recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Karlstad** er ein by i Sverige. Byen ligg på nordsida av Vänern, på eit elvedelta skapa av Klaraelva. Byen ligg i det svenske landskapet Värmland. Byen er administrasjonsstad for kommunen Karlstads kommun, for länet Värmlands län og for Karlstads stift. 

Karlstad blei grunnlagt av Karl IX i 1584. I 1865 brann store delar av dei sentrale delane av byen ned. Etter brannen laga ein eit nytt gatesystem som har gjeve byen den utsjånaden den har i dag. I 1905 føregjekk forhandlingane mellom den norske og svenske regjeringa om sjølvstendet til Noreg (Karlstad-forhandlingene). Dette skjedde i Frimurarlosjen i byen som ligg på stortorget ved sidan av bl.a. Stadshotellet og rådhuset. Den endelege avtalen blei underteikna i festsalen til losjen 23. september 1905.

Karlstad har eit universitet med 11 000 studentar.

I utkanten av Karlstad ligg Bergvik kjøpesenter.

Ishockeyklubben Färjestads BK, som har vore blant dei dominerande klubbane i svensk ishockey i fleire tiår, kjem frå Karlstad.

Geografi
--------

Karlstad med Vänern i bakgrunnen.
Karlstad ligg på delar av elvedeltaet til Klarälven og delvis ved Vänern. Deltaet breier seg ut til omgjevandane rundt Karlstad sør for byen, ned til mellom anna Skoghall. Det vestre elveløpet i deltaet omgir øya som det sentrale Karlstad er bygd på, Tingvallaön. Deltaet fører til at det er mykje vatn i byen i form av ulike elveløp, sjøar og viker på grunn av danning av kroksjøar. Deltalandskapet gjer òg at landskapet er relativt flatt, men det finst ein del høgder og høgdedrag i byen, som ikkje skuldast elveavleiringar. Dette gjeld særleg nord og aust for deltaet, og sør for deltaet på Hammarö. Karlstads domkyrka ligg på eit høgare punkt (det så kalla *Lagberget*) på Tingvallaön midt i deltaet, mellom alle elveløpa.

Venskapsbyar
------------

|  |  |
| --- | --- |
| Noregs flagg | Moss (Noreg) |
| Danmarks flagg | Horsens (Danmark) |
| Finlands flagg | Nokia (Finland) |
| Islands flagg | Blönduós (Island) |
| Estlands flagg | Jõgeva (Estland) |
| Kroatias flagg | Karlovac (Kroatia) |

| * v
* d
* e
Karlstads kommun i Värmlands län i Sverige |
| --- |
|  | Alster · Blombacka · Edsvalla · Karlstad · Molkom · Skattkärr · Skåre · Vallargärdet · Vålberg · Väse |  |


| * v
* d
* e
Sveriges residensstäder |
| --- |
| Noverande | AB: Stockholm • C: Uppsala • D: Nyköping • E: Linköping • F: Jönköping • G: Växjö • H: Kalmar • I: Visby • K: Karlskrona • M: Malmö • N: Halmstad • O: Göteborg • S: Karlstad • T: Örebro • U: Västerås • W: Falun • X: Gävle • Y: Härnösand • Z: Östersund • AC: Umeå •  BD: Luleå | Sveriges flagga |
| Avskaffa | L: Kristianstad • P: Vänersborg • R: Mariestad |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Aldair Nascimento dos Santos** (fødd 30. november 1965) er ein brasiliansk tidlegare fotballspelar frå Ilhéus som vart verdsmeister med landslaget i USA-VM 1994. Han var midtstoppar, aktiv for italienske AS Roma i heile tretten sesongar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Aldair spelte på den brasilianske storklubben Flamengo i åra 1986-88. Sesongen 1989/90 var han Benfica-spelar, avslutta opphaldet med å tape finalen i Europacupen i fotball 1990 mot AC Milan. Frå hausten 1990 gjorde Aldair teneste i AS Roma til 2004. Våren 1991 tapte Roma-laget finalen i UEFA-cupen mot FC Inter, medan det vart triumf i Coppa Italia. 10 år seinare, våren 2001, lukkast Aldair og Roma stige til topps i Serie A. Han avslutta toppfotballen med Genoa CF.

### Landslagsspel

Aldair spelte i tida frå 1989 til 2000 80 landskamper for Brasil, skåra 3 mål. I denne perioden var han med om å vinne Copa América 1989, Fotball-VM 1994 og Copa América 1997. Han deltok i så vel VM-finalen 1994 som i VM-finalen 1998, den siste enda med tap 0–3 overfor vertslandet Frankrike.

### Merittar

* Verdsmeister: 1994 med Brasil
* Vinnar av Copa America: 1989 og 1997 med Brasil
* VM-sølv: 1998 med Brasil
* Italiensk cupmeister: 1991 for AS Roma
* Italiensk seriemeister: 2001 for AS Roma
* Finalist i europacupen i fotball: 1990 for Benfica
* Finalist i UEFA-cupen i fotball: 1991 for AS Roma

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aldair» frå Wikipedia på tysk, den 3. april 2022.*
**Fredrik William Houlder Zachariasen** (fødd 5. februar 1906 Langesund, død 24. desember 1979 i New Mexico i USA) var ein norsk-amerikansk fysikar som frå 1930 hadde virket sitt ved University of Chicago. Han er mest kjend for røntgenundersøkingane han gjorde av krystallar, og i 1945 gav han ut boka *Theory of X-ray Diffraction in Crystals*. 

Han studerte i Oslo og fekk doktorgraden i 1928. Han studerte så i Manchester i Storbritannia med Sir Lawrence Bragg, før han kom til Chicago i 1930. Han leia det fysiske instituttet ved University of Chicago frå 1945 til 1950, og igjen frå 1956 til 1959. Han vart òg etter kvart professor. Under den andre verdskrigen deltok han i Manhattanprosjektet, som utvikla atombomba.

Kjelder
-------


* Paul B. Moore (1981). «Memorial to Fredrik William Houlder Zachariasen» (PDF). *American Mineralogist* **66**: 1097-1098. Henta 13. februar 2010.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NLA

 |
**Kjell Gottfred Bohlin** (27. september 1928–17. juni 2011) var ein norsk byråkrat og politikar, fødd på Røros. Han var ordførar i Bamble i ti år og representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tolv år.

Far hans var spinnerimeister. Sjølv arbeidde Bohlin som journalist i avisa 'Arbeidets rett' på Røros i 1948-49. År 1950 fekk han jobb som kontorassistent ved Ørland trygdekasse. Etter fire år på Trøndelags-kysten utdanna han seg ved Sosialtrygdens fagskole. Frå 1955 til 1987 var han trygdesjef i Langesund 1955-63, i Bamble 1964-69 og i Skien 1969-87.

Bohlin var varaordførar i Bamble i tida 1964-71 og ordførar 1972-81. Dessutan var han i åra 1976-81 fylkesvaraordførar i Telemark. Frå 1968 til 1978 var han elles formann i Helse- og sosialutvalet i Telemark fylke, dei seks fyrste åra også leiar av sjukehusplanutvalet i fylket.

Frå hausten 1977 var Bohlin stortingsrepresentant frå Telemark og for Arbeidarpartiet. Med attval i 1981 og -85 vart han verande på Stortinget til 1989. Fram til 1985 var han medlem i Sosialkomiteen, siste fire åra høyrde han til i Energi- og industrikomiteen. Etter at den dåverande Brundtland-regjeringa i 1987 utnemnde Bohlin til fylkesmann i Telemark, kunne han styre embetet frå 1989 til han vart pensjonert i 1998. 

Bohlin gav ut sju bøker. Han skreiv både eigne minne, om trygdespørsmål og lokal historie.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
Det er føreslått at denne sida blir fletta med *Vilhelm III av England*. (Sjå eventuelt diskusjon)

William III, ogso kalla William av Orange eller king Billy (1650-1702). William III var konge av England og Skottland (1689-1702) og konge av Irland (1691-1702).[1]
William III son William II og Mary (1631-1660), eldste dotter av Charles I av Storbritannia.[2] William III vart fødd etter at faren døydde, og etter suksessar på slagmarka vart han den fremste av alle heltefigurar for Orangeordenen og for irske og skotske unionistar.

### Oppvekst og tidleg liv

### Tidlege politiske roller og tida som statthaldar

  

William III vart statthaldar av Nederlanda i 1672, og vart utnemnd til hærsjef, sjølv om han var urøynd som militær. Ved å opna dikane greidde han å halda den invaderande franske hæren attende og fekk forhandla fram ei gunstig fredsavtale i Nijmegen i 1678. Det gav han handlingsrom til å møta fransk ekspansjon andre stader.

### Fram mot Glorious revolution

Storbritannia, som hadde vore franskalliert, drog seg ut av konfliktane etter ein vellukka propagandaoffensiv som kopla saman den britisk-franske alliansen og den britiske redsla for katolisisme og vilkårleg styring. Då James vart britisk konge av Skotland og England i 1685 med motreformatoriske ambisjonar, gav det William III påskotet for å invadera svigerfaren sine kongedøme.

### Regentperioden med Mary II

### Seinare år

### Død

### Ettermæle og rolle i ettertida

Ein moderne fane for ein losje av Orangeordenen Cooke's Defenders Losje 609, Ballymacarrett District nummer 6. William III - king Billy portrettert ridande på ein kvit hest

### Referansar

1. ↑   Juliet Gardiner & Neil Weinborn (red.): *The History Today Companion tol British History.* London, Collins & Brown 1995, s. 811. ISBN 1-85585-1784
2. ↑   Melanie Parry (red.): *Chambers biographical dictionary.* Edinburgh, Chambers Harrap Publishers 2001, s. 1954 ISBN 0-550-16060-4.
Koordinatar: 35°57′N 36°42′E﻿

**Binnish** (arabisk بنش) er ein by nordvest i Syria, som administrativt høyrer til Idlib guvernement, like aust for Idlib. Av stader i nærleiken finn ein Maarrat Misrin i nordvest, al-Fu'ah i nord, Ta'um og Taftanaz i aust, Iffis i søraust og Sarmin i sør. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde Binnish eit folketal på 41 848 i 2009. Innbyggjarane er hovudsakleg sunnimuslimar.

Byen ligg på ein åstopp og har flott utsyn over området kring. Ordet *Binnish* kjem frå arameisk som kanskje tyder «barn av menn». Byen er kjend for oliven, vindruer og fikentre, i tillegg til andre avlingar. Han har ein stor, gammal moské i sentrum som er datert til mamelukktida (1250-1517) før Det osmanske riket kom til. Klimaet er mildt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Binnish» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Oweis, Khaled Yacoub. Syrian opposition won't talk to officials linked to crackdown Arkivert 2013-02-19 ved Wayback Machine.. *Reuters*. 2013-02-15.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Kjell Furnes** (fødd 21. juni 1936
) er ein ingeniør, politikar og organisasjonsleiar frå Giske på Sunnmøre. Han representerte Møre og Romsdal og Kristeleg Folkeparti på Stortinget frå 1983 til –89. Perioden 1976-83 var han den fyrste direktevalde fylkesordføraren i Møre Romsdal.

Furnes utdanna seg til bygningsingeniør ved Trondheim tekniske skole. Frå 1963 praktiserte han yrket i ulike firma, perioden 1966-75 tilsett i arkitektfirmaet Vestplan A/S. Han var attåt varaordførar i Giske 1970–71 og ordførar i kommunen 1972–75.

Hausten 1975 fekk Furnes plass i det fyrste direktevalde fylkestinget, eit ting som valde han til fylkesordførar i Møre og Romsdal. Med attval for ein ny fireårsperiode var han fylkesordførar 1976–83. Då Kristeleg Folkeparti i juni 1983 gjekk inn Willoch-regjeringa, vart stortingsrepresentant Kjell Magne Bondevik utnemnd til statsråd. Ettersom Furnes var stortings-varamann til Kristeleg Folkeparti, rykte han inn på Stortinget. Frå hausten 1985 hadde han fast tingsete og møtte på Stortinget til 1989. Alle seks stortingssesjonane var han medlem i Finanskomiteen.

Furnes har i alle år vore ein bibeltru kristenleiar. Såleis var han i årevis formann i Det Vestlandske Indremisjonsforbund, landsstyremedlem i Santalmisjonen, krinsformann i Sunnmøre Indremisjon og i Santalmisjonen på Sunnmøre, ei tid styreformann i avisa Norge IDAG og styreformann i Ordet og Israel. I 1993 hevda han at Oslo-avtalen var i strid med Bibelen, noko han grunngav med at Bibelen seier at Israel skal verte større, det gjeld då delar av Libanon, Jordan og Syria, ein palestinsk stat er av den grunn umogleg.

Furnes vart i 2004 tildelt Kongens fortenstmedalje i gull.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
Gjengangar eller gjenferd kan brukast synonymt med spøkelse, det vil seia uhyggelege vesen som går igjen etter døden. Biletet viser *Gjenferdet* (*Le Revenant*), ein kort stumfilm av Georges Méliès frå 1903 som brukar filmtriks for å framstilla ånda etter ein avliden person.
**Attergangar, gjengangar** eller **gjenferd** er ein avdød som går igjen, det vil seia viser seg for levande. Trua på gjengangarar er kjend frå alle tider og i dei fleste kulturar. Ofte er det vonde menneske som går igjen, eller dei som av einkvan grunn ikkje får fred i døden. Ordet kan brukast synonymt med spøkelse, både i form av ein dauding som står opp frå grava og vandrar omkring med den morkne lekamen sin, og som ei rastlaus ånd som viser seg som ein skygga eller drømmesyn utan fysisk kropp. 

Omgrepet gjenganger, på dansk *genganger* eller *genfærd* og på svensk *gengångare*, er ofte knytt til skandinavisk folketru. I dei norrøne sogene er spøkelsa skildra som legemlege gjengangarar.

Døme
----

Gjenferdet etter ein drukna, her framstilt som eit levande skjelett, freistar å henta eit nytt offer til havet. Måleri frå 1932 av danske Thorvald Niss.
Døme på spesielle typar gjengangar i norsk tradisjon er draugen, eit gjenferd etter ein daud fiskar, og utburd, gjenferd etter eit udøypt barn som er blitt sett ut for å døy. I folketrua finn ein òg den daude mora som viser seg for å åtvara stemora til borna sine.

Dybbuk er gjenferd i jødisk mytologi, yūrei ein uroleg sjel etter ein avliden i japansk mytologi og jiangshi ein «hoppande» vampyr eller zombi i kinesisk tradisjon.

I spiritistisk tradisjon kan medium, personar som fungerer som mellomledd eller formidlingskanal, kommunisera med avlidne. I religiøs tradisjon finst òg trua på gjenoppståing etter døden.

Sjå òg
------

* Spøkelse
* Ånd
* Dauding

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «gjenganger» i *Store norske leksikon*

* *Denne artikkelen bygger på «Gjenganger» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2015.*
**Sergej Kuzjugetovitsj Sjojgu** (fødd 21. mai 1955) er ein russisk politikar. Han har vore forsvarsminister i Russland sidan november 2012. Frå 1994 til mai 2012 var han minister for sivilforsvar, ekstraordinære situasjonar og opprydding etter naturkatastrofar.

Karriere
--------

Sergej Sjojgu er etnisk tuvinar og vart fødd i Tsjadan i republikken Tyva i Russland. Sjojgu studerte ved Krasnojarsk polytekniske universitet i 1977, utdanna som sivilingeniør og økonom. Frå 1988 til 1989 andresekretær i bykomitéen for Sovjetunionens kommunistiske parti i Abakan. Frå 1989 til 1990 var han inspektør i regionskomitéen for Sovjetunionens kommunistiske parti i Krasnojarsk kraj. I 1990 flytta han til Moskva der han vart utnevnt til andresekretær i den russiske føderasjonens komité for arkitektur og konstruksjon. I 1991 vart han leiar for den statlege komitéen for sivilforsvar, ekstraordinære situasjonar og opprydding etter naturkatastrofar. Denne komitéen vart eit eige departement 20. november 1994 og Sjojgu vart minister. Frå 1996 er han medlem av det russiske tryggingsrådet. Sjojgu beheldt stillinga si etter at Vladimir Putin tok over etter Boris Jeltsin som president. Han var lenge den ministeren som hadde sete lengst i den russiske regjeringa. Sjojgu har vorte populær for sitt synlege leiarskap i krisesituasjonar. I april 2012 vart han vald til guvernør i Moskva oblast, og forlet då ministerposten sin, men i november same året vart han utnemnd til forsvarsminister i Russland, etter Anatolij Serdjukov.

20. september 1999 vart han tildelt utmerkinga *helt av den russiske føderasjonen*, den høgste statlege utmerkinga i Russland. Frå 1999 var han ein av leiarane for partiet Einskap, som i 2001 slo seg saman med andre parti og vart til Sameint Russland, Vladimir Putin sitt støtteparti, og det største partiet i Russland. Sjojgu er ein av dei mest framståande politikarane i dette partiet.

Sjojgu har rang av general i hæren. Han er gift og har to døtrer.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Шойгу, Сергей Кужугетович» frå Wikipedia på russisk, og «Sergei Shoigu» frå Wikipedia på engelsk den 20. januar 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sergej Sjojgu**

* Sergei Shoigu i government.ru (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CiNii
* Munzinger (iba)

 |
**Bartolomeu Dias** (ca. 1450–ca. 29. mai 1500) var ein portugisisk sjøfarar, kjend som den moderne oppdagaren av Kapp det gode håp og sjøvegen rundt Afrika.

Reiser
------

Dias var riddar ved det portugisiske hoffet og hadde tilsyn med dei kongelege lagera. 10. oktober 1486 fekk han i oppdrag av kong João II av Portugal å leia ein ekspedisjon rundt sørspissen av Afrika for å finna sjøvegen til India (Asia). Han styrte karavellen «São Cristóvão» med Pêro de Alenquer som los. João Infante og losen Alvaro Martins styrte ein annan karavell, «São Pantaleão», og bror til Bartolomeu, Pêro Dias, var kaptein på eit tredje støtteskip.

Turen tok til i 1487 med stopp ved det portugisiske fortet Sao Jorge de Mina på Gullkysten (no Ghana) i Vest-Afrika for å få proviant. Skipa nådde Golfo da Conceicão (no Walvis Bay i Angola) i desember. Ekspedisjonen runda Kapp det gode håp med svært stor margin og nådde nådde ei bukt Dias kalla Aguada de São Brás (no Mossel Bay i Sør-Afrika) den 3. februar 1488. Dei snudde etter påtrykk frå mannskapet etter å ha nådd Kwaaihoek den 12. mars 1488. På tilbakevegen, i mai, såg dei Kapp det gode håp. Dei kom tilbake til Portugal etter 16 månader.

Dias og seglfolka hans var dei første europearane sidan antikken som hadde runda Kapp det gode håp. Sjølv døypte Dias odden for «Stormkapp» (*Cabo Tormentoso*). Kong João II døypte han seinare om til «Kapp det gode håp» (*Cabo da Boa Esperança*) som skulle visa til at ein etter å ha sigla forbi hadde god von om å nå India.

Seinare hjelpte Dias til med å laga skipa «São Gabriel» og «São Rafael» som Vasco da Gama skulle bruka for å sigla heile vegen til India. Bartolomeu Dias blei sjølv med på første delen av turen, men forlét ekspedisjonen på Kapp Verde-øyane.

Bartolomeu og broren Diogo Dias deltok i ein ekspedisjon leia av Pedro Álvares Cabral til Brasil i 1500. På tilbakevegen vart skipet hans teke av ein storm då ekspedisjonen passerte Kapp det gode håp. Skipet til Dias blei teke 29. mai, og han kan ha døydd då eller noko seinare.

Litteratur
----------

* **Bartolomeu Dias** (Ernst Georg Ravenstein, William Brooks Greenlee, Pero Vaz de Caminha) 2010

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bartolomeu Dias» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juni 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
Koordinatar: 58°43′47.161″N 5°38′59.183″E﻿

**Bryne stadion** er ein idrettsarena på Bryne. Som fotballstadion er stadionet heimebana til Bryne fotballklubb. Kring fotballbana er det område for friidrett.

Stadionet har ein kapasitet på ca. 10 000, der 2 507 av dette er sitteplasser. Publikumsrekorden er frå 1977, då 14 500 personar såg ein kamp mot Viking FK.

Grasmatta er blitt omlagt tre gonger, i 1960, 1988 og 1998. Lengda på grasmatta er 105 meter, og breidda er 67 meter.

Utbyggingsplanar
----------------

Frå 2005 planla klubben og investorar eit nytt stadion med namn Jæren Arena, med 8146 seter samt 390 VIP-seter. Alle sitteplassane skulle bli under tak og anlegget skulle koste cirka 150 millionar kroner. Arkitektkontoret Link signatur teikna stadionskissa.

Planane om Jæren Arena vart skrinlagt i mai 2008 pga. for høge konstnader.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Bryne stadion» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Brynefk.no: Bryne stadion*, arkivert frå originalen 18. september 2008, henta 22. mai 2013
2. ↑  *Aftenbladet.no: Jæren Arena sprakk med 50 millioner*, arkivert frå originalen 24. juni 2008, henta 22. mai 2013
3. ↑  NRK Rogaland: Dropper Jæren Arena

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bryne FK om Bryne stadion Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
Eit **konstitusjonelt monarki** er eit keisar-, konge- eller anna slags fyrstedøme der fyrsten, t.d. kongen, berre har ei avgrensa makt. I somme land er fyrsten berre eit statssymbol, t.d. Sverige og Japan, og i andre land har fyrsten konstitusjonelle funksjonar, t.d. Noreg, Danmark og Storbritannia. Den eigentlege definisjonen på eit konstitusjonelt monarki er at kongens makt er avgrensa av ein konstitusjon (grunnlov).

I mellomalderen var kongedømet i Noreg det me i dag vil kalla konstitusjonelt; d.v.s. kongen hadde avgrensa makt som han laut dela med andre stormenn. Kongen kunne vrakast om han fekk desse imot seg. I Danmark-Noreg vart eineveldet innførd i 1660, i Frankrike i 1661, medan Storbritannia aldri vart einevelde. I Noreg vart einevelde avskaffa med Grunnlova i 1814, i Danmark i 1848, i Russland i 1905, medan Saudi-Arabia framleis er einevelde.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dagens monarki frå det norske kongehuset
* What is constitutional monarchy? frå heimesida til det britiske kongehuset

| * v
* d
* e
Styresett |
| --- |
| 
* Anarki
* Aristokrati
* Autokrati
* Diktatur
* Folkestyre
* Konstitusjonelt monarki
* Kleptokrati
* Meritokrati
* Monarki
* Oligarki
* Oklokrati
* Parlamentarisme
* Plutokrati
* Presidentialisme
* Semipresidentialisme
* Teknokrati
* Teokrati
* Timokrati
* Tyranni

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
██ Sediment ██ Berglag ██ Mantel 
**Kontinentalmargin** er ei sone av havbotn som skil den tynne oseanskorpa frå den tjukke kontinentalskorpa. Kontinentalmarginar utgjer om lag 28 % av havområda.

Overgangen frå kontinental- til oseanskorpe skjer vanlegvis innanfor dei ytre delane av grensa eller marginen, kalla **kontinentalfot**. På havsida av grensa ligg djuphavsslette. Undervassdelen av kontinentalskorpa vert kalla kontinentalsokkel, som vanlegvis endar brått ved haveggen og går over til den bratte **kontinentalskråninga**. Kontinentalstiginga er eit område med slak stigning frå djuphavssletta og opp mot kontinentalskråninga. Kontinentalsokkelen utgjer om lag 20 % av kontinentalskorpa.

Kanten av kontinentalmarginen vert nytta som grensa for internasjonalt godkjende nasjonale krav til undervassressursar i definsjonen av kontinentalsokkelen av Havrettstraktaten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Continental margin» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2   P. J. Cook, Chris Carleton (2000) "Continental Shelf Limits: The Scientific og Legal Interface", ISBN 0195117824

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Jorge Calderón** er ein puertoricansk multi-instrumentalist, låtskrivar og plateprodusent, mest kjend for samarbeida sine med Warren Zevon og Buckingham Nicks. 

Calderón byrja å arbeide med Buckingham Nicks i 1972 som perkusjonist. Han turnerte med bandet fram til dei vart oppløyste i 1975. Han arbeidde seinare med Fleetwood Mac, og spelte inn og skreiv ein song, «Kiss and Run». Songen kom ut i 2004 på den ommastra utgåva av *Tusk*. Han spelte på alle Warren Zevon-albuma etter 1976, med unntak av *My Ride's Here*. I tillegg produserte han det siste albumet til Zevon, *The Wind*, der han òg var medlåtskrivar på fleire songar.

Calderón gav ut eit album med sine eigne songar på Warner Bros. Records i 1975, kalla *City Music*. I september 2018 gav Calderón ut eit nytt album, *Blue Rhythm Highway* i lag med Ry Cooder, David Lindley, Jim Keltner og Van Dyke Parks, blant fleire.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jorge Calderón» frå Wikipedia på engelsk, den 25. september 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Stevie Nicks on the Early Years 1966-1974». *www.inherownwords.com*.
2. ↑  «Heard Backstage». *Billboard*. 21. februar 2004. s. 69. Henta 25. september 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Blokkdiagram av elektrisk filter.
Frekvensresponsen til eit lågpassfilter.; talverdi øvst og fase nedst.
**Elektrisk filter** er ein elektrisk krins som fjernar nokre frekvenskomponentar og slepp gjennom andre. Lineære filter er dei mest utbreidde, men det finst òg ulineære filter. Dei enklaste lineære filtera er:

* Lågpassfilter, som slepp gjennom lågfrekvente og blokkerer høgfrekvente signal
* Høgpassfilter, som slepp gjennom høgfrekvente og blokkerer lågfrekvente signal. Høgpassfilter har motsett karakteristikk i høve til lågpassfilter
* Bandpassfilter, som blokkerer både låg- og høgfrekvente signal, men slepp gjennom signal med middels høg frekvens
* Bandstoppfilter, som slepp gjennom både låg- og høgfrekvente signal, men blokkerer signal med middels høg frekvens. Bandstoppfilter har motsett karakteristikk i høve til bandpassfilter

Realisering
-----------

Elektriske filter kan vera passive eller aktive.

### Passive filter

Andre ordens passivt lågpassfilter.
*Hovudartikkel: Passivt filter*
Passive filter vert realiserte som passive krinsar, og treng ikkje ekstern energiforsyning. Dei vert vert realiserte ved hjelp av motstandar, spolar og kondensatorar. Når signalet gjennom filteret har stor effekt, som til dømes delefilter i høgtalarar, må komponentane dimensjonerast for å tola stor effekt. Dette aukar den fysiske storleiken og prisen. Det kan òg vera eit problem at signala gjennom spolar som er plasserte tett saman påverkar kvarandre, via induktiv kopling.

### Aktive filter

Andre ordens aktivt lågpassfilter (Sallen–Key-struktur).
*Hovudartikkel: Aktivt filter*
Som namnet «aktiv» syner nyttar aktive filter forsterkarar, så det trengst ein energiforsyningsmodul. I tillegg vert det nytta motstandar og kondensatorar, med ikkje spolar. At det ikkje trengst spolar er ein føremon, etter som ein slepp unna problemet med at signala i dei påverkar kvarandre. Tidlegare vart det nytta forsterkarar bygde med diskrete komponentar, men i dag vert dei aller fleste aktive filtera realiserte ved hjelp av operasjonsforsterkarar. Aktive filter arbeider med små signal (liten effekt), så det kan nyttast småsignalkomponentar, som både er lettare å få tak i, er meir nøyaktige og billigare. Ein annan føremon med aktive filter er at det er lettare å oppnå nøyaktige responsar enn for passive filter. På grunn av at det ikkje er muleg å realisera subtraksjon i passive filter kan dei ikkje realisera alle filterresponsar som et muleg å realisera som aktive filter.

Sjå òg
------

* Filterrespons
* Digitalt filter

Referansar
----------

1. ↑  Kuo, F.F. *Network analysis ans syntesis*, John Wiley & Sons. 2. utg. 1966.
2. ↑  Lathi, B.P. *Linear systems and signals*, Oxford Univ. Press, 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Guido Wald Rüdiger, greve av Starhemberg** (fødd 1657 i Graz, død 7. mars 1737 i Wien) var ein austerriksk militæroffiser. 

Han var syskenbornet til Ernst Rüdiger von Starhemberg (1638-1701), den kjende kommandanten i Wien under den tyrkiske omleiringa i 1683, og var adjutanten hans under striden. Guido følgde syskenbarnet sitt, og seinare prins Eugene av Savoie, i slaga mot tyrkarane. 

I den spanske arvefølgjekrigen kjempa Starhemberg i Italia og Spania. Mellom 1706 og 1708 var han øvstkommanderande for keisararmeen i Ungarn, og leia operasjonane mot opprøra til Frans II Rákóczi. I 1708 vart han utpeikt som øvstkommanderande for austerrikarane i Spania. 

I lag med James Stanhope klarte han å erobre Madrid i 1710, etter sigrar i Almenar og Saragossa.

I desember vart han tvungen til å forlate byen på grunn av mangel på støtte hos folket i Madrid for den Habsburgske tronpretendenten. Etter nederlag i slaget ved Brihuega og slaget ved Villaviciosa (1710), trekte han seg attende til Catalonia, der han vart statthaldar, då erkehertug Karl reiste attende til Austerrike.

Etter freden i Utrecht (1713), gav erkehertug Karl, no keisar Karl VI, han ordre om å forlate Catalonia. Han trekte seg attende med soldatane sine til Genova på engelske skip. 

Då han døydde i 1737 var han guvernør i Slavonia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guido Starhemberg» frå Wikipedia på engelsk, den 18. desember 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Dere's an ol' man called de Mississippi
Dat's de ol' man dat I'd like to be
What does he care if de world's got troubles
What does he care if de land ain't free

«Ol' Man River»  |  |

**«Ol' Man River»** er ein song frå musikalen *Show Boat* (*Teaterbåten*) frå 1927. Musikken blei skriven av Jerome Kern og teksten av Oscar Hammerstein II. Han er den best kjende songen frå musikalen, og er spelt inn ei rekkje gonger. Songen blir framført av hamnearbeidaren Joe i musikalen. Han set opp den endelaust flytande Mississippi-elva mot det harde slitet til fattige afroamerikanar.

Songen blei framført av Paul Robeson i ei oppsetjing av *Show Boat* i London i 1928 og i filmatiseringa frå 1936. Andre utøvarar som har spelt han inn er mellom anna Bing Crosby, Frank Sinatra, Robert Merrill, Al Jolson, Sam Cooke, Screaming Jay Hawkins, Cilla Black, Django Reinhardt, Ray Charles, Cher, The Beach Boys og Aretha Franklin.

I nyare versjonar er teksten ofte noko endra. Særleg det kontroversielle ordet «nigger» blir som regel bytta ut med eit anna uttrykk, som «darkies», «colored folks» eller «here we all work».

Den indiske songaren Bhupen Hazarika, som møtte Paul Robeson då han studerte ved Columbia University, har laga tre omdikta versjonar av songen, på assameisk, bengali og hindi. På førstnemnde språk priser songen elva Brahmaputra og på dei to siste er han vigd Ganga.

Kjelder
-------


* «OL' MAN RIVER», lyricsplayground.com

* *Denne artikkelen bygger på «Ol' Man River» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2014.*
**«The silver swan»** er truleg den mest kjende madrigalen til Orlando Gibbons og er skriven for fem stemmer. Songen er basert på segna om at knoppsvana berre syng like før ho skal døy. 

Teksten til Gibbons er truleg hans eigen: 

The silver Swan, who living had no Note,
when Death approached, unlocked her silent throat.
Leaning her breast upon the reedy shore,
thus sang her first og last and sang no more:
"Farewell, all joys! O Death, come close mine eyes!
More Geese than Swans now live, more Fools than Wise."
Songen vart publisert i Gibbons sin *First Set of Madrigals and Motets of 5 parts* (1612).

Phillip Ledeger skreiv om musikkforma at som med vanlege luttsongar og i motsetnad til verkelege madrigalar, har han to musikalske parti, det andre er repetert og nye tekst vert gjeven denne reprisen.

Den siste linja i teksten, «fleire gjæser enn svaner lever no, fleire toskar enn vise», vert rekna som ein kommentar til at den engelske madrigalforma var i ferd med å forsvinne, eller meir generelt at musikktradisjonen frå Elisabeth-tida var i ferd med å forsvinne.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «The Silver Swan» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Phillip Ledger (red.) *The Oxford Book of English Madrigals* (1978) Oxford University Press og samtidig utgjeven innspeling av Pro Cantione Antiqua
* Fritt tilgjengelege notar av The Silver Swan i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)
**Daigo Fukuryū Maru** (第五福龍丸) var ein japansk tunfiskebåt som vart utsett for og ureina av radioaktiv stråling frå det USA-amerikanske hydrogenbombe-eksperimentet i Bikiniatollet den 1. mars 1954.

Kuboyama Aikichi, radiosjefen om bord, døydde den 23. september 1954, 
etter akutt sjukdom på grunn av strålinga. Berre eit halvt år var gått sidan hydrogenbombe-eksperimentet.

Før ulukka
----------

Båten som skulle bli råka av ulukka vart send ut frå Koza i Wakayama som ein vanleg fiskebåt i 1947. Han hadde namnet **Dainana Kotoshiro Maru**(第七事代丸, Kotoshiro Maru Nr. 7). Seinare vart han spesialisert på tunfisk-fiske i Yaizu i Shizuoka, og vart då omnamna til **Daigo Fukuryū Maru**.

Uventa radioaktiv ureining
--------------------------

Daigo Fukuryu Maru støytte på det amerikanske hydrogenbombe-eksperimentet på Bikiniatollet, nær Marshalløyane, den 1. mars 1954. Båten, saman med dei 23 fiskarane om bord og fisken, vart utsett for stråling. Etterpå vendte dei attende til Yaizu i Japan den 14. september.

Då eksperimentet fann stad, fiska Daigo Fukuryu Maru i faresona som den amerikanske regjeringa hadde klarert på førehand. Fiskarane ante fare og prøvde å rømme frå området, men dei trong tid til å få børnskapen or sjøen og vart dermed utsett for det radioaktive nedfallet i nokre timar. Seinare utvida USA den offisielle faresonen, og det viste seg at mange fiskebåtar fiska der på dette tidspunktet i tillegg til Daigo Fukuryu Maru. Ein reknar med at om lag hundre fiskebåtar vart ureina av radioaktiv stråling som følgje av eksperimentet.

Daigo Fukuryu Maru-tragedien førte til ei anti-atomrørsle i Japan. Den amerikanske regjeringa frykta at rørsla ville føre til ei antiamerikansk-rørsle og gjekk snøgt inn i forhandlingar med den japanske regjeringa gjennom statsminister Yoshida Shigeru, ein politikar som vart sett på som amerikanskvennleg, i spissen. Den amerikanske regjeringa betalte 200 000 amerikanske dollar til offera. Den japanske regjeringa godtok på si side å ikkje krevje ytterlegare erstatning frå den amerikanske regjeringa.

Fiskebåten Daigo Fukuryu Maru er no utstilt i Tokyo.

Innflytnad på populærkulturen
-----------------------------

Fem år etter ulukka laga den japanske filmregissøren Shindo Kaneto ein film som heitte *Daigo Fukuryu Maru*. Skodespelaren Uno Jukichi spelte rolla som Kuboyama Aikichi.

Denne ulukka inspirerte òg andre filmar, som t.d. filmen Godzilla, som fortalde historia om eit monster som vart mutert frå radioaktiv stråling då det ville hemne seg på sivilisasjonen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NDL

 |
**Johan Martin Dahll** (24. juni 1830–28. november 1877) var ein norsk næringsdrivar og stortingsmann frå Kragerø.

Dahll var son til ein kjøpmann. Han gjekk Anderssonske handelsinstitutt i Bergen, og vart så omkring 1853 sett til å styre to gruver ått av engelske handelsinteresser. I 1861 tok han over eiga i dei to gruvene, ei apatittgruve ved Kragerø og ei nikkelgruve i Bamble. Gruvedrifta gjekk så godt at han ei tid truleg var den største bergverkseigaren i Noreg. I tillegg dreiv han iseksport og skipsbyggeri.

Etter å ha vore varamann til Stortinget 1874-76, representerte han Kragerø på Stortinget i 1877, der han var medlem av næringskomité nr 1. Same hausten døydde han på Jomfruland i Skåtøy.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Johan Martin Dahll NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Koordinatar: 34°19′58″N 35°55′49″E﻿

**Miziara** (òg kalla **Meziara**, arabisk مزيارة) er ein landsby i Zgharta distrikt i Nord guvernement i Libanon. Her ligg heilagdomen Vår frue av Miziara.

Området som vert kalla **Miziara** består i røynda av fire landsbyar: Miziara, Harf Miziara, Houmeis og Sakhra. Det samle innbyggjartalet er kring 6000, og av desse bur kring 4250 i Miziara. 

Miziara var ikkje busett før seint på 1600-talet.

Geografi
--------

Miziara ligg på ein åstopp, 800 meter over havet, oppom Morh Kfarsghab, Jdeideh, Zgharta, Tripoli og Middelhavet i det fjerne. Vegen til landsbyen går gjennom Zgharta, Kfarhata, Iaal og så Miziara. Vasskjelda kjem frå **Ain El Moutran** og renn gjennom Bhairet Toula, ein nærliggande landsby.

Jordbruk
--------

Jordbruksproduksjonen omfattar eple, pærer, druer og forskjellig typar korn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Miziara» frå Wikipedia på engelsk, den 20. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2014-12-18 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2002-11-23 ved Wayback Machine.
* Official Website of Miziara Municipality[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Carlos Fuentes Macías** (fødd 11. november 1928 i Panama by i Panama, død 15. mai 2012 i Mexico by) var ein meksikansk forfattar og diplomat.

Liv
---

Far til Fuentes var diplomat og i 1930-åra meksikansk ambassadør i Washington. Som barn og ungdom blei Carlos Fuentes derfor kjend med kultur og litteratur i USA og ei rekke land i Mellom- og Søramerika. Dei første litterære forsøka er påverka av Pablo Neruda og andre.

Den høgare skoleutdanninga avslutta han i Mexico by. På denne tida arbeidde han i tidsskriftet *Hoy* («I dag»). Deretter studerte han rettsvitskap i Geneve og i Mexico.

Fuentes arbeidde som diplomat etter at utdanninga var avslutta og frå 1959 var han òg aktiv som roman- og manusforfattar.

I 1960-åra budde Fuentes i Paris, Venezia, London og Mexico by. I 1970-åra arbeidde han ved Woodrow Wilson International Center for Scholars i Washington. Frå 1972 til 1978 var han Mexico sin ambassasør til Frankrike, men sa frå seg tittelen då ekspresident Gustavo Díaz Ordaz fekk posten som meksikansk ambassadør til Spania.

Frå 1990 budde Fuentes i Europa.

Virke
-----

Fuentes skreiv forteljingar, essay og romanar der han tok opp den meksikanske kvardagen og historia til Mexico. Han var ein viktig representant for meksikansk samtidslitteratur og tok i bruk ulike stilistiske middel i skildringa av meksikanarane sitt liv. Seinare tok han opp forholdet mellom Europa og Ameria og tok stilling i nord-sør-konflikten.

Dei første forteljingane gav han ut i samlinga *Los días enmascarados* (1954); boka blei ein bestseljar i heimlandet. Det same galdt for den første romanen, *La Región Más Transparente* (1958), som var den første omfattande skildringa av den moderne Mexico by. Snart leidde han tidsskrift som *Revista Mexicana de Literatura* og *El Espectador*.

Eit av dei viktigaste og mest interessante verka hans er romanen *Terra Nostra*, der han knyter samtidas Mexico med den meksikanske kolonihistoria. *Cristóbal Nonato* skildrar Mexico i 1980- og 1990er-åra. Romanen *Gringo Viejo* (1985), som omhandlar forfattaren Ambrose Bierce, blei i 1989 brukt som grunnlag for ein spelefilm med tittelen *Old Gringo*. Jane Fonda og Gregory Peck spelte hovudrollene.

Fuentes rekna seg til den politiske venstresida og tala ofte dei små menneska og fagforeingane sin sak.

Referansar
----------

1. ↑  «Carlos Fuentes ist tot», *Der Spiegel*, 16. mai 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fuentes på norsk[*daud lenkje*], Bibsys

* Verk av og om Carlos Fuentes i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Offisiell heimeside Arkivert 2007-11-29 ved Wayback Machine.
* Intervju med Carlos Fuentes, opphavleg i *Süddeutsche Zeitung* 16. mai 2000.
* Intervju med Carlos Fuentes Arkivert 2009-06-05 ved Wayback Machine. i *derFreitag* 23. juli.
* Ope brev til Milan Kundera ved hans 70. års fødselsdag. På kundera.de
* Bibliografi og nokre bilete

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Carlingford Lough** (irsk *Loch Cairlinn*) er ein fjord (engelsk *sea lough*) som ligg på grensa mellom Nord-Irland i nord og Republikken Irland i sør. I botn av fjorden munnar elva Newry ut, medan Newrykanalen går til den nærliggande byen Newry (kanalen held fram til elva Bann og Lough Neagh).

På nordsida, i County Down, ligg kystbyane Warrenpoint og Rostrevor med Mournefjella bakanfor, og på sørsida ligg Omeath, Carlingford og Greenore, alle på Cooleyhalvøya i County Louth.

3. november 1916 kolliderte to dampskip, SS «Connemara» og SS «Retriever», her og sokk. 94 menneske mista livet. 

Carlingford Lough er ein populær stad for segling og sportfiske. På nordsida ligg det gjørmete strender og marskland, som er fôringsområde for ringgås, *Branta bernicla hrota*. Ved munningen av fjorden ligg det fleire skjer og grusøyar, som er hekkestader for terner.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carlingford Lough» frå Wikipedia på engelsk, den 11. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om Connemara-Retriever-ulukka på BBC

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Kongedømet Livland** var ein stat formelt utnemnd av Ivan IV av Russland under den liviske krigen. 10. juni 1570 kom den danske hertugen Magnus av Holstein til Moskva der han vart krona til konge av Livland. Magnus la først ein eid om å aksepterte Ivan som sin overherre og fekk i byte vasallkongedømet Livland. Områda i det nye kongedømet måtte derimot erobrast først. Den nye kong Magnus av Livland drog frå Moskva med 20 000 russiske soldatar for å erobre det svensk kontrollerte Reval. Ivan håpa på støtte frå Fredrik II av Danmark-Noreg, den eldre broren til Magnus, men fekk det ikkje. Mot slutten av mars 1571 gav Magnus opp kampen om Reval og drog frå omleiringa.

Borga Cesis i Wenden, hovudstaden i kongedømet Livland
I 1577 då Magnus hadde mista støtta frå både bror sin og Ivan kalla Magnus på støtte hos den liviske adelen om å drive ut utlendingane. Han vart så angripe av Ivan sine styrkar og tatt til fange. Då han slapp fri tok han tilbake den kongelege tittelen. Magnus var dei siste seks åra av livet sitt i slottet i Pliten i Kurland der han døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kingdom of Livonia» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Ivan den grusomme av Isabel De Madariaga ISBN 0-300-11973-9
2. ↑  Krig og fred i Baltikum, 1560-1790 av Stewart Philip Oakley ISBN 0-415-02472-2
3. ↑  Frederik II and the Protestant Cause: Denmark's Role in the Wars of Religion av Paul Douglas Lockhart side 38-39
**Yue-Kong Pao** 包玉剛 (10. november 1918–23. september 1991), ofte kalla «Sir Y.K. Pao» eller berre «Y.K.», var grunnleggjar av World-Wide Shipping Group i Hongkong. I løpet av tjue år, frå det første skipet som vart skaffa i 1955, vart dette det desidert største shippingkompaniet i verda med over 20 millionar DWT (dødvekttonn). Ved å føresjå shippingkrisa i slutten av 1970-åra klarte han å kvitta seg av overkapasitet og selje unna den gjelda som knytte seg til skipa han selde, og spreidde interessene sine, særleg ved å kjøpa seg opp til ein kontrollerande aksjesandel i The Hongkong and Kowloon Wharf and Godown Company Limited, no kjent som Wharf (Holdings) og seinare Wheelock Marden. Han fekk store interesser i eigedomsmarknaden i Hongkong, shippingterminalane i byen, varesal, ferjer og trikkar.

Han hadde utmerka samband til politiske leiarar og vart viseformann for komiteen som byrja å førebu den nye lovgivinga i Hongkong for perioden etter 1997.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yue-Kong Pao» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2020.*
| **Clare Island****Lokalt namn: Oileán Chliara** |
| --- |
| Clare Island sett frå Clew BayClare Island sett frå Clew Bay |
| Geografi |
| 

Clare Island is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 53°48′18″N 9°59′37″W﻿Koordinatar: 53°48′18″N 9°59′37″W﻿

 |
| **Areal** | 16 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Clare Island (462 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Republikken Irland |
| **Grevskap** | Mayo

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 125
 |

**Clare Island** (*Oileán Chliara* på irsk) er ei kupert øy ved inngangen til Clew Bay i County Mayo i Republikken Irland. Ho er kjend som heimstaden til sjørøvardronninga Grace O'Malley. I dag har øya om lag 125 innbyggjarar.

Historie
--------

Gjennom mellomalderen var Clare Island ein del av landområda til O' Malley-familien. Ruinane av tårnhuset til O'Malley, kalla *Grace O' Malley si borg*, ligg nær moloen på austenden av øya. Eit lite cisterciensarkloster nær sørkysten av øya vart grunnlagd av O'Malley-familien og inneheld O'Malley-grava, ein mogeleg gravstad for Grace O'Malley. Klosteret er kjend for det unike takmåleriet frå mellomalderen. I 1588 forliste eit skip frå den spanske armaden ved Clare Island og mannskapet vart drepen av O' Malley-familien.

Eit framtredande landemerke på øya er fyret, som vart bygd av John Denis Browne, markien av Sligo, i 1806. 29. september 1813 førte ein brann til at delar av tårnet og lanternen vart øydelagd. Tårnet vart bygd opp att i 1818. I 1834 vart fyret råka av eit lynnedslag. Det sylindriske murfyrtårnet er 118 meter høgt og 11 meter på tvers. Etter 159 år i tru teneste vart fyret i 1965 sett ut av drift og erstatta av det moderne fyret på Achillbeg sør for Achill.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Clare Island» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Clare Island**

* Offisiell nettside Arkivert 2007-10-21 ved Wayback Machine.
* clareisland.info

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* BBC Things

 |
Frå Europride-paraden i Oslo 28. juni 2014, med regnbogeflagg som symbol på homofili.
**Homofili** (frå gresk *homo*, 'same' og *fili*, 'elske') er preferanse for ein person av sitt eige kjønn som kjærleiksobjekt.

Omgrepet blei først nytta i ein artikkel i *Jahrbuch für sexuelle Zwischenstufen''*i Tyskland i 1904, og blei sidan nytta til ein viss grad av dei tyske rørslene for homoseksuelle rettar på 1920-talet. Det var likevel først etter andre verdskrigen at omgrepet fekk eit slags gjennomslag. Det blei då nytta av dei nye homoorganisasjonane som oppstod i dei fleste vestlege landa (til dømes Det norske forbundet av 1948, danna i 1952 etter å ha vore ei avdeling av ein dansk organisasjon frå 1950). Homorørslene som oppstod på 1940- og 1950-talet blir ofte kalla for homofil-rørsler (*homophile movements*), og det nye omgrepet blei aktivert som ledd i ein politikk for å omdefinera fenomenet frå seksuell perversjon til noko som omhandla kjærleik. 

Frå slutten av 1960-talet blei desse rørslene og den generasjonen som starta dei, kritiserte for å vera for diskrete og forsiktige, og eit ledd i dette var å mobilisera nye omgrep som gay og lesbian, på norsk «homsar» og «lesber». I den grad «homophile» hadde fått noko gjennomslag i engelsk og amerikansk, overtok «homosexual», «gay» og «lesbian» denne plassen frå slutten av 1960-talet. 

«Homofili» blei første gong nytta på norsk i ein brosjyre av den norske avdelinga av det danske «Forbundet af 1948» i 1951. Noreg er eit av dei få landa der dette omgrepet framleis har stor utbreiing.

«Skeiv» er i dag ei nemning som blir brukt om dei som ikkje definerer seg som heterofile. Nemninga kan samanliknast med det engelske ordet «queer».

Haldningar til homofili
-----------------------

Kart over lovgiving for likekjønnet samliv i forskjellege delar av verda.  

**Likekjønna samliv lovleg**
██ Likekjønna ekteskap
██ Likekjønna partnerskap
██ Ingen partarskapslovar
██ Utanlandske ekteskap godkjende
**Likekjønna samliv straffbart**
██ Minimal straff
██ Stor straff
██ Fengsel på livstid
██ Dødsstraff
██ Ingen informasjon om straff
Det er i dag stor skilnad på korleis ulike land og samfunn godtek homofili. I land som Noreg, Sverige, Canada, Spania, Sør-Afrika, Nederland, Belgia og fleire delstatar i USA likekjønna par inngå ekteskap. Land som Mauritania, Sudan, Somalia, Jemen, Saudi-Arabia, Iran og Afghanistan praktiserer derimot dødsstraff for seksuelle handlingar mellom menneske av same kjønn.

Sjå òg
------

* Homofil åtferd hjå dyr

Bakgrunnsstoff
--------------

* Homobevegelsen i Noreg, artikkel hjå Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Losbåt i Fremantle Doctor-vind ved hamneinngangen til Fremantle.
**Fremantle Doctor**, 'The Freo Doctor', eller berre 'The Doctor', er ein solgangsbris i Vest-Australia, som opptrer om sommaren sørvest på kysten av Vest-Australia. Sjøbrisen kjem av store temperaturskilnader mellom hav og land. 

Om sommaren bles vinden konsistent frå sørvest, og starta mellom kl. 12 og 15 kvar dag. Han kan nå så langt inn i landet som 100 km, og nå York tidleg på kvelden. 

I Perth, hovudstaden i Vest-Australia, vert vinden kalla *Fremantle Doctor* fordi han verkar å kome frå kystbyen Fremantle, og fører med seg meir behagelege temperaturar. Temperaturen fell ofte med fleire grader, men kan verte nokså kraftig, opp mot frisk bris, slik at det kan verte ubehageleg på strendene. 

Dagar då vinden ikkje opptrer kan temperaturen om ettermiddagen i Perth vert langt høgare enn elles, ofte over 40 °C.

Sjå òg
------

* Cape Doctor

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fremantle Doctor» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2011.*