recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Memaliaj |
| --- |
| Utsyn mot Memaliaj Utsyn mot Memaliaj |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Memaliaj** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Gjirokastër |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  372 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 10 657 |
| Koordinatar | 40°21′0″N 19°59′0″E﻿Koordinatar: 40°21′0″N 19°59′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Memaliaj kommune innafor regionen GjirokastërMemaliaj kommune innafor regionen Gjirokastër |

**Memaliaj** er ein by og ein kommune i regionen Gjirokastër i Albania. Kommunen ligg sør i landet og grensar i vest til regionen Vlorë, i nordvest til Fier og i nord til Berat.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Memaliaj vart slått saman med landkommunane Memaliaj Fshat, Luftinjë, Buz, Krahës og Qesarat. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Memaliaj.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 2 647 innbyggjarar, medan dei seks kommunane som i dag utgjer storkommunen Memaliaj, til saman hadde 10 657 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Tepelenë. Den dåverande bykommunen omfatta berre sjølve byen Memaliaj.

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
MEMO var eit vekesvist nyhende- og aktualitetsmagasin som vart gjeve ut på Magasinforlaget, ein del av Avishuset Dagbladet. Magasinet vart publisert i seks månader frå 16. mars 2006, til det vart lagt ned med umiddelbar verknad 21. september same året. MEMO nr. 24 kom i butikkhyllene på nedleggingsdagen. Magasinet si første utgåve kom ei veke etter at den første utgåva av det relanserte Ny Tid kom ut i magasin-utgåve.

Kristine Moody var redaktør i magasinet frå oppstarten og fram til to veker før det vart lagt ned. Ho viste då til familiære årsaker til avgangen, medan media spekulerte i at tilsette i magasinet hadde pressa ho til å gå av. I ettertid vart desse påstandane òg avviste av tillitsvalde.

Historie
--------

### Omstridt

Etter å ha nytta eit bilete av Ahmad Youssef El Youssef saman med overskrifta «- Frykter sosial bombe» på framsida, vart MEMO allereie med første nummeret (16. mars 2006) dømt for brot på god presseskikk i Pressens Faglige Utvalg (PFU). Dommen vart avvist av redaktør Moody.

I utgåve nr. 11 (xx.xxx 2006) vart det påstått i MEMO at vinnaren av TV2 sitt gründer-program «Skaperen», Ellen Kathrine Lie hadde vunne med ei oppfinning som eksisterte frå før. På klage frå Lie ville ikkje redaktøren dementere eller orsake påstanden. MEMO fekk medhald i PFU den 21. november 2006, men vart kritisert for å ha gått for langt i karakteristikken av Lie og oppfinninga hennar.

### Økonomi

Med utgåve nummer 24 hadde Dagbladet til saman tapt 25 millionar kroner på magasin-prosjektet, eller om lag ein million pr. utgåve. Nedleggingsavgjerda kom som følgje av at styret vart spurde om å investere ti nye millionar i magasinet for å oppretthalde drifta, noko dei ikkje gjorde. 

Memo hadde 13 faste tilsette og to prosjektmedarbeidarar på nedleggingstidspunktet. Nokre av desse meinte seg førte bak lyset fordi Avishuset Dagbladet hadde gjeve uttrykk for at Memo var ei langsiktig satsing. Det lukkast ikkje desse å skaffe nye eigarar til verksemda.

Avishuset Dagbladet vart kritiserte for å ha alt for høge forventingar til marknaden for vekesvise nyhendemagasin i Noreg. MEMO vart lansert av med målsetnad om eit vekesvist opplag på 30 000, men hadde eit opplag på om lag 5 000 på dei siste utgåvene. 

Frå byrjinga av vart magasinet distribuert til 4 500 utsalsstader gjennom Interpress.

Kjelder
-------

* «Moody avviser påstander om press». *Journalisten.no*.  *Avisartikkel*
* «MEMO i dødvinkelen». *Dagsavisen.no*.  *Kommentar*
* «TV2-bløffen». Propaganda-as.no.  *Heile klaga som vart levert til PFU*
* «Lie fornøyd, men vurderer å forfølge Memo økonomisk». *Grunder.no*.  *Notis*
* «Legger ned Memo». Kampanje.no.  *Avisartikkel*
* «Tapte en million i uka». *Dagsavisen.no*.  *Avisartikkel*
* «Korttidsminne om langsiktig Memo-satsing». *Journalisten.no*.  *Avisartikkel*
**Melvillehalvøya** er ei stor halvøy i det arktiske området i Canada, nord for Hudsonbukta. Mot aust ligg Foxesjøen og mot vest Boothiagolfen. Mot nord skil Fury og Heclasundet henne frå Baffinøya. I sør skil Repulse Bay og Frozen Strait henne frå Southamptonøya ved den nordlege delen av Hudsonbukta. Mot sørvest er ho forbunden med fastlandet gjennom Rae Isthmus, med namn etter den arktiske oppdagaren dr. John Rae. Mellom 1821 og 1823 blei austsida kartlagd av William Edward Parry. 

Halvøya ligg no i territoriet Nunavut. Før dette var det del av District of Franklin. Det meste av halvøya ligg i Qikiqtaaluk-regionen, men delen lengst i sørvest, rundt Repulse Bay, ligg i Kivalliq. Busetnader på halvøya omfattar landsbyar i Repulse Bay og Hall Beach. Landsbyen Igloolik ligg på ei øy ved den nordaustlege kysten av halvøya.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Melvillehalvøya» frå Wikipedia på bokmål, den 7. november 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 40°22′21″ N 49°51′12″ E﻿

**Azadliqplassen** (aserbajdsjansk *Azadlıq meydanı*, russisk Площадь Свободы, Plotsjsjad Svobody) er den største plassen i sentrum av Baku i Aserbajdsjan. Han ligg ved sidan av Baku Bulvar.

Det ligg store fontener på plassen, mellom anna ei musikalsk fontene.

Historie
--------

Plassen var opphavleg kalla opp etter Vladimir Lenin, bygd i 1960- og 1970-åra, etter at Regjeringsbygget i Baku stod ferdig i 1952 og eit monument til Lenin vart reist føre det i 1955. I lag med plassen har styresmaktene i Baku reist fleire bygg kring plassen, som hotella Azerbaijan og Absheron. Leninmonumentet, laga av D.M. Garjaghdi, vart rive ned tidleg i 1990-åra etter at Aserbajdsjan fekk sjølvstendet sitt og etter Svart januar-tragedien. Plassen fekk i 1991 òg namnet *Azadliqplassen* (Fridomsplassen) etter at Sovjetunionen kollapsa. I 2006 gav regjeringa midlar til renovering av Regjeringsbygget og området kring Azadliqplassen. Arbeidet pågjekk til 2010.

### Byggverk

* Regjeringsbygget
* Baku Bulvar, langs Neftchiler aveny

Hendingar
---------

Plassen var åstad for protestar frå tusenvis av aserbajdsjanarar mot den urettferdige politikken til kommunistregimet og demonstrasjonar mot valden mot aserbajdsjanarar i Karabakh sidan 1988. Hendingane førte seinare til erklæringa sjølvstendet den 17. november 1989. Etter Svart januar-massakren av sivile innbyggjarar i Baku den 20. januar 1990, møtte om lag to millionar menneske opp på Azadliqplassen for å samlast og sørgje. Frå her tok dei dei falne i massakren til gravstaden ved Martyralleen i øvre Baku.

Sjå òg
------

* Svart januar
* Neftchiler aveny

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Azadliq Square, Baku» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «MEMARLIQ-DÖQÜZİNCİ BÖLÜM (Architecture-7th chapter)». Henta 17. april 2012.
2. ↑  
«Илюстрация "Руднев Л. В. Мунц В. О. Дом правительства (Баку)" в Большой Советской Энциклопедии». Henta August 18, 2010.
3. ↑  Старые наименования улиц и площадей Баку. (russisk)
4. ↑  «Reconstruction of Government House in Baku cost $40 million». Arkivert frå originalen 6. juli 2011. Henta 17. april 2012.
**Azawad**, formelt **Den uavhengige staten Azawad**, er ein ikkje-anerkjend *de facto* uavhengig stat i Vest-Afrika. Han kontrollerar og krev som territoriet sitt regionane Tombouctou, Gao, Kidal og delar av Mopti, som alle er internasjonalt anerkjend som delar av Republikken Mali.

Tuaregane utgjer ein betydeleg del av folkesetnaden i Azawad, og har følt seg politisk marginalisert av den maliske regjeringa i Bamako. 17. januar 2012 starta eit opprør mot den maliske regjeringa, som på grunn av eit statskupp i Mali 21. mars, viss mål var å meir effektivt bekjempe opprørarane, klarte opprørsgruppene Mouvement National pour la Libération dei l-en'Azawad (MNLA) og Ançar Dine å skaffe seg kontrollen over dei største byane i Azawad i slutten av mars og byrjinga av april. 6. april erklærde den fyrstnemnte rørsla Azawad for å vere ein uavhengig stat.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Azawad» frå Wikipedia på bokmål, den 7. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Falturiltu** er ein barnebokfestival som blir halden på Stord. Festivalen blei skipa i 2007 som den einaste nynorske barnebokfestivalen i verda, ogblir halden årleg i veke 45.

Festivalen er eit samarbeid mellom Stord kommune, Høgskolen Stord/Haugesund, Sunnhordland museum, Stord Mållag, Noregs Mållag, Nynorsk kultursentrum og Det Norske Samlaget. Han samarbeider også med biblioteka i Sunnhordland, Nynorsksenteret, Bømlo kommune, Landssamanslutninga av nynorskkommunar, Pirion, Foreningen !Les, SILK og bLEST.
Han har vidare fått støtte frå Norsk Kulturråd, Sparebanken Vest, SKL, Hordaland fylkeskommune, NBU, Fritt Ord og Utlendingsdirektoratet.

I 2012 vart Falturiltu-festivalen heidra med NBU-prisen.

Festivalforfattarar
-------------------

* 2020: Atle Hansen
* 2019: Marit O. Kaldhol
* 2018: Kari Stai
* 2017: Per Olav Kaldestad
* 2016: Bjørn Sortland
* 2015: Maria Parr
* 2013: Einar Økland
* 2012: Ragnar Hovland
* 2011: Ingelin Røssland
* 2010: Hans Sande
* 2009: Erna Osland
* 2008: Rune Belsvik
* 2007: Oskar Stein Bjørlykke

Kjelder
-------

1. ↑  NBU-prisen
2. ↑  Festivalforfattarar

* *Om festivalen*, Falturiltu, henta 23. oktober 2017

---

* *Denne artikkelen bygger på «Falturiltu» frå Wikipedia på bokmål, den 23. oktober 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Fonnafly AS** er eit flyselskap som har taxiflyging og sightseeing som hovudaktivitet, men som òg driv med lasteflyging, mastemontering, betongflyging, overvaking, foto-, film- og reportasjeflyging med meir. Selskapet vart skipa i 1970 og har hovudbase i Rosendal i Kvinnherad. Det har avdelingar i Bergen, på Voss og ved Fornebu utanfor Oslo. Selskapet opererer tre sjøfly av typen *Cessna 206* og eitt amfibiefly av typen *Cessna 208* samt fire helikopter av type *Robinson R-44*, *EC-120B* og *AS-350B3*. Selskapet er verksamt heile året, men frå ca. 15. oktober til 15. april er det berre helikopteravdelinga som er i verksemd.

Fonnafly Sjø AS vart skild ut frå Fonnafly AS som eige selskap i 1990. Dette selskapet var eit reint sjøflyselskap fram til 1. april 2004, då det fekk løyve til å operera helikopter. To helikopter av typen Robinson R44 vart etter dette tekne i bruk ut frå basar på Flesland og Bergen. Frå 2005 har det òg drive helikopter med utspring frå Voss.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Fonnafly» frå Wikipedia på bokmål, den 13. september 2009.*
* Nettsidene til Fonnafly.
Eit **fonologisk trekk** er ein fonologisk eigenskap eller eit fonologisk særdrag ved ei fonologisk eining av einkvan storleik. Typisk er det vokalar og konsonantar (det vil seie fonologiske segment) som blir karakteriserte ved hjelp av fonologiske trekk, som når vi seier at det norske fonemet /k/ har dei fonologiske trekka [ustemd], [dorsal] og [plosiv]. I fleire fonologiske teoriar reknar ein med at også større einingar kan ha eit trekk sams; sjå avsnittet *Prosodiske trekk* nedanfor.

To typar fonologiske trekk
--------------------------

Ein skil ofte mellom fonologiske trekk av to typar:

1. Distinktive fonologiske trekk
2. Ikkje-distinktive fonologiske trekk (også kalla fonetiske trekk)

Dei distinktive trekka til eit fonem F i språk S er dei fonologiske trekka som skil F frå andre fonem i S. Det søraustlandske fonemet /k/ kan nettopp seiast å ha dei distinktive trekka [ustemd], [dorsal] og [plosiv]:

* Det er [ustemd] som skil /k/ frå /ɡ/, som har dei distinktive trekka [stemd], [dorsal] og [plosiv].
* Det er [dorsal] som skil /k/ frå /p/, som har dei distinktive trekka [ustemd], [labial] og [plosiv].
* Det er [plosiv] som skil /k/ frå /ç/, som har dei distinktive trekka [ustemd], [dorsal] og [frikativ].

Dei ulike allofonane av eit fonem F deler typisk dei distinktive trekka til F, men det er skilde frå kvarandre med eitt eller fleire ikkje-distinktive eller fonetiske trekk. Det søraustlandske fonemet /k/ har mellom anna allofonane [k], [kʰ], [c] og [cʰ], som alle har trekka ustemd], [dorsal] og [plosiv], men dei har nokre ikkje-distinktive trekk i tillegg, som desse:

* [k] er i tillegg [velar] og [uaspirert].
* [kʰ] er i tillegg [velar] og [aspirert].
* [c] er i tillegg [palatal] og [uaspirert].
* [cʰ] er i tillegg [palatal] og [aspirert].

Prosodiske trekk
----------------

Fleire fonologiske teoriar postulerer at også større einingar enn det fonologiske segmentet kan dele fonologiske trekk. Slike trekk blir kalle *prosodiske*, *suprasegmentale* eller *autosegmentale*; jamfør artikkelen Autosegmental fonologi.
**Flevoland** er ein provins i Nederland. Han ligg midt i landet ved den tidlegare Zuiderzee. Provinsen vart oppretta 1. januar 1986 som den tolvte provinsen i landet og med Lelystad som administrasjonssete. Provinsen har om lag 370 000 innbyggjarar og består av seks kommunar. 

Etter ein storflaum i 1916 vart det avgjort av Zuiderzee, ei bukt i Nederland, skulle lukkast og drenerast. Zuiderseeprosjektet vart sett i verk og i 1932 stod Afsluitdijk ferdig og bukta vart fullstendig lukka frå sjøen. Zuiderzee vart då kalla IJsselmeer.

Den første delen av den nye innsjøen som vart drenert og tørrlagt var Noordoostpolder. Dette nye landområdet inkluderte dei tidlegare øyane Urk og Schokland og vart ein del av provinsen Overijssel. Etter dette vart andre delar tørrlagt. Den søraustlege delen i stod ferdig i 1957 og den sørvestlege delen i 1968. Kommunane i desse nye områda stemde for å verte ein eigen provins, noko som skjedde i 1986. 

Flevoland vart kalla opp etter Lacus Flevo som i følgje romerske kjelder var ein stor innlandssjø i sørenden Zuiderzee, som oppstod seinare. Under dreneringa av Flevoland-polderane fann ein mange flyvrak frå den andre verdskrigen.

Kommunar
--------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 1. Almere
2. Dronten
3. Lelystad
4. Noordoostpolder
5. Urk
6. Zeewolde
 |  |  |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flevoland» frå Wikipedia på engelsk, den 15. februar 2008.*


| * v
* d
* e
Provinsar i Nederland |
| --- |
| Drenthe**·** Flevoland**·** Friesland**·** Gelderland**·** Groningen**·** Limburg**·** Noord-Brabant**·** Noord-Holland**·** Overijssel**·** Utrecht**·** Zeeland**·** Zuid-Holland |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Skåling i P.S. Krøyer sitt måleri *Hipp, hipp, hurra! Kunstnerfest på Skagen* frå 1888.
Kong Carl Gustaf skålar med Stockholms finansborgarråd framfor Stockholms slott under feiringa si av 40 år på trona i 2013.
**Skåling** inneber vanlegvis at personar som drikk tek drikkekara sine og fører dei mot kvarandre, eventuelt i lag med eit fast formula (som skål!) eller ei spesiallaga utsegn. Måten å skåla på skil seg frå land til land.

Bruk og variantar
-----------------

Ei skål kan innebera at deltakarane hever glasa og ser kvarandre i auga. Ofte let ein overdelen av glaset røra det til ein medskålar. Av og til seier dei som skåler det særskilde dei skåler for. Deretter kan dei seia «Skål!» einstemmig og drikka. I dei nordiske landa er skikken at ein deretter skal sjå kvarandre i augo igjen før ein set glasa frå seg. 

Ein kan utføra ei kongeskål ved ulike tilhøve, men ved offisielle middagar der kongen eller ein annan kongeleg deltek, som Nobelbanketten, blir han alltid utført. Alle som tek del i middagen skal då reisa seg. Den som skåler seier i Sverige «Hans Majestät Konungens skål», og dei andre svarar «Konungen». Deretter løfter ein glaset sitt og drikk. Det hender at dei som går inn for republikk ikkje skålar for kongen.

Sjå òg
------

* Bordskikk

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Skål (gest)» frå Wikipedia på svensk, den 13. oktober 2019.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* 3. Skål i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1917)
* Skålseder i Nationalencyklopedins nätupplaga.
**Patrice Bailly-Salins** (fødd 21. juni 1964) er ein fransk tidlegare skiskyttar frå Morez i Franche-Comté som i 1994 vann verdscupen i skiskyting, og året etter vart verdsmeister i sprintøvinga.

Bailly-Salins debuterte i verdscupen i 1988. Han tok steget opp i verdseliten i 1992-sesongen, mellom anna ved å vinne 20 km i Pokljuka. Det var hans fyrste av sju rennsigrar i verdscupen i åra fram til 1995. Til saman oppnådde han 11 pallplasseringar i verdscuprenn. 

Under vinterleikane på Lillehammer i 1994 gjekk han den andre etappen på det franske laget som vann bronse i 4 x 7,5 km stafett. Året etter sikra dei same fire utøvarane; Lionel Laurent, Bailly-Salins, Thierry Dusserre og Herve Flandin, sølvmedalje til Frankrike i VM-stafetten i Antholz. I same meisterskapen, VM i skiskyting 1995, vann Bailly-Salins gullmedaljen i 7,5 km sprint i ein sekundstrid med tre andre utøvarar. Trass i at han måtte ut i ein strafferunde slo han andremann, russaren Pavel Muslimov, med 1,9 sekund. Både sølv- og bronsevinnar hadde ti treff.

Etter 1995-sesongen hamna Bailly-Salins oftast langt nede på resultatlistene, og han la opp etter OL-sesongen 1998.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Patrice Bailly-Salins» frå Wikipedia på tysk, den 21. januar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Patrice Bailly-Salins» (på engelsk). olympedia.org. Henta 26. januar 2023.
**Alpehovudkammen** er ei tenkt linje over huvudvass- og vêrskiljet i Alpane. 

Alpehovudkammen i Hohe Tauern ved Fuscherkarkopf
Hovudkammen og andre viktige vasskilje i Alpane
Med unntak av Val Cadlimo som høyrer til Rhinen sitt nedslagsfelt, vatnar områda sør for hovudkammen Po og – via Drava – Donau. På nordsida finn ein nedslagsfelta til Rhône, Rhinen og jamvel Donau. Den vestlege delen utgjer dermed det europeiske hovudvasskiljet mellom Atlanterhavet/Austersjøen og Middelhavet/Svartehavet.

Frå sørvest strekkjer Alpehuvudkammen seg frå passet Colle di Cadibona over dei liguriske og maritime Alpane. Vidare over den fransk-italienske grensa med dei cottiske og graiiske Alpane til Mont Blanc. Deretter Store St. Bernhard-passet - Matterhorn. Frå Monte Rosa til Simplonpasset. Over Nufenenpasset til St. Gotthard-passet, Rheinwaldhorn - Splügenpasset - Malojapasset - Piz Bernina - Fuornpasset - Reschenpasset. Grensa mellom Tirol og Sør-Tirol over Ötztaleralpane (Weißkugel) og Timmelsjoch i Stubaieralpane - Brennerpasset - Zillertal-Alpane til Dreiherrnspitze i Hohe Tauern (grensa Salzburg-austtirol) - Niedere Tauern - Schoberpasset - Eisenerz sin hovudkam - Präbichl -Hochschwab - Seeberg - Hohe Veitsch - Niederalpl - Lahnsattel - Göller - Kalte Kuchl - Unterberg - Gerichtsberg - Schöpfl -Hermannskogel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alpenhauptkamm» frå Wikipedia på tysk, den 6. februar 2012.*
|  |
| --- |
| **Alpakka** |
| AlpakkaAlpakka |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Kamelfamilien Camelidae |
| **Slekt:** | *Vicugna* |
| **Art:** | **Alpakka** *V. pacos* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Vicugna pacos***Linnaeus, 1758 |

**Alpakka** er eit kameldyr som er blitt halde som husdyr i Andesfjella i Sør-Amerika i fleire tusen år. Dei blir haldne for kjøt og den mjuke og isolerande ulla si. Dyra tilhøyrer slekta vikunjaer, og er noko fjernare i slekt med lama.

Suri-alpakka

Skildring
---------

Alpakka har ei gjennomsnittleg skulderhøgd på 1 meter og veg 50–70 kg. Hals og hovud gjer han cirka 1,5 meter høg. 
Det finst to slag alpakka, suri og huacaya, der sistnemnde er vanlegast. Suri-alpakka har lengre pelshår enn hucaya.

Alpakkamor med diande unge.
Alpakkaen har ein levealder på 20–25 år. Han går drektig i 335–340 dagar, og føder som regel éin unge kalla *cria*. Criaen veg 5–9 kg ved fødselen og diar mora om lag 5–6 månader. Mora kan para seg att allereie to veker etter ein fødsel. I løpet av ein levealder kan ho føda rundt 15 ungar.

Arten er eit utprega flokkdyr. Som lamaen kan alpakkaen «spytta», men gjer det sjeldan.

Kvinne med to alpakkaer i Huascarán nasjonalpark i Peru.

Klassifisering
--------------

Alpakka blei tidlegare klassifisert saman med lamaer, og hadde tidlegare det vitskaplege namnet *Lama pacos*. Moderne DNA-analyse har vist at arten høyrer til vikunjaene. Den næraste slektningen er dermed vikunja. Alle desse dyra kan kryssast med kvarandre. Avkommet til ein hannlama og ein hoalpakka, kalla *huarizo*, er svært vanleg.

Alpakka i kulturen
------------------

I norsk kultur er alpakkaen kjend frå uttrykket «Du store alpakka» som er brukt når ein er overraska eller forferda. Uttrykket stammar frå lektor Tørrdal i Stompa-bøkene, som kom på norsk i slutten av 1950-åra.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Alpakka**

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om ***Vicugna pacos*** 

* Norsk Kamelidforening
* Den norske alpakkaforening[*daud lenkje*]

Kjelder
-------

1. ↑  M Kadwell, M Fernandez, H F Stanley, R Baldi, J C Wheeler, R Rosadio, and M W Bruford. (2001). *Genetic analysis reveals the wild ancestors of the llama and the alpaca*. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences 268 (1485): 2575–2584.
2. ↑  «Dit peparen gror = langt uti huta-heiti», *Nysgjerrigper*, nrk.no

* *Denne artikkelen bygger på «Alpakka» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* ITIS
* EOL

 |
**Alonso Cano** eller **Alonzo Cano** (19. februar 1601–3. september 1657) var ein spansk kunstmålar, arkitekt og bilethoggar.

Cano var fødd i Granada. Han flytta til Sevilla, der han utdanna seg både til målar (som lærling av Francisco Pacheco) og bilethoggar (under Juan Martínez Montañés). Cano blei hoffmålar i Madrid og blei nytta til å laga fleire dekorative arbeid. Han var kjend for eit valdsamt temperament, og på grunn av dette og mistankar om drap på kona si måtte han ei tid halda seg unna hovudstaden. Cano arbeidde då i Valencia og andre stader. 

Domkyrkjefasaden i Granada.
Han hamna til slutt i fødebyen Granada. Her blei han overbyggmeister for katedralen, der han skapte hovudfasaden i original barokkstil og for øvrig utsmykka bygningen med skulpturar og måleri. Cano utførte også Magdalenakirken i Granada. Som skulptør er Cano mest kjend gjennom sine kraftig modellerte og måla treskulpturar. Han blei likevel betre kjend som målar. Dei best kjende måleria hans er *Madonna del Rozario* i katedralen i Malaga og *Den heilage Agnes* i Berlin.

Bilete
------

**Måleri**

* Den heilage Jakob, ca. 1635.Den heilage Jakob, ca. 1635.
* 'To kongar av Spania', 1641.'To kongar av Spania', 1641.
* 'Den døde Kristus støtta av ein engel', 1646-1652'Den døde Kristus støtta av ein engel', 1646-1652
* Jomfru Maria. Mellom  1646 og 1650.Jomfru Maria. Mellom 1646 og 1650.
* 'Visjonen til den heilage Bernhard'. Ca. 1650.'Visjonen til den heilage Bernhard'. Ca. 1650.

**Skulpturar**

* Johannes døyparen, 1634Johannes døyparen, 1634
* Inmaculada (jomfru Maria)*Inmaculada* (jomfru Maria)
* Inmaculada*Inmaculada*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alonso Cano» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2015.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:* 
		- Svensk uppslagsbok. Lund 1930

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Alonso Cano**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Alonzo Carl Babers** (fødd 31. oktober 1961) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Montgomery i delstaten Alabama som i 1984 vart olympisk meister på 400 meter og i 4 x 400 meter stafett.

Babers sprang den fyrste etappen for USA i 4 x 400 m stafett under verdsmeisterskapen 1983 i Helsinki, der laget hans vart nummer seks. Året etter kvalifiserte han seg til Sommar-OL ved å sette personleg rekord på 400 meter i OL-uttakinga med tida 44,75 sekundar. I OL-finalen i Los Angeles forbetra han den personlege rekorden til 44,27 og vann ein klar siger framom Gabriel Tiacoh frå Elfenbeinskysten som kom i mål på 44,54. Sidan i leikane tok Babers seg av den tredje etappen då han og lagkameratane Sunder Nix, Ray Armstead og ankermann Antonio McKay vann stafettgull på tida 2.57,9, vel sekundet føre Storbritannia på sølvplass.

Ein månad etter Sommar-OL 1984 var over, byrja Babers å utdanne seg til flygar i USA sitt flyvåpen. Frå 1991 var han flygar i sivil luftfart.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alonzo Babers» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Alpane** eller **Montes Alpes** er ei fjellkjede nord på månen. Ho er kalla opp etter Alpane i Europa.

Fjellkda dannar nordaustsida av månehavet Mare Imbrium. Vest for fjellkjeda er landskapet flatt og nesten utan særpreg, meda austsida er meir kupert og har høgare albedo. Fjellkjeda byrjar ein kraterdiameter nordvest for Cassini, ved Promontorium Agassiz, og strekkjer seg kring 50 km mot nordvest og held fram diskontinuerleg austover til det mørke krateret Plato. I denne siste delen finst eit system av riller kalla Rimae Plato.

Den nordvestlege tredjedelen av fjellkda er skild frå resten av fjella av Vallis Alpes, ein brei riftdal som strekkjr seg frå ei smal kløft i Alpane i nordaust til kanten av Mare Frigoris. Den totale lengda av denne formasjonen er kring 180 km, og er på det breiaste 20 km.

Det høgaste fjellet ligg Mons Blanc, ein topp med ei høgd på kring 3600 meter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Montes Alpes» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
|  |
| --- |
| **Alfabetet** |
| A | B | C | D | E |
| F | G | H | I | J |
| K | L | M | N | O |
| P | Q | R | S | T |
| U | V | W | X | Y |
| Z | Æ | Ø | Å |

**V (v)** er den tjueandre bokstaven i det normale latinske alfabetet. Eigentleg er han same bokstav som U, for teiknet for vokalen u vart på latin òg nytta for halvvokalen (konsonantisk u). Bokstavnamnet ve er nydanna i analogi med be, pe osb. På norsk er v ein stemd labiodental spirant som blir uttalt med underleppa mot overtennene. Det er den stemde lyden som svarer til ustemd f. På tysk vert v som oftast uttalt som f.

Historie
--------

V kjem frå den semittiske bokstaven *waw*, og vart forenkla til v av etruskarane. Romarane skreiv bokstaven både slik me trykkjer han no, og som ein liten u, slik mange fortsatt gjer i handskrift. Då ein byrja å bruka store og små bokstavar i mellomalderen brukte ein paret V/u, slik at ein fekk til dømes *Vniuersitas*. Ved renessansen skilde ein dei to bokstavane U og V, ettersom dei hadde vorte to ulike lydar, og liten v og stor U vart lagde til alfabetet.

Under den andre verdskrigen fekk bokstaven V stort verd i propagandaen. I juli 1941 innførte den britiske pressa det som symbol på siger (engelsk *Victory*) og samstundes vart det såkalla V-teiknet innført. Det bestod i at ein lyfte handa med sprikande peike- og langefinger. BBC nytta V frå morsealfabetet (...−) som kjenningssignal i sendingane sine i dei okkuperte landa, og ein laga symbolikk av at Beethovens 5. symfoni, skjebnesymfonien, starta med same rytme V i morsealfabetet. I dei tyskokkuperte landa vart V-en ofte måla eller teikna på husvegger og plankegjerde. Den tyske propagandaen gjorde eit mislukka forsøk på å svare på dette ved sjølv å annektere V-teiknet, som skulle stå for Viktoria. I etterkrigstida har V-teiknet òg vorte (mis)brukt som sigersteikn.

I NATO sitt fonetiske alfabetet kallar ein v *Victor*.

Tyding
------

**Samfunn**

Som førstebokstaven i det engelske ordet *Victory*, siger, er bokstaven vorte brukt som eit kamp- og sigersteikn.

* Som bilkjennemerke for land står V for Vatikanstaten.

* I romartala står V for talet 5.

* forkorting for det romersk førenamnet Valerius.

* forkorting for venstre, verb, vest og vestleg.

* føre etternamn forkorting for nederlandsk van og tysk von som tyder «av» eller «frå».

* forkorting for tysk *Vergeltungswaffe*, som tyder «gjengjeldingsvåpen», eit omgrep nytta om to tyske våpen under den andre verdskrigen, V-1 og V-2. Opphavleg stod V for *Versuchsmuster*, «eksperimenttype».

**Naturvitskap**

* Innan elektrisitet er V den SI-avleia eininga for volt, for elektrisk spenning og potensial.
* I kjemi står V for grunnstoffet vanadium.
* I biokjemi står V for aminosyra valin.
* I fysikk er v ofte ein variable for fart, *velocity*

**Kultur**

* i musikk forkorting for italiensk *violino* (fiolin), *voce* eller *voci* («stemme(r)»), og «volti» («vend (bladet)»).

Kjelder
-------

* «V – bokstav» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Antonio Francisco Javier José Soler Ramos**, vanlegvis kjend som Padre Antonio Soler (3. desember 1729–20. desember 1783) var ein spansk-katalansk komponist frå seint i barokken til tidleg i klassisismen. Han er mest kjend for sonatane sine for klaver, med viktige bidrag til repertoara for cembalo, fortepiano og orgel.

Soler vart fødd i Olot (Catalonia i Spania) i det historiske grevskapet Besalú. I 1736, då han var seks, gjekk han inn i Escolania i Montserrat kloster der han studerte musikk med Benito Esteve og organisten Benito Valls. I 1744 vart han organist i katedralen La Seu d'Urgell og utpeikt til underdiakon. Seinare i livet hadde han stillingar som kapellmeiseter i Lleida og det kongelege hoffet i El Escorial.

Soler vart prest 23 år gammal. Sjølv om han hadde ein travel kvardag, klarte Soler å skrive meir enn 500 musikalske verk. Av desse var kring 150 klaversonatar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonio Soler» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Soler, Antonio (Father)*
* *The Life and Times of Soler* (includes audio and sheet music of Soler's keyboard works)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Antonio Soler**

* Gratis notar by Antonio Soler på Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av Antonio Soler ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* *Sonate Nr.10 i b-moll, framført av Iisaka*
* *Alle sonatar (gratis notar)*
* *Dixit dominus domino meo* frå *Visperas comunes*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
**Antonio Joseph Bazzini** (fødd 11. mars 1818 i Brescia, død 10. februar 1897 i Milano) var ein italiensk komponist, fiolinist og musikkpedagog. Av eigne verk er det kammermusikken som har gjort han fortent til ein sentral plass i den italienske instrumentalrenessansen på 1800-talet. I samtida var han kjend som ein av århundrets beste konsertfiolinistar, noko som overskygga komponistkarrieren hans. Han skreiv også ein del av *Messa per Rossini*, dødsmessa som vart skriven til Gioacchino Rossini. Bazzini spela på ein fiolin av Giuseppe Guarneri.

Liv og verksemd
---------------

Som ung gut var Bazzini musikkelev under Faustino Carnisani, og 17 år gamal vart han sett til organist i ei kyrkje i heimbyen. Året etter fekk han møta fiolinvirtuosen Niccolò Paganini, og vart sterkt influert av den gamle meisterens kunst og stil. Paganini oppmuntra Bazzini til å ta til konsertkarrieren same året, og han vart raskt ein høgt akta musikar. Frå 1841 til 1845 oppheldt han seg i Tyskland, der han imponerte både Robert Schumann og Felix Mendelssohn som komponist og fiolinist. Etter eit kort opphald i Danmark i 1845, vendte Bazzini heim til Brescia for å undervisa og komponera. I 1846 heldt han konsertar i Napoli og Palermo, han reiste på turné i Spania i 1849-50, og budde deretter i Paris frå 1852-63. Han avslutta konsertkarrieren med ein turné i Nederland i 1864.

Nok ein gong vende Bazzini heim til Brescia, og vigde no tida si til komposisjon. Han komponerte operaene *Il silfo e l'innamorato* (1865) og *Turanda* (1867), samt ei rekkje dramatiske kantater, religiøse verk, konsertouverturar og symfoniske dikt dei neste to tiåra. Men han hadde størst suksess som komponist med kammermusikken. Musikken hans er kjenneteikna av sterkt virtuos teknikk som er ekspressiv, men ikkje sentimental. Hans *Strykekvartett nr. 1* (1864) vann fyrsteplassen i Milano Kvartettsamfunn det året. I 1868 vart han president i *Società dei Concerti* i Brescia, og i 1873 vart han professor i komposisjon ved musikkonservatoriet i Milano, der han underviste m.a. Alfredo Catalani, Pietro Mascagni, Emilio Pizzi og Giacomo Puccini. Sistnemnte hadde han stor musikalsk innverknad på. I 1882 vart han også direktør ved konservatoriet. Bazzini døydde i Milano i 1897.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonio Bazzini» frå Wikipedia på engelsk, den 18. desember 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Antonio Bazzini**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* NLA

 |
**Antonina Gennadjevna Ordina** (fødd 24. januar 1962) er ein sovjetisk-svensk tidlegare langrennar frå Narjan-Mar i Russland som tevla internasjonalt frå 1984 til 2002. Ho vart stafett-verdsmeister for Sovjetunionen i 1987, og ho vann to VM-bronsar for Sverige i 1995.

### Aktiv

Ordina gjekk inn til andreplass to då ho debuterte i verdscupen i langrenn 13. desember 1984, ein 5 km i Val di Sole i Italia. Sidan vart ho nummer tre på ein 5 km i Lahti februar 1987, og på to 10-kilometerar i 1987/88-sesongen, den fyrste i Bohinj i dåverande Jugoslavia og den andre ved Leningrad. Under Ski-VM 1987 i Oberstdorf gjekk ho startetappen for Sovjetunionen sitt lag vinnarlag i 4 x 5 km stafett.

Etter Sovjetunionen gjekk i oppløysing, utvandra Ordina til Sverige og var svensk statsborgar frå 1994. Ordina deltok såleis for Sverige under Vinter-OL 1994 på Lillehammer, der ho som best kom på sjuandeplassen på 15 km. Året etter vann ho to bronsemedaljar då Ski-VM 1995 fann stad i Thunder Bay. Fyrst i 4 x 5 km stafett, der ho gjekk den tredje etappen for svenskane. Få dagar etter vann ho individuell medalje på 30 km, einast verdsmeister Jelena Välbe og Manuela Di Centa gjekk fortare. I desember 1998 vart Ordina nummer to og tre i to verdscuprenn i Toblach. Vel tre veker seinare vart ho nummer to på 10 km i Otepää.

Gjennom åra vann Ordina 20 svenske meistertitlar i langrenn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonina Ordina» frå Wikipedia på tysk, den 17. mars 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Antonina Ordina» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mars 2019.*
| Antony |
| --- |
| Kyrkja Saint-Saturnin i Antony Kyrkja Saint-Saturnin i Antony |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Antony** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Île-de-France  Hauts-de-Seine |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  9,56 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 59 800   6 255/km² |
| Koordinatar | 48°45′14″N 02°17′51″E﻿Koordinatar: 48°45′14″N 02°17′51″E﻿ |
| Høgd over havet | 74 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-antony.fr |

**Antony** er ein kommune i dei sørlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 11,3 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus. Antony er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Hauts-de-Seine og sete i Arrondissementet Antony.

Namn
----

Namnet Antony vart nedteikna første gong i eit kongeleg dokument frå 829 som *Antoniacum*, som tyder «eigedomen til Antonius», ein gallo-romersk landeigar.

Historie
--------

Mot slutten av Hundreårskrigen hadde Antony om lag hundre innbyggjarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Antony**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Esmond Edwards** (29. oktober 1927–20. januar 2007) var ein amerikansk fotograf, plateprodusent og lydteknikar. Han arbeidde for jazz-etiketten Prestige Records i 1950- og tidleg i 1960-åra. Han vart opphavleg hyra inn av grunnleggjaren Bob Weinstock som fotogarf for selskapet. Han var ein afroamerikanske føregangsmann, sodan særs få platesjefar på denne tida var afroamerikanarar eller andre minoritetar. Han tok over oversynet med plateinnspelingane etter kvart som Prestige voks. 

Etter Prestige arbeidde han for Verve Records for MGM i 1967. Han vart visedirektør for talentavdelinga til Chess Records i 1970. Gjennom karrieren har han vore tilknytt MGM, Columbia, Polydor og Impulse Records. 

Edwards oppnådde fleire gull- og platinaplater med artistane han arbeidde for, som Miles Davis, George Benson, John Coltrane, Chuck Berry, Etta James, Ramsey Lewis, B.B. King, Keith Jarrett og andre. Han fotograferte mange av desse artistane for plateomslaga.

Diskografi
----------

### Som sidemann

**Med Brass Fever**

* *Time Is Running Out* - Impulse!, 1976

**Med John Handy**

* *Carnival* - ABC/Impulse, 1977

Bakgrunnsstoff
--------------

* Esmond Edwards på Allmusic
* Ctsimages.com Arkivert 2007-12-28 ved Wayback Machine.
* Allaboutjazz.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Mika Kristian Halvari** (fødd 13. februar 1970) er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Kemi, som tevla i kulestøyt. Han vann sølvmedaljen under VM 1995 i Göteborg og tok gullet i innandørsmeisterskapen tidlegare same året. Tre gongar vart han finsk meister i kulestøyt, og han har den nordiske rekorden i kulestøyt med 21,50 meter; innandørs har han elles nådd 22,09 meter.

Aktiv
-----

Halvari slo seg inn i den finske toppen i kulestøyting i 1990, då han tok sølvmedaljen i den nasjonale meisterskapen. Her nådde han 18,38 m i finalen, nøyaktig same resultatet fekk han året etter då han tok eit nytt FM-sølv. Tidleg i august 1993 persa han med 20,08 m, hans fyrste resultat over 20 meter. I 1994 vann han i Tuusula den fyrste av tre gullmedaljar i øvinga i finske meisterskap etter eit bestestøyt på 19,79 m. Same sesongen vart europameisterskapen i friidrett avvikla i heimlandet, der han nådde 19,52 m og hamna på fjerdeplass.

Året 1995 nådde Halvari toppen som kulestøytar. 10. mars 1995 vart han verdsmeister innandørs med 20,74 m, meisterskapen gjekk av stabelen i Barcelona. 9. juli støytte han kula heile 21,50 m i Hämenkyro, og knapt to veker seinare vart han finsk meister i Lapua med 21,10 m,. Den 9. august tok han VM-sølvet i øvinga med 20,93 m, men vart slått med vel halvmeteren av John Godina frå USA.

Etter eit svakare år i 1996 kom Halvari tilbake med femteplass i VM 1997, og eit årsbeste på 21,11 m. Han vann sitt tredje og siste nasjonale meisterskapsgull, med 20,46 m i Villmanstrand. Sesongen etter la han på åtte centimeter i den finske meisterskapen, men vart då vist til sølvplassen. Under EM 1998 måtte han også ein plass ned på resultatlista samanlikna med VM året før, endå om han la på lengda med 20 cm. Både i 1999- og 2000-sesongen nådde Halvari 21-meteren utandørs, høvesvis 21,00 og 21,04 m. Sjølv om han vinteren 2000 støytte kula heile 22,09 m, var han ikkje lenger i stand til å tevle med dei aller beste om medaljane.

Mika Halvari la opp i 2004.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa (18,19 m)
* EM 1994 i Helsingfors: Nr 4 - 19,52 m
* VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje - 20.93 m, bakom John Godina (21,47 m)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 14 – 19,37 m
* VM 1997 i Aten: Nr 5 – 20,13 m
* EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 20,33 m
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (nr 15 – 19,61 m)

Kjelder
-------

* Tilastopaja OY Arkivert 2007-10-14 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Mika Halvari» frå Wikipedia på finsk, den 2. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fakta hos IAAF
**Fredrik Berggraf Austbø** (fødd 20. april 1988) er ein norsk snøbrett- og skateboardkøyrar frå Tasta i Stavanger. Han deltok under Vinter-OL 2006 i Torino, og vart som syttenåring den yngste norske utøvaren i ei individuell idrettsgrein sidan Sonja Henie. Han var teken ut til å vere med på grunnlag av sterke resultat i verdscupen.

Karriere
--------

Austbø tok til å stå på snøbrett då han var ti, og viste seg raskt å ha talent både for dette og for skating. Han har sidan markert seg i fleire tevlingar og kåringar, mellom anna er han blitt norgesmeister fleire gonger (både i streetpark og bowl), var «Skater of the year» i Europa i 2004, og kom to gonger på fjerdeplass under verdscupen i Sveits i 2006.

I OL i Torino i 2006 deltok han i halfpipe. Men veka før hadde korsbandet i det høgre kneet hans vorte øydelagt, så han hadde store smerter under konkurransen. Vinteren 2008 rauk også korsbandet i det venstre kneet, og han vart operert i april det året. Det neste store målet for Austbø er OL i Vancouver i 2010.

Fredrik Austbø har gått på Norges Toppidrettgymnas på Geilo. Han har vore profesjonell snøbrettkøyrar sidan 2004 og er sponsa av Libtech, Etnies, 32, Quiksilver og Turf.

Kjelder
-------

* «Fredrik Austbø klar for OL Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.» av Håkon Fossmark og NTB i *Stavanger Aftenblad* (25.01.2006)
* «Austbø på tv-skjermen Arkivert 2005-09-12 ved Wayback Machine.» av Erik Damsgaard på friflyt.no (25.02.2005)
* groms.tv Arkivert 2006-03-03 ved Wayback Machine.
* parkguide.no Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.

Litteratur
----------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Austbø, Fredrik» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
**Fredrik I**, med tilnamnet **Barbarossa**, vart truleg fødd i 1122 i Waiblingen. Han døydde den 10. juni 1190. Namn på tysk språk er **Friedrich I. Barbarossa**.
Han drukna i elva Saleph (seinare Göksu) i Anatolia i Tyrkia. Fredrik var hertug av Schwaben, tysk-romersk konge (Konge av romarane) frå 1152, konge av Burgund frå 1178 og keisar av det tysk-romerske riket frå kroninga 18. juli 1155. Han høyrde til fyrstehuset Hohenstaufen, og var son av hertug Fredrik II, den einøygde, av Schwaben og kona, hertugen av Bayern si dotter Judit.

I 1147 fylgde han med farbroren Konrad III av Tyskland på det andre krosstoget. Konrad valde Fredrik som sin etterfylgjar framför sin eigen son. Fredrik Barbarossa gav seg i veg på det tredje krosstoget, men nådde aldri Jerusalem. Han drukna då han skulle symja over ei elv i noverande Tyrkia.

Fredrik I Barbarossa framstilt i eit manuskript frå 1188, Vatikanbiblioteket
Tilnamnet «Barbarossa» (raudskjegg) fekk han i Italia på grunn av sitt raude skjegg.

Sjå òg
------

* Operation Barbarossa - Hitler-Tyskland sin invasjon av Sovjetunionen under den andre verdskrigen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Eit **klassifikasjonsselskap**, ofte forkorta til **klasseselskap**, er i shipping alt frå ikkje-statlege organisasjonar til grupper med profesjonelle, skipsinspektørar eller kontortilsette som skal sjå til tryggleik og vern for skip og offshoreinstallasjonar.

Klasseselskapa vart opphavleg danna av assurandørane med tanke på å utføra ei teknisk vurdering av sjøfartøya, og på bakgrunn av sine vurderingar dele dei inn i klasser etter kvalitet. Når det vart klargjort at skipet tilfredsstilte reglane til klasseselskapet, kunne det verta «teke opp» i selskapet og vidare få forsikring.

Klasseselskap er i dag stiftingar eller private, sjølvstendige kontrollorgan for fartøy og oljeplattformer. Dei godkjenner konstruksjonar og maritime system, og held auge med både bygging og drift. Klasseselskapa vert òg pålagt fleire inspeksjons- og kontrolloppgåver frå styresmaktene til flaggstaten, som Sjøfartsdirektoratet i Noreg.

Noregs største klassifikasjonsselskap er DNV GL Group. Andre store selskap er American Bureau of Shipping (ABS), Lloyds Register og Bureau Veritas.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Klassifikasjonsselskap» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Noregs rederiforbund - Ordliste A - Å
**Esko Aho** (fødd 20. mai 1954) er ein finsk politikar for partiet *Centern i Finland* (finsk *Suomen Keskusta*). Han var statsminister i Finland 
frå 1991 til 1995.

Aho var i åra 1983–2003 medlem av den finske Riksdagen. I åra frå 1991 til 1995 var han statsminister i Finland. I 2000 stilte han til val som president, men tapte i andre valomgang for Tarja Halonen. Han tok deretter eit pauseår frå politikken for å undervise ved Harvard University. Ved valet i 2003 forlét han Riksdagen, trekte seg tilbake frå politikken og vart president for SITRA, det finske nasjonale fond for forsking og utvikling. Sidan 1. januar 2009 har han vore knytt til Nokia som sjef for avdelinga for relasjonane og ansvaret til selskapet.

Politisk ettermæle
------------------

Esko Aho vil verte ståande som den som leidde Finland inn i EU. Partiet hans, som fekk det meste av røystene frå bygdene i Finland, var imot EU-medlemskapet. Tidleg i 1990-åra var det ein djup økonomisk depresjon i landet, og regjeringa til Ahos måtte ta upopulære avgjerder for å senke arbeidsløysa. Dette gjorde han upopulær og medverka til fallet til regjeringa ved valet i 1995. Centern i Finland fekk dermed ein åtte år lang periode i opposisjon. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
**Lauwersmeer** er ein kunstig innsjø nord i Nederland på grensa mellom provinsane Groningen og Friesland. Innsjøen vart danna 23. mai 1969 då dika mellom Lauwerzeebukta og Vadehavet vart lukka. 

På austkysten av Lauwersmeer ligg Marnewaard, eit øvingsområde for den nederlandske hæren. Sentrale og austlege delar av innsjøen vart ein del av Lauwersmeer nasjonalpark i 2003.

Historie
--------

Lauwerszee vart danna under ein flaum i 1280. Han er kalla opp etter elva Lauwers, som renn langs grensa mellom provinsane Groningen og Friesland. Det vart gjort mange planar etter flaumen om gjere bukta om til ein innsjø, men det tok mange år før dette vart gjort. Gradvis vart delar av bukta omgjort til polderar og bukta vart gradvis redusert frå ei bukt med to armar til ei nesten firkanta buk. 

I 1960 etter Nordsjøflaumen i 1953 avgjorde regjeringa at det var på tide å drenere Lauwerszee, og byrja arbeidet på eit 13 km lang dike med sluser. Den nye hamna Lauwersoog vart delvis bygd langs dika. Dika vart til slutt lukka frå Vadehavet den 25. mai 1969 og sidan den gong har innsjøen heitt Lauwersmeer. 

Lauwerzee vart gradvis ein ferskvassjø og nytt dyre- og planteliv dukka etter kvart opp. For å verne om dette nye og unge naturområde vart Lauwersmeer ein nasjonalpark i 2003.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lauwersmeer» frå Wikipedia på engelsk, den 10. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Fredrik Nyberg** (fødd 23. mars 1969) er ein svensk tidlegare alpin skirennar frå Skön i Sundsvall i Västernorrlands län som vann sju renn i verdscupen i alpine greiner i tida 1990-2001.

### Aktiv

Nyberg debuterte i verdscupen i alpine greiner i desember 1988. Den 5. mars 1990 tok han i Veysonnaz den fyrste av seks verdscup-sigrar i storslalåm. Fire månader seinare, i byrjinga av juli månad vann han opningrennet i verdscupsesongen 1990/91. Rennet fann stad i Mount Hutt i New Zealand.

Han deltok i fem olympiske vinterleikar, 1992-2006, der hans beste resultat var femteplassen i storslalåm i Vinter-OL 2006 i Torino. Også frå dei alpine verdsmeisterskapane reiste han medaljelaus heim, nærast var han under VM i alpine greiner 1999 i Vail i delstaten Colorado der han vart nummer fire i storslalåm.

I nettopp Vail tok Nyberg sin einaste verdscupsiger i super-G den 3. desember, fire år etter han sist stod på toppen av sigerspallen. Eitt år seinare vann han i Kranjska Gora sin sjuande og siste verdscupsiger i eit storslalåmrenn, åtte sesongar etter sin fyrste siger på staden. 

I november 2006 pådrog Nyberg seg store skadar i høgre kne etter eit fall under trening i Reiteralm, noko som førte til mista VM på heimebane og at han la opp.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Fredrik Nyberg» frå Wikipedia på tysk, den 4. januar 2015.*