recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nysydd skinnstakk.
**Skinnstakken** var ein del av fiskaren sitt skinnhyre. Han var laga av lêr, og forma som ei lukka kufte til å trekke over hovudet. Frå halsholet gjekk ein splitt ned mot brystet. Over splitten låg ein klaff som vart lukka med ein knapp. Skinnstakken rakk til vanleg ned på låret. Utsjånad, produksjon og bruk hadde mange fellestrekk langs heile norskekysten. Det var vanleg at fiskaren barka skinnet, skar ut delane og sydde skinnstakken sjølv. Skinna som kunne vere til rådvelde hadde ulike eigenskapar. Dei fleste stader vart geiteskinn rekna som best til skinnstakk. Saueskinn vart og brukt, sjølv om dei ikkje vart rekna som så vasstette. Det gjekk til vanleg fire skinn til ein stakk, to til overstykket, og to til skjørtet. Til saman gav det ei høgd på kring 80 cm. Vidda var til vanleg vel 150 cm.Skinna vart skorne slik at den sterkaste delane, bakre del av ryggen, vende mot halsopninga. Ho vart laga så trong som råd. Det vart og laga krage for å hjelpe til å stenge vatnet ute. 

Skinnstakken vart helst sydd med skinnreimar. Enkelte stader vart det brukt tråd, av hamp, lin eller ull. Syreimane måtte lagast av eit mjukt skinn. Det var gjerne lite barka for at reimane ikkje skulle verte unødig stive. Ein brukte gjerne skinn frå kalv eller kje. Katte- og hundeskinn gav og mjuke og seige syreimar. Det var vanleg å sy saman skinna med enkel rad av korte forsting. Det vart stokke hol med ein syl, helst krumma,og så vart den tilspissa reima tredd gjennom hola.

For at skinnstakken skulle halde seg mjuk, måtte han smørjast ofte. Særleg var det viktig at saumane vart smurde. Dette for at dei då vart tettare, og den linnbarka syreima ikkje skulle rotne. Smurningen vart kokt av tran, smelta talg og tjøre. Det vart rekna at ein skinnstakk varde i tre år.

Parallelt med skinnstakken dregen over hovudet, vart det brukt opne skinntrøyer med knepping framme.

Kjelder
-------

* Gunvor Ingstad Trætteberg: *Skinnhyre og sjøklær* Landbruksforlaget 1999
**Skinneffekt** eller **hudeffekt** er den effekten at høgfrekvent vekselstraum som blir sendt gjennom ein leiar, vesentleg går gjennom overflata til leiaren. Effekten skuldast sjølvinduksjon som hindrar straumen i å gå inne i leiaren. På grunn av skinneffekten aukar resistansen i ein leiar med frekvensen. Dette må ein ta omsyn til ved dimensjonering av leiaren. Ein må òg kontrollere at overflata er godt leiande, medan det ikkje spelar noka rolle for dei leiande eigenskapane til flata for høgfrekvent straum om han blir laga kompakt eller hol. Tjukkleiken av det straumførande laget, skinntjukkleiken, minkar omvendt proporsjonalt med kvadratrota av frekvensen. Ved ein frekvens på 10 kHz er skinntjukkleiken for aluminium og koparar ca. 1 mm, for jarn ca. 0,1 mm.

Effekten er utan tyding for vekselstraum i vanlege husinstallasjonar (50 Hz), men kan spele ei rolle ved denne låge frekvensen ved overføring av store effektar over lange avstandar. Ved radiofrekvensar og frekvensar som blir brukt i fjernsyn og i radar, spelar skinneffekten ei stor rolle.

Kjelder
-------

* skinneffekt. I Store norske leksikon. Henta frå:
Nausttomt for vikingeskip, Rygg på Frosta
**Skipreide**-ordninga vart skipa av Håkon den gode i år 955, eller litt seinare. Andre eldre skrivemåtar er *skibrede* og *skipreite*. Dette var ei administrativ inndeling av kysten i samband med leidangen. Danmark hadde ei liknande ordning.

Ei skipreide var sett saman av frie menn (bønder), som skulle byggja, ruste ut, halda ved like og utstyra eit skip med menn for to eller tre månader. Skipreida skulle også halda naust til skipet og var ansvarleg for brenne til ein varde i tilfelle krig. Storleiken på skipet vart vedteken etter talet av årer eller sessar. I byrjinga var kravet 40 årer (20 sessar) og eit mannskap oppimot 100 mann eller fleire. Noreg var delt inn i 270 skipreider og i 1279 under Magnus Lagabøte vart det auka til 279.

Sjefen for ei skipreide vart kalla *styrmann* og vart oppnemnd av kongen. Mannskapet vart plukka ut etter særlege reglar og i Gulatinglova vart denne verneplikta avgrensa oppover til kvart sjuande hovud, altså 14 % av folket. Den minste eininga var dei bøndene som skulle rusta ut ein roar.

Skipreida skulle mobliserast når fienden var i landet. Det vart da sendt ut allmenning og vardane vart tende. Etterkvart utvikla skipreidetinget seg til eit lokalt finansielt og judisielt sentret, der lov og rett vart hevda og skatt vart betalt inn. I *Heimskringla* skriv Snorre Sturlason om skipreide: «Kong Håkon sette ei lov for heile landet langs heile kysten og så langt inn i landet som laksen går - han delte det i skipreider.»
Testamentet etter Magnus Lagabøte inneheld ei fylkesinndeling av skipreidene. Mange av namna på skipreidene er kjend frå Aslak Bolt si jordebok. Skipreider vart til tinglag omtrent 1660 i store delar av Noreg, men på det meste av Vestlandet skjedde det ikkje før byrjinga av 1800-talet.

Kjelder
-------

* Steinar Imsen og Harald Winge: *Norsk historisk leksikon*. *(Kultur og samfunn ca.1500 - ca. 1800)* Oslo, Cappelen Akademiske Forlag, 2. utgåve. (1999)
Den heilage Antonius, måla av Piero di Cosimo på slutten av 1400-talet.
Den heilage **Antonius den Store** (levde ca. 251-356), òg kjend som **Antonius Abbeden** eller **Eremitten**, var ein kristen eremitt som levde i den egyptiske ørkenen som leiar for ørkenfedrane. 

Livsskildringa hans, *vita*, er vidkjend. Her vert det skildra korleis Antonius stadig møtte freistingar som god mat og vakre kvinner, men stod imot for å vera nær Gud. 

Antonius slåst mot demonane, koparstikk av Martin Schongauer frå 1400-talet.
Sidan blir det fortald at han blei overfallen av vonde ånder og demonar som drap han. Då han skulle gravleggjast vakna han til live igjen, og med eitt viste Jesus seg, og alle såra hans blei lækte.

Antonius har festdag 17. januar i fleire kyrkjer, men er feira den 22. tobi (31. januar) av den koptiske kyrkja i Egypt.

Eremitten er vernehelgen for husdyr, bønder, dyrepassarar, slaktarar, riddarar, konditorar, gravarar, klokkarar, spritfabrikantar og brennevinshandlarar, korgmakarar, vevarar og børstebindarar. Han vernar mot epidemiar som pest og andre sjukdommar, særleg lepra og syfilis, mot dyresjukdommar, og mot brann.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Antonius den store**

### Kjelder

* Utdjupande biografi på www.katolsk.no
* Svensk Wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Antonina Vladimirovna Krivosjapka** (fødd 21. juli 1987) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Rostov-na-Don. Ho vann bronsemedaljen på 400 meter både under VM 2009 og EM 2010. Elles i perioden 2009-13 vart ho tildelt VM-bronsen på same distansen i 2013, og heile fem internasjonale medaljar i 4 x 400 m stafett, men alle desse medaljane vart ho frådømt i åra 2016-17.

Aktiv
-----

Krivosjapka vart i 2009 russisk meister på 400 meter i Tsjeboksary, i semifinalen vart ho klokka inn på 49,29 sekund, den nest beste tida i verda det året. Under verdsmeisterskapen i Berlin i august same året tok ho bronsen på 49,71, bakom Sanya Richards og Shericka Williams. I same meisterskapen sprang ho Russland inn til tredjeplass i 4 x 400 m stafett.

### Doping

Årleg 2010-13 sørgde Krivosjapka og ulike lagvenninner for vidare medaljesanking i stafett: EM-gull 2010, VM-bronse 2010, OL-sølv 2012 og VM-gull på heimebane 2013. Då dopingprøvene til alle desse utøvarane vart retesta, viste det seg at anten hennar eller andre sine prøver viste spor av ulovlege middel. Dermed annullerte IAAF og IOK etter tur alle hennar stafettmedaljar og den individuelle VM-bronsen frå 2013.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2009 i Berlin: Bronse på 400 – 49,71. Bronse i 4 x 400 m
* EM 2010 i Barcelona: Bronse på 400 m – 50,10. Gull i 4 x 400 m
* VM 2011 i Daegu: Nr 5 på 400 m – 50,66. Bronse i 4 x 400 m
* OL 2012 i London: Sølv i 4 x 400 stafett. Nr 6 på 400 m – 50,17
* VM 2013 i Moskva: Bronse på 400 m (49,78). Gull i 4 x 400 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonina Wladimirowna Kriwoschapka» frå Wikipedia på tysk, den 2. juli 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
**Antonin Artaud** (fødd 4. september 1896 i Marseille i Frankrike, død 4. mars 1948) var ein fransk dramatikar, poet, skodespelar og teaterregissør. 

Mor til Artaud sette til verda ni barn, men berre Antonin og ei syster voks opp. Då han var fire år gammal, hadde Artaud eit alvorleg tilfelle av hjernehinnebetennelse, som gav han eit nervøst og irritabelt temperament som varte gjennom heile ungdomstida. Han leid også av nevralgi, stamming og alvorlege anfall av klinisk depresjon, som blei behandla med opium. Dette gjorde han avhenging av narkotiske stoff livet ut.

Foreldra sørgde for ei lang rekkje sanatoriumsopphald for den temperamentsfulle sonen. Desse blei både langvarige og kostbare. Opphalda varte i fem år, med ein pause på to månader i juni og juli 1916 då Artaud var innkalla til verneplikt i den franske hæren under fyrste verdskrigen. Han skal ha blitt dimittert fordi han var søvngjengar. I mars 1920 flytta Artaud til Paris for å begynna på ein karriere som forfattar, og oppdaga at han hadde eit talent for avant-garde-teater. 

I ein alder av 27 år sendte han fleire dikt til tidsskriftet *La Nouvelle Revue Française*, men blei avvist. Det mest kjente verket hans, *Le Théâtre et son double*, kom i 1938. I januar 1948 blei Artaud diagnostisert med tarmkreft. Han døydde kort tid etterpå, den 4. mars 1948, åleine på ein psykiatrisk klinikk, sitjande på senga si, mens han heldt den venstre skoen sin i handa. Det var mistanke om at han døydde av ein overdose av stoffet kloralhydrat.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antonin Artaud» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juli 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *To Have Done with the Judgement of God* Arkivert 2011-08-23 ved Wayback Machine.
* Works by Antonin Artaud (offentleg domene i Canada)
* *Side dedikert til A. Artaud* Arkivert 2010-02-18 ved Wayback Machine.
* Antonin Artaud Profil på Find-A-Grave
* *En compagnie d'Antonin Artaud (1993)* ved The Internet Movie Database (IMDb) Ei anakronistisk filmforteljing om Artauds liv.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Esko Saira** (fødd 14. juni 1938) er ein finsk tidlegare skiskyttar frå Lemi i Södra Karelen som vann ein individuell bronsemedalje under verdsmeisterskapen 1975, samt sølvmedaljar i OL-stafettane 1972 og 1976.

Aktiv
-----

Saira markerte seg internasjonalt i 1972 ved å verte nummer seks i den individuelle øvinga under vinterleikane i Sapporo, og fekk deretter gå startetappen for det finske stafettlaget som vann sølvmedaljen i 4 x 7,5 km stafett, bak Sovjetunionen. Dei andre sølvvinnarane var Juhani Suutarinen, Heikki Ikola og Mauri Röppänen.

Under VM i skiskyting 1975 i italienske Antholz tok Saira bronsemedaljen på 20 km, ei tevling der landsmannen Heikki Ikola gjekk heilt topps. Saira fekk likevel ikkje plass på det finske stafettlaget, eit mannskap som vann stafetten. Året etter var han derimot med då Finland tok ein ny sølvmedalje i 4 x 7,5 km stafett under dei olympiske leikane i Innsbruck. Henrik Flöjt, Juhani Suutarinen og Heikki Ikola gjekk dei øvrige etappane for Finland. Tidlegare i leikane kom Saira i mål til sjetteplass på 20 km, og enda såleis opp med nøyaktig dei same plasseringane som i førre vinter-OL. Ei veke før Innsbruck-leikane var han under VM i skiskyting 1976 sjuandemann i 10 km sprint, ei øving som kom på OL-programmet i 1980.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Esko Saira» frå Wikipedia på tysk, den 5. mars 2016.*

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Torgeir Flekk** (*Þorgeirr flekkr*) var ein norsk bonde og skald som levde i byrjinga av 1000-talet.

Torgeir Flekk var ein bonde frå Sul (*Súla*) i Verdalen som ein gong kom til kong Magnus den gode
for å klage over ein urett. Han hadde vanskar med å få kongen i tale, og gjorde då eit vers 
der han ope sette fram påstanden om at det var drottsvikarane (*dróttinssvika*) som trengde seg på, medan andre (som han sjølv) som kjempa i kong Olav sin hær, ikkje vart høyrt.

Episoden er nemnt i Heimskringla, i Soga om Magnus den gode. Diktet skal ha gjort sitt til å vekke Magnus sitt agg mot kong Olav sine fiendar.

Referansar
----------

1. ↑  Lausavise av Torgeir Flekk (Skaldic Project)
2. ↑  Soga om Magnus den gode Snorres kongsesoger, 1993

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finnur Jónsson (1910). *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie* **1**. København: G.E.C. Gads Forlag. s. 460.
**Torgeir Torgersen** (10. mars 1923–11. januar 2001) var ein norsk fotballspelar frå Stavanger som var målvakt i Viking Fotballklubb og på Noregs landslag.

### Klubbspel

Torgersen debuterte for Viking etter freden i 1945 og spelte til saman 130 kampar fram til 1950. Han deltok på Viking-laget som spelte seg fram til finalen i noregsmeisterskapen 1947, der Viking tapte 0–2 mot Skeid. I 1950/51 var han profesjonell fotballspelar hos den franske hovudstadsklubben Stade Français Paris. I tida 1958-60 vakta han Viking sitt mål i fem seriekampar før han la opp som aktiv spelar.

### Landslagsspel

Torgersen fekk sin landslagsdebut 11. juni 1947 då Noreg vann 3-1 over Polen. Etter ein «strålende debutkamp» rykte han inn som fast landslagsmålvakt og «utviklet seg til en målmann av aller første klasse. Mange hevdet at Torgeir Torgersen var jevngod med Tippen Johansen i hans glanstid». Torgersen spelte sin siste av i alt 22 landskampar mot Irland i Dublin den 26. november 1950, eit oppgjer som enda 2-2. Grunna amatørreglane til Norges Fotballforbund vart Torgersen utestengd frå å spele fleire kampar for Noreg då han i 1950 vart proff i Frankrike.

Notar
-----

1. ↑  Magnus Breili:*Fotballboken*:97
Robert Kranjec i 2014
**Robert Kranjec** (fødd 16. juli 1981) er ein slovensk skihoppar frå Kranj. Han er særleg kjend som ein dyktig skiflygar og vart verdsmeister under VM i skiflyging i Vikersund den 25. februar 2012. Kranjec har og vunne ein OL-bronse, 2002, ein VM-bronse, 2011, samt ein bronse i VM i skiflyging 2012, alle saman i laghopping for Slovenia.

Aktiv
-----

Kranjec debuterte i verdscupen i skihopping i mars 1998. Sidan 2002-sesongen har han dei fleste sesongane kunna måle seg mot dei beste skihopparane i verda. Saman med Primož Peterka, Peter Žonta og Damjan Fras tok han bronse for Slovenia i laghoppinga under Vinter-OL i Salt Lake City i 2002. Hans beste individuelle resultat i VM på ski og i nordiske greiner under vinter-olympiadar er sjetteplassen i storbakken i Val di Fiemme i 2003, og same plasseringa i normalbakken under OL 2010 i Vancouver. Han var ankermann på laget som tok bronse i lagkonkurransen i stor bakke i Ski-VM i Holmenkollen 2011.

Under verdsmeisterskapen i skiflyging 2012 i Vikersundbakken sette han personleg rekord med 244 meter i andre omgangen og vart verdsmeister med 408,7 poeng, tre poeng føre norske Rune Velta. 

Frå mars 2002 til januar 2013 har Kranjec fjorten pallplasseringar (4-3-7) i verdscupen, heile ni av dei i skiflygingsbakkar. Hans beste samanlagtplassering i verdscupen kom i 2012-sesongen, han enda då på niandeplassen.

### Verdcupsigrar

| Dato | Stad | Land |
| --- | --- | --- |
| 26. november 2005 | Kuusamo | Finland |
| 9. januar 2010 | Bad Mitterndorf | Austerrike |
| 15. januar 2012 | Bad Mitterndorf | Austerrike |
| 16. mars 2012 | Planica | Slovenia |

Dessutan var han i februar 2012 og i januar 2013 med på Slovenias firemannslag som sigra i laghopping i verdscuprenn i høvesvis Oberstdorf og Zakopane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Robert Kranjec – Profil og resultatoversikt hos FIS
* 

* (en) Robert Kranjec – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

| * v
* d
* e
Verdsmeistrar i skiflyging |
| --- |
| 1970-talet | 1972: Walter Steiner | 1973: Hans-Georg Aschenbach | 1975: Karel Kodejška | 1977: Walter Steiner | 1979: Armin Kogler |
| 1980-talet | 1981: Jari Puikkonen | 1983: Klaus Ostwald | 1985: Matti Nykänen | 1986: Andreas Felder | 1988: Ole Gunnar Fidjestøl |
| 1990-talet | 1990: Dieter Thoma | 1992: Noriaki Kasai | 1994: Jaroslav Sakala | 1996: Andreas Goldberger | 1998: Kazuyoshi Funaki |
| 2000-talet | 2000: Sven Hannawald | 2002: Sven Hannawald | 2004: Roar Ljøkelsøy | 2006: Roar Ljøkelsøy | 2008: Gregor Schlierenzauer |
| 2010-talet | 2010: Simon Ammann | 2012: Robert Kranjec  | 2014: Severin Freund  | 2016:  Peter Prevc  | 2018: Daniel-André Tande |
| 2020-talet | 2020: Karl Geiger |2022:  Marius Lindvik |
**Robert Paul Green** (fødd 18. januar 1980) er ein engelsk fotballspelar. Green spelar som keeper for West Ham United og det engelske landslaget.

Green vart fødd i Chertsey i Surrey. I ungdomsåra spelte han for Norwich City og debuterte for A-laget deira 11. april 1999 i eit lokaloppgjer heime mot Ipswich Town, som enda 0-0. Etter at Andy Marshall forlet Norwich City sommaren 2001, vart Green fast førstekeeper for laget, som spelte i den nest høgste divisjonen. I 2003/04-sesongen var han med på å vinna opprykk til Premier League for Norwich. Laget rykte ned igjen etter éin sesong, 2004/05-sesongen, i Premier League. Green heldt buret reint i 6 av dei 38 ligakampane. Etter ein ny sesong på nest høgste nivå, gjekk Green til West Ham United i august 2006, for 2 millionar pund.

Green debuterte for West Ham 22. oktober 2006, då laget tapte 1-0 borte mot Tottenham Hotspur. Han vart West Ham sin førstekeeper i løpet av sesongen. I 2007/08-sesongen vart han kåra til årets spelar for West Ham.

Green vart teken med i landslagstroppen til England første gong i mars 2004, medan han endå spelte for Norwich i 1. divisjon, mot Sverige. Han debuterte for England 31. mai 2005, som innbytar i ein vennskapskamp mot Colombia i USA, der England vann 3-2. Han vart teken ut til England sin tropp til fotball-VM i 2006, men måtte seia frå seg plassen grunna ein lyskeskade. Etter dette fekk landslagskarrieren hans ein pause. Sjølv om han enkelte gonger vart teken med i landslagstroppen, spelte han ikkje for England igjen før 12. februar 2009, då han var innbytar då England tapte 0-2 mot Spania i Sevilla. 6. juni 2009 spelte han frå start for landslaget for første gong, då dei vann 4-0 borte mot Kasakhstan i ein kvalifiseringskamp til fotball-VM i 2010. Han spelte òg fleire av kvalifiseringskampane, som enda med at England kvalifiserte seg til VM. 10. oktober 2009 vart han den første engelske keeperen som nokon gong har vorte utvist i ein landskamp, då han fekk raudt kort i ein kamp mot Ukraina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen begynte med ei omsetjing av delar av artikkelen på engelsk wikipedia 10. mars 2010.*

| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 2010 |
| --- |
| 
* 1 James
* 2 Johnson
* 3 A. Cole
* 4 Gerrard Lagkaptein
* 5 Dawson
* 6 Terry
* 7 Lennon
* 8 Lampard
* 9 Crouch
* 10 Rooney
* 11 J. Cole
* 12 Green
* 13 Warnock
* 14 Barry
* 15 Upson
* 16 Milner
* 17 Wright-Phillips
* 18 Carragher
* 19 Defoe
* 20 King
* 21 Heskey
* 22 Carrick
* 23 Hart
* Landslagstrenar: Capello

 | Flagget til England |
|  |

| * v
* d
* e
England sitt landslag – EM i fotball 2012 |
| --- |
| 
* 1 Hart
* 2 Johnson
* 3 Cole
* 4 Gerrard (kaptein)
* 5 Kelly
* 6 Terry
* 7 Walcott
* 8 Henderson
* 9 Carroll
* 10 Rooney
* 11 Young
* 12 Baines
* 13 Green
* 14 Jones
* 15 Lescott
* 16 Milner
* 17 Parker
* 18 Jagielka
* 19 Downing
* 20 Oxlade-Chamberlain
* 21 Defoe
* 22 Welbeck
* 23 Butland
* Landslagstrenar: Hodgson

 | Flagget til England |
|  |
**Fornyrdislag** (frå gammelislandsk *fornyrðislag*) er ein norrøn versefot. 
Det er ein variant av det felles gammalgermanske hovudversemålet.

Versa er konstruerte slik at kvar tekstline inneheld to trykktunge stavingar. Talet ubetona stavingar varierer. Linene blir ofte bundne ihop ved hjelp av allitterasjon og stavrim. Vanlegvis blir kortlinene kopla saman to og to til langliner: Ein *hovudstav* i den **andre** lina bestemmer bokstavrimet, og forbokstaven på denne blir tekne opp att av (oftast) to *støtter* i lina før. Opphavleg har versefoten vore ustrofisk, men innan norrøn diktekunst vart han seinare vanlegvis ei åttelina strofe, ofte med to tydelege halvstrofer.

Ordet «fornyrdislag» tyder ordrett *gammel versform* eller *historisk ordregel*. Namnet vart framsett av Snorre i Den yngre Edda, men versefoten har røtene sine i eldre norrøn og germansk dikting.

Fornyrdislag er det vanlegaste versemålet i eddadiktinga, særleg i forteljande dikt. Det finst også i nokre runeinnskrifter.
Til motsats er ljodahått brukt i Håvamål og andre ikkje-forteljande dikt.

Døme (Voluspå vers 60, attdikta av Ivar Mortensson Egnund, med trykktung staving kursivert, allittererasjon i feit type)

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Finn*ask ***æ**s*ir
á ***I**ð*avelli
ok um ***m**old*þinur
***m**átt*kan d*œ*ma
ok ***m**inn*ask þar
á ***m**eg*indóma
ok á ***F**im*bultýs
***f**or*nar *rún*ar. | *Hitt*ast ***æ**s*er
på ***I**d*avollen,
um ***l**eid*e ***l**ind*orm
dei ***l**eng*e t*a*lar,
***l**egg* seg på *minn*e
***l**ag*nads-burdar
og ***F**im*bul-tys
***f**or*ne *run*er. |  |

Kjelder
-------

1. 1 2  «fornyrdislag». *Store norske leksikon* (på norsk). 2. april 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
«Havari», måleri av Claude Joseph Vernet, 1772.
«Den Forønskede Fred» av Trondhjem havarerer utenfor Vestfrisland 1789. Foto: Digitalt Museum, Trondheim byarkiv (originalmaleri hos hos Sverresborg Trøndelag Folkemuseum)

**Forlis** (avleidd frå lågtysk og/eller nederlandsk *verlieren, verlust*, 'tap') er eit sjøfartsuttrykk som viser til det totale tapet av eit skip.

Forlis kan henda på grunn av vind, straum, bølgjer eller uventa grunnar og skjer, gjerne under omstende der mannskapet ikkje heilt har kontroll med styring eller framdrift. Omgrepet vert òg brukt om fatale ulukker som skuldast at skip har gått på ei sjømine.

Uttrykket *havari* vert ofte brukt om det same, men som regel meir gradert og uten at utfallet alltid er like katastrofalt. Havari er også ei nemning på enkelte større eller mindre uhell og ulukker i veg-, jernbane- og lufttrafikk. Ordet har òg ei spesifikk juridisk tyding.

Nokre av dei større og best kjende forlisa i historia er Titanic-forliset i 1912 og Estoniaforliset i 1994.

Årsaker
-------

Blant dei faktorane som kan føra til forlis er:

* Dårleg utforming eller feil i utstyr.
* Ustabilitet grunna dårleg skipsdesign, feilaktig lagra skipslast, last som endrar posisjon, eller at skipet er overlasta.
* Feil i navigeringa eller andre menneskelige feil, som fører til kollisjon med andre skip, skjær, isberg eller liknande.
* Dårleg vêr, storm til havs, vind og mektige bølgjer.
* Krig, sjørøveri, mytteri, eller sabotasje, inkludert kanonar, torpedoar, sjøminer, bomber og liknande.
* Brann om bord.
* Bevisst senking av skipet; bore i senk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Forlis» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2017.*

Referansar
1. ↑  «forlis», *Bokmålsordboka*

Litteratur
----------

* Blumenberg, Hans (1997): *Shipwreck with Spectator: Paradigm of a Metaphor for Existence*, Cambridge, Massachusetts: MIT Press

Bakgrunnsstoff
--------------

* NOAA Wrecks and Obstructions Database Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. database over skipsforlis

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things

 |
**Formannskapslovene** var to norske lover som vart vedtekne 23. og 24. november 1836 og sanksjonerte av Kongen den 14. januar 1837. Med formannskapslovene vart folkevalde styringsorgan introdusert både i fylka (amta) og kommunane (formannskapa).

Formannskapet
-------------

Lovene la den kyrkjelege administrative inndelinga til grunn for organiseringa av lokalstyret, difor vart det ofte eit formannskap i kvart prestegjeld. Bestod eit prestegjeld av fleire sokn, skulle kvart av desse velje sine formenn og representantar. Formannskapslovene av 1837 vart seinare avløyst av nye kommunelover som vart vedtekne i åra 1921, 1938 og 1954.

Seinare på 1800-talet vart det vanleg å kalle formannskapa for herad og på 1900-talet vart kommune det vanlegaste omgrepet.

Amtet
-----

Allereie ved lova av 1837 fekk landkommunane sitt «amtsformannskap.» 
Amtstinget, som det snart vart heitande, sett saman av ordførarane frå kommunane i amtet. 
Frå 1850-talet fekk amtskommunane nye store oppgåver, som ansvar for sjukehusa, dei vidaregåande skulene og vegtilsynet i amtet. 
I 1919 endra amtstinget namn til fylkesting, men valordninga til fylkestinget var i det vesentlege uendra frå fylkesdemokratiet vart innført i 1838 og fram til valet i 1964: Fylkestinget var og samansett av ordførarane i heradskommunane.

I 1961 kom ei eiga lov for fylkeskommunane. Frå 1963, då denne nye fylkeskommunelova tok til å gjelde, kom også byane med i fylkeskommunen, 
og fylkestingsrepresentantane vart frå då av valde av kommunestyra.
I 1976 vart direkteval til fylkesting innført.
I 1992 vart det vedteke ei felles lov for kommunar og fylkeskommunar. Denne vert ofte kalla kommunelova.

Referansar
----------

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* "Kommunesektorens finansiering fra 1837 til i dag" (frå Odin)
* "Kommunal virksomhet - organisering innenfor kommunelovens system - gjeldende
* Formannskapslovene 150 år
Koordinatar: 78°20′S 81°0′W﻿

**Fletcher ishaug** eller **Fletcher Promontory** er ein stor ishaug, 160 km lang og 65 km brei, ved sørvestsida av Ronneisen i Antarktis. Haugen er heilt dekt av is og stig opp mellom Rutfordstraumen og Carlsonfjorden. Ishaugen vart observert, fotografert og grovt skissert av løytnant Ronald F. Carlson i US Navy under flyturen med eit C-130-fly 14.-15. desember 1961 frå McMurdo Sound til området i nærleiken og attende. Han vart kartlagt i detalj av U.S. Geological Survey frå Landsat-bilete frå 1973–74 og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Joseph O. Fletcher, direktør i Office of Polar Programs i National Science Foundation i 1971–74.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Fletcher Ice Rise». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. desember 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Fletcher ishaug» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Flint** er ein by sentralt i delstaten Michigan i USA. Han ligg ved Flintelva, 106 kilometer nordvest om Detroit. Byen har kringom 80 000 ibuarar og er ein del av storbyområdet Detroit–Ann Arbor–Flint. Flint er fylkessete i Genesee County.

Soge
----

Byen oppstod i 1819 som stasjon i pelshandelen, men voks sidan meir gjennom trelastnæringa. Staden fekk i 1855 bystatus som Flint. Mot slutten av 1800-åra var byen ein leiande produsent av vogner og kjerrer. Fyrste bilfabrikken, Buick Motor Company, opna i 1904 og General Motors vart grunnlagt i 1908. Byen voks til eit kraftsenter innom bilindustrien, basert på merka Buick og Chevrolet. Særleg framgangsrik var byen dei to fyrste tiåra etter andre verdskrigen. Flint var då nest største «bilbyen» i USA, einast Detroit var større. I 1960 budde 196 940 menneske i Flint.

Siden slutten av 1960-åra har Flint vore i ein vedvarande krisetilstand, Framom alt råka innskrenkingane til General Motors byen hardt. Frå ein topp på i kring 80 000 tilsette i 1978, reduserte bil-giganten arbeidsstokken til under 8 000 dei neste tretti åra. Allereie før ein kom så langt, var Flint vide kjent for sine høge kriminalitetsratar. Etter den tid har Flint jamnt vore rangert som ein av dei mest utrygge byane i USA.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Flint, Michigan» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Flint i Michigan**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Vitry-sur-Seine |
| --- |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Val-de-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  11,67 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 82 100   7 035/km² |
| Koordinatar | 48°47′22″N 2°23′22″E﻿Koordinatar: 48°47′22″N 2°23′22″E﻿ |
| Høgd over havet | 45 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.mairie-vitry94.fr |
| Plassering |
| Kart over Vitry-sur-SeineKart over Vitry-sur-Seine |

**Vitry-sur-Seine** er ein kommune og by i dei søraustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 7,5 km frå Paris sentrum i departementet Val-de-Marne. Byen har like over 80 000 innbyggjarar.

Namn
----

Vitry-sur-Seine var opphavleg berre kalla Vitry. Namnet Vitry kjem frå det mellomalder-latinske ordet *Vitriacum*, og før det *Victoriacum*, som tyder «eigedommen til Victorius», ein gallo-romersk landeigar.

I 1897 vart namnet på kommunen offisielt Vitry-sur-Seine (som tyder «Vitry upon Seine») for å skilje han frå andre kommunar i Frankrike med same namn.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Lauvtre.
**Lauvtre** er ei stor gruppe plantar som kan bli til tre og har store, flate blad. Grupperinga blir ikkje brukt systematisk innan botanikken, ettersom ho omfattar tre innan svært ulike familiar. Ho er likevel ei vanleg nemning fordi lauvtre har lik utsjånad og fordi veden deira gjerne har liknande struktur. Mange lauvtre er lauvfellande.

Dei fleste lauvtrea er einfrøblada, som bjørk og eik, eller tofrøblada, som bambus og palmetre. Blant nakenfrøingane finst òg ei slekt afrikanske bartre som har ei form for lauv. Det eineståande tempeltreet har òg lauvaktige blad.

Bruk
----

Frå gammal tid har ein brukt ved frå lauvtre til å laga reiskapar og andre ting som trong eit slitesterkt materiale. Men bruken fall vekk med industrialiseringa, og lauvtre blei ei stund gløymd som materiale. I dag har bruken auka igjen, og rundt 22 % av det produktive skogarealet i Noreg er lauvtredominert.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2005-11-15 ved Wayback Machine.
* Lauvtre - mer enn ved![*daud lenkje*]
**Sigmund Hoftun** (1931–1985) frå Herad i Gol kommune i Hallingdal, dr. philos frå Universitetet i Oslo på ei avhandling om den franske forfattaren André Malraux, var redaktør i bokforlaget Gyldendal i Oslo frå 1958 til 1984.

Sigmund Hoftun er kjend for å ha introdusert dei limbundne kvalitetsbillegbøkene med mjuke permar i Noreg ved etableringa og redigeringa av dei skjønnlitterære og faglitterære seriane Lanternebøkene og Fakkelbøkene. Dessutan skipa og redigerte han saman med Erik Rudeng (seinare direktør i Institusjonen Fritt Ord) det leiande og omdiskuterte litterære tidsskriftet Gyldendals aktuelle magasin (GAM), som kom ut med eit nummer kvart halve år frå 1977. Men det vart berre med sju nummer i alt, for direktøren i forlaget frå 1 januar 1980, Andreas Skartveit, fastsette med ei økonomisk grunngjeving at både dette tidsskriftet og tidsskriftet Poesi Magasin, som Hoftun òg hadde som sitt hjartebarn, skulle leggjast ned.

Tilsettinga av Andreas Skartveit som direktør i Gyldendal markerte byrjinga på den nye tida i forlagsbransjen, kjenneteikna ved at det vart lagt større vekt på økonomiske enn kulturelle tilhøve som Gyldendal under den tidlegare direktøren, Brikt Jensen, hadde vore styrt etter, og som fram til denne tida hadde vore hovedgrunngjevinga for å drive seriøs forleggjarverksemd. Stendig vart det no stilt krav om at kvart einskild bokprosjekt skulle kunne stå på eigne økonomiske bein, og helst gje overskott, for å bli noko av.

I motsetnad til den økonomisk orienterte Skartveit, stod den eldre Hoftun på dei gamle ideala, og hadde i eigenskapen av «kronprinsen» i forlaget vona å få direktørstillinga. Difor har det vore hevda at det skismaet som oppstod i forlaget mellom den gamle og nye måten å drive eit bokforlag på, var ei sterkt medverkande årsak til at Hoftun ein dag i byrjinga av 1985 rydda i løynd opp i papirbunkene på kontoret sitt, forvissa seg om at ingen forfattar hadde uoppgjorte honorarkrav, og seinare gjorde alvor av ein sjukleg tanke om å vandre ut i skogen for aldri å kome levande attende. Forfattarar, kollegaer og vener leita etter han, men han vart ikkje funne før snøen bråna våren 1985.

Fagbøker av Sigmund Hoftun
--------------------------

* *Fransk treklang : Pierre Corneille, Leconte de Lisle, André Malraux*. Oslo 1973: Gyldendal. ISBN 82-05-06076-2
* *Pessimisme og poesi hos Leconte de Lisle*. Edda 1970 : 3. Oslo 1970
* *Mål og metoder i litteraturforskningen : dokumenter fra norsk litteraturdebatt*, ein antologi ved Sigmund Hoftun og Rolf Tobiassen. Oslo 1969: Gyldendal.
* *André Malraux og menneskets verdighet*. Oslo 1967: Gyldendal.
* *Mennesket og kunsten : kunstfilosofiske tekster / André Malraux ; presentert og oversatt av Sigmund Hoftun*. Oslo 1967: Gyldendal.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tidsskriftet *Vinduet* 1/2011, Gyldendal Norsk Forlag A/S, Oslo: ISBN 978-82-05-41546-1

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND

 |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)
**Sigmund Ongul Andrésson** (norrønt: *Sigmundr ǫngull Andrésson*) var ein skald som levde på 1100-talet på Orknøyane. Truleg var han fødd på Man.

Vi kjenner til denne skalden berre frå det som er fortalt om han i Orknøyingasoga (kap. 78 og 87). Bakgrunnen for tilnamnet hans er ikkje kjent, men ordet «ongul» tyder *angel* i tydinga *fiske-krok*.
Far hans var ein gjæv mann frå Man og mor hans var Ingerid Torkjellsdotter. Omkring 1139 vart faren drepen av ein bretsk hovding som herja på øya. Ingerid vart då gift med Svein Åsleivsson som dermed vart stykfar til Sigmund.

Saman med mora og stykfaren, kom Sigmund etter ei tid til Orknøyane. Både sogeteksten og dei dikta som er kjende etter han, tyder på at han seinare hadde eit nært tilhøve til Ragnvald Kale Kolsson jarl (St. Ragnvald). 

Sigmund Ongul var med i pilegrimsferda som Ragnvald jarl gjorde i 1151 til det heilage landet. I Orknøyingasoga er det nemnt at han var med jarlen då dei erobra eit kastell i Galizia, og han gjorde då ei vise om bragda. Seinare, i det heilage landet, sumde han saman med jarlen over Jordanelva. Dei knytte nokre «knutar» i krattet som prov på at dei hadde vore der. Jarlen kvad først eit dikt om «hendinga» og Sigmund Ongul gjorde deretter dette verset:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *Knút munk þembiþrjóti*
*þeim, es nú sitr heima,*
*— satts, at heldr hǫfum hættan*
*hans kind —*
 *í dag binda.* | Eg knyter ein knut i dag
for karan', som heime sit.
Sanneleg, herfolket hev me
hardt i fåren våga.
(norsk omsetjing: frå Orknøyingasoga) |  |

Det er ikkje kjent korleis det gjekk med Sigmund Ongul etter pilegrimsferda, og ein veit heller ikkje når han døydde.

Notar
-----

1. ↑  Svein Åsleivsson levde i tida om lag 1115-1171. Han er ein av hovudpersonane i den siste delen av Orknøyingasoga, i forteljingane om Ragnvald Kale Kolsson jarl og Harald Maddadsson jarl. Han er blitt kalla «den siste viking» (P. A. Munch).

Referansar
----------

1. 1 2  Orknøyingasoga omsett av Gustav Indrebø (Oslo 1929)
2. ↑  Bretland Store norske leksikon
3. ↑  Lausavise av Sigmund Ongul – om erobringa av kastellet i Galizia
4. ↑  Lausavise av Sigmund Ongul – ved Jordanelva

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svein Åsleivsson Norsk Biografisk Leksikon, bind 15
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning (B side 512) av Finnur Jónsson
**Jens Severin Gasmann** (1776–7. mai 1850) var ein norsk sjømann, forretningsmann og politikar frå Gjerpen.

Far hans var prokurator. Sjølv reiste han til sjøs og vart skipper i 1798. Ein periode sigla han for Jørgen Aall.Han deltok i kanonbåtkrigen mellom Danmark-Noreg og Storbritannia som sekretær til admiral Fisker. I 1812 gjekk han i kompaniskap med kjøpmann Hans Møller i Porsgrunn, og dreiv handel der. Han bygde eit brennevinsbrenneri i 1818 og dreiv 1821-24 handel i Skien. Frå 1822 var han hamnefut i Porsgrunn, frå 1826 i tillegg losoldermann og meklar. Elles var han forlikskommissær og britisk konsul.

Gasmann var 2. varamann til Stortinget i 1824 for krinsen Skien og Porsgrund. Han møtte likevel på tinget, då den valde representanten var sjuk og valet av varamannen vart underkjent. Han var medlem av komiteane om kjøpstadskatten og om staten sine fordringar mot firma Møller & Co.

I 1837, ved det fyrste kommunale valet, vart Gasmann vald til varaordførar i Porsgrunn. Jørgen Flood vart ordførar, «etter innbyrdes overenskomst imellom formennene».  Gasmann var ordførar i 1839-40 med Flood som varaordførar.  I 1843 var han med i ein kongeleg kommisjonen om emigrasjonsspørsmålet.

Gasmann døydde i Porsgrunn i 1850.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Bokmålswikipedia

Notar
-----

1. ↑  Storgaden nr. 186, av Finn C. Knudsen. Porsgrunn offentlige bibliotek.
2. ↑  Kommunalt styre. Administrasjon og finanser, i bind to av *Porsgrunns historie*, av Joh. N. Tønnessen. Porsgrunn offentlig bibliotek.
3. ↑  Ordførere og viseordførere, av Carl Lund. Porsgrunn offentlig bibliotek.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Jens Filbrich** (fødd 13. mars 1979) er ein tysk tidlegare langrennar frå Suhl i delstaten Thüringen. Han vann sju VM-medaljar og to OL-medaljar i tida 2001-11, alle i sølv eller bronse. Sju av medaljane kom i 4 x 10 km stafett. Bronsemedaljen på femmila under Ski-VM 2007 var hans einaste individuelle medalje. Mor til Filbrich, Sigrun Krause, vann ein olympisk stafettmedalje med Aust-Tyskland i 1976.

Både i Ski-VM 2001 i Lahti og Vinter-OL 2002 i Salt Lake City gjekk Filbrich inn til bronse med Tysklands lag i 4 x 10 km stafett. Frå og med Ski-VM 2003 til Ski-VM sanka Filbrich heile fire sølvmedaljar i 4 x 10 km stafett i dei store meisterskapane; høvesvis i Val di Fiemme 2003, Oberstdorf 2005, Torino-OL 2006 og Liberec-VM 2009. I Oberstdorf-VM 2005 på tysk heimegrunn tok han endå ein sølvmedalje då han og Axel Teichmann vart nummer to i den såkalla lagsprinten. Under verdsmeisterskapen 2007 i Sapporo tok Filbrich bronsemedaljen på 50 km, ei veke etter han hamna på fjerdeplassen på 30-kilometeren.

Filbrich lukkast ei heller nokon gong å vinne ei individuell tevling i verdscupen i langrenn, han stoppa med to andreplassar og tre tredjeplassar. Begge andreplassane kom i 2005-sesongen, fyrst vart han slått av landsmannen Teichmann på ei tremil i Val di Fiemme og på tampen av sesongen vart estiske Andrus Veerpalu for sterk på femmila i Holmenkollen. Derimot var han i tida frå november 2003 til november 2006 med å vinne åtte verdscuprenn i stafett eller lagsprint. Han vart niandemann i verdscupen i langrenn 2007.

Filbrich la opp etter OL-sesongen 2014.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Ninety Mile Beach** er ei strand heilt nord på vestkysten av Nordøya på New Zealand.

NASA-satellittbilete av Aupourihalvøya og Ninety Mile Beach
Stranda strekker seg frå like vestanfor Kaitaia til Cape Reinga langs Aupourihalvøya. Ho byrjar nær Reef Point, vest for Ahipara Bay og går eit kort stykke nordaustst før ho snur mot nordvest. Stranda endar ved Scott Point, fem kilometer sør for odden Cape Maria van Diemen.

Namnet *Ninety Mile Beach* stemmer ikkje med den faktiske lengda. I røynda er stranda 55 miles — 88 km — lang. Opphavet til namnet er ukjent, sjølv om det finst fleire teoriar om dette. Til dømes skal misjonærar som reid over stranda ha rekna henne som lengre enn ho var fordi det tok hestane deira, som vanlegvis gjekk 30 miles til dagen, tre dagar å gå han til endes — det dei ikkje rekna med var at det tek mykje lengre tid å gå over sand enn vanleg terreng.

I 1932 vart Ninety Mile Beach brukt som rullebane for nokre av dei første flypostrutene mellom Australia og New Zealand. Ho vert framleis brukt som ei alternativ rute av firehjulsdrevne køyretøy pga. den ofte dårlege offisielle vegen nordover frå Kaitaia.

Sjå òg
------

* Ninety Mile Beach i Victoria i Australia

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ninety Mile Beach**

* Zoombart satellittbilete av stranda på Google Maps

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Nynorsk Antikvariat** er eit eit av dei største antikvariata i Noreg. Det held til i Bokbyen ved Skagerrak, i nedre bydel i Tvedestrand. Nynorsk Antikvariat legg vekt på eit godt utval i av nynorsk litteratur i alle sjangrar, men sel også bøker på bokmål. 
Antikvarbokhandlar Arne-Ivar Kjerland eig og driv aksjeselskapet Nynorsk Antikvariat AS. Han og selskapet er medlemar i Norsk Antikvarbokhandlerforening.

Nynorsk Antikvariat flytte 1. juli 2017 inn nyoppussa lokale i Holgata 2, (gamle Tvedestrand Varehandel), og har ei bokstamme på ca. 100 000 bøker frå fem hundreår. Til ei kvar tid har antikvariatet ca. 60 000 bøker på antikvariat.net. Mesteparten av omsetninga går som postordre, og blir ekspedert innan 48 timar frå bestillingane kjem inn, og ofte same dagen.

Nynorsk Antikvariat er kjent for å ta vel imot kundane sine, både nettkundane og dei som kjem innom. Antikvariatbokhandlar Arne-Ivar Kjerland har lang røynsle i bransjen, og er spesialist på nynorsk litteratur. Men antikvariatet har bøker på mange språk; sjølvsagt mest på bokmål og nynorsk, men også på dei andre nordiske språka, og på engelsk, tysk, fransk, spansk, italiensk og russisk.

Antikvariatet satsar mykje på lokalhistorie og norsk- og nordisk historie. Her er eigne avdelingar for royalisme, forsvar, andre verdskrigen og reiser i Noreg.Elles står litteratur og forfattarskap sentralt, det gjer også språk,  kulturhistorie og kunst. Andre kategoriar er realfag, essay og ordskifte, verda og verdshistorie, utvandring, oppslagsverk, religion, media og journalistikk, ordbøker, jus, kriminologi, pedagogikk og skulehistorie, sosiologi, skulebøker, lesebøker, biografiar, periodika og julehefte. Nynorsk Antikvariat har også ein eigen avdeling for barne- og ungdomsbøker.

Nynorsk Antikvariat starta i Oslo i 1989 og var ei drivande kraft i Den norske bokbyen i Fjærland i åra 1996-2004. I 2003 etablerte selskapet seg i Tvedestrand og frå 2004 har heile drifta vore samla her.
Nynorsk Antikvariat, Holgata 2, 4900 Tvedestrand.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2014-06-25 ved Wayback Machine.
**Sabine Braun** (fødd 19. juni 1965) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Essen som internasjonalt tevla i mangekamp for Vest-Tyskland og seinare det samla Tyskland. Ho vann to EM-gull og like mange VM-gull i sjukamp i tida 1990-97, i tillegg sikra ho seg VM-sølv, EM-sølv og OL-bronse i same øvinga. Brauns personbeste på 6 985 poeng er frå 1992.

Aktiv
-----

Braun deltok i fleire meisterskap før ho i 1990 fekk sitt gjennombrot med 6 688 poeng og gullmedalje i sjukampen ved friidretts-EM i Split. Året etter vann ho ein suveren siger i sjukampen under verdsmeisterskapen i Tokyo. I OL-sesongen 1992 oppnådde 6 985 poeng ved mangekampstemnet i Götzis, tysk rekord også i 2016. Under Sommar-OL 1992 i Barcelona vann ho bronsemedaljen, verdsrekordhaldar Jackie Joyner-Kersee frå USA tok gullmedaljen og Irina Belova frå Russland fekk sølvet. Ved friidretts-VM 1993 i Stuttgart vann Braun sølvmedaljen, då einast 40 poeng etter gullmedaljør Jackie Joyner-Kersee.

I 1994 lukkast Braun å vinne sjukampen under friidretts-EM i Helsinki, trass i at ho stoppa på 6 419 poeng. Tre år seinare plukka ho over 6 700 poeng ved VM 1997, og tok gullmedaljen med 85 poengs margin til Denise Lewis frå Storbritannia. Ved dei tre neste store meisterskapane, åra 1998-2000, var ho alle tre åra med i medaljestriden i sjukamptevlinga, utan å kome på sigerspallen.

Derimot lukkast Braun å vinne sølvmedaljen då EM i friidrett 2002 fann stad i München, einast den nye mangekampsdronninga, svenske Carolina Klüft, sanka fleire poeng gjennom tevlinga. 37 år gamle Braun la deretter opp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1984 i Los Angeles: Nr 6 – 6 236 poeng
* VM 1987 i Roma: Nr 18 – 5 621 poeng
* OL 1988 i Seoul: Nr 14 – 6 109 poeng
* EM 1990 i Split: Gullmedalje – 6 688 poeng, framom Heike Tischler (6 572)
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 6 672 poeng, framom Liliana Năstase (6 493)
* OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje – 6 649 poeng
* VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 6 797 poeng, bakom Jackie Joyner-Kersee (6 837)
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje – 6 419 poeng, framom Rita Ináncsi (6 404)
* VM 1995 i Göteborg: Braut etter to øvingar
* OL 1996 i Atlanta: Nr 7 – 6 317 poeng
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje – 6 739 poeng, framom Denise Lewis (6 654)
* EM 1998 i Budapest: Nr 6 - 6 259 poeng
* VM 1999 i Sevilla: Nr 4 – 6 497 poeng
* OL 2000 i Sydney: Nr 5 – 6 355 poeng
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 6 434 poeng, bakom Carolina Klüft (6 542)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sabine Braun» frå Wikipedia på tysk, den 11. september 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Sabine Braun» (på engelsk). olympedia.org. Henta 19. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| Veka |
| --- |
| * måndag
* tysdag
* onsdag
* torsdag
* fredag
* laurdag
* sundag
 |

**Laurdag** er den einaste dagen i veka som ikkje er kalla opp etter nokon gud eller himmellekam. I staden viser namnet til det ein brukte å gjera på denne dagen, nemleg å bada eller *lauga* seg. På andre språk er dagen gjerne kalla opp etter sabbaten, den jødiske kviledagen, eller den romerske guden Saturn. På maorispråket er han òg kalla vaskedagen, *rahoroi*.

Det er vanleg å halda val denne dagen i Australia, og på New Zealand er det den einaste lovlege valdagen.

Laurdag som heilagdag
---------------------

Laurdag er sabbatsdagen innan jødedommen, den opphavlege sjuande dagen, då Gud i følgje skaparforteljinga kvilte. 

For jødar markerer dermed laurdagen slutten på veka. For muslimar, som feirar fredag som heilagdag, er han derimot den første dagen i ei ny veke.

Laurdag som helgedag
--------------------

Kristendommen flytta kviledagen til sundag, og kristne arbeidde lenge på laurdagen. I nyare tid har ein gradvis utvida helga, slik at også laurdagen blei ein fridag. Ei stund hadde ein mellom anna halve skuledagar på laurdagar i Noreg, medan dagen no er heilt undervisingsfri.

Også før laurdagen blei ein fridag var det vanleg å slappa av eller festa på denne dagen, ettersom ein kviledag skulle koma etter. Laurdag er fortsatt ein viktig dag å halda festar på, medan norske ungar er vane med å eta laurdagsgodt på denne dagen.

Sjå òg
------

* Baron Samedi, «Baron Laurdag», ein av gudane til dei døde i voodoo-religionen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Den Danske Salmebog opslått på nr. 192 «Hil dig, frelser og forsoner».
**Den Danske Salmebog** er salmeboka som blir nytta i den danske Folkekirken.
Det er kome ut 15 autoriserte danske salmebøker sidan reformasjonen i Danmark-Noreg i 1536. Den noverande boka blei gjeven ut i 2003 og inneheld 791 salmar.

I tillegg til salmane inneheld boksa også ritualboka og alterboka til Folkekirken, ei bønebok og utdrag frå Luthers lille katekismus.

Oppdeling av salmane
--------------------

Salmerne i Den Danske Samlebog frå 2003 er opdelt i desse kategoriane:

* 1–14: Lovsange
* 15–51: Troen på Gud Fader
* 52–279: Troen på Guds Søn
* 280–317: Troen på Gud Helligånd
* 318–374: Den hellige, almindelige kirke
* 375–486: De helliges samfund
* 487–523: Syndernes forladelse
* 524–575: Kødets opstandelse og det evige liv
* 576–698: Kristenlivet
* 699–791: Menneskelivet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den Danske Salmebog» frå Wikipedia på dansk, den 22. januar 2017.*
	+ *Wikipedia på dansk oppgav desse kjeldene:* 
		- Salmebogen online
		- Dendanskesalmebog.dk

Bakgrunnsstoff
--------------

* Salmebogen online
* Dendanskesalmebog.dk