recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Klimatologi** er læra om klima, som er definert som vêr midla over ein tidsperiode, og er ein del av dei geofysiske vitskapane.

Klima og meteorlogi
-------------------

Meteorologi er læra om vêr og vêrsystem som varer opp til eit par veker, medan klimatologi handlar om kor ofte desse vêrsystema har oppstått i fortida og langtidsendringar av gjenommsnittlege vêrmønster. **Klimatologar** er dei som arbeider med klimatologi, og studerer både lokalt, regionalt og globale klimaforhold og korleis menneskelege faktorar kan føre til klimaendringar. Klimatologar brukar informasjon frå fortida til å føresjå dei framtidige klimaendringane. 

Fenomen av klimatologisk interesse er mellom anna atmosfærisk grenselag, atmosfærisk sirkulasjon, varmetransport, termisk stråling, konvektive og latente vekselverknadar mellom atmosfæren og hav- og landoverflata (særleg vegetasjon, arealbruk og topografi) og kjemiske og fysiske samansettingar i atmosfæren. Relaterte vitskapar er astrofysikk, kjemi, økologi, geologi, geofysikk, glasiologi, hydrologi, oseanografi og vulkanologi

Historie
--------

Edmund Halley var ein av dei første klimatologane og han gav ut kart over passatvindane i 1686 etter ei reise til den sørlege halvkula. Benjamin Franklin var den første til å lage kart over Golfstraumen. Dette gjorde han på 1700-talet for at ein skulle kunde sende post over havet frå USA til Europa. Helmut Landsberg sine statistiske analysar førte til at klimatologi utvikla seg til ei grein innan fysiske vitskapar.

Forskjellige tilnærmingar
-------------------------

Ein kan tilnærme seg klimatologi på forskjellige måtar. Paleoklimatologi prøver å rekonstruere klima i fortida ved å undersøke data frå iskjerner eller årringar (dendroklimatologi). For å studere klima i vår tid må ein sjå meteorologiske data samla opp over mange år. Dette er data som nedbørsmengder, temperaturar og atmosfærisk samansetting. Modellar vert brukt for å forstå fortida, notida og potensielle framtidige klima. Historisk klimatologi er studiet av klima i forhold til menneskeleg historie og fokuserer dermed berre på dei siste par tusen åra. 

Klimaforsking er eit vanskeleg forskingsområde fordi det omhandlar stor skala, lange tidsperiodar og kompliserte prosessar. Ein er stort sett einige om at klimaet vert styrt av differensial likningar basert på fysiske lover, men utforminga av desse likningane, og konklusjonane ein kan ta frå dei, vert framleis diskutert. Klima vert av og til modellert ut frå stokastiske prosessar, men dette vert for det meste sett på som tilnærmingar til prosessar som elles er for kompliserte.

Sjå òg
------

* Meteorologi

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klimatologiske nyhende
* Climate Prediction Center
* IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
**Umberto Nobile** (21. januar 1885–30. juli 1978) var ein italiensk general, fly- og luftskipsingeniør og polfarar. Saman med den norske polfararen Roald Amundsen flaug dei over nordpolen i 1926 med luftskipet «Norge», som han hadde konstruert og bygd i Italia. Luftskipet «Norge» var det fyrste luftfartøyet som flaug strekninga frå Europa til Nord-Amerika over Arktis. Men seinare vart Nobile og Amundsen uvener om kven av dei som burde ha æra for ferda. Det er vel truleg at at den ekspertisen på luftskip som Umberto Nobile stod for, må ha kome godt med for å kunne gjennomføre ei slik ferd.

Umberto Nobile med hunden sin, fotografert i 1926.
Nobile kom seinare attende til Arktis som leiar av ein ekspedisjon med luftskipet «Italia», som han òg hadde konstruert, og gjorde tre flygingar. Dei to fyrste kartla nordaustkysten av Grønland, Nikolai II land og Nordaustlandet, og det vart innsamla inn vitskapelege data av ulik art. Den tredje ekspedisjonen tok til 22. mai 1928 og gjekk til Nordpolen. På vegen attende til Ny-Ålesund havarerte luftskipet, og den største internasjonale bergingsaksjonen i polare strok som har vore, vart sett i verk med meir 1500 deltakarar frå sju ulike nasjonar. Under denne bergingssaksjonen omkom Roald Amundsen saman med mannskapet i det franske Latham 47-flyet han var reist ut i for å ta del i leitinga og berginga.

Ikkje før etter 48 dagar var alle dei overlevande henta ut frå den drivende pakkisen. Nobile var den fyrste som vart henta og brakt attende til Spitsbergen, for meininga var at han kunne leie berginga av resten av mannskapet derfrå. Men Nobile vart skulda for å ha forlate mannskapet sitt, og vart sett i arrest ombord i følgjebåten som låg i Ny-Ålesund. Resten av livet freista han å forsvare seg mot desse og andre skuldingar.

Nobile kom på kant med den italienske diktatoren Benito Mussolini og det fascistiske Italia, og Mussolini skulda Nobile for ulukka med luftskipet «Italia». I 1931 vart Nobile tilsett som luftskipsekspert i Sovjetunionen, i 1936 drog han til USA, og kom ikkje attende til Italia før i 1943.

Litteratur
----------

* Steinar Aas, 2002, *Tragedien Umberto Nobile* : *polarhelt eller svikar?*. Oslo: Samlaget. ISBN 82-521-6041-7

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**AES10**, eller **Multichannel Audio Digital Interface** (**MADI**), er ein multikanal versjon av AES3-protokollen, for bitserial overføring av digitale audiosignal over 75 Ω koaksialkabel eller optisk fiber (FDDI). MADI er definert av AES/EBU  .

Format
------

### Kanalformat

På bitnivå nyttar AES10 sama format som AES3, så ordlengda er 24 bit. 

### Overføringsformat

Det vert nytta NRZI linjekoding.

Kanalar og sampelfrekvens
-------------------------

Den fyrste versjonen var avgrensa til 56 kanalar og ein sampelrate på 32 kHz – 48 kHz, med moglegheit til endra sampelraten med +/- 12,5 %. 

For AES10-2003 er det fleire moglegheiter:

* a) 32 kHz – 48 kHz +/- 12,5%, 56 kanalar
* b) 32 kHz – 48 kHz, 64 kanalar
* c) 64 kHz – 96 kHz +/- 12,5%, 28 kanalar

Om utstyret i begge endar har støtte for det kan fleire kanalar koplast saman for å overføre data med sampelfrekvensar på 192 og 384 kHz.

Fysiske karakteristikkar
------------------------

### Koaksialkabel

Kabelen skal ha ein karakteristisk impedanse på 50 &/Omega; +/- 2 &/Omega;. Terminalane er BNC (IEC 60169-8). AES10-1991 spesifiserer maks overføringsavstand til 50 m med koaksialkabel. Skjermen skal jordast til sendaren og til mottakaren for frekvensar over 30 MHz.

### Optisk fiber

AES10-2003 spesifiserer den optiske fiberen som gradert indeks, med ein diameter på 62,5 nm, nominell kappediameter på 125 nm og med *numerisk aperture* på 0,275 ved 1300 nm. Det skal nyttast fiber interface som spesifisert i ISO/IEC 9314-3. Maks fiberlengd er spesifisert til 2 km.

Bruk
----

MADI var fyrst og fremst mynta på å kopla saman miksarar og opptakarar i lydstudio, men kringkastingsstasjonar tok i bruk MADI for å distribuera audiomaterial mellom ulike studio og utstyr. I dag er MADI mykje nytta i profesjonelt ustyr.

Referansar
----------

1. ↑  AES10-1991 *AES recommended practice for digital audio engineering - Serial multichannel audio digital interface (MADI)*, The Audio Engineering Society, 1991.
2. ↑  *AES10-2003: AES Recommended Practice for Digital Audio Engineering - Serial multichannel audio digital interface (MADI)*, The Audio Engineering Society, 2003. (Revisjon av AES10-1991)

| * v
* d
* e
Digitale lydgrensesnitt |
| --- |
| Audiospesifikke | I²S **·** AES3 **·** S/PDIF **·** Toslink **·** MADI **·** TDIF **·** ADAT |
| Lyd og bilete | HDMI |
| Bussar | USB **·** IEEE 1394 (FireWire) |
| Nettverk | Ethernet |
**ALH 84001** eller **Allan Hills 84001** er ein meteoritt som vart funnen i Allan Hills i Antarktis den 27. desember 1984 av ein USA-amerikansk meteoritt ekspedisjon. Ein trur at meteoritten kjem frå Mars. Då han vart oppdaga var massen 1,93 kg. Meteoritten vart verdskjend i 1996 då forskarar annonserte det dei meinte kunne vere bevis etter mikroskopiske fossil etter bakteriar frå Mars. 

Steinen er truleg ein av dei eldste i solsystemet og vart truleg danna av smelta stein for 4,1 milliardar år sidan.. Ein trur at steinen vart broten sund under eit kraftig meteorittnedslag på Mars for 3,9 til 4,0 milliardar år sidan, men vart liggande på planeten. Han vart seinare kasta opp frå overflata av eit anna nedslag for kring 15 millionar år sidan, og kom ned på jorda for om lag 13 000 år sidan. Desse tala har ein kome fram til med radiometrisk datering. 

Om funna på meteoritten verkeleg er teikn på liv på Mars, kjem av abiotiske prosessar på Mars eller er forureina på jorda etter nedslaget, er ein prosess som framleis pågår.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Allan Hills 84001» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mai 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Lapen, T.J. (2010). «A Younger Age for ALH84001 and Its Geochemical Link to Shergottite Sources in Mars». *Science* **328** (5976): 347–351. doi:10.1126/science.1185395.
2. ↑  Bada, J.L.; Glavin, D. P.; McDonald, G.D.; Becker, L. (1998). «A Search for Endogenous Amino Acids in Martian Meteorite ALH84001». *Science* **279** (5349): 362–365. doi:10.1126/science.279.5349.362.

Bakgrunnsstoff
--------------

* NASA - ALH 84001-meteoritten Arkivert 2008-07-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 67°12′S 67°20′W﻿

**Gravier Peaks** er eit markant, isdekt fjell, opp mot 2315 moh, som ligg 2 nautiske mil nordaust for Lewis Peaks på Arrowsmith Peninsula og strekkjer seg frå nordaust til sørvest, på vestkysten av Graham Land i Antarktis. Dei vart oppdaga og grovt plassert på kartet i 1903 av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot, som namngav det etter Charles Gravier, ein fransk zoolog. Dei vart kartlagde i 1909 av den neste franske antarktisekspedisjonen under Charcot, då dei individuelle fjelltoppane i denne gruppa først vart identifisert. Fjelltoppane vart kartlagd på ny i 1948 av Falkland Islands Dependencies Survey.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gravier Peaks». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Gravier Peaks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Harry Lee Reynolds**, kjend som **Butch Reynolds**, (fødd 8. juni 1964) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar som var verdsrekordhaldar på 400 meter i perioden 1988-99 med tida 43,29 sekundar. Han vann i åra 1987-93 OL-sølv, to VM-sølv og ein VM-bronse på 400 m, og var med om å vinne gullmedaljen i 4 x 400 m stafett i VM 1987, Sommar-OL 1988, VM 1991 og VM 1993.

Aktiv
-----

Reynolds kom på tredjeplass på 400 meter i verdsmeisterskapen 1987, før han som ankermann sprang USA inn til ein klar siger i 4 x 400 m stafett. Den 17. august 1988 i Zürich forbetra han den 20 år gamle verdsrekorden på 400 meter med heile 0,57 sekund til 43,29 sekundar, ein rekord som skulle stå til landsmannen Michael Johnson slo den under VM i friidrett 1999. Under dei olympiske sommarleikane i Seoul seks veker seinare vart Reynolds med tida 43,93 nummer to på 400 m, 0,06 sekund bakom landsmannen Steve Lewis. Reynolds fekk så gleda med å springe USA inn til gull og verdsrekord i 4 x 400 m stafett, heile 4 sekund føre sølvlaget frå Jamaica.

Ein toårsperiode i 1990-92 var Reynolds grunna dopingstraff borte frå friidrettsbana. Han kvalifiserte seg til verdsmeisterskapen 1993 i Stuttgart, der han vann sølv på 400 m og gull i 4 x 400 m stafett. I 400-meterfinalen var han sjanselaus mot Michael Johnson, medan han saman med Andrew Valmon, Quincy Watts og Johnson forbetra verdsrekorden til 2.54,29, ein rekord som framleis gjeld i 2019. To år seinare kopierte Reynolds i Göteborg-VM medaljehausten frå Stuttgart, med sølv på 400-meteren og gull i stafetten.

Reynolds tok seg til semifinale på 400 m under Sommar-OL 1996 i Atlanta, eit løp han braut. Han la deretter opp.

### Doping

I 1990 testa Lewis positivt i ein dopingkontroll, og Det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF) stengde han ute frå idretten i to år.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Bronse på 400 m – 44,80. Gull i 4 x 400 m stafett (2.57,2)
* OL 1988 i Seoul: Sølv på 400 m – 43,93. Gull i 4 x 400 m stafett (2.56,1)
* VM 1993 i Stuttgart: Sølv på 400 m – 44,13. Gull i 4 x 400 m stafett (2.54,2)
* VM 1995 i Göteborg: Sølv på 400 m – 44.22. Gull i 4 x 400 m stafett (2.57,3)
* OL 1996 i Atlanta: Braut semifinalen (=nr 16)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Butch Reynolds» frå Wikipedia på engelsk, den 6. august 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Bustadoppføringslova** er kortforma for ei lov som har det fulle namnet *Lov om avtalar med forbrukar om oppføring av ny bustad m.m. (bustadoppføringslova)*. Lova er lov av 13. juni 1997 nr. 43. 

Lova regulerer avtalar mellom entreprenør og forbrukar om oppføring av ny eigarbustad. Den gjeld også for likearta avtalar, så som avtale om arbeid som vert utført direkte som ledd i oppføring av ny bustad, og avtalar om rett til fast eigedom med ny eigarbustad, når arbeid som entreprenøren står for, enno ikkje er fullført på avtaletida. Full ombygging skal reknast likt med oppføring. Lova gjeld også for tilsvarande avtalar om oppføring av fritidshus, oppføring av eigarseksjon og tilsvarande for avtalar om oppføring av husvære i burettslag.

Forarbeida til lova er særleg NOU 1992:9 Forbrukarentrepriselov, NOU 1993:20 Kjøp av ny bustad og Ot prp nr 21 (1996/97).

Det hadde tidlegare ikkje vore lovregulering av slike byggekontrakter i Noreg. Dette trass i det store økonomiske omfanget av slike avtalar, og at avtale om oppføring av ny bustad er den største økonomiske avtalen dei fleste i Noreg inngår i løpet av livet.

Til ei viss grad var forbrukarane hjelpte av at det i lang tid før lova kom, var utarbeidde bygge- og anleggskontrakter som fleire Norsk Standard (NS). Særiøse entreprenørar brukte desse kontraktene. Det er no eigne Norsk Standard (NS) for både avtalar etter bustadoppføringslova og for avtalar mellom entreprenør og annan byggherre enn den som er forbrukar.

For avtalar om byggearbeid e.l. på bygg o.l. som ikkje er under oppføring, gjelder Handverkartenestelova, *Lov om håndverkertjenester m.m for forbrukere* av 16. juni 1989 nr 63. For sal av bustad som ikkje er ferdig oppført, gjeld Avhendingslova, Lov om avhending av fast eigedom (avhendingslova) av 3. juli 1992 nr. 93. 

I bustadoppføringslova er det både nye reglar, og kodifisering av dei vanlege rettsreglane for avtale om entreprisearbeid. Reglane i lova er for det meste tvingande, såkalla *preseptoriske* lovreglar. Lova skal hindre at forbrukaren får dårlege avtalar og gir derfor reglar om kva som det er lovleg å avtale. Det er såleis ikkje lovleg å avtale eller gjere gjeldande vilkår som er dårlegere for forbrukarane enn det som følgjer av lova sine reglar. Viss forbrukaren inngår avtale som er i strid med lova, vil ikkje dei lovstridige avtalevilkåra vere bindande for forbrukaren.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «En praktisk veiledning til Bustadoppføringslova», ved Advokatfirmaet Cappelen & Krefting DA.
* «Om lov om avtalar med forbrukar om oppføring av ny bustad» Ot.prp. nr. 21 (1996-97)
* «Bustadoppføringslova»

* *Denne artikkelen bygger på «Bustadoppføringslova» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mars 2009.*
**Bodil Aileen Niska** (datoar) er ein norsk jazzmusikar (saksofon), kjend for godtseljande utgjevingar av standardlåtar innan jazz og for å driva jazzklubbar og -kafear.

Niska blei fødd i Vadsø og voks opp i Hammerfest. Ho lærte musikk av faren, trekkspelaren Aksel Niska, og studerte saksofon hjå Kjell Bartholdsen. Niska dreiv jazzklubben «Montenegro» frå 1979 til 1989. Ho var òg sterkt involvert i Varangerfestivalen.

Etter å ha flytta sørover i 1990 deltok ho sidan 1992 i trioen «Girl Talk», der ho med vokalisten Siri Gellein (seinare erstatta av bassisten Tina Asmundsen) og pianisten Elizabeth Walker gav ut *Talkin' Jazz* i 1996 som selde godt. 

I Bodil Niska Kvartett spelte Per Husby piano, Stig Hvalryg bass og Roger Johansen trommer, og spelte ved Oslo Jazzfestival og Nordlændingernes Forening kulturaftan i 2005. I 2017 spelte kvartetten hennar i Ålesund med Hvalryg på bass, Dag Arnesen på piano og Marcus Lewin på trommer.

Ho har òg samarbeidd med Pete Brown trio, Scott Hamilton og Harry Allen.

Etter nokre år som plateseljar ved Akers MIC skipa ho kring 1997 jazzbutikken og -kafeen «Bare Jazz» i Oslo, og dessutan plateselskap av same namn. Kafeen blei nedlagd i 2020 under koronapandemien. Ho vann Oslo Jazzfestival sin Ella-pris i 2009.

Under Sildajazz i Haugesund har ho i mange år drive musikksjappa «Bodils Bodega», som ho i 2005 mottok Sildajazzprisen for.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 2005: Sildajazz ved Sildajazzfestivalen Haugesund
* 2009: Nordprofil-prisen
* 2009: Ella-prisen ved Oslo Jazzfestival

Diskografi
----------

* *First Song* (Hot Club Records, 2000). Med Egil Kapstad, Bjørn Alterhaug og Pelle Hultén. Bidrag fra Aksel Niska.
* *Blue* (Bare Jazz Records, 2004). Med Kapstad, Alterhaug, Hulten, Paul Wagnberg
* *Night Time* (Bare Jazz Records, 2008). Med blant annet Claes Crona Trio og Staffan William-Olsson.

Kjelder
-------

1. ↑  Hammerø, Tor; Hoprekstad, Odd Egil. «Bodil Niska». *Store Norske Leksikon*. Oslo: Kunnskapsforlaget. Henta 17. juni 2021.
2. ↑  Bodil Niska kvartett ved jazzinorge.no, 21. april 2017.
3. ↑  *Niska, Bodil*, mic.no 16. juni 2016. Basert på en artikkel i jazzbasen.no.
4. ↑  Terje Mosnes, «Kjerringa mot filstrømmen» i *Dagbladet* den 12. januar 2014.
5. ↑  Tharald Halvorsen, «Kjent Oslo-kafé stenger dørene» i borsen.no den 27. november 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Bodil Niska» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juni 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Bodordshella** er eit freda kulturminne på garden Sætre på Vartdal i Ørsta kommune. Ho vert og nemnd **Sætre-hella**

Skildring
---------

Hella, som står like ved fylkesveg 5906, er omlag 2,95 m lang, 1,7 m høg og 0,15 - 0,30 m tjukk. Ho kviler mot eit støypt fundament. På sida som no vender mot vegen, er det innhogge ei innskrift. Innskrifta har form av heile og halve sirklar. Den ytste sirkelen er 1,3 m i diameter Der finn vi og ein solglorie med bokstavane JHS, årstala 1599 og 1791, i tillegg til teksta Gnud-Endre-Søn.

Soge og tyding
--------------

Tradisjonen seier at Knut Endresen Sætre flytte hella heim til klyngjetunet på Sætre på 1500-talet. Det heitest og at det var han som stod bak innskrifta. Etter utskiftinga på Sætre i 1863 var hella flytta til Pegarden, der ho no er.
Innskrifta har i dag vorte utydeleg, og er uråd å lesa. Men medan det var høve til det vart skrifta avfotografert. Dei ti bodorda er innhoggde inne i sirklane. IHs-monogramet, som vert tolka som Iesus Hominum Salvator (Jesus, frelsar for menneska), namnet på opphavsmannen og årstala er innhogde med ein annan teknikk, truleg på 1700-talet.
Hella vart reist der ho no står, av Vartdal Ungdomslag, i 1928.

Bilete av Bodordshella
----------------------

* Bodordshella.Bodordshella.
* Innskrifta på hella står på informasjonstavle ved sida av.Innskrifta på hella står på informasjonstavle ved sida av.

Kjelder
-------

* 

* Bodordshella i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

* Johannes Buset: *Vartdalssoga Første bandet*. Vartdal bygdeboknemnd 1964
* Jostein Fet: *Skrivande bønder*. Det Norske Samlaget 2003. ISBN 82-521-6296-7
| Croydon  |
| --- |
| Croydon sett frå ColonnadesCroydon sett frå Colonnades Croydon sett frå Colonnades |
| Plassering |
| 

Croydon is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Stor-London |
| Distrikt | London Borough of Croydon |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 330 587 |
| Koordinatar |  51°22′″N 0°7′″W﻿Koordinatar: 51°22′″N 0°7′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | CR0 |
| Telefon-retningsnummer | 0 20 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Croydon**
 |

 **Croydon**  er ein by sør i London i London Borough of Croydon i England. Han har kring 330 000 innbyggjarar. Han ligg 15 km sør for Charing Cross og er eit av 11 storbysenter i Londonplanen for Stor-London. 

Historisk var byen ein del av Surrey. Croydon voks i mellomalderen som ein marknadsby og eit senter for produksjon av trekol. Surrey Iron Railway frå Croydon til Wandsworth opna i 1803 og var den første offentlege hestedrivne jernbanen i verda. Tidleg på 1900-talet var Croydon eit viktig industriområde, særleg kjend for produksjon av bilar, metallarbeid og luftfart. Croydon vart ein del av Stor-London i 1965.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Croydon» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Ferdinand Graf von Zeppelin** (8. juli 1838–8. mars 1917) var ein tysk offiser og luftskipskonstruktør.

Zeppelin var elev på militærskulen i Ludwigsburg og vart i 1858 utnemnd til løytnant. I 1859 vart han kalla til ingeniørkorpset og han deltok frå 1863 som observatør i den amerikanske borgarkrigen og seinare – i 1866 – som generalstabsoffiser i den tyske krigen og i den fransk-tyske krigen 1870–1871. Frå 1882 til 1885 var Zeppelin kommandør for ulanregimentet Ulmanschliessend og Württemberg sin gesandt i Berlin. I 1891 tok han som generalløytnant avskjed, men vart i 1906 utnemnd til general av kavaleriet.

Frå 1880-åra starta Zeppelin å sjå på problema i samband med å styre ballongar og starta i 1899 bygginga av den første styrbare ballongen sin, som i 1900 gjorde tre flygingar over Bodensjøen. Dei stadig betre resultata førte til at det vart gjennomført ein nasjonal innsamling der halvparten av dei innbetalte over 6 millionar mark vart sett i Luftschiffbaugesellschaft Zeppelin G.mb.H.

I 1908 kjøpte militæret det fullt funksjonsdyktige luftskipet Z3. Inntil 1914 gjorde Deutsche Luftschiffahrgesellschaft (Delag) meir 1 500 flygingar og frakta 35 000 personar utan uhell. Under den første verdskrigen vart det klart at zeppelinarane ikkje var egna i krig, då dei utgjorde ei alt for stor åtaksflate.

Zeppelinfjellet ved Ny-Ålesund på Spitsbergen er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ferdinand von Zeppelin» frå Wikipedia på bokmål, den 7. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
I territoria som vart administrert av Den palestinske sjølvstyresmakta, er ein **kommune** (arabisk هيئة محلية) ei administrativ eining med eit lokalt styre liknande ein by. Dei vart grunnlagde etter Lokalstyredepartmentet til Den palestinske sjølvstyresmakta vart oppretta i 1994. Alle kommunane har eit eige kommunestyre. Medlemmane i kommunestyret og borgarmeisteren vert valde av innbyggjarane i kommunen. Det finst fire forskjellige kommunetypar i kvart guvernement.

Kommunetypar
------------

**Komune A (by)** - Hovudkommunar eller distriktshovudstader i guvernementet. Det er 14 kommunar på nivå A. Desse vert alle rekna som byar. Kommunestyret består av 13 medlemmar og ein styreformann, i tillegg til ein vald borgarmeister. 

**Kommune B (by eller tettstad)** - Kommunar som har innbyggjartal over 8 000 innbyggjarar eller har lenge eksistert som lokale kommunar under israelske administrasjon. Det finst 41 kommunar på nivå B. Dei har eit kommunestyre med 13 medlemmar og ein styreformann. 

**Kommune C (tettstad)** - Kommunar med folketal kring 4 000-8 000. Dei fleste vart oppretta av Den palestinske sjølvstyresmakta i nyare tid. Det finst 47 kommunar på nivå C, styrt av eit kommunestyre med 11 medlemmar. 

**Kommune D (landsby)** - Kommunar med folketal over 1 000. Det finst 220 kommunar på nivå D, som vert styrte av eit kommunestyre med 9 medlemmar.

Sjå òg
------

* Byar i Dei palestinske territoria
* Palestinsk flyktningleir

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Municipality (Palestinian Authority)» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
Koordinatar: 32°44′29.4″N 35°4′37.91″E﻿

**Yagur** (hebraisk skrift יָגוּר) er ein kibbutz nord i Israel på nordaustsida av Karmelberget. Han er kring 9 km søraust for Haifa og ein av dei to største kibbutzar i landet. I 2008 hadde han eit folketal på 1 124. Landsbyen høyrer til Zevulun regionale kommune.

Historie
--------

Shomeria-gruppa i Yagur i 1921
Felles etesal i Yagur.
Yagur vart grunnlagd i 1922 av ei gruppe kalla *Ahva*. Namnet vart teken frå ein arabisk landsby i nærleiken kalla «Yajur». Det ligg ein stad med liknande namn (Jagur), nemnt i Josvas bok 15:21, lenger sør.

Dei første innbyggjarane drenrte myrområde kring Kishonelva og førebudde landområdet for permanent busetnad. Dei delte opp området til forskjellig jordbruk og kibbutzen byrja å vekse.

Den 11. april 1931 vart tre medlemmar frå kibbutzen drepen av ei celle av Svart hand.

Under Palestinamandatet var Yagur eit viktig senter for Haganah. Under Operasjon Agatha den 29. juni 1946 utførte den britiske hæren eit stort raid på kibbutzen og fann eit stort våpenlager der etter eit tips frå ein informant. Våpena vart konfiskerte og mange av innbyggjarane i kibbutzen vart arresterte.

Økonomi
-------

Økonomien er i dag basert på mangfaldig jordbruk og industri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yagur» frå Wikipedia på engelsk, den 11. april 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  The Yagur Stream
2. ↑  Kayyali, Abdul-Wahhab Said (no date) *Palestina. A Modern Historie* Croom Helm. ISBN 086199-007-2. s.164
3. ↑  Report on arms caches found at Mesheq Yagur koloni including diagrams, ParaData website, Airborne Forces Museum, Duxford.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (he)

| * v
* d
* e
Zevulun regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Kfar HaMaccabi**·** Ramat Yohanan**·** Sha'ar HaAmakim**·** Usha**·** Yagur |
| Moshavim | Kfar Bialik**·** Kfar Hasidim Alef |
| Fellesbusetnader | Kfar Hasidim Bet**·** Nofit |
| Arabiske landsbyar | Ibtin**·** Khawaled |
| Andre landsbyar | Kfar HaNoar HaDati**·** Oranim |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°58′N 36°40′E﻿

**Yabrud** eller **Yabroud** (arabisk skrift يبرود) er ein by i Syria i Rif Dimashq guvernement, kring 80 km nord for hovudstaden Damaskus. Byen er kjend for dei gamle grottene, mellom andre Iskaftagrotta (der den 30 år gamle reisande og seinare arkeologen Alfred Rust i 1930 fann viktige førhistorisk funn) og Yabrud-tempelet, som ein gong var *Jupiter Yabroudis*-tempelet, men vart seinare «*Konstantin og Helena-katedralen*». Ei av dei eldste kyrkjene i Syria står i Yabrud. Den same *Yabrud* er sagt å ha opphavet sitt i eit arameisk ord som tyder «kald». Byen ligg i sida av Qalamunfjella (Anti-Libanonfjella) i ei høgd på 1 550 meter over havet.

Foreldra til den tidlegare presidenten av Argentina, Carlos Menem var begge fødde i Yabrud. Dei flytta til Argentina før slutten av fyrste verdskrigen.
Dei arkeologiske funna frå Natufi-kulturen, Yabrud III, er kalla opp etter byen Yabrud.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yabrud» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Syria: An attempt to live a normal life

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Bathurstøya** er ei av Elisabetøyane i Nunavut-territoriet i Canada. Ho har ei flatevidd på 16042 kvadratkilometer. Ho ligg vest for Cornwallisøya og Devonøya, og aust for Melvilleøya. Øya er folketom.

Natur
-----

Øya er lågtliggande, få stader ligg høgare enn 300 moh. Høgste punktet er 412 moh. og ligg på Stokesfjellet. Godt jordsmonn gir grunnlag for ein vegetasjon av lav, mose, gras og dvergbuskar, som ofte dannar vide våtmarker. Dyre- og fuglelivet er frodigare enn på andre øyar i det kanadiske Arktis. Om lag 30 fugleartar hekkar på øya, mest vadefugl. Mellom andre polarsymjesnipe og ringgås. Karibu finn rikeleg med næring, isbjørn er om sommaren på vandring over øya.

Polar Bear Pass National Wildlife Area ligg på øya, så vel som den føreslegne Tuktusiuqvialuk nasjonalpark.

Den magnetiske nordpolen på jorda kryssa i 1960-70-åra Bathurstøya i nordleg retning.

Historie
--------

Brooman Point på austkysten av Bathurstøya var kring år 1000 ein buplass for folk av Thulekulturen, rimelegvis ei tid med eit varmare klima. Bathurstøya vart kjend for europearar etter ho vart oppdaga av William Parry sin ekspedisjon i 1819. Denne kalla øya opp etter Storbritannias dåverande krigs- og koloniminister, Henry Bathurst.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bathurst Island» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Det islandske flagget
Det islandske flagget med dimensjonar
Det islandske statsflagget
Flagget til den islandske presidenten
**Det islandske flagget** er blått med ein kvitkanta raud kross. Det vart offisielt flagg 19. juni 1915, men hadde vore brukt uoffisielt sidan 1913. Som i flagga til dei andre nordiske landa vert den nordiske krossen nytta. Før dette flagget vart laga var eit flagg med kvit kross på blå duk i bruk, men det var aldri godkjend av dei danske styresmaktene.

Statsflagget er utan riksvåpen, men har splitt. Island har ikkje militære styrkar og har heller ikkje noko orlogsflagg. Frå statsflagget vert det danna andre statstjenesteflagg, slik som tollflagget. Dette har ein sylv T i det øvste feltet ved stonga. Presidentenflagget har riksvåpenet i senteret av krossen.

Kjelder
-------


* Icelandic National Flag frå Statsministerens kontor

---

* Denne artikkelen byggjer på «Islands flagg» henta frå Wikipedia på bokmål 12. februar 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det islandske flagget**

| * v
* d
* e
Europeiske nasjonalflagg |
| --- |
| Albania**·** Andorra**·** Armenia**·** Aserbajdsjan**·** Austerrike**·** Belgia**·** Bosnia-Hercegovina**·** Bulgaria**·** Danmark**·** Estland**·** Finland**·** Frankrike**·** Georgia**·** Hellas**·** Irland**·** Island**·** Italia**·** Kroatia**·** Kviterussland**·** Kypros**·** Latvia**·** Liechtenstein**·** Litauen**·** Luxembourg**·** Malta**·** Moldova**·** Monaco**·** Montenegro**·** Nederland**·** Nord-Makedonia**·** Noreg**·** Polen**·** Portugal**·** Romania**·** Russland**·** San Marino**·** Serbia**·** Slovakia**·** Slovenia**·** Spania**·** Storbritannia**·** Sveits**·** Sverige**·** Tsjekkia**·** Tyrkia**·** Tyskland**·** Ukraina**·** Ungarn**·** Vatikanstaten |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Gravitasjonell tidforlenging** eller **gravitasjonell tidsdilatasjon** er ein faktisk skilnad i forløpt tid mellom to hendingar målt av to observatørar som er på ulik stad og i område med forskjellig gravitasjonspotensial. Dess lågare gravitasjonspotensialet er (dess nærare klokka er gravitasjonskjelda), dess treigare går tida. Albert Einstein var den første til å føresjå denne effekten i relativitetsteorien hans og det har sidan vorte stadfesta eksperimentelt. 

Det har vorte demonstrert at atomklokker i forskjellige høgder (og dermed forskjellig gravitasjonspotensial) etter kvart syner forskjellig tid. Effektane av slike eksperiment er *ekstremt* små og skilnadane vert målte i nanosekund. 

Gravitasjonell tidsforlenging vart først skildra av Albert Einstein i 1907 som ein konsekvens av spesiell relativitet i akselererte referansesystem. I generell relativitet vert det rekna å vere ein skilnad i forløpt eigentid ved forskjellige posisjonar skildra av ein metrisk tensor i romtid. At det faktisk finst gravitasjonell tidsforlenging vart først stadfesta direkte i Pound–Rebka-eksperimentet.

Sjå òg
------

* Gravitasjonell frekvensforskyving
* Hafele–Keating-eksperimentet
* Tvillingparadokset
* Klokkehypotesen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gravitational time dilation» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  
	* A. Einstein, "Relativity : the Special and General Theory by Albert Einstein." Project Gutenberg. <.>
2. ↑  A. Einstein, "Über das Relativitätsprinzip und die aus demselben gezogenen Folgerungen", Jahrbuch der Radioaktivität und Elektronik 4, 411–462 (1907)
**Kommandør T.I. Øgrims plass** er ein plass ved Bernhard Getz' gate i sentrum av Oslo, i kvartalet mellom St. Olavs gate og Keysers gate. Mellom plassen og Akersgata er det ein fotgjengarpassasje med portal gjennom Akersgata 73. Plassen ligg i bydel St. Hanshaugen.

Ved plassen held ei rekkje kyrkjelege, frikyrkjelege og kristne organisasjonar til. Dei vestlege bygningane har adresse Bernhard Getz' gate 3 og har Det Norske Bibelselskap og Kirkens Nødhjelp som eigarar. Blant leigetakarar i garden finst òg organisasjonen Wycliffe, Verbum Forlag, Bevegelsen Korsvei og misjonsorganisasjonen Areopagos sitt hovudkontor i Noreg. Kyrkjelyden til Treeiningskyrkja i Oslo har kontor i 8. etasje av bygningen.

Austom T. I. Øgrims plass ligg òg bygget til Frelsesarmeen med adresse(r) (Akersgata 73/Kommandør T. I. Øgrims plass 4), der m.a. hovudkvarteret og Tempelet korps held til. Ved inngangen til bygningen til bibelselskapet i Bernhard Getz' gate 3 står òg ei byste av biskop Eivind Berggrav, som var formann for Det Norske Bibelselskap i 17 år (1938–55).

Plassen vart oppkalla i 1981 etter Tobias Immanuel Ögrim,som var kommandør og leiar for Frelsesarmeen i Noreg 1945-1948.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kommandør T. I. Øgrims plass» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2018.*

Litteratur
----------

* Knut Are Tvedt, red. (2010). «Kommandør T. I. Øgrims plass (Oslo)». *Oslo byleksikon* (5. utg.). Kunnskapsforlaget. s. 309. ISBN 978-82-573-1760-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kommandør T. I. Øgrims plass**

* «Oslo kommune – Bydelsoversikt (K)». Oslo kommune. Arkivert frå originalen 29. juli 2014. Henta 22. august 2015.
Gravkrkja i Jerusalem.
**Gravkyrkja** er ei kyrkje i Det kristne kvarteret i Gamlebyen i Jerusalem.
Kyrkja skal ifølgje kristen tradisjon omfatta både Golgata, staden for krossfestinga av Jesus, og grava som han gjenoppstod frå. Som del av Gamlebyen er kyrkja rekna som ein del av verdsarva av UNESCO.

Kyrkja blei oppført av den romerske keisaren Konstantin den store på 300-talet, og har vore ein kristen valfartsstad sidan. Ho blei herja av dei persiske Sassanidane i 614, og seinare gjenoppbygd av krossfararar i 1130. Kyrkja er seinare blitt øydelagd og gjenoppbygd fleire gonger. Den noverande kyrkja er frå 1810.

Gravkyrkja blir driven av fleire kyrkjesamfunn i fellesskap. Den gresk-ortodokse kyrkja har største delen av kyrkjeområdet, som også omfattar hovudkvarterte til deira patriark av Jerusalem. Den armenske og den katolske kyrkja er dei to nest viktigaste kyrkjesamfunna i drifta av Gravkyrkja. Dei koptiske, syriske og etiopiske ortodokse kyrkjene har òg delar. Protestantar er ikkje representerte i kyrkja, og mange føretrekk Hagegrava som valfartsstad og mogleg døds- og gravstad for Jesus.

Innan austleg kristendom er kyrkja kjend som Oppstandelsekyrkja (gresk Ναός της Αναστάσεως (*Naos tis Anastaseos*), armensk *Surp Harutyun*), medan ho i vestleg tradisjon er kalla for Gravkyrkja eller Kyrkja til den heilage grava (latin: *Ecclesia sancti Sepulchri*).

Historie
--------

### Den første kyrkja

Grunnplan for Gravkyrkja på 300-talet
Eusebius fortel i *Vita Constantinus* at det på staden der Gravkyrkja seinare blei bygd tidlegare stod eit tempel vigd Venus. Den seinare keisaren Konstantin gav i 325 eller 326 ordre om at staden skulle ryddast for å gje plass til ei ny kyrkje. Den heilage Makarius fekk i oppdrag å oppføra henne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den hellige gravs kirke» frå Wikipedia på bokmål, og «Church of the Holy Sepulchre» frå Wikipedia på engelsk den 20. desember 2016.*

1. ↑  *Sacred Destinations*: «Church of the Holy Sepulchre, Jerusalem»
2. ↑  «Den hellige gravs kirke», *Store norske leksikon*, 27. november 2014, henta 19. desember 2016
3. ↑  «UNESCO World Heritage».
4. ↑  *Christian Classics Ethereal Library*: «Table of Contents»
Gravitasjonskollaps av ei stjerne.
NGC 6745 produserer material med tettleik høg nok til å utløyse stjernedanning gjennom gravitasjonskollaps.
**Gravitasjonskollaps** er den raske kollapsen av ei stjerne med relativt stor masse når trykkreftene ikkje lenger greier å balansere gravitasjonskreftene. Ved ein gravitasjonskollaps blir store mengder energi frigjevne, og ein kan få danna nøytronstjerner eller svarte hòl.

Gravitasjonskollaps er medverkande til å danne strukturar i universet. Ei først jamn fordeling av materie vil etter kvart kollapse og skape eit hierarki av strukturar, slik som grupper av galaksar, stjernegrupper, stjerner og planetar. Til dømes vert ei stjerne fødd ved ein gradvis gravitasjonskollaps av ei sky av interstellar materie. Stjerner kan òg få ein gravitasjonskollaps mot slutten av levetida. Når alle stjerneenergikjelder er brukt opp, vil stjerna gå gjennom ein gravitasjonskollaps. Sluttilstanden vert kalla ei kompakt stjerne eller ein stjernerest. 

Typane av kompakte stjerner er: 

* Kvite dvergar, der krafta som verkar mot gravitasjonen kjem frå elektrondegenerasjonstrykk;
* Nøytronstjerner, der krafta som verkar mot gravitasjon kjem frå nøytrondegenerasjonstrykk og kortvarige fråstøytande nøytron-nøytron-vekselverknader danna av sterk vekselverknad;
* Svarte hól, der fysikken i sentrum er ukjend.

Kollapsen av ein kvit dverg tar titusenvis av år, medan stjerna bles bort dei ytre laga og dannar ei planetarisk tåke. Om ho har ei følgjestjerne, kan den kvite dvergen ta til seg materie frå følgjesstjerna fram til ho når Chandrasekhar-grensa, og gravitasjonskollapsen tar over igjen. I staden for å koallspe til det neste stadiet (nøytronstjerne), gjennomgår dei rømmande karbonfusjon, som bles bort i ein supernova type Ia. Nøytronstjerner vert danna av gravitasjonskollaps av større stjerner og er restane av andre typar supernovaer.

Enno større stjerner, over Tolman–Oppenheimer–Volkoff-grensa finn ikkje ein ny dynamisk likevekt sidan det ikkje finst noko kraft som står i mot gravitasjonen. Kollapsen held derfor fram utan at noko stoppar det. Når kollapsen når Schwarzschild-radiusen, kan ikkje ein gong lys sleppe unna stjerna, og ho har blitt eit svart hòl. I følgje teoriar vil det kollapsande objektet på eit tidspunkt nå den maksimale mogelege energitettleiken for eit visst romvolum, eller Planck-tettleiken. Dette er stadiet då dei kjende gravitasjonslovene ikkje gjeld lenger. Det finst fleire teoriar kva som skjer då, men på dette stadiet kan ein ikkje lenger rekne det som ein gravitasjonskollaps.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gravitational collapse» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
2. ↑  *Dieter Brill, "Black Hole Horizons and How They Begin", Astronomical Review (2012); Online Article, cited Sept.2012.*, arkivert frå originalen 16. september 2014, henta 13. juni 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gravitasjonskollaps på arxiv.org
| Grays  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Grays is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Essex |
| Distrikt | Thurrock |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 74 559 |
| Koordinatar |  51°28′″N 0°19′″E﻿Koordinatar: 51°28′″N 0°19′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | RM17 |
| Telefon-retningsnummer | 01375 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Grays**
 |

**Grays** er den største byen i distriktet Thurrock i Essex i England. Han er administrasjonsby for distriktet, som er ei sameint styresmakt.

Blant attraksjonane i byen finn ein Thameside Theatre og Thurrock History Museum. Nær byen finn ein landsbyen Purfleet med ei rekkje verna bygningar og kjøpesentret Lakeside Shopping Centre.

Namnet til byen kjem frå ein eldre skrivemåte av slektsnamnet Grey. Herregarden Grays Thurrock var denne setet til denne adelsslekta. Slekta nedstammar frå den første baron Grey av Codnor, som levde på 1200-talet. 

Den lokale fotballklubben er Grays Athletic FC, som spelar heimekampane sine på Bridge Road Stadium.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grays» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ashia Hansen**, opphavleg **Ashia Nana Koramdina**, (fødd 5. desember 1971) er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar som i 2002 vart europameister i tresteghopp.

Aktiv
-----

Hansen tok steget opp i verdseliten i tresteghopp i 1996-sesongen då ho med 14,49 meter enda på fjerdeplassen under OL i Atlanta. I 1997 vart ho nummer to i hall-VM med 14,70 m, bak russiske Inna Lasovskaja, og nummer fem med 14,49 m ved verdsmeisterskapen i Aten.

Våren 1998 hoppa Hansen 15,16 meter i hall-EM og sigra med ein margin på 40 centimeter til toaren i tevlinga, verdsmeister Šárka Kašpárková frå Tsjekkia. Også i hall-VM 1999 vann Hansen tresteghopp, då med 15,02 meter som best. 

Etter å ha vorte nummer 11 i OL 2000 og nummer 7 i VM 2001, kom Hansen i 2002 tilbake i verdstoppen. Med 14,71 m tok ho andreplassen i hall-EM bakom Tereza Marinova frå Bulgaria. Deretter sigra Hansen i samveldeleikane 2002 med eit hopp på 14,86 meter, 4 centimeter lengre enn det Françoise Mbango Etone frå Kamerun oppnådde. Under europameisterskapen i München fekk Hansen hjelp av god medvind då ho landa på 15,00 m og sikra seg EM-gullet i sjette og siste omgang.

Ved hall-VM 2003 vann Hansen nok ein gullmedalje. Med 15,01 m slo ho Françoise Mbango Etone med 14 cm.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1994 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (13,45 m=nr 15)
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (13,61 m=nr 21)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 4 – 14,49 m
* VM 1997 i Aten: Nr 5 – 14,49 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 12 – 13,39 m
* OL 2000 i Sydney: Nr 11 – 13,44 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 7 – 14,10 m
* EM 2002 i München: Gullmedalje – 15,00 m, framom Heli Koivula (14,83 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ashia Hansen» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Elling Mathias Holst** (22. november 1785–26. februar 1852) var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Drammen. Han var gift med ei halvsyster til eidsvollsmannen Carl Dahl.

Holst var fødd på Bragernes, der faren dreiv handel. Etter merkantil utdanning på Snowden institute i Hull, var han 1805-10 tilsett på kontoret til kjøpmann Jan Anker i Fredrikshald. Under krigen mot Sverige i 1808-09 gjekk han inn i militæravdelinga «Prins Christian August frivillige jægere» og var kaptein og sjef for avdelinga. I 1810 slo han seg ned i Bragernes der han var kjøpmann til han døydde. Han var i mange år forlikskommissær.

Holst var stortingsmann 1821 og 1822, på ny i 1827 og 1828 og endå ein gong i 1833. Også til Stortinget 1824 vart han vald til tingmann, men det valet vart forkasta. Han var i 1821 medlem i sju komitear, mellom dei Gasje-, pensjons- og konsumpsjonskomiteen, Komiteen om handelsmanns-rettar, Komiteen om korntollen og Komiteen om toll- og konsumpsjonvesenet. I 1827 var han medlem i Tollkomiteen, medan han på Omframtstortinget 1828 var med i Komiteen om vernepliktslova. På Stortinget 1833 var medlem av Lagtinget og Justiskomiteen. 

Holst døydde i Drammen vinteren 1852, 66 år gammal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Ellesmereøya** er den største av Elisabetøyane i Nunavut-territoriet i Canada. Ho er med eit flateinnhald på 196.235 km² den tiande største øya på jorda. I aust er øya skild frå Nord-Grønland av den 30 km breie Kennedykanalen. I vest ligg Axel Heibergs land.

Natur
-----

Satellittbilete av Ellesmereøya
Ispakken i Ishavet samlar seg utanfor Kapp Columbia, Ellesmereøya, 18. april 1990
Landskap på Ellesmereøya, Tanquary Fiord
Kring 80 000 km² av Ellesmereøya er dekt av isbrear. Øya er oppskoren av mange fjordar. Nordlegaste punktet på øya, Kapp Columbia på 83° 06' nordleg breidd, er det nordlegaste punkt i Canada. Den arktiske cordilleraen dekker storparten av Ellesmereøya, som dermed er den mest fjellrike øya i arkipelet. Barbeau Peak er med sine 2616 meter det høgste fjellet både på øya og i heile Nunavut-territoriet. Nord på øya ligg Lake Hazen, den største innsjøen i Nord-Amerika nord for polarsirkelen.

Landskapet består av naken tundra med ein vegetasjon av lav, mose og andre arktiske planter. Årsnedbøren er om lag 60 mm, årleg snittemperatur minus 12 grader. Moskusokse, karibu, polarrev, ulv, polarhare og lemen er alle del av faunaen. Dessutan ulike fugleartar.

Mest ein femdel av øya er lagt inn under Quttinirpaaq nasjonalpark. Han ligg nordvest på Ellesmereøya, og både Barbeau Peak og Lake Hazen ligg i nasjonalparken.

Historie
--------

Ellesmereøya vart kolonisert for rundt 4000 år sidan, av forfedrar til inuitttane. I dag finst tre stader med nokolunde fast busetnad. I 2006 hadde inuitbygda Grise Fiord 141 innbyggarar, medan fem personar budde på militærstasjonen Alert og ingen på verstasjonen Eureka. Alert på 82° 30' nordleg breidd er den nordlegaste busette staden på jordkloten.

Vikingar frå grønlandske koloniar vitja øya i mellomalderen på jakt- og handelsferder. Dei hadde kontakt med inuittar som budde i områda kring Smithsundet. Ellesmereøya var truleg utan fast busetnad under den såkalla vesle istida.

I 1616 vart øya nyoppdaga av William Baffin. Ho vart namnsett i 1852 av Inglefield-ekspedisjonen, etter ein britisk jarl (Ellesmere).

Den andre Fram-ekspedisjonen, leia av Otto Sverdrup, utforska mellom anna Stenkul Fiord i 1902. Geologen Per Schei sanka der vulkansk stein som var med å klarlegge polarområdas fortid.

I sedimentære bergartar vart det på Ellesmereøya i 2006 avdekt fossil av Tiktaalik roseae (ein kjøtfinnefisk). Desse kan utgjere eit mogleg bindeledd i evolusjonen frå fisk til meir eller mindre landbaserte livsformer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ellesmere Island» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LIBRIS
* NKC
* GeoNames

 |