recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Peter Mew** er ein tidlegare britisk lydteknikar. Han arbeidde i Abbey Road Studios, der han var senior mastering-teknikar. Han kom til Abbey Road i 1965 som lydbandoperatør og har sidan jobba med mange artistar i studioet. Kevin Ayers frå Soft Machine har kalla Mew «den beste lydteknikaren eg nokosinne har jobba med».

Biografi
--------

Mew hadde ein produktiv karriere i Abbey Road Studios, heimebasen til grupper som The Beatles, Pink Floyd og lydteknikarar som Alan Parsons. Han var involvert i dei historiske soloinnspelingane til Syd Barrett og ommastra samlealbuma hans.

Han starta karrieren sin på Abbey Road som te-gutt, deretter lydbandoperatør, og til slutt som lydteknikar på Pretty Things-albumet *S.F. Sorrow* i 1967. Han var ansvarleg for at studioet ikkje vart dempa, at det beheldt den fleirdimensjonale lyden sin, slik at installasjonane kunne brukast til orkestersesjonar, og at studioet fekk varemerket sitt.

På byrjinga av 1980-talet var han pionar innan CD-førebuingsinstallasjonar i studioet, samtidig som han arbeidde med fleire framifrå prosjekt.

Som senior lydteknikar mastra han plater i stereo og kringlyd på CD, DVD og SACD. I samarbeid med Sonic Solutions-pakken har han restaurert album frå eit stort tal artistar (i utgangspunktet dei fleste av dei som har brukt Abbey Road-fasilitetane på eit eller anna tidspunkt).

Den 29. august 2013 gjekk Mew av med pensjon etter ein 50 år lang karriere.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Mew» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Jackson, Blair (1. juli 2002). «Abbey Road at 70». *Mix Magazine* (Penton Media). Arkivert frå originalen 24. juni 2009. Henta 28. februar 2009.
2. 1 2  «Peter Mews biografi». *Abbey Road Studios hjemmeside*. Henta 28. februar 2009.
3. ↑  «Kevin Ayers names Peter Mew as "the best engineer I've ever worked with"». *Abbey Road website*. september 2008. Arkivert frå originalen 10. februar 2009. Henta 28. februar 2009.
4. ↑  «Abbey Road's Mew Retires». *ProSoundNetwork* (NewBay Media). 10. september 2013. Henta 28. november 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)

 |
**Peter Müller** (fødd 6. oktober 1957) frå Adliswil er ein sveitsisk, tidlegare skirennar. Han vart verdsmeister i utfor under VM 1987, og vann fire sølvmedaljar i utfor under to olympiske leikar og to verdsmeisterskap i tida 1984-89. Han vann utforcupen av verdscupen tre gongar; 1979, 1980 og 1982. I verdscupen totalt kom han tre gongar på fjerdeplass; 1982, 1985 og 1986. 

Müller var spesialist i fartsøvingane. Mellom februar 1977, då han vann sin første siger, og desember 1988, då han gjekk til topps siste gongen, vann han til saman 24 verdscuprenn. 19 av sigrane kom i utfor, tre i kombinasjonsrenn og to i super-G. 12. desember 1982 vann han det aller første verdscuprennet i super-G-øvinga. Han kom 51 gongar (24-16-11) på pallplass i verdscupen.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* 1978: Nr 5 i utfor under VM i alpint i Garmisch-Partenkirchen
* 1980: Nr 4 i utfor under vinter-OL i Lake Placid
* 1982: Nr 5 i utfor under VM i alpint i Schladming
* 1984: Sølvmedalje i utfor under vinter-OL i Sarajevo
* 1985: Sølvmedalje i utfor under VM i alpint i Bormio
* 1987: Gullmedalje i utfor under VM i alpint i Crans-Montana
* 1988: Sølvmedalje i utfor under vinter-OL i Calgary
* 1989: Sølvmedalje i utfor under VM i alpint i Vail

Müller la opp som skirennar i 1992.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Müller (Skirennläufer)» frå Wikipedia på tysk, den 17. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Peter Müller – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Charisma Records** var eit britisk plateselskap grunnlagt i 1969 av den tidlegare journalisten Tony Stratton-Smith, som då òg var manager for banda The Nice, Bonzo Dog Band og Van der Graaf Generator. Han kunne ikkje finne nokre plateselskap som ville gje desse banda platekontrakt, så han starta sitt eige plateselskap og gav ut Van der Graaf Generator-albumet *The Least We Can Do is Wave to Each Other* på eigahand. 

Charisma Records vart distribuert av Phonogram Records i Europa og av Buddah Records i USA frå 1971. Før 1971 hadde Charisma nytta fleire ulike distributørar i USA, som til dømes ABC Records, Dunhill Records, Impulse Records og Elektra Records. I tillegg stod Atlantic Records for fleire USA-utgjevingar for Charisma i åra frå 1973 til 1992.

Dei mest suksessrike artistane deira var Genesis, Peter Gabriel, Julian Lennon og Monty Python. Dei gav òg ut musikk av Van der Graaf Generator, The Nice, Lindisfarne og Alan Hull, Hawkwind, The Alan Parsons Project, Clifford T. Ward, String Driven Thing, Jack The Lad, Audience, Vivian Stanshall, Brand X, Sir John Betjeman og Malcolm McLaren. Soloalbuma til Peter Hammill, Tony Banks og Steve Hackett i 1970-åra kom òg ut på Charisma Records.

I 1983 vart Charisma Records kjøpt opp av Virgin Records, men fortsette å operere aktivt fram til 1992 då Virgin kjøpte opp EMI og la verksemda til Charisma inn under houedselskapet Virgin. Einskilde ny-utgjevingar som opphavleg vart utgjeve på Charisma, er i den seinare tida vorte utgjeve på EMI.

Charisma Records har no gjennoppstått via EMI sin Angel Music Group.

Sjå òg
------

* Genesis
* Peter Gabriel
* Van der Graaf Generator
* Monty Python

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charisma Records» frå Wikipedia på bokmål, og «Charisma Records» frå Wikipedia på engelsk den 27. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Samlar-nettstad med diskografi
* Tony Stratton-Smith og The Marquee Club Arkivert 2007-05-02 ved Wayback Machine.
* Charisma Label – plateomslag og kunstnarane på www.collectable-records.ru
* The Famous Charisma Label 1969 – 1986. Ei bok om Charisma Records
* Det noverande Charisma på AngelMusicGroup.net Arkivert 2011-05-23 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (label)

 |
Koordinatar: 55°45′4.0500″N 13°11′50.993″E﻿
**Stångby** er ein tettstad i Lunds kommun i Skåne län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 677 innbyggjarar. Stångby ligg cirka fem kilometer nord for Lund

Dei fleste arbeidstakarane som bur i Stångby pendlar til Lund. Stångby består eigentleg av to stader med ein kilometers avstand. På den eldre, mindre staden Stångby kyrkby ligg mellom anna Stångby kyrka. Stångby stasjonsby er den eigentlege tettstaden, og ligg ved Södra stambanan. Stångby fekk jernbanestasjon i 1901 i samband med at det blei bygd dobbeltspor mellom Lund og Eslöv. Stångby har i dag togsamband 1-2 gonger i timen med Lund–Malmö og Eslöv–Höör

I Stångby ligg idrettshallen Tornahallen, samt ein filial til biblioteket i Lund. Våren 2005 var biblioteket trua med nedlegging, noko som resulterte i ein sterk lokal protestaksjon, som blei tatt til følgje. Det gamle stasjonshuset har mista den opphavlege funksjonen sin. Det fungerte ei stund som postkontor, og fram til 2004 blei det leigd av danselokalet og danseskulen Tango Trengtan.

Fotballklubben Torns IF kjem frå Stångby.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stångby» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bygdelagets nettsted

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Fruktdyrkar som dyrkar *lulo*/*naranjilla* (*Solanum quitoense*) i Colombia.
**Fruktdyrking** er produksjon av frukt i større eller mindre skala, og finn stad i hagar, eigne frukthagar, på åkrar eller i veksthus.
Fruktdyrking er avhengig av passande jordsmonn og klima, og kan vera konsentrert i visse område i eit land. I Noreg er til dømes Hardanger kjend for mange frukttre.

Frukt kan seljast direkte til forbruk eller danna råvare for andre produkt, som syltetøy, tørka frukt, hermetikk, saft, most, sider eller vin.

Kvisting av frukttre i Australia i 1921.

Historie
--------

Det finst døme på fruktdyrking frå Afrika og Asia frå minst 6000 år tilbake. Kontakt med kulturfolka i Asia og Egypt førte til at dyrkinga vann innpass også i Europa, først i Hellas og sidan også i Italia. Romerske jordbruksforfattarar fortel om fruktdyrking; éin av dei nemnde rundt år 50 e.Kr. heile 29 eple-, 43 pære- og 8 kirsebærsortar. Etter kvart spreidde fruktdyrking seg til alle europeiske land, og i Noreg har eple vore dyrka sidan vikingtida. Dette er mellom anna vist i Osebergfunnet, der det blei funne 54 godt bevarte eple, truleg villeple.
Etter at Noreg blei kristna tok fruktdyrkinga seg opp, og klostera blei senter også for utviklinga av hagebruk.

Fruktdyrking i Noreg
--------------------

Frukthage i Opedal i Ullensvang.
Fruktdyrking er ein viktig næringsveg mange stader av landet. Dei fylka som har mest fruktdyrking er Hordaland, Sogn og Fjordane, Telemark, Buskerud, Vestfold og Rogaland (1999). Hordaland har mest eple, plommer og morellar, medan Sogn og Fjordane har mest pæredyrking. I 1999 var det totale fruktarealet i Noreg ca. 27 000 dekar. Av dette var ca. 19 000 dekar eple, 2200 dekar pære, 3000 dekar plomme, 470 dekar surkirsebær og 2500 dekar søtkirsebær (morell).

Vilkåra for fruktdyrking i Noreg er svært varierande. Skal fruktene utviklast tilfredsstillande, trengst godt grøfta, varm og djup jord og ein solrik og lun vekseplass. Skredjord, morenejord og forvitringsjord er best. Stiv leirjord og tørr sandjord er lite skikka. Frukt som veks godt i Noreg er eple, pære, kirsebær, rips, solbær, stikkelsbær, jordbær, bjørnebær og bringebær. Fruktproduksjonen er nokså liten, og det blir innført mykje frukt frå utlandet.

Kjelder
-------


* «Fruktdyrking» (6. mars 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 5. juli 2014.
* «Frukt» (11. april 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 5. juli 2014.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Grappelli i Deauville i 1991.
**Stéphane Grappelli** (26. januar 1908–1. desember 1997) var ein fransk-italiensk jazzfiolinist som saman med Django Reinhardt stifta Quintette du Hot Club de France.

Liv og karriere
---------------

Grappelli lærte å spele fiolin og piano på eiga hand, og utan å ha hatt ein einaste lærar klarte han opptaksprøva til musikkhøgskolen i Paris. Her studerte han mellom 1924 og 1928. I studietida og ei tid etter tente han til livet som stumfilpianist og dansebandmusikar. I 1933 møtte han Django Reinhardt og stifta i lag med han Quintette du Hot Club de France. Dei spelte inn ei lang rekke album fram til 1939 og hadde stor suksess på konsertscenene. Da 2. verdskrigen braut ut 1. september 1939 var bandet på konsertturné i London. Reinhardt reiste rett tilbake til Paris, men Grappelli blei igjen i England.

I England stifta Grappelli eit nytt band med den unge pianisten George Shearing. Grappelli samarbeida med Django Reinhard etter òg, men utan å vere medlem av same gruppe. I 1950- og 1960-åra utvikla Stéphane Grappelli seg til å bli den viktigaste jazzfiolinisten og gjorde instrumentet sitt stuereint i jazzmusikken. Frå nå av spelte Grappelli inn album med alle store jazzmusikarar over heile verda eller reiste på konsertturnear med dei. 30. september 1966 fekk Duke Ellington i konserten «Violin Summit» dei den gongen fire mest kjente fiolinistane på same scene. I ulike sett opptredde Grappelli, Stuff Smith, Svend Asmussen og Jean-Luc Ponty. Saman spelte dei *It Don't Mean a Thing (If It Ain't Got That Swing)* .

Frå midten av 1970-åra reiste Grappelli ofte på konsertturnear, først med Diz Disley. I 1979 spelte han inn *Tivoli Gardens, Copenhagen, Denmark* med Joe Pass og Niels-Henning Ørsted Pedersen. 80-års dagen sin feira han med Gary Burton, Earl Hines, Martial Solal og Jean-Luc Ponty. Heilt til kort tid før han døydde spelte han inn studioopttak, òg med unge musikarar som til dømes Michel Petrucciani. Den siste innspelinga gjorde han rett før han døydde, så plata *Celebrating Grappelli* blei gitt ut posthumt.

Grappeli i Noreg
----------------

Grappelli spelte fleire konsertar i Noreg, første gong med Django Reinhardt i Gamle Logen i Oslo, 6. februar 1938, siste gong på Djangofestivalen i Oslo, januar 1994. Denne konserten blei gitt ut på CD (Hot Club Records HCRCD 101 og er produsert av Jon Larsen).

Kjelde
------

* Denne artikkelen er basert på «Stéphane Grappelli» frå Wikipedia på tysk, den 1. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Die Stephane-Grappelli-Story av Marcus A. Woelfle
* Verk av og om Stéphane Grappelli i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Stølsdal kraftverk** er eit vasskraftverk i Ulla-Førreanlegget i Hjelmeland kommune i Rogaland fylke. Kraftverket blei sett i drift i 1986. 

Kraftverket har 17 MW installert effekt som kraftverk og 2x3 MW installert pumpekapasitet. Vatnet frå mellom anna Vassbottvatnet kan bli pumpa opp til det såkalla 600-metersnivået, der Sandsavatnet er hovudmagasin, og vidare nyttast i Kvilldal kraftverk. Pumpinga forbruker ca 7 GWh i året. Når verket blir drive som vanleg kraftverk, nyttar det eit fall på 103 meter frå Kvivatnet og Bjørndalsvatnet.

Vassbottvatnet blir brukt som reguleringsmasgasin for pumpestasjonen. Vatnet blir regulert mellom 475 og 470 moh.

Kjelder
-------

* NVE

* *Denne artikkelen bygger på «Stølsdal kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mars 2009.*


| * v
* d
* e
Ulla-Førre |
| --- |
| Kraftverk | Hylen kraftverk • Kvilldal kraftverk • Saurdal kraftverk • Stølsdal kraftverk |  |
| Magasin | Blåsjø • Sandsavatnet • Suldalsvatnet |
| Dammar | Førrevassdammen • Oddatjørndammen • Storvassdammen |
**Peter Petersen** (9. juli 1767–19. oktober 1850) var ein norsk bergmann og stortingsmann.

Petersen var fødd i Trondheim, der faren var snikkarmeister. Sjølv vart han student frå katedralskulen i byen i 1784. Deretter var han lektor ved ingeniørkorpset i København, samstundes som han studerte mineralogi. 1784-97 studerte han bergvitskap i Sverige, særleg i Falun og Stockholm, med stipend. Han vart i 1797 utnemnd til bergmeister og overtok straks etter styringa over jarnverka i Larvik grevskap. 1805-15 var han styrar av Fritzø jarnverk. Perioden 1817-24 budde Petersen i København.

På Stortinget 1827 og på overordentleg storting 1828 representerte Petersen Jarlsberg og Larviks amt. Han var i 1827 mellom anna medlem av komiteen om berg- og skogvesen, og komiteen om Larvik grevskap. I 1828 var han medlem av reglementskomiteen og av komiteen om bidrag til kabinettkassa.

Etter han kom heim til Noreg i 1824 budde Petersen vekselvis i Larvik og på gardar han eigde i Lardal. Han døydde ugift i Sandefjord i 1850.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Peter Petersen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 62°29′42.8″S 60°28′55.4″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Chapman Rocks** er ei gruppe skjer sentralt i Hero Bay på nordsida av Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Området vart ofte vitja tidleg på 1800-talet av engelske og amerikanske selfangarar som opererte frå nærliggande Blythe Bay.

Skjera er kalla opp etter Thomas Chapman, ein engelsk kistemakar frå Southwark som i 1795 oppdaga ein metode for å handsame pelsselskinn slik at dei kunne nyttast til å lage hattar, og dermed starta denne industrien i London.

Skjera ligg 6,5 km nord-nordvest for Siddons Point, 6,03 km nordaust for Lynx Rocks, 12,09 km aust for Black Point, 7,97 km vest-sørvest for Iratais Point, Desolation Island, 7,6 km vest-sørvest for Miladinovi Islets, 7,28 km sør for Koynare Rocks og 5,23 km nordvest for Belchin Rock.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chapman Rocks» frå Wikipedia på engelsk, den 30. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Peter Torleivsson Molaug** (2. september 1902–22. august 1985) var ein norsk politikar frå Hetland i Rogaland. Han representerte Høgre på Stortinget i ni år; 1954-61 og 1965.

Molaug var son til ein gardbrukar og tok eksamen ved Rogaland landbruksskule i 1921. Den neste skulevinteren var han ved Voss Folkehøgskule. Sidan gjekk han inn i drifta på farsgarden, tok over heile garden i 1940. I tida 1930-38 var han medlem av Rogaland Pelsdyrlag. Han var formann i Hetland jordstyre 1940-53, og formann i Hetland Mållag 1946-50 

Hausten 1953 vart Molaug vald til stortingsrepresentant for Høgre og Rogaland, der han var medlem av Kommunalkomiteen. Etter å ha vorte attvald sat han perioden 1958-61 i Samferdslekomiteen. I den neste fireårsperioden var han vararepresentant til 9. januar 1965, han rykte då inn på fast plass etter at partikollegaen Ole Bergesen var død. Fram til 1. oktober same året var han med i Protokollkomiteen.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Johan Olivarius Horn** (7. august 1810–14. mars 1896) var ein norsk skulemann, tollar og politikar frå Kongsberg.

Horn var son til ein kjøpmann. Han vart student i 1828 og tok cand.mag.-graden i 1836. Frå 1834 arbeidde han som adjunkt ved Kongsberg middelskole. I 1840 flytta han til Molde, der han var styrar av middelskulen i byen. Han var fyrste redaktør i avisa Romsdals Budstikke frå 1843 til 1846. Sidan var han tollkasserar 1859-68 i Risør og 1868-90 i Moss. I Moss var han ei tid ordførar for bystyret, og «sparebankdirektør».

Horn representerte Kristiansund og Molde på Stortinget 1845, då han var sekretær i Kyrkjekomite nr 2. Han møtte på Omframtstortinget 1858 som varamann frå valkrinsen Ålesund og Molde. Til Stortinget 1859-60 var han vald representant frå Molde, medlem i Tollkomiteen.

Kjelder
-------

1. ↑  Romsdals Budstikke (18. september 2019) i snl.no.

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Johan Horn NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Ein **retningsventil** er ein ventil som styrer retninga på væske- og gasstraumar. Retningsventilar vert brukt til styring av hydraulikk- og pneumatikkanlegg.

Retningsventilen er vanlegvis ein sleideventil. Sleiden ligg inni eit ventilhus. I sleiden er det skore ut spor der fluidet kan strøyma. Desse spora passar saman med spor og hol i ventilhuset, som så slepp fluidet gjennom til andre opningar langs sleiden, eller til tilkoplingsportane. Ved å flytta sleiden til ulike stillingar, kan ein treffa andre spor og væska går i andre retningar. Retningsventilar vert kategorisert etter kor mange ulike stillingar dei kan stå i, og kor mange tilkoplingar dei har. Ein 4/2-retningsventil er til dømes ein ventil som har fire tilkoplingsportar og kan stå i to ulike styrestillingar.

Ventilen kan styrast manuelt /mekanisk med spakar, trykknappar o.l. elektrisk (magnetventil) eller ved hjelp av trykk.

Ventilar som skal gå attende til ei normalstilling dersom styresignalet er vekke, vert utstyrt med ei fjør som pressar sleiden mot denne normalstillinga. Då er ventilen berre stabil i den eine styrestillinga, og vert kalla *unistabil*. Ein ventil som vert ståande når den ytre påverknaden forsvinn, vert kalla *bistabil* (stabil i fleire stillingar).

Symbol
------

  

Symbolet for ein retningsventil vert teikna med ei ruta for kvar stilling ventilen skal stå i. I kvar ruta er det teikna inn kva veg væska går i den stillinga. Tilkoplingane i eit skjema vert teikna i den stillinga som vert rekna som normalstillinga til ventilen. Der tilkoplingane ikkje er knytte til ei pil frå port til port, vil det seia at porten er stengd i den stillinga.
Retorisk spørsmålteikn.
**Retoriske spørsmål** er utsegner forma som spørsmål ein ikkje forventer svar på, anten fordi svaret verker vera opplagt, fordi det allereie er kjend, eller fordi talaren kjem til å svara på det seinare. Eit retorisk spørsmål kan nyttast i retorikk, til dømes for å påverka tilhøyrarar til å svara det ein ønskjer og bli overtydde om det ein sjølv meiner. Ein kan også bruka retoriske spørsmål i daglegtale, gjerne som faste formuleringar. 

I skrift bruker ein ikkje alltid spørsmålsteikn etter retoriske spørsmål. I 1580-åra fann den engelske trykkaren Henry Denham opp eit omvendt spørsmålsteikn som skulle brukast ved retoriske spørsmål. Bruken døydde ut på 1600-talet.

Døme
----

**Frå daglegtalen**

* Er det slik me vil ha det?
* Har me det ikkje godt?
* Er du galen?
* Trur du eg er dum?
* Kor lenge var Adam i Paradis?

 **Frå talar** 

* «Ain't I a woman?» ('Er'kje eg ei kvinne?') Stilt av den frigjevne slavekvinna Sojourner Truth frå USA i 1851 om rettar for kvinner og afroamerikanarar.

* «Om min Fader fik tre Gange daglig Prygl for ingen ting, og jeg blot faar to Gange daglig Prygl for ingen ting, skal jeg deri finde nogen Trøst? og om min Fader sultede 3 Dage i Ugen og jeg sulter blot 2 Dage i Ugen, skal jeg dermed slaa mig til ro? - Det være langt fra.»

Frå talen «Skal vi være moderate eller radikale?» av Marcus Thrane ved Arbeiderlandsmøtet i Christiania i 1850.

* «Hvordan kunde vi vænte at blive et frit Folk, naar icke Meenings Friehed hædres?»

Jens Schow Fabricius i oppfordringa til truskapseiden «Einige og tru til Dovre fell» ved Eidsvoll i 1814.

**Frå dikt og songar**

Hvor er vel Himlen mere blaa?
Hvor springe vel saa glade
de Bække, som i Engen gaa
for Blomsterne at bade?
Frå «Vi ere en nasjon vi med» av Henrik Wergeland.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **«Ain't I a Woman?»** ved Wikisource. |

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **«Vi ere en Nation, vi med»** ved Wikisource. |

Kjelder
-------

1. ↑  «Skal vi være moderate eller radikale?» av Marcus Thrane ved virksommeord.uib.no
2. ↑  Enige og troe indtil Dovre falder! ved virksommeord.uib.no

Generelle kjelder
-----------------

* «Spørsmålstegn: om bruk av spørsmålstegn» ved Korrekturavdelingen.no
* retorisk spørsmål (29.11.2011) i Store norske leksikon.
**Johan Kvandal** (8. september 1919–16. februar 1999) var ein norsk komponist. 

Johan Kvandal var son av komponisten David Monrad Johansen. Han tok organist- og dirigentutdanning ved Musikkonservatoriet i Oslo. I tillegg studerte han komposisjon og teori med Per Steenberg, Arild Sandvold og Geirr Tveitt. Han studerte sidan komposisjon hos Joseph Marx i Wien og Nadia Boulanger i Paris. 

I dei tidlege verka til Kvandal, som *Fem små Klaverstykker*, Op. 1 og *Syv Sanger*, Op. 4, kan ein tydeleg sjå at han vore påverka av dei nasjonale strøymingane på 1920-30-talet. Han var òg opptatt av å kombinere norsk folkmusikk og klassiske former, noko "Sonatine for Piano" Op. 2 og "Norsk Overture" Op. 7 ber tydeleg preg av. Paris-opphaldet (1952–54) fekk avgjerande følgjer for det vidare arbeidet hans. Gjennom studie med Nadia Boulanger og tilgang på det rike musikkmiljøet i byen, vart han godt kjend med verka til komponistar som Bartôk, Stravinskij og Messiaen. Dette medførte ein langt større kompositorisk fridom, som etter kvart utvikla seg til ein stil han sjølv karakteriserte som "moderne tonalitet". 

Musikkproduksjonen til Kvandal omfattar komposisjonar for mange slag ensemble, frå soloinstrument til stort orkester. Sentralt står operaen "Mysterier" basert på Hamsuns roman med same namn. Blant orkesterverka er "Antagonia" Op. 38 (1973) for to strykeorkestre og slagverk, "Konsert for Fiolin og Orkester", Op. 52 (1979), og "Michelangelo Poem" Op. 49 (1977) rekna til dei viktigaste verka hans. Det siste store verket han komponerte var klaverkonsert, Op. 85, som han skreiv for pianisten Håvard Gimse, som har spelt han inn på CD saman med David Monrad Johansens klaverkonsert i Ess-dur.

Kvandal var aktiv både som komponist, organist og musikk-kritikar.

Utgjevingar
-----------

* *Underet* (Bergen Digital, 1989). Med Bergen Domkantori

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Johan Kvandal» frå Wikipedia på bokmål, den 8. februar 2013.*

1. ↑  mic.no Bransjeregister

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* mic.no Ballade: Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
| **Usinsk Усинск** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
|  |
| Byvåpenet til Usinsk |
| **Byvåpenet til Usinsk** | 
 |
| Plassering |
| 

Usinsk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Republikken Komi |
| GrunnlagdBystatus | 19661984 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008) | 44 078 |
| Koordinatar | 66°00′″N 57°32′″E﻿Koordinatar: 66°00′″N 57°32′″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 169710, 169711, 169712 |
| Retningsnummer (tlf) | +7 82144 |
| Bilnummer | 11 |
| **Nettstad:** www.usinsk.ru/ |

**Usinsk** (russisk Усинск) er ein by i republikken Komi i Russland, rundt 750 km nordaust for republikkhovudstaden Syktyvkar og 100 km nord for byen Petsjora. Han ligg på nordbreidda av elva Usa, rundt tre mil før ho munnar ut i elva Petsjora. 

Usinsk vart grunnlagd i 1966 som ein busetnad ved dei nyoppdaga førekomstane av petroleum nord i republikken Komi og fekk bystatus i 1984. Usinsk er administrativt direkte underlagd republikken. Til byen høyrer eit 30 600 km² stort område.

Byen er sentrum for olje og gassutvinninga i republikken Komi. Tre fjerdedelar av olja som vert vunne ut i republikken kjem frå felta i territoriet rundt Usinsk. I 1980 vart byen knytt til Petsjorabanen med eit 108 km langt sidespor.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Usinsk» frå Wikipedia på bokmål, den 4. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

| * v
* d
* e
Byar i Republikken Komi |
| --- |
| Hovudstad: Syktyvkar |
| Våpenskjoldet til Komi | Inta · Jemva · Mikun · Petsjora · Sosnogorsk · Ukhta · Usinsk · Vorkuta · Vuktyl | Flagget til Komi |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Regnbogeflagget.
Regnbogeflagget med rosa og fiolett.
**Regnbogeflagget** er eit populært symbol i LHBT-rørsla. Han står for stoltheit og mangfald hjå homoseksuelle, biseksuelle og transpersonar. Regnbogeflagget står òg for respekt for medmenneske og toleranse. Flagget vart til i USA på 1970-talet av Gilbert Baker og har sidan spreidd seg til heile verda. Fyrste gong flagget vart synt offentleg var under San Francisco Pride i 1978. I 1994, under 25-årsmarkeringa til Stonewallopprøret, vart det laga eit fleire kilometer langt regnbogeflagg som vart bore, i fleire korte delar, i prideparaden i New York. Flagget har sidan vorte nytta i fleire ulike pridefestivalar over heile verda.

Opphavleg hadde regnbogeflagget åtte farger: rosa, raud, oransje, gul, indigo, grøn, blå og fiolett. Indigo og rosa vart teken vekk tidleg, rosa fordi den var vanskeleg å trykkje på stoff og fiolett fordi det fungerte betre reint praktisk når ein skulle dele flagget på to sider av ei gate under prideparaden.

Flagget har vanlegvis seks farger, med den raude øvst, men av og til er dei to ekskluderte fargene inkludert att og flagget inneheld då åtte farger. Alle fargene symboliserer ein eigenskap.

1. Rosa - seksualitet
2. Raud - liv
3. Oransje - læking
4. Gul - sola
5. Grøn - naturen
6. Fiolett - magi
7. Blå - harmoni
8. Lilla - ånd

Liknande flagg vert nytta i Sør-Amerika som eit symbol for indianarane der og i Italia som eit fredssymbol. Desse flagga er ikkje heilt like regnbogeflagget som HBT-rørsla nyttar. I USA har liknande flagg vorte nytta tidlegare med andre tydingar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Regnbågsflaggan» frå Wikipedia på svensk, den 10. juli 2012.*
Koordinatar: 32°29′42.71″N 35°28′27.84″E﻿

**Mesilot** (hebraisk מְסִלּוֹת, מסילות, tyder Spor) er ein kibbutz i Beit She'an-dalen nær byen Beit She'an i Israel. Han høyrer til Emeq ha-Ma'ajanot regionale kommune og ligg nedanfor Gilboafjella.

Historie
--------

Staden vart opphavleg grunnlagd som ein urban kibbutz i Givat Michael nær Ness Ziona av emigrantar frå Polen (som var medlemmar av «BaMesilah»-gruppa som kibbutzen er kalla opp etter) og Bulgaria (medlemmar av «Bulgaria - Tel Hai-gruppa»), og begge gruppene høyrde til Hashomer Hatzair-rørsla.

Sjølve kibbutzen vart grunnlagd den 22. desember 1938 som ein tårn og palisade-busetjing. Under den arabisk-israelske krigen i 1948 vart kibbutzen bombardert av eit irakisk fly. Ein person i kibbutzen mista livet og somme andre vart skadde. 
Den 16. april 1957 vart to vakter i kibbutzen drepne av palestinske terroristar som kom frå Vestbreidda, som då var ein del av Jordan

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mesilot» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Emeq ha-Ma'ajanot regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Ein HaNatziv**·** Gesher**·** Hamadia**·** Kfar Ruppin**·** Ma'ale Gilboa**·** Maoz Haim**·** Meirav**·** Mesilot**·** Neve Eitan**·** Neve Ur**·** Nir David**·** Reshafim**·** Sde Eliyahu**·** Sde Nahum**·** Shluhot**·** Tirat Zvi |
| Moshavim | Beit Yosef**·** Rehov**·** Revaya**·** Sdei Trumot**·** Yardena |
| Felleskap | Tel Te'omim |
| Andre landsbyar | Malkishua**·** Menahemia |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Matjessild
**Matjessild** er feit vårsild tillaga etter gamal nederlandsk tradisjon. Namnet kjem frå det nederlandske ordet *matjesharring*. *Harring* tyder sild, og *matjes* tyder jomfrueleg. Dette fordi ein skulle bruke sild som ikkje var kjønnsmoden.

Før nedfrysing vart ein del av produksjonen, vart Nordsjøsild eller Islandssild som var fanga tidleg på sommaren, salta i tønner. Ho vart heller lint salta, gjerne 17 - 18 kg salt på 100 kg sild. Silda vart gana. Då vart tokn og magesekk fjerna. Silda vart lagd i jamne lag i tønna med salt mellom kvart lag. Etter salting vart tønna oppfylt med saltlake på 17 - 18 %. Etter eit halvt døger vart tønna attslegen. Det var meir tidkrevjande for fiskarane å salte ei tønne matjessild enn å salte til spekesild. Den svake saltinga gjorde at matjessildtønnene tolde lite varme.

I dag vert kjøle- og fryseteknikk nytta under produksjonen av matjessild. Det er mykje den feite nordsjøsilda som vert nytta. Ho kan ha opp til 24% feitt. Ombord i snurpefartyet vert silda nedkjølt i sjøvatn til - 1,3 grader. På fabrikken vert ho gana og lagt i lake. Ved ganinga vert bukspyttkjertelen att i silda. Enzym frå den verkar på sildekjøtet og er med på modningsprosessen. Etter eit døger i saltlaken er matjessilda ferdig og vert nedfrosen.

Nederland får ein stor del av matjessilda produsert i Noreg. Dei meiner at det er det som er den verkelege matjessilda. Sild under same namn produsert i Sverige, Danmark eller Tyskland vert rekna som etterlikning.

Matjessild vert brukt både til middag, lunsj og fingermat.

Kjelder
-------

1. ↑  *Matjes.no*, arkivert frå originalen 15. januar 2011, henta 11. mai 2009
2. ↑  Brynjar Stautland: *Frå Klondyke til katastrofe. Vestlandsk sildefiske på Island*. Det Norske Samlaget 2002
3. ↑  *Norsk sjømat*, arkivert frå originalen 10. mars 2009, henta 11. mai 2009
Fana kulturhus, den tidlegare Nesttun Uldvarefabrikk
Heile komplekset
**Fana kulturhus** er eit kulturhus på Nesttun i Fana i Bergen. Bygningen er teikna av Bjerk & Bjørge arkitekter for eiendomsselskapet Zuurhaar & Rubb og vart opna 31. oktober 2009. Bergen kommune leigar kulturhuset av eigedomsselskapet. Det ligg ved Nesttunsenteret.

Bygningen er sett saman av to delar. Den gamle delen med mellom anna inngangsparti og kontor for Fana og Ytrebygda kulturkontor er den tidlegare Nesttun Uldvarefabrikk opphavleg bygd rundt 1890. Frå det gamle bygget til den nye delen over Nesttunelva går det ein glaskorridor. Der ligg mellom anna lobby, hovudsal og småsal. Kulturdelen er på om lag 2 500 kvadratmeter, i tillegg kjem næringsdelen med kontor og butikklokale slik at totalarealet vert på 8 500 kvadratmeter. Kunstnerisk utsmykking er laga av mellom anna Hilde Kjønniksen, Stefan Türner, Alf Rongved og Per Remfeldt.

Kulturhuset vert brukt til scene for profesjonelle og amatørar innan ulike kunst- og kulturuttrykk. Det er òg forestillingar og aktivitetar for barn og møtelokale for diverse organisasjonar. Kultursalen har skyveamfi med 359 sitjeplassar eller om lag 600 ståplassar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fana kulturhus» frå Wikipedia på bokmål, den 16. januar 2015.*

### Fotnotar

Fotnotar

1. 1 2  Dahl, Anne-Grethe (30. oktober 2009). «Klar, ferdig, kulturhus!». Bergens Tidende. Henta 16. januar 2015.
2. 1 2 3  «Fana kulturhus/Om huset». Bergen kommune. 27. september 2011. Henta 16. januar 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fana kulturhus**

* Fana kulturhus Arkivert 2014-02-01 ved Wayback Machine.
* Beskrivelse hos Zuurhaar & Rubb Arkivert 2011-11-22 ved Wayback Machine.
Ein nepalesisk sherpa i fjella. *(Foto: Peter Krohn)*
**Sherpaer** er ei etnisk gruppe frå fjellområda i Nepal og India høgt oppe i Himalaya. Dei snakkar sitt eige sherpaspråk som er i slekt med tibetansk. Sherpaene er kjende for å ofte vere fjellførarar, berarar og medhjelparar på klatreekspedisjonar på veg til dømes til Mount Everest.

Område
------

Dei fleste sherpaer held til i dei austre områda av Nepal, som i regionane
Solu, Khumbu og Pharak. I India finst det mange sherpaer i byane Darjeeling og Kalimpong i delstaten Sikkim.

Kultur
------

Tradisjonelt har sherpaene levd som handelsfolk og fjellbønder, som særleg har dyrka bygg, kveite, bokkveite og poteter.

**Vekedagane på sherpaspråk**| måndag | dawa |
| tysdag | mingma |
| onsdag | lhakpa |
| torsdag | phurba |
| fredag | pasang |
| laurdag | pemba |
| sundag | ngi`ma |

Dei følgjer som regel tibetansk buddhisme.

Det er vanleg blant sherpaer å gje ungar namn etter dagen dei blei fødd, i tillegg til eit religiøst namn, til dømes frå ein gud eller helgen.

Fjellklatring
-------------

Mange sherpaer er erfarne og hardføre fjellfolk som kan bera tunge bører, også i høge luftlag. Det er gjort framlegg om at dei har ein medfødd særskild god lungekapasitet som gjer at dei fungerer betre høgt oppe.

Den best kjende sherpaen er Tenzing Norgay, som saman med Edmund Hillary var den første til å nå toppen av Mount Everest i 1953.

I nyare tid har to sherpaer merka seg ut med ein imponerande konkurranse om kven som klarte koma seg opp på Everest raskast. Pemba Dorjie brukte berre 12 timar og 46 minutt den 23. mai 2003. Tre dagar seinare slo Lhakpa Gelu rekorden hans med to timar, med ei oppstiging på 10 timar og 46 minutt. Den 21. mai 2004 sette Pemba Dorjie den noverande rekorden med å klatra opp på fjellet på berre 8 timar og 10 minutt. Dorjie blei seinare den første til å gifta seg på fjelltoppen, med Moni Mulepati.

Meir stoff
----------

* Meir om namngjeving blant sherpaer Arkivert 2005-11-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Matias Johan Torheim** (6. januar 1887–29. september 1969) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Vik i Kvæfjord. Han var stortingsmann 1931-33 for Bondepartiet.

Torheim gjekk skulevinteren 1904/05 på Lofoten og Vesterålens folkehøgskole og sidan to vintrar (1908–10) på Nordlands amts landbruksskole. Heilt frå ungdomsåra deltok han i sildefisket. Seinare var han notbas og disponent for Voktor og Vik notlag. I 1919 tok han over farsgarden i Vik og dreiv denne jamsides i lang tid. 

Frå 1913 til -28 var Torheim medlem i Kvæfjord heradsstyre. Han var då varaordførar 1916-22 og ordførar 1922-28. Valbolken 1931-33 representerte han Troms og Bondepartiet på Stortinget, der han var medlem i Kyrkje- og skulekomiteen. Torheim var ei tid med i landsstyret til Bondepartiet, han var elles formann i Troms Sildefiskerlag, Nord-Norges Meierilag og i Nord-Norges Salgslag.

I august 1942 melde Torheim seg inn i Nasjonal Samling. Etter verdskrigen vart han dømd til fengsel i 12 månader.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]
Loke spenner bogen for Hod. Frå Nordisk familjebok.
**Hod** var ein gud i norrøn mytologi som var son av Odin og Frigg. Han var blind, men sterk. Hod drap sin eigen bror Balder ved å skyta han med ei pil av misteltein. 

Snorre Sturlason fortel at det var Loke som fekk han til å skjota den elles udøyelege Balder med det einaste som kunne skada han. Gesta Danorum framstiller derimot drapet som del av kampen mellom  *Hotherus* og *Balderus* for den kongsdottera Nanna, der Hotherus drap Balderus på eiga hand.

Det vert fortalt at Odin og jotna Rind fekk sonen Våle med det føremålet at Våle skulle drepa Hod. Berre ei natt gamal tek Våle livet av Hod. Ein annan versjon er at Våle skulle ta hemn på Loke, av di Odin og Frigg visste at Loke stod bak drapet på Balder. 

Balder og Hod forsonar seg med kvarandre i dødsriket Hel. Derifrå vender dei attende etter Ragnarok.

Namnet Hod
----------

Namnet Hod tyder «krig» eller *krigar*. På svensk blir han kalla **Höder**, på islandsk **Höður**, medan han blei kalla **Hǫðr** på norrønt.

Hod har gjeve namnet sitt vidare til Hodfeltet, eit gass- og oljefelt sør for Ekofisk i Nordsjøen.  

Hod i forma **Hoð** er òg eit gamalt øynamn på Sunnmøre. Første lekken av Haðareið (Hareid) er genitiv av namnet på øya Hoð

Referansar
----------

1. ↑  Norske Gaardnavne (Romsdals amt) av O.Rygh (1908)
| **Vestmannaeyjar** |
| --- |
| Klipper på Heimaey i VestmannaeyjarKlipper på Heimaey i Vestmannaeyjar |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 63°25′N 20°17′W﻿Koordinatar: 63°25′N 20°17′W﻿

 |
| **Store øyar** | Heimaey, Surtsey |
| **Areal** | 13 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Island |
|
| Demografi |
| **Folketal** | 4 075 (2006)
 |

**Vestmannaeyjar** (*Vestmannøyane*) er ei lita øygruppe utanfor sørkysten av Island. Berre den største øya, Heimaey, er busett.

Øyane er kalla opp etter irane som vart fanga som trælar av norrøn-gælarar. Det gamalnorske ordet *vestmann* vart nytta om irane og, som på den tida var heilt vest i den kjende verda, og ordet har vorte verande igjen på islandsk sjølv om Irland ligg lenger aust enn Island. Ikkje lenge etter at Ingólfur Arnarson kom til Island vart bror hans, Hjörleifur myrda av trælane han hadde ført med seg. Ingolfur følgde etter dei ned til Vestmannaeyjar og tok livet av alle som hemn.

Vestmannaeyjar
Heimaey, Vestmannaeyjar
20. juni 1627 vart øyane erobra av ein flåte på 15 skip frå Det osmanske riket i lag med barbareskpiratar frå Algerie under Murat Reis si leiing. Dei vart verande der i 26 dagar fram til 16. juli 1627. Styrkane til Murat Reis tok 400 menneske som slavar frå øyane og tok dei med til Algerie, ei reise som varte 27 dagar. Her vart dei fleste verande resten av livet sitt i fangenskap. Ein av fangane, Oluf Eigilsson, klarte seinare å kome tilbake til Island og skreiv ei bok om opplevingane. Ein annan, Guðríður Símonardóttir, er også blitt kjend for ettertida. Seinare kom ein tyrkisk korsar kalla Ali Biçin Reis til øygruppa og Island, der han tok 800 slavar.

Området er særs vulkansk aktivt, som andre område på Island. Det var to store utbrot her på 1900-talet. Det mest øydeleggjande var Eldfellutbrotet på Heimaey i januar 1973 som danna eit 230 meter høgt fjell der det tidlegare hadde vore ei flat eng. Dei 5000 innbyggjarane på øya vart mellombels evakuert til fastlandet. Det andre store utbrotet kom i 1963 og danna den nye øya Surtsey.

Frå 1998 til 2003 var øyane heimstad for spekkhoggaren Keiko, stjerna i filmen *Free Willy*.

Øyane er kjende på Island for den årlege festivalen Þjóðhátíð, som trekkjer til seg mange ungdommar frå resten av landet. Festivalen vart opphavleg halden fordi øybuarane ikkje kunne delta i tusenårsfeiringa av busetjinga av Island, og valde å halde sin eigen festival. Ordet Þjóðhátíð tyder «nasjonalhøgtid». Dei første 70 åra var det hovudsakleg ein familieorientert festival, men dei siste åra har det meir vorte ein overgangsrite for tenåringar der det vert konsumert store mengder alkohol.

Sjå òg
------

* Vulkanar på Island
* Islandske øyar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Reiseguide for Vestmannaeyjar
* Offisiell nettside
* Biletgalleri frå www.islandsmyndir.is
* Om vulkanane på Heimaey Arkivert 2004-06-03 ved Wayback Machine.
* Surtsey Arkivert 2002-12-16 ved Wayback Machine.

 Reiseguide for Vestmannaeyjar frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Hodograf som syner vind i den øvre atmosfæren.
Ein **hodograf** er ei kurve som gjev ein vektorrepresentasjon av rørsla til ein lekam eller ei væske. Visst eit materielt punkt rører seg og me frå éit punkt avset linjestykke som svarar til storleiken til farten og retninga i kvart augneblunk, skildrar endepunkta ein hodograf.

Posisjonen til plotta data i ei slik kurve er proporsjonal til snøggleiken til ein flyttande partikkel. 

Hodografar vert nytta i fysikk, astronomi og væskedynamikk til å plotte deformasjon av stoff, planetrørsler, vindstyrke eller andre data som omfattar rørsler

### Meteorologi

Innan meteorologi vert hodografar nytta til å olotte vind frå sondeoppstigingar i jordatmosfæren. Vindretninga vert då indikert av vinkelen frå senteraksen og vindstyrken er avstanden frå senteret. Frå hodografar og termodynamiske skjema kan ein rekne ut vindskjer, turbulens og temperaturadveksjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hodograph» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *The Hodograph* - Dr. James B. Calvert, University of Denver

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NDL

 |
Hovudinngangen til Rikkyouniversitetet..
**Rikkyouniversitetet** (立教大学, *Rikkyou Daigaku*), eller St. Paul's University som det heiter på engelsk. er eit japansk kristent universitet i Ikebukuro i Toshima i Tokyo. Det vart skipa i 1883 av ein misjonær frå den anglikanske amerikanske episkopalkyrkja med amerikanske skular som førebilete. Skulen fekk universitetsstatus i 1907. Universitetet har også hatt tilhald i Niiza i Saitama prefektur sidan 1958.

Universitetet er internasjonalt orientert og er med i mange internasjonale program og prosjekt. Rikkyo har kontakt med fleire enn 140 utanlandske utdanningsinstitusjonar for utveksling av lærarar, studentar og prosjektsamarbeid. Universitetet tek i mot fleire enn 700 utanlandske studentar. Rikkyo har ca 20.000 studentar og ca 2.700 fagleg og administrativt tilsette.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rikkyouniversitetet» frå Wikipedia på svensk, den 30. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Pågens fabrikk på Högsbo industriområde i Göteborg var fram til år 2000 brødfabrikken Pååls brödFoto: Eva Ekeblad

**Pågen AB** er eit svensk bakeri-føretak med fabrikkar i Malmö og Göteborg i Sverige. Verksemda leverer over heile Sverige, og eksporterer brød og anna bakverk til mellom anna Noreg.

Opptaket til verksemda var at modellsnikkar Anders Påhlsson på skipsverftet Kockums Mekaniska i Malmö tok opp tingingar i 1878 på arbeidsplassen sin på brød som han og hustrua, Matilda, baka i heimen. Dette utvikla seg til ein bakarbutikk i byen, A. Påhlssons bageri, som med tida vart leverandør av ferdig innpakka brød og bakarvarar over heile Sverige. Namnet vart endra til Pågens Familjebageri AB, som ved å syne til ordet *pågen*, som tyder guten i skånsk målføre, skulle assosiere firmaet med det ungdomleg friske, og med dette òg referere til opphavet til bakarverksemda. Namnet vart etter kvart stytta ned til Pågen AB.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pågen AB: Soga om verksemda Arkivert 2016-11-04 ved Wayback Machine.
**Usjba** (georgisk უშბა, *usj* «fælsleg», *ba* «berg») er eit av dei mest karakteristiske fjella i Kaukasus. Det ligg i regionen Svaneti i Georgia, like sør for grensa til Kabardino-Balkaria i Russland. Sjølv om det ikkje er av dei ti høgaste toppane, vert Usjba rekna som «Kaukasus sitt svar på Matterhorn», på grunn av den karakteristiske dobbelttoppen. Fjellet er bratt og vêret ofte ustabilt, og av den grunn vert Usjba rekna som eit av dei vanskelegaste fjella å klatre i Kaukasus. Fleire fjellklatrarar har mista livet her. 

Usjba sin nordtopp er med ei høgd på 4 690 meter over havet noko lågare enn den sørtoppen. Nordtoppen vart først klatra i 1888 av John Garford Cokklin og Ulrich Almer, medan ein tysk-sveitsisk-austerrriksk ekspedisjon leia av B. Rickmer-Rickmers klatra sørtoppen i 1903.

Den nordlege toppen av Usjba er lettare tilgjengeleg enn den sørlege. Standardruta over nordaustryggen går opp frå den russiske sida. 

Usjba sett frå Elbrus om vinteren.

Kjelder
-------

1. 1 2  Usjba på Summitpost

* *Denne artikkelen bygger på «Ushba» frå Wikipedia på engelsk, den 15. april 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 31°49′35.03″N 35°25′54.11″E﻿

**Vered Yeriho** (hebraisk skrift וֶרֶד יְרִיחוֹ) er ein moshav og israelsk busetjing nær Jeriko i Jordandalen på den okkuperte Vestbreidda. Han er ein del av Megilot regionale kommune.

Samfunnet vart grunnlagd i 1979 då dei sekulære innbyggjarnae braut bort frå dei religiøse i Mitzpe Yeriho, ei busetjing som ligg vest for Vered Yeriho. Moshaven ligg på ein ås med utsyn over Akabat Jaber flyktningleir og Jeriko.

I 2008 hadde Vered Yeriho 130 innbyggjarar.

Busetjinga vert, saman med dei andre israelske busetjingane på Vestbreidda, rekna som ulovleg etter folkeretten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vered Yeriho» frå Wikipedia på engelsk, den 16. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The Geneva Convention». BBC. 10. desember 2009.

| * v
* d
* e
Megilot regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Almog**·** Beit HaArava**·** Kalia**·** Mitzpe Shalem |
| Moshav | Vered Yeriho |
| Andre | Avnat |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Wolfgang Nordwig** (fødd 27. august 1943) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Chemnitz i Sachsen. Han tevla i stavhopp. Nordwig vann tre europameisterskap på rad, 1966, 1969 og 1971, før han i 1972 vart olympisk meister i øvinga. I tillegg tok han ein OL-bronse i 1968.

Aktiv
-----

Nordwig klarte sterke 5,01 meter i 1964, men sidan Tyskland hadde den sterkaste stavhopptroppen til OL fekk han ikkje billett til Tokyo. To år seinare vart han europameister i stavhopp med 5,10 meter, fem centimeter føre Christos Papanikolaou frå Hellas.

Under OL 1968 i Mexico-byen var Nordwig ein av aktørane i ei svært jamn og spanande stavhopptevling. Han var ein av tre hopparar som stoppa på 5,40 m, ein centimeter under verdsrekorden. Nordwig måtte nøye seg med bronsemedaljen, då gullmedaljøren Bob Seagren frå USA og sølvmedaljevinnaren Claus Schiprowski frå Vest-Tyskland klarde høgda før Nordwig. Ingen av dei tre makta å svinge seg over verdsrekordhøgda 5,45 m.

Både i 1969 og 1971 vann Nordwig stavhopptevlingane under europameisterskapane, og begge gongane hadde han sterkast konkurranse frå svensken Kjell Isaksson. I 1969 gjekk Nordwig over 5,30 m og vann med 10 cm margin, to år seinare auka han vinnarresultatet med fem cm og vann med same margin over Isaksson.

Nordwig forbetra verdsrekorden i stavhopp to gongar. 17. juni 1970 i Berlin sette han sin fyrste verdensrekord med 5,45 m og same året, den 3. september i Torino, forbetra han rekorden med ein centimeter til 5,46 m.

Under OL 1972 i München hoppa han 5,50 m i stavfinalen, ny olympisk rekord. Nordwig braut dermed den USA-amerikanske sigersrekka i stavhopping, det var fyrste gongen den olympiske gullmedaljen i stavhopp ikkje vart vunnen av ein frå USA.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1966 i Budapest: Gullmedalje – 5,10 m, framom Christos Papanikolau (5,05 m)
* OL 1968 i Mexico by: Bronsemedalje – 5,40 m, bakom Bob Seagren (5,40 m) og Claus Schiprowski (5,40 m)
* EM 1969 i Athen: Gullmedale – 5,30 m, framom Kjell Isaksson (5,20 m)
* EM 1971 i Helsingfors: Gullmedalje – 5,35 m, framom Kjell Isaksson (5,30 m)
* OL 1972 i München: Gullmedalje – 5,50 m, framom Bob Seagren (5,40 m)

Kjelder
-------

* *Friidrott-65*, *Friidrott-69*, *Friidrott-72* og *Friidrott-73*.
* *Denne artikkelen bygger på «Wolfgang Nordwig» frå Wikipedia på tysk, den 17. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |