recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Harald Stenerud** (10. mai 1897–5. februar 1976) var ein norsk jarnbanemann og friidrettsutøvar som perioden 1928-35 vart norsk meister i sleggjekast sju gongar og i diskoskast to gongar. Han vart nummer 4 i diskoskasting ved Sommar-OL 1928.

Aktiv
-----

Stenerud tok si fyrste NM-medalje då han i 1926 vart tredjemann i sleggjekast, året etter tok han sølv i øvinga ved noregsmeisterskapen. 

Under Sommar-OL 1928 i Amsterdam enda Stenerud på 16. og sisteplass i sleggjekast med 41,06 meter. To dagar seinare, den 1. august, sette han personleg rekord i diskoskast med 45,80 m og vart fjerdemann i tevlinga. Seinare i same månaden, 18. og 19. august, vart han noregsmeister i sleggjekast og deretter diskoskast. I sleggjetevlinga kasta han fire gongar over den norske rekorden, lengste kastet kom i femte omgang og målte 50,39 meter, ei rekordforbetring med over 3,5 m. I diskostevlinga sette han personbeste med 45,99 meter.

Den 7. august 1929 sette Stenerud norsk rekord også i diskoskasting. Med eit kast på 47,20 meter vann han eit internasjonalt friidrettsstemne på Bislett stadion i Oslo, framfor den førre rekordhaldaren Kittil Askildt. Noregsrekorden vart ståande i seks år.

Stenerud gjekk til topps i sleggjetevlinga under noregsmeisterskapen kvart år fram til 1935, med unnatak for 1932 då han måtte nøye seg med sølv, Sjur Johnsen tok gullmedaljen. I 1931 vart Stenerud dobbeltmeister med di han kasta diskosen lengst av alle.

Stenerud var fødd i Moss og busett i Bergen der han var medlem i TIF Viking. Hans norske rekord i sleggjekasting vart ståande i 21 år, til dess Sverre Strandli tok over som mangeårig norsk rekordhaldar i øvinga.

Kjelder
-------

* friidrett.no
* Bergens Arbeiderblad 20. august 1928
Seerhein
Satellittbilete av Bodensjøen. Mellom den store Øvre Bodensjøen og den mindre Nedre Bodensjøen ligg Seerhein.
**Seerhein** («Rhinensjøen») er ei om lag fire kilometer lang elv ved Bodensjøen. Ho renn frå Øvre Bodensjøen til Nedre Bodensjøen. Vassnivået i den nedre delen av innsjøen ligg om lag 30 cm lågare enn i den øvre delen. Elva vert rekna som ein del av Rhinen, som renn ut i Bodensjøen som Alpenrhein (Alperhinen) og vidare ut frå innsjøen som Hochrhein. Seerhein oppstod etter den siste istida, for om lag 11 500 år sidan. Ei stund etter denne perioden fall vassnivået i Bodensjøen om lag ti meter og dei grunne delane vart trøølagde. Somme delar av Seerhein har same karakter som ein innsjø. 

Grensa mellom Tyskland og Sveits går langs midten av den nedre delen av elva. Den tyske byen Konstanz ligg på begge sider av den øvre delen av elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Seerhein» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Benzing, Alfred (1964): *Natural regions on sheet 186: Constance*, Bad Godesberg 1964 (Natural regions of Germany, Geographical Map 1:200,000)
* Shields, René Ch. (1977): *Attempt at a landscape classification and typology of Sveits*, Zürich, 1977
* Schreiner, Albert (1992), *Explanation of the sheet Hegau and Western Bodensjøen*, third edition, Freiburg / Stuttgart 1992 (1:50,000 Geological Map of Baden-Württemberg)


Koordinatar: 47°40′N 9°10′E﻿
*For byen i Australia, sjå White Cliffs i New South Wales.* 

**Whitecliffs** er ein landsby i Selwyn District i regionen Canterbury på Sørøya på New Zealand. Ved folketeljinga i 2018 hadde Whitecliffs eit folketal på 1 191.Dette talet omfatta også busetnadane Coalgate og Glentunnel.

Staden har også vore kjend som **South Malvern** (Sheffield var tidlegare kjend som Malvern), og namnet Whitecliffs kjem frå dei terrasserte klippene ovanfor elva Selwyn River. Byenvar tidlegare betydeleg større enn no, og hadde industriverksemder som keramikkverkstadar og teglverk, og kolgruver og sandtak fanst i nærleiken. Byen var så økonomisk viktig at det vart bygd ei sidelinje frå *Midland Line*, *Whitecliffs Branch*, til byen. Denne opna 3. november 1875. Passasjertransporten heldt fram til 13. mars 1949, og på grunn av minkande frakt vart linja heilt stengd 31. mars 1962. Lokomotivstallen til jarnvegen står enno i byen.

Kjelder
-------

1. ↑  «2018 Census place summaries | Stats NZ». *www.stats.govt.nz*. Henta 26. april 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Whitecliffs» frå Wikipedia på engelsk, den 20. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon frå Selwyn District

Koordinatar: 43°28′S 171°54′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Psykisk utviklingshemming** er eit fellesomgrep for fleire tilstandar når eit menneske har hemma utvikling av forstand og innleringsevne. 

Eitt kriterium for at eit individ skal reknast som utviklingshemma er at IQ-nivået er under 70 på fleire (minst to) kognisjonsinstrument. Eit anna kriterium er at personen skal ha store nedsette *adaptive funksjonar* i minst tre viktige livsområde. Det vil seie at personen har vanskar med å handtere og tilpasse seg normale krav i kvardagen, som sjølvhygiene, gå på skule eller ha eit fungerande sosialt liv. 

Mange utviklingshemma har andre funksjonshemmingar, som rørslehandikap eller dårleg syn. Hjerneskadar som cerebral parese inneber ikkje i seg sjølv utviklingshemming, men mange av dei som er råka har òg dette.

Årsakar
-------

Psykisk utviklingshemming kan skuldast arvelege anlegg og skadar som har oppstått under fosterutviklinga. Ein annan årsak kan vere hjernehinnebetennelse i barndommen etter barnesjukdommar som meslingar, kusma eller vasskoppar. Enkelte former for psykisk utviklingshemming, som Føllings sjukdom, kan kome av stoffskiftefeil og kan motverkast med riktig diett.

Behandling
----------

I behandlinga av psykisk utviklingshemming prøver medisinske, sosiale, pedagogiske og psykologiske fagfolk å utvikle pasienten sine evner.

Grad av psykisk utviklingshemming
---------------------------------

I dag vert graden av psykisk utviklingshemming kategorisert som: 

* Lettare utviklingshemming (IQ 70-50)
* Moderat utviklingshemming (IQ 50-35)
* Alvorleg utviklingshemming (IQ 35-20)
* Djup utviklingshemming (IQ under 20)

Utviklingshemmingar hos born vert som regel oppdaga når ein byrja å undersøke kvifor barnet utviklar seg sakte.

Tidlegare vart personar som var psykisk utviklingshemming kalla åndssvake eller evneveike. Ein evneveik person hadde IQ mellom 75 og 50 , ein imbesill mellom 50 og 35, og ein idiot under 35.

Referansar
----------

1. ↑  «evneveik», *Bokmålsordboka | Nynorskordboka*, henta 16. juli 2021
2. ↑  «imbesil», *Bokmålsordboka | Nynorskordboka*, henta 16. juli 2021
3. ↑  «idiot», *Bokmålsordboka | Nynorskordboka*, henta 16. juli 2021

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 36°59′18″N 35°20′5″E﻿

**Seyhan Nehri** (tidlegare kalla *Seihan*, *Sihun*; i antikken Saros, gresk Σάρος) er den lengste elva i Tyrkia som renn ut i Middelhavet. Elva er 560 km og renn sørvest frå kjelda si i Tahtalıfjella (provinsane Sivas og Kayseri) i Anti-Taurus til Middelhavet via eit vidt delta. Dei største kjeldeelvane hennar er Zamantı og Göksu som renn saman i Aladağ i Adana og dannar Seyhan. Zamantı-elva spring ut frå Uzunplatået i Pınarbaşı i Kayseri og kryssar Tomarza, Develi og Yahyalı i Kayseri.

I antikken vart elva kalla Saros og sletta vart kalla Kilikiasletta. 

50 km frå munningen renn Seyhan gjennom byen Adana, den einaste busetnaden langs elva. Det går fleire bruer og gangbruer over elva i Adana, inklduert Steinbrua, ei romarbrua frå 300-talet. Elva munnar ut i Middelhavet ved Kapp Deli.

Den store Seyhandammen ovanom Adana er bygd for kunstig vatn, vasskraft og flaumkontroll. Yedigöze og Çatalan er dei andre demningane i Seyhan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Seyhan River» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
| **Campobasso** |
| --- |
| Klokketårnet i S. Bartolomeo-kyrkja i gamlebyen i Campobasso.Klokketårnet i S. Bartolomeo-kyrkja i gamlebyen i Campobasso. Klokketårnet i S. Bartolomeo-kyrkja i gamlebyen i Campobasso. |
| Plassering |
| 

Campobasso is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Molise  Campobasso |
| Borgarmeister | Giuseppe Di Fabio |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  55 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 51 633   852/km² |
| Koordinatar | 41°34′″N 14°40′″E﻿Koordinatar: 41°34′″N 14°40′″E﻿ |
| Høgd over havet | 700 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 86100 |
| Telefon-retningsnummer | 0874 |
| **Nettstad:** www.comune.campobasso.it |

**Campobasso** (campobassisk dialekt *Kambuàš*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i både provinsen Campobasso og i regionen Molise og har om lag 50 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Biferno og er omgjeve av fjella Sannio og Matese.

Campobasso har vore kjend for produksjonen av knivar (og sakser) sidan 1300-talet. Han er òg kjend for produksjon av pærer og osten scamorza.

Historie
--------

Ein er ikkje sikker på korleis Campobasso vart grunnlagd, men han vart grunnlagd før 700-talet som ein festing for langobardane på ein bratt ås der det står ei borg. Det opphavlege namnet var *Campus vassorum* som tyder at byen opphavleg var setet for ein vasall under Hertugdømet Spoleto.

Etter normannarane erobra Sør-Italia mista Campobasso statusen som ein strategisk stad og vart i staden eit senter for handel og administrasjon.

Frå 1330 til 1745 vart byen styrt av Monforte-Gambatesa-familien, som bygde borga og fekk løyve til å prege eigne myntar. Seinare vart han styrt av familiane Di Capua, Gonzaga, Vitagliano, Carafa og Romano.

I 1763 forlet innbyggjarane gamlebyen og slo seg ned lenger nede i dalen. Den noverande byen vart utvia i 1814 av kongen av Napoli Joachim Murat, ogg ligg på *Campo Basso* («Den nedre sletta»).

I oktober og november 1943 var Campobasso åstad for kampar mellom dei allierte og tyskarane. Fleire bygningar og fabrikkar vart øydelagd og 38 sivile mista livet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Campobasso» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Campobasso**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |

  



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Psykologiske operasjonar** (også kalla **PSYOPS**) er det å nytta propaganda og andre psykologiske verkemiddel for å påverke meiningar, kjensler, haldningar og åtferd hjå fienden slik at den støttar interessene til den utøvande nasjonen i krigssituasjonar og/eller i fredstid. 

Psykologisk krigføring (Psyops) er også brukt til å påverka folkeopinionen i sitt eige land og internasjonalt, dvs. venja folket til noko uunngåeleg for at dei skal sette seg mindre til motstand i samband med ei eventuell opptrapping av konflikten. Det ferskaste dømet på dette er USA si planlegging av krigen mot Irak i 2002 og fram til krigsutbrotet i 2003. Særleg i USA vart folk sterkt påverka av denne taktikken i 2002.[*treng kjelde*]

Psykologisk krigføring og propagandaen sin verdi, la både den marxistiske filosofen Antonio Gramsci og den nazistiske propagandisten Joseph Goebbels sterk vekt på. Dei opphavlege tankane om slike strategier kan sporast tilbake til greske filosofar, men Machiavelli er ofte rekna far til den psykologiske krigføringa eller propagandaen.

Mellom anna den amerikanske lingvisten og medieforskaren Noam Chomsky har argumentert for at USA kan bryte internasjonal rett (menneskerettar, krigsforbrytar-lovar, etc.) ved hjelp av propaganda via finansiering av filmar frå Hollywood og kontroll over mektige nyheitsformidlarar som CNN og Fox News. Ved å skape ei oppleving av at USA er ei genuint god makt (*a good guy*) kan ein i utanrikspolitikken utføre sterkt moralsk forkastelege handlingar og likevel sleppe unna, fordi verdsopinionen er indoktrinert til å tru at det USA gjer alltid er av det gode.

Kjelder
-------



 **Objektiviteten** i denne artikkelen er omstridd. Endringar som manglar kjelder og/eller avviker frå ei objektiv framstilling, kan bli fjerna.
Karibfamilie teikna av John Gabriel Stedman i 1818.
**Karibar** er ei amerikansk urfolkgruppe som folkesette Dei små Antillane i Karibia. Dei var den dominerande gruppa i området då europearane kom til Karibia, og har gjeve opphav til dette namnet.

Gruppa er også kjend som *Island Caribs*, *Kalinago* eller *Caribs*. Dei stammar frå kalinafolk (*Mainland Caribs*) frå Sør-Amerika. 
Dei hadde fortrengd tainoar frå Dei små Antillane kort tid før spanjolane kom til øyane, det vil seia på 1300-talet.

Ifølge si eiga overlevering drog forfedrane til karibane frå det søramerikanske fastlandet (Venezuela, Fransk Guyana og Guyana). Dei tok kontroll over Dei små Antillane og dominerte eller fortrengde det arawaktalande ignerifolket som budde der frå før. Nyare språkforsking tyder på at det var ei mindre gruppe menn som kom frå fastlandet og gifta seg med lokale kvinner. Dei førte med seg ein del tradisjonar, men tok også til seg mykje av den arawakiske kulturen, som språket.

Karibane vareit sjøfarande folk som utførte lange reiser i store kanoar uthola frå trestammar. I den tidlege koloniseringsperioden fekk karibane rykte som eit krigarfolk som raida naboøyar. Ifølgje dei spanske conquistadorane var karibane kannibalar som jamleg åt menneskekjøt.

I dag finst det ein del etterkomarar av karibar på Antillane. På Dominica bur ei gruppe på rundt 400 menneske som kallar seg kalino. Garifunafolk eller *Black Caribs* ( «svarte karibar») er ei gruppe av blanda karibisk, arawakisk og afrikansk opphav som hovudsakleg bur i Sentral-Amerika. Dei blei deporterte av britane til Roatán i Hondurasbukta, og spreidde seg deretter utover langs kysten frå Belize til Honduras og Nicaragua.

Kjelder
-------

1. ↑  «Change from Carib to Kalinago now official». *Dominica News Online*. 22. februar 2015. Arkivert frå originalen 8. mars 2016. Henta 3. mars 2016.
2. ↑  Haurholm-Larsen, Steffen (2016). *A Grammar Of Garifuna*. University of Bern. s. 7, 8, 9.
3. 1 2  «Carib | History, Traditions, & Facts», *Encyclopedia Britannica* (på engelsk), henta 24. oktober 2019
4. 1 2 3  Siverts, Henning (16. september 2019). «karib – folk». *Store norske leksikon* (på norsk).
5. ↑  Rouse, Irving (1992), *The Tainos: Rise & Decline of the People who Greeted Columbus* (på engelsk), Yale University Press, ISBN 9780300051810, henta 24. oktober 2019
6. ↑  Rouse, Irving (1992). *The Tainos*. Yale University Press. s. 22–23. ISBN 0300051816. Henta 22. mai 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Island Caribs» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Psykoanalyse** er ein psykologisk teori og terapeutisk metode som vart utvikla av den austerrikske legen Sigmund Freud kring året 1900. Freud introduserte i 1901 teoriane om det umedvitne, det vil seie teoriar om at det i mennesket sin personlegdom finst fenomen som det ikkje er klar over, eller som det har trengt vekk frå det medvitne, og at dette pregar mennesket på ulike ofte skadeleg vis.

Psykoanalysen er både ein teori om korleis personlegdomen vert danna, ein analysemetode som får fram det umedvitne innhaldet i personlegdomen ved å gå gjennom handlingane, utsegnene og draumane til personen, og dessutan ein type terapi som går ut på å få fram sider av det umedvitne for å lindre psykisk smerte eller freiste lækje somme psykiske lidingar.

Psykoanalysen er ein vitskap som har vore i stendig endring allereie frå Freuds tid, og Freud sjølv reviderte etter kvart fleire av teoriane sine. Historisk stod fyrst driftpsykologien sterkt, det var ein biologisk orientert teori som la vekta på at driftene, særleg kjønsdrifta, var styrande for menneska. Deretter vart eg-psykologien (egopsykologien) vektlagt, det vil seie at det var lagt meir vekt på eg-et, sjølvet, enn på driftene, slik at dei psykologiske elementa kom meir i fokus. Så kom objektrelasjonsteorien til delvis å erstatte egopsykologien ved at det vart lagt større vekt på korleis tilhøva til dei tidlegaste og viktigaste personane i eit menneskets liv hadde vore. I dei seinaste åra har det vore sett på som ein særs viktig faktor å ha evne til å regulere sjøvkjensla og styrke kjærleiken til seg sjølv.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE

 |
**Psychonauts** er eit plattformspel skapt av Tim Schafer, utvikla av Double Fine Productions og utgjeve av Majesco for PlayStation 2, Microsoft Windows og Xbox. Det vart utgjeve i Nord-Amerika på Xbox og Windows i april 2005, og på PlayStation 2 juni same året. I Europa kom spelet på alle dei tre plattformene den 10. februar 2006. Det er også tilgjengeleg som digital nedlasting på Steam og som ein «Xbox Original» gjennom Xbox Live Marketplace.

Spelet handlar om ungguten Razputin (ofte korta «Raz») med psykiske tamar som rømmer frå eit sirkus for å snika seg inn i ein sommarleir for folk like psykiske eigenskapar. Her håpar han på å kunne bli ein «Psychonaut». Etter kvart finn han ut at nokon legg skumle planar i leiren som berre han kan hindra. Som ein Psychonaut-lærling må han koma seg inn i tankane til forskjellige karakterar i spelet for å hjelpa desse i å koma over redslene eller minna frå fortida si, slik at han kan få hjelp frå dei og koma vidare i spelet. Undervegs lærer Raz nye psykiske triks som kan bli brukte både for å åta fiendar og løysa gåter.

*Psychonauts* fekk generelt svært god kritikk, men selde ikkje so mange kopiar og utgjevar Majesco opplevde økonomiske vanskar mellom anna grunna dette spelet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside for *Psychonauts*
* Psycho-pedia - *Psychonauts*-oppslagsverk hjå Double Fine

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
**Karin Balzer** (fødd **Karin Richert**, 5. juni 1938) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Magdeburg. Ho vart olympisk meister på 80 meter hekk i 1964, og vann tre strake EM-gull på same korthekken i tida 1966-71. Balzer tevla for Aust-Tyskland.

Aktiv
-----

Balzer deltok for det alltyske laget under sommar-OL 1960 i Roma, men vart slått ut på spesialdistansen 80 m hekk. I 1962 tok ho sølvmedaljen på same distansen under friidretts-EM i Beograd.

Balzer opplevde sin fyrste store triumf då ho vann korthekken under dei olympiske leikane i Tokyo i 1964. I 1966 sikra ho seg i Budapest den fyrste av tre EM-titlar i hekkeløp, seinare vann ho i Aten i 1969 og i Helsingfors 1971, då korthekkøvinga var forlenga til 100 meter hekk. Meisterskapen i Helsingfors gav henne også ein sølvmedalje på 4x100 m staftt med det austtyske laget. Innimellom EM-triumfane vann ho korthekken under Europacupen for lag både i 1967 og 1970.

Under sommar-OL 1972 i München avslutta Balzer si lange karriere med ein bronsemedalje på 100 m hekk.

I åra 1962-72 vann Balzer 12 gullmedaljar i austtyske meisterskap, flest på korthekken, men også i femkamp, lengdehopp og på 200 m.

Sonen Falk Balzer tevla på høgt internasjonal nivå på 110 m hekk.

Kjelder
-------


* «Karin Richert-Balzer» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 3. desember 2016. Henta 1. februar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Karin Balzer» frå Wikipedia på tysk, den 26. august 2014.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 68°30′S 65°27′W﻿

**Campbell Crest** er eit fjell med ei høgd opp mot 1670 moh ved vestenden av Bowditch Crests på Bermel Peninsula, på Bowman Coast i Graham Land. Fjellet er det høgaste punktet i Bowditch Crests og vart fotografert under flyturane til sir Hubert Wilkins i 1928 og Lincoln Ellsworth i 1935. Det vart grovt kartlagd frå Ellsworth sine bilete av W.L.G. Joerg i 1937, og seinare fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service i 1940 og U.S. Navy i 1966. Det vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey i 1958. Det vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1993 etter Jon C. Campbell. Campbell var ein geograf i U.S. Geological Survey (USGS) frå 1981, USGS-medlem i International GPS Campaign ved McMurdo-basen, Byrd-stasjonen og Amundsen-Scott-stasjonen frå 1991-92 og sekretær for Advisory Committee on Antarctic Names under U.S. Board on Geographic Names sidan 1993.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Campbell Crest» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Campbell Crest» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kviknes Hotell i Balestrand er eit av dei mest vidgjetne eldre turisthotella i Noreg. Bygningen er eit godt døme på den arkitekturen som vert kalla sveitserstil. 
Foto:
Nina Thune
 
.
**Hotell** (frå fransk: *hôtel*, gamalfransk  *hostel*, eigenleg same ordet som *hospital*) er eit hus, eit gjestehus, som har nok rom og personale til å ta hand om ferdafolk eller andre for ein eller fleire overnattingar. Gjesten betaler for kvar natt, eller for den tidsbolken hotellet vert nytta.

Etter lovgjevinga i Noreg og i mange andre land vert det kravd at gjestehusa skal vere av ein fastsett minstestorleik og halde ein fastsett minstestandard både på bygningen og på tenestenivået for å kunne nytte nemninga *hotell*. Eit vanleg hotellrom har senger for einslege eller familiar, i det minste eit bord, klesskap, og dessutan dusj eller bad i eit tilhøyrande rom, eller vaskeservant på rommet. Kjøleskap, gjerne kalla *minibar* og fylt opp med drikkevarar som skal betalast særskilt, fjernsynsapparat, telefon og trådlaust internettsamband, har òg vorte vanleg utstyr på rommet. I mange hotell er det òg restaurant eller annan stad å ete, og dessutan symjebasseng, trimrom og liknande innretningar til velvære og tidtrøyte. Dessutan har mange hotell konferanse- og kursrom, slik at hotellet kan leigast av firma og organisasjonar for kurs og konferansar som skal haldast for tilsette eller andre.

Hotell som ligg på høgfjellet eller på turiststader, og soleis tek sikte på å nyttast av gjestar som ynskjer rekreasjon og ferie, kallar seg ofte *høgfjellshotell* eller *turisthotell*. Hotell attmed hovudvegar, som har bilistar som si viktigaste målgruppe, nyttar seg ofte av nemninga *motell*, som er ei samansetjing etter engelsk mønster av orda motor og hotell. Eit billeg, enkelt gjestehus vert ikkje kalla hotell, men hospits, herberge, vandrarheim eller liknande. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
**Karianne Arntzen** (fødd 19. mai 1967) er ein norsk musikar frå Sandnes. Ho byrja å lage melodiar og eigne tekstar på dialekt på midten av 90-talet, og i 1999 fekk ho utgitt ein låt på ein samle-CD for kvinnelege artistar (*Stiff Nipples* vol. 2). Ho har samarbeida med ulike musikarar opp igjennom, og hausten 2004 starta ho Karianne Arntzen Band. Dei har mellom anna spelt på Norwegian Wood si talentscene Underwood, Egersund Visefestival, Cementen m.fl.

Arntzen fekk fonogramstøtte frå Fond for utøvende kunstnere i desember 2006, og gav ut albuma *I går kveld* (2007) og *Sant* (2011), begge på Via Music.
Karianne Arntzen har også arbeidd som tekstforfattar for ei rekkje andre norskspråklege artistar. I 2016 blei Hilde Selvikvåg nominert til Spellemann i visekategorien, med albumet *Slepp meg fri*, der Arntzen hadde skrive sju av tekstane.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Karianne Arntsen Band Arkivert 2010-01-27 ved Wayback Machine. Aftenbladet.no
2. ↑  Visepop på Sandnesmål[*daud lenkje*] Aftenbladet.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 59°19′43″N 18°3′58″E﻿

**Hotel Garni** var då det opna 3. oktober 1832 det første moderne hotellet i Stockholm, og det andre i Sverige etter Hotel Continental du Sud i Ystad som opna tre år tidlegare. Det franske namnet kan omsetjast med «rom for reisande».

Hotellet var plassert i den såkalla Hildebrandska hust på Drottninggatan 3. Tidlegare hadde svenske veifarande fått overnatta i kjellarane til folk eller vertshus, medan dei meir velstående fekk overnatta i private heim. Betre overnatting var difor velkomen etterkvart som ferdverksemda auka. Det viste framfor alt at auken av rike svenske og utanlandske gjester. Hotellet vart drive av hovkonditor Abraham Christopher Behrens, som òg var innehavar av schweizeriet på Strömparterren. Der var det rom i tre etasjar, og dessutan ein stall og eit vognskjul for gjestene.

Året etter at Behrens døydde i 1855 vart hotellet lagt ned. Totalt 1 700 svenskar og 1 300 utanlandske gjester hadde budd på hotellet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hotel Garni» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2016.*

* Rosenbad: huset som spegel (swe). Sörenson, Ulf: *Rosenbad: huset som spegel*, Stockholmia, Stockholm 2001, Monografier utgivna av Stockholms stad ; 156 (svensk). ISSN 0282-5899. ISBN 91-7031-113-7. Libris 8369523.  , s.120 til 122

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kerstin Mandén-Eagle: *Eit hotellkvarter i det Fjerne*" Byturar. *Stockholms bymuseum, ISSN 0349-1870.*
* Stålhane, Arvid: Hôtel Garni's gästbok: Resandeliv på Karl Johans och Oskar I:s tid. Stockholm (1846)
**1568** (romartal MDLXVIII)

Hendingar
---------

### Utlandet

* Eit sosialt opprør i kongeriket Kongo går ut over den styrande eliten og portugisarane, mange vart drepne.

### Noreg

*

Fødde
-----

* 11. februar - Honore d'Urfe, fransk forfattar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1568.*

* 

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
Det kostarikanske riksvåpenet
**Det kostarikanske riksvåpenet** viser eit smalt land med tre vulkanar, og eit hav med seglskip i på kvar, ei sol som stig opp frå havet og sju stjerner i ei rekkje på himmelen over. To band med tekstane *Republica de Costa Rica* og *America Central* står på band over skjoldet. Våpenet i si noverande utforming blei teke i bruk som riksvåpen av Costa Rica den 5. mai 1998, men byggjer på ei tidlegare utgåve frå 1848.

Historikk
---------

Riksvåpenet frå 1848 til 1906.
Som spansk koloni hadde Costa Rica brukt våpenet til den spanske monarken. Etter sjølvstendet frå Spania i 1821 blei Costa Rica del av Det meksikanske riket i nokre år. Frå 1823 til 1830-åra var landet del av Den mellomamerikanske føderasjonen. Først i 1840-åra trong landet eit eige riksvåpen.

Den første kostarikanske frimerkeserien, frå 1863, hadde riksvåpenet som motiv.
Det kostarikanske flagget og riksvåpenet fekk sine første utformingar under presidentskapet til Jose Maria Castro Madriz, og skal ha blitt utforma av kona hans, Pacifica Fernandez. Dette riksvåpenet blei offisielt teke i bruk den 29. september 1848, og var motiv på det første frimerket landet gav ut. Våpenet blei endra 27. november 1906, då militærsymbol, flagg og overflodshorn blei tekne ut. I 1964 blei talet på stjerne auka frå fem til sju.

Symbolikk
---------

Dei sju stjernene står for dei sju provinane i Costa Rica. Dei tre vulkanane symboliserer dei tre fjellkjedene i landet. Dei to hava er Det karibiske havet og Stillehavet, som ligg på kvar si side av det smale landet. Skipa er handelsfartøy som står for landet si sjøfartshistorie. Skjoldet er innramma av ein krans av gylne kaffibønner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Coats of arms of Costa Rica» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det kostarikanske riksvåpenet**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 59°55′41.740″N 10°45′18.554″E﻿

Sannerbrua fotografert frå sør, altså oppstraums, der gangvegen langsetter Akerselva går under brua.
Sitjeplasser vart laga som ein integrert del av brukara på kvar side.
Nisjane med opningar frå sidebogane ut mot hovudspennet over elva
**Sannerbrua** er ei vegbru over Akerselva i Oslo som bind saman Sannergata på austsida med Waldemar Thranes gate på vestsida. Brua stod ferdig i 1917, og vart bygd som fylgje av at nordre parten av stroket Grünerløkka vart regulert og utbygd på slutten av 1800-talet. Både brua og Sannergata har namn etter gardsbruket Sanner, som låg om lag der krysset mellom Thorvald Meyers gate, Sannergata og gata Øvrefoss ligg no. Garden Sanner vart rive i 1870-åra.

Hovudspennet i brua vert halde opp av sidestilte bogar i stål under køyrebana. Brukara (landkara) er av granittblokker og utforma som massive bogebruar over kvar sine smale vegar. Sannerbrua var den fyrste av bruene over Akerselva som vart bygd med slikt gangvegsamband på elvebreidda under brua. Undergangen på austsida vert i dag nytta for den gangvegen som no er bygd langsetter Akerselva på strekninga frå Grønland til Maridalsvannet.

Rekkverket over hovudspennet er i smijarn. Brystninga på brua var opphavleg innretta for å gje plass til åtte ljoskandelabrar. I dei kraftige oppmurte pilastrane på kvart av brukara er det baldakinar der det er hogge ut sitjebenker i granitt. Inne i kvart av dei to små kvelva for gangvegane gjennom brukara er det tre nisjar med små opningar ut mot hovudspennet over elva, stengde med kvasse utsmykkingar i smijarn. Etter det som vert sagt, skulle desse smijarnsinnretningane hindre uteliggarar og tiggarar i å slå seg ned her.

Ordføraren i Kristiania, Carl Jeppesen, stod for den høgtidlege opninga av brua med mellom anna å seie at «Akerselven maa bli et smilebaand og ikke en hæslig rynke i hovedstadens ansigt».

Kjelder
-------

* Byantikvaren i Oslo om Sannerbrua på Riksantivarens kulturminnesøk
* Knut Are Tvedt (red.), *Oslo byleksikon* (5. utgåva), Oslo 2010: Kunnskapsforlaget, side 495. ISBN 978-82-573-1760-7.

 Commons har multimedium som gjeld: **Sannerbrua**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Jak** |
| JakJak |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Jak Utbreiinga av Jak |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Kvegdyr Bovidae |
| **Slekt:** | *Bos* |
| **Art:** | **Jak** *B. mutus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Bos mutus***Przjevalskij, 1883 |

**Jak** er eit langhåra pattedyr som minner veldig om ein okse. På tibetansk viser ordet *jak* eigenleg berre til hannen, og ein hojak heiter *dri* eller *nak*. På norsk seier ein *jak* om begge kjønn, medan hanndyret kan kallast **jakokse**. Ville jakar blir nesten to meter lange, medan tamme jakar er ca halvparten så lange. Begge typane har langt hår for å verne seg mot kulde. Ville jakar er anten svarte eller brune, medan tamme jakar òg kan vere kvite. Det er berre hos dei tamme at det kan finnast albinoar.

Ville jakar
-----------

Ville jakar kan vege opp mot 1000 kg. Dei lever vanlegvis i grupper på 10-30 dyr på trelause fjell, platå og på toppar som er mellom 3200 og 5400 meter over havet.

Pynta tamjakar i Tibet.

Tamme jakar
-----------

Jakar blir haldne som husdyr på grunn av at dei har mjølk, god og varm pels ein kan lage klede av og at ein kan bruke dei som arbeidsdyr som til dømes å pløye eit jorde. Dei transporterer ofte gods i fjella for bønder. Mjølka til jaken blir ofte brukt til å lage ost av. 

Det finst òg kryssingar av jakar med storfe. Desse blir kalla *dzo*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jak» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2010.*

* «jak» i Nynorskordboka. «jakokse» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jak**

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Bos grunniens**
Skilling, Kong Hans (1483-1513), sølv. Advers til venstre. Revers til høgre
**Skilling**, frå lågtysk eller gammalengelsk, truleg diminutiv av skold, er ei mynteining som vart innført i Noreg tidleg på 1500-talet under kong Hans I. Kongen prega skillingsmynt m.a. i Bergen, medan erkebiskopen prega skillingsmynt i Nidaros.

På 1500-talet gjekk det tolv penningar på ein skilling. Frå 1625 var skillingen den minste eininga i den norske myntrekkja. Han vart utmynta i nominal frå 1/2 til 48 skilling. Frå 1635 gjekk det 96 slike skillingar på ein riksdalar.

Skilling vart gjerne forkorta med teiknet ß.

Riksbankskilling
----------------

Frå 1813 til 1816 gjekk det 96 riksbankskilling på ein riksbankdalar.

Skilling species
----------------

1 skilling, frå 1816. Kopar. Advers til venstre. Revers til høgre
Frå 1816 gjekk det 120 skilling species på ein spesidalar. Denne skillingen var i bruk i Noreg til han vart avløyst krone- og øremynt, formelt frå 1875 , då slik at 1 krone = 30 skilling.

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑  Historisk leksikon: «Skilling»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skilling utmynta av kong Hans I i Bergen rundt 1510
* Skilling utmynta av erkebiskop Erik Valkendorf i Nidaros 1510-1522
* 1/2-skillingsmynt utmynta i Kongsberg av kong Karl III Johan i 1841

| * v
* d
* e
Historisk oversyn over norske myntsystem og myntar |
| --- |
| Mellomalderen (frå ca 995) | kvartpenning · halvpenning · penning · brakteat (1110-1552)  |
| Mark (frå ca 1490) · skilling · penning | blaffert (1510-1522) · hvid (1483-1578) · søsling · skilling  |
| Riksdalar · mark · skilling (1540-1813) | skilling · mark · krone · spesidalar · dukat |
| Riksbanken (1813-1816): Riksbankdalar · riksbankskilling  | riksbankteikn |
| Noregs Bank, sølvmyntfot (1816-1875): Spesidalar · ort · skilling  | skilling species · ort · spesidalar |
| Noregs Bank, gullmyntfot: Kroner · øre (frå 1875) | eittøring - toøring - femøring - tiøring - femogtjueøring - femtiøring  kronestykke - tokrone - femkroning - tikroning - tjuekroning |
Type 2-seyfert-galaksen Passargalaksen (ESO 97-G13)
**Seyfert-galaksar** er ein type aktiv galaksekjerne kjenneteikna ved ein stjerneliknande kjerne og emisjonslinjer frå høg-ionisert materiale med stor fart. Typen blei først identifisert av astronomen Carl Keenan Seyfert.

Seyfert-galaksar finst for det meste i tidlege spiralgalaksar (S0, Sa, Sb). Av Seyfert-galaksane finst det to undertypar; type 1 og type 2. Type 1 har spektrum som liknar på kvasarar og emisjonslinjene frå hydrogen (balmerlinjene) er mykje breiare enn andre emisjonslinjer. I spektrum frå type 2 er breidda på emisjonslinjene meir den same. Det er teorisert at type 2 er type 1 som blir sett gjennom gøymande materiale, og målingar av polarisering støttar opp om dette.

Den mest populære modellen for opphavet til Seyfert-galaksar er sentrale svarte hòl.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen baserer seg på artikkelen «Seyfert galaxy» s. 363 i* Phillip's Astronomy Encyclopedia *utgjeven i 2002.*

| * v
* d
* e
Galakse |
| --- |
| Morfologi | Elliptisk galakse · Linseforma galakse · Spiralgalakse · Stavspiralgalakse · Irregulær galakse · Dverggalakse · Ringgalakse |  |
| Struktur | Supermassivt svart hòl · Bolning · Stav · Disk · Spiralarm · Galaksehalo · Mørk materie-halo |
| Aktive galaksekjernar | Relativistisk jet · LINER · Radiogalakse · Seyfert-galakse · BL Lacertae-objekt · Blazar · Kvasar |
| Vekselverknad | Stjernestraum · Vekselverkande galakse · Galakse med eksplosiv stjernedanning · Satellittgalakse · Galaksehop · Superhop |
| Lister | Næraste |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Jacob** eller **Jakob** (òg *Jaakko*) **Fellman** (fødd 25. mars 1795 i Rovaniemi, daud 8. mars 1875 i Lappajärvi) var ein finlandsk prest og naturforskar. Han var far til Isak Fellman.

Fellman var sokneprest først i Utsjoki 1819–32 og deretter i Lappajärvi. Han preika og skreiv på samisk og var den første som i skrift nytta kemisamisk, det samiske språket som vart prata i den sørlege delen av finsk Lappland. Han hadde stor vitskapleg interesse for Lappland, noko framfor alt verket hans *Anteckningar under min vistelse i Lappmarken* (4 delar, Helsingfors 1906) vitnar om. Fellman skreiv om den samiske mytologien og utgav ei ordbok i 1829, etter at han vitja byarna Kuolajärvi og Sompio.

Kjelder
-------

 *Denne artikkelen inneheld utdrag frå Nordisk familjebok, eit svensk leksikon gjeve ut mellom 1904 og 1926 som i dag er offentleg eigedom.*

* *Denne artikkelen bygger på «Jakob Fellman» frå Wikipedia på svensk, den 23. august 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Stein med skorpe av halitt som er inndampa frå Daudehavet i Israel.
**Evaporitt** er ein avsetningsbergart danna ved inndamping av sjøvatn eller avløpsløyse innsjøar (Daudehavet, Kara Bogas-bukta i Kaspihavet). Dei
viktigaste evaporittane er steinsalt (halitt), kalisalt, gips og anhydritt.

Dei første minerala som byrjar å bli felt ved fordamping av sjøvatn er karbonat som kalsitt. Ved vidare fordamping får ein avsetning av gips og til slutt avsetning av salt og sulfat som halitt, anhydritt, sylvitt osb. Det er påvist over 70 ulike mineral i evaporittiske avsetningar, men berre nokre få reknast som bergartsdannande.

Dei fleste evaporittane er danna i avsnørte havområde i tider med tørt og varmt klima, vanleg i einskilde avleiringar frå permtida. Dei kan òg dannast i djuphavet, spesielt i samband med platetektonikk. Den spesielle eigenskapen til evaporittane (tette, plastiske og lette) gjer at dei kan danne diapirar (saltdomar). Dette har stor tyding for danninga av gass- og oljefelt, ikkje minst i Nordsjøen.

Kjelder
-------

* Evaporitter. (2012, 19. mars). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå .
**Evelin Jahl**, fødd **Evelin Schlaak**, (fødd 28. mars 1956) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Annaberg-Buchholz i Sachsen som representerte Aust-Tyskland i diskoskasting og som vann to olympiske gullmedaljar og EM-gull i øvinga.

### Aktiv

Schlaak overraska stort då ho vann diskostevlinga under Sommar-OL 1976 i Montréal framom Maria Vergova frå Bulgaria, og førehands-favoritten, verdsrekordhaldaren Faina Melnik frå Sovjetunionen. I 1978-esongen sette Jahl, som ho då heitte, verdsrekord i diskoskast med 70,72 m og ho gjekk sidan til topps i øvinga under europameisterskapen i Praha.

Den 10. mai 1980 sette Jahl ny verdsrekord med eit kast i Potsdam som målte 71,50 meter. To månader seinare forsvarte ho OL-tittelen ved Sommar-OL i Moskva. Nett som i 1976 hadde ho hardast konkurranse frå bulgarske Vergova, som hadde skifta namn til Maria Petkova. Men med to kast tett opp under 70 meter og dei fire lengste kast i tevlinga vann Jahl ein klar siger. 

Schlaak-Jahl vart austtysk meister i diskoskasting seks år på rad; 1976-81. Ho la opp som aktiv utøvar i 1982 grunna skade. Seinare hadde ho verv i det austtyske idrettsforbundet og i det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF).

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1976 i Montreal: Gullmedalje – 69,00 m, framom Marija Vergova (67,30 m)
* EM 1978 i Praha: Gullmedalje – 66,98 m, framom Margitta Droese (64,04 m)
* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje – 69,96 m, framom Marija Petkova (67,90 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Evelin Jahl» frå Wikipedia på tysk, den 14. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Det norske Ministerhotellet i Stockholm.
**Norsk statsminister i Stockholm** var tittelen på eit statsrådsembete frå 1873 til 1905 i Unionen mellom Sverige og Noreg. Noreg sin statsminister i Stockholm hadde etter 1873 rang etter statsminister i Kristiania, men før dette rang framom. Statsministeren i Stockholm leia den norske statsrådsavdelinga der, som hadde hovudsete på Ministerhotellet. 

Etter at unionen med Sverige tredde i kraft i 1814 vart den norske regjeringa todelt, med ei avdeling i Kristiania og ei i Stockholm. I den norske grunnlova vart det november 1814 i paragraf 15 teke inn: 

> 
> «Hos Kongen forbliver stedse, under Hans Ophold i Sverige, den Norske Statsminister og tvende af Statsraadets Medlemmer, hvilke sidste aarligen omskifte.» 
> 
> 
> 

Frå 1814 til 1873 hadde Norges statsminister tilhald ved statsrådsavdelinga i Stockholm. I hans fråvær vart Noregs regjering i Kristiania leia av ein førstestatsråd. Frå 1873 til unionsoppløysinga i 1905 heldt Noreg sin statsminister til i Kristiania, og den norske statsministeren i Stockholm vart hans representant og leiar for statsrådsavdelinga i Stockholm. Før 1873 var statsministeren i Kristiania kalla førstestatsråd.

I løpet av unionen med Sverige fanst det fleire embete med tittelen «statsminister»: Svensk statsminister, Norsk statsminister, Justitie-statsministern, Statsministern för utrikes ärendena og Norsk statsminister i Stockholm.

Norske statsministrar i Stockholm
---------------------------------

| Periode | Namn |
| --- | --- |
| 1814–1822 | Peder Anker |
| 1822–1827 | Mathias Sommerhielm |
| 1827 | Poul Christian Holst |
| 1827–1828 | Jørgen Herman Vogt |
| 1828–1841 | Severin Løvenskiold |
| 1841–1858 | Frederik Due |
| 1858–1871 | Georg Sibbern |
| 1871–1884 | Otto Richard Kierulf |
| 1884 | Wolfgang Wenzel Haffner |
| 1884 | Carl Otto Løvenskiold |
| 1884–1888 | Ole Richter |
| 1888–1889 | Jacob Stang |
| 1889–1891 | Gregers Gram |
| 1891–1893 | Otto Blehr |
| 1893–1898 | Gregers Gram |
| 1898–1902 | Otto Blehr |
| 1902–1903 | Ole Anton Qvam |
| 1903–1905 | Sigurd Ibsen |
| 1905 | Jørgen Løvland |
|

Bakgrunnsstoff
--------------

* regjeringen.no: Statsminister i Stockholm 1873-1905
* Novembergrunnlova i 1814
**Jakob Henrik Gerhard Fjelde** (10. april 1859–5. mai 1896) var ein norsk-amerikansk bilethoggar.

Fjelde var fødd og oppvaksen i Ålesund. Han reiste i 1876 til Kristiania (Oslo) og var elev av Brynjulf Bergslien, studerte sidan i København og Roma. Fjelde var sterkast påverka av dansken H.W. Bissen, som han lærte av under opphaldet i den danske hovudstaden. Verka hans er prega av ein slags varsam naturalisme.

Åra 1884-87 budde Fjelde i Bergen. Her laga han bystar i marmor av kjøpmann Christian Sundt og kona hans. Desse finst i Bergens Billedgalleri.

I 1887 utvandra han til US-Amerika, slo seg ned i den unge byen Minneapolis i delstaten Minnesota. Fjelde laga utkast til fleire statuar. Bronsestatua av ei lesande kvinne, *Muse of History* (1890), står i det offentlege biblioteket i Minneapolis. Også Ole Bull-statuen står i Minneapolis. Denne arbeidde han på då han døydde, statuen vart ferdigstøypt og avduka året etter. Fjelde laga elles fleire portrettbystar, både før han utvandra og ikkje minst i USA.

Fjelde fekk oppdraget med å lage delstaten Minnesota sitt monument til minne om eit regiment frå delstaten som deltok i borgarkrigsslaget ved Gettysburg. Dette soldatmonumentet vart i 1893 utplassert på slagmarka i Gettysburg. Han laga elles bronsegruppa *Hiawatha og Minnehaha*, men denne vart ikkje støypt og oppsett i Minneapolis før lenge etter Fjelde var komen i grava.

Han døydde i Minneapolis. Herman Fjelde var broren hans.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok, IV. Bandet*. 1952.
* *Norsk Biografisk Leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* KulturNav

 |
**Even Gottfred Benestad** (fødd 16. september 1974) er ein norsk filmregissør frå Grimstad. Han har studert ved Oslo Film og TV-Akademi og har så langt produsert fleire dokumentarfilmar.

Karriere
--------

Even Benestad fekk gjennombrotet sitt med dokumentarfilmen *Alt om min far* i 2002. Filmen handlar om regissøren sin eigen far, Esben Esther Pirelli Benestad, hans val om å leva som transvestitt i småbyen Grimstad og korleis det er for menneska rundt han. Filmen fekk svært god kritikk og vart løna med både Amandaprisen for beste norske kinofilm, Filmkritikerprisen og med å vera Noregs nominasjonsbidrag til Nordisk Råds Filmpris.

Neste film med regi av Even Benestad, *Natural Born Star*, kom ut i 2007. Her portretterer Benestad det turbulente livet til den italienske tidlegare filmskodespelaren Fred Robsahm. I 2011 stod Benestad bak filmen *Pushwagner* saman med August B. Hanssen. Denne vart til etter eit tre år langt samarbeid med popkunstnaren Terje Brofos, betre kjend som Hariton Pushwagner. Benestad har også regissert kortfilmane *Tempus fugit* (2009) *og* 300 sekunder *(2011).*

Even Benestad har også spela ei lita rolle som seg sjølv i komedien *Hjelp, vi er i filmbransjen* frå 2011. I tillegg har han vore med Bård Tufte Johansen i ein parodi av sin eigen film, Alt om min far. Parodien fekk namnet «Alt om min onkel», og var med i ein episode av Uti vår hage i 2003.

Filmografi
----------

* *Alt om min far* (2002)
* *Natural Born Star* (2007)
* *Tempus fugit* (2011), kortfilm
* *Pushwagner* (2011)
* *300 sekunder* (2011), kortfilm

Kjelder
-------

* 

* «Even\_Benestad» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 8. september 2013.
* Profil på Filmweb.no

### Fotnotar

1. ↑   Filmweb om Pushwagner
2. ↑   Even Benestad på Imdb.com
3. ↑   Alt om min onkel på Youtube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Matteus og engelen, måla av Caravaggio (1601)
**Evangelisten Matteus** er i kristen tradisjon oftast rekna som identisk med **apostelen Matteus**. Matteus var blant læresveinane til Jesus og blant dei tolv opphavlege apostlane.

  

Matteus vart fødd i Galilea tidleg i det første hundreåret. Han var son av ein Alfeus og arbeidde som tollar i Kapernaum, på grensa mellom Galilea og Gaulantis. Matteus kan vere identisk med tollaren Levi som er omtalt i Markusevangeliet 2,14 Nokre meiner at Levi var eit tilnamn, andre at Levi var det eigentlege namnet hans, og at han skifta namn til Matteus som tyder «gudsgåve» då han braut opp for å følgje Jesus. Det kan også vere at Levi, apostelen Matteus og evangelisten Matteus var tre ulike personar. 

Etter tradisjonen var det apostelen Matteus som skreiv Matteusevangeliet. Om tradisjonen kan vere historisk korrekt er usikkert. Somme hevdar at Matteus berre skreiv ned utsegner og talar frå Jesus på arameisk og at ein annan person med kjennskap til Markusevangeliet skreiv Matteusevangeliet på gresk mellom år 80 og 90.

Ut over dette veit vi lite om det vidare livet hans. Han skal ha vore apostel både i Egypt og i Etiopia, og det finst forskjellige legender om korleis han døydde. Fleire kyrkjer hevdar at dei har relikvie etter Matteus, fire forskjellige franske kyrkjer hevdar å ha hovudskallen hans. Minnedagen til Matteus er i vest 21. september, og den dagen er på primstaven avmerkt som mattismesse om hausten. Bysantinarane og syrarane minnest han den 16. november, mens koptarane feirar minnedagen over Matteus den 9. oktober. 

I kunsten vert Matteus ofte framstilt som eit menneske med venger, fordi evangeliet hans legg slik vekt på familiebanda til Jesus. Han vert også framstilt som skrivande evangelist, eller som som apostel med spyd, sverd eller hellebard som martyrreiskap. Andre gonger vert han framstilt med ein pengesekk eller eit pengeskrin, sidan han arbeidde som tollar.

Kjelder
-------

* Apostelen Matteus på katolsk.no

### Referansar

1. ↑  Mat 10,3[*daud lenkje*]
2. ↑  Mark 2,14[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Discogs (artist)

 |