recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tycho Christoffer Jæger** (fødd 25. juni 1819 i Bergen, død 1889 i Feios) var ein norsk landskapsmålar. 

Jæger fekk teikneopplæring i heimbyen før han reiste til København i 1840-åra. 
Kring 1850 vende han heim til Noreg og var sidan busett dels i Bergen dels i Feios i Sogn.
Det eldste kjende arbeidet etter Jæger er datert 1841. Han gjorde fleire reiser innanlands mellom anna til Finnmark. Dei nordnorske motiva utgjer ein viktig del av produksjonen. Elles utgjer byinteriør frå Bergen og landskapet i Sogn og elles på Vestlandet dei viktigaste motiva. Jæger er representert på Nasjonalgalleriet med *Urnes kirke* og i Bergen Billedgalleri med *Storm på Bergen våg*.

Jæger vart gift i 1870 med Birgithe Amalia Steendahl (1850-1932).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anders Gjerde: «Landskapsmålar Tycho Christoffer Jæger» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Måleri av Tycho Christoffer Jæger ved nasjonalmuseet.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI
* KulturNav

 |
**Lim O-kyeong** (fødd 11. desember 1971) er ein sørkoreansk tidlegare handballspelar og seinare politikar frå Jeongeup. Ho vart olympisk meister for Sør-Korea i 1992 og verdsmeister i 1995. Lim var spelstyrar.

Karriere
--------

### Idrett

Lim var toppskårar i finalen då Sør-Korea ved Sommar-OL 1992 i Barcelona forsvarte OL-tittelen frå heimebane i 1988. Ho skåra åtte av mål då Noreg vart slått 28-21. Tre år seinare vart ho verdsmeister under Handball-VM 1995. I 1996 vart ho ny toppskårar i ein OL-finale, dessutan skåra ho flest mål av alle i turneringa. Sør-Korea tapte OL-finalen i Atlanta etter ekstraomgangar mot Danmark. Lim deltok også då Sør-Korea i 2004 på ny tapte ein OL-finale, atter mot Danmark og fyrst etter straffekasting. Året i førevegen fekk ho og Sør-Korea bronse under verdsmeisterskapen.

### Politikk

I 2020 vart Lim vald inn i den sørkoreanske nasjonalforsamlinga som representant for Demokrat-partiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lim O-kyeong» frå Wikipedia på engelsk, den 18. november 2022.*
Koordinatar: 33°0′57.96″N 35°29′14.99″E﻿

**Dalton** (דַּלְתּוֹן) er ein moshav nær Safed nord i Israel under Merom HaGalil regionale kommune. Han vart grunnlagd av immigrantar frå Tripoli i Libya i 1950, leia av Hapoel Hamizrachi. På området til moshaven ligg ei grav ein trur høyrer til rabbien Yosi Haglili og sonen hans Yishmael. Hovudnæringa til moshaven er jordbruk, Dalton vingard og eit gjestehus.

Historie
--------

Dalton er nemnt i mellomalderlitteraturen og dokumenter oppdaga i Kairo Geniza. I Geniza finst det ein del av eit brev sendt frå Dalton til Egypt, signert av «Shlomo HaKohen frå byen Dalton, son av Yosef». Om vismannen Eliyahu HaKohen, som døydde i Tyr i 1063 er det skrive at heile Israel bar lekamen hans på skuldrene sine til eit fjelli Galilea, til Dalton på toppen av fjellet. I følgje ei lokal segn er rabbien Yosi HaGlili og sonen hans Yishmael gravlagd i Dalton.

Arkeologi
---------

I ein ruin utafor moshaven ligg ruinane av ei gammal synagoge. Seinare vart det funne ei marmorsøyle i synagoga med ein arameisk inskripsjon med ein tekst som er funne i andre synagoger frå same tid. Teksten tyder noko slikt som «Herskaren av verda vert minna for det gode».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dalton, Israel» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Vilnay, Zev (1980). *Guide to the Galilea* (på hebraisk). Jerusalem: Ahiavar. s. 323.
2. ↑  ראו: 
**בתי כנסת קדומים בארץ ישראל**, צבי אילן, משרד הביטחון - ההוצאה לאור, 1991; 
**לחקר ארצנו, עבר ושרידים**, יוסף ברסלבי, תל אביב, תשי"ד - עמ' 274 - 275; 
**פסיפס ואבן**, יוסף נוה, ירושלים, תשל"ח -עמ' 144-146.

| * v
* d
* e
Merom HaGalil regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Parod |
| Moshavim | Alma**·** Amirim**·** Avivim**·** Dovev**·** Dalton**·** Hazon**·** Kerem Ben Zimra**·** Kfar Hoshen**·** Kfar Shamai**·** Meron**·** Shezor**·** Shefer**·** Tefahot |
| Fellesbusetnader | Amuka**·** Bar Yohai**·** Birya**·** Inbar**·** Kalanit**·** Kfar Hananya**·** Livnim**·** Or HaGanuz |
| Ikkje-jødiske landsbyar | Ein al-Asad (drusarar)**·** Rehaniya (tsjerkessarar) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Eit **tydingsskifte** er eit fenomen studert i semantikk kor eit uttrykk tek på seg ei tyding som avviker frå den leksikalske tydinga. Typiske tydingsskifte er metafor, metonymi og *differensiering*. 

Tydingsskifte er veldig vanlege blant språkbrukarar, og tillet stor fleksibilitet når det gjeld ordbruk. Men det bør ikkje blandast med leksikal tvitydigheit; ord ytra i ein spesifikk kontekst kan ha fullstendig presise tydingar sjølv om dei kan uttrykkje vidt forskjellige tydingar i ulike kontekstar.

Differensiering
---------------

Differensiering vert av Löbner 2002 definert som eit tydingsskifte som me får ved å «leggje til konsept til dei originale konsepta». Dømet hans er *James Joyce er vanskeleg å forstå*, kor *forstå* vert differensiert frå «oppfatte tydinga» til «tolke teksta si meining».

Differensiering kan likne på metonymi, eit tydingsskifte kor ein byggjer eit nytt konsept frå element i det originale konseptet. I det nemnde dømet vil *James Joyce* mest sannsynleg peike på «dei skrivne verka av James Joyce» og ikkje på forfattaren — eit metonymisk skifte. Om namnet skulle referere til sjølve mannen, ville *forstå* vorte differensiert på ein annan måte, kanskje ville ein lese ordet «forstå» i tydinga «tolke taleartikulasjonen» eller «skjøne handlingane» til personen James Joyce.

Kjelde
------

* Löbner, Sebastian (2002), *Understanding Semantics*, Oxford University Press, ISBN 0-340-73198-2
**Ramoen** (1419 m.o.h.) er eit fjell ved Barstadvik i Ørsta kommune på Sunnmøre.

Fjellet ligg på vestsida av Hjørundfjorden, aust for bygda Barstadvik. Fjelldalen Molladalen ligg sør for fjellet.
Fjellet har alpin form og er bratt på alle kanter, men har to oppstigingsruter som ikkje krever klatring, ein frå Molladalen og ein frå Barstadvik via Vollesetra. Ulikt dei fleste andre alpine fjell, som til dømes i Jotunheimen, er heile fjellets høgde over havet synleg på kloss hald. Frå Storfjorden og Hjørundfjorden ser ein heile 1419 meter nærast rett opp. Frå toppen er utsikten spektakulær. Ved toppen ligg ein steinhelle ein må krype under for ikkje å eksponere seg for eit stup mot Hjørundfjorden. 

Briten Geoffrey Hastings steig til topps på Ramoen den 7. september 1889 og stod for den fyrste kjende bestigninga. Der fann han "en vel bygget varde".

Fjellet var eit kjent seglingsmerke for fiskarane som dreiv ute på Sunnmørshavet.

Jønshornet er eit anna namn på fjellet.

**Oppkalling**

Ramoen har mest truleg gitt namn til:

* Ramoen, ein trålar registrert i nabobygda Vartdal og
* Ramoen, forsamlingslokale og kafe i nabobygda Vartdal.

Bakgrunnsstoff
--------------

Rundskue frå Ramoen/Jønshornet hos Leif Roar Strand si nettside, vitja 31. januar 2010 Arkivert 2010-01-16 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

Jon Hagen og Helge J. Standal: Molladalen, Volda 1989

Fotnotar
--------

1. ↑  Hagen og Standal s. 10
**Ghiyath al-Din Tughlak**, **Ghiyasuddin Tughlak** eller **Ghazi Malik** (døydde ca. 1325) var grunnleggjaren av det indiske Tughlakdynastiet, som herska over Delhisultanatet frå 1320 til 1325. Han grunnla byen Tughlaqabad, den tredje historiske byen i Delhi. Regjeringstida hans varte berre i fem år, og han døydde under uklare omstende i 1325.

Grava til Ghiyasuddin Tughlak ved ruinane av Tughlaqabad festning i Delhi.
I 1324 drog Tughlak til Bengal, som var i midten av ein borgarkrige. Etter å jha sigra der sette han Nasiruddon på trona av Vest-Bengal som ein vassal, og annekterte Aust-Bengal. På veg tilbake til Delhi kjempa han mot Tirhut (i Nord-Bihar). Ved Afghanpur i februar 1325 kollapsa trepaviljongen han hadde der over han, og drap både Ghiyasuddin Tughlak og den andre sonen hans Mahmud Khan. Ibn Battuta hevda at dette var ei samansverjing av vesiren hans, Jauna Khan (Khwajah Jahan).
Han blei etterfølgd av sonen Muhammad bin Tughlak.

Kjelder
-------

1. 1 2  Sen, Sailendra (2013). *A Textbook of Medieval Indian History*. Primus Books. s. 89–92. ISBN 978-9-38060-734-4.
2. ↑  Peter Jackson, *The Delhi Sultanate: A Political and Military History*, (Cambridge University Press, 1999), 330.
3. ↑  Battutah, Ibn (2002). *The Travels of Ibn Battutah*. London: Picador. s. 165–166. ISBN 9780330418799.
4. ↑  Tughlaq Shahi Kings of Delhi: Chart The Imperial Gazetteer of India, 1909, v. 2, *p. 369.*.

* *Denne artikkelen bygger på «Ghiyath al-Din Tughluq» frå Wikipedia på engelsk, den 7. februar 2021.*
**Religionsfridom** eller **trusfridom** er eit vern i form av lovverk og sedvane for at einskilde menneske og grupper skal kunna tru det dei vil og tilbe kven eller kva dei vil, eller lata vere å vedkjenne seg noka tru. Dette vert sett på som ein grunnleggjande menneskerett, og er mellom anna ein del av menneskerettsfråsegna til SN. Religionsfridom vart ein av dei fyrste menneskerettane som vart anerkjent i Europa, men det er fyrst moderne statar etter den franske revolusjonen som har sikra full religionsfridom.

Menneskerettsfråsegna til SN frå 10. desember 1948 definerer religionsfridom slik: *Kvar ein har rett til tanke-, samvits- og religionsfridom. Denne retten omfattar fridom til å skifta religion eller tru, og fridom til anten åleine eller saman med andre, offentleg eller privat, å gje uttrykk for religionen eller trua si gjennom undervisning, utøving, tilbeding og rituale.*

Noreg
-----

§ 2 i den norske grunnlova, som fastset den evangelisk-lutherske religion som statens offentlege religion, vart opphavleg vedteke med fylgjande tillegg: «Alle christelige Religions-Secter tilstedes fri Religionsøvelse», men dette kom ikkje med i den endelege teksten. I samband med 150-årsjubileet for Grunnlova i 1964 fekk § 2 eit nytt fyrste ledd med dette innhaldet: «Alle Indvaanere af Riget have fri Religionsøvelse.» Prinsippet var allereie tidlegare gjennomført i den vanlege lovgjevinga (lov av 13. juni 1969 om trudomssamfunn og ymist anna, kap. 1).

Opphavleg hadde den norske grunnlova særskilte forbod rettet mot jødar, jesuittar og munkeordenar. Forbodet mot jødar i riket vart oppheva i 1851, forbodet mot munkeordenar i 1897, og i 1956 forsvann endeleg vedtaket om at jesuittar «ikke må tåles». Den sistnemnte grunnlovsendringa kom i samband med at Noreg slutta seg til den europeiske menneskerettskonvensjonen.

Religionsfridom er gjeve strafferettsleg vern i straffelova av 1902, som set straff for den som i ord eller handling offentleg forhånar eller på ein krenkjande eller sårande måte syner ringeakt for ei truvedkjenning dersom utøvinga av henne er tillate her i riket, eller gudsdyrkinga eller truslærdommane til eit lovleg religionssamfunn (omsett til nynorsk frå § 142). § 135 a vernar mot diskriminerande offentleg omtale på grunn av truvedkjenning eller rase.

Kjelder
-------

* 

* «religionsfrihet» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Religionsfrihet» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Manglerud Senter** er eit kjøpesenter i bydel Østensjø i Oslo. I 2011 hadde senteret ei omsetning på 717,8 millionar kroner og er eigt av OBOS Forretningsbygg AS. Senteret vart opna den 26. septemberen 1966, og var då eit av dei største handelssentruma i landet. Senteret gjekk gjennom ei ombygging i 2001. 

Det er totalt 60 leigetakarar på senteret, mellom anna interiør- og motebutikkar, legesenter, tannhelsesenter, fysikalsk institutt, apotek, Vinmonopol, bilverksted og trafikkskole. Senteret ligg sentralt i bydel Østensjø ved Ringvegen, der det er kort veg til buss og T-bane. Der òg to store daglegvarebutikkar på senteret.

Kjelder
-------

1. ↑  Benum, Edgeir (1994) *Oslo bys historie – Byråkratienes by : fra 1948 til våre dager*, side 47. Cappelen, Oslo. ISBN 82-02-12305-4
2. ↑  Butikker Arkivert 2012-08-18 ved Wayback Machine. - manglerudsenter.no

* *Denne artikkelen byggjer på «Manglerud\_Senter» frå Wikipedia på bokmål, den 6. jan 2020.*

Bibliografi
-----------

* Manglerud Senter – heimeside
* Kart - manglerudsenter.no
Koordinatar: 33°38′32″N 36°17′52″E﻿

**Manin** (arabisk منين) er ein liten by sør i Syria kring 18 kilometer nord for Damaskus. Manin er ein populær turiststad, omgjeve av sju små fjell med Manindalen i mellom. Maninelva renn frå fjellet «Al-Ain» (arabisk العين) og held fram til ho når forstadane av Damaskus. Landsbyen ligg kring 1200 meter over havet. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde Manin eit folketal på 17 521 i 2004. I 1960-åra vart han rapportert å vere ein forholdsvis stor landsby med 3 200 innbyggjarar.

Nyare oppdagingar ved eit anna fjell kalla Mar Takla (frå arabisk : مار تقلا, St. Thecla) syner at byen har hatt ei lang historie, særleg i romersk og bysantinsk tid, med to tempel skore ut i klippene i fjellet med mange hus og graver. St. Helena fekk bygd to kyrkjer i Manin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Manin» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Boulanger, Robert (1966). *The Middle East, Lebanon, Syria, Jordan, Iraq, Iran*. Hachette.

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Rif Dimashq guvernement. (arabisk)
2. 1 2 3  Boulanger, 1966, s. 303.
3. ↑  معابد منين , تأليف محمود حمود و ابراهيم عميري
|  |
| --- |
| **Harerug** |
| HarerugHarerug |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Slireknefamilien Polygonaceae |
| **Underfamilie:** | Polygonoideae |
| **Stamme:** | Persicarieae |
| **Slekt:** | *Bistorta* |
| **Art:** | **Harerug** *B. vivipara* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Bistorta vivipara***Delarbre, 1800 |

**Harerug** (*Bistorta vivipara*, ev. *Polygonum viviparum* eller *Persicariaa vivipara*) er ein om lag 15 cm høg fleirårig plante i slireknefamilien. Han har ein mørk knebøygd jordstengel og ugreina stengel. Dei nedste blada er langskafta og lansettforma. Lenger oppe på stengelen er dei smalare og lysare og har kortare bladstilk. Blomsterstanden er eit aks der det sit kvite eller bleikraude blomstrar. Frukta er ei nøtt. Men sidan planten ofte har flest hanblomstrar vert det lite eller ingen frukt på akset. I staden har akset ofte mange yngleknuppar. Dei utviklar seg gjerne med grøne blad før dei dett av morplanten.

Utbreiing
---------

Harerug har ei sirkumpolar utbreiing, og er vanleg i alle nordområda.
Arten veks over mest heile Noreg. Han er ikkje vanleg i låglandet sør om Oslo. Han veks mellom vekslande vegetasjon, og høgt til fjells. På Galdhøpiggen er han funnen i 2280 meters høgd. Elles er han vanleg nord til Jan Mayen, Bjørnøya og Svalbard. Utanom Noreg har planten sirkumboreal eller sirkompolar utbreiing.

Bruk
----

Både jordstengelen, blada, fruktene og yngleknuppane er etande. Det er helst born som har brukt å ete harerug. Dei kan ha teke opp jordstengelen, putta yngleknuppane rett i munnen eller teke dei med inn og ete dei saman med mjølk. 

Tidlegare høyrer vi at planten har vore brukt som tilskot til mathaldet, helst då i dårlege år. Yngleknuppane har då vorte tørka, malne og brukt i brødet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bistorta vivipara (L.)S.F. Gray», *svalbardflora.no*, arkivert frå originalen 24. april 2017, henta 6. juni 2017

* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Ørjan Nilsson: *Nordisk Fjellflora*. Oslo 1995
* Ove Arbo Høeg: *Planter og tradisjon*. Universitetsforlaget, 1975. ISBN 82-00-08930-4
**Maniitsoq** (dansk *Sukkertoppen*) er ein by på vestkysten av Grønland. I 2007 hadde byen 2785 innbyggarar. Han er etter ei kommunereform frå 2009 innlemma i Qeqqata kommune.

Byen vart etablert i 1755 som ein handelskoloni, med namnet Sukkertoppen. Handelskolonien vart bygt der bygda Kangaamiut ligg, men vart i 1782 flytta til der han no er. Arkeologiske funn indikerer at det har budd menneske på staden i over 4000 år.

Maniitsoq har flyplass som ligg rett vest for byen, og ein heliport som ligg i sjølve byen. Byen har rådhus, forsamlingshus, eigen politistasjon, hotell, museum (Maniitsoq Museum), lokalradio, idrettshall og fotballbane.

Det grønlandske namnet betyr «staden med ujamnt terreng». Det danske namnet «Sukkertoppen» har byen fått frå to låge, kjegleforma fjell rett nord for byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maniitsoq» frå Wikipedia på bokmål, den 23. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Maniitsoq**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Leif Øgaard** (fødd 5. januar 1952) er ein norsk sjakkspelar.

Leif Øgaard oppfylte i mars 2007 krava til å bli utnemnd til Sjakkstormeister, som den niande i Noreg. Han vart utnemnd til stormeister av verdssjakkforbundet 25. juni 2007. Leif Øgaard vart gjerne rekna som den beste sjakkspelaren i Noreg frå han vann NM i 1974, og til Simen Agdestein braut gjennom i 1982-1984.

Øgaard vart juniornoregsmeister i 1968. Han vart seinare noregsmeister i sjakk fem gongar, i 1974, 1975, 1979, 1985 og 1993. 

Han har deltatt på det norske landslaget i sjakk-OL (VM for landslag), fem gongar, i 1972, 1974, 1976, 1978 og 1984. I 1974 og 1976 spelte han på 1. bord. Han har eit samla resultat på 30 sigrar, 28 remisar og 20 tap, 44 poeng på 78 parti, 56,4 %. I 1970 fekk han bronsemedalje for 3. beste resultat som 2. reserve, etter å ha tatt 7,5 poeng på 11 parti, 68,2 %.

Allereie i ei turnering i Dortmund i 1974 gjorde Leif Øgaard ein prestasjon på stormeister-nivå - men då det berre var to stormeistrar med, godkjende ikkje verdssjakkforbundet resultatet som teljande til stormeister-tittelen.

Etter ein femteplass i ei turnering i Reykjavik i 1975, vart Leif Øgaard utnemnd til den tredje frå Noreg med tittelen internasjonal meister i sjakk, etter Olaf Barda og Svein Johannessen.

Leif Øgaard klarte godkjende stormeister-resultat i turneringar i Gausdal i 1981 og 1982. Han kom seg samtidig opp i ein FIDE-rating på 2510, og var dermed over stormeister-kravet på 2500. Han mangla dermed berre ei god turnering på å bli stormeister - men det tok si tid før han klarte dette. Men vinteren 2006-2007, i Telio-serien, klarte han 6 poeng på dei første 6 rundane. Han trong deretter å møte tre stormeistrar dei tre siste rundane, og ta 1 poeng på dei 3 partia. Det gjekk akkurat, og stormeister-tittelen var dermed omsider hans.

Leif Øgaard har skrive sjakkspalte i Adresseavisen og Aftenposten. Han har vore medlem i Oslo Schakselskap, Brugata sjakklubb og Follo sjakkforening, og har dei siste åra vore tilbake i Oslo Schackselskap.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Leif Øgaard sine beste parti på www.chessgames.com
* Leif Øgaard sine parti i Noreg hos NorBase
* Norsk sjakkblad nr. 3 2007 med omtale av og eit intervju med Leif Øgaard Arkivert 2013-03-08 ved Wayback Machine.
* Omtale av Leif Øgaard på stormeister Rune Djuurhus sine sjakksider Arkivert 2008-05-30 ved Wayback Machine.
* Leif Øgaard sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

* Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv
* 64 utvalgte partier av GM Leif Øgaard

Fotnotar
--------
I kjernefysisk strategi, er ein **andreslagskapasitet** til eit land den militære kapsiteten som kan overleva eit førsteslag frå motstandaren. Landet må ha trygg evne til å reagera mot eit kjernefysisk angrep med kraftig kjernefysisk gjengjelding mot åtakaren. (Kjernefysisk hemn) Å ha ein slik evne (og til å overtyda ein motstandar om slik kapasitet) er sett på som viktig i kjernefysisk avskrekking. Ellers kan motstandaren freista på å prøva å vinna ein kjernefysisk krig med eit massiv førsteslag mot eigne kjernefysiske styrkar.

Teori
-----

Det å ha andreslagsevne er det beste forsvaret mot at ein eventuell motstandar kan freista eit kjernefysisk forkjøpsangrep

Gjensidige andreslagsevnar vil vanlegvis føre til ei gjensidig øydelegging som forsvarstrategi, sjølv om den eine sida kan ha eit lågare nivå (minimal avskrekking respons).

Ein Trident II rakett skutt opp frå ein Royal Navy *Vanguard* klasse ballistisk missil ubåt
Det avgjerande målet i å oppretthalda andreslagsevner er å hindra førsteslag frå å ta ut dei kjernefysiske arsenala i eit land. På denne måten kan eit land gjennomføra ein kjernefysisk gjengjelding sjølv etter å absorbera eit kjernefysisk angrep. USA og andre land har diversifisert sitt kjernefysiske arsenal gjennom den kjernefysiske triaden for å betra sikre andreslagskapasitet.

Ballistiske missilar frå ubåt (Submarine-launched ballistic missiles SLBM) er den tradisjonelle måten å gjera dette på, men det er ei svært dyr metode for å skapa ein andreslagskapasitet. Ein treng òg ei påliteleg metode for å identifisera kven åtakaren er, for dersom ein hemnar seg på feil nasjon, kan ein setje i gang utilsikta ragnarok.

Land med atomvåpen må gjera det deira primære føremål å overtyda sine potensielle motstandarar om at eit førsteslag er ikkje verd innsatsen mot eit land som har andreslagskapasitet. Slike land har mange ulike lanseringsmekanismar, førebudd på reaksjonar på ulike kjernefysiske angrepsscenaria. Eit døme er det russiske Perimetr-systemet.

Sjå òg
------

* Førsteslag

Referansar
----------

1. ↑  Siracusa 2008, s. 69

Kjelder
-------

* Siracusa, Joseph (2008). *Nuclear weapons: a very short introduction* (1. utg.). ISBN 9780199229543.

* *Denne artikkelen bygger på «Second strike» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2018.*
* *Denne artikkelen bygger på «Andreslag» frå Wikipedia på bokmål, den 8. januar 2018.*
**Oleksij Serhijovytsj Kasjanov** (fødd 26. august 1985) er ein ukrainsk friidrettsutøvar som spesialiserte seg i mangekamp. Han vann bronsen i tikampen ved verdsmeisterskapen 2009 og kom på sølvplassen ved europameisterskapen 2012.

Aktiv
-----

Kasjanov sette personbeste med 8 086 poeng då han vart ukrainsk meister i 2008. Dermed fekk han billett til dei olympiske sommarleikane i Beijing, der han vart sjettemann med sine 8 238 poeng. I mars 2009 vart han andremann i sjukampen ved innandørs-EM i Torino med 6 205 poeng, ny landsrekord for Ukraina. Nokre månader seinare vart han nummer fem i Götzis-stemnet med 8286 poeng. Under verdsmeisterskapen i Berlin i august same året gjennomførte han sitt livs beste tikamp, sanka 8 479 poeng og fekk bronsemedaljen, einast gullvinnar Trey Hardee frå USA og Leonel Suárez frå Cuba gjorde det betre.

I 2010 vann Kasjonov TNT-Fortuna-stemnet i Kladno med 8 381 poeng. Våren 2012 vart han nummer 2 i sjukampen ved innandørs-VM, bakom Ashton Eaton frå USA. Om sommaren tok Kasjanov med sine 8 321 poeng sølvmedaljen i tikampen då EM fann stad, tyske Pascal Behrenbruch var hans einaste overmann. Under Sommar-OL 2012 i London enda Kasjanov på sjuandeplass med 8 283 poeng.

I mars 2016 vart Kasjanov for tredje gong nummer 2 i sjukamp i eit stort hallmeisterskap. Han plukka då 6 182 poeng ved innandørs-VM i Portland, men som fire år tidlegare vart han slått av Ashton Eaton. Sidan i 2016 vart han nummer 4 i europameisterskapen med 8 072 poeng. I 2017 enda han på sjuandeplass i Götzis med 8 281 poeng og sjetteplass i verdsmeisterskapen i London med 8 234 poeng,

Kasjanov vart ukrainsk tikampmeister i 2008 og 2020.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2008 i Beijing: Nr 6 – 8 238 poeng
* VM 2009 i Berlin: Bronsemedalje – 8 479 poeng
* EM 2010 i Barcelona: Braut
* VM 2011 i Daegu: Nr 12 – 8 132 poeng
* EM 2012 i Helsinki: Sølvmedalje – 8 321 poeng
* OL 2012 i London: Nr 7 – 8 283 poeng
* VM 2013 i Moskva: Braut
* EM 2014 i Zürich: Nr 8 – 8 231 poeng
* VM 2015 i Beijing: Nr 9 – 8 262 poeng
* EM 2016 i Amsterdam: Nr 4 – 8 072 poeng
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Braut
* VM 2017 i London: Nr 6 – 8 234 poeng

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oleksij Kasjanow» frå Wikipedia på tysk, den 26. juni 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
**Andreja Grašič**, gift *Andreja Koblar*, (fødd 2. september 1971) er ein slovensk tidlegare skiskyttar fødd i Kranj i dåverande Jugoslavia. Ho var den fyrste utøvaren i skiskyting frå Slovenia som hevda seg mot verdseliten, ho vann eitt renn i verdscupen i kvar av sesongane 1996, 1997 og 1998. Ho er gift med Jernej Koblar, som deltok internasjonalt i alpine greiner.

### Aktiv

Grašič vart nummer seks på 7,5 km ved VM 1995 i Antholz og nummer fem på 15 km under Vinter-OL 1998 i Nagano. Mellom desse tevlingane vann ho tre tevlingar i verdscupen i skiskyting, alle på 15 km. Fyrste sigeren kom i Osrblie i Slovakia i 1996, deretter sigra ho på den komande OL-arenaen i Nagano i 1997, og til sist triumferte ho framfor svenske Magdalena Forsberg i Östersund. 

År 1999 i Holmenkollen var Grašič ein av fire utøvarar som kjempa om VM-gullet på fellesstarten, men med fem strafferundar enda ho på fjerdeplassen, 2,1 sekundar bakom bronsevinnaren Magdalena Forsberg. Grašič vart sidan nummer sju på 15 km under VM i skiskyting 2001 i heimlege Pokljuka. Ho la opp i 2006.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Andreja Grašič» (på engelsk). olympedia.org. Henta 12. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Oleksij Lukasjevitsj** (fødd 11. januar 1977) er ein ukrainisk tidlegare lengdehoppar frå Dnepropetrovsk som vart europameister i øvinga i 2002 og tok EM-sølv i same i 2006.

### Aktiv

Lukasjevitsj vart junior-verdsmeister i 1996 med eit hopp på 7,91 m. To år seinare vann han lengdehopp i innandørs-EM 1998 i Valencia med 8,06 m, ein centimeter føre portugisaren Carlos Calado. Året etter sigra han under universiaden med eit lengstehopp på 8,16 m.

Lukasjevitsj deltok i finalen under dei olympiske sommarleikane 2000 i Sydney. Med 8,26 m var han ein centimeter under sin personlege rekord og vart nummer fire, fem cm bakom landsmannen Roman Sjtsjurenko som tok bronsemedaljen. Sin einaste VM-finale nådde Lukasjevitsj under VM i friidrett 2001 i Edmonton. Med 8,10 m kom han på sjetteplassen, elleve centimeter bak Carlos Calado som vann bronsemedaljen.

Lengdetevlinga i EM i friidrett 2002 i München vart avvikla i vått og kjølig vêr. Berre to av deltakarane oppnådde åtte meter i sitt beste hopp. Med 8,08 m vann Lukasjevitsj gullmedaljen, åtte cm lengre enn sølvmedaljøren Siniša Ergotić frå Kroatia.

Fire år seinare hevda Lukasjevitsj seg på ny i ein europameisterskap. I 2006 i Göteborg landa han på 8,12 m og tok bronsemedaljen, åtte centimeter bakom den italienske europameisteren Andrew Howe. Året etter hamna han på fjerdeplassen i VM i friidrett 2007, nett som under OL 2000 var han fem cm bak bronsevinnaren, i Osaka var det Dwight Phillips frå USA.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Nr 4 – 8,26 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 6 – 8,10 m
* EM 2002 i München: Gullmedalje 8,08 m, framom Siniša Ergotić (8,00 m)
* VM i 2003 i Paris: Utslått i kvalifiseringa (7,85 m =nr17)
* EM 2006 i Göteborg: Bronsemedalje – 8,12 m
* VM 2007 i Osaka: Nr 4 - 8,25 m

Merknadar
---------

1. ↑  Ukrainsk skrift Олексій Лукашевич

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oleksij Lukaschewytsch» frå Wikipedia på tysk, den 10. september 2014.*
Koordinatar: 69°0′S 66°20′W﻿

**Hariotbreen** er ein isbre som flyt nordvest langs sørsida av Morgan Upland før han snur vestover og inn i Wordieisen, langs vestkysten av Den antarktiske halvøya. Han vart grovt kartlagt av British Graham Land Expedition i 1936–37, og den øvre delen vart fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947. Isbreen vart kartlagt frå bakken av medlemmar frå Falkland Islands Dependencies Survey som kryssa breen i desember 1958, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Thomas Hariot, ein engelsk matematikar som lagde nye navigasjonsmetodar under sir Walter Raleigh.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hariot Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 30. november 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hariotbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Andrew Hayden-Smith** (fødd **Andrew John Smith**, 5. november 1983) er ein britisk skodespelar og programleiar frå Nordaust-England. 

Hayden-Smith er fødd i Gateshead og voks opp i Chester-le-Street i County Durham. Han har ei eldre syster, Kerri Hayden, som tok del i fjernsynsserien *Byker Grove*. Under ei vitjing av settet blei Hayden-Smith oppdaga av prdousenten Matthew Robinson, som gav han rolla som Ben Carter. Hayden-Smith debuterte i serien i den åttande sesongen, i 1995. Han blei verande i serien i sju år.
Samstundes byrja han å ta del i programmet Live & Kicking på barnekanalen CBBC.

Opphavleg gjekk han berre under namnet Andrew Smith, men då han ville bli medlem av det britiske skodespelarlaget Equity i 2001 var dette namnet allereie teke. Han valde derfor å søka som Andrew Hayden-Smith, ettersom Hayden var eit anna namn i familien. Han annonserte endringa av scenenamnet sitt på Live & Kicking. Etterkvart fekk han programleiarroller ved BBC, og leia mellom anna UK Top 40.

I 2006 spelte han Jake Simmonds i fleire episodar av *Doctor Who*. Han bestemte seg for å gje opp programleiarrolla og satsa på skodesepl, og presenterte sitt siste CBBC-program dagen før sin tredje og siste Doctor Who-opptreden. 
I april-mai 2008 spelte han Romeo i *Romeo and Juliet* ved Jermyn Street Theatre i London.

I 2014 og 2015 var Hayden-Smith med i Channel 4-serien *Cucumber* og E4-serien *Banana*, begge skrivne av Russell T Davies.
Han har også verka som kanalvert for ITV2 og gjort stemmearbeid for ande kanalar. I tillegg har han skrive for bladet Attitude.co.uk.

I juli 2016 byrja Hayden-Smith rolla som politimannen DS Gavin Armstrong i såpeoperaen *Hollyoaks* på Channel 4.

Hayden-Smith er open homofil. Han kom ut offentleg i 2004 i bladet *Attitude*, etter at ei tabloidavis hadde truga han med å skriva om legninga hans.
Han blei utnemnd til ei av dei mest innverknadsrike homofile og lesbiske britane av *The Independent* i 2006.

Filmografi
----------

| År | Tittel | Rolle |
| --- | --- | --- |
| 1995–2003 | *Byker Grove* | Ben Carter |
| 2002–2006 | *CBBC* | Seg sjølv |
| 2004–2005 | *UK Top 40* | Seg sjølv |
| 2006 | *Doctor Who* | Jake Simmonds |
| 2007 | *Peter Pan* | Peter Pan |
| 2007 | *Cinderella* | Dandini |
| 2013- | *PAW Patrol* | Chase | UK and Ireland Version |
| 2015 | *Banana* | Billy |
| 2016–2017 | *Hollyoaks* | DS Armstrong |

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Laurence Watts (25. mars 2011). «Interview: Andrew Hayden-Smith is grown up, single and returning to your TV». Pink News. Henta 3. juni 2018.
2. ↑  «Andrew Hayden-Smith to star in Russell T Davies's E4 series Banana». Digital Spy Ltd. 6. juni 2014. Henta 25. januar 2015.
3. ↑  *Andrew Hayden-Smith*, arkivert frå originalen 7. februar 2017, henta 3. juni 2018
4. ↑  *Attitude Magazine >> Andrew Hayden-Smith*, arkivert frå originalen 2. februar 2015, henta 3. juni 2018
5. ↑  «Gay Power: The pink list». The Independent. July 2006.

* *Denne artikkelen bygger på «Andrew Hayden-Smith» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juli 2011.*
Koordinatar: 33°51′N 35°31′E﻿

**Haret Hreik** er ein sjia- og maronittisk-kristen by i Dahieh forstad, sør for Beirut i Libanon. Han høyrer til Baabda distrikt. Han var ein gong ein jordbruksby men minsta det landlege preget sitt då bølgjer av flyktningar frå Sør-Libanon slo seg ned i byen og gjorde han til det urbane nabolag Dahieh. Haret Hreik ligg nordaust for Rafik Hariri internasjonale lufthamn og nord for byane Laylake og Bourj Al Brajneh, vest for Hadath og sør for Chiah. Byen er hovudkvarter for sjia-gruppa Hizbollah. Israelske krigsfly øydela hovudkvarteret og sivile heimar i juli 2006.

Israel-Libanon-konflikten i 2006
--------------------------------

Området vart kraftig øydelagd under Israel-Libanon-konflikten i 2006. Det er estimert at nær 200 bygningar vart øydelagd den første veka av det israelske åtaket på Libanon i 2006, og meir enn 700 strukturar var skadde eller øydelagd mot slutten av krigen. Byen har sidan gjennomgått ombygging, og erstatta øydelagde bygg. Bygginga var ferdig i 2012.

Kultur og kunst
---------------

Haret Hreik husar Umam dokumentasjon og forsking, eit arkivverk som arkiverer libanesisk historie. Umam driv òg The Hangar, eit moderne kunstlokale.

Kjende folk frå Haret Hreik
---------------------------

* Michel Aoun, politikar
* Lokman Slim, forleggar

Sjå òg
------

* Israel-Libanon-konflikten i 2006

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Haret Hreik» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Cambanis, Thanassis. *A privilege to die: inside Hizbollah's legions and their endless war against Israel*, s. 146 & 317
2. ↑  Hizbullah HQ destroyed in israelske attacks | Israel and the Midtausten | Guardian Unlimited
3. ↑  Lambeth, Benjamin S. *Air Operations in Israel's War Against Hizbollah: Learning from Lebanon and Getting It Right in Gaza*, s. 175

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Manipulator på ein robot.
Ein **manipulator** er eit instrument som blir brukt til å handsama noko i staden for at ein bruker handkraft.

Instrumentet nyttast til å utføre funksjonane til handa i eit utilgjengelig område (i vakuum, ved svært låge eller høge temperaturar og liknande), med stoff som ikkje må rørast av hand (radioaktive stoff, gift) eller der handkrafta ikkje strekkjer til. Ein god manipulator skal ikkje berre ha dei naudsynte gripeegenskapane, men òg gje operatøren kjensla av korleis han arbeider slik at han ikkje grip for sterkt eller for svakt. Han blir fortrinnsvis nytta til å utføre operasjonar som ikkje lèt seg automatisere. I enkle manipulatorar blir rørsla overført til handa direkte ved hjelp av stenger og ledd. Meir kompliserte og større manipulatorar vert drivne av motorar som blir styrt av handrørsla. Ved tilbakekobling oppnår ein føling med rørslene, men kreftane som blir omsett kan vere av ein heilt annan storleik enn kva handa følar. Dei blir bygd mellom anna for å røre tunge delar av kjernefysiske reaktorar. 

På fjernstyrte undervassfartøy er det vanleg å ha ein fjernstyrt arm som manipulator. Denne kan ha ein eller fleire funksjonar, ein skil mellom hovudtypane tal på funksjonar. Den mest vanlege utrustinga på ein fjernstyrt undervassfartøy er ein 5-funksjonsmanipulator og ein 7-funksjonsmanipulator. Dei mest brukte manipulatorane er hydraulisk drivne av hydraulikkaggregat på fartøyet, men det finst også elektriske utgåver.

Kjelder
-------

* Manipulator. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå .
**Ludvig Daae Zwilgmeyer** (26. august 1855–21. april 1910) var ein norsk sokneprest og stortingsmann for Høgre frå Trondheim. Peter Gustav Zwilgmeyer var far hans og Dagfinn Zwilgmeyer son hans. Barnebokforfattaren Dikken Zwilgmeyer var syster hans.

Liv og gjerning
---------------

Zwilgmeyer vart cand. theol. i 1877, og vart tilsett som skulestyrar i Flosta året etter. Frå 1879 arbeidde han som kapellan i Dypvåg, stiftskapellan i Kristiansand stift 1883-85. Deretter var han kapellan i Høyland prestegjeld, før han vart sokneprest i Kopervik i 1888. Sidan var han sokneprest i Sauherad frå 1896, i Hisøy frå 1901 og til sist i Barbu frå 1905 til han døydde.

Alle stadene han budde tok han på seg kommunale verv som til dømes forlikskommissær og formann i skulestyret. I mange år var han formann i «Agdesidens kreds av kristelig forening for unge». 

Zwilgmeyer vart vald til stortingsrepresentant for Arendal og Grimstad for stortingsperioden 1910-12. Han var medlem av kyrkjekomiteen, men vart permittert allereie 8. april 1910 og døydde i Kristiania kort etter.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Ludvig Jerdal».*

**Ludvig Jerdal** (2. april 1908–4. november 2003) var ein norsk journalist, redaktør og målmann. Jerdal var fødd i Kvinesdal, men levde mesteparten av livet i Bergen. 

Jerdal var i 33 år journalist i *Dagen*. Før andre verdskrigen var han journalist i *Gula Tidend*, og han var eitt år redaktør i *Norsk Tidend*. 

Jerdal var mest kjend for å vere ein strid talsmann for konservativ nynorsk. 

Jerdal hadde ei rad organisasjonsverv, bl.a. som leiar i 9 år for Bondeungdomslaget i Bergen, 9 år i Landslaget for spelemenn (1952–1961), 15 år i Vestlandske Mållag, 26 år i Norsk Bladmannalag og 40 år i Vestmannalaget. Jerdal var heiderslagsmedlem i Landslaget for spelemenn og frå Island fekk han Falkeordenen, «Hin Íslenska Fálkaorða». Dessutan vart han tildelt Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond i 1981.

Jerdal var med i motstandsarbeid under andre verdskrigen, og sat tre og eit halvt år i tysk tukthus, etter at Kristian Stein-organisasjonen vart avslørt i oktober 1941.

Referansar
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Olena Jurijivna Petrova** (fødd 24. september 1972) er ein ukrainsk tidlegare skiskyttar, fødd i Moskva i Sovjetunionen/Russland. Ho vann ein olympisk sølvmedalje i under Vinter-OL 1998 i Nagano, samt fire VM-sølv og seks VM-bronsar. Petrova lukkast aldri å stå øvst på sigerspallen etter ei stor internasjonal tevling.

Aktiv
-----

Petrova debuterte i verdscupen i skiskyting i 1992 med ein 11. plass på 15 km. Ho overraska stort i VM 1996, der ho kapra bronsemedaljen på 15 km og fekk ein ny VM-bronse med Ukraina sitt stafettlag på 4 x 7,5 km. I tillegg vann ho ein sølvmedalje i lagtevlinga i same verdsmeisterskapen. Under vinter-OL 1998 overraska ho på nytt og fekk OL-sølv på 15 km, 17,8 sekundar bakom den olympiske meisteren på distansen, Jekaterina Dafovska frå Bulgaria.

Det var fyrst i 1999-sesongen at Petrova kom på pallen i eit ordinært verdscuprenn. Ho vart då nummer to i ei tevling i Pokljuka, og enda på sjuandeplassen i verdscupen i skiskyting 1999. På tampen av same sesongen tok ho VM-sølv på fellesstarten over 12,5 km, ei tre sekundar bak landsmannen Olena Zubrilova.

Med feilfri skyting fekk Petrova VM-sølv på sprinten i 2003, medan ho året etter tok ein bronsemedalje på 15 km i VM i Oberhof. Fram til 2006 var Petrova fast på Ukraina sitt stafettlag i dei store meisterskapane, og var såleis med på å vinne VM-bronsar i 2000 og 2001, og VM-sølv i 2003.

Ho la opp i 2008.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1996 i Ruhpolding: Bronse på 15 km, sølv i lagtevlinga, bronse på stafetten
* VM i skiskyting 1997 i Osrblie: Nr 10 på 15 km
* Skiskyting under Vinter-OL 1998 i Nagano: Sølvmedalje på 15 km
* VM i skiskyting 1999 i Oslo: Sølvmedalje på fellesstarten, nr 4 på 15 km
* VM i skiskyting 2000 i Oslo: Nr 7 på 15 km, bronsemedalje på stafetten
* VM i skiskyting 2001 i Pokljuka: Nr 4 på 15 km, bronsemedalje på stafetten
* VM i skiskyting 2003 i Khanty-Mansijsk: Sølvmedalje både på 7,5 km og på stafetten
* VM i skiskyting 2004 i Oberhof: Bronsemedalje på 15 km
* VM i skiskyting 2007 i Antholz: Nr 13 på fellesstarten

Merknadar
---------

1. ↑  Ukrainsk skrift Олена Юріївна Петрова

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Olena Petrova» (på engelsk). olympedia.org. Henta 12. februar 2023.
**Ludvig Kristensen Daa** (19. august 1809–12. juni 1877) var ein norsk historikar, journalist og politikar. Daa kan forvekslast med sine slektningar Ludvig Daae og Ludvig Daae (1834–1910).

Liv
---

Daa var fødd i Saltdal, der far hans var prest. Han gjekk på Bergens katedralskule, der han vart student i 1826. Det påfylgjande året var han huslærar hos statsråd C. Krogh i Trondheim, deretter lærar ved Møllers institutt i Kristiania. I 1834 vart han cand. philol. ved universitetet.

I 1830-åra stod Daa saman med Henrik Wergeland i spissen for fornorskinglinja mellom studentane, og hevda utprega liberale synspunkt.

1835-37 var han konstituert dosent i historie og geografi ved universitetet. Han var einstemmig innstilt til dosenturet, det gjekk i staden til Peter Andreas Munch. Daa la då ut på reise til London og Paris for å studere statsøkonomi. Han søkte i 1837 stilling som lærar i statistikk, og vart innstilt av kollegiet, men jobben gjekk til Anton Martin Schweigaard.

Han var så statsrevisor 1839-51, og stortingsarkivar 1845-71. Samstundes, 1852-62, arbeidde han som adjunkt og overlærar ved Kristiania katedralskole. I 1862 vart han lektor og i 1867 professor i historie. Han var styrar av etnografisk museum frå 1863. Daa skreiv verk som omhandla historie, etnografi, geografi og om samfunnsøkonomiske spørsmål.

Daa hadde størst innverknad som journalist og politikar. 1840-43 gav han ut bladet *Granskeren*, eit organ som arbeidde for å danne ein sterk liberal opposisjon og for innføring av reformer i europeisk «nasjonalliberal» retning.

I 1842 og 1845 hadde Daa sete i stortinget for Akershus amt, i 1845 var han odelstingspresident og formann i konstitusjonskomiteen. År 1854 representerte han Kristiania på stortinget, var då formann i komiteen om stortingsbygniga. På stortinget slutta Daa seg til bondeopposisjonen og var ei tid ein av dei leiande i denne. I fleire viktige saker tok han avstand frå bondegrupperinga, sidan denne i hovudsak kjempa for sine standsinteresser. Han kom slik på kant med andre i opposisjonen og låg jamnt i strid i pressa. Ved stortingsvala for 1865-66, 1868-69 og 1871-73 nådde han ikkje høgare enn 1. varamannsplass.

Daa heldt fram som journalist livet ut, dels som redaktør for *Christianiaposten*, dels som utgjevar av *Den norske tilskuer* (1851-53) og *Tidstavler* (1872-76). I sine artiklar i *Christianiaposten* viste han stor forståing for arbeidarrørsla 1848-49 og støtta tanken om delinga av Slesvig etter nasjonalitetsprinsippet, sjølv om han var ivrig skandinavist.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

* *Denne artikkelen bygger på «Ludvig Kristensen Daa» frå Wikipedia på bokmål, den 19. april 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Harirud** (òg kalla **Heray Rud** og **Heray Rūd** eller **Tejen** og **Tedzhen**) er ei elv som renn frå fjella i sentrale Afghanistan til Turkmenistan, der ho forsvinn i Karakom-ørkenen. *Rud* betyr 'elv' på persisk, slik at elva også kan kallast Hari-elva. Det turkmenske namnet er Tejen eller Tedzhen. På latin blei ho kalla Arius.

Harirud er rundt 1100 km lang. Ho oppstår i Baba-fjella, ein del av Hindukush. Elva følgjer ei relativt rett rute mot vest. Ho renn nord for Chaghcharan og sør for Herat, som er opphav til namnet hennar. Elva renn saman med Jamrud ved minareten i Jam.

Etter Herat svingar elva mot nordvest og så nord, og utgjer ein del av grensa mellom Afghanistan og Iran. Vidare nord utgjer ho den søraustlege delen av grensa mellom Iran og Turkmenistan.

I Turkmenistan, der elva er kjend som *Tedzhen*, passerer elva nær byen Tedzhen. Deretter renn ho ut i Karakom-ørkenen og fordampar.

Elva vatnar ein god del dyrka mark i Afghanistan. Særleg Herat-dalen er kjend for å vera fruktbar og tett dyrka. I 2000 tørka elva heilt ut, etter tørke som varte i 10 månader.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  Harīrūd, *Encyclopædia Britannica* (2013) britannica.com
2. ↑  Parvand News Jan 3, 2001 Iran-Turkmen river flowing again after drought, *Payvand News* (1/3/01) payvand.com

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Hari Rud» frå Wikipedia på svensk, den 18. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Harirud**

* Kart over elva i Afghanistan ved lib.utexas.edu

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* GeoNames

 |
**Ludvig Mariboe** (12. oktober 1781–19. juni 1841) var ein dansk-norsk forretningsmann og politikar, fødd i København.

Mariboe gjekk fyrst i lære hos ein optikar, så hos ein dreiar. Sidan var han i fem år tilsett i eit handelshus i Livorno i Italia. Deretter kom han heim til København og byrja i faren sitt grossistfirma. Han kom til Noreg i 1804, etter eit tilbod frå Bernt Anker om stilling ved Kristiania-kontoret hans. Etter Ankers død i 1805 tok han også til med eigne forretningar og industrielle føretak. Fram til 1816 dreiv han handel med korn og trelast, og var dessutan eigar av papirfabrikk, kortfabrikk, jarnverk, glasverk og eit klesmanufuktur. På Snarøya dreiv han saueavl i stor stil.

I 1808 oppretta Mariboe eit frivillig artillerikorps, og som sjef for dette deltok han i krigen mot Sverige. Han gav 12000 riksdalar til det nystifta Selskabet for Norges Vel, og 4000 riksdalar til universitetet då det vart oppretta i 1811.

I 1817 gav Mariboe opp forretningane sine, etter å ha tapt nesten heile den store formuen sin. Han flytta til Stockholm og vart adjutant hos kong Karl XIII. I 1822 tok han avskjed frå krigstenesta. Han busette seg då på garden Eid i Høland i Akershus, der han tidlegare hadde eit glasverk. Nokre år seinare flytta han til Kristiania, der han starta eit boktrykkeri.

Mariboe var stortingsmann for Kristiania i 1830 og Akershus i 1833. I 1830 var han medlem av Lagtinget. På begge tingsamlingane var han medlem av valkomiteen, fullmaktskomiteen og komiteen for gasjar, pensjonar, budsjett- og skattevesen. Statsrevisor 1834-39.

Mariboe gav ut det liberale opposisjonsbladet *Patrouillen* 1824-32. Denne publikasjonen var den fyrste som trykte utførlege referat frå stortingsforhandlingane. 

Han hadde planar om å få i stand dampskipsfart, både innariks og utanriks. I den samanheng hadde han lengre opphald i Hamburg og i England, men lukkast ikkje å få midlar.

Mariboe døydde på ein sinnssjukeanstalt i Slesvig.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Ludvig Mariboe NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
**Lazar Moisejevitsj Kaganovitsj** (fødd 22. november 1893 i Kabany nær Kiev, død 25. juli 1991 i Moskva) var ein sovjetisk politikar. Han fekk tilnamnet «Jern-Lazar». Kaganovitsj var fyrstesekretær i kommunistpartiet i Ukraina frå 1925 til 1928. Han bidrog aktivt i tvangskollektiviseringa av jordbruket, noko som førte til ei hungersnaud der millionar av menneske døydde.

Han støtta Josef Stalin sitt kandidatur til å verte sovjetisk leiar under maktkampen etter at Vladimir Lenin var død. Mellom anna juksa Kaganovitsj i valet av ny generalsekretær under partikongressen i 1934[*treng kjelde*]. Kaganovitsj var ein av dei fem mest tiltrudde medarbeidarane til Josef Stalin fram til slutten av utreinskingane mot slutten av 1930-talet, men hadde viktige posisjonar i Politbyrået heilt til Stalin døydde. I 1957 vart han fråteken alle verv i partiet, mistenkt for å drive fraksjonsverksemd, før han i 1961 vart ekskludert som ein hardnakka stalinist. Han døydde like før Sovjetunionen formelt vart oppløyst i 1991.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Ла́зарь Моисе́евич Кагано́вич

Kjelder
-------


* «Lazar Moisejevitsj Kaganovitsj» på SNL.no, innhenta 19. april 2020.
* «Lazar Kaganovitsj» på Caplex.no, innhenta 26. november 2009.
* «Lazar Kaganovitsj» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 26. november 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lazar Kaganovitsj**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |