recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Den amerikanske revolvermodellen **Smith & Wesson 1910** (*Smith & Wesson Military and Police*) har 6 skot, vanlegvis i kaliber .38 Special. Han har faste sikte og til vanleg 4, 5 eller 6 tommar langt løp. 

Dei Smith & Wesson 1910 som vart laga under andre verdskrigen har ein V stempla framanfor serienummeret, og blir kalla *Victory Model*. Mange av desse, over ein halv million, vart sende til Storbritannia, Canada, Australia, New Zealand og Sør-Afrika, laga i det britiske .38-kaliberet (.38/200) som alt var i bruk i britiske Enfield- og Webley-revolverar. 

Victory Model vart au bruka av amerikanske styrkar under andre verdskrigen, da i kaliber .38 Special. Somme av desse revolverane var i teneste i visse einingar av det amerikanske militæret og i kystvakta til 1990-talet. 

Mestedelen av det norske politiet har enno dette våpenet som tenestepistol. 

Som tilnamnet Military and Police seier, var denne revolveren konstruert for militært- og politibruk, og var ein stor suksess, så stor at han framleis er i produksjon.

Eksternt
--------

Kjelde
------

Den engelskspråklege wikipediaen
**5ive** var ei britisk gutegruppe som vart starta opp i 1997. Stilen deira likna amerikanske gutegrupper frå same perioden som Backstreet Boys og 'N sync.

5ive vart til ved at dei same managerane som stod bak Spice Girls averterte i eit britisk musikktidsskrift om audition for å starta ei gutegruppe. Tre tusen fekk koma på audition, noko som til slutt vart kutta ned til fem (eng: Five), som vart bandmedlemmer. 

Gjennombrotet til 5ive kom med hitsingelen *Slam Dunk Da Funk* frå 1997. Andre kjende songar av 5ive var *When the Lights Go Out* (1998), *Everybody Get Up* (1999), *If Ya Gettin' Down* (1999), *Let's Dance* (2001) og *Rock The Party* (2001). Gruppa vart også kjend for ein coverversjon av We Will Rock You av Queen, framført under BRIT Awards i 2000.

Etter tre studioalbum vart 5ive oppløyst i 2001. I 2006 forsøkte gruppa å gjera comeback med ny manager og produsent. Fleire nye songar vart innspelte, men prosjektet vart oppgjeve i 2007 av di dei ikkje greidde å skaffa ein lukrativ nok kontraktavtale.

Diskografi
----------

* *5ive* (1998), studioalbum
* *Invincible* (1999), studioalbum
* *Kingsize* (2001), studioalbum
* *Greatest Hits* (2001)

### Singlar (utval)

* *Slam Dunk Da Funk* (1997)
* *Got The Feelin'* (1997)
* *When the Lights Go Out* (1998)
* *Everybody Get Up* (1999)
* *If Ya Gettin' Down* (1999)
* *Keep On Movin'* (1999)
* *We Will Rock You* (2000)
* *Let's Dance* (2001)
* *Closer To Me* (2001)
* *Rock The Party* (2001)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «5ive» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2011.*
**Bardonecchia** er ein kommune i storbyområdet Torino i Italia, og er den aller vestlegaste kommunen i heile landet. Kommunen har ei flatevidd på 132,3 km² og i kring 3 100 ibuarar. 

Landsbyen Bardonecchia ligg 1312 meter over havet i Susadalen, om lag 90 kilometer vest om storbyen Torino. Kommunen er omgjeven av over 3 000 meter høge fjelltoppar, som mot vest, nord og sør dannar grense mot Frankrike. Kjeldene til elva Dora di Bardonecchia er vest i kommunen.

Landsbyen voks fram då jarnbanetunnelen Frejus vart bygt i åra 1857-71. Turismen og tollstasjonen gjev størst sysselsetjing for ibuarane i kommunen.

Snøbrett-tevlingane under Vinter-OL 2006 fann stad i Bardonecchia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bardonecchia» frå Wikipedia på tysk, den 1. desember 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bardonecchia**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Smeltepunktet** til eit stoff er den temperaturen der stoffet går over frå fast til flytande fase. Når me snakkar om den motsette prosessen kallar me den same temperaturen **frysepunktet**.

For dei fleste stoff er temperaturen for smelting og frysing den same. Til dømes er smelte- og frysepunktet til kvikksølv −38,83 °C. Agar smeltar derimot ved 85 °C og blir fast stoff ved 32-40 °C, ein prosess kalla hysterese. Andre stoff, som glas, kan bli hardare utan å utkrystallisere seg. Desse stoffa vert kalla amorfe lekamar

Til forskjell frå kokepunktet blir smeltepunktet til eit stoff relativt lite påverka av trykket i atmosfæren rundt det. Smeltepunktet kan likevel senkast markert ved hjelp av andre stoff som er oppløyst eller blanda i stoffet. Smeltepunktet til eit reint stoff er alltid høgare enn smeltepunktet til eit ureint stoff. Blandingsforholdet som fører til det lågaste smeltepunktet som er mogeleg for eit stoff vert kalla det eutektiske punktet. Smeltepunktet til vatn ved trykk på 1 atmosfære er 0 °C. Når vatn inneheld frysekjerner er frysepunktet det same som smeltepunktet, men utan kjernar kan vatn bli underkjølt til −42 °C før det frys. 

For grunnstoff er det ein viss samanheng mellom smeltepunkt og plassering i periodesystemet. Transisjonsmetalla har høge smeltepunkt som stort sett aukar ned gjennom gruppene i periodesystemet. Alkalimetall og jordalkalimetall har relativt låge smeltepunkt. Trenda er at smeltepunkta for desse stoffa minkar ned gjennom gruppene. Det kjemiske grunnstoffet med høgast smeltepunkt er wolfram med 3695 K (3422 °C). Karbon smeltar ikkje i vanleg trykk, men sublimerer ved rundt 4000 K. Væskefasen eksisterer berre når trykket er over 10 MPa og ein estimert temperatur på 4300–4700 K. Tantalhafniumkarbid (Ta4HfC5) er eit eldfast materiale med eit svært høgt smeltepunkt på 4488 K (4215 °C). På den andre enden av skalaen finn vi helium som ikkje frys i det heile tatt under normalt trykk, sjølv om temperaturen er uendeleg nær det absolutte nullpunktet. Ein må ha trykk 20 gonger over normalt atmosfærisk trykk for at helium skal fryse.

Sjå òg
------

* Fasediagram
* Kokepunkt
* Trippelpunkt
**Bernhard Studer** (5. august 1832–22. april 1868) var ein sveitsisk landskapsmålar frå Gunzgen i kantonen Solothurn.

Liv
---

*Bechburg über Oensingen*, ca. 1855
*Rhinsk landskap*, 1855
*Blick ins Gäu*, 1855-60
Studer var son til ein skiltmålar i Gunzgen. Fjorten år gammal begynte han i lære hos bilethoggaren Johann Georg Luthy i Olten. Han gjekk så på kunstskule i Solothurn, der vart han undervist av Gaudenz Taverna. Etter råd frå læraren slutta Studer og reiste i 1850 til kunstakademiet i München. I München fekk han så arbeid i atelieret til landskapsmålaren Karl Millner. Etter knappe to år reiste Studer tilbake til heimlandet, mest truleg av økonomiske grunnar.

Med støtte frå kantonsregjeringa i Solothurn, som gav han studiepengar, vart Studer i 1853 i stand til å reise til Düsseldorf. Der gjekk han i lære for å verte landskapsmålar, hos høvesvis Rudolf Wiegmann, Johann Wilhelm Schirmer og Hans Gude. Etter svært gode skussmål tidleg i studietida, fekk han i første kvartal 1856 avskjed «grunna rotete liv». Gjennom åra i Düsseldorf var Studer ein flittig gjest i kunstnarklubben 'Malkasten'.

Same året som han vart bortvist frå kunstakademiet i München, 1856, følgde Studer læremeisteren sin, Schirmer, til kunstakademiet i Karlsruhe. Dei komande åra var han jamnt med på vandreutstillingane som kunstforeininga i Bern arrangerte i Sveits. For måleriet *Ein Gegend in Jura* (Eit landskap i Jura), mottok han sølvmedalje i 1857. Også i Karlsruhe og Baden-Baden tok han ofte del i kollektivutstillingar. Tett kontakt hadde han med kunstnarar som Hans Thoma og Eugen Bracht. Etter fleire år i Karlsruhe flytta Studer i 1865 til München. Der døydde han våren 1868.

Arbeid
------

Studer var i hovudsak oppteken med motiv frå heimlandet Sveits, meir presist Gäu, eit område mellom Solothurn og Olten som ligg ved foten av Jurafjella. Best kjent er to måleri av borgslottet Neu-Bechburg, eitt av dei, sannsynlegvis hans beste og største arbeid, finst på slottet. I tillegg har han også synt fram andre alpine landskap, til dømes i *Det høge Göll* og i *Måneskin på Walensjøen*. Karakteristisk for Studer er hans rolege, nesten poetiske skildringar av natur og folk i Alpane. Dessutan finst nokre få og kjenslevare bilete med scener frå gard og landsby.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bernhard Studer» frå Wikipedia på tysk, den 9. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* SIKART

 |
Carl Gustav Rehnskiöld (1651 - 1722)
**Carl Gustav Rehnskiöld** (skreiv sjølv namnet *Rehnschiöldt*) (16. august 1651–29. januar 1722) var ein svensk feltmarskalk og greve. Han var guvernør over Skåne frå 1698 til 1705, vart utnemnd til feltmarskalk i 1706 og vart kongeleg råd i 1719.

Han hadde kommandoen under det fatale slaget ved Poltava der han vart teken til fange av russiske soldatar, men vende i 1718 tilbake til Sverige, der han kom fram ved avsluttinga av omleiringa av Fredriksten festning og rekte å få nokre ord med Karl XII før Karl døydde.

Bakgrunn
--------

Rehnskiöld vart fødd i Svensk Pommern og fekk etter tida ei særs god utdanning, først ved skular i Pommern og Niedersachsen og seinare ved universitetet i Lund. Ved Lund studerte han særleg historie og latin, og blant hans lærekrefter var historikaren og filosofen Samuel von Pufendorf, som la merke til den flinke Rehnskiöld og gav han spesialundervisning.

Militær karriere
----------------

Rehnskiöld gjekk i 1673 inn i Närke-Värmlands regimentet som fenrik, men alt året etter vart han forfremma som løytnant ved hesteregimentet til enkedronninga. Etter fleire forflyttingar, vart han 12. februar 1676 offiser ved den ettertrakta Livgarden. Under den skånske krigen kom han i kamp første gongen natta mellom 31. juli og 1. august 1676 og utmerka seg alt her og vart nemnd i den daglege rapporten til kongen. Karl XI utnemnde han då til kaptein ved Livgarden og i denne posisjonen deltok han i slaget ved Halmstad to veker seinare. Han utmerkte seg vidare i dei komande kamphandlingane under denne krigen, og vart 5. november 1677, i ein alder av berre 26 år, utnemnd til oberstløytnant. Dei to siste åra av den skånske krigen tenestegjorde han ved fronten i Bohuslän og deltok i hevinga av kringsetjinga av Bohus fästning der han heldt på å bli drepen av norske soldatar.

I perioden fram til utbrotet av den store nordiske krigen tenestegjorde han som generalstabsoffiser og vigde seg til militære studium. I 1689 vart han utnemnd til oberst og fekk kommandoen over eit godt tysk infanteriregiment i svensk teneste.

Då den store nordiske krigen braut ut, var han kongen sin næraste medarbeidar under det suksessfulle slaga ved Narva i 1700 og ved slaget ved Kliszów to år seinare. Sjølv heldt han kommandoen under sigeren i slaget ved Fraustadt i 1706, men måtte tole nederlaget i slaget ved Poltava i 1709. Etter dette sat han i russisk krigsfangenskap fram til 1718, men skal ha sona under gode tilhøve der han pleidde omgang med Peter den store.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Gustav Rehnskiöld» frå Wikipedia på bokmål, den 4. desember 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* KulturNav

 |
**Carl Gustaf Hellqvist** (15. desember 1851–19. november 1890) var ein av dei mest populære svenske historiemålarane i Sverige på 1800-talet.

### Liv og gjerning

Hellqvist var frå Kungsör i Västmanland. Då han var rundt 12 år gammal flytta han til Stockholm og gjekk i lære hos ein dekorasjonsmålar, før han i 1864 begynte å studere ved Kungliga Konstakademien. I 1875 vart han tildelt akademiets høgste pris for måleriet *Gustaf I anklagar Peder Sunnanväder och Mäster Knut inför domkapitlet i Västerås*.

*Valdemar Atterdag brandskattar Visby*, 1882
*Sten Sture d.y:s död på Mälarens is 1520*, 1880
I 1877 fekk Hellqvist eit reisestipend av akademiet og la ut på studiereiser i Europa. Åra 1879-82 arbeidde han i München. I august 1882 vart han i Wien tildelt gullmedalje for sitt storslåtte historiemåleri *Valdemar Atterdag brandskattar Visby*. Etter å ha gifta seg, flytta han same året til Paris, der han tidlegare hadde stilt ut oljemåleriet *Sten Sture d.y:s död på Mälarens is 1520*.

Frå 1886 underviste Hellqvist ved *Königliche akademische Hochschule für die bildende Künste* i Berlin. Han leid av kraftige hovudsmertar etter ei hjerneskaking, noko som etter kvart tvinga han til slutte med både å undervise, og til sist, også å måle. Hellqvist var plaga med krampar og i 1889 vart behandla med elektrosjokk, og sett på diett. Året etter døydde han på mentalsjukehuset Irrenanstalt og vart gravlagd i München.

Målaren Hellqvist var sterkast påverka av landsmannen Georg von Rosen, tyske Carl von Piloty, og til sist av fransk friluftsmåleri.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Gustaf Hellqvist» frå Wikipedia på svensk, den 19. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 80°20′S 25°0′W﻿

**Bernhardi Heights** er ei linje med fjell opp til 1220 moh, snødekt i aust, men med berre, bratte klipper i vest. Fjella ligg aust for Schimperbreen i Herbert Mountains i Shackletonkjeda. Dei vart fotografertee frå lufta av U.S. Navy i 1967, og kartlagd av British Antarctic Survey mellom 1968–71. I samband med at det vart nytta namn på glasiologar i området, vart dei namngjevne av UK Antarctic Place-Names Committee i 1971 etter Reinhard Bernhardi, ein tysk geolog som i 1832 først såg at morener og flyttblokker nord i Tyskland var bevis på at det arktiske isdekket ein gong hadde vore så langt sør.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bernhardi Heights» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bernhardi Heights» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Carl *Gustaf* Emil Mannerheim** (4. juni 1867–27. januar 1951) var ein finsk (finlandssvensk) adeleg offiser, politikar og oppdagar som var president i Finland frå 1944 til 1946. Han vert oftast omtala som **Gustaf Mannerheim** eller berre **Mannerheim**.

Liv
---

Mannerheim vart fødd i Louhisaari (svensk Villnäs) i Finland, og døydde i Lausanne i Sveits.
Han var i russisk teneste til oktoberrevolusjonen i 1917.

Mannerheim var øvstkommanderande for dei finske regjeringstru (kvite) styrkane under den finske borgarkrigen i 1918, riksforstandar frå 1918 til 1919, feltmarskalk 1933, og finsk øvstkommanderande frå utbrotet av vinterkrigen i 1939. Han vart utnemend til marskalk av Finland i 1942.

Den 4. august 1944 vart Mannerheim den sjette presidenten i Finland. Mange trudde at berre han kunne «leia landet til fred» mot slutten av den andre verdskrigen. Same året mottok han storkrossen av Finlands løves orden. Den 8. mars 1946 gjekk Mannerheim av som finsk president.

Mannerheim gav namn til den finske forsvarslinja (*Mannerheimlinja*) under den finske vinterkrigen og den finske framhaldskrigen.

Mannerheim vart vald til *Århundrets finlendar* i ei stor fjernsynsrøysting i Finland i 2004.

Sjå òg
------

* Mannerheimkorset

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Carl Gustaf Mannerheim**

* Mannerheim nettstad

| * v
* d
* e
Presidentar i Finland |
| --- |
| Kaarlo Juho Ståhlberg (1919–25)**·** Lauri Kristian Relander (1925–31)**·** Pehr Evind Svinhufvud (1931–37)**·** Kyösti Kallio (1937–40)**·** Risto Ryti (1940–44)**·** Carl Gustaf Mannerheim (1944–46)**·** Juho Kusti Paasikivi (1946–56)**·** Urho Kekkonen (1956–82)**·** Mauno Koivisto (1982–94)**·** Martti Ahtisaari (1994–2000)**·** Tarja Halonen (2000–12) **·** Sauli Niinistö (2012–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Donald «Don» Shinn** fødd 15. desember 1945) er ein engelsk klaverspelar, multi-instrumentalist, komponist og songar. Han er mest kjend som organist og pianist, men speler òg vibrafon. 

Tidleg i 1960-åra spelte han med fleire britiske beat-grupper, som The MeddyEVILS, The Echoes (akkompagnerte Dusty Springfield) og The Soul Agents (med Rod Stewart). I 1967 skipa han sitt eige band, The Shinn, med den framtidige Uriah Heep-bassisten Paul Newton, den framtidige trommeslagaren for The Nice, Brian Davison og vokalisten Eddie Lamb. I 1969 gav han ut to instrumentale album, *Departures* og *Temples With Prophets*. Han var medlem av det engelske bandet Dada (med Elkie Brooks). 

Han har òg arbeidd med Kiki Dee, James Taylor, Engelbert Humperdinck, Stan Tracey, Parvaneh Farid, Iguana og Renaissance. Han vert rekna som ein pioner innan progressiv rock seint i 1960-åra og har blitt omtalt av Keith Emerson som ei stor inspirasjonskjelde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Don Shinn» frå Wikipedia på engelsk, den 7. april 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Milano, Dominic (Oktober 1977). «Interview with Keith Emerson». *Contemporary Keyboard*.
2. ↑  Doerschuk, Robert L. (June 1992). *Keyboard*.  Missing or empty `|title=` (hjelp)
3. ↑  Doerschuk, Robert L. (Oktober 1995). *Keyboard*.  Missing or empty `|title=` (hjelp)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Carl Friedrich Lessing** (15. februar 1808–5. juni 1880) var ein tysk målar, far til bilethoggaren Otto Lessing og brorsons son til Gotthold Efraim Lessing. Han måla både landskap og motiv frå historia.

Liv og gjerning
---------------

*Schlesisk landskap*, 1841
*Røvaren og barnet hans*, 1832
*Klosterhage i snø*, 1828-29
*Forsvar av ein kyrkjegard under trettiårskrigen*, 1848
Lessing studerte ved kunstakademiet i Berlin og fylgde Wilhelm von Schadow då denne i 1826 vart leiar av kunstakademiet i Düsseldorf. Lessing måla i sine yngre år ei rad poetiske, ofte romantiske landskap, mellom dei *Slottet ved havet*, *Landskap med riddarborg* og *Klostergard i snø*, begge dei sistnemnde er frå 1828. År 1830 måla han det melankolske figurbiletet *Det syrgjande kongeparet*.l

Lessing var mellom dei målarane som vart inspirert av den litterære retninga «Das junge Deutschland». Utøvarane uttrykte sine idear gjennom historiske emne, med mål om å syne mennesket sin strid for fridom, medvitne om krav til seder i samfunnskipnaden. Lessing måla mange historiemåleri basert på kjernepunkta i den litterære og kulturelle retninga. Fyrst kom *Husittpreike* (1836), seinare *Jan Hus framfor konsilet* (1842) og *Jan Hus på bålet* (1850). Deretter måla han bilete med motiv frå Martin Luther sitt liv, mellom dei *Luther brenn bannbullen frå paven* (1853). Takk vere desse måleria, som vart rosa for både monumentalitet og realisme, var Lessing ei tid mellom dei aller mest populære målarane i Tyskland. *Forsvar av ein kyrkjegard under trettiårskrigen* (1848), samt *Forsvarar av eit fjellskar* frå 1851 er andre av hans måleri som merker seg ut. I 1858 fekk Lessing stilling som museumsdirektør i Karlsruhe.

Historiemåleria hans har i dag hovudsakleg interesse som tidsdokument. Men som landskapsmålar står Lessing som ein av oppdagarane av det tyske landskapet og av tysk natur. I hans alvorlege og dystre *Eifellandskap* er naturkarakteren sedd djupt og stort. Nasjonalgalleriet i Oslo har eit Lessing-landskap frå 1859 i si eige; *Landskap frå Rhintraktene*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Friedrich Lessing» frå Wikipedia på svensk, den 15. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Carl Friedrich Lessing**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
«O pia» frå den katolske bøna «Salve Regina» på golvet i domkyrkja i Speyer.
**Pia** er eit kvinnenamn med opphav i det latinske ordet *pius*, 'from, respektfull, heiderleg'. Pia kan òg vera eit slektsnamn.

Pius er eit kjent pavenamn. «Pia» er knytt til Jomfru Maria, som i den katolske bøna «Salve Regina» som endar «O clemens, O pia, O dulcis Virgo Maria».

Pia har namnedag den 22. februar i Sverige og den 12. desember i Noreg.

Bruk
----

Namnet er kjent over store delar av verda. Det er særleg utbreidd i Danmark, der det var det 17. mest brukte med 24 866 brukarar, 0,91 % av alle kvinner. I Finland same året heitte 13 698 eller 0,52 % Pia og 7 116 eller 0,27 % Piia. I Sverige heitte 23 328 eller 0,51 % Pia i 2006. 

I Noreg heitte 2 820 kvinner Pia i 2008. Bruken av namnet har vore i vekst sidan 1940, med toppar rundt 1970, 1990 og 2005, då bruken som døypenamn var rundt 0,30 %.

Kjende namneberarar
-------------------

Maria Pia av Savoia.
* Maria Pia av Savoia (1847-1911), dronning av Portugal
* Pia Kjærsgaard (f. 1947), dansk politikar
* Pia Tafdrup (f. 1952), dansk forfattar
* Pia Zadora (f. 1954), amerikansk skodespelar og songar
* Pia Gjellerup (f. 1959), dansk politikar
* Pia Myrvold (f. 1960), norsk-fransk formgjevar
* Pia Cramling (f. 1963), svensk sjakkspelar
* Pia Cayetano (f. 1966), filippinsk advokat og politikar
* Pia Tjelta (f. 1977), norsk skodespelar
* Pia Haraldsen (f. 1981), norsk programleiar og artist

### Pia som slektsnamn

* Pascal Pia, fødd Pierre Durand (1903-1979), fransk forfattar

Annan bruk
----------

* *Pia de’ Tolomei* er namnet på ein opera av Gaetano Donizetti. Hovudpersonen Pia bygger på ein skikkelse i *Inferno* av Dante.
* 614 Pia er namnet på ein hovudbelteasteroide.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pia» frå Wikipedia på bokmål, den 12. desember 2008.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Pia hjå Statistisk Sentralbyrå
Skulderbogen med skulderbladet, kragebeinet og brystbeinet. Ribbeina er festa til brystbeinet, og festa til skulderbladet er òg overarmsbeinet.
**Kragebeinet** (latin: *clavicula* – «nøkkelbein») ein ein S-forma knokkel i det menneskelege skjelettet. Det går frå brystbeinshandtaket, *manubrium sterni*, og lateralt og noko oppover rett mot skulderhøgda, *acromion*. Kragebeinet er den ventrale knokkelen i skuldra, og saman med skulderbladet og brystbeinet så dannar det skulderbogen, *cingulum extremitas superioris*. 

Kragebeinet er det einaste av røyrknoklane som viser ei annan form for forbeining. Medan nesten alle røyrknoklane blir til bein frå ein bruskmodell som igjen vart danna av bindevevsmesenkym, såkalla endokondral forbeining, så blir kragebeinet delvis òg gjort om til bein beint fram utan å vere innom bruskstadiet, såkalla intramembranøs forbeining. Den laterale og mediale delen av knokkelen blir rett nok danna av endokondral forbeining, men den midtre delen blir danna via intramembranøs forbeining.

Beinet ligg rett under huda, og derfor kan ein lett sjå det hos personar med lite underhudsfeitt. Namnet *clavicula* som på latin tyder «veslenøkkelen», kjem av at knokkelen roterer kring aksen sin når ein abduserer om lag som ein vanleg nøkkel. 

* Høgre kragebein sett nedanfrå
* Høgre kragebein sett ovanfrå
* Venstre kragebein sett ovanfrå
* Venstre kragebein sett nedanfrå

Kjelder
-------

1. ↑  Doyle, James R.: *Surgical Ananomy of the Hand and Upper Extremity*, Lippincott Williams & Wilkins, 2003, s. 3, Nettversjon

Sjå òg
------

* Skulderblad
* Skulderhøgda
* Brystbein
* Skulderbogen

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kragebein**

* Kragebein i Store medisinske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Bernhard Aabye Broch** (29. februar 1824–2. oktober 1894) var ein norsk skipsreiar, banksjef og politikar frå Drammen. Han møtte på Stortinget fleire periodar i tida frå 1865 til 1879.

Broch var son til ein kjøpmann i Drammen. Etter å ha arbeidd på handelskontor i heimbyen og i Christiania slo han seg ned i heimbyen som handelsmann, skipsreiar og fabrikkeigar. Han var med å grunnleggje Skien cellulosefabrik og stifte det norske akjseselskapet som i 1872 kjøpte store skogeigedomar i Värmland, disponent for selskapet i mange år. Broch var sjef for Drammens privatbank frå 1868 til han døydde.

Heile vegen frå 1860 til 1893 hadde Broch sete i Drammen bystyre og var byen sin ordførar i 12 år. Han var vald til stortingsrepresentant for Drammen 1865-66 og 1868-69, møtte også på stortinga 1875-76 og 1879 som varamann for høvesvis statsråd Christian August Selmer og ein sjuk Einar Borch. Broch var medlem i Gasje- og pensjonskomiteen 1865 til 1869 og Næringskomite nr 1 i dei aktuelle sesjonane 1875-79.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Donald O'Riley Quarrie**, kjend som **Don Quarrie**, (fødd 25. februar 1951) er ein jamaicansk tidlegare friidrettsutøvar frå Kingston. Han vart olympisk meister på 200 meter i 1976 og vann elles to OL-sølv og ein OL-bronse i tida 1976-84.

Quarrie var kvalifisert til Sommar-OL 1968 i Mexico, men ein skade hindra deltaking. Året etter fekk han studiestipend ved University of Nebraska og flytta til USA. Under samveldeleikane 1970 i Edinburgh vann han både 100 m og 200 m, og som ankermann på Jamaicas lag i 4 x 100 m stafett tok han si tredje gullmedalje i leikane.

I 1971-sesongen forbetra Quarrie den personlege rekorden på 100 m til 10,1 sekundar. Meir imponerte han på 200 m med fyrst personbeste på 20,2, og særleg då han vann begge sprintdistansane under dei panamerikanske leikane i Cali i Colombia. Vinnartida hans på 200 m, 19,8 med manuell tidtaking, var årsbeste i verda og tangering av Tommie Smith sin verdsrekord. Den uoffisielle elektroniske tida, 19,86 sekundar, var den nest beste nokon gong. Året etter deltok Quarrie på 200 m under Sommar-OL 1972 i München, men braut semifinalen etter muskelstrekk.

Quarrie forsvarte i 1974 sine meistertitlar på 100 m og 200 m under samveldeleikane i Christchurch. I 1975 tangerte han verdsrekorden på 200 m for andre gong, og året etter tangerte han med tida 9,9 også den manuelle tidtekne verdsrekorden på 100 meter. Under Sommar-OL 1976 i Montréal tok han fyrst sølv på 100 m, etter å tapt for Hasely Crawford med eitt hundredels sekund. På 200 m heldt derimot Quarrie unna for alle konkurrentane og vann OL-gull med tida 20,22.

Under samveldelekene i 1978 vann Quarrie sin tredje 100-metertittel på rad, men vart slått ut på 200 m etter å ha fått krampe. To år seinare tok han seg til OL-finalen på 200 m i Moskva og vann bronsemedaljen, eitt tidels sekund bak gullvinnaren Pietro Mennea frå Italia.

Quarrie deltok i 1984 i Sommar-OL for fjerde gong og sikra seg si fjerde OL-medalje då han som ankermann sprang Jamaica inn til sølv i 4 x 100 m stafett, slått einast av USA.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1972 i München: Braut semifinalen på 200 m (=nr 16)
* OL 1976 i Montreal: Gull på 200 m – 20,23, sølv på 100 m – 10,08
* OL 1980 i Moskva: Bronsemedalje på 200 m – 20,29, framom Silvio Leonard (20,30). Utslått i semifinalane på 100 m
* OL 1984 i Los Angeles: Sølv i 4 x 100 m stafett (38,62), utslått i forsøka på 200 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Don Quarrie» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
**Bernhard Romberg** (fødd 11. eller 12. november 1767 i Dinklage, død 13. august 1841 i Hamburg) var ein tysk cellist og komponist.

Biografi
--------

Bernhard Romberg kom frå ein svært musikalsk familie. Far hans spela både fagott og cello, men det er uklårt om unge Bernhard lærte cello av faren, eller av andre cellistar som familien kjende. Bernhard Romberg spela offentleg cello i Münster for fyrste gong som sjuåring. I tillegg voks han opp saman med den jamgamle fetteren Andreas Romberg, som spela fiolin, og i 1774 vart dei to fetrane for fyrste gong sett til å opptre saman under det falske namnet "dei yngre Romberg-brørne". Bernhard og Andreas Romberg reiste òg på turnéar i lag, m.a. til Amsterdam, Frankfurt og Paris. I Paris skal den franske komponisten François-André Danican Philidor ha blitt så imponert over gutane at han tok dei med for å treffa den vidgjetne fiolinisten Giovanni Battista Viotti. Dei vellukka konsertane i Paris gjorde også at dei fekk spela i Concert spirituel i 1785.

Bernhard Romberg vart fast tilsett ved kapellet i Münster i 1782, og i 1790 vart han medlem av hoffkapellet i Bonn, begge gongene saman med Andreas Romberg. I Bonn spela dei under kapellmeister Andrea Luchesi og fekk m.a. møta den unge Ludwig van Beethoven, som spela der samtidig med dei. Med Andreas Romberg og Franz Anton Ries på fiolin, Ludwig van Beethoven på bratsj og Bernhard Romberg på cello, spela dei unge musikarane i kvartett i 1790-åra. Det finst også ein kjend anekdote om at Beethoven komponerte og dedikerte ein cellokonsert til Bernhard Romberg, men at Romberg nekta å ta imot fordi han utelukkande spela sine eigne verk. Det finst riktignok ingen belegg på dette.

I 1799 drog Bernhard Romberg på konsertreise til Spania. Seinare fekk han ei undervisningsstilling ved musikkonservatoriet i Paris fram til han vart medlem i det kongelege kapellet i Berlin. I 1820 reiste Romberg til Hamburg, der han budde fram til han døydde i 1841. Som komponist gav han ut tre symfoniar, fleire operaer, kammermusikk samt ei celloundervisning som har hatt stor tyding for ettertida.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Bernhard Romberg» frå Wikipedia på tysk, den 18. august 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Don Thompson i midten, på sigerspallen etter OL-triumfen i Roma 1960
**Don Thompson**, fullt namn **Donald James Thompson**, (20. januar 1933–3. oktober 2006) var ein britisk kappgjengar som vart olympisk meister på 50-kilometeren i Roma i 1960. Han tok også bronsemedaljen på same distansen i EM i 1962.

Aktiv
-----

Thompson gjorde sin internasjonale meisterskapsdebut i Sommar-OL 1956 i Melbourne. Han heldt der fylgje med tetgruppa i 45 kilometer, til dess han kollapsa grunna sterk varme og braut. Etter ein femteplass i Friidretts-EM 1958 i Stockholm, byrja han på eit treningsopplegg som skulle gjere at han kunne tole varmen i Roma. «Det eneste stedet i hans nærområde som kunne skape varmt og fuktig nok klima var det lille badet til sine foreldre. Han skrudde varmen på fullt og trente knebøy og løp på stedet hvil i en halvtime om gangen.» Under sommarleikane i 1960 fekk han att for treningsopplegget då han vann 50-kilometeren, med favorittane John Ljunggren frå Sverige og Abdon Pamich frå Italia på dei andre medaljeplassane. Thompson var den eine av to britiske OL-vinnarar i Roma og vart kåra til Årets idrettsutøvar i Storbritannia av det britiske sportsjournalistforbundet.

Ved europameisterskapen i Beograd hausten 1962 gjekk Thompson inn til bronse. Han var over 10 minuttar bakom vinnaren Abdon Pamich, også langt bak sølvmedaljøren frå Sovjetunionen. Thompson deltok også i Sommar-OL i Tokyo i 1964, og i Friidretts-EM 19966 i Budapest, begge gongane utan å nå opp i medaljestriden.

Thompson tevla i nasjonal og internasjonale kappgang gjennom 1970- og 1980-åra. Han deltok internasjonalt siste gongen i 1991, 58 år gammal.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1956 i Melbourne: Braut
* EM 1958 i Stockholm: Nr 5 – 4.25.09
* OL 1960 i Roma: Gullmedalje – 4.25.30, framom John Ljunggren (4.25.47)
* EM 1962 i Beograd: Bronsemedalje – 4.29.00
* OL 1964 i Tokyo: Nr 10 – 4.22.39
* EM 1966 i Budapest: Nr 9 – 4.27.11

Notar
-----

1. ↑  Store norske leksikon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Don Thompson (racewalker)» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juni 2019.*
**Nicolas Lancret** (22. januar 1690–14. september 1743) var ein fransk målar, fødd og død i Paris. Han er særleg kjend for sine fête galante- og commedia dell'arte-motiv. Verka hans vert rekna til rokokko-stilen.

### Liv og gjerning

Lancret arbeidde frå 1708 i atelieret til den akademiske målaren Pierre Dulin. Fire år seinare vart han elev av Claude Gillot. Gjennom seks år hos Gillot utvikla han seg til ein framifrå målar av motiv som stod høgt i kurs i samtida. I 1719 vart han medlem av akademiet i Paris, i 1735 rådsmedlem i same.

*Ein adelsfamilie drikk kaffi i hagen*, ca 1742
Lancret laga i hovudsak såkalla *fêtes galantes*. Etter at både Antoine Watteau og Gillot døydde i 1721-22, var Lancret, ved sida av Jean-Baptiste Pater, den leiande målaren i fête galante-sjangeren. Han måla ei mengd bilete av galante festar, åremåls-markeringar og landsby-høgtider. Stilen er mykje lik den Watteau nytta, motiva lånte han ofte frå teatera sine framsyningar med arkadiske gjetar-tablå. Måleria hans er noko turrare utført enn Watteau sine, og mindre livaktige. Lancret hadde heller ikkje same naturkjensla som Watteau. Landskapa hans er konvensjonelle og ofte framstilt i blå-grøne fargetonar. Fargebruken hans er i det heile noko kjøligare enn Watteau sin. 

Lancret var ein svært populær målar i samtida. Bileta hans var mykje etterspurde, mellom anna hadde prøyssarkongen Fredrik den store ei større samling verk måla av Lancret. Takk vere hans grundige og nøyaktige attgjevingar har Lancret sine måleri i dag også kulturhistorisk interesse.

Nicolas Lancret døydde av lungebetennelse hausten 1743.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nicolas Lancret» frå Wikipedia på tysk, den 24. september 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nicolas Lancret**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Michael Rice** (fødd 25. oktober 1997) er ein engelsk songar. Han representerte Storbritannia i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel med songen «Bigger than Us». Før dette vann han den fyrste sesongen av songtevlinga *All Together Now* på BBC One i 2018. I tillegg var han også deltakar i den ellevte sesongen av britiske *X Factor* i 2014.

Karriere
--------

### 2014–2018: *The X Factor* og *All Together Now*

I 2014 deltok Rice i den ellevte sesongen av *X Factor* i Storbritannia. Han prøvesong i tevlinga med «I Look to You» av Whitney Houston. Han vart eliminert før finalerundane. I 2018 deltok han i songtevlinga *All Together Now* på BBC One, som han også vann.

| Framsyningar i *All Together Now* |
| --- |
| Show | Songval | Poeng | Resultat |
| Runde 1 | «Proud Mary» av Tina Turner | 100 | 1. |
| Finale | «Crazy in Love» av Beyoncé med Jay-Z | 95 | 1. |
| «Hallelujah» av Leonard Cohen | 94 | Vinnar |

### 2019: *Eurovision Song Contest*

I januar 2019 offentleggjorde BBC at Rice var ein av seks artistar som skulle delta i *Eurovision: You Decide*, den britiske uttakinga til Eurovision Song Contest. Fredag 8. februar 2019 vann *Eurovision: You Decide* med songen «Bigger than Us», skriven av Laurell Barker, Anna-Klara Folin, John Lundvik og Jonas Thander. Rice fekk dimed representere Storbritannia i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel. I finalen enda han på sisteplass av 26 deltakarar.

Diskografi
----------

### Singlar

| Tittel | År | Album |
| --- | --- | --- |
| «Bigger than Us» | 2019 | Ikkje frå album |

Kjelder
-------

1. ↑  «Talent show winner chosen for Eurovision». 8. februar 2019.
2. ↑  «BBC - Saturday night entertainment show All Together Now to return to BBC One for second series - Media Centre». Henta 9. februar 2019.
3. ↑  «Grand Final of Tel Aviv 2019». EBU. mai 2019. Henta 26. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Rice» frå Wikipedia på bokmål, den 22. desember 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Bernhard Ludvig Essendrop** (21. desember 1812–13. mars 1891) var ein prest og stortingsmann frå Christiania.

Essendrop var son til ein kjøpmann. Sjølv vart han student frå Christiania katedralskole i 1830 og cand. theol. i 1834. Sidan var han nokre år vekselvis huslærar og privatlærar. I 1842 vart han lærar ved Christiania katedralskole. Sokneprest til Baklandet i Trondheim 1847-51 og i Strinda 1851-75. Til sist, 1875-83, stiftsprost ved kyrkjelyden til Domkyrkja i Trondheim.

Essendrop var stortingsmann 1862-66 og 1871-82. I 1862-63 var han medlem av kyrkjekomiteen og matrikkelkomiteen. Formann i kyrkjekomiteen 1865-66 og 1871-73. Han var president i Lagtinget 1872-73 og medlem av valkomiteen 1872-82. Dei tre periodane frå 1874 til -82 var han president i Stortinget, medlem av Lagtinget og formann i budsjettkomiteen. Han var medlem av deputasjonen til tusenårsminnet i Haugesund i 1872, og av deputasjonen til kongekroninga i Stockholm året etter. 

Essendrop var i mange år ordførar i Strinda og forlikskommissær der i 24 år. I fleire år var han preses i vitskapsselskapet i Trondheim.

Etter han slutta som stiftsprost i 1883 flytta Essendrop til Christiania, døydde der i 1891.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Bernhard Essendrop NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Georg Friedrich Bernhard Riemann** (17. november 1826–20. juli 1866) var ein tysk matematikar som leverte viktige bidrag til matematisk analyse og differensialgeometri. Nokre av oppdagingane hans bana vegen for den seinare utviklinga av generell relativitet. Riemann var ein av dei mest innflytnadsrike matematikarne på midten av 1800-talet, og sjølv om han publiserte lite opna han vegen til nye område av matematikken ved å kombinere analyse og geometri.

Han overtok etter P. G. L. Dirichlet som professor i Göttingen i 1859. Dokoravhandlinga til Riemann frå 1854, *Über die Hypothesen, welche der Geometrie zu Grunde liegen* er eit av dei revolusjonerande bidraga hans til geometrien. Det er her ein for første gong finn ideane som vert kalla riemannsk geometri, og som kom til å spele ei hovudrolle i relativitetsteorien til Albert Einstein.

Sjå òg
------

* Riemann-integral
* Riemann-zeta-funksjonen
* Riemannsk sfære

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bernhard Riemann» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bernhard Riemann - MacTutor History of Mathematics archive

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Lars Sverre Bergendahl** (30. januar 1909–22. juni 1997) var ein norsk langrennsløpar frå Sørkedalen i Oslo, heidersmedlem i Sørkedalens IF. Han vart verdsmeister på 18 km og i 4x10 km stafett i 1937, og på 50 km i 1939. Skikongen Lauritz Bergendahl var farbror hans.

Karriere
--------

Bergendahl vart norsk meister på 30 km i 1937. Same året gjekk han ankeretappen på det norske stafettlaget under ski-VM i Chamonix, der han slo Finlands Kalle Jalkanen. I 1938 vann Bergendahl NM-gull på 17 km då Mo Skilag arrangerte noregsmeisterskaper på ski i Mo i Rana. Under ski-VM 1938 i Lahti gjekk han Noreg inn til sølv på 4x10 km stafett, bak suveren Finland. På VM-femmila i Lahti tok han bronsemedaljen, og var einaste utlending mellom dei seks beste på distansen.

Høgdepunktet for Bergendahl kom under verdsmeisterskapen på ski 1939 i Zakopane. Her stod han for årets største norske idrettsbragd ved å vinne gullmedaljen på femmila. For den prestasjonen mottok han Morgenbladets Gullmedalje for 1939, tidlegare på året vart han tildelt Holmenkollmedaljen.

I 1951 gav Bergendahl ut boka *Løypa ut av Sørkedalen*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lars Bergendahl» frå Wikipedia på bokmål, den 6. februar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Bernhard Russi** (fødd 20. august 1948) frå Andermatt i kantonen Uri er ein sveitsisk, tidlegare skirennar. Han vart verdsmeister i utfor i 1970, olympisk meister i same 1972 og tok OL-sølv i 1976, også det i utfor.

Aktiv
-----

Russi debuterte i verdscupen i alpint i 1968. Han slo gjennom vinteren 1970 med ein fjerdeplass i utforrennet i Garmisch-Partenkirchen. Eit par veker seinare, 15. februar 1970, vann han utfortevlinga i VM i alpint 1970 i Gherdëina, 22 hundredels sekund føre austerrikaren Karl Cordin. To år etterpå vann han gullmedaljen i same øvinga under vinter-OL 1972 i Sapporo. Landsmannen Roland Collombin sørgde for sveitsisk dobbelsiger. 

Fire år seinare, under vinter-OL 1976 i Innsbruck, vann Russi sølvmedaljen, austerrikaren Franz Klammer vart gullvinnar. I mellomtida vart Russi nr 13 i utfor under verdsmeisterskapen i alpint 1974, og etterpå vart han nummer 14 i utfortevlinga under VM i alpint 1978.

Russi vann utforcupen i verdscupen i alpint i sesongane 1971 og 1972. Desse to sesongane, saman med 1977-sesongen, kom han på femteplass i verdscupen samanlagt. Til saman vann Russi ti verdscuprenn og kom på pallen 28 gongar. Alle pallplasseringane, bortsett frå ein siger i storslalåm i 1971, kom etter utforrenn.

Russi la opp i 1978.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Bernhard Russi – Profil og resultatoversikt hos FIS
* Bernhard Russi si heimeside Arkivert 2017-06-11 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Bernhard Russi» frå Wikipedia på tysk, den 24. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Sein ordovicium**, òg kalla **øvre ordovicium** av geologar, er den tredje epoken i ordovicium og vart frå tida 461 til 443,7±1,5 millionar år sidan. 

På denne tida kolliderte Vest- og Sentral-Europa med Nord-Amerika og danna Laurentia, medan isbrear vart danna på Gondwana, som låg over Sørpolen. Dette førte til eit fall i den globale temperaturen og «ishus»-tilhøve. 

Det meste av livet i denne perioden heldt fram å bløme, men ved og nær enden av perioden var det fleire masseutryddingar som råka hardt plantonliknande grupper som konodontar og graptolittar, samt grupper av trilobittar (agnostida og pytchopariida, som døydde heilt ut og asaphida som vart kraftig redusert). Armføtingar, mosdyr og pigghudingar vart òg hardt råka, medan endoceride blekksprutar døydde heilt ut, bortsett frå frå mogelege sjeldne artar i silur. Den ordovikisk-siluriske masseutryddinga kan gått til på grunn av istida som oppstod i slutten av ordovicium og var ein av dei kaldaste periodane dei siste 600 millionar åra av historia til jorda.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klima i mellom og sein ordovicium
* Verda under mellom og sein ordovicium Arkivert 2005-03-21 ved Wayback Machine.
* Sein ordovicium
* GeoWhen Database - Late Ordovician
* Den ordovikiske masseutryddinga Arkivert 2005-07-17 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Late Ordovician» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2008.*


| Ordovicium |
| --- |
| Nedre/tidleg ordovicium | Mellomordovicium | Øvre/sein ordovicium |
| Tremadocium | Floium | Dappingium | Darriwilium | Sandbium | KatiumHirnantium |
**Liffey** (*An Life* på irsk) er ei elv i Republikken Irland som renn gjennom sentrum av Dublin. Dei største sideelvane hennar er Dodder, Poddle og Camac.

Elva heitte tidlegare *An Ruirthech*, som tyder «rasktrennande». Ordet *Liphe* (eller *Life*) refererte opphavleg til namnet på sletta som elva rann over, men til slutt vart det namnet på sjølve elva. 

Liffey har utspring ved Kippure i Wicklowfjella i County Wicklow og har ei lengd på om lag 125 km. Ho renn gjennom grevskapa Wicklow, Kildare og Dublin før ho munnar ut i Dublin Bay og Irskesjøen.

Det ligg tre vasskraftverk langs elva ved Poulaphouca, Golden Falls og Leixlip, i tillegg til fleire mindre, private installasjonar. 

Av byar langs elva finn ein Ballymore Eustace, Newbridge, Clane, Celbridge, Leixlip og Lucan før elva renn inn i Dublin nær munningen.

Transport og bruk
-----------------

Den kjende Ha'penny Bridge i Dublin
Liffey har i mange hundreår vorte nytta som transportåre, heilt frå vikingtida då byen vart grunnlagd. Eit velkjent syn på Liffey fram til 1990-åra var frakteskipa «Lady Patricia» og «Miranda Guinness» som frakta ølet Guinness frå St. James's Gate Brewery. Dei seinare åra er det berre turistbåtar som er å sjå på elva av fast trafikk.

Sjå òg
------

* Elvar på Irland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «River Liffey» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2007.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Michael Rösch** (fødd 4. mai 1983) er ein tysk skiskyttar fødd i Zinnwald i Sachsen i DDR. Han vart olympisk meister på stafett frå OL i Torino i 2006. 

Michael Rösch er son av tidlegare verdsmeister i skiskyting Eberhard Rösch, og begynte med skiskyting som 9-åring. Han er fire gonger juniorverdsmeister, tre gonger med det tyske stafettlaget og på sprinten i 2002/03. I verdscupavslutninga i Fort Kent i 2004 fekk han 6. plass på sprinten, men klarde ikkje eit like godt resultat i den påfylgjande sesongen. 16. desember 2005 fekk han sølv på sprinten i verdscuprennet i Brezno-Osrblie etter han dagen før hadde fått sin første verdscupmedalje med bronse på 20 km. 15. januar 2006 vann han sin første siger i eit verdscuprenn med eit spurtoppgjer mot Raphaël Poirée på jaktstarten i Ruhpolding. Dagen før hadde han fått sølvmedalje på sprinten.

I OL i Torino i 2006 deltok han i sitt første OL, og var med å ta gull med det tyske stafettlaget.

Kortfatta merittliste
---------------------

* Verdscupen samanlagt:
	+ Beste plassering: 49. plass (2004/05)
* Olympiske leikar:
	+ 1 gull (Beste individuelle plassering: 10. plass (fellesstart, Torino 2006).
* Verdscuprenn:
	+ 1 gull, 2 sølv, 2 bronse

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Michael Rösch». olympedia.org. Henta 10. januar 2023.
* 

* (en) Michael Rösch – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Lars Pedersson Hektoen** (28. juni 1832–17. mai 1903) var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Tynset i Hedmark. Han melde seg inn i Stortingets Venstreforening då denne var skipa.

Hektoen var son til ein gardbrukar på Tynset. Sjølv gjekk han seminaret i Klæbu, der han tok eksamen i 1852. Han var i seks år skulehaldar og i fire år privatlærar i Tynset. Den lange perioden 1862-1900 var han kasserar for Tynset sparebank. Han var frå 1863 til 1889 gardbrukar på Framnes, eit bruk han rydda og bygde frå grunnen. I 1889 kjøpte han garden Nysted ved jarnbanestasjonen på Tynset og budde der sidan. Han kom med i heradsstyret i 1871, frå 1873 til 1889 var han ordførar. Då folkeskulelova av 1889 skulle gjennomførast i Tynset var han skulestyreformann. Ei tid var han formann i amtsskulestyret.

Hektoen representerte Hedemarkens amt på Stortinget frå 1877 til 1888. I den fyrste valbolken, 1877-79, var han medlem av protokollkomiteen, 1880-81 medlem av skattekomiteen, så var han 1882-88 sekretær i budsjettkomiteen og 1886-88 var han medlem av Lagtinget og valkomiteen.

Hektoen døydde på Tynset i 1903.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Lars Hektoen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Liepājasjøen** (latvisk *Liepājas ezers*) er den femte største innsjøen i Latvia. Han ligg ved Liepāja i Liepāja fylke. Innsjøen har eit areal på 37,15 km² ei lengd på 16 km, men er ikkje meir enn 2 meter djup. 

Liepājasjøen er ein grunn, eutrofisk kystinnsjø der store område av han er dekte av vegetasjon. Rundt innsjøen ligg oversvømde enger og dyrkande mark. Påler og demningar ligg rundt det meste av våtmarksområdet. Ein finn fjorten fiskeartar i innsjøen - gjedde, mort, åbor, brasme, karuss, suter, ål, vimba, lake, karpe, gjørs, nors, skredderkarpe og sørv. Fiske er berre lovleg i mai. Frå 1977 til 1999 var innsjøen eit fuglereservat med to fugleartar – svane og and.

Øyar
----

Liepāja har 13 øyar og dei viktigaste av desse er Atteku(-as), Zirgu, Pērkona, Putnu (kalva) og Ciānas. På austsida ligg skogen Friča og på vestsida nær Pērkone ligg Reiņuskogen (latvisk *Reiņu mežs*).

Elvar
-----

Av elvar som munnar ut i innsjøen finn ein Ālande, Bārta, Otaņķe (Brūnupe), Līčupe, Orbupe og Dorupe.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Liepāja lake» frå Wikipedia på engelsk, den 20. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |