recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Robert Hope-Jones** (9. februar 1859–13. september 1914) var ein engelsk orgelbyggjar, kjend som opphavsmannen åt kinoorgelet. Han fann òg opp ein tåkelur som enno er i bruk.

Hope-Jones var fødd i landsbyen Hooton Grange i Cheshire, England. Som sjefelektrikar i det lokale telefonselskapet fekk han røynsle med lågspenningselektrisitet, og denne teknikken var han av dei fyrste til å overføra til pipeorgelet med heppe. Han fekk ry på seg for å vera mellom dei mest oppfinnsame og banebrytande orgelbyggjarane i Europa.

I 1903 vart Hope-Jones tvungen til å flytja til Sambandsstatane, der han arbeidde for Rudolph Wurlitzer-fabrikken. Her tok livsverket hans form — det klassiske pipeorgelet vart gjennom ei mengd tekniske og musikalske nyvinningar utvikla til eit «Unit Orchestra», særleg tilpassa film- og populærmusikk. Dette instrumentet vann frå fyrste verdskrigen og fram til ljodfilmen overtok på 1930-talet svært innpass på kinoane i Sambandsstatane og Storbritannia, og var på folkemunne kjent som *The Mighty Wurlitzer*.

Robert Hope-Jones tok sjølvmord i eit hus i Rochester, New York i 1914.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Robert Høneren Johansson** (fødd 23. mars 1990) er ein norsk skihoppar frå Lillehammer som vann bronsemedaljen i normalbakkerennet under Vinter-OL 2018 og vann VM-gull i laghopping i skiflyging same sesongen. Han er medlem i Søre Ål Idrettslag.

### Aktiv

Johansson debuterte i verdscupen i skihopping 29. november 2013 Kuusamo. Fyrst i 2017-sesongen nådde han internasjonalt nivå, då han som best kom på andreplass i Innsbruck den 4. januar, hans hittil (februar 2018) einaste pallplassering i ei individuell verdscuptevling. Den 18. mars 2017 forbetra Johansson verdsrekorden i skiflyging til 252 meter under verdscuprennet i laghopping i Vikersundbakken. Rekorden vart ståande i einast ein halv time, ettersom Stefan Kraft frå Austerrike landa på 253,5 meter i den andre omgangen. Nøyaktig ei veke seinare sette Johansson bakkerekord i Planica med 250 meter og vart fyrstemann over 250 m i to ulike hoppbakkar.

I lag med Andreas Stjernen, Johann André Forfang og Daniel-André Tande utgjorde Johansson det norske laget som tok gull i lagtevlinga under VM i skiflyging 2018 i Oberstdorf. Tre veker etter kneip han bronsemedaljen i normalbakken då Vinter-OL 2018 tok til i Pyeongchang, slått einast av verdsmeister Andreas Wellinger frå Tyskland og sin eigen landsmann Forfang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Robert Johansson» frå Wikipedia på bokmål, den 13. februar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Robert Johansson – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Robert Johansson» (på engelsk). Olympedia. Henta 29. mars 2023.
***Fornvännen*** er eit svensk vitskapleg tidsskrift for artiklar om arkeologiske og eldre kunsthistoriske emne, og er størst i Norden for meldingar av bøker og artiklar på desse fagområda. Artiklane er skrivne av ulike forfattarar på eit av dei nordiske språka eller på engelsk eller tysk, og med samanfattingar på engelsk av artiklar skrivne på dei andre språka.

Tidsskriftet kjem ut med fire nummer i året. Tida det har teke frå innleveringa av manuskriptet og fram til publiseringa av den fagfellegodkjende artikkelen har vore ti månader for omfattande artiklar, og mindre enn seks månader for korte innlegg og for bokmeldingar. 

*Fornvännen* vart skipa i 1906 av Kungliga Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien (ofte kalla berre *Vitterhetsakademien*), og erstatta då både *Vitterhetsakademiens Månadsblad* og *Svenska Fornminnesföreningens Tidskrift*. Frå juni 2000 vart tidsskriftet utgjeve i ei elektronisk utgåve på internett i tillegg til papirutgåva, og i november 2007 vart ein skanna internettversjon av dei fyrste hundre årgangane lansert. Frå og med mars 2009 vart tidsskriftet eit såkalla Open Access-tidsskrift som publiserer kvart nummer på internett seks månader etter at det har kome ut i papirutgåva.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Fornvännens elektroniske opplag, søkbar frå og med årgang 1906.
Ekteskapet mellom Christina av Lothringen og Ferdinand de' Medici i 1589 er eit døme på eit typisk fornuftsekteskap med politiske fordelar.
**Fornuftsekteskap** er ekteskap danna av praktiske grunnar, og står som ein motsats til kjærleiksekteskap. Fornuftsekteskap kan vera arrangerte av andre enn dei som gifter seg, men kan også bli valde av ein eller begge partane. Grunnar til å gå inn og bli verande i fornuftsekteskap kan vera politiske eller sosiale alliansar, økonomisk eller sosial tryggleik eller ønske om opphald ein stad.

I moderne vestleg tenking er fornuftsekteskap ofte ikkje godtekne som verkelege ekteskap, og ein kan bli straffa om ein inngår skinnekteskap for å oppnå vinning. Andre stader og tider kan ha dei som ideal. Fornuftsekteskap var eit vanleg tema i europeisk litteratur på 1800-talet, som i *Amtmandens Døttre* av Camilla Collett, *Familien på Gilje* av Jonas Lie eller *Krig og fred* av Tolstoj. 

Omgrepet «fornuftsekteskap» kan også brukast i overført tyding om samarbeid mellom ulike grupper, til dømes politiske parti, verksemder og liknande.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------


* fornuftekteskap Arkivert 2016-03-07 ved Wayback Machine. i Bokmåls- og Nynorskordboka
* Amtmandens Døttre (27.02.2013) i *Store norske leksikon*.
* Krig og fred (27.02.2013) i *Store norske leksikon*.
* I tiden: 1800-tallet Arkivert 2015-09-06 ved Wayback Machine. fortellingeromhenne.no
* Clemet til de borgerlige lederne: Bli enige!, aftenposten.no
* Bill.mrk.: samarbeidsvillig[*daud lenkje*], h-a.no
* "Falsk" alenemor fikk støtte som enslig, oa.no
| **Formentera** |
| --- |
| Flagget til Ibiza og FormenteraFlagget til Ibiza og Formentera |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Middelhavet |
| **Koordinatar** | 38°42′N 1°27′E﻿Koordinatar: 38°42′N 1°27′E﻿ |
| **Øygruppe** | Illes Pitiüses i Balearane

 |
| **Areal** | 83,24 km² km²

 |
| **Høgaste punkt** | 119 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | {{{land}}} |
| **Største busetnad** | Sant Francesc Xavier

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 7461 (2002) |
| **Folketettleik** | 90 /km² |

**Formentera** er den minste og sørlegaste øya i Illes Pitiüses i Balearane i Spania. Ho er 19 km lang og ligg om lag 6 km sør for Ibiza i Middelhavet. Dei største landsabyane her er Sant Francesc Xavier, Sant Ferran de ses Roques, El Pilar de la Mola og La Savina.

Ein kan berre nå øya med båt frå Ibiza og ho er derfor den rolegare av dei to øyane. I nyare år har likevel turismen auka kraftig her òg. Øya er kjend for dei flotte strendene.

Nord for Formentera ligg den vesle øya Espalmador (Illa de s'Empalmador). Espalmador er skild frå Formentera av ein grunn sandbanke og ved fjøre sjø er det mogeleg å vasse mellom dei to øyane.

Formentera består av ein kommune, som òg heiter Formentera, og han hadde 7461 innbyggjarar i 2002. Øya har eit areal på 83,24 km².

Ein snakkar ein lokal diakelt av katalansk på Formentera.

Historie
--------

Namnet på øya er sagt å kome frå det latinske ordet *frumentarium*, som tyder «kornmagasin». Øya var busett av kartagenarar før romarane tok over. Dei neste hundre åra gjekk øya til vestgotarane, Austromarriket, vandalar og arabarar. Ho vart erobra av katalanarar og underlagt Aragon og i mellomalderen Kongedømet Mallorca.

Galleri
-------

* Kyrkje i Sant FrancescKyrkje i Sant Francesc
* Satellittbilete av FormenteraSatellittbilete av Formentera
* Kysten nær Cala SaonaKysten nær Cala Saona
* Øya EspalmadorØya Espalmador

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Formentera**

 Reiseguide for Formentera frå Wikivoyage
* Byrådet
* Offisiell turistportal
* Det lokale styret Arkivert 2007-10-07 ved Wayback Machine.
* Strender på Formentera Arkivert 2009-08-22 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Formentera» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juli 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Døme på formgjeving: *Stuhl nr. 1* frå 1859 av den tyske møbelformgjevaren Michael Thonet (1796-1871). Thonet vert rekna som ein føregangsmann i formgjeving av industriprodukt.
**Formgjeving** eller **design** er ei nemning som nyttast om utsjånaden og fasongen på ein gjenstand eller eit trykt skrift som er eller skal verte framstilt industrielt eller som handverk, og knyter seg til slike eigenskapar ved produktet som form, konturar og linjeføring, farge, grafiske symbol, typografiske skrifttypar, ornamentering, struktur og materiale. God formgjeving gjev seg til kjenne ved at produktet er funksjonelt og dessutan estetisk tiltalande.

Omgrepet *formgjeving* er no vorte bytt ut med det engelskklingande og internasjonalt kjente omgrepet *design* i dei fleste samanhengar. I og for seg dekkjer omgrepet både sjølve skapinga av gjenstanden, altså prosessen med å finne fram til korleis gjenstanden skal sjå ut, kva han skal vere laga av etc, og resultatet av denne prosessen. Men i praksis er det fyrst og fremst resultatet som ein siktar til med omgrepet, då resultatet vil kunne vernast dersom det er av ein slik art at det kan registrerast i samsvar med særlege lovreglar, eventuelt er verna utan vidare etter lover og reglar om opphavsrett til eige åndsverk.

I Noreg er det gjeve ei særleg lov om vern av resultata av formgjevingsprosessen: *Lov om beskyttelse av design (designloven)*, 14. mars 2003 nr 15. Liknande lover finst i andre land. For at formgjevinga skal kunne vernast, krevjast det mellom anna at formgjevinga er ny, at formgjevinga er av individuell karakter, og at det ikkje berre er dei tekniske vilkåra som har gjeve grunnlaget for den utsjånaden produktet har fått. 

Omgrepa formgjeving eller design vert ofte nytta innan industri og kunstindustri, grafisk verksemd, kunsthandverk, arkitektur, til dømes i samansettingar som *klesdesign*, *møbeldesign*, *industridesign*, *grafisk formgjeving eller design* og så bortetter.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lova om vern av formgjevinga av produkt (designlova)
* Om designeryrket og designerutdanninga.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Formfaktor** er ei nemning som blir brukt i fleire tydingar i fysikken.

I elektrisitetslæra er formfaktoren for ein vekselstraum eller ein vekselspenning tilhøvet mellom effektivverdien av straumen eller spenninga og middelverdien over ein halv periode. Ved sinusforma straum er formfaktoren 1,11.

I atom- og kjernefysikk er formfaktoren ei nemning på ein funksjon som angjev korleis den elektriske ladningen (elektrisk formfaktor) og det magnetiske moment (magnetisk formfaktor) er fordelt inne i atomet eller kjernen. I ein kjernereaktor angjev formfaktoren tilhøvet mellom den maksimale og den midlarane effekttettleiken i reaktoren.

I mekanisk teknologi i samband med pakningar, opplagringselement og liknande er formfaktoren tilhøvet mellom arealet av den belasta flata og den eller dei ikkje-belasta flatene (sideflatene). Formfaktoren er avgjerande for kor mykje pakninga (t.d. av gummi) vil bule ut på sidene ved belastning og dermed for den tilsynelatande stivleiken deira.

Kjelder
-------

* Formfaktor. (2011, 6. oktober). I Store norske leksikon. Henta 7. november 2013 frå .
Koordinatar: 46°10′4″N 8°0′11″E﻿

**Fletschhorn** er eit 3 993 meter høgt bredekt fjell i Wallis-Alpane i Sveits. Fjellet ligg i hovudfjellkjeda i Alpane, mellom dalen Saastal og Simplonpasset. Fjellet ligg i kantonen Valais.

### Fyrstebestiging

Dei fyrste på toppen var J.D. James og fjellføraren hans, Ambros Supersaxo. Hendinga fann stad ein gong i juli 1889.

Fletschhorn er for ein stor del dekt av isbreen Grubengletscher, breen endar ved Saas Balen.

Fletschhorn dannar saman med Lagginhorn og Weissmies eit tretoppsmassiv aust for Saastal. Den vanlegaste ruta til Fletschhorn byrjar frå *Weissmieshütte* på 2 726 moh. Frå same staden kan ein også klive til topps på dei to andre fjelltoppane.

Tidlegare vart Fletschhorn rekna for å vere ein 4 000-meters topp. Karl Blodig, som skal ha vore den fyrste som kleiv til topps på alle 4 000-metringane i Alpane, klatra i 1900 også opp på Fletschhorn. Fyrst i 1950 vart fjellet stroke frå lista over 4 000 meter høge alpetoppar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fletschhorn» frå Wikipedia på tysk, den 19. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Holly Sue Cullen** (fødd 23. desember 1979), meir kjent som **Holly Madison**, er ein amerikansk fotomodell, skodespelar og fjernsynspersonlegdom. Ho er best kjend for å ha delteke i reality-serien *The Girls Next Door*.

Biografi
--------

Madison vart fødd i Astoria i Oregon, og er den eldste av tre sysken. Ho har ein yngre bror, Joseph, og ei yngre syster, Stephanie. Faren reiste rundt på grunn av tømmerarbeid, og frå ho var to til elleve, budde ho difor i Alaska. Familien hennar flytte deretter heim til Oregon. Madison gjekk på Portland State University i to år og studerte begge teater og psykologi.

Karriere
--------

I 1999 flytte Madison til Los Angeles. Ho vart seinare ein fotomodell og jobba på Hooters. Ho vart lagt merke til og tok til å motta invitasjonar til Playboy Mansion. Etter å ha vitja herskapshuset i meir enn eit år vart Madison invitert til å bu der. Ho vart ein av dei sju offisielle kjærastane til Hugh Hefner i august 2001.

Madison vart i 2005 vist på framsida av, og inne i nummeret av tidsskriftet *Playboy*, for å fremje serien *The Girls Next Door*. Ho vart framsidejente på nytt i september 2006, mars 2008 og februar 2009-utgåvene av *Playboy*.

Madison er ein dyreelskar og byrja å skrive artiklar om dyr i 2006 for tidsskrifta til ein ven. I april 2007 var Madison avbilda naken i ein anti-pels annonse frå PETA med sitatet «I'd Rather Go Naked Than Wear Fur».

Madison er òg stjerne i sin eigen reality-serie med namnet *Holly's World*. Serien hadde opphavleg tittelen *Planet Holly*, og dreier seg om livet hennar på Planet Hollywood i Las Vegas. Serien byrja med ein forhåndsvisning episode 6. desember 2009 og hadde to sesongar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Holly Madison» frå Wikipedia på engelsk den 13. mai 2010.*
* *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Katsilometes, John. «Holly: Dancing with the new star of Peepshow, the woman who plans to be the ultimate Miss Las Vegas». Las Vegas Weekly. Henta 18. juni 2009.
2. 1 2 3  «Biography». Offisiell nettside. Henta 28. september 2007.
3. ↑  «Holly Madison: Biography». TVGuide. Henta 29. august 2012.
4. ↑  «Interview: Holly Madison!!!». Spacecadetz.com. Henta 16. august 2009.
5. ↑  «Playboy Model Holly Madison Stars in 'I'd Rather Go Naked Than Wear Fur' Ad». furisdead.com. 20. april 2007. Henta 20. april 2007.
6. ↑  «Holly Madison Gets Her Own Reality Show». UsMagazine.com.
7. ↑  Clarke, Norm (22. november 2009). «NORM: Reality TV sets in for Holly Madison». Las Vegas Review-Journal. Henta 23. november 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Holly Madison**

* Offisiell nettside
* Holly Madison ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Lokale kommunar** (hebraisk מועצה מקומית, *Mo'atza Mekomit*) er ein av tre kommunetypar i Israel, i lag med byar og regionale kommunar. Det er i alt 265 lokale kommunar i.

Historie
--------

Status som lokal kommune vert oppnådd etter å ha passert ei minstegrense, der staden er stor noko til ein kan opprette sjølvstendige kommunefunksjonar, men som ikkje er stor nok til å ha bystatus. Generelt gjeld dette alle busetnader som har meir enn 2000 innbyggjarar.

Det er den israelske innanriksministeren som avgjer om ein busetnad får kommunestatus eller ikkje, men lyttar til innspel frå dei lokale innbyggjarar (t.d. Ramat HaSharon, som ikkje vart ein by før 2002, fordi innbyggjarane ønskte å bevare bilete av ein småby).

Sjå òg
------

* Regionale kommunar i Israel
* Bykommune i Israel
* Byar i Israel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Local council (Israel)» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Union of Local Authorities in Israel*, arkivert frå originalen 21. februar 2014, henta 9. oktober 2014
2. 1 2  Mahler, Gregory S. *Politics and Government in Israel: The Maturation of a Modern State*. Rowman & Littlefield. s. 229.
3. 1 2  Troen, Selwyn Ilan; Noah Lucas. *Israel: The First Decade of Independence*. SUNY Press. s. 496.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lokalestyre i Israel. Informasjon frå Knesset. 2009
Refvikvatnet med Refvik-bygda lengst til venstre.Foto: Atle Råsberg

**Refvikvatnet naturreservat** er eit 520 dekar stort naturreservat sør for bygda Refvik i Kinn kommune.

«Føremålet med fredinga er å ta vare på eit viktig våtmarksområde med naturleg tilhøyrande vegetasjon og dyreliv, særleg med omsyn til strandsjøen som naturtype og området sin verdi for våtmarksfugl i trekktidene.» Området vart freda 20. desember 1991. Fylkesmannen i Sogn og Fjordane er forvaltingsstyresmakt for området

Refvikvatnet er ein strandsjø som ligg berre fire moh. Den er oppdemt av lausmasser frå havet og er ein naturtype som er svært sjeldan i Sogn og Fjordane, men òg i Noreg. Vatnet er næringsfattig, men har stor verdi som trekk- og overvintringsplass for andefuglar og vadefuglar. Det er påvist 44 fuglearter i området, men det er ønskeleg å gjera fleire undersøkingar for å få betre ornitologiske data frå området.

Referansar
----------

1. ↑  Forskrift om fredning av Refvikvatnet naturreservat
2. ↑  Refvikvatnet naturreservat i Miljødirektoratets nettstad Naturbase

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Naturbase

 |
Koordinatar: 71°31′S 68°14′W﻿

**Waitabit Cliffs** er ei rekkje sedimentære klipper på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis, som vender austover mot George VI Sound og strekkjer seg 6 km nord frå munningen av Mercurybreen. Klippene vart truleg oppdaga av Lincoln Ellsworth, som flaug direkte over dei og fotografert delar av denne kysten den 23. november 1935. Klippene vart først grovt kartlagt i 1936 av British Graham Land Expedition og kartlagt på ny i 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey, då lag i klippene vart utforska av gruppa på to forskjellige stader, ei viktig undersøking som førte til ei forseinking som gav opphavet til namnet. *Wait a bit* er engelsk for «å vente litt».

Sjå òg
------

* Cannonball Cliffs
* Corner Cliffs
* Succession Cliffs

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Waitabit Cliffs» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Joseph-Marie-Auguste Caillaux** (30. mars 1863–22. november 1944) var ein framståande sosialradikal politikar i den tredje franske republikken. Han var *Président du Conseil* (statsminister) i 1911-1912 og finansminister i fleire periodar. Han blei seinare dømd for landsforræderi for å ha ivra for å forhandla fram fred med Tyskland under første verdskrigen. Caillaux er også kjend frå Caillaux-saka, der kona hans, Henriette Caillaux, drap ein avisredaktør i 1914.

Caillaux var fødd i Le Mans og utdanna seg som jurist. Han var finansminister i tre regjeringar før han frå 1911–12 var statsminister, mellom anna under Agadir-krisa. Deretter var han på ny finansminister. 

Joseph Caillaux var krigsmotstandar, og blei i 1917 anklaga for å gå Tysklands ærend. Han blei arrestert i 1918 og dømt av det franske senatet til tre års fengsel og 10 års tap av statsborgarrettar. Han fekk amnesti i 1924. Caillaux blei vald til senator i 1924 og var tre gonger finansminister i kortare tidsrom. I åra før andre verdskrigen var Caillaux ein av dei mest aktive motstandarane mot folkefronten og bidrog til å styrta regjeringa til Léon Blum i 1937.

Kjelder
-------


* «Joseph Marie Auguste Caillaux» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 8. juli 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
LS3/5A produsert av Spendor i 1998.
**LS3/5A** var ein høgtalar utvikla av BBC for å nyttast som monitorhøgtalar i små lytterom, som til dømes opptaksbussar. Grunnen til at BBC konstruerte sin eigen høgtalar var at det på 1970-talet ikkje fanst kommersielle høgtalarar som innfridde krava som vart sett til monitorhøgtalarar.

Teknologi
---------

LS3/5A var ein tovegs høgtalar med lukka kabinett. Basselementet var eit KEF B110, med diameter 127 mm, og diskantelementet var eit KEF T27, med diameter 20 mm. LS3/5A hadde passivt delefilter og delefrekvensen var plasser ved 3 kHz. Basselementet hadde ein friluftresonans på 35 Hz, men det lukka kabinettet heva resonansen så mykje at den nedre -3 dB-frekvensen hamna på rundt 75 Hz. LS3/5A var difor ikkje i stand til å gje att djupbass, noko som likevel ikkje er mogeleg i eit så lite rom som ein opptaksbuss.

Kommersialisering
-----------------

BBC produserte berre høgtalarar til eige bruk, men fleire føretak, som *Rogers*, *Spendor*, *Goodmans*, *Harbeth*, *Chartwell* og *Audiomaster*, produserte LS3/5A på lisens. Han var òg tilgjengeleg som byggesett. LS3/5A vart godt motteken og fekk mykje omtale i samtida.

Kjelder
-------

1. ↑  Harwood, H.D. Watton, M.W. og Mills, R.W. *The design of the miniature monitoring loudspeaker type LS3/5A*, BBC research report RD 1976/29, okt. 1975.
2. ↑  Butler, T. *A little legend - The BBC LS3/5A*, Hi-Fi New and Record Review, jan. 1989, ss. 27-31.
3. ↑  Colloms, M. *A lot for a little*, Hi-Fi New and Record Review, juli 1985, ss. 37-39.
4. ↑  Kessler, K. *The LS3/5A shootout*, Hi-Fi New and Record Review, juni 2001, ss. 58-61.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *The Unofficial LS3/5A Support Site*, ls35a.com.
*For asteroiden, sjå 1462 Zamenhof*

**Ludwik Lejzer Zamenhof** (15. desember 1859–14. april 1917) er kjend som mannen som fann opp esperanto.

Zamenhof var ikkje utdanna lingvist eller språkforskar, men hadde omfattande kjennskap til språk. Morsmåla var russisk (frå faren) og jiddisch (frå mora). I tillegg tala han flytande polsk og tysk. Han kunne lesa fransk, gresk, latin, italiensk, engelsk, hebraisk, arameisk og volapyk. Han hadde eit visst kjennskap til spansk og litauisk.

Første esperantoboka, *Unua Libro*, kom ut på russisk i 1887.
Zamenhof vart fødd den 3. desember 1859 etter den då gjeldande julianske kalenderen i byen Białystok. Byen låg den gongen i det russiske tsardømet, men ligg no i Polen. Białystok sine ibuarar høyrde til hovudsakleg tre etniske grupper: polakkar, kviterussarar og jiddisch-talande jødar. Zamenhof voks opp med motsetnadene mellom desse gruppene. Etter kvart meinte han at hovudårsaka til hat og fordommar låg i misforståingar grunna mangel på eit sams språk. Han såg det som eit mål å utvikla eit språk som kunne fungera som eit sams språk for kommunikasjon mellom menneske med ulik etnisk og språkleg bakgrunn.

I 1885 avslutta han studia ved universitetet og byrja på arbeid som augelege i Warszawa. Som ung hadde han arbeidd med eit språkprosjekt. Faren tykte ikkje om prosjektet, og brende materialet. Zamenhof byrja då på eit nytt prosjekt, og prøvde å skaffa pengar til utgjeving av ei bok om utviklinga av språket. I 1887 fekk han utgjeve eit bok med økonomisk stønad frå sin komande svigerfar. Boka vart gjeve ut under psevdonymet Doktoro Esperanto (den vonande dokter). Språket esperanto fekk seinare namn etter dette namnet. For Zamenhof var tanken ikkje berre å laga eit nytt språk, men òg eit middel til spreiing av idear om korleis det er mogleg for ulike folkeslag å leva saman.

Zamenhof døydde i Warszawa den 14. april 1917.

Noter
-----

1. ↑  (*Ludwik Łazarz Zamenhof*) Skrivemåtane for namnet hans er mange, m.a. **Ludowik Lazar Zamenhof**, **Ludvik Lasarus Zamenhof** og **Ludovic Eliezer Markovitsj Zamenhof**. Dette har samanheng m.a. med det fleirspråklege miljøet han voks opp i. Den vanlegaste forma av namnet er difor berre **L.L. Zamenhof**. Zamenhof var av jødisk slekt, og førenamnet Eliezer (Lasarus/Lejzer/Lazar) er av jødisk opphav. Som universitetsstudent bytte han namn til Ludwik/Ludovic, som er namn nytta høvesvis i Tyskland og Polen. Men for å unngå namneforvirring med bror sin, Dr. L(eon) Zamenhof, byrja han sidan å bruka båe førenamna.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Långkål
**Långkål**, eller berre *grønkål*, er ein vanleg rett på julebord i Halland, Småland, nordvestre Skåne og dessutan Jylland, der han er kjend som **grønlangkål**. Han blir eten som tilbehøyr til skinke og pølse, og består av grønkål som er kokt, ofte men ikkje alltid i avkoket frå skinka, smørsteikt i panne og sidan kokt saman med krem. Retten blir deretter smakt til med ulike tilsetningsmiddel som pepar, salt, sukker og sirup. Som med mange andre tradisjonsrettar kan lista med ingrediensar variera mykje etter kven som lagar retten.

Grønkålretten som del av eit tysk måltid: ;;Grünkohl mit Pinkel, Kochwurst, Kassler und Speck.
Retten finst òg i nordlege Tyskland, mellom anna i området rundt Hamburg. Der er han ikkje knytt til jula på same måte som i Sverige, men blir eten vinteren gjennom, til dømes med *kassler*. I visse delar av Tyskland et ein også retten med *Kohlwurst*, ei grov røykt pølse. I tillegg blir det servert kokt potet som er steikt i smør og sukker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Långkål» frå Wikipedia på svensk, den 27. oktober 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Långkål-oppskrift i Kokboken ved svensk Wikibooks
| Laval |
| --- |
| Horisonten til Laval i FrankrikeHorisonten til Laval i Frankrike |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Pays-de-la-Loire Mayenne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  34,22 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 50 947   1 489/km² |
| Koordinatar | 48°04′24″N 00°46′08″W﻿Koordinatar: 48°04′24″N 00°46′08″W﻿ |
| Høgd over havet | 70 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.mairie-laval.fr |

**Laval** er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *préfecture* i departementet Mayenne, og ligg på grensa mellom Bretagne, Normandie og Anjou. Byen har om lag 50 000 innbyggjarar, og desse vert kalla *Lavallois*.

Geografi
--------

Laval ligg ved elva Mayenne i regionen Pays-de-la-Loire, rundt Loiredalen. Han er senter for eit storybområde med om lag 100 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Herrane av Laval er frå eit dynasti som har sett spor etter seg i fransk historie. Den «gamle gata» var i fleire hundreår hovudvegen inn i Bretagne. 

Etter Hundreårskrigen (1337 til 1453), då byen hadde skifta eigarar fleire gonger, fekk byen ein oppsving, og herrane i byen brukte store summar på å bygge nye, flotte bygg og bustadar. Byen nådde eit høgdepunkt på 1800-talet då linfabrikkar og støyperi sprang opp i byen. Under den første verdskrigen vart mange av innbyggjarane sende ut i krigen, og kom aldri att, noko som hindra vidare utvikling av byen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Laval i Frankrike**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Joseph Heinrich Beuys** (fødd 12. mai 1921 i Krefeld, daud 23. januar 1986 i Düsseldorf) var ein tysk konseptuell kunstnar. Han er kanskje best kjend for sin performancekunst, men han jobba òg med skulptur, happening, fluxus, videokunst og installasjonar. Han vert rekna som ein av dei viktigaste tyske kunstnarane i siste halvdel av 1900-talet.

Biografi
--------

Den tilbakevendande bruken av filt og feitt som materialar i Beuys sine arbeid kan forståast på bakgrunn av påståtte opplevingar under andre verdskrigen. Han var pilot i det tyske Luftwaffe, og i 1944 vart han skoten ned over Krimhalvøya. Han vart lettare skadd, og fekk handsaming ved eit feltsjukehus. Seinare omskapte Beuys denne historia, og han fortalde ulike versjonar der han vart redda av nomadiske tatarar som heldt han varm ved å dekka han i feitt og pakka han inn i filt. Sjølv om historiene ikkje er heilt riktige og sannsynleg stammar frå hallusinasjonane hans i sjukesenga, så skulle dei visa seg å vera svært viktige for det kunstneriske virket hans. I dei siste dagane av krigen vart han teken som krigsfange av britiske troppar. Etter ein kort periode vart han repatriert og vende attende til foreldra sine. 

I 1947 byrja han å studera ved Kunstakademiet i Düsseldorf. Gjennom mesteparten av 1950-talet konsentrerte han seg mest om teikning. I 1961 vart Beuys professor i skulptur ved kunstakademiet, men fekk sparken i 1972 etter at han insisterte på at førelesingane hans skulle vera opne for alle som ville ta del. Studentane hans protesterte på oppseiinga, og han fekk halda på atelieret sitt der. 

I 1962 kom Beuys i kontakt med Fluxus-rørsla, noko som påverka han i retning av ein meir performance-orientert kunst. Ein av dei best kjende perfomancer-framføringane hans er *I Like America and America Likes Me* (1974), òg kjend som *Coyote.* Beuys lét seg pakka inn i filt og vart transportert på båra til flyplassen i Düsseldorf. Deretter vart han ført ombord i eit fly og frakta til René Block Gallery i New York, der han budde saman med ein coyote i fem dagar. Her presenterte han seg som sjaman som kommuniserte med dyr som indianarar hadde gjeve ein slag gudestatus. 

Etter opplevingane sine under andre verdskrigen vart han pasifist.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joseph Beuys» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Joseph Beuys-guide (engelsk)
* Beuys musikk på ubuweb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Doc’** er ein serie pastillar som Nidar AS lagar og distribuerer. Produktet vart introdusert i 1970, og finst i dag i fire ymse smakar.

Doc’ halslinser er sette saman av to lag; kjerne og skall. Kjernen blir laga av ingrediensar som blir kokte i hop til ein masse. Denne massen blir elt, før han blir strekt og forma til drops. Etter det blir dropsa plasserte i ein trommel der dei blir sentrifugerte, medan det blir tilsett ein flytande masse som utgjer skallet på pastillane.

Doc’-smakar
-----------

I dag finn ein Doc’ i fire ulike posar med ymse smakar.

* *Doc’ Original* (lakris)
* *Doc’ Eukalyptus*
* *Doc’ Honning- Lakris*
* *Doc’ 3xSitrus* (appelsin, kiwi og sitron)

Doc’ Stærk
----------

«Doc’ Stærk» er ein ny variant i Doc’-serien som vart introdusert i 2008. Desse pastillane er sterkare enn vanleg Doc’.  
Stærk finn ein i små esker og i tre ymse smakar i dag:

* *Doc’ Stærk  —sterk lakris*
* *Doc’ Stærk  —polarmint*
* *Doc’ Stærk  —cayenne-lakris*

Kjelder
-------

* Historia om Doc’[*daud lenkje*]
Ein **dodekagon** er ein tolvkant. Ein regulær dodekagon har tolv like lange sider, som alle skjer av ein sirkelboge på 30°.

Om kvar side i tolvkanten er s, er arealet A av tolvkanten gjeve av formelen 
{\displaystyle A=3\*(2+{\sqrt {3}}\,\!)\*s^{2}}

Vi kan konstruere ein regulær dodekagon med passar og linjal med utgangspunkt i ein regulær heksagon, eller ved å teikne hjørnepunkta ved å trekkje ein sirkelboge på 30° tolv gonger på ein sirkel, og trekkje tolv liner mellom hjørnepunkta.

Australia har gjeve ut ein 50-cent som er prega på ein dodekagon.

Uregelrette tolvkantar
----------------------

I prinsippet er ein latinsk eller gresk kross òg ein tolvkant.

Kjelder
-------

* www.dodeka.se

| * v
* d
* e
Polygonar (mangekantar) |
| --- |
| Trekantar | Rettvinkla**·** Likesida**·** Likebeint |
| Firkantar | Kvadrat**·** Rektangel**·** Rombe**·** Parallellogram**·** Trapes**·** Drake |
| Regulære former | Trekant · Firkant · Pentagon · Heksagon · Heptagon · Oktogon · Enneagon · Dekagon · Hendekagon · Dodekagon · Triskaidekagon · Tetradekagon · Pentadekagon · Heksadekagon · Heptadekagon · Oktadekagon · Enneadekagon · Icosagon · Chiliagon · Myriagon |
| Stjerneformer | Pentagram**·** Heksagram |
Ei gruppe pomorar
**Pomorar** (russisk помо́ры, *pomóry*, av *po*, «ved» og *more*, «hav»; «kystbuarar» eller «folk som bur ved havet») er russiske innbyggjarar langs kysten av Kvitsjøen (russisk: Белое море, *Béloje móre*, IPA: [ˈbʲeləjə ˈmorʲe]).

Så tidleg som på 1100-talet kom russiske reisande frå Novgorod ned elvemunningen til Nordre Dvina og ut i Kvitsjøen, der dei oppretta bustader langs kysten. Dei heldt fram austover så langt som forbi Uralfjella til områda i Nord-Sibir og grunnla byen Mangazeja mellom elvene Ob og Jenisej.

Pomorane oppretta ei nordleg handelsrute austover mellom Arkhangelsk og Sibir. Vestover dreiv dei òg handel langs kysten av Nord-Noreg, som frå midten av 1700-talet til byrjinga av 1900-talet vart kalla pomorhandel. Hovudbyen deira var Kholmogorij, som er heimbyen til dei meste kjende pomorane, Mikhail Lomonosov og Semjon Dezjnjov. Etter at Sovjetunionen fall har det vore diskutert om pomorane skal anerkjennast som eit urfolk og koma på lista over russiske urfolk.

Sjå òg
------

* Pomorhandelen
* Stroganov-familien

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pomorer» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2017.*
Ein nederlandsk demonstrant deler ut pamflettar i 1966.
**Pamflett** er eit lite hefte eller ei bok som ikkje er innbunden. Det kan ofte ha eit polemisk innhald, til dømes politisk eller religiøst, eller vera retta mot ein person (nidskrift). 
Liknande omgrep er brosjyre og flygeblad. 

Norsk pamflett om Militærstreiksaken frå 1924.
Nederlandsk pamflett om tulipanar frå 1637.
Ein pamflett kan vera laga av eit enkelt stykke papir som er blitt trykt på begge sider og bretta fleire gonger.
I UNESCO sin definisjon har ein pamflett minst 5 sider og maksimalt 48 sider, utan innbindingssider.

Ordsoge
-------

Ordet «pamflett» er avleidd frå engelsk *pamphlet* i tydinga eit lite skrift uten omslag. Det kom inn i mellomengelsk ein gong rundt 1387 som *pamphilet* eller *panflet*. Dette kom frå *Pamphilus, seu de Amore* ('Pamphilus: eller, om kjærleiken'), eit kort latinsk, elegisk-komisk kjærleiksdikt frå 1100-talet. Dette diktet var svært populært og blei mykje reprodusert. Namnet blei etterkvart knytt til verk som var kortare enn ei bok på engelsk ved slutten av 1300-talet. Den meir innsnevra og moderne tydinga er «uinnbunden bok» og «kontroversiell tekst».

Sjå òg
------

* Skillingstrykk
* Brosjyre
* Flygeblad

Kjelder
-------

1. ↑  *Recommendation concerning the International Standardization of Statistics Relating to Book Production and Periodicals*, UNESCO, 19. november 1964
2. ↑  «pamflett» i Nynorskordboka.
3. ↑  *Oxford English Dictionary*: «pamphlet».
4. ↑  Ayto, John (1999): *Dictionary of Word Origins*, Bloomsbury Reference, s. 381

* *Denne artikkelen bygger på «Pamflett» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2018.*
**Alkyonídesbukta** (gresk Κόλπος Αλκυονίδων, *Kólpos Alkyonídon*), òg kalla *Alkionidesbukta*, er ei bukt lengst inn på nordsida av Korintbukta. Sundet er om lag 20 til 25 km langt og 20 km breitt. Det strekkjer seg frå Egósthena til Kapp Trákhilos frå aust til vest og frå Mikrá Stráva til Kapp Trakhilos frå nord til sør. 

Det er tre periferieiningar som grensar til bukta, Korinthía i sør, Attikí i aust og Viotía i nord. Bortsett frå Mégarasletta i søraust er det fjell som ligg rundt bukta. Desse fjella er mellom anna Jeránia i sør, Patéras og Kitherónas i aust og Karámboli i nord. Av strender i bukta finn ein Mikrá Stráva, Stráva, Mavrolímni, Káto Alepokhóri, Egósthena, Alykí og Korínis. 

Det går ingen ferjeruter i denne bukta. Alkyonídesøyane, ligg lengst vest. Desse øyane inkluderer Daskalió, Prasonísi og Zoodókhos Pigí. Fleire øyar, som Foniás og Makrónisos ligg heilt i nord. I nord ligg òg Kouvéli i Domvrénabukta.

Mindre bukter
-------------

* Khinoúbukta, sør
* Psáthabukta, søraust
* Egósthenabukta, aust
* Livadóstrasbukta, nordaust
* Domvrénabukta, nordvest

Stader langs bukta
------------------

* Sør:
	+ Mikrá Stráva
	+ Stráva
* Søraust:
	+ Mavrolímni
	+ Ejiroúses
	+ Káto Alepokhóri
* Aust:
	+ Egósthena
* Nordaust:
	+ Ájos Vasílios
* Nord:
	+ Kalamári
	+ Alykí
* Nordvest:
	+ Paralía Korínis

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Alkyonides Gulf» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2007.*
**Jegosjika** (russisk Егошиха) er ei elv i Perm i Russland og ei av sideelvane til Kama frå venstre i nedslagsfeltet til Volga.

Trass i at ho berre er 9 km lang er ho historisk viktig. Ho renn hovudsakleg gjennom sjølve byen Perm og spring ut frå eit skogområde nær bydelane Lipovaja Gora og Vladimirskiij. Elva renn langs *Jegosjikha-ravinen*, som deler Perm i to på venstrebreidda av Kama. To demningar og ei bru kryssar elva. Langs Jegosjika ligg mange små hus, *Den sørlege gravplassen* og *Jegosjika gravplass*. Jegosjika renn ut i Kama nær elvehamna Perm I.

Historie
--------

Den første busetnaden ved Perm oppstod rundt Jegosjika og vart først skildra av Prokopij Jelizarov i 1647. Denne busetnaden vart seinare kalla landsbyen Jegosjika. I 1723 vart det oppdaga kopar her og *Jegosjika koparfabrikk* vart grunnlagd av Vasilij Tatisjtsjev ved breidda av elva. Han var leiar for Uralfabrikkane. Arbeidarne sine busetnader utvikla seg etter kvart til byen Perm.

Økologi
-------

Jegosjikha renn gjennom dei ytre delane av Perm, nær fleire industriområde og er forureina av industrielt avfall.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yegoshikha River» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. С. А. Торопов. *Пермь: путеводитель.* — Пермь, Кн. изд-во, 1986.
**Inja** (russisk Иня) er ei elv i Kemerovo og Novosibirsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Ob frå høgre. Elva er 663 km lang og har eit nedslagsfelt på 17 600 km².

Inja spring ut frå eit høgdedrag i den sentrale delen av Kuznetsksenkinga og renn så vestover gjennom Kemerovo oblast og inn i Novosibirsk oblast der ho munnar ut i Ob, berre 5 km søraust for sentrum av byen Novosibirsk.

Ved landsbyen Berjosovka, rundt 30 km frå munningen har elva ei middelvassføring på 45,6 m³/s (minimum i februar med 8,6 m³/s, maksimum i mai med 195 m³/s). Nær munningen er elva rundt 60 m brei, 1,5 m djup og har ein straumfart på om lag 0,2 m/s. Dei største sideelvane er Kasma (russisk: Касьма), Ur (russisk: Ур), Zaboburykha (russisk: Забобурыха), og Batsjat (russisk: Бачат).

Ved Inja ligg byane Polysajevo, Leninsk-Kuznetskij og Togutsjin. Elva renn gjennom eit relativt tett folkesett område og kryssa av fleire jernbanelinjer. 

Inja frys til i byrjinga av november og er isdekt til vårløysinga i midten av april. Ved høg vasstand vert ho nytta til tømmerfløyting.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inja ved Ob» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Store sovjetiske leksikon
		- R-ArcticNET - Eit regionalt, elektronisk, hydrografisk datanettverk for den arktiske regionen
**Ben Lawers** (gælisk **Beinn Labhair**) er eit av dei høgaste fjella sør i Dei skotske høglanda. Det ligg på nordsida av Loch Tay, og er det høgaste punktet langs ein rygg med sju Munroar. Ein trudde lenge at Ben Lawers var over 4000 fot, men nøyaktige målingar i 1870-åra viste at det var 17 fot for kort. I 1878 vart det bygd ein stor varde på toppen i håp om å bringe toppen over det «magiske» talet. Varden er ikkje lenger der, og vert uansett ikkje teken med i målinga av høgda sidan han er ein kunstig struktur. Fjellet er det høgaste punktet i Perth and Kinross med ei høgd på 1214 meter over havet.

Det meste av sørsida av Ben Lawers har sidan 1950-åra vore underlagt National Trust for Scotland. Det har òg status som nasjonalt naturreservat med fleire sjeldne fjellplanter. Det vert av botanikarar rekna for eit av de rikaste områda for alpin fauna i Storbritannia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ben Lawers» frå Wikipedia på engelsk, den 2. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Ben Lawers*, National Trust for Scottland, ISBN 090162554


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* BBC Things

 |
| **Radøy** |
| --- |
| Alversund bru, mellom Radøy og LindåshalvøyaAlversund bru, mellom Radøy og Lindåshalvøya |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Nordhordland |
| **Koordinatar** | 60°41′26″N 04°59′50″E﻿Koordinatar: 60°41′26″N 04°59′50″E﻿

 |
| **Høgaste punkt** | Morkefjellet (217 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Vestland |
| **Største busetnad** | Manger (1148 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 6058 (2023)
 |

**Radøy** er ei øy i Nordhordland i Alver kommune. Radøy er omgitt av fastlandet og andre øyar på alle kantar. Ho er skilt frå fastlandet på Lindåshalvøya i aust av eit langt og til dels svært smalt sund. I nord skil Hoplandsosen Radøy frå Fosnøy i Austrheim. I vest skil Mangerfjorden og Radfjorden øya frå Holsnøy i Meland. Fylkesveg 565 går over øya frå nord til sør med brusamband til Lindåshalvøya i sør og til Fosnøy i nord. Manger er den største tettstaden på øya. Andre tettstader med over 200 innbyggjarar er Haugland og Austmarka.

Fram til 1964 var øya delt mellom kommunane Hordabø, Manger og Sæbø, med to mindre delar i Lindås kommune og éin liten del i Austrheim kommune. I 1964 vart det meste av øya samla i Radøy kommune, men sørspissen var framleis del av Lindås. Frå 2020 er heile øya del av Alver kommune.

**Folketalsutvikling:**

| 1900 | 2000 | 2023 |
| --- | --- | --- |
| 4802 | 51421 | 60581 |

1Med Fesøyna

Kjelder
-------

1. ↑  Folketeljing 1900, frå Digitalarkivet
2. 1 2  Befolkning, etter grunnkrets, statistikkvariabel og år, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Eginald Norbert Schlattner** (fødd 13. september 1933) er ein rumensktysk prest og forfattar.

Schlattner var fødd i Arad i det dåverande Kongedømet Romania og voks opp i Făgăraș ved foten av Karpatane. I 1952 bestod han abitur i Brașov, og studerte deretter protestantisk teologi, matematikk og hydrologi i Cluj. Der tok han initiativ til ein tyskspråkleg litterær krins med over 100 medlemmer. Han skreiv for tyskspråklege aviser og tidsskrift og skreiv to prosaverk (*Gediegenes Erz* og *Odem*) som blei tekne opp av det rumenske statsforlaget for litteratur og kunst (Editura de Stat Pentru Literatura și Arta, ESPLA). Etter at han blei arrestert i desember 1957 kunne ikkje tekstane gjevast ut. Schlattner var fengsla i to år av det hemmelege tryggingspolitiet i Romania, Securitate. I løpet av denne tida blei han gjort til vitne for påtalemakta i Kronstadt-forfattersaka mot fleire tyskspråklege forfattarar. I 1959 blei Schlattner dømt for å «unnlata å rapportera høgforræderi». Etter lauslatinga jobba han som lausarbeidar og seinare som ingeniør. I 1973 tok Schlattner opp att dei teologiske studiane sine. Fram til pensjonisttilværet var han pastor i *Evangelische Kirche A.B. [Augsburgischen Bekenntnisses] in Rumänien*, og var fengselsprest for fangar i rumenske fengsel.

Dei fire romanane han har gjeve ut så langt handlar om livet til dei rumenske tyskarane, særleg dei transylvanske saksarane på 1900-talet, på ein sjølvbiografisk måte. Verka er prega av til tider bisarre omstende og endringar i karakterane. Forteljarfiguren er i alle høve ein gut eller ung transylvansk saksar av borgarleg opphav, der lesaren kan kjenna att trekk ved forfattaren. Verka hans er blitt lovprisa av kritikarar.

Verk
----

**Romanar**

* Der geköpfte Hahn. Paul Zsolnay Verlag, Wien 1998, ISBN 3-423-12882-8
* Rote Handschuhe. Paul Zsolnay Verlag, Wien 2000, ISBN 3-423-13045-8
* Das Klavier im Nebel. Paul Zsolnay Verlag, Wien 2005, ISBN 3-552-05352-2
* *Wasserzeichen.* Pop Verlag, Ludwigsburg 2018, ISBN 978-3-86356-216-8.
* *Drachenköpfe.* Pop Verlag, Ludwigsburg 2021, ISBN 978-3-86356-308-0

**Andre tekstar**

* *Ach Deutschland. Abschied.* In: Elisabeth Schweeger, Eberhard Witt (Hrsg.): *Ach Deutschland!* Belville, München 2000, ISBN 3-933510-67-8, S. 109–117.
* *Odem. Kritische Edition.* Herausgegeben von Michaela Nowotnick. Schiller Verlag, Hermannstadt-Bonn 2012, ISBN 978-3-941271-73-9.
* *Mein Nachbar, der König. Verlassene Geschichten.* Hrsg. von Michaela Nowotnick. Schiller Verlag, Hermannstadt-Bonn 2012, ISBN 978-3-941271-42-5.
* A fejvesztett kakas. Koinónia Verlag, Cluj-Napoca 2006, ISBN 978-973-7605-35-1

Kjelder
-------

1. ↑  *kirchenburgen.org*.

* *Denne artikkelen bygger på «Eginald Schlattner» frå Wikipedia på tysk, den 3. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Ungarsk gulasj.
Gulasj i Sverige med nybakt brød og vin. Foto: Jonas Nordström

**Gulasj** (ungarsk *gulyás*) er ei kjøttgryte med småskore oksekjøtt i sterkt krydra saus. Gulasj har opphav ifrå Ungarn.

Gulasj er nasjonalretten til Ungarn. I opphavslandet vert han servert som ei suppe. I Austerrike, Tsjekkia og Slovakia – tidlegare ein del av Austerrike-Ungarn – har ein sine eigne variantar, som stundom vert servert med knödel eller gnocchi. Sidan 9. sekel har ungararar laga gulasj, som seinare kring 1800-talet spreidde seg til resten av Europa.

Ingrediensar
------------

Gulasj med svinekjøtt, bilete frå Szeged i Ungarn.
Det finst mange ulike oppskrifter på gulasj i Ungarn og resten av Sentraleuropa. Gulasj vert som regel laga med oksekjøtt eller flesk, men ein kan også nytta ein eller fleire andre kjøttsortar i same gryterett.

Paprikapulver, lauk og karve vert nytta som tradisjonell smakstilsetjing, men også svart peparkorn og laurbærblad, timian, oregano og persille. Potet vert ofte nytta i gulasj, men han kan òg lagast med *csipetke* eller *spätzle –* ein type pasta som får koka med i suppa. Gulrøter, pastinakk, raud eller grøn paprika og selleri er grønsaker som oftast vert nytta i gulasj.

Liknande rett
-------------

Pörkölt er ein liknande rett, men er ein litt tjukkare gryterett laga med kjøtt og same krydder, då utan karve.

Kjelder
-------

1. ↑  «gulasj» i Nynorskordboka.
2. ↑  «goulash» (på engelsk). Encyclopedia Britannica. Henta 2. august 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Gulasch» frå Wikipedia på svensk, den 2. august 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gulasj**

* Gulasj-oppskrift av Lise Finckenhagen i nrk.no
* Carolyn Bánfalvi. «Gulyás: The Ultimate Hungarian Soup (Recipe) [Oppskrift]» (på engelsk). Taste Hungary.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
**José Ángel Iribar Cortajarena** (fødd 1. mars 1943) er ein tidlegare fotballspelar frå Gipuzkoa-provinsen i Spania. Målvakta vart europameister med Spania i 1964 og var i stallen til Athletic Bilbao i åra 1962 til 1980.

Karriere
--------

### Klubbspel

Iribar kom til Athletic Bilbao i 1962 og spelte fyrste sesongen tre kampar i La Liga. Sesongen etter vart han lagets fyrstemålvakt, ein post han hadde dei neste 16 åra. Med Athletic Bilbao vann han den spanske cupen 1969 og 1973. Sesongen 1970/71 slepte han ikkje inn mål i ti rake heimekampar. I 1977 tok laget seg til finalen i UEFA-cupen der det enda med tap mot italienske Juventus. Han la opp i 1980 etter totalt 614 kampar i klubben.

### Landslagsspel

Iribar landslagsdebuterte for Spania i ein EM-kvalifiseringskamp mot Irland i mars 1964. Han vart snøgt fyrsteval til målvaktsplassen i landslaget og spelte begge EM-kampane, semifinalen og finalen, då Spania vann fotball-EM 1964 på heimebane i Madrid. Iribar vakta også Spanias mål under VM i fotball 1966. I tida 1964-76 stod han 49 landskampar mellom stengene.

### Merittar

* Europameister: 1964 med Spania
* Spansk cupmeister: 1969 og 1973 med Athletic Bilbao
* Tapande UEFA-finalist: 1977 med Atheltic Bilbao

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «José Ángel Iribar» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juni 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **José Ángel Iribar**

| * v
* d
* e
Spania sitt landslag – VM i fotball 1966 |
| --- |
| 
* 1 Iribar
* 2 Sanchís
* 3 Eladio
* 4 Del Sol
* 5 Zoco (kaptein)
* 6 Glaría
* 7 Ufarte
* 8 Amancio
* 9 Marcelino
* 10 Suárez
* 11 Gento
* 12 Betancort
* 13 Reina
* 14 Rivilla
* 15 Reija
* 16 Olivella
* 17 Gallego
* 18 Pirri
* 19 Fusté
* 20 Peiró
* 21 Adelardo
* 22 Lapetra
* Landslagstrenar: Villalonga

 | Flagget til Spania |
|  |