**Akseli Gallen-Kallela** (26. april 1865–7. mars 1931), fødd som **Axel Waldemar Gallén** i Björneborg, er ein av Finlands mest kjende kunstnarar. Kring hundreårsskiftet 1900 var han ein av hovudfigurane i den finske symbolismen. Gallen-Kallela arbeidde mykje med skuggar og lys i bileta sine og nytta ofte flammande fargar. Mest kjend er han for sine illustrasjonar til eposet *Kalevala*, der den gryande finske nasjonalromantikken fekk sitt høgste uttrykk.

*Gumma med katt*, 1885

Liv og gjerning
---------------

Axel Gallen byrja med å lage naturalistiske måleri. Han utdanna seg dels i Paris, der han mottok impulsar frå Jules Bastien-Lepage sin målarkunst. Hans fyrste viktige måleri, *Gumma med katt*, vart laga i den sørfinske kystbyen Salo. Det bitande realistiske uttrykket i biletet vekte mishag i samtida, i eit kunstmiljø som var van med Albert Edelfelt sine meir Düsseldorf-påverka folkelivs-skildringar. Gallen-Kallelas måleri innleia gjennombrotet for ein heilt ny, realistisk tradisjon i finsk målarkunst. Høgdepunkta i stilretninga nådde Gallen-Kallela sjølv mot slutten av 1880-åra med måleria *Sårfeber* og *Middagsvila*.

På 1890-talet vende han seg meir og meir mot symbolismen, noko ein ser i hans intensive Sibelius-portrett, samt i eit portrett av mora. Allereie tidleg hadde Gallen-Kallela interessert seg for Kalevala-motivet, som mange år seinare opptok han meir enn noko anna tema. Aino-triptyken, laga i to versjonar omkring 1890, var det fyrste meir kjende motivet kring emnet, til liks med det fantastiske *Sampo smides*, forma heilt etter den naturalistiske stilretninga.

*Lemminkäinens moder*, 1897
Etter ei vitjing i Berlin, der han heldt seg hos den kulturelle krinsen kring Edvard Munch og August Strindberg, vende Gallen-Kallela tilbake til Finland. Han busette seg i det ödsliga Ruovesi. Her gjekk han på slutten av 1890-talet over til ei strengare, stilisert form. Ein serie motiv or Kalevala vart utført i tempera på sekkestrier. Karakteristisk var det at innleiingsbiletet, *Sampos försvarare* (1896), fyrst vart laga som tresnitt. Deretter fylgde *Lemminkäinens moder* og *Joukahainens hämnd*. Etter å han hadde fullført desse arbeida budde Gallen-Kallela ei tid i Italia.

Til den finske paviljongen på verdsutstillinga i Paris 1900 laga han veggmåleri med kalevalamotiv, ytterlegare stilisert, som vekte internasjonal merksemd, men som det vart umogleg å take vare på. Det einaste bevarte tidlege veggmåleriet av Gallen-Kallela er *Kullervo på krigsstråt*, eit verk inspirert av freskar frå ungrenessansen. Etter studiar i Paris vart Gallen-Kallela del av det intellektuelle miljøet i Helsingfors, dit også mellom andre toneskaparen Jean Sibelius og poeten Eino Leino kom.

Gallen-Kallela meste kjende verk, illustrasjonane til eposet Kalevala, byrja han arbeide med frå 1925 og heldt på med livet ut. Han døydde i Stockholm på heimferd frå København. Nokre Kalevala-illustrasjonar finst som freskar på Nationalmuseet i Helsingfors.

Bilete
------

* Aino-triptyken, 1891Aino-triptyken, 1891
* Sampos försvarare, 1896*Sampos försvarare*, 1896
* Ad astra, 1907*Ad astra*, 1907

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Akseli Gallen-Kallela» frå Wikipedia på svensk, den 23. juni 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Akseli Gallen-Kallela**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |