recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ottar Dahl** (5. januar 1924–4. april 2011) var ein norsk historikar.

Dahl vart fødd i Nannestad. Han vart dr. philos. i 1957 på ein historieteoretisk studie om årsakforklaringar i historiefaget. Han vart universitetsstipendiat 1957 og dosent i historie ved Universitetet i Oslo i 1960. Dahl var tilsett som professor i historie same stad frå 1966 til 1991.

Ottar Dahl var den norske historikaren som tidlegast spesialiserte seg på historieteori og historiefagets fagutvikling i Noreg, dvs. på historiografi. Ottar Dahl har utøvd størst innverknad gjennom verkt Norsk historieforsking i det 19. og 20. århundre som i over 40 år har vore standardverket om historiefagets utvikling i Noreg frå 1700-talet til tida etter 1970-talet. Her drøftar Dahl samanhengen mellom historiske syntesar sett fram av dei leiande historikarane i dei ulike epokane og dei ideologiske føremåla som han meiner å kunna avdekka at desse syntesane ser ut til å tena.

Han har òg skrive ei metodebok i kjeldekritikk som var i bruk i lang tid.

Dahl har òg skrive om framvoksteren til fascismen i Italia i mellomkrigstida.

Bibliografi
-----------

* 1996 Fra konsens til katastrofe : kapitler av fascismens historie i Italia ISBN 82-00-22607-7
* 1996 *Fra konsens til katastrofe – kapitler av fascismens historie i Italia*
* 1990 Norsk historieforskning i det 19. og 20. århundre 4. utg. ISBN 82-00-01593-9
* 1986 *Problemer i historiens teori*
* 1967 *Grunntrekk i historieforskningens metodelære*
* 1959 *Norsk historieforskning i det 19. og 20. århundre* (1. utg 1959, 4. utg 1990)
* 1957 *Om årsaksproblemer i historisk forskning* (Dr. grads avh.)
* 1952 *Historisk materialisme.* *Historiesynet hos Koht og Bull*

Referansar
----------

1. ↑  *Ottar Dahl er død, HIFO-blog.*, arkivert frå originalen 17. august 2011, henta 21. mars 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Ottar Dahl» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mars 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 77°46′S 160°9′E﻿

**Cassidybreen** er ein isbre som er 13 km lang og 3,5 km brei, som flyt nordaust til øvre Taylorbreen mellom Depot Nunatak og nordvestenden av Quartermain Mountains i Victoria Land. Det skildrande namnet «South-West Arm» og «South Arm» vart nytta om denne breen og til delar av Ferrarbreen sør for Knobhead, av Discovery-ekspedisjonen. Nyare kartlegging har vist at breen som her er skildra er ein del av Taylorbreen-systemet.

Isbreen vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 1992 etter William A. Cassidy ved Department of Geology and Planetary Science ved University of Pittsburgh, som gjennom 13 feltsesongar, 1976–90, leia eit lag frå US Antarctic Research Program i undersøkinga og innsamlinga av meteorittar i Antarktis frå diverse stader gjennom Victoria Land og sørover til Lewis Cliff, i nærleiken av Queen Alexandra Range.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Cassidy Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Cassidybreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For bartreet, sjå furu.* 
**Toll** er ei avgift som staten legg på varer som vert frakta over landegrensene. Varene vert anten ført inn frå utlandet (innførselstoll), ført ut frå landet (utførselstoll) eller dei vert ført gjennom området til staten (gjennomførsels- eller transittoll). I Noreg er tollavgjerslene heimla i lov om toll av 10. juni 1966 med forskrifter.

Den viktigaste tollen er innførselstoll, som tidlegare var ei stor inntektskjelde for staten i dei fleste land. Både utførsels- og transittoll er no sjeldan brukte former for toll. Etter føremålet skil ein mellom fiskaltoll og vernetoll.

Fiskaltollen
------------

Oppgåva til fiskaltollen er å skaffe staten inntekter, og vert som regel lagt på varer som vert nytta i stor målestoll, som til dømes kaffi, te, sukker, sjokolade eller på varer som kan gå ut over folkehelsa, som alkohol eller tobakk. Fiskaltoll har no særs lita tyding i Noreg. I staden er det lagt særavgifter på varer som ein ønsker å skattlegge. Når fortolla varer inngår i varer som er bestemt til eksport, for ofte eksportørane for å lette konkurransen deira på den utanlandske marknaden tollen heilt eller delvis tilbakebetalt ved utførselen, såkalla drawback.

Vernetoll
---------

Vernetoll vert lagt på særskilde varer med relativt høge satsar for å verne innanlandske produsentar mot konkurranse frå lågprisland. Dei fleste statar har ei blanding av verne- og fiskaltoll.

Kampen mot tollhindringar og særskild mot vernetoll vart teken opp då industrialismen hadde gjennombrotet sitt. På 1800-talet fekk frihandelspolitikken stor tilslutnad. Etter 1900 og særleg i 1920- og 1930-åra vart vernetoll igjen vanleg. Nivået på vernetollen er derimot kraftig redusert sidan omkring 1950.

Internasjonale rammevilkår
--------------------------

Dei internasjonale rammevilkåra for norsk handel med utlandet er hovudsakleg forankra i EØS-avtalen og WTO-avtalen. I tillegg til at vernenivået er senka, har tollvernet endra karakter i mange land ved dei økonomiske grupperingane som har oppstått i form av tollunionar eller frihandelsområde. I same retning virkar preferansetollen som fleire industrialiserte land, som Noreg, har gjennomført til fordel for størsteparten av eksportvarene til utviklingsland.

Tollinntekt
-----------

I Noreg var tollinntektene til byrjinga av 1900-talet den viktigaste inntektskjelda til statskassen. Dette gjeldt òg i periodar heilt fram til 1930-åra. Sidan har tollinntektene falle kraftig og var i 2004 omkring 1,6 milliardar kroner.

Sjå òg
------

* Tolltariff
* Tollvesen

Kjelder
-------

* toll. (2012-02-02) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS

 |
Ottarshaugen
**Ottar Vendilkråke** var ein konge av Ynglingeætta, son av Egil Vendilkråke og far til Adils. Han er omtala i Ynglingesoga og i Béowulf.

I følgje Snorre Sturlason var han i trette med Frode den frøkne, kongen i Danmark. Ottar nekta å gje Frode den skatten som Egil far hans hadde lova, og det kom til strid mellom kongane. Frode reiste til Svitjod og herja der, og året etter reiste Ottar til Danmark på hemntog. Han la til nord i Jylland, og herja i Vendsyssel, eller Vendil. Jarlane til Frode, Vott og Faste, samla ein hær mot Ottar og slo han. Ottar vart teken og lagt på ein haug, der fuglar og dyr reiv sund liket hans. Danene sende så ei Kråke av tre som vart send til Svitjod, og sa Ottar ikkje var meir verd enn denne kråka. Ottar vart kalla Vendilkråke i alle år etterpå. 

Tjodolv seier i Ynglingatal:

Ottar fall
under ørneklo,
den dugande kjempa,
for danske våpn.
Ufreds-hauken
hakka med blodut
klo på Vendil
den vise kongen.
Eg veit, at um verke
til Vott og Faste
vil segnir ganga
millom svenske menn,
at jarlane hans Frode
gjævingen tok
og den drustelege
drap i hel.
Den eldste Noregshistoria fortel at Ottar vart drepen i Vendel i Danmark av ein namne, Ottar Danejarl. I samanlikninga mellom desse to kjeldene, kommenterte Halvdan Koht:

*Egil blir hjå Are òg kalla med tilnamnet Vendelkråka; men Snorre fester dette tilnamnet til sonen Ottar, og det svarar med at Tjodolv segjer at Ottar fall i Vendel. Snorre meinte, liksom bokskrivaren her, at Vendel var i Danmark, sidan det står hjå Tjodolv at Ottar fall mot Danane; men no er det mange som trur at det er meint Vendel i Uppland i Sverike, og at Ottar fall der i strid med dei danske jarlane som Tjodolv kallar Våt og Faste, - det er vel Våt som hjå bokskrivaren her har vorte til Ottar Jarl. Sviakongen Ottar er dessutan nemnd i det angelsaksiske kvædet Béowulf frå om lag år 700; men der blir far hans kalla Anganty.*
*Béowulf* kallar Ottar for «Ohthere». Han er berre nemnd som far av Eadgils (Adils). At Ottar fall i det svenske Vendel, tykkjest vera meir truleg, av di Ottarshaugen (Ottarshögen) framleis er å finne i dette området.
Namna på kroppsdelane på toki pona
**Toki pona** er eit kunstig språk utvikla av Sonja Elen Kisa. Det vart fyrste gong gjort offentleg på internett sumaren 2001.

Toki pona er eit «minimalistisk» språk, som fokuserer på dei kulturuavhengige («universelle») og enkle («gode») tinga i livet. Det er laga for å kunna uttrykkja mest mogleg meining med minst mogleg kompleks struktur. Språket har 14 fonem og 118 ord. Det er ikkje meint som eit internasjonalt hjelpespråk, men er inspirert av m.a. taoistisk filosofi. Den som lærer seg toki pona, får raskt ei kjensle av at gjennom å uttrykkja seg med enkle ord, lærer ein seg å tenkje klårt og ukomplisert.

Orda kjem frå fleire vidt ulike språk, som engelsk, finsk, walisisk, kinesisk, georgisk og tok pisin. I tillegg er det inspirert av dei andre konstruerte språka esperanto og lojban, og har nokre lydmålande ord. Lydane og stavinga er gjerne forenkla, som i «kepeken» som kjem frå det nederlandske ordet *gebruiken*.

Det finst nokre titals menneske som nyttar språket aktivt, og eit par dusin av desse snakkar det heilt flytande. Dei fleste av dei bur i Nord-Amerika. Det er produsert noko litteratur, for det meste ordspråk og lyrikk, men òg nokre noveller, essay og teikneseriar.

Nettstadar
----------

* Offisiell nettstad
* Uoffisiell nettstad, med lærestoff og tekstar
***Castlevania: Aria of Sorrow*** er eit plattformspel utvikla og utgjeve av Konami til Game Boy Advance. Det er det tredje og siste spelet i *Castlevania*-serien på Game Boy Advance og vart utgjeve i Japan, Nord-Amerika og Europa i mai 2003. Produsenten Koji Igarashi, som har leidd produksjonen av tidlegare *Castlevania*-titlar, leidde òg utviklinga av *Aria of Sorrow*. Michiru Yamane returnerte òg for å komponere musikken til spelet, saman med Takashi Yoshida og Soshiro Hokkai.

Handlinga i *Aria of Sorrow* går føre seg i år 2035, etter at Dracula har vorte forsegla vekk etter eit slag i 1999. Spelet følgjer ferda til Soma Cruz, ein tenåring som har motteke okkulte krefter som følgje av å vere eit potensielt ilåt for reinkarnasjonen av Dracula, medan han kjempar mot skikkelsar som vil overta kreftene til den mektige vampyren. *Aria of Sorrow* innlemmar same kombinasjonen av element frå plattformspel og rollespel som det tidlegare *Castlevania*-spelet *Symphony of the Night*. Det introduserer også fleire nye element til serien, som at spelaren kan ta til seg ferdigheiter frå fiendar via «Tactical Soul»-systemet og ei futuristisk setting, til skilnad frå mellomaldersettinga i mange av dei andre *Castlevania*-spela.

Spelet selde mindre bra i Japan, men gjorde det godt i Nord-Amerika. Dert vart utgjeve på nytt i 2006, i ein dobbel pakke saman med spelet *Castlevania: Harmony of Dissonance*. Ein oppfølgjar til spelet, *Castlevania: Dawn of Sorrow*, vart utgjeven i 2005.

Kjelder
-------

1. ↑  «Castlevania Double Pack». Eurogamer. 23. februar 2006. Henta 2. juli 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Castlevania: Aria of Sorrow**
| **Fylkesveg 551**  |
| --- |
| **551** |
| Strekning |
| Odda – Kvinnherad |
| Fylkesveg 551 |
| Informasjon |
| Lengd | 38,1 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
|  |
| Restriksjonar |
| Bomstasjonar | 1 |

*Sjå òg Fylkesveg 551 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 551** (**Fv551**) går mellom Odda og Kvinnherad. Veglengda er 38,1 km.

Han tar av frå riksveg 550 ved Eitreim på vestsida av Sørfjorden, går gjennom Folgefonntunnelen og vidare langs sørsida av Maurangerfjorden til Løfall ved Rosendal.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

Opninga av Folgefonntunnelen  i Mauranger
Furebergfossen
###  **Hordaland**

Odda

* Rundkøyring **550** Eitrheim
* tunnel Folgefonntunnelen (11 137 m)

Kvinnherad

* Bomstasjon Folgefonntunnelen
* Fv51 frå austre Pollen bru til Eikenes (12,6 km)
* Furebergfossen
* tunnel Furubergtunnelen (736 m)
* tunnel Svoldalstunnelen (204 m)
* **48** Løfall

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv551
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Noregsmeisterskapen i handball 2004** for menn vart vunne av Haslum Håndballklubb frå Bærum etter finalesiger 29 - 25 over Idrettslaget Runar frå Sandefjord.

### Finalen

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum 30. desember 2004 framfor 5 126 tilskodarar. Runar var beste laget i den fyrste omgangen og leia 11-9 ved pause. I den andre omgangen vart to av Runar-spelarane tildelt raudt kort, noko som svekka forsvarsspelet til laget frå Sandefjord. Haslum skåra heile 20 mål i omgangen og kunne motta klubbens fyrste kongepokal etter ein firemålstriumf. 

Erlend Mamelund skåra 9 mål for **Haslum**. Elles fann Steven Larsson og Pål Cramer vegen til nettmauskane 5 gongar, Fredrik Dyve skåra 4 mål, Lasse Lie og Trygve M. Moen, begge 3 mål. Gunnar Fosseng var målvakt.

**Runar** sine mål kom frå Raymond Phillip Hansen (6), Christian Rustand (6), Einar Koren (5). Eirik Olaussen (3), Geir Erlandsen (2), Peder Trevland (2) og Tormod Moldestad (1).

Kenneth Abrahamsen og Arne M. Kristiansen dømde kampen. Vinnarlaget vart straffa med fem 2-minuttsutvisingar, Runar med tre to-minuttarar og to raude kort.

Kjelder
-------

* Tøsnbergs Blad 31. desember 2004
Brentfeltet i Nordsjøen, avmerkt på kart
**Brent Spar** eller Brent E, var ei flytande bøye for lagring og lasting av råolje. Bøya vart bygd i 1976 og installert på Brentfeltet i britisk sektor i Nordsjøen. Oljeselskapet Shell UK har operatøransvaret for feltet. I og med bygginga av ein røyrleidning til oljeterminalen på Sullom Voe i Shetlandsøyane, vart bøya gradvis teken ut av bruk. I 1991 kom ein fram til at bøya ikkje hadde nokon bruksverdi i framtida, og det vart lagt ulike planar for kva ein skulle gjera med henne. Eit framlegg var å senkja bøya på djupt hav. I 1995 sa britiske styresmakter seg samde i Shell sin søknad om å søkkja bøya på djupt vatn i Atlanterhavet. 

Miljørørsla Greenpeace organiserte etter kvart ein høgt profilert kampanje mot desse planane, irekna ei oppmoding om ikkje å handla på Shell sine bensinstasjonar. Aktivistar okkuperte Brent Spar i meir enn tre veker, og saka fekk oppslag i media verda rundt. Shell gjekk etter ei stund vekk frå planane om senking i havet, men hevda framleis at senking ville vera det sikraste ut frå både miljø- og tryggleiksperspektiv. Greenpeace på si side måtte etter kvart vedgå at dei ved ein feil hadde oppgjeve at det var meir olje att i lagringstankane enn det verkeleg var. 

Brent Spar vart ankra opp i Erfjord nord i Rogaland fylke medan ein venta på kva som skulle skje med installasjonen. I januar 1998 tok Shell ei avgjerd om å bruka om att mykje stål, i samband med bygging av nye hamneanlegg i Mekjarvik nær Stavanger. Stavangerfirmaet GMC Maritime AS utførte skraping av Brent Spar saman med sin partner Wood gruppen. Stål frå bøya blei kutta opp i seksjonar og satt på havbotnen i Mekjarvik i Randaberg kommune før ein fylte stein og betong. Det resulterte i ei djupvasskai som danna grunnlaget for aukeade maritim verksemd i Stavanger då Saipem i 2000 bestemte seg for å bruka denne kaien med tilhøyrande baseområde som hovudbase for verdas største kranfartøy, «Saipem 7000».
Asker krematorium, som ligg i nærleiken av Asker kyrkje i Asker kommune.
Kranie- og knokkelrestar etter brenninga.
**Krematorium** (av latin: *cremo* «brenne», «brenne opp») er ein bygning der menneskelik vert brent i ein kremasjonsomn. Ofte er det i bygningen eit kapell eller anna lokale for gravferdsseremoniar, og då vert heile komplekset kalla eit krematorium.

Kremasjonsprosessen tek om lag ein time og går føre seg i elektriske, gassfyrte eller oljefyrte omnar som held ein temperatur på mellom 760-1150 °C. Asken og eventuelle knokkelrestar vert kverna saman til eit fint støv og lagt i ein urne saman med ein keramisk identifikasjonsbrikke.

Likbrenning har lange tradisjonar i både Skandinavia og verda elles, og var soleis òg vanleg i Noreg i førkristen tid. Men med kristninga tok skikken slutt, då ein meinte at brenninga av lika var til hinder for at dei avlidne kunne stå opp lekamleg frå gravene sine og møte dommen på den siste dag (dommedag). Men på slutten av 1800-talet kom likbrenning likevel på tale som ei løysing på helseproblem og problema med at store areal måtte leggjast ut til gravlundar i dei stendig veksande byane, og ved Verdsutstillinga i Wien i 1873 kunne den italinske professoren Brunetti presentere ein modell til eit brukeleg brennkammer. Etter at kremasjon hadde vorte tillate i Italia, fekk Milano det fyrste krematoriet i 1876. Same åretvart det fyrste krematoriet i USA oppført av Julius LeMoyne i Washington i Pennsylvania, og i Tyskland vart det fyrste krematoriet oppført i 1878, i Sverige i 1887 og i Danmark i 1893. I Noreg vart kremasjon lovleg i 1898, og det fyrste norske krematoriet opna på Møllendal i Bergen i 1907. Bygningen vart teikna i 1906 av arkitekt Schak August Steenberg Bull (1858-1956), som òg var leiar av Bergens Likbrendingsforening den fyrste tida.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettside frå Universitetet i Oslo. Arkivert 2019-05-02 ved Wayback Machine.
* Lov om gravplasser, kremasjon og gravferd (gravferdsloven).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Noregsmeisterskapen i handball 2011** for menn vart vunnen av Haslum Håndballklubb etter finalesiger 38 – 28 over Drammen Håndballklubb.

Finalen
-------

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum dag 30. desember framfor 3 210 tilskodarar. Etter 25 jamne minutt og stillinga 14-14, rykte Haslum ifrå og leia 18-14 ved pause. Berre seks minutt inn i den andre omgangen hadde Bærums-laget auka leiinga til åtte mål. Resten av kampen styrte Haslum inn til timåls-triumf.

Einar Koren og Kent Robin Tønnesen skåra begge 10 mål for **Haslum**. Erlend Mamelund skåra 5, Anders Røe 4, Nicolay Hauge 3 gongar. Thomas Kristensen og Sebastian Barthold stod begge for 2 skåringar, Martin Gravdal Haldorsen og Ken Marius Krabbe for kvar si.

For **Drammen** skåra Henrik Jakobsen (7), Steven Larsson (5), Henrik Westgaard (5), Lars Erik Bjørnsen (4), Gøran Sørheim (3), Jan-Richard Hansen (2) og Jarle Mørk Pettersen (2).

Dommarane straffa begge laga med to 2-minuttsutvisingar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Handball-NM 2011/Menn» frå Wikipedia på bokmål, den 20. april 2021.*
**Brettesmesse** er ei gammal norsk kyrkjehøgtid den 11. januar, markert på primstaven med hest, øks, flagg eller kross. 

Dagen har opphav som minnedag for heilage Brigid frå Irland, eller til minne om Brictiva/Brettiva, ein helgen kjent i Trøndelag som kan minna om Sunniva.

Dagen var eigentleg til minne om den heilage Brictiva, ein norsk helgen, men «brette» kom til å tyda 'brekka'. Denne dagen kunne ein brekka restane av julematen oppi ei gryte og eta han opp på eit «pompegilde». 

Ein skulle ikkje køyra med hest denne dagen, då meinte ein han ville brekka eit bein. Dagen var elles ulukkesbringande, ting kunne lett gå sund og ein burde ikkje gifta seg på brettesmesse.

Kjelder
-------

* Linvik, G. *Primstaven*, arkivert frå originalen 17. februar 2009, henta 12. januar 2010
* Nilsen, Agnar, *Beskrivelse av primstaven for JANUAR*, arkivert frå originalen 9. april 2009, henta 12. januar 2010
* Sælensminde, Kjell, «Primstaven», *bt.no*, arkivert frå originalen 5. november 2009, henta 12. januar 2010
* Wohlenberg, Michael (Mecky), *Hellig sky. Minne- og merkedager* (PDF) (PDF)
**Sølvi Ann-Karin Ytterstad**  (fødd i 1945 i Lødingen) er ein norsk lyrikar busett i Harstad.

Ytterstad vaks opp i Vestbygda i Lødingen kommune, og heimstaden har vore inspirasjonen til dei fleste av tekstane hennar. Ho har gitt ut seks diktsamlingar, og ho er representert i fleire antologiar. Med unnatak av debutsamlinga i 1991 er alle diktsamlingane gitt ut på eige forlag. *Plukke stjerner* blei gitt ut som lydbok med musikk av Helge Sveen.

Ytterstad vekslar mellom å skrive på dialekt, bokmål og nynorsk etter det som ho meiner passar best. 

Dei mest kjente dikta hennes er *Lofotstjerna* og *Fader vår -år 2000*.

Utgjevingar
-----------

* 1991 - *Hinnøystund*
* 1998 - *Lita i nord*, lyrikksamling
* 2000 - *Havella*, lyrikksamling
* 2004 - *Månekorn*, lyrikksamling
* 2005 - *Plukke stjerner* (lydbok)
* 2013 - *Gudskjelovlandet*, lyrikksamling

Referansar
----------

1. ↑  Intervju i Bladet Vesterålen, 20.juli 2015
2. ↑  Intervju i Harstad Tidende, 2. november 2013

* *Denne artikkelen bygger på «Sølvi Ytterstad» frå Wikipedia på bokmål, den 5. august 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utgjevingar på oria.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Noregsmeisterskapen i handball 2020** for menn vart vunnen av Elverum Idrettslag etter finalesiger 37 – 29 over Nærbø Idrettslag. 

Finalen vart avvikla i Storhamar-hallen på Hamar 29. desember 2020 framfor 200 tilskodarar. Talet tilskodarar var avgrensa etter gjeldande regelverk under Covid-19-pandemien. Laga fylgde kvarandre til stillinga 6 – 6. Derifrå drog storfavoritten Elverum ifrå og leia med fire mål til pause, 19 – 15. Tidleg i den andre omgangen auka Elverum leiinga til seks mål og kontrollerte sidan inn til åttemålstriumf.

**Elverum** sine mål kom frå Simen Schønningsen, Dominik Mathe, Thomas Solstad, Alexander Blonz, alle saman enda opp med kvar sine 6 nettkjenningar. Dei resterande måla skåra Tobias Grøndahl (5), Carl Pujol (3), Johan Fingren (2), Christopher Hedberg, Simen Holand Pettersen og Endre Langaas, (1 mål kvar). Thorsten Fries og Emil Imsgard var målvakter.

For **Nærbø** skåra både Horst Haugseng og Tord Lode 7 mål, Lars Sigve Hamre 4 gongar, Tord Haugseng, Mike Lønne, Sindre Heldal, alle saman 3 mål, medan Stian Vigre, Rassin Haugseng, Theodor Svensgård. Preben Nord-Varhaug og John Thue noterte seg for 1 mål kvar.

Dommarane Lars Jørum og Håvard Kleven straffa Elverum med fire 2-minuttsutvisingar og Nærbø med tre.

Kjelder
-------

* Kamprapport Arkivert 2021-04-19 ved Wayback Machine.
| Bressuire |
| --- |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Nouvelle-Aquitaine Deux-Sèvres |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  180,59 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 19 356   98/km² |
| Koordinatar | 46°50′″N 00°29′″W﻿Koordinatar: 46°50′″N 00°29′″W﻿ |
| Høgd over havet | 173 m m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 79300 |

**Bressuire** er ein by og kommune vest i Frankrike med om lag 20 000 innbyggjarar. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Deux-Sèvres i regionen Nouvelle-Aquitaine. 

Byen ligg ved elva Dolo, ei sideelv til Argenton. Bressuire har to attraksjonar, kyrkja Notre-Dame, som vart bygd på 1100- og 1400-talet og slottet som vart bygd av herrane av Beaumont, vassalar av vicomten i Thouars. Slottet er i dag ruinar, og delar av det er i dag okkupert av eit moderne château, men ein kan framleis sjå delar av festningsverka. Byen vart mellom anna erobra av engelskmenna og plyndra av franske troppar under du Guesclin i 1370.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Kreosot** er ei nemning som særleg vert nytta om tjøre, tjære, laga av steinkol til trykkimpregnering av trevyrke av større dimensjonar, men som opphavleg var ei sams nemning for både tjøre laga av steinkol og tjøre laga av tre. Nemninga er av gresk opphav, samansett av orda for «kjøt» og «teke vare på», og har sin bakgrunn i at det lukta røykt kjøt av den tjøra som vart laga av tre.

Kreosot i meininga steinkoltjøre er brun-svart, koker ved temperaturar mellom 200 og 400 °C, har ein karakteristisk lukt og eit innhald av om lag 150 ulike organiske bindingar. Fortynna kan kreosot nyttast som beis på tre. Kreosot er giftig for råtesoppar og treborande insekt, og skadeleg for menneske ved monaleg å auke fara for å få kreft. Det er no forbod og åtvaringar mot å nytte kreosotimpregnert materiale i mange samanhengar. Til dømes skal ikkje kreosotimpregnert tre, anten det er gamalt eller nytt, nyttast i barnehagar eller på leikeplassar. Gamalt trevyrke i kaier og andre solide og vêrutsette trekonstruksjonar, jarnbanesviller av tre, stolpar av tre til telefon- og straumleidningar og liknande, er vanlegvis trykkimpregnert med kreosot, og bør handsamast som spesialavfall når det vert fjerna, i staden for å verte nytta i hagar, på leikeplassar og liknande.

Sjå òg
------

* Polysykliske aromatiske hydrokarbon

Kjelder
-------


* «Kreosot», *Store norske leksikon*, 15. februar 2009

* Miljøverndirektoratet: Om forbod og åtvaringar mot å nytte kreosot (steinkoltjøre) og kreosotimpregnert tremateriale Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
**Noregsmeisterskapen i handball 2005** for menn vart vunne av Sandefjord Turn- & Idrettsforening etter finalesiger 30 – 20 over Haslum Håndballklubb frå Bærum kommune.

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum 30. desember 2005 framfor 5 336 tilskodarar. Sandefjord leia 15–9 ved pause.

På **Sandefjord** sitt vinnarlag deltok målvaktene Sindre Walstad og Stig Søberg Johansen, og målskårarane Geir Jomaas (8), Kristoffer Moen (7), Eivind Ellingsen (4), Andreas Kjølner Hansen (3), Preben Vildalen (3), Even Sandnes (2), Knut Martin Johnsen (1), Bård Egil Tobiassen (1), Jan Kirkegaard (1).

Gunnar Fosseng stod i mål for **Haslum**, måla til Bærums-laget kom frå Morgan Lunde (5), 
Erlend Mamelund (5), Lasse Lie (3), Håvard Mamelund (3), Steven Larsson (2), Marius Riise (1) og Ken Marius Krabbe (1).

Terje Eriksen frå IK Start og Kenneth Hansen frå Gimletroll dømde kampen. Dei tildelte vinnarlaget seks 2-minuttsutvisingar og Haslum to.

Kjelder
-------

* Drammens Tidende 31. desember 2005
**Noregsmeisterskapen i handball 2011** for kvinner vart vunnen av Larvik Håndballklubb etter finalesiger 37 – 13 over Stabæk Idrætsforening framfor 2 948 tilskodarar.

### Semifinalane

* Stabæk IF – Tertnes IL 25 – 23
* Larvik HK – Byåsen IL 30 – 21

### Finalen

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum torsdag 30. desember 2010. Etter ein treg start «gikk alt Larviks vei. De scoret og scoret, og Cecilie Leganger plukket omtrent alt av skudd.» Frå pausesiffera 18 – 6 gav Larvik seg ikkje før det stod 37 – 13 på resulttavla.

Linn Sulland vart toppskårar for **Larvik** med 9 mål. Tine Stange skåra 6 mål, Tine Kristiansen 5, Amanda Kurtovic 4, Karoline Breivang 3, Isabel Blanco 3, Linn-Kristin Riegelhuth Koren 2, Sara Breistøl 2, Thea Mørk 2, Pernille Wibe 1. Målvakt: Cecilie Leganger.

**Stabæk**-måla kom ved Karoline Næss 4, Stine Oftedal 4, Jenny Sneve, Lisa Bernhardsen, Christina Solheim Andersen, Kristine Nørstebø, Hanna Oftedal 1.

Dommarane straffa Stabæk med to 2 minutts-utvisingar, Larvik fekk ingen.

Kjelder
-------

* Rogalands Avis 31. desember 2011
**Noregsmeisterskapen i handball 2012** for kvinner vart vunnen av Larvik Håndballklubb etter finalesiger 31 – 26 over Stabæk IF.

Kvartfinalar
------------

* HK Halden – Idrettslaget Flint 14 – 25
* Storhamar – Larvik HK 23 – 26
* Tertnes IL – Byåsen IL 23 – 24
* IK Våg – Stabæk IF 20 – 28

Semifinalar
-----------

* Idrettslaget Flint – Stabæk IF 19 – 24
* Larvik HK – Byåsen IL 33 – 20

Finalen
-------

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum dag 30. desember framfor 3 679 tilskodarar. Storfavoritten Larvik tok kommando og leia 14 – 10 ved pause. I den andre omgangen kom Stabæk nærast på stillinga 21-19, før Larvik drog ifrå og tok sin femte strake kongepokal med fem måls margin. 

Larviks fremste målskårarar var Linn Sulland med 9, Gro Hammerseng med 7, og Isabel Blanco med 5 nettkjenningar. Linn-Kristin Riegelhuth Koren skåra 3 gongar og Anja Edin 2. Også Sara Breistøl, Pernille Wibe, Karoline Breivang, Kristine Breistøl og Kari Mette Johansen kom på skåringslista.

Stine Oftedal skåra 8 mål for Stabæk, medan Kristin Nørstebø fann vegen til nettmauskane 5 og Sanna Solberg 4 gongar. Karoline Næss og Thea Karlshaugen Pettersen stod bak kvar sine 3 mål, Hanna Oftedal skåra 2 og Lisa Bernhardsen 1 mål.

Dommarane Alexander Baklie og Espen Rønning straffa Larvik med fire 2-minuttsutvisingar og Stabæk med to.

Kjelder
-------

* Dagsavisen 31. desember 2012
**Noregsmeisterskapen i handball 2005** for kvinner vart vunnen av Larvik Håndballklubb etter finalesiger 21 – 18 over Byåsen Idrettslag frå Trondheim.

### Semifinalane

* Byåsen IL – Bækkelaget SK 23 – 22
* Larvik HK – Gjerpen IF 28 – 18

### Finalen

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum tysdag 30. desember 2005 framfor 4 716 tilskodarar. Fyrste omgangen var jamn, ved pause stod det 9-9. I den andre omgangen rykte Larvik ifrå og var oppe i ei seksmålsleiing. Mot slutten knappa Byåsen ned differansen til to mål under, 18-20, før Larvik skåra det siste målet i kampen og sikra klubben den sjuande kongepokalen.

**Larvik HK** sin toppskårar vart Linn-Kristin Riegelhuth med 5 mål, Tonje Larsen skåra 4 gongar, Heidi Flaatnes og Inger Sofie Heieraas ordna kvar sine 3 nettkjenningar, Karoline Breivang stod for 2 mål, medan Elisabeth Hilmo, Kari Mette Johansen, Ida Bjørndalen og Sara Breistøl kom på skåringslista ein einaste gomg. Birgitte Sættem og Tine Stange skåra ikkje. Lene Rantala var målvakt.

**Byåsen**-måla kom frå Vigdis Hårsaker (5), Marit Malm Frafjord (3), Maren Villabø (3), Trine Haltvik (2), Tonje Nøstvold (2), Marte Snorroeggen, Ida Alstad og Hege Vifstad (1, alle). Kjersti Beck var målvakt.

Dommarane Kenneth Abrahamsen og Arne M. Kristiansen straffa Larvik med tre 2 minutts-utvisingar og Byåsen med ei.

Kjelder
-------

* Dagsavisen 31. desember 2005
**Noregsmeisterskapen i handball 2006** for kvinner vart vunne Larvik Håndballklubb etter finalesiger 29 – 20 over Byåsen Idrettslag frå Trondheim.

### Semifinalane

* Byåsen IL – Levanger HK 35 – 27
* Gjerpen IF – Larvik HK 18 – 27

### Finalen

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum laurdag 30. desember 2006 framfor 5 301 tilskodarar. Storfavoritten Larvik innfridde og leia 15 – 8 ved pause. Dermed vart andreomgangen rein plankekøyring til sigerssifra 29 – 20.

Linn-Kristin Riegelhuth vart suveren toppskårar i kampen med sine 11 mål for **Larvik**. Elles skåra Kari Mette Johansen og Tine Kristiansen kvar sine 4 mål, Tonje Larsen 3, Elisabeth Hilmo og Ida Bjørndalen, 2 mål, begge, medan Inger Sofie Heieraas, Karoline Breivang og Tine Stange skåra 1 mål kvar. Lene Rantala var målvakt.

**Byåsen**-måla kom frå Gøril Snorroeggen 5, Camilla Herrem 5, Trine Haltvik 3, Vigdis Hårsaker 2, Marit Malm Frafjord 2, Tonje Nøstvold 1, Marte Snorroeggen 1, Inga Berit Svestad 1. Ida Alstad var ei av dei som ikkje skåra. Målvakt: Kari Aalvik Grimsbø.

Dommarane straffa Larvik med to 2 minutts-utvisingar, Byåsen fekk ingen.

Kjelder
-------

* Dagsavisen 3. januar 2007
Koordinatar: 35°55′21″N 39°4′40″E﻿

**Balikh** er ei elv som spring ut i 'Ayn al-'Arus i Syria. Ho renn sørover og munnar ut i Eufrat ved den moderne byen Ar-Raqqah. Etter Khabur-elva, er Balikh den største sideelva til Eufrat i Syria. Ho er ei viktig vasskjelde og store delar av ho er kanalisert.

Hovudkjelda til Balikh er ei kartisk kjelde i 'Ayn al-'Arus, like sør for den syrisk-tyrkiske grensa. I tillegg får Balikh vatn frå periodevis elvar og wadiar frå Harransletta i nord, samt slette vest og aust for elvedalen. DEsse er Jullab, Wadi Qaramogh og Wadi al-Kheder.

Historie
--------

Balikh dannar hjartet i eit område med rik kultur. Ved breiddene er det mange busetnader som er datert attende til steinalderen, på 5000-talet fvt. I antikken var Tuttul (nær dagens ar-Raqqah i Balikhdeltaet) og Tell Chuera i nord (ved Wadi Hamad nær Balikh) viktige byar. I løpet av tusenåra har regionen sett mykje samhandling mellom nomadiske folk og faste busetnader.

I antikken vart regionen kalla Osroene med Edessa/Callirrhoe (ar-Ruha') som hovudstad. Ar-Ruha' og andre viktige byer i antikken i Balikhdalen, som Harran (romersk Carrhae), er omtalt i muslimske og jødiske tradisjonar i sogene om Abraham og andre hebraiske patriarkar. Etter den islamske erobringa på 600-talet, vart regionen kalla opp etter eit arabisk folk, Diyar Mudar, landet til mudarane. I 762 bygde kalif al-Mansur ein garnisonbyen ved samløpet til Eufrat, Ar-Rafiqa, som voks saman med den hellenistiske byen Kallinikos til byen Ar-Raqqah.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Balikh River» frå Wikipedia på engelsk, den 12. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  The discharge figures predate the introduction of large-scale irrigation works i the valley and may have changed significantly since then.
2. ↑  Wirth, E. (1971). *Syrien. Eine geographische Landeskunde*. Darmstadt: Wissenschaftliche Buchgesellschaft. s. 110. ISBN 3-534-02864-3.
3. ↑  Wilkinson, T.J. (1998). «Water and human settlement i the Balikh Valley, Syria: investigations from 1992-1995». *Journal of Field Archaeology* (Boston University) **25** (1): 63–87. JSTOR 530458. doi:10.2307/530458.
4. ↑  «Volume I: Overview of present conditions and current use of the water i the marshlands area/Book 1: Water resources» (PDF). *New Eden Master Plan for integrated water resources management i the marshlands areas*. New Eden Group. 2006. Arkivert frå originalen (PDF) 27. juli 2011. Henta 11. oktober 2009.
Rymill Coast
Rymill Coast (Antarktis)

**Rymill Coast** er den delen av vestkysten av Den antarktiske halvøya mellom Cape Jeremy og Buttress Nunataks. Han går nordover frå English Coast og aust for Alexander Island over George VI Sound. Han møter Fallieres Coast i nord, som går langs Marguerite Bay.

Kysten vart delvis fotografert frå lufta av Lincoln Ellsworth, 23. november 1935; og vidare fotografert frå lufta og kartlagt av British Graham Land Expedition (BGLE) i oktober-november 1936; og vidare kartlagt av U.S. Antarctic Service (USAS) i 1940, og av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) 1948–50. Fleire flyfotografi vart tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) i 1947 og U.S. Navy i 1966. Han vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1985 etter John Riddoch Rymill (1905–68), den australske leiaren av BGLE, 1934-37.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Rymill Coast» (innhald frå Geographic Names Information System).

Koordinatar: 71°0′S 67°30′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Augepål** |
| AugepålAugepål |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Orden:** | Torskefisk Gadiformes |
| **Familie:** | Torskefamilien Gadidae |
| **Underfamilie:** | †Gadinae |
| **Slekt:** | *Trisopterus* |
| **Art:** | **Augepål** *T. esmarkii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Trisopterus esmarkii***Nilsson, 1855 |

**Augepål** (*Trisopterus esmarkii*) er ein fiskeart i torskefamilien. Han er ein viktig industrifisk som vert nytta til produksjon av fiskemjøl og olje.

Utbreiing og habitat
--------------------

Augepålen inst frå Biscaya og nordover til Island og Barentshavet. Han kan òg gå inn i sørlege delar av Austersjøen. I Noreg er han vanleg langs heile kysten. Augepålen likar seg over mudderbotn frå 50-300 meters djup.

Skildring
---------

Augepålen kan verte opptil 35 cm lang, men vanlegvis vert han ikkje lenger enn 20 cm. Han har store auge, er underbitt og har ein liten skjeggtråd. Fargen er brunleg på ryggen og kvit på buken. Den mørke sidelinja går i ein boge over brystfinnane. Augepålen har tre ryggfinner, den første har 14-16 blautstråler, den andre 23-26 blautstråler og den tredje har 23-27 blautstråler. Den første gattfinnen har 26-31 blautstråler og den andre 24-30 blautstråler. Ved rota av brystfinnane har augepålen ein mørk flekk.

Åtferd
------

Augepålen er ei stimfisk som lever benthopelagisk. Han et i hovudsak krepsdyr, men tar òg mindre fisker som kutlingar. 
Gytinga føregår i perioden januar-juli og hofisken gyt mellom 60 000-380 000 egg.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Augepål, augepale |
| **Norske synonym og dialektnamn:** Øyepål |
| Svensk | Vitlinglyra |
| Engelsk | Norway pout |
| Tysk | Stintdorsch |
| Spansk | Faneca noruega |
| Russisk | Norvezjskij bib (Норвежский биб) |

Litteratur
----------

* Pethon, Per (2005). *Aschehougs store fiskebok* (5 utg.). Oslo. ISBN 82-03-23247-7.
* Moen, Frank Emil (2003). *Dyreliv i havet - Nordeuropeisk marin fauna* (3 utg.). Kristiansund: KOM Forlag. ISBN 82-90823-54-1.
* Johnsson, Bror (2006). *Fisker* (2 utg.). Oslo. ISBN 82-02-25903-7.

* Torsvik, Mortensen, Nedreaas (red.) Fiskeribiologi ISBN 82-529-1720-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Trisopterus esmarkii* - FishBase

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
|  |
| --- |
| ***Ride Across the River***  Song av Dire Straitsfrå albumet *Brothers in Arms* |
|  |
| **Utgjeve** | 13. mai 1985 |
| **Innspelt** | November 1984 - mars 1985,AIR Studios, Montserrat / AIR Studios, London / Power Station, New York |
| **Sjanger** | Roots rock, New Wave |
| **Lengd** | 6:58 (LP) |
| **Selskap** | Vertigo Warner Bros. (US) |
| Låtskrivar(ar) | Mark Knopfler |
| **Produsent** | Mark Knopfler Neil Dorfsman |
|
|

«**Ride Across the River**» er ein song av det britiske rockebandet Dire Straits. Han vart først gjeven ut som det sjette sporet på det bestseljande albumet deira *Brothers in Arms* i 1985. Songen skil seg frå andre songar av bandet med latinske rytmar og fløyter. Teksten handlar om geriljakrig eller krigføring med leigesoldatar.

Med ei lengd på 6 minuttar og 58 sekundar er «Ride Across the River» den fjerde lengste songen på albumet. Songen opnar den andre sida av den originale LP-plata. Han vart aldri gjeven ut som singel. Songen vart nytta i *Miami Vice* i episoden «Knock Knock, Who's There?» og serien *The Last Ship*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ride Across the River av Dire Straits» frå Wikipedia på engelsk, den 20. november 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
|  |
| --- |
| **Olivenmaskepapegøye** |
| OlivenmaskepapegøyeOlivenmaskepapegøye |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av olivenmaskepapegøye Utbreiinga av olivenmaskepapegøye |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Psittaciformes |
| **Familie:** | Pluvianellidae |
| **Slekt:** | *Hapalopsittaca* |
| **Art:** | **Olivenmaskepapegøye** *H. fuertesi* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hapalopsittaca fuertesi***Chapman, 1912 |

**Olivenmaskepapegøye** (*Hapalopsittaca fuertesi*) er ein liten, kritisk truga papegøye, endemisk for Colombia med utbreiing i vestsida av sentrale Andes i grenseområdet mellom departementa Quindío, Risaralda og Tolima. Arten var første gongen skildra i 1911, deretter var han ikkje rapportert eller trudd å vere utrydda i ein periode fram til 2002.

Skildring
---------

Olivenmaskepapegøyen er om lag 24 cm lang og veg ca. 124 gram. Dette er ein grøn papegøye med relativt kort hale. Han har indigo vengfjører, krimsonraude skuldrer, og ei blå krone. Nebbet er bleikt elfenbeinfarga med kastanjebrune fjører ved nebbrota. Kjønna er like. Lætet til denne arten er eit ufint 'kraaa'.

Det naturlege habitatet for denne arten er våt, temperert tåkeskog med epifyttar i høgder på 2610 til 3490 moh. Her lever han helst av frukter av tre i sandeltrefamilien, Eremolepidaceae.

Forplantingsbiologien er godt kjend. Arten har hekkeperiode i perioden januar til mai. Dei legg tre eller fire egg som blir ruga av hofuglen i 24 til 26 dagar. Begge foreldre tar omsut for ungane, det tar opptil 65 dagar til ungane kan flyge.

Populasjonen er estimert til mellom 50 og 250 vaksne individ, og er trudd å vere minkande trass vernearbeid og utplassering av fuglekassar for reirplass. Grunnen for svake utviklinga er langvarig avskoging som har ført med seg mangel på tre til reirplass. IUCN har klassifisert arten som kritisk truga, CR.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Indigo-winged Parrot» frå Wikipedia på engelsk, den 19. april 2015.*

* Collar, N. Boesman, P. & Kirwan, G.M. (2014). *Indigo-winged Parrot (Hapalopsittaca fuertesi)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 19. april 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Hapalopsittaca fuertesi*. Henta frå  den 19. april 2015

Referansar

1. ↑  American bird conservancy "Missing" South American Parrot Rediscovered After 90 years, Photographed For the First Time Arkivert 2015-04-07 ved Wayback Machine. Henta 19. april 2015

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Flickr ved Alonso Quevedo Gil / Fundación ProAves
**Magellansundet** er eit sund i Chile, nær sørspissen av Sør-Amerika. Det skil det søramerikanske fastlandet frå øygruppa Eldlandet. Sundet er oppkalla etter sjøfararen Ferdinand Magellan.

Sundet er ein viktig naturleg passasje mellom Stillehavet og Atlanterhavet. Sidan sundet fleire stader er ganske trongt og har mange grunner, samstundes som det ofte er dårleg sikt og mykje vind, er sundet rekna som heller vanskeleg å navigere gjennom.

Fram til Panamakanalen vart opna i 1914 var Magellansundet ofte sikraste leia for ein seglas mellom Atlanteren og Stillehavet. Passasjen var tryggare enn Drakesundet, havstykket mellom Kapp Horn og Antarktis. Drakesundet er mykje utsett for kraftige vindar, grov sjø og ein er ikkje trygg for isfjell. Dampskipa gjekk vanlegvis gjennom Magellansundet, dei mindre manøvreringsdyktige seglskutene valde derimot ofte Drakesundet.

Ferdinand Magellan sigla som den første gjennom sundet i 1520, under den aller første verdsomseglinga. Magellan sigla inn i sundet den 1. november, og kalla det «Estreito de Todos los Santos» (Allehelgenssundet), etter den katolske liturgiske festdagen det skjedde på.

Den 23. mai 1843 tok Chile sundet til eige.

På nordkysten av sundet ligg byen Punta Arenas, den sørlegste byen på det søramerikanske kontinentet.

Galleri
-------

* 
* 
*

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Magellansundet» frå Wikipedia på bokmål, den 31. juli 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
*For forfattaren med same namn, sjå Mary Robinson (1757–1800).* 

**Mary Robinson** (fødd 21. mai 1944) er ein irsk sosialdemokratisk politikar. Ho var den første kvinnelege presidenten av Irland, og sat i stillinga frå 1990 til 1997. Frå 1997 til 2002 var Mary Robinson SN sin høgkommissær for menneskerettar.

Politisk karriere
-----------------

Mary Robinson er utdanna jurist, og blei 25 år gammal professor i forfatningsrett og strafferett ved Trinity College i Dublin.

Frå 1969 til 1989 var Robinson medlem av det irske senatet. 7. november 1990 blei ho vald til president i Irland, som den første kvinna.

Mary Robinson møter ei somaliske jordmor i 2011.
Mary Robinson blei utnemnd til SN sin høgkommissær for menneskerettar i 1997, og trekte seg frå presidentstillinga for utløpet av presidentperioden. I 2002 blei ho ærespresident for Oxfam International. Dette året skipa ho også Realizing Rights: the Ethical Globalization Initiative. Etter den planlagde avsluttinga av organisasjonen i 2010 flytta Robinson tilbake til Irland og skipa The Mary Robinson Foundation - Climate Justice, som har som føremål å verna og hjelpa fattige mot globale klimaendringar. 

Robinosn er tilsett som leiar for Institute for Human Rights and Business og Universitetet i Dublin. Sidan 2004 har ho også vore tilsett som professor ved Columbia University. Ho er styremedlem av Mo Ibrahim Foundation, som arbeider for god leiarskap i Afrika, og er medlem i kommiteen for Mo Ibrahim-prisen.

Familie
-------

Mary Therese Winifred Bourke er dotter av to legar, Aubrey Bourke og Tessa Bourke (fødd O'Donnell).
Ho gifta seg med historikaren Nicholas Robinson i 1970. Ettersom han var protestant og ho var katolikk, motsette foreldra hennar seg ekteskapet, og kom ikkje til vigselen. Dei blei seinare sameinte att. Mary og Nicholas Robinson har tre born.

Prisar og utmerkingar
---------------------

(utval)

* 2002 – Sonningprisen
* 2004 – Ambassador of Conscience Award av Amnesty International
* 2009 – Presidentens fridomsmedalje av Barack Obama

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mary Robinson» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell biografi ved president.ie

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*Sjå òg Midtfjorden, som ligg litt lenger nord i Romsdal*
 **Midfjorden**  er den ytste delen av Romsdalsfjorden i kommunane Midsund og Vestnes i Romsdal og Haram på Sunnmøre. Fjorden ligg på sørsida av Midsund kommune og øyane Dryna, Midøya og Otterøya. Fjorden strekkjer seg 23 km mot aust der Julsundet går nordover og Moldefjorden held fram vidare austover i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Skor i sør og Eiremsneset på Dryna i nord. På sørsida av fjorden strekkjer tre fjordarmar seg sørover. Desse er Vatnefjorden, Vestrefjorden og Tomrefjorden. Øya Tautra ligg midt i fjorden nord for innløpet til Tomrefjorden. 

Midsund ligg i sundet med same namn på nordsida av fjorden. Av andre stader på nordsida av fjorden finn ein Sør-Heggdal og Nord-Heggdal. På sørsida finn ein Rekdal. Riksveg 661 går langs sørsida av fjorden. Fylkesveg 202 går på nordsida av fjorden på Otterøya, medan Fylkesveg 204 går på sørsida av Midøya og Riksveg 668 går på sørsida av Dryna. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Middelhavet** (tidlegare også kalla *Mellomhavet* og *Midhavet*) er eit innhav mellom Europa og Afrika, med Vest-Asia i aust og Atlanterhavet i vest. Landa som ligg rundt Middelhavet har hatt mykje å gjera med kvarandre gjennom historia, og me kallar dei gjerne middelhavslanda.

Geografi
--------

Havet er knytt til Atlanterhavet gjennom Gibraltarsundet, til Svartehavet gjennom Bosporos, og til Raudehavet gjennom Suezkanalen. Fordi det har svært tronge sambindingar med dei store verdshava er det små tidevassforskjellar i Middelhavet, og havet er relativt roleg.

Middelhavet har ei flatevidd på 2.965.000 km² og ei gjennomsnittleg djupne på 1.430 meter. Den største djupna er 5.267 (36°34' N, 21°08' O) meter. Delar av havet har fått namna Adriahavet, Det tyrrenske havet og Egearhavet.


|  |  |
| --- | --- |
| «Naar ein fer Sjovegen sud-etter so langt som til
Sudsida av Spania, so kjem ein til ein ovlege stor
Fjord, som gjeng umkring som 500 Mil inn i Landet
og som er kallad Midelhavet (elder Midlandshavet).
Denne Sjoen er som eit Skilmerke fyre tri store
Deilder av Fastlandet; dei Landi, som liggja nordanfyre,
hava fenget Namnet Europa; Landi paa Sudsida
heita Afrika, og den store Landmuga austanfyre desse
tvo Deilderna heiter Asia elder Austerland.»

Ivar Aasen *Heimsyn*, s. 223  |  |

Klima
-----

*Sjå òg Middelhavsklima*
Områda rundt heile havet har våte vintrar og varme, tørre somrar. Særskilde avlingar ein kan dyrka i heile middelhavsregionen er oliven, druer, appelsiner og andre sitrusfrukter, og kork.

Namngjeving
-----------

Middelhavet har fått namnet sitt fordi det ligg midt mellom to land. På andre språk er dette endå tydelegare; fransk *Mediterranée* tyder sjøen mellom landa. Av romarane blei han gjerne kalla *Mare nostrum*, havet vårt.

Middelhavsland
--------------

* I nord: Spania, Frankrike, Monaco, Italia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Montenegro, Albania, Hellas og Tyrkia
* I aust: Syria, Libanon og Israel
* I sør: Egypt, Libya, Tunisia, Algerie og Marokko

Øyar i Middelhavet
------------------

* Kypros, Kreta, Évvia, Kos, Náxos og Ródos i aust
* Sardinia, Korsika, Sicilia og Malta sentralt i havet
* Ibiza, Mallorca og Menorca i vest

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* NKC
* GeoNames

 |