recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Matsya, fiskeinkarnasjonen av hinduguden Visjnu.
**Ikjøting** eller **inkarnasjon** (frå latin *carne*, 'kjøt') kan visa til ei lekamleggjering av eit omgrep eller ei ånd. I religiøs forstand er inkarnasjon at gudar tek form som menneske eller dyr på jorda. Jesus, Krisjna og til ein viss grad Bahaullah er døme på inkarnasjonar frå ulike religionar.

Inkarnasjon i gammal egyptisk religion
--------------------------------------

I mange kulturar har ein sett på herskaren som inkarnasjonen av ein guddom, til dømes faraoen i Egypt som ein inkarnasjon av solguden Ra. Egyptisk religion har også mange døme på inkarnasjon i form av dyr, som Apis-oksane som inkarnerte gudane Ptah og Osiris.

Inkarnasjon i dharmareligionar
------------------------------

I hinduismen speler inkarnasjonar ei viktig rolle, særleg i læra om dei ti ulike avatarane til guden Visjnu. I tibetansk buddhisme meiner ein bodhisattvaen Avalokiteshvara blir inkarnet i Dalai Lama, og buddhaen Amitabha i Panchen Lama.

Inkarnasjon i kristendommen
---------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| Og ordet vart kjøt og feste bu hjaa oss, og me skoda herlegdomen hans, ein sovoren herlegdom som ein einbaaren Son har fraa Far sin, full av naade og sanning.

Joh 1,14 (Studentmaallaget si bibelumsetjing, 1921)   |  |

Inkarnasjonen er ei sentral lære innan kristendommen. Læra byggjer på kristologien til Paulus og Johannesevangeliet; (Fil. 2,5-11, Joh. 1,1-14): trua på at Guds son har blitt menneske (kjøt, lekam) og at Jesus Kristus derfor er både Gud og menneske. At Jesus var Gud vart fastslått på kyrkjemøtet i Nikea år 325; forholdet mellom det guddommelege og menneskelege vart fastsett på kyrkjemøta i Efesos 431 og Chalcedon i 451.

Inkarnasjonen er grunnleggande for kristendommens forståing av menneskets forhold til Gud. *Gud vart menneske for at vi skulle bli guddommelege* (Athanasius). Teologien rundt Kristi gjerning, hans liding, død og oppstode, er tufta på denne forståinga av inkarnasjonen.

Sjå og
------

* Avatar

Kjelder
-------

* «inkarnasjon» i Nynorskordboka.
* «inkarnasjon» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Eit oversyn over straumretning og -styrke i Den indonesiske gjennomstraumen
**Den indonesiske gjennomstraumen** er ein havstraum transporterer vatn mellom Stillehavet og Indiahavet gjennom øyane i Indonesia. I nord går straumen gjennom Makassarsundet. Dei indonesiske randhava fungerer som eit basseng og straumen held fram sørover og går ut gjennom Lomboksundet, Ombaisundet og Timorhavet. Retninga til straumen varierer gjennom årdet, men den totale årlege nettotransporten er houvdsakleg sørover frå Stillehavet og inn i Indiahavet.

Så lenge ein har måledata var det berre i 1998 at ein hadde nettotransport nordover, og dette var truleg ein seineffekt av El Niño.

Straumen transporterer relativt varmt og ferskt vatn til Indiahavet, og vert ført vidare mot Afrika av Sørekvatorialstraumen. Utanfor Afrika går det inn i Agulhasstraumen og inn i Atlanterhavet sør for Sør-Afrika.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Indonesian Throughflow» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2011.*
**Ragnar Hvidsten** (3. desember 1926–21. september 2016) var ein norsk fotballspelar frå Sandar som spelte i angrep på Sandefjord Ballklubb og Skeid i 1940- og 50-åra. Han var med i 22 landskampar i tida 1950-55.

Hvidsten, som «fløt på sin ypperlige teknikk og store hurtighet», var angripsspelar på Sandefjord BK fram til hausten 1951. Åra 1952 og -53 gjorde han teneste i oslolaget Skeid, også det eit lag som deltok i Hovedserien. Frå våren 1954 var han tilbake i Sandefjord-drakta og var med då laget spelte NM-finale i 1957.

Hvidsten debuterte på Noregs landslag i ein vennskapskamp mot Jugoslavia i november 1950. Han skåra sitt fyrste landslagsmål i ein kamp mot Irland i mai 1951 og sitt andre og siste mål mot Island i juli same året. Saman med tidlegare klubbkamerat Thorbjørn Svenssen deltok han i Sommar-OL 1952 i Finland. Hans siste kamp av i alt 22 kampar med flagget på brystet kom under nordisk meisterskap mot Sverige i september 1955.

«Bedre enn de aller fleste norske wingløpere kunne han kunsten å gå til dødølinjen og derfra åpne forsvaret med en fiks sentring like utenfor målmannens rekkevidde», skriv Magnus Breili i *Fotballboken*.

### Merittar

* Tapande cupfinalist: 1957 med Sandefjord BK

Referansar
----------

1. ↑  Dødsannonse, *Aftenposten*. Besøkt 28. september 2016.

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Fotballboken*, 1967.
* eu-football

| * v
* d
* e
Fotball piktogram ~~0~~ Det norske herrelandslaget i fotball – Sommar-OL 1952 ~~0~~ Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1 A. Hansen (gk)**·** 2 Holmberg**·** 3 Boye Karlsen**·** 4 Olsen**·** 5 Svenssen **·** 6 Spydevold**·** 7 Hvidsten**·** 8 Thoresen**·** 9 Wang Sørensen**·** 10 Johannessen**·** 11 Dahlen**·** 12 Blohm (gk)**·** 13 O. Hansen**·** 14 Henriksen**·** 15 Nilsen**·** 16 Pedersen**·** 17 Ødegaard**·** 18 Jevne**·** 19 Kristiansen**·** 20 Orre**·** Trenar: Frank Soo (ENG) |
Koordinatar: 31°4′19″N 35°23′49″E﻿

**Har Sedom** (hebraisk הר סדום, *Har Sedom*) eller **Jebel Usdum** (arabisk جبل السدوم, *Jabal(u) 'ssudūm*) er eit fjell langs sørvestkysten av Daudehavet i Israel, og ein del av Judeaørkenen naturreservat. Har Sedom byrja å stige for tusenvis av år sidan og veks seg stadig høgare med ein fart på 3,5 mm i året.

Saltgrotte i Har Sodom.
Halitt på Har Sedom.
Fjellet er merkverdig fordi det nesten utelukkande består av halitt eller steinsalt. Det ligg 226 meter over Daudehavet, men likevel 170 meter under havnivå. På grunn av forvitring, skil somme delar av fjellet seg ut. Ei av desse søylene har fått «Lots hustru», ein referanse til soga om kona til Lot under øydelegginga av Sodoma og Gomorra.

Utsyn over Daudehavet frå Har Sedom.

Sjå òg
------

* Judeaørkenen
* Naturreservat i Israel
* Turisme i Israel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Sodom» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hareuveni, Imanuel (1985). *קום התהלך בארץ: מדריך שמורות טבע בישראל* [*Naturreservat i Israel*] (på hebraisk) (2nd utg.). Israel: Israel Ministry of Defense. s. 406, 409. ISBN 965-05-0193-2.
**Utvidingskoeffisient** er tilhøvet mellom dimensjonsauken til ein lekam og temperaturstigning. 

Lengdeutvidingskoeffisienten, som vanlegvis har symbol a, er forholdet mellom den relative lengdeauken av ein lekam ved oppvarming og den tilsvarande temperaturauken. For dei fleste stoff er a i området 0 – 100 °C av storleiksorden 1/(100 000 °C) = 10–5 K–1.

Volumutvidingskoeffisient, som vanlegvis har symbol g, er forholdet mellom den relative volumauken av ein lekam ved oppvarming og den tilsvarande temperaturauken. Som regel reknar ein at g = 3a. Volumutvidingskoeffisienten for væsker, bortsett frå vatn, er av storleiksorden 10–3 K–1. Vatn er den einaste væska som i eit særskild område, 0 – 4 °C, har negativ utvidingskoeffisient. For dei fleste gassar er g ved konstant trykk særs nær 0,00367 K–1.

For å få nøyaktig utvidingskoeffisient må alltid fysiske forhold som trykk og temperatur vere med.

Sjå òg
------

* Kontraksjon i fysikk
* Termisk ekspansjon

Kjelder
-------


* «utvidelseskoeffisient». *Store norske leksikon*. 19. februar 2012.
Koordinatar: 30°17′N 34°45′E﻿

**Har Karkom** («Safranfjellet», òg kalla **Jabal Ideid**) er eit fjell i sørvest i Negevørkenen i Israel, halvvegs mellom Petra og Kadesh Barnea. På grunnlag av at israelittane reiste over Sinaihalvøya mot Petra i ei forholdsvis rett linje, har mange forskarar lurt på om Har Karkom kan vere det same som Sinaifjellet i Bibelen. Emmanuel Anati gjorde utgravingar ved dette fjellet og fann ut at det var eit stort kultsenter i eldre steinalder og det kringliggande platået var dekt med heilagdomar, altar, steinsirklar og steinsøyler, og over 40 000 helleristingar.

Basert på desse funna har Anati forfekta at Har Karkom er Sinaifjellet i Bibelen, men den religiøse aktiviteten på staden ser ut til å ha hatt ein topp kring 2350-2000 fvt. og fjellet verka å ha vore forlate kanskje kring 1950-1000 fvt. Utvandringa frå Egypt er stundom datert til 1600-1200 fvt. men det finst ingen arkeologiske funn som støttar dette. Anati har i staden plassert utvandringa, basert på arkeologiske funn, til kring 2300 fvt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Har Karkom» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Emmanuel Anati, *The riddle of Mount Sinai : archaeological discoveries at Har Karkom* (2001)
2. ↑  Mount Sinai has been found: some Archaeological discoveries at Har Karkom
3. ↑  Mount Sinai has been found: some Archaeological discoveries at Har Karkom

Bakgrunnsstoff
--------------

* Har Karkom
* Har Karkom på Tripod
* Har Karkom frå lufta
* Helleristingar i Karkom

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
| **Inner-Vikna** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Namdalen |
| **Koordinatar** | 64°53′N 11°11′E﻿Koordinatar: 64°53′N 11°11′E﻿ |
| **Øygruppe** | Nærøysund

 |
| **Areal** | 99,2 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Trøndelag |
| **Største busetnad** | Rørvik (3098 innb.)

 |

**Inner-Vikna** eller **Indre Vikna** er den austlegaste av dei store øyane i Nærøysund kommune i Trøndelag. Øya har ei flatevidd på 99,2 km2 og vel 3200 innbyggjarar.

Ho høyrer til øygruppa Vikna som har tusenvis av øyar og holmar. Øya er flat og treberr med fleire myrar. Nærøysundet skil Indre Vikna frå fastlandet. Ved sundet ligg tettstaden Rørvik, med 3 098 innbyggjarar per 1. januar 2017. Fylkesveg 770 fører over sundet i bru via Marøya til fastlandet. Skipsleia går gjennom sundet.

Kjelde
------

* «Indre Vikna» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| České Budějovice |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| **Flagget til České Budějovice** | **Byvåpenet til České Budějovice** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Kraj | Tsjekkia  Sør-Böhmen |
| Grunnlagd | 1055 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  55,6 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005) | 94 622 |
| Koordinatar | 48°58′29″N 14°28′29″E﻿Koordinatar: 48°58′29″N 14°28′29″E﻿ |
| Høgd over havet | 381 m |
| Diverse anna |
| Postnummer | 370 01 |
| **Heimeside:** www.c-budejovice.cz |
| Plassering |
|  |

**České Budějovice** (kort form *Budějovice*; tysk *Budweis* (òg brukt på ei rekkje andre språk)) er ein by i Tsjekkia og den største byen i Sør-Böhmen med nesten 100 000 innbyggjarar. Byen er òg det politiske og kommersielle sentrumet i området, men er ikkje den same byen som Moravské Budějovice i Mähren.

Byen har gjeve namn til eit vidkjend ølmerke, Budweiser, som fabrikken *Pivovar Budějovický Budvar* har brygga sidan 1200-talet.

Jarnbanen til Linz i Austerrike er den eldste på det europeiske kontinentet, og vart konstruert i perioden 1824-1832.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**1504** (romartal MDIV) var eit skotår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

Isabella av Castilla døydde i 1504
### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

* 31. mars: Guru Angad Dev, den andre av dei ti sikh-guruane
* 30. april: Francesco Primaticcio, italiensk målar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1504.*

* 18. april: Filippino Lippi, italiensk målar
* 26. november: Isabella av Castilla, spansk monark

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
Kyr som beitar på Selsley Common. «Allmenningens tragedie» viser kva ein reknar med overbeiting kan føre til.
**Allmenningens tragedie** er eit omgrep som skildrar ein tilstand der eit felles ressursområde vert lagt under sterkare press enn det som er samfunnsøkonomisk gunstig. Dette kan til dømes skje når for mange kyr vert slept ut på beite i allmenningen, for mange reinsdyr beitar på eit område, for mange båtar vert sette inn i fisket på eit bestemt havområde og liknande. Den enkelte aktøren vil berre rekne med den fortenesta aktøren sjølv kan oppnå ved å sleppe eitt dyr til ut på beite eller sette eitt nytt fartøy inn i fangsten – ikkje den nedgangen i forteneste som andre deltakarar vil oppleve.

Ein teori for å unngå ein slik situasjon er ved å privatisere allmenningen (ressursgrunnlaget) eller ved at styresmaktene gjev påbod om avgrensingar. Det fyrste har skjedd i landbruket i fleire land, medan det siste har skjedd i fleire fiskeri og pelagisk kvalfangst. Ein tredje stig ut av tragedien er at brukarane av ressursen organiserer seg og gjev seg sjølve påbod om reguleringar av bruken. Dette er relativt vanleg for beiteressursar men svært sjeldan for fisk.

Uttrykket «tragedy of the commons» vart innført av den amerikanske økologen Garrett Hardin i 1968, men omgrepet var velkjent tidlegare, mellom anna i debatten om inngjerdinga som jordeigarane gjorde av beiteområde (enclosure) i Storbritannia. I dag vert omgrepet ofte brukt i analysar av miljø- og ressursøkonomiske spørsmål.

Kjelder
-------

* 

* «allmenningens tragedie» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Allkunne** var eit nynorsk nettleksikon, drive av Allkunne AS. Oppslagsverket vart offisielt opna 20. oktober 2009, med eit omfang på rundt 850 artiklar. I 2019 var Per Magnus Finnanger Sandsmark ansvarleg redaktør og Stina Aasen Lødemel redaktør og leiar av redaksjonen, og Allkunne hadde eit omfang på 25000 artiklar. Drifta av leksikonet blei avvikla frå 1. januar 2021.

Kort historikk
--------------

Den første hovudredaktøren for Allkunne var Ottar Grepstad, og Eirik Helleve var dagleg leiar fram til 2010, då Audhild Gregoriusdotter Rotevatn vart tilsett som ny dagleg leiar.

Frå og med oktober 2011 har Allkunne også inkludert tekstar tidlegare publisert i Caplex. Frå og med februar 2015 inkluderte Allkunne også artiklane i det tidlegare Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane, som vart skrive av NRK Sogn og Fjordane (ved Ottar Starheim og Kjell Arvid Stølen).

Leksikonet nytta ei digital plattform utvikla for *Store Norske Leksikon*. Verksemda hadde kontor på Ivar Aasen-tunet i Ørsta.

Sommaren 2020 kjøpte Store norske leksikon Allkunne, med føremål å integrere delar av leksikoninnhaldet på eigen platform. Den 1. januar 2021 var Allkunne avvikla, men nettstaden allkunne.no blir tilgjengeleg fram til avviklingsfasen er avslutta og artiklane som skal over i Store norske leksikon, ca. 3000 artiklar, er ferdig integrert der.

Allkunne AS
-----------

**Allkunne AS** var eit aksjeselskap som hadde som oppgåve å drive oppslagsverket *Allkunne*.

Selskapet var skipa av Det Norske Samlaget og Nynorsk kultursentrum, med Arild Thorbjørnsen som styreleiar.

Sjå òg
------

* Nynorsk Wikipedia
* Nynorsk nettleksikon

Kjelder
-------

1. ↑  I følgje Tove Lie, direktør i Samlaget, i NPK-melding referert i Dag og Tid 23.10.2009.
2. ↑  «Om Allkunne - Allkunne», *www.allkunne.no* (på norsk), henta 12. oktober 2021
3. ↑  Aasentunet
4. ↑  «Allkunne og Caplex - Allkunne», *www.allkunne.no* (på norsk), henta 12. oktober 2021
5. ↑  «Om Fylkesleksikonet for Sogn og Fjordane - Allkunne», *www.allkunne.no* (på norsk), henta 12. oktober 2021
6. ↑  «Allkunne i Store norske leksikon», *Om Store norske leksikon* (på norsk bokmål), henta 12. oktober 2021
7. ↑  Informasjon om avvikling av Allkunne og samarbeid med SNL informasjon på allkunne.no, 2. november 2020, henta 10. oktober 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.allkunne.no
* Allkunne på Twitter
* Allkunne på Facebook
* Allkunne AS - prosjektsøknad[*daud lenkje*]
* Kulturnett Møre og Romsdal
Koordinatar: 58°14′40″N 6°47′28″E﻿

Fedafjorden
Kvina renn ut i Fedafjorden
**Fedafjorden** er ein fjord i kommunane Flekkefjord, Farsund og Kvinesdal. Han er ei fortsetjing av Listafjorden og har innløp sør for Andabeløya. Fjorden strekkjer seg 15 km inn til Øye, der elva Kvina munnar ut. 

Fjorden heitte tidlegare *Kvinesfjorden* (norrønt: *Hvínisfjǫrðr*, opphavleg *Hvínir*, laga til elvenamnet Kvina).

Like etter innløpet stikk Stolsfjorden seg nordover på austsida av Andabeløya. Han held fram som Lafjord inn til Flekkefjord og vidare her frå som Grisefjorden. 

Dei ytste delane av fjorden dannar grensa mellom Farsund og Flekkefjord, medan grensene til både Farsund, Flekkefjord og Kvinesdal møter kvarandre der Fedafjorden held fram austover etter innløpet til Stolsfjorden. Grensa mellom Farsund og Kvinesdal følgjer midten av fjorden vel ein kilometer innover før resten av fjorden vert liggande i Kvinesdal kommune. 

Eit godt stykke inn i fjorden ligg tettstaden Feda, som fjorden har namn etter, på nordsida. Frå her følgjer Europaveg 39 vegen inn til botn av fjorden ved Øye. Her ligg hamneområdet Leirvika. På andre sida av fjorden går Riksveg 465 mellom Øye og Farsund. I august 2006 opna den 566 meter lange Fedafjorden bru som går over fjorden og dannar ein del av det nye vegprosjektet på E39 mellom Flekkefjord og Lyngdal.

Referansar
----------

1. ↑  Ole Bernt Syvertsen (1997). «Kvinesdal». I Jørn Sandnes, Ola Stemhaug. *Norsk stadnamnleksikon* (4. utg.). Oslo: Samlaget. s. 273. ISBN 9788252149050.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fedafjorden**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 79°10′S 150°00′E﻿

**Echelmeyerstraumen**, tidlegare kalla **Ice Stream F**, er ein isstraum i Den vestantarktiske innlandsisen som flyt vest til Shirase Coast nord for MacAyeal Ice Stream og er ein av fleire store isstraumar som flyt frå Marie Byrd Land og ut i Rossisen. Isstraumane vart undersøkt og kartlagt av U.S. Antarctic Research Program i løpet av fleire feltsesongar frå 1983–84 og opphavleg kalla Ice Stream A, B, C, etc. etter plasseringa deira frå sør til nord.

Namnet vart endra frå Ice Stream F av Advisory Committee on Antarctic Names i 2002 etter Keith A. Echelmeyer ved Geofysisk institutt ved University of Alaska, Fairbanks, som studerte isstraumane i Marie Byrd Land 1992–93 og 1994–95, i tillegg til rasktflytande isbrear i Alaska og Grønland. Dr. Echelmeyer var ein student under Barclay Kamb, som Kambstraumen er kalla opp etter.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Echelmeyer Ice Stream». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. januar 2014.

* Antarktis glasiologs Honored by ACAN Arkivert 2007-06-30 ved Wayback Machine.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Echelmeyerstraumen» (innhald frå Geographic Names Information System).
Framsida på den første norske almanakken, rekna som den første boka trykt i Noreg
 Oppslag på februar månad
***En ny Allmanach paa det Aar efter Jesu Christi Fødsel, 1644*** som kom ut hausten 1643 er rekna som den første boka som vart trykt i Noreg. Boka er, i følgje tittelbladet, «Et lidet Prognosticon, eller Practica/ Paa det Aaret efter vor Freleris oc Saliggjøreris Jesu Christi Naaderige Fødsel/1644. Med Flid paa Danske udsat oc Tryckt udi Christiania Aff Tyge Nielssøn.» 

Tyge Nielssøn var ein dansk boktrykkar som vart oppmoda til å etablere seg i Christiania. Denne almanakken var noko av det første han trykte, og boka er rekna for å vere den første trykte norske boka i Noreg.

Almanakken kunne nyttast til spådommar, og slike bøker selde godt. Boka har mange astronomiske teikn, og er vanskeleg å lese for ein amatør. Boka må vere utforma på grunnlag av eit dansk manuskript, for det er tidene for soloppgang og solnedgang i København som er lagde til grunn. Almanakken inneheldt ikkje berre astronomiske opplysningar, han kunne og hjelpe folk å spå om ulykker, brann og død.

Tyge Nielssøn avslutta teksten for kvar månad med små råd:

* For Februarius les vi: «Det er gaat at dricke hippocras / En god drick Miød / eller anden god Dranck / som giør en sød Mund / synderlig Piger / thi naar de dricke formeget her aff / da pleye de gierne at tabe deris Nøgle til Bugkisten.»
* For Martius (mars) les vi: «Huo drømmer om Penge tre Dage oc tre Netter/ Imellem S. Antonu oc Sanct Pauli/ hand findes en stor haab/ om hand ellers kand treffe huor de ere.»
* For Julius (juli): «Dend som allerførst seer Storcken komme / oc beder hannem være velkommen / hannem giør det Aar ingen Tand Vee.»

Boka har sidan komme ut i faksimileutgåve.

Det einaste bevarte originaleksemplaret tilhøyrer Nasjonalbiblioteket. I 2014 vart det ein del av Noregs dokumentarv.

Kjelder
-------

* DET TRYKTE ORD - bokens historie i Norge Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

1. ↑  «Nasjonalbiblioteket / Den første boka som vart trykt i Noreg, Almanakk for 1644». *Norsk kulturråd*. Henta 3. desember 2014.
**Eberhart Jensen** (22. juli 1922–16. januar 2003) var ein norsk astronom. 

Jensen var professor i astronomi ved Universitetet i Oslo frå 1965 til 1992. Dei vitskaplege arbeida hans var innan plasmafysikk og observasjonell og teoretisk solfysikk.

Eberhart Jensen byrja å studere realfag ved Universitetet i Oslo i 1942, men studia vart avbrotne då universitetet vart stengt i 1943, og Eberhart Jensen var blant studentane som vart sende til konsentrasjonsleirar i Tyskland. Han vart cand.real. med hovudfag i astronomi i 1949 (rettleiaren hans var Svein Rosseland) og var deretter doktorgradsstudent ved University of Chicago med Subramanyan Chandrasekhar som rettleiar. Han fekk graden Ph.D. der i 1953. Han var universitetslektor ved Institutt for teoretisk astrofysikk ved Universitetet i Oslo frå 1959, dosent frå 1961 og vart utnemnd til professor i astronomi 1965.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eberhart Jensen» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* MGP

 |
Koordinatar: 51°25′10″N 0°57′3″W﻿

ECMWFs hovudkontor
**European Centre for Medium-Range Weather Forecasts** (**ECMWF**) er ein internasjonal meteorologisk organisasjon med base i Reading i England. Han vart grunnlagd i 1975. ECMWF vert nytta av dei fleste nasjonale meteorologiske institut blant medlemslanda, inkludert Meteorologisk Institutt i Noreg. Òg private vêrselskap som StormGeo nyttar denne modellen.

Mål
---

Måla til ECMWF er: 

* Utvikle numeriske metodar for vêrvarsling.
* Klargjere vêrvarsel for distribusjon til medlemsland.
* Vitskapleg og teknisk forsking for å betre desse varsla
* Samle inn og lagre meteorologiske data

Arbeid og prosjekt
------------------

ECMWF har produsert operasjonelle vêrvarsel sidan 1. august 1978. Den operasjonelle vêrmodellen (T799) til ECMWF dekkjer i dag heile kloden med ei oppløysing på 25 km. Han vert køyrt to gonger i døgnet, EC00 og EC12, der 00 UTC og 12 UTC er analysetidspunkta (starttidspunktet) for dei to modellane og går ti dagar framover i tid. I tillegg vert det køyrt eit ensemblevarsel med 51 medlemmar to gonger døgnet. Desse går 15 dagar framover i tid, men kvar av dei 51 modellkøyringane har dårlegare oppløysing enn den operasjonelle eler deterministiske modellkøyringa. EC har òg ein eigen bølgjemodell som vert køyrt to gonger i døgnet, basert på den atmosfæriske informasjonen som atmosfæremodellane gjev. 

Ein gong i veka vert det laga eit månadsvarsel som går 30 dagar framover i tid, samt sesongvarsel laga kvar månad for dei neste 90 dagane. 

Dei har òg gjennomført to reanalyseprosjekt, den første (ERA-15) genererte reanalysar frå desember 1978 til februar 1994, medan ERA-40 genererte reanalysar frå september 1957 til august 2002.

Medlemsland
-----------

Det finst 18 europeiske medlemmar i ECMWF: Austerrike, Belgia, Danmark, Finland, Frankrike, Tyskland, Hellas, Republikken Irland, Italia, Luxembourg, Nederland, Noreg, Portugal, Spania, Sverige, Sveits, Tyrkia og Storbritannia

Medlemsland
ECMWF har òg samarbeidsavtalar med andre land: Kroatia, Tsjekkia, Estland, Island, Litauen, Ungarn, Marokko, Romania, Serbia og Slovenia.

Sjå òg
------

* EUMETNET
* EUMETSAT

Litteratur
----------

* Woods, Austin (2006). *Medium-Range Weather Prediction - the European Approach*. Springer. ISBN 978-0387269283.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* ERA-15 reanalyse
* ERA-40 reanalyse

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «European Centre for Medium-Range Weather Forecasts» frå Wikipedia på engelsk, den 21. oktober 2009.*
**Europeisk Nederland** (nederlandsk *Europees Nederland*) eller **Den europeiske delen av Nederland** er ei nemning på den delen av landet Nederland som ligg i Europa. Nemninga vert nytta for å skilje den europeiske delen frå øyane Bonaire, Sint Eustatius og Saba, ofte kalla Karibisk Nederland, som etter oppløysinga av Dei nederlandske Antillane er nederlandske kommunar med særstatus.

Det er ikkje berre geografiske grunnar til at namninga vert nytta, men òg fordi Karibisk Nederland har eit relatert, men eige rettssystem. Likevel dekkjer Europeisk Nederland om lag 99 % av det totale landarealet og har historisk sett vore den delen av landet som vert referert som Nederland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «European Netherlands» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juli 2012.*

### Fotnotar

1. ↑  *Sabanews: Poverty in the European Netherlands is increasing*, arkivert frå originalen 26. april 2012, henta 27. juli 2012
2. ↑  Verdragenbank: Convention extending the competence of authorities empowered to receive declarations acknowledging natural children
**Hans Kristian Amundsen Furulund** (28. august 1847–28. desember 1924) var ein gardbrukar, verkseigar og stortingsmann frå Ullensaker i Akershus. Han var medlem av Venstre.

Far hans var gardbrukar i Ullensaker. Sjølv var han gardbrukar i Nannestad frå 1869, og så frå 1874 i heimbygda Ullensaker. I 1891 vart han medeigar av Ullensaker sagbruk og høvleri, eigar av Breivold i Aker og Alna teglverk i 1897. Han var medlem av heradsstyret frå 1875, ordførar 1882-88.

Furulund representerte Akershus amt på Stortinget frå 1880 til 1888. Han var i alle åra medlem av konstitusjonskomiteen, perioden 1886-88 også av Lagtinget. I 1887 vart han medlem av den kongelege tollkommisjonen.

Busett i Østre Aker, der han døydde i 1924.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Furulund, Hans Christian Amundsen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: Steenske bogtrykkeri. s. 272.
* Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 19.
* Biografisk informasjon om Hans Furulund NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Koordinatar: 37°40′N 27°05′E﻿

**Mykale** (gammalgresk Μυκάλη), kalla **Samsun Daği** og **Dilek Daği** i det moderne Tyrkia, er eit fjell på vestkysten av Anatolia i Tyrkia, nord for munningen av Menderes og skild frå den greske øya Samos av det 1300 meter breie Samossundet. Fjellet dannar ein rygg som endar ved neset som i antikken vart kalla Trogilium. Det ligg fleire strender på nordsida av fjellet, medan sørsida hovudsakleg er ein skrent.

Delar av fjellet Mykale, sett frå ruinane av Priene
Kart over Mykale med kystlinjeforskyvninger sidan antikken.
I den greske antikken var heile fjellryggen eit nes som var omgjeve av Egearhavet. Geopolitisk var han ein del av Jonia med den greske byen Priene plassert ved kysten av sørflanken til fjellet og Miletos ved kysten på motsett side i sør tvers over den djupe bukta som elva Menderes hadde skapt. Lengre nord låg byen Efesos.

Ruinane av dei første to nemnde joniske byane med hamneanlegga deira finst framleis, men er i dag fleire kilometer lengre inn i landet med utsikt over ei rik jordbruksflate og grasland som oppstod grunna avsetjingar frå elva, som heldt fram å danne det geografiske trekket med vide elvesvingar som denne elva har gjeve namn til, *meander*. Enden av den tidlegare bukta er i dag ein innsjø, Çamiçi Gölü (Bafasjøen).

Heile fjellryggen vart gjort om til ein nasjonalpark på 109,85 km, *Dilek Yarimadisi Milli Parki* («Dilekhalvøyas nasjonalpark») i 1966, og som er delvis tilgjengeleg for publikum. Resten er reservert av det tyrkiske militæret. Den isolerte plasseringa av parken har oppmuntra til å gå tilbake til den innfødde økologien, som er 60 prosent kratt og underskog. Dette området er eit verneområde for artar som tidlegare var meir utbreidd i regionen.

Slaget ved Mykale
-----------------

*For meir om dette emnet, sjå slaget ved Mykale.*
I det rundt 13 km breie sundet mellom Samos og utløpet av fjellryggen Mykale, odden Trogylion, sigra grekarane under Leotykides (konge av Sparta) og Xanthippos (statsmann frå Aten) den persiske flåten i eit stort sjøslag i år 479 f.Kr.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mykale» frå Wikipedia på bokmål, den 9. august 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Smith, William (1850). «Mycale». *New Classical Dictionary of Biography, Mythology and Geography*. London: John Murray. . Downloadable Google Books.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lendering, Jona (1996-2008): «Mycale (Dilek Dagi)». Artikler på *Livius* om antikkens historie. Arkivert fra originalenArkivert 2008-01-01 ved Wayback Machine..
* Zeydanlı, Ugur; Hilary Welch; Geoff Welch (2001): «Aegean and Western Turkey sclerophyllous and mixed forests». Full rapport fra WWF.
**Kåre Sigvald Fuglseth** (fødd 1959) er ein norsk religionsvitar og professor ved Universitetet i Nordland.

Kåre Fuglseth kjem frå Ålesund. Han blei*cand. philol.* frå Universitetet i Trondheim i 1988. Han var tilsett ved Universitetet i Trondheim frå 1990 til 1997 og ved Høgskulen i Volda frå 1997 til 1999. Frå 1999 var han tilsett ved lærarutdanninga i Bodø. Han blei *dr. art.* i kristendomskunnskap ved NTNU i 2002, med ei avhandling om Johannesevangeliet. I 2008 blei han tilsett som professor i fagdidaktikk ved Universitetet i Nordland. I tillegg var han professor II ved Høgskolen i Sør-Trøndelag frå 2011 til 2013. Frå 2011 har han vore prodekan ved Profesjonshøgskolen under Universitetet i Nordland.

Fuglseth har arbeidd med den gresk-jødiske filosofen Filon frå Aleksandria, og med RLE-faget i norsk skole.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Kåre Fuglseth i BIBSYS
* Heimeside ved UiN
* Resymé av doktorgradsavhandlinga ved NTNU

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Kjemisk industri i Tyskland på 1950-talet.
**Kjemisk industri** viser til fleire former for industriverksemd der ein forsker på og bruker kontrollerte kjemiske prosessar til å danna ønskte stoff, til dømes drivstoff, gjødsel, medikament, reingjeringsmiddel eller mellomprodukt til vidare industriell bruk. 

Den kjemiske industrien voks fram i lag med den industrielle revolusjonen og utviklinga av moderne kjemi og kjemiteknikk.

Større norske verksemder innan kjemisk industri er mellom anna Norsk Hydro, Dynea, Orkla og Elkem.

Sjå òg
------

* Kjemisk anlegg
* Bioteknologiindustri
* Næringsmiddelindustri
* Legemiddelindustri

Kjelder
-------

* Lundberg, Nils H. «Kjemisk industri» (19. mars 2009), *Store norske leksikon*.

* *Denne artikkelen bygger på «Kemiske industri» frå Wikipedia på dansk, den 11. september 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjemisk industri**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Elektrisk gitar av plexiglass.
**Polymetylmetakrylat** (forkorta **PMMA** og òg kjend som **akrylglas**) er ein gjennomsiktig termoplast ofte brukt som eit lettvekts- eller knuseresistent alternativ til glas.

Sjølv om det ikkje er ein type silisiumbasert glas, er substansen, slik som mange termoplastar, ofte teknisk sett ein type glas (ein ikkje-krystallinsk, gjennomsiktig fast stoff), og har historisk sett ofte vorte kalla  akrylglas. Kjemisk, så er det ein syntetisk polymer av metylmetakrylat. Materialen vart utvikla i 1928 i fleire ulike laboratorium av fleire kjemikarar som William Chalmers, Otto Röhm og Walter Bauer og vart først ført til marknaden i 1933 av Rohm and Haas Company under varemerket **Plexiglas.** Det har sidan vorte selt under mange ulike namn, mellom dei **Acrylite**, **Lucite** og **Perspex**.

PMMA er eit rimeleg alternativ til polykarbonat når ekstrem styrke ikkje er påkravd. I tillegg inneheld ikkje PMMA det potensielle skadelege stoffet bisfenol-A som finne sin i polykarbonat. PMMA er ofte bedre på grunn av dei moderate eigenskapane, i tillegg til at det er enkelt å handsama og prosessera. Ikkje-modifisert PMMA oppfører seg sprøtt og kan knusast under belastning, spesielt ved kollisjonskraft, og er meir sensitivt for ripar enn konvensjonelt uorganisk glas. Modifisert PMMA kan oppnå høg ripe- og kollisjonsmotstand.

Referansar
----------

1. ↑  Rohm and Haas Innovation – Plexiglas Triumphs.

Bakgrunnsstoff
--------------

* () Kategori:Polymethylmethacrylate – bilete, video eller lydar på
**Ranveig Hjørdis Frøiland** (fødd 15. september 1945) er ein norsk politikar for Arbeidarpartiet frå Sund i Hordaland. Frå desember 1996 til regjeringa gjekk av i oktober 1997 var ho olje- og energiminister i Regjeringa Jagland. Ho var stortingsrepresentant for Hordaland fylke i tidsrommet 1985 til 2005.

Frøiland arbeidde som kontorist i eit par tiår før ho i 1985 vart ho vald inn på Stortinget hausten 1985. Ho var elles varaordførar i Fjell kommune 1983-85. I sin fyrste periode på Stortinget var ho medlem av sjøfarts- og fiskerikomiteen, deretter var ho medlem av kyrkje- og undervisningskomiteen i vel eitt år, 1989-90. Frå november 1990 var ho med i energi- og industrikomiteen, som nestleiar frå 1993 til 18. desember 1996. Frøiland vart då utnemnd til ståtsråd og sjef for Olje- og energidepartementet. Frå hausten 1997 til mars 2000 var ho medlem av finanskomiteen, deretter leia ho kyrkje-, forsknings- og utdanningskomiteen til nytt storting vart vald i 2001. Ho hamna så på ny i finanskomiteen i sin siste peroiode opå Stortinget.

Frøiland var ein av riksrevisorane i perioden 2006-09. Ho har også vore styreleiar i Helse Bergen.

Kjelder
-------

* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Fylkesveg (länsväg) 311 gjennom Högvålen
**Högvålen** i Härjedalens kommun i landskapet Härjedalen er den grenda med fast busetnad i Sverige som ligg høgast, på 830 meter over havet. Grenda er omkransa av fjellryggar og vide myrområde. Fedrift har vore næringsgrunnlaget, korn har det ikke vore råd å dyrke i denne høgda. Fisket i sjøane Norra Ränningarna i nærleiken er bra i byrjinga av juni, etter isløysinga som går føre seg sist i mai.

Per august 2017 er det 11 fastbuande i grenda. På det meste har grenda hatt 100 fastbuande på ti gardar. 

Grenda ligg fint til i Härjedalen, med hytter til utleige for dei som ynskjer å dyrke friluftslivet. Det er om lag 30 minutter med bil nordover til Tännäs, og om lag ein time sørover til Särna i Älvdalens kommune i Dalarna. Frå fjelltoppane i området er det milevis utsyn, mellom anna inn i Noreg. Om sommaren beitar det tamrein i området, og her er òg bjørn, elg, tiur og anna vilt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Länsstyrelsen Jämtlands län om Högvålen
| Finn | Frå | Formel |
| --- | --- | --- |
| Fahrenheit | Rankine | °F = °R − 459,67 |
| Rankine | Fahrenheit | °R = °F + 459,67 |
| kelvin | Rankine | K = °R ÷ 1,8 |
| Rankine | kelvin | °R = K × 1,8 |
| Celsius | Rankine | °C = (°R ÷ 1,8) – 273,15 |
| Rankine | Celsius | °R = (°C + 273,15) × 1,8 |
| For temperatur-*intervaller* , 1 °F = 1 °Rog1 kelvin = 1,8 °R |

**Rankine** eller **grad rankine** med symbol ºR er eininga for absolutt temperatur i det engelske einingssystemet og har fått namnet sitt frå den skotske ingeniøren og fysikaren William John Macquorn Rankine. Han framsette skalaen i 1859.

*Rankine-skalaen* har same einingsstorleik som Fahrenheit-skalaen, slik at ein temperaturdifferanse på 1 °R tilsvarar ein differanse på 1 °F. Ved 0 °R er det absolutte nullpunktet, kaldare er det fysisk umogleg å få det.

*Rankine* er ei utbreidd eining for temperatur i engelsk litteratur og er ofte den føretrekte måleininga blant amerikanske og engelske vitskapsmenn. Samanblanding mellom, og feil bruk av rankine, Fahrenheit, Celsius og Kelvin er ei evig kjelde til reknefeil blant så vel professorar som studentar.

Omrekningstabell mellom dei forskjellige einingane
--------------------------------------------------

Sjå òg
------

* Fahrenheit
* Kelvin
* Réaumur
* Celsius
* Temperatur

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rankine» frå Wikipedia på bokmål, den 15. februar 2012.*
Koordinatar: 33°45′25″N 36°23′21″E﻿

**Rankous** eller **Rankus** (arabisk رنكوس) er ein landsby i Syria og feriestad om sommaren i provinsen Damaskus (Rif Dimashq) i Anti-Libanonfjella, 45 km from Damaskus, i ei høgd mellom 1650 og 2150 meter over havet. Klimaet i landsbyen er kjølig om sommaren og kaldt om vinteren. I løpet av eit år kjem det vanlegvis mellom 350 og 650 mm regn og snø. Fjella kring landsbyen er dekte med snø om vinteren. Folketalet er 19 900 innbyggjarar.

Landsbyen er kjend for dyrking av frukttre: eple, pære, kirsebær, mandlar og aprikos. I tillegg vert dyrka poteter, erter og mange andre typar grønsaker. 

Det ligg historiske monument i nærleiken av Rankous med grotter, gamle gravplassar og kammer og gravering i stein. 

Byen vart hardt skadd under kampar mellom regjeringsstyrkane og opprørarane under den syriske borgarkrigen.

Folk frå Rankous
----------------

* Sjeik Mahmoud Baayoun
* Mohamed Ali Abdel Jalil - omsetjar og essayist

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rankus» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Le monde diplomatique Norden** (LMD) er ei norsk-dansk utgåve av den franske månadsavisa med same namn. Avisa har norsk (bokmål) som hovudspråk, og er rekna som radikal og anti-amerikansk. Ho er kjend for lange og djuptgåande artiklar innan emne som til dømes filosofi, politikk, kultur og media, men driv ikkje med dagsaktuell nyhendeformidling.

Hovudsakleg inneheld avisa omsette artiklar frå franske Le monde diplomatique, men ein tredel av stoffet skal vere eigenprodusert av den norsk-danske redaksjonen.

Avisa vert distribuert i Noreg, Danmark og Sverige. Nordmannen Truls Lie har vore ansvarleg redaktør for avisa sidan den nordiske utgåva kom ut første gongen i april 2003. I 2006 skapte avisa kontroversar ved at akademikaren Emil André Røyrvik fekk publisere fleire artiklar som støtta konspirasjonsteoriar kring 11. september-åtaket.

I tillegg til å verte seld i laussal, får abbonentar av avisa Klassekampen avisa som vedlegg kvar månad (2006). Tidlegare har LMD hatt same avtalen med Morgenbladet.

Avisa har 45 systerpublikasjonar på skilde stader i verda, og av dei er den franske «moderavisa» Le monde diplomatique mest kjend.

Lenkjer ut/Kjelder
------------------

* **Diplo.no** Arkivert 2019-10-07 ved Wayback Machine. (offisiell nettstad)
* **Dagensmedier.no:** Klassekampen i samarbeid med Le monde diplomatique
|  |
| --- |
| **Guppy** |
| GuppyGuppy |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av guppy Utbreiinga av guppy |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Overklasse:** | Strålefinnefiskar Actinopterygii |
| **Orden:** | Cyprinodontiformes |
| **Familie:** | Poeciliidae |
| **Slekt:** | *Poecilia* |
| **Art:** | **Guppy** *P. reticulata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Poecilia reticulata***Peters, 1859 |

**Guppy** (*Poecilia reticulata*) er ein liten tannkarpeart som lever i Trinidad og delar av Sør-Amerika. Han er hovudsakleg kjend som akvariefisk, og er både rekna som populær og særs enkel å halda.

Kjenneteikn
-----------

Guppyen er ei lita tannkarpe, som ikkje vert stort større enn 6 cm. Hoa har størst kropp, men hannen har større og meir prangande hale. Dette gjer at dei ser om lag like store ut. Dei finst i fleire fargevariantar, og det er som regel hannen som er sterkast farga.

Levesett
--------

Guppyen finst i mange habitat. Han trivst best i stilleståande vatn med ganske varme temperaturar (23-24 °C) og mykje vegetasjon, og toler etter tilvenning eit saltinnhald på opp til 1,025. Dei lever av dyreplankton, små insekt og detritus. Akvarievariantar er særs lett å få til å ta tørrfor.

Guppyane er særs fruktbare, og før levande ungar. Etter ei drektigheitsperiode på 4-6 veker set hoa 20-40 små yngel til verda. Dei har ingen yngelpleie; faktisk hender det tilmed at dei vaksne et sitt eige avkom. Dei vert kjønnsmogne allereie etter to-tre månadar. 

Sidan guppyen er så lett å halda i akvarium, er han ein del brukt både som forsøksdyr (m.a. i genforsking) og oppdrettsfisk til levandefor.

Bakgrunnsstoff
--------------

* FishBase
* (en) *guppy* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *guppy* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *guppy* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (en) *guppy* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *guppy* hos FishBaseRedigere på wikidata
* (en) *guppy* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *guppy* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Poecilia reticulata* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Poecilia reticulata* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Poecilia reticulata* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* ITIS
* FaunEur
* EOL
* NDL

 |
Koordinatar: 45°55′20″N 7°47′34″E﻿

**Castore** eller **Castor** er eit fjell i Wallis-Alpane på grensa mellom Sveits (Valais) og Italia (Aostadalen) med ei høgd på 4 228 meter over havet. Fjellet er det høgaste av to tvillingtoppar (det andre er Pollux) kalla opp etter Geminitvillingane i romersk mytologi. Castor ligg mellom Breithorn og Monte Rosa. Mellom Castor og Pollux ligg passet *Passo di Verra* eller *Zwillingsjoch* i ei høgd på 3 845 moh.

Fjellet vert vanlegvis klarta frå fjellhytta *Capanna Quintino Sella* på den italienske sida via Felikjoch og den lange, smale søraustryggen. Frå den sveitsiske sida startar ein oppstiging frå Klein Matterhorn og går over den italienske isbreen Mezzalama og vestsida av fjellet. Den første klatringa vart utført 23. august 1861.

Biletgalleri
------------

* Castor (venstre) og Pollux (høgre) oppfor GornerbreenCastor (venstre) og Pollux (høgre) oppfor Gornerbreen
* Klatring langs toppryggenKlatring langs toppryggen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Castor (mountain)» frå Wikipedia på engelsk, den 12. november 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

* Helmut Dumler og Willi P. Burkhardt (1989). *Viertausender der Alpen*. München: Bergverlag Rother. ISBN 3-7633-7427-2.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Castor på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Godsmack** er ei musikkgruppe som kjem frå byen Salem i staten Massachusetts i USA.

Historie
--------

I februar i 1995 ville Sully Erna starte eit nytt band som han skulle leie, etter at han hadde spelt trommer i 23 år. Han danna Godsmack. Fyrste cd-en dei gav ut, heitte *All Wound Up*, den kom i 1997. Dei som var med da, var Sully Erna, Robbbie Merrill og Tony Rambola.

Dei begynte å spele live og Joe D'Arco var med på trommer. Da fekk dei rykte om at dei var eit bra live band og cd-en begynte å selje. 
Dei vart nummer 1 på lista til WAAF, ein radiostasjon i Boston. Og då den neste singlen kom ut, gjekk den også til topps. 

Albumet *All wound up* blei spelt inn på nytt, og berre 6 veker etterpå kom dei ut med albumet *Godsmack* i 1998. Godsmack vart meir og meir populære og dei reiste på turne, og talet på fans og selde cd-ar voks. 

I 2000 gav Godsmack ut albumet *Awake*. Det var utselt på alle konsertar. I 2002 vart Sully Erna spurt om han kunne lage ein song til filmen Skorpionkongen, og takka ja. Songen Godsmack skreiv, heiter «I stand alone», og kom på førsteplassen på singellista til Rock Radio. Han vart den mest spelte songen i 2002 i 14 veker på rad.

Etter å ha vore på turné i fire år bestemte bandet seg for å ta ein pause. I pausen tok Shannon Larkin, ein ven av Sully Erna over som trommis for Tommy Stewart. Godsmack reiste så til Miami, der dei skreiv albumet *Faceless*, som kom ut i april 2003. 
*Faceless* vart det mest selde albumet den veka. 

I mars 2004 gav Godsmack ut albumet *The Other Side* med songar som dei har hatt før, men nå akustiske. I april 2006 gav Godsmack ut albumet *IV*, det kom i april 2006. I desember året etter kom samlealbumet  *Good Times, Bad Times... Ten Years of Godsmack*. Det foreløpig siste Godsmack-albumet kom ut i 2018 og fekk tittelen *When Legends Rise*.

Album
-----

* *Godsmack* (1998)
* *Awake* (2000)
* *Faceless* (2003)
* *IV* (2006)
* *The Oracle* (2010)
* *1000hp* (2014)
* *When Legends Rise* (2018)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Godsmack» frå Wikipedia på engelsk, den 4. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* Munzinger (pop)

 |
**Le Orme** er eit italiensk progrockband danna i 1966 i Marghera, ein *frazione* i Venezia. Bandet var eit av dei store banda i italiensk progressiv rock i 1970-åra. Dei er eit av dei få italienske rockebanda som har hatt suksess i utlandet og har halde konsertar både i Nord-Amerika og Europa, og gav ut eitt engelskspråkleg album då dei var på det mest populære.

Historie
--------

Bandet bestod av Aldo Tagliapietra (songar, gitar, fløyte og celesta), Nino Smeraldi (elektrisk gitar, song), Claudio Galieti (bass, cello, song), Toni Pagliuca (klaverinstrument) og Michi Dei Rossi (trommer og perkusjon). Smeraldi, som i lag med Tagliapietra skreiv alle songane deira på det første albuma, arrangerte og alle songane deira. Le Orme heldt saman gjennom 1970-åra og utvikla seg til eit Emerson, Lake & Palmer-liknande progrockband og spelte inn fire album i denne stilen før dei vart oppløyst i 1982. 

I 1986 kom dei saman hatt og gav ut eit album i 1990. Pagliuca slutta i gruppa i 1992 og vart erstatta av Michele Bon. gruppa heldt ut i 1990- og 2000-åra og gav ut album som *Il Fiume* (1995), *Elementi* (2001) og *L'Infinito* (2004), og spelte òg fleire konsertar og på festivalar i Europa og Nord-Amerika. Tagliapietra slutta i gruppa i 2009 og Le Orme vart ein trio med berre Dei Rossi att som originalt medlem.

Medlemmar
---------

Diskografi
----------

* *Ad gloriam* (1969)
* *Collage* (1971)
* *Uomo di pezza* (1972)
* *Felona e Sorona* (1973)  
Seinare spelt inn på engelsk og gjeve ut i Storbritannia som *Felona and Sorona*.
* *Contrappunti* (1974)
* *In Concerto* (1974, konsert)
* *Smogmagica* (1975)
* *Verità nascoste* (1976)
* *Storia o leggenda* (1977)
* *Florian* (1979)
* *Piccola rapsodia dell'ape* (1980)
* *Venerdì* (1982)
* *Orme* (1990)
* *Il fiume* (1996)
* *Amico di ieri* (1997)
* *Elementi* (2001)
* *L'infinito* (2004)
* *La Via Della Seta* (2011)

Samleplater
* *Beyond Leng* (1976)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Le Orme» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Le Orme på Prog Archives
* Le Orme på Progboard Arkivert 2008-01-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* ICCU
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |