recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Waal** er den største bielva til Rhinen og renn gjennom sentrale område av Nederland med ei lengd på 80 km før ho renn i saman med Afgedamde Maas nær Woudrichem og dannar Boven-Merwede. Ho er ei stor elv og den viktigaste transportåra til hamna i Rotterdam og Tyskland. Av byar langs elva finn ein Nijmegen, Tiel, Zaltbommel og Gorinchem. Elva fører 65 % av den totale vassmengda i Rhinen.

Historie
--------

Namnet Waal, i romartida kalla Vacalis, Vahalis eller Valis, seinare Vahal, er av germansk opphav og er kalla opp etter dei mange meandera i elva (gammalgermansk *wôh*, «krum»). 

Den noverande elva viser få teikn etter desse store svingane sidan elva har vorte retta opp i løpet av mange prosjekt frå 1700- til 1900-talet for å betre elvefarten på elva. Nokre av svingane som ikkje lenger heng saman med elva er framleis synleg nær elva og i flaumsituasjonar vert dei stundom igjen delar av elva. 

### Waalsvingen i Zuid-Holland

I mellomalderen vart namnet Waal nytta om elva etter ho rann saman med Maas. Denne delen heiter i dag Boven Merwede. Beneden Merwede og den øvre delen av Noord vart òg kalla Waal. Nær Hendrik-Ido-Ambacht heldt hovudleia fram vestover til ho rann saman med elva Oude Maas nær Heerjansdam. Det siste strekket forbi Hendrik-Ido-Ambacht, mellom øyane IJsselmonde og Zwijndrechtse Waard vert framleis kalla Waal. Elva er demd opp i begge ender.

Bruer
-----

Jernbanebruer går over øya mellom Nijmegen og Nijmegen Lent, og mellom Zaltbommel og Geldermalsen

Vasskvalitet
------------

Waal har særs dårleg vasskvalitet på grunn av utslepp av rå kloakk i Frankrike, Tyskland og Belgia. Fleire patogen har oppstått i elva på grunn av desse utsleppa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waal (river)» frå Wikipedia på engelsk, den 9. februar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  K. ter Laan, red. (1942). *Van Goor's aardrijkskundig woordenboek van Nederland* (på nederlandsk). Den Haag: Van Goor Zonen.
2. ↑  *aem.asm.org*, arkivert frå originalen 27. september 2011, henta 9. februar 2008
Eit skrujarn
Eit **skrujarn** eller ein **skrutrekkjar** er ein reiskap for å feste eller løyse skruer med.

Eit enkelt skrujarn består av eit handtak, ei klinge og ein tupp. Handtaket er vanlegvis av plast, men tidlegare var tre mest vanleg. Klinga er vanlegvis av stål, og tuppen består vanlegvis av ei hard legering.

Skrujarn vert vanlegvis klassifiserte etter sporet på tuppen. Dei vanlegaste er flatt spor, krysspor og pozidriv. I seinare år har også Torx vorte meir vanleg, også sekskant har fått stor utbreiing etter at sjølvbyggmøblar kom på marknaden for eit par tiår sidan. Andre meir uvanlege spor er ulike såkalla tryggleiksspor som vert brukte for å hindre at forbrukarar får tilgang til visse stader.

Skrujarn finst i manuelle og elektriske utgåver. Eit elektrisk skrujarn har som regel utskiftbare tuppar. Den enklaste manuelle utgåva er skildra ovanfor, men det finst òg skrujarn med skrallefunksjon og slagjarn.

Sjå òg
------

* Skrueuttrekkjar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Geilo Verktøy Arkivert 2014-12-17 ved Wayback Machine.
**Slaget ved Havanna** var eit sjøslag mellom ein britisk karibisk skvadron og ein spansk skvadron med base nær Havanna. Etter fleire avbrotne åtak, klarte britane å drive spanjolane tilbake til hamna si etter å ha kapra «Conquistador», og rent viseadmiralen sitt skip på land, der skipet eksploderte. Begge kommandantar, Charles Knowles og Andrés Reggio fekk reprimandar av sine respektive styresmakter på grunn avslaget, førstnemnde for ikkje å ha teke heile flåten sin i bruk og teke alle dei spanske skipa.

Involverte skip
---------------

Talet på kanonar står oppført etter skipsnamnet.

### Britane (Charles Knowles)

«Cornwall» 80 (flaggskip)  

«Lenox» 70 (Charles Holmes)  

«Tilbury» 60 (Charles Pawlet)  

«Strafford» 60 (David Brodiê)  

«Warwick» 60 (Innes)  

«Canterbury» 60 (Clarke)  

«Oxford» 50 (Edmundo Toll)

### Spanske

«Africa» 70/74 (flaggskip 1, Andrés Reggio)  

«Invencible» 70/74 (flaggskip 2, Benito Spínola)  

«Conquistador» 60/64 (Tomás de San Justo)  

«Dragón» 60/64 (Manuel de Paz)  

«Nueva España» 60/64 (Fernando Varela)  

«Real Familia» 60/64 (Marcos Forastal)  

«Galga» 30/36 (Pedro de Garaycoechea)

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Battle of Havana

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Havana (1748)» frå Wikipedia på engelsk, den 1. januar 2009.*
Karakteristisk blått tussmørke under mørketida i Longyearbyen på Svalbard.
Tidleg ettermiddag i Tromsø i mørketida.
Mørketid 5. januar 2007 i Vorkuta i Russland
Illustrasjon frå *Historia de gentibus septentrionalibus* av Olaus Magnus («Historia om dei nordiske folka») frå 1555 som viser korleis «det ytste nord berre består av éin lang dag og éi lang natt».
**Mørketid** er den tida på året då solsenteret ikkje kjem over horisonten på ein stad ved middag. Fenomenet opptrer om vinteren og berre nord for den nordlege polarsirkelen og sør for den sørlege polarsirkelen. I ein periode er sola under horisonten, sjølv når ho er på det høgste. Denne perioden er kortast nær polarsirklane og varer lengre desto nærare polområda ein kjem. Ved polområda varer mørketida lengst, i om lag seks månader. Dei områda som har mørketid om vinteren vil ha midnattsol i eit tilsvarande langt tidsrom om sommaren.

På grunn av skumringseffekten gjer ikkje mørketida at det er mørkt 24 timar i døgnet, på same måte som det elles blir lyst før soloppgang. Dei døgna i mørketida då sola ikkje kjem høgre enn 6° under horisonten og ein derfor ikkje har tussmørke, blir kalla for *polarnetter*.

Norske datoar for mørketida
---------------------------

Datoar for mørketida i ulike stader i Noreg. Datoene i tabellen viser når sola ikkje kjem over horisonten. I praksis varer mørketida lenger dei fleste stadene, fordi fjell i sør sperrar for sola når ho står lågt på himmelen. Dette kan også vere tilfelle sør for polarsirkelen på stader der det er høge fjell i sør. Rjukan i Telemark har til dømes mørketid flere veker i året på grunn av fjella i den tronge Vestfjorddalen.

| Stad | Frå | Til |
| --- | --- | --- |
| Svolvær | 7. desember | 5. januar |
| Harstad | 2. desember | 10. januar |
| Bardufoss | 30. november | 12. januar |
| Andenes | 29. november | 13. januar |
| Tromsø | 27. november | 15. januar |
| Alta | 25. november | 17. januar |
| Vardø | 23. november | 19. januar |
| Hammerfest | 22. november | 20. januar |
| Berlevåg | 21. november | 21. januar |
| Jan Mayen | 20. november | 21. januar |
| Nordkapp | 20. november | 22. januar |
| Bjørnøya | 7. november | 4. februar |
| Hopen | 31. oktober | 10. februar |
| Sveagruva | 27. oktober | 15. februar |
| Barentsburg | 26. oktober | 15. februar |
| Longyearbyen | 26. oktober | 16. februar |
| Pyramiden | 25. oktober | 17. februar |
| Ny-Ålesund | 24. oktober | 18. februar |
| Magdalenafjorden | 22. oktober | 19. februar |
| Rossøya | 19. oktober | 23. februar |
| Nordpolen | 25. september | 18. mars |

Referansar
----------

1. ↑  «mørketid». Store Norske Leksikon. Henta 18. oktober 2013.
2. ↑  «polarnatt». Store Norske Leksikon. Henta 18. oktober 2013.
3. ↑  *Hva er egentlig mørketid?*, arkivert frå originalen 20. oktober 2013, henta 19. oktober 2013

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mørketid og midnattssol Arkivert 2020-11-23 ved Wayback Machine. frå yr.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
***Mørkets hjerte*** (engelsk *Heart of Darkness*) er ein roman som er skriven av den polsk-britiske forfattaren Joseph Conrad. Boka kom ut i 1902, men ho var opphavleg publisert som ein tredelt serie i Blackwood's Magazine i 1899. Romanen er sterkt inspirert av røynslene Conrad gjorde som kaptein på ein elvebåt i Fristaten Kongo åtte år tidlegare. Romanen har inspirert ei lang rekkje filmmakarar, forfattarar, musikarar og andre kunstnarar.

Orson Welles var den første som forsøkte å filmatisera boka, men gav opp på grunn av usemje om budsjettet med filmselskapet RKO Pictures. I 1979 kom Francis Ford Coppola sin film *Apokalypse nå!*, der manuset er basert på *Mørkets hjerte*, men historia flytta til Vietnamkrigen.

Kritikk for rasisme
-------------------

Joseph Conrad har blitt karakterisert som rasist av den nigerianske forfattaren Chinua Achebe på grunn av måten han fremstilte afrikanarar på i *Mørkets hjerte*. Achebe hevdar at Conrad fremstiller afrikanarar som «avhumaniserte og degraderte», og som primitive menneske nærast utan språk. Mange litteraturforskarar meiner derimot at boka inneheld ein sterkt kritikk av kolonialismen. Conrad skildrar framferda til europearane og overgrepa mot lokalbefolkninga på en måte som til då var svært sjeldsynt.

Kjelder
-------

1. ↑  Jakob Lothe, føreord til norske omsetjinga frå 2002:10.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heart of Darkness på Wikisource
* Heart of Darkness på Project Gutenberg
* Heart of Darkness, av Joseph Conrad på Page By Page Books.
* Heart of Darkness av Joseph Conrad: Ein søkbar internettversjon på The Literature Network

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
**Møretrygd Gjensidig Forsikring** er eit gjensidig skadeforsikringsselskap med kontor i Ålesund, Volda og Fosnavåg. Selskapet er samansett av ei rekkje mindre selskap som har fusjonert, der dei viktigaste var Assuranseforeningen "Havfiske" (1871), Sunnmøre Båttrygdelag (1890), Herøy Båttrygdelag (1917) og Volda Branntrygdelag (1866).

I 2011 hadde selskapet ei premieinntekt på ca kr 130 millionar og eigenkapital på kr 273 millionar. Tradisjonelt var Møretrygd eit sjøforsikringsselskap (sjøtrygdelag), men dekkjer no alle vanlege skadeforsikringar, også på land.

Selskapet tek mål av seg å vere det lokale selskapet for Nord-Vestlandet og dekkje forsikringsbehova til både privatpersonar, verksemder og reiarlag. Selskapet er ein viktig del av den maritime klyngja på Sunnmøre.

Som det einaste selskapet i Noreg har Møretrygd utarbeida alle forsikringsvilkår og informasjonsmateriell for den landbaserte delen av verksemda på nynorsk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til Møretrygd Gjensidig Forsikring
**Müggelsee** er den største av innsjøane i Berlin i Tyskland. Han har eit areal på 7,4 km² er 4,3 km lang og 2,6 km brei. Somme kallar han *Großer Müggelsee* fordi det òg finst ein mindre innsjø med namn *Kleiner Müggelsee*, som berre er 0,16 km². Müggelsee ligg i bydelen Treptow-Köpenick i Berlin.
Forstadane Friedrichshagen, Rahnsdorf og Müggelheim grensar til innsjøen. 

Innsjøen er opp til 8 meter djup. Sør for innsjøen ligg det nokre åsar kalla Müggelberge, som er opp til 115 meter høge. Ved Kleiner Müggelberg vart det i 1889 bygde eit tårn kalla Müggelturm, som er ein populær turistattraksjon som gjev eit flott utsyn over innsjøen og skogen inn mot Berlin. 

Elva Spree renn både inn og ut av Müggelsee. Vasselskapet Friedrichshagen på nordsida av innsjøen får det meste av vatnet sitt frå her. I tillegg er det fleire kjelder under overflata som filtrerer grunnvatn ut i innsjøen. 

Opphavet til namnet er ukjend, men innsjøen vart først nemnd i 1394 som «den Tyns in der Miggel» og i 1487 «som von der Miggelseh». Sannsynlegvis har namnet opphav frå den urindoeuropeiske rota *migh-*, *mighla* som tyder «tåke» eller «sky».

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Müggelsee frå Engelsk Wikipedia .*
Bergensfjord på veg over Bjørnafjorden.
Baugen på Bergensfjord
Bergensfjord ein kveld i april
**M/F Bergensfjord** er ei bilferja som vart bygd av Aker Yards på Sunnmøre og var ferdigstilt i 2006. Ferja var ei av dei første gassdrivne ferjene som vart sette i trafikk i Noreg, og vart bygd for Fjord1 Fylkesbaatane og sett inn i ferjesambandet Halhjem-Sandvikvåg i januar 2008.

«Bergensfjord» vart levert til Fjord1 21. november og døypt i Florø av samferdselsminister Liv Signe Navarsete 21. november 2006.

Skroga til ferjene vart bygde i Romania. Ein flaum bydde på problem i Romania og skroga vart forseinka, og ferjene var difor ikkje klare til 1. januar 2007, då Fjord1 skulle ha teke over ruta. «Bergensfjord» vart sett i trafikk 8. januar. Seinare vart systerskipa M/F «Fanafjord» og M/F «Raunefjord» sette inn i sambandet, og M/F «Stavangerfjord» og M/F «Mastrafjord» i Arsvågen-Mortavika.

«Bergensfjord» sette verdsrekord for eittskrogs pendelferjer i Byfjorden i Bergen med 23,5 knop. Marsjfarten er 21 knop.

Teknisk informasjon
-------------------

* Byggjeår: 2006
* Bygd av: Aker Yards Søviknes, Brattvåg (# 148)
* Heimstad: Florø
* Klasse: Det Norske Veritas +1A1, R3, Car Ferry B, E0, RPClean Gas Fuelled
* Brutto RT: 4325
* Netto RT: 2238
* Lengd totalt: 129,80 meter
* Lengd PP: 118,63 meter
* Breidda: 18,70 meter
* Djupn: 6,15 meter
* Fart: 21 knop
* Personbilkapasitet: 212
* Trailerkapasitet: 22
* LNG-kapasitet: 250 m3
* Passasjerkapasitet: 589
* Motorar:

RRM Bergen KVGS-16G4, 4747 brutto hk x2
RRM Bergen KVGS-12GA, 3554 brutto hk x2
Scania Nogva DI16/HCM-534F1, 603 brutto hk x3

Kjelder
-------

* Fjord1 sine vevsider

* *Denne artikkelen bygger på «M/F «Bergensfjord»» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:* 
		- ship-info.com
		- Norsk ordinært skipsregister
**Mikhail Ivanovitsj Kalinin** (fødd 19. november 1875 i Verkhnjaja Troitsa, død 3. juni 1946 i Moskva) var ein russisk kommunistisk politikar. Han var offisielt statsoverhovud i Russland frå 1919 til 1921 og Sovjetunionen frå 1921 til 1946. Inntil 1938 var han formann i sentraleksekutivkomiteen, og deretter president i presidiet i det øvste sovjetet.

Kalinin hadde mellom anna ansvaret for Katyn-massakren, som han gav den formelle ordren til.

Kalinin gav namn til Kaliningrad då den tidlegare tyske byen som før heitte Königsberg skulle få det nye russiske namnet sitt. Det er ikkje kjent at Kalinin nokosinne vitja området. Oppkalla etter Kalinin var òg byen Kalinin, som i 1990 fekk tilbake det opphavlege namnet sitt Tver, i ljos av Kalinin si rolle som ein av Stalin si fremste handlangarar. Også ein by utanfor Moskva som vart grunnlagd i 1938 heitte Kaliningrad fram til 1995 då han fekk namnet Koroljov.

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 21. februar 2011, klokka 13:29.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Mikhail Mikhajlovitsj Kasianov** (fødd 8. desember 1957) er ein russisk politikar. Han var statsminister i Russland frå 2000 til 2004.

Kasianov vart fødd i byen Solntsevo i Moskva oblast. Han er utdanna ingeniør og økonom. Frå 1978 til 1990 jobba han for Gosplan, den statlege planleggingskomitéen i Sovjetunionen, som hadde som oppgåve å utarbeida femårsplanar for den sovjetiske økonomien. Frå 1990 til 1999 jobba han først i økonomidepartementet og så finansdepartementet i den russiske føderasjonen.

I 1999 vart Kasianov finansminister i Russland. Då Vladimir Putin vart president vart Kasianov statsminister. I februar 2004, ikkje lenge før presidentvalet, vart han avsett som statsminister av Putin.

I 2005 erklærte Kasianov at han aktar å stilla som presidentkandidat ved valet i 2008 i opposisjon til Putin sin kandidat. Han sa òg at han kunne koma til å trekkja kandidaturet sitt dersom den demokratiske opposisjonen samla seg bak ein annan kandidat. Etter dette starta påtalemakta etterforsking av korrupsjonsskuldingar mot Kasianov frå tida då han var statsminister.

I desember 2007 vart Kasianov nominert som kandidat til presidentvalet. 26. desember trekte den andre kandidaten frå den liberale opposisjonen, Boris Nemtsov frå Unionen av høgrekrefter, sitt kandidatur til fordel for Kasianov. Kasianov var dermed den einaste liberale opposisjonskandidaten til presidentvalet i 2008. For å få godkjent kandidaturet sitt måtte han samla inn og få godkjent 2 millionar underskrifter. 16. januar 2008 leverte han inn 2 220 000 underskrifter til den sentrale valkommisjonen. 27. januar erklærte valkommisjonen at 13 % av underskriftene var falske, og avviste Kasianov sitt kandidatur. Kasianov skulda president Putin sjølv for å ha stått bak vedtaket, og oppmoda til boikott av presidentvalet.

Kjelder
-------

1. ↑  gazeta.ru


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* Munzinger (iba)

 |
**Meretz-Yachad** (hebraisk skrift מרצ-יחד‎, tyder 'Vitalitet - Saman'), før kjent som *Meretz* og så som *Yachad*, er eit venstreorientert sosialdemokratisk parti i Israel. Meretz-Yachad må ikkje forvekslast med Avoda, «Det israelske arbeidarpartiet». 

Yachad blei danna i desember 2003 ved samlinga av venstrepartia *Meretz* og *Shahar*.

Shahar blei danna av den tidlegare arbeidarpartimedlemmen Yossi Beilin i juni 2002 og hadde som mål å sameine dei i Israel som går inn for fred og sosial rettferd, og å skipe eit klart alternativ til den høgreorienterte regjeringa.

Meretz blei danna i 1992 ved ei samanslåing av tre venstreparti - *Ratz*, *Shinui* og det tradisjonsrike venstresosialistiske partiet Mapam. 

Yachad hadde om lag 22 000 medlemmer i 2005, og Yossi Beilin vart leiar i partiet. Partiet vart same året omdøypt til Meretz-Yachad, fordi namnet Meretz var meir kjent i folket. Ved valet i 2006 droppa dei likevel Yachad, og stilte som berre Meretz att. Ved leiarvalet i mars 2008 vann Haim Oron avstemminga blant medlemmene. Den 22. desember 2008 gjekk Meretz saman med *Hatnua HaHadasha* («Den nye rørsla») i eit listesamarbeid framføre vala i 2009. 

Meretz har òg avdelingar i mellom anna USA og Storbritannia.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Nettstaden til den britiske avdelinga av Meretz
Prinsippskjema for Wheatstone-bru.
**Wheatstone-bru** er ei elektrisk kopling berekna på måling av resistansen i ein ukjend motstand. Den ukjende motstanden blir kopla saman med kjende motstandar til ei ei straumkjelde og eit kjenslevart galvanometer. Storleiken av motstandane R1 og R2 blir vald slik at dei dannar eit dekadisk forholdstal, og R3 blir regulert til det ikkje går straum i galvanometret. Då er Rx=R3·(R1/R2). Raske og nøyaktige målingar kan utførast med digitale ohm-meter, der målinga føregår ved at det blir sendt ein konstant, stabilisert straum gjennom den ukjende motstanden, og spenninga over motstanden blir målt med digitalvoltmeter. Ved måling av resistansen i væsker må det brukast vekselstraum for å redusere verknaden av polarisasjon. Tilsvarande brukoplingar blir òg brukt for måling av sjølvinduktans og kapasitans. Det må då brukast vekselstraum, og galvanometret blir erstatta av eit vekselstraum-instrument eller forsterkar med høyretelefon.

Sjå òg
------

* brukopling

Kjelder
-------

* Wheatstones bro. I Store norske leksikon.
Illustrasjon av pols[k] og halling i ei reiseskildringbook frå 1824.
**Bygdedans** er den eldste og mest særmerkte gruppa av norske folkedansar. Bygdedansane var dei mest vanlege dansane i Noreg før runddansen vart populær. Dei eldste bygdedansformene kom til landet kanskje allereie på 1500-talet, og har gjennom tida teke farge av stilideal i ulike tidsepokar og dei ulike lokalmiljøa dei var i, noko som har ført til at det oppstod eit mangfald av danseformer. Dei eldste formene har enkle steg og bygdedanssnu, medan dei nyare er påverka av runddansen og har hurtig eintaktsnu (runddanssnu). Mange bygder har fått si eiga runddansform.

Til bygdedans reknar ein springar, gangar, pols, rull og halling, med ulike lokale namn. Då finst til dømes vestlandsspringar, telespringar, numedalsspringar, hallingspringar, numedalsgangar, telegangar, nordlandspols, drevjepols, rørospols, springleik og finnskogpols. 

Bygdedansane er hovudsakleg pardansar. Dei er ulike frå stad til stad og har også litt ulike namn. Springar er eit vanleg namn på ein dans i 3/4 eller udelt takt som finst sør og vest i Noreg, pols viser til ein liknande dans som også føregår i 3/4 takt og finst i nord og aust. Gangar og halling er namn på pardansar, liknande springaren, men med musikk vanlegvis skriven i 2/4, 6/8 eller 3/8 takt. Hallingen blir også ofte dansa som solodans. Rull er ei enkel, yngre form som var mest brukt på Voss og i Hardanger. Bygdedansane har likskap og samanheng med danseformer i Europa, og tydelegast er nok likskapen mellom springaren og den tysk-austerikske ländleren. Sjølv om pols-namnet peikar på Polen, er samanhengen mellom polske og nordiske dansar meir komplisert.

Kjelder
-------

1. ↑  Bakka, Egil (22. september 2020). «folkedans». *Store norske leksikon*.  Fri ombruk.

* *Denne artikkelen bygger på «Bygdedans» frå Wikipedia på bokmål, den 10. januar 2011.*
**Byggherre** er ei generell nemning for ein person, institusjon eller verksemd som skal ha utført eit byggjearbeid eller eit anleggsarbeid (veganlegg, jarnbaneanlegg og liknande), anten som ei eingongshending eller som profesjon. Ein privatperson som skal få bygd eit bustadhus eller ei hytte for seg, er døme på det fyrste, og vert ofte kalla ein eingongsbyggherre. Offentlege etatar som Statsbygg og Forsvarsbygg, kommunar, bustadsbyggjelag som til dømes Oslo bustad- og sparelag (OBOS) og Bergen og omegn bustadbyggelag (BOB), Statens vegvesen, Jernbaneverket, og mange ulike private verksemder som byggjer bustadshus og bustader i bustadsblokker for sal, er døme på det siste, og vert ofte kalla permanente byggherrar. Offentlege byggherrar vert dessutan i ymse samanhengar kalla tiltakshavarar. Etter lovgjevinga har byggherren ansvaret for at offentleg løyve til å byggje ligg føre, og at både sjølve bygningen og arbeidet med å byggje han stettar krava i lov- regelverk.

Sjå òg
------

* Byggherreforeningen

Kjelder
-------


* «byggherre» i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
|  |
| --- |
| **Île-de-France** |
| Île-de-France sitt våpenskjold |
| **Fakta** |
| **Hovudstad** | Paris |
| **Regionspresident** | Jean-Paul Huchon |
| **Flatevidd** | 12 011 km² |
| **Folketal** | 11 491 000 (2006)Rangering 1 |
| **Folketettleik** | 957 innb./km² |
| **Arrondissement** | 25 |
| **Kantonar** | 317 |
| **Kommunar** | 1 281 |
| **Geografi** |
| Plassering av Île-de-France i Frankrike
**Departement**Essonne   Hauts-de-SeineParis   Seine-Saint-DenisSeine-et-Marne   Val-de-MarneVal-d'Oise   Yvelines |

**Île-de-France** er ein av *regionane* i Frankrike og har Paris som største og best kjende by. Området inneheld storbyområdet av hovudstaden Paris, og den folkerikaste i Frankrike med fleire innbyggjarar enn til dømes Belgia og Sverige.

Historie
--------

Regionen blei forma av kongedømet som oppstod rundt kapetingarkongane på 900-talet. I det samla franske kongeriket blei han ein provins som markerte den økonomiske interessesona til parisiske kjøpmenn. Grensene endra seg stadig, og blei først fastlagde etter den franske revolusjonen. Den gamle provinsen var større enn dagens region, særleg strekte han seg lengre mot sør og aust. 

Etter revolusjonen blei provinsen delt inn i tre departement: Seine, Seine-et-Oise og Seine-et-Marne. I 1945 blei desse tre samla igjen, og gjennom seinare politisk og administrativ desentralisering fekk Île-de-France igjen identitet og makt som minna om den gamle provinsen.

I 1965 auka talet på departement frå tre til dagens åtte. Omstruktureringa va det den energiske parisregionleiaren Paul Delouvrier som stod for. Bakgrunnen var den store makta prefekten av departementet Seine hadde; ho kunne måla seg med den til den franske statsministeren.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Île-de-France**

* Île-de-France-regionen sin nettstad

| * v
* d
* e
Franske regionar |
| --- |
| Alsace**·** Aquitaine**·** Auvergne**·** Bourgogne**·** Bretagne**·** Centre-Val de Loire**·** Champagne-Ardenne**·** Corse**·** Franche-Comté**·** Île-de-France**·** Languedoc-Roussillon**·** Limousin**·** Lorraine**·** Midi-Pyrénées**·** Nord-Pas-de-Calais**·** Basse-Normandie**·** Haute-Normandie**·** Pays de la Loire**·** Picardie**·** Poitou-Charentes**·** Provence-Alpes-Côte d'Azur**·** Rhône-Alpes | Franske regionar |
| 2016 | Auvergne-Rhône-Alpes**·** Bourgogne-Franche-Comté**·** Bretagne**·** Centre-Val de Loire**·** Corse**·** Grand Est**·** Hauts-de-France**·** Île-de-France**·** Normandie**·** Nouvelle-Aquitaine**·** Occitanie**·** Pays de la Loire**·** Provence-Alpes-Côte d'Azur |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 30°11′48″N 35°44′0″E﻿

**Ma'an** (arabisk معان) er eit guvernement i Jordan, it ligg sør for Amman, hovudstaden i Jordan. Its capital is byen Ma'an. This guvernement is the largest i kingdom of Jordan by area.

Historie
--------

Petra er ein verdsarvstad og eit av dei sju nye underverka.
 Krossfararborga Montreal i Shoubak.
Hor-fjellet der ein trur at Aron, bror til Moses døydde, og byen Taibeh.
Området som guvernementet Ma'an dekkjer har mange historiske stader. Ma'an var hovudstaden i den arabiske staten som emir Abdullah erklærte ei kort stund i 1920 før hovudstaden vart flytta til Amman. Den første avisa i Jordan vart publisert i Ma'an og heitte Alhaqqu Ya'lu (الحق يعلو ). Ma'an guvernement var ein del av området til Edom, som hadde hovudstaden sin i Busaira i Tafilah guvernement. Edomittane vart sidan erstatta avnabatearane, som etterlet seg ein av dei mest merkverdige stadane i Midtausten, oldtidsbyen Petra. Etter å ha stått i mot invasjonane til makedonske og romersk armear, fall Petra til slutt for Romarriket i 103 evt. Like ved Petra ligg fjellet Jebel Nebi Harun, der ein trur Aron, bror til Moses døydde. Det ligg ei grav for Aron på fjelltoppen. 

På 600-talet evt. vart Ma'an ein del av det islamske kalifatet. Då krossfararane kom på 1000-talet, tok dei kontroll over høglandet Shoubak, med ei høgd på meir enn 1300 meter over havet. Krossfararane bygde Montreal-borga i byen Shoubak.

Geografi
--------

Sjølv om Ma'an guvernement har det største arealet av dei 12 guvernementa i Jordan, har han lågast folketettleik: mindre enn fire personar per kvadratkilometer. Det grensar til Saudi-Arabia i aust og sør, Akaba, Tafilah og Karak guvernement i vest, og Amman guvernement i nord.

Klimaet i Ma'an er houvdsakleg ørkenklima, men dei vestlege høglanda har eit middelhavsklima. Årsnedbøren varierer frå 50 mm i ørkenområda til 250 mm i dei vestlege høglanda, og over 500 mm i Sharah-fjella.

Administrativ inndeling
-----------------------

Ma'an guvernement er delt inn i fire departement.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ma'an guvernement» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ministry of Interior- Jordan
2. ↑  *2004 Census* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 22. juli 2011, henta 4. oktober 2015

Bakgrunnsstoff
--------------

| * v
* d
* e
Guvernement i Jordan  |
| --- |
| Nord | Ajloun**·** Irbid **·** Jerash**·** Mafraq |  |
| Sentral | Amman**·** Balqa**·** Madaba**·** Zarqa |
| Sør | Aqaba**·** Karak**·** Ma'an**·** Tafilah |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Joumou-suppe.
Graskartypen *turban squash* (engelsk) er hovudingrediens i suppa.
**Joumou-suppe** (haitisk *soup joumou*, fransk *soupe joumou* eller *soupe au giraumon*) er ei tradisjonell haitisk graskarsuppe. Suppa er festmat med djupe røter i haitisk historie. Ho var opphavleg atterhalde dei franske slaveeigarane. Dei hadde slavane til å lage suppa, men det var berre plantasjeeigarane som fekk lov til å ete suppa. Etter revolusjonen i 1804 blei slaveriet avskaffa. Dimed blei det også tillate for alle å lage og ete suppa, og ho har deretter blitt eit symbol for den nyvunne fridommen til folket.

Suppa kan i tillegg til graskar, innehalde grønsaker, kjøt, kokebanan, pasta og krydder. Det er vanlegvis graskartypen som på engelsk blir kalla *turban squash,* på fransk *giraumon,* som vert brukt. Suppa blir laga til 1. januar kvart år, som er minnedagen for revolusjonen i 1804.

Joumou-suppa blei i 2016 skriven inn på UNESCO si liste over immateriell kulturarv.

Kjelder
-------

1. ↑  Dehghan, Saeed Kamali (17. desember 2021). «Culture in a bowl: Haiti’s joumou soup awarded protected status by Unesco». *The Guardian* (på engelsk). ISSN 0261-3077. Henta 6. juli 2023.
2. ↑  Jacob, Jeanne; Ashkenazi, Michael (15. januar 2014). *The World Cookbook: The Greatest Recipes from Around the Globe, 2nd Edition [4 Volumes]: The Greatest Recipes from Around the Globe* (på engelsk). ABC-CLIO. ISBN 978-1-61069-469-8.
3. ↑  «UNESCO - Joumou soup». *ich.unesco.org* (på engelsk). Henta 6. juli 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Joumou-suppe» frå Wikipedia på bokmål, den 28. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Joumou-suppe**
**Det italienske sosialistpartiet** Partito Socialista Italiano (PSI) blei danna i Genova i 1892. Første leiaren var Filippo Turati.

Fleirtalet i partiet var anti-militaristar, noko som kom tydeleg til syne under krigen mot Libya i 1911 og da første verdskrigen braut ut i 1914. Italia gjekk med i krigen i mai 1915, men PSI støtta ikkje krigføringa. Dette til skilnad frå fleirtalet i mange andre sosialistiske og sosialdemokratiske parti.

Perioden etter våpenkvila i 1918 var kjenneteikna av sterk sosial misnøye, som nådde høgdepunktet under fabrikkokkupasjonane i september 1920. PSI stod sterkt, og var hovudfienden til fascistane.

Sosialistane blei i denne tida utsett for brutal terror frå fascistisk hald, også før Benito Mussolini blei regjeringssjef i ei borgarleg koalisjonsregjering i 1922. I 1924 blei den parlamentariske leiaren for sosialistane, Giacomo Matteotti, myrda. Da Italia blei ein fascistisk eittpartistat i 1927, blei sosialistpartiet heilt forbode, og måtte halde fram verksemda si illegalt og i eksil.

På 1920-talet blei elles partiet splitta to gonger. I 1921 braut ein kommunistisk fløy ut og skipa Det italienske kommunistpartiet PCI. Året etter braut høgrefløya ut og skipa sitt eige parti. PSI heldt fram som det største, med ei venstresosialistisk linje, til det blei heilt undertrykt av fascistane.

Etter krigen tok PSI opp att verksemda si, framleis med ein venstresosialistisk politikk. Men no var kommunistane i PCI blitt det største partiet på venstresida, takka vere ein særs aktiv innsats i den anti-fascistiske partisanrørsla. I etterkrigstida har PSI delvis samarbeidd med og samtidig konkurrert med kommunistane i PCI, og frå 1960-talet samarbeidde dei også med borgarlege parti som kristelegdemokratane DC. Den sentrale politikaren i PSI i etterkrigstida fram til slutten av 1970-talet, var Pietro Nenni. 

På 1980-talet leidde Bettino Craxi PSI. Han la vekt på å skape avstand til kommunistane og å bringe PSI nærare sentrums- og høgrepartia. Som statsminister i samarbeidsregjeringar med dei borgarlege kunne han ta æra for sterk økonomisk vekst, men må samtidig ta skulda for ein sterk auke i statsgjelda.

Først på 1990-talet blei det meste i italiensk politikk endra. Craxi og andre i PSI under hans leiing blei tatt for korrupsjon, det same gjaldt mange i det kristelegdemokratiske DC. Oppslutninga om PSI forsvann praktisk tala heilt, og Craxi rømte til Tunisia i 1994. Ein av Craxi sine venner i denne perioden var elles noverande statsminister Silvio Berlusconi. 

PSI gjekk i oppløysing. Nokre av Craxi sine støttespelarar i partiet gjekk sidan til Berlusconi sin høgreallianse, andre tidlegare PSI-tilhengarar støttar sentrum-venstrealliansen.

Kjelder
-------

Hovudsakleg artikkelen *Partito Socialista Italiano* på den tyskspråklege wikipediaen, og E. H. Carr: *The Bolshevik Revolution*, bind 3, Penguin Books, 1977, ISBN 0 14 02.0751 1.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* CiNii

 |
|  |
| --- |
| M/S «Vøringen» i lokalrute i Austevoll, juni 2002.Foto: Harald Sætre |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Vøringen» |
| Eigar: | Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap2006: Tide Sjø2012: Norled |
| Verft: | Oma Båtbyggeri i Stord |
| Verftsnummer: | 
507 |
| Sjøsett: | 
1995 |
| Heimehamn: | Bergen |
| Kjennemerke: | 
LHSG |
| IMO-nummer: | 
9130406 |
| Generelle mål |
| Type: | 
Snøggbåt |
| Tonnasje: | 
118 bruttotonnregister, 41 nrt |
| Lengd: | 
19,80 m |
| Breidd: | 
8,30 m |
| Djupgang: | 
1,20 m |
| Installert effekt : | 
2000 bhk |
| Framdrift: | 
2x 12cyl. DM (MTU, Friedrichshafen) |
| Fart: | 
30 knop |
| Passasjerar: | 
79 passasjerar |
| Karriere |  Sverige |
| Namn: | 
MS «Kostervind» |
| Eigar: | 
Koster Marin |
| Kjøpt: | 
April 2014 |
| Heimehamn: | Strömstad |

**MS «Vøringen»**, i dag **MS «Kostervind»** er ein snøggbåt levert frå Oma Båtbyggeri på Stord 24. juni 1995 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). 

Båten vart sett i rute i Hardanger, og nokre år seinare i Austevollsruta. I 2007 vart båten lagt i opplag og gjekk i sommarrute Norheimsund - Herand - Utne - Lofthus - Kinsarvik - Ulvik - Eidfjord. I mars 2010 gjekk båten inn som reserve i sørlege Flaggruten for MS «Tidebris» i ei veke. I desember 2011, og igjen i mars 2012 gjekk båten i rute Hareid-Valderøy-Ålesund. Sommaren 2012 gjekk båten igjen i rute i Hardangerfjorden. 

Båten har vore i flåten til HSD, Tide Sjø og Norled fram til april 2014, då han vart selt til Koster Marin i Strömstad i Sverige. Her fekk han namnet «Kostervind» og vart klargjort for nye eigarar hos Oma Slipp på Stord.

Kjelder
-------

* Skipet.no
* Vøringen på Norsk Hurtugbåthistorie Arkivert 2014-10-30 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Vøringen» på marinetraffic.com
*Det store transportbandet*: Kalde djuphavsstraumar markert i blått, varmare overflatestraumar i raudt.
Den **termohaline sirkulasjonen** (ogs*å* kalla «det store transportbandet», engelsk *the great ocean conveyor belt*) er ei oseanografisk nemning for eit system av havstraumar som bind saman fire av fem verdshav, og som utgjer eit kretsløp med global utstrekking.

Systemet er av termohalin karakter, dvs. at det blir drive av forskjellar i temperatur (termo) og saltinnhald (halin). Kaldt vatn og vatn med stor saltinnhald er tungt, medan varmt som er mindre salthaldig er lettare. Når kaldt vatn søkk ned blir det erstatta av varmare overflatevatn, og då oppstår det ein «pumpeverknad» som set straumane i rørsle. 

Golfstraumen, og meir spesifikt den nordatlantiske straumen, er den delen av den termohaline sirkulasjonen som har størst tyding for Nordvest-Europa. I Norskehavet søkk kaldt vatn ned mot havbotnen og strøymer sørover, medan det kalde vatnet blir erstatta av varmt overflatevatn som strøymer nordover frå Mexicogolfen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Termohalin sirkulasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juli 2023.*

Litteratur
----------

* François Primeau: *Characterizing transport between the surface mixed layer and the ocean interior with a forward and adjoint global ocean transport model.* I *Journal of Physical Oceanography.* Volume 35, Issue 4, April 2005, S. 545–564, doi:10.1175/JPO2699.1
* Stefan Rahmstorf: *The concept of the thermohaline circulation.* I *Nature.* 421, 2003, s. 699 (PDF; 102 kB)
**Fascistpartiet i Italia**, formelt kalla *Det Nasjonale Fascistiske Partiet* (Partito Nazionale Fascista - PNF), var eit italiensk politisk parti, danna av Benito Mussolini, som det politiske uttrykket for fascismen, som tidlegare hadde vore representert av grupper kjende som *fasci di combattimento*, «kampgrupper». PNF styrte Italia i 21 år, frå 1922 til 1943, på ein totalitær måte. I dag er dette det einaste partiet som eksplisitt er forbode i den italienske grunnlova, "i alle former". I praksis finst det likevel fleire små fascistiske parti i landet, parti som det ikkje er på tale å forby.

Historie
--------

Partiet vart danna i Roma 7. november 1921, og dette markerte omdanninga av dei paramilitære *fasci di combattimento* til ein meir einskapleg formasjon (desse *fasci* hadde vorte danna av Mussolini i Milano 23. mars 1919.)

PNF var viktig for å gje retning til og popularisere støtte til Mussolini sin ideologi. I dei første åra, var det grupper innanfor PNF kalla «Svartskjorter» som bygde ein maktbasis gjennom valdelege åtak på sosialistar og institusjonane deira i den rurale Po-dalen, slik at dei fekk støtte frå godseigarane. 

PNF var hovudinstrumentet i forsøket på statskupp 28. oktober 1922, «Marsjen mot Roma». Sjølv om kuppforsøket ikkje gjorde at PNF fekk makta direkte, førte det til ein avtale mellom Mussolini og kong Viktor Emmanuel III som gjorde Mussolini til regjeringssjef i Italia. 

Etter å ha endra vallovene drastisk, vann PNF det høgst kontroversielle valet i april 1924. Lover vedtekne i 1928 gjorde PNF til einaste lovlege parti i landet, ein situasjon som varte til 1943. 

Partiet vart oppløyst då Mussolini vart arrestert etter kuppet i det *Store Fascistiske Rådet* 24. juli 1943.Partiet vart så offisielt forbode av Pietro Badoglio si regjering 27. juli same året. 

Etter at Nazi-Tyskland fekk Mussolini fri først i september, vart PNF gjenoppliva som *Partito Fascista Repubblicano - PFR, Det Republikanske Fascistiske Partiet* 13. september, då som det einaste godtekne partiet i *Den Italienske Sosiale Republikken* (Salo-republikken) under nazivern i Nord-Italia. PFR forsvann med Salo-staten då Mussolini vart avretta av italienske partisanar i april 1945.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Slaget ved Kalisz** fann stad den 29. oktober 1706 i Kalisz i Det polsk-litauiske samveldet under den store nordiske krigen. Det var ein tre timar lang kamp som kunne ha vore hindra om August II den sterke av Polen hadde vorte betre informert om visse tilhøve om svenskane og russarane. På denne tida fanst det ein allianse mellom polakkane, saksarane og russarane. Slaget vart utkjempa av russisk kavaleri, leia av kommandanten Aleksandr Mensjikov mot ein mindre svensk styrke leia av oberst Mardefelt. Russarane spelte ei viktig rolle her fordi dei trong å støtte den saksiske allierte under August.

Opptakt
-------

Sigeren til Karl XII av Sverige i slaget ved Fraustadt hadde tvunge August den sterke av Kurfyrstedømet Sachsen til å trekkje seg frå den store nordiske krigen og sei frå seg kravet til den polske krona med Altranstädt-traktaten.

Då August fekk høyre om denne avtalen medan han reiste med Mensjikov, valde han å ikkje seie noko. Avgjersla var basert på den breie russiske støtta han fekk. Dei var klare for kamp og August ville ikkje risikere å gjere russarane arge med denne nye informasjonen. Ein siste sjanse til å ordne opp i situasjonen hjelpte heller ikkje. Han sendte melding til den ventande svenske styrken og bad dei om å trekkje seg tilbake då dei møttest, men Mardefelt, som ikkje kjende til avtalen, tolka dette som eit luretriks. På grunn av dårleg kommunikasjon, og imot viljen til August, fann derfor slaget ved Kalisz stad.

Slaget
------

Slaget starta bra for svenskane, men dei allierte klarte å snu situasjonen, og svenskane hamna under kraftig geværeld. Svenskane starta å trekkje seg attende i ei stor gruppe enn som eit organisert regiment. Dette gjorde det mogeleg for dei allierte å ta sigeren. Det synte Mensjikov som ein god kommandant, og sjølv om det ikkje ville ha vore betre med eit tap, var det heile pinleg for August. Han bad seinare Karl og tsar Peter den store om årsak for den vanskelege situasjonen.

Etterverknad
------------

Det svenske tapet vart omgjort då Karl XII synte ratifiseringa til August av Altranstädt-traktaten, som gav eit brev der han lovde å følgje vilkåra og trekkje seg attende til Sachsen i november.

Sjølv om han opphavleg hadde planlagt å avstå Altranstädt-traktaten, gjekk August med på vilkåra. Til slutt vart 1800 svenske fangar sleppte fri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Kalisz» frå Wikipedia på engelsk, den 21. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Frost, Robert I (2000). *The Northern Wars. War, State and Society in Northeastern Europe 1558-1721*. Longman. ISBN 978-0-582-06429-4.
	+ Jan Wimmer: *The Battle of Kalisz*
	+ Robert K. Massie: *Peter the Great*
	+ "Der Ausführlichen Lebens-Beschreibung. Carls des XII. Königs in Schweden", Sechter Theil, Frankfurt unt Leipzig 1707 s. 186-188

1. 1 2  Frost (2000), s.230
**Politisk Alternativ Hordaland** var ei liste som stilte til val i Hordaland ved stortingsvalet 1993. Toppkandidat var Ivar Garberg, som dreiv valkamp gjennom nærradiostasjonen sin, Radio Bergen. På denne radiostasjonen hadde Garberg lenge markert seg som ein ukonvensjonell programleiar, som kom med harde utfall mot mellom anna etablerte politikarar og gjeldande innvandringspolitikk. Lista fekk 3 271 røyster, eller 1,4 % av røystene i Hordaland, og vart dermed ikkje representert på Stortinget.

Politisk Alternativ Hordaland meinte at noko var grunnleggjande gale i det norske samfunnet, og ønskte «eit oppgjer med heile det politiske systemet». Nokre av dei viktigaste kampsakene var å styrkja kjernefamilien, å endra Folketrygda til ei forsikringsordning, å nekta utanlandske statsborgarar trygdeytingar, å stengja grensene for asylsøkjarar og å auka bruken av toskiftordningar i arbeidslivet.

I valkampen fekk ikkje Politisk Alternativ Hordaland delta i skuledebatten ved Laksevåg Gymnas, på grunn av det skulen meinte var tvilsame haldningar til rasisme.

Før valet gjekk fire av dei som hadde delteke i arbeidet med å skipa vallista, ut i Bergens Tidende og oppmoda folk til å ikkje røysta på lista. Dei meinte at Garberg hadde lurt dei med i eit prosjekt som til sjuande og sist berre vart hans personlege prosjekt. Han hadde mellom anna gått imot fleire forslag om å formalisera samarbeidet og laga ein organisasjon. Garberg hadde òg meldt nokre av desse personane til politiet for å ha forfalska møtereferat.

Referansar
----------

1. ↑  Bergens Tidende, 14. mai 1993
2. ↑  Bergens Tidende, 27. august 1993
3. ↑  Bergens Tidende, 11. september 1993

| * v
* d
* e
Tidlegare politiske parti i Noreg |
| --- |
| 
* Arbeiderdemokratene
* Barn-Eldre
* Centrum
* Demokratiske Sosialistar
* Fedrelandspartiet
* Fellesliste mot framandinnvandring
* Folkeaksjonen mot Bompengar
* Framstegspartiet (1957)
* Frie Venstre-veljarar
* Frihetsvernet
* Frisindede Venstre Fylkeslistene for Miljø og Solidaritet
* Kristent Konservativt Parti
* Kvit Valallianse
* Det Liberale Folkepartiet (1972-1988)
* Liberale Folkeparti (1957)
* Moderate Venstre
* Nasjonalalliansen
* Nasjonal Samling
* Noregs Demokratiske Parti
* Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti
* Norsk Folkeparti
* Norsk Sosialdemokratisk Parti
* Politisk Alternativ Hordaland
* Det Politiske Parti
* Reformpartiet
* Rettferdspartiet
* Samefolkets Liste
* Samfundspartiet
* Samlingspartiet
* Samlingspartiet Ny Fremtid
* Sjukehuslista for bevaring av Vestfold lokalsjukehus
* Stopp Innvandringen
* Sosialdemokratane
* Sosialistisk Folkeparti
* Sosialistisk Valforbund
* Folkeavstemningspartiet/Tverrpolitisk Liste
* Tverrpolitisk Kyst- og Distriktsparti

 |
| **Sjå òg:** Politiske parti i Noreg |
*Strand i Trouville*, 1867
*Portrieux-kysten i Cotes-du-Nord*, 1874
**Eugène Boudin** (12. juli 1824–8. august 1898) var ein fransk landskapsmålar frå Honfleur i Normandie. Motiv med hav og himmel går att i arbeida hans. Han vert rekna som ein banebrytar for impresjonismen, og ein av dei fyrste friluftsmålarane.

### Liv og gjerning

Boudin var son til ein hamnnelos og arbeidde frå han var ti år gammal som matros på ei dampdriva ferje som gjekk mellom Le Havre og Honfleur. I 1835 flytta familien til Le Havre, der far hans dreiv ein butikk med papirvarer og biletrammer. Sonen arbeidde i butikken, som han seinare overtok.

Boudin vart kjend med fleire målarar frå regionen, og stilte ut av bileta deira i butikken sin. Målarar som Constant Troyon, Jean-François Millet og Eugène Isabey oppmuntra Boudin til sjølv å byrje måle. Sine fyrste eigne bilete stilte han ut i rammeforretninga si i Le Havre. 22 år gammal satsa han som kunstmålar på heiltid.

Med stipend frå byen Le Havre reiste han i 1851 til Paris for å studere. Han var på studieturar både til Flandern, Sør-Frankrike, Venezia, og framfor alt Bretagne. Likevel var det heimtraktene i Normandie som stod han nærast.

Noko etter 1850 danna det seg ein liten kunstnakoloni i Ferme Saint-Simeon nær Honfleur. Boudin vart her venn med andre kunstnarar som Gustave Courbet, Johan Jongkind, Claude Monet og førnemnde Isabey og Troyon, målarar som han inspirerte til å måle i friluft. I lag med Jongkind måla han på 1860-talet ei rekke miniatyrbilete frå kysten i Normandie.

Frå 1859 stilte Boudin jamnt ut bilete på salongen i Paris. I 1874 deltok han med verk på den alle første impresjonistiske utstillinga i Paris, som fotografen Nadar stod bak.

Boudin sine måleri er prega av eit inntrengande og rikt studium av lysspelet over landskapet; verka hans vart lovprisa i samtida og er framleis mykje påakta. Favorittmotivet hans var badebyar med si stemning av friluftsliv og av eit borgarleg liv som tillet slike forlystingar.

Boudin døydde i Deauville i 1898 og vart gravlagt i bydelen Montmartre i Paris.

Kjelder
-------

*Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

* *Denne artikkelen bygger på «Eugène Boudin» frå Wikipedia på tysk, den 17. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Eugène Boudin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Eugène-Louis-Napoléon Bonaparte**, eller **Louis-Napoléon Bonaparte**, nokre gonger omtalt som **Napoleon IV** (16. mars 1856–1. juni 1879), var sonen til Napoleon III og Eugénie av Frankrike. Han var kronprins då far hans var keisar av Frankrike.

Napoléon Eugène Louis Jean Joseph Bonaparte var fødd i Paris i 1856. Etter av far hans blei avsett i 1870, reiste han med familien sin til England. Bonaparte var elev ved krigsskulen i Woolwich, men han verker ikkje å ha utmerka seg innan krigføring. 

Etter at faren døydde i januar 1873 blei han utropt til Napoleon IV, fransk keisar, av bonapartistane, men blei aldri meir enn tronpretendent.

Seinare i livet utførte han fleire reiser til Sveits, Italia, Danmark, Sverige og Noreg. I februar 1879 reiste han til Sør-Afrika og kjempa på britisk side under zulukrigen. Han blei drepen under eit rekognoseringsoppdrag nær Ulundi. Louis-Napoléon Bonaparte er gravlagd i Farnborough.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Louis Napoléon Bonaparte» frå Wikipedia på bokmål, den 16. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* BNE

 |