recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**George Catlin** (26. juli 1796–23. desember 1872) var ein USA-amerikansk kunstmålar som framom alt har vorte kjend for sine indianarportrett og måleri som skildrar kvardagslivet til nordamerikanske urfolk.

Liv og gjerning
---------------

Catlin var fødd i Wilkes-Barre i Pennsylvania. Etter kort tid som jurist gjekk Catlin i 1824 over til det yrket som gjorde han vide kjend. Tida 1824-29 arbeidde han som portrettmålar i Philadelphia. I 1830 fylgde Catlin med William Clark på ei forhandlingsreise til indianarstammene ved Mississippielva. To år seinare reiste han med hjuldamparen «Yellow Stone» på den fyrste av fleire reiser til øvre Missourielva. Ut av desse reisene kom han i 1837 med den aller fyrste kunstutstillinga der indianarar åleine og dagleglivet deira var motiv. Utstillinga opna i New York, men flytta i 1839 til Europa der interessa for ho var mykje større.

Catlin reiste sjølv til Europa i samband med utstillinga og fór ikkje tilbake til USA før enn i 1871. Dei første åra i Europa var han sysselsett med å gje ut fleire bøker. Den fyrste kom ut 1841 og bar tittelen *The manners, customs, and condition of the North American Indians. Written during eight years' travel amongst the wildest tribes of Indians in North America, 1832-39*. 

George Catlin: *Angrep på grizzlybjørnar*, 1844
På 1850-talet la Catlin ut på fleire reiser til urfolk i Sør-Amerika og Kamtsjatka. I 1860-åra budde han i Brussel og det var der dei fleste av portretta hans, omkring 600 i talet, vart gjort ferdig utifrå skisser han hadde gjort i 1830-åra.

Catlin døydde i Jersey City i 1872, berre vel året etter han kom tilbake til USA.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «George Catlin» frå Wikipedia på svensk, den 26. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **George Catlin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Dorotheus Olivarius Lavik**, kjend som **Dore Lavik**, (4. juni 1863–16. juni 1908) var ein norsk skodespelar og teaterleiar frå Eksingadalen i Hordaland. Han var ein yngre bror av Andres Lavik, Andreas Lavik og Johannes Lavik.

Dore Lavik kom frå eit haugiansk miljø i Eksingadalen i dåverande Hosanger prestegjeld. I 1880-åra studerte han filologi ved universitet i Kristiania. Sommaren 1892 reiste han over til Nord-Amerika, kom heim etter eit par år.

Frå 1894 budde Lavik i hovudstaden, der han i 1896 gifta seg med den danske teaterkvinna Ludovica Levy. Dei reiste på turnear med ulike oppsetjingar, til dei i 1899 slo seg ned i den norske hovudstaden. Dei starta då Sekondteatret og dreiv det saman nokre få år.

I 1901 starta Lavik *Det Norske Skuespillerselskab* og drog ut på nye turnéar. Ekteskapet hans skranta og frå 1904 heldt Lavik lag med den nær tjue år yngre skodespelaren Marie Andersen. Dei var mellom anna i Danmark i 1906-07. Marie Andersen gifta seg i 1909 med forfattaren Knut Hamsun.

Gjennom sine framføringar or mellom anna *Haugtussa* gjorde Lavik «mykje til å førebu grunnen for Det Norske Teatret».

Lavik døydde i 1908 av tarmslyng i Bergen, og vart gravlagd på Flatekvål kyrkjegard i Hosanger.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
*Må ikkje forvekslast med elva Jamuna i Bangladesh.*
Ved kjelda til Yamuna i Yamunotri.
Yamuna ved Taj Mahal i Agra
**Yamuna** (sanskrit: यमुना, nokre gonger kalla **Jamuna**, **Jamna** eller **Jumna**) er ei elv i det nordlege India. Ho er totalt 1370 kilometer lang og er den største sideelva til Ganges.

Kjelda til elva er ved Yamunotri i Himalaya, i delstaten Uttarakhand. Han renn gjennom delstatane Delhi, Haryana og Uttar Pradesh før ho munnar ut i Ganges ved Allahabad. Langs elva ligg byane Baghpat, Delhi, Noida, Mathura, Agra, Etawah, Kalpi, Hamirpur og Allahabad. Dei største sideelvane hennar er Tons, Chambal, Betwa og Ken.

Ein kanal rekna for fraktefartøy, kalla Sutlej-Yamuna Link (SYL), er under bygging vestover frå dei øvre delane av elva til regionen Punjab til dei seglbare delane nedslagsfelta til Sutlej og Indus. Dette vil knyte heile Gangesdalen til Vest-India og Pakistan. Når han er ferdig vil SYL gjere det mogeleg med skipsfart frå austkysten av India til Arabiahavet i vest og vil drastisk forkorte fraktavstandar og opne nye handelshøve for den store folkesetnaden nord i India. 

Yamuna er sterkt forureina, særskild i området rundt New Delhi, hovudstaden i India, som dumpar rundt 57% av avløpa sine i elva. Sjølv om mange forsøk har vore gjort på å reinse elva, har dei så langt vore forgjeve.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yamuna» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Yamuna Action Plan Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Arnulf Bernhard Schøyen** (5. oktober 1837–1. april 1902) var ein norsk kjemikar, apotekar, skulemann og stortingsmann for Høgre, frå Vinger i Hedmark.

Schøyen var son av ein gardbrukar. Frå 1852 gjekk han i lære på Løveapoteket i Christiania og tok medhjelpareksamen i 1855. I 1860 avla han den farmasøytiske eksamen og arbeidde deretter på apotek i hovudstaden og i Drammen til 1861. 1862-64 var han utanlands og studerte kjemi i Heidelberg og Wiesbaden. Dei neste to åra var han tilsett på universitetet i Oslo, på det kjemiske laboratoriet og var elles manuduktør i kjemi og farmakognosi. 1866-70 var han styrar ved ein fabrikk i Elverum som dreiv med tørrdestillasjon av tremasse.

Schøyen flytta i 1870 til lærarstilling ved Trondhjems Tekniske Læreanstalt, rektor på skulen frå 1871 til -86. I tida 1878-80 var han medlem av ein kongeleg kommisjon om ordninga av den tekniske undervisninga, tala der for etableringa av det som skulle bli NTH. Han var også med i departementskomitear som handsama undervisninga i farmasi og av apoteklova. 1895 var han medlem av mellomrikslovkommisjonen.

Schøyen var stortingsrepresentant i periodane 1883-1888 og 1892-94. Frå 1883 til –88 var han vald for Trondheim og Levanger, han var då medlem av budsjettkomiteen. 1892-94 representerte ha Christiania, Hønefoss og Kongsvinger; medlem av Lagtinget, valkomiteen og tollkomiteen.

Frå 1887 var Schøyen apotekar i Christiania. Han døydde i Vinger i 1902.

Utmerkingar
-----------

Schøyen var riddar av St. Olavs Orden og Nordstjerneordenen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Arnulf Schøyen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Bakgrunnsstoff
==============

* Slektstreet til Arnulf Schøyen på Geni.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
*Mineralkjelda*, etsing av Wenceslas Hollar (1607-1677).
Ei mineralkjelde med jernmedisin i Breznik i Bulgaria.
**Mineralkjelder** er naturlege kjelder med vatn som inneheld mineral eller andre oppløytse stoff, som anten endrar smaken eller gjev vatnet ein påstått terapeutisk verdi. Salt, svovelsambindingar og gassar er av stoffa som kan løysast opp i kjeldevatn når det renn under jorda. 

Kurbad er feriestader som har utvikla seg rundt mineralkjelder, der (ofte rike) kundar drikk vatnet (hydroterapi) eller badar i mineralvatnet. 

Historiske mineralkjelder vart ofte utrusta med utførleg steinarbeid - inkludert kunstige basseng, støttemurar, sølyegongar og tak - stundom forma som fantasirike «greske tempel», lysthus eller pagoder. 

Mineralvatn frå mineralkjelder har lenge vore ei viktig handelsvare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mineral spring» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Cohen, Stan (Revised 1981 edition), *Springs of the Virginias: A Pictorial History*, Charleston, West Virginia Quarrier Press.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 72°40′S 168°00′E﻿

**Victory Mountains** er ei stor gruppe fjell i Victoria Land i Antarktis, kring 160 km lang og 80 km brei, som hovudsakleg grensar til Mariner- og Tuckerbreen og Rosshavet. Skiljet mellom desse fjella og Concord Mountains (mot nordvest) er ikkje nøyaktig fastsett, men er tilsynelatande sett til nærleiken av Thomson Peak.

Fjella som vender mot Rosshavet vart først sett av dei tidlege britiske ekspedisjonane til Ross, Borchgrevink, Scott og Shackleton. Dei indre delane av fjella vart kartlagd frå flyfoto tekne under U.S. Navy og landmålingar gjort av grupper frå New Zealand og USA i 1950- og 1960-åra. Det fekk dette namnet av NZGSAE 1957-58, på grunn av nærleiken til dette Admiralty Mountains og at fleire fjell i kjeda er kalla opp etter sigrar, særleg sigrar i sjøslag.

Sjå òg
------

* Cartographers Range

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Victory Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 27. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Victory Mountains». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 25. februar 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Mineralogi** er læra om kjemien, krystallstrukturen og fysiske (inkulsive optiske) eigenskapar til mineral. Studiar innan mineralogi omfattar prosessar knytt opphav og danning av mineral, klassisering av mineral, geografisk fordeling i tillegg til deira bruk.

Moderne mineralogi kan oppfattast som eit fleirfagleg felt av kjemi, fysikk, krystallografi og geologi, og då særskild petrologi og geokjemi.

Historie
--------

Vitskaplege undersøkingar av mineral byrja alt hos dei greske filosofane, som Theofrastos. Plinius gav eit oversyn over kjennskapane romarane hadde til mineral, som hovudsakleg er basert på eldre kjelder, og namn som elektrum og malakitt skriv seg frå han. 

Dei første eigentlege skiftane om mineralogi kom i mellomalderen, skrivne av B. Valentinus og G. Agricola. På denne tida kom nemningar som kvarts, spinell, blende, kis, glans, spat og mange fleire. Mineralogien hadde ein jamn framgang på 1700-talet, særleg med svenske og tyske vitskapsfolk. 

Då analytisk kjemi, krystallografi, krystallfysikk og fysikalsk kjemi utvikla seg, blømde òg mineralogien. På 1900-talet har ei viktig utvikling av faget vore nytta av røntgenmetodar til å avgjere strukturen til minerala. Ein har òg nytta eksperimentelle undersøkingar der ein nyttar høge trykk og temperaturar, i tillegg til nye isntrumentelle analysemetodar ved hjelp av mikrosonde og elektronmikroskop.

Kjelder
-------

* Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Mineralogi. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
**José Victoriano Huerta Márquez** (22. desember 1850–13. januar 1916) var ein meksikansk hærmann og i 1913-14 den 35. presidenten i Mexico.

Huerta steig i gradene i hæren under Porfirio Díaz sitt presidentstyre og vart utnemnd til general. I februar 1913, under den meksikanske revolusjonen, leia Huerta ein oppreist mot president Francisco I. Madero. Han syrgde for at både Madero og visepresidenten Pino Suarez vart avretta. Oppreisten har vorte kalla *La Decena Tragica* ('Dei ti tragiske dagane'). Huerta-styret møtte omgpåande motstand frå revolusjonsstyrkar, som kasta landet ut i ein borgarkrig. Huerta gjekk av 15. juli 1914 og flykta til Jamaica ombord i eit tysk kriggskip. I 1915 vart han arrestert i USA, mistenkt for samarbeid med tysk spionasje. Han døydde etter eit halvt års fangenskap.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Victoriano Huerta» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BNE

 |
**Arnt Ferdinand Moss** (20. februar 1880–1964) var ein norsk revisor frå Sør-Odal, busett i Drammen, som representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1934-45.

Moss var son til ein gardbrukar og fanejunker i Strøm-sokna i Sør-Odal. I 1901 og -02 tok han eksamenar ved 2. brigades underoffisersskule i Oslo, sidan var han funksjonær hos Drammens politikorps frå 1903. I 1911 fekk han jobben som kasserar for Drammens gassverk. Der etter var han 1918-21 forretningsførar i A/S "Fremtiden". Han fekk i 1921 stilling som kommunerevisor i Drammen, frå 1946 var han revisjonssjef i kommunen til han gjekk av med pensjon.

Moss engasjerte seg i Arbeidarpartiet og var bystyremedlem i Drammen 1910-25 og 1931-37. Gjennom åra hadde han mange kommunale verv, mellom anna var han formann for Drammens kommunale pensjonskasse, Drammens kommunale skogar og i 1940-41 og 1945-? for det kommunale brenselsutvalet. Periodane 1934-36 og 1937-45 var han stortingsmann frå dei tre kjøpstadene i Buskerud. Han var medlem 1935-36 i Administrasjonskomiteen og 1937-45 i Protokollkomiteen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi Arkivert 2016-10-30 ved Wayback Machine.
**Aroánia** (gresk Αροάνεια), òg skrive *Aroneia*, eller **Khelmós** (gresk Χελμός), òg skrive *Chelmos* eller *Helmos*, er ei fjellkjede i Hellas. Ho er om lag 15-20 km lang frå nord til sør (nordaust for Lykouría til sørvest for Diakoptó) og om lag 5-10 km frå vest til aust (frå aust for Kalávryta til grensa mellom periferieiningane Akhaía og Korinthía). Fjellkjeda ligg i Akhaía og i antikken var ho ein del av Arkadía. I mellomalderen og fram til 1900-talet vart fjellet kalla Khelmós. 

På fjellet ligg Kalávryta skisenter, som ligg nord på fjellet. Toppen av fjellet er den tredje høgaste på halvøya. Grottene Spíleo Limnón ligg i vest og Méga Spíleo i nordvest. Fjellet Kyllíni ligg like i aust, og frå toppen kan ein sjå dei nordlege områda av Arkadía i sør, og fleire fjell i vest og nordvest. Korintbukta ligg i nord. Elva Vouraikós (i antikken Buraikos) renn i nordvest. På fjellet står det eit kommunikasjonstårn for radio- og TV-stasjonar i Kalávryta. 

Aroneia består av skogområde mellom 800 og 1 800 meter med ein type furu i vest, aust og i sør. Område over om lag 1 500 meter er hovudsakleg berre i dei sentrale områda og grassletter og steinar dominerer høgareliggande område i aust. 

Den tidlegare kommunen Aroánia, som har fått namn etter fjellet, ligg sørvest for fjellkjeda. Sete i kommunen er Psofída.

Næraste stader
--------------

* Lykouría, sørvest
* Planitéro, sørvest
* Kalávryta, vest
* Káto Lousí, nordvest
* Sinevró, nordaust

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aroania (mountain)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mapquest - Aroánia/Khelmós
* Kalávryta skisenter på Khelmós
* Bilete frå Kalávryta skisenter
Mineralet vermikulitt.
Det gjennomsiktige mineralet muskovitt.
Eit **mineral** er eit naturleg uorganisk stoff som er danna i geologiske prosessar (òg omtala som mineraldannande prosessar) og som har ein definert krystallstruktur og ei bestemt kjemisk samansetjing. Så langt er meir enn 3 500 ulike mineral skildra, og fleire nye blir oppdaga kvart år. Studie av minerala blir kalla mineralogi. 
Mange mineral er viktige råstoff i kjemisk og metallurgisk industri, og blir da kalla industrimineral eller malm.

Den kjemiske samansetjinga kan variere frå reine grunnstoff (jf. gull og diamant) til komplekse samansetjinger (jf. silikata) som i visse tilfelle kan variere mellom kjende endepunktar i eit mineralsystem (t.d. feltspat-gruppa).

Følgjande karaktertrekk er ofte nytta til å bestemme kva for eit mineral ein har i hende:

* Krystallstruktur
* Hardleik
* Brot og spalting
* Farge
* Strekfarge
* Glans
* Tettleik
* Magnetisme
* Radioaktivitet

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mineral**

* Noregs geologiske undersøking
* Institutt for geologi og bergteknikk på Norges Teknisk-Naturvitenskapelege Universitet Arkivert 2007-01-03 ved Wayback Machine.
* Institutt for geofag på Universitetet i Oslo
* Fossheim steinsenter
* Mindat.org - The mineral database
* Webminderal.com - Mineralogy database


| * v
* d
* e
Mineralidentifisering |
| --- |
| Kløyv • Krystallform • Krystallsystem • Brot • Glans • Mohs hardleiksskala • Spesifikk gravitet • Strekfarge |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Arnt Severin Ulstrup** (24. september 1862–1922), opphavleg **Arnt Severin Axelsen**, var ein norsk lege frå Brekkestø i dåverande Vestre Moland i Aust-Agder. Han var stortingsrepresentant for Høgre og krinsen Østerrisør på Stortinget i periodane 1910-1912 og 1913-15.

Ulstrup var son til ein skipper og gardbrukar. Han vart student i 1883. I 1890 var han ferdig utdanna cand.med. og praktiserte som lege i Lillesand til han i 1891 flytta til Risør, der han i 1910 vart sjukehuslege. Frå 1914 var han bylege i Risør.

Ulstrup, som fyrst i 1902 tok mora sitt etternamn, var medlem av bystyret i Risør frå 1894. Attåt var han styremedlem av den lokale sparebanken, nestleiar i Østlandske fiskeriselskap, stiftar og formann i både Risør havfiskefond og av Risør og omegns fiskeriforening. 

Stortingsperiodane 1910-12 og 1913-15 representerte han Risør på Tinget. Begge valperiodane var han medlem av Næringskomiteen, ei kort tid i 1913 var han nestleiar i komiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
***Rayman Legends*** er eit plattformspel som er utvikla av Ubisoft Montpellier og gjeve ut av Ubisoft. Det er det femte spelet i Rayman-serien og ein direkte oppfølgjar til *Rayman Origins* frå 2011. Det kom ut på Microsoft Windows og spelkonsollane PlayStation 3, Wii U og Xbox 360 den 30. august i Europa og 3. september i Nord-Amerika. Utgåva til PlayStation Vita vart noko forsinka og kom ut 13. september 2013 i Europa. Spelet kom i 2014 ut på PlayStation 4 og Xbox One. Ei utgåve av spelet kjem på Nintendo Switch i 2017.

Spelmekanikkar
--------------

*Rayman Legends* bygger på spelmekanikkane frå *Rayman Origins*, der opp til fire spelarar kan delta samtidig på fleire ulike banar. Det er også mogleg å kontrollere ein grøn fe på enkelte banar, der han kan manipulere omgjevnadene slik at dei andre figurane lettare kan kome seg fram. På Wii U og PlayStation Vita kan ein kontrollere feen med peikeskjerm, på dei andre utgåvene flytter feen seg automatisk og ein trykkjer på ein knapp på kontrollen for å påverke omgjevnadene.

Spelet har over 120 banar, inkludert 40 oppussa banar frå *Rayman Origins*, som kan låsast opp gjennom å finne lykkekuppongar i spelet. I tillegg er det ulike nettbaserte konkurransar som varer ein dag eller ei veke, der spelarar kan vinne premiar dersom dei slår rekorden til andre. Eit lokalt fotballspel, Kung Foot, følgjer også med.

Kjelder
-------

1. ↑  Rayman Legends release date brought forward to August - Eurogamer.net
2. ↑  PlayStation Vita version of Rayman Legends delayed two weeks - Eurogamer.net

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
Koordinatar: 36°09′29.2″N 43°15′33.8″E﻿

**Hamam al-Alil** (arabisk حمام العليل) er ein by sør for Mosul i Ninive guvernement i Irak, ved vestbreidda av elva Tigris. Byen har kring 25 000 innbyggjarar. 

I 2014 fall området til Den islamske staten i lag med nabobyen Mosul. 11. februar 2014 vart 15 irakiske soldatar drepne i eit tidleg åtak på ein militærleir som vakta over ein oljerøyrleidning nær Hamam al-Alil. I juli 2016 øydela F16-fly frå den internasjonale koalisjonen mot IS basar som dei hadde i området. Området vart frigjeve i oktober 2016. IS skal ha avretta 42 sivile i byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hamam al-Alil» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «15 Iraq soldiers killed in pre-dawn attack: officials». *The Daily Star*. 11. februar 2014.
2. ↑  ISIS.liveuamap.com, 15. juli 2016
3. ↑  Smith-Spark, Laura; Tawfeeq, Mohammed (28. oktober 2016). «UN: ISIS 'executes' 232 near Mosul». CNN. Henta 28. februar 2021.
Plasseringa til *Rhinland* langs elva Rhinen.
Historiske bysentrum i det tyske Rhinland, frå Mainz til Köln (kart 1909)
**Rhinland** er ein historisk region i det vestre Tyskland. Rhinland ligg på begge sider av elva Rhinen, og ligg i dag i dei tyske delstatane Rheinland-Pfalz og Nordrhein-Westfalen.

Tidlegare var Rhinland ein prøyssisk provins. Han vart oppretta i 1822, som ei samanslåing av to allereie eksisterande prøyssiske provinsar, det tidlegare hertugdømmet Jülich-Kleve-Berg og storhertugdømet Niederrhein. Etter første verdskrigen vart Saarland skilt ut av Rhinland og plassert under fransk administrasjon. Samstundes vart delar av Rhinland overteke av Belgia.

I mellomkrigstida skulle Rhinland i følgje Versailles-traktaten vere ei demilitarisert sone. Den 7. mars 1936 ignorerte Hitler traktaten og sende tyske styrkar inn i området.

Det var i 1946, etter andre verdskrigen, at Rhinland fekk dagens administrative inndeling og vart delt mellom Rheinland-Pfalz og Nordrhein-Westfalen.

Dei største byane i Rhinland er Aachen, Köln, Krefeld, Düsseldorf, Duisburg, Essen, Koblenz, og Wuppertal.

Sjå òg
------

* Rhinen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rhinland» frå Wikipedia på bokmål, den 17. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
| **Bremerhaven** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Bremerhaven | 

Bremerhaven is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Bremen  Ingen  Kreisfri by |
| Grunnlagd | 1827 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  78,86 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 116 237   1 474/km² |
| Koordinatar | 53°33′0″N 8°35′0″E﻿Koordinatar: 53°33′0″N 8°35′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 2 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 27501-27580 |
| Telefon-retningsnummer | 0471 |
| Bilnummer | HB |
| **Heimeside:** www.bremerhaven.de |

**Bremerhaven** er ein hamneby i Tyskland i delstaten Bremen med om lag 115 000 innbyggjarar. Han dannar ein enklave i delstaten Niedersachsen ved den austlege breidda til elvemunningen til Weser, på motsett side av byen Nordenham. Sjølv om byen er relativt ung har han ei lang historie som handelsnamn, og er i dag ei av dei største hamnene i Tyskland der han spelar ei viktig rolle i tysk handel.

Historie
--------

Grunnleggjaren av byen, Johann Smidt
Byen vart grunnlagd i 1827, men det var busetnadar i nærleiken alt på 1100-talet. Desse små landsbyane vart bygd på små øyar i den myraktige elvemunningen. Det var tidleg planar om ein festningsby på denne staden for å verne skip som reiste opp eller ned Weser, og i 1672 prøvde svenske kolonistar å reise eit slott her (Carlsburg).

I 1827 kjøpte byen Bremen områda ved munningen til Wester frå kongedømet Hannover. Bremerhaven oppstod og vart ei ny hamn berre 50 km frå Bremen. På grunn av handel med og emigrering til Nord-Amerika voks hamna og byen raskt. 

Kongedømet Hannover grunnla ein rivaliserande by like ved sida av Bremerhaven og kalla han **Geestemünde** (1845). Begge byane voks og oppretta industriar innan handel, skipsbygging og fiske. I 1927 vart Geestemünde og nabokommunane Lehe og Wulsdorf slått saman til den nye byen **Wesermünde** og i 1939 vart Bremerhaven slått saman med Wesermünde igjen. 

Det meste av byen vart øydelagd under den andre verdskrigen, men viktige delar av hamna vart spart slik at dei allierte hadde ei brukande hamn for forsyningar etter krigen. Under dei allierte sin okkupasjon av Tyskland etter krigen var Bremerhaven ein enklave styrt av USA i den britiske okkupasjonssonen i Nord-Tyskland. I 1947 vart byen ein del av delstaten Bremen, og skita namn frå Wesermünde til Bremerhaven. I dag er Bremenhaven derfor ein del av staten Bremen, men ein by på eigahand. I tillegg er han faktisk direkte ein del av byen Bremen, som ligg 50 km lenger opp i elva Weser.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Auswandererhaus[*daud lenkje*]
* Deutsches Schiffahrtsmuseum Arkivert 2007-08-04 ved Wayback Machine.
* Shows 360 QTVR panoramabilete frå Bremerhaven
* Fullskjerms panoramabilete frå Bremerhaven

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Bremerhaven frå Engelsk Wikipedia .*

Bremerhaven (en:Bremerhaven Radar Tower)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Pissoaret i Stensparken attmed SporveisgataFoto: Helge Høifødt

**Pissoaret i Stensparken** er eit pissoar som vart bygd i 1937 i Stensparken i Oslo, attmed Sporveisgata, etter teikningar av byarkitekt Harald Aars. Pissoaret er ope, luftig og sirkulært i forma, med ei renne til å pisse i nede ved golvet langsetter den sirkulære kjerna i midten av byggverket, der søyla som held taket oppe òg er plassert. Det er eit godt døme på funksjonalistisk arkitektur, men kan nok ikkje seiast å stette notidas krav til komfort og hygiene.

Pissoaret er det siste av liknande luftige og vinterkalde offentlege byggverk som er att i Oslo, og som det etter måten har vore mange av i si tid. Under Kulturminnevernåret 2009 vart pissoaret freda av Riksantikvaren 15. april av di det både er av arkitekturhistorisk og sanitærhistorisk verde, og var eit av 12 kulturminne «som særlig representerer fellesskapets møteplasser og behov».

Kjelder
-------

* Pissoaret i Stensparken på Riksantikvarens kulturminnesøk
***Englische Suiten***, BWV 806–811 («Engelske suitar») er ei samling av seks suitar komponert av Johann Sebastian Bach for cembalo. Dei vert generelt rekna for å vere dei tidlegare av dei 19 suitane Bach skreiv for klaver. Dei andre er seks Französische Suiten (franske suitar), BWV 812-817, seks partitaer, BWV 825-830 og Ouverture i fransk stil, BWV 831.

Historie
--------

Desse seks suitane for klaver meiner ein er dei første Bach komponerte. Opphavleg trudde ein dette var mellom 1718 og 1720, men nyare forsking har vist at dei truleg vart komponert tidlegare, rundt 1715, då komponisten budde i Weimar.

Bach sine engelske suitar syner mindre likskap med den engelske barokke klaverstilen enn dei franske suitane gjer til den franske barokke klaverstilen. Namnet «engelsk» trur ein kjem frå påstanden til Bach-biografen Johann Nikolaus Forkel på 1800-talet om at desse verka kan ha vorte komponert for ein engelsk adelsmann. Det finst ingenting som tyder på dette. Det har òg vorte foreslått at namnet er ei hyllest til Charles Dieupart, som var mest kjend i England. Han skreiv *Six Suittes de clavessin* som dei Bach sine engelske suitar delvis var baserte på.

Dei seks engelske suitane
-------------------------

* *Første suite i A-dur, BWV 806*

Preludium, Allemande, Courante I, Courante II, Sarabande, Bourrée I, Bourrée II, Gige
* *Andre suite i a-moll, BWV 807*

Preludium, Allemande, Courante, Sarabande, Bourrée I, Bourrée II, Gige
* *Tredje suite i g-moll, BWV 808*

Preludium, Allemande, Courante, Sarabande, Gavotte I, Gavotte II, Gige
* *Fjerde suite i F-dur, BWV 809*

Preludium, Allemande, Courante, Sarabande, Menuett I, Menuett II, Gige
* *Femte suite i e-moll, BWV 810*

Preludium, Allemande, Courante, Sarabande, Passepied I, Passepied II, Gige
* *Sjette suite i d-moll, BWV 811*

Preludium, Allemande, Courante, Sarabande, Gavotte I, Gavotte II, Gige

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «English Suites, BWV 806-811» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2010.*

1. ↑  Grove's Dictionary of Music og Musicians, 5. utg. 1954, Eric Blom, ed.

Bakgrunnsstoff
--------------

* English Suites: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NLA
* BNE

 |
| **Dingolfing** |
| --- |
| Horisonten til DingolfingHorisonten til Dingolfing |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Dingolfing | 

Dingolfing is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Bayern  Niederbayern  Dingolfing-Landau |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  44,04 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 18 443   419/km² |
| Koordinatar | 48°38′0″N 12°30′0″E﻿Koordinatar: 48°38′0″N 12°30′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 365 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 84130 |
| Telefon-retningsnummer | 08731 |
| Bilnummer | DGF |
| **Heimeside:** www.dingolfing.de |

**Dingolfing** er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 18 000 innbyggjarar. Han er administrativt sete i *landkreisen* Dingolfing-Landau.

Geografi
--------

Dingolfing ligg ved elva Isar, om lag 27 km aust for Landshut, 29 km sør for Straubing og 100 km nordaust for München. Isar deler byen i ein eldre historisk del og ein nyare, meir moderne del. 

Den historiske delen av byen er delt i tre: Øvre, midtre og nedre Dingolfing.

Historie
--------

Området som i dag vert kalla Dingolfing vart først nemnd som *Tinguluinga*  i år 833.

I 1251 gav hertugen av Bayern, Otto II, byrettar til Dingolfing. Dingolfing voks mellom 1315 og 1600. I løpet av denne perioden var hovudnæringane hovudsakleg handel, fiske, lêrarbeid og produksjon av ullklede. 

Den austerrikske arvefølgjekrigen førte til store øydeleggingar i byen og epidemiar tynna ut folketalet. 16. mai 1743 sette austerrikske troppar byen i brann, og store delar av han vart lagd i oske. 

Mellom 1816 og 1817 oppstod det mange økonomiske problem som følgje av aukande prisar og avlingar som feila. Denne perioden vert rekna som lågpunktet i historia til byen. 

Det vart bygd jernbane linje frå München til Praha via byen og mange nye vegar på midten av 1800-talet, og dette var eit vendepunktet for byen. På denne tida oppstod det òg mange nye industriar. 

I 1905 vart det opna ein ny maskinbutikk som reparerte øydelagd jordbruksutstyr. Etter den andre verdskrigen byrja denne butikken å produsere scooterar og bilar. I 1950-åra starta fabrikken å produsere bilar for selskapet Glas. Bayerische Motoren Werke (BMW), som framleis held til i byen, kjøpte denne fabrikken i 1967.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dingolfing» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dingolfing**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Lady Oxenden*, 1755-56
*Thistlethwayte-familien*, ca. 1758
**Thomas Hudson** (1701–26. januar 1779) var ein britisk portrettmålar og kunstsamlar, kjend som portrettøren av dei øvre lag av det engelske samfunnet.

Liv og gjerning
---------------

Hudson var frå Devon, og gjekk i byrjinga av 1720-åra i lære hos Jonathan Richardson i London. På 1730-talet vart han ein kjend målar. Han var på høgda som målar i tida mellom 1740 og 1760, i perioden 1745-55 var han den mest etterspurde portrettmålaren i London. I desse åra hadde han mange assistentar, mellom andre hadde han Joseph Van Aken i si teneste, ein målar som var spesialist i å måle draperi og andre tekstilar. Unge målarar som Joshua Reynolds, Joseph Wright og Peter Toms var mellom dei som gjekk i lære hos Hudson. Kong Georg II og toneskaparen Georg Friedrich Handel var mellom dei mange notabilitetar og «kjendisar» som vart portrettert. Minst 400 måleri og ei 80 koparstikk var Hudson meister for.

Hudson vart mykje påverka av kunstnarvenen William Hogarth, og stod elles eit nært forhold til målarane Allan Ramsay og Francis Hayman. I 1748 vitja Hudson Nederlanda og i 1752 var han i Italia. År 1753 kjøpte han seg eit hus i Twickenham, tett overfor villaen til forfattaren Alexander Pope. Han la ned målarverkstaden i slutten av 1750-åra og døydde i Twickenham i 1779. Den store private kunstsamlinga hans vart seld gjennom tre separate salsrundar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Hudson» frå Wikipedia på tysk, den 26. februar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Thomas Hudson**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Gaius Aurelius Valerius Diocletianus** (22. desember 236–3. desember 311), fødd **Diocles**, var romersk keisar som **Diokletian** frå november 284 til 1. mai 305. Diokletian avslutta perioden kjend som krisa i det tredje hundreåret (235-284). Han etablerte eit autokratisk regjeringssystem, og var ansvarleg for å leggja grunnarbeidet for den andre fasen i historia til Romarriket, kjend som dominatet. Diokletian gjenreiste keisarriket, og reformene hans la i stor grad grunnlaget for at Romarriket skulle overleva i fleire hundreår etter han.

Bakgrunn
--------

Diokletian var fødd i Dalmatia som Diocles eller Diocles Valerius. Han skal ha vore son av ein skrivar eller ein frigjeven slave. Han gjorde karriere som hærførar under Probus, og blei seinare romersk konsul.

Keisar
------

Då keisar Numerian døydde i 284 utropte offiserane hans Diokletian til ny keisar. I 285 vann han herredømet over heule Romarriket etter å ha sigra over broren tilNumerianus, Carinus. Kort tid seinare delte han regjeringsmakta med ein medkeiser (augustus), Maximianus, og i 293 utnemnde dei kvar ein underkeisar (caesar), Galerius og Constantius Chlorus. Denne styreforma blei kalla tetrarkiet (firemannsvelde).

Deretter gjennomførte Diokletian ei stor provinsreform der riket blei delt inn i nye og mindre provinsar, med auka sivilt byråkrati, medan den militære administrasjonen blei samla i 12 store område (diokesar). Den øvste inndelinga var fire riksdelar, der kvar keisar styrte sjølvstendig. Diokletian fjekk sjølv austedelen med Nikomedeia, Maximianus fekk Italia og Afrika med Milano, Galerius fekk Illyricum og Hellas med Sirmium og Constantius fekk vestdelen med Trier (eller York) som hovudstad. Det borgarlege styret av landet blei helt skild frå det militære. Det romerske senatet tapte tydinga si fullstendig, og Roma blei tilsidesett for Milano.

I 303 byrja Diokletian ei planmessige kristenforfølging over heile riket. Kyrkjer blei stengde, heilage skrifter brende og kristne blei tvinga til å utføra heidenske ofringar. Mange kristne blei drepne, men forfølgingane stogga ikkje framgangen til kristendommen.

I 305 sa Diokletian og Maximianus frå seg regjeringsmakta, dei to underkeisarane rykka opp til overkeisarar og det blei vald nye underkeisarar. Diokletian levde ut livet i Spalatum i Dalmatia (noverande Split i Kroatia), men opplevde at tronfølgjesystemet hans rakna.

Kjelder
-------

1. ↑  Aurelius Victor 39.1; Potter, 648.
2. 1 2 3 4 5  Iddeng, Jon Wikene (30. september 2019). «Diokletian». *Store norske leksikon* (på norsk).

* *Denne artikkelen bygger på «Diokletian» frå Wikipedia på bokmål, den 28. oktober 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Diocletion» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

* Potter, David S. *The Roman Empire at Bay: AD 180–395*. New York: Routledge, 2005. Hardcover ISBN 0-415-10057-7 Paperback ISBN 0-415-10058-5

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Kirzjatsj Киржач** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
|  |
| Byvåpenet til Kirzjatsj |
| **Byvåpenet til Kirzjatsj** | 
 |
| Plassering |
| 

Kirzjatsj is located in Russland

 |
| 

Kirzjatsj is located in Vladimir oblast

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Vladimir oblast |
| Først nemnd iBystatus | 13321778 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  30 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 30 566   1 018,9 /km² |
| Koordinatar | 56°09′00″N 38°52′00″E﻿Koordinatar: 56°09′00″N 38°52′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 135 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 601010 |
| Retningsnummer (tlf) | +7 49237 |

**Kirzjatsj** (russisk Киржа́ч) er ein by i Vladimir oblast i Russland med om lag 30 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 100 km vest for Vladimir.

Byen oppstod på 1300-talet som ein sloboda tildelt Forkynbingsklosteret. Klosteret var grunnlagd av Sankt Sergej av Radonezj, som budde i området mellom 1354 og 1358. Mesteparten av tida det eksisterte var klosteret sterkt avhengig av det mykje større Troitse-Sergijeva Lavra-klosteret, som ligg rundt 50 km mot vest.

Den vesle klosterkatedralen, oppført under Ivan den store, høyrer til den tidlege moskovittiske typen av katedralkyrkjer. Han vert vanlegvis rekna som den siste og vakraste eksemplaret av denne konservative typen (bilete). Eit ope galleri knyter katedralen med den nærliggande Frelsarkyrkja, bygt i form av eit firkanta tårn og toppa med eit teltliknande klokketårn. Denne kyrkja vart bestilt av Miloslavskij-bojarane i 1656 og inneheld gravkammeret til familien. Refektoriet frå 1500-talet, med St. Sergej-kyrkja, vart rive under sovjettida.

Etter at klosteret vart oppløyst i 1764, fekk slobodaen byrettar (i 1778). Kirzjatsj utvikla seg så, som mange andre byar i området, primært som eit senter for tekstilindustri.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kirzjatsj» frå Wikipedia på bokmål, den 3. februar 2009.*


| * v
* d
* e
Byar i Vladimir oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Vladimir |
| Aleksandrov · Gorokhovets · Gus-Khrustalnyj · Jurjev-Polskij · Kamesjkovo · Karabanovo · Kirzjatsj · Koltsjugino · Kosterjovo · Kovrov · Kurlovo · Lakinsk · Melenki · Murom · Petusjki · Pokrov · Raduzjnyj · Sobinka · Strunino · Sudogda · Suzdal · Vjazniki |
*Må ikkje forvekslast med Statsråd Thomas Fasting*.

**Thomas Fasting** (19. mars 1852–25. november 1925) var ein norsk jurist, banksjef og politikar for Venstre, fødd i Levanger. Stortingsmann Christian Frederik Fasting var farbror hans.

Fasting var son til ein tollkasserar. Etter studenteksamen ved latinlinja ved Kristiansunds høgre allmennskule i 1868 og juridisk embetseksamen i 1872, var han fullmektig hos sorenskrivaren i Romsdal.

Etter ein periode i Indredepartementet i 1874 slo han seg ned i Kristiansund som overrettsakførar. I tillegg var han sjef for Trondhjems Privatbank si avdeling i Kristiansund 1884–92 og Kristiansunds Sparebank frå 1893. Frå 1893 til 1919 var Fasting sorenskrivar i Nordmøre. Ved sidan av den offentlege stillinga dreiv han privat både skipsreiarlag, handels- og spekulasjonsforretning.

Fasting var medlem av Kristiansund bystyre 1882-1901, ordførar 1889-91. Perioden 1892-94 representerte han Kristiansund på Stortinget og var varamann 1898-1900. Ettersom Hans Rasmus Astrup brådøydde i februar 1898, rykte Fasting til fast plass 7. mars 1898. Grunna sjukdom møtte han ikkje 1898/99-sesjonen og var permittert 9. januar-15. februar 1900. Stortingsbolken 1906-09 representerte han einmannskrinsen Kristiansund på Tinget, i alle år sokna han til Høgre-leiren. Han var 1892-94 medlem av Lagtinget og tollkomitéen og 1898-1900, samt 1907-09 av næringskomité nr 2, siste treårsbolken som komiteformann. I 1908 sa Fasting nei til å vere med i regjeringa som Gunnar Knudsen var i ferd med å danne.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Thomas Fasting NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Reformasjonen i Danmark-Noreg** fann offisielt stad i 1536, då den statlege religionen i Danmark-Noreg gjekk over frå katolisismen til protestantismen. Etter fleire års borgarkrig oppnådde Kristian 3. å innføra ei luthersk statskyrkje med seg sjølv som øvste autoriteten.

Reformasjonen kom uforberedt på Noreg. Næringslivet var lite utvikla og norsk borgarskap fanst ikkje. I samband med innføringa av Luthers lære blei Noreg gjort til eit lydrike, ein provins, av Danmark og mista siste rest av sjølvstende. Kulturelt var reformasjonen på mange måtar eit tap, særs for det norske språket.

Bakgrunn
--------

Den lutherske propagandaen nådde Danmark på 1520-talet. På grunn av misnøya med den katolske kyrkja si «pengeutpressing», fekk den lutherske retninga god grobotn. Lutheranane hadde ofte folkeleg bakgrunn, noko som gjorde at forkynninga deira fekk stort gjennomslag hos vanlege folk. Men det var ikkje berre trua som gjorde at reformasjonen blei innført i Danmark. Politiske og økonomiske årsaker var ein viktig årsak til innføringa av reformasjonen.

Kristian 2. (1513-1523) var den siste av dei danske kongane som forsøkte å samla dei tre skandinaviske rika. Han blei oppfatta som ein trussel mot adelen fordi han støtta seg til borgarskapet og fremma deira interesser. Kongane etter Kristian 2. var derfor adelens menn.

Adelen sitt pengebehov auka, og danske adelsmenn var derfor interesserte i å skaffe seg len i Noreg. Leiaren for det norske riksrådet, erkebiskop Olav Engelbrektsson, gjekk sterkt imot dette. Fredrik 1. måtte skrive under på ei handfestning frå det norske riksrådet, der det vart slått fast at berre norske adelsmenn og adelsmenn skulle få len i Noreg. Handfestinga forsøkte også å sikre den katolske kyrkja sin rett i Noreg.

Reformasjonen
-------------

Kristian 3. innførte reformasjonen same året som han blei vald til konge.

Kongen blei vald til øvste leiar av den nye statskyrkja. No blei kyrkjegodset lagt under staten, noko som bidrog til å løyse dei økonomiske problema for Danmark. Reformasjonen var godt førebudd i Danmark gjennom den lutherske propagandaen, og møtte derfor ikkje så mykje motstand.

Reformasjonen i Noreg var annleis. Den lutherske læra, som blei innført av hæren i 1537, var ikkje godt kjend. Den norske erkebiskopen Olav Engelbrektsson prøvde å forsvare den katolske kyrkja i Noreg. Han sette i gang eit opprør i Noreg for å verne den katolske kyrkja, men dette blei mislykka.

Resultat av reformasjonen
-------------------------

I Kristian 3. si handsfestning frå 1536 blei det slått fast at Noreg ikkje lenger var eit rike for seg sjølv, men ein del av Danmark. Dette sikra danske adelsmenn tilgang til norske len, og det letta gjennomføringa av reformasjonen i Noreg. Den danske kongen overtok jorda til kyrkja, noko som auka inntektene til kongen.

Kjelder
-------

* *Å lykkes med eldre historie*, Kristin Fossum Havnelid
* *Historie 1*, Libæk, Stenersen, Sveen og Aastad
Koordinatar: 71°56′S 69°6′W﻿

**Dione Nunataks** er nokre nunatak ved toppen av Saturnbreen, 9 nautiske mil vest for Deimos Ridge søraust på Aleksanderøya i Antarktis. Nunatakane vart truleg først sett frå lufta av Lincoln Ellsworth den 23. november 1935, og grovt kartlagd frå bilete tekne under denne flyturen av W.L.G. Joerg. Dei vart kartlagde på ny frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947–48, av D. Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey i 1960, og han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter plasseringa nær Saturnbreen. Dione er ein av månane til planeten Saturn.

Sjå òg
------

* Franck Nunataks
* Geode Nunataks
* Pickering Nunataks

Kjelder
-------

1. ↑  «Dione Nunataks». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dione Nunataks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Thomas Bugge** (12. oktober 1740–15. januar 1815) var ein dansk astronom, matematikar og landmålar. 

Bugge tok teologisk embetseksamen i 1759, men interesserte seg sterkt for matematiske studie. Kort tid etter eksamen vart han tilsett ved observatoriet, og frå 1762 vart han engasjert ved den nyleg starta oppmålinga av Danmark. I 1868 vart han utnemnd til overlandmålar med tittelen kammerråd, og føretok i denne stillinga den grunnleggende trianguleringa av Sjælland. I åra 1765 til 1772 fungerte han som lærar i matematikk for arveprins Frederik. I 1777 overtok han ei stilling som professor i astronomi. 

I samband med ei påtenkt opprusting og modernisering av observatoriet føretok han same året ei studiereise til observatorium i Tyskland, Frankrike og England. Etter Bugge sitt forslag vart det i dei følgjande åra oppretta observatorium i Noreg, Island, Grønland og Trankebar. Bugge var den første som rekna ut ein almanakk spesielt for Noreg. For åra 1804-1814 rekna han ut almanakkar for polhøgdene til Christiania og Trondheim, men almanakkane vart inntil 1814 trykt i København. 

Vona om på nytt å føra dansk astronomi opp til den respekten han hadde hatt på Tycho Brahe og Ole Rømer si tid, lét seg likevel ikkje realisera; noko av grunnen var at Bugge etter kvart vart oppteken med store kartleggingsoppgåver og eit mangfald av tidkrevande verv. I 1782 vart Bugge lektor i matematikk ved Søetaten, og underviste der mellom anna i «vandbygningskunst». I 1798 og 1799 var han dansk utsending til ein konferanse i Paris om metersystemet; frå desse reisene publiserte han i 1800 ei interessant ferdskildring. Han hadde på denne tida fått ei rekkje offentlege verv - medlem av Brolegningskommisionen og kommisjonane for brannvesenet og hamnevesenet i København, og president i Landhusholdningsselskabet. Frå 1801 til han døydde var han sekretær i Videnskabernes Selskab. I tre periodar mellom 1789 og 1811 var han òg rektor ved Københavns universitet. Det vart ofte trekt vekslar på dei breie kunnskapane hans i realfaga i ulike offentlege utgreiingar. Han vart i 1784 utnemnd til justisråd og i 1810 til etatsråd.

Av trykte arbeid må særleg nemnast læreboka hans *De første grunde til den rene eller abstrakte Mathematik* (1814) i tre bind, der siste bind omhandlar landmåling. Metodane hans for oppmåling og kartlegging vart lagt til grunn for den fullstendige økonomiske kartlegginga av landet på 1800-talet, og for eigedomsmåling og jordskifte. Han brevveksla med leiande vitskapsmenn over heile Europa, og etterlét seg ei brevsamling som fyller åtte bind. Under bombardementet til den engelske flåten av København i 1807 vart huset til Bugge stukke i brann; to tredelar av den private boksamlinga hans på 15 000 bind og ein del av dei matematiske og fysiske instrumenta gjekk tapt, medan Bugge sjølv greidde å redda originalteikningar til karta med journalar og utrekningar.

Kjelder
-------


* «Thomas Bugge», *Store norske leksikon*, 2013, 22. oktober, henta 13. august 2014


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Dionýsios Kásdaglis** (gresk *Διονύσιος Κάσδαγλης*) (10. oktober 1872–1931) var ein gresk-egyptisk tennisspelar. Han deltok under sommar-OL 1896 i Aten.

Olympiske leikar
----------------

Kásdaglis deltok i tennis singel for Hellas under sommar-OL 1896. Nokre kjelder seier at han deltok for Egypt sidan han budde i den egyptiske byen Alexandria i 1896, men han står oppført som gresk i medaljestatisikken til Den internasjonale olympiske komité (IOK). Han deltok òg i tennis dobbel saman med greske Dimítrios Petrokókkinos, som ikkje er identifisert med nokon nasjon, som eit blanda lag.

Han vann sølv i båe øvingane, men det vart ikkje utdelt gull-, sølv- og bronsemedaljar under sommar-OL 1896 i Aten. Vinnaren fekk ein sølvmedalje og andreplassen fekk ein bronsemedalje. Det var fyrst under sommar-OL 1904 det vart utdelt medaljar til dei tre beste, men IOK har stadfesta at medaljefordelinga òg gjeld for dei olympiske leikane i 1896 og 1990.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Dionysios Kasdaglis frå Engelsk Wikipedia .*

* *Denne artikkelen er basert på artikkelen Blanda lag under sommar-OL 1896 frå Nynorsk Wikipedia .*