recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 58°35′38.486″N 16°10′3.9180″E﻿

Sankt Olai kyrkje, døypt etter Olav den heilage
Norrköping rådhus
**Norrköping** er ein svensk by og administrasjonssenter i Norrköpings kommun i Östergötlands län i landskapet Östergötland. I 2011 hadde byen 87 247 innbyggjarar.

Byen ligg ved utløpet til Motala ström i Bråviken av Austersjøen. Elva fell 22 meter frå sjøen Glan ned til havnivået og plassen har i all tid blitt brukt for vasskrafta si. Byen fekk bystatus i 1384. Tydinga si som hamne- og industriby fekk Norrköping på 1600-talet av forretningsmannen Louis de Geer (1587-1652), som kom hit frå Holland. På 1800- og store delar av 1900-talet var Norrköping kjend som «Sveriges Manchester» med fleire tekstilverksemder. 

Byen har allsidig industri med mellom anna tre-, papir- (avispapir), celluloseindustri og elektroteknisk industri. Her er òg ei oljehamn. Byen er eit trafikknutepunkt ved E4 og jernbana 
Stockholm–Malmö. Byen har òg ein flyplass. Norrköping er sete for fleire statlege institusjonar som Invandrarverket, Kriminalvårdsstyrelsen, Luftfartsverket, Sjöfartsverket og Sveriges meteorologiska och hydrologiska institut. Kolmården dyrepark ligg nordaust for sentrum.

Norrköping er ein av få svenske byar som har sporvognstrafikk. Byen er venskapsby med bl.a Trondheim (Noreg).

Historie
--------

Norrköping er omtalt som by allereie på 1200-talet, og fekk ein blomstringstid på 1600-talet som den første industristaden i Sverige og eksporthamn for jernverka; ei tid landet sitt nest største byen. Ny industrivekst på 1800-talet. 

Bykjernen ber preg av byplanlegginga på 1600-talet, med rettvinkla gateplan. Norrköping vart sterkt skadd av russiske åtak i 1719, og berre få bygningar frå 1600- og 1700-talet er verna, blant dei Hedvigskyrkja frå 1670-åra (gjenreist 1719). Byen har interessante industribygningar frå 1800-talet langs Motala ström. Dei gamle industribygningane er seinare teke i bruk til andre formål, bl.a Arbetets museum. Her ligg òg bymuseet, og lenger nord teateret Carl-Johansparken og ruinane av slottet Johannisborg frå 1613. Her er òg nytt konsert- og kongressenter frå 1994.

På 1960-talet opplevde tekstilindustrien nedgangstider og nedleggingar, og det drygde til 1990-talet før det sentrale «industrilandskapet» fann ny bruk som filial til Linköpings universitet («Campus Norrköping») og ulike kunnskapsintensive verksemder.

*Strykjärnet* med Arbejdets museum

Idrett
------

Norrköping har òg eit godt fotballag, IFK Norrköping.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Norrköping» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Norrköping by

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Bharatiya Janata-partiet** (engelsk *Bharatiya Janata Party*, BJP, 'Indias folkeparti') er eit politisk parti i India. Det blei stifta i 1980 og blei i løpet av 1990-åra blitt det andre store nasjonale partiet i indisk politikk, ved sidan av Kongresspartiet. Partiet er knytt til høgresida og hindutva, «hindunasjonalisme». Partisymbolet er ein lotusblom.

BJP blei grunnlagd i 1980 som ein etterfølgjar til Bharatiya Jana Sangh. Det voks kraftig, og blei det nest største partiet ved valet i 1991. Ved valet til Lok Sabha i 1996 gjekk BJP sterkt fram og blei det største partiet i underhuset, utan å få fleirtal åleine. Partiet danna regjering under Atal Bihari Vajpayee, men klarte ikkje å mønstra fleirtal og måtte gå av etter tretten dagar. Etter nyval i 1998 danna Vajpayee på nytt regjering i ein koalisjon kalla National Democratic Alliance. Denne tapte fleirtal i 1999, men kom styrkt tilbake etter nyval og blei sitjande heile valperioden ut, til 2004. Partiet har deretter vore i opposisjon på riksplan.

BJP under Vajpayee førte ein liberal økonomisk politikk og landet som heilskap opplevde sterk økonomisk vekst. India utførte atomprøvesprengingane Pokhran-II i 1998, men betra seinare det spente tilhøvet til Pakistan. Partiet var likevel knytt til indre strid mellom religiøse grupper som blussa opp på 1990-talet med Ayodhya-konflikten og såg fleire dødelege opptøyar. Narendra Modi, som var øvsteminister for delstaten Gujarat under opptøyane der i 2002, blei vald som statsministerkandidat for partiet ved valet i 2014.

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. ↑  ; vitjingsdato: 5. juli 2020.
3. ↑  «BJP moves to new headquarters». The Hindu. Henta 22. februar 2018.
4. ↑  «With 8.8 crore members, BJP claims to be world's largest party». Henta 22. februar 2018.
5. ↑  «Narendra Modi made his move.». Henta 9. april 2021.
6. ↑  Arild Engelsen Ruud: Hindunasjonalismen Arkivert 2014-05-12 ved Wayback Machine. *PACEM*, bd. 7, nr. 2, 2004, s. 143-149.
7. ↑  *Political Parties And Election Symbols, 2007*, Election Commission of India, s. 16 og 87.
8. ↑  «Indians vote on key election day», BBC News (7 April 2014)

* Kristiansen, Knut & Filseth, Gunnar. Indias samtidshistorie (30. desember 2013), *Store norske leksikon*. Henta 11. mai 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2019-03-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Flagget til CPI(M) er raudt med hammar og sigd.
Demonstrasjonstog for kommunistpartiet i Agartala i Tripura.
**Det indiske kommunistpartiet (marxistisk)** (engelsk *Communist Party of India (Marxist)*, *CPI(M)* eller *CPM*; hindi भारत की कम्युनिस्ट पार्टी (मार्क्सवादी) *Bhārat kī Kamyunisṭ Pārṭī (Mārksvādī)*) er eit marxist-leninistisk politisk parti i India. Partiet finst i fleire delar av landet, men har hovudbasen sin i Vest-Bengal og Tripura nordaust i landet og Kerala i sørvest. Prakash Karat har vore partileiar sidan 2005.

Det indiske kommunistpartiet (marxistisk) blei danna som eit utbrytarparti frå det indiske kommunistpartiet (CPI) i 1964. Splittinga kom av motsetningar i partiet mellom ein fraksjon som ville ha gode band til det regjerande Kongresspartiet og Sovjetunionen på den eine sida, og ein annan som meinte dette svekka klassekampen og ville nærma seg det kinesiske kommunistpartiet i staden, trass i krigen mellom India og Kina i 1962. Den sistnemnde gruppa danna CPI(M) «for å forsvare dei vitskaplege og revolusjonære grunntankane til marxist-leninismen og bruken av han i dei konkrete indiske tilhøva». I 2011 oppgav partiet ein medlemsmasse på over 10 millionar.

Partiet vann 16 sete ved valet til Lok Sabha (det indiske underhuset) i 2009, og hadde i same periode 11 medlemmer i Rajya Sabha (overhuset). Partiet leiar delstaten Tripura som medlem av Left Front, og har hatt lange periodar ved makta i Vest-Bengal i same allianse, og i Kerala som del av Left Democratic Front. 

Fleire andre parti er blitt danna som utbrytarar frå CPI(M), mellom anna CPI(ML) (som igjen danna grunnlag for Communist Party of India (Marxist-Leninist) Liberation), Marxist Communist Party of India, Marxist Coordination Committee i Jharkhand, Janathipathiya Samrakshana Samithy, Communist Marxist Party og BTR-EMS-AKG Janakeeya Samskarika Vedi i Kerala, Party of Democratic Socialism i Vest-Bengal, People's Democratic Front i Tripura, Ram Pasla-gruppa i Punjab og Orissa Communist Party i Orissa.

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. 1 2  .
3. ↑  «in order to defend the scientific and revolutionary tenets of Marxism-Leninism and its appropriate application in the concrete Indian conditions.» «About us» Arkivert 2016-10-15 ved Wayback Machine. cpim.org
4. 1 2  «About us» Arkivert 2016-10-15 ved Wayback Machine. cpim.org

* *Denne artikkelen bygger på «Communist Party of India (Marxist)» frå Wikipedia på svensk, den 11. mai 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Det indiske kommunistpartiet (marxistisk)**

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* BBC Things

 |
**Tudehpartiet** (farsi حزب توده ایران (Hezb-e Tudeh Iran), 'Det iranske folkepartiet') er eit iransk politisk parti. Det vart skipa i 1941, med Soleiman Mohsen Eskandari som leiar. 

Det hadde mykje innverknad i dei første åra etter det vart skipa, og i kampen for å nasjonalisere *Anglo-Iranian Oil Company*.

Innverknaden vart mindre etter det USA-støtta statskuppet i 1953 mot den venstreorienterte statsministeren Mohammad Mossadegh. Partiet finst framleis, men i åra etter den islamistiske revolusjonen i Iran vart det svekt av sterk forfølging. Den islamistiske regjeringa slo hardt ned på partiet i 1982, og avretta mange av medlemene i 1988, da eit stort tal med politiske fangar vart drepne i Iran.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tudeh Party of Iran Arkivert 2007-06-09 ved Wayback Machine.
* Partisongen (video på YouTube)

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Tudeh Party of Iran» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Långsjön** er ein avlang innsjø som dannar grensa mellom Skälsätra i Tyresö kommun og Tutviken ved Gudö i Haninge kommun, begge ein del av Stockholms län og landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen har eit overflateareal på 0,31 km², og ligg 18,9 meter over havet. Gjennomsnittsdjupna er fire meter, og innsjøen har eit volum på 1,29 millionar m³.

Innsjøen, viss eldre namn er *Tutviken*, inngår i Tyresån-vassdraget. Namnet Tutviken lever vidare i ein liten tettstad ved sørsida til innsjøen. Nesten midt i Långsjön ligg Solön. Omkring innsjøen, og då i størst grad på nordsida og i munningane i aust og vest, ligg fleire forsvarsinstallasjonar frå første og andre verdskrigen. Ved nordbreidda av innsjøen, i Skälsätra, har det vore ein eigen festplass med eigen dansebane, no omgjeve av villabusetnad.

Det vestlege tilløpet i innsjøen kjem frå Drevviken via Gudöån, og dreneringen mot aust skjer via Gammalströmmen til Tyresö-Flata. Vatnet frå innsjøen munnar til slutt ut i Kalvfjärden, som er ein del av Austersjøen.

Festningar ved Stockholm
------------------------

Overfor Gudöåns utløp i Langsjöns nordvestlege del ligg restane etter Måndalsfortet, eit u-forma og godt skjult forsvarsanlegg som ligg på ei låg klippe under Måndalshöjden. Måndalsfortet inngjekk i den Södra Fronten som vart anlagt like før og under første verdskrigen. Södra Fronten og Norra Fronten, òg kalla *Korvlinjen*, fungerte som viktig bindeledd innanfor festningsforsvaret av Stockholm. Eit av dei best verna anleggane er Måndalsfortet, som vart starta i 1903. Ytterlegare eit anlegg, det største av festningane, ligg nord for Gammalströmmen og øvst på Skälsätraberget.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Långsjön i Skälsätra-Tutviken» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* *Södra Drefviken. Hur gammal bondebygd kring södra Drevviken stöptes om under början av 1900-talet*, av Tord Bolander, Vendelsö Fastighetsägarförening, utg. 2002.
* *Fästningen Stockholm även kallad Korvlinjen*, artikel av Tord Bolander, Glimtar från Haningebygda nr 4, 2008.


Koordinatar: 59°12′55″N 18°13′50″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ordførarar i Ulstein kommune** er ei oversikt over dei som har vore ordførarar i Ulstein kommune i Møre og Romsdal:

1838-1841 Andreas Hofgaard Winsnæs 

1842-1843 Nils Toresen Nedrelid 

1844-1845 Martinus Mortensen Overaae 

1846-1849 Hans Nicolai Wraamann 

1850-1853 Martinus Mortensen Overaae 

1854-1855 Hans Nicolai Wraamann 

1855. Jon Pedersen Brandal 

1856-1859 Martinus Mortensen Overaae 

1860-1867 Knut Guliksen Hareide 

1868-1871 Johannes Pedersen Scheide 

1872-1873 Elling Ellingsen Ulfsteen 

1874-1875 Lars Hansen Hareide 

1876-1881 Johannes Pedersen Scheide 

1882-1883 Ole Johannessen Teigene 

1884-1895 Martinus Bjørndal 

1896-1897 Ole Johannessen Teigene 

1898-1901 Martinus Bjørndal 

1902-1904 Ole Johannessen Teigene 

1905-1910 Hans Nilsen Rise 

1911-1913 Arne Ingebrigtsen Grimstad 

1914-1922 Hans B. Osnes 

1923-1928 Knut Strand V

1929-1931 Sverre J. Lynge 

1932-1934 Knut Strand V

1935-1945 Leif H. Saunes V

1946-1947 Knut Strand V 

1948. Martin O. Ulstein V

1948-1959 Knut A. Ertesvåg 

1960-1963 Jan Remø H

1964-1967 Per A. Dimmen H

1967. Peter K. Saunes Ap

1968-1975 Oskar V. Sundgot KrF

1976-1979 Olav B. Urke KrF

1979-1987 Asbjørn Flø Sp

1988-1993 Ottar Kaldhol Ap

1993-1995 Arne Walderhaug KrF

1995-2003 Jan Berset H

2003- Hannelore Måseide Ap, uavhengig frå 28. januar 2008

2015-
Kvit silkepompadur med blomar, no ved Norsk Folkemuseum.
Måleri av madame de Pompadour i blomstra silkekjole.
**Pompadur** er ei poseforma dameveske som vanlegvis er sydd av tøy og rynka saman øvst med snor eller band. Veska kom på moten i siste delen av 1700-talet. Ho er kalla opp av markisa av Pompadour, ei fransk hoffkvinne og offisiell kongeleg elskarinne, som var ein trendsetjar i rokokkotida. Pompadurar var laga av silketøy med blomstermønster som også hadde fått namn etter henne.

Døme
----

* Satengpompadur frå Frankrike rundt 1799.Satengpompadur frå Frankrike rundt 1799.
* Pompadur, kanskje frå Fankrike rundt 1800.Pompadur, kanskje frå Fankrike rundt 1800.
* Europeisk pompadur med perlebroderi frå rundt 1830.Europeisk pompadur med perlebroderi frå rundt 1830.
* Svart pompadur pynta med melonsteinar, frå USA rundt 1860.Svart pompadur pynta med melonsteinar, frå USA rundt 1860.
* Brodert pompadur brukt i Tolga i Hedmark, no ved Norsk Folkemuseum.Brodert pompadur brukt i Tolga i Hedmark, no ved Norsk Folkemuseum.
* Utstillingsdoke med moteklede frå 1830-åra og pompadur.Utstillingsdoke med moteklede frå 1830-åra og pompadur.

Kjelder
-------


* Pompadur (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 30. november 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pompadur**

* Pompadur. Søk ved digitaltmuseum.no
**NorgesPatriotene** (**NP**) er ein politisk organisasjon som vart stifta i 2007 av Øyvind Heian. Dei stilte til val ved stortingsvalet i 2009. Sjølv om dei profilerer seg som eit politisk parti, er dei berre registrert som «Forening/lag/innretning».

Partiprogrammet til Norgespatriotene har berre ein post: Å stoppe innvandringa. Anna politikk er i deira auge irrelevant no. Dei påstår at etniske nordmenn er i ferd med å verte i mindretal i eiga land. Dei vil difor jobba aktivt for å stanse all innvandring til Noreg og sende heim innvandrarar i dei tilfelle der det er mogleg. Spesielt kritiske er dei til den muslimske innvandringa.

NorgesPatriotene kom tidleg i media sitt søkelys grunna partiformann Heian si tidlegare tilknyting til den nasjonalsosialistiske organisasjonen Vigrid, og at han er dømd for blant anna å koma med drapstruslar mot dåverande justisminister Knut Storberget. Øyvind Heian er også meld til politiet for rasistiske ytringar. Partiet fekk også mykje merksemd i media for utdeling av flygeblad som vart oppfatta som støytande.

Nasjonaldemokratene slo seg saman med NorgesPatriotene i 2007.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Nøkkelopplysningar frå Enhetsregisteret». brreg. Henta 19. juli 2007.
2. ↑  «NorgesPatriotenes politikk». NorgesPatriotene. Henta 19. juli 2007. [*daud lenkje*]
3. ↑  Kjetil Sæter (27. mars 2007). «Anmelder Vigrid-medlem for drapstrusler». Aftenposten. Henta 19. juli 2007.
4. ↑  Gry Elisabeth Veiby (18. juli 2007). «Fra Vigrid til Stortinget». TV 2. Henta 19. juli 2007.
5. ↑  Elena Solberg (13. juli 2007). «- Det er patetisk». Drammens Tidende. Henta 19. juli 2007. [*daud lenkje*]
6. ↑  Erlend Malmo (5. juli 2007). «- Jeg er sjokkert!». Namdalsavisa. Arkivert frå originalen 27. september 2007. Henta 19. juli 2007.
7. ↑  «Mer nasjonalisme i Øvre Eiker». Bygdeposten. 13. juli 2007. Henta 19. juli 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* NorgesPatriotenes Heimeside
*Sjå òg: Reformpartiet (fleirtyding), for andre parti med dette namnet.*
**Reformpartiet** er eit protestparti mot bompengar som vart tufta den 12. oktober 2004 på Nøtterøy Menighetshus. Partiet har òg fokusert sterkt på å betra samferdsletilbodet i Vestfold gjennom utbygging av E18 til fire felt og dobbeltspor på jernbana gjennom fylket. Partiet rakk å samla dei naudsynte 5000 støtteunderskrifter innan årsskiftet, og rakk innan fristen for stortingsvalet 2005, å stilla lister i 6 fylke: Vestfold, Rogaland, Møre og Romsdal, Oppland, Østfold og Akershus.
Partiets slagord for stortingsvalet 2005 var "Norge uten bommer! 
Reformpartiet - mot velgerforakt og maktmisbruk!".
Reformpartiet har, som det einaste av partia som stiller til stortingsvalet, programfesta direkte demokrati ved at det seier at dersom 5 % av veljarane skriv under på krav om folkeavstemming i ei sak, så skal slik avstemming skje og resultatet skal vera bindande for partiet.

Reformpartiet hadde liten suksess ved valet i 2005. Til saman fekk det 727 røyster, over halvparten av desse i Vestfold. Dette utgjorde ei oppslutning på 0,03 % på landsbasis. I dei enkelte fylka der dei stilte fekk dei:

* Vestfold: 0,36 %
* Oppland: 0,08 %
* Østfold: 0,03 %
* Rogaland: 0,02 %
* Møre og Romsdal: 0,02 %
* Akershus: 0,01 %

| * v
* d
* e
Politiske parti i Noreg |
| --- |
| Tala i parentes er prosentvis oppslutnad ved Stortingsvalet 2021. Partia som ikkje har prosenttal deltok anten ikkje ved siste valet eller hadde mindre enn 0,1% oppslutnad. |
| På Stortinget | 
* Arbeidarpartiet (26,3)
* Høgre (20,4)
* Senterpartiet (13,5)
* Framstegspartiet (11,6)
* Sosialistisk Venstreparti (7,6)
* Raudt (4,7)
* Venstre (4,6)
* Miljøpartiet Dei Grøne (3,9)
* Kristeleg Folkeparti (3,8)
* Pasientfokus (0,2)

 |
| Ikkje på Stortinget | 
* Noregsdemokratane (1,1)
* Pensjonistpartiet (0,6)
* Konservativt (0,4)
* Industri- Og Næringspartiet (0,3)
* Partiet Sentrum (0,3)
* Helsepartiet (0,2)
* Liberalistane (0,2)
* Folkets parti (0,1)
* Alliansen (0,1)
* Piratpartiet (0,1)
* Norges Kommunistiske Parti
* Feministisk initiativ
* Kystpartiet
* Generasjonspartiet
* Redd Naturen
* … **fleire**

 |
**Petroleumsverksemd**, **petroleumsnæringa** eller **oljeindustrien** vert gjerne brukt om alt som har med produksjon av petroleum å gjere, frå utvinning og transport, til foredling og sal, samt forsyningsnæringa (som oftast kalla supplynæringa). Desse vert gjerne delt inn att i offshore (eller utaskjærs) verksemd og landbunde (onshore) verksemd.

Ettersom petroleum er ei av dei viktigaste energikjeldene i verda, er slik verksemd viktig for både lokalsamfunn og land (sjå mellom anna petroleumsverksemda i Noreg). I mange land er petroleumsverksemd ein av dei viktigaste næringsvegane. Petroleumsnæringa treng mykje og dyrt utstyr, og mykje mannskap, noko som fører med seg store positive økonomiske ringverknader. Petroleumsverksemda er i somme land vorte så omfattande at det utgjer mest heile nasjonaløkonomien. Mellom slike land er Kuwait og Saudi-Arabia. Om inntektene til eit land er tufta mest berre på petroleumsverksemd, vert det omtala som Kuwaitøkonomi. 

Petroleumsverksemd vert vanlegvis delt inn i tre hovuddelar. Desse delane er:

* Oppstraums petroleumsverksemd - Leiting etter og utvinning av petroleum
* Midtstraums petroleumsverkstemd - Transport, lagring og sal av store mengder ikkje raffinert petroleum
* Nedstraums petroleumsverksemd - Raffinering og sal av petroleumsprodukt til forbrukarar

Biletgalleri av petroleumsverksemd frå boring til bensinstasjon
---------------------------------------------------------------

* Borerigg**Borerigg**
* Oljeplattform**Oljeplattform**
* Oljepumpe**Oljepumpe**
* Tankskip**Tankskip**
* Oljeraffineri**Oljeraffineri**
* Røyrleidning**Røyrleidning**
* Oljekraftverk**Oljekraftverk**
* Petrokjemisk gassbehandlingsanlegg**Petrokjemisk gassbehandlingsanlegg**
* Bensinstasjon**Bensinstasjon**
Satellittbilete av Stettiner Haff og Pommernbukta (i nord)
**Pommernbukta** (polsk: *Zatoka Pomorska*; tysk: *Pommersche Bucht*) er ei bukt sørvest i Austersjøen ved kysten av Polen og Tyskland. 

Sør for bukta ligg Stettiner Haff der elva Oder munnar ut, og mellom desse to sjøområda ligg øyane Usedom/Uznam og Wolin der tre sund knyter Pommerbukta og Stettiner Haff i saman: Dziwna, Świna og Peenestrom. I vest ligg den tyske øya Rügen, og i nord den danske Bornholm.

Det største djupet i bukta er er berre 20 meter og saliniteten er om lag 8‰. Det er laga ein djupare vassveg over Pommernbukta frå hamna i Szczecin via elva Oder, Stettiner Haff og Świna, slik at større skip kan nå hamna i Świnoujście og Szczecin.

Dei viktigaste hamnebyane er: 

* Szczecin
* Świnoujście
* Dziwnów
* Usedom
* Wolgast

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turisme i Vest-Pommern
* vorpommern.de
*

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Bay of Pomerania frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Vøringsfossen** er den 83. høgaste fossen i Noreg ut frå totalt fall. Han ligg øvst i Måbødalen i Eidfjord kommune i Vestland og har eit samla fall på 182 meter og eit største fall på 163 meter. Fossen er kanskje den mest kjende i landet og ein stor turistattraksjon på vegen ned frå Hardangervidda til Hardangerfjorden. Fossen er ein populær turistattraksjon, og var mellom anna den mest vitja naturattraksjonen i Noregi 2018.

Vassmengda i elva er regulert i samband med kraftutbygging, men det er krav til minstevassføring på 12 m³/s i sommarsesongen.

Historikk
---------

Den fyrste som med begeistring skildra Vøringsfossen, og dermed har blitt ståande som Vøringsfossen sin "oppdagar", var den norske astronomen Christopher Hansteen (1784 1873), som reiste over Hardangervidda sommaren 1821 for å gjera astronomiske observasjonar.

Etter å ha overnatta på Maurseth gjekk turen vidare mot Eidfjord. Hestekaren austfrå som hadde vore med han over fjellet ville ikkje lenger, men to spreke karar frå Maurseth baud seg til å vera med og bera utstyret hans ned til sjøen. Undervegs stoppa Hansteen fleire gonger for å sjå på fossefall, men dei to karane meinte at dette var ingenting. Om han ville bli med dei, så skulle dei vise han ein skikkeleg foss. Minst ½ fjerding (1400 meter) høg. Det meinte Hansteen var umogeleg, og ville sjå med eigne augo. 

Men karane var nok til å lita på, sjølv om høgda på fossen var sterkt overdriven. Det var likevel det mest fantastiske fossefallet Hansteen hadde sett. Han målte fallhøgda til 933 fot (280 meter) ved å kasta stein utfor kanten og ta tida med lommeuret sitt. Det mest fantastiske, og det som har fascinert tilreisande i alle år seinare, er den plutselege overgangen mellom det flate fjellplatået og dei stupbratte fjellsidene i Måbødalen.

Vel heime att skreiv Hansteen ei meisterleg skildring i bladet "Budstikken", og Vøringsfossen vart straks eit av reisemåla for dei fleste turistane som fann vegen til Hardanger.

Vøringsfossen og Måbødalen 
Foto:
Kenny Louie
 

Illustrasjon frå verket *Norge fremstillet i billeder* frå 1848.

Sjå òg
------

* Sysenvatnet
* Sysendammen
* Sima kraftverk
* Fossli Hotel
* Måbødalen

Sjå òg
------

* Fossar i Noreg

Kjelder
-------

1. ↑  No er brua over Noregs best besøkte naturattraksjon på plass. NRK. 2. juli 2020. Vitja 3. juli 2020

* Vøringsfossen på World Waterfall Database Arkivert 2008-05-06 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Vøringsfossen**

* Vøringsfossen
* Bilete
* Innovasjon Norge Arkivert 2008-04-06 ved Wayback Machine.
* Eldre fotografi av Vøringsfossen på nettstaden Galleri NOR (Nasjonalbiblioteket)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Piratpartiet** er eit svensk politisk parti, som vart grunnlagt den 1. januar 2006 av Rickard Falkvinge. Piratpartiet er eit særinteresse-parti som engasjerer seg i opphavsrettslege spørsmål. Dei rettar seg i hovudsak mot fildelarar med same retorikk som patentkritikarar og grupperingar som arbeider for fri informasjonsspreiing over verdsveven. Partiet har ikkje nokon offisiell politikk på andre område, og «särskilt inte fördelningspolitiska frågor».

Den 15. februar sende Piratpartiet ut ei pressemelding om at dei hadde samla dei 1 500 underskrifter som trengst for registrere eit parti i arkivet til valstyresmaktene i Sverige. I same pressemelding står det òg at partiet kjem til å stille til Riksdagsvalet i Sverige 2006, og at underskriftene var godkjende av styresmaktene.

### Pirate Bay-rassiaen

Då fildelingsnettstaden Pirate Bay i Stockholm fekk tenarane sine inndregne av svensk politi vart det demonstrasjonar i Stockholm og Göteborg; mellom arrangørane var Piratpartiet og fleire liberale ungdomsparti.

Partiet har hevda i fråsegner at Pirate Bay-rassiaen gav dei mange nye medlemer på berre nokre få dagar. Samstundes skal medlemslistene til partiet ha kome på avvegar etter rassiaen, då tenarparken til Piratpartiet og Piratbyrån vart konfiskert saman med Pirate Bay-tenarane.

Kjelder
-------


* «Piratpartiet».  *Offisiell nettstad*

---

* *Denne artikkelen bygger på «Piratpartiet» frå Wikipedia på svensk, den 6. juni 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Piratpartiets medlemslister på avveie, ITavisen
* Politisk Pirate Bay-oppvask|kommentar=Kommentar, ITavisen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Petra Felke** (fødd 30. juli 1959) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Saalfeld/Saale i Thüringen som tevla for Aust-Tyskland i spydkast. Ho vart olympisk meister i øvinga i 1988 og sette tre verdsrekordar.

Aktiv
-----

Felke vann spydkasttevlinga under universiaden 1981 i Bucuresti. I 1984 vann ho den fyrste av seks strake nasjonale meistertitlar i spydkast. Etter som Aust-Tyskland boikotta sommarleikane 1984 i Los Angeles deltok ho ikkje OL.

Under eit stemne i Schwerin den 4. juni 1985 forbetra Felke verdsrekorden i spydkast til fyrst 75,26 m og sidan til 75,40 m. Året etter tok ho sølvmedaljen i EM i friidrett 1986 med 72,52 m, der britiske Fatima Whitbread i sitt livs form tok sigeren med 76,32 m i finalen, dagen etter ho hadde teke over verdsrekorden med 77,44 m i kvalifiseringa.

Felke tok tilbake verdsrekorden den 29. juli 1987 i Leipzig med eit kast på 78,90 meter. Ho var likevel sjanselaus mot Whitbread i friidretts-VM fem veker seinare; Whitbread vann gullet med 76,64 m, Felke fekk sølv med 71,76 m.

9. september 1988 vart Felke den fyrste kvinna til å kaste spydet 80 meter, rekordkastet i Potsdam målte nøyaktig 80,00 meter. Under sommar-OL 1988 i Seoul vann Felke gullmedaljen (74,68 m) framom Fatima Whitbread (70,32 m), medan bronsemedaljen gjekk til Beate Koch (67,30 m), også ho frå Aust-Tyskland.

Under friidretts-EM 1990 i Split fekk Felke bronsemedaljen på 66,56 m, slått med ein meter av si landskvinne Karen Forkel som tok sølv, og ytterlegare tolv centimeter av europameisteren, Päivi Alafrantti frå Finland. Året etter, i 1991, måtte Felke i Tokyo sjå seg slått med ti centimeter i kampen om gullmedaljen under VM i friidrett 1991. Xu Demei frå Kina kasta spydet 68,78 m, Felke 68,68 m.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Petra Felke» frå Wikipedia på tysk, den 11. september 2014.*


| * v
* d
* e
Dei olympiske ringaneOlympiske meistrar i spydkast, kvinner |
| --- |
| 1932: Babe Didrikson**·** 1936: Tilly Fleischer**·** 1948: Herma Bauma**·** 1952: Dana Zátopková**·** 1956: Inese Jaunzeme**·** 1960: Elvīra Ozoliņa**·** 1964: Mihaela Peneș**·** 1968: Angéla Németh**·** 1972: Ruth Fuchs**·** 1976: Ruth Fuchs**·** 1980: María Colón**·** 1984: Tessa Sanderson**·** 1988: Petra Felke**·** 1992: Silke Renk**·** 1996: Heli Rantanen**·** 2000: Trine Hattestad**·** 2004: Osleidys Menéndez**·** 2008: Barbora Špotáková**·** 2012: Barbora Špotáková**·** 2016: Sara Kolak**·** 2020: Liu Shiying |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Democratic Socialists of America** (DSA) er ein sosialistisk organisasjon i USA, og den fremste amerikanske medlemen i Den sosialistiske internasjonalen, *Socialist International*. 

DSA vart danna i 1982, mellom anna av folk frå den eine av dei tre fraksjonane i det oppløyste *Socialist Party of America*. Dei to andre danna *Social Democrats USA* og Socialist Party USA. 

Michael Harrington og Barbara Ehrenreich vart valde til leiarar. 

Opphavleg var DSA sterkt assosiert med ideen om at «den realistiske venstresida finst i dag i Det demokratiske partiet» (Harrington). I dag er haldninga: «Democratic socialists reject an either-or approach to electoral coalition building, focused solely on a new party or on realignment within the Democratic Party.»

Senator Bernie Sanders er medlem i DSA, og vart vald inn som uavhengig *(Independent)* kandidat frå staten Vermont. 

DSA sitt arbeid innanfor Democratic Party har likevel vorte sedd på som nødvendig fordi det politiske systemet ikkje gjev eit tredje parti ein sjanse. «Much of progressive, independent political action will continue to occur in Democratic Party primaries in support of candidates who represent a broad progressive coalition. In such instances, democratic socialists will support coalitional campaigns based on labor, women, people of color and other potentially anti-corporate elements... Electoral tactics are only a means for democratic socialists; the building of a powerful anti-corporate coalition is the end.» (Where We Stand)

I 2000 tok ikkje DSA noka offisiell stilling i presidentvalet, og fleire framståande medlemer støtta Ralph Nader frå Green Party. I 2004 støtta DSA demokratiske John Kerry. Landsmøtet til DSA i 2007 hadde stort oppmøte, og høyrde mellom anna ein viktig tale av senator Bernie Sanders. 

Young Democratic Socialists (YDS) er ungdomsorganisasjonen til DSA.

Kjelder
-------

1. ↑  ; utgjevar: Democratic Socialists of America; utgjevingstidspunkt: 1. august 2017; sitat: Proud to announce we reached our goal of 25,000 members by the convention!.
2. ↑  «Democratic Socialists of America Celebrate Record Membership in Chicago. Now What?». 4. august 2017. «In the wake of a surge of new interest over the past year, the organization announced earlier this week that it now has 25,000 dues-paying members»
3. ↑   "WHERE WE STAND: The Political Perspective of the Democratic Socialists of America", section 5, on the DSA website. Accessed 3/24/06.

* *Denne artikkelen bygger på «Democratic Socialists of America» frå Wikipedia på engelsk, den 2. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Official site
* The Theory and Practice of Democratic Socialism
* Religion and Socialism Commission of the Democratic Socialists of America

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
Koordinatar: 53°16′N 6°05′W﻿

**Dalkey Island** (*Deilginis* på irsk, tyder «Tornete øy») er ei øy 15 km sør for Dublin, nær landsbyen Dalkey, 3 km sør for hamna Dún Laoghaire. Øya er ikkje lenger busett, men har restar etter hus, ei kyrkje og eit Martellotårn. Ho ligg mindre enn 300 meter frå land og har eit areal på 9 hektar.

Det finst bevis for at øya var busett for 6000 år sidan og vart nytta som ein base for vikingane. Det er òg ruinar etter ei anna kyrkja, frå 600-talet, kalla opp etter St. Begnet. 

Ei festning på det nordlegaste neset (eit såkalla *promontory fort*) er framleis synleg i form av ei grøft. 

Steinkyrkja som det finst ruinar av i dag vart bygd på 800-900-talet og vart truleg forlaten då vikingane nytta øya som base og del av den travlaste hamna i landet på den tida. Tidleg på 1800-talet reiste den britiske admiraliteten Martellotårnet på øya, eit av åtte tårn langs Dun Laoghaire-kysten. Tårnet fungerte som eit signaltårn som skulle sende vidare signal når det vart oppdaga invaderande skip under Napoleonstida. 

Sundet mellom øya og fastlandet er svært djupt og ein gong vart det vurdert å byggje ein oljeterminal her. Området rundt er hovudsakleg bustadområde så ein valde å plassere terminalen ein annan stad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dalkey Island» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Prawo i Sprawiedliwość (PiS)**, polsk for **Lov og rettferd**, er namnet på eit nasjonalkonservativt, populistisk politisk parti i Polen, skipa i 2001 av tvillingbrørne Lech Kaczyński og Jarosław Kaczyński. Partiet går inn for ein etter måten stor statleg innverknad på økonomien, har gjeve lovnader om å styrke lov og orden og å gripe inn mot korrupsjon, og er dessutan såkalla EU-skeptisk, det vil seie at partiet er kritisk til den noverande byråkratiske oppbygginga og gjeng mot auka integrasjon i Den europeiske unionen.

Partiet fekk ved valet til det polske parlamentet i 2015 reint fleirtal i båe kammera, 235 mandatat i Sejm og 61 i senatet. Toppkandidaten for partiet i dette valet, Beata Szydło, vart statsminister i Polen 16. november 2015.

I Europaparlamentet har partiet 19 representantar, og alle desse er med i det konservative og anti-føderalistiske felleseuropeiske politiske partiet Alliansen av europeiske konservative og reformistar, som vart skipa 1. oktober 2009.

Kjelder
-------

1. ↑  Lundbo, Sten (17. juli 2023). «Partiet for lov og rettferdighet». *Store norske leksikon* (på norsk).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside for partiet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC

 |
**Dorinish** er ei øy i Clew Bay i County Mayo i Republikken Irland. Ho vert som regel berre kalla «Beatle Island» etter at John Lennon frå The Beatles kjøpte øya i 1967 for 1 700 pund (om lag 19 000 kroner). Tidlegare vart steinane her nytta på seglskip og vart av Lennon og familien nytta som feriestad. Etter han skilde seg frå kona Cynthia, vart ikkje øya nytta før Lennon inviterte «Kongen av hippiane», Sid Rawle, til å opprette eit samfunn på øya i 1970. Dei neste to åra heldt 25 hippiar til på øya. I 1972 førte ein brann i forsyningsteltet på øya til at samfunnet vart oppløyst. Etter at Lennon døydde selde Yoko Ono øya for nesten £30 000 (340 000 kroner) og donerte beløpet til ein irsk barneheim. Dorinish vart i dag nytta som beite for kyr og vert stundom vitja av entusiastiske Beatles-tilhengjarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorinish» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ein artikkel om Dorinish
* Informasjon om Dorinish Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Påledrivar.
**Påledrivar** er ei anleggsmaskin som vert nytta for å driva pålar ned i grunnen, for å danna fundament for bygningar, kaier og liknande. Ein vanleg type har eit røyr som går utanpå pålen som skal drivast ned i grunnen, med eit lodd innvendig. Loddet vert heisa opp til toppen av røyret og slepp ned på pålen. Distansen pålen vert driven nedover for kvar gong loddet vert sleppt er proporsjonal med massefarten

{\mathbf {p}}=m{\mathbf {v}}
der *m* er massen og **v** er farten til loddet. 

Ein annan type nyttar ein hydraulisk hammar for å driva ned pålen. Massefarten er mindre for denne typen, men slagfrekvensen er mykje høgare enn for typen med lodd.

Galleri
-------

* Abhandlung vom Wasserbau an Strömen, 1769*Abhandlung vom Wasserbau an Strömen*, 1769
* Lastebilmontert påledrivar.Lastebilmontert påledrivar.

| * v
* d
* e
Anleggsmaskinar |
| --- |
| Gravemaskin**·** Traktorgravar**·** Bulldosar**·** Hjuldosar**·** Hjullastar**·** Teleskoplastar**·** Beltelastar**·** Anleggstraktor**·** Dumpar**·** Sjaktvogn**·** Veghøvel**·** Asfaltleggjar**·** Vegvals**·** Platevibrator**·** Påledrivar**·** Borerigg**·** Anleggskompressor **·** Steinknusar |
Zetor 25A
Zetor 5245
**Zetor** er ein traktormerke produsert av Zbrojovka i Brno i Tsjekkia. Verksemda har produsert traktorar sidan 1946. Sjølv om grunnkonstruksjonen var enkel, var tidlege traktorar frå Zetor svært moderne i høve til mange av konkurantane. Den fyrste modellen, Zetor 25, fekk snøggt eit godt rykte og vert i dag rekna som ein *klassikar*. Zetor nytta moderne dieselmotorar og traktorane fekk rykte for å vera driftssikre og slitesterke. Zetor var òg ein av dei fyrste traktorprodusentane til å tilby firhjulsdrift. På grunn av låge produksjonskostmadar klarte Zetor å halda prisane lågare enn dei fleste konkurentane.

Zetor er eit samantrekt ord av «Zet», for fyrste bokstaven i Zbrojovka Brno (våpenfabrikken i Brno) og dei tre siste bokstavan i «traktor».

Produksjon
----------

Sidan 1946 har Zetor produsert over 1,1 millionar traktorar, som dei har levert til over 80 forskjellige land. Noreg har vore eit av dei viktigaste avtakarlanda for Zetor og på 80-talet var Zetor i fleire år marknadsleiar i Noreg. Finland var ein anna viktig marknad for Zetor.

Internationalt samarbeid
------------------------

Zetor har samarbeidd med Ursus i Polen, ZRS i Slovakia og Agrale i Brasil. 
På 1990-talet produserte Zetor traktorar for John Deere, som John Deere selgde under sitt eige namn. På 50- og 60-talet vart Zetor produsert på lisens i fleire land, mellom anna India og Irak.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Zetor
* Zetor i Noreg

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Zetor**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC

 |
**Det polske sosialistpartiet** (Polska Partia Socjalistyczna, PPS) var eit dei viktigaste venstrepartia i Polen frå skipinga i 1892 til den kommunistiske maktovertakinga i 1948. 

I 1948 vart PPS ramma av kløyving, da kommunistane bruka «salamitaktikk» mot all opposisjon. Ein fraksjon ønskte å gå i lag med Det polske bondepartiet og lage ein front mot kommunistane, men ein annan fraksjon meinte dei burde gå i lag med kommunistane for å skipe ei sosialistisk samfunnsordning, samtidig som dei motarbeidde eittpartistaten. 

Leiaren av Bondepartiet ville uansett ikkje ha nokon front saman med sosialistane, og kommunistane kunne utnytte situasjonen og kløyve PPS. I 1948 vart Det sameinte polske arbeidarpartiet (Polska Zjednoczona Partia Robotnicza; PZPR) skipa av kommunistane og eine fraksjonen av PPS. Dette vart det leiande partiet i Folkerepublikken Polen, medan den andre fraksjonen av PPS heldt fram blant emigrantar og i eksilregjeringa.

Eit nytt parti med same namnet, eit parti som ønskjer å halde fram tradisjonane til det opphavlege PPS, vart etablert av venstreorienterte opposisjonelle i 1987. Men det nye partiet spelar berre ei marginal rolle i polsk politikk i dag.

Josef Pilsudski, som grunnla den polske staten etter første verdskrigen, var medlem i og leiar for PPS ei tid.

Kjelder
-------

1. ↑  «Historia», *PPS - Polska Partia Socjalistyczna* (på polsk), henta 27. august 2023

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
|  |
| --- |
| **Flekkstrupejuvel** |
| FlekkstrupejuvelhannFlekkstrupejuvelhann |
| FlekkstrupejuvelhoeFlekkstrupejuvelhoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Flekkstrupejuvel Utbreiinga av Flekkstrupejuvel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Underfamilie:** | Trochilinae |
| **Stamme:** | Lampornithini |
| **Slekt:** | *Lampornis* |
| **Art:** | **Flekkstrupejuvel** *L. viridipallens* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lampornis viridipallens***Bourcier & Mulsant, 1846 |

**Flekkstrupejuvel** (*Lampornis viridipallens*) er ein fugl i kolibrifamilien med leveområde i Sentral-Amerika.

Skildring
---------

Dette er ein mellomstor kolibri, ca. 11 til 12 centimeter med rettpeikande svart nebb. Fjørdrakta til vaksne fuglar har ei klår grøn overside med lysare grå til kvit underside, vengene og stjerten er mørke. Som andre *Lampornis*-kolibriar i Mellom-Amerika, har begge kjønn ei karakteristisk kvit stripe frå auga ned mot skuldra i kontrast til eit mørkt felt på undersida av stripa. Hofuglar har kvit strupe, hannfuglar har blågrøne iriserande flekker i strupeområdet og har elles grøne flekker nedover kroppssidene.

Utbreiingskart
Flekkstrupejuvelar lever i høgder mellom 900 og 2700 moh. i fuktig skog i relativt avgrensa habitat; i vestlege Honduras og nordlege El Salvador, i sørvestlege Guatemala og litt inn i sørlege Mexico.

Populasjonen er estimert til å ligge mellom 50 000 og 500 000 individ, og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som livskraftig.

Kjelder
-------

* Züchner, T. & Boesman, P. (2016) *Green-throated Mountain-gem (Lampornis viridipallens)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 23. januar 2016
* BirdLife International (2016) Species factsheet: *Lampornis viridipallens Arkivert 2016-01-31 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 23. januar 2016

Referansar

1. ↑  Züchner et al, 2016
2. ↑  BirdLife International (2016)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Flekkstrupejuvel**
Markering av påskeaftan i Brasil.
**Påskeaftan** eller **påskeeftan** (latin *Sabbatum Sanctum*, *«Helgelaurdag»*) er dagen før påskedag. I kyrkjeleg tradisjon er dagen prega av minnet om at Jesus låg i grava, og at læresveinane hadde låst seg inne, i frykt for dei som hadde krossfesta han. Etter Peters fyrste brev 3,18-19 og 4,6 fór Kristus til dødsriket for å forkynne for dei døde, så dei ved Anden skulle leve. På ikon knytt til påska kan einsjå Kristus sprenge dødsrikets portar, og rekkje handa åt Adam og Eva, åt kongar og profetar.

Skandinavisk feiring av påskeaftan
----------------------------------

I skandinavisk tradisjon er det ingen gudstenester i kyrkjene påskeaftan, men i nokre kyrkjer held dei messe påskenatta for å feire Jesu oppstode. I Skandinavia er helgedagsaftnar tradisjonelt gjenstand for folkeleg feiring. I påska er påskeaftan den store kvelden for feiring og påskefest. Barna får gjerne påskeegg fylte med smågodt.

Katolsk feiring
---------------

På 300-talet var skikken at konvertittar sa fram si offentlege truvedkjenning denne dagen, før dei vart tekne opp i kyrkjelyden under påskevigilia. Men på 500-talet hadde påskefeiringa forskyvd seg slik at vigilien starta laurdag kveld, og det vart slutt på denne skikken. På 800-talet var det vanleg at vigilia starta allereie ved middagstid, og frå 1300-talet var det vanleg at ho vart feira på forskott på påskeaftans morgon. 

Ordninga med vigiliemesse på morgonen vart i *Missale Romanum* frå 1570 slått fast som einaste tillatne ordninga i Den katolske kyrkja. Men i 1951 flytta pave Pius XII vigilia til kvelden att. Ho skal ikkje feirast før mørkret bryt fram, og helst nær midnatt. Dermed er det på sjølve laurdagen, i kyrkjeleg samanheng rekna frå solnedgang langfredag til solnedgang påskeaftan ingen liturgi. Dette er den einaste dagen katolikkane ikkje kan ta imot nattverden, bortsett frå om dei er i dødsfare. 

| * v
* d
* e
Påske |
| --- |
| Påsketid | **Den stille veka****·** Lasaruslaurdag • Palmesundag • Heilage måndag • Heilage tysdag • Heilage onsdag • Skjærtorsdag • Langfredag • Påskeaftan • **Påskeveka****·** Påskedag**·** Andre påskedag • Tredje påskedag • 1. sundag etter påske • 2. sundag etter påske • 3. sundag etter påske • 4. sundag etter påske • 5. sundag etter påske • 6. sundag etter påske • Kristi himmelferdsdag |
| Påskeforteljingar | Jesus Kristus • Lidingssoga • Den siste nattverden • Getsemane • Via Dolorosa • Krossfestinga • Golgata • Jesu sju ord på krossen • Myrraberarane |
| Kristne tradisjonar | Artos • Judasbrenning • Krossvandring • Krossprosesjon • Krossvegsandakt • Påskeformelen • Påskekorg • Påskelys • Påskeprosesjon • Påskevake • Påskesalmar |
| Andre tradisjonar | Påskeegg • Påskehare • Påskekylling • Påskelilje • Påskelam • Påskehatt • Påskekort • Påskepynt • Eggedans • Eggkakking • Eggrulling • Langfredagsfjære • Skjæltorsdag • Påskekrim |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Partiet polske ølvenar** (polsk *Polska Partia Przyjaciół Piwa*, *PPPP*) vart grunnlagt i 1990 av mellom anna satirikaren Janusz Rewiński. Opphavleg var målet med partiet å lyfte fram den kulturelt tufta engelske øl-kulturen for å hindre alkoholisme gjennom storstilt bruk av vodka.

Det humoristiske namnet og rådløysa rundt den brå omforminga av det polske samfunnet tidleg på 1990-talet førte til at fleire polakkar stemde på partiet, og under valet i 1991 fekk PPPP 16 sete i det polske parlamentet (Sejm). 

Etterkvart vart fraksjonane tydelege, og då særs fraksjonane for mørkt og lyst øl. Det hende trass i at Rewiński ved fleire høve slo fast at «øl er korkje lyst eller mørkt. Det er smakfult.» PPPP vart til slutt oppløyst i 1993,
men nokre av medlemmane heldt fram i politikken og gjekk inn i meir seriøse parti før neste val.

Kjelder
-------

1. ↑  "Rozmowy - Janusz Rewiński - Lepiej nie będzie, ale weselej" (Interview - Janusz Rewiński - it won't be better, but funnier) (på polsk) Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine. henta 6. oktober 2007.
2. ↑  Mika Rissanen. «Scouting for the parliament». *Down Beer Street*. Souvenir Press. Henta 19. mars 2018.
**Nordre Fjell Allianse Idrettslag** held til på Ågotnes, nord på Sotra. Idrettslaget vart skipa 15. desember 1981. Idrettslaget driv med fotball, handball, friidrett og idrettsskule for born. I 2011 er John Egil Sørensen leiar for allianseidrettslaget, Kari Dahl leiar for handballstyret, og Oddvar Monslaup leiar for fotballstyret.

Førstelaget til Nordre Fjell Fotball har spela i 5. divisjon dei siste åra. Laget enda på tredjeplass i 2010, på fjerdeplass i 2011 og på andreplass i 2012. Andreplassen medfører at laget rykkar opp og skal spela i 4. divisjon i 2013. I 2012 var Frode Misje hovudtrenar for førstelaget. Andrelaget spelar i 6. divisjon.

11. mai 2007 vart den nye kunstgrasbana til Nordre Fjell offisielt opna. Denne bana er, tilliks med naturgrasbana/friidrettsbana på Ågotnes, eigd av Fjell kommune. Kunstgrasbana vart bygd på grunn av Nordre Fjell si store rekruttering dei siste åra, og med stor dugnadsinnsats frå unge og vaksne klubbmedlemmar. I tillegg har klubben grusbane. Handballaget held hus i Ågotneshallen. Per januar 2010 hadde klubben 667 medlemmar, fordelt slik på gruppe: Fotball 417, Handball 107, Friidrett 61, Idrettsskole 51, Ingen idrett 31.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for Nordre Fjell Allianse IL
* Nordre Fjell sin tabell på Speaker.no
Bilete av ei lusekufte der vrangsida er vend ut på fremre halvdelen. Foto: Ranveig Thattai

**Vrangsida** viser i bokstaveleg tyding til den sida av noko som normalt ikkje skal visast, som innsida av klede eller baksida av dekorerte tøystykke. Å ha noko på seg **på vranga** vil seia at innsida av klede vender ut. Å vera **(v)rang** eller **venda vrangsida** til kan også brukast i overført tyding om nokon som er lite medgjerlege.

Ei vrangside oppstår ved at trådar og liknande som ikkje høyrer til på framsida av ein gjenstand blir gøymde vekk på baksida. Framsida blir sjåande forseggjort og fin ut, medan utsjånaden på baksida blir meir tilfeldig.

Bruk
----

Klede kan brukastt med vrangsida medvite for å markera noko uvanleg, til dømes i samband med sorg, magi som ein protest, eller umedvite ved at ein distré tek på seg eit plagg feil veg. Til dømes kunne samiske noaidar vrenga klede for ein seanse. Vrengde klede blei også brukt som verkemiddel innan pønkemoten.

Fotnotar
--------

1. ↑  riddu.com: Sigbjørn Skåden - Uredd[*daud lenkje*], nrk.no Muslimsk sorg
2. ↑  Ailo Gaup: Sjamanerfaringer, ny skriftlig sjanger[*daud lenkje*]
3. ↑  Tone Sutterud: PUNK – EN MOTESAK Arkivert 2007-07-17 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.vrangsida.no Arkivert 2009-06-25 ved Wayback Machine. er ein magasinnettstad for Kvinnherad og omland