recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bø gamle kyrkje Foto: Roar Johansen

Lunde kyrkje Foto: Trond Strandsberg

Heddal stavkyrkje
Lisleherad kyrkje Foto: Trond Strandsberg

Nes kyrkje Foto: Trond Strandsberg

Sauherad kyrkje Foto: Trond Strandsberg

Rjukan kyrkje Foto: Trond Strandsberg

**Aust-Telemark prosti** (tidlegare Øvre Telemarken østfjeldske prosti) var eit tenestedistrikt i Agder og Telemark bispedømme i Den norske kyrkja. Prosten hadde sete i Bø i Telemark. Prostiet oppstod ved delinga av Øvre Telemarken prosti i Øvre Telemarken vestfjeldske prosti og Øvre Telemarken østfjeldske prosti i 1838. Frå 1. januar 2015 gjekk Aust-Telemark prosti inn i Øvre Telemark prosti.

I geografisk utstrekking svarte prostiet til kommunane Bø, Hjartdal, Nome, Notodden, Sauherad og Tinn. 

Prostiet var inndelt i sokn. 
Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja.
Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. 
Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn.
Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.

Sokn i Aust-Telemark prosti
---------------------------

### Notodden kommune

* Tidlegare Notodden prestegjeld
	+ Notodden sokn

* Tidlegare Heddal prestegjeld
	+ Heddal sokn
	+ Gransherad sokn
	+ Lisleherad sokn

### Tinn kommune

* Tidlegare Tinn prestegjeld
	+ Atrå sokn
	+ Hovin sokn
	+ Mæl sokn
	+ Austbygd sokn

* Tidlegare Rjukan prestegjeld
	+ Rjukan sokn

### Hjartdal kommune

* Tidlegare Hjartdal prestegjeld
	+ Hjartdal sokn
	+ Sauland sokn
	+ Tuddal sokn

### Bø kommune

* Tidlegare Bø prestegjeld
	+ Bø sokn

### Nome kommune

* Tidlegare Holla prestegjeld
	+ Holla sokn
	+ Helgen sokn

* Tidlegare Lunde prestegjeld
	+ Lunde og Flåbygd sokn

### Sauherad kommune

* Tidlegare Sauherad prestegjeld
	+ Sauherad og Nes sokn

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune
* Kyrkjer i Noreg etter prosti

Kjelder
-------

1. 1 2  «Aust-Telemark prosti». *Arkivverket / Statsarkivet i Kongsberg*. Henta 4. oktober 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Den norske kyrkja

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
**Jussi Birn** (eig. **Juhani Birn**) er ein finsk lingvist, utdanna frå Universitetet i Helsingfors. 

Han er mest kjend for å bruke føringsgrammatikk i grammatikkontrollprogram. Eit døme på ein føringsgrammatisk regel i eit grammatikkontrollprogram er denne:

```
(@w =s! (@ERR) (-2 GEN)
               (-1 A-DEF)
               ( 0 N-DEF)) ;
```

Her betyr «0» «ordet regelen gjeld», «-1» og «-2» ordet som står ein og to posisjonar til venstre. Regelen seier: gje eit ord **w** merket **@ERR** (dvs. eit feilmerke) viss ordet ein posisjon til venstre er eit adjektiv i bestemt form, og ordet to posisjonar til venstre er eit substantiv med s-form. Regelen finn fraser som *mannens gamla bilen* og påpeiker at dei er feil, det skal vere *mannens gamla bil*.

Bibliografi
-----------

* Juhani Birn: Swedish Constraint Grammar: A Short Presentation Arkivert 2005-11-30 ved Wayback Machine.
* Birn, Juhani 1999: Detecting grammar errors with Lingsoft's Swedish grammar checker, Proc. Nodalida 1999
Juscelino Kubitschek
**Juscelino Kubitschek de Oliveira** (12. september 1902–22. august 1976

```
var ein brasiliansk politikar, president 1956-61 i landet som representant for sentrumspartiet Partido Social Democrático (PSD).
```

Kubitschek var utdanna lege. Under president-valgkampen lovde han «femti års framgang på fem». Som president vart han vidkjend for si ambisiøse byplanlegging, framom alt for vedtaket om å flytte hovudstaden i landet frå Rio de Janeiro. Den nye hovudstaden Brasília vart bygt på fire år, Kubitschek innvigde i 1960 sjølv den nye hovedstaden. Trass økonomisk og kulturell vekst gjennom presidentperioden, førte bygginga av Brasília til at inflasjonen steig frå 19 prosent i 1956 til 43 prosent i 1961.

Kubitschek gjekk av som president i 1961 og var deretter senator for delstaten Goiás. Under militærdiktaturet var PSD-partiet frå 1964 forbode og Kubitschek utestengd frå all politisk aktivitet i ti år. Han omkom i ei bilulykke i 1976, men var så populær at militærregjeringan erklærte tre dagars landesorg.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon
**Simone Arianne Biles** (fødd 14. mars 1997) er ein USA-amerikansk turnar frå Columbus i Ohio som er femfaldig verdsmeister i mangekamp og olympisk meister 2016 i mangekamp. Åra 2013-21 sanka ho 25 VM-medaljar (19-3-3) og 7 OL-medaljar (4-1-2).

Aktiv
-----

Biles deltok i Turn-VM 2013 der ho sigra i mangekampen og frittståande. I 2014 vann ho gullmedaljar i mangekamp, frittståande, bom og i lagtevlinga med USA i Turn-VM 2014. Året etter forsvarte ho alle dei fire VM-titlane ved verdsmeisterskapen i skotske Glasgow. Under dei olympiske sommarleikane 2016 i Rio de Janeiro tok ho enno ein gong gullmedaljen i mangekampen og i frittståande, dessutan sikra ho seg gullmedaljar i hopp-øvinga i lagtevlinga. I Turn-VM 2018 vart Biles atter best i mangekampen og frittståande. Det same gjorde ho også i Turn-VM, i tillegg vann ho bom og hopp. Under Sommar-OL i 2021 trekte Biles seg frå mangekampen, men deltok i bom-øvinga og lagtevlinga, der ho enda opp med høvesvis bronse- og sølvmedalje.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Simone Biles» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2022.*

* «Simone Biles» (på engelsk). Olympedia. Henta 10. april 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Aust-Sibir-havet** er eit randhav i Nordishavet. Det ligg mellom Kapp Arktis i nord, kysten av Sibir i sør, Nysibirøyane i vest og Kapp Billings, nær Gytkhelen i Tsjukotka og Wrangeløya i aust. Havet grensar til Laptevhavet i vest og Tsjuktsjarhavet i aust.

Havet dekkjer 361 000 km² og 70 % av det er ikkje djupare enn 50 meter. Det djupaste punktet er 155 meter. Kysten er stort sett flat i vest, opp til munningen av elva Koljma og fjellkledd i aust. Middeltemperaturen i lufta er 0-2 °C (4 °C i sør) om sommaren og om vinteren ned mot -30 °C.

Det er ingen øyar sentralt i Aust-Sibir-havet og berre nokre få øyar langs kysten, som Ajonøya og Medvjezjiøyane.

Sidan det ligg så langt nord er Aust-Sibir-havet dekt av is det meste av året. 

Av store elvar som renn ut i Aust-Sibir-havet finn ein Indigirka, Alazeja, Ujandina, Kolyma, Rautsjua, Tsjaun og Pegtymel. 

Dei største hamnebyane er Pevek og Logasjkino.

Historie
--------

Havet vart segla av russiske sjøfararar frå ein elvemunning til den neste i kotsjar så tidleg som 1600-talet. I 1648 segla Semjon Dezjnev og Fedot Alekseev langs kysten av Aust-Sibir-havet frå Kolyma til Anadyrelva i Beringhavet. Systematisk utforsking og kartlegging av havet og kysten vart utført i fleire ekspedisjonar i 1735-42, 1820-24, 1822, 1909 og 1911-14.

Sjå òg
------

* Nordaustpassasjen
* Eduard Toll

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «East Siberian Sea» frå Wikipedia på engelsk, den 7. august 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Aust-Sibir-havet**

| * v
* d
* e
 Øyar i Aust-Sibir-havet |
| --- |
| Anzjuøyane  · Ajon  · Bennettøya  · Bolsjoj Fedorovskij  · Bolsjoj Ljakhovskij  · De Long-øyane  · Glavsevmorput  · Henriettaøya  · Jeannetteøya  · Kolesovskijøya  · Kolesovskaja Otmel · Kotelnyj  · Krestovij  · Malyj Ljakhovskij  · Medvezjiøyane  · Mikhalkino  · Nysibirøyane  · Novaja Sibir  · Ploskij  · Routanøyane  · Ryjanranot  · Sjalaurova  · Sukhornij  · Tsjengkuul  · Uparovskij  · Usun Ary  · Vilkitskijøya  · Vkhodnoj  · Vrangeløya  · Zjokhovøya |

Koordinatar: 72°N 164°E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Carl Robert Jakobson** (fødd 26. juli 1841 i Tartu, død 19. mars 1882 i Kurgja) var ein estisk forfattar, politikar og lærar. Han var aktiv i den nasjonale rørsla i landet og ein av dei viktigaste personane i den estiske oppvakninga på andre halvdelen av 1800-talet.

Mellom 1860 og 1880 vart Guvernementet Estland under Det russiske imperiet leidd av ei moderat regjering dominert av notabilitetar. Jakobson vart leiaren av ei radikal fløy, og han argumenterte for store reformer i Estland. Han var ansvarleg for det økonomipolitiske programmet under den estiske oppvakninga. Jakobson oppmoda estarar om å krevje dei same politiske rettane som tyskarane hadde og ein slutt på dei privilegerte stillingane dei baltisk-tyske notabilitetane fekk.

I 1878 starta Jakobson den estiske avisa *Sakala*. Han dreiv henne fram til 1882, og avisa vart fort ein viktig del av den kulturelle oppvakninga som føregjekk i Estland.

Carl Robert Jakobson på 500 kroonsetelen
Det er bilete av Carl Robert Jakobson på 500 kroonsetelen.

Eduard Magnus Jakobson var ein yngre bror av Carl Robert.

Fotnotar
--------

1. 1 2  

	* «Carl\_Robert\_Jakobson» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Estiske pengesetlar → 500 kroon
* Tala til tidlegare fyrstdame Ingrid Rüütel 6. juli 2003

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
**Jury** eller **lagrette** er nemningar som vert nytta i ymse samanhengar om eit utval av personar som har fått mandat til å avgjere saker innanfor eit fastsett saksområde.

Jury i domstolane
-----------------

Etter lova i mange land skal ein jury, eit utval av lekfolk (det vil seie folk som ikkje er juristar), avgjere under rettargangen om ein person som er tiltalt for eit brotverk er straffeskuldig eller ikkje. Det er ofte stor skilnad frå land til land på kva slags type lovbrot og under kva slags vilkår det krevst jury under førehavinga av straffesaker i domstolane. I Noreg gjeld dette berre i straffesaker som står for lagmannsretten, og dersom strafferamma for lovbrotet er på meir enn seks års fengsel, og då vert juryen kalla lagrette. I England, og i andre land som hadde engelsk rettssystem som førebilete, var det tidlegare òg ein ordning med *tiltalejury*, såkalla *grand jury* (storjury), som avgjorde om prova var sterke nok til å reise tiltale mot ein som var mistenkt for eit brotverk. Dersom tiltale vart reist, vart skuldspørsmålet avgjort på ordinær måte under rettargangen av ein annan jury.

Anna bruk av omgrepet «jury»
----------------------------

Nemninga jury vert elles nytta i fleire andre samanhengar som ikkje har med rettssystemet å gjere. Det er vanleg å omtale som «jury» mange av dei utvala som avgjer tevlingar av ymse slag der det krevst ei skjønnsmessig vurdering for å kåre sigraren, som til dømes i idrettstevlingar som kunstløp på skeiser, turn, skihopping osb. 

Ein jury vert òg ofte oppnemnd for å avgjere tevlingar som gjeld kunstnariske framføringar eller arbeid av ymse slag, arkitekttevlingar om utforminga av bygningar og av planar for nye bydelar, kven som skal få sine kunstnariske arbeid utstilt på ein kunstutstilling, kven som er best i songtevlingar, orkestertevlingar osb. Til dømes er det ein jury som avgjer kven som skal få prisen for beste film, Palme d'Or (Gullpalmen), under Filmfestivalen i Cannes i Frankrike.

Meir eller mindre presis bruk av nemninga «jury» vert elles ofte nytta om dei som avgjer spissfindige tevlingar mellom deltakarar i underhaldningsprogram i radio og fjernsyn.

Sjå òg
------

* Lagrette, synonym særleg nytta i norsk strafferett.
Simone Martini og Lippo Memmi:*Kunngjeringa og to helgenar*, ca 1333
*Kristus syner seg i tempelet*, 1342
**Simone Martini** (ca 1284–1344) var ein italiensk målar frå Siena som arbeidde i Siena, Pisa, Assisi, Orvieto og Napoli. Han vert rekna som den viktigaste målaren i den såkalla sienaskulen.

### Liv og gjerning

Martini studerte hos Duccio og nytta seg av Duccio sine fargeharmoniar. Samstundes heldt han fram forsøka med å nytte linja til dekorative formål, og hans seinare verk har nesten karakter av abstrakte komposisjonar. I 1315 fekk han oppdraget med å måle ein *Maestà* i rådhuset i Siena. I dette verket er påverknaden frå Duccio tydeleg, men biletet syner også hans kjennskap til Pisano-familien sine skulpturar, samt bruken av linja i sienesisk målarkunst.

Martini kom i direkte kontakt med hoffet og den franske litteraturen då kong Robert av kongedømmet Napoli i 1317 kalla han til Frankrike. I 1320 arbeidde Martini i Pisa og Orvieto, og i 1328 heldt han seg i Siena for å måle eit portrett av Guidoriccio da Fogliano i ferd med å inspisere sine stridslinjer frå hesteryggen, samt andre freskar i rådhuset.

I 1333 var Martini i Firenze og arbeidde saman med svogeren Lippo Memmi. Der laga dei triptykonet *Kunngjeringa og to helgenar*. Martini reiste i 1339 til pavehoffet i Avignon, der han vart god venn med Francesco Petrarca; ein veit at han måla eit portrett av Petrarca-figuren Laura. «Sikkert har min venn Simone ein gong sett Paradiset», sa Petrarca. Martinis bilete av det jordiske paradiset som scene for den høviske kjærleiken, skulle kome til å påverke gotiske målarar i heile Europa.

Martini døydde i Avignon i juli 1344, medan han var i teneste ved pavehoffet.

Jamført med den samtidige Giotto og hans dramatiske framstillingar, utmerker Martini seg med ein enkel og gjerne symmetrisk komposisjon og ei lyrisk situasjonsskildring. Forutan Duccio viser verka hans påverknad frå såvel fransk gotikk som bilethoggaren Giovanni Pisano.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Simone Martini» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
*Må ikkje forvekslast med Bindschadlerbreen*.
Koordinatar: 81°00′S 142°00′W﻿

**Bindschadlerstraumen** er ein isstraum mellom Siple Dome og MacAyeal Ice Stream. Han er ein av fleire store isstraumar som flyt frå Marie Byrd Land og ut i Rossisen. Isstraumane vart undersøkt og kartlagt av U.S. Antarctic Research Program i løpet av fleire feltsesongar frå 1983–84 og namngjeve Ice Stream A, B, C, etc. etter plasseringa deira frå sør til nord.

Namnet på denne isstraum vart endra frå **Ice Stream D** av Advisory Committee on Antarctic Names (ACAN) i 2001 eller 2002 til ære for Robert A. Bindschadler frå NASA Goddard Space Flight Center, som forska på Den vestantarktiske innlandsisen inkludert dynamikken i isstraumane i Marie Byrd Land og korleis dei vekselverkar med Rossisen, frå kring 1983 til 1998. I januar 2003 godkjende United States Board on Geographic Names dette namnet.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

* Antarctic glaciologs Honored by ACAN Arkivert 2007-06-30 ved Wayback Machine.
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bindschadlerstraumen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**George Herman «Babe» Ruth** (6. februar 1895–16. august 1948) var ein amerikansk baseballspelar. Han var statistisk sett den beste baseballspelaren i historia til sporten. Ruth byrja med å spela for Boston Red Sox, men vart seld til New York Yankees, ein av dei meste berømte klubbane i verda. På grunn av sin utagerende livsstil tiltrekte han seg òg stor merksemd utanfor banen, og han vart difor ein av dei første superstjernene i USA.

Babe Ruth som pitcher i 1914 Foto: Chicago Historical Society

Ruth sette eit utal rekordar i dei 22 sesongane han var med i Major League Baseball (MLB). Sjølv om nesten alle desse seinare er vorte slegne, vert han generelt vurdert som den beste spelaren baseballsporten nokosinne har sett. Hans nyskapande, styrkeorienterte spelestil sende sjokkbølgjer gjennom baseballverda, som han reformerte og eksponerte på mange måtar. Etter å ha trekt seg tilbake var han blant dei fem første spelarane som blei velde inn i Baseball Hall of Fame. I dag er han enno spelaren med best treff-statistikk i MLB, med 349 treff per 1000 kast.

Gravsteinen til Babe Ruth i Gate of Heaven Cemetery i New York

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Babe Ruth» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2018.*

Litteratur
----------

* Bill Bryson: *En sommer, Amerika 1927* Gyldendal (2014)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Koordinatar: 61°16′30″N 73°39′37″W﻿

Bilete av Pingualuit-krateret frå Landsat 7-satellitten.
**Pingualuit-krateret** (inuktitut for «der landet stig»), tidlegare kalla *Chubb-krateret* og seinare *Ny-Quebec-krateret* er eit meteorittkrater i det nordlege Labrador i Canada. Det er 3,44 km i diameter og fylt av ein 252 meter djup innsjø. Innsjøen inneheld noko av det reinaste ferskvatnet i verda med eit saltnivå på mindre enn 3 ppm. Det renn verken elvar inn eller ut av innsjøen, så all vasstilførsel skjera via regn eller snøsmelting, og mista berre vatn gjennom fordamping. Kraterranda ligg opp mot 163 meter over vassflata. 

Krateret oppstod for om lag 1,4 millionar år sidan, og er geologisk sett eit ungt krater. Strukturen vart oppdaga i 1943, men det vart først då ein utforska det nærare i 1950 ein forstod at det var eit meteorittnedslag. Frederick W. Chubb og V. Ben Meen vitja krateret dette året, og det var på denne reisa at krateret fekk namnet Chubb-krateret. Namnet vart endra i 1954 til «Cratère du Nouveau-Quebec» («Ny-Quebec-krateret») og i 1999 til Pingugluit. Krateret og området kring høyrer i dag til Pingualuit nasjonalpark.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pingualuit crater» frå Wikipedia på engelsk, den 19. september 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Carl Theodor Rode** (28. august 1833–24. oktober 1909) var ein norsk prest og politikar for Høgre. Frederik Rode var far hans.

Rode var fødd i Christiania. Han vart student i 1853 og cand. theol. i 1860. 1861 vart han stiftskapellan i Troms, same året vart han sokneprest i Kistrand i Finnmark. Dessutan prost i Hammerfest 1865-69. 1869 vart han residerande kapellan og 1879 sokneprest i Stjørdal. Dette embetet hadde han til 1904, åra 1889-99 var han i tillegg prost i Søre Innherad.

Rode var ordførar og forlikskommissær i Kistrand, og han var medlem av Stjørdal heradsstyre frå 1881 til 1883.

På Stortinget 1868-69 var Rode 2. representant frå Finnmarkens amt. Han var sekretær i kyrkjekomiteen.

Rode døydde i Kristiania i 1909.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Carl Theodor Rode NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Bakgrunnsstoff
--------------

* Carl Theodor Rode Arkivert 2018-02-03 ved Wayback Machine. i slektsdatabase

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Carl Viggo Manthey Lange** (9. april 1904–31. mai 1999) var ein norsk lege og politikar som var stortingsrepresentant frå trønderbyane for Arbeidarpartiet i perioden 1950-53. Fredprisvinnar Christian Lous Lange var far hans, medan politikaren Halvard Lange og skulemannen August Lange var brørne hans.

Carl Lange tok examen artium i 1922 og vart cand.med. i 1929. Han var privatpraktiserande lege i Oslo 1930-34 og i Trondheim frå 1934, til han frå 1946 var helseinspektør i byen. I 1955 flytta han til Kristiansand og arbeidde som distriktslege i Oddernes til han perioden 1964-74 var fylkeslege i Vest-Agder.

Den 9. mars 1942 vart Lange arrestert i Trondheim og sat sidan i fangenskap i Falstad leir til dess Tyskland kapitulerte i mai 1945. I Falstad leir gjorde han ein stor innsats som lege for medfangane.

Lange var medlem av bystyret i Trondheim frå 1945 til han flytta i 1955. Han var stortingsrepresentant 1950-53 for kjøpstadene i Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag fylke; Trondheim og Levanger. På Stortinget var medlem i Sosialkomiteen. Med omskipinga til fylkesvise krinsar ved stortingsvalet 1953 nådde ikkje Lange høgt nok opp på Sør-Trøndelag Arbeidarparti si valliste til å verte attvald.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Lynnedslag er ein illustrasjon på pincheffekten av plasmasøyler.
**Pincheffekt** er ein magnetisk sjølvfokusering av ei straumførande plasmasøyle. Når det blir sendt straum i same retning gjennom to parallelle leiarar, vil det induserte magnetfeltet omkring leiarane verke slik at dei blir trekt mot kvarandre. På same måte vil, når ein sender straum gjennom ein sterkt ionisert gass, eit plasma, straumbanane og dermed plasmaet blir trekt saman. Dette blir kalla pincheffekt. Effekten kan gjere at plasmaet fjernar seg frå veggene som held det på plass, samstundes som trykket inne i plasmasøyla stig kraftig.

Pincheffekten nyttast ved fusjonsforsøk, der kjernefysiske reaksjonar skal setjast i gang og haldast ved like ved så høg temperatur at ingen faste stoff toler belastninga, men smeltar eller fordampar. Den ekte pincheffekten er ustabil. Etter nokre få mikrosekunder vert den straumførande søyla broten i stykke og plasmaet breier seg utover. Men med ytre magnetfelt i tillegg kan ein oppnå stabile tilhøve i lang tid.

Kjelder
-------

* pincheffekt. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
| **Kärdla linn** |
| --- |
| Horisonten til Kärdla linnHorisonten til Kärdla linn |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Kärdla linn | Byvåpenet til Kärdla linn |
| **Flagget til Kärdla linn** | **Byvåpenet til Kärdla linn** |

 |
| Plassering |
| 

Kärdla is located in Estland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Estland |
| Maakond | Hiiu maakond |
| Borgarmeister | Ene Kaups |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  4,5 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2004)   - folketettleik | 3 736   830,2 /km² |
| Koordinatar | 59°00′0″N 22°45′0″E﻿Koordinatar: 59°00′0″N 22°45′0″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.kardla.ee |

**Kärdla** er den største byen på øya Hiiumaa i Estland og hovudstad i Hiiu maakond.

Geografi
--------

Kärdla (etter det opphavlege svenske namnet *Kärrdal*) ligg på nordaustkysten av Hiiumaa, ved Tarestebukta (*Tareste laht*) (svensk *Tarrasviken*). Søraust for byen ligg Kärdla-krateret, som er 455 millionar år gammalt. Fleire små elvar renn gjennom byen. Her finst òg ein artesisk brønn.

Historie
--------

Kärdla vart først nemnd i 1564 som ein landsby busett av svenskar. Han blømde då det vart opna ein tekstilfabrikk her i 1830. Ei hamn vart bygt i 1849. Både hamna og fabrikken vart øydelagd under den andre verdskrigen.
Kärdla vart offisielt ein kommune i 1920 og ein by i 1938.

Kjende folk
-----------

Komponisten Erkki-Sven Tüür vart fødd i Kärdla.

Galleri
-------

* Kyrkje i KärdlaKyrkje i Kärdla
* Gater i KärdlaGater i Kärdla
* Hamna i KärdlaHamna i Kärdla
* Hovudplassen i KärdlaHovudplassen i Kärdla

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Kärdla» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kärdla**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 60°53′24.738″N 16°43′3.9288″E﻿

Ockelbo jernbanestasjon
**Ockelbo** er ein svensk tettstad i Gävleborgs län i Gästrikland, 30 km nordvest for Gävle. Han er administrasjonssentrum til Ockelbo kommune og i 2011 budde det 2 724 innbyggjarar der. 

Det er registrert ca. 150 fornminne i Ockelbo, blant anna nokre steinalderbosetninger. Dei fleste er likevel graver frå den yngre jernalderen. 

På 1200-talet vart det bygd ei kyrkje i romansk stil i Ockelbo. Det vart oppført ei ny kyrkje i 1791–93. Denne kyrkja vart totaløydelagt av brann i 1904. I 1906–08 vart det oppført ei ny kyrkje etter teikningar av arkitekt Gustaf Améen, prega av nybarokk. 

I Ockelbo er Ockelbo Marknad vorte halde to gonger i året sidan 1981. På staden har ein produsert både snøscooterar og båtar av merket Ockelbo. 

Basketballaget frå staden, Ockelbo Basket, har spelt i den øvste divisjonen i Sverige, men vart degradert til ein lågare divisjon på grunn av økonomiske problem.

Kjende personar frå Ockelbo
---------------------------

* Svante Stockselius
* Daniel Westling

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Kärrsjön** er to innsjøar ved sidan av kvarandre, på Södertörn i Stockholms län, og i landskapet Södermanland, i Sverige. Den nordlege Kärrsjön (svensk *Norra Kärrsjön*) ligg på grensa mellom kommunane Botkyrka og Huddinge, den sørlege Kärrsjön (svensk *Södra Kärrsjön*) ligg kring to kilometer lenger sør, i Haninge kommun.

Den nordlege innsjøen ligg i Tyresån-vassdraget, medan den sørlege har drenering mot Stormossen og innsjøen Getaren. Begge blir passert av Sörmlandsleden, og det går her ein trepromenade mellom begge innsjøane. Næraste knutepunkt langs Sörmlandsleden er i vest Lida friluftsgard, i aust torpet Paradiset, i nordvest Flemingsbergs stasjon (Stockholm Sør) og Huddinge Station.

Ved den sørlege Kärrsjøen, og dessutan i Bockån fire kilometer lenger vest, lever det bever. Sjølv om synet av bever ikkje er vanleg, kan ein finne spor av dei i form av mengder av felte tre, og då spesielt ved Bockån og ved sørlege Kärrsjön.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kärrsjön Arkivert 2010-08-19 ved Wayback Machine. Tyresåns vattenvårdsförbund
* Kärrsjön Huddinge naturguide

Koordinatar: 59°9′15.05″N 17°59′16.84″E﻿
|  |
| --- |
| ***Occasional Rain***  Studioalbum av Terry Callier |
|  |
| **Utgjeve** | 5. mai 1972 |
| **Studio** | Ter Mar Studios |
| **Sjanger** | Soul |
| **Selskap** | Cadet |
| **Produsent** | Samuel Charters |
|
| Terry Callier-kronologi |
| *The New Folk Sound of Terry Callier*(1968) | *Occasional Rain* | *What Color Is Love*(1973)
 
 |

***Occasional Rain*** er det andre studioalbumet til den amerikanske visesongaren Terry Callier, gjeve ut i 1972.

Det var det første av tre album Callier gav ut for Cadet Records i 1970-åra med produsenten Charles Stepney. Åtte år tidlegare hadde Callier spelte inn eit visealbum med coverlåtar, men det vart først gjeve ut i 1968 og selde dårleg, sidan visebølgja då hadde lagt seg. I mellom tida spelte Callier på kafear og små klubbar kring i landet, og skreiv songar for andre artistar. Han og partneren Larry Wade skreiv songar for Chess og etiketten deira Cadet, inkludert The Dells-hitten «The Love We Had Stays on My Mind» i 1972. Som følgje av dette fekk han sjølv platekontrakt med Cadet som visesongar. 

*Occasional Rain* er spelt inn som ein suite, men er ikkje heilt eit konseptalbum heller. Mellom fleire av songane finst følgjer, små overgangar som alle heiter «Go Head On». Desse tonar inn og ut forskjellige stader på plata. Stepney sette saman eit band leia av den akustiske gitaren til Callier, med seg sjølv på cembalo og orgel, Leonard Pirani på piano, Sydney Simms på bass og Bob Crowder på trommer. I tillegg syng Minnie Ripperton, Kitty Haywood og Shirley Wahls korvokal.

Innhald
-------

Alle songar er skrivne av Terry Callier, utanom der andre er nemnde.

Side ein| Nr. | Tittel | Lengd |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Segue #1 - Go Head On» | 0:38 |
| 2. | «Ordinary Joe» (Larry Wade, Terry Callier) | 4:19 |
| 3. | «Golden Circle #317» | 3:33 |
| 4. | «Segue #5 - Go Head On» | 0:38 |
| 5. | «Trance on Sedgewick Street» | 6:17 |
| 6. | «Do You Finally Need a Friend» (Chas. Jones, Carry Wade, Terry Callier) | 5:42 |

Side to| Nr. | Tittel | Lengd |
| --- | --- | --- |
| 7. | «Segue #4 - Go Head On» | 0:38 |
| 8. | «Sweet Edie-D» | 5:00 |
| 9. | «Occasional Rain» | 4:03 |
| 10. | «Segue #2 - Go Head On» | 0:38 |
| 11. | «Blues For Marcus» | 3:29 |
| 12. | «Lean On Me» | 6:28 |
| 13. | «Last Segue - Go Head On» | 0:38 |

Medverkande
-----------

* Terry Callier - vokal, gitar
* Sydney Simms - bass
* Robert Crowder - trommer
* Charles Stepney - cembalo og orgel
* Leonardo Pirani - piano
* Kitty Haywood - korvokal
* Minnie Riperton - korvokal
* Shirley Wahls - korvokal

Teknisk
* Charles Stepney - produsent
* Gary Starr - lydteknikar
* Michael Mendel - kunstnarisk leiar, fotografi

Kjelder
-------

* Occasional Rain på Discogs.

1. 1 2 3  Jurek, Thom. Occasional Rain på Allmusic
**Bob Hayes**, eigentleg **Robert Lee Hayes**, (20. desember 1942–18. september 2002) var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar og amerikansk fotball-spelar frå Jacksonville i Florida. Hayes er den einaste idrettsutøvaren som har vunne både OL-gull og Super Bowl.

### Friidrettt

Under sommar-OL i Tokyo i 1964 vann Hayes to gullmedaljar. På 100 meter tangerte han verdsrekorden og vann med tida 10,0. Ei veke seinare sprang han på ankerertappen USA i mål i 4 x 100 meter stafett på ny verdsrekord, 39,0 sekundar.

### Amerikansk fotball

Hayes spelte for Dallas Cowboys frå 1965 til -74. I 1972 vann klubben Super Bowl etter 24-3 over Miami Dolphins, året etter den hadde tapt knipent overfor Baltimore Colts. Hayes spelte i 1975-sesongen for San Francisco 49ers.

### Etterrakst

Hayes vart i 1979 dømd til 10 månaders fengselstraff for narkotikahandel. Seinare vart han rusmisbrukar og enda livet som fattiglus i fødebyen Jacksonville.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bob Hayes» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Bo Gunnar Widerberg** (fødd 8. juni 1930 i Malmö, død 1. mai 1997) var ein svensk skodespelar, filmregissør og forfattar. Han vart nominert til Oscar tre gonger.

Biografi
--------

Bo byrja karrieren sin som forfattar og har utgjeve meir enn sju bøker, der den første, *Høsttermin*, utkom i 1952. Den siste boka, *Den gröna draken*, vart filmatisert i 1966 av Widerberg sjølv.

På 60-talet byrja han å jobbe som filmkritikar og samstundes skreiv han ei rekkje artiklar som kritiserte svensk film. Han etterlyste blant anna ein meir progressiv forteljarstil i svensk film og i 1962 skreiv han debattboka *Visionen i svensk film*. Særleg kritisk var han til Ingmar Bergman sin status og posisjon i svensk film og meinte filmane og historiene hans var for oppkonstruerte og stive.

I 1963 debuterte han sjølv med langfilmen *Barnvagnen* med Thommy Berggren i hovudrolla og med musikk av Jan Johansson. Filmen vart hylla som ein av dei første svenske filmane til å portrettere stresset og pressa av å leve i eit moderne byliv. Same år utkom *Kvarteret Korpen* som vart særs godt teke imot av publikum og kritikarar.

Widerberg var kontroversiell og modig både som filmskapar og person og var òg eit av Stefan Jarl sitt store førebilete. Dei var begge samde i det faktumet at film skulle vere eit resultat av ein slags sosial rapport og engasjement. Widerberg påstod at han sjølv lærde å lage film ved sjølv å sjå film og nøye analysere kvar scene frå byrjing til slutt. Bo Widerberg døydde av magekreft i Båstad i 1997.

Sonen Johan Widerberg er òg skodespelar.

Filmografi
----------

* 1962: *Pojken och draken*
* 1963: *Barnvagnen*
* 1963: *Kvarteret Korpen*
* 1965: *Kärlek 65*
* 1966: *Heja Roland!*
* 1967: *Elvira Madigan*
* 1968: *Den vita sporten*
* 1969: *Ådalen 31*
* 1971: *Joe Hill*
* 1974: *Fimpen*
* 1976: *Mannen på taket*
* 1979: *Victoria*
* 1984: *Mannen från Mallorca*
* 1986: *Ormens väg på hälleberget*
* 1995: *Lust och fägring stor*

Bibliografi
-----------

* 1952: *Hösttermin* (roman)
* 1952: *Kyssas* (noveller)
* 1954: *På botten av himlen*
* 1955: *Kejsaren av Capri* (noveller)
* 1957: *Erotikon* (roman)
* 1959: *Den gröna draken* (roman)
* 1962: *Visionen i svensk film* (essaysamling)

Nominasjonar og prisar
----------------------

* 1996 – Sølvbjørnen i Berlin for *Lust och fägring stor*
* 1971 – Juryeprisen i Cannes for *Joe Hill*
* 1969 – Grand Prize of the jury for *Ådalen 31*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* Arkivert 2008-03-14 ved Wayback Machine.
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Iqbal Bano** (27. august 1935–21. april 2009) var ein pakistansk songar. Ho var kjend for framføringar av klassisk hindustanimusikk, ghazalar, persisk og urdudikting, og filmmusikk.

Bakgrunn
--------

Iqbal Bano blei fødd i Delhi i dåverande Britisk India. 
Mykje av barndommen sin hadde ho i Rohtak, ikkje langt unna Delhi.

Ho var ein elev av Ustad Chand Khan ved Delhi gharana. Han var ein ekspert på klassisk indisk musikk og meir populære songformer som ghazal, thumri og dadra. 
Ustad Chaand Khan henviste henne til All India Radio i Delhi, og ho song på radioen.

I Pakistan
----------

Som syttenåring, i 1952, blei ho gift inn i ein landeigarfamilie i Pakistan, og flytta til Multan. Ektemannen lova at han aldri ville hindra henne frå å opptre, men i staden oppmuntra og støtta henne. Ho blei ei stjerne på 1950-talet, og song fleire songar til urdufilmar som blei klassikarar. Ho framførte songar for kjende pakistanske filmar som *Gumnaam* (1954), *Qatil* (1955), *Inteqaam* (1955), *Sarfarosh* (1956), *Ishq-e-Laila* (1957) og *Nagin* (1959). Ho debuterte med ein offentleg konsert ved Lahore Arts Council i 1957.
Ho hadde også klassiske framføringar på Radio Pakistan.

Ektemannen hennar døydde på 1970-talet, og ho flytta frå Multan til Lahore. Ho var populær i Iran og Afghanistan for framføringa si av persisk lyrikk, og blei ofte invitert til den afghanske kulturtilstellinga Jashn-e-Kabul.
Kongen av Afghanistan sette stor pris på framføringane hennar, og gav henne ein gong ein gyllen vase som takk.
I 1974 blei ho tildelt Pride of Performance av dei pakistanske styresmaktene for sine bidrag til klassisk musikk.

Bano var særleg kjend for si tolking av lyrikken til Faiz Ahmed Faiz. Under styret til militærdiktatoren Zia ul-Haq på 1980-talet blei ho kjend for å framføra songar av han, sjølv om dei var forbodne av styresmaktene på grunn av det nære sambandet hans til den styrta Zulfiqar Ali Bhutto, og Faiz sjølv sat i fengsel. I 1985 framførte Bano det kjende diktet hans «Hum Dekhenge» ('Me skal sjå [dagen som var lova]') for eit entusiastisk publikum på fleire tusen i Lahore. 
Som svar blei ho utestengd frå fjernsyn og alle konsertar med offentleg støtte, men ho mista ikkje populariteten.

Iqbal Bano døydde i Lahore i Pakistan den 21. april 2009, etter kort tids sjukdom. Ho var 74 år.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Iqbal Bano». *The Guardian*. 11. mai 2009. Henta 12. august 2015.
2. 1 2 3 4  Pakistani singer Iqbal Bano dies by M. Ilyas Khan. BBC News website, 22. april 2009. Henta 2. februar 2016
3. ↑  Iqbal Bano: Singer who transformed the genre of the ghazal The Independent newspaper [UK], published 4 May 2009, Retrieved 7 Feb 2016
4. 1 2 3  «Iqbal Bano - ghazal personified», *Dawn*, 22. april 2009, henta 24. september 2017
5. ↑  «Husn-e-Ghazal». The Hindu. 12. mars 2005. Henta 12 August 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Iqbal Bano» frå Wikipedia på engelsk, den 24. september 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* BBC sin nekrolog om Bano
* Offisiell Facebook-fanside
* Nekrolog i The Independent av Ken Hunt

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 62°36′25″S 60°25′00″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Pimpirevbreen** (Pimpirev Lednik) er ein isbre på Livingston Island som flyt søraustover mot Pimpirev Beach. Han ligg vest for Perunikabreen, sør for Tundzhabreen og isskiljet mellom Drakesundet og Bransfieldsundet og aust for Kamchiyabreen. Breen strekkjer seg 5,5 km søraust-nordvest og 1,8 km frå nordvest til søraust. Isbreen går stort sett mot kysten, men fleire stader flyt han inn i South Bay aust-nordaust for Ereby Point.

Han er kalla opp etter Christo Pimpirev, geolog i den første bulgarsk antarktisekspedisjonen i 1987/88 og leiar for seinare nasjonale ekspedisjonar i Antarktis. Det opphavlege namnet, *Pimpirev Ice Wall*, vart gjeve den 29. oktober 1996 til den over 50 meter høge isveggen som går parallelent og stundom opp til 100 meter inn for kysten av South Bay nordaust for Ereby Point. Namnet vart endra i november 2005.

Kjelder
-------

* Bulgarsk antarktisk stadnamnregister. Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. Antarctic Place-names Commission. (detaljar på bulgarsk, grunnleggande data Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. på engelsk)
**Malakkasundet** er eit smalt havområde i Indiahavet som ligg mellom øya Sumatra i sør og Malayahalvøya i Søraust-Asia. Sundet grensar til landa Indonesia i sør, og Malaysia og Singapore i nord. Det strekker seg aust-vest og er 800 km langt. Det meste av sundet er mellom 50 og 300 km breitt, på det smalaste er det berre 2,5 km breitt. Sundet munnar i aust ut i eit randhav til Stillehavet.

Malakkasundet i høve til ulike land og øyar.
Malakkasundet er verdas mest trafikkerte farvatn med ca. 50 000 skipspasseringar i året. Transporten gjennom sundet utgjer nær ein ¼-part av den totale utanrikshandelen i verda. Perioden 1995-2005 var sjørøveri til stor plage for skipstrafikken, med opptil over 200 årlege kapringar. Sidan har kyststatane i området forsterka patruljeringa av sundet, og sjørøveriet har minka mykje.

Kjelder
-------

1. ↑  «Malakkastredet» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Malackasundet» frå Wikipedia på svensk, den 6. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Carl Severin Bentzen** (13. september 1882–10. oktober 1956), til dagleg **C.S. Bentzen**, var ein skreddarmeister og politikar frå Hønefoss. Han representerte einmannskrinsen Kongsberg, Hønefoss og Notodden på Stortinget 1919-21. Han vart vald for Arbeidarpartiet.

Han tok svenneprøven i 1904 og fekk i 1911 handverkarborgarskap i heimebyen. Bentzen var med i formannskapet for Hønefoss frå 1913 til -22, ordførar 1916-19. Åra 1923-25 var han borgarmeister (rådmann) i bykommunen. Stortingsperioden 1919-21 sat han på Stortinget for Arbeidarpartiet, var då sekretær i Næringskomite nr.2. Frå 1931 var han atter formannskapsmedlem i Hønefoss, ein poisjon han mista då NS tok styringa over kommunen. Ordførar i Hønefoss i 1946. 

Bentzen var landsstyremedlem 1915-18 i Arbeidarpartiet. Han var medlem i Apotekkomiteen av 1919 og i Den sivile forsvarskommisjon av 1920. Lokalt var han formann i forsorgsstyret i Hønefoss og i ni år fylkesformann i Buskerud-avdelinga av Det Norske Totalavholdsselskap.

Den 19. september 1944 vart Bentzen arrestert for å ha delteke illegale aktivitetar; Han sat fengsla på Grini til 28.november, deretter i Akershus landsfengsel til han slepte fri den 9. mai 1945.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Jordskjelvet i Haicheng i 1975** var, om rapportane frå Folkerepublikken Kina kan setjast lit til, den fyrste gongen seismologar klarte både å forutseie eit større jordskjelv, og å syte for at ein stor forkesetnad stort sett vart evakuert i tide.

Den 4. februar 1975 vart Haicheng i provinsen Liaoning i det nordlege Kina ramma av eit jordskjelv på 7,0 (eller 7,3 på Richters skala, som då var i bruk). Byen hadde då rundt éin million innbyggarar. Seismologar hadde sendt ut åtvaring om jordskjelvsfaren ein dag i forvegen, og det gjekk ut ordre om evakuering av byen. At dyr oppførte seg uvanleg, bidrog til at ordren i særs stor grad vart fylgd. Evakueringa var fullført 5 1/2 time før jordskjelvet fann stad. 

Jordskjelvet ramma klokka 19.36 lokal tid. Meir enn 2 000 menneske omkom, og mange vart skadde. Det vart meldt om store skadar i Yingkou-Haicheng-området. Mindre skadar vart meldt i Seoul i Sør-Korea.

Jordskjelvet merktest både i Primorskij kraj i Sovjetunionen og på øya Kyushu i Japan.

Kjelder
-------

?
Carl Zeiss Oberkochen (2008)
**Carl Zeiss AG** er eit føretak i Tyskland som lagar optiske system, industrielle måleinstrument og legeutstyr. Det vart grunnlagd i Jena i 1846 av Carl Zeiss, Ernst Abbe og Otto Schott. Det finst i dag to delar av selskapet, Carl Zeiss AG i Oberkochen med viktige dotterselskap i Aalen, Göttingen og München, og Carl Zeiss GmbH som ligg i Jena. Det er den største produsenten av optisk utstyr i verda.

Carl Zeiss er det største føretaket i **Zeiss Gruppe**, ein av to store avdelinga av **Carl-Zeiss-Stiftung**. Zeiss Gruppe ligg i Heidenheim og Jena.

Ein annan avdeling av Carl Zeiss-Stiftung er glasfabrikantane **Schott AG** og *Jenaer Glaswerk* som ligg i Mainz og Jena.

Carl Zeiss er ein av dei eldste eksisterande føretaka for optiske instrument i verda.

Produkt
-------

### Kamera

#### Zeiss Ikon

Det tradisjonsrike namnet Zeiss Ikon atteroppstod då Zeiss introduserte nye Zeiss Ikon i 2004. Dette er eit kamera i klasse med Leica og nyttar òg den same objektivfatninga, Leica M-fatning. Zeiss Ikon er produsert i Japan av Cosina.

### Optikk

#### ZM-objektiv

ZM er objektiv med Leica M-fatning til det nye Zeiss Ikon-kameraet. (Eller, Zeiss Ikon er eit kamera til dei nye ZM-objektiva.) Dei passar òg til andre kamerahus med M-fatning, til dømes Konica Hexar, Cosina Voigtländer Bessa R, Rollei 35RF og Epson R-D. Somme av objektiva vert laga i Tyskland av Carl Zeiss, dei andre i Japan av Cosina.

* Carl Zeiss Distagon T✻ 1:2.8 15 mm  
(Laga i Tyskland)
* Carl Zeiss Distagon T✻ 1:4.0 18 mm
* Carl Zeiss Distagon T✻ 1:2.8 21 mm
* Carl Zeiss C Biogon T✻ 1:4.5 21 mm  
("C" står for "compact")
* Carl Zeiss Biogon T✻ 1:2.8 25 mm
* Carl Zeiss Biogon T✻ 1:2.8 28 mm
* Carl Zeiss Biogon T✻ 1:2.0 35 mm
* Carl Zeiss C Biogon T✻ 1:2.8 35 mm  
("C" for "compact")
* Carl Zeiss C Sonnar T✻ 1:1.5 50 mm  
("C" for "compact" og "classic")
* Carl Zeiss Planar T✻ 1:2.0 50 mm
* Carl Zeiss Tele-Tessar T✻ 1:4.0 85 mm
* Carl Zeiss Sonnar T✻ 1:2.0 85 mm  
(Laga i Tyskland)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Carl Zeiss AG» frå Wikipedia på engelsk, den 4. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Zeiss**

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Martin Mere** er ein innsjø nær Burscough i Lancashire i England på West Lancashire kystslette. Innsjøen er eit stort myrområde som før det vart drenert var den største ferskvassjøen i England.

Historie
--------

Martin Mere vart danna ved slutten av den siste istida, då vatn fylte senkingar i terrenget. Sidan den gong har vassnivået falle og stige. I 1692 starta Thomas Fleetwood frå Bank Hall å grave ein kanal for å drenere innsjøen. Det vart gjort vidare forsøk på å drenere innsjøen i 1780-åra, men det var først på midten av 1800-talet at dreneringa starta effektivt ved hjelp av dampdrivne pumper. Gardar og handelsgartneri vart oppretta i det rike, tørrlagte jordsmonnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin Mere» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Martin Mere: Lancashire's Lost Lake*, W. G. Hale og Audrey Coney. Liverpool: Liverpool University Press, 2005.
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 11. juli 2011, henta 28. mars 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Martin Mere**
**Carla Cristina Paquete Sacramento** (fødd 10. desember 1971) er ein portugisisk tidlegare friidrettsutøvar frå São Sebastião da Pedreira som vart verdsmeister på 1500 meter i 1997 og tok bronsen på distansen i VM 1995.

Aktiv
-----

Sacramento var mellomdistanseløpar og satsa i yngre år både på 800 m og 1500 m. Frå 1995 konsentrerte ho seg mest om 1500 m og vart ved innandørs-VM nummer to på den distansen, slått av Regina Jacobs frå USA. Eit lite halvår seinare tok ho bronsemedaljen på 1500 meter ved friidretts-VM 1995 i Göteborg, bak verdsmeister Hassiba Boulmerka frå Algerie og Kelly Holmes frå Storbritannia.

Under den neste verdsmeisterskapen i friidrett, i Aten den 5. august 1997, vann Sacramento 1500-meterløpet etter å ha slått Regina Jacobs, sveitsiske Anita Weyermann og spanske Maite Zúñiga I spurten. Ei veke seinare sette ho I Zürich personleg rekord på 800 meter med 1.58,94. 8. august 1998 sprang Sacramento sitt livs beste 1500 m då ho i eit stemne i Monaco vart klokka inn på 3.57,7. Ved europameisterskapen i Budapest to veker seinare hadde ho likevel lite å stille opp mot russiske Svetlana Masterkova i innspurten på 1500 m og måtte ta til takke med sølvmedaljen.

Både ved verdsmeisterskapen 1999 og den neste i 2001, kjempa Sacramento lenge om å sikre seg ein medalje på 1500 m. I Sevilla i 1999 vart ho nummer fem og i Edmonton kom ho på fjerdeplass.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Utslått i semifinalane på 800 m (2.02,85=nr 14) og 1500 m (4.05,5 =nr 18)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 11 på 1500 m – 4.09,1. Utslått i forsøka (2.03,74 =nr 26)
* EM 1994 i Helsinki: Nr 6 på 800 m – 2.00,01 og 1500 m – 4.20,6
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje på 1500 m – 4.03,7
* OL 1996 i Atlanta: Nr 6 på 1500 m – 4.03,9
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje på 1500 m – 4.04,2, framom Regina Jacobs (4.04,6)
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 4.12,6, bakom Svetlana Masterkova (4.11,9)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 5 på 1500 m – 4.01,2
* OL 2000 i Sydney: Nr 10 på 1500 m – 4.11,1
* VM 2001 i Edmonton: Nr 4 på 1500 m – 4.03,9
* EM 2002 i München: Nr 12 på 1500 m – 4.17,0
* VM 2003 i Paris: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.13,1 =nr 21)
* OL 2004 i Aten: Utslått i semifinalane på 1500 m (4.10,8 =nr 22)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carla Sacramento» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Carl Peter Værnet** (fødd 28. april 1893 i Aarhus kommune, død  25. november 1965 i Buenos Aires) var ein dansk lege som utførte eksperiment ved Buchenwald konsentrasjonsleir under andre verdskrigen. Han utførte ulike eksperiment der han injiserte hormonar i menn sine testiklar for å prøva å «kurera» homofili. Værnet rapporterte til Gestaposjefen, Heinrich Himmler.

Etter krigen blei Værnet arrestert i Danmark og sikta for krigsbrotsverk. 12. november 1945 fekk han hjarteproblem, og rekna for som sjuk til å stå for retten. Det er seinare sådd tvil ved om han verkeleg hadde slike helseproblem. Sjølv om passet hans var blitt inndrage, fekk han det tilbake slik at han kunne dra til Sverige for å få E-vitaminbehandling. I staden flykta han til Brasil og deretter Argentina, der han budde i mange år under sitt eige namn og fortsette hormonforsking si. Danmark prøvde aldri å få han utlevert.

Kjelder
-------

1. ↑  Olivier Charneux, Les guérir, biography of Carl Vaernet in French, Robert Laffont, 2016 (ISBN 2221190211)
2. ↑  David A Hackett (1995). *The Buchenwald report*. ISBN 0813317770.
3. ↑  Louis-Georges Tin (2008). *Dictionary of Homophobia: A Global History of Gay and Lesbian Experience*. ISBN 1551522292.
4. ↑  Peter Tatchell (5. mai 2015). «The Nazi doctor who experimented on gay people – and Britain helped to escape justice». *The Guardian*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Bo Hilding Martin Lundström** (30. mai 1918–30. juni 2016) var ein svensk langrennar i frå Norsjö kommun, som tok to gullmedaljar under vinter-OL 1948 i St. Moritz i Sveits. Etter bragdene i St. Moritz fekk han tilnamnet "Guld-Martin", eit kallenamn som sidan fylgde han heile livet.

Lundström var også med i ski-VM 1950 i Lake Placid. Etter å ha vorte nummer åtte på 18 km, gjekk han tredjeetappen på det sigerrike svenske staffetlaget som vann VM-gullet med nærare to minuttars margin til Finland. På femmila vart han nummer ni.

Under Vinter-OL 1952 i Oslo fekk han ikkje gå nokon av dei to indivudelle renna. Derimot gjekk han på sisteetappen Sverige inn til bronse, bak dei suverne olympiameistrane frå Finland og nøyaktig eitt minutt bak ankermannen Hallgeir Brenden på Noregs sølvlag.

I SM-sammanhang vann Lundström seks gull-, fem sølv- og fem bronsemedaljar i perioden 1941-57. Han vart også svensk stafettmeister i lag med IFK Umeå sju gongar.

Etter si tid som aktiv dreiv Lundström ein sportsbutikk, *Martins vapen och sport*, i Umeå.

År 1982 byrja han å tevle i veteransamanhang, og har sidan vunne meir enn 30 VM-gull. Så seint som 2008 deltok Lundström, nærare 90 år gammal, i veteran-SM.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Profil med bilete

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin Lundström» frå Wikipedia på svensk, den 15. juli 2012.*
* P.Chr. Andersen:*Den nye olympiaboken*, 1957