recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Huskvarna** er ein tidlegare sjølvstendig svensk by som ligg ved søraustlege breidda av innsjøen Vättern i Småland. Huskvarna inngår i byområdet Jönköping og er ein «kommunedel» i Jönköpings kommune i Jönköpings län.

Huskvarna høyrte tidlegare til Hakarps kommune, blei köping i 1907 og fekk byprivilegium (kjøpstadsprivilegium) i 1911. Samanslåinga med Jönköping by blei gjennomført som ein del av kommunalreforma i 1971.

I 2004 var innbyggjartalet i kommunedelen Huskvarna 21 243. Omliggande kommunedelar er Skärstad, Lekeryd, Tenhult og Jönköping Öster.

Huskvarna kyrkje blei innvigd i 1910 og var teikna av bygningsingeniør Birger Damstedt frå Husqvarna AB (det dåverande Husqvarna Vapenfabriks AB). Det ytre av kyrkja minnar om ei norsk stavkyrkje.

Det lågtliggande sentrumet i Huskvarna er omgjeve av utbygde høgdedrag som Öxnehaga, Pettersberg og Egna Hem. Nivåskilnaden er på opp til 120 meter.

Ein stor det av dei lågtliggande område mot Vättern låg unytta inntil byrjinga av 1900-talet. Gata Kungsgatan blei lenge kalla «Sista gatan».

Huskvarna er kjend for dei vene hagane sine og for industrielle tradisjonar. Fabrikken Husqvarna AB byrja produksjonen i 1684, og har sidan vore ei suksessrik verksemd. I dag produserer han bl.a. motorsager, plenklipparar og symaskinar, medan den tidlegare hadde våpenproduksjon. Andre viktige industriar i byen er Saab Training Systems og Carlfors Bruk.

Huskvarna omkring år 1700, frå *Suecia antiqua eit hodierna*
Huskvarna oppstod omkring fabrikken Husqvarna, som blei bygd ved foten av den store fossen som Huskvarnaån har danna. Namnet Huskvarna blei tidlegare skrive «husakvarn» og stammer frå mellomalderhuset Rumlaborg og ei kvern ved fossen.

Fossen har byrjinga si ved bakkane i Stensholm og sluttar ved Kvarnbron, nedanfor den såkalla Stampabacken. Frå brua kan ein vandre til Turistbron, Ebbes bruk-området eller speidarhytta Örjansgården.

Kjende folk frå Huskvarna
-------------------------

* Björn Afzelius – songar, komponist, tekstforfattar og gitarist
* Karin Alvteigen – forfattar
* Birgit Carlstén – skodespelar og songar
* Sture Dahlström – forfattar og jazzmusikar
* Alfred Dalin – lærar og kulturpersonlegdom
* Birger Damstedt – bygningsingeniør ved Husqvarna Vapenfabrik
* Alf Henrikson – forfattar, diktar og journalist ved *Dagens Nyheter*
* Torsten Lindberg – fotballmålmann (gullmedaljevinnar ved OL i 1948) og bordtennisspelar
* Conny Rich – jazzmusikar, kapellmeister, fotograf
* Wilhelm Tham – industrimann (Husqvarna Vapenfabrik) og kulturpersonlegdom

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huskvarna» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Mossø** ved Skanderborg er den fjerde største innsjøen i Danmark og den nest største i Jylland, etter Stadil Fjord. Han er ein del av Gudenåsystemet. Sjøen har ei lengd på om lag 10 km og ei breidd på knapt 2 km. Han har eit overflateareal på ca. 16,9 km² og ei maksimal djupne på 22 meter. Innsjøen og områda kring vart freda i 1977.

Mossø sett frå sørvest ved Klostermølle; I bakgrunnen er Gammel Rye
Mossø blei danna under den siste istida, altså for om lag 10 000 år sidan. Djupnemessig er Mossø delt i to basseng – eit lite og grunt i vest og eit stort og særs djupt i aust. Dei to bassenga er skilde av ein grunn tange, som frå Emborg Odde strekker seg nesten heilt over til sørsida. Mossø renn ut i Gudenå nær Klostermølle i vestenden av vatnet.

Sjøen er omgitt av skog, eng og åkerland. På somme stader er det store røyrskogar og myrområde langs breiddene av sjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mossø» frå Wikipedia på dansk, den 16. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mossø**

* Om Mossø, frå Naturstyrelsen (dansk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Koordinatar: 58°32′13.510″N 15°1′50.412″E﻿

Charlottenborgs slott og Motala kyrkje. Frå Suecia antiqua et hodierna
**Motala** er ein svensk by som ligg i Östergötlands län i Östergötland. Han er administrasjonssenter i Motala kommun, og i 2011 hadde byen 29 824 innbyggjarar.

Byen ligg ved elva Motala som renn ut frå Vättern i retning av Austersjøen. Han er òg ein sentralt stad for Göta kanal, som blei bygd i 1810-åra. Kanalen renn parallelt med elva Motala, og held fram i vest ved Karlsborg i Västergötland. Byen er ein utprega industriby med verkstadindustri. Motala Verkstad vart grunnlagd i 1822, i samband med bygginga av kanalen og er det første mekaniske verkstaden i Sverige, og omtalt mellom anna i Jules Verne sine SF-romanar. Annan industri i byen er våpenindustrik, produksjon av elektriske hushaldningsartiklar, forbrukarelektronikk og meir. Den svenske radio- og TV-produsenten Luxor AB hadde fabrikkane sine i Motala.

Motala var kjend som tingstad alt i mellomalderen, men voks fram som tettstad etter at Motala Verkstad og hovudadministrasjonen for Göta Kanal-selskapet vart lagt her i 1820-åra. Sør for sentrum ligg Motala radio, ein av dei første kringkastingssendarane i Sverige. Langbølgjesendaren til Sveriges Radio vart bygd i 1925 på 191 kHz. Byen ligg nemleg på midten av ei rett linje mellom Stockholm og Göteborg, 250 km frå begge, sendaren dekte derfor ein størst mogeleg del av folkesetnaden i Sverige frå eitt punkt. Sendaren er i dag eit radiomuseum.

Ved kanalen er grava til kanalbyggaren Baltzar von Platen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Motala» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2012.*

* Motala. (19.11.2011) I *Store norske leksikon*. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Moldvarp** (av engelsk *mole*, 'moldvarp') er ei nemning innan spionasje om ein person som blir plassert hjå ein fiende eller konkurrent for å skaffe informasjon som ellers ikkje er mogeleg å få tak i på anna vis.  Ordet moldvarp, som kjem frå dyret med same namn og som lever mykje godt under jorda, er òg brukt til å tyda hemmeleg informant i ein organisasjon - offentleg eller privat.

Omgrepet vart introdusert i 1974 av den britiske spionforfattaren John Le Carré i romanen "Tinker, Tailor, Soldier, Spy" og har sidan vorte generelt brukt, men i etterretningssamanhang er opphavet uklart, og dessutan i kva for ein grad den vart brukt av etterretningstjenesta før det vart popularisert. Le Carré, som var ein tidlegare britisk etterretningsoffiser, har sagt at omgrepet muldvarp faktisk vart brukt av sovjetiske etterretningsorganisasjonar som KGB lenge, og at eit tilsvarande ord som vart brukt av vestlege etterretningstenester var sovande agent.

Ein moldvarp kan vera rekruttert tidleg i livet, og det kan ta fleire tiår å få han plassert i ei stilling der han kan byrja stela løynleg informasjon. Eit av dei mest kjende døme på moldvarpar er dei såkalla "Cambridge Fem", der fem britiske menn vart rekruttert av KGB. Desse fem var venstreradikale studentar ved Cambridge University i 1930-åra og høyrde til overklassa i Storbritannia, og som seinare steig til stillingar på høge nivå i ulike delar av den britiske regjeringa. Mellom desse fem er vel Kim Philby den best kjende i Noreg.
Andre døme er FBI-agenten Robert Hanssen, som spionerte på den amerikanske regjeringa for KGB. Han vart rekruttert etter at han var i posisjon til å selja løynleg informasjon.
Handverkar frå Kamerun.
Ein **handverkar** er ein som har spesialisert seg innan eit handverk og har det som yrke. Før den industrielle revolusjonen var handverkarar dei som produserte dei fleste brukstinga. I dag er gjenstandar tilverka av handverkarar meir uvanlege, og ofte sett på som litt finare enn masseproduserte ting.

Handverkarlaug
--------------

I mellomalderen var europeiske handverkarar vanlegvis organiserte i laug. Lauget samla meisterhandverkarar som hadde fridomsbrev, og kontrollerte alle sidene ved tillaginga og fordelinga for å sikra kvalitet og hindra konkurranse frå ytre marknader. Saman med kjøpmennene utgjorde handverkarane det midterste laget i det sosiale hierarkiet, imellom de landeigande aristokratane og landarbeidarane.

For å bli ein handverkar i lauget blei ein person sett under ein meisterhandverkar som ubetalt lærling i ung alder. Viss lærlingen fullførte læretida blei han så ein betalt svein. For å seinare sjølv kunna bli ein meisterhandverkar måtte sveinen laga eit «meisterstykke» som målte seg med standarden i lauget.

Handverkarar i dag
------------------

For å bli ein handverkar i dag er det vanleg å følgja ei liknande rute som i mellomalderen. Ein lærer først grunnleggjande teknikkar på ein skule og arbeider deretter som lærling i ei verksemd som driv i faget. Etter fullendt læretid kan lærlingen får eit sveinebrev og seinare eit meisterbrev. Mange tradisjonelle yrkesfag står i fare for å døy ut, på grunn av liten søknad til desse studieretningane .

Referansar
----------

1. ↑  Hotvedt, S.K. *Yrkesfagene nesten ingen unge vil ha*, nrk.no, 19/6-2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Handverker» frå Wikipedia på bokmål, den 17. november 2005.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Molekylfysikk** er studiet av dei fysiske eigenskapane til molekyl og dei kjemiske bindingane mellom atoma som held dei saman. Dei viktigaste eksperimentelle metodane i molekylfysikken er ulike former av spektroskopi. Feltet er nært knytt til atomfysikk og overlappar sterkt med teoretisk kjemi, fysikalsk kjemi og kjemisk fysikk.

Atom kan ha ulike elektroniske energinivå, men molekyla kan rotere og vibrere. Desse rotasjonane og vibrasjonar er òg kvantisert og fråskilde (diskrete) verdiar. Skilnader i energi er minst mellom rotasjonsenerginivå, så difor finst rotasjonsspekter i det langbølgja infraraude området (ca 30-150 µm). Vibrasjonsspekter finst i det kortbølgja infraraude området (ca 1-5 µm) og spekter frå elektronovergangar er vanlegvis i det synlege og det ultrafiolette bølgjelengdeområdet. Ved å måle rotasjons- og vibrasjonsspekteret frå ei samling molekyl kan eigenskapane til molekyl reknast ut, slik som avstandane mellom atomkjernene og stivleiken til bindingane.

Ein viktig del av molekylfysikken er at atomorbitalteorien i atomfysikk kan utvidast til molekylorbitalteori i molekylfysikk.

Sjå òg
------

* Spektroskopi

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Molekylfysikk» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* NDL

 |
|  |
| --- |
| ***«La meg være ung»***  Singel av Odd Børre & The Cannons og Wenche Myhre |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Norsk |
| **Utgjeve** | 1964 |
| Låtskrivar(ar) | Arne Bendiksen |
|

**«La meg være ung»** (bokmåk for *La meg vere ung*) er ein singel av Odd Børre & The Cannons og Wenche Myhre, gjeven ut i 1964. Songen er skriven av Arne Bendiksen.

Myhre gav ut ein tysk versjon av songen kalla «Laß' mich, wie ich bin». Den tyske teksten er skriven av Kurt Hertha. Den norske versjonen lå 15 veker på VG-lista i 1964; fem av dei på fyrsteplass. Singelen vart tildelt Den Norske Sølvplate 1964.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 1964

«La meg være ung» deltok i Melodi Grand Prix 1964, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1964 i København i Danmark. Songen vart framført på norsk av Odd Børre & The Cannons med eit lite orkester, og så på nytt av Wenche Myhre med eit stort orkester. Bidraget enda på tredjeplass med 57 poeng.

Fotnotar
--------

1. ↑  «MGP 1964» (på norsk). OGAE Norge. Henta 6. juli 2014.
2. ↑  «Norway 1964» (på engelsk). esc-history.com. Henta 18. juni 2014.
3. ↑  «NORWEGIAN FINAL 1964» (på engelsk). natfinals.50webs.com. Henta 18. juni 2014.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 1964 |
| --- |
| *Spiral***·** *Hvor?***·** *God gammel firkantet vals***·** *La meg være ung***·** *Ingen sol finner vei (til min gate)* |
**Moldjord** ligg i nedre del av Beiardalen, og er kommunesentret i Beiarn kommune i Nordland. Her ligg kommunehuset med trygdekontor, likningskontor, bank, bibliotek og lensmannskontor. Av andre fasilitetar finn ein både frisørsalong, butikkar, lækjarsenter, sjukestove, tannlækjar, idrettsbane, lokalradio og kyrkjelydskontor her. Kyrkjestaden for Beiarn kyrkje vart lagt hit allereie i 1724 og det noverande kyrkjebygget frå 1872 har interiør frå 1700-talet. 

Det ligg òg ein klokkargard på Moldjord, som vert brukt som kulturhus. Her var komponisten Fridthjov Anderssen fødd.
Dessutan finst ein gjestegard her som tilbyr overnatting og servering.

Moldjord skole vart bygd på 1950-talet og har i dag grunnskule fra 1. - 7. klasse, samt vidaregåande skule VG1 i regi av LOSA og vaksenopplæringstilbod. Gymnastikksalen fungerer òg som samfunnssalen i kommunen med kulturscene, pussa opp i 2004. Barnehagen i Beiarn ligg òg på Moldjord.

Hustufter frå vikingtida vart funne på Arstad ved Moldjord i 1967; dette var det fyrste funnet av sitt slag i Nord-Noreg.

Kjelder
-------

* Wikipedia på bokmål om Moldjord
* Store Norske Leksikon om Moldjord
* Store Norske Leksikon om Beiarn
* Beiarn Kommune Arkivert 2013-07-22 ved Wayback Machine.
* Heimeside om Moldjord Arkivert 2006-06-23 ved Wayback Machine.
* Beiarn Gjestegård Arkivert 2011-09-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Wallaman-fossen
**Wallaman-fossen** er ein 268 meter høg foss i fritt fall i delstaten Queensland i Australia, den høgste fossen i landet. Det totale fallet til Wallaman-fossen/-fossane er 340 meter. Under fossen er ein 20 meter djup dam. Wallaman-fossen er omfatta i Girringun nasjonalpark.

Fossen er i Stony Creek, ei bielv til Herbert River. Berggrunnen i området vart moglegvis danna for ei 50 millionar år sidan. Hevinga av det australske kontinentet førte til at den opphavlege Herbert-elva vende retning, frå å renne vestover byrja ho å renne austover. Dermed byrja elva å grave seg gjennom ulike berglag på ferda til ho munna ut i Korallhavet. Juvet ho laga gjennom utgravinga trekte seg innover i landet langs kursen til Herbert-elva. Dermed vart Stony Creek til sist avstengd frå sitt opphavlege laup, og tok dermed ny kurs som danna Wallaman-fossen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wallaman Falls» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* World Waterfalls-side: Wallaman Falls Arkivert 2010-12-01 ved Wayback Machine.
* Film med Wallaman-fossen på youtube
**Per Ofstad** (fødd 27. november 1934) er ein norsk sjakkspelar, fødd i Bergen, noregsmeister i sjakk i 1961.

Per Ofstad vann junior-noregsmeisterskapen i sjakk to gongar, både den første gongen det var junior-NM i 1951, og i 1953. I 1952 vart han nummer 2.. 

Per Ofstad spelte for Noreg i student-VM:

* I 1954, andre bord i det første (offiselle) student-VM i Oslo (+1, =4, -4),
* I 1955, tredje bord i det andre student-VM i Lyon (+5, =3, -3).

Per Ofstad spelte for Noreg i sjakk-OL i München i 1958, på tredje bord, med resultatet + 6, = 5, - 4.

Per Ofstad representerte Noreg saman med Svein Johannessen i soneturneringa i sjakk i Halle i 1963. Han spelte der sitt "udødelege parti", med ein vinst etter berre 19 trekk mot stormeister Wolfgang Uhlmann frå DDR.

I 1998 vart Per Ofstad senior-noregsmeister (aldersklassa over 60 år).

Frå 1996 til 2009 deltok Per Ofstad regelmessig i EM og VM for seniorar, og la også ned ein betydeleg organiatorisk innsats for seniorsjakken. 

Frå 1998 til 2001 var Per Ofstad president i Norges Sjakkforbund.

Kjelder
-------

* Øystein Brekke: Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014. Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3

Fotnotar
--------

1. ↑  Brekke 2014 s. 295.
2. ↑  Brekke 2014 s. 294
3. ↑  «OlimpBase :: World Student Team Chess Championship :: Per Ofstad». *www.olimpbase.org*.
4. ↑  «OlimpBase :: Men's Chess Olympiads :: Per Ofstad». *www.olimpbase.org*.
5. ↑   Per Ofstad - Wolfgang Uhlmann, 1963
6. ↑  Brekke 2014 s. 301
7. ↑  Brekke 2014 s. 284

Bakgrunnsstoff
--------------

* Per Ofstad si spelarside hos FIDE
* Per Ofstad sine parti hos chessgames.com
* Per Ofstad chess games at 365chess.com
**Per Kristoffersen** (fødd 12. oktober 1937) er ein norsk tidlegare fotballspelar som spelte for Fredrikstad FK, kjend under kallenamnet «Snæbbus». Han var med på seks triumfar, tre seriemeisterskap og tre cupmeisterskap, med klubben.

### Klubbspel

Kristoffersen var midtspiss i Fredrikstad i over tolv sesongar, 1956-68. Allereie i 1957 kunne han glede seg over stor suksess med siger 6-1 i seriefinalen mot Odd, og 4-0 i cupfinalen mot Sandefjord. Samstundes vart han toppskårar i serien, ein prestasjon han kopierte i 1960, 1961 og 1966. Etter å ha tapt mot Lillestrøm SK i seriefinalen 1959, fekk FFK revansje med 6-2 mot same Lillestrøm året etter. I 1961 gjentok Kristoffersen prestasjonen frå 1957; siger i seriefinalen og siger i cupfinalen, samt toppskårar i Hovedserien. «Snæbbus» og FFK vann bronsemedaljen i 1. divisjon 1961/62, den såkalla maratonserien, og sølvmedaljar i 1964 og 1966. I cupen måtte FFK tole finaletap 1-2 mot Skeid i 1963, men fyrst etter ekstraomgangar. Eit siste høgdepunkt opplevde Kristoffersen då FFK vann NM-finalen 1966 med 3-2 over Lyn. Han la opp i 1968, etter å ha skåra 146 mål i norsk toppserie. Einast fire spelarar i norsk toppfotball har sidan overgått skyttarkongen «Snæbbus» i talet på nettkjenningar.

Kristoffersen debuterte 12. juni 1957 på Ullevaal stadion då Noreg overraska stort og vann over Ungarn med 2-1. I tida fram til hans 25. og siste landskamp i 1966 var det inn og ut av laget for den snøgge og skotviljuge midtspissen, som skåra til saman seks landslagsmål.

Merittar
--------

* Seriemeister: 1957, 1960 og 1961 med Fredrikstad
* Noregsmeister: 1957, 1961 og 1966 med Fredrikstad
| **Handnesøya** |
| --- |
| Sørsida av HandnesøyaSørsida av Handnesøya |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Helgeland |
| **Koordinatar** | 66°15′40″N 13°2′3″E﻿Koordinatar: 66°15′40″N 13°2′3″E﻿

 |
| **Areal** | 34,4 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Stokkatinden (599 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 90 (2007) |
| **Folketettleik** | 2,6 /km² |

**Handnesøya** er ei berglendt øy i Nesna kommune i Nordland. Ho ligg nord for munningen av Sjona. Arealet er 34,4 km², og det høgaste punktet på øya er *Stokkatinden* som er 599 meter over havet. Øya har om lag 90 innbyggarar (2007), den viktigaste næringsvegen er jordbruk. Helgelandske driv ferjesamband frå øya til tettstaden Nesna og øyane Tomma og Hugla. Nordlandsekspressen mellom Bodø og Sandnessjøen kan få anløp av Handnesøya ved behov. Øya har eiga kyrkje, Handnesøya kapell.

Postnummeret er 8724 Saura.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Per Eggum Mauseth.* 

**Per Maurseth** (7. juni 1932–10. mai 2013) var ein norsk historikar. 

Maurseth vart fødd i Bergen. Han vart dr. philos. i 1979 på avhandlinga *Sentraladministrasjonens historie 1814-1845*. Per Maurseth var elev av Jens Arup Seip. 

Han var ein av initiativtakarane til Sosialistisk Folkeparti som braut ut av Arbeidarpartiet i 1961. I Sosialistisk Folkeparti var han ein periode nestformann og han sat i sentralstyret.

Maurseth vart førsteamanuensis i historie ved Universitetet i Oslo 1971, og seinare professor i historie ved Universitetet i Trondheim frå 1982 til 2002. Hovudforskingsområdet til Maurseth har vore historia til arbeidarrørsla. Han var redaktør av *Tidsskrift for Arbeiderbevegelsens Historie* i perioden 1976 til 1986. 

Maurseth var oppnemnd av Kongen i statsråd som medlem i Innsynsutvalet som handsama krav om innsyn i Overvåkingspolitiets arkiv og registere i perioden 2001–2007.

Han var far til sosialøkonomen og statssekretæren Per Botolf Maurseth.

Bibliografi
-----------

* 1972 *Fra Moskvateser til Kristianiaforslag.* *Det norske Arbeiderparti og Komintern fra 1921*
* 1981 *Embetsmannsstat og Rettsstat.* *Teorien om ´politikkens opphevelse´ og politisk handling etter 1814* i HT 60 s.169-179
* 1988 *Gjennom kriser til makt 1920-1935* bind 3 av Arbeiderbevegelsens historie i Norge

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Per Maurseth» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Per Maurseth i BIBSYS
* Per Maurseths privatarkiv finnes på NTNU Universitetsbiblioteket,

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CRIStin

 |
**Per Johan Stavem** (1. mars 1926–24. september 2006) var ein lege, flygar og friidrettsutøvar frå Nordland. Han var busett i Bærum.

Liv og gjerning
---------------

### Yrke

Stavem var fødd og oppvaksen i Sigerfjord i Sortland. I 1942 flykta han ut av landet til Göteborg og vidare over Færøyane til England. I England utdanna han seg til flygar ved flyskulen til Flyvåpenet. Frå oktober 1944 til 1951 var han jagarflygar i Forsvaret. Han byrja studere medisin og vart cand.med. i 1952 og dr.med i 1966. Frå 1966 til 1995 var han høvesvis assistentlege, dosent, overlege og professor ved hematologisk seksjon på Rikshospitalet. Han var spesialist i indremedisin frå 1965 og blodsjukdomar frå 1986. 

### Idrett

Stavem var aktiv friidrettsmann. Han deltok i sommar-OL 1948 i London, der han vart nummer elleve i tikampen med 6 151 poeng. Både i 1951 og 1952 vart han noregsmeister i kulestøyt, i 1952 også i lengde utan tilløp. I 1952 vart han nummer åtte i kulestøyt med ny norsk rekord på 16,02 meter i finalen under sommarleikane i Helsingfors. Han vart elles nummer 16 i diskoskast med 46,00 meter i dei same leikane. Stavems personlege rekord i diskoskast var 47,49 meter, sett i september 1951 på nettop den same OL-arenaen. Stavem var aktiv i veteranklassar heilt fram til han døydde.

#### Medaljar i norske meisterskap

* 1951: Gull i kule – 15,00 m, framom Bjarne Engen (13,98 m)
* 1952: Gull i kule – 15,06 m, framom Sverre Øverby (13,87 m), og bronse i diskos (46,11 m)
* 1956: Sølv i kule – 15,16 m, bakom Sverre Øverby (15,93 m)

### Ymse

Stavem var oppteken av språk, og som pensjonist ga han ut to diktsamlingar for eigen kostnad. På 1990-talet engasjerte han seg i den såkalla Rødseth-saka, der han hevda at Therese Rødseth leid av ein sjeldan sjukdom og ikkje hadde vorte mishandla av far sin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Per Stavem» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Per Stavem» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
Sørpolområdet til Mars om sumaren, fotografert av Mars Express
Sørpolområdet til Mars om vetteren, fotografert av Mars Global Surveyor
**Sørpolområdet til Mars** eller **Planum Australe** har eit område som heile tida er dekt med is. Denne isen er sett saman av vassis og karbondioksid-is. Om vetteren er òg eit større område ikring dekt med frost som vert til gass når sumaren kjem.

Isdekket på sørpolen når visse stadene ei tjukn på opp til 3,5 kilometer, og det har ein diameter på kring 350 kilometer.

Det permanente isdekket er sett saman av 85% karbondioksid-is og 15% vassis. Det har ein kjerne av vassis.

Sjå òg
------

* nordpolområdet til Mars

Kjelder
-------

1. ↑  *Springtime on the Martian South Polar Cap* - Malin Space Science Systems
2. 1 2 3  *Mars Express science highlights:#4. Probing the polar regions* - ESA
3. ↑  *Cappuccino swirls at Mars south pole* - ESA

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
*Sjå òg skuleskipet «Sørlandet»*
Kart over Noreg, med Sørlandet markert i raudt
Sørlandet har ein viktig kystkultur.
**Sørlandet** eit vanleg fellesnamn for landsdelen i Noreg som omfattar Agder fylke, nokre gonger også sørlege delar av Rogaland og Telemark (Grenland). Landsdelen ber preg av eit mildt klima, sommar som vinter, både på grunn av den sørlege plasseringa si og nærleiken til havet. Om sommaren er han eit mykje vitja reisemål for turistar frå resten av landet.

Opphav
------

Omgrepet Sørlandet blei første gongen føreslått av Vilhelm Krag i ein artikkel i Morgenbladet den 16. mars 1902. På denne tida var området rekna som del av Vestlandet. Avisa Vestlandske Tidende kom ut i Arendal, og jarnbanen som skulle gå frå Oslo til Kristiansand og Stavanger skulle kallast Vestlandsbanen. 

Sørlandet dukka første gong opp som oppslagsord i Illustrert Norsk Konversasjonsleksikon i 1913. Same året vedtok Stortinget med 83 mot 40 stemmar å døypa om jarnbanestrekninga Oslo-Kongsberg-Kristiansand-Stavanger frå Vestlands- til Sørlandsbanen.

Jubileum
--------

I ni månader i 2002 hadde landsdelen ei omfattande markering av hundreårsjubileet sitt, med ei rekke kulturarrangement og mykje festivitas. Arrangementet blei kalla *Sørlandet i 100*.

Grense etter dialekt
--------------------

I følgje sørlandsforfattaren Gabriel Scott er det eigentlege Sørlandet berre ei kyststrime som strekker seg frå Åna-Sira i vest til Oksefjorden ved Tvedestrand i aust, med ei nordleg grense som buktar seg opp og ned frå 30 til 50 km inn i landet. Dette er i følgje Scott "den bløde kyststribe", der dialekten er prega av at ein ofte bruker stemte konsonantar framfor ustemde, som b heller enn p. Området han viser til er frå gammalt av blitt kalla Agdesida. I nord går grensa for Agdesida og Sørlandet i følgje Scott mot området som i gammal tid hadde namnet Råbyggelag. 

Skarre-r-en er også eit kjenneteikn ved sørlandsdialekten. Risør ligg aust for skarregrensa, men har heller ikkje full rulle-r. Der Sørlandet byrjar, finst ein dialekt der ord som endar på r blir uttala utan ending. Bynamnet Risør blir til dømes her uttala slik: [risæ']

Sørlandsbyar
------------

Sørlandsbyane har gjerne tettbygde hus av måla tre.
Frå vest mot aust:

* Flekkefjord
* Farsund
* Lyngdal
* Mandal
* Kristiansand
* Lillesand
* Grimstad
* Arendal
* Tvedestrand
* Risør

| * v
* d
* e
Landsdelar i Noreg |
| --- |
| Nord-Noreg | 
* Nordland
* Troms og Finnmark

 | Noreg |
| Trøndelag | 
* Trøndelag

 |
| Vestlandet | 
* Rogaland
* Vestland
* Møre og Romsdal

 |
| Sørlandet | 
* Agder

 |
| Austlandet | 
* Viken
* Oslo
* Innlandet
* Vestfold og Telemark

 |
**Thor Halvorssen Hellum** (16. mai 1943–20. juli 2014) var ein venezuelansk-norsk forretningsmann som fungerte som administrerande direktør og president i det venezuelanske statseigde telefonselskapet, CANTV og seinare som spesialkommissær for internasjonale narkosaker i administrasjonen til president Carlos Andrés Pérez. I denne stillinga hadde han rang som ambassadør. Medan han undersøkte koplingar til kvitvasking av pengar og narkotikasmugling i 1993, vart han fengsla i Caracas og sikta for terrorisme; han vart slått og mishandla i fengselet, men seinare vart alle påstandar trekte attende. Halvorssen si sak vart tatt opp av Amnesty International og fleire andre internasjonale menneskerettsorganisasjonar. Fridomsrøvinga med tortur av Halvorssen var truleg hemn for undersøkingane han hadde medvirka til rundt presidentkorrupsjon, mafiaaktivitet og kvitvaskingsaktivitetane til den colombianske narkotikabaronen Pablo Escobar.

Dei siste leveåra var Thor Halvorssen busett i Miami, Florida. Thor Halvorssen var son til den norske forretningsmannen og generalkonsul i Caracas, Øystein Halvorssen. Han var gift med Nelly Yanez de Halvorssen. Vidare var han far til filmprodusent og menneskerettsaktivist Thor Halvorssen Mendoza, grunnleggar av Human Rights Foundation. Den venezuelanske politiske leiaren Leopoldo Lopez er nevøen hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thor Halvorssen (businessman)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2022*

Referansar

1. ↑   «Thor Halvorssen» *Latin America Weekly Report*, Section: Venezuela; Politics; WR-93-45; Pg. 538. 18. november 1993.
2. ↑  Nifong, Christina. Former Venezuelan Drug Official Freed; *Christian Science Monitor*. Boston, Massachusetts: 24. desember 1993.
3. ↑  Fonzi, Gaeton. "The Troublemaker". *The Pennsylvania Gazette* (November 1994).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Folk i farta 9:9 30. april 09 Alex Rosén intervuar Thor Halvorssen i Miami, Nrk.no.Arkivert 2010-08-21 ved Wayback Machine.
**Thoralf Gilbrant** (23. mai 1919–11. februar 2006) var ein profilert predikant og forfattar innan den norske pinserørsla.

Bakgrunn
--------

Thoralf Gilbrant var eigentleg fødd Gulbrandsen i Stavanger i 1919, som eitt av sju sysken, voks opp i Ryfylke og vart, tross si ungdoms omvending til kristendomen ved eit luthersk bedehus, ein av pinserørsla sine store frontfigurar i Noreg. Han var gift med Tobine og saman hadde dei fem born.

Biografi
--------

Med ei lang karriere som redaktør (*Illustrert Norsk Bibelleksikon* 1965-1969 og ny utgåve 1986-1992), sette Thoralf Gilbrant uslettelege spor etter seg. Gilbrant var ogso nær medarbeidar med Carl Fredrik Wisløff og Arthur Berg i arbeidet med å få i stand ei moderne språkleg bibelomsetjing for dei lågkyrkjelege kristne. *Norsk Bibel* utkom i 1988. 

Gilbrant utgav ogso ei lang rad andre bøker, mellom anna *Studiebibelen*, ei gresk-norsk lineæromsetjing av det nye testamente i fem band 1977-1982. Sistnemnde har seinare vorte utvida. Under dei siste ti åri av sitt liv utgav Gilbrant fleire bøker, mellom anna ei bok som omhandla Isaac Newton og hans tilhøve til Bibelens profetiar.

Bibliografi
-----------

* *Tror du dette?* 1965
* *Jeg tror* 1970
* *Tidens tegn* 1973
* *Snart kommer Jesus* 1980
* *EF i politikk og profeti : romerrikets gjenreisning og Antikristens rike* 1993
* *Isaac Newton om profetiene : profeten Daniel og Johannes' åpenbaring* 1993
* *Hva er skjedd med Bibelen?* 1994
* *«Her er ikke mann og kvinne-»* 1995
* *År 2000 : en ny tidsalder* 1997
* *Bortrykkelsen - Jesu Gjenkomst* 2001
* *Israel i endetiden : tillegg: Mysteriet med Israels tapte stammer* 2002
* *År 2000 og den nye tidsalder* 2003
* *Israel i Endetiden* 2004
* *Darwin & endetidens antikristelige verdensreligion* 2003

Kjelder
-------

* Artikkel om Gilbrant i NBL, skriven av Odd Sverre Hove.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
**Thor Gystad** (3. august 1919–15. juni 2007) var ein norsk jarnbanemann og politikar frå Ullensaker. Han representerte Akershus fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget åra 1969-81.

Gystad var son til ein jarnbanemann. Etter middelskuleeksamen i 1936 gjekk han ut av Jernbaneskolen i 1939. Sidan arbeidde han i Norges Statsbaner som telegrafist i ti år, til han heldt fram som jarnbaneekspeditør 1949-55 og jarnbanefullmektig 1955-69. 

Frå 1952 var Gystad medlem i Ullensaker heradsstyre i samanhengande 20 år, ordførar 1960-69. Åra 1964-69 sat han også som ordførar i Akershus fylkeskommune. Hausten 1969 rykte han inn på Stortinget for Arbeidarpartiet og vart attvald 1973 og 1977. På Tinget var han dei fire fyrste sesjonane medlem i Finanskomiteen, deretter medlem 1973-81 i Samferdslekomiteen.

Gystad var formann 1972-75 i Bilavgiftsutvalet av 1972, og 1981-84 i Personbilutvalet. Valperioden 1980-83 vart han på ny vald til kommunestyremedlem for Arbeidarpartiet i Ullensaker.

Kjelder
-------

* «Thor Gystad». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Generaloberst i Wehrmacht)
Generaloberst i NVA
**Generaloberst** var ei generalsgrad som fanst i Preussen, Tyskland, Austerrike-Ungarn og DDR.

Det var den høgaste regulære generalsgrada i den preussiske og i den tyske hæren. Den einaste grada over var generalfeltmarskalk, som berre blei tildelt i krig. Grada under generaloberst var general.

Grada blei oppretta i 1854 for å skaffe eit alternativ til generalfeltmarskalk som kunne tildelast i fredstid. Årsaka var at den preussiske kongen ville tildele prins Vilhelm denne grada, som innebar fleire privilegium, til dømes permanent eskorte.

Etter den tyske rikssamlinga blei grada tatt i bruk av den keisarlege hæren og var i bruk til etter den andre verdskrigen. Då Vest-Tyskland rusta opp igjen blei gradsystemet forenkla, og general blei høgaste grad. DDR sine styrkar, NVA, valde derimot å behalde grada generaloberst.

Grada blei også brukt i Austerrike-Ungarn under den første verdskrigen.


|  |  |
| --- | --- |
|  | Militære grader |
|  | Land/luft | Sjø |
| Offiserar | generalfeltmarskalk · feltmarskalk · generaloberst · general · generalløytnant · generalmajor · brigadegeneral · brigader · oberst · oberstløytnant · major · rittmeister · vingkaptein · kaptein · premierløytnant · sekondløytnant · vingløytnant · løytnant · fenrik | storadmiral · admiral · viseadmiral · kontreadmiral · flaggkommandør · kommandør · kommandørkaptein · orlogskaptein · kapteinløytnant løytnant · fenrik |
| Underoffiserar | fanejunker · kommandersersjant · furer · stabssersjant · oversersjant · vingsersjant · sersjant | flaggkvartermeister · kvartermeister I klasse · kvartermeister |
| Meinige soldatar | korporal · visekorporal · flysoldat · meinig | meinig · gast |
| Anna | grenader · kadett | matros · kadett |
**Generalguvernør** er ei nemning for den fremste tenestemannen i eit territorium. 

Nemninga blei tidlegare brukt i britiske koloniar. Ho er framleis nytt om den øvste representanten til krona i samvelderika, landea som deler statsoverhovud med Storbritannia. I desse landene utøver generalguvernøren fullmaktene og pliktene til monarken som statsoverhovud.

Tittelen har historisk også vore nytta i Sverige, der den første generalguvernøren over Finland blei utpeika i 1594. Det blei også utnemnd generalguvernørar i andre svenske besittelsar - Estland, Livland og Pommern. Tidvis kunne ein også nytta tittelen i det eigentlege Sverige. I Finland blei tittelen vidareført etter at landet blei avstått til Russland. I 1814 var Hans Henrik von Essen tiltenkt rollen som generalguvernør i Noreg, men blei i staden formelt kalla statthaldar.

Nemninga «generalguvernør» er også blitt nytta for den øvste administrative eller militære leiaren for belgiske, danske, franske, nederlandske, portugisiske og spanske koloniar. 

Etter at USA overtok Filippinane frå Spania i 1898 blei landet i åra 1905-1935 styrt av ein generalguvernør. Den øvste leiaren for Japan på Taiwan frå 1895 til 1945 og i Korea frå 1910 til 1945 var også generalguvernør. Etter at Tyskland okkuperte delar av Polen i 1939 ble Generalguvernementet etablert, med ein generalguvernør i spissen.

Kjelder
-------

1. ↑  G. R. Berridge og Alan James: *A dictionary of diplomacy*, 2. utgåve, Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2003, s. 116–117.
2. ↑  Roald Berg: *Den svenske generalguvernörtiden i Norge, 1814-1829*, Oslo: Institutt for forsvarsstudier, 1999, s. 6, 8.

* *Denne artikkelen bygger på «Generalguvernør» frå Wikipedia på bokmål, den 15. februar 2018.*
Koordinatar: 67°14′S 66°50′W﻿

**Humphreys ishaug** er ein ishaug i Mullerisen i sørvestlege part of Lallemandfjorden ved Loubet Coast i Antarktis. Han vart fotografert frå lufta av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition i 1956–57 og kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey i 1956–59. I samband med at stadnamn i området vart kalla opp etter glasiologar, vart isen namngjeven «Humphreys Hill» av UK Antarctic Place-Names Committee etter William J. Humphreys, ein amerikansk meteorolog og spesialisert på effektane av is i atmosfæren. Humphreys skreiv i lag med W.A. Bentley (som Bentley Crag er kalla opp etter) *Snow Crystals*, New York, 1931.

Kjelder
-------

1. ↑  «Humphreys Ice Rise». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 15. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Humphreys ishaug» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Xianyang si plassering i Shaanxi
**Xianyang** (kinesisk: 咸阳; pinyin: *Xiányáng*) er eit byprefektur i provinsen Shaanxi i det sentrale Kina. Prefekturet dekker eit areal på 10 213 km² og har om lag 5,1 millionar ibuarar.

Byprefekturet Xianyang omfattar tre bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og ti fylke (县 *xiàn*). Byen Xianyang ligg like nord for metropolen Xi'an, på nordbreidda av elva Wei He.

### Samferdsle

Longhaibana, Kinas viktigaste jarnbanelinje i aust-vest-retning, strekker seg frå Lianyungang til Lanzhou stoppar i Xianyang.

Kinas riksveg 312 går gjennom området. Han fører frå Shanghai til ein grenseovergang til Kasakhstan. Vegen passerer mellom andre byane Suzhou, Nanjing, Hefei, Xinyang, Xi'an, Lanzhou, Jiayuguan i Gansu og Urumqi.

### Historie

Det opphavlege Xianyang, som låg omtrent der dagens by ligg, var hovudstad i oldtidsstaten Qin under krigarrika-tida, og heldt fram som hovudstad under det kortvarige Qin-dynastiet.

Ryttarfigur frå Det vestlege Han-dynastiet, 2000-2200 år gammal
Kinas første keisar, Qin Shi Huang, fekk bygt eit svært mausoleum i nærleiken av hovudstaden. Her plasserte han den no velkjende terrakottahæren. Dette og andre storslåtte tiltak, som kravde enorme ressursar både kva gjeld arbeidskraft og pengemidlar, var, saman med eit undertrykkande styre, leia til undergang for både Qin-dynastiet og byen Xianyang.

Kort tid etter den første keisaren døydde i 210 f.Kr. braut ut fleire opprør. Tidleg i desember 207 f.Kr. overgav Qin-kongen Ziying seg til opprørsleiaren Liu Bang. Liu Bang erobra deretter Xianyang, men vart snart tvinga til å overlate byen til ein annan opprørsleiar, Xiang Yu, som hadde ein mykje større hær enn Liu Bang. Xiang Yu drap Ziying og brende ned Xianyang. Under denne brannen gjekk heile det kongelege biblioteket tapt, mellom anna dei einaste utgåvene av mange såkalla «forbodne bøker». 

Etter å ha nedkjempa Xiang Yu, bygde Liu Bang i 202 f.Kr. ein ny by som han kalla Chang'an. Chang'an låg 28 kilometer unna det gamle Xianyang på motsett side av Wei-elva. Chang'an var seinare hovudstad for Det vestlege Han-dynastiet. Chang'an er i dag i den nordvestre delen av storbyen Xi'an.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xianyang» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Xia Yan** (30. oktober 1900–6. februar 1995) var ein kinesisk dramatikar, politikar og aktiv kulturformidlar. 
Xia Yan var fødd i Yuhang i Zhejiangprovinsen aust i Kina. Han gjekk ut frå Zhejiang industriskule i 1915. Nokre år seinare blei han med i 4. mai-rørsla og var med på demonstrasjonar i Hangzhou. Deretter studerte han nokre år i Japan, fram til han vart utvist i 1927. Under studietida las Xia Yan mellom anna *Kapitalen* og vart med i marxistiske sirklar. Han gjekk inn i Det kinesiske kommunistpartiet i 1926, og var ein av dei meir eller mindre fordekte kommunistane som gjekk inn i Kuomintang. 

Etter heimkoma verka Xia først i Wuhan, så i Hongkong og så i Shanghai. Her grunnla han eit teater i 1929. Under den sino-japanske krigen verka han som journalist.

Xia Yan skreiv fleire skodespel med venstreorienterte tema etter sjølv å ha etterspurd «drama frå proletariatet». Av dei best kjende er det naturalistiske *Under Shanghais takskjegg* (《上海屋檐下》, Shanghai wuyanxia, 1937) og *Den fascistiske basillen* (《法西斯细菌》, Faxisi-xijun, 1944). Han skreiv også *Sai Jinhua* (1936), om ei kurtisane frå Qing-dynastiet med dette namnet.

Han nytta også film for å framstille typiske kinesiske miljø. Han skreiv filmmanusskriptet til *Nyttårsofferet* (1956)
etter eit verk av Lu Xun, og redigerte denne og to andre filmar basert på stykke av Ba Jin.

Xia Yan vart visekulturminister i 1960-åra, men under Kulturrevolusjonen vart han avsett, utsett for offentleg hån og send i fengsel. Etter åtte år i fangenskap sleppte han fri i juli 1975 og vart rehabilitert i 1978.
I 1979 blei han vald til formann for den kinesiske cinematografiorganisasjonen. I 1989 vart han æra for sine kulturbidrag av det kinesiske kulturdepartementet. 

Xia Yan døydde i Beijing i 1995. Oska hans vart spreidd i elva Qiantang etter hans eige ønske.

Xia Yan-prisen for filmatisk litteratur er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xia Yan» frå Wikipedia på bokmål, og «Xia Yan» frå Wikipedia på fransk den 25. november 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Xia Yan» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2010.*

### Fotnotar

1. ↑  Xia Yan's Early Plays ved ccnt.com.cn
2. ↑  浙江甲种工业学校, ein teknisk skule under Zhejiang universitet
3. ↑  www.zju.edu.cn/~piclib/fazhan/tuku/rw02.htm (daud lenkje oppgjeven av Engelsk, Fransk og Bokmåls-Wikipedia)
4. 1 2 3 4 5  «Xia Yan» i *Encyclopædia Britannica*, Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Xenofobi** (av gresk ξένος (*xenos*), «framand» og φόβος (*phobos*), «frykt»), eller **framandfrykt**, er nemninga på angst for alt som er framand, utanlandsk eller annleis enn det kjende.

Xenofobi blir ofte brukt for å skildre ei frykt eller eit framandhat mot det ukjende. Visse former for rasisme kan ha utspring i framandfrykt. Denne frykta botnar ut i at elementa – menneske, stader og skikkar - innehar ukjende verdiar som ein har vanskeleg for å forhalde seg til. I så måte kan kjønnsdiskriminering ikkje naudsynleg reknast som framandfrykt i ein generell forstand, sjølv om einskildmenneske kan ha reaksjonar overfor den andre gruppa utover kva det som er forventa av kjenslemessige eller institusjonaliserte reaksjonar.

Sjå òg
------

* Rasisme
* Homofobi
* Fobiar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xenofobi» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE

 |
SNs hovudforsamling
**Generalforsamlinga i SN** eller **hovudforsamlinga i SN** er eit av hovudorgana i Dei sameinte nasjonane (SN). Forsamlinga består av alle medlemsland i SN og møte vert haldne i ordinære årlege sesjonar leia av ein president vald av forsamlinga. Den første sesjonen fann stad 10. januar 1946 i London og talte 51 representantar. Forsamlinga møter idag i ordinære sesjonar i SN-bygningen i New York.

Regulære årlege sesjonar vert normalt haldne frå september til desember. I tillegg kan forsamlinga kallast inn til ekstraordinære sesjonar. Samansetnaden til forsamlinga, funksjonen, styresmakt og prosedyrar er nedfelt i kapittel IV i SN-charteret.

Vedtak i viktige saker – som freds- og tryggleiksspørsmål, val av medlemmer til Tryggingsrådet og andre organ, i tillegg til budsjettsaker – krev to tredels fleirtal. Andre saker blir avgjort ved simpelt fleirtal. Kvart land har éi stemme. Prinsippet med at små og store land har lik stemmevekt betyr at ein teoretisk koalisjon som til saman utgjer 8 % av folkesetnaden i verda, kan utgjere eit to tredels fleirtal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «FNs generalforsamling» frå Wikipedia på bokmål, den 28. september 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om SNs generalforsamling på SN-sambandet sine nettsider Arkivert 2013-10-24 ved Wayback Machine.
* SNs hovudforsamling

| * v
* d
* e
Dei sameinte nasjonane (SN) |
| --- |
| SN-systemet | Generalforsamlinga**·** Tryggingsrådet**·** Det økonomiske og sosiale rådet**·** Sekretariatet**·** Forvaltningsrådet (nedlagt)**·** Domstolen | SN |
| Særorganisasjonane | FAO**·** ICAO**·** IFAD**·** ILO**·** IMF**·** IMO**·** ITU**·** UNESCO**·** UNIDO**·** UNWTO**·** UPU**·** VBG**·** WHO**·** WIPO**·** WMO |
| Andre program og byrå | IAEA**·** UNCTAD**·** UNDCP**·** UNDP**·** UNEP**·** UNFPA**·** UNHCR**·** UNHRC**·** UN–Habitat**·** UNICEF**·** UNRWA**·** WFP**·** UNECE**·** UNECA**·** UNRRA |
| Anna | Medlemmer**·** Observatørar**·** Generalsekretærar**·** Fredsbevarande styrkar**·** SN-dagar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Samhain**, eldre irsk gælisk **samain**, skotsk gælisk **samhuinn**, mansk **sauin**, er ei tradisjonell keltisk høgtid som markerer slutten på sommaren. Ordet tyder nettopp det, *sam* er sommar, *fuin* slutt. Dagen er typisk blitt markert den 1. november og var den viktigaste merkedagen i det eldre Irland. 

Dette var ein dag då ein meinte gudeverda blei synleg for menneska. Dei kunne finna på å gjera overnaturlege peik, og markeringa av dagen gjekk ofte ut på å utføra ritual for å stagga gudane. Ikkje berre gudane, men også dei daude kunne nå fram til menneska denne dagen. Frå den eldste tida finst det kjelder som fortel om menneskeofring. Mange av skikkane rundt samhain er vidareførte til halloween. Den gamle høgtida er også gjenoppliva i nyheidenske religionar som wicca.

Dei P-keltiske språka har den same fest-dagen, men andre namn. På walisisk er han *Calan Gaeaf* (første vinterdag) eller *Hollantide*, på bretonsk *Kala Goañv* (byrjinga på november).

Kjelder
-------

* Samhain. (2009) i *Encyclopædia Britannica*. Lesen 1. mai 2009.
* MacKillop, James (2005). *Myths and legends of the Celts*. London: Penguin. s. XXVII, 387 s. pl. ISBN 0-14-051552-6.
|  |
| --- |
| **Humleflaggermus** |
| HumleflaggermusHumleflaggermus |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Humleflaggermus Utbreiinga av Humleflaggermus |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Flaggermus Chiroptera |
| **Familie:** | Craseonycteridae |
| **Slekt:** | *Craseonycteris* |
| **Art:** | **Humleflaggermus** *C. thonglongyai* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Craseonycteris thonglongyai***Hill, 1974 |

**Humleflaggermus** (Craseonycteridae) er ein dyrefamilie i flaggermusordenen. Familien omfattar berre éin enkelt art, **humleflaggermus** (*Craseonycteris thonglongyai*), som berre er kjend frå Thailand og Myanmar. Ho blir rekna som det minste pattedyret i verda (litt avhengig av kva mål ein bruker). Ho er også flaggermusa med det minste vengespennet.

Humleflaggermus er på storleik med ei humle. Kroppslengda er 29-33 mm og vekta rundt 2 g. Flaggermusa har ikkje hale. Snuten er butt og auga små, medan øyra er ganske lange og spisse. Naseopningane er store og tjukke og peikar rett framover, litt griseliknande. Bakbeina er relativt lange. Pelsfargen er grå eller raudbrun over ryggen og kvit-grå på buken. Hannen har ein kjertel under halsen.

Humleflaggermus bur i kalkgrotter, der dei heng høgt under taket. Dei jaktar flygande insekt, ropa er både av høg frekvens og intensitet.

Arten blei oppdaga så seint som i 1973 i Thailand og seinare også i Myanmar. Han er sjeldan og blir trua av avskoging i Thailand. Verdas naturvernunion (IUCN) har klassifisert han som nær truga.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Frafjord, Karl (10. mai 2019). «humleflaggermus». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).  Fri artikkel
2. ↑  Francis, C.; Bumrungsri, S.; Bates, P. (31. august 2018), «IUCN Red List of Threatened Species: Craseonycteris thonglongyai», *IUCN Red List of Threatened Species* (på engelsk), henta 6. oktober 2020

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* ITIS
* EOL

 |
**Øystein Wormdal** (fødd 8. september 1951) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Orkdal, kjend for sine 14 sesongar i Rosenborg BK. Høgrebacken spelte fem landskampar for Noreg i 1974 og 1979.

### Klubbspel

Wormdal spelte i yngre år på Orkdal IL. Men då laget hausten 1970 rykte ned i fjerde-divisjon, melde han seg inn i Rosenborg BK i Trondheim. Frå september 1971 til august 1984 spelte han 201 seriekampar for Rosenborg, 17 av dei 2. divisjon. Han skåra eitt einaste seriemål.

### Landslagsspel

Wormdal spelte fem landskampar på backplass for Noreg, tre av dei i 1974 og to hausten 1979. Dei to sistnemnde kampane gjaldt kvalifisering til Sommar-OL 1980 i Moskva, og Noreg vann begge oppgjera mot Vest-Tyskland sitt amatørlandslag, 2-0 heime og 1-0 borte. Våren 1980 nekta Norges Idrettsforbund å delta i sommarleikane, grunngjeve med at arrangørlandet hadde invadert Afghanistan.

### Merittar

* Cupfinale-tap: 1972
* Sølv i seriemeisterskapen: 1973

Kjelder
-------

* Sportsboken, aktuelle årgangar.