit populært fritidsområde.

**Nedre Tössdalen** er den mykje breiare og flatare delen vest for Winterthur; og utgjer delar av Winterthur kalla Töss og Wülflingen, kommunane Neftenbach, Pfungen, Dättlikon, Embrach, Rorbas, Freienstein og Teufen der elva Töss munnar ut i Rhinen ved Tössegg.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Töss Valley» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Hans Bernhard: *Wirtschafts- und Siedelungsgeographie des Tösstales*. In: Jahresberichte der Geographisch-Ethnographischen Gesellschaft in Zürich, Vol. 11, 1910-1911 (Digitalisat Arkivert 2012-02-14 ved Wayback Machine.)
* Kurt Hutter *et al.*: *Das Tösstal*. Birkenhalde Verlag, 2007. ISBN 9783905172492

Bakgrunnsstoff
--------------

* Website Sonntags-Zeitung: *Verträumtes Tösstal*

Koordinatar: 47°21′01″N 8°56′06″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Amfi Moa** er eit kjøpesenter i Ålesund som tilhøyrer Olav Thon Gruppen. Med ein omsetnad på 2,84 milliardar kroner i 2017 er Amfi Moa landet sitt tredje største målt i omsetnad.

Kjøpesenteret husar omlag 170 butikkar. Senteret er fordelt på tre bygningsmassar kalla Nord, Sør og Øst med eit samla areal på 107 750 kvadratmeter.  Ei pågåande utbygging med ein prislapp på 600 millionar kroner vil hausten 2018 resultera i at Amfi Moa vert det største kjøpesenteret i landet målt i areal.

Området kjøpesenteret ligg på er eit tidlegare landbruksområde, der mellom anna Moa gard låg. Området vart i 1970 omregulert til næringsføremål, og det første varehuset i området opna i 1972. Dagens Amfi Moa kjem frå Moa Butikksenter (opna 1983), Moa Sør (opna 1991) og Moagård (opna 1995, kjøpt opp av Amfi Eiendom i 1999). Første samanslåing skjedde i 2000 då Moa Butikksenter og Moa Sør vart bygd saman med gangbru, og tok namnet Stormoa. Amfi Eiendom kjøpte det meste av Stormoa i 2003 som dermed bana veg for samanslåing med Amfi Moagård. Kjøpesentera fekk etter dette namnet Amfi Moa.

Referansar
----------

1. ↑  Smp.no (3. januar 2018). «Amfi Moa omsatte for 2,8 milliarder». *smp.no* (på norsk bokmål). Henta 28. mars 2018.
2. ↑  «Om AMFI Moa | AMFI Moa». *www.amfi.no* (på norsk).
3. ↑  NRK. «Slik ble Moa Norges største kjøpesenter». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 28. mars 2018.
4. ↑  Parr, Odd Steinar. «Olav Thon satser milliarder i Ålesund og Bergen - hegnar.no» (på norsk). Henta 28. mars 2018.
5. ↑  «Historiske tilbakeblikk» (PDF).

* *Denne artikkelen bygger på «Amfi Moa» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mars 2018.*
Ein snøball treff blink. Foto: Jerry Daykin

**Snøballkrig** er ei form for leikeslåsting ved hjelp av snøballar. Snøballkrig er ein tradisjonell leik blant ungar og ungdom, men blir ofte forbode fordi grus, is og stein i snøballane kan føra til alvorlege skader.

Historie
--------

Veggmåleri av ein snøballkrig frå om lag 1400.
Snøballkrig er kjent frå fleire mellomalderskildringar. Bilete av slik leik kunne brukast til å illustrera vintertid i kalenderar og liknande. Folk av høg byrd kunne godt mora seg med snøballkasting. Det finst mellom anna ei forteljing om kong Frans I av Frankrike som saman med hoffolk prøvde å innta eit hus ved hjelp av snøballar.

Store snøballkrigar
-------------------

Vilniusbuar i hundretal samlar seg årleg til snøballkrig under feiringa av *užgavėnės*, ei litauisk karnevalshøgtid med heidenske røter.

Under den amerikanske borgarkrigen fann ein ovstor snøballkrig stad blant soldatar i hæren for Nord-Virginia. Den 29. januar 1863, etter eit kraftig snøfall ved Rappahannock-elva, byrja texanske soldatar å kriga mot kvarandre, før krigarane slo seg saman om åtak på andre grupper for moro skuld. Kampen utarta seg til eit snøkaos der 9 000 menn skal ha vore med. Bråket frå slostinga førte til at nordstatsstyrkene på andre sida av Rappahannock-elva frykta eit åtak, og førte til mange små og to alvorlege skader. Kort tid etter hendinga forbaud generalløytnant James Longstreet soldatane i hæren å kasta snøball.

Verdas største dokumenterte snøballkrig blei halden 10. februar 2006 av 3 745 deltakarar ved Michigan Technological University.

Meisterskap
-----------

«Yukigassen» (japansk for 'snøballkrig') er ein meisterskap i snøballkrig som blei starta i Japan. Det er blitt halde turneringar i Japan, Finland, Noreg og Australia.

Snøballkrig i kulturen
----------------------

Teikneseriefigurane Tommy og Tigern er i mange historier innblanda i snøballkrigar, til dømes mot kvarandre eller mot Tommy sin erkefiende Marianne.

Dokumentarserien Snøballkrigen, send januar 2011 på NRK, portretterte ein årleg Snøballkrig-festival i Vardø i Finnmark, menneska rundt og byen.

Sjå òg
------

* Matkrig
* Putekrig
* Snøvasking

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Snöbollskrig» frå Wikipedia på svensk, «Snowball fight» og «Yukigassen» frå Wikipedia på engelsk den 13. januar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Bridget Ann Henisch: «Chapter 1: In Due Season» frå *The Medieval Calendar Year*
2. ↑  Jeffrey Kahan: «Salamanders and Snowballs: Thematic Stability and Plot Reconfiguration in the Fictional Histories of Francois 1»
3. ↑  Vilnius Festivals
4. ↑  An Illustrated History of the Fourth Texas Infantry
5. ↑  MichiganTech World Records

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Snøballkrig**

* Yukigassen Noreg
Snøballdeponi.
Ein **snøball** er ein ball av snø, vanlegvis laga ved å presse saman kram snø med hendene til ein om lag knyttenevestor ball. Ein kan bruka snøballar til å laga snømann, snølykt og liknande, og til å halda snøballkrig.

Studentar i Oxford ruller ein kjempesnøball. Foto: Kamyar Adl

Ein snøball kan også vere ein større ball av snø som har vorte laga ved å rulle ein liten snøball bortover ei snødekt strekkje. Den vesle snøballen veks ved at han klabbar på seg meir snø etterkvart som han vert rulla bortover. Omgrepet «snøballeffekt» kjem frå dette.

Kor hard snøballen vert avheng av tilstanden til snøen han er laga av og kor hardt snøen er pakka saman.

Snøballen i historia
--------------------

*Vinter* av Ambrogio Lorenzetti.
Snøballkrig er kjend som tidtrøyte frå mellomalderen. Ambrogio Lorenzetti (ca. 1290–1348) lét si måla personifisering av vinteren halde ein snøball.

5. mars i 1770 leidde snøballpepringa mot okkuperande britiske soldatar og følgjande hendingar til Bostonmassakeren, som igjen vart ein av gneistane som sette i gang den amerikanske revolusjonen.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen byggjer på «Snowball» henta frå Wikipedia på engelsk 3. februar 2007. Den engelske artikkelen oppgjev desse kjeldene:
	+ Om snøballkrigar i mellomalderen (på engelsk).
Kart over Snæfellsnes.
**Snæfellsnes** er ei halvøy vest for Borgarfjörður vest på Island.

Her ligg mellom anna vulkanen Snæfellsjökull, som vert rekna som eit nasjonalsymbol for Island. Med ei høgd på 1 446 meter over havet er han det høgaste fjellet på halvøya og har ein isbre på toppen. Ein kan sjå vulkanen frå Reykjavík på klåre dagar, ein avstand på om lag 120 km. Fjellet er òg kjend frå romanen *Reisen til Jordas indre* av den franske forfattaren Jules Verne.

Halvøya er òg åstad for Soga om Laksadøla og var fødestaden til dei vestnorrøne medlemmane av væringargarden, Bolli Bollasson. Andre historiske folk som levde i området i følgje sagaen var Guðrún Ósvífursdóttir, Bolli Þorleiksson og Snorre Gode.

Arnarstapi på Snæfellsnes
Området rundt Snæfellsjökull har vorte omgjort til nasjonalpark av den islandske regjeringa. 

Av lokale fiskebygder og små tettstader på nordsida av Snæfellsnes har ein Rif, Ólafsvík, Grundarfjörður, Stykkishólmur og Búðardalur.

Nær Hellissandur står den høgaste konstruksjonen i Vest-Europa, radiomasta ved Hellissandur.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om nasjonalparken
* Bilete av fjellet Kirkjufell nær Grundarfjörður

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Snæfellsnes frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 64°51′29″N 23°06′54″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Medlemmer av Moscow Helsinki Group: Julija Visjnevskja, Ljudmila Aleksejeva, Dina Kaminskaja og Kronid Lyubarsky i 1978
**Dissident** (frå engelsk, av latin *dissidere*, 'å vera ueinig' eller 'å avvika') viser til ein person som har ein anna oppfatning og/eller motarbeider den etablerte politikken, læra eller strukturen i eit samfunn eller ein stat. Dissidentar blir ofte verande i landet i staden for å forlata det og gå i eksil. 

Omgrepet kan visa til ein person som strir mot ei rådande religiøs oppfatting. I Polen i reformasjonstida viste det til kyrkjesamfunn utanfor den katolske kyrkja sin universalitet. Striden mellom katolikkane og dissidentane var med på å bidra til oppløysinga av det polske riket.

I Sovjetunionen var Andrej Sakharov og Aleksandr Solzjenitsyn døme på dissidenter, og i Kina har Wei Jingsheng og Liu Xiaobo vore kjende dissidentar.

Sjå òg
------

* Dissentar

Kjelder
-------

1. ↑  «dissident» i Nynorskordboka.
2. ↑  «dissident». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 1. oktober 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Dissident» frå Wikipedia på bokmål og «Dissident» frå Wikipedia på svensk, den 2. september 2020.*
Plasseringa til gamle Tønjum stavkyrkje

Detalj av portal frå Tønjum stavkyrkje. Foto: Nina Aldin Thune

**Tønjum stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Lærdal i Sogn, som raste saman under ein storm 12. januar 1823. Fire portalar frå kyrkja er bevarte på Bergen museum.

Historie
--------

Stavkyrkja vart truleg bygd rundt år 1200. Første skriftlege kjelde som viser til ei kyrkje i Tønjum er frå 1305, då ein sira Gudleik i Tønjum er nemnt. Etter at kyrkja hadde rasa saman, vart det funne om lag 150 brakteatar. Dei eldste av dei kom frå perioden 1205 - 1263.

Utsjånad
--------

Portalar frå Tønjum stavkyrkje. Dei to til venstre er truleg frå hovudinngangen.
Portalar frå Tønjum stavkyrkje.
I ein rapport frå 1660-åra står det at svalgangen og "søndre side til kirkedøren, som er midt paa kirken" skulle fornyast. Dette viser at det var ei inngangsdør til kyrkja på sørsida, i tillegg til hovudinngangen i vest. Kunsthistorikaren Lorentz Dietrichson meiner at dette prova at kyrkja var treskipa med søylene gruppert omkring hjørna, slik som i stavkyrkjene i Borgund og Stedje, og truleg med inngang frå både nord og sør. Endå eit teikn på dette er at det er bevart heile fire portalar frå kyrkja. Dei kjem truleg frå ein hovudinngang i vest, ein korinngang, ein inngang midt på langveggen i nord og ein midt på langveggen i sør. Desse portalane vart oppbevarte i sakristiet på den nye kyrkja i Tønjum fram til 1885, då dei kom til Bergen museum. Det går òg fram av rapporten frå 1660-åra at kyrkja då hadde svalgangar, pulpitur og tårn.

I ein rapport frå 1722 står det at kyrkja i Tønjum er ei "smuk stavkirke med svaler rundt omkring, et rundt bygget kor og taarn fra grunden af, indvendig malet og vel kondisioneret." Dietrichson tolkar dette som at tårnet stod i vestenden av kyrkja og at kyrkja hadde avrunda apsis i aust.

Skipet i kyrkja var 36 fot gonger 30 fot langt (11 m x 9 m). Koret var 12 fot gonger 18 fot (4 m x 6 m).

Fotnotar
--------

Dørring frå Tønjum stavkyrkje med runeinnskrift: "Ave Maria gratia plena. Dominus tecum benedicta tu in mulieribus, et be[...]" Teikning: Wilhelm F.K. Christie.
1. ↑  Minnetavle i Tønjum kyrkje
2. 1 2 3  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 291-294
3. ↑  "sira
G[uðrleike] a Tuninum". Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 291. Originalkjelde i Diplomatarium Norvegicum VIII, 16

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tønjum stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Elias Petersson Berdal** (fødd 1. februar 1883 i Tafjord, død 10. mai 1971 i Oslo) var ein norsk forsikringsdirektør, lærar og målmann. Berdal var direktør i Forsikringsselskapet Andvake frå 1919 til 1954, og gjorde ein stor innsats for samfunn og målsak.

Berdal voks opp i Tafjord på Sunnmøre som den eldste i ein barneflokk på sytten. Berdal tok mellomskule på Voss medan foreldra budde i Tysnes, og examen artium i Bergen i 1902. Seinare gjekk han på Krigsskulen før han tok andreeksamen i dåverande Kristiania i 1904 og eksamen ved Elverum lærarskule 1905. Berdal vart så lærar, fyrst ved framhaldsskulen i Alvdal og sidan på Lillehammer. Her vart han forsikringsagent for Andvake i Gudbrandsdalen til laget gjekk inn i 1915. Då laget starta opp att i 1917 byrja Berdal som underdirektør, før han i 1919 steig opp til direktør. Berdal vart sitjande i denne stillinga fram til 1954, og i direktørperioden hans synte rekneskapen overskot kvart einaste år.

Andvake voks seg stort ved å spara, godt hjelpt av den kostnadsmedvitne drifta Berdal stod for. Midt på 1950-talet hadde Andvake ein trygdesum på om lag 150 mill. kr. Ti år seinare hadde denne vokse til 370 mill. kr. I 1920 fekk han skipa eit avdelingskontor på Island under leiing av Helgi Valtýsson. Andvake nytta berre nynorsk i Noreg, og nytta norske seiemåtar og nemningar som seinare har kome i vanleg norsk bruk. Grunna denne innsatsen vart ord som «søknad» for «andragelse» eller «ansøkning» vanleg også på bokmål.

Ved sidan av arbeidet i Andvake var Berdal aktiv i målrørsla. Han var i fleire år medlem av styret til Noregs Mållag, og sat 15 år i styret til Det Norske Teatret (tri av dei som formann). Frå 1923-1965 var han formann i styret for Hulda Garborgs stipendfond, og var medlem av Norsk Måldyrkingslag frå 1937. Han var elles ein aktiv instruktør og formann i både turn- og skyttarlag. Frå 1939 var Berdal direksjonsmedlem i Noregs Bank, men fekk i 1942 sparken til føremon for Fritz Jenssen, den nazistiske ordføraren i Oslo.

For sitt langvarige samarbeid med Island vart Berdal utnemnd til Riddar av Islands falk.

Kjelder
-------

* Grepstad, O. (1999). Berdal, Elias. I *Norsk biografisk leksikon* (Bind 1 : Abel-Bruusgaard, s. 242-43). Oslo: Kunnskapsforlaget.
* Kleiva, I. (1976). Berdal, Elias. I I. Kleiva (Red.), *Norddal bygdebøker. band 4: Grunn og gror: kultursoge* (s. 377-78). Norddal: Norddal sogenemnd.

Fotnotar
--------

1. 1 2  Grepstad O. (1999), s. 242.
2. 1 2  Kleiva, I. (1976), s. 377.
3. 1 2 3   Grepstad O. (1999), s. 243.
4. ↑  Kleiva, I. (1976), s. 378
5. ↑  Grepstad, Ottar: Elias Berdal i *Store norske leksikon* på snl.no. Henta 4. september 2020 frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 27°46′N 82°24′E﻿

**Siwalik** (kalla *Manak Parbat* i eldre tider) er ei fjellkjede i ytre Himalaya. Fjellkjeda strekkjer seg kring 2400 km kring eit område som startar nesten frå Induselva til Brahmaputra, med eit gap på kring 90 km mellom elvene Teesta og Raidak i Assam. Breidda på Siwalik er frå 10 til 50 km og middelhøgada er frå 1500 til 2000 meter over havet.

Geologi
-------

Ganges skjer gjennom Siwalik.
Siwalik frå Sukhnasjøen
Siwalik er den sørlegaste og geologisk yngste aust-vestgåande fjellkjeda i Himalaya. Siwalik er delt inn i fleire mindre område. Dei strekkjer seg vestover frå Arunachal Pradesh gjennom Bhutan til Vest-Bengal, og vidare vestover gjennom Nepal og Uttarakhand, og inn i Himachal Pradesh og Kashmir. Fleire store elvar skjer seg gjennom fjella på veg sørover frå Himalaya. På sørsida av fjella finst eit netteverk av små riller og kanalar, der det oppstår elva under monsunen. 

Siwalik består hovudsakleg av sandstein og konglomerat, som er forsteina detritus. Restane av magnetiseringa av silsteinar og sandsteinar indikerer at dei vart avsett for 16-5,2 millionar år sidan og Karnalielva har grave fram dei eldste delane av Siwalik i Nepal.

Førhistorie
-----------

*Sivapithecus* (ein type ape, tidlegare kalla *Ramapithecus*) er av dei mange fossila ein har funne i Siwalik-området.

Siwalik er òg av dei rikaste fossilområda i heile Asia. Her har ein funne alle slags dyr, mellom anna dei tidlegaste slektningane til dovendyret, sivatherium, ein tidleg sjiraff og *Colossochelys atlas*, ei enorm skjelpadde. 

Ein har funne restane av soan-kulturen frå eldre steinalder (ca. 500 000 til 125 000 år sidan) i Siwalik-regionen. Denne kulturen bestod av *Homo erectus*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sivalik Hills» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*  «Siwalik Hills». *Encyclopædia Britannica* (11. utg.). 1911.

Public Domain Denne artikkelen inneheld tekst frå ein publikasjon som no er i offentleg eige:  *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.

1. ↑  Kohli, M. S. (2004) *Mountains of India: Tourism, Adventure, Pilgrimage*. Indus Publishing, New Delhi.
2. ↑  Gautam, P. Fujiwara, Y. (2000) *Magnetic polarity stratigraphy of Siwalik Group sediments of Karnali River section in western Nepal*. Geophysical Journal International 142 (3): 812–824.
3. ↑  Is the Soanian techno-complex a Mode 1 or Mode 3 phenomenon? A morphometric assessment
4. ↑  Distribution of Acheulian sites in the Siwalik region

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Dissipasjon** er eit omgrep i fysikken der mekaniske modar, som bølgjer eller svingingar, som mistar energi over tid, som regel på grunn av friksjon eller turbulens. Energitapet vert omdanna til varme der temperaturen til systemet aukar. Slike system vert kalla dissipative system. 

Til dømes seier ein at ei bølgje som får gradvis mindre amplitude *dissiperer*. Korleis dette går føre seg er avhengig av kva slags bølgje det er snakk om. Ei atmosfærisk bølgje vil til dømes dissipere nær overflata på grunn av friksjon mot landmassen, og i høgare nivå på grunn av strålingsavkjøling. 

Dissipasjonskreftene er dei som ikkje kan skildrast ved hjelp av hamiltonske likningar. Friksjon og liknande krefter fører til ein meir indirekte eller isotropisk energifordeling. 

I numerisk fysikk vert ein numerisk dissipasjon òg kalla ein «kunstig dissipasjon» eller «kunstig diffusjon». Dette tyder at når den reine adveksjonslikninga, som per definisjon er dissipasjonsfri, vert løyst av ein numerisk tilnærmingsmetode som reduserer amplituden og endrar forma på den opphavlege bølgja på liknande måte som ein diffusjonsprosess, så vert metoden sagt å innehalde dissipasjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dissipation» frå Wikipedia på engelsk, den 24. november 2009.*
*Verkehrte Welt* ('Bakvendtland') av Israhel van Meckenem frå slutten av 1400-talet viser ei kone som svinger septeret, eller styrer, medan mannen lagar ei hespe (garnbunt) med handtein og hespetre, eit typisk kvinnearbeid. Kvinna ber snabelsko (tøflar).
**Tøffelhelt** er ein mann som vert kommandert rundt av kona. Ordet er blitt til gjennom at tøflar, som er vanleg fottøy innomhus, blei brukt som symbol på heimearbeidande kvinner. Ein mann som var «under tøffelen» var ein som var underlagt kona si. 

Omgrepet stammar frå tysk som *unter dem Pantoffel stehen* ('stå under tøffelen'). Det kan visa til ein gammal skikk der ein meinte at den som trakka ektefellen sin på foten under vigselen, kom til å få makta i ekteskapet.

Omgrepet er populært i vitsar og teikneseriar. Finnbeck i teikneserien *Finbeck og Fia* er til dømes framstilt som tøffelhelt. Det same er Hårek som ikkje er redd for å fara i viking, men likevel ikkje tør å setta seg opp mot kona Gyda.

Sjå òg
------

* Jordmormann

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Tøffelhelt» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2008.*
| **Waiblingen** |
| --- |
| Bindingsverkshus i WaiblingenBindingsverkshus i Waiblingen Bindingsverkshus i Waiblingen |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Waiblingen | 

Waiblingen is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Baden-Württemberg  Stuttgart  Rems-Murr |
| Først nemnd i | 885 |
| Ordførar | Andreas Hesky (Freie Wähler) |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  42,76 km² |
| Innbyggjarar  - By (2012)   - folketettleik | 52 302   1 223/km² |
| Koordinatar | 48°50′0″N 9°19′0″E﻿Koordinatar: 48°50′0″N 9°19′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 230 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 71332-71336 |
| Telefon-retningsnummer | 07151, 07146 |
| Bilnummer | WN, BK |
| **Heimeside:** www.waiblingen.de |

**Waiblingen** er ein by sørvest i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 52 000 innbyggjarar. Byen høyrer til *regionen* Stuttgart like ved byen Stuttgart. Waiblingen er administrasjonssete i *landkreisen* Rems-Murr.

Historie
--------

Waiblingen vart først nemnd i karolingiske dokument i 885 på Karl den tjukke si tid. Waiblingen fekk byrettar i 1250.

Waiblingen høyrde til dei saliske kongane, som hertugane og kongane av Hohenstaufen arva han frå. Ein meiner at det italienske namnet på Hohenstaufen party, Ghibelline, kjem av Waiblingen. 

Byen vart nesten heilt øydelagd i 1634 under trettiårskrigen, og innbyggjarane vart anten drepne eller deporterte. Han vart bygd opp att etter krigen, og gamlebyen som i dag eksisterer kjem frå åra mellom 1640 og 1700. Festningsverka er framleis godt bevart.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waiblingen» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Waiblingen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For andre elver på New Zealand som heiter Waiau, sjå Waiau River.* 

**Waiau** er den største elva i regionen Southland på New Zealand. Ho renn ut frå Te Anau-sjøen, flyt vidare inn i Manapourisjøen 10 km mot sør, og renn vidare sørover i 70 km før ho munnar ut i Foveaux-sundet, åtte km sør for Tuatapere. Ho får også tilført vatn frå Monowaisjøen.

Den øvre delen av Waiau River, som renn mellom innsjøane Manapouri og Te Anau, vart framstilt som den oppdikta elva Anduin i slutten på den første filmen i triologien *Ringdrotten*, til scenene der uruk-haiane jagar brorskapet langs elvebreiddene. Eit framlegg om at eit to kilometer langt stykke av elva skulle få namnet Anduin Reach til ære for den newzealandske filmmakaren Peter Jackson, og for at han brukte dette området som elva Anduin, vart avslått av New Zealand Geographic Board i april 2009.

Flora og fauna
--------------

Der er fleire ulike dyreartar i det skogkledde tilsigsområdet til Waiau River. Underskogen i det meste av Fiordland National Park omfattar talrike bregneartar, mellom desse kronebregna, *Blechnum discolor*.

Fleire trua fugleartar held til langs breiddene av Te Anau-sjøen og den øvre delen av Waiauelva, mellom desse takahē (*Notornis hochstetteri*). Eit område ved Mellom- og Sørfjorden, kalla Murchison Mountains, er sett av som ein fristad for desse fuglane. På den vestre breidda av Te Anau-sjøen ligg Te Ana-au-grottene, som Lake Te Anau har fått namnet sitt frå.

Sykkelvegprosjektet
-------------------

I mars 2007 vart Fiordland Trails Trust oppretta med føremål å byggja ein sykkelveg langs dei øvre breiddene til Waiau, og og få samband mellom busetnadane Te Anau og Manapouri.

Galleri
-------

* Hobbit Lagoon i øvre Waiau.Hobbit Lagoon i øvre Waiau.
* Grunne stryk i Waiau.Grunne stryk i Waiau.

Referansar
----------

1. ↑  Tony Busch. 2004
2. ↑  «Rings fans lose battle to rename local landmarks». *The New Zealand Herald*. 21. april 2009. Henta 9. mai 2009.
3. ↑  C. Michael Hogan. 2009
4. ↑  «Documents/about-doc/news/whats-new/fiordland-newsletters/behind-the-scenes-newsletter-issue-14-winter-2015.pdf». s. 6.
5. ↑  «The Trail». Fiordland Trails Trust. mai 2010. Henta 5. januar 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Waiau River (Southland)» frå Wikipedia på engelsk, den 5. januar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Waiauelva i Southland**

* Tony Busch. 2004. *Trout Fishing: A Guide to New Zealand's South Island*, Published by Stackpole Books, ISBN 0-8117-3163-4
* C. Michael Hogan. 2009. *Crown Fern: Blechnum discolor*, Globaltwitcher.com, red. N. Stromberg
* Bruce fraser. 2009 "Fiordland Advocate 6 March 2009 page 3" Titled Name with a Ring to it
* Ian Brodie. 2002. *The Lord of the Rings Location Guidebook*, Published by Harper Collins, ISBN 1-86950-452-6, 96 pages
* the New Zealand Herald.2009.
* the Canberra Times.2009.  Arkivert 2009-10-10 ved Wayback Machine.
* Top News International.2009.
* the Dominion Post.2009.

  

Koordinatar: 46°11′35″ S 167°37′11″ E﻿
*For det britiske krigsskipet med same namn, sjå HMS «Antrim».* 

**Antrim** er ein liten by i grevskapet Antrim i Nord-Irland. Han er administrasjonssenter for distriktet Antrim. Her ligg Kilroot kraftverk, som er eit varmekraftverk og det viktigaste og kraftigaste i heile Nord-Irland.

I 1649 vart byen brent ned av general Monro.

Byen stod imot angrep frå United Irishmen under det irske opprøret i 1798. Eit 27 m høgt, rundt tårn er alt som står igjen av eit kloster frå 900-talet. Veggene er over ein meter tjukke, og sammenhalde med datering av tårnet tyder dette på at det vart bygd som ein tilfluktstad under vikingangrep.

Misjonæren og forfattaren Alexander Irvine (1863–1941) voks opp i Antrim. Huset han budde i ligg i ei smal sidegate til hovudgata, og er merkt med ein blå plakett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antrim» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Ants Lepson** (fødd 14. mai 1934) er ein norsk-estisk kunstmålar og tidlegare sjømann, busett i Arendal.

Bakgrunn
--------

Lepson er fødd i Estland i 1934. Familien flykta til Sverige og deretter til USA etter den andre verdskrigen. Han mønstra på eit norsk skip, og var statslaus i sju år, før han fekk norsk statsborgarskap. Lepson er utdanna skipskaptein, og har ført fleire norske seglskip, mellom andre fullriggaren «Sørlandet». Han har også vore kaptein på «Skibladner» på Mjøsa.

Virke
-----

Lepson er kjend som målar av maritime motiv. Han er busett i uthamna Sandvika på Hisøy i Arendal, og har eit atelier i Arendal sentrum. I meir enn 20 år har Lepson vore målar, men han har inga formell utdanning som kunstnar, og kallar seg sjølv for «marinemålar». Motiva hans er henta frå det maritime miljøet, og det er særleg seglskuter som er motiv. Som gammal sjømann er Lepson oppteken av at alle detaljane på bileta hans skal vere rette. Spesielt bilete av slaveskipet «Fredensborg» har gjort han kjend. Lepson sine bilete er i dag svært ettertrakta.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 57°15′51.095″N 16°26′45.049″E﻿

**Oskarshamn** er ein svensk by og centralort i Oskarshamn kommun i Kalmar län i landskapet Småland ved Kalmarsund, kring 65 km nord for Kalmar. I 2020 hadde byen 18 907 innbyggjarar.

Byen har skipsverft, mekanisk og kjemisk industri og produksjon av transportmiddel og -utstyr (Scania). Byen har ei god hamn med ferjesamband til Visby på Gotland og om sommaren til Byxelkrok på Öland. Her er òg sjøfartsmuseum, teater og anna. Kring 20 km nord for byen, ved halvøya Simpevarp, ligg det første kjernekraftverket i Sverige, Oskarshamnsverket, som har vore i drift frå 1971. 

Oskarshamn, som tidlegare heitte Döderhultvik, fekk bystatus i 1856 og er oppkalla etter kong Oscar I. Den kjende treskjeraren Döderhultaren budde og arbeidde her. Verkstaden hans er framleis å finne i byen og det er ope for omvisning. Ca. 200 av figurane han skar er i eit eige museum. Når figurane hans kjem for sal på den opne marknaden, noko som sjeldan skjer, oppnår dei særs høge priser.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Oskarshamn kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Mina Helen Hadjian** (fødd 10. oktober 1975) er ein norsk programleiar i NRK P3 og NRK2.

Bakgrunn
--------

Hadjian voks opp i London og på Kråkerøy i Fredrikstad. Ho har studert marknadsøkonomi ved Norges Markedshøyskole i Oslo og Marketing Communications, fransk og italiensk på Greenwich University i London.

Yrkesliv
--------

Hadjian debuterte på TV den 16. april 2007 i programmet *Usett: Mina*. Programmet fekk terningkast 1 av VG, som dagen etter skreiv at Mina skulle «tatovere terning-1'eren i rumpesprekken» — eit spark til forfattaren Ari Behn, som hadde fått tatovert eit terningkast 6.

Før NRK P3 var Hiadjian produsent i MTV Europe i London. Ho har og jobba i Kanal 24 og NRJ.

### Konfliktar

I juni 2007 vart Mina felt på fem punkt i Pressens Faglege Utvalg, for hets mot framstegspartipolitikaren Terje Søviknes i samband med eit direkteintervju. 

Den 17. oktober 2007 vart det kjend at Mina var blitt sagd opp av NRK. Bakgrunnen var samarbeidsproblem med leiinga og kollegane i NRK. Opseiinga skjedde like etter at Mina skjelte ut P3 og produsenten på direkten da teknikken svikta i den andre halvdelen av det direktesendte programmet «Mina». P3 reagerte først med å fjerne programmet frå resten av veka, men så kom meldinga om at ho fekk sparken.

### Fjernsyn

Hadjian var ein av programleiarane for talkshowet Studio 5 som gjekk på tv-kanalen FEM frå 2008 til 2010.

Hausten 2010 var Hadjian ein av kjendisane i TVNorge sin kjendisversjon av serien 71° nord.

I heile 2013 dreiv Mina Hadjian pilotprosjektet Radio Inside i Halden Fengsel. Radioprogram laga i samband med prosjektet blei sende både innanfor og utanfor fengselet.
I november 2013 stifta ho Røverhuset saman med Gyrid Listuen, eit prosjekt ved Oslo Fengsel.

Kjelder
-------

1. ↑  Børja, Eivind KristensenGeir BarsteinVeslemøy LodeMaria (17. oktober 2007), «P3-ledelsen fikk nok av Mina», *Dagbladet.no* (på norsk), henta 20. januar 2019
2. ↑  Dagbladet: Eli Hagen mister jobben

Bakgrunnsstoff
--------------

* NRK P3
* NRK: *Mina tatt av luften*
* Dagbladet:*P3-ledelsen fikk nok av Mina*