| VaudTysk: *Waadt*Fransk: *Vaud*Italiensk: *Vaud*Retroromansk: *Vad* |
| --- |
|  Våpenet til Vaud |
|  Kart som viser kor i Sveits Vaud ligg.

---

 |
| Hovudstad | Lausanne |
| Språk | fransk |
| Folketal | 729 971 (2012) |
| Areal | 3 212 km² |
| Folketettleik | 227/km² |
| Forkorting | **VD** |
| Kanton sidan | 1803 |
| Høgaste topp | 3210 m (Les Diablerets) |

**Vaud** (fransk *Vaud*) er ein av kantonane i Sveits. Kantonen ligg i den sørvestlege delen av landet. Hovudstaden i Vaud er Lausanne. Kantonen har 701 526 innbyggarar. Flatevidda er på 3 212 km2.

### Geografi

Størstedelen av kantonen ligg mellom Genfersjøen i sør og Neuchâtelsjøen i nord, ein del ligg aust for Genfersjøen. Kantonen grensar i nord til kantonen Neuchâtel, i aust til kantonane Fribourg og Bern, i sør til Valais og Genève, medan han i vest grensar opp mot Frankrike og til kantonen Jura. Landskapet i søraust ligg på nordsida av Bern-Alpane og er rike på fjell. I dette området, ofte kalla Vaud-Alpane, ligg høgste fjellet i kantonen, Les Diablerets, der ein òg finn dei einaste isbreane i kantonen. Dei sentrale delane av kantonen ligg i eit morenelandskap, og består såleis av ein god del åsar og mindre vatn. Områda i nordvest, der landskapet stig opp mot Jurafjella, er prega av lågare fjelltoppar, dei aller fleste med høgder mindre 1 500 meter over havet.

### Språk og samfunn

Talespråket i Vaud er fransk. 28 % av innbyggarane i kantonen er utanlandske statsborgarar, ein stor del av desse kjem frå Italia. Om lag 40 % av innbyggarane er protestantar, nesten like mange, 34% soknar til den romersk-katolske kyrkja. Etter reformasjonen og inn i det 20. hundreåret var kantonen fullstendig dominert av protestantismen, veksten for katolisismen kjem mykje av den store innvandringa frå Sør-Europa.

### Distrikt og kommunar

Vaud omfattar ti distrikt, som er delt opp i til saman 376 kommunar. Dei ti distrikta er Aigle, Broye-Vully, Gros-de-Vaud, Jura-Nord Vaudois, Lausanne, Lavaux-Oron,
Morges, Nyon, Ouest Lausannois og Riviera-Pays-d'Enhaut.

Lausanne-området sett frå Mont Tendre. Bern-Alpane i bakgrunnen
Dei mest folkerike kommunane etter Lausanne, er Yverdon-les-Bains, Montreux, Renens, Nyon, Vevey, Pully, Morges, Gland, Prilly, Ecublens og La Tour-de-Peilz. Alle desse har over 10&nsbp;000 innbyggarar.

### Historie

Gjennom mellomalderen rådde ulike maktsentera over landområda i det seinare Vaud. Burgundarar tok kontroll over området på 400-talet. Seinare, i merovingartida, rådde frankarar til desse i 888 måtte vike for karolingane sitt keisardømme. Det tyske fyrstehuset Zähringen erobra makta i 1032 og styrte Vaud til 1218. Ei ny fyrsteslekt, hertugane av Savoie, fekk makta og skapte, gjennom danninga av eit baroni, den første politiske eininga i området. På 1400-talet vart Savoy si makt svekka, og militære styrkar frå kantonen Bern byrja erobre delar av området. I 1536 annekterte Bern heile det seinare Vaud.

Bernesarane var lite populære, særleg hos dei franskspråklege i Vaud. Dei fransktalande kjende seg tilsidesett i høve til dei som tala tysk. I 1723 leia offiseren Abraham Davel eit opprør, som vart slått ned, og Davel vart avretta. Seinare dreiv vaudarane ut guvernøren frå Bern, og danna i 1798 utbrytarkantonen Léman. Denne kantonen gjekk same året med i den nyskipa republikken Helvetia. Etter republikken braut saman i 1803, gjekk Vaud inn i den sveitsiske føderasjon som eigen kanton. Under den sveitsiske borgarkrigen i 1847, var Vaud ein sterk motstandar av dei konservative og katolsksinna kantonane.

Kjelder
-------

1. ↑  *Etat et structure de la population*. Service cantonal de recherche et d’information statistiques (Statistique Vaud).

---

* *Denne artikkelen bygger på «Vaud» frå Wikipedia på engelsk, den 10. oktober 2011.*


| * v
* d
* e
Kantonane i Sveits |
| --- |
| Aargau  • Appenzell Ausserrhoden  • Appenzell Innerrhoden  • Basel-Stadt  • Basel-Landschaft  • Bern  • Fribourg  • Genève  • Glarus  • Graubünden  • Jura  • Luzern  • Neuchâtel  • Nidwalden  • Obwalden  • Schaffhausen  • Schwyz  • Solothurn  • St. Gallen  • Thurgau  • Ticino  • Uri  • Valais  • Vaud  • Zug  • Zürich |  Sveits |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC

 |