recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Enjambement**, norsk uttale *angsjambe'mang*, kjem av fransk *overskriding* eller *overgang* og er ei nemning for at ein frase, ei setning eller ei ytring i eit dikt held fram i neste linje eller til og med i neste strofe. Ei norsk nemning er *versebinding*.

Enjambement blir brukt både i eldre og nyare lyrikk til å knyta linjene saman. Lesaren sine auge blir «jaga» frå linje til linje, noko som også kan skapa ei ubehageleg kjensle av uorden og uro. Ved å utsetja den fulle meininga, kan ein spela på nyfikne hos lesaren og skapa overraskande og somme tider humoristiske effektar. Enjambement blir også ofte brukt til å skapa ein særprega rytme til skilnad frå den naturlege talerytmen og til å framheva ord og uttrykk ved å la dei stå åleine på ei verselinje.

Døme
----

Henrik Wergeland brukte enjambement meisterleg, til dømes i første strofe av diktet *Eivindvig* frå 1832:

*Ned med Seilet! ind fra Havet!*
*Ind hvor, under Sæd begravet,*
*drømmer stille Eivindvig!*
*Ind at see, om Rug og Havre*
*tør paa Fjeldets Branter klavre,*
*uden at forkjøle sig!*
Her er andre og tredje linje knytte saman med enjambement, og vidare fjerde, femte og sjette linje. Verkemidlet er med og understrekar den dynamiske rørsla og friske entusiasmen som pregar dette hyllingsdiktet til prosten Dahl.

  

Den ekspresjonistiske lyrikaren Kristofer Uppdal brukar enjambement i dette utdraget av diktet *Bloddrope-trall* (1919): 

*Soleis er bloddrope-trallen*
*or den einaste vår,*
*som står*
*hjå deg ei stund,*
*ikkje lenger enn ein smil,*
*– ein bloddropetrallande smil.*
Uppdal skaper med linjedeling, varierande linjelengd og innslag av bokstavrim og enderim sin særprega, frie rytme. Særleg på dei korte linjene blir visse ord og uttrykk framheva, og diktet tonar ut i det vemodige, tilbakeskodande uttrykket på siste linje, som blir ståande som ein slags konklusjon på heile diktet.

  

Ein liknande bruk av enjambement finn vi i utdraget av Olav H. Hauge sitt dikt *No syng det atter* (1961):

*Men kva er mine ord?*
*Stormkrøkt skog*
*imot nord,*
*fjellgrindar*
*imot dags*
*herjande*
*eld.*
Diktaren bryt her opp meiningane i stadig kortare linjer. På siste linje står berre det eine, korte ordet *eld*, som får si lading frå alt som er skrive før.

  

I dette utdraget frå diktet *Flyktende ungdom* (1942) spelar Claes Gill medvite på enjambement for å skapa overrasking:

*Den store Jæger*
*på post*
*mønstrer i kjølig*
*ro sine hænder.*

Kjelder
-------

* Artikkel i Caplex.
* Artikkel i Store norske leksikon.
* Ivar Havnevik (red.), 1998, *Den store lyrikkboken*.
Koordinatar: 72°42′S 103°1′W﻿

**Cape Waite** er eit nes heilt nordvest på King Peninsula, på sørvestsida av innløpet til Peacock Sound. Det vart skissert ned frå flyfoto teken under U.S. Navy Operasjon Highjump i desember 1946. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Amory H. Waite frå Byrd-ekspedisjonen, 1933–35 og seinare U.S. Navy Bellingshausen Sea Expedition 1959-60. Waite undersøkte dei mange flystyrtane i Antarktis og oppdaga at somme radarfrekvensar ikkje vert reflekterte frå isoverflata, men gjekk igjennom til landoverflata og gav falske høgdemålingar. Denne oppdaginga gjorde flyginga tryggare og at ein byrja å bruke radioglasiologi til å kartlegge topografien til landflata under isen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cape Waite» frå Wikipedia på engelsk, den 12. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Cape Waite» (innhald frå Geographic Names Information System).


1. ↑  BBC BBC Four, 8:00PM Thu, 27 Oct 2011, *The Secret Life of Ice* av Doctor Gabrielle Walker
**Øvsttun** er eit bustadområde og ein gard i Fana i Bergen. Garden ligg på sørsida av Midtunelva, søraust for Nesttun.

Namn
----

Garden var opphavleg det øvre tunet i storgarden Hjelmeland, og heitte først *Ófratún* eller Øvretun, medan *Neðratún* eller Nedretun var det andre. Då Midtun kom til som ein tredjepart vart namna endra til Øvsttun og Nesttun.

Historie
--------

Garden var saman med nabogarden Nesttun opphavleg ein del av storgarden *Hjalmulfsland* (Hjelmeland), men vart alt i mellomalderen delt i sjølveigarbruk og ein halvpart som skal ha høyrt til Nonneseter kloster. I 1519 var det registrert tre brukarar på Øvsttun. 

Frå 1500-talet til 1836 var klosterparten eigd av De Søefarendes Fattighus. 

På 1900-talet vart delar av garden utskilt til kyrkje, skular og andre offentlege bygg, men her er framleis gardsdrift.

Geografi
--------

Området ligg mellom Nesttun og Birkelandsvatnet. Han grensar til Nesttun i nordvest, Skjold i vest, Lilletveit i sør, Ulsmåg i aust, Nordrevoll i nordaust og Midtun i nord. 

På området ligg Slåtthaug ungdomsskule og Slåtthaug videregående skole, samt Slåtthaug kunstisbane og Slåtthaug idrettsanlegg. Her ligg òg Øvsttun kirkegård på vel 31 000 m²

Bruk av namn
------------

Fleire stader er kalla opp etter garden: 

* Øvsttunbrekka
* Øvsttunlia
* Øvsttunvegen
* Øvsttunåsen
* Øvsttun skole

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Bergenskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Fana |
| --- |
| Brattland**·** Dyngeland**·** Fanahammaren**·** Fjøsanger**·** Helldalsåsen**·** Hop**·** Kaland**·** Kirkebirkeland**·** Krokeide**·** Midtun**·** Nattland**·** Nesttun**·** Nordvik**·** Paradis**·** Rådal**·** Skjold**·** Smørås**·** Storetveit**·** Sædalen**·** Totland**·** Øvsttun |
Koordinatar: 69°34′S 72°44′W﻿

**Enigma Peak** er eit fjell, 1 000 moh, som ragar over Fournier Ridge i Desko Mountains på Rothschild Island. Det vart truleg sett frå avstand by F. Bellingshausen i 1821, Jean-Baptiste Charcot i 1909, og British Graham Land Expedition i 1936. Det vart observert og fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service, 1939–41, og vart kartlagd som den dominerande nordvestlege toppen på øya. Det vart kartlagd i større detalj frå flyfoto tekne under Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, 1947–48, av D. Searle frå Falklands Islands Dependencies Survey i 1960, og frå U.S. Landsat-bilete frå februar 1975. Det fekk dette namnet av UK Antarctic Place-Names Committee på grunn av vanskane med å identifisere toppen under kartkompileringa.

Kjelder
-------

1. ↑  «Enigma Peak». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 4. desember 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Enigma Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Carl Anton Larsen** (7. august 1860–8. desember 1924) var ein norsk kvalfangar, sørhavsfarar og oppdagar frå Østre Halsen utanfor Larvik. 

Grytviken i 1914
Larsen grunnla Grytviken på Sør-Georgia den 16. november 1904 som ein kvalfangststasjon for selskapet sitt Compañía Argentina de Pesca (Argentinas fiskekompani). Selskapet vart ein stor økonomisk suksess i starten, men vart nedlagd i 1966 på grunn av at det var lite kval att.

Antarktis
---------

Larsen oppdaga i tida 1892—1894 øyar og landområde i Antarktis og var kaptein på båten «Antartic» på Otto Nordenskiöld sin forskingsekspedisjon til Antarktis. Der overvintra Nordenskiöld saman med sine fire forskarar på øya Snow Hill Island. 

Larsenisen i det nordvestlege Weddellhavet, like ved austkysten av Antarktishalvøya er oppkalla etter Carl A. Larsen. Han sigla langs denne kysten i 1893. Området er 86 000 km², unnateke ein del øyar som er dekte av isen. Han har òg fått Larsen Nunatak kalla opp etter seg.

Kjelder
-------

* Etableringen i Grytviken på
* Sout Georgia News Arkivert 2005-12-21 ved Wayback Machine. på
* Grytviken Centenary Arkivert 2008-08-21 ved Wayback Machine. *South Georgia Philatelic Society*, Desember 2004
* ANTARCTIC QUEST Arkivert 2011-07-13 ved Wayback Machine.
* The whaling stations of Grytviken, Leith Harbour, and Stromness Harbour Arkivert 2009-05-18 ved Wayback Machine.
* Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel om Larsen, skriven av Bjørn L. Basberg.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* KulturNav

 |
**Cape Wrath** (skotsk-gælisk *Am Parbh*, kjend som *An Carbh* i Lewis) er eit nes i Sutherland i Highland, nord i Skottland. Det er det nordvestlegaste punktet på øya Storbritannia.

Namnet Cape Wrath kjem frå det norrøne *hvarf* («vendepunkt»). Vikingane vende ofte skipa sine heimover ved Cape Wrath. Cape Wrath er ein av berre to stader i Storbritannia med namnet «Cape» («kapp») føre seg. Den andre staden er Cape Cornwall i Cornwall.

Kyle of Durness.

Cape Wrath fyr og kafe
----------------------

Cape Wrath fyr
Det står eit fyr på neset, bygd i 1828 av Robert Stevenson. Det var bemanna fram til 1998 då det vart automatisert av Northern Lighthouse Board. Oppfor neset ligg ruinane av ein signalstasjon for Lloyd's som vart nytta til å overvake skipsfarten i området.

Dei kvite husa ved fyret står stort sett i forfall, men eit av dei har vorte renovert dei siste åra og omgjort til ein kafe for vitjande. Det vert hevda at kafeen er den mest fjerntliggande i Storbritannia og han vart opna i 2009 av prinsesse Anne.

Dyreliv
-------

Det aude landskapar har eit rikt dyreliv med mellom anna havhest, kråke, kongeørn, kronhjort, storskarv og havsule.

Sjå òg
------

* Geografiske ytterpunkt i Storbritannia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cape Wrath-stien
* Arkivert 2012-07-16 ved Wayback Machine. Historia til Cape Wrath fyr
* trekkingvisions om Cape Wrath-stien

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cape Wrath» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hardman, Robert (20. juni 2009). «A cuppa at the end of the world». *Daily Mail* (London: Associated Newspapers Ltd). s. 42–43.  `|access-date=` requires `|url=` (hjelp)

Koordinatar: 58°37′29″ N 5°0′5″ W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Carl Arnoldus Müller** (20. desember 1818–21. august 1893) var ein norsk skulemann og politikar frå Trondheim. Han var stortingsmann 1871-73.

Müller var son til ein apotekar. Han vart student frå katedralskulen i heimbyen i 1837 og underviste ved Møllers institut 1838-40. Dei to neste åra var han huslærar i Christiania og så lærar ved Hartvig Nisssens latin- og realskole 1843-51. I 1844 tok han cand.mag.-eksamen. Frå 1851 til 1874 var han rektor ved katedralskulen i Trondheim, sidan i tilsvarande stilling ved katedralskulen i Christiania. 

Müller var medlem i Trondheim bystyre i fleire år og visepreses i Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab. I 1865 var han medlem i ein kommisjon som såg på «de høiere skoler» og i 1884 var han formann i «undervisningseksepeditionen». Perioden 1871-73 møtte han på Stortinget som fyrste varamann frå valkrinsen Trondheim og Levanger, då den valde Frederik Lorck sa frå seg valet. Han var sekretær i Gasje- og pensjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
England og Wales (raudt), med resten av Storbritannia og Nord-Irland (rosa).
**England og Wales** er eit administrativt område i Storbritannia, danna av dei to landa England og Wales. Området ligg under same jurisdiksjon. Dei følgjer eit felles rettssystem kjend som engelsk rett.

Wales blei teke opp i det engelske monarkiet gjennom Rhuddlan-loven (*Statute of Rhuddlan*) frå 1284, og vidare gjennom *Laws in Wales Acts 1535 and 1542*.

Sidan 1999 har Wales hatt auka sjølvstyre med Nasjonalforsamlinga i Wales (engelsk *National Assembly for Wales*, walisisk *Cynulliad Cenedlaethol Cymru*), som blei danna gjennom Government of Wales Act 1998. Forsamlinga fekk auka makt gjennom Government of Wales Act 2006, slik at det kan vedta eigne lovar for Wales. England har ikkje ei tilsvarande eiga forsamling, men blir styrt gjennom Det britiske parlamentet og regjeringa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «England og Wales» frå Wikipedia på bokmål, og «England and Wales» frå Wikipedia på engelsk den 27. januar 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* CiNii

 |
**Øvstebø** (òg skrive *Øfstebø*) er ein gard i Fana i Bergen kommune ved Dyrdalselva, sørvest for Dyrdalsvatnet.

Det er framleis gardsdrift på garden.

Namn
----

Namnet kjem frå norrønt *Òfstibær*, som tyder «den øvste garden». 

Øvstebøvegen er kalla opp etter garden.

Historie
--------

Garden høyrte i mellomalderen til Nonneseter kloster fram til Vincens Lunge tok over i 1528. Seinare høyrte garden til Lungegårdsgodset.

Geografi
--------

Garden omfattar det meste av den øvste Dyrdalen og fjellområda kring Dyrdalsvatnet (436 moh.) mellom Hausdalshorga (775 moh.) i aust, Austefjellet (808 moh.) i nordaust, Nobbane (713 moh.) og Slettegga i vest. Sjølve gardsbruket ligg heilt sør i området. 

Garden grensar til Unneland i nord, Hausdal i aust, Samdal i sør og Lund i vest.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt og Norvall Skreien (2009). *Bergen Byleksikon* (5 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1761-4.
* Bergenskart - stednavnskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Øvstebø i Bergen**
|  |
| --- |
| **Engkarse** |
| EngkarseEngkarse |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Krossblomordenen Brassicales |
| **Familie:** | Krossblomfamilien Brassicaceae |
| **Stamme:** | Cardamineae |
| **Slekt:** | Engkarseslekta *Cardamine* |
| **Art:** | **Engkarse** *C. pratensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cardamine pratensis***L. 1753 |

**Engkarse** (*Cardamine pratensis*) er ei plante i engkarseslekta i krossblomfamilien. Planta er 20 til 40 cm høg og veks på fuktige enger og i lyse lauvskogar. Ho er vanleg i heile Noreg, især på Vestlandet, og blomstrar i mai-juni. Elles i verda veks arten naturleg over mykje av den nordlege tempererte sona.

Engkarse
Engkarsen har rund stengel med blad som sit fleire på kvar bladstilk. Blada nærast rota er runde til svakt klubbeforma. Blada på sidestilkane på stengelen er lengre og smale. Blomsteren har fire kronblad, slik som er det vanlege i denne plantefamilien. Kronblada er lyst fiolette med mørkare årar. Fruktene ligg som ei rad frø i fire cm lange skulper.

Kjelder
-------

* Wikipedia på bokmål.
* Svensk Wikipedia.
* Floraen i farger, Aschehoug, 3. opplag, 1970.
**Øy i Ørsta** er ein matrikkelgard i Ørsta kommune. Han ligg i Follestaddalen, på austsida av Storelva. Innmarka på garden strekker seg frå bytelina mot Myklebust i sør og til utmarksgarden fram i Øyane aust for matrikkelgarden Kolås, som ligg på motsett sida av Storelva. Utmarka fram om Øyane og setremarka i Øyadalen, der Øyastøylen ligg, grensar i nord til Myklebustsætra. Matrikkelgarden har gardsnummer 28 i Ørsta.

Garden hadde seks bruk fram til andre halvparten av 1800-talet. Fem av desse låg i eit klyngjetun fram til utskiftinga i 1864-67. Eit sjette bruk låg på Øyahaugen, vel ein kilometer nord for klyngjetunet. Dette bruket vart busett i 1800. Ei ny utskifting av innmarka føregjekk i perioden 1934-37.

Køyreveg til Myklebust vart opparbeidd frå siste halvpart av 1860-åra.

### Folketal:

* 1801: 34 personar (6 heimar)
* 1865: 50 personar (7 heimar)
* 1900: 59 personar (8 heimar)

Kjelder
-------

* Øye, Asbjørn: *Follestaddalen i farne dagar*, Stend 1983
* Folketeljingar for 1801, 1865 og 1900
**Dora Riparia** er ei elv i Italia og ei av sideelvane til Po frå venstre. Ho er 125 km lang med eit nedslagsfelt på 1 231 km². Ho har sitt utspring i Dei cottiske Alpane, nær Col de Montgenèvre i Frankrike, der ho vert kalla Piccola Dora. Ho får namnet Dora Riparia etter ho renn saman med Ripa Argenteradalen og Thuras de Bousson nær Cesana.

Lenger nede i dalen, i Oulx, mottar elva den største sideelva si, Dora di Bardonecchia, og før Susa mottar ho Galambra og Cenischia. Etter Susa møter Dora Riparia fleire mindre sideelvar: Gravio ved Condove, Sessi ved Caprie og Messa ved Almese frå venstre, og frå høgre Scaglione av Meana og Gravio ved Villarfocchiardo. Ho renn gjennom Susadalen og etter å ha kryssa Posletta og kommunane Avigliana, Alpignano, Pianezza og Collegno munnar ho ut i Po ved Torino. I Italia vert ho rekna som ei småelv med varierande vassføring (*torrente*) fram til Susa, og ei elv (*fiume*) resten av vegen. 

Det var der Dora Riparia munnar ut i Po at Torino vart grunnlagd i romartida. Dora Riparia var der lenge den viktigaste energikjelda og alt i mellomalderen vart det grave mange kanalar (duriae) som reiv møller, vasshjul og andre innretningar. Den urbane og industrielle utviklinga i byen på 1900-talet førte etter kvart til forureining av elva. Renovasjonsarbeidet starta først på 1990-talet. I 1999 vart Dora Riparia og Sangone rekna som svært forureinia. I 2002 vart det oppretta ein landbruk- og naturpark finansiert av kommunen Collegno og regionen Po for å bevare det naturlege livet i elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dora Riparia» frå Wikipedia på engelsk, den 20. november 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Bengt Sæternes**, (fødd 1. januar 1975) er ein norsk fotballspelar. Han spelar for Viking.

Sæternes starta fotballkarrieren sin i heimbyen Egersund. I 1996 gjekk han til Viking, men han blei aldri noko meir enn ein benkeslitar i klubben, og gjekk til Odd Grenland sesongen etter. Han blei seld til Bodø/Glimt i 1998, og det var her han skapte seg eit namn i norsk toppfotball. Sæternes var klubben sin toppscorar fire sesongar på rad, og fekk sin landslagsdebut i 2002 i ein privatlandskamp mot Island. Seinare same året blei han seld til den belgiske toppklubben Club Brugge.

Til tross for ein relativt god scoringsstatistikk hadde Sæternes berre moderat suksess i Belgia, og klarde aldri å etablera seg som fyrstevalg på laget. Sommaren 2004 returnerte han til norsk fotball då han blei kjøpt av Brann. Etter ein treg start, blei Sæternes etterkvart ein kjempesuksess i Brann. Han blei klubben sin toppscorar i Tippeligaen i både 2005 og 2006, med 9 seriemål i kvar sesong. Scoringane hans hjelpte klubben til ein tredjeplass i serien, og med tre scoringar i cupfinalen blei han den store helten då Brann vann cupen for fyrste gong sidan 1982. Sæternes gjekk til danske OB i 2007. Han var mykje plaga av småskadar, og i januar 2008 underteikna han kontrakt med Vålerenga. Han var Vålerenga sin toppscorar i Tippeligaen i 2009-sesongen, med 11 seriemål.

Kjelder
-------


* Nettavisens spelarstatistikk
* Spelarprofil hos Vålerenga Arkivert 2008-04-14 ved Wayback Machine.


| **Viking spelarstallen 2018** |
| --- |

| **Målmenn** |
| --- |
| Noreg **1** Austbø |
| Noreg **15** Wichne |

| **Forsvarsspelarar** |
| --- |
| Noreg **2** Martinsen |
| Noreg **3** Nordvik |
| Noreg **28** Haugen |
| Noreg Pereira |
| Noreg Vevatne |
| Noreg Steen |
| Noreg Berland Husebø |

| **Midtbanespelarar** |
| --- |
|  **8** Jenkins |
| Noreg **14** André Danielsen |
| Noreg **17** Ernemann |
| Noreg **18** Ryerson |
| Noreg **19** Haukås |
| Noreg **20** Aasheim |
| Noreg **21** Kleppa |
| Nigeria **22** Sale |
| Noreg **26** Sørås |
| Noreg **30** Michalsen |
| Noreg **31** Nilsen Tangen |

| **Angrepsspelarar** |
| --- |
| Noreg **9** Torsteinbø |
| Noreg **10** Høiland |
| Noreg **11** Bytyqi |
| Noreg **27** Bringaker |
| Noreg **42** Pereira |
| Nigeria Udoh |
**Coenraad Jacob Temminck** (31. mars 1778–30. januar 1858) var ein nederlandsk adelsmann og zoolog, særleg kjend for arbeidet sitt med fuglar.
Gjennom fleire år var verket hans *Manuel d'ornithologie* (1815) standardreferanseverket for europeiske fuglar. Temminck var den første intendenten av naturhistoriske museum i Leiden frå 1820 og fram til han døydde. 

Frå faren, som arbeidde på Det nederlandske austindiakompaniet hadde Temminck fått eit stort tal fugleeksemplar i arv. 
I tillegg til *Manuel d'ornithologie, ou Tableau systematique des oiseaux qui se trouvent en Europe* (1815) er andre viktige verk av Temminck *Histoire naturelle générale des Pigeons et des Gallinacées* (1813-1817), *Nouveau Recueil de Planches coloriées d'Oiseaux* (1820-1839). Han bidrog og til avsnittet om pattedyr i Philipp Franz von Siebold sin *Fauna japonica* (1844-1850).

Mange fuglar og pattedyr har i det minste i vitskaplege og vanlege namn fått oppkalling etter Temminck. Mellom slike *Ancistrus temminckii*, *Aulacocephalus temminckii*, *Calidris temminckii* (temmincksnipe på norsk), *Catopuma temminckii*, *Cirrhilabrus temminckii*, *Coracias temminckii*, *Coracina temminckii*, *Cursorius temminckii*, *Dendrocopos temminckii*, *Ditrema temminckii*, *Eurostopodus temminckii*, *Hypoatherina temminckii*, *Lamiopsis temminckii*, *Macrochelys temminckii*, *Manis temminckii*, *Molossops temminckii*, *Orthonyx temminckii*, *Picumnus temminckii*, *Ptilinopus superbus temminckii*, *Tragopan temminckii* og *Zacco temminckii*. På engelsk finn ein *Temminck's Stint, Temminck's Courser, Temminck's Lark, Temminck's Cormorant, Temminck's Pangolin, Temminck's Babbler, Temminck's Tragopan, Temminck's Sunbird, Temminck's Seedeater* og *Temminck's Roller*.

Han var første klasses medlem av Det kongelege nederlandske vitskapsakademiet (innvalt til føregjengaren *Det kongelege nederlandske instituttet*), og leiar av fleire utlandske vitskaplege samfunn, mellom anna det svenske Kungliga Vetenskapsakademien (1831) og det franske vitskapsakademiet (1832).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Coenraad Jacob Temminck» frå Wikipedia på svensk, den 22. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
**Benjamin Kipkoech Limo** (fødd 23. august 1974) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå ein landsby i Uasin Gishu fylke i det vestlege av Kenya. Han vart verdsmeister på 5 000 meter i 2005, seks år etter han vann VM-sølv på same distansen.

Limo deltok utanlands fyrste gongen i terrengløp-VM 1998 i Marrakech i Marokko, der han vart fjerdemann i kort løype. Året etter tok han sølv på 5 000 meter då Friidretts-VM 1999 fann stad i Sevilla. Limo kneip medaljen 0,08 sekund framom Mohammed Mourhit frå Belgia, fram til gullvinnar Salah Hissou frå Marokko var det 0,6 sekund. I 2002 kom Limo på andreplassen på 5 000 meter både i samveldeleikane og i afrikameisterskapen. I begge desse løpa vart han knipe slått av landsmenn, fyrst av Sammy Kipketer med seks hundredels sekund og så av Paul Bitok med 15 hundredels sekund.

Limo sprang sitt livs fortaste 5 000 meter den 4. juli 2003 i Paris, der han fekk notert tida 12.54,9. Høgdepunktet for løparen Limo kom i august 2005 då på 5 000-meteren i verdsmeisterskapen spurtslo eit koppel på åtte mann. Året etter vart han nummer tre på 5 000 meter i samveldeleikane 2006.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje på 5 000 m – 12.58,7, bakom Salah Hissou (12.58,1)
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje på 5 000 m – 13.32,5, framom Sileshi Shihine (13.32,8)
* VM 2007 i Osaka: Nr 15 på 5 000 m - 14.01,2

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Benjamin Limo» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2018.*
Om hausten kan lauvfellande tre få haustfargar og fella lauvet.
**Haust** (norrønt *haustr*) er ei årstid som dannar overgangen mellom sommar og vinter. Namnet har ho fått på grunn av at innhaustinga av frukt, grønsaker og korn som tradisjonelt skulle lagrast til vinteren på denne tida.

Hausten vert gjerne rekna som ei tid før haustjamdøgn til noko før vintersolkverv. Minkande solvarme fører til at temperaturane fell raskt over kontinenta, medan avkjølinga går seinare til havs. Lufta er relativt fuktig og det dannast lett tåke eller stratus over land. Lågtrykksaktiviten aukar, særleg ved hav- og kystområda, med mykje vind og nedbør. Oppbygginga av dei høgtrykk gjev rolegare vêr med mindre nedbør over kontinenta.

På midlare breiddegrader vert som regel den meteorologiske hausten samstundes med september, oktober og november på den nordlege halvkula og mars, april og mai på den sørlege halvkula. I Antarktis er hausten stort sett avgrensa til februar, medan september og oktober er typiske haustmånader i Arktis.

Astronomisk haust varer på den nordlege halvkula frå om lag 7. august til om lag 16. november. Klimatisk er hausten definert til den perioden av året då den normale døgnmiddeltemperaturen er mellom 0 og 10 °C og temperaturtrenden er fallande. Etter denne definisjonen varer hausten 60 døgn i Oslo og 66 døgn i Tromsø.

I biletleg tyding kan haust visa til alderdom, tida når det lakkar mot slutten av livet.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «høst» i *Store norske leksikon*, snl.no.. Fri gjenbruk.
2. ↑  «haust» i Nynorskordboka.

  


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Vår | Sommar | Haust | Vinter | Regntid | Tørketid |
|  |  |  |  |  |  |
| Årstidene |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
| **Bengtskär** |
| --- |
| Bengtskär fyr er ein populær turistattraksjon.Bengtskär fyr er ein populær turistattraksjon. |
| Geografi |
| **Stad** | Austersjøen |
| **Koordinatar** | 59°42′N 22°30′E

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Finland |
| **Kommune** | Kimitoön

 |

**Bengtskär** er eit skjer 25 km sørvest for Hangö i Finland, og er ein del av kommunen Dragsfjärd. Skjeret er den sørlegaste busette staden i Finland, og ein kan kome her med båt frå landsbyen Kasnäs.

Fyret på skjeret er det høgaste i Norden med 46 meter. Det vart bygd i 1906, og etter at det forfall i 1980-åra, vart det opna på ny i 1995, som det første fyrmuseet i Finland.  Arkivert 2011-07-20 ved Wayback Machine.

Fyret vart bombardert under både den første og den andre verdskrigen.

Bakgrunnsstoff
--------------

1. ↑  *The Lighthouse Directory*, arkivert frå originalen 2. oktober 2015, henta 27. november 2011

* Bengtskär fyr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
x

**Col du Lautaret** er eit 2.057 m høgt fjellpass i dei franske alpane som knyter saman dalane Oisans og Briançonnais.

Ein kan nå passet frå tre sider. Søraustsida startar i Briançon. Vestsida frå landsbyen Le Clapier ved Le Bourg-d'Oisans er den lengste og tyngste opp. Ved vegen ligg det oppdemte vatnet Lac du Chambon og vintersportstaden La Grave. Frå nord kjem ein til Lautaret frå Saint-Michel-de-Maurienne over Col du Télégraphe (1 566 m), skistaden Valloire og Col du Galibier (2 645 m).

Vegane til Col du Lautaret er nesten kvart år i bruk under Tour de France. Fritidssyklistar kan nå fleire pass frå Col du Lautaret: Col du Galibier, Col de la Madeleine (2 000 m), Col du Glandon (1 924 m), Col de la Croix-de-Fer (2 067 m) og Col d'Izoard (2 360 m). Lautaret høyrer til Hautes-Alpes og utgjer forbindelsen med Isère og Savoy.

Nordvest for passhøgda ligg alpinumet *Station Alpine Joseph Fourier* som blei bygd i 1899.

Referansar
----------

1. ↑  Torrent du Lautaret på sandre.fr
2. ↑  *Station Alpine Joseph Fourier*, arkivert frå originalen 13. desember 2007, henta 19. februar 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lautaret sin geologi
* Høgdeprofil frå Briançon Arkivert 2015-07-06 ved Wayback Machine.
* Høgdeprofil frå Le Clapier Arkivert 2011-08-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
***Dorilla in Tempe*** er ein melodramma eroico pastorale i tre akter av Antonio Vivaldi med ein italiensk libretto av Antonio Maria Lucchini. Operaen hadde premiere ved Teatro San Angelo i Venezia den 9. november 1726. Vivaldi skreiv seinare om operaen fleire gonger for forskjellige framsyningar gjennom den siste halvdelen av karrieren sin.

Historie
--------

*Dorilla in Tempe* vart godt teke imot under premieren og vart ein av dei personlege favorittane til Vivaldi. Operaen vart det første verket til Vivaldi med mezzosopran Anna Girò i ei av rollene. Ho hadde eit livslangt vennskap og profesjonelt partnarskap med Vivaldi. Operaen vart òg kjend for dei visuelle aspekta, og hadde dei mest utførlege kulissene (av Antonio Mauro) i operahistoria fram til då. Han var òg kjend for den vakre koreografien til Giovanni Galletto. 

I 1728 vart operaen spelt på ny på det vesle Teatro San Margherita i Venezia, med nesten identisk tekst, og igjen i Praha ved Sporck teater våre 1732, denne gongen med store endringar i librettoen. Under karnevalet i 1734 vart operaen igjen spelt ved Teatro San Angelo, denne gongen som ein pastisj med nyare musikk frå andre komponistar, mellom andre Hasse, Giacomelli og Leo.

Musikk
------

Det einaste partituret ein har frå *Dorilla in Tempe*, som ligg i Torino, er frå pastisj-framføringa i 1734. Heldigvis inneheld ikkje berre partituret dei mange tillegga , men òg mykje av det som vart teken bort frå dei tidlegare produksjonane. Noko som er uvanleg for operapartitura til Vivaldi er at sinfoniaen er tydeleg knytt til hovudoperaen. Han følgjer tittelsida i staden for å kome før denne, og musikken i siste satsen - ein C-dur-utgåve av opninga av *Våren*– dukkar opp i opningsrefenget på operaen.

Roller
------

| Rolle | Røyst | Premierebesetning 9. november 1726 |
| --- | --- | --- |
| Dorilla, *dottera til Admeto* | mezzosopran | Angela Capuano |
| Admeto, *Kongen av Thessaly* | bass | Lorenzo Moretti |
| Nomio/Apollo, *guden Apollo utkledd som gjetar* | kontraalt (opphavleg kastratsongar) | Filippo Finazzi |
| Elmiro | sopran (bukserolle) | Maria Maddalena Pieri |
| Eudamia | mezzosopran | Anna Giro |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorilla in Tempe» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Eric Cross: "Dorilla in Tempe", *Grove Music Online* ed. L. Macy, (subscription access)
**Christiania Glasmagasin** er ei norsk butikkverksemd som går tilbake til 1739.

Dette året blei Det Kongelige Norske Compagni skipa. Denne verksemda gjekk konkurs og fekk nye eigarar i 1750. Ho tok til å spesialisera seg på glasvarer frå Biri, Hurdal og Hadeland. I 1757 byrja verksemda detaljhandel i ei bu på det seinare Jernbanetorget i Oslo. Då jernbanen skulle byggjast ut i 1862 flytta utsalet til Stortorget.
Verksemda leiga lokale som tidlegare hadde husa postkontor, men kjøpte garden nokre år seinare og endra då på fasaden. Dette bygget frå 1778 blei rive, og i 1899 blei dagens Glasmagasinet-bygning reist ved arkitekt Harald Olsen.

I 2014 kunngjorde verksemda at ho kom til å flytta ut frå bygningen ved Stortorget.
I staden driv ho fleire butikkar i heile Noreg, og netthandel.

Kjelder
-------

1. ↑  «Om oss», *CG* (på norsk bokmål), henta 12. januar 2019
2. 1 2  Knut Are Tvedt side 123
3. ↑  Harald Olsen (1851-1910) Geir Tandberg Steigan / Artemisia
4. ↑  «Glasmagasinet forlater Stortorvet etter 152 år». *Osloby* (Aftenposten). 24. mars 2014. Henta 12. januar 2019.
5. ↑  «Christiania Glasmagasin», *www.cg.no*, henta 12. januar 2019

Litteratur
----------

* Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, ISBN 978-82-573-1760-7
**PureNRG** er ei kristen popgruppe frå Nashville i Tennessee i USA. Dei har gjeve ut seks plater. Gruppa er blitt einig om å oppløysast seint i 2010.

Soge
----

PureNRG blei skipa i 2007. Ho har tre medlemer: Jordan Ryan Yates (f. 3. desember 1993), Caroline Grace Elizabeth Williams (f. 3. januar 1995) og Laura Carolyne Joyce Myers (f. 21. juli 1995). 

Caroline og Carolyne har kjent kvarandre sidan dei var tre år. Dei gjekk på same dansestudio. Jordan vart ein venn seinare, også igjennom danseskolen. Bandet vart danna igjennom ein audition dei var med på og namnet har vore bytt eitt par gonger. Det namnet dei har brukt lengst er «PureNRG». Andre forslag dei også hadde med var «G Kids», «G Force», «Kick Start», «Shamble Jam», «Crush», «Can-Do», «NRGx3», «NRG Times Three». Det finst mange musikalske likskapar mellom PureNRG og Jump5. Debutplata deira vart produsert av Rob Hawkins og vokalen vart produsert av Mark Hammond. Deira turnéleiar er Bradon Harges som var medlem av den tidlegare tenåringsgruppa Jump5.

2010 er avsluttingsåret til PureNR og ingen veit om dei nokon gong kjem til å koma saman som band for å ha konsert igjen. Grunnen til oppløysinga av gruppa er at medlemene treng meir tid til skole, vener, familie og andre hobbyar som interesserer dei. Dei stoppar likevel ikkje heilt med det dei driv med, gruppa har nemleg lova fansen å halda fram med musikk, dans og å fremje kristne verdiar.

Maskot
------

Maskoten til PureNRG heiter Acadia. Acadia vart gjeve til gruppa av ein fan i Naperville i Illinois og er med på alle turar. Acadia har eit eige album på fansida til PureNRG og det vert sagt at maskoten representerer PureNRG for dei dei er. Maskoten vart sett på som et fullverdig medlem av bandet med alle privilegia eit bandmedlem har. I september 2009 vart Acadia øydelagt i ein liten elektrisk brann mens bandet var på turné. Dei kjøpte inga erstatning.

Utgjevingar
-----------

* *PureNRG* (mai 2007)
* *Here We Go Again* (april 2008)
* *A PureNRG Christmas* (juleplate, september 2008)
* *reNRGized* (, remix-plate, mars 2009)
* *The Real Thing* (juli 2009)
* *Graduation: The Best Of PureNRG* (juli 2010)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad
* Profil ved WordLabelGroup.com
* Youtube-kanal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Christiania Theater på Bankplassen på ein gouache av arkitekten, Christian H. Grosch
**Christiania Theater** var eit teater i Oslo som låg på Bankplassen ved Akershus festning. Det vart teikna av arkitekt Christian H. Grosch og opna den 4. oktober 1836 med skodespelet *Kong Sverres Ungdom* av Andreas Munch. Trass i det nasjonalromantiske stykket, var alle skodespelarane danske. Dette vart etter kvart eit stridstema på teateret, og det toppa seg ved det store teaterslaget, «Campellerslaget» i 1838, da gruppene kring Henrik Wergeland og Johan Sebastian Welhaven stod mot kvarandre.

Teateret hadde da sett opp stykket *Campbellerne eller den hjemkomne Søn* av Wergeland. Dette førte til ein veldig pipekonsert og etter kvart slagsmål i teateret.

Striden gjekk på om ein skulle bruke norske skodespelarar for å fremme det norske språket, eller om ein skulle bruke danske skodespelarar fordi dei var betre skolerte og det danske språket var tilstrekkeleg etablert i Noreg.

Ettersom teateret vart meir etablert, kom det stadig fleire norske skodespelarar inn i staben og «blanda ut» det danske innslaget; blant desse var Johannes Brun og Laura Gundersen. I 1856 lova leiinga å ikkje engasjere fleire danske skodespelarar, men da løftet ikkje vart halde vart det nye pipekonsertar, og Bjørnstjerne Bjørnson støtta dei opprørske tilskodarane. Uro vart det i 1873 òg, da svensken Ludvig Josephson vart leiar — utlendingar var ikkje velkomne. Også her skal Bjørnson ha vore blant iscenesettarane for pipekonsert og demonstrasjonar.

Men det var Josephson som i 1876 sette opp *Peer Gynt*, og det var han som gjorde dette stykket til ein stor suksess etter at det hadde lege lenge av di andre meinte at det ikkje eigna seg for scena.

Medan teateret framleis spela *Peer Gynt*, braut det ut brann den 15. januar 1877, og denne brannen øydela dekorasjonane til stykket. Skadane etter brannen vart snøgt utbetra, og Christiania Theater fungerte som eit slags nasjonalteater fram til Nationaltheatret vart bygd. Nationaltheatret vart innvigd den 1. september 1899.

Kjelder
-------

* «Christiania Theater» på Bokmålswikipediaen

Litteratur
----------

* Næss, Trine: *Christiania Theater forteller sin historie : 1877-1899*, Novus forlag, 2005 ISBN 82-7099-427-8
Koordinatar: 68°45′S 64°22′W﻿

**Victory Nunatak** er ein kjenneleg øyliknande nunatak med tre klipperik toppar, den sørlegaste og høgaste med ei høgd opp mot 360 moh. Han stig opp av isen søraust i Mobiloilfjorden 8 nautiske mil (15 km) søraust for Kay Nunatak på austkysten av Den antarktiske halvøya. Nunataken vart først kartlagd av W.L.G. Joerg frå flyfoto tekne under Lincoln Ellsworth den 23. november 1935. Han vart så fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service (USAS) i september 1940. Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i august 1947, og Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) (trimetrogonbilete) i desember 1947. Han vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1961; sett frå lufta ser han ut som tre prikkar og ein strek, som er morsekoden for bokstaven «V».

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Victory Nunatak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Strandgade i Christianshavn måla i 1776.
Christianshavn med Vor Frelsers kirke i bakgrunnen.Foto: Peregrine981

**Christianshavn** er eit kvarter i København og ein del av bydelen Indre By. Han har rundt 10 000 innbyggjarar (2006). Christianshavn ligg på øya Amager, skild frå det sentrale København av sundet Inderhavnen og med tilgang frå sentrum via Knippelsbro. Mot sør og aust er bydelen skild frå resten av Amager av dei tolv bastionane og vollgrava Stadsgraven frå 1692 og mot Indre By av Københavns Havn. Fristaden Christiania er ein del av Christianshavn.

Historie
--------

Christianshavn var opphavleg ein eigen kjøpstad oppretta som festningsby av Kristian IV i 1617–1623 etter planar av Johan Semp. Han blei bygd på eit myrområde på Amager ovanfor Slotsholmen. Staden var først meint som bustadsområde for nederlandske innvandrarr og deretter som garnisons- eller båtmannsby. Han ende opp som ein vanleg kjøpmanns- og handverkarby.

Byen blei anlagt etter mønster av nederlandsk renessanse og blei forbunde med København via Knippelsbro. Store tomter blei stukne ut og torg, kanal og gater blei anlagde etter ein rettvinkla, symmetrisk byplan. Staden blei omgjeven av graver og vollar med bastionar. Det tok likevel lang tid før byen for alvor blei bygd ut. Christianshavn blei innlemma i København i 1675 som Christianshavns Kvarter.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christianshavn» frå Wikipedia på bokmål, den 29. april 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Folkeregisteropgørelse primo oktober 2006, s.5* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 10. juni 2007, henta 29. april 2012
2. ↑  Christianshavns byplan frå Dansk Arkitektur Center

Koordinatar: 55°40′30″N 12°35′30″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Langduskpingvin** |
| Eudyptes moseleyi i Berlin Zoological GardenFoto: Arjan Haverkamp*Eudyptes moseleyi* i Berlin Zoological GardenFoto: Arjan Haverkamp |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av langduskpingvin Utbreiinga av langduskpingvin |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sphenisciformes |
| **Familie:** | Pingvinar Spheniscidae |
| **Slekt:** | *Eudyptes* |
| **Art:** | **Langduskpingvin** *E. moseleyi* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Eudyptes moseleyi***Mathews & Iredale, 1921 |

**Langduskpingvin** (*Eudyptes moseleyi*), tidlegare underarten *Eudyptes chrysocome moseleyi* av klippehopparpingvin, er ein liten pingvin i slekta *Eudyptes* med gul fjørpryd på hovudet. Denne pingvinarten lever i det sørlege Atlanterhavet og i Indiahavet.

Skildring
---------

Langduskpingvinar skil seg lite i utsjånad frå andre i slekta *Eudyptes*, han har fjørtopp og lys, gult augebryn som endar i ein fjørdust, men augestripa er smalare og kortare enn hos klippehopparpingvinen. Han er ein av dei minste pingvinane, ca. 55 centimeter, berre dvergpingvinen er vesentleg mindre. Langduskpingvin dukkar typisk ned til 18 meter for å hente føde og er under vatn i rundt eit minutt, men han kan gå ned til 100 meters djupne. Føda er sett saman av krepsdyr, fisk og blekksprut, i ei undersøking utgjorde krillarten *Thysanoessa gregaria* den dominerande mengda av føde. Dei beitar ofte selskapeleg i flokk, og er kolonihekkarar. Kullet er vanlegvis på to egg. Langt dei fleste, ca. 80 %, lever i det sørlege Atlanterhavet, resten av populasjonen i Indiahavet.

Bestanden er estimert til ca. 265 000 hekkande par og er minkande. Arten er rekna som sterkt truga grunna snøgg tilbakegang i heile utbreiingsområdet dei siste tretti åra.

Kjelder
-------

* «Moseley's Penguin - Eudyptes moseleyi - Overview». *Encyclopedia of Life*. Henta 11. januar 2014.
* BirdLife International (2014) Species factsheet: *Eudyptes moseleyi Arkivert 2016-06-05 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 11. januar 2014.

Referansar

1. 1 2 3  BirdLife International 2014
2. ↑  Y. Cherel, Y. Tremblay, E. Guinard, J. Y. Georges (1. juli 1999). «Diving behaviour of female northern rockhopper penguins, Eudyptes chrysocome moseleyi, during the brooding period at Amsterdam Island (Southern Indian Ocean)». *Marine Biology* **134** (2): 375–385. doi:10.1007/s002270050554. Henta 11. januar 2014.
3. ↑  Encyclopedia of Life 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Langduskpingvin**
**Georg Wilhelm Steller** (10. mars 1709–14. november 1746) var ein tysk vitskapsmann og oppdagar som arbeidde i Russland. Steller har fått fleire dyreartar kalla opp etter seg. Grunnen til dette er at han deltok på Vitus Bering si andre oppdagingsferd frå Kamtsjatka, og oppdaga fleire dyreartar ingen vitskapsmenn hadde skildra før.

Liv og virke
------------

Steller var fødd i Windsheim nær Nürnberg og studerte ved Universitetet i Wittenberg. Han fekk så ei stilling ved St. Petersburg-akademiet for naturvitskap, og reiste til Russland i I 1734.

Steller måler ei sjøku. Teikninig frå 1925.
I 1738 blei han utnemnd til vitskapsmann på Bering-ekspedisjonen, som skulle utforska kysten av Sibir og leita etter ein austleg veg til Nord-Amerika, og etter to års reise kom han fram til Okhotsk i 1740. Her møtte han Bering for første gong.

I september det året drog ekspedisjonen til Kamtsjatkahalvøya og overvintra i Bolsjeretsk, der Steller hjelpte til ved ein lokal skole. Deretter blei han med Vitus på veg mot Amerika. Dei gjekk i land Kajakkøya i Alaska i juli 1741. Her blei Steller den første europeiske vitskapsmannen som skildra fleire nordamerikanske dyr og plantar, mellom anna furuskrike, som har det latinske namnet *Cyanocitta stelleri* etter han.

På tilbakevegen gjekk skipet deira på grunn på øya me nå kjenner som Beringøya, og mannskapet måtte overvintra i vanskelege tilhøve. Plaga av dårleg helse og matmangel døydde Bering og halve mannskapet her, som regel av skjørbuk. Steller overlevde, og brukte tida på å skildra naturlivet i området, til dømes nordleg pelssel, Stellers sjøløve, Stellerand og dei no utdøydde artane Stellers sjøku og brilleskarv.

Om våren klarte restane av ekspedisjonen å utrusta eit nytt fartøy og drog tilbake til Okhotsk. Dei to neste åra brukte Steller til å utforska Kamsjatkahalvøya. Han blei kalla tilbake til St. Petersburg, men fekk feber på reisa og døydde i Tjumen. 

Nedteikningane til Steller kom likevel fram, og blei utgjevne av Peter Simon Pallas. Dei blei brukte av seinare reisande i Nord-Atlanteren, mellom anna kaptein James Cook.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Vidar Hansen** (fødd 24. desember 1954) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Askim i Østfold. Han spelte vanlegvis veng.

Karriere
--------

### Klubbspel

Hansen spelte fram til 1976 for tredjedivisjonslaget Askim IF. År 1977 var han andredivisjonsspelar i Fredrikstad FK. Perioden 1978-80 gjorde han teneste i topplaget Lillestrøm SK. Med dette laget vann han kongepokal hausten 1978, han skåra begge måla då det vart siger 2-1 i cupfinalen mot SK Brann. To år seinare tapte Lillestrøm og Hansen NM-finalen. Gjennom tre sesongar deltok Hansen i 57 av LSK sine seriekampar. Åra 1981-84 og 1986-87 spelte han på ny for Fredrikstad FK. Hausten 1984 skåra Hansen eitt av måla då NM-finalen mellom FFK og Viking FK enda uavgjort 3-3 i fyrste kamp. Omkampen enda med siger til FFK. År 1985 og sesongane 1988-89 var Hansen aktiv i lokalt fotball nivå med høvesvis Ørje og Kråkerøy.

### Landslagsspel

Hansen debuterte på landslaget som innbytar 26. oktober 1979. Så måtte han vente til han 12. mai 1982 fekk eit nytt innhopp på landslaget, fem veker seinare spelte han heile kampen då Noreg slo Danmark 2–1 på Ullevål stadion. Perioden mai 1983 – mai 1984 deltok han i 9 landskampar, dei aller fleste OL-kvalifiseringskampar. Han skåra ikkje i nokon av dei 12 landskampane.

### Merittar

* Noregsmeister: 1978 med Lillestrøm SK, 1984 med Fredrikstad FK

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vidar Hansen» frå Wikipedia på italiensk, den 25. mai 2022.*
* eu-football
**Nils Christian Tønsberg** (7. desember 1813–6. februar 1897) var ein norsk forleggjar frå Bergen, kjend for biletverk med motiv frå norsk natur og folkeliv på 1800-talet.

Liv og gjerning
---------------

Tønsberg reiste i 1839 til Christiania for å studer jus. I juli 1845 tok han embetseksamen med beste karakter. Sidan var han tilsett som kopist i finansdepartementet, jamsides arbeidde han for fleire høgsterettsadvokatar, og dreiv auksjonsverksemd.

*Udvalgte norske Nationaldragter*, 1861
I 1845 syrgde Tønsberg for å gje ut Henrik Wergelands verk *Hasselnødder*. Tre år seinare gav han ut det storfelte *Norge fremstillet i Tegninger*, ei biletbok som overgjekk alle norske tidlegare bokverk i form og kvalitet. Seinare gav han ut verk som Magnus Brostrup Landstad sine *Norske Folkeviser* i 1853, Peter Andreas Munch si *Det norske Folks Historie* og Henrik Wergelands *Samlede skrifter*. *Udvalgte norske Nationaldragter* kom ut i 1861. I 1854, 1858 og 1861 gav han òg ut *Norske Folkelivsbilleder*.

Tønsberg fekk posten som tollkasserar i Tvedestrand i 1861. Han gjekk konkurs og måtte gå frå stillinga i 1874. Året etter fekk han ein pensjon frå Stortinget, etter forslag frå Johan Sverdrup.

Han døydde i Kristiania i 1897.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christian Tønsberg» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Christina Obergföll** (fødd 22. august 1981) er ein tysk friidrettsutøvar, fødd i Lahr/Schwarzwald i Baden-Württemberg, som tevlar i spydkast. Ho vart verdsmeister i 2013 i Moskva, tidlegare hadde ho vunne fem sølvmedaljar og ein bronsemedalje i dei store internasjonale meisterskapane; OL, VM og EM. Hennar personleg rekord på 70,20 meter er frå 2007-sesongen.

### Aktiv

Obergföll tok sølvmedaljen i spydkastøvinga under VM i friidrett 2005 i Helsingfors. Trass i at ho sette europarekord med eit kast på 70,03 meter, måtte ho sjå seg slått av Osleidys Menéndez frå Cuba som forbetra verdsrekorden til 71,70 meter. To år seinare kopierte Obergföll medaljefangsten i det neste friidretts-VM, sølvkastet målte 66,46, Barbora Špotáková frå Tsjekkia vart verdsmeister på ny landsrekord; 67,07 meter.

I 2008 fekk Obergföll bronsemedaljen under den olympiske spydtevlinga i Beijing. Både i 2010 og 2012 tok ho sølvmedaljen i friidretts-EM med kast på høvesvis 65,58 m og 65,12 m. I Barcelona i 2010 hamna ho vel meteren bak landsmannen Linda Stahl, medan ho i Helsingfors i 2012 vart slått av Vira Rebryk frå Ukraina med halvannan meter og vel så det. Seks veker etter europameisterskapen i Helsingfors vann Obergföll OL-sølv med eit kast som var fire centimeter kortare enn bestekastet i EM. I London var det verdseinaren Barbora Špotáková som tok gullmedaljen.

Under verdsmeisterskapen i friidrett i 2013 i Moskva skulle det endeleg lukkast for Obergföll. I andre omgangen smelte ho til med 69,05 m og tok ei klar leiing føre Kimberley Mickle frå Australia som med 66,25 meter. I siste omgang sikra Mickle sølvmedaljen med eit kast på 66,60 m, men ingen kunne gjere noko med Obergföll i gullkampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christina Obergföll» frå Wikipedia på tysk, den 22. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |