recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nevado del Ruiz** (spansk uttale [neβaðo ðel ˈrwis]), òg kjent som **Cumanday** på språket til urfolket, er ein vulkan i det andinske vulkanbeltet i Colombia med eit toppunkt på over 5300 moh.
Han ligg på grensa mellom departementa Caldas og Tolima, omtrent 129 kilometer vest for hovudstaden Bogotá. Det er ein stratovulkan som består av mange lag lava som alternerer med herda vulkansk oske og andre pyroklastiske bergartar. Nevado del Ruiz har vore aktiv i ca. to millionar år sidan tidleg pleistocen eller sein pliocen, med tre store eruptive periodar. Den vulkanske kjegla ein ser i dag vart danna i løpet av noverande utbrotsperiode, som byrja 150 tusen år tilbake i tid. 

Nevado del Ruiz, del av vulkansida i 2011Foto: Daniel Echeverri

Vulkanen genererer vanlegvis utbrot med snøgt flytande straumar av varm gass og faste partiklar eller steinar kalla pyroklastisk straumar. Desse utbrota valdar ofte massive gjørmeskred, laharar, som utgjer trugsmål mot menneske og miljø. Verknaden av eit slikt utbrot aukar sidan den varme gassen og lava smeltar snø og is på vulkansida, og blandar store mengder vatn inn i straummassen. Den 13. november 1985 utløyste eit lite utbrot ein enorm lahar som gravlagde og øydela byen Armero i Tolima. Talet på omkomne blei estimert til 25 000. Denne hendinga vart seinare kjend som Armero-tragedien - den mest dødelege laharen i historisk tid. Liknande, men mindre døyelege hendingar skjedde i 1595 og 1845, beståande av små eksplosive utbrot etterfølgt av ein stor lahar. Vulkanen er ein del av Los Nevados nasjonalpark, som òg inneheld fleire andre vulkanar. Toppen av Nevado del Ruiz er dekt av isbrear. Vulkanen held fram å utgjera eit trugsmål mot dei nærliggande byane og landsbyane, og det er anslått at opptil 500 000 menneske bur i ein risikosone og kan vere i fare ved framtidige utbrot.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nevado del Ruiz» frå Wikipedia på engelsk, den 12. januar 2019.*

Referansar

1. 1 2  www.geoenciclopedia.com Volcán Nevado del Ruiz Características Henta 12. januar 2019
2. ↑  «Nevado del Ruiz volcano updates:». *www.volcanodiscovery.com*. Henta 12. januar 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Henrik Svendsen *Sør-Amerikas mest fryktede vulkan er våknet til live* Blogg på forskning.no, henta 12. januar 2019
* Camp, Vic. «Nevado del Ruiz (1985)». San Diego State University. Arkivert frå originalen 30. april 2012. Henta 12. januar 2019.

 Commons har multimedium som gjeld: **Nevado del Ruiz**
Peis i stova frå plassen Dekko i Torpo i Hallingdal, no kyrkjestugu ved Torpo stavkyrkje. Til pipeløpet er det òg montert ein støypejarnsomn.
Interiør frå Slottet i Oslo, fotografert av Anders B. Wilse i 1926. Rommet har eldstad i murstein med same funksjon som ein kakkelomn eller peis med dører og gnistfangarskjerm. Foto: Oslo museum

Ein **peis** (av lågtysk *pisel*) er ein mura, open eldstad med røykfang, vanlegvis oppført i stein eller tegl og plassert innandørs.

Peisen avløyste åra som eldstad i stovene på Austlandet og i Trøndelag i 1600- og 1700-åra. I ei årestove var åra eit ope bål midt på golvet, og eit hol i taket, ljoren, slapp røyken ut og lyset inn. Peisestovene fekk skorstein til over tak, og på grunn av steinen i sjølve peisen blei mykje av varmen magasinert. I peisestovene låg peisen oftast i eit hjørne, og han tente både til matlaging, som varmekjelde og som lyskjelde. Då stover fekk peis i staden for åre blei ljoren i taket stengd for å hindra uønska varmetap. Dette medførte at denne lyskjelda forsvann, og stovene måtte få lys frå vindauge i veggane. 

I løpet av 1800-åra blei peisen avløyst av jarnomnen til oppvarming, og av komfyren til matlaging.

Kring 1900 blei det moderne å skaffa peis for hygge, først i hyttene til byfolk på landet, seinare òg i stoverom i bymiljø. Moderne peisar kan plasserast både i eit hjørne eller som båspeis på ein flat vegg. Ofte blir eldstaden og pipekonstruksjonen lagt inne i og bak veggen (eller utanfor huset om det er ein yttervegg). Ein vanleg type peis har ein innsats av støypejarn og er omgjeven av luftekanalar som trekkjer kald luft inn gjennom ventilar nede ved golvet og slepp oppvarma luft ut øvst.

I seinare tid er det òg laga utepeisar, som ein kan bruka er til hyggebrenning på terrassar og liknande.

Kjelder
-------

1. ↑  «peis» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Peis» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2020.*
**Peiling** er i navigasjonsamanheng, «det å ta sikte på noko» – eller med andre ord det å finna retninga til noko ved hjelp av eit kompass eller anna dertil eigna peileinstrument. Radar kan til dømes brukast til å finna både peiling og avstand, eller ein kan peila via ein azimutspegel, som er montert på ein gyrorepeater eller kompassrepeater. Omgrepet vert helst nytta i navigasjon, der ein ofte peilar fastpunkt, som landtoningar (fjelltoppar, dalar, jarnbaneknutepunkt etc.), fyrtårn eller mot andre fartøy – det vera seg fly eller båtar. 

Ein peiling kan vera relativ eller sann. Sistnemnde tyder at ein nyttar nord som referanse, og dermed har eit fast punkt å navigera etter. Ei peiling kan dessutan vera krysspeiling, eller ei enkeltpeiling. Ei krysspeiling er ein peiling som har minst to avlesingar, slik at ein kan avgjera posisjonen sin i tilhøve til to fastpunkt. Fastpunkt er objekt med kjend posisjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peiling (navigasjon)» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2020.*

* Hans L. Dragsnes og Norvald Kjerstad: *Navigasjon og navigasjonsmiddel – fordypning i nautiske fag og fiskerifag* – Gyldendal yrkesopplæring 2000. ISBN 978-82-00-45040-5
|  |
| --- |
| ***Put Your Hand in the Hand***  av Oceanfrå albumet *Put Your Hand in the Hand* |
|  |
| B-side | «Tear Down the Fences» |
| **Utgjeve** | Mars 1971 |
| **Innspelt** | 1970 |
| **Sjanger** | Pop, gospel |
| **Lengd** | 2:52 – Single Edit3:53 – Album Cut |
| **Selskap** | Kama Sutra |
| Låtskrivar(ar) | Gene MacLellan |
| **Produsent** | Greg Brown, Ocean |
|
| Ocean-kronologi |
|  | *Put Your Hand in the Hand* | «Deep Enough for Me»(1970)
 
 |

«**Put Your Hand in the Hand**» er ein gospel-popsong komponert av Gene MacLellan og først spelt inn av den kanadiske songaren Anne Murray for det tredje studioalbumet hennar, *Honey, Wheat and Laughter*.

Han vart ein hit singel for det kanadiske bandet Ocean, som gav han ut som tittelsporet på debutalbumet sitt. Singelen nådde andreplassen på den amerikanske *Billboard* Hot 100, og vart den 22. mest selde singelen i 1971. Singelversjonen hadde ikkje med instrumentalpartiet mellom andre refreng og andre vers, og kuttar òg ut nokre repeteringar av refrenget.

Innhald
-------

**7" single**

A1 «Put Your Hand in the Hand» – 2:52  

A2 «Tear Down the Fences» – 2:53

Andre versjonar
---------------

Songen vart spelt av fleire artistar i 1970-åra, som Elvis Presley (som òg spelte MacLellan sin «Snowbird»), Randy Stonehill, Frankie Laine, Donny Hathaway, Joan Baez, Les Humphries Singers og ein tyskspråkleg versjon («Ich fand eine Hand») av Cindy & Bert. Evangelisten Garner Ted Armstrong spelte inn songen i ein episode av *Hee Haw* i januar 1976. Countrysongarane Sandy Posey, Lynn Anderson og Loretta Lynn og The Oak Ridge Boys spelte òg inn songen.

Den sørafrikanske songaren Ray Dylan spelte inn ein versjon til albumet sitt *Goeie Ou Country - Op Aanvraag*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Put Your Hand in the Hand» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juni 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  musica.co.za, henta 10. januar 2014.
Glaserte *pommes d'amour*, 'kjærleikseple'.Foto: «Greudin», 2002

**Glasering** er ein prosess som gjer ei overflate blank ved å dekka henne med glasur. Det kan gjerast innan matlaging, som er omtala her, og keramikk, som er omtala under **glasur**. Ordet er avleia av *glas*.

Ofte kan ein bruka eggekvite og melis til glasering. Ein kan også bruka smør, sukker, mjølk og ein del matoljer.

Glasering av mat for smak er til dømes å ha smelta sukker, sirup, honning eller anna søtemiddel på maten. Dette gjev ein søtleg smak, og kan få ein matrett til å smaka mykje annleis. Døme på matrettar som stundom vert glaserte er and, fenikkel og pinnekjøt (til julemiddagen somme stader på Vestlandet).

Glasering av mat for syn og frambyding vert hyppig nytta i matkonkurransar. Då lagar dei eit bad av gelatin og glukose, og duppar dei kalde rettane i det før dei stiller dei ut. Dette hjelper til at maten held seg fast og på plass, og ikkje misser den friske glansen.

Kjelder
-------

1. ↑  Rattray, Diana. «How To Make a Basic Cake Glaze». About.com. Henta 26. juni 2013.
2. ↑  «Super Easy Ways to Introduce Coconut Oil to Your Diet». Oily Oily. Henta 26. juni 2013.
**Ravensbrück** var ein illgjeten konsentrasjonsleir for kvinner i Nazityskland 90 km nord for Berlin. Leiren blei påbegynt i november 1938 etter ordre frå SS-leiaren Heinrich Himmler, og han stod klar til opning i mai 1939. Våren 1941 blei det oppført ein mindre leir for menn attmed hovudleiren. 

I perioden 1939-45 passerte over 130 000 kvinnelege fangar gjennom leiren, og av desse overlevde berre 40 000. Fangane kom frå heile det tyskokkuperte Europa, men den største nasjonale gruppa var frå Polen. 

Også fleire skandinaviske kvinner var i leiren, som var eitt av måla for redningsaksjonen med Dei kvite bussane våren 1945. I alt blei omkring 7 000 kvinner redda på den måten, ikkje berre skandinaviske, då Folke Bernadotte hadde forhandla seg fram til at aksjonen måtte ta alle sjuke fangar med. 

Leiren blei frigjord 30. april av sovjetiske styrkar, og dei fann endå omkring 3 500 sjuke kvinner og barn pluss nokre hundre menn i leiren. Mange av desse var då så avkrefta at dei døydde i vekene etterpå.

Etter frigjeringa fungerte leiren som kaserne for sovjetiske soldatar heilt fram til 1994. Attmed kasernen blei det reist eit minnesmerke for leiren i 1959. Ved 50-årsfeiringa for slutten på andre verdskrigen i 1995 blei heile området opna for publikum, etter at dei sovjetiske soldatane hadde fare heim.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ravenbrück si offisielle heimeside

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Ravensbrück» frå Wikipedia på dansk, den 17. juli 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Kim Dae-jung

Nobelprisen  

Nobels fredspris  
2000

**Kim Dae-jung** (3. desember 1925–18. august 2009) var ein sør-koreansk politikar som sat som president i Sør-Korea frå 1998 til 2003. I 2000 mottok han Nobels fredspris for arbeidet sitt andsynes Nord-Korea. 

Han vart fengsla fleire gongar grunna arbeidet sitt i den demokratiske opposisjonen til det diktatoriske styret, mellom anna under styret til Park Chung-hee. 

Som president gjennomførte han fleire økonomiske reformer i tråd med ynskjer frå Verdsbanken då landet var midt i den økonomiske krisa som råka Aust-Asia hardt. Han innførte og ein del forandringar som gjorde at dei store konglomerata, chaebol, vart meir ansvarlege og kutta ned på statlege subsidiar til desse. 

Han fekk Nobelprisen for solskinspolitikken, eit forsøk på å betre det bitre forholdet mellom Nord- og Sør-Korea. Mange meiner no at denne politikken har slått feil. Konservative i Sør-Korea kritiserer Kim Dae-jung for solskinspolitikken so vel som for undergangen av fleire chaebol etter reformene hans.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Kim Andersson** (fødd 21. august 1982) er ein svensk handballspelar frå Kävlinge. Han vann ein sølvmedalje med Sverige sitt landslag under Sommar-OL 2012 i London, og deltok i THW Kiel sine tre triumfar i EHF-meisterligaen. Andersson var høgre rykkromspelar.

Andersson byrja og slutta si handballkarriere i Ystad IF. I mellomtida var han aktiv i Sävehof, THW Kiel og Kolding IF. Størst suksess hadde han i Kiel, der han var med om vinne meisterligaen 2007, 2010 og 2012, samt seks seriemeisterskap og fem nasjonale pokalfinalar. Med Kolding vann han to danske seriemeistereskap, heime i Sverige vann han to seriemeisterskap før han i 2022, nær 40 år gammal, lukkast gå til topps i Allsvenskan med Ystad.

Andersson representerte Sverige i 12 internasjonale meisterskapsturneringar i tida 2003-19. Høgdepunktet var sølvmedaljen ved dei olympiske leikane i 2012. Han vart då kåra til beste høgre rykkromspelar, nett som i Handball-EM 2008. Til saman deltok han i 240 landskampar i perioden 2001-19, skåra 824 mål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kim Andersson» frå Wikipedia på tysk, den 13. oktober 2022.*

* «Kim Andersson» (på engelsk). Olympedia. Henta 20. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 35°57′9″N 35°58′9.5″E﻿

**Aqra** (arabisk جبل الأقرع, *ǧabal al-Aqra*); òg kjend som **Safon** i Bibelen, og **Casius** for grekarane) er eit fjell nær munningen til elva Orontes på grensa mellom Syria og Tyrkia, kring 10 km nord for Ras Shamra. 

Aqraa frå den tyrkiske sida.
Fjellet stig bratt opp frå ei smal kystslette, og er eit kjennemerke for sjøfolk i området. Det har også ei lang historie som heilagt fjell. I følgje ugarittiske tekstar var Aqra det heilage fjellet der stormguden Baal (Baal-Hadad i kananittisk mytologi), der palasset hans vart reist av lasurstein og sølv, og der lynet hans slo den nærliggande sjøen (Yam) og Døden (Mot). Fjellet hadde ein kult som heldt til her og i følgje mytologien budde gudinna Anat på toppen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Aqraa» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Robin Lane Fox, *Travelling Heroes in the Epic Age of Homer* (New York:Knopf) 2009, ch. 15:"A Travelling Mountain" s 243-58, assembles a well-referenced cultural history of the mountain, followed in this article.
2. ↑  Fox 2009:244.
**Aqualate Mere** er den største naturlege innsjøen i Midlands i England, og vert forvalta av nasjonalt naturreservat (NNR) av Natural England. Innsjøen er restane etter den førhistoriske Lake Lapworth. Namnet kjem frå angelsaksisk *Āc-gelād* som tyder 'eikelund'.

Aqualate ligg i soknet Stafford i Staffordshire i England, om lag 2 km aust for kjøpstaden Newport i Shropshire. 

Innsjøen er 1,5 km lang og 500 meter brei og er særs grunn. Ingen stader er djupare enn éin meter. Aqualate Mere er eit døme på eit eskersystem (sjeldan i the Midlands) danna av smeltevatnet etter isbrear under den siste istida for om lag 50 000 år sidan. Senkinga som innsjøen ligg i trur ein er ei jettegryte og det høgare landskapet rundt innsjøen består av sand- og grusavleiringar frå isbreen. 

Innsjøen har eit rikt fiske- og fugleliv, med mange overvintrande fuglevilt og hekkande storspove og dobbeltbekkasin. Landområdet rundt innsjøen er òg viktig både botanisk og zoologisk. Her finn ein ilder, vånd, dvergmus og flaggermus som dvergflaggermus, vassflaggermus, børsteflaggermus, skogflaggermus og skjeggflaggermus.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aqualate Mere» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  English Nature om Aqualate Mere
2. ↑  *Staffordshire Regionally Important Geological and Geomorphological Sites Group - Aqualate Mere*, arkivert frå originalen 21. juli 2011, henta 27. mars 2010
**Apurímac** (spansk *Río Apurímac*), *apu*=guddom *rimac*=orakel, talsmann), er ei elv som har si kjelde frå smeltevatn av isbre ved Nevado Mismi, eit 5 597 meter høgt fjell i Arequipa-regionen i sørlege Peru.

Med vatn frå Nevado Mismi gjer Apurímac dermed Amazonaselva til verdas lengste elvesystem. Dei mest fjerne kjeldene er ca. 40 km frå byen Chivay i Colcadalen og mindre enn 160 km frå kysten av Stillehavet.

Apurímac, ikkje langt frå Choquequirao.   
*Foto: Bryan Dougherty*
Apurímac renn stort sett i retning nordvest og passerer om lag 50 km sør for Cuzco i eit svært djupt og trongt dalføre med mange stryk og fossar. Elva er mange stader så strid at det skal berre finnast to som har klart å padle elva i heile lengda. Etter 730 km flyt Apurímac saman med Mantaro og dannar Ene, framleis i retning nordvest, (12°15′46″S 73°58′44″W﻿), 440 moh. Etter nye 125 km renn ho saman med elva Perené på 330 moh. no vert ho Tambo og snur mot aust og nord og møter Urubamba på 280 moh. der ho endeleg vert Ucayali, ei av hovudsideelvane til Amazonas. Somme reknar òg med Ene og Tambo ned til Ucayali som Apurímac med ei total lengd på 1 069 km.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Apurímac River» frå Wikipedia på engelsk, den 27. januar 2008.*
Internasjonal turbandag-markering i 2020.
**Turbandagen** er ei markering av det å bruka turban som kan finn stad på ulike datoar. Han går ut på å fremja og forklara bruken av turban blant sikhar, og kan til dømes markerast ved at ein lager turban for folk som vil prøva. Markeringa kan også gå ut på å informera om sikhisme og turbanbruk, ulike aktivitetar og servering av mat.

Den internasjonale turbandagen blei fremja i 2004 av ein indisk sikhorganisasjon, etter åtak mot turbanbrukande sikhar av folk som assosierte turban med terrorisme og etter at Frankrike la ned forbod mot bruk av religiøs klesdrakt. Dagen blei lagt til 13. april ved byrjinga av sikh-høgtida baisakhi.
I 2022 innførte den kanadiske delstaden Manitoba turbandagen gjennom Turban Day Act.

Den norske turbandagen finn stad 23. april.
Han er blitt halden i Oslo sidan 2010.

I Danmark er dagen blitt halden i september.

Kjelder
-------

1. 1 2  Hartvin, Tiril (22. april 2022), «Lørdag går Den norske turbandagen av stabelen – Lise Klaveness får årets «Oslo-turban»», *Avisa Oslo* (på norsk), henta 25. juli 2022
2. ↑  «Sikhs urged to support Turban Day» (på engelsk). 12. april 2004.
3. ↑  «Explained: Why did a province in Canada pass the Turban Day Act?», *The Indian Express* (på engelsk), 13. juni 2022, henta 25. juli 2022
4. ↑  «Den norske Turbandagen 2016», *kampanje.com* (på norsk bokmål), henta 17. juni 2021
5. ↑  «Turbandagen», *Religioner.no* (på norsk bokmål), 19. april 2013, henta 17. juni 2021
6. ↑  Hoffmann, Af Marie (11. september 2019), «Unge sikhere: Turbandagen skal skabe dialog og forståelse», *Religion.dk* (på dansk), henta 25. juli 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

* International Turban Day ved sikhiwiki.org
* Turbandagen.com
**Turbiditt** er ein straum av sediment oppvirvla i vatn skapt ved ras nedover ein undersjøisk skråning, til dømes i framkant av eit elvedelta i sjø eller innsjø.

Danning
-------

Marine turbidittar opptrer hyppig i kontinentalskråningar. Blandinga av vatn og sediment har større tettleik enn omkringliggande vassmassar og kan derfor oppnå stor fart. Han vil rive med seg meir materiale på veg nedover skråninga og vil fortsette langt utover havbotnen nedanfor. Sidan dette gjentar seg jamleg, fører det til at store mengder sediment blir transportert frå kontinentalsokkelen til dei store havdjupa.

Anna tyding
-----------

Turbiditt-berg
Turbiditt er òg namnet på sedimentære bergartar (forsteina avsetningar) skapt av gamle turbidittstraumar. Slike avsetningar har karakteristiske trekk som avslører korleis dei vart danna.

Sjå òg
------

Gradert lag

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Turbiditt» frå Wikipedia på bokmål, den 6. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* A. Allaby and M. Allaby: The Concise Oxford Dictionary of Earth Sciences, Oxford University Press 1991, oppslagsord «turbidity current» og «turbidite».
**Albert Johnsen Moen** (12. juli 1879–12. oktober 1962) var ein norsk småbrukar og stortingsmann frå Sparbu i Nord-Trøndelag. Han representerte Arbeidarpartiet og Nord-Trøndelag på Stortinget frå 1922 til 1945.

Moen var son til ein gardbukar i Henning. Etter folkeskulen og framhaldsskulen var han 1898-1900 elev ved Mære landbruksskole. I åra fram til 1910 var han tre-, anleggs- og teglverksarbeidar ved Trana Teglverk A/S i Steinkjer. Frå 1910 var han nyrydningsmann og småbrukar på Moen i Henning sokn, der han braut opp over 40 mål jord nyland. Samstundes var han vegarbeidsformann i Henning.

Moen var stiftar og formann i Sparbu og Henning Arbeiderparti, samt formann i Verdalens krinsparti av Arbeidarpartiet. I tida 1916-24 var han medlem av Sparbu heradsstyre. Hausten 1921 vart han vald inn på Stortinget frå valkrinsen Nord-Trøndelag, som den aller fyrste frå Arbeidarpartiet. Han vart verande stortingsrepresentant heilt 1945. På Tinget var han medlem 1922-27 i Jarnbanekomiteen, 1928-30 i Landbrukskomiteen, 1931-36 i Protokollkomiteen og 1937-45 i Helsekomiteen. Samstundes fekk han plass i fleire offentlege utval. Mellom anna var han med i Statens kornankenemnd frå 1929, i Den departementale kjøttkontrollkomité av 1936, i Småbrukarutvalet av 1936 og til sist medlem i Vinmonopolet sitt råd.

Lokalt tok Moen del i kulturlivet som dirigent av songkor og som revyforfattar. Han vart i 1959 tildelt Kongens fortjenstmedalje i gull.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-02-15 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Albert Kjær** (fullt namn *Johan Albert Julius Kjær*) (fødd 1852 i Bergen, død 1941) var ein norsk filolog, bibliotekar og stadnamngranskar. 

Kjær vart cand.mag. i 1875, og arbeidde frå 1876 på Universitetsbiblioteket i Oslo, frå 1918 som førstebibliotekar. Han arbeidde 1880-83 også ved Deichmanske bibliotek. Kjær skreiv nokre enkle historiebøker som *En liden lærebog i historie : (verdenshistorie - kirkehistorie - Norges historie) for folkeskoler paa landet* (1894), men den største innsatsen som publist gjorde han som redaktør av fleire band av Oluf Ryghs *Norske Gaardnavne*, og P.A. Munchs *Norrøne gude- og heltesagn*.

Kjær vart som pensjonist utnemnd til statsstipendiat i 1922. Han vart heidra med *Festskrift tilegnet førstebibliotekar A. Kjær av venner 26. sept. 1924*.

Litteratur
----------

* Norsk allkunnebok; bd VII. 1956
* Amundsen, Leif. «Minnetale over førstebibliotekar A. Kjær». I: *Det norske videnskapsakademis årbok* 1941

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ICCU

 |
**Albert Gustaf Aristides Edelfelt** (21. juli 1854–18. august 1905) var ein finlandssvensk biletkunstnar. Han illustrerte mellom anna dikt av Johan Ludvig Runeberg.

Albert Edelfelt var fødd på garden Kiala i Borgå (Porvoo) i Finlnad. Han var son av den svenskfødde arkitekten Carl Albert Edelfelt og Alexandra, fødd Brandt, som var kjøpmansdotter frå Borgå. 

*Drottning Blanka* (1877)
Portrett av Berta Edelfelt (1877), kunstnaren si syster.
I 1871 blei Edelfelt student i Helsingfors, der han studerte filologi. Han hadde også ambisjonar, og stilte ut sitt første måleri ved Den finske kunstforeninga i 1872, og fekk mykje merksemd. Året etter, som 19-åring, fekk han statsstøtte til å reisa til kunstakademiet i Antwerpen for å studera målarkunst. 
Han fortsette følgjande år måleristudia sine i Paris, der han blei elev av Gérôme ved École des Beaux-Arts. I 1876 vitja han Italia og i 1877 var han ei tid tilbake i Finland.

'Sommarkveld' (1883)
Tilbake i Paris med eit sterkt ønske om å bli historiemålar laga han eit av sine best kjende måleri, *Drottning Blanka* (1877), som illustrerer Zacharias Topelius si forteljing om dronning Blanka av Noreg og Sverige. I 1878 stilte han ut *Hertig Karl vid Klas Flemings lik* ved Parissalongen og i 1879 *Den brinnande byn*. Edelfelt gjorde det bra i Parissalongen, og fekk i 1880 medalje for måleriet *Ett barns likfärd*, som markerte byrjinga på ei interesse for bondeliv og friluftsmåleri. Dette gjorde han til ein banebrytar i Finland. 

Edelfelt målte også portrett, til dømes *Läsande parisiska* (1880) og portrettet av operasongaren Aino Ackté (1901). For portrettet av Louis Pasteur (1885) vart Edelfelt løna med den franske heiderslegionens kross. Under undertrykkingstida fekk Edelfelts patriotiske verk, mellom andre *Björneborgarnas marsch* (1892) og illustrasjonane av *Fänrik Ståls sägner* stor spreiing i Finland. I 1896 målte han portrettet til tsar Nikolaj II. Det siste verket til Edelfelt vart *Invigningen av Åbo Akademi 1640* for Helsingfors universitet.

Edelfelt vart vald inn til det svenske (1884), danske (1884) og det russiske kunstakademiet (1893). I 1895 vart Edelfelt vald til ordførar for den finske kunstnarforreininga.

Edelfelt gifta seg i 1888 med friherrinna Ellan de la Chapelle, og same år vart parets einaste barn, sonen Erik Edelfelt fødd. Familien flytta frå Paris til Helsingfors i 1891.

Kjelder
-------


* Albert Edelfelt i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1907)
* «Albert Edelfelt» henta frå Svensk Wikipedia 9. august 2005.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Albert Edelfelt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Lavregionen** er den øvre vegetasjonssonen på snaufjellet. I lågare delar finn ein dei same plantane som i vierregionen, men vegetasjonen er meir glissen. Vierkratt og dvergbjørk er vekke. Blåbærlyngen også, unnateke spreidde førekomstar. Likevel er her lyngheiar, Desse er dels samansette av andre artar enn ein finn i vierregionen. Slik som den vakre moselyngen. Nord for Salten kan kantlyngen dominere og forme vidstrekte matter, særleg i nordskråningar. Etter kvart som ein kjem høgare tek vegetasjonen preg av gras- og halvgrasartar, som dannar grasheiar og som saman med snøleiesamfunn dekker store areal.
Dess høgare ein kjem, dess meir oppsplitta vert vegetasjonen av sterile blokkmarkar. I øvre del av lavregionen er det ikkje lengre samanhengande vegetasjon av lyng- eller grasartar, og dei spreidde førekomstane av blomsterplantar gøymer seg bort mellom frostsprengde steinar og i rivner i den grusfylte jorda. Lavet, som er eit element i alle vegetasjonsbelte, kjem til sin rett, og på dei høgaste fjelltoppane (i Sør-Noreg over 2000-2300 m.o.h.) er det nesten einerådande, unnateke somme moseartar som også veks høgt. Lavregionen byr på harde livsvilkår for dyr og plantar. Store delar er dominerte av blokkmarkar, flytjord, urer, snø og is.

Kjelder
-------

* Fjellfauna, Svein Haftorn, utgitt av Trondhjems Turistforening på F. Bruns bokhandels forlag, Trondheim, 1966.
Samisk familie ved lavvo i 1890-åra.
**Lavvo** (av nordsamisk *lávvu*) er eit tradisjonelt samisk telt som har vore brukt av nomadiske samar i over 2 000 år. Lavvoen er lett å flytte på, og er godt eigna til samane sitt tradisjonelle nomadeliv.

Skildring
---------

Lavvo ved Farris Naturskule i Larvik.
Ein lavvo består av fleire pålar (raier) som er festa i toppen og spreidd utover i ein sirkel. Duken bestod tidlegare av sammensydde reinskinn, men i dag vert brukt duk av ulike stoff. Duken vert fest i bakken med tau og pluggar. I midten fyrer ein med eit bål for å halda varmen. Røyken går ut i toppen av lavvoen. Lavvoen vert kjegleforma når han er oppslegen.

Lavvoen liknar mykje på nordamerikanske tipiar, men er litt lågare og toler difor vinden betre. 

Prinsippmodell av tradisjonell lavvo utstilt i Murmansk regionmuseum (Мурманский областной краеведческий музей)

Moderne lavvo
-------------

I dag finst lavvoar i mange ulike variantar. Venor i Kautokeino starta i 1984 å vidareutvikle dei tradisjonelle lavvoane, og kom ut med modellane Ovnslavvo og Einstangslavvo, begge med stenger av aluminium i staden for dei tradisjonelle trestengene. Desse forandringane gjorde at lavvoen vart lettare å slå opp, og lettare å frakta med seg. Dette gjorde at lavvuen raskt gjekk over frå å vere ein bustad berre for samane, til å bli allemannseige hos friluftsfolk over heile landet.

Dei minste (einstangslavvoane) består av ei teltstang i midten og veldig lett kunststoffduk. Dei største lavvoane har fleire aluminiumstenger og tjukkare duk. Dei største lavvoane kan romma meir enn 100 personar. I dag er det òg vanleg å bruka omn til fyring inni lavvoen.

Sjå òg
------

Kommunevåpenet til Kautokeino kommune i Finnmark viser ein gull-lavvo i blått. Det vart godkjent 1987.
* Gamme, tradisjonell samisk jordhytte
* Tipi, tradisjonelt, konisk telt hos sletteindianarar i Nord-Amerika
* Wigwam (wickiup), kuppelforma hytte hos indianarar i Nord-Amerika
* Hogan, tradisjonell jordhytte hos navajofolk
* Jurt, tradisjonelt filttelt hos nomadar i Sentral-Asia.
* Tsjum, tradisjonelt, konisk telt hos nenetsarar i Nordvest-Russland
* Jaranga, tradisjonelt telt hos visse nomadiske grupper i Sibir og Nord-Russland

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Lavvo» frå Wikipedia på bokmål, den 13. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lavvo**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Clark Gable og Vivien Leigh i filmen
***Tatt av vinden*** (originaltittel ***Gone with the Wind***) er ein amerikansk historisk, romantisk dramafilm frå 1939. Filmen er basert på romanen med same tittel av Margaret Mitchell. I hovudrollene er Clark Gable som Rhett Butler og Vivien Leigh som Scarlett O'Hara. Historia spelar seg under og etter den amerikanske borgarkrigen, men under overflata føregår det ein lidenskapeleg og spennande kjærleikshistorie.

Sjølve produksjonen av filmen vart utsett i to år sidan produsent David O. Selznick ikkje ville ha nokon andre skodespelarar enn Clark Gable i rollen som Rhett Butler. Over 1 400 kvinner skal ha vorte intervjua på jakt etter skuespillerinna som skulle spela den kvinnelege hovudrolla som Scarlett O'Hara. Det opphavlege manuset til filmen vart skrive av Sidney Howard, men den gjennomgjekk mange revisjonar av fleire ulike forfattarar før den faktisk vart filmatisert. Den opphavlege regissøren til filmen, George Cukor, fekk sparken kort tid etter at filminga hadde byrja og han vart erstatta av Victor Fleming, som i sin tur vart erstatta av Sam Wood kort tid seinare. 

I 1989 vart *Tatt av vinden* inkludert i Library of Congress sin filmliste National Film Registry for å vera ein «kulturelt, historisk og estetisk viktig film». Filmen er blant topp ti på Lista til det amerikanske filminstituttet over dei 100 beste amerikanske filmane gjennom tidene.

* Vivien Leigh i rollen som Scarlett O'Hara
* Clark Gable i rollen som Rhett Butler
* Leslie Howard i rollen som Ashley Wilkes

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatt av vinden (film)» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2018.*
Klokkespel nytta i orkester.
**Klokkespel** er musikkinstrument som vert rekna som perkusjonsinstrument (slagverk), og som gjev lyd som små eller store klokker eller bjøller med ulike tonar. Som orkesterinstrument er klokkespelet laga av stavar eller røyr av metall med ulik lengd, som alt etter lengda på stavane eller røyra gjev djupe eller ljose tonar når dei vert slegne på med køller dekte av filt eller laga av gummi. Det diatoniske klokkespelet samsvarar vanlegvis med pianoets toneregister frå tonen C1.

Dei store klokkespela i kyrkjetårn, rådhustårn og andre byggverk, som skal kunne høyrast over store avstandar i byar og andre stadar, er samansette av store og små opphengde klokker med same fasong som kyrkjeklokker. Slike klokkespel, som på andre språk (til dømes på tysk og fransk) gjerne vert kalla carillon, vert spela på ved at eit mekanisk eller elektromekanisk system slår på kvar av klokkene i samsvar med impulsar frå ein maskin, eller frå eit klaviatur. Klaviatura kan liknast med det som er på eit orgel eller piano, og vert spela på av ein organist.

* Klokkespel som skal høyrast utover byen Barcelona.
* Klokkespelet på toppen av austre tårnet på Oslo rådhus.
* Klaviaturet (tangentar og pedalar) til eit av dei store klokkespela.
* I framgrunnen: Klokkespel i eit symfoniorkester. Ovanfor klokkespelet, to radar med crotalar.

Sjå òg
------

* Carillon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Bent Blehr** (3. januar 1770–11. november 1828) var ein norsk kjøpmann, skipsreiar og stortingsmann frå Bamble i Telemark.

Blehr var fødd på storgarden Kjellestad ved Stathelle, som han i si tid overtok etter far sin. Han fekk i 1798 borgarbrev i Brevik og dreiv omfattande verksemd som skipsreiar, verfts- og sagbrukseigar, samt trelasthandlar. I 1801 fekk han «kongebrev» med eksklusive rettar til å transportere folk med båt mellom Brevik og Stathelle, til å syrgje for hesteskyss mellom Stathelle og Langesund, og til å halde gjestgjeveri ved Stathelle.

Blehr var i 1818 1. representant for Bratsbergs amt på Stortinget. Han var medlem av elleve komitéar, der i mellom sekretær i komiteen om kapra skip, medlem av komiteen om pakkefart til Jylland, om sagbruksprivilegiar og fleire komitear kring pengestellet.

Blehr budde heile livet på Kjellestad, døydde der i 1828.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Bent Blehr NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Bent Fabricius-Bjerre** (fødd 7. desember 1924 på Frederiksberg, død 28. juli 2020), òg kjend som **Bent Fabric**, var ein dansk komponist og musikar. Han har jobba mykje med musikk for film og fjernsyn, særleg for danske, men også norske produksjonar.

Karriere
--------

I 1962 opplevde Fabricius-Bjerre stor suksess i USA med singelen «Alley Cat», som var skriven som kjenningsmelodi til den danske fjernsynsserien *Omkring et flygel*, som Fabricius-Bjerre var vert for. Fabricius-Bjerre vart lansert under namnet *Bent Fabric and His Piano* med ei oppdikta historie om dei to kattane hans, som skulle ha inspirert han til melodien og dermed til tittelen. Sanninga var derimot at plateselskapet ikkje tykte at «Around the Piano» var ein høveleg tittel. «Alley Cat» gjekk inn som #7 på den prestisjefylde hitlista Billboard Hot 100, og i 1962 vann han ein amerikansk Grammy for komposisjonen i kategorien for beste rock and roll-innspeling. Låta var inkludert på eit album med same namn som kom ut i 1962.

Fabricius-Bjerre har blant anna skrive musikken til tv-seriar og filmar som Olsenbanden. Det er han som har komponert dixielandtemaet til filmane som vert spelt av Papa Bues Viking Jazzband. Olsenbanden er namnet på to ulike filmseriar, ein dansk og ein norsk, og Fabricius-Bjerre står bak musikken i begge. I tillegg har han m.a. laga musikken til fjernsynsserien Matador, og Flåklypa Grand Prix.

I 2004 gjenoppliva Fabricius-Bjerre kunstnarnamnet Bent Fabric og gav ut popalbummet *Jukebox*, som var skrive og produsert av m.a. Remee og Infernal. Her samarbeider han med yngre artistar som Søren Rasted i Aqua med å laga nye versjonar av ein del av melodiane sine.

I 1996 vart han kåra til Ridder av Dannebrog. Han døydde 95 år gamal den 28. juli 2020.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bent Fabricius-Bjerre» frå Wikipedia på dansk, den 30. juni 2018.*

### Fotnotar

1. 1 2  Houmøller, Louise (7. desember 2004) Fabric'en fylder firs. *Berlingske Tidende*. Henta 30. juni 2018.
2. ↑  Komponisten på IMDB.com
3. ↑  Jukebox på Allmusic.com
4. ↑  Aronsen, Anniken. (28. juli 2020). Bent Fabricius-Bjerre: Døde etter sykdom. *Dagbladet*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
**Hægebostad** er ein innlandskommune i Agder fylke. Kommunen grensar til Kvinesdal i vest og nord, Åseral og Audnedal i aust og Lyngdal i sør.

Hægebostad har om lag 1.600 innbyggjarar. I tillegg er det kring 800 hytter i kommunen.

Elva Lygna som er varig verna mot kraftutbygging renn frå nord til sør i kommunen. Elva og vatnet Lygne har som følgje av kalking godt fiske. Alt i alt er det 988 små og store vatn i kommunen.

Kommunen har eit rikt dyreliv med elg, bever, rådyr, hare, rype, ørn og gaupe. Nord i kommunen er det beiteområde for den sørlegaste villreinstamma i landet.

Fylkesveg 42 kryssar kommunen i retning aust-vest, og fylkesveg 43 som går sørover gjev samband til Europaveg 39. Sørlandsbanen har stoppestad i Hægebostad på Snartemo stasjon. Stasjonen ligg midt mellom to av de lengste jernbanetunnelane i Noreg, Kvinesheitunnelen og Hægebostadtunnelen.

Meteorologisk institutt, Avinor og Statens vegvesen driv i samarbeid ein stor vérradar på Staksteinliknuten (631 moh.) i Hægebostad. Radaren stod ferdig i 2000 og dekkjer sørlege delar av Noreg og dei nære havområda utanfor.

Hægebostad kommune av i dag omfattar dei tidlegare kommunane Hægebostad og Eiken. Dei vart slegne saman i 1963. Dei to kommunane utgjorde ein kommune òg frå 1837 til 1915. Frå 1916 til 1962 var Hægebostad og Eiken sjølvstendige kommunar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hægebostad kommune

| * v
* d
* e
Kommunar i Agder |
| --- |
| Arendal • Birkenes • Bygland  • Bykle • Evje og Hornnes • Farsund • Flekkefjord • Froland • Gjerstad • Grimstad • Hægebostad • Iveland • Kristiansand • Kvinesdal • Lillesand • Lindesnes • Lyngdal • Risør • Sirdal • Tvedestrand • Valle • Vegårshei • Vennesla • Åmli • Åseral |  |

Koordinatar: 58°22′32.6″N 7°13′11″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 66°15′S 135°55′E﻿

**Pourquoi Pas-breen** er ein isbre som er 7 km brei og 28 km lang, og som flyt nord-nordvest frå innlandsisen og endar i ei kjend tunge 17 km vest-nordvest for Pourquoi Pas Point. Han vart skissert av fransk kartografar frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946–47 og namngjeven i 1952 av den franske komiteen etter «Pourquoi-Pas?», polarskuta til Den franske antarktisekspedisjonen under Charcot i 1908–10. Ho vart seinare nytta av Charcot i ekspedisjonar til Grønland.

**Pourquoi Pas bretunge** er ei markant isbretunge som er 7 km brei og 11 km lang og som strekkjer seg ut i sjøen frå Pourquoi Pas-breen. Han vart skissert ned frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946–47.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Pourquoi Pas Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Claudia Losch** (fødd 10. januar 1960) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Wanne-Eickel som vart olympisk meister i kulestøyt i 1984.

Losch vart vesttysk meister i kulestøyt i ti år på rad, 1982-91. Heile denne tiårsperioden høyrde ho med i verdseliten i øvinga. Under dei olympiske sommarleikane 1984 i Los Angeles stod Losch og rumenske Mihaela Loghin i ei klasse for seg med støyt langt over meteren lengre enn bronsevinnaren. Losch tok leiinga i den fyrste omgangen med 19,97 m og auka til 20,31 m i den andre. I den fjerde omgangen gjekk Longhin i teten med eit støyt på 20,47 m, før Losch i sitt siste forsøk støytte kula 20,48 meter. 

Sesongane frå 1986 til 1991 enda Losch fire gongar på fjerdeplassen i kuletevlinga i dei største internasjonale meisterskapane, den femte gongen, Sommar-OL 1988, vart ho nummer fem. Nærast medalje desse åra var ho ved VM 1987 og EM 1990 då ho hamna høvesvis tre og fire centimeter bak to ulike bronsevinnarar frå Aust-Tyskland.

Den 23. august 1987 støytte Losch kula heile 22,19 meter i Hainfeld i Austerrike, hennar livs lengste støyt.

Losch la opp etter 1992-sesongen. Gjennom det meste av hennar tid på toppnivå gjekk talrike rykte om bruk av dopingmidlar i den treningsgruppa ho tilhøyrde. Noko som seinare vart stadfesta, utan Losch nokon gong testa positivt.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsinki: Nr 7 – 19,72 m
* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje – 20, 48 m, framom Mihaela Loghin (20,47 m)
* EM 1986 i Stuttgart: Nr 4 – 20,54 m
* VM 1987 i Roma: Nr 4 – 20,73 m
* OL 1988 i Seoul: Nr 5 – 20,27 m
* EM 1990 i Split: Nr 4 – 19,92 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 4 – 19,74 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Claudia Losch» frå Wikipedia på tysk, den 19. juli 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Claude Lorrain** (1600–23. november 1682), eigentleg **Claude Gellée**, var ein fransk målar, som den lengste tida arbeidde i Roma. Han er særleg kjend for sine mange landskapsmåleri.

Liv og gjerning
---------------

*Hamn*, 1637
*Utsikt mot Delfi med ein offerprosesjon*, mellom 1650 og 1675
Claude Gellée var fødd i Chamagne i Lorraine/Lothringen, derav tilnamnet Lorrain. Omkring 1613 flytta han til Roma, der han vart elev av arkitekturmålaren Agostino Tassi. Under eit opphald i Napoli mellom 1619 og 1624 heldt han fram utdanninga si hos vedutamålaren Gottfried Wals. Deretter budde han i to år i Frankrike.

Claude Lorrain nytte godt av stor gunst frå pave Urban VIII. Frå 1634 var han medlem av det romerske akademiet *Accademia di San Luca* og framstod snart som den leiande landskapsmålaren. Til å begynne med var han påverka av Annibale Carracci sitt ideallandskap og av dei nederlandske meistermålarane som slo seg ned i Roma. Deretter nærma han seg målarstilen til Nicolas Poussin, men motsett Poussins heroiske stil utvikla Claude ein lyrisk, romantisk framstillingsmåte. Verk av begge desse kunstnarane er høgdepunktet i den romerske høgbarokken.

Lorrain sine landskap skildrar ei klassisk gullalders pastoral verd, eit velkjent tema i europeisk litteratur og kunst. Til dette temaet henta han direkte inspirasjon i landskapet omkring sjølve Roma; Campagniaen. Før hans tid hadde berre målarar som søkte gamle ruinar, nytta dette landskapet. Han tilbringa fleire dagar i strekk med skissebøker i desse audslege, mjukt kuperte beitemarkane, der han observerte terrenget under vekslande lystilhøve.

Mytar frå antikken fekk eit nytt røyndomspreg i Claude Lorrain sine måleri. Hans fremste innsats lå i handsaminga av lys som går ut frå horisonten og strøymer mot sjåaren. Det sterke solskinet midt på dagen med dramatiske kontrastar mellom lys og skygge heldt han seg vanlegvis unna. Derimot søkte han den jamnare og mjukare gløden som kunne oppstå om morgonen elelr tidleg på kvelden. Ingenting knyter Claude Lorrain nærare til samtidas målarar enn nettopp den store interessa for lys, og som han delte med så ulike kunstnarar som Caravaggio, Giovanni Lorenzo Bernini, Rembrandt, Johannes Vermeer og Diego Velázquez.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Claude Lorrain» frå Wikipedia på bokmål, den 4. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Claude Lorrain**

* Web museum Paris
* Web gallery of art

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Claudin de Sermisy** (kring 1490–15. oktober 1562) var ein fransk komponist, ein av dei mest kjende frå den franske renessansen. Stilen hans var sterkt påverka av samtidig italiensk musikk, og av den flamske skolen.

Liv
---

Ein reknar med at Sermisy vart fødd i omkrinsen av Picardie eller Bourgogne, på grunn av samanfall i familienamn som finst i trakta. Elles veit ein lite om barndomen hans. Etter Pierre Ronsard skal han ha studert under Josquin des Prez. Dette er det stor usemje om, men Sermisy har teke til seg mange stildrag frå Josquin, sjølv om dei truleg aldri møttest. Dei kan ha vore i lag i tida kring 1501, då Josquin hadde ei stilling i Frankrike. I røynda veit ein ikkje stort om kvar Claudin var før 1508, då han vart tilsett ved det kongelege kapellet til kong Ludvig XII av Frankrike. 

I 1515 følgde han med kong Frans I på hærferda hans til Italia, og utveksla utan tvil impulsar der. I åra som følgde skreiv han mellom anna musikk til møtet mellom Frans og Henrik VII av England. Med få unnatak heldt han seg i Paris eller området ikring resten av livet.

Verk
----

Claudin skreiv ein mengd med geistlege verk, og av desse er det 12 messer att etter han, hundre motettar og mindre religiøse verk. Han skal ha halde seg til den katolske trua heile livet, motsett Clément Janequin eller Claude Goudimel, som båe nærma seg protestantismen. Det syner seg at Claudin gjerne skreiv svært einfelt, medan mange av dei han levde samstundes med, slike som Nicolas Gombert, gjerne utvida polyfone stildrag. Sermisy er kjend for klåre og attkjennelege melodiliner. Han skreiv alt i alt meir akkordisk enn dei andre. Han er og ein av dei få i Frankrike som har skrive pasjonsmusikk, over evangeliet etter Matteus.

Dei mest nytta songane hans i dag er nok dei verdslege chansonane. Det er i alt 175 av desse som er tekne vare på. Han skreiv programmatisk på same vis som Janequin, men mykje meir einfelt. Han var glad i rytmiske figurar, noko som peikar mot dansemusikken i tida. Han foregreip og dei rytmiske draga ved den italienske canzonaen seinare i hundreåret. Han skreiv og i italienst madrigalstil, påverka av frottolaen, og sidan påverka songane hans utviklinga i Italia i generasjonen etter. 

På grunn av prentekunsta vart songane hans spreidde over heile Europa. Songane hans vart sette ut for fleire ulike instrumentgrupper, og nokre av melodiane hans fann vegen inn i protestantiske salmebøker. Den kjende salmen «Was mein Gott will», seinare nytta av Johann Sebastian Bach (NS 861: «Pris være ham»), har melodien frå ein chanson av Claudin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Claudin de Sermisy» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
**Claudinei Quirino da Silva** (fødd 19. november 1970) er ein brasiliansk tidlegare sprintar som utmerkte seg særleg på 200 meter. Han vann bronse på distansen i VM 1997 og sølv i VM 1999. Ved Sommar-OL 2000 fekk han OL-sølv med Brasils mannskap i 4 x 100 meter stafett.

Aktiv
-----

Ved verdsmeisterskapen 1997 vart Silva tredjemann på 200 m, tre hundredels sekund bak Frankie Fredericks, men langt bak Ato Boldon. To år seinare vann Silva sølv på distansen i Sevilla-VM, 0,10 sekund etter Maurice Greene frå USA. Elles i meisterskapen tok han og Brasil bronsen i 4 x 100 m stafett. To veker etter VM-finalen sigra Silva på 200-meteren ved det avsluttande IAAF-stemnet i München på tida 19,89 sekund, hans livs beste løp på distansen. Under dei olympiske leikane i Sydney hausten 2000 sprang Silva det brasilianske stafettlaget inn til sølvplass og landsrekord på 37,90 sekund, USA vann på tida 37,61.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Nr 5 på 200 m – 20,40
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvartfinalane på 200 m
* VM 1997 i Aten: Bronsemedalje på 200 m – 20,26
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje på 200 m – 20,00, bakom Maurice Greene (19,90). Bronse i 4 x 100 m stafett
* OL 2000 i Sydney: Sølv i 4 x 100 m stafett. Nr 6 på 200 m – 20,28

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Claudinei da Silva» frå Wikipedia på tysk, den 4. juli 2022.*

* «Claudinei da Silva» (på engelsk). Olympedia. Henta 19. mars 2023.
**Kjetil Wæhler** (fødd 16. mars 1976) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo som vart seriemeister 2005 og noregsmeister 2008 med Vålerenga, og vinnar av svenska cupen 2013 med IFK Göteborg.

Wæhler spelte på FC Lyn Oslo frå 1992 til 1999. Deretter var han knytt til engelske Wimbledon FC fram til 2002, då han ei kort tid var Mosse-spelar. Sidan hadde han kontrakt med Vålerenga i vel seks år til hausten 2008, der han var ein sentral spelar frå sin midtstopparplass. Oslolaget vann den norske toppserien i 2005 og sigra med 4-1 over Stabæk IF i NM-finalen 2008. Vinteren 2009 flytta Wahler over til danske Aalborg BK, før ferda gjekk vidare i 2012 til den svensk toppklubben IFK Göteborg. Med Göteborg vart han svensk cupvinnar 26. mai 2013, etter at laget hans tok heim sigeren på straffeskyting mot Djurgårdens IF. Wæhler avslutta sitt lange fotballiv med to sesongar i Vålerenga i 2015 og 2016.

Frå debuten i 2005 til sin siste kamp for Noreg i 2013, aksla Wæhler landslagstrøya 32 gongar. Han var fast stopparkollega med Brede Hangeland i åra 2010 og 2011, elles gjekk han ut og inn av landslagsellevaren. Han skåra sitt einaste landslagsmål då han vart kampvinnar mot Sør-Afrika på Ullevaal stadion i Oslo 10. oktober 2009.

Kjelder
-------

* Spelarprofil på Altomfotball.no
* «Siste stopp for Kjetil», s. 38-43 i *Josimar*1/2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |