recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**James Gordon Brown** (fødd 20. februar 1951) er ein britisk arbeidarpartipolitikar. Han var statsminister i Storbritannia frå 27. juni 2007 til 11. mai 2010, då han trekte seg som statsminister og partileiar etter nederlag i parlamentsvalet.

Brown blei fødd i den skotske byen Glasgow. Han studerte historie ved universitetet i Edinburgh, der han fekk doktorgrada i 1982 med avhandlinga *The Labour Party and Political Change in Scotland 1918-29*. Brown var også *rector* ved universitetet frå 1972 til 1975, og var redaktør for *The Red Paper on Scotland*. Han arbeidde som amanuensis ved Edinburgh og Glasgow College of Technology og var seinare journalist og redaktør ved Scottish Television fram til han blei vald inn i parlamentet i 1983.

Gordon Brown stilte til val for Labour for første gong i 1979, og blei vald inn i det britiske parlamentet som i 1983. Han blei handels- og industripolitisk talsmann for opposisjonen i 1985, deretter skuggeskattestatsminister og skuggefinansminister før han i mai 1997 blei utnemnd til britisk finansminister i regjeringa til Tony Blair. Ved å sitja i denne stillinga fram til juni blei han den finansministeren som har sete lengst sidan tidleg på 1800-talet. Brown blei utnemnd til leiar for det britiske arbeidarpartiet den 24. juni 2007 og blei statsminister tre dagar seinare.

Ein rugbyskade under studenttida førte til at han mista synet på venstre auget.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gordon Brown**

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Tony Blair | **Statsminister i Storbritannia**2007–2010 | **Etterfylgjar**David Cameron |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Kondoeffekt** er ein effekt som er avhengig av temperatur og som aukar til dømes elektrisk motstand, varmekapasitet, magnetiseringsevne og evne til å produsere termoelektrisitet i ikkje-magnetiske metall med små mengder magnetisk forureining.

Effekten vart først skildra av Jun Kondo, som nytta ein tredjeordens perturbasjonsteori på probelmet, som føresåg spreiingsraten til ytre elektron i magnetisk forureining når temperaturen går mot 0 K. Den temperaturavhengige motstanden vert skriven som: 

{\displaystyle \rho (T)=\rho \_{0}+aT^{2}+c\_{m}\ln {\frac {\mu }{T}}+bT^{5},}

der ρ0 er den gjenverande motstanden, aT2 syner fordelinga frå Fermi-væskeeigenskapar, og leddet bT5 kjem frå gittervibrasjonar. a, b og cm er konstantar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kondo effect» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kondo, Jun (1964). «Resistance Minimum in Dilute Magnetic Alloys». *Progress of Theoretical Physics* (free access)`|format=` requires `|url=` (hjelp) **32**: 37. Bibcode:1964PThPh..32...37K. doi:10.1143/PTP.32.37.
**Heilage Alban** (engelsk *Saint Alban*) er ein kristen helgen, rekna som den første britiske martyren. Han levde i den romerske byen Verulamium i provinsen Britannia, no St Albans i Hertfordshire.

Ifølgje helgensoga var Alban ein heidning som gav ly til ein prest som søkte ly frå forfølging hjå han. Etter kort tid blei han overtydd av læra til presten, og omvende seg til kristendommen. Då guvernøren sine folk kom for å finna presten, tok Alban kleda hans og blei fanga i hans stad. Han blei stilt for retten, torturert og gjeven ordre om å ofra til dei romerske gudane, men nekta. Då blei han dømt til døden og halshogd.

Martyrdommen til Alban i *The Life of St. Alban* frå 1200-talet.
På vegen til rettarstaden skal Alban ha endra stoppa ei elv slik at dei kunne gå tørrskodd over, og fått ein fontene av vatn til å spruta ut frå toppen der han skulle avrettast. Skarprettaren blei omvend av under og nekta å avretta han. Den nye skarprettaren utførte avrettinga, men blei blinda like etter.

Alban har blitt dyrka som ein helgen i England sidan 400-talet, og kulten hans spreidde seg vidare i Europa. I Winterthur i Sveits, der Alban er ein vernehelgen, blir ein årleg *Albaninifest* halden til ære for han.

Kjelder
-------


«St. Alban», *Catholic Encyclopedia*, New Advent .

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Heilage Alban**

* Den hellige Alban av Britannia ved katolsk.no
| **Kong Karls Land** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Barentshavet |
| **Koordinatar** | 78°50′N 28°07′E﻿Koordinatar: 78°50′N 28°07′E﻿ |
| **Øygruppe** | Svalbard |
| **Tal på øyar** | 5 |
| **Store øyar** | Kongsøya, Svenskøya, Abeløya, Helgolandøya og Tirpitzøya |
| **Areal** | 332 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
|
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Kong Karls Land** er ei øygruppe som utgjer ein del av Svalbard. Øygruppa ligg i Barentshavet søraust for Nordaustlandet. Øygruppa består av dei fem øyane Svenskøya, Kongsøya, Abeløya, Helgolandøya og Tirpitzøya, samt ei rekke mindre øyar, holmar og skjer. Det samla arealet er 341,2 km². Den største av øyane er Kongsøya på 191 km² (Svenskøya 137 km², Abeløya 13,2 km²) .

Kong Karls Land vart oppdaga under ein ekspedisjon av Moskovskaja Kompanja i 1617, truleg frå eit høgt punkt på Barentsøya. Dei kalla gruppa *Wicheøyane*. Erik Eriksen gjenoppdaga øygruppa i 1853 frå eit fjell på Edgeøya. Eriksen gjekk i land på øygruppa som første mann den 27. juli 1859. Kong Karls Land er eit viktig hiområde for isbjørn. Øyane er ein del av Nordaust-Svalbard naturreservat. Det er forbode å gå på og nær øyane heile året.

Mellom Svenskeøya og Kongsøya går Rivalensundet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kong Karls Land Arkivert 2006-03-02 ved Wayback Machine. hos Svalbard Images
* Forskrift om ferdselsforbud på Kong Karls Land

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Ein **etat** er ein del av ei offentleg forvalting, eit forvaltingsorgan, med ansvar innan eit avgrensa område. Etatar blir leia av tenestemenn og ikkje politikarar og kan bli kalla direktorat, vesen, verk, tilsyn, styre, forvalting, råd eller teneste.

Stortinget har fire underliggande etatar som ein del av sin overordna kontroll- og tilsynsverksemd: Riksrevisjonen, Ombodsmannen for Forsvaret, Sivilombodsmannen og EOS-utvalet.

Statlege etatar
---------------

Ein slik «ytre» etat er eit utførande og rådgjevande organ som opptrer på vegne av det departementet som det er underlagt. Dette departementet er også ankeorgan for vedtak som er fatta av det underliggande organet. Den ytre etaten er slik sett forvaltinga si spesialisteining. Det overordna departementet skal då sjå til at spesialistane opptrer innanfor gjeldande politiske rammer. Slik sett blir til sjuande og sist statsråden for det overliggande departementet politisk ansvarleg for det arbeid som blir utført i den ytre etaten.

Kommunale etater
----------------

Også større kommunar og fylkeskommuner blir ofte organisert i etatar, f. eks. etat for friluftsliv eller bygg og vedlikehald.
**Maurren Higa Maggi** (fødd 25. juni 1976) er ein brasiliansk tidlegare friidrettsutøvar frå São Carlos som i 2008 vart olympisk meister i lengdehopp.

Aktiv
-----

Maggi sette personleg rekord med 7,26 meter i Bogotá sommaren 1999, eit rekordhopp som vart ståande som hennar lengste. To månader etter vart ho nummer åtte i lengdetevlinga under verdsmeisterskapen i Sevilla i 1999, før ho to år seinare vart ho nummer sju i Edmonton. I mars 2003 tok Maggi bronsen i lengde ved innandørs-VM i Birmingham. Tre månader seinare vart ho hekta i ei dopingprøve som viste bruk av eit anabolt steroid, noko som førte til at ho vart stengd ute frå friidrett i to år.

I 2006 vann Maggi lengdehopp i den søramerikanske meisterskapen, året etter kom ho på sjetteplassen i øvinga ved VM i Osaka. Tidleg våren 2008 tok ho sølv i innandørs-VM, bakom Naide Gomes. I OL-finalen 22. august 2008 i Beijing smelte Maggi til med 7,04 meter i den fyrste omgangen, eit hopp ingen makta overgå, sjølv om Tatjana Lebedeva var svært nær med sine 7,03 m, den same Lebedeva som åtte år seinare fekk annullert sølvmedaljen. Maggi vann lengdehopp under panamerika-leikane 2011 i Guadalajara.

Maggi var også ein framifrå hekkeløpar og tresteghoppar, øvingar der ho som best presterte 12,71 sekundar og 14,53 meter.

### Doping

Maggi vart dopingdømd sommaren 2003 og fekk ikkje delta i Friidretts-VM 2003 og Sommar-OL 2004.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Nr 8 i lengdehopp – 6,68 m
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (6,35 m=nr 28)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 7 i lengdehopp – 6,73 m
* VM 2007 i Osaka: Nr 6 i lengdehopp – 6,80 m
* OL 2008 i Beijing: Gullmedalje i lengdehopp – 7,04 m
* VM 2009 i Berlin: Nr 7 i lengdehopp – 6,68 m
* VM 2011 i Daegu: Nr 10 i lengdehopp – 6,17 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maurren Higa Maggi» frå Wikipedia på tysk, den 22. august 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Maus** er ein episk teikneserie som vart utgjeven i to delar frå 1986 til 1991. Serien er teikna av Art Spiegelman. Maus handlar om utryddinga av polske jødar under andre verdskrigen, og fortel biografisk om foreldra til Art, Vladek og Anja Spiegelman, som båe overlevde Auschwitz og kom til USA etter krigen. Samstundes fortel soga om Arts problem med den aldrande faren, og har ei rammeforteljing som går føre seg medan faren fortel og sonen skriv ned. Difor er undetittelen og "far min blør historie".

### Dyremetaforar

Serien spelar på dyremetaforar, nett som i klassiske amerikanske barneteikneseriar (Donald Duck eller Snurre Sprett), men tonen er langt meir alvorsam. Jødane i soga er framstilt som mus, spegla i tittelen, medan tyskarane er teikna som kattar, som jagar mus. Andre dyreslag i soga:

* Amerikanarar er teikna som hundar, av di hundar jagar kattar. Svarte amerikanarar er teikna som svarte hundar.
* Polakkane er teikna som grisar, med tanke på at Polen er eit jordbruksland.
* Svenskane er teikna som reinsdyr.
* Franskmenn er teikna som froskar.
* Russarane er teikna som bjørnar.
* Britane er teikna som fisk på grunn av det britiske sjøveldet.
* Ei sigøynarspåkvinne er teikna som ein møll.

Alle figurane er teikna nokså like, slik at det kan vera vanskeleg å skilja dei ulike rollene frå kvarandre anna enn på klesdraktene. Dette er og rekna som eit poeng, sett i lys av tanken om stereotypar i raseideologien. Ein kan likevel sjå ulike drag ved dei ulike musene. Ved eit høve blir Art intervjua av ein jøde frå Israel om kva dyr israelarane ville hatt, og han svarar tvilande: "Holepiggsvin?"

Maus vart ein stor kommersiell suksess, og vart omsett til ei rekkje språk. Den norske utgåva kom på Cappelen, og er omsett av Judith Hauge Nærland.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 64°10′S 57°45′W﻿

**James Ross Island** er ei stor øy utanfor søraustsida av nordaustenden av Den antarktiske halvøya. Mellom halvøya og James Ross Island ligg Prince Gustav Channel. Det høgaste punktet på øya er 1630 moh, og er 64 km lang frå nord til sør. Ho vart kartlagd i oktober 1903 av Den svenske antarktiskekspedisjonen under Otto Nordenskiöld, som namngav ho etter Sir James Clark Ross, leiaren for den britiske ekspedisjonen til området i 1842 som oppdaga og kartla fleire punkt langs austsida av øya. Forma James Ross Island vart nytta for å unngå å forveksle ho med den meir kjende Ross Island i McMurdo Sound.

Ho er ein av fleire øyar kring halvøya kjend som Graham Land, som ligg nærare Sør-Amerika enn nokon annan del av kontinentet.

Øya var landfast med det antarktiske fastlandet av ein isbrem fram til 1995, då isbremmen og kollapsa og Prince Gustav Channel vart seglbar for første gongen.

Mendel Polar Station, den første tsjekkiske basen i Antarktis, ligg på øya.

Fryste bein
-----------

Den første dinosauren som vart oppdaga i Antarktis var *Antarctopelta oliveroi*, ein halvstor ankylosaur som vart funnen på James Ross Island av dei argentinske geologane Eduardo Olivero og Roberto Scasso i 1986. Dinosauren vart oppdaga frå campanstadiet i øvre krit i Santa Marta-formasjonen, kring 2 km sør for Santa Marta Cove nord på øya. Ankylosauren vart ikkje formelt namngjeven før 2006.

 James Ross Island under ein flytur i 2004. NASA.
I desember 2003 oppdaga den amerikanske paleontologen Judd Case frå Saint Mary's College of California og geologen James Martin frå South Dakota School of Mines & Technology oppdaga beina til ein therapod-dinosaur på øya. Denne fekk kallenamnet «Naze» etter den nordlege Naze Peninsula der beina vart funnen. Restane er frå sein krit og bestod av ein øvre kjeve og tenner, og det meste av dei nedre beina og føttene. Dinosauren var truleg 1,8 meter.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* Scientific Committee on Antarctic Research
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «James Ross Island». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.
2. ↑  ESA Science & Technology: Graham Land
3. ↑  Rubin, Jeff (2008). *Antarktis*, s. 276. Lonely Planet.
4. ↑  Salgado, L.; Gasparini, Z. (2006). «Reappraisal of an ankylosaurian dinosaur from the Upper Cretaceous of James Ross Island (Antarctica)». *Geodiversitas* **28** (1): 119–135.
5. ↑  «A Lost World: Two Previously Unknown Dinosaurs Discovered in Antarctica». *Maryland VIP K-16 Grant* (Science Inquiry). Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «James Ross Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
*For andre personar med namnet James Thomson, sjå James Thomson.* 

**James Thomson** (11. september 1700–27. august 1748) var ein skotsk diktar som særleg er kjend for diktsamlinga *The Seasons* og verket *The Castle of Indolence*. James Thomson var skreiv òg teksten til songen «Rule, Britannia!».

James Thomson vart fødd i Ednam i Roxburgshire og fekk utdanninga si ved Universitetet i Edinburgh. Medan han studerte der fekk han nokre av dikta sine utgjevne. Desse dikta handla hovudsakleg om Jed Valley, dalen der han voks opp. Planane for han var ein karriere i kyrkja, men han gav opp teologien fordi preikene hans vart kritiserte for å vera for blomstrande.

I 1725 reiste han til London der han møtte andre forfattarar, inkludert skotten David Mallet. Han oppnådde snøgt suksess og vart vel ansett av kronprins Frederick, som han støtta politisk. Thomson gav ut dei samla dikta sine under namnet *The Seasons* i 1730 med dedisering til George Lyttelton, og han vart privatlærar for sonen åt Sir Charles Talbot, daverande *Solicitor-General i Storbritannia*. Lyttelton ordna det så han vart konfliktrådssekretær, og det neste store verket hans, *Liberty* (1734) var tileigna den Tory-sympatiserande prinsen av Wales. Han skreiv òg fleire skodespel, inkludert *The Tragedy of Sophonisba* (1734), og samarbeidde med Mallet om maskespelet *Alfred*, som mellom anna inneheld songen «Rule, Britannia!» og som vart uroppført med musikk av Thomas Augustine Arne ved Cliveden, landstaden åt prinsen og prinsessa av Wales. Etter at Talbot døydde, fall Thomson or nåde med kronprinsen, og karrieren hans enda med *The Castle of Indolence*, det mest kjende verket hans, som vart utgjeve rett føre James Thompson døydde i 1748.

Ein rettstvist kring utgjevingsrettane til eitt av verka åt Thomson, *The Seasons*, førte til to viktige rettsavgjersler (Millar v. Taylor; Donaldson v. Beckett) i kopirettshistoria.

Kjelder
-------

* «James Thomson (Seasons)» frå Engelsk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Alderen til havskorpa. Den yngste skorpa (raud) er òg senter for spreiinga.
**Havbotnsspreiing** eller **oseanspreiing** skjer ved midthavsryggane, der ny oseanskorpe vert danna ved vulkansk aktivitet og så gradvis flyttar seg bort frå ryggen. Havbotnsspreiing forklarar mellom anna kontinentaldrift i platetektonikkteorien.

Tidlegare teoriar (til dømes av Alfred Wegener) for kontinentaldrift var at at kontinenta «ploga» seg gjennom sjøen. Ideen om at det var havbotn sjølv som flyttar seg (og tar kontinenta med seg) ved at han utvidar seg vart lagt fram av Harry Hess frå Princeton University i 1960-åra. Teorien er i dag stort sett akseptert og fenomenet vert skapt av konveksjonsstraumar i den svake, øvre mantelen eller astenosfæren.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Seafloor spreading» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Havbotnspreiing**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Alderen til havbotnskorpa. Dei raude langs midthavsryggane er dei nyaste, medan dei blå langs søkkegrensene til kontinentalplatene er dei eldste.
**Havbotnskorpe** er ein del av litosfæren til jorda som flyt i havbassenga, i motsetnad til kontinentalskorpene som består vesentleg av landfaste, tjukkare delar av litosfæren. Havbotnskorpa er tynnare enn kontinentalskorpa, generelt mindre enn 10 km og maksimalt 30 km tjukk, og har ein gjennomsnittlig tettleik på omtrent 3,3 gram per kubikkcentimeter. Det er viktig å merke seg at tektoniske plater kan bestå av både havbotnskorpe og kontinentalskorpe, og at grenser mellom plater òg kan gå midt over ein av typane jordskorpe.

Havbotnskorpe består primært av mafiske bergartar som er tunge og rike på jern og magnesium (sima), slik som til dømes bergartane basalt, diabas og gabbro. Til samanlikning består kontinentalskorpe (sial) i større omfang òg av silikat og aluminium, med lettare ofte felsiske bergartar som granitt, gneis, sandstein, kalkstein og slamstein.

Sjå òg
------

* Tektonisk plate
* Platetektonikk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Havbunnsskorpe» frå Wikipedia på bokmål, den 28. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ivar B Ramberg (red), *Landet blir til – Norges geologi*, Norsk Geologisk Forening 2006, utg 2007, side 27.
| Woodstock  |
| --- |
| Woodstock town hallWoodstock town hall Woodstock town hall |
| Plassering |
| 

Woodstock i Oxfordshire is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Oxfordshire |
| Distrikt | West Oxfordshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 2 924 |
| Koordinatar |  51°51′″N 1°21′″W﻿Koordinatar: 51°51′″N 1°21′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | OX20 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1993 |
| **Nettstad:** www.woodstock-tc.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Woodstock i Oxfordshire**
 |

**Woodstock** er ein liten by i Oxfordshire i England, omkring 12 km nord for Oxford. Byen er delt i to, den gamle og den nye byen, av elva Glyme.

Byen har sidan tidleg mellomalder vore tilknytt den engelske monarken. Namnet er av angelsaksisk opphav, og tyder «lysning i skogen». Dette viser til at kongane tok ut tømmer i området. I *Domesday Book* (1086) er staden nemnt som Wodestock, Wodestok og Wodestole, og var då ein kongeleg skog. Andre kjelder hevdar at Alfred den store skal ha halde seg der i 890, og at Ethelred II heldt råd der. Henrik I skal ha oppretta eit menasjeri der i 1125. I 1179 vart Woodstock ein by då den fekk charter av Henrik II. Denne statusen har staden halde på, trass i det låge innbyggjartalet.

Prinsesse Elizabeth vart halden som fange i Woodstock. Ho vart då plassert i porthuset til Woodstock Manor, sidan sjølve herregarden var i for dårleg stand til at ho kunne bu der.

På 1600-talet vart Woodstock særs endra, etter at hertugen av Marlborough slo seg ned der. Like utanfor Woodstock står Blenheim Palace, der Winston Churchill vart fødd i 1874.

Soknekyrkja, St. Maria Magdalenas kyrkje har ein normannisk dørkarm, og eit klokkespel som ringer kvar time. Rådhuset er frå 1766 og vart teikna av William Chambers, og det finst fleire bygg frå 1600-talet i sentrum. Chaucer's House var i ein periode heimen til Geoffrey Chaucer.

Byen hadde på 1500-talet gode inntekter frå produksjon av hanskar. I seinare tid er turismen viktigaste inntektskjelda, spesielt i samband med dei mange vitjande til Blenheim Palace. Oxfordshire Museum er plassert i Fletcher's House, ein stor historisk bygning i sentrum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Woodstock (Oxfordshire)» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Hawkshead** er ein landsby og eit parish i Cumbria i England. Innanfor parish-grensene ligg bygdene Hawkshead Hill i nordvest, og Outgate i nord. I Hawkshead ligg det ein barneskule, men ingen ungdomsskule, og fire pubar.

Geografi
--------

Hawkshead ligg like nord for Esthwaite Water, i ein dal vest for Windermere og aust for Coniston Water. Han høyrer til regionen Furness, og er dermed historisk sett ein del av grevskapet Lancashire.

Historie
--------

National Trust-butikk og puben Red Lion.
Hawkshead høyrde opphavleg til munkane ved Furness Abbey. Colthouse i nærleiken har namn etter stallane til klosteret. Hawkshead voks til ein viktig ullmarknad i mellomalderen, og blei seinare til ein marknandsby etter oppløysinga av klostera i England i 1532. Byen fekk sitt fyrste marknads-charter av kong Jakob I i 1608. I 1585 blei Hawkshead Grammar School skipa av erkebiskop Edwin Sandys av York etter å ha fått løyve frå dronning Elizabeth I.

Hawkshead fekk lokal tyding på 1700- og 1800-talet. Diktaren William Wordsworth var elev ved Hawkshead Grammar School. Landsbyen er skildra i Wordsworth sitt dikt *The Prelude*. Beatrix Potter budde i nærleiken med ektemannen sin William Heelis, ein advokat frå landsbyen.

Med skipinga av Lake District nasjonalpark i 1951 fekk turisme ei større tyding i området, men det blir også drive tradisjonelt landbruk rundt landsbyen. 

Mange av eigedommane i og rundt landsbyen tilhøyrer no verneorganisasjonen National Trust. Namnet på National Trust-eigedommen er *Hawkshead and Claife*.

Galleri
-------

* Hawkshead Parish Church, bygd i 1300 og gjenoppbygd på 1500-taletHawkshead Parish Church, bygd i 1300 og gjenoppbygd på 1500-talet
* St Michael and All Angels', grunnlagd på 1100-talet.St Michael and All Angels', grunnlagd på 1100-talet.
* Old CourthouseOld Courthouse
* Hawkshead Grammar SchoolHawkshead Grammar School
* Smug i HawksheadSmug i Hawkshead
* Honey Pot Cottage i OutgateHoney Pot Cottage i Outgate
* Hus i HawksheadHus i Hawkshead

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Hawkshead» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Hawkshead**

* Beatrix Potter Gallery and Hawkshead information at the National Trust
* Hawkshead in an Illustrated guide to the Lake District
* Hawkshead Grammar School Museum
* Photographs of Hawkshead
* The Benefice of Hawkshead with Low Wray and Sawrey and Rusland and Satterthwaite
**Teige** er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 12.

Geografi
--------

Teige ligg ved Teigevatn og grensar til Rutle, Teigenes, Bjørnestad og Trøsdalen.

Historie
--------

Teige vart skild ut frå Rutle i gammal tid som fire teigar som vart gjevne til Øn kyrkje. Garden låg aude frå 1300-talet, og vart ikkje teken oppatt før utpå 1500-talet.
Garden vart delt i to bruk kring 1650, og nabogarden Teigenes vart skilt ut som eigen gard i same perioden.
Det ytste bruket vart fråflytt i 1952 og husa der er vekke.

Det har vore drive stampe og sagbruk i Teigeelva.

Namnet
------

Namnet kjem av at området vart skilt ut frå Rutle som fire teigar i gammal tid, og gjeve til Øn kyrkje.
I kjeldene er namnet skrive «Theighar» (DN. XII 232 c. 1490), «Theige» (1603), «Theyge» (1608), «Teige» (1667) og «Teige med Teigenes» (1723).

Teige er brukt som stadnamn fleire andre stader i landet. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Teige» i 1986.

Gardsnamnet vert også brukt som slektsnamn.

Sjå òg
------

* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder
-------

1. ↑  «Postnummerkart på nettstaden til Posten».  *Vitja 2. desember 2010*
2. 1 2  «Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».  *Vitja 2. desember 2010*
3. 1 2 3 4  Inger Kellmer (1990). «Teige : Gnr. 12». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 103. ISBN 8299219817.
4. ↑  «Oluf Rygh: «Teige» i *Norske Gaardnavne*».
5. ↑  «yr.no».  *Vitja 2. desember 2010*

Vidare lesnad
-------------

* Inger Kellmer (1990). «Teige : Gnr. 12». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 103-110. ISBN 8299219817.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Teige» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Teige» i matrikkelutkastet av 1950
* «Teige» i gardsmatrikkelen for 1886
**23rd Turnoff** var eit britisk band frå Liverpool. Bandet starta på slutten av 1950-åra av gitarist og låtskrivar Jimmy Campbell og hadde forskjellige namn gjennom 60-talet, mellom anna **the Kirbys**, før dei endra namn til 23rd Turnoff i 1967. Namnet var ein intern spøk og viste til avkjørselen på motorvegen M-6 som førte til Liverpool. 

23rd Turnoff gav berre ut ein singel, «Michaelangelo», og ikkje eit einaste album. Songen vart deira einaste kjende, sjølv om han ikkje kom inn på listene. Han har derimot vorte gjeve ut på fleire samlealbum i seinare år. Songen har vorte skildra som ein nedtona og melankolsk song i same lei som songar som «Nights in White Satin» av The Moody Blues, og som ein song som hadde fortent ein betre skjebne. B-sida på singelen heitte «Leave Me Here». 

Neste singel skulle heite «Another Vincent Van Gogh», men sidan «Michaelangelo» selde dårleg og ikkje kom inn på listene vart dei droppa av plateselskapet og bandet vart oppløyst. Campbell danna seinare bandet Rockin' Horse saman med Billy Kinsley. 

Som The Kirbys gav bandet ut tre singlar i 1965-1966. Desse var: 

* «'Cos My Baby's Gone» / «She'll Get No Lovin' That Way» (1965)
* «Don't You Want Me No More» / «Bless You» (1965)
* «It's A Crime» / «I've Never Been So Much In Love» (1966)

I 2004 kom eit samlealbum kalla *The Dream of Michelangelo*. Albumet er kredittert til 23rd Turnoff, men inneheld dei tre singalne som the Kirbys spelte inn i 1965 og 1966, i tillegg til «Michaelangelo»-singelen og ein del songar som aldri vart gjeve ut.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jimmy Campbell si Myspace side der ein mellom anna kan lytte til Michaelangelo

Kjelder
-------

1. ↑  Allmusic om 23rd Turnoff
Mawgan Porth
**Mawgan Porth** er ei strand og ein landsby på nordkysten av Cornwall mellom Porthcothan og Watergate Bay, i kommunen Mawgan-in-Pydar. Bukta ligg i enden av Lanherne-dalen og elva Menalhyl munnar ut her. 

Landsbyen har ein pub, eit par hotell, gjestehus og ein campingplass. Stranda har gyllen sand, nokre sanddyner, høge klipper på begge sider og er ein populær turiststad.

I åra 1949-1952, 1954 og 1974 vart det gjort utgravingar av ein busetnad får sein saksisk periode. Denne bestod av tre bygningsgrupper og ein gravstad frå åra 850-1050. Det vart gjort funn av keramikk og stein.

Surfarar ved Mawgan Porth

Bakgrunnsstoff
--------------

* BBC Cornwall: Webkamera frå Mawgan Porth

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mawgan Porth» frå Wikipedia på engelsk, den 21. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   «The top 20 beach holidays (in the World)». Sunday Times Online.
2. ↑  Bruce-Mitford, R. Mawgan Porth: A Settlement of the Late Saxon Period on the North Cornish Coast - Excavations 1949-52, 1954 and 1974. Gjeve ut av English Heritage. ISBN 978-1850746133

Koordinatar: 50°28′N 5°02′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**James Jesus Angleton** (9. desember 1917–12. mai 1987) var ein amerikansk spesialagent og sjef for CIA si kontraetterretning (CI) frå 1954 til 1975. Offisielt heitte denne stillinga *Associate Deputy Director of Operations for Counterintelligence (ADDOCI)*. Angleton var rekna som ein av dei mektigaste offisielle personane i USA på 1950-, 1960- og 1970-talet. Angleton verka i CIA under seks sjefar, mellom dei Walter Bedell Smith, Allen Dulles og Richard Helms.

Under andre verdskrigen vart Angleton rekruttert til Office of Strategic Services (OSS), som organisasjonen heitte før CIA, og arbeidde i London, der han vart ven med Kim Philby, og vart glad i Italia. Etter krigen spesialiserte han seg på den sovjetiske etterretningstenesta KGB, og fekk i 1954 i oppdrag av CIA-sjefen Allen W. Dulles å etablere ei avdeling for kontraspionasje. Han var sjef for denne avdelinga frå 1954 til 1975, då han fekk sparken av CIA-sjefen William Colby i samband med behandlinga av agenten Richard Kovich og skandalen med avhopparen Anatolij Mikhailovitsj Golitsyn. Dette har òg samband med Lygren-saka i Noreg.

Angleton døydde av sjukdomen lungekreft i 1987, og vart gravlagd i heimbyen Boise.

Referensar
----------

1. ↑  «James Angleton, Counterintelligence Figure, Dies», *New York Times*, henta 8. januar 2017
2. ↑  «James Jesus Angleton». Spartacus Educational. Henta 8. januar 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Naustrose på sjøstuedør på Hjertøya. Denne varianten har hår eller strålar.
Gavl frå Lyngværet på Hjertøya.
**Naustrose** er ei form for rissa graffiti som finst i gamle kystmiljø i Noreg. Ho er vanlegvis danna av to sirkelbogar (*vesica piscis*, fiskeblære) med eit loddrett merke i midten. Graffitien førestiller eit kvinneleg kjønnsorgan (vulva). Andre namn på det er «modersmerket» og «sola». Naustroser er å sjå innandørs og utandørs i naust, sjøstuer/rorbuer og gamle trebåtar. Graffitien kan tolkast som eit fruktbarheitssymbol med uttrykk for ønske om godt fiske, eller rett og slett uttrykk for seksuelle fantasiar. 

På Fiskerimuseet på Hjertøya finst to døme på naustrose. Ei er ute, og ei er innomhus. På båthallen som er bygd av delar av eit åttringnaust frå Lyngværet, kan ein sjå ho i bordkledinga i gavlveggen mot aust. Denne er truga, for kledingsbordet er i ferd med å rotne.

I sjøstua frå Daumannsholmen ved Teistklubben er naustrosa skore inn i fyllinga på innsida av døra som går inn i opphaldsrommet. Dette er ei frodig utgåve og plasseringa gjorde ho godt synleg i heile rommet. 

I *Vartdalsoga* kan ein lese om striden om fiskerimerkinga etter kommunesamanslåinga med Ørsta i 1964. Det vanlege er å ha bokstaven til kommunen føre nummeret, men som ein Vartdalredar sa: «Før denne naustrosa [Ø-en] skal komme på båtane våre, skal eg registrere dei i Ålesund!»

Kjelder
-------

1. ↑  Romdalsmuseet (2011). *Årbok 2011*. Molde.  (oppgjeven av Bokmåls-Wikipedia)
2. 1 2 3  
Marit Anne Hauan (1996). *Noahs ark"*. Tromsø museum, Universitetet i Tromsø. s. 11.
3. ↑  
Per I. Myklebust (1999). *Vartdalsoga band IV*. Ørsta: Vartdal bygdeboknemnd. s. 208. ISBN 82-995369-0-1.
**James Maxton** (22. juni 1885–23. juli 1946) var ein skotsk politikar. Han var fødd ved Glasgow som son av to skolelærarar, noko han blei sjølv au, sidan. 

I 1904 melde han seg inn i Independent Labour Party ILP, som var kollektivt tilslutta Labour Party, Det britiske arbeidarpartiet. 

Maxton var motstandar av første verdskrigen og måtte sitte eit år i fengsel på grunn av det. 

Han blei innvald i det britiske parlamentet for kretsen *Glasgow Bridgeton* i 1922, og leidde ILP frå da av. Han var på denne tida tilhengar av at ILP skulle halde fram med å vere tilslutta Labour Party, men endra syn sidan, og leidde det venstresosialistiske partiet ut av sambandet med Labour Party i 1932. 

Maxton døydde i 1946, medan han framleis var sittande parlamentsmedlem for Glasgow Bridgeton. Etter det stagnerte ILP, og på 1970-talet blei det lagt ned. 

James Maxton var rekna som ein av dei største talarane på si tid, både i parlamentet og utanfor.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
Hochrhein mellom Stein am Rhein og Basel
**Hochrhein** (tysk for 'Høg-Rhinen') er eit namn nytta om den delen av Rhinen som renn vestover frå Bodensjøen til Basel.

Hochrhein starta der Rhinen renn ut frå Untersee i Stein am Rhein og svingar inn i Oberrhein («Øvre Rhinen») i Basel. I motsetnad til Alpenrhein (Alperhinen) og Oberrhein, renn Hochrein hovudsakleg vestover. Han er den første av fire delar (**Hochrhein**, Oberrhein, Mittelrhein og Niederrhein) av Rhinen mellom Bodensjøen og Nordsjøen. I Sveits syner liknande namn til andre delar. I den vestlege delen markerer Rhinen grensa mellom Tyskland og Sveits, medan han i aust ligg heilt innanfor grensene til Sveits og omringar den tyske eksklaven Büsingen.

Kart over Rhinen
Namnet *Hochrhein* vart innført av forskarar på 1800-talet. Geologar prøvde å skilje Hochrein frå Oberrhein. Fram til 1800-talet vart han òg kalla «Badisch-sveitsisk Rhinen».

Rhinfossen i Neuhausen am Rheinfall
Rhinfossane, som er dei største slettefossane i Europa, ligg i kommunane Neuhausen am Rheinfall og Laufen-Uhwiesen, nær byen Schaffhausen. Dei er 150 m breie og 23 meter høge. Om vinteren er middelvassføringa i fossen 250 m³/s, medan det om sommaren aukar til 600 m³/s.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «High Rhine» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Andreas Gruschke: *Der Hochrhein. Eine alemannische Flusslandschaft*. Schillinger, Freiburg im Breisgau, 1995 iSBN 3891551835

1. ↑  Reinhard Valenta: *Eine Landschaft im Wandel; Der Hochrhein zwischen Waldshut und Rheinfelden.* in: Bosch, M. A. Enderle, H. Fricker & R. Valenta: *Der Hochrhein.* G.Braun Verlag, Karlsruhe, 1997, s.6-29

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rhinenfalla[*daud lenkje*]
* Bilete av Rhinenfalla Arkivert 2007-08-28 ved Wayback Machine.
* Hochrhein: Bilete[*daud lenkje*]

Koordinatar: 47°40′46″N 8°36′59″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Akinori Nakayama** (fødd 1. mars 1943) er ein japansk tidlegare turnar frå Nagoya. I perioden 1966-72 vann han sju gullmedaljar i verdsmeisterskap og seks gullmedaljar i olympiske sommarleikar.

Nakayama vann i 1965 mangekampen ved universiaden. Året etter sanka han seks medaljar i Turn-VM 1966; tok gullmedaljar i lagtevlinga, frittståande og svingstang. To år seinare vann han fire gull-, eitt sølv- og ein bronsemedalje under Sommar-OL 1968, og vart såleis den mestvinnande mannlege utøvaren i leikane. I Turn-VM 1970 vann han fire fleire gullmedaljar: i lagtevlinga, frittståande, ringar og skranke. Til sist sikra han seg fire medaljar under Sommar-OL 1972. Då vart han samstundes den fyrste turnaren som forsvarte ein OL-tittel i ringar. Einast Albert Azarjan har gjort han det etter.

Nakayama var japansk meister i mangekamp i 1967, 1968, 1970 og 1971.

Seinare var Nakayama styremedlem i Japans turnforbund, ei tid nestleiar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Akinori Nakayama» frå Wikipedia på engelsk, den 1. april 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NDL

 |
***Krig og fred*** (russisk *Война и мир*, *Vojna i mir*) er ein historisk roman av Lev Tolstoj som kom ut i 1869. Han er vanlegvis rekna som det eine av dei to meisterverka til Tolstoj, saman med *Anna Karenina*.

Handlinga går føre seg frå 1805 til 1820 i eit russisk adelsmiljø under Napoleonskrigane og tek for seg fem russiske adelsfamiliar og dessutan ei stort mengd bipersonar. Boka skildrar napoleonstida sin innverknad på russisk overklasse og korleis russarane mobiliserer til forsvar under Napoleon sitt felttog i Russland i 1812. Delar av romanen er skriven på fransk, sidan dette var daglegspråket til overklassen i Russland før revolusjonen.

Persongalleri
-------------

Personar i *Krig og fred*

Omsetjingar og innspelingar
---------------------------

I 1885 blei den franske utgåva frå 1879 omsett til dansk. Edvard Brandes tok æra for omsetjinga, som i røyndomen var gjort av kona til Paul Gauguin, Mette Sofie Gad. I 1884 førebudde Brandes oppstarten av avisa *Politiken*, og trong ein føljetong til henne. Brandes selde òg omsetjinga til Gustav Philipsens forlag, som gav ut romanen som hefte i subskripsjon. Mette Gauguin gjekk glipp av æra og blei attpåtil dårleg betalt, med berre kr 15,- per ark.

I 1895–1896 kom den ut i ny utgåve omsett direkte frå russisk av Wilhelm Gerstenberg (1844–1912). I 1930–31 blei ho omsett til norsk av Erik Krag, og denne omsetjinga kom i ei rekkje utgåver. I 1967 kom det ei nynorsk utgåve i fire bind omsett av Arne Gallis, Bjarne Fidjestøl og Olav Rytter. Geir Kjetsaa nyomsette i ei utgåve utgjeven frå 2001 til 2004. I 1928 gav Nasjonalforlaget ut Tolstojs samla verk som minneutgåve med *Krig og fred* i seks bind, omsett frå russisk av Martin Gran.

Det er òg spelt inn ei lydbokutgåve lesen av Magnus Grønneberg og ei komplett lydbokutgåve på 28 timar lesen av Anders Ribu. I 1977 blei *Krig og fred* sett opp som teaterstykke på Rogaland Teater.

Filmatiseringar
---------------

Boka er blitt filmatisert fleire gonger. Ein sovjetisk versjon frå 1966-7 regissert av Sergej Bondartsjuk er åtte timar lang og vann ein oscarpris i kategorien beste utanlandske film. Den best kjende vestlege filmversjonen er ein Hollywoodversjon frå 1956 med Audrey Hepburn og Henry Fonda. I 1972 laga BBC ein dramaserie på tjue episodar med Antony Hopkins i hovudrolla som Pierre.

Kjelder
-------

1. ↑  «Krig og Fred [i.e. War and Peace]. Roman fra Napoleontiden. Paa dansk ved Edvard Brandes. 2 Dele» (på engelsk).
2. ↑  Kristian Hvidt: *Edvard Brandes* (s. 245-6), forlaget Gyldendal, København 2005, ISBN 87-02-03860-9
3. ↑
4. ↑
5. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Krig og fred» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Krig og fred**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NLA
* BBC Things

 |
Finsk krigsrett i 1944
**Krigsrett** er i vanleg språkbruk ein militær straffedomstol som vanlegvis dømmer og fastset straff for soldatar for brot på militær strafferett. 

I norsk lovverk blei omgrepet etter Den militære rettergangslov av 29. mars 1900 bruk tom domstolar som i krigstid skulle vera første instans i militære straffesakar.

Ordninga med særskilde militære domstolar blei opphevet ved lov av 24. juni 1994. For krigstid gjelder likevel visse særreglar for militære straffesakar. Sakane kan sentraliserast til enkelte tingrettar, sakar for lagmannsrett skal alltid gå for meddomsrett (det vil seia utan jurydeltaking) og det er eigne utval med militære meddommarar både i første instans og i lagmannsretten.

Kjelder
-------

1. ↑  Jf. straffeprosessloven av 22. mai 1981 kap. 34.

* «Krigsrett», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Krigsrett» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mars 2016.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Kristian Lund** (12. februar 1932–18. april 2012) var ein norsk hærmann, ingeniør, seljar og politikar som representerte Oppland fylke og partiet Høgre på Stortinget 1981-85.

Lund var son til ein skipper og ein lærar. Sjølv gjekk han Hærens befalsskule for samband i 1951 og var sambandsoffiser i åra 1952-60, med unnatak for 1956-58 då han studerte til ingeniør i teleteknikk. Frå 1961 til 1981 var han elektronikklærar ved Hærens Tekniske Fagskole. Perioden 1985-95 arbeidde han for Norsk Informasjonsteknologi A/S, siste seks åra som salssjef. Han avslutta arbeidsdagen som salssjef 1995-99 i IBM Norge.

Lund engasjerte seg politisk for Høgre. Valperioden 1972-75 var han medlem i Lillehammer bystyre. Dei neste to valperiodane, 1976-79 og 1980-83, var han fylkestingsmedlem i Oppland. Før han vart vald inn på stortinget i 1981 hadde han også plass i fylkesutvalet. Valperioden 1981-85 representerte han Oppland og Høgre på stortinget, der han var medlem i Sosialkomiteen. Lund var så nestleiar i riksrevisjonen i perioden 1986–94. Frå 1989 til -94 hadde Lund ulike posisjonar i Det regionale høgskulestyret for Oppland, leiar 1989-92.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
|  |
| --- |
| **Kaktusfamilien** |
|  |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av kaktusfamilien Utbreiinga av kaktusfamilien |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrike:** | Viridiplantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | **Kaktusfamilien** CactaceaeJuss. 1789 |

**Kaktus** er ei plante i **kaktusfamilien** (*Cactaceae*), som høyrer til ordenen *Caryophyllales*. Familien omfattar 90 planteslekter, og om lag 2000 særprega artar av blomsterplanter. Kaktusen er utbreidd i varme, tørre strøk. 

Kaktusar er sukkulentar som lagrar vatn i stammen eller røtene. Alle kaktusar er sukkulentar, men ikkje alle sukkulentar er kaktusar – namnet kaktus vert nokre gonger brukt feilaktig om andre tjukke, saftige planter. Det som fyrst og fremst kjenneteiknar kaktusar er ein sylindrisk, høg og greinete eller kort og kuleforma stengel. Desse er gjerne omdanna til tjukke, saftige ledd som tilpassing til overleving i tørre strøk. Dei fleste kaktusane er tilsynelatande bladlause, for blada er reduserte til små skjelliknande danningar eller er omdanna til tornar. Nokre få (i slekta *Pereskia*) har normale blad og er bladfellande. Storleiken og forma på plantene varierer frå små piggeballar til treliknande stammar med høgd på over 3 meter.

Kjempekaktusen er godt kjend frå USA-amerikanske villvestfilmar.
Kaktus er særleg utbreidd i Amerika, men finst også rundt Middelhavet og i Aust-Afrika. Frå arten fikenkaktus (*Opuntia ficus-indica*) kjem den etande frukta kaktusfiken. Safta frå andre kaktustypar vert brukt som ingrediens i ulike sminke- og hudpleiemiddel.

Piggane som dekkjer overflata på kaktusen vernar han mot skadar frå eventuelle tørste dyr som kan finne på å forsyne seg av vasslageret. 

Dei små og til dels mellomstore kaktusane er populære stoveplanter, men toler ikkje overvatning, for kaktusar døyr av for mykje vatn. Plantecellene trekk då til seg vatn til cellemembranane rivnar, og planta sluttar å transportere vatn frå røtene. Likevel vil celle etter celle verte smitta av naboen under, til heile planta er eit vasse skinn.

Kjelder
-------

* «Kaktusfamilien» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 25. januar 2010.
* «Kaktus» av Henning Larsen hjå Store norske leksikon, innhenta 25. januar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
**Nils Kristian Nissen** (29. november 1879–10. mai 1968) var ein norsk prest, embetsmann og forskar, særleg på samisk kultur og historie. Han var son til Per Nissen og bror til Hartvig Nissen.

Kristian Nissen tok eksamen i kvænsk i 1900 og samisk i 1901. År 1902 vart han cand.theol. Frå 1904 til 1913 arbeidde han som sokneprest i Karasjok. Han var i den tid, 1909-12, medlem av reinbeitekommisjonen. Der etter hadde han stillinga som Statens inspektør for reindrifta til 1926, busett i Oslo. Sidan var han domprost i Tromsø og frå 1936 til -49 sokneprest i Lier.

Nissen samla mykje stoff og materiale om samiske og nordnorske tilhøve. Han skreiv om mange ulike tema i samisk historie og samfunnsliv, særleg om reinbeitespørsmålet, læstadianismen og anna. Frå 1924 medarbeidar i Insititutt for samanliknande kulturgransking. Eit trebandsverk om gamle norske kart, *Bidrag til Norges karthistorie*, kom ut 1938-43. Gjennom åra hadde Nissen ei rad tillitsverv, så som styremedlem i Den norske Turistforening og i Tromsø Museum.

Kjelder
-------

Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
**Raphael Marcel Holzdeppe** (fødd 28. september 1989) er ein tysk friidrettsutøvar, fødd i Kaiserslautern, som tevlar i stavhopp. Han vann gullmedaljen i øvinga under VM i friidrett 2013 i Moskva og tok sølvmedaljen i VM 2015.

### Aktiv

Holzdeppe vart nummer tre i stavhopp ved EM i friidrett 2012 i Helsinki. Vel ein månad seinare fekk han ein ny bronsemedalje under dei olympiske leikane i London.

I 2013 vart Holzdeppe verdsmeister i stavhopp med 5,89 meter, ei høgde han klarde i fyrste forsøk. Renaud Lavillenie som nådde same høgda trong tre forsøk. Ved den neste verdsmeisterskapen, VM i friidrett 2015 i Beijing, gjekk Holzdeppe over 5,90 m, det same som vinnaren Shawnecy Barber. Men sidan kanadiaren Barber smaug seg over lista i sitt fyrste forsøk, vann han gullmedaljen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Raphael Holzdeppe» frå Wikipedia på tysk, den 30. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Tora Torbergsdotter** (fødd på Giske i 1025, ukjent dødsår og dødsstad) var ei norsk dronning og kongsmor. Ho var gift med Harald Hardråde og mor til kongane Magnus II og Olav Kyrre. 

Tora høyrde til den mektige Giskeætta. Ho var dotter til arnmødlingen Torberg Arnesson (og med det brordotter til Finn Arnesson og Kalv Arnesson), og dotterdotter til Erling Skjalgsson. Ho gifte seg i 1048 med Harald Haråde som andre kona hans. Kongen var frå før gift med Ellisiv frå Russland. Fleirgifte var truleg ikkje akseptert i Noreg på den tida, og kva som då ligg i det at ho gifte seg med kongen er uklårt, men forhaldet deira var truleg i utgangspunktet eit frilleforhald. Tora fekk sønene Magnus II og Olav Kyrre med kongen.

Etter at Harald Hardråde fall i slaget ved Stamford Bridge i 1066 gifta ho seg men anten med Svein Estridsson av Danmark eller kong Håkan Raude av Sverige. Kven av dei det var går ikkje å seie. Begge giftemåla hennar må sjåast som aliansebygging mellom mektige ætter og kongerike.

Kjelder
-------

* Merete Røskaft: «Tora Torbergsdatter» i Norsk Biografisk Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Lars Torbjörn Lassenius** (fødd 4. august 1931) er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Helsinki som vann sølvmedaljen i tikampen under EM i friidrett 1954.

Vasilij D. Kuznetsov frå Sovjetunionen var suverent best i tikamp-tevlinga då europameisterskapen 1954 fann stad i Bern, der finlandssvensken Lassenius kom nærast den sovjetiske utøvaren. Same Lassenius gjorde i slutten av september 1956 si beste tikampserie ved eit stemne i Hamburg. Han sanka der 6 991 poeng (7 062 etter dagens tabell). Under dei olympiske sommarleikane i Melbourne to månader seinare enda han opp på sjuandeplassen, med langt færre poeng.

Lassenius var finsk tikampmeister i åra 1954-56.

### Medalje og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1954 i Bern: Sølvmedalje – 6 424 poeng, bakom Vasilij D. Kuznetsov (6 752)
* OL 1956 i Melbourne: Nr 7 – 6 565 poeng
* EM 1958 i Stockholm: Nr 11 – 6 180 poeng

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Torbjörn Lassenius» frå Wikipedia på tysk, den 25. august 2019.*
**Tor Svendsberget** (fødd 3. november 1947) er ein tidlegare skiskyttar fødd i Aust-Torpa. Han tok sølv på 20 km under VM i skiskyting 1970, samt bronse på 20 km i 1973 og 1974. Svensberget representerte Engerdal Sportsklubb og Sjølisand Skytterlag.

Aktiv
-----

Svendsberget vart verdsmeister for juniorar både i 1967 og 1968. Under verdsmeisterskapen 1970 i Östersund fekk han sølv både individuelt, slått av Aleksandr Tikhonov frå Sovjetunionen, og i stafett. Også i 1971 var han med med norske stafettlaget som tok VM-sølv. Svensberget deltok så i vinter-OL 1972 i Sapporo og kom på åttandeplass på 20 km og fjerdeplass på stafetten. Både i 1973 og 1974 fekk han bronsemedaljen på 20 km under verdsmeisterskapen, i høvesvis Lake Placid og Minsk. I dei to meisterskapane fekk han elles VM-sølv og VM-bronse med Noregs stafettlag.

Svendsberget deltok også i vinter-OL 1976 i Innsbruck, der ein niandeplass på 20 km var hans største prestasjon. To år seinare fekk sitt fjerde VM-sølv i stafett, under meisterskapen i Hochfilzen.

Han vart norsk meister i skifeltskyting i 1977.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tor Svendsberget» frå Wikipedia på tysk, den 16. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |