recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Herøy kyrkje** er ei steinkyrkje på øya Sør-Herøy i Herøy kommune og sokn i Nord-Helgeland prosti. Ho er frå 1100-talet og den største av dei såkalla «triangelkyrkjene» i området med romansk utforming; dei to andre er Dønnes kyrkje og Alstahaug kyrkje. Ho skil seg frå dei to andre ved at Herøy kyrkje er bygd med apsis (halvrunda kvelva tak), og utan laukkuppel.

|  |  |
| --- | --- |
| «Jeg mindes de Alstahaug-Sogner ret vel  Tre murede Kirker og Sandnes-Kapel:Tjøttøen begriber den ene,  Paa Alsten den anden oophøier sit Spir,  Den tredje paa Herrøe med hæderlig Zir Opbygget af Æsse-blød Steene.»

Petter Dass: *Nordlands Trompet*   |  |
| *Æsse = kleberstein* |

Funn frå jernalderen tyder på at kyrkjas område tidlegare har vore eit gudehov.
Ei tid låg futegarden for Helgeland på Herøy.
Eit krusifiks frå 1300-talet som har høyrd til kyrkja er no ved Historisk museum i Bergen. Under restaureringa vart det funne mange gamle myntar heilt i frå kong Sverres tid. 

Den største lysekrona vart i 1655 gjeven av Margrethe Pedersdotter og Jesper Hansen, og ei mindre i 1715 av Rasmus Angell. Presten Petter Dass var frå Herøy sokn. Han har gjeve kyrkjesølv, altarkalk, disk og brødeske til kyrkja. Altertavla og preikestolen frå 1764 er måla av Gottfried Ezekiel.

Skip, våpenhus og tårn vart endra ved påbygging i 1880.
Døypefonten i tre vart teken i bruk i 1914, han er skoren av Andreas Nilsskog, med motiv frå Jesu liv og norrøn mytologi. Ei restaurering vart gjennomført i 1960, med nytt orgel bygd av Brødrene Torkilsens Orgelbyggeri (15 stemmer, to manual med elektrisk traktur).

Kyrkjejubileet i 1999 feira dei tre mellomalderkyrkjene på Helgeland.

Kjelder
-------

* Herøy kommune
* Turid Følling Eilertsen: *Talende murer - Nordnorske middelalderkirker* «Herøy kirke» s. 24–34

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Herøy kyrkje Arkivert 2013-12-17 ved Wayback Machine. frå Kyrkjesøk
* 

* Herøy kyrkje på Helgeland i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Nord-Helgeland prosti |
| --- |
| Aldersund · Alstahaug · Bardal · Dønnes · Handnesøya · Herøy · Husby · Hæstad · Leirfjord · Lovund · Lurøy · Løkta · Moflag · Nesna · Nordvik · Rødøy · Sandnessjøen · Skålvær · Sørfjorden · Tjongsfjorden · Tjøtta · Træna · Vandve |
Rutenske område rundt år 1000
**Rutenia** er eit namn som blir brukt om delar av Aust-Europa som var folkesett av austslaviske folk. I tillegg er namnet blitt brukt om ei rekkje statar som har eksistert i dette området. Eigentleg er ordet ein latinsk variant av *Russ*, eit namn på ei folkegruppe og mellomalderstaten Kiev Rus. 

Den vidaste historiske bruken av både Russ og Rutenia har vore om eit område danna av Ukraina og Belarus og dessutan mindre delar av Russland, Slovakia og Polen. På grunn av kontinuerleg politisk ustabilitet kan nemninga Rutenia ha ulik tyding avhengig av kven som bruker det, kvifor og kva tid det blir brukt.

Under Habsburgmonarkiet var rutensk og rutenarar offisielle namn på dei ukrainsktalande innanfor imperiet. På 1890-talet byrja rutenske nasjonalistar å bruka nemninga *rutensk-ukrainsk*, og seinare ukrainsk, for å understreka fellesskapet med den ukrainsk-talende befolkninga i vestlege delar av det russiske riket.

Rutenia har òg vore brukt som eit synonym på Russland. Til dømes har Belarus (Kviterussland) blitt kalla Kviterutenia. I Vesten har ordet meir eller mindre gått ut av bruk, men det blir framleis brukt i ei viss grad om det vest-ukrainske fylket Zakarpatska (Karpato-Rutenia). Dette området var i perioden 1938–1939 ein sjølvstendig stat under namnet Karpato-Ukraina.

Den litauiske hovudstaden Vilnius var folkesett av stadlege rutenarar då byen fekk byrettar i 1387.

Kjelder
-------

1. ↑  Mick, Christoph (2016). *Lemberg, Lwow, and Lviv 1914-1947: Violence and Ethnicity in a Contested City*. Purdue University Press, s.11.

* *Denne artikkelen bygger på «Rutenia» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mai 2022.*
Velkomstskilt framfor godsskuret på den tidlegare Little River jarnvegsstasjon.
**Little River** er ein busetnad på Bankshalvøya i regionen Canterbury på Sørøya på New Zealand.

Geografi
--------

Little River ligg om lag 30 minuttar køyretur frå Akaroa på Bankshalvøya, som er eit viktig turistmål på Sørøya, og 45 minuttar med bil frå Christchurch. Busetnaden ligg ved riksvegen State Highway 75, som bind saman Christchurch og Akaroa. Little River er eit populært utgangspunkt for fotturar og mountain biking.

Vegen frå Christchurch ligg i havnivå, men straks etter at han passerer Little River stig han bratt og svingar seg oppetter til toppen av Summit Road. Frå det høgaste punktet, ved Hilltop, er dei fleste av vikene og buktene på halvøya tilgjengelege på like bratte og svingete vegar ned til dei.

Rail Trail
----------

Little River Rail Trail er ein gang- og sykkelsti som opna i 2006, og som for ein stor del følgjer den nedlagde jarnvegslinja *Little River Branch*, ei sidelinje som gjekk til Little River frå linja Southbridge Branch i Lincoln. Dette sidesporet, som vart opna til Little River den 11. mars 1886, la ned passasjertrafikken 14. april 1951, og stogga all trafikk 30. juni 1962. Mellom 1927 og 1934 vart passasjertrafikken på Little River-linja utført med den eksperimentelle og populære batteridrivne linjebussen *Edison battery-electric railcar*, den einaste av den typen som nokon gong vart bygd.

Historie
--------

I førstninga av 1900-talet var folketalet fleire tusen, og dei fleste var sysselsette innan skog- og landbruk, eller hadde arbeid på sagbruk. 

I dag er folketalet kring 1 000 menneske, og mange har flytta til området for å finna ein meir landleg livsstil.

Landbruks- og dyreutstilling
----------------------------

I januar kvart år vert det halde landbruks- og dyreutstilling i Little River *(Little River Agricultural and Pastoral Show)*. Denne trekkjer til seg mange tilreisande så vel som utstillarar og deltakarar i hestesporttevlingar, og talrike utstillingar av sauer, kveg, hundetevlingar, heimeindustri, plantar og blomar og matlaging.

Vassvegar
---------

Little River ligg i ein djup dal, og talrike bekkar og småelver renn saman og dannar elvene Okana og Okuti, som også renn saman før dei munnar ut i Forsythsjøen (Wairewa). Innsjøen, elvene og bekkane er rike på aure, abbor og ål.

Kjelder
-------

1. 1 2  Folketeljinga i 2006, Statistics New Zealand
2. ↑
3. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Little River, New Zealand» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Foto av syklistar utanfor Little River Hotel, 1885

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Litunet er eit særprega gardstun
**Litunet** er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Garden Li ligg i Suldal kommune, høgt oppe i lia på sørsida av Hylsfjorden, kring 285 meter over havet. Det særprega tunet med dei mange gamle bygningane blei freda av Riksantikvaren i 1973.

I 2009 kom garden i offentleg eige. Då kjøpte Rogaland fylkeskommune og Suldal kommune garden. Ryfylkemuseet har fått ansvar for forvalting av Litunet.

Dette er den største tilveksten av bygningar og gjenstandar museet har teke imot. I gardstunet er det 13 bygningar frå 1700- og 1800-talet, og dei rommar mykje gammalt gjenstandsmateriale. Landskapet er eit karakteristisk vestlandsk kulturlandskap med små åkerlappar, steingjerde og rydningsrøyser.

Det budde folk på Li like til 2010 , men gardsdrifta vart avvikla fleire år før det. 

Li fekk vegutløysing i 1972. Før den tid skjedde tilkomsten anten med båt på Hylsfjorden og så gå opp den bratte vegen frå fjorden til gards, eller ved å gå frå Suldal via Tveitane.

Tilkomsten skjer med bil frå Suldal. Ein må følgja skilta frå riksveg 13 mot Valskår.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Litunet på nettstaden til Ryfylkemuseet
* 

* Litunet i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Ryfylkemuseet |
| --- |
| Nesasjøhuset • Kolbeinstveit • Guggedalsloftet • Røynevarden • Hålandstunet • Litunet • Jelsa skulemuseum • Kvednahola på Ritland • Stampa på Kvæstad • Øystad kvernhusanlegg • Hustveit • Industriarbeidarmuseet • Sinkgruvene i Allmannajuvet • Sauda museum  • Vigatunet • Hjelmeland bygdemuseum • Forsand bygdemuseum • Sjøhuset i Bergevik • Bibmus • Husmannsplassen Bakken  • Finnøy bygdemuseum • Bethel på Judaberg • Kvitsøy hummermuseum • «Brødrene af Sand» • Folkemusikkarkivet for Rogaland |
Koordinatar: 61°12′17″N 6°9′29″E﻿

**Høyangertunnelen** er ein 7543 meter lang tunnel på fylkesveg 55 i Høyanger og Sogndal kommunar i Vestland. Tunnelen går mellom Høyanger og Bolstad, på nordsida av Sognefjorden. Arbeidet med tunnelen byrja 20. mars 1977, gjennomslaget kom 2. oktober 1980. Tunnelen vart opna av kong Olav V den 25. mai 1982. Høyangertunnelen avløyste fergesambandet mellom Kongsnes og Nordeide, og gav Indre Sogn helårs vegsamband med resten av fylket.

Høyangertunnelen var den lengste vegtunnelen i Noreg då han vart opna. I dag er han 3. lengst i Sogn og Fjordane, etter Lærdalstunnelen og Gudvangatunnelen.

Sjå òg
------

* Vegtunnelar i Noreg
* Undersjøiske vegtunnelar i Noreg

Referansar
----------

1. ↑  «Nord-Europas lengste veitunnel i Høyanger». *Aftenposten*: 40. 2. oktober 1980.

* *Denne artikkelen bygger på «Høyangertunnelen» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* NRK Sogn og Fjordanes fylkesleksikon: Høyangertunnelen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Angelina Jolie i Moskva i 2010 på premieren til *Salt*.
**Angelina Jolie** (fødd 4. juni 1975) er ein USA-amerikansk skodespelar. Ho har fleire gonger blitt kåra til den høgast betalte skodespelarinna i Hollywood.

Biografi
--------

Angelina Jolie tilbrakte oppveksten i Los Angeles, bortsett frå fem år då familien hennar budde i New York. Jolie kjem frå ein skodespelarfamilie. Både faren, Jon Voight, mora og broren er meir eller mindre kjende skodespelarar. Angelina Jolie spelte si fyrste filmrolle som sjuåring i *Lookin' To Get Out* (1982) som Jon Voight hadde produsert. Neste film ho spelte i var *Cyborg 2* i 1993, og den fyrste Hollywood-filmen ho spelte i var *Hackers* frå 1995. Herifrå gjekk det oppover med karrieren hennar. I 1997 vann ho sin fyrste Golden Globe-pris for rolla si i filmen *George Wallace*, og i 1999 fekk ho sin fyrste og så langt, einaste Oscar; for rolla si i *Girl, Interrupted*. I 2000 spelte ho i Gone in Sixty Seconds saman med Nicolas Cage.

I 2001 spelte Jolie hovudrolla i action-filmen Lara Croft: Tomb Raider som var basert på dataspelet Tomb Raider, som vart svært populær internasjonalt. Oppfylgjaren kom allereie i 2003. I 2004 spelte ho inn ei av stemmene i animasjonsfilmen Stor ståhai, noko ho har halde fram med i filmane om Kung Fu Panda. I 2005 spelte ho saman med Brad Pitt i actionfilmen Mr. & Mrs. Smith. Dei siste åra har ho m.a. spelt i Changeling (2008) og Salt (2010).

Angelina Jolie har tidlegare vore gift med skodespelarane Jonny Lee Miller og Billy Bob Thornton, men er no sambuar med Brad Pitt som ho har tre biologiske og 3 adopterte born saman med.

Filmografi (utval)
------------------

* *Lookin' To Get Out* (1982)
* *Cyborg 2* (1993)
* Hackers (1995)
* *Gia* (1998)
* *Hell's Kitchen* (1998)
* *Playing by Heart* (1998)
* *Pushing Tin* (1999)
* *The Bone Collector* (1999)
* Girl, Interrupted (1999)
* Gone in Sixty Seconds (2000)
* Lara Croft: Tomb Raider (2001)
* *Beyond Borders* (2003)
* *Taking Lives* (2004)
* Stor ståhai (2004)
* Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life (2003)
* Mr. & Mrs. Smith (2005)
* Beowulf (2007)
* Kung Fu Panda (2008)
* Changeling (2008)
* Wanted (2008)
* Salt (2010)
* The Tourist (2010)
* Kung Fu Panda 2 (2011)
* *Maleficent* (2013)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Angelina Jolie» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mars 2012.*

* Filmografien er henta frå Imdb.com, 2. mars 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Fakta om Angedalen |
| --- |
| Kommune: | Sunnfjord |
| Fylke: | Vestland |
| Folkemengd: | 350 *(-)* |
| Postnummer: | 6800 (same som Førde) |
|

 |

**Angedalen** er ein botnedal som strekker seg ca 20 kilometer nord-aust frå Førde sentrum. Innbyggjartalet er på ca. 350 personar. Angedalen har ein barneskule med kring 40 elevar på klassetrinn 1 til 7. 

I Angedalen blei det tidleg på 1800-talet oppretta eit eige epidemisjukehus etter at ein epidemi kom til regionen med soldatar som hadde vore i krig i Sverige kom tilbake til Fjordane. 

Det har også vore drive gullgraving i området, i Flugedalen, som er ein del av Angedalen. 
På Furebø finst det ein bautastein – som etter undersøkingar i 2007 viste seg å vere frå 1500 til 2000 år gamal. Saman med ein steinsett sirkel rundt, på 8 m i diameter viser det at dette er 
ei høvdinggrav. Det har tidlegare vore konstatert fleire gravhaugar i området, men desse har gått tapt ved jorddyrking.

På Furebø budde også fredsbonden Andreas Sørensen Ramstad. Han var oppteken av at dei 3 nordiske landa, Danmark, Sverige og Noreg burde halde saman. Då det i 1905 gjekk mot oppløysing av unionen med Sverige reiste han først av alle tanken om å få sett opp eit fredsmonument på grensa mellom Noreg og Sverige. Dette monumentet kom etter intenst arbeid og kan sjåast på Magnor. Heime på tunet hadde Andreas tre flaggstenger – med norsk, svensk og dansk flagg.

Angedalen har mange turmoglegheiter – til dømes kan ein gå skogsvegen til Botnavatnet 414 moh, eller topptur til det høgste fjellet, Sandfjellet, på 1249 moh. Trodalen er eit anna turområde, som er knytt til historia om Trodalsmordet i 1839.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Epidemisjukehus i Angedalen hos NRK Fylkesleksikon
* Om Angedalen hos Reisemål Sunnfjord Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Gullgraving i Flugedalen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Kirtharfjella** er ei fjellkjede i dei pakistanske provinsane Balutsjistan og Sind. Fjellkjeda går sørover frå Mula-elva i austleg-sentrale Balutsjistan i rundt 31 mil før ho ender opp ved Cape Monze og Arabiahavet. Delar av landskapet i Sind er verna som Kirthar nasjonalpark.

Kirtharfjella dannar grensa mellom den nedre Indussletta (i aust) og sørlege Balutsjistan (i vest). Dei omfattar ei rekkje parallelle åsryggar med høgder frå 1200 m i sør til nær 2400 m i nord. Fjella har ein enkel struktur av folda antiklinal type, med dei skarpaste bogane i nord og vest og mindre i sør og mot Indusdalen.

Kirthar har ein enkel fjellstruktur av folda antiklinal type, med dei skarpaste bogane i nord og vest og mindre i sør og mot Indusdalen.
Folkesetnaden i fjella er hovudsakleg brahui-, sindhi- og balotsjistammar som tradisjonelt livnærer seg gjennom dyrehald.

Galleri
-------

* Utsyn over Kirthar nasjonalpark.Utsyn over Kirthar nasjonalpark.
* Vasskjelde i Kirthar nasjonalpark.Vasskjelde i Kirthar nasjonalpark.
* Chinkaragaselle i Kirtharjella.Chinkaragaselle i Kirtharjella.
* Taung-graver i Kirtharfjella.Taung-graver i Kirtharfjella.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Kirthar Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juli 2017.*

Koordinatar: 27°0′0″N 67°9′20″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Kirsten Moe Hansteen** (5. januar 1903–17. november 1974) var ein norsk kommunistisk politikar for NKP, og kvinnesaksforkjempar. Ho var den første kvinnelege statsråden i Noreg.

Bakgrunn
--------

Hansteen var fødd Kirsten Moe i Lyngen. Ho studerte filologi ved Universitetet i Oslo, der ho blei med i det radikale studentmiljøet. Ho gjekk inn i Mot Dag i 1927. I 1930, gifta ho seg med advokaten Viggo Hansteen, gjekk ho over til partiet hans, NKP. 

Viggo Hansteen blei dømt til døden og skoten av den tyske okkupasjonsmakta i 1941, og Kirsten Hansteen blei åleinemor for tre barn. Under krigen redigerte ho likevel det illegale bladet *Kvinnefronten*, som ho heldt fram med til 1945. I samarbeid med Henriette Bie Lorentzen grunnla og utgav Hansteen tidsskriftet *Kvinnen og tiden* i 1945, og var utgjevar fram til 1955. 

I 1945 vart Kirsten Hansteen konsultativ statsråd i samlingsregjeringa, den første kvinnelege statsråden i Noreg. Ho representerte Akershus på Stortinget frå 1945 til 1949. I tillegg til kvinnesaker, var Hansteen etter den andre verdskrigen ein pådrivar for fredsarbeid. Ho var medlem av styret i Verdensfredsrådet, og deltok på ei rekke fredskonferansar og skreiv artiklar mot atomvåpenopprusting.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hansteen, Kirsten Moe», *www.leksikon.org*, henta 12. november 2022
2. ↑  Halvorsen, Terje (29. juni 2022). «Kirsten Hansteen». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk bokmål).
3. ↑  Tvedt, Knut Are (26. november 2021). «Kirsten Hansteen». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
4. ↑  Halvorsen, Terje (29. juni 2022). «Kirsten Hansteen». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk bokmål).

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Kirsten Hansteen». Stortinget.no.


| * v
* d
* e
Regjeringa Gerhardsen I |
| --- |
| Gerhardsen**·** Lie**·** Torp**·** Jahn**·** Cappelen**·** Fostervoll**·** Bonnevie-Svendsen**·** Frogner**·** Evensen**·** Offenberg**·** Gabrielsen**·** Skjønsberg**·** Strand Johansen**·** Oftedal**·** Hansteen |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
Kiruna stadshus i 2008
 **Kiruna gamle rådhus**, kjent som **Kiruna stadshus** eller **Igloo**, var ein bygning sentralt i Kiruna som var
sete for administrasjonen i Kiruna kommun i Norrbottens län i Sverige fram til 2018. Det vart rive i 2019, i samband med flyttinga av sentrum i Kiruna.

Rådhuset vart teikna av arkitekten Artur von Schmalensee og vart bygt i åra 1959-62. Bygningen var 49 x 49 meter lang og brei, og 45 meter høg.
Klokketårnet på taket på 26 meter vart eit kjent landemerke for Kiruna. Det vart teikna av Bror Marklund og innvigt i 1963.

Rådhuset vart kalla «Igloo» av Artur von Schmalensee på grunn av den låge inngangen til ein stor open hall med høge lysinnsleppingar. I 1964 fekk bygningen og arkitekten Kasper Salin-prisen for «Sveriges vackraste offentliga byggnad». Rådhuset husa også ein kunsthall.

Flytting til nytt rådhus
------------------------

Frå 2009 vart det lagt planar om å rive rådhuset, då aktiviteten til gruveselskapet LKAB hadde underminert grunntilhøva til sentrale Kiruna.
I oktober 2012 vart det lyst ut ei arkitekttevling om å teikna eit nytt rådhus. I september 2013 var vinnaren utropt som Henning Larsen Architects A/S med forslaget «Kristallen».

I august 2017 vart klokketårnet på det gamle rådhuset teke ned og flytta til den nye bygningen. 
Bygningen vart riven våren 2019.

Galleri
-------

* Rådhuset om vinterenRådhuset om vinteren
* InngangInngang
* TårnetTårnet
* Måleri i rådhuset av Axel Törneman.Måleri i rådhuset av Axel Törneman.
* Skulptur av Christian Eriksson.Skulptur av Christian Eriksson.

Kjelder
-------

1. 1 2  *Sorgligt ögonblick i Kiruna: "Stan blir aldrig mer sig lik"*, 7. august 2017, «Klocktornet i Kiruna har under förra veckan monterats ned.»
2. ↑  Kiruna kommun, pressmeddelande 13. september 2013 Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine. henta 2014-06-14
3. ↑  Dagens Nyheter Kultur 16. september, s. 4
4. ↑
5. ↑  SVT 30 april 2019
6. ↑  Arkitekten.se 9 maj 2019

* Emporis heimeside

---

* *Denne artikkelen bygger på «Kiruna stadshus» frå Wikipedia på svensk, den 15. august 2017.*
**Kirsten Flagstad Museum** er eit norsk museum vigd operasongaren Kirsten Flagstad (12. juli 1895–7. desember 1962). Det ligg i Kirkegata 11 på Hamar, og opna for publikum i 1985. Museet er ei minnesamling og eit dokumentasjons- og kompetansesenter til heider for Flagstad. Det er ei avdeling av Anno museum, og har tilhald i huset der ho vart fødd i 1895, rett i nærleiken av kyrkja der ho vart døypt.

Kirsten Flagstads familie, mange nære vener, og ikkje minst Flagstadselskapet som vart skipa i 1975 for å gjere hennar namn og kunstneriske innsats kjend for framtida, har ved gåver og depositum bidrege til eit museum rikt på gjenstandar, fotografi og arkivalia. Samlingane femnar om meir enn 1000 fotografi, om lag 900 lydopptak, 300 einskildgjenstandar, dagbøker, utklippsbøker, brev, kontraktar, program og anna, i tillegg til samlingar av bøker og artiklar i aviser, tidsskrift og liknande. Samlingane vert digitaliserte i stendig større omfang for å gjerast tilgjengeleg for ålmenta. Noko kan søkjast opp på internett gjennom DigitaltMuseum, og mykje er gjort tilgjengeleg på internettsidene til museet, som fotografi, Flagstads eigne utklippsbøker, museets lydopptak og om lag 50 konsertprogram.

Plassen framfor museet har fått namnet Kirsten Flagstads Plass. Ein byste av Kirsten Flagstad som skulptøren Joseph Grimeland har laga, er sett opp framfor inngangsdøra til museet, og vart avduka under opninga av museet i 1985. Statuen vart opphavleg sett opp i 1982 utanfor den dåverande bygningen til Norges musikkhøgskole i Wergelandsveien i Oslo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Om Kirsten Flagstad Museum på DigitaltMuseum
**Kora** er eit strengeinstrument som er utbreidd i Vest-Afrika. Koraspel er knytt til griot-tradisjonen, der ein utøvar spelar og fortel. I Gambia er kora rekna som nasjonalinstrument, men det blir også mykje brukt i Senegal, Mali, Guinea og Guinea-Bissau. Det er særleg knytt til mandinkafolk.

Nærbilde av koraspel
Koraen er ei luttliknande harpe, der kroppen er laga av ein kalebass med ei kuskinn spent over. Instrumentet har vanlegvis 21 strenger. Ein spelar som regel kora i sitjande stilling, med instrumentet opprett og med strengane vende rett mot utøvaren. Ein spelar med begge hender på han, som på ei harpe, og knipsar strengane mellom tommel og peikefinger. Ein speler eit kontinuerleg ostinat (*kumbengo*) på dei djupare strengene og ein melodi (*donkilo*) eller improvisasjonar (*birimitingo*) på dei lysare strengene. Dei ulike stemmene er sjølvstendige og kontrasterande, og gjev ein kompleks, polyfon og ofte polyrytmisk musikk.

Nokre kjende koraspelarar er Toumani Diabaté, Ballaké Sissoko og Mory Kanté.

Galleri
-------

* Koraer sett frå ulike siderKoraer sett frå ulike sider
* Dekorert koraDekorert kora
* Kora sett framanfråKora sett framanfrå
* Koraspelaren Lamin KuyatehKoraspelaren Lamin Kuyateh
* Koraspelaren Solo CissokhoKoraspelaren Solo Cissokho
* Koraspelar i DakarKoraspelar i Dakar

Kjelder
-------

1. 1 2  Knudsen, Jan Sverre (20. januar 2022). «kora». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).  Frigjeven artikkel.

* *Denne artikkelen bygger på «Kora» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kora**

* «Søk: 'kora'». DigitaltMuseum.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BBC Things

 |
**Félix Édouard Justin Émile Borel** (7. januar 1871–3. februar 1965 i Paris i Frankrike) var ein fransk matematikar og politikar.

Han var professor ved universitetet i Lille frå 1893 til 1897, ved École Normale 1897–1903 og 1903–41 ved Faculté des Sciences i Paris. Borel var direktør for École Normale frå 1910 til 1920 og president for det franske vitskapsakademiet. 

Saman med René-Louis Baire og Henri Lebesgue var han ein av pionerane når det kom til måleteori og korleis dette vart brukt i sannsynteori. Ei av bøkene hans om sannsyn introduserte det interessante tankeeksperimentet som gjorde innpasset sitt i populærkulturen under namnet *Setninga om uendeleg mange aper*. Han publiserte òg ei rekkje forskingspapir på spelteori.

Som politikar var Borel leiar for det republikansk-sosialistiske partiet og deputert i den franske nasjonalforsamlinga i fleire periodar 1924–1936. I 1925 var Borel marineminister i regjeringa til P. Painlevés.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Émile Borel» frå Wikipedia på bokmål, den 12. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Strukturformel for cetirizin (racemisk blanding)
**Cetirizin** er eit lekjarmiddel som vert brukt mot allergiar. Det er eit andregenerasjons antihistamin mot allergisk rinitt («høysnue») og urtikaria (rennande nase). Cetrizin vert òg seld under nemningane Acura og Zyrtex. Cetirizin er ein effektiv antagonist mot histamin ved perifere H1-reseptorar og minskar dermed effektivt symptoma på histaminfrisetting ved allergi.

Cetirizin er òg hovudmetabolitt av preparatet hydroksin, og skil seg frå dette berre gjennom ei hydroksylgruppe erstatta av ei karboksylgruppe. Dette gjer at cetirizin ved normal pH-verdi i kroppen verkar som zvitterjon. Molekyla er så polare at cetirizin ikkje går gjennom blod-hjerne-barrieren i merkbar utstrekning. Difor vert ein ikkje søvnigare av dette enn av hydroksin.

Kjelder
-------

1. ↑  Cetirizin i FASS
2. ↑  Chen, C: Physicochemical, pharmacological and pharmacokinetic properties of the zwitterionic antihistamines cetirizine and levocetirizine. Curr Med Chem. 2008;15(21):2173-91.

* *Denne artikkelen bygger på «Cetirizin» frå Wikipedia på svensk, den 1. juni 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Zyrlex
**Anders Venger** (5. januar 1872–23. februar 1935) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Eidsvoll. Han var landbruksminister 1923–24, arbeidsminister i 1926 og stortingsrepresentant 1919 frå Akershus fylke. Venger var viseformann i partiet Høgre 1920–25 og i mange år sentralstyremedlem.

Venger var son til ein storbonde. Åra 1893-96 var han bruksfullmektig i Hommelvik og deretter 1896-27 forvaltar av gods i Eidsvoll; Eidsvold Verk 1896–1902 og Berger Bruk 1902–27. Frå 1916 var han gardbrukar på farsgarden i Eidsvoll. Venger var heradsstyremedlem i Eidsvoll frå 1908 til 1934, og ordførar 1914–34.

I fire valbolkar, 1919-30, representerte Venger partiet Høgre på Stortinget. Den fyrste treårsbolken var han vald frå einmansskrinsen Øvre Romerike, sidan frå Akershus fylke. På Tinger var han 1919-21 medlem i Vegkomiteen. Deretter var han formann i Post- og telegrafkomitéen 1922–23 og på ny 1925–26. Venger var statsråd i Landbruksdepartementet i Otto B. Halvorsens andre regjering frå 6. mars til 30. mai 1923, og heldt fram i Abraham Berges regjering frå 30. mai 1923 til 25. juli 1924. Venger kom så tilbake som statsråd i Arbeidsdepartementet i Ivar Lykkes regjering fra 5. mars til 26. juli 1926. Valbolken 1928-30 hadde han plass i Finanskomiteen på Stortinget.

Venger hadde fleire verv i ulike bonde- og landbruksorganisasjonar, mellom anna var han 1914-23 formann i Akershus Landhusholdningsselskap og styreformann i Felleskjøpet.

Han vart utnemnd til kommandør av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1924.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Anders Venger NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

| * v
* d
* e
Norske landbruksministrar 1900–1945 |
| --- |
| Ole Anton Qvam (1900) • Wollert Konow (1900–03) • Gunnar Knudsen (1903) • Christian P. Mathiesen (1903–04) • Johan E. Mellbye (1904–05) • Aasmund H. Vinje (1905–06) • Sven Aarrestad (1906–08) • H.K. Foosnæs (1908–10) • Wollert Konow (SB) (1910) • Bernt Holtsmark (1910–12) • Erik Enge (1912–13) • Gunnar Knudsen (1913–19) • Haakon Five (1919–20) • Gunder A. Jahren (1920–21) • Haakon Five (1921–23) • Anders Venger (1923–24) • Haakon Five (1924–26) • Ole Bærøe (1926–28) • Johan Nygaardsvold (1928) • Hans J. Aarstad (1928–31) • Jon Sundby (1931–32) • Ivar Kirkeby-Garstad (1932–33) • Jens Hundseid (1932–33) • Haakon Five (1933–35) • Hans Ystgaard (1935–45) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Sean Astin held føredrag ved Universitetet i Illinois, november 2009.   
 Foto: Daniel Schwen.
**Sean Patrick Astin**, fødenamn: **Sean Patrick Duke** (fødd 25. februar 1971 i Santa Monica i California) er ein USA-amerikansk skodespelar. Han er best kjend i rolla som Samvis Gamgod i Peter Jackson si filmatisering av Ringdrotten av J.R.R. Tolkien.

Sean Astin har studert ved *Stella Adler-konservatoriet* i Los Angeles. I tillegg har han studert historie og engelsk ved University of California, Los Angeles, UCLA.

Karriere
--------

13 år gamal filmdebuterte Sean Astin i The Goonies (1985) i rolla som *Mikey Walsh*. Deretter vart det fleire filmroller på Astin i løpet av 80- og 90-talet, m.a. i *White Water Summer* (1987), *The War of the Roses* (1989), *Memphis Belle* (1990), *Toy Soldiers* (1991), *Encino Man* (1992), *Rudy* (1993) og *Tapperhet i strid* (1996). 

I 2001, 2002 og 2003 kom dei tre Ringdrotten-filmane ut der Sean Astin hadde rolla som Samvis Gamgod, eller berre Sam, ein hobbit som hjelper Frodo Lommelun (Elijah Wood) på ferda mot landet Mordor med Ringen. Astin vann fleire utmerkingar for skodespelarprestasjonen sin i den tredje filmen, Ringenes herre: Atter en konge, m.a. ein Saturn Award for beste mannlege skodespelar i ei birolle. Elles fekk han fleire utmerkingar frå ulike filmkritikarlag i USA for denne filmen.

Etter Ringdrotten har Sean Astin for det meste spelt i mindre produksjonar, men av større spelefilmar kan nemnast ei rolle i Click (2006) med Adam Sandler. Astin er også ein aktiv stemmeskodespelar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sean Astin» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juni 2015.*

* Sean Astin ved the Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Françoise Mbango Etone** (fødd 14. april 1976) er ein tidlegare friidrettsutøvar fra Yaoundé i Kamerun. Ho vart olympisk meister i tresteghopp i 2004 og 2008, etter å ha vunne sølvmedaljane i same øvinga under verdsmeisterskapane i friidrett i 2001 og 2003. Etone sitt fyrste OL-gull var det fyrste vunne av ein utøvar frå Kamerun.

### Aktiv

Etone deltok i friidretts-VM 1999 i Sevilla, utan å nå finalen i tresteghopp. Året etter vart ho nummer ti i tresteg under Sommar-OL 2000 i Sydney. 

Etone sikra seg så sølvmedaljen då VM i friidrett 2001 fann stad i Edmonton, einast russiske Tatjana Lebedeva hoppa lenger. I 2002 vann ho både tresteg- og lengdehopp i Afrika-meisterskapen. Ved verdsmeisterskapen i 2003 hoppa ho 15,05 m, og tok dermed sitt andre VM-sølv. Det var hennar fyrste hopp over 15 meter, som ved førre VM måtte ho sjå Lebedeva framom seg på resultatlista.

Også under dei olympiske leikane 2004 i Aten sette Etone ny personleg rekord i finalen. Med 15,30 meter vann ho gullmedaljen, fem centimeter føre Hrysopiyi Devetzi frå arrangørlandet. Lebedeva, som tidlegare i leikane hadde vorte olympisk meister i lengdehopp, tok bronsemedaljen.

Våren 2008 vart Etone afrikansk mester i tresteg. Som ved førre sommar-OL forbetra Etone den personleg rekorden i tresteghopp under Beijing-OL i 2008. Ho presterte 15,39 m, sitt livs lengste tretseghopp, og forsvarte OL-tittelen med god margin.

Frå 2010 representerte ho Frankrike og deltok for landet ved EM i friidrett 2012 i Helsinki, der ho enda på åttandeplass.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Françoise Mbango Etone» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Françoise Mbango» (på engelsk). olympedia.org. Henta 20. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Normalen** er innan meteorologi ein gjennomsnittsverdi over ein internasjonalt fastsett periode på 30 år. Det er Verdas meteorologiorganisasjon (WMO) som fastset perioden.

Den første normalperioden var frå 1901 til 1930, den neste frå 1931 til 1960 og deretter 1961 til 1990. Frå 1. januar 2021 tok ein i bruk perioden frå 1991 til 2020 som normalperiode. I ein del samanhengar nyttar ein andre periodar for samanlikning, f.eks frå 1971 til 2000. Dette kallar ein i blant normalar, men bør meir korrekt omtalast som langtidsmiddel.

Tretti år er fastsett som eit kompromiss. På den eine sida treng ein ein lang periode som jamnar ut dei naturlege svingingane i vêret. På den andre sida er det mange stader vanskeleg å oppretthalde målingar over ein svært lang periode på same stad og under nokolunde like tilhøve (homogenitet).

Dersom ein har homogene målingar ein stad i heile normalperioden, kan ein enkelt regne ut normalverdien for dei fleste vêrelementa. Om ein har mangelfulle målingar, kan normalen interpolerast utifrå målingar på nærliggande stader og kunnskapar ein har om klimaet. I den seinare tida har datateknologien gjort slike interpoleringar mykje enklare, ettersom ein utifrå dei måleverdiane ein faktisk har kan laga finmaska nett (*grid*), som dekker mellomliggande område.

Meteorologisk institutt har på nettstaden sin liggande normal månadsmiddeltemperatur og normal månadsnedbør for minst ein stad i kvar kommune. WMO driftar nettstaden World Weather med opplysningar frå sentrale stader i svært mange av medlemslanda til organisasjonen.

Normalomgrepet er gjort udøyeleg i Noreg gjennom revykomikaren Leif Juster sin monolog «Mot normalt» frå 1954, skriven av Fridtjof Granli.

Fotnotar
--------

1. ↑  Forskerne må definere hva som er normalt vær på nytt (18. januar 2020). NRK. Besøkt 16. juni 2021.
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 12. januar 2008, henta 1. april 2010
3. ↑
Landskap frå Cuba.
**Klimaet i Karibia** er stort sett roleg og behageleg med temperaturar som stig frå behagelege nivå i januar til tropiske nivå i juli. Dei største skilnadane har ein på dei vestlegaste øyane Cuba og Hispaniola (inkludert Haiti og Den dominikanske republikken) i tillegg til Bahamas. Havanna og Nassau har ofte temperaturar under 15 °C om vinteren, men sjeldan under 10 °C. Dei meir fuktige dagane om vinteren er som oftaste dei kaldaste, men desse oppstår ikkje så ofte. Om vinteren kjem det òg litt regn nordaustkysten av Den dominikanske republikken og Puerto Rico, der den nordaustlege passatvinden fører med seg fuktig luft frå Atlanterhavet og oppover fjellsidene. Bahamas er derimot flat, og her er dei kaldare periodane som regel tørrare. 

Over det meste av Karibia er den tørre tida på året frå februar til april. I denne perioden kan ein frisk passatvind vere det einaste vêrfenomenet som oppstår på desse øyane. Frå mai til oktober har ein om lag torevêr ein til to gonger i veka om ettermiddagen. Det er vert derimot større sannsyn for torevêr lenger aust i Karibia, rundt Dei små antillane, her ein kan få regnvêr nesten kvar dag. Likevel er det i tillegg ein god del sol i heile området. Stort sett får dei sørlege og vestlege områda av øyane litt mindre regn enn dei nordlege og austlege, men på enkelte øyer kan lokale topografiske forhold føre til andre regnmønster. Dei sørlege områda av Karibia er ein god del tørrare enn resten av øyane. Øyar som Aruba og dei sørlegaste øyane av Dei nederlandske antillane får mindre enn 500 mm i året, som er uvanleg tørt for tropiske havområde. Februar til juli er den aller tørraste perioden her. 

Austsida av øya Mustique i Saint Vincent.
Cuba og Hispaniola har ein markert *canicula* i løpet av juli og august, der det regner mykje mindre enn resten av den våte tida av året. Dette er dei tørraste øyane i det nordlege Karibia. Det meste av Cuba får mindre regn enn områda rundt, og særleg sørkysten og dei indre områda i søraust får lite nedbør og mykje sol, sjølv under regntida. Fuktig er det likevel året rundt. Sørkysten av Jamaica har òg om lag like tørre forhold. Kingston kan ofte ha lange periodar med opphaldsvêr, medan Blue Mountain like i nærleiken får store mengder regn. Haiti er langt tørrare enn Den dominikanske republikken. Enkelte indre område av Haiti får langt mindre enn 1000 mm nedbør i året, og Port-au-Prince badar i sol året rundt. 

Den atlantiske orkansesongen varer frå juni og ut november, og er den mest alvorlege trugselen i dette området vêrmessig sett. Orkanane som oppstår utanfor kysten av Afrika kan truge alle områda i Karibia, medan orkanar som oppstår i Det karibiske havet seinare i sesongen stort sett går mot Hispaniola og dei nordlege områda av Sentral-Amerika frå september og ut oktober.
Bilabialt klikk, klikk laga ved å pressa leppene mot kvarandre, uttalt med a: [ʘa aʘa].
Alveolart lateralt klikk, [ǁa: aǁa:].
Postalveolart dentalt klikk, [ǃa: aǃa:].
Palatoalveolart klikk, [ǂa: aǂa:].
**Klikkelydar** er konsonantar som blir danna ved at ein dreg luft inn i munnen og dannar sperringar, til forskjell frå dei fleste andre lydar som blir danna av ein luftstraum frå lungene. Lydane som blir danna på denne måten kan vera som klikk, smatt eller innsug. Dei blir brukt over store delar av verda som enkeltståande lydar, til dømes for å uttrykka at noko er synd, få dyr til å gå eller etterlikna hestar. Elles er dei uvanlege i språk, bortsett frå i sørlege Afrika, der dei finst i khoisanspråk og i enkelte bantuspråk, som zulu og xhosa.

Symbol
------

Det internasjonale fonetiske alfabetet har symbol for bilabialt, dentalt, alveolart, postalveolart og alveolart lateralt klikk. For klikkelydar elles bruker ein uoffisielle symbol. Tabellen viser både offisielle og uoffisielle symbol for dei klikkelydane ein har registrert:

|  | Bilabial | Dental | Alveolar | Retrofleks | Palatal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Sentral | ʘ | ǀ | ǃ | ‼ | ǂ |
| Lateral |  | ǀǀǀ | ǁ |  | ǂǂ |
| Flapp |  |  | ǃ¡ |  |  |

Kjelder
-------

* «klikkelyd» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Kikkelyder» frå Wikipedia på bokmål, den 23. januar 2013.*
|  |
| --- |
| ***«Voodoo»***  Singel av Gudny Aspaas & Jahn Teigen og Inger Lise Rypdal & Jahn Teigen |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Norsk |
| **Utgjeve** | 1976 |
| Låtskrivar(ar) | Terje Rypdal |
|

**«Voodoo»** er ein song av Gudny Aspaas & Jahn Teigen og Inger Lise Rypdal & Jahn Teigen frå 1976. Songen er skriven av Terje Rypdal.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 1976

«Voodoo» deltok i Melodi Grand Prix 1976, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1976 i Haag i Nederland. Songen vart framført på norsk av Gudny Aspaas & Jahn Teigen med eit lite orkester, og så på nytt av Inger Lise Rypdal & Jahn Teigen med eit stort orkester. Bidraget enda på andreplass med 351 poeng.

Fotnotar
--------

1. ↑  «MGP 1976» (på norsk). OGAE Norge. Henta 27. juli 2014.
2. ↑  «Norway 1976» (på engelsk). esc-history.com. Henta 27. juli 2014.
3. ↑  «NORWEGIAN FINAL 1976» (på engelsk). natfinals.50webs.com. Henta 27. juli 2014.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 1976 |
| --- |
| *Hastverk***·** *Alltid en vind***·** *Du fikk meg glad***·** *Voodoo***·** *Mata Hari* |
|  |
| --- |
| **Vombatar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Diprotodontia |
| **Underorden:** | Vombatiformes |
| **Infraorden:** | Eucynodontia |
| **Familie:** | **Vombatar** VombatidaeBurnett, 1830 |

**Vombatar** (*wombatar*) er ei biologisk gruppe kortbeinte, muskuløse pungdyr som går på alle fire bein. Dei blir omtrent ein meter lange, kan vege meir enn 30 kilo, og har ein veldig kort hale. Namnet vombat kjem frå eit av språka til dei australske urinnvånarane.

Åtferd
------

Vombatene grev store holesystem med gnagar-aktige fortenner og kraftige klør. Dei er først og fremst skumrings- og nattaktive, men kjem ut for å leite etter mat på kjølige eller overskya dagar. Dei er vanskelegare å få auge på enn mange andre dyr, men etterlèt seg tydelege spor. Gjerder vert ikkje rekna som noka stor utfordring, vombatene grev seg lett under eller gjennom slike hinder. Dei etterlèt seg òg særprega kubisk lort.

Vombatar er planteetarar, og et stort sett gras, halvgras, urter, bark og røter.

### Vombatar og menneske

Vombater er ikkje redde for menneske, og einskilde har difor med eit visst hell prøvt å temme dei. Dei eignar seg likevel dårleg som husdyr. Dei er ikkje spesielt sosiale frå naturen si side. Dei er sterke, og raske, og kan lett velte ein vaksen mann. Dei har skarpe tenner, og dei kan bli aggressive viss dei blir provosert eller berre er i dårleg humør.

Slekter og artar
----------------

* *Vombatus*

*Vombatus ursinus*
* *Lasiorhinus*

*Lasiorhinus latifrons*
*Lasiorhinus krefftii*
* †*Rhizophascolomus*
* †*Phascolonus*
* †*Warendja*
* †*Ramasayia*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vombater» frå Wikipedia på bokmål, den 24. desember 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vombatar**

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Vombatidae** 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BBC Things
* ITIS
* EOL

 |
| **Volzjskij Волжский** |
| --- |
|  |
| Flagget til Volzjskij | Byvåpenet til Volzjskij |
| **Flagget til Volzjskij** | **Byvåpenet til Volzjskij** | 
 |
| Plassering |
| 

Volzjskij is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Volgograd oblast |
| Grunnlagd Bystatus | 19511954 |
| Borgarmeister | Igor Woronin |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  150 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 307 300   2 048,7 /km² |
| Koordinatar | 48°47′0″N 44°46′0″E﻿Koordinatar: 48°47′0″N 44°46′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 20 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 404100–404133 |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)8443 |
| **Nettstad:** www.admvol.ru/ |

**Volzjskij** (russisk Во́лжский) er ein by i Volgograd oblast i Russland. Han ligg på austbreidda av elva Volga og forgreininga hennar Akhtuba, rundt 20 kilometer nordaust for Volgograd. Han hadde i 2007 like over 300 000 innbyggjarar. 

Det var ingen folkesetnaden på staden til dagens by før på 1700-talet. Dei første nybyggjarane var flyktningar som kalla seg *bezrodnje* (russisk: безродные – «utan slekt») og landsbyen dei danna fekk namnet Bezrodnoje. I 1720 gav Peter den store ordre om å bygge ein statleg silkefabrikk på staden, etter at han hadde lagt merke til dei rike morbærskogane i området.

Busetnaden Volzjskij vart registrert i 1952 og han hadde då rundt 10 000 innbyggjarar. I 1954 fekk busetnaden bystatus. Den største auken i folketalet kom med bygginga av Volga vasskraftverk

Byen vart bygt av sivile fangar som vart løna med hus eller leilegheiter ved endt soning. Volzjskij vart planlagt med leilegheitsblokker som vart vinkla for å dempe dei varme sommarvindane frå steppene. 

Industrien i byen består, utanom vasskraftverket *Volga GES*, av metallindustri og kjemisk industri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Volzjskij i Volgograd oblast» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2008.*


| * v
* d
* e
Byar i Volgograd oblast |
| --- |
| Administrativt senter Volgograd |
| Våpenet til Volgograd oblast | Dubovka • Frolovo • Kalatsj-na-Donu • Kamysjin • Kotelnikovo • Kotovo • Krasnoslobodsk • Leninsk • Mikhajlovka • Nikolajevsk • Novoanninskij • Pallasovka • Petrov Val • Serafimovitsj • Surovikino • Urjupinsk • Volzjskij • Zjirnovsk | Flagget til Volgograd oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Nordahl Grieg
**«17. mai 1940»** er eit nasjonalpatriotisk dikt skrive av Nordahl Grieg i maidagane 1940. Det er betre kjend som **«I dag står flaggstangen naken…»** etter første linje i diktet. 

Diktet blei kjend då Grieg sjølv las det opp over radio ved NRK sin radiostasjon i Tromsø på nasjonaldagen i 1940. Tromsø radio var då den einaste frie radiostasjonen i Noreg, medan resten var under Noreg under andre verdskrigentysk kontroll. Diktet fekk stor haldningsskapande tyding sommaren 1940.[*treng kjelde*]

Diktet blei skrive i lugaren på ei av fiskeskøytene som frakta store delar av Norges Bank sitt gull frå Oslo via Åndalsnes og Frøya til Tromsø.

«17. mai 1940» blei trykka i diktsamlinga *Friheten*, som første gong kom ut i Reykjavík i 1943. Diktet blei omsett til engelsk av professor Henrietta Koren Naeseth ved Augustana College, og fekk på engelsk tittelen *We Shall Come Again*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «17 mai 1940» frå Wikipedia på bokmål, den 7. april 2019.*

1. ↑  froyaframtid.no: Frøya inn i framtida Arkivert 2011-06-19 ved Wayback Machine.
2. ↑  Øksendal, Asbjørn (1974). *Gulltransporten 9. april 1940*. Aschehoug. ISBN 82-03-06336-5.
3. ↑  Grieg, Nordahl (1943). «Friheten». Helgafjell.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «17 mai 1940» i *Friheten* ved nb.no
* Teksten til diktet (arkivert nettstad)
* 17 mai 1940 lese opp av av Nordahl Grieg
**1709** (romartal MDCCIX) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I den svenske kalenderen var det eit normalår som byrja på ein fredag.

Hendingar
---------

### Pågåande konfliktar

* Den store nordiske krigen (1700-1721)
* Den spanske arvefølgjekrigen (1701-1714)

### Utlandet

* Slaget ved Poltava i Den store nordiske krigen

### Noreg

*

Fødde
-----

Elisabet av Russland, fødd 29. desember

*Sjå òg Fødde i 1709.*

* 2. januar: Teresia Constantia Phillips, britisk memoarskrivar
* 29. desember: Elisabet av Russland, statsleiar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1709.*

* 2. april: Baciccia, italiensk målar
* 7. desember: Meindert Hobbema, nederlandsk målar

**<   1700-talet   >**
< 1700 | 1701 | 1702 | 1703 | 1704 | 1705 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 | 1710 | 1711 | 1712 | 1713 | 1714 | 1715 | 1716 | 1717 | 1718 | 1719 | 1720 | 1721 | 1722 | 1723 | 1724 | 1725 | 1726 | 1727 | 1728 | 1729 | 1730 | 1731 | 1732 | 1733 | 1734 | 1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 | 1757 | 1758 | 1759 | 1760 | 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772 | 1773 | 1774 | 1775 | 1776 | 1777 | 1778 | 1779 | 1780 | 1781 | 1782 | 1783 | 1784 | 1785 | 1786 | 1787 | 1788 | 1789 | 1790 | 1791 | 1792 | 1793 | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 >
|  |
| --- |
| ***Dieffenbachia*** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Vassgroordenen Alismatales |
| **Familie:** | Myrkonglefamilien Araceae |
| **Underfamilie:** | Aroideae |
| **Slekt:** | ***Dieffenbachia***Schott |

***Dieffenbachia*** er ei planteslekt i myrkonglefamilien. På norsk blir plantar frå slekta stundom kalla *prikkblad* eller *prikkbladplante*.

Plantane kjem opphavleg frå dei tropiske regnskogane i Sør-Amerika der dei veks på bakken. Dei toler difor skugge ganske godt. *Dieffenbachia*-plantar er mykje brukt som stoveplantar på grunn av dei store og dekorative blada som ofte har vene mønster av ulik sort, avhengig av varietet. Særleg i 1970-åra var *Dieffenbachia* ein svært «trendy» potteplante. Det er særleg to arter som vert brukt som stoveplantar, den eine er *Dieffenbachia maculata*, som vert om lag 15–50 cm høg, den andre er *Dieffenbachia seguine*, som vert større og kraftigare enn den førstnemnde, opptil eit par meter høg.

Planten inneheld ei svært irriterande plantesaft som kan føra til hevingar av slimhinner i munn og svelg, og ein svidande reaksjon dersom ho kjem i kontakt med huda. Ein 5 år gammal gut skal ha døydd etter å ha ete av denne planten.
Ein bør bruka hanskar når ein skal handtera planten.

*Dieffenbachia*-plantar blomstrar sjeldan, men på eldre planter kjem det av og til ein blome. Blomen minner om blomar til andre planter i myrkonglefamilien, men er grøn og tynn. Samanlikna med blada er han lite prangande.

I likskap med *Epipremnum pinnatum* (gullranke), som òg tilhøyrer myrkonglefamilien, skal *Dieffenbachia* ha visse luftreinsande eigenskapar.

Referansar
----------

1. 1 2  «Dieffenbachia». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 20. februar 2018.
2. ↑  «En 5 år gammel gutt døde av denne planten - Nå ønsker faren å advare alle om planten som kan ta livet at et barn på 1 minutt!», *OnlineNytt* (på norsk bokmål), 13. desember 2017, henta 13. juli 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Dieffenbachia» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |