recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Briey |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Briey |
| **Byvåpenet til Briey** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Lorraine  Meurthe-et-Moselle |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  27,13 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 4 858   179/km² |
| Koordinatar | 49°15′″N 05°56′″E﻿Koordinatar: 49°15′″N 05°56′″E﻿ |
| Høgd over havet | 240 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 54150 |
| **Heimeside:** www.ville-briey.fr |

**Briey** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Meurthe-et-Moselle i regionen Lorraine.

Byen ligg i ei bratt dalside ved elva Woigot. Byen har mista innbyggjarar jamnt og trutt gjennom 1900-talet, og har i dag om lag 5 000 innbyggjarar.

Geografi
--------

Briey er ein del av det som ein gong var ei større gruppe med tungt industrialiserte landsbyar. Elva Woigot, ei av sideelvane til Orne, renn gjennom byen.

Historie
--------

Opphavet til namnet Briey kjem frå det keltiske ordet «Briga», som tyder «festning». Grevane av Bar hadde eit slott her i 1072. Briey fekk byprivilegium i 1263. Dei turbulente åra etter Svartedauden i 1348-1349 og eit skifte i den økonomiske makta førte til mykje vald i området, og i 1369 vart Briey brend ned av ein styrke frå Metz. 

Briey vart erobra av Karl I av Burgund i 1475, rasert av protestantar i hugenottkrigen i 1591 og erobra av den svenske hæren under trettiårskrigen i 1635. Byen vart òg okkupert ei kort stund av den russiske hæren i løpet av dei siste dagane av napoleonkrigane i 1815. 

I 1801 vart Briey underprefektur i departementet Moselle. Etter den fransk-prøyssiske krigen vart det meste av Moselle ein del av Tyskland etter Frankfurttraktaten. Restane av Moselle vart ein del av departementet Meurthe-et-Moselle. Då Frankrike fekk tilbake Lorraine etter Versaillestraktaten i 1919 valde ein å ikkje føre Briey tilbake til det opphavlege departementet.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
GNU-prosjektet har ein Gnu som maskot
**GNU-prosjektet** vart skipa i 1984 av Richard M. Stallman med målsetjing om å utvikle eit 
komplett og fritt Unix-aktig operativsystem. GNU er eit rekursivt akronym for **G**NU's **N**ot **U**nix, med dette meinast at GNU er eit heilt nytt operativsystem utan noko
felles programkode med Unix. Prinsippa bak GNU er derimot like med Unix og systema er i stor grad kompatible. 

Heilt sentralt i GNU-prosjektet er tanken om at programvare bør vera fri, det vil seie at brukarar har rett til å ha tilgang til programkoden, kunne endre denne og gje den vidare til andre og til og med selje den til andre. For å sikre dette vart GNU General Public License (GPL) programvarelisensen utarbeidd. 

GNU-prosjektet er styrt av Free Software Foundation (FSF) som vart skipa i 1985 av Richard Stallman. FSF jobbar med å støtte GNU-prosjektet, lisensiering, vern og å fremje bruken av fri programvare. 

Operativsystemkjernen i GNU systemet, GNU Hurd er derimot mindre kjend, og er ikkje brukt noko særleg. Langt vanlegare er det å bruke GNU-programvare saman med Linux-kjernen. Slike system kallast av nokon for GNU/Linux for å kreditere GNU-prosjektet. GNU-programvare blir også brukt i andre operativsystem, da særleg Unix-liknande operativsystem som \*BSD, men også heilt ulike operativsystem som Microsoft Windows.

GNU programvare
---------------

* Bourne-again shell
* Coreutils
* Emacs
* GCC
* glibc
* Gimp
* GNOME

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vevsida til GNU-prosjektet på nynorsk Arkivert 2009-08-19 ved Wayback Machine.
**Andre De Grasse** (fødd 10. november 1994) er ein kanadisk sprintar. Han vann i tida 2015-21 sju individuelle medaljar og tre stafettmedaljar i verdsmeisterskap og olympiske sommarleikar. Høgdepunktet kom då han vann gullmedaljen på 200 meter under Sommar-OL i Tokyo i 2021.

Aktiv
-----

Sommaren 2015 sprang De Grasse inn til siger på både 100 meter og 200 meter i NCAA-meisterskapen, ein prestasjon han gjentok ved dei panamerikanske leikane i Toronto. Under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing gjorde han personbeste med 9,92 sekund på 100 m og kom på delt tredjeplass saman med Trayvon Bromell frå USA, Usain Bolt frå Jamaica vann løpet og Justin Gatlin frå USA tok sølv. De Grasse fekk ein bronsemedalje nummer to som deltakar på Canada sitt lag i 4 x 100 meter stafett.

Ved dei olympiske leikane i Rio de Janeiro i 2016 vann Bolt 100-meteren framom Gatlin og med De Grasse på bronseplass på personbeste 9,91. Tre dagar seinare sette De Grasse i semifinalen på 200 meter personleg rekord med tida 19,80. I finalen vann han sølvmedaljen med 20,02, Bolt sikra seg gullet på 19,78 sekundar. De Grasse avslutta leikane som ankermann for Canada i 4 x 100 m stafett, ei tevling som enda med landsrekord 37,64 sekundar og bronsemedalje. Ein skade hindra han i å delta i VM i friidrett 2017.

I Friidretts-VM 2019 i Doha forbetra De Grasse den personlege rekorden på 100 meter til 9,90 og vann si tredje VM-medalje i bronse. På 200-meteren i meisterskapen kneip han sølvmedaljen etter eit løp på 19,95 sekundar, Noah Lyles frå USA vann på 19,78.

Frå dei olympiske leikane i Tokyo sommaren 2021 reiste De Grasse med ein gullmedalje og to bronsemedaljar. Den 1. august vart han tredjemann på 100 meter, 4. august presterte han livsbeste og tok gull på 200 meter med tida 19,62, og 6. august sprang han som ankermann Canada inn til bronseplass i 4 x 100 m stafett.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2015 i Beijing: Bronse på 100 m – 9,92 og i 4 x 100 m stafett (38,13)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølv på 200 m – 20,02, bronse på 100 m – 9,91. Bronse i 4 x 100 m stafett (37,64)
* VM 2019 i Doha: Sølv på 200 m – 19,95, bronse på 100 m – 9,90
* OL i 2021 i Tokyo: Gull på 200 m – 19,62, bronse på 100 m – 9,89. Bronse i 4 x 100 m stafett (37,70)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andre De Grasse» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mai 2022.*

* «Andre De Grasse» (på engelsk). Olympedia. Henta 10. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Minneplate for ungarske Andor Zsótér.
Norske Bjørn Andor Drage.
**Andor** er ei nyare form av det norske mannsnamnet *Arndor* (norrønt *Arnþórr* eller *Arnþor*), som har opphav i det norrøne ordet *ari*, 'ørn', og gudenamnet *Þórr* (Tor). Andor er også ein variant av det ungarske namnet András, norsk Andreas, som har opphav i greske *andrós*, 'mann'.

Andor har namnedag den 6. mars.

Andre norrøne variantar av namnet er *Arndórr* og *Arnórr*, der siste har gjeve opphav til mannsnmvnet *Arnor* (islandsk og færøysk *Arnór*) og kvinnenamnet *Arnora* (islandsk og færøysk *Arnóra*).

Det er 182 menn som heiter Andor i Noreg (2009).

Namneberarar
------------

* Andor Gábor (1884–1953), ungarsk redaktør og forfattar
* Andor Weininger (1899–1986), USA-amerikansk kunstnar og arkitekt
* Andor Lilienthal (f. 1911), ungarsk stormeister i sjakk
* Andor Foldes (1913–1992), USA-amerikansk pianist
* Bjørn Andor Drage (f. 1959), norsk komponist og musikar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andor» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mars 2009.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Andor hjå Statistisk Sentralbyrå

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norskenavn.no om Andor
**Andrea** er eit namn avleidd av det greske namnet Andreas, som tyder 'mann' eller 'mandig'. Det kan brukast av både menn og kvinner. Namnedagen for Andrea blir feira den 3. juli i Noreg.

Andrea og variantar, som *Andréa* og *Andreea*, er kvinnenamn i dei nordiske språka, engelsk, portugisisk, serbisk, spansk, tsjekkisk, tysk og ungarsk. På albansk og italiensk er det eit mannsnamn, i tillegg til at nokre greske bøyingsformer av Andreas også blir uttalt som Andrea. På kroatisk og slovensk kan Andrea brukast av begge kjønn.

Namneberarar
------------

### Kvinner

* Andrea Dworkin (1946–2005), amerikansk feminist og forfattar
* Andrea Bræin Hovig (f. 1973), norsk skodespelar

### Menn

Andrea Bocelli 
* Andrea Mantegna (1431-1506), italiensk renessansmålar
* Andrea Palladio (1508-1580), italiensk renessansarkitekt
* Andrea Pozzo (1642-1709), italiensk målar og kunsthistorikar
* Andrea Bocelli (f. 1958), italiensk songar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrea» frå Wikipedia på bokmål, og «Andrea» frå Wikipedia på engelsk den 3. juli 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Andrea hjå Statistisk Sentralbyrå
|  |
| --- |
| ***The Way You Look Tonight***  Singel av The Lettermenfrå albumet *A Song for Young Love* |
|  |
| B-side | «That's My Desire» |
| **Utgjeve** | 1961 |
| **Sjanger** | Popstandard |
| **Lengd** | 2:21 |
| **Selskap** | Capitol |
| Låtskrivar(ar) | Dorothy Fields, Jerome Kern |
| The Lettermen-kronologi |
|  | *The Way You Look Tonight* | «When I Fall in Love»(1961)
 
 |

«**The Way You Look Tonight**» er ein song frå filmen *Swing Time*, opphavleg framført av Fred Astaire. Han vann Oscarprisen for beste song i 1936. Songen vart sungen til Ginger Rogers som Penelope «Penny» Carroll av Astaire-rolla John «Lucky» Garnett medan Penny vaskar håret sitt i rommet ved sidan av, og kjende seg alt anna enn vakker. Songen var skriven av Jerome Kern med tekst av Dorothy Fields, og har vorte ein standard. Fields sa seinare: «Første gong Jerry spelte melodien for meg gjekk eg ut og starta og gråte. Utgjevinga tok livet av meg. Eg klarte ikkje å stoppe, han var så vakker.»

Andre versjonar
---------------

Billie Holiday spelte inn songen same året som filmen kom ut. Han vart òg spelt av Frank Sinatra i 1964, Doris Day, Johnny Pace, Tony Bennett, Ella Fitzgerald, Andy Williams, Chad & Jeremy, Bryan Ferry, Olivia Newton-John, Johnny Maestro, Phil Collins, Harry Connick, Jr. Rod Stewart, Dexys Midnight Runners, James Darren, Michael Bublé, Sal Viviano, Steve Tyrell, Westlife, Joey McIntyre, Maroon 5, Ray Quinn, Kris Allen, Elena Bennett og i 1930-åra som ein duett mellom Bing Crosby og den dåverande kona Dixie Lee. Songen vart òg ein hitt for The Lettermen i 1961, då han nådde 13. plass på Billboard Hot 100.

Jazzpianisten Art Tatum har spelt inn ein instrumentalversjon av songen i 1990.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Way You Look Tonight» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Wilk, Max (1997). *They're Playing Our Song*. Da Capo Press. s. 56. ISBN 0-306-80746-7.
Koordinatar: 69°28′S 62°45′W﻿

**Briesemeister Peak** er ein fjelltopp, 690 moh, som ligg 7 nautiske mil vest-nordvest for Cape Rymill på austkysten av Palmer Land. Denne toppen vart fotografert frå lufta av sir Hubert Wilkins den 20. desember 1928, og av U.S. Antarctic Service i 1940. Det vart namngjeve av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon under Finn Rønne, 1947–48, etter William A. Briesemeister (død 1967), som var sjefskartograf i American Geographical Society, 1913–63, og som fanne denne toppe på to bilete teken av Wilkins, noko som gjorde at ein kunne plassere Stefansson Strait nøyaktig på kartet. Han oversåg førebuinga av kart for Antarktis som skulle nyttast under Det internasjonale geofysiske året (IGY) (1957–58) og prosjekt etter IGY under US Antarctic Research Program.

Kjelder
-------

1. ↑  *Geographical Review*, July 1948, pp. 477, 484

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Briesemeister Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 78°7′52″S 86°14′20″W﻿

**Mount Sisu** er eit fjell i Antarktis. Fjellet har ei høgd på 4300 meter over havet og ligg i Sentinel Range i Ellsworth Mountains, som òg er staden ein finn den høgaste fjelltoppen i Antarktis, det velkjende Vinson-massivet. Dei to toppane som ligg nærast Mount Sisu er Mount Anderson og Mount Bentley.

Den finske fjellklatraren Veikka Gustafsson og Patrick Degerman var dei første som klatra fjellet, i 1997. Det er kalla opp etter det finske omgrepet *sisu*, som tyder sterk uthaldenheit. Namnet er ikkje offisielt godkjend av United States Geological Survey og møter heller ikkje organisasjonen sine krav for geologisk nomenklatur i Antarktis.

Kjelder
-------

1. ↑  Damien Gildea (29. januar 2007). «Gildea's Unclimbed Antarctica: Embree ascents» (på engelsk). www.thepoles.com. Arkivert frå originalen 16. februar 2007. Henta 4. mars 2013.
2. 1 2  United States Geological Survey Geographic Names Information System for Antarctican placenames
GLOCK 17
**GLOCK 17** var den første pistolen som vart konstruert og produsert av det austerrikske firmaet GLOCK. Han har ein locked-breech-mekanisme, og er i kaliber 9 mm Parabellum. Magasinet tek heile 17 patronar i to rekkjer. 

GLOCK 17 dukka opp først på 1980-talet under våpenutprøvingane til den austerrikske hæren. Han kom i teneste der som *P80*. I 1988 vart han teken inn i den svenske hæren som *Pistol 88*. Nemninga 17 i det eigentlege namnet kjem elles av at pistolen er Gaston Glock sitt patent nummer 17. 

GLOCK-pistolar har ry for å vera ekstremt solide og pålitelege. 

GLOCK-pistolane har eit konstant double-action avtrekkjarsystem utan hane og tennstift kalla *safe action*. Som revolverar manglar han manuell sikring fordi han ikkje treng det. Han kan berre avfyrast double-action. 

Ramma er laga av ein avansert polymer, noko som vekte oppsikt da GLOCK 17 kom. Men løpet og sleiden er (sjølvsagt) av metall, til liks med mange andre indre delar av våpenet.

GLOCK er mellom dei pistolane som er mest bruka i politi-samanheng i dag, og han blir au bruka av fleire lands militærvesen. Han er mellom anna standardpistol i det norske forsvaret. I det norske politiet ønskjer dei au å få 9 mm sjølvladepistolar som Glock eller Heckler & Koch USP overalt i staden for dei Smith & Wesson-revolverane dei fleste politifolk framleis er gjevne som tenestevåpen. 

Men i konkurransen om ny standard militær tenestepistol i USA fekk GLOCK ikkje vera med, blant anna fordi dei berre ville vurdere pistolar med synleg hane og manuell utvendig sikring. Fleire amerikanske politidistrikt har likevel teke i bruk GLOCK-pistolar, for det meste GLOCK 22 i kaliber .40 S&W.

Bakgrunnsstoff
--------------

* GLOCK's page on the GLOCK 17 Arkivert 2005-08-02 ved Wayback Machine.
* GLOCK's page on the GLOCK 17L Arkivert 2005-06-10 ved Wayback Machine.
* The *Pistol 88* at SoldF.com (På svensk)

Kjelde
------

Den engelskspråklege wikipediaen
«**The Windmills of Your Mind**» er ein song med musikk av den franske komponisten Michel Legrand og engelsk tekst av amerikanarane Alan Bergman og Marilyn Bergman. Den franske teksten med tittelen «Les moulins de mon cœur», vart skriven av Eddy Marnay. Songen (med engelsk tekst) vart nytta som kjenningsmelodi i filmen *The Thomas Crown Affair* i 1968. Dei to første melodilinjene var lånt frå den andre satsen til Mozart frå hans Sinfonia Concertante for fiolin, bratsj og orkester, K. 364.

I den originale filmen frå 1968 vart songen framført av Noel Harrison som tok songen til åttandeplassen på den britiske singellista. Han vann Oscarprisen for beste originale song i 1968. Ein versjon av Sting vart nytta i filmen *The Thomas Crown Affair* frå 1999.

Dusty Springfield sin versjon av songen frå albumet *Dusty in Memphis* er òg godt kjend. Denne versjonen nådde 31. plassen på *Billboard* Hot 100-lista i USA og tredjeplassen på *Billboard* adult contemporary-lista i 1969. Denne innspelinga vart òg nytta i filmen *Breakfast on Pluto* (2006).

Petula Clark sin versjon av songen vart nytta i filmen *Killing Them Softly.*

«The Windmills of Your Mind» har vorte spelt inn av All Angels, Tina Arena, Lill-Babs (som «Vinden i min själ»), Pedro Biker, John Davidson, Val Doonican, Connie Evingson, Jose Feliciano, Earl Grant, Terry Hall, Kiri Te Kanawa, Michel Legrand, Barbara Lewis, Arthur Lyman, Sally Ann Marsh, Maureen McGovern, Meck, Farhad Mehrad, Eva Mendes, Alison Moyet, Elaine Paige, Parenthetical Girls, Dianne Reeves, Rita Reys, Jimmie Rodgers, the Sandpipers, Sharleen Spiteri, Barbra Streisand, Swing Out Sister, Take 6, Vanilla Fudge, Vassilikos, Helena Vondrácková og Edward Woodward. Helena Vondrácková har òg spelt inn ein tsjekkisspråkleg versjon av songen kalla «Mužeš Zustat, Mužeš Jít».

Fransspråklege versjonar av songen er spelt inn av Frida Boccara, Grégory Lemarchal, Natalie Dessay, Didier Barbelivien, Amaury Vassili, Dany Brillant, Claude François, Noëlle Cordier, Michel Legrand, Caterina Valente, Jessye Norman og Julia Migenes.

«The Windmills of Your Mind» er òg spelt inn i Tyskland av Udo Lindenberg som «Unterm Säufermond».

Ein instrumental versjon av «The Windmills of Your Mind» vart spelt inn av Henry Mancini og James Last.

Norsk versjon
-------------

Terje Mosnes har skrive ein norsk tekst. Den norske tittelen er «Dine tankers selvportrett».

### Innspilling

Inger Lise Rypdal og Terje Rypdals orkester. Utgjeve på singlen RCA NA 1354 i 1969. Arrangør var Terje Rypdal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Windmills of Your Mind» frå Wikipedia på engelsk, den 16. september 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Roberts, David (2006). *British Hit Singles & Albums* (19th utg.). London: Guinness World Records Limited. s. 135. ISBN 1-904994-10-5.
2. ↑  Whitburn, Joel (2004). *The Billboard Book of Top 40 Hits*, 8th Edition (Billboard Publications), page 592.
**Šárka Kašpárková** (fødd 20. mai 1971) er ein tsjekkisk tidlegare friidrettsutøvar frå Karviná som vart verdsmeister i tresteghopp i 1997, og i tillegg vann OL-bronse i 1996 og EM-sølv i 1998.

Aktiv
-----

Kašpárková satsa opphavleg mest på høgdehopp i og oppnådde som best 1,92 m i den øvinga. I 1992 byrja ho å trene meir på den, for kvinner, nye øvinga tresteghopp, og tok seg til VM-finalen i 1993 og EM-finalen året etter. Det store internasjonale gjennombrotet kom i 1996. Under Sommar-OL i Atlanta sette Kašpárková ny personleg rekord med eit hopp på 14,98 m, like langt som Inna Lasovskaja sitt bestehopp. Sidan Lasovskaja hadde eit betre nestlengste hopp, tok ho sølvmedaljen og Kašpárková fekk bronsen. Ingen av dei to var i nærleiken av suverene Inessa Kravets som vart olympisk meister med sterke 15,33 m.

Året etter kom den store stunda for Kašpárková. I verdsmeisterskapen 1997 tok rumenske Rodica Mateescu leiinga i fyrste finaleomgang med eit hopp på 15,16 m. Ho leia til den femte omgangen då Kašpárková lukkast få til sitt livs lengste tresteghopp, målt til 15,20 m, nok til å sikre henne gullmedaljen. Eit år seinare var Kašpárková på ny sentral i ein tett medaljestrid ved friidretts-EM i Budapest. Her måtte ho nøye seg med sølvmedaljen, to centimeter bakom vinnaren og tre cm framom bronsemedaljøren.

Kašpárková var aktiv til 2006, men særleg etter 2000 låg prestasjonane langt unna tidlegare nivå, dels grunna skadar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa i høgdehopp (1,88 m =nr 25)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 7 i tresteghopp – 14,16 m
* EM 1994 i Helsinki: Nr 6 i tresteghopp – 13,98 m
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,94 =nr 13)
* OL 1996 i Atlanta: Bronsemedalje i tresteghopp – 14,98 m
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje i tresteghopp – 15,20 m, framom Rodica Mateescu (15,16)
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje i tresteghopp – 14,53 m, bakom Olga Vasdeki (14,55)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 6 i tresteghopp – 14,54 m
* OL 2000 i Sydney: Nr 12 i tresteghopp
* VM 2003 i Paris: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,75 =nr 24)
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,79 =nr 26)
* VM 2005 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,69 =nr 21)
* EM 2006 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,39 =nr 20)

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC

 |
|  |
| --- |
| ***The Wanderer***  Singel av Dionfrå albumet *Runaround Sue* |
|  |
| **Utgjeve** | November 1961 |
| **Sjanger** | R&B |
| **Lengd** | 2:42 |
| Låtskrivar(ar) | Ernie Maresca |
|

«**The Wanderer**» er ein song skriven av Ernie Maresca og opphavleg spelt inn av Dion. Songen har eit 12-taktsblues-basert vers og eit 8-takts mellomspel og fortel soga om ein reisande og dei mange kjærastane hans. Songen er rangert på 239. plass på lista til *Rolling Stone* over dei 500 beste songane gjennom tidene.

Maresca hadde tidlegare vore med òg skrive den førre store hitten til Dion, «Runaround Sue», men hadde opphavleg skrive «The Wanderer» for eit anna band, Nino and the Ebbtides. Dei spelte i staden inn ein annan Maresca-song, så Dion fekk denne songen som ei B-side til den neste singelen sin, «The Majestic». Radiostasjonane byrja derimot heller å spele «The Wanderer» og singelen nådde andreplassen i USA tidleg i 1962. Singelen nådde òg 10. plass i Storbritannia og gjekk heilt til topps i Australia. 

Songen vart spelt inn med ei korgruppe, the Del-Satins og hadde ein meir rocka stil enn dei tidlegare hittane til Dion med the Belmonts. Bobby Keys spelar saksofon på songen.

Andre versjonar
---------------

«The Wanderer» er spelt inn av mange andre band og artistar, som Dee Snider, Gary Glitter, The Beach Boys, Leif Garrett, Arthur Alexander, Bruce Springsteen, Eddie Rabbitt, Sick City Daggers, Delbert McClinton, Ted Chippington, Dave Edmunds, The Alley Cats, Avenue D, The Heimlich Experiment og My Morning Jacket. Status Quo spelte inn songen to gonger og deira versjon nådde sjuandeplassen i Storbritannia i 1987. Eddie Rabbit sin versjon nådde førsteplassen på Country-lista i USA i 1988. Mel Gibson syng ein versjon av songen i animasjonsfilmen *Chicken Run*.

Songen vert spelt føre alle heimekampane til Bolton Wanderers.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Akkordar og tekst

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Wanderer (Dion song)» frå Wikipedia på engelsk, den 11. desember 2011.*



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 244: «Stand!» Sly and the Family Stone | Plassering på lista til Rolling Stone frå 2010 over dei 500 beste songane gjennom tidene243 «The Wanderer» Dion | 242: «Son of a Preacher Man» Dusty Springfield |
Koordinatar: 63°7′28.459″N 7°43′56.334″E﻿

Våningshuset
**Dalen gård** i Kristiansund er ein godt bevart lystgard frå slutten av 1700-talet, freda av Riksantikvaren i desember 2013 av di bygningane er rekna for å vere av nasjonalt verde. 

Dalen gård vart etablert som eit løkkebruk for den skotske kjøpmannen Walter Miln, og er eit godt døme på korleis den lokale byggjeskikken vart påverka av dei impulsane utanfrå som klippfisknæringa og handelen med utlandet gav. Anlegget er eit rekkjetun med hovudbygning, låve, mjølkekjellar, leikestove, møkkjellar, smie, hage og allé. Interiøret i hovudbygningen er særs viktig. I salen i andre høgda er det i alt 17 unike veggmåleri av ein ukjend kunstnar, med motiv henta frå religion, etikk, astronomi og kunst.

Bygningar ved garden
--------------------

* Låve
* Mjølkebod og masstove
* Frauhus
* Leikehytte

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om fredinga av Dalen gård på Riksantikvarens nettsider
* 

* Dalen gard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Restane etter Randarasa i 1991, oppfor landsbyen Randa i Matterdalen.
Weisshorn oppfor Matterdalen (bakgrunnen).
**Matterdalen** eller **Mattertal** ligg sørvest i Sveits, sør for Rhônedalen i kantonen Valais. Landsbyen Zermatt er den viktigaste busetnaden i dalen, som er omgjeve av fleire fjell over 4000 moh, som Matterhorn.

Geografi
--------

Dalen ligg i Wallis-Alpane og vert drenert av **Matter Vispa**, ei sideelv til Rhône. Sjølve dalen endar ved Stalden der han møter Saasdalen. Den vidare dalen held fram nokre kilometer til han når byen Visp og den øvre delen av elva Rhône. Dalen startar mellom dei høge toppane sør for Zermatt (Monte Rosa, Matterhorn) på grensa til Italia. Den øvre delen er bredekt og den nest største isbreen i Alpane, Gornerbreen ligg ved foten av Monte Rosa (4 634 moh), medan Zmuttbreen ligg ved foten av Matterhorn (4 478 moh). Kring landsbyen Randa ligg Weisshorn (4 505 moh) og Dom (4 545 moh). Høgdeskilnaden mellom talweg og toppane på begge sider er over 3 km. Dalen er totalt om lag 40 km lang. 

### Busetnader

Zermatt (1 600 moh), med om lag 5 600 innbyggjarar, er den største og høgastliggande byen i dalen. St. Niklaus følgjer med 2 400 innbyggjarar. Mellom dei ligg dei mindre landsbyane Täsch og Randa. Landsbyane Grächen, Embd og Törbel ligg oppfor dalen. Stalden ligg i enden av dalen på 800 moh.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mattertal» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Kart frå Swisstopo

Koordinatar: 46°05′N 7°48′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* HDS

 |
Koordinatar: 80°33′S 96°43′W﻿

**Mount Woollard** er eit fjell (2675 moh) nesten 240 km (150 mi) vest for Heritage Range i Ellsworth Mountains i Antarktis. Det vart oppdaga av Marie Byrd Land Traverse Party (1957–58), og kalla opp etter George P. Woollard, som sat i Technical Panel on Seismology and Gravity for U.S. National Committee under Det internasjonale geofysiske året. Han lærte opp mange geofysikarar som drog til Antarktis. 

Mount Woollard er eit isolert fjell og isolated mountain med berre **Mount Moore** 13 km lenger nord. Mount Moore stig 305 meter over snøoverflata. Det vart òg oppdaga av Marie Byrd Land Traverse Party den 4. februar 1958, og kalla opp etter John P. Moore som var ein helikopeterpilot ombord på USS «Atka», som omkom i ein styrt nær Kainan Bay i januar 1955.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Woollard» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Dale.* 

Frå Dale sentrumFoto: Jan-Tore Egge

Etter at Dalsfjordbrua opna, er det slutt på fergetrafikken i Dale.
**Dale** er kommunesenter i Fjaler kommune i Sunnfjord i Vestland fylke. Bygda ligg ved Dalsfjorden, og har 1 149 innbyggjarar per 1. januar 2017. Bygda er kommunesenteret i Fjaler og har dermed kommunehuset med kontor til administrasjonen. I desember 2013 opna Dalsfjordbrua som knyter saman Askvoll kommune og Fjaler kommune.

Kultur og industri
------------------

I Dale finn ein Klokkargarden, fødestad åt diktaren Jakob Sande, Nordisk Kunstnarsenter på Dalsåsen og designstudioet Ralston & Bau og idéfabrikken Transplant. I tillegg så driv Dale Ungdomsslag Fjaler Kino på frivillig basis. Kinoen held til i ungdomshuset Trudvang som ligg langs fv. 57 mellom Dale sentrum og Dingemoen skule.

Utdanning
---------

Dale har vore utdanningssentrum for området i mange år, og i dag finn ein Dingemoen barneskule, Fjaler ungdomsskule og Dale vidaregåande skule i bygda.

Transport
---------

Frå rutebilstasjonen i Dale sentrum går det fleire bussar mellom anna til Førde og Bergen via Riksveg 57 eller snøggbåt.
Bygda ligg 25 min frå Førde lufthamn, Bringeland.

Dalsfjordsambandet
------------------

I desember 2013 opna Dalsfjordbrua for trafikk. Den knyter saman Fjaler kommune med Askvoll kommune. Dalsfjordsambandet består av ny fylkesveg nummer 609 frå Eikenes til Nishammaren i Dale og ny fylkesveg nummer 57 frå Fjaler Sjukeheim til Sætenes. Dalsfjordsambandet inneheld tre nye tunnelar, der to av tunnelane ligg i Askvoll kommune og den siste ligg i Fjaler kommune, og sist men ikkje minst Dalsfjordbrua over Dalsfjorden. Desse tre tunnelane heiter Dalsfjordtunnelen, Ottersteintunnelen og Nishammartunnelen. Nishammartunnelen ligg i Fjaler kommune og er ein av få tunnelar i Noreg med rundkøyring inne i fjellet.

Folketalsutvikling
------------------

| Folketalsutvikling i Dale |
| --- |
| År |  |  | Innbyggjarar |  |
| 1920 |    | 206 |
| 1930 |    | 463 |
| 1946 |    | 666 |
| 1950 |    | 728 |
| 1960 |    | 813 |
| 1970 |    | 967 |
| 1980 |    | 924 |
| 1990 |    | 935 |
| 2000 |    | 905 |
| 2009 |    | 980 |
| 2012 |    | 1 063 |
| Kjelder: SSB: Norske folketeljingar |

Kjelder
-------


* Arkivert 2014-02-01 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Jelena Viktorovna Golovina** (fødd 16. februar 1961) er ein tidlegare skiskyttar frå Komarovo i Sverdlovsk oblast som representerte Sovjetunionen fram til 1991. Ho vart verdsmeister på 7,5 km i 1987 og var med å vinne seks VM-gull i stafett; 1985, 1987, 1988, 1989, 1990 og 1991, og dessutan eit VM-gull for lag i 1989. I 1989 vann ho verdscupen i skiskyting for kvinner.

### Aktiv

Golovina deltok i VM i skiskyting 1985 og vart nummer fire på 5 km og 5 på 10 km, før ho saman med Venera Tsjernysjova og Kaija Parve sikra Sovjetunionen gullmedaljen i 3 x 5 km stafett. Plasseringane på 5 og 10 km under VM 1986 i Falun var dei motsette av året før, fem på 5 km og fire på 10 km. Ho fekk ikkje plass på stafettlaget. Under skiskytings-VM i Lahti 1987 vann Golovina 5 km etter prikkfri skyting, og gjekk så fyrste etappen for Sovjetunionen på stafetten, der venninene frå 1985-laget, Tsjernysova og Parve, sikra eitt nytt gull for dei tre. Dei same tre utøvarane vann VM-stafetten også i 1988.

Golovina heldt fram med å vinne stafettgull i 1989, 1990 og 1991, men med nye lagvenninner. Rett nok var Svetlana Davidova med på alle tre triumfane, men fyrsteetappen vart desse åra gått av høvesvis Natalja Prikatsjikova, Jelena Bazevitsj og Jelena Belova. Individuelt vann han sølvmedaljen på 15 km i VM 1990, og bronsemedaljen på 7,5 km i verdsmeisterskapen året etter.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Britta Bilač**, fødd **Britta Vörös** (fødd 4. desember 1968), er ein tysk-slovensk tidlegare høgdehoppar fødd i Saalfeld i Thüringen i dåverande Aust-Tyskland. Ho vart europameister i høgdehopp i 1994 med personleg rekord på to meter jamnt.

### Aktiv

Britta Vörös vann i 1990 høgdehopptevlinga i den siste innandørsmeisterskapen i DDR med eit hopp på 1,91 m. Same våren kom ho med 1,94 m på andreplass i innandørs-EM i Glasgow, einast den dåverande landskvinna, Heike Henkel, hoppa betre.

I november 1991 gifta Vörös seg med den slovenske lengdehopparen Borut Bilač. Frå sesongen etter representerte ho Slovenia. Etter at Britta Bilač enda på 15. plass ved dei olympiske sommarleikane i Barcelona i 1992 sigra ho året etter i høgdetevlinga ved Mellomhavsleikane, medan ho enda på ellevteplass under verdsmeisterskapen i Stuttgart.

Ved europameisterskapen 1994 i Helsinki sette Bilač ny personleg rekord då ho svinga seg over 2,00 meter og vann ein klar siger. For den prestasjonen vart ho kåra til årets idrettsutøvar i Slovenia. Våren 1995 fekk ho sølvmedaljen under innandørs-EM 1995 i Barcelona, bakom Alina Astafei, men framom Heike Henkel. Sidan vart Bilač nummer ni under Sommar-OL i 1996 og nummer sju ved VM 1997.

Bilač var slovensk meister i høgdehopp i 1992, 1993 og 1997.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Nr 15 – 1,83 m
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 11 – 1,88 m
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje – 2,00 m, framom Jelena Guljajeva (1,96 m)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 9 – 1,93 m
* VM 1997 i Aten: Nr 7 – 1,93 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Britta Bilač» frå Wikipedia på tysk, den 20. juni 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Britta Bilač» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Jelena Nikolajevna Romanova**, fødd **Malikhina**, (20. mars 1963–28. januar 2007) var ein friidrettsutøvar frå Nesjenskoje i Voronezj oblast som representerte Sovjetunionen og seinare Russland på mellom- og langdistansane. Ho vart europameister på 3 000 meter i 1990 og olympisk meister på 10 000 meter i 1992.

### Aktiv

Romanovas fyrste internasjonale meisterskap var VM 1987 i Roma der ho vart nummer fem på 5 000 meter og braut 10 000 meter. I Sommar-OL 1988 i Seoul kom ho på fjerdeplass på 3 000 meter med tida 8.30,4, hennar personlege rekord på distansen.

Romanova tok steget heilt til topp ved EM 1990 i Split, då ho vann milløpet på personbeste 31.46,8, og tok sølvmedaljen på 3 000 meter. Også under VM 1991 i Tokyo sprang ho inn til sølv på 3 000 meter, bak landskvinna Tatjana Samolenko. Året etter var rollene omsnudd ved OL 1992 i Barcelona, i finalen slo ho Samolenko i spurten og vann gullmedaljen. Seinare vart Romanova nummer seks både på 3 000 m ved VM 1993 i Stuttgart, og på 5 000-meteren under OL 1996 i Atlanta.

Romanova vart funnen død i husværet sitt i Volgograd i januar 2007.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Nr 5 på 3 000 m – 8.41,7, braut 10 000 m-kvalifiseringa
* OL 1988 i Seoul: Nr 4 på 3 000 m – 8.30,4
* EM 1990 i Split: Gull på 10 000 m – 31.46,8, sølv på 3 000 m – 8.43,6
* VM 1991 i Tokyo: Sølvmedalje på 3 000 m – 8.36,0, braut 10 000 m
* OL 1992 i Barcelona: Gullmedalje på 3 000 m – 8.46,0, framom Tatjana Samolenko (8.46,8)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 6 på 3 000 m – 8.39,6
* OL 1996 i Atlanta: Nr 6 på 5 000 m – 15.14,0

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jelena Nikolajewna Romanowa» frå Wikipedia på tysk, den 18. august 2016.*

* «Yelena Romanova» (på engelsk). Olympedia. Henta 8. mars 2023.
**Det britiske einingssystemet for mål og vekt** (engelsk *imperial units* eller *British Imperial*) vart vedteke i 1824, og seinare raffinert fram til 1959, og sidan redusert. Systemet vart offisielt nytta over heile Det britiske imperiet. Seint på 1900-talet hadde dei fleste landa i det tidlegare imperiet offisielt vedteke det metriske einingssystemet for mål og vekt. Så langt (2012) nyttar Storbritannia framleis berre delvis det metriske systemet. 

Einingane var frå 1856 innanfor den nøyaktigheita ein kunne oppnå, og var lik dei einingane som i 1824 vart fastsett som felles for England, Skottland og Irland. Einingane for yard og pound skilde seg ikkje noko særleg frå Tudor-einingane som vart fastlagt av Elisabeth I av England kring 1590. Lengda av 1 yard stemte omtrent med 1 Winchester yard som var fastlagt av kong Edgar av England i 965, medan pound avoirdupois var innført 1303. Frå 1856 nytta ein imperia eller imp. som nemning før eininga. I 1963 vart imp. yd og imp. lb erstatta av høvesvis internasjonal yard og internasjonal pound avoirdupois i ein avtale mellom Storbritannia, USA, Canada, Australia og Sør-Afrika. Dei nye einingane vart fastlagde i forhold til meter og kilogram. Ein tidlegare skilnad mellom dei britiske og amerikanske einingane, nær grensa for kor nøyaktig ein kunne måle, vart dermed oppheva. Imp. gallon og US gallon vart derimot halde uendra. 

Storbritannia vedtok i 1896 meterkonvernsjonen og metersystemet vart lovleg, men ikkje teke i bruk. Først i førebuingane til EU-samarbeidet vart det i 1965 vedteke å gå over til SI-eininga og dei metriske einingane, men gjennomføringa av dette har sidan medlemskapen i EU i 1973 gått tregt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Imperial units» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2012.*
**Matthias Merz** (fødd 1. februar 1984) er ein sveitsisk tidlegare orienteringsløpar frå Menziken. Han vart verdsmeister i klassisk løype i 2007 og fekk stafett-gull under VM 2009.

Aktiv
-----

Merz var heilt suveren då han ved verdsmeisterskapen 2007 i Ukraina slo andremann på klassiskdistansen med nærare 4 enn 3 minutt. På kortdistansen var han nær ved å vinn gull nummer 2, han enda 0,9 sekund bakom franske Thierry Gueorgiou. To år seinare la Merz beslag på bronseplassen på mellomdistansen ved VM i Ungarn. Under VM 2012 ved Lausanne sprang han i mål til sølvmedalje både på den klassiske distansen og kortdistansen, bak høvesvis Olav Lundanes frå Noreg og sin eigen landsmann, Matthias Kyburz.

Tida frå 2005-10 sanka Merz tre VM-bronsar og eitt VM-gull i stafett. I 2007 gjekk han til topps i alle tre tevlingane ved den nordiske meisterskapen på Bornholm; klassisk løype, kort løype og stafett. Året etter vann han EM-gull i stafett for Sveits.

Merz vart tredjemann i verdscupen i orientering i 2008, 2011 og 2012.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2005: Bronsemedalje i stafett
* VM 2007: Gull på klassiskdistansen, sølv på kortdistansen
* VM 2008: Bronsemedalje i stafett, nr 5 på klassiskdistansen
* VM 2009: Bronse på mellomdistanse, gull i stafett
* VM 2010: Bronsemedalje i stafett
* VM 2011: Nr 6 på kortdistansen
* VM 2012: Sølv på klassisk- og kortdistansen
* VM 2013: Nr 6 på klassiskdistansen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Matthias Merz» frå Wikipedia på tysk, den 11. juli 2023.*
**Dale stasjon** ligg i Dale i Vaksdal kommune i Vestland og er ein stasjon på Bergensbanen. Han vart opna i 1883 som del av Vossabanen. I tillegg til lokaltoga på strekkja Bergen-Voss-Myrdal stoppar nokre fjerntog ved stasjonen. 

Dale ligg mellom Bolstadøyri stasjon og Stanghelle stasjon, 425,29 km frå Oslo. 

Stasjonsbygningen som vart reist til opninga av Vossabanen vart teikna av Balthazar Lange, og vart oppført etter ein typeteikning kalla *fjerde klasse* som også vart nytta til Nesttun stasjon (sidan flytt til Ygre stasjon), Haukeland stasjon, Arna gamle stasjon, Trengereid stasjon, Stanghelle stasjon, Bolstadøyri stasjon, Evanger stasjon og Bulken stasjon på Vossabanen. Då Bergensbanen skulle opnast var stasjonen i Dale vorten for liten, og han vart flytt til Reimegrend stasjon. Til erstatning vart stasjonen på Voss, som var vorten for liten der, teken ned og flytt til Dale. Også den var teikna av Balthazar Lange.

Fotnotar
--------

1. ↑  Eivind Hartmann, Øistein Mangset, Øyvind Reisegg (1997). *Neste stasjon : En guide til jernbanens arkitekturhistorie*. Oslo: Gyldendal. s. 141. ISBN 8205252947.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Dale» på nettstaden til Jernbaneverket Arkivert 2011-08-15 ved Wayback Machine.
* «Dale» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb
* Den fyrste stasjonsbygning fotografert i byrjinga av 1880-åra
* 

* Dale stasjon i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 56°18′36″N 42°56′24″E﻿

  

**Mulino** (russisk skrift Му́лино) er eit landleg område i Volodarsky-distriktet i Nizjegorod oblast i Russland. Folkesetnaden er 13 008 (folketeljinga 2010, 11 711 i 2002). Telefonkode: +7 83136. Postnummer: 606083.

Militært øvingsområde
---------------------

Ei lokal avis skildrar Mulino som "omgjeve av militære einingar". Eit viktig anlegg i området er Mulino øvingsomåde for russiske landstyrkar, som i september og desember 2007 var gjenstand for felles amerikansk-russiske militære øvingar, ein del av serien med kodenamn "Torgau" (etter byen i Tyskland som vert rekna som del av den felles militære historia i båe land). Felles øvingar i Mulino var opphavleg planlagt for 2006 ("Torgau-2006"), men vart avlyst, moglegvis på grunn av protestar frå enkelte lokale grupper mot at utanlandske militære troppar var til stades på russisk jord.

Mellom militære einingar oppført av Kommersant-Vlast i 2002 på Mulino var 34. artilleridivisjon, 99. sjølvdrevne artilleriregiment (3. MID), 211. artilleri-øvingsbrigade, 245. motoriserte infanteriregiment (3 MID), 752. motoriserte infanteriregiment,  237. og 100. stridsvognregimenter (3. MID), ei anna eining, og ein straffebataljon. Hovudkvarter for 3. motoriserte infanteridivisjon (3. MID) var i nærleiken av Nizjnij Novgorod.
Det er òg ein straffebataljon på staden.
Fleire militære reorganiseringer har no (2016) skjedd.   

 

I 2014 vart eit nytt øvingssenter sett opp i Mulino -  i samsvar med ei avtale inngått med Rheinmetall i Tyskland - verd €100-millionar. Det er eit øvingsområde på brigade-storleik for simulering av kampsituasjonar og øving av trefftryggleik med militære våpen. På grunn av Ukraina-krisa i 2014 og Russland si deltaking i konflikten i Ukraina og sanksjonar pålagd av EU mot Russland, måtte Rheinmetall avlysa denne avtala med det russiske Forsvaret.

Referansar
----------

1. ↑  Russian Ministry of Defense
2. ↑  Ramstein
3. ↑  Russians confirm postponement of training exercise with[*daud lenkje*]
4. ↑  28-Apr-2007
5. ↑  2014 Russian military intervention in Ukraine

### Kjelder

* Государственно-правовой департамент Нижегородской области. Приказ №3-од от 27 января 2016 г. "Об утверждении реестра административно-территориальных образований, городских и сельских населённых пунктов Нижегородской области". Опубликован: "Нижегородская правда", №27(26048) (начало) и №30 (26051) (окончание), 19 и 26 марта 2016 г.Mal:RussiaAdmMunRef
**Ketisk** er det einaste gjenlevande jeniseiske språket, og har omtrent to hundre talarar i Turukhansk- og Bajkit-rajonane i Kraxnojarsk kraj i Sibir i Russland. Dei tre språka jugh, kott og pumpokol høyrde til òg dei jeniseiske språka, men dei har no døydd ut.

Klassifisering
--------------

I mars 2008 la språkforskaren Edward Vajda fram resultata frå meir enn 10 års forsking på ketisk, og konkluderte med at dei jeniseiske språka er i slekt med na-dené-språka i Nord-Amerika, og dannar med desse familien dene-jeniseiske språk. Avhandlinga til Vajda har blitt vel motteke av forskarar som har studert både jeniseiske språk og na-dené-språk, og av andre anerkjende språkforskarar.

Grammatikk
----------

Ketisk skil seg frå alle andre sibirske språk. Der alle naboane er suffikserande språk med postposisjonar, stammeklassar heller enn bøyingsklassar, og utan genusdistinksjonar, står ket i ein klasse for seg. Det har prefiks i staden for suffiks i verbbøyinga, substantiva er delt inn i animata og inanimata, og dei animate er delt inn i maskulin og feminin. Ketisk har også tonem.

Historikk
---------

Som alle andre minoritetsspråka i Sovjetunionen fekk ketisk eit skriftspråk på 1930-talet, men det er ikkje mykje i bruk.

Fotnotar
--------

1. ↑  "Vserossijskaja perepis naselenija 2010" Arkivert 2013-03-15 ved Wayback Machine. - Folketeljinga i Russland 2010 oppgjev 210 talarar, Ethnologue på si side oppgjev 190 talarar.
2. ↑  Edward Vajda (Mars 2008). «A Siberian Link with Na-Dene Languages» (PDF) (på engelsk). Dene-Yeniseic Symposium, Fairbanks, Western Washington University. Henta 9. september 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vajda, Edward (mars 2008). A Siberian Link with Na-Dene Languages (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* UNESCO lang
* NDL

 |
**Jelena Nikolajevna Nikolajeva** (fødd 1. februar 1966) er ein russisk friidrettsutøvar frå Akshiki i Tsjuvasjia som i 1996 vart olympisk meister i 10 km kappgang og i 2003 verdsmeister i 20 km.

Aktiv
-----

Nikolajeva gjekk inn til femteplass i meisterskapsdebuten ved VM 1987. Fem år seinare fekk ho sølvmedaljen i kappgang under dei olympiske sommarleikane i Barcelona, slått med eitt sekund av Chen Yueling frå Kina. Både ved europameisterskapen 1994 og verdsmeisterskapen 1995 kom Nikolajeva i mål til ein bronsemedalje, høvesvis sju og seks sekundar bak vinnarane i tevlingane.

Under dei olympiske leikane i Atlanta sommaren 1996 vann Nikolajeva gullmedaljen med god margin til dei andre medaljevinnarane. Der etter gjekk seks år før ho på ny blanda seg i medaljekampen i dei store meisterskapane. Ved EM 2002 i München fekk ho sølvmedaljen, 13 sekundar føre italienske Erica Alfredi, men langt bak si eiga landskvinne Olimpiada Ivanova. Året etter kleiv Nikolajeva under VM i Paris heilt til topps på sigerspallen etter kappgangøvinga, som frå 1999 gjekk over 20 kilometer, mot tidlegare 10 km for kvinner. 

Omframt dei internasjonale meisterskapsmedaljane utandørs, vann Nikolajeva gull i innandørs-VM 1993 på 3 km og ho sigra i tevlingane om europapokalen 2003 og verdspokalen 2004.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Nr 5 på 10 km – 44.54
* OL 1992 i Barcelona: Sølvmedalje på 10 km – 44.33, bakom Chen Yeling (44.32)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 7 på 10 km – 43.47
* EM 1994 i Helsinki: Bronsemedalje på 10 km – 42.43
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje på 10 km – 42.20
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje på 10 km – 41.49, framom Elisabetta Perrone (42.12)
* VM 1997 i Aten: Nr 9 på 10 km – 45.01
* VM 1999 i Sevilla: Nr 12 på 20 km – 1.34.10
* VM 2001 i Edmonton: Diskvalifisert på 20 km
* EM 2002 i München: Sølvmedalje på 20 km – 1.28.20, bakom Olimpiada Ivanova (1.26.42)
* VM 2003 i Paris: Gullmedalje på 20 km – 1.26.52, framom Gillian O'Sullivan (1.27.34)
* OL 2004 i Aten: Nr 17 på 20 km – 1.32.16

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yelena Nikolayeva (racewalker)» frå Wikipedia på engelsk, den 12. august 2018.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Britisk Amerika.* 
**Britisk Nord-Amerika** viser til områda Storbritannia kontrollerte på kontinentale Nord-Amerika etter at landet anerkjende USA i 1783. Nemninga blei først nytta uformelt i 1783, men var generelt uvanleg før *Report on the Affairs of British North America* (1839), også kalla Durham-rapporten. Desse territoria utgjer i dag Canada og Pacific Northwest (stillehavskysten i nordvest) i USA.

Ved den amerikanske revolusjonen i 1775 kontrollerte Storbritannia tjue koloniar nord for Mexico. Ved Parisavtalen i 1783 fekk dei tretten amerikanske koloniane anerkjend sjølvstendet, og Florida (Austflorida og Vestflorida) blei overgjevne til Spania. Dei gjenverande britiske koloniane slutta seg etterkvart saman i staten Canada. Unntaket var Newfoundland, som ikkje blei del av Canada før i 1949.

Koloniane i Britisk Nord-Amerika
--------------------------------

Koloniane som eksisterte før signeringa av Oregon-traktaten i 1846:

* Provinsen Canada (tidlegare Øvre Canada og Nedre Canada)
* Newfoundland
* Nova Scotia
* New Brunswick
* Prince Edward Island
* Rupert's Land
* Columbia-distriktet/Oregon Country (delt med USA)

Kjelder
-------

1. ↑   John Lambton, 1. jarl av Durham (1839): «Report on the Affairs of British North America»
2. ↑  Maton, William F (1998): «British Columbia Terms of Union», *The Solon Law Archive*.
3. ↑  Maton, William F. (8. desember 1995): «Prince Edward Island Terms of Union», *Solon.org*.

* *Denne artikkelen bygger på «Britisk Nord-Amerika» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |