recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eit **lysår** eller **ljosår** (symbol: **l.y.**) er eit lengdemål for astronomiske avstandar. Det er definert som den distansen lyset tilbakelegg på eitt år. Lysfarten 299 792 458 meter i sekundet, som tyder at 1 lysår er 9 461 milliardar kilometer.

Grunnen til at lysår vert brukt som måleining i astronomisk samanheng, er at det er meningslaust å snakke om meter eller kilometer grunna dei enorme avstandene. Sidan middelavstanden til månen er 384 390 km, bruker lyset ca. 1,3 sekunder derifrå til jorda.

På same måte bruker ein lys-time, lys-min og lys-s. Avstanden til månen er 1,3 lys-s, til sola 8,3 lys-min, til Pluto 5,5 lys-time, til næraste stjerne (Alfa Centauri) 4,3 ly og til nærmaste spiralgalakse (Andromedatåka) 2,3 millionar ly. 

Lysår skal no erstattast av SI-eininga parsec, pc. 1 parsec er det same som 3,26 lysår. Ein parsec er definert som avstanden der 1 astronomisk eining er motståande til ein vinkel på eit bogesekund

Kjelder
-------


* «Lysår», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014

Sjå òg
------

* Astronomisk eining
* Parsec
* Lys
**Storelva** er ei elv i kommunane Gulen og Høyanger i Vestland. Ho er 12,1 km lang, og har eit nedbørfelt på 41,6 km². Middelvassføringa ved munningen er 4,98 m³/s.

Elva har utspring frå Strandavatnet austom Kvanngrødvarden lengst sørvest i Høyanger kommune. Derfrå renn ho mot nord til Årnesvatna, og så mot sørvest til Inngardsvatnet, der ho møter elva frå Skjerjevatnet. Ved utløpet frå Inngardsvatnet kryssar elva grensa til Gulen kommune og renn mot nordvest ned Fossedalen, der ho renn saman med elva derfrå etter at de to elvane har danna to parallelle fossar. Elva fortset mot nord gjennom den djupe og tronge dalen, der ho vekslar mellom fossestryk og meir rolege parti. Frå aust kjem Koveelva og Indredalselva inn. Nedstraums samløpet med Indredalselva blir dalen noko breiare og flatare, og det ligg busetnad og jordbruksområde på begge sider av elva. Rundt ein halv kilometer før munningen i Sognefjorden ved Indre Oppedal renn elva igjen i fossestryk.

Fiske
-----

I likskap med andre vassdrag i området vart Indre Oppedalselva negativt påverka av sur nedbør, spesielt i dei høgareliggjande delane av nedbørfeltet, der det på 1980-talet vart registrert reduserte fiskebestandar. Undersøkingar i seinare år har likevel vist ei betring og tildels normalisering av tilhøva.

Vasskraft
---------

Vassføringa frå Skjerjevatnet og Årnesvatna øvst i vassdraget er overført til Matrevassdraget og blir nytta til kraftproduksjon i Matre kraftverk. Skjerjevatnet blir overført til Årnesvatna i ein 734 meter lang tunnel, og vatnet frå begge felta blir vidare ført frå austenden av Årnesvatna til Krokevatnet i Matreselvas nedbørfelt gjennom ein 3039 meter lang tunnel.

| Nedbørfelt | Areal(km²) | Middelvassføring(m³/s) |
| --- | --- | --- |
| Skjerjevatnet | 1,76 | 0,26 |
| Årnesvatna | 7,38 | 0,99 |

Overføringa av dei to felta utgjer til saman 25% av Storelvas vassføring ved munningen.

Til Årnesvatna og vidare til Matre blir dessutan vassføringa frå Pinslevatnet i nedbørfeltet til Storelva i Ikjefjord overført (1,98 km², 0,27 m³/s), gjennom ein 402 meter lang tunnel som munnar ut ca 0,5 km nord for Årnesvatna.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund: *Naturressurskartlegging i Gulen kommune, Sogn og Fjordane: Miljøkvalitet i vassdrag*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 155, mars 1995, ISBN 82-7658-050-5
3. ↑  Trygve Hesthagen Gunnel Østborg: *Endringer i areal med forsuringsskadde fiskebestander i norske innsjøer fra rundt 1990 til 2006*, NINA Rapport 169, Trondheim, desember 2008, ISBN 82-426-1724-4
4. ↑  Bjart Are Hellen, Erling Brekke, Steinar Kålås: *Fisk, bunndyr og vannkvalitet i 35 lokaliteter i Sogn og Fjordane høsten 2003*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 678, 2003, ISBN 82-7658-233-8
Koordinatar: 43°37′S 172°44′E﻿

Utsikt over Lyttelton Harbour.
**Lyttelton Harbour** (maori **Te Whaka-raupo**) er ei naturleg hamn og eit av ei to store innløpa på Bankshalvøya, på kysten av regionen Canterbury på New Zealand. Det andre er Akaroa-hamna.

Hamna er om lag 15 km lang frå munningen til Teddington, og vart danna ved ein serie av tidlege vulkanutbrot som danna ein kaldera, der dei bratte sidene har forma Port Hills på den nordlege breidda i hamna.

Den største busetnaden ved hamna er Lyttelton, som tener som hamneby for Christchurch, og som har samband med Christchurch gjennom den enkeltspora jarnvegstunellen Lyttelton rail tunnel (opna i 1867), ein tofelts vegtunnel (opna i 1964) og to vegar over Port Hills. Diamond Harbour ligg på sørsida av hamna, og maorilandsbyen Rāpaki i vest. Inst i hamna ligg busetnaden Governors Bay. Reservatet Quail Island ligg nær botnen av hamna, og Ripapa (Ripa)-øya ligg like utanfor sørbreidda ved innløpet til Purau Bay.

Lyttelton Harbour er innløpet til ei travel kommersiell hamn i Lyttelton. I 1877 tok Lyttelton Harbour Board (no Lyttelton Port Company) initiativ til å byggja ei indre hamn som i dag også omfattar oljetankar og ei moderne containerhamn.

Øya Ripapa har utbreiddde festningsverk og vart under den første verdskrigen brukt til internering av tyske borgarar, den mest kjende av desse var grev Felix von Luckner. Quail Island vart brukt til leprakoloni av dei tidlege europeiske innvandrarane, og har seinare vorte eit naturreservat.

Hektordelfinar, ei stadeigen (endemisk) art på New Zealand finst her saman med newzealandsk pelssel *(Arctocephalus forsteri)*.

Referansar
----------

1. ↑  «Geology of the Provinces of Canterbury and Westland, New Zealand». *New Zealand Electronic Texts Collection*. NZETC. 1879. Henta 7. februar 2012.
2. ↑  Canterbury Places, Te Ara Encyclopedia of New Zealand]

* *Denne artikkelen bygger på «Lyttelton Harbour» frå Wikipedia på engelsk, den 7. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lyttelton Harbour**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Skisse av grunnvasspegelen med endringar mellom sommar og vinter.
**Grunnvasspegel** er den øvre grensa for nivået til grunnvatnet i berggrunn eller jordgrunn. Denne kan vera så djup at ein må bora eller grava ein brønn for å skaffa drikkevatn. Han er definert som «den flaten der grunnvannstrykket er lik atmosfæretrykket». Grunnvasspegelen dannar den øvre grensa av den freatiske sona.

Tørke eller lågare nedbørsmengder vil føre til at grunnvasspegelen blir lågare, medan han i regntid kan stiga til bakkenivå.

Endringar i grunnvassnivået
---------------------------

Bygginga av Romeriksporten, jernbanetunnelen frå Oslo til Lillestrøm, førte til endringar i grunnvasspegelen i Østmarka i Oslo. Fjellet der tunnelen skulle gå var oppsprekt. Då tunnelen var ferdig, fungerte han som eit dreneringsrøyr for fleire tjern og småvann i Østmarka i Oslo. Nordre Puttjern blei nesten heilt tørrlagt.

I botnen av Engavatnet i Brønnøy i Nordland er det eit hull som er forbunde med eit grottesystem. Dette holet er vanlegvis tetta att av leire, men når grunnvasspegelen synk, kan denne «proppen» kollapsa, og vatnet forsvinn.

Kjelder
-------

1. ↑  «grunnvasspegel» i Nynorskordboka.
2. ↑  ngu.no (Norges geologiske undersøkelse) 04.02.2008, sitert i NAOB
3. ↑  «Engavatnet i Velfjord - den mystiske innsjøen som forsvinner», *Velfjord.no*
4. ↑  Trygstad, Andreas Nilsen (12. juni 2017): «55 millioner liter vann «forsvinner» og kommer tilbake: – Her skjer det noe helt spesielt», *NRK*

* *Denne artikkelen bygger på «Grunnvannsspeil» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juni 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
*For teateret, sjå Theatre Royal Drury Lane.* 

**Drury Lane** er ei gate i den delen av sentrale London som blir kalla Covent Garden. Drury Lane går frå Aldwych opp til High Holborn. Den sørlege delen ligg i bydelen Westminster og den nordlege i Camden.

Gateløpet går tilbake til mellomalderen, men namnet fekk gata etter ein sir William Drury, som i 1590 sette opp sitt Drury House ved den sørlege enden av gata. Eit av dei verste utbrota under pesta som kravde 100 000 liv i London i 1665 fann stad i Drury Lane. Kronikøren Samuel Pepys fortel at mange hus var merka med eit raudt kors og påskrifta «Lord have mercy upon us» på døra. Væpna soldatar blei utplasserte for å hindra at folk forlét området, men til liten nytte.

På 1500- og 1600-talet var Drury Lane ei respektabel adresse, men området forfall og blei utover på 1700-talet invadert av horehus, billege skjenkestader og slumbustader. Mot slutten av 1800-talet blei ein del av slummen sanert. Etter kvart som folk flytta vekk frå området, fekk Drury Lane meir karakter av forretningsgate. Sainsbury's opna det første utsalet sitt i Drury Lane nr. 173 i 1869.

Drury Lane er elles kjent som ei av teatergatene i Covent Garden, og «Drury Lane» blir ofte brukt synonymt med det store teateret Theatre Royal Drury Lane, som sidan 1812 har halde til her. På hjørnet av Parker Street har New London Theatre hatt tilhald sidan 1973.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Drury Lane» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2023.*
**Hubert Strolz** (fødd 26. juni 1962) er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Warth i Vorarlberg som vann ein gull- og ein sølvmedalje under dei olympiske leikane 1988, og VM-sølv året etter.

### Aktiv

Strolz VM-debuterte med ein tiandeplass i storslalåm under VM i alpine greiner 1982 i Schladming. To år seinare vart han nummer seks i same øvinga under Vinter-OL 1984 i Sarajevo. I VM i alpine greiner 1987 nærma han seg ytterlegare ein medaljeplass med fjerdeplass i storslalåm og femteplass i super-G.

Under Vinter-OL 1988 i Calgary vann Strolz gullmedaljen i kombinasjonen. I storslalåm tok han sølvmedaljen, bakom Alberto Tomba frå Italia. Også i super-G kjempa Strolz om medalje, men enda tre hundredels sekund bakom bronsemedaljøren og vart nummer fire. Året etter kopierte han super-G-plasseringa under VM i alpine greiner 1989 i Vail i USA.

Strolz fremste prestasjon under vinterleikane 1992 i Albertville vart ein delt niandeplass i storslalåm. Langt betre gjorde han det under VM i alpine greiner 1993 i japanske Morioka, der han vart nummer fire i slalåm og seks i storslalåm.

Strolz vart nummer tre i verdscupen i alpine greiner 1988, bakom sveitsaren Pirmin Zurbriggen og Alberto Tomba frå Italia. Same sesongen noterte Strolz seg for sin einaste siger i verdscupen då han, 17. januar 1988, kleiv til topps på pallen etter kombinasjonen i Bad Kleinkirchheim. Til gjengjeld hadde han heile 14 andreplassar og 18 tredjeplassar etter andre verdscuprenn.

Han la bort konkurranseskia i 1994.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Hubert Strolz» frå Wikipedia på tysk, den 7. januar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Hubert Strolz – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Hubert Strolz» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 54°49′S 36°0′W﻿

**Drygalskifjorden** er ein fjord 1,5 km brei og som trengjer nordvestover 13 km like nord for Nattriss Head langs søraustkysten av Sør-Georgia. Ho vart kartlagd av Den andre tyske antarktisekspedisjonen, 1911–12, under Wilhelm Filchner, og kalla opp etter professor Erich von Drygalski, leiaren for Den første tyske antarktisekspedisjonen, 1901–03.

I følgje L. Harrison Matthews kan Drygalskifjorden ha vore staden der Anthony de la Roché var to veker under opphaldet sitt på øya i april 1675.

Kjelder
-------

1. ↑  «Drygalskifjorden». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.
2. ↑  Matthews, L.H. (1931). *Sør-Georgia: The British Empire's Sub-Antarktis Outpost.* Bristol: John Wright; and London: Simpkin Marshall.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Drygalskifjorden» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Grunnkrins** er ei eining brukt for å gruppere bustadar og innbyggjarar i Noreg.

Grunnkrinsar er den minste geografiske eininga Statistisk sentralbyrå fører statistikk over, til bruk for kommunal og regional analyse, forvalting og planlegging. Kommunane i Noreg er såleis delte inn grunnkrinsar, og ein eller fleire grunnkrinsar utgjer eit delområde.

Grunnkrinsar skal vere stabile over ei rimeleg tidsperiode, og dei skal bestå av geografisk samanhengande område. Dei bør også vere mest mogleg einsarta når det gjeld natur og næringsgrunnlag, kommunikasjonstilhøve og bygningsmessig struktur. 

Ein eller fleire grunnkrinsar utgjer delområde, som altså er ei geografisk eining som ligg mellom kommune og grunnkrins. Dette slik at data som blir for detaljerte på grunnkrinsnivå kan løftast opp eit nivå. Det er lagt vekt på at delområda høyrer naturleg saman kommunikasjonsmessig, og gjerne er ei naturleg eining.

Kvar grunnkrins har ei åttesifra talkode, der dei fire første siffera er kommunenummeret, dei to neste siffera er nummeret for delområde, og dei to siste er nummeret for grunnkrinsen.

I 2008 var det registrert 13965 grunnkrinsar i Noreg, fordelt på om lag 1543 delområde.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statistisk sentralbyrå sin grunnkrinskatalog pr 1. januar 2008
Edelgassar er mellom anna kjenneteikna av ulike fargar gjevne ut ved gassutlading.
Eit metallstykke av grunnstoffet platina.
Eit **grunnstoff** er eit stoff som ikkje kan skiljast i fleire stoff ved konvensjonelle kjemiske metodar. Det består av atom med same atomnummer, det vil seia same talet proton i atomkjernen. Atoma kan vera av ulike isotopar, altså med ulikt tal nøytron og ulik atommasse, men dei kjemiske eigenskapane er i hovudsak avhengige av protontalet.

Dei fleste stoffa rundt oss er bygde opp av eit lite tal grunnstoff som finst i store mengder på jorda. Den store variasjonen i materiale kjem rundt oss kjem frå at grunnstoffa er bundne saman på svært ulike måtar, som molekyl.

Så langt (2023) er det oppdaga 118 grunnstoff, men berre 94 av dei finst i naturen. Dei siste stoffa er blitt til ved kjernefysiske reaksjonar framkalla av menneske. Desse er radioaktive stoff med svært kort halveringstid, og er forsvunne frå jorda sidan ho og dei blei til.

Så vidt ein veit er hydrogen, det enklaste grunnstoffet, òg det mest vanlege i universet, med helium på andreplass. På jorda er oksygen og silisium dei vanlegaste grunnstoffa, og ein finn dei særleg i ulike mineralsambindingar. 

Ein får stoff som er bygd opp av molekyl dersom grunnstoff som er ikkje-metall reagerer med kvarandre. Dersom eit stoff som er metall og eit anna som er ikkje-metall reagerer, vil dette gje eit stoff som er bygd opp av positive og negative ioner. Slike stoff blir kalla ionesambindingar eller salt.

Sjå og
------

* Periodesystemet
* Grunnstoffliste
* Isotoptabell

Fotnotar
--------

1. ↑  «IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118». *IUPAC*. 30. november 2016. Arkivert frå originalen 29. juli 2018. Henta 1. desember 2016.
2. ↑  St. Fleur, Nicholas (1. desember 2016). «Four New Names Officially Added to the Periodic Table of Elements». *The New York Times*. Arkivert frå originalen 1. januar 2022. Henta 1. desember 2016.
3. ↑  *Eureka! 9* av Merete Hannisdal, John Haugan og Morten Munkvik. ISBN 978-82-05-33429-8

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 35°41′21″N 36°20′18″E﻿

**Al-Ziyarah** (arabisk الزيارة, òg skrive **Zeyareh**) er ein by nord i Syria i Hama guvernement, 75 kilometer nordvest for Hama. Han ligg på Ghabsletta, ved austbreidda av Orontes. Av stader i nærleiken finn ein Qarqur 7 kilometer mot nord, Sirmaniyah i nordvest, Qastun i aust og Farikah, Khirbet al-Arus og al-Amqiyah Tahta i sør. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde al-Ziyarah eit folketal på 3 541 i 2004. Han er òg senter for eit *nahiyah* («underdistrikt»), ein del av Al-Suqaylabiyah-distriktet, som består av 25 stader med eit samla folketal på 38 872 i 2004.

Historie
--------

Al-Ziyarah er identifisert som den arameisk byen «Ziara» frå antikken, som var ein del av kongedømet Hamath.

Namnet *al-Ziyarah* er arabisk for «vitjingsplass». Al-Ziyarah har fått namnet frå ein heilagdom med to kuplar som ligg i byen. Domen er kvit og omgjeve av eiketre. Frå her har ein utsyn over sletta kring byen og Nusayriyahfjella.

Før 1960 var *nahiyah* al-Ziyarah ein del av Idlib guvernement, før det vart ein del av Hama guvernement. I 1970 bestod ein gjennomsnittleg hushaldning i al-Ziyarah av nesten ni personar. Eit prosjekt for kunstig vatning som dekte 17 400 hektar i al-Ziyarah-området vart sett i gang i 1990. Prosjektet stod ferdig med bygginga av Zeyzoundammen i 1995. Den 4. juni 2002 kollapsa dammen og skapte storflaum i området. I fem byar, mellom anna al-Ziyarah, vart hundrevis av bustadhus anten øydelagde eller fekk store skadar, noko som fekk dei syriske styresmaktene til å be om internasjonal hjelp. I alt mista ti personar livet, fem av dei, to kvinner, to born og ein tilsett ved dammen, budde i al-Ziyarah.

Den 5. november 2012, under den syriske borgarkrigen eksploderte ei bilbombe utanfor eit statleg utviklingsbyrå i in al-Ziyarah. Statleg media hevda at to personar omkom og 10 vart skadde, medan aktivistar på den andre sida hevda at 50 syriske soldatar og statlege militssoldatar omkom.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Ziyarah» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Weulersse, Jacques (1946). *Paysans de Syrie et du Proche-Orient*. Gallimard.
* Lipinsky, Edward (2000). *Arameans: Their Ancient History, Culture, Religion*. Peeters Publishers. ISBN 9042908599.
* al-Dbiyat, Mohamed (1995). *Homs et Hama en Syrie centrale: concurrence urbaine et développement régional*. Institut français de Damas.

1. 1 2  Lipinsky, 2000, s. 276.
2. ↑  Folketeljing 2004 Arkivert 2012-12-20 ved Archive.is. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Hama guvernement. (arabisk)
3. 1 2  Lyde, Samuel. *The Asian Mystery Illustrated in the History, Religion, and Present State of the Ansaireeh or Nusairis of Syria*. Longman, Green, Longman, and Roberts: (1860).
4. ↑  Weulersse, 1946, s. 326.
5. ↑  Al-Dbiyat, 1995, s. 17.
6. ↑  Al-Dbiyat, 1995, s. 76.
7. ↑  *MEED*. **34**: 1-12. Economic East Economic Digest, Limited, 1990.
8. ↑  Syria calls for urgent disaster aid after 10 killed in dam burst Arkivert 2016-08-16 ved Wayback Machine.. *Agence France-Presse*. 2002-06-05.
9. ↑  Several killed in Syria car bombings. *BBC News*. 2012-11-05.
**Carousel** er ei latvisk indiepop-gruppe som vart etablert i 2015. Carousel var fram til 2019 ein duo beståande av Sabīne Žuga og Mārcis Vasiļevskis. I 2019 vart Carousel utvida til ein kvartett, då Staņislavs Judins (kontrabass) og Mareks Logins (trommar) slutta seg til gruppa.

Carousel vart nasjonalt kjend i Latvia då ho ovann songtevlinga *Supernova* i februar 2019 med songen «That Night». Med sigeren representerte gruppa Latvia i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel.

Bakgrunn
--------

Carousel vart danna i Riga i Latvia i 2015, og bestod opphavleg av Sabīne Žuga (fødd 7. desember 1988) på vokal og Mārcis Vasiļevskis (fødd 16. februar 1987) på gitar. I 2019 slutta Staņislavs Judins og Mareks Logins seg til gruppa. Carousel omtalar seg sjølv som ei indiepop-gruppe som spelar sart stemme- og gitarbasert popmusikk «fulle av søte kjensler». Sidan etableringa har gruppa opptredd i Latvia og utanlands, og jobba per 2019 med eit debutalbum.

Hausten 2018 vart Carousel kjend for eit større publikum, då ho deltok i det latviske konsertshowet *Pasaka ziemā*. Vinteren 2019 stilla gruppa opp i songtevlinga *Supernova 2019* på LTV med songen «That Night». Carousel vann finalen 16. februar og fekk dimed representere Latvia i Eurovision Song Contest i Israel i mai 2019. Carousel enda på 15. plass i sin semifinale torsdag 16. mai og var dimed ikkje kvalifisert til finalen i Eurovision Song Contest laurdag 18. mai.

Kjelder
-------

1. ↑  Muldoon, Padraig (27. april 2019). «Carousel: 10 facts about Latvia’s Eurovision 2019 group». *wiwibloggs*. Henta 28. april 2019.
2. 1 2  «Carousel is Latvia's hope for Eurovision 2019!». EBU. 16. februar 2019. Henta 17. februar 2019.
3. ↑  «Sabīne Žuga - New Songs, Playlists & Latest News - BBC Music» (på engelsk). Arkivert frå originalen 17. februar 2019. Henta 17. februar 2019.
4. ↑  «Mārcis Vasiļevskis - New Songs, Playlists & Latest News - BBC Music» (på engelsk). Arkivert frå originalen 17. februar 2019. Henta 17. februar 2019.
5. 1 2  «Carousel» (på norsk bokmål). Henta 17. februar 2019.
6. ↑  «Second Semi-Final: Last 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». EBU. 16. mai 2019. Henta 17. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Carousel (band)» frå Wikipedia på bokmål, den 29. desember 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Ludvig** (1. november 1661–14. april 1711), med tittelen *le Grand Dauphin*, var son av Ludvig XIV av Frankrike og tronfølgjaren hans. 

Ludvig vart gift med Maria Anna Victoria av Bayern 7. mars 1680. Dei fekk tre søner:

1. Ludvig av Frankrike, hertug av Burgund (*le Petit Dauphin*),
2. Philippe de France (den framtidige Filip V av Spania)
3. Karlav Frankrike, hertug av Berry.

Då Victoria døydde i 1690, gifta han seg med Marie Émilie de Joly de Choin. Det var eit morganatisk ekteskap. Dei hadde ingen born.

Ludvig fekk koppar og døydde før faren sin, og sonen hans Ludvig vart då tronfølgjar. Han døydde òg kort tid etter, og arva gjekk då til sonen hans igjen, som vart Ludvig XV av Frankrike.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ludvig, le Grand Dauphin» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mai 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ludvig, dauphin av Frankrike (1661–1711)**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN

 |
Hubble-bilete av ørnetåka.
**Ørnetåka** (katalogisert som **M16**, **NGC 6611** (sjølve stjernehopen) og **IC 4703** (sjølve tåka)) er ein lys stjernehop av nyleg danna stjerner med ei tilhøyrande emisjonståka som ligg rundt 7000 lysår unna i stjernebiletet slangen. 

I 1995 fotograferte romteleskopet Hubble tåka for første gong. Biletet viste tre pillarar samansette av kald interstellar hydrogengass og støv. I pillarane føregår det aktiv stjernedanning. 

I 2007 blei det offentleggjord at dei tre pillarane ifrå 1995-biletet kanskje er blitt øydelagde av sjokkbølgja frå ein supernovaeksplosjon. Det er blitt estimert at den eventuelle øydelegginga skjedde for 6000 år sidan, men lyset frå ho vil nå jorda først om 1000 år, då tåka ligg 7000 lysår unna.

Kjelder
-------

1. ↑  «Pillars of Creation» - Hubbleteleskopet si offisielle heimesida. Vitja 18. juli 2008.
2. ↑  «Famous Space Pillars Feel the Heat of Star's Explosion» Arkivert 2008-07-24 ved Wayback Machine. - offisiell pressemelding frå JPL. Vitja 18. juli 2008.
Lyst- og jaktslottet Favorite i Ludwigsburg
Lystslottet Benrath i Düsseldorf
Oscarshall på Bygdøy
**Lystslott** (fransk *maison de plaisance*) er ei nemning på eit lite slott som blir nytta til privat nøye og rekreasjon, utanfor seremoniellet og statspliktene ved hoffet.

Utvikling
---------

Ved byrjinga av renessansen hadde europeiske aristokratar ønske om meir representative slott, og dei gamle borgene deira blei gradvis forlatne eller bygde om frå festningar til residensar som var betre å bu i. I løpet av åra voks mange adelssete til store slott, og samtidig endra hoffseremoniellet seg. Fyrstane var i aukande grad midtpunkt for eit overdådig og luksuriøst hoff, som nådde eit høgdepunkt under absolutismen. Aristokratiet var omgitt av hoffmenn, utsendingar, supplikantar, kunstnarar og tenarar, og ofte fløymde residensane formeleg over av menneske.

Ønsket om meir intime opphaldsstader førte til at det blei bygd lystslott, som ofte berre ein mindre krins av personar hadde tilgang til. Her kunne eigaren trekka seg tilbake med familien sin eller elskarinna si, og kunne nyta fritid og fornøying. Lystslottet var framfor alt ein stad for festar, dans og musikk, ofte òg litteratur og biletkunst. Dei danna med det ein motsats til den eigentlege residensen, som ofte låg i nærleiken, og der statlege saker gjekk føre seg og der streng etikette rådde.

Høgdepunktet for denne forma for slottsbyggjarkunst var barokken og rokokkotida. Lystslotta låg ofte gøymde i ein avskjerma del av prektige slottsparkar, og var kjenneteikna gjennom ei særskild rik og verdifull innreiing, samtidig som romma og salongane var meir intime og komfortable. På mange av bygningane arbeidde viktige kunstnarar frå den respektive regionen. Berømte døme på lystslott er Grand Trianon og Petit Trianon i parken ved Versailles, det nærliggande Château de Marly, og Amalienburg i parken ved Schloss Nymphenburg i München.

Bruken av omgrepet «lystslott» – og også «jaktslott» – til forskjell frå sjølve «slottet» var flytande og kunne ofte ha liknande tydingar. Ofte blei òg føremålet med lystslottet endra, og gjennom åra kunne dei bli utbygga og forstørra, og nokre gonger ta over offentlege, representative oppgåver. Eit døme på dette er Schloss Sanssouci, som opphavleg blei bygd som lystslott nær Stadtschloss i Potsdam, men som seinare blei hovudresidens for Fredrik den store.

Oscarshall på Bygdøy i Oslo er eit lystslott som tilhøyrer den norske staten, og som står til disposisjon for H.M. Kongen.

Kjelder
-------

1. ↑  Svenska Akademiens ordbok: Lystslott

* *Denne artikkelen bygger på «Lystslott» frå Wikipedia på bokmål, den 31. januar 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lystslott**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
Daude kjempepoppeltre i ørkenen i Kina.
Oversyn over kva område i verda som er truga av ørkenspreiing, utarbeidd av USDA i 1998.
**Forørkning** eller **ørkenspreiing** er ei forringing av jorda i tørre eller halvtørre strøk som fører til danning eller utviding av ørken. Prosessen kan skuldast ulike typar menneskeleg aktivitet, overbeiting eller klimaendringar, og fører til at planteliv forsvinn og jorda held mindre fukt.

Årsaker
-------

Vanlege grunnar til ørkenspreiing, som høvesvis kan verka saman eller vera følgjer av kvarandre, er overfolking av menneske, husdyr eller andre dyr, fjerning av plantar (til dømes avskoging), overtapping av grunnvatn, overdyrking av jorda, erosjon og auka saltinnhald i jorda. Samstundes kan varmare og tørrare klima, menneskeskapt eller naturleg, og vind som gjev sandflukt gjennom sandstormar og vandrande sanddyner, verka inn.

Følgjer
-------

Ved forørkning vil livsgrunnlaget til ei rekkje organismar forsvinna, og ein får mindre biologisk mangfald. Menneske kan oppleva fattigdom og svolt, og blir ofte miljøflyktningar.

Sandgjerde mot sandflukt nord i Sahara, i Tunisia.
Jojobatre planta i randen av den indiske Tharørkenen kan motverka ørkenspreiing.

Tiltak
------

Ein har prøvd å kjempa mot ørkenspreiing på fleire måtar. Ofte prøver ein å stoppa symptom på ørkenspreiing, til dømes ved å stoppa sandflukt med gjerde, utan å gjera noko med underliggande årsaker, som skadeleg jordbruk, uforsvarleg hogst og dyrehald.

Ein kan prøva a binda jord, fukt og frø gjennom å spreia eit stoff som petroleum over utsette område, eller gjennom nyplanting av tre eller andre plantar. Ein kan også prøva å gjera jorda meir næringsrik gjennom å tilføra biokol. Nyttevekstar som belgfrukter kan binda nitrogen frå lufta og gjera jorda meir fruktbar. Vekstar som i tillegg til å verna jorda også kan nyttast av menneske, som gummi arabikum laga av sevja i akasietre, kan gje alternativ til øydeleggjande levesett. Bruk av solomnar i staden for bål ein må hogga ved til, kan også vera ein måte å minska menneskeskapt forørkning på. Slike tiltak er som regel dyre, og ørkenspreiing er særleg knytt til fattige område der ein ikkje kan utføra mange av dei.

Merksemd
--------

I 1996 tok SN sin konvensjon for kjemping mot ørkenspreiing til å verka. Organisasjonen erklærte 2006 som internasjonalt år for ørkenområde og forørkning for å setja fokus på konvensjonen.

Sjå og
------

* Dust Bowl
* Forørkning i Afrika
* Green Belt Movement

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Desertification» frå Wikipedia på engelsk, den 24. november 2009.*

* 

* «ørkenspredning» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Håp for tørre områder»[*daud lenkje*] ved Utviklingsfondet
* Global Deserts Outlook Arkivert 2008-03-17 ved Portuguese Web Archive ved UNEP

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
Mangletre med akantusrankar skore av pensjonert lærar og gardbrukar Bjarne Spjelkavik, Andås i Vefsn, 1992
Eit **mangletre** eller **manglebrett** (frå latin, via tysk *mangel(e)n*) er ei glatt, flat trefjøl med handtak. Oftast var det eit handtak, men stundom to. Ho vart saman med ein ein rundt trestokk, ein manglestokk eller ein kavle, nytta til å glatte lintøy. Manglestokkane var gjerne 5 - 6 cm i diameter.

Før manglinga måtte kledet dynkast. Då tok ein gjerne ein bjørkekvist og skvette vatn utover tyet. Ein har og døme på at vatnet vart teke inn i munnen og spruta utover stoffet. Når ein mangla vart linkledet rulla kring kavlen. Denne la ein på ei glatt bordplate. Ein heldt mangletreet med båe hendene og pressa hardt ned mot stokken som vart rulla fram og tilbake. Kledet vart glatt, men det var tungt arbeid. 

Mangletreet kom i bruk i Noreg kring år 1600. Etter kvart som klesrulle og strykejarn vart vanleg, gjekk mangletreet ut av bruk.

I Gudbrandsdalen var det tradisjon at ein gut som skulle fri til ei jente hadde med seg eit mangletre som gåve.
Slike mangletre var gjerne rikt dekorerte, og handtaket var ofte forma som ein hest. I dag vert gjerne overlevande eksemplar omsette som antikvitetar.

Fotnotar
--------

1. ↑  Ewa Kewenter

Kjelder
-------

* Ewa Kewenter: LIN & LINNE Seder och bruk. Stockholm 1999
**Fotballklubben Ørn-Horten** er eit idrettslag i Horten. Klubben vart stifta 4. mai 1904 som **Ørn Fotballklubb**. Klubben vart norsk meister i fotball fire gongar i tida 1920-30. Ørn spelar heimekampane på Lystlunden, eit stadion som ligg i eit parkområde sentralt i Horten.

I 2020 spela Ørn-Horten i 3. divisjon avdeling 2.

### Soge

Ørn var ein av dei fremste fotballklubbane i Noreg frå den nasjonale fotballens barndom i åra før 1910, og i tida fram mot 1935. Både i 1908, 1913 og 1915 nådde laget semifinalane i fotball-NM, før det i 1916 spelte NM-finale mot Frigg og tapte 0-2. Fire år seinare møttest dei same to klubbane til ein kamp om Kongepokalen, eit oppgjer som enda med 1-0-siger for Ørn. Etter tapte semifinalar i 1922 og 1925, nådde Ørn cupfinalen heile fem år på rad; 1926-1930. I 1926 vart det tap 0-3 mot Odd, året etter siger 4-0 over Drafn. Ørn vart så norsk meister i 1928 med 2-1 over [[Lyn]9 og i 1930 med 4-2 over Drammens Ballklubb. Sesongen i mellom, 1929, vart Sarpsborg FK for sterke med 2 mpl, mot 1. I 1932 deltok Ørn i sin åttande NM-finale og fekk grisebank av Fredrikstad FK, det stod 1-6 då fløyta lydde. Ørn spelte kvartfinale i NM-cupen for siste gong i 1950.

Ørn spelte i Hovudserien frå starten i 1948 til 1952. Klubben deltok i den såkalla maratonserien 1961/62, der den vart nummer 14 av 16 lag. Dermed vart spel i 2. divisjon frå 1963. Sidan har klubben veksla på å spele på andre og tredje nivå i norsk seriefotball. I 2015 har Ørn-Horten spelte på nivå tre.

### Klubbprofilar

Michael Paulsen, Harald Strøm, Gudmund Fredriksen, Reidar Høilund, Emil Hansen, Egil Jacobsen, Ingar Pedersen, Gunnar Dahl, Oscar Thorstensen, Per Bjørnø, Per Bredesen og Bjørn Odmar Andersen.

Kjelder
-------


* *Fotballboken*. 1967
* *Denne artikkelen bygger på «Ørn-Horten» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2015.*


| * v
* d
* e
3. divisjon fotball for menn, avdeling 2, 2020 |
| --- |
|  | 
* FK Eik Tønsberg 871
* Flint
* Follo
* Fredrikstad 2
* Halsen
* Hønefoss
* Kråkerøy
* Mjøndalen 2
* Oppsal
* Pors
* Sarpsborg 08 2
* Strømsgodset 2
* Ørn Horten
* Åssiden

 |  Noreg |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
|  |
| --- |
| **Ørnefiskar** |
| Aplodinotus grunniens, ein amerikansk ferskvassart*Aplodinotus grunniens*, ein amerikansk ferskvassart |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Infraklasse:** | Ekte beinfiskar Teleostei |
| **Orden:** | Piggfinnefiskar Perciformes |
| **Underorden:** | Percoidei |
| **Familie:** | **Ørnefiskar** SciaenidaeCuvier, 1829 |

**Ørnefiskar** er ein stor fiskefamilie som lever over heile verda. Dei fleste artane lever i tropiske og subtropiske hav, men nokre arter finst i ferskvatn. På mange språk vert dei kalla trommefiskar på grunn av at dei kan lage ein høg, brummande lyd med symjeblæra. Eit anna kjenneteikn på familien er dei uvanleg store øyresteinane, som gjer at ørnefiskane kan høyre artsfrendar på lang avstand.

Øyresteinar frå *Argyrosomus regius*
I Noreg og Nord-Europa lever berre arten ørnefisk (*Argyrosomus regius*). Dette er ein stor fisk (opptil 2 m og 65 kg), som lever pelagisk ved kysten og i brakkvatn. I våre farvatn er han berre ein sjeldan gjest. Normalt lever han i Atlanterhavet frå Kanalen til Kongo, i Middelhavet og det sørvestlege Svartehavet. Han har òg spreidd seg til Suezbukta gjennom Suezkanalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ørnefiskar» frå Wikipedia på bokmål, den 10. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* FishBase: Sciaenidae
* The Neotropical Sciaenidae Arkivert 2010-07-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
Amerikansk poster frå den andre verdskrigen som åtvarar mot femtekolonnister.
**Femtekolonnist** er ein infiltratør, spion, sabotør, sympatisør som driv med politisk eller militær aktivitet til fordel for eit land, kultur eller annan maktorganisasjon, og som har som føremål å undergrava eller styrte den sitjande makta.

Uttrykket er først dokumentert under den spanske borgarkrigen (1936–1939), då det vart brukt av nasjonalistgeneralen Emilio Mola. Han sende styrkar i fire kolonnar mot Madrid, og under ein radiotale sa han at det òg var ein femte kolonne (spansk: *Quinta columna*) som var inne i byen allereie som politisk samarbeidde med Franco for å undergrava regjeringa.

Omgrepet vart òg brukt saman med skildringa av å vera sionistar av det kommunistiske styret i Polen i 1960-åra, då i samanheng med utdrivinga av dei fleste attverande jødar som enno var i Polen etter den andre verdskrigen. Det har òg vorte brukt av Lev Trotskij som namn på den sovjetiske 5. arméen, men då utan noka spesiell tyding.

Femtekolonnist er òg eit flittig brukt ord i nyare tid, men då òg som eit uttrykk for meir ufine former for «lobbyverksemd» innan føretak og politikk.

Referansar
----------

1. ↑  «femtekolonnist». Nynorskordboka. Henta 15. juni 2019.
2. ↑  "fifth column (n.)" i *Online Etymology Dictionary*
3. ↑  Holland, James : *The Battle of Britain: Five Months That Changed History; May–October 1940*. New York: St. Martin's Griffin. S. 126–127. ISBN 9780312675004
4. ↑  For døme på ein slik bruk av ordet, sjå «femtekolonnist». Det Norske Akademis ordbok. Henta 15. juni 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Femtekolonnist» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2017.*

Litteratur
----------

* Bilek, Bohumil (1945): *Fifth Column at Work*, London: Trinity. Skildring av den tyske minoriteten i Tsjekkoslovakia.
* Loeffel, Robert (2015): The Fifth Column in World War II: Suspected Subversives in the Pacific War and Australia, Palgrave.
**Ludaš** eller **Ludošsjøen** (serbisk *Ludaško/Ludoško jezero*, ungarsk *Ludas*) er ein grunn innsjø i provinsen Vojvodina nord i Serbia, nær Subotica. Han er ein del av eit naturreservat og sidan 1977 vore ein Ramsarstad. Namnet kjem frå det ungarske *ludas*, som tyder 'gås'.

Geografi
--------

Innsjøen ligg 12 km søraust for Subotica, 10 km frå motorvegen E75, nær landsbyane Šupljak og Hajdukovo. Han er om lag 4,5 km lang, og strekkjer seg frå nord til sør. Han ligg i eit sandete terreng mellom elvane Donau og Tisza ved grensa til løssplatået Bačka. Den nordlege delen er breiare og myrlendt, medan den sørlege delen er omgjeve av 3-4 meter høge breidder av løss. Botnen av innsjøen består av kvit leire dekt av gjørme. Vatnet er grunt og middeldjupna er berre 1 meter og den største djupna 2,25 meter. Han frys til tre månader av året og om sommaren kan vasstemperaturen nå så høgt som 30 °C. 

Innsjøen har eolisk opphav og botn vart danna for om lag ein million år sidan, då vind skapte sanddyner langs leirplatået. Før området vart vassregulert, var innsjøen ei myr som fekk vatn frå fleire små, naturlege kjelder. Vatnet renn ut frå innsjøen i elva Kereš, som er ei sideelv til Tisza. I dag får innsjøen òg vatn frå kanalane Palić-Ludaš og Bega.

Biologisk mangfald
------------------

Innsjøen og omgjevnadane inneheld mangfaldige habitat (akvatisk, myrlendt, enger og stepper) med mange plante- og dyreartar. Det finst mykje av ein spesiell orkidé (*Anacamptis laxiflora*) på engene rundt innsjøen. Fleire andre sjeldne planter finst her òg som astragel (Astragalus exscapus), kubjøller (Pulsatilla pratensis), salvie (Salvia austriaca) og gravmyrt (Vinca herbacea). 

Det er registrert 214 forskjellige fugleartar her, 140 av dei er verna. Dei fleste artane er trekkfuglar. Det rike fuglelivet er ei av hovudårsakene til at området er verna. Skjeggmeis er den sjeldnaste av fuglane her, medan kvithovudand, kvitaugeand og tamarisksongar er nokre av fuglane som står på raudelista.

Av dyreliv på land finn ein om lag 20 artar, mellom anna oter som er nær utrydda i området.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ludaš Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ «25th Ramsar anniversary for Ludas in Serbia». Ramsarkonvensjonen. 1. mars 2002. Henta 18. mars 2009.
	+ «Ludas Lake». Visit Vojvodina. Arkivert frå originalen 28. september 2007. Henta 18. mars 2009.
	+ «Ludasko jezero (Ludas lake)». Institute for Nature Protection of Serbia. 1. mars 2000. Arkivert frå originalen 17. mai 2008. Henta 18. mars 2009.
	+ «Special Nature Reserve «Ludas»». Etnolife Association. Arkivert frå originalen 13. juli 2007. Henta 18. mars 2009.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Messianske jødar** er personar av jødisk etnisitet som reknar seg som jødar, sjølv om dei trur at Yeshua (Jesus) er den Messias som profetane talde om. I motsetnad til dei kristne, nyttar dei ikkje namnet Jesus, men det opphavlege hebraiske namnet Yeshua. Nokre messianske jødar held seg til den jødiske lova, andre gjer det ikkje.

Den moderne messianske jødedommen oppstod i USA i 1960-åra, og har sidan spreidd seg til Israel. Ein reknar med at det er mellom 6000 og 15000 messianske jødar i Israel og om lag ein kvart million i USA. 

I den kristne oldkyrkja var det mange jødisk-kristne forsamlingar, men etter kvart kravde kyrkja at medlemene i kyrkjelyden skulle bryte med jødedommen. For dei fleste jødar er det å la seg døype til kristen tru eit brot med jødedommen, og andre retningar innanfor jødisk religion, frå ortodoks til progressiv jødedom, er samde om at den religionen desse gruppene praktiserer, ikkje er foreinleg med jødisk religion.

Referansar
----------

1. ↑  *The light from zion*, arkivert frå originalen 24. juni 2007, henta 26. januar 2009
2. ↑  *Agenda 3:16* 1/2009
3. ↑  Agenda 3:16 1/2009
4. ↑  «Messiansk jødedom» på safon.org[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Makrellstørje i eit akvarium.
**Størje** kan visa til fleire store fiskeartar med namn etter ein mindre art dei minner om, eller stør. Dei ulike størjene er ikkje særleg nært i slekt.

Av fisk med namn som ender på -størje finn ein makrellstørje (eller tunfisk, *Thunnus thynnus*), som ofte berre blir kalla størje, laksestørje (*Lampris guttatus*) og sildestørje (brukt om både håbrann (*Lamna nasus*) og sildekonge (*Regalecus glesne*). 

Orda «størje» og «stør» kjem frå norrønt *styrja* (gammalengelsk *styria*, gammalhøgtysk *sturio*, mellomalerlatin lånt frå germansk *sturio*) og har usikkert opphav.

Kjelder
-------

1. ↑  «størje» i Nynorskordboka.
2. ↑  «Størjefiske med harpungevær», *Nordmøre Museum* (på norsk), arkivert frå originalen 27. oktober 2018, henta 27. oktober 2018
3. ↑  «STØR — ODS», *ordnet.dk* (på dansk), henta 27. oktober 2018
4. ↑  «störja | SAOB», *www.saob.se* (på svensk), henta 27. oktober 2018

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Ole Theodor Harboe Helliesen** (22. januar 1818–24. august 1900) var ein tollar og stortingsmann fødd i Bodø. Henrik Helliesen var far hans, Henrik Laurentius Helliesen bror hans.

Helliesen tok norsk juridisk eksamen i 1842. Seinare arbeidde han på tollkontor i Fredrikshald, Trondheim og frå 1849 i Tromsø. Han var frå 1861 overtollbetjent i Farsund, 1865 i Kristiania, og 1873 i Drøbak.

I Farsund var han medlem av bystyret, medan han i Drøbak var ordførar i seks år. Sparebankdirektør var han begge stadene. I 1874 var han medlem av ein kongeleg kommisjonen om skipsmåling.

Helliesen representerte Moss og Drøbak på Stortinget 1880-82 og på omframstortinget 1882. Han var då medlem av tollkomiteen. Mellom 1883 og 1891 var han heile tida varamann frå same valkrinsen. Han møtte i staden for Johan Thorne heile 1890-sesjonen og frå 18. mars 1891, medlem av justiskomiteen.

Sommaren 1900 døydde Helliesen under ei reise i Danmark.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
«"Kongen" og "Hs. Majestæt" mødes». Frå venstre: Christen Collin, Bjørnstjerne Bjørnson, Gunnar Heiberg, Olaf Thommessen og Christian Krohg. Karikatur teikna av Andreas Bloch for *Korsaren* i 1896.
***Korsaren*** var eit norsk skjemteblad som kom ut i Kristiania mellom 1879 og 1926, fram til 1895 under namnet *Krydseren*.

Bladet *Krydseren* vart starta av Harald Hjalmar Schmidt i 1879. Fram til 1883 utkom bladet anonymt, frå då av stod Schmidt som redaktør. Han styrte bladet til 1892. I 1894 endra bladet namn til *Korsaren*. Egil Hartmann var redaktør 1894-1903.

I 1907 fekk *Korsaren* ein skarpare politisk profil med den norske forfattaren Hans Jæger, og den danske anarkisten Jean Jacques Ipsen som redaktørar. *Korsaren* skulle arbeide mot sosialdemokratisk alliansepolitikk og statsparlamentarisme. Dette organet kom i ti nummer, og vart etterfølgd av *Revolten* som kom i åtte nummer. Andreas Bloch og Gustav Lærum var mellom dei fremste teiknarane i *Korsaren*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Ole Thomesen** (22. november 1817–8. oktober 1905) var ein norsk sakførar og stortingsmann frå Kragerø. Han melde seg inn i Venstre si partiforeining då denne vart danna i 1883.

Far til Thomesen var kjøpmann, og han tenkte sjølv å verte handelsmann. Han vart student i 1837 og cand. jur. i 1843. Sidan var han sakførar i Vågå og fullmektig hos ein prokurator på Lillehammer. Han kjøpte ein gard på Fåberg som han på ti år dreiv mykje opp i salsverdi. På slutten av 1850-talet danna han eit dampskipsselskap som tok opp konkurransen på Mjøsa med «Det oplandske dampskibsselskab». Frå 1868 var han assessor (dommar) ved byretten i Christiania. Thomesen var sorenskrivar i Nedre Telemarken frå 1874 til -92. Han var då busett på Gvarv.

Thomesen representerte Bratsbergs amt på Stortinget frå 1877 til 1891. Han var medlem av næringskomite nr 2 i 1877-78, formann i same 1883-88 og atter medlem 1889-91. Elles var han medlem av valkomiteen 1879-88, av fullmaktskomiteen 1880-88, formann i protokollkomiteen 1880-82. Thomesen var medlem av Lagtinget i dei to bolkane 1883-85 og 1886-88, under riksretten mot Selmer-ministeriet i 1883-84 vart han skoten ut. På eit folkemøte i Telemark i 1888 kom han med ytringar om statsministeren, Johan Sverdrup, som kongen fann æreskjellande. Protokollkomiteen handsama saka i 1889, og kritiserte Thomesen, men utan det kom til åtgjerder. 

Thomesen busette seg etter 1892 i Sandvika i Bærum, der han døydde i 1905.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole Thomesen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Druridge Bay** er ei 11 km lang bukt i Northumberland i England, som strekkjer seg frå Amble i nord til Cresswell i sør. 
Northumberland Coast Country Park ligg ved bukta og delar av området er eigd av National Trust. Områda innanfor bukta er erklært naturreservat.

Druridge Bay
Under den andre verdskrigen vart det bygd forsvarsverk rundt Druridge Bay som ein del av førebuingane mot ein inavsjon av Storbritannia. Dette omfatta murar og panservernsblokker, bunkersar og minefelt.

I 1980-åra var det planar om å byggje eit atomkraftverk i området, men sterke protestar førte til at dette vart skrinlagt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Druridge Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Foot, William (2006). *Beaches, fields, streets og hills ... the anti-invasion landscapes of England, 1940*. Council for British Archaeology. ISBN 1-902771-53-2.

1. ↑  Foot, 2006, s. 199.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Druridge Bay**

* Northumberland County Council om Druridge Bay Arkivert 2008-01-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ole Tobias Olsen** (fødd 18. august 1830 i Dunderlandsdalen, død 6. juli 1924 i Kristiania) var ein norsk skulemann, fotograf, salmediktar, organist, prest, ordførar og ingeniør. I ettertid er han mest kjend som «Nordlandsbanens far».

Etter utdanningstida arbeidde han som lærar ved Tromsø Seminarium (1851), deretter i Hadsel og Christiania (1855). I hovudstaden vart han ein ivrig talsmann for Nord-Noreg, og var med på å stifta Nordlændingernes Forening i 1862, saman med mellom anna Elias Blix.
Ingeniøren i han stod bak eit patent for blåkopiering.
Som planleggjar innan jernbaneutbygging utvikla han ideen om Nordlandsbanen opp til Røsvik, i tillegg til tanken om ei mogleg jernbaneline Mo i Rana-Haparanda-St. Petersburg-Peking (1881-82). 

Han fekk stipend til å samla inn eventyr, segn og folketonar frå Rana (1870), spesielt Dunderlandsdalen. Desse vart utgjevne i boka *Folketonar frå Nordland* (1982), i tillegg til at dei var med på ei plateutgjeve av Helgeland Kammerkor, *Folketoner fra Helgeland* (2005).
«Ole Tobias Olsen si muting» er resultatet av verksemd med skjerping i Dunderlandsdalen (1872-99).
Han var sokneprest i Hattfjelldal (1883-1904) og i Christiania (1905-1924), kjend som grundtvigianar. 

Ole Tobias Olsen var ein av de første som skaffa seg fotografiapparat i Noreg, og har etterlate seg ei stor samling fotografi, mellom anna utstilt ved Oslo Bymuseum. 
Olsen fekk tildelt St. Olavs Orden, riddar av 1. klasse. I 1912 vart han tildelt Petter Dass-medaljen.
Av Rana Blad vart han kåra til «Århundrets ranværing» (2000).
Ei byste av han er sett opp på garden Bjøllånes i Dunderlandsdalen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nasjonalbiblioteket har delar av fotosamlinga etter Ole Tobias Olsen
* Ole Tobias Olsen i Fotografregisteret.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Nasjonalbiblioteket fotograf
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN

 |