recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**START-avtalane** (eng: Strategic Arms Reduction Treaty) er tre avtaler om atomvåpenreduskjon mellom Sovjetunionen, seinare Russland, og USA.

START I-avtalen
---------------

START I-avtalen vart underskriven 31. juli 1991 mellom presidenten av USA, George H.W. Bush, og leiaren av Sovjetunionen, Mikhail Gorbatsjov.

Avtalen tok meir enn 9 år å forhandla fram. Han reduserte kvar av partane sina strategiske atomvåpen med meir enn 35 % over 7 år. Sovjetunionen sina landbaserte ballistiske rakettar skulle reduserast med 50 %. Dette var den første store våpenreduksjonsavtala mellom USA og Sovjetunionen sidan SALT-avtalane, signert i 1972 og 1979, som òg avgrensa mengda avlangtrekkjande atomvåpen. START I-avtala gjekk òg lenger, med å forplikta supermaktene til å redusera arsenala sine av atom-rakettar og bombefly, enn å berre avgrensa seg til å hindra vidare ekspansjon.

START II-avtalen
----------------

START II-avtalen vart underskriven 3. januar 1993 mellom den russiske presidenten Boris Jeltsin og George H.W. Bush. Avtalen vart ratifisert av den amerikanske kongressen i 1996 og av det russiske parlamentet i 2000.

START II-avtalen inneheldt ei avtale om å skrapa ytterlegare 3000-3500 atomstridhovud, den største reduksjonen i atomvåpen nokosinne. I tillegg skulle sjøbaserte atomvåpen reduserast til 1750 (for kvar av partane) og alle atomvåpen med fleire atomstridshovud ville fjernast.

Som ein del av avtala overførte Kviterussland, Ukraina og Kasakhstan alle atomstridshovud på sine territorium til Russland, og rakettane vart etterpå øydelagde.

I 1997 vart den amerikanske presidenten Bill Clinton og Boris Jeltsin samde om å forlenga tidsfristen for START II-avtalen til 2007, og dessutan å byrja forhandlingar på ein START III-avtale for framtidige reduksjonar.

Moskva-avtalen
--------------

I 2002 vart START I- og START II-avtalane erstatta av ein avtale som vart signert av begge partane 24. mai 2002. George W. Bush og den russiske presidenten Vladimir Putin signerte då SVART-avtalen (Strategic Offensive Reductions Treaty), betre kjent som Moskva-avtalen. Målet til avtalen er ein reduksjon av atomstridshovud innan 2012 på kvar side, frå mellom 6000-7000 ned til mellom 1700 og 2200 atomstridshovud. START II-innhaldet til avtalen om å øydeleggja måtar å levera atomvåpen på, som bombefly, undervassbåtar og andre ramper, vart ikkje rørt i Moskva-avtalen.

START III-avtalen
-----------------

START III hadde som mål å redusera mengda atomvåpen på kvar side til mellom 2000 og 2500. Det ville medført ein 30-45 % reduksjon frå mengdene i START II. Avtalen skulle etter planen innførast innan desember 2007, og ville inkludert m.a. avtaler og metodar å kontrollera øydelegginga av atomstridshovud. Avtalen vart likevel aldri signert.

New START
---------

Presidentane Barack Obama og Dmitrij Medvedev underskreiv avtalen New START 8. april 2010.

Gjennomføring av START-avtalane
-------------------------------

Reell gjennomføring av dei to første avtalane byrja ikkje før desember 1994, og måla i START I-avtalen vart ikkje nådd før i 2001.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Start-avtalane» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2017.*
**Gangotri** er ein tempelby i den indiske delstaten Uttarakhand. Han ligg i Himalaya rundt 3000 moh. i eit skogkledd område med furu- og sedertre. 

Gangotri blir rekna som kjelda til den heilage elva Ganga og er eit viktig pilegrimsmål som saman med Kedarnath, Badrinath og Yamunotri utgjer ruta *tsjota tsjar dham* som tusentals pilgrimar følgjer årleg. Den største heilagdommen i Gangotri er ein naturleg lingam (Sjiva-symbol) i Bhagirathi-elva som ifølgje tradisjonen er staden Sjiva sat då han tok imot elvegudinna Ganga i håret sitt. 

Reint fysisk har elva utspring ved Gaumukh ved føtene av Gangotribreen og Khatlingbreen i Gangotrimassivet.

Sjå òg
------

* Dakshin Gangotri

Kjelder
-------


«Uttarakhand», *Encyclopædia Britannica*, Chicago: Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite, 2011 

* *Denne artikkelen bygger på «Gangotri» frå Wikipedia på engelsk, og «Gangotri» frå Wikipedia på svensk den 14. mars 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gangotri**
Thévenin-ekivalent krins.
Thévenin-ekivalent krins, med last.
**Thévenin-ekvivalent** er ein ein-port-krins som representerer ein meir kompleks krins. Ekvivalentkrinsen er tufta på Thévenins teorem, som seier at ein vilkårleg lineær krins med ei eller fleire spenningskjelder, straumkilder og motstandar er ekvivalent til ei ideell spenningskjelde i serie med ein motstand. Med open utgang er utgangsspenninga {\displaystyle u\_{ut}=u\_{Th}}.

At ein vilkårleg krins kan omformast til ein ekvivalent krins med berre to komponentar forenklar i mange samanhengar analysen mykje. Thévenin-motstanden {\displaystyle R\_{Th}} og lastmotstanden {\displaystyle R\_{L}} dannar ein spenningsdelar, så når Thévenin-spenninga {\displaystyle u\_{Th}}, Thévenin-motstanden {\displaystyle R\_{Th}} og lastmotstanden {\displaystyle R\_{L}} er kjede kan ein finna spenninga over lasten som

{\displaystyle u\_{L}=u\_{Th}\left({\frac {R\_{L}}{R\_{L}+R\_{Th}}}\right)}.
For å få størst muleg spenning over lasten må Thévenin-mostatanden vera liten i høve til lastmotstanden: {\displaystyle R\_{Th}\ll R\_{L}}.

Døme
----

Ein audioeffektforsterkar med ein Thévenin-motstand, òg kalla «utgangsmotstand» eller «indre motstand», på 100 m\Omega, er kopla til ein høgtalar med nominell impedans på 5 \Omega. Om effektforsterkaren genererer ei Thévenin-spenning på 10 V, vil spenninga over høgtalaren vera på 9,8 V. Om lastmotstanden hadde vore på 1 \Omega ville spenninga over lasten vorte redusert til 9,1 V. Vi finn Thévenin-ekvivalenten til forsterkaren ein gong for all, men kan endra lastmotstanden for å studera den resulterande spenninga over han.

Referansar
----------

1. ↑  S. Franco, *Electric circuits fundamentals*, Saunders College Publishing, 1995.

Sjå òg
------

* Norton-ekvivalent
**Landsgymnas** er ei tidlegare skuleform i Noreg. Skulane var i hovudsak internatskular som frå byrjinga var privatskoler, og som var bygd og drive for å gje gymnasutdanning til bygdeungdom. 

Landsgymnasa eksisterte frå 1916 til 1964, og det var i alt 12 landsgymnas i Noreg: Volda, Voss, Hornnes, Eidsvoll, Firda, Orkdal, Bryne, Steinkjer, Vinstra, Finnfjordbotn, Bø og Alta.

Bakgrunn og idehistorie
-----------------------

*Sjå også: Norsk utdanningshistorie*
På slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet var det sterke krefter både i byane og på landsbygda som arbeidde for folkedanning. Den norske almenta kunne lese, og mange også skrive allereie frå slutten av 1700-talet. Sosial utjamning var eit viktig mål for skulefolket, men også målsaka var sentral i debatten på denne tida.

Dei fyrste offentlege landsgymnasa var Voss, Eidsvoll og Hornnes. Vitnemåla synte at skulane på bygdene kunne måle seg med byane. Etter eit tilbakeslag under andre verdskrigen fekk landsgymnasa ein gullalder der staten dekte drifta ved alle skulane.

I 1964 vart 9-årig grunnskule innført og landsgymnasa, som var fireårige, gjekk over til å verte treårige gymnas. Siste opptak for fireårig gymnas var i 1967 - med opptaksprøver der folkeskulepensumet vart lagt som grunnlag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Landsgymnas» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Store Norske Leksikon

1. ↑   Rune Slagstad: *De nasjonale strateger*. Oslo 1998. ISBN 82-530-2336-7
2. ↑   Jostein Fet: *Lesande bønder. Litterær kultur i norske allmugesamfunn før 1840*. Oslo 1995.
3. ↑   Jostein Fet: *Skrivande bønder. Skriftkultur på Nord-Vestlandet 1600-1850*. Oslo 2003.
4. ↑   Reidun Høidal: *Upp og fram! Landsgymnaset vert til*. I: Gudleiv Forr og Helge Vold (red.): *Landsgymnaset*. Samlaget 2007. ISBN 978-82-521-7138-9

Litteratur
----------

* Gudleiv Forr og Helge Vold (red.): *Landsgymnaset*. Samlaget 2007. ISBN 978-82-521-7138-9.
**Trude Klecker** (fødd 7. februar 1926) er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Semmering i Niederösterreich som vart verdsmeister i slalåm i 1954.

Aktiv
-----

Klecker vart nummer fire i storslalåm under vinterleikane 1952 i Oslo. Året etter var ho den beste kvinnelege alpinisten i Austerrike, vann alle tre tevlingane i Hahnenkamm-renna og alle dei fire øvingane i den austerrikske meisterskapen.

Vinteren 1954 vann Klecker slalåmrennet og kombinasjonen på Oppdal. To veker seinare tok ho sølvmedaljen i utforrennet under VM i alpine greiner 1954 i Åre, ein tidels sekund bakom Ida Schöpfer frå Sveits. Seinare i verdsmeisterskapen var Klecker overlegen best i slalåm-tevlinga og vann med over eitt sekund, med Ida Schöpfer på sølvplass og svenske Sara Thomasson fekk bronse.

I sitt siste store meisterskap, Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo, enda Klecker på 12. plass i utfor. Ho la bort konkurranseskia i 1957.

Kjelder
-------

* 

* (en) Trude Klecker – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

* *Denne artikkelen bygger på «Trude Klecker» frå Wikipedia på tysk, den 27. desember 2014.*
**SS «Skomvær»** er den største seglskuta, og den første som vart bygd i stål, i Noreg. Tidlagare vart jarnskip bygde av støypejarnplater. Til «Skomvær» vart det brukt plater med kontrollert karboninnhald. 

SS «Skomvær» vart bygd hjå Laxevaags Maskin- og Jernskibsbyggeri i Bergen for reiarlaget J. C. & G. Knudsen i Porsgrunn. Skipet vart teikna av Randulf Hansen. Konstruksjonn hans vart noko endra av skipreiar Gunnar Knudsen, slik at lastekapasiteten vart auka med 50 tonn. Sjøsettinga var 23. april 1890. «Skomvær» vart rigga som bark, og hadde 23 manns besetning. Skuta fekk namn etter Skomvær fyr.

I 1915 var «Skomvær» seld til O.C. Axelsen i Flekkefjord. Og i 1917 vidare til S.O. Stray i Kristiansand, største seglskutereiarlaget i Noreg. Etter å ha hamna i opplag i 1922 vart ho opphoggen i 1924.

SS «Skomvær» har i ettertid vorte kjend gjennom visa «Skomværvalsen» av Erik Bye og Bjarne Amdahl. Seglskuta har og gjeve namn til redningsskøytene «Skomvær II» og «Skomvær III».

Kjelder
-------

* Jon Winge: *Norske skip*. Oslo 2006
Kuppelen til ein SS-4 SANDAL rakettsilo i Plokštinė rakett base, Litauen
**SS-4 Sandal** (russisk **R-12**) var  eit ballistisk missil utvikla og teke i bruk av Sovjetunionen under Den kalde krigen. GRAU-nemninga vart 8K63 (8K63U eller **8K63Y** i Kyrillisk for silo-lansert versjon), og det vart gjeve NATO rapporteringsnamnet **SS-4 Sandal.** R-12 rakett gjeve høve til å angripa mål på mellomstore avstandar med termonukleære stridhovud i megatonn-klassen, og utgjorde hoveddelen av den Sovjetiske offensive rakettrussel mot Vest-Europa. Plasseringa av R-12 missil på Cuba forårsaka cubakrisen i 1962. Totalt 2335 rakettar vart produsert; alle vart øydelagt i 1993 under den Sovjetiske og amerikasnke rustningskontroll-Traktaten.

### Eliminering

Mock-up av SS-4 SANDAL i Missile Crisis museum i nærleiken Cabaña Festning, Havana, Cuba
INF-avtalen vart underteikna i desember 1987, og trådde i kraft i juni 1988. Det grunnleggjande føremålet med INF-avtala var å fjerna og stenga ute Bakke-til-bakke missilar både i USA og Sovjetunionen, både ballistiske og kryssarmissilar, og dessutan støtteutstyr som høyrer til systema, med rekkkjevidde mellom 500 og 5500 kilometer. Fjerning av SS-4 og SS-5 rakettar og komponentar fann stad på Lesnaya Rakettelimineringanlegg. Den siste av dei 149 Sovjetiske SS-4 rakettar vart eliminert på Lesnaya i Mai 1990.

Referansar
----------

1. ↑  Berezovsky, Peter F. «Russian Ballistic Missiles, баллистические ракеты России». *Independent Belorussian Site* (på russisk). archive.org. Arkivert frå originalen 31 March 2013. Henta 14 September 2015. «Демонтаж комплексов с последними изделиями серии Р-12У, согласно договоренностям по РСМД, закончен к 1993 году.»

* *Denne artikkelen bygger på «SS-4 Sandal» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Globalsecurity.org R-12 ICBM
Koordinatar: 70°52′S 68°26′W﻿

**Ganymede Heights** består av avrunda ryggar med fleire utspring med ei høgd opp mot kring 600 moh, mellom Jupiterbreen og Ablation Valley i austsida på Aleksanderøya i Antarktis. Dei vart kartlagde av Directorate of Overseas Surveys frå satelittbilete gjevne av U.S. National Aeronautics and Space Administration i samarbeid med U.S. Geological Survey. Dei vart namngjevne av UK Antarctic Place-Names Committee i samband med Jupiterbreen etter Ganymedes, eina v månane til planeten Jupiter. Fjellet ligg òg nær Galileo Cliffs, som vart kalla opp etter oppdagaren av månen, Galileo Galilei (1564-1642).

Sjå òg
------

* Debussy Heights
* Herschel Heights
* Sutton Heights

Kjelder
-------

1. ↑  «Ganymede Heights». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Ganymede Heights» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**SS «Lancing»** var ein firmasta fullriggar som opphavleg var bygd som dampskip. Fartøyet vart sjøsett 4. november 1865 hjå Napier & Sons i Glasgow. Det vart bygt for reiarlaget Compagnie Générale Transatlantique, som dreiv pasasjertafikk over Atlanterhavet, og fekk namnet «Péreire». «Péreire» var eit moderne dampskip med propell, og ein tosylindradampmaskin dampmaskin som utvikla 1250 akselhestekrefter. I tillegg til dampmaskina hadde skuta segløin. Ho var moderat barkrigga. Ved fullt damptrykk var farten 15,3 knop.

«Péreire» var utsett for fleire uhell. Skuta vart senka under brann i Tunis i 1881. Under storm i Atlanterhavet i 1886 vart ho treft av ein kjempesjø og fekk store skada. Maskinen vart sett ut av drift. «Péreire» vart segla til lands. Like etter at ho var reparert gjekk ho å grunn og havarerte. Vraket vart seld til eit reiarlag i London med norsk tilknyting. Dampmaskinen vart seld, og skipet opprigga som firmasta fullriggar. Fullriggaren fekk namnet «Lancing».

Det 113 meter lange og 13,6 meter breie skipet synte seg å ha svært gode segleigenskapar. Dei nesten 60 meter høge mastene hadde ei samla seglflate på 5080 m² fordelt på 34 segl. Det hadde eit mannskap på 26-30 mann. Under gode seglforhold gjorde det større fart enn det hadde gjort med dampmaskin. Det segla frå England til Australia på 64 døger, like snøgt som det mindre klipperskipa som var spesialbygde for hurtigsegling. Lengste utsegla distanse på eit døger var 366 nautiske mil, som gir ei gjennomsnittsfart på over 15 knop.

I 1901 vart skuta innkjøpt til Noreg av A.S. Lancing ved reiarlaget J.Johansen & Co på Lysaker.

Kjelder
-------

* Jon Winge: *Norske skip*. Oslo 2006
Lupercales-festen. Måleri av Andrea Camassei frå rundt 1635.
**Lupercalia** var ein romersk religiøs fest som høyrde til kulten til guden Lupercus eller Faunus. Han blei feira den 15. februar. Namnet *lupercalia* er truleg avleidd frå latin *lupus*, ‘ulv’.

Under festen ofra ein geiter og ein hund i hola Lupercal ved botnen av Palatinarhøgda, der Remus og Romulus ifølgje soga om grunnlegginga av Roma skal ha blitt fostra av ho-ulven. Blodet frå offerdyra blei smurt på pannen til to ungdommar, som skulle le under utføringa, og deretter tørka vekk med ull væta i mjølk.

Prestane til Faunus, *luperci*, var berre iført lendeklede av skinn under markeringa. Dei sprang rundt og slo folk, særleg kvinner, med reimer av geiteskinn.

Føremålet med festen var å verna kveget mot ulvar. Festen fekk også preg av ein ritus for grøderikdom, ettersom kvinenne slått av Faunus-prestane skulle bli gjera dei fruktbare.

Ein kjenner til at høgtida blei feira minst fram til år 494, då pave Gelasius kritiserte kristne som tok del i han.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Lupercalia». *Store norske leksikon* (på norsk). 20. februar 2018.
2. 1 2 3  «Lupercalia». *The Oxford Classical Dictionary*. Oxford University Press. 2012.
**Ingrid Anna Evertsen** (fødd 28. mars 1956) er ein norsk skodespelar og standup-komikar frå Tromsø, best kjend for rollefiguren «Mossa».

Som Mossa har ho opptredd hyppig i diverse moroprogram frå Tromsø, blant anna i *Du skal høre mye* frå Rorbua, men òg i diverse private arrangement. Som «Mossa» gjorde ho eit lite comeback i NRK-serien Tidsbonanza episode 1 sesong 1.

Ho står òg bak ein kåseriserie i *Norgesglasset* på NRK kalla «Lev lurt med Evertsen».

Evertsen bur i Mefjordvær i Berg kommune på Senja. Ho sit i kommunestyret (formannskapet) for Arbeidarpartiet. Ho har eit stort samfunnsengasjement, blant anna til fordel for Tromsøs venskapsby Gaza og for rettane til homofile.

Bibliografi
-----------

* *Mossa i syden*, Bladkompaniet, 1992
* *Mossa på hurtigruta*, Bladkompaniet, 1993
* *Mossa si håndbok*, Bladkompaniet, 1994

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ingrid Evertsen» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ingrid Evertsen ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Ingrid Margrethe Gjerde** (fødd 29. juli 1968) er ein offiser i det norske forsvaret. Ho vart den fyrste kvinnelege sjefen for Hans Majestet Kongens Garde og er òg den personen som har hatt denne stillinga lengst. Ho byrja i stillinga 1. august 2006.

Gjerde byrja på Hærens befalsskule rett etter den vidaregåande skulen. Ho gjorde det godt der, og gjekk ut i teneste i Hærens infanteri. Etter dette har ho vore troppssjef for det som då var 3. bataljon i Harstad og troppssjef i dei norske styrkane i Libanon. Ho var også både troppssjef og kompanisjef i Telemark bataljon og kompanisjef under SFOR-operasjonen i Bosnia i 1998–1999. Dette har gjort til at ho var den fyrste norske kvinnelege avdelingssjefen i utlandet. I tillegg har ho arbeidd i Hærens kompetansesenter for leiing og i presse- og informasjonsavdelingane til Forsvarets overkommando og Forsvarsdepartementet. Gjerde har hovudfag i statsvitskap, ho har teke den amerikanske stabsskulen og har ein mastergrad i strategi frå Kansas.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Befalets fellesorganisasjon – Første kvinnelige Gardesjef Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* Portrettintervju på Forsvarsnett[*daud lenkje*]
* Portrettintervju på Forsvarets forum Arkivert 2016-08-09 ved Wayback Machine.
*For Egil Roger Olsen, sjå Drillo.* 

**Egil Olsen** (23. juli 1948–27. juni 2018) var ein norsk fotballspelar frå Drammen. Han var midtbanespelar på Strømsgodset-laget som i 1969 sigra i NM-finalen og som året etter vann både seriemeisterskapen og noregsmeisterskapen. Olsen fekk i 1970–71 landskampar for Noreg.

Karriere
--------

### Klubbspel

Olsen spelte i 1965 og 1966 på IF Sparta, eit lag frå Lierstranda, i 5. divisjon. Han utmerkte seg elles på det norske juniorlandslaget og var frå 1967 aktiv i det nyopprykte toppserielaget Strømsgodset IF. 2. november 1969 skåra han det fyrste målet då laget frå Drammen vann finale-omkampen i Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1969 mot Fredrikstad FK med 5 mål mot 3. Året etter bidrog han til at Strømsgodset gjekk til topps i 1. divisjon og slo Lyn med 4–2 i cupfinalen. Sesongane 1972 og 1973 var Olsen Skeid-spelar, eit lag midt på 1. divisjons-tabellen. Deretter var han atter Strømsgodset-spelar i 1974 og 1975, før han til sist var i sjå i Oslo BK si drakt i ein av dei lågaste divisjonane i seriesystemet.

### Landslagsspel

20. juli 1970 fekk Olsen sin landslagsdebut for Noreg. Saman med klubbkameratane Tor Alsaker-Nøstdahl og Steinar Pettersen var han i Reykjavik med på å vinne 2–0 over Island. Haustsesongen 1971 spelte Olsen tre til landskampar.

### Merittar

* Noregsmeister: 1969 og 1970 med Strømsgodset IF
* Seriemeister: 1970 med Strømsgodset IF

Kjelder
-------

* Egil Olsen, international football player ved eu-football.info

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
SS-27 - **RT-2UTTKh «Topol-M»** (russisk: РТ-2УТТХ «Тополь-М») er eit av dei nyaste russiske interkontinentale ballistiske missila, og det første som er utvikla etter oppløysinga av Sovjetunionen. Missilet har av NATO fått NATO-kallenamn **STALIN.** «Topol» (тополь) er russisk for poppel. Våpenet er utvikla av Moskvas Termoteknologiske institutt, og kjem i både silo-versjon (SS-27 silo) og for mobil avfyringsrampe (SS-27 M1).

Spesifikasjonar og nytte
------------------------

Topol M-missila er 22,7 meter lange, og har ein diameter på 1,95 meter. Utskytningsmassen er på 47 200 kg, inklusive nyttelasta på 1000–1200 kg. I standardutgåva har missilet eit stridhovud på 550 kilotonn, men det kan modifiserast til å ta seks stridhovud. Rakettmissilet har ei estimert rekkjevidde på opptil 11 000 km.

Utviklinga av våpenet starta på slutten av 1980-talet, og missilet vart ferdig i 1992. Første utskytningstest vart utført 20. desember 1994, og dei første eksemplara vart utplassert i modifiserte SS-19-siloar i desember 1997. Det første silobaserte regimentet vart erklært stridsklare i 1998, og vart følgt av tre andre i 1999, 2000 og 2003.

Topol M er konstruert for anten å avfyrast frå ein forsterka rakettsilo eller frå ein sjølvdreven mobil rakettrampe med terrengkapasitet og høve for avfyring frå kvart og eit punkt på ruta sin.

Dei tre første mobile missileiningane vart sett i teneste nær byen Tejkovo i desember 2000.

Utvikling
---------

Topol M har fått fleire nye system som skal gjera det i stand til å unngå rakettforsvarssystem. Raketten kan gjera unnamanøvrer for å unngå å treff av konvensjonelle våpen, og ber med seg ulike hjelpemiddel for å unngå varmesøkande våpen. Missilet er skjerma mot EMP, stråling og kjernefysiske detonasjonar utanfor ein radius på 500 meter, og er designa for å tola treff frå alle kjende laservåpen.

Ein versjon av missilet berekna på avfyring frå ubåtar.

Brukarar
--------

Russland kjem til å vera det einaste landet som brukar missilet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «RT-2UTTH Topol M» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2017.*

Referansar
----------

1. ↑  *Missile Threat.*
Ein amerikansk marinegast signaliserer bokstaven «U» med handflagg under etterforsyning av drivstoff til sjøs.
Tysk soldat kommuniserer med semaforflagg med tyske marinefartøy ved kysten av Frankrike, oktober 1940, fra Deutsches Bundesarchiv
**Semafor** (av gresk *sema*, 'teikn', og *ferein*, 'å bera') er eit system for kommunikasjon over lengre avstandar med fri sikt ved hjelp signalflagg som ein held i hendene eller har på ein stolpe med tilsvarande rørlege armar. Stillinga til dei to armane står for ulike bokstavar, tal og andre teikn.

Semaforalfabetet er eit av fleire kommunikasjonsmiddel som kom i bruk før telegraf og trådlaus radio overtok. Spesielt jernbanevesen og losvesen såg seg nytte av denne måten å senda meldingar på, og brukte den til korte koda meldingar om venta eller uventa fartøy i eit område. Semafor er fortsatt i bruk i dei militære styrkane i enkelte land som reservekommunikasjon som ikkje kan avlyttast eller lett forstyrrast. I speidarrørsla er det fortsatt til stades i speidarboka.

På faste signalstasjonar var det mogeleg å bruke lys, slik at ein òg fekk til også å sende om natta, men då vart det heller nytta morse eller blink. 
Bruk av slike signalstasjonar var mykje brukte omkring 1800-talet, med fleire system i bruk.

Utforminga av og fargen på flagga har variert etter kva ein har sett som lettast leseleg. Alfabetet nedanfor er framstilt slik ein ser det når ein mottar ei melding. Sendaren må altså gjere dette spegelvendt. Ein del av tilleggsteikna varierer frå land til land.

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Bokstav: A, Tal: 1 | Bokstav: B, Tal: 2 | Bokstav: C, Tal: 3 | Bokstav: D, Tal: 4 | Bokstav: E, Tal: 5 |
| Bokstav: F, Tal: 6 | Bokstav: G, Tal: 7 | Bokstav: H, Tal: 8 | Bokstav: I, Tal: 9 | Bokstav: J |
| Bokstav: K, Tal: 0 | Bokstav: L | Bokstav: M | Bokstav: N | Bokstav: O |
| Bokstav: P | Bokstav: Q | Bokstav: R | Bokstav: S | Bokstav: T |
| Bokstav: U | Bokstav: V | Bokstav: W | Bokstav: X | Bokstav: Y |
| Bokstav: Å eller Z | Æ eller «Dei neste er tal» | Ø eller Overgang/annullerer | Klar/mellomrom | Feilmelding |

Kjelder
-------

1. ↑  Wisting, Tor (20. februar 2018). «semafor». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
| **Tilburg** |
| --- |
| Horisonten til TilburgHorisonten til Tilburg |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Tilburg | Byvåpenet til Tilburg |
| **Flagget til Tilburg** | **Byvåpenet til Tilburg** |

 |
| Plassering |
| Plassering av  TilburgPlassering av Tilburg |
| Styresmakter |
| Land  Provinsar |  Nederland Noord-Brabant |
| Først nemnd i | 709 |
| Borgarmeister | Peter Noordanus |
| Geografi |
| Flatevidd - By   - Land   - Vatn |  119,15 km²   116,69 km²   2,46 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 201 979   1 713/km² |
| Koordinatar | 51°33′″N 5°5′″E﻿Koordinatar: 51°33′″N 5°5′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.tilburg.nl |

**Tilburg** er ein kommune og by i Nederland i den sørlege provinsen Noord-Brabant. Tilburg kommune inkluderer òg landsbyane Berkel-Enschot og Udenhout. Han er den sjette største kommunen i landet med like over 200 000 innbyggjarar. 

Tilburg universitet (tidlegare Katholieke Universiteit Brabant) ligg i Tilburg. 

Det er tre jernbanestasjonar i kommunen, Tilburg Centraal, Tilburg West og Tilburg Reeshof. Den høgaste bygningen i Tilburg er tårnet Westpoint med ei høgd på 141,3 meter.

Historie
--------

Sint Jozefkerk *(St. Josefskyrkja)* er ei gotisk kyrkje i sentrum av Tilburg.
Tilburg vart først nemnd i 709 og etter dette høyrer ein ikkje meir til Tilburg på eit par hundre år. Seint i mellomalderen var ikkje Tilburg meir enn ei samling av små grender. Ei av desse var Oost-Tilburg, som låg rundt ei lita borg eller *Motteburcht* på ein liten ås. Borga var truleg av tre og vart rive ned etter nokre hundreår. På 1300-talet fekk Tilburg i lag med Goirle status som landgods og fleire adelsherrar styrte over godset. Dei fekk inntektene sine frå skattar, bøter og renter som landsbybuarane betalte. 

På 1400-talet bygd ein av herrane av Tilburg, Jan van Haestrecht, Tilburg borg. I 1858 vart borga riven ned for å gje plass til ein fabrikk. Borga er framleis avbilda på byvåpenet. I 1803 vart Goirle skild frå Tilburg og i 1809 fekk Tilburg byrettar. Dette året hadde han om lag 9 000 innbyggjarar. 

Dei fattige bøndene rundt Tilburg livnærte seg på å selje ull, og byrja etter kvart å veve sjølv. Etter kvart voks ullindustrien seg stor og i 1881 hadde Tilburg 145 spinneri. Ulltekstilar frå Tilburg vart kjend over store område og etter den andre verdskrigen vart Tilburg kjend som ullhovudstaden i Nederland. I 1960-åra gjekk det nedover med industrien og i 1980-åra var det berre eit par tekstilfabrikkar att.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tilburg» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Statline

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Tilburg universitet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Tillæg til den evangelisk-christelige Psalmebog** var den første salmesamlinga som vart autorisert for bruk i gudstenester i Noreg.

Tidleg på 1800-talet brukte dei fleste norske kyrkjelydane anten Kingos salmebok frå 1699 eller Evangelisk-christelig Psalmebog frå 1798. 

Ved kongeleg resolusjon av 10. september 1853 vart eit *Tillæg til den evangelisk-christelige Psalmebog* autorisert for bruk ved sida av den *Evangelsk-christelige* i *Vor Frelsers Menighed* i Christiania. Dette *Christianiatillægget* vart etter kvart brukt av dei fleste norske kyrkjelydane i som brukte den *Evangelisk-Christelige*. Dette salmeboktillegget er den første salmesamlinga som vart autorisert for bruk i gudstenester i Noreg. Salmane i christianiatillegget er ordna tematisk.

Tillegget vart òg brukt ved sida av Kingos salmebok.

Av salmane i christianiatillegget kan nemnast *Skriv dig, Jesu, paa mit Hjerte*. Denne salmen var opphavleg 15. av 38 vers i ein av langfredagssalme av Thomas Kingo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digital utgåve på Bokylla.no

| * v
* d
* e
Den norske kyrkja sine salmebøker |
| --- |
|  Kingos salmebok (Kingo; 1699) | Guldbergs Salmebog (Guldberg; 1778) | Evangelisk-christelig Psalmebog (1798) | Christianiatillægget (1853) | Landstads kirkesalmebog (Landstad; 1869) | Hauges salmebok (Hauge; 1873) | Nokre Salmar (Blix; 1892) | Landstads reviderte (Jensen; 1924) | Nynorsk salmebok (Støylen, Hognestad og Hovden; 1925)  | Salmer 1973 (1973) | Norsk Salmebok (1985) (1985) | Salmer 1997 (1997)  | Norsk salmebok 2013 (2013)  |
**1375** (romartal MCCCLXXV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

Kong Valdemar IV Atterdag av Danmark døydde i 1375
### Utlandet

* Dronning Margrete Valdemarsdotter fekk vald sonen Olav til konge av Danmark, som Olof III av Danmark.

### Noreg

Fødde
-----

Døde
----

* Kong Valdemar IV Atterdag av Danmark
* 21. desember: Giovanni Boccaccio

**<<   1300-talet   >>**
<< 1300 | 1301 | 1302 | 1303 | 1304 | 1305 | 1306 | 1307 | 1308 | 1309 | 1310 | 1311 | 1312 | 1313 | 1314 | 1315 | 1316 | 1317 | 1318 | 1319 | 1320 | 1321 | 1322 | 1323 | 1324 | 1325 | 1326 | 1327 | 1328 | 1329 | 1330 | 1331 | 1332 | 1333 | 1334 | 1335 | 1336 | 1337 | 1338 | 1339 | 1340 | 1341 | 1342 | 1343 | 1344 | 1345 | 1346 | 1347 | 1348 | 1349 | 1350 | 1351 | 1352 | 1353 | 1354 | 1355 | 1356 | 1357 | 1358 | 1359 | 1360 | 1361 | 1362 | 1363 | 1364 | 1365 | 1366 | 1367 | 1368 | 1369 | 1370 | 1371 | 1372 | 1373 | 1374 | 1375 | 1376 | 1377 | 1378 | 1379 | 1380 | 1381 | 1382 | 1383 | 1384 | 1385 | 1386 | 1387 | 1388 | 1389 | 1390 | 1391 | 1392 | 1393 | 1394 | 1395 | 1396 | 1397 | 1398 | 1399 >>
Jo-Bu Primus. Denne saga er utstilt på Norsk skogmuseum.
**Jo-Bu Primus** var den fyrste prototypen som som vart utvikla i 1947 av Jo-Bu Mekaniske Verksted AS. Det var Gunnar Busk som stor for utviklinga. Motoren i Primus var ein franskprodusert Willys trøsykelhjelpemotor som vart kjøpt hjå ein skraphandlar i Oslo. Motoren hadde slagvolum på 98 cm³ og var utstyrt med flottørforgassar. I motsetning til det serieproduserte sagene Senior og Junior hadde Primus sentrifugalkopling og direktedrift av kjeda. Ramma var laga av raiatorrøyr. Saga hadde ein masse på 17 kg. Bensintanken var henta frå ein gamal primus, og det var dette som var opphavet til at saga vart kalla «Primus». Den fyrste kjeda vart henta frå ei snekkarmaskin, men fungerte ikkje så bra. Busk laga då ei kjede med høveltenner. og slike kjeder vart produserte heile 1950-talet .

Referansar
----------

1. ↑  Larsen, Ø.R. (red.), *Jo-Bu: Skogen og folket*, Follo museum, 2013.
2. 1 2 3  Vevstad, A. *Motorsaga - fra tømmerfellingsmaskin til håndredskap*, i (red.) Fossum, T. Årbok for Norsk skogbruksmuseum nr 9, 1978 - 1981, Norsk skogbruksmuseum, 1981.
**Ingrid Gjessing Linhave** (fødd 23. juli 1977 i Bergen) er ein norsk programleiar, tilsett i NRK.

Linhave er utdanna fjernsynsregissør frå Høgskolen i Lillehammer. Saman med Solveig Kloppen var ho programleiar for andre sesong av *Idol* i 2004. Linhave delte i 2012 på programleiarjobben i *Sommeråpent* med Nadia Hasnaoui, og var òg programleiar i 2013. Hausten 2012 var Linhave programleiar for *Nitimen* på NRK P1 med Espen Thoresen. Hausten 2013 tok ho over etter Linn Skåber som fast paneldeltakar i *Nytt på Nytt*, der ho slutta i 2015. 

I 2020 og 2021 var Linhave programleiar for Melodi Grand Prix saman med Kåre Magnus Bergh og Ronny Brede Aase.

Linhave er kusina til Anne Lindmo.

Referansar
----------

1. ↑  Linhave, Ingrid Gjessing Pressemelding fra NRK
2. ↑  «Disse to leder «Sommeråpent»». VG Nett. 6. juni 2012. Henta 6. juni 2012.
3. ↑  Hagen, Knut-Øyvind (5. desember 2019). «Her er neste års programledere for Melodi Grand Prix» (på norsk bokmål). Henta 19. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Ingrid Gjessing Linhave» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Jo Inge Bjørnebye** (31. oktober 1946–24. mars 2013) var ein norsk skihoppar. Han kom frå Våler og representerte Våler Idrettsforening.

Bjørnebye var mellom dei beste norske hopparane i tida 1966-73, og deltok i OL i 1968 og 1972. I begge leikane hamna han langt nede på resultatlistene. Derimot hevda han seg godt under verdsmeisterskapen på ski i 1970. Etter å ha vorte nummer 11 i normalbakken, kom han på sjuandeplass i storbakkerennet og vart beste nordmann i tevlinga. I den tysk-austerrikske hoppveka var hans beste plassering ein fjerdeplass i Garmisch-Partenkirchen 1. januar 1971, landsmannen Ingolf Mork vann rennet. Samanlagt i hoppveka 1970/71 vart Bjørnebye nummer 6.

Han var far til Stig Inge Bjørnebye.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1967: Nr 14 i Holmenkollen
* 1969: Nr 9 i Holmenkollen
* 1970: Nr 7 i storbakken under Ski-VM i Štrbské pleso
* 1971: Nr 5 i Svenska skidspelen i Falun
* 1972: Nr 11 i Svenska skidspelen i Lycksele

### Besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1966: Nr 8 i storbakken på Rena
* Ski-NM 1969: Nr 4 i normalbakken på Raufoss
* Ski-NM 1970: Nr 4 i normalbakken i Trondheim
* Ski-NM 1971: Nr 5 i storbakken i Bærum
* Ski-NM 1972: Nr 7 i normalbakken i Trondheim
* Ski-NM 1973: Nr 12 i normalbakken i Vang

Kjelde
------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
| **Selvagensøyane****Lokalt namn: Ilhas Selvagens** |
| --- |
| Rev ved Selvagem PequenaRev ved Selvagem Pequena |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 30°04′N 15°56′W﻿Koordinatar: 30°04′N 15°56′W﻿ |
| **Tal på øyar** | 3, i tillegg til fleire småøyar |
| **Store øyar** | Selvagem Grande, Selvagem Pequena |
| **Areal** | 2,73 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Pico da Atalaia
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Portugal |
| **Autonom region** | Madeira

 |

Kart over Selvagfensøyane.
**Selvagensøyane** (portugisisk: *Ilhas Selvagens*; spansk *Islas Salvajes*) er ei lita øygruppe i Nord-Atlanteren om lag halvvegs mellom Madeira og Kanariøyane. Øygruppa består av to store øyar og fleire småøyar, og er den sørlegaste regionen i Portugal.

Selvagensøyane vert administrert av kommunen Funchal og vert rekna som eit naturreservat. Det er to reservatsoner, ei på Selvagem Grande og ei på Selvagem Pequena.

Geografi
--------

Selvagensøyane er ein del av Makaronesia i Nord-Atlanteren nær Europa og utanfor kysten av Marokko i Nord-Afrika. Øygruppa ligg om lag 230 km frå Madeira og 165 km frå Kanariøyane. Det totale landarealet er 2,73 km². Øyane er omgjeve av farlege rev, og det er berre mogeleg å gå i land enkelste stader. Det er ingen ferskvasskjelder på øyane.

Øygruppa består av to øyar og fleire små øyar fordelt på to grupper som ligg om lag 15 km frå kvarandre.

* Nordaustgruppa - Selvagem Grande og tre småøyar: Ilhéu Sinho, Palheiro do Mar og Palheiro da Terra.
* Søraustgruppa - Selvagem Pequena, Ilhéu de Fora og ei gruppe holmar som berre vert kalla Ilhéus do Norte.

Som med alle øyane i Makaranesia er Selvagensøyane av vulkansk opphav. På dei større øyane finn ein utdøydde vulkankjegler, som fjellet Atalaia på Selvagem Grande. Andre toppar er Tornozelos og Veado.

Historie
--------

Ein har funne spor som tyder på at øyane har vore kjend i lang tid. Dei vart først teikna inn på eit venetiansk kart av Pizzigani-brørne frå 1367.

Kanariøyane vart vitja av europeiske eventyrarar sidan 1300-talet og etter kvart erobra av Spania. Dei vitja derimot ikkje Selvagensøyane som vart rekna som ubuelege. Det var først då portugisarane byrja å utforske verda at folk gjekk i land på Madeiraøyane.

Staden er i dag på UNESCO si verdsarvliste og er busett av to personar som passar på naturreservata.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Savage Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  UNESCO si verdsarvside om «Ilhas Selvagens»
2. ↑  Albuquerque, Luis og Vieira, Alberto, *The Archipelago of Madeira in the 15th Century*, Funchal, Centro Estudos História Atlântico, 1988
3. ↑  Carvalho, Luis og Leitão, Nuno Arkivert 2008-02-23 ved Wayback Machine. *A Noção "Estratégica" das Ilhas Selvagens* (på portugisisk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Jo Inge Berget** (fødd 11. september 1990) er ein norsk fotballspelar frå Gran i Oppland. Han har sanka pokalar med Strømsgodset IF, Molde FK og svenske Malmö FF. Berget er offensiv kantspelar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Berget spelte vårsesongen 2006 for Hadeland på nivå fem i seriesystemet. Han debuterte for eliteserielaget Lyn i september 2007. Sommaren 2008 vart han overført til italienske Udinese Calcio. Der fekk han ikkje speletid, så sesongen 2009 gjorde han atter teneste i Lyn. Frå våren 2010 til juli 2011 spelte Berget på Strømsgodset. Han var med då Drammens-laget vann 2–0 over overraskingslaget Follo i cupfinalen på Ullevål stadion 14. november 2010.

I to og ein halv sesong var Berget Molde-spelar. Under sjefstrenar Ole Gunnar Solskjær vann klubben to seriegull og NM-finalen 2013. Etter eit mislukka opphald i Cardiff City, og ein kort periode i Celtic FC, fekk Berget vinteren 2015 kontrakt med Malmö FF. Her kunne han både i 2016 og 2017 feire laget sine triumfar i Allsvenskan. Året 2018 var han New York City-spelar i USA. Perioden 2019-21 var han atter Malmö-spelar, der han i 2020 var med om å vinne sitt femte seriemeisterskap.

### Landslagsspel

Perioden 2012-17 deltok Berget i 20 av Noregs landskampar. Han skåra 2 mål. Det fyrste kom då Noreg slo Kroatia 2-0 i EM-kvalifiseringskamp 6. september 2015, det andre eit halvår seinare då det vart 2-0 over Finland.

### Merittar

* Noregsmeister: 2010 med Strømsgodset IF og 2013 med Molde FK
* Norsk seriemeister: 2011 og 2012 med Molde FK
* Svensk seriemeister: 2016, 2017 og 2020 med Malmö FF

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jo Inge Berget» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2021.*
* eu-football
**1033** (romartal MXXXIII)

Hendingar
---------

### Utlandet

* Bela I av Ungarn gifta seg med Ryksa, prinsesse av Polen.
* Kongeriket Burgund vart sameina med Det tyske riket.

  

### Noreg

*

Fødde
-----

* Anselm av Canterbury (nær Aosta i Italia).

Døde
----

* 

**<<   1000-talet   >>**
<< 1000 | 1001 | 1002 | 1003 | 1004 | 1005 | 1006 | 1007 | 1008 | 1009 | 1010 | 1011 | 1012 | 1013 | 1014 | 1015 | 1016 | 1017 | 1018 | 1019 | 1020 | 1021 | 1022 | 1023 | 1024 | 1025 | 1026 | 1027 | 1028 | 1029 | 1030 | 1031 | 1032 | 1033 | 1034 | 1035 | 1036 | 1037 | 1038 | 1039 | 1040 | 1041 | 1042 | 1043 | 1044 | 1045 | 1046 | 1047 | 1048 | 1049 | 1050 | 1051 | 1052 | 1053 | 1054 | 1055 | 1056 | 1057 | 1058 | 1059 | 1060 | 1061 | 1062 | 1063 | 1064 | 1065 | 1066 | 1067 | 1068 | 1069 | 1070 | 1071 | 1072 | 1073 | 1074 | 1075 | 1076 | 1077 | 1078 | 1079 | 1080 | 1081 | 1082 | 1083 | 1084 | 1085 | 1086 | 1087 | 1088 | 1089 | 1090 | 1091 | 1092 | 1093 | 1094 | 1095 | 1096 | 1097 | 1098 | 1099 >>
**Egil Danielsen** (fødd 9. november 1933 på Hamar, død 29. juli 2019) var ein norsk friidrettsutøvar, medlem i Hamar Idrettslag, som vart olympiameister i spydkasting i 1956. Danielsen var 182 cm høg og hadde ei tevlingsvekt på 88 kg.

Aktiv
-----

Allereie før han fylte 17 år vann Danielsen bronsemedaljen i spydkast under noregsmeisterskapen i 1950. To år seinare vart det sølvmedalje, medan han deretter vart noregsmeister i spydkast fem år på rad (1953-57). I europameisterskapen 1954 kom han på 10. plass med eit kast på 67,78 meter.

Endå om Danielsen i 1956-sesongen hadde flest kast over 80 m, var den regjerande europameisteren Janusz Sidło frå Polen storfavoritt til OL-gullet i spydkast-tevlinga under Sommar-OL 1956 i Melbourne, den 26. november. Etter tredje omgangen leia Sidlo med eit kast på 79,98 m. Danielsen hadde eit bestekast frå første omgangen på 72,60 m. I fjerde omgangen smelte han til med eit kast på 85,71 meter, ny verdsrekord. Dermed vart han olympiameister med stor margin til andremann. Kastserien hans i tevlinga var 72,60 - 68,49 - 70,75 - **85,71** - 72,60 - 68,86. Utan kjempekastet hadde han hamna på sjetteplass. Etter OL i 1956 fekk Danielsen Fearnleys olympiske ærespris og Morgenbladets Gullmedalje.

Egil Danielsen i 1956
Både i 1956 og 1957 presterte Danielsen dei lengste spydkasta i verda. Første året med verdsrekordkastet i Melbourne, og i 1957 med eit kast på 84,00 m. I 1958 hadde han 82,49 m som årsbeste, einast ein mann i verda kasta lengre. Einast i desse tre åra kasta Danielsen over 80 meter. Ved  europameisterskapen 1958 fekk han sølvmedaljen med eit kast på 78,27 m, bak nemnde Sidło.

I 1959 kasta Danielsen sitt lengste kast i noko NM, 75,98 m. Likevel vart det sølv, bak Willy Rasmussen. Året etter vart det ikkje medalje i NM, men han fekk billett til OL i Roma. Ved dei olympiske sommarleikane 1960 kasta han 72,93 m i kvalifiseringa. Og var med det 17. beste resultatet utslått.

Danielsen er heidra med ein statue rest utanfor skeisehallen Vikingskipet på Hamar. Statuen er sidan flytta til Børstad idrettpark.

Kjelder
-------

* Artikkelen «Egil Danielsen» på Wikipedia på bokmål.
* Artikkelen «Egil Danielsen» på Wikipedia på tysk.

| * v
* d
* e
Dei olympiske ringaneOlympiske meistrar i spydkast, menn |
| --- |
| 1906: Eric Lemming**·** 1908: Eric Lemming**·** 1912: Eric Lemming**·** 1912: Juho Saaristo**·** 1920: Jonni Myyrä**·** 1924: Jonni Myyrä**·** 1928: Erik Lundqvist**·** 1932: Matti Järvinen**·** 1936: Gerhard Stöck**·** 1948: Tapio Rautavaara**·** 1952: Cy Young**·** 1956: Egil Danielsen**·** 1960: Viktor Tsybulenko**·** 1964: Pauli Nevala**·** 1968: Jānis Lūsis**·** 1972: Klaus Wolfermann**·** 1976: Miklós Németh**·**
1980: Dainis Kūla**·** 1984: Arto Härkönen**·** 1988: Tapio Korjus**·** 1992: Jan Železný**·** 1996: Jan Železný**·** 2000: Jan Železný**·** 2004: Andreas Thorkildsen**·** 2008: Andreas Thorkildsen**·** 2012: Keshorn Walcott**·** 2016: Thomas Röhler**·** 2020: Neeraj Chopra |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Joachim Birger Nilsen** (fødd 2. juni 1993) er ein norsk sjakkspelar og sjakktillitsvald. Han vart FIDE-meister i sjakk i 2014 og Internasjonal Meister i sjakk (IM) frå mars 2017. Joachim Birger Nilsen vart vald til president i Norges sjakkforbund 10. juli 2022.

Internasjonal Meister i sjakk
-----------------------------

Han Joachim B. Nilsen tok sitt første IM-napp med 6 poeng på 9 runder i IM-gruppa i TV2 International på Fagernes i påska 2016. Han tok deretter eit IM-napp i eliteklassa i Noregsmeisterskapen i sjakk i Tromsø i juli 2016, med 5,5 poeng på dei 8 første rundane. Det hadde deretter ikkje noko å seie at han tapte siste runde. Det tredje og avgjerande IM-nappet kom i Øbros Jubileumsturnering i oktober 2016, med 6,5 poeng på 9 rundar. Han hadde dermed oppfylt kravet om IM-resultat i turneringar med til saman minst 27 parti. Rating-kravet, kravet til eigen rating over 2400 oppfylte han allereie pr. 1. februar 2015 med 2417. Han vart utnemnd til IM av Verdssjakkforbundet ved beslutning publisert 3. mars 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Joachim B. Nilsen si spelarside hos FIDE
* Joachim B. Nilsen sine parti hos NorBase
* Joachim B. Nilsen sine sjakkparti hos Chessgames.com

Fotnotar
--------

1. ↑
2. ↑  Resultatet frå TV2 International Fagernes 2016
3. ↑  Resultatet frå Eliteklassa i NM i sjakk Tromsø juli 2016
4. ↑  Mattogpatt om Joachim B. Nilsen sitt resultat og IM-tittel.
5. ↑  Søknaden om IM-tittel for Joachim B. Nilsen frå Norges Sjakkforbund
6. ↑  FIDE si liste over nye titteltildelingar 3. mars 2017
**Joachim Christian Geelmuyden Gyldenkrantz Frich** (17. juli 1810–29. januar 1858) var ein norsk kunstmålar. Frich var ein kjend kunstnar i si samtid, mellom anna fordi han budde i Noreg (Kristiania). Han vert rekna som ein sentral kunstnar i den nasjonalromantiske stilen.

*Dragter fra Borgens Præstegjæld i Søndmør*, 1845

### Liv og gjerning

Frich var frå Bergen, son av ein kjøpmann. Han var elev ved kunstakademiet i København, før han studerte vidare hos J. C. Dahl i Dresden og deretter i München. Frich var ein av dei fyrste kunstmålarane som valde å slå seg ned i Noreg.

Trykk etter Joachim Frich sitt måleri *Fra Norangfjord på Sunnmøre* (1848).
Heilt frå unge år var han på ei rekke reiser i Noreg. Basert på skisser frå desse turane laga han ei mengd akvarellar av norske folkedrakter, desse danna grunnlaget for Aagot Noss si bok *Joachim Frichs draktakvarellar* (1973). 

I seinare år vart Frich påverka av Düsseldorfskulen, noko som førte til ein gyllen grunntone i bileta og meir teatralske motiv. Han vart mest kjend for ein serie med seks målarstykke av norske landskap i lystslottet Oscarshall på Bygdøy i Oslo, måla i 1850, og kanskje særleg for dei mange illustrasjonane han laga til Christian Tønsbergs bøker *Norge fremstillet i Tegninger* (1846 og 1848).

Han døydde i Kristiania.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Joachim Frich**

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok, IV. Bandet. 1952.
* Bokmålswikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Ignaz Philipp Semmelweis** (opphavleg **Ignác Fülöp Semmelweis** (ungarsk) (fødd 1. juli 1818 i Buda, død 13. august 1865 i Döbling ved Wien) var ein ungarsk-austerriksk lege som synte at barselfeber var smittsam og at tilfella av barselfeber kunne minke drastisk om pleiarane vaska hendene grundig. Han oppdaga dette i 1847 då han var sjef for fødselsavdelinga på eit sjukehus i Wien.

Liv og gjerning
---------------

Semmelweis arbeidde på 'Allgemeine Krankenhaus der Stadt Wien', der han merka seg den store skilnaden i dødelegheit mellom dei to fødeavdelingane på sjukehuset. På Fyrste avdeling låg kvinner frå borgarskapet; desse vart primært undersøkt av lækjarane under fødselen. På Andre avdeling var innlagt kvinner med svakare økonomi; her var det jamnast jordmødrer som assisterte under fødslane. Semmelweis registrete at kvinnene på Fyrste avdeling hadde ein markant større dødelegheit enn dei som vart overvåka av jordmødrene. På Fyrste avdeling døydde ofte mellom 10% og 35% av dei fødande, medan dødelegheita for kvinnene på Andre avdeling, samt for kvinner som fødde heime, låg heilt ned på 2%.

Semmelweis kom på sporet av årsaka til skilnaden i dødelegheit, etter at kollegaen Jakob Kolletschka døydde av ein infeksjon han fekk under ein obduksjon av ei kvinne som hadde døydd i barselssenga på sjukehuset. Arbeidsdagen for lækjarane på Fyrste avdeling var organisert såleis at dei starta i disseksjonsstova, der ein utførte obduksjonar, deretter heldt ein fram på avdelingane med tilsyn av pasientane. Jordmødrene på Andre avdeling arbeidde einast med å gje fødselhjelp. Semmelweis utvikla ein hypotese om at lækjarane måtte overføre et «likstoff» frå dei døde pasientane til dei levande. Han fekk lækjarane til å vaske hendene i ei klorkalk-oppløysing, før dei førte tilsyn med kvinnene. Dødelegheita fall då til eit nivå som samsvarte med nivået på Andre avdeling. Seinare innførte han også tilsvarande vask av operasjonsinstrument og enda med å kunne syne til ei dødelegheit på under 1%.

I Noreg er han særleg kjend etter Jens Bjørneboe sitt skodespel «Semmelweis» frå 1968.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ignaz Semmelweis» frå Wikipedia på dansk, den 13. juli 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |