recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aase Wind Lionæs** (10. april 1907–2. januar 1999) var ein norsk økonom og mangeårig stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet. Gjennom 31 år var ho medlem av Nobelkomiteen, der ho siste tiåret var leiar.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Lionæs var dotter av ein bokhandlar i Oslo. Ho fullførte økonomisk utdanning i 1930, sidan hadde ho eit studieår på London School of Economics. Lionæs underviste i økonomi på vaksenopplæringskurs i Oslo, heilt til ho vart vald inn på Stortinget i 1953.

### Politisk karriere

Periodane 1934-37 og 1945-47 var Lionæs medlem av Oslo bystyre. Ho var ein leiande likestillingspolitikar i Arbeidarpartiet, mellom anna som formann for kvinnesekretariatet i partiet frå 1945 til 1953 og redaktør i *Arbeiderkvinnen*.

Lionæs var stortingsrepresentant frå 1954 til 1977, fyrste perioden som fast møtande vararepresentant. På Stortinget arbeidde ho mellom anna for liberalisering av abortlova, og ho fremja forslag om at kvinnelege prestar skulle verte tillate i statskyrkja. Ho var den fyrste kvinna som var medlem i Finanskomiteen og leiar i same, og ho var den fyrste kvinna i Stortinget sin presidentskap.

### Andre verv

Lionæs var ho formann Redd Barna frå 1948 til 1951. Ho var òg medlem av Nobelkomiteen frå 1. januar 1948 til 31. desember 1978. Ho var leiar av komiteen 1968–78. Som leiar var ho ein pådrivar for å tildele Nobels fredspris til Henry Kissinger og Le Duc Tho i 1973, noko som sprengde komiteen då to av dei fem komitemedlemene trekte seg i protest. Også då Menachem Begin og Anwar Sadat fekk prisen i 1978, hennar siste år i komiteen, skal ho ha spela ei viktig rolle for utfallet.

Lionæs var frå 1972 til 1976 formann i hovudstyret for Folketrygdfondet. Ho var òg den fyrste leiaren av Den Norske Helsingforskomitéen. Ho var med på å grunnlegge Venner av Israel i Norsk Arbeidarrørsle (VINA).

Kjelder
-------

1. ↑  «Venner av Israel i Norsk Arbeiderbevegelses mål er å bidra til fredelig sameksistens». Frifagbevegelse. 16. juni 2022. Henta 8. januar 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Aase Lionæs» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mai 2015.*


| * v
* d
* e
Leiarar av Den Norske Nobelkomite |
| --- |
| Bernhard Getz (1900-1901)**·** Jørgen Løvland (1901-1922)**·** Hans Jakob Horst (1922)**·** Fredrik Stang (1922-1941)**·** Gunnar Jahn (1941-1943)**·** C.J. Hambro (1945)**·** Gunnar Jahn (1945-1966)**·** Nils Langhelle / Bernt Ingvaldsen (1967)**·** Aase Lionæs (1968-1978**·** John Sanness (1979-1981)**·** Egil Aarvik (1982-1990)**·** Gidske Anderson (1990)**·** Francis Sejersted (1991-1999)**·** Gunnar Berge (2000-2002)**·** Ole Danbolt Mjøs (2003-2008)**·** Thorbjørn Jagland (2009–2015)**·** Kaci Kullmann Five (2015–2017)**·** Berit Reiss-Andersen (2017–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Fredrik Vilhelm**  (tysk *Friedrich Wilhelm*) (16. februar 1620–29. april 1688) var kurfyrste av Brandenburg og hertug av Preussen – og dermed herskar av Brandenburg-Preussen – frå 1640 fram til han døydde. Han kom frå Huset Hohenzollern og vart òg omtalt som «Den store kurfyrsten» (*Der Große Kurfürst*) på grunn den militære og politiske dugleiken. Fredrik Vilhelm var ein trufast kalvinist. Han såg kor viktig det var med handel og hjelpte handelen mykje. Dei kloke reformene hans i landet gav Preussen ei sterk stilling i den politiske ordenen nord i Mellom-Europa etter Westfalen og gjorde Preussen klart til å bli opphøgd frå hertugdøme til kongedøme, noko som skjedde under etterkomaren hans.

Han var son av kurfyrsten Georg Vilhelm. Målet hans var å samle og avrunde det tredelte riket sitt, som bestod av Aust-Preussen, Brandenburg og Kleve, og skape eit sterkt monarki. I 1648 vann han Bak-Pommern, i 1660 vart Aust-Preussen løyst frå polsk lensherredøme. Frankrike hindra han derimot i 1679 frå å erobre Svensk Pommern, trass i sigeren ved Fehrbellin i 1675.

Den dynastiske politikken hans svinga mellom Frankrike og Austerrike, og indirekte styrkte han det protestantiske Tyskland. Internt kua han adelen, reformerte skattevesenet, skapte ein sterk hær, hjelpte næringslivet opp ved postvesen og kanalar, og innkalla franske hugenottar, særleg for å fremje industrien. Han bygde òg opp ein flåte og byrja koloniseringar. Som regent, feltherre og diplomat var han dugande, og han var den verkelege grunnleggjaren av den prøyssiske staten.

Kjelder
-------


* «Fredrik Vilhelm». *Store norske leksikon*. 19. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fredrik Vilhelm I av Brandenburg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Nasjonalt organ for kvalitet i utdanninga**, **NOKUT**, er eit fagleg uavhengig forvaltingsorgan under Kunnskapsdepartementet, med eit eige styre som det øvste avgjerdsorganet. Hovudoppgåva til Nasjonalt organ for kvalitet i utdanninga er å dokumentere og informere om tilstanden i høgare utdanning og fagskuleutdanning i Noreg, og i godkjent utanlandsk utdanning.

NOKUT blei oppretta av Stortinget i 2002 og var verksamt frå 1. januar 2003. Bakgrunnen for opprettinga var i behandlinga av *Kvalitetsreforma*. Styresmaktene meinte ein trengde å kunna kontrollera om utdanningsinstitusjonar heldt det nivået dei skulle.

Høgare utdanning i Noreg
------------------------

I Noreg har universiteta, høgskulane og fagskulane sjølv ansvaret for at det er tilfredsstillande kvalitet på den utdanninga dei gjev. Men Nasjonalt organ for kvalitet i utdanninga kontrollerer at lærestadene sitt eige kvalitetstryggingsarbeid held mål, og bidreg på dette viset til at samfunnet kan lite på at utdanninga ved norske lærestader er god. Nasjonalt organ for kvalitet i utdanninga har dessutan som oppgåve å avgjere om ein lærestad kan godkjennast som universitet, som er ein status mange høgskular ynskjer å oppnå. Men dette er ei avgjerd som i hovudsak byggjer på formelle kriterium, og seier i røynda ikkje noko om kvaliteten på undervisninga.

Høgare utdanning ved utanlandsk lærestad
----------------------------------------

Nasjonalt organ for kvalitet i utdanninga har òg utanlandsk utdanning som sitt arbeidsområde. Organet har ansvaret for den norske vurderinga og godkjenninga av den utanlandske høgare utdanninga som einskildpersonar har skaffa seg, og gje informasjon om systemet for godkjenning i Noreg. Dessutan skal Nasjonalt organ for kvalitet i utdanninga ivareta nasjonale koordinerings- og kontaktpunktfunksjonar, skaffe, samanstille og analysere kunnskap om godkjenning av utanlandsk kompetanse, skape møteplassar for meiningsutveksling, sette viktige tema på dagsorden, og gje råd til styresmaktene, arbeidslivet og utdanningsinstitusjonane. Formålet med dette er at personar med utanlandsk utdanning effektivt skal kunne nytte kompetansen sin i Noreg. Difor skal organet òg gjere sitt til at arbeidsliv og utdanningsinstitusjonar har god informasjon om kva ulike former for utanlandsk utdanning og kompetanse svarar til i norsk samanheng.

Arbeid med kvalitetssikring og godkjenning av utdanningstilbod byggjer på internasjonale standardar. Det same gjeld arbeidet med godkjenning av utdanning frå utlandet. Nasjonalt organ for kvalitet i utdanninga tek del i internasjonale samarbeidsprosjekt på båe desse områda.

Kjelder
-------

1. ↑  *Aftenposten* 18. november 2002 s. 4.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nasjonalt organ for kvalitet i utdanninga Arkivert 2013-02-28 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Kappsukkerfugl** |
| KappsukkerfuglFoto: Lip KeeKappsukkerfuglFoto: Lip Kee |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Solfuglar Nectariniidae |
| **Slekt:** | *Promerops* |
| **Art:** | **Kappsukkerfugl** *P. cafer* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Promerops cafer***Linnaeus, 1758 |

**Kappsukkerfugl** (*Promerops cafer*) er ein av dei seks fuglearter som er endemiske til fynbos-biomet i Western Cape og Eastern Cape-provinsane i Sør-Afrika.

Skildring
---------

KappsukkerfuglFoto: Alan Manson

Kappsukkerfugl er ein grå og brun fugl som er kjenneleg av dei særs lange halefjørene hos hannar spesielt. Hannar er 31-44 centimeter i kroppslengd, og hoa, med kortare nebb og hale, er 25-29 cm lang. Oversida er brun, undersida skittenkvit med svarte striper, gumpen er grøngul og nokre underdekkarar av halefjører er gule.

Eit anna karakteristisk trekk for kappsukkerfuglar er lyden han gjer når han flyg under paringsspel. Dei viktigaste flygefjørene er arrangert på ein slik måte at når fuglen slår vengene sine, vert det laga 'frrt-frrt-frrt'-lydar med det føremålet å tiltrekkje seg make.

Kappsukkerfuglat er utbreidde gjennom chaparral i Sør-Afrika og Cape floraregion der det er blomstrande plantar av slekta *Protea* i Proteaceae, klokkelyngslekta *Erica* og andre. Det finst òg i hagar om sommaren når dei fleste *Protea* ikkje er i blome.

Dette er spesialiserte nektaretarar. Det lange, tynne nebbet er tilpassa å nå nektar av ei rekkje *protea*-sortar med den lange børstetunga. Om hovuddietten er nektar, kan dei likevel òg ete edderkoppar og insekt. Dei karakteristiske sterke vindane i Kapp-provinsen kan gjere det vanskeleg å beite, men kappsukkerfuglar har tilpassa seg dette med utviklinga av skarpe klør.

Hekkesesongen for kappsukkerfuglar er om vinteren når tilgangen på føde er rikeleg.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cape Sugarbird» frå Wikipedia på engelsk, den 3. februar 2018.*

Referansar

1. 1 2  Robert A Cheke; Clive F Mann, A guide to the sunbirds, flowerpeckers, spiderhunters, and sugarbirds of the world, New Haven, Conn. : Yale University Press, 2001, ISBN-10: 0300089406
2. 1 2 3  Ian Sinclair; Phil Hockey & Warwick R. Tarboton (2002). SASOL Birds of Southern Africa. Struik Publishers. ISBN 1-86872-721-1.
3. ↑  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Promerops cafer Arkivert 2016-06-22 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 3. februar 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kappsukkerfugl**
Person A sender signal til person B over eit fjell. Reléstasjonen som vidaresender signalet.
Ein **reléstasjon** eller **repeater** i eit data- eller telenettverk er ei eining som sender vidare eit signal som elles ikkje ville nådd fram til mottakaren. Viss det er radioskugge mellom sendar og mottakar, anten på grunn av terreng, landskap eller bymiljø, kan ein høgplassert reléstasjon nå begge partar og kopla trafikken vidare. Med repeater vert det mogleg å nå fram over lange avstander sjølv med lite og fleksibelt utstyr, som til dømes berbar radio eller ei lita antenne på eit køyretøy. Signalforsterkinga skjer begge vegar, både på opplink og nedlink.

Ein reléstasjon sikrar ei stabil linje over større avstandar, for eksempel ved krysning av hav. Det finst både analoge og digitale teknologiar, og dei vert brukt både på elektriske og optiske kablar, og til radiokommunikasjon og kringkasting. Innan kommersiell mobiltelefoni bruker ein repeaterar for å gje dekning der signalstyrken elles ville ha vorte for låg, til dømes i bygningar eller i tunnelar. Utandørs vert repeaterar brukt for å auka det geografiske dekningsområdet til ein basestasjon, eller for å sikra dekning inn i dalføre. 

Ein reléstasjon er eit bindeledd i ei sambandskjede. Hjelpekorps plar nytta reléstasjonar for å utvida sambandsdekninga mellom fjell og vidde. Det er vanleg at militære styrkar har eigne sambandsavdelingar som set opp radiorelé slik at troppane har kontakt med kvarandre.

* Beltevogn Bv206 frå Sambandsbataljonen utstyrt som eit mobilt radiorelé.
* Eit sambandslag frå Panserbataljonen på Andsfjellet i Målselv under øvelse Cold Response 2014.
* Eit radiorelé frå 2. bataljon i tungt snøvêr.
Cairngorms frå Beinn a' Ghlò.
**Grampian Mountains** eller **Grampians** (*Am Monadh* på gælisk) er ei av tre store fjellkjeder i Skottland, og utgjer ein stor del av Dei skotske høglanda nordaust i Skottland.

Skildring
---------

Fjella strekkjer seg sørvest til nordaust mellom Highland Boundary Fault (*høglandsgrensa*) og Glen Mor eller *Great Glen* (*Den store dalen*), og okkuperer omtrent halvparten av landområda i Skottland.

Fjellkjeda inkluderer Ben Nevis, det høgaste fjelltoppen på Dei britiske øyane med ei høgd på 1343 meter over havet. Ben Macdui er det nest største fjellet med 1309 meter som òg ligg i Cairngorm-regionen i Grampian-fjella.

Området har avgrensa busetjing anna enn i nokre få område som Aviemore, ein snø- og vinterferiestad.

Fjella består blant anna av granitt og marmor. Fleire elvar renn i Grampian-fjella som Spey, River Don, River Dee, Esk og Tay.

Namnet
------

Ein trur at namnet Grampian vart gjeven til fjellkjeda ein gong på 1520-talet av historikaren Hector Boece, ei omstaving frå det romerske namnet *Mons Graupius* som vart nedskriven av Tacitus som staden der dei innfødde kaledoniarane vart sigra over av den romerske generalen Gnaeus Julius Agricola (svigerfar til Tacitus) kring 83 e.Kr. Før dette vart fjella kalla for *Mounth*, eit namn som enno blir nytta ved fleire geografiske trekk. Opp mot 1800-talet trudde ein at fjella bestod av fleire fjellkjeder. Dette synet er enno halde av mange den dag i dag, og det er ikkje eit enkelt namn for fjellkjeda i det skotsk-gæliske språket eller den doriske dialekten i det skotske språket.

Andre hovudfjellkjeder i Skottland er Northwest Highlands og Southern Uplands.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grampian Mountains» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2011.*

Koordinatar: 56°55′N 4°00′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| **Kappverdestormsvale** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormsvalefamilien Hydrobatidae |
| **Slekt:** | *Hydrobates* |
| **Art:** | **Kappverdestormsvale** *H. jabejabe* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hydrobates jabejabe*** |

**Kappverdestormsvale** (*Hydrobates jabejabe*) er ein mellomstor medlem av stormsvalefamilien som lever i Aust-Atlanteren rundt Kapp Verde.

Skildring
---------

Kappverdestormsvala er 18,5 til 20,5 centimeter i kroppslengd. Ho er svært mørk, men oversida av hovudet og dekkfjørene på vengene er litt bleikare med bruntone. Elles er alt nær svart bortsett frå overgumpen som er kvit, og det kvite feltet strekker seg ned mot undersida. Nebbet er relativt langt, halen har rett bakkant eller berre umerkeleg 'hakk' mot midten.

Denne arten kan skiljast frå andre *Oceanodroma*-stormsvaler på lætet og på molekylære data. Dei er endemiske for Kapp Verde og kjente hekkeplassar er på øyane Cima, Branco og Raso. Dei beitar i eit nokså avgrensa område i austlege Atlanterhavet grovt rekna mellom 4 og 26 grader nord. Storleiken på populasjonen var estimert til ca. 1000 hekkande par i 1994-1995.

Kappverdestormsvala vart tidlegare rekna som same arten som passatstormsvale. Rundt 2009 blei både kappverdestormsvale og asorstormsvale, *O. monteirei*, splitta ut.
Kappverdestormsvale er òg lista i eit vedlegg til ein artikkel om namneendringar på fugleartar hos Norsk Ornitologisk Forening i 2014.

Kjelder
-------

Referansar

1. ↑  Kirwan, G.M. (2020) *Cape Verde Storm-Petrel (Oceanodroma jabejabe)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 3. februar 2020
2. ↑  Nuno Oliveira et al, *Possible breeding of Cape Verde storm - petrel Oceanodroma jabejabe (Bocage, 1875) on Santa Luzia*, Cape Verde Islands, Short note, Zoologia Caboverdiana 4 (1):17-20
3. ↑  Clements, J. F. T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, and C. L. Wood (august 2009), *Updates & Corrections: August 2009, The Clements checklist of birds of the world: Version 6.4,* Page 14, Band-rumped Storm-Petrel Oceanodroma castro, Cornell Lab of Ornithology
4. ↑  Syvertsen, P. O. Norsk navnekomité for fugl (NNKF). *Endringer i norske navn på fuglearter i Vest-Palearktis*. (Vedlegg) Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 7.8.2014)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kappverdestormsvale**
Nastaliq-kalligrafi av ein ghazal av Sadi.
**Ghazal** eller **ghasel** (frå arabisk غزل *ġazal*) er eit kort, lyrisk dikt med ein viktig posisjon i den muslimske verda. 

Ein ghazal er danna av 5-15 linjepar der dei første to linjene rimer og rimet, som kan vera eit gjentakande ord eller uttrykk, deretter kjem att i kvar sistelinje. Rimskjemaet kan uttrykkast som aa, ba, ca og så bortetter. Diktaren kan nemna sitt eige namn i det siste verset.

Ghazalar kan vera del av ei større samling eller sekvens av dikt. Dei kan ha ulike tema, men kjærleik og lengt er vanlege. Ofte kan desse tolkast både med ei jordisk og ei mystisk tyding. Andre kan til dømes ha ei meir politisk tyding. 

Ein finn ghazalforma i arabisk, persisk, tyrkisk og urdu-litteratur. Den persiske ghazalforma utvikla seg på 1100-talet, med meisterar som Sanai (d. 1130), Nizami (d. 1209), Sadi (d. 1292) og Hafez (d. 1390). Ho spreidde seg frå Iran til Tyrkia, Sentral-Asia og Sør-Asia og vidareutvikla seg med seinare diktarar som Amir Khusrau, Mohammad Fozuli, Mirza Ghalib, Muhammad Iqbal og Kazi Nazrul Islam.

Ghazalen har også inspirert vestlege diktarar som Goethe, August Graf von Platen og Friedrich Rückert på 1800-talet, moderne amerikanske diktarar som Adrienne Rich og norske diktarar som Erling Kittelsen, Jamshed Masroor, Alexander Seippel og Johannes Gjerdåker.

Ghazal-framføring i Hyderabad.
Ghazalar kan framførast som songar, og er rekna som ein eigen musikksjanger. Ghazalar er også blitt mykje brukt som songar i indisk film, og vidare spreidd som populærmusikk gjennom dette.

Kjelder
-------


* Thiesen, Finn. «Ghazal» (23. februar 2015). *Store norske leksikon*. Hentet 8. april 2015.

* «Mimi Khalvati: Ghazal»

* «Ghazal». *The Oxford Dictionary of Islam*, red. Esposito, John L. Oxford University Press, 2003.

* Baldick, Chris. «ghazal». *The Oxford Dictionary of Literary Terms*. Oxford University Press, 2008.
**Kristin Kajander** (fødd 28. februar 1959) er ein norsk skodespelar. Ho har hatt ei rekkje roller ved ulike teater, i tillegg til at ho har hatt roller i både film og fjernsyn.

Ho er utdanna ved Statens Teaterhøgskole (1984). Frå 1986 til 1991 var ho tilsett ved Den Nationale Scene i Bergen. Der spela ho mellom anna hovudrolla i det omdiskuterte Norvald Tveit-stykket *I Satans vald*, Nina i *Måken* av Anton Tsjekhov og Rebekka West i *Rosmersholm* av Ibsen. Vidare arbeidde ho frå 1992 til 1993 ved Nationaltheatret, og spela mellom anna i fleire Ibsen-stykke, som Eline i *Fru Inger til Østråt*, Regine i *Gengangere* og Anitra i *Peer Gynt*. Sommaren 1994 var ho med på den store framsyninga *Bibel ’94* i Helsingfors, om kvinnene i *Bibelen*. Sidan då har ho arbeidd frilans ved ulike teater. I tillegg har ho vore med som skodespelar og songar på to bestillingsverk av Lars Saabye Christensen og Ole Henrik Giørtz for Jazzfestivalen i Molde.

Filmgjennombrotet hennar kom med hovudrolla i Sølve Skagen-suksessen *Hard asfalt* (1986). Ho hadde også hovudrolla i *Brun Bitter* (1987), og har elles spela i filmar som *Ballen i øyet* (2000) og *Jeg er Dina* (2002).

Filmografi
----------

| År | Tittel | Rolle |
| --- | --- | --- |
| 1986 | *Hard asfalt* | Ida |
| 1988 | *Brun bitter* | Vigdis Wang |
| 1996 | *Gåten Knut Hamsun* | Husvertinne |
| 1999 | *Evas øye* | Jorun Einarsson |
| 2000 | *Ballen i øyet* | Dagfrid |
| 2002 | *Jeg er Dina* | Tela |
| 2002 | *Anolit* (kortfilm) | Mor |
| 2003 | *Mors lille Ole* (kortfilm) | Gunn |
|

### Fjernsynsroller

| År | Tittel | Rolle |
| --- | --- | --- |
| 1996 | *Gåten Knut Hamsun* | Husvertinne |
| 1997 | *Mot i brøstet* | Politidame |
| 1998 | *Blodsbånd* | ? |
| 2001 | *Fox Grønland* | Lotte Hansen |
| 2001 | *Nini* | Inger, mor til Christaia |
| 2002 | *Tiden før Tim* | Mor til Marte |
| 2002 | *Holms* | Veninna til Eva |
| 2006 | *Johnny og Johanna* | Randi |
| 2010 | *Koselig med peis* | Liv |
|

Kjelder
-------

* «Kajander, Kristin[*daud lenkje*]» ved Rogaland Teater, innhenta 27. januar 2010.
* «Kristin Kajander» av Trond Olav Svendsen hjå Store norske leksikon, innhenta 27. januar 2010.
* «Kristin Kajander» på IMDb.com, innhenta 27. januar 2010.
* «Kristin Kajander» på Filmfront.no, innhenta 27. januar 2010.
| Leighton Buzzard  |
| --- |
| MarknadsplassenMarknadsplassen Marknadsplassen |
| Plassering |
| 

Leighton Buzzard is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Bedfordshire |
| Distrikt | South Bedfordshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 39 000 |
| Koordinatar |  51°55′″N 0°40′″W﻿Koordinatar: 51°55′″N 0°40′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | LU7 |
| Telefon-retningsnummer | 01525 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Leighton Buzzard**
 |

**Leigton Buzzard** er ein by i Chiltern Hills i Bedfordshire. Han ligg ved M1 og A5 mellom Luton og Milton Keynes.

Byen høyrer til distriktet South Bedfordshire, og blir saman administrert med Linslade under namnet *Leighton-Linslade*.

Namnet er av usikkert opphav. *Leighton* kjem truleg frå eit saksisk ord som tyder «rydning i skogen». *Buzzard* skal ha vorte lagt til av dekanen i Lincoln på 1100-talet. Det var to stader som heitte Leighton i Lincoln bispedømme, og for å skilje dei la han visstnok til namnet til den lokale representanten sin, Theobald de Busar, som så vart forvanska til Buzzard. Det andre staden vart heitande Leighton Bromswold.

Soknekyrkja er frå 1277, og er vigd til alle helgenar (*All Saint*). Han har eit 57 meter høgt spirar, flotte jernarbeid frå mellomalderen, gammal graffiti og eit tak som er dekorert med utskorne englar frå 1400-talet. Kyrkja erstatta ei eldre, angelsaksisk kyrkje på staden.

Leighton Buzzard Railway er ein verna smalspora jarnbane.

Fotballklubben Leigton Town FC spelar i Southern League Division One East, medan rugbyklubben Leighton Buzzard RFC spelar i Rugby Union i Midlands East Division 3.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leighton Buzzard» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Kappklippehoppar** |
| KappklippehopparFoto: Logan KahleKappklippehopparFoto: Logan Kahle |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** NT Nær truga |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Chaetops Chaetopidae |
| **Slekt:** | Klippehopparar *Chaetops* |
| **Art:** | **Kappklippehoppar** *C. frenatus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Chaetops frenatus***Temminck, 1826 |

**Kappklippehoppar** (*Chaetops frenatus*) er ein nær gråtraststor insektetande sporvefugl som er endemisk for fjellområde med fynbos-vegetasjon i sørlegaste Sør-Afrika.

Skildring
---------

Foto: Matthew Wridgway

Kappklippehopparen er 23-25 ​​cm i kroppslengd, inkludert ein lang svart hale, og han har kraftige bein. Hannar har svart og gråstripa overside av hovud, nakke og rygg, vengene er i hovudsak svarte, og heile undersida og overgumpen er kastanjefarga. Dei har ei tynn, uklår, kvit augebrynstripe, *supercilium*, og ein brei kvit mustasje mot eit svart strupeområde. Iris er oransje til raud. Hofuglar er totalt sett bleikare i fargene, dei manglar svart strupe, og vengene er meir brunlege.

Dette er ein bakkelevande art som beitar på steina grunn og i steinur. Dei sit ofte oppe på ein stein.

Hekkebiologien er kjent som særeigen ved at paret lever monogamt i store territorium på 40-110 dekar, men i tillegg bidreg òg eit eller to individ som hjelparar under hekkinga. Bidraga inkluderer vanlegvis alarmering og vern av territorium, og fôring av ungar. Hoene hjelper òg med å byggje reir og å ruge. Kullet er på to egg, rugetida er ca. 20 dagar, og ungane har i tillegg ein reirperiode på ca. 20 dagar. Etter det kan ungar flyge etter 5 til 10 dagar.

Den nært nærskylde drakensbergklippehoppar, *Chaetops aurantius*, overlappar ikkje i utbreiingsområde. Hannar av den arten har oransje underside. Dei to artane utgjer tilsaman sin eigen biologiske familie Chaetopidae.

Populasjonen er estimert til ca. 33-60 000 individ, og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt nær truga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cape Rockjumper» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2018.*

Referansar

1. 1 2  Collar, N. Robson, C. & Sharpe, C.J. (2018) *Cape Rockjumper (Chaetops frenatus)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 28. januar 2018
2. ↑  Richard T. Holmes, Bernhard D. Frauenknecht, Morné A. Du Plessis, *Breeding system of the Cape rockjumper, a South African fynbos endemic*, The Condor 104(1):188-192. 2002
[0188:BSOTCR]2.0.CO;2
3. ↑  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Chaetops frenatus*. Henta frå  den 28. januar 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kappklippehoppar**
**Leif Magnar Mæhle** (17. mai 1927–1. september 2016) var frå 1969 til 1997 professor i nordisk og nynorsk litteratur og nynorsk målbruk ved Universitetet i Oslo. Han var den siste professoren med særleg ansvar for nynorsk litteratur.

Mæhle var son til ein gardbrukar i Sunndal på Nordmøre. Sjølv tok han i 1952 filologisk embetseksamen (cand.philol.) ved Universitetet i Oslo. I 1969 tok han doktorgraden med avhandlinga Vegen til varden - ein studie i Olav Aukrusts diktning. Mæhle arbeidde mykje med nynorsk litteratur, skreiv mellom anna bøker om lyrikarane Olav Aukrust, Tore Ørjasæter og Aslaug Vaa, dessutan Aasmund Olavsson Vinje og Arne Garborg.

Mæhle var i si tid universitetslektor i norsk ved Georg-August-Universität Göttingen, og sidan universitetslektor ved Lunds universitet. Han var elles gjesteforelesar ved ei rad europeiske og USA-amerikanske universitet.

Mæhle grunnla *Norsk Litterær Årbok* og var redaktør for verket frå 1966 til 1988. Han var også språkkonsulent ved Det norske teatret. Perioden 1986-97 var han generalsekretær i Det Norske Videnskaps-Akademi, var også medlem i Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab.

Kjelder
-------

* Norsk biografisk leksikon
Runesteinen bak Nikolaikyrkja
**Granavollen runestein** er ein runestein som står på austsida av Nikolaikyrkja på Granavollen i Gran kommune i Oppland fylke. Nikolaikyrkja er òg kjent som den eine av dei to Systerkyrkjene på Gran. I runologien er steinen kjent som *N63 Gran kyrkje I*.

Teksta på steinen er frå sein vikingtid, rundt 1050, og er til minne om ein bror av søskenflokken som fekk teksta rissa inn.

På steinen står det:

᛫ᛋᛦᚿᛁᚱ᛬ᛆᚢᚿᛆᚱ᛬ᚱᛦᚴᛁᚢ᛬ᚱᛁᛋᚦᛐᚢ᛬

—(ᚠ)ᛐᛁᚱ᛬ᛆᚢᚠᛆ᛬ᛒᚱᚢᚦᚢᚱ᛬ᛋᛁᚿ᛬ᚼᛁᛆᛚᛒᛁ᛬

ᚴᚢᚦ᛫ᛋᚮᛚ᛫ᛆᚢᚠᛆ 

På norrønt blir dette: 

*Synir Aunar rykiu reistu (ep)tir Aufa bróðdur sinn. Hjalpi Gud sál Aufa*
Dette kan bli omsett til:

*Aun R...s søner reiste (steinen) etter Aufi, bror sin. Gud hjelpa Aufis sjel.*

Sjå òg
------

* Dynnasteinen

Referansar
----------

1. ↑  Fra informasjonsplanketten ved steinen

* *Denne artikkelen bygger på «Granavollen runestein» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jan Ragnar Hagland: Note om runeinnskrifta N063, Gran kirke I ved Wayback Machine (arkivert 2006-01-02)
*Sjå òg sand (fleirtyding)*
Bølgemønster i sand.
Sandstrand sør på Jæren. Foto: Gunleiv Hadland.
**Sand** er ei samling små partiklar av finmalen stein og bergartar. Sand finn ein gjerne der vatn eller vind tærer på grunnfjellet, samstundes med at mykje rørsle i landskapet hindrar danning av eit jordsmonn. Strender og ørkenar er stader der ein gjerne finn sand. 

Ein definisjon på sandkorn seier at dei har ein diameter på mellom 0,002 og 2 mm. Større partiklar gjev grus medan mindre gjev silt.

Eigenskapar
-----------

Sand blir lett flytta av vind og vatn, og kan slik danna vandrande sanddyner og bølgeformer i terrenget. Når materialet er avleira av vatn (strandsand, elvesand) eller vind (sanddyner) er det gjerne rein sand, medan sand avleira av is (sandmorene, bakkesand) gjerne er blanda.

Slitne sandpartiklar bind seg dårleg til kvarandre og er lause å gå i. Desse kan lett løftast av vinden og skapa ein sandstorm. Nyare sandpartiklar har skarpare kantar som gjer at dei kan pakkast saman til fastare material. Samanpressa sand dannar sandstein.

Bruk
----

Ein kan nytte sand smelta i svært høg varme, som råstoff når ein lagar glas.
I naturleg tilstand kan ein bruka sand til å laga skulpturar av alle typar, især sandslott.

Galleri
-------

* Sanddyner i Algerie. Foto: Florence Nibart-Devouard.Sanddyner i Algerie. Foto: Florence Nibart-Devouard.
* Sandstorm i Irak. Foto: Alicia M. Garcia, U.S. Marine Corps.Sandstorm i Irak. Foto: Alicia M. Garcia, U.S. Marine Corps.
* Skulptur i sand. Foto: Gregor Helms.Skulptur i sand. Foto: Gregor Helms.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Gran Sasso** er det høgaste fjellområdet i Appenninane i Abruzzo i Italia. Det høgaste fjellet er Corno Grande på 2 912 moh. Fjellområdet utgjer nasjonalparken Parco Nazionale del Gran Sasso e Monti della Laga som vart oppretta i 1993. Gran Sasso er òg det høgaste fjellområdet på Den italienske halvøya. L'Aquila er den næraste byen til Gran Sasso, berre 16 km frå Assergi, ein liten landsby ved foten av fjellet. Roma ligg 132 km med bil frå fjellet. 

Dei tre toppane på Gran Sasso er Corno Grande med 2 912 meter over havet, Corno Piccolo og Pizzo Intermésoli. Toppane er dekte av snø det meste av året. På nordsida av Corno Grande ligg Calderonebreen, den sørlegaste isbreen i Europa. Han er derimot i kraftig tilbakegang og forskarar reknar med at han truleg vil forsvinne rundt år 2020. 

I 2005 vart den 2 424 meter høge toppen tidlegare kalla Gendarme, nemnd opp etter pave Johannes Paul II. Paven vitja ofte staden og omtalte fjellet som ein «spesiell stad å møte Gud» og at Gran Sasso minte han om fjella i heimlandet Polen.

Biletgalleri
------------

* Corno Grande sett frå Campo ImperatoreCorno Grande sett frå Campo Imperatore
* Gran Sasso om vinterenGran Sasso om vinteren
* Gran Sasso frå Campo Imperatore-platåetGran Sasso frå Campo Imperatore-platået
* Gran Sasso sett frå nordGran Sasso sett frå nord

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gran Sasso» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2007.*

Fotnotar

1. ↑  «Peak is named after late pontiff». BBC News. Henta 18. mai 2005.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gran Sasso**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Tåreapparatet**  
(**a**) Tårekjertel  
(**b**) Øvre tårepunkt  
(**c**) Øvre tårekanalikkel  
(**d**) Tåresekk  
(**e**) Nedre tårepunkt  
(**f**) Nedre tårekanalikkel  
(**g**) Tårekanal
**Tåreapparatet** (av latin *apparatus lacrimalis*) er eit fysiologisk system i augehola som står for produksjon og drenering av tårer. Det finst eitt tåreapparat for kvart auga. Det er samansett av:

* Ein tårekjertel som skiljer ut tårer, og ei rekkje mindre utførselsgangar som frakter væska frå kjertelen til auga.
* To tårekanaliklar, ein tåresekk og ein tårekanal som frakter væska ned i nasehola og tømmer ho *anteroinferiort* (framme og nede) i dei nedre nasemuslingane.

Tåreapparatet får sympatetisk nervetilførsel gjennom ei rekkje nervar kring den store halspulsåra, og parasympatetisk gjennom ei hjernenervekjerne i andletsnerven.

Kjelder
-------

1. 1 2  «tåreapparatet». Store Medisinske Leksikon. Henta 23. mars 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Lacrimal apparatus» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mars 2016.*

* *Denne artikkelen har bygd inn tekst frå ei offentleg utgåve av Gray's Anatomy.*
| **San Severo** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
| Plassering |
| 

San Severo is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Puglia  Foggia |
| Borgarmeister | Michele Santarelli |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  333 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2001)   - folketettleik | 55 861   167,75/km² |
| Koordinatar | 41°41′″N 15°23′″E﻿Koordinatar: 41°41′″N 15°23′″E﻿ |
| Høgd over havet | 90 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 71016 |
| Telefon-retningsnummer | 0882 |
| **Nettstad:** www.comune.san-severo.fg.it |

**San Severo** er ein by i provinsen Foggia i regionen Puglia i Italia med om lag 55 000 innbyggjarar.

Han ligg ved foten av fjellet Gargano.

Historie
--------

San Severo i 1704
San Severo vart grunnlagd på 1000-talet rundt ei lita kyrkje bygd av benediktinarar frå Montecassino. Byen utvikla seg raskt som handelsby. I 1053 var han åstad for den historiske sigeren til Roberto il Guiscardo over paven sine troppar under pave Leo IX (sjå slaget ved Civitate). 

Etter å ha gjort opprør mot keisarriket vart han totalt øydelagd av keisar Fredrik II av Det tysk-romerske riket i 1233 og vart seld til Tempelriddarordenen. Etter dette vart han ein keisarby og sete for guvernøren av Capitanata - eit gamalt namn på provinsen Foggia - og provinsen Molise. I 1579 vart han seld til fyrstinna av Sangro.

I 1799 vart byen erobra av franske soldatar og øydelagd igjen. Overherredøme gjekk i arv frå benediktinarmunkane i klosteret ved Torremaggiore, Tempelriddarane, Kongedømet Napoli og familien som eigde Sangrodalen, herrane av Torremaggiore. 

I 1627, 1828 og 1851 vart byen råka av kraftige jordskjelv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «San Severo» frå Wikipedia på engelsk, den 5. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **San Severo**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Marknadsoperasjonar** (engelsk: *open market operations*) er metodane til ein sentralbank for å auka eller minka basispengemengda («pengemengda til bankane») gjennom kjøp og sal av verdipapir (gjeldsbrev), til dømes statsobligasjonar. Sentralbanken opprettar pengar ved kjøp og dimed aukar basispengemengda, medan ved sal vil pengane som kjem inn til sentralbanken bli tekne ut av sirkulasjon og basispengemengda minkar. Auka basispengemengd vil normalt senka rentene til bankane medan redusert basispengemengd vil heva dei.

Marknadsoperasjonar og fastsetting av rentenivåa på lånetenestene til sentralbanken (til dømes styringsrenta) er metodane ein sentralbank har for å regulera pengemengda. Sentralbanken kan berre regulera og ikkje styra då auke eller minking i pengemengda er styrt av kor mykje publikum og staten låner i høve til nedbetalingar. Den viktigaste faktoren her er utlånsrenta til bankane, og det er den sentralbanken fokuserer på å styra. Auke i pengemengda gjev utslag i verdien av valutaen i høve til andre valutaer, inflasjon (prisstiging) i konsumprodukt, og har i periodar gjeve sterk auke i prisane i investeringsmarknader som bumarknaden og aksjemarknaden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Markedsoperasjoner» frå Wikipedia på bokmål, den 2. januar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Markedsoperasjoner (Store norske leksikon)
* Marknadsoperasjonar (Norges Bank)
* Forskrift om bankers adgang til lån og innskudd i Norges Bank mv. (Lovdata)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Leiglending** eller bygselmann var ei nemning på ein jordbrukar som leigde skuldsett jord (eigedom) av ein jordeiegar. Fram til 1700-talet var dei fleste norske bøndene leiglendingar.

Bonden skreiv som regel ei såkalla bygselkontrakt med eigaren av garden. Frå seinmellomalderen av var slike kontraktar ofte på livstid (om ein ikkje mislegheldt avtala), og kontrakten kunne i dei fleste høve gå i arv mot at ei ny kontrakt vart skriven med arvingen.

Plikter fylgde med leiglendingskontrakten, som at bygg på eigedomen skulle vedlikehaldast og ved nokre høve at ein skulle hjelpa til på jordeigaren sin gard om det trongst. Det var vanleg å betala ei årleg leiga, ei landskyld. Ei bygselkontrakt var òg gjeldande for leiglendingen si enkja. Om ho gifta seg opp att, måtte kontrakten skrivast på nytt med hennar mann.

Ein leiglending kunne i tillegg til å leiga jord òg eiga jord, ein kunne med andre ord vera både sjølveigar og leiglending på ei og same tid. Frå 1710 vart leiglendingar gjevne forkjøpsrett om jordeigaren ynskte å selja eigedomen.

Kjelder
-------

* Steinar Imsen og Harald Winge: *Norsk historisk leksikon.* Kultur og samfunn ca. 1500–ca. 1800 (2. utgåve, Cappelen Akademisk Forlag, Oslo 1999)
*Sjå Dalsfjorden på Sunnmøre for fjorden med same namn på Sunnmøre.*

---

Neset på andre sida av fjorden, ca midt i biletet, er Straumsnes. Utom Straumsnes heiter fjorden Vilnesfjorden, innom heiter han Dalsfjorden. Gardane nærast fotografen ligg i Rivedal. 
Foto:
Jarkko Laine
 

Inste delen av Dalsfjorden. Tettstaden er Bygstad.Foto: Per Olav Bøyum

**Dalsfjorden** er ein fjord i Sunnfjord i Vestland fylke i kommunane Askvoll, Fjaler og Sunnfjord. Dalsfjorden skjer seg austover inn i landet sørom Atløy. Ytste delen av fjorden, frå Atløy til Straumsnes, heiter Vilnesfjorden. Samla lengd for Dalsfjorden med Vilnesfjorden er om lag 43 km. Den indre delen av fjorden er smal, berre ein halv til ein km breidd, medan han lenger ute er vidare. Denne variasjonen kan skuldast påverknad frå isbrear i istida. 

På nordsida av Vilnesfjorden ligg mellom anna tettstaden Askvoll, som er kommunesenteret i kommunen med same namn. Mellom her, Fure på sørsida, Atløy og Værlandet lenger ute går det ferjesamband. 

Vilnesfjorden sluttar der Dalsfjorden gjer ein sving rett nordover og så rett austover igjen. På nordsida denne delen av fjorden ligg bygda Holmedal. Eit stykke austover stikk Flekkefjorden sørover til Flekke. Dalsøyna ligg aust igjen for Flekkefjorden og på sørsida her ligg Dale i Sunnfjord, kommunesenteret i Fjaler som fjorden har namn etter. 

Fjorden svingar seg vidare austover og Gaular kommune utgjer nordsida av fjorden. Her ligg gardsbruka Laukeland, Standnes og Hestad på nordsida, medan Strand ligg på sørsida i Fjaler. Litt lenger aust stikk Halsnes nordover i fjorden og her svingar Dalsfjorden søraustover forbi gardsbruka Sunde og Kleppe på nordsida. Fjorden forlet så Fjaler kommune og svingar rett austover igjen og inn til tettstaden Bygstad. Bygstad ligg ved Svædsundet og frå her held fjorden fram 1,5 km søraustover til botn av fjorden ved Osen der elva Gaula munnar ut. 

Riksveg 609 går på nordsida av fjorden frå Helleset til Dale over Dalsfjordbrua. Frå her går Riksveg 57 vidare inn fjorden på sørsida. På delar av nordsida av fjorden frå Dale og inn til Bygstad går Fv391.

Kjelder
-------

1. ↑  «Dalsfjorden». Faktaark - Kartverket. Henta 27. februar 2021.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Link til Google sitt satellittkart over området.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Markku Martti Tuokko** (24. juni 1951–20. februar 2015) var ein finsk, tidlegare friidrettsutøvar som deltok i både diskoskast og kulestøyt. Under EM i 1978 fekk han sølvmedalje i diskos med eit kast på 64,90 meter. Tuokko vart finsk meister i diskoskast fem gongar; 1977 og 1979-82. Hans personlege rekord i diskos var 68,12 meter, oppnådd i mai 1979 i Fresno i California. Dette kastet var finsk rekord til 2001, då Timo Tompuri kasta 69,62 m. I kulestøyt støytte Tuokko 20,03 meter i august 1979.

Aktiv
-----

Tuokko fekk sølvmedaljen i den nasjonale meisterskapen i diskoskast i fire år på rad; 1973-76. Kvart år la han på nokre titals centimeter, frå 60,98 m i 1973 til 62,34 m i 1976, men måtte kvar gong sjå seg slått av Pentti Kahma. Tuokko sette personleg rekord i 1974 med 64,40 m og fekk plass i den finske troppen til EM i Roma, der han han ikkje lukkast kvalifisere seg til finalen.

Han deltok i diskos under OL i Montreal, men nådde heller ikkje då å kvalifisere seg til finalen. Same sesongen fekk han med seg ein bronsemedalje i kulestøyt frå den finske meisterskapen, i tillegg til den fjerde rake sølvmedaljen i diskoskast. I 1977 vann han sitt fyrste FM-gull i diskoskast etter eit kast på 63,06 m, Kahma vart vist til sølvplassen. Tuokko tok sjølv sølvmedaljen i kulestøyt.

I 1978 opplevde Tuokko høgdepunktet som aktiv, då han fekk EM-sølv i diskoskast, overgått einast av den suverene vinnaren, Wolfgang Schmidt frå Aust-Tyskland. Våren 1979 gjorde han sitt lengste diskoskast nokon gong, 68,12 m, under gunstige tilhøve i Fresno i California. Same sesongen kopierte han prestasjonane frå den nasjonale meisterskapen i 1977, med gull i diskos etter sterke 65,40 m, og sølv i kule.

### Doping

I 1979 vart Tuokko tatt for doping under eit Europacup-stemne, saman med landsmennene Asko Pesonen og Seppo Hovinen, den siste spydkastar.

### Medaljar og plasseringar i diskoskast i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Utslått i kvalifiseringa (57,82 m – nr 16)
* OL 1976 i Montreal: Utslått i kvalifiseringa (59,80 m – nr 17)
* EM i 1978 : Sølvmedalje - 64,90 m, bakom Wolfgang Schmidt (66,82 m)
* OL i 1980 i Moskva: Nr 9 - 61,84 m

Notar
-----

1. ↑  Quercetani, Roberto L. «History of the European Cup». Henta 6. august 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Markku Tuokko – Profil på nettsida til IAAF

Kjelder
-------

* Resultatoversikt Arkivert 2007-10-12 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Markku Tuokko» frå Wikipedia på bokmål, den 21. august 2013.*
|  |
| --- |
| **Markkakkerlakk** |
| MarkkakkerlakkMarkkakkerlakk |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Kakkerlakkar Blattodea |
| **Familie:** | Blattellidae |
| **Slekt:** | *Ectobius* |
| **Art:** | **Markkakkerlakk** *E. lapponicus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ectobius lapponicus***Linnaeus, 1758 |

**Markkakkerlakk** (*Ectobius lapponicus*) er den einaste kakkerlakkarten som finst naturleg i Noreg. Det er ein liten art som toler til dels særs mykje kaldare tilhøve enn det som er vanleg mellom kakerlakkar, og finst nord til Finnmark. Elles i verda finst han i mesteparten av Europa aust til Uralfjella, men berre heilt sør i Storbritannia.

Kjenneteikn
-----------

Markkakkerlakken er ein liten art med lys brun farge og mørke teikningar på brystskjoldet. Desse er mørkast hjå hannen, kor dei gjerne er nesten heilt svarte. Andre kjønnsskilnadar omfattar delvis vengjereduksjon hjå hoa, og mørkare bein hjå hannen. nymfene er brune utan noka særleg til fargeteikningar eller mønster.

Ein skil markkakkerlakk frå tysk kakkerlakk på at sistnemnde har to langsgåande linjer over brystskjoldet sitt.

Levesett
--------

Markkakkerlakken trivst i mange ulike miljø, men finst oftast på engmark. Ein finn dei òg i hager og parkar, ved vegkantar og andre relativt opne område. Stundom finn ein han òg innandørs, der han kan bli til dels særs plagsam. Dette gjeld særleg i gammane til samane i Nord-Noreg.

Hoe med eggkapsel
Livssyklusen til markkakkerlakken går i Norge over to år. Hoa ber ein eggkapsel i eit par døger før ho legg han ned mellom blad og/eller gras. Neste vår klekkjer nymfene, eit stadium dei brukar eit år på. Som regel går dei gjennom 5-6 skalskifte på denne tida. Forsommaren om lag to år etter klekking vert dei kjønnsmogne.

Hannane hjå markkakkerlakken er særs aktive, og er ikkje så reint dårlege flygarar. Hoene sit oftast gøymd i vegetasjon.

Kjelder
-------

* Presentasjon i *Norske Insekter*
**Lilli Bendriss** (fødd 1946) er eit norsk spiritistisk medium, forfattar og TV-personlegdom frå Hareid. Bendriss er kjend for å ha vore med på TVNorge-programmet *Åndenes makt* som klårsynt gjennom alle tretten sesongane. Som forfattar gav ho, i 2010, ut bøkene *Bevissthetsskiftet* og *Gaven.*

I 2021 var Bendriss aktuell med serien *Spøkelsesjegerne*. Serien blir send på Discovery+ og går ut på at Bendriss og dei to youtuberene Robin Hofset og Victoria Skau reiser og besøkjer mellom anna Gamle Luster Sanatorium, Gamle Fredrikstad fengsel og Gamle Deichmanske bibliotek, for å jakta på spøkelse. Serien fekk terningkast 2 frå *VG* sin meldar som skildra serien som «ikke engang underholdende tøys».

Våren 2019 deltok ho i realityprogrammet *Kjendis søker kjæreste* på TV2.

Lilli Bendriss bur i Holmenkollen i Oslo.

Kjelder
-------

1. ↑  presseside, Discovery Norways, «Spøkelsesjakt på discovery+», *presse.discovery.no* (på engelsk), henta 3. november 2021
2. ↑  «TV-anmeldelse «Spøkelsesjegerne»: Åndenes avmakt», *www.vg.no* (på norsk bokmål), henta 3. november 2021
3. ↑  Solberg, Julie (5. april 2019), «Lilli Bendriss fant kjærligheten: - Vekker den seksuelle energien på nytt», *Nettavisen* (på norsk), henta 3. november 2021
4. ↑  Treider, Hans Petter, «Beholder boligen etter bruddet», *www.klikk.no* (på norsk), henta 3. november 2021

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Markus Wasmeier** (fødd 9. september 1963) er ein tysk tidlegare skirennar frå Schliersee i Bayern som vann to OL-gull på Lillehammer i 1994 og VM-gull i storslalåm i 1985.

### Aktiv

Wasmeier overraska stort då han vart verdsmeister i storslalåm ved VM i alpine greiner 1985 i Bormio. Eitt år seinare, den 9. februar 1986, vann han sine to fyrste renn i verdscupen i alpine greiner i franske Morzine. Han sigra då i eit kombinasjonsrenn og eit super-G-renn. Fram til januar 1992 vann han ytterlegare sju verdscuprenn, fem av triumfane kom i super-G og to i utfor.

Wasmeier tok bronsemedaljen i super-G ved alpin-VM 1987 i Crans-Montana i Sveits. I 1987-sesongen kapra han FIS-pokalen som beste super-G-utøvar i verdscupen. Både i 1986 og 1987 vart han nummer tre i verdscupen i alpine greiner.

Under Vinter-OL 1994 på Lillehammer vann Wasmeier to gullmedaljar, fyrst i super-G og så i storslalåm. Dermed var han både verdsmeister og olympisk meister i storslalåm, ei grein han aldri vann eit verdscuprenn i. Etter OL-sesongen la Wasmeier opp som alpinist.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Markus Wasmeier» frå Wikipedia på tysk, den 13. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Markus Wasmeier – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Markus Wasmeier» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 60°38′30″N 17°27′00″E﻿

**Dalälven** er ei elv i det midtre Sverige. Ho renn i det nordlege Dalarna, i området aust og sør for Femunden i grensetraktene mot Noreg, og munnar ut i havet ved Skutskär i nordre Uppland. Dalälven vert ofte rekna som den sørlege grensa til Norrland.

Dalälven byrjar i traktene ved Stor-Våndsjön i det nordvestlegaste hjørnet av Dalarna. Ho er 542 km lang frå kjelda til havet og den tredje lengste elva i Sverige. Nedslagsfeltet er 28 954 km². Middelvassføringa ved munningen er cirka 350 m³/s. Disponibel vasskraft er ca. 1420 MW, og av dette er rundt 2/3 er utbygd, med Trängslet som største kraftverk. Elva var tidlegare viktig for tømmerfløyting. Den øvre delen er delt i to elvar: Österdalälven (som renn gjennom innsjøen Siljan) og Västerdalälven. Desse to renn saman ved Djurås.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dalälven» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Län och huvudavrinningsområden i Sverige (SMHI)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 28. september 2018, henta 18. juni 2012
2. ↑  *arkivkopi* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 12. august 2010, henta 18. juni 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dalälven
* Nedre Dalälvens Intresseförening
* Välkommen till Dalälven

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* LIBRIS
* GeoNames

 |