Fjell ved Bagram. Foto: Samuel Morse

Satellittbilde av fjell i Afghanistan. Hindu Kush er i nedre delen av bildet.
Topografisk kart over Hindu Kush.
**Hindukush** eller **Hindu Kush** er ei fjellkjede i Afghanistan og nord i Pakistan. Ho er den vestlegaste forlenginga av Pamir, Karakoram og Himalaya. Den høgaste fjelltoppen i kjeda er Tirich Mir (7 708 moh.)

Namn
----

Namnet Hindukush (persisk skrift هندوکش) stammar frå persisk, og viser vanlegvis til heile fjellkjeda som skil tilsigsfelta til Kabul- og Helmandelvene frå tilsigsfeltet til Amu-Darja. Han kan også visa til delane av fjellkjende som ligg nordvest for Kabul. Frå Aleksander den store si tid kalla grekarar som heldt til i området fjella «Det indiske Kaukasus», *Kaukasus Indikus*.

På persisk er fjellkjeda også omtalt som Hindu Kūh (هندوکوه) og Kūh-e Hind (کوه هند). Gjennom tidene er namnet fleire gonger blitt tolka som 'hindu-' eller 'indardreparen', etter talet på indarar som har døydd etter å ha blitt frakta som fangar gjennom fjella. Forklaringa er lite sannsynleg. «Kush» er ei vanleg ending på stadnamn i området, og stammar truleg frå persisk *koh*, 'fjell'.

Andre namn på fjellkjeda er sanskrit *Pāriyātra parvata* (पारियात्र पर्वत).

Fjell
-----

Hindu Kush-fjell sett frå Kabul. Foto: Joe Burger

Hindukush er rundt 966 km lang og har ein tjukkleik frå nord til sør på rundt 240 km. Fjella i Hindukush er lågare jo lenger vest dei er. Mot midten, nær Kabul, er høgda deira mellom 4500 til 6000 moh. i vest når dei høgder på 3500 til 4000 meter. Gjennomsnittshøgda er 4500 meter. 

Blant elvene som renn frå fjellsystemet er Helmand-, Hari- og Kabul-elva.

Det er funne førekomstar av lapis lazuli i Kowkchec-dalen og edelsteinar nord for Kabul i dalen til Panjsher-elva og nokre av bielvene hennar. Balas-rubinar blei utvunne fram til 1800-talet i Ab-e Panj-dalen (eller *Øvre Amu-Darja-elva*), som er rekna som møtestaden mellom Hindu Kush og Pamir-rekkjene. Desse førekomstane er no oppbrukt.

Dei fjellrike områda har lite eller ingenting vegetasjon, berre spreidde tre og låge buskar.

Transport
---------

Lataband-vegen mellom Kabul og Sorobi med utsyn over Hindu Kush. Foto: Sven Dirks

Talrike høge pass (*kotal*) pressar seg mellom fjella og lagar strategisk viktige transportruter for karavanar. Det viktigaste fjellpasset er Kotal-e Salang (3878 m) som bind saman Kabul med det nordlege Afghanistan. Fullføringa av ein tunnel i dette passet i 1964 reduserte reisetida mellom Kabul og nord-Afghanistan til eit par timar, frå den tidlegare tredagarsreisa gjennom Kotal-e Shibar (3260 m). Salang-tunnelen på 3363 m og ei rekkje overbygningar på tilkomstvegane blei laga med sovjetisk finansiell og teknologisk hjelp.

I vestleg historisk samanheng var passa som førte til det indiske subkontinentet svært viktige. Dei omfatta Khyber-passet (1027 m) i Pakistan og Kotal-e Lataband (2499 m) aust for Kabul som blei erstatta av ein veg som blei bygd i den spektakulære kløfta Tang-e Gharu ved Kabul-elva i 1960. Bygginga reduserte reisetida mellom Kabul og grensa til Pakistan frå to dagar til nokre få timar.

Soge
----

Hindukush har vore styrt av Det gresk-baktiske kongedømmet, Kushanriket, Sassanideriket og Seleukide-riket. Stammar som heldt til i Hindukush i før-islamsk tid var shin, yeshkun, chiliss, neemchas, koli, palus, gaware, yeshkun og krammin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hindu Kush» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2010.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Hindu Kush» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Drew, Frederic (1877): *The Northern Barrier of India: a popular account of the Jammoo and Kashmir Territories with Illustrations*. 1. utgave: Edward Stanford, London. Opptrykk: Light & Life Publishers, Jammu. 1971.
* Gibb, H. A. R. (1929): *Ibn Battūta: Travels in Asia and Africa, 1325-1354*. Omsett og utvald av Gibb. Opptrykk: Asian Educational Services, New Delhi and Madras, 1992.
* Gordon, T. E. (1876): *The Roof of the World: Being the Narrative of a Journey over the high plateau of Tibet to the Russian Frontier and the Oxus sources on Pamir.* Edinburgh. Edmonston and Douglas. Reprint: Ch’eng Wen Publishing Company. Tapei. 1971.
* Leitner, Gottlieb Wilhelm (1890): *Dardistan in 1866, 1886 and 1893*: Being An Account of the History, Religions, Customs, Legends, Fables and Songs of Gilgit, Chilas, Kandia (Gabrial) Yasin, Chitral, Hunza, Nagyr and other parts of the Hindukush, as also a supplement to the second edition of The Hunza and Nagyr Handbook. And An Epitome of Part III of the author's *The Languages and Races of Dardistan*. Første opptrykk 1978. Manjusri Publishing House, New Delhi.
* Yule, Henry & Burnell, A. C. (1886): *Hobson-Jobson: The Anglo-Indian Dictionary*. 1996 opptrykk ved Wordsworth Editions Ltd. ISBN 1-85326-363-X


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |