recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Steve Locher** (fødd 19. september 1967) er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Salins. Han kom på bronseplass i den alpine kombinasjonen under vinter-OL 1992 og i storslalåm-tevlinga under alpin-VM 1999. Locher var ein teknisk dyktig alpinist, som også beherska stor fart, dermed passa storslalåm og den alpine kombinasjonen han best.

Aktiv
-----

Locher kom med på det sveitsiske alpinlandslaget i 1985. Fyrst i slutten av januar månad 1990 vart han lagt merke til, men då gjekk han overraskande heilt til topps i eit verdscuprenn i Val-d'Isère. Med tre hundredels margin til andremann vann han sin fyrste og einaste siger i super-G-øvinga. Beste prestasjonen i 1991 var femteplassen i kombinasjonsøvinga under alpin-VM i Saalbach-Hinterglemm. Året etter erobra han bronsemedaljen i same øvinga under vinter-OL i Albertville.

Frå 1993/94-sesongen var Locher ein av dei beste storslalåm-rennarane i verda. 19. desember 1993 vann han sin fyrste siger i øvinga i verdscupen, då han i Alta Badia slo toaren Alberto Tomba frå Italia med over eitt sekund. Sin andre verdscupsiger i øvinga, og hans tredje og siste i verdscupen, kom i opningsrennet for verdscupen 1996/97. Rennet gjekk av stabelen i Sölden i Austerrike i slutten av oktober 1996: Her viste Locher landsmannen Michael von Grünigen og nordmannen Kjetil Andre Aamodt til andre- og tredjeplass på pallen.

1999-sesongen vart Locher sin siste sesong i verdseliten. Han fekk bronsemedaljen i storslalåm under verdsmeisterskapen i Vail, men var langt bak verdsmeisteren Lasse Kjus frå Noreg og sølvmannen Marco Büchel frå Liechtenstein. På tampen av sesongen kleiv han opp på pallen i verdscupen for siste gong, etter han vart nummer to i eit storslalåmrenn i spanske Sierra Nevada, sju hundredels sekund bak landsmanen Grünigen.

Locher la opp i 2002.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* 1991: Nr 5 i kombinasjonen og nr 6 i super-G under VM i alpint i Saalbach-Hinterglemm
* 1992: Bronsemedalje i den alpine kombinasjonen under vinter-OL i Albertville
* 1993: Nr 5 i kombinasjonen og nr 8 i storslalåm under VM i alpint i Morioka
* 1996: Nr 5 i storslalåm under VM i alpint i Sierra Nevada
* 1997: Nr 4 i storslalåm under VM i alpint i Sestriere
* 1998: Nr 6 i storslalåm og nr 14 i super-G under vinter-OL i Nagano
* 1999: Bronsemedalje i storslalåm og nr 7 i super-G under VM i alpint i Vail

Verdscupsigrar
--------------

| Dato | Stad | Land | Øving |
| --- | --- | --- | --- |
| 29. januar 1990 | Val-d'Isère |  Frankrike | Super-G |
| 19. desember 1999 | Alta Badia |  Italia | Storslalåm |
| 27. oktober 1996 | Sölden |  Austerrike | Storslalåm |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steve Locher» frå Wikipedia på tysk, den 7. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Steve Locher – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Steve Locher» (på engelsk). olympedia.org. Henta 11. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Aleppoplatået** (arabisk هضبة حلب) er eit lågt, åslendt platå nord i Syria. Det ligg i det nordlege grenseområdet mellom den arabiske plata og den afrikanske plata ved Daudehavsrifta. Platået ligg stort sett innanfor Aleppo guvernement og Idlib guvernement. Aleppo ligg nord på det sentrale platået. 

Aleppoplatået ligg like nord for Palmyra-foldinga. I aust grensa det til Eufratdalen, som skil det frå Jazirahplatået. I vest grensar det til den nordlege halvdelen av Daudehavsrifta, nemleg Orontesdalen. Aintabplatået held fram nordover frå platået til Taurusfjella.

Skildring
---------

Den gjennomsnittlege høgda på platået er 400 meter over havet. Flata heller slakt ned mot sør og aust. Flata er svakt bølgjande med ein høgdeskilnad på 10 til 30 meter. Låglandet er dekt med sediment frå paleozoikum og mesozoikum som har ein gjennomsnittleg tjukkleik 4-5 km over heile flata. 

Frå Eufratdalen stig terrenget og dannar Manbijsletta og fell så igjen til Dhahabdalen aust i Aleppo guvernement. Dhahab drenerer høglandet nord for Bāb og går 50 km frå nord til sør før ho munnar ut i Jabboulsjøen. Vest for Dhahabdalen stig terrenget igjen og dannar fjellet ʻAqīl (Taymar) (534 moh) vest for Bāb og Ḥaṣṣ (550 moh) vest for Jabboulsjøen. Terrenget fell igjen og dannar Quwēqdalen. Quwēq endar i Maṭkh-sumpen (249 moh), det lågaste punktet i Aleppo guvernement. Vest for Quwēq ligg Jabal Simeon. Sør for Jabal Simeon ligg slettene Idlib. Afrinelva renn vest for Jabal Simeon. Vest for Afrin stig landet igjen og dannar Kurd-Dagh. Afrin renn frå nord til sør mellom Jabal Simeon og Kurdarfjella, og så snur vestover til Orontesdalen, og skil Kurdarfjella frå Harimfjella i sør. Ḥārim er skild frå Zawiya i sør av Roujsletta, søm fører til Ghabsletta i Orontesdalen. Høglanda vest på Aleppoplatået vert kalla Belusmassivet.

Den søraustlege delen av platået er ei tørr steppe som dannar nordenden av Den syriske ørkenen. Resten av platået er generelt frodig, særleg i nordvest. Platået er hovudsakleg avskoga, utanom ein spreidd skog på kring 50 km² i austsida av Kurdarfjella ved Aʻzāzsletta. Dei vanlegaste trea i regionen er aleppofuru og eik.

Sjå òg
------

* Aleppo guvernement

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aleppo plateau» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
Koordinatar: 31°39′39.24″N 34°40′59″E﻿

**Negba** (hebraisk skrift נֶגְבָּה) er ein kibbutz nord i Negev i Israel. Han ligg nær byane Kiryat Malakhi og Ashkelon og høyrer til Yoav regionale kommune. Kibbutzen has 768 innbyggjarar og dekkjer 12 000 mål.

Namnet på kibbutzen er basert på eit vers i Første Mosebok (13:14), der Gud kommanderer Abraham reise gjennom Israels land, mot nord, sør, aust og vest. Ordet «negba» tyder «sørover».

Slaget ved Negba i 1948
-----------------------

Meztudat Yoav, den tidlegare politistasjonen
Negba kibbutz vart grunnlagd den 12. juli 1939 som ein tårn og palisade-busetjing. Dei første nybyggjarane var medlemmar av Hashomer Hatzair frå Polen. Han var den sørlegaste jødiske busetnaden i Palestinamandatet.

I den arabisk-israelske krigen i 1948 invaderte egyptarane området den 15. mai 1948, og styrkane deira kapra ein politistasjon i området, Iraq-Suweidan, eit Tegart-fort kalla opp etter den nærliggande arabiske landsbyen, som kontrollerte vegen til Negev. Utanom politistasjonen tok egyptarane arabiske landsbyar nær kibbutzen, og frå her gjekk dei til åtak på jødiske kjøretøy som køyrde på vegane frå Ashkelon til Hebron og Jerusalem.

Kibbutzen vart øydelagd i kraftige kampar som pågjekk i tre månader. Den 9. november 1948, etter den egyptiske hæren hæren leid nederlag i Operasjon Yoav, vart politistasjonen erobra av Det israelske forsvaret.

Eit minnesmerke over dei falne soldatane vart sett opp like ved krigsgravplassen. Dette syner ein mann og ei kvinne frå kibbutzen med ein kjempande soldat. Like ved minnesmerke står ei egyptisk stridsvogn. Vasstårnet til kibbutzen, full i kulehol, står der som eit minne om dei harde kampane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Negba» frå Wikipedia på engelsk, den 13. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Locality File» (XLS). Israelsk statistisk sentralbyrå. 2011. Henta 9. oktober 2014.
2. ↑  Less equality, more freedom and kibbutz Negba's prodigal sons return
3. ↑  Negba museum

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (he)

| * v
* d
* e
Yoav regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Beit Guvrin**·** Beit Nir**·** Gal On**·** Gat**·** Kfar Menahem**·** Negba**·** Revadim**·** Sde Yoav |
| Moshavar | Kfar HaRif**·** Nahla**·** Sgula |
| Arabisk landsby | al-'Azi |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Koordinatar: 31°29′34″N 34°59′0″E﻿

**Negohot** (hebraisk skrift נגוהות) er ein fellesbusetnad og israelsk busetjing sør i Hebron-fjellet på den okkuperte Vestbreidda. Han ligg på ein ås, 700 meter over havet, vest for Hebron-området, og er underlagt Har Hebron regionale kommune. Den nærmaste israelske staden er Shekef, ein moshav som ligg nokre kilometer over på den andre sida av Den grøne linja i Hevel Lakhish-området i Shephelah. Busetjinga vert, saman med dei andre israelske busetjingane på Vestbreidda, rekna som ulovleg etter folkeretten.

Landsbyen vart først grunnlagd i 1982 som ein militær pionerutpost for Nahal. I 1998 vart landsbyen gjeven over til soldatar som renoverte staden og som vart verande der med familiane sine då militærtenesta deira var over. I 2007 budde det 20 familiar på staden, inkludert 150 menneske.

Den 25. september 2003 kom ein palestinsk militant frå Islamsk Jihad seg inn i landsbyen og tok livet av to innbyggjarar, mellom anna eit sju månader gammalt jentebarn, medan familien heldt eit festmåltid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Negohot» frå Wikipedia på engelsk, den 15. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The Geneva Convention». BBC News. 10. desember 2009. Henta 27. november 2010.
2. ↑  *israelske civilians killed by Palestinian in the West Bank*, arkivert frå originalen 3. juni 2011, henta 15. september 2015

| * v
* d
* e
Har Hevron regionale kommune |
| --- |
| Moshavar | Beit Yatir**·** Carmel**·** Ma'on |
| Fellesbusetnader | Adora**·** Abigail**·** Beit Hagai**·** Eshkolot**·** Livne (Shani)**·** Ma'ale Hever**·** Negohot**·** Otniel**·** Sansana**·** Shim'a**·** Susya**·** Telem**·** Teneh Omarim |
| Utpostar | Asa'el**·** Mitzpe Eshtemoa**·** Mitzpe Yair |
|  |
| --- |
| **Halsbandugle** |
| Halsbandugle i Hong KongFoto: Charles LamHalsbandugle i Hong KongFoto: Charles Lam |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Ugler Strigiformes |
| **Familie:** | Uglefamilien Strigidae |
| **Slekt:** | *Otus* |
| **Art:** | **Halsbandugle** *O. lettia* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Otus lettia***Hodgson, 1836 |

**Halsbandugle** (*Otus lettia*) er ei mellomstor *Otus*-ugle og medlem av uglefamilien. Arten har vid utbreiing i Søraust-Asia og sørlege Kina, på øya Taiwan og vestover langs sørsida av Himalaya omtrent til Islamabad i Pakistan.

Skildring
---------

Halsbandugle i TaiwanFoto: Jack Walf

Halsbandugle er ei 23-25 cm lang ugle som finst i ei gråbrun og ei rustfarga form, men òg mellomformer finst. Karakteristisk er kombinasjonen av tett streka og marmorert fjørdrakt, tydeleg kvite eller beigefarga på augebryn og i nakken, tydelege øyretufsar og mørke auge. Nebbet er sotgult til hornfarga. Ho deler elles særdraga frå dei andre artane i komplekset: kamiugle (*Otus semitorques*), landsbyugle (*Otus bakkamoena*) og krageugle, (*Otus lempiji*). Jamført med landsbyugle i India, er ho kraftigare teikna både på under og oversida, med korte og brei strek i staden for tynne og lengre. Ho manglar òg landsbyugla sin mørke nebbspiss.

Revirlætet er ein rett mjukt, klårt og fallande «bouu», gjentatt cirka kvart tolvte sekund, jamført med landsbyugla sitt meir stakkato og stigande læte «whuk». Av og til kan ein høyre eit bestemt «kuuk-kuuk-kuuk» og eit tystlæta, klagande «weyoo».

Halsbandugler lever i skog av ulike slag, gjerne med innslag av *Shorea robusta*, men òg i hagar, lundar i dyrka område og plantasjar opptil 2200 moh. Ho lever hovudsakleg av insekt slik som biller og grashopper og små virveldyr inkludert småfuglar, flaggermus, gnagarar og froskar.

Fuglen hekkar mellom februar og april til mai, i Thailand moglesvis frå januar. Ho legg to til fem glansa egg i eit hòl i eit tre, to til fem meter over bakken, ofte i eit gammalt bo gjort av spettar eller skjeggfuglar.

Storleiken på populasjonen er rekna å vere stabil, men er ikkje estimert. Arten er rangert som livskraftig, LC, av IUCN.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kinesisk dvärguv» frå Wikipedia på svensk, den 16. november 2021.*

Referansar

1. 1 2 3  Holt, D. W. R. Berkley, C. Deppe, P. L. Enríquez, J. L. Petersen, J. L. Rangel Salazar, K. P. Segars, K. L. Wood, og J. S. Marks (2020). *Collared Scops-Owl (Otus lettia)*, version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.  Henta 16. november 2021
2. ↑  BirdLife International (2021) *Species factsheet: Otus lettia*. Henta 16. november 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Otus lettia** 

 Commons har multimedium som gjeld: **Halsbandugle**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
Koordinatar: 59°30′35″ N 11°50′31″ E﻿

Töcksfors shoppingcenter
**Töcksfors** er ein svensk tettstad i Årjängs kommun i Värmlands län, i landskapet Värmland. I 2018 hadde tettstaden 1 247 innbyggjarar.

Töcksfors i Årjängs kommun
Töcksfors ligg ved Europaveg 18, 5 km frå grensa til Noreg. Staden har eit stort kjøpesenter som blei opna i 2005. Senteret har eit 40-tals butikkar med 28 000 m² butikkareal, eitt av dei tre store kjøpesentera for grensehandel langs svenskegrensa, og vert mest nytta av nordmenn for «Harryhandel» (grensehandel). Dette er planlagt utbygt i to fasar, den den første starta i slutten på 2011 og er rekna til 5000 m². I fase 2 er dette tenkt til å auka med ytterlegare 7000 m². I 2012 opna eit nytt kjøpesenter ved Lindudden like vest for sentrum ved E18 som blir på kring 20 000 kvadratmeter.

Bortsett frå dette har Töcksfors fin natur å vise fram, store skogar og eit variert dyreliv med mykje elg og vilt. E18 krysser Dalslands kanal i Töcksfors, og både nordover og sørover gjev vassvegane gode båt- og kanotilhøve.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Töcksfors» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Pitmedden  |
| --- |
| Main Street and Church in PitmeddenMain Street and Church in Pitmedden Main Street and Church in Pitmedden |
| Plassering |
| 

Pitmedden is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Aberdeenshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 1 137 |
| Koordinatar |  57°20′13″N 02°10′48″W﻿Koordinatar: 57°20′13″N 02°10′48″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | AB41 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1651 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Pitmedden**
 |

**Pitmedden** er ein landsby i grevskapet Aberdeenshire i Skottland. Han har kring 1000 innbyggjarar og ligg midt mellom Ellon og Oldmeldrum, omtrent 25 km unna Aberdeen.

I tillegg til lokale butikkar og grunnskule er landsbyen vitja av turistar for det store botaniske hageanlegget Pitmedden Gardens som består av 40 000 planter i sommarmånadane. Hagen vart opphavleg danna av Alexander Seton i 1675, og hagen vart på 1950-talet overteke av National Trust for Scotland som gjenskapte anlegget tilbake til den opphavlege forma frå 1600-talet.

Namnet Pitmedden, som alle skotske stadnamn som byrjar på «Pit-», indikerer ein tidlegare piktisk busetjing. I utkanten av landsbyen på søraustsida ved vegen *B999* ligg ein liten steinhaug som lokal blir kalla «Grannie's Steppies». Det er trudd å tidlegare å ha vore ein del av ein forhistorisk steinsirkel. Ikkje langt unna ligg ein liten brønn frå 1700-talet ved den same vegen, som blir kalla «Auld Nursies well», og som var vasskjelda for ei samling småhus rett ved som no ikkje lenger eksisterer. Brønnen vart òg nytta for reisande og hestane deira.

Av attraksjonar i landsbyen finst Tolquhon Gallery, eit kunstgalleri for samtidskunst.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pitmedden» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2011-09-30 ved Wayback Machine.
* Pitmedden Gardens

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Jack Richard Buckner** (fødd 22. september 1961) er ein britisk tidlegare mellom- og langdistanseløpar, fødd i Wells i Somerset. Han vart europameister på 5000 meter i 1986 og tok året etter VM-bronsen på same distansen.

### Aktiv

Buckner sette personleg rekord på 1500 meter med 3.35,2 ved DN-galan i Stockholm 1. juni 1986. Med landsmenn som Sebastian Coe, Steve Cram og rutinerte Steve Ovett, alle saman i verdstoppen på distansen, valde Buckner å satse på 5 000 meter som sin distanse. Allereie under samveldeleikane i Edinburgh sist i juli månad vart han andremann på halvmila på tida 13,25,8, klart slått i spurten av nemnde Ovett. Ein månad seinare sprang Buckner sitt livs løp då han, etter ei glitrande spurtrunde vann gullmedaljen i europameisterskapen 1986 på tida 13.10,1, ei tid han aldri sidan makta forbetre.

Under verdsmeisterskapen i Roma i 1987 vann Buckner bronsen på 5 000 meter, like bak portugisiske Domingos Castro, ingen av dei to klarte å fylgje temposterke Saïd Aouita frå Marokko på oppløpet. Etter 1988 var Buckner plaga med skade. Han deltok i Sommar-OL 1992 der eit fall i forsøksløpet hindra han å nå finalen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 13.10,1, framom Stefano Mei (13.11,5)
* VM 1987 i Roma: Bronsemedalje – 13.27,7
* OL 1988 i Seoul: Nr 6 – 13.23,8
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (13.37,1=nr 17)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jack Buckner» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
Alexandre Cabanel, *Venus' fødsel* (1863).
**Akademisk kunst** er nemninga om ein kunststil som blei nytta innan måleri og skulptur på 1700- og 1800-talet som hadde opphav i europeiske akademi og universitet. Nemninga gjeld særleg verka til kunstnarar som var påverka av tankane ved franske Académie des beaux-arts, slik dei blei utvikla under den nyklassisistiske og romantiske perioden. 

Karakteristisk for den akademiske kunsten er ein utprega perfeksjonistisk stil, framstillinga av historiske eller mytologiske motiv og det at at kunstnaren formidler ein moralsk bodskap.

«Akademisk kunst» kan også få ei vidare tyding, der omgrepet omfattar stilar eller haldningar som er rådande ved akademi eller universitet til ei kvar tid. I ein slik samanheng vil ei kvar nyskapande retning som blir godteken i akademiske og institusjonelle miljø bli sett på som «akademisk».

Akademiske kunstnarar
---------------------

* Lawrence Alma-Tadema
* William Bouguereau
* Alexandre Cabanel
* Édouard Detaille
* Jules Joseph Lefebvre
* Jean-Louis-Ernest Meissonier
* Franz Xaver Winterhalter

Sjå og
------

* Prerafaelittane

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Akademisk kunst» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2008.*
**Jack Fjeldstad** (24. mars 1915–4. september 2000) var ein norsk skodespelar og sceneinstruktør. Han er framom alt kjend for hovudrolla i filmen *Ni liv* frå 1957.

Fjeldstad debuterte i 1939 på Søilen Teater i Oslo. I tida 1942-50 var han i kortare tidsrom tilsett både ved Carl Johan Teatret, Stavanger Teater og Det Norske Teatret. Sidan arbeidde han 1952-59 ved Folketeatret, 1960-62 ved Nationaltheatret og 1962–86 ved Det Norske Teatret, alle saman i Oslo.

Fjeldstad hadde sentrale roller i *Pygmalion*, *Vildanden*, *Frøken Julie* og *Trost i taklampa*. I 1975 fekk han Kritikarprisen for tittelrolla i *Vaktmeisteren* av Harold Pinter. Han utmerkte seg i nær sagt alle slags dramatiske stykke, i komediar og likso vel som i verk med tragiske figurar og stolte karakterar. Fjeldstad spelte i over 30 spelefilmar. Av desse peikar rolla som Jan Baalsrud i Arne Skouen sin film, *Ni liv*, seg ut. 

Til Fjeldstads viktigaste instruktørarbeid høyrer *Andorra* av Max Frisch, *Myrfolket* av Wole Soyinka og *Kristina* av Kåre Holt, den siste til 1100-årsjubileet for byen Tønsberg.

Kjelder
-------

* Jack Fjeldstad i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNE

 |
**Jack DeJohnette** (fødd 9. august 1942) er ein amerikansk trommeslagar.

DeJohnette hadde timar i både piano og trommesett som ung. Han gjekk på high school, og seinare musikkonservatorium i Chicago, der han var fødd. Her fekk han sjansen til å prøve seg med John Coltrane, men han flytta etterkvart til New York, der han arbeidde med mellom andre Jackie McLean og Big John Patton.

Karrieren hans tok av i 1966, då han vart med i Charles Lloyd sin kvartett, med pianisten Keith Jarrett og bassisten Ron McClure. Bandet spela ei moderne form for jazz, og fekk stor suksess. For DeJohnette leia dette vidare til eit engasjement med Miles Davis i 1969. Han spela på den berømte «Bitches Brew»-plata, og blei verande i bandet til 1971.

Han spelte inn si første plate som bandleiar i 1968 («The DeJohnette Complex», der han sjølv spelte melodika). I løpet av 1970-åra gav han ut fleire plater, og han kom inn på plateselskapet ECM i 1976. Her spelte han inn med banda *Directions* og *New Directions*. I tillegg til desse, leia DeJohnette *Special Edition*, som gav ut fire album frå 1984 til 1991. 

DeJohnette har sidan 1980-åra nådd eit stort publikum gjennom Keith Jarrett sin *Standards*-trio saman med Gary Peacock. Seinare starta han også *Gateway Trio*, med Dave Holland og John Abercrombie (som spelte i New Directions).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside for Jack DeJohnette

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Vsevolod Mikhailovitsj Garsjin** (14. februar 1855–5. april 1888) var ein russisk forfattar.

Garsjin var fødd i Jekaterinoslav. Han studerte til bergingeniør i St. Petersburg då han vart kalla inn til krigsteneste i den russisk-tyrkiske krigen 1877-1878. Etter å ha vorte såra, skreiv han forteljinga *Tjetyre dnja* (*Fire dage*). *Fire dage* fortel om ein russisk soldat etterlaten på slagmarka for å døy, jamsides han ligg ein tyrkisk soldat som har falle for kulene hans. Forteljinga er ein open protest mot krigen, og viser sympati for alt liv. Andre kjende forteljingar er *Attalea Princeps* (1879), *Krasnyj tsvetok* (*Den røde blomst*, 1883), *En opplevelse* og andre. *Den røde blomst* hentar handlinga frå ein institusjon for sinnslidande, og er hans mest karakteristiske verk.

Garsjin skreiv med psykologisk innleving. Litteratar som Mikhail Saltykov-Sjtsjedrin, Anton Tsjekhov og Ivan Turgenjev sette stor pris på litteraturen hans.

Garsjin var manisk-depressiv og budde i periodar på lukka anstaltar. I 1888 tok han livet sitt i St. Petersburg ved å kaste seg utfor ein trappeoppgang.

Verk på norsk
-------------

* *Fire fortællinger*. 1892
* *Seks fortællinger*. 1893
* *Nadeshda Nikolajevna*. 1893
* *Mindre fortællinger*. 1894
* *En nat*. 1895
* *Den raude blomen*. 1895
* *Den røde blomst og andre noveller*. 1916

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vsevolod Garsjin» frå Wikipedia på svensk, den 24. januar 2011.*

Fotnotar

1. ↑  Den 17de Mai (1895) nr.108-110 og 113-115

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Bøyelege sugerøyr
**Sugerøyr** er ein avlang sylinder ein kan bruka til å suga i seg væske i staden for å hella henne inn i munnen. Farge, form og materiale varierer mykje mellom ulike materiale. Dei vanlegaste sugerøyra er retter og einsfarga med ein lett bøy nokre centimeter frå eine enden for å gjera dei meir ergonomiske å bruka.

Ved bruk plasserer ein enden av sugerøyret i ein behaldar med væske og har munnen rundt den andre enden. Gjennom å suga med munnen blir det skapt eit lett undertrykk i sylinderen, slik at væska blir sogen opp og transportert gjennom røyret.

Sugerøyr kan brukast til å gjera drikkar meir festlege. Dei kan også brukast til å filtrera drikke. Dei kan vera eit nyttig hjelpemiddel for personar med dysfagi, vanskar med å svelgja og tygga. Folktandvården i Sverige anbefaler bruk av sugerøyr når ein drikker sure drikkar for å førebygga korrosjon på tennene.

Storleik
--------

Ein standard storleik på eingongssugerøyr i plast har 6 mm indre diameter og ei lengd på rundt 22 cm. Denne dimensjonen verker ofte godt for tyntflytande væsker (væsker med låg viskositet). For væsker med høg viskositet (som smoothie eller tjukke supper) føretrekk mange eit sugerøyr med større diameter for betre gjennomstrøyming, slik at det blir lettare å suga. Som døme på ulike storleik tilbyr ein produsent gjenbrukbare metallsugerøyr i diametrane 6, 8, 9 og 12 mm, meint for høvesvis «standard bruk», «brei variant», «smoothie» og «boba». Det finst også ekstra tynne sugerøyr med indre diameter rundt 3-4 mm.

Kjelder
-------

1. ↑  «Tugga och svälj – en komplicerad process». *www.habilitering.se* (på svensk). Arkivert frå originalen 5. august 2018. Henta 4. august 2018.  Arkivert 2018-08-05 ved Wayback Machine.
2. ↑  «Frätskador». Folktandvården i Stockholm. Henta 18 mars 2013.
3. 1 2  Choosing the right length and width for your reusable straws - Steelys® Straws

* *Denne artikkelen bygger på «Sugrör» frå Wikipedia på svensk, den 25. oktober 2022.*

* *Denne artikkelen bygger på «Sugerør» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sugerøyr**
Utsyn frå Zygmuntówka-hytta på Góry Sowie.
Øydelagd skog på toppen av Wielka Sowa
**Sudetane** (tysk *Sudeten*; tsjekkisk og polsk *Sudety*) er ei fjellkjede i Sentral-Europa. Fjellkjeda strekkjer seg frå austlege område av Tyskland til Polen og Tsjekkia. Det høgaste fjellet er Sněžka (Śnieżka) i Karkonoszefjella på den tsjekkiske-polske grensa, med ei høgd på 1 602 meter. 

Karkonoszefjella har dei siste ti åra fått stadige fleire skituristar, og skistadane her har vorte eit alternativ til Alpane.

Etymologi
---------

Namnet «Sudetane» kjem frå *Sudeti montes*, ei latinisering av namnet *Soudeta ore* brukt i *Geographia* av Klaudios Ptolemaios (Bok 2, Kapittel 10). Ptolemaios skreiv at dei låg over Gabretaskogen, som plasser dei i Sudetenland. Ptolemaios skreiv på gresk, der namnet var i fleirtal. Det latinske ordet «mons» er derimot maskulint og derfor «Sudeti». Tydinga av namnet er derimot ikkje kjend. Ein hypotese er at det tyder *Villsvinas fjell*, og at det har opphav i den urindoeuropeiske rota \*su-, «gris». Ein kanskje betre forklaring kjem frå det latinske ordet «sudis», som i fleirtal vert «sudes». Dette tyder «ryggradar».

Historie
--------

Den nøyaktige plasseringa av Sudetane er ikkje klar, og har variert gjennom hundreåra. Det antikke «Sudetenland» gjekk minst så langt som til den nordvestlege grensa av det som i dag er Tsjekkia, og sannsynlegvis lenger nord. Dermed var området ein del av Den herkyniske skogen, som vert nemnd av mange forfattarar i antikken. 

Namnet vart brukt før den andre verdskrigen in det tyske provinsen Sudetenland. Dei etniske tyskarane som budde der vart kalla sudettyskarar. Dei levde tett saman, særleg ved grensene til Böhmen, Schlesien og Sachsen. Dei var etterkomarane av tyske kolonistar frå mellomalderen, som vart invitert av kongar frå Böhmen for å drive jordbruk i dei tidlegare slaviske områda. Adolf Hitler omdefinerte feilaktig omgrepet til å gjelde heile fjellområda i Tsjekkoslovakia, og dermed fekk han sine framtidige fiendar til å godta dei nye tsjekkiske grensene i München-avtalen. Tyskarane tok i mars 1939 resten av Tsjekkoslovakia. Dei tyske innbyggjarane i Tsjekkoslovakia vart etter krigen kasta ut av landet.

Inndeling
---------

Sudetane vert vanlegvis delt inn i: 

* Aust-Sudetane
	+ Góry Złote
	+ Jeseníkyfjella
	+ Opawskiefjella
	+ Śnieżnikfjella

* Dei sentrale Sudetane
	+ Bardzkiefjella
	+ Bystrzyckiefjella
	+ Orlickéfjella
	+ Uglefjella
	+ Góry Kamienne
	+ Góry Stołowe

* Vest-Sudetane
	+ Ještěd-Kozákov
	+ Jizerafjella
	+ Kaczawskiefjella
	+ Karkonosze
	+ Lausitzerfjella
	+ Rudawy Janowickie

Landsbyar
---------

Viktige landsbyar i området:

* Zittau (Tyskland)
* Karpacz (Polen)
* Szklarska Poręba (Polen)
* Špindlerův Mlýn (Tsjekkia)
* Harrachov (Tsjekkia)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sudetes» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1663.*

* 22. mars: August Herman Francke, tysk teolog
* 18. oktober: Eugene av Savoie, hærførar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1663.*

* 28. desember: Francesco Maria Grimaldi, italiensk fysikar
* Dronning Nzinga av Angola

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
| Suez, السويس |
| --- |
| Satellittbilete av Suez med hamna og kanalen. Satellittbilete av Suez med hamna og kanalen. |
| Styresmakter |
| Land  Guvernement | Egypt  As Suways |
| Guvernør | Saif al-Din Galal |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2006) | 510, 935 |
| Koordinatar | 29°58′″N 32°33′″E﻿Koordinatar: 29°58′″N 32°33′″E﻿ |
| Høgd over havet | 5 m |
| Tidssone | EST (UTC +2) (UTC) |

**Suez** (arabisk): السويس - *as Suwais*), er ein egyptisk hamneby som ligg inst i Suezbukta nord i Raudehavet. Suez er hovudstaden i guvernementet As Suways. Byen er kjend for Suezkanalen som knyter Raudehavet saman med Middelhavet. Kanalen tek til ved Suez og munnar ut i Middelhavet ved Port Said.

I Suez finst det mykje industri, m.a. oljeraffineri, sementfabrikk og kunstgjødselsfabrikk. Frå Suez er det ferjesamband til Jidda i Saudi-Arabia, og byen er difor viktig for muslimar på pilgrimsferd til Mekka. Jernbanen knyter Suez saman med Kairo, Ismaïlia og Port Said.

Kjelder
-------

* 

* «Suez» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 28. april 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Jarrow  |
| --- |
| Kapell ved Jarrow gravplassKapell ved Jarrow gravplass Kapell ved Jarrow gravplass |
| Plassering |
| 

Jarrow is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Tyne and Wear |
| Distrikt | South Tyneside |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 27 526 |
| Koordinatar |  54°59′″N 1°29′″W﻿Koordinatar: 54°59′″N 1°29′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | NE32 |
| Telefon-retningsnummer | 0 191 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Jarrow**
 |

**Jarrow** er ein by ved elva Tyne i England. Byen høyrer til distriktet South Tyneside i Tyne and Wear.

Historie
--------

Den eldste kjende busetnaden er eit romersk fort grunnlagt i 1. hundreåret. Staden vart så busett av angelsaksarane på 400-talet, og dagens stadnamn er ei forvansking av namnet deira, *Gyrwe*, som tyder «hei» eller «myr».

Eit kloster vigd Apostelen Paulus vart oppretta på andre halvdelen av 500-talet, som eit dotterkloster til klostret vigd Apostelen Peter i Wearmouth. Beda den ærverdige kom frå Wearmouth til Jarrow ca 682, då han var ti år gammal, og var resten av livet sitt i klostret. Det vart rekna som eit av dei viktigaste læresentera i Europa nord for Roma. I 794 vart klostret den andre staden i England som vart plyndra av vikingar, etter raidet på Lindisfarne året før. Det vart oppløyst av Henrik VIII.

Jarrow vart verande ein liten landsby i fleire hundreår, men voks så raskt i dei siste to-tre hundreåra etter at tungindustri som gruvedrift og skipsbygging vart etablert.

Inntil byrjinga på 1930-talet var opptil 80% av folkesetnaden tilsett hos *Palmar's Shipyard*; då han stengte etter å ha bygd omkring 1 000 skip utløyste det ei økonomisk krise i byen. I 1936 vart byen kjend etter den såkalla Jarrowmarsjen til London, ein protest mot arbeidsløyse i England.

Attraksjonar
------------

Ruinane av klostret er til dels bygd inn i den moderne kyrkja, som òg er vigd Paulus. I ein av kyrkjeveggane sit det eldste kjende glasmåleriet i verda, frå ca 600. Ikkje langt unna klostret er museet «Bede's World», dedikert til Bedas liv og virke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jarrow» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Mikroskopbilete av celler under ein gonoréinfeksjon.
**Gonoré** er ein seksuelt overførbar sjukdom som skyldast infeksjon med den Gram-negative bakterien gonokokk, *Neisseria gonorrhea*. 
På folkemunne er sjukdommen kjend som **«dryppert»**, etter utfloda som er eit symptom, og **«pisse piggtråd»**, på grunn av den smertefulle vasslatinga han gjev. Gonoré er ein av dei mest utbreidde kurerbare kjønnssjukdommane i verda, og kan føra til sterilitet.

Epidemiologi
------------

Kvart år blir rundt 200 tilfelle av gonoré behandla i Noreg. Hovudsakleg er desse blitt tekne med frå utlandet. Sidan 1985, då AIDS vart kjent som ein risiko ved ubeskytta sex, førte tryggare sexvanar til ei monaleg minking av talet på sjukdomstilfelle i Noreg.

Smitte
------

Gonoré smittar ved alle typar ubeskytta seksuelt samkvem, og gjennom fødsel.

Hos menn ser ein bakterieinfeksjonen mest i urinrøyret, i prostata og i sædleiarane, spesielt nær testikkelen. Hos kvinner er bakteriane ofte i livmorhalsen, cervix, i endocervix, som er det inste cellelaget i livmorhola, og i eggleiarane. Infeksjonen fører til sterilitet hos 10-15 % av begge kjønn.

Symptom
-------

Gonorésmitta barn.
I 90 % av tilfella vil symptoma koma mellom to og sju dagar etter smitte. Den smitta merkar smerte ved vasslating og utflod. Ved prøvetaking hos menn fører ein ein vattpinne inn i ytste del av urinrøyret, noko som er smertefullt om ein er smitta.

Nyfødde som er smitta med gonoré kan få ein kraftig konjunktivitt, betennelse i augesekken. Dette kan føre til blindheit viss barnet ikkje får behandling. Tidlegare var medfødd gonoré den vanlegaste årsaka til blindheit i den vestlege verda. Det har vore rutinebehandling å dryppa auga til alle nyfødde med ein oppløysing av sølvnitrat for å vera sikker på at desse bakteriane ikkje er der.

Diagnostikk
-----------

Diagnosen blir stilt ved mikroskopering av utstryk farga med Løfflers fargevæske, og dyrking av direkte prøve tatt i urinrøyret eller i livmorhalsen.

Behandling
----------

Behandlinga er som oftast enkel med betalaktamase-stabilt antibiotika. Det finst mange forskjellige stammar med gonorébakteriane i verda. I nokre land finst stammar som er resistente mot mange typar antibiotika.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «gonoré» frå Wikipedia på bokmål, den 4. september 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**1659** (MDCLIX) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

* 

 Adam Ludwig Lewenhaupt fødd 15. april 1659

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1659.*

* 15. april: Adam Ludwig Lewenhaupt, svensk hærførar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1659.*

* 

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**Jarčina** (serbisk Јарчина) er eit system av elvar og kanalar i regionen Srem i provinsen Vojvodina i Serbia med ei total lengd på 53 km. Systemet munnar ut i elva Sava.

Den øvre delen av systemet er den 27 km lange, naturlege elva Međeš. Ho spring ut på austsida av fjellet Fruška Gora, 480 meter over havet. Ho renn sørover forbi Grgeteg kloster. Etter landsbyen Donji Petrovci mottar ho Šelovrnac frå høgre og går inn i eit kanalisert parti, 90 meter over havet. Kanalen deler seg først i to retningar, *Jarkovačka Jarčina* og *Jarčina-Galovica*. Sistnemnde renn vestover og ut i Sava ved landsbyen Jarak, aust for byen Sremska Mitrovica. Sistnemnde renn sørover 4 km og ved landsbyen Popinci kryssar han Galovica-kanalen ved landsbyen Prhovo.

Frå her vert den 22 km lange kanalen kalla *Progarska Jarčina*. Denne kanalen renn inn i Beograd-området og munnar ut i Sava ved landsbyen Progar, 70 meter over havet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jarčina» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**1651** (romartal MDCLI) var eit normalår som byrja på ein sundag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* Navigasjonslovane vart vedtatt i England
* Thomas Hobbes gir ut hovudverket sitt Leviathan

### Noreg

* 

Carl Gustav Rehnskiöld

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1651.*

* 16. august: Carl Gustav Rehnskiöld, svensk hærførar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1651.*

* 

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**Good Neighbor Policy** var utanrikspolitikken som vart ført av den USA-amerikanske presidenten Franklin Roosevelt og administrasjonen hans når det gjaldt landa i Latin-Amerika. USA ynskte å ha gode forhold til naboane sine, spesielt i ei tid då konfliktane byrja å ta til att, og denne politikken var meir eller mindre meint å samle støtte i Latin-Amerika. Gjennom Good Neighbor Policy skulle USA halde auge med Latin-Amerika på ein meir fredfull måte enn tidlegare. Dei slutta med upopulære militære intervensjonar og gjekk over til andre metodar for å halde på påverknadskrafta si i Latin-Amerika: panamerikanisme, støtte til sterke lokale leiarar, opptrening av nasjonalgardar, økonomisk og kulturell innblanding, lån frå eksport-import-banken, overvaking av finansar og politisk subversjon.

4. mars 1933 sa Roosevelt under innsetjingstalen sin at: «Når det gjeld verdspolitikk, vil eg at denne nasjonen skal følgje politikken til den gode naboen – naboen som bestemt respekterer seg sjølv, og fordi han gjer det, også respekterer rettane til andre.» Dette vart stadfesta av Cordell Hull, utanriksministeren til Roosevelt på ein konferanse for statane i Amerika i Montevideo i desember 1933. Hull sa: «Ingen land har rett til å intervenere i innanriks- eller utanrikspolitikken til andre land.» Endå tydelegare vart det i desember same året, då Roosevelt igjen gav munnleg bevis på at det var endringar på veg når det gjaldt den USA-amerikanske politikken i området ved å seie at: «Den absolutte politikken til USA frå no av er å vere imot væpna intervensjon.»

Kjelder
-------

* «Good Neighbor policy» på Wikipedia på engelsk, innhenta 30. april.

### Referansar

1. ↑  «In the field of world policy I would dedicate this nation to the policy of the good neighbor—the neighbor who resolutely respects himself and, because he does so, respects the rights of others.» – Roosevelt, Franklin Delano: «First Inaugural Address» (Washington D.C. 04.03.1933).
2. ↑  «No country has the right to intervene in the internal or external affairs of another.» – LaFeber Walter: *The American Age: U.S. Foreign Policy at Home and Abroad, 1750 to Present*, 2. utgåve (New York: Norton, 1994), s. 376
3. ↑  «The definite policy of the United States from now on is one opposed to armed intervention.» – Edgar B. Nixon [red.]: *Franklin D. Roosevelt and Foreign Affairs*, bind 1, s. 559–560.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Good Neighbor policy
Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

Peter den store, fødd 10. juni 1672

*Sjå òg Fødde i 1672.*

* 10. juni: Peter den store, russisk tsar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1672.*

* 20. august: Johan de Witt, nederlandsk statsleiar
* 6. november: Heinrich Schütz, tysk toneskapar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
|  |
| --- |
| **Skjørbuksurt** |
| SkjørbuksurtSkjørbuksurt |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Krossblomordenen Brassicales |
| **Familie:** | Krossblomfamilien Brassicaceae |
| **Stamme:** | Cochlearieae |
| **Slekt:** | *Cochlearia* |
| **Art:** | **Skjørbuksurt** *C. officinalis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cochlearia officinalis***L. 1753 |

**Skjørbuksurt** er ein to- eller fleirårig urt i krossblomfamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing. Planten er også kjend under namn som **eiriksgras, finnmarkskål, sjørbuksgras** og **kokleare**. Han inneheld mykje C-vitamin, og er eit tradisjonelt middel mot skjørbuk.

Botanisk illustrasjon av *Cochlearia officinalis*
Skjørbuksurten vert kring 10 cm høg, og har rosett med nyreforma blad utan tenner. Han har grov stiv stengel med bukttagga sitjande blad, 4-5 mm lange kronblad og kulerund skulpe. Skjørbuksurt blømer kring mai på havstrender. I Noreg veks han langs kysten frå Østfold til Finnmark.

Varianten *integrifolia* er kring 15 cm høg, er opprett med smale utagga stengelblad, stor avlang skulpe og store frø. Denn blømer kring juni. Han er utbreidd frå Nordland til Finnmark, og finst der frå havstranda og opp til fjells til 750 m.

Kjelder
-------


* «SKJØRBUKSURT», *Urtekildens planteleksikon*.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Skörbjuggsört» frå Wikipedia på svensk, den 24. juni 2010.*
Vassbakkels (engelsk *choux pastry buns*)
**Vassbakkels** er ein type bakverk laga med mjøl, smør, egg og vatn. 
Dei blir ofte serverte med kremfyll, eller med smelta sjokolade.

Ein lagar bakkelsdeig ved å koka opp vatn og smør saman. Deretter tilsett ein mjøl og så eitt og eitt egg. Deigen blir steikt til små bollar i omn, utan å opna omsndøra under steiking, ettersom dette kan gjera at dei fell saman.

Sidan vassbakkels ikkje er tilsett sukker, kan ein bruka dei både som søte kaker med til dømes krem eller syltetøy, eller som eit lite måltid med t.d. rekesalat som fyll.

I Danmark blir vassbakkelsdeig mellom anna brukt til å laga kagemand til fødselsdag nokre stader. Vassbakkelsen blir fordelt i eit tynt lag på ei bakeplate forma som ein gut eller ei jenta og pynta med glasur og godteri.

Sjå òg
------

* Bakkels
* Éclair

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Vannbakkels», *www.matprat.no* (på norsk), henta 4. juni 2019
2. 1 2  «vannbakkels - Det Norske Akademis ordbok», *www.naob.no* (på norsk), henta 4. juni 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Vandbakkelse» frå Wikipedia på dansk, den 4. juni 2019.*
**1667** (romartal MDCLXVII) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

* 

 Jonathan Swift

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1667.*

* 26. mai Abraham de Moivre fransk matematikar
* 27. juli: Johann Bernoulli, sveitsisk matematikar
* 30. november: Jonathan Swift, irsk-engelsk forfattar

 Abraham Cowley måla av Peter Lely

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1667.*

* 28. juli: Abraham Cowley, engeslk forfattar
* 24. oktober: Gabriel Metsu, nederlandsk målar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
Ivan Ropet sin rusisske paviljong
**Verdsutstillinga i Paris i 1878**, (**Exposition Universelle**) var den tredje offisielle verdsutstillinga som vart halden i Paris. Ho vart halden frå 1. mai til 10. november 1878. Utstillinga feira Frankrike si attreising etter nederlaget i Den fransk-prøyssiske krigen i 1870.

Bygningane på utstillingsområda stod uferdige på opningsdagen sidan den franske regjeringa hadde hatt politiske problem og ikkje hatt særleg tid til utstillinga. Det vart sett inn sterke krefter i arbeidet med ferdigstillinga, og 1. juni var bygningane til utstillinga endeleg ferdigbygde.

Utstillinga var mykje større enn nokon anna utstilling som hadde vorte halden tidlegare. Ho dekte eit areal på 267 km² og hovudbygningen på Marsmarka dekte eit areal på 219 km². Dei franske utstillarane tok opp halvparten av utstillingsplassen, medan resten var delt mellom dei attverande deltakarlanda. Tyskland var den einaste store nasjonen som ikkje deltok i utstillinga.

For høvet var det installert 64 av Pavel Jablotsjkov sine elektriske bogelamper som lyste opp halve Avenue de l'Opéra, Place du Théâtre-Français (dagens Place André-Malraux) og Place de l'Opéra. Lampene vart drivne av Zénobe Gramme-dynamoar.

Over 13 millionar gjester vitja utstillinga, noko som gjorde henne til ein finansiell suksess.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Verdensutstillingen i Paris (1878)» frå Wikipedia på bokmål, den 10. oktober 2018.*