recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Store sjøar-senkinga** (mongolsk Их нууруудын хотгор eller *Ikh Nuuruudyn Khotgor*) er ei stor halvtørr senking i Mongolia, som dekkjer delar av Uvs, Khovd, Zavkhan og Govi-Altai *aimagane*. Det dekkjer eit område på over 100 000 km² og har ei høgd som varierer mellom 750 og 2000 meter over havet. Ein liten del av senkinga heilt nord ligg i Russland.

Senkinga har fått namn etter dei seks store mongolske innsjøane Uvs Nuur (saltsjø), Khar-Us Nuur (ferskvatn), Khyargas Nuur (salt), Khar Nuur (fersk), Airag Nuur (fersk) og Dörgön Nuur (salt), samt mange mindre innsjøar. Han inkluderer òg *solontsjakar* og store sandområde som dekkjer eit område på 14 000 km². Dei nordlege områda er dominert av tørre stepper og dei sørlege områda av halvørkenar og ørkenar. Store elvar som renn gjennom området er Khovd Gol, Zavkhan Gol og Tesiin Gol.

Senkinga grensar til Altajfjella i vest, Khangaifjella i aust og Tannu-Ola-fjella i nord.

Senkinga er eit stort ferskvassbasseng i Mongolia og inneheld viktige våtmarksområde i Sentral-Asia. Våtmarksområdene består av samanhengande, grunne innsjøar med store sivområde i ørkenane og på steppene. Våtmarksområda har mange utryddingstrua trekkfuglartar som skiestork (*Platalea leucorodia*), svartstork (*Ciconia nigra*),
fiskeørn (*Pandion haliaetus*), havørn (*Haliaeetus albicilla*), svanegås (*Cygnopsis cygnoides*) og stripegås (*Anser indicus*). Berre nokre få individ av kvitpelikan (*Pelecanus onocrotalus*) er att ved dei store sjøane i Mongolia. Dei hekkar i nedslagsfelta til elvane og innsjøane som har mykje fisk og ein rik vegetasjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Great Lakes Depression» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  «Store sjøar-senkinga», *Store sovjetiske leksikon*
2. ↑  Ferskvassproblem i Mongolia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fugleperspektiv på Store sjøar-senkinga Arkivert 2008-02-09 ved Wayback Machine.
**Store Åklungen** er eit vatn som ligg 293 meter over havet i skogsområdet Nordmarka i Oslo, attmed gangvegen frå Sognsvann nordover til serveringsstaden Ullevålseter. Vatnet har avlaup i sør til ein bekk som gjeng til vatnet Lille Åklungen, som har avlaup ved ein bekk sørover til Sognsvann. Høgda på vassflata på alle desse tre vatna er regulert frå gamalt av ved hjelp av små demningar.

Store Åklungen vert kryssa av breiddegraden 60 gradar nord. På vestsida av vatnet ligg Lyn-hytta, ei hytte som idrettslaget Lyn bygde i si tid, og som kan leigast. Her vert 60-breiddegraden kryssa av den såkalla Oslomeridianen, som var ein lengdegrad som frå 1948 vart nytta som nullmeridian for oppmåling og kartlegging av Noreg, men seinare teke ut or bruk.

Store Åklungen er eit vatn med både aure og åbor, og eit populært vatn for sportsfiskarar. Fiskekort er å få kjøpt hjå Oslomarkas Fiskeadministrasjon (OFA), som disponerer fiskerettane i Oslomarka og driv kultiveringsarbeidet i dei mange fiskevatna i marka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oslomarkas Fiskeadministrasjon (OFA): Fiskekort for Oslomarka
* Opplysningar frå Skiforeningen (Foreningen til Ski-Idrettens Fremme) om Store Åklungen

 Commons har multimedium som gjeld: **Store Åklungen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| Hereford  |
| --- |
| Herefordkatedralen og Wye BridgeHerefordkatedralen og Wye Bridge Herefordkatedralen og Wye Bridge |
| Plassering |
| 

Hereford is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Herefordshire |
| Distrikt | Herefordshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 59 092 |
| Koordinatar |  52°03′″N 2°43′″W﻿Koordinatar: 52°03′″N 2°43′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | HR1 |
| Telefon-retningsnummer | 01432 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Hereford**
 |

**Hereford** (walisisk **Henffordd**) er administrasjonsbyen i grevskapet Herefordshire i det vestlege England. Han ligg ved elva Wye, kort veg frå grensa til Wales. I 1189 vart byen i eit offisielt dokument omtalt som «Hereford i Wales».

Herefordkatedralen vart reist i 1079. I katedralsbiblioteket vert *Mappa Mundi* oppbevart, eit verdskart frå 1200-talet. 

Byen er kjent som eit handelssenter for jordbruksområda i omegnen. Viktige produkt er sider, øl, lêrvarer, kveg, metallvarer og kjemikaliar.

Eliteavdelinga til Den britiske hæren, Special Air Service (SAS), har basen sin i Hereford, i utkanten av byen.

Fram til 1. april 1998 var byen eit administrativt distrikt, først i Herefordshire til 1974 og så i Hereford og Worcester. Da Herefordshire vart gjenoppretta som grevskap i 1998 vart distriktsinndelinga fjerna, og byen vart i staden administrasjonssenter for heile Herefordshire. 

Den lokale fotballklubben er Hereford United FC.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hereford» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
x

**Store St. Bernhard-passet** (it. *Colle del Gran San Bernardo*, fr. *Col du Grand Saint-Bernard*) er eit 2 469 moh høgt fjellpass i Wallis-Alpane som knyter saman Rhônedalen i den sveitsiske kantonen Valais med Aostadalen og vidare den italienske regionen Piemonte.

Historie
--------

Passet var ein av dei viktigaste fjellovergangane allereie romartida, og på passhøgda stod det eit tempel vigd guden Poeninus. Ein køyrbar veg stod ferdig i 1905, men strekninga var lenge berre farbar om sommaren. Heilårsvegen kom i 1964 då den 5,85 km lange *Store St. Bernhard-tunnellen*, som går under passhøgda, blei innvigd.

Hospitset på Store St. Berhard blei grunnlagt av Bernhard von Aosta i 1050. Passet er oppkalla etter han. I miljøet her blei det ala opp ein eigen rase redningshundar, St. bernhardshund, som er spesialist på søk etter lavineoffer. Den meste kjende av desse hundane er Barry som skal ha redda over 40 menneskeliv.

14. mai 1800 gjekk Napoléon Bonaparte over St. Bernhardspasset på krigstoktet mot Italia. 

Tour de France passerte St. Bernhard i 1979 og 2009. Strekninga er klassifisert som *Hors catégorie (HC)*, den høgste for franske sykkelritt. Syklistane må forsere ei stigning som er 24,4 km lang og som i snitt lutar 6,2 %.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grosser Sankt Bernhard på Historisches Lexikon der Schweiz
* Terrenggradientar i retning Sembrancher Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* Terrenggradientar i retning Aostadalen Arkivert 2011-04-02 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* HDS
* GeoNames

 |
**Rondo** og det franske tilsvarande **rondeau**, er eit ord nytta i musikk på fleire måtar, som oftast om ei musikkform, men òg om ein karaktertype som ein finn i denne forma. Forma starta i barokken som ritornello, frå det italienske ordet *ritornare* som tyder «å vende attende» - som indikerer at ein vender attende til det originale temaet («A»). Eit typisk barokk ritornellomønster er ABACABA. 

I ein rondo vekslar hovudtemaet (stundom kalla «refrenget») med ein eller fleire kontrasterande tema, generelt kalla «episodar» eller «mellomparti». Mogelege mønster i den klassiske perioden var ABA, ABACA eller ABACADA. Kor mange tema ein har kan variere frå stykke til stykke. 

Forma vart vanleg i løpet av klassisismen, men finst òg i tidlegare verk. I klassisismen og romantikken vart han ofte nytta som den siste satsen i ein sonate, symfoni, solokonsert eller eit stykke i kammermusikk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rondo» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rondo og ritornello i tonal musikk Arkivert 2016-06-08 ved Wayback Machine.
* Rondoforma i tradisjonelle marsjar frå Limoux' carnival

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 61°8′2.2380″N 13°57′58.932″E﻿

Kapellet i Evertsberg
**Evertsberg** er ein svensk tettstad i Älvdalens kommun i Dalarnas län i landskapet Dalarna. I 2005 hadde tettstaden 285 innbyggjarar. Evertsberg ligg cirka tolv kilometer sørvest for Älvdalen. Staden er blitt kjend for at den fjerde av kontrollene under Vasaloppet finn stad her. Innbyggjarane her talar dialekten älvdalska.

Evertsberg ligg i ein gammal jordbruks- og skogbruksbygd og har eit gammalt kapell – Evertsbergs kapell.

I Evertsberg, som ligg midt mellom Berga by og Mora, står det ein portal der den raskaste rennaren til Evertsberg i kvart Vasalopp mottar den såkalla *bergprisen* («bergspriset»). «Vasaloppsteinen» ved den gamle skulen er ein sandsteinblokk, der namnet på alle vinnarane av bergspriset sidan 1970 er hogd inn. 

I 1539 blei namnet skrive *Æffuidzbergh*. Det kjem truleg av det gamle mannsnamnet *Övid*.

Kjende personar frå Evertsberg
------------------------------

* Lena Willemark
* Ekor Anders

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Evertsberg» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 56°12′N 15°17′E﻿
**Ronneby** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Ronneby kommun i Blekinge län. Han ligg ved Ronnebyån og Europaveg 22.

Dei eldste stadsprivilegia er frå 1387, og han vart igjen by i 1882. Ronneby har tradisjon for ein stor verkstadsindustri. Ronneby brunn var tidlegare ein kurstad, med jernhaldige kjelder som vart oppdaga i 1705, men det er i dag eit konferansehotell på staden. Hotellet ligg rett ved sidan av Brunnsparken og Brunnsskogen. Staden er ein gammal handelsplass og Ronneby har òg vorte kalla «hjartet i Sverige sine hagar». I 2005 vart brønnparken kåra til den vakraste parken i Sverige.

I og med freden i Roskilde i 1658 vart Blekinge svensk.

Kjelde
------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Ronneby» på Wikipedia på svensk.

* Kultursenteret i Ronneby
* Munketrappa med Heliga Kors kyrka i bakgrunnen
* Ronneby gamla vattentorn
* Gammalt postkort med Ronneby og Ronnebyån

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Susanna Angéus-Kuoljok** (1939–2009) var ein svensk forfattar og språkforskar og ein av dei fremste forkjemparane for lulesamisk. Ho var frå Tjiengalluokta i nordre Jokkmokk og gjorde dei første undersøkingane i morsmålet sitt i Jokkmokk på 1970-talet. Alt etter nokre få år produserte ho lærebøker og tekstar for studium i lulesamisk og ho vart lærer på samiske språkkurs på akademisk nivå. 

Frå 1983 var ho studierektor og forskingsassistent ved den finsk-ugriske avdelinga på Uppsala universitet. I nokre år var ho arkivar for dei samiske samlingane i dialekt-, stadnamn- og folkeminnearkivet i Umeå. Ho skreiv doktorgradsavhandling om lulesamisk morfologi: *Nominalavledningar på ahka i lulesamiskan*, som ho forsvarte for ein filosofisk doktorgrad i 1997.

Ho var òg med i komiteen for ei nyomsetjing av Det nye testamentet til lulesamisk. Det kom ut i 2003 og vart gjennomført av samar frå Jokkmokk og Tysfjord. I tekstmasse er det det største språkprosjektet på lulesamisk. Det vart følgt opp av ei lulesamisk salmebok i 2005. Denne inneheld òg alle tekstane for kyrkjeåret. Koralboka kom i 2006.

Då Angéus-Kuoljok i 1995 vart medlem i komiteen for ei statleg utgreiing om Sverige si tilslutting til Den europeiske pakta om regionale språk eller mindretalsspråk, arbeidde ho for at denne òg måtte omfatta språka sør for Arjeplog. Dette førte til at språk som sørsamisk og umesamisk òg kunne få offisiell støtte. 

I 2008 fekk ho Samerådets ærespris.

Bibliografi
-----------

* *Sámij lunna : låhkåmbiehke K.B. Wiklunda girjes - Lärobok i lapska språket av K.B. Wiklund. Ny utgave. 1978 og 1981*
* *Bágo rájdon : skrivövningar i lulesamiska 1984 og 1988*
* *Nominalavledningar på ahka i lulesamiskan* 1997
* *Giellaj hilá* sammen med Karin Tuolja og Annelie Korak. Lulesamisk grammatikk. 1999, nytt opplag 2013
* *Ådå Testamennta* sammen med Olavi Korhonen og Lester Wikström. Det nye testamente. 2000
* *Lulesamiska : ett hotat minoritetsspråk i Skandinavien* 2003

Kjelder
-------

* *Minnesord: Susanna Angéus Kuoljok*. Artikkel i Norrbottens Kuriren av Olavi Korhonen
* Lulesamisk språkivrare död. Artikkel hos sverigesradio.se
* Samerådets kulturpris till lulesamisk språkarbetare. Artikkel hos sverigesradio.se

1. ↑  Samekonferansen

* *Denne artikkelen bygger på «Susanna Angéus-Kuoljok» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Øvre Eidfjord** er ein tettbygd stad eller ei bygd i Eidfjord kommune, ved botnen av Eidfjordvatnet, 7 km frå Tettstaden Eidfjord. Her bur det om lag 200 menneske.

Riksveg 7 går gjennom staden. Når ein skal austover, over Hardangervidda, er Øvre Eidfjord den siste bygda ein passerer før oppstigninga opp Måbødalen tek til. Frå Øvre Eidfjord går det òg bilveg gjennom Hjølmodalen til Hjølmoberget, der bilvegen stoppar. Dette er eit godt utgangspunkt for å gå innover Hardangervidda, t.d. til Vivelid.

Øvre Eidfjord er særleg kjend for museet Hardangervidda Natursenter. Her kan ein sjå på mange utstillingar om dyre- og plantelivet på Hardangervidda, og oppleva ein flott film om vidda laga av Ivo Caprino. Til muséet høyrer òg restauranten *Hardangerviddahallen*. Hardangerviddahallen fekk tildelt prisen *Ganefart - årets beste spisested langs veien* i Hordaland og Sogn og Fjordane i 2006.

Øvre Eidfjord hadde eigen barneskule, *Sæbø Skule*, men denne vart nedlagt i 2005. Sidan då har ungane i Øvre Eidfjord måtta reisa til Lægreid skule i Eidfjord og gå på både barne- og ungdomsskule der. 

Staden har elles gjestgiveri og fleire campingplassar.

Kjelder
-------

* Nettsidene til Destinasjon Eidfjord.
* Møteprotokoll for Eidfjord Formannskap 2004, vedtak om å leggja ned Sæbø Skule.[*daud lenkje*]
* Nettsidene til Hardangervidda Natursenter.
Koordinatar: 58°32′N 4°24′W﻿

Rabbit Islands frå Coldbackie
**Rabbit Islands** eller **Eileanan nan Gall** er tre små øyar i Tongue Bay utanfor nordkysten av Sutherland i Skottland. Øyane høyrer til Tongue sokn. Dei er ein populær stad for dykking.

Geografi
--------

Øyane sett frå Ard Skinid nær Talmine.
Rabbit Islands er forholdsvis flate og smale, og ligg i ei nordaustgåande rekkje langs Tongue Bay. Dei ligg nær Coldbackie, Melness og Talmine på fastlandet, medan øya Eilean nan Ròn ligg i nordaust. 

Rabbit Islands består av sandstein. Jordsmonnet er sandhaldig, og høver godt til å grava gangar i for dei mange kaninane som held til på øyane, og står bak det moderne engelske namnet deira. «Rabbit Islands» tyder 'kaninøyane'. Kaninane blei introdusert til øyane på 1700-talet for kjøtproduksjon. Ein har også brukt øyane som beite til andre husdyr.

Det skotsk-gæliske namnet «Eileanan nan Gall» tyder 'framandøyane'. Namnet skal visa til dei framande vikingane som steig iland øyane, som gjev ei god naturleg hamn.

Den nordlegaste øya heiter Sgeir an Òir, 'gullskjeret'. Visstnok skal eit skip som førte gull til «Bonnie Prince Charlie» ha forlist i nærleiken. Nord på denne øya finst ein naturleg boge kalla Claigeann na Sgeir ('Bjølla på skjeret').

Kjelder
-------

* Groome, Francis H. (1892-6), «Rabbit Islands», *Ordnance Gazetteer of Scotland, "Rabbit Islands"* (2 utg.), London: William McKenzie, s. 233
* «ROUTE 22: Inverness to Thurso», *The A2B Travel Guide of Scotland*, A2B Publishing

* *Denne artikkelen bygger på «Rabbit Islands, Scotland» frå Wikipedia på engelsk, den 24. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- (1984) *AA Illustrated Guide to Britain's Coast*. Drive Publications/Automobile Association
		- Groome 1892-6

Fotnotar

1. ↑  Dette namnet vert også brukt på engelsk, der ein også finn angliseringane *Eilean-na-Gaeil* og *Eilean nan Gaill*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Innandørs potteplante som syner sterk heliotropisme
**Heliotropisme** (av gresk *helios*, 'sol', og *trope*, 'vending') er i botanikken ein eigenskap hjå plantar som går ut på at organa deira kan ta ei bestemt stilling vend mot sollyset. Dette kan vera særleg tydeleg hjå plantar i eit vindauge, der greinene strekker seg mot det innkomande lyset.

Den heliotropiske stillinga til ein plante blir bestemt av innfallsretninga til lyset. Greiner og bladskaft innrettar seg mot lyset i innfallsretninga, dei er positivt heliotropiska, medan bladskivene er diaheliotropiska, det vil seia at dei breier seg ut i eit plan som er vinkelrett mot det innfallande lyset, slik at dette i så høg grad som mogleg kjem bladet til gode. Klatrerøtene til eføy, *Ficus* og mange røter som høyrer til i jorda er negativt heliotrope ved at dei veks vekk frå det innfallande lyset.

Heliotropismen er knytt til rørslefenomen hjå plantene der den eine sida veks sterkare enn den andre. Ved positiv heliotropisme veks til dømes sida vend vekk frå lyset sterkare enn den som blir direkte treft av det. Hjå nokre plantar kan dei heliotropiske eigenskapane til organa veksla med utviklinga. Blomeskafta hjå murtorskemunn (*Cymbalaria muralis*) er til dømes positivt heliotropiske. Når frukta er utvikla, blir dei derimot negativt heliotropiske, slik at frukta blir bøygd vekk frå lyset og inn mot sprekker i berg eller mur der planten gjerne veks.

Lysintensitet har stor tyding for heliotropiske rørslefenomenen. Ved svak belysing er vekstane positivt heliotropiske, ved for sterk belysing negativt heliotropiske, og om det er midt imellom har dei eit heliotropisk mellomstadium. Tendensen hjå plantar til å slik finna den best passande lysintensiteten er blitt kalla fotometri.

Heliotropisme er tendensen nokre plantar har til å vende seg mot eller bort fra lyset, medan fototropisme er sjølve evna nokre plantar har til å gjera det.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heliotropism» frå Wikipedia på svensk, den 20. mars 2022.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* Heliotropism i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1909)
* Dictionary.com: *heliotropism*
* Dictionary.com: *phototropism*
* Nationalencyklopedin: *heliotropism*
* Nationalencyklopedin: *fototropism*
|  |
| --- |
| ***«Susie Q»***  singel av Dale Hawkins |
|  |
| B-side | «Don't Treat Me this Way» |
| **Utgjeve** | 1957 |
| **Innspelt** | KWKH Radio, Shreveport, 1957 |
| **Selskap** | Checker 863 |
| Låtskrivar(ar) | Stan Lewis, Dale Hawkins, James Burton |
| Dale Hawkins-kronologi |
|  | *«Susie Q»* | «Baby Baby»
 
 |

|  |
| --- |
| ***«Suzie Q.»***  Singel av Creedence Clearwater Revivalfrå albumet *Creedence Clearwater Revival* |
|  |
| A-side | «Suzie Q. (part one)» |
| B-side | «Suzie Q. (part two)» |
| **Utgjeve** | 1968 |
| **Innspelt** | 19. januar 1968 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 8:37 |
| **Selskap** | Fantasy |
| Låtskrivar(ar) | Dale Hawkins, Stanley Lewis, Eleanor Broadwater |
| **Produsent** | Saul Zaentz |
|
| Creedence Clearwater Revival-kronologi |
| «Porterville» | *«Suzie Q.»* | «I Put a Spell On You»
 
 |

«**Susie Q**» er ein song skriven av songar og gitarist Dale Hawkins i 1957. Singelen hans nådde 27. plass på den amerikanske poplista smae året. Han skreiv songen med gitarist James Burton, men då songen kom ut vart Stan Lewis, eigaren av Jewel/Paula Records og Eleanor Broadwater, kona til radioverten Gene Nobles, òg tilskriven som medlåtskrivarar sidan dette gav dei inntekter frå singelsalet.

Andre utgåver
-------------

Mange andre artistar har spelt songen (ofte kalla «Suzie Q», «Suzy Q» eller «Suzi Q»). Den mest kjende utgåva er truleg av Creedence Clearwater Revival på debtualbumet deira frå 1968. Versjonen deira er 8:37 minuttar lang og på singelen vart han delt i to og plassert på begge sider av plata. Gitarriffet som John Fogerty spelar under den andre gitarsoloen er frå Howlin' Wolf sin «Smokestack Lightning».

I 1963 spelte bluesrockgitaristen Lonnie Mack inn ei utgåve av songen, som ein instrumental. Han gav han både ut som singel og på debutalbumet *The Wham of that Memphis Man*.

Gene Vincent spelte songen i 1964 på albumet *Shakin' up A Storm*

The Rolling Stones gjorde ei utgåve av songen på albumet deira *12 X 5* i 1964, og på *The Rolling Stones No. 2* som kom i 1965. 

Andre artistar som har spelt songen er The Everly Brothers, Linda McCartney, Johnny Rivers, Gene Summers og The Velvet Underground.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Susie Q» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Songfacts:Susie Q av Creedence Clearwater Revival
2. ↑  *Denver Westword - Music - Say That You'll Be True By Marty Jones*, arkivert frå originalen 8. juni 2011, henta 22. februar 2009
**Gyda Kathrine Voss** (27. september 1871–4. desember 1961) var ein norsk målar frå Oslo. Ho måla portrett, figurar og ein del landskapsmåleri.

Ho var dotter av skulemannen Peter Christiansen Voss og Elisabeth Marie Magelsen. Frå 1894 til 1896 var ho elev ved Kunstakademiet i København. Ho studerte også i Italia og i Paris. Verk ho laga i ungdommen var gjerne mørkvorne og naturalistiske. I seinare arbeid var stilen meir impressiv og lysar, med ei mindre presis form.

Ho deltok på Haustutstillinga i ulike år frå 1899 til 1951. Ved Haustutstillinga i 1913 hadde ho to bilde: *Ung fransk pike* og *Gammel kone*.

Gyda Voss er representert i Nasjonalgalleriet med to måleri, *Italienerbarn* og *Gammel kone*. Eit portrett ho måla av far sin i 1901 heng i Oslo Bymuseum.

Kjelder
-------

1. ↑  Graver på Vestre Gravlund
2. 1 2 3 4  Alfsen, Glenny (20. februar 2017). «Gyda Katrine Voss». *Norsk kunstnerleksikon* (på norsk bokmål).
3. ↑  *Høstutstillingen 1913 Katalog side 23* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 14. februar 2016, henta 6. juni 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Gyda Voss» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juni 2022.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* *Hvem da?*. Artikkel i Aftenposten 27. november 2012 side 53


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* KulturNav

 |
Koordinatar: 31°12′37.08″N 34°27′57.95″E﻿

**Gvulot** (hebraisk skrift גְּבוּלוֹת, tyder Grenser) er ein kibbutz sør i Israel. Han ligg nordvest i Negevørkenen og høyrer til Eshkol regionale kommune. I 2006 hadde han 239 innbyggjarar.

Gvulot ligg kring 120 meter over havet.

Historie
--------

Busetnaden vart grunnlagd på landområde eigd av Jewish National Fund den 12. mai 1943 av immigrantar frå Romania og Tyrkia, som var medlemmar av «kibbutz Eretz Israel Gimel»-gruppa til Hashomer Hatzair. Dei fekk økonomisk støtte av Keren Hayesod. Han vart først kalla **Mitzpe Gvulot** (hebraisk skrift מִצְפֶּה גְּבוּלוֹת, tyder Grensepost), og var den første av dei tre utkikkspunkta, i lag med Beit Eshel og Revivim. Det var den andre moderne, jødiske busetnaden i Negev, og den første i nærleiken av Gaza. Føremålet var å vakte over landområdet til JNF, i tillegg til å forske på jordsmonnet og klimaet i regionen og finne ut om det var høvande for jordbruk. 

Mitzpe Gvulot
Han vart godteken som kibbutz i 1946. Før den arabisk-israelske krigen i 1948 var han delt i to, der nokre få familiar budde på staden der kibbutzen låg etter krigen, og resten i ein nærliggande militærbase. Under krigen var staden base for den 8. brigaden til Israel. Etter krigen, i 1949, flytta innbyggjarane til den noverande plasseringa av Gvulot, kring 1,5 km sør for basen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gvulot» frå Wikipedia på engelsk, den 9. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Vilnai, Ze'ev (1976). «Gvulot». *Ariel Encyclopedia*. Volume 2. Tel Aviv i Israel: Am Oved. s. 1129.  (he)
2. ↑  Mitzpe Gvulot - The first lookout i Negev Arkivert 2008-03-06 ved Wayback Machine. kibbutz Gvulot

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2009-09-02 ved Wayback Machine. (he)

| * v
* d
* e
Eshkol regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Be'eri**·** Ein HaShlosha**·** Gvulot**·** Magen**·** Nir Oz**·** Nir Yitzhak**·** Nirim**·** Holit**·** Kerem Shalom**·** Kissufim**·** Re'im**·** Sufa**·** Tze'elim**·** Urim |
| Moshavar | Ami'oz**·** Ein HaBesor**·** Dekel**·** Mivtahim**·** Ohad**·** Pri Gan**·** Sde Nitzan**·** Sdei Avraham**·** Talmei Eliyahu**·** Talmei Yosef**·** Yated**·** Yesha**·** Yevul |
| Andre stader | Avshalom**·** Shlomit**·** Tzochar |
Rising med bjørkeris er éin av avstraffingsmetodane i denne tyske karikaturteikninga frå 1849.
**Rising** vil seia å slå nokon fleire gonger på baken med eit knippe kvistar — eit ris — eller kan visa til å gje juling med berre handflata. «Ris på rumpa» var tidlegare ein vanleg straffemåte for ulydige ungar og noko brukt mot vaksne lovbrytarar. Som anna fysisk avstraffing er det no forbode over store delar av Europa.

Rising påfører sviande smerte, men sjeldan varige mein slik til dømes pisking eller kjepp-pryling kan gjera. I tillegg kan det gje den som blir rist skamkjensle gjennom at bakenden og i nokre tilfelle genitalia blir blotta. 

Å slå eller daska nokon med ris er også blitt brukt i samband med fastelavn og badstuebruk. Det er her snakk om ei godsinna form for rising der ein slår lett over heile kroppen.

Historie
--------

Rising var lenge ein utbreidd straffemåte i heimar, skular og innan rettssystemet i Europa og europeisk-påverka område. Ris kan lagast på enkelt vis av lett tilgjengelege kvistar. I nokre høve kunne ein del av risestraffa vera å plukka kvistane til riset sjølv — å laga *ris til eigen bak*. På 1800-talet blei pryling med kjepp noko meir utbreidd, og på 1900-talet blei rising hovudsakleg brukt som straff for uskikkelege unge, medan det tidlegare også hadde vore brukt mot vaksne.

Rising blei avskaffa som ein juridisk straffemåte i 1948 i Storbritannia, men kunne brukast for alvorlege brot på fengseldsdisiplin fram til 1962. Ein heldt også på straffemåten i dei britiske kroneigedommane Jersey, Guernsey og Isle of Man til ut i 1960-åra — på den sistnemnde kunne ein risa ungdomsforbrytarar fram til 1976.

I Trinidad og Tobago er rising i tillegg til pisking frankeus ein mogleg straffemåte for menn. Lågalderen for ei slik straff blei heva frå 16 til 18 år i 2000, då fysisk avstraffing også blei forbode i skular.

Rising i kulturen
-----------------

Rising er ein mykje brukt bileteklisje for å framstilla uskikkelege ungar. Ein finn han til dømes ofte i teikneserien *Knoll og Tott*, der nesten kvar episode ender med at Knoll og Tott eller ein annan person i serien får ris.
Hubble-bilete av Helikståka
Spitzer Space Telescope-bilete av Helikståka i infraraudt.
**Helikståka** (katalogisert **NGC 7293**) er ei planetarisk tåke som ligg rundt 700 lysår unna i stjernebiletet Vassmannen og er mellom dei næraste planetariske tåkene.

Helikståka består av gass kasta av ei døyande sollik stjerna, og i midten av ho ligg det ein kvit dverg som i lag med den planetariske tåka sjølv er det som er att av stjerna. 

Helikståka blei oppdaga av den tyske astronomen Karl Ludwig Harding før 1824.

Kjelder
-------

1. ↑  Hora, Joseph L.; Latter, William B.; Smith, Howard A.; Marengo, Massimo (2006). «Infrared Observations of the Helix Planetary Nebula». *The Astrophysical Journal* (1 utg.) **652**: 426–441. doi:10.1086/507944.
2. ↑  «Comets Kick up Dust in Helix Nebula» - biletteksten til eit Spitzer Space Telescope-bilete hjå NASA
3. ↑  «NGC 7293, The Helix Nebula» - om helikståka på www.seds.org

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Helikståka**

* Astronomy Picture of the Day med bilete av helikståka
* Pressemelding frå hubblesite.org om helikståka
**Mustapha Rabah Madjer** (fødd 15. februar 1958) er ein algerisk fotballtrenar og tidlegare -spelar. Han var ein briljant teknikar som særleg vert hugsa for sitt hælspark-mål i europacupfinalen 1987, då FC Porto vann 2-1 over Bayern München. Angrepsspelaren vart i 1990 afrikameister med Algerie.

### Klubbspel

Madjer spelte på Hussein Dey i heimlandet frå 1975 til 1983. Deretter var han Racing Paris-spelar i halvtanna år. Etter ein halv sesong i Tours, gjekk Madjer sommaren 1985 over til FC Porto, der han hadde ei avgjerande rolle då klubben vann Europacupen 1987. Seint i andre omgang utlikna han til 1-1 med eit hælspark-mål. Fire minuttar seinare spelte han fram lagkamerat Jury som skåra sigersmålet for Porto. Same året vart Madjer kåra til Årets fotballsspelar i Afrika.

I juli 1988 vart Madjer overført til Valencia CF. Allereie eit par månader ut i sesongen vende han tilbake til Porto, der han på ny viste seg som ein verdfull spelar. År 1990 var han benkeslitar og i 1992 la han opp som spelar etter eit kort opphald i Qatar SC.

### Landslagsspel

Madjer spelte 87 landskampar for Algerie. Han utmerkte seg under verdsmeisterskapen i fotball 1982, deltok også i VM 1986. I 1990 var lagets bestemann då Algerie slo vertslandet Nigeria med 1-0 i finalen i afrikameisterskapen.

### Merittar

* Vinnar av Europacupen: 1987 med FC Porto
* Afrikameister: 1990 for Algerie
* Portugisisk seriemeister: 1986, 1988, 1990 med FC Porto
* Portugisisk cupmeister: 1988, 1991 med FC Porto

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rabah Madjer» frå Wikipedia på engelsk, den 30. oktober 2019.*


| * v
* d
* e
Algerie sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Cerbah
* 2 Guendouz
* 3 Kouici
* 4 Kourichi
* 5 Merzekane
* 6 Bencheikh
* 7 Assad
* 8 Fergani (kaptein)
* 9 Bensaoula
* 10 Belloumi
* 11 Madjer
* 12 Larbès
* 13 Yahi
* 14 Zidane
* 15 Dahleb
* 16 Mansouri
* 17 Horr
* 18 Maroc
* 19 Tlemçani
* 20 Bourebbou
* 21 Amara
* 22 Bentalaa
* Landslagstrenarar: Khalef & Mekloufi

 | Flagget til Algerie |
|  |


| * v
* d
* e
Algerie sitt landslag – VM i fotball 1986 |
| --- |
| 
* 1 Drid
* 2 Guendouz (kaptein)
* 3 Chebal
* 4 Kourichi
* 5 Liegeon
* 6 Kaci-Saïd
* 7 Assad
* 8 Maroc
* 9 Menad
* 10 Belloumi
* 11 Madjer
* 12 Bensaoula
* 13 Harkouk
* 14 Zidane
* 15 Sadmi
* 16 Mansouri
* 17 Benkhalidi
* 18 Benmabrouk
* 19 Chaïb
* 20 Megharia
* 21 El Hadi
* 22 Amara
* Landslagstrenar: Saâdane

 | Flagget til Algerie |
|  |
Sjeldne fiskehaleaktige heliktittar i Caverns of Sonora nær Sonora i Texas.
Ein heliktitt i Treak Cliff Cavern i Derbyshire.
**Heliktitt** er markliknande, forvridde dryppsteinar eller speleothemer som ein finn i kalksteinsgrotter. Karakteristisk for speleothemen er at dei har endra aksen frå ein vertikal akse medan dei har vokse. Dei har form som ein boge eller ein vinkel, slik at det ser ut som dei voks i vektlaus tilstand. Dei har mest truleg oppstått på grunn av kapillaritet på små vassdråpar, ei kraft som på denne skalaen er sterk nok til å motstå tyngdekrafta. 

Heliktittar er kanskje dei mest skjøre grotteformasjonane. Dei består vanlegvis av nåleforma kalsitt og argnoitt. Dei kan lett øydeleggast, sjølv om ein tar lett på dei, og er derfor sjeldan å sjå innanfor armlengd i turistgrotter.

Timpanogos Cave National Monument i Utah har ei av dei største kjende samlingane av desse formasjonane i verda. Dei finst òg i store mengder i Jenolan Caves i Australia og i Pozalaguagrotta i Karrantza i Spania.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Helictite» frå Wikipedia på engelsk, den 19. november 2013.*
**Heli Jukkola** (fødd 26. november 1979) er ein finsk tidlegare orienteringsløpar frå Noormarkku. Ho vann tre VM-gull, to EM-gull og vart i 2005 nordisk meister i stafett.

Karriere
--------

Jukkola var bronsemedaljør på mellomdistansen i VM 2003 og VM 2004. I 2005 bidrog ho til at Rastikarhut-laget kom på andreplass i Venla-stafetten. Seinare i sesongen sprang ho inn til sølvmedalje på den klassiske distansen då Japan var vert for verdsmeisterskapen i orientering. Saman med Paula Haapakoski og særleg ankerkvinne Minna Kauppi utgjorde ho eit sterkt finsk stafettlag, ein trio som vann VM-stafetten både i 2006 og 2007. Under verdsmeisterskapen 2007 ved Kyiv delte elles Jukkola og Kauppi sigeren på den klassiske distansen, halvtanna minutt føre legendariske Simone Niggli-Luder på tredjeplass.

I europameisterskap i orientering tok Jukkola fem medaljar fordelt på to meisterskap. I Otepää i 2006 vann ho stafettgull, saman med Haapakoski og Kauppi, sølvmedalje på klassiskdistansen og bronsemedalje på mellomdistansen. Sommaren 2008 sprang Jukkola inn til triumf på mellomdistansen i Ventspils, landskvinnene Merja Rantanen og Minna Kauppi syrgde for at alle medaljane for til Finland. På kortdistansen i Latvia vart Jukkola nummer 2, norske Anne Margrethe Hausken vart nummer 1.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2003: Bronsemedalje på mellomdistansen
* VM 2004: Bronse på mellomdistansen, sølv i stafett
* VM 2005: Sølvmedalje på klassiskdistansen
* VM 2006: Gull i stafett, nr 4 på klassiskdistansen
* VM 2007: Gull på klassiskdistanse, sølv på mellomdistanse, gull i stafett
* VM 2008: Nr 5 på kortdistansen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heli Jukkola» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Heli Jukkola**
|  |
| --- |
| **RS 9 «Stadt»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Rasmus Rolfse |
| **Verft:**  | Nyhavn Værft, Bergen |
| **Konstruktør:**  | Colin Archer |
| **Byggjeår:**  | 1895 |
| **Byggjepris:**  | 1020,86 kroner |
|  |  |
| **Finansiering:**  | Bergen Kreds av NSSR |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
|  |  |
| **Lengde:**  | 14,o5 meter |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Mannskap:**  | 4 |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1895 |
| **Ut av teneste:**  | 1931 |
| **Menneskeliv berga:**  | 159 |
| **Fartøy berga:**  | 44 |
| **Fartøy assistert:**  | 1187 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 9 «Stadt»** var ei tidlegare redningsskøyte som vart bygd for Redningsselskapet i 1895. Til liks med RS «Bergen» vart ho bygd av Rasmus Rolfsen ved Nyhavns Verft i Bergen. Skipsbyggarmeister Oluf Joachim Hilmar gjorde ein del endringar på Colin Archer sine teikningar.

«Stadt» kosta kroner 1020,86, og vart finansiert av Bergen Kreds av NSSR.

Mannskapet på RS «Stadt» vart heidra med Emile Robins belønning for krysningssesongen 1906 - 1907 og 1912 - 1913. Medan ho segla for Redningsselskapet redda ho 159 menneske frå ein sikker daude. Ho berga eller assisterte 1231 fartøy.

I 1931 vart ho skøyta seld tildistriktslækjar Bjarne Gaarder på Hamarøy.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* (Norsk Maritimt Forlag 2002)
**Gyanendra Bir Bikram Shah Dev** (fødd 7. juli 1947) var den siste kongen av Nepal, den 12. kongen i Shah-rekkja. Frå eit statskupp 1. februar 2005 fram til 27. april 2006 var han i praksis militærdiktator. 28. mai 2008 vart han avsett då det nepalske parlamentet røysta for å gjera landet om til ein republikk.

Gyanendra er soneson av kong Tribhuvan, son av kong Mahendra (som var prins då Gyanendra vart fødd), yngre bror av kong Birendra, og onkel til Dipendra som formelt vart erklært konge medan han låg i koma rett før han døydde i 2001. Den eldste sonen til Gyanandra er Paras Shah, som fram til faren vart avsett var kronprins.

Gyanendra kom til makta etter at kong Birendra og familien hans vart massakrerte på slottet i Katmandu. På denne tida var Nepal si regjering i krig med maoistgeriljaen til partiet NKP(m). Då Gyanendra tok over kongemakta, eskalerte denne borgarkrigen. Politikarane i parlamentet vart difor meir og meir kritiske til kongen sine handlingar, og det utvikla seg ein konflikt mellom Gyanendra og dei folkevalde, som til slutt resulterte i at kongen i praksis tok over heile statsmakta då han sette inn si eiga regjering i 2006. Dei fleste parlamentariske partia samla seg då i Sjupartialliansen for demokrati i Nepal. Denne alliansen gjekk til slutt så langt som å alliera seg med maoistane. Etter eit opprør i april 2006 gav han frå seg den diktatoriske statsmakta og lèt sjupartialliansen danna ny regjering.
Eit russiskbygd Kamov Ka-50-helikopter med dobbel hovudrotor, såkalla koaksialrotorar.
Eit Bristol type 192 Belvedere-helikopter med tandemrotorar.
Eit **helikopter** er eit motordrive flygande transportmiddel. Helikopteret har ein horisontal propell som eigenleg er roterande venger, kalla rotor, på toppen, og ein vertikalt plassert propell, halerotor, som trengst for å motverka den rotasjonskrafta på fartøyet som skuldast hovudrotoren. Då hovudrotoren både lyfter helikopteret og driv det framover, treng ikkje helikopter rullebane for å letta og landa, og vert difor brukte for transport der det ikkje finst flyplassar, og i andre situasjonar der det er upraktisk eller ikkje lèt seg gjera å bruka fly med faste venger.

I staden for å utstyra helikopteret med ein vertikal halerotor for å motverka den rotasjonskrafta på fartøyet som skuldast hovudrotoren, kan hovudrotoren gjerast dobbel ved at to rotorar sit på same aksel og roterer i motsett lei i høve til kvarandre, den eine over den andre, kalla koaksialrotorar. Ei anna løysing er å ha ein hovudrotor framme på helikopteret og ein hovudrotor bak på helikopteret som roterer i motsett lei i høve til kvarandre, sokalla tandemrotorar, som gjev helikopteret større lyftekapasitet enn om det berre hadde ein hovudrotor. Både koaksialrotorar og tandemrotorar er teknisk meir kompliserte og dyrare enn løysinga med ein hovudrotor kombinert med ein vertikal halerotor, og har for det meste berre vore nytta på militære helikopter. Mesteparten av dei helikoptera med koaksialrotorar som har vore produserte, er komne frå den russiske produsenten *Kamov*.

Ein viktig eigenskap ved eit helikopter er at det, i motsetnad til eit fly, har eit særs stort navigeringsspelerom. Det kan flyga i alle retningar, rett opp, rett ned, sidelengs osb, og kan haldast flygande på ein fast plass i ei fast høgd. Dette gjer det mellom anna mogleg å festa last til ei line som heng ned frå helikopteret, og soleis nytta det til å henta og frakta last som er større enn det helikopteret kan romma, og deretter lett plassera lasta der ho skal nyttast, så å seia utan omsyn til terrengtilhøva. På tilsvarande vis kan redningsfolk firast ned frå helikopteret for å berga folk i som ligg i sjøen, ligg skadde i ulendt terreng, sit fast på fjellhyller osb. Helikopteret kan òg nyttast som arbeidsreiskap, til dømes når kraftliner skal strekkjast.

Helikoptertransport i Noreg
---------------------------

Helikopter i Noreg er ofte nytta til vare- og persontransport i veglaust terreng, for å få gjort arbeid på kraftliner og andre høge innretningar, til sjuketransport og redningsoperasjonar, i politiet og i militær samanheng. Dessutan vert helikopter brukte for å transportera folk til og frå oljeinstallasjonar i Nordsjøen.

Galleri
-------

* Film av ei prøveflyging av Pescara-helikopteret i 1922.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Gyda Christensen Hambro** (21. mai 1872–20. august 1964) var ein norsk skodespelar, dansar, koreograf og teatersjef.

Ho var ved Christiania Theater 1894-1899 og 1920-28, ved Nationaltheatret 1899-1919 og som dansar og i leiinga ved Det Nye Teater 1928-45. Mellom 1936 og 1939 instruerte ho ved Nationaltheatret. Mellom 1909 og 1910 gav ho nyskapande Chopin-tolkingar med Karl Nissen og blei leiar for ballettskulen ved Nationaltheatret. Ho gjekk sjølv i skule hjå Emilie Walbom i København, som dottera Lillebil Ibsen debuterte frå i 1911. I 1937 regisserte ho filmen *To levende og en død* saman med svigersonen Tancred Ibsen.

Ho var fødd Gyda Martha Kristine Andersen. Den første ektemannen hennar, mellom 1893 og 1903, var ingeniør Georg Monrad Krohn. Dei fekk dottera Lillebil Ibsen i 1899. Den andre ektemannen hennar var teatersjef ved Nationaltheatret, Halfdan Christensen 1905-1922. Ho var gift 3. gong med politikaren Carl Joachim Hambro d.e. frå 1946.

Utmerkingar
-----------

* Kongens fortjenstmedalje i gull 1940

Referansar
----------

1. ↑  «Gyda\_Christensen» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  Levin, Mona (2. februar 1985). «Varm, klok og streng». Aftenposten s. 23.
3. ↑  Levin, Mona (2. februar 1985). «Varm, klok og streng». Aftenposten s. 23.

* *Denne artikkelen bygger på «Gyda Christensen» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juni 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND

 |
Helhalvøya sett frå satellitten Landsat i 2000.
Kiting ved Helhalvøya
**Helhalvøya** (polsk *Mierzeja Helska*; kasjubisk *Hélskô Sztremlëzna*; tysk *Halbinsel Hela* eller *Putziger Nehrung*) er ein 35 km lang sandbanke nord i Polen som strekkjer seg ut mellom Puckabukta på innsida og Austersjøen på utsida. Ho ligg i Puck fylke i Pommerske voivodskap.

Geografi
--------

Breidda på halvøya varierer frå om lag 300 meter nær Jurata, til 100 meter på dei smalaste delane og over 3 km ved enden. Sidan halvøya berre består av sand, vert ho stundom omgjort til ei øy under vinterstormar. Fram til 1600-talet var halvøya ei rekkje øyar som berre danna ei stripe med land om sommaren.

Det går ein veg og ein jernbane lands halvøya frå fastlandet til byen lengst ute, Hel, ein populær turistdestinasjon. Andre byar, hamner og turistbyar langs halvøya er Jurata, Jastarnia, Kuźnica, Chałupy og Władysławowo.

Militært
--------

Etter at halvøya vart ein del av Den andre polske republikken etter den første verdskrigen vart ho militært viktig og vart omgjort til ein festningsregion med ein garnison på om lag 3000 mann. Under slaget ved Hel i 1939 nytta dei polske styrkane dynamitt og sprengd halvøya slik at ho vart ei øy.

I år under tysk okkupasjon (1939-1945) vart Hel utnytta vidare og det vart bygd eit batteri for tre 406 mm store kanonar, men desse vart aldri montert. Halvøya var kontrollert av tyskarane til slutten av den andre verdskrigen, og forsvarsstyrkane deira overgav seg 10. mai 1945.

Etter krigen vart Hel verande ein militært viktig plass og mykje av området vart nytta til militære føremål. Det vart sett opp fleire kanonar i 1940- og 1950-åra. I dag er mange av festningsverka og batteria opne for turistar, men enkelte område høyrer framleis til den polske hæren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hel Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2008.*

Koordinatar: 54°38′30″N 18°46′53″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Frå *The Iron Mask* frå 1929.
Scene frå *The Thief of Bagdad* frå 1924
**Eventyrfilm** er ein filmsjanger som omfattar underhaldande spelefilmar med eventyrleg, det vil seia fantasifull og spennande, handling. Nemninga tilsvarar det engelske «adventure films». 

På norsk kan «eventyrfilm» òg brukast om filmar med handling frå folkeeventyr, men dekker vanlegvis langt breiare enn det som på norsk blir forstått som eventyr.

Døme
----

Nemninga «eventyrfilm» kan brukast om ei rekke filmtypar, til dømes røyndomsfjerne actionfilmar og spenningsfilmar, science fiction- og fantasyfilmer, spektakulære skrekkfilmar, teikneseriefilmatiseringar og andre fantastiske filmdrama der talrike, overdrive spennande og merkverdige hendingar står i sentrum. Undergrupper kan vera handlingsmetta sjangerfilmar frå historiske periodar eller eksotiske miljø, slik som piratfilmar, riddarfilmar eller filmar frå til dømes gresk eller romersk oldtid. 

Eventyrdrama kan føregå i eit historisk, eksotisk eller fantasisk miljø, og kan ha innslag av magi eller overnaturlege hendingar og vesen. Dei har gjerne òg karikerte skurkar og ein tydeleg helt, i eldre eventyrfilmar særleg ein maskert eller fektande eventyrar som på engelsk ofte blir kalla *swashbuckler*.

Påkosta eventyrfilmar med storslåtte tablå, visuelle effektar og meir eller mindre spennande handling har sidan 1930-talet vore særleg karakteristisk for den amerikanske filmproduksjonen i Hollywood. 

### Døme på eventyrfilmar

* Robin Hood-filmar
* Tarzan-filmar
* Zorro-filmar
* Indiana Jones-filmane
* Jurassic Park-filmane
* Pirates of the Caribbean-filmane
* Ringenes herre-filmane
* National Treasure-filmane

### Eventyr og eventyrfigurar i filmar

* Oskeladden - *Askeladden - I Dovregubbens hall*
* Oskepott - Disney-filmen *Askepott* (1950), *Tre nøtter til Askepott* (1973)

### Nokre kjende eventyrfilmskaparar

* Ivo Caprino
* Michael Curtiz
* John Huston
* George Lucas
* Steven Spielberg
* Raoul Walsh
* Robert Zemeckis

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Eventyrfilm» frå Wikipedia på bokmål, den 8. desember 2022.*
**Joshua Christian Kojo King** (fødd 15. januar 1992) er ein norsk fotballspelar frå Oslo som i perioden 2012-18 har delteke i 37 landskampar for Noreg. Han har skåra 12 landslagsmål. King har aldri spelt for norske klubblag. Frå 2015 har han spela for AFC Bournemouth.

King reiste til England som 17-åring, og trente med Manchester United. Han makta ikkje å spele seg inn på laget, så i åra fram til 2012 prøvde han seg i Preston, Borussia Mönchengladbach og Hull City, utan suksess. Hausten 2012 gjekk turen til Blackburn Rovers, der han fekk meir speletid. Sommaren 2015 vart han overført til for AFC Bournemouth, der han markerte seg som ein målfarleg spiss.

King fekk sin debut på Noregs landslag den 7. september 2012 i Reykjavik, han var innbytar då heimelaget vann 2-0 i ein VM-kvalifiseringskamp. Dei neste sesongane var han fast inventar i landslagtroppene, og vart jamt nytta, om enn ofte som innbytar. Han står med 17 mål for Noreg (2020).

Kjelder
-------

1. ↑  Joshua King premierleague.com
2. ↑  Joshua King fotball.no
3. ↑  17 Joshua King

* eu-football]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Gyldendal Norsk Forlag AS** (OSE: GYL) er eit forlag i Oslo, eigd av almennaksjeselskapet Gyldendal ASA.

Historie
--------

Forlaget vart oppretta i 1925 med at det danske forlaget Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag i København selde si eiga norske avdeling til dette nyskipa norske forlaget, og på det viset overdrog til det nye forlaget i Oslo rettane sine til å utgje bøker av norske forfattarar. Med dette vart rettane som det danske Gyldendal hadde til verka av forfattarar som Henrik Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson, Jonas Lie og Alexander Kielland, dei såkalla «fire store», overførte til eit norsk forlag. Av di det til dess ikkje hadde vore noko brukbart forlag i Noreg, hadde desse «fire store» og andre norske forfattarar gjeve ut bøkene sine på Gyldendal i København, og dette var bakgrunnen for at Gyldendal i København hadde laga seg si eiga norske avdeling for bøker av norske forfattarar. I Noreg vart det sett på som ei kulturell oppgåve av stort nasjonalt verde å få kjøpt heim rettane til å gje ut verka av desse «fire store».

Gyldendal er eit av Noregs største forlag. Saman med H. Aschehoug & Co (W Nygaard A/S) eig Gyldendal

* De norske Bokklubbene
* Forlagssentralen
* Kunnskapsforlaget

Gyldendal Norsk Forlag overtok skulebokavdelinga i Fabritius forlag i 1982, Tiden Norsk Forlag i 1991, Ad Notam i 1992 og Forlaget Yrkesopplæring i 1999. I 1999 overtok Gyldendal Norsk Forlag saman med Aschehoug Universitetsforlaget.

Direktørar
----------

* 1925–1970: Harald Grieg
* 1970–1979: Brikt Jensen
* 1979–1990: Andreas Skartveit
* 1990–1995: Nils Kåre Jacobsen
* 1995–2000: Geir Mork

I 2000 omorganiserte dei konsernet Gyldendal ASA og forlagsverksemda er no samla i *Gyldendal Norsk Forlag AS* og i det selskapet inngår no forlaga Gyldendal, *Gyldendal Akademisk*, *Gyldendal Fakta*, *Gyldendal Rettsdata*, *Gyldendal Barn & Ungdom*, *Gyldendal Undervisning*, *Gyldendal Yrkesopplæring*, Tiden Norsk Forlag AS og imprinten Kolon Forlag. Geir Mork har frå 2000 vore konsernsjef i Gyldendal ASA.

Kontor
------

Forlaget har bygd seg nytt hovudkontor på tomta mellom Sehesteds gate (Sehesteds plass) og Universitetsgata i Oslo ved å rive bygningane for det gamle hovudkontoret, men slik at fasadeveggane mot dei to gatene vart teke vare på som eit ytre skal. Huset er teikna av arkitekt Sverre Fehn, og vart teke i bruk i 2007. I den såkalla Ibsen-hallen vart det reist ein kopi i full storleik av fasaden på den bygningen i København som hadde hysa Gyldendal i forlagets fyrste tid.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BR orgnr
* MusicBrainz (label)

 |