recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Lansettfiskar** |
| Lansettfisken Branchiostoma lanceolatumLansettfisken *Branchiostoma lanceolatum* |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Deuterostome dyr Deuterostomia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | **Lansettfiskar** CephalochordataHaeckel, 1866 |

**Lansettfiskar** er ei gruppe små ryggstrengdyr som omfattar eit par dusin artar på grunt saltvatn over heile verda. Dei er dei virvellause dyra som står nærast virveldyra; og har mange trekk i anatomi og kroppsbygging som liknar det ein finn hjå desse. Arten *Branchiostoma lanceolatum* finst langsmed norskekysten.

Ein reknar med at det kambriske dyret *Pikaia* er i nær slekt med forfedrane til lansettfiskane.

Kjenneteikn
-----------

Lansettfiskar er små, smale og avlange dyr med ryggstreng langs heile lengderetninga til kroppen. Over denne ligg det eit nerverøyr som svarar til sentralnervesystemet hjå virveldyr, men utan nokon spesialisert hjerne. Det er likevel tjukkare lengst framme.

På undersida av hovudet har dei ei munnopning som leier inn i ein stor gjelletarm. På sidene av denne har dei ei lang rekkje gjellespalter - opp til 200 i somme tilfelle. Dei har korkje kjevar eller augo. Blodkarsystemet er lukka, men utan hjarta. I buken har dei blodkar som kan trekka seg saman og såleis held pumpa i gang sirkulasjonen i kroppen.

Dyra vert sjeldan meir enn 5 cm lange. Over ryggen og under buken har dei ei upara finne som dei nyttar til å lagra næringsstoff i. Desse er naudsynte for danning av kjønnsceller.

Levesett
--------

Som larvar er lansettfiskane planktonisk, og finst frå slutten av juli til oktober. Vaksne individ liknar borna, og lever som regel nedgravne i grov sand med berre hovudet over botnen. Her filtrerer dei mikroorganismar frå vatnet omkring seg. Dei er òg i stand til å symje, noko som er viktig for at dyra skal kunne spreie og formeira seg.

Lansettfiskar vert kjønnsmogne ved treårsalderen, og gytinga skjer i skumringa. Dei er særkjønna og har ytre befruktning.

Kjelder
-------

* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2002
* Moen, Frank Emil & Svensen, Erling: *Dyreliv i Havet - Nordeuropeisk marin fauna* KOM Forlag 2003

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
Glaspaleis i Heerlen i Nederland teikna av Frits Peutz (1935).
Hötorgsskraporna i Stockholm
**Internasjonal stil** (engelsk *International Style*) er ein arkitekturstil som, med føregangarar under mellomkrigstida, dominerte arkitekturen internasjonalt frå byrjinga av 1950-talet til midten av 1970-talet.

Omgrepet blei opphavleg laga før utstillinga som Philip Johnson arrangerte på Museum of Modern Art i New York i 1932. Utstillingskatalogen som Johnson skreiv til utstillinga saman med Henry Russel Hitchcock fekk nettopp tittelen *The International Style*. Katalogen skildra bygningar frå perioden 1922-1932 som ikkje berre nytta det som blei sagt vera det viktigaste strukturelle og konstruktive elementet i moderne arkitektur – det indre rammeverket av stål eller betong – men som også aksentuerte denne berande strukturen gjennom å fjerna berande vegger og behandla heile bygningsvolumet som meir eller mindre sammanvovne abstrakte volum. Viktige førebilete var Frank Lloyd Wright, Deutscher Werkbund, Bauhaus og De Stijl. Av enno større tyding blei Le Corbusier sin Villa Savoye der veggene var tydeleg viste fram som tynne membranar gjennombrotne av horisontale vindaugeband og heile husvolumet var definert av dei (abstrakta) flaumane som skulle strøyma gjennom det.

Utstillingskatalogen kom gjennom den strategisk valde tittelen sin, den detaljerte analysen og store påverknaden til å bli definerande for stilretninga som følgde og som kom til å totalt dominera arkitekturen internasjonalt i fleire tiår etter andre verdskrigen. Fleire av dei viktigaste representantane hans hadde flykta frå Nazi-Tyskland og Sovjetunionen under Stalin, (til dømes Mies van der Rohe), noko som gjorde at heile stilen, saman med modernismen generelt, kom til å assosierast med dei liberale demokratia i vest. På så måte fekk stilen eit eineståande gjennombrot etter krigen, på begge sidene av Atlanteren. På denne tida hadde stilen gått over frå å vera ei diversifisert, eksperimentell rørsle til ein meir konform og formalistisk stil som kombinerte prefab-teknologi med repetitive fasadeelement.

Le Corbusier fekk i oppdrag til å utvikla ein ny type av bustad basert på dei nye ideane – Unité d'habitation blei bygt som ein prototyp i Marseille 1946-1952 – og gjennomførte fleire storskalaprosjekt i India. I USA og øvrige verda vart stilen normskapande og nokre av dei best kjende bygningar er SN-bygningen og Seagram Building i New York. I Noreg er Kalmarhuset i Bergen, Villa Stenersen i Oslo og Ingierstrand bad i Nordre Follo døme. Svenske døme er Folksamhuset og Hötorgshusen.

Allereie då internasjonal stil slo gjennom møtte han motstand, og innan kort tid hadde ei motrørsle teke form: strukturalismen som blei ein føregangar for postmodernismen.

Kjelder
-------

1. ↑  «International Style | MoMA», *The Museum of Modern Art* (på engelsk), henta 12. oktober 2021
2. ↑  Marion Federl. «Internasjonal stil i arkitekturen». NDLA. Henta 12. oktober 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Internationell stil» frå Wikipedia på svensk, den 12. oktober 2021.*
Det er føreslått at denne sida blir fletta med *Firda Folkeblad*. (Sjå eventuelt diskusjon)

***Nordre Bergenhus Folkeblad*** (II) var ei avis som kom ut i Florø frå hausten 1909. Avisa vart frå 1. april 1906 utgjeve i Askvoll i Sogn og Fjordane fylke. Frå skipingsåret 1906 heitte avisa "Firda Folkeblad". Avisa fekk namnet "Nordre Bergenhus Folkeblad" i 1907. Dette var ei venstreavis frå starten, etterkvart vart avisa redigert på nynorsk. I 1917 vart avisas undertittel "Organ for bønder og fiskere", bytt til "Blad for bonden og fiskaren", samstundes slo nynorsken for alvor inn i spaltene til "Nordre Bergenhus Folkeblad". Frå 1919 heitte avisa *Firda Folkeblad*. Avisa drog opp takten frå to til tre avisdagar i veka same året, men måtte gå attende på to avisdagar året etter. Namnet *Nordre Bergenhus* kom av namnet på noverande Sogn og Fjordane fylke, Nordre Bergenhus amt. Nemninga amt vart nytta i staden for fylke. Amtsnamnet gjekk ut av bruk same året avisa skifte vekk frå amtsnemninga. 
I Florø tok ei avis namnet «Nordre Bergenhus Folkeblad» alt i 1887, medan byens første avis, "Nordre Bergenhus Amtstidende", hadde eit fem år langt opphald i Førde (1887-1891). Det første "Nordre Bergenhus Folkeblad" var eit moderat venstreblad, og såleis meir ein forløpar til Frisinnede Venstre sine nyliberale aviser rundt hundreårsskiftet, enn dei bygderadikale venstreavisene, som "Firda Folkeblad", seinare "Nordre Bergenhus Folkeblad", var ein representant for.
| **Logroño** |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Logroño | Byvåpenet til Logroño |
| **Flagget til Logroño** | **Byvåpenet til Logroño** |

 |
| Plassering |
| 

Logroño is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | La Rioja |
| Provins | La Rioja |
| Grunnlagd | 1095 |
| Borgarmeister | Tomás Santos |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  79,57 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 150 071   1 886 /km² |
| Koordinatar | 42°27′″N 2°26′″W﻿Koordinatar: 42°27′″N 2°26′″W﻿ |
| Høgd over havet | 384 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 26001-26009 |
| **Nettstad:** www.logroño.org |

**Logroño** er ein by nord i Spania ved elva Ebro. Han er hovudstad i den autonome regionen La Rioja, tidlegare kalla provinsen Logroño. 

Byen har kring 150 000 innbyggjarar og er handelssenter for Rioja-vinen, som området er kjent for. Her vert òg produsert tømmer, metall og tekstilar.

Geografi
--------

Logroño ligg nord i regionen La Rioja, ved elva Ebro, 384 meter over havet. Camino de Santiago går gjennom byen. Byen ligg 152 km frå Bilbao, 336 km frå Madrid og 468 km frå Barcelona.

Historie
--------

Puente de Piedra.
Logroño er ein gammal busetnad, først under romarane med namnet *Vareia*, og så av keltarar. Frå 900-talet kjempa Kongedømet Navarra og Kongedømet Castila om byen. Regionen vart til slutt annektert av Castilla. Alfonso VI av Castilla gav Logroño byrettar i 1095 som fungerte som modell for andre spanske byar. I 1609 og 1610 var Logroño hovudsete for inkvisisjonen, der påståtte baskiske heksar vart brende.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Logroño**

* Offisiell side

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Logroño» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 55°41′35.002″N 12°37′0.0012000″E﻿

Vindmøller på Refshaleøen
**Refshaleøen**, kalla **Eurovision Island** (*Eurovision-øya*) under Eurovision Song Contest 2014, er ei øy i Københavns Havn i Danmark, som fram til 1996 husa skipsverftet Burmeister & Wain. Skipsverftet hadde tidlegare 8 000 tilsette, og framstår derfor som eit ikon i dansk industrihistorie.

Eurovision Song Contest 2014
----------------------------

B&W Hallerne som ligg på øya, vil vere arena for Eurovision Song Contest 2014, og under tevlinga vil øya verte kalla Eurovision Island.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Refshaleøen» frå Wikipedia på dansk, den 2. september 2013.*

Fotnotar

1. ↑  Robert Hoftun Gjestad (2. september 2013). «Danskene valgte Køben» (på norsk). Aftenposten. Henta 2. september 2013.

| * v
* d
* e
Eurovision Song Contest 2014 |
| --- |
| 
* B&W Hallerne
* Eurovision Island
* Jon Ola Sand

 |
| Sjå òg malane for land, deltakarar, songar og låtskrivarar |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***Aniara. En revy om mennesket i tid og rom*** (svensk originaltittel *Aniara. En revy om människan i tid och rum*) er eit episk dikt i sjangeren science fiction av den svenske nobelprisvinnaren Harry Martinson. Diktet blei utgjeve i 1956. Tittelen er ein neologisme basert på det greske ordet ἀνιαρός, som tyder 'trist, trettande'.

Norsk omsetjing
---------------

Den norske omsetjinga er utgjeven på Pax forlag og dessutan av bokklubben som del av serien Århundrets Bibliotek i 2006. Espen Stueland og Johann Grip står bak omsetjinga.

Andre medie
-----------

### Opera

31. mai 1959 hadde ein opera i to akter basert på verket premiere på Kungliga Operan i Stockholm. Librettoen var skriven av Erik Lindegren og musikken av Karl-Birger Blomdahl. Verket gjekk som fjernsynsteater året etter. Operaen blei oppført i Oslo i 1960. Blomdahl var i 1965 den første som fekk Nordisk råds musikkpris, for musikken til Aniara.

### Musikk

Tommy Körberg og Carl-Axel Dominique gav i 1997 ut eit album kalla *Aniara* med tekstar av Martinson.
Ketil Bjørnstad ga i 1983 ut eit album med same namn inspirert av Martinson si utgjeving.
Tittelsporet på albumet *The Great Escape* frå 2010 av det svenske progressiv metal-bandet Seventh Wonder er basert på Martinson sitt verk.

Kulturell innverknad
--------------------

### Norsk science fiction-foreining

Studentane si science fiction-foreining ved Universitetet i Oslo heiter Aniara og er kalla opp etter diktet. Foreininga blei stifta i 1965 med mellom andre Jon Bing og Tor Åge Bringsværd til stades.

### Aniara-prisen

Svensk Biblioteksförening har kvart år sidan 1974 delt ut *Aniara-prisen* til ein svensk forfattar av skjønnlitteratur for vaksne.

Referansar
----------

1. ↑  Göran Hägg: Den svenska litteraturhistorien (Wahlström & Widstrand, Stockholm 1996), s. 517-519
2. ↑  Pax forlag si nettside om boka
3. ↑  *Bokklubben si nettside om boka*, arkivert frå originalen 1. februar 2014, henta 30. januar 2014
4. ↑  Bibsys
5. ↑  Åke Sällström: Opera på Stockholmsoperan (Norstedt, Stockholm 1977), s. 167
6. ↑  TV-teatern tio år: 1954-1964 : en krönika i ord och bild (Sveriges Radio, Stockholm 1964)
7. ↑  Store norske leksikon om Karl-Birger Blomdahl
8. ↑  *Biografi om åra 1991-2000 på Tommy Körberg si eiga nettside*, arkivert frå originalen 21. februar 2014, henta 30. januar 2014
9. ↑  Discogs si nettside om utgjevinga
10. ↑  CD-hefte til Seventh Wonder: The Great Escape (Lion Music 2010)
11. ↑  Det Norske Studentersamfund i artikkel om foredrag om Aniara Science Fiction-forening
12. ↑  *Svensk Biblioteksförening om Aniara-prisen*, arkivert frå originalen 20. mai 2012, henta 30. januar 2014
**Document.no** er ei norsk nettavis som inneheld politisk analyse, kommentarar, essay og reportasjar og som gjev ut bøker innan politisk filosofi på Document forlag. Nettstaden har hovudvekt på norsk og europeisk politikk med fokus på utfordringar knytte til innvandringar og møte mellom islamske- og andre kulturar. Document.no dekker også internasjonal politikk og har eiga spalte med gjesteskribentar frå inn- og utland. Nettstaden presenterer også kunstnerisk stoff innan litteratur, biletkunst og musikk.

Talet på unike lesarar per månad låg i april 2012 på over 50 000. Nettstaden oppgav i juni 2015 å ligge stabilt på om lag 100 000 unike lesarar, og oppgav nær 270 000 lesarar for september 2016. Document.no er eigd og utgjeve av aksjeselskapet med same namn. Hans Rustad er redaktør og Hanne Tolg Parminter er dagleg leiar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Document.no» frå Wikipedia på bokmål, den 30. april 2017.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Red.: Status og 53 000 lesere i april - Document.no
2. ↑  «179 000 Document-lesere».
3. ↑  «Red.: Document-suksessen fortsetter: 270.000 unike IP-adresser i september». *Document*. 18. oktober 2016. Henta 18. oktober 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
Dobrudsjafjella
**Dobrudsjaplatået** (rumensk *Podişul Dobrogei*) er eit platå aust i Romania i regionen Dobrudsja. Det grensar til Donau i nord og vest, og til Donaudeltaet og Svartehavet i aust. 

Middelhøgda til platået er rundt 200-300 meter over havet. Den nordlege delen er det høgaste området av platået og det høgaste punktet er Ţuţuiatu/Greci i Măcinfjella med ei høgd på 467 moh. 

Klimaet er noko varmare og tørrare enn resten av Romania og derfor finn ein fleire planter frå Middelhavsområdet her. 

Elvane Casimcea og Taiţa renn over platået frå vest til aust. Det er fleire innsjøar og nokre lagunar og dei viktigaste av desse er Oltina, Bugeac, Mangaliasjøen, Techirghiolsjøen, Siutghiol, Tasaul og Razim.

Inndeling
---------

Platået er vidare delt inn i 

* Măcinfjella
* Casimceaplatået
* Tulceaåsane
* Medgidiaplatået
* Negru Vodă-platået
* Oltinaplatået
* Istriaplatået

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dobrogea Plateau» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juli 2008.*
|  |
| --- |
| **Pomerans** |
| PomeransPomerans |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Sapindales |
| **Familie:** | Rutaceae |
| **Underfamilie:** | Aurantioideae |
| **Stamme:** | Citreae |
| **Slekt:** | Sitrusfrukt *Citrus* |
| **Art:** | **Pomerans** *C. ×* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Citrus × aurantium***L. 1753 |

**Pomerans** (*Citrus aurantium*) er eit tre i sitrusslekta og frukta på treet. Pomeransar kan også kallast **bitterappelsin** eller **chinotto**. Fruktene er gule og kuleforma, med tjukt skal ytst. Dei er hole inst. Fruktkjøtet er svært bittert på smak og inneheld mykje stein.

Treet stammar frå Asia, men er vanleg dyrka mellom anna i middelhavslanda, der det blei innført for nær 1000 år sidan. Fruktene heng på treet svært lenge, og treet kan plantast i hagar og parkar som prydtrer. 

Heil og oppskoren pomerans
Pomerans blir ikkje eten naturell, men heile frukta kan brukast til marmelade. Skalet har ein skarp aromatisk smak og kan brukast til kandisering (sjå sukat), likør (som curaçao og cointreau) eller gin. Av blomane kan ein vinna ut neroliolje, som blir brukt i parfyme.

Planten oppstod som ein hybrid mellom *Citrus maxima* (pomelo) og *Citrus reticulata* (mandarin). 
Pomerans er sjølv opphav til sitrushybridar som klementin (kryssa med mandarin) og bergamott (kryssa med limett).

Kjelder
-------

1. ↑  «Plant Profile for Citrus ×aurantium L. (pro sp.)», usda.gov

* «pomerans» (23. januar 2013). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 31. juli 2015.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* ITIS

 |
Polýegos is located in Hellas
Plasseringa til Polýegos

**Polýegos** (gresk Πολύαιγος), eller *Polyaigos*, er ei øy i Hellas som høyrer til Kykladane i Egearhavet. Øya ligg nær Mílos og Kímolos, og namnet tyder «mange geiter» etter dei mange geitene som lever her.

Polýegos har 2 innbyggjarar (2011) og høyrer til kommunen Kímolos, som er ein del av periferieininga Mílos i periferien Dei sørlege egeiske øyane.

Øya er opp mot 6 km lang og 4,3 km brei. Ho har eit areal på 18 km² og ei kystlengd på 22–27 km. Ho ligg berre 2 km søraust for Kímolos og 6 km frå Mílos. Det er to fjell på øya. Strongyló er 330 moh og Psiló Vounó 370 moh.

Det meste av øya høyrer til den gresk-ortodokse kyrkja, og mindre delar høyrer til lokale gjetarar frå dei nærliggande øyane.

Polýegos er stort sett ei berr øy, men har mange flotte strender, særleg i sør. I tillegg har ho fleire grotter.

Referansar
----------

1. ↑  Folketeljing 2011, revidert

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Polyaigos frå Engelsk Wikipedia .*

  


| * v
* d
* e
Kykladane |
| --- |
| **Ándros** • **Tínos** • **Mýkonos** • Dílos • Rínia • **Sýros** • Járos • **Kéa** • Makrónisos • **Kýthnos** • **Sérifos** • Vous • Serifopoúla • **Sífnos** • **Kímolos** • Polýegos • **Mílos** • Andímilos • **Andíparos** • Despotikó • **Páros** • **Náxos** • Skhinoúsa • Iráklia • Koufonísia • Kéros • Donoúsa • **Amorgós** • **Folégandros** • **Síkinos** • Kardiótissa • **Íos** • **Santoríni (Thíra)** • Thirasía • **Anáfi** |

Koordinatar: 36°46′N 24°38′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Fyrste sida av Stefan Ramułt sitt *Ordbok over det kasjubiske, altso det pommerske språket* (klikk på biletet for å forstørre)
**Pommersk** var ei gruppe av nærskylde dialektar som høyrde til den lechitiske undergruppa av vestslaviske språk. Det vart brukt i Pommern, og kasjubisk er den einaste dialekten som har overlevd fram til no. Den geografiske plasseringa gjorde at dialektane i gruppa viste trekk som er typiske både for polsk og polabisk.

Omgrepet **det pommerske språket** dukkar opp ganske ofte, men er upresist fordi dei faktiske forholda mellom dialektane ikkje er kjende, hovudsakleg grunna mangel på kjelder. Dette omgrepet opptrer ogso i samanhengar der det viser direkte til kasjubisk eller til språket dei pommerske dialektane utvikla seg frå. Tradisjonelle studiar i polsk dialektologi plasserer derimot pommersk inni det polske dialektområdet.

Den pommerske gruppa inneheld vestpommerske talemål, slovinsk talemål og kasjubisk. Gjensidige forhold mellom desse talemåla og forholdet deira til grannespråka polabisk og polsk er vanskeleg å vurdere, spesielt sidan det berre er kasjubisk som framleis er i live og vert brukt av relativt få menneske i det pommerske voivodskapet i Nord-Polen.

Referansar
----------

1. ↑  Milewski, Tadeusz (2006). *Językoznawstwo*. Warszawa: PWN.
2. ↑  Ramułt, Stefan (2011). *Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego*. Gdynia: Region.
3. ↑  *Lingvistisk kort av vestslaviske land i 800-950 med ei separat pommersk dialektgruppe*, arkivert frå originalen 8. mars 2012, henta 25. mai 2014
4. ↑  Brückner, Aleksander (1960). *Dzieje języka polskiego*. Wrocław: Ossolineum.

| * v
* d
* e
Slaviske språk |
| --- |
| Austslaviske språk | 
* belarusisk
* russisk
* ukrainsk

 |
| Vestslaviske språk | 
* tsjekkisk
* slovakisk
* polsk
* pommersk
* kasjubisk
* polabisk
* schlesisk
* sorbisk (over- og nedersorbisk)

 |
| Sørslaviske språk | 
* bulgarsk
* makedonsk
* serbokroatisk
	+ bosnisk
	+ kroatisk
	+ montenegrinsk
	+ serbisk
* slovensk

 |
| Andre | 
* urslavisk
* gammalkyrkjeslavisk
* kyrkjeslavisk
* interslavisk
* russenorsk

 |
**Verdshandelssenteret i New York** (engelsk *World Trade Center in New York*, ofte forkorta «WTC») var eit kompleks av bygningar i New York der dei to mest kjende var tvillingtårna, som vart ramma av eit terrorangrep 11. september 2001, da tårna vart øydelagd av to passasjerfly som kræsja inn i bygningane.

WTC var verdas høgaste skyskrapar da det opna i 1972. Dei to tvillingtårna strekte seg 110 etasjar over asfalten på nedre Manhattan og inneheldt kontor for ei rekke handels- og finansinstitusjonar. 

WTC vart teikna av den amerikanske arkitekten Minoru Yamasaki saman med Antonio Brittiochi.

* Etter terroriståtaket i september 2001.Etter terroriståtaket i september 2001.
* To lyssøylar til minne om tvillingtårna.To lyssøylar til minne om tvillingtårna.
* Tvillingtårna opplyste om kvelden.Tvillingtårna opplyste om kvelden.

Sjå òg
------

* Konspirasjonsteoriar kring 11. september-åtaket

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Verdshandelssenteret i New York**
**Vrahovice** er ein landsby i Den tsjekkiske republikken, nær Prostějov i Olomouc-regionen. Administrativt er det ein del av Prostějov-distriktet. Staden har ca 3800 innbyggjarar. I landsbyen ligg mellom anna Sankt Bartholomeüskyrkja, eit postkontor og eit par pubar.

Vrahovice blei første gongen nemnt i 1337. Ordet «Vrah» tyder 'fiende' på gamal-tsjekkisk. I mellomalderen var det mange ulike eigarar av landsbyen. Den største utviklinga av staden skjedde i mellomkrigstida då Josef Stříž var borgarmeister og vegane til Prostějov og Vrbátky og eit nytt rådhus blei bygde.

Etter andre verdskrigen var det i Vrahovice ein interneringsleir for tyskarar frå Prostějov-regionen som venta på å bli overførte til Tyskland. Mellom 1950 og 1954, og sidan 1973, er Vrahovice ein del av Prostějov.

Spolek za staré Vrahovice er ei foreining for lokalhistorie, miljøvern og utvikling av Vrahovice. Mellom 2010 og 2015 etablerte foreininga Arboretum Vrahovice, eit arboret med tre frå Europa, Asia og Nord-Amerika.

Referansar
----------

1. ↑  Arboretum Vrahovice (tsjekkisk)]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
Vozrozjdenija sett frå rommet i november 1994
**Vozrozjdenija** (usbekisk *Tiklanish orollari*; russisk Остров Возрождения) er ei tidlegare øy, i dag ei halvøy, i Aralsjøen. Ho vart ei halvøy i 2002 på grunn av inntørkinga til innsjøen. Ho er i dag delt mellom Kasakhstan og Usbekistan.

Øya låg sentralt i Aralsjøen og var eit av dei største testområda for Sovjetunionen si gruppe for mikrobiologisk krigføring. I 1948 vart det oppretta eit topphemmeleg sovjetisk laboratorium for biologiske våpen. Rykte om farane på øya vart spreidd av sovjetiske avhopparar, som Ken Alibek, den tidlegare sjefen for Sovjetunionen sitt biovåpenprosjekt. I følgje frigjevne dokument var det her at sporar av miltbrann og byllepestbakteriar vart putta i våpen og lagra. Den største byen på øya er Kantubek, som i dag ligg i ruinar, men som hadde om lag 1 500 innbyggjarar.

Dei siste forskarane reiste frå øya seint i 1991. Mange av behaldarane med sporer vart ikkje lagra skikkeleg eller øydelagd, og ein fryktar at dei i løpet av tiåra har byrja å lekke. Etter kvart som Aralsjøen held fram med å tømmast vil større og større område av øya vert forbunde med land. Mange forskarar fryktar at dyr kan føre med seg dei dødelege stoffa bort frå øya.

I 2002 vart det utført ein ekspedisjon for å nøytralisere det som truleg var det største lageret av miltbrann i verda. Den biokjemiske teknikaren Brian Hayes frå Pentagon i USA leia eit lag på 113 menneske som nøytraliserte mellom 100 og 200 tonn med miltbrannsporar i løpet av tre månader. Operasjonen kosta om lag 30-35 millionar kroner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vozrozhdeniya Island» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Velkomen til Miltbrannøya - Guardian Unlimited
* Vozrozjdenija vert landfast Arkivert 2008-09-29 ved Wayback Machine.
* Satellittbilete frå NASA som viser skilnaden mellom 1989 og 2003. Arkivert 2008-09-20 ved Wayback Machine.
* Den biologiske oppreinskinga av Vozrozjdenija Arkivert 2009-05-06 ved Wayback Machine.
* Tidlegare sovjetiske biologiske våpenfasilitetar i Kasakhstan Arkivert 2001-11-11 ved Library of Congress Web Archives
* Satellittbilete av det sovjetiske laboratiumet i 1960
* Pala, Christopher (2003), *Anthrax Island* *The New York Times*, 12. januar 2003.

Fotnotar

1. ↑  *Aralsjøen på visibleearth.nasa.gov*, arkivert frå originalen 28. juli 2010, henta 10. januar 2008

Koordinatar: 45°09′N 59°19′E﻿
**Vrangselva** (svensk *Vrångsälven*) er ei elv som renn frå Lierfløyta i Kongsvinger kommune, gjennom Eidskog kommune og vidare over grensa inn i Eda kommun i Sverige der ho renn ut i sjøen Hugn. Derfrå renn vatnet vidare gjennom andre elvar og sjøar før det når Vänern og følgjer Göta älv ut i Kattegat.

Sidan vasskiljet mellom Vingersjøen og Vrangselva berre er nokre få meter høgt, vil vatn ved høg vasstand i Glomma renne via Vingersjøen og over i Vrangselva. Dette fenomenet vert kalla bifurkasjon. Det er mogeleg at Vrangselva følgjer det tidlegare løpet til Glomma slik det var før noko fekk Glomma til å renne vestover ved Kongsvinger.

Vrangselva vart i 1971 råka av krepsepest som spreidde seg oppover frå Sverige. Det vart prøvd å stoppe spreiinga med elektriske gjerde, men desse mislukkast. Spreiinga stoppa først ved ei betongdemning nesten øvst i elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vrangselva» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Pettersson, Lars-Evan: «Glommas bifurkasjon ved Kongsvinger»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Robert Michael Gates** (fødd 25. september 1943 i Wichita i Kansas i USA) er ein USA-amerikansk statsmann og akademikar som har vore forsvarsminister både i George W. Bush og Barack Obama sine regjeringar. Han var direktør for Central Intelligence Agency (CIA) frå 6. november 1991 til 20. januar 1993.

Den 8. november 2006 vart Gates nominert av president George W. Bush til å etterfølgje Donald Rumsfeld som amerikansk forsvarsminister. Senatet i USA godkjende nominasjonen den 6. desember 2006 med stemmealla 95–2. Gate vart teken i eid som forsvarsminister den 18. desember 2006. President Barack Obama gjennominerte Gates til forsvarsminister då han tok over presidentvervet etter Bush, sjølv om Gates var medlem av Det republikanske partiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Robert Gates» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Logo
**Ja til EF** vart stifta i februar 1972, etter at resultatet av forhandlingane om norsk medlemskap i EF låg føre. 

Organisasjonen brukte dei same arbeidsmåtane som Folkerørsla mot EEC - det vart verva medlemmer, arrangert folkemøte, laga opprop og spreidd materiell. Det halve året organisajsonen var i arbeid, hadde dei nærare 1500 «stands» over heile landet med frivillig mannskap som delte ut flygeblad og jakkemerke, og dei opplevde at ja-sida fekk god framgang på meiningsmålingane, spesielt dei som vart tekne opp av Norsk Gallup. 

Formannen for organisasjonen var arbeidarpartiveteranen Reidar Carlsen, han vart vald våren 1972 etter at Einar Gerhardsen hadde sagt nei til å engsjere seg aktivt i EF-striden. Dagleg leiar var Ola H. Medliaas.

Organisasjonen fekk pengar frå næringslivet. Han fekk òg, på line med Folkerørsla, tilskott frå staten til informasjonsarbeidet.

Kjelder
-------

* Berge Furre: *Norsk historie 1914-2000* Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5549-9
* Edvard Bull / Knut Mykland: *Norges historie - Norge i den rike verden* J. W. Cappelens forlag 1979 ISBN 82-02-03449-3
* Yngvar Ustvedt *Overflod og opprør - Det skjedde i Norge bind 3 1961-72* Gyldendal Norsk Frolag AS 1981 ISBN 82-574-0137-4

Sjå òg
------

* Nei til EU
* Ungdom mot EU
* Europarørsla
* Europeisk Ungdom
Dei fire evangelistane måla av Claesz Soutman.
**Dei fire** **evangelistane** i kristendommen er Matteus, Markus, Lukas og Johannes, som etter tradisjonen skal ha skrive dei fire fyrste bøkene i Det nye testamentet. Matteus og Johannes blir begge rekna som til følgjesveinane til Jesus. Matteus var tollbetjent og Johannes var fiskar. Markus var medarbeidar av apostelen Peter, og Lukas var ein gresk lege og medarbeidar av Paulus.

Symbol
------

*Hovudartikkelen for dette emnet er **Evangelistsymbol**.*

Dei fire evangelistane har symbol knytte til seg som er inspirerte av vers i Det gamle testamentet, Esekiels bok og teke opp att i Johannes' openberring.

* Matteus – menneske med venger, engel. Symboliserer at Gud blir menneske
* Markus – løve med venger. Løva er eit symbol for kongeleg makt.
* Lukas – Okse. Eit symbol for offer og bønn.
* Johanne – Ørn. Symboliserer inspirasjonen av den heilage anden.

Symbola blir nytta i kyrkjekunst saman med avbildingar av evangelistane eller som eigne symbol for evangelistane. Gjennomgåande blir Matteus, Markus og Lukas avbilda som gamle menn som sit innandørs og skriv, medan Johanne blir avbilda som ein ung mann som sit utandørs.

Kjelder
-------

1. ↑  «Evangelium, evangelisterna & symbolerna». Svenska Kyrkan Linköping. Arkivert frå originalen 29. juli 2014. Henta 29. juli 2014.
2. ↑  «Liten Kyrklig ordlista». Arkivert frå originalen 4. mars 2012. Henta 29. juli 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Evangelisterna» frå Wikipedia på svensk, den 24. juli 2023.*
Eit russisk ikon som skal førestille evangelisten Markus.
**Evangelisten Markus** (1. hundreåret e.Kr.) blir rekna for å vere forfatteren av Evangeliet etter Markus og ein følgjesvenn av Apostelen Peter. Han følgde Apostelen Paulus og Barnabas på Pauli første reise. Etter ein kraftig disputt skilde Paulus og Barnabas lag, og Markus vart med slektningen sin, Barnabas til Kypros (Apg. 15, 36-40). Dette var medverkande til at Markus skreiv sitt evangelium. Paulus kalla han seinare til seg, og kallar han for sin medarbeidar. Hans symbol som evangelist er ei løve.

Markus var mellom dei fyrste som slutta seg til tanken om å omvende folka i Romarriket til den kristne trua, og reiste mykje kring i riket i samband med dette. Mellom anna var han i Roma, der han vart ein uskiljande disippel, samarbeidspartnar og sekretær til apostelen Peter. Han evangeliserte òg i Egypt, der han ifylgje tradisjonen skipa Den ortodokse koptiske kyrkja, vart den fyrste biskopen i denne kyrkja, med sete i byen Alexandria, og etablerte den koptiske kyrkja sin liturgi, som er rekna som den eldste liturgien (ordninga av gudstenesta) i heile den kristne kyrkja.

Men folk som irriterte seg over dei mange han fekk kristna, tok han til fange, og han døydde som martyr i år 67 i ei lita fiskarhamn i nærleiken av Alexandria, der det seinare vart bygd eit kapell for leivningane hans. Opplysningar frå trehundretalet syner at grava til den heilage Markus vart rekna som ein viktig valfartsstad, og kappa hans, som vart teke vare på i Alexandria, skulle dei koptiske patriarkane i hundreåra etterpå take på seg når dei vart sett inn i embetet. 

Byvåpenet for Venezia, løva med venger, som er symbolet for evangelisten Sankt Markus, er å sjå på den venetianske festninga på øya Spinalonga ved Kreta i Hellas. *PAX TIBI MARCE EVANGELISTA MEVS*.
I året 828 var byen og republikken Venezia i det noverande Italia på leiting etter ein kraftfull vernehelgen som sette byen i stand til å kunne ta opp kampen med Roma og denne byen sin vernehelgen, apostelen Sankt Peter. To venetianske kjøpmenn reiste difor til det vesle kapellet ved Alexandra, der relikviane etter Markus låg, og stal dei med seg til Venezia, der den store Markuskatedralen (Basilica di San Marco) deretter vart bygd for å hyse dei. Ei legende vart nytta til å rettferdiggjere det grove tjuveriet og overtyde om at det var i samsvar med den himmelske styringa at relikviane skulle vere i Venezia: Ein engel hadde synt seg for Markus under ei av misjonsreisene hans til den lagunen der Venezia langt seinare vart grunnlagt, og sagt til han: «Fred over deg, Markus, evangelisten min, her skal du få kvile». Slik vart evangelisten Markus vernehelgen for byen og republikken Venezia, og symbolet for han, løva med venger, vart symbolet for Venezia, og nytta i byvåpenet.

Fotnotar
--------

1. ↑  hebr. מרקוס, gresk Μάρκος

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Torodd Kinn** (fødd 7. januar 1967 i Flora) er ein norsk språkforskar. 

Kinn er utdanna ved Universitetet i Bergen i faga tysk, allmenn lingvistikk og nordisk. Han vart cand.philol. i 1993 og disputerte for dr.art.-graden i 2001 med avhandlinga *Pseudopartitives in Norwegian*. I 2006 gav han ut *Academic Voices – Across Languages and Disciplines* saman med Kjersti Fløttum og Trine Dahl. 

Han vart tilsett som førsteamanuensis i nordisk språkvitskap ved Universitetet i Bergen i 2006 og har vore professor sidan 2011.

Kinn forskar og underviser hovudsakleg innanfor norsk grammatikk, semantikk og språkhistorie, men har òg forska innanfor tekstlingvistikk og personnamn. Saman med Lars Anders Kulbrandstad gav han ut den fjerde utgåva av *Språkets mønstre* i 2016. Denne læreboka i det norske språksystemet kom i femte utgåve under namnet *Språkmønster* i 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Torodd Kinn si nettside ved UiB
* Torodd Kinn si publikasjonsliste

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CRIStin

 |
**Stord Venstre** er lokallaget for Venstre i Stord kommune. Stord Venstre blei stifta 14. juni 1884. Ved lokalvalet i 2011 fekk Stord Venstre ei oppslutning på 5,34 % og to representantar i kommunestyret, ordførarkandidat Håkon Frode Særsten og ungdomskandidat Geir Angeltveit.

Historie
--------

Stordøens Venstreforening blei stifta 14. juni 1884 med Østen Eskeland som formann. Foreininga blei oppløyst 19. mars 1892 som følge av usemje mellom den radikale og den moderate fløyen i partiet Venstre. Som resultat av denne delinga blei Stordøens rene Venstreforening og Stords Moderat-Conservative Forening stifta.

Baard Haugland frå Stord Venstre blei statsråd i 1884 og er ofte blitt kalla den første bondestatsråd. Meir presist var han den første statsråden som ikkje hadde akademisk grad eller embete.

Referansar
----------

1. ↑  Valresultat for Stord Kommune[*daud lenkje*] Stord kommunes nettsider, henta 13. september 2011.
2. ↑  Stord Venstres liste Stord Venstres nettsider.
3. ↑  Baard M Haugland Store Norske Leksikon, henta 29. august 2012

Kjelder
-------

* "Stord Venstre 100 år". I Bladet Sunnhordland 13. Juni 1984.
* "Partiskiping og rikspolitikk på Stord før 1905". I Bladet Sunnhordland. 31. Mai 2005.
* Nils Olav Østrem (2005): Stord frå steinalder til oljealder, Band II: 1720 - 1900 Arkivert 2016-11-14 ved Wayback Machine.
* Yngve Skjæveland (2006): Stord frå steinalder til oljealder, Band III: 1900 - 2006 Arkivert 2016-11-14 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stord Venstre
* Hordaland Venstre
**European Geostationary Navigation Overlay System** eller **EGNOS** er ein teknologi utvikla av Den europeiske romfartsorganisasjonen. Teknologien forbetrar grannsemda i GPS- og GLONASS-mottakarar. Tre geostasjonære satellittar (i motsetnad til navigasjonssatellittane) utgjer systemet og eit nettverk av bakkestasjonar som mæler avvik i navigasjonssignala på grunn av atmosfæriske og andre tilhøve. EGNOS gjev ei posisjonsgrannsemd på rundt 2 meter.

Nokre produsentar av GPS-mottakarar kallar EGNOS, WAAS og MSAS for Satellite Differensiell GPS (SDGPS).

Systemet skulle ha vore operativt i juni 2005, men vart først erklært operativt 1. oktober 2009.

Sjå òg
------

* Wide Area Augmentation System (WAAS) – det amerikanske motstykket
* Galileo – det europeiske satellittnavigasjonssystemet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «European Geostationary Navigation Overlay System» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2020.*

1. ↑  «What is EGNOS?». *www.esa.int* (på engelsk). Henta 14. desember 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* ESA si offisielle side om EGNOS.
**Jan Borgersen** (6. mars 1932–6. juni 1983) var ein norsk friidrettsutøvar frå Fredrikstad. Han vart noregsmeister på 110 meter hekk i 1952 og 1954, i 1954 også på 400 meter hekk. Borgersen, som var medlem i Fredrikstad IF, forbetra i september 1954 to gongar den norske rekorden på langhekken.

### Aktiv

Mot slutten av august 1952 vann Borgersen gullmedaljen på korthekken under NM i Oslo. Ei veke seinare i København tangerte han Konrad Hauges 20 år gamle norske rekord i øvinga. I landskampen mot Danmark overraska og vann han på tida 14,8 sekund.

Under Friidretts-NM 1954 i Sarpsborg vann Borgersen begge hekkeløpa, på 110 m hekk viste han favoritten Tor Olsen til sølvplass. Borgersen forbetra sitt personbeste på 400 meter hekk med 1,3 sekund då han på Bislett stadion den 11. september 1954 sletta den 20 år gamle noregsrekorden til Holger Albrechtsen. Deretter reiste han til Athen og landskamp mot Hellas. Onsdagen 16. september vann han langhekk-øvinga og flytta den blodferske rekorden ytterlegare to tidels sekund, ned til 53,2 sekund. Med eitt tidels sekund betre tid tok Kai Sjøberg i 1956 over som norsk rekordhaldar på 400 m hekk.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1951 i Oslo: Bronsemedalje på 110 m hekk
* 1952 i Oslo: Gullmedalje på 110 m hekk
* 1954 i Sarpsborg: Gullmedalje på 110 m hekk og 400 m hekk
* 1955 i Oslo: Sølvmedalje på 110 m hekk og 400 m hekk
* 1956 i Stavanger: Sølvmedalje på 110 m hekk og 400 m hekk

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 13. september 1954
* Arbeiderbladet 16. september 1954
**1. FC Köln** er ein fotballklubb frå Köln i Tyskland, skipa i 1948.

Soge
----

Köln hadde sin første store periode i første halvdelen av 1960-åra. I 1960 kom klubben på andreplass i sluttspelet. To år seinare, i 1962, vann Köln sluttspelet og vart seriemeister i Vest-Tyskland. I sluttspelet for 1963 kom klubben på andreplass. I 1964 gjekk Köln til topps i den aller første Bundesligaen, medan det vart sølvplass i 1965. Köln vann den vest-tyske cupen i 1968. Laget spelte seg fram til cupfinalar i 1970, 1971 og 1973, men tapte alle gongane. Den sentrale spelaren på Köln i denne tida var midtbanespelaren Wolfgang Overath, i dag styreleiar i klubben.

Høgdepunktet for Köln kom i 1978, då klubben vann både serien og cupen i Vest-Tyskland. I 1986 spelte Köln seg fram til finalespel i UEFA-cupen. Men etter 1-5 i bortekampen mot Real Madrid, hjelpte det lite med 2-0 på heimebane. Berre kring 15 000 hadde møtt opp på RheinEnergieStadion.

Etter 1992 har ikkje Köln klart å hevde seg i tysk fotball.

Sommaren 2011 tok Ståle Solbakken over som trenar for FC Köln. Våren 2012 vart han fjerna frå stillinga då klubben låg tredje sist, ved sesongslutt var Köln nest sist og rykte ned i 2. bundesliga. Laget to steget oppatt i bundesliga i 2014.

Merittar
--------

* UEFA-cup-finalist: 1986
* Tysk seriemeister: 1962, 1964, 1978
* DFB-cup-vinnar: 1968, 1977, 1978, 1983

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «FC Köln» frå Wikipedia på bokmål, den 23. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Brunost.
Bruonst på brødskiver.
**Brunost** er ei samlenemning på ostar som har ein brunleg farge og er laga av myse, det vil seie det som er att av mjølka etter at ostestoffet er brukt til kvitost. Dei kan òg kallast geitost (sjølv om det finst *kvit* geitost). Velkjende typar brunost er fløytemysost og gudbrandsdalsost. Brunosten er halvfast og har smaksnyansar som sjokolade og karamell. I Sverige er ostetypen kjend som *mesost*.

Produksjon
----------

Dei fleste brunostane blir laga av ei blanding av ku- og geitemjølk, medan nokre variantar baserer seg på berre ein av delane. Smaken vert mildare di meir kumjølk som vert brukt. Smaken er oftast kraftigare og skarpare enn vanleg, fersk kvit eller gul ost. 

Ein lager osten ved å setja mjølk og fløyte til myse. Denne blandinga blir kokt forsiktig i fleire timar slik at vatnet fordampar. Varmen gjer mjølkesukkeret til karamell. Brunost er oftast svært søt, men lite proteinrik samanlikna med kvitost.

Dersom ein avbryt kokinga før osten er ferdig får ein prim, ein slags mjuk, smørbar brunost.

Bruk
----

Brunost er mest brukt som pålegg, men kan òg brukast med hell i sausar, ofte saman med einebær, der han gjev ein svak karamellsmak.

Brune ostar
-----------

* Fløytemysost: Vert laga av kumjølk. Ingrediensane er myse, mjølk og fløyte.
* Geitost: Ingrediensane er geitmyse, geitefløyte og geitemjølk.
* Gudbrandsdalsost: Geitemysost frå Gudbrandsdalen ca. 1860. Ingrediensane er myse, geitemjølk, fløyte og mjølk.
* Misværost, ein nordlandsk variant av gudbrandsdalsost

* Heimelaga geitost.Heimelaga geitost.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Brunost**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things

 |
**Stein Kåre Sletten** (27. juli 1945–13. februar 2023) var ein norsk friidrettsutøvar frå Bergen, sist busett på Storebø i Austevoll. Han vart norsk meister i øvinga høgdehopp i 1964, 1965 og 1968. Sletten var medlem i Idrottslaget Gular.

Aktiv
-----

29. september 1963 hoppa 18 år gamle Sletten over 2,06 meter på Skansemyren i Bergen. Dermed sletta han den seks år gamle noregsrekorden til Bjørn Thorkildsen. Åtte månader seinare, den 28. mai 1964, forbetra Sletten rekorden til 2,07 m på Krohnsminde i Bergen. Nøyaktig tre veker etter flytta han rekorden til 2,08 m, også då på Krohnsminde.

Den 31. juli 1965 vann Sletten høgdekonkurransen då Sverige, Noreg og Finland møttest til juniorlandskamp i svenske Gimo. Han sette norsk rekord då han svinga seg over 2,09 m og slo den lovande svensken Bo Jonsson. Fire dagar seinare, i landskampen mot Sverige på Bislett stadion i Oslo, forbetra Sletten sin norske rekord i høgdehopp til 2,10 meter. Rekorden gjaldt til Leif Roar Falkum sletta den i 1972. Under noregsmeisterskapen i Haugesund siste helga i august 1965, vart Sletten tildelt kongepokalen då han sette meisterskapsrekord ved å gå over 2,07 meter.

Sidan nådde Sletten aldri opp mot sitt tidlegare bestenivå. Han lukkast likevel vinne sitt tredje NM-gull då han i 1968 sigra på Kongsvinger med eit hopp på 1,98 m. Aktiv til 1971.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1963 i Trondheim: Sølvmedalje
* 1964 i Gjøvik: Gullmedalje
* 1965 i Haugesund: Gullmedalje
* 1967 i Trondheim: Sølvmedalje
* 1968 på Kongsvinger: Gullmedalje
* 1969 i Fana: Bronsemedalje

Kjelder
-------


* Bergens Arbeiderblad 30. september 1963
* Bergens Arbeiderblad 29. mai 1964
* Bergens Arbeiderblad 19. juni 1964
* Arbeiderbladet 5. august 1965
* Arbeiderbladet 5. august 1965
* Bergens Arbeiderblad 30. august 1965
Omslag til 'Kappen' av Nikolaj Gogol.
**Novelle** (italiensk *novella*, 'lite nyhende') er ei stutt forteljing som oftast skildrar eit einskilt hende.

Det finst til dels strenge kriterium for kva som blir kalla ei novelle – det er ikkje nok at ho er kort. Ho skal gjerne vera ei fortetta skildring av éi hending som føregår over eit kortare tidsrom mellom få personar. Ei typisk novelle har ein spaningskurve som stig mot ein topp mot slutten av novella, der ho ofte har eit vendepunkt, ein uventa slutt.

Novellesjangeren blei utvikla i nyare tid av forfattarar som Nathaniel Hawthorne (t.d. *Twice Told Tales* frå 1842), Edgar Allan Poe (t.d. *Tales of the Grotesque and Arabesque* frå 1836) og Guy de Maupassant (*La Maison Tellier* frå 1881). Mot slutten av 1800-talet førte framveksten av tidsskrift og aviser til auka etterspurnad etter korte lesestykke, og novella blei særs etterspurd.

Kjende norske novelleforfattarar er Alexander Kielland, Sigurd Hoel, Nils Johan Rud, Tarjei Vesaas, Johan Borgen, Hans E. Kinck, Cora Sandel, Kjell Askildsen, Hans Herbjørnsrud, Tor Åge Bringsværd, Øystein Lønn, Merethe Lindstrøm og Laila Stien.

Kjelder
-------

1. ↑  Gullestad, Anders M. (24. januar 2020). «novelle». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Novelle» frå Wikipedia på bokmål, den 2. januar 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Novelle**

* Novelle i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
Illustrasjon av maritime grenser innan havrett.
Internasjonalt farvatn, markert med blått.
**Internasjonalt farvatn** (latin *mare liberum*, 'fritt hav') viser til havområde som ikkje inngår i territorialfarvatnet til nokon stat og er område utanfor jurisdiksjonen til alle statar. Her gjeld difor ingen nasjonale lovar, og dette har vorte utnytta, mellom anna til å driva uregulert fiske, senda såkalla piratradio, driva kasinoverksemd, driva smugling av ulovlege varer som narkotika og ansvarsfråskriving for oljeutslepp. a

Nyare internasjonale avtalar og konvensjonar har lagt føringar også for kva ein kan gjera og ikkje gjera i internasjonalt farvatn.

Kyststatane kan erklæra ei økonomisk sone ut til 200 nautiske mil frå grunnlinja. I den økonomiske sona har kyststaten einerett til naturressursane i sjøen, på og under havbotnen, til dømes fisk og petroleum. Kyststaten har ikkje full suverenitet eller jurisdiksjon i den økonomiske sona, og i andre samanhengar enn utnytting av naturressursar er det internasjonale farvatn som gjeld.

Skip som seglar i internasjonalt farvatn er generelt under jurisdiksjon til det flagget det eventuelt seglar under. Viss eit skip likevel er involvert i ein kriminell aktivitet, som piratverksemd, kan kvar og ein nasjon utøva jurisdiksjon under doktrinen om universell jurisdiksjon.

Sjå òg
------

* Havrettstraktaten

Referansar
----------

1. ↑  Krokfjord, Torgeir P. (26. april 2014): «Smuglerne ble tatt med heroin verdt over en milliard. Men slipper trolig straff», *Dagbladet*. Sitat: «- Problemet med å foreta arrestasjoner i internasjonalt farvann er at det ikke foreligger noen mekanismer som automatisk får smuglerne stilt for retten. Det faller utenfor jurisdiksjonen til de nærliggende landene, så det er sannsynlig at de involverte får slippe unna, sier Alan Cole, leder av FNs kontor for sjøkriminalitet i Nairobi»
2. ↑  *United Nations Convention on the Law of the Sea* (PDF), Dei sameinte nasjonane
3. ↑  [United Nations Convention on the Law of the Sea] (Havrettskonvensjonen): UNCLOS, artikkel 92(1)
4. ↑  Roth, Kenneth (september/oktober 2001): *The Case For Universal Jurisdiction*, Council on Foreign Affairs

* *Denne artikkelen bygger på «Internasjonalt farvann» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mai 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Havrett» ved SN-sambandet
* «Internasjonalt farvatn» ved Kartverket
* «Maritime grenser» Arkivert 2015-09-05 ved Wayback Machine. ved Kartverket
* «Norges maritime grenser» Arkivert 2014-04-15 ved Wayback Machine. ved BarentsWatch
**Jaan Poska** (fødd 24. januar 1866 i Jõgeva vald, død 7. mars 1920 i Tallinn) var ein estisk jurist og politikar. Han var ordførar i Tallinn og blei i 1918 den fyrste utanriksministeren i landet.

I 1890 tok Poska juridisk eksamen ved Universitetet i Tartu og arbeidde deretter som advokat i Tallinn. Han var i åra 1913 til 1917 ordførar i Tallinn. I april 1917 vart Poska guvernør i Det autonome guvernatet Estland. Etter at Maapäev, den estiske provinsforsamlinga, erklærte seg som den øvste styresmakta i landet i november 1917, følgde den estiske sjølvstendeerklæringa 23. februar 1918. Poska vart den 24. februar utnemnd til utanriksminister i den fyrste regjeringa i Estlands og verka i denne stillinga for internasjonal anerkjenning av Estland, mellom anna ved å delta under fredsforhandlingane i Paris i 1919.

Jaan Poska skriv under på Tartu-traktaten.
Poska gjekk av som utanriksminister i 1919, men heldt fram med å spele ei sentral rolle i estisk utanrikspolitikk. Han leidde den estiske delegasjonen under forhandlingane med Sovjet-Russland og underteikna 2. februar 1920, på vegne av Estland, den såkalla Tartu-traktaten, som innebar russisk anerkjenning av sjølvstendet til Estland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jaan Poska-museet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |