recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vladimír Dzurilla** (2. august 1942–27. juli 1995) var ein ishockeyspelar frå Bratislava som vart verdsmeister 1972, 1976 og 1977 for Tsjekkoslovakia. Han var målvakt.

### Klubbspel

Dzurilla var aktiv i Slovan Bratislava frå 1957 til 1973. Sidan spelte han 1973-75 for Škoda Plzeň og 1975-78 Zetor Brno. Etter 571 seriekampar, rekord for målvakter i den tsjekkoslovakiske ishockeyserien, flytta han 1978 til Tyskland og spelte ein sesong for EV Augsburg. Han avslutta med spel for SC Riessersee i tida 1979-82, vart vesttysk seriemeister 1981.

### Landslagsspel

Dzurilla fekk sin landslagsdebut for Tsjekkoslovakia i 1960. Han representerte landet under dei olympiske vinterleikane 1964, 1968 og 1972, vann medalje i alle. I 1964 og 1972 fekk han bronse, i 1968 sølv. Frå 1965 til 1977 spelte han kvart år på VM-laget til Tsjekkoslovakia og vart verdsmeister i 1972 i Praha, 1976 i Katowice og 1977 i Wien. Elles sanka med seg tre VM-sølv og fire VM-bronsar. Både under VM 1965 og VM 1969 kom han med på All-Star Team. Dzurilla deltok i 139 internasjonale kampar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vladimír Dzurilla» frå Wikipedia på tysk, den 13. mai 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
Kart over Wisconsin der Marinette County er markert med raudt
**Marinette County** er eit fylke i den USA-amerikanske delstaten Wisconsin. Det ligg nordaust i staten ved Michigansjøen og det grensar mot Oconto County i sørvest, Forest County i vest og mot Florence County i nordvest. Fylket grensar også mot delstaten Michigan i nordaust.

Marinette Countys totale areal er 4 015 km², av dette er 384 km² vatn. I 2000 hadde fylket 43 384 innbyggjarar. Administrasjonssenteret ligg i byen Marinette som òg er fylkets største by. 

Fylket har namn etter byen Marinette som i sin tur er oppkalla etter ei handelskvinne på 1800-talet som var dotter av ein fransk-canadisk pelsjeger og ei menominee-kvinne.

### Norsk innvandring

Frå 1880 og ei knapt tjue år framover utvandra ein heil del sunnmøringar til Marinette, aller flest frå Ørsta. Dei fann sysselsetting som tømmerhoggarar eller på dei mange sagbruka.

Kjelder
-------


* Standal, Ragnar: *Mot nye heimland*, Volda 1985

---

* *Denne artikkelen bygger på «Marinette County» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* GeoNames

 |
Gabriel Rasch
**Ole Gabriel «Gabba» Rasch** (fødd 8. april 1976 i Hole kommune) er ein tidlegare norsk syklist. 

Rasch vart noregsmeister i NM i landevegssykling i 2003, og nummer 2 i NM i 2001. I 2006 vann han Ringerike Grand Prix samanlagt, og i 2007 vann han ein etappe og samanlagt i Rhône-Alpes Isère Tour.

Den 2. august 2007 vart det kjent at han frå 2008-sesongen vart lagkamerat med Thor Hushovd i sykkellaget Crédit Agricole. Då Crédit Agricole vart lagd ned etter sesongen, fekk dei begge kontrakt med Cervélo TestTeam. Dette laget vart lagd ned før 2011-sesongen, men ein stor del av laget, både ryttarar og folk i hjelpeapparatet, blei innlemma i Garmin-Cervélo. I 2012 sykla Rasch for det franske laget FDJ-BigMat, før han blei lagkamerat med Edvald Boasson Hagen i Sky Procycling i 2013. Etter at han sykla sitt siste ritt som aktiv i Paris-Roubaix i april 2014, gjekk Rasch over i rollen som sportsdirektør i Sky.

Rasch har fem gonger tatt del i ein såkalla Grand Tour. Han sykla Vuelta a España (Spania rundt) i 2008 og 2009, og Giro d'Italia i 2010. I 2012 sykla han begge desse.
Han deltok i landevegsrittet under OL i Beijing i 2008.

Lag
---

* 2002: Team Krone
* 2003: Team Ringerike
* 2003: Team Fakta (trainee)
* 2005: Team Sparebanken Vest
* 2006: Team Maxbo Bianchi
* 2007: Team Maxbo Bianchi
* 2008: Crédit Agricole
* 2009: Cervélo TestTeam
* 2010: Cervélo TestTeam
* 2011: Garmin-Cervélo
* 2012: FDJ-BigMat
* 2013: Sky Procycling
* 2014: Team Sky (Som syklist fram til 13. april. Fortsette i laget som sportsdirektør etter dette.)

Kjelder
-------


* Gabriel Rasch – Profil hos Cycling Archives. Besøkt 26.09.2014.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Vladimir Trusenjov** (russisk: Владимир Иванович Трусенёв) (3. august 1931–2001) var ein sovjetisk friidrettsutøvar frå Buinsk i Tatarstan. Han tevla jamnast i diskoskast, men deltok også i kulestøyt. Trusenjov vart europameister i diskoskast i 1962, same året som han sette verdsrekord. Hans personlege rekordar er 61,64 m i diskoskast, og 16,80 m i kulestøyt.

Aktiv
-----

Åra 1956 til -58 vart Trusenjov høvesvis nummer fire, tre og to i diskos-øvinga i den sovjetiske meisterskapen. I 1958 var han nær ved å vinne diskos-tevlinga i europameisterskapen. Med 53,74 m vart han nummer tre i kampen om meistertittelen, berre 18 centimeter bakom vinnaren Edmund Piątkowski frå Polen, og åtte centimeter bak bulgararen Todor Artarski. I 1960 vart Trusenjov nummer fem i den sovjetiske meisterskapen, men fekk likevel representere Sovjetunionen under dei olympiske leikane i Roma, der han vart nummer 15. 

1962-sesongen vart Trusenjovs beste sesong. Den 4. juni 1962 sette han ny verdsrekord i Leningrad med 61,64 meter. Dermed slo han Al Oerter sin verdsrekord med 54 centimeter. Men allereie 1. juli tok Oerter tilbake verdsrekorden med eit kast på heile 62,45 meter. Etter Trusenjov hadde vorte sovjet-meister for fyrste gong, måtte han sjå seg slått av både Al Oerter og Rink Babka i landskampen mellom Sovjetunionen og USA. Derimot lukkast han september, under friidretts-EM 1962 i Beograd å vinne ein klar siger med 57,11 m, over ein meter framom Kees Koch frå Nederland.

Trusenjov vart i 1964 sovjetmeister for andre gong, og kom på åttandeplass under Sommar-OL i Tokyo med 54,78 meter. Både i 1965 og 1966 vart han på ny sovjetisk meister,
men mislukkast i kvafiseringa under EM 1966 i Budapest og måtte sjå finalen frå triuneplass. Han la opp etter 1968-sesongen.
Seinare verka han som friidrettstrenar fram til 1996.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1958 i Stockholm: Bronsemedalje – 53,74 m
* OL 1960 i Roma: Nr 15 – 52,93 m
* EM 1962 i Beograd: Gullmedalje – 57,11 m, framom Kees Koch (55,96 m)
* OL 1964 i Tokyo: Nr 8 – 54,79 m
* EM 1966 i Budapest: Utslått i kvalifiseringa

Kjelder
-------

1. ↑  Трусенев Владимир Иванович (1931–2001). nekropol-spb.ru

* «Vladimir Trusenyov» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 4. desember 2016. Henta 1. februar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Wladimir Iwanowitsch Trussenjow» frå Wikipedia på tysk, den 6. august 2014.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå marianøkleblom.* 

|  |
| --- |
| **Marinøkkel** |
| MarinøkkelMarinøkkel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Klasse:** | Bregnar Polypodiopsida |
| **Underklasse:** | Ophioglossidae |
| **Orden:** | Ophioglossales |
| **Familie:** | Ophioglossaceae |
| **Underfamilie:** | Botrychioideae |
| **Slekt:** | Marinøkkelslekta *Botrychium* |
| **Art:** | **Marinøkkel** *B. lunaria* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Botrychium lunaria***Sw. 1801 |

**Marinøkkel** (*Botrychium lunaria* L.) er ein bregne i ormetungefamilien. Marinøkkel har ein matt gulgrøn vegetativ del med halvmåneforma blad utan tydeleg midtnerve. Han veks på slåtteeng og beitemark og i open skog. Utbreiinga er sirkumboreal – bipolar. I Noreg finst han over det meste av landet, han finst også på Svalbard, men utbreiinga har gått sterkt attende, særleg på Søraustlandet.

Kjelder
-------

* Johannes Lid: *Norsk flora* (ved prof. R. Elven 2005) ISBN 978-82-521-6029-1
Åraksfjorden til høgre, Segberg oppe til venstre, Nordenå i framgrunnen.Foto: Olav Haugetveit

**Åraksbø** er ei bygd som ligg på austsida av Åraksfjorden i Sandnes sokn, 6 km sør for Ose og 15 km nord for tettstaden Bygland i Bygland kommune i Agder fylke. Åraksbø fell naturleg i tre delar: Bygda, Gardan og Kleivegrend. Gardan er nordbygda og følgjer Hovassåne frå Nordenåbrua til Haugetveit, som ligg fire kilometer langs vegen opp frå bygda. Kleivegrend høyrer til sørbygda og ligg på sørsida av juvet som Hovassåne har grave ut. Frå bygda til Rosevall og Fossli, som er endepunkt for postvegen, er det om lag 3 km. Folk frå Åraksbø vert kalla ein «årakke» med lokal uttale. Altså ein «årakk». I 2011 budde det totalt 82 menneske i Åraksbø og på Sandnes.

Kjelder
-------

1. ↑  Regneark med data fra Bygland kommunes nettside

* *Denne artikkelen bygger på «Åraksbø» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Mario & Luigi: Partners in Time** (マリオ&ルイージRPG2, *Mario & Luigi RPG 2x2*) er eit rollespel utvikla av AlphaDream for Nintendo DS. Det vart gjeve ut i Nord-Amerika og Japan siste kvartal av 2005, og i Europa og Australia første kvartal året etter. Spelet er det femte i rekkja av *Mario-rollespel* og er oppfølgjar til *Mario & Luigi: Superstar Saga* på Game Boy Advance. Oppfølgjaren til *Partners in Time* er *Mario & Luigi: Bowser's Inside Story* som kom i 2009 på Nintendo DS.

Oppsett
-------

Kampsystemet i *Mario & Luigi: Partners in Time* er likt det i føregangaren, der effekten frå åtak avhenger av at ein trykkjar på knappar på rette tidspunkt. Kampane er framleis bygde på turbaserte åtak frå Mario og Luigi, men desse to får no hjelp frå smårollingvariantane av seg sjølv. Brør-åtaka, som er åtak som vart utførte av Mario og Luigi i lag, er no blitt byta ut med diverse våpen som brørne kan nytta i kamp (en: *Bros. Items*). Desse våpna kan ein samla opp utanfor kampsekvensane. I likskap med brør-åtaka kan dei fire karakterane nytte brør-våpna samla for å påføre fiendar meir skade enn vanlege åtak. I utgangspunktet er det berre dei vaksne Mario-brørne som tek skade frå fiendar, men smårollingane blir sårbare når den tilhøyrande partnaren fell i kamp. Om smårollingane fell i kamp vil dette påverke kampen ved at nokre brør-våpen blir utilgjengelege og at ein ikkje kan forsvare seg med hamaren, då hamrar berre er nytta av smårollingane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Mario & Luigi: Partners in Time* Arkivert 2009-11-02 ved Wayback Machine. på Nintendo.no

| * v
* d
* e
Mario-rollespel |
| --- |
| *Paper Mario*-serien | *Paper Mario* • *The Thousand-Year Door* • *Super Paper Mario* • *Sticker Star* • *Color Splash* |
| *Mario & Luigi*-serien | *Superstar Saga* • *Partners in Time* • *Bowser's Inside Story* • *Dream Team Bros.* • *Paper Jam Bros.* |
| Andre spel | *Super Mario RPG* • *Mario + Rabbids Kingdom Battle* |
Ei **fleirtalsregjering** er ei regjering som har støtte hos majoriteten av representantane i nasjonalforsamlinga i statar med parlamentarisme.

I Noreg
-------

Stortinget, som er nasjonalforsamlinga i Noreg, har no av 169 mandat eller representantar frå ulike parti. Både enkeltparti, og eit samarbeid av fleire parti, ein koalisjon, kan danne regjering - sjå koalisjonsregjering.

Dersom eit parti, eller ein koalisjon av fleire parti, etter eit stortingsval har 85 mandat eller fleire, kan dei danne ei fleirtalsregjering. Ei fleirtalsregjering vil vanlegvis ikkje ha vanskar med å få gjennom sine forslag i Stortinget. Dette medfører at dei viktigaste drøftingane av sakene skjer i regjeringa, og mellom regjeringa og stortingsgruppene til regjeringspartia. Dermed vil sakene ofte vere avgjorde når dei kjem til formell handsaming i Stortinget. Dette gjer igjen at opposisjonen har vesentleg mindre innflytelse enn når regjeringa er ei mindretalsregjering.

Viss eit parti, eller ein koalisjon av fleire parti, har mindre enn halvparten av representantane, kan dei likevel danne regjering. Dette blir då ei mindretalsregjering. Viss regjeringa er i mindretal, så er den avhengig av støtte frå eitt eller fleire andre parti for å oppnå fleirtal ved voteringar i Stortinget.

Regjeringa Bondevik II var ein mindretals-koalisjon, medan Regjeringa Stoltenberg II er ein fleirtals-koalisjon.
Mariner 10
**Mariner 10** var den siste romsonden i det amerikanske Mariner-programmet. Den vart skoten opp 3. november 1973 og flaug forbi både planeten Merkur og planeten Venus. Mariner 10 var den første romsonden som brukte ein planet sitt gravitasjonsfelt for å endre fart og lengderetning.

Målsetjingar
------------

Måla med romsonden var å undersøke atmosfæra og overflata på Merkur og Venus. Sekundære mål var å få erfaring med 
såkalla dual planet gravity assists-der sonden skulle nytte tyngdekrafta frå dei to planetane til å endre fart og retning. Mariner 10 vart den første romsonden til å nytte denne metoden som seinare vart nytta av Voyager 1, Cassini-Huygens og av romsonden Ulysses.

Romferda
--------

Venus i vanlege fargar, prosessert frå klare og blå filtrerte Mariner 10 bilete
Mariner fotografi av Venus sett i ultrafiolett lys
Mariner 10 vart skoten opp 3. november 1973, omtrent 2 år etter Mariner 9. Ved dei første vekene etter oppskytinga vart kameraet i romsonden testa ved å returnere 5 mosaikkbilete av jorda, samt 6 ifrå Månen. Månen si Nordpol vart og ytterlegare fotografert der tidlegare dekking var dårleg. 

Mariner 10 passerte planeten Venus den 5. februar 1974 og var 5 768 km ifrå på det næraste. Med ultrafiolette kameraer var det mogleg å sjå skylag som knapt var synleg i vanleg lys. Ein har tidlegare kunna sjå desse skylaga frå jorda med ultrafiolette kameraer, men detaljane sett frå Mariner 10 overraska mange.

Mosaikkbilete av planeten Merkur
Etterpå gjorde Mariner 10 tre forbiflygingar av planeten Merkur. Den første forbiflyginga hende den 29. mars 1974,den andre forbiflyginga hende den 21. september 1974 og den tredje og siste forbiflyginga gjekk føre seg den 16. mars 1975. Romsonden Mariner 10 kartla 40 % av overflata til planeten og oppdaga ein tynn atmosfære og eit magnetfelt.

Undersøkinga vart avslutta den 24. mars 1975, då romsonden gjekk tom for drivstoff. Romsonden går no i bane rundt sola, men elektronikken om bord er nok mest truleg skada av stråling frå sola.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *The Voyage of Mariner 10: Mission to Venus and Mercury* (NASA SP-424) 1978 This is an *entire book* about Mariner 10, with all pictures and diagrams, on-line! Scroll down to click on the "Table of Contents" link. PDF version
* 'Mariner 10', NASA's 1973-75 Venus/Mercury Mission Arkivert 2005-09-05 ved Wayback Machine.
* Mariner 10 image archive

|  |  |
| --- | --- |
| **Mariner-programmet** | Mariner 2Mariner 2 |
| Førre ferd: Mariner 9 | Neste ferd: Ingen |
| Mariner 1 | Mariner 2 | Mariner 3 | Mariner 4 |  Mariner 5 | Mariner 6 og 7 | Mariner 8 | Mariner 9 | Mariner 10 |
**Gabriel Metsu** (januar 1629–24. oktober 1667) var ein nederlandsk målar frå Leiden, særleg kjend for sine interiørbilete frå borgarlege miljø.

*Musikktimen*, 1658

Liv og gjerning
---------------

'Mann som skriv brev'
Metsu arbeidde ei tid i heimbyen. Han skal visstnok ha gått i lære hos Gerard Dou, men bileta hans av mytologiske og religiøse motiv likna lite på Dou sine. Meir påverka var han av kunsten til Jan Steen. Frå 1648 var medlem av målarlauget i heimbyen.

Kring 1655 flytta Metsu til Utrecht, og studerte hos målarane Jan Baptist Weenix og Nicolaus Knüpfer. To år seinare resite han vidare til Amsterdam og slo seg, dei første åra, gjennom som frittståande kunstnar. I 1659 fekk han byborgarskap i Amsterdam. Som målar fekk han fleire oppdrag frå kjøpmannen Jan J. Hinlopen, ein stor kunstsamlar.

Metsu måla etter kvart mest frå borgarhus og -heimar, og av gate- og gardsmiljø. I tillegg måla han portrett. Han måla noggrant, enkelt og realistisk i klare, mjuke fargar og utan patos, men av og til med humor. *Musikktimen* og *Brevlesaren* er av dei aller mest kjende måleria hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gabriel Metsu» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mai 2012.*
* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gabriel Metsu**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
**Gabriel Smith** (4. september 1784–15. mai 1855) var ein norsk forretningsmann og stortingsmann frå Skoger i Buskerud.

Smith var son til ein trelasthandlar og godseigar. Ti år gammal vart han send til krigsskulen i Christiania, utnemnd til sekondløytnant i 1805 og premierløytnant i 1810. Han slutta offiserstenesta i 1815, for å drive gardane Strøm, Sundland, Pukerud og Imjelt i Skoger. Smith budde dei fyrste åra på Sundland, sidan på Smithestrøm i Strømsgodset. 

Smith møtte i 1821 på Stortinget frå 20. februar som varamann for Hans Hovbrænder og Jarlsberg grevskap. I sesjonen var han medlem av åtte komitear; sekretær både i komiteen om handels- og gardbrukareksamen og i komiteen om Krokskogen allmenning. Han var andre representant for Jarlsberg og Larviks amt på Stortinget 1833, medlem av næringskomiteen. Smith var ordførar i Strømsgodset herad frå 1837 til 1843. Han heldt fram som ordførar i Skoger då dei to herada vart slegne saman i 1843, eit ombod han hadde til 1854. Året etter døydde han på Smithestrøm i Strømsgodset.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Tegla Loroupe** (fødd 9. mai 1973) er ein kenyansk tidlegare langdistanseløpar.

Aktiv
-----

Loroupe enda i VM 1993 på fjerdeplassen på 10 000 meter, utan å truge medaljevinnarane. To år seinare tok ho bronsen på distansen under VM i Göteborg. Både i 1997, 1998 og 1999 vart ho verdsmeister i halvmaraton. I 1999 sikra ho seg ein ny VM-bronse på 10 000 meter og flytta samstundes den personlege rekorden til 30.32,0. Året etter vart ho nummer fem i milløpet ved OL 2000 i Sydney.

Perioden 1994-2004 sigra Loroupe i ei rad store maratonløp; New York, Rotterdam, Berlin, Roma, London, Lausanne, Köln og Leipzig. I april 1998 sletta ho den 13 år gamle verdsbestetida til Ingrid Kristiansen i maraton då ho vann Rotterdam maraton på tida 2.20.47, ei rekordtid som gjaldt i vel tre år.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Nr 17 på 10 000 m – 32.53,0
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 4 på 10 000 m – 31.29,9
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje på 10 000 m – 31.17,6
* OL 1996 i Atlanta: Nr 6 på 10 000 m – 31.23,2
* VM 1997 i Aten: Nr 6 på 10 000 m – 32.00,9
* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje på 10 000 m – 30.32,0
* OL 2000 i Sydney: Nr 5 på 10 000 m – 30.37,2 og nr 13 i maraton – 2.29.45
* VM 2005 i Helsinki: Nr 40 i maraton – 2.39.58

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tegla Loroupe» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juli 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Ole Bull Museum Lysøen** er eit museum vigd fiolinisten og kompnisten Ole Bull og sommarheimen hans. Det ligg på Lysøen, Lysøya i Lysefjorden, i Bjørnafjorden kommune, nokre få kilometer sør for kommunegrensa mot Bergen. Det høyrer inn under kunstmuseet KODE i Bergen.

Musikkhallen.
Museet femner om sommarvillaen til Ole Bull, med ein bustad for tenestefolket og eit uthus som no hyser ein liten kafé, dessutan eit gardstun frå 1600-talet, sjølve øya og parken som Ole Bull fekk laga til på øya. Alle bygningane ligg på austida av øya, det vil seie den sida som vender mot fastlandet, der det òg er kai for ei passasjerferje mellom øya og fastlandet. Attmed kaia ligg gardstunet frå 1600-talet, som vert kalla Gamletunet.

Sommarvillaen til Ole Bull på Lysøen vart bygd i åra 1872-1873, og er reist i tre. Villaen er noko heilt for seg sjølv i norsk arkitektursoge, med eit tårn med laukkuppel på toppen, eksotisk ornamentering i eksteriøret og innandørs i ein høglofta musikkhall, alt skore sirleg ut i norsk furu. Dette «vesle Alhambra» (etter Alhambra i Spania) som Ole Bull kalla villaen sin, er rekna som eit av høgdepunkta i arkitekturstilen *historismen* i Noreg. Villaen står fram som eit lyseblått eventyrslott, både sett frå fastlandet og på nærme hald. 

Villaen er open for omvisingar, og publikum får då sjå stovene i underetasjen, musikkhallen, Ole Bulls soverom og anegalleriet. Men parken og naturen på øya er òg noko for seg sjølv, med tretten kilometer med turstigar dekte med skjelsand. Her er lysthus, og på det høgste punktet på øya, 76 meter over havet, står det eit utsynstårn som vart reist til minne om Ole Bull.

Kjelder
-------

1. ↑  «..Ole Bull Museum Lysøen | Lysøen...», *lysoen.no*, arkivert frå originalen 28. januar 2021, henta 2. mars 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Gabriel Kiellands underskrift.
**Gabriel Kirsebom Kielland** (fødd 26. januar 1796 i Stavanger, død 20. april 1854 i Lyngdal) var ein norsk prest. Saman med kona Gustava Kielland var han ein av føregangspersonane for misjon i Noreg.

Kielland gjekk på skole i Danmark og tok examen artium ved Københavns universitet i 1816. Deretter tok han teologisk embetseksamen i Kristiania i 1823. Etter å ha vorte gift i 1824, var han først sokneprest på Finnøy (1826-1837), deretter i Lyngdal (1837-1854).

Etter å begynt på det teologiske studiet, kom han over nokre skrifter gjeve ut av *Brødremenigheten*. Dette la grunnlaget for at han resten av sitt liv skulle framstå som en pionér for misjonssaka. Brødremenigheten hadde utspring i Herrnhuterrørsla, som framleis er aktive både i Tyskland og Danmark. Kielland fekk eit nært forhold til forstandaren Niels Johannes Holm, og vart i april 1823 teke opp i meinigheita. 

Misjonstanken er grunnleggjande for meinigheita, og allereie i desember 1826 bidrog presten Kielland til skipinga av «Forening i Stavanger til Guds Riges Udbredelse blant Hedningerne», den aller første misjonsforening i Noreg. Deretter tok det drygt ti år før initiativet førte til ein nasjonal samanslutnad av dei norske misjonsforeiningane. 12. oktober 1841 skreiv Gabriel eit sirkulære med oppfordring til samling, og utforma innbydinga til «Norges samtlige Missionsvenner» 21. mai 1842 om å samlast i Stavanger. Det Norske Misjonsselskap vart stifta i Stavanger 9. august 1842. 

I Lyngdal stod han saman med kona Gustava i spissen for varige forandringar lokalt og nasjonalt. Andre juledag 1837 vart Lyngdal Afholdsforening stifta på kyrkjetrappa, og det vart danna misjonsforeiningar knytte til kvar av kyrkjene i soknet. 

Lyngdal har i dag eit eige misjonsmuseum som heidrar minnet til Gabriel og Gustava.

Eit utval av Kielland sine etterlatne brev med meir vart gjeve ut av sonen Hjalmar under tittelen *En gammel prests efterlatte papirer* (1922). Han førte ei omfattande brevveksling med venner i Noreg og utlandet, og omsette ei verdshistorie for skole og familiar frå tysk.

Sjå òg
------

* Kielland
| Ekibastus |
| --- |
| Kraftverket i EkibastusKraftverket i Ekibastus Kraftverket i Ekibastus |
| Styresmakter |
| Land  Oblast |  Kasakhstan  Pavlodar oblast |
| Grunnlagd | 1948 |
| Akim | Nurlan Nabijev |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (1999) | 127 200 |
| Koordinatar | 51°40′″N 75°22′″E﻿Koordinatar: 51°40′″N 75°22′″E﻿ |
| Tidssone | BTT (UTC+6) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 141200 — 141209 |
| Telefon-retningsnummer | +7 71835 |
| **Heimeside:** |
| Plassering |
| Plasseringa i KasakhstanPlasseringa i KasakhstanPlasseringa i Kasakhstan |

**Ekibastuz** (kasakhisk Екібастұз) er ein by nordaust i Kasakhstan i Pavlodar oblast med om lag 130 000 innbyggjarar. 

Nær Ekibastus ligg det to kolkraftverk, GRES-1 og GRES-2, bygd under sovjettida. GRES-2 har den høgaste skorsteinen i verda med ei høgd på 419,7 meter.

Historie
--------

Ekibastus har opphavet sitt på 1800-talet då Kosym Psjembajev, ein kasakhstanar frå området, fekk i oppgåve av russiske handelsmenn å leite etter mineralressursar i området. Han fann eit stort kolfelt og markerte staden med to store klumpar med salt. Dette er opphavet til namnet til staden sidan Ekibastuz tyder «to klumpar med salt» på kasakhisk. Feltet vart raskt utbygd med gruver. Landsbyen som etter kvart dukka opp vart tilknytt jernbanesambandet i 1899. 

Både den russiske revolusjonen i 1917 og dei to verdskrigane gjorde at landsbyen vart heilt forlate og først i 1948 byrja ein igjen å vinne ut kol i gruvene, og produksjonen tok seg kraftig opp. Berre i løpet av eitt år frå slutten av 1954 vart det vunne ut ein million tonn med kol. 

Eksibastuz fekk bystatus 12. juli 1957. På denne tida hadde byen om lag 25 000 innbyggjarar. 

I dag er Ekibastuz det største koldagbrotet i verda i det som er eit av dei største kolfelta i verda. Det inneheld framleis meir enn 13 milliardar tonn kol i eit område på 62 km². Altså er det her 74 millionar tonn kol per kvadratkilometer.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Ekibastus» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Ole-Johan Dahl** (fødd 12. oktober 1931 Mandal, død 29. juni 2002) var ein norsk informatikar. Han vart i 1968 den første professoren i informatikk i Noreg. Han er internasjonalt kjend som ein pioner innan objektorientert utvikling.

Ole-Johan Dahl avtente verneplikta ved Forsvarets Forskingsinstitutt frå 1952 under Jan Garwick. Cand.real.-avhandlinga hans frå 1957 var om høgnivå programmering for FREDERIC. Deretter arbeidde Dahl ved Norsk Regnesentral frå 1962. Han utvikla saman med Kristen Nygaard verdas første objektorienterte programmeringsspråk, Simula i 1965. Dette blei lansert internasjonalt i 1967. Objektorientering blir rekna som ei av dei verkeleg store nyvinningane i informatikken si historie. Simula danna grunnlaget for moderne språk som C++ og Java.

Ole-Johan Dahl blei professor i numerisk analyse ved Universitetet i Oslo i 1968.
Han underviste mellom anna i kurs om verifisérbar programmering for å forbetre kvaliteten på dataprogram og redusere omfanget av programmeringsfeil. Han var vidare involvert i forsking og rettleiing for å automatisere bevisføring av program. Han skreiv også lærebøker.

Dahl var også ein av dei drivande kreftene for å bygge opp Institutt for Informatikk ved Universitetet i Oslo, der han arbeidde til 31. desember 1999.

Utmerkingar
-----------

* 1998: Mottok saman med Kristen Nygaard Rosingakademiets heiderspris.
* 2000: Blei kommandør av St. Olavs Orden av saman med Kristen Nygaard.
* 2001: Mottok saman med Kristen Nygaard John von Neumann-medaljen.
* 2002: Blei saman med Nygaard tildelt Turing-prisen. Denne blir rekna som informatikken sin «Nobelpris».

Bøker og artikler
-----------------

* *Discrete event simulation languages*, Academic Press, 1968.
* *Structured Programming*, med C. A. R. Hoare og Edsger Dijkstra, Academic Press, 1972
* *Verifiable Programming*, Prentice-Hall, 1992
* *Simula: an ALGOL-based simulation language* (med Nygaard), i *Communications of the ACM*, 9(1966).
* *Class and subclass declarations* (med Nygaard). I IFIP konferanse om simuleringsspråk, Oslo, mai 1967

Litteratur
----------

* *From Object-Orientation to Formal Methods: Essays in Memory of Ole-Johan Dahl*, Olaf Owe, Stein Krogdahl og Tom Lyche (red.), Springer Verlag, 2004.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ole-Johan Dahl» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Tefra** er stoff frå eit vulkanutbrot som fell frå lufta uansett kva det består av eller kor store fragmenta er. Tefra består typisk av rhyolitt, sidan dei fleste eksplosive vulkanar består av meir viskøs felsisk eller høgsilisisk magma.

Vulkanologar kallar òg fragment som er kasta opp i lufta frå vulkanar *pyroklastar* eller stundom berre *klastar*. Når klastar har falle til bakken vert dei verande tefra med mindre dei smeltar saman til pyroklastisk stein eller tuff. Etter eit utbrot hamner dei største tefrabitane nær vulkanen sidan dei fell til bakken først, medan mindre fragmentar kan fare tusenvis av kilometer avgarde og til og med rundt heile jorda sidan dei kan halde seg i stratosfæren i vekevis. Når store mengder tefra samlar seg i atmosfæren etter eit massivt vulkanutbrot (eller frå fleire mindre utbrot samstundes) kan dei reflektere lys og varme frå sola tilbake til verdsrommet og stundom føre til global nedkjøling. Tefra blanda med nedbør kan òg vere sur og skape sur nedbør. 

Tefra vert plassert i tre grupper etter kva storleik dei har:

* Oske - partiklar mindre enn 2 mm i diameter
* Lapilli eller vulkansk sinder - mellom 2 og 64 mm i diameter
* Vulkanske bomber eller vulkanske blokker - større enn 64 mm i diameter

Orda *tefra* og *pyroklast* kjem begge frå gresk. Tefra tyder «oske», pyro tyder «brann» og *klastos* tyder «broten», så *pyroklast* tyder då «broten av brann».

Bruken av tefralag, som har sin eigen unike kjemiske samansetting og karakter, i arkeologi og geologi vert kalla tefrokronologi.

Fotnotar
--------

1. ↑  Dette er den vide definisjonen av tefra (gresk *tephra*, «oske») gjeve av den islandske vulkanologen Sigurdur Thorarinsson i 1954 i samband med utbrotet til Hekla (Thorarinsson, "The eruption of Hekla, 1947-48II, 3, The tephra-fall from Hekla, March 29th, 1947", *Visindafélag ĺslendinga* (1954:1-3).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Korleis vulkanar virkar Arkivert 2010-08-23 ved Wayback Machine.
* Vulkanske stoff Arkivert 2005-12-16 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tephra» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2008.*
**Arto Kasperi Tiainen** (5. september 1930–21. september 1998) var ein finsk langrennsløpar og politikar.

Karriere
--------

Innanlands vann Arto Tiainen totalt 11 skimeisterskap i karrieren sin. Hans fyrste internasjonale meisterskap var vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo, der han gjekk 15 km, og enda som nummer 26. To år seinare deltok han i verdsmeisterskapen i Lahti, der han kom på femteplass på tremila og fjerdeplass på femmila, men tok bronse i stafett. I 1959 og 1960 vann han Lahtisspelen og Svenska skidspelen i Falun fleire gonger.

Under vinter-OL 1960 i Squaw Valley deltok han på 30 km utan vidare suksess. I verdsmeisterskapen 1962 i Zakopane oppnådde han derimot ein fjerdeplass på femmila. Vinter-OL 1964 i Innsbruck vart den beste internasjonale tevlingane i Tiainens karriere. Her vart han nummer 13 på 30 km, tok olympisk bronse på 50 km og tok sølv med det finske stafettlaget på 4 x 10 km. Både i 1964 og 1965 vann han femmila i Holmenkollrenna, og vart i 1965 tildelt Holmenkollmedaljen saman med Arne Kjell Larsen og Bengt Eriksson.

Under ski-VM 1966 i Oslo vann Tiainen sølv på femmila. Han deltok i OL for siste gong under vinter-OL 1968 i Grenoble, men enda som nummer 16 på tremila. Frå 1968 til 1972 var han hovudtrenar for det finske langrennslaget.

Utanfor skikarrieren jobba Tiainen som politimann i Kuopio og St. Michel, og han sat også to månader som representant i den finske riksdagen i 1970.

Kjelder
-------

* Biografi og statistikk frå Sports-reference.com (Engelsk) Arkivert 2011-08-20 ved Wayback Machine.
* Arto Tiainen på fis-ski.com Arkivert 2012-10-08 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 30.01.12: Arto Tiainen, en av de som aldri fikk en internasjonal tittel Arkivert 2015-10-17 ved Wayback Machine.
Reklameplakat frå Norges Statsbaner
**Othar Holmboe** (1. mars 1868–4. november 1928) var ein norsk apotekar, illustratør og kunstmålar.

Othar Holmboe vart fødd i Vefsn men voks opp i Tromsø. Her vart han utdanna til farmasøyt (1887), og var med i etableringa av Tromsø Kunstforening med far sin, Othar Ervigius. Seinare vart han, som bror sin, Thorolf Holmboe, student ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i Kristiania med studieturar til Paris (1896) og København (1900). Han debuterte på Høstutstillingen i 1898. 

Holmboe hadde eit breitt interessefelt, illustrerte m.a. Gabriel Scotts *Lillehavns mysterier* (1898), dekorerte altartavla i Såner kyrkje, og utgav biografien *Foged Jens Holmboes efterkommere*, Bogtrykkeriet Concordia (1890). Holmboe teikna også plakatseriar som NSBs *Norge - Midnatsolens Land* (1905) og *Mustads margarin* (1905). Han busette seg etterkvart i Son, der han dreiv apotek og var ordførar. 

Othar Holmboe døydde på Jessheim i 1928. Han er biografert i pamfletten *Thorolf og Othar Holmboe, Tromsø Kunstmuseum (1996).*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Othar Holmboe» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2008.*
Ein reknestav
Ein reknestav i bruk (1973)
Ein **reknestav** er ein mekanisk innretning for numeriske utrekningar som var utbreidd før lommekalkulatoren vart alminneleg.

Ein reknestav er eit linjalliknande verktøy med ein midtdel som kan skyvast sidelengs, medan den øvre og nedre delen står fast. Alle tre delane har ein logaritmisk skala som gjer at ein ved å flytte midtdelen kan multiplisere og dividere tal. Prinsippet til reknestaven er basert på at summen av logaritmane av to tal er lik logaritmen til produktet av talet. På mange reknestavar finst det òg andre skalaer slik som for utrekning av trigonometriske funksjonar.

Langs mellomrommet mellom øvre faste del og midtdelen er det logaritmisk skala frå 1 til 100 (eller frå 1 til 1 to gonger). Langs det nedre mellomrommet er det skala som går frå 1 til 10. Ved å finne eit tal på den øvre skalaen og sjå tilsvarande plass på nedre skala finn ein kvadratrota til det første talet.

Det er på dei fleste reknestavar avmerkt π / (3,14 -osb).

Utrekningane har ein avgrensa nøysemd som er avhengig av lengda til staven og den tekniske utføringa, men dei er vanlegvis brukelege for ei rekkje fysiske og ingeniørtekniske føremål. Det vil vere vanskeleg å rekne med meir enn 3-4 siffer i eit tal. Brukaren får sifra i resultatet ved å avlese reknestaven, men må sjølv setje komma eller avgjere mengder nullar etter tala.

På reknestaven ovanfor er nedre skala 1 ovanfor øvre skala 5, og nedre skala 2 ovanfor øvre 1. Ved å avlese desse ser vi at 5 x 2 = 10. Logaritmen til 5 (representerer avstanden frå 1 til 5 til venstre på øvre skala) pluss logaritmen til 2 (som representerer avstanden på nedre skala frå 1 til 2) bringer oss til 1 på den øvre skalaen (som representerer 10).

På same måte kan vi sjå at 5 x 1,4 = 7 og 5 x 1,6 = 8 med same innstilling av reknestaven.

Den engelske matematikarn William Oughtred reknast som oppfinnaren av reknestaven. I 1622 kombinerte han to skalaer med logaritmane til John Napier slik at ein direkte kunne utføre multiplikasjon og divisjon.

For flyging vert det nytta ein rund reknestav kalla ein *flight computer* som går frå 1 til 10 på ein runde og har skalaer for tid (6 til 60 på ein runde, og frå 60 min/1 time til 10 timar). Det er òg merke for omrekningsfaktorar meter/fot, liter/gallon/pint og så bortetter.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fungerande reknestav 1
* Fungerande reknestav 2
* Museum 1
* Museum 2  Arkivert 2008-05-22 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Regnestav» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* NDL

 |
Stry av linfibrar
**Stry** er hamp-, jute- eller linfibrar, opphavleg danna som avfall ved hekling og skaking.

Stry, hamar og jarn for kalfatring.
Stry av hamp
Ein har tradisjonelt brukt stry til spinning av hyssing og som tettingsmateriale. Stry kan mellom anna nyttast som tettingsmiddel i gjengane i skruesamanføyingar av røyr, og for å kalfatre, det vil seie å gjere natane, mellomromma, i bordgangane på trebåter og treskip vasstette. På røyr vert stryen vikla kring dei utvendige gjengane før røyra vert skrudd saman, og ved kalfatring vert stryen drive inn i natane med treklubbe og natjarn. I båe høve vert det nytta eit tettingmiddel som stryen vert sett inn med, ved kalfatring gjerne bek eller eit kunststoff.

Tidlegare vart stry òg nytta til tetting mellom vegg og karm for dører og vindauge i hus, mellom tømmerstokkane i tømmerveggar i hus, og i fleire andre samanhengar som det no for tida ikkje er aktuelt å nytte dette materialet.

Frå 1990-åra har stry også vore brukt i klede.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Stry», *Store norske leksikon*, 15. februar 2009
**Rekneskap** er ei oversikt over inntekter, kostnader, eigedelar og gjeld. Rekneskap er eit hjelpemiddel for å kunne vurdere den økonomiske stillinga for den som har avlagt rekneskapen, som til dømes ei verksemd. Døme på brukarar av rekneskap er verksemdsseigarar, offentlege styresmakter, bankar, låneinstitusjonar, investorar og tilsette.

Årsrekneskap
------------

Rekneskapslova frå 1998 gjev alle rekneskapspliktige næringsdrivande å utarbeide eit årsrekneskap for rekneskapsåret. Dette omfattar all næringsverksemd som den næringsdrivande driv, og består av reslutatrekneskap, balanse osv. Dette vert sendt til det sentrale Rekneskapsregisteret i Brønnøysund og er normalt offentleg tilgjengeleg. Det er straffbart for slike næringsdrivande å ikkje sende inn årsrekneskap.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Årsreknskap» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2008.*

* «Årsregnskap» i *Caplex*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Koordinatar: 32°40′N 36°44′E﻿

**Jabal al-Druze** (arabisk **جبل الدروز**, *Drusarfjella*), offisielt **Jabal al-Arab** (arabisk **جبل العرب**, *Arabarfjellet*), er eit vulkanområde sør i Syria, i As-Suwayda guvernement. Dei fleste innbyggjarane i denne regionen er arabiske drusarar i tillegg til eit lite arabisk kristent samfunn. Safaitiske inskripsjonar vart først funne i dette området. Det var ein sjølvstyrt stat i det franske mandatet i Syria frå 1921 til 1936, med same namnet. Tidlegare vart namnet Jabal al-Druze nytta om eit anna område, som ligg i Libanonfjella.

Geologi
-------

Kart over Jabal al-Druze.
Vulkanfeltet Jabal al-Druze, det sørlegaste i Syria, ligg i Haurun-Druze-platået i det sørvestlege Syria nær grensa til Jordan. Det mest dominareande fjellet i dette vulkanfeltet er det 1800 meter høge Jabal al-Druze (òg kalla Jabal ad Duruz, Djebel Al-Arab, Jabal Druze, Djebel ed Drouz). Det alkaline vulkanfeltet består av ei gruppe av 118 basaltiske vulkanar somavr aktive i nedre pleistocen til holocen. Det store sørvestlege platået er fylt med basaltiske lavastraumar frå vulkanar som strekkj seg frå nordvest til søraust. Dette vulkanfeltet ligg innanfor den nordlege delen av det massive alkaline vulkanfeltet Harrat Ash Shamah (òg kalla Harrat Ash Shaam) som strekkjr seg frå sørlege Syria til Saudi-Arabia.

Fjelltoppar
-----------

* Tell Qeni (1803) m.

* Tell Joualine (1732) m.

* Tell Sleiman (1703) m.

* Tell Qleib (1698) m.

* Tell Abou-Hamra (1482) m.

* Tell El-Ahmar (1452) m.

* Tell Abed-Mar (1436) m.

* Tell Khodr-Imtan (1341) m.

* Tell Azran (1220) m.

* Tell Shihan (1138) m.

På arabisk tyder ordet «*tell*» «ås» men i Jabal al-Druze, syner «*tell*» heller til ei vulknakjegle.

Sjå òg
------

* staten Jabal al-Druze
* Vulkanar i Syria

Kjelder
-------

* «Jabal ad Druze». Global Volcanism Program, Smithsonian Institution. .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Årbybåten
**Årbybåten** er restane av ein fire meter lang robåt, som vart funnen i 1938. Han var del av ei båtgrav frå vikingtida. Grava låg på land i Årby nær Uppsala i Sverige. Funnet er datert til 859-950. I båten låg restane av ei kvinne, som var gravlagt saman med ein hest og ein hund. 

Samanliknar ein byggemåten med småbåtane i Gokstadfunnet, frå omlag same tid, er den viktigaste skilnaden at Årbybåten har ein breid og grunn kjøl. Han manglar betar eller tverbjelkar.

Kopi av Årbybåten.Kopi av Årbybåten.
I 2002 var båten, hesten og hunden stilt ut på Historiska Museet i Stockholm. Der er laga fleire rekonstruksjonar av båten, mellom dei «Ottar» frå 1998.

Kjelder
-------

1. ↑   Arne Emil Christense (2022). *Forfedrenes farkoster Norsk skipsbyggerkunst fra de eldste tider*. Oslo: PAX FORLAG A/S. s. 109-110. ISBN 978-0714105444.
2. ↑  Styrelsen informerar. vendelsjon.se. Henta 3. mai 2019
3. ↑  RAÄ-nummer INL:017. Riksantikvarieämbetet. Henta 3.mai 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Årbybåden» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Årbybåten ved shm.se
Ferdinand de Saussure (1857-1913)
**Strukturalistisk fonologi** er fonologi som byggjer på den retninga innanfor moderne lingvistikk som heiter *strukturalistisk lingvistikk*, eller berre *strukturalisme*. Strukturalismen blei grunnlagd av den sveitsiske lingvisten Ferdinand de Saussure (1857-1913), og er presentert i det posthume verket *Cours de linguistique générale* (1916).[1]

Langue og parole
----------------

Ein grunnleggjande idé i strukturalistisk lingvistikk i det heile er at språket (*langue* hos Saussure) er eit system av teikn, og at dette språksystemet er studieobjektet til lingvistikken, ikkje språkbruken (*parole* hos Saussure). Eit språksystem eksisterer på eit særskild tidspunkt i historia, og ein må skilje studiet av dette synkrone systemet frå det diakrone studiet, som er ei jamføring av system på ulike historiske stadium.

Syntagmatiske og paradigmatiske relasjonar
------------------------------------------

I språket står teikna i to relasjonar til kvarandre, ein syntagmatisk relasjon (relasjonen mellom teikn som fylgjer etter kvarandre i tid) og ein paradigmatisk relasjon (relasjonen mellom teikn som kan bytast ut med kvarandre på eitt einskilt punkt langs den syntagmatiske aksen). Båe desse relasjonane er viktige for fonologien, jamvel om den paradigmatiske har spela ei meir sentral rolle. Termen *system* kan innanfor strukturalistisk lingvistikk definerast som eit sett av einingar som står i ein paradigmatisk relasjon til kvarandre.

Teiknet. Signifiant og signifié
-------------------------------

Teiknet har som tidlegare nemnt eit *uttrykk* og ei *tyding* (høvesvis *signifiant* og *signifié* hos Saussure), og syntagmatiske og paradigmatiske relasjonar eksisterer mellom språklege einingar på både uttrykks- og tydingssida.

Opposisjon. Valeur
------------------

Strukturalistisk fonologi er primært studiet av lydsystem, sett med lydar som står i ein *opposisjon* (= paradigmatisk relasjon) til kvarandre, og ei eining som inngår i systemet er definert ut frå relasjonen til dei andre einingane i systemet – eininga har ein *relativ* eller *relasjonell* *verdi* (*valeur* hos Saussure) som er styrt av heilskapen. Fonemet /p/ i norsk er ei anna eining enn fonemet /p/ i cree, fordi dei to fonem inngår i ulike system. Norsk /p/ står mellom anna i opposisjon til fire andre labiale fonem (/b/, /m/, /f/ og /v/), medan /p/ i cree berre står i opposisjon til to andre labiale fonem (/m/ og /w/).

Fotnotar
--------

1. ↑  Ferdinand de Saussure 1916. *Cours de linguistique générale.* Publié par Charles Bally et Albert Sechehaye ; avec la collaboration de Albert Riedlinger. Paris: Payot.
Ein **sivilisasjon** er eit samfunn eller ei kulturgruppe til vanleg definert som kompleks, med jordbruk og byar. Samanlikna med andre kulturar er medlemer i ein sivilisasjon til vanleg organisert med høg grad av arbeidsdeling og ein intrikat sosial struktur, ofte hierarkisk oppbygd. 

Sivilisasjon blir ofte bruka som synonym for den breiare termen kultur både av vanlege folk og i akademia. Alle menneske deltek i ein kultur, som kan definerast som kunsten, skikkane, vanane, truene, verdiane, åtferda og dei materielle vanane som utgjer eit folk sin levemåte. 

Men i den mest bruka definisjonen er sivilisasjon ein deskriptiv term for ein relativt kompleks jordbruks- og bykultur. Sivilisasjonar kan da skiljast frå andre kulturar ved sin høge grad av sosial kompleksitet og organisasjon, og ved sine mangfaldige økonomiske og kulturelle aktivitetar. 

I ein eldre men framleis mykje bruka forstand, kan termen brukast normativt: I samfunnsmessige samanhengar der komplekse og urbane kulturar blir sedde som overlegne meir primitive og barbariske kulturar, blir konseptet sivilisasjon synonymt med kulturell og ofte etisk overlegenheit. På liknande måte kan sivilisasjon da bety forfina tankar, manérar eller smak.

Kjelde
------

Den engelskspråklege wikipediaen, art. *Civilization*, som lesen 27. juni 2009.
Koordinatar: 15°16′45″N 43°58′33″E﻿

**Jabal an-Nabi Shu'aib** (arabisk جبل النبي شعيب, 'fjellet til profeten Shu'aib') er eit fjell i Sana guvernement i Jemen. Det er det høgaste fjellet i landet og på Den arabiske halvøya. Det er eit av dei mest prominente fjella i verda og det tredje mest prominente i Midtausten (inkludert Tyrkia og Iran). 

Høgda vert ofte sagt å vere 3 760 moh, men dette vert ikkje støtta av SRTM-data eller nyare kartografiske kjelder. Høgda på fjellet er 3 666 moh. og det ligg nær den jemenittiske hovudstaden Sana. Det nest høgaste fjellet i Jemen, Jabal Tiyal, ligg nesten like langt frå hovudstaden. 

Jabal an-Nabi Shu'aib kan sjå ut som ein liten haug sett frå stader som Sana'a-Al Hudayda-vegen, men frå vestsida er det eit massivt fjell som stig 1500-1600 meter rett opp. Denne sida stoppar skyar fylte med nedbør og gjer at denne sida er relativt frodig. På toppen av fjellet er ein militærpost med radar og heilagdomen til profeten Shu'ayb. Det er relativt vanskeleg å få løyve til å nå toppen.

Sjølv om toppen ikkje er dekt av snø, har det vore rapportar om snøfall her og om vinteren er det vanleg med frost. Vinden kan bli særs kraftig på toppen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jabal an-Nabi Shu'aib» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Den arabiske halvøya and Middle East» Peaklist.org. Henta 2011-11-20.
2. ↑  Map at pbase.com Henta 2011-11-20

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Jabal an Nabī Shu‘aib, Jemen» på Peakbagger.com
* Mountain-forecast.com
Lewisstruktur for ein vassmolekyl.
Ein **strukturformel** er ein notasjon brukt innan kjemi for å visa korleis atoma er bundne til kvarandre i eit molekyl. Strukturformlar må ikkje forvekslast med den enklare typen kjemisk formel ein kallar summeformel, som berre viser talet på atom av kvart atomslag.

Tekstbaserte strukturformlar kan vere nyttige når det ikkje er mogeleg å skrive ut molekyla grafisk. Til dømes kan etanol skrivast som CH3CH2OH

I ein lewisstruktur vert atomkjernane representerte ved forkortinga av grunnstoffet som det vert skrive i det periodiske systemet. Einskilde elektron vert skrivne ut som punkt. Elektronpar vert skrivne som strek. Ein enkelt strek mellom to atom motsvarar ei enkeltbinding, ein dobbelstrek motsvarar ei dobbelbinding og ein trippelstrek motsvarar ei trippelbinding. 

Innan organisk kjemi er det vanleg at ein ikkje skriv bokstaven C ut for karbon, slik at karbonatomet ser ut som eit hyrne og at både hydrogentoma og bindingane deira vert forenkla. Om eit molekyl er stort og ein berre er interessert i den delen av molekylet som er innblanda i ein reaksjon, kan ein bruke bokstaven R for å vise til eit eventuelt framhald av molekylet. 
Ladningar er representerte av eit innringa plussteikn for positiv ladning eller eit innringa minusteikn for negativ ladning (ein ringar inn ladningane for å skilje dei frå plussteikna som vert nytta i reaksjonsformelane). Partielle ladningar vert representerte av den greske bokstaven Δ, delta, følgd av eit pluss- eller minusteikn.

|  | Strukturformel | Andre framstillingar |
| --- | --- | --- |
| Elektronformel | Valensformel | Nattaprojeksjon | Skjelettformel | Konstitusjonsformel | Summeformel | Empirisk formel |
| Metan |  |  |  | finst ikkje | CH4 | CH4 | CH4 |
| Propan |  |  |  |  | CH3–CH2–CH3 | C3H8 | C3H8 |
| Eddiksyre |  |  |  |  | CH3–COOH | C2H4O2 | CH2O |
| Vatn |  |  |  | finst ikkje | finst ikkje | H2O | H2O |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Strukturformel» frå Wikipedia på svensk, den strukturformel.*