recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Uttrykket **supermakt** blei bruka om dei to statane som stod att som mykje mektigare enn dei andre stormaktene etter den andre verdskrigen i 1945, Sovjetunionen og USA. Før storkrigen var styrketilhøvet mellom stormaktene meir jamt, med både desse to og Storbritannia, Frankrike, Italia, Tyskland og Japan som stormakter. Kina var ei stormakt berre i namnet, fordi landet var splitta, underutvikla og veikt. 

Tyskland, Japan og Italia var på den tapande sida i andre verdskrigen, og særleg dei to førstnemnde hadde lidd store materielle og menneskelege tap. Storbritannia, Frankrike og Kina var på vinnarsida ilag med Sovjetunionen og USA, men dei to førstnemnde var klart svekte i høve til posisjonen deira før krigen, og i Kina rasa borgarkrigen. 

Sovjetunionen stod trass i enorme menneskelege og materielle tap fram som ei svært sterk militærmakt etter krigen, og hadde utvida «interesseområdet» sitt monaleg med militær og etter kvart politisk kontroll over stordelen av Aust-Europa. 

USA hadde ikkje lidd store tap (færre falne enn i deira eigen borgarkrig mesta hundre år før), hadde ingen krigsskader på det amerikanske fastlandet, og hadde utvida den økonomiske makta si svært mykje under krigen. Det var i røynda berre *ei* økonomisk supermakt i 1945 og åra som følgde, og det var USA. Dessutan hadde berre dei i førstninga atombomber, som dei hadde prøvd ut to gonger over Japan før dette landet formelt kapitulerte. (Hiroshima, Nagasaki).

Perioden som følgde var kjenneteikna av ein permanent maktkamp mellom desse to supermaktene, kalla «den kalde krigen». 

Etter Sovjetunionen blei oppløyst i 1991, står USA att som den einaste militære supermakta. Men økonomisk er ikkje bildet så enkelt. Japan og Tyskland bygde seg etter kvart opp att som økonomiske stormakter, EU under eitt kan iallfall reknast som ei økonomisk stormakt, Kina har den raskast veksande økonomien av dei store landa. USA har enorme konstante underskot på både handelsbalanse og statsbudsjett, og kan halde fram på denne måten berre fordi dollaren fungerer som internasjonal reservevaluta. På grunn av den internasjonale etterspurnaden etter dollar kan USA berre prente fleire setlar utan å få ein gallopperande inflasjon og eit økonomisk samanbrot. USA er også med sitt store energiforbruk ekstremt avhengig av utanlandsk olje, og synest vere viljug til å bruke militær makt for å sikre seg denne (Irak). 

Det har alt vore fleire tilløp til «handelskrig» mellom USA på den eine sida og EU/Japan på den andre. Dette på grunn av amerikansk proteksjonisme, som i denne samanhengen kan vere eit teikn på økonomisk svakheit. Med eit sterkare Kina og eit auka strategisk samarbeid mellom Russland og Kina også in mente, tyder mykje på at vi går i retning av ei «multipolar» verd igjen, og at USA sin einerådande maktposisjon er tilsynelatande og forbigåande.
**Per Gudvangen** (1715–1765) var ein norsk spelemann frå Gudvangen i Sogn. Han lever att i gangaren Gudvangen, som er nytta mange stader (sjølv om det ikkje er visst at han var opphav til denne slåtten).

Om Per Gudvangen er det fortald at han kappspela med fanden. Det var nære på han tapte, men så rissa han eit krossmerke inn i fela til Gamle-Eirik, og då laut fanden gje tapt.

Seinare er det fortald korleis Per skulle gå over isen mellom Sogn og Hallingdal, og då hemna fanden seg ved å gjera isen morken, slik at Per gjekk gjennom isen og bleiv. Fela vart funnen seinare, og det var framleis læte i ho. 

På grunnlag av desse sogene kan ein gisse seg til at Per Gudvangen var ein dugande spelemann, og at han for mellom Sogn og Hallingdal. Slike ferder kan forklåre noko sams spel mellom desse områda. Han levde om lag samstundes med sønene til Blank-Ola i Hallingdal. Gudvangen kan på same vis ha påverka spelet i Valdres gjennom den første namngjevne spelemannen der, Knut P. Ringestad.

Det er fleire slåttar som ber namnet «Gudvangen» etter Per. 

Det var og ein Per Gudvangen som levde på Voss noko seinare. Han er og kjend som Lisbet-Per.
*Proklamasjon av Wilhelm I til tysk keisar i Versailles den 18. januar 1871* av Anton von Werner  
Ytterst til venstre på avsatsen (i svart) kronprinsen Frederik Willem (seinare Fredrik III), deretter far hans Wilhelm I og storhertug Fredrik I van Baden, som den første gav ein skål for *keizer Wilhelm*. I midten (med den kvite uniforma) Otto von Bismarck, til høgre for han Helmuth von Moltke.
**Samlinga av Tyskland**, eller **Reichsgründung** (grunnlegginga av riket) skjedde 18. januar 1871. Under riksgrunnlegginga vart det vedteke at fleire små statar skulle gå saman i det Tyske keisarriket, og at Preussen skulle ha ei leiande rolle i riket.

Det tyske riket vart danna av m.a. desse statane:

* Kongedømmet Preussen, Bayern, Sachsen og Württemberg
* Storhertugdømma Baden, Hessen, Mecklenburg-Schwerin, Mecklenburg-Strelitz, ldenburg og Sachsen-Weimar-Eisenach
* Hertugdømma Anhalt, Brunswijk, Sachsen-Altenburg, Sachen-Coburg-Gotha og Sachsen-Meiningen
* Fyrstedømma Lippe, Reuss eldre line, Reuss yngre line, Schaumburg-Lippe, Schwarzburg-Rudolstadt, Schwarzburg-Sondershausen og Waldeck
* Fristatane Bremen, Hamburg og Lübeck

Etter den fransk-tyske krigen, som vart vunne av Tyskland, vart Elsass-Lotharingen med i riket.
| **Stokkøya** |
| --- |
| Stokkøybrua, sett nordfråStokkøybrua, sett nordfrå |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Flesafjorden |
| **Koordinatar** | 64°04′34″N 09°59′13″E﻿Koordinatar: 64°04′34″N 09°59′13″E﻿

 |
| **Areal** | 17 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Kamman (224 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Trøndelag

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 300 |
| **Folketettleik** | 18 /km² |

**Stokkøya** er ei øy i Åfjord kommune i Trøndelag. Øya har om lag 300 innbyggjarar og eit areal på 17 km². Det høgaste punktet er Kamman, 225 moh.

Stokkøya fekk fastlandssamband den 15. desember 2000 via den 525 meter lange Stokkøybrua til 120 millionar kroner.

Hausten 2001 vart skulen og barnehagen lagt ned og borna overført til skulen i Stoksund.

På vestsida av Stokkøya ligg Hosnavika og Hosnasand med ei lang sandstrand og tindvedkratt oppfor flomålet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Eponym** er ord som har sine opphav i særnamn, t.d. namnet til ein (ekte eller fiktiv) person eller eit varemerke, men som har glidd inn i språket slik at ein til vanleg ikkje tenkjer på opphavet til orda når ein brukar dei.

På norsk refererer omgrepet *eponym* først og fremst til namnet på *objektet* eller *aktiviteten* som vert omtala, ikkje til *personen* som namnet stammar frå.

Bruken av eponym er mest tydeleg i vitskapen (t.d. newton, etter Sir Isaac Newton), og særleg i medisin (t.d. akilles-sene, etter Akilles) og astronomi (t.d. krateret Bjerknes på Mars, etter meteorologen Vilhelm Bjerknes).

Mange varemerke er oppkalla etter personar: Casio, Colt, Ford, Gore-Tex, osb. Dette er ei enkel form for eponym. Andre gonger er namnet på opphavsmannen innbakt i namnet på oppfinninga, uavhengig av merke: erlenmeyerkolbe (Emil Erlenmeyer), geigerteljar (Hans Geiger), giljotin (Josef-Ignace Guillotin), morsealfabetet (Samuel Morse), saksofon (Adolphe Sax).

Men om somme produkt blir særnamn brukte i daglegtale heilt uavhengig av både produsent, oppfinnar og merke, sjølv om namna eigentleg er registrerte varemerke. Som oftast er dette namnet på den første leverandøren av produktet. Døme: aspirin (Bayer), linoleum (F. Walton), parmaskinke (Parma i Italia), potetgull (Kraft Foods/Maarud), primus (Primus AB), sjampanje (Champagne i Frankrike), termos (Thermos), trampoline (Griswold-Nissen), walkman (Sony). Alle desse ligg i grenseland for patent- og varemerkevernet, og ein bør vera varsam med å setja slike namn på trykk i feil samanheng.

**Fleire døme:**

Byane Fredrikstad og Kristiansand er døme på norske byar som har fått eponyme namn etter danske kongar.

Ordet *braille* vert ofte brukt om blindeskrift, etter oppfinnaren, Louis Braille.

Omgrepet quisling stammar frå Vidkun Quisling, som samarbeidde med tyskarane under andre verdskrigen. Ordet er i dag synonymt med både «forrædar» og «landssvikar».

Boysenbær, Cæsar-salat og Waldorff-salat er døme på eponyme matrettar.

Bleier heiter berre *Pampers* på mange språk. Det engelske språket inneheld mange velkjende eponym, m.a. verbet *to hoover* (å støvsuga), etter støvsugarprodusenten William Henry Hoover, dobbeltsmørbrødet *sandwich*, etter jarlen av Sandwich, *wellingtons* (sjøstøvlar), etter hertugen av Wellington, og *to xerox* (å ta kopi av), etter namnet på den første kopimaskinprodusenten.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
|  |
| --- |
| ***Epistle to Dippy***  Singel av Donovan |
|  |
| B-side | «Preachin' Love» |
| **Utgjeve** | Feb 1967 (USA) |
| **Innspelt** | Desember 1966, Abbey Road Studios, London, England |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 3:09 |
| **Selskap** | Epic 5-10127 (USA) |
| Låtskrivar(ar) | Donovan Leitch |
| **Produsent** | Mickie Most |
|
| Donovan USA-kronologi |
| «Mellow Yellow»(1966) | *Epistle to Dippy* | «There is a Mountain»(1967)
 
 |

**Epistle to Dippy** er ein song og ein singel av Donovan, som kom ut i 1967 og berre i USA, der han nådde 19. plass. 

Musikarar på songen er Donovan på vokal og akustisk gitar, Jimmy Page på elektrisk gitar, John Cameron på klaverinstrument og arrangement, Danny Thompson på bass og Tony Carr på trommer. Royal Philharmonic Orchestra spelte strykarar.

Han er skriven som eit ope brev til ein gammal skuleven, og har ei sterk passifistisk melding i tillegg til blomstrande psykedelisk bilete. Den verkelege Dippy var på denne tida i British Army i Malaysia. I følgje Brian Hogg, som skreiv teksten til heftet som følgde plateboksen *Troubadour*, høyrde Dippy songen, kontakta Donovan og forlet hæren som følgje av songen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Epistle To Dippy (Single) - Donovan Unofficial Site
Panamakanalen 
**Portobelo** (tidlegare **Puerto Bello**) er ein hamneby i Colón Province i Panama. Han har rundt 5000 innbyggjarar og ei djup, naturleg hamn. 

Byen vart grunnlagt i 1597 og fram til 1700-talet var han ein del av Ny-Granada i Det spanske imperiet. Han var i denne perioden ei viktig hamn for eksport av mellom anna sølv. I 1668 leia sjørøvaren Henry Morgan 450 kaperar i eit åtak mot byen, som på den tida hadde gode festningsverk. Han omleira byen i to veker og plyndra til seg at han kunne av verdisaker. 

Den 21. november 1739 under krigen om øyra til Jenkins vart byen igjen angripe, denne gongen av ein britisk flåte under admiral Edward Vernon. Åtaket viste kor sårbare dei spanske handelsrutinane var, og førte til endringar i måten dei vart gjennomført. Spanjolane endra no taktikk, og gjekk frå store flåtar som vitja få hamner, til mindre flåtar som vitja langt fleire hamner. Dei gjekk no òg rundt Kapp Horn for å handle i hamner på vestkysten av Amerika. Åtaket øydela økonomien til Portobelo, som ikkje kom seg på fote att før Panamakanalen vart bygt. 

I 1980 vart Fort San Lorenzo innskrive på verdsarvlista til UNESCO.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Portobelo, Colón» frå Wikipedia på engelsk, den 29. desember 2008.*

1. ↑  plymouth.gov.uk

Koordinatar: 9°33′N 79°39′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Lady's Rock** er eit skjer sørvest for Lismore i Indre Hebridane i Skottland. Det ligg under vatn ved høgvatn og har ei fyrlykt. Eilean Musdile ligg i nordaust ved sidan av Lismore.

Soge
----

Lady's Rock har fått namnet sitt frå Lady Catherine Campbell, syster til jarlen av Argyll, som var gift med Leachlean Cattanach, leiaren av klanen Maclean. Ein gong rundt 1500-talet skal han av uklare grunnar ha ønskt å kvitta seg med kona si. Han rodde ho ut til skjeret ei natt ved lågvatn, og etterlét ho der for å døy. Dagen etter såg han mot øya frå Duart Castle og såg ikkje teikn til liv. Han sendte derfor melding til jarlen ved Inveraray Castle om at syster hans var forsvunne på sjøen. 

Då Leachlean neste gong kom til Inveraray for å møta jarlen av Argyll, sat Lady Catherine og venta på han. Ho hadde vorte redda frå skjeret same kvelden av ein fiskarbåt. Det vart ikkje sagt eit ord om hendinga under vitjinga. Jarlen hindra nokre av klansmennene sine frå å leggja hand på Leachlan, og han fekk lov å reisa heim. Nokre år seinare skal han ha vorten myrda i senga si i Edinburgh av Sir John Campbell av Calder, den andre broren til Lady Catherine.

Hendinga har gjeve opphav til diktet «Glenara» av Thomas Campbell.

Forlis
------

Skjeret har vore opphav til fleire forlis, som skonnerten «Rhind» i 1851, ketsjen «Celerity» i 1858 og dampskipa «Mountaineer» i 1889 og «Clydesdale» i 1905.

Kjelder
-------

* «Lady's Rock», *Clan Tales and Stories*, henta 25. februar 2010
* «Lady's Rock», *Brewer's Britain and Ireland* (Chambers Harrap), 2009
* *Lady's Rock*, Royal Commission on the Ancient and Historic Monuments for Scotland, henta 25. februar 2010
* *Denne artikkelen bygger på «Lady's Rock» frå Wikipedia på engelsk, den 15. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Murray, W.H. (1977) *The Companion Guide to the West Highlands of Scotland.* London. Collins.
	+ «The Lady's Rock - Lismore in Alba». Clan MacLea. Henta 15. februar 2010.

Fotnotar

1. ↑  Murray (1977) s. 157-58

Koordinatar: 56°26′56″N 5°37′0″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Grasse |
| --- |
| Horisonten til GrasseHorisonten til Grasse |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Provence-Alpes-Côte d'AzurAlpes-Maritimes |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  44,4 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 43 874   988/km² |
| Koordinatar | 43°39′52″N 06°55′33″E﻿Koordinatar: 43°39′52″N 06°55′33″E﻿ |
| Høgd over havet | 333 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-grasse.fr |

**Grasse** (oksitansk *Grassa* eller *Grasso*) er ein by og kommune søraust i Frankrike i departementet Alpes-Maritimes, der han er *sous-préfecture*. Byen ligg ved Den franske rivieraen.

Parfyme
-------

Grasse har hatt ein blømande parfymeindustri sidan slutten av 1700-talet.

Grasse er senteret for den franske parfymeindustrien og er kjend som parfymehovudstaden i verda (*la capitale mondiale des parfums*). Han produserer over to-tredjedelar av Frankrike sine naturlege aromaer (for parfyme og smakstilsetting i mat). Industrien har ei inntekt på over 600 millionar euro i året.

Grasse sitt spesielle mikroklima er spesielt fordelaktig for blomeindustrien. Det er varmt og langt nok innanlands til at havlufta ikkje når inn. Det er mykje vatn i området. Byen ligg 350 meter over havet og 20 km frå kysten.

Sjasmin, ein nøkkelingrediens i mange parfymar, vart ført til Sør-Frankrike av maurarane på 1500-talet. 27 tonn sjasmin vert no hausta i Grasse kvart år.

Det er fleire «parfyrmeri» i Grasse, og kvart av dei har guida turar og eit museum.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Grasse**

 Reiseguide for Grasse frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Ladningstettleik** er netto, differansen mellom positiv og negativ elektrisk ladning, ladning per anten volumeining eller arealeining. 

Volumtettleiken av ladning er netto ladning per volumeining. Han vert målt i coulomb per m³.

Flatetettleik av ladning er netto ladning per arealeining for ladningar som er fordelt på ei overflate. Denne vert målt i coulomb per m².

Kjennskap til den romlege fordelinga av ladningen, det vil sei ladningstettleiken som funksjon av koordinatane, spelar stor rolle for skildringa av elektriske felt og straumar i vakuum, gassar, væskar og halvleiarar. For ein ladd, elektrisk leiar vil ladningen finnast i eit tynt overflatesjikt. Ladningstettleiken blir størst der overflata er sterkt krumma, t.d. ved kantar og spissar, og dette medfører sterke elektriske felt, som kan resultere i elektriske utladingar.

Kjelder
-------

* ladningstetthet – elektrisitetslære – 1. () I Store norske leksikon. Henta frå:
* ladningstetthet – elektrisitetslære – 2. () I Store norske leksikon. Henta frå:
**Trond Hegna** (2. oktober 1898–20. januar 1992) var ein norsk pressemann og politikar frå Oslo. Han var i 1920-åra medlem av Arbeidarpartiet og seinare Norges Kommunistiske Parti. I mellomkrigsåra var han medlem i organisasjonen Mot Dag, og etter andre verdskrigen var han fleire periodar stortingsrepresentant for Arbeiderpartiet.

### Liv og gjerning

Hegna var son til folkeskulelærar. Sjølv studerte han frå 1918 ved Universitetet i Oslo. Han gjekk då med i Den Socialdemokratiske Studenterforening, eit lag knytt til Arbeidarpartiet. Frå 1921 gav laget ut tidsskriftet Mot Dag og danna organisasjonen med same namn, der Hegna var med frå skipinga.

Han redigerte tidsskriftet frå 1926 til 1928, og var formann i Det Norske Studentersamfund i 1924 og 1936. I åra 1924-25 var han redaktør i *Rjukan Arbeiderblad*. Då Mot Dag slutta seg til Norges Kommunistiske Parti i 1927, var Hegna ein periode redaktør for *Norges Kommunistblad*. Han melde seg ut av partiet i 1929. Mellom 1932 og 1936 var han medredaktør av Arbeidernes Leksikon.

Då Mot Dag vart lagt ned i 1936 melde Hegna og dei fleste andre motdagistane seg inn i Arbeidarpartiet. I 1939-40 var han redaktør av *Vestfold Arbeiderblad*, før han i 1940 fekk redaktøransvaret i Stavanger-avisa *1ste Mai*. *1ste Mai* vart stengd nestformann i Arbeidarpartiet si stortingsgruppe.
etter at avisa i september 1940 trykte overskrifta «Ingen nordmann til salgs!». Hegna vart samstundes arrestert og sat så i Grini fangeleir til 1943. Etter verdskrigen var han atter redaktør i *1ste Mai*, ei stilling han hadde til 1958.

Frå 1950 til 1965 var Hegna stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet. I den fyrste fireårsperioden var han vald inn frå kjøpstadene i Vest-Agder og Rogaland, sidan frå Rogaland fylke. Bolken 1950-53 var han medlem i Samferdslekomiteen, frå januar 1954 var han formann i Finanskomiteen til han gjekk ut av Stortinget hausten 1965. Frå 1958 var han 
Hegna høyrde til venstrefløya i partiet. Han var med i Arbeidarpartiet sitt landsstyre frå 1949 til 1953. I 1971-72 markerte han seg som motstandar av norsk medlemskap i EEC i 1972, utan at han braut med partiet.

Hegna skreiv ei rekke bøker, alt frå bøker om Sovjetunionen til bygdebøker, og fungerte også som omsetjar av skjønnlitteratur. Sjølvbiografien *Min versjon* kom ut i 1983.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| ***«Superg!rl»***  Song av Stefania Liberakakis |
|  |
| **Land** | Hellas |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 1. mars 2020 |
| **Sjanger** | Dance-pop |
| **Lengd** | 03:00 |
| **Selskap** | K2ID |
| Låtskrivar(ar) | Dimitris Kontopoulos, Arcade, Sharon Vaughn |
| **Produsent** | Arcade |
|
|

**«Supergirl»**, stiliserte som **Superg!rl** og **SUPERG!RL**, er ein gresk song frå 2020 som vert framført av den nederlandsk-fødde songaren Stefania Liberakakis. Songen er skriven av Dimitris Kontopoulos, Arcade og Sharon Vaughn, og vart utgjeven 1. mars 2020. «Superg!rl» skulle ha vore det greske bidraget til Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Om songen
---------

«Superg!rl» vart vald internt av den greske kringkastaren ERT til å representere landet i Eurovision Song Contest 2020. Både artisten og tittelen til songen vart offentleggjorde 3. februar 2020. Låten vart sloppen for digital nedlasting og strøyming 1. mars same år.

Bak «Superg!rl» stod eit erfarent låtskrivarlag. «Superg!rl» er komponert av låtskrivaren og produsenten Dimitris Kontopoulos, saman med gruppa Arcade. Dei skreiv òg teksta saman Sharon Vaughn. Ho skreiv dessutan det russiske bidraget frå 2019, «Scream» med Sergej Lazarev. Kontopoulos har òg skrive fleire andre Eurovision-bidrag, blant anna det kviterussiske bidraget frå 2007, «Work Your Magic» med Dzmitry Kaldun.

Kunstnarisk sjef for songen og framsyninga var Fokas Evangelinos, som har stått bak fleire Eurovision-nummer, blant andre vinnarframsyninga til Elena Paparizou i 2005 og vinnarframsyninga til Dima Bilan i 2008.

På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlysa Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dermed aldri delteke i tevlinga. «Superg!rl» og Stefania Liberakakis skulle ha delteke i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest, torsdag 14. mai 2020.

Kjelder
-------

1. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
2. 1 2  «Stefania to sing 'SUPERG!RL' for Greece at Eurovision 2020». eurovision.tv. 3. februar 2020. Henta 11. februar 2020.
3. ↑  «Greece: Stefania's song for Eurovision 2020 released – Listen to "Supergirl"». 1. mars 2020. Henta 1. mars 2020.
4. ↑  «Stefania will represent Greece at Eurovision 2020 with "SUPERGIRL"» (på engelsk). 3. februar 2020. Henta 11. februar 2020.
5. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Supergirl (Stefania-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2021.*
**Trond Ivar Johansen** (fødd 13. mai 1924) er ein norsk etterretningsmann som tidlegare var assisterande direktør i Forsvaret sin etterretningsstab. Han har vore ein sentral skikkelse i diskusjonen om og granskingane av dei løynlege tenestene i Noreg på 1970-, 1980- og 1990-talet.

Johansen var gift med Grethe Johansen, tidlegare leiar for Akershus Ap og medlem av Sentralstyret til Arbeidarpartiet. Sjølv melde han seg inn i AP i 1960 og var i ein del år frå 1973 medlem av Sikkerheitspolitisk utval.

Bakgrunn
--------

Trond Johansen voks opp i fattige kår i Drammen og har inga formell utdanning.

Han byrja etterretningsarbeidet sitt for XU i Drammen under andre verdenskrigen. Han flykta til Sverige i mars 1945.
Etter krigen vart Johansen henta rett inn i oppbygginga av Forsvarets etterretningsteneste.

Rolle i E-tenesta
-----------------

Johansen var leiar for den seksjon i etterretningsstaben som var ansvarleg for innsamling av såkalla menneskebasert etterretning (humint). I tenesteperioden var han underlagt følgjande sjefar: Vilhelm Evang, Johan Berg, Reidar Torp, Sven Hauge, Fredrik Bull-Hansen, Jan Ingebrigtsen, Egil Eikanger og til sist Olav Bjerke.

Johansen gjekk av med aldersgrensepensjon i mai 1994.

### Listesaka

I samband med Listesaka mot mellom anna Ivar Johansen i 1977 vart Johansen si rolle i norsk etterretningshistorie fyrst kjend for eit videre publikum. Han skulle då ha freista rhindra at Ivar Johansen gjekk til pressa med stoff om dei hemmelege tenestene, inkludert spionasje i Finland. Dette initiativet mislukkast, og Trond Johansen enda i staden opp som vitne i Listesaka.

Rolle i Arbeidarpartiet
-----------------------

Trond Johansen var nær ven av tidlegare utanriksminister Knut Frydenlund i 30 år. Dei vart kjende då begge var stasjonerte i Vest-Tyskland på 1950-talet. Då Trond Johansen i 1973 kom inn i det utanrikspolitiske utvalet i Arbeiderpartiet, vart Frydenlund samstundes den førande personen i partiet i høve til tryggingsspolitikk. 

Også den tidligare utanriksministeren Thorvald Stoltenberg var ein god ven av Johansen.

Sjå òg
------

* Lund-kommisjonen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trond Johansen (1924)» frå Wikipedia på bokmål, den 13. oktober 2017.*

Referansar
----------

1. ↑  Sæter, Einar (1917-2010) (1995). *XU: i hemmeleg teneste 1940-1945*. Samlaget. ISBN 8252145353.
2. ↑  Etterretningstjenesteutvalget (1994). *[Nygaard Haug-utvalgets rapport]*. Forsvarsdepartementet.
3. ↑  «Stay behind – Norges skjulte statlige monster-mafia», *Nyhetsspeilet* (på norsk bokmål), 20. september 2011, henta 5. juli 2019
4. ↑  
Alf Ole Ask og Ingolf Håkon Teigene (24. oktober 1987). «Hysjtjenestens sterke mann». *Dagbladet*.
Supermarine Spitfire Mk.IXc LF
**Supermarine Spitfire** er eit britiskprodusert einsetars jagarfly, nytta av Royal Air Force og mange andre allierte under den andre verdskrigen og fram til 1950-åra. Flyet fekk legendestatus etter slaget om Storbritannia og vart bygd i mange variantar.

Spitfire i norsk teneste
------------------------

To norske jagarskvadronar vart etablert i England under den andre verdskrigen: 331 skvadron den 21. juli 1941 og 332 skvadron den 15. januar 1942. Begge vart etterkvart sett opp med Spitfire. Loggbøker fortell at desse to skvadronane skaut ned 116 fiendtlege fly, 34 sannsynlege nedskotne og 124 skada. I 1943 var 331 den høgaste og 332 den 4. høgaste skårande av alle RAF sine jagerskvadronar.

Etter krigen flytta begge skvadronane til Noreg. 332 skvadronen med Spitfire vart den første norske flyavdeling som fekk fast opphald på Værnes Flystasjon. 

Den siste norske eininga som nytta Spitfire i teneste var Luftforsvarets Fotoving. Vingen hadde delvis tilhald på Kjevik Flystasjon i åra etter krigen. Den disponerte tre blåmalte PR Mk. XI, ein variant av Spitfire som var spesialbygd for fotorekognosering. Fotovingen vart lagd ned den 26. mars 1954. Den siste flyginga med Spitfire i operativ teneste i Noreg, skjedde dagen før.

Sjå og
------

* Messerschmitt Bf 109
* North American P-51 Mustang

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Ein **superretometerfordelar** er ei fiktiv oppfinning laga av Reodor Felgen kjend frå Flåklypa-universet. Den gjer det mogleg å auka «karadialeffekten» (nokon gonger kalla «korrealeffekten») med over 110 prosent (nærare avgjort 112 prosent) og gjev «sprut til tusen». Felgen har ikkje publisert detaljar oppfinninga si virkemåte, men delen kan sjå ut til å fungera som ein slags elektrisk fordelar. Oppfinninga vart fyst lansert i Flåklypa Tidende som ei sensasjonell oppfinning som det var uklart kva kunne brukast til. I spelefilmen Flåklypa Grand Prix kjem det fram at Rudolf Blodstrupmoen har stole oppfinninga og brukt den som ein svært sentral del i sin raserbil Boomerang Rapido. Blodstrupmoen sleng med leppa og utfordrar kven som helst til å stilla opp mot han i billøp, og Felgen svarar ved å byggja sin eigen raserbil Il Tempo Gigante kvar hans eigen implementasjon av superretometerfordeleren òg er ein svært sentral del. Diverre vert Felgen utsett for sabotasje før løpet.

Referansar
----------

1. ↑  *Anmeldelse av Flåklypa Grand Prix*, arkivert frå originalen 24. juni 2021, henta 15. juli 2021
2. ↑  Tuntreet nr. 8, 2014 med faksimile fra Flåklypa Tidende nr. 8 august med tittel "Ny sensasjonell Felgenoppfinnelse: Uklart hva den skal brukes til"
**Trond Fausa Aurvåg** (fødd 2. desember 1972 i Fetsund) er ein norsk skodespelar og regissør. Han er utdanna ved Statens teaterhøgskole, og har spela på Oslo Nye Teater sidan 2001. Han er også kjend frå fleire fjernsynsproduksjonar, mellom andre *Nissene på låven* på TVNorge (2001). I tillegg hadde han mindre roller i filmane *Budbringeren* (1997), regissert av Pål Sletaune og *1732 Høtten* (1998), regissert av Karin Julsrud.

Den fyrste hovudrolla hans var i *Andreaskorset* (2004), regissert av Martin Asphaug. I 2006 spela han hovudrolla i *Den brysomme mannen*, regissert av Jens Lien. Det året vann han årets Amanda-pris for *Beste mannlege hovudrolle* i *Den brysomme mannen* og *Beste kortfilm* for filmen sin, *Alene menn sammen*. Aurvåg spela også hovudrolla i filmatiseringa av Erlend Loe sin roman *Tatt av kvinnen* (2007). Våren 2008 var han aktuell som skodespelar i framsyninga *Populærmusikk fra Vittula* ved Christiania Teater.

Aurvåg har også spela i fleire kortfilmar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Trond Fausa Aurvåg Arkivert 2008-12-28 ved Wayback Machine.» på Oslo Nye Teater
* «Trond Fausa Aurvaag» på The Internet Movie Database
* «Loedott» – portrett på Dagbladet.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Limmat** er ei elv i Sveits. Ho er eit framhald av elva Linth og skiftar namn til Limmat ved avløpet til Zürichsjøen i byen Zürich. Frå Zürich renn ho nordvestover, og etter 35 km munnar ut i Aare. Samløpet ligg nord for småbyen Brugg og like etter munningen til Reuss. 

Aare (til venstre) og Limmat
Dei største byane langs Limmatdalen nedanfor Zürich er Dietikon, Wettingen og Baden. Dei største sideelvane hennar er Sihl (i Zürich) og Reppisch (i Dietikon). 

Som mange sveitsiske elvar vert ho nytta mykje til vasskraft og langs den 35 km lange leia er det ikkje mindre enn ti vasskraftverk. 

Namnet *Limmat* kjem frå ein kombinasjon av namna til elvane *Linth* og *Maag*, dei største elvane som renn ut i Zürichsjøen før Linthkanalen vart bygd.

Byar nær elva
-------------

* I kantonen Zürich:
	1. Zürich
	2. Oberengstringen
	3. Unterengstringen
	4. Schlieren
	5. Dietikon
	6. Geroldswil
	7. Oetwil an der Limmat
* I kantonen Aargau
	1. Spreitenbach
	2. Würenlos
	3. Neuenhof
	4. Wettingen
	5. Baden
	6. Ennetbaden
	7. Nussbaumen
	8. Untersiggenthal
	9. Turgi

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Limmat* på tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*.

Koordinatar: 47°30′N 8°15′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
**Nils Riddervold-Jensen** (22. mars 1863–8. januar 1935) var ein norsk lærar og politikar for partiet Høgre. Han var statsråd 1920-21 i den fyrste Halvorsen-regjeringa. 

Nils Riddervold-Jensen var fødd i Christiania som son av Peter Andreas Jensen. Han vart student i 1881 og tok teologisk embetseksamen i 1887. Same året byrja han som lærar ved Tønsberg kommunale middelskole. Der var han heile sitt yrkesaktive liv, siste tiåret, 1924-33, var han rektor. Frå 1898 var han medlem av Tønsberg bystyre i elleve samanhengande periodar til 1931. Han var medlem av formannskapet i fire periodar og varaordførar 1901-04.

Riddervold-Jensen sat på Stortinget i tre periodar, 1903-06, 1910-12 og 1916-18, som representant frå Tønsberg valkrins. I den fyrste og den siste perioden var han medlem av kyrkjekomiteen, i den mellomste var han nestformann i same. År 1905 var han medlem av den utvida budsjettkomiteen, 1910 av den utvida militærkomiteen. I 1911 fekk han plass i ein departemental komite som skulle arbeide for nærare samband mellom folkeskulen og middelskulen.

Riddervold-Jensen var statsråd og sjef for Kyrkje- og undervisningsdepartementet i Otto Bahr Halvorsen s fyrste regjering som sat frå 21. juni 1920 til 22. juni 1921, då ho leid nederlag i Stortinget i den såkalla skulekommisjonssaka.

Han var frimurar og ordførande meister i 'St. Johanneslogen St. Michael til det Lysende Kors' i Tønsberg. I 1921 vart han utnemnd til kommandør av 1. klasse av St. Olavs Orden. Han var også innehavar av 7. juni-medaljen og 'Kong Haakon VIIs jubileumsmedalje 1905–1930'.

Han døydde på Nøtterøy i 1935.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Bokmåswikipedia

Litteratur
----------

* *Den Kongelige norske Sankt Olavs orden 1847-1947*, utgitt av ordenskanselliet ved O. Delphin Amundsen, Grøndahl & Søns Forlag, Oslo, 1947

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Nils Riddervold-Jensen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

| * v
* d
* e
Norske kyrkje- og undervisingsministrar 1905-1940 |
| --- |
| Christopher Knudsen (1905–06) **·** Otto Jensen (1906–07) **·** Abraham Berge (1907–08) **·** Karl Seip (1908–09) **·** Johannes Hougen (1909–10) **·** Just Qvigstad (1910–12) **·** Edvard Liljedahl (1912–13) **·** Aasulv Bryggesaa (1913–15) **·** Jørgen Løvland (1915–20) **·** Nils Riddervold-Jensen (1920–21) **·** Martin Olsen Nalum (1921–23) **·** Ivar Sælen (1923) **·** Karl Sanne (1923–24) **·** Ivar Tveiten (1924–26) **·** Wilhelm Magelssen (1926–27) **·** Ole Bærøe (1927–28) **·** Olav Martinius Steinnes (1928) **·** Sigvald Hasund (1928–31)  • Nils Trædal (1931–33)  • Knut Liestøl (1933–35)  • Nils Hjelmtveit (1935–40) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Rekonstruksjon av eit kastell nær Bad Homburg
Kart over til Lime i øvre Germania og Raetia, kring 200 e. Kr.
**Limes Germanicus** var den befesta grensa som skilte Romarriket frå dei germanske stammane. Ho blei oppført frå år 83 e.Kr. til kring 260. På det høgaste gjekk ho frå Nordsjøen langs Rhinen til Regensburg ved Donau.

til Lime i øvre Germania og Raetia var ein 550 km lang del av limes med anlegg mellom Rhinen og Donau. Forsvarsbygga ved grensa er i dag minnesmerke og siden 2005 del av UNESCO si verdsarvsliste.

*Limes* tyder på latin 'grenseveg' eller 'strekning utan vekstar', og blir i dag hovudsakleg brukt om grensevollen ved den nordlege grensa av riket. Den tyske delen har namn etter dei romerske provinsane som låg her: Raetia og Germania Superior (øvre Germania).

Limes i øvre Germania følgjer ikkje berre naturlege grenser som vassfar eller fjellkjeder. Funksjonen til forsvarsanlegga er ikkje heilt klarlagt. Ein går ut frå at hovudformålet var overaking av handelsvegane. Anlegga hadde ikkje høve til å motstå eit større militært åtak. For å sikre handel med germanske folkeslag hadde Limes eit stort tal grenseovergangar.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Limes Germanicus» frå Wikipedia på dansk, den 18. juni 2022.*
Den verneverdige hovudbygninga *Old Main* ved den kristne privatskolen St. Olaf College i Minnesota i USA
St. Olaf College er framleis ein viktig kulturinstitusjon i norsk-amerikanske samanhenger. Bildet syner kronprins Håkon som taler til studentane der i oktober 2005. Foto: Sean Hayford O'Leary

**St. Olaf College** er ein norsk-amerikansk høgskule (*liberal arts college*) i Northfield i Minnesota. Den private høgskulen tilbyr studentar av begge kjønn, som bur ved skulen, ei grunnleggjande universitetsutdanning over fire år i «dei frie kunstane».

St. Olaf College vart grunnlagt i 1874 av norsk-amerikanarar leidde av pastor Bernt Julius Muus og kalla opp etter Heilag-Olav. Frå 1899 tok Evangelical Lutheran Church in America (ELCA) over eigarskapen og drifta av skulen. 

St. Olaf College hadde 3 041 studentar og 324 vitskapleg tilsette i 2006, og skolepengane dette året var US$ 30 600.

Tidlegare elevar ved skulen er mellom anna forfattarane Ole Edvart Rølvaag (Rolvaag), Robert Bly og Siri Hustvedt og politikaren Al Quie.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St. Olaf College» frå Wikipedia på engelsk, den 26. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* St. Olaf College
* *OleVille*, nettstaden til studentorganisasjonen ved St. Olaf College


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* GeoNames

 |
**Tromsøgodset** var eit jordegods med hovudsete på Karnes ved Lyngseidet, Lyngen i Troms.

Det omfatta ei rekke eigedomar i Hillesøy, Skjervøy og Lyngen som opphavleg var ein del av kongen sitt krongods, men vart selt til Joachim Irgens i 1666. Irgens gjekk konkurs, og etter dødsbuet vart nokre av eigedomane i 1677 overteke av lagmannen Gjert Lange, som dessutan òg var godsforvaltar for Irgensgodset. På dette tidspunktet omfatta det 120 gardar og rundt 90 finnerydningar, som i overtakinga vart verdsett til rundt 5000 riksdalar. Irgens' enke Cornelia Bickers kjøpte tilbake desse i 1705, og sat som eigar inntil dauden hennar i 1708. Hennar bror, Jacob de Petersen frå Amsterdam, overtok i 1713, og namnet «Tromsøgodset» vart teke i bruk omtrent då.

Hans søner selde i 1751 til kjøpmann Johan Chr. Hvid frå Trondheim. Hans far Michael Hvid var godsstyrar i perioden 1716-1757. Johan Hysing overtok godset i 1764 for 6000 dalar, og sonen hans Ahlert Hysing overtok i 1771 for 6600 dalar. Hans svoger Andreas Røst kjøpte det i 1772 for 7000 riksdalar, og i 1777 og 1781 vart det selt vidare til Georg Wasmuth. Ei tredeling vart gjort 10. juni 1783, då godset utgjorde 139 våger, 2 bismarpund og 12 mark og kjøpesummen sett til 8600 riksdalar.

Den nordlege delen med Skjervøy og Kåfjord opp til Finnmark, gjekk til Hysing, seinare drive av Ovidia Fredrikke Lyng også kalla «Mor Lyng»; dette vart kalla Skjervøygodset.
Georg Wasmuth fekk den midtre, inkludert Helgøy, Karlsøy, Ullsfjord og Lyngen; dette vart kalla Karnesgodset og seinare overteke av sonen Ulrik.

Hans Andreas Moursund den søre delen som omfatta Hillesø og Troms sokn; dette vart heretter kalla Bentsjordgodset eller Moursundgodset.

Rundt 1850 begynte oppdelinga og sal til leiglendingane som brukte jorda.

Kjelde
------

* Tromsøgodset på Wikipedia på bokmål 29.10.07
**Nils Bertil Täpp** (27. oktober 1917–23. oktober 2000) var en svensk langrennar frå Malung. Han vart olympisk meister 1948 og verdsmeister 1950 med svenske lag i 4 x 10 km stafett, og fekk OL-bronse i same øvinga i 1952.

Täpp vart svensk mester på 15 km i 1946. Under dei olympiske leikane 1948 i St. Moritz gjekk han den andre etappen for Sveriges suverene stafettlag, eit lag som vann med nær minuttars margin og elles bestod av Nils Östensson, Gunnar Eriksson og ankermann Martin Lundström. Seinare i OL-sesongen vart Täpp nummer to etter Lundström på 18 km i Holmenkollen.

Under Ski-VM 1950 i Lake Placid i USA tok Täpp seg av startetappen då Sverige på ny vann stafett-gullet i meisterskapen. Dei andre på laget var Karl-Erik Åström, Martin Lundström og Enar Josefsson. Individuelt vart Täpp nummer 11 på 18-kilometeren. Heime i Sverige vart han nummer tre på 18 km i Svenska skidspelen. Vinteren 1951 kneip han andreplassen på 18 km framfor Nils Karlsson under Svenska skispelen i Sundsvall, slått med 15 sekundar av vinnaren, Tapio Mäkelä frå Finland.

Då vinterleikane 1952 fann stad i Oslo, vart Täpp sjuandemann på 18 km, to minuttar bak vinnaren Hallgeir Brenden. Fem dagar seinare fekk han ein bronsemedalje med det svenske mannskapet i stafett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nils Täpp» frå Wikipedia på tysk, den 20. mars 2017.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Fjellet Roraima.* 

**Roraima**| Geografisk plassering
Delstat i Brasil |
| **Hovudstad** | Boa Vista |
| **Flatevidd**
 - Rangering i Brasil | 225 116 km² 
12. |
| **Folketal** (2000) 
 - Rangering i Brasil
 - Folketettleik | 324 152
.
1,4/km² |
| **Grunnlagd** | 1943 |
| **Offisielle språk** | Portugisisk |
| **Guvernør** | Ottomar de Souza Pinto |
| **Nettstad** | http://www.portal.rr.gov.br/ |
| 

|  |
| --- |
| Flagg |
| **Flagg** |

 |
|  |

**Roraima** er den delstaten i Brasil som ligg lengst nord. Nabodelstatar er Pará og Amazonas. I nord grensar delstaten til Venezuela og Guyana. Hovudstaden er Boa Vista og har 220 000 innbyggjarar. Ekvatorlinja passerer gjennom Roraima.

Geografi
--------

Klimaet i Roraima er tropisk, med ein middeltemperatur på 26 °C. Store delar av delstaten er dekt av regnskogen i Amazonas, med ei smal stripe savanne lengst mot aust. Roraima har også fleire store elvar som renn ut i Amazonasbassenget. Det finst rike mineralførekomstar i delstaten, dette gjeld både gull, diamantar, kassiteritt (tinnstein), bauksitt og kopar. Utvinninga av desse førekomstane samt tømmerhogst skaper ei mengd konfliktar med urfolk, av dei er yanomami kanskje er den mest kjente gruppa.

Nasjonalparken Monte Roraima inkluderer ein av de høgste fjelltoppane i Brasil, den 2727 meter høge tepuien Monte Roraima, som ligg på grensa til Venezuela og Guyana.

Historie
--------

I 1943 vart området skilt ut frå delstaten Amazonas som eit føderalt område. Dette skjedde samstundes med at Rondônia også vart skilt ut som føderalt område. Området vart kalla «Rio Branco», etter den største elva i regionen. Ho vart døypt om til Roraima i 1962 og i 1988 fekk området status som eigen delstat.

Namnet på delstaten er tatt frå Monte Roraima som kjem frå språket pemon, kor «roroi» tyder «blågrøn» og «ma» tyder «stor».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Roraima» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brasils ambassade i London, informasjon om Roraima Arkivert 2004-12-07 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Delstatar i Brasil |
| --- |
| Nord | Acre**·** Amazonas**·** Amapá**·** Pará**·** Rondônia**·** Roraima**·** Tocantins |  Brasil |
| Nordaust | Alagoas**·** Bahia**·** Ceará**·** Maranhão**·** Paraíba**·** Pernambuco**·** Piauí**·** Rio Grande do Norte**·** Sergipe |
| Sentralt vest | Goiás**·** Mato Grosso**·** Mato Grosso do Sul**·** Distrito Federal |
| Søraust | Espírito Santo**·** Minas Gerais**·** Rio de Janeiro**·** São Paulo |
| Sør | Paraná**·** Rio Grande do Sul**·** Santa Catarina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Eit skip med baugport (MS «Christian IV» i Kristiansand 2006).
Eit **roroskip** (fokorting for *roll-on–roll-off*) er ei nemning på ein skipstype som har ein konstruksjon der rullande last kan køyrast ifrå kaia og direkte ombord og av skipet igjen. Det kan vera bilar, lastebilar, bussar, båtar på hengar, anleggsmaskiner, jernbanevogner, – men òg stykkgods som vert lasta med gaffeltruck eller ved hjelp av ein trailer og då ofte i kombinasjon med gaffeltruck. Dette kan gjelda ferjer så vel som reine lasteskip. Bilferjer kan òg definerast som roroskip.

Ein dobbel akterport.
Tidlegare hadde enkelte tilfelle av denne skipstypen store portar i baugen som gjekk nesten ned til vasslinja. Denne typen er vurdert som ein risikabel konstruksjon. Dersom porten vart utett og vann trong seg inn i lasterommet, vil det i sjøgang samla seg vatn på dekket som raskt kan flytta seg frå side til side og skapa ustabilitet med ein mogleg kantring sin-konsekvens. Dette skjedde med MV «Princess Victoria» i 1953 der 132 menneske omkom, MS «Herald of Free Enterprise» i 1987 der 193 menneske omkom og «Estonia» i 1994 der 852 menneske omkom.

På nyare roroskip er rampen plassert atter på skipet, og nokon skip har sideramper.

Bilskip
-------

Bilskip eller bilfrakteskip er ei form for roroskip som vert hovudsakleg brukt for å transportera nye bilar frå bilprodusenter til bilmarkedene i dei ulike landa rundt i verda.

Referansar
----------

1. ↑  VG (6. februar 2009): *Bilskip blir flytende parkeringshus*, hentet 23. februar 2012

* *Denne artikkelen bygger på «Roroskip» frå Wikipedia på bokmål, den 26. april 2018.*
**Žeimena** er ei elv i Aukštaitija aust i Litauen og ei av sideelvane til Neris frå høgre. Žeimena spring ut frå Labanorasskogen og innsjøen Žeimenys. Žeimena renn sørover og gjennom Kaltanėnai, Švenčionėliai og Pabradė. Ho munnar ut i Neris nær grensa mellom fylka Švenčionys og Vilniuss. Dei største sideelvane hennar er Lakaja, Saria, Mera, Kiauna, Luknelė og Jusinė. 

Žeimena er ein av dei reinaste elvane i Litauen og ein av dei viktigaste lakseelvane i landet. Lengda til Žeimena er omdiskutert fordi ein ikkje er einige kor ho spring ut frå i Aukštaitija nasjonalpark. Området inneheld mange innsjøar som er bunde saman via forskjellige elvar og bekkar, så det er vanskeleg å seie kva for innsjø som er kjelde til kva elv. Tradisjonelt vert Žeimenys rekna som kjelda til Žeimena.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Žeimena» frå Wikipedia på engelsk, den 25. januar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Kjelda til Žeimena er omdiskutert

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**St. Peter og St. Paul-øyene** er ei gruppe av 15 små øyer og skjer i Nord-Atlanteren som høyrer til Brasil. Det totale arealet til øyene er om lag 17 mål, og største høgd over havet er 18 meter. Dei ligg i den intertropiske konvergenssona, eit område med kraftige vindar, 100 kilomter nord for ekvator og om lag 1000 kilometer nordaust for Natal. Dei ligg også nær Den midtatlantiske ryggen.

Dette er den einaste staden på jorda der den abyssale mantelen er eksponert over havoverflata.

Øygruppa blei oppdaga i 1511 av ein portugisisk marineflåte som var på veg til India.

I 1986 blei øygruppa utpeikt til verneområde. Sidan 1998 har den brasilianske marinen operert ein permanent bemanna forskingsstasjon på øyene.

1. juni 2009 blei Air France Flight 447, ein Airbus A330-200 på veg frå Rio de Janeiro til Paris, rapportert savna og anteke å ha havarert utanfor kysten av Fernando de Noronha. Delar av flyet blei funne nær St. Peter og St. Paul-øyene.

Kjelder
-------

1. 1 2  (pt) Programa Arquipélago Arkivert 2020-04-22 ved Wayback Machine. Den brasilske marinen.
2. ↑  Saint Peter and Saint Paul’s Archipelago Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine. Campos, T.F.C.; Virgens Neto, J.; Srivastava, N.K.; Petta, R.A.; Harmann, L.A.; Moraes, J.F.S.; Mendes, L.; Silveira, S.R.M.
3. ↑  Decree 92755 of 5 June 1986 Arkivert 2012-02-17 ved Wayback Machine. Library of Congress. Retrieved on 2009-07-16.
4. ↑  Air France Flight 447 CNN

* *Denne artikkelen bygger på «St. Peter og St. Paul-øyene» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Vêrstasjonen
**Mont Aigoual** er det høgaste punktet i departementet Gard i Frankrike. Det er ein del av Massif Central, og er ein del av Cevennane nasjonalpark. Fjellet har ein primærfaktor på 730 meter. 

Fjellet består av granitt og skifer og er ein stad med mykje nedbør i Massif Central, og ligg i området der fuktig luft frå det kalde Atlanterhavet møter den varme lufta frå Middelhavet. Den kraftige nedbøren dette skapar har gjeve namn til fjellet, som opphavleg var «*Aiqualis*» («den vasstrukne»). Den årlege middelnedbøren er opp til 2 250 mm, og er dermed den våtaste staden i Frankrike. Mont Aigoual er ein del av vasskiljet mellom Middelhavet og Atlanterhavet. 

Vêrstasjonen på fjellet vart bygd i 1887, og vert i dag driven av det franske meteorologiske instituttet, Météo France. Det er den siste vêrstasjonen i Frankrike som framleis er busett av meteorologar. Ei utstilling om vêrvarsling er open for turistar om sommaren.

Vêrrekordar på stasjonen
------------------------

* Varmaste målt: 28,2 °C i 1947;
* Kaldaste målt: -28,0 °C i 1956;
* Kraftigaste vind: 93 m/s (335 km/t) 6. november 1966;
* Største døgnnedbør (24 timar): 607 mm frå morgonen 30. oktober til morgonen 31. oktober 1963
* Største snømengde på eit år: 10,24 m;
* Dagar med frost på eit år: 144;
* Dagar med regn: 170;
* Dagar med kraftig vind (> 16 m/s) : 265;
* Dagar med tåke: 241;
* Dagar med snø: 116.

Ved klår himmel kan ein sjå heilt til Middelhavet, Pyreneane, Alpane og Mont Blanc.

Kjelder
-------

* *Green Guide:Languedoc, Roussillon, Tarn Gorges* pp65-68, Michelin Tyre PLC, 1998 ISBN 2-06-136602-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
LimagardenFoto: Målfrid Grimstvedt, Jærmuseet

**Limagarden** er eit bygdemuseum i Gjesdal kommune i Rogaland, like utanfor tettstaden Ålgård. Sidan 2004 har det vore drifta av Jærmuseet.

Garden var i bruk til opp mot 1980. Den siste bebuaren døydde i 1985, og hadde testamentert garden til kommunen under føresetnad om at han skulle bli bygdemuseum. Gjesdal Bondelag og Gjesdal bondekvinnelag stod sentralt i arbeidet med å omskapa garden frå privatbustad til museum. Innbuet er teke vare på. Kommunen selde noko av areala til bustadfelt og brukte inntektene til å setta i stand bygningane. Eit eige fond har langt på veg finansiert vernevøling. I 1989 blei gjenstandssamlinga frå Gjesdal bygdemuseum flytta til Limagarden.

Limagarden har eit årleg besøk på omkring 3000.

Kjelder
-------

* Sjå Jæren 2010, årbok for Jærmuseet (Jærmuseet, Nærbø 2010)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Limagarden si heimeside

| * v
* d
* e
Jærmuseet |
| --- |
| Vitenfabrikken **·** Vitengarden **·** Tungenes fyr **·** Limagarden **·** Grødaland **·** Haugabakka **·** Varden **·** Vistnestunet **·** Nasjonalt Garborgsenter **·** Garborgheimen **·** Knudaheio |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* KulturNav

 |