recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 55°40′48.78″N 12°35′13.4″E﻿

**Det Kongelige Danske Kunstakademi** blei skipa av Fredrik V 31. mars 1754. Alt i 1740 var det skipa eit Maler- og Tegne-Akademi av Kristian VI under leiing av Louis-Augustin le Clerc og Hieronimo Miani. Dette akademiet fortsette etter fire år i privat verksemd da bevillingane frå kongen fell bort. 

I 1748 blei et nytt akademi under leiing av Nicolai Eigtved skipa. Akademiet fekk ein del av Charlottenborg på Kongens Nytorv og blei rekonstruert ved skipinga av 1754. Eigtved blei avsett berre nokre dagar seinare til fordel for franskmannen J.F.J. Saly. 

Kunstakademiet høyrer inn under Kulturministeriet.

Kjelder
-------

1. 1 2  Akademirådet om Kunstakademiet
2. ↑  Prosjekt Runeberg om Eigtved

* *Denne artikkelen bygger på «Det Kongelige Danske Kunstakademi» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det Kongelige Danske Kunstakademi**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Gunnar Andersen** (18. mars 1890–25. april 1968) var ein norsk idrettsmann frå Oslo, skihoppar og fotballspelar. På fotballbana var han ein «eminent halfback, oppoffrende lagspiller og myndig kaptein». I 1918 vart han den fyrste som vart tildelt Egebergs ærespris.

### Ski

Sundag 18. februar 1912 sette Andersen uoffisiell verdsrekord då han vann hopprennet i Gustadbakken i Modum med eit bestehopp på 47 meter.

### Fotball

Andersen fekk sin landslagsdebut i 1911. Han var i mange år lagkaptein, mellom anna då Noreg i juni 1918 vann 3–1 over Danmark og landslaget kunne bokføre sin fyrste siger. 1919-sesongen spelte han alle fire kampane då Noreg vart uformell skandinavisk meister gjennom to triumfar mot Sverige og siger over Danmark på heimebane. Andersen deltok både i Sommar-OL 1912 i Stockholm og i Sommar-OL 1920 i Antwerpen. I Antwerpen overraska det norske mannskapet ved å slå England, ein av favorittane i turneringa.  Då olympiaden var over kom han med som venstre-half på eit tenkt verdslag. Han spelte sin 46. og siste landskamp i 1924.

Andersen spelte på fotballaget til Ski- og fotballklubben Lyn frå 1912 til 1924. Laget tok seg til finalen i noregsmeisterskapen i 1923, der det vart tap mot SK Brann.

Sidan var han fotballdommar.I fleire år sat han i styret til Norges Fotballforbund og i komiteen som tok ut landslaget.

### Merittar

* Tap i cupfinalen: 1923 med Lyn

Kjelder
-------

1. ↑  Aftenposten 19. februar 1912
2. ↑  Dagbladet 30. august 1920
Nam June Paik sin skulptur «Pre-Bell-Man» utanfor Museum für Kommunikation i Frankfurt am Main i Tyskland er delvis ein assemblage
**Assemblage** er ein type tredimensjonal collage, det vil seia ein moderne skulptur som er sett saman av ulike materiale eller gjenstandar. Slike kunstverk kan til dømes vera laga av samanføyde maskindelar eller bestå av lerret, gips, bølgjepapp og lim i ei flate med relieffverknad. 

Ordet *assemblage*, som blir uttalt assambla:sj, er fransk og betyr eigentleg «samanføying». Det blei til som kunstomgrep tidleg på 1950-talet då Jean Dubuffet laga ein serie collagar av sommarfuglvenger som han kalla *assemblages d'empreintes* («samansette trykk»). Likevel hadde både Marcel Duchamp og Pablo Picasso fleire år tidlegare arbeidd med gjenstandar som dei hadde funne og sett saman til skulpturar og kunstverk, mellom anna såkalla objet trovué, det vil seia kvardagsting som ble stilt ut som kunst.

Ein kjend assemblage er skulpturen ‘Oksehovud’ av Picasso frå 1943. Det er ei bronseavstøpning av eit sykkelstyre og eit sykkelsete som er sett saman slik at delane dannar eit dyrehovud med horn.

Sjå òg
------

* Combines – Robert Rauschenberg si nemning på kunstverk der gjenstandar er føydde inn i eit måleri
* Installasjon – større kunstverk i ein bygning som er sett saman av ulike element
* Objet trouvé - òg kalla *found objects*, kvardagsgjenstandar som blir brukte i bildekunst

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Assemblage» frå Wikipedia på bokmål, den 8. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* International Museum of Collage, Assemblage and Construction (på engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Medlemslanda i IEA
**Det internasjonale energibyrået** (**IEA**) er ein internasjonal organisasjon oppretta i november 1974 for å forebygge forstyrrelsar i oljeforsyningane og for å skaffe til vege informasjon og statistikk om den internasjonale oljemarknaden og andre energisektorar. Subsidiært arbeider IEA med å fremme og utvikle alternative energikjelder, rasjonell energipolitikk og multinasjonalt samarbeid om energiteknologi. 

IEA har ein kombinert oljereserve på 4 milliardar fat 1,4 milliardar blir kontrollert av medlemsregjeringane for bruk i naudssituasjonar. IEA brukte av reservane i samband med gulfkrigen i 1991 og orkanen «Katrina» i 2005.

Kvar veke offentleggjer IEA storleiken på lagra av råolje og gass i USA. Desse tala verkar direkte inn på oljeprisen i marknaden.

Medlemsland
-----------

Organisasjonen har 26 medlemsstatar og hovudkvarter i Paris i Frankrike. IEA er ein autonom internasjonal organisasjon under OECD.

1. Australia
2. Belgia
3. Canada
4. Danmark
5. Finland
6. Frankrike
7. Hellas
8. Irland
9. Italia
10. Japan
11. Luxembourg
12. Nederland
13. New Zealand
14. Noreg
15. Portugal
16. Spania
17. Storbritannia
18. Sveits
19. Sverige
20. Sør-Korea
21. Tsjekkia
22. Tyrkia
23. Tyskland
24. Ungarn
25. USA
26. Austerrike

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

* *Denne artikkelen bygger på «Det internasjonale energibyrået» frå Wikipedia på bokmål, den 17. november 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* HDS

 |
| **Huftarøy** |
| --- |
| Det nordlege Austevoll med Bjørnefjorden i bakgrunnen. Huftarøy strekkjer seg frå midten av biletet og mot høgre.Det nordlege Austevoll med Bjørnefjorden i bakgrunnen. Huftarøy strekkjer seg frå midten av biletet og mot høgre. |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnhordland |
| **Koordinatar** | 60°02′31″N 05°15′18″E﻿Koordinatar: 60°02′31″N 05°15′18″E﻿

 |
| **Areal** | 50,4 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Loddo (244 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Vestland |
| **Største busetnad** | Storebø (1658 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | ca. 3000 (2023) |
| **Folketettleik** | 60 /km² |

**Huftarøy** er den største øya i Austevoll kommune rekna etter både areal og innbyggjartal. Arealet er 50,4 kvadratkilometer og det bur ca. 3000 personar her.

Øya ligg mellom Møkstrafjorden i vest, Bjørnafjorden i aust, Langenuen og Selbjørnsfjorden i sør og Korsfjorden i nord.

Nord på Huftarøy ligg kommunesenteret Storebø, med 1658 innbyggjarar (2023). Bygdene Kolbeinsvik og Vik ligg òg på Huftarøy.

Kommunikasjon
-------------

Det går ferje frå Hufthamar nord på Huftarøy til Krokeide i Fana bydel i Bergen kommune, og til Hundvåkøy. Dette ferjesambandet vert trafikkert av to ferjer. Søraust på Huftarøy, i Husavik, går det ferje til Sandvikvåg i Fitjar kommune på øya Stord.

HSD sine hurtigbåtar og Flaggruten går innom transportknutepunktet Hufthamar nord på Huftarøy.

På sørspissen av Huftarøy går Selbjørnsbrua over til Selbjørn, som er den nest største øya i Austevoll. Hausten 2005 vart bruprosjektet Austevollsbrua sett i gang, og i 2008 stod bruprosjektet som skal binde Huftarøy saman med Hundvåkøy ferdig.

**Folketalsutvikling:**

| 1801 | 1900 | 2000 | 2023 |
| --- | --- | --- | --- |
| 449 | 1015 | 24291 | 30771 |

1 Med Drøna, Rostøya og mindre holmar.

Kjelder
-------

1. ↑  Folketeljing 1801, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Austevoll herred, frå Digitalarkivet
3. 1 2  Befolkning, etter grunnkrets, statistikkvariabel og år, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Enid Mary Blyton** (fødd ) var ein engelsk barnebokforfattar, mellom anna kjent for forteljingane om Noddy og for dei 21 bøkene i Fem-serien. I alt skal ho ha skrive meir enn 700 barnebøker og 10 000 noveller.

Liv
---

Blyton var fødd i East Dulwich og voks opp i Forstads-London, med ein far som forlét familien då ho var i tenåra. Usemje med mora gjorde at Enid sjølv flytta ut kort tid etter. Ho var ein dyktig pianist som ung, med avbraut musikkutdanninga for å ta lærarutdanning.

Ho gifta seg i 1924 med Hugh Alexander Pollock (1888–1971), som arbeidde i forlaget hennar. I 1943 gifta ho seg på nytt, med legen Kenneth Fraser Darrell Waters, som ho hadde hatt eit forhold til i to år. Ho blei enke i 1967. Kort tid etter utvikla ho Alzheimers sjukdom, og døydde i pleieheim året etter. Ho hadde to døtrer med den fyrste ektemannen sin. Imogen Blyton skreiv seinare ein biografi om mora.

Forfattarskap
-------------

Ho debuterte i 1922 med barnediktsamlinga *Child Whispers*, og etablerte seg raskt som ein effektiv bidragsytar til ulike magasin og tidsskrift. I den fyrste delen av forfattarskapet handla verka hennar ofte om alvar, feer og liknande eventyrfigurar.

Forfattarskapet omfattar mange sjangrar: attforteljingar, fagbøker og forteljingar. Forteljingane kan grupperast i tre grupper etter miljøa sine: light fantasy med alvar og feer, kostskule-forteljingar og barnedetektiv- og eventyrfortelljngar. Dei mest kjente bøkene i fantasysjangeren er *The Faraway Tree*-serien på fire bøker (1939–1951). Blant kostskulebøkene er mange lagt til Malory Towers eller til St Clare's.

Bøkene hennar om barnedetektivar og barn på spennande eventyr er samla i seriar som Fem-serien, De fem detektivane, Det hemmelege S og Eventyrbøkene.

Den fyrste av dei 24 bøkene om Noddy kom ut i 1949. Noddy er ein trefigur som bur i Lekeland, saman med eventyrfigurar og antropomorfe dyr. Det er laga fleire seriar med barne-tv-program om Noddy, den fyrste allereie i 1955.

Fjernsynsfilmen *Enid* (2009) var ei skildring av livet hennar, med Helena Bonham Carter i hovudrolla. Carter vann ein emmypris for rolla.

Enid Blyton Society blei skipa i 1995

Kjelder
-------

1. 1 2  Julia Eccleshare. *Beatrix Potter to Harry Potter, portraits of children’s writers*. National Portrait gallery, 2002. ISBN 1-85514-342-9
2. ↑  enidblytonsociety.co.uk The Faraway Tree
3. ↑  enidblyton.net
4. ↑  «Enid» (på engelsk). Internet Movie Database.
5. ↑  BBC Press Release
6. ↑  enidblytonsociety.co.uk

* *Denne artikkelen bygger på «Enid Blyton» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2023.*
Koordinatar: 61°27′41″N 5°53′17″E﻿

**Sunnfjord Folkehøgskule** er ein kristen folkehøgskule i Sunnfjord kommune i Vestland fylke. Skulen tilbyr ulike linjer innanfor volleyball, friluftsliv, foto, globale tema, idrett og dans. Vidare tilbyr skulen ulike valfag og har også fellesfag på timeplanen. Skulen har plass til 100 elevar i året og er eigd av Normisjon.

Sunnfjord Folkehøgskule starta i Naustdal, der det i 1902 vart etablert ein ungdomsskule eigd av *Ungdomsvennernes Foreining*. I 1910 tok Sunnfjord indremisjon over denne skulen, og flytte han til Solvang i Førde. Skulen vart då gjort om til ein folkehøgskule med kristeleg profil og har vore i drift fram til i dag.

Det vart opna eit museum i Haavetun-bygget under feiringa av 100-års jubileet til skulen i 2002. Museet har eit bibliotek og eit rekonstruert elevrom frå 1960-talet.

#### Linjer ved skulen i 2015:

* Beachvolleyball
* Beach sport
* Dans + idrett
* Fotball
* Friluftsliv og foto
* Global foto
* Global reise
* Global Sri Lanka
* Volleyball
* Volleyball toppidrett

Skulen tilbyr også halvårskursa *Beach Sport* og *Beachvolleyball* som går om hausten og våren.

Kjelder
-------


* «Om skulen». Sunnfjord Folkehøgskule. Henta 4. juni 2015.
* «Sunnfjord Folkehøgskole - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 4. juni 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
Ny-Hellesund frå *Boydell's picturesque scenery of Norway* med teikning av Edy
Hovudbygninga ved Moss Jernverk, Konvensjonsgården
Oslo domkyrkje i Oslo.
**John William Edy** (ca. 1760–ca.1820) var ein engelsk kunstmålar og teiknar. 

Han arbeidde for forleggjaren John Boydell i London, ofte anonymt. Sumaren 1800 var Edy i Noreg på oppdrag for Boydell saman med landskapsmålaren William Fearnside. Dei var i Noreg frå 31. juli og til slutten av september same år.

Edy utførte fleire teikningar på reisa, blant anna frå Ny-Hellesund som var plassen reisekameratane kom til fyrst. Han er også kjend for teikningane sine frå Oslo og Moss. I Moss måla han 
hovudbygninga på Moss Jernverk, Konvensjonsgården; måleriet heiter «Höyvelbårne B. Ankers Huus i Moss». Eit handkolorert koparstikk i fargar finst på Stortinget.

Boydells *Picturesque Scenerey of Norway* kom ut i London i 1820. Historikaren 
Ole Andreas Øverland gav ut ei norsk utgåve kalla *Det gamle Norge i billeder og tekst* i 1910. Boka hadde 
undertittelen *Planer til en «malerisk reise gjennom Norge» J. W. Edys tegninger fra aar 1800* og inneheld to 
plansjar i fargar og dei øvrige er i svart-kvitt.

Referansar
----------

1. ↑  John William Edy frå Prosjekt Runeberg
2. 1 2 3  Forord fra Det gamle Norge i billeder og tekst frå Prosjekt Runeberg
3. ↑  Jan G. Langfeldt: *Kunstneres og forfatteres interesse for Ny-Hellesund*
4. ↑  Höyvel. B. Ankers Huus i Moss frå Digitalt Museum
5. ↑  Hovedbygningen på Moss jernverk Arkivert 2013-11-14 ved Wayback Machine. frå Stortinget

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John William Edy» frå Wikipedia på bokmål, den 11. mai 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **John William Edy**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ULAN

 |
Koordinatar: 59°54′48″N 10°43′32″E﻿

**Ruseløkka skule** var ein 1–10-skule (barne- og ungdomsskule) på Ruseløkka i bydel Frogner i Oslo. Skulen var teikna av arkitekt Henrik Thrap-Meyer og vart etablert i 1871. Han var matrikulert til Løkkeveien, sentralt i Oslo, nær Nationaltheatret stasjon.

Ruseløkka skule stod klar i 1871. I 1891 fekk skulen bygd  ein tredje etasje og overlærerbygning, i 1938 fekk skulen endå ein etasje og to nye fløyer.

Under andre verdskrigen rekvirerte den tyske okkupasjonsmakta skulen og brukte han som kaserne med namnet *Kaserne Ostpreussen*. Under skulen vart det bygt bunker for den tyske etterretningstenesta. Etter krigen overtok Forsvarets overkommando og E-tenesta denne såkalla Ruseløkkabunkeren, og dreiv herfrå etterretning og overvaking av telefonar (som då berre var fastnett-telefonar) i Noreg heilt fram til 1989, mellom anna skildra i rapporten frå Lund-kommisjonen i 1996. Heimevernets distrikt HV-02 Oslo og Akershus har deretter nytta bunkeren som lager og møterom i ei periode, fram til bunkeren vart teken ut or bruk og avstengt.

Skulen er omtala som eit av dei monumentale skulebygga i Oslo på nettstaden til Oslo kommunes byarkiv, men vart likevel vedteken riven i 2017. Etter lokale protestar vart rivinga forseinka, men beslutninga om å rive vart stadfesta av Byrådet hausten 2017, og i juni 2018 var rivinga i gang.

Ruseløkka skulekorps
--------------------

Ruseløkka skulekorps vart stifta 3. mars 1933. Korpset samarbeider med Oslo musikk- og kulturskule.

Rektorar
--------

* 2008-2011, 2012-2014: Elin Tinderholt Brandsæter (til Fagerborg skule)
* 2011-2012: Gro Kindem Nordstrand (fungerande)
* 2014-: Merete Hansen

Planar om nytt skulebygg
------------------------

Det er planlagt ny skule på Ruseløkka med ferdigstilling i 2020.

Bilete
------

* Inngangen frå Løkkeveien Foto: Helge HøifødtInngangen frå Løkkeveien Foto: Helge Høifødt
* Oppgang B Foto: Helge HøifødtOppgang B Foto: Helge Høifødt
* Skulen sett frå Cort Adelers gate Foto: Helge HøifødtSkulen sett frå Cort Adelers gate Foto: Helge Høifødt
* Skuleplassen med Victoria terrasse i bakgrunnen Foto: Helge HøifødtSkuleplassen med Victoria terrasse i bakgrunnen Foto: Helge Høifødt
* Utgang mot Cort Adelers gate.jpg Foto: Helge HøifødtUtgang mot Cort Adelers gate.jpg Foto: Helge Høifødt

Kjelder
-------

1. ↑  Oslo kommune om soga til Ruseløkka skule på nettsida *Osloskolen*
2. ↑  Rusdal, Espen H. (17. november 2016). «Ruseløkka skole rives». Henta 17. november 2016.
3. ↑  Dagsavisen 27. september 2017
4. ↑  *Oslo kommune: Siste nytt om rivingen av Ruseløkka skole*, arkivert frå originalen 25. juli 2018, henta 13. september 2018
5. ↑  Aftenposten (31. mars 2018): *Vil rive videregående skole for å bygge barneskole. Her er Oslos nye skolekart.* Henta 9. april 2018

* *Denne artikkelen bygger på mellom anna «Ruseløkka skole» frå Wikipedia på bokmål, den 13. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Data og statistikk[*daud lenkje*] - MinOsloskole, Oslo kommune.
* Heimesida til skulen
* Nettstaden til Ruseløkka musikkorps (arkivert)
* Byarkivets skildring av Oslos monumentale skulebygg
**Frode Jacobsen** (fødd 11. juni 1974) er en norsk bassist, låtskrivar og produsent frå Stokmarknes.

Madrugada
---------

Jacobsen var ein av dei som var med på oppstarten av bandet *Øx* på byrjinga av 90-talet. Seinare skifta bandet både namn og medlemer og blei til Madrugada. Saman med Sivert Høyem var han ein av de to gjenverande medlemene då gruppa vart oppløyst i 2008 etter at gitarist Robert Burås døydde. Til saman spelte Jacobsen bassgitar for Madrugada i om lag 16 år. I denne perioden gav Madrugada ut 5 studioplater, fleire EP-ar og singlar og vann 5 spellemannprisar m.m.

Jacobsen har skrive fleire av songane til Madrugada, m.a. suksessduetten «Lift me» med Ane Brun , som vart kåra til årets hit under Spellemannprisen 2005.

Andre prosjekt
--------------

Utanom Madrugada har han produsert fleire album, som *Savoy*  (2004) med musikkgruppa Savoy, *Win Love Win* (2007) med Charlotte & the Co-Stars, *Higher Class of Lush* (2007) med Howl og *Juliet's Wishes* (2008) med Ingrid Olava.

I 2009 gjekk Jacobsen inn i eit nytt band som heiter Kitchie Kitchie Ki-Me-O. Namnet har dei teke frå ein song av Robert Burås sitt bandprosjekt, My Midnight Creeps. Dei andre bandmedlemene er Alex Kloster-Jensen, Dag Stiberg, Anders Møller og Behzad Farazollahi.  Dei spelte m.a. på Øyafestivalen i 2009 og på Andersbakkenfestivalen og By:larm i 2010.  Bandet består av erfarne musikarar frå My Midnight Creeps, og Ricochets. Difor knyter det seg store forhåpningar til dei i tida framover, sjølv om dei per februar 2011 enno ikkje har gjeve ut noko.

Referansar
----------

1. ↑  "- Vi fortjente dette Madrugada vant tre Spellemannpriser - og festen i natt" frå Dagbladet sitt tekstarkiv
2. ↑   Bladet Vesterålen, 05.08.09: Frode Jacobsen inn i nytt band.
3. ↑   NRK Lydverket, 19.02.10: Gamle, nidkjære helter
4. ↑   Musikknyheter.no, 03.01.11: Mest tro på Kitchie-kitchie-ki-me-o i 2011
*«Tidvassbølgje» kan også vise til ei bølgje i havet laga av tidvatnet, og til ei flodbølgje.*
Tidvassbølgje i Cook Inlet i Alaska.
Tidvassbølgje i Petitcodiac i Canada.
**Tidvassbølgje** er eit fenomen som kan finna stad i tronge kanalar, som elvar og sund, med ein viss storleik på tidvasskilnaden, gjerne i samband med springflod. Det medfører at tidevatnet som kjem inn dannar ei eller fleire snøgge bølgjer som typisk har høge, fossande bølgjetoppar. 

Bølgjene går to til tre gonger snøggare enn vanleg tidvatn, og held fram lengre. Dei har gjerne ei eller fleire tydelege bølgjetoppar som kan bryta, og kan også koma saman med eit tydeleg brus. Store og tydelege tidvassbølgjer er kjende under ulike namn.

Medan dei større tidvassbølgjene kan vera farlege for skipsfart i elva, blir dei også brukt av surfarar og sett på av turistar.

Plassering
----------

Ein finn tidvassbølgjer særleg ved munningen av større floder som Amazonas, Brahmaputra, Indus, Irrawaddy og Qiantang.

I Europa er tidvassbølgjer mindre vanlege, men ein finn dei mellom anna i Garonne og Seinen i Frankrike, Severn og Trent i England, og i den norske Saltstraumen.

Oversyn
-------

| Elv | Plassering | Namn | Fart | Høgd |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Amazonas | Brasil | *pororoca* | Opptil 25 km/t | Opptil 4 meter |
| Araguari | Brasil |  |  |  |
| Batang Lupar | Malaysia, nær Sri Aman | *benak* |
| Daly | Australia, i Northern Territory |
| Ganges–Brahmaputra | India og Bangladesh |
| Indus | Pakistan |  |
| Mearim | Brasil |  |
| Orinoco | Venezuela | *macareo* | Opptil 21 km/t | Opptil 4 meter |
| Qiantang | Kina |  | Opptil 40 km/t | Opptil 9 meter |
| Seinen | Frankrikre, strekninga mellom Rouen og havet | *mascaret* eller *la barre* |  | Sidan 1960-åra sterkt redusert av mudring. |
| Petitcodiac | Canada, i Bay of Fundy i New Brunswick |  |  | Tidlegare over 2 meter, sterkt redusert av utbygging. |
| Severn | Storbritannia (Wales og England) |  |  | Opptil 2 meter |
| Shubenacadie | Canada, ved Bay of Fundy i Nova Scotia |  |  |
| Styx | Australia, på Tasmania i Queensland |
| Trent | Storbritannia, Humber i England | Aegir |  | Opptil 1,5 meter |
| Turnagain-armen av Cook Inlet | USA, Alaska. |  | Opptil 20 km/t | Opptil 2 meter |
| Vilaine | Frankrike | *le mascarin* |

Kjelder
-------

* *Encyclopaedia Britannica*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Tidal bore» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Pororoca: surfing the Amazon


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Francis Henry Lee** (fødd 29. april 1944) er ein britisk engelsk tidlegare fotballspelar og seinare forretningsmann frå Westhoughton i Lancashire, som vart ligameister 1968, FA-cupvinnar 1969 og vinnar av cupvinnarcupen 1970 med Manchester City, samt ligameister 1975 med Derby County. I tida 1968-72 spelte han 27 landskampar for England.

### Fotball

Etter nokre sesongar med Bolton Wanderers i 2. divisjon vart Lee i 1967 overført til Manchester City. I sin fyrste sesong med laget frå Manchester vart han ligameister og året etter den 26. april 1969 sigra laget hans 1-0 over Leicester City i FA-cupfinalen på Wembley stadion i London. Våren 1970 sikra Manchester City seg ligacupokalen med finalesiger 2-1 over West Bromwich etter ekstraomgangar, og den 29. april, på 26-årsdagen til Lee, sende han med eit straffespark laget sitt opp i leiing 2-0 i finalen i cupvinnarcupen mot Górnik Zabrze, ein kamp som enda 2-1. Sommaren 1974 signerte Lee for Derby County. Også med Derby vart han ligameister i sin fyrste sesong, og att på til toppskårar i ligaen. Han la opp i 1976.

Lee fekk sin debut på Englands landslag i desember 1968. Han deltok i tre kampar under VM i fotball 1970 i Mexico, utan å kom på skåringslista. Lee spelte sin 27. og siste landskamp på 28-årsdagen i 1972. Han skåra då Englands mål i EM-kvartfinalen mot Vest-Tyskland som enda med vesttysk triumf 3-1. I alt skåra Lee 10 landslagsmål.

### Forretning

Etter han la opp som idrettsutøvar bygde Francis Lee opp F.H. Lee Ltd, eit firma innafor toalettrull-næringa som gjorde han til mangemillionær.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Francis Lee» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1970 |
| --- |
| 
* 1 Banks
* 2 Newton
* 3 Cooper
* 4 Mullery
* 5 Labone
* 6 Moore (kaptein)
* 7 Lee
* 8 Ball
* 9 B. Charlton
* 10 Hurst
* 11 Peters
* 12 Bonetti
* 13 Stepney
* 14 Wright
* 15 Stiles
* 16 Hughes
* 17 J. Charlton
* 18 Hunter
* 19 Bell
* 20 Osgood
* 21 Clarke
* 22 Astle
* Landslagstrenar: Ramsey

 | Flagget til England |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)

 |
ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul ତୋରି ମୁଣ୍ଡ କୁ କାଟିଦେଲି ରାନ୍ଦୁଆ ମାଗ୍ୟା  rahul କାଲିଆ କୁକୁର ତୁ ନପୁଂସକ ଆଉ ମାଇଚିଆ ରଣ୍ଡୁଆ ମାଦର୍ଚୋଡ rahul
**Daniel Hubmann** (fødd 16. april 1983) er ein sveitsisk orienteringsløpar frå Eschlikon. Han er seksfaldig verdsmeister individuelt og to gongar i stafett. I seks sesongar gjekk han til topps i verdscupen i orientering.

Aktiv
-----

Hubmann kom på andreplass på kortdistansen ved VM 2005 og i VM 2006, begge gongane bak svenske Emil Wingstedt. Han vann sitt fyrste VM-gull i 2008 på klassiskdistansen, ein meisterskap der han også sikra seg sølv- og bronsemedalje. Endå betre gjorde han det i verdsmeisterskapen i 2009. Han forsvarte då VM-tittelen på klassiskdistansen og vann stafetten med Sveits, i tillegg tok han ein sølv- og ein bronsemedalje. Sidan heldt han fram å vinne medalje i nesten kvart einaste verdsmeisterskap i åra fram til 2021. Han vann gullmedaljen på kortdistansen ved VM 2011, VM 2017 og VM 2018, og på mellomdistansen i 2015. Åra frå 2015 til 2021 sanka han 8 VM-gull, 10 VM-sølv og ni VM-bronsar.

Hubmann var beste poengplukkar i verdscupen i orientering åra 2008-11 og 2014-15. Bortsett frå 2012-sesongen var han årleg ein av dei tre beste i verdscupen i tida frå 2005 til 2017.

Hubmann vart europameister på klassiskdistansen i 2010 i Primorsko, og på kortdistansen i Ticino i 2018. I alt vann han 10 (2-6-2) EM-medaljar.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2005: Sølv på kortdistansen, bronse i stafett
* VM 2006: Sølvmedalje på kortdistansen
* VM 2007: Nr 4 på kortdistansen
* VM 2008: Gull på klassiskdistansen, sølv på kortdistansen, bronse i stafett
* VM 2009: Gull på klassiskdistansen, sølv på mellomdistansen, bronse på kortdistansen, gull i stafett
* VM 2010: Bronse på mellomdistansen og i stafett
* VM 2011: Gullmedalje på kortdistansen
* VM 2013: Nr 5 på mellomdistansen
* VM 2014: Sølv på klassiskdistansen, kortdistansen og i stafett
* VM 2015: Gull på mellomdistansen, sølv på klassiskdistansen, gull i stafett
* VM 2016: Bronse både på klassiskdistansen, mellomdistansen og på kortdistansen, sølv i stafett
* VM 2017: Gull på kortdistansen
* VM 2018: Gull på kortdistansen, sølv på mellomdistansen og i stafett
* VM 2019: Bronsemedalje på klassiskdistansen
* VM 2021: Nr 4 på klassiskdistansen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Daniel Hubmann» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juli 2023.*
**Peder Rasmussøn** (d. 1640 ) var ein norsk prest, og av dei første salmediktarane etter reformasjonen. 

Peder Rasmussøn vart fødd på Ytre Fure på Stadlandet i Selje kommune i Nordfjord. Bondesonen Rasmussøn var prest i Volda på Sunnmøre frå om lag 1600 til 1640. Peder Rasmussøn fekk i 1630 i boka *Peder Rafns Visebok*, utgitt i København, prenta fire åndelege songar han hadde skrive. 

Desse songane hadde eit religiøst innhald med titlar som «Ah Herre vor Gud i æuighed, Aff Hiertet wi for dig klage», «Siunger Herren loff, prjs alle til lige», «See, oc sku', huor deiligt det er» og «Ah Herre ieg beder dig for ditt Naffn». Truleg er tekstane dikta over salmar i Salmenes Bok i Det gamle testamentet, skrivne nokre år før prentinga fann stad i 1630.

Eitt eksemplar av boka vart funnen på ein bondegard og teken hand om av museet De Heibergske Samlinger/Sogn Folkemuseum i Sogndal. Etterpå vart boka kjøpt av Universitetsbiblioteket i Oslo. Eigaren av dette eksemplaret var Peder Laugesøn Rafn, tidlegare lagmann i Bergen og i Stavanger, og i følgje ei innskrift på innsida av fremste perm av boka fekk han den i København i 1641 av drettemager Poul Mauryson. 

Boka innheld 104 såkalla visetrykk og av desse er 81 på dansk (eigentleg 77 sidan fire av visene er dublettar) og 23 på tysk språk.

Funnet av dei prenta åndelege songane til Peder Rasmussøn gjorde kjent at presten frå Selje var ein av dei aller fyrste salmediktarane i Noreg etter reformasjonen på 1500-talet. Peder Rasmussøn, i lag med Axel Olsen Rødberg frå Selje som blei prest i Vanylven på Sunnmøre, var blant dei få bondegutane frå Nord-Vestlandet som studerte seg fram til å bli teolog på 1600-1700-talet i Noreg.

Bibliografi
-----------

* 1630 – *Peder Rafns Visebok* (København: Forlag ikkje kjent)  [Peder Rasmussøn med fleire (av desse fem norske forfattarar). Fire Nye Vjser. Nummer 28 i Peder Rafns visebok]

Referansar
----------

1. ↑  Fet 2003, side 118
2. ↑  Tunold 1936, side 146 og Fet 1977, side 12
3. ↑  Tunold 1936, side 135 og Fet 1977, side 11-12
4. ↑  Fet 1977, side 12 og Fet 2003, side 137

Kjelder
-------

* Jostein Fet (1977). *Sunnmørsdiktarar 1600-1975: eit diktutval med biografiar og bibliografiar*. Samlaget. ISBN 8252107311.
* Jostein Fet (2003). *Skrivande bønder*. Oslo: Samlaget.
* Konrad Helseth (1981). *Sunnmørsbibliografi*. Sunnmøre Historielag og Ålesunds Museums Akademi.
* Solveig Tunold (1936). «Peder Rafns Visebok : et nyerhvervet samlebind på 104 visetrykk i Universitetsbiblioteket, Oslo». *Nordisk tidskrift för bok- och biblioteksväsen* **23**: 135-165.  *Digitalisert ved Project Runeberg*

Bakgrunnsstoff
--------------

* De Heibergske Samlinger/Sogn Folkemuseum
**Ishockey under Vinter-OL 1968** vart arvikla i tida frå 4. til 17. februar 1968 i Grenoble. Kampane vart avvikla på Palais des Sports, eit stadion med plass til 12 000 tilskodarar. Sovjetunionen tok gull, Tsjekkoslovakia sølv og Canada bronse.

Turneringa
----------

14 land deltok i ishockeyturneringa. Fem av dei var på førehand klar for gruppespelet om medaljane, tre av seks andre land kvalifiserte seg til dette meisterspelet gjennom ein utslagskamp. Taparane av dei tre utslagskampane og dei tre siste deltakarlanda møttest så i eit gruppespel som avgjorde plasseringane 9-14. Noreg tapte sin utslagskamp mot Aust-Tyskland og enda etter plasseringskampane på 11. plassen.

Meisterspelet
-------------

Kampen Sverige-USA fann stad 7. februar

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Sovjetunionen | 7 | 6 | 0 | 1 | 48 - 10 | 12 |
| 2 |  Tsjekkoslovakia | 7 | 5 | 1 | 1 | 33 - 17 | 11 |
| 3 |  Canada | 7 | 5 | 0 | 2 | 28 - 15 | 10 |
| 4 |  Sverige | 7 | 4 | 1 | 2 | 23 - 18 | 9 |
| 5 |  Finland | 7 | 3 | 1 | 3 | 17 - 23 | 7 |
| 6 |  USA | 7 | 2 | 1 | 4 | 21 - 28 | 5 |
| 7 |  Vest-Tyskland | 7 | 1 | 0 | 6 | 13 - 39 | 2 |
| 8 |  Aust-Tyskland | 7 | 0 | 0 | 7 | 13 - 48 | 01 |
|

### Sovjetunionen sitt meistermannskap

Målvakter: Viktor Konovalenko, Viktor Singer   

Forsvarar: Aleksandr Ragulin, Viktor Kuzkin, Vitalij Davidov, Igor Romisjevskij, Viktor Blinov, Oleg Zajtsev   

Løparar: Vjatsjeslav Starsjinov, Anatolij Firsov, Venjamin Aleksandrov, Jurij Moisejev, Viktor Polupanov, Jevgenij Zimin, Vladimir Vikulov, Boris Majorov, Anatolij Jonov, Jevgenij Misjakov.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olympische Winterspiele 1968/Eishockey» frå Wikipedia på engelsk, den 24. april 2020.*
Satellittbilete
Luftfoto
**Coney Island** er ei halvøy, tidlegare ei øy, i den sørlege delen av Brooklyn og Queens i New York i USA. Namnet stammar, ifølgje den meste utbreidde teorien, frå den tida dette området var den nederlandske kolonien Nieuw Amsterdam og der det på eit kart frå 1639 er kalla «Conyne Eylandt», eller «Konijn Eiland» med dagens skrivemåte, noko som kan verta omsett med «Kaninøya». Området vart brukt til kaninjakt heilt fram til det vart utbygd som feriestad etter borgarkrigen då Coney Island vart knytt til byen med først med ei jarnbanelinje. Frå 1860-åra var det knytt til trikkesystemet i New York. Det vart òg etablert dampbåtlinje, og strandområdet vart utbygd med hotell. Staden har rundt 60 000 innbyggjarar.

Coney Island er kjent for sine no noko gamle moroparkar og sirkus, badestranda mot Atlanterhavet og den store russisk-amerikanske busettinga. Staden vert òg assosiert med snøggmat og skal vera opphavsstaden til pølse i brød

Moroparkane nådde eit høgdepunkt tidleg på 1900-talet, populariteten dalte etter andre verdskrigen. Etter fleire år med forfall er området vorte revitalisert gjennom opninga av KeySpan Park og andre større utbyggingsprosjekt. KeySpan Park er stadion for det suksessfylte Brooklyn Cyclones, eit Minor League Baseball-lag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Coney Island» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Coney Island, USA heimeside
* Historieprosjekt
* View of Coney Island

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Utbreiinga til uralske folkegrupper
Språkgrupper i Nord-Russland og Sibir.
Moderne nenetsarar, ei samojedisk folkegruppe, frå Tajmyrhalvøya nord i Russland.
**Samojedar** er urfolk som lever delvis som nomadar på tundraen og taigaen nord i Russland og i det nordvestlege Sibir (frå området rundt Kvitsjøen til Tajmyrhalvøya, særleg ved elvene Ob og Jenisej) og snakkar samojediske språk.

Tidlegare fanst det fleire samojedar òg i Sajan-fjella i Sør-Sibir. Samojedane var opphavleg jegerar, men i dag lever dei stort sett av reindrift og fiske, og dessutan noko pelsdyroppdrett, jakt, jord- og skogbruk. Nganasan-folket var utelukkande jegerar til langt innpå 1900-talet. Den tradisjonelle religionen til samojedane har vore sjamanisme. Samojediske språk vert snakka av kring 30 000 menneske.

Språk og folkegrupper
---------------------

Samojediske språk tilhøyrer den uralske språkgruppa og er i slekt med finsk-ugriske språk. Samojedane vert delt inn i folkegrupper etter språkstammane:

* Nenetsarar (tidlegare kalla *jurak-samojedar*, *juraker* og *khasova*)
* Enetsarar (tidlegare kalla *jenisejar*, *jenisejsamojedar*, *karasasamojedar*)
* Nganasanar (tidlegare kalla *tavgisamojedar*)
* Selkupar (tidlegare kalla *ostjaksamojeder*)
* Kamassarar (språket kamassisk, utdøydd i 1989)
* Motorar (språket mator, utdøydd på 1840-talet)

Nemninga *samojedar* (samojed i eintal) har ført til fleire konfliktar, fordi ordet på russisk (*samojedy*) tyder «dei som et maten rå» eller «dei som et seg sjølv», altså kannibalisme.

Sjå òg
------

* Samojediske språk
* Samojedhund
* Samar
* Inuittar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Samojeder» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om samojediske språk og russiske språkminoritetar (på engelsk) Arkivert 2007-04-05 ved Wayback Machine.
* Russiske folkegrupper (på engelsk)
* Sibirske urinnvånere (på engelsk)
* Urbefolkning nord i Europa og Russland (på engelsk) Arkivert 2005-10-26 ved Wayback Machine.
* Kort om samojedar i *Nordisk Familjebok (1800-tals utgåvan)*
* Om samojedane i engelsk leksikon fra 1911
Eit Airlift-helikopter står parkert på Ørsta/Volda lufthamn, Hovden.
**Airlift** er eit norsk helikopterføretak som er basert på Førde lufthamn, Bringeland i Sunnfjord kommune. Det er i dag det leiande helikopterselskapet i Noreg. Airlift er eigd av Blueway, som igjen er eigd av Reiten & Co, Skogstad Corporate og Helicopter Transportation Group.

Om verksemda
------------

Airlift har i dag ein flåte på 17 helikopter, og om lag 80 tilsette. I tillegg til hovudbasen på Bringeland, har Airlift basestasjonar i Kinsarvik og på Longyearbyen.

Verksemda vart skipa av Thorbjørn Lie i 1986 under namnet *Eeg-Henriksen helikopter*. Airlift tok over kontrakten med flyging for Sysselmannen på Svalbard frå *Helikopterservice AS* i 1996. I 1999 kjøpte dei opp *Helikopterteneste AS*, som var basert i Kinsarvik i Hardanger. Airlift hadde kontrakt med Rikstrygdeverket om luftambulanseflyging med helikopter fram til 2002, då Norsk luftambulanse tok over denne tenesta.

Ulukker
-------

Airlift har ein lei ulukkesstatistikk. Dei har vore involvert i 9 ulukker i tidsrommet 1996 - 2011, der til saman 13 personar omkom. Den mest alvorlege Airlift-ulukka til no, er helikopterulukka ved Dalamot 2011, den 4. juli, då alle dei fem ombord omkom.

Kjelder
-------

* 

* «Airlift» i *Store norske leksikon*, snl.no.*, henta inn 11. februar 2011.*
* *Bokmålswikipedia om Airlift, henta inn 11. februar 2011.*

Fotnotar
--------

1. ↑  *Airlift.no: Om Airlift*, arkivert frå originalen 7. september 2011, henta 11. februar 2012
2. ↑  VG, 05.07.11: 18 døde på 15 år i helikopterulykker

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
**Frans Josef I av Asterrike** (18. august 1830–21. november 1916) var keisar av Austerrike (1848–1916) og konge av Ungarn (1867–1916). Han var son av erkehertug Franz Karl av Austerrike og prinsesse Sophie av Bayern, og barnebarn av keisar Frans II av Det tysk-romerske riket.

Frans Josef I blei keisar av Austerrike etter at farbroren hans, Ferdinand I av Austerrike, abdiserte som følgje av uro i 1848. Far hans hadde allereie sagt frå seg retten til trona.

I krigen mot Sardinia i 1859 og mot Prøyssen i 1866 leia Frans Josef den tapande sida. Tapa var med på å bringa fram forfatningsreforma *Ausgleich* i 1867, noko som mellom anna innebar at det ungarske kongedømmet blei gjenoppretta i union med Austerrike.

Liv
---

Frans Josef blei gift med Elizabeth av Bayern den 24. april 1854. Dei fekk fire barn:

1. Sofie, (5. mars 1855-29. mai 1857)
2. Gisela av Austerrike, (12. juli 1856-27. juli 1932)
3. Rudolf av Austerrike, tronfølgjar (21. august 1858+30. januar 1889)
4. Marie Valerie av Austerrike (22. april 1868-6. september 1924)

I 1889 døydde tronfølgjaren Rudolf under det såkalla Mayerlingdramaet. På ei reise til Genève i 1898 blei keisarinne Elisabeth drepen av ein italiensk anarkist.

Etter at sonen døydde overtok erkehertug Franz Ferdinand, nevøen til keisaren, som arving til tronen. Franz Ferdinand blei drepen ved skota i Sarajevo i 1914.

Under den fyrste verdskrigen som følgde døydde den 86 år gamle keisaren. Etter at Frans Josef døydde overtok grand-grandnevøen hans, erkehertug Karl, trona. I 1918 blei monarkiet avskaffa.

Titlar
------

Hans keisarlege og apostoliske majestet, Frans Josef I; Av Guds nåde, keisar av Austerrike, konge av Ungarn og Böhmen.

Konge av Lombardia-Venetia, av Dalmatia, Kroatia, Slavonia, Lodomeria og Illyria; konge av Jerusalem etc. erkehertug av Austerrike; storhertug av Toscana og Kraków, hertug av Lorraine, av Salzburg, Steiermark, Kärnten, Krain og av Bukovina; storfyrste av Transilvania; markgreve av Mähren; hertug av Øvre og nedre Schlesien, av Modena, Parma, Piacenza og Guastalla, av Auschwitz (Oświęcim) og Zator, av Teschen (Cieszyn/Český Těšín), Friuli, Ragusa (Dubrovnik) og Zara (Zadar); fyrsteleg greve av Habsburg og Tyrol, av Kyburg, Gorizia og Gradisca; fyrste av Trent (Trento) og Brixen; markgreve av Øvre og Nedre Lausitz og i Istria; greve av Hohenems, Feldkirch, Bregenz, Sonnenberg, etc.; herre av Trieste, av Cattaro (Kotor), og i Wendish Mark; Storvojvode av Vojvodedømmet Serbia etc.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frans Josef I av Østerrike-Ungarn» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juli 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Frans Josef hos Runeberg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**August Konow** (fødd 19. oktober 1780 i Bergen, død 9. april 1873 i København) var ein norsk forretningsmann og politikar, bror av Wollert og Thomas Konow.

Konow dreiv fram firmaet *Konow & Co.* til eit av dei fremsta i norskt næringsliv og spelte i 1814 ei mykje viktig og framtredande rolle som tilhengar av sjølvstendespartiet. Etter å ha deltatt i desembermøtet i 1813 verka han som Kristian Fredriks politiske og finansielle agent i Holland, men hans strev vart mislykka. 

Han var Bergens 2. representant til det første overordentlige Storting i 1814.Der foreslo han eit eige konsulatvesen for Norge. Han representerte òg byen i perioden 1824–1826. Der òg stilte han òg spørsmål om Noregs utanrikspolitiske stilling. Han fekk imildertid inga tilslutting.

Konow skipa saman med sonen Fredrik Ludvig Konow d.e. Hestvik glassverk utanfor Bergen.

Han var ein aktiv kunstsamlar og var med å skipe Bergen kunstmuseum.

Sine siste år av livet sitt tilbrakte Konow i København.

August Konow var ridder av den svenske Vasaorden. Frå 1805 var han prøyssisk konsul.

Kjelder
-------

* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet*, 1814-1914. B. 1 D. 1 : Biografier A-K digital utgave side 497-498
* Biografi i Norsk biografisk leksikon
* Biografisk informasjon om August Konow NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
* 

Materiale frå *Nordisk familjebok*, «Konow, 1. August», 1913.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Svensk hoffuniform for ein livlege (*livmedikus*) frå 1900-talet.
**Livlege** er ein personleg lege for ein høgtståande person, til dømes ein politikar, konge, president eller pave. Livlegen står ansvarleg for helsa til pasienten sin og må vera tilgjengelege døgnet rundt.

Ordet «livlege» er ei omsetjing av tysk *Leibarzt*, der «liv» har tydinga «person» (samanlikn livvakt - *Leibwache* og livrett - *Leibgericht*). I eldre tid kalla ein livlege ofte *arkiatar*, av gresk, ἀρχιατρός, «førstelege». Det finst òg livkirurgar.

Livlegar er kjent frå antikken og opp gjennom mellomalderen. I Danmark kom dei første frå midten av 1400-talet. Livlegen til den danske kongen var gjerne innkalla frå utlandet. På grunn av stillinga si i nærleiken til fyrsten kom livlegen ofte til å spela ei viktig rolle òg politisk. Eit døme frå historia til Danmark-Noreg er Struensee.

Berømte livlegar
----------------

* Galenos (129–216), livlege for keisar Marcus Aurelius
* Jean-Nicolas Corvisart (1755–1821), livlege for Napoleon
* Theo Morell (1886–1948), livlege for Adolf Hitler

Sjå òg
------

* Lege
* Huslege
* Livvakt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Livlege» frå Wikipedia på bokmål, den 5. september 2016.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- *Salmonsens konversationsleksikon*, 2. utg. bind XV, s. 929. København: J. H. Schultz, 1923.

Referansar

1. ↑  Hjalmar Falk og Alf Torp: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske språk*, s. 463. 1903–06 .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Kitsissuarsuit** (dansk **Hunde Ejland**, tidlegare òg stava **Kitsigsuarssuit**) er ei bygd i Qeqertalik kommune, på vestkysten av Grønland. Ho hadde 53 innbyggarar i 2018.

Namn
----

Det grønlandske namnet Kitsissuarsuit betyr «øygruppe som ligg lengre ute mot det opne havet enn dei andre». På dansk heiter staden Hunde Ejland.

Geografi
--------

Kitsissuarsuit ligg på øya Oqaarsut nordvest for Aasiaat. Avstanden til Aasiaat er 21 km. Hamna her er isfri frå mai til desember.

Historie
--------

Busetnaden blei grunnlagd i 1830. Han hadde då allereie vore brukt av kvalfangarar, fram til 1817, men blitt forlaten.

I 1987 blei det etablert eit elektrisitetsverk her, og hamneområdet blei bygd ut. Det er òg bygd ein vasstank med avsalta havvatn.

Fram til 2013 fanst det eit fiskemottak her.

Samfunn
-------

Hovudnæringsvegen i Kitsissuarsuit er fiske og fangst. Kitsissuarsuit har ei hamn eigd av dei grønlandske sjølsvstyremaktene. Staden blir tent av bygdeskipsruta til Royal Arctic Line.

Kjelder
-------

1. ↑  Befolkningen i lokaliteterne 1. Januar 1977-2018 Arkivert 24. juli 2018 på Wayback Machine. Statistikbanken, Grønlands Statistik.
2. 1 2 3 4 5 6  «Kitsissuarsuit (Hunde Ejland)», *Den grønlandske Havnelods*, Geodatastyrelsen. Lest 25. juli 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Kitsissuarsuit» frå Wikipedia på bokmål, den 11. september 2023.*
Koordinatar: 59°19′47″N 18°04′14″E﻿

**Kungliga Operan** (som tidlegare heitte *Kungliga Teatern*) eller *Operan* i Stockholm er Sveriges nasjonalscene for opera og ballett. Av førestillingane på Kungliga Operans scene er 60 prosent opera og 40 prosent ballett. Operabygninga er blir òg omtalt som Kungliga Baletten og Kungliga Hovkapellet. Noverande sjef for Operan er Birgitta Svendén. Kungliga Operan ligg i kvartalet Norrström, mellom Gustav Adolfs torg og Kungsträdgården på Norrmalm i sentrale Stockholm.

Kungliga Operan, fasade mot sør, februar 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kungliga Operan**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Statens fastighetsverk om Operahuset Kungliga Operan Arkivert 2014-03-23 ved Wayback Machine.
* Eit gjennomarbeidd forslag för eit nytt operahus i Stockholm
* Maskeradeliv i mellomkrigstida Arkivert 2007-12-24 ved Wayback Machine. Essä om operamaskerader vid Kungliga Operan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Jakob Kolbein Helset** (fødd 20. mai 1937) er ein norsk bonde, båtbyggjar og tradisjonsformidlar frå Bjørkedalen i Volda. Han er fødd og bur i Pergarden på Helset. Han er son av Margreta Johanna Danielsd. Bjørkedal (1912-2003) og Nils Jakobss. Helset (1906-1981).

Jakob Helset lagar ei åre under båtstemne på Sunnmøre Museum
Jakob lærte båtbyggjing ved å hjelpe, seinare samarbeide med, far og bestefar i båtskotet på garden. Han har bygd omlag 120 båtar, dei fleste snekker og færingar. 16 av desse er mindre vikingskip, dei fleste kring 35 fot. Dei kjendaste er Kvinneskipet «Embla» og «Olav Trygvason» (seinare «Håkon Håkonson»), ein forminska kopi av Gokstadskipet. Ellers er desse båtane spreidde på mange stadar i Noreg, og delvis til utlandet.

Jakob Helset bygg ein færing i 2023
Jakob Helset var og ein av dei 6 båtbyggjarane frå Bjørkedalen som bygde Myklebustskipet på Nordfjordeid i 2016-19.

Han har vore ivrig til å framsnakke og demonstrere båtbyggjing, både i eige båtskot og vidare.

I *Tradisjonsbåtar i Møre og Romsdal* har Jakob Helset skrive kapittelet *Møringsbåten. Bygging av færing*. Han er og den som syner framgangsmåten i dei mange illustrasjonane. Han skriv og om båtdraging i artikkelsamlinga *Båtbygging på Bjørkedalen*.

Kjelder
-------

* Frode Sætre (2019). «Jakob Helset, den eldste av dagens båtbyggjarar i Bjørkedalen». I Frode Sætre. *Båtbygging på Bjørkedalen, Artikkelsamling*. Volda: Bjørkedal kystlag. s. 203-209. ISBN 978-82-303-4166-7.