recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Libe Solberg Rieber-Mohn** (fødd 25. august 1965 i Oslo) er ein norsk politikar (Ap) og statstenestekvinne. Ho vart i statsråd 17. juni 2016 utnemnd til etterfølgjaren til Geir Barvik som direktør for Integrerings- og mangfaldsdirektoratet frå august 2016.

Rieber-Mohn er utdanna cand.sociol. frå Universitetet i Oslo, og jobba fram til 2003 i ulike stillingar i Oslo kommune og innan politikk. Ho var medlem av Oslo bystyre i periodane 1987–1991 og 1999–2003. Frå 2004 arbeida ho med politikk på heiltid, fyrst som politisk rådgjevar for stortingsgruppa til Arbeidarpartiet, og frå 2005 til 2009 som statssekretær i Arbeids- og inkluderingsdepartementet. I 2004 leia ho integreringsutvalet til Arbeidarpartiet. Ho var byrådsleiarkandidaten til Oslo Arbeidarparti ved valet i 2011, og var varaordførar i Oslo i perioden 2011–2015. 

Rieber-Mohn var tidlegare nestleiar i Oslo Havnestyre og styremedlem i Støttesenter mot Incest.

Rieber-Mohn er gift med Rune Bjerke (tidlegare konsernsjef i DNB ASA) og har to døtre.

Kjelder
-------

1. ↑  Libe Rieber-Mohn blir ny direktør for IMDi

* *Denne artikkelen bygger på «Libe Rieber-Mohn» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Libe Rieber-Mohn på IMDb
* Regjeringen.no om Libe Rieber-Mohn
* Pressemelding frå statsministerens kontor

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Lord says «Sinner man, you should've been a praying»

Trad.   |  |

«**Sinner Man**» eller «**Sinnerman**» er ein amerikansk tradisjonell spritual-song som er spelt inn av mange artistar. Songen går tilbake til byrjinga av 1900-talet, men dei fleste moderen utgåve av songen baserer seg på ei innspeling av folkemusikkgruppa the Weavers frå 1959. The Weavers si utgåve finst på samlealbuma deira *Gospel* og *Reunion at Carnegie Hall Part 2*.

«Sinnerman» (stava som eitt ord) er ein av dei mest kjedne songane til Nina Simone og ho spelte inn ein 10 minuttar lang versjon på albumet hennar *Pastel Blues* i 1965. Simone lærte teksten som born då han vart nytta på vekkelsesmøte av mor hennar, som var ein metodistprest. I dei første åra av karrieren hennar nytta ofte Simone songen som avsluttningsnummer på konsertane sine. 

Simone si utgåve av «Sinnerman» har vorte sampla av hip-hop produsenten Kanye West på Talib Kweli-songen «Get By», av Timbaland på songen «Oh Timbaland» og av Felix da Housecat for plateserien *Verve Remixed*. 

Andre artistar som har spelt songen er The Wailers med Peter Tosh på vokal i ei reggae-utgåve, samt andre artistar som The Seekers, Three Dog Night, John P. Kee, 16 Horsepower og Les Baxter.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informajon og tekst Arkivert 2008-02-08 ved Wayback Machine. på Nina Simone Web

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sinner Man» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2008.*
**Alicia dei Larrocha y de la Calle** (23. mai 1923–25. september 2009) var ein spansk pianist og komponist. Ho er blitt kalla ein av dei største pianistane i sin generasjon.

Ho vann fleire Grammy-prisar og ein Fyrsten av Asturias-pris. Ho er blitt gjeven æra for å ha gjort verka til Isaac Albéniz og Enrique Granados meir kjende. I 1995 blei ho den første spanske kunstnaren tl å vinna UNESCO-prisen.

Liv
---

Alicia de Larrocha vart fødd i Barcelona i Spania, der ho studerte piano saman med Frank Marshall allereie frå ho var tre år gammal. Då ho var seks hadde ho sin første konsert, og sin første orkesterdebut i ein alder av elleve. I 1947 byrja ho ein internasjonal turne, med ei rekkje pianosolistparti på repertoaret. Ho er mest kjend for sine innspelingar av Enrique Granados og Isaac Albéniz sine verk 

I 1995 var ho ein enno aktiv pianist, men ho måtte gjera visse tilpasninger etter kvart som ho vart eldre. Ho var lita av vekst, under 150 cm høg, og hendene hennar var små for ein pianist. Dette gjorde at ho blant anna måtte slutta å spela Rakhmaninov.

Ho vann ein Grammy-pris i 1975 og ein i 1992. Då var ho nesten 70 år gammal. I 1994 fekk ho *Fyrsten av Asturias' pris for kunst*.

De Larrocha trekte seg tilbake frå offentlege opptredenar i oktober 2003, då ho var 80 år gammal, etter ein 76 år lang karriere.
Ho døydde 25. september 2009 på Hospital Quirón i Barcelona i ein alder av 86. Helsetilstanden hadde forverra seg gradvis etter at ho brekte låret to år tidlegare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alicia de Larrocha» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*

1. 1 2 3  Webb, Jason (26. september 2009). «Renowned Spanish pianist de Larrocha dead at 86». Reuters. Henta 26. september 2009.
2. 1 2  Allan Kozinn (26. september 2009). «Alicia de Larrocha, Pianist, Dies at 86». The New York Times. Henta 17. november 2016.
3. 1 2  Adrian Jack (26 September 2009). «Alicia de Larrocha obituary». London: The Guardian. Henta 26. september 2009.
4. 1 2  «Pianist Alicia de Larrocha dies». CBC News. 26 September 2009. Henta 26. aeptember 2009.
5. 1 2  «Alicia de Larrocha, Renowned Pianist, Dies at 86». Time. 26. september 2009. Arkivert frå originalen 1 October 2009. Henta 26. september 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Intervju med New York Timest

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Renault RS10 i pit-leiren under Monaco Grand Prix i 1979
Williams-Renault frå 1989.
Fernando Alonso under kvalifiseringa til USA GP i 2005
Giancarlo Fisichella under Malaisia Grand Prix 2007
**Renault F1** er den franske bilprodusenten Renault sitt formel 1 lag.

Historie
--------

Renault byrja Formel 1 karrieren i 1977, som Renault Sport. Det var midt i sesongen, berre 7 løp gjenstod. Renault deltok med berre ein bil, men den var særs ustabil og Jean-Pierre Jabouille fullførte ikkje eit einaste løp det året. I 1978 deltok Renault i 14 av 17 av løpa i sesongen, og braut av i 9 av dei. I 1979 gjekk Renault inn med bil nummer to, køyrd av René Arnoux. I Frankrike Grand Prix fekk Renault sin første pallplassering, med Jabouille på første og Arnoux på tredje. Etterpå fekk Arnoux to andre plassar, i England Grand Prix og i USA Grand Prix. i 1980 Fekk Renault 3 gonger 1. plass og ein 2.plass. Renault byrja verte konkurransedyktig og fekk fleire pallplasseringar. 1981 såg Jabouille bytte til laget Ligier og vart dermed erstatta med Alain Prost. René Arnoux forlet Renault året etter, til fordel for konkurrenten Ferrari.

I 1985 kom Renault i finasielle vanskar og forlet difor formel 1. Frå 1986 til 2001 deltok ikkje Renault som eige lag, men leverte motorar til laga Williams og Bennetton.

I 2000 kjøpte Renault opp Bennetton laget og var med dette tilbake i Formel 1 som konstruktør.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Renault F1**

* Renault F1 Team, offisiell heimeside Arkivert 2006-04-22 ved Wayback Machine.

  


|  |
| --- |
| **Konstruktørar og førarar som konkurrerer i Formel 1 meisterskapen i 2008** |
| **Italia Ferrari** | **Tyskland BMW Sauber** | **Frankrike Renault** | **Storbritannia Williams** | **Australia Red Bull** | **Japan Toyota** | **Italia Toro Rosso** | **Japan Honda** | **Storbritannia Super Aguri** | **India Force India** | **Storbritannia McLaren** |
| 1  Räikkönen2 Brasil Massa | 3 Tyskland Heidfeld4  Kubica | 5 Spania Alonso6 Brasil Piquet | 7 Tyskland Rosberg8 Japan Nakajima | 9 Storbritannia Coulthard10 Australia Webber | 11 Italia Trulli12 Tyskland Glock | 14 Frankrike Bourdais15 Tyskland Vettel | 16 Storbritannia Button17 Brasil Barrichello | 18 Japan Sato19 Storbritannia Davidson | 20 Tyskland Sutil21 Italia Fisichella | 22 Storbritannia Hamilton23  Kovalainen |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Sinjar**, òg kalla **Shingal** (kurdisk *Şengal/Şingal/Şingar*/شنگار/ شنگال), i antikken Singara) er ein by i Shingal-distriktet i Ninive guvernement i Irak nær Sinjarfjella og grensa til Syria. Byen er hovudsakleg busett av jesidiar, som er ein kurdisk minoritet. I 2013 var folketalet estimert til nesten 90 000 innbyggjarar.

Ofte vert «Sinjar» brukt om heile fjellregionen (sjå Sinjarfjella), som er vesentleg større.

Scenar frå filmen *Exorcisten* frå 1973 vart filma i Sinjar.[*treng kjelde*]

Historie
--------

Ei stor høgd over grensa til det nordaustre Syria, kjent som Tell Hamoukar, viser at det har vore ein bysivilisasjon på staden så lang tid tilbake som år 4000 f.Kr. Sinjardalen tilhøyrde den nordlege ubaidkulturen. På Sinjarsletta, der Tell Hamoukar ligg, er det restar av ei rekkje endå eldre sivilisasjonar (Hassuna, Halaf, Ubaid). Meir enn 200 funnstadar er kjende.

Nokre kjelder nemner Sinjar som den byen der den kristne helgenen Abd-al-Masih lei martyrdøden. Polyhistoren Ibn al-Akfani vart fødd i Sinjar.

### Forfølging

2. august 2014 vart byen Sinjar og områda rundt erobra av islamistgruppa ISIL som har lova å utrydda jesidiane. Det meste av folkesetnaden flykta, men mange tusen vart drepne eller teke til fange. Fleire hundre tusen flykta til Syria eller dei kurdiske områda lenger aust. Fleire titusenar gjekk høgare opp i fjellet der dei mangla vatn, mat og ly for den sterke sola. 

Då ISIL gjekk til åtak kunne kurdiske peshmergastyrkar berre halda stillingane sine i få timar, før dei trekte seg unna. Motåtaket frå syriske kurdarar så vel som frå nye peshmergastyrker frigjorde deler av området, og nådde 8. august fram til nokre av flyktningane i fjellet.

Kjelder
-------

1. ↑  King, Diane E. (2013). *Kurdistan i Global Stage: Kinship, Land, and Community i Irak*. Rutgers University Press. s. 181. ISBN 9780813563541.
2. ↑  «Pêşmergeyan Şingal rizgar kirin (Peshmerga liberated Sinjar (på kurdisk)». Avesta Kurd. 28. februar 2021. Arkivert frå originalen 16. november 2015. Henta 28. februar 2021.
3. ↑  «ŞENGAL - Barzanî operasyonê dimeşîne (gav bi gav tên nûkirin)». Sputnik News. 12. november 2015. Henta 28. februar 2021.
4. ↑  «YAZIDIS i. GENERAL». Encyclopaedia Iranica. 20. juli 2004. Henta 28. februar 2021. «The Yezidi’ cultural practices are observably Kurdish, and almost all speak Kurmanji (Northern Kurdish), with the exception of the villages of Baʿšiqa and Baḥzānēin northern Irak, where Arabic is spoken. Kurmanji is the language of almost all the orally transmitted religious traditions of the Yezidi.»
5. ↑  Abul Fazl-i-Ạllámí (1894), «Description of the Earth», *The Áin I Akbarí*, Vol. III, Translated by H.S. Jarrett, Calcutta: Baptist Mission Press for the Asiatic Society of Bengal, s. 25–27 .

* *Denne artikkelen bygger på «Sinjar» frå Wikipedia på engelsk, og «Sinjar» frå Wikipedia på bokmål den 28. februar 2021.*
Representantar frå Lok og Rajya Sabha høyrer Barack Obama tala i det indiske parlamentet.
**Rajya Sabha** (sanskrit for 'stat-samling') er overhuset i det indiske parlamentet (Sansad). Overhuset har 245 representantar som hovudsakleg sit i seksårsperiodar. Desse er arrangerte slik at ein tredel av periodane ender kvart andre år. Dei fleste medlemmene blir valde inn av dei ulike territorium- og delstatsforsamlingane, men 12 medlemmer blir peikte ut av presidenten i India for bidrag til kunst, kultur, vitskap og samfunn. Visepresidenten i India er ordstyrar for kammeret.

Begge kammera kjem saman i den indiske parlamentsbygningen Sansad Bhavan i Delhi. Rajya Sabha har i prinsippet same makt som underhuset Lok Sabha, bortsett frå i budsjettspørsmål. Om kammera er ueinige skal dei ha eit felles møte. Her blir Lok Sabha mektigast ettersom det har rundt dobbelt så mange medlemmer som Rajya Sabha. I India si historie har ein berre halde tre slike fellesmøte, det siste i 2002 for Prevention of Terrorism Act.

Rajya Sabha blei skipa 3. april 1952 og heldt sitt første møte 13. mai same året.

Fordeling av setene i Rajya Sabha
---------------------------------

Kammeret kan ha opptil 250 representantar, men har i praksis 245.

|  |  |
| --- | --- |
| Delstat/territorium | Representantar |
| Andhra Pradesh | 18 |
| Arunachal Pradesh | 1 |
| Assam | 7 |
| Bihar | 16 |
| Chhattisgarh | 5 |
| Goa | 1 |
| Gujarat | 11 |
| Haryana | 5 |
| Himachal Pradesh | 3 |
| Hovudstadsterritoriet Delhi | 3 |
| Jammu og Kashmir | 4 |
| Jharkhand | 6 |
| Karnataka | 12 |
| Kerala | 9 |
| Madhya Pradesh | 11 |
| Maharashtra | 19 |
| Manipur | 1 |
| Meghalaya | 1 |
| Mizoram | 1 |
| Nagaland | 1 |
| Odisha | 10 |
| Panjab | 7 |
| Puducherry | 1 |
| Rajasthan | 10 |
| Sikkim | 1 |
| Tamil Nadu | 18 |
| Tripura | 1 |
| Uttarakhand | 3 |
| Uttar Pradesh | 31 |
| Vest-Bengal | 16 |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rajya Sabha» frå Wikipedia på engelsk, og «Rajya Sabha» frå Wikipedia på svensk den 5. november 2013.*

* FREQUENTLY ASKED QUESTIONS ABOUT RAJYA SABHA, rajyasabha.nic.in
| **Thorn Island** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Thorn Island is located in

 |
| **Stad** | Irskesjøen |
| **Koordinatar** | 51°41′20″ N 5°6′47″ W﻿Koordinatar: 51°41′20″ N 5°6′47″ W﻿

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Wales |
| **Hovudområde** | Pembrokeshire

 |

**Thorn Island** er ei øy i Angle i Pembrokeshire utanfor sørvestkysten av Wales. Øya er dominert av eit fort bygt for å forsvare Milford Haven mot den franske marinen. Angle redningsbåt fekk sølvmedaljar i 1878 for å ha redda mannskapet på «Loch Shiel» utanfor øya.

Historie
--------

Fortet på øya vart bygt i 1854. Det ligg tolv skipsvrak rundt øya, som er populære dykkestader.

Fortet vart omgjort til hotell i 1947 og seld i 1999 for 275 000 pund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thorn Island» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Diver sinks £1,000 pint, BBC, henta 25. mars 2010
2. ↑  Ship wrecks of Pembrokeshire, dive-pembrokeshire.com, henta 25. mars 2010
3. ↑  Mystery buyer for island, 27. juli 1999, BBC, henta 25. mars 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Thorn Island**
**Thorstein Gunnarssøn Wereide** (fødd 9. mars 1882 i Gloppen, død 14. desember 1969) var ein norsk fysikar. 

Han vart dr.philos. i 1913 over diffusjon i løysingar med avhandlinga *Sorets fenomæn*. Han studerte 1913–14 teoretisk fysikk i Paris under Jean Baptiste Perrin og Paul Langevin, i 1915–16 i Leipzig og Göttingen og 1920 det etterlatne arbeidet til Kristian Birkeland i Egypt. Frå 1919 til 1952 var han dosent i fysikk ved Universitetet i Oslo. Det publiserte arbeidet hans omhandlar statistisk mekanikk, termodynamikk, strålingsteori og relativitetsteori. 

Han var òg ein kjend kunstmålar og har mellom anna gjeve ei større samling måleri til Nordjord folkehøgskule.

Han skreiv saman med hustrua si Sophie Margrethe Wereide, f. Bredsdorff (1880–1967), om parapsykologiske fenomen, og var aktiv i Norsk Selskap for Psykisk Forskning og Norsk Selskap for Parapsykologisk Forskning.

Kjelder
-------

* Thorstein Gunnarssøn Wereide. I Store norske leksikon. Henta frå:

* *Denne artikkelen bygger på «Thorstein Wereide» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Emil Sandberg** (16. mai 1875–2. juli 1955) var ein norsk lokomotivfører og fagleg tillitsmann, frå 1908 til 1911 og ein periode ved årsskiftet 1924-25 formann i Norsk Lokomotivmannsforbund.

Sandberg byrja å arbeide ved jarnbana som 15-åring i 1890, då han fekk jobb som lokomotivpusser ved Hovedbanen. Han avanserte til fyrbøter, deretter lokomotivførar.

Han var medlem av 1. distrikts lokomotivpersonales foreining frå organisasjonen vart stifta i 1893, og vart snart òg aktiv i landsforeininga. I 1904 deltok han i lokomotivmannskongressen på skandinavisk nivå, og året etter vart han nestformann i Lokomotivmandsforbundet. I 1906 var han initiativtakar til skipinga av bladet til organisasjonen *Lokomotivmands Tidende*, og sat som formann i redaksjonskomiteen.

I 1908 vart Sandberg vald til formann i NLF, og hadde vervet til 1911. Frå 1913 var han vald redaktør for *Lokomotivmands Tidende* og frå 1916 forretningsførar i forbundet, i fullt lønna stilling. Sandberg var ein sentral pådrivar då NLF i 1919 gjekk inn i Landsorganisasjonen.

På landsmøtet i september 1924 vart han for andre gong vald til formann i NLF, men satt denne gongen berre nokre månader i vervet før han måtte gå av. Ved årsskiftet avdekte nyvalde revisorar uregelmessigheiter i økonomien til forbundet, ei sak som endte med at Sandberg vart tiltalt for underslag og dømt til to års fengsel. I alt var det underslått nær 59 000 kroner, på den tida ein stor sum.

Referansar
----------

1. ↑  Anmeldte døde, side 6. *VG* 5. juli 1955
2. ↑  side 242-249, *Norsk Lokomotivmannsforbund gjennom 60 år*, NLF, Oslo 1953

Kjelder
-------

* «Emil Sandberg», side 159, Alfred Skar: *Norsk Lokomotivmannsforbund gjennom 60 år*, NLF, Oslo 1953
* «Emil Sandberg», side 194, Olaf Ingebretsen: *Først i spora gjennom 100 år. Norsk lokomotivmannsforbund 1893-1993*, Notabene Forlag, Oslo 1993
**Carl Ludvig Emil Aarestrup** (fødd 4. desember 1800 i København, død 21. juli 1856 i Odense) var ein dansk lege, som i dag er betre kjend som seinromantisk diktar og fornyar av den erotiske lyrikken.

Emil Aarestrup studerte medisin og etablerte seg som lege på Lolland og var seinare fylkeslege i Odense.

Medan han levde gav han berre ut ei enkelt samling, *Digte* i 1838. Han skreiv lyrikk til skrivebordskuffa (stort sett alt han skreiv vart ikkje gjeve ut), elles gjekk lyrikken hans i manuskript frå hand til hand og vakte ei viss oppsikt; men han vart ikkje lagt merke til av kritikarane på denne tida. Først etter han var død vart diktinga hans allment kjent på grunn av ei avhandling av Georg Brandes. 

Aarestrup omsette mange diktarar som Heinrich Heine, Lord Byron og Thomas Moore til dansk.

«Paa Sneen» er teken opp i lyrikkantologien i den danske kulturkanonen.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Emil Aarestrup». *Gyldendal / Den Store Danske* (på dansk). Henta 11. november 2014.
2. ↑  «Emil Aarestrup». *Arkiv for dansk litteratur* (på dansk). Henta 11. november 2014.
3. ↑  Kulturkanonen Kulturkanonen Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. lyrikkantologien side 132

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dikt, bibliografi og lenkjer i Kalliope arkivert utgåve

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*Denne artikkelen handlar om byen i Norfolk. For byen på Isle of Wight, sjå Yarmouth på Isle of Wight.* 

| Great Yarmouth  |
| --- |
| RådhusetRådhuset Rådhuset |
| Plassering |
| 

Great Yarmouth is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Norfolk |
| Distrikt | Great Yarmouth |
| Grunnlagd |  |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  26,54 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 60,267   2,3 /km² |
| Koordinatar |  52°36′″N 1°44′″E﻿Koordinatar: 52°36′″N 1°44′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | NR30-31 |
| Telefon-retningsnummer | 01493 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Great Yarmouth**
 |

**Great Yarmouth**, lokalt ofte berre kjent som **Yarmouth**, er ein kystby i Norfolk i England. Han ligg ved munningen av elva Yare, omkring 30 km austom Norwich. Byen er administrasjonssenter for distriktet Great Yarmouth.

Byen har vore ein ferieby sidan 1760, og han er porten frå Nordsjøen til vassvegane i nasjonalparken The Broads. Han har i fleire hundre år vore ei viktig hamn for sildefiskarar, og i nyare tid er han servicehamn for oljeriggar.

Historie
--------

Namnet Yarmouth viser til munningen (*mouth*) til elva Yare; den eldste forma av dette namnet er *Yernemuth*. Byen ligg like ved staden der romarane la ein militærleir ved elveoset, som dei kalla *Gariannonum*, seinare forvanska til *Gernemwa*. Mange fiskarar frå Cinque Ports trekte til staden i angelsaksisk tid, og då normannarane erobra landet i 1066 var det 70 borgarar i Yarmouth. Henrik I utnemnde ein *reeve* til å styre byen. I 1208 gav Johan borgarane privilegium tilsvarande dei Oxford hadde. Desse vart seinare forsterka i nye charterar, som stadfesta Great Yarmouths rettar i tilhøve til Little Yarmouth og Gorleston.

Ein latinskule vart oppretta i 1551. Han heldt til i storhallen til det gamle sjukehuset, som hadde vorte grunnlagt under Edvard I av Thomas Fastolfe. Han var stengd frå 1757 til 1860, men vart så opna på nytt. I 1872 flytta han til nye lokale.

I mai 1845 vart byen råka av ein katastrofe då ei hengebru kollapsa. 79 menneske omkom, dei fleste av dei born. Under andre verdskrig vart Great Yarmouth bomba, men det meste av den gamle byen står. Blant anna finn ein meir enn to kilometer lang bymur frå mellomalderen, der over 2/3 er verna. Elleve av dei atten tårna langs muren står òg. På South Quay finn ein eit handelshus frå 1600-talet blant tudor, georgianske og viktorianske bygningar. Innanfor dette kaiområdet ligg eit område kjent som *The Rows*, eit labyrintisk samansurium av små smug. Det var opphavleg heile 145 smug i det vesle området, men nokre av desse har forsvunne som følgje av bombinga under andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Great Yarmouth» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Skandinaviske språk** er ei nemning som blir brukt om dei tre nordgermanske språka som er forståelege seg i mellom, nemleg norsk, svensk og dansk. Nordisk språkråd har t.d. informasjonsmateriell om *att tala skandinaviska*, råda kan lett karikert oppfattast som ei oppfordring til nordmenn og danskar om å snakke litt meir likt svensk, og til svenskar om å snakke litt saktare.

I tradisjonell historisk klassifisering av dei nordgermanske språka har ikkje nemninga «skandinaviske språk» nokon plass, her er svensk og dansk austnordiske og dei andre vestnordiske. Denne inndelinga er ei god skildring av situasjonen for 800 år sidan, men med overgangen frå mellomalder til moderne tid gjekk norsk talemål stort sett gjennom dei same endringane som svensk og dansk (bortfall av kasus og verbbøying), slik at nemninga «skandinavisk» i dag speglar dei språklege realitetane betre.

Det er særleg i denengelskspråklege lingvistiske litteraturen ein viss tradisjon for termane «fastlandsskandinavisk» og «øyskandinavisk» (Mainland Scandinavian, Insular Scandinavian), men nemningane er lite i bruk på nordiske språk, kanskje fordi termen «øyskandinavisk» rimar dårleg med at Skandinavia eigentleg er ei halvøy. 

På norsk er det vanleg å kalle alle dei nordgermanske språka *nordiske språk* (universitet i Noreg har t.d. «nordiske institutt»), og det er vanleg å kalle norsk, svensk og dansk *skandinavisk*.
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1988 for menn** vart avvikla på Medeo-bana ved Alma-Ata i den dåverande Sovjetunionen helga 5. og 6. mars. 40 utøvarar frå 19 land deltok i meisterskapen, av dei fire frå Noreg.

Eric Flaim frå USA vart verdsmeister, med god margin til Leo Visser frå Nederland på andreplass. Bae Ki-tae frå Sør-Korea gjekk kjappaste 500-meteren, italienaren Roberto Sighel var best på 5000 m, Dave Silk frå USA vann 1500 m og nemnde Visser 10 000 meter.

### Skeise-VM 1988


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Eric Flaim |  USA | 162,849 |
| Sølv | Leo Visser |  Nederland | 163,751 |
| Bronse | Dave Silk |  USA | 163,926 |
| 4 | Michael Hadschieff |  Austerrike | 164,518 |
| 5 | Jean Pichette |  Canada | 164,770 |
| 6 | Roberto Sighel |  Italia | 164,771 |
| 7 | Oleg Bozjev |  Sovjetunionen | 164,819 |
| 8 | Hans van Helden |  Frankrike | 165,385 |

Dato: 5./6. mars 1988

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1988» frå Wikipedia på nederlandsk, den 2. desember 2020.*
**Michael Conrad Sophus Emil Aubert** (2. juli 1811–8. november 1872) var ein norsk jurist og embetsmann.

Aubert var fødd i Christiania, far hans var offiser (generalmajor). Han vart student frå katedralskulen i hovudstaden i 1828 og cand. jur. i 1835. I studieåra var han medlem av krinsen omkring Henrik Wergeland. Tida 1836-41 var han sorenskrivarfullmektig, frå 1841 prokurator ved stiftsoverretten i Bergen. Frå 1847 var han i fem år sorenskrivar i Lofoten og Vesterålen, medan han frå 1852 var amtmann i Nordre Bergenhus, busett i Lærdal. 1860-66 var han borgarmeister i Trondheim. Sorenskrivar på ny, 1866-72, då i Nordre Jarlsberg.

1846-47 reiste Aubert, med offentleg stipend, i England, Skottland, Frankrike, Belgia og dei prøyssiske rhinprovinsane for å studere juryvesenet i desse landa. Etter reisa gav han ut det omfattande arbeidet *Om mundtlig rettergang og edsvoren* (1849).

Aubert var i 1851 stortingsrepresentant for Nordlands amt. Han var sekretær av justiskomite nr 1 og medlem av lovkomiteen. På omframstortinget 1864 møtte han for Trondheim og Levanger som varamann for Hans Peter Jenssen, medlem av Lagtinget.

Han døydde 1872 i Sande i Vestfold.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* NRK Sogn og Fjordane – Fylkesleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
Tre i James's Hill i New Forest.
New Forest nasjonalpark i Hampshire og England.
**New Forest** er eit område med skog, hede og beite i Hampshire i England. 
Området blei danna som kongeleg skog av Vilhelm erobraren, og har vore kjend som 'Ny-skogen' sidan oppføringa i *Domesday Book* i 1086. Det har gjeve namn til New Forest-distriktet, som dekkjer omtrent same området, og til New Forest-ponnien, som stammar herfrå. Sidan 2005 har store delar av området vore nasjonalpark.

Det finst fleire mindre byar og landsbyar i og rundt New Forest. Nasjonalparken er danna slik at dei fleste tettstadene ligg utanfor parkområdet.

Historie
--------

New Forest blei danna av Vilhelm erobraren som ein «ny» kongeleg jaktskog rundt 1079. Før dette hadde skogen i følgje krønikeskrivaren Florence av Worcester vore kjend som *Great Ytene Forest*, 'den store jydeskogen'. Jydane var ei angelsaksisk stammegruppe som hadde slått seg ned i dette området. For å danna jaktområdet sitt forviste Vilhelm erobraren fleire folk som budde i området.

To av sønene til Vilhem døydde i skogen: Prins Rikard i 1081 og kong Vilhelm II (William Rufus) i 1100. I følgje lokal folketru var dette ei straff for utvisingane då ein skapte skogen.

Under den store stormen i 1703 gjekk rundt 4000 eiketre tapt i New Forest.

Eigarskap og busetnad
---------------------

Ponni på Lodge Hill i New Forest.
Størsteparten av New Forest (rundt 90 % i 2005) er kroneigedom og blir skjøtta av Forestry Commission. Fleire lokale familiar har rettar til å senda dyr på beite og henta leire og bregner i New Forest som stammar frå førnormannisk tid. Grisar, kyr og hestar, dei fleste av dei New Forest-ponniar, held landskapet ved like gjennom beiting.

Blant byar og landsbyar i eller rett ved skogen er Lyndhurst, Brockenhurst, Fordingbridge, Ringwood, Beaulieu og Lymington. Området grensar mot Bournemouth i vest og Southampton i aust.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «New Forest» frå Wikipedia på engelsk, og «New Forest» frå Wikipedia på bokmål den 11. oktober 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Skardhøgda («primærfaktor») til toppen B blir målt mot C fordi den vertikale avstanden ein må ned for å nå C er mindre enn til den meir nærliggande og høgare toppen A.
**Skardhøgd** (òg *primærfaktor*, *prominens*) er den minste vertikale avstanden (høgdeskilnaden) ein må gå ned frå ein topp for å starte oppstiginga til det næraste høgare punktet. Skardhøgda er er dermed eit mål på kor mykje ein fjelltopp hevar seg i høve til terrenget omkring.

Ein topp kan definerast som eit punkt der ikkje kan gå oppover, berre anten rett bortover eller nedover. Eit praktisk problem med dette er at kvar stein då kan bli eit toppunkt. Difor er det vanleg å definere fjelltoppar som toppunkt med ei skardhøgd på minst 50 meter, av og til 30 eller ti meter. Til dømes er Keilhaus topp med sine 2355 moh. eit av dei høgaste punkta i Noreg, men likevel sjeldan å sjå på lister over Noregs høgaste fjell ettersom skardhøgda mot Galdhøpiggen berre er ca. 20 meter. 

På engelsk nyttar ein omgrepet *Parent Peak* (om lag «forelder-topp») for det fjellet som definerer skardhøgda. *Parent Peak* for Keilhaus topp er Galdhøpiggen, medan det for Galdhøpiggen er Tatrafjella i Polen. 

Det lågaste punktet mellom toppen og *Parent Peak* når ein heile tida følgjer høgste åskam vert kalla salpunkt (engelsk: *Saddle*). For Galdhøpiggen ligg salpunktet aust for Austersjøen på Kvitesjø-kanalen, 97 meter over havet. For Vesle Galdhøpiggen er sjølve Galdhøpiggen *Parent Peak*, og *Porten* er salpunktet mellom dei, 150 meter nedanfor Veslepiggen.

I Noreg går det sport i å samle på 2000-meterar; altså å gå flest mogeleg toppar med høgde 2000 meter eller meir. Det er 194 toppar med ei skardhøgd på minst femti meter, 230 på minst tretti meter og over 300 på minst ti meter.

Sjå òg
------

* Dominans
* Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skardhøgd» frå Wikipedia på bokmål, den 1. januar 2006.*

* Mountain info om Galdhøpiggen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Ard Schenk under meisterskapen i Göteborg
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1971 for menn** vart avvikla på Nya Ullevi i Göteborg helga 13. og 14. februar 1971. 34 utøvarar frå 14 land deltok i meisterskapen, av dei fem frå Noreg. 

Ard Schenk frå Nederland vart verdsmeister, etter å ha fått bestetid på dei tre lengste distansane. Dermed forsvarte han meistertittelen på suverent vis, framfor svenske Göran Claeson på andre- og sin eigen landsmann, Kees Verkerk, på tredjeplass. Dag Fornæss frå Noreg vann 500-meteren og vart fjerdemann samanlagt.

### Skeise-VM 1971


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Ard Schenk |  Nederland | 171,130 |
| Sølv | Göran Claeson |  Sverige | 173,368 |
| Bronse | Kees Verkerk |  Nederland | 174,958 |
| 4 | Dag Fornæss |  Noreg | 175,707 |
| 5 | Sten Stensen |  Noreg | 177,102 |
| 6 | Jan Bols |  Nederland | 177,128 |
| 7 | Eddy Verheijen |  Nederland | 177,762 |
| 8 | Per Willy Guttormsen |  Noreg | 178,405 |
| 9 | Aleksandr Tsjekuljajev |  Sovjetunionen | 178,745 |
| 10 | Gerhard Zimmermann |  Vest-Tyskland | 179,193 |
| 11 | Johnny Höglin |  Sverige | 179,360 |
| 12 | Willy Olsen |  Noreg | 180,132 |

Dato: 13./14. februar 1971

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1971» frå Wikipedia på nederlandsk, den 30. april 2020.*
**Maksim Mikhailovitsj Vylegzjanin** (fødd 18. oktober 1982) er ein russisk langrennsløpar frå Sjarkan i Udmurtia. Han har vunne tre sølvmedaljar og ein bronsemedalje i tre påfølgjande verdsmeisterskap på ski.

### Aktiv

Vylegzjanin oppnådde sitt første gode resultat i verdscupen i mars 2005, då han vart nummer seks på femmila i Holmenkollen. Først fire år seinare yppa han seg mot verdseliten. Under ski-VM 2009 i Liberec tok han sølv på 50 km fellesstart, berre slått av nordmannen Petter Northug.

I byrjinga av OL-sesongen 2010 tok han i verdscupen i november og desember 2009 ein andreplass på 15 km klassisk stil i Kuusamo og vart nummer tre på 30 km fellesstart i Rogla. Men under vinter-OL 2010 i Vancouver kom Vylegzjanin som best på åttandeplass på 50 km, endå om han deltok i fire øvingar.

Vylegzjanin gjekk inn til sin første verdscupsiger då han vann 30 km fellesstart i La Clusaz 18. desember 2010. Han tok så sølvmedaljen både på 30 km og på 50 km fristil under ski-VM i Holmenkollen i 2011, i begge tevlingane slått i spurten av Petter Northug.

Under ski-VM 2013 kom Vylegzjanin på femteplass på 30 km og fekk bronse med Russland sitt stafettlag på 4x10 km.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1983 for menn** vart avvikla på Bislett stadion i Oslo helga 12. og 13. februar. 33 utøvarar frå 17 land deltok i meisterskapen, av dei tre frå Noreg.

Nordmannen Rolf Falk-Larssen fekk bestetid på dei tre fyrste distansane og sikra seg dermed verdsmeistertittelen framom Tomas Gustafson frå Sverige, Sovjetunionens Aleksandr Baranov vart tredjemann. Gustafson vann 10000-meteren og fekk beste poengsum av deltakarane, etter at Falk-Larssen gjennomførte eit milløp i roleg tempo. Det norske heimepublikumet oppfatta den manglande innsatsen som usportsleg og «bua» ut meisteren. I 1985 vedtok Det internasjonale skeiseforbundet (ISU) å fjerne regelen om at ein kunne verte verdsmeister gjennom å vinne tre distansar.

### Skeise-VM 1983


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Rolf Falk-Larssen |  Noreg | 166,637 |
| Sølv | Tomas Gustafson |  Sverige | 166,213 |
| Bronse | Aleksandr Baranov |  Sovjetunionen | 167,157 |
| 4 | Yep Kramer |  Nederland | 167,466 |
| 5 | Dmitrij Botsjkarov |  Sovjetunionen | 167,611 |
| 6 | Sergej Beresin |  Sovjetunionen | 168,228 |
| 7 | Bjørn Nyland |  Noreg | 168,302 |
| 8 | Andreas Dietel |  Aust-Tyskland | 168,663 |
| 9 | Geir Karlstad |  Noreg | 168,961 |

Dato: 12./13. februar 1983

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1983» frå Wikipedia på nederlandsk, den 24. november 2020.*
**Sunnmøre kammermusikkfestival** blei arrangert for fyrste gong våren 2010 etter initiativ av direktør på Høgskulen i Volda Jacob Kjøde jr. fiolinist Annar Follesø, og komponist og pianist Wolfgang Plagge. På same måte som Den norske dokumentarfilmfestivalen, veks Sunnmøre kammermusikkfestival ut av det aktive miljøet ved Høgskulen i Volda. Festivalen varer til saman ei veke og er situert på søre Sunnmøre i Møre og Romsdal.

Festivalens aktivitet
---------------------

Festivalen består av tre kjerneelement:

1. **Konsertar**. Dei tre siste dagane av festivalen er dedikert til kammermusikkonserter i ulike tettstadar på søre Sunnmøre (Volda, Ørsta, Herøy, Ulsteinvik).
2. **Meisterklassar**. Dei tre fyrste dagane blir det arrangert meisterklassar for unge musikktalent i regionen.
3. **Seminar**. Det blir arrangert seminar for musikkinteresserte. Både seminara og meisterklassane er lagt til lokala til Høgskulen i Volda.

Festivalartistar dei to fyrste åra har mellom anna inkludert Tor Espen Aspaas, Björn Nyman, Marianne Thorsen, Ole Edvard Antonsen, Annar Follesø, Wolfgang Plagge, Berit Norbakken Solset med fleire.

I tillegg vert det kvart år lagt ned eit stort arbeid av frivillige som deltek i festivalen sitt kor og orkester. Desse er rekruttert frå regionen, og er viktige medspelarar under festivalens avslutningskonsert.

Organisasjon og dagleg drift
----------------------------

Festivalen er drive som eit prosjekt under Høgskulen i Volda. Organisasjonen er bygd opp av frivillige hovudsakleg knytte til høgskulen. I tillegg er noko av den kuntnarlege innsatsen knytt til festivalen sitt kor og orkester leia av personar rekruttert frå regionen. Inntil vidare har festivalen berre ein fast tilsett, dagleg leiar Øyvind Johan Eiksund. Eiksund tok til i stillinga hausten 2011.

Festival i 2012, den tredje i rekkja, er lagt til perioden 30. april-5. mai.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sunnmøre kammermusikkfestival sin offisielle nettstad
Firhjuling.
**Firhjuling**, eller **firehjulsmotorsykkel**, er eit lite terrengkøyretøy med to- eller firehjulsdrift, som vert nytta til dømes innan reindrift, men òg til fritidskøyring.

Oppbygging
----------

Firhjulingar har mykje til felles med motorsyklar. Føraren sit på same type sete som på ein motorsykkel, med ein fot på kvar side av motoren. Dei vert styrte med eit styre, som òg tener til å halda seg fast i, og dei har vridbart gasshandtak, som på ein motorsykkel. Firhjulingar har uavhengig fjøring på framhjula. Nokre har stiv bakaksel opphengt i ein avfjøra pendlande gaffel og kjededrift, medan andre har kardandrift og uavhengig fjøring på bakhjula. Firhjulingar kan vera bakhjulsdrivne eller firehjulsdrivne. Det vert òg produsert firhjulingar med boggi bak og sekshjulsdrift.

Skade på naturen
----------------

Bruk utanom veg fører lett til skade på naturen, i form av djupe hjulspor som varer i fleire tiår. Myr, våtmark og lavrabbar er spesielt sårbare. Ferdsel i utmark er difor forbode om ein ikkje har dispensasjon. Det har òg vorte hevda at firhjulingar kan skada potensen.

Kjelder
-------

1. ↑  *Motorferdsel i utmark*[*daud lenkje*], Norgen naturvernforbund.
2. ↑  Tømmervik, H. Bakkestuen, V. og Eikstad, L. *Forsøk med forsterkning og revegitering av kjøretraséer i Porsangmoen - Hálkavárri skytefelt*, Norsk institutt for naturforskning, rapport 341, juli 2008.
3. ↑  *Lov om motorferdsel i utmark og vassdrag*, LOV-1977-06-10-82.
4. ↑  *Firehjuling skader potensen*, Nettavisen, 28/4-2004.
Sjeik **Maktoum bin Rashid Al Maktoum** (1943–4. januar 2006) var ein visepresident og statsminister Dei sameinte arabiske emirata, i tillegg til å vere emiren av Dubai.

Maktoum var fødd i Dubai. Han vart statsminister for fyrste gong frå 9. desember 1971 til 25. april 1979, då han vart bytta ut med far sin, sjeik Rashid bin Saeed Al Maktoum. Då faren døydde 7. oktober 1990 vart han nok ein gong statsminister, og tok òg over rolla som overhovud i Dubai. Han beheldt begge desse stillingane fram til han døydde 4. januar 2006.

Maktoum var òg fungerande president i Dei sameinte arabiske emirata i ein veldig kort periode, frå 2. til 3. november 2004, dvs. i perioden etter sjeik Zayed bin Sultan Al Nahayan sin død og sjeik Khalifa bin Zayed Al Nahayan vart utnemnd til president, 4. november 2004.

Maktoum døydde morgonen 4. januar 2006 av eit hjarteinfarkt medan han var på besøk i Australia. Bror hans, sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, tok over som overhovud i Dubai.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Maksim Gennadjevitsj Maksimov** (fødd 6. september 1979) er ein russisk tidlegare skiskyttar frå Izjevsk i Udmurtia.

Maksimov høyrde til mellom dei fremste russiske skiskyttarane i åra 2008-11. Berre nokre få gongar hevda han seg i toppen internasjonalt, men då til gjengjeld i viktige tevlingar. Under VM i skiskyting 2008 i Östersund overraska han stort då han med prikkfri skyting tok bronsemedaljen på 20 km, bakom verdsmeister Emil Hegle Svendsen og Ole Einar Bjørndalen. Også i fellestarten tre dagar seinare trefte han dei 20 blinkane, men måtte nøye seg med fjerdeplassen.

Tre år seinare vann Maksimov sølvmedaljen på 20 km under VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk. 20 treff heldt til å slå alle, unnateke norske Tarjei Bø. Seinare i meisterskapen gjekk han tredje etappe for Russlands sølvlag i 4 x 7,5 km stafett, dei andre på laget var Anton Sjipulin, Jevgenij Ustjugov og Ivan Tsjerezov.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maxim Gennadjewitsch Maximow» frå Wikipedia på tysk, den 7. februar 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Maktfordelingsprinsippet** skal sikra at maktutøvinga er delt mellom tre uavhengige styresmakter:

1. Ei lovgjevande makt som vedtek lovar.
2. Ei utøvande makt (òg kalla *iverksetjande makt*)som set lovane ut i livet.
3. Ei dømmande makt som tolkar lovane og bruker dei i kvar enkelt rettskonflikt.

Historikk
---------

Prinsippet blei tenkt ut av den franske filosofen Charles Montesquieu, som levde på 1700-talet. For Montesqieu var det det viktig å avgrensa korrupsjon blant kongen og adelen i det franske samfunnet. I 1748 formulerte han maktfordelingsprinsippet, som skulle sikra at statsmakta blei delt på tre uavhengige organ. Desse organa skulle vera uavhengige av kvarandre, og ingen av dei skulle styra over nokre av dei andre. Derfor var det viktig at dei balanserte kvarandre, gjennom skilte myndigheitsområde og ei klar oppgåvefordeling seg i mellom.

For å hindra maktmisbruk skulle statsmaktene halda kvarandre i sjakk gjennom eit system av vekt og motvekt. Den lovgjevande makta skulle koma frå sjølve folket gjennom valde representantar. Den utøvande makta skulle kongen ha, «fordi denne delen av regjeringa, som nesten alltid krever rask handling, blir betre utført av éin enn fleire». For at ikkje den lovgjevande forsamlinga skulle bruka lovgjevinga til å gje seg sjølv all makt og dermed setta dei andre statsmaktene ut av spel, måtte kongen ha vetorett. Den dømande makta kunne på si side ta stilling til eller avgjera om ein ny lov gjeven av dei folkevalde var i samsvar eller i strid med grunnloven.

Eit slikt system med maktfordeling og vekt og motvekt mellom styresmaktene kjenneteiknar presidentialismen. Der skal kongressen, presidenten og høgsterett vera klårt åtskilde, men alle styresmaktene har nokre kontrollfunksjonar seg imellom. Parlamentarisme og semipresidentialisme er derimot eit brot på maktfordelingsprinsippet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* BNE

 |
Krýsuvík
**Krýsuvík** er eit geotermisk område på halvøya Reykjanes på Island. Det ligg sør på Reykjanes i midten av ei sprekksone på Den midtatlantiske ryggen.

Krýsuvík er eit område med mange svovelhaldige kjelder og varmekjelder, som ved *Seltún*. Her kan ein finne ein tursti med skilt som forklarar fenomena ein ser. Stien fører opp til fjellet *Sveifluháls* lenger bak.

Den største innsjøen i området, Kleifarvatn, byrja å forsvinne etter eit stort jordskjelv i 2000 og 20 % av overflata har forsvunne dei siste åra. Nokre mindre innsjøar viser òg påverknad frå vulkanisme, som til dømes *Grænavatn* med sin lysande grønfarge. 

Det låg nokre gardar i området fram til 1800-talet, men dei vart gjeve opp og fråflytta. Berre eit lite kapell, Krísuvíkurkirkja bygd i 1857, står igjen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Krísuvík - Biletgalleri frå www.islandsmyndir.is
* Krísuvíkurbjarg - Biletgalleri frå www.islandsmyndir.is
* Fúlipollur i Krísuvík - Biletgalleri frå www.islandsmyndir.is
* Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.?

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Krýsuvík frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Passhøgda i Julierpasset, retning vest
**Julierpasset** er ein fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen knyter saman dalane Surses i nordvest og Engadin i søraust. Fjellovergangen skil tilsigsfelta til Nordsjøen, via Julia-elva og Rhinen på den eine sida, og Svartehavet, via Inn og Donau, på den andre sida. Oppfarta på søraustsida er kort, sju km frå Silvaplana og har ei mindre stigning til passhøgda, 469 meter. På motsett side kan heile det 36 km lange dalføret med Julia-elva sjåast som nordvestoppfarta til fjellovergangen. Stigninga er her 1 448 meter, med fleire bratte trinn fordelt gjennom dalen. Den siste landsbyen på denne strekninga før passet er Bivio, ni km og 515 høgdemeter frå passhøgda.

Fjellvegen over Julierpasset er heilårsveg.

Soge
----

Romersk søyle i Julierpasset.
Gjennom arkeologiske funn ved passhøgda er det påvist funn av ein kjerreveg over fjellet som stammar frå romartida. Den ganske ufarlege topologien til Julierpasset gjorde ruta Malojapasset–Julierpasset til eit av dei viktigaste nord-sør-sambanda over Alpane. I mellomalderen overtok Settimopasset, som ligg nokre kilometer lenger vest, mykje av Julierpasset si rolle. Også St. Gotthard- og Splügenpasset vart etterkvart viktige transportvegar. Først då heilårsvegen over Julierpasset vart bygt, 1820-40, fekk sambandet tilbake noko av sin opphavlege verdi som transportåre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julierpasset» frå Wikipedia på bokmål, den 14. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Julierpasset**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* HDS
* LIR
* GeoNames

 |
**Julie Dahle Aagård** (fødd 30. desember 1978) er ein norsk songar, utdanna songpedagog ved Jazzlinja ved NTNU i 2002.

Ho har òg vore aktiv i scenefaget, først i sin eigen kabaret, *Julie, heilt ålein* (1998), seinare i *Lady Arbuthnott* på Sunndalsøra, *Mack & Mabel* på Hedmark Teater og *Havet legg aldri stilt* (Norveg). Ho hadde hovudrolle på Det Norske Teatret i oppsetninga *Piaf* (2005) og i juni 2010 som trælen Anna i det historiske spelet Håkon og Kark (Korsvikaspillet) på Lade i Trondheim.

Første musikkutgjevinga hennar var soloplata *Det klaraste lyset*, laga av Åge Aleksandersen, og urframført under ski-VM 1997 i Trondheim (Norske Gram, 1997). Ho gav òg ut *Goodnight stranger* (Jo Vestly Produksjon, 2001). Ho har vore med i banda Gutvik 5, Cannonballs og Reggae Kings. Ho var frontfigur i kvintetten Subtonic frå 2003, der tekstane hennar er med på utgjevinga *In this house*. I nokre år har ho turnert med Trondheim Voices. I 2009 kom ho ut med albumet *Stumpin' Feet* som vart nominert til Spellemannprisen 2009 i kategorien kvinneleg artist.

Utgjevingar
-----------

* *Det klaraste lyset*, 1997
* *Stompin' Feet* (2009)
* *Lauvet* (2015)

Kjelder
-------

1. ↑  Julie Dahle Aagård; nrk.no, 3.11.2003
2. ↑  *rockipedia.no*, arkivert frå originalen 19. november 2021, henta 19. november 2021
3. ↑  Ville gjemme seg etter spellemannominasjonen; adressa.no, 5.5.2015
4. ↑  Julie på dialekt strålende mottatt Arkivert 2016-02-23 ved Wayback Machine.; Flatangernytt, 10.5.2015

* *Denne artikkelen bygger på «Julie Dahle Aagård» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Julie Dahle Aagård**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Julie Frederikke Back** (10. januar 1816–7. desember 1880) var ein dansk-norsk skodespelar og dansepedagog.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Julie Frederikke Back var fødd i København som dotter av skipskaptein Christian Marcher (1773-1830) og Christiane Magdalene Catharine Eleonore Rose (1788-1868). Ho var søster av operasongaren Louise Rudolfine Marcher (1818-1891, gift Sahlgreen).

Faren forliste med skip og mannskap i 1830, og etterlét familien i vanskelege kår. Julie vart gift 20. desember 1839 i Stavanger med skodespelaren og danselæraren Michael Nielsen Back (1813-1854).

### Skodespelar

Back var skodespelar hos Joachim Werner Weise i Bergen frå 1838. Frå 1841 var ho i Trondhjem hos Gustav Wilhelm Selmer. Frå hausten 1843 var ho igjen hos Weise, men denne gongen i Drammen. Saman med ektemannen og familien gjorde ho fleire reiser omkring i Noreg, tidvis knytte til ein trupp, tidvis utan. Dottera Emma var berre 8-9 år gammal då ho hjelpte foreldra ved ei aftanunderhaldning i Arendal i 1849.

I 1854-1855 gav Julie Back danseundervising i Drammen. Ho heldt fram same type verksemd i Trondhjem seinare i 1850-åra. Bortimot 1860 vende ho attende til fødebyen København.

Kjelder
-------

1. ↑  Kirkebok for København Sokkelund Trinitatis 68 (1861-1891) Døde (Qvindekjøn)
2. ↑  Ministerialbok for Borre prestegjeld 1852-1862 (0717Q)

* *Denne artikkelen bygger på «Julie Back» frå Wikipedia på bokmål, den 17. november 2021.*