recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 25°28′51″N 55°29′54″E﻿

**Al Hamriyah** er namnet på ein kystbusetnad i Sharjah nord i Ajman i Dei sameinte arabiske emirata. Det er kjend for den populære lagunen med fritidsaktivitetar og lokale fiskarar som fortøyer båtane sine der. 

Landsbyen må ikkje forvekslast med Hamriyah hamn, som ligg like sør for byen. 

Det er den tradisjonelle heimstaden til familiane frå Darawishah-delen av Al Bu Shamis Na'im. Desse er knytte til det moderne emiratarabiske slektsnamnet *Al Shamsi*.

Historie
--------

Al Hamriyah vart ikkje nedteikna av tidlege britiske undersøkingar av kysten her på 1800-talet, og kjempa for sjølvstende seint på 1800-talet fordi herskarane i Sharjah visstnok skal ha forsømd staden og ikkje ha støtta perlefamiliane i byen som ikkje hadde fått betalt for perlene sine.

Sjølv om det aldri formelt vart rekna som eit emirat i Traktatstatane av britane, fekk Hamriyah sjølvstendet sitt hos herskaren av Sharjah, sjeik Khalid bin Saqr Al Qasimi, den 9. august 1923. I brevet frå Khalid bin Saqr, sa han frå seg alle rettar til skatteinntekter frå Hamriyah.

Sjeik Khalid bin Saqr Al Qasimi av Sharjah vart avsett året etter og etterfølgjaren hans, sjeik Sultan bin Saqr Al Qasimi, følgde ikkje opp avtalen. Britane var derimot klare til å respektere Hamriyah som eit eige emirat, og vart berre stoppa av at sjeik Abdulrahman bin Saif vart drepen av nevøen Saif bin Abdullah i april 1931. Det følgde ein periode med kupp og motkupp (som enda med mordet på sonen til sjeik Abdulrahman bin Saif, Humaid bin Abdulrahman) og sjølv om sjølvstendet til Hamriyah igjen vart diskutert i 1937, då oljekonsesjonane vart forhandla fram gjennom Traktatstatane, vart det ingenting av og Hamriyah vart ein del av Sharjah.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Hamriyah» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Heard-Bey, Frauke (1990). *From Traktatstatane to Dei sameinte arabiske emirata*. Longman. s. 98. ISBN 0582277280.
2. ↑  Lorimer, John (1906). *Gazetteer of Persiabukta, Oman and Central Arabia*. Government of India. s. 760.

| * v
* d
* e
Emiratet Sharjah |
| --- |
| Byar | Al Jazirah**·** Al Khan**·** Dhaid**·** Dibba Al-Hisn**·** Kalba**·** Khor Fakkan**·** Nahwa**·** Sharjah |
| Busetnader | Al Hamriyah**·** Al Hayrah**·** Ar Rufaysah**·** Ghayl**·** Ghunah**·** Hamriyah hamn**·** Hasat al Bidiyah**·** Hayat**·** Hiyawah**·** Hizayib az Zanah**·** Layyah**·** Lulayyah**·** Minazif**·** Muaifi**·** Rafa'**·** Sa'd**·** Sahanah**·** Shis**·** Tarif Kalba**·** Wadi Shi |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Gyldendals kontor i Klareboderne 3, København.
**Dansk Gyldendal** (formelt **Gyldendalske Boghandel, Nordisk Forlag A/S**) er Danmarks nest eldste og største forlag, skipa i 1770 av Søren Gyldendal. Heilt sidan 1787 har forlaget hatt hovudkontor i Klareboderne 3 i København. Søren Gyldendals svigerson, Jacob Deichmann, tok over forlaget i 1809 og gjorde Gyldendal til det leiande forlaget i Danmark.

Etter at Peter Nansen vart tilsett i leiinga for Gyldendal i 1896, vart C.A. Reitzels Forlag kjøpt opp, og med dette vart rettane til å utgje verka av dei fleste av den såkalla «guldalderens» skjønlitterære forfattarar sikra for Gyldendal, og dei vart lansert i serien *Gyldendals Bibliothek*. Nansen skipa òg serien *Gyldendals røde Ordbøger*, som framleis er den mest selde ordbokserien i Danmark.

I 1903 slo Gyldendal og Det nordiske Forlag (skipa i 1895) seg saman som eit nytt forlag under namnet *Gyldendalske Boghandel og det Nordiske Forlag* (avstytta G.B.N.F.), som vart skipa som aksjeselskap.

Det norske forlagshuset Gyldendal Norsk Forlag vart opphavleg skipa som ei avdeling av Gyldendal i Danmark i 1906 og seld til Noreg i 1925 etter påtrykk frå norske interesser, som hadde skaffa norsk aksjekapital for å kunne kjøpe på denne måten heim til Noreg rettane til å gje ut norske forfattarar som hadde gjeve ut bøkene sine i Danmark i ei tid då det ikkje hadde vore drive skikkeleg forlagsverksemd i Noreg. Særleg var det av norske nasjonale prestisjeomsyn særs viktig å få over på norske hender og norsk jord rettane til å gje ut verka av dei norske forfattarane frå siste halvparten av 1880-talet som i marknadsføringa vart samla under omgrepet «dei fire store», Bjørnstjerne Bjørnson, Henrik Ibsen, Jonas Lie og Alexander Kielland. Rettane vart no overteke av eit nyskipa Gyldendal Norsk Forlag i Oslo, som trass i namnelikskapen med det danske forlaget, var eit sjølvstendig norsk forlag.

Danske Gyldendal vart i 1947 selt til ostegrossarer Knud W. Jensen, kjend for seinare å ha skipa det internasjonalt vidgjetne kunstmuseet Louisiana i Humlebæk nord for København. Men i dag er forlaget notert på Københavns Fondsbørs og soleis eigd av mange aksjonærar: Museumsfonden af 7. december 1966 har 32,4%, Chr. Augustinus Fabrikker har 27,7%, Lønmodtagernes Dyrtidsfond/LD Invest A/S har 10,6%, Pensionskassen for Magistre og Psykologer har 5,1% og Lars Ole Kornum 2,5%.

Danske Gyldendal eig ein rad med dotterforlag i Danmark, og dessutan distribusjonsverksemda Nordisk Bog Center, som distribuerer bøker for fleire danske forlag enn dei som høyrer inn under Gyldendal.

Danske Gyldendals dotterforlag og imprints
------------------------------------------

* Gyldendal Business
* Gyldendals Leksikon
* Hans Reitzels Forlag
* Forlaget Fremad
* Samlerens Forlag](frå 1987)
* Høst & Søns Forlag
* Rosinante & Co
* Munksgaards Forlag
* Exlibris Musik
* Forlaget Forum
* Systime
* Academica
* Schultz Forlag
* Nyt Juridisk Forlag (saman med Danmarks Jurist- og Økonomforbund)
* Cicero/Chr. Erichsen
* Superpocket

* Dansk Gyldendals heimeside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| Dinan |
| --- |
| Elva Rance renn gjennom Dinan Elva Rance renn gjennom Dinan |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Bretagne  Côtes-d'Armor |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  3,98 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 10 907   2 940/km² |
| Koordinatar | 48°27′″N 02°03′″W﻿Koordinatar: 48°27′″N 02°03′″W﻿ |
| Høgd over havet | 76 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 22100 |
| **Heimeside:** www.mairie-dinan.com |

**Dinan** er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Côtes-d'Armor i regionen Bretagne og har om lag 11 000 innbyggjarar. 

Byen er ein av dei flottaste byane i Frankrike med bymurar rundt, og er bygd i ei åsside ovanfor elva Rance

Attraksjonar
------------

Av attraksjonar i Dinan finn ein Jacobins teater frå 1224, den rikt ornamenterte og gotiske kyrkja St. Malo, den romanske basilikaen St. Savoiour, hertuginne Anne sitt tårn og Château de Dinan.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Dinan**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Semantisk rolle** er i språkvitskap ei beskriving av den semantiske strukturen til ein deltakar i ei handling eller ein situasjon som blir beskriven av eit verb eller ein annan predikator. Til dømes beskriv verbet *kaste* ei handling med to deltakarar, einkvan som kastar og noko som blir kasta. Den første rolla, den som kastar, kan beskrivast som agens, medan det som blir kasta, kan beskrivast med rolla patiens. Semantiske roller blir definerte uavhengig av syntaktiske funksjonar som subjekt og objekt ettersom desse funksjonane kan ha fleire ulike semantiske roller. 

I språk med morfologisk kasus så kan semantiske roller bli markerte med kasusendingar på substantiv medan andre språk vil heller markere semantiske roller gjennom ulike preposisjonar eller ordstilling. Norsk bruker typisk ordstilling og preposisjonar for å markere desse sematiske rollene, medan andre språk som til dømes islandsk, russisk og tysk typisk bruker kasus for å markere dei same semantiske rollene. Semantiske roller går tilbake til Jeffrey S. Grubers tematiske roller (thematic relations) og Charles J. Fillmores kasusroller. Det finst ikkje noko allment godteke sett av roller, og semantiske roller har ulik status i ulike grammatiske modellar. Semantiske roller blir òg kalla deltakarroller, tematiske roller, thetaroller eller kasusroller.

Nokre vanlege semantiske roller
-------------------------------

* Agens: den som medvite utfører ei handling (t.d. **Ho** sparka ballen)
* **Opplevar** (experiencer): den som sansar noko eller opplever noko (t.d. **Han** såg bilen)
* Patiens: den som blir påverka av handlinga (t.d. Hamaren knuste **steinen**)
* **Instrument**: noko som blir brukt for å utføre handlinga (t.d. Han klipte snora **med saks**)
* **Mottakar** (recipient): den som mottek noko eller kjem i eigarskap av noko (t.d. Ho sende **dei** ei gåve)
* **Benefaktiv**: den som dreg nytte av handlinga (t.d. Han kjempa **for kongen**)

Referansar
----------

* Fillmore, Charles J. 1968. The case for case. I Emmon Bach & Robert T. Harms (red.), *Universals in linguistic theory*, 1-88. New York: Holt, Rinehart, and Winston.
* Gruber, Jeffrey Steven. 1965. *Studies in lexical relations*. MIT, Cambridge, Mass.
**Queen Maud Gulf** (fransk **Golfe de la Reine-Maud**) er ei bukt i Canada. Ho ligg i provinsen Nunavut, i den nordaustlege delen av landet, 3 000 km nordvest for hovudstaden Ottawa.

I vestenden ligg Cambridge Bay, som fører til Dease Strait; i aust ligg Simpson Strait og i nord ligg Victoria Strait. Verneområdet Queen Maud Gulf Migratory Bird Sanctuary ligg i bukta.

Historie
--------

I 1839 blei bukta kryssa av Peter Warren Dease og Thomas Simpson. Ho blei namngjeven av den norske utforskaren Roald Amundsen i 1905 etter dronning Maud av Noreg.

Vraket etter HMS «Erebus» frå Franklin sin tapte ekspedisjon frå 1845 på jakt etter Nortdvestpassasjen blei funne her i 2014. Vraket ligg på botnen av austdelen av Queen Maud Gulf, vest for O'Reilly Island.

Øyar
----

I bukta ligg følgjande øyar:

* Qikiqtaryuaq/Jenny Lind Island
* Qikiqtaq/King William Island
* Royal Geographical Society Island

Kjelder
-------

1. ↑  Chase, Steven (9. september 2014). «Finding of Franklin ship fuels Harper's new nationalism». *The Globe and Mail* (Ottawa). Henta 10. september 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Queen Maud Gulf» frå Wikipedia på svensk og «Queen Maud Gulf» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 48°09′36″N 24°30′01″E﻿

**Hoverla** (ukrainsk Говерла, *Hoverla*; ungarsk *Hóvár*; rumensk *Hovârla*; *Goverla*, tsjekkisk og slovakisk: *Hoverla*, polsk *Howerla*, russisk Говерла) er med ei høgd på 2061 meter over havet det høgaste fjellet i Ukraina og ein del av Karpatane. Fjellet ligg aust i Beskidane i Tsjornohora. Fjellsidene er dekte av bøk- og granskog, og over skogane ligg det fjellenger kalla polonyna på ukrainsk. På austsida av fjellet ligg hovudkjelda til elva Prut. 

Hoverla
Seint på 1800-talet vart fjellet eit kjent turistmål, særleg blant turistar frå nærliggande byar i Galicia. I 1880 var den første turistruta mellom toppen av Hoverla og Krasny Luh markert av Leopold Wajgel. Året etter vart den første hytta bygd her.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Hoverla» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hoverla**

* Guida tur på Hoverla
* Hoverla Arkivert 2010-11-23 ved Wayback Machine. - bilete og informasjon på tsjekkisk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Eit vanleg døme på eit hydraulisk sprang i den nesten sirkulære stasjonære bølgja som oppstår kring vasstråla i ein spring. Spranget skjer i overgangen mellom punktet der sirkelen ser ut til å stå i ro, og der turbulensen er synleg.
Eit **hydraulisk sprang** er eit fenomen i hydraulikk som ein ofte kan sjå i opne straumkanalar, som elvar og avløp. Når væske med høg fart strøymer ut i ei sone med lågare fart, skjer det ei forholdsvis brå heving (eit sprang eller ei ståande bølgje) i væskeoverflata. Den rasktflytande straumen vert raskt bremsa ned og auken i høgda omformar noko av den opphavlege kinetiske energien i straumen til potensiell energi, der noko energi går tapt gjennom turbulens til varme. I ein open straumkanal, som ei elv, vil dette kome til syne som ei ståande bølgje, på liknande måte som ei sjokkbølgje oppstår. 

Fenomenet er avhengig av farten til væska i utgangspunktet. Om den opphavlege farten er under ein kritisk fart, så skjer det ikkje noko sprang. Om farten berre så vidt er over den kritiske farten skjer det ein overgang forma som ei bølgje. Om den opphavlege farten aukar enno meir, vert overgangen meir brå, fram til farten vert så stor at bølgja bryt og krøllar seg attende mot seg sjølv. Når dette skjer kan spranget oppstå i lag med kraftig turbulens, kjølvatn, innblanding av luft og bølgjer på overflata. 

Det er hovudsakleg to måtar å sjå hydrauliske sprang på og ein har vanlegvis nytta to forskjellige namn om kvar av dei. Mekanismane bak dei er derimot lik. 

Dei to hovudmåtane er:

* Stasjonært hydraulisk sprang - hurtigstraumande vatn går over i eit stasjonært sprang til langsamtstraumande vatn, som vist på biletet.

* Tidvassbølgje - ein vegg eller ei bølgje som flyttar seg oppover ei elv som renn nedover. Om ein ser på dette som eit referansesystem som flyttar seg langs bølgjefronten, så kan ein sjå at dette er fysisk likt eit stasjonært sprang.

Hydraulisk sprang i atmosfæren
------------------------------

Det kan òg oppstå hydrauliske sprang i luftstraumen over fjell i atmosfæren. Når lufta strøymer over eit fjell vert det danna ei bølgje, ei fjellbølgje. Om dei atmosfæriske tilhøva er riktige, kan dette skape hydrauliske sprang på lesida av fjellet. Desse er særs turbulente og kan vere farleg for luftfarten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hydraulic jump» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Current Knowledge In Hydraulic Jumps And Related Phenomena. A Survey of Experimental Results, Hubert Chanson (2009) i European Journal of Mechanics B/Fluids, Vol. 28, No. 2, s. 191-210 (DOI: 10.1016/j.euromechflu.2008.06.004)
**Whiddy Island** (irsk *Oileán Faoide*) er ei øy i Bantry Bay på Irland. Ho er om lag 5,5 km lang og 2,5 km brei. Så seint som i 1880 hadde øya om lag 450 innbyggjarar, hovudsakleg fiskarar og bønder. I dag bur det om lag 15 menneske på øya, men det kjem mange turistar her i turistsesongen.

Historie
--------

Dei siste månadane av den første verdskrigen låg det ein amerikanske sjøflybase på øya. Eit av flya styrta den 22. oktober 1918 og ein mann mista livet.

Seint i 1960-åra vart det bygd ein stor oljeterminal på øya av Gulf Oil. Måndag 8. januar 1979 låg den franske oljetankaren «Betelgeuse» til kai og lossa råolje då han eksploderte. Eksplosjonen og brannen som følgde tok livet av 50 menneske. Dette vert rekna som den største skipskatastrofen i irsk historie. Terminalen, som hadde vore i drift sidan 1969, vart aldri fullstendig reparert. Han vart overført til den irske regjeringa i 1986 og har sidan den gong vore nytta til å lagre irske, strategiske oljereservar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Whiddy Island» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 200.*

Koordinatar: 51°42′N 9°30′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Hovdebygda Idrottslag** er namnet på idrettslaget i bygda Hovdebygda i Ørsta kommune. Idrettslaget vart skipa i 1915 etter initiativ frå Ivar J. Aasen.

Per 2021 er det langrenn og fotball som er hovudidrettane i laget. Tidlegare var det både handball, orientering og skeiser på høgt nivå.

Anlegga i bygda består av Idrottsplassen som har to store kunstgrasbaner, ei lita grusbane. Ved anlegget er det eit klubbhus med garderobar, kiosk og møtelokale. I seinare tid har namnet «Gullhøna» blitt brukt på anlegget.

Ved Hovden skule ligg det ei lysløype på 2,5 km som har blitt brukt som ein rekrutteringsarena for langrennslauparane både til barmark og skigåing. Der blir det årleg arrangert mindre barnerenn på ski. Løypa kan forlengast med ei sløyfe på om lag 10 km ved gode snøtilhøve. Dagens skitrening går stort sett føre seg på Bondalseidet og løypa ved skulen er for det meste ikkje lengre i bruk.

Bygda har fostra fleire idrettstalent, det mest kjende er Erlend Slokvik, som hevda seg både nasjonalt og internasjonalt i orientering og skiorientering, og som sidan har blitt kjend som trenar og leiar innan friidrett og skiskyting.

Viktige hendingar det siste tiåret er:

* Hovdebygda A-lag i fotball i 3. divisjon 2001
* Ingvild Øye nr. 1 i Midt-Norsk Meisterskap 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hovdebygda IL fotball Arkivert 2014-02-17 ved Wayback Machine. -  Arkivert 2014-02-17 ved Wayback Machine.
* Hovdebygda IL og skigruppa -
VLF-spektrogram av ei elektromagnetisk whistler-bølgje, fanga opp ved Palmer-stasjonen til Stanford University i Antarktis.
**Whistler** er eit atmosfærisk radiofenomen som vert oppfatta som ein plystrelyd (*whistle* på engelsk) med ein jamn fallande tonehøgd. Signalet har veldig låg frekvens (VLF) og har opphav i lynutladingar i atmosfæren.

Eit lyn sender ut kraftige bølgjer over eit breitt frekvensområde, som lokalt vert oppfatta som støy eller spraking i ein radiomottakar. Ein del av bølgjeenergi når ut til magnetosfæren og blir ført langs magnetfeltlinjene kring jorda til den motsette halvkula. På grunn av dei elektriske eigenskapane til magnetosfæren vil dei høgaste frekvensane flytte seg raskare enn dei lågare frekvensane. Dermed vil bølgjene nå fram til motsette halvkula til forskjellige tider, og dersom ein fangar inn signalet med ein mottakar, vil ein høyre ein plystretone som jamt fell i tonehøgd, frå høge til låge frekvensar. Slike bølgjer vert kalla whistler-mode-bølgjer.

Whistler-signalet seier noko om korleis dei elektriske tilhøva har vore langs vegen dei har gått, og kan derfor seie noko om det nære verdsrommet. 

Whistler-lydar vart truleg høyrt så tidleg som i 1886 på lange telefonlinjer, men den første tydlege skildringa vart gjort av Barkhausen i 1919. I 1953 synte Storey at dei kom frå lynutladingar..

Voyager 1 og 2-sondane oppdaga whistler-liknande aktivitet i nærleiken av Jupiter, noko som indikerte at det var lynutladningar der.

Kjelder
-------

* whistler. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:

1. 1 2  Robert A. Helliwell (2006). *Whistlers and Related Ionospheric Phenomena*. Dover Publications, Inc. ISBN 0-486-44572-0.  Originally published by Stanford University Press, Stanford, California (1965).
Satellittbilete av Dardanellane.
**Dardanellane** (tyrkisk: **Çanakkale Boğazı**), tidlegare **Hellespont**, er eit smalt sund nordvest i Tyrkia som knyt Egearhavet saman med Marmarahavet.

På same måte som Bosporossundet, deler Dardanellane Europa (her ved Gallipoli-halvøya) frå Asia. Den største byen i nærleiken av Dardanellene er Çanakkale, som har fått namnet sitt frå det kjende borga i byen (*kale* tyder «borg»).

Terminologi
-----------

**Hellespont/Dardanellane**, eit langt, smalt sund som deler Balkan (Europa) frå Anatolia (Asia)
Det tyrkiske namnet *Çanakkale Boğazı* er avleidd frå byen som ligg ved sundet, Çanakkale (som igjen har namnet sitt frå den kjende borga; *kale* i tyding «borg»).

Namnet Dardanellane er avleidd frå det antikke, greske området Dardanos (òg skrive Dardania) som låg ved kysten av sundet. Dette området var igjen kalla opp etter Dardanos, ein mytologisk son av Zevs og Elektra.

Namnet Hellespont var det antikke greske namnet, Ἑλλήσποντος, *Hellespontos*, det vil seie «Hellesjøen». Sundet fekk i samsvar med gresk mytologi namnet frå *Helle*, dotter av Athamas, som drukna her, i segnet om gullskinnet. Staden har òg hatt andre namn i klassisk litteratur, *Hellesponium Pelagus*, *Rectum Hellesponticum*, og *Fretum Hellesponticum*

Historie
--------

Kart over slagmarka ved Dardanellane under første verdskrigen.
Sundet har hatt ei strategisk rolle opp igjennom historia. Til dømes fann den trojanske krigen stad på den asiatiske sida av Dardanellane.

Herodot fortel at persarkongen Xerxes I, son av Dareios I, kring 482 fvt. lét to bruer byggjast over sundet ved Abydos for at den fem millionar mann store hæren (i røyndomen var hæren truleg på ein halv million) hans skulle kome seg over sundet til Hellas. Men ein storm øydela begge bruene. Sjøen vart straffa med 300 piskeslag og ved at eit par kjettingar vart kasta uti, og etter dette gjorde bygningsarbeidarane bruene ferdig. I tillegg til å straffe Hellespont, fekk Xerxes byggleiarane halshogd. Historieverket til Herodot gjev ei detaljert skildring av brubygginga. 

Det var òg over Hellespont Leander måtte krysse for å ha stemnemøte med sin elska, prestinna Hero. I nyare tid har Lord Byron gjort ein kjend symjetur over Hellespont.

Sundet var svært viktig for den osmanske dominansen over det austre Middelhavet. Difor freista dei allierte å erobre Dardanellane under første verdskrigen, i Gallipolifelttoget. Åtaket mislukkast, og dei store tapa gjorde nesten ende på karrieren til Winston Churchill.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå byen Çanakkale
* Bilete frå byen Çanakkale - Dardanellene
* Satellittbilete av Dardanellane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Ein **læreplan** er eit offisielt dokument som fortel noko om innhaldet, organiseringa, aktivitetane og timetalet i eit fag på grunnskulen eller i vidaregåande skule.

Føremål
-------

Læreplanane utgjer eit viktig styringsinstrument for staten ved at ein set sterke føringar for kva som skal gå føre seg i skulen. I tillegg gir læreplanar rettleiing for lærarar. Læreplanane har òg den funksjonen at foreldre og samfunnet elles kan få informasjon om og få vurdert kva som går føre seg i dei ulike faga i skulen.

Struktur
--------

Det nyaste læreplanverket for norsk skule, Kunnskapsløftet, er sett saman av fire delar. 

* Ein generell del som formulerer overordna mål for skulen og det verdigrunnlaget skulen skal byggje på.
* Prinsipp for opplæringa der det vert tydeleggjort kva ansvar skuleeigarane har i høve til regelverk og prinsippet om tilpassa opplæring.
* Fag- og timefordeling. For grunnskulen er fordelinga samla for barnetrinnet (1.-7. år) og for ungdomstrinnet (8.-10. trinn), medan fag- og timefordelinga er fastsett for kvart årssteg for vidaregåande opplæring. Skuleeigarane kan omdisponere inntil 25 prosent av timane i kvart fag.
* Læreplanar for kvart einskild fag.

Læreplanar for fag
------------------

Læreplanane for kvart einskild fag gir etter Kunnskapsløftet opplysningar om føremål, hovudområde, timetal, grunnleggjande dugleikar, kompetansemål og vurdering.

Kompetansemåla for kvart fag er for grunnskulen sin del gitt etter 2. årssteg, etter 4. årssteg, etter 7. årssteg og etter 10. årssteg. For vidaregåande opplæring er det formulert kompetansemål for kvart årssteg.
Genforeningstårnet på Ejer Bavnehøj
**Ejer Bavnehøj** (også skrive **Ejer Baunehøj**) er den tredje høgaste ikkje menneskeskapte høgda i Danmark, 170,35 meter over havoverflata.

I nærleiken av Ejer Bavnehøj ligg eit anna høgt punkt, Yding Skovhøj, som har ei høgde på 172,66 meter over havet, medrekna ei menneskebygd gravrøys frå bronsealderen. Utan gravrøysa er Yding Skovhøj ei aning lågare enn det høgaste ikkje-menneskeskapte punktet i Danmark, Møllehøj med 170,86 meter, som er 51 cm høgare enn Ejer Bavnehøj.

Ejer Bavnehøj ligg i den sørlege delen av Skanderborg kommune i Region Midtjylland, mellom tettstadane Riis og Ejer.

Dette er den mest kjende baunehaugen (tilsvarande norsk *varde*), der det vart tent signalbål, for å åtvara folk og soldatar om at fienden var på veg.

I 1920 vart det reist ein såkalla 'Genforeningssten' på toppen til minne om den hendinga som på dansk vert kalla *Genforeningen*: Sønderjyllands (Nordslesvigs) overgang frå tysk til dansk herredøme i 1920. Eit tårn vart bygd på toppen i 1924 med et same føremålet, og har denne inskripsjonen: «Rejst af det danske folk» og «Nordslesvig genforenet med moderlandet i 1920».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det danske Miljøministeriet, Kort- og Matrikelstyrelsen: Højeste punkter og steder[*daud lenkje*]
* Ejer Baunehøjs Venner Arkivert 2007-04-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Eivind Prestegård Henriksen** (fødd 14. september 1990) er ein norsk sleggjekastar frå Oslo. Han vann sølvmedaljen i øvinga under dei olympiske sommarleikane i 2021 og bronsemedaljen i VM i friidrett 2022. 
Henriksen er medlem i IK Tjalve og norsk rekordhaldar i sleggjekasting. Tidlegare har han også kasta diskos.

Aktiv
-----

Henriksen har fleire medaljar i sleggje og diskos frå NM i friidrett 2007-2011. Han deltok i sleggjekast under EM i friidrett 2012 i Helsingfors og fekk også delta under Sommar-OL 2012 i London. I London-OL kasta han 74,62 meter og enda på ein 13. plass.

Under EM i friidrett 2018 i Berlin vart han nummer fem, og forbetra norgesrekorden til 76,86 meter. Seinare same året flytte han rekorden til 78,25 meter.

Henriksen kom på sjetteplass i VM i friidrett 2019 i Doha med eit lengste kast på 77,38 meter.

Han deltok i sleggje under Sommar-OL 2020 i Tokyo. Der tok han ein overraskande sølvmedalje. Han oppnådde 81,58 meter, og vart med det første norske sleggjekastar over 80 meter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eivind Henriksen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. juli 2012.*

### Fotnotar

1. ↑  Dagbladet, 12. juli 2012: Her er hele den norske OL-troppen
2. ↑  «Olympics Site Closed | Olympics at Sports-Reference.com», *www.sports-reference.com*, arkivert frå originalen 22. august 2018, henta 2. mai 2022
3. ↑  abcnyheter.no (9. juni 2019): *Overlegen norsk sleggerekord av Henriksen*, hentet 4. august 2019
4. ↑  NTB (2. oktober 2019), «Henriksen på 6.-plass i sleggefinalen», *Nettavisen* (på norsk), henta 2. mai 2022
5. ↑  *Men's Hammer Throw Results* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 4. august 2021, henta 1. mai 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Eivind Henriksen» (på engelsk). Olympedia. Henta 3. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Jesus og læresveinane hans teikna av Rembrandt.
Statue av Adi Shankaracharya med disiplar.
**Læresvein** er eigentleg ein mannleg elev eller ein lærling. Ordet vert helst brukt om Jesu læresveinar frå Bibelen. Det kan brukast om ein mannleg elev, disippel eller apostel.

Kristendomen
------------

«Læresvein» vert gjerne brukt om Jesu læresveinar, anten dei er kvinner eller menn, men eldre bibelomsetjingar brukar òg ordet 'læresyster' eller 'læremøy'. Ordet «læresvein» kan også brukast i overført tyding om folk som er lojale mot læremeisteren sin slik Jesu læresveinar var.

I den nyaste bibelomsetjinga frå Det Norske Bibelselskap, brukar dei det latinske ordet *disippel* istaden for det norske ordet *læresvein*, sidan ordet *disippel* i dag er best innarbeidd på norsk.

Læresveinar er nemnde både i Det gamle (Jes. 8,19) og Det nye testamentet. 

Dei fyrste læresveinane åt Jesus var i fylgje Johannesevangeliet Johannes, son åt fiskaren Sebedeus, og Andreas. Desse to var opphavleg blant døyparen Johannes sine læresveinar. Same dag slutta Simon, bror til Andreas, seg til dei; det var han Jesus kalla Peter. Dagen etter gjekk dei frå Jordanelva til Galilea. Då fekk dei fylgje av Filip og Natanael.

Etter dei synoptiske evangelia var Jesu fyrste læresveinar fiskarar ved Genesaretsjøen; fyrst kalla Jesus Simon Peter og Andreas, bror hans, lenger framme fekk han fylgje av brørne Jakob og Johannes og Sebedeus, far deira.

Elleve av dei tolv fyrste læresveinane vart sidan valde ut til apostlar.

Talet på læresveinar auka etterkvart som Jesus forkynte; og det auka endå meir etter den fyrste pinsedagen, då kyrkja vart organisert. Evangeliet etter Lukas 10,1–24 nemner sytti disiplar eller apostlar sende ut i par av Jesus. Desse blir feira som helgenar i austleg kristendom.
Blant dei kvinnelege læresveinane namngjev Apostelgjerningane i 9,36 Tabita (Dorkas), som tok seg av dei fattige.

Kjelder
-------

* Evangeliet etter Johannes, 1,35-50
* Apostelgjerningane 9,36
* Evangeliet etter Matteus, 4,18
* Volrath Vogt / Lauritz Holsvik (1938) Bibelsoge for folkeskulen

### Referansar

1. ↑  «læresvein» i Nynorskordboka.
2. ↑   Arkivert 2008-03-09 ved Wayback Machine. Ap.gj. 9,36 i Studentmaalagsbibelen 1921
3. ↑   Ap.gj. 9,36 i Bibelomsetjinga frå 1938
4. ↑  «Synaxis of the Seventy Apostles». *oca.org*.
***Jesu, meine Freude***, BWV 227, er ein motett komponert av Johann Sebastian Bach.

Han vart komponert i Leipzig, truleg i 1723, kanskje for ei gravferd. Han er den lengste og mest kjende av dei seks motettane til Bach. Bach-forskaren Christoph Wolff meiner at motettane ein ikkje sikkert kjenner føremålet til, ikkje nødvendigvis hadde eit spesifikt føremål, men var kanskje noko Bach komponerte som ein del av undervisninga si.

Teksten er skriven av Johann Franck 1653 og henta frå Paulus’ brev til romarane 8: 1, 2, 9-11

Koraltemaet er basert på salmen «Jesu, meine Freude». Denne melodien av Johann Crüger kom først på trykk i Crügers *Praxis pietatls melica* (4. utgåve) i Berlin i 1653.

Instrumentering og struktur
---------------------------

Stykket er komponert for femdelt kor (SSATB).

Det består av elleve satsar:

1. «Jesu, meine Freude»
2. «Er ist nun nichts»
3. «Unter deinen Schirmen bin ich vor den Sturmen»
4. «Denn das Gesetz des Geistes, das da lebendig macht»
5. «Trotz, trotz dem alten Drachen»
6. «Ihr aber seid nicht fleischlich»
7. «Weg mit allen Schatzen»
8. «So aber Christus in euch ist»
9. «Gute Nacht, o Wesen»
10. «So nun der Geist dess, der Jesum von den Toten auferweckt hat»
11. «Weicht, ihr Trauergeister»

Kjelder
-------

* «Motets BWV 225-231». Bach-kantater. Henta 21. april 2010.

1. ↑  Brian Robins. «Jesu, meine Freude, motet for 5-part chorus, BWV 227 (BC C5)». Allmusic. Henta 21. april 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* BWV 227 på bach-cantatas.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NLA
* BNE

 |
*Landskap i Amden*, ca. 1913
**Otto Meyer-Amden** (20. februar 1885–15. januar 1933) var ein sveitsisk målar og grafikar frå Bern. Han vert rekna som ein av dei viktigaste av dei tidlege abstrakte målarane i Sveits.

Liv
---

### Ungdom og utdanning

Meyer voks frå 1888 opp hos fosterforeldre, etter mor hans døydde. Barne- og ungdomsåra 1892-1900 gjekk han på ein kostskule for borgarborn i Bern. Sidan gjekk han i lære 1901-03 i Bern og 1903-06 i Zürich for å verte litograf. Han måla på den tid akvarellar i ein symbolistisk stil.

Tida 1906-07 studerte Meyer ved kunstakademiet i München. Deretter gjekk han på kunstakademiet i Stuttgart, der han frå 1909 var elev av Adolf Hölzel. I Stuttgart vart han kjend med Oskar Schlemmer, Willi Baumeister og andre kunstnarar. Meyer var svært oppteken av Oscar Wilde sin roman «Dorian Gray». År 1907 var han på studiereiser til Strasbourg og Paris, der han vart særleg påverka av kunsten til Paul Cézanne.

### Amden

I 1912 mottok han ein invitasjon frå Amden i kantonen St. Gallen i Sveits, der kunstmålarane Willi Baumeister og Herman Huber hadde danna ein kunstnarkoloni. Etter dei to reiste derifrå, vart Meyer verande i Amden til 1928. Der levde han tilbaketrekt, budde i eit gammalt gardshus. Han skreiv mykje i dagbok, særleg i åra 1913 til -15, og var oppteken av studere Bibelen. Desse åra pleia han kontakt med frireligiøse, kommunitariske og grupper og brødresamfunnet Grappenhof i Amden.

I åra 1915-18 laga Meyer grafiske teikningar og blad haldne i mørke, dunkle fargetonar. Han brukte då ein teknikk som han hadde lært av Georges Seurat. I 1923 laga han ein rund glasskjerm til preikestolen i Zwingli-huset i Zürich-Wiedikon. Året før vart han kjend med Ernst Kirchner i Zürich, og innleia eit vennskap. Meyer deltok i 1925 med åtte verk i «den store sveitsiske kunstutstillinga» i Karlsruhe.

Meyer kjende seg sterkt knytt til staden Amden og kalla seg Meyer-Amden.

### Zürich. Død

I 1929 deltok Meyer med tolv arbeid i utstillinga «Abstrakt og surrealistisk måleri og skulptur» i Kunsthaus Zürich. Dei siste leveåra hans var prega av ein alvorleg sjukdom. Frå 1928 fram til kort tid før han døydde i 1933 var Otto Meyer-Amden teiknelærar på kunsthandverksskulen i Zürich.

Då han døydde, let han etter seg om lag 500 måleri og teikningar. Det finst mange abstrakte figurative måleri med eit lyrisk stemningsuttrykk og religiøst-symbolske representasjonar, mange internatskulescener, ungdomsakter, gatescener frå Zürich og akvarellar med symbolske, lineære, geometriske figurar som pregar kunstverksemda hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Otto Meyer-Amden» frå Wikipedia på tysk, den 4. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Otto Meyer-Amden**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* HDS

 |
**Otto Gilbert David Aubert** (fødd 1809 på Kronborg, død 1838 i Napoli) var ein norsk matematikar og son av Benoni d'Aubert. Han var ven av Niels Henrik Abel og hjelpte han med å få dei første matematiske arbeida sine på trykk. 

Etter å ha teke andreeksamen ved Universitet i Kristiania, var Aubert nokre år lærar ved Christiania katedralskole. I skuleprogrammet for 1833 offentlegjorde han avhandlinga *Echantillon d'une analyse sphérique*, det einaste arbeidet om moderne geometri som kom ut i Noreg før Sophus Lie. Etter ei utanlandsreise vart han i 1834 utnemnd til lærar for sønene til kronprins Oscar, dei seinare kongane Carl og Oscar. Sommaren 1837 følgde han med ein svensk eskadre til Middelhavet for å få att helsa si, men døydde av tuberkulose i Napoli året etter.

Breva hans frå Stockholm frå 1834 til 1837 er særs verdifulle og er trykt i Sofie Aubert Lindbæk-boka *Landflygtige; af Aubertske papirer* (1910).

Kjelder
-------

* «Otto\_Gilbert\_David\_Aubert» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
**Jesper Tørring** (fødd 27. september 1947) er ein dansk tidlegare friidrettsutøvar frå Randers som vart europameister i høgdehopp i 1974. I tillegg til høgdehopp tevla han jamt i øvingar som lengdehopp og 110 meter hekk.

Aktiv
-----

Tørring deltok i lengdehopp under friidretts-EM 1969 i Aten, og vart nummer tolv med 7,41 m. I 1971 sette han dansk rekord i lengde med 7,80 m, men stoppa på 7,52 m i kvalfiseringa i EM i friidrett 1971 i Helsingfors. Han stilte også i 110 m hekk i meisterskapen, og vart slått ut i forsøksløpet. Betre gjekk det ikkje i München under sommar-OL 1972, også då rauk han ut innleiingsvis både på korthekken og i lengdehopp. I OL-året vann han elles sin fyrste nasjonale tittel i høgdehopp.

Under europameisterskapen i Roma i 1974 klarde fem utøvarar å kome over 2,19 m, men berre to av desse, Kęstutis Šapka frå Sovjetunionen og Tørring lukkast å ta seg over 2,21 m. Begge klarde høgda i første forsøk, det same gjentok seg på 2,23 m. På 2,25 m svinga begge seg over i andre forsøk. Ettersom ingen av dei klarde 2,27 m, vart det avgjerande for gullkampen at Šapka måtte ha to forsøk på 2,19 m. Tørring fekk dermed gullmedaljen sidan han tok 2,19 m i fyrste forsøk.

I 1976 deltok Tørring i høgdetevlinga under olympiaden i Montreal, og vart nummer åtte på 2,18 m.

Tørring var dansk meister i lengdehopp kvart år frå 1967 til 1977 og i høgdehopp 1972-73 og 1975-80, samt meister på 110 meter hekk i 1971 og 1973-77. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1969 i Aten: Nr 12 i lengdehopp – 7,41 m
* EM 1971 i Helsingfors: Utslått i kvalifiseringa i lengde (7,52 m) og 110 m hekk (14,7)
* OL 1972 i München: Utslått i kvalifiseringa i lengde (dødt) og 110 m hekk (14,5)
* EM 1974 i Roma: Gullmedalje – 2,25 m, framom Kestutis Sapka (2,25 m)
* OL 1976 i Montreal: Nr 8 – 2,18 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jesper Tørring» frå Wikipedia på tysk, den 1. september 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Jesper Tørring» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.
**Otto Berg** (24. august 1906–10. april 1991) var ein norsk friidrettsutøvar, turnar og politimann frå Bolsøy i Romsdal. Berg tok sølv i lengdehopp under EM i friidrett 1934 i Torino med 7,31 m. Han var etter tur medlem av klubbane Molde FIL, Torshaug IF og Oslo Politis IL.

Aktiv
-----

Berg var son til gardbrukarar i Bolsøy. Sjølv utdanna han seg i den norske hovudstaden til politimann. Han vart norsk meister i lengdehopp i 1931 og i åra 1934-36, samt på 100 meter i 1935. Han tok elles ei rekke medaljar i hopp utan tilløp, stavhopp og tresteghopp.

Bergs personlege rekord i lengdehopp på 7,53 m sette han i august 1934 på Bislett stadion i ein landskamp mellom Noreg og Sverige. Hoppet var både norsk og nordisk rekord, ein rekord som svensken Erik Svensson, med tilnamnet Spänstfenomenet, tangerte seinare i tevlinga. For å kåre ein vinnar måtte det omhopping til, ei omhopping som Berg vann. Same året vart han tildelt Egebergs Ærespris for sine prestasjonar i friidrett og turn.

I 1935 flytta Berg den norske rekorden til Per Oscar Andersen i lengde uten tilløp med 11 cm til 3,445 m under noregsmeisterskapen, og seinare same året til 3,47 m. Den rekorden vart ståande i 21 år. For rekordhoppet mottok han kongepokalen. Også året etter vart Berg tildelt kongepokalen, men då for eit lengdehopp på 7,40 m.

Berg var norsk flaggberar ved Sommar-OL 1936 i Berlin. Under dei same leikane kom han på tiandeplass i lengde med eit hopp på 7,30 m. USA-amerikanaren Jesse Owens vann tevlinga etter å ha landa på 8,06 m. 

### Medaljar i norske meisterskap

* 1927: Sølvmedalje i tresteghopp – 14,31 m
* 1930: Sølvmedalje i lengdehopp – 7,09 m, og bronsemedalje i stavhopp – 3,50 m
* 1931: Gullmedalje i lengdehopp – 7,16 m
* 1932: Sølvmedalje i lengdehopp – 6,90 m
* 1933: Sølvmedalje i lengdehopp – 7,03 m
* 1934: Gullmedalje i lengdehopp – 7,32 m
* 1935: Gulllmedaljar på 100 meter – 10,9 sekundar, og i lengdehopp – 7,27 m
* 1936: Gullmedalje i lengdehopp – 7,40 m

Berg var busett i Bærum i Akershus.

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Sport i navn & tall*. 1971

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
|  |
| --- |
| MK Austlid i Sagvåg |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MK «Austli» |
| Eigar: | 
Aanen Vikanes i Sagvåg/Bergen1917: H. W. Schaatum, Stavanger1920: Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap |
| Verft: | Ottesens Skipsbyggeri i Sagvåg |
| Sjøsett: | 
1917 |
| Sett i teneste: | 
1920 (for HSD) |
| Teke ut av teneste: | 
1948 |
| Kjennemerke: | 
MPWN/LFNH |
| Generelle mål |
| Type: | 
Motorkutter |
| Tonnasje: | 
33 brt13 nrt |
| Lengd: | 
59,0 fot (18,0 m) |
| Breidd: | 
15,8 fot (4,8 m) |
| Djupgang: | 
7,1 fot (2,2 m) |
| Installert effekt : | 
40 bhk |
| Framdrift: | 
2cyl. 2T RM (A/S Motoren Rap, Kristiania), 40 bHK |
| Generelle mål etter ombygging i 1894 |
| Tonnasje: | 
106 brt62 nrt |

**MK «Austli»** var ein motorkutter bygt i 1917. Ho vart selt til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD) i 1920 som det første motorfartøyet til selskapet. «Austli» gjekk i lokalrutefart i Sunnhordland fram til 1948 då ho vart seld og teke i brukt som fraktefartøy. Ho vart sletta frå norsk register i 1975.

Historie
--------

DS «Granvin» og MK «Austli» til kai ved Vallavik i Ulvik.
Skipet vart levert i 1917 til Aanen Vikanes i Sagvåg, men same året seld til H. W. Schaatum i Stavanger. I april 1920 vart skipet kjøpt inn av HSD i Bergen for 50 000 kroner og noko ombygd i Sagvåg, mellom anna med passasjerinnreiing. I juni 1920 vart det sett i supplerande lokalrutefart i lag med DS «Fjæra» i ruta (Leirvik-Mosterhamn-Valevåg-Leirvik-Halsnøy-Sunde). Ruta var godt motteken av passasjerane, men dei tykte ikkje om båten som både var for lite og gjekk for sakte. I 1922 fekk båten ny motor. 

Skipet vart i 1948 seld til L. Baardsen på Stord og i 1950 til Lars Hetlelid på Stord.

I 1975 vart skipet sletta frå norsk register og var truleg selt til Tyskland i 1974 for bruk som lystbåt.

Kjelder
-------

* Skipet.no

Bakgrunnsstoff
--------------
**Otto Halvorsen Svenkerud** (30. desember 1873–31. oktober 1938) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Våler i Solør som representerte Hedmark fylke og partiet Høgre på Stortinget 1925-27. Kristian Halvorssen Svenkerud var farfaren hans.

Liv og gjerning
---------------

Svenkerud tok middelskoleeksamen i 1889 og eksamen ved Jønsberg landbruksskole i 1893. Dei to neste åra var han fullmektig for den rike skogeigaren Arne Omsted i Grue, før han i 1895 byrja som tømmermerkar i Østerdalen og Solør, eit syssel han hadde til 1918. Frå 1900 var han gardbrukar på Korsbakken i Elverum, til han i 1904 tok over garden Storhov i Elverum, ein gard som morsslekta hans åtte. I 1918 kjøpte han grannegarden Skjefstad og dreiv begge bruka samla.

Til Jubileumsutstillinga 1914 var Svenkerud komiteformann for Hedmark. Seinare var han med i den departementale komiteen om utstillingsplassen på Smedstadmoen av 1920. I tida 1919-28 og seinare 1931-34 var Svenkerud medlem i heradsstyret i Elverum. Han var til ulik tid også formann i likningskommisjonen, skogutvalet og skogrådet i Elverum. Dessutan formann i overstyret for Jønsberg landbruksskole i tolv år frå 1925, og styremedlem i Landstelefonforeningen.

Frå 1922 til -25 var Svenkerud medlem i Høgre sitt sentralstyre. Perioden 1922-24 var han andre varamann til Stortinget frå Hedmark, og møtte ti dagar i april 1924. I den neste stortingsperioden, 1925-27, var han stortingsmann med fast plass, medlem i Landbrukskomiteen. Han var i 1926-27 med i riksretten som frikjende Berge-regjeringa.

Svenkerud hadde stor interesse for hest, og var formann i Sør Østerdalens Hesteavlsforening 1902-11 og på ny frå 1927. I mellomtida, 1917-26, leia han Hedemarkens Hesteavlsforening. Elles var han styremedlem 1923-29 i Norsk Jæger- og Fiskerforening og formann 1931-33 i Sør Østerdalens Skogeierforening.

Svenkerud var medarbeidar i Norsk Landmannsblad, og skreiv elles mykje i pressa om landbruk og om politiske spørsmål. Han forfatta *Elverum-Våler Telefonforenings 50-års beretning 1886-1935*.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Otto H. Svenkerud NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
M1 Garand
**Garand-rifla** (formelt namn: **United States Rifle, .30 Caliber, M1**) er ei amerikansk, halvautomatisk rifle. Ho erstatta Springfield-rifla i 1936 og var i teneste i den amerikanske hæren til ho vart erstatta av M-14 i 1958. Ho hadde kaliber 7,62x63mm, det same som i Springfield-rifla (også kalla .30-06), og eit magasin med plass til 8 skot innebygd. 

Garand-rifla vart bruka i både andre verdskrigen og Koreakrigen, pluss noko bruk under Vietnamkrigen. Ho var òg i bruk i den norske hæren i ein periode etter andre verdskrigen. Ho er framleis i bruk i enkelte drilltroppar, blant anna Garden sin drilltropp. 

Etter moderne målestokk har Garandrifla enkelte svakheiter, blant anna ladeløysinga. Patronane var sette 8 stykke saman i ei open metallramme, kalla «clip» på engelsk og laderamme på norsk. Ved avfyring av det siste skotet i ei laderamma, vart denne kasta ut av magasinet med ein særeigen «pling»-lyd. Det var frykt for at fienden skulle høyre denne lyden og vite at vedkomande soldat ikkje hadde meir ammunisjon i våpenet. (Denne frykta var nok ugrunna, med all støyen i strid og at bruk av laderamma gjorde at rifla vart ladd på ny rimeleg raskt.) I tillegg kunne eit fullt magasin òg bli sendt ut ved ein feil av denne mekanismen. Mekanismen tillet dessutan ikkje at ein kunne etterlade våpenet med enkelt-patronar. Infanteristar løyste derimot dette problemet ved å avfyre dei siste par gjenverande skota, og deretter lade eit nytt clip.

**Kjelde:** Bokmålswikipediaen, art. *M1 Garand*.
Koordinatar: 55°52′00″N 12°50′00″E﻿

Gamle vasstårn i Landskrona 
**Landskrona** er ein svensk by og centralort i Landskrona kommun i Skåne län i landskapet Skåne. I 2005 hadde byen 28 670 innbyggjarar.

Om Landskrona
-------------

Citadellet i Landskrona
Kvarter i Landskrona
Sankt Olofs sjö og det gamle vasstårnet
Trolleybusser har køyrt reisande mellom Landskrona sentrum og jernbanestasjonen sidan 2003
Naturreservatet Hilleshögs dalar.
Landskrona fekk bystatus i 1413 av Erik av Pommern, og ved freden i Roskilde 1658 blei byen svensk. Ein av hovudattraksjonane i byen Landskrona slott, bygd av den dansk-norske kongen Christian III. Det er ferjesamband til øya Hven, der astronomen Tycho Brahe heldt til. Bror hans Jørgen Ottesen Brahe var lensmann på Landscrone slot 1588-91, og hadde der besøk av broren i dei nyoppførte bygningane innanfor slottsmurane.

Moderne tid
-----------

Kunsthallen i byen blei bygd i i 1963 til 550-års jubileet til byen som ein utstillingshall for industrielt design. Han er teikna av arkitekt Sten Samuelsson, og er den einaste bygningen som blei ståande i slottsparken etter at jubileet var over. Kaptensgårdens skulpturpark, som ligg kring kunsthallen, er ein permanent skulpturpark. Byen er kjend for dei mange vakre kolonihagane sine. 

Idrettshallen i Landskrona, med sine 1100 sitteplassar, blei teikna av den danske arkitekt Arne Jacobsen og innvigd i 1965. Fotballaget Landskrona BoIS kjem frå Landskrona.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Landskrona kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |