recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Forhandlingane av freden i Karlowitz (merk korleis dei osmanske ambassadørane sit med beina i kross).
Kapela mira (Fredskapellet), der freden i Karlowitz vart forhandla.
**Freden i Karlowitz (Karlovci)** vart signert den 26. januar 1699 i Sremski Karlovci (ein by i dagens Serbia), og avslutta den austerriksk-osmanske krigen 1683–1697 der osmanarane vart slått i slaget ved Zenta. Det markerte slutten på den osmanske kontrollen i det meste av Sentral-Europa og byrjinga på stagnasjonsfasen, samt at det oppretta Habsburgmonarkiet som den dominerande makta i Sentral- og Søraust-Europa.

Etter ein to månader lang kongress mellom Det osmanske riket på den eine sida og Den heilage ligaen av 1684, ein koalisjon av Det tysk-romerske riket, Det polsk-litauiske samveldet, Republikken Venezia og Peter I av Russland, vart ein avtale signert 26. januar 1699. Habsburgmonarkiet fekk osmanske provinsen Egir, provinsen Varad, det meste av provinsen Budin, den nordlege delen av provinsen Temeşvar og delar av provinsen Bosnia. 

Fyrstedømet Transilvania vart verande nominelt sjølvstendig, men vart underlagt det direkte styret til austerrikske guvernørar. 

Venezia fekk det meste av Dalmatia i lag med Morea (Peloponneshalvøya i Sør-Hellas). Polen fekk attende Podolia, medan osmanarane fekk behalde Beograd. 

* Den politiske situasjonen i 1699, etter freden i KarlowitzDen politiske situasjonen i 1699, etter freden i Karlowitz
* Polen etter freden i Karlowitz i 1699Polen etter freden i Karlowitz i 1699

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Treaty of Karlowitz» frå Wikipedia på engelsk, den 2. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Bideleux, Robert. Jeffries, Ian. *A History of Eastern Europa: Crisis and Change*, Routledge, New York, 1998 ISBN 0-415-16111-8

1. ↑  Robert Bideleux, Ian Jeffries, s. 86.

Bakgrunnsstoff
--------------
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Amiga».*

I datavitskapen er **Amiga** nemningi på ei rad ulike datamaskinar som hev vore baserte på 68000-processorane frå Motorola. Det finst dessutan nyutgjevingar av **Amiga**-maskinen, kalla AmigaONE, som hev nytta seg av PowerPC-arkitekturen.

Soga
----

Utviklingi av det som fyrst skulde vera ei spelmaskin byrja i 1982.

Den fyrste Amiga-maskinvara vart teikna av Jay Miner. Ho var skilsetjande då ho kom i 1985 og hadde brikkesetet OCS (original chipset) med høgt utvikla bilæte- og ljod-eigenskapar. 
Amiga vart ei populær spelmaskin, serleg i Europa, då folk bytte ut 8-bit-maskinor som Commodore 64. Amiga fekk òg ei marknadsrolla i video-tilverking.

Då produsenten Commodore gjekk konkurs i 1993, gjekk **Amiga**-teknologien ei uviss framtid i møte. Rettane til **Amiga**-teknologien hev mange gonger vorte yvertekne av nye interessentar, men kvar gong hev det synt seg at dei nye eigarane ikkje hev vore interesserte eller ikkje i stand til å utvikla nye **Amiga**-modellar. 

Ei Amiga 500-maskin med 1084S RGB-skjerm og A1010-diskettdrev.

Tekniske eigenskapar
--------------------

Operativsystem
--------------

**Amiga** vart tidleg kjend for å ha godt utbygd samkøyring i det operativsystemet som i dag er kjent som AmigaOS. Operativsystemet var millom anna i stand til å køyra multitasking, noko som på midten av 1980-talet var uvanleg på andre maskinar enn dei som køyrde UNIX. Operativsystemet nytta ikkje memory-protection, og dette gjorde at systemet arbeidde sers snøgt. Minuset med denne filosofien var at programmeraren laut vita kva han heldt på med um han ikkje skulde øydeleggja for andre program. Dette er den same problematikken som me framleis hev i moderne sanntidsoperativsystem.

Andre operativsystem som enno finst og er istandhaldne for *classic* Amiga er Linux, NetBSD, og OpenBSD. Commodore Amiga Unix (bygd på AT&T System V Rel. 4) fanst berre til A2500 og A3000.

Amiga i Noreg
-------------

Noreg var eitt av dei landi der *Amiga* vart mykje nytta. Serskilt innanfor demoscenen var det mange dugande Amiga-utviklarar. Det var dessutan eit svært aktivt BBS-miljø for *Amiga*-brukarar. Eit netverk av sokalla elitebasar heldt det gangande med spreiding av spel og nytteprogram for *Amiga* til langt ut på 1990-talet.
Ratifiseringa av Münstertraktaten - måla av Gerard Terborch i 1648
**Freden i Westfalen** refererer til to fredsavtalar proklamert 25. oktober 1648 frå rådhusa i dei to forhandlingsbyane Osnabrück og Münster i Westfalen i Tyskland, etter om lag åtte år med forhandlingar om avsluttinga av trettiårskrigen. Formelt bestod han av to hovudtraktatar, Osnabrückavtalen signert 15. mai 1648 og Münsteravtalen signert 25. oktober same år, og ei rekkje protokollar inngått mellom Det tysk-romerske riket på den eine sida og Frankrike og Sverige med sine allierte på den andre. Avtalen involverte keisar Ferdinand III av Habsburg, dei andre tyske fyrstane, Spania, Frankrike, Sverige og representantar frå Dei sameinte Nederlanda. Pyrenétraktaten signert i 1659, som enda krigen mellom Frankrike og Spania vert stundom òg rekna som ein del av overeinskomsten. 

Allegori av freden i Westfalen.
Freden i Westfalen sørgde òg for å gjere slutt på åttiårskrigen og respekterte Dei sameinte Nederlanda sitt sjølvstende frå Spania.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peace of Westphalia» frå Wikipedia på engelsk, og «Freden i Westfalen» frå Wikipedia på bokmål den 16. februar 2008.*


| * v
* d
* e
Avtalar i trettiårskrigen (1618–1648) |
| --- |
| Nikolsburg – Haag – Franzburg – Lübeck – Stettin – Bärwalde – Fontainebleau – Prague – Wismar – Hamburg – Ulm – Westfalen |
| **Felttog** |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* NDL

 |
Kart frå 1747
**Freden i Åbo** var ein fredsavtale mellom Det russiske riket og Sverige etter den russiske svenske krigen i 1741-1743. Avtalen blei underskriven i Åbo den 7. august 1743.

Mot slutten av krigen okkuperte den russiske hæren det meste av Finland og dette fekk feltmarskalk Trubetskoj og kanslar Aleksej Bestuzjov til å krevje at uti possidetis-prinsippet skulle oppfyllast. Ved å krevje Finland trakta dei russiske styresmaktene å flytte den svenske landegrensa langt lenger nord og dermed redusere faren for eit svensk åtak på den russiske hovudstaden St. Petersburg. I hop om å oppnå sjølvstende tilbaud lantdagen i Finland trona deira til hertug Peter av Holsten-Gottorp, den russiske kronprinsen. 

Eit anna parti i det russiske hoffet representerte den pro-svenske grev Lestocq og Peter sine slektningar frå Holstein, som føreslo å gje Finland tilbake til svenskane mot at onkelen hans, Adolf Fredrik av Holstein-Gottorp, vart vald som arving til den svenske trona. Tsarina Elisabeth av Russland gav støtte til sistnemnd, fordi hennar framtidige ektemann, bror til Adolf Fredrik, hadde døydd nokre månader før bryllaupet skulle finne stad (i juni 1727).

Resultatet av avtalen var at Sverige avstod områda aust for Kymmene elv til Russland med festninga Olofsborg og byane Vilmanstrand og Frederikshamn. Dermed vart den svenske grensa flytta nordover, som Bestuzjov ønskte. Samstundes avtalte Sverige å velje Adolf Fredrik som kronprinsen sin. Dette gjorde at landet kom i fare for krig mot Danmark-Noreg, og Austersjøflåten vart flytta til Stockholm for å verne den svenske hovudstaden mot eit dansk åtak. Områda vart innlemma i Vyborg gubernija.

Etter avtalen tok Russland kontroll over den sørlege delen av Karelen, men Elisabeth garanterte religion, eigedomar, lover og privilegia til innbyggjarane i dei nye russiske områda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Treaty of Åbo» frå Wikipedia på engelsk, den 21. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Shirokorad A.B. *Northern Wars of Russia*. Moskva, 2001.
**Jordanelva**, eller berre **Jordan**, er ei 251 km lang elv i Midtausten. Elva har utspring i Anti-Libanonfjella ved Hermon, og renn gjennom den jordanske Riftdalen via Genesaretsjøen i Galilea i Israel. Ho renn sørover til ho munnar ut i Daudehavet, som ingen elver renn ut frå. 

Elva utgjer grensa mellom Jordan i aust og Palestina og Vestbreidda i vest. Vestbreidda av Jordanelva vart okkupert av Israel etter seksdagarskrigen i 1967. 

Ei rekke kunstnarar har skildra døypinga av Jesus i Jordanelva. Denne fresken av Masolino er frå 1435.
Jordanelva er den viktigaste ferskvasskjelda i området. Det er strid om kva land og folkegrupper som får nytta seg av ferskvatnet i elva. Statane Israel, Libanon, Syria, Jordan og i tillegg dei palestinske sjølvstyresmaktene har alle interesse av å nytta vatnet i vassdraget.

Geografi
--------

### Sideelvar

* Hasbani (arabisk الحاصباني *Hasbani*, hebraisk שניר *Snir*), som flyt frå Libanonfjella.
* Baniaselva (arabisk بانياس *Banias*, hebraisk חרמון *Hermon*), spring ut ved Banias ved foten av Hermon.
* Dan (hebraisk דן *Dan*, arabisk اللدان *Leddan*), spring ut ved foten av Hermon.
* Iyon (hebraisk עיון Iyon, arabisk دردره *Dardara* eller براغيث *Braghith*), som flyt frå Libanon.

### Elveleie

Elva fell raskt i løpet av 75 km til den myrlendte Hulasjøen, som ligg like over havnivå. Ut frå innsjøen fell elva mykje meir i løpet av dei 25 km ned til Genesaretsjøen. Siste delen av elva fell slakare, og elva dannar meander før ho munnar ut i Daudehavet, kring 422 meter under havnivå, som ikkje har noko utløp. To store sideelvar kjem inn frå aust i denne sist delen: Yarmouk og Zarqaelva.

Delen nord for Genesaretsjøen (hebraisk כנרת *Kinneret*, arabisk: *Bohayrat Tabaraya*) ligg innfor grensene til Israel, og dannar vestgrensa mot Golanhøgdene. Sør for innsjøen dannar ho grensa mellom kongedømet Jordan (i aust) og Israel.

Ei bibelsk elv
--------------

Elva blir omtalt spreidde stader i Bibelen, mellom anna som kjelda til «Guds hage», ei stor, fruktbar slette. Ho er òg omtala som grenseelva mellom «to stammar og den halve stammen» i aust og «ni stammar og halve Manassestammen» som leia av Josva busette seg på Vestbreidda.

Jesus skal ha vorte døypt i elva då han var kring 30 år.

Galleri
-------

* Nordlege delen av den jordanske riftdalen sett frå verdsrommet (NASA)Nordlege delen av den jordanske riftdalen sett frå verdsrommet (NASA)
* JordanelvaJordanelva
* 
* 
* In springIn spring
* Jordanelva like sør for Bnot Ya'akov-brua (mai 2009)Jordanelva like sør for Bnot Ya'akov-brua (mai 2009)
* Kart over kjelda til Jordan januar 1869.Kart over kjelda til Jordan januar 1869.

Sjå òg
------

* Den jordanske Riftdalen
* Jordandalen

Kjelder
-------

1. ↑  Klein, Ernest, *A Comprehensive Etymological Dictionary of the Hebrew Language for Readers of English*, The University of Haifa, Carta, Jerusalem, p.264

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jordanelva**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Tran».*

Gamalt brenneverk på Lofoten.
**Lyse** eller **tran** er ei olja som vert vunni ut av fisk, serleg fiskelivr, eller kvalspìk. Ho hev lange tradisjonar i Noreg som lampeolja, ofte i kolor, eller til å impregnera lêr. Lyse hev òg vore nytta i måling og verki som laga detta var difor bygde nær fiskedistrikti. Tvo av desse er Grip og Gjøco på Nordmøre.

Utvinning
---------

Upphavleg kunde lyse koma frå ei rekkja dyr, millom anna kval, sel eller rossmål, ved å bræda eller koka ut spìklaget. Den vanlegaste kjelda er torsk og lyset er frå gamalt utvunne ved å setja store kjer med livr ute i soli. Etter kvart som livri rotnar skil lyset seg ut og flyt upp til yta. Det øvste laget er gult på lìt og med mild smak, medan korgen, eller botnfallet, er brunt med vond smak og lukt. Korgen hev vore nytta til å smyrja lunnane utanfyre naust, sidan han er tjukkare en det finare lyset. Sildelyse vert utvunne med koking, liksom med kvalspìk.

Lyse som lækjeråd
-----------------

«Möller's tran». Flaskor med lyse.
Lyse som lækjeråd, ofte kalla *medisintran* (gjenom dansk frå lågtysk *trân*), er eit finare lyse med friskare smak. Dette vert laga med ein nyare metode for utvinning, der ein vermer livri med eim. Detta held so fram i 20 minutt til det når 70 grader celsius. Det var apotekaren Peter Möller som innførde denne metoden.

Som lækjeråd er lyset teke som kosttilskot og er rikt på A-vitamin, D-vitamin og umetta feittsyror. Mest av alt er det omega 3-feittsyror ein fær frå lyset. Som ei fylgja er lyse sét på som eit sunt tilskot til kosten og er endå eitt av få naturlege kjeldor til D-vitamin.

Det vart selt 1,6 millionar flaskor med lyse i 2009.

Kjeldor
-------

1. ↑  «Lærebok i kjemi: serleg for jordbruksskulane - Nasjonalbiblioteket», *www.nb.no*, henta 4. desember 2020
2. ↑  «Sunt i 150 år», *Tu.no* (på norsk bokmål), 6. mai 2004, henta 4. desember 2020
3. ↑  «Nordlandsbåten og Åfjordsbåten. B. 1 : Båten i bruk : segling, roing, fisking og vedlikehald ; [teikna av Leidulf Olsrud, Øystein Ormbostad] - Nasjonalbiblioteket», *www.nb.no*, henta 4. desember 2020
4. ↑  «Apotek 1», *www.apotek1.no* (på norsk bokmål), henta 4. desember 2020
5. ↑  Lysvold, Susanne Skjåstad (1. juni 2010), «Eksperter: – Tran smaker godt», *NRK* (på norsk bokmål), henta 4. desember 2020
Følgjer av avtalen: Sverige før krigen i gult, Russland i grønt, med områda som Russland fekk avmerkt.
**Freden i Nystad** er namnet på den fredsavtalen som vart inngått mellom Sverige og Russland i 1721 i byen Nystad (fi: Uusikaupunki) i Finland, og dermed avslutta den store nordiske krigen. Sverige hadde då alt gjort fred med dei andre motstandarane i Stockholm og Frederiksborg.

Under krigen hadde Peter I av Russland okkupert alle dei svenske områda på austsida av Austersjøen: Ingermanland, der den nye russiske hovudstaden St. Petersburg vart grunnlagd i 1703, Svensk Estland og Svensk Livland, som kapitulerte i 1710 og Finland. I Nystad anerkjende Fredrik I av Sverige formelt overføringa av Estland, Livland, Ingermanland og Søraust-Finland (Kexholmslän og delar av Karelia) til Russia i byte mot to millionar sølv-dalar, medan det meste av Finland vart gjeven attende til Sverige.

Nystad markerte eit avgjerande skifte i maktbalansen i Europa. Det svenske imperiet var over, Sverige gjekk inn i fridomstida, medan Russland hadde oppstått som eit nytt imperium.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Treaty of Nystad» frå Wikipedia på engelsk, den 18. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  РГАДА. Рукописный отдел библиотеки Московской Синодальной типографии. Фонд 381, ед.хр.805. Л.6. Original handskriven tekst av freden i Nystad på russisk
2. ↑  Ништадтский мирный договор между Россией и Швецией, 30 августа 1721 г. Arkivert 2008-05-21 ved Wayback Machine. Teksten i freden i Nystad på russisk

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Freden i Nystad** ved Wikisource (ru). |

| * v
* d
* e
Avtalar i den store nordiske krigen (1700–1721) |
| --- |
| Preobrazjenskoje – Dresden – Traventhal – Narva – Warszawa – Altranstädt (1706) – Altranstädt (1707) – Dresden – Thorn – København – Hannover – kapituleringa til Estland og Livland – Prut – Adrianopel – Schwedt – Stettin – Berlin – Greifswald – Frederiksborg – Stockholm – Nystad |
| Felttog |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Geirfugl».*

| Geirfugl |
| --- |
| Teikning av geirfugl |
| Systematikk |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| **Klasse:** | Aves |
| **Orden:** | Charadriiformes |
| **Familie:** | Alcidae |
| **Slekt:** | Pinguinus |

 |
| Vitskapleg namn |
| ***Pinguinus impennis***Bonaterre, 1791 |

**Geirfugl** (*Pinguinus impennis*) er eit fugleslag som sokna til alkefamilien, men som hev dåe ut. Han var upptil sytti cm lang, med nebb lik ein alke, kvit undersida og svart yversida, hadde stutte venger og var ikkje før til å fljuga. Hovudet var svart med ein kvit flekk fyre kvart auga. Geirfuglen var i grunnen tolleg lik på pingvinen å sjå til, men hadde ingen skyldskap med denne. Geirfuglen var god til å symja, og livde av fisk langsmed kystane nord i Atlanthavet.

Fram til vikingtidi var geirfugl tidsynt i Noreg, men gjekk sidan snøgt attende for skuld veiding. I andre luter av det nordlege Atlanthavet var han vanleg so seint som på 1500-talet. Lengst heldt han stand på Island der dei sidste tvo geirfuglane vart drepne på Eldey den 3. juni 1844. Det skal ha vorte sét geirfugl i Vardøy i 1848 og på Grønland fleire gonger på 1850-talet, men dette er ikkje slege fast og gjenge god for som visse observasjonar. Orsaki til at geirfuglen do ut var fyrst og fremst yverdrivi veiding. Ein mindre fuglesetnad munde yverlivt på Island, men samlarar og museum var viljuge til å gjeva so mykje for utstoppa geirfugl at arti so å segja var dømd til å dauda.

Namnet *geirfugl* kjem av norrønt *geirr*, spjot (etter det lange nebbet), og *fugl*.
'Utsendingane ved fredskongressen i Baden 7. september 1714'. Måleri av Johann Rudolf Huber (1668–1748).
**Freden i Baden** var avtalen som enda fiendskapen mellom Frankrike og Det tysk-romerske riket, som hadde vore i krig sidan starten av den spanske arvefølgjekrigen. Han vart signert den 7. september 1714 i Baden i Sveits og utfylte freden i Utrecht og freden i Rastatt der keisar Karl VI aksepterte Utrecht-avtalen på vegner av Habsburgmonarkiet. I Baden-traktaten vart det formelt fred mellom Frankrike og Det tysk-romerske riket og den siste av dei mange konfliktane som var ein del av den spanske arvefølgjekrigen enda. 

* Under avtalen fekk Austerrike Dei sørlege Nederlanda og dei spanske områda i Italia, som Napoli (men ikkje Sicilia), Milano, Mantova og Sardinia.
* Avtalen tillét Frankrike å behalde Alsace, og gav austbreidda av Rhinen (Breisgau) til Austerrike.
* Kurfyrstane i Bayern og Köln vart gjeninnsette i områda og stillingane sine.
* Keisar Karl VI heldt på tittelen konge av Spania og den spanske arva - som i røynda ikkje hadde noko verdi, sidan makta i Spania låg hos kong Filip V av Spania aleine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Treaty of Baden» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* HDS

 |
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Java 2 Micro Edition».*

**Java 2 Micro Edition (J2ME)** er ei utgåva av Java-teknologien som er skreiarsydd for mobiltelefonar, kalkulatorar og annan forbrukarelektronikk i lummeformat. J2ME vart fyrste gongen presentert under ein Java-konferanse i San Francisco sumaren 2000. Samstundes lagde Motorola fram dei fyrste handsetti som styd plattformi.

Kombinasjonen av WAP (Wireless Application Protocol) og Java-teknologi gjev ei ideell løysing for mobilbrukarar som ynskjer interaktive tenestor. I våre dagar hev trådlause tenestor bygt på Java-teknologi vorte teke i bruk yver heile verdi.

J2ME gjev mellom anna høve til å lasta ned tridjeparts applikasjonar på vanlege mobiltelefonar. Soleides fær forbrukarane høve til å uppdatera terminalane jamleg med nye spel eller innhald. Med J2ME hev gamle arkadespelklassikarar som Asteroids og Frogger fenge nytt liv – ikkje i spelehallen, men på mobilterminalen.

### Nyttige peikarar

* java.sun.com/j2me
* www.corej2me.com
* www.microjava.com Arkivert 2008-05-09 ved Wayback Machine.
**Freden i Haag** eller **Haag-traktaten** vart signert den 17. februar 1720. Avtalen enda kvadrupelalliansekrigen, ein konflikt som oppstod mellom kong Filip V av Spania og ein allianse av Storbritannia, Frankrike, Austerrike og Dei sameinte Nederlanda. 

Filip vart stadfesta konge av Spania med freden i Utrecht i 1713, som enda den spanske arvefølgjekrigen. Men i avtalen mista Spania områda sine i Italia og Nederlanda. Filip, som ønskte å vinne attende dei tidlegare områda i Italia, invaderte Sicilia i 1718, som hadde vorte avstått til hertugdømet Savoie. Som svar vart kvadrupelalliansen danna og Spania vart slått. 

I freden i Haag gjekk Filip med på å avstå dei italienske krava sine, men vann forsikring frå Austerrike om at sonen hans Karl skulle ta over hertugdømet Parma om Farnese-linja døydde ut. Dette skjedde i 1731, men Filip braut avtalen under den polske arvefølgjekrigen, då spanske styrkar invaderte Sicilia. Sicily. 

I ein annan del av freden i Haag gjekk hertug Victor Amadeus II av Savoie med på å byte Sicilia med øya Sardinia med Austerrike. Etter dette vart han kjend som konge av Sardinia.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Spania under Bourbon-dynastiet: 1714-1759
Koordinatar: 33°0′51.39″N 36°16′29.76″E﻿

**Khabab** (arabisk خبب, syrisk ܟܚܐܒܐܒ, *Khababb*) er ein by sør i Syria på Hauransletta, ein del av Daraa guvernement, 57 km sør for Damaskus og kring same avstanden frå byen Daraa.

Det gamle namnet på byen er Abiba i dei gamle syrisk språka arameisk og assyrisk, og tyder ei «slette med grønt gras».

Historie
--------

I 1596 var Khabab oppført i osmanske skattelister som *Habab* og var ein del av Bani Kilab *nahiya* i Hauran qada. Han hadde ein muslimsk folkesetnad som bestod av 45 hushaldningar og 30 ungkarar, og nokre kristne, 3 hushaldningar og 2 ungkarar. Skattane vart betalte for kveite, bygg, sommaravlingar, geiter og bikubar.

Klima
-----

Vêret i Khabab er det same som i det sørlege Syria, med nokre få kuldebølgjer om vinteren og relativt steikande somrar. 

Årsmiddelnedbøren er kring 250 mm og temperaturen varierer frå ned mot -4 ºC om vinteren til opp mot 38 ºC om sommaren.

Demografi
---------

Innbyggjartalet i byen er 8 000-10 000 og kring 40 000 personar i verda, utanfor Syria, kjem opphavleg frå landsbyen, spreidd mellom Frankrike, USA, Canada, Brasil, og Australia og fleire arabiske land. 

Fleire innbyggjarar i Khabab er kristne og følgjer den melkittiske kyrkja (bysantinsk).

Det er fire kyrkjer i Khabab: St. Maria-katedralen, St. Rita-basilikaen, St. Elliot-basilikaen og St. Mikael-basilikaen. St. Mikael er eldgamel og falleferdig.

Økonomi
-------

Hovudnæringa i Khabab er jordbruk. I seinare år har jordbruket gått dårlegare på grunn av lengre tørkeperiodar som har gjeve dårlegare avlingar, fleire har byrja å jobbe i andre sektorar og ungdommen flyttar til dei større byane.[*treng kjelde*]

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Khabab» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Wolf-Dieter Hütteroth and Kamal Abdulfattah (1977). *Historical Geography of Palestine, Transjordan and Sør Syria in the Late 16th Century*. Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft.
* khabab.net
* khabab.com
* Come to Syria

1. ↑  Hütteroth and Abdulfattah, 1977, s. 209.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Petter Johan Matias Moe-Johansen**, oftast skrive for **P. Moe-Johansen** (6. oktober 1882–1. april 1952), var ein norsk avisredaktør og politikar for Arbeidarpartiet og Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti.

Liv og gjerning
---------------

Moe-Johansen var fødd utanfor ekteskap på Mo i Stordal. Etternamnet er ein kombinasjon av garden mor hans var frå, og faren sitt namn. Faren var frå den nærliggande garden Øvrebust, han reiste til Nord-Amerika før guten vart fødd. Mora vart seinare gift i grannebygda Ørskog, der sonen voks opp.

Han starta som avismedarbeidar då han var seksten år gammal. I 1904 vart han redaktør for arbeidaravisa Nybrott i Ålesund. Sidan var han redaktør av Nordlys, og *Den 1ste Mai*. Han kom på kant både med aviseigarane og med lokale partimedlemer, og vart erstatta med Cornelius Holmboe i 1908. I 1911 tok Moe-Johansen over redaktørstolen i *Smaalenenes Socialdemokrat*. Han vart verande redaktør til 1943, då han vart fjerna som del av nazistyret sin utreinskingspolitikk. Historikaren Tore Pryser har elles ført prov for at Moe-Johansen etter ei tid vart positiv til det nazistiske styret.

Moe-Johansen deltok i kommunal politikk. Då Arbeidarpartiet vart kløyvt i 1921, følgde Moe Johansen den moderate fløya som danna Sosialdemokratisk arbeidarparti. Han var ein av dei leiande agitatorane i arbeidarpressa mot Moskvatesene. Då dei to partia slo seg saman att i 1927, vart han på ny med i Arbeidarpartiet. Sosialdemokratane hadde fullstendig dominert Østfold fylke, som var eit av få fylke der Arbeidarpartiet ikkje var størst. Moe-Johansen hadde håpa at avisa hans skulle verte fylkesorgan for Arbeidarpartiet. I staden vart ho redusert til lokalavis, då både Sarpsborg og Halden hadde fått arbeidarblad som kom ut dagleg.

Moe-Johansen døydde i 1952 og vart gravlagd i Glemmen.

Notar
-----

1. 1 2 3  Friis, Jakob; Hegna, Trond; Juel, Dagfin, red. (1934). «Johansen, P. Moe». *Arbeidernes Leksikon* **4**. Oslo: Arbeidermagasinets Forlag. s. 407–408.  CS1 maint: Multiple names: editors list (link)
2. ↑  Omdal, Sven Egil (2010). «*Rogalands Avis*». I Flo, Idar. *Norske aviser fra A til Å*. Volume four of *Norsk presses historie 1660–2010*. Oslo: Universitetsforlaget. s. 276. ISBN 978-82-15-01604-7.
3. ↑  «Cornelius Holmboe». Norwegian Social Science Data Services (NSD). Arkivert frå originalen 27. mai 2011. Henta 28 August 2010.
4. ↑  Jacobsen, Frank Kiel (2010). «*Demokraten*». I Flo, Idar. *Norske aviser fra A til Å*. Volume four of *Norsk presses historie 1660–2010*. Oslo: Universitetsforlaget. s. 81. ISBN 978-82-15-01604-7.
5. ↑  *Arbeiderbevegelsen og Nasjonal Samling*. Oslo: Tiden. 1991. s. 107. ISBN 82-10-03346-8.
6. ↑  Maurseth, Per (1987). *Gjennom kriser til makt 1920-1935*. Volume three of *Arbeiderbevegelsens historie i Norge*. Oslo: Tiden. s. 159, 170. ISBN 82-10-02753-0.
7. ↑  Maurseth, 1987: s. 432
8. ↑  «Cemeteries in Norway» (på Norwegian). DIS-Norge. Henta 2. august 2010.  CS1 maint: Unrecognized language (link)
**Nunatsiavut** er eit sjølvstyrande inuittområde på Labrador-halvøya i Newfoundland and Labrador i Canada. Namnet tyder 'det vene landet vårt' på inuktitut.

Geografi
--------

Nunatsiavut er det sørlegaste anerkjende inuitterritoriet i Canada. Det omfattar området rundt Hamilton Inlet og kystlina nordover til eit punkt sør for Davis Inlet; Mulligan-elva er også ei del av grensa. Området omfattar også land nord for Notakwanonelva, og går så langt nord som Cape Chidley. 

Nunatsiavut omfattar to geografiske regionar. Den sørlege delen husar Rigolet, Makkovik, Postville og Hopedale, og har eit folketal på 1 433 (2016). I den nordlege delen ligg Nain og Torngat Mountains National Park. Nunatsiavut ligg nær innu-busetnadane Natuashish og Sheshatshiu i tillegg til North West River, Happy Valley-Goose Bay og Cartwright. Det ligg også nær busetnadane Kuujjuaq and Kangiqsualujjuaq i Quebec.

Kjelder
-------

1. ↑  «Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities), 2016 and 2011 censuses – 100% data». Statistics Canada. 8. februar 2017. Henta 28. september 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Nunatsiavut» frå Wikipedia på svensk, den 25. september 2022.*
* *Denne artikkelen bygger på «Nunatsiavut» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nunatsiavut**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
Satellittbilete av Kanton
Posisjonen til Kanton
**Kanton** (òg kalla Canton Island, Abariringa Island, Mary Island, Mary Balcout Island eller Swallow Island) er den størstre og nordlegaste av Phoenixøyane i Republikken Kiribati. Øya er ein atoll i det sørlege Stillehavet om lag midt mellom Hawaii og Fiji, og er 33 km lang. Per i dag er ho den einaste av Phoneixøyane som er busett, og i 2005 budde det 41 menneske her, i forhold til 61 i 2000.. Landsbyen på øya heiter Tebaronga. 

Kanton vart oppdaga av forskjellige amerikanske kvalskip, første gong i 1820. Britane gjorde òg krav på øya på 1850-talet. Kanton fekk namnet sitt frå kvalskipet *Canton*, som gjekk på grunn her 4. mars 1854. 

6. august 1936 la Storbritannia ned eit offisielt krav om øya, og besøkta øya fleire gongar dei neste åra. 31. august 1937 vart det plassert to radiotelegrafistar her. Trass i kravet til britane kom sju amerikanarar til øya 7. mars 1938. Begge land heldt fram med å okkupere øya til april 1939 då dei to partane vart einige om eit fellesstyre av denne øya og øya Enderbury som ligg 63 km unna. 

Pan American World Airways kom til øya 18. mai 1939 for å byggje ein mellomstasjon for sjøfly. Fleire fly mellomlanda her fram til 1941 før USA vart ein del av Andre verdskrig. Under krigen bygde den amerikanske marinen ei 2000 m lang flystripe på øya, som vart ein mellomstasjon for flyturar mellom USA og Australia. I tillegg var øya utgangspunkt for angrepet på Gilbertøyane, som japanarane styrte over. 

Etter krigen heldt Pan Am fram med å bruke Kanton som mellomstasjon for flyreiser over Stillehavet, og dette heldt fram til 1958 då flya etter kvart kunne fly over havet utan mellomlandingar. 

I 1960 bygde NASA ein bakkestasjon her for å følgje Mercuryprogrammet, og vart brukt til november 1965. Etter at NASA drog bort frå øya, og britane la ned postkontoret her i 1968, vart landsbyen nærast ein spøkelsesby. Postkontoret vart opna igjen av regjerninga i Kiribati då dei fekk sjølvstende i 1979, og etter kvart byrja enkelte folk å flytte hit frå dei meir overfylte Gilbertøyane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Soga om øya

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Portrettet som er knytt til diktarpresten Petter Dass
**Petter Dass-portrettet i Melhus kyrkje** er eit måla presteportrett som Andreas Emil Erichsen ut frå innskriftene «MINISTERII XI» og «ÆTATIS XXXVII» og ein tradisjon i Dass-familien identifiserte som Petter Dass sitt portrett. Til si utgåve av Petter Dass' samla verk som kom ut i 1874, fekk Erichsen laga eit xylografi ut frå dette måla portrettet. 

Det er omstridd om biletet verkeleg kan forestille Petter Dass; historikaren Kåre Hansen har med tyngde argumentert for at det er meir sannsynleg at biletet i Melhus kyrkje førestiller melhuspresten Oluf Mentzen Darre, eller forsåvidt ein annan, uidentifisert prest: Sidan ingen kunne bli tilsette i presteteneste før etter fylte 25 år er det ikkje å undrast over om det skulle vore fleire prestar som ved 37-års alder hadde vore i teneste i 11 år. 

Portrettet er udatert, men innskrifta seier at den portretterte presten var 37 år gammal (eller i sitt 37. år) og hadde vore i teneste i 11 år då biletet vart måla. Kåre Hansen meiner at desse opplysningane ikkje kan stemme for Petter Dass, men at dei kan stemme for Oluf Mentzen Darre. Motsett meiner direktøren på Petter Dass-museet, Ivar Roger Hansen, at desse opplysningane stemmer for Petter Dass, men ikkje for Oluf Darre. Ivar Roger Hansen legg då til grunn at Petter Dass vart fødd i 1647 og at han byrja si presteteneste i 1673. Dersom portrettet forestiller Petter Dass, må det vere måla i 1683 eller 1684. Dersom det forestiller Oluf Darre, er det måla i 1672/73.

A. E. Erichsen spora opp biletet i samband med arbeidet med å samle tekstar av Petter Dass. Han kontakta mange personar og spurde om dei kjende til noko portrett av diktarpresten. I eit brev av 1. juni 1871 til Erichsen skreiv Sara Eitran, f. Dass (1796-?), at det skulle hengje eit portrett av Petter Dass i Melhus kyrkje, og ho fortalde ei segn om korleis biletet var komme dit. Biletet er første gong omtala i skriftlege kjelder frå 1815-17, då som eit portrett av ein gammal (uidentifisert) prest.

Anten biletet opphavleg skulle portettere Petter Dass eller ikkje, så viser det oss i dag eit bilete som folk identifiserer med diktarpresten Petter Dass. Portrettet er blitt eit varemerke for Dass, og vert bruka som det, både kommersielt og kunstnarisk.

Kjelder:
--------

* Kåre Hansen: «Maleriet av Petter Dass i Melhus kirke?» i *Årbok for Helgeland* 2002, ISBN 82-90148-61-5
* Ivar Roger Hansen: «Petter Dass-portrettet i Melhus kirke - myte og mysterium» i *Årbok for Helgeland* 2008, ISBN 978-82-90148-68-2
* Kåre Hansen: «Petter Dass-portrettet i Melhus kirkeatter en gang – dokumentasjon og etterrettelighet» *Genealogen* 2-2008
Musselin er eit tynt og gjennomsynleg stoff.
Marie Antoinette i musselinkjole, måla av Élisabeth Vigée Le Brun i 1783.
**Musselin** (frå arabisk *mausili*, 'frå Mosul') er eit svært tynt vove bomullstekstil som blei frakta til Europa frå byen Mosul i dagens Irak på 1600-talet. Stoffet blei særleg populært som kjolestoff i Frankrike på 1700-talet og byrjinga av 1800-talet. Det har seinare særleg blitt brukt til kjolar og gardin.

Langt tidlegare er stoffet kjent frå Bengal, der det kanskje opphavleg blei laga. I *Periplus Maris Erythraei* frå det første hundreåret e.Kr. er musselin nemnt som ei eksportvare frå Bengal, og i det åttande hundreåret skryt den arabiske handelsmannen Sulaiman i *Salsilatu-t Tawarikh* av eit svært tynt bomullsstoff frå Bengal som han ikkje har sett maken til andre stader.

Galleri
-------

* Bilde av ein indisk krigar og kona hans kledd i musselin, frå ca. 1785Bilde av ein indisk krigar og kona hans kledd i musselin, frå ca. 1785
* Selina Peckwell, later Mrs. George Grote (1793) av Thomas Lawrence*Selina Peckwell, later Mrs. George Grote* (1793) av Thomas Lawrence
* Brodert musselinkrage frå ca. 1835.Brodert musselinkrage frå ca. 1835.
* Usbekiske menn i Afghanistan med musselinturbanar, avbilda i 1841.Usbekiske menn i Afghanistan med musselinturbanar, avbilda i 1841.
* Kvinne i musselinkjole. Russisk måleri frå 1850-talet.Kvinne i musselinkjole. Russisk måleri frå 1850-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Musselin» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2022.*

1. ↑    Carlquist, Gunnar: *Svensk uppslagsbok. Bd 18*, Svensk Uppslagsbok AB, Malmö 1937, s. 374.
2. ↑  Ahmad, S. «Rise and Decline of the Economy of Bengal» (PDF). *Asian Affairs* **27** (3): 5–26. Arkivert frå originalen (PDF) 11. mars 2016. Henta 17. november 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Musselin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Petter Hesselberg** (fødd 16. januar 1959) er ein norsk ingeniør og tidlegare friidrettsutøvar frå Trondheim. Han spesialiserte seg i hekkeløp og vann åra 1981-85 sju norske meisterskapsgull, fem på rad i 400 meter hekk og to på 110 meter hekk. Hesselberg var medlem i Byåsen IL.

Aktiv
-----

Hesselberg vart andremann både på korthekken og langhekken ved NM i friidrett 1979, så vel som ved Friidretts-NM 1980, slått av fire ulike utøvar. Under noregsmeisterskapen 1981 sigra han i begge hekkeløpa, ein prestasjon han gjentok i 1983. På 400 meter hekk vart han derimot norsk meister fem år i rad frå 1981 til 1985.

I landskampen mot Sverige i 1983 sigra Hesselberg i begge hekk-øvingane. Eit par veker etter landskampen sette han norsk rekord med 50,90 sekund på Bislett stadion i Oslo. Knapt året etter, 28. juni 1984 forbetra han på same bana rekorden til 50,76, ein rekord som gjaldt i 19 år. Sitt beste løp på 110 meter hekk gjorde Hesellberg same året den 9. september i Romedal, under friidrettslandskampen mot Sveits og Nederland vart han nummer 2 på tida 14,24.

Kjelder
-------

* friidrett.no
**All Time Low** er ei amerikansk rockegruppe frå Towson i Maryland, skipa i 2003. Gruppa består av hovudvokalist/rytmegitarist Alex Gaskarth, hovudgitarist Jack Barakat, bassist/backingvokalist Zack Merrick og trommeslagar Rian Dawson og tok namnet sitt frå teksten i songen «Head on Collision» av New Found Glory. Dei har konsekvent gjort årelange turnear, har leidd ei rekke turnear og har delteke på musikkfestivalar inkludert Warped Tour, Reading and Leeds og Soundwave.

All Time Low starta som gruppe då medlemmene gjekk på vidaregåande og gav ut sin debut-EP, *The Three Words to Remember in Dealing with the End* EP i 2004 gjennom det lokale selskapet Emerald Moon. Sidan då har gruppa gjeve ut åtte studioalbum: *The Party Scene* (2005), *So Wrong, It's Right* (2007), *Nothing Personal* (2009), *Dirty Work* (2011), *Don't Panic* (2012), *Future Hearts* (2015), *Last Young Renegade* (2017) og *Wake Up, Sunshine* (2020). Dei gav ut sitt første live-album, *Straight to DVD* i 2010, og sitt andre live-album, *Straight to DVD II: Past, Present and Future Hearts* i 2016.

Kjelder
-------

1. ↑  «All Time Low > Biography». AllMusic. Henta 24. juni 2009.
2. ↑  «Top 40 All Time Low Biography». *The New York Times Company*. About.com. Arkivert frå originalen 6. april 2015. Henta 7. juli 2009.
3. ↑  «2008 - Recoil Mag: All Time Low Interview with Alex Gaskarth Suspended». *atlsource.net*. Arkivert frå originalen 21. januar 2009.

* *Denne artikkelen bygger på «All Time Low» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
*Alkymisten*, måleri av William Fettes Douglas.
**Alkymi** (arabisk *al-kimiya*) er ei nemning på ein vitskap i eldre tid, ein protovitskap som var forløpar for moderne kjemi. Ein alkymist blanda ulike stoff og utsette dei for varme og anna påverknad for å prøva å laga verdfulle ting som til dømes gull. 

Alkymi har ikkje plass i moderne vitskap, men finst framleis i esoteriske kretsar og kan brukast som symbolspråk til dømes i den teoretiske psykologien.

Historie
--------

Side frå Ramon Llull sitt alkymiverk frå 1500-talet.
Gjennom mellomalderen dreiv alkymistane hovudsakleg med forsøk på framstilling av gull og kjærleiksdrykkar, med varierande hell. Tankar om at ein skulle kunna framstilla allereie kjente stoff, til dømes gull, ved å blanda andre stoff, er basert på Aristoteles' teori om at alle stoff i sin tur er oppbygde av dei fire elementa i ulike blandingar. Ved å blanda ulike stoff i rette forhold skulle ein kunna få fram kva som helst for andre stoff. Namnet på alkohol er ein arv frå alkymistane. Deira tankesystem bygde på ulike mengder av magi, platonisme, gnostisisme og andre no utdøydde samanblandingar av den materielle og andelege verda. Ei seigliva oppfatning var til dømes at varme var ein slags væske som fanst inni materien, og at brennbare stoff inneheldt eit særleg «eldstoff» kalla *flogiston*.

Alkymi har alltid vore populært i okkulte kretsar, og nådde ein topp på 1800-talet, då blant andre August Strindberg eigna seg til dette under sterk påverknad av Emanuel Swedenborgs tankar. Under eit eksperiment lykkast han å framstilla svovelkis av jern og svovel, og trudde han hadde framstilt ekte gull. Tanken vart teken opp av Carl Gustav Jung, som skreiv om individuasjonsprosessen med alkymien som symbolspråk og teorien om ein gjeven orden til all utvikling. Under Jungs påverknad har seinare alkymien på 1900-talet påverka nyreligiøse rørsler, men òg forskarar i ulike kulturvitskapar.

Sjølv om ein ikkje kunne sjå på alkymien som vitskap, gjorde alkymistar mange viktige tekniske oppfinningar, til dømes destillasjon, og dei oppdaga òg einskilde stoff som kvikksølv.

Sjå også
--------

* Dei vises stein
* Klassiske element
* Hermes Trismegistus og hermetismen
* Maria frå Alexandria
* Nicollas Flamel
* Rosencreuzarane

Kjelder
-------

«alkymi» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Virtual Alchemy library
* Alchemical writings

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NDL

 |
*Sjå liv for andre tydingar.*
**Liv** er eit kvinnenamn av norrønt opphav som opphavleg tyder *vern* (norrønt *hlíf*). I nyare tid blir namnet ofte forstått som (biologisk) liv og blir sett på som ei norsk form av Eva. I Noreg var det mest populært på byrjinga av 1940-talet då det i nokre år var 3. mest brukt av jentenamn. Liv har namnedag 2. oktober.

**Live** og **Liva** er variantar av namnet, og Livar er ei namnesamansetjing for menn. Namna Livia og Livius har eit anna opphav, dei er romerske namn.

I norrøn gudetru skal Liv og Livtrase bera livet vidare etter Ragnarok.

Kjende namneberarar
-------------------

* Liv Arnesen, norsk eventyrar
* Liv Køltzow, norsk forfattar
* Liv Lundberg, norsk diktar
* Liv Tyler, amerikansk filmskodespelar
* Liv Ullmann, norsk-amerikansk filmskapar

Bakgrunnsstoff
--------------

* ssb.no - tabell over dei 10 mest brukte jentenamna sidan 1880.
* Søk etter norsk namnestatistikk for Liv hjå Statistisk Sentralbyrå
* svanger.no - oversikt over kor mange som fekk namnet Liv frå 1992 - 2001.
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Grunnvatn».*

**Grunnvatn** er vatnet som finst i grunnen under landyta. Der tek det upp hòlrom millom jordmòlane, eller i større sprungor i jord og berg. Er ikkje detta hòlromet metta med vatn, men inneheld luft mèd, talar ein gjerne um markvatn. Det djupet nedi bakken der hòlromet vert metta med vatn, kallar ein *grunnvass-spegelen* (eller *grunnvassmålet*). Grunnvatnet rører seg i større eller mindre mun, og vatnet vert verande i grunnen alt frå nokre dagar til mange tusund år; eit jordlag som fører vatn tolleg godt vert kalla *vass-sig*, *vassår*, *vekja* (*vekju*) o.dl. Ofte vert desse nemningane sette i bås med den gamle tanken at vatnet gjekk i jordi liksom blodet i kroppen. I vitskapen nyttar ein helst umgrìpet *akvifer* (nylatin *aquifer*, «vassbær, som ber vatn»).

Grunnvatnet fær tilførsla si frå landyta, ved at regn eller smeltevatn sig ned i bakken, eller ved innsig frå innsjøar, elvar og andre ytevatn. Like eins sig grunnvatnet med tid og stunder ut i kjeldor og utsig, som gjerne står i nært samband med ulike ytevatn. Soleis er grunnvatnet ein del av krinslaupet åt vatnet. Myrar og oasar er som regel fullnørde av grunnvatnet. Menneskja hemtar upp grunnvatnet gjenom brunnar eller rennor til bruk i jordbruk, industri og hushald. Dei vitskapsgreinene som tek fyre seg grunnvatnet er i fyrste rekkja hydrologi (vasskunna) og geologi (jordkunna), som møtest i undergreinene *geohydrologi* og *hydrogeologi*.

Høvet til å nytta grunnvatnet i Noreg vert regulert gjenom vassressurslogi, med Noregs vassdrags- og energidirektorat som vardveitande styresmakt.
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Hovud».*

Hovudskalle.
Segane i eit mannehovud.
**Hovud** er i likamslæra den fremste lùten av likamen hjå dyr når han er budd med munn, heile, høgre sansetol som augo, nos og øyro, opningar til luftvegane og i flestalle høve eigi beingrind eller hovudskalle. Hovudet er oftast tydeleg skilt frå resten av kroppen, so vel som rørleg. Lægre rygglause dyr vantar eit røynlegt hovud, men alle tvosida samsvaruge dyr (*bilateria*) hev, uråka av storleik.

Hovud veks fram hjå dyr i eit evolusjonært drag kalla kefalisering.

Hovud hjå menneske
------------------

Mannehovudet er ei likamleg eining med hovudskalle, tungebein og den øvste lùten av ryggradi (nakkebein). Umgripet *hovudskalle* vert oftast nytta for både den nedre kjaken og heileskåli (den øvre lùten av skallen som held på heilen). Ein kann òg skildra hovudskallen som ei samansetjing av heileskåli og andlits-beingrindi (med den nedre kjaken). Det er åtte bein i heileskåli og fjortan i andlits-beingrindi.

Kjeldor
-------

* «Hode» *Store Norske Leksikon*

Fotnotar
--------

1. ↑  *Vitenskapens verden. 23 : Leksikon 1 : A-K*. Norsk Fogtdal A/S. 1991. s. 115.
2. ↑  Lewis, John (1972). *Naken ape eller Homo Sapiens?*. Gyldendal. s. 117.
3. ↑  Halim, A. (30 December 2008). *Human Anatomy:Volume Iii: Head, Neck And Brain*. I. K. International Pvt Ltd. s. 3. ISBN 978-81-906566-4-1.

* *Denne teigen byggjer på «Hovud», og «Head» frå Wikipedia på engelsk den 3. september 2020.*

Bakgrunnsemne
-------------
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Joachim Nielsen».*

Joachim Nielsen
**Joachim «Jokke» Nielsen** (8. september 1964–17. oktober 2000) var ein norsk musikar. Han var vokalist, gitarist, låtskrivar og frontfigur i den norske rockegruppa Jokke & Valentinerne, og var bror av teikneserieskaparen Christopher Nielsen og son av kunstnaren John David Nielsen.

Nielsen skipa Jokke & Valentinerne i 1982, og gruppa vart snøgt ei av dei mest populære gruppone i rockemiljøet i Oslo. I 1985 vart låtane «Spenn» og «Alt kan repareres» gjevne ut på ein samlekassett med nye norske band, og året etter gav Jokke & Valentinerne ut sitt fyrste album, *Alt kan repareres*.

Jokke lìvde på mange måtar upp til rockemyten. Tekstene hans handla mykje um fyll og alkohol, og ikkje sjeldan var han Jokke sjølv i yverkant påsigld på sine eigne konsertar. Han skapte avisyverskrifter under Spellemannsprisutetlingi i 1992 då han i berrsynleg ruspåverka tilstand tok mot prisen i kategorien beste rockeartist, for albumet *Frelst*.

Framgjenom 90-talet hamna «Jokke» på hardare rusgifter. I songtekstene sine skildra han strevet og fortvilingi i livet sitt som narkoman. Han vart lagd inn på avrusingsklinikkar nokre vendor, for å freista slutta med heroin, noko han di verre ikkje evlde. Han døydde av ein overdose i oktober 2000, 36 år gamall.

Diskografi
----------

### Jokke & Valentinerne

* *Alt kan repareres* (1986)
* *Et hundeliv* (1987)
* *III* (1990)
* *Frelst* (1991)
* *Alt kan repeteres* (1994)
* *Spenn!* (1995)

### Soloalbum

* *Nykter* (1996)

### Jokke med Tourettes

* *Trygge Oslo* (1997)
* *Billig Lykke* (1999)

### Jokke & Valentinerne med Tourettes

* *Prisen for popen*
* *Tomgang (singel)* (2005)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Diskografi - Komplett diskografi.
**Jugendstilsenteret** er eit formidlingssenter for jugendstil som ligg i den gamle apotekergården like ved Brosundet i Ålesund. Bygget er teikna av arkitekten Hagbarth Schytte-Berg og oppført mellom 1905-07. Det var det første jugendstilhuset som blei freda i Ålesund (1984) og inneheld i dag Ålesunds best bevarte jugendstilinteriør. Senteret vart opna i 2003. Det nyttar både moderne multimedieutstillingar og viser meir tradisjonelle gjenstandsutstillingar.

Utstillingar
------------

Jugendstilsenteret er eit formidlingssenter og museum som både nytta moderne multimedieutstillingar og viser meir tradisjonelle gjenstandsutstillingar. I utstillinga *Fra aske til jugendstil* kan ein ta ein tidsmaskin tilbake til bybrannen i Ålesund 1904 og gjennom to multimedieprogram kan ein læra meir om brannen og gjenoppbygginga av jugendstilbyen. Utstillinga *Håndverk og arkitektur* kan ein læra meir om gammalt handverk og sjå ulike arkitekturmodellar. Multimedieprogrammet *Den nye kunsten* fortel om jugendstil i Noreg og i Europa. I gjenstandsutstillinga *Den vakre jugendstilen* kan ein sjå kunst og kunsthandverk frå perioden.

Tusenårsstad
------------

Jugendstilsenteret er tusenårsstad for Møre og Romsdal.

Galleri
-------

* Gjenstandsutstillinga Den vakre jugendstilen på JugendstilsenteretGjenstandsutstillinga *Den vakre jugendstilen* på Jugendstilsenteret
* Apoteker Øwres spisestue utstilt på JugendstilsenteretApoteker Øwres spisestue utstilt på Jugendstilsenteret

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jugendstilsenteret og KUBE ved vitimusea.no
* 

* Jugendstilsenteret i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

 Commons har multimedium som gjeld: **Jugendstilsenteret**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |