recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Guttorm Fløistad** (28. mai 1878–22. juli 1953) var ein gardbrukar, lensmann og politikar frå Austre Moland. Han var fyrst medlem av Arbeidarpartiet, sidan av Høgre. Frå 1913 til -15 var han stortingsrepresentant for Nedenes amt. Ivar Fløistad var far hans.

Fløistad gjekk 1895-96 på Viggo Ullmann sin folkehøgskule i Seljord, og 1897-98 landbruksskulen i Fjære. Frå 1900 var han gardbrukar på Mørfjer i Stokken, to år seinare vart han også lensmann i Stokken. I 1923 tok han over farsgarden Fløystad i Austre Moland og busette seg der. Han var lensmann for både Austre Moland og Stokken frå 1921 til 1943, då han vart avsett av NS-styret. På ny lensmann 1945-48.

Han var medlem av heradsstyret i Austre Moland 1904-1919 og 1934-1940. I perioden 1919-23 var han medlem av Stokken heradsstyre, dei tre fyrste åra var han ordførar. Mellom dei mange verva han hadde, kan ein nemne at han var formann i Aust-Agder folkevæpningssamlag 1901-10 og i Aust-Agder mjølkesentral 1931-48.

Fløistad representerte Arbeidarpartiet og Nedenes krins i Aust-Agder på Stortinget 1913-15, han var medlem av justiskomite nr 2. I den fyrste stortingsperioden etter 2. verdskrigen var han 1. vararepresentant til Stortinget for Høgre i Aust-Agder.

Fløistad vart tildelt Kongens fortenestemedalje i gull i 1947.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Fløistad, Guttorm ( 1878-1953 )». stortinget.no. Henta 8. juni 2010.
OAS-flagget
Hovudkontoret til OAS i Washington
**Organisasjonen av amerikanske statar** (**OAS**) er ein internasjonal organisasjon for dei sjølvstendige statane i Amerika.

OAS omfattar alle dei 35 sjølvstendige statane i Amerika. Likevel vart Honduras utestengd frå aktiv deltaking i OAS i 2009 på grunn av kuppet som fjerna José Manuel Zelaya frå president-tittelen. OAS meiner at dette er ein foreløpig utestengning, og at Honduras kjem til å komme "inn i varmen" igjen når landet har gått tilbake til demokratiet. 

Cuba var totalt utestengt frå deltaking i OAS mellom februar 1962 og juni 2009 utifrå eit vedtak på det åttande konsultative møtet i Punta del Este i Uruguay den 31. januar 1962, fordi landet hadde ei kommunistisk regjering. 14 land stemde for 1962-resolusjonen, eitt land mot (Cuba) og seks stemde ikkje (Argentina, Bolivia, Brasil, Chile, Ecuador og Mexico). Cuba kom uansett inn igjen den 3. juni 2009 etter ein rekke samtalar om mellom anna menneskerettar.

Organisasjonen har sete i Washington D.C.

Medlemsland
-----------

Dette er dei 34 aktive medlemslanda i OAS:

* Flagget til Antigua og Barbuda Antigua og Barbuda
* Flagget til Argentina Argentina
* Flagget til Bahamas Bahamas
* Flagget til Barbados Barbados
* Flagget til Belize Belize
* Flagget til Bolivia Bolivia
* Flagget til BrasilBrasil
* Flagget til Canada Canada
* Flagget til Chile Chile
* Flagget til Colombia Colombia
* Flagget til Costa Rica Costa Rica
* Flagget til Cuba Cuba
* Flagget til Dominica Dominica
* Det dominikanske flagget Den dominikanske republikken
* Flagget til Ecuador Ecuador
* Flagget til El Salvador El Salvador
* Flagget til Grenada Grenada
* Flagget til Guatemala Guatemala
* Flagget til Guyana Guyana
* Flagget til Haiti Haiti
* Flagget til Jamaica Jamaica
* Flagget til Mexico Mexico
* Flagget til Nicaragua Nicaragua
* Flagget til Panama Panama
* Flagget til Paraguay Paraguay
* Flagget til Peru Peru
* Flagget til Saint Kitts og Nevis Saint Kitts og Nevis
* Flagget til Saint Lucia Saint Lucia
* Flagget til Saint Vincent og Grenadinane Saint Vincent og Grenadinane
* Det amerikanske flagget Sambandsstatane
* Flagget til Surinam Surinam
* Flagget til Trinidad og Tobago Trinidad og Tobago
* Flagget til Uruguay Uruguay
* Flagget til Venezuela Venezuela

### Land som heilt eller delvis er medlem, men ikkje er aktive

* Flagget til Honduras Honduras (utestengt frå 5. juli 2009)

Sjå òg
------

* Rio-gruppa

Kjelder
-------

* «Organisasjonen av amerikanske stater» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 11. mai 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til OAS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 72°30′S 72°0′W﻿

**Monteverdi Peninsula** er ei stor isdekt halvøy som ligg mellom Bach isbrem og George VI Sound, og den sørlegaste delen av Aleksanderøya i Antarktis. Nordsida av Monteverdi Peninsula er omgjeve av Bach isbrem, ein stor isbrem mellom Monteverdi Peninsula frå Beethoven Peninsula. Fauréfjorden ligg på sørsida av halvøya, fylt av is som kjem frå nærliggande George VI isbrem og George VI Sound. Sørsida av halvøya vart først sett og kartlagd av Finn Rønne og Carl Eklund i United States Antarctic Service, 1939–41, som reiste langs George VI Sound. Ho vart kartlagd frå flyfotografi teken av Ronne Antarctic Research Expedition, 1947–48, og frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey, 1948-50. Ho vart namngjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee etter den italienske komponisten Claudio Monteverdi, 1568-1643. Monteverdi Peninsula er ei av åtte halvøyar på Aleksanderøya.

Sjå òg
------

* Beethoven Peninsula
* Derocher Peninsula
* Eroica Peninsula

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Monteverdi Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 71°48′S 73°3′W﻿

**Bennett Dome** er ei avrunda snødekt halvøy på sørsida av Beethoven Peninsula på Aleksanderøya i Antarktis. Ho har ei høgd på 460 meter over havet mellom Weberfjorden og Boccherinifjorden. Ho vart fotografert frå lufta av Ronne Antarctic Research Expedition i 1947 og grovt kartlagd frå fotografert av D. Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey i 1960. Ho vart grundig kartlagd av United States Geological Survey frå flyfotografi teken av U.S. Navy teken 1967–68 og frå Landsat-bilete frå 1972–73 og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Joseph E. Bennett, leiaren for Polar Coordination and Information Section i National Science Foundation, 1976–86.. Bennett Dome er ei av åtte halvøyar på Aleksanderøya.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bennett Dome». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 15. november 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bennett Dome» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Kornellfamilien** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrike:** | Viridiplantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Kornellordenen Cornales |
| **Familie:** | **Kornellfamilien** CornaceaeBercht. & J.Presl, 1825 |

**Kornellfamilien** (Cornaceae) er ein plantefamilie i kornellordenen (Cornales).

Talet på artar og slekter varierer mykje mellom ulike forfattarar. Dette kjem særleg an på om sumptrefamilien (Nyssaceae) blir oppfatta som ein underfamilie av kornellfamilien, eller skild ut som ein eigen familie. I APG III-systemet blei han rekan som ein underfamilie av kornellfamilien, men i APG IV-systemet er han igjen ein eigen familie. Slekta *Alangium* med omtrent 24 artar er ofte blitt plassert i ein eigen familie, Alangiaceae, men blir no rekna som del av kornellfamilien.

Dette inneber at familien no omfattar rundt 85 artar fordelt på 2 slekter, *Cornus* og *Alangium*. Norsk litteratur, som *Norsk flora*, 7. utg og Artsdatabanken, splittar den store og ueinsarta slekta *Cornus* i fleire slekter, men særleg i amerikansk litteratur er det framleis vanleg å oppretthalda *Cornus* i vid forstand.

Dei fleste artane i denne gruppa er buskar eller tre, men det finst også nokre urter med jordstengel. Blada er heile med boga nerver. Dei sit spreidde eller motsett og er heilranda. Blomane er firtalige, og fruktene er steinfrukter. 

*Cornus* er utbreidd i dei tempererte delane av den nordlege halvkula, og har også ein art i Andesfjella i Sør-Amerika og ein i Aust-Afrika. *Alangium* er utbreidd i tropiske og subtropiske delar av Afrika, Asia, Australia og stillehavsøyane.

I Noreg er berre skrubbær (*Cornus suecica* [*Chamaepericlymenum suecicum*]) og villkornell (*Cornus sanguinea* [*Swida sanguinea*]) opphavleg viltveksande, men fleire hageartar finst forvilla og delvis naturalisert.

Kjelder
-------

1. ↑  Lid, J. og D.T. Lid 2005. *Norsk flora*, 7. utg. redaktør: R. Elven, Samlaget, Oslo.
2. ↑  R.H. Eyde (1987). «The case for keeping *Cornus* in the broad Linnaean sense». *Syst. Bot.* **12** (4): 505–518. ISSN 1548-2324. JSTOR 2418886. doi:10.2307/2418886.

* *Denne artikkelen bygger på «Kornellfamilien» frå Wikipedia på bokmål, den 5. august 2018.*

Litteratur
----------

* «Cornaceae». APWEbsite. Henta 1. juli 2017.
* «Cornaceae». *Flora of China*. Henta 1. juli 2017.
* «Cornaceae». *Flora of North America*. Henta 1. juli 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Statsbygg** er ei statleg forvaltningsverksemd under Kommunal- og moderniseringsdepartementet som skal setje i verk og gjennomføre den politikken som Stortinget har vedteke for statens eigen byggje- og eigedomssektor. Statsbygg er staten sin byggherre, eigedomsutviklar og forvaltar, med ansvaret for nokre av dei mest komplekse byggjeprosjekta i landet, som til dømes fengsel, tinghus for domstolane, museum, høgskular og barnevernsinstitusjonar. Arkitektar som skal engasjerast i prosjekta, vert valde ut etter offentlege konkurransar der det vert lagt vekt på kvaliteten på arkitekttenestene, dokumentert kompetanse og evnen til å gjennomføre oppdraget.

Oppgåver
--------

Hovudoppgåva for Statsbygg er difor å syte for at statlege organ av ulik art får seg kostnadseffektive og funksjonelle lokale. Men Statsbygg forvaltar òg ei rekkje statlege bygningar med høg kulturhistorisk verdi, med til dømes Slottet, Håkonshallen, Eidsvollsbygningen og den freda Bergskrivergården på Røros som truleg dei mest kjende. For å ta vare på dei kulturhistoriske bygningane er det laga landsverneplanar med oversyn over verneverdige eigedommar kartlagde og valde ut av Statsbygg i samråd med Riksantikvaren, og forvaltningsplanar om korleis kvar einskild bygning skal forvaltast på ein forsvarleg og god måte. Statsbygg står for vedlikehald av over 450 verna bygningar.

Statsbygg er dessutan statens rådgjevar i saker som gjeld leige av lokale på den private eigedomsmarknaden, som årleg dreier seg om fleire milliardar kroner.

Kontor
------

Statsbygg har hovudkontor i Biskop Gunnerus' gate 6 i Oslo, attmed Oslo sentralstasjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* BR orgnr

 |

  



1. ↑  «(81:21) STATSBYGG, år 2013 - Statsansatte - Forvaltningsdatabasen - SIKT». Henta 19. september 2023.
Kart over vegen.
Frå Val d'Isère
Vegskilt i Bourg-Saint-Maurice, retning Cormet de Roselend
**Route des Grandes Alpes** er ein av dei mest kjente vegane gjennom Alpane til Middelhavet. På sin veg frå Thonon-les-Bains ved Genfersjøen til Menton i Côte d'Azur går den over 17 alpepass, 6 av dei over 2 000 moh. Til desse høyrer Col de l'Iseran, som med 2 770 m er den høgste vegovergangen i Alpane. Ruta er om lag 700 km lang og ein høgdeskilnad på i alt 15 700 m. Tour de France går ofte på delar av denne ruta.

Ei lang rekke militæranlegg frå 1600-talet (Vauban) til 1900-talet (Maginotlinja) er synlege frå rutetraséen, til dømes *Ouvrage de la Platte* (Fort 2000), *Barrière de l'Esseillon*, Briançon, *Redoute de Berwick*, *Fort de Tournoux*, *Petit ouvrage de Fressinea* og *Ouvrage du Castillon*.

Ruta er (til dels sparsamt) skilta og teikna inn på fleire vegkart. Vegen er open frå juni til om lag 15. oktober.

Fjellovergangar
---------------

Route des Grandes Alpes går over følgjande pass:

* Col des Gets (1163 m)
* Col de la Colombière (1613 m)
* Col des Aravis (1487 m)
* Col des Saisies (1650 m)
* Cormet de Roselend (1967 m)
* Col de l'Iseran (2770 m)
* Col du Télégraphe (1566 m)
* Col du Galibier (2645 m)
* Col du Lautaret (2058 m)
* Col d'Izoard (2360 m)
* Col de Vars (2109 m)
* Col de la Cayolle (2326 m)
* Col de Valberg (1673 m)
* Col de la Couillole (1678 m)
* Col Saint-Martin (1500 m)
* Col de Turini (1607 m)
* Col de Castillon (706 m)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Route des Grandes Alpes (offisiell heimeside)
* Reiseskildring
* Turskildring og kart

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Frode Jacobsen** (fødd 5. august 1968) er ein politikar frå Oslo. Han er sidan 2021 fyrste vararepresentant for Arbeidarpartiet frå Oslo, har møtt fast sidan Jonas Gahr Støre vart vald til statsminister 14. oktober 2021.

Jacobsen arbeidde i unge år som journalist i Aktuelt Perspektiv, i A-pressen og i Arbeiderbladet. Frå 1993 var han sekretær for Oslo-byråden Gro Balas. Våren 1995 gjorde avisa VG det kjent at Jacobsen stod bak eit titals falske kurssøknader til Oslo kommune medan han var økonomiansvarleg for AUF i Oslo. Han var permittert eit halvt års tid, før han byrja att i si stilling som byrådssekretær. Nokre månader i 1997 var Jacobsen politisk rådgjevar for finansministeren, Jens Stoltenberg. Same hausten fekk han jobb som rådgjevar for Arbeidarpartiet si bystyregruppe i Oslo. Frå 1999 var Jacobsen sjølv bystyremedlem i Oslo, sat som leiar av kontrollutvalet til 2015. Etter kommunevalet 2015 var han gruppeleiar for bystyregruppa då Arbeidarpartiet danna byråd med Sosialistisk Venstreparti og Miljøpartiet dei Grøne.

På Stortinget er Jacobsen sidan juli 2023 nestleiar i Kontroll- og konstitusjonskomitéen, 2021-23 var han medlem i Finanskomiteen.

Kjelder
-------

* stortinget.no

* *Denne artikkelen bygger på «Politikaren Frode Jacobsen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2023.*
Iskjerneprøvar. Foto av Lonnie Thompson, Byrd Polar Research Center
Ei **iskjerne** er ein isprøve som er bora ut av isen i polare strøk. Slike iskjerner er særs viktige både innan vitskapen og politikken, fordi ein ved hjelp av luftbobler fanga i isen, kan seie noko om atmosfæresamansetnaden då luftbobla vart fanga og dermed noko om korleis klimaet har vore i tidlegare tider. 

Luftboblene blir hermetisk lukka inni mellom iskrystallane når snø fell i kalde nok strøk. Snøen vert pakka, omkrystallisert og gradvis omdanna til is. I tillegg oppstår det ei lagdeling i isen, fordi snø som er avsett om sommaren har ein annan oksygenisotop-samansetnad enn snø som er avsett om vinteren. Dermed kan ein både telje år bakover i tid, og seie noko om årsvariasjonane i nedbør og temperaturvariasjonar i tidlegare tider. Fordelinga av oksygenisotopane 16O og 18O er avhengig av temperaturen, og dermed direkte korrelert til lufttemperaturen slik han var når snøen vart avsett. 

Iskappene på Grønland og i Antarktis er opp mot 3000 meter tjukke, og nede i djupet finn ein særs gammal is. Nær bresålen på Grønland har ein funne is som er 123 000 år gammal, og på Antarktis is som er heile 740 000 år gammal. Ein kan derfor i teorien seie noko om dei atmosfæriske og klimatiske tilhøva heilt tilbake til den tid. 

Kritikarar av metoden hevdar derimot at det kan ha skjedd endringar ismassen slik at luftboblene ikkje lenger nødvendigvis er representative for atmosfæren då dei vart avsett, sidan isen har vore i rørsle og er rekrystallisert. På grunn av dette er det viktig at kjerneboringane vert gjort sentralt på ei iskappe, der rørslene er og har vore minimale. I tillegg må kjernane borast i området der ein aldri har smelting i overflata som kan øydelegge lagdelinga.

Iskjerner under nedbørdanning
-----------------------------

Iskjerner kan òg vere faste, uløyselege og krystallinske partiklar som fører til danning av iskrystallar i atmosfæren. Sjå kondensasjonskjerne.

Kjelder
-------

* «iskjerner – meteorologi – 1» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «iskjerner – meteorologi» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Statens havarikommisjon** (**SHK**, vanlegvis kalla **Havarikommisjonen**) er ein offentleg fast og ubunden kommisjon som skal granske ulukker og alvorlege hendingar innanfor luftfarts-, jarnbane-, veg-, sjøfarts- og forsvarssektoren, og såleis greie ut om tilhøve som kan gjere det mogleg å hindre transportulukker. Kommisjonen skal ikkje take stode til om det ligg føre sivilrettsleg skadebotansvar eller strafferettsleg skuld og ansvar for dei ulukkene som dei granskar; dei strafferettslege vurderingane av ulukker og hendingar er det politiet og påtalemakta som tek seg av.

Havarikommisjonen har ein direktør. I tillegg til administrasjonen, er kommisjonen delt inn i fire avdelingar: luftfart, bane, sjøfart, veg- og landforsvar. Kommisjonen held til på Lillestrøm i Skedsmo kommune.

Soge
----

Havarikommisjonen har sitt opphav i ein kommisjon som hadde som oppgåve å granske flyulukker. Før 1989 vart det skipa ei kommisjon for kvar gong det skjedde ei flyulukke, den såkalla Flyhavarikommisjonen, som skulle granske korleis hendinga skjedde, årsakstilhøva og ansvarstilhøva. Vanlegvis vart det valt fagfolk frå Luftfartsverket og Forsvaret, og kommisjonen hadde ingen fast tilhaldsstad. Men 10. juli 1989 vart det skipa ein fast Havarikommisjonen for sivil luftfart (HSL) i samsvar med eit mønster som var etablert av den internasjonale luftfartsorganisasjonen ICAO (International Civil Aviation Organisation, ein særorganisasjon under SN), og kommisjonen fekk faste medarbeidarar med kontor i ein villa i nærleiken av Fornebu flyplass i Bærum kommune. I 1999 vart Havarikommisjonen for sivil luftfart (HSL) etablert som ein eigen etat under Samferdsledepartementet og flytta til mellombels lokale på Kjeller flyplass i nærleiken av Lillestrøm i Skedsmo kommune som fylgje av at Fornebu flyplass vart lagt ned hausten 1998, og i 2001 til nye lokale i Lillestrøm.

### Utvidingar

Havarikommisjonen fekk i 2002 utvida mandatet til òg å granske ulukker og alvorlege hendingar i jarnbanesektoren, og namnet vart endra til Havarikommisjonen for sivil luftfart og jernbane (HSLB). I 2005 vart mandatet utvida til å femna om ulukker og alvorlege hendingar i vegsektoren, og namnet vart endra til Statens havarikommisjon for transport (SHT). Mandatet vart ytterlegare utvida i 2008 til å gjelde granskingar av ulukker og alvorlege hendingar i sjøfartssektoren, og det vart slutt på den gamle ordninga med sjøforklaringar. Samstundes vart den faste granskingskommisjonen for særskilde ulukker i fiskeflåten lagd ned. Den 1. juli 2020 vart namnet endra frå Statens havarikommisjon for transport (SHT) til Statens havarikommisjon (SHK) etter at dei fekk ansvaret for granskingar i forsvarssektoren.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Nye oppgaver for Havarikommisjonen» (på norsk bokmål). Statens havarikommisjon. Henta 25. november 2023.
2. ↑  «Organisering» (på norsk bokmål). Statens havarikommisjon. Henta 25. november 2023.
3. ↑  «Om oss» (på norsk bokmål). Statens havarikommisjon. Henta 25. november 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

*
Malovitsa om vinteren
**Malovitsa** (bulgarsk Мальовица) er ein fjelltopp i nordvestlege delar av Rilafjella sørvest i Bulgaria. Han er 2 729 meter høg og eit av dei mest populære turistområda i fjellområdet. Rila kloster ligg ved foten av sørsida av fjellet, og Malovitsa skisenter, med to skitrekk, ligg i nord.

Malovitsaregionen er sjølve sentrumet for fjellklatring i Bulgaria. Dei første organiserte ekspedisjonane vart gjort i 1921-22 av turistar frå landsbyen Samokov. Nordsida av fjellet vart først klatra i 1938 av Konstantin Savadzjiev og Georgi Stoimenov. Dette var den største bragda til bulgarske klatrarar på den tida, og vert rekna som starten på den bulgarske fjellklatringa. Seinare vart andre fjellveggar i området òg klatra, og dei aller vanskelegaste vart først klatra på 1970-talet. Etter 1990 har ikkje fjellklatring i Bulgaria vore like populært som tidlegare, sjølv om det er fleire vanskelege granittveggar i området.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Den newzealandske marinen heiser tre ulike flagg på waitangidagen. Foto: Charlie Brewer

Sidan 1970-talet har maoriaktivistar demonstrert på waitangidagen. Foto: Charlie Brewer

**Waitangidagen** (eng. *Waitangi Day*) er nasjonaldagen til New Zealand og Niue, som er laust knytt til New Zealand. Han blir feira den 6. februar til minne om Waitangitraktaten, som blei underteikna på denne datoen i 1840. Avtalen mellom maoriar og britar er sett på som eit grunnleggjingsdokument for New Zealand, og har vore offisielt feira sidan 1947 og offentleg fridag sidan 1974. 

Den største feiringa av waitangidagen finn stad ved Waitangi nord på New Zealand, der avtalen blei underskriven. Her blir gjerne politiske leiarar ønskt velkommen til Ngapuhi Te Tii Marae om kvelden 5. februar, og folk frå den lokale iwien held talar om dagsaktuelle tema. Ved daggry på sjølve waitangidagen heiser marinen det newzealandske flagget, det britiske flagget og det britiske marineflagget White Ensign på området utanfor Treaty House, der avtalen blei underskriven. I løpet av dagen blir det typisk framført song og dans, halde ein gudsteneste og marineskip og marori-wakaer framfører eit historisk spel om korleis guvernør William Hobson blei henta til lands for å skriva under avtalen. Sidan 1970-talet har også maoriaktivistar protestert mot feiringa, typisk mot mangelen på respekt for Waitangiavtalen. I 2001 blei feiringa av dagen flytta til Wellington på grunn av protestane.

Elles på New Zealand kan dagen markerast med familiesamkome, festar eller konsertar, eller ein kan feira sommardagen med ein strandtur. 

Waitangidagen blir også feira utanfor New Zealand, som i London, der det finst mange newzealandarar. Folk kler seg ut og syng nasjonalsongar som «God Defend New Zealand». Det blir halde eit ball og ein pubrunde. Klokka fire samler mange av dei feirande seg på Parliament Square utanfor Palace of Westminster og utfører ein tradisjonell maorikrigsdans. Denne veldig markeringa står i kontrast til den meir lågmælte feiringa av dagen på New Zealand.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waitangi Day» frå Wikipedia på engelsk, den 5. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------
**Alhed Schou** (7. juli 1849–1920) var ein norsk forfattar fødd i Molde.

Alhed Schou, fødd Alhed Petronelle Smith, gifta seg i 1867 med distriktslegen H.M.C. Schou, og budde i Førde frå 1876 til 1892. Ho blei enkje i 1890.

Schou skreiv fleire natur- og folkelivsskildringar. Ho bidrog med tekstar i norske blad som *Morgenbladet*, *Urd*, *Folkevennen* og *Husmoderen*. Schou skreiv også fleire bidrag til engelske blad, m.a. til *Girls own paper* (London, 1885), til *Summer Number* (1890), til *Tourist Weekly News* (Bergen-London, august 1892), *Norwegian Club Year Book* (London) og *Beyers Weekly News* (Bergen, 1905).
Ho skreiv ei rettleiing for *De Sandvigske samlinger* (1905) og ein større kultur- og slektshistorisk monografi over *Svanøen i Søndfjord* (1912).

Schou opparbeidde seg også ei samling av bondeantikvitetar som enda på Holmenkollen Turisthotell, og som brann opp saman med hotellet. Nokre av gjenstandane er att og finst på Kunstindustrimuseet i Oslo og Sunnfjord Museum.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1905 – *De Sandvigske samlinger* (Kristiania) I fulltekst ved nb.no
* 1906 – *The Sandvig collections, Maihaugen, Lillehammer* (Christiania)
* 1912 – *Sorenskriver Fredrik Steen in memoriam* (Kristiania: Aschehoug)
* 1912 – *Svanøen i Søndfjord : billeder fra gamle dage* (Kristiania: Aschehoug) I fulltekst ved nb.no

### I bøker - eit utval

* 1950 – *Slekten Sverdrup : slektsoversikt, gamle brev, Alhed Schou's skildinger fra Rosøen og litt om Brodtkorb-slekten* (Kristiansund: Eige forlag) I fulltekst ved nb.no  [Forfattar: Olaf B. Sverdrup. Medforfattar: Alhed Schou]

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Norske og nordiske tidsskriftartikler (Norart)

Kjelder
-------

* Om Alhed Schou i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane

Materiale frå *Nordisk familjebok*, «Schou, Alhed», 1913.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Alhed Schou i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Om Alhed Schou i Norske og nordiske tidsskriftartikler (Norart)
**Eigil Nansen** (18. juni 1931–28. februar 2017) var ein norsk arkitekt og menneskerettsforkjempar.

Familie
-------

Nansen var soneson av polfareren og humanisten Fridtjof Nansen. Foreldra var Odd Nansen og Kari Hirch, og han vart fødd året etter at farfaren døydde.

Han var gift med Lone Bastholm (f. 1934) frå 1965 til 1969.

Aktivisme
---------

Nansen arbeidde særleg for flyktningar og menneskerettar. I 1979 danna han saman med Anette Thommessen aksjonskomiteen«En båt for Vietnam», som engasjerte seg for vietnamesiske båtflyktningar. Det kjende biletet av Erling Borgen som held ein baby vart årets bilete og aksjonen fekk stort merksemd. Nansen medverka òg til etableringa av Norsk Organisasjon for Asylsøkere, NOAS. I 1991 vart han tildelt Leo Eitinger-prisen for innsatsen sin for flyktningar. 

Eigil Nansen var formann i Nansenkomiteen. Han tende den olympiske elden på Bislett stadion under Vinter-OL 1952 i Oslo, dette var første gongen den olympiske elden vart tent i eit vinter-OL. Fakkelen fekk han overrekt frå Lauritz Bergendahl, som tok han inn på stadion.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eigil Nansen» frå Wikipedia på bokmål, den 27. september 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  Han tente OL-ilden i 1952 - og feires som en konge i Sibir, *Dagbladet*, 1. mars 2017. Lest 1. mars 2017.
2. ↑  Lone Bastholm (1934 -), *Dansk Kvindebiografisk Leksikon*.
3. ↑  Ingrid A. Thommessen mfl: Eigil Nansen (nekrolog). *Aftenposten*, 15. mars 2017, s. 32.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Eigil Nansen på veg med den olympiske elden i 1952
* Bilete av Eigil Nansen i det han tenner OL-elden i 1952
Koordinatar: 71°20′S 68°17′W﻿

**Fossil Bluff** er ein stasjon for British Antarctic Survey ved Fossil Bluff. Hytta ligg midt mellom eit anlegg av bygningar. 

Fossil Bluff-hytta ligg ved foten av ein steinurdekt rygg oppom George VI Sound som skil den fjellendte Aleksanderøya frå Palmer Land. George VI-isen dekkjer sundet og gjer det mogeleg å reise frå nord til sør, utanom på seinsommaren då overflata av isbremmen vert oversumd av smeltevatn. I vest og nordvest ligg Planet Heights, ei omfattande fjellkjede med ei høgd opp mot over 1500 m. Like i vest ligg Giza Peak.

Fossil Bluff er ein stasjon for bunkring av drivstoff for flya som vert operert frå Rothera-stasjonen om sommaren mellom oktober og mars. Det ligg ei 1200 meter lang landingsstripe av snø, markert av tønner, 1 km sør for stasjonen. 

Bygningane ved Fossil Bluff.
De Havilland Canada DHC-6 Twin Otter-fly fraktar tønner med drivstoff frå Rothera til Fossil Bluff kvar sommar. Stasjonen ligg 90 minuttar med fly frå Rothera og vert mykje nytta som utgangspunkt for operasjonar djupare inn i Antarktis. Det neste «tradisjonelle» stoppet for Twin Otter-flya er Sky Blu, 85 minuttar unna.

Fossil Bluff husar fire personar. 

Basen har vore i bruk av og på sidan 20. februar 1961. Han var i drift vintrane 1961, 1962 og 1969-75, og kvar sommar sidan 1975. Dei første menneska som overvintra her i 1961 var Cliff Pearce og John Smith (meteorolog) og Brian Taylor (geolog) som utførte ei grundig og systematisk undersøking av den lokale geologien.

Sjå òg
------

* Antarktiske feltleirar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fossil Bluff» frå Wikipedia på engelsk, den 9. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Pearce, Cliff (2004). *The Silent Sound: The Story of Two Years i Antarktis i Sør the First Winter Occupation på Aleksanderøya*. Book Guild Ltd. ISBN 978-1-85776-845-9.
2. ↑  «The Silent Sound - Book Review».  Missing or empty `|url=` (hjelp)M. R. A. Thompson (2005). «A Book Review av Silent Sound». *Antarctic Science* **17**: 569–570. doi:10.1017/S0954102005213007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* British Antarctic Survey - Fossil Bluff Web Page Arkivert 2014-03-09 ved Wayback Machine.
* BAS Online Palaeontology Collection Arkivert 2014-03-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Fredrik I av Sverige**, **Fredrik av Hessen**, (17. apriljul./ 27. april 1676greg. i Kassel–
25. marsjul./ 5. april 1751greg. i Stockholm) var konge av Sverige frå 1720 til han døydde og greve av Hessen-Kassel.

Fredrik vart fyrst gift med søskenbarnet Louise Dorotea Sofia, dotter av kong Fredrik I av Preussen og Elisabet Henriette av Hessen-Kassel. Dei fekk inga born. Ho døydde i 1705.

Under den spanske arvefølgjekrigen kjempa han som general på Nederland si side. I 1710 starta han ekteskapforhandlingar med den svenske prinsessa Ulrika Eleonora og etter at ho og broren
Karl XII hadde akseptert, gifta dei seg i 1715.

Fredrik deltok i Den store nordiske krigen på felttoga mot Noreg i både 1716 og 1718 og blei utnemnd til svensk generalissimus. Etter at Karl XII var blitt drepen ved Fredriksten festning i 1718 og Ulrika Eleonora etterfølgde han som regjerande dronning, ville ho ha mannen til medregent, noko Riksdagen sa nei til. Til slutt abdiserte Ulrika Eleonora til fordel for ektefellen og Fredrik blei krona til konge i Stockholm 3. mai 1720.

Fredrik og Ulrika Eleonora fekk inga born saman, men Fredrik hadde fleire born med elskarinna Hedvig Taube. Fredrik vart derfor den einaste hessiske kongen av Sverige, og då han døydde blei Adolf Fredrik, fyrstebiskop av Lübeck, vald til ny konge.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Fredrik I i Nordisk familjebok
2. ↑  Lovisa Dorotea i Nordisk familjebok
3. ↑  Adolf Fredrik i Nordisk familjebok

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Flyfoto av Breisgau
**Breisgau** er eit landskap i Baden-Württemberg i Tyskland. 

Breisgau høyrte til først til hertugane av Zähringen og kom etter hertugfamilien døydde ut i 1218 til markgrevane av Baden, og delvis til grevane av Kyburg og Urach. Gjennom den siste greven av Kyburg si arvedotter Hedvigs sitt giftarmål med kong Rudolf av Habsburg sin far kom ein del av Breisgau til huset Habsburg, som 1340 greven av Urach kjøpte hovudstaden Freiburg av og etter kvart erverva nesten heile landet, slik at Baden berre hadde nokre små delar att. I freden i Lunéville 1801 avstod Austerrike Breisgau til hertugen av Modena, og etter han døydde i oktober 1803 gjekk det vidare til svigersonen hans, erkehertug Ferdinand av Austerrike. I freden i Pressburg (Bratislava) 1805 måtte han avstå området til Baden og Württemberg, og fekk som erstatning i 1810 ein del av Baden.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Breisgau» frå Wikipedia på svensk, den 21. november 2008.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
		- Nordisk familjebok, Breisgau, 1904–1926


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC

 |
**Amalia von Hatzfeld** (kring 1560–23. september 1628) var ei svensk grevinne, hoffdame og forvaltar. Ho forvalta Raseborgs län i Finland frå 1600 til 1607.

Amalia von Hatzfeld var dotter av Vilhelm von Hatzfeld og Sibylla von Rodenhausen. Ho var hoffrøken hjå hertuginne Maria av Pfalz. 3. september 1592 gifta ho seg med grev Mauritz Stensson Leijonhufvud på Nyköping slott. Paret fekk dottera Ebba Mauritzdotter Lewenhaupt. Etter at ektemaken døydde fekk Amalia von Hatzfeld kontroll over Raseborgs grevskap i 1600, etter at det var blitt inndrage av krona. Ho forvalta det fram til 1607 då blei gjeve til Mauritz sin brorson Sten.

Amalia von Hatzfeld blei gravlagd 20. februar 1629 i Mauritz Stensson Leijonhufvud sitt gravkor i Sankt Nicolai kyrkje i Örebro.

Kjelder
-------

* Svenskt biografiskt handlexikon
* 
* Gustaf Elgenstierna, Den introducerade svenska adelns ättartavlor. 1925-36.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Amalia von Hatzfeld» frå Wikipedia på svensk, den 1. november 2017.*
**Nøringen** er namnet på ein kjend gangar som har vore mykje nytta på Vestlandet. Stevet til slåtten er eitt av dei mest kjende slåttesteva i Noreg. Slåtten går på trollstilt (a-e-a-ciss).

I tillegget til Hardingfeleverket, band I, står det at slåtten var nytta som morgonslått andre bryllaupsmorgonen, når gjestene fekk skjenk og mat. Denne skikken skreiv seg frå Hardanger og Voss. I Sunnfjord var slåtten gjerne kalla morgonslåtten, og i Sogn og Valdres *Grålysingen*. Mykje tyder på at dette er ein vandreslått, med opphav på Vestlandet. Grålysing er og namnet på trollstillet i Valdres. Ordet Nøring skriv seg frå næring = mat.

Den mest kjende varianten av slåtten vart skriven ned av Arne Bjørndal etter spelemannen Ola Mosafinn frå Voss i 1908 (Bjørndal: *Gamle slåttar* hefte IV nr 3). I band I av hardingfeleverket har slåtten nr 90a. Mosafinn hadde slåtten etter Isak Rokne, som hadde han frå Nils Rekve. Alle desse nytta slåtten slik tradisjonen kravde det i bryllaupssamanhang.

Ein annan variant av same slåtten (90b) er skriven ned frå Setesdal. Her er slåtten kalla *Skjaldmøyslått* og er etter Eivind Hamre frå Bygland.

### Stevet

*Eg ser deg, eg ser deg*,
*Men eg kan ikkje koma te deg* (rep.)
*Men hadd` eg meg åra og båten va god*,
*so skulde eg burt um fljoten ro*.
*Eg ser deg, eg ser deg*,
*eg kan ikkje koma te deg*.
*Kjelde*: Hardingfeleverket
**Forint** (HUF) er mynteininga nytta i Ungarn. Ein forint består av 100 fillér, men grunna forinten sin låge verdi har ikkje fillér-myntar vore i sirkulasjon sidan 1999.

Namnet på mynten kjem frå den italienske byen Firenze, der gullmyntar kalla *fiorino d'oro* vart prega sidan 1252. I Ungarn nytta dei opphavleg namnet *florentius* på myntane. Då Austerrike-Ungarn oppstod vart forint namnet den ungarske delen av folket nytta på mynteininga, medan dei på tysk vart kalla austerriksk-ungarske gülden, eller austerrikske *florin*, som bestod av 100 *krajczár*.

Avhengig av den økonomiske situasjonen i Ungarn skal bruken av forint fasast ut i perioden 2010-2012, og erstattast med euro.

I januar 2008 tilsvarte 100 HUF om lag 3,20 NOK.

Ungarske myntar
---------------

* Lajos I (Nagy Lajos) (1342-1382)Lajos I (Nagy Lajos) (1342-1382)
* Sigismund av Det tysk-romerske riket. 1387-1437Sigismund av Det tysk-romerske riket. 1387-1437
* Mattias Corvinus (1458-1490).Mattias Corvinus (1458-1490).
* Mattias CorvinusMattias Corvinus
* Ludwig II UngarnLudwig II Ungarn

1989
----

1989 - ..
---------
Diagram som synar teiknsystemet til Chappe
Optisk telegraf med seks klaffar av jarn er å sjå ved Ålesund Museum.
**Optisk telegraf** var eit mekanisk system for sendingar av meldingar i tidlegare tider, funne opp i 1792 av franskmannen Claude Chappe. Systemet er basert på at høge master med rørlege armer vart sett opp på stader med godt utsyn, og at ein ved å setje desse armane i ulike stillingar kunne sende meldingar derfrå til ei anna høgd som låg innanfor synsvidda. Meldingane kunne verte sende over store avstandar ved at det vart bygd stasjonar i lange liner, og kvar stasjon i lina tok opp att og sende vidare meldinga som vart sendt frå utgangspunktet. Slike telegrafsamband vart skipa i mange land for både militære og sivile føremål.

Med tida vart det utvikla mange variantar av optiske telegrafsystem. Svensken Abraham Niclas Edelcrantz fann i 1794 fram til eit system med ti klaffar av jarnplater festa til faste tverrstag på masta. Kvar klaff kunne verte stilt anten horisontalt eller vertikalt, og dette gjorde det mogeleg å sende meldingar i koder i samsvar med ei kodebok. Eit tilsvarande system med seks klaffar vart teke i bruk i Noreg for militære føremål.

Sjå òg
------

* Semafor

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Optisk telegraf» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2018.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

* Rafto, Thorolf (1955), *Telegrafverkets historie 1855-1955*, Bergen: John Grieg

* Eckart Roloff: *Claude Chappe: Ein Abbé macht den Nachrichten Flügel und erfindet die optische Telegrafie - Revolution!* In: Eckart Roloff: Göttliche Geistesblitze. Pfarrer und Priester als Erfinder und Entdecker. Forlag Wiley-VCH, Weinheim 2010. s. 221-234, ISBN 978-3-527-32578-8. 2. utgave 2012 (Paperback), ISBN 978-3-527-32864-2 (tysk)

Fotnotar

1. ↑  Rafto 1955, s. 19.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Kysttelegrafen i Sunnhordland 1808-14*[*daud lenkje*]
* Den optiska telegrafen frå Uppfinningarnas bok
* Artikkel om Optisk Telegraf i Nordisk familjebok.
* Dokumentasjon om optisk telegraf av Tekniska Museet i Stockholm
* *Om den optiske telegraf nordenfjelds*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Pleyelkrysset** i Saint-Denis i Frankrike, i strøket Saint-Denis-sletta, ligg i nærleiken av Saint-Ouen.

Krysset har fått namn etter pianoprodusenten Pleyel, som tidlegare hadde ein fabrikk på denne staden. I dag er Pleyelkrysset midtpunktet i eit foretningsstrøk.

Saint-Denis-fabrikken til pianoprodusenten Pleyel vart grunnlagt i 1807.
Alt i 1922 var Pleyel-fabrikken isolert av vegar ...

Infrastrukturen dominerer
-------------------------

Pleyelkrysset har hatt metrosamband til Paris heilt frå 1952; stasjonen heiter sjølvsagt *Carrefour Pleyel* (Pleyelkrysset). 

Fleire store motorvegar, som RN 14 og RN 410, og A86 møtest i Pleyelkrysset og trafikkauken har ført til store problem for området. I 2000 vart krysset ombyggd for å redusera trafikkproblema, men resultatet er omstridt, både hjå innbyggarane i området og mellom trafikantane. 

Eit framlegg for å betra miljøet går ut på å bygga ei stor «bru» over den nordgåande jarnbanejinja, med plass til eit bustadområde, for å binda saman eit område som er isolert av jarnbaelinja med resten av Saint-Denis-sletta.

Sjå òg
------

* Saint-Denis-sletta

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carrefour Pleyel» frå Wikipedia på fransk, den 31. august 2007.*
**Christian Bertrand Engebretsen Rud** (31. mars 1856–2. februar 1939) var ein norsk general og politikar, opphavleg frå Enebakk i Akershus.

Rud voks for ein stor del opp i Kristiania. Han var militær-offiser frå 1878 og tok eksamen ved den militære høgskulen i 1881. Sidan steig han i gradane innafor artilleriet, major frå 1902. I 1906 utnemnd til oberstløytnant og avdelingssjef i Generalstaben året etter. Frå 1910 oberst og regimentssjef i artilleriet. Til sist generalmajor og 1916-24 sjef for 6. divisjon og forsvaret av Nord-Noreg, stasjonert i Harstad.

Rud vart vald til stortingsmann 15. september 1919, då det vart halde omval til Stortinget, etter at det ordinære stortingsvalet i krinsen Trondenes var underkjent. Rud representerte Venstre og møtte på Stortinget sesjonane 1920 og 1921, medlem i Forsvarskomiteen. Han var med i fleire militære kommisjonar og var ein iherdig talsmann for framføring av jarnbane i Nord-Noreg.

Kjelder
-------

* runeberg-prosjektet
* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Griffel laga av skifer og ombunde med papir i enden. Griffelen på bildet er kjøpt i museumsbutikken i Steinach i Tyskland, eit senter for framstilling av griflar frå 1600- til 1960-talet.
**Griffel** (gjennom tysk, frå gresk *graphein*, 'skrive') er ein avlang stift eller rissepinne til å skriva med på ei tavle av skifer eller voks. 

Ofte blei griflar laga med griffelskifer, ein mjuk leirskifer som kan formast i avlange stykke og lett kan skavast av mot ei hardare skifertavle utan å merka henne permanent.

Kjelder
-------

1. ↑  *Nordisk familjebok*, «Griffel», 1913.

* *Denne artikkelen bygger på «Griffel (skriveredskap)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juni 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Griffel» frå Wikipedia på svensk, den 26. juni 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det tyske skifermuseet i Steinach Arkivert 2015-02-05 ved Wayback Machine. og det i Ludwigsstadt gjev opplysingar om griflar og tavler av skifer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Kara bogaz gol er ein lagune ved Kaspihavet i Turkmenistan.
**Lagune** (frå latin *lacuna*, ope område, fordjuping, italiensk og spansk *laguna*), er grunne bukter eller strandsjøar som er blitt avstengt frå havet geologisk ved smale landtunger, gjerne av korallar som då vert kalla atollar, eller ved sand, gjerne ved langgrunne kystar eller ved elvedelta som til dømes Nilen-deltaet og Po-deltaet. Ved ein flat havkyst bygd opp av lausmassar vil bølgjene kunne bygge opp avlange barriereøyar og det vert danna lagunar bakom. Strandvollar kan òg ved innsøkking av kysten danna lagunar når sjøen trenger gjennom og fyllar det lågareliggande strandområdet innanfor. 

Langs sørkysten av Austersjøen vert lagunar kalla *haff* og her finn ein Wisłalagunen og Den kuriske bukta, der høvesvis Wisła og Nemunas renn ut. Andre døme er lagunane ved Venezia, austkysten av Nord-Amerika frå New York til Florida og vestkysten av Spitsbergen. 

Lagunar som er skapt av elvedelta vil etter kvart bli fylt av sand og slam frå elva og vil gå over til å bli eit lågt og flatt landområde med fleire elveløp gjennom, slik som ved utløpet av Mississippielva ved New Orleans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lagune» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2012.*

* lagune. I Store norske leksikon. Henta frå:

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lagune**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Tyrihans (fleirtyding).* 
Ilustrasjon av Carl Larsson til «Tyrihans som fikk kongsdatteren til å le» i *Folksagor* av Asbjørnsen og Moe (svensk omsetjing frå 1927)
«Torrveds-Hans som fick kungadottern till att skratta», illustrasjon av August Malmström til *Sex norska Folksagor och äfventyr* (1875)
**Tyrihans** er ein figur frå norske folkeeventyr. Namnet tyder eigentleg «Hans som passar tyriveden [i eldstaden]», ei oppgåve som passa best for nokon som ikkje dugde til noko anna. Tyrihans har altså same oppgåve og rolle som Oskeladden og Oskepott. Skikkelsen opptrer mellom anna «Tyrihans som fikk kongsdatteren til å le» av Asbjørnsen og Moe.

Kjekder
-------

1. 1 2  «Tyrihans som fikk kongsdatteren til å le» ved runeberg.org
2. ↑  «Furuhans som fick kungadottern att skratta» ved Wikisource

* *Denne artikkelen bygger på «Tyrihans» frå Wikipedia på bokmål, den 5. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eventyret «Tyrihans som fekk kongsdottera til å le» vedoaks.nvg.org
**Montserrat** er eit fjell nær Barcelona i Catalonia i Spania. Her ligg eit benediktinarkloster med heilagdomen Jomfru av Montserrat.

Montserrat tyder bokstavleg «spisst fjell» på katalansk. Det skildrar ein steinformasjon som er godt synleg frå avstand. Fjellet består av eit lillafarga konglomerat av sedimentære bergartar og er populært hos fjellklatrarar. 

Den karibiske øya Montserrat er kalla opp etter dette fjellet. 

Det går veg, kabelbane og tannhjulbane opp til klosteret. Frå klosteret går det to kabelbaner opp i høgda. Den eine, Funicular de Sant Joan, går opp til meir enn tusen meters høgd, der det går ein stig til Sant Jeroni, som er det høgste punktet på Montserrat (1 236 meter over havet). Den andra, Funicular de Santa Cova, går til grotta Santa Cova.

Toppen av Montserrat vert kalla *Sant Jeroni*, og er altså 1236 meter over havet.

Bilete
------

* LuftfotoLuftfoto
* Inngangen til kyrkjaInngangen til kyrkja
* «Guds finger» - ein steinformasjon på Montserrat.«Guds finger» - ein steinformasjon på Montserrat.
* Montserrat sett ovanfråMontserrat sett ovanfrå
* Det kvasse fjelletDet kvasse fjellet
* Madonna på MontserratMadonna på Montserrat
* 
* Utsida av klosteretUtsida av klosteret

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Montserrat (mountain)» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Montserrat**

* Vår Frue på Montserrat - historie, skildring og bilete
* Offisiell nettside for Escolania
* Offisiell nettside for klosteret

Koordinatar: 41°35′30″N 1°50′16″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Ingvar Eggert Sigurðsson speler rolla som Peer Gynt ved Salzburger Festspiele i 2012.
***Peer Gynt*** eit dramatisk dikt av Henrik Ibsen, skrive i 1867 og med premiere på Nationaltheatret i Kristiania den 24. februar 1876, då tonesett av Edvard Grieg. I 1947 skreiv Harald Sæverud ny musikk til diktet.

Hovudpersonen og fleire figurar i stykket er baserte på norske sogefigurar. Ibsen henta inspirasjon frå vennen Paul Botten-Hansens forteljingar, eigne erfaringar frå stipendreisa i 1862 og sist, men ikkje minst Peter Chr. Asbjørnsens *Norske Huldre-Eventyr og Folkesagn*. Stykket har mange fantastiske element, og skil seg dermed frå dei seinare realistiske skodespela Ibsen skreiv. 

Ei av hindringane hovudpersonen Peer møter på, er Bøygen.

Stykket blei skrive i Roma, på Ischia og i Sorrento og kom ut den 14. november 1867 i København. Førsteutgåva blei trykt i eit opplag på 1 250, men etter 14 dagar måtte ein trykkje 2 000 eksemplar til. Dette store salet bygde først og fremst på suksessen til det tidlegare skodespelet *Brand*. 

*Peer Gynt* var det siste skodespelet Ibsen skreiv på rim. Det er skrive som eit lesedrama, og var i første omgang ikkje meint å skulle framførast på scenen. Ibsen gav det sjølv undertittelen *et dramatisk dikt*, og dei fem aktene blir kalla 'handlingar'.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Peer Gynt på Prosjekt Runeberg

* *Innledning til Peer Gynt*, Henrik Ibsens Skrifter, UiO.

| * v
* d
* e
Henrik Ibsen |
| --- |
| *Catilina* (1850)  • *Kjæmpehøien* (1850)  • *Norma* (1851)  • *Sancthansnatten* (1852)  • *Gildet paa Solhoug* (1855)  • *Fru Inger til Østråt* (1857)  • *Olaf Liljekrans* (1857)  • *Hærmændene paa Helgeland* (1858)  • *Kjærlighedens Komedie* (1862)  • *Kongs-Emnerne* (1863)  • *Brand* (1866)  • *Peer Gynt* (1867)  • *De unges Forbund* (1869)  • *Kejser og Galilæer* (1873)  • *Samfundets Støtter* (1877)  • *Et Dukkehjem* (1879)  • *Gengangere* (1881)  • *En folkefiende* (1882)  • *Vildanden* (1884)  • *Rosmersholm* (1886)  • *Fruen fra Havet* (1888)  • *Hedda Gabler* (1890)  • *Bygmester Solness* (1892)  • *Lille Eyolf* (1894)  • *John Gabriel Borkman* (1896)  • *Når vi døde vågner* (1899) |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)

 |
Rekonstruksjon av skallen til piltdownmennesket
Portrett frå 1915 malt av John Cooke. Bak, frå venstre: F.O. Barlow, G. Elliot Smith, Charles Dawson, Arthur Smith Woodward. Føre: A.S. Underwood, Arthur Keith, W.P. Pycraft og Ray Lankester.
**Piltdownmennesket** eller **piltdownmannen** er ei vidkjend forfalsking som består av delar av ein skalle og underkjeve. Desse skal ha vorte funnen i eit grustak nær Piltdown ved Uckfield i East Sussex i 1912.
Mange av ekspertane på den tida trudde at fragmenta var dei fossiliserte leivningane av ein til då ukjend form for tidleg menneske. Det vitskaplege namnet ***Eoanthropus dawsoni*** («Dawsons daggry-mann», etter samlaren/arkeologen Charles Dawson) vart gjeve til spesimenet.

Tydinga av funnet var omstridd fram til forfalskninga vart offisielt avsløra i 1953. Kjevebeinet viste seg å tilhøyra ein orangutang og var sett saman med nokre sjimpanse-tenner og skallen til eit fullt utvikla moderne menneske.

Piltdown-forfalskninga er ein av dei mest kjende arkeologiske forfalskingane i historia. Ho har vore framståande av to grunnar: merksemda som har vorte gjeve temaet menneskeleg evolusjon og den lange tida som gjekk (meir enn 40 år) før forfalskningen vart offisielt og endeleg avsløra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piltdownmennesket» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juni 2020.*

* «Vil oppklare hundre år gammelt forskerjuks», fra NRK 16. desember 2012
* «Mannen som lurte verden», fra NRK 14. august 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

### Om Piltdown-mennesket før forskingsjukset vart avsløra

* Om «Missing link» i *Salmonsens konversationsleksikon* (1924)
* Om *Eoanthropus Dawsoni* i artikkelen «Människan» i *Nordisk familjebok* (1925)