recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Geta** er japanske skor som blir brukt saman med tradisjonelle klede, som kimono. Skorne er ei slags blanding av sandalar og tresko, men med sitt eige særpreg.

Skildring
---------

Ein geta tek utgangspunkt i ei flat treplate, gjerne rektangulær i forma, som foten skal stå på. Treet kan vera uvølt eller lakkert. 

Ein geta sett frå sida.
Under plata fester ein eitt eller helst to trestykke. Trestykka er vanlegvis tynne rektangel som kan vera heilt låge eller styltehøge. Somme tider er det fremre stykket trekanta. Dersom ein berre bruker eitt trestykke, kan det gå under heile skoen, som ein platåsko av tre, eller det kan vera eit smalt rektangel midt under solen. Dette siste krev god balanseevne av brukaren, men skal vera godt å gå med i myrlendt terreng. Det er munkar og einebuarar som er meint til å bruka desse skorne. I tillegg fortel tradisjonen at Tengu-trollet med den lange nasen bruker slike getaer.

To japanske kvinner i kimono og geta. 
Oppå plata festar ein ein tjukk stropp som skal halda skoen fast til foten. Stroppen er forma som ein V med spissen midt på solen. Det finst altså ingen venstre- og høgresko, slik me er vane med i Vesten. Stroppen sit mellom stortåa og den neste, slik at foten blir ståande litt skeivt på skoen. Det er vanleg å bruka tabi, tåsokkar, oppi getaene. Nokre av skorne har eit dekke over foten, som på vestlege tresko, til bruk i dårleg vêr.

Historie
--------

Skotøyet blei til i Heiantida, då ein bytta ut klamme kinesiske sko med opne sandalar tilpassa det fuktige japanske klimaet. Getaer var uformelt fottøy ein alltid brukte når ein gjekk ut; dei høge tennene på undersida kom til for å hindra ein lang kimono frå å slepa i bakken. I dag blir getaskorne som regel berre brukte ved høgtidelege høve, saman med kimonoar. Svært få japanarar bruker dei til dagleg; unntaket er aspirantar blant sumobrytarane. Den særeigne klakkelyden av treskorne er noko mange eldre japanarar saknar i det moderne japanske samfunnet.

Kultur
------

Eit japansk ordtak seier «du veit ikkje sikkert før du har teke på deg getaene». Det tyder at du ikkje kan vera sikker på utfallet før spelet er over.

Ordet *geta* blir òg brukt om sushitallerkar av treplater med to rektangel under, ettersom dei er svært like skorne i utsjånad.
|  |
| --- |
| **Kappbatis** |
| HannfuglFoto: Derek KeatsHannfuglFoto: Derek Keats |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Pløsauge Platysteiridae |
| **Slekt:** | *Batis* |
| **Art:** | **Kappbatis** *B. capensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Batis capensis***Linnaeus, 1766 |

**Kappbatis** (*Batis capensis*) er ein liten, tettbygd, insektetande sporvefugl i pløsaugefamilien. Han er endemisk for afromontane skogar i Sør-Afrika og Zimbabwe.

Skildring
---------

Kappbatisane er ein av dei største artane i slekta *Batis*, ca. 12-13 centimeter i kroppslengd og masse på 10 til 15 gram. Fjørdrakta har eit slåande mønster, kjønna er ulike og det finst òg noko variasjon med underartar. Vaksne hannar har ei grå krone, svart augemaske og kvit hals. Oversida er brun, med svart gump og hale og raudbrune venger. Undersida til og med undergumpen er kvit med eit breitt svart brystband og raudbrune flankar. Hofuglar og ungfuglar er ulike ved at brystbandet er smalare og raudbrunt, ikkje svart, og dei har ein raudbrun lapp på det elles kvite strupeområdet. Beina og nebbet er svart. Dei skil seg frå andre batisartar i regionen med raudbrune farger på venger og kroppssider.

Begge kjønna vernar territoriet sitt aggressivt. Når større rovfuglar, dyr eller menneske nærmar seg, kjem fuglen ofte til å sette seg i nærleiken av inntrengjaren og protesterer sint og høyrleg. Kappbatisane jaktar med å fange insekt i lufta, plukke dei frå bladverk, eller ved å ta bytet frå bakken som ein varslar. Dei kan ta del i fleirartsflokkar. Songen er vanlegvis ein monoton trippel fløytetone 'cherra-warra-warra' eller 'foo-foo-foo'. Reiret er lite, fint koppforma, og ligg lågt i eit tre eller ein busk. Dei har kull på 1-3 egg og hekkar om sommaren.

Kappbatis har leveområde i kystskogar, fuktige eviggrøne fjellskogar og skogkledde kløftar i Sør-Afrika, Lesotho, Swaziland og Det austafrikanske høglandet i Zimbabwe.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cape Batis» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2018.*

Referansar

1. 1 2  Louette, M. & Kirwan, G.M. (2018). *Cape Batis (Batis capensis)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 4. februar 2018
2. ↑  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Batis capensis*. Henta frå  den 4. februar 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kappbatis**
Koordinatar: 32°40′58″N 35°17′55″E﻿

**Har Kedumim** (hebraisk הר הקפיצה arabisk جبل القفزة) er eit fjell i Nasaret, nær byen Nof HaGalil.

Mange meiner at det er staden der Jesus vart avvist, som skildra i Lukasevangeliet 4:29-30 - Folket i Nasaret, som ikkje aksepterer Jesus som Messias, prøver å presse han utfor fjellet, men «han gjekk midt igjennom flokken og bort derifrå.»

Arkeologiske utgravingar i Qafzehgrotta i fjellet har funne spor av menneske, som er estimerte til å vere 100 000 år gamle. Menneskeskjelett vart funnen gravlagd i raud oker, som indikerer at gravene var symbolske. Før denne oppdaginga trudde forskarar at symbolsk resonnement utvikla seg mykje seinare, for kring 50 000 år sidan.

På 1900-talet låg det eit steinbrot i fjellet. Hovudveg 60 går gjennom ein tunnel i fjellet, der det gamle steinbrotet låg, og knyter Afula og Jezreeldalen til Nasaret.

Den 14. mai 2009 heldt pave Benedikt XVI ei messe på fjellet då han vitja Israel. 40 000 menneske deltok i messa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Precipice» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2014.*

1. ↑  «The Mount of Precipice». Nasaret Cultural & Turisme Association. Arkivert frå originalen 23. oktober 2013. Henta 4. oktober 2014.
2. ↑  Dr David Whitehouse (11. desember 2003). «Cave colours reveal mental leap». BBC NEWS. Henta 4. oktober 2014.
3. ↑  Eli Ashkenazi (18. november 2008). «New "Tunnels Road" will connect Afula to Nasaret and Nasaret Illit». HAARETZ. Henta 4. oktober 2014. (he)
4. ↑  John Thavis (14. mai 2009). «Pope nears end of Holy Land trip with visit to Nasaret». katolikkar News Service. Arkivert frå originalen 4. oktober 2009. Henta 4. oktober 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Harald Dag Jølle** (fødd 1. januar 1971) er ein norsk historikar og fjellklatrar fødd i Lyngdal. Han er tilsett ved Norsk Polarinstitutt i Tromsø som spesialist på polarhistorie, og i særleg historia til norsk polarforsking.

Karriere
--------

Jølle leverte hovudoppgåva si i historie i 2000 ved Universitetet i Tromsø med tittelen *«Hvorfor holder jeg eskimoen for stående over europæerne?» Kulturforskeren Fridtjof Nansen og «de arktiske andre»*, der han drøfta synet på sosialdarwinisme sett i lys av Nansen si polarforsking. Frå 1997 til 2002 var han redaksjonssekretær for Historisk tidsskrift. I 2001 vart han doktorgradsstipendiat ved Historisk institutt, seinare fusjonert til Institutt for historie og religionsvitskap ved Universitetet i Tromsø. Frå 2000 til 2004 var han ein av initiativtakarane til, og engasjert i, prosjektet Norsk polarhistorie. Detta var eit tverrfagleg forskingsprosjekt som resulterte i trebandsverket *Norsk polarhistorie*, ei engelskspråkleg ettbindssamanfatting og nettstaden polarhistorie.no. Jølle var saman med Einar-Arne Drivenes hovudredaktøren for verket og dessutan forfattar av eit kapittel om tidleg etnografisk og kulturhistorisk forsking i polarområda. 

Hausten 2011 kom han ut med første bind av ein biografi om Fridtjof Nansen, avgrensa til livet hans fram til 1912. Til skilnad frå tidlegare Nansen-biografiar la Jølle vekt på Nansen sine vitskaplege bidrag. Jølle vann Sørlandets litteraturpris for 2012 i kategorien sakprosa for boka *Nansen. Oppdageren*.

Jølle var ekspedisjonsdeltakar til Sørpolen 2011 saman med Vegard Ulvang, Stein P. Aasheim og Jan-Gunnar Winther. Ekspedisjonen følgde same rute som Roald Amundsen følgde i 1911–12, og nådde fram til polpunktet på dagen 100 år etter at Amundsen & Co nådde polen i 1911.

Bibliografi
-----------

* *Nansen. Oppdageren*, 2011. ISBN 9788205384187
* «Polar prestisje og vitenskapelig ære. Fridtjof Nansens kamp for havforskning ved universitetet», *Historisk tidsskrift* 2009-4 s. 611–637
* *Into the Ice. The History of Norway and the Polar Regions* internasjonal utgave av Norsk Polarhistorie. ISBN 978-82-05-36185-0
* Robert Marc Friedman og Harald Dag Jølle: «Polhavets erobrer», artikkel i det populærvitenskapelige magasinet *Levende Historie* 2007-5
* «Sosialdarwinisme som historisk forklaringsfaktor.» *Historisk tidsskrift* 1998 77: 197-208.
* Harald Dag Jølle, Bengt Flygel Nilsfors (red) og Rune Sundelin (prosjektleder) *Høyt i nord* utgitt av Tromsø klatreklubb 1997 ISBN 82-994388-0-2

Kjelder
-------

1. ↑  for Harald Dag Jølle på nettstaden til Norsk Polarinstitutt
2. ↑  Eskelund, Esben Holm: «Ble tildelt Sørlandets litteraturpris» i *Agderposten* 23. april 2012

* *Denne artikkelen bygger på «Harald Dag Jølle» frå Wikipedia på bokmål, den 17. september 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Harald Dag Jølle i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Paul Martinus Gjærder** (2. mars 1862–23. februar 1940) var ein norsk boktrykkar og avisutgjevar frå Syvde på Sunnmøre.

Gjærder var son til ein gardbrukar på matrikkelgarden Koppen i Syvde. Sjølv gjekk han 1880-82 på den høgare allmennskulen i Volda. I samarbeid med ein sambygding bygde han si eiga presse i 1886. Ho var i bruk i tjue år og står i dag på Sunnmøre Museum.

I 1886 byrja Gjærder å gje ut Fjellblomar, eit blad der nesten alt var skrive på dansk. Året etter tok han med seg trykkjeriet til Volda, og i 1887 vart Fjellblomar slege saman med Vestmannen, og var frå no av eit reint målblad. Sviktande inntekter gjorde at Gjærder i 1889 tok med seg trykkjeriet til Tynset, der han mellom anna trykte Fedraheimen. Inntektene strekte ikkje til, så han gav opp året etter. Dei neste to åra budde han i Bergen, der han gav ut eit arbeidarblad. Frå 1892 til 1896 gav han i Volda ut venstrebladet Søndmøringen.

Gjærder skreiv elles dikt, skodespel og bøker. Den fyrste boka, *De livsforspilde fremmede*, gav han ut på eige forlag i 1887. I 1900 kom *Nirvana. Det ævelege ingenting. Det ævelege alt*. *Eit draumsviv*, ei forteljing med innslag av filosofi og samfunnskritiske tankar. I 1901 gav han ut skodespelet *Fru Ragnhild Erlingsdotter til Giske*.

Gjærder komponerte slåttar og skreiv ned folketonar frå Sunnmøre og Nordfjord. Tida 1910-18 gav han ut tidsskriftet Norsk Toneblad.

Kjelder
-------

1. 1 2  Dalen, Marit; Allkunne (21. april 2023). «Paul Martinus Gjærder». *Store norske leksikon* (på norsk).

* Store norske leksikon
**Černé jezero** (tyder *Svart innsjø*) er den største og djupaste naturlege innsjøen i Böhmerwald og Tsjekkia. 

Den trekanta innsjøen er omringa av granskog, og ligg om lag 6 km nordvest for Železná Ruda, 300 meter nedanfor fjelltoppen Jezerní hora (1 343 m). Innsjøen vart danna under Weichsel-istida (den siste istida). Vatnet i innsjøen er næringsfattig. Elva *Černý potok* har sitt utspring i innsjøen, ei av sideelvane til Úhlava. Det store vasskiljet i Europa går i fjellet like ovanfor innsjøen. På grunn av dette høyrer Černé jezero til nedslagsfeltet til elva Elbe (og Nordsjøen), medan Čertovo jezero berre 2 km unna renn ut i Donau (og Svartehavet).

Det eldste pumpekraftverket i Tsjekkia (bygd 1929-1930) ligg her, og innsjøen fungerer som det øvre reservoaret for kraftverket. 

Sidan innsjøen ligg svært nær den tyske grensa (om lag 1 km), var innsjøen stort sett utilgjengeleg under Jernteppet. Dette vart utnytta av spionasje- og kontraspionasjetenesta til kommunistane i Operasjon Neptun i 1964, då StB frå Tsjekkoslovakia i samarbeid med sovjetiske KGB i skjul dumpa kassar med gamle Reichssicherheitshauptamt-dokument i innsjøen, og «tilfeldigvis oppdaga» dei. Dette var for å presse Vest-Tyskland til å oppgje namn på spionar som opererte i Aust-Europa under Nazi-regime, og som Vest-Tyskland no hadde «arva». 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
Logo
**Eurosport** er eit nettverk av sportskanalar, der hovudkanalen kringkastar over satellitt og kabelfjernsyn til over 54 land på 20 forskjellige språk. Det er TF1 Group som eig nettverket. 

Eurosport sender variert sport som Champions League, UEFA-cupen, motorsport, Dei olympiske leikane, sykling (inkludert hendingar som Le Tour de France og Giro de Italia, tennisturneringar, World Snooker Championship, Australian Football League, vintersport og diverse ungdomsidrettar. Tidlegare har den vist tilstelningar som Cupvinnarcupen, før den vart avslutta i 1998/99 sesongen til fordel for endringar i Meisterligaen. 

Betaltv-operatørar har som regel Eurosport som ein del av den grunnleggjande pakketilbodet. Kanalen er tilgjengeleg i dei fleste landa i Europa, ofte med kommentatorar som snakkar språket. Mange land har dessutan nasjonale sportskanalar som viser andre idrettar enn kva Eurosport syner.

Historie
--------

Eurosport vart lansert i 1989 som eit samarbeid mellom Den europeiske kringkastingsunionen og britiske Sky Television plc. Når Sky så fusjonerte med Bsb ville dei istaden fokusere på den nye kanalen Sky Sports. 

Eurosport stoppa sendingane sine i mai 1991, etter at den konkurrerande kanalen Screensport hadde sendt inn ein klage til EU-kommisjonen over strukturen til selskapet. Kanalen vart likevel redda då franske TF1 Group kjøpte selskapet. Dermed var Eurosport var i stand til å starte sendingane i same månaden. Screensport fusjonerte forøvrig med konkurrenten i mars 1993.

Eurosport kom til slutt under eigarskap av eit fransk konsortium, som bestod av TF1 Group, Canal +-gruppa og Havas Images. Sidan januar 2001 har kanalen vore eigd av TF1 åleine.

Den 10. januar 2005 opna kanalen Eurosport 2. Denne kanalen er tilgjengeleg i 35 land. I Noreg sender den berre med britisk kommentering.

Den 25. mai 2008 vart Eurosport HD opna, denne kanalen sender det same som hovudkanalen, berre i High Definition.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Tadas Labukas** (fødd 10. januar 1984 i Alytus) er ein litauisk fotballspelar. Hausten 2011 spelte han i angrep for Brann i den norske Tippeligaen. Ved sidan av fotballen har han også arbeidet på Røyrås Treindustri under sitt opphald i Noreg. Han spelar òg for det litauiske landslaget. Labukas har spelt for fleire klubbar i heimlandet, mellom anna toppklubben Žalgiris Vilnius, og for klubbar i Russland, Hellas, Romania, Aserbajdsjan og Polen før han kom til Noreg. Han kom til Brann frå Arka Gdynia sommaren 2011. Han hadde spelt i Gdynia i to sesongar i den polske toppdivisjonen og i 2010/11-sesongen var han klubben sin toppskårar med 8 mål i ein sesong som enda med nedrykk. Labukas stod då utan kontrakt og gjekk gratis til Brann på ein korttidskontrakt. Han debuterte i Tippeligaen 7. august 2011 som innbytar i ein heimekamp mot Strømsgodset. Kontrakten hans vart ikkje forlenga etter 2011-sesongen.

Fotnotar
--------

1. ↑  Norsk og internasjonal fotballstatistikk

Kjelder
-------

* "Her er Branns nye spiss" Arkivert 2011-07-08 ved Wayback Machine. frå Brann.no
|  |
| --- |
| **Alfabetet** |
| A | B | C | D | E |
| F | G | H | I | J |
| K | L | M | N | O |
| P | Q | R | S | T |
| U | V | W | X | Y |
| Z | Æ | Ø | Å |

Bokstaven **P (p)** er den 16. bokstaven i det latinske og det greske alfabetet (Π, π) alfabetet. Bokstaven stammar frå det fønikiske alfabetet. På semittisk heiter bokstaven pe, som tyder «munn» og i den opphavlege biletskrifta har teiknet gjengitt ein munn. Grekarane kalla han pei, seinare pi, og etruskarane og etter dei romarane kalla han pe. Den latinske bokstavforma er påverka av den greske bokstavforma for r. I det eldre runealfabetet er bokstaven sjette rune i andre ætt.

Det greske alfabetet hadde ein særskild bokstav for ph (Φ, φ), med namnet phei eller phi. Frå keisartida vart han uttalt f og fi. I tillegg hadde dei ps (Ψ, ψ), med namnet psei eller psi. Desse var respektive 21. og 23. bokstav i alfabetet. Av Φ utvikla det romerske talteiknet M = 1000 seg, av Ψ talet L = 50.

I norsk er p ein stemmelaus, bilabial lukkelyd, aspirert i framlyd og utlyd, medan han er uaspirert etter s og mellom vokalar.

### Versalen P kan vere

* kjemisk symbol for fosfor.
* prefikset *peta-* (=1015) i SI-systemet.
* symbol for trykk (av eng. *pressure*.)
* symbol for poise, CGS-eining for viskositet.
* P eller p er ei forkorting for latinsk *pagina, per, pro* og *post* (etter) og det romerske førenamnet Publius.
* nasjonalitetsmerke for motorkjøretøy frå Portugal.

### Minuskelen p kan vere

* prefikset *piko-* (=10-12) i SI-systemet. Til dømes i pikometer (pm).
* i musikk er *p* ei forkorting for piano, som tyder svakt. Enno svakare vert skrive *pp* (pianissimo) og *ppp* (piano pianissimo). Ei anna forkorting innan musikk er *pedal*.
* forkorting for mynten penny, eller pence i fleirtal.

Kjelder
-------

* «P – bokstaven» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Påbyrja p-pillepakke, Levlen®ED (ikkje på marknaden i Noreg)
**P-pilla** er ein hormonpille av østrogen og progesteron kvinner kan taka for å unngå normal fruktsemd. Pilla hindrar eggløysing frå eggstokken. P-pilla vart fyrst godkjend som prevensjonsmiddel 1960 i USA, etter det har ho vorte særs populær. Ho vert nytta av over 100 millionar kvinner i heile verda. Bruken varierer etter land, alder, utdanning og sivilstatus: 25 % av kvinnene i Storbritannia mellom 16-49 brukar p-pilla, men berre under 1 % av kvinner nyttar ho i Japan.

Pilla må takast til same tid kvar dag. For at ho skal vera mest mogleg effektiv lyt ein ikkje hava meir enn 2 timar slingringsmonn. Dei fleste merkene kjem i ein av to innpakkingar, med dagar markert på ein 28-dagar syklus. For 21-pille-varianten tek kvinna ei pille i tre veker fylgd av ei veke utan piller. Med 28-pille-varianten tek ein piller alle dei 4 vekene, med dei siste 7 pillene som placebo- eller sukkerpiller. Placebopillene er der oftast berre for å gjera det enklare å hugsa kor tid ein skal starta på nytt brett. 

Kvinna vil få ein menstrual blødning ein gong midt i den hormonfrie veka. Ho er likevel sikra mot fruksemd, so sant ho startar på pillene med ein gong veka er ferdig.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NDL

 |
Ein **pH-indikator** er eit fargestoff som har den eigenskapen at det skiftar farge, anten mellom to ulike fargar eller mellom ein farge og blankt, ved ein særskild pH-verdi – den såkalla pKI-verdien (omslagspunktet) – eller i eit intervall rundt denne verdien (omslagsintervall). Denne eigenskapen kan brukast til å måla om pH-verdien i ei løysing ligg over eller under omslagspunktet til indikatoren. 

pH-indikatorar kan ofte skaffast i oppløyst form med dropeteljar til bruk i små prøver, eller avsett på såkalla pH-papir som kan dyppast i prøver av ulik storleik.
Nokre døme på pH-indikatorar er metylfiolett (gult/blålilla, pKI=0,8), metyloransje (raudt/gult, pKI=3,7), lakmus (raudt/blått, pKI=6,4), bromtymolblått (BTB) (gult/blått, pKI=6,8) og fenolftalein (klar/rosa, pKI=9,1). 

Dei fleste indikatorar skiftar farge berre ved eitt punkt eller intervall, og kan berre brukast for å skilja mellom løysingar som er over eller under denne pH-verdien. Ein kan som regel ikkje måla kor langt over eller under det er snakk om. Men jo smalare omslagsintervallet er, jo nøyaktigare kan ein skilja mellom løysingar på kvar si side av omslaget. Visse indikatorar skiftar farge ved to ulike verdiar eller intervall og kan såleis vera litt meir anvendelege, men ulempa er gjerne at fargeskifta hos desse indikatorane er mindre brå (omslagsintervalla er breiare) enn hos dei vanlege indikatorane.

For å løysa problemet med avgrensa bruksområde for kvar indikator inneheld ofte pH-papir ei blanding av fleire ulike indikatorar, slik at det kan skifta mellom fleire fargar etter kvart som pH-verdien endrast. Det følgjer ein fargeskala med pH-papiret som ein kan samanlikna med etter prøvetaking og finna det rette pH-området.

Sjå også
--------

* Syre
* Base
* Titrering

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Pieter Willem Botha** (12. januar 1916–31. oktober 2006), til vanleg omtala **P.W. Botha**, var statsleiar i Sør-Afrika frå 1978 til 1989. Han var statsminister frå 1978 til 1984 og frå 1984 til -89 den fyrste presidenten i landet med utøvande makt.

Botha vart vald inn i nasjonalforsamlinga i 1948, der han markerte seg som ein skarp motstandar av fleirtalsstyre. Han kom til makta etter omfattande demonstrasjonar mot apartheid-politikken. Enkelte små politiske reformer stagga det svarte folkefleirtalet lite, og Botha vidareførte eit hardstyre der regjeringa og andre statsmakter gjorde seg skuldige i vald mot menneskerettane. Etter eit slagtilfelle trekte Botha seg som leiar av Nasjonalistpartiet i februar 1989. Seks månader seinare vart han også tvinga til å forlate presidentstolen.

Ved 1992-valet gjekk Botha mot etterfylgjaren, president F.W. de Klerk, og dreiv valkamp for framhaldande apartheid-styre. Han fordømde De Klerk-regjeringa som uansvarleg ved å opne døra til fleirtalsstyre. I 1998 nekta Botha å vitne til Sannings-kommisjonen, noko han vart bøtelagd for og dømd til betinga fengsel for brot på menneskerettane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «P. W. Botha» frå Wikipedia på engelsk, den 22. november 2018.*
Sir **Pelham Grenville Wodehouse** eller berre **P.G. Wodehouse** (15. oktober 1881–14. februar 1975) er ein britisk humoristisk forfatatr. Han vart verdskjend med underhaldande romanar og noveller, prega av laussloppen situasjonskomikk frå engelsk sosietetsliv. 

Dei mest vellukka karakterane hans er den unge verdsmannen Bertie Wooster og tenaren hans Jeeves, samt Lord Emsworth, herre av Blandings Castle. Mange av romanane og novellsamlingane hans er omsette til norsk. Nokre av desse er *Leave it to Psmith* (1923), *The Inimitable Jeeves* (1924), *Very Good, Jeeves* (1930) og *The Code of the Woosters* (1938). Saman med Guy Bolton skreiv han fleire populære musikalar, bl.a *Oh Lady, Lady* og *Sitting Pretty*. *Performing Flea* (1953) og *Over Seventy* (1957) er sjølvbiografiar. Wodehouse var internert under den andre verdskrigen i Tyskland, der han i 1940 lét seg utnytte i tysk radiopropaganda. Seinare busette han seg i USA, der han òg tidlegare hadde budd i lengre periodar, og vart amerikansk borgar i 1955. Han vart utnemnd til riddar like før han døydde.

Kjelder
-------

* «P.\_G.\_Wodehouse» av Kristian Smidt i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **P.G. Wodehouse**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Cirrocumulus**| 

|  |
| --- |
| Cirrocumulusskyer |
| Cirrocumulusskyer |

 |
| **Høgd** | 6000-12000 m |
| **Utsjånad** | Små, kvite skydottar. |
| **Nedbørsky?** | Nei |
| **Forkorting** | Cc |

**Cirrocumulus skyer** eller makrellskyer er horisontale skyer som er danna i høge nivå, og dei oppstår i ei høgd mellom 6000 og 12000 m. Skyene består av tynne, kvite skydottar som alle er danna av små iskrystallar, som alle skyer i høge nivå. Skyene oppstår når cirrus eller cirrostratus blir varma opp frå undersida. Denne oppvarmingsprosessen fører til at luft stig og søkk inne i skya. Vanlegvis har ikkje desse skyene stor tydning for vêret, men visst dei aukar i mengde kan det tyde på at ein vêrfront nærmar seg. 

Av og til kan det oppstå små krusingar i cirrocumulusskyene som då vert kalla *cirrocumulus undulatus*. Desse kruningane oppstår på grunn av atmosfæriske bølgjer som fører til vindskjer. Undulatus kan dannast i fleire typar skyer, som altocumulus undulatus, men for cirrocumulus undulatus har strukturen finare mønster. Dette kjem delvis av at bølgjene i desse høgdene ofte har mindre bølgjelengde enn i lågare høgder, samtidig som avstanden opp til skyene får mønsteret til å sjå mindre ut. 

Cirrocumulus og altocumulus liknar ofte kvarandre, men cirrocumulus blir danna av cirrusskyer i større høgder enn altocumulusskyer. Derfor ser dei små skydottane i ei cirrocumulus sky mindre ut, og skyene kastar heller ikkje skugge. Av og til kan desse skyene danne haloar og fargespel når dei oppstår under sløraktige cirrusskyer.

Bilete
------

* Cirrocumulus undulatusCirrocumulus undulatus
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Bakgrunnsstoff
--------------

* National Science Digital Library - Cirrocumulus Arkivert 2002-11-23 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Skytypar |
| --- |
| Høge skyer (Type A) | Cirrus (Ci) • Cirrus uncinus • Cirrus Kelvin-Helmholtz • Cirrostratus (Cs) • Cirrocumulus (Cc) • Pileus • Kondensstriper |
| Midlare skyer (Type B) | Altostratus (As) • Altostratus undulatus • Altocumulus (Ac) • Altocumulus undulatus • Altocumulus makrellsky • Altocumulus castellanus • Altocumulus lenticularis |
| Låge skyer (Type C) | Stratus (St) • Orografisk stratus  • Nimbostratus (Ns) • Cumulus humilis (Cu) • Cumulus mediocris (Cu) • Stratocumulus (Sc) |
| Konvektive skyer (Type D): | Cumulonimbus (Cb) • Cumulonimbus incus • Cumulonimbus calvus • Cumulonimbus med mammatus • Cumulus congestus  • Pyrocumulus |
| Andre skytypar | Nattlysande skyer • Perlemorskyer |
**Cirrostratus**| 

|  |
| --- |
| Cirrostratus med halo |
| Cirrostratus med halo |

 |
| **Høgd** | Over 6000 m |
| **Utsjånad** | Kvitt fiberaktig slør |
| **Nedbørsky?** | Av og til virga |
| **Forkorting** | Cs |

**Cirrostratus** eller slørskyer er skyer som hovudsakleg består av iskrystallar. Skyene er kvitaktige og dannar eit fiberaktig slør som ofte dekker heile himmelen. Av og til er dei så tynne at dei så vidt er synlege. Desse skyene blir danna i høgder over 6000 m (20 000 ft) ved at luft blir løfta i stor skala til høgder der den kondenserer til iskrystallar. Dei kan vere eit teikn på at ein vêrfront nærmar seg, særleg visst dei byggjer seg opp frå ein retning (såkalla opptrekksskyer). Dermed kan det ventast nedbør det neste døgnet når slike skyer er observert. 

Ein skil mellom fleire former for cirrostratus. Dei vanlegaste er *fibratus* og *nebulosis*. Fibratus består av lange, tynne trådar som dekker eit stort område av himmelen. Den jamne overflata på desse skyene skuldast at iskrystallane blir fanga av sterk og stabil høgdevind. 
Nebulosis er svært tynne skyer, og manglar fiberstrukturen som vi finn i andre cirrusskyer. Ofte kan det einaste ein merkar i samband med slike skyer vere ein svak reduksjon i solinnstrålinga. 

Når sollyset skin igjennom cirrostratusskyer blir lyset brote, og det kan oppstå ein halo. Dette er ein lysande ring rundt sola, og har ein vinkelradius på ca. 22°. Det er også mogeleg å sjå sekundære haloar med større radius. 

Av og til kan det snø frå cirrostratus, men snøen fordampar lenge før den når ned til bakken. Dette blir kalla virga. Cirrostratus kan føre til lett turbulens, men har vanlegvis lite å seie for flytrafikken.

Kjelder
-------

1. ↑  Meteorologisk institutt (3. mai 2019). «cirrostratus». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

Bakgrunnsstoff
--------------

* National Science Digital Library – Cirrostratus Arkivert 2002-11-23 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Skytypar |
| --- |
| Høge skyer (Type A) | Cirrus (Ci) • Cirrus uncinus • Cirrus Kelvin-Helmholtz • Cirrostratus (Cs) • Cirrocumulus (Cc) • Pileus • Kondensstriper |
| Midlare skyer (Type B) | Altostratus (As) • Altostratus undulatus • Altocumulus (Ac) • Altocumulus undulatus • Altocumulus makrellsky • Altocumulus castellanus • Altocumulus lenticularis |
| Låge skyer (Type C) | Stratus (St) • Orografisk stratus  • Nimbostratus (Ns) • Cumulus humilis (Cu) • Cumulus mediocris (Cu) • Stratocumulus (Sc) |
| Konvektive skyer (Type D): | Cumulonimbus (Cb) • Cumulonimbus incus • Cumulonimbus calvus • Cumulonimbus med mammatus • Cumulus congestus  • Pyrocumulus |
| Andre skytypar | Nattlysande skyer • Perlemorskyer |
**Realpolitikk** er politikk som i motsetnad til idépolitikk søkjer å nå dei overordna måla sine gjennom kompromiss som er baserte på praktiske vurderingar og vurdering av makt, i motsetnad til ideal, moral og prinsipp.

Viss ein som politikar har ein realpolitisk eller pragmatisk tilgang til politikk, vil det altså seie at ein er innstilt på at ein ikkje kan få gjennom alle synspunkta sine, men at ein som ledd av eit kompromiss må gje avkall på noko, på same måte som dei andre partia innanfor kompromisset. Realpolitikk vert brukt i større grad enn elles innanfor diplomatiet og utanrikspolitikken, der ein stat som brukar realpolitikk gjerne er einsidig oppteken av eigne nasjonale maktpolitiske interesser, og dyrkar desse på ein effektiv og omsynslaus måte. Det motsette av realpolitikk er moralpolitikk eller ideologisk politikk, som den amerikanske presidenten Jimmy Carter er rekna som den fremste talsmannen for. 

Den tyske rikskanslaren Otto von Bismarck sine ord frå 1867 om politikk, «kunsten om det moglege», uttrykkjer kort og klart kva realpolitikk inneber. Føregangsmenn innanfor realpolitikk er mellom andre Niccolò Machiavelli, Armand-Jean du Plessis de Richelieu, Klemens von Metternich og Otto von Bismarck. I nyare tid har den amerikanske tryggleiksrådgjevaren og utanriksministeren Henry Kissinger vorte sett på som ein talsmann for realpolitikk.

Kjelder
-------

* «Realpolitikk» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 10. mai 2010.
* Kissinger, Henry A.: *Diplomacy* (New York: Simon & Schuster Paperbacks, 1994), s. 137–167.
**Ranveig** og **Rannveig** er norske kvinnenamn av norrønt opphav. Dei er sette saman av namnedelane *Rann-*, som tyder *hus*, og *-veig*, ein kvinnenamnedel med ukjend tyding som kan tyda 'styrke' eller 'stridande'. Dei kan òg ha blitt avleidde frå Ragnveig. Rønnaug er ei nyare form av namna.

Rannveig og Rønnaug har namnedag den 9. april.

Bruk
----

Namnet er kjend frå norrøn tid og er nemnd i fleire norrøne soger, som *Egilssoga* og *Njålssoga*.

I nyare tid var namn mest brukte i Noreg frå rundt 1920 til rundt 1960. Det var ved inngangen til 2009 1 560 norske kvinner som heitte Ranveig og 1 199 som heitte Rannveig.

Kjende namneberarar
-------------------

* Ranveig Frøiland (f. 1945), norsk politikar
* Ranveig Eckhoff (f. 1950), norsk operasongar og kulturjournalist
* Ranveig Frøiland (f. 1945), norsk politikar frå Arbeidarpartiet
* Rannveig Getz (f. 1938), norsk interiørarkitekt
* Rannveig Guðmundsdóttir (f. 1940), islandsk politikar
* Rannveig Ryeng (f. 1988), norsk fiolinist

Bakgrunnsstoff
--------------

### Kjelder

* Norske navn.no
* Søk etter norsk namnestatistikk for Ranveig hjå Statistisk Sentralbyrå
* Spørjekassa om namn Arkivert 2006-10-30 ved Wayback Machine. ved uio.no
|  |
| --- |
| ***Ready Teddy***  Singel av Little Richardfrå albumet *Here's Little Richard* |
|  |
| A-side | «Rip It Up» |
| **Utgjeve** | Juni 1956 |
| **Sjanger** | Rock and roll |
| **Selskap** | Specialty |
| Låtskrivar(ar) | John Marascalco, Robert Blackwell |
| **Produsent** | Robert Blackwell |
|
| Little Richard-kronologi |
| «Long Tall Sally» med «Slippin' and Slidin'»
(1956) | *Ready Teddy* | «She's Got It» med «Heeby-Jeebies»
(1956)

 |

«**Ready Teddy**» er ein song skriven av John Marascalco og Robert Blackwell, og vart først gjort populær av Little Richard i 1956.

Han har sidan blitt spelt av Buddy Holly, The Tornados, Elvis Presley, Tony Sheridan og andre og er ein rock and roll-standard. «Ready Teddy» er ein livleg rock and roll-song. Han vart mest kjend den 9. september 1956 då Elvis Presley framførte han for 60 millionar sjåarar under si første førestilling på *The Ed Sullivan Show* på CBS. 82,6 % av sjåarane i USA såg sendinga, den største sjåarandelen i amerikansk fjernsynshistorie. Songen vart seinare nytta i Federico Fellini-filmen *La Dolce Vita* (1960) i ein versjon av den italienske rockaren Adriano Celentano.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ready Teddy» frå Wikipedia på engelsk, den 28. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Marcus, Greil. «6». *Like a Rolling Stone: Bob Dylan at the Crossroads*. ISBN 978-1586483821.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
Effekt-triangel.
**Reaktiv effekt**, eller **blindeffekt** er i vekselstraum produktet av spenninga og den delen av straumen som er ortogonal (faseforskyvd 90°) i høve til spenninga. Denne faseforskyvinga oppstår på grunn av at lastimpedanse har ein reaktiv del, som kan vera induktiv eller kapasitiv. Etter som ei reaktiv last ikkje absorberer effekt vil den reaktive delen av lastimpedansen lagra energi mellombelt fram til spenninga snur; dvs. den reaktive delen vil motta energi i ein halvperiode og avgje han i neste halvperide. I elnettet, der frekvensen er på 50 Hz, varer ein halvperiode 100 ms. 

Ein kan uttrykka den komplekse effekta som

{\displaystyle S=P+jQ=VI^{\*}=|S|\angle \varphi ,}
der j={\sqrt {-1}} er den imaginære eininga, P er reell effekt (effekt absorbert i lastimpedansen), Q er den reaktive effekten (effekt som oscilerer att og fram mellom kjelda (generatoren) og den reaktive delen av lastimpedansen), {\displaystyle V} og I er effektivverdiane til spenninga respektive straumen, \* står for konjugering og {\displaystyle \varphi } er fasevinkelen mellom straumen og spenninga. 

Reaktiv effekt har same dimensjon som reell, men for å skilja han frå reell effekt nyttar ein eininga VAr (eller var), som er forkorting for volt-ampere-reaktiv. Sjølv om reaktiv effekt har same dimensjon som Watt, nyttar ein ikkje eininga Watt for reaktiv effekt (Watt blir berre nytta for reell effekt).

Tap på grunn av reaktiv effekt
------------------------------

På grunn av at reaktiv effekt flyt att og fram gjennom leiarane som bind saman kjelda og lasta oppstår det Ohmsk tap i leiarane. Om straum og spenning er i fase er den reaktive effekta null. Ein freistar å redusera fasevinkelen {\displaystyle \phi } mellom straum og spenning, ved å gjera lasta mest muleg Ohmsk (reell). Indusksjonsmotorar til dømes representerer ein induktiv last, som fører til at det flyt ei reaktiv effekt i leirarane, som i sin tur fører til effekttap. Indusksjonsmotor er svært utbreidde, så for å redusera tapet vert det ofte plassert ei kapasitiv last i parallell med den induktive lasta, for å redusera den reaktive effekten. Energiselskapa kan setta energiprisen til industrien slik at han blir proporsjonal med {\displaystyle \varphi }.

Referansar
----------

1. ↑  Dorf, R.C. og Svoboda, J.A. *Introduction to electric circuits*, 5. utg. John Wiley & Sons, 2001.
2. ↑  Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E. *Engineering circuit analysis*, 5. utg. McGrew-Hill.1993.

Sjå òg
------

* Aktiv effekt
* Reaktiv last
* Vekselspenning
* Vekselstraum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Reaktiv straum** er den komponenten av ein tidsvarierande straum som er faseforskyvd 90° i forhold til spenninga. Faseforskyninga kan vera positiv (+90°) eller negativ (-90°). Omgrepet er mykje nytta i samband med vekselstraum med fast frekvens, som til dømes innan elnettet, men det vert òg nytta for vilkårlege kurveformer, som til dømes den reaktive delen av straumen til ein høgtalar frå ein effektforsterkar.

Døme
----

Straumen *I* (A) gjennom ein spole ligg 90° etter spenninga:

{\displaystyle I={\frac {V}{Z\_{L}}}={\frac {V}{j\omega L}}=-j{\frac {V}{\omega L}}},
der *V* er spenninga (Volt), {\displaystyle Z\_{L}=j\omega L} er impedansen (Ω) til spolen, j={\sqrt {-1}}, \omega er vinkelfrekvensen (rad/s) og *L* er induktansen (H]) til spolen. 

Straumen gjennom ein kondensator ligg 90° føre spenninga:

{\displaystyle I={\frac {V}{Z\_{C}}}={\frac {V}{\frac {1}{j\omega C}}}=j\omega CV},
der {\displaystyle Z\_{C}={\frac {1}{j\omega C}}=-j{\frac {1}{\omega C}}} er impedansen til kondensatoren og *C* (F) er kapasitansen til kondensatoren.

Bibliografi
-----------

* Carter, G.W. og Richardson, A. *Techniques of circuit analysis*, Cambridge Univ. Press, 1972.
* Clement, P.R. og Johnson, W.C. *Electrical engineering science*, McGrew-Hill, 1960.
* Dorf, R.C. og Svoboda, J.A. *Introduction to electric circuits*, 5. utg. John Wiley & Sons, 2001.
* Edminister, J.A. *Electric circuits*, 1. utg. McGrew-Hill, 1965.
* Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E. *Engineering circuit analysis*, 5. utg. McGrew-Hill.1993.
* Ivison, J.M. *Electric circuit theory*, Van Norstrand Reinhold Australia, 1977.

Sjå òg
------

* Aktiv straum
* Reaktiv spenning
* Reaktiv effekt
* Reaktiv last
|  |
| --- |
| ***«Circles»***  Song av Andrea Koevska |
|  |
| **Land** | Nord-Makedonia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 29. januar 2022 |
| **Sjanger** | Pop, moderne R&B |
| **Lengd** | 03:02 |
| **Selskap** | Universal Music Denmark |
| Låtskrivar(ar) | Aleksandar Masevski, Andrea Koevska |
|

**«Circles»** (norsk 'sirklar') er ein popsong frå 2022 som vert framført av den makedonske songaren Andrea Koevska. Songen var det makedonske bidraget i Eurovision Song Contest 2022 i Torino i Italia.

Om songen
---------

«Circles» er skriven av Andrea Koevska saman med Aleksandar Masevski. Ifølgje Koevska handlar songen om den augneblinken ein tek lagnaden i eigne hender og innser at ein er sterk nok til å forandre livet sitt til det betre. Songen vart skriven på eit tidspunkt då Koevska levde i eit dårleg forhold, og sjølv om kjærleiken var sterk, var det umogleg å fortsette i forholdet. Tittelen spelar ifølgje Koevska på styrken ein finn når ein klarar å bryte ut av «sirklane» ein føler i slike situasjonar.

### Eurovision Song Contest

Låtskrivarane sende inn bidraget til den makedonske songtevlinga *Za Evrosong* i regi av den makedonske ålmennkringkastaren MRT. Vinnaren av tevlinga fekk representere Nord-Makedonia i Eurovision Song Contest 2022. «Circles» var eitt av seks bidrag som vart plukka ut til tevlinga 4. februar 2022. Bidraga vart offentleggjorde og slopne 28. januar 2022.

I finalen 4. februar vann «Circles» med 20 poeng, av desse kom 12 poeng frå den internasjonale juryen og 8 poeng frå telefonavrøystinga. Som vinnar vart «Circles» det makedonske bidraget i Eurovision Song Contest 2022. Der deltok han i den andre semifinalen torsdag 12. mai. Der vart han nummer 11 av 18, éin plass unna frå å kvalifisere seg til finalen laurdag 14. mai.

Kjelder
-------

1. ↑  *Rolling Stone Italia*, red. (12. mai 2022). «Eurovision Song Contest 2022, le pagelle della seconda semifinale». Henta 13. mai 2022.
2. ↑  «ВИДЕО | Андреа за евровизиската песна: Музиката ми помогна да го надминам лошиот период од животот». *Слободен печат* (på makedonsk). 21. februar 2022. Henta 15. mars 2022.
3. ↑  Ibrayeva, Laura (21. januar 2022). «North Macedonia: Eurosong 2022 Participants Revealed». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 21. januar 2021.
4. ↑  Luukela, Sami (21. januar 2022). «MRT reveals the six national finalists for Za Evrosong 2022». *ESCXTRA.com* (på engelsk). Henta 21. januar 2022.
5. ↑  Farren, Neil (4. februar 2022). «🇲🇰 North Macedonia: Andrea to Eurovision 2022». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 4. februar 2022.
6. ↑  «Second Semi-Final of Turin 2022». *Eurovision.tv* (på engelsk). Henta 19. juni 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Circles» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2022.*
**Uvac** (serbisk kyrillisk **Увац**) er ei elv i sørvestlege delar av Serbia og Republika Srpska i Bosnia-Hercegovina. Ho er 119 km lang og ei av dei største sideelvane til Lim. Før ho munnar ut i Lim utgjer dei siste 10 km grensa mellom Serbia og Bosnia-Hercegovina. 

Uvac har sitt utspring på Pešter-platået i Ninajafjellet som *Rasanska reka* (Cyrillic: *Расанска река*). Ho møter *Brnjička reka* (kyrillisk *Брњичка река*), og går inn i Sjenica-senkinga og vidare frå her som *Vapa* (kyrillisk: *Вапа*). Elva tek så imot den korte elva Uvac, som har sitt utspring i fjellet Ozren, og frå her har elva namnet Uvac. 

I regionen Stari Vlah er det bygd tre vasskraftverk på elva, og kvar av desse har ein stor kunstig innsjø (opp til 7,3 km²). I den nedre delen av elva renn ho mellom fjella Zlatar og Zlatibor og når så den bosniske grensa. Uvac munnar ut i Lim nord for byen Priboj.

Uvac har eit nedslagsfelt på 1 310 km², og er ein del av tilsigsområdet til Svartehavet. Ved munningen har ho ei middelvassføring på 18 m³/s.

Kjelder
-------

* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, 3. utg. (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
* *Denne artikkelen bygger på «Uvac» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
**120 Days** er ei norsk musikkgruppe som starta opp i 2001 under namnet **The Beautiful People**. Medlemmene er alle saman oppvaksne i Kristiansund, men flytte til Oslo i 2002. I 2003 vart The Beautiful People både eitt av vinnarbanda i Zoom Urørt, og dei var blant finalistane i Årets Urørt på NRK P3. Dei gav ut to EP-ar for plateselskapet Public Demand i 2004 før dei signerte kontrakt med Smalltown Supersound. I 2005/2006 opptrådte bandet under namnet **Sex Beat**, av di det var fleire utanlandske band som kalla seg The Beautiful People. Frå og med sommaren 2006 vart gruppa heitande 120 Days.

Debutalbumet *120 Days* vart utgjeve 10. oktober 2006 i Noreg på Smalltown Supersound, seinare også i USA og Japan. Albumet vart svært godt motteke i Noreg, og vann Spellemannprisen 2006 både i klassa *Rock* og i klassa *Årets nykomar*. Bortsett frå ei singelutgjeving har ikkje 120 Days gjeve ut noko meir til no sidan 2006.

Diskografi
----------

* *Sedated Times* (2004), EP
* *The Beautiful People EP* (2004), EP
* *120 Days* (2006), Studioalbum
* *Come Out, Come Down, Fade Out, Be Gone* (2006), singel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er omsett frå «120 Days» frå Wikipedia på bokmål, den 21. august 2011.*

* Diskografien er henta frå 120 Days si nettside Arkivert 2009-05-03 ved Wayback Machine.
Kart som viser *levekårsindeksen*. Raud farge indikerer låg levestandard.
**Utviklingsland**, stundom forkorta til **u-land**, er ei nemning for land som enno ikkje har gjennomgått ei vidfemnande industrialisering.

Kva som gjer eit land til utviklingsland kan ha fleire faktorar, men det finst ein rekkje mål for eit lands velstand, til dømes å måle eit lands bruttonasjonalprodukt (BNP) per innbyggjar, som reknast som summen av innanlandsk forbruk og investeringar pluss nettoeksport (= eksport minus import). Veikskapen med dette er at det dekkjer over store inntektsskilnader.

Eit anna og meir omfattande mål er Dei sameinte nasjonars (SN) «Indeks for menneskeleg utvikling» - *Human Development Index (HDI)* som byggjer på gjennomsnittleg levetid, BNP, utdanningsnivå og andre faktorar.

Om lag tre fjerdedelar av jorda si befolkning lever i utviklingsland. I dei fleste av desse landa er det låg levestandard. Generelt sett har mange utviklingsland problem med befolkningsnaud, hungersnaud, befolkningsoverskot, lågt utdanningsnivå og djup fattigdom, men omgrepet utviklingsland understrekar at trass i store problem er det land med eit positivt utviklingspotensiale. 

Nokre døme på u-land er Moldova i Europa, Etiopia i Afrika, Bolivia i Sør-Amerika, Honduras i Mellom-Amerika, Vanuatu i Oseania og Afghanistan i Asia.

Sjå òg
------

* HDI
* MUL

Kjelder
-------

[*treng kjelde*]

* *Denne artikkelen bygger på «Utviklingsland» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mai 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Aksana Mjankova** (fødd 28. mars 1982) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Krytjaŭ i Kviterussland som vart kåra til olympisk meister i sleggjekasting i 2008, ein meistertittel Den internasjonale olympiske komitéen annullerte åtte år seinare, etter å ha testa dopingprøvene frå Beijing-OL på ny.

Frå 2002-sesongen deltok Mjankova i fleire av dei store internasjonale meisterskapane, utan ho makta ta seg til finale. I 2006 forbetra sitt personbeste sleggjekast med over 6,5 m til 76,86 meter. To år seinare tok ho den olympiske gullmedaljen med eit kast som målte 76,34 m, framfor Yipsi Moreno frå Cuba og med kinesiske Zhang Wenxiu på bronseplass.

OL-sesongen 2012 sette Mjankova i april personleg rekord med 78,19 m under eit stemne i Brest. Tre månader seinare forbetra ho rekorden sin til 78,69 meter, einast verdsrekordhaldar Betty Heidler hadde den gongen kasta lengre.

### Doping

Etter at dopingprøvene frå OL 2008 og OL 2012 vart testa på nytt i 2016, fann ein både turinabol og anavar i prøvene til Mjankova. Den 25. november 2016 annullerte/underkjende Den internasjonale olympiske komitéen Mjankova sine prestasjonar i dei to sommarleikane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2002 i München: Utslått i kvalifiseringa (60,13 m =nr 27)
* VM 2003 i Paris: Utslått i kvalifiseringa (64,11 m =nr 22)
* EM 2006 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (62,85 m =nr 23)
* VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (-)
* OL 2008 i Beijing: Gullmedalje – 76,34 m, annullert 2016, framom Yipsi Moreno – 75,20 m
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (69,58 m =nr 13)
* OL 2012 i London: Nr 7 – 74,40 m, annullert 2016
* VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (66,65 m =nr 22)
* EM 2014 i Zürich: Utslått i kvalifiseringa (66,92 m =nr 14)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aksana Miankova» frå Wikipedia på engelsk, den 26. juli 2018.*
Alter Rhein nær Höchst
 Alter Rhein ved Hohenems, på grensa til Diepoldsau
**Alter Rhein** (tysk for *Gamle Rhinen*) er det gamle elveleiet til Alpe-Rhinen i St. Gallen og Vorarlberg i Rhindalen. Leiet vart skoren av då Rhinen vart retta opp på 1900-talet. Desse avskorne armane har vorte viktige fritidsområde og naturreservat. 

I 1900 var avskjeringa ved Fussach ferdig. Det gamle elveleiet, frå Höchst og St. Margrethen til landsbyen Altenrhein i Tahl ved breidda av Bodensjøen dannar grensa mellom Austerrike og Sveits. I 1906, vart Rheintaler Binnenkanal (Rhindalen innlandskanal) graven ut, og knytte Sennwald til St. Margrethen. I 1923 vart ein annan snarveg ferdig ved Diepoldsau, og skapte ei anna arm, som òg fekk namnet *Alter Rhein*.

Området mellom Gamle og Nye Rhinen utgjer i dag naturreservatet *Rhin-deltaet* (må ikkje forvekslast med Rhin-deltaet i Nederland).

 Utsyn frå Hohe Kugel til gamle og nye Rhinen ved Diepoldsau

Koordinatar: 47°28′11″N 9°36′36″E﻿

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alter Rhein» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* omsetjing av den tyske artikkelen Alter Rhein


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |