recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Achewood** er ein teikneserie som vert skriven og teikna av amerikanaren Chris Onstad. Serien handlar om ei gruppe antropomorfe leikedyr, robotar og kjæledyr som lever i eller kring det som vert framstilt som huset åt forfattaren på den fiktive adressa 62 Achewood Court. Dei fleste hendingane utspelar seg i eller kring huset, i den fiktive forstaden Achewood, som ber mange likskapstrekk med Palo Alto i den amerikanske delstaten California.

Humoren i stripene vert karakterisert som absurd, og manglar ofte eit «poeng» i tradisjonell forstand.

Soge
----

Den fyrste stripa vart publisert på nettstaden  den 1. oktober 2001. Serien fylgjer ikkje noko strengt sleppskjema, men det kjem som oftast fire nye striper i veka Arkivert 2008-04-04 ved Wayback Machine.. Karakteristisk for teikneserien er det at han fylgjer såkalla «løkker», slik at det oftast er eit undersett av figurar og karakterar og ei spesiell historie som er i fokus, sjølv om det òg finst lausrivne, avslutta striper.

Serien har vorte høgt rosa av mange, og har til dømes vore emne for artiklar i TIME Magazine.

Kjelder
-------

* Den offisielle heimesida
* Intervju med Chris Onstad Arkivert 2008-04-04 ved Wayback Machine.
**Inguri** er ei elv vest i Georgia. Ho er 213 km lang og har sitt utspring på grensa til den autonome republikken Abkhasia. Elva spelar ei viktig rolle for vasskraftproduksjonen i området. 

Elva har sitt utspring høgt i Kaukasusfjella nær det høgaste fjellet i Georgia, Sjkhara, og snor seg gjennom fjelldalane mot nordvest før ho snur sørvestover og munnar ut i Svartehavet nær Zugdidi.

Etter den georgisk-abkhasiske konflikten (1992-1993) har både Georgia og Abkhasia troppar langs elva. Russland har òg fredsbevarande styrkar her. Det einaste lovlege kryssingspunktet er den 870 meter lange Inguribrua, som vart bygd av tyske krigsfangar frå 1944 til 1948. Det finst òg fleire ulovlege overgangar over elva. 

Elva spelar ei viktig rolle i georgisk kraftproduksjon. I 1988 vart Inguridemningen bygd med ei høgd på 240 meter. Dette er den største konstruksjonen i Kaukasus. Han har ein kapasitet på 1,1 millionar kubikkmeter vatn, og vasskraftverket produserer 4,5 millionar kW energi per år, om lag 40 % av den nasjonale energiproduksjonen. Kapasiteten er 1 300 megawatt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Inguribrua, kontrollposten mellom Georgia og Abkhasia
* Inguridemningen, statistikk og bilete Arkivert 2012-02-04 ved Wayback Machine.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Inguri frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Aleksander av Konstantinopel** er ein helgen i den ortodokse kyrkja. Han var biskop av Bysants. Byen blei gjeven namnet Konstantinopel under bispetida hans.

Aleksander vart fødd i Asia og blei utdanna i Konstantinopel. Han tenestegjorde i militæret i ein periode, men la etterkvart bak seg det verdslege livet. Han vart munk i eit kloster på ein aude stad i Syria nær Antiokia under igumen Ilja. Etter fire år fekk han igumen si velsigning til å verte eremitt. Då han reiste ut i ørkenen tok han berre evangeliet med seg. Aleksander var i ørkenen i sju år. Då talte Gud til han og bad han gå ut og preike til heidningar. Aleksander døypte den lokal borgarmeisteren, Ravul, som seinare vart via som prest og i 30 år var han biskop i Edessa. Mange av innbyggjarane i byen vart døypte samstundes med Ravul og dei brende dei heidenske gudebileta sine ein stad i byen.

Minnefestdagar for Aleksander av Konstantinopel
-----------------------------------------------

* 23. februar i den julianske kalenderen
* 3. juli i den julianske kalenderen

Kjelder
-------

* Ortodoks kalender 2007
**Beretta 1934** er ein kompakt sjølvladepistol som vart gjeven ut som standard tenestepistol til den italienske hæren. Han er i kaliber 9 mm kort (9x17 mm), au kjent som kaliber .380 ACP. Frå året etter vart han au laga i kaliber .32 ACP. Denne varianten blir somtid kalla Beretta (modell) 1935. Denne vart bruka av marinen og flyvåpenet. 

Beretta produserte sin første pistol i 1915, og modell 1934/35 vart den mest utbreidde av produkta deira før andre verdskrigen. 

Først på 1930-talet var den italienske hæren imponert over den tyske Walther PP-pistolen. Beretta ville ikkje miste ein stor militær kontrakt til tyske konkurrentar, og konstruerte modell 1934 for det italienske militærvesenet. 

Både kaliber .380 og kaliber .32 ACP er høvelege kaliber for ein bakslagsmekanisme, ein enkel mekanisme som er rimeleg å laga, i høve til det kraftigare kaliber 9 mm Parabellum som krev ein meir komplisert og monaleg dyrare mekanisme med lukka sluttstykke. 

Beretta 1934 har manuell sikring. Magasinet held ni skot i .380, og har ei fingerstøtte nedst som gjev betre grep. 

Sjølv om denne pistolen var laga for militæret, vart han au seld på den sivile marknaden, og han vart bruka av politiet. Politipistolane er gjerne merkte PS for *Pubblica Sicurezza*.

Beretta 1934 har den karakteristiske opne sleiden som Berettapistolane brukar, er laga med relativt få delar og er lett å vedlikehalde. Han er svært robust konstruert. 

Våpenet vart mykje bruka i andre verdskrigen av dei italienske styrkane. 

Beretta 1934 var i produksjon frå 1934 til 1991, og over ein million eksemplar er laga.

Sjå au
------

* Beretta 1935

Bakgrunnsstoff
--------------

* Homepage of Beretta
* Beretta 1934 pictures and information in Italian

Kjelde
------

Engelskspråkleg wikipedia
Beretta 1935
**Beretta 1935** er ein kompakt kaliber .32 ACP pistol med bakslagsmekanisme frå Beretta.

Den italienske hæren var imponert over den tyske Walther PP, og Beretta laga derfor Beretta 1934 for dei væpna styrkane. Beretta 1935 er rett og slett ein modell 1934 modifisert til å bruke skot i kaliber .32 ACP. Den italienske marinen og flyvåpenet bestilte pistolar i .32, medan hæren bruka .380. 

Beretta 1935 er single-action og har manuell sikring. Magasinet tek 7 skot i kaliber .32. Alle delar kan skiftast ut. 

Pistolen var utvikla for militæret og politi, men vart au seld sivilt. I åra 1944-1945 vart han au bruka av tyske styrkar i Italia. 

Beretta 1935 er ein svært robust konstruksjon som er lett å vedlikehalde. Han vart produsert frå 1935 til 1967, om lag 525 000 eksemplar. 

Mange Beretta 1935 vart tekne av allierte soldatar på slutten krigen. Dei lika våpenet godt, på grunn av at det er kompakt, lett å gøyme, påliteleg og godt konstruert. Mange av desse våpna er i bruk enno, og finst i stort tal i t.d. USA, Canada, Frankrike og Storbritannia. Ammunisjonstypen er jo vanleg den dag i dag.

Sjå au
------

* Beretta 1934

Bakgrunnsstoff
--------------

* Beretta 1935 pictures and information

Kjelde
------

Engelskspråkleg wikipedia
**Ingunn Lunde** (fødd 1. februar 1969) er ein norsk lingvist som er professor i russisk ved Universitetet i Bergen (2002–) og tidlegare professor II ved Universitetet i Tromsø (2012–2019). I 2014–2015 var ho fellow ved Wissenschaftskolleg zu Berlin. Lunde har tidlegare vore formann i Nordisk slavistforbund (2010-2013).

Liv og virke
------------

Lunde har utdanninga si frå Bergen (UiB), Moskva og Bonn med hovudfag i russisk og gresk og latin som lågaregradsfag frå 1994. Ho forsvarte dr.art.-graden i russisk i 1999 med avhandlinga *Verbal Celebrations: Kirill of Turov's Homiletic Rhetoric and its Byzantine Sources*. Ho leia dei internasjonale forskingsprosjekta *Landslide of the Norm* (2005–2008) og *Future of Russian* (2008–2012). 
Forskingsinteressene hennar omfattar mellomalderslavisk litteratur og kultur, russisk 1800- og 1900-talslitteratur, og russisk språk og litteratur etter perestrojka. 

Lunde er grunnleggjar og hovudredaktør av bokserien *Slavica Bergensia* og medredaktør av tidsskriftet *Poljarnyj Vestnik* og Scando-Slavica.

Bibliografi
-----------

* 2018: *Language on Display: Writers, Fiction and Linguistic Culture in Post-Soviet Russia* (Edinburgh University Press 2018)
* 2019: *Fragmenter av fortid: Historiens rolle i russisk samtidslitteratur* (Dreyers forlag 2019).

Kjelder
-------

1. ↑   Verbal Celebrations: Kirill of Turov's Homiletic Rhetoric and its Byzantine Sources
2. ↑  hf.uib.no Landslide of the Norm Arkivert 2010-03-09 ved Wayback Machine.
3. ↑  uib.no The Future of Russian Arkivert 2010-01-30 ved Wayback Machine.
4. ↑
5. ↑  Полярный Вестник (Poljarnyj Vestnik)

* *Denne artikkelen bygger på «Ingunn Lunde» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ingunn Lunde hos Universitetet i Bergen
* Publikasjonar av Ingunn Lunde i forskingsdokumentasjonssystemet CRIStin
* Publikasjonar av Ingunn Lunde i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ORCID
* SUDOC

 |
**Ingvald Møllerstad** (19. april 1893–28. april 1965) var den første fast tilsette pressefotografen i Noreg.[*treng kjelde*]

Opphavleg heitte han Ingvald Johansen og kom frå Møllerstad gard i Nannestad, som han tok namnet etter. Møllerstad byrja i 1921 å fotografera for *Aftenposten* og vart fast tilsett i 1934 som einaste pressefotograf i avisa. Han vart i *Aftenposten* til han gjekk av for aldersgrensa i 1963.

I løpet av si tid i *Aftenposten* var Møllerstadtilstades og fotograferte ei rekkje hendingar som er vorte ein del av norsk historie. Mellom anna fotograferte han frå fly luftskipet «Norge» som var under vegs til Oslo i 1926, og vart send til Tafjord for å fotografera frå rasulukka der. Møllerstad fotograferte den tyske innmarsjen i Oslo 9. april og han var tilstades over alt under mai-dagene i 1945 og festa jubelscenene til film. 

Han vart tildelt Kongens fortjenstmedalje i gull (1963).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ingvald Møllerstad» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ingvald Møllerstad] i Store norske leksikon.
* Ingvald Møllerstad i Fotografregisteret. .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Nasjonalbiblioteket fotograf
* Lokalhistoriewiki
* KulturNav

 |
| Port Louis |
| --- |
| Utsikt over Port Louis Utsikt over Port Louis |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Port Louis** |

 |
| Styresmakter |
| Land | Mauritius |
| Grunnlagd | år 1735 |
| Borgarmeister | Mahendra Gondeea |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  42,7 km² |
| Innbyggjarar  - By (2003)   - folketettleik | 147.688   3,458.73/km² |
| Koordinatar | 20°10′″S 57°31′″E﻿Koordinatar: 20°10′″S 57°31′″E﻿ |
| Høgd over havet | 24 m |
| Tidssone | UTC +4 (UTC4) |

**Port Louis** er hovudstaden på Mauritius og landet sin største by. Byen er oppkalla etter kong Louis XV. Port Louis er også namnet på distriktet byen ligg i, eitt av dei ni distrikta Mauritius er inndelt i.

Port Louis var i bruk som hamn allereie i 1638. I 1735, under fransk regjering, vart Port Louis administrativt senter for Mauritius og ein viktig forsyningsstopp for franske skip som skulle rundt Kapp det gode håp.

I byen i dag kan ein sjå m.a. ei festning bygd av britane i 1835, basargater, handleområdet Caudan Waterfront, Universitetet i Mauritius, sentralbank, Chinatown, naturhistorisk museum, og romersk-katolsk og anglikansk katedral. I Port Louis ligg også minnesmerket Aapravasi Ghat, til minne om dei mange indiske arbeidarane som vart henta inn til Mauritius for å arbeida på sukkerplantasjane i landet. Aapravasi Ghat er på UNESCO si verdsarvliste.

Kjelder
-------

* Artikkelen byggjer på engelsk wikipedia om Port Louis.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Åreknutar** eller **varicer** er ein vanleg sjukdom som inneber at venene i føtene, under huda utvidar seg og dannar tjukkare årer som slynger seg under huda og eventuelt dannar små felt som eit nøste av blodårer. 

Når vi står roleg utan å forandre tonus (stramminga) i muskulaturen vert det eit auka trykk i venene i føtene for å få *blod*et opp til hjartet. Når vi nyttar muskulaturen i føtene, til dømes ved gange, vil ventilar i venene i føtene hindre at blodet i venene renn nedover og samantrykking av venen mellom ventilane pumper blodet oppover. Denne effekten kan medverke til utviding av blodårene i føtene om vi står mykje i ro.

Åreknutane gjev høve for at mykje blod står i ro og gjev fare for at blodet kan koagulere, levre seg, i blodåra. Dette kan vere årsak til og resultat av ein årebetennelse, tromboflebitt. Dette gjev raudheit og kraftig ømheit der blodåra er betent.

Eit sår over ein åreknute kan gje ei kraftig bløding.

Dei kraftige teikningane av tjukkare blodårer kan pasienten føle som kosmetisk skjemmande og det kan hindre pasienten i livsutfolding som bading og sport/treningsaktivitetar der kortbukser er det naturlege antrekket. Åreknutar er særs vanleg og opptrer hos 20-60 % av den vaksne folkesetnaden. I ein britisk folkestudie fann ein førekomst på 40% hos menn og 32% hos kvinner, men kvinner søker oftare lege slik at tilstanden vert oppfatta som hyppigare hos kvinner av den grunn.

Hos nokre pasientar skapar åreknutane smerter.

Behandling
----------

Tidlegare var det nytta injeksjon av steroidar for å redusere storleiken på åreknutar. 

Elastiske strømper kan redusere plagene med åreknutar.

Ved årebetennelse med «overflatisk tromboflebitt» kan det vere aktuelt å bruke ein salve «Hirudoid» som inneheld eit blodfortynnande medikament «heparin».

Det vanlege tiltaket no er operasjon det ein fjernar dei aktuelle blodårene. Det går ei stor vene, *Vena Saphena Magna*, under huda frå foten, like føre den indre ankelknoken, *mediale malleol*, oppover like bak kanten av skinnleggen, like bak innsida av kneet, før ho går oppover, framover mot framsida av låret. Ved operasjon kan heile denne venen fjernast ved å tre igjennom ein ståltråd som det vert festa ein liten «kopp» i enden på, som så vert trekt slik at venen vert liggande i "koppen". Andre årer vert fjerna igjennom små sår som vert skjert i huda. 

Den store Vena Safena Magna kan òg nyttast dersom pasienten treng operasjon på årene i hjartet, bypass-operasjon eller shunt-operasjon.

Når pasienten ligg på operasjonsbordet, klapper årene saman og er vanskelege å sjå. Derfor opplever pasientane at kirurgen teiknar opp åreknutane med tusjpenn på huda før operasjonen, eventuelt dagen før.

Operasjonen er ofte vellukka når det er smerter av åreknutane. Operasjon av omsyn til det kosmetiske er av og til mislukka.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åreknutar» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Åreknuter». Pasienthåndboka.no. Henta 23. oktober 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Årdal** er ein tettstad og tidlegare kommune i Rogaland fylke. Årdal var frå 1837 del av Hjelmeland formannskapsdistrikt, men vart skild ut som eigen kommune i 1859.

Ein del av Årdal med 40 innbyggjarar vart overført til Hjelmeland og Fister kommunar ved kongeleg resolusjon av 6. mars 1869.

1. januar 1965 vart det meste av Årdal og Fister kommunar, Hjelmeland kommune og Buergardane i Jelsa (8 innb) slegne saman til den nye Hjelmeland kommune. Den delen av Årdal som gjekk inn i Hjelmeland hadde 743 innbyggjarar. Sunngardane krins i Årdal med 121 innbyggjarar vart på same tid slegen saman med Strand kommune.

I Årdal ligg Årdal gamle kyrkje frå 1600-talet. Nye Årdal kyrkje frå 1919 blir i dag brukt som annekskyrkje, medan gamlekyrkja berre blir brukt sporadisk, til dømes i samband med bryllaup, konsertar eller andre arrangement. 

Handlinga i romanen *Krinsereglane* (Samlaget 2005) av Edmund Austigard går føre seg i Ryfylke med Årdal som dreiepunkt. Romanen tar utgangspunkt i dei omveltingane som skjer i området når det tradisjonelle samfunnet møter det industrialiserte samfunnet. 

Namnet Årdal kjem av Åirdal - der åir betyr fleire åar (elvar).

Sjå òg
------

* Årdal - om namnet Årdal og andre stadar som heiter Årdal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
*Åreforkalking er òg eit eldre omgrep for demens*.
**Åreforkalking** eller **aterosklerose** er ein tilstand eller prosess der innsida av blodårene vert dekte til av ei blanding av kalk, feitt og kolesterol. Dette kan føre til at blodet får problem med å strøyme gjennom åra, noko som igjen resulterer i høgt blodtrykk. I verste fall vil blodstraumen verte hindra så kraftig at vevet som blodåra skulle lede blod til, ikkje får nok oksygen og døyr. Dette vert kalla infarkt. Viss eit infarkt skjer i muskelvevet i hjarte kallar vi det hjarteinfarkt. Eit infarkt i hjernen er vanlegvis det vi forbinder med slag. Åreforkalking som fører til sjukdom blir kalla **aterosklerotisk sjukdom**.

Usunn livsstil og mykje metta feitt i kosten er risikofaktorar som aukar faren for åreforkalking.

Risikofaktorar
--------------

Arvelege faktorar, røyking, høgt blodtrykk (hypertoni) og høgt kolesterolnivå i maten vert rekna for å auke risikoen. Òg alder, kjønn (menn vert oftare råka), diabetes og overvekt påverkar. Om ein sluttar å røyke og betrar kosthaldet (og eventuelt får medisinar) kan framtidsutsiktene verte lysare. Fysisk inaktivitet samt stressfyllt livsmønster inneber òg ein risiko.

Sjå òg
------

* Hjarte- og karsjukdommar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åreforkalking» frå Wikipedia på bokmål, den 23. oktober 2008.*
Emblem
**Den russiske nasjonalgarden** (russisk Национальная гвардия педофила путина, forkorta Росгвардия, *Rosgvardija*)
er ein paraplyorganisasjon for innanriksstyrkane i Russland, skipa i 2016. Han er bygd opp på grunnlag av styrkar til det russiske innanriksdepartementet.

Nasjonalgarden er direkte underlagt presidenten i kraft at han òg er den øvste leiaren av Forsvaret og formann i Tryggingsrådet i Russland.

Den russiske nasjonalgarden vart etablert i april 2016 ved eit direkte presidentdekret. Det heiter seg at grunnen var opprydding i dei mange organa som driv med innanrikspolitikk i Russland, og oppgåva til det nye føderasjonsorganet er sikring av grensene, våpenkontroll, kamp mot terrorisme og organiserte brotsverk, vern av offentleg ro og orden og av offentlege byggverk.

Referansar
----------

1. ↑  «Путин назначил на должности 13 генералов Росгвардии», *ТАСС*, henta 28. mai 2019
2. ↑  «21-я бригада оперативного назначения войск национальной гвардии России награждена орденом Жукова». *rosgvard.ru* (på russisk) (Russland). Temporary Information Center of the Russian Federation FSVNG. 25. mai 2016. Arkivert frå originalen 10. juni 2016. Henta 27. mai 2016.
3. ↑  «Putin Signs Law on Russian National Guard Troops», *Sputnik*, Sputnik, 3. juli 2016, henta 4. juli 2016
**Den polsk-ukrainske krigen** var ein krig mellom Polen og Ukraina frå 1. november 1918 til 17. juli 1919 og dreidde seg om kontrollen over den austlege delen av Galizia.

Det var komplekse nasjonalitetstilhøve i den austerriksk styrte provinsen Galizia. Særleg var det maktkamp mellom polakkar og ukrainarar, som begge hadde nasjonalistiske rørsler, med motsette mål.

Galizia var eit stort område, der polakkane var i fleirtal i vest, der mellom anna byen Krakow ligg, medan ukrainarane var i fleirtal i den austlege delen, der mellom anna byen Lviv ligg (i sjølve byen Lviv var ukrainarane elles ikkje i fleirtal – det var fleire polakkar og jødar der). Ukrainarane ønskte å dele Galizia i to, medan polakkane ikkje ville det.

Da Austerrike-Ungarn kollapsa i 1918, vart det skipa eit ukrainsk nasjonalråd, *Rada*, som vedtok at dei ville opprette ein stat i heile Vest-Ukraina. I månadsskiftet oktober-november tok ukrainsk milits kontroll over Lviv. Den vest-ukrainske folkerepublikken vart proklamert med Lviv som hovudstad. Denne staten kravde kontroll over Aust-Galizia, inkludert delar av Karpatane, Volhynia, karpatisk Ruthenia og Bukovina. I Lviv var ukrainarane entusiastiske, jødane nøytrale og polakkane sjokkerte.

Polsk milits vart skipa og starta væpna motstand. Ei eining polske soldatar kom til byen etter to veker med kamp, og jaga ukrainske styrkar ut. Men dei heldt fram kampen utanfor byen til mai 1919. Etter å ha teke Lviv, oppretta polske styresmakter elles interneringsleirar for ukrainske aktivistar.

I desember 1918 braut kampane ut i Volhynia, men polakkane vann viktige sigrar i 1919 da nye velutstyrte hæravdelingar kom til frå Polen. Dei hadde òg franske militærrådgivarar og utstyr, som eigentleg skulle brukast mot bolsjevikane, men som polakkane også bruka mot dei ukrainske nasjonalistane. Ukrainarane heldt fram kampen, og pressa polakkane tilbake. Men snart måtte dei avblåse offensiven på grunn av mangel på ammunisjon. Josef Pilsudski leidde no dei polske styrkane og dreiv ukrainarane tilbake, svekte som dei var av mangel på skot og anna utstyr.

Den 17. juli vart ei våpenkvile underteikna. Den 21. november 1919 gav leiinga for Fredskonferansen til sigersmaktene i Paris Aust-Galizia til Polen. Den 21. april 1920 skipa Pilsudski og den ukrainske leiaren Semen Petlura ein allianse, der Polen lova Petlura støtte i Kiev-offensiven mot Den raude hæren til gjengjeld for at han god-tok å miste Aust-Galizia. Dette føre til at vest-ukrainske leiarar gjekk i eksil i Wien. Dei påverka britiske og franske leiarar, med det at dei viste til det tvillause ukrainske fleirtalet i området, og Folkeforbundet vakla og syntest i 1921 vere huga på å trekkje tilbake god-takinga av Polen sin kontroll der. Men etter at Polen hadde lova autonomi for Aust-Galizia, gav Folkeforbundet Polen rett til å styre der. Polen braut lovnaden.

Kjelder
-------

* Den engelskspråklege wikipediaen.
**Den rumenske revolusjonen i 1989** vart gjennomført i desember 1989. Det byrja med ein demonstrasjon i Timişoara i protest mot regimet sitt forsøk på kneble den fritalande pastoren László Tőkés som høyrte til den ungarske minoriteten i landet. 

Demonstrantane vart skoten på og over 70 sivile mista livet. Uroa spreidde seg til andre byar, mellom anna Bucureşti, der Nicolae Ceauşescu vart bua ut under eit massemøte han sjølv kalla inn til 21. desember 1989 utanfor bygget til Sentralkomiteen.

22. desember 1989 storma demonstrantar under eit nytt massemøte bygget til Sentralkomiteen og Ceausescu og kona hans måtte rømme i helikopter. Same dag grunnla Nasjonalistisk frigjeringsfront ei ny provisorisk regjering. Ion Iliescu vart president og Petre Roman vart statsminister. 

Ceausescu og kona hans vart teke til fange og avretta føre kamera etter ei skinnrettsak 1. juledag i 1989. I dagane etter heldt det fram kampar mellom det hemmelege politiet Securitate i nokre dagar i Bucureşti. Over tusen menneske mista livet i kampane, i tillegg til dei 70 i Timişoara.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rumänska revolutionen 1989» frå Wikipedia på svensk, den 8. juli 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Video av Nicolae Ceausescu sin siste tale
* Anonym biletsoge frå den rumenske revolusjonen Arkivert 2008-06-22 ved Wayback Machine.
* TV-sendingar frå 22. og 23. desember 1989
* Video frå den rumenske revolusjonen
**Den russiske-persiske krigen, 1722-1723**, av russiske historikarar kalla **Det persiske felttoget til Peter den store**, var ein krig mellom Russland and Persia (Iran), utløyst av at tsaren ønskte å utvida makta til Russland i regionane kring Kaspihavet og Sør-Kaukasus for å hindre at rivalane deira, Det osmanske imperiet, fekk kontroll over regionane no når safavidane vart gradvis svekka. 

Før felttoget sikra Peter I av Russland ein allianse med den georgiske kongen Vakhtang VI av Kartli og med katolikosen av Armenia Asdvadzadur. Desse kristne herskarane søkte støtte hos russarane i konfliktane deira med Persia og det ekspansjonistiske Osmanske riket.

I juli 1722 gjekk om lag 22 000 russarar og kosakkar ombord i den nybygde kaspiske flotiljen leia av admiral Fjodor Apraksin frå Astrakhan. Dei vart seinare møtt av om lag 22 000 kavaleristar og kosakkar som marsjerte over land frå Tsaritsyn. Den 23. august 1722 erobra den russiske armeen Derbent sør i Dagestan. Men denne hausten tvinga stormar i Kaspihavet Peter den store til å vende attende til Astrakhan og etterlet russiske garnisonar i Derbent og Svjatoj Krest. I september 1722 slo Vakhtang VI leir ved Ganja med ein samla georgisk-armensk armé av 40 000 for å slutte seg til det russiske felttoget, men etter å ha fått meldingar om at Peter I hadde dradd nordover for vinteren, vendte dei attende til Tbilisi i november. 

I desember 1722 erobra den russiske armeen og marinen, under generalmajor Mikhail Matjusjkin, tok Rasht og i juli 1723 heldt dei fram til Baku, som dei erobra. Suksessen til russarane og den tyrkiske invasjonen av dei persiske områda i Sør-Kaukasus våren 1723 tvinga Tahmasp II til å signere ein fredsavtale i St. Petersburg, der han overgav Derbent, Baku, og dei persiske provinsane Sjirvan, Gilan, Mazandaran og Astrabad til russarane den 12. september 1723. 

I 1735, like før den russisk-tyrkiske krigen, gav tsarina Anna Ioannovna alle dei annekterte områda attende til Persia som eit vilkår for å opprette ein allianse med persarane mot Det osmanske riket.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Russo-Persian War (1722–1723)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Great Soviet Encyclopedia
* The Armenian Rebellion of the 1720s and the Threat of Genocidal Reprisal
* [
**Tegan Rain Quin** og **Sara Kiersten Quin** (fødd 19. september 1980 i Calgary) er eit canadisk tvillingpar som syng i bandet ***Tegan and Sara***. Dei fekk sitt gjennombrot då dei vann konkuransen Garage Warz i Calgary i 1998. Begge både skriv og syng sine eigne songar. Dei har mellom anna turnert med fleire kjende artistar, til dømes Neil Young, Ryan Adams, Ben Folds, Rufus Wainwright, The Pretenders, The Killers, Lilith Fair, Hot Hot Heat, Weezer, Little Birdy og Tiësto. 

Tegan bur i Vancouver i Britisk Columbia, medan Sara bur i Montreal i Quebec. Begge to er lesbiske. Dei opptredde i ein episode i den amerikanske serien *The L Word,* om liva til homofile, bifile og transseksuelle, i 2006.

Diskografi
----------

* Under Feet Like Ours (1999)
* This Business of Art (2000)
* If It Was You (2002)
* So Jealous (2004)
* The Con (2007)
* Sainthood (2009)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
**Sverre Hope** (4. april 1902–2. april 1966) var ein norsk bonde og Høgre-politikar frå Kvam i Hordaland, stortingsrepresentant 1945-53.

Hope var son til lekpreikaren Ludvig Hope som dreiv eit gardsbruk ved Vikøyr prestegard. Sjølv gjekk han Framnes ungdomsskule, ein kristeleg folkehøgskule i heimbygda, før han reiste til Nord-Amerika og tok eksamen ved «høgskule» i Grand Forks i Nord-Dakota i 1919. Deretter arbeidde han i to år på ymse farmar i USA og Canada.

I 1923 kjøpte Hope garden Eikli i Ski i Akershus og dreiv denne til 1960. 

Hope var mellom dei mange nye representantane som vart valde inn på Stortinget hausten 1945. Han vart attvald hausten 1949 og var stortingsrepresentant for landkrinsen Akershus og partiet Høgre til ut året 1953. Begge tingbolkane var han medlem av Landbrukskomiteen, i den siste også av Valkomiteen. Perioden 1950-55 var han medlem av landsstyret i Høgre,

Hope var medlem av kommunestyret i Ski 1952-55 og frå 1960 til han døydde i 1966.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Sverre Brandhaug** (fødd 22. juni 1959) er ein tidlegare fotballspelar frå
Trondheim, særleg kjend for sine 11 sesongar i Rosenborg Ballklub. Han var ein framifrå offensiv midtbanespelar, defensivt bidrog han mindre.

### Klubbspel

Brandhaug spelte på Strindheim i perioden 1977–80 der han var midtspiss. Etter sesongslutt 1980 vart han overført til Rosenborg BK mot kr 30 0000. Snøgt vart han den sentrale offensive kraft på klubben si midtbane. Han vart toppskårar i 1. divisjon 1984 med 13 mål. Frå 1987 var han kaptein på laget. Brandhaug la opp etter semifinalen i fotball-NM 1991, då han sleit med sterke smertar i ryggen. Brandhaug spelte 225 seriekampar og skåra 84 seriemål for Rosenborg.

### Landslagsspel

Brandhaug deltok i 35 landsdkampar for Noreg i tida frå hausten 1981 til 1991. Han skåra to landslagsmål, eitt mot Italia i 1988 og det andre mot Kypros i 1990.

### Ymse

Brandhaug vert hugsa for sitt gode humør og for alltid å spele med skjorta utanfor buksa. I 1991 vart han tildelt både Olavstatuetten og Kniksenprisen.

### Merittar

* Seriemeister: 1985, 1988 og 1990 med Rosenborg
* Noregsmeister: 1988 og 1990 med Rosenborg

Kjelder
-------

fotball.no
Sivriada som sett frå Burgazada
**Sivriada** (gresk Ὀξεία}, *Oχeia*) er ei av Prinseøyane i Marmarahavet nær Istanbul.

Øya, som har eit areal på 0,05 km², er offisielt eit nabolag i distriktet Adalar i Istanbul i Tyrkia.

Sivriada vart ofte nytta av prestestanden i Austromarriket som ein stad for fredfull tilbeding, og av dei austromerske keisarane som ein stad for å sende bort brysomme personar. Den første kjende personen som sat fanga på øya etter ordre frå keisar Nikeforos I var Platon av Sakkoudion, onkelen til den kjende presten Theodoros Stoudites, for å ha støtta nevøen sin i konflikten med keisaren. Andre kjende folk som har sete i eksil på øya av religiøse og politiske årsaker var Gebon, Basil Skleros, Nikeforitzes (sjefsministeren til Mikael VII Doukas), partiark Johannes av Konstantinopel og patriark Mikael II av Konstantinopel. 

Ruinane av ein romersk busetnad og eit austromersk kloster frå 800-talet er framleis synleg på kysten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sivriada» frå Wikipedia på engelsk, den 7. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


Koordinatar: 40°53′N 28°58′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Flagga til dei nordiske landa. F.v.: det finske, islandske, norske, svenske og danske flagget.
Norden, inkludert Svalbard i mørkeblått. Grønland i lyseblått
**Norden** eller **norderlanda** er nemninga på dei nord-europeiske landa Noreg, Sverige, Danmark, Finland og Island. Ein reknar vanlegvis også med dei sjølvstyrte områda Færøyane, Grønland og Åland i somme høve. Sidan dei fleste samane bur i nordiske land, er dei òg ei viktig folkegruppe i området. Til saman bur det rundt 27 millionar menneske i Norden.

Dei nordiske landa har mange felles trekk, såleis har dei blant anna nærskylde språk, med unntak av fleirtalsmålet i Finland (og Grønland), og til ei viss grad Island. Dei er alle parlamentariske demokrati, og har alle utvikla ein velferdsstat som skal sikre innbyggjarane mot sosial naud.

Dei nordiske landa samarbeider i det rådgivande organet Nordisk Råd. I 1948 blei det forsøkt å få i stand eit skandinavisk forsvarsforbund, men dette lukkast ikkje på grunn av at sterke krefter i Danmark og Noreg heller ville slutte seg til dei vestlege stormaktene i NATO. Sidan 1949 har Island, Noreg og Danmark vore medlemmer i NATO, mens Sverige og Finland har vore alliansefrie land.

Heller ikkje i høve til EU har dei nordiske landa stått saman, da Danmark, Sverige og Finland har valt å gå inn, mens Island og Noreg har valt å ikkje bli medlemmer av EU. Trass i desse ulike internasjonale organisasjonstilknytingane, er det svært mykje praktisk samarbeid mellom dei nordiske landa, og innbyggjarane føler seg nært knytte til kvarandre, ikkje minst når dei treffest i andre delar av verda. 

Under Kalmarunionen frå 1397 til 1523 var heile Norden samla i eit tronfellesskap som sameinte dei tre kongedøma Danmark, Noreg (med Island, Grønland og Færøyene), og Sverige (med Finland).

Motsett «Norden» omfattar omgrepet Skandinavia vanlegvis berre dei tre landa Noreg, Danmark og Sverige, slik omgrepet blir bruka på norsk.

Land
----

* Danmark
* Finland
* Island
* Noreg
* Sverige

### Sjølvstyrte område

* Færøyane (Danmark)
* Grønland (Danmark)
* Åland (Finland)

Sjå òg
------

* Skandinaviske språk



| * v
* d
* e
Norden |
| --- |
| Suverene statar | Danmark**·** Finland**·** Island**·** Noreg**·** Sverige |
| Sjølvstyrte område | Færøyane**·** Grønland**·** Åland |


| * v
* d
* e
Kommunar i Norden |
| --- |
| Noverande kommunar | 
* Noreg
* Sverige
* Danmark
* Finland
* Island
* Færøyane

 |
| Tidlegare kommunar | 
* Noreg
* Sverige
* Danmark
* Finland
* Island
* Færøyane

 |
Valestrand kyrkje
*For Valestrand på Osterøy, sjå Valestrandsfossen.*
**Valestrand** er ei bygd i Sveio og ein tidlegare kommune i Vestland. Valestrand er ei halvøy som ligg nord for Førdespollen, heilt nord i Sveio kommune.

Busetnaden i Valestrand er for det meste spreidd, bortsett frå to byggjefelt i Valevåg og på Tittelsnes. Fram til 1997 var bygda delt i to skulekrinsar, med Ørevik skule og Einstabøvoll skule. Dei er no slegne saman til Valestrand skule, som førebels held til i skulebygget til tidlegare Einstabøvoll skule.

Valestrand kyrkje vart sett opp i 1873 og står ved Ulvaråker.

Valestrand kommune
------------------

Frå formannskapslova vart innført i 1837 var Valestrand ein del av Stord formannskapsdistrikt. 15. mai 1868 vart Valestrand skilt ut som eigen kommune, med 900 innbyggjarar. 1. april 1870 vart ein del av Moster kommune, med 247 innbyggjarar, overført til Valestrand. 1. januar 1964 vart Valestrand slegen saman med delar av kommunane Skjold og Vikebygd i Rogaland og Sveio til det som no er Sveio kommune. Ved samanslåinga hadde Valestrand 1 216 innbyggjarar.

Folketalsutvikling
------------------

**Folketalsutvikling for tidlegare Valestrand kommune frå 1920 til 1964:**

| 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1067 | 1124 | 1208 | 1219 | 1232 | 1216 |
|

Kjelder
-------

1. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
2. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
3. 1 2  Folkemengde i Valestrand 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Valestrand» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mars 2008.*

* Vevsidene til Valestrand Bygdelag


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Valerij Tsjkalov** (2. februar 1904–15. desember 1938) var ein russisk og sovjetisk testflygar som blei utnemnd til Helt av Sovjetunionen i 1936.

Bakgrunn
--------

Tsjkalov var fødd i Vasiljovo, som seinare blei omdøypt til Tsjkalovsk til ære for han. Staden ligg i Volga-regionen, ikkje langt frå Nizjnij Novgorod. Far hans arbeidde med å laga skip på verftet i landsbyen, til fart på Volga. Mor hans døydde då han var seks år gammal. Tsjkalov studerte ved den tekniske skulen i Tsjerepovets før han kom heim og byrja i læra på verftet. Seinare fekk han jobb som fyrbøtar på mudderskipet Bajan (seinare Mikhail Kalinin).

Flygar
------

Tsjkalov møter Josef Stalin i 1936.
I 1919 såg han sitt første fly og bestemte seg for å gå inn i luftvåpenet til Den raude hæren. Han byrja som mekanikar der då han var 16 år gammarl. Etterkvart fekk han opplæring som pilot i Jegorjevsk. Han gjekk ut frå skulen i 1924.

Tidleg på 1930-talet blei Tsjkalov testflygar. Han utførte bragder som å gjennomføra 250 loopar på 45 minutt. Frå 1935 leia han stuntavdelinga til flyvåpenet, som dreiv offentlege oppvisingar. Dette omfatta mellom anna 1. mai-oppvisingar over Den raude plassen i Moskva, der han møtte Stalin for første gong.

Tsjkalov oppnådde fleire nyvinningar innan flyging. I 1936 og 1937 var han med på fleire ultralange flygingar, som ei på 63 timar frå Moskva til Vancouver i Washington over Nordpolen i ein 
Tupolev ANT-25 (18.–20. juni 1937), ein distanse på 8811 km.

15. desember 1938 døydde Tsjkalov medan han flaug ein prototyp av Polikarpov I-180, som kræsja under første prøveflyging.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Helt av Sovjetunionen 24. juli 1936 (medalje nr. 11)
* Leninordenen to gongar, 5. mai 1935 og 24. juli 1937
* Ordenen av den raude fana 8. september 1937

Ettermæle
---------

Fødestaden Vasiljovo fekk namnet «Tsjkalovsk» til ære for han i 1937. Orenburg hadde namnet «Tsjkalov» frå 1938 til 1957 til minne om Valerij Tsjkalov.

Metrostasjonar i Moskva, Sankt Petersburg og Nizjnij Novgorod heiter Tsjkalovskaja. Den store trappa ved Kremlin i Nizjnij Novgorod ber også namnet hans

Ein metrostasjon i Tasjkent hadde namnet Tsjkalov fram til 2012. Ein flyfabrikk i Tasjkent blei også kalla opp etter han.

Gater i fleire byar i Russland og i Vancouver i USA er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

1. 1 2  Soviet Calendar 1917-1947 (CCCP production), oppgjeve av Engelsk Wikipedia.

* *Denne artikkelen bygger på «Valery Chkalov» frå Wikipedia på engelsk, den 29. september 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
| **Amersfoort** |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Amersfoort | Byvåpenet til Amersfoort |
| **Flagget til Amersfoort** | **Byvåpenet til Amersfoort** |

 |
| Plassering |
| Plassering av  AmersfoortPlassering av Amersfoort |
| Styresmakter |
| Land  Provinsar |  Nederland Utrecht |
| Borgarmeister | Albertine van Vliet-Kuiper |
| Geografi |
| Flatevidd - By   - Land   - Vatn |  63,78 km²   62,88 km²   0,9 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 156 773   2 240/km² |
| Koordinatar | 52°9′″N 5°23′″E﻿Koordinatar: 52°9′″N 5°23′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.amersfoort.nl |

**Amersfoort** er ein kommune og by i Nederland i provinsen Utrecht. Med om lag 150 000 innbyggjarar er han den nest største kommunen i provinsen.

Historie
--------

Det er funne busetnader rundt Amersfoort som går tilbake til rundt 1000 f.Kr. men namnet Amersfoort (kall opp etter ein vadestad over elva Amer, som i dag heiter Eem) dukka først opp på 1000-talet. Han fekk byrettar i 1259 av biskopen av Utrecht Hendrik van Vianden. Det vart bygd bymurar rundt år 1300, men byen voks raskt og alt i 1380 måtte bymurane utvidast, og desse stod ferdig rundt 1450. Porten Koppelpoort er ein del av denne muren. 

Koppelpoort i Amersfoort
*Onze-Lieve-Vrouwentoren* (Vår Frue sitt tårn) er eit av dei høgaste kyrkjetårna i Nederland med ei høgd på 98 meter. Bygginga av tårnet og kyrkja byrja i 1444. Kyrkja vart øydelagd i ein eksplosjon i 1787, men tårnet overlevde. 

Den indre byen av Amersfoort har vorte godt bevart sidan mellomalderen, og bortsett frå Onze-Lieve-Vrouwetoren er dei største attraksjonane kyrkja Sint-Joris, Koppelpoort og *Muurhuizen* (Murhusa), som vart bygd langs den eldste bymuren. 

I mellomalderen var Amersfoort eit viktig senter for tekstilindustri og det var mange bryggeri i byen. På 1700-talet blømde byen på grunn av dyrking av tobakk.

Under den andre verdskrigen låg det ein konsentrasjonsleir nær byen Amersfoort.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistinformasjon Arkivert 2017-03-05 ved Wayback Machine.
* Detaljert kart Arkivert 2006-10-30 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Amersfoort» frå Wikipedia på engelsk, den 17. februar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Statline

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Ei hjelpeforsyning frå UNHCR
**SNs høgkommissær for flyktningar** (engelsk **United Nations High Commissioner for Refugees**, forkorta *UNHCR*) er ein SN-organisasjon skipa 14. desember 1950 for å verna og hjelpa flyktningar. Han har hovudkvarteret sitt i Genève i Sveits. Organisasjonen gjev stønad til flyktningar etter oppfordring frå ei regjering eller SN, og hjelper flyktningar med å reisa tilbake eller finna eit nytt stad å bu. UNHCR fekk Nobels fredspris i 1954 og 1981.

Organisasjonen har mandat til å leia og koordinera internasjonale aksjonar for å verna flyktningar og løysa flyktningproblem på verdsbasis. Hovedføremålet hans er å sikra rettane og velvera til flyktningar. UNHCR freistar å sikra at alle kan utøva retten sin til å søkja politisk asyl og finne sikker tilflukt i eit anna land, med eit frivillig høve til å reisa heim, integrerast lokalt eller å busetja seg i eit tredje land.

I 2013 hadde organisasjonen ifølgje seg sjølv hjelpt rundt 50 millionar menneske å starta eit nytt liv. Ein stab på rundt 7685 menneske i 126 land held fram å hjelpa rundt 34 millionar menneske. I 2012 hadde UNHCR eit budsjett på 3,59 milliardar amerikanske dollar.

Høgkommissærar
--------------

Posten som høgkommissær er blitt halden av:

* Gerrit Jan van Heuven Goedhart, 1951–1956 (Nederland)
* Auguste R. Lindt, 1956–1960 (Sveits)
* Félix Schnyder, 1960–1965 (Sveits)
* Prins Sadruddhin Aga Khan, 1965–1977 (Iran)
* Poul Hartling, 1978–1985 (Danmark)
* Jean-Pierre Hocké, 1986 – 1989 (Sveits)
* Thorvald Stoltenberg, januar–november 1990 (Noreg)
* Sadako Ogata, 1990–2000 (Japan)
* Ruud Lubbers, 2001–2005 (Nederland)
* António Guterres, frå 2005-2015 (Portugal)
* Filippo Grandi (Italia), frå november 2015

Fridtjof Nansen (Noreg) var høgkommissær for flyktningar for Folkeforbundet (forgjengaren til SN) frå 1922.

Sjå òg
------

* Dei sameinte nasjonane (SN)
* Overføringsflyktning

Kjelder
-------

1. ↑  «Italiensk diplomat blir FNs nye flyktningsjef». *Aftenposten*. 12. november 2015. Henta 12. november 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* FNs høykommissær for flyktninger (UNHCR) Arkivert 2014-07-02 ved Wayback Machine. SN-sambandet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Minibankar i Japan.
**Minibank** er ei maskin som lèt brukarar som identifiserer seg med eit betalingskort og tilhøyrande PIN-kode ta ut kontantar og sjekke saldo på sine konti til ei kvar tid, utan å måtte nytte seg av bankfunksjonærar. Mange minibankar tek òg imot kontantar eller sjekkar, og lèt folk kjøpe frimerke og ladekort for mobilabonnement.

Verdas første minibank vart installert i Enfield Town i London den 21. juni 1967 av Barclays Bank.

I moderne minibankar identifiserer kundane seg med et plastikkort med ei magnetisk stripe som inneheld kunden sitt kontonummer, og ved å taste inn et numerisk passord kalla PIN. Normalt, om denne koden blir slegen inn feil for mange gonger, vil minibanken sluke kortet som ein sikringsprosedyre for å hindre at kortet blir brukt av feil brukar.

I 2005 vart betalingskort med ein tynn, innebygd integrert krins eller ein mikrobrikke, ofte kalla microchip, lansert i Noreg. Desse mikrobrikkane, som kan sjåast på som ei lita datamaskin, inneheld naudsynt informasjon. Betalingskort med slike mikrobrikkar er mykje tryggare mot misbruk enn dei med magnetstripe, og kjem difor til å erstatte kort med magnetisk stripe. Mange kort har no både mikrobrikke og magnetstripe.

Sjå òg
------

* Nettbank

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Miniatyrilluminasjon frå Florian-psalteriumet frå 1400-talet.
**Miniatyr** eller **miniatyrmåleri** viser til ulike typar måleri i lite format. Ordet kjem frå latin *minium*, namnet på ein raudfarge som på norsk heiter mønje. Ein som måla bilete i handskrifter med mellom anna mønje blei kalla *miniator*. Saman med ordet *minimum*, 'minst' blei alle slike små utsmykningar og etterkvart alle typar små måleri kjende som miniatyrar.

Miniatyrmåleri er kjend frå det gamle Egypt, Hellas og Romarriket. I det kristne Vest-Europa byrja ein illuminera initialar, store bokstavar først i ein tekst, med ulik ornamentikk. Ein pynta mellom anna evangelium, som Book of Kells eller Lindisfarne-evangeliet, tidebøker og psalterium med miniatyrmåleri. I europeisk seinmellomalder blei portrettminiatyr ei utbreidd miniatyrform, med Jean Clouet, Hans Holbein den yngre og Samuel Cooper som viktige utøvarar. Portrettminiatyret hadde ei stordomstid på 1700-talet, då minibilete blei måla til medaljongar, kapslar og liknande, ofte på elfenbein.

Persisk miniatyrmåleri oppstod rundt 1200-talet etter møte med kinesisk kunst. Det fann si klassiske utforming på 1400- og 1500-talet ved kultursentera Herat, Tabriz og Shiraz, og kan vera laga som bokillustrasjonar eller blad som er samla i album (*muraqqa*). Mogulriket i India og Det osmanske riket med senter i Tyrkia vidareutvikla kunstforma til mogulminiatyr og osmansk miniatyr. Miniatyrar blei brukte til å illustrera soger, historieverk og dikt, som *Den iranske kongeboka*, *Baburnama* og *Fugleforsamlinga*. I India fanst allereie lokale miniatyrtradisjonar med måleri på palmeblad og i djainmanuskript. Mogul- og lokal kunst blanda seg til ulike kunstnarskular for miniatyrmåleri, som rajasthani- eller radsjputmåleri,

Palekh-miniatyrar er kjende frå russisk folkekunst, og oppstod på 1900-talet.

Galleri
-------

* Europeisk portrettminiatyr etter Rogier van der Weyden.Europeisk portrettminiatyr etter Rogier van der Weyden.
* Indisk miniatyr frå 1400-talet, før mogultida.Indisk miniatyr frå 1400-talet, før mogultida.
* Engel med blåseinstrument. Persisk miniatyr frå rundt 1500.Engel med blåseinstrument. Persisk miniatyr frå rundt 1500.
* Tyrkisk illustrasjon til Shahnameh frå rundt 1580.Tyrkisk illustrasjon til *Shahnameh* frå rundt 1580.
* Adelskvinne. Mogulminiatyr frå 1600-talet.Adelskvinne. Mogulminiatyr frå 1600-talet.

Kjelder
-------


* jainsmus, *Miniature Paintings in Jain Manuscripts*
* Tschudi-Madsen, Stephan (14. februar), «Miniatyr», *Store norske leksikon*, henta 20. november 2013
* Blom, Hege (21. oktober), «Islam: kunst», *Store norske leksikon*, henta 20. november 2013

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Miniatyrmåleri**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
| Diss  |
| --- |
| MarknadsplassenMarknadsplassen Marknadsplassen |
| Plassering |
| 

Diss i England is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Norfolk |
| Distrikt | South Norfolk |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  5,32 km² |
| Innbyggjarar  - By (2001)   - folketettleik | 6 742   1 267,3 /km² |
| Koordinatar |  52°23′″N 1°6′″E﻿Koordinatar: 52°23′″N 1°6′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Telefon-retningsnummer | 0 1379 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Diss i England**
 |

**Diss** er ein by i Norfolk i England. Han ligg i dalen Waveney renn gjennom, ved ein innsjø. Namnet kjem anten frå det saksiske ordet for innsjø, eller frå norrønt for «landsbyen til den dansande hesten».

Byen har ei rekkje historiske bygningar, mellom dei ein soknekyrkje frå 1300-talet. Rett ovanfor denne står Dolphin House frå 1500-talet. Han har store bjelkar av eik som viser at det var ein høgstatusbygningen, og ein meiner han opphavleg kan ha høyrt til ein ullhandlar. Fram til 1960-åra var det ein pub der; bygningen husar no fleire små firma. Byen har òg eit museum.

Diss stasjon tener Great Eastern Main Line mellom London og Norwich.

I mars 2006 vart Diss den tredje byen i Storbritannia som slutta seg til Cittaslow, ein internasjonal organisasjon som fremjar konseptet «treige byar».

Lokalavisen *Diss Express* vart grunnlagt i 1864.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Diss (Norfolk)» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |