recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Delinga av det karolingske riket. Lotharingia i fiolett i midten, Vestfrankarriket i raudt til venstre og Austfrankarriket i grønt til høgre.
**Lotharingia** (latin *Lotharii regnum*) var eit kongedøme i Vest-Europa i tidleg mellomalder som følgde det karolingske riket. Det omfatta dagens Nederland, Belgia, Luxembourg, dei tyske forbundsstatane Nordrhein-Westfalen ( Rheinland-Pfalz og Saarland og Lorraine i Frankrike. Det har namn etter Lothar II, som arva dei midtre delane av Frankarriket og deler av Italia etter far sin, Ludvig I. Då Lothar døydde i 855 blei riket hans delt mellom sønene. Dette kunstferdige riket eksisterte frå 855 og til byrjinga av 900-talet.

Lotharingia blei skapt ut av den tredelte oppdelinga i 855 av Mellomfrankarriket, som i seg sjølv var danna av ei tredeling av det karolingske riket ved traktaten i Verdun i 843. Dei to andre rika var Austfrankarriket og Vestfrankarriket, og konfliktar mellom desse to over Lotharingia hadde bakgrunn i at desse var dei gamle frankiske heimlanda til Austrasia, og styre over dei hadde stor prestisje. Ettersom Lotharingia mangla ein enkel historisk eller etnisk identitet, var ein usikre på kva ein skulle kalla riket i samtida. Det ble derfor kalla *regnum quondam Lotharii* eller *Lotharii regnum* ('kongedømmet [til] Lothar'). Det er opphav til det moderne nederlandske namnet på provinsen Lotharingen og det tyske namnet på Lorraine, Lothringen. Det franske namnet for Lorraine er avleidd frå den latinske nemninga.

Kjelder
-------

1. ↑   «Lotharingia, Kings & Dukes, Pfalzgrafen», *Medieval Lands*
2. ↑   Bullough, D.A. (1975): «The Continental Background of the Reform» i: Parsons, David: Tenth-Century Studies. Chichester, UK: Phillimore, ISBN 0 85033 179 X, s. 22

* *Denne artikkelen bygger på «Lotharingia» frå Wikipedia på bokmål, den 4. april 2023.*
**Fylgje** (eller **fylgja**) tyder 'ein som følgjer'. I folketru er det ofte tale om eit overnaturleg vesen som følgjer eit menneske, normalt usynleg og gjerne i dyreskapnad. Vi finn fylgjemotivet i ulike utformingar i norrøn dikting og i nyare dikting, i folkedikting og folketru.

I norrøn diktig kan fylgja vera ei kvinneleg verneånd. Ei kvinneleg fylgje kunne òg vera knytt til ætta som ei ætteånd, ei verneånd for ei heil ætt.

I *Haugtussa* av Arne Garborg kan den synske hovudpersonen sjå slikt som folk til vanleg ikkje ser. Ved særskilde høve kan ho mellom anna sjå kva slags fylgjer folk har. Fylgjene karakteriserer personlegdomen til dei ulike menneska. Den giruge og falske «bøne-Per» har til dømes ein drake som fylgje (diktet «Draken»). I diktet «Lage» ser Haugtussa hane, rev, sugge, bukk, varg, gaupe, katt, hare,geit, tispe, skjor, høne og gås i følgje med menneska. Her er fylgjene kalla *vardyvle* (vardøger),

Nemningane *fylgje* og *vardøger* går noko om einannan i tradisjonen. Men eit vardøger, når det ter seg, har jamt same skap som den som det følgjer. Mange menneske meiner den dag i dag at dei iblant kan høyre vardøgeret til ein person ei stund før personen sjølv kjem til syne (førevarsel).

Sjå Else Mundal 1974:*Fylgjemotiva i norrøn litteratur*. Ho skriv om dyrefylgjemotiva, kvinnefylgjemotiva og utviklinga av fylgjetrua frå norrøn til nyare tid.
**Lou Courtney** (fødd 15. august 1943 som **Louis Russell Pegues**) er ein USA-amerikansk soulsongar og låtskrivar, som hadde fleire hittar i 1960- og 1970-åra, både som artist og låtskrivar. 

Som Lew Courtney spelte han inn den første plata si for Imperial Records i 1962. Han arbeidde òg i New York City som låtskrivar med fødenamnet sitt, Louis Pegues, og skreiv for Chubby Checker i tillegg til Mary Wells-hitten «Ain't It the Truth» frå 1964. Med Dennis Lambert var han medlåtskrivar for popsongane «Find My Way Back Home» for The Nashville Teens, «Do the Freddie» for Freddie and the Dreamers og «Up and Down» av The McCoys.

I 1966 fekk han kontrakt hos Riverside Records, og som Lou Courtney spelte han inn fleire dansebaserte songar. Den første hitten hans, «Skate Now», nådde 13. plassen på *Billboard* R&B-lista og 71. plassen på Hot 100 i 1967, og vart følgd av «Do the Thing» (nr. 17 R&B, nr. 80 pop).

I 1970-åra gav han ut eit album, *I’m In Need of Love*, og gav ut Bonnie Raitt-albumet *Streetlights* i 1974, som Ragovoy produserte.

Han skipa eit band, Buffalo Smoke, som gav ut fleire singlar, inkludert ein funkversjon av «Stubborn Kind of Fella», og eit album på RCA Records i 1976. I 1978 var Courtney ei kort stund medlem av The 5th Dimension.

Diskografi
----------

### Singlar

| År | Singel | Listeplassering |
| --- | --- | --- |
| US Pop | USR&B |
| 1967 | «Skate Now» | 71 | 13 |
| «Do the Thing» | 80 | 17 |
| «You Ain't Ready» | - | 46 |
| «Hey Joyce» | - | 43 |
| 1973 | «What Do You Want Me To Do» | - | 48 |
| 1974 | «I Don't Need Nobody Else» | - | 67 |

### Album

* *Skate Now - Shing-A-Ling* (Riverside, 1967)
* *I’m In Need of Love* (Epic, 1974)
* *Buffalo Smoke* (RCA, 1976)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lou Courtney» frå Wikipedia på engelsk, den 29. september 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Songar skrivne av Lou Courtney, *MusicVf.com*. Henta 29. september 2020
2. 1 2  Biography, *Allmusic.com*. Henta 29. september 2020
3. 1 2 3  Whitburn, Joel (1996). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-1995*. Record Research. s. 96.
4. ↑  Buffalo Smoke LP, *Discogs.com*. Henta 29. september 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Diskografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Diplomatisk immunitet** - immunitetar og privilegium - er innanfor diplomatiet den særlege vernet og dei særlege fordelane, som framande diplomatar og representasjonar (ambassadar mv.) nyt godt av for å lette arbeidet deira. Desse rettane er regulert i Wienkonvensjonen om diplomatisk samband.

Immunitetane og privilegia er særleg følgjande:

- Representasjonen sitt område er ukrenkeleg. Mottakarstaten sine representantar har ikkje høve til å kome inn på området utan på førehand å ha innhenta samtykke frå sjefen for representasjonen.

- Mottakarstaten har ei særleg plikt til å beskytte representasjonen sitt område mot ei kvar inntrenging eller skade, og til å hindre ei kvar forstyrring av ro og orden på representasjonen sitt område eller krenking av representasjonen si verdigheit.

- Representasjonen sitt arkiv og dokument er ukrenkelege.

- Reise- og rørslefridom 

- Kommunikasjonsfridom 

- Diplomatpost må ikkje opnast eller haldast tilbake.

- Ein diplomatisk representant er personleg ukrenkeleg. Han skal ikkje kunne underkastast noko form for fasthalding eller tilbakehalding. Mottakarstaten skal behandle han med skuldig respekt, og skal treffe kvart rimeleg tiltak for å hindre alle angrep på personen, og personen sin fridom og vørdnad.

- Ein diplomatisk representant sin bustad skal vere like ukrenkeleg og beskytta som representasjonen sitt område.

- Ein diplomatisk representant skal ha immunitet i saker som høyrer til mottakarstaten sitt strafferettslege system.

- Ein diplomatisk representant er ikkje forplikta til å avgi vitneforklaring.

- Fritak for avgifter og skatt, av alle slag, på personar og eignelutar, stats- eller kommuneskattar.

- Fri innføring og fritak for tollavgifter, skattar og tilsvarande avgifter.

- Fritak for borgarlege ombod og militære plikter i samband med beslaglegging, militære øvingar, innkvartering.

Bakgrunnsstoff
--------------

* – Wienerkonventionen af 18. april 1961 om diplomatiske forbindelser - den danske versjonen, vitja 5. juni 2009
* – Wienerkonventionen af 24. april 1963 om konsulære forbindelser - den danske versjonen, vitja 5. juni 2009

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Diplomatisk immunitet» frå Wikipedia på dansk, den 5. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Thesevs** er ein gresk sogefigur som var nasjonalheros for den joniske stamma, Attika og Aten.

Thesevs var son av kong Aigevs og kongsdottera Aithra frå Troizen, der han blei fødd og voks opp.
Då han blei vaksen, drog Thesevs til far sin i Aten. På vegen kjempa han mot røvarar og valdsmenn.

Hjå faren møtte han trollkvinna Medeia, som prøvde å drepa Thesevs, men han blei gjenkjend av faren i tide og redda. Deretter drog Thesevs til Kreta og drap uhyret Minotauros i labyrinten der etter at han hadde vunne kjærleiken til kong Minos si dotter Ariadne.

Etter at Aigevs døydde blei Thesevs konge i Aten. Han stifta den store panathenéar-festen for Atene. Seinare drog han mellom anna på hærtog mot amasonene.

Han er kjend for den trufaste vennskapen sin med thessalarfyrsten Peirithoos. Dei to skal ha gjort eit forsøk på å bortføra dronninga av underverda. Då han vende heim frå dødsriket åleine, blei han fordriven. Thesevs drog til Skyros, der han døydde. Seinare førte athenarane beina hans tilbake til Aten og bygde ein herosheilagdom.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6  «Thesevs» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
**Frank Ricotti** (fødd 31. januar 1949 i London) er ein engelsk jazz-vibrafonist og perkusjonist.

Ricotti spelte i National Youth Jazz Orchestra som tenåring, og gjekk på Trinity College of Music (1967–70). Han arbeidde med Neil Ardley (1968–71), Dave Gelly, Graham Collier, Mike Gibbs (1969–72), Stan Tracey (1970), Harry Beckett (1970–72), Norma Winstone (1971) og Gordon Beck (1973–74).

Seint i 1960-åra og tidleg i 1970-åra leia Ricotti sin eigen jazzkvartett. Ei besetning av bandet bestod av gitaristen Chris Spedding, bassisten Chris Laurence og trommeslagaren Bryan Spring som spelte inn albumet *Our Point of View*, i juli 1969. I 1971 gav han i lag med bassisten Mike de Albuquerque ut albumet *First Wind* (som 'Ricotti and Albuquerque').

I 1980-åra spelte han med Chris Laurence og John Taylor i gruppa Paragonne, og spelte med Beck igjen i 1984. Etter dette har han hovudsakleg arbeidd som studiomusikar og spelt med artistar som Freddie Mercury, Pet Shop Boys, Swing Out Sister, Belle and Sebastian, Clannad, Barclay James Harvest, Meat Loaf, Elkie Brooks, Rick Wakeman, Tina Turner, Aztec Camera, Thomas Anders, Alphaville og Mark Knopfler.

Mellom 1984 og 1987 skreiv Ricotti musikk for Yorkshire Television- *Beiderbecke Trilogy*, i same stil som Bix Beiderbecke. Musikken vart framført av bandet hans, Frank Ricotti All Stars, og hadde med Kenny Baker på kornett. Eit album med musikken kom ut i 1988. Seinare, i juni 1993, nådde albumet 73. plassen på den britiske albumlista. Ricotti og bandet hans er med i den siste sesongen der dei spelar i ein jazzklubb. 

I 2007 spelte Ricotti vibrafon på Mark Knopfler-albumet *Kill to Get Crimson*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frank Ricotti» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Simon Adams, «Frank Ricotti». *Grove Jazz* online.

1. ↑  Roberts, David (2006). *British Hit Singles & Albums* (19th utg.). London: Guinness World Records Limited. s. 463. ISBN 1-904994-10-5.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Lotta Svärd** var ein finsk friviljug paramilitær hjelpeorganisasjon for kvinner. Under den finske borgarkrigen i 1918 kjempa Lotta Svärd på lag med dei kvite styrkane, men vart grunnlagt som ein uavhengig organisasjon etter krigen, den 9. september 1920. Namnet «Lotta Svärd» kjem frå eit vidgjete dikt henta frå diktsyklusen *Fänrik Ståls sägner* av Johan Ludvig Runeberg. I diktet går den finske soldaten meinig Svärd til krig i Finskekrigen og tek kona si, Lotta, med seg. Menig Svärd fell i kamp, men kona vert verande på slagmarka og steller såra soldatar. Namnet vart brukt om kvinnelege soldatar fyrste gongen i ein tale av Carl Gustaf Mannerheim den 16. mai 1918. Det fyrste kjende laget som nytta namnet Lotta Svärd vart stifta i Riihimäki i Sør-Finland 11. november 1918.

Andre verdskrigen
-----------------

Organisasjonen spreidde seg på 1920-talet og hadde 60 000 medlemer i 1930. I 1944 inkluderte Lotta Svärd heile 242 000 friviljuge, og var med det den største friviljuge hjelpeorganisasjonen i verda. Til samanlikning talte folketalet i Finland mindre enn 4 millionar på den tida. Under andre verdskrigen kunne om lag 100 000 menn bli frigjorte frå militærteneste fordi oppgåvene deira hadde vorte tekne over av "lotter". Lottene arbeidde på sjukehus, på alarmpostar for flyraid, eller med andre hjelpeoppgåver i samarbeid med væpna styrkar. Offisielt var lottene ubevæpna. Det einaste kjende unntaket er eit friviljug luftvernsbatteri i Helsingfors sommaren 1944 som bestod av medlemer av Lotta Svärd. Batteriet styrte søkeljos, og vart gjevne rifler til sjølvforsvar.

Oppløysing
----------

Då den finske framhaldskrigen tok slutt, kravde Sovjetunionen at alle organisasjonar dei såg på som paramilitære, fascistiske eller dels fascistiske skulle bannlysast. Organisasjonen Lotta Svärd vart dermed oppløyst den 23. november 1944. Seinare vart det starta opp ein ny organisasjon ved namn *Suomen Naisten Huoltosäätiö* (Støttelaget av finske kvinner). Denne tok over mykje av den gamle eigedommen til Lotta Svärd. Dette nye laget finst enno under namnet Lotta Svärd Säätiö (Lotta Svärd-stiftelsen).

Ringverknader
-------------

Den finske Lotta Svärd-organisasjonen har medverka at det har vorte stifta liknande lag i andre land. I Sverige finst organisasjonen *Lottorna*, i Danmark har same modellen vorte brukt, og i Noreg eksisterer framleis Norges Lotteforbund. 

I 2005 kom den finske spelefilmen *Lupaus* ('Lovnaden') ut. Filmen skildrar prøvingane og vanskane dei finske lottene opplevde under andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* Store Norske Leksikon om Johan Ludvig Runeberg
* Nettsidene til Norges Lotteforbund
* Heimeside om Lotta Svärd
* Filmen Lupaus på imdb.com

---

* *Denne artikkelen byggjer på «Lotta Svärd» frå Wikipedia på engelsk, den 28. november 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lotta Svärd**
*Denne artikkelen handlar om kvinnenamnet. For songen, sjå Mónika.* 
Glasmåleri av heilage Monica og sonen Augustin i Santa Monica-katedralen i Iquitos i Peru.
**Monika** og **Monica** er kvinnenamn av latinsk eller fønikisk opphav. Tydinga av namnet er ikkje fastsett, men det kan koma av gresk *monos*, 'åleine', eller latinsk *monere*, 'gje råd'.

Brasiliansk gut med ei amme, slavekvinna Mônica, i 1860.
Monika og kortforma Mona har namnedag den 4. mai i Noreg, Sverige og på Færøyane. Heilage Monika, mor til kyrkjefaren heilage Augustin, har festdag den 27. august, og har gjort namnet utbreidd i den kristne verda.

Monique er ei fransk form av namnet.

Bruk
----

Namna var mykje brukt i Noreg siste halvdelen av 1900-talet, med ein topp på 1970-talet. I 2009 var det 11 742 norske kvinner som heitte Monica og 2 913 som heitte Monika.

Namneberarar
------------

Tennisspelaren Monica Seles.
* Monica Dickens (1915-1992, engelsk forfatar
* Monica Kristensen Solås (f. 1950), norsk glasiolog, meteorolog og polfarar
* Monica Mæland (f. 1968), norsk politikar
* Monica Bellucci (f. 1964), italiensk skodespelar
* Monica Ali (f. 1967), britisk forfattar av bangladeshisk opphav
* Monica Seles (f. 1973), USA-amerikansk tennisspelar av jugoslavisk og ungarsk opphav
* Mónica Naranjo (f. 1974), spansk musikar
* Mónica Cruz (f. 1977), spansk artist og modell
* Monika Nordli (f. 1977), norsk musikar

Annan bruk
----------

* 833 Monica er ein hovudbelteasteroide
* Santa Monica er ein by i California

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Monika hjå Statistisk Sentralbyrå
* «Monica – kvinnenavn» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Monika» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mai 2009.*
|  |
| --- |
| **Trollbær** |
| 

  |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Plantae |
| **Klasse:** | Eudicotyledonae   |
|
|
| **Orden:** | Ranunculales |
| **Familie:** | Ranunculaceae |
| **Slekt:** | Actaea |
| **Art:** | *A. spicata* |
|
| Vitskapleg namn |
| Actaea spicata

Linné  |

**Trollbær** (*Actaea spicata*) er ei plante i soleiefamilien, og den einaste i si slekt som veks i Noreg. Slekta er kjenneteikna ved plantar med fire ytre og fire indre blomsterblad som fell tidleg av, og at dei utviklar bær som er giftige. Arten trollbær er ei plante som vert kring 5 dm høg og er fleirårig. Nedre blad store, tre gonger delte. Snau knebøygd stengel. Kvit blomster med mange kvite mjølberarar som er lengre enn kronblada. Svart bær, 1 cm. Arten er utbreidd i Europa og Asia. I Noreg finst planta over heile landet, men sjeldan i Finnmark. Ho er funnen opp til 1050 moh. i Buskerud. Veks i skog og kratt, ofte under hamrar, på god jord, og blomstrar kring juni månad.

Kjelder
-------

* Svensk wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
**Monokord** er i utgangspunktet eit musikkinstrument med ein streng. Strengen er spent over ein resonanskasse og har ein rørbar stol til regulering av den klingande strengelengda. Monokorden var eit viktig instrument for pythagorearane i antikken når dei undersøkte taltilhøva i musikken. Dei kalla instrumentet *kanon*, som tyder 'regel, rettesnor'.

Monokordet hadde ei viktig rolle i musikkteori og -undervising fram til 1800-talet. Det heldt på namnet sjølv etter at ein la til fleire strengar, og er rekna som ein forløpar til klavikordet.

Ein finn monokord-instrument i mange utformingar i ulike kulturar, frå den kinesiske erhuen til enklare utgåver. I ulike frmer kan instrumentet brukast både til klimpring og som strykeinstrument.

Ein kan laga eit heimelaga monokord ved hjelp av til dømes ein (sigar)boks som resonanskasse på eit kosteskaft. Ein kjend variant i folkemusikk-samanheng bruker ein vaskebalje av sink som bass-resonanskasse og hellinga på kosteskaftet for å variera tonehøgd/straming av strengen.

Kjelder
-------

* «monokord» (20. februar 2018) i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Monokord» frå Wikipedia på bokmål, den 20. februar 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
**Lotte Smiseth Sejersted** (fødd 5. mars 1991) er ein norsk tidlegare alpin skirennar frå Bærum. Ho vann 16 gullmedaljar i norske meisterskap i alpine greiner i tida mellom 2007 og 2014. Sejersted er medlem i Stabæk Idrettsforening. Adrian Sejersted er bror hennar.

Karriere
--------

Nett fylt 16 år vart Sejersted noregsmeister i utfor under NM 2007 på Bjorli, samt sølvvinnar i super-G. Året etter, i 2008, vart det sølvmedalje i utfor i NM i Hafjell. Ved NM i alpine greiner 2009 på Oppdal vann ho super-G framom Kristina Riis-Johannessen, og tok bronsen i utfor. Også i superkombinasjonen fekk ho ein gullmedalje. I 2010 sikra ho seg gullmedaljane i utfor og i superkombinasjonen.

Den 1. februar 2011 rann Sjersted ned til gullmedalje under junior-VM i alpint i Crans-Montana i Sveits. Dermed vart ho den tredje norske kvinnelege alpinisten som vart juniorverdsmeister. Julie Lunde Hansen i 1991 og Mona Løseth i 2009 var dei to føregåande.

I NM i alpine greiner 2011, som vart arrangert i Oppdal og Trysil, vann ho alle dei fem gullmedaljane; utfor, super-G, superkombinasjon, storslalåm og slalåm. Prestasjonen sakna sidestykke på kvinnesida, ingen kvinne-alpinist har klart å vinne fem gull i eitt og same noregsmeisterskapen. Under noregsmeisterskapen 2012 vann ho utfor, super-G og superkomibinasjonen, medan ho i 2013 vann super-G og i 2014 utfor.

Sejersted kom på tiandeplassen i utfortevlinga i VM i alpine greiner 2011 i Garmisch-Partenkirchen. To år seinare vart ho nummer 13 i super-G i alpin-VM 2013, hennar beste plassering i meisterskapen. Under Vinter-OL 2014 i Sotsji gjorde ho sitt beste internasjonale meisterskapsrenn og vart nummer seks i utfor. Sejersteds beste plasseringar i verdscuprenn er to femteplasser i utfor, den fyrste i Lenzerheide i mars 2011 og den andre i Val-d'Isère straks føre jul i 2013.

Etter ho den 9. januar 2016 pådrog seg ein alvorleg krossbandskade i Zauchensee, kom Sejersted aldri tilbake i alpinløypa.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Grev **Zakhar Grigorjevitsj Tsjernysjov** (1722–1784) var ein russisk general under Peter den store, krigsminister under Katarina den store av Russland og den første grev Tsjernysjov.

Karriere
--------

Han var den eldste av tre brør, Zakhar, Ivan Tsjernysjov og Pjotr Tsjernysjov, ein nær ven av Timofei Evreinov og son av Grigorij Tsjernysjov. Tsjernysjov var i russisk militærteneste frå 1735. 38 år gammal fekk han kommando over eit russisk korps på om lag 20 000 soldatar og tok den prøyssiske hovudstaden Berlin i 1760 under den blodige sjuårskrigen.

Bustaden til Zakhar Tsjernysjov i Tverskajagata i Moskva.
Då Peter III av Russland, tidlegare hertug av Holstein, vart ny russisk tsar fekk han ordre i mai 1762 om å slå seg saman med den tidlegare fienden Preussen.

I lag med Fredrik II av Preussen gjekk dei imot den tidlegare allierte til Tsjernysjov, feltmarskalk Daun og den austerrikske styrken hans, nær Burkersdorf. Kong Fredrik hadde alt vald å gå til åtak på austerrikarane då Tsjernysjov fekk ordre om å forlate prøyssarane. Men Fredrik kravde at den russiske kommandøren skulle sjå bort frå ordren sin og deltok i den prøyssiske sigeren i Burkersdorf (21. juli 1762).

Peter III vart myrda kort tid etter og hustrua hans, Katarina den store, gjorde seinare Tsjernysjov til leiar av den russiske krigsskulen (1773) og russisk feltmarskalk.

Seinare vart han send for å styre Kviterussland, som vart teke frå Polen under den første delinga. Han gjorde fleire regionale reformer rundt om i riket og vart den første guvernøren som gjennoppretta Moskva gubernija.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Zakhar Chernyshyov» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

* + 
	+ Ian GREY, (New Zealand, 1918 - ), Attaché Officer between the British og the Russisk Navy, British Naval Attaché in Moscow Embassy for many years, under R. A. Longmire. *Catherine the Great*. Unabridged translation into Spanish by Valentina Gómez de Muñoz for Ed. Pomaire (1962). Publ. Círculo de Lectores S.A. (1969), 295 sider. Depósito Legal: B. 18128 - 69.
	+ Isabel DE MADARIAGA. *Catherine the Great, a Short History* , 262 sider, Yale Univ. Press, (U. S. A.), 2nd edition, August 2002.17 b/w illustrations, ISBN 9780300097221 ISBN 030009722

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Fabrice Guy** (fødd 30. desember 1968) er ein fransk tidlegare kombinertløpar frå Pontarlier. Han vart olympisk meister i øvinga i 1992 og tok bronsemedaljen i verdsmeisterskapen på ski i 1997. Med Frankrikes kombinertlag fekk han ein sølvmedalje i VM 1991 og ein bronsemedalje i OL 1998.

Aktiv
-----

I sin fyrste sesong i verdscupen i kombinert oppnådde Guy midt i januar 1987 ein sjuandeplass. Året etter deltok han i OL i Calgary, og hamna på 20. plass. Han stod fyrste gong på verdscuppallen i mars 1989 i Lake Placid i USA, der han hadde berre Trond Arne Bredesen og Klaus Sulzenbacher føre seg. Gjennom 1990-sesongen etablerte Guy seg i verdseliten i kombinert, med ein andreplass og ein tredjeplass midt i januar som største prestasjonane.

Guy kom på 13. plass i den individuelle øvinga under verdsmeisterskapen i Val di Fiemme i 1991, men gjekk så Frankrikes tremannslag inn til sølvmedalje i lagkonkurransen. I 1992 var Guy den beste kombinertrennaren i verda. Gjennom sesongen vann han seks verdscuprenn, frå Strbske Pleso midt i desember månad til Holmenkollen midt i mars månad. Under vinter-OL på fransk heimebane i Albertville toppa han sesongen med å vinne OL-gullet i kombinert, landsmannen Sylvain Guillaume syrgde for at det vart fransk dobbeltsiger.

Etter jubelsesongen 1992 makta ikkje Guy å kome på sigerspallen i individuelle tevlingar i verdscupen, ein fjerdeplass i St. Moritz den 16. desember 1995 vart han beste plassering. I verdsmeisterskapen i Falun i 1993 vart han nummer 16, året etter vart han nummer 17 i OL på Lillehammer. Han overraska med å ta bronsemedaljen i VM 1997 i Trondheim. Under dei olympiske leikane i 1998 gjekk han sisteetappen for det franske laget som tok bronsemedaljen i lagkonkurransen under olympiaden i Nagano.

Guy la opp som kombinertløpar etter 1999-sesongen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Fabrice Guy». olympedia.org. Henta 25. oktober 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* Munzinger (sport)

 |
Tørka lotusfrø slik dei ofte blir selde på marknadar.
Rå lotusfrø kan etast direkte frå planten.
**Lotusfrø** er etande frø frå lotusplanten og andre plantar i lotusslekta. Dei blir særleg brukt i asiatisk matlaging og tradisjonell medisin.
Frøa kan etast heile, knuste til ein masse eller dei kan brukast til urtete.

Typar
-----

Lotusfrø kan hentast direkte frå ein frøkapsel og etast, eller dei kan tørkast for å halda seg lenger.

Tørka lotusfrø kan vera brune eller kvite. Dei brune frøa er blitt hausta når frukta er mogen eller nesten mogen, medan dei kvite kjem frå ei frukt som har utvikla frø men ikkje mogna. Ein tek bort skal og membranar frå dei kvite frøa. Ein kan ta ut den bitre kimen med ei hol nål. Kimen i dei mogne frøa, som er hardare, blir som regel teken ut ved at ein bryt dei i to.

Bruk
----

Lotusfrø på ein matrett i Macao.
Ferske, rå lotusfrø blir selde i frøkapselen og etne ved at ein bryt laus enkeltfrø og fjernar det gummiakige skalet. Dei blir typisk berre etne og selde på stader der det veks mykje lotus, til dømes i øvre og sentrale Sind i Pakistan, der dei blir selde som *dodee*. I Manipur i Nordaust-India er dei kjende som *thamchet* og blir vanlegvis etne rå. Lotusfrø er også utbreidde i Nord-Colombia, særleg i byar som Barranquilla og Cartagena. Her blir dei vanlegvis kalla *martillo* og blir typisk etne rå.

Lotusfrø er utbreidde som småmat i Thailand, særleg i Surin-provinsen, der dei blir kalla *med-bua-op*. Dei blir selde som *pesteh daryayi* (پسته دریایی) eller 'pistasjnøtter frå havet' i Bandar-e Anzali i Iran.

Tørka lotusfrø må blautleggjast over natta før ein bruker dei i matlaging. Deretter kan ein ha dei direkte i supper, congee (rissuppe/risgraut) eller andre retter.

Eit anna svært vanleg bruksområde er som lotusfrøpasta (kinesisk 蓮蓉), som er mykje brukt i kinesisk bakverk og i japanske dessertar.

Krystalliserte lotusfrø (蓮子糖) blir laga ved at ein tørker lotusfrø etter at dei har blitt kokte i sirup. Dei er vanlege i kinesisk mattradisjon, særleg i samband med kinesisk nyttår.

Lotusfrø blir tillagt fleire helsebringande eigenskapar, og er mykje brukt i tradisjonell kinesisk medisin. Dette kan også forklara den utbreidde bruken i matlaging. Dei skal mellom anna hjelpa fordøyinga, motverka diaré og verka mot urinvegsinfeksjonar.

Den tørka bitre kimen blir nytta til å laga ein urtete (蓮子心茶) som ein reknar som helsebringande.

Kjelder
-------

1. ↑  «پسته دریایی نگین تالاب بین المللی بندرانزلی» (på persisk). januar 2011. Arkivert frå originalen 20. august 2013. Henta 11. november 2017. .
2. ↑  *The Benefits of Lotus Seeds*, henta 11. november 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Lotus seed» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bitter Lotus or The germ lotus tea Arkivert 2017-07-20 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 62°11′10″ N 6°10′8″ E﻿

Bøna «Fredagsvessen». Teikning av Sivert Aarflot (1759—1817), slik han sjølv hadde sett og lese orda, skorne ut i runeskrift. Frå manuskriptet «Gudsdyrkelse og korssamlinger».
«**Helgesteinen**» er eit gamalt heilagminne på garden Brekke i Ørsta. Det er ein nokså stor, rundvoren stein som ligg ved den gamle vegen som før i tida gjekk over Brekke.

I Noreg finst det mange segn og overleveringar frå tidleg kristen tid om religiøse samlingsstader ute i naturen, og vi har vitnemål om dette i namn som «Kyrkjesteinen», «Kyrkjehellaren» og liknande. I Ørsta er Helgesteinen ein slik stad, og truleg alt i katolsk tid (før 1537), vart han nytta som ein religiøs møteplass. Folk, det kunne vere ein eller fleire, samla seg ved steinen, kanskje på søndagane når det ikkje var gudsteneste i kyrkja, men truleg like ofte på fredagsmorgonane. Fredagen var fastedag frå gamalt av; då minnast folk Kristi liding og død. Eit gamalt seiande i Ørsta var: «*Freidainn æ ’kje ørkjenne lik*» (fredagen er ikkje yrkje(dagane) lik).

«Gudstenesta» ved helgesteinen gjekk gjerne føre seg slik at alle dei frammøtte knelte omkring steinen med folda hender, og ein av dei sa fram gudsord og bøn (væs) for dagen. Ei bøn til jomfru Maria, omtala som «Fredagsvessen», skal ha blitt nytta ved steinen, og etter Sivert Aarflot lydde ho slik:

*I dai æ dæ fredain; gu nå os, mi ha ikie fasta, so mi må.* 
*I moriå æ dæ lourdain; da høyras klokå fyre himeriki slå.*
*I yfi moriå æ dæ sondain, gu gii mi hånå mute up nå.*
*Då kiome hain gulvararre mæ gulkåpinne sinå, han seiie ti moy Maria: qveim æ so stænd fram fyr signadi kneaå dinå.*
*Då svara moy Maria: dæ æ signadi sånin minn: nagla giynå hand å nagla giynå fot å nagla giynå giarti rot.*
*Å sæl æ dæin, so fredains væssein lesi kain tre reyse fredain fyr han fæ se mat.*
*Dæ ræinie synda ta sælline likso hagla ta himila.*
*Gus or å amen.*
Det skal ha stått eit kors oppe på helgesteinen, og det vart òg sagt at steinen snur seg rundt tre gonger kvar einaste julaftan.

Helgesteinen er varig freda etter kulturminneloven, kulturminne id: 92395-2 (sjå lenke til kulturminnesøk nedanfor).

Notar
-----

1. ↑  Gamalt namn: *Fitjarbrekka*, som viser til god grasmark som ligg på ein bakke.
2. ↑  *gulvararre* - Gud Vår Herre
3. ↑  *tre reyse* - tre reiser, dvs gonger
4. ↑  *ræinie* - renn (av å renne)

Referansar
----------

1. ↑  Ørstaav Ivar Myklebust (1933) side 180
2. ↑  Runetrolldom og ringstav frå etterleivde manuskript og prent, av Sivert Aarflot (1759—1871) (utgitt 1949) side 21–23

Bakgrunnsstoff
--------------

* Helgesteinen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Gjerding, Jørgen (1932). *Folkeminne frå Sunnmøre*. Ålesund: I kommisjon hjå Alb. Gjørtz Bokhandel. s. 50.
* Ørstavik, Ragnar (1990). *Ørsta kyrkje gjennom tidene*. Ørsta: Ørsta kulturstyre. ISBN 8299207800.
* Visted, Kristofer (1971). *Vår gamle bondekultur*. Oslo: Capppelen. s. 442. ISBN 8202033381.
* Hodne, Ørnulf (2000). *Mystiske steder i Norge*. Oslo: Cappelen. s. 123. ISBN 8202195853.
* Ellingsen, Gunnar (2011). *Nærings- og kultursoge for Ørsta*. Ørsta: Ørsta kommune. s. 146. ISBN 9788291790077.
**Fabian Gottlieb Thaddeus von Bellingshausen** (20. september 1778–25. januar 1852) var ein russisk sjøfarar og admiral, og skal ha vore den fyrste som såg kontinentet Antarktika.

Liv
---

Von Bellinghausen var fødd på Saaremaa i Estland av tyske foreldre.

I 1819 sette den russiske tsar Aleksander I i verk ein ekspedisjon til Sørishavet under leiing av Bellingshausen. Bellingshausen drog ut frå Kronsjtadt ved St. Petersburg med korvetten «Vostok» og støtteskipet «Mirnyi» i juli 1819. Reisa gjekk fyrst innom København og Portsmouth, før dei heldt fram sørover til Rio de Janeiro. Frå Rio de Janeiro gjekk turen nokså direkte sørover mot Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane. Ekspedisjonen kryssa polarsirkelen 26. januar 1820 og kom til farvatnet utanfor Dronning Maud Land 27. januar. Posisjonen vart oppgjeven som 69°21′S 2°14′W﻿. Det tyder at Bellingshausen var om lag 30 km frå land, og mest truleg kunne sjå iskanten. Men Bellingshausen oppgav ingen direkte opplysningar om observasjon av fastland, berre posisjonar og meteorologiske observasjonar. Briten Edward Bransfield og amerikanaren Nathaniel Palmer kan også ha vore dei fyrste til å observere Antarktika, høvesvis 30. januar og 16. november same år.

Ekspedisjonen segla deretter rundt heile Antarktis, og dei var dei fyrste som gjorde dette sidan James Cook sin ekspedisjon i 1772–75. 11. januar 1821 oppdaga han Peter I Øy, som han kalla opp etter tsar Peter den store.

Bellingshausen vende tilbake til Russland 4. august 1821. Han var med i den russisk-tyrkiske krigen 1828–29 og oppnådde admiralgraden. I 1839 vart han utnemnd til krigsguvernør i Kronsjtadt. Her døydde han i 1852.

Oppkallingar
------------

Fabian Gottlieb von Bellingshausen
Desse stadene og objekta er kalla opp etter han:

* Bellingshausen Island, ei av Sør-Sandwichøyane i Sør-Atlanteren.
* Bellingshausenhavet i Sørishavet
* Mount Bellingshausen, eit fjell i Antarktis
* Mount Bellingshausen, eit fjell i Yukon i Canada
* Bellingshausen Dome, ein isbre i Antarktis
* Kap Bellingshausen, eit nes på Sakhalin
* Motu One, også kjend som Bellinghausen, ein atoll i Stillehavet
* Bellingshausen, ein russisk forskingsstasjon på King George Island, ei av Sør-Shetlandsøyane
* Bellingshausenplata, ein forhistorisk tektonisk plate
* Bellinsgauzen, eit krater på baksida av månen
* 3659 Bellingshausen, ein asteroide i Asteroidebeltet

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk namn Фаддей Фаддеевич Беллинсгаузен, *Faddej Faddejevitsj Bellinsgauzen*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fabian Gottlieb von Bellingshausen» frå Wikipedia på bokmål, den 7. april 2009.*

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
--------------

Nettstader
* Fabian Gottlieb von Bellingshausen South-Pole.com

Litteratur
* Fabian Gottlieb von Bellingshausen (1902): *Fabian von Bellingshausens Forschungsfahrten im Südlichen Eismeer 1819-1821*
* Frank Debenham (1945): *The voyage of Captain Bellingshausen to the Antarctic Seas, 1819-1821*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NLA

 |
**William Michael Albert Broad** (fødd 30. november 1955), profesjonelt kjend som **Billy Idol**, er ein engelsk musikar, songar, låtskrivar, og skodespelar som har både britisk og amerikansk statsborgarskap. Han vart først kjend i 1970-åra i punkrockmiljøet i London då han var frontmann i bandet Generation X. Sidan la han ut på ein solokarriere som førte til at han vart internasjonalt kjend og gjorde Idol til ein leiande artist under «den andre britiske bølgja» i USA, som var driven av MTV. Namnet «Billy Idol» var inspirert av læraren hans som skildra han som «idle» (uverksam, inaktiv).

Idol byrja karrieren sin seint i 1976 som gitarist i punkrockbandet Chelsea, men han slutta etter kort tid i gruppa. Med den tidlegare bandkollegaen Tony James, skipa Idol så Generation X. Med Idol som frontmann fekk bandet suksess i Storbritannia og gav ut tre album på Chrysalis Records, før dei vart oppløyst. I 1981 flytta Idol til New York City for å satse på ein solokarriere i samarbeid med gitaristen Steve Stevens. Debutalbumet hans som soloartist, *Billy Idol* (1982), vart ein kommersiell suksess. Med musikkvideoar for singlane «Dancing with Myself» og «White Wedding» vart Idol fast å sjå på det nyetablerte MTV.

Det andre albumet hans, *Rebel Yell* (1983), selde godt med hitsinglane «Rebel Yell» og «Eyes Without a Face». Albumet selde til dobbel platinaplate for to millionar selde eksemplar i USA. I 1986 gav han ut *Whiplash Smile*. Etter å ha fått tre topp 10-singlar i Storbritannia («Rebel Yell», «White Wedding» og «Mony Mony») gav Idol ut eit samlealbum i 1988 kalla *Idol Songs: 11 of the Best*. Dette albumet selde til platina i Storbritannia. Idol gav så ut *Charmed Life* (1990) og konseptalbumet *Cyberpunk* (1993).

Idol brukte andre halvdelen av 1990-åra på privatlivet sitt. Han gjorde eit musikalsk comeback med *Devil's Playground* (2005) og igjen med *Kings & Queens of the Underground* (2014).

Diskografi
----------

Studioalbum
* *Billy Idol* (1982)
* *Rebel Yell* (1983)
* *Whiplash Smile* (1986)
* *Charmed Life* (1990)
* *Cyberpunk* (1993)
* *Devil's Playground* (2005)
* *Happy Holidays* (2006)
* *Kings & Queens of the Underground* (2014)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Billy Idol» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  AM, Scott McDonald On 11/16/18 at 1:50 (16. november 2018). «British rocker Billy Idol took his oath to become a United States Citizen, making it a nice day to, get sworn in». *Newsweek* (på engelsk). Henta 13. juli 2021.
2. ↑  «Radio with Pictures». Television New Zealand alternative music show interview with Karyn Hay (cue to 04:30s), broadcast April 1984. Henta 25. juni 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Billy Idol**

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Billy Idol**

* Offisiell nettstad
* Billy Idol ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Helgelandske** er eit norsk transportselskap basert i Sandnessjøen, som driftar ferjer og snøggbåtar på Helgeland. Kjennemerket deira er ei grøn stripe mellom to raude striper.

Selskapet vart skipa under namnet **Det Helgelandske Dampskibsselskab** 1. juli 1867, og lensmann Christian Wang var fyrste styreleiar. Administrasjonen vart i 1898 flytt frå Søvik til Sandnessjøen. Hovudaktiviteten har vore gods- og passasjertransport, i starten med båtane DS Helgeland og DS Ranen. Ein gjennomførte kortvarige forsøk på cruisetrafikk med DS Ranen på 1920-talet. Det siste dampskipet gjekk ut av drift i 1955.

Selskapet gjekk inn i landtrafikken i 1938 då dei oppretta bilruter på Dønna. Etter ei rekkje oppkjøp av små, lokale buss-selskap i 1957, endra det namn til **Helgeland Trafikkselskap A/S**, og skaffa sin fyrste snøggbåt i 1976 - MS Træna som gjekk i rute mellom Træna og Sandnessjøen.

Selskapet har også drive eige reisebyrå i perioden 1959–2000, og skipa underselskap innan oljebransjen. I 1998 tok det namnet **Helgelandske**, som det har vorte kalla på folkemunne sidan oppstarten.

Historia til Helgelandske er fortald av Leif B. Lillegaard i boka *Selskapet Vårres* som vart gjeven ut i høve 125-årsjubileet i 1992. Størstedelen av Helgelandske vart kjøpt opp av det franske transportkonsernet Veolia i 2005, den gong heitte det Connex. I 2006 vart selskapet fullstendig kjøpt opp av Veolia.

Bussrutene som vart drivne av Helgelandske vart lagt ut på anbud, og vart kjøpt av Nordlandsbuss. 1. april 2005 overtok Nordlandsbuss bussrutene som Helgelandske hadde drive.

Veolia heldt fram med å nytta namnet Helgelandske og fargar og symbol frå selskapet etter overtakinga. Nytt namn på verksemda i Sandnessjøen er Veolia region Helgelandske. Reiarlagssjef i dag er Egil Pettersen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er omsett frå «Helgelandske» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2010.*
* Utdrag frå Vårres historie på Helgelandske.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Helgelandske.
**Helge Thomassen Offerdahl** (1855–1938) var ein norsk apotekar og sakprosaforfattar frå Årdal.

Offerdahl gjekk i apotekarlære i Lærdal 1873-1877 og tok i 1880 apotekareksamen ved Universitetet i Oslo. Etter arbeid ved fleire apotek i Sør-Norge, tok han utdanning i næringsmiddelkjemi i Norge, Sverige og Tyskland. I Bergen vart han lærar og sensor i kjemi, retts- og politikjemikar og kjemisk konsulent ved Bergen Tollkammer. Han skipa Bergen Farmasøitiske Forening i 1895.

Offerdahl gjekk i 1912 i spissen for å skipa De-No-Fa A/S, som baserte seg på framstilling av margarin og andre matvarer av kvalolje. Det var næringskjemikaren Offerdahl som frå 1905 stod for det banebrytande arbeidet med å utvikla margarin av kvaloljen ved å herda feittet. For å overtyda skeptikarane om at kvalolje kunne nyttast som menneskeføde, brukte han seg sjølv som testperson og åt store mengdar kvalfeitt! I katalysatorprosessen vart det også nedfelt nikkel i feittet. Offerdahl åt også 500 mg reint nikkel dagleg i 30 dagar for å vise at det ikkje var skadeleg for menneske. Margarin av kvalfeitt var på store delar av 1900-talet det viktigaste «erstatningssmøret» i hushaldningane.

Offerdahl var medlem av styret i De-No-Fa A/S 1912-1922, og i representantskapet 1922-1938.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1899 – *Nogle for Farmacien vigtige Opgaver : Skizze* (Bergen: Annonce-Tidendes Bogtrykkeri)

* 1923 – *Om vitaminerne : hvad man officielt kjender til deres karakter og virkemaate* (Kristiania: Cammermeyer)  [Noter: Særtryk av Norges apotekerforenings tidsskrifts farmaceutisk-videnskabelige del]

* 1934 – *Korte erindringer fra en svunnen tid : små minner om 65 års praktisk arbeide i den norske farmasi* (Larvik) I fulltekst ved nb.no

### I tidsskrift - eit utval

* 1986 – *Norges apotekerforenings tidsskrift* (Oslo: Foreningen)  [Inneheld: Apotekar Helge T. Offerdahl : grunnleggjar av den norske kvaloljemargarinindustrien / Henrik Andersgaard, s. 236-239]

Kjelder
-------

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane Arkivert 2016-10-02 ved Wayback Machine.
* *Bygdebok for Årdal Band 2. Kulturbandet*. 1978

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Helge T. Offerdahl i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
**Giuseppe Garibaldi** (4. juli 1807–2. juni 1882) var ein italiensk geriljaleiar og nasjonalist. Han var ein av dei mest sentrale personane i samlinga av Italia. Han vart fødd i Nice i Frankrike, og døydde i Caprera i Italia.

Garibaldi var frontfigur for *Risorgimento*, den italienske rørsla for nasjonal sameining. På den tida var den apenniniske halvøya delt opp mellom ei rekke statar, mellom anna Kyrkjestaten og kongeriket Begge Siciliar. Han var under innflyting av Giuseppe Mazzini, ein leiande italiensk nasjonalistisk teoretikar. Etter å ha delteke i eit mislukka opprør i Piemonte i 1834, vart Garibaldi dømd til døden, men lukkast i å flykta til Sør-Amerika.

Garibaldi vende attende til Europa i revolusjonsåret 1848. Han samla ein geriljahær som vart nedkjempa. Etter dette vart han tvungen til å forlata heimlandet på nytt, som han først vende attende til i 1854. Seks år seinare innleia Garibaldi ei kampanje for militær erobring av Sicilia og Napoli, og utropa seg etter sigeren på Sicilia til diktator i Viktor Emmanuel II sitt namn. Kort tid etter lukkast det å sigra over hæren til kongeriket Napoli.

Garibaldi sin innsats leia til slutt til grunnlegginga av kongeriket Italia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Madlamark kyrkje er prostikyrkja i Ytre Stavanger prosti.
**Ytre Stavanger prosti** er eit tenestedistrikt i Stavanger bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten har sete i Madlamark. Prostiet vart oppretta 1. januar 2006, då 5 sokn frå Tungenes prosti (Madlamark, Hafrsfjord, Sunde, Tasta og Vardeneset) og 3 sokn frå Stavanger domprosti (Hinna, Hillevåg og Gausel) vart slått saman til eit nytt prosti. I denne prosessen i bispedømmet vart og gamle Karmsund prosti delt i nye Haugesund prosti og Karmøy prosti.

Prostiet er inndelt i sokn. Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja. Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn. 

Prostiet var tidlegare inndelt i prestegjeld og sokn. Prestegjelda vart fasa ut av Den norske kyrkja frå 2004 med Nærøy prosti i Nidaros bispedømme som det fyrste til å leggje om til nyordninga 17. juni 2004. Frå 2012 gjekk det også ut av lovverket.

Sokn i Ytre Stavanger prosti
----------------------------

Per 2017 var det åtte sokn i prostiet: Gausel, Hilllevåg, Hinna, Hafrsfjord, Madlamark, Sunde, Tasta og Vardeneset.

Tidlegare prestegjeld og sokn i Ytre Stavanger prosti
-----------------------------------------------------

* Madlamark prestegjeld med
	+ Madlamark sokn

* Hafrsfjord prestegjeld med
	+ Hafrsfjord sokn
	+ Sunde sokn

* Tasta prestegjeld med
	+ Tasta sokn
	+ Vardeneset sokn

* Hinna prestegjeld med
	+ Hinna sokn
	+ Gausel sokn

* Hillevåg prestegjeld med
	+ Hillevåg sokn
*

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter prosti
* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Kjelder
-------

1. ↑  
«Madlamark kirke». Kyrkjesøk. Henta 2. oktober 2017.
2. ↑  
«Det hendte i 2004: 17. juni Nærøy prosti først med reform». Den norske kyrkja. 2004. Arkivert frå originalen 29. september 2012. Henta 2. oktober 2017.
3. ↑  
«Endringer i gravferdsloven og kirkeloven». Regjeringa.no. Henta 2. oktober 2017.
4. ↑  
«Ytre Stavanger». Stavanger bispedømme. 11. desember 2015. Henta 2. oktober 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ytre Stavanger prosti
* Nettsida til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Stavanger bispedømme |
| --- |
| Dalane  • Haugaland  • Jæren  • Karmøy  • Ryfylke  • Sandnes  • Stavanger domprosti  • Tungenes  • Ytre Stavanger |

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Ytre Stavanger prosti |
| --- |
| Gausel • Hillevåg • Hinna • Madlamark • Revheim • Sunde • Tasta • Vardeneset |
Heilage Laurentius med jarnrista. Kalkmåleri i Hald kyrkje i Randers i Danmark.
**Helgenattributt** er det kjenneteiknet helgenar vert avbilda med. Dette er ofte den reiskapen som vart nytta til å pine og drepe helgenen om han var ein martyr. Andre attributtar kan visa til kven helgenen var eller noko han er kjend for, til dømes gjennom symbol som bispestav, ei bok (Bibelen) eller ei kyrkje.

Heilage Laurentius vert til dømes avbilda med ein jarnrist i handa av di han leid martyrdøden ved å verte steikt på ein rist. Etter same prinsipp vert den norske helgenkongen Olav den heilage avbilda med ei stridsøks i handa, ettersom han vart så skada av eit øksehogg i beinet under slaget på Stiklestad at han gav opp kampen og la seg forsvarslaus til mot ein stor stein, der han vart drepen av eit sverdkutt og eit spydstikk, slik Snorre Sturlason gjer greie for i soga si om Olav den heilage i *Heimskringla*. Den norske helgenen Sunniva vert avbilda med ei klippeblokk i handa. Dette viser til soga om at ho leid martyrdøden under eit steinras i ei hole på øya Selja i Nordfjord.

Kjelder
-------

1. ↑  BeyArs.com. Besøkt 31. desember 2012
2. ↑  «Den hellige Sunniva» ved katolsk.no

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Helgenattributt**
**Giuseppe Torelli** (fødd 22. april 1658 i Verona i Italia, død 8. februar 1709 i Bologna i Italia) var ein italiensk fiolinist, pedagog og komponist, som vert vurdert med Arcangelo Corelli blant utviklarane av den barokke concerto og concerto grosso. 

Torelli er først og fremst hugsa for bidraga sine til utviklinga av den instrumentale concerto, særleg concerti grossi og solo concerto, for strykarar og continuo, så vel som å vere den mest produktive barokkomponisten for trompetar. 

Han er akta av mange som éin av dei største italienske komponistane og fiolinistar nokosinne. Torelli vart fødd i Verona. Det er ikkje kjent med kven han studerte fiolin, sjølv om det har vore spekulert i at han var ein elev av Giacomo Antonio Perti i Bologna. Då han var 26, den 27. juni 1684, vart han eit medlem av Accademia Filarmonica, som *suonatore di violino*. Han dirigerte *capella*eit i katedralen San Petronio i Bologna, frå 1686 til 1695. Han var maestro di concerto for hoffet til Georg Friedrich II i åra 1698-99 der han presenterte eit oratorium (desember 1699), før han vendte attende til Bologna i 1701 for å verte fiolinist i cappella musicale i San Petronio.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giuseppe Torelli» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juli 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Giuseppe Torelli ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* 

* Fritt tilgjengelege notar av Giuseppe Torelli i Werner Icking Music Archive (WIMA)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |