recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 59°01′45″N 12°13′35″E﻿

Utsikt over Bengtsfors
**Bengtsfors** er ein svensk tettstad og centralort i Bengtsfors kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland, mellom innsjøane Lelången og Bengtsbrohöljen. I 2005 hadde byen 3 194 innbyggjarar. 

Blant turistattraksjonane på staden er Halmens Hus og Gammelgården, som er det største friluftsmuseet i Vest-Sverige.

Industri
--------

I mange år var sulfittfabrikken ein viktig industri. I Bengtsfors låg tidlegare Volvos bilseteproduksjon, som seinare blei seld og vart ein av Lear Corporations fabrikkar. Staden var derimot aldri optimalt sett frå eit lokaliseringssynspunkt, sidan transportvegen var lang og hadde låg kapasitet. Det var dåverande finansminister, Gunnar Sträng, som i 1965 ved hjelp av statleg finansiell hjelp fekk Volvo til å leggje seteproduksjonen til Bengtsfors. Våren 1999 vart fabrikken lagt ned, sidan ein ville flytte fabrikken nærare personbilproduksjonen i Göteborg. sidan det var den største arbeidsgivaren på staden med over 800 tilsette, vart bygda hardt råka. Det økonomiske tilbakeslaget vart noko milda av at Lear Corporation i fleire år etter nedlegginga fortsette å betale leige for lokala.

Kommunikasjon
-------------

Bengtsfors jernbanestasjon og eit tog frå DVVJ.
I mange år hadde Bengtsfors to jernbanestasjonar. Den vestre stasjonen var endestasjon for Lelångenbanen, som vart opna i 1895. Han knytte Bengtsfors med Uddevalla. Dei austlege stasjonen ligg ved DVVJ (Dal-Västra Värmlands Järnväg), som knytte Bengtsfors med Mellerud og Årjäng. Lelångenbanan er nedlagt. På DVVJ går det turisttrafikk sørover om sommaren, men den regulære persontrafikken på DVVJ har teke slutt.

Nordover brukast banen til dresinsykling.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bengtsfors» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ny Teknik.se[*daud lenkje*]
2. ↑  Eskilstunakuriren.se[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Bengtsfors kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Dei største buktene og fjordane på Island.   
Breiðafjörður og Faxaflói er den største fjorden og den største bukta. 
**Breiðafjörður** er ei stor grunn bukt eller fjord vest på Island, om lag 50 km brei og 125 km lang. Han skil området Vestfirðir frå resten av landet. Breiðafjörður er omkrinsa av fjell, inkludert isbreen Snæfellsjökull på halvøya Snæfellsnes på sørsida.

Natur
-----

Tidvassone ved Skáleyjar i Breiðafjörður
Breiðafjörður har eit flott landskap som består av grunn sjø, små fjordar og bukter og den indre tidvassone som er strødd med over 3 000 øyar, holmar og skjer. Området utgjer om lag halvparten av tidvassområdet på Island og tidvatnet kan ha ein skilnad på opp til 6 meter. Grunnfjellet vart danna av riftvulkansime seint i tertiærtida. Området består hovudsakleg av haugar av basaltisk lava som er kraftig erodert av isbreane, som har danna eit variert landskap med fleire geotermiske varmekjelder, som ein kan sjå ved fjøre sjø.

Plante- og dyreliv
------------------

Den store tidvassona har eit stort biologisk mangfald, omfattande tareskogar og andre viktige habitat for fisk og virvellause dyr. Området har 230 artar med karplanter og rundt 50 hekkande fugleartar, inkludert toppskarv, polarmåse, havørn, ærfugl, teist og polarsvømmesnipe. Området er ein viktig stoppestad for ringgås og polarsnipe. Steinkobbe og havert held til på øyane og skjera her. 

Fleire kvalartar finst òg i fjorden, som nise, kvitnos, spekkhoggar og vågekval.

Øyar
----

Flatey i Breiðafjörður
Øyane i Breiðafjörður har vore busett så lenge det har vore folk på Island, men i dag er berre nokre få av øyane busett året rundt. Mange av øyane vert berre nytta om sommaren og naturresursar som edderdun er hovudnæringa til mange bønder her. Nokre av øyane er: 

* Flatey
* Skáleyjar
* Hvallátur
* Svefneyjar
* Sviðnur
* Hergilsey

Økonomi og økologi
------------------

Fiskeri, turisme og innhausting av tang og tare er dei største inntektskjeldene i området. 

Breiðafjörður er gyteplass for mange av dei viktigaste fiskeartane ved Island.

Transport
---------

Hvammsfjörður
I fint vêr er det mogeleg å sjå kystlinja av Vestfirðir frå Snæfellsnes. Frå hamna ved Stykkishólmur går det ferje over til Vestfirðir, men ein kan òg køyre med bil og ta vegen aust for Snæfellsnes langs **Hvammsfjörður**, den smalaste delen av Breiðafjörður.

Kultur og historie
------------------

Breiðafjörður
Mange av øyane i fjorden har vore busett opp gjennom tidene. Den viktigaste av desse er Flatey. I mellomalderen, særleg på 1100-talet, låg det eit augustinarkloster her som representerte eit kultursenter på Island. Den mest omfattande mellomalderdokumentet, *Flateyjarbók*, vart skriven her. Seinare vart øya ein viktig handelsstasjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Breiðafjörður**

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Breiðafjörður frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 65°15′N 23°15′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Utsyn frå nordsida av Hardangerfjorden mot Folgefonnhalvøya. Teikning av historikaren Peter Andreas Munch frå ei studiereise 1842–1843
**Folgefonnhalvøya** er ei halvøy i Hardanger i Hordaland som har namn etter isbreen Folgefonna. Halvøya er avgrensa av Hardangerfjorden i nord og vest, Åkrafjorden i sør og Sørfjorden i aust. Sambandet til fastlandet går over det 30 kilometer breie eidet mellom Odda, opp Oddadalen til Skåre og ned Sørdalen til Åkrafjorden.

Folgefonnhalvøya er delt mellom Ullensvang herad i nord, Odda i aust, Etne i sør, Kvinnherad i vest og Jondal i nordvest. Det er berre sistnemnde kommune som ligg på Folgefonnhalvøya som heile.

Halvøya er prega av høge fjell og djupe daler, og har sitt høgste punkt, 1644 moh. på den nordre delen av Folgefonna. Høgste punkt på fast grunn er Torsnuten på 1572 moh. I sørvest skjer Matrefjorden inn i halvøya og frå vest går Maurangsfjorden djupt inn, slik at det berre er 12 km til Sørfjorden på austsida. Her går Folgefonntunnelen under Folgefonna og forbind Odda med Kvinnherad. Gjennom den nordvestlege delen forbind Jondalstunnelen Kvinnherad og Jondal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Folgefonnhalvøya» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Folgefonna. Frå fjord til fonn* Arkivert 2014-08-09 ved Wayback Machine. (PDF), *Miljødirektoratet*
* «Folgefonnhalvøya er som skapt for tunnelar», *Hardanger Folkeblad* udatert
* «Kart over Folgefonnhalvøya» Arkivert 2017-06-12 ved Wayback Machine. *Rosendalsstiftinga*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Brembo** er ei elv i provinsen Bergamo i Lombardia i Italia og ei av sideelvane til Adda frå venstre med ei lengd på 74 km. 

Brembo har utspring i Dei bergamaskiske Alpane ved foten av Pizzo del Diavolo. Når elva kjem til Lenna mottar ho ei anna grein som har utspring ved Pizzo Tre Signori. Ho mottar fleire sideelvar som Stabina frå Valtorta, Parina, Enna frå Val Taleggio som møter Brembo ved San Giovanni Bianco, Ambria i Valle Serina og Dordo i Isola di Bergamo.

Brembo munnar ut i Adda nær Crespi d'Adda mellom kommunane Capriate San Gervasio, Canonica d'Adda og Vaprio d'Adda ved grensa mellom provinsane Bergamo og Milano.

Elva har stundom hatt alvorlege flaumar med katastrofale følgjer, som 18. juli 1987 då det vart gjort store øydeleggingar i Val Brembana.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brembo (river)» frå Wikipedia på engelsk, den 18. november 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flaumen i juli 1987

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Nils Bengt Nilsson** (17. februar 1934–11. mai 2018) var ein svensk friidrettsutøvar frå Härnösand. Han vart europameister i høgdehopp i 1954, i ein sesong der han var verdas beste høgdehoppar.

Aktiv
-----

181 cm høge Nilsson vann den svenske meistertittelen for 1953 med sterke 2,01 m.

Den 15. juni 1954 tangerte Bengt Nilsson den svenske rekorden med eit hopp på 2,02 m i Södertälje. 2. juli forbetra han rekorden til 2,03 m i Göteborg. Ei veke seinare oppnådde han 2,05 m i eit stemne i Halmstad, og hadde dermed sletta finske Kalevi Kotkas sin 18 år gamle europarekord. 15. juli hoppa han så heile 2,10 m i Göteborg. I midten av august vart han svensk meister med resultatet 2,09 m.

Høgdefinalen under europameisterskapen i Bern vart avvikla 29. august 1954. Nilsson byrja å hoppe på 1,90 m, og gjekk over alle høgder opp til 2,03 i fyrste forsøk. Dermed hadde han vunne EM-gullet framom tsjekkoslovaken Jiri Lansky. Han prøvde seg så på 2,06 m, men reiv tre gongar. 19. september forbetra Nilsson europarekorden enno ein gong, då til 2,11 m, berre ein centimeter under verdsrekorden til Walter Davis frå USA.

Gjennom 1954 deltok Nilsson i 47 tevlingar, og hoppa over to meter ved 37 høve. For denne framifrå sesongen vart han tildelt Svenska Dagbladets gullmedalje for 1954.

I 1955 vart han svensk meister for tredje og siste gong med gode 2,05 m. I forkant av sommarleikane 1956 i Melbourne pådrog han seg ein skade som førte til at han ikkje kunne prestere opp mot sitt beste og han vart slått ut i kvalifiseringa.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1954 i Bern: Gullmedalje – 2,03 m, framom Jiri Lansky (1,98 m)
* OL 1956 i Melbourne: Utslått i kvalifiseringa

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bengt Nilsson» frå Wikipedia på svensk, den 1. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* LIBRIS
* Munzinger (sport)

 |
**Kristoffer Eckhoff Knutsson Høgset** (28. juni 1864–30. januar 1927) var ein gardbrukar og politikar, fødd på Veiholmen i Smøla. Han var formann i Bondepartiet frå 1921 til han døydde i 1927.

Liv og gjerning
---------------

Høgset gjekk amtsskulen på Nordmøre og arbeidde dei neste åra i ei handelsforretning. Frå 1891 var han gardbrukar etter å ha overteke slektsgarden i Gjemnes. Han var ordførar i Gjemnes frå 1898 til 1910, og deretter på ny frå 1913 til 1922. Frå 1911 var han styremedlem og deretter frå 1916 varaformann i Norsk Landmandsforbund.

Høgset representerte valkrinsen Indre Nordmør på Stortinget frå 1919 til 1921, vald for partiet Venstre. Han vart attvald i 1921 og 1924, men då frå Møre fylke og for det nyskipa Bondepartiet, eit parti han sjølv var formann for. På Stortinget var han medlem av Sosialkomiteen i perioden 1919-21 og av Konstitusjonskomiteen i perioden 1922-24, der han var med å behandle Grønlandssaka. I si tredje tingperiode, 1925-27, var han medlem av Landbrukskomiteen til han døydde. Lagtingspresident 1922-27.

Frå 1921 til 1927 var Høgset formann i Bondepartiet. Han sat som medlem av Riksretten i perioden frå 1926 til han døydde vinteren 1927.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kristoffer Høgset» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2016.*

* lokalhistoriewiki
* Biografisk informasjon om Kristoffer Høgset NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

| * v
* d
* e
Leiarar for Senterpartiet |
| --- |
| Johan E. Mellbye (1920–21)**·** Kristoffer Høgset (1921–27)**·** Erik Enge (1927–30)**·** Jens Hundseid (1930–38)**·** Nils Trædal (1938–48)**·** Einar Frogner (1948–54)**·** Per Borten (1955–67)**·** John Austrheim (1967–73)**·** Dagfinn Vårvik (1973–77)**·** Gunnar Stålsett (1977–79)**·** Johan J. Jakobsen (1979–91)**·** Anne Enger Lahnstein (1991–99)**·** Odd Roger Enoksen (1999–2003)**·** Åslaug Haga (2003–08)**·** Lars Peder Brekk (fungerande) (2008)**·** Liv Signe Navarsete (2008–2014)**·** Trygve Magnus Slagsvold Vedum (2014–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Logoen til byrået for samarbeid mellom energireguleringsstyresmakter
**Byrået for samarbeid mellom energireguleringsstyresmakter** (ofte forkorta **ACER**, frå engelsk Agency for the Cooperation of Energy Regulators) er eit EU-byrå etablert 3. september 2009 med hovedkontor i Ljubljana. Byrået fremjar samarbeid mellom EU-statane sine energireguleringsstyresmakter, og sikrar at det innafor ramane av EUs energipolitiske mål vert markedsintegrasjon og harmonisering av regelgrunnlaget.

Etter politiske diskusjonar blei det avgjort i Stortinget av Noreg skulle slutta seg til byrået.

Kjelder
-------

1. ↑  «Agenturet», *www.acer.europa.eu*, henta 10. mai 2019
2. ↑  Norum, Hallvard (3. februar 2018), «Industrien tar Acer med stor ro», *NRK* (på norsk bokmål), henta 10. mai 2019
3. ↑  «ACER-striden avgjort - Norge blir med i omstridt EU-avtale», *www.vg.no* (på norsk), henta 10. mai 2019
4. ↑  Norum, Hallvard (3. februar 2018), «Industrien tar Acer med stor ro», *NRK* (på norsk bokmål), henta 10. mai 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Byrået for samarbeid mellom energireguleringsstyresmakter» frå Wikipedia på bokmål, den 7. april 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Byrådsleiaren** er leiaren for byrådet i kommunar som praktiserer byparlamentarisme. Byrådsleiaren koordinerer byrådet sitt arbeid, har ansvar for sektorovergripande politikk og har stabskoordinerande ansvar. Byrådsleiaren har også ansvaret for samansetnaden av byrådet, og kan skifte ut medlemmene utan å konferere med bystyret.

Byrådsleiarar i Noreg
---------------------

I Noreg har Oslo hatt byparlamentarisme, og dermed byråd og byrådsleiar, sidan 1986, Bergen sidan 2000 og Tromsø sidan 2011. Tromsø valte likevel i 2016 å avvikla modellen, og gjekk dermed tilbake til formannskapsmodellen.

### Oslo

* 1986–1989: Hans Svelland (H)
* 1989–1992: Michael Tetzschner (H)
* 1992–1997: Rune Gerhardsen (Ap)
* 1997–2000: Fritz Huitfeldt (H)
* 2000–2009: Erling Lae (H)
* 2009–d.d.: Stian Berger Røsland (H)

### Bergen

* 2000–2003: Anne-Grete Strøm-Erichsen (Ap)
* 2003–2006: Monica Mæland (H)
* 2006–2007: Henning Warloe (H) (fung.)
* 2007–d.d.: Monica Mæland (H)

### Tromsø

* 2011–2015: Øyvind Hilmarsen (H)
**Erling Fredriksfryd** {(7. februar 1905–17. januar 1977) var ein norsk skulemann og politikar frå Idd i Østfold. Han representerte partiet Høgre på Stortinget frå 1945 til 1965.

Bondeguten Fredriksfryd vart student i 1924 og tok eksamen ved lærarskule to år seinare. Han underviste så ved Horten folkeskole til 1933, samstundes med at han var journalist i avisa Gjengangeren frå 1926 til 1930. I 1933 fekk han seg lærarstilling i Halden og flytta dit.

Fredriksfryd vart i 1945 vald inn i bystyret i Halden og same hausten vald til å representere kjøpstadene i Østfold og Akershus fylke på Stortinget. Med fire påfølgjande attval vart han verande på Stortinget fram til 1965, frå 1954 vald inn frå valkrinsen Østfold. Høgre-representanten Fredriksfryd var den fyrste fireårsperioden, 1945-49, sekretær i Kyrkje- og skulekomiteen. Deretter var han i to periodar medlem i Militærkomiteen, før han i tida 1958-65 var formann i Kyrkje- og undervisningskomiteen. Han var elles sekretær i Odelstinget tolv sesjonar, 1950-61.

Etter han gjekk ut av Stortinget hausten 1965 var Fredriksfryd skuledirektør i Østfold fram til 1975.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Elisa-Rigaudo
**Elisa Rigaudo** (fødd 17. juni 1980) er ein italiensk tidlegare kappgjengar frå Cuneo som vann bronsen på 20 km både ved EM 2006 og OL 2008.

Tiåret 2004-13 var Rigaudo ein av dei beste kvinnelege kappgjengarane i verda. Under dei olympiske sommarleikane 2004 i Aten gjekk ho inn til sjetteplass. I august 2006 vann ho bronsemedaljen ved europameisterskapen i Göteborg, fattige to sekundar bakom sølvmedaljøren Olga Kaniskina frå Russland. To år seinare vann Rigaudo ein ny bronsemedalje under Sommar-OL 2008 i Beijing. I seinare meisterskap vart ho som best nummer 4 i VM 2011 og nr 5 i VM 2013.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2003 i Paris: Nr 10 – 1.30.34
* OL 2004 i Aten: Nr 6 – 1.29.57
* VM 2005 i Helsinki: Nr 7 – 1.29.52
* EM 2006 i Göteborg: Bronsemedalje – 1.28.37
* VM 2007 i Osaka: Braut
* OL 2008 i Beijing: Bronsemedalje – 1.27.12
* VM 2009 i Berlin: Nr 8 – 1.32.52
* VM 2011 i Daegu: Nr 4 – 1.30.44
* OL 2012 i London: Nr 7 – 1.27.36
* VM 2013 i Moskva: Nr 5 – 1.28.41
* VM 2015 i Beijing: Diskvalifisert
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 11 – 1.31.04

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Elisa Rigaudo» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2019.*
|  |
| --- |
| ***«You»***  Song av Vasil Garvanliev |
|  |
| **Land** | Nord-Makedonia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 8. mars 2020 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 03:00 |
| **Selskap** | Independent |
| Låtskrivar(ar) | Nevena Neskoska, Kalina Neskoska, Alice Schroeder |
|

**«You»** (norsk 'du') er ein popsong frå 2020 som vert framført av den makedonske songaren Vasil Garvanliev. Songen skulle ha vore det makedonske bidraget i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020. Tittelen vart offentleggjord 14. februar, medan songen vart gjeven ut 8. mars same år.

Bakgrunn
--------

«You» vart internt vald ut av Makedonsk radio og televisjon (MRT) som det makedonske bidraget til Eurovision Song Contest 2020. Låten vart komponert av den makedonsk-fødde låtskrivaren og produsenten Nevena Neskoska, busett i Chicago. Ho hadde òg skrive songteksta saman med Kalina Neskoska og Alice Schroeder.

Songen vart framført av Vasil Garvanliev, som i januar 2020 vart internt vald av MRT til å representere landet i Eurovision Song Contest. I januar 2020 vart Nord-Makedonia trekt til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen skulle ha vore arrangert i Rotterdam Ahoy i Rotterdam i Nederland tysdag 12. mai. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse Eurovision Song Contest for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen COVID-19.

Referansar
----------

1. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
2. 1 2  «Vasil will sing YOU for North Macedonia at Eurovision 2020» (på engelsk). 14. februar 2020. Henta 21. februar 2020.
3. ↑  «North Macedonia's Vasil released 'YOU'». eurovision.tv. 8. mars 2020. Henta 8. mars 2020.
4. ↑  «North Macedonia: Vasil Garvanliev to Sing "You" at Eurovision 2020» (på engelsk). 14. februar 2020. Henta 21. februar 2020.
5. ↑  «First Semi-Final of Rotterdam 2020». eurovision.tv. Henta 21. februar 2020.
6. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «You (Vasil Garvanliev-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 12. desember 2021.*
**Kristofer Leirdal** (15. desember 1915–6. juli 2010) var ein norsk biletkunstnar frå Leirdalen i Aure kommune. Leirdal voks opp i snikkarverkstaden til far sin og tok tidleg til å arbeida i tre. Han fekk eit stipend for å studera på møbellinja ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i Oslo, der han tok til i 1936. I 1938 kom han inn på Statens kunstakademi. I 1941 vart han tilsett som steinhoggar ved Nidarosdomen i Trondheim. Rett etter krigen studerte han ved Det Kongelige Kunstakademi i København, men kom i 1946 attende for å halda fram med arbeidet på Nidarosdomen.

Leirdal underviste på Kunstskolen fram til 1952, då han gjekk over til Institutt for form og farge ved NTH, der han fram til 1982 underviste arkitektstudentar i modellering.

Prisar
------

* Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab sin minnesjetong i sølv (1965)
* Domkyrkjemedaljen i gull (1975)
* Trondheim kommune sin kulturpris (1986)
* Sør-Trøndelag fylkeskommune sin kulturpris (1987)
* Riddar av 1. klasse av Den Kongelege Norske St. Olavs Orden (1997).

Referansar
----------

1. ↑  *Ruvende og stillfarende*, NRK.no, 8/7-2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| **Gultoppkakadu** |
| GultoppkakaduFoto: JJ HarrisonGultoppkakaduFoto: JJ Harrison |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Gultoppkakadu Utbreiinga av Gultoppkakadu |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Papegøyefuglar Psittaciformes |
| **Familie:** | Kakaduer Cacatuidae |
| **Slekt:** | *Cacatua* |
| **Art:** | **Gultoppkakadu** *C. galerita* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cacatua galerita***Latham, 1790 |

**Gultoppkakadu** eller **gultoppkakadue**, *Cacatua galerita*, er ei relativt stor kvit kakadu funnen i skogkledde habitat i Australia og Ny-Guinea. Lokalt kan dei opptre særs talrike, noko som fører til at dei nokre gonger blir vurdert som skadedyr. Dei er vel kjente i fuglerøkt, sjølv om dei kan vere krevjande kjæledyr.

Gultoppkakadua har ei total lengd på 44-55 cm, den australske underarten er større enn underarter på Ny-Guinea og nærliggande øyar. Fjærdrakta er samla sett kvitt, medan undervengen og halen er farga gult. Den uttrykksfulle fjørtoppen på hovudet er gul. Nebbet er svart, beina er grå, og augeringen er kvitaktig. Hannar har vanlegvis nesten svarte auge, medan hoene har meir raude eller brune auge, men dette krev optimale lysforhold for å avgjere.

Utanfor Australia har dei vorte introduserte til Singapore, der talla rekna å vere mellom 500 og 2000. Dei har òg vorte introdusert til Palau og New Zealand.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sulphur-crested Cockatoo» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2012.*

### Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gultoppkakadu**
Bystaten Firenze. Tresnitt frå *Weltchronik* av Hartmann Schedel (Nürnberg 1493)
Ein **bystat** er eit område som er kontrollert av ein by, og som kan vera ein eigen stat, eller ha høg grad av sjølvstende. I tillegg til sjølve byen kan det vera eit område kring, der det vert drive mellom anna landbruk.

Bystatar var vanlege i antikken, og mange bystatar utvikla seg til å verta store verdsrike, som til dømes Roma og Mykene. I mellomalderen var bystatar særleg knytt til dei italienske og tyske handelsbyane, til dømes Firenze og Genova i Italia og Hansabyane i Tyskland. Vatikanet, San Marino, Singapore og Monaco er døme på bystatar som framleis er sjølvstendige.

Bakgrunnen for bymurar blir sett i samanheng med oppblomstringa av bystatane. Murane var lenge ugjennomtrengelege for dei angripande hærane som då måtte omleire byen i staden.

For å komme seg inn og ut av av murane måtte ein passere gjennom ein byport.

Historie
--------

Blant tidlege kjende bystatar, var den sumeriske byen Ur.

Sjå òg
------

* Polis
* Byen i mellomalderen



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Sofokles. Byste i Nasjonalgalleriet i Oslo
**Sofokles** (496-406 f.Kr.) er ein av dei store greske tragediediktarane, ved sidan av Aischylos og Evripides. Sofokles er rekna som den fremste representanten for den klåre, harmoniske greske diktarkunsten, og kalla ein spenningsmeister.

Det som kjenneteiknar diktinga til Sofokles er bruken av tre skodespelarar i tragedien – før hadde dei berre bruka to. Vidare er det dialogen som ber handlinga og tar den største plassen i skodespelet. Vakre korsongar gjev at tankar og kjensler som tilskodaren kan ha. Kvinneskikkelsane er viktige i diktinga hans, dei kan representere det kompromisslause moralske kravet, eller dei kan representere kvinneleg godskap og kjærleik eller kvinneleg veikskap.

Sofokles skal ha skrive om lag 120 tragediar, den første i 468 f.Kr. Sju av dei er bevarte til notida:

* *Aias*
* *Kvinnene frå Thrakis*
* *Antigone* (442 f.Kr), omsett til nynorsk av Matias Skard og av Eirik Vandvik
* *Kong Ødipus* (427 f.Kr), omsett til nynorsk av Matias Skard og Eirik Vandvik
* *Elektra* (409 f.Kr.), omsett til nynorsk av Matias Skard
* *Filoktetes* (409 f.Kr.)
* *Oidipus i Kolonos* (ca 406 f.Kr.), omsett til nynorsk av Sigmund Skard

Kjelder
-------


* Kristen Weierholt i *Norsk Allkunnebok* (1964)
* Gerhard Bendz i *Verdens litteraturhistorie* (1971) ISBN 82-574-0062-9


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Breivik** er ein gard i Fitjar kommune, like nordom Fitjar sentrum. Garden grensar til Fitjarfjella i aust, sjølve Fitjar i sør, Fitjarvikjo i vest og Årskog i nord. 

Garden er ikkje gammal og var opphavleg ein husmannsplass under Fitjar. Første gong han er nemnd som sjølvstendig gard var i 1723.

Namn
----

Garden har fått namn etter vika som garden ligg ved. Namnet har vorte skrive Breuig i 1657, Bellvigen i 1701, Brevig i 1723, Breivigen i 1756, Bredvigen i 1801, Breviig i 1802, Bredvig i 1816, Bredvik i 1838, Breivik i 1890 som òg er skriveforma i dag. Daglegnamnet er Breivikjo.

Historie
--------

Gravrøysa Rossneset ligg i Breivik. Ho er ti meter i diameter og ein meter høg. Her er funne leirkrukker med brende bein, samt to steinøkser. Det er truleg ikkje folk som har budd i Breivik som ligg gravlagd her. 

Breivik hadde same eigarar som Vodl fram til 1755 då eigaren av Fitjargarden, Ole Michelsen Tosche, selde Breivik til brukaren, Gjert Wichmann. Brukarane har seinare vore sjølveigarar. 

Den første brukaren ein kjenner til i Breivik var Lars, nemnd i 1657. 

Fitjar Betongindustri heldt lenge til i Breivik.

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **2**. Fitjar. s. 383-384.
Brekkestranda Fjordhotel
Brekkestranda Fjordhotel, med Sognefjorden i bakgrunnen
**Brekkestranda Fjordhotel** er eit hotell i Gulen kommune, ytst i Sognefjorden. Det opna i 1970 av Ingeborg I. Brekke, og heitte opphavleg *Brekkestranda Fjordpensjonat*. I 1975 kom sonen Bjørn Simonnæs med i drifta og vart eigar frå 1996. I 2008 kjøpte Morten Nilsen hotellet.

Hotellet har ein særprega arkitektur, mest utan eit einaste hjørne i rett vinkel, og vakte derfor oppsikt. Arkitekten bak bygningane er Bjørn Simonnæs. Dei har torvtak, kledningen er av grove hunbord, og søylene er av avbarka rundtømmer.

Hotellet er utvida ved fleire høve. Det har i dag 30 rom, med vegger av norsk furu. Det har ein tredelt restaurant, og har eiga båthamn og ei nihols golfbane. I 2008 vart det planlagd å byggje 80 feriebustader attmed.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Brekkestranda Fjordhotel**

* Hotellets heimeside
* Det skeive hotellet på Brekkestranda i NRK Sogn og Fjordanes fylkesleksikon
***Soga om Gunnlaug Ormstunge*** eller ***Gunnlaug Ormstunges saga*** (norr. *Gunnlaugs saga ormstungu*) er ei islendingesoge. Soga er skriven ned på 1200-talet og er ei skildring av livet til skalden Gunnlaug Ormstunge. Bakgrunnen er eit islandsk hovdingsamfunn på 1000-talet. Ei samlande ordensmakt mangla. I staden var det særs viktig kven ein ætta frå. Om ein var utsett for ei ugjerning kunne ein rekna med hjelp frå ætta si til å få hemn. 

Hovudemne i soga er framfor alt ære, men også ulykkeleg kjærleik og inderleg hat. Soga er romantisk og ber preg av påverknad frå dei omsette riddarsogene.

Handling
--------

Gunnlaug dreg som ungdom frå Island og ut på reise til kongar og mektige ætter. Av viktige menn kan nemnast Olav Svenske i Sverige og kong Adalsråd i England. Ferdene må Gunnlaug gjere for å syne at han har blitt ein vaksen og mogen mann, slik at han kan få Helga den fagre til kone. Helga hadde Gunnlaug hatt kjærleik til heilt sidan barndomen. Hjå Olav Svenske møter Gunnlaug på skalden Ravn, han òg frå Island. Gunnlaug vanvyrder Ravn sitt hyllingsdikt (flokk) til svenskekongen. Ravn sver å hemna vanvyrdinga. Ravn dreg attende til Island og gjer krav på Helga. Ho var lova vekk til Gunnlaug om han kom attende etter tre år i utlandet. Gunnlaug vert forsinka av Adalsråd i England. Danane (danskane) kom med truslar om krig. Gunnlaug kjem heim den kvelden bryllaupet mellom Ravn og Helga står.

Soga sluttar med at Ravn og Gunnlaug dreg til Noreg for å gå holmgang. Kampforma var nett gjort ulovleg på Island. I holmgangen vert Ravn drepen. Gunnlaug vert skadd slik at han døyr tre dagar seinare. Helga vert gifta vekk til ein ny mann. Seinare døyr ho liggjande med hovudet i fanget til mannen sin. I fanget har ho kappa ho ei gong fekk frå Gunnlaug.

Form og stil
------------

Kvad vert nytta gjennom heile soga. Tru på skjebne og draumar er òg viktig. Kampen om Helga den fagre vert drøymd av Torstein Egilsson, far til Helga, og spådd av Bergfinn, som dei kalla Austmannen. Han spår dette allereie i byrjinga av soga. Slektsliner og referansar til samtida finst gjennom heile soga. Innføringa av kristendomen og regjerande kongar vert vist til.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Soga om Gunnlaug Ormstunge*, omsett av Jakob Fjalestad. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* *Soga om Gunnlaug Ormstunge*, omsett av Ivar Eskeland. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* *Gunnlaugs saga ormstungu* (norrønt) på heimskringla.no
* Preben Meulengracht Sørensen: *Fortælling og ære : studier i islændingesagaerne*. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Karin Elisabeth Ellefsen: *Om Gunnlaug Ormstunges saga*. Digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
**Arona** er ein by sør på øya Tenerife i Kanariøyane i Spania. Han ligg 81 km frå Santa Cruz de Tenerife, hovudstaden på øya. Han har kring 75 000 innbyggjarar og har vokse kraftig dei siste åra på grunn av turistindustrien. Storbyområdet kring byen har kring 120 000 innbyggjarar i lag med Adeje og San Miguel de Abona. I kommunen finn ein turiststader som Los Cristianos, Playa de las Americas, Costa del Silencio og Las Galletas. Her ligg òg Punta Salemas, det sørlegaste punktet på Tenerife. 

Området var tynt folkesett då øya vart folkesett. Ei kyrkje vart bygd her på 1600-talet og mot slutten av 1700-talet fekk området status som eit kyrkjesokn. Hovudnæringa fram til 1900-talet var fiske og jordbruk, inkludert kochenille, bananer og kveg. Det var òg eit lite dagbrot i fiskelandsbyen Los Cristianos på 1800-talet. 

Etter kvart som staden vart ein turistdestinasjon utover 1900-talet har folketalet auka kraftig. Om lag 60 % av innbyggjarane jobbar i dag i turistindustrien.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Arona,Tenerife» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Turistinformasjon Arkivert 2007-10-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Døme på op art
**Op art** (av *optical art*, optisk kunst) eller **op-kunst** er abstrakt kunst som gjer bruk av optiske illusjonar.

Ved å bruka vekslande sorte og kvite felt eller andre kontrastfarge kan til dømes kunstnara få verk til å sjå ut som om dei vibrerer eller flimrar. 

Omgrepet blei føst brukt i *Time Magazine* i 1964, i samband med Julian Stanczak si utstilling *Optical Paintings at the Martha Jackson Gallery*. Då hadde kunstnarar allereie laga kunst av denne typen i fleire år. Det første op art-verket skal vera *Zebras* (1938) av Victor Vasarely. Dette består av horisontale svarte og kvite striper som bøyer seg slik at det oppstår eit tredimensjonalt inntrykk av ein sitjande sebra.
Retninga kan førast tilbake til nyimpresjonisme, kubisme, futurisme, konstruktivisme og dadaisme.

Op art-kunstnarar
-----------------

* Victor Vasarely
* Bridget Riley
* Jesús-Rafael Soto
* Richard Anuszkiewicz
* George Rickey
* Larry Poons
* K.G. Nilsson
* Youri Messen-Jaschin
* Yåcov Agam
* Daniel Burren
* Carlos Cruz-Diez
* Nicolas Schöffer
* Julio Le Parc
* Zanis Waldheims
* Josef Albers

Kjelder
-------

1. ↑  Artspeak, Robert Atkins, ISBN 978-1-55859-127-1
2. ↑  Jon Borgzinner. "Op Art", *Time*, October 23, 1964.
3. ↑  «Op-Art: History, Characteristics». www.Visual-Arts-Cork.com. Henta November 5, 2017.
4. ↑  «The Collection - MoMA». The Museum of Modern Art. Henta 5. november 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Op art» frå Wikipedia på dansk, den 10. mai 2020.*

* *Denne artikkelen bygger på «Opkonst» frå Wikipedia på svensk, den 10. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Op art**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC

 |
**Oodaaq** er, eller var, ei øy eller ein sandbanke nordaust for Grønland. 

Oodaaq ligg på 83°40’32.5"N, 30°40’10.1"W, berre 600km sør for Nordpolen og 1360 meter nord for øya Kaffeklubben. Kaffeklubben er blitt rekna for å vera den nordlegaste øya i verda, sidan det er uvisst om Oodaaq er permanent eller ikkje. Sandbanker som Oodaaq kan verte vaska vekk av havet, og oppstå ein annan stad. Etterfylgjande ekspedisjonar har hevda at Oodaaq har forsvunne. 

Då Oodaaq vart oppdaga var sandbanken berre 15 meter brei og 8 meter lang.

Oodaaq vart oppdaga i 1978. Eit dansk oppsynslag landa eit helikopter på Kaffeklubben for å stadfesta at øya ligg lenger nord enn Grønland.
Dei oppdaga ein mørk flekk i nord, som viste seg å vera ein sandbanke. Dei kalla opp sandbanken etter inuitten som var med Robert Peary til Nordpolen.

I juli 2003 oppdaga oppdagarar frå USA ein 35 meter lang sandbanke på 83°42'N. 

I juli 2001 kom Return to the Top of the World Expedition til ein konklusjon om at ei tidlegare oppdaga og permanent landform kjend som ATOW1996 var den nordlegaste landmassen på jorda.

I juli 2021 vitja vitskapsfolk det dei trudde var Oodaaq, men kom fram til at dei hadde gått i land på ei ukjend øy 780 meter nordvest for Oodaaq. Denne øya var rundt 60×30 m, med det høgaste punktet rundt 3 moh. Forskarane føreslo namnet Qeqertaq Avannarleq for øya, eit grønlandsk uttrykk for 'den nordlegaste øya'.

Kjelder
-------

1. ↑  Jancik, John; Richardson, Javana; Gardiner, Steve (2002). *Under the Midnight Sun: The Ascent of John Denver Peak and the Search for the Northernmost Point of Land on Earth*. Stars End Creations. ISBN 1-889120-19-7.
2. ↑  «Scientists discover world's northernmost island». *RNZ*. BBC. 28. august 2021. Arkivert frå originalen 28. august 2021. Henta 28. august 2021.
3. 1 2  «Scientists discover ‘world’s northernmost island’ off Greenland’s coast». *The Guardian*. 28. august 2021. Arkivert frå originalen 28. august 2021. Henta 28. august 2021.
**Reese Wynans** (fødd i 1947) er ein USA-amerikansk klaverspelar, som har arbeidd mest som studiomusikar og som medlem av Double Trouble og det progressive rockebandet Captain Beyond. 

Wynans start karrieren i Second Coming, som inkluderte to framtidige medlemmar av The Allman Brothers Band: gitaristen Dickey Betts og bassisten Berry Oakley. I 1973 spelte han med Captain Beyond og var med på albumet *Sufficiently Breathless*. Han slutta etter berre ein konsert med bandet. I 1975 flytta han til Austin og vart med i The Jerry Jeff Walker Band. Wynans spelte òg med The Explosives. I 1980 spelte han med Delbert McClinton og han spelte piano på album av Carole King.

Wynans vart med i Stevie Ray Vaughan og Double Trouble i 1985, der han var fram til Vaughan døydde i 1990.

Etter han flytta til Nashville i 1992 har Wynans spelt klaverinstrument for ei rekkje countryartistar, som Brooks & Dunn, Trisha Yearwood, Martina McBride og Hank Williams Jr. Wynans har òg spelt med bluesartistar som Buddy Guy, John Mayall, Kenny Wayne Shepherd, Colin James, Ana Popovic, Dudley Taft, Eli Cook, og Los Lonely Boys.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Reese Wynans» frå Wikipedia på engelsk, den 22. november 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Leahey, Andrew. «Album Reviews, Ratings, and Best New Albums». *Rolling Stone*. Henta 22. november 2020. [*daud lenkje*]
2. ↑  «Reese Wynans | Credits». *AllMusic*. 23. mai 1988. Henta 22. november 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Reese Wynans ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Den salige Pius IX**, født **Giovanni Maria Mastai Ferretti** (13. mai 1792–7. februar 1878), var pave frå 1846 til han døydde i 1878. Han var pave i 31 år, som då var lengre enn nokon annan pave sidan apostelen Peter.

Pave Pius IX blei fødd i Senigallia som del av adelsfamilien Girolamo dei conti Ferretti. Han blei utdanna i Volterra og Roma. Som ung ønska han å bli del av den pavelege vaktstyrken, men blei avvist ettersom han hadde epilepsi. Han byrja då i staden å studera teologi ved eit romersk presteseminar. Han blei presteordinert i april 1819 og arbeidde som rektor ved Tata Giovanni Institute i Roma før han blei send til Chile og Peru i 1823 og 1825 for å assistere den apostoliske nuntiusen, Giovanni Muzi, i si første misjonsreise til det etter-revolusjonære Sør-Amerika. Då han kom tilbake til Roma, blei han leiar for sjukehuset San Michele i Roma (1825–1827) og kannik ved Santa Maria in Via Lata.

Han blei erkebiskop av Spoleto i 1827, berre 35 år gammal. 

Då han blei vald til pave, var det store forventingar knytt til pontifikatet hans; Pius blei oppfatta som politisk liberal. Men då Kyrkjestaten blei innlemma i den nye italienske nasjonalstaten, flykta han frå Roma i 1848, og kom ikkje tilbake før i 1850. Då etablerte han seg i Vatikanet, og kalla seg sjølv «fangen i Vatikanet». Først i 1929 blei konflikten mellom paven og staten Italia løyst ved at Vatikanstaten blei oppretta. 

Paven heldt det Første vatikankonsilet i 1869-70, som er best kjend for å vedta dogmet om at paven er ufeilbarleg.

Han var rekna som djupt from, og blei saligkåra i 2000.

Kjelder
-------

1. ↑  *El Papado y la Iglesia naciente en América Latina (1808 - 1825)*

* *Denne artikkelen bygger på «Pius IX» frå Wikipedia på bokmål, den 1. januar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi ved katolsk.no
* Biografi ved The Cardinals of the Holy Roman Church

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Pave Klemens XI** (fødd **Giovanni Francesco Albani**, 23. juli 1649–19. mars 1721) var pave frå 1700 til 1721. Han er best kjent for den pavelege bullen *Unigenitus* som gjekk ut mot viktige sider av den kyrkjelege situasjonen i Frankrike, og for at han greip inn i ritestriden i Kina der han forbaud dei fleste av dei omstridde tilpassingane til kinesiske skikkar som jesuittane hadde fått igjennom.

Tidleg liv
----------

Albani vart fødd i Urbino i ein adelsfamilie som opphavleg hadde frå det nordlege Albania på 1500-talet, og stamma frå soldatar under albanske prinsen Gjergj Kastriot Skanderbeg som kjempa mot Det osmanske riket. I løpet av pavetida hans vart verket *Illyricum Sacrum*, ei av dei viktigaste kjeldene innan albanologi, ferdigstilt.

Han var guvernør av Rieti and Urbino, og vart gjort til kardinal av pave Aleksander VIII, som han etterfølgde som pave den 23. november 1700.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Klemens XI» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Rendina, Claudio (1983). I papi. Storia e segreti. Rome: Netwon & Compton, s. 586-588


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Arnt Eliassen** (fødd 9. september 1915 i Kristiania, død 22. april 2000 i Bærum i Akershus) var ein norsk meteorolog og ein pioner innan numerisk vêrvarsling. 

Opphavleg skulle han studere astrofysikk, men vart fanga inn av seminara til den verdskjende, men aldrande meteorologen Vilhelm Bjerknes og assistenten hans Einar Høiland. Etter nokre år som hovudfagsstudent og assistent for professor Halvor Solberg, vart han tilsett ved Meteorologisk Institutt i Oslo frå 1942 til 1953 og vart førsteamanuensis ved Universitetet i Oslo 1953 til 1958, før han vart professor i geofysikk same stad frå 1958 til 1985. Ved Meteorologisk institutt gjorde han grunnleggjande arbeid med dei kvasi-geostrofiske likningane og om bruken av lufttrykket som vertikalkoordinat. Dette tok han doktorgraden på i 1950. 

Han gav ut mange avhandlingar om dynamisk meteorologi, mellom anna banebrytande arbeid om numerisk vêrvarsling. I lag med Jule Charney utvikla Eliassen på slutten av 1940-åra metodar som gjorde det mogeleg å rekne ut vêrutviklinga numerisk ved hjelp av datamaskinar. Han deltok ei tid i ei forskargruppe i Princeton leia av John von Neumann, som laga dei første numeriske vêrprognosane. Eliassen vart etter kvart avløyst av Ragnar Fjørtoft som var med på sjølve gjennombrotet. Seinare arbeidde Eliassen hovudsakleg med numerisk vêrvarsling, men studerte òg fjellbølgje, vêrfrontar og tropiske syklonar. 

Eliassen var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1953, av det tyske vitenskapsakademiet Leopoldina og av U.S. National Academy of Sciences, og mottok mange æresmedlemskap, mellom anna i Royal Meteorological Society, American Meteorological Society og European Geophysical Society. Han vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1984 og fekk mange andre æresprisar. 
I 1996 fekk han den internasjonale Balzanprisen (2,6 millionar kroner) overrakt av presidenten av Italia.

Utgjevingar (utval)
-------------------

* *The quasi-static equations of motion with pressure as independent variable*, doktoravhandling, Geofysiske Publikasjoner, 1949
* *A numerical method for predicting the perturbations of the middle latitude westlies* (saman med Jules Charney), i Tellusnr. 1/1949
* *Slow thermally or frictionally controlled meridional circulation in a circular vortex*, i Astrophysica Norvegica, 1951
* *Dynamic meteorology* (saman med E. Kleinschmidt jr.), i S. Flügge (red.): Handbuch der Physik, Berlin 1957
* *On the formation of fronts in the atmosphere*, i The Rossby Memorial Volume, New York 1959
* *On the transfer of energy in stationary mountain waves* (saman med E. Palm), i Geofysiske Publikasjoner, 1961

Kjelder
-------

* «Arnt\_Eliassen» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* "Han regnet ut været" Arkivert 2007-08-30 ved Wayback Machine. frå forsking.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Livré med tre delar
Tenar i livré (januar 1931) Foto: Deutsches Bundesarchiv), Bild 102-10965 / CC-BY-SA 3.0

**Livré** eller **livre** (frå fransk for ‘utlevert’) er ein uniformstype for ein mannleg tenar i eit herskapshus.
Omgrepet viste opphavleg til kapper (gjerne med pelskrage) som den franske kongen delte ut ved større årlege festlege høve til bannerherrar og riddarar.

Seinare gjekk uttrykket over til å visa til uniformsaktige drakter brukt av finare tenarskap og væpnarar. Dei var haldne i særskilde fargar, til dømes i våpenfargane til adelsslekta dei tente. Ein kunne også ha meir detaljerte element frå heraldikken til slekta på kleda, også i små detaljar som prega på knappane. 

I Europa var livré-moten lenge dominert av impulsar frå det franske hoffet i Versailles. I tillegg til kvardagslivréet kunne ein ha livrésett meint for meir høgtidelege tilstellingar, og dessuten morgonlivrear. 

Livrear eller inspirerte drakter er blitt tekne var på i fleire samanhegnar, til dømes ved mange moderne hoff og ved hotell (dørvakter, portnarar, resepsjonistar, piccoloar).

Sjå òg
------

* Footman
* Lakei

Kjelder
-------

1. ↑  «livré» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Livré» frå Wikipedia på bokmål, den 24. juni 2022.*

Litteratur
----------

* Heinrich XXVIII. Prinz Reuß zu Köstritz: *Der korrekte Diener. Handbuch für Herrschaften und deren Diener*. Parey, Berlin 1900 (Tekst i Wikisource)
* Marieluise Kliegel: *Des Dieners alte Kleider. Livreen und Livreeknöpfe – ausgewählte Beispiele deutscher Adelshöfe des 19. Jahrhunderts*. Vereinigte Westfälische Adelsarchive, Münster 1999 (zugl. Münster (Westfalen), Univ. Diss. 1997)
* *Des Kaisers teure Kleider. Festroben und Ornate, Hofuniformen und Livreen vom frühen 18. Jahrhundert bis ins Zeitalter von Franz Joseph I. und Elisabeth*. Katalog zur Ausstellung des Kunsthistorischen Museums Wien und des Reiss-Museums Mannheim 2000/2001. Wien/Mannheim 2000, ISBN 3-85497-010-2

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 80°29′S 20°56′W﻿

**Aronson Corner** er nokre klipper i enden av ein snødekt rygg mellom Mummery Cliff og Chevreul Cliffs i Pioneers Escarpment i Shackletonkjeda. Dei vart fotograferte frå lufta av U.S. Navy i 1967, og kartlagde av British Antarctic Survey i 1968–71. I samband med at stader i nærleiken vart kalla opp etter pionerar innan polfart og polarliv, vart dei namngjeve av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee etter Louis V. Aronson, ein amerikanar som grunnla Ronson Corporation, og som kring 1910 utvikla den første praktiske lighteren, opphavleg kalla «trench match».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aronson Corner» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juli 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Aronson Corner» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Engevik** er ein gard i Fana i Bergen kommune på søraustsida av Hauglandsvatnet

Miljøsenteret Seletun ligg på staden.

Namnet kjem frå det norrønt.

Historie
--------

Garden høyrte tidlegare til Lyseklostergodset, og kom i sjølveige frå 1873.

Geografi
--------

Garden ligg på søraustsida av Hauglandsvatnet, som er ein del av Osvassdraget, heilt søraust i Bergen kommune. Vatnet går langs heile vestsida av garden. I aust ligg Raudlifjellet (396 moh), som òg vert kalla Ørnhaugane fordi det finst havørn der. 

Ørn over Engevik
Garden ligg skjerma til og grensar til utmarka til Øvre Sandven i nord og Indre Hamre i sør. Begge desse gardane ligg fleire kilometer lenger vest, ved Kalandsvatnet. I aust ligg Os kommune og i vest ligg Kaland i sørvest, Austevoll i vest og Haugland i nordvest.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt og Norvall Skreien (2009). *Bergen Byleksikon* (5 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1761-4.
* Bergenskart - stednavnskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Engevik i Bergen**
| Livingston  |
| --- |
| Sentrum i Livingston før nyutviklingaSentrum i Livingston før nyutviklinga Sentrum i Livingston før nyutviklinga |
| Plassering |
| 

Livingston i Skottland is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | West Lothian |
| Grunnlagd | 1965 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 55 725 |
| Koordinatar |  55°54′″N 3°31′″W﻿Koordinatar: 55°54′″N 3°31′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | EH53, EH54 |
| Telefon-retningsnummer | 01506 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Livingston i Skottland**
 |

**Livingston** er ein ny by i West Lothian i Skottland. Han vart grunnlagt i 1960-åra for å avlaste Glasgow, men ligg nærare Edinburgh og har hatt mest effekt der. Han er administrasjonsenter for regionen West Lothian. Kritiske røyster har skildra han som eit stort kjøpesenter som er sloppe ned oppå ein landsby.

Byen var den fjerde av dei nye byane i Skottland som vart grunnlagt etter andre verdskrigen. Prosjektet starta i 1965. Den lokale industrien hadde hovudtyngda si innan teknologi, og blant anna Motorola har ein stor fabrikk der. Det er no grossistbedrifter som er dei viktigaste arbeidsgjevarane, saman med *National Health Service*.

Livingston er eit av dei største handleområda i Skottland, med eit stort kjøpesenter som vart grunnlagt samtidig med byen, og utvida i 1995. Eit anna stort kjøpesenter har òg kome til.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Livingston (Skottland)» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |