recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Pondfield Cove og Worbarrow Tout
**Pondfield Cove** er ei lita vik like aust for Worbarrow Tout og vest for Gad Cliff i Dorset i England. Ho er ein del av verdsarvstaden *Jurassic Coast*, «Jurakysten».

Vika ligg heilt innanfor Portland- og Purbeckformasjonane. Mykje av sekvensane av purbeck-kalkstein og skifer er synlege i Pondfield Cove. Den vesle landtunga mellom Worbarrow Tout og fastlandet skil Pondfield Cove frå Worbarrow Bay i nord. 

Pondfield Cove er berre tilgjengeleg når Lulworth skytefelt er open for ålmenta. Ein kan nå vika langs ein sti frå Tyneham Gwyle nær Tyneham.

Galleri
-------

* Klipper på vestsida av vikaKlipper på vestsida av vika
* Betonghindringar bakom vikaBetonghindringar bakom vika

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pondfield Cove» frå Wikipedia på engelsk, den 9. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «West, I.M. (2008) Worbarrow Bay, Dorset; Geology of the Wessex Coast of England». Henta 9. januar 2010.

Koordinatar: 50°36′57″N 2°11′2″W﻿
Ein **sysselmann** eller *syslemann* var kongens fremste ombodsmann i syslet som frå andre halvdel av 1100-talet var dei administrasjonseiningar Noreg blei oppdelt i. 

Sysselmannen sytte for at kongen sine inntekter kom inn, både skatter og bøter. Han hadde viktige oppgåver innanfor rettsvesenet, men dømde sjølv berre i ekstraordinære tilfelle. Han blei løna av bøtene som blei pålagde og kravde inn. Syslet og prostedømet hadde identiske grenser. 

I samband med den norske okkupasjonen i 1932 av Øst-Grønland blei det oppretta eit sysselmannsembete i Eirik Raudes Land med Helge Ingstad som sysselmann. Året etter drog Noreg seg ut av området etter å ha tapt saka mot Danmark i Den faste domstolen for mellomfolkeleg rettspleie i Haag.

Etter at Jan Mayen blei norsk i 1930 blei Sysselmannen på Svalbard også Sysselmann på Jan Mayen. Den geografiske avstanden mellom Jan Mayen og Svalbard gjorde forvaltninga vanskeleg. Dette førte til at det administrative ansvaret for Jan Mayen den 1. januar 1995 blei overført til Fylkesmannen i Nordland.

I våre dagar eksisterer tittelen sysselmann berre i embetet som sysselmann på Svalbard, oppretta 1. juli 1925. Frå og med 1.juni blir tittelen sysselmann endra til sysselmeister ettersom tittelen skal bli kjønnsnøytral.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sysselmannens oppgaver Arkivert 2012-03-13 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sysselmann» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mai 2009.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Fylkesmannen i Nordland: Jan Mayens historie[*daud lenkje*]
2. ↑  Nordre (11. desember 2020), «Sysselmannen på Svalbard blir meister», *Nordre* (på norsk), henta 13. desember 2020
Kolbeinstveit
Guggedalsloftet
**Kolbeinstveit** er eit bygdetun i Suldal kommune, administrert som museum av Ryfylkemuseet. Husa på garden er frå kring 1850, medan det tilflytta Guggedalsloftet er datert til 1281.

Kolbeinstveit høyrde til i si tid ordføraren og stortingsrepresentanten Lars O. Kolbenstvedt. Sonen Njeld Kolbenstvedt, som overtok garden, var òg stortingsmann og ordførar. Han overlét garden igjen til Lars N. Kolbenstvedt. I dag er museet ope heile sommarsesongen.

Kolbeinstveit er ein museumsgard som ligg langs riksveg 13 om lag fem km aust for Suldalsosen. Garden blir drive som eit levande museum, med vertskap, utstillingar, aktivitetar, dyrehald og servering av tradisjonskost. 

«Garden og folka» er ei utstilling som fortel om dei som har levd på Kolbeinstveit, og korleis dei har brukt husa og utnytta ressursane på garden.

Det blir kvar sommar arrangert salsutstilling med kunst og handverk og det vert halde aktivitetsdagar og konsertkveldar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Kolbeinstveit på nettstaden til Ryfylkemuseet
* 

* Kolbeinstveit i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Guggedalsloftet på Youtube

| * v
* d
* e
Ryfylkemuseet |
| --- |
| Nesasjøhuset • Kolbeinstveit • Guggedalsloftet • Røynevarden • Hålandstunet • Litunet • Jelsa skulemuseum • Kvednahola på Ritland • Stampa på Kvæstad • Øystad kvernhusanlegg • Hustveit • Industriarbeidarmuseet • Sinkgruvene i Allmannajuvet • Sauda museum  • Vigatunet • Hjelmeland bygdemuseum • Forsand bygdemuseum • Sjøhuset i Bergevik • Bibmus • Husmannsplassen Bakken  • Finnøy bygdemuseum • Bethel på Judaberg • Kvitsøy hummermuseum • «Brødrene af Sand» • Folkemusikkarkivet for Rogaland |
| **Papa Stronsay** |
| --- |
| Geografi |
| 

Papa Stronsay is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 59°9′ N 2°35′ W﻿Koordinatar: 59°9′ N 2°35′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Orknøyane

 |
| **Areal** | 0,74 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 13 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Orknøyane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 10 (2001) |
| **Folketettleik** | 7,4 /km² |

**Papa Stronsay** (norrønt *Papey Minni*) er ei lita øy i Orknøyane i Skottland, nordaust for Stronsay. Ho er 74 hektar stor og det høgaste punktet ligg 13 meter over havet. 

I følgje segnene skal somme av dei innfødde på øya avstamme frå ein kvinneleg selkie. Dette var fordi dei hadde hornaktig hud på føtene og hendene og alltid lukta fisk.

Historie
--------

Det ligg restar av to kapell på øya. Det eine er frå 1000-talet og det kan liggje eit piktisk kloster frå 700-talet under det. Andre gamle spor er vardar og ein gravhaug og fleire forlatne gardar. 

Ragnvald jarl frå Kirkjuvág (Kirkwall) skal ha kome her litt før jul for å hente malt til julebrygginga. Han vart seinare drepen i ei av kyrkjene på øya i 1046. 

Papa Stronsay frå lufta. Ein kan sjå klosteret øvst til høgre og Point of the Graand nede til høgre
Øya er frodig og vart eit senter for sildekonservering på 1700-talet. Ho vart fråreist i 1970-åra. Det har vore eit katolsk klostersamfunn på øya sidan 1999, Golgotha kloster, med base for 25 munkar frå heile verda. Klosteret driv mellom anna gardsdrift på øya.

Geografi og geologi
-------------------

Berggrunnen på øya består av gammal raud sandstein.

Ei smal landtunge svingar seg vestover frå hovudhamna på øya og sørover til Point of the Graand (eit lokalt ord som tyder «sandbanke»). Øya er generelt lågtliggande og det høgaste punktet er berre 13 meter over havet. 

Det står ei 8 meter høg fyrlykt nordaust på øya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Papa Stronsay» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.
2. ↑  Anderson, Joseph (Ed.) (1893) *Orkneyinga Saga*. Translated by Jón A. Hjaltalin & Gilbert Goudie. Edinburgh. James Thin and Mercat Press (1990 reprint). ISBN 0-901824-25-9

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dødsfallet til Ragnvald
* Golgotha kloster
* Youtube-dokumentar om Golgotha kloster.

| * v
* d
* e
Orknøyane |
| --- |
| Øyar i Orknøyane |
| Busette øyar | Mainland · Auskerry · Burray · Eday · Egilsay · Flotta · Gairsay · Graemsay · Hoy · North Ronaldsay · Papa Stronsay · Papa Westray · Rousay · Sanday · Shapinsay · South Ronaldsay · South Walls · Stronsay · Westray · Wyre |
| Andre øyar | Eynhallow · Helliar Holm · Lamb Holm · Switha · Swona |
| Byar og landsbyar | Kirkwall · Balfour · Finstown  · Houton · Longhope · Lyness · Stromness · Whitehall |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For nasjonalparken på Sørøya med same namn, sjå Paparoa National Park. For fjellrekkja, sjå Paparoafjella.*

| Paparoa |
| --- |
| Horisonten til PaparoaHorisonten til Paparoa |
| Styresmakter |
| LandRegionDistrikt |  New ZealandNorthlandKaipara |
| Geografi |
| Koordinatar | 36°5′54″S 174°14′22″E﻿Koordinatar: 36°5′54″S 174°14′22″E﻿ |

**Paparoa** er ein busetnad i regionen Northland på New Zealand, om lag ein og ein halv times biltur nord for Auckland. Elva Paparoa Stream renn frå aust gjennom busetnaden og inn i Paparoa Creek som går mot sør og renn saman med Arapaoa-elva som er ein del av Kaipara Harbour. Riksvegen *State Highway 12* går òg gjennom Paparoa. Matakohe ligg seks km mot sørvest, og Maungaturoto 12 km mot aust. Namnet *Paparoa* kjem frå maorispråk, og tyder 'lang, flat stein'.

Historie
--------

Paparoa var ein av fleire busetnadar i Kaipara som vart grunnlagd av ei religiøs gruppe kjend som Albertlanders. Port Albert nær Wellsford var den viktigaste busetnaden deira, Matakohe var ein annan. Dei slo seg ned i Paparoa i 1863. Jorda vart svidd av slik at dei kunne så korn og gras. I 1865 vart det bygd ein veg til hamna i Pahi, og kort etter ein til Matakohe. Eit pottemakeri og ein fabrikk som laga tauverk og matter av *Phormium* (*P. cookianum* eller *P. tenax)* var i drift i 1870-åra, og der vart oppretta teglverk, men verksemdene måtte lida under dårlege vegar og høge fraktkostnadar. Dei næraste butikkane låg i Pahi, nesten ti km mot sør.

Dampbåten «Minnie Casey» batt frå 1882 Paparoa saman med Helensville på sørsida av Kaipara med ei rute ein gong i veka. S.S. «Ethel» tok over frå 1891-95, etterpå gjekk ruta berre til Matakohe og Pahi. Vegnettet i området vart utbetra i 1880- og 1890-åra.

I 1890-åra hadde Paparoa 35 familiar og kring 200 busette, Dei fleste hadde slått seg ned langs breiddene til Paparoa-elva. Medrekna Pahi var der 400 pmenneske i området. Til 1906 var folketalet i Paparoa dobla. Det vart rydda beiteland i området, og eit meieri vart opna i Paparoa i januar 1895.

Jarnvegslinja *North Auckland railway line* nådde Huarau, aust for Paparoa, tidleg på 1920-talet. Det var planlagt eit spor gjennom Paparoa, men dette vart det aldri noko av.

Kjelder
-------

1. ↑  Peter Dowling, red. (2004). *Reed New Zealand Atlas*. Reed Books. s. kart 7. ISBN 0-7900-0952-8.
2. ↑  Roger Smith, GeographX (2005). *The Geographic Atlas of New Zealand*. Robbie Burton. s. kart 30. ISBN 1-877333-20-4.
3. ↑  Sir Henry Brett og Henry Hook (1927). *The Albertlanders: Brave Pioneers of the 'Sixties*. s. 234.
4. ↑  Wayne Ryburn (1999). *Tall Spars, Steamers & Gum*. Auckland. s. 19, 20. ISBN 0-473-06176-7.
5. ↑  Ryburn, s. 35-36
6. ↑  Ryburn, s. 48-49, 60
7. ↑  Ryburn, s. 75, 79
8. ↑  Ryburn, s. 89-92
9. ↑  Ryburn, s. 54, 62, 64, 69
10. ↑  Ryburn, s. 64
11. ↑  Ryburn, s. 184-185, 190

* *Denne artikkelen bygger på «Paparoa» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juli 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Paolo di Dono**, betre kjend som **Paolo Uccello**, (1397–10. desember 1475) var ein italiensk målar og matematikar frå Pratovecchio nær Arezzo, og som arbeidde i Firenze. Han er kjend for sitt pionerarbeid med visuelt perspektiv i kunst. Paolo jobba i seingotisk tradisjon, og framheva farge og prakt framfor klassisk realisme. Stilen hans er best skildra som eineståande, og stilforma har sjeldan vorte gjenteken. Hans best kjende verk er dei tre måleria som syner slaget om San Romano.

Liv og gjerning
---------------

*Helgenen Georg i kamp mot draken, ca. 1470*
Ung kvinne
Uccello gjekk i lære hos bilethoggaren Lorenzo Ghiberti og assisterte denne i arbeidet med bronseportane til dåpskapellet i Firenze. I 1415 vart han teken opp i lauget *Medici e Speziali*. Han busette seg seinare i Firenze og måla freskar med motiv frå fyrste mosebok i krossgangen til klosteret ved Santa Maria Novella. I fresken *Syndefloda*, måla som lunett, skildrar Uccello fasar i den bibelske naturkatastrofen med figurar som kjemper for å overleve. Ein mann klamrar seg fast ved arka, to figurar sym frenetisk.

Som ein i krinsen omkring Donatello, eksperimenterte Uccello mykje med korleis ein ved hjelp av perspektivet skulle kunne gjengi den tredimensjonale røyndomen på et todimensjonalt ytre. Giorgio Vasari fortel i sin biografi over renessansemålarar at Ucello jobba natta gjennom for å fange det eksakte forsvinningspunktet i eit bilete, han brukte perspektiv for å skape ei kjensle av djupne i måleria sine. Vasari hevdar at Paolo di Dono vart kalla *Uccello* (italiensk for 'fugl') ettersom han var veldig glad i å måle fuglar, men ikkje hadde råd til å eige nokon. I staden omgav han seg i heimen sin med måleri av fuglar og andre dyr.

*Slaget ved San Romano*, 1438-40
### *Slaget ved San Romano*

Uccello skildra slaget ved San Romano den 1. juni 1432 på tre store panel. Biletet syner den florentinske hærføraren Niccolò da Tolentino føre troppane sine mot hæren til byen Siena. Den særs forenkla framstillinga av hestane, oppstillinga av lansane og den geometriske inndelinga av bakgrunnen, gjev komposisjonen i sin heilskap den abstraherande tendensen som er karakteristisk for mange av Uccellos måleri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paolo Uccello» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Paolo Uccello**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Ság panír — karri med panír, spinat og andre grøne blad (t.d. kløver el. sennepsblad).
**Panír** (hindi/marathi पनीर [panīr]; panjabi ਪਨੀਰ [panīr]; en. *paneer*) er ein tørr og saltfri ferskost som er mykje bruka i indisk mat. Blant buddhistar som et berre laktovegetarisk kost er panír ei av hovudkjeldene til proteinar i kosthaldet. Panír er bruka i karrirettar og er òg populær å rulle deig kring og steikje. Den usalta panír-osten er ein allsidig ingrediens som kan brukast til å laga både middagsretter, småretter og søtsaker med.

Framstilling
------------

Ein finn vanlegvis panír til sals i indiske og pakistanske matvarebutikkar, men det er òg vanleg å laga panír sjølv heime. For å laga panír treng ein mjølk og litt syre — vanlegvis anten litt sitronsaft eller litt sitronsyre utrørt i vatn (½ ts sitronsyre utrørt i 2 msk vatn til 1 l mjølk). Kok opp mjølka under stadig røring, tilset syra litt etter litt og rør ho inn. Når mjølka byrjar å skilje seg i kvit ostemasse og gulaktig myse, slå av varmen, dekk over og lat stå i 3–4 minutt. Hell ostemassen i eit osteklede, tak saman endane og vri ut mest mogleg av væska mens du held ostekledet under rennande vatn. Form osten medan han enno er i ostekledet og legg osten med ostekledet ikring under ei tung vekt i 2–3 timar.

Bruk
----

I motsetnad til andre ostar, smeltar ikkje panír ved vanlege koke- og steikjetemperaturar, og panír er difor populær i mange indiske varmrettar — slik som panír matar (panír med erter), panír makhanvala (panír koka i ghee (klåra smør)) og panír burdji smuldra panír-karri). To av dei mest populære rettene i nordindisk kokekunst er pálak panír (panír- og spinatkarri) og ság panír (panír-, spinat- og t.d. kløver- el. sennepsblad-karri).

Kjelder
-------

* «Paneer» frå Engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Paníroppskrift
* Pálak panír-oppskrift Arkivert 2005-07-11 ved Wayback Machine.
* Oppskrift på spinat med steikt panír
* Ság panír-oppskrift
**Lars Knutson Liestøl** (fødd 13. juni 1839 i Åseral, død 15. desember 1912 i Kristiansand) var ein norsk lensmann, gardbrukar og politikar for partiet Venstre. Liestøl var statsråd og sjef for Revisjonsdepartementet frå 5. mars 1888 til 22. februar 1889 i Johan Sverdrups regjering. Frå oktober til desember 1888 leidde han også Indredepartementet. Knut Larsson Liestøl og hustru Gyro Grundesdotter var foreldra hans. Knut Liestøl var ein brorson.

Liv og gjerning
---------------

Liestøl vart innvald til Stortinget i heile ti periodar, første gong i 1874. Han døyde før han tok fatt på sin tiande periode. Mesteparten av tida var han medlem av justiskomiteen.

Liestøl var sterkt engasjert i målsaka, og var i 1885 med å vedta jamstillinga mellom dei to målformene i landet.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Eg kan ikkje længre halde det ut med at skriva Dansk, fyredi Tankarne verde so 
innesnørde som ei turka Næver. |  » |
| —Brev frå Lars Liestøl til faren Knut Larson Liestøl i 1865 |

Liestøl var lensmann i Bygland frå 1866 til 1888 og hadde rydningen på garden Frøysnes frå 1870. Han sat i Bygland heradsstyre i 36 år og var ordførar i bygda i tolv år. Han hadde i tillegg ein rekkje lokale offentlege verv.

Han var sjølvlærd i engelsk språk, og studerte engelsk og særskild amerikansk historie. Han hadde også særskilde evner for teikning.

Han vart i 1899 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lars Knutson Liestøl» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2008.*

* *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgjeve av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Grøndahl & Søns Forlag, Oslo, 1947

Fotnotar
--------

1. ↑  Ottar Grepstad: «Språkleg valfridom: eit demokratisk dilemma». Føredrag på *Språk 2005* i Bærum kulturhus, Sandvika 9. april 2005.
2. ↑  Åsulv Frøysnes: «Lars Liestøl og målsaka», *Syn og Segn* 1971, s. 157

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Lars Knutson Liestøl NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Lækjeveronika** |
| LækjeveronikaLækjeveronika |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Leppeblomordenen Lamiales |
| **Familie:** | Kjempefamilien Plantaginaceae |
| **Stamme:** | Veroniceae |
| **Slekt:** | Veronikaslekta *Veronica* |
| **Art:** | **Lækjeveronika** *V. officinalis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Veronica officinalis***L. 1753 |

**Lækjeveronika** (*Veronica officinalis*) er ei fleirårig urt i kjempefamilien. Arten har ei amfi-atlantisk utbreiing. Han er heimleg i Noreg og er vanleg i heile landet til Finnmark.

Lækjeveronika er ei om lag 10 cm høg plante med ein krypande stengel med opprett topp. Klasen kan bli toppstilt når den trengjer det korte toppskottet til side. Planten har grågrøne stivhåra blad. Klaseskaft, blomsterskaft og beger er kjertelhåra. Krona er fiolett eller blå og 6 mm brei. Kapselen er lengre enn begeret. Lækjeveronika blømer kring juni i turre mosegrodde bakkar og skogkantar. Arten er funnen opp til over 1200 m høgde i Lom.

Kjelder
-------

1. ↑  Reidar Elven mfl. (2022). *Norsk flora* (8. utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 942.

* Svensk Wikipedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Tirunesh Dibaba Kenene** (fødd 1. juni 1985) er ein etiopisk langdistanseløpar. Ho spesialiserer seg på 5000 meter og 10000 meter og er regjerande olympisk meister på den sistnemnde distansen. I tillegg held ho verdsrekorden på 15 kilometer og på 5000 meter (frå Bislett Games, 2008). Ho fekk Bislett-medaljen for denne prestasjonen. I tillegg har ho VM-gull frå 2003, 2005 og 2007.

Tirunesh Dibaba fekk sin fyrste OL-medalje under sommar-OL 2004 i Athen då ho sprang inn til bronse på 5000 meter, bak gullvinnaren Meseret Defar frå Etiopia og Isabella Ochichi frå Kenya. Under sommar-OL 2008 i Beijing vann ho olympisk gull på både 5000 meter og 10 000 meter, og ho forsvarte gullet på 10 000 meter under sommar-OL 2012 i London. På 5000-meteren sprang ho inn til bronsemedalje, igjen med Meseret Defar på fyrsteplass og kenyanske Vivian Cheruiyot på andre.

Kjelder
-------

1. ↑   Kongehuset.no: Bislett Games 2008
2. ↑  «Bislettmedaljen/The Bislett Medal» (PDF). Diamond League Oslo. Arkivert frå originalen (PDF) 29. januar 2017. Henta 29. januar 2017.

* «Tirunesh Dibaba» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 3. desember 2016. Henta 29. januar 2017.
* (en) Tirunesh Dibaba – Profil på nettsida til IAAF

* *Denne artikkelen bygger på «Tirunesh Dibaba» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2012.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Svir** (russisk Свирь, finsk *Syväri*, estisk *Sviri*) er ei elv i Leningrad oblast i Russland. Elva er 224 km lang og har eit nedslagsfelt på 84 400 km². Svir renn frå Onega og vestover til Ladoga, og renn dermed mellom dei to største innsjøane i Europa. Elva har ei middelvassføring på 785 m³/s og er den største elva som munnar ut i Ladoga. 

Heilt sidan Peter den store knytte saman elvane Svir og Neva med Ladogakanalen har elva vore ein del av Volga-Austersjøkanalen og forløparane til denne. Det er to vasskraftverk langs Svir.

Elva passerer Aleksandr-Svirskij-klosteret, som pleide å hyse Svirlag, ein av dei mest frykta gulagane. Områda rundt elva var åstad for kraftige kampar under den finske framhaldskrigen frå 1941 til 1944.

Største sideelvar
-----------------

* Vazjinka
* Ojat
* Pasja

Byar langs Svir
---------------

* Podporozje (60°54′N 34°11′E﻿)
* Lodejnoje Pole (60°43′N 33°33′E﻿)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Лаба» frå Wikipedia på russisk, den 29. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Koordinatar: 46°33′58″ S 168°35′25″ E﻿

**Waituna Lagoon** ligg på sørkysten til Sørøya på New Zealand og dannar delar av våtmarka Awarua Wetland, ein Ramsarstad som vart oppretta i 1976.

Lagunen er eit viktig habitat for både stadbundne fuglar og flyttfuglar, og 73 ulike artar er oppdaga her. Den auka utbreiinga i lagunen av plantearten *Leptocarpus* som har vore observert gjennom ein 50-års periode, har vorte tilskrive kunstige opningar mellom lagunen og havet, og auka mengde sediment.

Lagunen er i stor grad upåverka av menneskeleg aktivitet, men der er for høge næringsnivå og sedimentering, noko ein ottast vil føra til eutrofiering.
Det har også vore oppblomstringar av potensielt giftige algar i lagunen .

Rekreasjonsbruk
---------------

Waituna Lagoon er ein kjend stad for fiske og fuglejakt. Der er gode førekomstar av aure i lagunen og i tilførsleelvene, men der er ei fangstgrense på to fiskar pr person pr dag. Fiskesesongen er frå 1. oktober til 30. april.

Der er godt utval av jaktbare fuglar i lagunen, med stokkender som den viktigaste arten. Av andre fugleslag det vert jakta på i sesongen er sigdskeiand (maori *kuruwhengi*), kanadagås (innført til New Zealand i 1905 for jakt, no sett på som ei uønska art), maorirustand (maori *pūtangitangi*) og svartsvane (som sjelden vert skoten på av jegrar)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waituna Lagoon» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2020.*

Referansar
----------

1. ↑  R.M.C. Thompson og G.R. Ryder (2003). *Waituna Lagoon : summary of existing knowledge and identification of knowledge gaps*. Wellington, N.Z.: DOC. ISBN 9780478223590.
2. ↑  Barry Robertson (26. mai 2011). *Interim recommendations to reduce the risk of Waituna Lagoon from flipping to an algae-dominated state* (PDF). Lagoon Technical Group.
3. ↑  «Toxic algae in Southland lagoon». RNZ. 29. mars 2018. Henta 8. juli 2020.
4. ↑  Fish&Game New Zealand. «Hunting Regulations». Henta 22. mai 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* , Environment Southland
* Awarua Wetland - Waituna Lagoon Department of Conservation
* National Wetland Trust of New Zealand

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Lars Konrad Bjørnsson Jelsa** (13. mai 1851–18. juni 1938) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Jelsa i Ryfylke. Han var 1901-06 og 1910-12 stortingsmann for Moderate Venstre.

Jelsa var son til ein gardbrukar. Frå han var 15 til 17 år gammal var han lærar i heimbygda. Faren sende han til landbruksskule på Austrått, ferdig der i 1870. Frå 1873 til 1890 arbeidde han som utskiftingsassistent i Stavanger amt, utskiftingsformann 1884-93 og på ny frå 1895. I 1889 overtok han farsgarden Jelsa og dreiv denne til eldste sonen tok over.

Jelsa var ordførar 1884-91 i Jelsa herad. Valbolken 1895-97 var han fyrste varamann til Stortinget og møtte 1896-sesjonen frå 25. juli i staden for Nikolai Lima. Jelsa hadde fast sete på Stortinget 1901-06 frå Stavanger amt, medlem 1901-03 i Konstitusjonskomiteen og 1904-06 i Vegkomiteen. Han lukkast ikkje å verte vald ved stortingsvalet 1906, men hausten 1909 vart han vald til tingmann frå einmannskrinsen Ryfylke, medlem 1910-12 i Landbrukskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Lars Håland** (fødd 28. juli 1962) er ein svensk, tidlegare langrennsløpar, fødd i Stockholm. Han vann to medaljar under VM 1989 i Lahti. Fyrst tok han bronsemedaljen på 15 km fristil bak landsmennene Gunde Svan og Torgny Mogren, sidan gjekk han tredjeetappen på Sveriges lag som vart verdsmeistrar på 4x10 km stafett. Til sist i verdsmeisterskapen vart han nummer fire på femtikilometeren.

Tre veker etter han fekk bronse under Lahti-VM, tok han sine einaste siger i eit renn i verdscupen. 13. mars 1989 sigra han med stor margin på 30 km i Falun, føre Torgny Mogren og norske Vegard Ulvang på dei neste plassane. Hans tredje og siste pallplass i verdscupen kom då han i 1990 vart nummer tre på 30 km i Lahti, bak nordmennene Bjørn Dæhlie og Ulvang.

Håland gjekk i 1989 og 1990 andreetappane på Dala-Järnas stafettlag som begge åra vart svensk meister. Svenn-Erik Danielsson og Gunde Svan var dei andre på laget. Hålands einaste individuelle SM-gull kom då han som medlem av Svenska Skidspelens SK sigra på SM-femmila i 1997.

Håland la opp som langrennar i 1999.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lars Håland» frå Wikipedia på svensk, den 17. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Lars Håland – Profil og resultatoversikt hos FIS
**Waimakaririelva** er den største av elvene nord i Canterbury-regionen, på Sørøya på New Zealand. Ho renn i 151 km i stort sett søraustleg retning frå Søralpane, gjennom slettene Canterbury Plains til Stillehavet.

Elva har utspringet sitt i dei austlege flankane av Søralpane, åtte km sørvest for Arthur's Pass. Gjennom ein stor del av det øvre løpet er elva forgreina med vide, sanddekte elvebreidder. Etter som ho nærmar seg Canterbury Plains, går ho gjennom eit fjellområde og vert pressa inn i eit trongt elvegjel (Waimakariri Gorge), før ho går attende til den forgreina forma der ho renn over slettene. Elva munnar til sist ut i Stillehavet nord for Christchurch, nær byen Kaiapoi.

Chinooklaks (*Oncorhynchus tshawytscha*) vart innført frå California på 1900-talet og finst enno i elva.

På maori har *Waimakariri* fleire tydingar, ei av dei er 'elva med kaldt, fossande vatn'.
På 1850-talet gav europeiske nybyggjarar elva namnet *Courtenay River*, men dette gjekk ut av bruk.

Geologiske granskingar tyder på at elvemunningen har flytta svært mykje på seg. Til tider har elva runne i det løpet ho har no gjennom Christchurch, og til og med runne ut i Lake Ellesmere/Te Waihora sør for Bankshalvøya i ein periode.

I staden for å vera ubygd statleg land, slik dei fleste av elvebreiddene på New Zealand er, er breiddene til Waimakariri River underlagt administrasjonen til Canterbury Regional Council.

I Canterbury vert elva stort sett omtala som *«The Waimak»*.

Utbygging
---------

I 1923 vart elva undersøkt med tanke på å byggja ein dam for å gje hydroelektrisk kraft til Christchurch. Dette fekk støtte frå lokalsamfunna, men dammen vart aldri bygd etter som staten tilbaud rimeleg straum frå anlegget ved Coleridgesjøen.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Logan, Robert (1987). *Waimakariri. The story of Canterbury's "river of cold rushing water"*. Christchurch: Robert Logan. ISBN 0473005204.
2. ↑  McDowall, R. M. (1990) New Zealand freshwater fishes: a natural history and guide. Heinemann-Reed, Auckland, 553 s.
3. ↑  Canterbury, discovery and settlement, Te Ara Encyclopedia of New Zealand website, vitja 8. februar 2010.
4. ↑  Waimakariri River, An important asset to the region Arkivert 2009-03-02 ved Wayback Machine. Environment Canterbury website, henta 18. april 2008.
5. ↑  Waimakariri River Improvement Act 1922, Section 17(1) - Parliament of New Zealand. Vitja 8. februar 2010.
6. ↑  Crean, Mike (26. april 2008). «Waimak's elusive dam». The Press.

* *Denne artikkelen bygger på «Waimakariri River» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2010.*

Koordinatar: 43°23′26″ S 172°42′43″ E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Skisse av utbreiinga til tornekrattskogane sør på Madagaskar.
95 % av plantane i denne økoregionen er endemiske for regionen.
Tornekrattskog ved Ifaty med ulike typar baobab (*Adansonia*). *Alluaudia procera* og annan vegetasjon.
**Økoregion** er eit omgrep for eit større land- eller vassområde med særeige klima, fysisk geografi, jordsmonn/vatn og flora og fauna. Det er mindre enn ei økosone, og er definert av faktorar som miljø, geologi og geografi. Økoregionane har sjeldan klare, fastsette grenser, men er område der visse økologiske prosessar finn stad.

Økoregionar kan til dømes omfatta øygrupper, sjøar (både innsjøar og delar av hav), skogs- eller steppeområde og ørkenar. WWF har utarbeidd lister over ulike økoregionar i verda. Innan miljøvern vil det vera viktig å verna kvar økoregion for å ta vare på artar og samspel som berre finst der.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ecoregions, WWF (worldwildlife.org)
* Freshwater Ecoregions of the World (feow.org)

Kjelder
-------

1. ↑  worldwildlife.org

* Ecoregions, worldwildlife.org
* Park, Chris. «ecoregion». I *A Dictionary of Environment and Conservation*. Oxford University Press, 2007.
Tuk-tukar i Chiang Mai som fraktar kundar til kveldsmarknaden.
**Tuk-tuk** eller autorickshaw er ein motorisert rickshaw som er ei utbreidd form for transport i fleire land i Asia og Afrika. Tuk-tuken består av ei metallramme av stål eller støypejarn på tre små hjul (eitt framme og to bak), eit sete for sjåføren framme og eit sete for tre passasjerar bak.

Ein tuk-tuk er normalt utstyrt med ein motorsykkelversjon av ein to-taktars motor med same styret som på ein motorsykkel. Transportmiddelet har fått namnet sitt etter den karakteristiske lyden motoren lagar. Tuk-tuk er eit effektivt transportmiddel, særleg i tung trafikk.

Ein tuk-tuk er å sjå i filmen *The Beach* med Leonardo DiCaprio. *Ong Bak* med Tony Jaa har ei biljakt-scene med fleire tuk-tukar. Tuk-tukar har også ei rolle i Playstation 2-spelet *Stuntman*. Under finalen i Miss Universe 2005 i Bangkok vart Nancy O'Dell frakta på scena i ein tuk-tuk.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bajaj Rickshaw Body Parts Exporter and Manufacturer at lowest Price in Gujarat». Henta 23. oktober 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tuk-tuk**
**Tukthus** (på tysk *Zuchthaus*) var i eldre tider namnet på ein større straffe- eller tvangsarbeidsanstalt.

Dei første tukthusa vart etablert i annan halvdel av 1500-talet i Nederland og England, og raskt spreidde idéen seg til ei rekke andre europeiske land. Dei opphavlege tukthusa hadde til hensikt å omdanna fangane til nyttige medlem av samfunnet gjennom tukt i form av streng disiplin og ordna sysselsetting. Tukthusa vart både brukt som fengsel for kriminelle, men også som forbedringsanstalter for personar som levde på utsida av samfunnet, som tiggarar og prostituerte. Dette endra seg frå 1700-talet da tukthus vart ein ordinær soningsform. Den vesentlege forskjellen mellom tukthus og vanleg fengsel (arresthus), var at tukthusfangar vart pålagt hardt, utmattande straffarbeid, historisk for eksempel i steinbrot eller tredemølle.

Tukthus i sin historiske form vart avskaffa i dei fleste europeiske land i løpet av 1900-talet. For eksempel avskaffa Tyskland tukthus først i 1969. Nemninga «tukthus» er likevel framleis behalde i nokre land, blant anna Sveits, men soningsforholda er endra og skil seg i dag ikkje avgjerande frå vanleg fengselsstraff.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Eit par joggesko av merke Nike Inc.
**Joggesko** er ein lett sko som finst i mange ulike variantar og vert brukt til mange ulike føremål. Dei kan brukast til kvardagsbruk, til fritidsbruk eller til trening. Joggesko har namnet etter det å jogga, som er ei form for lett lauping, og dei må ikkje forvekslast med laupesko, som er spesialdesigna for lauping.

Joggesko vert som regel laga av plast, kunstlêr og tekstil, og kombinasjonar av desse. Skoa har ein mjuk, og ofte ein fjærande, sole. Skoa kan utstyrast med lisser eller borrelås. Skoa vert laga både for born og vaksne, og er ofte billegare enn spesialkonstruerte laupesko, og fungerer lagleg til lauping eller andre idrettar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Oppslagsordet «joggesko» i Norsk Ordbok 2014.». «*sko til å jogga el trena i, «du behøver ikkje jogge for å bruke joggesko»*»
2. ↑  Christophersen, Kirsten Holtermann (1997). *Drakthistorie*. [Oslo]: Yrkesopplæring. s. 180, 188. ISBN 8258509411.
3. ↑  Slik skodde de seg (utstilling) 1989-1990 Bergen (1989). *Slik skodde de seg -: om sko og skomoter gjennom tidene : Bryggens museum 3. mai 1989 - 25. mars 1990*. Bergen: Bryggens museum. s. 25. ISBN 8290289359.
4. ↑  «Oppslagsordet *jogge* i Bokmåls- og Nynorskordboka».
5. ↑  Arne Kvalheim

* *Denne artikkelen bygger på «Joggesko» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2018.*
Koordinatar: 68°11′S 65°10′W﻿

**Joerg Peninsula** er ei kupert, fjellrik halvøy, 22 nautiske mil lang og 3 til 10 nautiske mil brei, som ligg mellom Trailfjorden og Solbergfjorden på Bowman Coast i Graham Land i Antarktis. Halvøya ligg i området utforska frå lufta av sir Hubert Wilkins i 1928 og Lincoln Ellsworth i 1935, og sørkysten vart kartlagd av W.L.G. Joerg frå flyfotografi teken av Ellsworth. Ho vart vidare kartlagd og fotografert frå lufta av United States Antarctic Service i 1940 og kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey i 1947. Halvøya vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter W.L.G. Joerg (1885–1952), som var ein amerikanske geograf, polar kartograf og arkivar, som gjorde viktige bidrag til antarktisk kartografi, fagterminologi og historie. Joerg var styreleiar i United States Board on Geographic Names 1943–47, og medlem av Advisory Committee on Antarctic Names, 1947–52.

Kjelder
-------

1. ↑  «Joerg Peninsula». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Joerg Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Johan-Sebastian Christiansen** (fødd 10. juni 1998) er ein norsk sjakkspelar, Stormeister i sjakk (GM).

Internasjonal meister i sjakk
-----------------------------

Johan-Sebastian Christiansen vart IM etter sterke resultat i tre internasjonale turneringar. I Quatar Masters Open i november-desember 2014 tok han fire poeng på ni rundar mot svært sterk motstand. I Reykjavik Open i mars 2015 tok han 6,5 poeng på ti rundar, eit halvt poeng over IM-kravet. I Visma Chess Tournament i Växjö i Sverige i juni 2015 tok han seks poeng på ni rundar. Han hadde dermed oppfylt kravet om IM-resultat i turneringar med til saman minst 27 parti. Rating-kravet, kravet til eigen rating over 2400 hadde han oppfylt allereie pr. 1. mai 2015. Han vart deretter utnemnd til IM av Verdssjakkforbundet på FIDE-kongressen i Abu Dhabi 1.-9. september 2015.

Stormeister i sjakk
-------------------

Johan-Sebastian Christiansen klarte sitt første napp i stormeister-tittelen då han spelte på 4. bord for det norske landslaget under EM for lag på Kreta, 28.10.-6.11.2017, med seks poeng på ni rundar. Han tok deretter nye napp i turneringar i Pardubice i Tsjekkia 20.-28. juli 2018, og i Gøteborg 11-17. august 2018, i begge tilfelle med 6,5 poeng på ni rundar. Rating-kravet på 2500 hadde han oppfylt allereie 1. juni 2018 med 2504. Han blei deretter utnemnd til Noregs 15. stormeister i sjakk på FIDE-kongressen i Batumi, Georgia 26.9-8.10.2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Johan-Sebastian Christiansen si spelarside hos FIDE
* Johan-Sebastian Christiansen sine parti hos NorBase
* Johan-Sebastian Christiansen sine sjakkparti hos Chessgames.com

Fotnotar
--------

1. ↑  Matt og Patt: Christiansen norges EM-helt på Kreta, 6. november 2017
2. ↑  Tittel-søknaden til FIDE
3. ↑  Johan-Sebastian Christiansen si spelarside hos FIDE
**Ljudmila Sergejevna Koltsjanova** (fødd 1. oktober  1979) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Sjarja som internasjonalt tevla i lengdehopp. Ho vart europameister i øvinga i 2006 og tok VM-sølv året etter.

Aktiv
-----

Koltsjanova satsa mest på tresteghopp i yngre år. Ho sette personleg rekord i øvinga med 13,88 i 2004-sesongen, same året som ho klarde 6,54 m i lengdehopp. Året etter nådde ho 6,79 i lengdegropa, og etter den tid satsa ho på lengde. Midt i juli 2006 forbetra ho den personlege rekorden til 7,11 m i Tula, og ein månad seinare vann ho EM-gull i Göteborg med eit bestehopp på 6,93 m.

Under optimale vindtilhøve gjorde Koltsjanova den 27. mai 2007 i [][Sotsji]] sitt livs lengste lengdehopp, eit hopp som målte 7,21 m. Ho fekk sølvmedaljen i Osaka-VM tre månader seinare, elleve centimeter lagkameraten Tatjana Lebedeva. Også i 2008 og 2010 landa Koltsjanova bortom sjumeterstreken på sitt beste, men ho makta ikkje vinne fleire internasjonale medaljar. 

Ho la opp etter 2013-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2006 i Göteborg: Gullmedalje – 6,93 m, framom Naide Gomes (6,84 m)
* VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje – 6,92 m, bakom Tatjana Lebedeva (7,03 m)
* EM 2010 i Barcelona: Nr 5 – 6,75 m
* OL 2012 i London: Nr 6 – 6,76 m
* VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (nr 14 – 6,53 m)
**Ljudmila Vasiljevna Rogatsjova** (fødd 30. oktober 1966) er ein sovjet-russisk tidlegare mellomdistanseløpar frå Lad Balka i Stavropol kraj. Ho vart i 1994 europameister på 1500 meter og vann elles i tida 1990-94 OL-sølv på same distansen i 1992 og VM-bronse 1991, dessutan EM-bronse 1994 på 800 meter.

Aktiv
-----

Rogatsjova sette sommaren 1988 personleg rekord på 800 meter med tida 1.56,82 under eit stemne i Pärnu i dagens Estland. Spesialdistansen hennar vart likevel 1500 meter. Etter fjerdeplass på 1500 m i EM 1990, vann ho 1500-meteren ved innandørs-VM 1991 i Sevilla. Seinare same året vart ho bronsemedaljør på distansen i verdsmeisterskapen i Tokyo. I dei olympiske sommarleikane 1992 sprang Rogatsjova sitt livs fortaste 1500-meter då ho vart klokka inn på 3.56,91 og til sølv, ho var heilt sjanselaus mot Hassiba Boulmerka.

Under Friidretts-EM 1994 i Helsinki tok Rogatsjova bronsen på 800 m, hakk i hæl med landskvinna Ljubov Gurina og Natalja Dukhnova frå Kviterussland. Fire dagar seinare spurta ho inn til gullmedalje på 1500 meter, i eit finaleløp som lenge gjekk i joggetempo.

Rogatsjova deltok internasjonalt opp til Sommar-OL 2000, utan sidan å gjere seg gjeldande i medaljestrid.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Nr 4 på 1500 m – 4.10,0
* VM 1991 i Tokyo: Bronsemedalje på 1500 m – 4.02,7
* OL 1992 i Barcelona: Sølvmedalje på 1500 m – 3.56,9, bakom Hassiba Boulmerka (3.55,3)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 13 på 1500 m – 4.12,1
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje på 1500 m – 4,18,9, bronsemedalje på 800 m – 1.58,69
* VM 1995 i Göteborg: Nr 9 på 1500 m – 4.07,8
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i forsøka på 1500 m (4.05,72=nr 13)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.09,18=nr 16)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ljudmila Wassiljewna Rogatschowa» frå Wikipedia på tysk, den 30. juli 2019.*
**Slaget ved Wandiwash** var eit avgjerande slag i India under sjuårskrigen. Armeen til Count de Lally, som verken hadde støtte frå marinen eller midlar til forsyningar, prøvde å ta tilbake fortet ved Vandavasi nær Pondicherry. Han vart angripen av styrkane til sir Eyre Coote og gjekk på eit avgjerande tap. Den franske generalen Marquis de Bussy-Castelnau og franskmennene var avgrensa til Pondicherry, der dei overgav seg den 16. januar 1761. Wandiwash er den angliserte utgåva av Vandavasi.

Dette var den tredje karnatiske krigen utkjempa mellom franskmennene og britane. Etter å teke store område i Bengal og Hyderabad, fekk britane store inntekter og var fullt utstyrt til å møte franskmennene i Wandiwash. Dermed tok dei ein stor siger mot Frankrike. 

I følgje boka *Annals of the wars of the eighteenth century* av Author Eduard Cust frå 1800-talet, bestod den franske armeen av 300 kavaleristar, 2250 europeiske infanteristar, 1300 sepoyar, 3000 mahrattaer med 16 kanonar, medan engelskmennene hadde 80 europeiske hestar, 250 innfødde hestar, 1900 europeiske infanteristar, 2100 sepoyar og 26 kanonar.. Slaget ved Wandiwash omfatta at Chetpattu (Chengalpattu), Tirunomalai (Thiruvannaamalai), Tindivanam og Perumukkal vart erobra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Wandiwash» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Heritage History - List of Battles*, arkivert frå originalen 29. oktober 2013, henta 13. november 2010
2. ↑  Eduard Cust (1862). «Annals of the wars of the eighteenth century, compiled from the most authentic histories of the period
, Volume 3».  line feed character in `|title=` at position 103 (hjelp); Missing or empty `|url=` (hjelp); `|access-date=` requires `|url=` (hjelp)
3. ↑  John Henry Garstin, Lawrence Asylum Press (1878). «Manual of the South Arcot district».  Missing or empty `|url=` (hjelp); `|access-date=` requires `|url=` (hjelp)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Thomas J. Mullen, Jr. Sjuårskrigen: Slaget ved Wandiwash February 1994 issue of Military History magazine
**Slaget ved Soor** fann stad 30. september 1745 i Böhmen. Preussen under Fredrik den store slo ein samla hær frå Austerrike og Sachsen leia av fyrst Karl Aleksander av Lorraine under den austerrikske arvefølgjekrigen. Etter eit par tidlege tilbakeslag klarte Fredrik og prøyssarane til slutt å vinne slaget.

Bakgrunn
--------

Tre månader etter slaget ved Hohenfriedberg utnytta fyrst Karl den henslengte leiren Staudenz som Fredrik hadde sett opp og gjekk til eit overraskingsåtak på den reduserte prøyssiske hæren. Fredrik hadde lagt igjen fleire avdelingar under marsjen sin gjennom Böhmen og manntalet var redusert til 22 500 mann. Fyrst Karl oppdaga så at Karl ikkje hadde okkupert åsen Graner-Koppe, som låg nord for Burkersdorf, og som dominerte landskapet i aust og sør. Karl sende opp musketerar, grenaderar, kavaleri og 16 kanonar, og strekte resten av hæren sin i ei linje i sør.

Slaget
------

Prøyssarane oppdaga at austerrikarane var nær og gjekk til åtak først, trass i at austerrikarane hadde overraskingsmomentet og terrenget på si side. Dei marsjere i kolonnar og Fredrik styrte hæren sin mot nord der slaget opna med ein austerriksk kanonade mot dei hjelpelause kavalerikolonnane då dei passerte nedanfor Graner-Koppe. Kavaleriet stod imot elden og grupperte seg nord for åsen. 

General Buddenbrock sine kavaleristar opna åtaket med å drive dei austerrikske hestane ned frå høgda. Kavaleriåtaket sprang derimot inn i det austerrikske infanteriet og vart jaga tilbake av geværeld. Graner-Koppe vart så angripe av infanteristane. Dei prøyssiske elitegrenaderane marsjerte opp rett føre kanonane og vart sterkt redusert av kanon- og geværeld. Den andre linja sprang framover og kjempa seg gjennom dei austerrikske grenaderane, tok toppen og sette det farlege batteriet ut av spel. 

Samstundes var den austerrikske høgreflanken i ein fråskild kamp mot prøyssarane som prøvde å ta landsbyen Burkersdorf. Etter å ha nesten køyrt seg fast mot eit anna batteri nær landsbyen klarte troppane til Ferdinand av Braunschweig til slutt å bryte gjennom midten av austerrikarane. Austerrikarane forlet slagmarka og Fredrik kom seg unna ei av dei største knipene han møtte i karrieren sin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Soor» frå Wikipedia på engelsk, den 6. desember 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Chandler, David: *The Art of Warfare in the Age of Marlborough.* Spellmount Limited, (1990). ISBN 0-946771-42-1

1. ↑  All statistikk frå Chandler, *The Art of Warfare in the Age of Marlborough,* s.306.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
William Turner: *Slaget ved Trafalgar*, 1806
**Slaget ved Trafalgar** den 21. oktober 1805 var eit sjøkrigsslag ved Kapp Trafalgar, litt vest om Gibraltarsundet, og vart utkjempa mellom Storbritannia på den eine sida og Frankrike og Spania på den andre sida, under det vert kalla den tredje koalisjonskrigen. Det innleia eit meir enn hundreårlangt britisk herredøme på verdshava. Indirekte førte slaget til Napoleons nederlag på dei europeiske slagmarkane.

Under slaget sigra Royal Navy, leia av viseadmiral Horatio Nelson, over den fransk-spanske armadaen, leia avg den franske viseadmiralen Pierre Charles de Villeneuve. Villeneuve hadde fått i oppdrag av Napoleon å bryte bryte den britiske blokaden av hamna i Cádiz, slik at denne kunne få støtte under ein landgang i Sør-Italia.

Den fransk-spanske flåten leid ved Trafalgar eit frykteleg nederlag. Britane erobra eller øydela 20 fiendslege skip, mellom dei den eineståande *Santissima Trinidad*, sjølve mista dei ikkje eit einaste kampskip. Nelson fall i slaget, men sigeren velta planane Napoleon hadde om ein invasjon av dei britiske øyane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Schlacht von Trafalgar» frå Wikipedia på tysk, den 20. oktober 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Frans Arne Stylegar. "Nordmenn ved Trafalgar - På flere av de britiske skipene i Slaget ved Trafalgar befant det seg norske sjøfolk helt ned i 16-års alderen". 2017-09-25. Klassekampen. S. 11

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
**Selskapet for Grimstad Bys Vel**, også kalla **Grimstad byselskap**, er ein ideell organisasjon som har som formål å gjera Grimstad til ein triveleg og grøn by.

Vedtektene for selskapet slår fast at det skal verka for å gjera byen vakrare ved å sørga for og vedlikehald parkar, plantar, bygningar og utsmykking i byen.

Selskapet blei stifta i 1922 av innbyggjarar i byen, med Karl Olaus Knutson eller «kemner Knutson» som ein viktig pådrivar. Det har mellom anna støtta Ibsenhuset og Grimstad Bymuseum.

Byselskapet eig også mykje av skjergarden ved Grimstad, og har lagt øyene og holmane ut til friområde.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Byselskapet», *www.grimstadbysvel.org*, henta 17. juni 2020
2. ↑  «Lover», *www.grimstadbysvel.org*, arkivert frå originalen 18. juni 2020, henta 17. juni 2020
3. ↑  «Om Byselskapet», *www.grimstadbysvel.org*, arkivert frå originalen 17. juni 2020, henta 17. juni 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Selskapet for Grimstad Bys Vel» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Selskapet for Grimstad Bys Vel

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
Sellanrå turisthytte
**Sellanrå turisthytte** er ei hytte i Nordmarka i Oslo kommune. Hytta blir drive av Friluftsklubben og er den einaste turisthytta i Nordmarka som har forsyningar og proviant i tillegg til overnatting.

Hytta var bygd til arbeiderforeininga ved Tiedemanns Tobaksfabrik. Namnet Sellanrå er henta frå Knut Hamsun sin roman *Markens Grøde*. Hytta er no eigd av Ferd, men Friluftsklubben leiger hytta for kr. 0,- per år mot å halde ho ved like.

Sellanrå ligg på Raudløkkollen i «Maridalsalpane» nord for Maridalsvatnet i Nordmarka.
Greiast kjem ein til Sellanrå frå Skar i Maridalen, via umerka sti mellom Øyungskollen og Furumokollen til Sellanrå. Alternativt kjem ein til hytta frå Movatn via garden Tømte. Sellanrå ligg 460 meter over havet, på toppen av ein ås og har utsyn mot vest og nord. Ein ser Jonsknuten, Gaustatoppen og Norefjell på ein klår dag. 

Kven som helst kan overnatte på hytta, men ein må tinge henne og folk som ikkje er medlemmer av Friluftsklubben må betale eit depositum for å få nøkkel.

Bakgrunnsstoff
--------------

Sellanrå turisthytte Arkivert 2007-06-25 ved Wayback Machine.