recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Klassisk leirepotte.
**Blomsterpotte** eller plantepotte er ei potte som kan brukast til å dyrka plantar i. Dei blir brukt i gartneri, heimar og hagar til å dyrka fram småplantar til vidare bruk eller til å husa potteplantar permanent. Potter finst i ulike storleikar, og kan ha enkel utforming eller vera meir dekorative.

Tradisjonelt blei blomsterpotter gjerne laga av brent leire (terrakotta). I dag er det blitt vanlegare med blomsterpotter av plastmateriale. Ein har også gått meir over til å bruka pluggbrett i staden for potter ved oppal av småplantar.

Historie
--------

Ein har brukt potter til formeiring og transport i lang tid.
Allereie frå Det gamle Egypt er det kjend at potter blei brukte til plantetransport.
Også dei gamle grekarane og romarane brukte blomsterpotter. 
Den greske filsofen Theofrastos skildra i si 'Plantehistorie' frå 300-talet f.Kr. korleis ein sådde trefrø i potter.
I si bok om jordbruk frå 100-talet f.Kr. skildrar Cato den eldre korleis potter ein hadde sådd frø eller planta stiklingar i kunne knusast og planten plantast i jorda. Arkeologiske pottefunn støtter denne skildringa. Pottene ein har funne har hol i botnen, kanskje både for å gje drenering og for å la røtene veksa ut frå potta.

Potter har også vore brukt til dekorasjon. Funn frå Pompeii og Herculaneum tyder på at ein kunne setja dei opp rundt eit basseng i midten av eit atrium.
Under renessansen kunne ein bruka fint utforma potter til dømes i hjørnene av parterre-design, langs terrassekantar eller på toppen av murar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Blomsterpotter», *Store norske leksikon*, 1. juni 2015
2. 1 2  Curl, James Stevens og Susan Wilson (2015), «container», *The Oxford Dictionary of Architecture*, Oxford University Press
3. 1 2  Patrick Taylor, red. (2006), «container», *The Oxford Companion to the Garden*, Oxford University Press
Koordinatar: 50°34′44″ N 2°3′23″ W﻿

Kalkklipper ved St Alban's Head
**St Alban's Head** er eit nes fem kilometer sørvest for Swanage, på kysten av Dorset i England. Neset består av portlandssandstein og er den sørlege delen av Purbeckhalvøya. Det er hogge ut mykje stein frå neset og det er tydelege spor etter dette. 

Kysten frå St Alban's Head til Durlston Head, med Isle of Portland til Studland Cliffs, dannar ei 40 km lang samanhengande kystlinje av klipper. Dei består av hard kalkstein med enkelte område med mjukare klipper av sand eller leire. 

Området er erklært *Special Area of Conservation*, eit særskilt verneområde. 

I skråninga på neset står eit monument til utviklinga av radaren under den andre verdskrigen. Det står òg ein kystvaktstasjon på neset.

Galleri
-------

* Sandsteinsklipper like aust for St Alban's HeadSandsteinsklipper like aust for St Alban's Head
* Gamle kystvakthytter på St Alban's HeadGamle kystvakthytter på St Alban's Head
* St Aldhelm-kapellet på St Alban's HeadSt Aldhelm-kapellet på St Alban's Head
* Radarminnesmerket på St Alban's HeadRadarminnesmerket på St Alban's Head
* Freestone-monolitt på St Alban's Head QuarryFreestone-monolitt på St Alban's Head Quarry
* St Alban's Head frå Egmont BightSt Alban's Head frå Egmont Bight

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ian West's *Geology of the Wessex Coast* Field Guide, med bilete
* National Coastwatch Institution på St Alban's Head Arkivert 2007-06-20 ved Wayback Machine.
* Radar-minnesmerket på St Aldhelm's Head

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Per Klingenberg Hestetun** (11. august 1877–1. september 1928) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Årdal som representerte Sogn og Fjordane fylke og partiet Venstre på Stortinget i tida mellom 1922 og 1928.

Karriere
--------

Hestetun var son til ein gardbrukar i Øvre Årdal i Sogn. Han gjekk kurs på Sogndal Folkehøgskule både 1892/93 og 1896/97. Allereie i 1901 tok han over farsgarden på Hestetun og dreiv denne til han døydde. 

Han var ordførar i Årdal herad frå 1908 til 1919. I 1907 tok han initiativet så at Årdal Sparebank vart etablert. Mellom 1912 og 1926 var han styremedlem i sparebanken.

Ved stortingsvalet hausten 1921 vart Hestetun vald til stortingsmann for Venstre i Sogn Fjordane. Han vart sidan attvald både i 1924 og 1927. På Stortinget var han alle sesjonane medlem i Post- og telegrafkomiteen, frå 1925 som nestformann i komiteen til han døydde.

Hestetun omkom i ei fallulukke heime på garden sin, i september 1928. Dermed rykte Jakob A. Lothe inn til fast tingsete for 1929- og 1930-sesjonane.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-04-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Grete Anni Berget** (25. mars 1954–9. november 2017) var ein norsk journalist og politikar frå Arbeidarpartiet, fødd på Vinstra i Gudbrandsdalen, der ho voks opp i eit arbeidarklassemiljø. 

Ho har studerte pedagogikk (1976–1977) og samfunnspolitikk og offentleg administrasjon (1981–1982) ved Oppland distriktshøgskole, og journalistikk ved Norsk journalistikkhøgskole (1984–1985). Berget har arbeidd som lærar i barne- og ungdomsskulen, i tillegg til at ho har vore journalist i avisa *Dagningen*, NRK Oppland og politikkavdelinga i *Arbeiderbladet*. Frå 1982 til 1984 var ho redaktør for medlemsavisa til AUF, og frå 1985 til 1987 leiar av AUF. 

Grete Berget var informasjonsleiar ved kontoret til statsministeren i 1988–1989 og personleg rådgjevar for Gro Harlem Brundtland i 1989–1990. Ho heldt fram som statsråd og sjef for Barne- og familiedepartementet i regjeringa Brundtland III frå 1991 til 1996. Ho var dessutan informasjonssjef i Arbeidarpartiet frå 1998 til 2001. I 2002 vart ho rådgjevar i Europarørsla, og sidan 2003 har ho vore generalsekretær der. Ho har dessutan sete i styret for Universitetet i Oslo sidan 2006. Berget var busett i Oslo.

Som sjef for Barne- og familiedepartementet under regjeringa Brundtland fremma Grete Berget i 1993 saka om innføringa av fedrekvota ved fødselspermisjon, og skal seinare ha sagt at ho kjende seg glad og stolt kvar gong ho såg ein mann trille barnevogn. Ho var dessutan den fyrste statsråden som fekk barn og tok ut permisjon etterpå.

Fotnotar
--------

1. ↑  Minneord i Klassekampen 10. november 2017, side 36
2. ↑  Minneord i Klassekampen 10. november 2017, side 36

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grete Berget» frå Wikipedia på bokmål, den 26. april 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Biografi på Stortinget.no
* Knut Olav Åmås [red.]: «Berget, Grete» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)


| * v
* d
* e
Norske barne- og familieministrar |
| --- |
| Matz Sandman (1991) • Grete Berget (1991–96) • Sylvia Brustad (1996–1997) • Valgerd Svarstad Haugland (1997–2000) • Karita Bekkemellem Orheim (2000–2001) • Laila Dåvøy (2001–2005) • Karita Bekkemellem (2005–2007) • Manuela Ramin-Osmundsen (2007–2008) • Anniken Huitfeldt (2008–2009) • Audun Lysbakken (2009–2012) • Inga Marte Thorkildsen (2012–2013) • Solveig Horne (2013–2018) • Linda Hofstad Helleland (2018–2019) • Kjell Ingolf Ropstad (2019–2021) • Olaug Bollestad (2021) • Kjersti Toppe (2021–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Filip Ingebrigtsen** (fødd 20. april 1993) er ein norsk friidrettsutøvar frå Sandnes som vart europemister på 1500 meter under EM i friidrett 2016 i Amsterdam. Han er medlem i Sandnes Idrettslag. Henrik Ingebrigtsen er hans eldre bror.

### Aktiv

Ingebrigtsen er mellomdistanseløpar og deltek også i terrengløp. I 2012-sesongen vart han norsk juniormeister på 1500 meter i Sigdal i juli månad, før han i august tok bronsemedalja på 800 meter under NM i friidrett 2012. Thomas Roth vann den nemnde 800-meteren, med Henrik Ingebrigtsen på sølvplass. Under NM i friidrett 2013 vart Filip Ingebrigtsen noregsmeister på 1500 meter. Seinare i 2013 var han med å vinne gull på 4 x 1500 meter stafett i stafett-NM 2013.

Ingebrigtsen deltok på 1500 meter under EM i friidrett 2014, men tida 3.41,06 var ikkje god nok til at han kvalifiserte seg til finalen. Ei veke etter europameisterskapen tok han sølvmedalja på 1500 m og bronsemedalja på 800 m under NM i friidrett 2014. I NM i friidrett 2015 kopierte han sølvmedalja på 1500 meter, slått av Snorre Løken.

Tidleg i juni 2016 forbetra Ingebrigtsen den personlege rekorden på 1500 m til 3.36,2 under eit stemne i Huelva. Under europameisterskapen i friidrett 2016 i Amsterdam, den 9. juli, spurta Ingebrigtsen frå alle konkurrentane på oppløpssida på 1500 meter og vann med tida 3.46,6. Storebror Henrik Ingebrigtsen fylgde opp med å spurte inn til bronsemedalje på tida 3.47,1, spanske David Bustos fekk sølv, tid 3.46,9.

Kjelder
-------

* friidrett.no

---

* *Denne artikkelen bygger på «Filip Ingebrigtsen» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Filip Ingebrigtsen» (på engelsk). Olympedia. Henta 3. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Hampfiber
**Fiber** er ein materialtype danna av samanhengande filament eller forlenga einingar, på same måte som homogene trådar. Dei er viktige delar i biologien for både plantar og dyr, der dei held resten av vevet saman. 

Menneske bruker fibrar på mange ulike måtar. Kostfiber er viktig for fordøyinga. Fibrar frå ulike kjelder kan spinnast til tråd, hyssing, snøre, garn og tau. Desse kan ein igjen bruka til tekstilar og utstyr. Fibrar kan inngå som del av komposittmateriale eller kan føyast saman til matter som papir eller filt. 

Fiberoptisk kabel

Naturlege fibrar
----------------

Naturleg fiber er fiber som er danna av plantar, dyr og av geologiske prosessar. Ein kan klassifisera slike fibrar etter opphav:

* Plantefiber kan koma frå oppbygnaden til planten (t.d. bast eller ved) eller frå frukter (t.d. lin og bomull).
	+ Vegetabilsk fiber er generelt sett basert på variantar av cellulose, gjerne med lignin. Nokre døme er bomull, hamp, brennesle, jute, lin, ramie og sisal.
	+ Trefiber blir framstilt frå tre, hovudsakleg frå massevirke. Det kan framstillast både kjemisk og mekanisk, og ein får då høvesvis cellulose eller tremasse. Mesteparten av fiber frå tre blir brukt i papirframstilling som papirmasse. Det blir også brukt til framstilling av så ulike ting som tekstilar (viskose), folie (cellofan) og sponplater.
* Animalsk fiber er for det meste laga av særskilde protein. Nokre typar er edderkoppsilke, ekte silke, tarmreimer, hår og ull, slik som kashmir, mohair og angora.
* Mineralske fiber i naturleg tilstand finn ein i asbest, som har naturleg førekomande lange, mineralske fibrar. Korte fiber-liknande mineral er mellom anna wollastinitt, attapulgitt og halloysitt.

Kunstfibrar
-----------

*For meir om dette emnet, sjå Kunstfiber.*
Elektronmikroskopbilde av nanofibrar av polyetersulfon.
Kunstfiber eller syntetisk fiber er fibertypar laga ved hjelp av kjemiske reaksjonar i industrien av polymerar eller av uorganiske stoff som glas, metall eller mineral. Dei kan til dømes lagast av petroleum eller av omarbeidd cellulose. Nokre døme på kunstfiber er polyester, akrylfiber, elastan, viskose og celluloseacetat.

Kjelder
-------

1. ↑  «kunstfibre» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* «fiber» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Fiber» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fiber**

* Les om fiber på Treveven

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Per Håland** (1. januar 1919–9. oktober 1999) var ein norsk journalist og redaktør.

Bakgrunn
--------

Per Håland kom frå Høyanger i Sogn og Fjordane. Foreldra var Andreas Gullakson Håland (1889-1963) og Sofie Persdotter Øyra (1891-1951). Per fekk i 1932 påvist infeksjon i beinet. Han vart operert for ostiomylit, og var i mange år liggjande sjuk.
Håland gifta seg i 1952 med Ingrid Idstad.

Journalist og redaktør
----------------------

Si fyrste journalistiske erfaring fekk Håland mot slutten av 1930-talet som korrespondent for Sogn og Fjordane og freelancar for *Høyanger Avis*. 1947 fekk han jobben som redaktør i *Fjordabladet* i Nordfjord. Deretter gjekk karrierevegen vidare til *VG* (1948-1951). Seinare vart han redaktør i *Vest Agder* (1951-1952) og etter det politisk redaktør i *Varden* (1952-1954).

Men det var fyrst og fremst som redaktør i *Gula Tidend* i Bergen, der han vart tilsett i 1954, at Per skaffa seg eit namn som bladmann. I vel 25 år styrte han denne tradisjonsrike nynorskavisa, ofte i blest og hardt vêr. Med ein sylskarp penn fekk Per snøgt eit namn som bladstyrar, og Gula Tidend vart lagt merke til utover den tradisjonelle lesarkrinsen.

Andre interesseområde
---------------------

Håland hadde ei glødande interesse for teater. Det er blitt hevda at han melde fleire premierar på Det Norske Teatret enn nokon annan kritikar. I tillegg var han ein av initiativtakarane til det som skulle bli Hordaland Teater.

Per Håland hadde òg eit sterkt engasjement for nynorsksaka og ungdomslagsarbeid. I tillegg var han aktiv i politikken. Nokre år fungerte han til dømes som fylkessekretær for Venstre i Sogn og Fjordane.

Bibliografi
-----------

* *75 år : eit liv i strid for fridom og norskdom, bygdenorsk kulturarv og norsk bondereising på fullnorsk målgrunn*, 1979, Gula Tidend, Bergen

Kjelder
-------

### Arkiv

* SFF-2004011 Håland, Per (arkivkatalog på Arkivportalen)

### Referansar

1. ↑  Bergens Tidende 7.1.1989
2. ↑  Ytre Sogn 8.1.1999

---

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grepstad, Ottar. *Viljen til språk : ei nynorsk kulturhistorie*. - Oslo. : Samlaget , 2006 - 317 s.
* Per Håland (SNL)
* Per Håland (NRK fylkesleksikon)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Filimonovoleiker
Filimonovoleiker
**Filimonovoleiker** (russisk Филимо́новская игру́шка) er ein type russisk keramikk laga i Odojevskij distrikt i Tula oblast i Russland. Dei har namn etter landsbyen dei skal stamma frå, Filimonovo. Det er også knytta ei opphavssoge til leikene som seier at den fyrste som laga dei var ein rømling kalla Filimon.

Leikene blir forma for hand av den blågråe lokale leira som blir kritkvit etter brenning.

Filimonovoleiker er ofte utforma som leirfløyter og kan sjå ut som stiliserte menneske, ryttarar og ulike dyr som bjørnar, storfe og hanar. Folk som held høns eller hanar er også ganske vanleg. 

Kunstnarar måler figurane med anilinfargar i fargesterke motiv med striper, flekkar og sikksakkmønster eller ulike plantedelar. Menneskefigurane har enkle eller umåla ansikt. Dei tradisjonelle fargane er raudt, gult og grønt.

Leikene er blitt rekna som lukkebringande, og å blåsa i dei som fløyter kunne halda vekke vonde krefter. Ansikt som var for naturtru kunne skapa redsle for det vonde auget.

Det ligg eit større museum for filimonovoleiker i Odojev.

Sjå òg
------

* Dymkovoleike

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Filimonovskaya painting and patterns. History of the Filimonov toy», *en.atomiyme.com*, henta 6. oktober 2021
2. 1 2 3  «How Filimonov Toys Survive», *English Russia* (på engelsk), 15. april 2012, henta 6. oktober 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Filimonovo toy» frå Wikipedia på engelsk, den 3. oktober 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Богуславская И. Я. Русская глиняная игрушка.—М.: Искусство, 1975.
* Рогов А. П. Чёрная роза. Книга о русском народном искусстве.—М.: Современник, 1978.
* Под ред. В. А. Барадулина Основы художественного ремесла.—М.: Просвещение, 1979.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Filimonovoleike**

* How Filimonov Toys Survive ved englishrussia.com
* Nettstaden til museet for Filimonovoleiker
Filipstad i *Suecia antiqua et hodierna*
John Ericssons mausoleum
**Filipstad** er ein tettstad i austre Värmland i Sverige. Han er administrasjonssenter i Filipstads kommun.

Filipstad ligg i ein dal mellom sjøane Lersjön og Daglösen. Mellom desse renn Skillerälven, som buktar seg gjennom sentrum, og forbi Nils Ferlin-statuen ved Stora torget.

Historie
--------

Filipstad fekk byprivlegium 6. april 1611 og er i og med det den tredje eldste byen i Värmland, etter Karlstad og Kristinehamn. Staden er oppkalla etter prins Karl Filip som var son til Karl IX og bror til Gustav II Adolf.

Heilt sidan 1300-talet finst det tradisjon innom jern og gruvehandsaming som er grunnen til at området har blitt folkesett. I området fanst store naturrikdomar, og då gruveindustrien fekk eit oppsving på 1700-talet, voks Filipstad fram. I 1694 mista ein byprivilegia etter ein brann, og staden fekk dei ikkje tilbake før i 1835. Etter det voks staden i rask takt mellom anna takka vere at fleire føretak og institusjonar voks fram. Filipstads Bergsskola, som finst enno i dag, er mellom dei. 

1904 er eit viktig årstal i Filipstad si historie. Då starta nemleg eit bakeri, som seinare fekk namnet Wasabröd, og som er den største knekkebrødsfabrikken i verda. Fabrikken har heile tida hatt mykje å seie for Filipstad, då den er tørste arbeidsgivaren der. Mange meiner at Wasa har hatt for stor tyding ved at ein ikkje har satsa på det øvrige næringslivet. 
OLW, som er stor innan snacksbransjen, er òg eit storføretak som ligg i Filipstad sidan 1968.

Den største marknaden i Sverige, Oxhälja, ligg i Filipstad. Han har ei historie attende til 1600-talet og går av stabelen den første helga i september kvart år. Kvart år vitjar oppimot 150 000 menneske Oxhälja.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Filipstad» frå Wikipedia på svensk, den 10. juni 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Filipstads kommun
* Filipstads webbtidning
* Filipstads Gille

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
*For bygda i Ofoten, sjå Vidrek.*
100 gram virak frå Dhofar-regionen i Oman, som blir rekna som den aller beste typen.
**Virak** eller **olibanum** er namnet på ein velluktande, gummiaktig harpiks frå tre i *Boswellia*-slekta, særleg *B. sacra* og *B. frereana*, som er ein viktig del av røykjelse.

Virak er blitt mykje brukt som røykjelse i religiøse ritar, som parfyme, som vern eller medisin mot sjukdom og sår, og til balsamering. I dag er det særleg brukt i aromaterapi. Ein kan hausta virak frå Boswellia-tre frå dei er 8-10 år gamle. Det er mogleg å ta ut virak heile året, men den som er teken på den varmaste årstida har høgast kvalitet.

Ordsoge
-------

Ordet *virak* kjem frå lågtysk *wirok* og tyder eigentleg 'vigd røyk'. *Olibanum* kjem frå arabisk *lubán*, 'mjølk' eller hebraisk *lebonah*, 'kvit', gjennom latin *libanus*, som viser til den mjølkeaktige kvaa frå viraktrea. Dette har òg gitt opphav til namnet Libanon.

Historie
--------

Virak er kjend frå dei eldste sivilisasjonane, frå farao-Egypt til Ming-Kina. Rundt 1500 f.Kr. sende den egyptiske dronninga Hatshepsut ein ekspedisjon til landet Punt (dagens Somalia) for å få tak i tre som skilte ut velluktande harpiks. Turen var vellukka, og saman med ibenholt, elfenbein og myrratre kom han tilbake med tre som skilde ut virak.

Også i Arabia voks viraktre, og kong Darius av Persia skal i følgje Herodot ha fått om lag 25 tonn røykjelse i året herfrå som skatt.

Byen Ubar i dagens Oman, som blei funnen på 1990-talet, skal ha vore eit handelssenter for trafikken langs den nyleg gjenoppdaga «virakvegen». Den nabateiske byen Petra i Jordan voks òg som følgje av handelen.

Medan virak mellom anna blei mykje brukt under ofring i jødedommen og i romerske religionar, førte veksten av kristendommen og nye former for gudsdyrking til at etterspurnaden sokk. Samstundes gjorde ørkenspreiing, åtak frå nomadar og høge skattar langs handelsruta det vanskeleg for karavanar å frakta produktet til marknaden. Frå 300-talet gjekk handelen med virak sterkt tilbake.

I dag har produksjonen auka og transporten blitt mykje lettare. Virak er dermed blitt eit billigare produkt. Medan virak var like verdifullt som gull i romartida, kan ein i dag kjøpa 100 gram for rundt 60 kroner.

Anna
----

* Virak blei funne i grava til farao Tutankhamon.
* Det årlege forbruket av virak ved Ba'al-tempelet i Babylon var på 2½ tonn.
* Keisar Nero av Romarriket skal ha vore ein storforbrukar av stoffet. Mellom anna brann han opp heile årslageret for Roma under gravferda til kona si, Poppaea

I overført tyding
-----------------

I uttrykket *mykje virak* tyder virak noko bra, noko rosverdig, eit positivt oppstyr, til dømes hyllinga av ein stor skodespelarprestasjon. Men ein kan òg *verta lei all viraken*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
***Cut the Rope*** er ein serie av fysikkbaserte hjernetrimspel utvikla av russiske ZeptoLab. Spela i serien har vorte utgjevne på fleire plattformer og einingar, og består av det opphavlege *Cut the Rope* (2010) utgjeve av Chillingo, *Cut the Rope: Holiday Gift* (2010), *Cut the Rope: Experiments* (2011), *Cut the Rope: Time Travel* (2013), *Cut the Rope 2* (2013 iOS; 2014 Android), *My Om Nom (2014 iOS; 2015 Android)* og *Cut the Rope: Magic* (2015).

Målet i *Cut the Rope*-spela er å mate ein liten grøn skapning, kalla Om Nom, med godteri medan ein samlar inn stjerner. Per mai 2015 hadde *Cut the Rope*-spela vorte lasta ned meir enn 600 millionar gonger og passerte ein milliard nedlastingar i 2018.

Kjelder
-------

1. ↑  «Cut the Rope maker ZeptoLab grabs 10M downloads for King of Thieves (updated)». *www.zeptolab.com* (på engelsk). Henta 8. februar 2020.
2. ↑  «About company. ZeptoLab». *www.zeptolab.com* (på engelsk). Henta 27. mars 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Per Johnsson Husabø** (6. mai 1928–3. mars 2012) var ein norsk sivilagronom og politikar frå Leikanger i Sogn. Han representerte Sogn og Fjordane og Kristeleg Folkeparti på Stortinget frå 1977 til -85.

Husabø var son til ein gardbrukar. Han gjekk 1950/51 Fruktdyrkingskulen på Hjeltnes i Ulvik. Der etter tok han artiumskurs på Hamar i 1952. Frå 1954 til -57 studerte han hagebruk ved Noregs landbrukshøgskule og vart sivilagronom. Perioden 1957-65 arbeidde han ved Institutt for fruktdyrking på NLH, sist som amanuensis, og dessutan eitt år ved Statens forsøgsstation Blangstedgaard i Danmark. Frå 1965 til 1992 var han tilsett på Statens forskningsstasjon Njøs i Leikanger, som forsøksleiar 1966-77 og forskar 1986-92.

Husabø var medlem i Leikanger kommunestyre 1968-75 og styreformann i Leikanger kommunale elektrisitetsverk 1975-77. Ved stortingsvalet 1977 vart han vald til stortingsrepresentant frå Sogn og Fjordane, attvald 1981. I den fyrste fireårsbolken var han medlem i Landbrukskomiteen, medan han 1981-85 var nestformann i Sjøfarts- og fiskerikomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Đeravica**, **Djeravica** eller **Gjeravica** (albansk *Gjeravica*; serbisk *Đeravica*, Ђеравица) er det høgaste fjellet i Kosovo og det nest høgaste i Prokletije og heile Dei dinariske Alpane. Det har ei høgd på 2656 meter over havet. Fjellet ligg nordvest i Kosovo nær grensa til Albania. I Dei dinariske Alpane er berre Maja Jezercë i Albania høgare med 2694 meter over havet.

Mellom 1992 og 2006 var fjellet det høgaste i Den føderale republikken Jugoslavia, og så i statsunionen Serbia og Montenegro. I følgje serbiske styrersmakter som reknar Kosovo som ein del av deira område, er fjellet i dag det høgaste i Serbia.

Fjellet er noko forskjellige frå resten av Prokletije fordi det manglar den steinete, kalksteinsframtoninga som fjella i Albania har. Dette gjer det enklare å nå toppen av fjellet. Det ligg mange små bresjøar nær toppen. Den største av desse er Đeravicasjøen like under toppen, som er kjelda til elva Erenik.

Nærliggande busetnader
----------------------

* Dečani
* Junik
* Peć
* Belaje

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Đeravica» frå Wikipedia på engelsk, den 13. februar 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Offisiell side for serbiske styresmakter

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Đeravica**

* Summitpost om Đeravica
* Đeravica på Peakware
* Bilete av Prokletije Arkivert 2009-04-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Rioni** (georgisk რიონი *Rioni*) er den viktigaste elva vest i Georgia. Ho har utspringet i Kaukasusfjella, i regionen Ratsja og renn vestover mot Svartehavet, der ho munnar ut nord for byen Poti. Byen Kutaisi, ein gong hovudstad i det antikke Colchis, ligg ved elva. 

Byen var kjend for dei gamle grekarane som **Phasis** (gresk: Φάσις), og vart først nemnd av Hesiod i verket hans *Theogony*, og seinare av fleire andre forfattarar. Sokrates refertete i *Phaedo* at den delen av verda han kjende til låg mellom Pillarane til Herkules og elva Phasis.

Namnet på fasan (pheasant på t.d. engelsk) kjem av det greske namnet på elva, sidan det var her ein først møtte på desse fuglane i antikken.

Kjelder
-------

* Concise Dictionary of English Etymology, Oxford University Press, T.F. Hoad, 1996

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Rioni River frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
| Riohacha |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land | Colombia |
| Grunnlagd | 1535 |
| Borgarmeister | Rafael Ceballos Sierra |
| Geografi |
| Flatevidd - By - Urbant |  3120 km² 137 000 km² |
| Innbyggjarar  - By (2012) | 150 549 |
| Koordinatar | 11°32′39″N 75°54′25″W﻿Koordinatar: 11°32′39″N 75°54′25″W﻿ |
| Høgd over havet | 5 m |
| Tidssone | EST (UTC-5) (UTC) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 440001 |
| Telefon-retningsnummer | 57 + 5 |
| **Nettstad:** www.riohacha-laguajira.gov.co |
| Plassering |
|  |

**Riohacha** (spansk uttale: [rjoa.tʃa], wayuu: *Süchiimma*, «Süchii» betyr elv og «mma» betyr land, elveland) er ein by i Riohacha kommune i den nordlege karibiske regionen av Colombia ved utlaupet av Ranchería-elva i Karibhavet, og hovudstaden i La Guajira-departementet. Stifta av conquistador Nikolaus Federmann i 1535, vart Riohacha kalla opp etter ei lokal legende. På grunn av den kraftige regnskuggen av Sierra Nevada de Santa Marta, er området mykje tørr og ørkenaktig, busett av opphavlege amerikanske urfolk, hovudsakleg av medlemmer av den wayuu-etniske gruppa. I kolonitida var Riohacha ein viktig hamneby på grunn av oppdaginga av perleførekomstar. I andre halvdelen av 1900-talet vart byen ein av Colombias mellomstore, maritime kommersielle hamner, og dessutan eit fleirkulturelt senter for La Guajira-departementet. Byen er nemnd fleire gonger i *Hundre års ensomhet*, og i *Beretningen om et varslet mord*, romanar skrivne av Gabriel García Márquez.

Historie
--------

Riohacha-området vart busett av folk frå wayuu-kulturen, ein del av den større arawak-gruppa. I 1535 grunnla den tyske etterforskeren Nikolaus Federmann ein by med namnet *Nuestra Señora Santa Maria de los Remedios del Cabo de la Vela* lengst nord på Guajira-halvøya.

Spanjolar oppdaga ei stor mengde perler i byområdet, noko som gjorde den opphavlege byen til eit konstant mål for piratar. Etter at byen vart øydelagt av eit piratangrep, flytta bystyret byen til utlaupet av Ranchería-elva. Det neste store angrepet, leidd av den berømte engelske piraten Francis Drake, fann stad i 1569, då Drake plyndra byen på jakt etter gull og perlar.

I løpet perioden for sjølvstendekampen mot Spania tente hamna i Riohacha mange fartøy som kjempa mot spanjolane for colombiansk og venezuelansk sjølvstende. Ein av dei som kjempa mot spanjolane var admiral José Prudencio Padilla, som skulle komme til å bli vurdert som ein helt i revolusjonane i Colombia og Venezuela. 

I 1954 fekk Riohacha kommunestatus, og i 1964 vart han deklarert hovudstad i det nye La Guajira-departementet.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Riohacha» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Riohacha**
**Ndola** er den tredje største byen i Zambia, med 475 194 innbyggjarar (førebels folketeljing 2010). Han er provinshovudstad i Copperbelt, og er industrielt og kommersielt sentrum i Koparbeltet, kopargruveregionen i Zambia og Kongo. 
Ndola ligg på ca. 1 300 moh. 320 km nord for den zambiske hovudstaden Lusaka. 

Namnet «Ndola» kjem frå elva Ka Ndola, som har utspring i Kaloko-åsane og renn ut i Kafubuelva.

Historie
--------

På staden der byen ligg budde opphavleg lambafolk, som skal ha kome hit frå noverande Tanzania.
Sjølve byen blei grunnlagd i 1904 av John Edward «Chiripula» Stephenson, seks månader etter Livingstone, slik at han er den nest eldste byen frå kolonitida i Zambia. Ndola byrja som ein innhegna boma og handelsstasjon, noko som la grunnlaget for den administrative og økonomiske stillinga byen har i dag.

I 1907 nådde hovudjernbanelinja til Rhodesia Railways til byen. Passasjerar kunne reisa sørover til Bulawayo, som hadde samband med Cape Town.
Linja blei forlenga inn i Kongo og etterkvart bunden saman med Benguela-jernbanen til atlanterhavshamna Lobito.

I 1961, under Kongokrisa, kræsja eit fly med høgtståande SN-personell ombord, mellom dei generalsekretæren Dag Hammarskjöld, i utkanten av Ndola.

Nasjonale monument
------------------

Slavetreet i Ndola
* Slavetreet eller *Mukuyu Slave Tree*, der arabiske slavehandlarar heldt slavemarknader på 1800-talet.
* Minnesmerke for Dag Hammarskjöld på vegen mellom Ndola og Kitwe der flyet Hammarskjöld var ombord i kræsja 18. september 1961
* Chilengwa-sjøen 14 km aust for Ndola blei danna av at berg fall ned i ei underjordisk kalksteinsgrotte, og har lokal kulturell tyding

Kjelder
-------

1. ↑  «How The City Of Ndola Got Its Name». Henta 4. januar 2019.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Ndola» frå Wikipedia på bokmål, den 19. oktober 2018.*

* *Denne artikkelen bygger på «Ndola» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**«Mitt vesle land»** eller **«Mitt lille land»** er ein song av Ole Paus frå promo-albumet med same namn. Sondre Bratland har framført ein nynorsk versjon av songen. Songen har blitt omtalt som ei lyrisk skildring av Noreg. Den vart populær etter terrorangrepa i Noreg i 2011, noko som førte til at songen blei omtalt som «den nye nasjonalhymnen». Uttrykket «mitt lille land» har òg gått inn i språket som eit kallenamn på Noreg.

Cover-versjonar
---------------

Songen har blitt nytta som melodi på TV 2 Nyhetenes profilerande filmar siden starten av 1990-talet, med cover-versjoner av mellom andre Sondre Bratland, Christine Guldbrandsen, Maria Solheim, Thomas Dybdahl, Mari Boine (på samisk), Anne Grete Preus, Haddy N'jie, Kurt Nilsen, D.D.E. Sølvguttene, Tone Damli Aaberge og Maria Mena.

Terrorangrepet 2011
-------------------

Etter terrorangrepa i Noreg i 2011 vart songen særs populær. Maria Mena la ut sin coverversjon av songen på Facebook, som ho i samarbeid med TV 2 laga «til minne og trøst», mens Ole Paus' originalversjon klatra nesten til toppen av iTunes si nedlastingsliste.

### Minnekonserten «Mitt lille land»

NRKs minnekonsert i Oslo domkyrkje laurdag 30. juli hadde tittelen «Mitt lille land», med songen «Mitt lille land» framført av Maria Mena.

Referansar
----------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 29. desember 2013, henta 31. juli 2011
2. ↑
3. ↑  Offisiell side for videoene med låten «Mitt lille land» på *Facebook.com*
4. ↑
5. ↑  «Mitt lille land» postet av Maria Mena på *Facebook.com*
6. ↑  Her er Maria Menas versjon av «Mitt lille land» på *TV2.no*
7. ↑
8. ↑
9. ↑
| **Gießen** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
|  | 


 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis |  Tyskland  Hessen  Gießen  Gießen |
| Grunnlagd | 1152 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  72,56 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 73 958   1 019/km² |
| Koordinatar | 50°35′0″N 8°40′0″E﻿Koordinatar: 50°35′0″N 8°40′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 155-304 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 35331–35398 |
| Telefon-retningsnummer | 0641 |
| Bilnummer | GI |
| **Heimeside:** www.giessen.de |

**Gießen** er ein by i Tyskland i delstaten Hessen med om lag 75 000 innbyggjarar, der 22 000 er studentar ved universitetet. 

Gießen tyder å «helle», som i vatn. Byen ligg ved elva Lahn, om lag 50 km nord for Frankfurt og er omringa av mange innsjøar og elvar. 

Gießen oppstod då det vart bygd eit slott ved breidda av elva i 1152 av grev Vilhelm von Gleiberg. Historia til forstaden i nordaust kalla Wieseck går tilbake til 775. I 1607 vart universitetet Justus Liebig-Universität Gießen grunnlagd. I 1977 vart Gießen slått saman med nabobyen Wetzlar og danna den nye byen Lahn; men denne avgjersla vart snudd om i 1979. 

Under den andre verdskrigen låg det ei underavdeling av Buchenwald konsentrasjonsleir i byen. I 1944 vart byen kraftig bombardert og det meste av dei historiske byen og 75 % av byen vart øydelagd.

Bilete
------

* Byen ligg ved elva Lahn
* Luftfoto over sentrum
* Byteateret
* Det gamle slottet frå kring år 1300
* Det nye slottet frå 1539

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gießen**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Gießen frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Cornelius Lind Benjaminsson Enge** (15. september 1866–25. desember 1940) var ein norsk gardbrukar, handelsstyrar, postopnar og politikar frå Vik i Helgeland. Han var stortingsmann for Arbeidarpartiet i tida 1928-36. Jonas Enge var son hans, Ludvig Enge eit syskenbarn.

Cornelius Enge var son til ein gardbrukar og fiskar. Sjølv arbeidde heime på farsgarden og deltok elles årleg i lofotfisket 1885-95. Han skaffa seg jord han byrja dyrke opp som bureisar, var i tillegg skomakar og dreiv fiske. I 1901 reiste til Nord-Amerika der han slutta seg til ein fagorganisasjon for snikkarar og melde seg inn i det sosialistiske arbeidarpartiet i Minneapolis. Enge vende heim til Helgeland i 1905 og var frå 1906 styrar for Sømna Handelslag. Han var handelslagsstyrar til 1920, då han fekk jobben som postopnar i Sandvåg.

I Vik var Enge medlem av heradsstyret frå 1891. Straks han kom heim frå USA, melde han seg inn i Arbeidarpartiet og var i fleire år partiet sin krinsformann i Sør-Helgeland. Frå 1919 var han ordførar i Vik, attvald fleire gongar. Ei tid sat han då i fylkesutvalet i Nordland. Elles var han til ulike tider medlem i skulestyret, fattigstyret, likningsnemnda og forliksrådet. 

Frå valet i 1927 til 1936 representerte Enge Nordland fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget i tre samfulle valbolkar: 1928–30, 1931–33 og 1934–36. På Stortinget var han i kvar si treårsperiode medlem i høvesvis Næringskomite nr 2, Helsekomiteen og Post-, telegraf- og kystfartskomiteen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi Arkivert 2018-10-22 ved Wayback Machine.
Åraksfjorden til høgre, Segberg oppe til venstre, Nordenå i framgrunnen.
Foto:
Olav Haugetveit
 

**Setesdal** er ei nemning på dalføret langs Otravassdraget. Vassdraget har utspringet sitt lengst nord i Agder fylke. 

Namnet Setesdal vart opphavleg brukt berre om dei to kommunane lengst nord i fylket, Bykle og Valle. Området sør for dette vart kalla Otrudal. I neste omgang forskauv grensa for Setesdal seg sørover til Bygland med Byglandsfjord. Ein brukte då omgrepa Øvre og Nedre Setesdal.

I dag reknast heile dalføret frå Bykle til og med kommunane Iveland og Evje og Hornnes til Setesdal. Meir enn 50 % av arealet i fylket høyrer til Setesdalskommunane.

Riksveg 9, Setesdalsvegen, går frå Kristiansand i sør, opp gjennom heile Setesdalen til han møter E134 ved Haukeligrend i Telemark i nord. Setesdalsbanen er jarnbanestrekninga mellom Kristiansand og Byglandsfjord i Setesdal. Strekninga var i ordinær drift mellom 1896 og 1962.

I den geistlege inndelinga av landet finst Otredal prosti som omfattar følgjande prestegjeld og sokn langs Otra: 

Vennesla prestegjeld

* Hægeland sokn
* Vennesla sokn
* Øvrebø sokn

Evje prestegjeld

* Evje sokn
* Hornnes sokn
* Iveland sokn

Bygland prestegjeld

* Bygland sokn
* Årdal sokn i Aust-Adger

Valle prestegjeld

* Valle og Hylestad sokn
* Bykle sokn
Koordinatar: 36°7′51.91″N 5°23′45.63″W﻿

Gibraltarbukta
**Gibraltarbukta** (spansk *Bahía de Algeciras*) er ei bukt sør på Den iberiske halvøya. Ho er om lag 10 km lang og 8 km brei og dekkjer eit område på 75 km². Midt i bukta er djupna om lag 400 meter. Bukta opnar mot sør og Gibraltarsundet og Middelhavet.

Kystlinja er tett busett. Frå vest til aust er kysten delt inn i kommunane Algeciras, Los Barrios, San Roque, La Línea de la Concepción og det britiske oversjøiske området Gibraltar. Største delen av kystlinja høyrer til Spania, medan den austlege halvdelen høyrer til Gibraltar.

Både i aust og i vest av bukta står det fyr, eit på Europa Point i Gibraltar og eit på Punta Carnero vest for Algeciras.

Turisme
-------

Bukta er yngleområde for delfinar og vert stundom òg vitja av kvalar. Bukta er derfor populær som stad for kvalsafari.

I tillegg er dykking ein faktor som trekkjer til seg mange turistar. Området er rikt på skipsvrak og andre lekamar som eit fly og ein Shermantanks frå den andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bay of Gibraltar» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gibraltar sitt territorialfarvatn

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gibraltarbukta**

* Kart over Gibraltarbukta[*daud lenkje*]
* Mapa Interactivo del Puerto Bahía de Algeciras Arkivert 2006-05-02 ved Wayback Machine. (spansk)
* Bilete av delfinar ved eit oljeraffineri i bukta

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
| **Nazran Назрань** |
| --- |
| Plassering |
| 

Nazran is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Ingusjetia |
| Først nemnt påBystatus | 1700-talet1967 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  241 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 132 200   548,5 /km² |
| Koordinatar | 43°13′0″N 44°46′0″E﻿Koordinatar: 43°13′0″N 44°46′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 520 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 38610x |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)87322 |

**Nazran** (russisk Назра́нь, ingusjetisk Наьсара – *Näsara*) er ein by i Republikken Ingusjetia i Russland. Han ligg ved elva Sunzja, 5 km nordvest for republikkhovudstaden Magas. Han har om lag 130 000 innbyggjarar (2007). 

Minnesmerke over ofre for politisk undertrykking
Nazran fekk bystatus i 1967. Byen var hovudstad i Ingusjetia frå 1991–2002, då Magas vart utpeikt til ny hovudstad. I løpet av 1990-talet vart innbyggjartalet i byen mangedobla som følgje av tilstrøyming av flyktningar frå krigshandlingane i naborepublikken Tsjetsjenia.

I 2004 vart byen råka av tsjetsjenske og etniske ingusjetiske opprørarar som utførte eit raid i republikken. Opprørarane gjekk til åtak på 15 offentlege bygg i byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nazran» frå Wikipedia på bokmål, den 5. januar 2009.*


| * v
* d
* e
Byar i Republikken Ingusjetia |
| --- |
| Hovudstad: Magas |
| Våpenskjoldet til Ingusjetia | Karabulak · Malgobek · Nazran | Flagget til Ingusjetia |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* GeoNames

 |
**Nebb** er eit avlangt, avspissa bein som stikk ut ved munnopninga til alle fuglar og nokre andre dyr, som nebbdyr. 

Med dei spisse nebba sine kan hakkespettar laga hol i bork og tre.
Nebbet er den einaste reiskapen fuglar har til å få i seg mat og vatn. Sidan dei ikkje har tenner må dei ofte svelgja maten heil. Nebbet kan likevel utføra mange viktige oppgåver om det ikkje kan tyggja.

Dei fleste rovfuglane har utvikla skarpe nebb som kan skjere gjennom kjøt, medan kolibrien har eit spisst langt nebb som han stikk inn i visse blomar for å drikka nektaren deira. Hakkespettar bruker nebbet til å hakka seg gjennom bark og tre, medan papegøyefuglar har vridde nebb som dei kan bruka til å riva i frukter. Flamingoar har lange nebb som dei grip fisk med, medan ender har flate nebb som gjer at dei kan halda igjen fisk og plantar medan dei siler ut vatnet.

Døme på ulike nebbtypar.

### Nebb i norske uttrykk

Nebb kan liknast med våpen, som i uttrykket om å «forsvara seg med nebb og klør». Nebb brukt på ein annan måte, til å uttrykka seg, gjerne på uforskamma vis, finn me i uttrykket «nebbete».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nebbtypar Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
| Roseau |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  | Dominica |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 14 847 |
| Koordinatar | 15°18′″N 61°23′″W﻿Koordinatar: 15°18′″N 61°23′″W﻿ |
| Plassering |
|  |

**Roseau** er hovudstaden i Dominica i Det karibiske havet. Han har eit folketal på 14 847 (folketeljing 2001) Roseau er ein liten og kompakt by ved Roseauelva og Morne Bruce. Byen er bygd over den gamle Kalinago-indianarlandsbyen Sairi, og er den eldste og viktigaste busetnaden på øya. 

Roseau ligg på vestsida av Dominica, og er i dag ein kombinasjon av moderne bygningar og ein arkitektstil frå kolonitida (fransk stil). Byen eksporterer bananer, grønsaker, grapefrukt, appelsiner og kakao.

Det sentrale distriktet i Roseau har små hus tett i tett, og berre små grøne eller opne plassar mellom bygningane. Distriktet er derimot omgjeve av natur, og i byen ligg det fleire store botaniske hagar. Roseauelva er ei av dei største elvane som renn gjennom ein karibisk hovudstad. 

Den urbane strukturen i sentrum har eit tett og uregelmessig rutenettsystem, som gjer at byen vert uoversiktleg og lett for vitjande å gå seg vill i. Rutenettet er derimot ikkje særleg stort, og dekkjer om lag 80 kvartal over eit område på 30 mål. Til samanlikning har andre karibiske hovudstader, som Kingstown og Castries, har 50-60 kvartal over 40 mål. 

I tillegg til dagleg ferjesamband med Guadeloupe og Martinique, legg fleire cruiseskip til i hamna. Roseau har òg ein liten flyplass, Canefield Airport (IATA-kode: DCF).

Roseau er utgangspunkt for utfluktar til fleire attraksjoner, mellom anna Trafalgar-fossane og Boilingsjøen.

Kjelder
-------

1. ↑  Commonwealth of Dominica, *Population and Housing Census — 2001*. Roseau, Dominica: Central Statistical Office, Ministry of Finance and Planning, Kennedy Avenue, 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Aiguille du Midi** er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Dei franske Alpane med ei høgd på 3 842 meter over havet. 

Det går ei kabelvogn til toppen av fjellet, *Téléphérique de l'Aiguille du Midi*, som vart bygd i 1955, og som i tjue år var den kabelvogna som nådde høgast i verda. Ein praktfull tur frå Chamonix til toppen av Aiguille du Midi, ei stiging på 2 800 meter, tar om lag 20 minutt. 

Toppen har i dag ein utkikksplattform, ein cafe og ein gåvebutikk. Den populære skiløypa *Vallée Blanche* byrjar her, og den nærliggande hytta Cosmiques, er startpunktet for turar til toppen av Mont Blanc. Frå *Aiguille* går det ei anna kabelvogn over isbreen Glacier de Geant til Point Helbronner (3 452 m) på den italienske sida av Mont Blanc-massivet. Frå Point Helbronner går det ei kabelvogn til Entrevés, ein landsby nær Courmayeur i Aostadalen (Italia).

* Aiguille du MidiAiguille du Midi
* Mont Blanc og delar av AiguilleMont Blanc og delar av Aiguille
* På veg ned med kabelvogn frå Aiguille du Midi til ChamonixPå veg ned med kabelvogn frå Aiguille du Midi til Chamonix
* Aiguille du Midi sett frå dalen ved Chamonix.Aiguille du Midi sett frå dalen ved Chamonix.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside om telepherique Aiguille du Midi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Gidsken Nilsine Jakobsen** (1. august 1908–13. juni 1990) var ein norsk flypioner og forretningskvinne.

Gidsken Jakobsen tok flysertifikat ved Aeromaterials flyveskole i Stockholm i 1929. Jakobsen var ein av dei første nordmennene som freista å gjera norsk luftfart kommersiell, og i 1932 etablerte ho eige flyselskap. Jakobsen var den første kvinnelege leier av eit flyselskap i Skandinavia. Selskapet hennes dreiv taxiflying i Nord-Noreg og på Vestlandet. Då ho registrerte sit første fly i Oslo i 1929, vart ho den første som flaug frå Nord-Noreg til Oslo om vinteren. Jakobsen var òg initiativtaker til flyfrakt av fisk frå Nord-Noreg. Ho vert rekna som ein av våra største personlegdomar innan norsk luftfart og var ei kvinne som trossa både kjønnsrollemønster og geografiske barrierar. Jakobsen var den andre norske kvinna som tok flysertifikat. Då var ho 20 år og vart rangert som nummer ein av dei ti som gjennomførte utdanninga.

Hennes fly, ein VL Sääski kalla «Måsen» er attskapt som ein kopi og finst i Samlingane til Norsk Luftfartsmuseum Jakobsen fekk i 2014 oppkalla ein park etter seg på hennes heimstad, Fagernes i Narvik.

Referansar
----------

1. ↑  Flyvercertifikat for norsk dame, Aftenposten, mandag aften, 18. mars 1929, side 6
2. ↑  Fremover 20. desember 2014, Nå kan parken på Fagernes brukes.

Litteratur
----------

* Olav Gynnild, *Seilas i storm – et portrett av Gidsken Jakobsen*, Orkana forlag, 2007. ISBN 9788281040571

Kjelder
-------

* Gidsken Jakobsen i *Store norske leksikon*
* *Glemte helter – Gidsken Jakobsen og «Måsen»*. NRK.no
* *Denne artikkelen bygger på nb:Gidsken Jakobsen frå Wikipedia på bokmål 25. august 2017*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Områda som vart avståtte til Russland i 1858 (Aigun, beige) og i 1860 (Peking, raudt).
**Aiguntraktaten** (kinesisk skrift 瑷珲条约, pinyin *Aìhún Tiáoyuē*, russisk Айгунский договор) vart inngått mellom Russland og Qing-Kina den 28. mai 1858 i den mandsjuriske byen Aigun.

Skildring
---------

Traktaten føyer seg inn i rekkja av «ulikeverdige traktatar» som den gongen vart påtvinga Kina av framande makter. Den russiske sida vart leia av generalguvernøren av Aust-Sibir, Nikolaj Nikolajevitsj Muravjov-Amurski og med Nikolaj Ignatiev som rådgjevar, den kinesiske ved den øvstkommanderande for den kinesiske hæren, Yishan. 

Traktaten vart ratifisert den 14. juni 1858 av den kinesiske keisaren og den 20. juli av den russiske regjeringa.

Kina hadde ved ein tidlegare traktat, Nertsjinsktraktaten av 1689, fått definert nordgrense si eit godt stykke nord for elva Amur, men kinesarane hadde aldri etablert seg effektivt nord for elva eller etablert varige vesentlege handelsstasjonar. Etter kvart hadde russarane *de facto* byrja å gjera seg meir gjeldande i området. Blikket til det kinesiske keisarriket var vendt mot meir akutte utfordringar, ikkje minst i 1850 til 1864 under Taipingopprøret i dei sørleg-sentrale delane av det eigenlege Kina. 

Traktaten føydde seg også inn i rekkja av russisk ekspansjonisme austover til Amur-området og Den fjerne austen. Ei særleg viktig rolle for denne ekspansjonen var Amur-ekspedisjonen leia av den russiske forskaren Gennadij Ivanovitsj Nevelskoj. Den russisk-kinesiske grensa vart flytta til fordel for Russland; den venstre breidda av elva Amur frå elva Argun og til havsmunninga vart no russisk. Området austom elva Ussuri og til havet vart «inntil vidare» definert som «område til felles utnytting». Andre statar vart nekta tilgjenge til seilas langs desse elvene. 

Dermed tapte Kina store delar av Mandsjuria som var vorte anerkjent som kinesisk ved Nertsjinsktraktaten i 1689. 

Aiguntraktaten vart revidert ved Pekingkonvensjonen allereie to år etter; på nytt i kinesarane sin disfavør.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aiguntraktaten» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2019.*

Litteratur
----------

* Jonathan D. Spence: *Chinas Weg in die Moderne.* München 2001. ISBN 3423307951
* Michael Weiers (red.): *Die Verträge zwischen Russland und China, 1689-1881.* Bonn: Wehling, 1979.