recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Domkapitel** eller **kapitél**: (*lat: capitulum ecclesiae cathedralis*) ei forsamling av prestane som var knytt til ei domkyrkje. Oppgåva deira var å sikre ein verdig og høgtideleg liturgi. Dei einskilde medlemane av domkapitlet vart kalla kannikar. Leiaren av domkapitlet vart titulert som *praepositus* eller *decanus* og hadde eit leiaransvar.

Domkapitlet som domstol
-----------------------

Domkapitlet var ein institusjon som hadde som si primære oppgåve å sørge for rett levesett og rett lære hjå prestar og tenarar i kyrkja, men skulle også ta seg av skulestell, hospital, fattighus, lærespørsmål m.m. Domkapitlet var eit organisert prestefellesskap, og fungerte både som kulturelt fellesskap, eigedomssfellesskap og juridisk domstol. Domkapitlet var ein gamal institusjon, frå andre halvdel av 1100-talet, og varte ved som ein del av kyrkjeordninga også etter reformasjonen. Domkapitlet fekk til dels nye oppgåver, men vart svekka utover 1600-talet. Sjølv om dei juridiske oppgåvene minka etter at eineveldet vart innført, heldt domkapitlet fram med å døme i ekteskaps- og sedløysesaker, og i saker som galdt den indre geistlege disiplinen. Når domsstolen dømde i ekteskaps- og sedløysesaker vart han også kalla Tamperett eller Kapittelrett, frå seint 1600-tal/tidleg 1700-tal med fellesnamnet Konsistorialrett. Når han dømde i saker mellom prestar og soknefolk, vart han kalla Prosterett. Domkapitlet som institusjon varte ved til domstolreformen i 1887, men var under avvikling heilt frå slutten av 1700-talet. På slutten av 1600-talet vart det også oppretta ein Sakristirett som dømde i lokale saker om rett livssførsel, utukt, lære osv.

Domkapittelprotokollar inneheld rettsreferat frå sakene, og handlar både om skilsmisser, embetstilsetjingar, trusdiskusjonar og usemje om økonomiske transaksjonar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Domkapittel» frå Wikipedia på bokmål, den 21. januar 2012.*

Litteratur
----------

* Arkivmagasinet 2/09, side 22–26
* Trykte domkapittelprotokollar: *Stavanger Domkapitels Protocol 1571–1630, 1ste og 2det Hefte*, Chr. 1897–1899

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitaliserte domkapittelprotokollar: Domkapittelsprotokoll for Kristiansand og Stavanger 1664 - 1684

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS

 |
**Don** (russisk Дон) er ei av dei store elvane i Russland. Ho spring ut ved Novomoskovsk, 60 km frå Tula, søraust for Moskva, og renn 1870 km til Azovhavet.

Frå kjelda renn elva først søraustover til Voronezj, så sørvestover til munningen. Den største byen langs elva er Rostov-na-Donu og den største sideelva er Donets.

Historie
--------

I antikken vart elva rekna som grensa mellom Europa og Asia. I Boka om Jubelåra vert ho nemnd som grensa frå det vestlegaste punktet og til munningen, mellom landområda til Jafet i nord og Sem i sør, sønene til Noah. I perioden under dei gamle skytarane vart elva på gresk kalla **Tanaïs** og har vore ei stor transportåre sidan den gong.

Tanais dukkar opp i gamle greske kjelder som namnet på elva og byen som låg her, ved Dei maeotiske myrområda. Namnet kjem truleg frå det skytisk-iranske *Dānu*, «elv», som er i slekt med det moderne ossetiske *don*, som tyder «elv».

Ved det austlegaste punktet i elva er Don nær Volga. Volga-Don-kanalen, med ei lengd på om lag 105 km, går her mellom dei to elvane og er ei viktig transportåre. Khazar-festninga i Sarkel dominerte dette området i mellomalderen. Denne delen av elva var òg åstad for kraftige kampar under Operasjon Uranus, eit av vendepunkta under den andre verdskrigen.

Don har gjeve namn til don-kosakkar, som slo seg ned i den frodige dalen på 1500- og 1600-talet. I moderne litteratur er Don særleg sentralt i verka til Mikhail Sjolokhov, ein frofattar frå stanitsaen Vesjenskaja.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Don River (Russia)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Norman Davies (1997). *Europe: A History*. s. 8. ISBN 0-7126-6633-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Neville Southall** (fødd 16. september 1958) er ein walisisk tidlegare fotballspelar frå Llandudno i Wales. Målvakta er kjend for sine 17 sesongar i Everton FC, der han var med om å vinne ligapokalar, FA-cuppokalar og cupvinnarcupen 1985.

### Klubbspel

Southall spelte 1980/81-sesongen på fjerdedivisjonsklubben Bury. Mot £150 000 vart han sommaren 1981 overført til topplaget Everton. Fyrst hausten 1983 vart han eit opplagt fyrsteval på målvaktsplassen i klubben. Dei neste åra var han ein solid sisteskanse for ein klubb som sanka fleire store meistertitlar. I 1984 var Southall med på å vinne FA-cupen, og våren etter vart han ligameister, få dagar etter stod han i målet då Everton i Rotterdam slo Rapid Wien 3-1 i finalen i cupvinnarcupen. Same året vart han kåra til årets spelar av dei engelsk sportsjournalistane. I 1987 vart Southall ligameister for andre gong. Deretter gjekk Everton sine år som storlag over. Southall vart likevel verande i klubben, og kunne i 1995 gledje som over å vinne FA-cupen med finalesiger 1-0 over Manchester United. Han var fyrstemålvakt i Everton til 1997. I 1998 forlet han Everton med klubbrekord i talet på ligakampar, 578. Sidan vakta han målet til Torquay United på nivå fire i to sesongar til sommaren 2000. Gjennom åra vikarierte Southall i seks klubbar, med andrenivålaget Stoke City som den mest kjende av desse klubbane.

### Landslagsspel

Southall spelte 92 landskampar for Wales i tida 1982-97, kaptein i 5 kampar åra 1989-91. Han deltok aldri i ein stor internasjonal meisterskap.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1985 med Everton FC
* Engelsk ligameister: 1985 og 1987 med Everton FC
* Engelsk cupmeister: 1984 og 1995 med Everton FC

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Neville Southall» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2019.*

* eu-football
Zlatibor
**Zlatibor** (serbisk Златибoр) er eit fjellområde i vestlege delar av Serbia og ein del av Dei dinariske Alpane.

Fjella dekkjer eit område på om lag 300 km², er 17 km lang og 14 km breie. Den høgaste toppen er Tornik på 1496 meter over havet.

Zlatibor er administrativt delt inn i tre kommunar i Serbia: Čajetina, Užice og Nova Varoš. Jernbanelinja Beograd-Bar går gjennom Zlatibor.

I sør og aust grensar Zlatibor til elvane Uvac og Veliki Rzav. I vest ligg regionen Bosnia med landsbyane Mokra Gora, Semegnjevo og Jablanica.

Zlatibor ligg nord i den historiske regionen Stari Vlah, mellom Raška, Herzegovina og Bosnia. På åsen *Cigla* nær landsyben Jablanica kan ein framleis sjå ein del av grenselinja mellom Kongedømet Serbia, Austerrike-Ungarn og Det osmanske riket. I mellomalderen vart Zlatibor kalla Rujno. Namnet *Zlatibor* kom i bruk på 1700-talet, men opphavet til namnet er usikkert.

Turisme
-------

Vatn sentralt i Kraljeve Vode
Zlatibor er eit turtistområde i Serbia med eit kjølig fjellklima, rein luft, mykje sol om sommaren og mykje snø om vniteren. Her finst hotell og anlegg for skisport.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zlatibor» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Zlatibor frå Wikivoyage
* zlatibor.com
* zlatibor.org
* Bilete Arkivert 2006-05-04 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 43°40′N 19°42′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
Frimerke frå Dominionen New Zealand frå 1909.
**Dominion** (av engelsk, frå latin 'velde, herredøme') var opphavleg eit uttrykk for alle britiske besittelsar, men blei seinare brukt om dei heilt sjølvstyrte delane av Det britiske samveldet, i første rekke Canada. 

Balfour-deklarasjonen av 1926 erklærte dominion som sjølvstyrande samfunn i Det britiske riket.
Statute of Westminster 1931 gav dei fullt lovgjevande sjølvstende.
I 1947 avgjorde den britiske regjeringa at dominionane skulle kallast *Members of the Commonwealth* eller *Commonwealth Countries*, og nemninga dominion er etterkvart gått ut av bruk.

Historie
--------

Frå 1500-talet var det vanleg å omtala eit særskild territorium som «dominion» på engelsk. Det blei brukt om Wales frå 1535 til 1801 og om New England frå 1686 til 1689. Den kanadiske konføderasjonen blei ein dominion i 1867. Etterkvart omfatta dominionane Canada, Australia, New Zealand, Newfoundland, Sør-Afrika og Den irske fristaten. Frå seint på 1940-talet var også India, Pakistan og Ceylon (no Sri Lanka) dominionar under den britiske krona.

Sjå òg
------

* Commonwealth

Merknadar
---------

1. ↑  «autonomous Communities within the British Empire»

Kjelder
-------

1. ↑  *Merriam Webster's Dictionary* (based on Collegiate vol. 11th ed.) 2006. Springfield, MA: Merriam-Webster, Inc.
2. ↑  Hillmer, Norman (2001). «Commonwealth». Toronto: Canadian Encyclopedia. Arkivert frå originalen 27. september 2007. «...the Dominions (a term applied to Canada in 1867 and used from 1907 to 1948 to describe the empire's other self-governing members)»

* «Dominion», *Store norske leksikon*, 24. august 2012, henta 22. september 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Dominion» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2017.*
Koordinatar: 50°15′0″N 28°40′0″E﻿

**Zjytomyr** eller **Sjitomir** (ukrainsk og russisk Житомир, polsk *Żytomierz*, jiddisk זשיטאָמיר) er ein historisk by nord og vest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Zjytomyr oblast (provins), samt det administrative senteret i det omliggande Zjytomyr rajon (distrikt). Merk at byen Zjytomyr ikkje er ein del av Zjytomyr rajon. Sjølve byen er ein eigen rajon i oblasten og i tillegg består Zjytomyr av to såkalla «rajonar i ein by», Bohunskij rajon og Koroljovskij rajon (kalla opp etter Sergej Koroljov). Zjytomyr har kring 280 000 innbyggjarar.

Zjytomyr er eit stort trafikknutepunkt. Byen ligg langs ei historisk rute mellom byen Kiev og Brest. I dag går vegane til Warszawa, Kiev, Minsk, Izmajil og fleire andre store byar i Ukraina gjennom byen. Zjytomyr var òg heimstad for Ozerne, eit viktig strategisk flybase under den kalde krigen 11 km søraust for byen.

Hovudnæringane i Zjytomyr er i dag treforedling, næringsmiddelindustri, granittutvinning, metallarbeid og produksjon av musikkinstrument.

Zjytomyr oblast er eit av dei største sentera for den polske minoriteten i Ukraina og i byen ligg ein stor romersk-katolsk polsk gravplass, grunnlagd i 1800. Zjytomyr hadde før andre verdskrigen eit stort jødisk samfunn. Det jødiske samfunnet vart utrydda i Holocaust.

Dei første sikre kjeldene som nemner Zjytomyr er frå 1240, då Batu Khan øydela byen under mongolinvasjonen av Russland. Frå 1320 kom byen under Storhertugdømet Litauen, før han etter Lublinunionen i 1569 kom under den polske krona. I den andre delinga av Polen tilfall byen Russland. Frå 1920 vart byen liggande i Sovjetunionen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zhytomyr» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Zythomyr on Encyclopedia.com».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trindelka - portal for Zhytomyr Arkivert 2008-12-20 ved Wayback Machine. (russisk)
* zhytomyr.net - byportal (ukrainsk)

| * v
* d
* e
Zjytomyr oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Zjytomyr |
| Andrusjivka**·** Baranivka**·** Berdytsjiv**·** Korosten**·** Korostysjiv**·** Malyn**·** Novohrad-Volynskyj**·** Olevsk**·** Ovrutsj**·** Radomysjl |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* BBC Things

 |
| **Einsiedeln** |
| --- |
| Horisonten til EinsiedelnHorisonten til Einsiedeln |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Einsiedeln |
| **Kommunevåpenet til Einsiedeln** |

 |
| Plassering |
| 

Einsiedeln is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen Schwyz |
| Distrikt | Einsiedeln |
| Språk | tysk |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  99,1 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 14 385   145,2 /km² |
| Koordinatar | 47°7′0″N 8°44′0″E﻿Koordinatar: 47°7′0″N 8°44′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 882 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 8840 |
| **Nettstad:** www.einsiedeln.ch |

**Einsiedeln** er ein kommune og eit distrikt i kantonen Schwyz i Sveits. Einsiedeln har 14 385 innbyggjarar (2010) og eit areal på 99 km².

Kommunearealet tilsvarar omtrent grensene som vart fastsett for klosteret i ein fredsavtale i 1350, inngått av abbeden på klosteret på den eine sida og kantonen på den andre. Einsiedeln består av dei seks busetnadane Bennau, Egg, Willerzell, Euthal, Gross og Trachslau. Landsbyen Biberbrugg er delt med kommunen Feusisberg. 

Paracelsus vart fødd i Einsiedeln, ein lege og alkymist frå renessansen som er den første som namngav sink.. Kombinert- og langrennsløparen Alois Kälin er frå staden, som skihopparen Andreas Küttel. Skirennaren Urs Kälin er frå landsbyen Bennau.

Huldrych Zwingli starta si reformatoriske verksemd ved Einsiedeln kloster.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Einsiedeln» frå Wikipedia på tysk, den 16. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Stellers sjøku** |
| Teiking av ei Stellers sjøku frå 1700-taletTeiking av ei Stellers sjøku frå 1700-talet |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EX UtdøyddUtbreiinga av Stellers sjøku Utbreiinga av Stellers sjøku |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Sjøkyr Sirenia |
| **Familie:** | Dugongidae |
| **Slekt:** | †*Hydrodamalis* |
| **Art:** | †**Stellers sjøku** *H. gigas* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hydrodamalis gigas***Zimmermann, 1780 |

**Stellers sjøku** (*Hydrodamalis gigas*) var ei stor sjøku som heldt til i Beringhavet. Ho er no utdøydd.

Utsjånad og levevis
-------------------

Sjøkua var mykje større enn dei nolevande manatane og dugongen. Ho kunne bli rundt 8 meter lang og vega mellom fire og ti tonn. (Desse overslaga over vekta er svært usikre). Ho likna ein stor sel, og hadde to tjukke sveiver framme. Desse var utan skilde fingerbein. Stellers sjøku kunne ikkje dykke, men flaut på overflata.

Skallen til ei Stellers sjøku.
Naturforskaren Georg Steller oppdaga dyret i 1741 då han stranda saman med oppdagaren Vitus Bering utanfor Kamtsjatkahalvøya. Han fann ein liten bestand i dei kalde vatna rundt Beringøya og Mednyj i nærleiken. Naturforskaren sa om dyret at det alltid levde i vatnet, at huda var svart og tjukk, «som borken på ei gamal eik», hovudet var lite i tilhøve til kroppen, og det hadde ikkje tenner, berre to flate kvite bein oppe og nede i munnen. Dyra levde på tare, og der dei hadde beita vart store mengder stilkar og røter av desse plantane vaska til lands.

Nedgang
-------

Mannskapet til Bering slakta ei av sjøkyrne etter at dei hadde vore stranda i seks veker. Dei fann ut at kjøtet smakte som kalv, var svært haldbart, og gav dei mykje næring. Då sjømenn og fangstfolk følgde i Bering sitt kjølvatn, drap dei sjøkyr for kjøtet sin del. Sjøkyrne fanst berre i eit lite tal på eit avgrensa område allereie då Steller skildra dei. I 1768, mindre enn tretti år etter at ho vart oppdaga, var Stellers sjøku utrydda. 

Steller sjølv døyde før han kunne publisere notata sine frå opphaldet på Bering-øya, så det ein veit om dyra kjem frå dei upubliserte notata hans, og studiar av skjelettrestar.

Kjelder
-------

* Reynolds JE og DK Odell. *Manatees and Dugongs*. Facts on file, 1991. ISBN 0-8160-2436-7

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Stellers sjøku**
Bordesholmaltaret i Schleswig domkyrkje.Foto: Arne List

**Bordesholmaltaret** er ei høgaltartavle i Schleswig domkyrkje i Schleswig i Tyskland. Tavla vart tinga av hertug Frederik, den seinare Fredrik I av Danmark-Noreg, til minne om den første kona hans, Anna av Brandenburg. Altaret skulle vere eit gravmæle for Anna, som døydde i 1514 og vart gravlagd i klosterkyrkja i Bordesholm ved Husum.

Altaret er 6,5 meter høgt og har ei breidde på 7 meter. Det kjem frå treskjeraren Hans Brüggemann sin verkstad og har ei latinsk innskrift der det står at ho vart ferdig i 1521. Det er laga i eik, har tre fløyar og inneheld relieff med 16 motiv frå Jesu liding og død. Til saman er det nærare 400 utskåre figurar kledd i samtidas klede.

I 1666 blei altaret flytta frå Bordesholm til Schleswig domyrkje av hertug Christian Albrecht.

Bordesholmaltaret er teke opp i Danmarks kulturkanon under kategorien biletkunst.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bordesholmalteret» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2013, revisjon 12147300*

### Referansar

1. ↑  Hans Brüggemann på Kunstindeks Danmark/Weilbachs Kunstnerleksikon
2. 1 2  Bordesholmalteret, Slesvig Domkirke frå Grænseforeningen
3. ↑  kulturverein.bordesholmer-land.de
4. ↑  *Kulturkanonen, side 38* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 23. oktober 2013, henta 18. desember 2013
**Sten Glenn Håberg** (fødd 22. april 1964) er ein tidlegare fotballspelar frå Kristiansand. Han var Start-spelar i til saman 8 sesongar, elles aktiv i Lillestrøm SK, SK Brann og Åsane IL. Håberg var angreps- og offensiv midtbanespelar. Han var med i 8 landskampar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Håberg melde seg i november 1980 inn i IK Start. Etter fem sesongar i Start melde han overgang til Lillestrøm SK, var aktiv der i 1986 og 1987. Hausten 1986 deltok han i NM-finalen, ein som overraskande enda 4–1 siger til Tromsø IL. Åra 1988-90 var han på ny å sjå i Start-drakta. Deretter var han Brann-spelar frå 1991 til 93, der det vart mykje benkesliting. Han avslutta si aktive tid med å spele for Åsane IL på nivå 2 i 1994-sesongen.

### Landslagsspel

I 1986/87 deltok Håberg i 7 av Noregs landskampar, den åttande og siste kom 2. mai 1989. Ikkje ein einaste av desse enda med norsk siger.

### Merittar

* NM-finalist: 1986 med Lillestrøm SK
* Bronse i 1. divisjon: 1984 med IK Start

Kjelder
-------

* eu-football
Område med borealt klima
**Boreal** er nemninga på ein del av den tempererte sona på den nordlege halvkula. Den boreale regionen vert kjenneteikna av barskog og tundra og dekker kring 15 % av landarealet på jorda. Regionen omfattar nordre delar av Russland og Europa, Canada og Alaska. Området har dei største landbaserte kolreservoara i verda.

Definisjonen på den boreal region er at gjennomsnittstemperaturen i juli skal overstige 10°C og at vekstsesongen skal vere kortare enn 100 dagar.

Ordet «boreal» tyder *nordleg* eller *arktisk* og vert brukt i ulike vitskaplege samanhengar (må ikkje vekslast med arktisk klima). Ordet kjem frå det latinske *borealis* med same tyding og opphav frå det greske *Boréas*, som tyder *nordavind*. Ordet finst i *kong Bore*. Veksten linnéa har det vitskaplege namnet *Linnaea borealis*, og nordlys kan også kallast *aurora borealis*.

Sirkumboreal er ei nemning på utbreiingsområde av artar. Ei organisme er sirkumboreal om utbreiingsområdet er meir eller mindre samanhengande rundt den boreale sonen.
El-Ghriba-synagogen innvendig.
**El-Ghriba-synagogen** er ein svært gammal synagoge rett ved Hara Seghira nokre kilometer sørvest frå Houmt Souk på den tunisiske øya Djerba. El-Ghriba-synagogen er meir enn 2000 år gammal, og var dermed over 600 år gammal da Tunisia vart muslimsk. Dermed er dette den eldste synagogen i Afrika og ein av dei eldste i verda.

Opphavsmyte
-----------

Eit segn seier at ei gruppe jødar flykta frå øydelegginga av Det første tempelet i Jerusalem og kom til øya Djerba, kor dei så bygde denne synagogen.

Valfartsstad
------------

I fleire århundre har jødiske pilegrimar valfarta til El-Ghriba-synagogen i tida etter pesahfesten.

Terroråtak
----------

Den 11. april 2002, etter godt over tusen år med fredeleg naboskap, gjekk ein sjølvmordsbombar til åtak på El-Ghriba-synagogen med ein naturgass-tankbil lasta med sprengstoff. 21 menneske vart drepne i dette terroråtaket, inkludert 14 tyske turistar, 6 tunisiarar og ein franskmann. Meir enn 30 menneske vart såra. Åtaket vart først omtala som ei ulukke, men etterforskinga viste at dette var ein planlagt åtak.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **El-Ghriba-synagogen**
**Sten Sture den yngre**, eigentleg **Sten Svantesson Sture**, (fødd 1493, død 3. februar 1520) var ein svensk riddar og riksforstandar 1512–1520.

Bakgrunn
--------

Han var son av Svana Nilsson (Sture) av ætten Natt och Dag og hans hustru Iliana Gädda. Sten Svantesson vart slått til riddar av kong Hans av Danmark ved dennes kroning i Stockholm i 1497, altså som barn.

Allereie i tenåra leidde Sten med framgang militære oppdrag i kampen til faren mot kong Hans.

Karriere
--------

Ved farens død i 1512 overtok han dennes slottslen og fekk allmuen på sin side. Med folk i ryggen utmanøvrerte han kandidaten til riksrådet i riksforstandervalget, Erik Arvidsson Trolle. Trolle vart faktisk formelt valt, men valet vart sett til side og Trolle fekk aldri nyte posisjonen, noko Sten derimot gjorde.

Han tok namnet Sture og kalla seg så Sten Sture (den yngre) og freista å etterstrebe den tidlegare politikken til Sturepartiet - ein allianse med allmuen, arbeidarar og byborgare mot aristokratiet. 

«Sten Sture d.y:s död på Mälarens is 1520», måleri av Carl Gustaf Hellqvist frå 1880.
Etter at han fekk avsett leiaren til opposisjonen, erkebiskop Gustav Trolle (son av Erik Arvidsson Trolle), og tok initiativet til riksdagsbeslutningen om riving av Gustav Trolles borg, Stäket. For detta vart han og hans tilhengarar bannlyste av Paven, noko som igjen førte til hendinga Stockholms blodbad.

Den nye unionkongen Christian II freista både i 1517 og i 1518 å invadera Sverige, men vart stoppa i nærleiken av Stockholm i slaget vid Brännkyrka (1518). I januar 1520 kom danskane tilbake til Sverige. Leia av Otte Krumpen rei dei over grensa og inn i Vestergøtland der Sten Sture hadde stilt opp 10 000 mann ved den nordlege breidda av innsjøen Åsunden. Den 19. januar møttest hærane i slaget på Åsunden vid Bogesund. Det aller første skotet frå ein kanon traff og såra Sten Sture hardt, det eine kne vart knust. Då leiaren til svenskane gjekk overende, braut det ut forvirring og den svenske hæren flykta.

Sten Sture vart køyrt med slede til Strängnäs, men døydde den 3. februar på innsjøen Mälarens is under transporten tilbake til Stockholm.

I samanheng med Stockholms blodbad vart Sten Sturas lik grave opp og brunne med dei andre på Stortorget. Hans gravstein står endå på Katarina kyrkjegard på Södermalm.

Han vart gift den 16. november 1511 i Stockholm med Kristina Nilsdotter Gyllenstierna (1494–1559)
|  |
| --- |
| **Muflon** |
| MuflonMuflon |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av Muflon Utbreiinga av Muflon |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Kvegdyr Bovidae |
| **Slekt:** | *Ovis* |
| **Art:** | *O. orientalis* |
| **Underart:** | **Muflon** *O. o. musimon* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ovis orientalis musimon***Pallas, 1811 |

**Muflon** er ein villsau i slekta *Ovis*. Han finst på øyar i Middelhavet og er innført fleire stader i Europa. Muflon er den einaste nolevande ville sauen i Europa, og den minste villsautypen i verda.

Muflon er blitt rekna som ein eigen art (*Ovis musimon*), ein underart av vestasiatisk villsau (*Ovis orientalis musimon*) eller av tamsau (*Ovis aries musimon*). Sistnemnde er blitt vanlegare i nyare tid, sidan fleire forskarar i dag reknar med at dei stammar frå forvilla tamsauar.

Muflonbukkar er rundt 110–130 cm lange, 65–70 cm høge og 25–55 kg tunge. Hoene er mindre. Dyra kan ha spiralvridde horn på opptil 80 cm, men nokre hoer har ikkje horn.
Pelsen er mørkt raudbrun med lys sal og kvit halespegel. Halen er kort, brei og mørk. 

Muflon har vore sterkt utsett, både for kjøt og trofé. I nokre av dei opphavlege områda sine er han rekna som sårbar. Men dyra finst også innført fleire stader i Europa. I Noreg finst ein liten flokk i Fritzøhus-parken i Larvik. 
Han er rekna som ein dørstokkart med liten risiko for å bli invasiv i Noreg.

Kjelder
-------

1. ↑  «Muflon» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  Valdez, R (2008), «Ovis orientalis», *The IUCN Red List of Threatened Species 2008*
3. ↑  Ovis aries musimon *muflon*, Artsdatabanken
**Bordvassvegen i Lom** er eit kanalsystem for vatning av jord, hovudsakleg til korndyrking. Slike system med kanalar og vassveiter var vanleg i Ottadalen på 1700- og 1800-talet, og var ein føresetnad for gode kornavlingar. Årsnedbøren er mange stadar berre 300 mm. «Gje vår Herre sol, ska oss sjølve skaffe væte», sa folk i Ottadalen. 

Vassvegane vart bygde frå kanten av isbreane i fjellet, og heilt fram til jorda. Det kunne ogso byggjast småe demningar framfor brekanten. Det var stor variasjon i lengda til vessveitene. Den kortaste er berre 300 meter medan den lengste er på heile 20 kilometer. 

68 anlegg av denne typen er registrert i Lom.

Vassveiter, hogd ut av tømmerstokkar, var det tekniske grunnlaget for dei fyrste vassvegane av denne typen. 

Bordvassvegen er eitt av desse anlegga, og ein av dei som var lengst i bruk. Den skulle skaffe vatn til ni gardar ved Bøvra, frå Aukrust til Andvord. Det er bevart ein kontrakt med Peder Pedersen Dagsgardsødegård, ogso kalla Vass-Per, frå 1833 som fortel om byggeplanane. Bordvassvegen byrjar 1450 meter over havet og endar på Andvord, 450 meter over havet.

Bordvassvegen var i bruk heilt fram til 1986. I dag blir vassvegen anbefalt som turstig.

Referansar
----------

1. ↑  visitLom.com. «Bordvassvegen i Lom» (PDF). Henta 12. august 2008.

Litteratur
----------

* Elling Alsvik: *Vatning i Lom og Skjåk. Magistergradsavhandling i etnologi ved Universitetet i Oslo.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Bordvassvegen i Lom : Vandring langs ein vassveg*[*daud lenkje*] hjå visitlom.com
**El Aaiún** (arabisk العيون, translitterert *al-ˁūyūn*, 'Kjeldene', også skrive Aaiún, Aiún, Al-Aaiún, Laâyoune og Layonn) er ein by i Vest-Sahara grunnlagt av Spania i 1928. Sidan 1976 har byen vore administrert av Marokko, som reknar Vest-Sahara som del av sitt territorium. El Aaiún høyrer til den marokkanske regionen Laâyoune-Boujdour-Sakia El Hamra, som ligg i både Marokko og Vest-Sahara. Polisario, som gjer krav på Vest-Sahara som Den saharawiske arabiske demokratiske republikken, reknar El Aaiún som hovudstad i landet, medan de facto hovudstad er Bir Lehlou.

Byen har eit folketal på 199 476 (2012 est.), og er den største byen i Vest-Sahara. Byen er eit veksande økonomisk senter i det Marokko reknar som sine sørprovinsar. Innbyggjarane er ei blanding av marokkanarar frå nord, saharawiar frå sørleg marokkansk Sahara og innfødde vestsahararar (som utgjer ein femtedel av befolkninga).

Kjelder
-------

1. ↑  LookLex. «Laayoune – Metropolis in the sand». Henta 10. juli 2012.
2. ↑  FNs generalforsamlings resolusjon 34/37 og 35/19.
3. ↑  Stefan Helders (2012). «Morocco – largest cities (per geographical entity)». World Gazetteer. Henta 10. juli 2012.
4. ↑  «Diplomacy over Western Sahara: Morocco v Algeria». *The Economist*, 4. november 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Laayoune» frå Wikipedia på bokmål, den 23. februar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **El Aaiún**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 46°49′37″N 8°49′45″E﻿

**Gross Schärhorn** er ein 3 294 moh høg fjellltopp i Glarus-Alpane i kantonen Uri i Sveits. Fjellet ris opp mellom øvre del av dalen Maderanertal og Klausenpasset. Schärhorn ligg i ei fjellrekke som strekker seg i nordleg retning frå Tödi, andre fjell som høyrer til same fjellrekka er Clariden, Boktschingel og Gemsfairenstock. I vest endar fjellrekka med toppane Chli og Gross Ruchen. Toppen av Chli Schärhorn (3 234 moh) ligg om lag 400 meter vest for Gross Schärhorn.

Gross Schärhorn vart klive fyrste gongen i 1842 av Georg Hoffmann, J. Gisler og P. L. Imholz.

Alle greie ruter til topps fører forbi *Chammlilücke* (2 854 moh), nordaust for fjelltoppen. Derifrå går ein til øvste skaret på austryggen og over på nordsida, så opp på ryggen eller ein går direkte opp på fjellaksla. Vidare går turen over ein brei bergrygg og opp den bratte fjellknausen til høgste punktet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gross Schärhorn» frå Wikipedia på tysk, den 17. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Liv Rosmer Fisknes** (10. august 1947–13. juni 2023) er ein tidlegare norsk prest og forfattar. Ho er kjend for virket sitt som fengselsprest og arbeid blant prostituerte og AIDS-sjuke. 

Fisknes starta arbeidet sitt blant rusmisbrukarar i 1967. Deretter jobba ho som fengselsprest. I 1981 var ho med på å starta opp Nadheim, senter for kvinner og menn med prostitusjonsrøynsle, i Kirkens Bymisjon. Ho var sokneprest i Torshov forsamling og deretter sokneprest og prost i Bærum prosti. Ho var her til ho gjekk av med pensjon i 2010. Fisknes har òg vore leiar av Landsforeningen mot AIDS (no HivNorge). Frå 2002 til 2006 var ho leiar for Kompetansesenter for likestilling.

Fisknes har skrive eller bidrege til fleire bøker, blant *Kroppens sug og hjertets lengsel*. (Gyldendal, 1993).

Ho fekk Brobyggerprisen i 1987.

Kjelder
-------

1. 1 2  *Bymisjonen takket Liv Rosmer Fisknes*, arkivert frå originalen 3. april 2015, henta 15. november 2021
2. 1 2  Kroppens sug, hjertets lengsel bokelsker.no
3. ↑  «Liv Rosmer Fisknes - Utvalg - Forvaltningsdatabasen - NSD», *www.nsd.no*, henta 15. november 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Liv Rosmer Fisknes» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Liv Rosmer Fisknes i BIBSYS
* En fotsoldat ser tilbake (Forbundet mot rusgift, 1996)
**Américo Rubén Gallego** (fødd 25. april 1955) er ein argentinsk tidlegare fotballspelar som vart verdsmeister under VM i fotball 1978 i heimlandet. Midtbanespelaren spelte 73 landskampar for Argentina og var elles aktiv i Newell’s Old Boys og River Plate.

### Klubbspel

Gallego var frå 1974 profesjonell i Newell’s Old Boys i Rosario. Her var han lagkamerat med spelarar som Jorge Valdano, Juan Ramón Rocha og Ricardo Giusti, men lukkast aldri vinne nokon meisterpokal med Newell’s. I 1980 byrja Gallego spele for River Plate, klubben til dei rike i Buenos Aires. Av andre toppspelarar på River Plate ved den tid kan nemnast Mario Kempes, Enzo Francescoli og Nery Pumpido. Fyrst i 1986 lukkast Gallego vinne ein nasjonal meistertittel då River Plate vann seriemeisterskapen med ti poengs margin til nettopp Newell’s Old Boys. Året etter tok River Plate seg til finalen i Copa Libertadores, der laget på bortbane i Colombia slo América de Cali 2-1 for så på heimebane sikre seg pokalen med siger 1-0. Gallego la opp i 1989.

Gallego i 1982

### Landslagsspel

Gallego deltok mellom 1975 og 1982 i 73 landskampar for Argentina, skåra tre mål. I 1978 spelte han alle kampane i verdsmeisterskapen på heimebane, der Argentina vann finalen mot Nederland 3-1 etter ekstraomgangar. Også i Fotball-VM 1982 fekk han jamnast plass i fyrsteellevaren. Gallego spelte då sin siste landskamp i mellomrunda, ein kamp som enda med tap 1-2 mot den seinare verdsmeisteren Italia.

Trenar
------

Gallego har mellom anna vore trenar både i River Plate, Independiente og Newell’s i heimlandet, samt i Toluca i Mexico.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Américo Gallego» frå Wikipedia på tysk, den 21. juni 2018.*


| * v
* d
* e
Argentina sitt landslag – VM i fotball 1978 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Alonso
* 2 Ardiles
* 3 Baley
* 4 Bertoni
* 5 Fillol
* 6 Gallego
* 7 L. Galván
* 8 R. Galván
* 9 Houseman
* 10 Kempes
* 11 Killer
* 12 Larrosa
* 13 La Volpe
* 14 Luque
* 15 Olguín
* 16 Ortiz
* 17 Oviedo
* 18 Pagnanini
* 19 Passarella (lagkaptein)
* 20 Tarantini
* 21 Valencia
* 22 Villa
* Landslagstrenar: Menotti

 | Flagget til Argentina |
|  |


| * v
* d
* e
Argentina sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Ardiles
* 2 Baley
* 3 Barbas
* 4 Bertoni
* 5 Calderón
* 6 Díaz
* 7 Fillol
* 8 Galván
* 9 Gallego
* 10 Maradona
* 11 Kempes
* 12 Hernández
* 13 Olarticoechea
* 14 Olguín
* 15 Passarella (kaptein)
* 16 Pumpido
* 17 Santamaría
* 18 Tarantini
* 19 Trossero
* 20 Valdano
* 21 Valencia
* 22 Van Tuyne
* Landslagstrenar: Menotti

 | Flagget til Argentina |
|  |
**Are Sende Osen** (fødd 8. september 1970 i Trondheim) er ein norsk programleiar som tidlegare var i radioprogrammet Are og Odin saman med Klaus Joacim Sonstad. Osen voks opp på Sverresborg i Trondheim.

Samstundes som han studerte ved Universitetet i Trondheim byrja Osen sin journalistkarriere i Adresseavisa, der han blant anna skrev for helgemagasinet Ut. Òg her samarbeidde han med Klaus Joachim Sonstad.

Osen fekk sommarjobb i radiokanalen NRK P3 i 1995, og har jobba der sidan dengong. Han fekk etter kvart eit fast innslag som «Einsame Are» i Espen Thoresens program XL. Detta utvikla seg til programmet *Berre Are*, der sauebonden Odin Jensenius etter kvart vart eit fast innslag. Derfrå var vegen til radioprogrammet *Are og Odin* kort. Dette programmet hadde sin siste sending 23. desember 2005. I perioden 2006 til 2008 leia han programmet *Osenbanden* på NRK P3. 

Saman med Klaus Joachim Sonstad vann han Prix Radio 2005, «Årets Radionamn».

Osen har òg skrive bøkane Are (2003) og Are Sende Osen parodierer sin far (2007).

Are Sende Osen mottok Norsk Målungdoms dialektpris i 2005.

Are Sende Osen meiner òg at alle religionar er utdaterte, og stiller urimelige og uoppnåelige krav til læresveinane og fylgjarane sine. 500 år etter at Martin Luther reformerte heile kristendommen, ynskjer Are sjølv å ta grep - å lage ein splitter ny religion for eit nytt tusenår; "Stjernestøvets syskenbarn"

Radioprogram
------------

* *XL* (1996–97)
* *Berre Are* (1998–2001)
* *Reform 99* (1999)
* *Ikkje berre Are* (2002)
* Are & Odin (2002–2005)
* *Osenbanden* (2006–2009)

TV
--

* *Sofa King Stupid* (2002) (NRK1) (6 program)
* *På tru og Are* (2010)
* *Redd menig Osen* (2012)
* *Normal galskap* (2014)
* *Ares misjon* (2017)

Diskografi
----------

* *Få sjå på* (2007), med A-laget
* *No e den jula igjen* (2014)

### Are og Odin

Album
* *Bæ To Då Bona* (2004)
* Haiglaigts:Farvel og på Gjensyn (2005)

Singlar
* *Fred på jord* (2003)
* *Klapp klapp* (2004)
* *Rovdyr* (2004)
* *Lys og varme baby* (2004)
* *Kred* (2005)

### Deltek på

* Studentersamfundet i Trondhjem: *Alt er sex* (1997)
* Diverse: *Spæll mæ*! (2001)
* Diverse: Absolute 2004: The Summar Hits (2004)
* Diverse: *Hjarterom – Bøssebæreroppfordringer* (2004)
* Diverse: *Absolute Hits 2004* (2004)
* Diverse: *Vårfavoritter* (2005)
* Diverse: *Absolute Music 49* (2005)
* Diverse: *Latterlege augneblunkar* (2006)
* Diverse: Grisefest – 18 tvilsomme partylåter om fest, fyll, fanteri og forplantning (2007)
* Skrømt: *Gutan e samla* (2011)

Referansar
----------


* *Denne artikkelen bygger på «Are Sende Osen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. desember 2017.*
**Liu Hong** (fødd 12. mai 1987) er ein kinesisk kappgjengar frå Anfu i Jiangxi-provinsen som i 2015 vart verdsmeister og i 2016 olympisk meister i 20 kilometer kappgang. Tidlegare har ho vunne distansen to gongar i asialeikane og teke VM-sølv og to VM-bronsar i same.

### Aktiv

Liu vann 20 km ved asialeikane 2006 i Doha, ein prestasjon ho gjentok i Guangzhou i 2010. Under sommarleikane 2008 på kinesisk heimebane vart nummer fire, fem sekundar bak bronsevinnaren. Året etter vann ho sjølv bronsen då verdsmeisterskapen fann stad i Berlin. I 2011 gjekk Liu i mål på tida 1.30.00 ved VM i Doha, 18 sekundar bakom Olga Kaniskina frå Russland, ein utøvar som fire år seinare vart frådømd gullmedaljen. I London-OL 2012 kopierte Liu fjerdeplassen frå førre sommar-OL, medan det vart bronse på henne i friidretts-VM 2013 i Moskva.

Under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing vann Liu gullmedaljen på same tid som landskvinna Lü Xiuzhi, som vart dømd til sølvmedaljør. Liu si gullmedalje var den einaste som gjekk til arrangørlandet. Også under dei olympiske leikane 2016 gjekk Liu inn til gullmedalje, med eit forsprang på to sekundar til María Guadalupe González frå Mexico.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2007 i Osaka: Nr 19 – 1.36.40
* OL 2008 i Beijing: Nr 4 – 1.27.17
* VM 2009 i Berlin: Bronsemedalje – 1.29.10
* VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje – 1.30.00
* OL 2012 i London: Nr 4 – 1.26.00
* VM 2013 i Moskva: Bronsemedalje – 1.28.10
* VM 2015 i Beijing: Gullmedalje – 1.27.45, framom Lü Xiuzhi (1.27.45)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje – 1.28.35, framom María Guadalupe González (1.28.37)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Liu Hong (racewalker)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2018.*

* «Liu Hong» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. mars 2023.
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Arena (fleirtyding).* 
Arenaen i Verona.
**Arena** er eit avgrensa område med tribunar rundt der ein kan driva med idrett, halda konsertar og ha liknande arrangement. Arenaene kan vera spesialiserte for eit formål, til dømes ein særskild idrett, eller vera lettare å tilpassa til ulike arrangement. 

Opphavleg var arenaer sandstrødde sirkulære eller ovale opne kampplassar i romerske amfiteater. Ordet kjem frå latin *harena*, ein finkorna sand som vert nytta for å suga opp og dekka blodet som gladiatorane gav opphav til.

Arenaer i verda
---------------

Arena i gamle Vest-Armenia
Arenaen Madison Square Garden i New York i USA.
Det best kjende dømet på ein arena i historia er Colosseum i Roma, oppført i åra 72–80 med plass til minst 50 000 tilskodarar. På sitt mest utbygde kunne Colosseum husa 85 000 tilskodarar. Berre 24 moderne arenaer har plass til eit større publikum. Døme på amfiteateranlegg som er konstruerte for å kunna ta imot ei stor mengd tilskodarar er Rose Bowl i Pasadena i USA. 

Moderne arenaer har stadig funksjonen å visa teater, musikkførestlilingar eller idrettsarrangement. Dei består av ei stor open flate som er omgjeven på alle sider av opphøgde sete eller benkar for tilskodarane, vanlegvis i trappetrinnsformasjon. At flata ligg nedanfor tilskodarane gjev dei maksimal utsikt.

Kjelder
-------

1. ↑  Claridge, Amanda (1998). Rome: An Oxford Archaeological Guide, Oxford, UK: Oxford University Press, 1998. s. 276–282. ISBN 0-19-288003-9.

* *Denne artikkelen bygger på «Arena» frå Wikipedia på svensk, den 6. august 2020.*
**Liv Rundgren Tyler** (fødd 1. juli 1977 som **Liv Rundgren**) er ei USA-amerikansk skodespelarinne, produsent, songar og tidlegare modell. Ho byrja ein modellkarriere som 14-åring. Seinare bestemde ho seg for å fokusera på skodespel og filmdebuterte i *Silent Fall* (1994); ho oppnådde vidare kritisk anerkjenning med hovudroller i *Heavy* og *Empire Records* (begge 1995), og dessutan *That Thing You Do!* og *Stealing Beauty* (begge 1996). Ho medverka deretter i filmar som *Inventing the Abbotts* (1997), *Armageddon* (1998), *Cookie's Fortune* og *Onegin* (begge 1999), *Dr. T & the Women* (2000) og *One Night at McCool's* (2001). Ho spelte deretter Arwen Undómiel i filmtrilogien *Ringdrotten* (2001-2003), som vart ein av dei mest lønnsame filmseriane i historia.

Etter suksessen med *Ringenes herre* har Tyler hatt ei rekkje roller, mellom anna i filmane *Jersey Girl* (2004), *Lonesome Jim* (2005), *Reign Over Me* (2007), *The Strangers*, *The Incredible Hulk* (begge 2008), *Super* (2010), *Space Station 76* (2014), *Wildling* (2018) og *Ad Astra* (2019). Utanom film har ho spelt i HBO-serien *The Leftovers* (2014-2017), BBC-serien *Gunpowder* (2017), ITV/Hulu-serien *Harlots* (2018-2019) og Fox-serien *9-1-1: Lone Star* (2020).

Tyler er òg songar. Etter å ha sunge med komponisten Howard Shore, dukka ho opp som gjestevokalist på The Lemonheads-albumet *Varshons* (2009) der ho song ein versjon av Leonard Cohen-songen «Hey, That's No Way to Say Goodbye». Ho dukka opp på bonusdisken til Evan Dando-albumet *Baby I'm Bored* (2003) der ho song på songen «Shots Is Fired». I 2011 gav ho ut debutsingelen «Need You Tonight».

Tyler har fungert som UNICEF Goodwill Ambassador for USA sidan 2003, og som talsperson for Givenchy sin parfyme- og kosmetikklinje. Ho er dotter av Steven Tyler og Bebe Buell, sjølv om ho har eit svært nært forhold til adoptivfar sin, Todd Rundgren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Liv Tyler» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Liv Tyler». *People* **37** (18). 12. mai 1997. Arkivert frå originalen 13. august 2014. Henta 13. august 2014.
2. ↑  Gibb, Bill (18. oktober 2017). «Lord of the Rings star Liv Tyler put the accent on being a lady in new BBC drama Gunpowder». *The Sunday Post* (Dundee, Scotland: DC Thomson & Co Ltd.). Arkivert frå originalen 13. juni 2018. Henta 24. april 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Liv Tyler**

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Liv Tyler**

* Liv Tyler ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Koordinatar: 26°17′N 50°40′E﻿

**Amwajøyane** (arabisk جزر أمواج, *Juzur Amwaj*) er ei gruppe kunstige øyar i Persiabukta nordaust i Bahrain, nær kysten av øya Muharraq. Dei dekkjer kring 2,79 km².

Planteikning over Amwajøyane
Amwajøyane er eit pionerprosjekt i Bahrain og var den første øya som gav 100 % sjølveige til utlendingar som bur i kongedømet Bahrain. Øyane gjer òg at det blir fleire eigedomar ved sjøsida. Då infrastruktur som elektrisitet, vegar, vatn, klokakk og telesamband nyleg var ferdig, var øyane klare som bustadområde. 

Amwajøyane vart bygde i det relativt grunne farvatnet nordaust for Muharraq, som er den nordlegaste øya i Bahrain. Øyane har område for bustader, handel (høghus), hotell og butikkar, i tillegg til ein sirkelforma marina med over 140 fortøyingsplassar og ein diameter på 240 meter. 

Det går ei vegfylling frå øyane over til hovudøya. Denne er kring 1,8 km lang. Andre anlegg er ein skule, eit universitet, eit sjukehus, ein bensinstasjon, ein temapark og eit område med restaurantar og kafear. Avstanden mellom den nye øya og Bahrain internasjonale lufthamn er berre 8 km.

Prosjektet vart utvikla av Ossis Property Developers til ein prislapp på 1,5 milliardar dollar. Amwajøyane vart utvikla i tre stadium.

Sjå òg
------

* Muharraq
* Hawarøyane
* Durrat Al Bahrain

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Amwaj Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 4. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Amwajøyane - offisiell nettstad Arkivert 2015-08-01 ved Wayback Machine.
* Amwajøyane Arkivert 2008-05-24 ved Wayback Machine. - utviklingsprofil
* Detaljert kart

| * v
* d
* e
Øyar i Bahrain |
| --- |
| Naturlege | Bahrainøya**·** Halat Nuaim**·** Halat Seltah**·** Hawarøyane**·** Jiddaøya**·** Muharraq**·** Nabih Saleh**·** Sitra**·** Umm an Nasan**·** Umm as Sabaan |
| Kunstige | Amwajøyane**·** Durrat Al Bahrain |
| Bahrainsk geografi |
**Roer** eller **Rur** (på tysk, ikkje den same som Ruhr) er ei elv i Belgia, Tyskland og Nederland. Ho er ei av sideelvene til Maas frå høgre, og om lag 90 % av renn gjennom Tyskland.

Geografi
--------

Rur har sitt utspring i Hautes Fagnes/Hohes Venn nasjonalpark, nær den 696 meter høge Signal de Botrange i Belgia. Sør for Monschau renn elva inn i Tyskland, gjennom Nordrhein-Westfalen. Ho renn først gjennom dei nordlege områda av Eifel-åsane.

Etter 39 km når ho Rurstausee, den nest største kunstige innsjøen i Tyskland. Etter om lag 160 km kryssar ho grensa til Nederland, og 10 km inn i landet munnar ho ut i Maas ved byen Roermond.

Større sideelvar til Rur er Inde og Wurm. Landsbyar langs Rur er Monschau, Düren, Jülich, Heinsberg (alle i Tyskland) og Roermond (Nederland).

Sideelvar
---------

Rur
* Ellebach
* Inde
* Kall
* Malefinkbach
* Merzbach
* Wurm
* Olef
* Urft

Historie
--------

Rur representerte ein viktig front då dei Allierte pressa seg mot Tyskland mot slutten av Den andre verdskrigen. Mellom 16. desember 1944 og 23. februar 1945 kunne ikkje amerikanarane krysse elva fordi tyske styrkar kontrollerte demningar nær kjelda til elva i det tette skogområdet Hohes Venn. Dette gjorde at tyskarane kunne sprenge demninga slik at all vatnet skylde bort dei allierte. Samtidig tydde Ardennaroffensiven at dei allierte ikkje kunne gå vidare austover fordi styrkane då ville verte for spreidde, og forsyningslinjene meir utsett for tyske angrep. Då motoffensiven vart for stor gav tyske ingeniørar etter og sprengde demningane. Då flaumvatnet trekte seg tilbake kryssa allierte styrkar Rur i flåtar i morgontimane 23. februar 1945, som ein del av Operasjon Grenade.

Sjå òg
------

Frå 1795 til 1815, då Belgia, Nederland og delar av Tyskland var ein del av Frankrike, var det eit département kalla opp etter elva, sjå departementet Roer.

Rur nær Hücklehoven

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rur» frå Wikipedia på engelsk, den 17. februar 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kryssinga av Rur i 1944-1945, dokument og bilete

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 67°8′S 64°49′W﻿

**Mount Dater** er eit markant kystfjell med flat topp med fleire klippeutspring og bratte klipper, med ei høgd opp mot 1200 moh sør for Millfjorden ved Foyn Coast i Graham Land. Fjellet vart grovt kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey i 1947, og fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947, og U.S. Navy i 1963. Sidan vart kartlegginga fullført av British Antarctic Survey i 1963–64. Stader i området vart kalla opp etter antarktiske historikarar, så dette fjellet vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee etter Henry M. Dater (1909–74), ein amerikanske marinehistorikar som var medlem av U.S. Advisory Committee on Antarctic Names frå 1962–72 og styreleiar 1973–74. Han var medforfattar (med E. Schulthess og George J. Dufek) av *Anarctica*, Zurich, 1959.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Dater» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dater, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |