recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Great Blue Hole i Belize.
**Søkkehol**, **slukhol** eller **doline** (av slovensk for «liten dal») er eit omgrep på når landskapet søkk fordi jordsmonnet i området er blitt undergravd. Slukhola kan vere frå nokre meter til opp mot 1 km i diameter. 

Der det er mykje kalkstein i jordsmonnet er det størst risiko for slukhol. Dette kan skje langsamt gjennom kjemisk oppløysing av den underliggande bergarten, eller katastrofalt ved at overflata kollapsar ned i holrom. Det kan òg oppstå slukhol der elveløp går under jorda, ei såkalla nedløpsdoline. 

Ein deler vanlegvis dolinene inn i fire kategoriar: Oppløysingsdoline, kollapsdoline, suffosjons- eller lausmassedoline og subsidensdoline. I somme tilfelle kan lausmassedoliner forvekslast med dødisgroper, men som regel har den indre skråingen på dolinene rasvinkel og det er ofte kalkstein i botnen. I alpine og subarktiske strok kan ein finne snødoliner som er sprekkeforma natursjakter. 

Doliner er vanleg i karstområder i Nord-Noreg, til dømes i Rana. I 2010 oppstod det eit slukhol i Guatemala by som var 60 meter djup. Dette var skapt av store vassmengder.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Synkehull» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Treetasjes bygning slukt av bakken», *Dagbladet* 1. juni 2010

* Lauritzen, Stein Erik. (2009, 14. februar). Doline. I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå .

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Slukhol**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| **Sløkje** |
| Blomstrande sløkjeBlomstrande sløkje |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig**Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Skjermplanteordenen Apiales |
| **Familie:** | Skjermplantefamilien Apiaceae |
| **Slekt:** | *Angelica* |
| **Art:** | **Sløkje** *A. sylvestris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Angelica sylvestris***L. 1753 |

**Sløkje** eller **sløke** (*Angelica sylvesteris*) er ein plante i skjermplantefamilien.

Sløkja vert opptil ein meter høg. Stengelen er hol og har dunhår øvst, og har fint sagtakka småblad. Bladstilken har ei djup, brei renne. Sløkja blomtrar i juli med stor, litt flattrykt blomsterstand med talrike blomstrar med skitenkvite kronblad, nokre gonger raudlege. 

Sløkje veks på fuktig beitemark og ved bekkar opp til tregrensa, i Noreg opp til 1300 moh, og elles i skogområde i Europa og nordvestlege Asia. På dei fuktigaste stadene kan sløkja vekse saman med den særs giftige selsnepa, som ho òg kan forvekslast med.

Blad av ung sløkje, stengelen med tydeleg renne
Det første året etter frøspiringa utviklar planten ein bladrosett; rotstokken står loddrett, men strekkjer seg ikkje, slik at blada vert nede ved marka. Tidlegast andre leveåret, når rotstokken har samla tilstrekkeleg med næring, skyt han i veret, blomstrar og dannar frukt. Etter frøsetjinga døyr planten. 

Plantenamnet *sløkje* heng saman med ordet 'sluk', med opphav i den hole, røyrforma stengelen. Namnet vert i mange dialekter brukt om blomstrande kvann, *Angelica archangelica*. I desse dialektane kan sløkja kallast *geitsløkje* el.l.

Planten kan brukast til farging av ull, og gjev ein gul varig farge. Han har som den nærskylde kvanna vore bruka som grønsak, men i mykje mindre omfang. Rafn oppgjev av planten i Sverige skal ha vore bruka som medisinplante mot hysteri.

Kjelder
-------

* C.A:M. Lideman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8
* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: *Norges planter* J.W. Cappelens Forlag 1958
* Carl Gottlob Rafn: *Danmarks og Holsteens Flora*. Kiøbenhavn 1800

Referansar

1. ↑  Solstad H, Elven R, Arnesen G, Eidesen PB, Gaarder G, Hegre H, Høitomt T, Mjelde M og Pedersen O (24. november 2021). «Karplanter: Vurdering av sløke Angelica sylvestris for Norge. Norsk rødliste for arter 2021.». Artsdatabanken. Henta 13. mars 2022.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  «Artsdatabankens artsopplysningar». Artsdatabanken. 13. mars 2022. Henta 13. mars 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sløkje**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Makarius II, metropolitt av Moskva. I den russisk-ortodokse kyrkja ber ein metropolitt ein kvit klobuk.
**Metropolitt** (av gresk – *metropolis* – «mor av byer, metropol») – er ein kyrkjeleg tittel i det øvste bispesetet i eit område eller i ein provins i den ortodokse eller katolske kyrkja. Tittelen oppstod på grunn av at nokre biskopar (i store byar eller metropolar) hadde biskopar under seg som var avhengige av dei. I mellomalderen oppstod det debattar omkring rettane og privilegia til metropolittane.

Den russisk-ortodokse kyrkja
----------------------------

Ein metropolitt i den russisk-ortodokse kyrkja har høgare rang enn ein erkebiskop, men lågare rang enn ein patriark. 

Før 1300-talet var Russland frå kyrkjeleg omsyn ein samla metropoli under patriarken i Konstantinopel si domsmakt. Metropolitten hadde residens i Kiev, Vladimir (frå 1299) og Moskva (frå 1325). Etter at autokefalia vart oppretta i 1448 kunne metropolitten for heile Russland veljast utan patriarken av Konstantinopel. I 1458 vart den russiske metropolien til slutt delt i to, eitt i Kiev og eitt i Moskva. Med opprettinga av patriarkalsk styre i 1589 blei metropolitten av Moskva til patriark, medan metropolitt-tittelen vart gjeve til biskopar av Novgorod, Kazan, Rostov og Krutitsy. Under Peter den store fekk ikkje biskopane metropolitt-tittel. Under Elisabeth av Russland hadde biskopar av eparkia i Kiev, Moskva og St. Petersburg metropolitt-titlar.

No er metropolittar leiarar i sjølvstendige kyrkjer som høyrer til den russisk-ortodokse kyrkja (den ukrainsk-ortodokse kyrkja, den kviterussisk-ortodokse kyrkja, den ortodokse kyrkja i Moldova, den japanske autonome kyrkja). Biskopar i eparkia har også metropolitt-tittlar, som metropolitten av St. Petersburg og Ladoga, metropolitten av Krutitsy og Kolomna og metropolitten av Smolensk og Kaliningrad.

Kjelder
-------

Metropolitt på yandex.ru[*daud lenkje*]
**Olaf Olafsen** (3. september 1843–8. februar 1932) var ein norsk prest og historikar. 

Olafsen var fødd i Dovre, Jørgen Olafsen var far hans. Olafsen voks opp i Romsdal, frå 1849 i Veøy prestegjeld. Han tok eksamen ved lærarskule i 1864 og vart cand.theol. i 1873. Han dreiv folkehøgskule i Veøy i 1874, var amtsskulelærar i Romsdal 1876, sokneprest i Eid frå 1877 og sidan på Byneset frå 1883 og i Ullensvang 1889-1913. Olafsen var særs interessert i hagebruk og i hans tid var prestegarden i Ullensvang eit sentrum for fruktdyrkinga i Hardanger. 

Olafsen skipa Hardanger Historielag i 1908 og var formann fram til 1913. Han styrte tidsskriftet «Hardanger» og ei kjeldskriftsamling fram til 1926. Som medlem av Høgfjellskommisjonen skreiv han to verk, ei om eigedomstilhøva på Hardangervidda særskilt, og ei om *Jordfællesskab og Sameie*. I 1917 vart han statsstipendiat, 74 år gammal.

Olafsen gav ut si fyrste bygdebok i 1907, om Ullensvang. På 1920-talet kom fleire bygdebøker, om Kvam, Granvin, Ulvik og Veøy. Han skreiv også om smelting av myrmalm i eldre tid, og bøkene *Norske slægstnavne* og *Norsk prestgårdsliv*. Ein sjølvbiografi, *Mit liv gjenoplevet i mindet*, kom ut i 1947. 

Han døydde i Bergen i 1932.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok. IX. bandet*, 1959
* Biografi i Store norske leksikon

Litteratur
----------

* sambok 31 bøker av/om Olafsen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI

 |
**Olaf Fredrik Rustad** (13. mai 1857–26. mai 1924) var ein norsk skipsreiar og Høgre-politikar frå Kristiania.

Rustad var son til ein lærar. Han byrja i 1872 i reiarlaget Winge & Co. i 1872. År 1889 vart han kompanjong i firmaet, i 1900 tok han over heile selskapet. I 1903 selde han selskapet og vart direktør i 'Det Søndenfjelds Norske Dampskibsselskab', ei stilling han hadde fram til 1919. Han hadde elles ei rekke verv og styreoppdrag av både forretningsmessig og offtentleg art.

Frå 1901 til 1907 sat Rustad i Kristiania bystyre, og han var medlem av formannskapet 1901-04. Ved stortingsvalet 1912 vart han innvald på Stortinget for Hammersborg krins, attvald ved dei to neste stortingsvala. Rustad var medlem av næringskomitéen alle tre periodane, i siste perioden også av valkomiteen.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Olaf Fredrik Rustad». Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste. Henta 4. juli 2010. [*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Olaf Sørensen** (3. august 1892–1. august 1962) var ein norsk arbeidar og politikar frå Kongsberg. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1945-57.

Sørensen var son til ein våpenarbeidar på Kongsberg. Sjølv tok han til som elektrisk montør i 1911. Frå 1920 til 1958 arbeidde han i Kongsberg elektrisitetsverk. Han var elektrikar til 1929, overmontør og driftsleiar 1929-47 og overmontør 1947-58.

Frå 1922 til 1940 var Sørensen eit fast medlem av Kongsberg bystyre, i fleire av valperiodane var han også med i formannskapet. Etter frigjeringa våren 1945 var han ordførar til kommunevalet seinhaustes same året, sidan var han medlem av bystyret til og med 1959.

Ved stortingsvalet 1945 vart Sørensen vald til stortingsrepresentant frå kjøpstadene i Buskerud fylke, attvald i 1949. Etter avviklinga av den såkalla bondeparagrafen, oppnådde Sørensen ein fjerdeplass på Arbeidarpartiet si stortingsvalliste for Buskerud, meir enn tilstrekkeleg til å verte vald til ein tredje stortingsbolk. Dei fyrste fire åra på Stortinget var han medlem i Skog- og vassdragskomiteen, frå 1950 sat han i Sosialkomiteen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

Antonio Vivaldi, fødd 4. mars

*Sjå òg Fødde i 1678.*

* 4. mars: Antonio Vivaldi
* 26. juli: Josef I av Det tysk-romerske riket
* 26. september: Peter Lacy, irsk-russisk hærførar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1678.*

* 12. juni: Erik Pontoppidan den eldre, dansk biskop
* 18. oktober: Jacob Jordaens, flamsk målar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
Olai Eikeland til venstre, i samtale med Venstre-representantane Helge Seip og Bent Røiseland
**Olai Ingemar Eikeland** (23. juli 1915–14. april 2003) var ein gardbrukar frå Vennesla, aktiv politikar for Senterpartiet.

Eikeland var son til ein gardbrukar og dreiv sjølv gard frå 1935 til 1980. Han var mykje aktiv i styringa av ymse landbrukstiltak, såleis var han styreformann 1945-55 i Vennesla Meieri og 1958-69 i Agder kjøpelag. Periodane 1953-58, 1961-75 var han formann i Vest-Agder bondelag.

Eikeland engasjerte seg òg i partipolitikk og var medlem i Vennesla kommunestyre 1947-51 og 1954-75. Deretter var han formann 1975-83 for bygningsrådet i Vennesla. Stortingsperioden 1958-61 var Eikeland fyrste varamann til Tinget frå Vest-Agder, møtte tidvis på Stortinget. Hausten 1961 vart han vald inn på Stortinget for Senterpartiet i Vest-Agder. Ugreie med valavviklinga i fylket, gjorde at det vart halde omval vinteren 1962. Omvalet skipla ikkje mandatfordelinga i Vest-Agder, så Eikeland kunne halde fram med fast tingsete. Han var medlem i Landbrukskomiteen.

Etter han gjekk ut av kommunestyret i Vennesla i 1975, vart Eikeland vald inn i fylkestinget i Vest-Agder og sidan attvald i 1979, dermed vart han verande fylkestingmedlem i åtte år, 1976-83.

Elles var Eikeland medlem i Synodestyret til Den evangelisk-lutherske frikyrkja 1951-59 og 1970-71. Fireårsbolken 1963-67 var han styremedlem i Direktoratet for vilt og ferskvannsfisk.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
**Olaf Josef Johansen** (fødd 30. mai 1879) var ein norsk bryggje- og transportarbeidar og politikar frå Oslo. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1925 til 1945.

Olaf Johansen var son til ein italienskfødd gipsmakar i hovudstaden. Sjølv reiste han i 1893 til Slesvig i Tyskland, der han arbeidde på gardsbruk og ulike anlegg til 1898. Seinare arbeidde han på bryggjene i hovudstaden, åra 1912-14 var han formann i Kristiania yngre Bryggearbeideres Forening. 

Johansen var mykje aktiv i fagrørsla, mellom anna i sju år medlem av forretningsutvalet og hovusdtyret i Norsk Transportarbeiderforbund. Med si erfaring frå forhandlingar var han i åra 1938-40 med i fleire valdgiftsrettar etter fastlåste arbeidstvistar. I tida 1929-31 var han styreformann for Drosjebilsentralen i Oslo, og medlem i Trafikkutvalet i Oslo. Han var elles i eit par periodar medlem i bystyret i hovudstaden.

Hausten 1924 vart Johansen vald til stortingsmann frå Oslo og for Arbeidarpartiet. Gjennom stendige attval vart han verande på Stortinget i tida frå 1925 til 1945. På Tinget var han 1925-30 medlem i Lønningskomiteen. Sidan hadde han plass i Administrasjonskomiteen, og var nestformann i komiteen frå 1934.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-04-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Midsund** er ein tettstad i Molde kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg på Otrøya og har 577 innbyggjarar per 1. januar 2017. Han var administrasjonssenteret og den einaste tettstaden i den tidlegare kommunen Midsund.

Midsund sentrum har fleire servicefunksjonar. Her er det postlokale, folkeregister, likningskontor, fiskerirettleirar, folkebibliotek og helsesenter. Innan privat tenesteyting er det me.a. bensinstasjon, kolonialbutikkar, klesforretning, frisør, bank, taxisentral, elektrisk forretning, husflidsforretning, blomster- og gåveforretning, sportsforretning og kafear.

Kommunen har ledig industri- og serviceareal i Stormyra industriområde. Der er det òg djupvasskai og lagerplass for kjølecontainerar.

Det går veg kring Midøya og Otrøya med brusamband mellom, og vidare bru til Dryna gjennom fylkesveg 668. Der er det ferjesamband med Brattvåg og vidare veg til Ålesund.

Kjelder
-------

* «Midsund» i *Store Norske Leksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Metusjalah** eller **Metusalem** (hebraisk מְתוּשֶׁלַח, Mĕṯûšǽlaḥ, gresk Μαθουσαλά – *Mathousalá*; i bibelomsetjinga frå 1930 **Metusalah**) var ifølgje Fyrste mosebok i Det gamle testamentet ein av stamfedrane i urtida. Han var den personen i Bibelen med den eldste skildra levealderen, heile 969 år (1 Mos 5,27), noko som har gjeve uttrykket «gammal som Metusalem». Metusalem verker vera ei populær forvansking av det hebraiske namnet. 

Metusjalah var son av Henok og soneson av Jared, som blei 962 år gammal og var tipptippoldebarn av Adam (1 Mos 5,3–21). Berre Metusjalah blir nemnd som eldre enn Jared. 

Metusjalah var farfar til Noah og døydde same året som syndfloda ramma jorda. Dette kan utleiast slik: Han var 187 år gammal då han fekk sonen Lamek (1 Mos 5,25) og 369 år då sonesonen Noah blei fødd (1 Mos 5,28–29), og Noah var 600 år gammal då syndfloda fann stad (1 Mos 7,6), altså 969 år etter at Metusjalah blei fødd. Metusjalah er omtalt i Enoks bok. Der står det at medan han talte til folket, blei ånda hans uroleg, og han bøygde knea, strekte hendene sine mot himmelen og bad til Herren. Medan han bad, forlét ånda hans han. Lekamen blei gravlagd av folket. Sonen til Metusjalah, Lamek (Noahs far), døydde fem år før flaumen.

I Septuaginta heiter både Metusjalah og Metusjael Μαθουσαλα (*Mathousala*). Begge har ein son som heiter Lamek, og begge er etterkommarar etter ein Henok.

Frå gammalt av blir Metusjalah feira i kyrkja den 4. januar.

Kjelder
-------

1. ↑  Nettbibelen: Første Mosebok 5:21

* *Denne artikkelen bygger på «Metusalem» frå Wikipedia på bokmål, den 30. april 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Olaf Fredrik Watnebryn** (4. november 1908–6. juni 1977) var ein norsk arbeidar, politikar og byråkrat frå Drammen. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1945-65

Watnebryn var son til ein industriarbeidar. Frå 1927 til -36 var han trådtrekkar ved A/S Norsk Kabelfabrikk. Han fekk så arbeid som skatteinnkrevjar ved kemnerkontoret i heimbyen, ei stilling han formelt hadde til 1963. Under verdskrigen var han aktiv i motstandsrørsla og sat 1944-45 i fangenskap.

Watnebryn var medlem i bystyret i Drammen frå 1934 til -40 og på ny 1945–47. Hausten 1945 vart han vald til stortingsrepresentant frå kjøpstadene i Buskerud fylke, attvald i 1949. Frå 1954 til 1965 representerte han Buskerud fylke, ettersom ordninga med eigne valkrinsar for byane var avvikla. I alle år var han vald på Arbeidarpartiet sitt program. På Stortinget var han 1945-49 medlem og 1950-57 nestformann i Militærkomiteen. Dei to siste valperiodane, 1958-61 og 1961-65, var han formann i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen, og samstundes nestleiar i Arbeidarpartiet sitt gruppestyre på Stortinget.

I 1963 vart Watnebryn utnemnd til fylkesmann i Buskerud, ein posisjon han hadde til han døydde i 1977.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Kl. 24:00 midnatt
Midnatt i Oslo den 19. juni, under sommartida då det sjølv ved midnatt er ganske lyst.
**Midnatt** er eit tidspunkt om natta. I vanleg kalendarisk tyding viser tidspunktet til klokka tolv om natta og overgangen frå eit døgn til eit anna. Astronomisk viser det til den tida av døgnet er sola står lågast på himmelen i høve til horisonten. Det svarer til tidspunktet middag.

Midnatt på klokka kan skrivast **24:00** om ein viser til det som avslutnad på døgnet og **00:00** om ein viser til starten på det nye døgnet. Sjå elles standarden ISO 8601.

Midnatt har ei særskild kulturell tyding nyttårsaftan, då tidspunktet markerer overgangen til eit nytt år.

**Sann midnatt** er tidspunktet for den nedre kulminasjonen av den verkelege sola, det vil sei at sola er i nord på den nordlege halvkula.

Sjå òg
------

* Midnattssol

Bakgrunnsstoff
--------------

* Institutt for astrofysikk og teoretisk vitenskap Arkivert 2006-02-09 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Midnatt» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BBC Things

 |
| Metz |
| --- |
| Brua Moyen Pont over MoselBrua Moyen Pont over Mosel Brua Moyen Pont over Mosel |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Metz | Byvåpenet til Metz |
| **Flagget til Metz** | **Byvåpenet til Metz** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Lorraine Moselle |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  41,94 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 124 300   2 951/km² |
| Koordinatar | 49°07′13″N 6°10′40″E﻿Koordinatar: 49°07′13″N 6°10′40″E﻿ |
| Høgd over havet | 179 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** |
| Plassering |
|  |

**Metz** er ein by nordaust i Frankrike, og hovudstad i regionen Lorraine og *préfecture* (administrasjonsstad) i departementet i Moselle. Byen ligg der elvane Mosel og Seille renn i hop. Byen har om lag 124 000 innbyggjarar. 

Sjølv om Nancy var hovudstad i hertugdømet Lorraine og den seinare franske provinsen Lorraine, vart Metz vald som hovudstad i den nye regionen på midten av 1900-talet. 

Metz er ei elvehamn og handelsby og har m.a. mat-, metall- og elektroteknisk industri. Ein del av mellomalderbygningane, murar og byportar er bevart, i tillegg til den store gotiske og vakre domkyrkja.

Historie
--------

Under romartida var den galliske Metz (Mettis) ei viktig grensefestning. Då Frankarriket vart løyst opp i 870 kom byen inn under Lothringen, og seinare under Det tysk-romerske riket der Metz var ein fri keisarby. År 1552 vart byen erobra av franskmennene, som gjorde han til ein sterk festning. Byen vart okkupert av tyskarane under Den fransk-prøyssiske krigen 1870–71 og vart ein del av Tyskland, men etter den første verdskrigen i 1918 vart byen gjeve tilbake til Frankrike.

Sport
-----

Fotballaget FC Metz kjem frå Metz. Dei spelar for tida i Ligue 2, det nest høgaste nivået i fransk fotball.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Metz**

* Bilete frå Metz
* Historiske kart

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Olai Lorange** (22. juli 1876–22. desember 1965) var ein norsk lege frå Høland i Akershus og mangårig sjefsinspektør i Arbeidstilsynet.

Etter examen artium 1895 og cand.med. 1903 jobba Lorange under distriktslege Parelius i ytre Romsdal. Der etter arbeidde han 1903-05 på kommunale sjukehus i Kristiania og 1905-07 var han assisterande lege ved tuberkuloseheimen Reknes sanatorium i Molde. Frå våren 1907 hospiterte han ved Charite sin poliklinikk for lungesjuke i Berlin. I 1908 var Lorange tilbake i Romsdal, då som kommunelege i Grytten og Hen herad til 1912. Sidan var han reservelege i tre år ved epidemiavdelinga på Ullevål sjukehus i Kristiania. Som spesialist på epidemiske sjukdommar reiste han våren 1916 på eit offentleg oppdrag til krigsfronten i Frankrike.

Frå 1916 til 1946 var Lorange nasjonal sjefsinspektør for det stadlege fabrikktilsynet (Arbeidstilsynet). I den eigenskap skreiv han ei mengd lærde artiklar om arbeidshygiene og måtar å verne seg mot smitte og sjukdom.

Under andre verdskrigen vart Lorange arrestert for å ha drive med den illegale avisa *Vi vil oss et land*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olai Lorange» frå Wikipedia på bokmål, den 28. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Zibo** (kinesisk skrift 淄博; pinyin *Zībó*) er eit byprefektur sentralt i provinsen Shandong i Kina. Byprefekturet har eit areal på 5 938 km² og hadde vel 4,5 millionar ibuarar i 2010. Zibo ligg på sørbreidda av Huang He, medan den mindre elva Yi He har kjeldene sine i fjella sør for byen.

Byprefekturet Zibo omfattar fem distrikt (区 *qū*) og tre fylke (县 *xiàn*).

Næringsliv
----------

Zibo har hatt eit tradisjonelt næringsliv, til nyleg var området sentrum for veving av silkestoff. I dag er byprefekturet eitt av dei femti sterkaste i Kina, kva gjeld økonomi. Zibo ligg i eit område rikt på naturressursar, med særleg store førekomstar av kol. Desse er mellom anna grunnlaget for vidfemnande petrokjemi og maskinindustri. Nord i Zibo er det store reservoar av olje- og naturgass. Området er i det heile eit senter for tungindustri. Over femti ulike mineral er påvist i byprefekturet. I området vert mellom anna utvunne bauxitt, jarn og leire veleigna for keramikk.

Samferdsle
----------

Jiaojibanen, ei jarnbane som strekker seg vest-aust i Shandong mellom Jinan og Qingdao, har stoppestad i Zibo. Også snøggtoget som trafikkerer mellom Qingdao og Taiyuan stansar i Zibo.

Kinas riksveg 205 passerer gjennom området. Vegen byrjar i Shanhaiguan i Hebei og endar opp i Shenzhen, sør i provinsen Guangdong. Undervegs fører han gjennom Tangshan, Tianjin, Zibo, Huai'an, Nanjing, Wuhu, Sanming, Heyuan og Huizhou. Også Kinas riksveg 308 går gjennom prefekturet. Han tek til i Qingdao og leier via Jinan til Shijiazhuang i Hebei.

Kulturminne og historie
-----------------------

Ved det 618 moh. høge Salfjellet, eit av dei høgste fjella i Zibo
Ein del av den store Qi-muren står att i verneverdig tilstand, og er oppført på Folkerepublikken Kina si liste over kulturminne. 

Linzi, hovudstaden i det gamle Qi-riket, var rett i aust for Zibo. Qi-riket var det siste riket som vart erobra av Qing-dynastiet, i året 221 fvt, noko historikarar har rekna som den endelege samlinga av Kina. Restane av den gamle hovudstaden er eit verna kulturminne. Funnstaden for den forhistoriske houlikulturen, frå tidleg neolittisk tid, ligg også i Zibo.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Zibo» frå Wikipedia på engelsk, den 12. oktober 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Zibo» frå Wikipedia på bokmål, den 12. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Zibo**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Richard Réti**  
 *Ostrauer Morgenzeitung* 4. desember 1921

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
|  | 

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| a8 | b8 | c8 | d8 | e8 | f8 | g8 | h8 |
| a7 | b7 | c7 | d7 | e7 | f7 | g7 | h7 |
| a6 | b6 | c6 | d6 | e6 | f6 | g6 | h6 |
| a5 | b5 | c5 | d5 | e5 | f5 | g5 | h5 |
| a4 | b4 | c4 | d4 | e4 | f4 | g4 | h4 |
| a3 | b3 | c3 | d3 | e3 | f3 | g3 | h3 |
| a2 | b2 | c2 | d2 | e2 | f2 | g2 | h2 |
| a1 | b1 | c1 | d1 | e1 | f1 | g1 | h1 |

 |  |
|  |

 |
| **Kvit i trekket klarar remis**
Ei av dei mest berømte sjakkstudiene. Det synest umogleg å nå igjen den svarte bonden, samtidig som det ser ut som svart lett kan stoppe den kvite bonden. Løysinga er å gå på diagonalen med kongen, noko som gjer at kongen nærmar seg begge bøndene samtidig: 1.Kg7! h4 2.Kf6! Kb6 (eller 2...h3 3.Ke7 og den kvite kongen kan hjelpe sin bonde inn til bondeforvandling) 3. Ke5!! (no kjem den kvite kongen akkurat i tide til å nå sin bonde, eller når den svarte bonden) 3...h3 4.Kd6 eller 3...Kxc6 4.Kf4 |

**Studiar** eller **sluttspelstudiar** er ein tradisjonell kategori sjakkproblem der løysaren får oppgjeve ei stilling på sjakkbrettet, der oppgåva går ut på eit av to alternativ: At kvit skal vinne eller halde remis. Nesten alle studiar er sluttspelstillingar.

Studiar er komponerte sjakkproblem, med krav til økonomi og eintydige løysingar. Men fordi det i oppgåva ikkje blir oppgjeve kor mange trekk kvit treng for å nå ein vinst, eventuelt ein remis, så er dei ganske ulike tradisjonelle sjakkproblem, der oppgåva gjerne går ut på at kvit skal sette matt i to trekk eller tre trekk. Både utgangsstillingane og løysingane i studiar er dermed oftast temmeleg ulike desse tradisjonelle to- og tretrekkarane.

Studiar har oftast stillingar som er meir like vanlege sjakkstillingar som oppstår i praktisk spel, og løysingane kan ofte ha praktisk verdi for turneringsspelarar. Studiar har ofte vore verdifulle bidrag til kunnskapen om korleis ein skal spele sluttspel.

I studiar, som i andre sjakkproblem, blir det lagt til grunn at rokade er lovleg, viss ein ikkje kan bevise ved retrograd analyse at dette ikkje er lovleg fordi kongen eller det aktuelle tårnet har blitt flytta frå den opphavlege ruta. *En passant* er derimot ikkje rekna med skal vere mogleg, utan at ein kan bevise at bonden som det er aktuelt å slå har flytta to ruter fram i førre trekket.
**Zhenjiang** (forenkla kinesisk 镇江; tradisjonell kinesisk 鎮江; pinyin *Zhènjiāng*) er eit byprefektur i provinsen Jiangsu i Kina, på sørbreidda av Chang Jiang. Prefekturet har eit areal på 3 799 km² og 3 113 384 innbyggjarar i 2010. Av desse bur 1  189 320 i storbyen.

Byprefekturet Zhenjiang omfattar tre distrikt (区 *qū*) og tre byfylke (市 *shì*).

Samferdsle
----------

Byen ligg ved Keisarkanalen og Kinas viktigaste naturlege vassveg, Chang Jiang.

Den viktige jarnbanelinja Jinghubanen, som strekker seg frå Beijing til Shanghai har stoppestad i Zhenjiang. Også snøggtoget mellom Beijing og Shanghai har stoppestad her.

Riksveg 312 i Kina går gjennom området. Han går frå Shanghai og passerer mellom andre Suzhou, Nanjing, Hefei, Xinyang, Xi'an, Lanzhou, Jiayuguan i Gansu og Urumqi, før han endar på grensa mot Kasakhstan.

Historie
--------

Zhenjiang var eit viktig handelssenter både under Mingdynastiet og Qingdynastiet.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Zhenjiang» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mai 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Zhenjiang» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Mette Henrietta Jane Janson** (fødd 1. mai 1934 i Bergen, daud 24. november 2004) var ein norsk journalist. Ho voks opp i Oslo og tok teaterutdanning ved Royal Academy of Dramatic Arts i London. Etter ei tid som praktikant i fjernsynsproduksjon og journalistikk i Detroit og New York, kom ho attende til Noreg i 1959 og vart tilsett som den første kvinnelege medarbeidaren i Dagsrevyen same året. Ho jobba i NRK til ho vart pensjonert i 2001. 

Som pensjonist engasjerte Janson seg i Seniorsaken, der ho var generalsekretær og medlem av rådet i organisasjonen. Janson mottok fleire utmerkingar for arbeidet sit, mellom anna Kongens fortjenstmedalje i gull og YS sin likestillingspris. Ho døydde i ein alder av 70 år.

Ho var gift med skodespelaren Magne Bleness og var syster til musikaren Alfred Janson.

Kjelder
-------

1. ↑  «Tildelinger av ordener og medaljer». Kongehuset. Henta 5. februar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på Mette Janson frå Wikipedia på bokmål, utgåva frå 5. februar 2017*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mette Janson i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
**Lowell «Sly» Fillmore Dunbar** (fødd 10. mai 1952) er ein trommeslagar, mest kjend som eine halvparten i den jamaicanske rytmeseksjonen og reggaeproduksjonsduoen Sly and Robbie.

Biografi
--------

Dunbar byrja å spele som 15-åring i bandet The Yardbrooms. Den første innspelinga han deltok på var på Dave and Ansell Collins-albumet *Double Barrel*. Dunbar vart med i eit band med Ansell Collins kalla Skin, Flesh and Bones.

I 1972 møtte Dunbar Robbie Shakespeare og dei vart vener. Shakespeare var då bassgitarist for The Hippy Boys. Shakespeare føreslo Dunbar for Bunny Lee som ein mogeleg trommeslagar for The Aggrovators. Dunbar og Shakespeare fortsette å spele saman. Dei arbeidde med Peter Tosh og bandet hans fram til 1981, og spelte på fem album.

Dunbar og Shakespeare skipa plateselskapet Taxi Records i 1980. Her gav dei ut plater med mange internasjonale artistar, som Black Uhuru, Chaka Demus and Pliers, Ini Kamoze, Beenie Man og Red Dragon.

Dunbar spelte i The Aggrovators for Bunny Lee, The Upsetters for Lee Perry, The Revolutionaries for Joseph Hoo Kim og spelte i lag med Barry O'Hare i 1990-åra.

Dunbar spelte trommer på fleire kjende innspelingar produserte av Lee Perry inkludert «Night Doctor», Junior Murvin sin «Police and Thieves» og Bob Marley sin «Punky Reggae Party».

Sly and Robbie selte òg på Bob Dylan-albuma *Infidels* og *Empire Burlesque*. Andre artistar dei spelte for var mellom andre Grace Jones (tre album), Herbie Hancock, Joe Cocker, Serge Gainsbourg og The Rolling Stones.

I 1979 sa Brian Eno om Sly Dunbar: «Når du kjøper ei reggaeplate, er det 90 % sjanse for at Sly Dunbar speler tromer. Du får inntrykk av at Dunbar var lenkja til ein stol i studio på Jamaica ein stad, men i røynda er det trommestilen hans som er så interessant, at stilen vert nytta om att og om att.»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sly Dunbar» frå Wikipedia på engelsk, den 3. desember 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4 5 6  «Biography by Craig Harris». Allmusic.com. Henta 3. desember 2018.
2. ↑  «The Usual Suspects Part III: Sly Dunbar interviewed by Dermot Hussey». Henta 3. desember 2018.
3. ↑  «Downbeat – PRO SESSION – The Studio As Compositional Tool». Music.hyperreal.org. Henta 3. desember 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sly Dunbar**

* Sly Dunbar på Drummerworld.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Zhoukoudian** (周口店, pinyin *Zhōukǒudiàn*) er ein landsby sørvest for Beijing i Kina. Det er gjort mange arkeologiske funn i eit grottesystem i nærleiken av byen, mellom anna eit av dei eldste eksemplara av *Homo erectus*, kjend som Pekingmennesket. Staden er innskriven på verdsarvlista til UNESCO.

Zhoukoudian i juli 2004.
Sprekker i kalksteinen som inneheld leivningar frå midtre pleistocen-perioden har avslørt rester av omkring 40 individ såvel som dyrerestar og steinfliser og hakkeverktøy. Dei eldste er kring 500 000 år gamle.

Under den eldre steinalderen vart staden busett av *Homo sapiens*, det moderne mennesket. Verktøya deira av bein og stein er òg funne i den øvre grotta.

Bakgrunnsstoff
--------------

* UNESCO World Heritage Centre - Peking Man Site at Zhoukoudian

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zhoukoudian» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  John King Fairbank og Merle Goldman, *China: A new history*, Harvard 1998, s. 30.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Tradisjonell slupp
Ein **slupp** er ei lita seglskute, oftast med éi todelt mast med gaffelrigg og tre stagsegl. Han har permanent baugspryd, og kan ha klyverbom. Ein slupp er svært lik ei jakt, men ein slupp har skøyt mast, medan ei jakt har pålemast. Ein annan skilnad er at jakta har rorstammen på akterspegelen, medan på sluppen kjem rorstammen opp gjennom eit opphøgd og forlenga skansedekk.

Sluppen vart i store trekk bygd og rigga som ein kutter, men var mindre enn denne.
I distriktet Sunnhordland / Hardanger vart òg ordet slupp nytta om fartøy som vart rigga med to master — såkalla «topinna sluppar». Dei tidlege sluppane hadde berre éi mast, men etterkvart som dei vart nytta i nordsjøfiske vart alle bygde eller rigga med to master. Nokre få var rigga med «stengerigg», todelt mast som kunne takast ned, og klyverbom som kunne takast inn. Dei eldre sluppane kunne ha opptil fire råsegl, men i seinare tid var det vanleg med éi breifokk, og nokre få eksemplar hadde rå-toppsegl. Seinare vart mesta alle rigga med «pålemast». Seinare, når motor vart vanleg, endra nemninga seg til kutter eller motorkutter.

Sluppen «Restauration», men kaptein Lars Olsen Helland, som i 1825 sette ut frå Stavanger med emigrantar til Amerika var ein slupp.

Slupp blir òg bruka i sjømilitær terminologi og er der eit omgrep for ein mindre skipsbåt (eventuelt med motor) for personbefordring. Ein slupp er mindre og lettare enn ein barkasse.

Referansar
----------

1. ↑  Gøthesen, G. *Norske båter, bind II: Norskekystens fraktemenn*, Grøndahl, 1980.
2. 1 2  J. Winge, *Trebåter - Norsk kulturhistorie på sjøen*, Schibsted forlag, 2002.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* KulturNav

 |
**Johan Erik Vangberg** (21. februar 1874–18. desember 1956) var ein norsk tømmermann og stortingsmann frå Vadsø, busett i Tromsø. Han representerte byane i Nord-Noreg og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1923-30.

Vangberg var son til ein bygnings- og arbeidsformann. Han gjekk i lære hos far sin og utdannaseg i hus- og skipsbygging, samt snikkar- og modellarbeid. Frå 1898 arbeidde han som tømmermann på Tromsø Skibsverft. Etter 1934 var han styrar for dei kommunale leigegardane i Trromsø kommune.

Vangberg engasjerte seg i fagrørsla og var frå 1923 til -26 formann i Norsk Trearbeiderforbund. Allereie frå 1910 var han medlem i bystyret i Tromsø, hadde gjennom åra mange verv i kommunen. Stortingsbolken 1922-24 var han varamann og møtte på Tinget 29.11.-5.12.1923 og 21.3.-1.8.1924 i staden for Harald Langhelle. Dei to neste tingperiodane, 1925-27 og 1928-30, hadde Vangberg fast sete på Stortinget, der han var medlem i Næringskomite nr.2

Kjelder
-------

Stortingsbiografi Arkivert 2018-07-09 ved Wayback Machine.
Zhuhai si plassering i Guangdong
Strandpromenade i Zhuhai
**Zhuhai** (hànzì: 珠海, pinyin: *Zhūhǎi*, =*Havets perle*) er eit byprefektur i provinsen Guǎngdōng ved Kinas kyst mot Sørkinahavet. Prefekturet har eit areal på 1 653 km² og befolkning på 1 454 100. Byprefekturet Zhuhai er delt opp i tre distrikt. Byen ligg tett ved Macao, og er prega av dei 146 øyane og mange buktene i prefekturet.

Zhuhai var fram til om lag 1980 ein mindre fiskarby. Han vart då ein av Folkerepublikken Kinas fire første særlege økonomiske soner. Sidan har byen vorte ein ferieby i Sør-Kina og ein soveby for fastlandskinesarar som arbeider i Macao. Etter kinesiske mål er levestandarden høg.

### Samferdsle

Kinas riksveg 105 endar i Zhuhai. Trafikkåra byrjar i Beijing, går sørover og endar i Zhuhai ved Lotusbrua, som fører over til Macao. Vegen går gjennom større byar som Tianjin, Dezhou, Jining, Shangqiu, Jiujiang, Nanchang og Guangzhou.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Finn Blakstad** (15. januar 1865–24. januar 1941) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Asker. Han representerte partiet Høgre på Stortinget frå 1906 til -15 og 1931-33. Wilhelm Blakstad var bror hans.

Blakstad var frå storgarden Blakstad i Asker. Han tok eksamen frå landbrukshøgskulen på Ås i 1884 og var i seks år gardsfullmektig. I 1890 kjøpte han garden Bråstad i Øyestad i Aust-Agder og var gardbrukar der til 1911, då han kjøpte garden Borgen i Sørum i Akershus.

Blakstad var medlem 1895-1907 av heradsstyret i Øyestad, ordførar dei siste seks åra. Frå 1906 representerte han einmannskrinsen Nedenes på Stortinget. Han var 1906-09 medlem av Protokollkomiteen, og 1910-12 formann i Jarnbanekomiteen og medlem i Valkomiteen. Perioden 1913-15 heldt han fram som stortingsmann, men då frå einmannskrinsen Nedre Romerike og som medlem i Vegkomiteen. Etter mange år ute av Stortinget, var han stortingsrepresentant frå Akershus fylke valbolken 1931-33, medlem i Skog- og vassdragskomiteen.

Blakstad var med i fleire statlege nemnder, så som Lønnskommisjonen av 1919 og Skattelovkommisjonen av 1929.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-08-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Beskidane** (polsk Beskidy, tsjekkisk og slovakisk Beskydy, ukrainsk Бескиди) er det tradisjonelle namnet på ei fjellkjede som strekkjer seg frå austlege område av Tsjekkia, gjennom Nordvest-Slovakia og Sør-Polen og inn i vestlege delar av Ukraina. 

Utsyn over Tatrafjella frå Rysianka (1 322 m) i Beskid Żywiecki i Polen
Beskiadane er om lag 600 km lang og 50–70 km brei. Dei byrjar i Moravia og strekkjer seg mot Ukraina nord for Tatrafjella. Kor langt aust fjellkjeda strekkjer seg er derimot ikkje klart. Gamle kjelder seier at Beskiadane sluttar ved kjelda til elva Tisza, medan nyare kjelder seier at dei sluttar ved Ushokpasset på grensa mellom Polen og Ukraina. Det høgaste fjellet i fjellkjeda er derfor avhengig av kor ein definerer den austlege grensa til Beskidane. Den høgaste toppen i dei vestlege delane er Babia Góra, som ligg på grensa mellom Polen og Slovakia.

Ein større del av Beskidane er ein del av ytre vestlege Karpatane. Dei mindre Beskidane (slovakisk Nízke Beskydy, polsk Beskid Niski) og Bieszczady ligg aust for Beskidane og er ein del av Dei austlege Karpatane.

Namnet på fjellkjeda har sannsynlegvis trakisk eller illyrisk opphav. Beskiadane har store skogområde og er rik på kol. Tidlegare fanst det òg mykje jernmalm i fjella, med viktige fabrikkar i Ostrava og Třinec.

Det er fleire turistattraksjonar i fjella, inkludert historiske trekyrkjer og fleire skisenter, som vert stadig meir populære.

Sjå òg
------

* Karpatane
* Bieszczady

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Eriksbergs skipsverft i 1973
Eriksbergkranen, ein 84 meter høg, oransje traverskran bygt i Köln i 1969.
**Eriksbergs Mekaniska Verkstad AB** var eit svensk skipsverft som var i drift frå 1853 til 1979 i Göteborg.

Historie
--------

Selskapet vart skipa i 1853 av Christian Barchman som støyperiet Ericsbergs metall och tackjerns-gjuteri. I tillegg til støyperiet vart det utført mekanisk arbeid og reparasjonar av forskjellige typar, og etter kort tid vart det òg bygt mindre båtar og dampanlegg. I 1873 leverte verftet det første skipet, DS «Active», og vendte seg i aukande grad til skipsbygging. Frå 1876 fungerte verftet som Eriksbergs Mekaniska Verkstad AB. I 1915 overtok Göteborg-reiaren Axel Broström (Svenska Amerika Linien) fleirtalet av aksjane i verftet.

Eriksbergs genererte store overskot på 1950- og 1960-talet. Hovedsakelig vart det då bygt tankskip, og storleiken på desse auka jamt fram til 1970-åra. I 1963 overtok Eriksbergs halvparten av Uddevallavarvet frå kreditorbankane og i 1970 Lindholmens Verkstad og bygde nye verft for Lisnave og Setenave i Portugal, som leverte store prognoseseksjonar. Deltakinga i Uddevallavarvet vart gjeve attende til den svenske staten i 1971. I 1973 oppgav Eriksbergs reparasjonsverksemda til Götaverken og vart eit rent nybyggsverft. Året etter var 1974 eit rekordår der skip på 821 840 daudvekttonn vart levert. Den stadig vanskelegare finansieringa av skipsbygging, aukande konkurranse frå japanske verft og kollapsen i etterspurnaden i tankskip etter oljekrisa i 1973 førte til at den svenske staten overtok majoriteten av Götaverken i 1976 og Eriksbergs Mekaniska Verkstad vart så eit dotterselskap av Götaverken. På slutten av 1970-talet vart Eriksbergs først innlemma i den statlige skipsbyggingskonsernet Svenska Varv i løpet av skipsbyggingskrisa, og verftet vart til slutt stengt våren 1979. Totalt vart det bygt over 600 skip på verftet i løpet av dei 126 åra det var i drift.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eriksbergs Mekaniska Verkstad» frå Wikipedia på tysk, den 28. desember 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* KulturNav

 |
Institutt for teoretisk astrofysikk held til på Blindern i «Svein Rosselands hus» teikna av Bryn
**Finn Bryn** (fødd 9. desember 1890 Aker (Oslo), død 15. september 1975 Oslo) var ein norsk arkitekt. Han vart uteksaminert frå Noregs tekniske høgskole i 1916 og byrja å arbeide for Georg Greve i Bergen frem til 1917, der han gjekk over til å arbeide under Arnstein Arneberg fram til 1922. I 1921 teikna han sommarhuset ved Bergensleden for Wesenberg. I 1922 var Bryn med på å skipe arkitektkontoret Finn Bryn og Johan Ellefsen i Oslo. I 1939 fekk Finn Bryn oppdrag å teikne Noregs paviljong til verdsutstillinga i New York, og året etter hadde han eigen praksis i Oslo.

Bryn er mellom anna kjend for universitetsbygg på Blindern i Oslo, Aftenpostens hus og Molde domkyrkje. Saman med mellom anna Bernt C. Lange og Håkon Christie var han involvert i restaureringa av Ringsaker kyrkje på 1960-talet. Bryn vart tildelt St. Olavs Orden i 1971.

Litteratur
----------

* Gunnarsjaa, Arne (2007). *Arkitekturleksikon*. Oslo: Abstrakt Forlag AS. s. 133–134. ISBN 978-82-7935-197-9.

1. ↑  Finn Bryn på SNL lese 6. april 2013.
**Erik Olsson Tokle** (fødd 29. november 1843) var ein norsk lærar, bankmann og stortingsmann frå Hen i Romsdal.

Tokle var son til ein gardbrukar i Hen. Åra 1862-64 var han fiskar og sjømann i kystfart. Deretter gjekk han lærarskule i Nesset og vart dimittert i 1866. Same året vart han tilsett som lærar i heimbygda, ein post han hadde til 1903. Samstundes var han gardbrukar på Tokle frå 1867 til -92.

Tokle var medlem av heradsstyret i Grytten 1872-1904 og ordførar 1885-1904. Han var forlikskommissær for åstadssaker 1884-86, og for ordinære saker 1886-1902. Han var formann i sparebanken og hadde fleire andre verv på både kommunalt nivå og på amtsnivå.

I 1901 vart han medlem av styret i Noregs bank si avdeling i Ålesund, der han seinare vart styrar for avdelinga. Han flytta då til Borgund, grannekommunen til Ålesund.

Tokle representerte Romsdals amt på Stortinget frå 1898 til 1906. Alle tre valperiodane var han medlem av Lagtinget og av jarnbanekomiteen. Han var sekretær i komiteen 1900-03 og mellombels formann i 1903-04. Dessutan var han med i arbeidsløysekomiteen i 1904 og på ny i 1905-06-sesjonen.

Erik O. Tokle vart tildelt borgardådsmedaljen i sølv.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Fagerklokke** |
| FagerklokkeFagerklokke |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Korgplanteordenen Asterales |
| **Familie:** | Klokkefamilien Campanulaceae |
| **Underfamilie:** | Campanuloideae |
| **Slekt:** | Klokkeslekta *Campanula* |
| **Art:** | **Fagerklokke** *C. persicifolia* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Campanula persicifolia***L. 1753 |

**Fagerklokke** (*Campanula persicifolia*) er ein fleirårig opptil 30-80 cm høg plante i klokkeslekta i klokkefamilien. 

Blåklokka har smale grunnblad, som vert danna det første leveåret til planten, og linjeforma stengelblad. Stengelen er snau og ugreina med få kortskafta blomstar. Blomstrane er blå og breitt klokkeforma. Kvite blomstrar finst òg. Frøkapslane er opprette og håra, med djupe groper. 

Fagerklokke i Liberec botaniske hage.
Fagerklokke veks i open skog og på tørre bakkar. 

I Noreg er fagerklokka nokså vanleg på Søraustlandet, i området frå Østfold til Mandal og nord til Elverum. Han er òg innført og forvilla i Stavanger og Randaberg, Fauske og Bodø, Sør-Varanger. Elles veks han i Europa og Vest-Asia.

Kjelder
-------


* Johannes Lid *Norsk flora* Det Norske Samlaget 2005 ISBN 82-521-6029-8
* Knut Fægri: *Norges planter* Cappelens forlag 1960
* C.A.M. Lindman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fagerklokke**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |