recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Malena Muyala er ein uruguayansk tangosongar og -komponist.
**Malene** er eit kvinnenamn som er ei dansk kortform av Magdalene. Namnet finst også i fleire romanske språk som **Malena**. Malene har norsk namnedag den 22. juli medan Malena har svensk namnedag den 10. desember.

Tyding
------

Jentenamnet er ei dansk kortform av Magdalene, eit gresk namn som tyder 'frå Magdala'. Magdala er ein by som ligg ved Genesaretsjøen. Namnet er kjend frå Bibelen gjennom Maria Magdalena.

Bruk
----

Namnet var noko brukt i Noreg ved slutten av 1800-talet. Bruken voks plutseleg ved midten av 1980-talet, då 0,30 % av jentebarn fekk namnet. Sidan 2000 har bruken gått litt nedover.

I 2008 var det 2224 norske kvinner som heitte Malene og 231 som heitte Malena.

Nærskylde namn
--------------

Andre nordiske kortformer av Magdalene er Magda, Malin og Lena. Marlene er eit likande og nærskyld namn av tysk opphav.

Kjende namneberarar
-------------------

* Malene Schwartz (f. 1936), dansk skodespelar
* Malena Burke (f. 1958), kubansk-amerikansk songar
* Malena Ernman (f. 1970), svensk operasongar
* Malena Alterio (f. 1974), spansk-argentinsk skodespelar
* Malene Mortensen (f. 1982), dansk songar

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Malene hjå Statistisk Sentralbyrå
* behindthename.com
**Hell stasjon** er ein jernbanestasjon på Meråkerbanen og Nordlandsbanen ved Hell i Stjørdal kommune i Trøndelag fylke. Stasjonen ligg 3,2 moh og 31,54 km frå Trondheim sentralstasjon.

Namneskiltet på Hell stasjon som vekkjer åtgaum hjå engelskkunnig ferdafolk.
Stasjonen blei oppretta i 1881 som stasjon for ekspedering av tog, reisande og gods. Den fyrste stasjonsbygningen var teikna av arkitekt Peter Andreas Blix, og var av same type som dei bevarte stasjonane Gudå og Ranheim. Ved opninga av fyrste delen av Nordlandsbanen i 1902, blei stasjonen flytta vestover, og eit nytt og større ekspedisjonsbygg blei oppført, teikna av Paul Due. 

I 1976 blei stasjonen fjernstyrt frå Trondheim, men hadde framleis betening som stod for billettsal og godsekspedisjon. I 1992 blei stasjonen ubemanna. 

Hell stasjon har blitt ein slags turistattraksjon fordi *Hell* på engelsk har meininga helvete. Folk, mange frå utlandet, kjem difor til stasjonen for å ta bilete av skiltet med stasjonsnamnet, og ikkje minst skiltet med teksten *Hell Gods - expedition* på godshuset. Denne gamle skrivemåten for godsekspedisjon på skiltet kan òg få si spesielle tyding på engelsk: «Guds ekspedisjon i helvete».

Litteratur
----------

* Bjerke, Thor og Holom, Finn m.fl (2004). *Banedata 2004*. Oslo / Hamar: Norsk Jernbaneklubb. s. 113. ISBN 82-90286-28-7.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Jernbaneklubb.no – Om Hell stasjon
* Jernbaneverket.no[*daud lenkje*] – Om Hell stasjon
* NSB.no – Om Hell stasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hans Rasmus Astrup** (fødd 23. mars 1939 i Oslo) er ein norsk skipsmeklar og kunstsamlar.

Han er utdanna jurist, og er son av skipsreiaren Nils Ebbesøn Astrup. Då faren døydde i 1972 overtok han som fjerde generasjon, leiinga av skipsmeklarfirmaet Fearnley & Egers Befragtningsforretning A/S, frå 1980 Fearnleys A/S. Seinare vart det oppretta eit holdingselskap, som no er kjent som Astrup Fearnley, der Astrup er eineeigar og styreformann, og der alle forretningsverksemdene til firmaet er inkorporerte som heleigde dotterselskap.

For eit større publikum er han mest kjend for å ha oppretta Astrup Fearnley Museet for Moderne Kunst [sic] i Oslo, som vart grunnlagt i 1989 og opna i 1993. Det var i midten av 1980-åra, i samband med bygginga av eit nytt, stort kontorbygg ved Grev Wedels plass i Oslo, at ideen om å opprette eit museum for moderne kunst med utgangspunkt i den store kunstsamlinga hans voks fram. Som styreformann for museet har han gjort det til eit vitalt senter for moderne kunst i hovudstaden.

Kjelder
-------

* «Hans Rasmus Astrup – skipsmegler og kunstsamler, f. 23. mars 1939» hjå Store norske leksikon, innhenta 4. januar 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).
|  |
| --- |
| ***Helicobacter pylori*** |
| Helicobacter pylori*Helicobacter pylori* |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Bakteriar Bacteria |
| **Underrike:** | Negibacteria |
| **Rekkje:** | Proteobacteria |
| **Klasse:** | Epsilonproteobacteria |
| **Orden:** | Campylobacterales |
| **Familie:** | Helicobacteracae Helicobacteraceae |
| **Slekt:** | *Helicobacter* |
| **Art:** | ***H. pylori*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Helicobacter pylori***Goodwin, 1989 |

***Helicobacter pylori***, tidlegare kalla ***Campylobacter pylori***, er ein gram-negativ, mikroaerofil bakterie som infiserer slimhinna i magesekken hos menneske. Infeksjonen kan føra til mange former for peptiske magesår og nokre former for gastritt, sjølv om dei fleste som blir infisert aldri får symptom på nokon av desse.

Elektronmikrografi av *Helicobacter pylori* med fleire synlege flagellar.
Bakterien held berre til i menneskemagar, og er ein av få kjende organismar som kan overleva i eit så surt miljø. Han er forma som ein heliks, derav namnet *Helicobacter* («spiralbakterie»), og kan bokstaveleg talt skru seg inn i slimlaget for å danna koloniar.

Det var i 1982 at dei australske legane Robin Warren og Barry Marshall oppdaga bakterien og samanhengen hans med sjukdom. Den gong trudde ein ikkje at bakteriar tolte å leve i det syrlege miljøet i magesekken. Warren og Marshal mottok i 2005 nobelprisen i medisin for oppdaginga.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Helicobacter pylori Research Laboratory med illustrasjonar av *H. pylori*
**Hans Sandreuter** (11. mai 1850–1. juni 1901) var ein sveitsisk kunstmålar innanfor symbolistisk og fin de siècle-påverka kunst. Han var frå Basel.

Liv og arbeid
-------------

*Kveld*, 1900
Etter å ha gått vidaregåande skule i Basel, begynte Sandreuter år 1867 læretid som litograf. Han arbeidde ein periode i Nürnberg og så i Verona som litograf, studerte i seks månader i 1872 med Achille Carrillo før han reiste tilbake til Basel. I 1873 gjekk han på ein privat kunstskule i München der han vart kjend med Arnold Böcklin. Gjennom forbøn frå Böcklin med Wilhelm von Kaulbach fekk Sandreuter delta på kveldskurs i teikning ved kunstakademiet i München.

I 1874 reiste Sandreuter til Böcklin i Firenze. Då han vart sjuk eit år seinare, tok Böcklin han inn i huset sitt. Frå 1877 til -80 budde Sandreuter i Paris, flytta så til Firenze i 1882 og reiste to år seinare vidare til eit atelier i Basel. Han fekk mange oppdrag på veggmåleri og sgraffito i, eller på, offentlege bygningar. Til dømes restaurerte og innreidde han rom i klosteret i Stein am Rhein. I 1897 reiste han til Firenze og Böcklin, for å planlegge ei utstilling av Böcklin-verk. Den 19. september same året opna utstillinga med Böcklin-kunst i Kunsthalle Basel. År 1899 vart Sandreuter sjuk av diabetes og døydde to år seinare i heimen sin i Riehen.

Sandreuter var Böcklins næraste elev. Enkelte kritikarar klaga han i hans levetid for å vere ein Böcklin-etterliknar. Han var ein forgjengar til fin-de-siècle-kunsten og var som kunstmålar først og fremst kjent i Sveits. Sandreuters samla verk viser stor variasjon. I tillegg til olje- og akvarellmåleri skapte han monumental, dekorativ kunst. Han har designa både grafiske arbeid, farga glas og møblar. Nokre av dei fasadane og veggdekorasjonane han teikna er framleis tilgjengelege, til dømes fasaden hos «Bjørnelauget» og veggarbeida til «Smedelauget» i Altbasel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Sandreuter» frå Wikipedia på tysk, den 5. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hans Sandreuter**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* HDS
* SIKART

 |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* HDS
* SIKART

 |
**Heli Maarit Koivula** (fødd 27. juni 1975) er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Kauhajoki i Österbotten som vann EM-sølv i tresteghopp i 2002.

Aktiv
-----

Koivula vart finsk meister i lengdehopp fem gongar; 1995, 1996, 1998, 2002, 2004, og sju gongar i tresteghopp; 1996, 1998, 2000–04. Ho deltok i både Sommar-OL 1996, Friidretts-VM 1997 og Friidretts-EM 1998, utan å ta seg til finale i nokon av øvingane. 

Ved verdsmeisterskapen i Edmonton i 2001 enda Koivula på femteplass i trestegtevlinga. Under europameisterskapen 2002 i München smekka ho til med 14,83 m i den fyrste finaleomgangen, hjelpt av 2,2 sekundmeter medvind. Med det hoppet leia ho tevlinga til den sjette og siste omgangen, då Ashia Hansen frå Storbritannia landa på 15 meter jamnt, også ho hjelpt av medvind.

Den 3. august 2003 i Lappeenranta sette Koivula finsk rekord i tresteghopp med 14,39 meter, ein rekord som framleis gjeld (2019). Tre veker seinare landa ho 14,10 meter i VM-kvalifiseringa i Paris/Saint-Denis, i ei uvanleg sterk tevling heldt det ikkje til finaleplass. I estiske Tallinn flytta Koivula den finske lengderekorden til 6,65 meter. Ein månad etter deltok ho sommarleikane i Aten, utan å nå finalen i korkje tresteg eller i lengdehopp.

### Medalje og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Nr 6 i 4 x 100 meter stafett
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa i lengde (0) og tresteg (13,25 m =nr 24)
* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa i lengde (6,57 m =nr 13) og tresteg (13,85 m =nr 19)
* EM 1998 i Budapest: Utslått i kvalifiseringa i lengde (6,23 m =nr 23) og tresteg (13,75 m =nr 21)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (13,33 m =nr 23)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 5 i tresteghopp – 14,28 m
* EM 2002 i München: Sølvmedalje i tresteghopp – 14,83 m, bakom Ashia Hansen (15,00 m)
* VM 2003 i Paris: Utslått i kvalifiseringa i tresteghopp (14,10 m =nr 15)
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa i lengde (6,50 m =nr 16) og tresteg (13,98 m =nr 23)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heli Koivula Kruger» frå Wikipedia på tysk, den 13. juni 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Heli Koivula-Kruger» (på engelsk). Olympedia. Henta 6. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Hans Peter Ellingsson Lie** (18. desember 1862–17. desember 1945) var ein norsk lækjar og leprolog frå Hareid, den siste overlækjaren for spedalsksykja i tida 1912-35.

Far til H.P. Lie var brukar av Larsgarden på Øvrelid i Hareid. Sjølv vart han cand.med. frå Universitetet i Kristiania i 1891 og arbeidde frå 1893 på Lungegaard-hospitalet i Bergen. I 1895 flytta han over til Pleiestiftelsen for Spedalske i same by og var lækjar og styrar der. Han studerte kolera i Kiel og Hamburg i 1893 og byllepest i Glasgow i 1900. Lie vart dr.med. i 1905 på avhandlinga «Lepra im Rückenmark und in den peripheren Nerven». Han skreiv også artiklar om tyfus og difteri i norske og tyske tidsskrift. I 1909 var han leiar, generalsekretær for den 2. internasjonale leprakonferansen i Bergen.

Frå 1912 til 1935 var Lie overlækjar for spedalsksykja i Noreg, i den posisjonen førte han vidare arbeidet åt Gerhard Armauer Hansen og Daniel Cornelius Danielssen mot leprasjukdomen på ein «framifrå måte». Han var medlem i Det Norske Videnskaps-Akademi i Oslo frå 1910 og preses for Selskabet til Videnskabernes Fremme i Bergen og visepreses for Bergen Museum frå 1932.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1957
* *Bygdebok for Ulstein og Hareid*. Band VI. 1985

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC

 |
Månekuplar på Mons Rümker.
**Månekuppel** er ein type skjoldvulkan som finst på overflata av månen. Dei er typisk danna av seigtflytande, muligens silikatrik lava broten ut frå lokaliserte ventilar følgd av ei relativt sein avkjøling. Månekuplar er breie, avrunda, sirkulære formasjonar med ei svak helling som stig eit par hundre meter til senterpunktet. Dei er typisk 8–12 km i diameter, men kan bli så store som 20 km. Nokr av kuplane inneheld små kraterhol på toppen.

Kjelder
-------

* Wilson, Lionel og Head, James W. «Lunar Gruithuisen and Mairan domes: Rheology and mode of emplacement Arkivert 2007-03-12 ved Wayback Machine.», *Journal of Geophysical Research*, vol. 108, 2003.

* *Denne artikkelen bygger på «Månekuppel» frå Wikipedia på bokmål, den 25. mars 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Marvin W. Huddleston, ALPO Lunar Dome Survey Coordinator's web page on Lunar Domes
* Association of Lunar & Planetary Observers, Lunar Section
* GLR Group Website
* UAI Lunar Dome Introduction
| **Fylkesveg 709** |
| --- |
| Fv70p |
| Nær Skaun kyrkjeNær Skaun kyrkje |
| Strekning |
| Børsa – Hove i Skaun |
|  |
| Informasjon |
| Lengd | 14,1 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 709 |

**Fylkesveg 709** (**Fv709**) går mellom Børsøra og Hove i Skaun. Veglengda er 14,1 km.

Den byrjar ca 100 m nord for europaveg 39 ved Børsøra og går sørover til Hove der han møter riksveg 708.

Vegen gjekk tidlegare frå Nybrua, no fylkesveg 800 («gamle E39»). Då den nye motortrafikkvegen vart opna vart strekninga mellom Nybrua og Børskrysset nedgradert til fylkesveg 803.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Trøndelag**

Skaun

* Fv6630 frå Børsa til Fv6628 Laugen (6,0 km), Fv6648 til Fv6642 Børsa
* Fil:Riksveg E 39 V.svg Børskrysset
* Fil:Riksveg E 39 Ø.svg Børskrysset
* Fv6488 frå Laugen til Morken
* Fv6628 frå Laugen til Sætran
* Fv6626 frå Husby til Venn
* Fv6620 frå Venn til Skauge (2,2 km)
* Fv6626 Venn
* Fv6620 Skauge
* **708** Hove

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv709
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Helikon (fleirtyding).* 
Fransk militærkorps
Helikon
**Helikon** (frå gr. *helix*, «spiral»/«bukting») er eit messingblåseinstrument, ein variant av tubaen, som ofte vert nytta av musikkorps ved marsjering. 

Instrumentet vart fyrst teke i bruk i Russland og Austerrike kring 1850. Sousafonen har i stor grad teke over for helikonen, men instrumentet er framleis populært i Sentral- og Aust-Europa. Helikonen skil seg frå tubaen ved at røyret går i ein kveil kring tubaisten, og kviler på aksla hans. Den har også ei trongare boring og mindre sjallstykke. Til liks med tubaen har helikon konisk røyr, og kan variere mellom rotorventil og stempelventil.

Helikon er, som sine etterkomarar sousafonen og tubaen, i utgangspunktet eit **bass**instrument. Men det tyske merket Melton har teke utgangspunkt i *Červený Imperial BB-flat Contrabass Helicon*, og utifrå dei akustiske måla på dette, konstruert ei rekkje ulike helikon-storleikar:

* Sopran i Eb
* Alt i Bb
* Tenor i Eb
* Baryton i Bb
* Bass i F
* Kontrabass i Bb

Bakgrunnsstoff
--------------

* «DigitaltMuseum: Søk: 'helikon'».
| Maliq |
| --- |
| Rådhuset i Maliq Rådhuset i Maliq |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Maliq** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Korçë |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  657 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 41 757 |
| Koordinatar | 40°42′0″N 20°42′0″E﻿Koordinatar: 40°42′0″N 20°42′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Maliq kommune innafor regionen KorçëMaliq kommune innafor regionen Korçë |

**Maliq** er ein by og ein kommune i regionen Korçë i Albania. Kommunen ligg søraust i landet og grensar i nordvest til Elbasan, i vest til Berat.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Maliq vart slått saman med landkommunane Libonik, Gorë, Moglicë, Vreshtas, Pirg og Pojan. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Maliq.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 4 290 innbyggjarar, medan dei sju kommunane som i dag utgjer storkommunen Maliq, til saman hadde 41 757 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Korçë. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Maliq og busetnadene:

* Kolanec
* Goce
* Gjyras
* Bickë
* Fshat Maliq
* Plovisht

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
**Hans Peter Jenssen** (5. juni 1848–24. juli 1902) var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Trondheim. Anton Jenssen var bror hans. Hans Peter Jenssen (1797–1868) var bestefar hans.

Jenssen var son til ein kjøpmann. Sjølv gjekk han på katedralskulen i Trondheim, deretter to år i England og to år i Tyskland og Frankrike. Han var medeigar i firmaet Jenssen & Co, i 1892 overlet han heile firmaet til broren Anton. På same tid tok han over 'Forbygden og Tangen bruk' i Stjørdal. Han var formann i tilsynet for Trondheim-Tynsetbanen frå 1885, og direktør i Noregs Bank 1893-1901. 

Jenssen var perioden 1895-97 1. varamann til Stortinget frå Trondheim og Levanger. Sidan den valde representanten Hagerup-Lyngvær trekte seg, møtte han alle tre sesjonane. Men kvar einaste sesjon vart han etter nokre månader permittert grunna sjukdom.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Månelys over Bjørnafjorden
Holma båtklubb i Lysekil opplyst av månelys
**Månelys** eller **måneskin** er sollyset som blir spegla av månen og treff jorda.

Intensitetet til månelyset varierer mykje etter månefase, men sjølv ved fullmåne gjev det typisk berre 0,05–0,1 lux illumination. Til samanlikning gjev sollys på ein overskya dag rundt 1000 lux.

Purkinje-effekten gjer at ein oppfattar blå og grøne fargar betre enn raudt ved låg luminans. Dette gjer at ein ofte oppfattar det svake månelyset som blåleg.

Kultur
------

Månelys har ei viktig rolle i kulturen. I kunstverk, på film og i litteratur og songtekstar kan det ha ei mystisk eller romantisk tyding. I folketru kan månelyset til dømes vekka opp ein vampyr eller forvandla eit menneske til ein varulv.

Kjelder
-------

1. ↑  «Varför lyser månen så starkt?». 2007. Henta 20. september 2014.
2. ↑  G. J. Toomer (desember 1964). «Review: *Ibn al-Haythams Weg zur Physik* by Matthias Schramm». *Isis* (på engelsk) **55** (4): 463–465. doi:10.1086/349914.
3. ↑  Kyba, Christopher C M; Mohar, Andrej; Posch, Thomas (1. februar 2017). «How bright is moonlight?». *Astronomy & Geophysics* **58** (1): 1.31–32. doi:10.1093/astrogeo/atx025. Henta 14. februar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Månljus» frå Wikipedia på svensk, og «Moonlight» frå Wikipedia på engelsk den 14. desember 2022.*
**Store Styggedalstind**, òg kalla **Styggedalstindene, Store**, er ein av Styggedalstindane, som er ein del av den større ryggen Styggedals- og Skagastølsryggen. Ryggen ligg igjen i fjellområdet Hurrungane, i den sørvestre delen av Jotunheimen. Styggedalstindane ligg i Luster kommune i Vestland.

Store Styggedalstind, som ligg mellom Sentraltind i vest og Jervvasstind i aust, er ein om lag 800 meter lang rygg som går i aust-vest-retning. Ryggen er smal med bratt nord- og sørside. Ryggen har to toppunkt, **Austtoppen** (2387 moh.) og **Vesttoppen** (2383 moh.), som ligg om lag 300 m frå kvarandre.

Store Styggedalstind (Austtoppen) er det fjerde høgaste fjellet i Noreg. Sjølv om Vesttoppen òg er eit toppunkt, og høgdemessig kvalifiserer til å verte kalla Noreg sitt femte høgaste fjell, er han normalt ikkje med i lister over Noreg sine høgaste fjell sidan han har ein primærfaktor på berre 25 m.

Sjå òg
------

* Norske fjell

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring av Styggedalstindane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*For pestepidemien omkr 1349, sjå Svartedauden*
«Musstad» teikning av Theodor Kittelsen. Mysene rår grunnen etter at pesten har herja
***Svartedauen*** er ei bok av Theodor Kittelsen, utgjeven 1900.
Boka består av femten dikt eller småstykke med prosalyrikk, som er illustrerte med 45 svart-kvitt-teikningar. Boka er utgjeven på J.M. Stenersen & Co.s Forlag, og trykt i Oscar Andersens Bogtrykkeri i Kristiania. Gjennom dikta og teikningane gjev Kittelsen mange bilete av svartedauden, slik han i all si gru og uhygge er blitt kjend for folk gjennom segner og folketradisjon. Mellom anna formgjev han Pesta, personleggjeringa av sjukdommen.

Kittelsen arbeidde med boka om svartedauden samstundes med at Erik Werenskiold starta opp arbeidet med å illustrere Snorres *kongesoger*, i tida frå 1889 til 1896. Han skreiv sjølv tekstene, men han fekk hjelp av Moltke Moe til å modernisere språket. Tekstene er inspirerte av *Norske Folke-Sagn* av Andreas Faye (1844). Sjølv om manuskriptet vekte stor interesse, tok det fire år før det vart ferdig trykt.

*Svartedauen* er rekna som eit høgdepunkt for Kittelsen som svart-kvitt-kunstnar, og boka skal ha ei særstilling i norsk bokkunst.

Innhald
-------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| «Høstkvæld»
«Pesta kommer»
«Mor der kommer en kjærring»
«Fattigmanden»
«Hun farer lander rundt» | «Over sjø og elv»
«Soper hver krok»
«Pesta drager»
«Øde»
«Vesle Per og lille Mari» | «Rypa»
«Knut og Thore»
«Musstad»
«Den gamle kirke»
«Tiuren spiller» |

Galleri
-------

* Illustrasjonar frå *Svartedauen*
* Svartedauden som ei gammal kone med sopelime og rive
* «Mor, der kommer en gammel kærring»
* «Pesta i trappen»
* «Pesta soper hver en krok»
* «Pesta drager»

Kjelder
-------

* Leif Østby: *Theodor Kittelsen*, Dreyer 1975 ISBN 82-09-01227-4
* Theodor Kittelsen: *Svartedauen*, J.M. Stenersen & Co.s Forlag 1900
| Potiფოთი |
| --- |
| Horisonten til PotiHorisonten til Poti |
| Styresmakter |
| Land | Georgia |
| Geografi |
| Flatevidd | 65,8 km² |
| Innbyggjarar  - By (2014)   - folketettleik | 41 465   630/km² |
| Koordinatar | 42°09′″N 41°40′″E﻿Koordinatar: 42°09′″N 41°40′″E﻿ |
| Høgd over havet | 3 m |
| Tidssone | MSD (UTC+4) |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** poti.gov.ge |

**Poti** (georgisk ფოთი, *Poti*) er ein by vest i Georgia i provinsen Samegrelo-Zemo Svaneti. Han ligg ved austkysten av Svartehavet og er ein av tre hamnebyar i Georgia. I nærleiken av byen munnar elva Rioni ut i Svartehavet. Byen har 41 465 innbyggjarar (2014).

Poti vart grunnlagd som ein gresk koloni på 600-talet fvt. og kalla opp etter Phasis. Den første jernbanen som vart konstruert i Georgia vart lagd mellom Poti og Sjorapani i 1871. Segna om Det gylne skinnet (argonautane, Jason og Medea) fann stad ved Poti og elva Rioni.

Poti har eit subtropisk klima. Vinteren er mild og varm, og normaltemperaturen i januar er 5,2 °C. I juli er normalen 22,9 °C. Byen får ein god del nedbør og årsnormalen er på 1 960 mm.

Hovudnæringane i byen er service- og næringsmiddelindustri.

Marinebasen til Den georgiske marinen ligg i Poti.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Hamna i Poti
* Biletgalleri

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Bru over Tisa i Senta
**Potisje** (Потисје) er namnet på tilsigsområdet til elva Tisa i Serbia og provinsen Vojvodina. Tisa renn mellom regionane Banat og Bačka.

Kommunar i Potisje
------------------

Bačka:

* Kanjiža
* Senta
* Ada
* Bečej
* Žabalj
* Titel

Banat:

* Novi Kneževac
* Čoka
* Kikinda
* Novi Bečej
* Zrenjanin

Historie
--------

Militærgrensa i Potisje i 1745
Distriktet Potisje (1751-1848)
I det første hundreåret nytta forfattaren Plinius namnet *Pathissus* for å skildre området rundt Tisa. Sidan dette namnet liknar mykje på det moderne slaviske namnet *Potisje* (som tyder *landområdet rundt elva Tisa* på slavisk), som er eit typisk slavisk namn for område rundt elvar (som Podunavlje, Pomoravlje, osv) kan namnet Plinius nemner indikere at det alt var slavarar i området på denne tida.

Mellom 1702 og 1751, høyrte vestlege delar av Potisje (i regionen Bačka) til den habsburgske Militærgrensa langs Tisa-Mureş. Av byar i dette grenseområdet fann ein Bečej, Ada, Senta og Kanjiža (i dagens Serbia), Szeged (i dagens Ungarn), samt andre stader i Bačka, som Subotica, Sombor og Sentomaš (Srbobran). Etter at grenseområdet vart avskaffa i 1751, emigrerte mange serbarar til Russland. For å hindre dette oppretta styresmaktene i Habsburgmonarkiet det autonome Distriktet Potisje med sete i Bečej. District Potisje eksisterte frå 1751 til 1848.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Potisje» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Potiska i Pomoriška vojna granica (1702-1751), Muzej Vojvodine, Novi Sad, 2003.
	+ Dr. Dušan J. Popović, Srbi u Vojvodini, knjige 1-3, Novi Sad, 1990.

1. ↑  Oleg Trubačov, Etnogeneza i kultura drevnih Slovena, Beograd, 2005. (s. 50)

Sjå òg
------

* Bačka
* Banat
* Vojvodina
**Potetkrigen** var eit fleire dagar langt matopprør i Bergen i august 1868. Folk i Bergen protesterte mot høge potetprisar og politiet mista kontrollen over situasjonen. Til slutt vart borgarbevæpninga og militæret mobiliserte for å kue opprøret. Borgarbevæpninga var ute av stand til å yte nemneverdig innsats, men militæret klarte med bajonettangrep å oppløyse mengdene. Dei omleira byen i ei knapp veke. Dette var siste gong militære vart sett inn mot sivile i Bergen i fredstid. Potetkrigen har vore sett på som den første sjølvstendige opptreden til arbeidarklassen i Bergen, men den framveksande industriarbeidarklassa deltok i mindre grad. Derimot var deltakinga stor blant unge og andre med meir lausleg tilknyting til arbeidsmarknaden, mange av dei rusa.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ottar Strømme: Våpen mot folket - I tilfelle opprør. Det norske militærapparatet fra 1814 til 1905. Oktober forlag, 1979.
* Lars Borgersrud: Konspirasjon og kapitulasjon. Nytt lys på forsvarshistorien fra 1814 til 1940, Oktober forlag 2000.
* Frode Ulvund: Det var Opkjøberiets Skyld – og saa en liden Smule Fyld. Potetkrigen i Bergen 1868. Historisk institutt, UiB, 2003. I fulltekst i Bora
Tidleg vassfylt leidenerflaske
Teikning av ei leidenerflaske frå 1914
Ei **leidenflaske** er eit apparat som «lagrar» statisk elektrisitet mellom to elektrodar på innsida og utsida av flaska. Apparatet vart funne opp av både den tyske presten Ewald Georg von Kleist den 11. oktober 1744 og av den nederlandske vitskapsmannen Pieter van Musschenbroek frå Leiden (Leyden) i 1745–1746, uavhengig av kvarandre. Oppfinninga vart kalla opp etter byen. Dette var den opphavleg utgåva av ein kondensator. Leidenflaska vart nytta til å utføre mange tidlege eksperiment innan elektrisitet, og oppdaginga var særs viktig for det vidare studiet av fagfeltet. Tidlegare måtte forskarar nytte store kondensatorar for å lagre ladning. Leidenflaska var eit langt meir kompakt alternativ.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Biography, Pieter (Petrus) van Musschenbroek Arkivert 2009-03-26 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Leidnerflaske**
Ein åtterands potetsettar.
**Potetsettar** er ein traktormontert jordbruksreiskap som vert nytta for å ala render, setta potet i dei og dekkja over poteten med jord. Tidlegare vart potetsetting utført i fleire arbeidsoperasjonar: aling av renner, setting og tildekking. Før ein tek til med potetsetting er det viktig at åkeren er horva, slik at jorda er laus.

Potetsettarar blir produserte i ulike storleikar som set frå to til seks renner samstundes.

Halvautomatiske maskiner
------------------------

Nokre små maskinar er halvautomatiske, slik at det trengst ein person til å plassera potetane i eit sokalla setterøyr, som fører dei ned til fora. Dei er ikkje like vanlege i dag som for nokre tiår sidan. Men på små bruk kan dei vera brukbare.

Heilautomatiske maskinar
------------------------

Større maskiner er så godt som alltid automatiske. Dei kan grovt delast inn i to hovudtypar: elevator- og setthulsmaskiner. 

### Elevatormaskiner

Desse har eit elevatorkjede med opne koppar, med diameter på 50-60 mm, for kvar rand. Når kjedet er i rørsle vil koppane ta med seg potetar frå ein behaldar og plassera dei i rennene. Avstanden mellom potetane i randa. kan tilpassast ved å endra farten til kjedet. 

### Settehjulsmaskiner

Desse har eit eit stort hjul, utstyrt med klyper eller kammar som fører potetane frå behaldaren og ned i fåra.

Referansar
----------

1. ↑  Bell, B, *Farm machinery*, 4. utg. Farming Press, 1996,
2. 1 2  E. Glemmestad, *Maskiner i landbruket*, Landbruksforlaget, 2. utg. 1974

| * v
* d
* e
Jordbruksmaskinar |
| --- |
| Jordarbeiding | Plog **·** Slodd **·** Horv **·** Jordfresar **·** Grubber **·** Steinplukkar |
| Planting og såing | Såmaskin**·** Potetsettar **·** Plantemaskin **·** Åkerrull |
| Gjødsling og vatning | Naturgjødselspreiar **·** Gjødselpumpe **·** Kunstgjødselspreiar **·** Vatningsutstyr |
| Radreinsking og ugrasfjerning | Radreinskar **·** Åkersprøyte |
| Innhausting | Slåmaskin **·** Skårleggar **·** Høyvendar **·** Høysvans **·** Silosvans **·** Vossakasso **·** Fôrhaustar **·** Ballpresse **·** Rundballpakkar **·** Sjølvlastarvogn **·** Kornhaustarvogn **·** Sjølvavleggar **·** Sjølvbindar **·** Treskjeverk **·** Drøftemaskin**·** Skurtreskjar **·** Risknusar **·** Potetopptakar **·** Rotfruktopptakar **·** Gulrotopptakar **·** Laukopptakar |
| Transport | Tilhengar **·** Avlessarvogn **·** Frontlastar **·** Teleskoplastar **·** Baklastar **·** Høyelevator **·** Høykanon **·** Rundballgaffel **·** Rundballklemme **·** Silokuttar **·** Transportkasse |
| Mjølkeproduksjon | Mjølkemaskin **·** Røyrmjølkeanlegg**·** Mjølkerobot |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Østsiden Idrettslag Fredrikstad** (tidlegare Østsiden IL, stifta 14. juni 1935) er eit idrettslag frå Østsiden i Fredrikstad. Klubben er mest kjend for fotballaget sitt. 

Klubben spelar denne sesongen i 2. divisjon fotball for menn.

Historikk
---------

I 1937 anla laget sin eigen grusbane og i 1948 vart grasbanen opna. I 1959 opna ein treningsbanen og ytterlegare ein treningsbane vart opna sør for Nabbetorp skole i 1987. Damehandball kom på programmet i 1966 og den første leiaren for av handballgruppa var Kirsten Hellesnes.

Av sportslege merittar finn ein fotballaget sin 2-1-siger over Lyn i kvartfinalen i 1962 og andreplassen i 2. divisjon same år. På ungdomssida har det blitt fleire krinsmeisterskap samt juniorfinale i NM i 1955 og sølv i Norway Cup i 1975.

Noregs Fotballforbund innførte dugleiksmerke i 1953 og Thor Magnussen var den første i landet som klarte gullmerket. Andre kjentfolk med bakgrunn frå klubben er FIFA-dommar Tore Hollung, landslagssjef Egil Roger «Drillo» Olsen og mangeårige proff Jørn Andersen.

Frå og med 1. januar 2008 gjekk klubben inn for eit samarbeid med Fredrikstad HK for å samle ein stor klubb med både gutte- og jente- lag. Det nye namnet vart Østsiden Idrettslag Fredrikstad.

Arrangement
-----------

Østsiden IL Fredrikstad arrangerer kvart år fleire populære og tradisjonsrike arrangement som fotballskule, fotballcup, og «Øssiæloppene» for å nemne nokre. Men det mest kjende og populære er den største handballcupen i Noreg – DNB Fredrikstad Cup. 

Handballcupen vart for første gong arrangert i 1982 og var den gongen den største i verda. I 2012 var det venta 520 lag til Fredrikstad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Østsiden Idrettslag» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juni 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Oddsenligaen avdeling 1, 2013 |
| --- |
| 
* Asker
* Birkebeineren
* Bærum
* Drøbak/Frogn
* Førde
* Kjelsås
* Kvik Halden
* Molde 2
* Moss
* Nesodden
* Skarbøvik
* Træff
* Vålerenga 2
* Østsiden

 | Flagget til Noreg |

| * v
* d
* e
4. divisjon fotball for herrar, Østfold Fotballkrets, 2013 |
| --- |
| 
* Borgar
* Borgen
* HSV
* Kvik Halden 2
* Mysen
* Rakkestad
* Sarpsborg FK
* Selbak
* Tistedalen
* Torp
* Tronvik
* Trosvik
* Østsiden 2
* Ås

 | Flagget til Noreg |
Den vondarta svulsten (R) spreier seg ukontrollert og invaderer det kringliggjande vevet, i motsetnad til den godarta svulsten (L), som blir verande lukka frå nærliggjande vev.
Maligne svulstar (kreft) frå ulike stader i kroppen.  
Illustrasjon av Robert Carswell, c. 1830
**Malignitet** (av latin *malignus*, samantrekking av *male* 'vondkyndt' og *genus* 'opphav'; «vondarta») er tendensen ein tilstand har til å vere vedhaldande harmfull, eller **vondarta**, over tid. Ordet blir oftast brukt for å karakterisera maligne svulstar (kreft). Desse skil seg frå *benigne svulstar* ved at dei ikkje er sjølvavgrensande og dimed kan trengje inn i nærliggande vev, eller spreie seg til fjernt vev. Ein benign svulst har ingen av desse eigenskapane.

Ein malign svulst er karakterisert av dårleg celledifferensiering, der cellene mistar si opphavlege form. Den er også karakterisert av genomisk instabilitet, der heilgenomsekvensering av svulsten vil syne mellom 10 000 og 100 000 mutasjonar. Redusert genuttrykk i DNA-reparasjonsenzym er også vanleg. Dette skuldast anten epigenetisk metylering av DNA-reperasjonsgen, eller endringar i mikro-RNA som styrer genuttrykket. Kreft syner vanlegvis også tumorheterogenitet.

**Malignitet i onkologi (kreftforsking)**

* *malignitet*, *malign svulst* og *malign neoplasme* er det same som kreft
* malign ascites
* malign transformasjon

**Malignitet utføre onkologi**

* malign hypertensjon
* malign hypertermi
* malign otitis externa
* malign malaria er den farlegaste forma for malaria og skuldast infeksjon med parasitten *plasmodium falciparum*
* malignt nevroleptikasyndrom

Sjå òg
------

* precancerøse lidingar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Malignancy» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mars 2016.*

1. 1 2  Wilkins, E. M. 2009. Clinical practice of the dental hygienist. Tenth edition. Lippincott Williams & Wilkins (imprint av Wolters Kluwer). Philadelphia, PA.
2. ↑  Tuna M, Amos CI (Mars 2016). «Genomic sequencing in cancer». *Cancer Lett.* **340** (2): 161–70. PMID 23178448.
3. ↑  Swanton C (Mars 2016). «Intratumor heterogeneity: evolution through space and time». *Cancer Res.* **72** (19): 4875–82. PMID 23002210.
Kart over Nedre og Øvre Egypt.
**Øvre Egypt** (arabisk صعيد مصر *Sa'id Misr*) er ei smal landstripe som strekkjer seg frå kateraktgrensene i dagens Aswan til området mellom El-Aiyat og Zawyet Dahshur, sør for deagens Kairo. Den nordlege delen av Øvre Egypt, mellom El-Aiyat og Asyut vert stundom kalla Midtre Egypt. Dagens innbyggjarar i Øvre Egypt vert kalla sa'idiar og snakkar generelt aa'idi-arabisk.

Øvre Egypt vart kalla *Ta Shemau* som tyder «siv-landet». Det vart delt inn i 22 distrikt kalla nomer. Den første nomen låg om lag der Aswan i dag ligg, og den 22. var dagens Atfih (Afroditopolis), like sør for Kairo.

Den største byen i det førdynastiske Øvre Egypt var Nekhen (gresk *Hierakonpolis*), som hadde gribbegudinna Nekhbet som vernar. I faraotida i Egypt var stort sett Theben det administrative senteret i Øvre Egypt. Etter at byen vart øydelagd av assyrarane vart området mindre viktig. Under Ptolemaios tok byen Ptolemais over rolla som hovudstaden i Øvre Egypt. Øvre Egypt var representert ved den høge kvite krona *Hedjet* og symbolet til området var ein blømande lotus.

I dagens Egypt vart tittelen *prins av Sa'id* (som tyder *prins av Øvre Egypt*) nytta om tronarvingen til den egyptiske trona. Sjølv om det egyptiske monarkiet vart avskaffa i 1953, vert tittelen framleis nytta av Muhammad Ali av Said.

Sjå og
------

* Nedre Egypt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Upper Egypt» frå Wikipedia på engelsk, den 7. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ermann & Grapow, *op.cit.* Wb 5, 227.4-14
2. ↑  Ermann & Grapow, *op.cit.* Wb 4, 477.9-11
3. ↑  *The Encyclopedia Americana*, s.34
4. ↑  Bard, *op. cit.*, s.371
5. ↑  David, *op.cit.*, s.149
6. ↑  Chauveau, *op.cit.*, s.68
Teikning av eit skallebein med vitskaplege namn på dei ulike delane påskrivne.
**Vitskaplege namn** er nemningar som blir brukt internasjonalt og vitskapleg om artar, sjukdommar, delar av anatomien og fenomen som har med desse å gjera. Desse nemningane blir ofte òg kalla **latinske namn**, ettersom dei gjerne tek utgangspunkt i latinske ord og bøyingsformer. 

Vitskaplege namn gjer det mogleg å kommunisera presist for folk med ulik språkleg bakgrunn. Dei rydder òg opp i situasjonar der det same folkelege namnet blir brukt om liknande ting, til dømes artar som er i slekt. 

Språkbruken har bakgrunn i den sterke stillinga til latin og gresk i den vestlege vitskapstradisjonen. I dag pregar òg andre språk, særleg engelsk, nylaga vitskaplege namn.

Innan samfunnsvitskapleg og humanistisk forsking som språkvitskap og psykologi gje ein òg vitskaplege namn til ulike fenomen.

Vitskaplege namn på artar
-------------------------

*Hovudartikkel: Biologisk systematikk*
Blomar med vitskaplege namn skrive under.
Vitskaplege namn på artar er todelte. Førstedelen er eit slektsnamn som kan høyra til fleire artar med nær slektskap. Andredelen identifiserer arten innan slekta. Denne viser gjerne til ein eigenskap hjå arten, eller er basert på namnet til den som skildra han. Elles kan lokale namn òg inspirera det vitskaplege namnet.

I tillegg til den vitskaplege nemninga tek ein gjerne med namnet på den som skildra og namngav han, til dømes Linné, forkorta til L. eller Lamarck, forkorta til *Lam.*.

Døme:

* *Quercus robur* L. som er den vanlegaste eika: Sommareik. Slektsnamnet er *Quercus* (eik), og artsnamnet er *robur* som viser til at ho er robust, hard. Namnet på den som skildra arten er Carl von Linné, forkorta til L.

  

Når artar og artsgrupper blir namngjevne, er det gjerne meininga at namnet aldri skal endrast. Likevel skjer dette om ein finn ut nytt om slektskapet; som at ein art høyrer til ei anna slekt. Av og til får artar òg fleire vitskaplege namn ved ein feil. Då blir namna rekna som «synonym» til kvarandre, men eitt av dei blir hovudnamn.

Kjelder
-------

* «What is in a Scientific Name?» Arkivert 2006-05-29 ved Wayback Machine. på Animal Diversity Web, University of Michigan

* *Denne artikkelen bygger på «Vetenskapligt namn» frå Wikipedia på svensk, den 5. juni 2006.*
Storeggaraset ut i Norskerenna førte til ein stor tsunami som skyldte inn mot Norskekysten og mot Island, Shetland, Færøyane og Skottland.
**Storeggaraset**, òg kalla **Eggaraset**, var eit gigantisk undersjøisk ras ute i Norskehavet. Raset gjekk frå Eggakanten på Storegga på den norske kontinentalsokkelen og ut i havet lenger vest. Raset fann stad for om lag 8 200 år sidan og volumet er rekna til å vere 3000 km³. Bakkanten av rasområdet er om lag 300 km langt, og rasmassane raste 800 km ut i djuphavet. Dette gjer det til eit av dei største kjende undersjøiske rasa i verda noko gong. 

Dei gule tala syner kor høge bølgene var då dei nådde kysten, men inne i fjordane kunne bølgene verte 50 meter høge.
Raset ut i Norskerenna førte til ein stor tsunami som skylde inn mot norskekysten og mot Island, Shetland, Færøyane og Skottland. Flodbølgja er kartlagd til å ha vore 10-12 meter høg på kysten av Møre, inne i fjordane opp til 40-50 meter høg og elles kring 5-10 meter. 

I samband med utvinning av naturgass frå Ormen Lange-feltet har dette raset vorte grundig kartlagt og undersøkt. Konklusjonen var at raset skjedde i massar avsett i førre istid, og at det vil krevja ei ny istid for å få eit tilsvarande ras.

Andre geologar meiner at eit tilsvarande ras kan koma frå massen som er att.

Kjelder
-------

* «Storeggaskredet» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Animasjon av raset og flodbølgja etterpå Arkivert 2006-05-17 ved Wayback Machine.
* Flodbølgjer - Tsunami, mellom anna om Storeggaraset
* Monsterbølgen slukte Vestlandet på
* Liten fare for undersjøiske ras utenfor Norge
* Undersøking i samband med Ormen Lange-feltet Arkivert 2006-07-17 ved Wayback Machine. på  Arkivert 2008-08-20 ved Wayback Machine.
**Sophie Wilmès** (fødd 15. januar 1975 i Ixelles) er ein belgisk liberal politikar for Mouvement Réformateur som i oktober 2019 vart statsminister i Belgia etter Charles Michel. Ho vart dimed den fyrste kvinnelige føderale regjeringssjefen i Belgia. 1. oktober 2020 vart ho etterfølgd som statsminister av Alexander De Croo. Samstundes vart ho utanriksminister, også det som fyrste kvinne i Belgia.

Liv og virke
------------

Wilmès studerte marknadsføring ved Institut des Hautes Études des Communications sociales. Ho arbeidde i eit konsulentfirma før ho gjekk inn i lokalpolitikken.

Lokalpolitisk har Wilmès hatt verv i Uccle/Ukkel og Sint-Genesius-Rode og på provinsnivå i Flamsk Brabant. Ho er medlem av det liberale partiet Mouvement Réformateur. Wilmès er tospråkleg.

I 2014 vart Wilmès medlem av det belgiske representantkammeret. Året etter, i 2015, var ho budsjett- og forvaltingsminister.

Då Charles Michel trekte seg som statsminister i samband med at han fekk vervet som president for Det europeiske rådet, vart Wilmès utpeika til etterfølgjaren hans. Ho vart den fyrste kvinnelege statsministeren i Belgia. Regjeringa hennar var et forretningsministerium i påvente av danninga av ei koalisjonsregjering. Den 1. oktober 2020 overtok Alexander De Croo som statsminister. Wilmès vart visestatsminister og utanriksminister i den nye regjeringa; den fyrste kvinna til å fylle utanriksministerposten i Belgia.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Biography – Sophie Wilmès» (på engelsk). Chancellery of the Prime Minister. 4. november 2014. Henta 9. november 2019.
2. ↑  «Wie is Sophie Wilmès? De eerste vrouwelijke premier na amper vier jaar ministerschap». *De Morgen*. 27. oktober 2019. Henta 9. november 2019.
3. 1 2  «De eerste vrouwelijke premier van België staat voor een ondankbare taak». *De Morgen*. 26. oktober 2019. Henta 9. november 2019.
4. 1 2  «Belgium gets first female Prime Minister». *vrtnws.be* (på engelsk). 27. oktober 2019. Henta 9. november 2019.
5. ↑  Strauss, Marine (1. oktober 2020). «Finally, a government after 652 days: New Belgian PM debuts at EU summit». *Reuters* (på engelsk). Henta 3. november 2020.
6. ↑  «Meet the new Belgian government». *vrtnws.be* (på engelsk). 1. oktober 2020. Henta 3. november 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Sophie Wilmès» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

 Commons har multimedium som gjeld: **Sophie Wilmès**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (iba)

 |
**Gwynedd** er eit administrativt og bevart grevskap i det nordlege Wales. Det har namnet sitt etter mellomalderkongedømet Gwynedd og vart grunnlagt i 1974 som eit av åtte administrative grevskap i Wales. I areal er det eit av dei største, men det er tynt folkesett. Ein stor del av folkesetnaden er walisisktalande og Gwynedd er derfor igjen vorte eit sentrum for walisisk nasjonalisme. Partiet *Plaid Cymru* fekk gjennombrotet sitt her.

Gwynedd med Anglesey
1. april 1996, i samband med ei revidering av grensene mellom dei forskjellige grevskapa i Wales, mista Gwynedd Anglesey, som vart ei sjølvstendig eining og Aberconwy, som gjekk til Conwy. Anglesey er med i det bevarte grevskapet. 

Det nye Gwynedd dekker det meste av dei gamle grevskapa Caernarfonshire og Merionethshire; då det først vart oppretta hadde det då òg namnet *Caernarfonshire og Merionethshire*. Dei lokale politikarane gav det namnet Gwynedd neste dag.

Byar i Gwynedd
--------------

* Bala
* Bangor
* Barmouth
* Caernarfon
* Dolgellau
* Frongoch
* Pwllheli

Sjå òg
------

* Kongedømet Gwynedd

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gwynedd» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2009.*


| * v
* d
* e
Hovudområde i Wales |
| --- |
| Wales' flagg | Anglesey  · Blaenau Gwent  · Bridgend  · Caerphilly  · Cardiff  · Carmarthenshire  · Ceredigion  · Conwy  · Denbighshire  · Flintshire  · Gwynedd  · Merthyr Tydfil  · Monmouthshire  · Neath Port Talbot  · Newport  · Pembrokeshire  · Powys  · Rhondda Cynon Taff  · Swansea  · Torfaen  · Vale of Glamorgan  · Wrexham | Wales' flagg |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Sophia av Hannover** (14. oktober 1630–8. juni 1714), var fødd i Haag som dotter av Friedrich V av Pfalz, «vinterkongen» av Bøhmen, av huset Wittelsbach, og Elisabeth Stuart. Ho var gift med kurfyrst Ernst August av Hannover, og vart kjend som den «store kurfyrstinna». Jakob VI av Skottland/Jakob I av England og Irland var morfar hennar og gjennom det hadde ho krav på den britiske trona, og som følgje av den britiske *Act of Settlement*, som utelukka katolikkar, vart ho den første i arverekkja. Dersom ho ikkje hadde døydd nokre veker før Anne av Storbritannia, hadde ho blitt britisk dronning. Sjølv om ho var eldre enn Anne, hadde ho betre helse og ein hadde rekna med at ho kom til å bli den neste dronninga i Storbritannia. I staden kom sonen hennar, Georg Ludwig, og dermed huset Hannover på trona i Storbritannia. Alle personar i arverekkja til den britiske trona nedstammar derfor frå Sophia av Hannover og alle krav på trona skal gå attende til henne.

Dottera Sophie Charlotte vart gift med Fredrik I av Preussen.

Sophia var ein venn og beundrar av filosofen Gottfried Leibniz som var knytt til hoffet i Braunschweig frå 1676 til sin død i 1716. Venskapen resulterte i ein omfattande korrespondanse. Sophia sette i gang omfattande arbeid med slottshagen i Herrenhausen, og døydde i denne hagen under ein kveldstur.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sophia av Hannover» frå Wikipedia på bokmål, den 17. september 2012.*

Litteratur
----------

* Klopp, Onno, red. 1973 (1873). *Correspondenz von Leibniz mit der Prinzessin Sophie*. Hildesheim: Georg Olms.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
Koordinatar: 46°41′27″N 8°24′48″E﻿

**Gwächtenhorn** er eit 3 420 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits, nær Sustenpasset. Grensa mellom kantonane Bern og Uri går over fjelltoppen i lengderetninga aust-vest. Sjølve fjelltoppen er bredekt.

Vest for hovudtoppen ligg Tierberglimmi (eller Chelenlücke), over dette skaret reiser Hinter Tierberg seg. Austryggen fell slakt ned mot 3 159 meter, for vidare å stige lett til Rot Stock (3 183 m). Fjellryggen går vidare i austleg retning til grannefjellet Sustenhorn. Hovudtoppen på Sustenhorn 3 503 m er nord for Gwächtenhorn.

På sørsida er ein bratt fjellvegg som fell ned mot Chelengletscher i Göschenertal. Nordsida er dominert av Steingletscher. Isbreen flyt ned frå toppen i nordaustleg retning. Nord for ein isfri bergrygg renn den breen saman med breen frå Chelenlücke. To breie bergryggar går opp frå nordsida og dannar etter kvart Tierberg og Bockberg. 

For ein klatrar er fjelltoppen ganske enkel å nå frå nordsida.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gwächtenhorn» frå Wikipedia på tysk, den 24. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gwächtenhorn på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |