recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vegard Skogheim** (fødd 28. april 1966) er ein norsk fotballtrenar, og tidlegare fotballspelar. Han er hovudtrenar for HamKam, og har tidlegare vore trener hos Kongsvinger, FF Lillehammer og Brumunddal. Kallenamnet er «Skogen». Han har totalt 316 kampar for Ham-Kam, 76 kampar for Viking og fem for Werder Bremen. Han fekk òg 13 kampar for A-landslaget, og skåra eitt mål. Han debuterte mot Egypt i 1984. Han var aktuell for troppen som skulle til VM i USA, men vart langtidsskadd hausten 1993.

Karrieren som fotballspelar
---------------------------

Som utøvar spelte han for Hamarkameratene, Viking Fotballklubb og Werder Bremen. Han spelte for Hamar-laget frå 1983 til 1995, med eit kort Tysklandsopphald i 1988. Han drog saman med Rune Bratseth, men vart ikkje ein like stor suksess som Bratseth og vendte snart tilbake til Ham-Kam. Han takka nei til eit tilbod frå Rosenborg i 1993. Då Ham-Kam rykte ned frå Tippeligaen i 1995, ønskte Skogheim å prøve eit anna lag, og gjekk til Viking, der han spelte til 1998. Etter sesongen la han opp fotballkarrièren og gjekk over i jobb som sportsjournalist i Hamar Dagblad.

I 1998 rykte Ham-Kam ned til 2. divisjon, og sesongen 1999 starta ikkje som venta. Tapet for Grei på Briskeby gressbane i andre serierunde vert jamleg nemnt av supporterane som den største nedturen i den nyare historia til klubben. Ein pressa Skogheim valde å finne fram fotballskoa att og gjorde comeback mot Årvoll 13. juni. HamKam vann 6–1, og Skogheim skåra to mål. Av dei 12 kampane med Skogheim i 2. divisjon vann laget sju, spelte to uavgjort, og tapte tre. Sesongen enda med opprykk etter play-off mot Vidar. Skogheim spelte òg for HamKam i 2000 i 1. divisjon, før han la opp for godt.

Skogheim fikk med seg 13 A-landslagskampar, 18 kamper for ungdomslandslaga, åtte for junior- og tre for guttelandslaget.

Karrieren som fotballtrenar
---------------------------

Skogheim var trenar i Brumunddal Fotball i 2001, og i Faaberg Fotball Lillehammer i 2002. Deretter fortsette han i Kongsvinger i 2003, og førte laget opp frå 2. divisjon til 1. divisjon i denne første sesongen. Han opplevde suksess blant anna gjennom å satse på unge lokale talent framfor å hente inn dyre spelarar utanfrå. Òg 2004-sesongen vart ein opptur, da Kongsvinger sikra tredjeplassen i divisjonen og spelte, men tapte, kvalifisering om opprykk mot Bodø/Glimt. Hausten 2006 fekk Skogheim beskjed om at han ikkje lenger var aktuell som trenar for Kongsvinger, og vart seinare på hausten tilsett som spelarutviklar og assistenttrenar i Ham-Kam på ein pressekonferanse den 13. november 2006. Den 11. juni 2009 overtok Skogheim som hovudtrenar i HamKam etter Arne Erlandsen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vegard Skogheim» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Fotball.no – Landslagsprofilen til Vegard Skogheim (Lese 22. juli 2008)
2. ↑  Aftenposten.no – Erlandsen er ferdig (Publisert og besøkt 11. juni 2009)

Bakgrunnsstoff
--------------

* HamKam.no – Spillerprofilen til Vegard Skogheim
Soúdabukta
**Soúdabukta** (gresk Κόλπος Σούδας, *Kólpos Soúdas*) er ei bukt og naturleg hamn på nordvestkysten av Kreta i Hellas. Bukta er 15 km lang og berre 2-4 km brei mellom Akrotírihalvøya og neset Drápano, og går frå vest til aust. Åsar ligg på begge sider av bukta med eit relativt lågt og smalt eid i vest nær Khaniá. 

Nær munningen av Soúdabukta, mellom Akrotiri og byen Kalýves, ligg fleire småøyar med venetianske festningsverk. Den største øya er Soúda, som har gjeve namn til bukta. Venetianarane heldt desse strategiske øyane i over tretti år etter at Kreta hadde kome inn under Det osmanske riket. Det har vore hamner i bukta sidan antikken. Osmanarane bygde festningar ved Aptéra og Kalámi. Mykje seinare grunnla dei byen Soúda innerst i bukta, som hamn for den nærliggande byen Khaniá. Soúda er i dag ei viktig hamn for frakt og ferjer til Pireus og ein strategisk NATO-base, som særleg er passande for ubåtar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Souda Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
Frå 1917 brukte dei russiske kommunistane Hammar og sigd som symbol
**Sovjetunionens kommunistiske parti** (SUKP), russisk **Коммунистическая партия Советского Союза** (*Kommunistitsjeskaja partija Sovetskogo Sojuza - KPSS*) var sjølve «moderpartiet» i den internasjonale kommunistrørsla fram til «polysentrismen» slo gjennom på 1960-talet, da maoismen og eurokommunismen på kvar sin kant stod fram som sjølvstendige retningar. (Frå før var trotskismen (etter Lev Trotskij) ei eiga retning i klar opposisjon til det stalinistiske sovjetiske kommunistpartiet, men utan eit internasjonalt sentrum. Likeins var titoismen oppstått ved brotet mellom den jugoslaviske kommunistleiaren Josip Broz Tito og sovjetleiaren Stalin, men den var knapt noka internasjonal retning.)

SUKP oppstod som ei fløy av det russiske sosialdemokratiske arbeidarpartiet (RSDAP) i 1903, den såkalla bolsjevikfløya under leiing av Vladimir Lenin. Etter 1912 gjorde bolsjevikane seg stadig meir uavhengige av resten av partiet, og opererte i røynda i stor grad som eige parti, under namnet RSDAP(b). 

Den 7. november 1917 tok bolsjevikane makta i hovudstaden Petrograd ved eit væpna kupp (oktoberrevolusjonen). Året etter skifta partiet namn til Det russiske kommunistpartiet (bolsjevikane), RKP (b). Den moderne kommunismen var fødd som eiga politisk retning. Alle parti som ville vere med i Den kommunistiske Internasjonalen som blei danna i 1919, måtte etter 1920 skifte namn og kalle seg "kommunistisk". Det var noko av det som var tungt å svelgje for fleirtalet i Det norske Arbeidarpartiet, som var medlem i Komintern til 1923, men ikkje skifta namn.

Etter borgar- og intervensjonskrigen, gjekk dei kommunistiske sovjetrepublikkane (den russiske, den kviterussiske, den ukrainske, osv.) saman i Sambandet av Sosialistiske Sovjet-Republikkar (SSSR/Sovjetunionen) i 1922. Frå da av kalla partiet seg Sovjetunionens Kommunistiske Parti (SUKP), på norsk òg kalla Det sovjetiske kommunistpartiet.

Dette partiet gjekk i oppløysing med staten det skapte, i 1991. Arvtakaren er Den Russiske Føderasjonens Kommunistiske Parti, KPRF. Dette partiet har tidvis hatt stor oppslutning i det etterkommunistiske Russland, då mange er blitt skuffa over utviklinga sidan Sovjetunionens fall.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
Amerikansk 2-dollarsetel
**Dollar** er namnet på den offisielle valutaen i mange land og andre regionar (sjå liste under). Namnet er ei engelsk form av den gamle tyske valutaen *taler* (på norsk *daler*). Valutaen blir symbolisert med teiknet *$*.

Det seiest at bruken av *$* stammar frå den meksikanske eller spanske «P» for pesos, eller piastres, eller «pieces of eight». Bokstavane U og S speiglar den historiske dobbel-streken. Denne dobbel-streken har vorte brukt for å signalisere den amerikanske mynteininga. Endringa frå dobbel-strek til enkel-strek i dollar er parallell med endringa frå «eigedel»-støtta valuta (slik som gull) til pengevaluta.

Ulike dollar-variantar
----------------------

* Australsk dollar
* Bahamansk dollar
* Barbadisk dollar
* Belizisk dollar
* Bermudisk dollar
* Bruneisk dollar
* Caymansk dollar
* Fijiansk dollar
* Guyansk dollar
* Hong Kong-dollar
* Jamaicansk dollar
* Kanadisk dollar
* Liberisk dollar
* Namibisk dollar
* Newzealandsk dollar
* Salomonsk dollar
* Singaporsk dollar
* Surinamsk dollar
* Taiwansk dollar
* Trinidadisk dollar
* US dollar
* Zimbabwisk dollar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NDL

 |
**Spaarne** er ei elv i Noord-Holland i Nederland. Denne delvis kanaliserte elva renn frå Ringvaart til ein sidekanal av Nordsjøkanalen. Ho renn gjennom Heemstede, Haarlem, og Spaarndam.

Dei historiske kanalane i vollgravene rundt Haarlem er tilslutta Spaarne. Ei sluse ved Spaarndam ligg mellom elva og Nordsjøkanalen.

Historie
--------

Elva rann tidlegare frå Haarlemmermeer til IJbukta, som strekte seg vidare frå Zuiderzee og heilt til Velsen. På 1200-talet vart det bygd ei demning med sluser ved munningen av Spaarne der landsbyen Spaarndam vart grunnlagd.

Etter eit hundreår med planlegging vart Haarlemmermeer pumpa tørr i løpet av åra 1850-1853 og gjort om til polder. Spaarne vart ei grein av Ringvaart, mista mykje av vatnet og vart grunnare. 

Bygginga av Nordsjøkanalen (ferdig i 1876) reduserte det meste av IJbukta til polder, men ei liten kanalisert del av IJbukta vart igjen ved Spaarndam for å gå mellom Spaarne og den nye kanalen. 

Elva vart gjort djupare for at skip kunne nå industriområda langs breidda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spaarne» frå Wikipedia på engelsk, den 9. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* J.M Sterck-Proot, Tjeenk Willink, *Haarlems oudste tijden: een vroeg-middeleeuwsch stadsbeeld*, Haarlem, 1930.
* Bert Sliggers a.o. *De loop van het Spaarne; de geschiedenis van een rivier*, Haarlem, Schuyt, 1987.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Vegard Vigerust** (18. november 1925–27. mai 2020) var ein norsk forfattar og filolog med norsk hovudfag. Han debuterte i 1954 med *Stålstuten*, ein satirisk bygderoman, og byrja også som lyrikar i 1972 med diktsamlinga *Istid*. I 2002 gav han ut *Vel møtt, livsmot!*, ei samling dikt på bokmål og epistlar med refleksjonar og tilbakeblikk.

Han skreiv artiklar, blant anna i årbøkene til Den Norske Turistforening og i *Dovrebygde*, lokalhistorisk skrift for Dovre. I 1994 kom *Evig unge Dovre* ut, med dikt på dølemål og små lokalhistoriske prosastykke, i 1997 *Minneblad og dølakvad* i same sjanger. Vigerust har elles bidratt med tekstar til CD-ane *Syng, Dovre* (1998) og *Troillspel* (2001) av gruppa Østenfor Sol, nokre av komposisjonane er også av Vigerust. Han laga teksten til den historiske kavalkaden Gudbrandsdalsspelet oppført på Vinstra i 1981. 

Som lektor var Vigerust tilsett i Søndre Land, Ski, Oslo (NKS), Levanger og Asker. For det lokale amatørteateret skreiv han *Asker, du mitt Asker!*, ein historisk kavalkade om bygda, og dessutan prologar for lokale jubileum av ulike slag og for den årlege kulturveka. Han var styremedlem i Asker Kunstforening.

Bibliografi
-----------

* *Stålstuten* (1954)
* *Guten som ville kjøpe Norsk Rikskringkasting* (1957)
* *Helten fra Songdøla* (1962)
* *Sæval* (1966)
* *Mikla* (1970)
* *Istid* (1972)
* *Jord* (1975)
* *Skimt* (1978)
* *Sangen om Svånåtindane* (1980)
* *Strender* (1982)
* *Vel møtt, livsmot!* (2002), eige forlag
* *Vel møtt, livsmot 2!* (2009)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Vegard Vigerust» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitaliserte bøker av Vigerust hos Nasjonalbiblioteket.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Discogs (artist)

 |
**Eliška Misáková** (fødd 12. oktober 1926 i Kojetice, død 14. august 1948) var ein tsjekkoslovakisk turnar.

Sommar-OL 1948
--------------

Misáková var ein del av den tsjekkoslovakiske OL-troppen i 1948. Ho vart sjuk på turen til London, og vart send til sjukehus i Uxbridge. Der fekk ho påvist poliomyelitt, og døydde same dag som lagtevlinga fann stad. 

Věra Růžičková var reserve, og måtte difor delta i staden for Misáková. Saman med Miloslava Misáková, systra til Eliška, og resten av laget vann dei lagtevlinga med 4,95 poeng føre Ungarn. Under medaljeutdelinga var det tsjekkoslovakiske flagget merkt med eit svart sørgjeband. 

I eit intervju i 2008 fortalde lagveninnane at Eliška vart sjuk på flyet då dei var på veg til London, men at dei trudde det berre var influensa. Feberen auka, og då ho kom seg til sjukehuset vart det stadfesta at det var poliomyelitt. Ho vart lagd i jarnlunge, mista evna til å prate, vart lam i armane og dagen etter vart ho lam i beina. Like etter tevlinga fekk lagvennane vite at Eliška hadde døydd. 

Misáková vart tildelt ein gullmedalje in memoriam av Den internasjonale olympiske komitéen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eliška Misáková» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2012.*


| * v
* d
* e
Særskilde hendingar under Dei olympiske leikane |
| --- |
| 
* Black Power-helsinga
* Blodbadet i Melbourne
* Bombinga av Centennial Olympic Park
* Gullmedaljekontroversen
* Gymnastikkontroversen
* Kunstlaupskandalen
* Mirakel på isen
* Tlatelolco-massakren
* Vertsbysøknadsskandalen
* Władysław Kozakiewicz-rørsla

 |
| München-massakren | 

|  |
| --- |
| * München-massakren
* Eitt minutt stille-kampanjen
 |
| Drepne | * Mark Slavin
* Eliezer Halfin
* David Mark Berger
* Ze'ev Friedman
* Josef Romano
* Andre Spitzer
* Moshe Weinberg
* Amitzur Shapira
* Yossef Gutfreund
* Yakov Springer
* Kehat Shorr
 |

 |
| Boikottar | 
* Berlin 1936
* Melbourne og Stockholm 1956
* Tokyo 1964
* Montreal 1976
* Moskva 1980
* Los Angeles 1984
* Seoul 1988

 |
| Dødsfall | 
* Eliška Misáková
* Knud Enemark Jensen
* Francisco Lázaro
* Nicolae Berechet
* Ross Milne
* Kazimierz Kay-Skrzypecki
* Nicolas Bochatay
* Nodar Kumaritasjvili

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* NKC

 |
***Trønder-Avisa*** er ei avis som blir utgjeven i Trøndelag. Hovudredaksjonen ligg på Steinkjer, men avisa har kontor i Namsos, Levanger, Grong, Verdal og Stjørdal òg. Ho blir lesen over nesten heile Nord-Trøndelag, men fyrst og fremst på Innherad. Sjefredaktør er Arve Løberg. *Trønder-Avisa* har fått mykje merksemd av di dei har satsa på jamstilling i staben. Avisa blir no prenta hjå Adressatrykk i Trondheim.

*Trønder-Avisa* er ei av dei få større avisene i landet som ikkje er ått av eit av dei tre mediekonserna Schibsted, Orkla Media eller A-pressen. Avisa er fyrst og fremst ått av Nord-Trøndelag AS (52 %), L/L Inntrøndelagen (38,7 %) og A-pressen (9,3 %). Bak dei to lokale selskapa står 5–600 lokale aksjonærar. *Trønder-Avisa* eig dessutan *Ytringen* (oppkjøpt 1993) og *Steinkjer-Avisa* (oppkjøpt 1999), og har ein stor aksjepost i *Inderøyningen*.

Opplagstal
----------

Utvikling i nettoopplag.

| År | Nettoopplag |
| --- | --- |
| 2000 | 23 611
  |
| 2001 | 23 632
  |
| 2002 | 23 220
  |
| 2003 | 23 457
  |
| 2004 | 23 495
  |
| 2005 | 23 286
  |
| 2006 | 23 120
  |
| 2007 | 23 268
  |
| 2008 | 23 142
  |
| 2009 | 22 855
  |
| 2010 | 22 416
  |
| 2014 | 19 719
  |

Historie
--------

*Trønder-Avisa* oppstod ved krigsutbrotet i 1940, då Steinkjer vart bomba av tyske fly den 9. april. Lokala til båe dei konkurrerande avisene, *Inntrøndelagen* (Venstre) og *Nord-Trøndelag og Nordenfjeldske Tidende* (Bondepartiet), brann ned til grunnen. Dei to redaktørane, Olav Hougen og Johannes Kjesbu som var bitre fiendar, vart samde om at det skulle gjevast ut avis same kva. Dei fekk så tak i eit prenteverk som kunne prente avisa på Verdal. Fyrste nummer av *Nord-Trøndelag & Inntrøndelagen* kom ut 29. mai same året. I 1942 vart redaktørane avsette av den tyske okkupasjonsmakta, som sette inn sin eigen redaktør. Hougen døydde under krigen, men Kjesbu gjekk på som redaktør att og sat heilt fram til 1950.

Den 15. september 1952 vart samanslåinga mellom dei to avisene permanent og namnet endra til *Trønder-Avisa*, som vart eit talerøyr for Venstre og Senterpartiet, med to politiske redaktørar. I 1964 skifte avisa frå å prente med blysats til teletypeperforering i samband med flytting til nye lokale. Den 12. april 1972 skifte avisa til berlinarformat. I 1980 flytte avisa til dei lokala ho framleis held til i. Formatet gjekk over til tabloidformat i 2000, og prentinga vart flytt til Adressatrykk i Trondheim, sidan det gamle prenteverket til Trønder-Avisa var ubrukeleg og nytt vart for dyrt.

Heilt fram til 1990-talet hadde Venstre-redaktøren kommentarar på måndag, onsdag og fredag, medan Senterparti-redaktøren hadde kommentarar tysdag, torsdag og laurdag. Dette fekk eit underleg utslag under EU-striden i 1994, då avisa var for EU-medlemskap måndag, onsdag og fredag og mot dei andre dagane. Avisa gjekk bort frå denne ordninga i 1998, og vart politisk uavhengig i 2001.

Sjå òg
------

* Olav Myhr

Kjelder
-------

1. ↑  Mediebedriftenes Landsforening Opplag- og lesartal. Nettoopplaget er eit mål for betalt opplag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trønder-Avisa på nett
|  |
| --- |
| **Tangstikling** |
| TangstiklingTangstikling |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig**Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Piggfinnefiskar Perciformes |
| **Familie:** | Stiklingar Gasterosteidae |
| **Slekt:** | *Spinachia* |
| **Art:** | **Tangstikling** *S. spinachia* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Spinachia spinachia***Linnaeus, 1758 |

**Tangstikling** (*Spinachia spinachia*) er ein stiklingfisk som finst i salt- og brakkvatn frå Biscaya til Nord-Noreg, i tillegg til sørkysten av Island og i Austersjøen. Han er sjeldan nord for Lofoten.

Kjenneteikn
-----------

Tangstiklingen er ein relativt avlang fisk med slank kroppsbygnad. Både snuta og halen er lang. Langsetter kroppssida har han lengdekjølar som består av 40-50 beinplater. Framfor ryggfinnen har han 14-17 frittståande piggar som peikar vekselvis til høgre og venstre. Gattfinnen og ryggfinnen er heilt symmetriske og dannar ei «vifte».

Hannen og hoa skil seg på at brystfinnane til førstnemnde når heilt bak til dei særs reduserte bukfinnane.

Tangstiklingen er som regel 8–14 cm lang, men kan i sørlege delar av utbreiingsområdet bli så lang som 20 cm.

Levesett
--------

Tangstiklingen lever, som namnet tilseier, mellom tang og ålegras ned til om lag 10 m djup. Han er godt kamuflert når han står stille i vatnet. Arten er ein rovfisk som et små virvellause dyr, egg og fiskeyngel.

Som andre stiklingar har tangstiklingen ein avansert gytebiologi. Hannen byggar eit reir i ei tangkvase av algetråder han syr saman med eit klebrig limstoff han skil ut or nyrene. Gytesesongen er frå april til juni, og fiskane er monogame. Etter ein spesiell paringsdans lokkar hannen hoa inn i reiret, kor ho legg 150-200 egg. Kort tid etter døyr ho. Hannen heldt vakt over egga til dei vert klekte etter eit par vekers tid, og vert ofte verande og halda vakt over yngelen vidare. Hannane døyr som regel etter 4-5 veker med total vakttid. Dette fell ganske godt saman med tida yngelen har brukt opp plommesekken sin.

«Vêrfisken»
-----------

I gamle dagar nytta ein gjerne tangstiklingen til å spå vêret. Ein tørka fisken og hang han i vassrett stilling etter ei tynn snor.

Sidan fisken trekte til seg fukt i fuktig luft og vice versa, endra han tyngd ut frå luftfukta. Tyngdendringane førte til at snora vart dreidd i ulike retningar, noko som igjen førte til at sjølve fisken endra retning. Ein brukte himmelretninga fisken peikte mot til å avgjera om ein kunne venta regn eller ikkje.

Kjelder
-------

* Moen, Frank Emil & Svensen, Erling: *Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna* KOM forlag 2003
* Dolmen, Dag: «Tangstikling» i *Norges dyr - Fiskene 2* Cappelen 1992
* Tangstikling i Artsdatabanken. Besøkt 11. juni 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |
Koordinatar: 82°53′S 162°50′E﻿

**DeBreuckbreen** er ein isbre som er 15 km lang, og som er ein sørleg sidebre til Kentbreen i Queen Elizabeth Range. Han vart kartlagt av US Geological Survey frå tellurometermålingar og flyfoto, 1960–62, og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter William DeBreuck, ein belgisk geolog i US Antarctic Research Program (USARP) ved Amundsen-Scott-stasjonen i 1962–63.

DeBreuck var eit medlem av den tredje USARP-gruppa som kryssa Dronning Maud Land frå Sørpolen 1967–68, og den første belgiaren som sette fot på polplatået.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «DeBreuck Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «DeBreuck Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 15. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «DeBreuckbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Piano
Tangentrekkjer på eit digitalt teaterorgel (Allen George Wright Signature Series GW319EX T).
**Tangentinstrument** er ein type musikkinstrument ein speler på med tangentar eller tastar. Det kan omfatta ulike typar orgel og klaver, el-piano og elektroniske tangentfjøler og fleire ulike instrument der ein bruker tangentar til å få fram lyd frå klokker, glas- eller metallstavar. Ein finn også tastar eller tangentar på ein del handhaldne instrument som trekkspel, dreielire og nyckelharpa.

Berbart fortepiano.

Liste
-----

### Kordofonar

* Clavinet
* Cembalo
	+ Archicembalo
	+ Clavicymbalum
	+ Luttklaver
	+ Spinett
	+ Virginal
* Dreielire
	+ Nyckelharpa
* Klavikord
* Hammarklaver
	+ Flygel
	+ Fortepiano
	+ Piano
	+ Tangentklaver

Kammerorgel
### Aerofonar

* Claviola
* Dampfløyteorgel
* Harmonium
* Melodika
* Pipeorgel
* Regal
* Trekkspel

### Idiofonar

* Carillon
* Celesta
* Dulcitone
* Elektrisk piano
	+ Wurlitzer elektrisk piano
	+ Rhodes-piano
* Kinderklavier

### Elektrofonar

Edgar Froese i Tangerine Dream speler synthesizer. Foto: Ralf Roletschek

* Digitalt piano
* Elektronisk keyboard
* Elektronisk organ
* Elektronisk piano
* Keytar
* Mellotron
* Optigan
* Pianet
* Synthesizer
	+ Moog

Kjelder
-------

1. ↑  Tangentinstrumenter, musikkordboken.no. Henta 26. april 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Keyboard instruments» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2016.*
|  |
| --- |
| ***Let the Good Times Roll***  Singel av Shirley & Leefrå albumet *Let the Good Times Roll* |
|  |
| B-side | «Do You Mean to Hurt Me So» |
| **Utgjeve** | 1956 |
| **Innspelt** | New Orleans, 1956 |
| **Sjanger** | Rhythm and blues, rock and Roll |
| **Lengd** | 2:30 |
| **Selskap** | Aladdin 3325 |
| Låtskrivar(ar) | Shirley Goodman, Leonard Lee |
| Shirley & Lee-kronologi |
| «Feel So Good»(1955) | *Let the Good Times Roll* | «I Feel Good»(1957)
 
 |

«**Let the Good Times Roll**» er ein song som vart spelt inn av Shirley and Lee i 1956. Songen vart skriven av duoen Shirley Goodman (seinare Shirley Pixley) og Leonard Lee, og 8. september 1956 hadde han klartra til 20. plassen på den amerikanske singellista. 

Songen har ein sterk, jamn rytme, spelt av trommeslagaren Earl Palmer. Songen var med på samlealbumet *The Big 16 Golden Oldies* gjeven ut av Scepter Records i 1964. Han vart òg nytta i filmen *Stand By Me*.

Songen er blitt spelt inn av mange andre artistar som Sonny & Cher, Bunny Sigler, The Righteous Brothers, Delbert McClinton, Barbra Streisand, The Searchers, Whiskey Howl, Joe Strummer, Harry Nilsson, Roy Orbison, Conway Twitty, Slade, Freddy Fender, Buckwheat Zydeco, The Animals, Fishbone, The Kingsmen, The Sonics og George Clinton med Red Hot Chili Peppers og Kim Manning.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Let the Good Times Roll» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
«Tough decission». Ein som konsentrerer seg om å tenkja hardt vil ofte venda seg vekk frå omverda og inn i sitt eige sinn. 
Ein **tanke** er ei førestilling i medvitet. Ved å tenkja kan individ tolka og hanskast med det dei oppfatter av omverda, til dømes sanseopplevingar, førsstillingsbilete, kjensler eller verbale symbol. Gjennom fantasi kan ein også tenkja seg nye idear som har utspring i sinnet og ikkje i omverda. Kognisjon viser til tenking og fleire andre prossessar utførte av nevronar i hjernen.

Psykologi
---------

Tenking er eit eige forskingsfelt innan kognitiv psykologi. Når ein har interessa vendt mot den ytre åtferda som avspeglar resultatet av tankeprosessane, snakkar ein gjerne om problemløysing. Tenking blir påverka av ei rekkje miljømessige og personlegdomssmessige faktorar, og i visse former for psykiske lidingar kan det oppstå alvorlege tankeforstyrringar.

«Swirling thoughts». Ei framstilling av tankar som symjande fisk. 
Robert Fludd si førestilling av sanseinntrykk og tenking frå 1600-talet.
Forsking på tenking har mykje dreidd seg om to representasjonssystem: det verbale, eller tenking i ord, og det visuelt førestillingsprega, eller tenking i bilete. Verbal tenking er ein rimeleg rask, sekvensiell og temporal prosess. Visuell tenking er ein seinare, parallell og spatial prosess. 

Ei anna vanleg inndeling av former for tenking går på skilnaden mellom frittflytande og dirigert tenking. Den frittflytande tenkinga er assosiativ, springande og lystorientert (draum, fantasi); den dirigerte er målretta og røyndomsnær (problemløysing).

Filosofi
--------

Innan filosofi er tenking tradisjonelt forstått som aktiviteten til medvitet i motsetnad til medvitet sin meir passive og mottakande rolle i åskoding (intuisjon) eller sansing. Det har vore særs delte meiningar om kva denne aktiviteten består i: ein indre dialog med seg sjølv (Platon), ei slags jamføring av medvitsinnhald eller «idear» (Locke, Hume), ei form for kalkyle eller rekning (Leibniz), handsaming av sanseinntrykk ved hjelp av omgrep (Kant), ein symbolfunksjon ved hjelp av teikn som representerer noko anna enn seg sjølv (Cassirer), eller ei verksemd som er meir eller mindre identisk med fornuftig og tenleg språkbruk (eit utbreitt synspunkt i dag). Ifølgje dei to siste oppfattingane blir forståinga av symbolbruk og språkbruk nøkkelen til forståinga av tenking.

Kjelder
-------

* «tanke» i Nynorskordboka.
* 

* «tenkning. – filosofi» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* 

* «tenkning. – psykologi» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tanke**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Abram Jefimovitsj Arkhipov** (27. august 1862–25. september 1930) var ein russisk kunstmålar av den realistiske skulen. Han var medlem av kunstnarfellesskapet Peredvizjnikij så vel som Russlands Kunstnarforeining.

'Vaskekvinnene', ca. 1901

Liv
---

Arkhipov var fødd i landsbyen Jegorovo i Rjazan oblast, i ei religiøs, russisk-ortodoks familie. Han forlet heimstaden i 1877 for å ta til ved Moskvas skule for måling, arkitektur og bilethogging. I Moskva kom han under formyndarskap frå ulike russiske målarar, der i mellom Vasilij Perov, Vasilij Polenov og Vladimir Makovskij. I 1883 tok Arkhipov til å studere ved Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg. Han oppheldt seg der i to år, før han returnerte til Moskva og fullførte kunststudiane der.

Arkhipov vart med i kunstnarfellesskapet Peredvizjnikij i 1889, og slutta seg til Russlands Kunstnarforeining i 1903.

Virke
-----

Russiske kvinners liv er eit tema som går att i hans kunstverk. Somme av måleria hans basert på ideretninga realismen, skildrar fælslege trekk frå dagleglivet til kvinner. Arkhipov måla også fleire bilete av bondekvinner i landsens Russland. Han syner dei fram i livfulle, tradisjonelle kjolar og nasjonaldrakter. Til liks med andre i Russlands Kunstnarforeining måla Arkhipov jamleg en plein air. Han reiste og til Nord-Russland og kysten av Kvitsjøen og måla scener der.

Arkhipov underviste ved Moskvas skule for måling, arkitektur og bilethogging, der han tidlegare hadde studert. Arkhipov melde seg inn i Kunstnarforbundet i det revolusjonære Russland i 1924, og i 1927 vart han tildelt tittelen Folkets kunstnar av Sovjetunionen.

Arkhipov døydde i Moskva i 1930.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abram Arkhipov» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juni 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Abram Arkhipov**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ULAN

 |
Figuren viser korleis temperatur og mengda is i isbrear har svinga siste 450 000 år.
Ei **mellomistid** eller **interglasial** er ein periode med høgare temperaturar som skil kalde periodar under istider. Den noverande varmeperioden har vart sidan pleistocen, 11 400 år tilbake.

Interglasial vert òg nytta som namn på avsetningar frå ein slik periode.

Mellomistider under pleistocen
------------------------------

I løpet av dei siste 2,5 millionar åra som pleistocen varte, har det vore istider, der store isbrear har dekt Nord-Europa, Sibir og Nord-Amerika. Desse periodane med nedising har vore fråskilde av kortare periodar med det vi i dag reknar som «normal» temperatur, der isbreane har vore avgrensa til Grønland og Nordishavet. Tilsvarande varmeperiodar har ein hatt på den sørleg halvkula.

Tradisjonelt har mellomistidene vorte påvist ved hjelp av fossil, særleg av pattedyr, blautdyr og frø. Seinare har pollenanalysar og analysar av små organismar som foraminiferar, kiselalgar og insekt hjelpt til å fylle ut biletet. I dag blir det brukt undersøkingar av isotopar i is og havbotnssediment for å fastslå temperatursvingingar.

Mellomistidene under pleistocen har vore kortare enn sjølve istidene dei skil, frå 10 til 20 tusen år lange. Istida i mellom kan vare frå 50 til 150 tusen år. Dei fleste mellomistidene har vore relativt varme, men ikkje alle. Òg kaldare periodar med mykje nedbør har ført til stor avsmelting, og blir òg rekna som mellomistider.

For Nord-Europa har ein tidlegare rekna med tre mellomistider, Cromer, Holstein og Eem (frå eldst til yngst). Eem, den siste mellomistida, skjedde her frå 125 000 til 115 000 år sidan, mellom Saaleistida og Weichselistida. Truleg har det òg vore fleire milde periodar innanfor kvar istid, og ein er no på veg bort frå tanken om at ein berre har nokre få, særskilde mellomistider. 

I Noreg finst avleiringar frå den Eem-tida på Karmøy, Voss og Fjøsanger ved Bergen. Klimaet var då mildare enn id ag og det var store granskogar på Vestlandet.

Klima under mellomistider
-------------------------

Mellomistidene vert gjerne innleia med ein relativt varm periode med rask smelting av isbreane, etterfølgt av ein noko kjøligare periode. Så følgjer eit *interglasalt optimum* eller *klimatisk optimum* der temperaturen når dei høgaste gjennomsnittsverdiane for perioden. Havnivået stig samstundes. I Noreg blir denne effekten skjult av landheving, men vekslinga mellom høgt og lågt havnivå kan vere ein viktig faktor i sørlegare strøk. Temperaturen fell så langsamt og rykkevis gjennom tusenåra med fleire periodar der isbreane rykker fram, slik som under den vesle istida frå rundt 1400 til 1800. Mot slutten av mellomistida vil slike «små istider» bli lengre og meir dominerande, til isbreane igjen dekker dei nordlegaste landmassane, og klimaet er inne i ei ny istid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mellomistid» frå Wikipedia på bokmål, den 11. september 2010.*

### Referansar

1. ↑  

	* «mellomistid» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Smoking
**Smoking** er ein klednad som kan brukast av menn i samband med festlege eller formelle høve. Det finst også ein sjeldnare smoking for kvinner.

Skildring
---------

Buksa og jakka er vanlegvis svarte eller mørkeblåe på fargen, men ein kan også ha jakke i andre fargar, i nokre høve også mønster. I sommarhalvåret eller i varme område er til dømes jakke i kvitt vanleg. Ein smokingjakke er som regel av ull, og har jakkeslag i sateng, ofte silkesateng. Jakka kan vere både enkelt- og dobbeltspent, og har anten spisse slag eller sjalskrage. Buksa har silkeband som render i sidene.

Robert Fraser i smoking med magebelte. Foto: Stephanie Newell

Smokingskjorta er kvit med doble mansjettar, og kan ha stiva bryst i piké for pynteknappar med og utan stiva krage. Til smoking bruker ein svart, helst sjølvknytta tversoversløyfe. Rundt 1920 vart magebelte populært i Det britiske imperiet, då det vart brukt til å leggje ballkortet i. Difor skal brettane på magebeltet vende oppover. Fottøy til smoking er lakkskor. 

Smoking er rekna som meir formell enn mørk dress og mindre formell enn kjole og kvitt. Kleda blir ofte brukt på kveldstid. Ved høve der menn brukar smoking, bør kvinner på tilsvarande måte bruke selskapskjole.

Historikk
---------

*Portrait d'un homme* av Jan Van Beers.
Smokingen blei innført i selskapsliv sist i 1880-åra, som ein mindre formell variant av snippkjole. Sjølve utforminga fann likevel stad tidlegare. På 1860-talet laga skreddarhuset Henry Poole & Co. «short smoking jackets» for høgtståande personar som Prinsen av Wales. Då den rike amerikanaren James Potter blei invitert av prinsen til Sandringham House, bad han om råd for kva han skulle ha på seg ved uformelle middagsselskap, og blei send til Henry Poole for å få ein *dinner jacket*, som plagget i dag heiter på britisk engelsk og i nordaustre USA. Potter drog tilbake til heimbyen New York i 1886, og hadde med seg det nye plagget til klubben sin, Tuxedo Park. Her blei han teken i bruk av andre medlemmer, og fekk slik det amerikanske namnet *tuxedo*. På engelske kan dressen også heita *black tie*, etter den svarte tversoversløyfa, i motsetnad til *white tie*, kjole og kvitt. På andre europeiske språk er klesdrakta gjerne kjend som *smoking*.

Marlene Dietrich vekte oppsikt då ho brukte smoking på 1920-talet. I 1966 innførte Yves Saint-Laurent *Le Smoking*, ein smoking for kvinner.

Kjelder
-------

* «smoking» i Nynorskordboka.
* 

* «smoking» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Black tie» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2010.*
* Davis, Sharon (20 Sep 2009), «Yves Saint Laurent did not invent the tuxedo for women!», *Swing Fashionista*
* «Marlene Dietrich», *Life Magazine*, Jan 01, 1929 [*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Smoking**

### Litteratur

* Lundesgaard, Erik; *Skikk & Bruk*, Cappelen (2005)
* Roetzel, Bernhard; *Ein Gentleman*, Könemann (1999)
* Christensen, Mads; *Absolutt Menn*, Cappelen (1998)
**Bjørn Kristensen** (4. oktober 1869–29. juni 1935) var ein boktrykkar, avismann og stortingsmann frå Kristiansand.

Kristensen vart fødd i Kristiansand, der far hans då var prest. Etter nokre år i skule hovudstaden, gjekk han i boktrykkarlære hos John Grieg i Bergen. I 1892 var han utlærd boktrykkar, tok same året over som redaktør av *Moss Avis*. Tre år seinare kjøpte han avisa og styrte ho til han døydde. Han var medlem av bystyret i Moss frå 1899, ordførar 1905-06 og varaordførar 1907-10. Åra kringom 1910 var han styremedlem i fleire presseorganisasjonar.

Kristensen representerte bykrinsen Moss og Drøbak på Stortinget, frå 1907 til -12. Begge valperiodane var han med i gasje- pensjonskomiteen, sekretær i den fyrste perioden, nestformann i den andre. Bolken 1910-12 var han også medlem av Lagtinget.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Bjørn Kristensen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
Carambolebord på Mundal Hotel i Fjærland.
**Carambole** er ein type biljard som blir spelt på eit biljardbord utan hol. Den mest spelte varianten er *trevallars carambole (3-Cushion)*, der spelaren skal støte ei kule og treffe begge dei andre kulene og støte innom tre vant – kantane på biljardbordet – før spelkula treffer den siste kula. Rekkefølgja er ikkje viktig.

Spelet har fått namn etter frukta carambole (stjernefrukt), som òg er namnet på den raude kula.

Reglar
------

Ein får eitt poeng for kvart korrekt støt og får då halde fram spelet; ved feil tek motspelar over. Minuspoeng finst ikkje. Det finst reglar for hopp- og massestøt. Ein vinn ein kamp gjennom å nå eit avtalt tal med poeng, ofte rundt 40. Settspel til 15 er òg vanleg.

Materiale
---------

Carambole vert spela på eit bord utan hol. Bordet er oftast 10×5 fot stort. Større og mindre bord finst, men proporsjonane skal alltid vere to til éin. Borda blir ofte varma opp for å minske friksjonen mellom kule og filt. 

Det blir spela med spesielle kuler som er litt større og tyngre en vanlege biljardkuler. Ein bruker tre kuler: Ei kvit og ei gul kule – som dei to spelarane har som sine spelkuler – og den nøytrale raude kula.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carambole (biljard)» frå Wikipedia på svensk, den 2. mai 2008.*
London var tidlegare kjent for smog, og den blir ofte brukt for å skape tidsriktig stemning under filminspelingar
**Smog** er ei form for luftforureining — ordet er eit teleskopord sett saman av dei engelske orda *smoke* (røyk) og *fog* (tåke). Ordet blei første gong brukt av Dr. Henry Antoine Des Voeux i samband med ein helsekongress i 1905.

London har vore kjent for smog heilt sidan romartida. Sjølv i mellomalderen var folk uroa over luftforureininga i byen, og Edvard I la ned forbod mot brenning av kol i ein kortare periode i 1273. Klassisk smog, som vi kjenner igjen frå filmar frå victoriatida, var ei blanding av røyk og svoveldioksid. 

På 1950-talet blei ein ny type smog, kjent som *fotokjemisk smog*, først skildra. Dette er ein skadeleg blanding av luftforureinande stoff som nitrogenoksid, aldehyd m.fl. 

Denne type smog kjem av ein reaksjon mellom sollys og utslepp frå menneske. Fotokjemisk smog er eit problem i store byar, men fordi det kan bli frakta med vind kan det også ramme mindre busette område. I utgangspunktet kan smog bli danna i alle slags klima så lenge det er store utslepp frå til dømes industri eller trafikk. Det ser likevel ut som at smogdanninga er verst på varme dagar, særleg dersom dei øvre luftlaga er så varme at vertikal sirkulasjon blir hindra. Smog finn ein òg hyppigare i byar som ligg i ei «gryteform» med fjell rundt.
**Letsie III av Lesotho** (fødd 17. juli 1963) har vore konge av Lesotho i tida mellom 1990 og 1995 og sidan frå 1996. Han regjerer som konstitusjonell monark, og har for det meste seremonielle plikter.

Bakgrunn
--------

Kong Letsie er son av kong Moshoeshoe II og dronning Mamohato. Ved fødselen blei han gjeven namnet Mohato Bereng Seeiso. Han blei seinare katolsk døypt og fekk namnet David.

Letsie er utdanna ved grunnskular i Lesotho og Storbritannia. I 1977 byrja han si vidaregåande utdanning ved Ampleforth College i Storbritannia, som han fullførte i 1980. Han studerte deretter i fire år ved National University of Lesotho, der han i 1984 fekk bachelorgrad i rettsvitskap. 

Etter dette gjennomførte han studium ved universitet i Storbritannia. Han studerte først juss ved University of Bristol frå 1984 til 1986 og deretter utviklingsstudium ved University of Cambridge og landbruksøkonomi ved University of London. Etter studia vende han tilbake til Lesotho i 1989, der han i desember det året blei innsett som første høvding av Matsieng.

Konge
-----

12. november 1990 blei Letsie III konge for første gong etter at faren Moshoeshoe II var blitt tvinga i eksil i 1990. 
Fram til kroninga hadde dronning Mamohato vore regent. Regjeringstida til Letsie III fekk eit avbrot i 1995, då faren kunne venda tilbake og blei gjeninnsett på trona, men han døydde allereie i januar 1996 i ei bilulukke. Dronning Mamohato blei igjen regent før Letsie III blei gjeninnsett som konge 7. februar 1996. Han blei krona i hovudstaden Maseru den 31. oktober 1997.

Kongen vekte oppsikt internasjonalt i 2005 då han, truleg som den første monarken, offentleg lét seg HIV-testa som eit ledd i kampanjen mot sjukdommen i Lesotho.

Familie og arvingar
-------------------

I 2000 gifta kong Letsie seg med Anna Karabo Mots'oeneng, som då blei dronning av Lesotho. Kongeparet har tre barn:

* Prinsesse Mary Senate Mohato Seeiso, fødd 7. oktober 2001
* Prinsesse M'aSeeiso, fødd 20. november 2004
* Prins Lerotholi David Mohato Bereng Seeiso, fødd 18. april 2007

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Letsie III av Lesotho» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mai 2012.*

Fotnotar

1. ↑  «Land where everyone from the King down has Aids test», *The Times*, 28. november 2005.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Moshoeshoe II av Lesotho | **Konge av Lesotho**1990–1995 | **Etterfylgjar**Moshoeshoe II av Lesotho |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Moshoeshoe II av Lesotho | **Konge av Lesotho**1996–idag | **Etterfylgjar** |
**Bill Brown**, fullt namn **William Dallas Fyfe Brown**, (8. oktober 1931–30. november 2004) var ein britisk-kanadisk fotballspelar frå Arbroath i Skottland. Han var målvakt.

Karriere
--------

### Klubbspel

Brown hadde kontrakt med Dundee frå 1949 til 1959. Han vakta målet då klubben hausten 1951 vann den skotske ligacupfinalen med 3-2 over Rangers FC. I 1959 vart han overført til Tottenham Hotspur mot 16 500 pund. Han var med i det suksessrike mannskapet som i 1961 vann både ligaen og FA-cupfinalen. Etter Pat Jennings kom til klubben i 1964 vart han benkeslitar til han hausten 1966 gjekk vidare til Northampton Town. Sommaren 1967 utvandra han til Canada.

### Landslagsspel

Brown spelte 28 landskampar for det skotske landslaget i tida 1958-65. Han debuterte mot Frankrike under Fotball-VM 1958 i Örebro.

### Merittar

* Skotsk ligacupvinnar: 1951 med Dundee
* Engelsk ligameister: 1961 med Tottenham
* Engelsk FA-cupvinnar: 1961 og 1962 med Tottenham
* Vinnar av cupvinnarcupen: 1963 med Tottenham

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bill Brown (footballer, born 1931)» frå Wikipedia på engelsk, den 30. oktober 2021.* \*eu-football


| * v
* d
* e
Skottland sitt landslag – VM i fotball 1958 |
| --- |
| 
* 1 Younger (kaptein)
* 2 Docherty
* 3 Parker
* 4 Caldow
* 5 Hewie
* 6 Haddock
* 7 McColl
* 8 Turnbull
* 9 Evans
* 10 Cowie
* 11 Mackay
* 12 Brown
* 13 Baird
* 14 Leggat
* 15 Scott
* 16 Murray
* 17 Mudie
* 18 Coyle
* 19 Collins
* 20 Robertson
* 21 Imlach
* 22 Fernie
* Landslagstrenar: Walker

 | Flagget til Skottland |
|  |
**Mellomfrekvens** (**MF**) eller **mellombølgje** dekker radiofrekvensområdet mellom 300 kHz og 3000 kHz. Om kvelden og natta vert signala reflekterte i ionosfæren og kan rekke langt, ofte over det meste av kontinentet dei vert sende frå. Mellombølga har difor vore mykje brukt til kringkasting og til skipsradiosamband.

Mellombølga vert ofte referert til som den delen av MF-frekvensområdet (300–3000 kHz), der ein finn kommersiell AM-kringkasting. Desse kringkastarane har konsesjon på frekvensane mellom 525 kHz til 1615 kHz (1705 kHz i Nord-Amerika, Australia og delar av Sør-Amerika.)

Bølgelengde: 100–1000 meter.

Fram til slutten av 1970-åra hadde mange norske byar mellombølgesendarar som sende NRK sine program. Den eineate norske mellombølgesender i 2017 var Longyearbyen, som sender på 1485 kHz.

Referansar
----------

1. 1 2  Stokke, Knut N. (1994). *Fra sender til mottaker: innføring i radiotransmisjon*. Vett & Viten. s. 3,37. ISBN 8241201796.
2. ↑  «Norske AM kringkastningsendere 1923–2016». Henta 11. januar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Mellombølge» frå Wikipedia på bokmål, den 13. oktober 2017.*
**Bjørn Tiller** (fødd 16. januar 1959) er ein norsk sjakkspelar. Han vart Noregsmeister i sjakk i 1983. Bjørn Tiller vart utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE i 1982. 

I Noregsmeisterskapen i sjakk på Lillehammer i 1982 delte han førsteplassen med den då berre 15 år gamle Simen Agdestein. Simen Agdestein vann stikkampen.

Bjørn Tiller deltok på det norske landslaget i sjakk-OL (VM for landslag) i 1976 og 1980. I 1976 vart det 3 poeng på 7 parti, medan det i 1980 vart 4 sigrar og 4 remisar på 8 parti, 75 % skåre.

I 1974 vart Bjørn Tiller junior-Noregsmeister. 

Bjørn Tiller er medlem av Oslo Schakselskap.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bjørn Tiller sine parti hos www.chessgames.com
* Bjørn Tiller sine parti hos NorBase
* Bjørn Tiller sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

* Norsk Sjakkblad
* Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

Fotnotar

1. ↑  Brekke s. 107
2. ↑  Brekke s. 95
3. ↑  olimpbase
4. ↑  Brekke s.113
5. ↑  Brekke s. 106
**Letaldose 50** eller **LD50** er den dosen av toksin, stråling eller patogen som trengst for å drepe halvparten av individa i ein populasjon over ei bestemd tid. Dosen er uttrykt i milligram, gram eller milliliter per kg kroppsvekt. LD50 vert nytta som ein generell indikator for den akutte forgiftinga til eit stoff. Omgrepet **semiletal dose** er stundom nytta, men kan òg visa til ein *subletal* (ikkje-dødeleg) dose; bruken er frårådd som følgje av dette. Ein plar å finne LD50 gjennom forsøk på dyr og laboratoriemus. I 2011 godkjente Food and Drug Administration bruken av alternative metodar for å finne LD50 ved BOTOX-forsøk i dyr. I desember 2002 vedtok OECD å slette LD50-metoden, og forsøk som nyttar metoden vart ikkje lenger innvilga etter desember 2003. I Noreg må ein senda særskilt søknad til Forsøksdyrutvalet for å gjere LD50-forsøk på dyr. Testen vart laga av J. W. Trevan i 1927.

Variantar
---------

* **LD50** — «letaldose i 50% av dei eksponerte»
* **LC50** — «letal konsentrasjon, 50%»
* **LCt50** — «letal konsentrasjon og tid, 50%»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Median Lethal dose» frå Wikipedia på engelsk, den 24. november 2014.*

1. ↑  «LD50». *Institutt for biotvitenskap* (Universitetet i Oslo). 04. februar 2011. Henta 24. november 2014.
2. ↑  «LD50». *Store Medisinske Leksikon* (Store Norske Leksikon). 13. februar 2009. Henta 24. november 2014.
3. ↑  «Forgiftning». *Store Medisinske Leksikon* (Store Norske Leksikon). 13. februar 2009. Henta 24. november 2014.
4. ↑  «Utfasing av LD50». *Forsøksdyrutvalet* (Mattilsynet). 26. august 2003. Arkivert frå originalen 18. desember 2014. Henta 24. november 2014.
5. ↑  «What is a LD50 and LC50?». *Canadian Centre for Occupational Health and Safety* (Canadian Centre for Occupational Health and Safety). 28. august 2013. Henta 24. november 2014.