recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Giovanni Battista Tiepolo**, også **Giambattista Tiepolo**, (5. mars 1696–27. mars 1770) var ein av dei viktigaste venetianske målarane på slutten av barokken og under rokokkoen. Mellom arbeida hans finn ein skildringar av heroiske epos, historiemåleri og operascener, religiøse festar og altartavler.

Liv
---

*Moses vert funnen*, 1736-38
*Floras triumftog*, 1743-44
Freskomåleri i taket på Würzburg, 1750-53
*Den spanske kongefamilien*, 1762-66
Tiepolo vart fødd i Venezia, der faren var ein skipseigar. Ein morbror ordna det slik at han kom i målarlære, men Tiepolo orienterte seg sterkare i retning kunsten til den fjorten år eldre Giovanni Piazzetta. 17 år gammal fekk han plass i målarlauget. Målarmeister vart han då han var 21 år gammal. Han fekk snøgt suksess, noko som gjorde han til ein ettertrakta og berømt målar. Mellom klientane hans i Venezia var også biskopen av Udine. Tiepolo dekorerte først nokre rom i bispegarden der, og han fekk andre bestillingsverk av bispen.

Åra 1745-50 arbeidde Tiepolo i Palazzo Labia i Venezia. Deretter reiste han med dei to sønene sine til Würzburg. Arbeida i Würzburger Residenz er av Tiepolo sine hovudverk. Tiepolo var, ved sidan av Tizian, den einaste store italienske målaren som reiste til Tyskland og arbeidde der. Etter heimkomsten til Italia arbeidde Tiepolo og sonen Giovanni Domenico Tiepolo på 'Villa ai Nani Valmarana' i Vicenza.

Mot slutten av livet budde Tiepolo i Madrid. Kunstnerisk vart arbeida hans meir og meir avlegse, då hoffmålaren Anton Raphael Mengs sin nyklassisistiske stil fekk forrang. For svak til å returnere til Italia, døydde Tiepolo våren 1770 i Madrid.

Arbeid
------

Tiepolos produksjon kan delast inn i fem fasar. Den første dekker åra 1715-30, og dermed den tidlege fasen av arbeida i Venezia og Udine. Deretter kjem perioden 1730-49, då det var stor rift om verka hans og han fekk store ordrar frå Bergamo, Milano og andre italienske byar. Tredje fasen er blømingsåra 1741-57, med Tiepolo sin tur til Würzburg og arbeidet med Palazzo Labia i Venezia og 'Villa ai Nani Valmarana' i Vicenza. Perioden 1757-62 omfattar dei siste fem åra i Venezia, medan den femte fasen er åra frå 1762 til -70 med verka han laga i Madrid.

Verka i Würzburger Residenz vert rekna som Tiepolo sitt viktigaste arbeid. I trapperommet ser ein freskane som viser dei fire verdsdelane, og i keisarhallen er det eit veldig bilete som syner bryllaupet til Fredrik Barbarossa og Beatrice av Burgund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giovanni Battista Tiepolo» frå Wikipedia på tysk, den 25. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Giovanni Battista Tiepolo**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Sjodalen** er ein brei dal som startar i den austlege delen av Jotunheimen. Dalen har namnet frå Elva Sjoa som renn frå Gjende og nedover gjennom Øvre Sjodalsvatnet og Nedre Sjodalsvatnet. Slutten av dalen er mindre veldefinert der dalen heiter Sjodalen i Vågå kommune og Heidal i Sel kommune. 

Dalen har fleire overnattingsstader, mellom anna Sjodalen Hyttetun og Camping, Randsverk camping, Hindsæter, Bessheim, Maurvangen og Gjendesheim.

Historie
--------

Dalen var tradisjonelt brukt til seterdrift om sommaren. Området er unikt med omsyn til storleiken på setrane. Dette er delvis på grunn av den elles sjeldne tradisjonen med vintergardsbruk i området. I staden for å sende sommarfôret ned til garden tok ein i staden med dyra opp til fjellet. Dette var mogleg sidan det var relativt lite snø i området. 

I dag er det framleis seterdrift, men den største aktiviteten er rundt turisme. Sjodalen er ein av hovudvegane for reisande på veg til Jotunheimen. 

Den mest kjente attraksjonen er Ridderspranget der riddaren frå Valdres hoppa over elva Sjoa med brura han hadde kidnappa frå Sandbu-riddaren i Vågå.

Geografi
--------

I botnen av dalen og dalsidene er landskapet dominert av furu, og dette er den høgastliggande furuskogen i Noreg. Over furuskogen er det ei 150 meter brei bjørkesone før tregrensa. 

Elva Sjoa er eit populært område for fiske, rafting og kajakkpadling.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Kongen i statsråd** er i Noreg den høgste utøvande styresmakta. 

Med kongen i statsråd meiner vi regjeringa samla i møte leia av Kongen. Etter skikken vil alle saker som skal opp i statsråd vere diskutert på førehand ved ein regjeringskonferanse eller førebuande statsråd, som Kongen ikkje deltek i. 

Når det i norske lover er vist til at Kongen kan avgjere ei sak, blir det til vanleg meint *Kongen i statsråd*. Men det hender òg at lova viser til Kongen personleg. Til dømes var det Kongen personleg som i 1968 gav kronprins Harald lov til å gifte seg med Sonja Haraldsen, jf. Grl. § 36, rett nok etter konsultasjonar med regjeringsmedlemane og leiande politikarar. 

Saker som gjeld *Den norske kyrkja* (som er namnet på statskyrkja i Noreg) vert avgjorde i *kyrkjeleg statsråd*. Her møter berre dei statsrådane som er medlem av Den norske kyrkja.

Grunnlova har reglar om statsråd i §§ 27 - 31. Dersom Kongen er utanlands eller sjuk, er det kronprinsen som leier statsrådet (§ 41), er han elles forhindra frå å møte, kan statsministeren leie statsrådet, som gjer vedtak i Kongens namn (§ 13 og § 32).

Vedtak fatta i statsråd vert kalla kongeleg resolusjon. Dersom kronprinsen leier møtet, brukar ein nemninga *kronprinsregentens resolusjon*.

Kjelder
-------

* *Knophs oversikt over Norges rett*, 8. utg. Universitetsforlaget 1981 ISBN 82-00-05531-0
**Kongens fortenstmedalje i gull** kan i særlege fall delast ut som løn for ein livsinnsats av landsomfattande viktigheit og for pionérinnsats på eitt eller fleire område av nytte for landet. Han vert òg delt ut for innsats for kunst, kultur, vitskap og sosialt og humanitært arbeid av samfunnsmessig verdi og av landsomfattande viktigheit og som har gått føre seg over lengre tid. 

Kongens fortenstmedalje vart stifta av kong Haakon VII i 1908 «til belønning for fortjenster av kunst, vitenskap og næringsliv, og for utmerket forhold i offentlig tjeneste». Medaljen vert delt ut i gull og sølv. Adversen har den regjerande kongen sitt portrett med namn og valspråk. Reversen har ein krans med omskrifta «Kongens fortjenstmedalje». Namnet til mottakaren er gravert inn innanfor kransen. Medaljen skal berast på venstre sida av brystet i eit band i fargane til riksbanneret, raudt med ei gul stripe i midten.

Tildelingar
-----------

Personar som har fått Kongens fortenestmedalje i gull og som har biografi på Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Frå kongehuset, liste over mottakarar
* Om Kongens fortenstemedalje
**Corliss Lamont** (fødd 28. mars 1902 i New Jersey daud 26. april 1995 i Ossining i New York, daud 26. april 1995 i New York) var ein amerikansk humanistisk filosof og borgarrettsførekjempar. Under studietida si var han noka tid også ved Universitetet i Oxford og delte då studentbustad med Julian Huxley. 

Det politiske synet til Lamont var sosialismen. På 1930-talet var han positivt sinna overfor den sovjetiske sosialismen, men gjekk aldri inn i kommunistpartiet og distanserte seg seinare frå dette. I 1953 skreiv han ein pamflett om dette, med tittelen *Why I am not a Communist* («Kvifor eg ikkje er kommunist»). 

Han var ein ivrig førekjemper for borgerrettane og var direktør for American Civil Liberties Union frå 1932 til 1954, og deretter formann fram til sin død for *the National Emergency Civil Liberties Committee* som med stor framgang gjekk imot underkomitéen til senator Joseph McCarthy i det amerikanske senatet. 

Lamont skreiv seksten bøker, hundrevis av pamflettar og tusenvis av lesarinnlegg om samfunnsmessige spørsmål. Hans mest kjende bok er sannsynlegvis *The Philosophy of Humanism*, som av mange vert oppfatta som ei nøkkelframstilling av naturalistisk humanistisk filosofi. Eit anna bidrag til same felt var boka *The Illusion of Immortality* frå 1935, som er ein revidert versjon av doktoravhandlinga hans. Han utgav òg bøker om John Dewey og Bertrand Russell. 

Lamont var president-emeritus for American Humanist Association og mottok Gandhi-fredsprisen i 1981. I 1998 mottok han posthumt utmerkinga *Distinguished Humanist Service Award* frå International Humanist and Ethical Union.

Bøker
-----

* *The Philosophy of Humanism*, (fyrst utgjeven i 1949), 1965-utgåve: Ungar Pub Co ISBN 0-8044-5595-3, 7th rev. edition 1990: Continuum Intl Pub Group, ISBN 0-8044-6379-4, 8th rev. edition (med kjønnsnøytrale referansar ved redaktørane Beverley Earles og Beth K. Lamont) 1997 Humanist Press ISBN 0-931779-07-3
	+ Online-versjon av *The Philosophy of Humanism* (8th edition) i Adobe Acrobat PDF format.
* *Illusion of Immortality*, føreord av John Dewey, (fyrst utgjeven i 1935), 5th edition 1990, Continuum Intl Pub Group, ISBN 0-8044-6377-8
* *Yes to Life: Memoirs of Corliss Lamont*, 1981 Horizon Press: ISBN 0-8180-0232-8, rev. edition 1991: ISBN 0-8264-0477-4
* *Voice in the Wilderness: Collected Essays of Corliss Lamont*, 1979 Prometheus Books, ISBN 0-87975-060-X
* *Freedom Is As Freedom Does: Civil Liberties in America*, føreord av Bertrand Russell, (fyrst utgjeven i 1956), nyopptrykk 1990, Continuum Intl Pub Group, ISBN 0-8264-0475-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* Corliss Lamont-vevsider

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
**Karl Evang** (19. oktober 1902–3. januar 1981) var ein norsk lege, folkeopplysar og helsedirektør. 

Evang var fødd i Kristiania. Han var eit sentralt medlem av Mot Dag-krinsen, var leiar av Socialistiske Lægers Forening, Evang vart i 1938 utnevnt til medisinaldirektør og sjef for Medisinaldirektoratet. Etter andre verdskrig vart namnet endra til Helsedirektoratet og tittelen til helsedirektør. Evang sat i embetet i 34 år, til 1972. Som helsedirektør var han både sjef for fagorganet Helsedirektoratet og sjef for den avdelinga i Sosialdepartementet som utvikla og gjennomførte helsepolitikk på vegne av statsråden. Slik var det mogleg med stor innverknad på utviklinga av norsk helsevesen, noko som Evang nytta seg av.

I 1932 var han med på å starta Populært Tidsskrift for seksuell opplysning. Tidsskriftet var ein stor suksess (første nummer kom i 120.000 eksemplar) og tok opp kontroversielle tema som homoseksualitet og abort. Tidsskriftet gjekk inn etter 1934-årgangen. 

Gjennom stillinga som helsedirektør var Evang med på å setja sine politiske ideal om eit offentleg helsevesen og ein velferdsstat ut i livet, eit ideal som etterkvart fekk brei konsensus i alle dei politiske partia. 

Karl Evang stod til venstre politisk, han var motstandar av Nato- og EU-medlemsskap, og i 1973 meldte han seg ut av Arbeidarpartiet og inn i SV.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Talar av Evang på
* Drømmen om det hele menneske på  (føredrag om Evang i P2-akademiet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Karl Aleksander av Lorraine sitt palass i Brussel. Om lag 1760.
**Fyrst Karl Aleksander av Lorraine** (12. desember 1712–4. juli 1780) var son av Leopold Josef, hertug av Lorraine og Élisabeth Charlotte d'Orléans.

Då den eldste bror hans Frans Stefan, hertug av Lorraine, gifta seg med erkehertuginne Maria Teresia, dotter til keisar Karl VI, gjekk Karl Aleksander inn i keisaren si teneste i 1737.

Under den austerrikske arvefølgjekrigen var han ein av dei øvste austerrikske kommandørane, og var mest kjend for nederlaget hans for Fredrik den store i slaget ved Chotusitzi 1742, og slaget i Hohenfriedberg i 1745. Han vart òg slått av Moritz av Sachsen i slaget ved Rocoux i 1746.

7. januar 1744 gifta han seg med den einaste systera til Maria Teresia, erkehertuginne Maria Anna av Austerrike. Paret vart guvernørar av Dei austerrikske Nederlanda. Sjølv om Maria Anna døydde seinare same året, heldt Karl fram som guvernør fram til han døydde i 1780. Han vart særs populær og vart òg stormeister av Den tyske riddarordenen i 1761. 

Under sjuårskrigen kommanderte han den austerrikske hæren i slaget ved Praha, der han igjen vart slått. Han slo seinare ein mindre prøyssisk hær i 1757 i slaget ved Breslau, før han igjen leid nederlag for Fredrik II av Preussen i slaget ved Leuthen.

Etter det siste nederlaget vart Karl erstatta av Leopold Josef av Daun og trekte seg frå militærtenesta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prince Charles Alexander of Lorraine» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN
* ULAN

 |
GIF-animasjon av eit rykk
GIF-animasjon av eit rykk
Per Hordnes har vunne kongepokalen i 2006, 2007 og 2008
**Vektløfting** er ein idrett der ein løftar ei vektstong over hovudet. Ein tevlar i to øvingar, rykk og støt. Rykk handlar om å løfta stanga frå bakken i ei rørsle til strake armar over hovudet. I støyt skal ein løfta vekta til skuldrene. Dette kallast vending, så skal vekta støytast til strake armar i ei rørsle. Under tevlinga har løftaren berre tre forsøk i rykk og tre i støyt.

Vektløfting i Noreg
-------------------

Vektløfting er ein relativt liten idrett i Noreg. Idretten er lagt til rette for utøvarar i alle aldrar, og nokon er aktive til dei er over 70 år. I 2006 og 2007 vart Tormod Jensen (fødd 1926) europamester i vektløfting i veteranklassen 80+. På slutten av 1980-åra byrja kvinner å markera seg i norsk vektløfting. Gjennom 1990-åra og fram til i dag har kvinnedelen vore aukande. I 1972 tok Leif Jensen gullmedalje under OL i München.

Skadar
------

Vektløfting kan vera vanskeleg å læra for gutar etter fylte 16 år. Idretten krev at ein er mjuk i hofta, skuldrer og anklar, som hjå gutar ofte minkar etter tolvårsalderen, til forskjell frå jenter som ofte er mjukare lengre. Knea og ryggen er særs utsett for slitasjeskadar.

Doping
------

Denne idrettsgreina er kraftig belasta med doping. I 1992 gjorde det internasjonale vektløfterforbundet om vektklassedelinga, slik at dei gamle rekordane blei tilsidesatt. I juni 2008 vart det kjent at elleve utøvarar frå det bulgarske landslaget hadde testa positivt under ei treningssamling.

Referansar
----------

1. ↑  NRK sport: Dette er VEKTLØFTING
2. ↑  *nettavisen.no: Bulgarsk dopingskandale*, arkivert frå originalen 30. juni 2008, henta 29. august 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.vektlofting.no - Norges vektløfterforbund si offisielle heimasida
* www.antidoping.no Statistikk som synar dopingdommar i åra 2002-2006[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Drue-kompot frå Ukraina.
**Kompot** eller *compot* er ein søt drikk frå Aust- og Sentral-Europa. Han blir laga ved å koka frukt eller bær i ei stor mengd vatn, ofte saman med sukker eller anna søtemiddel. Ein kan også tilsetja smaksstoff som kanel eller vanilje. Både frisk og tørka frukt kan brukast.

Tillaginga minner om den til kompott, men til kompot er det væska som er viktigast. Ho kan vera svært søt, så ein blandar henne ofte ut med vatn.
Drikken kan serverast varm eller kald.

Variantar
---------

### Uzvar

Uzvar eller vzvar er ein ukrainsk nasjonaldrikk som ein lagar av ulike typar tørka frukt og bær. Han blir ofte søta med honning, og kan ha krydder som kanel, stjerneanis og muskat. Uzvar er ein tradisjonell juledrikk. Ein kan servera drikken saman med kornretten kutja.

Sjå òg
------

* Mors

Kjelder
-------

1. 1 2  «Kompot – Russiapedia Of Russian origin», *russiapedia.rt.com*, henta 8. oktober 2019
2. ↑  «Kompot – popular Russian fruit or berry drink», *russia-travel-guide.com*, henta 8. oktober 2019
3. 1 2  «Uzvar, Ukraine National Cuisine - Recipes, Pictures, Info.», *ukrainefood.info* (på engelsk), henta 8. oktober 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Karl Dönitz
**Karl Dönitz** (16. september 1891–24. desember 1980) var ein tysk marineoffiser og rikspresident i Tyskland.

Dönitz var fødd i Grünau nær Berlin. Han gjekk inn i den tyske marinen i 1910, og deltok i den første verdskrigen, til han blei teken som krigsfange av britane. Under den andre verdskrigen var han først leiar for det tyske ubåtvesenet og seinare storadmiral, leiar av den tyske marinen, utan nokon gong å melda seg inn i nazistpartiet. Dönitz stod mellom anna for den tyske U-båtkrigen mot alle allierte skip i Atlanterhavet. Han kom sjølv til å mista begge sønene sine, Klaus og Peter, då tyske krigsskip blei torpederte av dei allierte.

Etter at Adolf Hitler tok livet sitt den 30. april 1945 blei Dönitz tysk president i følgje til testamentet hans. Den 7. mai gav han general Alfred Jodl løyve til å kapitulera utan vilkår til dei allierte. Regjeringa til Dönitz blei ikkje godkjend av dei allierte, og alle medlemmene blei arresterte av britiske troppar den 23. mai i Flensburg.

Ved krigsdomstolen i Nürnberg blei Dönitz tiltalt for aggressiv krigføring og brot mot krigslovane, men ikkje for brot mot menneskja, slik mange andre tidlegare tyske leiarar blei. Sjølv om Dönitz hevda at amerikanske styrkar hadde gjort alt det same hans folk hadde, blei han funnen skuldig, og dømd til elleve og eit halvt år i fengsel. Fleire allierte offiserar var imot dommen, og sende støtteerklæringar til Dönitz. 

Dönitz sona ti år i Spandaufengselet i Berlin før han blei sloppen fri den 1. oktober 1956. Han flytta til landsbyen Aumühle i Schleswig-Holstein, nær Hamburg. Der skreiv han memoarane sine. *Zehn Jahre, Zwanzig Tage* kom ut i 1958 og skildra krigserfaringane hans. 
*Mein wechselvolles Leben* frå 1968 dreidde seg om livet til Dönitz før 1934, og fekk mindre merksemd. Dei to titlane blei seinare slått saman til eitt verk.

Dönitz døydde julaftan 1980 i Aumühle, og blei gravlagd den 6. januar året etter. Under gravferda blei han heidra av utanlandske marineoffiserar og tidlegare fiendar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 82°48′S 53°30′W﻿

**Cordiner Peaks** er ei gruppe fjelltoppar som strekkjer seg over eit område på 6 nautiske mil, og ligg 8 nautiske mil sørvest for Dufek Massif nord i Pensacolafjella. Dei vart oppdaga og fotografert den 13. januar 1956 under ein transkontinental flytur av mannskapet på U.S. Navy Operasjon Deep Freeze I frå McMurdo Sound til Weddellhavet og attende. Dei vart namngjevne av Advisory Committee on Antarctic Names etter kaptein Douglas L. Cordiner i U.S. Navy som var observatør under flyturen. Heile Pensacolafjella vart kartlagde av US Geological Survey i 1967 og 1968 frå landmålingar og frå flyfoto tekne i U.S. Navy i 1964.

Kjelder
-------

1. ↑  «Cordiner Peaks». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 2. mars 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Cordiner Peaks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kart over stammer i Vest-Sahara
Saharawiske kvinner demonstrerer mot muren som deler Vest-Sahara.
**Saharawi** (*saharisk*) vert brukt på norsk for å skildre folket i territoriet Vest-Sahara, men kan også skildre alle som bur i Sahara. Omgrepet vert brukt både om ein person frå Vest-Sahara og om det saharawiske folket, som lever i Mauritania og det sørlege Marokko, i tillegg til Vest-Sahara. Fleirtalet av saharawiar bur i dag i dei saharawiske flyktningleirane i Tindouf i Algerie, grunna den marokkanske okkupasjonen av Vest-Sahara. Dei fleste snakkar hassaniyaforma av arabisk.

Kultur
------

Typisk saharawisk teseremoni. Teke i Tifariti i august 2009. Foto: Kathrine Sund-Henriksen (2010)

Eldre saharawimann med kamel i Dakhlaleiren i Tindouf.
Det saharawiske folket er eit nomadefolk som for det meste har dreve med kameldrift, geitedrift og fisk. Kamelkjøtt, fisk, geitemelk og te er dei viktigaste delane i klassisk saharawisk mat. Te har ein veldig viktig plass i saharawisk kultur. Under ein teseremoni er det vanleg med tre glass te: Det første er bittert som livet, det andre søtt som kjærleiken og det tredje mildt som døden.

På grunn av okkupasjonen er det vanskeleg for saharawiane i flyktningleirane, og umogeleg for folk i det okkuperte Vest-Sahara å drive nomadekulturen vidare. Ein del av saharawiane i flyktningleirane reiser framleis ut i dei frigjorde områda i Vest-Sahara som nomadar om somrane. Dette gjer dei mest i området rundt Tifariti i den nordlegaste delen av dei frigjorde områda.
**Karl August Nærum** (15. september 1844–27. januar 1911) var ein norsk embetsmann og stortingsmann frå Gjerpen i Telemark. Han representerte Venstre.

Nærum var son til ein fargar. Han gjekk først landbruksskule, vart sidan student i 1867. År 1878 vart han cand. jur. deretter fullmektig hos sakførar i Drammen og hos sorenskrivaren i Midt-Gudbrandsdal. Frå 1881 var han lensmann i Orkdal til han i 1897 vart fut same staden. Sidan 1900 var han sorenskrivar i Gauldal, med adresse Melhus. Nærum var i Orkdal medlem av heradsstyre og forlikskommisjon, og skulestyreformann. Både i Orkdal og i Melhus var han direktør i sparebank.

Nærum representerte Søndre Trondhjems amt på Stortinget 1892-94 og 1898-1900. I den mellomliggande perioden, 1895-97, møtte han fleire gonger i 1896 og -97 i eigenskap av 1. varamann. Han var medlem 1892-94 av Lagtinget og næringskomite nr 2, 1893-94 av valkomiteen, 1897 av justiskomiteen, og 1898-1900 av næringskomite nr 1. Frå 19. april 1900 var han permittert.

Han døydde i Trondheim i 1911.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Venanzio Ortis** (fødd 29. januar 1955) er italiensk tidlegare langdistanseløpar frå Paluzza i Udine-provinsen. Han vann gull og sølv på høvesvis 5000 m og 10 000 meter under friidretts-EM 1978.

Aktiv
-----

Ortis vart italiensk meister på 10 000 m i 1976. Same sesongen deltok han på 5000 m under dei olympiske sommarleikane i Montreal og rauk ut etter kvalifiseringa. Han vart italiensk meister på 5000 m i 1977 og 10000 m i 1978.

Ortis overraska han stort med sine prestasjonar då europameisterskapen 1978 fann stad i Praha. Etter å ha fylgd finnen Martti Vainio heilt inn til mål på milløpet tok han sølvmedaljen på den italienske rekordtida 27.31,4. Ei veke seinare vart han europameister på 5000 m, etter å ha slått heile feltet i spurten. Vinnartida lydde på 13.28,57. Sveitsiske Markus Ryffel og Aleksandr Fedotkin frå Sovjetunionen fekk begge sølv, hakk i hæl på Ortis. 

Etter å han vorte nasjonal terrengløpsmeister i 1980, kunne ikkje ein skadeplaga Ortis delta i Sommar-OL 1980 i Moskva. Den 9. september 1981 forbetra han den italienske 5000m-rekorden til 13.19,1 under eit stemne i Rieti.

Grunna skadar la han bort løpsskoa i 1983.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1976 i Montreal: Utslått i kvalfiseringa på 5000 m (13.52,4)
* EM 1978 i Praha: Gullmedalje på 5000 m - 13.28.57, framom Markus Ryffel og Aleksandr Fedotkin (13.28,66). Sølvmedalje på 10000 m - 27.31.48, bakom Martti Vainio (27.30,99) og framom Aleksandras Antipovas (27.31,50)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Venanzio Ortis» frå Wikipedia på tysk, den 5. juni 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «Venanzio Ortis» frå Wikipedia på italiensk, den 5. juni 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Cork Harbour** (irsk *Cuan Chorcaí*) er ei naturleg hamn og estuar ved munningen av elva Lee i County Cork i Irland. Ho er ei av fleire påståtte nest største naturlege hamner etter navigerbart område (etter Port Jackson i Sydney). Andre kandidatar er Halifax hamn i Canada, Trincomalee hamn på Sri Lanka og Poole hamn i England. Cork ligg eit lite stykke opp elva i nordvsthjørnet av Cork Harbour. 

Hamna har vore viktig for handel og forsvar i fleire hundreår, og har vore ein av dei større areidsstadene på Irland sidan byrjinga av 1900-talet. Tradisjonell tungindustri har gått tilbake sidan slutten av hundreåret, då verksemder som Irish Steel i Haulbowline og skipsverft i Verolme stengde. Hamn har framleis ei viktig rolle innan energiproduksjon, shipping, raffineri og lækjemiddelhandel.

Kjelder
-------

1. ↑  Placenames Database of Ireland
2. ↑  «Surveys - Cork Harbour and Coast». INtegrated Mapping FOr the Sustainable Development of Ireland's MArine Resource (INFOMAR). Arkivert frå originalen 3. mars 2016. Henta 12. april 2015.
3. ↑  «Cork harbour is a bustling axis where hope and history ebb and swell». *Irish Examiner*. Henta 11. april 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Cork Harbour» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2020.*
Koordinatar: 70°57′S 63°30′W﻿

**Welch Mountains** er ei fjellkjede som dominerer området aust på Dyer Plateau i Palmer Land. Den høgaste toppen er 3015 moh og fjella ligg 46 km nord for Mount Jackson. Desse fjella vart truleg sett frå lufta av Ellsworth i 1935 og nordenden av dei vart skissert i 1936 av eit hundesledelag under Rymill under British Graham Land Expedition (BGLE). I 1940 vart dei fotograferte frå lufta og kartlagde frå bakken av U.S. Antarctic Service (USAS), og i ekspedisjonsrapportar og kart vart dei rekna for å vere fjella som Ellsworth kalla Eternity Range. Fjella vart kartlagde i detalj av US Geological Survey (USGS) i 1974. Dei vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter kontreadmiralDavid F. Welch, kommandør i U.S. Naval Support Force i Antarktis, 1969-71.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Welch Mountains» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Kompressibilitet** er i termodynamikk og fluidmekanikk eit mål på den relative volumendringa i eit fluid eller eit faststoff, som følgje av endringar i trykk eller spenning. Noko er inkompressibelt når det ikkje kan trykkjast saman.

{\displaystyle \beta =-{\frac {1}{V}}{\frac {\partial V}{\partial p}}}
der *V* er volum og *p* er trykk. Uttrykket over er ikkje fullstendig, fordi kompressibiliteten til eit objekt eller system òg er avhengig av om prosessen er adiabatisk eller isoterm. Som ein følgje av dette, kan ein definere isoterm kompressibilitet som:

{\displaystyle \beta \_{T}=-{\frac {1}{V}}\left({\frac {\partial V}{\partial p}}\right)\_{T}}
der *T* indikerer at det partielle differensialet skal gjerast ved konstant temperatur.

Adiabatisk kompressibilitet definerast som:

{\displaystyle \beta \_{S}=-{\frac {1}{V}}\left({\frac {\partial V}{\partial p}}\right)\_{S}}
der *S* er entropi. For eit faststoff er skilnaden mellom dei to definisjonane neglisjerbar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kompressibilitet» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2013.*
**Columbretesøyane** er ei lita øygruppe av vulkansk opphav i Middelhavet, 60 km utanfor Oropesa del Mar i regionen Valencia i Spania. Hovudøyane er **Illa Grossa** (eller **Columbrete Grande**), **La Ferrera**, **La Foradada** og **El Carallot**. Det samla arealet til desse fire er berre 0,19 km² og det høgaste punktet er 67 meter over havet. 

Den største øya, Illa Grossa, er restane av eit gammal krater og er forma som ein halvsirkel. På øya står ein molo, eit fyr frå 1800-talet og ein bygning som biologar som arbeidae i i reservatet her nyttar.

Historia
--------

Øyane var kjend for grekarane og romarane i antikken. Forfattarar som Strabius eller Plinius den eldre omtalte dei store mengdene slangar som levde her. Nemna *Ophiusa* på gresk og *Colubraria* på latinsk referer begge til dette. 

Etter at det vart bygd eit fyr på Illa Grossa på midten av 1800-talet, slo eit par folk seg ned på øya. Dei fungerte som fyrvaktarar og var med på å avsløre smuglarar som nytta øya som skjulestad. Gardsdyr som grisar vart sett ut på øya då, og dette, samt brenning av kratt, førte til at dei mange endemiske slangane døydde ut. I dag finst berre ei utstoppa utgåva av denne slangen frå Columbretes igjen på Det naturvitskaplege museet i Madrid.

Biosfærereservat
----------------

Sidan 1988 har øygruppa vore eit naturreservat. Øyane er ein optimal stad som hekkeplass for sjøfuglar. Den lokale kolonien med middelhavsmåse, som er rekna som nær utrydda, er ein av dei viktigaste koloniane i verda og ein nøkkel for å få arten til å overleve. Her finst òg ein av dei store stabile bestandane av eleonorafalk i Spania. I tillegg er øyane viktige om hausten og våren for trekkfuglar, sidan mange artar følgjer spanskekysten og nyttar øyane som kvilestad. 

Sidan øyane er isolerte frå omverda har fleire endemiske artar av små firfisler, *Podarcis hispanica atrata* utvikla seg. I dag er grisane fjerna frå øya og fyrlykta er automatisert, slik at berre biologar i dag vitjar øya for vedlikehald. 

400 km² rundt øyane er òg ein del av eit marint reservat sidan 1990.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side for naturparken Arkivert 2010-09-30 ved Wayback Machine..
* Offisiell side for spanske marine reservat Arkivert 2006-11-03 ved Wayback Machine. (spansk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Columbretes Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Vipera latasti Boscá, 1878[*daud lenkje*]
2. ↑  *Insular lizard of the Columbretes Archipelago*, arkivert frå originalen 4. mai 2008, henta 23. mai 2009

Koordinatar: 39°53′53″N 0°41′7″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Medalje som viser Karl Emmanuel III av Sardinia.
**Karl Emmanuel III** (italiensk Carlo Emanuele III) (27. april 1701–20. februar 1773) var hertug av Savoie og konge av Sardinia frå 1730 til han døydde.

Han vart fødd i Torino som son av Viktor Amadeus II av Sardinia og den første kona hans Anne Marie av Orléans. Foreldra hennar var Filip I av Orléans og den første kona hans Henrietta Anne, yngste dottera til Karl I av England og Henrietta Maria av Frankrike.

Han steig opp på trona i 1730 då far hans la ned regjeringa. Far hans gjorde i 1731 eit forsøk på å ta trona tilbake, men då fengsla Karl Emmanuel han og heldt han fanga til han døydde i i 1732. Under den polske arvefølgjekrigen kommanderte Karl Emmanuel ein samla fransk-sardinsk tropp i Italia. I 1734 slo han austerrikarane ved Parma og Guastalla, samt erobra Milano. I freden i Wien 1735 fekk han Novara og Tortona. I den austerrikske arvefølgjekrigen (1740-1748) deltok han først på Frankrike si side ,men frå 1743 på Austerrike si side. Med Aix-la-Chapelle-traktaten etter krigen, fekk han tilbake eit område av Lombardia. For landet sitt medverka han til ei indre utvikling og bygde mellom anna kanalar og gav ut ei revidert lovsamlinga kalla *Corpus carolinum*.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karl Emanuel III» frå Wikipedia på svensk, den 22. desember 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
***Come Fly with Me*** er ein britisk mockumentar- og komiserie skapt av David Walliams og Matt Lucas, som òg speler i hovudrollene. Serien er ein parodi på britiske dokumentarar, som *Airport* og *Airline*, og følgjer kvardagslivet ved London Stansted Airport og tre fiktive flyselskap: FlyLo, eit britisk lågprisflyselskap, Our Lady Air, eit irsk lågprisflyselskap, og Great British Air, eit stort internasjonalt britisk flyselskap. Serien vart send første gongen 25. desember 2010 på BBC One og BBC One HD, og på NRK 24. februar 2011 under tittelen *Fly med oss!*

Walliams og Lucas speler mange av dei fokale medarbeidarane på flyplassen, i tillegg til nokre passasjerar. Trass at BBC hadde annonsert ein oppfølgjarserie, stadfesta Walliams i januar 2013 at ein andre serie ikkje ville bli produsert.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fly med oss! (Sesong 1)». NRK. 24. februar 2011. Henta 11. november 2019.
2. ↑  «David Walliams: Matt Lucas 'vetoed' Come Fly With Me sequel». BBC. 4. januar 2013. Henta 11. november 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Come Fly with Me* ved The Internet Movie Database (IMDb)
**Karl Johan Fjermeros** (29. september 1885–8. oktober 1972) var ein norsk skulemann og Venstre-politikar frå Høvåg i Vest-Agder. Han var far til Bue Fjermeros.

Fjermeros var son til ein gardbrukar og byggmeister. Sjølv tok han eksamen ved Kristiansand lærerskole i 1906, og var så nokre år lærar i folkeskule og framhaldsskule. I 1910 var han lærar ved folkehøgskulen på Vossevangen. Frå 1911 til 1945 underviste han i folkeskulen i Kristiansand, skuleåret 1920/21 også ved Kristiansand lærarskule.

I 1942 var Fjermeros ein av dei som vart arrestert under tyskarane sin aksjon mot lærarane og send til Kirkenes. I 1945 vart han tilsett skuleinspektør i Oddernes herad, før han i 1947 fekk stillinga som skuledirektør i Agder og Stavanger, ei stilling han hadde til 1956. 

Fjermeros engasjerte seg i politikken i Oddernes og vart vald til formannskapsmedlem i 1922. Frå 1928 var han ordførar til han i 1941 vart avsett av okkupasjonsmakta, men i 1945 tok han oppatt vervet. Etter frigjeringa var han konstituert fylkesmann i Vest-Agder i mai og juni 1945 og fylkesordførar i Vest-Agder.

Valbolken 1945-49 var Fjermeros stortingsrepresentant for Venstre og Vest-Agder, medlem av protokollkomiteen. Ved stortingsvalet 1949 mislukkast han i å verte attvald. Fjermeros var aktiv i målsaka, både som formann i Kristiansand mållag og i Vest-Agder mållag. Ei tid sat han også i styret i Noregs Mållag.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Nei til atomvåpen** (**NTA**) er ein norsk organisasjon som arbeider for atomvåpennedrusting og forbod mot atomvåpen. NTA går også mot atomkraft. Organisasjonen er partipolitisk uavhengig. NTA tek initiativ overfor den norske befolkninga, politikarar, fagforeiningar og andre organissjonar. 

Dagleg leiar frå 1981 til 2011 var Ole Kopreitan, frå 2011 til 2014 Lars Gaupset, 2014-2015 Anne Gerd Grimsby Haarr og frå 2015 Frode Ersfjord. Styreleiar sidan 2007 er Stine Rødmyr. I 2004 hadde NTAs medlemsavis eit opplag på 20 000.

Historie
--------

Nei til atomvåpen vart skipa under namnet *Nei til nye atomvåpen* i oktober 1979 som ein protest mot USAs planar om å utplassere nye mellomdistanserakettar i Vest-Europa og som ein protest mot Sovjetunionens utplassering av SS-20-rakettar. Namnet *Nei til Atomvåpen* vart vedteke i 1980. 

NTA vart ei av dei sterkaste folkerørslene i Noreg i etterkrigstida. NTA arbeidde for ei nordisk atomvåpenfri sone, for atomvåpenfrie hamner, for "frys" i atomvåpenarsenala og tok initiativ til eit internasjonalt opprop mot USAs *stjernkrig-prosjekt*. NTA hadde mønstringar i dei fleste byane og i mange tettstader. 

Nei til atomvåpen var del av den nye internasjonale fredsrørsla som voks fram frå slutten av 1970-åra og byrjinga av 1980-åra.

Kjelder
-------

1. ↑  www.neitilatomvapen.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nei til atomvåpen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
Kart med Chang Jiang sitt elveløp og Tre kløfter-demninga (Three Gorges Dam)
Under bygginga i juli 2004
**Tre kløfter-demninga** (forenkla kinesisk: 长江三峡大坝, tradisjonell kinesisk: 長江三峽大壩, pinyin: *Chángjiāng Sānxiá Dàbà*) ligg i Kina (30.827° N 111.000° E) og er eit av verdas største vassmagasin. Det ligg langs verdas tredje lengste elv, Chang Jiang. Vassmagasinet dekker området som heiter dei tre kløftene, som ligg mellom byane Yichang og Fuling. 40 km nedanfor demninga ligg eit anna stort reservoar, Gezhoubademninga, tett ved Yichang.

Bygginga av demninga til vassmagasin var ferdig 1. juni 2006. Vassmagasinet er 660 km langt og lagrar i snitt 39,3 kubikkilometer vatn. Vatnet i demninga skal årleg produsere om lag 85 TWh. I dag består dammen av 32 hovudgeneratorar, kvar på 700 MW. Kraftverket skal stå heilt ferdig i løpet av 2011. Når dammen vert fullt operativ vil han ha ein samla installert effekt på 21 515 MW (21,5 GW), ei yting tilsvarande effekten i 150 'alta-kraftverk'. Demninga som skapar vassmagasinet er 101 meter høg og 2 309 m lang. Ved basen er demninga 115 meter tjukk, mot 40 meter på toppen (krona).

Under bygginga av demninga sitt skipsslusesystem (2002)
Bygginga av demninga tok 10 år, og var svært omdiskutert. For å gje plass til vassmagasinet har både den omkringliggande naturen og menneska i området måtte vike. 13 mindre byar har vorte flytta for å gje plass til vassmagasinet. Til saman 5,5 millionar menneske vart tvinga til å reise frå dei neddemnde områda. Mange av dei som har måtte finne nye heimar, har vorte flytta til øya Chongming nord for Shanghai. 

I tillegg til kraftproduksjon skal anlegget hindre dei årlege flaumane langs Chang Jiang. Gjennom det 20. hundreåret omkom i kring 400 000 menneske i største skadeflaumane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «De tre kløfters demning» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Michael Dennis Mills**, kjend som **Mick Mills**, (fødd 4. januar 1949) er ein engelsk tidlegare fotballspelar, fødd i Godalming, som vann FA-cupen 1978 og UEFA-cupen 1981 med Ipswich Town.

Karriere
--------

### Klubbspel

Mills spelte på Ipswich Town frå 1966 til 1982, som lagkaptein frå 1971. I siste halvdelen av 1970-åra hevda klubben seg i toppen av engelsk fotball. Etter tredjeplass i ligaen 1977 vann Ipswich den engelske cupfinalen 1978 med 1–0 over Arsenal FC. På dagen tre år etter FA-triumfen på Wembley stadion i London, slo Ipswich nederlandske AZ Alkmaar med 3–0 på heimebane i det fyrste av to finaleoppgjer i UEFA-cupen 1981. Returoppgjeret vann AZ 4–2, dermed kunne Mills heve ein ny pokal for Ipswich. Etter 741 kampar på Ipswich Town vart han i november 1982 overført til Southampton FC. Hans aktive tid som spelar enda 1985-87 i Stoke City, eit lag han samstundes var sjef for.

### Landslagsspel

Mills spelte 42 landskampar for England i tida frå oktober 1972 til juni 1982. Han deltok i europameisterskapen 1980, ei turnering der det engelske laget vart slått ut i gruppespelet. Under verdsmeisterskapen 1982 var han kaptein for England, laget kom ikkje vidare frå mellomspelet og Mills sin landslagskarriere var over.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mick Mills» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2021.*
* eu-football


| * v
* d
* e
England sitt landslag – EM i fotball 1980 |
| --- |
| 
* 1 Clemence
* 2 Neal
* 3 Sansom
* 4 Thompson
* 5 Watson
* 6 Wilkins
* 7 Keegan (lagkaptein)
* 8 Coppell
* 9 Johnson
* 10 Brooking
* 11 Woodcock
* 12 Anderson
* 13 Shilton
* 14 Cherry
* 15 Hughes
* 16 Mills
* 17 McDermott
* 18 Kennedy
* 19 Hoddle
* 20 Mariner
* 21 Birtles
* 22 Corrigan
* Landslagstrenar: Greenwood

 | Flagget til England |
|  |


| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Clemence
* 2 Anderson
* 3 Brooking
* 4 Butcher
* 5 Coppell
* 6 Foster
* 7 Keegan
* 8 Francis
* 9 Hoddle
* 10 McDermott
* 11 Mariner
* 12 Mills (kaptein)
* 13 Corrigan
* 14 Neal
* 15 Rix
* 16 Robson
* 17 Sansom
* 18 Thompson
* 19 Wilkins
* 20 Withe
* 21 Woodcock
* 22 Shilton
* Landslagstrenar: Greenwood

 | Flagget til England |
|  |
| Wellingborough  |
| --- |
| Wellingborough ved breidda av NeneWellingborough ved breidda av Nene Wellingborough ved breidda av Nene |
| Plassering |
| 

Wellingborough is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Northamptonshire |
| Distrikt | Wellingborough |
| Grunnlagd | 500-talet |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 51 177 |
| Koordinatar |  52°18′″N 0°42′″W﻿Koordinatar: 52°18′″N 0°42′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | NN8 NN9 |
| Telefon-retningsnummer | 01933 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Wellingborough**
 |

**Wellingborough** er ein marknadsby i Northamptonshire i England, omkring 18 km frå Northampton. Han er administrasjonssenter for distriktet Wellingborough.

Byen ligg på nordsida av elva Nene, med den eldste delen i åsen over sletta elva renn over. Han vart grunnlagt på 500-talet og er i *Domesday Book* (1086) nemnt som *Wendelburie*. Namnet tyder «Byen til Wendel-folket». I 1201 fekk han marknadsrettar.

Det låg eit mindre kloster der, som var eit anneks til Croyland Abbey omkring 5 mil lenger ned langs elva. Bydelen kor klostret låg heiter no Croyland.

På Elizabeth I si tid var sir Christopher Hatton *Lord of the Manor* i Wellingborough. Han var ein av sponsorane for ekspedisjonane til sir Francis Drake.

Under den engelske borgarkrigen var det berre ein mindre samanstøyt i byen, men dette fekk noko merksemd fordi soknepresten, Thomas Jones, vart teke med til Northampton av parlamentarianarane. Etter borgarkrigen oppstod det ein stor koloni av *Diggers* der.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wellingborough» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Restane av jernbanesporet i Treblinka
**Treblinka** er ein landsby i det austlege Polen, der ein nazistisk tysk konsentrasjonsleir vart etablert under andre verdskrigen. 

Treblinka vart opna i juli 1942 for til å byrje med å ta imot dei jødane som vart deporterte frå ghettoen i Warszawa. Den første transporten kom til Treblinka 22. juli 1942. Leiren var i drift til november 1943. Då vart han riven, og SS prøvde å slette alle spor. 

Saman med to andre leirar, Bełżec og Sobibor, inngjekk Treblinka i «Operation Reinhardt», oppkalla etter Reinhard Heydrich. Ulikt til dømes Auschwitz, der nazistane bruka Zyklon B-gassen ved ihelgassing av menneske i gasskammera, bruka dei i desse tre leirane karbonmonoksid frå dieselmotorar.

Det er rekna ut at om lag 900 000 jødar vart myrda i Treblinka. 

Det fanst ein lasarettbygning i Treblinka, med ein raud kross måla på veggen. Dette var slett ikkje noko lasarett, men derimot ein del av mordapparatet i leiren. Dei fangane som kom til denne bygningen, fekk ordre om å kle av seg og sette seg på ein jordvoll, der dei vart skotne i hel. 

Under den første deportasjonsaksjonen i Warszawaghettoen vart 13 000 per dag deporterte til utryddingsleiren.

Oppstanden i Treblinka
----------------------

Den 12. august 1943 gjorde fangane i Treblinka opprør mot fangevaktarane. Då fanst det ca 1 000 fangar att i leiren. Det lykkast 600 av dei å ta seg ut av leiren. Men eitt år seinare fanst det berre ca 40 overlevande att av desse. Resten hadde vorte drepne av antisemittiske polakkar og ukrainarar, eller av tyske einingar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Treblinka» frå Wikipedia på svensk, den 17. juli 2008.*

* Arad, Yitzhak, *Belzec, Sobibor, Treblinka: the Operation Reinhard Death Camps*. Bloomington: Indiana University Press 1999. ISBN 0-253-21305-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Norsk Revmatikerforbund** (NRF) er ein landsomfattende interesseorganisasjon for alle med revmatisme og muskel- og skjelettplager. NRF vart stifta 15. mars 1951 og er ein av dei største interesseorganisasjonane i landet for funksjonshemma, med ca 40 000 medlemmer.

NRF har om lag 300 lokale lag og foreiningar, eigne foreininger og grupper for dei mest utbreidde diagnosane, og fylkeskontor i alle fylke. I tillegg driv NRF barne- og ungdomsarbeid i alle fylke. NRF sin ungdomsorganisasjon heiter BURG (barne- og ungdomsrevmatikergruppe).

NRF sitt arbeid for menneske som har revmatisme og muskel- og skjelettplager omfattar mellom anna interessepolitikk, informasjonsarbeid, bevisstgjering, likemannsarbeid, trening- og mosjonsarbeid, forsking og mykje meir.

Norsk Revmatikerforbund arbeider mot politikarar og andre som tek avgjerder for å:

* Auke talet på plassar ved dei statlege behandlingsreisene.
* Auke tilgangen til varmtvassbasseng som held 34 grader.
* Auke satsinga på forsking, mellom anna for å kunne stille tidleg diagnose.
* Auke tilgangen til fysioterapi og rehabiliteringsplassar.
* Auke tilgangen til biologiske medisinar.
* Redusere kraftig talet på revmatikarar som er sjukmelde og trygda.

NRF har eit eige ferie- og behandlingssenter på Costa Blanca i Spania som heiter Reuma-Sol Senter. Dette senteret har norsktalande personale, er 100 % tilrettelagt for funksjonshemma og har eit stort utval av behandlings- og aktivitetstilbod. Reuma-Sol er eit «non-profit»-foretak. Hensikta er å leggje til rette for at gjestane skal få eit best mogleg opphald til ein fornuftig pris. NRF sine fylkeslag arrangerer gruppeturar til Reuma-Sol, men ein kan også reise åleine, eller saman med familie og vener.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Revmatikerforbund
* BURG
* Reuma-Sol Arkivert 2021-02-28 ved Wayback Machine.
* Medlemsbladet Revmatikeren inneheld mykje nettbasert informasjon om revmatiske diagnosar, forsking og mykje meir.
**Birger Hatlebakk** (20. august 1912–27. mars 1997), fødd i Elnesvågen i Fræna kommune, var ein norsk forretningsmann, skipar av industriverksemdene Glamox og Moxy og politikar. Han var vararepresentant på Stortinget frå Møre og Romsdal for Venstre i perioden 1969 til 1973.

Utdanning og karriere
---------------------

Birger Hatlebakk studerte til sivilingeniør ved NTH og underviste deretter ved Trondheim Tekniske Skole ei tid (1941). Samtidig eksperimenterte han med teknologi for produksjon av mellom anna vindmøller, koplingsbokser for elektriske anlegg, dørvridarar og det som skulle bli det viktigaste bidraget hans, *glamoxering* (1948), som er ei elektrokjemisk overflatebehandling av aluminium som gjorde overflata blank og veleigna som reflektorar i lysrøyrarmaturar. På grunnlag av denne teknologien som han utvikla, starta han bedrifta Glamox i 1950, som blei flytta til Molde i 1957, og som produserte lysarmaturar og elektriske varmeomnar. I 1974 etablerte han ein fabrikk for produksjon av dumparar, Moxy, i heimbygda Elnesvågen.

Referanse i populærkultur
-------------------------

Birger Hatlebakk er referert til i songen «Arne Armoen og personalsjefen» (1975) av Vømmøl Spellmannslag: *Takket være strukturrasjonalisering, kapitalinvestering, indoktrinering, hatlebakkisering, sentralisering og inflasjon.*

Heider
------

* Norske Ingeniørers Forenings gullmedalje for utvikling av det tekniske miljø (1993).

Litteratur
----------

* John Hollen, *Ved slottets port: historien om Birger Hatlebakk*, 1991

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birger Hatlebakk» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2010.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Stortinget om Birger Hatlebakk
Koordinatar: 69°57′S 67°54′W﻿

**Traverse Mountains** er ei nesten isfri fjellkjede i Antarktis, med ei høgd på om lag 1550 moh. Ho omfattar McHugo Peak, Mount Noel, Mount Allan og Mount Eissinger, mellom Eurekabreen og Rileybreen, aust for Warren forlandsbre, vest i Palmer Land. Desse fjella vart først fotografert frå lufta den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth og vart kartlagde frå bilete av W.L.G. Joerg. Dei vart først kartlagde i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill og kartlagd på ny i 1948 av Falklands Islands Dependencies Survey. Namnet vart først nytta av hundesledelag under BGLE fordi fjella var eit viktig kjennemerke når dei gjekk over land frå Wordie isbrem, ned Eurekabreen, til George VI Sound.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Traverse Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 25. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Traverse Mountains» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |