|  |
| --- |
| **Ballblom** |
| BallblomBallblom |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Ranunculales |
| **Familie:** | Soleiefamilien Ranunculaceae |
| **Slekt:** | *Trollius* |
| **Art:** | **Ballblom** *T. europaeus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Trollius europaeus***L. 1753 |

**Ballblom** (*Trollius europaeus*) er ein fleirårig plante i soleiefamilien som veks i fuktige og næringsrike enger og fjell-lier over det meste av Norden, i fjellområde i Europa elles og i det vestlege Asia.

Utsjånad
--------

Blome
Stengelblad
Belgfrukt
Ballblomen har ein rak, opp til 70 cm høg stengel, ofte med sidegreiner. Han blomstrar i juni og juli med 3 cm breie og kuleforma blomstrar, som har 10-15 sterkt gulfarga begerblad som dekkjer kvarandre som blada i eit kålhovud. Innanfor begerblada ligg nokre unnselege, eigentlege kronblad. Etter blomstring og vellykka bestøving utviklar ballblomen ein stivt opprett, svartbrun fruktstand med belgkapslar. Når frøa er modne, opnar belgkapslane seg i overkanten, slik at frøa vert slengde ut når vinden vert kraftig nok.

Økologi
-------

Blomsteren er svakt velluktande og trekkjer til seg insekt. Men ballblomen kan berre bli pollinert av blomsterfluger av slekta *Chiastocheta* («ballblomfluge»), og kan ikkje formeire seg utan desse flugene. Desse flugene er små og greier krype mellom alle laga av blomsterblad i blomeballen. Det er fire kjende Chiastocheta-artar i Norden. Ballblomflugene er på si side heilt avhengig av at larvane får ete blomsterfrø frå ballblomen. Denne typen gjensidig avhengigheit er kalla obligat mutualisme
. 

På same måte som bekkeblom inneheld ballblom giftstoffet anemonol, så han får stå i fred for beitedyr. 

Ballblomen veks i frodige enger og skogar, og høyrer til høgstaudevegetasjonen i fjellbjørkeskogen. Under barskoggrensa kan den same vegetasjonstypen verte dominert av storvaksen, men glissen granskog. Gammaldags husdyrbruk med slått og beiting held konkurrerande vegetasjon borte, men dette er ei driftsform som vert mindre bruka enn før. Ballblomen er derfor ikkje så vanleg å sjå i låglandet.

Utbreiing
---------

Ballblom treng frodig eng eller skogsmark, og sidan slik mark mange stader er oppdyrka, finst han i dag helst i fjellområde og nordover i Norden. Han manglar lengst sør og vest i Noreg, aust i Sverige og i indre Finland. Arten førekjem elles i Europa, sørover helst i fjellstroka, og i det vestlege Asia. 

Ballblomen er ofte planta i hagar, og kan derfor finnast forvilla utanfor det naturlege utbreiingsområdet.

Kultur
------

Ballblomen er fylkesblomster i Troms.

### Norske dialektnamn

Blomsterblada ligg som blada i eit kålhovud
Sidan planten ofte blir ståande i beiteområde, har han vore godt kjend blant folk, og han har fått mange folkelege namn:

* eggeblomme (Aremark, Trondheim, Hattfjelldal)
* dobbeltsoløy (Alvdal, Folldal, Tynset, Røros)
* gulegg (Verdal)
* kuppulblomster (Ålen)
* æggeros (Inderøy)
* oksaua (Fauske, Saltdal, Bodin og Skjerstad)
* knappsoleie

### Samiske namn

* Fiskerássi, «gulplante»
* gollerássi, gullplante
* boallorássi, «knappeplante»
* mánorásse, «måneplante»

### Andre språk

* Smörboll (Sverige)
* Engblomme (Danmark)
* Trollblume(Tyskland)

### Latinske namn

Frå C.A.M Lindman *Bilder ur Nordens Flora*
Slektsnamnet *Trollius* er henta frå det gamle tyske namnet «Trollblume». Ordet 'troll' har her samanheng med eit gammaltysk ord som tyder 'kulerund'. Artsnamnet *europaeus* tyder 'frå Europa'.

Forskjellige botanikarar har namnsett planten, det er derfor registrert mange synonym for plantenamnet:

*Trollius connivens* Moench nom. illeg.
*Trollius europaeus* subsp. *globosus* (Lam.) Domin
*Trollius europaeus* var. *humilis* (Crantz) P.Fourn.
*Trollius germanicus* Wender. nom. illeg.
*Trollius globosus* Lam.
*Trollius humilis* Crantz
*Trollius medius* Wender.
*Trollius minimus* Wender.
*Trollius montanus* Salisb. nom. illeg.
*Trollius napelliformis* Roep.
*Trollius rotundifolius* Stokes
*Trollius sphaericus* Salisb.
*Trollius viridis* Miel.

Kjelder
-------

* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* C.A:M. Lideman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8
* Knut Fægri: *Norges planter* J.W. Cappelens Forlag 1958

1. ↑  *Robert Ekblom: Smörbollsflugornas fantastiska värld* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 26. august 2014, henta 13. februar 2008
2. ↑  Botanisk museum

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettflora - ballblom
* (no) *Ballblom* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Ballblom* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Ballblom* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Ballblom* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Ballblom* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Ballblom* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Ballblom* hos The International Plant Names IndexRedigere på wikidata
* (en) *Ballblom* hos TropicosRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Trollius europaeus* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Trollius europaeus* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Trollius europaeus* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |