recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Söderhamns kommun** er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige som ligg ved Bottenhavet. Kommunen grensar til Hudiksvalls kommun i nord, Gävle kommun og Ockelbo kommun i sør og Bollnäs kommun i vest, alle i Gävleborgs län. Administrasjonssenteret i kommunen er Söderhamn.

Aust i kommunen finn ein for det meste småkupert kystslette, medan terrenget i vest er høgare. Elva Ljusnan renn gjennom kommunen fra vest til aust, og dannar innsjøane Bergviken og Marmen. Kystlinja er innskoren, og utanfor kysten ligg det mange øyar. Næringslivet i Söderhamns kommun er dominert av tre- og treforedlingsindustri, i tillegg til kjemisk og elektroteknisk industri.

Administrativ historikk
-----------------------

Ved kommunereforma i 1952 vart *storkommunane* *Norrala* (av Norrala og Trönö) og *Söderala* (av Mo og Söderala) oppretta. Det vart ikkje gjort endringar i Söderhamns *stad* og Skogs *landskommun*. I 1971 vart Söderhamns kommun oppretta gjennom samanslåing av byen, Norrala og Söderala, samt *forsamlinga* Skog frå Skogs kommun.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På eit skjold med bakgrunn av sølv, eit raudt pinasskip med to krosslagde gevær i same farge ovanfor*.

Våpenet til Söderhamns kommun vart fastsett av kongen for den dåverande Söderhamns stad i 1927 og går tilbake til eit segl frå privilegiebrevet frå byen (1620). Ved kommuneopprettinga hadde også Norrala og Söderala våpen. Men det var byvåpenet som vart registrert for den nye kommunen i Patent- och registreringsverket i 1974.

Tettstader
----------

Det er elleve tettstader i Söderhamns kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Söderhamn** | 12 056 |
| 2. | Ljusne | 2 155 |
| 3. | Sandarne | 2 051 |
| 4. | Söderala | 961 |
| 5. | Bergvik | 847 |
| 6. | Vannsätter | 489 |
| 7. | Marmaverken | 416 |
| 8. | Mohed | 416 |
| 9. | Skog | 312 |
| 10. | Vallvik | 288 |
| 11. | Marmaskogen | 254 |

Folk frå Söderhamn
------------------

* Jan Johansson (1931—1968), musikar, jazzpianist (Onsäng)

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Söderhamns kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Söderhamn – kommune» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*I en sköld av silver en röd pinass med däruti ställda tvenne korslagda musköter av samma färg*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Gävleborgs län i Sverige |
| --- |
|  | Bollnäs • Gävle • Hofors • Hudiksvall • Ljusdal • Nordanstig • Ockelbo • Ovanåker • Sandviken • Söderhamn |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Peder Elibert Tonning** (7. september 1847–18. mars 1927) var ein norsk forretningsmann og konsul. Han var fødd i Ålesund der han starta eiga forretning for sal av fisk og sild. I 1874 flytte han, av helsemessige grunnar, til Santander i Spania. Her var han med på å grunnlegge fiskeimportfirmaet Velasco & Tonning, som importerte fiskeprodukt, særleg klippfisk og rogn frå Noreg. Seinare vart firmanamnet endra til E. Tonning.

Tonning drog kvart år til Noreg på kombinert forretningsreise og ferie. Han var eigar av Hotel Union Øye frå då det vart bygt i 1891 og fram til 1913. Mykje av formuen sin testamenterte han til Ålesund Gamleheim og Ålesund Fiskerimuseum. Ålesund Museum som då hadde teke over drifta av fiskerimuseet fekk på denne måten tilført kapital som sikra drift og investeringar i mange år. 

Tonning vart i 1898 utnemnd til norsk-svensk visekonsul i Santander. Frå 1906 var han ulønna norsk visekonsul. Det heldt han fram med til i 1917. Same året vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* Einar Knudsen: *ÅLESUND MUSEUM GJENNOM 30 ÅR 1903 - 1933* Ålesund museum 1934
Breisen dannar bisarre former
Den store séracen over *Bottleneck* på K2
**Séracs** er tårn av breis som dannar seg der terrenget under isbreen knekk av og blir brattare. Dei oppstår ved ein kombinasjon av strekk-krefter på langs og på tvers av breens sin fallretning, og finst derfor mest saman med eller nær bresprekkar.

På dei høgaste fjella i Himalaya kan séracs bli meir enn 200 meter høge. Dei er svært frykta av fjellklatrarar, då dei styrtar saman utan forvarsel. 

Den sørlege oppstigninga til Mount Everest gjennom Khumbubreen er eit kjent døme på ei klatrerute som er utsett på grunn av séracs. På desse 600 høgdemetrane har om lag 20 klatrarar mista livet på grunn av bresprekkar og samanrasande séracs.

Eit anna døme er K2 sin frykta *Bottleneck* («flaskehalsen») på om lag 8200 moh.

Horace-Bénédict de Saussure tok i 1779 i bruk namnet «sérac» etter ein kvit mysost med same namn som er vanleg i Alpane.

Referansar
----------

1. ↑  Alexander Stahr, Thomas Hartmann. *Landschaftsformen und Landschaftselemente im Hochgebirge*, Springer Verlag, Berlin, 1999. ISBN=3-540-65278-7, s. 228.

Kjelder
-------

Denne artikkelen er omsett frå «Sérac» på Wikipedia på tysk, den 15. juni 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Peder Jensson Fauchald** (21. september 1791–22. november 1856) var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann. Han var representant for Kristians amt (Oppland) frå 1830 til 1851.

Fauchald var fødd på garden Faukald i Østre Toten, og var gardbrukar der frå 1814 til 1825. Han flytta då til garden Sogstad i same heradet og budde der resten av livet, med unnatak for to år (1840-41), då han budde på garden Nøkleby i Vestre Toten.

Han var valmann frå 1817 og forlikskommissær. Fauchald vart 1838 vald til fyrste ordførar i Østre Toten. Seinare skjøtta han verv som amtsrevisor.

Fauchald vart vald inn på stortinget åtte gongar, ved fem av vala var han fyrste representant for amtet. På seks av tingsamlingane sat han i den viktige valkomiteen. Han var elles med i fleire andre komitear, mellom anna ei rekke gongar i justiskomiteen.

Fauchald var 1845 medlem av riksretten som dømde i saka mot statsråd Jørgen Herman Vogt, sjefen for Finansdepartementet. Vogt vart frikjend.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914
* Biografisk informasjon om Peder Fauchald NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Peder Jonsson Utheim** (21. februar 1841–11. desember 1902) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Kornstad på Nordmøre. John Utheim var bror hans.

Utheim var son av ein gardbrukar i Kornstad. I 1863 gjekk han amtslandbruksskulen. Han tok over farsgarden i 1868 og dreiv denne til han døydde. Vinteren 1870/71 var han elev på ein folkehøgskule i Sel i Oppland, driven av Christopher Bruun og Kristofer Janson.

Utheim var ordførar i Kornstad frå 1898 til han døydde 1902. Han var og direktør for sparebanken i heradet. Elles var han medlem av styret for landbruksskulen i Romsdals amt.

Frå 1892 til 1897 representerte Utheim Romsdals amt på Stortinget. Han var då medlem av jarnbanekomiteen. Perioden 1900-03 var han 1. varamann, møtte i landbrukskomiteen 11.10.1901-26.11.1901 i staden for Nils J. Hestnes.

Utheim døydde 1902 på sjukehuset i Trondheim.

Kjeldee
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Dictablanda** er eit omgrep frå statsvitskapen som syner til eit diktatur der sivile rettar for det meste er tekne vare på, heller enn å verta vanda.

Ordet *dictablanda* kjem frå spansk *dictadura* («diktatur») og *blanda* («mild»); ordet speglar òg at *blanda* kjem i staden for *dura* («hard»). 

Omgrepet vart fyrst nytta in Spania i 1930 då general Dámaso Berenguer overtok for general Miguel Primo de Rivera y Orbaneja som overhovud for militærjuntaen *(directorio militar)* og freista svekkja spenningane i landet ved å mykja opp nokre av dei strengaste tiltaka som hadde kome til under diktaturet. Det vart òg nytta om dei seinare åra i regimet åt general Francisco Franco, og om det sytti år varande hegemoniet åt Institutional Revolutionary Party (PRI) i Mexico.

Omgrepet «dictablanda» er bruka som eit motstykke til democradura, som tyder illiberalt demokrati — eit system der styremakter og leiarar er valde, men like fullt tek tolleg lett på sivile rettar.

Eit døme på dette er Pakistan under Pervez Musharaff.
**Lovoziorskije Tundry** (russisk Ловозёрские тундры, kalla opp etter innsjøen Lovozero som ligg i området og tyder 'Lovozerotundraen') er ei fjellkjede midt på Kolahalvøya i Russland mellom Lovozero og Umbozero. Ho består av ein hesteskoforma rygg rundt Sejdozero. Fjellsidene er stort sett dekte av gran og furu. Det høgaste punktet er Angvundastsjorr (1120 moh). Området rundt innsjøen er busette av samar, og mange stadnamn er ikkje av russisk opphav.

Geologi
-------

Lovoziorskije Tundry ligg over eit kompleks av agpaitiske til hyperagpaitiske bergartar som inneheld mineral som eudialytt, loparitt og natrosilitt. Det er funne minst 340 forskjellige mineral i massivet og 73 av dei vart første gong oppdaga her.

Turisme
-------

Området er relativt lett tilgjengeleg med jernbane. Om vinteren er det mogeleg å nå området frå Khibiny via isen på Umbozero. Om sommaren kan ein nytte fjellvegar og stiar i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lovozero Tundras» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:'*
		- Pekov, Igor: Lovozero Massif Vneshtorgizdat Publishing Moscow 2000

Khomyakov, A. P. : Mineralogy of Hyperagpaitic Alkaline Rocks Clarendon Press 1995

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lovozero Tundras (russisk)
**Thomas Ziehe** (fødd 28. juni 1947) er ein tysk professor i pedagogisk sosiologi ved Institutt for pedagogikk ved Leibniz-universitetet i Hannover. Han var frå 1988-1993 professor i pedagogikk ved universitetet i Frankfurt.

Ziehe er kjend for analysar av kulturelle moderniseringsprosessar i høve til ungdom og skulen. Arbeida hans har fått særleg gjennomslagskraft blant pedagoga og didaktikarar. Ziehe har blant anna vore oppteken av narsissisme som eit kulturelt fenomen.

Teoriarbeid
-----------

Ziehe kan dels plasserast i den sosiologiske Frankfurt-skulen, saman med forskarar som Max Horkenheimer, Theodor Adorno, Herbert Marcuse og Jürgen Habermas, og dels i den sosiologiske forskinga kring seinmodernitet saman med forskarar som Anthony Giddens, Zygmunt Bauman og Ulrich Beck. Med å kombinere marxistisk teori med identitetsteori og psykoanalytisk teori har han kome fram til at vårt samfunn har utvikla ein ny personlegdomstype prega av narsissisme.

### Kulturelle tendensar

Der er tre kulturelle tendensar som Ziehe meiner er med å endre det kulturelle klimaet for ungdom: a) auka refleksivitet, b) ei oppfatning om at alt lèt seg forme, c) individualisering. Desse tendensane vert møtte på tre måtar:

### Kulturelle orienteringsforsøk

Ziehe ser dei auka moglegheita for ungdom i dag som årsak til kontingensproblem. Di fleire moglegheiter og di meir fridom, di større vert opplevinga av å manglande ein fast grunn i tilværet. Som reaksjon på denne opplevinga ser Ziehe tre ulike reaksjonsmåtar:

* «Subjektivering», dvs. som lengt etter nærleik og psykisk intimitet,
* «Ontologisering», dvs. som leiting etter ei overordna meining,
* «Estetisering», dvs. i staden for nærleik eller meining søkjer ein spenning og estetiske opplevingar
* socialisering,

Verk
----

* 1975: *Pubertät und Narzissmus Sind Jugendliche entpolitisiert?*.
* 1989: *Ambivalenser og mangfoldighed, Politisk Revy.*
* 2004: *Øer af intensitet i et hav af rutine nye tekster om ungdom, skole og kultur.*
* 2001: *Modernitets- og ressourceperspektivet læring i et hypermoderne samfund mentalitetsforandring, læringskultur og fremmedfølelse.*

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Thomas Ziehe» frå Wikipedia på dansk, den 17. januar 2008.*

* Heimesida Arkivert 2007-04-20 ved Wayback Machine. til Thomas Ziehe

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
| **Lovund** |
| --- |
| Lovund sett frå DønnesfjelletLovund sett frå Dønnesfjellet |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Helgeland |
| **Koordinatar** | 66°21′48″N 12°20′03″E﻿Koordinatar: 66°21′48″N 12°20′03″E﻿

 |
| **Areal** | 4,9 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Lovundfjellet (625 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 370 (2004) |
| **Folketettleik** | 76 /km² |

**Lovund** er ei øy i Lurøy kommune med eit areal på 4,9 km². Lovundfjellet på 625 moh. ruger over det litle pittoreske øysamfunnet som livnærer seg av havet, og då hovudsakleg av lakseoppdrett. Folketalet har auka monaleg dei siste15 åra frå ca. 260 til ca. 370 innbyggjarar (2004) og med 60 % under 30 år. Talet på bufaste er stadig aukande. 
Postnummeret er **8764 LOVUND**.

Historie
--------

Orografisk stratus på Lovundfjellet på ein elles klår sommardag.
Det er gjort funn av busettingsspor på øya frå yngre steinalderen. Frå nyare tid har ein kjelder som skildrar leiglendingsbruk på 1500-talet. Livsgrunnlaget på øya har vore ein kombinasjon av fiske, egg og dunvær og jordbruk i småskala. Ein topp i folkesetnaden på Lovund kan vere ca. 2000 menneske som var registrert i samband med det store sildeåret 1860. Før denne toppen var det 12 bufaste familiar som auka til 13 etter 1860. Frå 1950-talet var det typisk tre fiskebruk på øya og på det meste opp til elleve bruk. Frå ca. 1955 til 1975 var det produksjon av tørka småsei for eksport. I 1967 starta produksjonen av seilaks og i 1972 vart den første verksemda for oppdrettslaks i Nord-Noreg skipa her.

Næringsliv
----------

I 2007 er det ikkje mange att som har jordbruk som leveveg på Lovund. Mellom ca. 1975 og 2005 har næringsgrunnlaget i stor grad endra seg frå den typiske kombinasjonen fiske og småbruk mot havbruk og i ei viss monn mot turisme. Her finst ein emballasjefabrikk og ei verksemd som handsamar avfall frå fiskeindustri. Lakseslakteriet på Lovund har ein døgnkapasitet på ca. 70–80 tonn råstoff.

På Lovund står kyrkjebygget til Den norske kyrkja, Lovund kyrkje og eit kyrkjebygg eigd av Den evangelisk-lutherske frikyrkja ikkje langt frå kvarandre.

Lundefuglen
-----------

Det finst ein fast hekkekoloni av lundefugl på Lovund, populasjonen er på om lag 200 000 individ. Kolonien kjem inn i fuglefjellet frå havet på «lundkommardagen», til vanleg den 14. april kvart år og returnerer 15. august. I 2007 var det ca. 500 personar som observerte innflyginga 14. april.

Kjelder
-------

* Stortingsmelding om marin næringsutvikling, tilråding frå Fiskeri- og kystdepartementet av 18. mars 2005
* Skildring av Torstein Finnbakk
* Brosjyre om Vigners Motormuseum Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* Artikkel i Rana Blad nettavis 15. april 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Thomsoneffekt** er ein termoelektrisk effekt som først blei skildra teoretisk av William Thomson (Lord Kelvin) i 1847, og påvist av han i 1854. Når ein sender elektrisk straum gjennom ein leiar i same retning som det går ein varmestraum, vil leiaren oppvarmast meir enn når varmestraum og elektrisk straum går i motsette retningar. Dette blir forklart ved at det i tillegg til oppvarminga på grunn av resistans i leiaren, er ei mindre oppvarming eller avkjøling på grunn av thomsoneffekten. I ein leiar der det er ein varmestraum eller eit temperaturfall, vil det òg vere eit spenningsfall. Elektrontettleiken er størst og difor potensialet lågast der der temperaturen er lågast. Straum som blir sendt frå lågare til høgare temperatur, må overvinne ei potensialstiging, thomsonspenningen, og må difor ta energi frå leiaren i form av varme. Går straumen motsett veg, blir elektrisk energi overført til termisk energi. Effekten er liten og har vesentleg teoretisk interesse.

Kjelder
-------

* thomsoneffekt. I Store norske leksikon. Henta frå:
Tradisjonelt kinesisk apotek i Hongkong.
**Tradisjonell kinesisk medisin** (TKM, kinesisk skrift 中医 eller 中药学, pinyin *Zhongyi* høvesvis *Zhongyaoxue*) omfattar ei rekkje ulike tradisjonelle medisinske behandlingar som har opphav i Kina. TKM er akseptert som ein fullverdig del av det offisielle helsevesenet i Kina og i Aust-Asia, men er rekna som alternativ behandling i det meste av den vestlege verda. 

TKM inkluderer handsamingar som m.a. kinesisk urtemedisin, akupunktur, kosthaldsterapi og tuina- og shiatsu-massasje. Qigong og taijiquan er òg nært knytte til TKM. Tradisjonen har ein fleire tusen år lang historie, og er basert på nøye observasjonar av samspelet mellom naturen; kosmos, og menneskekroppen. Blant dei viktigaste underliggende teoriane er filosofien om yin og yang, og qi, dei fem elementa (wu xing), meridiansystemet til kroppen, zang fu, dei seks stadfestingane, dei fire nivåa osb. Moderne TKM blei systematisert på 1950-talet i Folkerepublikken Kina under Mao Zedong.

Ifølgje tradisjonen er yin og yang to motsette, polære kvalitetar som er avhengige av og utfyller kvarandre. Qi er vital energi, og sirkulerer i kroppen i kanalar som blir kalla meridianar. Ein føresetnad for god helse er at det er nok qi i kroppen og at det flyter fritt. Desse hypotesane oppstod før vitskapen hadde kartlagt biologien til mennesket, og innanfor vitskapen er det ikkje gjort funn som tilseier at meridianar eller qi er reelle fenomen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Tradisjonell kinesisk medisin» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2020.*
Koordinatar: 60°43′S 44°28′W﻿

**Buchanan Point** er eit nes 2,5 nautiske mil nordvest for Cape Dundas og 1 nautisk mil søraust for Mackintosh Cove, ved nordaustenden av Laurie Island i Sør-Orknøyane. I 1903 nytta Den skotske nasjonale antarktisekspedisjonen under William Speirs Bruce namnet «Cape Buchanan», etter J.Y. Buchanan som var medlem på Challenger-ekspedisjonen 1872–76, om eit nes 3 nautiske mil lenger nordvest, som hadde fått namnet «Cape Valavielle» i 1838 av ein fransk ekspedisjon under kaptein Jules Dumont d'Urville. Samstundes hadde det franske namnet (på engelsk feilstava «Cape Vallavielle») overført til neset som er skildra her. Namnet Cape Valavielle er i dag nytta om neset som d'Urville opphavleg namngav.

Kjelder
-------

1. ↑  «Buchanan Point». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 4. desember 2012.
2. ↑  «Gna-GeographicNamesOfTheAntarctic1stEdition1981\_djvu». s. 311. Henta 4. desember 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Buchanan Point» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Gotfred Johan Hølvold** (22. april 1903–28. juli 1979) var ein norsk politikar frå Vardø, aktiv i Norges Kommunistiske Parti. Under andre verdskrigen flykta han til Sovjetunionen, der han arbeidde for Komintern og dei norske sendingane til Radio Moskva. Etter krigen var han ordførar i Sør-Varanger og NKP-representant på Stortinget.

Liv og gjerning
---------------

Hølvold var sjømann og tidleg ein markant representant for Norges Kommunistiske Ungdomsforbund og NKP. Mellom 1928 og 1931 studerte han ved Komintern sin kaderskule i Moskva, den såkalla Lenin-skulen.

Tilbake i Noreg vart Hølvold vald inn i kommunestyret og formannskapet i Sør-Varanger. Tidleg i 1932 var han redaktør ved Kirkenes-kontoret til NKP-avisa Finnmarks Fremtid som kom ut i Vardø. Frå januar til oktober 1933 var han redaktør i avisa. Han tok deretter over redaktørstillinga i partiavisa Nordlands Arbeiderblad, ei stilling han hadde frå desember 1933 til juli 1936.

Saman med fleire NKP-medlemer flykta Hølvold seinsommaren 1940 med familien til Sovjetunionen. I månadsskiftet august/september gjekk flyktningane i land på Fiskerhalvøya. Dei vart snart frakta sørover og busett i eit jordbrukskollektiv ved tettstaden Apatity, om lag midt på Kolahalvøya. Der vart etablert ein «norsk koloni» som etter kvart talde vel 70 personar. I august-september 1941 flytta han frå Apatity for å busette seg i Sjadrinsk, mykje lenger frå Kola-fronten.

I 1942 forlet Hølvold familien og den norske kolonien. Sidan var han mellom dei som dreiv dei norske radiosendingane frå Moskva, gjennom offisielle Radio Moskva og den langt mindre offisielle Folkesenderen Norges Frihet. Etter verdskrigen var over vart Hølvold tildelt orden «for ærefull innsats i oppbygging og forsvaret av Sovjetrepublikken» og medalje for «Heltemodig innsats i Fedrelandskrigen 1941-45».

Krigen sette djupe spor i Finnmark. Kommunistpartiet fekk over 35 prosent av røystene ved valet Sør-Varanger hausten 1945, og Hølvold vart vald til ordførar. Sidan Kirkenes låg i ruinar, budde familien hos slektningar ved Bjørnsund i Pasvikdalen, medan Hølvold sjølv sov på jarnseng i ordførarkontoret.

Periodane 1947-55 og 1960-63 var Hølvold medlem av kommunestyret. Ved stortingsvalet i 1953 vart han med god margin vald inn på Stortinget. Som nyvald Finnmark-representant kom Hølvold i søkelyset då pressa melde at fire nordmenn i Aust-Finnmark var arrestert for spionasje, og redaktør Erling Norvik i Finnmarks Tidende brakte vidare eit rykte om at Hølvold skulle vere ein av dei. Hølvold gjekk då til injuriesak og vart presentert i eit stort oppslag i Arbeiderbladet, der han i intervju-form fordømde den sovjet-russiske spionasjen. Uttalane vekte mishag hos mange i NKP-miljøet, og Hølvold rykte få dagar seinare ut og avviste heile «intervjuet» som eit falsum.

Hølvold lukkast ikkje å verte attvald i 1957, då NKP mista to av sine tre stortingsrepresentantar. Seinare var han i årevis aktiv i Sambandet Norge-Sovjetunionen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gotfred Johan Hølvold» frå Wikipedia på bokmål, den 17. oktober 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**VX**| Nemningar |
| --- |
| Formel | C11H26NO2PS |
| Kjemisk namn |  |
| Andre namn |  |
| Identitetsnummer | CAS: |
| Eigenskapar |
| Relativ molekylmasse | u |
| Tettleik | g/cm3 |
| Smeltepunktsintervall |  |
| Når ikkje anna er oppgjeve gjeld tala for eit stoff ved standardtilstand (25 °C, 100 kPa) |
| Struktur |
| Stoffgruppe |  |
| Lewisstruktur: |
|  |

**VX** er eit av dei giftigaste stoffa som nokon gong er framstelt.
VX nervegift er den meste kjende nervegifta. Det kjemiske namnet er O-etyl-S-[2(diisopropylamino)etyl] metylfosfonotiolat og molekylformel er C11H26NO2PS.

Kjemikaren Ranajit Ghosh oppdaga nervegiftene i V-serien ved eit offentleg forskingsinstitutt ved Porton Down, England i 1952.

VX er rekna som områdenektande våpen (engelsk:"area denial weapon") på grunn av sine fysiske eigenskapar. Med sin høge viskositet og lave volatilitet, har VX tekstur og kjenst som høykvalitets motorolje. Dette gjer gifta spesielt farleg, sidan den held seg lenge i miljøet. Den er lukt- og smaklaus, og den kan spreiast som væske eller ved fordampning som små mengder av damp. Det verkar som nervemiddel ved å blokkera enzymet acetylcholinesterase. Normalt skulle ein elektrisk nervepuls frigjera acetylcholine i ein synapse som stimulerer muskelsammentrekning.

Acetylkolin vert brote ned til nøytrale stoff som (eddiksyre og kolin) av acetylkolinesterase-enzymet. Viss meir muskelsammentrekning er naudsynt, må nerven avgi meir acetylcholine. VX blokkerer verknaden av acetylkolinesterase og fører til vedvarande sammentrekninger av alle musklane i kroppen. Vedvarande sammentrekning av mellomgolvmusklane medfører død ved kveling.

Så lite som 200 mikrogram er nok til å drepa eit gjennomsnittsmenneske avhengig av måten stoffa setjast til livs på. Viss den absorberte dosen ikkje er for høg, kan dauden unngåast viss motgift vert injisert umiddelbart. Det mest vanlege motgifta er atropin og pralidoksim. Militært personell er ofte utstyrt med ein ferdigopptrekt sprøyteeining med atropin. 

Atropin verkar ved å binda og blokkera eit sett av acetylcholin-reseptorar (kjend sommuskarin acetylcholin reseptor, mAchR), slik at oppbygninga av acetylcholine som er produsert ved tap av acetylcholinesterasefunksjonen ikkje lenger kan påverka sin verknadsstad. Dette forhindrar ufrivilljuge muskelrørsler slik at musklane som diafragma ikkje står i konstant sammentrekning. Injeksjon av pralidoxime regenererer bunde acetylcholinesterase.

Referansar
----------

1. ↑  «VX».

* *Denne artikkelen bygger på «VX» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oxford website on Nerve Agents
* Questions and Answers for VX
* CDC Facts About VX
**Flamme Forlag** (**F°**) er eit norsk forlag skipa 1. april 2008 i Oslo med skribentane Nils-Øivind Haagensen og Bendik Wold som forlagssjefar og redaktørar, og formelt underlagt storforlaget Cappelen Damm AS. 

Forlaget ser det som si oppgåve å utfordre den etablerte forlagsverda i Noreg ved å gje ut ikkje berre vanlege bøker, men alternative publikasjonar som pamflettar, stutte romanar, essays og det som vert kalla «boksinglar», som skal vere små bøker prenta i små opplag, utgjeve i eit sabla tempo. Mellom anna har forlaget publisert «singlane» *Hemmelige Tjenester* av den norske forfattaren, fotografen og Cappelen Damm-forleggjaren John Erik Riley, og *JFK jr.*, som er åtte dikt om John F. Kennedy jr. jentefut og ektefødt son av USAs 35. president, skrive av den amerikanske 'queercore-forfattaren' Dennis Cooper og omdikta i norsk språkform av Bendik Wold. Fleire av bøkene frå forlaget har utmerka seg på ulikt vis i den norske og nordiske bokverda og ved å gjere seg gjeldande i det offentlege ordskiftet.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
Gotthilf Christian Reccard
**Gotthilf Christian Reccard** (13. mars 1735–3. oktober 1798) var ein tysk evangelisk teolog og astronom. Han var fødd i Werningerode og døydde i Königsberg.

### Liv og gjerning

Reccard var son av ein diakon og gjekk ved lyseet (gymnaset) i Wernigerode. Han studerte i Halle og vart i 1762 prest ved Trinitatiskirche og 2. inspektør på realskulen i Berlin. Allereie i 1765 reiste han til Königsberg i Aust-Preussen, der han i dei komande åra skulle verte utnemnd til professor i teologi og til konsistoriet (det akademiske rådet). Frå 1776 til 1796 var han leiar av Collegium Fridericianum. Ved sidan av yrket sitt vigde han seg til astronomisk forsking.

Eit verk frå Reccard si hand, *Lære-Bog i adskillige philosophiske og mathematiske Videnskaber* kom i dansk utgåve i 1782.

Fotnoteliste
------------

1. ↑  «Biographies: Königsberg Professors», *www.manchester.edu*, arkivert frå originalen 2. februar 2021, henta 16. november 2018

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gotthilf Christian Reccard» frå Wikipedia på tysk, den 14. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
Bjørkeskog i Trollheimen.
**Bjørkebeltet** (regio subalpina) er eit område dominert av bjørk som strekkjer seg frå Noreg i vest til Vladivostok i aust.

lagar ein overgang mellom barskogen og snaufjellet. Det er den krokete vridde fjellbjørka (*Betula tortuosa*) som veks her. Bjørkebeltet varierer sterkt i breidde, og grensa mot snaufjellet buktar seg langs fjellsidene. Generelt er bjørkebeltet i det indre av Sør-Noreg smalt. Lengre nord i landet vert barskogen trengt ned i dei lune dalbotnane. Her kjem bjørkeskogen tydelegare fram og dominerer. I det sentrale Sør-Noreg ligg bjørkeskoggrensa kring 1100 m.o.h. Og senkar seg mot vestkysten til 500-600 moh. Ved 69° nord gjennom Troms ligg grensa på 200-300 moh. i kyststroka, 250-400 moh. kring fjordane, 350-500 moh. inne i landet. Nord for 70° nord i Finnmark dalar skoggrensa til havnivået og dannar grense mot den arktiske tundraen. 

Etter vegetasjonen på skogbotnen kan ein skilje mellom to hovudtypar av fjellbjørkeskog: *engbjørkeskog* og *heibjørkeskog*. 
Engbjørkeskogen er frodig med mange bekkar og med eit rikt utvikla feltskikt av store urter, bregner og høge grasartar. Desse plantesamfunna, gjerne kalla *høgstaudesamfunn*, inneheld store eller talrike plantar som tyrihjelm, turt, mjødurt, ballblom, skogstorkenebb, geitrams og kvann. Vidare finn ein eit markert busksjikt av vierartar som lappvier, ullvier og sølvvier. Desse buskane og urtane kan saman lage nesten ugjennomtrengelege kratt. Innslaget av andre lauvtre som rogn, osp, gråor og hegg kan vere stort.
Heibjørkeskogen dannar ein turrare skogtype, og på skogbotnen dominerer krekling, blåbærlyng, tytebærlyng og rypebærlyng, i tillegg til ei rekkje lavartar. Dyrelivet er også meir sparsamt. Svenske granskingar viser at talet på hekkande fuglepar er tre gongar så stort i engbjørkeskog samanlikna med heibjørkeskogen.

Bjørkebeltet sine grenser nedover mot barskogen og oppover mot snaufjellet er uskarpe. Ein skil mellom *skoggrense* og *tregrense*. Enkeltståande bartre som veks ovanfor den samanhengande barskogen høyrer med i bjørkebeltet, og bjørketre som veks inne mellom bartrea høyrer med i barskogsregionen. Enkeltståande bjørker eller andre lauvtre som veks ovanfor bjørkebeltet høyrer med i vierregionen på snaufjellet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Farlige blindpassasjerer» (1.2 2011), forskning.no

* Fjellfauna, Svein Haftorn, utgitt av Trondhjems Turistforening på F. Bruns bokhandels forlag, Trondheim, 1966.
**«Bjølleslåtten»** er ein springar som skal høyre heime på Voss. Slåtten er tett knytt til bryllaupstradisjonen, både på Voss og i Valdres.

### Bruk i tradisjonen

I gamal tid var det skikk at brureparet rei til kyrkja. På hestane vart det fest ein klave med tre små klokker på kvar side, og ein stor midt under. Desse klokkene vart stemde i ein durtreklang. Spelemannen stilte fela si etter desse klokkene, slik at fela og klokkene let godt saman. Til vanleg gjekk hestane i tråv, og denne rytmen høvde godt med ein springar. Felestillet vart då A-E-A-Ciss (trollstilt). Difor er slåtten og kalla «Ridareslåtten» (av rittet). (etter Arne Bjørndal). Om slåtten skal koma til si rett, skal han spelast saman med bjøllene (Bjarne Ljones).

I Valdres vart slåttar av denne typen kalla grålysingsslåttar, og vart nytta når det tok til å lysne av dag, og folk trøytna av dansen. Felestillet var teke ved for å friske på dansen.

Arne Bjørndal nytta mykje denne slåtten i konsertane sine, og spela han og stilrett i mange bryllaup han var spelemann i. 

I nyare tid var slåtten grunnlag for fanfaren som vart nytta under OL på Lillehammer i 1994.

### Variantgruppa

Slåtten er for det meste skrive opp på Voss. Kjelda til slåtten skal vera Nils Rekve, som lærte han bort til Sjurd Liland, far hans Ola Mosafinn. Ein variant er og skriven opp etter Sjur Helgeland.

* a: *Grålysing*, etter Ola Okshovd, Valdres. Nedskrift Arne Bjørndal 1934 (B 1100).

* b: *Bjølleslåtten*, etter Ola Mosafinn, Voss. Nedskrift Arne Bjørndal (Bjørndal nye slåttar nr 18).

* c: *Bjølleslåtten*, etter Sjur Helgeland, Voss. Nedskrift Eivind Groven 1939 (G 1672).
Koordinatar: 66°47′S 64°39′W﻿

**Gouldbreen** er ein isbre, 22 km lang, på austkysten av Graham Land i Antarktis, som flyt søraustover og ut i Millfjorden, vest for Aagaardbreen. Han vart først kartlagt av Falklands Islands Dependencies Survey i 1946–47, og namngjeve «East Gouldbreen». I lag med «West Gouldbreen» vart han rapportert å fylle eit tverrgåande søkk over Graham Land, men ytterlegare landmåling i 1957 avslørte at det ikkje var noko topografisk samanheng mellom dei to. Namnet Gouldbreen, etter Rupert T. Gould, ein britisk polarhistorikar og kartograf, vert i dag berre nytta om denne breen, medan den vestlege breen har fått namnet Erskinebreen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gould Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Gouldbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Desta Marie Beeder** (fødd 11. september 1988) er ein norsk vêrmeldar og programleiar.

Beeder har etiopisk far og norsk mor. Ho har bachelorgrad i medievitskap frå Universitetet i Bergen.

Før ho fekk jobben som vêrmeldar, jobba ho eitt år i TV 2, fyrst i kommunikasjonsavdelinga og så i plan- og avviklingsavdelinga. Ho vart den 20. vêrpresentatøren på TV 2 og meldte vêret for fyrste gong den 23. mars 2011.

Beeder gifta seg med Boris Klyve i mai 2016.

30. november 2016 slutta Beeder som vêranker på TV2, og byrja i systerselskapet Vimond. Selskapet har kontor i New York, og utviklar teknologien bak TV 2 Sumo, men Beeder vart buande i Bergen.

Våren 2018 byrja ho som programleiar i *God morgen Norge*. Sommaren same året var ho medprogramleiar i *God sommer Norge*.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Ronald Toppe (2. februar 2011). «Desta Marie Beeder skal gi deg været». TV 2. Henta 1. september 2012.
2. ↑  Atle Jørstad (3. juni 2016). «Værmelder Desta Marie Beeder giftet seg i hemmelighet». *VG*. Henta 4. juni 2016.
3. ↑  Jørgen Grønner (7. september 2016). «Slutter som værdame». *Bergensavisen*. Henta 8. september 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Storm.no: Seks ting du ikke vet om Desta Marie Beeder
* Storm.no: Desta Marie Beeder skal gi deg været.
* TV2.no: Satt med puta i fanget under TV 2-debuten
**Goughøya**, òg kjent historisk som Gonçalo Álvares etter den portugisiske utforskaren, er ei vulkansk øy i Sør-Atlanteren. Administrativt er ho ein del av øygruppa Tristan da Cunha og ein del av det britiske oversjøiske territoriet St. Helena, Ascension og Tristan da Cunha. Øya har ikkje folkesetnad, sett bort frå personellet på ein vêrstasjon (vanlegvis seks personar) som det sør-afrikanske nasjonale antarctic-programmet har oppretthalde kontinuerleg på øya sidan 1956. Dette er ein av dei meste avsidesliggande stadane med konstant menneskeleg nærvære.

Goughøya ligg ca. 400 km søraust for Tristan da Cunha-øyane, 2400 km nordaust for Sør-Georgia, 2700 km vest for Cape Town og over 3200 km frå det næraste punktet i Sør-Amerika. Flatevidda er ca. 90 km².

Nesten alle verdas par av tristanalbatross, *Diomedea (exulans) dabbenena*, hekkar på denne øya. Dessutan hekkar òg gulnasealbatross, *Thalassarche chlororhynchos*, sotalbatross, *Phoebetria fusca*, og mange andre stormfuglar på Goughøya. Tanagaren goughsporv, *Rowettia goughensis*, er ein fugleart som er endemisk for øya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gough Island» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2017.*

* «Gough» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Britiske oversjøiske territorium og kroneige |
| --- |
| Oversjøiske territorium | Anguilla**·** Bermuda**·** Britisk Antarktis**·**  Det britiske territoriet i Indiahavet**·**   Dei britiske Jomfruøyane**·**  Caymanøyane**·** Falklandsøyane**·** Gibraltar**·** Montserrat**·** Pitcairnøyane**·**  St. Helena, Ascension og Tristan da Cunha1**·**   Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane**·**   Turks- og Caicosøyane  | Britiske oversjøiske territorium og kroneigedomar |
| Kroneige | Guernsey • Jersey • Isle of Man |
| Suverene baseområde | Akrotíri og Dekélia |
**Stirling** (låglandsskotsk *Stirlin*, skotsk-gælisk *Sruighlea*) er ein av 32 regionar i Skottland med kring 90 000 innbyggjarar. Regionen vart oppretta i 1996 med dei same grensene som distriktet Stirling, som då var ein del av regionen Central. Dette dekte det meste av det tidlegare county of Stirling (bortsett frå Falkirk) og den sørvestlege delen av det tidlegare county of Perth. Begge grevskapa vart avskaffa i 1975. 

Det administrative senteret i regionen er byen Stirling. 

Regionen grensar til Clackmannanshire i aust, Falkirk i søraust, Perth and Kinross i nord og nordaust, Argyll and Bute i nord og nordvest og både East og West Dunbartonshire i sørvest. 

Dei fleste av innbyggjarane i regionen bur i det søraustlege hjørnet, i byen Stirling og området rundt dei lågtliggande kommunane Dunblane og Bridge of Allan i nord, Bannockburn heilt i sør og dei tidlegare kolgruvestadane Cowie, Fallin og Plean (som samla vert kalla «The Eastern Villages»).

Den siste tredjedelen av folkesetnaden bur spreidd rundt på langsbygda, hovudsakleg i Det skotske høglandet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stirling (council area)» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2009.*


| * v
* d
* e
Regionar i Skottland |
| --- |
| Skottlands flagg | 
* Aberdeen
* Aberdeenshire
* Angus
* Argyll and Bute
* Clackmannanshire
* Dumfries and Galloway
* Dundee
* East Ayrshire
* East Dunbartonshire
* East Lothian
* East Renfrewshire
* Edinburgh
* Falkirk
* Fife
* Glasgow
* Highland
* Inverclyde
* Midlothian
* Moray
* North Ayrshire
* North Lanarkshire
* Orkney
* Perth and Kinross
* Renfrewshire
* Scottish Borders
* Shetland
* South Ayrshire
* South Lanarkshire
* Stirling
* West Dunbartonshire
* West Lothian
* Ytre Hebridane (na h-Eileanan Siar)

 | Skottlands flagg |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 53°17′29″N 2°51′8″W﻿

**Gowy** er ei elv i Cheshire i England og ei sideelv til Mersey. Ho er totalt rundt 32 kilometer lang.

Elva har utspring i den vestre delen av Cheshire, i åsane ved Peckforton Castle og landsbyen Peckforton, svært nær kjelda til elva Weaver. Mens Weaver til å byrje med renn sørover, renn Gowy mot nord, og dannar dalen som òg blir nytta av Shropshire Union Canal. Elva renn like austom Chester og passerer gjennom ein omvend hevert under Manchester Ship Canal før ho munnar ut i Mersey ved Stanlow-raffineriet rundt 3 kilometer austom Ellesmere Port. Lengda til elva har auka gjennom hundreåra etterkvart som landområde er vorte innvunnen gjennom drenering av myrene i området.

Ein av dei «romerske» bruene frå 1700-talet ved Hockenhull.
Elva er svært populær blant fiskarar og er òg heimstad for fleire sjeldne insekt. På den nedste strekninga har elva dei siste tiåra vore påverka av forureining, noko som delvis skuldast oljeraffineriet ved Stanlow og dei nærliggande motorvegane M53 og M56. Miljøgrupper har utarbeidd forslag til oppreinsking i området og gjenoppbygging av fiskebestanden.

Mellom vegen A5117 og motorvegen M56 ligg «Gowy Marshes», eit torvmyr-område med fuktig grasland og beitemarker. Dette 1,6 km² store områdde, som er ått av Shell UK, er vorte etablert som eit naturreservat.

Teljingar gjennomført av Environment Agency viser at bestand av ål i Gowy har halde seg godt oppe trass i den massive nedgangen i ålebestanden over heile Europa. Årsakene til dette er uklare, men lokal fiskarar har foreslått at ålen i Gowy moglegvis ikkje følgjer det normale vandringsmønsteret på grunn av den delvis innelukka tilstanden til elva som følgje av systemet der elva blir ført under skipskanalen i ein slags vasslås eller omvendt hevert.

Det låg tidlegare opptil 20 vassmøller langs elva. I dag er det berre nokre få tilbake: Batast Mill og Walk Mill er begge på private hender, medan Bunbury Mill og Trafford Mill blir ått av vass- og avløpsselskapet United Utilities plc. Bunbury Mill er open for ålmenta i sommarmånadene, medan Trafford Mill er under utvikling til å bli eit museum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gowy» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------
*Denne artikkelen handlar om kommatal. For det desimale talsystemet, sjå titalsystemet.* 
**Desimaltal** er tal som er sett saman av ein heiltalsdel og ein fraksjonsdel. Desse to delane er skilt med eit *desimalskiljeteikn*. Eit døme kan vere talet «49,90» der heiltalsdelen er «49» og fraksjondelen er «90». 

Sifra i fraksjondelen vert kalla *desimalar*. Desimalar er altså det som i daglegtale kallast «tala bak komma» eller «tala til høgre for komma», i dette tilfellet 9 og 0.

Desimalskiljeteikn
------------------

Desimalskiljeteiknet er det teiknet som blir brukt for å skilje heiltalsdelen og fraksjonsdelen av eit desimaltal. I Skandinavia (inkludert Noreg) og ei mengd andre land nyttast *«,»* (komma), medan i USA, Storbritannia og andre engelskspråklege land nyttast *«.»* (punktum). Desimaltalet som blir skrive «49,90» i Skandinavia blir altså skrive «49.90» i engelskspråklege land. (I desse landa blir komma brukt til å *skilje tusengrupper* i tal, der vi brukar punktum eller mellomrom i Skandinavia.)

Nøyaktigheit
------------

Desimaltal kan ikkje brukast til å skildre alle reelle tal, men brukast likevel ofte som ei tilnærming eller avrunding fordi dei er enkle å forstå. Nøyaktigheita ved slik avrunding blir avgjort av mengda desimalar i det avrunda *desimaltalet*. Det kan vere så mange desimalar du vil i eit tal. 

Til dømes kan ikkje 1/3 skrivast som eit desimaltal, men det kan avrundes til eit desimaltal med ein viss nøyaktigheit. For å oppnå ein nøyaktigheit på 0,01 trengst 2 desimalar bak desimalskiljeteiknet, og tilnærminga blir 0,33. Generelt trengst *N* desimalar for å oppnå ei nøyaktigheit på *10-N*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Desimaltall» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NDL

 |
Ajdna sett frå Moste
**Ajdna** er ein fjelltopp i Karavankane i Žirovnica kommune i Gorenjska i Slovenia med ei høgd på 1064 meter over havet. Det har lettast tilkomst frå landsbyen Potoki i nabokommunen Jesenice. 

Det er funne restar etter ein busetnad frå seinantikken like nedanfor toppen, samt spor som viser at det truleg har vore busetnad her mykje tidlegare. Utgravingar av staden starta i 1976. Dei fleste funna er frå perioden like etter Romarriket kollapsa (476 e.Kr.) og det virkar som om innbyggjarane her har søkt tilflukt frå dalen i ein periode med mykje uro og folkevandringar i regionen. Plassert høgt over dalen med ein naturleg barriere i sør, hadde innbyggjarane her full kontroll over kva som skjedde nede i dalen og var ein enkel plass å forsvare. Fleire andre høgtliggande busetnader er funne i regionen frå perioden 300- til 500-talet, men Ajdna ligg høgast av dei alle. Restar etter totalt 25 bygningar er grave ut, inkludert eit tidleg kristent tempel. I tillegg er det funne potteskar, våpen og smykke, som no er utstilt på museum i Kranj. Ruinane av det religøse byggverket er bevart med tak over og er i dag ope for turistar.

Ajdna er erklært eit arkeologisk nasjonalt monument av den slovenske regjeringa..

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ajdna på Hribi.net (engelsk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ajdna» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gorenjski Muzej Kranj
2. ↑  *Žirovnica kommune*, arkivert frå originalen 29. oktober 2007, henta 21. april 2009
3. ↑  *Slovenske styresmakter erklærer Ajdna eit nasjonalt kulturarvmonument*, arkivert frå originalen 24. mai 2011, henta 21. april 2009
**Aivar Rehemaa** (fødd 28. september 1982 i Tartu) er ein estisk langrennsløpar. 

Rehemaa kjem frå ein langrennsfamilie. Tanta Rutt Rehemaa er ein tidlegare langrennsløpar, og mor til den internasjonale stjerna Kristina Šmigun-Vähi og den tidlegare juniorverdsmeisteren Katrin Šmigun. Rehemaa vert trena av onkelen sin, den dobbelte juniorverdsmeisteren frå 1972, Anatolij Šmigun. 

Under junior-VM 2002 i Schonach, stod Rehemaa for ei stor overrasking. På 30 km klassisk fellesstart greidde han å lausrive seg frå konkurrentane fleire kilometer før mål, og vann med over 20 sekunds forsprang. Det var den fyrste juniortittelen ein estisk herreløpar hadde vunne. Han deltok også på 10 km fristil, der han vart nummer 27.

Rehemaa fekk debuten sin i verdscupen i februar 2001 i Otepää, der han vart nr. 61 av 65 deltakarar. Frå sesongen 2002/03 var han regelmessig med i verdscuprenn, og i januar 2003 tok dei fyrste poenga sine ved å verte nr. 27 på 30 km klassisk fellesstart i Otepää. To veker seinare vart han nr. 24, igjen i klassisk fellesstart. Desse resultata gjorde at han vart teken ut til VM i 2003 i Val di Fiemme. Der vart han nr. 19 på den klassiske tremila, som vart arrangert med fellesstart. På sprintdistansen, som vart arrangert i fristil, vart han nr. 41, og på jaktstarten vart han nr. 42. Han gjekk også for det estiske stafettlaget, som vart nummer 8. 

I dei påfølgjande åra stagnerte utviklinga til Rehemaa, og berre sjeldan greidde han å ta eitt og anna verdscuppoeng. Han vart likevel teken ut til OL i 2006 i Torino. Der vart det beste resultatet hans ein 32. plass i jaktstarten. Den same plasseringa fekk han under VM i 2007 i Sapporo på 50 km klassisk. 

Fyrst i sesongen 2007/08 stabiliserte han prestasjonane på eit høgare nivå, og plukka jamleg verdscuppoeng. Det beste resultatet hans i eit verdscuprenn til no er fjerdeplassen i prologen på Tour de Ski 2008/09, der han var tre tidels sekund for seint ute til å ta tredjeplassen (som gjekk til Petter Northug).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Resultatoversikt hjå FIS Arkivert 2009-04-20 ved Wayback Machine. (på engelsk)
Del av ein linjal som syner det metriske desimalsystemet med 1 cm delt i 10 øvst, og tomme delt i 32 nedst.
**Desimalsystem** er eit einingssystem der talet undereiningar er ein faktor av 10, slik at kvar eining inneheld 10, 100 eller 1000 einingar av det neste lågare trinnet. Desimalsystem kan brukast for mynt, mål og vekt, og gjennomsyrer til dømes det metriske SI-systemet.

Døme
----

* 10 millimeter er 1 centimeter. 10 centimeter er ein desimeter. 10 desimeter er ein meter.
* 100 cent er éin euro i EU og éin dollar i mange nasjonale valutaer.
* 1000 tunisiske millimes er éin dinar.

Desimalsystemet i valuta
------------------------

Pengesetlar med verdien 100, myntar med verdien 10 og småmyntar med verdien 1.
I antikken finn vi få døme på desimale myntsystem. Eit unntak er den romerske denaren som vart inndelt i 10 *asse*. Russland rekna alt i det 16. hundreåret 100 kopek i éin rubel. I 1792 innførte USA som det første landet i verda eit konsekvent desimalsystem, slik at 10 *cent* var éin *dime*, 10 *dime* var éin *dollar*. Sjølv om *dime* ikkje lenger blir brukt som rekneeining, blir nemninga enno brukt om ticentmynten.

I Europa innførte Frankrike desimalsystemet i 1795, slik at éin *franc* vart inndelt i 10 *décime* og 100 *centime*. I 1855 vart desimalsystemet innført i Sverige, då hovudmynten *riksdalar riksmynt* vart inndelt i 100 øre. Dei nestsiste europeiske landa som innførte desimalsystemet i sine valutaer, var Irland og Storbritannia som innførte desimalsystemet i 1971, slik at eit *pund* vart inndelt i 100 *new pence*, mot før 20 *shilling* eller 240 *pence*. Det siste landet i Europa var Malta som innførte desimalsystemet i 1972.

Sjå òg
------

* titalssystemet

Kjelder
-------


* «desimalsystem» i *Store norske leksikon* (snl.no)
Vestre Torggate 28. Bygård i tegl av J.Z.M. Kielland frå 1896 med drakestilsornamentikk
**Jens Zetlitz Monrad Kielland** (fødd 29. juli 1866 i Stavanger, daud 8. august 1926 i Oslo) var ein norsk arkitekt og professor i byggekunst ved Noregs tekniske høgskole i Trondheim 1912–18. Han var son av Jacob Kielland og mor Diderikke Jørgine Kielland og far til Jacob Christie Kielland og Else Christie Kielland. Han var assistent for Schak Bull i 1894 og starta eige kontor i Bergen i 1895. Han fekk tidleg i karrieren ei rekkje omfattande oppdrag som Gamlehaugen til Christian Michelsen i 1899 og den nye Tyskebryggen i 1900. Arkitekturen til Kielland var stilmessig ofte nasjonalt og regionalt forankra, sjølv om den internasjonale jugendstilen òg er svært utprega i mange av bygningane hans. I Bergen fekk han oppført ei rekkje andre offentlege og private byggverk, mellom dei jernbanestasjonen. Etter bybrannen i Ålesund i 1904 teikna han ei rekkje av dei nye husa i byen. Han arbeidde seinare som arkitekt i Kristiania.

Galleri
-------

* Gamlehaugen i Bergen.Gamlehaugen i Bergen.
* Det hvite hus i Bergen er teikna av Kielland i jugendstil*Det hvite hus* i Bergen er teikna av Kielland i jugendstil
* Liljeornamentikk over inngangspartiet på Det khite hus i BergenLiljeornamentikk over inngangspartiet på *Det khite hus* i Bergen
* Bergen stasjonBergen stasjon

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Jens Zetlitz Monrad Kielland» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2020.*

Litteratur
----------

* Torvanger, Åse Moe (1983) «KIELLAND, Jens Zetlitz Monrad». I: *Norsk kunstnerleksikon*, bind 2. ISBN 8200065359 (Les i fulltekst)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jens Kielland i Norsk biografisk leksikon
* Slektsdata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* KulturNav

 |