recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Blåkronetanagar** |
| BlåkronetanagarBlåkronetanagar |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Blåkronetanagar Utbreiinga av Blåkronetanagar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Tanagarar Thraupidae |
| **Slekt:** | *Anisognathus* |
| **Art:** | **Blåkronetanagar** *A. melanogenys* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Anisognathus melanogenys***Salvin & Godman, 1880 |

**Blåkronetanagar** (*Anisognathus melanogenys*) er ein iaugefallande fugl i tanagarfamilien som er endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta.

Skildring
---------

Illustrasjon av John Gerrard Keulemans, 1880
Denne tanagaren måler i gjennomsnitt 18,5 centimeter og veg 41 gram. Fjørdrakta presenterer blå krone og nakke, svarte kinn med ein liten gul flekk under auget, mørk, blågrå rygg og gyllengul underside. Både nebbet og beina er svarte.

Blåkronetanagaren lever i habitat som ligg i utkanten av fuktig skog, det kan òg vere gjenreist skog. Han er meir sjeldan inne i tett skog. Dei kan treffast i høgdnivå mellom 1200 og 3200 moh. men sjeldan under 1500 m.

Små frukter gjer ut for det meste av innhaldet i dietten til blåkronetanagaren. Dei beitar parvis, i små grupper eller i fleirartsflokkar.

Storleiken på populasjonen er ikkje kjent, men han er rekna å vere vanleg i det litle utbreiingsområdet. Trenden er minkande. Han er klassifisert som livskraftig.

Kjelder
-------

* Hilty, S. (2011). *Santa Marta Mountain-tanager (Anisognathus melanogenys)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 27. juli 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Anisognathus melanogenys Arkivert 2015-10-23 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 27. juli 2015

Referansar

1. 1 2  Hilty, Stevan L. & William Brown (1986) *A guide to the birds of Colombia*: 618, Pl.50. Princeton University Press.
2. 1 2 3  Hilty, S. (2011)
3. ↑  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Blåkronetanagar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
Frå midtbyen i Anyang
Plasseringa av Anyang-prefekturet i Henan
**Anyang** (kinesisk: 安阳市, pinyin: *Ānyáng shì*; det historiske **Yin**, også kalla **Yinxu**) er eit byprefektur nord i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 7 355 km² og hadde knapt 5,2 millionar ibuarar i 2010. Anyang grensar i nord til provinsen Hebei og i vest til provinsen Shanxi.

Byprefekturet Anyang omfattar fire bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og fire fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Anyang ligg i eit område med omfatting dyrking av bomull. Byprefekturet er elles eit jordbruks- og handelssenter med tekstilindustri, kolgruver og jarn- og stålverk.

### Samferdsle

Jingguangbanen, toglinja mellom Beijing i nord og Guangzhou i sør, har stoppestad her. Denne sterkt trafikkerte jarnbanelinja er også innom mellom andre Baoding, Shijiazhuang, Handan, Anyang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Shaoguan.

Kinas riksveg 107 går gjennom området. Han fører frå Beijing til Shenzhen og er innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou.

### Historie

Byen Yin var dei siste hundreåra av Shang-dynastiet, den såkalla Anyang-perioden (ca. 1554 til ca.1045 f.Kr.), Kinas hovudstad, og var eit av den kinesiske sivilisasjons tidlege sentra. Truleg var Yin eit sentrum også i det førutgåande Xia-dynastiet.

Det skal ha vore Shang-kongen Pan Geng som gjorde staden til sin residensby. Sjølv om Shang-herskarane frå tid til annan flytta hovudstad, vart Yin verande sentrum for det åndelege universet deira. Tolv kongar regjerte frå Yin i løpet av ei åtte generasjonar lang periode. Byen vart øydelagt under det påfylgjande Zhou-dynastiets fyrste konge, krigarkongen Wu Wang på 1000-talet f.Kr.

Dagens by vart grunnlagt i 1368 e.Kr. under Ming-dynastiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anyang» frå Wikipedia på engelsk, den 11. januar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Tajmyrsjøen** (russisk Таймыр, Таймырское озеро) er ein innsjø sentralt på Tajmyrhalvøya i Krasnojarsk kraj i Russland. Han ligg sør for Byrrangafjella og har mange armar som stikk ut i alle retningar. Han er om lag 165 km lang frå aust til vest og opp til om lag 23 km brei i dei breiaste områda aust i innsjøen. 

Innsjøen er isdekt frå seint i september til juni. Dei største elvane som munnar ut i innsjøen er Zapadnaja, Severnaja, Bikada Nguoma, Jamutarida, Kalamissamo og Øvre Tajmyra. Nedre Tajmyra renn vidare ut frå innsjøen. Sør for Tajmyrsjøen ligg mange mindre innsjøar.

### Økologi

Tajmyrsjøen er rik på fisk som ein typisk finn i kalde arktiske vatn, som smerling og muksun. Det er derimot noko overfiske på nokre av artane, trass i at området er avsidesliggande. 

Ein har funne noko forureining av plutonium i sedimenta i Tajmyrsjøen. Dette kan vere partiklar som er ført med vinden frå atomprøvesprengingane på Novaja Zemlja under den kalde krigen.

I august held vatnet ein temperatur på 7 °C, medan han berre så vidt er over 1 °C om vinteren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Taymyr» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* encyclopedia.com
* Informasjon om området med bilete[*daud lenkje*]
* Geologi og panteologi Arkivert 2007-11-18 ved Wayback Machine.
* Overfiske
Anzjelika Sidorova i 2019
**Anzjelika Aleksandrovna Sidorova** (fødd 12. januar 1991) er ein russisk friidrettsutøvar frå Moskva. Ho vart europameister 2014 i stavhopp og verdsmeister 2019 i same øvinga, i den siste tevlinga sette ho personleg rekord med eit hopp på 4,95 meter. I Tokyo-OL 2021 vart ho sølvmedaljør.

Aktiv
-----

Sidorova kneip gullmedaljen frå greske Ekateríni Stefanídi då ho under friidretts-EM 2014 tok seg over 4,65 meter i tredje og siste forsøk. Sidorova imponerte endå meir då ho ved hall-EM 2015 i Praha hoppa heile 4,80 m og på ny vann over Stefanídi med 5 cm.

Sidorova sigra i hall-EM 2019 i Glasgow med eit stavhopp på 4,90 m. Ved eit stemne i Madrid om sommaren forbetra ho sitt personbeste til 4,91 m. Høgdepunktet for Sidorova kom 29. september 2019 under verdsmeisterskapen i Doha, i tredje forsøk på 4,95 meter svinga ho seg over lista og vann gullmedaljen. Under dei olympiske leikane 2021 i Tokyo var Sidorova ein av tre utøvarar som tok 4,85 metershøgda i fyrste forsøk, men sidan ho ikkje hadde riv på lågare høgder, leia ho tevlinga. Gullmedaljen glapp då Katie Nageotte frå USA hoppa over 4,90 m i sitt andre forsøk.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2014 i Zürich: Gullmedalje – 4,65 m, framom Ekateríni Stefanídi (4,60 m)
* VM 2015 i Beijing: Nr 13
* VM 2017 i London: Utslått i kvalifiseringa (-)
* EM 2018 i Berlin: Nr 4 – 4,70 m
* VM 2019 i Doha: Gullmedalje – 4,95 m, framom Sandi Morris (4,90 m)
* OL i 2021 i Tokyo: Sølvmedalje – 4,85 m, bakom Katie Nageotte (4,90 m)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Anschelika Alexandrowna Sidorowa» frå Wikipedia på tysk, den 5. mai 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Paul Svedenborg** (fødd 24. april 1947) er ein norsk sjakkspelar som har vunne Noregsmeisterskapen i sjakk to gongar, i 1966 og 1967. Paul Svedenborg bur i Narvik og spelar for Narvik sjakklubb. Han deltok på det norske landslaget i sjakkolympiadane i 1964 i Tel Aviv og i 1968 i Lugano.

Svedenborg sin spelestil er prega av aktivt spel, der han søker utvikling og rom, til prisen av materiell og/eller bondestruktur.

I opningsteori har Svedenborg fått ein variant oppkalla etter seg i Lettisk gambit. Etter 1.e4 e5 2.Sf3 f5 3.Lc4 fxe4 4.Sxe5 så har Svedenborg vist at 4...d5 er spelbart, og denne varianten ber no hans namn. Sjølv om trekket var kjent tidlegare, så viste Svedenborg at den svarte stillinga var haldbar etter 5.Dh5+ g6 6.Sxg6 hxg6 7.Dxg6+ Kd7, i staden for den gamle varianten Ke7.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Paul Svedenborg sitt ratingkort hos FIDE
* Artikkel om Paul Svedenborg Arkivert 2007-08-26 ved Wayback Machine. Tromsø sjakklubb si heimeside, skrive av Gunnar Berg Hanssen.
* Paul Svedenborg sine parti i Noreg hos NorBase
* Nokre av Paul Svedenborg sine parti hos www.chessgames.com

Fotnotar
--------

1. ↑  Liste over Norske meistrar i sjakk
2. ↑  ChessBase database
3. ↑  Kosten, Tony (2001). *The Latvian Gambit Lives!*. Batsford. ISBN 0713486295.
Statue i Madrid laga av Felipe de Castro, 1750-53.
**Athaulf** er namnet på den andre kongen over vestgotarane. Han tok over etter Alarik og rådde frå 412 til 415. Athaulf er òg rekna som den første kongen av Toulouse-kongedømet.

Athaulf vart kalla til Italia frå Pannonia, der han var hovding for ein stor sambandshær av gotarar og hunarar. Som svoger av Alarik vart han rekna å vera av same ætta, og av høg byrd.

Då Alarik døydde utan ervingar, vart Athaulf vald til konge for visigotane. Under hans førarskap var visigotane i Italia til utpå året 413, då dei drog seg ut. I krisa som rådde valde romarane under keisar Honorius å tilby gotarane bustad i Gallia. I 413 kom det til herjing i Gallia, og stor uvisse om rettane visigotane hadde der. Keisaren drog seg frå avtala med gotarfolket, slik han før hadde svike Alarik, og Athaulf sette hæren til å herje i søre Gallia. Denne ufreden vara ved til 414, etter at Athaulf vart hardt såra under eit åtak på Massilia. Same våren ekta han søstera av keisar Honorius, Galla Placidia. Ho hadde vore eit viktig tingingskort i feiden mellom Athaulf og keisaren. Dei vart gift i Narbonne, og Athaulf bar romerske klede under bryllaupet.

### Fallet

Tidleg på året 415 drog Athaulf folket sitt utor søre Gallia. I september same året vart han stukken ned i Barcelona av ein av vaktene sine, kalla Eberwolf. Grunnen som var gjeven var at Athaulf i si tid hadde drepe ein av dei gotiske underhovdingane. I dette drapet ligg det eit krav om blodhemn, med òg ei trette om leiarskapen mellom dei gotiske hovdingane. Den som sytte for at Athaulf miste livet var ein Sigerik, som rådde ei veke. Sigerik vart drepen av den neste visigotarkongen, Wallia.

Jordanes skriv: «Kongsmakti yver vesegotane gav dei Atavulf, skyldingen åt Alarik, ein ovkar både til kropp og sjel; han var sakte ikkje so høgvaksen, men han var vel ihopkomen og andletsfager...

...Tridje året etter at han kua Gallia og Spania laut han livet lata (415); det var ein Evervulf som han jamnt hadde til løye fordi han såg so snodig ut; so rende han sverdet sitt i magen på kongen til slutt. Då han var død, sette dei Sigerik til konge; men han au vart drepen med svik av sine eigne, og miste snøgt både rike og liv.»
Herwig Wolfram meiner Athaulf står som symbol på ei utvikling for gotarane, frå «barbarfolk» til «kulturfolk», og frå fotsoldatar til ryttarfolk. Med Athaulf er den førti år lange gotiske «diasporaen» slutt, og dei har fått seg eit nytt heimland. Gotarane flytta ikkje på seg meir etter hans tid.

Kjelder
-------

* Jordanes: *Gotesoga*
* Herwig Wolfram: *The Goths*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Koordinatar: 62°27′57″N 6°5′44″E﻿

Inngangen til atlanterhavsparken i Ålesund.
Mating av fisk i den store saltvasstanken.
**Atlanterhavsparken** er eit akvariumanlegg i Ålesund, og eit av dei største saltvassakvariuma i Nord-Europa. Akvariet ligg på Tueneset ved Skarbøvika, heilt ut mot havet i bydelen Hessa, omlag tre km frå Ålesund sentrum.

Atlanterhavsparken vart opna 15. juni 1998 av det norske kongeparet under 150-årsjubileet til Ålesund. Byggjekostnadane vart kalkulerte til 65,5 millionar kroner. Over 140 000 menneske vitja det nye akvariet i opningsåret. Etter fleire år med dårlege vitjingstal, var talet igjen oppe i 140 000 i 2017.

I tillegg til fleire landskapsakvarium med vindauge på omlag sju og ni meter i breidde, har Atlanterhavsparken ein 36 meter lang og 17 meter brei akvarietank. Vatnet til tanken er ufiltrert og vert pumpa direkte frå sjøen like utanfor akvariet, på 45 meters djup. Åpninga på vindauget i tanken er 18 meter breitt og 4 meter høgt. Atlanterhavsparken har òg oterbasseng, selbasseng med steinkobbar og pingvinanlegg med humboltpingvinar.

Atlanterhavsparken, NTNU og Møreforsking signerte i 2018 ein samarbeidsavtale som skal gjere akvariet til Noregs nasjonale akvarium og marint vitesenter.

Kjelder
-------

1. ↑  «Om Atlanterhavsparken». *Atlanterhavsparken* (på engelsk). Arkivert frå originalen 23. april 2018. Henta 22. april 2018.
2. 1 2  «Akvariet: Fra ville vyer til virkelighet». *smp* (på norsk bokmål). 20. april 2018. Henta 22. april 2018.  (treng abonnement)
3. ↑  «Ekte opplevelser i ekte omgivelser». *Atlanterhavsparken* (på engelsk). Arkivert frå originalen 23. april 2018. Henta 22. april 2018.
4. ↑  Otterlei, Inger (20. april 2018). «– Skal bli Norges nasjonale akvarium». *smp.no* (på norsk bokmål). Henta 22. april 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Atlanterhavsparken**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Akvarium i Noreg |
| --- |
| Akvariet i Bergen  | Atlanterhavsparken  | Drøbak akvarium  | Risør akvarium |

| * v
* d
* e
Dyreparkar i Noreg |
| --- |
| Akvariet i Bergen  | Amadeusparken  | Atlanterhavsparken  | Bjørneparken  | Kristiansand Dyrepark  | Langedrag Naturpark  | Polar Park  | Risør akvarium |
| **Kilkenny** |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Kilkenny |
| **Byvåpenet til Kilkenny** |

 |
| Plassering |
| 

Kilkenny is located in

 |
| Styresmakter |
| Land  Provins  Grevskap | Irland Irland  Leinster  County Kilkenny |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  3,74 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 22 719   6 075/km² |
| Koordinatar | 52°39′2″N 7°15′2″W﻿Koordinatar: 52°39′2″N 7°15′2″W﻿ |
| Høgd over havet | 60 m |
| Diverse annan informasjon |
| **Heimeside:** www.kilkennycity.ie |

**Kilkenny** (irsk *Cill Chainnigh*, tyder «St. Canice-kyrkja») er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Kilkenny og ligg søraust på Irland. Sjølve byen har kring 8 000 innbyggjarar, men med omland kjem innbyggjartalet opp i 22 000. Byen har status som *city* i Republikken Irland (i motsetnad til *town*), og er den minste av desse byane i landet, både i areal og innbyggjartal. Kilkenny ligg ved elva Nore og er kjend for historia si og nattelivet. 

Kilkenny fekk kongeleg privilegium i 1609 av Kong Jakob I.

Kilkenny er den einaste byen i Republikken Irland med status som *city* som ikkje har teknisk høgskule eller universitet. Han er òg den einaste av desse byane som ikkje ligg ved kysten, eller der vatnet i elva ikkje vert påverka av tidvatn.

Byen er kjend for bryggeriet sitt, som i dag er eigd av Guinness. Ølet Smithwicks vert produsert her, men utgjer berre ein brøkdel av produksjonen. Ølet Kilkenny vart produsert med tanke på eksport til Europa, sidan Smithwicks vart rekna som vanskeleg å uttale for ikkje-engelskspråklege.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kilkenny» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kilkenny byråad
* Arkitektur i Kilkenny
* Bilete av Kilkenny på Flickr
* Turisme i Kilkenny Arkivert 2009-05-05 ved Wayback Machine.
* Turistattraksjonar i Kilkenny Arkivert 2008-05-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Jan Tschichold**, fødd *Johannes Tzschichhold*, (fødd 2. april 1902 i Leipzig, daud 11. august 1974 i Locarno) var ein rysk kalligraf, typograf, forfattar og lærar, mest kjend som skaparen av fonten Sabon.

Biografi
--------

Jan Tschichold vaks opp i Leipzig som son til ein typograf og byrja tidleg med kalligrafi. I 1919 byrja han studera ved Leipziger Akademie der Künste der han avanserte til *Meisterschüler.* Han fekk ved same tid det fyrste oppdraget til Leipzigmessen og 1923 vart han typografisk rådgivar i eit trykkeri.

Jan Tschicholds skaparkraft kom til sin rett då han vart tilsett i Bauhaus og arbeidde med den nye typografien - *Neue Typografie.*

1926 flytta han til München og *Münchener Meisterschule für Typografie* der Paul Renner arbeidde. Dei komande åra laga han ei rekkje store filmplakatar. I samband med maktovertakinga til nazistane i 1933 emigrerte Tschichold til Sveits. Medan han var der arbeidde han for forlaget Birkhäuser Verlag. I 1947 flytta han til England der han mellom anna arbeidde hjå Pennrose Annual og Penguin Books før han returnerte til Sveits.

I 1967 vart sabon-fonten lansert. Namnet kjem frå Jacob Sabon, ein lærling til Garamond og den som skapa Garamond-fonten i Frankfurt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Tschichold» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Jean-Baptiste Armand Guillaumin** (16. februar 1841–26. juni 1927) var ein fransk målar og litograf som tilhøyrde impresjonismen.

Armand Guillaumin var fødd i Paris. Då han var 21 år gammal, byrja han å jobba i undertøysbutikken til onkelen sin medan han fekk teikneundervisning om kvelden. Seinare arbeidde han for statlege jernbanen. Frå 1861 studerte han på Académie Suisse. Der møtte han Paul Cézanne og Camille Pissarro, som han skulle bli venar med livet ut. Sjølv om han ikkje er blitt like kjent som Cézanne og Pissarro, hadde han sterk innverknad på arbeidet deira. Cézanne gjorde si første etsing basert på Guillaumin sitt måleri av lekterar på Seinen.

Guillaumin stilte ut ved Salon des Refusés i 1863. Frå 1874 stilte han ut med impresjonistane. I 1886 blei han ven med Vincent van Gogh sin bror Theo, som selde nokre av verka hans. I 1891 kunne han slutta i jobben og konsentrera seg om å måla på heiltid etter å ha vunne 100 000 franc i det statlege lotteriet.

Måleria til Guillaumin er kjende for intense farger, og er representert i store museum over heile verda.

Galleri
-------

* Seinen, 1867*Seinen,* 1867
* Landskap, 1870*Landskap*, 1870
* Soleil couchant à Ivry, 1873, 81 cm x 65 cm. Musee d'Orsay*Soleil couchant à Ivry,* 1873, 81 cm x 65 cm. Musee d'Orsay
* La Place Valhubert, 1875*La Place Valhubert,* 1875
* Elvescene,  ca. 1890 *Elvescene*, ca. 1890
* Høysåtene, ca. 1890-1895*Høysåtene*, ca. 1890-1895
* Agay av Jean-Baptiste Armand Guillaumin, ca. 1901*Agay av Jean-Baptiste* Armand Guillaumin, ca. 1901
* Snølandskap i Crozant*Snølandskap i Crozant*
* Landskap med ruinar, 1897*Landskap med ruinar*, 1897

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Armand Guillaumin» frå Wikipedia på bokmål, den 9. januar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Armand Guillaumin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Athanasios av Athos** (om lag 920-1000) var ein austromersk munk som grunnla eit kloster på fjellet Áthos. 

Han vart fødd i Trabzon og fekk namnet Avraamij. Han vart tidleg foreldrelaus og vart oppseda av ei nonne. Han vart sjølv munk i Kiminskij kloster i Vesleasia.
Etter kvart grunnla Athanisios eit brødrekloster på Áthos, der han sjøv vart igumen eller abbed. 

I følgje segna gjorde Gud Athansios skarpsindig og gav han gåva å utføre mirakel. Med hjelp av krossteikn lækte han sjuke og dreiv ut vonde ander.

Då Athansios følte at han kom til å døy, bad han munkane om å ikkje bli forvirra av det som skulle skje. Etter sine siste bøner og instruksjonar til munkane drog han med seks andre munkar for å sjå til eit byggjearbeid. Med eit fall toppen av klosteret over dei og alle sju vart gravlagde under steinane. Slik døydde helgenen i 1000-1001. 

Liket av Athanasius skal ikkje ha endra seg på noko vis i løpet av dei tre dagane han låg under steinane. Under gravferda hans kom det blod frå sår på beina hans. Nokre munkar samla blodet i handklede og mange skal ha vore lækte gjennom det.

Minnefestdagar for St. Athanasios
---------------------------------

* 5. juli i den julianske kalenderen, tilsvarande 18. juli i den gregorianske.

Kjelder
-------

* «Преподобный Афанасий Афонский» (på russisk).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Jan Sagedal** (fødd 19. juni 1960) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar, styrkeløftar og vektløftar frå Froland i Aust-Agder. Han vart noregsmeister i kulestøyt i 1998. I tida frå 1982 til 2003 sanka han i tillegg fire sølvmedaljar og sju bronsemedaljar i øvinga under noregsmeisterskap i friidrett. Sagedal var etter tur medlem i Froland IL, Sørild FIK og IK Tjalve. Kåre Sagedal var tvillingbror hans.

Friidrett
---------

Sagedal forbetra den personlege rekorden i kulestøyt frå 18,29 meter i 1984, via 19,66 m i 1985 til 20,76 meter i 1986, den siste var ny norsk rekord og kom under eit stemne i Bodø den 4. juni. Same året sette han elles personleg rekord i diskoskast med 58,56 meter. Hausten 1987 vart Sagedal dopingdømd og utestengt frå friidretten i 2 år. Han kom tilbake i 1989 og støytte kula opp mot 20 meter i så vel 1989 som 1990. I 1992 vart han dopingdømd for andre gong og då stengt ut i 4 år. Han byrja tevle att i 1996. Fram til 2003 plukka han årleg ein NM-medalje i kulestøyt, og vart i 1998 noregsmeister i øvinga. 

Sagedal var påmeld til Friidretts-EM 1986, VM 1987, EM 1990 og VM 1991. Han kvalifiserte seg til finalen i 1986-EM, men rauk ut etter tre døde støyt i finalen. 

### Doping

I april 1987 testa Sagedal og fire andre i det norske kastmiljøet positivt på det vassdrivande middelet probenecide før eit stemne i USA, middelet vart nytta for å skjule bruk av dopingmidlar. Sagedal fekk ein dom på 24 månader. I 1992 leverte han ei ny positiv prøve. Denne viste bruk av methandrostenolon, eit anabolt steroid. Han vart etter dom stengt ute frå idrett i fire år. 

### Medaljar i norske meisterskap

* Kulestøyt:
* Gull: 1998
* Sølv: 1982, 1999, 2000, 2002
* Bronse: 1983, 1985, 1991, 1996, 1997, 2001, 2003

### Personlege rekordar og årsbeste i kulestøyt

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987–88 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992–95 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 |
| **Lengde** | 18,02 | 18,29 | 19,66 | 20,76 | - | 19,92 | 19,97 | 19,02 | - | 18,70 | 18,50 | 18,16 | - | 18,39 | 18,06 | 17,62 | 17,16 |

Kjelder
-------

* friidrett.no
**Armando Filiput** (19. desember 1923–30. mars 1982) var ein italiensk friidrettsutøvar, fødd og død i Ronchi dei Legionari i provinsen Gorizia. Han vart europameister på 400 meter hekk i 1950.

Aktiv
-----

Filiput vart italiensk meister på langhekken i 1946 og perioden 1949-54. Han deltok i sin fyrste internasjonale meisterskap i Brussel i 1950, der han vann EM-gullet på 400 m hekk og fekk ein sølvmedalje med Italia sitt mannskap på 4 x 400 mstafett. På langhekken sette han italiensk rekord med 51,9 sekundar.

Under sommarleikane 1952 i Helsingfors vart Filiput sjette og sistemann i finalen på 400 m hekk, medan han i friidretts-EM 1954 i Bern vart utslått i semfinalane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1950 i Brussel: Gullmedalje – 51,9, framom Jurij Litujev (52,4)
* OL 1952 i Helsingfors: Nr 6 – 54,4
* EM 1954 i Bern: Utslått i semifinalane (52,3 – nr 8)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Armando Filiput» frå Wikipedia på tysk, den 25. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Atlanterhavet** eller **Atlanteren** er det nest største verdshavet, etter Stillehavet. Det utgjer om lag ein tredjedel av havflata i verda, og ein femtedel av heile jordoverflat

Havet er kalla opp etter titanen Atlas frå gresk mytologi, som stod i Gibraltarsundet og heldt himmelen på akslene sine. Sogeøya Atlantis har fått namn frå havet.

Geologi
-------

Atlanterhavsbotnen. *(Kjelde: NASA)*
Havet blei til for rundt 55 millionar år sidan då den midtatlantiske ryggen tok til å opna seg. Denne nord-sørgåande sprekka i jordskorpa deler Atlanterhavet i to. Ho er fortsatt aktiv, og havet veks difor med rundt 2 cm i året.

Ekvator deler Atlanterhavet inn i ein nordleg og ein sørleg del. Den nordlege delen av havet har fleire bihav som Nordsjøen, Austersjøen, Middelhavet og Det karibiske havet. I sør er Guineabukta den største vika.

Havbotnen er relativt flat og det finst få øyar. Nokre av dei er Grønland, Island, dei britiske øyane, Færøyane, Rockall, Asorane, Madeira, Kapp Verdeøyane, Sao Tome e Principe, Newfoundland, Bermuda og Kanariøyane i nord og mindre vulkanøyar som Ascension Island, St. Helena, Tristan da Cunha og Bouvetøya i tillegg til Falklandsøyane og Sør-Georgia i sør.

Atlanterhavet har samband med Polhavet fire stader: Vest for Grønland gjennom det 60 km breie Hudsonsundet og det 200 km breie Davissundet, mellom Grønland og Svalbard gjennom Grønlandshavet, og gjennom Norskehavet mellom Noreg og Island. Det møter Stillehavet gjennom Drakesundet og den menneskeskapte Panamakanalen. I aust dreg ein skiljet mellom Atlanterhavet og Indiahavet ved 20° austleg lverden

Utsyn over Atlanterhavet frå Frankrike. Foto: Claire Pouteau

Atlanterhavet har ei utrekna flatevidd på 106 millionar kvadratkilometer og ei kystlengde på 142 300 kilometer. 43 600 km høyrer til hovudhavet og 98 700 dei meir forgreina bihava.

Dei smalaste delane av havet er strekket på 2 800 kilometer mellom det sørlegaste punktet på Grønland, Kapp Farvel, og Noreg på 60° nordleg bredd, og det på 2970 kilometer mellom Sør-Amerika og Cabo de Sao Roque i Vest-Afrika.

Nokre grader nord og sør for ekvator, mellom Afrika og Amerika, ligg to område med skiftande vindar eller vindstille som blir kalla doldrums. Nord for dette området, til 30° nordleg breidd, går nordaustpassasjen, medan den sterkare og jamnare søraustpassasjen ligg sør.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***Kill 'Em All***  Studioalbum av Metallica |
|  |
| **Utgjeve** | 1983 |
| **Innspelt** | 1983 |
| **Sjanger** | Trash Metal, speed metal |
| **Lengd** | 51:13 |
| **Selskap** | Megaforce |
|
|

***Kill 'Em All*** er debutalbumet til Metallica, sloppe ut 29. juli 1983. 

Albumet er kjend for raske og særs punk-inspirerte riff. Sologitaristen i Metallica, Kirk Hammett har ikkje vorte kreditert nokon av songane. Dette er fordi den førre sologitaristen, Dave Mustaine, vart sparka rett før innspelinga.

Bandet ville provosera med å kalle denne plata *Metal Up Your Ass*, og ynskte eit bilete på omslaget av ei toalettskål med ein spiss metalldolk stikkande opp. Dette nekta plateselskapet å vera med på, og tittelen vart erstatta av det marginalt mindre støytande namnet *Kill 'Em All*, som ei helsing til plateselskapet. Omslaget fekk i staden biletet av ein blodig hammar.

Kill 'Em All inneheld fan-favorittar som «The Four Horsemen», «Seek & Destroy» og «Whiplash». Desse låtane vert ofte spelte på konsertar. Metallicas tidlegare bassist Jason Newsted brukte å vera vokalist på låten «Whiplash» under den tre år lange verdsturnen etter albumet *Metallica*.

Sporliste
---------

1. «Hit the Lights» (J. Hetfield. L. Ulrich) 4.17
2. «The Four Horsemen» (J. Hetfield. L. Ulrich. D. Mustaine) 7.08
3. «Motorbreath» (J. Hetfield) 3.03
4. «Jump in the Fire» (J. Hetfield. L. Ulrich. D. Mustaine) 4.50
5. «(Anesthesia) Pulling Teeth» (C. Burton) 3.27
6. «Whiplash» (J. Hetfield. L. Ulrich) 4.06
7. «Phantom Lord» (J. Hetfield. L. Ulrich D. Mustaine) 4.52
8. «No Remorse» (J. Hetfield L. Ulrich) 6.24
9. «Seek & Destroy» (J. Hetfield. L. Ulrich) 6.50
10. «Metal Militia» (J. Hetfield. L. Ulrich. D. Mustaine) 5.11

* *Denne artikkelen bygger på «Kill 'Em All» frå Wikipedia på bokmål, den 12. september 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* MusicBrainz (release-group)

 |
**Jan Havickszoon Steen** (ca 1626–1679) var ein nederlandsk sjangermålar frå Leiden. Bileta hans er prega av psykologisk innsikt, humoristisk sans og rik bruk av fargar.

Liv og gjerning
---------------

'Cembalotimen', ca. 1663
'Dåpsfesten', 1664
Steen var fødd i Leiden som son til ein bryggar. I 1646 byrja han studere ved universitetet i heimbyen, men slutta snart med studiane og byrja måle på heiltid. Læremeistrane hans var tyskaren Nic Knupfer og seinare landskapsmålaren Jan van Goyen, med vars dotter Margareta han gifta seg. Ingen av dei to lærarane hadde større innverknad på han, bortsett frå det målingstekniske. I ungdomsverka hans kan ein kan hende spore påverknad frå Jan Molenaer.

År 1649 flytta Steen til Haag, der han budde til 1654. Han flytta då til Delft, der han leigde eit bryggeri. I tida 1661-69 arbeidde han i Haarlem, men fór sidan til fødebyen Leiden der han budde livet ut. Samtidige dokument viser at han hadde dårleg økonomi, trass i at han var ein flittig og flink målar. Han hadde derfor yrke som bryggar og vertshusvert i tillegg til målinga.

Steen måla bibelske, mytologiske og allegoriske emne, men overført til samtidige, lokale omgjevnader. Av og til måla han også landskap, kyrkjeinteriør, byprospekt og stilleben. Framom alt var han ein sjangermålar og skildra med brei humor og skarp observasjonsevne si tids skikkar og uskikk, det nederlandske folkelivet i sine ulike fasar; den rike borgaren såvel som bonden og tiggaren, scener frå skulen, verkstaden, kjøkkenet, salongen, dåp- og bryllaupsfestar, bilete frå kroa, mellom svirebrør og kortspelarar, i broderleg semje eller bråk dei i mellom, anstendige musikkframføringar i heimen eller mindre anstendige på vertshuset, ved klingande glas og mellom fale servitriser; det vil seie eit ganske omfattande program som han varierte heile tida.

Steens verk er av ujamn kvalitet. Samstundes med utsøkte, noggrant måla måleri med opp til eit trettitals figurar, så livfullt avbilda at dei verkar som portrett, med varmtona lysdunkel (chiaroscuro) og gjerne varme, gule eller raude fargar i kostyma, med ein fargeprakt forsterka av refleksar frå messingkar og forgylte spegelrammer, måla han gjennom all si verksemd klumpete og rå dusinmåleri i grimme fargar.

I dei beste måleria framstår han som den største nederlandske karakterskildraren og humoristen som, ofte på grensa for det passande, med eit sorglaust smil blottar bresten i modellen, på same gong både ein William Hogarth og ein Carl Michael Bellman.

Steen vart gravlagd i heimbyen Leiden den 3. februar 1679.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Steen» frå Wikipedia på svensk, den 4. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Jan Steen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
Koordinatar: 68°56′S 70°18′W﻿

**Horsa Nunataks** er ei isolert gruppe på kring fem delvis snødekte nunatakar, meir enn 610 moh, som stig opp av Roberts forlandsbre, 14 nautiske mil nord for Mount Calais, nordaust på Aleksanderøya i Antarktis. Dei vart først fotografert frå lufta i 1936 av British Graham Land Expedition under Rymill, og vart kartlagde frå bakken i 1948 av Falkland Islands Dependencies Survey. Namnet på nunatakane og for den isolerte Hengist Nunatak i sør er kalla opp etter høvdingbrørne Hengist og Horsa, som ein trur leia dei første saksiske bandane som slo seg ned i England på 400-talet.

Sjå òg
------

* Ceres Nunataks
* Quaver Nunatak
* Titan Nunatak

Kjelder
-------

1. ↑  «Horsa Nunataks». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Horsa Nunataks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Magnetanomalien i Kursk** (russisk Курская магнитная аномалия - *Kurskaja magnetnaja anomalija*) er eit område rikt på jernmalm i Kursk, Belgorod og Voronezh oblast i Russland og utgjer ein viktig del av Den sentrale svartjordregionen. Magnetanoamlien i Kursk vert rekna som den største magnetanomalien i verda.

Magnetanomailen i Kursk (KMA) vart først oppdaga i 1733 av den russiske astronomien og akademikaren Pjotr Inokhodtsev medan han lagde kart for dei russiske styresmaktene. Området vart først undersøkt igjen i 1875 då I. N. Smirnov gjorde dei første geomagnetiske undersøkingane i den europeiske delen av Russland. I 1883 gjorde N.D. Piltsjikov 71 observasjonar i magnetanomalien. Desse viste at omfanget var langt større enn tidlegare og for første gong vart jernmalm identifisert som årsaka. I 1884 fekk Piltsjkov sølvmedalen av Den russiske geografiske foreininga for oppdaginga.

Vidare undersøkingar av det økonomiske potensialet til anomalien vart gjort under Ivan Gubkin i 1920-1925, opphavleg for å undersøke om det kunne vere olje her. Det vart oppdaga rike malmårer i regionen rundt 1931. Malmen er spreidd over eit område på 120 000 km² og består av magnetittkvartsitt i metamorfe bergartar og prekambrisk granitt. Det er estimert at det finst 25 milliardar tonn kvartsitt med 23-37 % jerninnhald og meir enn 30 milliardar tonn med 52-60 % jerninnhald. Dagbrotmetoden vert nytta til å grave ut denne malmen ved Stojlenskoje, Lebedinskoje og Mikhailovskoje. Ved Korobkovskoj vert malmen henta ut frå gruver.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kursk Magnetic Anomaly» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Patrick T. Taylor, Ralph R. B. von Frese og Hyung Rae Kim (2003). «Results of a comparison between Ørsted and Magsat anomaly fields over the region of Kursk magnetic anomaly (abstract)». *Proceedings of the 3rd International ØRSTED Science Team Meeting* (Danish Meteorological Institute): 47–50. Henta 22. desember 2007.

Koordinatar: 51°15′13″N 37°40′10″E﻿
Horse of Copinsay frå nordvest
Klippene i uvêr
Sørover frå austsida av Horse of Copinsay. Ein kan sjå Copinsay fyr på høgda i bakgrunnen.
Nokre «innbyggjarar» på øya og spor etter dei
**Horse of Copinsay**, òg berre kjend som **the Horse**, er ein firkanta staur utanfor nordaustsida av Copinsay i Orknøyane i Skottland.

Namn
----

Nordmennene var glade i å gje mindre øyar dyrenamn. Til dømes heiter ofte mindre øyar utanfor ei større øy «kalv-» eller «calf», som til dømes Calf of Flotta, Calf of Man eller Calf of Cava. Hest, eller «horse», er derimot relativt sjeldant.

Geografi
--------

Som dei fleste andre øyane i Orknøyane består Horse of Copinsay av gammal raud sandstein frå devontida.

Mellom øya og Copinsay ligg Horse Sound og i sørvest ligg Corn Holm. Mainland i Orknøyane ligg rett vest og Auskerry og Stronsay ligg mykje lenger nord. Horse of Copinsay er den austlegaste av dei sørlege Orknøyane. 

Blaster Hole er eit blåsehòl som på Northern Isles vert kalla ein *gloup*. Når det blæs kraftig frå aust, kan vasspruten stå nesten 60 meter til vêrs på grunn av dei kraftige bølgjene som vert pressa opp hòlet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Horse of Copinsay» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Anderson, Joseph (Ed.) (1893) *Orknøyaneinga Saga*. Translated by Jón A. Hjaltalin & Gilbert Goudie. Edinburgh. James Thin og Mercat Press (1990 reprint). ISBN 0-901824-25-9
2. 1 2  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Horse of Copinsay» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Orknøyane |
| --- |
| Øyar i Orknøyane |
| Busette øyar | Mainland · Auskerry · Burray · Eday · Egilsay · Flotta · Gairsay · Graemsay · Hoy · North Ronaldsay · Papa Stronsay · Papa Westray · Rousay · Sanday · Shapinsay · South Ronaldsay · South Walls · Stronsay · Westray · Wyre |
| Andre øyar | Eynhallow · Helliar Holm · Lamb Holm · Switha · Swona |
| Byar og landsbyar | Kirkwall · Balfour · Finstown  · Houton · Longhope · Lyness · Stromness · Whitehall |

Koordinatar: 58°54′40″N 2°39′24″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jan Vincents Johannessen** (fødd 25. mai 1941) er ein norsk lækjar (dr.med.), professor i medisin og tidlegare administrerande direktør ved Radiumhospitalet. Johannessen kjem frå Kristiansand. Han har skrive svært mange vitskaplege og populærvitskapelege publikasjonar, hovudsakleg innanfor elektronmikroskopi, patologi og kreftforsking.

*Kunsten å leve*, med illustrasjonar av Jacob Weidemann og tekstar av Jan Vincents Johannessen, kom ut i 1993 og vart med 135 000 selde eksemplar den mest selde gåveboka i Noreg gjennom tidene. Boka kom ut i ei auka og omvølt utgåve i 2007. Johannessen har òg skrive songtekstar til m.a. Melodi Grand Prix og den norske teksten til «Somethin' Stupid» («Forelska») med Tor og Siren Endresen.

Verv
----

* 1999–2003 Formann Polyteknisk Forening

Prisar og utmerkingar
---------------------

Johannessen har motteke ei rekkje utmerkingar for virket sitt. Han vart i 2002 utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden. Johannessen er kommandør av den nederlandske Oranje-Nassau-ordenen, av den svenske Nordstjerneordenen, av den belgiske Kroneordenen og av Forbundsrepublikken Tysklands fortjenstorden. Han er offiser av Republikken Polens fortjenstorden og av Republikken Italias fortjenstorden.

I 1989 vart han heidra med Karl Evangs pris.

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 4. januar 2010, klokka 21:18.

### Referansar

1. ↑  «Jan Vincents Johannessen», Nordic Light International Festival of Photography.
2. ↑  «Karl Evangs pris 1989: Calle Almedal og Jan Vincents Johannessen»[*daud lenkje*], Helsetilsynet, 24. september 2004.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jan Vincent Johannessens heimeside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Horseshoe Bend.* 
Koordinatar: 32°58′15″N 85°44′18″W﻿

**Horseshoe Bend National Military Park** er ein militær nasjonalpark ved Tallapoosa-elva i Alabama i USA. Han blei oppretta i 1956 til minne om slaget ved Horseshoe Bend i 1814, under Creek-krigen.
Slaget stod 27. mars mellom ein milits leidd av general Andrew Jackson, med støtte frå 39th U.S. Infantry Regiment, cherokeefolk og Lower Creek-muskogeefolk mot Upper Creek-gruppa Red Sticks. Slaget var det siste store i Creek-krigen, og førte til tap av makt og landområde for muskogeefolka.

Slaget fann stad ved ein barrikade Red Sticks-krigarane hadde bygga for å verna landsbyen sin, Tohopeka.
Over 800 Upper Creek-folk døydde under slaget på heimeområdet sitt. Dette er det største tapet av liv blant urfolk i eit enkelt slag i USA-amerikansk historie. Red Sticks-leiaren Menawa blei såra, men overlevde.

9. august 1814 skreiv muskogeefolka under på Fort Jackson-traktaten, som overførte 23 millionar acre (93 000 km2) land til styresmaktene i USA. Delar av dette området blei gjort om til delstaten Alabama i 1819. Resten tilhøyrer no Georgia. Andrew Jackson blei ein krigshelt som seinare blei vald til president i USA.

Kjelder
-------

1. ↑  «Horseshoe Bend National Military Park». National Park Service. Henta 1. mars 2008.

* History & Culture, nps.gov

---

* *Denne artikkelen bygger på «Horseshoe Bend National Military Park» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Horseshoe Bend National Military Park. Offisiell nettstad.
* The Battle of Horseshoe Bend: Collision of Cultures Arkivert 2014-06-23 ved Wayback Machine. NPS.gov
**Jan van Eyck** (fødd ca. 1390 i småbyen Maaseik, død 1441 i Brugge) var en flamsk målar. Jan van Eyck var, saman med broren Hubert van Eyck (1375-1426) og Hugo van der Goes, dei fremste målarane i Flandern i første halvdelen av det 15. hundreåret.

Liv og gjerning
---------------

*Arnolfinis bryllaup*, 1434
Jan van Eyck var fødd rundt 1390 i ein liten by nær Maastricht. 1422-24 var han i teneste hos Johan av Bayern, greve over regionen Holland. Deretter søkte han teneste ved hoffet til Filip den gode av Burgund i Lille. I løpet av kort tid vart han sendebod for hertugen, med oppdrag i Spania i 1426 og Portugal i 1428. Frå 1430 var han busett i Brugge.

Dei første verka som vert tilskrive Jan van Eyck er dei miniatyrane som i 1902 vart identifisert som «Heures de Turin» og «Heures de Milan». Brørne Eycks klåre og realistiske stil var sett pris på og tildels imitert, men viste seg for vanskeleg å følgje for dei fleste kunstmålarane.

Jan van Eyck laga fleire store bilete for mektige oppdragsgjevarar som gav verka til kyrkjer. Mellom desse er *Kanslar Rollins madonna* og *Kanikken van der Paeles madonna*. Liknande motiv er *Madonna med barn i ei kyrkje*, *Kunngjeringa* og triptykonet *Madonna med barn*. Mellom portretta finst *Timoteus*, *Målaren si kone, Margareta*, *Mann i raud turban* samt *Kardinal Niccolò Albergati*.

Jan van Eycks mest kjende måleri er det symbolmetta *Arnolfinis bryllaup*. Biletet er eit dobbeltportrett av stor psykologisk innsikt og med eit omfattande interiør. Verket er eit av dei første sjangermåleria. Stordomen i Jan van Eycks genialitet viser seg i måten hans å framstille eit slikt motiv med den aller største reinleik og realisme. Trass i det kvardagslege miljøet skaper han ein mystikk som er så metta at den har stått mot alle tolkningsforsøk.

Utvalde verk
------------

* *Kardinal Niccolò Albergati* (1432)
* *Gentaltaret* (1432)
* *Mann i raud turban* (1433)
* *Arnolfinis bryllaup* (1434)
* *Kanslar Rollins madonna* (1434-1436)
* *Kanikken van der Paeles madonna* (1436)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan van Eyck» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Karen Jo Fields** (fødd 7. desember 1973) er ein norskamerikansk artist i sjangrane pop- og visemusikk. 

Fields var fødd i Oslo med norsk mor og amerikansk far. Faren var musikar, og Fields voks dermed opp i ein musikalsk heim, i Arizona og Oslo.

I ungdomstida byrja Fields å syngje, spele gitar og piano, samt skrive eigne tekster. I 1995 spelte ho inn ein demo, og da Christer Falck, eigaren av ein platebutikk i Oslo, fekk høyre denne, bestemte han seg for å gi ut plate med henne. Da han i 1999 vann reality-serien Robinsonekspedisjonen brukte han pengepremien nettopp til å produsere Karen Jo Fields' fyrste album.

Albumet *Embrace Me* vart gitt ut på det nystarta plateselskapet Frode Records i november 2000. Det fekk gode kritikkar, og selde til slutt 7500 eksemplar etter ein noko treig start i platebutikkane.

I 2001 medverka Fields på sju av elleve songar på multiartisten John «John-John» Bruseth sitt album *J.L. Seagull*. I denne tida medverka ho òg på album med både Muzzlewhite og Minor Majority.

Andre albumet til Fields, *Chase The Blue*, kom ut i oktober 2003. Albumet fekk særs gode kritikkar, og selde òg bra. Fyrste veka gjekk det rett inn på 12. plass på dei norske salslistene. Både tittelsporet og singelen «Let's Talk About Love», vart store radio-hitar same haust.

Karen Jo Fields var tidlegare gift med franske Sebastien Seynaeve, og har skrivi fleire songar på fransk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.karenjofields.com Arkivert 2010-10-15 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 55°52′26.267″N 9°50′10.619″E﻿

Horsens Statsfængsel i 2005.
**Horsens Statsfængsel**, tidlegare **Horsens Tugthus** og **Horsens Straffeanstalt**, opna i 1853, var eit fengsel i Horsens i Danmark som vart nedlagt i 2006. Då var det nye Statsfængslet Østjylland teke i bruk, og fangane vart flytta over dit. I dei seinaste åra hadde Horsens Statsfængsel vore brukt til fangar som sona lange fengselsstraffar. Fangane var i cellane berre om natta. Medan dei arbeidde i verkstaden på fengselet, og på kveldstid, fekk dei gå fritt ikring i dei ulike avdelingane.

Kulturinstitusjon
-----------------

Etter at fengselet var lagt ned, har det vorte omdanna til ein kulturinstitusjon med namnet FÆNGSLET, som mellom anna hyser *Fængselsmuseet*, ei avdeling under Horsens Museum, der dei autentiske fengeselslokala, supplert med lyd, bilete og gjenstandar, gjev ålmenta ei særeigen museumsoppleving. Den tidlegare luftegarden på fengselet, der dei innsette hadde fått frisk luft og mosjon, er omgjort til konsertarena med utandørskonsertar og andre tilstellingar i sommarhalvåret. Fleire av dei andre lokala, mellom anna nokre av verkstadene, forsamlingshuset og gymnastikksalen, vert leigd ut som møtelokale, konferanselokale, festlokale og så bortetter.

Eurovision Song Contest 2014
----------------------------

Etter at Danmark vann Eurovision Song Contest 2013 i Malmö i Sverige kunne alle danske byane som ville arrangere Eurovision Song Contest 2014 melde seg på. Horsens Statsfængsel vart den femte som meldte seg på 23. mai 2014, men det er lite truleg at dei får arrangere Eurovision Song Contest av di konsertarenaen ligg utandørs.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Horsens Statsfængsel» frå Wikipedia på dansk, den 23. mai 2013.*

Fotnotar
--------

1. ↑  «Horsens vil holde Eurovision bag tremmer» (på dansk). 23. mai 2013. Henta 23. mai 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til kulturinstitusjonen FÆNGSLET.
* Horsens Museums internettsider om soga til fengselet. Arkivert 2018-02-12 ved Wayback Machine.
**Heart of Midlothian Football Club**, vanlegvis kalla **Hearts**, er ein skotsk fotballklubb som speler i Scottish Premier League. Klubben blei stifta i 1874, og vann sin første ligameisterskap i 1895. Klubben spelar heimekampane sine på Tynecastle Stadium i Edinburgh. 

Heart of Midlothian avbilda i Edinburgh.
Namnet til klubben stammar frå den gamle tollbua i byen som var kjend som «Heart of Midlothian». 
Sjølv om det blei jamna med jorda i 1817 blei bygget minna gjennom romanen *The Heart of Midlothian* av Walter Scott og eit lokalt danselokale, The Heart of Midlothian Dancing Club, som fotballklubben fekk namnet sitt frå.

Byen Edinburgh har to lag i den profesjonelle ligaen. Hearts er frå gammalt av laget til protestantane i byen, medan rivalen Hibernian har mange katolske tilhengjarar. Det religiøse elementet i rivaliseringa mellom laga har likevel ikkje vore like sterk som den mellom Rangers og Celtic i Glasgow.

Den norske fotballspelaren Roald «Kniksen» Jensen spelte for klubben i perioden 1965-72.

Merittar
--------

| Trofé | Tal | År |
| --- | --- | --- |
| Ligameister | **4** | 1895, 1897, 1958, 1960 |
| Scottish Cup | **7** | 1891, 1896, 1901, 1906, 1956, 1998, 2006 |
| Skotsk ligacup | **4** | 1955, 1959, 1960, 1963 |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klubbens offisielle hjemmeside

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heart of Midlothian FC» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2011.*

1. ↑  History 1874-1884 Arkivert 2011-02-11 ved Wayback Machine. ved heartsfc.co.uk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |