recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Fjærelo** |
| Fjærelo, hannfuglFoto: Wikipedia-brukar Gusmonkeyboy, engelsk WikipediaFjærelo, hannfuglFoto: Wikipedia-brukar Gusmonkeyboy, engelsk Wikipedia |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt truga |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Lofamilien Charadriidae |
| **Slekt:** | *Thinornis* |
| **Art:** | **Fjærelo** *T. novaeseelandiae* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Thinornis novaeseelandiae***Gmelin, 1789 |

**Fjærelo** (*Thinornis novaeseelandiae*), maori: 'tuturuatu', er ein liten vadefugl i lofamilien, og er endemisk for Chathamøyane, New Zealand. Arten er truga, estimat for gjenlevande individ per 2009 er 250 til 330.

Skildring
---------

Dette er ei tettbygd lo på 20 cm i kroppslengd, og ho veg ca. 60 gram. Ho har kvit underside og brun overside. Hannar har ei svart maske frå panne og strupe, over auga og bak til nakken med kvit ring over og ei brun krope på toppen.

Fjæreloa hekkar på to mindre øyar ved Pitt Island i Chathamøyane, dei er standfuglar som streifar i liten grad til næraste øyar som Pitt Island. Arten har tidlegare levd både på Nordøya og Sørøya, men blei utrydda før 1871. Det føregår arbeid med å gjeninnføre arten på predatorfrie øyar ved hovudøyane og på fleire øyar i Chathamøyane.

Arten er territorial i hekkesesongen, men fjæreloer kan samlast i små flokkar for beiting elles. Føda er allsidig og inkluderer krepsdyr, edderkoppar, blautdyr som muslingar og insekt.

Fjæreloa treng skjul for reiret under tett vegetasjon, under stein eller bergoverheng ved sjøkanten. Hekketida er frå oktober til januar. Storleiken på kullet er typisk tre egg som treng 28 dagar til klekking. Ungane er flygedyktige etter 36 til 55 dagar. Vanlegvis er fuglane tre år når dei startar første hekkesesongen og dei kan nå ein alder på over 20 år.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2013) Species factsheet: *Thinornis novaeseelandiae[*daud lenkje*]*. Henta frå  den 6. oktober 2013.

### Referansar

1. ↑  BirdLife International 2013

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fjærelo**
Bygningar ved gruva i Knaben
Fjotland kyrkje
**Fjotland** er ein tidlegare kommune i Vest-Agder fylke, i dag ein del av Kvinesdal kommune. Fjotland var eigen kommune frå 1837 til 1840 og frå 1858 til 1963.

Kommunesoge
-----------

Fjotland herad vart fyrste gong oppretta ved innføringa av formannskapslovene i 1838. Alt tre år etter, i 1841, vart Fjotland innlemma i Kvinesdal kommune, og slik var det til Fjotland vart skild ut att frå Kvinesdal som eige herad i 1858. Ved andre skipinga budde det 1044 personar i heradet. Sidan det store kommunebrigdet i 1964 har Fjotland igjen vore del av Kvinesdal kommune. I denne nyaste kommunedanninga inngår også den tidlegare kommunen Feda.

Den norske kyrkja
-----------------

Fjotland er eit sokn Lister prosti i Agder og Telemark bispedømme. Då ordninga med prestegjeld vart avvikla i 2004 høyrde soknet til Kvinesdal prestegjeld.

Vegar
-----

Riksveg 42 går gjennom Fjotland. På Kvinlog kryssar den med Riksveg 465.

Kjelder
-------

* Dag Juvkam: «Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen», Statistisk Sentralbyrå, 1999. s. 36-41

Bakgrunnsstoff
--------------

* Johan Jerstad (1949). *Fjotland : Sogebok*. Fjotland: Fjotland herad.
* Per Tang (1952). «Fjotland». I Arnulv Sudman. *Norsk Allkunnebok* **IV**. Oslo: Fonna Forlag. s. 470-471.  [sidetalet viser til kolonnetal (to kolonnar pr. side)]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
**Fjordly Ungdomssenter** er ein kristen leirstad på Bryggja i Vestland. På Fjordly vert det halde leirar, weekendar, treff og andre misjons samlingar, men det vert jamvel halde kurs, konferansar, bryllaup, åremålsdagar og andre samlingar på bestilling. Fjordly basera mykje av drifta si på dugnad.

Hovudbygget
-----------

Hovudbygget vart bygd i 1973 og vart seinare påbygd i 1984.
Hovudbygget er i dag på 650 kvardratmeter og består av:  

Peisestove, med plass til 25 personar  

Møtesal,med plass til ca. 100 personar  

Matsal, med plass til ca. 100 personar  

I tillegg til dette har vi 2 grupperom/bortennis og billjard rom i tilknyttning til møtesalen og matsalen.   

Vert alle salane slått saman vert det til saman ca. 250 sittjeplassar.

Hytter
------

Dei gamle hyttene vart bygd tidleg på 70-talet. Hyttene vart slik som hovudbygget bygd på dugnad. Sju bygder i Nordfjord hadde ansvaret for å samle inn pengar og bygge kvar sine hytter. Det vart då bygd sju hytter med namn etter kva for ei bygd som hadde bygd dei(Eid. Selje, Måløy, Stadt, Davik, Olden og Gloppen). Det var då 75 sengeplassar. I 2011 vart set sett i gang eit storstilt arbeid med å rive ned og bygge oppatt tre av hyttene(Olden, Davik og Stadt). Standaren vart då auka og Davik og Stadt hyttene vart bygd saman. I 2012 vart hyttene ferdigstilt. Også desse hyttene vart bygd på dugnad med Byggjeformann Finn Bjarnastein i spissen. Rune Tøsse organisetrte dugnaden og Solrun Økland var leiar for byggjenemnda.

Fasilitetar
-----------

På leirane kan FJordly tilby ei rekkje aktivitetar.  

Ute:  

Kajakk  

Kano  

Båt   

Stupebrett   

Fotballbane(grus)  

Plen til mange ulike aktivitetar   

Volleyball  

Bålplass  

Med meir  
   

Inne:  

Bordtennis  

Biljard  

Brettspel   

Kortspel   

Andre typar spel   


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
| **Fjørtofta** |
| --- |
| Fjørtofta Foto: Øystein H. BrekkeFjørtofta Foto: Øystein H. Brekke |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°42′08″N 06°23′43″E﻿Koordinatar: 62°42′08″N 06°23′43″E﻿

 |
| **Areal** | 8,9 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Æafjellet (112 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |

**Fjørtofta** er ei øy i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Ho høyrer til øygruppa Nordøyane og har eit areal på 8,9 km². Øya ligg ved munningen av Romsdalsfjorden mellom Fjørtoftfjorden i nord og Nogvafjorden i sør.

Det er ferjesamband til dei nærliggande øyane og til fastlandet og hurtigbåtsamband til Ålesund og dei andre Nordøyane. Fjørtoft kyrkje vart bygd i 1878, og ligg i Nordgard som er ein av dei fire bygdelaga på øya. Nordgard, Sørgard, Otterlei og Stranda. Det har budd folk på Fjørtofta i lange tider, og det er gjort funn frå Vikingtida på øya.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fjørtofta». *Faktaark*. Kartverket. Henta 6. mars 2017.
2. ↑  Fjørtofta på Norgeskart.no fra Statens kartverk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**1631** (romartal MDCXXXI) var eit normalår som byrja på ein onsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* Mombasa blir frigjord frå portugisarane under leiing av høvding Singhallia.

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1631.*

*

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1631.*

* 31. mars: John Donne, engelsk forfattar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**Fjordselva** (også kalla **Storelva** og **Fjordsdalselva**) er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Ho har utspring på sørvesthellinga av Svadfjellet (878 moh.) like ved fylkesgrensa til Hordaland. Ho renn derfrå mot sørvest, deretter vest, og passerer gjennom Askarvatnet og Husevatnet. Frå Husevatnet snur elva mot nord og renn ned i Fjordsdalen, der ho renn saman med mange sideelver, der dei største er Duelva frå Duvedalen og Kvernhuselva frå Storelivatnet. Elva munnar ut ved Instefjord inst i Risnefjorden. Fjordselva er 12,1 km lang, med eit nedbørfelt på 32,4 km². Middelvassføringen ved munningen er 4,32 m³/s.

Europaveg 39 går parallelt med elva frå Husevatnet til Risnefjorden.

Fiske
-----

I likskap med andre vassdrag i området vart fiskebestandane i Fjordselva negativt påverka av sur nedbør, spesielt i dei høgareliggjande delane av nedbørfeltet. Her vart det på 1970- og 1980-talet registrert reduserte bestandar, og i fleire vatn vart bestanden av aure heilt utrydda. I lågareliggjande dele av vassdraget var tilhøva betre, men òg her redusert. Undersøkingar i seinare år har likevel vist ei betring av tilhøva.

Referansar
----------

1. 1 2  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund: *Naturressurskartlegging i Gulen kommune, Sogn og Fjordane: Miljøkvalitet i vassdrag*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 155, mars 1995, ISBN 82-7658-050-5
3. ↑  Trygve Hesthagen Gunnel Østborg: *Endringer i areal med forsuringsskadde fiskebestander i norske innsjøer fra rundt 1990 til 2006*, NINA Rapport 169, Trondheim, desember 2008, ISBN 82-426-1724-4
4. ↑  Bjart Are Hellen, Erling Brekke, Steinar Kålås: *Fisk, bunndyr og vannkvalitet i 35 lokaliteter i Sogn og Fjordane høsten 2003*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 678, 2003, ISBN 82-7658-233-8
**Lise Karlsnes** (fødd 27. november 1979 i Tønsberg) er ein norsk musikar kjend som vokalist i gruppa Briskeby. Ho har òg hatt ein solokarriere.

Karlsnes vart med i Briskeby i 1999 og fekk sitt store gjennombrot året etter med songen «Propaganda». Gruppa vart tildelt fire prisar under Spellemannprisen 2000. Dei vart oppløyst i 2005, men gjenforeint i 2015. Suksessen dei hadde i 2000-åra uteblei likevel.

I 2010 gav ho ut sin fyrste solosingel; «Forty Nights», under namnet «Lise Of The Woods». I 2012 deltok ho i Melodi Grand Prix med låten «Sailors» som ho hadde skrive saman med Thomas Eriksen. «Sailors» vart utgjeven på albumet *Dance or Die* i 2012. Albumet vart produsert av Thomas Eriksen. Sidan den gongen har ho hatt nokre små opptredenar med andre artistar, men det har generelt vore lite musikkproduksjon.

Anna
----

I 2007 designa ho sin eigen kolleksjon med 70-talsinspirerte solbriller i samarbeid med Krogh optikk på Majorstua. I 2010 gjekk ho på catwalken under Oslo Fashion Week.

I 2016 hadde ho ei birolle i filmen *Børning 2*, i 2018 deltok ho i sceneshowet *Beatles* på Chat Noir og i 2020 var ho deltakar i realityserien Kompani Lauritzen.

I 2017 starta ho å studera psykologi og har som uttalt mål å jobba med gestaltterapi.

Kjelder
-------

1. ↑  «Lise Karlsnes», *Discogs* (på engelsk), henta 24. november 2021
2. 1 2 3 4  «Lise Karlsnes var åpen om angsten - nå skal hun hjelpe andre i samme situasjon» (på norsk). 2020. Henta 13. oktober 2020.
3. ↑  Pedersen, Ruben (19. april 2018). «- Aldri kjent på savnet etter barn» (på norsk). Henta 13. oktober 2020.
4. ↑  Egeland, Jorunn (22. mars 2007). «- Har et utfordrende ansikt» (på norsk). Henta 13. oktober 2020.
5. ↑  «Briskeby-briller - Henne.no : Aktuelt». 28. oktober 2007. Arkivert frå originalen 28. oktober 2007. Henta 13. oktober 2020.
6. ↑  «Nytt Beatles-show: 60-tallsnostalgi de luxe» (på norsk bokmål). 2018. Henta 13. oktober 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Lise Karlsnes» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lise Karlsnes**

* Lise Karlsnes ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Schak August Steenberg Bull** (10. mai 1858–25. januar 1956), fødd og avliden i Bergen, var ein av dei viktigaste norske arkitektane i Noreg på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Han kom til å setje eit sterkt preg på Bergen med dei mange sentrale bygningane han teikna i denne byen, mellom anna det fyrste krematoriet i Noreg, på Møllendal søraust for sentrum av Bergen. Men mange av dei bygningane han hadde teikna i sentrumsområdet gjekk tapt i den store Bergensbrannen i 1916.

Schak Bull har òg sett spor etter seg ved å vere den fyrste leiaren av Bergens Likbrendingsforening, den fyrste foreininga i ei rørsle som hadde som mål å gjere kremasjon lovleg i Noreg.

Schak Bull var bror til statsråd Edvard Hagerup Bull, nevø av fiolinisten Ole Bull og søskenbarn til komponisten Edvard Grieg.

Utdanning
---------

Schak Bull vart utdanna ved bygningsavdelinga på Eidgenössische Technische Hochschule Zürich (den polytekniske høgskulen) i Zürich i åra 1875-79, under professorane Georg Lasius, Julius Stadler og Ernst Georg Gladbach. Han vitja verdsutstillinga i Paris i 1878, og gjorde studiereiser til Tyskland i 1889 og 1898, og i 1900 til England, Frankrike, Sveits og Austerrike-Ungarn.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Schak Bull**


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* KulturNav

 |
**Troutbeck** er ein liten busetnad i Cumbria i England, nokre mile vest for Penrith. Busetnaden ligg innnfor Lake District og civil parishet Hutton. Han høyrde tidlegare til Cumberland. 

Great Mell Fell ligg like aust for Troutbeck. Dette er eit fjell som er open for allmenta. Det høyrer til National Trust.

Like nord for Troutbeck ligg fem romerske mellombelse eller marsjleirar, ved romarvegen A66.

Stadnamnet «Troutbeck» er fyrst dokumentert i Subsidy Rolls frå 1332, der det er skrive som «Troutbek». Namnet er sett saman av gammalenglesk *truht* og norrønt *bekkr*, og tyder 'aurebekk'. Bekken renn inn til Trout Beck og svingar så mot vest, der han renn inn i elva Glenderamackin rundt ein kilometer vest for Hutton Moor End.

Galleri
-------

* Jesus Church og drikketrau i TroutbeckJesus Church og drikketrau i Troutbeck
* Hus nord i TroutbeckHus nord i Troutbeck
* TroutbeckdalenTroutbeckdalen
* Bekken Trout BeckBekken Trout Beck

Kjelder
-------

1. ↑  Mills, A. D. (2011). «Troutbeck» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-960908-6. doi:10.1093/acref/9780199609086.001.0001/acref-9780199609086-e-13264.
2. ↑  Eilert Ekwall, *The Concise Oxford Dictionary of English Place-names*, s. 481.

* *Denne artikkelen bygger på «Troutbeck, Eden» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Lisbeth Broch** (1. mai 1911–21. august 1991) var ein norsk pedagog, politikar, kvinnesaksforkjempar og forfattar.

Familie
-------

Lisbeth Broch var dotter av overrettsassessor, seinare høgsterettsdommar Erling Broch (1875–1941, av slekta Broch) og Anna Cecilie Munch-Petersen (1877–1957). Ho var brordotter av barnebokforfattaren, illustratøren og kvinnesaksforkjemparen Lagertha Broch (1864–1952), språkforskaren Olaf Broch (1867–1961), bustadsinspektør Nanna Broch (1879–1971) og zoolog og professor Hjalmar Broch (1882–1969). I 1938 blei ho gift med Vilhelm Andreas Wexelsen Evang (1909–83), seinare oberst og leiar av den norske militære etterretningstenesta.

Liv og virke
------------

Broch vaks opp i Trondheim og Vestre Aker og tok Examen Artium frå reallinja ved Ris gymnas i 1930. I 1937 vart ho cand.philol. med historie som hovudfag frå Universitetet i Oslo. I denne utdanninga inngjekk òg norsk og tysk. Ho var i perioden 1938 til 1960 lærar ved fleire skular i Oslo. Skuleåret 1951-1952 var ho engasjert som mellombels lektor på Valler skule i Bærum, før ho inntil 1960 underviste ved Aars og Voss' skule. I 1960 vende ho attende til Valler, denne gongen som rektor. Ho vart i denne stillinga til ho gjekk av med pensjon i 1979.

I 1930-åra vart Lisbeth Broch som student medlem av Mot Dag, og ho var dessutan lokalpolitikar i Bærum, der ho representerte Arbeidarpartiet i kommunestyret og formannskapet. Ho sat i kommunestyret i periodane 1948–1955 og 1960–1967, og i formannskapet frå 1964. I fleire år var ho dessutan medlem av skulestyret og barnevernsnemnda.

Broch var ein aktiv kvinnesaksforkjemper. Dette uttrykte ho i virket sitt som skribent, kanskje tydelegast i heftet *Kvinnereisning* frå 1940, der ho tok for seg historia til kvinnerørsla i Noreg og i verda elles. Ho var dessutan medforfattar i Arbeidernes Leksikon, og skreiv dessutan eitt bind av Aschehougs verdenshistorie.

Bibliografi
-----------

* 1937: *John Stuart Mill's betydning for Englands kvinnebevegelse*
* 1941: *Sjøfart og kolonier på 1700-tallet*
* 1940: *Kvinnereisning* (Utgitt i bearbeidet form i Cappelens Studiebibliotek i 1946)
* 1952: *The Political Role of Women in Norway*
* 1954: *Aschehougs verdenshistorie bind 3: Fra de store oppdagelser til 1789*

Kjelder
-------

1. ↑  *Arbeiderbladet 1991.08.24*. 1991.

* *Denne artikkelen bygger på «Lisbeth Broch» frå Wikipedia på bokmål, den 12. november 2021.*

Litteratur
----------

* Norsk kvinnelitteraturhistorie. Pax. 1990. s. 252. ISBN 8253014988.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk biografisk leksikon: Lisbeth Broch
* lokalhistoriewiki.no: Lisbeth Broch

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
«The Vampire» (1897) av Philip Burne-Jones
**Vampyrar** er mytiske skapnader kjende for å suge blod av menneske. Dei stammar frå aust-europeisk folketru, men har gått inn i moderne litteratur og populærkultur der dei har utvikla seg vidare.

Originalt høyrer dei til i folkeminne på Balkan og i Romania, der det vart fortald om kvilelause daudingar som drakk blodet av levande. Dette gjorde dei oftast ved å gå til åtak på dei og drikke rett av hjarta. Vampyrane vert rekna til dei vandaude, og kan òg omtalast som blodsugar-draugar (Ola Raknes).

På 1800-talet vart vampyrane nytta i litteraturen, og vart særskild skildra av Bram Stoker i romanen om *Dracula*. Stoker skapte ein ny forestilling om vampyrane, som kopla dei saman med driftene i borgarskapet. Desse vampyrane drakk av halspulsåra, og slik vert dei mest framstilt i dag.

Vampyrane er sidan vortne populære i ei rekkje filmar og TV-seriar, frå *Nosferatu* til *Buffy the Vampire Slayer*. Dei er òg nytta i forfattarskapet til Anne Rice.

Sjå òg
------

* Vampyrflaggermus
* Kannibal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Sverre Sandvik** (15. mars 1918–25. mars 1993) var ein norsk felemaker, forretningsmann og forfattar. Han var frå Bremanger. 
I tillegg til å ha laga rundt 400 feler så skreiv han også boka *Vi byggjer hardingfeler*. Dette er ei bok som viser korleis ein lagar ei hardingfele. Sandvik var i mange år også leiar for det årlege felemakarkurset ved Raulandsakademiet.

Sandvik begynte som samvirkestyrar på Kjelkenes. På slutten av 1940-åra arbeidde han som samvirkestyrar i Strandebarm og deretter i Ålvik i Hardanger. I 1956 flytta han med familien til Rjukan i Tinn kommune. Samvirkelaget Kooperasjonen hadde 12 avdelingar med m.a. eige bakeri, pølsemakeri og kafé. Han var også sentral i utarbeidinga av Gaustablikk-området og Gaustablikk Høyfjellshotell. Rundt 1970 overtok han jobben som administrerande direktør i Østfold Samvirkelag med over 700 tilsette. I dei følgjande åra vart mellom anna OBS-varehuset Slitu bygd under hans leiing. Sandvik var 10 år i Østfold. I dei seinare åra budde han og familien på Miland i Tinn i Telemark.

Det finst Sandvik-feler i mange land m.a. USA, Japan og England. Fleire kjende felemusikarar har brukt feler bygd av Sandvik. Han bygde også mange barnefeler.

Sandvik gjorde også ein innsats i motstandsrørsla under andre verdskrig. Han vart heidra med medalje etter krigen.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1983 – *Vi byggjer hardingfele : ei bok om felebygging med malar i naturleg storleik* (Oslo: Tiden). ISBN 82-10-02357-8 I fulltekst ved nb.no

Kjelder
-------

* Wikipedia på bokmål
* Gravminner i Norge

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Sverre Rotevatn** (fødd 17. januar 1977) er ein norsk, tidlegare kombinertløpar, fødd på Lillehammer, som var aktiv for Øystre Slidre IL frå 1998 til 2004. Han vart verdsmeister for Noreg i lagtevlinga under ski-VM 2001. Året etter fekk han sølvmedalje i noregsmeisterskapen på ski.

### Aktiv

Rotevatn deltok for Noreg i alle tre kombinert-øvingane under VM 2001 i Lahti. Han vart nummer 27 i normaløvinga, men fekk likevel plass på det norske laget som sidan vann gull i lagtevlinga. Saman med Kenneth Braaten, Bjarte Engen Vik og Kristian Hammer syrgde han for norsk siger, elleve sekundar før Austerrike.

På nyåret 2002 gjorde Rotevatn sin beste prestasjon i verdscupen i kombinert, då han vart nummer åtte i eit renn i Schonach. Under vinter-OL 2002 i Salt Lake City gjekk Rotevatn i mål til ein 13. plass, hans fremste plassering i internasjonale meisterskap. Han deltok også på det norske laget som vart nummer fem i lagtevlinga. Tidlegare i 2002-sesongen vann han i Høydalsmo si einaste NM-medalje, slått av Jan Rune Grave med 58 sekundar.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* 1999: Nr 8 på Raufoss
* 2001: Nr 5 i Steinkjer
* 2002: Sølvmedalje i Høydalsmo
* 2003: Nr 7 i begge øvingane i Molde
* 2004: Nr 4 på Bardufoss

Kjelder
-------


* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* (en) Sverre Rotevatn – Profil og resultatoversikt hos FIS
* (en) Sverre Rotevatn – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Sverre Rotevatn – Profil og resultatoversikt hos FIS
* (en) Sverre Rotevatn – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.
**Roger Gudmundseth** (fødd 15. juni 1938) er ein norsk byråkrat og politikar, opphavleg frå Ålesund. Han representerte Nord-Trøndelag fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1981 til 1999.

Gudmundseth var fiskar frå 1954 til -57. Dei neste åra tok han handelsskule-eksamen og han utdanna seg til kystskipper. Åra 1960-62 arbeidde han på kontor, medan han i perioden 1963-73 var tilsett i forsikringsselskapet Samvirke, både som distriktssjef og seljar. I 1973 fekk han jobben som forretningsførar i 'Fiskernes gjensidige ulykkestrygdelag', åra 1979-81 var han kontorsjef hos Norges Fiskarlag i Trondheim.

Etter han flytta frå Ålesund til Stjørdal i 1973, engasjerte Gudmundseth seg i lokalpolitikken og var formann i Stjørdal faglige arbeiderlag 1974-77, formannskapsmedlem i Stjørdal 1976-79 og i Nord-Trøndelag fiskeristyre 1977-95, samt formann i Stjørdal Arbeiderparti 1979-82.

Gjennom fire samanhengande valperiodar, 1981-97, var Gudmundseth stortingsrepresentant frå Nord-Trøndelag. Han var medlem 1981-85 i Sjøfarts- og fiskerikomiteen, 1985-89 i Kommunal- og miljøvernkomiteen og 1989-93 i Sosialkomiteen. Dei siste fire tingsesjonane frå 1993-97 var han leiar i Kommunalkomiteen. I samband med at fleirtalet i eit offentleg utval i 1995 tilrådde kommunesamanslåingar, gjorde Gudmundseth seg til talsmann for ei storstilt kommunal sentralisering med å ville leggje ned dei 19 fylkeskommunane og erstatte dei med fem regionar.

Etter han gjekk ut av Stortinget engasjerte Gudmundseth seg i Landsforeningen for hjerte- og lungesyke (LHL), fyrst som medlem av forbundsstyret 1999-2008 og deretter nestleiar.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Sidsel Margrethe Wold** (fødd 23. februar 1959) er ein norsk journalist og forfattar. Frå 2007 til 2011 var ho NRK sin korrespondent i Midtausten.

Arbeid
------

I 1978 reiste Sidsel Wold til Israel, der ho arbeidde som kalverøktar på ein kibbutz. Heime i Noreg vart ho dagleg leiar i Norske Kibbutz Vener (NORKIV), som arbeidde med å tilretteleggja for kibbutzopphaldet til norske ungdomar. Wold seier sjølv at ho i 1980-åra var i ferd med å konvertera til jødedomen, ein periode åt ho kosher og gjekk jamleg i synagogen. Ho engasjerte seg òg i organisasjonen Med Israel for fred, der ho vart vald inn i hovudstyret, og var redaktør for organet *Midtøsten i Fokus.* Ho byrja på Universitetet i Oslo i 1981, og heldt samstundes kontakt med det jødiske miljøet i Noreg. Wold har budd i Israel fleire gonger sidan, blant anna for å studera arabisk i 2003. 

Sidsel Wold har jobba i ulike NRK-avdelingar, både som programleiar i radioen, TV-reporter og vikarierande utenrikskorrespondent i Midtausten. Ho har også vore journalist i *Morgenbladet*.

Wold er gift med Ragnar Kvam jr. som er seglar, forfattar og tidlegare *Dagbladet*-journalist. Paret har ein son saman. Dei utførte ei jordomsegling i 1995–1996.

Bibliografi
-----------

* 1989: *Lyrikere på larveføtter: En analyse av «Borgulfsen» som språkfenomen i norsk radiounderholdning* - med Kari Slaatsveen
* 1999: *Warra! Warra!: Da de hvite kom til Australia* (Omnipax)
* 2006: *Checkpoint: En beretning fra Midtøsten* (Gyldendal)
* 2015: *Landet som lovet alt: Min israelske reise* (Spartacus)

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1999: Debutantprisen
* 2011: Perspektivprisen
* 2014: Ossietzkyprisen

Referansar
----------

1. ↑  Side 52 og 54. Sidsel Wold: *Landet som lovet alt: Min israelske reise*. Spartacus 2015
2. ↑  «Sidsel Wold tildelt Perspektivprisen 2011». Arkivert frå originalen 1. november 2012.
3. ↑  «Sidsel Wold får pris for Midtausten-rapportering». nrk.no. 10. november 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Sidsel Wold» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Portrettintervju i Dagbladet
* Omtale av boka *Checkpoint*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Koordinatar: 62°14′27.856″N 25°44′17.592″E﻿

| Jyväskylä |
| --- |
| Horisonten til JyväskyläHorisonten til Jyväskylä |
| Styresmakter |
| LänLandskap | Västra Finlands länMellersta Finland |
| Geografi |
| Flatevidd | 1 466 km² |
| Innbyggjarar | 128 053 |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.jyvaskyla.fi |
| Plassering |
| Plassering av  JyväskyläPlassering av Jyväskylä |

**Jyväskylä** er ein by i Finland som ligg i landskapet Mellersta Finland. Byen er mellom anna kjend for å ha fleire bygg teikna av arkitekten Alvar Aalto. Jyväskylä universitet har sju fakultet.

Jyväskylä ligg i den nordlege enden av innsjøen Päijänne. Byen har over 128 000 innbyggjarar (2009). Kring 200 er svenskspråklege. 

Området rundt har om lag 143 600 innbyggjarar, av dei rundt 290 svenskspråklege (2005), og omfattar i tillegg til byen Jyväskylä landskommun, Laukas og Muurame.

Historie
--------

Jyväskylä fekk marknadsrettar i 1801 og bystatus den 22. mars 1837. Same året laga arkitekten Carl Ludvig Engel ein byplan for byen og i 1838 hadde byen 189 innbyggjarar. Finlands fyrste finskspråklege ungdoms- og vidaregående skule vart oppretta i Jyväskylä i 1858. Sjølvstendig kyrkjelyd vart Jyväskylä i 1875, og bykyrkja, teikna av Ludvig Isak Lindqvist, stod ferdig i 1880.

I 1897 kom jarnbana til Jyväskylä frå Haapamäki og ho skifte ut dampbåttrafikken over Päijänne til Lahtis som det viktigaste transportsambandet til byen.

Venskapsbyar
------------

* Debrecen (Ungarn)
* Esbjerg (Danmark)
* Eskilstuna (Sverige)
* Fjarðabyggð (Island)
* Jalapa (Nicaragua)
* Jaroslavl (Russland)
* Mudanjiang (Kina)
* Niiza (Japan)
* Potsdam (Tyskland)
* Poznan (Polen)
* Stavanger (Noreg)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jyväskylä stad Arkivert 2006-02-04 ved Wayback Machine.
* Finlands hantverksmuseum, svensk Arkivert 2006-10-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Sverre Reiten** (14. desember 1891–12. juli 1965) var ein norsk skulemann, gardbrukar og politikar for Kristeleg Folkeparti, som var stortingsrepresentant 1945-49.

Reiten var son til ein gardbrukar i Grytten herad. Sjølv tok han eksamen ved Volda lærarskule i 1916 og underviste frå 1919 til 1942 på Nordmøre ungdomsskule, styrar av skulen 1942-45 og 1949-61. I 1925 kjøpte han eit gardsbruk i Øre og dreiv det til 1958 ved sidan av skulegjerninga.

Periodane 1928-31, 1937-40 og 1945-46 var Reiten medlem i Øre formannskap, i 1945 ordførar ei kort tid. Hausten 1945 vart han vald til stortingsrepresentant frå Møre og Romsdal for Kristeleg Folkeparti. På Stortinget var han dei neste fire åra medlem i Helsekomiteen. Åra 1952-57 var han ordførar i Øre, ei tid då han samstundes var ordførar på fylkestingsamlingane i Møre og Romsdal. Tingbolkane 1954-57 og 1958-61 var han fyrste vararepresentant til Stortinget for Kristeleg Folkeparti i Møre.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 34°49′N 36°07′E﻿

**Safita** (arabisk صا فيتا, *Ṣāfītā* fønikisk *Safita*) er ein by i Tartous guvernement, nordvest i Syria, søraust for Tartous og nordvest for Krak des Chevaliers. Byen har kring 33 000, og innbyggjarane er nesten jamt fordelt mellom gresk-ortodokse kristne og alawittar. Han ligg på toppen av tre åsar og dalane mellom dei, i Dei syriske kystfjella. Safita voks seg viktig gjennom krossfarartida og var busett av tempelriddarane i borga Chastel Blanc, som då var ein del av Grevskapet Tripoli.

Tårnet.

Historie
--------

Byen har vore busett sidan fønikisk tid, og fleire arkeologiske funn er gjort frå fønikiske og kanaanittiske busetnader. I 1102 tok Raymond IV av Toulouse kontroll over landet til Banu Ammars-emirane frå Tripoli. Ei fire år lang kringsetjing av Tripoli førte til full kontroll over byen og landområdet kring, inkludert Safita. Mamelukk-sultanen Baibars erobra borga i 1271.

Venskapsbyar
------------

* Flagget til Australia Marrickville, Australia
* Lalor (Melbourne)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Safita» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   Supplementary Business Paper for Council Meeting 11/05. 13. desember 2005. Marrickville City Council. Henta on 1 July 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nyhende i Safita (arabisk) Arkivert 2013-06-18 ved Wayback Machine.
* Nyhende i Safita (arabisk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Sverre Norborg**, opphavleg **Kristofer Sverre Kristoffersen**, (1. mai 1902–13. april 1983) var ein norsk-amerikansk prest og forfattar frå Oslo. Han var ein svært produktiv skribent som gav ut ei mengd bøker, både på norsk og engelsk.

Norborg var son til ein Frelsararme-offiser og misjonsleiar. Sjølv vart han utdanna cand.theol. frå Menighetsfakultetet i Oslo i 1925, og var åra 1929-33 sjømannsprest i New York. Boka *Sjøliv og sjømenn* kom frå hans hand i 1931. Medan han var generalsekretær i Norsk Søndagsskoleforbund 1934-36, tok han i 1935 ved Universitetet i Oslo doktorgarden i filosofi på eit arbeid om den USA-amerikanske tenkaren Josiah Royce. Frå 1938 underviste han i filosofi ved University of Minnesota i ti år. 

I tida 1948–68 var Norborg prest i Chicago, fyrst ved Den Norske Lutherske Minnekirke og sidan på Norwegian American Hospital. Deretter budde han nokre år i Noreg. Frå unge år handde han beundra Hans Nielsen Hauge, og gav i 1966 og 1970 ut eit omfattande biografisk verk om reformatoren og samfunnsbyggjaren frå Tune. Hans siste bok, *Vekkeren fra Aremark* frå 1979, er ein biografi om Ole Hallesby.

Norborg døydde i Dunedin i delstaten Florida.

Kjelder
-------

* Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
Tonsvann med tåke og måne Foto: John Erling Blad

Frå Tonsåsen sanatorium, foto teke rundt 1890 Foto: Carl Curman 

**Tonsåsen** er ei bygd og eit skogsområde mellom Bagn, Bjørgo og Bruflat. Bygda ligg delvis i kommunane Etnedal og Sør-Aurdal i Innlandet fylke. Tidlegare var det eigen Jarnbanestasjon på den no nedlagde Valdresbanen, Tonsåsen stasjon. Gjennom mange år var det handsaming av tuberkulosepasientar på Tonsåsen sanatorium.

Under den andre verdskrigen
---------------------------

Under angrepet på Noreg i 1940 var det harde kampar i bygda mellom Valdresgruppa og Gruppe Adlhoch. Dei tyske styrkane stod fast i ei norsk sperrestilling ved *Tonsåsen sanatorium* ved *Madslangrud* og sende eit kompani i ei omgåande rørsle over Leirskogen for å gå rundt dei norske styrkane som hadde trekt seg tilbake frå Høljarast. Desse støytte så på norske styrkar i kampen ved Breidablikk.

Seinare bygde dei tyske styrkane opp ein stor lytte og peilestasjon i bygda, eller ein *radarstasjon.* Dette bestod av *Würzburg Riese 1* 60°51′44″N 09°35′43″E﻿, *Würzburg Riese 2* 60°51′47″N 09°36′03″E﻿ og *Freya* 60°50′47″N 09°37′03″E﻿ Fundamenta for *Würzburg Riese* 1 og 2 kan sjåast på høgda rett austom Os Gjestegård og på ei høgd eit par hundre meter lengre aust. Fundament for *Freya* vert brukt som portstolpar i innkjørselen rett vest for gjestegården. Berre få kilometer unna bygde dei norske heimestyrkene opp ein illegal radiostasjon for kontakt med England. Denne vart aldri peila av tyskarane. Nokre mil unna, i Base ELG inne i Vassfaret, var det eit radiofyr for flygingar frå England. Heller ikkje dette vart peila, moglegvis på grunn av problema radaren skapte for dei som opererte mobile peileanlegg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tonsåsen» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Verdscupen i langrenn for menn i 1993-sesongen** omfatta 13 individuelle tevlingar og 6 stafettar. Tevlingane tok til 12. desember 1991 og vart avslutta 20. mars 1993. Dei 13 individuelle renna bestod av to tevlingar over 10 kilometer, fire over 15 km, ei på 25 km, fire tremiler og to femmiler. Renna fann stad i Ramsau am Dachstein (2) i Austerrike, Val di Fiemme (2) i Italia, Kavgolovo i Russland, Ulrichen (2) i Sveits, Bohinj i Slovenia, Falun (5) i Sverige, Lahti (2) i Finland, Lillehammer og Oslo i Noreg, samt Štrbské Pleso (2) i Slovakia.

Norske Bjørn Dæhlie vann FIS-pokalen for andre gong i rad, framfor Vladimir Smirnov frå Kasakhstan og Vegard Ulvang på tredjeplass. Dæhlie var bestemann i fem enkeltrenn, Smirnov og svenske Torgny Mogren sigra begge i to individuelle tevlingar, medan nordmennene Ulvang og Sture Sivertsen, italienaren Marco Albarello og russaren Aleksej Prokurorov, alle saman vann kvar sitt enkeltrenn.

Individuelt
-----------

| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Bjørn Dæhlie |  Noreg | 696 |
| 2 | Vladimir Smirnov |  Sovjetunionen | 649 |
| 3 | Vegard Ulvang |  Noreg | 576 |
| 4 | Torgny Mogren |  Sverige | 488 |
| 5 | Marco Albarello |  Italia | 351 |
| 6 | Silvio Fauner |  Italia | 308 |
| 7 | Mikhail Botvinov |  Sovjetunionen | 292 |
| 8 | Sture Sivertsen |  Noreg | 285 |
| 9 | Aleksej Prokurorov |  Sovjetunionen | 251 |
| 10 | Terje Langli |  Noreg | 234 |
| 11 | Václav Korunka |  Tsjekkoslovakia | 226 |
| 12 | Giorgio Vanzetta |  Italia | 207 |
| 13 | Jan Ottosson |  Sverige | 199 |
| 14 | Christer Majbäck |  Sverige | 194 |
| 15 | Erling Jevne |  Noreg | 181 |
| 16 | Maurilio De Zolt |  Italia | 171 |
| 17 | Gianfranco Polvara |  Italia | 170 |
| 18 | Igor Badamsjin |  Sovjetunionen | 157 |
| 19 | Johann Mühlegg |  Tyskland | 149 |
| 20 | Thomas Alsgaard |  Noreg |  |
|  | Gudmund Skjeldal |  Noreg | 130 |
| 22 | Jari Isometsä |  Finland | 126 |
| 23 | Hervé Balland |  Frankrike | 121 |
| 24 | Jochen Behle |  Tyskland | 120 |
| 25 | Andrej Kirillov |  Sovjetunionen | 119 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skilanglauf-Weltcup\_1992/93» frå Wikipedia på tysk, den 7. desember 2020.*
**Siegfried Alkan** (30. mai 1858–24. desember 1941) var ein tysk-jødisk komponist.

Liv
---

Alkan vart fødd i Dillingen i Saar i Tyskland den 30. mai 1858 som son av Johannes Alkan og Johanna Bonn i ein familie av forretningsmenn og musikarar. Gjennom mor si var han ein fjern slektning av komponistane Felix Mendelssohn, Fanny Hensel og Giacomo Meyerbeer. Det er uvisst om det er noko slektskap mellom Siegfried Alkan og pianisten og komponisten Charles-Valentin Alkan.

I 1938 vart den aldrande Siegfrid Alkan offer for «krystallnatta». Instrumenta hans vart øydelagde — og truleg mykje av musikken hans òg — og han vart sjølv banka til blods av nazistar. På slutten av livet sitt laut han bera den gule stjerna. Siegfried Alkan døydde den 24. desember 1941 i Mainz.

Verk
----

Mange av verka åt Alkan ser ut til å ha gått tapt. Mellom dei attverande komposisjonane er *Gruß an die Saar* (op. 32), *O wüsstest du’s* (op. 39), *Neues Saarlied* (op. 91) og *Ur-Großmütterchen* (op. 80), som var populær i tida etter første verdskrigen.

### Verkliste

* Opus 32: *Gruß an die Saar*
* Opus 39: *O wüsstest du’s*
* Opus 80: *Ur-Großmütterchen*
* Opus 91: *Neues Saarlied*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Siegfried Alkan» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Über den saarländischen Komponisten SIEGFRIED ALKAN» av Gregor Brand [inneheld m.a. eit foto av Siegfried Alkan og mor hans frå 1899]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Kongane på balkongen til lensresidensen i Malmö. Frå venstre Christian X, Gustaf V og Haakon VII.
Minnekort med dei tre kongane i medaljongar over lensresidenshuset på Stortorget i Malmö
**Trekongemøtet 1914** var eit internasjonalt møte som fann stad den 18.–19. desember 1914. Då samla dei tre nordiske kongane Christian X av Danmark, Håkon VII av Noreg og Gustaf V av Sverige seg saman med utanriksministrane Scavenius, Wallenberg og Ihlen på lensresidensen i Malmö for samtalar etter utbrotet av fyrste verdskrigen. Den svenske og norske kongen kom med tog frå Stockholm og Oslo, medan den danske kongen kom over Øresund med marinefarkosten «Heimdal». Utover middagar og høgtidelege talar, var det forhandlingar om økonomiske og folkerettslige spørsmål som hadde med krigen å gjera. Eit resultat vart at dei stadfesta semje om nøytralitetslinja.

I november 1917 blei det halde endå eit trekongemøte i Oslo.

Statssjefmøte ved utbrotet av andre verdskrigen
-----------------------------------------------

Eit liknande trekongemøte vart føreslått av Christian X av Danmark etter utbrotet av andre verdskrigen i september 1939. Det kom i stand i Stockholm i oktober same år, i form av eit statssjefmøte mellom dei tre kongane, og dessutan saman med den finske presidenten Kyösti Kallio.

Kjelder
-------

1. ↑  «Trekongemødet i Malmø». 12. november 2014.
2. ↑  *Trekungamötet i Malmö 1914*
3. ↑  Giverholt, Helge (9. juni 2017), «Trekongemøtet», *Store norske leksikon*
4. ↑  *Om trekungamötet 1914 på mitthjartasmalmo.sjå*, arkivert frå originalen 4. mars 2016, henta 9. juni 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Trekongemøtet 1914» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juni 2017.*
**Trelast** er material framstilt av tømmer.

Trelast skoren rett frå tømmeret blir kalla skurlast, medan justert skurlast er avretta og justert til eksakte dimensjonar innanfor definerte marginar. Høvellast er trelast med høvla glatt overflate som er plan eller forma med forskjellige profilar.

### Sortering


**Trelasttypar**| Storleik | Kalla |
| --- | --- |
| Frå 36 mm x 98 mm til 100 mm x 225 mm | Planke |
| Frå 12 mm x 98 mm til 32 mm x 225 mm | Bord |
| Frå 11 mm x 23 mm til 75 mm x 75 mm | Rekker eller lekter |
| Frå 73 mm x 98 mm til 200 mm x 225 mm | Firkantbjelke |
| Frå 9 mm x 9 mm til 58 mm x 145 mm | Listverk |

Trelast vert i Noreg seld og sortert i dimensjonar etter Norsk standard.

C14 vert nytta til forskalingsarbeid og i stillas. 

C18 og C24 vert nytta i byggverk. Ein C24-bjelke toler om lag 10% lengre spenn (lysopning) enn ein C18-bjelke.

C30 vert nytta i takstolar. Ein C30-bjelke toler om lag 15% lengre spenn (lysopning) enn ein C18-bjelke. 

C40 vart nytta mest til produksjon av limtredragarar.

Trelast vert seld i fallande lengder eller justert i 30 centimeters intervall.
**Insidens** er eit omgrep innan epidemiologi og er definert som kor mange nye tilfelle av ein sjukdom ein får i ein populasjon innanfor ein definert tidsperiode. Populasjonen er som regel den delen av folkesetnaden som har ein risiko for å få sjukdommen, t.d. kvinner over ein viss alder om ein ser på livmorhalskreft.

**Insidensraten** er definert som insidensen delt på oppfølgingstida (personår).

{\displaystyle {\frac {\mbox{Talet på nye tilfelle av ein sjukdom}}{\mbox{Talet på personår teljinga er gjort over}}}}
For å få gode tal for insidensen av ein del sjukdommar er det i Noreg meldeplikt, legar og laboratorie må melde frå til Folkehelseinstituttet om nye tilfelle av desse sjukdommane.

Gode tal på variasjon av insidens er avhengig av korrekt diagnostikk. Eit døme på kva dette tyder ser ein på insidensen av medfødde hjartefeil til ulike tider. Tidlegare var denne rekna til 0,6-0,7 % av alle nyfødde. Nyare tal er på rundt 1%. Skilnaden skuldast truleg ikkje reell auke, men skuldast betre undersøkingsmetodar som finn fleire små feil.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om meldingssystemet for smittsame sjukdommar Arkivert 2008-12-05 ved Wayback Machine. hos Folkehelseinstituttet

Kjelder
-------

1. ↑  Petter Laake, Bjørn Reino Olsen og Håkon Breien Benestad. Forsking i medisin og biofag, 2. utg. (Gyldendal Norsk Forlag, 2008).
2. ↑  Meberg A, et al: *Increasing incidence of ventricular septal defects caused by improved detection rate*. Acta Pædiatrica 1994; 83: 653-657.
**Treholt-saka** var den største spionsaka i nyare norsk historie. Arbeiderpartipolitikaren og diplomaten Arne Treholt vart 20. januar 1984 arrestert på Fornebu flyplass og sikta for spionasje. Den 20. juni 1985 vart han dømd til 20 års fengsel og inndragning av 1,1 million kroner av Eidsivating lagmannsrett, for landssvik og spionasje til fordel for Sovjetunionen og Irak. Mellom annea fastslo retten at han hadde hatt ei rekkje hemmelige møtar i utlandet med KGB-folk som var utvist fra Noreg for spionasje, at han hadde avslørt graderte politiske og militære opplysninger til KGB, og at han hadde motteke store pengebeløp fra Iraks og Sovjets etterretningstjenestar, som til dels hadde vorte plassert på hemmeleg konto i Sveits.

Treholt anka dommen frå lagmannsretten til Høgsteretten, men trekte anka under forhandlingene i Høgesterett i 1986, og lagmannsrettsdommen vart dermed ståande. Treholt har fire gonger ha straffesaka si gjenoppteken, og fått avslag alle gongene. Den siste anmodninga vart avslått av Kommisjonen for gjenopptaking av straffesaker i 2011, etter at Geir Selvik Malthe-Sørenssen, ein privatetterforskar engasjert av Treholt, hevda at bevisa i Treholt-saka var fabrikkerte. Malthe-Sørenssen vart i 2016 avslørt for å ha fabrikkert bevis som skulle reinvaske Treholt. Treholt sine anmodningar om gjenopptaking vart også avvist av Høgsteretts kjæremålsutvalg i 1988 og 1992 og av Kommisjonen for gjenopptagelse av straffesaker i 2008.

Domen
-----

Domen vart på fleire hundre sider, og nesten 100 sider vart gradert hemmeleg med det same.
Etterkvart vart delar av domen nedgradert, men løyndomar i og i samband med domen førte til stor interesse hjå almenta og pressa.

Den kalde krigen på 80-talet
----------------------------

Regjeringa Willoch fekk tåle mykje kritikk for denne saka i 1985.
Det vart òg partipolitisk debatt om domen fordi det viste seg at eit fleirtal av domarane var Høgre-folk.

Treholt vart send til Forsvarets Høyskole i 1982 trass spionmistanke
--------------------------------------------------------------------

Før Treholt fekk plass på Forsvarets Høyskole hadde han ikkje tilgang til hemmelege dokument som gjorde har han kunne tiltalast på grunnlag av spionparagrafen. Før 1982 vart det berre tale om brot på teieplikta. Mange meinte at regjeringa Willoch ikkje burde la Treholt få viten om alle militære løyndomar som elevane på denne skulen fekk adgang til. Regjeringa vart såleis medskuldige til at militære løyndomar kunne koma i hendene på potensielle fiendar.

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑
6. ↑
7. ↑
8. ↑
9. ↑
10. ↑
11. ↑
12. ↑
13. ↑
14. ↑
15. ↑
16. ↑
17. ↑
18. ↑
19. ↑
20. ↑
21. ↑
22. ↑
23. ↑
24. ↑
25. ↑
**Arne Monn-Iversen** (f. 1931 ) er ein norsk fiolinist og dirigent, yngre bror av Egil Monn-Iversen. Arne er gift med songarinna Kiss Monn-Iversen og har to søner.

Utdanning og verksemd
---------------------

Monn-Iversen fekk grundig klaverundervisning og studerte fiolin med Ernst Glaser. I 1952 blei han tilsett som fiolinist i Oslo filharmoniske orkester der han spela til 1995 då han gjekk av med pensjon etter 43 års verksemd. Dei første ti åra spela han i 2. fiolingruppa, og skifta etter det til 1. fiolingruppa. I orkesteret tilrettela han tenesteturnus for begge fiolingruppene og førte oversikt over den tenesteytinga til den einskilde musikaren. I ei årrekkje spela han høvesvis klaver og celesta i Oslo-Filharmonien som først på 1980-talet fekk eigen orkesterpianist i fast stilling. Han hadde ry for å vera ein framifrå orkestermusikar som aldri gjekk på akkord med kvalitetskrava.

Frå 1959–1960 spela Monn-Iversen 2. fiolin i Hindarkvartetten, og grunnla seinare *Monn-kvartetten* med fiolinisten Sonja Wold, bratsjisten Geoffrey Gotch og cellisten Geir Tore Larsen. I si verketid var Monn-kvartetten aktiv både i konsertsalane og i platestudioa, og i 1987 fekk han Gammleng-prisen som studiomusikar.

Nett som kollegaen Kai Angel Næsteby var Monn-Iversen ein svært aktiv studiomusikar som fungerte som konsertmeister og regissør for studiobesetningar ved hundrevis av plateopptak. Han var også konsertmeister for ei rekkje ad hoc-orkester som til dømes Collegium Musicum. Dette kammerorkesteret var domkantor Rolf Karlsens faste orkester ved oratorieframføringar i Oslo domkyrkje. Monn-Iversen har også dirigert ei rekkje amatørorkester som *Oppegård kammerorkester*, *Borg symfoniorkester* og *Bryn orkesterforening*.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Monn-Iversen» frå Wikipedia på bokmål, den 10. november 2013.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Nordstrand Blad, 13.10.08: 91 år og førstefiolinist. Vitja 10.11.13

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utgjevingar med Monn-Iversen hjå Allmusic.com
* Utgjevingar med Monn-Iversen hjå Rockipedia Arkivert 2013-10-19 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* Discogs (artist)

 |
**Rune Holta** (fødd 29. august 1973) er ein norsk speedwayutøvar. Holta er fødd i Stavanger, og voks opp på Randaberg. Sesongen 2006 køyrer han for VMS Elit i Sverige, og Unia Tarnów i Polen.

Merittar
--------

* Norsk meister individuelt i 1994, 1996, 1997, 2000.
* Polsk meister individuelt i 2003, 2007.
* Golden Helmet-meister i 2000.
* Verdensmeister med Polen i 2005.
* Dansk ligameister med Outrup i 1999 og 2001.
* Polsk Extra League-meister med Czestochowa i 2003.
* Svensk Elitserien-meister med Valsarna i 1998, 1999 og VMS Elit i 2004 & 2006.

Holta har køyrt fire sesongar i Grand Prix, og påbyrja sin femte i 2007.
Han køyrde sin første Grand Prix-sesong i 2001, og har deltatt i 3 GP-finalar (Sydney 2002, Praha 2003 og Bydgoszcz 2004).

Holtasin beste Grand Prix-sesong hittil var i 2007, då han kom på 7. plass samanlagd.

Startnummer i Grand Prix: 14(2001), 17(2002), 11 (2003), 8(2004), 14(2007), 7(2008).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Rune Holta**

* Offisiell nettstad Arkivert 2021-01-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |