recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**National Health** var ei engelsk progressiv rockegruppe frå Canterbury scene. Ho vart skipa i 1975 og bestod av medlemmane frå klaverspelaren Dave Stewart sitt band, Hatfield and the North og Alan Gowen sitt Gilgamesh, inkludert gitaristane Phil Miller og Phil Lee og bassisten Mont Campbell som originale medlemmar. Bandet vart kalla opp etter Stewart sine National Health-briller. Bill Bruford (tidlegare i Yes og King Crimson) var den første tromeslagaren, men vart etter kort tid erstatta av Pip Pyle. Campbell vart erstatta av Neil Murray og så John Greaves. Alan Gowen slutta å spele med gruppa etter det første albumet deira, men kom attende for den siste turneen deira då han erstatta Dave Stewart som slutta etter det andre albumet. Gitaristen Phil Miller var det einaste medlemmet i National Health som var med heile vegen. 

Besetninga endra seg ofte, dei turnerte mykje og gav ut det første albumet sitt, *National Health* i 1978. Sjølv om det vart skapt medan punkrock slo gjennom for fullt, er albumet prega av lange, hovudsakleg instrumentale stykke. Den andre plata deira, *Of Queues and Cures*, med Peter Blegvad (resitasjon på «Squarer for Maud») og Georgie Born (cello), vert rekna som ein av dei beste platene gjennom tidene på nettsida Gnosis. Etter Gown døydde i mai 1981, kom Stewart attende i gruppa for å spele inn *D.S. Al Coda*, ei samling av komposisjonar av Gowen, som stort sett ikkje var spelte inn før. 

Introen til National Health sin «Binoculars» vart sampla av det amerikanske rockebandet Deftones på *Black Moon*.

Diskografi
----------

### Studioalbum

* *National Health* (1978)
* *Of Queues and Cures* (1978)
* *D.S. Al Coda* (1982)

Filmar
------

* 2015: *Romantic Warriors III: Canterbury Tales* (DVD)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «National Health» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  the Gnosis search facility

Bakgrunnsstoff
--------------

* National Health på Progarchives

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Osmantyrkisk** |
|
| **Klassifisering:** | Tyrkisk Sørtyrkisk  **Osmantyrkisk** |
| **Bruk** |
| **Utdøydd:** | 1928 |
|
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-2:** | ota |
| **ISO 639-3:** | ota |
|

**Osmantyrkisk** (osmantyrkisk لسان عثمانی, *lisân-ı Osmânî*) var det offisielle språket i Det osmanske riket og var ein variant av tyrkisk. Det inneheldt ein god del låneord frå både persisk og arabisk, og som eit resultat av dette var språket ofte uforståeleg for dei utan utdanning.

Språket blei skrive med ei form av det persiske alfabetet (arabisk skrift). Då Det osmanske riket var på sitt mektigaste blei det brukt fleire framandord enn opphavleg tyrkiske ord i språket, og arabisk eller persiske ord utgjorde rundt 88 % av ordforrådet.

Tyrkarar utan utdanning, frå lågare samfunnslag og på landsbyga, heldt fram med å bruka *kaba Türkçe* ('rå/vulgærtyrkisk', som i vulgærlatin), som hadde mykje færre framande lånord, og er utgangspunktet for moderne tyrkisk. I reformtida tanzimât byrja ein ta i bruk nemninga «ottoman» eller «osman» om språket.

Kjelder
-------

1. ↑   Ottomans
2. ↑  Bertold Spuler. *Persian Historiography & Geography* Pustaka Nasional Pte Ltd ISBN 9971774887 s. 69
3. ↑  Glenny, Misha. *The Balkans - Nationalism, War, and the Great Powers, 1804-1999*, Penguin, New York 2001. s. 99.
4. ↑  Kerslake, Celia (1998), «Ottoman Turkish», i Lars Johanson, Éva Á. Csató, *Turkic Languages*, New York: Routledge, s. 108, ISBN 0415082005

* *Denne artikkelen bygger på «Osmantyrkisk» frå Wikipedia på bokmål, den 27. august 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Ottoman Turkish language» frå Wikipedia på engelsk, den 14. august 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Nativ platinaklump frå Sakha
Eit **nativt element** er eit grunnstoff som opptrer i rein form som mineral i naturen. Av metall ein kan finne som native element er vismut, kadmium, krom, indium, jern, nikkel, tellur, tinn, titan og sink, samt to metallgrupper, gullgruppa og platinagruppa. Gullgruppa består av gull, kopar, bly, kvikksølv og sølv. Platinagruppa består av platina, iridium, osmium, palladium, rhodium og ruthenium. Berre gull, sølv, kopar og platina finst i naturen i større mengder.

Over geologiske tidsskalaer er det berre få metall som kan motstå erosjonsprosessane i naturen, som oksidering, og dette gjeld hovudsakleg berre dei mindre reaktive metalla som gull og platina.

Native metall var dei einaste metalla som førhistoriske menneske kunne få tak i, sidan ein ikkje oppdaga utvinning av metall frå malm via smelteomnar før kring 6500 f.Kr. Ein kunne berre finne desse metalla i små mengder, så dei kunne ikkje nyttast i omfattande grad. Så sjølv om kopar og jern var kjende lenge før bronsealderen og jernalderen, hadde dei ikkje stor innverknad på mennesket før ein klarte å smelte dei fram frå malmen deira og slik masseproduserast.

Nativt gull, delvis innkapsla i kvartsgangar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Native metal» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mineral og mineralogi[*daud lenkje*] (engelsk)
* Metallutvinning (engelsk)
* Native element-klassar (engelsk)
* Native metall Arkivert 2009-05-21 ved Wayback Machine. (engelsk)
**Nathaniel Gow** (1763–1831) var ein skotsk musikar som var kjend for å framføra, komponera og arrangera tonar, songar og andre stykke. Han skreiv rundt 200 verk, mellom anna den populære «Caller Herrin'». Gow var den yngste sonen til den kjende felespelaren Niel Gow.

Bakgrunn og karriere
--------------------

Nathaniel var son av Niel Gow og Margaret Wiseman, og blei fødd i Inver, nær Dunkeld i Perthshire, den 28. mai 1763. Både han og dei tre eldre brørne William, John og Andrew viste tidleg musikalsk talent. Han blei fyrst lært å spela fele av faren, men blei så sendt til Edinburgh der han fekk opplæring av Robert «Red Rob» Mackintosh, så felespelaren Alexander McGlashan og til sist den eldre broren William Gow. Han lærte også å spela cello av Joseph Reinagle. I 1782 blei han utnemnd til kongeleg heroldtrompetist for Skottland.

I 1796 skipa Gow ei forleggjar- og noteverksemd i lag med William Shepherd i 41 North Bridge i Edinburgh. Denne heldt fram til Shepherd døydde i 1813. Gow markerte seg som leiar for mange musikkgrupper, og var viktig ved mange samkome, som Caledonian Hunt Balls. Hertugen av Atholl var velgjeraren hans.

Mellom 1799 og 1824 gav Gow ut fleire tonesamlingar, mellom anna nokre av den skotske komponisten Magdalene Stirling.

Gow spelte for kong Georg IV ved The Royal Caledonian Hunt-ballet då kongen vitja Skottland i 1822.

Familie
-------

Gow var gift to gonger. Han fekk fem døtrer og ein son med den fyrste kona si, Janet Fraser. Ei av døtrene, Margaret, gifta seg med Adam Armstrong, ein europeisk pioner til kolonien Western Australia, i 1810. 

Gow blei gift med den andre kona si, Mary Hog, i 1814, og dei fekk tre søner og to døtrer. Berre ei av døtrene hans, Augusta Gow, ser ut til å ha følgd i den musikalske familietradisjonen, og blei musikklærar i Edinburgh.

Gow døydde i Edinburgh den 19. januar 1831, 67 år gammal. Han blei gravlagd i Greyfriars Kirkyard.

Den engelske komponisten David Gow, som levde og verka på 1900-talet, stamma frå Nathaniel Gow. Han tok opp sambandet i verket *Six Diversions on an Ancestral Theme*.

Kjelder
-------

1. ↑   Wood, James, red. (1907). «Gow, Nathaniel». *The Nuttall Encyclopædia*. London and New York: Frederick Warne.
2. 1 2 3 4 5  «Significant Scots: Nathaniel GOW». *Electric Scotland*. Henta 5. juli 2020.
3. ↑  «Archive - Fiddles and Fiddlers». *Nefa.net*. Henta 5. juli 2020.
4. ↑  «Miss Stirling of Ardoch». *Traditional Tune Archive* (på engelsk). 21. oktober 2019. Henta 21. november 2021.
5. ↑  Baptie, David (1894). *Musical Scotland : past and present : being a dictionary of Scottish musicians from about 1400 till the present time ...* (2nd utg.). Paisley: J. and R. Parlane. s. 68.
6. ↑  Obituary, *The Guardian*, 27. februar 1993

* *Denne artikkelen bygger på «Nathaniel Gow» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juni 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Løpet til Songhua
**Songhua** (kinesisk skrift 松花江,, pinyin *Sōnghūajiāng*) er ei elv i provinsen Heilongjiang i det nordaustlege Kina. Ho har sine kjelder i Changbaifjella og er 1 927 km lang. Songhua er den største sideelva til Amur. Dei største byane ved elva er Harbin og Jiamusi. På mandsjuisk vart elva kalla *Sunggari ula*, og ho er kjent under dette namnet på russisk: *Сунгари*.

Det meste av elva renn gjennom sletteland. Ho er farbar større delar av året i lange strekningar. Om vinteren er ho islagt, og fløymer ofte over under snøsmeltinga som set inn i mars. To store demningar er bygd langs løpet, Baishandemninga og Fengmandemningen, begge med vasskraftverk. Lengste bielv er Nenjiang.

### Utslepp

13. november 2005 vart elva kraftig forureina av benzen og nitrobenzen, som følgje av ein serie eksplosjonar i ein kjemisk fabrikk i Jilin i Jilin. Ifølge offisielle rapportar rann ca. 100 tonn benzol ut i elva. Mange av byane langs Songhua hadde elva som drikkevasskjelde. Vassforsyninga frå elva stansa for ein periode.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Songhua» frå Wikipedia på bokmål, den 25. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Songrøyster** |
| Kvinnerøyster | Mannsrøyster |
| Sopran (S) | Tenor (T) |
| Mezzosopran | Baryton |
| Alt (A) | Bass (B) |

**Mezzosopran** eller mezzosopransongar er ein mellomting av alt og sopran, ei stemme som til ein viss grad kan flytte seg i begge stemmeleia. *Mezzo* tyder «halv».

Dette er den normale kvinnestemma. Innanfor songkunsten vert gjerne mezzosopranar delt i to grupper:

* **Lyrisk mezzosopran** stemmeomfang frå a-g2

Stemma har stort omfang, god høgd og fleksibel koloratur. Ho er òg smidig og har eit velutvikla mellomleie. Denne finn vi oftast hos unge jenter eller gutar.

Innanfor operalitteraturen passer mellom andre desse rollene til ein lyrisk mezzosopran: 

* + Mozart: *Figaros bryllup* - Cherubin
	+ Mozart: *La clemenza di Tito* - Sextus
	+ Rossini: *Barberen i Sevilla* - Rosina
	+ Gounod: Faust – Siebel
* **Dramatisk mezzosopran** stemmeomfang frå a-b2

Stemma har større volum og fokus enn lyrisk mezzosopran. Sidan ho skal gå over eit stort orkester, må ho ha stor kraft, særleg i høge tonar. På scenen har songaren stor autoritet.

Innanfor operalitteraturen passer mellom andre desse rollene til dramatisk mezzosopran:

* + Bizet: *Carmen* - Carmen
	+ Saint-Saëns: *Samson et Dalila* - Dalila
	+ Verdi: *Don Carlos* - Eboli

Nokre mezzosopranar
-------------------

* Selena Quintanilla-Pérez
* Cecilia Bartoli
* Åsa Dornbusch
* Malena Ernman
* Enya
* Ragnhild Groven
* Marianne Beate Kielland
* Christa Ludwig
* Anne-Sofie von Otter
* Susanne Resmark
* Birgitta Svendén
* Gunilla Söderström
* Ingrid Tobiasson

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Songvår fyrstasjon** er eit kystfyr i Kristiansand kommune i Agder. Det vart tent først gong 1. november 1888. Det første fyret var eit lite trefyr. Sjølve fyrlykta var bygd inn i det eine hjørnet av bustadhuset. 

Songvår fyrstasjon is located in Vest-Agder
Plasseringa til Songvår fyrstasjon

Songvår fyr er ikkje, som ein kunne tru, plassert på ei øy med namn Sognvår. Fyret ligg på Hellersøy, mens naboøya i nord heiter Songvår. I 1886 avgjorde fyrdirektøren at fyret skulle heite Songvaar fyr. Namnet er unikt, noko som var og er ønskeleg for fyr. Det finst fleire øyar som heiter Helersøy langs kyste, og berre i Søgne er det fem.

I tillegg til fyrbygningen av tre, vart det bygd uthus med fjøs og høylåve, ein oljebod og båtnaust med opptrekk. Fyrvaktaren fekk bidrag frå Jorddyrkningsfondet og heldt ei ku, nokre høner og eit par sauer.

Det andre fyret
---------------

I 1950 vart det bygd eit nytt maskinrom på Songvår. Eit nytt fyrtårn, 14 meter høgt vart tilbygd i 1955. Linseapparatet frå 1888 vart med over i det nye tårnet. Det gamle vart rive og materiala frakta til land. Grunnmuren står framleis.

Songvår hadde bufast familiebetjening fram til 1955, då det vart innført skiftordning. Fyrstasjonen vart betjent av fyrmeister, to betjentar pluss reservebetjent.

Fyret vart automatisert og avfolka i 1987. Då vart drifta lagt om til solcellepanel og ein del av maskinrommet vart ominnreda til batterirom med ein batteribank på 380 batteri. 40 solcellepanel vart montert i eit stativ utanfor.

Dagens fyr
----------

18. februar 2004 fekk den då 118 år gamle fyrlykta avløysing og vart erstatta av ein ny og moderne i eit 10,5 meter høgt plasttårn. Dagens fyrlykt vert drive av seks solcellepanel som er integrert i fundamentet og i snøskjermar rundt lykta. I tillegg har anlegget eige aggregat.

Bakgrunnen for fyrplasseringa
-----------------------------

Det har vore særs mange forlis i det utrygge farvatnet mellom Ryvingen fyr ved Mandal og Oksøy fyr ved Kristiansand, ei strekning på om lag 20 nautiske mil i luftlinje. Den direkte årsaka til at arbeidet med Songvår kom i gang, var at kvalkokeriet «Vardøhus» gjekk ned like ved i 1887 med 46 menneske om bord.

Fauna
-----

Hellersøy har eit rikt fugleliv og alt i 1935 vart det innført visse verneavgjersler. I 1981 vart øya freda som fuglereservat etter Naturvernloven. Det er ilandstigningsforbod og forbod mot å gå utanom sjølve fyrområdet mellom 15. april og 15. juli.

Sjå òg
------

* Fyr i Noreg
* Fyrstasjonar i drift i Noreg

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Songvår fyr» frå Wikipedia på bokmål, den 7. oktober 2008.*

### Andre kjelder

* «Norsk fyrliste 2008» (PDF). Kystverket.
* «Songvår fyrstasjon». Norsk Fyrhistorisk Forening.

| * v
* d
* e
Fyr i Agder fylke |
| --- |
| Grønningen • Hatholmen • Homborsund • Lille Torungen • Lindesnes • Lista • Lyngør • Markøy • Odderøya • Oksøy • Rivingen • Ryvingen • Saltholmen • Sandvikodden • Songvår • Stangholmen • Store Torungen • Søndre Katland • Varnes • Ytre Møkkalasset |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
| 绵阳 (Miányáng) |
| --- |
| Horisonten til MianyangHorisonten til Mianyang |
| Styresmakter |
| LandProvins | KinaSichuan |
| Geografi |
| Koordinatar | 31°28′″N 104°45′″E﻿Koordinatar: 31°28′″N 104°45′″E﻿ |
| Tidssone | UTC (UTC+8) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 621000 |
| **Nettstad:** www.mianyang.gov.cn |
| Plassering |
| Plassering av  MianyangPlassering av Mianyang |

**Mianyang** (forenkla kinesisk 绵阳; pinyin *Miányáng*) er eit byprefektur og ein stor by i provinsen Sichuan i det vestlege Kina. Byprefekturet har eit areal på 20 281 km2, folketalet vart i 2004 berekna til 5,29 millionar. Mianyang er den nest største byen i Sichuan, etter hovudstaden Chengdu.

Byprefekturet Mianyang omfattar to distrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*), fem fylke (县 *xiàn*), samt eitt autonomt fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

Mianyang er eit av Kinas største senter for elektroindustri. Mange store selskap har hovudsete i byen. Mianyang har seks universitet og høgskular, og fleire kjende forskingsinstitusjonar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |

  



* *Denne artikkelen bygger på «Mianyang» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mars 2011.*
Kalksteinsdammar i Huanglong
Songpan i Sichuan
**Songpan** (kinesisk skrift 松潘县, pinyin Sōngpān Xiàn) eller **Sungqu** er eit fylke i det autonome prefektur Ngawa for tibetanarar og qiangfolk i provinsen Sichuan i Kina. Folkesetnaden var i 1999 på 66 358 .

Verna område
------------

Naturvernområdet Huanglong, som òg er oppført på UNESCO siverdsarvliste, ligg i fylket. Det har eit stort tal verneverdige dyrearter og er òg kjent for dei karakteristiske vatna sine.

Den gamle bymuren til Songpan (*Songpan gu chengqiang*, 松潘古城墙) blei oppført på nasjonal liste over kulturminne i Kina i 2001.

Historie
--------

Byen Songpan blei bygd under Tang-dynastiet og blei seinare grundig ombygd under Ming-dynastiet. Songpan var ein viktig garnisonsby. Han var òg av stor tyding for økonomi og handel på grunn av plasseringa si i høve til Sichuan, Gansu, Qinghai og Tibet; her blei det særleg handla med te og med hestar. 

I 1935 gjekk den lange marsjen gjennom Songpanplatået.

Administrative einingar
-----------------------

**Storkommunar:**

* Jin'an 进安镇, Chuanzhusi 川主寺镇

**Kommunar:**

* + Anhong (安宏乡)
	+ Baiyang (白羊乡)
	+ Caoyuan (草原乡)
	+ Hongtu (红土乡)
	+ Hongxing (红星乡)
	+ Xiaoxing (小姓乡)
	+ Zhenjiang (镇江乡)

Samferdsel
----------

Riksveg 213 i Kina går gjennom området. Han byrjar i Lanzhou i Gansu og fører via Chengdu og Kunming til byen Mohan ved grenseovergangen til Laos.

Galleri
-------

* Gateseljarar i Songpan i 2002Gateseljarar i Songpan i 2002
* Gateseljarar i Songpan i 2002Gateseljarar i Songpan i 2002
* Songpan bruSongpan bru
* Arkitektur i SongpanArkitektur i Songpan

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Songpan» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Songpan fylke**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* NDL

 |
**Forlaget Oktober AS** er eit i hovudsak skjønnlitterært forlag, skipa i 1970. Det gjev ut norske romanar, noveller og lyrikk og utanlandsk omsett skjønnlitteratur, og dessutan nokre biografiar og politiske bøker. Om lag hundre norske forfattarar er knytt til forlaget. H. Aschehoug & Co (W.Nygaard) eig 91 % av Forlaget Oktober. Forlagssjef sidan 2015 er Ingeri Engelstad.

Forlagssoga
-----------

Forlaget Oktober vart skipa i 1970 av folk som var medlemmar av den venstreorienterte dåverande politiske ungdomsorganisasjonen SUF (m-l), og i tråd med dette var den første boka på forlaget ei samling av taler og artiklar av den bulgarske kommunistleiaren Georgij Dimitrov: *Om enhetsfrontens og folkefrontens problemer*. På 1970-talet gav forlaget ut mellom anna tekster av Karl Marx, Friedrich Engels, Vladimir Lenin, Josef Stalin, Mao Zedong og Pol Pot, og dessutan omsett revolusjonær skjønnlitteratur og samfunnskritisk sakprosa. Forlaget Oktober var det fyrste til å gje ut den nobelpris-nominerte albanske forfattaren Ismail Kadaré i norsk omsetjing.

Av di forlaget med tida fekk økonomiske problem, vart så godt som alle aksjane i verksemda selt til forlaget Aschehoug i 1992.

Distribusjonen av bøkene
------------------------

Oktober bokhandel eigd av Forlaget Oktober på 1970 og 80-talet.
Forlaget Oktober hadde tidlegare sine eigne bokutsal med namna *Oktober bokhandel* i fleire norske byar, på det meste eit trettitals. Dei selde framfor alt bøker frå Forlaget Oktober, men òg anna samfunnskritisk litteratur, tidsskrift, aviser, plakatar og musikk. Den fyrste Oktober-bokhandelen vart etablert i Trondheim i 1971, og i løpet av 1972 vart det sett i gang bokhandlarar i Oslo, Bergen, Moss, Stavanger og Mo i Rana. Til å byrje med var utsala registrerte som innkjøpslag eller som filialar av aksjeselskapet Forlaget Oktober, men med eigne styre og eigne rekneskap. Men med tida vart dei fleste Oktober-bokhandlane eigne aksjeselskap. På mange plassar var Oktober-bokhandelen einaste staden der radikal alternativ litteratur var å få, og dessutan eit senter for partipolitisk aktivitet. Fleire av Oktoberutsala vart utsette for hærverk, og i Tromsø vart Oktober bokhandel øydelagt ved eit sprengingsattentat i 1977.

På slutten av 1970-åra vart Oktober-bokhandlane avvikla etter at interessa for denne typen politisk litteratur hadde svekka seg, og lønsemda var sviktande. Forlaget Oktober la om til å verte meir eit forlag for skjønnlitteratur enn for politisk litteratur, og fekk med dette etter kvart stendig større sal gjennom dei ordinære bokhandlane.

Sjå òg
------

* Oktoberförlaget

Kjelder
-------

1. ↑  *Om forlaget*, Forlaget Oktober, henta 11. oktober 2016
2. 1 2 3  «Forlaget Oktober As.», *Store norske leksikon*, 29. oktober 2015, henta 11. oktober 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Meža** er ei 43 km lang elv i Koroška i Slovenia. Ho har kjelde i Austerrike nær fjellet Olševa, og forsvinn under jorde ein kilometer frå kjelda, før ho dukkar opp att i Koprivna nær Črna na Koroškem i Slovenia. Ho er ei sentral elv i Mežicadalen. Elva renn gjennom Črna na Koroškem, Mežica, Prevalje og Ravne na Koroškem og munnar ut i Drava ved Dravograd. Den første delen av Meža har eit stort fall og med sideelvane sine frå Kamnik-Alpane og Karavankane er ho ei typisk fjellelv. Etter Črna na Koroškem vert ho ei sakte, meanderande låglandselv. Den største sideelva hennar er Mislinja, som munnar ut i Meža berre nokre få hundre meter før ho sjølv munnar ut i Drava.

Meža er kjend som den mest forureina elva i Slovenia. I 1982 skreiv låtskrivaren og songaren Marijan Smode ein song om elva kalla «Mrtva reka» («Den døde elva»). Songen vart til og med trykt i skulesongbøker. Den største forureiningskjelda har vore Ravne stålverk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Interaktivt kart på geopedia.si Arkivert 2017-07-29 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Meža» frå Wikipedia på engelsk, den 19. april 2009.*

Koordinatar: 46°35′N 15°01′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sonia Sotomayor** (fødd 25. juni 1954 i The Bronx i New York City i USA) er ein av ni dommarar i Høgsteretten i USA.

Ho var føderal domar i appelldomstolen i den andre kretsen då ho i 2009 vart nominert av president Barack Obama til Høgsteretten i USA. Ho vart utnemnd 6. august 2009 av det amerikanske senatet med 68 mot 31 stemmer. Sotomajor vart med dette historisk som fyrste høgsterettsdommar med spansktalende bakgrunn. Ho var den tredje kvinna som vart utnemnd til dette dommarvervet.

Karriere
--------

Sotomayor er fødd i sørlege Bronx i New York. Ho er dotter av far og mor som flytte inn frå høvesvis San Juan og Lajas i det spansktalende amerikanske territoriet Puerto Rico. Ho er utdanna ved Princeton og Yale. Si gjerning som føderal domar innleidde ho i New York City i 1992 etter å ha vorte nominert av George Bush. Seks år etter vart ho den første kvinna av puertoricansk bakgrunn til å verta domar i ein føderal kretsdomstol etter å ha vorte nominert av Bill Clinton og approbert av senatet 2. oktober 1998.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sonia Sotomayor» frå Wikipedia på bokmål, den 9. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  VG.no: *Sotomayor godkjent som høyesterettsdommer* Publisert: 6. august 2009, Besøkt: 6. august 2009.
2. ↑  «Sonia Sotomayor (ABA Profile, National Hispanic Heritage Month 2000)».



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BBC Things
* Munzinger (iba)

 |
Koordinatar: 70°00′35″N 51°56′45″W﻿

**Saqqaq** (grønlandsk for 'Solsida', før 1973 stava **Sarqaq**) er ei bygd på Vest-Grønland. Ho ligg omlag 100 km nordafor Ilulissat på sørsida av Nuussuaq-halvøya ut mot Vaigat. Bygda hadde i 2011 omlag 173 innbyggjarar, og er ein del av Avannaata kommune.

Dei viktigaste inntektskjeldene er fiskeri av blåkveite og turisme.

Historie
--------

Arkeologiske utgravingar vest for bygda har vist spor etter Saqqaq-kulturen, oppkalla etter bygda Saqqaq. Vest for bygda har det vorte gjort mange arkeologiske funn. Saqqaq-kulturen eksisterte frå omkring 2500 f.Kr. til 800 f.Kr. primært i det sørlege Grønland. 

Bygda Saqqaq vart grunnlagt i 1755 under namnet Ritenbenk. Ritenbenk vart i 1781 flytta til øya Appat 70 km nordafor Ilulissat, og har vore uten permanent busetnad siden 1960. Nokre bygningar vert no brukt som leirskole.

Turisme
-------

Der er ein omlag fem timars ferjetur frå Ilulissat, og helikopter to gangar om veka om vinteren.

Hannibal Fencker var styrar i Saqqaq frå 1942 til 1970. Saman med kona Amalie kjøpte han pastor Christian Rosings hus, som han flytta frå Ilulissat til Saqqaq. Hagen til Hannibal og Amalie hadde mange blomar og sjølv subtropiske plantar som dadlar og sitronar lukkast det dei å få til å veksa i drivhus. Fencker mottok Det Kongelege Gartneriet Societys sølvmedalje i 1973 for framifrå hagearbeid. Huset vert no brukt til innkvartering av turistar.

Bygda er kjend frå filmane *Hvor Bjergene sejler* frå 1955, som var den første fargefilmen om Grønland og Qivitoq (Fjeldgængeren) frå 1956 med Poul Reichhardt i hovudrolla.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saqqaq» frå Wikipedia på dansk, den 12. desember 2016.*
**Nord-Vågsøy** er ein tidlegare kommune i Sogn og Fjordane fylke, frå 1837 del av Selje formannskapsdistrikt.

1. januar 1910 vart Nord- og Sør-Vågsøy skilt ut som eigne kommunar frå Selje. Nord-Vågsøy hadde ved delinga 1 111 innbyggjarar.

1. juli 1921 vart garden Blesrød i Nord-Vågsøy overført til Sør-Vågsøy kommune.

1. januar 1964 vart Nord-Vågsøy, Sør-Vågsøy i tillegg til delar av Davik og Selje kommunar slegne saman til den nye Vågsøy kommune. Nord-Vågsøy hadde ved samanslåinga 1 476 innbyggjarar.

I Nord-Vågsøy finn ein bygdene Raudeberg, Halsør, Vedvik, Refvik, Kvalheim og Kråkenes. 
Raudeberg er den største staden og her finn ein Raudeberg skule og Nord Vågsøy kyrkje. På Kapellneset finn vi restane (tårnet) av den eldste kyrkja i kommuna. Fleire gravhaugar vitnar om at høvdingar eller stormenn har hatt sete her. Raudeberg skule er sams skule for elevane i desse bygdene. 
Halsør ligg på innsida av Vågsøy. Herifrå kan ein sjå utover Sildagapet, mot Stad og over til den vesle øya Silda.
Mellom Halsør og Vedvik ligg eit langt nes som heiter Skongsnes. Ytst på neset ligg Skongenes fyr som skal leie båttrafikken sørover det stormfulle Stadhavet. Mot aust ser vi Seljeklosteret på øya Selja. 
Mot nordvest på Vågsøya ligg Refvik med den kjende Refviksanden. Her ligg også fotballbana til det lokale fotballklubben Tornado-Måløy FK. 
På vestsida av Vågsøy ligg Kvalheim. Her finn ein fuglefjellet Einevarden. Går ein over fjellet tilbake til Raudeberg kan ein sjå ned i Oppedalen med den kjende Kannesteinen. Seinare passerer vi Rystestølen (ein gamal støl som er restaurert).

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Nord-Vågsøy kommune frå 1910 til 1964:**

| 1.1.1910 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1111 | 1165 | 1109 | 1176 | 1270 | 1468 | 1476 |
|

Fotnotar
--------

1. 1 2 3 4  Dag Juvkam: *Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen*. Statistisk sentralbyrå 1999. s. 53-56
2. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
3. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
4. 1 2  Folkemengd i Nord-Vågsøy 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Delar av murane i Troja.
Kart over Troas
**Troas** eller **Troad** er det historiske namnet på Bigahalvøya (tyrkisk *Biga Yarımadası*, gresk Τρωάς) nordvest i Anatolia i Tyrkia. Denne regionen er i dag ein del av provinsen Çanakkale i Tyrkia. Området grensar til Dardanellane i nordvest, Egearhavet i vest og er skild frå resten av Anatolia av massivet som dannar fjellet Ida. Troas har to hovudelver, Skamandros (dagens Karamenderes) og Simois, som går saman i det området der ruinane av Troja ligg. Grenikos, Kebren, Simoeis, Rhesos, Rhodios, Heptaporos og Aisepos var sju andre elver i Troas, og namna på elvegudane som oppheld seg i kvar si respektive elv.

Historie
--------

Regionen som seinare vart kjent som Troas vart kalla *Wilusa* av hettittane. Denne identifikasjonen vart først fremma av Emil Forrer, men dei fleste forskarar var usamde i dette fram til 1983 då Houwink ten Cate viste at to fragment var frå den same opphavlege leirtavla med kileskrift og i analysen hans av det gjenoppretta breva frå oldtida viste at Wilusa var korrekt plassert i nordvestlege Anatolia. I høve til Trevor Bryce viste dei hettittiske tekstane til mange åtak frå *ahhiyawanere*, det vil si akajarar, mot Wilusa i løpet av 1200-talet f.Kr. noko som kan ha medført at kong Walmu vart styrta.

Bryce har òg rapportert at dei arkeologiske undersøkinjane som vart gjort av John Bintliff på 1970-talet har vist at eit mektig kongedøme som herska over nordvestlege Anatolia var basert i Troja. 

Kongane av Pergamum (i dag Bergama) avstod seinare området Troas til Den romerske republikken. Romarriket under keisardømet vart området Troas ein del av den romerske provinsen Asia. Under Austromarriket vart det inkludert i *thema* (bysantinsk provins) av dei egeeiske øyane. Etter at muslimane erobra Bysants vart Troas ein del av Biga *sanjak*.

I det nye testamentet
---------------------

Apostelen Paulus vitja Troas på reisa si i Vesleasia. Han refererte òg til Troas då han bad medarbeidaren sni Timoteus om å dra frå Efesos: "Når du kjem, så ta med deg den kappa eg lét vera att i Troas hos Karpos, og bøkene, framfor alt pergamentrullane.." Det var ei reise på rundt 500 km. Paulus vart fulgt av Lukas.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Troad» frå Wikipedia på engelsk, den 10. august 2012.*

1. ↑  Bryce, Trevor: «Ahhiyawans and Mycenaeans – An Anatolian Viewpoint»[*daud lenkje*] i: *Oxford Journal of Archaeology* **8** (3): 297–310. doi:10.1111/j.1468-0092.1989.tb00207.x.
2. ↑  Nettbibelen: Paulus’ andre brev til korintarane 2:12[*daud lenkje*]
3. ↑  Nettbibelen: Paulus' andre brev til Timoteus 4:13[*daud lenkje*].
| National Park Waimarino (maori) |
| --- |
| National Park jarnvegsstasjon.National Park jarnvegsstasjon. National Park jarnvegsstasjon. |
| Styresmakter |
| Land  Region  Distrikt | New Zealand New Zealand  Manawatu-Wanganui  Ruapehu |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2006) | 240 |
| Koordinatar | 39°10′25″S 175°23′50″E﻿Koordinatar: 39°10′25″S 175°23′50″E﻿ |
| Høgd over havet | 825 m |
| Plassering |
| 

National Park på New Zealand is located in New Zealand

 |

**National Park** er ein liten busetnad på det sentrale vulkanplatået på Nordøya på New Zealand. Staden er også kjend som National Park Village, og er den høgstliggjande urbane busetnaden på New Zealand på 825 moh. Som namnet tyder på, grensar han til verdsarvsstaden Tongariro nasjonalpark, den første nasjonalparken på New Zealand, oppretta i 1887. Mot vest ligg Whanganui nasjonalpark.
Frå byen er det storslått utsikt til Mount Tongariro, Mount Ngauruhoe (Domedagsberg i filmtriologien *Ringdrotten*) og Mount Ruapehu.

Byen ligg ved jarnveglinja North Island Main Trunk og nær krysset mellom hovudvegane *New Zealand State Highway 4 og 47*, midtvegs mellom Raetihi ogTaumarunui og 45 km sørvest for sørbreidda til Tauposjøen. Det er ein køyretur på 20 minuttar til det største skisportsområdet i landet, Whakapapa og 50 minuttar til Turoa, skisportsanlegget i hellingane til den aktive vulkanen Ruapehu.

Turisme er hovudnæringsvegen med 1500 gjestesenger i kommersielle og private hytter.

Om sommaren er staden ein populær inngangsport til nasjonalparkane Tongariro og Whanganui for fotturar, terrengsykling og kajakkpadling. Om vêret tillet det, går det dagleg transport frå National Park Village til Tongariro Alpine Crossing, kjent som ein av dei beste dagsturane i fjellet på New Zealand.

Historie
--------

Opphavleg hadde busetnaden namnet Waimarino ('stille vatn'). I 1926 gav jarnvegsselskapet New Zealand Railways stasjonen namnet National Park. Dette var for å unngå forveksling med andre stadar med same namn, dessutan var namnet alt kome i vanleg bruk på grunn av nærleiken til Tongariro nasjonalpark.

Då jarnvegslinja Main Trunk Line vart opna i 1908, skapte dette gode tilhøve for tømmerhogst og bygging av sagbruk i dei store skogområda, og 30 sagbruk med tilhøyrande transportvegar kom i drift i området. Då beltetraktorar vart tilgjengelege i 1930-åra, auka hogsten, og stasjonen i National Park hadde ein av dei største lasteplassane for tømmer på New Zealand. I dag er Tongariro Timber den siste sagbruksverksemda i drift ved National Park.

I 1960-åra var National Park endestasjonen for alt tungt utstyr og maskineri for kraftutbygginga i Tongariro *(Tongariro Power Scheme Development)*, og lokale grusvegar vart betydeleg oppgraderte for å ta seg av tungtrafikken.

Referansar
----------

1. ↑  New Zealand Tourism Guide.

* *Denne artikkelen bygger på «National Park, New Zealand» frå Wikipedia på engelsk, den 29. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* National Park Village

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
I biokjemien er **saponin** ei undergruppe av glykosida, det vil seie molekyl med to distinkte kjemiske delar der den eine er ein sukkerart og den andre ein annan type substans. 

Saponina liknar glykosida kjemisk, men har eigenskapen at dei skummar i vatn. Namnet saponin kjem frå latin *sapo*, som tyder «vaske». Saponin kan vere årsak til hemolyse ved kontakt med blod og kan derfor vere giftige. På grunn av denne effekten har saponina historisk vore brukte som pilegifter, då den giftige verknaden berre kjem ved injeksjon. Ved inntak gjennom munnen vert saponinet hydrolysert på same måte som glykosidet. Dei finst mest i frukter som forsvarsmekanisme, men kan finnast i heile planta i varierande mengd. Potetbær er giftige grunna innhaldet av saponin.

Ginseng (Panax ginseng), den kanskje mest kjende medisinplanta i notida, inneheld saponin som verksamt stoff. Saponina vert òg brukt for slimhinnene og som slimløysar i naturmedisinen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saponin» frå Wikipedia på svensk, den 25. februar 2012.*
**Sara Takanashi** (fødd 8. oktober 1996) er ein japansk skihoppar frå småbyen Kamikawa på Hokkaido. Ho har vunne verdscupen i skihopping fire gongar og er den skihopparen som har sigra i flest hopprenn i verdscupen. Takanashi har åtte medaljar frå verdsmeisterskap og olympisk leikar, men ikkje ein einaste individuell gullmedalje.

Aktiv
-----

Takanashi deltok som 14-åring i Ski-VM 2011 i Oslo og kom på sjetteplass. Fyrste sigeren i verdscupen i skihopping kom i mars 2012, i Zao i heimlandet. Frå 2013-sesongen tok Takanashi posisjonen som den suverent beste skihopparen på kvinnesida. Fram til 2017 dominerte ho internasjonal hoppsport, vann verdscupen fire gongar. I 2014-sesongen vann ho 15 av 18 individuelle renn og i 2016-sesongen steig ho til topps i 14 av 17 verdscup-renna. Pr 1.3.2022 står Takanashi med 61 individuelle verdscup-triumfar, fleire enn alle andre skihopparar.

Takanashi har delteke i seks verdsmeisterskap og to olympiske leikar. Til mange av meisterskapane har ho vore stor favoritt, utan ho har lukkast å vinne ein individuell gullmedalje. Einast i Ski-VM 2013 vart ho verdsmeister, då ho var med i det japanske mannskapet som vann mix-tevlinga.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* Ski-VM 2011: Nr 6 individuelt
* Ski-VM 2013: Sølv individuelt. Gull i mix-tevling
* Ski-VM 2015: Bronse i mixtevling. Nr 4 individuelt
* Ski-VM 2017: Bronse individuelt og i mixtevling
* Vinter-OL 2018: Bronse individuelt
* Ski-VM 2019: Nr 6 individuelt
* Ski-VM 2021: Sølv i storbakken, bronse i normalbakken
* Vinter-OL 2022: Nr 4 i hopprennet

Takanashi vart i 2017 tildelt Holmenkollmedaljen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sara Takanashi» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| ***«Voy a quedarme»***  Song av Blas Cantó |
|  |
| **Land** | Spania |
| **Språk** | Spansk |
| **Utgjeve** | 10. februar 2021 |
| **Sjanger** | Popballade |
| **Lengd** | 03:02 |
| **Selskap** | Warner Music Spain |
| Låtskrivar(ar) | Blas Cantó, Leroy Sánchez, Daniel Ortega, Dan Hammond |
| **Produsent** | Blas Cantó, Ricky Furiati |
|
|

**«Voy a quedarme»** (norsk omsetjing 'eg vert verande') er ein spansk popballade som vert framført av den spanske songaren Blas Cantó. Han kom ut 10. februar 2021 og er skriven av Cantó sjølv saman med Leroy Sánchez, Daniel Ortega og Dan Hammond. Songen var det spanske bidraget til finalen i Eurovision Song Contest 2021 i Rotterdam laurdag 22. mai.

Om songen
---------

Blas Cantó vart vald internt av den spanske kringkastaren RTVE til å representere landet i Eurovision Song Contest 2020. Cantó skulle ha delteke med songen «Universo», men tevlinga vart avlyst på grunn av koronaviruspandemien.

I staden vedtok RTVE at Cantó skulle få representere landet på nytt i Eurovision Song Contest 2021. Songaren stod mellom to låtar: «Memoria» og «Voy a quedarme». Tv-sjåarane fekk avgjere kva for ein låt han skulle delta med i eit direktesendt tv-show, *Destino Eurovisión*, på La 1 laurdag 20. februar 2021. I sendinga fekk «Voy a quedarme» 58 prosent av røystene og vart vald til det spanske bidraget i Eurovision Song Contest i Rotterdam. Som eit av dei fem store landa, var Spania direktekvalifisert til finalen laurdag 22. mai 2021. «Voy a quedarme» vart til slutt nummer 24 av 26. Låten fekk 6 poeng, der alle kom frå fagjuryane. Songen fekk 0 poeng i telefonavrøystinga.

Listeplasseringar
-----------------

| Liste (2021) | Høgaste
plassering |
| --- | --- |
| Litauen (AGATA) | 87 |
| Nederland (Single Tip) | 23 |

Referansar
----------

1. ↑  «Voy a quedarme by Blas Cantó» (på engelsk). Henta 21. februar 2021.
2. ↑  «Spain: Blas Cantó Will Sing "Voy a Quedarme" At Eurovision 2021» (på engelsk). 20. februar 2021. Henta 21. februar 2021.
3. 1 2  «Spain chooses 'Voy a quedarme' for Blas Cantó» (på engelsk). 20. februar 2021. Henta 21. februar 2021.
4. ↑  «Eurovision 2020 in Rotterdam is cancelled» (på engelsk). 18. mars 2020. Henta 21. februar 2021.
5. ↑  «Watch the Destino Eurovisión 2021 Live Online» (på engelsk). 19. februar 2021. Henta 21. februar 2021.
6. ↑  «Grand Final of Rotterdam 2021» (på engelsk). Henta 5. september 2021.
7. ↑  «Results of the Grand Final of Rotterdam 2021» (på engelsk). Henta 5. september 2021.
8. ↑  «2021 20-os savaitės klausomiausi (TOP 100)» (på litauisk). Henta 20. juni 2021.
9. ↑  «Dutch Charts - dutchcharts.nl». Henta 5. september 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Universo» frå Wikipedia på bokmål, den 1. desember 2021.*
| Sunderland  |
| --- |
| Wearmouth BridgeWearmouth Bridge Wearmouth Bridge |
| Plassering |
| 

Sunderland is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Tyne and Wear |
| Distrikt | Sunderland |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 177 666 |
| Koordinatar |  54°54′27″N 1°23′3″W﻿Koordinatar: 54°54′27″N 1°23′3″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | SR |
| Telefon-retningsnummer | 0191 |
| **Nettstad:** www.sunderland.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Sunderland**
 |

**Sunderland** er ein industri- og hamneby i Tyne and Wear i England. Fram til 1974 utgjorde han eit distrikt i Durham, men han vart så innlema i City of Sunderland i Tyne and Wear. Han er dermed ein by innanfor ein annan by, ein situasjon som ikkje er uvanleg i England. 

Byen ligg ved munningen til Wear ved Nordsjøen, 15 km søraust for Newcastle upon Tyne. Byen har kring 180 000 innbyggjarar. Tidlegare var byen ei viktig kolhamn med store verft som no er nedlagd. Industri i byen i dag er glas, møbel, keramikk, konfeksjon og elektroteknisk industri. Byen har eit eige universitet. I bydelen Monkwearmouth ligg St. Peterskyrkja, som delvis er frå 600-talet. Sunderland har hatt bystatus frå 1634. 

Penshaw Monument

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sunderland (Tyne and Wear)» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sunderland Echo

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Pamela Jelimo** (fødd 5. desember 1989) eller **Chelimo** er ein kenyansk friidrettsutøvar som spesialiserer seg på 800 meter. 

Jelimo begynte å springa som 13-åring, ho gjekk då på skule i Kapsabet. Ho begynte som sprintar. I juni 2007 kom ho på 5. plass i Kenya-meisterskapen på 400 meter. Det same året vann ho gull på 400 meter i den afrikanske juniormeisterskapen og sette kenyansk juniorrekord på 200 meter, med 24,68 sekund. Ho skal ha sprunge den første 800 meteren sin den 19. april 2008, med resultatet 2:01,02.

Gjennombrotet til Jelimo kom i afrikameisterskapen i friidrett i 2008, då ho var 18 år gamal. Ho sette ny kenyansk juniorrekord på 800 meter, med 1:58,70. 25. mai 2008 vann ho Hengelo grand prix og sette ny juniorverdsrekord med 1:55,76. 1. juni 2008 sette ho ny afrikansk rekord, med 1:55,19 i eit Golden League-stemne i Berlin. Ho forbetra rekorden den 18. juli til 1:54,97 i Paris. Dette var den fjerde Golden League-sigeren hennar på rad.

18. august 2008 vann Jelimo OL-gull på 800 m under Sommar-OL 2008 i Beijing. Ho vann på tida 1.54.87 - ny personleg rekord, og vart samtidig fyrste kenyanske kvinne som vann eit OL-gull.

Merittliste
-----------

| År | Turnering | Stad | Resultat | Distanse |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2007 | Afrikansk juniormeisterskap | Ouagadougou, Burkina Faso | 1. | 400 m |
| 2008 | Afrikameisterskap | Addis Abeba, Etiopia | 1. | 800 m |
| 2. | 4x400 m stafett |

Referansar
----------

1. ↑  IAAF:May 4, 2008: Chelimo defeats Mutola, K. Bekele takes 5000m - African Championships, final day
2. ↑  IAAF, May 24, 2008: Saladino, Jelimo and Gebrselassie the stars in Hengelo – IAAF World Athletics Tour
3. ↑  IAAF, July 18, 2008: Jelimo 1:54.97; Robles 12.88; Wariner 43.86 in Paris - ÅF Golden League, Paris

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Pamvótidasjøen** (gresk Λίμνη Παμβώτιδας *Límni Pamvótidas*), òg kalla **Ioánninasjøen** (gresk Λίμνη Ιωαννίνων, *Límni Ioannínon*), er den største innsjøen i Ípiros i Hellas og ligg nær den sentrale delen av periferieininga Ioánnina i Hellas. Han ligg aust for byen Ioánnina, medan småbyen Pérama ligg i nord. Resten av dei omliggande områda er jordbruksområde, medan områda lenger nord og aust er fjellendt. I innsjøen ligg det ei lita øy like ved byen Ioánnina. Det er den einaste busette øya i ein innsjø i Hellas. Øya har ikkje noko namn, men blir berre omtalt som *Øya* (gresk Η νίσος, *I nísos*) eller Ioánnina øy.

Forureining øydelegg leveområda til dyra som brukte å leve her. Eutrofiering er hovudproblemet og om sommaren er blågrøne algar ganske vanleg.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Lake Ioannina frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
En kimære framstilt på en tallerken fra Apulia i Italia ca. 350-340 f. Kr.
**Kimære** (frå gresk χίμαιρα *khimaira*, 'geit') er eit fabelvesen frå gresk mytologi sett saman av tre ulike dyr, vanlegvis med løvehovud og kropp, geiterygg og drake- eller slangehale.

Ifølgje greske segner blei den opphavlege Kimæren, eller Khimaira, drepen av Bellerofon. Ulike kimærer har seinare vore brukt som kunstnarisk dekorasjon, mellom anna i gotisk arkitektur.

«Kimære» som moderne omgrep
---------------------------

Kimæremus med avkom som ikkje er kimærar.
I moderne biologi viser «kimære» til eit individ som har celler frå forskjellige zygotar, anten frå ulike individ av same art eller frå ulike artar eller gjennom at muterte celler formeirer seg. Kimære kan til dømes bli danna ved at to eller fleire ulike embryoar smeltar saman eller ved poding av plantar.

I overført tyding kan «kimære» også bety «fantasifoster», «luftslott», «innbilling» eller «utopi». På svensk er ordet *chimär* vanleg med denne tydinga.

Sjå og
------

* Kimæren frå Arezzo, ein bronsefigur som er eit av dei best kjente døma på etruskisk kunst
* Azhi Dahaka eller Zahhak, ein drake eller malmdemon med tre hovud frå persisk mytologi
* Nue, eit fabeldyr fra japansk mytologi med apehovud, tanukikropp, tigerbein og slange som hale.
* Manticora, eit fabeldyr med menneske- eller løvehovud, løvekropp og halen til ein drake, slange eller skorpion
* Qilin, eit lykkebringende fabelvesen i kinesisk mytologi med kroppsdelar frå fleure dyr
* Yali, eit uhyre i indisk mytologi med tigerkropp, elefantstøyttenner og slange som hale

Kjelder
-------


* kimære. i Store Norske Leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kimære**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Llywelyn den store** (walisisk *Llywelyn Fawr*; IPA: ɬəˈwɛlɨn; født ca. 1172, død 11. april 1240) eller **Llywelyn ab Iorwerth** var prins (*tywysog*) av Kongedømet Gwynedd i Nord-Wales og *de facto* herskar over størsteparten av Wales. Han er også blitt kalla **Llywelyn I av Wales** og **Llywelyn II av Gwynedd**, og gjennom ein kombinasjon av krig og diplomati dominerte han Wales i førti år.

Kart over Wales i 1217. Område styrt direkte av Llywelyn i gult, av vassalprinsane hans i grått og av anglonormanniske herskarar i grønt.
Llywelyn var son av Iorwerth Drwyndwn, eldstesonen til kong Owain ap Gruffudd av Gwynedd.
Då han var ung blei Gwynedd styrt av to av morbrørne hans, som hadde delt kongedømet mellom seg etter at Owain døydde i 1170. Som son av den eldste ektefødde sonen til Owain hadde Llywelyn krav på trona, og byrja eit felttog for å vinna makta i riket. I 1200 var han den einaste gjenverande herskaren av Gwynedd. Same året gjekk han med på ein avtale med kong Johan av England, og dei to kongane hadde eit godt forhold dei neste ti åra. I 1205 gifta han seg med Johan si dotter, Joan, og då Johan arresterte Gwenwynwyn ab Owain av Powys i 1208, brukte Llywelyn høvet til å annektera den sørlege delen av Powys. I 1210 braut relasjonane mellom Llywelyn og Johan sammen, og det følgjande året invaderte Johan Gwynedd. Llywelyn blei nøydd til å forhandla, og måtte gje frå seg alle landområda aust for elva Conwy, men ved å alliere seg med andre walisiske prinsar fekk han dei tilbake året etter. Sidan allierte han seg med dei engelske baronane som tvinga Johan til å underteikna Magna Carta i 1215. I 1216 var han den dominerande herskaren i Wales, og arrangerte dette året ei forsamling i Aberdyfi for å dela ut landområde til dei andre walisiske prinsane.

Etter at kong Johan døydde underskreiv Llywelyn Worcester-traktaten med etterfølgjaren hans, Henrik III av England, i 1218. I løpet av dei neste femten åra var Llywelyn ofte involvert i konfliktar med dei engelske fyrstane i grenseområda mellom England og Wales og nokre gonger også med den engelske kongen, men han skipa også alliansar med fleire av fyrstane i grenseområdet. Middle-freden i 1234 blei endne på Llywelyn si krigføring, sidan freden som opphavleg var sett til å vara i to år, stadig blei forlenga med eit år heilt fram til slutten av Llywelyn si regjeringstid. Han heldt stillinga si i Wales fram til ham døydde i 1240, og blei etterfølgd av sonen sin Dafydd ap Llywelyn.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Llywelyn den store» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |