recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Elano Ralph Blumer** (fødd 14. juni 1981 i Iracemápolis i delstaten São Paulo) er ein brasiliansk fotballspelar som spelar på midtbanen for Galatasaray i den tyrkiske fotballigaen, og for landslaget til Brasil.

Elano spelte i tre år i storklubben Santos og vann den brasilianske serien med dei i 2004. Same året drog han til Europa og Sjakhtar Donetsk i Ukraina. Etter tre år i Ukraina, der han var med på å vinna serien i 2005 og 2006, vart han kjøpt for 8 millionar britiske pund av Manchester City, 2. august 2007. Etter ein vellukka første sesong, der han vart klubben sin toppskårar i Premier League med 8 seriemål, fekk han problem med å halda ein fast plass på laget i 2008/09-sesongen. 30. juli 2009 skreiv han under for den tyrkiske toppklubben Galatasaray.

Elano debuterte for Brasil sitt A-landslag i oktober 2004. Då han spelte for Brasil mot Noreg 16. august 2006, vart han den første spelaren frå den ukrainske fotballigaen til å spela på Brasil sitt landslag. Han var med på Brasil sitt lag som vann Copa América i 2007.

| * v
* d
* e
Brasil sitt landslag – VM i fotball 2010 |
| --- |
| 
* 1 Júlio César
* 2 Maicon
* 3 Lúcio
* 4 Juan
* 5 Felipe Melo
* 6 Michel Bastos
* 7 Elano
* 8 Gilberto Silva
* 9 Luís Fabiano
* 10 Kaká
* 11 Robinho
* 12 Gomes
* 13 Daniel Alves
* 14 Luisão
* 15 Thiago Silva
* 16 Gilberto
* 17 Josué
* 18 Ramires
* 19 Júlio Baptista
* 20 Kléberson
* 21 Nilmar
* 22 Doni
* 23 Grafite
* Landslagstrenar: Dunga

 | Flagget til Brasil |
|  |
Wallaman-fossen i Girringun nasjonalpark.
**Girringun nasjonalpark** (engelsk *Girringun National Park*, tidlegare *Lumholtz nasjonalpark*, engelsk *Lumholtz National Park*) er ein nasjonalpark i Queensland i Australia. Han ligg om lag 50 km sør-vest for Ingham, 110 km nord for Townsville og 1290 km nord-vest for Brisbane.

Då nasjonalparken vart oppretta i 1994 fekk han namnet Lumholtz, eit namn han hadde fram til 2003. Området rundt Blencoe-fossane blei del av Lumholtz nasjonalpark i 2000. Tre år seinare fekk parken aboriginarnamnet Girringun.

Girringun nasjonalpark har eit flatemål 1538 km² og består i hovudsak av skogar med hardlauvtre, med små lommer av regnskog langs austskråningane og på åstoppane. Tre fjellkjeder dominerer landskapet, som er overstrødd av granittrestar etter eit vulkanutbrot som fann stad for ei 100 000 år sidan. Girringun er mest kjend for den 268 meter høge Wallaman-fossen, den høgaste fossen i fritt fall i Australia.

Kjelder
-------


* What is Girringun? ved girringun.com.au

* *Denne artikkelen bygger på «Girringun National Park» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Girringun nasjonalpark**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Johan Fredrik Feyer** (16. juli 1821–26. juni 1880) var ein norsk industrileiar, fødd og død i Kristiania.

Feyer var son til ein sorenskrivar som frå 1834 hadde embete i Eigersund. Etter å ha avlagt ein dårleg eksamen artium i 1841, reiste Feyer til England og lærte seg å produsere leirvarer. I 1846 vende han tilbake til Eigersund og starta året etter opp ein fabrikk, Egersund Potteri, som laga brunt steinty. Alt frå 1850-åra var Feyer den fremste fabrikanten av steintøy i Noreg.

I 1865 danna han Egersund Fayancefabrik, og drifta vart innretta mot kvitt steintøy. Jamsides fabrikkdrifta var han heile tida på jakt etter nye skjerp og mineral. I 1870-åra fekk han pengevanskar, grunna det mislukka AS Stavanger Grubekompani, og vart slegen konkurs i 1876. Firmaet var selt av skifteretten til eit aksjeselskap. Men fajansefabrikken var likevel solvent, og Feyer vart boden disponent-stillinga. Han avslo tilbodet, valde i staden å flytte til hovudstaden, der han arbeidde som kontorist.

Feyer hadde store kunnskapar kva gjaldt teknikk og naturvitskap, men var mindre oppteken av forretningsdrift og økonomi.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*. IV, bandet. 1952
* Norsk Biografisk Leksikon
El-bilen Buddy
**Buddy** er ein norsk elbil, som vart produsert av Elbil Norge på Økern i Oslo fram til oktober 2011. Ved nedlegginga hadde Buddy 26 % av marknaden i Norge.

Historie
--------

Buddy var sjette generasjon av det elektriske køyretøyet Kewet. Opphavleg vart Kewet utvikla i Danmark der den første modellen kom i 1991. Produksjonen vart flytta mellom Danmark og Tyskland. Då i overkant av 1 000 elbilar var produsert, fordelt på fem utviklingstrinn og seld i 18 land, vart alle rettane overtatt av ElBil Norge AS (het da Kollega Bil AS) i 1998. I nokre år utvikla ElBil Norge elbilen vidare og hausten 2005 kom den nye modellen som først heitte Kewet Buddy Citi-Jet 6, no blir den kalla berre Buddy. 28. oktober 2011 meldte foretaket oppbod etter å ikkje å ha lykkast med å skaffe nok kapital til å ta elbilen internasjonalt. Ved oppbodet var det 33 som arbeidde i selskapet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buddy (elbil)» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2011.*

Referansar
----------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 30. oktober 2011, henta 31. oktober 2011

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* Bilnorge.no si historie om Kewet
* www.elbilnorge.no
**Kristian Kornelius Hagemann Brandt** (8. juli 1831–24. juli 1905) var ein norsk offiser, vegbyråkrat og stortingsmann frå Eidsberg. 

Brandt var son til ein fut. Sjølv gjekk han krigsskulen, eksamen 1840, sekondløytnant i 1. akershusiske brigade i 1852. Etter nokre år i kavaleribrigaden var han knytt til ingeniørbrigaden frå 1863 til 1897, frå 1890 som major. Han var busett i Christiania i perioden 1848-63, i Moss 1863-70, på ny i Christiania 1870-75, i Trondheim 1875-80 og på Fredriksten frå 1880 til -86. I 1897 tok han avskjed frå Forsvaret, etter sju år som distriktsingeniør for Akershus med Gardermoen.

Brandt var tilsett ved Statens Vegvesen 1856-70. I 1866 kom han og J.T. Landmark med framlegg om byggje ei jarnbanelinje mellom Christiania og Fredrikshald, samt ei sidelinje gjennom Indre Østfold. Han kjempa planen fram til vedtak om anlegg av Smaalensbanen i Stortinget i 1873. Brandt er derfor kjend som «Smaalensbanens Fader». Åra 1872-73 var han veginspektør i Akershus.

Han var medlem av bystyret i Moss og seinare i Halden. På stortinga 1865-66 og 1868-69 representerte han valkrinsen Moss og Drøbak. I begge stortingsperiodane var han medlem av militærkomiteen, i den siste bolken som sekretær for komiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Kristian K. Brandt NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Giron Sámi Teáhter** (*Samiska teatern*) er eit svensk samisk profesjonelt, offentleg finansiert teater med sete og eigen scene i Kiruna.

Teateret blei grunnlagt gjennom ei avgjerd i Det svenske Sametinget i 1992 under namnet Sámi teáhter. Det er framleis formelt underlagt det svenske landbruksdepartementet, som står for den statlege reguleringa av anna samisk verksemd. Teateret har i oppdrag å vera eit samlande, turnerande teater for heile Sameland, men særleg i Sverige, og danna grunnlag for samisk kultur og språktilhøyre. Det framfører verk på samisk, men òg på svensk. I 2009 skifta teateret namn til det noverande Giron Sámi Teáhter ('Kiruna samisk teater').

Verksemda blir driven som ein ideell organisasjon med samiska organisasjonar, Kiruna kommune, Storuman kommune, Norrbottens läns landsting og Västerbottens läns landsting som hovudeigarar saman med det svenske Kulturdepartementet. Lillemor Mauritzdotter Nyhlén blei følgd som leiar av Lena Engqvist Forslund frå hausten 2008 til hausten 2014, varpå Ellen Marit Labba tillträdde som fungerande leiar. Hausten 2015 blei Åsa Simma utnemnd til ny teaterleiar.

I tillegg til verksemda i den nordlege hovudregionen har teateret også gjestespelt andre stader, som Dramaten i Stockholm og på Grønland, og har blant anna samarbeidd med Riksteatern.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Giron Sámi Teáhter» frå Wikipedia på svensk, den 8. mai 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Samar |
| --- |
| Historie | 
* Sameland
* Kautokeinoopprøret
* Lappekodisillen
* Felleslappeloven
* Thomas von Westen
* Nærøymanuskriptet
* Fornorskinga av samar
* Samisk religion
* Samisk språkhistorie
* Runebomme
* Siida

 |  Sameland |
| Samfunn | 
* Samiske språk
* Reindrift
* Reinbeitedistrikt og Sameby
* Reindriftsforvalting
* Nasjonaldag
* Flagg
* De samiske samlinger
* NRK Sápmi
* Nordisk sameråd
* Nordisk samisk institutt
* Samisk arkiv
* Samisk høgskole
* Samisk spesialbibliotek

 |
| Kultur | 
* Arkitektur
* Joik
* Duodji
* Kunst
* Musikk
* Museumslag
* Kunstnerforbund
* Kunstnerråd
* Senter
* Vederlagsfond
* Beaivváš Sámi Našunálateáhter
* Samiske kunstnarar
* Litteratur
* Forfattarar
* Musikarar

 |
| Politikk | 
* Sameloven
* Sametinget, Sametingsval og Samiske valkrinsar
* Samerett
* Samerettsutvalet
* Sametinga i Finland, Noreg, Sverige og Russland**·** Samisk parlamentarisk råd

 |
| Delgrupper | 
* Sørsamar
* Umesamar
* Pitesamar
* Lulesamar
* Skoltesamar

* Bygdesamar
* Fjellsamar
* Sjøsamar

 |
| Språk | 
* Sørsamisk
* Umesamisk
* Pitesamisk
* Lulesamisk
* Akkalasamisk
* Enaresamisk
* Kildinsamisk
* Nordsamisk
* Skoltesamisk
* Tersamisk
* Samisk språkforsking

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Banjul** er hovudstaden i Gambia og ligg på øya St. Mary's Island der Gambiaelva renn ut i Atlanterhavet. Byen er ein av dei minste hovudstadene i Afrika, og blir ofte kalla ein diger landsby. I 2014 hadde han eit estimert folketal på 489 000. Den største byen og det økonomiske senteret i landet er Serekunda.

St. Mary's Island ligg mindre enn 1 meter over havet. Delar av byen er dermed utsette for flaum og havstiging.

Historie
--------

Britane grunnla byen i 1816 som ein handelsstasjon og eit utgangspunkt for å nedkjempa slavehandelen. Dei gav han namnet «Bathurst» etter Henry Bathurst, som var britisk minister for koloniane. Namnet blei endra til Banjul i 1973.

Kommunikasjon
-------------

Banjul er den einaste hamnebyen i landet. Saman med peanøttprodukt, som er hovudeksportvara til Gambia, blir òg andre varer som bivoks, palmeolje, palmetrevyrke og dyreskinn frakta ut frå byen. Banjul har òg ein internasjonal flyplass i Yundum, 30 km sørvest for byen.

Byen har samband med det indre av landet og med Senegal via ei ferje som kryssar Gambiaelva til Barra, og av motorvegen Banjul-Serekunda Highway. Det går også ferje til Basse Santa Su opp Gambiaelva.

Monument
--------

Arch 22, Tjuetobogen, er inngangen til Banjul.
Arch 22, Tjuetobogen, er porten til Banjul og bygd til minne om militærkuppet som skjedde den 22. juli 1994. Den boga porten er 35 meter høg og står midt på ein open plass som òg er ein del av monumentet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gambia | Facts, History & News», *www.infoplease.com* (på engelsk), henta 16. februar 2022
2. ↑  «Floods, sewage and crocodiles: the crisis of the Gambia’s sinking city», *the Guardian* (på engelsk), 15. november 2021, henta 16. februar 2022
3. 1 2 3 4  «Banjul | national capital, The Gambia | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), henta 16. februar 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Banjul**

* Kart som viser Banjul og kringliggjande byar
* Banjul hamn Arkivert 2007-02-07 ved Wayback Machine. (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Rydårboka** (latin **Annales Ryenses**) er ei årbok frå mellomalderen som kjem frå Ryd kloster ved Flensburgfjorden. Ho blei skriven i siste halvdel av 1200-talet, og tek for seg dansk historie frå sogetida til 1288. 

Boka er utarbeidd som ei fedrelandshistorie, og gir ei kort samanhengjande forteljing om kvar konge. Frå kong Dan til Svend Estridsen har beretninga nærast krønikeform, men frå og med år 1157 skiftar teksten karakter og blir til ei årbok. Denne oppbygginga følgjer eksempelet frå Lundeårboka. Begge stader nyttar ein eldre kjelder (som Saxo Grammaticus og klostera i Sorø og Colbaz), men boka har også ein del stoff som ikkje er kjend frå andre kjelder.

Årboka inneheld den første dokumentasjon av at fransiskanarar kom til Danmark. Det står at «*1232 ankom gråbrødrene på deres bare ben til Danmark og grundlagde huset i Ribe*».

Den latinske teksten er berre overlevert i eit enkelt avskrift frå mellomalderen, medan ein kjenner heile tre avskrifter på dansk frå same tida. Dei danske tekstane skil seg ein del frå kvarandre. 

Boka har kome til å spela ei vesentleg rolle for yngre årboksarbeid og historieskriving, til dømes er ho nytta av Arild Huitfeldt i verket *Danmarks Riges Krønike*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rydårbogen» frå Wikipedia på dansk, den 4. januar 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rydårbogen - Studér Middelalder på Nettet Tekstkritisk udgave af håndskriftet E donatione variorum 3, 8°, Kongelige Bibliotek, København
* Rydårbogen - Studér Middelalder på Nettet Tekstkritisk udgave af håndskriftet NkS 606, 8°, Kongelige Bibliotek, København
* *Interessen for den danske fortid omkring 1300* i Historisk Tidskrift
* Den Store Danske
**Ryen** er eit strøk i Oslo. Strøket ligg til dels i bydel Østensjø og til dels i bydel Nordstrand.

Namnet
------

Utsikta frå Ryen varde mot aust over Manglerud, 1961. I bakgrunnen Oppsal og Østmarka
Foto:
Truls Teigen / Oslo Museum
 

Strøket er oppkalla etter gamle Ryen gard, som vart riven i 1983, og låg omtrent der Ryenhjemmet ligg i dag. Namnet Ryen er truleg avleitt av **Rugvin** (enga der ein dyrka rug).

Historie
--------

Tidlegare var Ryen ein del av *Oslohverfi* (= Oslogrenda, mellomaldernamnet på distriktet ved Østensjøvannet), og Ryen gard kan vere så tidlig bygd som omkring år 500.

Ein oldtidsveg gjekk opp dei bratte bakkane til Ryen gard. Vegen vart framkjøm for sledar etter at det på 1700-talet vart sprengt bort noko fjell i dalsøkket ved Ryenberget. Speidarar vart sende opp i Ryenberget i 1200, då bøndene på Austlandet reiste seg mot kong Sverre. Det høgaste punktet kalla løytnant Vibe "Ryen Borg" på kartet sitt i 1838, og tidlegare stod det ein varde i nærleiken. Det vert difor gått ut i frå at fjellet var eit viktig militært punkt for Oslo. Toppen heiter framleis *Ryen varde* i dag.

Eit av Oslos vegknutepunkt er Ryenkrysset. Like i nærleiken ligg t-banestasjonen Ryen stasjon. T-banen har dei austlege vognhallane sine på Ryen.

Sjå òg
------

* Ryenlokket
* Ryenberget skule

Referansar
----------

1. ↑  Sitert fra:
2. ↑  Reidar Fønnebø: *Oldtidsveger* (s. 81 og 86), forlaget Orion, ISBN 82-458-0645-5
3. ↑  «Ryen varde». *Faktaark*. Kartverket. Henta 4. november 2016.
| Bøkene i *Dansen gjenom skuggeheimen* |
| --- |
| * *Stigeren* – (1919)
* *Trolldom i lufta* – (1912, 1922)
* *Vandringa* – (1923)
* *Kongen* – (1920)
* *Dansen gjenom skuggeheimen* – (1911, 1921)
* *Domkyrkjebyggjaren* – (1921)
* *I skiftet* – (1922)
* *Røysingfolke* (1914, 1923)
* *Fjellskjeringa* – (1924)
* *Herdsla* – (1924)
 |

***Stigeren*** (1919) er det fyrste bindet i den episke kronologien til romanserien *Dansen gjenom skuggeheimen* av Kristofer Uppdal. Det var også det fyrste bindet Uppdal gav ut etter at han i 1919 tok opp att arbeidet med serien. Handlinga er lagd til dei fiktive Lifjellgruvene, ein stad i Trøndelag, som har vore utan drift og no skal tømmast for vatn og setjast i ny drift. Eit arbeidslag som er samansett av av bygdegutar og ein erfaren gruveslusk vert danna. Tida er truleg rundt 1890.

Gruver og jernbaneanlegg går igjen i romanverket. Her Bjørnfjell stasjon på Ofotbanen. Foto: Wilse

Hovudpersonen i boka er *Arnfinn Landsem*, og han er stiger, dvs. arbeidsformann. Ved at undertittelen til boka presenterer han som «*Tørber Landsems far*» vert det tydeleggjort at Arnfinn er opphavet og byrjinga til det som skal skje framover i romanserien. Tørber Landsem vert etter kvart hovudperson i fire av dei seinare bøkene i serien: *Kongen*, *Domkyrkjebyggaren*, *I skiftet* og *Herdsla*. Stigeren representerer vilje, kraft og pågangsmot, eigenskapar som Uppdal såg på som karakteristiske for rallartypen. Leif Mæhle karakteriserer dette fyrste bindet som «ei av dei mest intense bøkene Uppdal har skrive», med indre dramatikk og ytre spenning. Kollisjonen mellom alkoholvanane til arbeidarane og avhaldskulturen til bondesamfunnet skaper også situasjonar. I skildringa av Arnfinn sin motgang i ekteskapet med den sytande Petenilla, og av eit mytteri mot han i arbeidsflokken, skaper forfattaren eit bilete av den store rallaren som ein kjempe av mytiske dimensjonar, med store krefter, og eit stort fall. Sonen Tørber, som etter kvart vert ein av hovudpersonane i verket, hissar fyrst arbeidarane opp mot faren, og forsøkjer deretter å verje han. Denne dobbelskapen kan sjåast på som eit fyrste signal om vegval som gjennomgåande leiemotiv i verket.

Uppdal hadde sjølv ein morbror som heitte Arnfinn Landsem, og forfatteren hadde også eigne gruvearbeidarerfaringar frå unge år, då sinkgruva Skrattåsgruva i Egge skulle tømmast for vann og setjast i drift. Dette må sjåast på som bakgrunnsmateriale, for det er neppe noko direkte sjølvbiografisk i handlinga.

Fotnotar
--------

1. ↑  Hovudkjelda for omtalane av dei enkelte binda i verket er Leif Mæhle sine føreord til kvart bind i nyutgåva frå 1985–1991 og presentasjonen av romanane på nettstaden uppdal.no
2. ↑  Resonnementet er henta frå *Norges litteratur. II: Tid og tekst 1184–1935* av Willy Dahl (Aschehoug, 1984. ISBN 82-03-10571-8).
Ruinen av MargaretakyrkjaFoto: Dag Bertelsen

**Margaretakyrkja** var ei kyrkje i Borgundkaupangen i mellomalderen. Kyrkja låg nær sjøen på eit nes ved Klokkarsundet.

Kyrkja og presten er omtala i 1309. I Aslak Bolts jordebok (1432) er det ikkje ført jordegods for kyrkja. I 1587 er kyrkja omtala som øyde.

Dette var ei steinkyrkje med marmorkvader. Skipet var rektangulært, men ikkje noko separat kor lot seg påvise ved ei utgraving i 1912. Stein frå ruinen vart brukt til å utvide *Peterskyrkja* (dagens Borgund kyrkje) i 1632. Resten av ruinen er i dag synleg eit par hundre meter aust-søraust for Borgund kyrkje.

Kjelder
-------

* St. Margarets kirke — Borgund Arkivert 2021-10-26 ved Wayback Machine. på nettstaden «Middelalder på Sunnmøre»

* *Denne artikkelen bygger på «Margaretakirken (Borgund)» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2020.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Diplomatarium Norvegicum XV:1
2. ↑  Side 131 og 135–136.
3. ↑  Norske Rigs-Registranter II, s. 700.
4. ↑  Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Møre og Romsdal fylke (Riksantikvaren, 2016), s. 21.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Margaretakyrkja i Borgund i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Stille vatn** er ein periode i sjøen utan tidvasstraumar. Dette skjer vanlegvis nær høgvatn og lågvatn i det retninga på tidvasstraumane snur. Tidvasstabellar indikerer når det er flo og fjøre ved hamner og andre stader. Stille vatn kan reknast ut nøyaktig i dei fleste regionar ved hjelp av tidvasstabellar eller straumtabellar kombinert med anten eit tidvassatlas eller symbol på sjøkart.

For dykkarar er det mykje lettare og symje og halde seg i ro når det er stille vatn, og det er mindre sannsynleg at dei driv bort frå ein båt eller frå land. Stille vatn kan derimot redusere sikta under vatn, sidan det ikkje er noko straum som fjernar sand og gjørme. Bortsett frå under straumdykking, er det vanleg at dykkarar planlegg dykka sine etter stille vatn i farvatn der tidvasstraumane kan vere sterke.

I somme delar av verda oppstår ikkje stille vatn samstundes med høgvatn eller lågvatn. Dette skjer i mange elve munningar der ein stor bukt, vik eller elv har ei lita opning ut mot havet, slik som The Rip mellom Point Nepean og Point Lonsdale i Victoria ved innløpet til Port Philip Bay i Victoria i Australia eller Gibraltar ved innløpet til Middelhavet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Slack water» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   The American Practical Navigator, s. 139
2. ↑  Sport Diving, British Sub Aqua Club, ISBN0091638313, s. 167
**Maren** er ein innsjø i det sentrale Södertälje aust i Södermanland i Sverige. Innsjøen er i dag grave saman med austersjødelen av Södertälje kanal, noko som inneber at vatnet til innsjøen i dag er brakkvatn. Maren ligg mellom Slussholmen og Strandgatan, og ved den andre breidd ligg Marenplan.

Bakgrunn
--------

Å gjere vassvegen gjennom Södertälje farbar har vore ein høgprioritert oppgåve sidan vikingtida. Så langt tilbake i tida hadde likevel ikkje landhevinga gjort neset heilt umogeleg å passere for sjøgåande fartøy – ein kunne enno slepe båtar over dei grunnaste partia.

På 1400-talet stod Engelbrekt bak arbeid med å reinse opp i, og grave i kanalen. Arbeidet vart likevel ikkje fullført. Karl XI tok opp att arbeidet, og fekk bygd kanalen mellom Maren og Igelstaviken. Denne kanalen vart likevel dårleg halden ved like, og med tida forfall han. Restar av han er enno synlege einskilde stader, slik som delen som ligg mellom hovudkontoret til Scania og Pershagen, der det enno stort sett er open vassveg.

Det var til slutt under Erik Nordewall leiing at kanalen mellom 1806 og 1809 at kanalen fekk ei opning, og vart farbar heile vegen frå Mälaren til Austersjøen. Kanalen fekk likevel eit litt anna lægje, som medførte at Maren vart mindre viktig som vassveg.

Maren i dag
-----------

Debatten om i kva grad det skal byggjast ny bru over innsjøen eller ikkje har vore ført i fleire år. Sidan den gamle brua vart riven på grunn av høg alder, har trafikken vore tvinga til å køyre gjennom bykjernen av Stockholm, eller over Mälar- eller Saltsjöbron, noko som har medført store omvegar for biltrafikken.

Kritikarar av bygging av ny bru meiner til dels at kostnadane vil bli urimeleg høg i tilhøve til gevinstane i til dømes tid. Ein meiner òg at Södertälje er ein av dei få stedane ein kan leggje til med båt på så sentrale stader som det Maren og Marenplan er. Som eit kompromiss vart det vedteke å byggje ei gang- og sykkelbru, som skulle fjernast sommarhalvåret, slik at ein på den måten kunne halde høva for å bruke båt til og i det sentrale Södertälje. Etter fleire rundar vedteke ein at brua likevel skulle vere der året rundt.

Det fanst planar frå kommunen om å fylle igjen Maren for å gjere plass til eit kjøpesenter. Ein rekna at det var stort behov for fleire butikklokalar i sentrum av Södertälje, og det er avgrensa med nye utbyggingshøve. Å kjøpe inn bygningar for å konvertere dei til butikklokale var rekna som vanskeleg, og fleire butikkar ville tyde fleire arbeidsplassar. Planane om å byggje eit kjøpesenter der Maren ligg, støytte på stor motstand lokalt, og Södertäljes politikarar har no skrinlagt forslaget.

Södertäljes gjestehamn ligg inntil *Tullbacken* i ytre Maren. Det er ei særs populær gjestehamn, mellom anna på grunn av det strategiske lægjet. I nærleiken av gjestehamna finn ein sentralstasjonen Södertälje C, og slusa som knyter Austersjøen og Mälaren saman.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maren (innsjø)» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2012.*

Koordinatar: 59°11′25″N 17°37′54″E﻿
Skogkledde fjellsider i Pakistan.
Sporvar på hustak i Pakistan.
**Pakistansk natur** reflekterer eit nokså tørt klima med høge fjell i nord og varmare område i sør.

Medan fjellsidene i nord er dekte av skog, er plantelivet elles i Pakistan prega av gras og buskvekstar, med få og spreidde tre. I vest veks plantar tilpassa eit tørt klima, medan ørkenområda har svært få plantar. Langs kysten i sør veks mangroveskog.

Når det gjeld dyr ligg Pakistan på grensa mellom den orientalske og den palearktiske regionen. Landet har over 150 pattedyr-, over 174 krypdyr-, over 730 fugle- og 16 amfibieartar. 

I fjella i nord lever brunbjørn, kragebjørn, blanfordrev, pipehare og den utryddingstruga snøleoparden. Landet har klauvdyr som steinbukk, besoargeit, tahrgeit, skruegeit (markor) og sauen urial (vestasiatisk muflon). På sletter og i skog lever nilgau og indiaantilope, rhesusape og languren hulman. I ørken og halvørken lever villesel, dorkas- og persiagaselle, rovdyr som gullsjakal, bengalrev og raudrev og gnagarar som hamster, ørkenrotte, springmus og stort holepiggsvin. Landet huser fleire skjelpadder, agamar og gekkoar.

I Indus finn ein dei truga artane indusdelfin og den langsnuta krokodillen gavial, medan ein finn dugong og 12 kvalartar langs kysten. Langs elvebreidda og kysten finn ein ei rekkje våtmarksfuglar om vinteren eller under trekk. Landet har rovfuglar som svartglente, kvitaugevåk, kongeørn, rajafalk og gribbar som bengal, gåsegribb, lamme- og åtselgribb som standfuglar.

Kjelder
-------

* 

* «Pakistan» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pakistansk natur**
|  |
| --- |
| ***«Still Breathing»***  Song av Samanta Tīna |
|  |
| **Land** | Latvia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 28. november 2019 |
| **Sjanger** | Elektropop, EDM, dubstep, trap |
| **Lengd** | 03:06 |
| Låtskrivar(ar) | Aminata Savadogo, Samanta Tīna |
|

**«Still Breathing»** (norsk 'pustar framleis') er ein engelskspråkleg elektropopsong frå 2020 med den latviske songaren Samanta Tīna. Ho skreiv songen saman med Aminata Savadogo. «Still Breathing» vann den latviske songtevlinga *Supernova 2020* og skulle ha vore det latviske bidraget til Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Eurovision Song Contest
-----------------------

«Still Breathing» vart spela inn 28. november 2019, og var eit av 126 bidrag som vart sendt inn til den latviske songtevlinga *Supernova 2020*. *Supernova* vert arrangert av kringkastaren LTV, og vinnaren får representere Latvia i Eurovision Song Contest. Songen var ein av 26 som vart plukka ut til tevlinga, og han vart offentleggjord 9. januar 2020.

I finalen av *Supernova* 8. februar 2020 fekk «Still Breathing» flest røyster av sjåarane og vann tevlinga. «Still Breathing» vart dimed det latviske bidraget til Eurovision Song Contest 2020.

I januar 2020 vart Latvia trekt ut til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest, som skulle ha vore arrangert torsdag 14. mai i Rotterdam Ahoy. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 vedtok EBU å avlyse Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av infeksjonssjukdomen covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Kjelder
-------

1. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
2. ↑  Still Breathing på Apple Music
3. ↑  «Latvia: LTV confirms a record 126 entries received for Supernova 2020» (på engelsk). 21. november 2019. Henta 11. februar 2020.
4. ↑  «Latvia: Markus Riva among shortlisted acts for Supernova 2020» (på engelsk). 9. januar 2020. Henta 11. februar 2020.
5. ↑  «Latvia chooses Samanta Tīna for Eurovision 2020». www.eurovision.tv. 8. februar 2020. Henta 11. februar 2020.
6. ↑  «Latvia: Samanta Tina wins Supernova 2020 with "Still Breathing"» (på engelsk). 8. februar 2020. Henta 11. februar 2020.
7. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Still Breathing» frå Wikipedia på bokmål, den 13. desember 2021.*
| Rennes |
| --- |
| Horisonten til RennesHorisonten til Rennes |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Rennes |
| **Byvåpenet til Rennes** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | FrankrikeBretagne Ille-et-Vilaine |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  50,39 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik - Storbyområde | 206 229   4 092/km² 521 188 |
| Koordinatar | 48°06′53″N 1°40′46″W﻿Koordinatar: 48°06′53″N 1°40′46″W﻿ |
| Høgd over havet | 30 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** Offisiell nettside |
| Plassering |
| Plassering av  RennesPlassering av Rennes |

**Rennes** (gallo *Resnn*, bretonsk *Roazhon*) er ein by nordvest i Frankrike og aust i Bretagne. Rennes er hovudstad i regionen Bretagne og *préfecture* (hovudstad) i departementet Ille-et-Vilaine.

Folketalet i Rennes er etter ei folketeljing i 1999 på 206 229, og i 2004 estimert til 209 100. Storbyområdet til Rennes har 521 188 innbyggjarar (1999). Innbyggjarane i Rennes vert kalla Rennais.

Geografi
--------

Det gamle sentrumet i byen er bygd på ein ås, der nordsida ligg høgare enn sørsida. To elvar møtes i byen, Ille og Vilaine.

Historie
--------

Der elvane Ille og Vilaine renn i hop grunnla det armoriske folket **Redones** i det første hundreåret fvt. byen **Condate**. Arkeologiske utgravingar har funne mange myntar som dei gav ut, mellom anna den såkalla Amanlisskatten, som vart funne i 1835. Desse myntane kan ein sjå på museum i Rennes.

Redonerane slo seg saman med gallarane mot Roma i år 57 fvt. som vart forrådt av Crassus. Romerske sendebod vart teke til fange i byen, noko som fekk Julius Cæsar til å sende troppar til området. År 52 fvt. slo mange redonarar seg saman med Vercingetorix sine troppar, men området kom snart heilt under romersk styre. Romarane kalla Rennes for **Condate Riedonum**. Byen låg strategisk til nær via Osismii. Undre trugsel for invasjon på 200-talet vart det reist ein teglmur rundt heilt byen, og han vart kjend som *den raude byen*.

I mellomalderen var Rennes folkesett av bretonarar, og var frå 851 ein del av Bretagne.

I moderne tid er Rennes kjend for rettssaka mot Alfred Dreyfus som fann stad her.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rennes**

 Reiseguide for Rennes frå Wikivoyage
* Parlement de Bretagne
* Bilete av Rennes
* Rennes for vitjande
* Fleire bilete av Rennes[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Margaret Bingham** (1740–27. februar 1814) var ein britisk målar og forfattar. Ho var hertuginne av Lucan i Irland.

Liv
---

Dottera Anne Bingham måla av Joshua Reynolds i 1786.
Margaret var dotter av James Smyth. Ho var fødd i Devon som den yngste av to systrer. I 1760 gifta ho seg med Charles Bingham som blei utnemnd til baron Lucan i 1776 og den første jarlen (*earl*) av Lucan i 1795. Bingham døydde i 1814 ved St James's Place i London. Ho hadde fem overlevande barn: Lavinia, som gifta seg med den 2. jarl Spencer i 1781, Eleanor Margaret som gifta seg med Thomas Lindsay, Louisa og Anne, som døydde ugifte, og Richard, som arva jarletittelen.

Virke
-----

Bingham byrja måla minatyrbilete om lag 1771. Ho måla hovudsakleg portrett av familiemedlemmer og kopiar av andre sine verk. Mange av desse tilhøyrde vener, som hertugen av Portland og kunstamlaren Horace Walpole. I Paris fekk ho tilgang til Palais-Royal der ho kunne kopiera kunst som tilhøyrde hertugen av Orléans. Hertuginna måla også landskap, stilleben og brukte seksten år på å illustrera dei historiske skodespela til Shakespeare.

Lady Margaret Bingham var også forfattar. Om lag 1778 gav ho ut *Verses on the Present State of Ireland*. Ho brukte løyndenamnet «Lady L—»n for Dublin-utgjevinga og «A Lady» i London.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7  =Bingham, Margaret, *Dictionary of National Biography*. London: Smith, Elder & Co. 1885–1900.
2. 1 2 3 4  «Margaret Bingham». *Orlando*. Cambridge University Press. Arkivert frå originalen 4. januar 2014. Henta 28 July 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Margaret Bingham» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lady Elizabeth Herbert and her son, Charles, by Margaret Bingham, Countess of Lucan Arkivert 2013-07-28 ved Archive.is, on card, inscribed & signed, circa 1777, after the 1775 original by Sir Joshua Reynolds from Elle Shushan Fine Portrait Miniatures
* Sir Philip Sidney (1554-1586), miniatyrportrett av Margaret Bingham ved mutualart.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* ULAN

 |
**Margaret Sophia Green Kvikne** (1850–1894) var ei prestedotter frå York i England som kom til Noreg for å drive med fjellklatring. Ho gifta seg med hotelleigar og fjellførar Knut Kvikne i Balestrand i 1890.

Kvinneleg pioner
----------------

Kviknes Hotel i Balestrand
Det var eit miljø for fjellklatring i området der Margaret Sophia Green voks opp. Fjellklatrar og noregsven William Cecil Slingsby var frå same området. Då Margaret kom til Noreg for fyrste gong i 1886 hadde ho allereie mykje klatreerfaring, blant anna frå fleire turar til Alpane.

I 1886 vart Margaret Sophia Green den andre kvinna som klatra til toppen av Romsdalshorn. Seinare vart ho også den første kvinna på toppen av Store Styggedalstind (1888). Ein planlagt tur til Store Skagastølstind vart avlyst grunna dårleg vêr, og norske Therese Bertheau vart den første kvinna på «Storen» i 1894.

I 1888 skreiv Margaret Sophia Green som første kvinne i Den Norske Turistforenings Årbok. Teksten heitte: «A Visit to the Hurungtinder in 1888».

Den engelske kyrkja
-------------------

Den engelske kyrkja i Balestrand
Margeret Sophia Green Kvikne fekk tuberkulose og levde berre i 4 år etter at ho gifta seg med Knut Kvikne. Før ho døydde gav Knut Kvikne kona si eit løfte om å byggje ei engelsk kyrkje i Balestrand. Kyrkja fekk namnet St. Olafs Church og vart ferdigstilt i 1897. Inne i kyrkja finn ein eit måleri av hotellfrua og fjellpioneren, og ei minneplate med eit sitat frå Davidssalmen: «The Mountains shall bring Peace».

Kjelder
-------

* Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane Arkivert 2016-04-04 ved Wayback Machine.
* Margaret Sophia Green, Den Norske Turistforenings Årbok, "A visit to the Hurrungtinder in 1888".[*daud lenkje*]
* Anne Mette Vibe: Therese Bertheau – Tindestigerske og Lærerinde
* NRK Fylkesleksikon: Margaret Sophia Green Kvikne
* NRK Fylkesleksikon: Knut Kvikne
* NRK Fylkesleksikon: St. Oafs kyrkje
* Margrethe Henden Aarass og Sigurd Vengen, Kulturhistorisk leksikon: St. Olafs kyrkje – Engelskkyrkja (Også på Digitalt Fortalt)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
Phileas Fogg av Alphonse de Neuville & Léon Benett (1873)
**Phileas Fogg** IPA-uttale (/ˈfɪliəs ˈfɒɡ/er ein oppdikta engelskmann som er hovudpersonen i romanen *Le tour du monde en quatre-vingts jours* (*Jorden rundt på åtti dager*) som blei gjeven ut av Jules Verne i 1872. 

På grunn av eit veddemål legg Fogg av garde for å visa at det gjekk an å reisa rundt jorda på åtti dagar. 
Med seg på reisa har han tenaren sin, den tidlegare sirkusakrobaten Jean Passepartout, detektiven Fix og den unge indiske enkja Aouda.

Reisa hans har inspirert fleire andre til å prøva å gjera henne etter, mellom anna Nellie Bly og Michael Palin. Namnet er òg blitt brukt av mange selskap knytte til reise eller eksotiske stader, til dømes hotell, reisebyrå og restaurantar.

Phileas Fogg blei spelt av David Niven i filmatiseringa frå 1956 av Pierce Brosnan i filmatiseringa frå 1989, og av Steve Coogan i Disney-filmatiseringa frå 2004.

Kjelder
-------

1. ↑  François Angelier (2006), *Dictionnaire Jules Verne. Entourage, personnages, lieux, œuvres.* (på fransk), Paris: Pygmalion, s. 1195, ISBN 2-85704-870-X

* *Denne artikkelen bygger på «Phileas Fogg» frå Wikipedia på engelsk, og «Phileas Fogg» frå Wikipedia på fransk den 7. oktober 2018.*
**Niels Mathias Rye** (24. august 1824–6. februar 1905) var ein norsk embetsmann, stortingsrepresentant og statsråd.

Rye var fødd i Bø i Telemark, far hans var offiser. Sjølv vart han student i 1841 og cand. jur. i 1846. Frå 1847 arbeidde han i indredepartementet, siste tre åra, 1857-60, var han byråsjef i generalpostdireksjonen. Deretter var han tilsett i marine- og postdepartementet, ekspedisjonssekretær frå 1863. År 1869 vart han amtmann i Søndre Bergenhus. Frå 1877 var han amtmann i Bratsberg og i perioden 1880-1905 stiftamtmann i Kristiania. Han var i 1877 formann i ein kongeleg kommisjon om «abnormskolevæsenet».

1877-79 var Rye stortingsrepresentant for Bergen. Han var medlem av vegkomiteen.

I fem døgn var Rye statsminister i Noreg, i overgangen mellom Selmer-regjeringa og Schweigaard-regjeringa, frå 29. mars til 3. april 1884.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* regjeringen.no
* Biografisk informasjon om Niels Rye NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* KulturNav

 |
**Iktar(a)** eller **ektar(a)**, som tyder 'ein streng', er eit indisk folkemusikkinstrument som blir brukt i store delar av Sør-Asia som bordun- eller rytmeinstrument for å akkompagnera song. Instrumentet er laga av ein kalebass, kokosnøtt eller resonanskasse av tre dekt med skinn som ein har gjort fast ein todelt hals i og spent ein streng frå. 

Iktar-spelaren held instrumentet om halsen like over resonanskassen og klimprar på strengen med peikefingeren på same handa. Om han dansar samtidig kan han halda resonanskassen med andre handa som han gjerne også held små bjøller i. Desse gjev lyd medan han slår handa mot kassen. Dersom han pressar dei to delane av halsen mot kvarandre blir strengen lausare, og lyden blir lågare.

Det finst ulike iktar-storleikar – sopran, tenor og bass. Bass-iktar blir tidvis kalla *dotar(a)* og har gjerne to strengar.

Iktar blir brukt i tradisjonell og moderne musikk i Bangladesh, India og Pakistan. Han blir mellom anna brukt til religiøs musikk, som baul, kirtan og sufimessing, og til folkemusikk som bhangra.

Galleri
-------

* Iktarspelar ved grava til baul-fakiren LalonIktarspelar ved grava til baul-fakiren Lalon
* Kvinne med iktarKvinne med iktar

Sjå òg
------

* Tumbi

Kjelder
-------

1. ↑  «Ektar». Oxford Music Online. Henta 18. september 2014. [*daud lenkje*]
2. ↑  «Ektara». Musical Instruments Archives. Arkivert frå originalen 8. september 2014. Henta 15. september 2014.
3. ↑  Lillian Henry. «What is Kirtan Music». Entertainment Scene 360. Arkivert frå originalen 1. juli 2014. Henta 17. september 2014.
4. ↑  Dilip Ranjan Barthakur (2003). *The Music and Musical Instruments of North Eastern India*. Mittal Publications. s. 129–. ISBN 978-81-7099-881-5.

* *Denne artikkelen bygger på «Ektar» frå Wikipedia på svensk, og «Ektara» frå Wikipedia på engelsk den 4. juli 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ektar**
Kart over Russland frå 1725, teikna av Philip Johan von Strahlenberg og Johan Anton von Matern
**Philip Johan von Strahlenberg** (1676-1747) var ein svensk general av tysk opphav som føretok viktige bidrag innan kartografi i Russland. Han var den første som lanserte ideen om Uralgrensa, som gjorde Uralfjella og ulike elvar til den austlege grensa for Europa. Han fekk seinare dette framlegget godkjend av den russiske tsar.

Strahlenberg føretok også banebrytande arbeid innan samanliknande forsking omkring altaiske språk. Han var den første til å fremja hypotesen om ein altaisk språkfamilie.

Von Strahlenberg var fødd i Stralsund i Sverige, i dag i Mecklenburg-Vorpommern i Tyskland, som Philip Johan Tabbert. Han gjekk inn i den svenske hæren i 1694 og blei utnemnd til kaptein i 1703. I 1707 blei han adla og tok namnet von Strahlenberg. Han kjempa i Den store nordiske krigen og blei teken til fange av dei sigrande russiske styrkane ved slaget ved Poltava i 1709. Som krigsfange blei han send til Tobolsk, der han budde frå 1711 til 1721. I denne perioden studerte han geografien til Sibir og språka og skikkane til dei lokale folka. 
Etter å ha kome tilbake til Stockholm i 1730 gav han ut boka *Das Nord- und Ostliche Theil von Europa und Asia* om studiane sine. Som del av bokarbeidet laga Strahlenberg og Johan Anton von Matérn nye kart over heile Russland. Han føreslo også ei ny grense mellom verdsdela Europa og Asia i territoria til Russland. Denne grensa følgde toppane til Uralfjella, gjekk vestover langs ei mindre fjellkjede, og følgde vestbreidda av Volga til 49. breiddegrad og deretter Don til Svartehavet.

Asteroiden (15766) Strahlenberg er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

1. ↑  Egbert Jahn (2015). *International Politics: Political Issues Under Debate -, Volume 1*. Springer. s. 21.
2. ↑  Philipp Johann von Strahlenberg (1730). *Das Nord-und Ostliche Theil von Europa und Asia* (på tysk). s. 106.

* *Denne artikkelen bygger på «Philip Johan von Strahlenberg» frå Wikipedia på bokmål og «Philip Johan von Strahlenberg» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Philip Johan von Strahlenberg i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Bilete frå staden
**Hummelfjell-ulukka** var ei flyulukke som ramma Braathens S·A·F·E den 7. november 1956.

Eit Heron passasjerfly, LN-SUR frå Værnes flyplass ved Trondheim til Fornebu ved Oslo, styrta på Hummelfjell i Hedmark eit par mil sør for Røros. Flyet hadde 10 passasjerer og eit mannskap på to. Ein passasjer og kapteinen omkom. Ulukkesårsaka var uvanlig sterk ising og ein kraftig nedadgående luftstrøm.

Flyulukka fikk stor mediemerksemd ettersom ein av passasjerene var den kjende radiomannen Rolf Kirkvaag. Han heldt håpet oppe hjå dei overlevande med konkurransar og song, og gjekk etter hjelp i den djupe snøen sjølv om han hadde brekt ein ankel. Han nådde fram til folk i grenda Hodalen i Tolga.

Kjelder
-------

1. ↑  Aftenposten Morgen 9. november 1956

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hummelfjell-ulukka» frå Wikipedia på svensk, den 22. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------



* Aviation Safety Networks omtale
* Ulykken 50 år senere – ein passasjer forteller
* Tilbake på ulykkesstedetMall:Død lenke[*daud lenkje*]
**Rens Blom** (fødd 1. mars 1977) er ein nederlandsk, tidlegare friidrettsutøvar frå Munstergeleen som deltok i stavhopp. Han vart verdsmeister i øvinga under 2005-meisterskapen i Helsingfors. Blom er den einaste nederlendaren som har vunne ein gullmedalje i ein verdsmeisterskap i friidrett. Han har den nederlandske rekorden i stavhopp på 5,81 m.

### Aktiv

Blom sette personleg rekord med 5,75 m i 2000-sesongen. Han lukkast ikkje å nå finalen i stavhopp under olympiaden same året. Dei neste åra lukkast han ikkje forbetre sin personlege rekord, og vart utslått i kvalifiseringshoppinga under dei store internasjonale meisterskapane. Fyrst i 2004-sesongen svinga han seg over større høgder, og sette i byrjinga av juni månad ny nederlandsk rekord med 5,81 m i Zaragoza, ein rekord som framleis står i 2013. Under OL i Athen 2004 vart han nummer ni.

Stavhoppfinalen under VM 2005 i Helsingfors vart avvikla under vanskelege tilhøve. På ei regnvåt bane overraska Blom stort med å vinne gullmedaljen, ettersom han var den einaste som klarte 5,80 meter.

Frå 2006 var Blom plaga med ulike skadar. Han tevla ein del gjennom 2007-sesongen, men la opp året etter. Blom vart nederlandsk meister i stavhopp sju gongar; 2001-05 og 2007-08.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (5,65 m -nr 15)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 13
* EM 2002 i München: Utslått i kvalifiseringa (5,25 m)
* VM i 2003 i Paris: Utslått i kvalifiseringa (5,60 m -nr 14)
* OL 2004 i Aten: Nr 9 – 5,65 m
* VM i 2005 i Helsingfors: Gullmedalje – 5,80 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rens Blom» frå Wikipedia på tysk, den 6. september 2013.*

* *Denne artikkelen bygger på «Rens Blom» frå Wikipedia på nederlandsk, den 6. september 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Amy Mbacké Thiam** (fødd 10. november 1976) er ein senegalesisk tidlegare friidrettsutøvar som vart verdsmeister på 400 meter i 2001 og fekk bronsen på same distansen i 2003.

Aktiv
-----

Thiam forbetra den nasjonale rekorden på 400 m til 50,21 sekundar då ho vann semifinalen under verdsmeisterskapen 2001 i Edmonton. I finalen gjorde ho sitt livs løp og tok gullmedaljen med tida 49,86, to hundredels sekund framom Lorraine Fenton frå Jamaica og ni hundredelar framom meksikanske Ana Guevara. To år seinare presterte Thiam eit nytt toppløp ved VM i Paris og kneip med tida 49,95 bronsemedaljen, klart slått av verdsmeister Guevara og av sølvvinnar Fenton. 

Etter 2003 var Thiam ikkje i stand til å nå finalen i dei største internasjonale meisterskapane. I 2006 vart ho afrikameister på 400 meter etter eit løp på 52,22 sekundar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Utslått i semifinalane (50,77 =nr 13)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane (51,60 =nr 12)
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje på 400 m – 49,86, framom Lorraine Fenton (49,88)
* VM 2003 i Paris: Bronsemedalje på 400 m – 49,95
* OL 2004 i Aten: Utslått i forsøka (52,44 =nr 29)
* VM 2005 i Helsinki: Nr 8 – 52,22
* VM 2007 i Osaka: Utslått i forsøka (54,31 =nr 38)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane (51,70 =nr 14)
* OL 2012 i London: Utslått i forsøka (53,23 =nr 21)
* VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane (52,37 =nr 20)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Amy Mbacké Thiam» frå Wikipedia på tysk, den 1. juni 2018.*

* «Amy Mbacké Thiam» (på engelsk). Olympedia. Henta 16. mars 2023.
**Niels Hertzberg** (13. august 1759–21. oktober 1841) var ein norsk teolog. Størstedelen av prestegjerninga si utførte han i det som i dag er Ullensvang herad i Hardanger i Hordaland.

Hertzberg var presteson, fødd på Finnås, som i dag ligg i Bømlo kommune. I 1776 byrja Hertzberg på Bergens Katedralskole, og i 1778 på Universitetet i København. Han avla teologisk embetseksamen i 1783, og fekk tittelen Cand.theol. I 1786 vart han sokneprest i Kvinnherad, og i 1803 tok han stillinga i Kinsarvik (i dag Ullensvang). Her skulle han verta verande til han døydde. 

Frå 1810 til 1832 hadde Hertzbertg stillinga som prost i Hardanger og Voss. Han representerte Søndre Bergenhus amt på Stortinget i 1814, der han inntok ei stri haldning mot Sverige. Hertzberg var elles opplysningsprest, særleg interessert i naturvitskap, jordbruk, landmåling og han var ein framifrå pedagog. Den 18. august 1812 vart Hertzberg saman med botanikaren Christen Smith og J. Fr. Schouw dei fyrste til å klatra opp på Hårteigen. I 1815 grunnla han eit eige bibelselskap i Ullensvang, som etter 20 år hadde delt ut 600 - 700 biblar og nytestamente. Forkynninga hans var ortodoks.

I 1806 vart Hertzberg medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim for den vitskaplege innsatsen sin. I 1811 fekk han Ridderkorset av Dannebrogordenen. Niels Hertzberg var ein av mange som gjekk til åtak på Johan Sebastian Welhaven sitt dikt «Norges Dæmring». Welhaven svara på åtaket med å skriva diktet *«Til Provst Nils Hertzberg»*.

Hertzberg vart far til statsråden Nils Hertzberg.

Utgjevingar
-----------

* *Provst Peder Harboe Hertzbergs Biographie*, København 1803
* *Noget om Vaccinationen eller Frelsekopperne i Søndre Bergenhuus Amt i Norge, København 1803*
* *Femten Aars meteorologiske Iagttagelser, affattede i Tabeller, tilligemed nogle deraf foranledigede Anmærkninger*, Kristiania 1813
* *Noget om Kingservigs Præstegjeld*, Kristiania 1817-18
* *Oversættelse med Anmærkninger af det Interessanteste af W.H. Breton: 'Excursions in New South Wales, western Australia and Van Diemens Land During the Years 1830, 31, 32, 33'. Med Fortegnelse over hvad Oversætteren har ladet trykke og hans Selv-Biographie*, Bergen 1835
* (*Posthumt:) Af Provst Nils Hertzbergs Optegnelser fra Ullensvang i Hardanger*, Bergen 1902

Kjelder
-------

* Store Norske Leksikon om Niels Hertzberg
* Utdjupande artikkel om Niels Hertzberg. Forfattar: Arne Bugge Amundsen.
* Wikipedia sin artikkel om Hårteigen.
* Biografisk informasjon om Niels Hertzberg NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* KulturNav

 |