recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Søndeled** er ei bygd og eit tidlegare herad i Aust-Agder fylke. Heradet grensa til herada Gjerstad, Sannidal og Skåtøy i nord, Risør bykommune i aust, Vegårshei og Holt i vest og Dypvåg herada i sør.

Kommunesamanslåinga 1964
------------------------

I årsskiftet 1963-1964 blei Søndeled herad og Risør bykommune slegen saman til nye Risør kommune. Søndeled hadde då 3134 innbyggarar og Risør hadde 3002 innbyggarar.

Namnet Søndeled
---------------

Namnet Søndeled har opphav som eit fjordnamn og tyder «leia gjennom sunda».

Opprettinga av Søndeled formannskapsdistrikt
--------------------------------------------

Eit anna namn på gamle Søndeled herad er Østerrisøer landdistrikt, som den heitte før 1865. I 1901 var ein del av Søndeled (Buvika og Krana) overført til Risør.

Søndeled soga
-------------

Det har budd folk i Søndeled heilt sidan siste istid. Nokon av gardane og plassane som gardane står på er frå lenge før Svartedauen. Nokon gardar i Søndeled kommune: Moen, Ausland, Røed, Akland, Øren, Lille Søndeled, Hødnebø, Homme, Sevik, Gjernes, Randvik, Frydendal, Øya, Åmland, Østebø, Korstvet, Hope, Torskeberg, Fie og Nipe. I Søndeled kommune blir dei indre plassane i Søndeled kalla Indre Søndeled og dei ytre plassane kalla Ytre Søndeled.

Skular
------

* Søndeled skole (1-7.kl) - Søndeled skule ligg på Søndeled ved sidan av Søndeled kyrkje. Rektor ved Søndeled skule er Trine Bergum.
* Hope skole (1-7.kl) - På Hope i Ytre Søndeled ligg Hope oppvekstsenter, Rektor og leiar av oppvekstsenteret er Kristin Nielsen Vintermyr.
* Risør barneskole (1-7.kl) - Risør barneskule ligg på Randvik i Ytre Søndeled.
* Risør ungdomsskole (8-10.kl) - Ungdomsskulen ligg på Randvik i Ytre Søndeled.
* Risør videregående skole - Skulen ligg på Hønseheia i Risør.

Kyrkjer i Søndeled kommune
--------------------------

* Søndeled kyrkje: (tidlegare Indre Søndeled kyrkje) Søndeled kyrkje er sett opp på andre halvdel av 1100-talet (ca 1150) som ein mellomkyrkje av mur. Kyrkja ligg på garden og tettstaden Søndeled. Albert Martin Valla er sokneprest i Søndeled kyrkje.
* Frydendal kyrkje: (tidlegare Ytre Søndeled kyrkje) ligg på grunnen til garden Fyrdendal oppom Risør sentrum. Kyrkja er ei langkyrkje frå 1879, med ca. 300 sitteplassar. Albert Martin Valla og Per Oscar Berg er sokneprestar i Frydendal kyrkje.

Folkenamn
---------

Dei som bur i bygda Søndeled er kalla søndølingar, dei som bur i Ytre Søndeled er kalla ytre søndølingar og dei som bur frå Moen til Homme er kalla indre søndølingar.

Avis
----

Søndølingane har Aust Agder Blad "Arket" som lokalavisa si.

Kjelder
-------

* «Søndeled. – kommune» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* «Søndeled. – sogn» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* «Søndeled. – tettbebyggelse» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* www.risor.kirken.no
* Søndeled skule sin nettstad
* Risør kommune sin nettstad.
* Søndeled bøkene, gitt ut av Søndeled historielag.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Sølfest Hansson Urdahl** (26. april 1819–19. august 1878) var ein norsk gardbrukar, landhandlar, eit mellombod og ein stortingsmann frå Luster i Sogn. Hans Arnesson Urdahl var far hans og Hans Hansson Urdahl bror hans.

Urdahl gjekk underoffisersskulen i Bergen. Deretter var han gardbrukar på Saude i Luster, før han flytta til garden Fagernes i same bygda. Her dreiv han både som landhandlar og gardbrukar før han flytta til Bergen, der han var mellombod.

I si tid i Luster var han ordførar i tolv år, og forlikskommissær i mange år. Han var stortingsmann for Nordre Bergenhus amt i 1857-58, 1862-64. I 1857 var han medlem av desisjonskomiteen, 1862-63 av militærkomiteen medan han på omframstortinget 1864 var medlem av komiteen om korleis avløne hæren.

Urdahl døydde i Bergen i 1878.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Sølfest Hansson Urdahl NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Kong Haakon VII Hav is located in AntarktisKong Haakon VII Hav
Kong Haakon VII Hav (Antarktis)

Koordinatar: 67°00′S 20°00′E﻿

Områdekart over Kong Haakon VII Hav.
Kong Haakon VII Hav ved Kronprinsesse Märtha Kyst, Prinsesse Astrid Kyst og Prinsesse Ragnhild Kyst.
**Kong Haakon VII Hav** er eit randhav i Sørishavet ved kysten av Aust-Antarktis.

Geografi
--------

Kong Haakon VII ligg mellom Weddellhavet og Lazarevhavet, og strekkjer seg langs Kronprinsesse Märtha Kyst frå Cape Norvegia ved 12°18'W, det austlegaste punktet i Weddellhavet, til Fimbul isbrem nær nullmeridianen ved 0°0', som vert rekna som den vestlege grensa til Lazarevhavet.

Frå eit norsk synspunkt, som ikkje anerkjenner Lazarevhavet strekkjer Kong Haakon VII Hav seg langs heile kysten av Dronning Maud Land mellom 20 °V og 45 °A, eit stykke på kring 10 090 km frå Stancomb-Willsbreen ved 19 °W ved Kronprinsesse Märtha Kyst iv est til Shinnanbreen ved 44°38'E ved austgrensa av Kronprins Olav Kyst i aust.

Havområdet er isdekt det meste av året. Om hausten dannar det seg pakkis som ikkje bryt opp før til våren. 

Området er viktig for ross-selen (*Ommatophoca rossii*).

Historie
--------

27. januar 1820 vart russaren Fabian Gottlieb von Bellingshausen den første som oppdaga Terra Australis (Antarktis) då han segla i Kong Haakon VII Hav nær Fimbul isbrem ved Kronprinsesse Märtha Kyst.

Området er kalla opp etter Haakon VII, den første kongen av Noreg etter unionen med Sverige var slutt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «King Haakon VII Sea» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  , David McGonigal, "Antarctica: Secrets of the Southern Continent", 2009, Frances Lincoln Publishing, London, ISBN 0-7112-2980-5, accessdate=14. oktober 2012
2. ↑  , Bernadette Hince, "The Antarctic dictionary: a complete guide to Antarctic English", 2000, Csiro Publishing, Collingwood, Australia, ISBN 0-9577471-1-X, accessdate=14. oktober 2012
3. ↑   Arkivert 2011-07-19 ved Wayback Machine. Polar Conservation Organisation (PCO), accessdate=14. oktober 2012
4. ↑   Arkivert 2011-09-27 ved Wayback Machine. American Society of Mammalogists (ASM), accessdate=14. oktober 2012
5. ↑   Arkivert 2010-11-24 ved Wayback Machine. Polar Cruises.com, accessdate=14. oktober 2012
6. ↑  , Antarctic-circle.org, accessdate=14. oktober 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Kong Haakon VII Hav Arkivert 2011-07-11 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Sølvkre** |
| SølvkreSølvkre |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Zygentoma |
| **Familie:** | Lepismatidae |
| **Slekt:** | *Lepisma* |
| **Art:** | **Sølvkre** *L. saccharina* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lepisma saccharina***Linnaeus, 1758 |

**Sølvkre** eller **sylvkre** (*Lepisma saccharina*) er eit lite insekt som høyrer til børstehalane. Dei vaksne dyra er mellom 7 og 12 mm lange. Insektet er også kjent under den folkelege nemninga «sølvfisk».

Kroppsforma er noko flattrykt, langstrekt og smalar av bakover. Kroppen er dekt av små, blanke skjel, og bakarst har dyret tre lange haletrådar.

Sølvkreet trivst best på varme stadar med høg luftfuktigheit, og ein finn dei gjerne på badet og på kjøkkenet. Dei er lyssky, og kjem fram om natta for å ete. Med typiske raske, buktande/symjande rørsler rømmer dei frå lyset når ein til dømes kjem inn på badet, difor har dei fått namnet «sølvfisk» på folkemunne. Om dagen gøymer dei seg vekk i sprekkar, under golvfliser og golvbelegg, under kjøkkenbenkar, bak fliser og panel osb. Dyra et alle slags stivelses- og sukkerhaldige stoff som brødsmular, mjøl, såperestar, tapetklister osb. Dei et òg proteinhaldige stoff som døde insekt. I tarmen har sølvkreet enzym som gjer at dei òg kan fordøye papir. Dette gjer at dei i nokre tilfelle opptrer som skadegjerarar i museum og arkiv ved at dei til dømes gneg seg inn i bøker og frimerkesamlingar.

I Noreg finn ein sølvkreet så langt nord som til Bodø.

Sjå òg
------

* Skjeggkre

Kjelder
-------

1. ↑  Anders Aak (12. august 2021). «Sølvkre». Folkehelseinstituttet. Henta 13. februar 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *sølvkre* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *sølvkre* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *sølvkre* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *sølvkre* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *sølvkre* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *sølvkre* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *sølvkre* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *sølvkre* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Lepisma saccharina* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Lepisma saccharina* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Lepisma saccharinum* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
**Xingu** (portugisisk *Rio Xingu*) er ei sideelv til Amazonas i Brasil og er om lag 1980 kilometer lang.

Elva har spring ut i delstaten Mato Grosso. Der startar ho som elva Tamitatoaba og renn etter kvart saman med elvane Romero og Colisu. Desse tre elvene dannar Xingu eller Parana-Xingu som renn nordover gjennom delstatane Mato Grosso og Pará. Fossen Itamarca dannar det øvste punktet der elva er farbar med større fartøy. Ved utløpet til Amazonaselva, ved Porto de Moz dannar Xingu ein stor sjø og dei to elvane renn saman i ein labyrint av mindre øyer og tregrupper.

Xingu har fått namnet sitt etter den indianske urfolkgruppa Xingu. Det er òg namnet på ein nasjonalpark i området.

Det har vore sterke protestar mot utbygging av demningar i elva, berre prosjektet Belo Monte-demninga kan gje ei oversvømming som fører til flytting av minst 16 500 personar, stort sett urfolk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xingu» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Black, Maggie og Jannet King: *The Atlas of Water*, Earthscan 2009, side 58-59.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Kong Haakon VIIs minnemedalje 1. oktober 1957** er ein medalje som vart innstiftet til minne om den avlidne kongen i høve hans gravlegging. Kong Haakon VIIs gravferd fann stad 1. oktober 1957.

Utførelse
---------

Medaljen er i gull og sølv og ber på advers Kong Haakons portrett. Kongen er avbilda utan krone etter myntgravør Ivar Throndsens portrett. Portrettet er omgjeve av omskriften «HAAKON • VII • NOREGS • KONGE •». Revers viser monogrammet til kongen. Medaljongen har ei kongekrone på toppen. Den er opphengt i eit raudt band, som har ein sølvspenne med innskriften «1. OKTOBER 1957».

Tildeling
---------

Minnemedaljen vart tildelt personar som hadde oppgåver i samband med gravferda til kongen. I gull vart det utdelt 26 medaljar, for det meste til militære. Det vart utdelt 54 sølvmedaljar, 48 av dem til offiserar frå Hæren, Sjøforsvaret og Luftforsvaret, som leidde æresavdelingene ved gravferda.

Rangering
---------

Medaljen rangerer som nummer 30 i rekkja av offisielle norske utmerkingar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kong Haakon VIIs minnemedalje» frå Wikipedia på bokmål, den 10. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  *Hedar og*
2. ↑  «H. M. Kong Haakon VII's erindringsmedalje med spenna 1. oktober 1957»
3. ↑  Harald Hallberg
4. ↑  «Norske dekorasjonar»
| **Marettimo** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Middelhavet |
| **Koordinatar** | 37°58′N 12°03′E﻿Koordinatar: 37°58′N 12°03′E﻿ |
| **Øygruppe** | Dei egadiske øyane

 |
| **Høgaste punkt** | Monte Falcone (686 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Italia |
| **Region  Provins** | Sicilia  Trapani

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 300
 |

**Marettimo** er ei av Dei egadiske øyane i Middelhavet vest for Sicilia i Italia. Ho er ein del av kommunen Favignana, naboøya. Frå Trapani er det om lag ein time med båt til øya. 

Marettimo er den nest største av dei tre egadiske øyane. Det høgaste punktet er Monte Falcone med ei høgd på 686 meter over havet. Øya har om lag 300 innbyggjarar, som hovudsakleg livnærer seg på fiske og tradisjonelt handverk. 

Det antikke namnet på øya er Hiera, som har gresk opphav. Det greske namnet på øya var *Hiera Nesos*, som tyder «Heilag øy».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Marettimo frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* GeoNames

 |
Plasseringa til gamle Øystese stavkyrkje

Modell av Øystese stavkyrkje
**Øystese stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Øystese i Kvam i Hardanger, som vart riven i 1868. Ho var den siste stavkyrkja som stod att i Hardanger. Det er ikkje bevart nokon kjende bygningsrestar frå kyrkja.

Historie
--------

Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Første gongen ei kyrkje i Øystese er nemnt i kjeldene, er i eit brev frå rundt 1300, då ein "sira Fjallar" var prest der. I 1722 var kyrkja, ifølgje ein rapport, framleis ein fullstendig stavbygning, med svaler omkring og ein stopul framfor. Då kyrkja vart vølt i 1845, hadde ho berre ein lukka svalgang på sørsida av skipet, og det fanst restar av sponkledning. Stopulen stod som eit lågt tårn ved vestsida av skipet. Svalgangen og bordkledningen vart då fjerna, og det vart lagt inn eit nytt loft. I 1868 vart kyrkja riven. Under golvet ved døypefonten låg ein bjørnefell. Det vart òg funne ein mynt frå kong Magnus Eriksson si regjeringstid (1319-1355) og fem brakteatar.

Utsjånad
--------

Ifølgje ein rapport frå 1665 hadde kyrkja då svalgang og spontak. I 1722 var kyrkja måla innvendig og bordkledd. Breidda på skipet tyder på at kyrkja var treskipa med heva midtrom. Den vestre døra hadde framleis rikt jernbeslag i 1864, og i 1848 hadde kyrkja ein gammal benk med utskjeringar. Storleiken på skipet i 1722 var 42 fot gonger 32 fot (om lag 13 m x 10 m) og koret 20 gonger 18 fot (6 m x 5,5 m).

Fotnotar
--------

1. ↑  "Sira Fiallara a Œystusyn". Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 477. Originalkjelde i Diplomatarium Norvegicum II, 60
2. 1 2 3 4  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 477-478

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Øystese stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Sølvi Meinseth** (fødd **Sølvi Olsen**, 27. mars 1967) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Rykene i Aust-Agder. Ho vann til saman 20 gullmedaljar på sprintdistansane 100 m, 200 m og 400 meter under noregsmeisterskapane i tida 1985-95. Hennar noregsrekord på 400 m frå 1991 på tida 52,45 sekundar gjeld framleis, 25 år seinare. Ho var medlem i Lia til 1984, sidan Sørild FIK 1985-86, Gular 1987-90 og SK Vidar 1991-94. Frå 1995 var ho tilbake i Sørild.

Karriere
--------

### Aktiv

Sølvi Olsen vann si fyrste NM-medalje som 16-åring i 1983, ho fekk då sølv på 100 meter, hakk i hæl med Mona Evjen, norsk sprintdronning gjennom eit lite tiår. To år seinare hadde Olsen stor framgang på 200 m og med tida 23,97 vart ho den andre norske kvinna under 24 sekundar på distansen.

Frå 1985 til 1995 vann Olsen heile 20 individuelle NM-titlar. Flest gullmedaljar, ni i talet, tok ho på 200 meter, medan ho vann seks gull på 100 m og fem på 400 m. Ho vart trippelvinnar i noregsmeisterskapane 1991 og 1993.

Olsen var i sitt livs form sommaren 1991. Gjennom vel to veker sette ho alle sin personlege rekordar i sprint. Det starta med 11,61 sekundar på 100 m den 21. juli i Sheffield, heldt fram med 23,41 på 200 m tre dagar seinare same staden, og vart avslutta den 4. august 1991 på Fana stadion med 52,45 sekundar på 400 meter, den siste tida er norsk rekord i 2016.

Hennar internasjonalt beste resultat kom då ho nådde semifinalen på 400 meter i europameisterskapen 1994 i Helsinki, og i semifinalane hadde best tid av dei som ikkje fekk finaleplass.

### Noregsmeister

* 100 meter: 1986, 1988, 1989, 1990, 1991 og 1993
* 200 meter: 1985, 1986, 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1994 og 1995
* 400 meter: 1991, 1992, 1993, 1994 og 1995

### Prestasjonar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Utslått i forsøka på 100 m (nr 22 – 11,89) og 200 m (nr17 – 24,46)
* VM 1991 i Tokyo: Utslått i semifinalane 400 m (nr 16 – 53,63)
* EM 1994 i Helsinki: Utslått i semifinalane på 400 m (nr 9 – 52,60)

Kjelder
-------


* friidrett.no


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Haboob flyttar seg over Llano Estacado mot Yellow House Canyon nær Ransom Canyon i Texas.
Ein **haboob** (arabisk هَبوب, «sterk vind») er ein kraftig sandstorm, som ein ofte kan sjå i tørre område rundt om i verda. Haboob er observert i Sahara (typisk Sudan), samt på Den arabiske halvøya, i Kuwait og dei tørraste områda av Irak. Den afrikanske habooben kjem når den intertropiske konvergenssona flyttar seg nordover om sommaren mot Nord-Afrika og fører fukt med seg frå Guineabukta. Habooben i Midtausten vert ofte skapt av torevêr i oppløysing. Ørkenane i Sentral-Australia, særleg nær Alice Springs er særleg utsett for haboob med sand og støv som vert ført fleire kilometer opp i lufta og kan dekke store område med tjukke sandlag. Dei tørre og halvtørre områda i Nord-Amerika kan òg få haboobhendignar. I USA kan ein ofte sjå haboob i ørkenar i Arizona.

Sjå òg
------

* Boravind
* Støvkvervel
* Sandstorm
* Khamsin
* Mistral
* Simoom
* Sjirokko

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Haboob» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Sutton, L.J. 1925. Haboobs. Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society 51:25–25.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Mauritz Andreas Aarflot** (13. april 1821–4. mars 1904) var ein norsk gardbrukar, redaktør og stortingsmann. Han var fødd og døydde på slektsgarden Ekset i Volda på Sunnmøre.

Aarflot var son av redaktør og lensmann i Volda, Rasmus S. Aarflot (1792—1845). Han fekk i 1847 løyve til vidare drift av trykkeriet Aarflots prenteverk. Mauritz Aarflot redigerte og gav ut *Postbudet*, *For Landalmuen* 1845–68, og *Norsk landbrugstidende* 1848–55.

I 1848 overtok han farsgarden på Ekset. Aarflot var ordførar i Volda 1850–57 og 1860–85. Han var sentral både under grunnlegginga av Volda & Ørsta Sparebank i 1853, og opprettinga av Voldens høiere almenskole i 1856.

Aarflot representerte Romsdals amt på Stortinga 1854–1888, der han oftast stemte med Johan Sverdrup. I 1882 gav han ut *Odelsbonden om grundloven i dens hovedbestemmelser*, der han imøtegjekk den uttalen det juridiske fakultetet hadde gitt om kongens sanksjonsrett i grunnlovssaker.

Han var ein nær ven av Ivar Aasen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Aarflot, Mauritz Andreas Rasmussen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: [Steenske bogtrykkeri]. s. 7-8.
* Biografisk informasjon om Mauritz Aarflot NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.
Teoretisk dekningsområde for DCF77-radiostasjonen i Mainflingen i Tyskland.
**Radiostyrte ur** er klokker (ur) som er utstyrt med ein enkel radiomottakar for å verte justert med langbølgje-radiosignal frå ein radiostasjon for å syne rett tid. Dei justeringsignala som vert sende ut frå radiostasjonen er styrte av eit atomur.

Eit opna radiostyrt, batteridrive vekkarur med kvartsverk. Radioantenna er å sjå nede til venstre, og batterihaldaren oppe til venstre.
Radiostyrte ur finst både som armbandsur, vekkarur, veggur og anna. Med unnatak av den radiostyrte justeringsmekanismen er dei radiostyrte klokkene ikkje noko anna enn vanlege ur som vert drive av vanlege kvartsurverk. Justeringssignala vert motteke ein eller eit par gonger kvar natt, vanlegvis mellom klokka to og fire, og dette er nok til at dei radiostyrte ura vanlegvis ikkje går meir enn ± eitt sekund feil ved minst eitt fullgodt signalmottak i døgeret. Dersom justeringa skulle ha gjenge føre seg kontinuerlig, ville batteria i klokkene tappast for straum utan at det gjer nemnande nytte. Meininga med radiosignaljusteringa er såleis berre å syte for meir nøyaktig og oftare justeringar enn det som kan verte gjort på manuelt vis, og at justeringane skjer automatisk. Omstillingane mellom sommar- og vintertid skjer likeeins automatisk.

Dersom avstanden frå sendaren vert for stor, vert justeringssignala upålitelege eller uten verknad. Det finst ingen radiosendar i Noreg som sender ut slike justeringssignal. Dei næraste ligg i Tyskland og England. Mykje av det nordlege Noreg og Sverige ligg difor for langt vekk til at slike ur kan nyttast. Dette må eigarane av slike ur vere merksame på, og ta omsyn til. Men ura stoggar ikkje dersom justeringssignala vert vekke eller vert forvrengte; dei fungerer framleis som heilt vanlege kvartsur.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Titus Pomponius Atticus** (109 f.Kr.-32. f.Kr.) var ein romersk riddar (*equites*). Som ung studerte han mange år i Aten, ein by han elska, derav namnet Atticus (jamfør Attikí). I Roma heldt han seg utanfor den politiske scena og sysselsette seg med litterært arbeid. Samstundes dyrka han vennskap med Cicero og andre framståande romarar. Han dreiv det ei stor forlagsverksemd, ved at han let bøker bli avskrivne av slavar. Atticus sine eigne verk har diverre gått tapt for ettertida. Derimot tok han vare på breva han fekk frå Cicero, og det er takk vere Atticus at vi at vi idag har så mange brev or handa åt Cicero.
Mange av breva er omsette til norsk riksmål av Samson Eitrem i *Cicero og hans tid* (1910) og av Henning Mørland i *Cicero. Brev* (1973).

Kjelder
-------

* Atticus, Titus Pomponius (1978). I *Aschehoug og Gyldendals store norske leksikon. 1 : a-Bem* (s. 502). Oslo: Kunnskapsforlaget.

Fotnotar
--------

1. ↑  Lane Fox, Robin (2006). *The Classical World: An Epic History from Homer to Hadrian*. New York: Basic Books. s. 352.
Koordinatar: 78°09′18″S 85°59′45″W﻿

**Mount Press** er ein fjelltopp med ei høgd opp mot 3760 m nord i det sentrale Sentinel Range i Ellsworth Mountains i Antarktis. Det er knytt til Eyer Peak via Zvegor Saddle og ligg oppom Embreebreen i nord og Ellenbreen mot søraust. Mount Press er toppen av Probuda Ridge og vart først klartra av amerikanske Jed Brown og chilenske Camilo Rada og Maria Paz 'Pachi' Ibarra den 31. desember 2006.

Fjellet er kalla opp etter Frank Press, visestyrleiar i det teknikske utvalet i glasiologi under Det internasjonale geofysiske året i USA. Han var seinare vitskapleg rådgjevar for den amerikanske regjeringa. 

Mount Press ligg ved 4,42 km nord-nordaust for Eyer Peak, 8,78 km nordaust for Mount Anderson, 7,19 km nord for Mount Davis og 3 km vest for Mount Todd.

Kjelder
-------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Damien Gildea, «Expeditions" Arkivert 2011-07-07 ved Wayback Machine..

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Press» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| **Radom** |
| --- |
| ŻeromskiegogataŻeromskiegogata Żeromskiegogata |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Radom |
| **Byvåpenet til Radom** |

 |
| Plassering |
| 

Radom is located in Polen

 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Masoviske voivodskap |
| GrunnlagdByrettar | 1200-talet1364 |
| Borgarmeister | Andrzej Kosztowniak |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  111,71 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 226 372   2026/km² |
| Koordinatar | 51°24′0″N 21°10′0″E﻿Koordinatar: 51°24′0″N 21°10′0″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 26-600 til 26-618 |
| Telefon-retningsnummer | +48 48 |
| Bilnummer | WR |
| **Nettstad:** www.radom.pl |

**Radom** er ein by sentralt i Polen med om lag 225 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Mleczna i Masoviske voivodskap (sidan 1999), og var tidlegare hovudstad i Radom voivodskap (1975-1998), 100 km sør for hovudstaden i Polen, Warszawa. Trass i at han ligg nær Warszawa var ikkje Radom historisk ein del av den polske regionen Masovia, men Veslepolen.

Dei største industriane i byen er lêr, glas og kjemikaliar.

Historie
--------

Radom vart grunnlagd i 1340, og høydre til Sandomierz voivodskap (del av Veslepolen) i Kongedømet Polen, og seinare Det polsk-litauiske samveldet. Under delingane av Polen kom han først til Austerrike, så til Russland på 1800-talet, før han kom tilbake til Polen etter den første verdskrigen i 1918.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Radom» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Fleire treblåseinstrument og messingblåseinstrument er **transponerande**. Eit døme er den mest vanlege klarinetten, klarinett *i B*. Tonen B er ein heiltone lågare enn tonen C, som er utgangspunktet. Dette fører til at alle tonar ein grip på instrumentet kling ein heiltone lågare enn den tonen som den som spelar grip. Ein klarinettist sitt grep for tonen C gir difor tonen B, grepet for B gir tonen Ass og så vidare. Dette fører til at notar som blir skrive for instrumentet må transponerast, det vil seie byte toneart og tonehøgd, slik at instrumentet kling i same tonehøgd som resten av orkesteret. Ein brukar å seie at B-klarinetten er stemd i B.

At ein ikkje endrar tonenamna på instrumenta for å unngå dette har sine praktiske årsaker. Ettersom det til dømes finst klarinettar med seks ulike stemmingar, kan ein klarinettist spele på alle desse utan å måtte tenkje seg om, ettersom grepa er dei same på alle instrumenta.

Eit instrument *i C* er ikkje-transponerande ettersom grepet for C kling som ein C.

#### Vanlege transponerande instrument

* altfløyte i G
* engelsk horn i F
* Ess-klarinett
* B-klarinett
* A-klarinett
* altklarinett i Ess
* bassetthorn i F
* bassklarinett i B
* sopransaksofon i B
* altsaksofon i Ess
* tenorsaksofon i B
* barytonsaksofon i Ess
* Ess-kornett
* B-kornett
* trompet i B
* valthorn i F eller B
* althorn i Ess

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Transponerande instrument» frå Wikipedia på svensk, den 22. februar 2008.*
Ein **transportprosess** er ein prosess der masse og energi flyttar seg inn i eller ut av eit fysisk system, eller internt rundt i systemet. Prosessane kan vise til 

* fluidmekanikk - transport av rørslemengd. Matematisk: {\displaystyle \tau \_{yx}=-\eta \left({\frac {dv\_{x}}{dy}}\right)}
* varmeleiing - transport av energi. Matematisk: {\displaystyle q\_{y}=-k\_{y}\left({\frac {dT}{dy}}\right)}
* masseoverføring (diffusjon) - transport av materie. Matematisk: {\displaystyle j\_{Ay}=-D\_{A}\left({\frac {dc\_{A}}{dy}}\right)}

Innan industriell bruk skjer desse tre transportane ofte samstundes, noko som er ein av grunnane til at emnet har oppstått. Berre i unntakstilfelle finst ein eller to av desse transportane utan at den tredje skjer.

Matematisk kan dei tre grunnleggjande transportane skildrast på ein lik måte (sjå over). Dette gjer i sin tur at ein kan løyse problem på ein likeverdig måte. I dei generelle tilfella brukar ein ofte eller alltid i dag numeriske dataprogram (CFD, computational fluid dynamics) for å løyse oppgåvene.

Emnet kan studerast på tre ulike nivå; makroskopisk, mikroskopisk og molekylært. Dei makroskopiske studia innrettar seg på innkomande og utgåande verdiar frå ein prosess. Prosessen i seg sjølv blir ikkje studert i dette tilfellet. Bernoulli-likninga er eit kjent resultat i desse studia. Mikroskopisk studerer ein eit mindre volum for å få ei betre lokal skildring. På molekylært nivå studerer ein dei grunnleggjande prinsippa.

Transportprosessar studerast på alle tekniske høgskular rundt om i verda. Ein nyttar seg ofte av termodynamikken for å berekne start og sluttverdien og transportprosessar for å løyse problemet om kva som skjer mellom desse ytterpunkta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Transportfenomen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Bird, Stuart og Lightfoot *Transport Phenomena*, Wiley (1960-talet)
**Tittelsnes** ligg heilt nord i Sveio, i det som tidlegare var Valestrand kommune. Neset ligg der Bømlafjorden møter Ålfjorden, rett sør for Leirvik. Tittelsnes vert rekna som ein del av tettstaden Valevåg.

I dag er Tittelsnes ei lita bygd med lite næringsaktivitet. Det er nokre småbruk på staden, eit ridesenter på garden Eidsvåg og barneskulen Valestrand skule. Elles er staden eit populært turistmål om sommaren, med fine badeplassar og lang strandlina.

Under andre verdskrigen hadde tyskarane eit anlegg på Tittelsnes. Dette anlegget vart bygd i 1941 og skulle vera ein del av *Artilleriundergruppe Bømlafjord*, som skulle sikra innløpet til den indre skipsleia mellom Haugesund og Bergen. Etter krigen vart dette overteke av Forsvaret, og fungerer i dag som øvingsområde for Heimevernet.

Historisk har Tittelsnes vore eit viktig knutepunkt i Sunnhordland. I etterkrigstida var det daglege avgangar med båt til Bergen, med buss vidare til Haugesund. Dette var då den raskaste vegen mellom dei to byane, med ei reisetid på fem timar. Det var òg bakeri og postkontor der. Tittelsnes brevhus vart opna i 1924, og lagt ned då Tittelsnes Postopneri opna i 1936. Postopneriet vart lagt ned i 1991.

Kjelder
-------

* Katalog frå Forsvarsbygg[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Den synlege delen av ein SS-4 Sandal rakettsilo in Plokštinės rakettbase, Litauen
Vedlikehaldsarbeid på ein Minuteman II i siloen
Ein Peacekeeper MX vert skoten ut frå silo
Ein **rakettsilo** er ein underjordisk, vertikalt plassert sylindrisk installasjon for oppbevaring av interkontinentale ballistiske missil (ICBM).

Fram til 1960-talet vart alle ICBM-ar skote ut frå overflatebasar, noko som gjorde våpena svært sårbare for bombeangrep. Storbritannia starta på 1950-talet eit prøveprosjekt med underjordiske rakettramper, men detta vart avvikla i 1960. Sjølv om det opphavlege prøveprosjektet var avslutta, var ideen om underjordiske rakettoppskytingsinstallasjoner fødd, og blei teken over av USA.

Noko av bakgrunnen for suksessen til rakettsiloane var overgangen frå superavkjølt til temperert drivstoff, som gjorde at rakettane kunne stå lagra med drivstoffet ombord. Den vidare overgangen til fast drivstoff bidrog i endå sterkare grad her.

Sidan 1960-talet har siloen vore det primære landbaserte rakettutskytningssystemet, men auka grannsemd i ulike system for tråleiknavigasjon førte utover 1970- og 1980-talet til at den store fordelen med underjordisk lagring er vorten noko redusert. USA har brukt store ressursar på å freista å utvikla erstatningar, men ingen av desse er sett i produksjon. Sovjetunionen/Russland og Kina har teke i bruk mobile ICBM-rampar.

I dei seinare åra har nedrusting og overgang til andre våpensystem medført at fleire rakettsiloanlegg er vorte nedlagt. I USA har enkelte av desse vorte selt til privatpersonar, som har brukt dei til ulike føremål. Mest spesielt kan kanskje seiast å vera tilfellet William Pickard, som vart dømd for å ha planlagt produksjon av massive mengder LSD i ein nedlagd silo i Kansas.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rakettsilo» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2017.*
**Johan H. Grimstad** (31. august 1924–8. mars 2006) frå Hareid på Sunnmøre var komponist av korverk. Grimstad var også politikar, biletkunstnar, lyrikar, dirigent, solist, tekstforfattar og arrangør.

Oppvekst
--------

Johan H. Grimstad voks opp på Sørngarden på Grimstad i Hareidsdalen. Han var den eldste blant seks sysken, mellom andre Arnljot Grimstad. I Volda tok han lærerutdanning og byrja å skrive musikk.

Komposisjonar
-------------

Hans kanskje mest kjende verk er mannskorsatsen «Høgt frå den himmelske klåra» som vart skriven i perioden i Volda. Grimstad-koret som vart starta opp på denne tida, hadde for ein stor del medlemer som anten budde på eller var av Grimstad-slekta. Koret hadde fleire TV-opptredenar på 1960-talet.

Elles spente Grimstads utgangspunkt for sine komposisjonar såvidt vidt som frå tekster i Salmane til Jim Reeves-slageren «I love you because».

Mannskoret Frendar har fleire Grimstad-komposisjonar på sin siste CD, *Strö lite rosor*.

Dirigent
--------

Grimstad var i ein lang periode dirigent for Hareid blandakor og Sunnmøre Kristelege Mannskor.

Dei fleste av korverka hans er utgitt på Norske Komponisters Forlag.

Han var æresmedlem av Norges Korforbund Sunnmøre.

Grimstad var engasjert i IOGT og høgnorskrørsla.

Lyrikk
------

* Kornet og freden (1980)
* Havet og samvitet (2003)

Referansar
----------

1. ↑  *CD med fleire Grimstad-komposisjonar*, arkivert frå originalen 14. september 2005, henta 18. mars 2009

Teksten er kopiert og omsett frå Wikipedia på norsk bokmål.

Kjelder
-------

* Møte med ein korhovding

Bakgrunnsstoff
--------------

* En korhøvding er gått bort Arkivert 2007-09-11 ved Wayback Machine. Norges Korforbund
* Høgnorskforedrag i Sunnmøre Vestmannalag  Arkivert 2006-06-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Johan Galtung, nummer to fra venstre, og venner. Kilinochchi, Des. 04/Jan. 05
**Johan Galtung** (fødd 24. oktober 1930) er ein norsk samfunnsforskar og professor i fred og konfliktløysing.

Galtung er fødd i Oslo og utdanna seg som sosiolog og matematikar. Han peika seg etter kvart ut som ein pioner innan freds- og konfliktforsking, mellom anna ved å grunnleggja fredsforskingsinstituttet PRIO i Oslo, det første av sitt slag i Europa. Han er direktør for det internasjonale TRANSCEND-nettverket for fred og utvikling og grunnleggjar av Transcend-metoden. Han har verka som meklar i over 40 konfliktar, som i Sri Lanka, Afghanistan, Nord-Kaukasus og Ecuador.

I 1987 fekk Galtung den såkalla «alternative Nobelprisen».

Galtung gav ut sjølvbiografien *Johan uten land. På fredsveien gjennom verden*, som han fekk Brageprisen for, i 2000.
Han har òg gjeve ut barneboka *En flyveappelsin forteller* i 2004.

I 2011 vart Galtung skulda for antisemittisme etter eit foredrag ved Universitetet i Oslo og eit innlegg i tidsskriftet *Fri Tanke* der han mellom anna tala om «jødemakt».

Kjelder
-------

1. ↑  journalist, KRONIKKJohn FærsethMedieviter og (5. oktober 2011), «Galtung leker med ilden», *Dagbladet.no* (på norsk), henta 11. januar 2019
2. ↑  Søderlind, Didrik, «Humanists redaktør: - Derfor trykket vi Galtungs innlegg», *Fri tanke - nettavis for livssyn og livssynspolitikk* (på norsk), henta 11. januar 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* [ Articles Database (old) ved TRANSCEND International

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Utsnitt frå Rakiura Track gjennom krattskogen.
Frå midtre del av ruta.
Lee Bay og kjettingskulpturen ved starten (eller slutten) av Rakiura Track.
**Rakiura Track** er ei 29 km lang fotturrute på Stewart Island/Rakiura på New Zealand, og ein av New Zealand Great Walks. 

Turen ligg i nasjonalparken Rakiura National Park og kan gjennomførast på tre dagar. Store delar av turen følgjer kystlinja, passerer større og mindre viker og mudderflater, medan den midtre delen kryssar bratte åsar kledde med kratt og tett skog. Der er to hytter langs ruta, ei ved Port William, og ei ved North Arm i Paterson Inlet, og det er mange overnattingar båe stadar. Overnattingar må bestillast på førehand. Hyttene er utstyrte med vedbrensel som er floge inn med helikopter då ingen veg fører til hyttene, og det er ikkje tillate for turgåarar å hogga sin eigen ved. Hyttene er ikkje utstyrte for matlaging, så turgåarar er tilrådde å ta med eige kokeutstyr. Dette, og andre naudsynte forsyningar kan kjøpast i Oban. Det er elles tilgjenge til leirplassar ved Maori Beach, Port William og North Arm.

Større delar av ruta er gruslagt, utan dette ville stien ofte vorte omdanna til gjørme. Det er to årsaker til dette, dei torvaktige eigenskapane til jorda, og dei store årlege nedbørsmengdene på Stewart Island. Generelt er stien godt vedlikehalden, og er lett til middels vanskeleg å gå. 
Langs Rakiura Track kan ein også vera så heldig å få auge på kiwiar i deira naturlege omgjevnadar.

Tilreisande kan dra til Stewart Island anten med ferje frå Oban eller med fly frå Invercargill Airport.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rakiura Track» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2015.*

Referansar

1. ↑  «DOC apologises after chopping ancient trees». *The New Zealand Herald*. NZPA. 20. november 2003. Henta 16. januar 2015..

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Rakiura Track frå Wikivoyage
* Rakiura Track (på vevside til Department of Conservation)

| * v
* d
* e
New Zealand Great Walks |
| --- |
| Nordøya | Lake Waikaremoana Great Walk • Tongariro Northern Circuit • Whanganui Journey |  |
| Sørøya | Abel Tasman Coast Track • Heaphy Track • Routeburn Track • Milford Track • Kepler Track |
| Stewart Island/Rakiura | Rakiura Track |

Koordinatar: 46°51′46″ S 168°7′24″ E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ishockey under Vinter-OL 1988** vart arrangert i tida frå 13. til 28. februar 1988 i Calgary. Kampane vart avvikla på tre ulike arenaer i OL-byen, finalerunda i sin heilskap på Olympic Saddledome med plass til 19 200 tilskodarar. Sovjetsamveldet vann gullmedaljane framom Finland og med Sverige på tredjeplass.

Turneringa
----------

12 land deltok i turneringa, som tok til med ei opningsrunde med seks lag likt fordelt på to grupper. Dei tre beste laga i kvar av gruppene gjekk vidare til ei finalerunde. Dei andre seks laga gjekk direkte til plasseringskampar. Noreg, som enda sist med eitt poeng i Gruppe B, spelte uavgjort mot Frankrike, men tapte i straffeslagstevling og vart vist til tolvte- og sisteplass.

Finalerunda
-----------

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Sovjetunionen | 5 | 4 | 0 | 1 | 25 - 7 | 8 |
| 2 |  Finland | 5 | 3 | 1 | 1 | 18 - 10 | 7 |
| 3 |  Sverige | 5 | 2 | 2 | 1 | 15 - 16 | 6 |
| 4 |  Canada | 5 | 2 | 1 | 2 | 17 - 14 | 5 |
| 5 |  Vest-Tyskland | 5 | 1 | 0 | 4 | 8 - 24 | 2 |
| 6 |  Tsjekkoslovakia | 5 | 1 | 0 | 4 | 12 - 22 | 2 |
|

### Sovjetsamveldet sitt meistermannskap

Målvakter: Sergej Mylnikov, Vitālijs Samoilovs   

Forsvarar: Vjatsjeslav Fetisov, Aleksej Kasatonov, Igor Stelnov, Ilja Bjakin, Aleksej Gusarov, Sergej Starikov, Igor Kravtsjuk   

Løparar: Vladimir Krutov, Igor Larionov, Sergej M. Makarov, Vjatsjeslav Bykov, Andrej Lomakin, Aleksandr Mogilnij, Andrej Khomutov, Anatolij Semjonov, Aleksandr Kosjevnikov, Sergej Jasjin, Valerij Kamenskij, Sergej Svetlov, Aleksandr Tsjornykh.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olympische Winterspiele 1988/Eishockey» frå Wikipedia på tysk, den 14. april 2020.*
**Johan Helmar Dyblie** (19. august 1819–6. februar 1905) var ein norsk lensmann og postmeister frå Trondheim. Han var stortingsmann 1871-73 frå Finmarkens amt.

Dyblie var son til ein skipper. Sjølv arbeidde han i yngre år ved ulike embetskontor. I 1842 vart han konstituert postekspeditør i Alta, fast tilsett i stillinga frå 1854. Frå 1844 var han i tillegg lensmann i Alta og Talvik i 30 år. Medan han budde i Alta deltok han mykje i styringa av herad og amt. Mellom anna var han forlikskommissær og medlem i heradsstyret, styremedlem i sparebank og i landbruksselskapet for Finnmark. 1857-58 var Dyblie med i ein kongeleg kommisjon som undrsøkte tilhøvet mellom samar og fastbuande i Troms og Finnmark. I fyrste halvdel av 1870-åra var han medlem i to ulike kommisjonar; ein om ei ordning av jordspørsmålet i Finnmark og så i ein matrikkelkommisjon for Troms amt.

Gjennom stortingsvalet 1870 vart Dyblie kåra til å representere Finnmark på Stortinget, der han var medlem i Tollkomiteen. I 1874 tok han til som postmeister i Namsos, eit embete han styrte til 1890. Han døydde i fødebyen Trondheim.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Are Tronseth** (fødd 3. september 1981 i Stjørdal) er ein norsk fotballspelar. I 2011-sesongen spelar han i forsvar for Haugesund i Eliteserien.

Dei første klubbane til Tronseth var Remyra og Stjørdals/Blink. Han vart teken opp i A-stallen til Rosenborg sommaren 2000 etter salet av Bjørn Otto Bragstad til Derby County. Der fekk han den første A-lagskampen sin i mai 2001 mot Bossekop i første runde av cupen, der han også skåra. Han blei seinare omskulert til spiss og gjorde eit positivt inntrykk for Rosenborg sitt andrelag. 

Tronseth blei henta til Hamarkameratene før 2003-sesongen av trenar Ståle Solbakken, på utleige frå Rosenborg. Her spelte Tronseth midtstoppar og var eit vesentleg bidrag til at Hamarkameratene i 2003 rykkte opp til Tippeligaen. Seinare same året blei overgangen gjort permanent, og Tronseth fekk fast kontrakt, samtidig som han også fekk totalt åtte U21–landskampar for Noreg. Han debuterte for U21–landslaget under ei turnering i Qatar mot Brasil i januar 2003.

Før 2005-sesongen blei han likevel lånt ut til Hønefoss, og før 2006-sesongen meldee han overgang til Fredrikstad. Tronseth spelte deretter i Sarpsborg Sparta, før han i september 2008 signerte ein treårskontrakt med FK Haugesund. Han var fast på laget til Haugesund då klubben rykte opp frå 1. divisjon i 2009, og under 2010-sesongen i Tippeligaen.

  

*Denne artikkelen starta med ei omsetjing frå Bokmålswikipediaen 19. mai 2011.*

Fotnotar
--------

1. 1 2 3  Norsk og internasjonal fotballstatistikk

Kjelder
-------

Spelarprofil på Haugesund sine nettsider Arkivert 2010-04-12 ved Wayback Machine.

| **FK Haugesund – Spelarstallen 2013** |
| --- |

| **Målmenn** |
| --- |
| Noreg **1** Per Morten Kristiansen |
| Noreg **12** Olav Baggerud Dalen |

| **Forsvarsspelarar** |
| --- |
| Noreg **2** Joakim Våge Nilsen |
| Sverige **3** David Myrestam |
| Flagget til Danmark **4** Henrik Kildentoft |
| Flagget til Sierra Leone **10** Umaru Bangura |
| Island sitt flagg **14** Andrés Már Jóhannesson |
| Noreg **15** Martin Bjørnbak |
| Noreg **18** Vegard Skjerve |
| Noreg **19** Kristoffer Haraldseid |

| **Midtbanespelarar** |
| --- |
| Noreg **5** Trygve Nygaard |
| Noreg **6** Håvard Storbæk |
| Noreg **8** Michael Haukås |
| Noreg **11** Tor Arne Andreassen |
| Noreg **13** Eirik Mæland |
| Nigeria **16** Ugonna Anyora |
| Noreg **17** Geir Ludvig Fevang |
| Sverige **20** Maic Sema |

| **Angrepsspelarar** |
| --- |
| Flagget til Danmark **-** Christian Gytkjær |
| Noreg **9** Alexander Søderlund |
| Sverige **21** Pontus Engblom |
| Noreg **25** Henrik Kjelsrud Johansen |

| **Trenar** |
| --- |
| Noreg Jostein Grindhaug |
Foto frå OL-finalen med vinnarane frå Tsjekkia i kvite trøyer
**Ishockey under Vinter-OL 1998** for menn vart arrangert i Nagano i tida frå 7. til 21. februar 1998. Tsjekkia vart olympisk meister i ishockey for aller fyrste gong, etter finalesiger 1-0 mot Russland. Finland vann bronsefinalen mot Canada med 3 mot 2.

Turneringa
----------

14 land deltok i turneringa, som tok til med ei opningsrunde med åtte lag fordelt på to grupper à fire lag. Vinnarane i dei to gruppene, Kviterussland og Kasakhstan, gjekk vidare til ei mellomrunde der dei seks beste laga i Ishockey-VM 1996 kom inn i turneringa. Mellomrunda var inndelt i to grupper à fire lag. Turneringa vart avslutta med utslagsspel, der laga fekk kvartfinalemotstandar basert på plassering i gruppene. 

### Kvartfinalane

* Russland – Kviterussland 4-1
* Canada – Kasakhstan 4-1
* Tsjekkia – USA 4-1
* Finland – Sverige 2-1

### Semifinalane

* Tsjekkia – Canada 2-1 etter ekstra tid
* Russland – Finland 7-4

Finalen
-------

10 010 tilskodarar i den største ishockeyhallen i Nagano såg Petr Svoboda skåre kampens einaste mål 8.08 minutt ut i den tredje perioden.

### Tsjekkia sitt meistermannskap

* Målvakter: Dominik Hašek, Roman Čechmánek, Milan Hnilička
* Forsvarar: Jiří Šlégr, František Kučera, Libor Prochazka, Jaroslav Špaček, Roman Hamrlík, Richard Šmehlík, Petr Svoboda
* Løparar: Jiří Dopita, Martin Rucinsky, Jaromír Jágr, Martin Straka, Robert Reichel, Robert Lang, Pavel Patera, Martin Procházka, Josef Beránek, Vladimír Růžička, David Moravec, Milan Hejduk, Jan Caloun

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olympische Winterspiele 1998/Eishockey (Herren)» frå Wikipedia på tysk, den 10. februar 2020.*
*Knackers* (1894) av William Strang.
**Rakkar** (av mellomnedertysk *racken*, ‘ein som feier’ eller ‘ein som fjerna noko ureinsleg’) viste i eldre tid til folk som hadde til arbeid å driva med renovasjon, flåing og partering av dyr eller handsaming av avretta menneske.
I seinare språkbruk kunne det visa til ein uheiderleg person, ein skurk eller mindre alvorleg til ein rampete person, som ein «rakkaraunge».

Rakkarar kunne nytta kadaver som kjelde til nyttige råstoff og produkt, som feitt, lim, beinmjøl, salmiakk, såpe, salpeter, bleikemiddel og fôr. Dei siste, ubrukelege restane blei gravne ned eller brende. Alt dette arbeide var knytt til med ubehageleg lukt, og rakkarar var gjerne nøydde til å bu og arbeida på avstand frå andre menneske, Arbeidet medførte også ein betydeleg helserisiko, til dømes gjennom mogleg smitte av miltbrann.

Sidan rakkarar var utstøytte, kunne forbrytarar, desertørar og liknande folk søka ly hjå dei. Rakkarar kunne også hjelpa bødlar, eller bøddelen kunne òg gjera teneste som rakkar. Rakkarar gifta seg for det meste med barn av andre rakkarar, og mange av dei var difor i familie med kvarandre.

Sjå òg
------

* Chamar
* Merraflåar
* Nattmann

Kjelder
-------

1. ↑  ordnet.dk: *Rakker*
2. ↑  «rakker» i *Store norske leksikon*, snl.no.
3. ↑  «Rakkar» i *Norsk Ordbok*
4. ↑  «levende historie.dk: *Ny udstilling i 2017: "Rakkerpak: Æreløse rakkere og udstødte natmandsfolk i Danmark"*». Arkivert frå originalen 10. november 2017. Henta 9. november 2017.
5. ↑  Lene Astrup: *Hvem var Natmændene og rakkerne?*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Rakker» frå Wikipedia på dansk, den 3. oktober 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rakkerunger. Arkeologi i nord.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Are Næss** (fødd 14. november 1942) er ein norsk medisinar og politikar frå Bergen. Han var professor ved Haukeland sjukehus og i tida 1993-2001 stortingsrepresentant frå Hordaland for Kristeleg Folkeparti.

Næss var son til ein lektor. Sjølv utdanna han seg i medisin og vart 1972 cand.med. og 1981 dr.med. Etter eitt år som turnuskandidat i Bergen og Radøy, arbeidde han 1974-75 som assistentlege på den nevrologiske avdelinga ved Haukeland sjukehus, før han i 1975-77 hadde sitt virke på den medisinske avdelinga på Diakonissehjemmet sjukehus i Bergen. Frå 1977 til-79 var han NAVF-stipendiat. Sidan arbeidde Næss frå 1979 på ny ved Haukeland sjukehus, frå 1983 som spesialist i indremedisin og frå 1986 som spesialist i infeksjonssjukdomar. Perioden 1985-91 var han førsteamanuensis ved Haukeland sjukehus, deretter professor same staden. Gjennom åra fekk Næss prenta mange engelskspråklege artiklar om og frå fagfelt sitt.

Næss engasjerte seg partipolitisk for Kristeleg Folkeparti. I tida 1990-97 var han landsstyremedlem i partiet, medan han i perioden 1993-97 representerte partiet og Hordaland på Stortinget. Som tingmann var han dei fire fyrste åra sekretær i Forsvarskomitéen, dessutan visesekretær i Odelstinget. Tingbolken 1997–2001 var han sekretær i Sosialkomitéen. Elles var Næss 1994-2001 styremedlem i Avholdsfolkets Landsråd.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi