recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Johanne Kolstad**, i Amerika kjent som **Johanna Kolstad**, (25. februar 1913–5. september 1997) var ei norsk idrettskvinne frå Øvre Nordsinni ved Dokka i Nordre Land. Johanne Kolstad var ein av få kvinnelege skihopparar som var aktiv på 1930-talet. Til saman sette ho fire uoffisielle og ein offisiell verdsrekord i skihopping for kvinner. 


|  |  |
| --- | --- |
| «Her skal det ikke være noe sirkus, kvinnelik skal ikke dras ut av hoppbakken!»

Formann Finn Quale om avslaget då Skiforeningen i 1931 vart beden om å sleppe kvinner til i Holmenkollen   |  |

Tidleg hevda Johanne Kolstad og venninna Hilda «Nusse» Braskerud seg godt mot gutane, men dei vart nekta å delta i renn på lik line med gutane, og måtte i staden nøye seg med å opne renn eller hoppe mellom gutanes/mennenes to omgangar. Sin første verdsrekord sette Johanne Kolstad i 1931, då ho hoppa 31 meter. Denne rekorden betra ho to gonger same året.

Vinter-OL 1932 i Lake Placid sette fart i amerikanarane si interesse for vintersport, ikkje minst skihopping. Dei neste åra vart det bygd fleire hoppbakkar i USA, og det vart arrangert ei rekke populære oppvisingsrenn. Johanne Kolstad vart i 1933 invitert av Norge Ski Club i USA, og turnerte over heile Nord-Amerika i heile 5 år. Kolstad vart særs populær, og vart mellom anna kalla *The Queen of Skis* og *The Wonder Girl*. Sportsleg og karrieremessig nådde ho høgdepunktet den 6. mars 1938. Då sette ho sin femte og einaste offisielle verdsrekord med 72 meter i Berlin, New Hampshire, USA. Denne rekorden vart ståande i 35 år fram til Anita Wold nådde 73 meter i 1973.

Odnesbakken i 1928, der Johanne Kolstad sette verdsrekord i 1931
Uoffisielle verdsrekordar:

* 31 meterNokre kjelder oppgir 32 meter</ref>, jan./feb. 1931, Midtstubakken i Oslo
* 40 meter, 8. februar 1931, Nydalsbakken i Oslo
* 46,5 meter, 1931, Odnesbakken i Søndre Land
* 62 meter, 1932, Trondheim
* 72 meter, 6. mars 1938, Nansen Ski Jump i Berlin, New Hampshire, USA

Litteratur
----------

* Karin Berg: *Hopp, jenter, hopp!: Historien om Johanne Kolstad og Hilda Braskerud - et annerledes skieventyr*. Schibsted, Oslo 1998. ISBN 82-516-1720-0
* Bråten, Ole Aastad og Knut Aastad: *Ei dronning på ski - Johanne Kolstad (1913-1997). Syn og Segn 4/2008.*

Referansar
----------

1. 1 2  Somme kjelder seier 32 meter
2. 1 2  Somme kjelder seier 71,5 meter
3. ↑  Skisprungschanzen-Archiv: Die Geschichte des Frauenskispringens

Bakgrunnsstoff
--------------

* NRK: Johanne, vår fyrste hoppdronning (17. februar 2009)
* NRK: Hopp-pionèren Johanne Kolstad (radio-innslag, fungerer berre i Internet Explorer)
* Digitalt fortalt: Johanne Kolstad (1913-1997) (17. juni 2009)
* Aftenposten: Jentesprang med lange røtter (17. februar 2009)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
***Caligula*** er ein kontroversiell italiensk/USA-amerikansk spelefilm frå 1979, regissert av italienaren Tinto Brass. *Caligula* handlar om den romerske keisaren med same namn og korleis karrieren hans stig oppover for så å styrta i grus. *Caligula* var den fyrste filmen som brukte kjende skodespelarar og samtidig pornografiske scener, og er framleis bannlyst i fleire land. I hovudrollene speler Malcolm McDowell, Teresa Ann Savoy, Helen Mirren, Peter O'Toole og John Gielgud.

Handling
--------

Caligula (McDowell) skal ta over den romerske trona etter den halvgalne, syfilissjuke keisar Tiberius (O'Toole) som bur på øya Capri. Han får beskjed om å melda seg på øya, og vil helst ikkje dra, men systera Drusilla (Savoy) overtyder han likevel. 

Etter at ein nær ven av keisar Tiberius tek livet sitt, får keisaren slag. Dermed prøver Caligula og hjelparen Macro å framskunda keisarskiftet. Dei snik seg inn i soverommet til Tiberius for at Caligula skal ta livet av han, men det blir Macro som til slutt må gjera ugjerninga. 

Som keisar gjer Caligula systera Drusilla til sin like, og vil gifta seg med henne, men ho nektar. Han ligg med kvinna Caesonia (Helen Mirren), men då det blir klårt at ho er gravid med hans barn, blir Caligula alvorleg sjuk. Drusilla pleier han til han kjem til krefter att. Nett då føder Caesonia ein arving til han; eit jentebarn som han kallar Julia Drusilla. Caligula bestemmer seg no for å gifta seg med Caesonia. Under bryllaupsfesten kollapsar Drusilla av same sjukdommen som han sjølv hadde, og Caligula må sjå henne døy. Caligula sørgjer på grensa til galenskap, fell i djup depresjon og sit ei stund i fengsel før han proklamerer seg sjølv som gud og går til ei rekkje absurde åtak på senatorane fordi han hatar dei. Filmen endar i djup tragedie for Caligula og hans nærmaste. 

Filmen inneheld musikk av Sergej Prokofjev, Aram Khatsjaturjan og Bruno Nicolai.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Caligula (film)» frå Wikipedia på engelsk, den 28. august 2012.*
**Marita Skogum** (fødd 3. januar 1961) er ein svensk tidlegare orienteringsløpar frå Berghem. Ho vart verdsmeister i 1989 og 1993, i tillegg var ho med å sikre Sverige stafett-gull i VM 1983, 1989, 1991 og 1993.

Karriere
--------

Skogum kneip sølvmedaljen individuelt ved VM 1983, før ho tok seg av den andre etappen for det svenske gull-laget i stafett. Under verdsmeisterskapen 1989 sprang ho inn til siger i både den individuelle tevlinga og i stafett. To år seinare forsvarte ho Sveriges VM-tittel i stafett. Ved den nordiske meisterskapen 1992 på Rena vann Skogum gull i alle tre tevlingane: klassisk-distanse, kort-distanse og stafett. Same sesongen vann ho verdscupen i orientering. Året etter sanka ho to nye VM-gull og eitt VM-sølv før ho la opp.

I 1989 vart ho kåra til Årets idrettskvinne i Sverige.

Skogum var landslagstrenar for det svenske kvinnelaget, perioden 2006–2010 også svensk landslagssjef.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 1983: Sølv individuelt og gull i stafett
* VM 1987: Sølv i stafett, nr 10 individuelt
* VM 1989: Gull individuelt og i stafett
* VM 1991: Bronse i klassisk løype, gull i stafett
* VM 1993: Gull i klassisk løype og stafett, sølv i kort løype

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marita Skogum» frå Wikipedia på svensk, den 26. juni 2023.*
|  |
| --- |
| ***Wonderful World***  Singel av Sam Cooke |
|  |
| B-side | «Along the Navajo Trail» |
| **Utgjeve** | 14. april 1960 |
| **Innspelt** | 2. mars 1959 |
| **Sjanger** | Soul |
| **Lengd** | 2:09 |
| **Selskap** | Keen Records 2112 |
| Låtskrivar(ar) | Sam Cooke, Herb Alpert, Lou Adler |
| Sam Cooke-kronologi |
|  | *Wonderful World* | «Teenage Sonata»(9/1960)
 
 |

|  |
| --- |
| ***Wonderful World***  Singel av Otis Reddingfrå albumet *Otis Blue* |
|  |
| **Utgjeve** | 1965 |
| **Innspelt** | Stax Studios, Memphis i Tennessee: 1965 |
| **Sjanger** | Soul |
| **Lengd** | 3:00 |
| **Selskap** | Volt/Atco |
| **Produsent** | Steve Cropper |
|
|

«**Wonderful World**» (stundom kalla «**(What a) Wonderful World**», men har ingen samanheng med Louis Armstrong-songen «What a Wonderful World») er ein soulsong skriven seint i 1950-åra av soul-pioneren Sam Cooke, i lag med låtskrivarane Lou Adler og Herb Alpert.

Historie
--------

Han vart først tilskriven psevdonymet «Barbara Campbell», som var kjærasten til Sam Cook på skulen, og vart først spelt inn av Cooke i 1959 for albumet *The Wonderful World of Sam Cooke* som kom ut i 1960. Songen vart gjeven ut som singel våren 1960, og nådde 12. plass i USA og 27. plass i Storbritannia. Songen er ein kjærleikssong, der songaren syng at han ikkje kan mykje om akademiske fag (songen vert ofte uformelt kalla opp etter den første linja i songen, «Don't know much about history»), men stadfestar til jenta i songen at «but I do know that I love you». Herman's Hermits hadde ein stor hitt med ein livleg versjon av songen i midten av 1960-åra, som nådde fjerdeplassen i USA og 7. plass i Storbritannia. Hermits-versjonen var, i følgje songar Peter Noone og gitarist Keith Hopwood, gjort som ei hyllest til Cooke då ban døydde.

I 2004 vart songen plassert på 373. plass på lista til *Rolling Stone* over dei 500 største songane gjennom tidene.

Andre versjonar
---------------

Songen er spelt inn av mange andre artistar, mellom andre The Supremes, Richard Marx, Greg Chapman, Art Garfunkel, Johnny Nash, The Flying Pickets, Otis Redding, Bryan Ferry, David Bromberg, The Boys, Terence Trent D'Arby, Steven Houghton, Michael Bolton, Jim Diamond, Jesse Malin, Joan Baez, Rod Stewart, Rockapella og Ulfuls.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wonderful World (Sam Cooke song)» frå Wikipedia på engelsk, den 12. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Wolff, Daniel J. S. R. Crain, Clifton White, and G. David Tenenbaum (1995). *You Send Me: The Life and Times of Sam Cooke*. William Morrow & Co. ISBN 0-688-12403-8.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)



|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 383: «Brown Eyed Handsome Man» Chuck Berry | Plassering på lista til Rolling Stone frå 2010 over dei 500 beste songane gjennom tidene382 «Wonderful World» Sam Cooke | 381: «Marquee Moon» Television |
**Marius Johnsen** (fødd 28. august 1981) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Kristiansand, best kjend for sine fem sesongar som Start-spelar. Han var jamnast forsvarsspelar. Målvakta Espen Johnsen er bror hans.

Karriere
--------

### Klubbspel

Marius Johnsen var aktiv i Vigør på nivå 4 til 2001. Frå 2002 til 2006 spelte han på IK Start sitt lag i vekselvis eliteserien og på nivå 2 i seriesystemet. Særleg utmerkte han seg frå 2003-sesongen, der han fram om alt imponerte med gode langskot. Med 8 mål i 2005-sesongen vart han Start sin toppskårar då laget enda på andreplass i eliteserien. Vårsesongen 2007 gjorde Johnsen teneste for FC Köln i tysk andredivisjon. I juni 2007 skreiv han kontrakt med Lillestrøm SK. Bortsett frå 2008-sesongen gjekk han mykje skadd, og la opp etter å ha spelt ein einaste seriekamp i 2010.

### Landslagsspel

Johnsen deltok i fire landskampar i 2005 og to landskampar i 2006. Han fekk sin sjuande og siste landkamp 7. februar 2007 i Rijeka i Kroatia. Fem av desse kampane enda med norsk siger. Mellom anna mot Sverige på bortebane i 2005, og over Ungarn med 4–1 i ein EM-kvalifiseringskamp i Budapest 2. september 2006.

### Merittar

* Sølv i eliteserien: 2005 med IK Start

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marius Johnsen» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2023.*
* Marius Johnsen i eu-football
Diagram frå Johannes Schmidt, 1872. *Die Verwandtschaftsverhältnisse der indogermanischen Sprachen*. Weimar: H. Böhlau.
**Bølgjeteorien** for språkendringar blei føreslegen av Johannes Schmidt (1843-1901), i verket *Verwandtschaftsverhältnisse der indogermanischen Sprachen* frå 1872. Teorien går ut på at språklege innovasjonar spreier seg som bølgjer, ut i alle retningar frå eit sentrum, som vist på figuren til høgre.

Jamføring med stamtreteorien
----------------------------

Teorien blei presentert som eit alternativ til stamtreteorien til August Schleicher (1821-1868). Dei nordgermanske (eller nordiske språka) gjev eit godt døme på problema med stamtreteorien. Tradisjonelt har dei nordgermanske språka vore delte i ei *vestnordisk* og ei *austnordisk* grein:

* Nordgermansk
	+ Vestnordisk
		- Islandsk
		- Færøysk
		- Norsk (nynorsk)
	+ Austnordisk
		- Svensk
		- Dansk
		- Norsk (bokmål)

Denne inndelinga kan underbyggjast ved ein gamal felles innovasjon i austnordisk, nemleg denne lydendringa:

* Urnordisk **\*ū** > austnordisk **\*ō** (i visse hokjønnssubstantiv)

Vestnordisk manglar innovasjonen, jamfør islandsk/ færøysk **brú** 'bru' og norsk (nynorsk) **bru**, mot svensk/dansk/norsk (bokmål) **bro**. 
Men seinare har det skjedd mange innovasjonar som er felles for norsk (nynorsk), svensk og dansk, norsk (bokmål), til dømes samanfallet i talemålet mellom konjunksjonen *og* og subjunksjonen *å*. På dette grunnlaget kan ein setje opp eit alternativt stamtre for nordisk:

* Nordgermansk
	+ Øynordisk
		- Islandsk
		- Færøysk
	+ Fastlandsnordisk
		- Norsk (nynorsk)
		- Svensk
		- Dansk
		- Norsk (bokmål)

Sidan ein kan setje opp to ulike og inkompatible stamtre for nordgermansk, har vi eigentleg vist at stamtreteorien ikkje held i dette tilfellet, og at bølgjeteorien gjev ei betre framstilling av tilhøva. Dei to innovasjonane som er nemnde ovanfor, overlappar kvarandre i norsk (nynorsk).
**Mark Kirchner** (fødd 4. april 1970) er ein tysk tidlegare skiskyttar og langrennar frå Neuhaus am Rennweg i Thüringen. Han har vunne fire individuelle VM-gull og eitt individuelt OL-gull, tre VM-gull i stafett og lagtevlingar, samt eitt OL-gull i stafett. I alt vann han 14 VM- og Ol-medaljar.

Aktiv
-----

### Skiskyting

Kirchner vart juniormeister individuelt allereie i 1988. To år seinare, før han var ute av junioralderen, vart han verdsmeister på 10 km under verdsmeisterskapen i skiskyting 1990 i Oslo. I same meisterskapen tok han ein gullmedalje i lagøvinga med DDR-mannskapen. Året etter sigra Kirchner i alle tre tevlingane under VM 1991 i Lahti.

Kirchner tok også medaljar i samtlege tre øvingar under vinter-OL 1992 i Albertville. Han vann gullmedaljen på 10 km og på stafetten gjekk han for det tyske vinnarlaget, dessutan tok han sølv på 20 km. I 1993 vann han 10-kilometeren i fjerde meisterskapen på rad. Under OL på Lillehammer i 1994 deltok Kirchner på det vinnande tyske stafettlaget, sameleis i VM 1995. Men korkje i 1994 eller -95 nådde han opp i medaljestriden i dei individuelle øvingane. I 1997 tok han si 14. og siste OL- eller VM-medalje, då han deltok på Tyskland sitt lag i lagøvinga.

Kirchner vann fem individuelle renn i verdscupen i skiskyting. Sesongane 1991 og 1993 kom han på andreplass i verdscup-turneringa, bakom høvesvis Sergej Tsjepikov og Mikael Löfgren.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1990 i Oslo: Gullmedalje på 10 km og i lagøvinga
* VM i skiskyting 1990 i Kontiolax: Bronsemedalje i stafett
* VM i skiskyting 1991 i Lahtis: Gullmedalje både på 10 km, 20 km og i stafett
* Vinter-OL 1992 i Albertville: Gullmedalje både på 10 km og i stafett, sølvmedalje på 20 km
* VM i skiskyting 1993 i Borovets: Gullmedalje på 10 km, bronsemedalje i stafett
* Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Gullmedalje i stafett, nr 7 på 20 km
* VM i skiskyting 1995 i Antholz: Gullmedalje i stafett, nr 15 på 20 km
* VM i skiskyting 1997 i Osrblie: Sølvmedalje i lagøvinga

### Langrenn

Kirchner deltok i langrenn i eit par sesongar etter han slutta å satse på skiskyting. Mellom anna gjekk han sisteetappen for Tyskland på 4 x 10 km stafett under Ski-VM 1999 i Ramsau, og kom på fjerdeplass.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mark Kirchner**

* «Mark Kirchner» (på engelsk). olympedia.org. Henta 11. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Bømlo folkehøgskule**, tidlegare **Olavskulen Folkehøgskule**, er ein frilynt folkehøgskole. Skulen ligg på Finnås i Bømlo kommune i Hordaland.

Målsetting
----------

Bømlo Folkehøgskule har til målsetjing å vere ein folkehøgskule der elevane skal utvikle seg og trivast, og eit år ved Bømlo Folkehøgskule skal gi elevane læring og meining.
Fred, kreativitet og solidaritet er verdiar som skal liggje til grunn for alt som skjer ved skulen.

Skulen har eit elevtal på om lag 75 elever og er eigd av Stiftinga Bømlo Folkehøgskule. Kristne Arbeidere (KA), Landsorganisasjonen i Noreg (LO) og Arbeidernes Opplysningsfond (AOF) står bak. Skulen er ein av dei yngste i Noreg og opna til skuleåret 1983-1984.

Skulen har desse linjene:

* Fred og solidaritet, Latin-Amerika/Kenya
* Musikal og teater
* Friluftsliv
* Kokk og matkultur
* Pyskologi
* Mat med smak av verden

Anna
----

Bømlo folkehøgskule arrangerer også sommarleirar for barn og vaksne frå Bergen kommune frå juni til august. I april månad har skulen i ei årrekkje arrangert *Fredsfestivalen*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Bømlo folkehøgskule
Koordinatar: 59°38′25.206″N 5°17′31.117″E﻿

Langevåg på Bømlo ved Bømlafjorden.
Stordabrua sett frå Digernessundet i Bømlafjorden
**Bømlafjorden** er ein delfjord og den ytste delen av Hardangerfjorden i Sunnhordland i Vestland. Fjorden er 31 km lang og går i nordaustleg leid mellom Sveio på fastlandet i sør og Bømlo og Stord i nord. Innløpet til Bømlafjorden og Hardangerfjorden ligg ved Gunnarskjersholet ved Raudholmane og Gunnaskjeret sør for Espevær og nord for havstykket Sletta

Sveio
-----

Første bygd på Sveiosida av fjorden er Buavåg i enden av den 700 meter lange Buavågen. Frå her går det ferje over til Langevåg på Bømlo. Litt lenger nord ligg Tjernagel og nokre kilometer lenger aust Auklandshamn. Ved Auklandshamn eller Økland går Førdespollen 7 km sørover til Førde. 

Nord for Førdespollen ligg grendene Vihovda og Valestrand, og frå ligg eine enden av Bømlafjordtunnelen, som går under fjorden. Like nord for Valestrand ligg Valevåg som tidlegare hadde ferjesamband til Skjersholmane på Stord, før Trekantsambandet vart bygd. Lengst nord i Sveio ligg Tittelsnes og Røysanes ytst på Tittelsnes markerer den sørlege grensa for slutten av Bømlafjorden.

Bømlo
-----

Like innanfor innløpet til Bømlafjorden ligg den 2,5 km lange og smale Langevåg på Bømlasida, som har ferjesamband over til Buavåg i Sveio. Like nord for Langevåg ligg den 1,5 km lange Vorlandsvågen. Bømlafjorden har ein sidefjord, Børøyfjorden, som strekkjer seg nesten 11 km inn til Sakseid. Aust for innløpet til Børøyfjorden ligg Moster og Mosterhamn. 

Mellom Stord og Moster ligg det ei rekkje øyar. To av desse øyane, Spyssøy og Otterøya ligg i Bømlo kommune. På kvar side av Spyssøy går austre Spyssøysundet på austsida og vestre Spyssøysundet og Gassasundet på vestsida. Over desse sunda går Bømlabrua og Spyssøybrua.

Stord
-----

Aust for Spyssøy ligg Nautøya og Føyno. Frå Føyno går Bømlafjordtunnelen over til Valestrand i Sveio. Mellom Føyno og sjølve Stord ligg Digernessundet. Nord for alle desse fjordane ligg Sagvågsfjorden. På Stord ligg Skjersholmane heilt i sør. Frå her er det ferjesamband over fjorden til Utbjoa i Sveio. Like vest for Skjersholmane ligg Eldøyane og Kjøtteinen der Aker Kværner Stord ligg. Verftet markerer det nordlege punktet for slutten av Bømlafjorden. Lenger aust held Hardangerfjorden fram som Halsnøyfjorden.

Transport
---------

Ferjesambandet Langevåg-Buavåg kryssar fjorden, eit stykke på 5,5 km. Frå Skjersholmane på Stord går det ferje til Utbjoa, ei rute på om lag 12 km. Dette ferjesamband går òg langs delar av Bjoafjorden, som går søraustover frå Halsnøyfjorden

Bømlafjordtunnelen, som høyrer til Trekantsambandet går under fjorden frå Føyno i Stord til Valevåg i Sveio. Tunnelen er 7,8 km lang og 260 meter under havoverflata på det djupaste.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Den raude krossen var symbol for tempelriddarordenen.
**Tempelriddarordenen** var ein kristen munkeorden med militære funksjonar som blei oppretta under krosstoga, danna i 1119 for å verna pilegrimar i Det heilage landet. Grunnleggjarane var ni franske riddarar leia av Hugyens De Paynes og Geoffrey St Omar. 

Tempelriddaren Godefrey av Bouillon.
Tempelriddarordenen var ein av dei tre store riddarordenane under krosstogstida, dei andre to var johannitterordenen og den tyske riddarordenen. Trass i at det fulle namnet til tempelriddarane var *Dei fattige riddarane av Salomons tempel* samla dei store rikdommar, noko som skulle føra til enden på ordenen.

Ordenen utvikla ein effektiv administrasjon med eit internasjonalt nettverk av festningar og regelmessige væpna transportar. Han blei difor raskt teken i bruk til å ta vare på og transportera pengar og andre verdisaker. I tillegg lånte han ut pengar til kongar og andre mektige folk.

Enden på ordenen
----------------

Brenning av tempelriddarar.
Då muslimane under Saladin tok tilbake Jerusalem i 1290, fortsette tempelriddarane å verka i Europa. Mange kongar hadde stor gjeld til ordenen, mellom anna den franske kongen Filip IV. Den 13. oktober 1306 arresterte han heile leiinga for ordenen og skulda dei for brotsverk mot den sanne religionen. Mange tempelriddarar blei drepne og eigedomane til ordenen blei tekne i beslag. Hundrevis av franske tempelriddarar tilstod å ha tilbede djevelen Baphomet, å ha forbanna Jesus og liknande kjetteri. 600 av dei erklærte seinare at tilståingane var falske, og berre gjort på grunn av tortur hjå inkvisisjonen. Før stormeisteren Jacques de Molay og tre andre tempelriddarar blei brende til døde i Paris i mars 1314, erklærte han:

*Eg har sanneleg tilstått at ordenen er skuldig, men dette har eg gjort berre for å redda meg sjølv frå grueleg tortur, ved å seie det fiendane mine ønska eg skulle seie.*
Forfølginga av tempelriddarane var hardast i Frankrike. I land som Portugal og Skottland fortsette han å verka, men skifta namn.

Ettermæle
---------

Tempelriddarordenen har vore omspunnen av myter sidan mellomalderen. Fleire vedvarande soger fortel at han fortsette å eksistera under jorda, og mange moderne okkulte ordenar hevder at dei stammar frå tempelriddarane. Det finst teikn på ein viss samanheng mellom tempelriddarane og dei seinare frimurarane. Meir fantasifulle rykte hevder at tempelriddarane verna om den jødiske paktarken, den heilage gralen, dei vises stein og andre skattar. 

I historieleksjonane sine hevdar frimureriet i Noreg å stamma frå tempelriddarane. Det same gjeld fleire andre ordenssamfunn, mellom anna ei rekke fråhaldslosjar, der ein av dei til og med kallar seg *Tempel Ridder Ordenen*.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Marjo Matikainen-Kallström** (fødd 3. februar 1965) er ein finsk politikar og tidlegare langrennsløpar frå Lojo i Nyland i Finland. Sidan 2004 har ho representert det finske Samlingspartiet i Riksdagen. Langrennaren Matikainen vann to individuelle VM-gull og eitt stafettgull, i tillegg til eit OL-gull i 1988.

Virke
-----

### Politikk

Etter at Matikainen la opp som langrennar 24 år gammal, engasjerte ho seg poltisk for Samlingspartiet, eit parti som minner mykje om det norske Høgre. Ho vart i 1996 vald inn i Europaparlamentet, der ho representerte Samlingspartiet i åtte år. I 2004 forlet ho den europeiske arenaen då ho vart vald til nestleiar i Samlingspartiet og ved det finske riksdagvalet innvald i Riksdagen. Ho har sidan vorte attvald to gonger.

### Langrenn

Sesongane 1986, -87 og -88 vann Matikainen verdscupen i langrenn for kvinner. Under ski-VM 1987 i Oberstdorf tok ho sølvmedaljen på 10 km og vart verdsmeister på den halve distansen. I OL-året 1988 kopierte ho sigeren på 5 km og vart olympisk meister, medan det vart bronse på 10-kilometeren i OL. Vinteren 1989 var det klart for verdsmeisterskap på ski i Lahti, der Matikainen sikra seg medaljar i alle dei fem langrennstevlingane for kvinner. Ho tok gull på 15 km og i 4x5 km stafett, sølv i 10 km i fristil, og fekk bronsemedaljar i 10 km klassisk stil og på den avsluttande tremila. Perioden 1984-89 vann ho fire OL-medaljar og sju VM-medaljar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marjo Matikainen-Kallström» frå Wikipedia på svensk, den 11. januar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Kart over halvøya Inishowen med Lough Swilly i vest
**Lough Swilly** (*Loch Súilí* på irsk) er ein fjord (*sea lough* på engelsk) på vestsida av halvøya Inishowen i County Donegal i Republikken Irland. 

Lengst nord i fjorden ligg Fanad Head og Dunaff Head. Av byar langs fjorden finn ein Buncrana på Inishowen og Rathmullan på vestsida. Heilt innerst i fjorden i sør ligg Letterkenny.

Etter eit opprør som slo feil i september 1607 la Hugh O'Neill, den andre jarlen av Tyrone og Rory O'Donnell, den første jarlen av Tyrconnell frå land ved Rathmullan med nitti av etterfølgjarane sine i det som er vorte kalla flukten til jarlane og kom aldri tilbake til Irland igjen. Ein fransk flåte som hadde med seg Wolfe Tone og troppar til å assistere i opprøret i 1798 vart avskore og slått ytterst i Lough Swilly i oktober 1798. Tone vart tatt til fange i Letterkenny.

Fjorden vart nytta som ankerplass for Royal Navy under den første verdskrigen. Britane bygde òg fleire fort for å forsvare fjorden og restane av desse kan ein sjå ved Lenan Head, Dunree (i dag eit museum) og Buncrana. Fjordane var òg ein av traktathamnene spesifisert i den anglo-irske avtalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lough Swilly» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
*For innsjøen i County Donegal, sjå Lough Derg i Donegal.* 

**Lough Derg** (*Loch Deirgeirt* på irsk) er den nest største innsjøen i Republikken Irland (etter Lough Corrib), og den tredje største på heile Irland (etter Lough Neagh). Han er ein lang og relativt smal innsjø med bredder i grevskapa North Tipperary (i aust), Galway (nordvest) og Clare (sørvest). Innsjøen er den siste av tre innsjøar som elva Shannon renn gjennom. Dei to andre, Lough Ree og Lough Allen, ligg lenger nord. Nokre av landsbyar langs Lough Derg er mellom anna Garrykennedy, Portumna, Killaloe og Ballina, Dromineer, Terryglass og Mountshannon.

På det djupaste er innsjøen 36 meter og dekkjer eit areal på 118 km². Innsjøen er ein populær stad for båtturar, segling og fiske. Der Shannon renn vidare frå Lough Derg renn ho bratt nedover ein ås, og her vart vasskraftverket Ardnacrusha bygd i 1927, som på den tida var det tiande største i verda.

På 1800-talet var Lough Derg ei viktig transportåre frå hamna ved Limerick til Dublin gjennom kanalar sentralt i Irland. Universitet i Limerick har eit aktivitetssenter ved innsjøen, like utanfor Killaloe.

Landsbyar og mindre byar
------------------------

* Ballina
* Dromineer
* Garrykennedy
* Kilgarvan
* Killaloe
* Mountshannon
* Portumna
* Scarriff
* Terryglass
* Whitegate
* Portroe

Sjå òg
------

* Innsjøar på Irland
* Lough Derg i Donegal, ein annan irsk innsjø med same namn.

Kjelde
------

Kjelder
-------

1. ↑  *International Lake Environment Committee Foundation*, arkivert frå originalen 30. september 2007, henta 18. oktober 2007

* *Denne artikkelen bygger på «Lough Derg» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Alvekvalfugl** |
| Alvekvalfugl Northland Coast, Haurakigolfen, New ZealandFoto: Wikipedia-brukar Sabine's SunbirdAlvekvalfugl Northland Coast, Haurakigolfen, New ZealandFoto: Wikipedia-brukar Sabine's Sunbird |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Alvekvalfugl Utbreiinga av Alvekvalfugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | Kvalfuglar *Pachyptila* |
| **Art:** | **Alvekvalfugl** *P. turtur* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pachyptila turtur***Kuhl, 1820 |

**Alvekvalfugl**, *Pachyptila turtur*, er ein kvalfugl i stormfuglfamilien som lever ved kystar og til havs, sirkumpolart på den sørlege halvkula. 

Aust for Tasmanhalvøya, AustraliaFoto: JJ Harrison

Alvekvalfuglar har blågrå overside med ei mørk 'M'-forma figur over venger og rygg, som er typisk for kvalfuglar. Dei har eit breitt, mørkt haleband, noko dei berre deler med den litt større arten tjukknebbkvalfugl. Dette er den minste kvalfuglen, ca. 25 cm i kroppslengd og 125 gram i masse.

Dei plukkar det meste av føda frå havoverflata, først og fremst kril, men òg småfisk, planktoniske krepsdyr og virvellause dyr.

Hekkekoloniane ligg på isolerte øyar ved New Zealand, Australia, Falklandsøyane, Sør-Georgia og på Crozetøyane. På New Zealand hekkar dei i løpet av den australske våren og sommaren, tida frå egglegging til ungen er flygedyktig er ca. 3 månader. 

Verdspopulasjonen var estimert til 5 millionar i 2004, av det rundt ein million i området ved New Zealand, og det er ingen informasjon utvikling av bestanden.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Pachyptila turtur Arkivert 2014-01-08 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 10. juni 2012.

### Referansar

1. 1 2  Heather og Robertson, 2005
2. 1 2  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av alvekvalfuglar hos Internet Bird Collection

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ITIS
* EOL

 |
|  |
| --- |
| ***Louie, Go Home***  Singel av Paul Revere and the Raiders |
|  |
| B-side | «Have Love, Will Travel» |
| **Utgjeve** | 17. mars 1964 |
| **Selskap** | Columbia |
| Låtskrivar(ar) | Paul Revere, Mark Lindsay |
| **Produsent** | Terry Melcher, Roger Hart |
|
| Paul Revere and the Raiders-kronologi |
| «Louie Louie»(1963) | *Louie, Go Home* | «Over You»(1964)
 
 |

«**Louie, Go Home**» er ein song skriven av Paul Revere og Mark Lindsay som ein oppfølgjar til «Louie Louie» av Richard Berry. Han vart spelt inn av Paul Revere and the Raiders i 1963 og gjeven ut i mars 1964. 

Det vart gjeve ut to versjonar av «Louie, Go Home». Originalen med saksofonopning vart berre gjeve ut på singel. Ei nyinnspeling med gitaropning vart gjeven ut på albumet *Midnight Ride* i 1966.

Andre versjonar
---------------

### Davie Jones with the King Bees-versjonen

|  |
| --- |
| ***Louie, Louie Go Home***  Singel av Davie Jones with the King Bees |
|  |
| A-side | «Liza Jane» |
| **Utgjeve** | 5. juni 1964 |
| **Innspelt** | 1964 |
| **Sjanger** | Rock, beat |
| **Lengd** | 2:09 |
| **Selskap** | Vocalion Pop |
| Låtskrivar(ar) | Paul Revere, Mark Lindsay |
| **Produsent** | Leslie Conn |
|
| David Bowie-kronologi |
|  | *Louie, Louie Go Home* | «I Pity the Fool»The Manish Boys(1965)
 
 |

I 1964 spelte ein ung David Bowie, då framleis under namnet David Jones, inn songen med bandet sitt Davie Jones and the King Bees. Han kalla songen «**Louie, Louie Go Home**» og gav han ut som B-side på debutsingelen sin, «Liza Jane». 

Bowie sin versjon av songen kom òg ut på samlealbuma *Another Face* (1981) og *Early On (1964-1966)* (1991). Bowie lånte kall- og svar-refreenget 'Just a little bit louder now' for songen «She'll Drive the Big Car» i 2003.

### Andre artitar

The Who spelte inn songen som «Lubie (Come Back Home)» i 1965. Han vart først gjeven ut i 1985 på samlealbumet *Who's Missing*.

Ein fransk versjon kom ut i 1964 som «Louie reviens chez toi» av den belgiske gruppa Ariane et Les 10/20.

Andre versjonar er spelt inn av A-Bones (1993), Chambermen (1966), Chesterfield Kings med Mark Lindsay (1998), Jack Ely and the Courtmen (1966), Fireballs (1966), Fugitives (1966), Hypstrz (1981), Images (Italia, 1970), Missing Lynx (1967), Mussies (1966), Shades of Grey (1966), Time Beings (1996), Transatlantics (UK, 1966), Vandells (1967) og Danny Zella and the Zell Rocks (1996). 

Svarsongar til denne er mellom andre «Louie Come Home» av The Epics i 1965 og «Louie Louie's Comin' Back» av The Pantels i 1966.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Louie, Louie Go Home» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mai 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Released on CD in 1990 (2 CD compilation «The Legend Of Paul Revere», Columbia C2K 45311).
**Lorraine Vivian Hansberry** (19. mai 1930–12. januar 1965) var ein afro-amerikansk dramatikar, forfattar og aktivist.

Hansberry var den fyrste svarte kvinna som fekk eit skodespel satt opp på Broadway i 1959. Det best kjende verket hennar, A Raisin in the Sun, tek føre seg konfliktane som oppstår når ein afro-amerikansk familie flyttar inn eit nabolag der berre kvite familiar bur. Stykket gir innsyn i kvardagen til svarte amerikanarar under rasesegregering i Chicago. Hansberry sin familie levde sjølv under segrering og utfordra dei restriktive Jim Crow-lovene på same måte som den fiktive familien i stykket. Dette enda eventuelt med ei sak ved USA sin høgaste rett, som fekk namnet *Hansberry v. Lee*. Tittelen for skodespelet fekk Hansberry frå diktet "Harlem" av Langston Hughes:"What happens to a dream deferred? Does it dry up like a raisin in the sun?"

Som 29-åring vann ho New York Drama Critic's Circle-prisen. Ho vart den yngste, femte kvinnelege og fyrste afro-amerikanske dramatikaren som fekk denne utmerkinga.

Hansberry flytta til New York, der ho jobba for det pan-afrikanske tidsskriftet, *Freedom*. Ved *Freedom* jobba ho saman med viktige intellektuelle figurar som Paul Robeson og W.E.B. Dubois som vart mentorane hennar. Mykje av arbeidet hennar i denne perioden var oppteken av den afrikanske frigjeringskampen og verknaden den hadde på verda. Hansberry er blitt identifisert som lesbisk, og seksuell fridom er òg eit viktig tema i mange av hennar verk.

Hansberry døydde av kreft i ein alder av 34 år i 1965. Før det rakk berre skrive eit skodespel til, T*he Sign in Sidney Brustein's Window* som vart publisert i 1964. Ho var inspirasjonen bak Nina Simone sin song, "To Be Young, Gifted and Black."

Referansar
----------

1. ↑  «For Lorraine Hansberry, ‘A Raisin in the Sun’ Was Just the Start» (på engelsk).
2. ↑  Karen Grigsby Gates (22.09.2018). «Lorraine Hansberry: Radiant, Radical — And More Than 'Raisin'». National Public Radio. Henta 15.10.2018.
3. ↑  Øverland, Orm (13. november 2017). «Lorraine Hansberry». *Store norske leksikon* (på norsk).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Alversund** er ein tettstad i Alver kommune ved utløpet av Alverstraumen i Nordhordland. På staden er det kyrkje, barne- og ungdomsskule.

Alversund kommune 1885-1964
---------------------------

Alversund var eigen heradskommune frå 1885 til han vart innlemma i Lindås kommune 1964. Størstedelen låg på fastlandet på Lindåshalvøya og ein mindre del på Radøy. Fram til 1923 omfatta kommunen òg austre brorparten av Holsnøy i noværande Meland kommune.

I 1884 vart det vedteke at Alversund skulle verta eigen heradskommune med sokna Alversund og Meland frå Hammer og Seim sokn frå Hosanger. Den nye kommunen hadde då eit folketal på 2793. I 1903 vart seks bruk, nemleg Sætre nordre, Sæterstølen nordre, Sæterstølen søndre nr. 4 og 42 , Fureneset og Leirdal lagt frå Strusshamn sokn og Askøy prestegjeld til Mæland sokn i Alversund prestegjeld, med 32 innbygjarar.

I 1923 vart Meland sokn med 1716 innbygjarar skilt ut som eigen heradskommune, medan dei gjennværande sokna Alversund og Seim hadde 1771 innbygjarar. I 1964 vart Alversund slått saman med Lindås kommune, saman med Hamre og Hosanger kommunar sine område nord for Osterfjorden, Titland krins av Sæbø kommune på Radøy og gardane Nipo, Dyrkolbotn og Eitrdalen i Modalen kommune. Alversund kommune hadde då eit folketal på 2099.

Før kommunesamanslåinga i 1964 grensa Alversund kommune i nord og aust til Lindås kommune, i sør til Meland kommune og vest til
Sæbø kommune på Radøy.

### Språk

Alversund kommune tok tidleg i bruk det nynorske skriftmålet. Krinsane i Seim-sokna og nokre i Meland tok nynorsk i bruk i skulen i 1908. Målstriden var likevel sterkare i krinsane ved Alverstraumen på grunn av det tettare sambandet med bybaserte miljø. Soltveit og Tveiten krinser fekk såleis ikkje nynorsk før i 1929. I kyrkja var skilnaden mindre. Dei såkalla Blix-salmane vart innrøysta til bruk i alle kyrkjene i 1907 med stort fleirtal i alle soknene. Protokollen for kommunestyret vart ført på nynorsk frå 1921. Alversund har fostra to kunstnarar som har profilert nynorsk språk og kultur, først og fremst Ivar Medaas gjennom pionerinnsats frå 1960-åra og samarbeid med nynorske tekstforfattarar som Jakob Sande, Halvor J. Sandsdalen og Herbjørn Sørebø. Dei seinare åra har skodespelaren Claus Sellevoll ført denne arven vidare, mellom anna gjennom framsyningar på Det vestnorske teateret.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Alversund kommune frå 1923 til 1964:**

| 1.12.1923 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1771 | 1857 | 1968 | 1980 | 2064 | 2099 |
|

### Folk frå Alversund

* Johan Litleskare
* Ivar Medaas
* Claus Sellevoll
* Brynjulf Alver

Fotnotar
--------

1. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
2. 1 2  Folkemengde i Alversund 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kulturnett Hordaland om Alverstraumen
* Arkivkatalog for Alversund kommune Arkivert 2017-10-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Den tyske kommandant major Josef Nichterlein og assistenten hans hauptmann Hamel, som representerte Wehrmacht, militæret til den tyske okkupasjonsmakta under andre verdskrigen i Noreg, overgjev Akershus festning til ein representant for den norske heimefronten, fenrik Terje Rollem den 11. mai 1945. Foto: Pressefotograf Johannes Stage

**Kapitulasjon** eller å **kapitulera** viser til at ein part i ein væpna konflikt, krig, gjev opp kampen og overgjev styrkane, våpna sine og eventuelt andre strategiske ting som festningar, krigsskip og liknande til motparten. Til gjengjeld skal parten som har kapitulert, handsamast etter visse reglar. Ordet kjem frå mellomalderlatin *capitulare* og betyr opphavleg 'å stilla opp i kapittel', og herav kjem betydninga 'å slutta overeinskomst'.

Tradisjonelt heiste ein eit kvitt flagg for å signalisera at ein ønskte å kapitulera.

Kjelder
-------


* «Kapitulere» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 3. juli 2015.
* «Kapitulasjon: overgivelse» (8. mai 2015). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 3. juli 2015.
* «kapitulera» i Nynorskordboka.
Drusarlandsbyen Majdal Shams i Golanhøgdene i 1978. Foto: Leif Knutsen

Kart som viser kvar Golanhøgdene er.
**Golanhøgdene** er eit landområde i Levanten, mellom Syria, Israel, Jordan og Libanon. Området ligg strategisk til på det nordaustlege platået av Jordandalen og med utsyn over store delar av det nordlege Israel. Landskapet stig frå sør mot nord, der fjella er opptil 2200 moh. Området er spesielt viktig for vasstilførselen til Jordanelva og Gennesaretsjøen. Årsnedbøren lengst mot nord er forholdsvis høg, over 1000 mm i året. Dei viktigaste næringsvegane i området er jordbruk, med hovudvekt på epledyrking og vinproduksjon.

Golanhøgdene høyrte til det franske mandatområdet Syria i perioden etter den første verdenskrigen til 1941, då det vart ein del av det uavhengige Syria. Etter den israelsk-arabiske krigen 1948–49 befesta syrarane Golan og skaut på busetnader i Jordandalen nedanfor. Under seksdagarskrigen i 1967 okkuperte Israel storparten av Golanhøgdene. Etter krigen i 1973 vart det etablert ei buffersone mellom israelske og syriske styrkar under overvaking av dei sameinte nasjonane, gjennom fredsstyrken United Nations Disengagement Observer Force (UNDOF). I tilknyting til den syriske borgarkrigen vart det i november 2012 skote frå begge sidene over Golan.

1176 km2 av Golanhøgdene vart reelt, men ikkje formelt, annektert av Israel i 1981. Det okkuperte territoriet i området kom under israelsk sivil lovgjeving og administrasjon - etter å ha vore militært administrert frå 1967. Israelsk tilbaketrekking frå området har vore ein føresetnad frå Syria for ein framtidig fredsavtale med Israel.

Før den israelske okkupasjonen budde det 147 600 menneske av svært variert etnisk-religiøs bakgrunn i området. Majoriteten var arabiske sunnimuslimar, men befolkninga inkluderte også alawittar, armenarar, sirkassarar, drusarar, kurdarar, turkmenarar i tillegg til omkring 9000 palestinske flyktningar. Storparten av befolkninga flykta etter okkupasjonen. I 2004 budde det vel 20 000 syrarar, dei fleste drusarar i det annekterte området; omkring 14 000 er jødiske settlarar.

Kjelder
-------

* 

* «Golanhøydene» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Golanhøgdene**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Lough Derravaragh** er ein innsjø (på engelsk *lough*) i County Westmeath i Republikken Irland. Han ligg nord for Mullingar mellom Castlepollard, Collinstown, Crookedwood og Multyfarnham. Knockeyon er ein ås på 214 moh og det høgaste punktet i Westmeath. Han ligg like søraust for innsjøen og dominerer det omliggande landskapet. 

Elva Inny renn gjenom Lough Derravaragh frå Lough Sheelin på veg mot elva Shannon. Innsjøen er ein populær stad for fisking og vassport.

Segn
----

Lough Derravaragh er mest kjend for tilknytinga si til den irske segna om borna av Lir (irsk *Oidheadh Chlainne Lir*). I følgje segna vart dei fire borna av Kong Lir omskapte til svanar og var i 300 år ved Lough Derravaragh før dei flytta til sunda ved Moyle i 300 år (mellom Irland og Skottland) og så 300 år i Atlanterhavet ved Erris og Innisglory. Trolldomen ville enda då ei kvinne frå sør gifta seg med ein mann frå nord.

Historie
--------

I åssida til Knockeyon, St. Eyon-åsen, ligg ruinane etter eit gamalt kapell, som vart bygd til St. Eyon. Kapellet vart skore ut av grunnfjellet. Ved sida av kapellet ligg St. Cauragh's Well (St. Cauragh-brønnen) og vatnet her hadde visstnok mirakuløse evner. Segna skal ha det til at St. Cauragh vart kasta ut frå Kellsklosteret av St. Columbcille på grunn av disiplinbrot. Han vandra så omkring på landsbygda før han kom til Knockeyon. Her ønska St. Cauragh å vere resten av livet, be til Gud og faste. Han vart så alvorleg sjuk, og då han var døyande bad han til gud om ein drope vatn til å kvele tørsten. Etter ei stund høyrte han lyden av drypande vatn. Han haldt ut handa, drakk av vatnet og vart frisk. Som følgje av dette bygde han kapellet. 

I mellomalderen kom tusenvis av menneske til brønnen den første søndagen i innhaustinga, på det som vart kalla  *Cauragh Sunday*. Etter pilegrimsturen var over slo alle til stades seg ned på ei grøn slette ved foten av åsen der musikarar spelte Fleadh Cheoil og alle åt, drakk og dansa. 

Aust for Lough Derravaragh, i åsane Ranaghan, ligg det fleire ringfort frå steinalderen. 

Vikingen Thorgest, kjend for å erobre Dublin, hadde òg eigedommar i nærleiken, sørvest for Lough Lene.

Sjå òg
------

* Innsjøar på Irland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lough Derravaragh» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Knockdrin Castle Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Fleadh Ceol

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Loughborough  |
| --- |
| SentrumSentrum Sentrum |
| Plassering |
| 

Loughborough is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Leicestershire |
| Distrikt | Charnwood |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 61 405 |
| Koordinatar |  52°46′″N 1°12′″W﻿Koordinatar: 52°46′″N 1°12′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | LE11 |
| Telefon-retningsnummer | 01509 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Loughborough**
 |

**Loughborough** (uttalt Listeni/ˈlʌfbərə/) er ein by i Charnwood i Leicestershire i England. Han har kring 60 000 innbyggjarar og er den neste største byen i Leicestershire etter Leicester. Her ligg Loughborough University.

I 1841 var Loughborough målet for den første pakketuren, organisert av Thomas Cook for ei avhaldsgruppe frå Leicester. Byen har den største bjøllestøyperiet i verda — John Taylor Bellfounders, som har laga bjøller for Carillon krigsminnesmerke, eit landemerke i Queens Park i byen, Great Paul for St. Paul's Cathedral, og York Minster. Byen vart først nemnd i Domesday Book i 1086.

Sidan det bur mange australiarar i byen knytte til universitetet, vert byen stundom kalla Loogabarooga.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Loughborough» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Loughborough**

* Charnwood Borough Council

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Niillas Holmberg** (fødd 2. juli 1990 i Utsjok) er ein finsk samisk forfattar, skodespelar, musikar og tv-programleiar.

Niillas Holmberg har gjeve ut to diktsamlingar på samisk og ei på finsk, og to musikkalbum i lag med den finske musikaren Roope Mäenpää. Han har spelt hovudrolla i stykket *Allaq* på Beaivváš Sámi Našunálateáhter og vore programleiar i det samiske barneprogrammet *Unna Junná* frå 2009.

Han var den samiske kandidaten til Nordisk råds litteraturpris 2015 med diktsamlinga *amas amas amasmuvvat* (2014). Denne diktsamlinga vann òg Samerådets litteraturpris i 2014. Diktsamlinga er omsett til norsk av Rawdna Carita Eira med tittelen *Så den fremmede ikke blir mer fremmed* (2015).

Faren Veikko Holmberg er òg forfattar, og begge var nominerte til Nordisk råds prisar i 2015.

Referansar
----------

1. ↑  Samisk multikunstner; Morgenbladet, 31. juli 2015
2. ↑  tuuparecords.fi
3. ↑  forfattersentrum.no
4. ↑  «norden.org». Arkivert frå originalen 26. februar 2015. Henta 27. oktober 2015.
5. ↑  Far og sønn nominert til Nordisk råds priser; nrk.no, 26.10.2015

* *Denne artikkelen bygger på «Niillas Holmberg» frå Wikipedia på bokmål, den 17. desember 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Tastatur med punktskrift og vanleg skrift
**Louis Braille** (utt. [lwi bʁɑj]; fransk punktskrift: ⠨⠇⠕⠥⠊⠎⠀⠨⠃⠗⠁⠊⠇⠇⠑; norsk punktskrift: ⠠⠇⠕⠥⠊⠎⠀⠠⠃⠗⠁⠊⠇⠇⠑; 4. januar 1809–6. januar 1852) var ein fransk utdannar, kjend som oppfinnaren av punktskrifta som vert nytta av blinde. På mange språk er punktskrifta kalla *braille*, i Noreg òg kalla blindeskrift.

Bakgrunn
--------

Braille var fødd i Coupvray nær Paris i Frankrike. Som treåring skadde han det venstre auga. Faren hans var skomakar, og vesle Luis ville leika med verktøyet. Medan han leikte med ein syl, bomma han på skoen og sylen traff han i auget. Det oppstod ein infeksjon som òg spreidde seg til det høgre auga hans, og gjorde han blind. Då han skulle byrja på skulen sette han seg bakarst i klasserommet og høyrde på undervisninga. Til trass for handikapet sitt vart han best i klassa, men måtte likevel forlate skulen, ettersom han ikkje kunne lesa eller skriva. Som tiåring fekk han eit stipend slik at han kunne byrja ved *Institution Royale des Jeunes Aveugles* (Den kongelege skulen for blind ungdom), der elevane lærte praktiske handverk (skomakar). Seinare vart han lærar på skulen.

Blindeskrift
------------

På skulen lærte dei blinde å kjenne att opphøgde framstillingar av vanlege visuelle bokstavar. Denne forma for blindeskrift hadde ulemper, mellom anna at brukarane ikkje kunne produsera eigne tekster sjølv, fordi dei ikkje kunne lesa det dei sjølv hadde skrive, eller kommunisera med andre blindeskriftlesarar utan hjelp frå sjåande. 

Då han var 15 år fant Braille opp eit «punktsystem» inspirert av systemet til kaptein Charles Barbier de la Serre, som vitja skulen. Han hadde med seg eit system som soldatar på den tida brukte for å kunna kommunisera med kvarandre i mørket. Systemet til Serre var basert på 12 punkt, medan systemet til Braille var bygd opp ved hjelp av berre 6 punkt. Seinare utvida Braille systemet til å inkludera matematiske og musikalske teikn.

Braille døydde av tuberkulose i 1852, og er gravlagd i Panthéon i Paris.

Litteratur
----------

* Lise Männikö, *Skriften i mørket*, Omnipax 2009
* Mats Køber og Kari Rudjord (red), *Bare røre, ikke se : Om Louis Braille, språk og skrift* 8, Akademisk publisering 2009

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Louis Braille» frå Wikipedia på bokmål, den 4. desember 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |