recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Meløy historielag** er ein privat medlemsorganisasjon med føremål å verne om kulturarven i kommunen ved å spreie kunnskap om fortida og å ta vare på munnleg tradisjon om liv og arbeid i eldre tid. Laget vart skipa våren 1984 etter initiativ frå Per Swensen.

Aktivitet
---------

Årbokkomiteen tar hand om det praktiske rundt redigering og utgjeving av årboka *Den stille fjerding*. Boka kom ut første gong i 1985. Ho samlar artiklar og bilete som medverkar til å dokumentere historia åt kommunen. Laget er ansvarleg utgjevar, boka har årleg redaktør, men kvar einskild bidragsytrar er sjølv ansvarleg for innhald og gjengjeving av fakta. Laget gjev også ut andre skrifter og samlar eldre bilete til årlege kalendrar. 

«Teisten», 2007.   
*Foto: Roar Johansen*
Laget har faste lokale til styremøte og arkiv på kontoret, bakeriet på Ørnes gamle handelsstad. Dei gamle lokala til Meløy Sparebank på Meløya er leigd ut til laget for å tene som eit samla lokalhistorisk magasin for arkivert materiell ått av privatpersonar og av private og offentlege institusjonar. Laget ønskjer å administrere og drifte arkivet med dei gamle banklokala som deponistad. 

### «Teisten»

«Teisten» er ein motoråttring frå 1938 som var i dagleg drift i Bolga fram til 1992 då laget fekk høve til å kjøpe han. Laget stod som eigar av båten medan han vart restaurert, etter det har Meløy Bygdemuseum tatt ansvar for eigarskap og drift. 

### Meløygarden

I 1989 starta historielaget eit langvarig arbeid for å stoppe forfallet av bygningar på Meløygarden på Meløya. Målet var å få bygningane verna av fylkeskonservatoren og å få dei restaurert. I 1996 kjøpte laget to av bygningane, allmugestova og «Kjeipen». Etter det er *Stiftelse for vern av Meløygården* skipa. Stiftinga har tatt over dei to bygningane saman med andre verneverdige bygningar på garden.

Kjelder
-------

Laget sin nettstad
**Meyer Nilsson Foshaug** (15. juni 1868–6. juni 1955) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Målselv i Troms. Bortsett frå perioden 1922-24, då han representerte Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, var han stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet. Foshaug var saman Jørg Berge, Alfred Eriksen og John Lind-Johansen dei aller fyrste stortingsrepresentantane for Arbeidarpartiet.

Han var fødd på garden Fosshaug i Målselv, der far hans dreiv gard. 25 år gammal tok han over ein tredel av farsgarden og bygde sitt eige gardsbruk. Dette bruket dreiv han sidan. Han var medlem av heradsstyret i Målselv 1900-03.

Foshaug representerte Tromsø amt på Stortinget 1903-06, Senja krins 1906-18, Malangen krins 1919-21 og Tromsø fylke 1922-24 og 1928-45. Valbolken 1931-33 var han 1. varamann, møtte då delar av 1931- og heile 1932-sesjonen. Han var 1903-09 medlem av gasje- og pensjonskomiteen, medlem 1910-12 av, sekretær 1913-24 og formann 1928-30 i vegkomiteen. 1934-36 medlem av og 1937-45 formann i veg- og jarnbanekomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Meyer Foshaug NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Mezen** (russisk Мезень) er ei elv i Republikken Komi og Arkhangelsk oblast i Russland. Ho er 966 km lang og har eit nedslagsfelt på 78 000 km². 

Elva spring ut frå myrområda på vestsida av Timanhøgdene i Komi og renn først vestover før ho svingar nordover og inn Arkhangelsk oblast. I nærleiken av byen Mezen munnar elva ut i Mezenbukta i Kvitsjøen. Den øvre delen av elva er bratt med steinete breidder. Middelvassføringa til elva er 886 m³/s, men under vårflaumen i mai-juni og når haustregnet er på det verste, kan ho få ei vassføring heilt opp mot 9530 m³/s. Elva frys til i slutten av oktober til midten av november og vert isfri att i slutten av april eller tidleg i mai.

Dei viktigaste sideelvane hennar er Mezenskaja Pizjma, Suda, og Peza frå høgre, og Irva, Pyssa, Vasjka og Bolsjaja Loptjuga frå venstre. 

201 km oppover elva frå munningen, til der ho møter Vasjka, er det mogeleg med skipsfart, og med høg vassføring omm våren opp til Makar Ib, 681 km opp i elva. Det er mykje fiske ved munningen av elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Мезень (река)» frå Wikipedia på russisk, den 29. september 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Koordinatar: 32°44′13″N 35°39′18″E﻿

**Mevo Hama** (hebraisk מְבוֹא חַמָּה) er ei israelsk busetjing og ein kibbutz sør i Golanhøgdene. Han er den sørlegaste landsbyen i Golan og ligg berre 2 km frå Genesaretsjøen i ei høgd 350 meter over havet. Han er styrt under Golan regionale kommune. Det internasjonale samfunnet reknar israelske busetjingar i Golanhøgdene som ulovlege etter internasjonal rett, men dei israelske styresmaktene motset seg dette.

Historie
--------

Han var den andre israelsk busetjinga som vart grunnlagd i Golan etter seksdagarskrigen i 1967 og var bygd i ein syriske militærbase kalla «Emrit Ez Edeen». Frå her hadde syrarane skote mot kibbutzenim nær grensa (Ein Gev og HaOn). I januar 1968 samla fleire medlemmar i dei kringliggande kibbutzar seg og valde å opprette ei ny busetjing i området og i september hadde dei slått seg ned i ruinane av basen. Dei fekk med seg ei gruppe ungdomar i 1971 frå Israel, Australia og England. Namnet på busetjinga tyder *Kjelda til varmekjeldene*, og vart gjeven av forfattaren Mattityahu Shalem.

Sjå òg
------

* israelskokkuperte territorium
* Kibbutzrørsla

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mevo Hama» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The Geneva Convention». BBC. 10. desember 2009.

| * v
* d
* e
Golan regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Afik**·** Ein Zivan**·** El Rom**·** Geshur**·** Kfar Haruv**·** Merom Golan**·** Metzar**·** Mevo Hama**·** Natur**·** Ortal |
| Moshavim | Alonei HaBashan**·** Ani'am**·** Avnei Eitan**·** Bnei Yehuda**·** Eliad**·** Givat Yoav**·** Haspin**·** Kanaf**·** Keshet**·** Kidmat Tzvi**·** Ma'ale Gamla**·** Neot Golan**·** Neve Ativ**·** Nimrod**·** Nov**·** Odem**·** Ramat Magshimim**·** Ramot**·** Sha'al**·** Yonatan |
| Fellesbusetnader | Kela Alon**·** Had Nes |
**Howard «Buzz» Feiten** (fødd 4. november 1948) er ein USA-amerikansk songar-låtskrivar, gitarist og studiomusikar. Feiten produserer òg sine eigne elektriske gitarar.

Biografi
--------

Feiten spelte mellom anna bass for Jimi Hendrix og B.B. King i 1968-1969, og dette skaffa han ein jobb i Paul Butterfield Blues Band.

Han gav ut sitt eige album i 1971, *Full Moon*, eit jazzfusionalbum med musikarar som Neil Larsen, Randy Brecker, Airto Moreira, Ray Barretto, Dave Holland og vokalistane Robin Clark og Tasha Thomas.

Feiten har spelt med mange artistar, som Paul Butterfield Blues Band, The Rascals, Bob Dylan, Aretha Franklin, Etta James, The Brecker Brothers, Bruce Willis, Gregg Allman, James Taylor, Wilson Pickett, Chaka Khan, Olivia Newton-John, Neil Larsen, Rickie Lee Jones, Stevie Wonder, Bette Midler, David Sanborn, Dave Weckl, Kenny Loggins, Art Porter Jr. Michael Franks, Dave Koz, Felix Cavaliere, Jeff Lorber, Commander Cody, Stuart Hamm, Jason Miles, Claus Ogerman, Boz Scaggs, Mr. Mister, Richard Pelkoff, Bill Quateman og mange andre.

Diskografi
----------

### Som leiar

* *Buzz Feiten*
* Buzz Feiten *Whirlies* (2000)
* Buzz Feiten & The Whirlies, *Live at the Baked Potato, Hollywood, 6-4-99* (2002)
* Buzz Feiten, *Buzz Feiten & the new Full Moon* (2002)
* Full Moon, *Full Moon* (1972)
* Full Moon, *Full Moon Live* (2002)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buzz Feiten» frå Wikipedia på engelsk, den 30. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Oscar's Guitar Shop Buzz Feiten Interview* (på engelsk), henta 8. april 2021
2. ↑  Prown, Pete; Newquist, Harvey P. (1997), *Legends of Rock Guitar: The Essential Reference of Rock's Greatest Guitarists* (på engelsk), Hal Leonard Corporation, ISBN 978-0-7935-4042-6, henta 8. april 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* Buzz Feiten tuning system home page

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Akkajaure** er ein innsjø i Jokkmokk kommun i Norrbottens län i landskapet Lappland i Sverige. Innsjøen ligg nordvest for Stora Lulevatten og er kjelda til Luleälven. Akkajaure er eit regulert vassmagasin og vart danna ved bygginga av kraftverket ved Suorvadammen. Under det som i dag er vassyta låg tidlegare fleire mindre vatn og mange kvadratkilometer med reinbeite-mark. Storleiken på Akkajaure varierer mellom 94 og 266 km². Vasstanden ligg mellom 423 og 453 meter over havet.

Området omkring Akkajaure er om sommaren det vestlege kjerneområdet for 'Sirges sameby'. Det vert nytta til sommar-, haust- og vårbeite for rein. Om sommaren er det eit intensivt kalvings- og brunstområde, samt eit område for merking av reinkalvar. Mange faste reindriftsanlegg finst innanfor området og vart brukt til merking av kalvar og til slakting. Også hytter for reinvaktarar og samiske høyløer er bygt.

Sør for Akkajaure ligg fjellet Áhkká.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Akkajaure» frå Wikipedia på svensk, den 27. september 2010.*

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  Sahlberg, J (2003), «Physical modelling of the Akkajaure reservoar» (PDF), *Hydrology and Earth System Sciences* **7** (3): 268–282

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Akkord (fleirtyding).* 
Ulike firklang-akkordar.
**Akkord** i musikken er samklang danna av to eller fleire tonar. Dei er gjerne bygde opp av tonar med visse intervallar imellom, som tersar.
I vestleg musikk har akkordar utgangspunkt i ein skala.

Ein kan mellom anna klassifisera akkorder ut frå kor mange ulike tonar dei inneheld. Akkordar med tre tonar blir kalla treklangar, og deretter følgjer firklang, femklang, seksklang o.s.b. 

| Treklang | Består av | Døme | Symbol |
| --- | --- | --- | --- |
| Durtreklang | Stor ters | Kvint | C-E-G | C, CM, Cma, Cmaj |
| Molltreklang | Liten ters | Kvint | C-E♭-G | Cm, C-, c, Cmi, Cmin |
| Forstørra treklang | Stor ters | Forstørra kvint | C-E-G♯ | C+, C+, Caug |
| Forminska treklang | Liten ters | Forminska kvint | C-E♭-G♭ | Cm(♭5), C-(♭5), Cdim |

Tonane i ein akkord kan danna konsonans eller dissonans, noko ein oppfattar litt ulikt avhengig av sjanger og periode. Akkordar med konsonans omfattar tradisjonelt dei med rein oktav, kvint, kvart, stor og liten ters og sekst. Vanlege akkordar med konsonans er treklangar i dur og moll. I mellomaldermusikk rekna ein derimot tersar og sekstar som dissonante. I nyare harmonilære reknar ein akkordar med sekund, septim, noneakkordar og forstørra og forminska intervaller som dissonante.

I ein akkord i grunnstilling ligg grunntonen i bassen. Dersom ein av dei andre tonane i akkorden ligg i bassen, blir akkorden rekna for å vera i omvending, slik at ein treklang med førsteomvending vil ha tersen i bassen, og ein med annanomvending vil ha kvinten i bassen.

Kjelder
-------

1. 1 2  «akkord – musikk». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 23. januar 2020.
2. ↑  «konsonans – musikk». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 20. februar 2019.
3. ↑  «dissonans». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 20. februar 2018.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Akkord (musikk)» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mars 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 85°13′S 90°48′W﻿

**Counts Icefall** er ein bratt, isfall med store bresprekker ved samløpet mellom Ford Massif og vestenden av Bermel Escarpment i Thiel Mountains. Han vart kartlagt av gruppa frå US Geological Survey som vitja Thiel Mountains, 1960–61, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter kapteinløytnant William D. Counts i U.S. Navy som mista livet då eit P2V Neptune-fly styrta kort tid etter avgang frå Wilkes-stasjonen den 9. november i 1961.

Mount Counts er òg kalla opp etter William Counts, som var ved Air Development Squadron Six (VX-6) under styrten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Counts Icefall» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Counts Icefall» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Johan Fredrik Olsen Maseng** (14. januar 1864–1951) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Askim. Han var stortingsmann for Venstre i tida mellom 1909 og 1924.

Maseng var son til ein gardbrukar. Han i gjekk i åra 1888-90 på amtsskulen i heimbygda Askim. Frå 1894 var han gardbrukar på farsgarden Maseng i Askim. Han var aktiv i skyttarlaget og i ungdomslaget, og var ei tid formann i skulestyret i Askim herad.

I to valperiodar, frå 1906 til -12, var han varamann til Stortinget frå Eidsberg krins. I 1909-sesjonen møtte han frå 25.8 til 13.9.09 på tinget i staden for Ludvig Larsen Kragtorp. Ved stortingsvalet 1915 vart han Maseng vald til å representere einmannskrinsen Eidsberg og partiet Venstre på Stortinget. Han vart attvald to gongar, siste gongen frå Østfold fylke. Perioden 1916-18 var han nestformann i Justiskomite nr 3, medan han i dei siste valperiodane var sekretær i Militærkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-03-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Frederik Karl av Hessen var i to månader i 1918 formelt sett konge av det aldri realiserte Kongeriket Finland, utan at han nokon gong sette beina sine på finsk jord. Han vart vald på grunn av svigerfamilien sin.
**Fredrik Karl** av Finland, (tysk: **Friedrich Karl Ludwig Konstantin von Hessen-Kassel**), (svensk: **Fredrik Karl av Hessen**), (finsk: **Väinö I**, **Kaarle I** eller **Fredrik Kaarle**), (1. mai 1868–28. mai 1940), var landgreve av Hessen-Kassel. Gjennom ekteskapet med Margaret av Preussen var han svoger med keisar Wilhelm II.

Konge av Finland
----------------

Han vart i kjølvatnet av Den finske borgarkrigen vald til konge av Finland 9. oktober 1918, men måtte trekkje seg allereie 14. desember. På grunn av dei urolege tilhøva ved avslutninga av første verdskrigen tiltredde han aldri som finsk konge.

Det er ikkje avklart kva for eit namn han ville ha teke som finsk konge. I offisielle dokument finst namnet *Väinö*, medan han i dokument frå 1918 blir omtalt som *Kaarle* eller *Fredrik Kaarle*. I eit forslag om å oppta kjende finske landområde i tittelen til kongen stod det: «Kaarle I, Suomen ja Karjalan kuningas, Ahvenanmaan herttua, Lapinmaan suuriruhtinas, Kalevan ja Pohjolan isäntä». (Karl 1. Finlands og Karelens konge, Ålands hertug, Lapplands storfyrste, Kaleva og Bottenvikas herre). 

Den finske riksdagen valde Fredrik Karl til konge den 9. oktober 1918. Dette valet var etter reglane i paragraf 38 i den svensk-finske grunnlova av 1772.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anders Hulden: Finnlands deutsches Königsabenteuer 1918, Reinbek 1997. Utgiven av Deutsch-Finnische Gesellschaft e.V. på Traute Warnke Verlag - ISBN 3-9801591-9-1
* Henrik Meinander: Finlands historia 4, 2 uppl. Schildts, Esbo 1999
* Jiri Louda & Michael MacLagan: Lines of Succession - Heraldry of the Royal Families of Europe, Macdonald Illustrated, London 1981

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Christian Fredrik Monsen** (27. april 1878–31. januar 1954) var ein norsk lærar og politikar, fødd i Kristiania. Han var stortingsrepresentant frå 1922 til 1949, forsvarsminister 1935-39 og og stortingspresident 1945–49.

Liv og gjerning
---------------

Monsen tok eksamen ved lærarskulen på Hamar i 1898. Han arbeidde i folkeskulen i Hamar kommune frå 1903, skuleinspektør i Hamar frå 1934 til -41. Åra 1913-16 redigerte han avisa Demokraten (Hamar Arbeiderblad) på Hamar. I alle år frå 1907 til 1945 var han medlem av bystyret på Hamar, ordførar 1917-19, borgarmeister 1919-22.

Hausten 1921 vart Monsen vald inn på Stortinget for Det norske Arbeidarparti i krinsen Hamar, Kongsvinger, Lillehammer og Gjøvik. Ved partisplittinga i 1923 fylgde Monsen og partimiljøet på Hamar over i det nyskipa Norges Kommunistiske Parti. Fram til utgangen av tingbolken 1925-27 representerte Monsen NKP på Stortinget, melde seg innatt Det norske Arbeiderparti framom stortingsvalet 1927.

Monsen var forsvarsminister i den kortliva Hornsrud-regjeringa vinter 1928. Dei neste åra var han ein klår talsmann for nedrustning og avvæpning av militærstellet, var mellom anna hovudmannen bak eit Arbeidarparti-forslag «om avskaffelse av militærvesenet og opprettelse av et civilt grenseoppsyn» i 1932. Då Johan Nygaardsvold danna regjering våren 1935 vart Monsen sjef i Forsvarsdepartementet, eit verv han hadde til 1939. Nå arbeidde Monsen for opprusting av forsvaret. Sommaren/hausten 1945 var han parlamentarisk leiar for Arbeidarpartiet si stortingsgruppe. Etter stortingsvalet 1945 sat han som stortingspresident i tida frå desember 1945 til januar 1949. I same perioden fram til utgangen av 1949 var han medlem av utanrikskomiteen og formann i valkomiteen.

Bibliografi
-----------

* *Sannheten om militærvesenet*, Oslo 1928
* *Avvæbning eller militarisme*, Oslo 1930
* *Småkårsfolkets linje i gjelds- og skattespørsmålet*, Oslo 1931
* *Militært vanvidd eller civil fornuft. En redegjørelse for det Norske arbeiderpartis forslag om avskaffelse av militærvesenet og opprettelse av et civilt grenseoppsyn*, Oslo 1932
* *Quislingsaken. En dokumentasjon og redegjørelse*, Oslo 1932

Kjelder
-------

* «Fredrik Monsen». Stortinget.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vidar Eng: Fra antimilitarist til forsvarsminister. Fredrik Monsen og 1930-tallet. Oplandske Bokforlag 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
| Château-Thierry |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Hauts-de-France Aisne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  16,49 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999) | 15 700 |
| Koordinatar | 49°03′″N 03°23′″E﻿Koordinatar: 49°03′″N 03°23′″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-chateau-thierry.fr |

**Château-Thierry** er ein by og kommune nordaust i Frankrike, om lag 100 km nordaust for Paris ved elva Marne. Han er og *sous-préfecture* i departementet Aisne i regionen Hauts-de-France. Byen har om lag 15 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Château-Thierry var åstad for to viktige slag. Det førte var slaget ved Château-Thierry i 1814 under Napoleonskrigane mellom Frankrike og Preussen, og det andre var slaget ved Château-Thierry i 1918 under den første verdskrigen mellom USA og Tyskland.

I 1918 vart sokkelen til den frykta Pariskanonen funne nær slottet i byen. Sjølve kanonen vart aldri funne.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Château-Thierry**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Flatøy skule** var ein barneskule på Flatøy i dåverande Meland kommune i Hordaland fylke. Han hadde i skuleåret 2008–2009 57 elevar fordelt i fire klasser, og ti tilsette med Espen Storstrand som rektor. Skulen nytta nynorsk og hadde adresse Flatøyvegen 70. 
Flatøy skule var vedteken nedlagt etter skuleåret 2009–2010.

Historie
--------

Skulen tok imot elevar frå Flatøy, noko han har gjort sidan opninga i 1937. 
Skulen var det første bygget på Flatøy som fekk innlagt vatn på midten av 50-talet.

Nedlegging
----------

16. desember 2009 vedtok formannskapet i kommunen at Flatøy skule skulle leggast ned, noko som førte til debatt hjå Flatøy-folket. Nedlegginga vart vedteke i formannskapet med 21 mot seks stemmer.
Ein av grunnane for å leggja ned skulen var å spara pengar. I fylgje kommunebudsjettet 2010 kunne kommunen spare ca. to millionar kroner på nedlegging.
Frå hausten 2010 byrjar Flatøy-elevane på Sagstad skule.

Fotnotar
--------

1. ↑  Nettstaden til Flatøy skule[*daud lenkje*]
2. ↑  *Slutt for Flatøy skule neste haust*, Nordhordland
3. ↑  Hans E. Storheim og Anne-Lise Nordpoll (2009,31.10) Vil leggja ned på Flatøy. Strilen, side 6

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Flatøy skule Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Om Flatøy skule på Pedlex[*daud lenkje*]
Flatey
**Flatey** ('Flatøy' på norsk) er ei øy i bukta Skjálfandi nord på Island. Ho ligg om lag 8,7 km frå Húsavík. Det høgaste punktet på øya er berre 20 meter over havet, og derfor har øya fått namnet sitt. Ho er 2,5 km lang og 1,7 km brei og er med det den femte største øya rundt Island. 

Folk har vore busett på Flatey i alle tider, men har aldri hatt ein stor folkesetnad. Flest innbyggjarar hadde øya i 1942, då 120 menneske budde der. Då andre tettstadar og byar voks klarte ikkje Flatey å konkurrere med dei og folk byrja å flytte frå øya. I 1967 var det ingen innbyggjarar att. I dag kjem islendingane stort sett her om sommaren og mange turistar vitjar øya. 

Skjálfandi er ein god fiskeplass, særleg etter torsk og rognkjeks. Jordsmonnet er godt så innbyggjarane dreiv med både fiske og jordbruk. Alle hus hadde ei mjølkeku, nokre sauer og høner. 

Det er berre få bygningar på øya. Den viktigaste av dei er skulehuset som vart bygt i 1929, ei gamal kyrkje som vart stengd i 1884, eit fyr frå 1913, som vart gjenoppbygt i 1963 og ein radiotelegraf frå 1931. Den gamle kyrkja vart erstatta av ei ny i 1960. Den nye kyrkja vart flytta frå Brettingsstaðir i Flateyjardalur og bygd opp att her.

Det rike fuglelivet er noko som trekkjer til seg mange turistar. Av dei 37 fugleartane på Island kan ein finne 30 av dei her i hekkesesongen, mellom anna lundefugl, terne, småspove og heilo. 

Dalen Flateyjardalur er kalla opp etter Flatey.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Generell informasjon om Flatey

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flatey in Skjálfandi» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2007.*

Koordinatar: 66°09′54″N 17°51′35″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Torvild Aakvaag** (fødd 18. januar 1927) var generaldirektør i Norsk Hydro. Saman med generaldirektør i ÅSV, Håkon Sandvold, var han medverkande i fusjonsprosessen som førte til at Hydro Aluminium vart oppretta i 1986.

Aakvåg er jurist, han vart cand.jur. i 1949 og arbeida deretter som politifullmektig og dommarfullmektig. I 1951 vart han teke opp som aspirant i utanrikstenesta. Han var attaché ved ambassaden i Paris og jobba i UD til 1956, då han vart tilsett som jurist i Norsk Hydro. Frå 1964 arbeida han tre år som advokat og vart høgsterettsadvokat, og i 1967 vart han leiar for den juridiske seksjonen i Norsk Hydro. Frå denne stillinga gjekk han til oljedivisjonen i 1970, han vart administrerande direktør i 1975 og generaldirektør etter Johan B. Holte i 1982, ei stilling han hadde til Egil Myklebust overtok i 1991.

I 1989 vart Aakvaag kommandør av St. Olavs Orden for si teneste i norsk industri og oljeverksemd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Torvild Aakvaag» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Hvem Hva Hvor 1990 ISBN 82-516-1267-5

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Torvild Aakvaag hos Energilink[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Torvløysa**  er eit fjell i Fjord kommune i Møre og Romsdal. Det har ei høgd på 1851 meter over havet og er det 358. høgaste fjellet i landet av fjella med primærfaktor på minst 50 meter.

Torvløysa ligg i bygda Norddalen (Dalsbygda) mellom Storvatnet i fjelldalen Dyrdalen og Herdalssætra. Toppunktet ligg på ein flat kuppel med bratte sider mot Kupebreen i sør, Fursetdalsbreen i nordaust og Storvatnet i vest. Mot nord og aust er terrenget slakare. Frå Dalsvika utanfor Norddalen og frå nordsida av Norddalsfjorden ser fjellet ut som ein mektig koloss høgare enn fjella rundt seg, med brear framom og oftast ei snøkrune på toppen. Toppområdet er dekt av til dels store steinblokker. Vanlegvis vert det snøbert i løpet av juni månad.

Torvløysa er eit mykje brukt turmål både til fots og på ski. Før det kom bilveg til Rellingsætra, var det vanleg å gå frå fremste garden i bygda. Derifrå er det over 1700 høgdemeter til topps. I dag går turen like ofte via Dyrdalen som Herdalen. I begge tilfella har ein meir enn 1300 høgdemeter å tilbakeleggje før ein når toppunktet.

På Torvløysa er det påvist soter i opptil 1640 moh. og mindre enn ein kilometer frå toppen. Desse sotene, brukt av jegerar under reinsjag, kan vere 7-8000 år gamle. Truleg var ein namnlaus reinsjegar den fyrste som stod på toppen. Den eldste skrivne kjelda vedkomande bestigning av Torvløysa har ein i observasjonsboka til Fredrik Sejersted. 17. august 1866 føretok han sine målingar for Norges Geografiske Oppmåling.

Kjelde
------

Ivar Grønningsæter: *Torvløysa* i Årbok for Sunnmøre 2006

Sjå òg
------

* Høgaste fjell i Noreg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Flavio Biondo
**Flavio Biondo** eller **Flavius Blondus** (1392–1463) var ein italiensk historikar frå renessansen. Han var den første som tok omgrepet mellomalderen i bruk, og er og rekna som ein av dei første arkeologane. Han var fødd i Forli, men etter eit opphald i Milano kom han til Roma i 1433, der han for alvor tok til med skriving. Han arbeidde i Vatikanet, og var tilsett under ei rekkje pavar.

### Livsverk

I Roma gjorde Biondo eit grundig arbeid med katalogisering av ruinar frå det antikke Roma. Dette resulterte i tre store leksikalske verk, og gav han æra av å ha laga skole for arkeologien. Seinare forsking bygde mykje på dei resultata han fann i Roma. Ruinane frå antikken var mykje attgrodde på denne tida, og byen hadde minka i storleik. Forum Romanum var ikkje å sjå, det var ei beitemark for kyr, og frå Kapitol kunne ein ikkje sjå stort anna enn øydemark. 

Biondo skreiv så verket *De Roma Instaurata* (Atterreiste Roma), der han la fram ei grundig plan for korleis byen hadde lege i klassisk tid. Verket har tydd mykje for seinare historisk forståing av byen, og har hatt stor tyding fram til i dag. Den neste boka, *De Roma Triumphante* (Sigrande Roma) frå 1459, kom til å tyde mykje som kjelde til italiensk sjølvkjensle og vørdnad for det gamle Roma. Biondo sytte samstundes for at Pavestolen vart sett i samanheng med keisardømet, som eit naturleg framhald av dette. 

Samstundes skreiv Biondo bandsterke verk om italiensk historie og geografi. På grunnlag av geografen Strabo tok han i bruk omgrepet Italia som nemning for heile Appeninarhalvøya. Han sytte så for å binde saman geografi og historie slik at han knytte tråden attende til antikken, og skapte historisk samanheng for det italienske folket. Ei "nasjonal" historieskriving for Italia kan slik førast attende til Biondo.

I 1442 låg det største historieverket hans ferdig, der han sette opp historia om Europa i tre bolkar. Han byrja med antikken, som tok slutt med plyndringa av Roma i 410, så følgde Mellomalderen, og det moderne samfunnet fram til 1442. Dette er første gongen «mellomalderen» er nytta som omgrep, og verket skapte skole. Ein tilsvarande tredeling var og nytta av Leonardo Bruni noko før. Både Biondo og Bruni var inspirerte av Francesco Petrarca, som hadde nytta omgrepet «mørkeåra» om mellomalderen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Torvikbukt** er ein tettstad i Gjemnes kommune i Møre og Romsdal. Tettstaden ligg ved Bergsøyfjorden, sør for munningen av Batnfjorden og har 209 innbyggjarar per 1. januar 2017.

I Torvikbukt ligg maling- og lakkfabrikken Gjøco AS, den største industribedrifta i Gjemnes. Her ligg også Høgtun folkehøgskole, ein kristeleg folkehøgskule med omkring 95 elevar i året. Tettstaden har ein privat barneskule, Torvikbukt skule. Denne skulen vart etablert i 2009 etter at den offentlege Torvik skole vart lagt ned. Torvikbukt skule leiger dei gamle lokala til Torvik skole av kommunen.

Torvikbukt har daglegvarebutikk, småbåthamn, idrettsanlegg og barnehage. Tettstaden ligg attmed fylkesveg 666, som går mellom Batnfjordsøra og Eidsvåg.

Bilete frå Torvikbukt
---------------------

* Torvikbukt i april 2007Torvikbukt i april 2007
* Høgtun folkehøgskoleHøgtun folkehøgskole
* Gjemneshallen og litt av Torvikbukt skule, tidlegare Torvik skoleGjemneshallen og litt av Torvikbukt skule, tidlegare Torvik skole

Kjelder
-------

1. ↑  «Torvikbukt». *Store norske leksikon*. 10. november 2015. Henta 17. april 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Nenad Stekić
**Nenad Stekić** (fødd 7. mars 1951) er ein jugoslavisk-serbisk tidlegare friidrettsutøvar som internasjonalt tevla i lengdehopp. Han vann sølvmedaljen i øvinga både under EM 1974 og EM 1978.

Aktiv
-----

Stekić hoppa seg inn i verdseliten i 1973-sesongen då han presterte 8,12 meter som best. Året etter forbetra han den jugoslaviske rekorden til 8,15 meter, før han vart andremann i øvinga under europameisterskapen i Roma, 7 centimeter bakom Valerij Podluzjnyj. Siste helga i oktober 1974 vann han ei internasjonal tevling med 8,24 m, det nest beste lengdehoppet i verda den sesongen. Den 25. juli 1975 landa Stekić på 8,45 meter ved eit stemne i Montreal, einast verdsrekordhaldar Bob Beamon hadde då hoppa lengre. I 1976 fekk Stekić notert 8,39 m i sitt bestehopp, men under vanskelege tilhøve under OL-finalen i Montreal måtte han nøye seg med 7,89 m og ein sjetteplass.

Både i 1977- og 1978-sesongen toppa Stekić lista over årsbeste i verda i lengdehopp. I 1977 målte lengste hoppet 8,27 m og i 1978 landa han på 8,32 meter ved eit stemne i Rovereto, det siste oppnådd ei veke etter han kom på andreplassen under EM i Praha med sine 8,12 m. Frå 1979 til 1986 heldt Stekić framleis eit høgt internasjonalt toppnivå, men var tidvis plaga av skadar. Så seint som i 1986, 35 år gammal, vart han målt til 8,19 m. Han slutta tevle for godt i 1991.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Sølvmedalje – 8,05 m, bakom Valerij Podluzjnyj (8,12 m)
* OL 1976 i Montreal: Nr 6 – 7,89 m
* EM 1978 i Praha: Sølvmedalje – 8,12 m, bakom Jacques Rousseau (8,18 m)
* OL 1980 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (5,75 m=nr 30)
* EM 1982 i Aten: Nr 5 – 7,93 m
* VM 1983 i Helsinki: Nr 5 – 8,09 m
* OL 1984 i Los Angeles: Utslått i kvalifiseringa (7,60 m=nr 14)
* EM 1990 i Split: Utan resultat

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nenad Stekić» frå Wikipedia på engelsk, den 24. mai 2020.*
*Søndagsettermiddag på La Grand Jatte* (1884) av Georges Seurat.
**Neoimpresjonisme** var ein retning innan målarkunst på 1880- og 1890-talet. Retningen var ei vidareutvikling av teknikken til impresjonistane gjennom eit vitskapleg studium av farge og divisjonisme. 
Neoimpresjonismen fekk stor tyding or mellom anna fauvistane, og kan seiast å ha blitt etterfølgd av neoplastisisme.

Neoimpresjonismen blei grunnlagd av pointillisten Georges Seurat. Måleriet hans *Søndagsettermiddag på La Grand Jatte* blei den store attraksjonen på haustutstillinga 1886 som markerte innføringa av neoimpresjonismen som term og teknikk. 

Til grupperinga pleier ein også rekna Paul Signac. Nokre tilhengjarar av rørsla - belgiske Henry van de Velde og Georges Lemmen og finske Alfred William Finch - overførte snart dei neoimpresjonistiske idean til kunsthandverk. 

Retningen stod i opposisjon mot impresjonismen, og fekk gjennom dette tyding for seinare stilkunst som symbolisme på 1890-talet og ekspresjonisme og kubisme på 1900-talet.

Kjelder
-------

1. ↑    Carlquist, Gunnar: *Svensk uppslagsbok. Bd 19*, Svensk Uppslagsbok AB, Malmö 1937, s. 944-45.

* Robyn Roslak, *Neo-impressionism and Anarchism in Fin-de-Siecle France*, Ashgate Publishing 2007.

* *Denne artikkelen bygger på «Neoimpressionism» frå Wikipedia på svensk, den 22. oktober 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
|  |
| --- |
| ***The Resistance***  Studioalbum av Muse |
|  |
| **Utgjeve** | 28. september 2012 |
| **Innspelt** | Oktober 2011–august 2012 |
| **Sjanger** | Kunstrock, progressiv rock |
| **Lengd** | 53:49 |
| **Selskap** | Helium 3Warner Bros. Records |
| **Produsent** | Muse, Nero |
|
| Muse-kronologi |
| *The Resistance*(2009) | *The Resistance* | *Live at Rome Olympic Stadium* (2013)
 
 |

***The 2nd Law*** er det sjette studioalbumet til det engelske alternativ rock-bandet Muse. Det blei utgjeve den 1. oktober 2012 i Storbritannia og andre stadar den 28. september, 2. oktober og 3. oktober på selskapa Warner Bros. Records og Helium-3. Tittelen på albumet refererar til termodynamikken si andre hovudsetning. Albumet blei spelt inn i løpet av ti månader ved Capitol Studios og Eastwest Studios i Los Angeles, Shangri La Studios i Malibu og AIR Studios i London. Albumet var hovudsakleg eigenprodusert av bandet, med unntak av songen «Follow Me» som var produsert saman med elektronika trioen Nero.

Albumet fekk generelt gode meldingar frå kritikarar. Det kom på topp ti-lista i 31 land og nådde førsteplassen i 13 land. Albumet blei nominert til beste rockealbum på den 55. Grammy Awards-utdelinga, og den andre songen pa albumet, «Madness», blei nominert til beste rocke-song. Den tredje songen, «Panic Station», blei også nominert til beste rockesong på den 56. Grammy Awards-utdelinga.

Spor
----

| # | Tittel | Lengde |
| --- | --- | --- |
| 1. | Supremacy | 4:55 |
| 2. | Madness | 4:39 |
| 3. | Panic Station | 3:03 |
| 4. | Prelude | 1:03 |
| 5. | Survival | 4:17 |
| 6. | Follow Me | 3:51 |
| 7. | Animals | 4:23 |
| 8. | Explorers | 5:48 |
| 9. | Big Freeze | 4:41 |
| 10. | Save Me | 5:09 |
| 11. | Liquid State | 3:03 |
| 12. | The 2nd Law: Unsustainable | 3:48 |
| 13. | The 2nd Law: Isolated System | 4:59 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The 2nd Law» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2015.*
**Isabelle Sandstedt Pedersen** (fødd 27. januar 1992) er ein norsk friidrettsutøvar frå Bergen som særleg utmerkte seg i 100 meter hekk, ei øving der ho i tida 2011-19 vann sju gull i noregesmeisterskap. I 2012 vart noregsmeister i lengdehopp. Pedersen var medlem i IL Norna-Salhus til 2014, sidan representerte ho IL i BUL.

Aktiv
-----

16 år gammal kneip Pedersen sølvmedaljen i 100 meter hekk under NM i friidrett 2008, langt bak den suverene landseinaren i øvinga, Christina Vukicevic. Tre år seinare vart Pedersen norsk meister på korthekken for fyrste gong. Året etter braut Pedersen hekkefinalen i NM, derimot sigra ho i lengdetevlinga. Frå 2013 til 2016 sprang Pedersen årleg inn til gullmedalje i 100 meter hekk i noregsmeisterskapen. Under NM i friidrett 2015 sette ho personleg rekord med 12,88 sekund og vart tildelt kongepokalen for prestasjonen.

Både i VM i friidrett 2015 og VM i friidrett 2017 enda Pedersen på niandeplassen i 100 meter hekk. I 2015 fekk ho sluttida 12,86 i semfinalen og i 2017 12,87 sekund, i det siste høvet ein hundredels sekund for seint til å få finaleplass. Gjennom 2017-sesongen forbetra ho sitt personbeste på hekk til 12,83 og så 12,75 sekund.

Pedersen slo den norske rekorden i 100 meter hekk 22. juli 2018 ved eit DL-stemne i London. Tida 12,72 sekund var ei rekordforbetring på 0,02 sekund. I august rauk ho ut or korthekktevlinga i Friidretts-EM med 14. beste tid, ei veke seinare vann ho sitt sjette hekke-gull i NM, på nøyaktig same tid som i EM: 13,04 sekund. I 2019 vart Pedersen noregsmeister på 100 meter hekk for sjuande gong.

Pedersen sin personlege rekord i lengdehopp er 6,14 meter, oppnådd 2013. Hennar personbeste på 100 meter og 200 m lyder på 11,83 og 23,79 sekund, den fyrste er frå då ho vann bronsen på distansen i NM 2013.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Isabelle Pedersen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2020.*

* minfriidrettsstatistikk
* friidrett.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Isabelle Pedersen» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.
**Leopoldo Jacinto Luque** (3. mai 1949–15. februar 2021 var ein argentinsk fotballspelar frå Santa Fe som vart verdsmeister i 1978 med Argentinas landslag. Han var angrepsspelar.

Luque var innom ti ulike fotballklubbar i heimlandet og Brasil. Han var framom alt knytt til River Plate, ein klubb han spelte for i tida 1975-80. Han vart nasjonal serimeister med klubben i 1975 og 1980.

Frå landslagsdebuten i 1975 deltok i 44 landskampar fram til 1981. I alt skåra han 22 landslagsmål. Fire av måla kom under verdsmeisterskapen på heimebane i 1978. Argentina sigra i finalen mot Nederland med 3 mot 1.

Han døydde i Mendoza av Covid-19.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leopoldo Luque» frå Wikipedia på engelsk, den 10. oktober 2021.*


| * v
* d
* e
Argentina sitt landslag – VM i fotball 1978 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Alonso
* 2 Ardiles
* 3 Baley
* 4 Bertoni
* 5 Fillol
* 6 Gallego
* 7 L. Galván
* 8 R. Galván
* 9 Houseman
* 10 Kempes
* 11 Killer
* 12 Larrosa
* 13 La Volpe
* 14 Luque
* 15 Olguín
* 16 Ortiz
* 17 Oviedo
* 18 Pagnanini
* 19 Passarella (lagkaptein)
* 20 Tarantini
* 21 Valencia
* 22 Villa
* Landslagstrenar: Menotti

 | Flagget til Argentina |
|  |
**Leopold** (fødd 3. juli 1676 i Dessau, død 3. april 1747 same stad) var fyrste av Anhalt-Dessau og ein prøyssisk feltmarskalk, vanlegvis kjend som *Der alte Dessauer* («den gamle Dessauer»). Han var eldste son av fyrst Johan Georg II av Dessau og høyrte fyrstefamilien Askanien.

Leopold var alt tolv år gammal oberst i den austerrikske arméen. Etter at faren døydde i 1693 overtok han styringa av fyrstedømet, til å byrje med under mora Henriette av Oranien sitt formyndarskap, og gjekk samstundes inn i brandenburgsk teneste.

Dei første krigsbragdene utførte han 1695-97 i Nederlanda og vart i 1696 forfremma til generalmajor. Styret av fyrstedømet hindra hann ikkje frå å utmerke seg i den spanske arvefølgjekrigen (1701-13) under prins Ludvig av Baden og Eugen av Savoie. Under krigen steig han i gradene til feltmarskalk (1712) og fekk i 1715 befalet over ein prøyssisk-saksisk-dansk armé, som omleira og erobra Stralsund, som vart forsvart av Karl XII av Sverige. Han tente så under Fredrik Vilhelm I sitt styre og drilla den prøyssiske hæren, og særskild organiseringa av infanteriet, med sterk, rå og stundom grufulle handlingar, til ein uvanleg disiplinert og veltrent hær.

Den prøyssiske hæren, som vart frykta under Fredrik II si tid, var hovudsakleg Leopold sitt verk. Etter å ha styrt troppar på underordna krigsskodeplassar under den første schlesiske krigen (1740-42) fekk han under den andre schlesiske krigen kommandere hovudhæren og sigra i 15. desember 1745 over ein austerriksk-saksisk armé ved Kesselsdorf, som seinare førte til freden i Dresden same år. Leopold, som med heider deltok i 22 erobringar og 27 omleiringar, inførte erfaring og mot til den prøyssiske hæren.

Leopold hadde i ekteskapet sitt med apotekardottera Anna Luise Föse frå Dessau tre søner, som vart prøyssiske feltmarskalkar. Ein uekte son, G. H. von Bärenhorst, skaffa seg eit namn som militærforfattar.

Han vart etterfølgd av sonen Leopold II Maximilian av Anhalt-Dessau.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leopold I av Anhalt-Dessau» frå Wikipedia på svensk, den 13. november 2008.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Leopold Kronecker** (fødd 7. desember 1823 i Liegnitz, død 29. desember 1891 i Berlin) var ein tysk matematikar. Bror hans var fysiologen Hugo Kronecker (1839–1914).

Liv
---

Leopold Kronecker kom frå ein velståande, jødisk kjøpmannsfamilie. Han fekk ei god utdanning, først av ein privatlærar, deretter på gymnaset i Liegnitz, der han blant anna vart undervist av matematikklæraren, og seinare universitetsprofessoren, Ernst Eduard Kummer.

I 1841 byrja han å studere filosofi på Universitetet i Berlin og gjekk på eit breitt spektrum av forelesningar i matematikk, naturvitskap, filosofi og klassisk filologi. Etter korte opphald på universiteta i Bonn og Breslau vende han tilbake til Berlin i 1844, der han avla doktorgrad i filosofi med arbeidet «De Unitatibus Complexis» (*Om komplekse einingar*).

Deretter forlét han universitetet og arbeidde nokre år som ein svært vellukka forretningsmann. I 1855 var han økonomisk uavhengig og vende tilbake til Universitetet i Berlin som sjølvfinansisert vitskapsmann. Blant elevane hans var Georg Cantor. I 1861 vart Kronecker medlem av Det prøyssiske vitskapsakademiet. I 1868 takka han nei til å bli professor i Göttingen. Han vart i Berlin og i 1883 tok han over stillinga til den tidlegare læraren sin Kummer. Saman med Weierstrass, Helmholtz, Schröter og Fuchs gav han ut tidsskriftet Journal für Mathematik som var grunnlagt av August Leopold Crelle.

Leopold Kronecker døydde den 29. desember 1891 av etterverknadene av bronkitt. Han er gravlagt på den evangeliske gravlunden Alten St.-Matthäus-Kirchhof i Tempelhof-Schöneberg.

Arbeid
------

Forskinga hans gav grunnleggande bidrag til algebra og talteori, samt matematisk analyse og funksjonsteori. I løpet av tida vart han tilhengar av finitismen, som berre aksepterer matematiske objekt som kan konstruerast eksplisitt, og freista å definere matematikk berre med grunnlag i dei naturlege tala. Derigjennom kom han i konflikt med mange viktige matematikarar i samtida, spesielt gjekk han offentleg til åtak på Georg Cantor og hans mengdelære, som for ein stor del er svært lite konstruktiv. Kronecker var overtydd om at mengdelæra ikkje hadde noko å tilføre den konkrete analysen. Ei av utsegnene hans har vorte spesielt berømt: «Dei naturlege tala har Gud skapt; alt anna er verka til menneska.» Kroneckers finitisme gjorde han til ein forløpar for matematisk konstruktivisme.

Fleire matematiske omgrep har vorte kalla opp etter han.

* Kronecker-Webers teorem,
* Kronecker-delta,
* Kronecker-symbolet og
* Kronecker-produktet.

Kroneckers grav (St. Matthäus, Berlin)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leopold Kronecker» frå Wikipedia på bokmål, den 11. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  H. Weber: *Leopold Kronecker.* I: Årsberetningen til den tyske matematiker-samskipnaden **2** (1893), p. 19

Bakgrunnsstoff
--------------

* Weber „Kronecker", Jahresbericht DMV Bd.2, 1891/2
* Håndskrevne forelesninger av Kronecker digitalisert av SICD - Universitetene i Strasbourg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
|  |
| --- |
| **Leopard** |
| LeopardLeopard |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av leopard Utbreiinga av leopard |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Kattefamilien Felidae |
| **Slekt:** | Store kattedyr *Panthera* |
| **Art:** | **Leopard** *P. pardus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Panthera pardus***Linnaeus, 1758 |

**Leoparden** (*Panthera pardus*) er ein art i slekta store kattedyr. Leoparden er det mest tilpasningsdyktige av dei store kattedyra. Han lever overalt frå dampande tropisk regnskog og tørre savannar i Afrika til over tregrensa i Himalaya. Best trivst han når han har tilgang på tre å sova i og jakta frå.

Heilt svarte leopardar blir kalla pantrar.

Sitjande leopard

Skildring
---------

Leopardar har ei kroppslengd på 100-190 cm og veg mellom 30 og 70 kg. Hannen er om lag 50% større enn hoa. Det mest karakteristiske kjenneteiknet til leoparden er den flekka pelsen, sjølv om nokre (panterar) er heilt svarte.

Utbreiing
---------

Leoparden lever i heile Afrika sør for Sahara, i tillegg til sør på den arabiske halvøya, India, Kina og søraust-Asia. Tidlegare fann ein dei òg så langt nord som den russiske grensa mot Nordishavet. Når det kjem til habitat er leopardane meir tilpassingsdyktig enn noko anna kattedyr i den gamle verda; då ein kan støyta på dei frå halvørken til tropisk regnskog til høgfjell og alt i mellom.

Byksande leopard.

Åtferd
------

Leoparden er ein einsam, nattaktiv jeger som følgjer den same teknikken som dei fleste andre kattedyra: Han ligg på lur eller snik seg inn på byttet før han avsluttar med nokre raske byks. Han utmerker seg òg som ein dyktig klatrar, og lagrar ofte bytte i tre for å unngå at det vert teke av åtseldyr. Leoparden går vanlegvis på små til mellomstore dyr og fuglar, noko som skil han frå dei andre store kattedyra i slekta *Panthera*.

Kjelder
-------

* *Verdens dyr*, Cappelen 1985

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) *leopard* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *leopard* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (en) *leopard* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *leopard* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *leopard* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Panthera pardus* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Panthera pardus* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Panthera pardus* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* BBC Things
* ITIS
* EOL

 |
**San Bernardino-passet** er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Vegen over fjellet knyter saman dalane Rheinwald og Val Mesolcina. Frå passhøgda er det i luftlinje fire kilometer til Hinterrhein i nord og 12 km til Mesocco i sør. Passhøgda på 2 065 meter over havet ligg på vasskiljet mellom Nordsjøen og Middelhavet, og samsvarar med språkskiljet mellom tysk og italiensk.

Vegen over San Bernardino-passet er vinterstengd frå desember til april.

### Soge

Fjellovergangen har minst vore i bruk sidan romartida. Fjellovergangen vart mykje viktigare etter ein på 1400-talet hadde bygt ut Via Mala mellom Hinterrheindalen og Rhindalen. Ruta over San Bernardino-passet vart då eit attraktivt alternativ til fjellovergangane lenger aust, som Settimo- og Julierpasset. Sjølv om vegen vart mura med steinblokker, var han lenge farbar einast med pakkdyr. Første kjerrevegen stod ferdig i 1770, medan dagens fjellveg vart bygt frå 1818 til 1823. I 1967 vart den 6,6 km lange San Bernardino-tunnelen under passet opna. Europaveg 43 går gjennom tunnelen, som vart utbetra i 2006.

San Bernardino-passet er oppkalla etter den italienske helgenen 'Bernadin av Siena'.

Bakgrunnsstoff
--------------

Panorama over San Bernardino-passet, retning sør(Val Mesolcina)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* HDS
* GeoNames

 |

  


* *Denne artikkelen bygger på «San Bernardino-passet» frå Wikipedia på bokmål, den 14. februar 2012.*