recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hubble-bilete av Arp 220. Dei mange stjernehopane i galaksen kan sjåast som blå-kvite klumpar.
Eldre bilete òg teke av Hubble-teleskopet. Dette fokuserer på kjernen og dei mange stjernehopane der som kan sjåast som blå-kvite klumpar spreidde utover biletet.
**Arp 220** (òg katalogisert **IC 1127**, **VV 540**, **KPG 470** og **UGC 09913**) er ein irregulært forma galakse og restane etter to tidlegare galaksar som no har smelta saman. Han ligg rundt 250 millionar lysår unna jorda i stjernebiletet Slangen. Galaksen er den lysaste av dei tre galaksesamansmeltingsrestane som ligg nærast jorda. 

Kollisjonen mellom dei to opphavlege galaksane starta for rundt 700 millionar år sidan og sette i gang eksplosiv stjernedanning som har resultert i omtrent 200 enorme stjernehopar i ein tettpakka og støvete region omtrent 5000 lysår på tvers (rundt 5 % av Mjølkevegen sin diameter). Mengda av gass i denne vesle regionen svarer til mengda av all gass i heile Mjølkevegen.

Arp 220 skin kraftigast i det infraraude og er ein ultralyssterk infraraud galakse. Kjernane til Arp 220 sine modergalaksar ligg no rundt 1200 lysår frå kvarandre. Chandra-teleskopet har påvist røntgenstråling frå begge kjernane, noko som indikerer at dei inneheld kvar sitt supermassive svarte hòl.

Den største stjernehopen i Arp 220 har ein masse på ti millionar solmassar og er soleis dobbelt so massiv som ein kva som helst liknande stjernehop i Mjølkevegen.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen i baserer seg på pressemelding **STScI-2008-16** frå Space Telescope Science Institute.*

1. ↑  «Super Star Clusters in Dust-Enshrouded Galaxy» - Hubble-pressemelding om oppdaginga av ekstrem stjernedanning i Arp 220.
**WarioWare: Twisted!** (まわる メイドインワリオ, **Mawaru Made In Wario**) er ei samling av minispel for Game Boy Advance, utvikla og utgjeve av Nintendo. Det var gjeve ut i Japan oktober 2004 og i Australia og Nord-Amerika mai året etter. Spelet er ikkje blitt lansert i Europa. *Twisted!* er det tredje i WarioWare-serien.

Oppsett
-------

Spelekassetten til *WarioWare: Twisted!* har ein innebygd sensor som registrerer korleis ein rører på spelkonsollen, i tillegg til ein riste-funksjon som får konsollen til å riste under visse høve i spelet. Dei fleste mikrospela i spelet blir spelte ved å rotere på heile spelkonsollen.

Som tidlegare WarioWare-spel går spelet ut på å klare mikrospel som kjem på rad og rekkje. Nytt i dette spelet er at spelaren ikkje får poeng for tapte mikrospel; spelet tel berre kor mange mikrospel ein greier. Kvar karakter i spelet har sin eigne spelestil.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (på japansk)

| * v
* d
* e
Wario-spel |
| --- |
| *Wario Land*-serien | *Wario Land* • *Wario Land II* • *Wario Land 3* • *Wario Land 4* • *Wario Land: The Shake Dimension* |
| *WarioWare*-serien | *WarioWare, Inc.: Minigame Mania* • *WarioWare: Twisted!* • *WarioWare: Touched!* • *WarioWare: Smooth Moves* • *WarioWare: Snapped!* • *WarioWare: Do It Yourself* • *WarioWare Gold* |
| Andre spel | *Mario & Wario* • *Wario's Woods* • *Wario Blast* • *Wario World* • *Wario: Master of Disguise* • *Game & Wario* |
William Hogarth sitt satiriske *Ekteskapskontrakten* frå ca. 1745 er ein del av biletserien *Mariage à la mode*, og viser inngåinga av eit arrangert eksteskap i den engelske overklassen.
Eit **arrangert ekteskap** er eit ekteskap der valet av ektefeller blir utført av foreldra eller andre familiemedlemmar eller kjende av dei som skal gifta seg. Denne forma for ekteskap er spesielt vanleg i enkelte arabiske land og i India. I Europa og vesten var arrangerte ekteskap tidlegare vanlege i høgare sosiale lag. 

Det er ein glidande overgang mellom arrangert ekteskap og ekteskap der ektefellane har funne kvarandre sjølv. Nokre gonger kan ein bruka uttryket semi-arrangert ekteskap om ekteskap som i alle fall delvis er inngått med assistansen eller godkjenninga til familien. I vestleg tradisjon var det til dømes lenge vanleg at ein mannleg friar først spurde far til den han ønskte å gifta seg med om løyve til å fri til henne.

Eit arrangert ekteskap som blir gjennomført til trass for at minst éin av partane er motvillige, blir kalla tvangsekteskap. I samfunnsdebatten blir desse omgrepa ofte blanda, og det kan iblant vera vanskeleg å skilja dei frå kvarandre. Eit arrangert ekteskap går først over til å vera eit tvangekteskap når ein eller begge partane blir utsett for press eller tvang for å gå inn i ekteskapet. Medan tvangekteskap er forbode ved lov i Noreg og ei rekkje andre land, er arrangerte ekteskap fullt lovlege.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arrangert ekteskap» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2020.*
Hafslo stavkyrkje omlag 1820. Illustrasjon frå «Hafslo: Bygd og ætter».

Plasseringa til gamle Hafslo stavkyrkje

**Hafslo stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Hafslo i Sogn, som vart riven i 1875.

Historie
--------

Kyrkja er første gong nemnd i "Bjørgynjar kalvskinn" i 1360. Ein gong før 1722 vart det opphavlege koret erstatta av eit lafta kor i tømmer. Kyrkja vart til slutt riven i 1875, men då stod berre vestveggen og reisverket att av den opphavlege kyrkja.

Utsjånad
--------

Grunnriss av skipet i Hafslo stavkyrkje. Etter ei teikning av G. Bull
Runeinnskrift frå gravstein ved Hafslo stavkyrkje. Innskrifta er tyda: "...er er ioron : iarþaþ", på nynorsk: "Her er Jorunn jorda."
Ifølgje ei synfaring frå 1665 hadde kyrkja då framleis svalgangar. Ho hadde òg eit tårn i vestenden, neppe like gammalt som kyrkja. Det vart nemnt to våpenhus, noko som må tyda at kyrkja hadde to inngangar. Svalgangane vart vølt ved denne synfaringa. I 1722 stod berre skipet og svalgangane att av den opphavlege kyrkja. Det var bygd på eit lafta kor. Kyrkja hadde òg fått lagt inn eit kvelva loft og var "med snedkerverk vel forsynet".

Kyrkja var treskipa, med flathogne søyler. Ho hadde i alt 18 søyler, sju på kvar langside og to mellom hjørnestolpane på vestre smalside. Kyrkja hadde uvanleg mange tverrbjelkar over midtskipet, mykje fleire enn kva som er vanleg i stavkyrkjer. Skipet var 44 fot gonger 30 fot (14 m x 9 m). Det lafta koret var 30 fot gonger 24 fot (9 m x 8 m).

Fotnotar
--------

1. 1 2 3 4  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 260-261

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Hafslo stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Nicolai** (**Nico**) **Norman** (17. april 1919–2. juli 2006) var ein norsk fysikar. Han var professor ved Fysisk institutt ved Universitetet i Oslo frå 1964 til 1986.

Norman byrja å studere realfag ved UiO like før andre verdskrigen. Under krigen var han aktivt med på motstandsarbeid mot den tyske okkupasjonen. I 1947 fekk han cand.real.-graden, før han så vart stipendiat. I 1956 tok Norman dr. philos-graden, med avhandlinga «On the cylindrically symmetrical distribution method in X-ray analysis».

I 1950 hadde Norman forskingsopphald ved MIT, og i 1954 ved Brooklyn Polytechnic Institute. Etter han hadde tatt doktorgraden jobba han ved Sentralinstituttet for industriell forsking (det seinare SINTEF), før han gjekk tilbake til UiO som professor i faststoff-fysikk i 1964. 

I 1966 vart Norman innvalt i Det Norske Videnskaps-Akademi. Han var styrar ved Fysisk institutt frå 1976 til 1978.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nicolai Norman» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* «Nekrolog: Nicolai Norman» *Aftenposten* Morgen (14. juli 2006)

1. ↑  «Resultat av søket: Nico og Norman». Bibsys. Arkivert frå originalen 27. november 2008. Henta 11. november 2013.  Merk at Bibsys gjev datoen for avhandlinga til 1954, mens nekrologen gjev at han disputerte for dr. philos-graden i 1956.
2. ↑  «Fysisk institutts valgte bestyrere/instituttledere». Fysisk institutt. 6. januar 2005. Henta 11. november 2013.
| Hadsund |
| --- |
| Horisonten til HadsundHorisonten til Hadsund |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Hadsund |
| **Byvåpenet til Hadsund** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Kommune | Danmark  Region Nordjylland Mariagerfjord kommune |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2015) | 5 003 |
| Koordinatar | 56°43′6″N 10°7′6″E﻿Koordinatar: 56°43′6″N 10°7′6″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** Kommunal heimeside |

**Hadsund** (ha̝ð̠ˠ̞ˈsɔ̟̝nˀ) er ein by i Jylland i Danmark. Byen har 5 003 innbyggjarar per 2018, i tillegg kjem Hadsund Syd med 482 innbyggjarar. Han ligg for det meste på nordsida av Mariagerfjorden. Byen ligg i Mariagerfjord kommune og tilhøyrer Region Nordjylland. Fram til 2007 var han administrasjonssenter i den dåverande Hadsund kommune. I dag er Hadsund den nest største byen i Mariagerfjord kommune etter Hobro. 

To store selskap har hovudkvartera sine i Hadsund, Trip Trap og Nilfisk ALTO. 

Forfattaren Hans Kirk (1898-1962) vart fødd i Hadsund.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Statistikbanken Tabel BY1: Folketal 1. januar efter byområde, alder og køn». Danmarks Statistik.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hadsund**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Nicole Hosp** (fødd 6. november 1983) er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Ehenbichl i Tirol. Ho vann verdscupen i alpine greiner 2007 og vart verdsmeister i storslalåm same sesongen, samt i lagøvinga i 2013 og 2015. I åra frå 2003 til 2015 sikra ho seg i alt 12 medaljar i ulike verdsmeisterskap og olympiske leikar; tre gull-, fem sølv- og fire bronsemedaljar.

### Aktiv

Hosp debuterte i den alpine verdscupen i eit slalåmrenn i Garmisch-Partenkirchen 18. februar 2001. Den 26. oktober 2002 vann ho storslalåmrennet i sesongopninga i Sölden. Under VM i alpine greiner 2003 i St. Moritz tok ho sølvmedaljen i kombinasjonen og bronsen i slalåm-tevlinga. Ved alpint-VM 2005 i Santa Caterina vart ho nummer fem i storslalåm, og deltok i slalåm for Austerrike i lagtevlinga, noko som enda med sølvmedalje. 

Ho var lenge spesialist i dei tekniske øvingane, slalåm og storslalåm, men 20. januar 2006 deltok ho for fyrste gong i eit verdscuprenn i super-G, og enda på tredjeplass. Under Vinter-OL 2006 tok ho sølv i slalåm, svenske Anja Pärson vann gullet.

I VM i alpine greiner 2007 i Åre vart Hosp verdsmeister i storslalåm, og tok bronsemedaljen i utfor. Gjennom 2007-sesongen viste ho seg som verdas beste kvinnelege alpinist og tok heim verdscup-pokalen for 2007 med 1572 poeng, 90 fleire poeng enn landskvinna Marlies Schild.

Etter Hosp vart kneskadd i Aspen i Colorado i slutten av november 2008, skulle det gå fleire sesongar før ho atter kunne måle seg mot verdseliten. Under VM i alpine greiner 2013 i Schladming deltok ho på Austerrike sitt sigerrike mannskap i lagøvinga, og ho kom på tredjeplass i superkombinasjonen. Også under Vinter-OL 2014 i Sotsji tok ho ein bronsemedalje, då i super-G.

Den 30. november 2014 sigra Hosp i sitt 12. renn i verdscupen, nærare sju år etter den forrige rennsigeren. Ho vann då slalåmrennet i Aspen, nesten på dagen seks år etter ho vart skadd same staden. I VM i alpine greiner 2015 kneip ho sølvmedaljen i den alpine kombinasjonen og tok gull i lagøvinga. Ved sesongslutt la ho opp som skirennar.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Nicole Hosp» frå Wikipedia på tysk, den 4. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Erland Dahlen** (fødd 15. mai 1971) er ein norsk trommeslagar frå Ulefoss i Telemark. Han er medlem av ei rekkje band innan elektronika, jazz og eksperimentell musikk, til dømes HET, Boschamaz, Kiruna, Morris og Piston Ltd.

I tillegg er han ein mykje brukt studio- og live-musikar for andre artistar. I perioden 2004 til 2008 tok han over som fast trommeslagar for Madrugada etter Simen Vangen og spelte på albuma *The Deep End*, *Live at Tralfamadore* og *Madrugada*. Under avslutningsturnéen til bandet var Dahlen også med som trommeslagar, noko som også galdt dei andre konsertane dei hadde frå 2004 til 2008. 

Dahlen har også spelt med Kaada, Odd Nordstoga, Hanne Hukkelberg, Marit Larsen, Xploding Plastix, Bjørn Eidsvåg, Vidar Vang, Gunnhild Lorentzen og Ane Brun. I dag er han tilsett ved Nationaltheatret.

Erland Dahlen fekk Gammleng-prisen i klassen studiomusiker i 2010.

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Erland Dahlen.
* Diskografi på discogs.com
* Dagbladet: Kan bli fast i Madrugada.

### Referansar

1. ↑  Profil på Nationaltheatret.no[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Diskografi på discogs.com
| Arras |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Hauts-de-France  Pas-de-Calais |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  11,63 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 40 590   3 490/km² |
| Koordinatar | 50°17′″N 02°47′″E﻿Koordinatar: 50°17′″N 02°47′″E﻿ |
| Høgd over havet | 72 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 62000 |
| **Heimeside:** www.ville-arras.fr |
| Plassering |
|  |

**Arras** (nederlandsk *Atrecht*) er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *préfecture* (administrasjonssenter) i departementet Pas-de-Calais i regionen Hauts-de-France, og har om lag 40 000 innbyggjarar. 

Han er det historiske senteret i området Artois. I motsetnad til mange franske ord skal bokstaven «s» til slutt i namnet uttalast.

Historie
--------

Opphavleg var Arras busetnaden til ei keltisk stamme kalla *Atrebates*, og vart seinare ein romersk garnisonsby kalla *Atrebatum*. 

Han ligg i den tidlegare nederlandske og franske provinsen Artois. I mange hundreår var Arras på grensa mellom Frankrike og Nederlanda, og området byta ofte eigarar før han endeleg vart verande fransk seint på 1600-talet. Festningsverka som Vauban bygde hjelpte til med å halde byen fransk. Byen har vorte nært knytt til handel med Flandern, og vart seinare eit viktig senter for dyrking og prosessering av sukkerroer. 

Unionen i Atrecht (det nederlandske namnet for Arras) vart signert her i januar 1579 av det katolske fyrstedømet i Nederlanda som var lojale til kong Filip II av Habsburg. Dette framprovserte Unionen i Utrecht seinare same månad. 

Under den første verdskrigen låg Arras nær fronten og fleire slag vart utkjempa i nærleiken, mellom anna slaget ved Arras der fleire tunnelar frå mellomalderen under byen, som tyskarane ikkje kjende til, vart ein viktig faktor for at franskmenna klarte å halde byen. Byen vart derimot hardt råka og måtte byggast opp att etter krigen. Under den andre verdskrigen vart byen okkupert av tyskarane og 240 mistenkte franske motstandsfolk vart avretta her.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Arras**

* Bilete og informasjon om Arras
* Reiseguide for Arras
* Demografi i Arras
* Arras på gamle postkort
* Festningsverk i Arras Arkivert 2018-12-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Erki Nool** (fødd 25. juni 1970) er ein estisk politikar og tidlegare friidrettsutøvar frå Võru. Han vart europameister i tikamp i 1998 og olympisk meister i same øvinga i 2000. Nool var 2007-15 medlem av folkeforsamlinga i Estland, vald på programmet til den høgreorienterte Fedrelands- og folkeunionen.

Idrett
------

Nool var ein av dei fremste tikjemparane i verda frå midt på 1990-talet. Frå friidretts-VM 1995, då han kom på fjerdeplass med 8 268 poeng, var han medaljekandidat i alle dei store meisterskapane i ei tiårs tid. Med 8 667 poeng sikra han seg gullmedaljen då europameisterskapen fann stad i Budapest i 1998.

To år seinare opplevde Nool det absolutte høgdepunktet i si tid som idrettsutøvar. Under sommarleikane i Sydney hausten 2000 vann han gullmedaljen etter å ha oppnådd 8 641 poeng, 35 fleire enn Roman Šebrle frå Tsjekkia. Sigeren førte til at Nool vart ein folkehelt i Estland. Dei to dagane tikampøvinga føregjekk, hadde borna i Estland fri frå skulen, slik at dei kunne 
fylgje tikampen via fjernsynsskjermen. Då han kom heim frå Sydney, møtte kring 80 000 menneske opp i Tallinn for å hylle olympiameisteren.

Poengmessig gjorde Nool sin aller beste tikamp under VM 2001 i Edmonton. Han tok då sølvmedaljen med 8 815 poeng, tjekkiske Tomáš Dvořák vann med 8 902 poeng. I 2002 Nool vann ei ny sølvmedalje, også i friidretts-EM 2002 måtte han sjå ein tsjekkar framfor seg på resultatlista, førnemnde Roman Šebrle revansjerte seg for «tapet» i Sydney-OL. 

Nools sterkaste tikjemp-grein var stavhopp, der han i ei tevling tok seg over 5,60 meter. Under Götzis-tikampen i 1995 var han beste lengedhoppar med eit hopp på 8,10 meter, framleis estisk rekord i lengde i 2015.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Braut
* EM 1994 i Helsinki: Nr 10 – 7 953 poeng
* VM 1995 i Göteborg: Nr 4 – 8 268 poeng
* OL 1996 i Atlanta: Nr 6 – 8 543 poeng
* VM 1997 i Aten: Nr 6 – 8 413 poeng
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 8 667 poeng, framom Eduard Hämäläinen (8 587 p)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 14 – 7 568 poeng
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 8 641 poeng, framom Roman Šebrle (8 606 p)
* VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje – 8 815 poeng, bakom Tomáš Dvořák (8 902 p)
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 8 438 poeng, bakom Roman Šebrle (8 800 p)
* VM i 2003 i Paris: Braut
* OL 2004 i Aten: Nr 8 – 8 235 poeng

Politikk
--------

Frå 2007 til 2015 representerte Nool det konservative partiet *Isamaa ja Res Publica Liit* (Ferdelands- og folkeunionen) ved Riigikogu, det estiske parlamentet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Erki Nool» frå Wikipedia på tysk, den 13. september 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «Erki Nool» frå Wikipedia på estisk, den 13. september 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Erlend Apneseth** (fødd 11. august 1990) er ein prisvinnande hardingfelespelar frå Jølster i Sogn og Fjordane, og av dei aller fremste unge folkemusikarane i landet i dag.  Han er elitespelemann frå 2012, og gav samme året ut plata *Jølster 2012* saman med Sigmund Eikås, Synnøve S. Bjørset og Gro Marie Svidal. Plata vart nominert til Folkelarmprisen for beste soloplate.

Samtidig har han etablert seg med eit meir moderne uttrykk der han søker seg mot improvisert musikk og samtidsmusikk, stadig med utgangspunkt i klangane frå hardingfela og folkemusikken. Dette har mellom anna resultert i samarbeid med dansegruppa Carte Blanche og fleire ulike improvisasjonskonstellasjonar og folk/jazz-baserte grupper, med omfattande konsertverksemd i inn og utland. I 2012 blei Apneseth, som den sjette i rekka etter Valkyrien Allstars, Gjermund Larsen, Siri Nilsen, Frida Ånnevik og Moskus tildelt Grappa musikkforlag sin debutantpris. I juryuttalelsen vart det fremheva at Apneseth «er ein musikar med sterk personlighet og vilje til å trakke opp sin eigen sti.»

I 2013 debuterte han i A-klassen på Landskappleiken med å spele seg til finalen og mottok Fureprisen. Seinare samme året var mellom anna han solist med Bergens Filharmoniske orkester og "Månadens artist" på Riksscenen. Debutalbumet *Blikkspor*, produsert av Arve Henriksen, vart sleppt i oktober 2013 til strålande kritikkar.

I 2014 mottok han Øyvind Berghs minnepris og Sparebanken Vest sitt musikarstipend, og er involvert i ei rekkje samarbeidsprosjekt i tillegg til å vere ein etterspurt soloutøvar.

Prisar og stipend
-----------------

* Grappa musikkforlag sin debutantpris (2012)
* Fureprisen (2013)
* Øyvind Berghs minnepris (2014)
* Sparebanken Vest sitt musikarstipend (2014)
* Ingerid, Synnøve og Elias Fegerstens stiftelse for norske komponister og utøvende musikere (2014)

Diskografi
----------

* *Blikkspor* (Grappa 2013)
* *Jølster 2012* (ta:lik 2012) (saman med Gro Marie Svidal, Synnøve S. Bjørset og Sigmund Eikås)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Erlend Apneseth heimeside
* Fylkesleksikonet i NRK

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Koordinatar: 31°47′18.95″N 34°47′59.99″E﻿

**Hafetz Haim** (hebraisk skrift חָפֵץ חַיִּים, tyder Livslysten) er ein religiøs kibbutz sentralt i Israel. Han ligg i Shephelah og høyrer til Nahal Sorek regionale kommune. I 2006 hadde han 450 innbyggjarar.

Landområde som Hafetz Haim vart grunnlagd på vart kjøpt av Jewish National Fund, og han vart først grunnlagd 15. august 1937 som ei tårn og palisade-busetjing. Han fekk namnet Sha'ar HaNegev, og så Kfar Szold (etter Henrietta Szold). Den 13. november 1942 flytta samfunnet til Galileastripa, der dei etablerte ein ny kibbutz, òg kalla Kfar Szold.

Den 25. april 1944 vart det grunnlagd ein ny kibbutz her. Grunnleggjarane var religiøse pionerar frå Tyskland and medlemmar av Ezra ungdomsrørsle og Agudat Israel som hadde førebudd seg nær Kfar Saba. Han var den første landsbyen som vart grunnlagd av Agudat Israel og vart kalla opp etter Yisrael Meir Kagan, som òg vart kalla *Hafetz Haim* etter eit av dei kjende verka sine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hafetz Haim» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Nahal Sorek regionale kommune |
| --- |
| kibbutzim | Hafetz Haim |
| Moshavim | Bnei Re'em**·** Beit Hilkia**·** Yesodot |
| fellesbusetnad | Yad Binyamin |
**Arresø** er den største innsjøen i Danmark, og ligg på Sjælland like nord for Ølsted og aust for Frederiksværk. Innsjøen har eit areal på 39,87 km² og via Arresø kanal renn vatnet ut i Roskilde fjord. Kanalen vart påbyrja i 1717 etter ordre frå dei kongelege, og arbeidet vart utført av danske soldatar og svenske krigsfangar. 

Det er fleire småelvar som munnar ut i Arresø, og Pøleå er den viktigaste. På vestsida av innsjøen er det fleire åsryggar. Mellom desse finn ein Maglehøj i Frederiksværk og Arrenakke, som gjev eit flott utsyn over innsjeøn. Aust for Fre­deriksværk ligg neset Arrenæs.

Tidlegare var innsjøen ein fjord som var forbunde med Kattegat, men landområdet i nordvest heva seg etter den siste istida, slik at vatnet vart igjen i innsjøen. 

Innsjøen har eit rikt fugle- og planteliv. Fleire dyrerereservat er oppretta rundt innsjøen.

Kjelder
-------


* Arresø
* Detaljerte opplysningar om Arresø på *Naturstyrelsens* internettsider. Arkivert 2013-12-27 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Arresø» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Hafjell** er eit fjell på 1065 moh. i Øyer kommune i Oppland i Innlandet fylke. Hafjell Alpinsenter er bygt frå Hafjell og ned til Åsletta i Øyer kommune.

Namnet
------

På kart frå 1800-talet er namnet skrive «Affjeldet» (dvs Av-fjellet) - og tydinga av namnet vert då «fjellet som er skild av frå eit større fjell». Her meiner ein Nevelfjellet (1089 moh). Omkring år 1900 vart derimot uttalen av namnet slite ned til /"a:fjelle/, og det vart då sett inn ein 'emfatisk h' for å få ein betre markering av forleddet.

### Hafjell Alpinsenter

Då Noreg fekk OL i 1994 vart det gjort ei stor utreiing i området Lillehammer, Øyer, Hafjell og Kvitfjell. OL-komiteen likte det som vart foreslått og dei fekk aksept for å halde OL i området. 
Hafjell ligg berre 23 mil frå Oslo og turistar frå heile verda strøymde på. 
Det var først etter OL at Hafjell fekk ein meir anerkjend status. 

Hafjell Alpinsenter ligg ved inngangen til Gudbrandsdalen, 15 kilometer nord for Lillehammer. Det olympiske løypenettet er vorte vidareutvikla til totalt 30 nedfartar. 15 skiheisar, inkludert Gondolen, tener dei 835 høgdmetrane frå dal til fjell. Hafjell sitt varemerke er lange løyper, god snø og mange soldagar. Ein normal sesong varer frå midten av november til slutten av april.

Hafjell Alpinsenter er det tredje største i landet. Hafjell har òg det største flaumlysanlegget i landet som lyser opp 7 km med løyper og som forlengar skidagen 3 dagar i veka.
Flaumlyset kan òg nyttast til fleire kveldsaktivitetar med og utan ski på beina som t.d. aking eller snøscooterkøyring for barn.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kaldor Gard i Hafjellia
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Thomas Cranmer, erkebiskop av Canterbury og leiar av den engelske reformasjonen.
Ein **erkebiskop** er ein høg biskopsrang i ei kristen kyrkje. Ordet er ei samansetjing av gresk *arkhe* (først) og *episkopos* (biskop, eigentleg 'oversjåar'). Han leier (normalt) eit erkebispedøme, som på grunn av storleiken, den geografiske plasseringa eller den historiske rolla er gjeven ein framtredande posisjon i den kyrkjelege strukturen.

I kyrkjer som har eigen ordinasjon for biskopar blir det ikkje utført ny ordinasjon ved utnemning til erkebiskop.

Ein erkebiskop har ikkje nødvendigvis meir makt enn ein vanleg biskop, men mange erkebispedømer er også metropolitanseter, og har eit overordna ansvar for fleire omkringliggjande bispedøme (som då vert kalla suffraganer). I vest er det fleste erkebispedøme også metropolitansete, mens det i aust finst langt fleire erkebispedøme som ikkje har denne statusen.

Noreg fekk den første erkebiskopen sin i 1154, i Nidaros. Embetet vart lagt nedt ved reformasjonen. Den norske kyrkja valde, då bispeembetet vart gjenoppretta, ikkje å gjeninnføre erkebispeembetet. Nokre andre protestantiske kyrkjer har erkebiskopar, t.d. Den svenske kyrkja (erkebispesete i Uppsala) og Den evangelisk-lutherske kyrkja i Finland (sete i Åbo), men dei fleste valde å fjerne embetet. Den anglikanske kyrkja videreførte embetet ved Reformasjonen, og har erkebispesete i mellom anna Canterbury, Dublin, Toronto og Sydney.

I Den katolske kyrkja finst også titularerkebiskopar. Dei har fått høgare rang i hierarkiet, men leier ikkje eit bispedømme. Denne tittelen vert gjeven til biskopar som har utmerkt seg i virket for kyrkja, gjerne personar som arbeider ved den romerske kurien.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Skjold** er eit bustadområde i bydelen Fana i Bergen kommune og eit gardsbruk som området er kalla opp etter. Området ligg ved søraustenden av Nordåsvatnet. 

Bustadområdet vart bygd ut i 1960- og 1970-åra og består hovudsakleg av småhusbusetnad etter utparsellering av garden Skjold.

Namn
----

Namnet kjem av det norrøne *Skjolðr* som viser til at garden låg på ei flate.

Geografi
--------

Den gamle garden dekkja det som i dag er området aust for Nordåsvatnet og Søråselva, som går langs Fritz C. Riebers veg, sør til midt Apeltunvatnet. Den sørlege grensa går langs Apeltunelva forbi Iglevatnet og vidare nordaustover mot Tranevatnet. I aust går grensa like aust for Apeltunvegen nord til krysset ved Slåtthaugvegen, og så nordvestover langs Skjolddalen, eit lite stykke langs Fanavegen og så vidare nordover langs Tors veg og gjennom Vaulardal til Sundts veg, som er den nordlege grensa. Garden grensar til Nordåsvatnet i nordvest, Nordås og Sørås i vest, Apeltun, Nøttveit og Smørås i sør, Øvsttun i aust, Nesttun i nordaust og Hop i nord.

Historie
--------

På eigedomen til gardsbruket er det funne ein gravhaug frå folkevandringstida med rikt innhald. I mellomalderen høyrte garden til Nonneseter kloster, men kom til Vincens Lunge og slekta hans i 1528. I 1680 vart garden kjøpt av landkommissær Hans Hjort på Stend, men alt i 1696 kjøpt opp igjen av Daniel Volpmann, som selde vidare til rådmann Lars Hansen Weiner i 1700. Brukarane av garden vart eigarar i 1723 og garden har sidan vorte delt inn i 23 bruk. Etter den andre verdskrigen er mykje av jordvegen utparsellert til bustadtomter, men det er framleis gardsdrift.

Sokn
----

Skjold er òg namnet på eit sokn og prestegjeld i Fana prosti som omfattar området mellom Birkeland og Raunefjorden. Skjold kirke ligg i Skjoldlia 55 og vart bygd i 1998.

Bruk av namn
------------

I tillegg til Skjold sokn har Skjold gjeve namn til fleire vegar og stader i området: 

* Skjoldberg
* Skjolddalen
* Lille Skjolddalen
* Skjoldhøgda
* Skjoldlia
* Skjoldstølen
* Skjoldvegen
* Vestre Skjoldlia
* Skjold kirke
* Skjold skole

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Bergenskart - stednavnskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Fana |
| --- |
| Brattland**·** Dyngeland**·** Fanahammaren**·** Fjøsanger**·** Helldalsåsen**·** Hop**·** Kaland**·** Kirkebirkeland**·** Krokeide**·** Midtun**·** Nattland**·** Nesttun**·** Nordvik**·** Paradis**·** Rådal**·** Skjold**·** Smørås**·** Storetveit**·** Sædalen**·** Totland**·** Øvsttun |
**Kigoma** er ein administrativ region i Tanzania. Regionhovudstaden er Kigoma. Regionen grensar til Kagera i nord, Shinyanga og Tabora i aust og Rukwa i sør. I vest har han kyst mot Tanganyikasjøen, som utgjer den tanzanianske grensa mot Den demokratiske republikken Kongo, og i nordvest grensar han til Burundi.

Regionen har eit areal på 45 066 km², der Tanganyikasjøen utgjer 8 029 km². Kigoma er den niande største regionen i landet etter areal. Ved folketeljinga i 2012 hadde regionen eit folketal på 2 127 930 innbyggjarar.

Distrikt
--------

Regionen Kigoma er administrativt delt inn i seks distrikt. Innbyggjartala nedanfor stammar frå folketeljinga i 2012. 

Distrikt i Kigoma| Namn | Innbyggjartal |
| --- | --- |
| Buhigwe | 000000000254342.0000000000254 342 |
| Kakonko | 000000000167555.0000000000167 555 |
| Kasulu | 000000000634038.0000000000634 038 |
| Kibondo | 000000000261331.0000000000261 331 |
| Kigoma | 000000000427024.0000000000427 024 |
| Uvinza | 000000000383640.0000000000383 640 |
| **Totalt** | **000000002127930.00000000002 127 930** |

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Kigoma (region)» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juli 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kigoma-regionen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 50°49′N 30°28′E﻿

**Kievreservoaret** (ukrainsk Київське водосховище, *Kyyivs’ke vodoskhovysjtsje*), lokalt **Kievsjøen**, er eit stort reservoar i Dnepr i Ukraina. Det er kalla opp etter byen Kiev, som ligg i sør, og dekkjer totalt 922 kvadratkilometer i Kiev oblast. Reservoaret vart skapt i 1960-1966, då demninga til Kiev vasskraftverk vart bygd ved Vysjhorod. 

Reservoaret er 110 km langt, 12 km breitt og har ei djupne på 4 til 8 meter. Vassvolumet er 3,7 km³ og av dette kan 1,2 km³ nyttast. Reservoaret er i lag med Kakhovkareservoaret, Dneprreservoaret, Dniprodzerzjynskreservoaret, Krementsjukreservoaret og Kanivreservoaret ein vassveg på elva.

Bilete
------

* 
* 
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kiev Reservoir» frå Wikipedia på engelsk, den 2. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om reservoaret

| * v
* d
* e
Dnepr |
| --- |
| Sideelvar | 
* Drut (H)
* Berezina (H)
* Sozj (V)
* Pripjat (H)
* Teteriv (H)
* Irpin (H)
* Desna (V)
* Stuhna (H)
* Trubizj (V)
* Ros (H)
* Tjasmyn (H)
* Supij (V)
* Sula (V)
* Psyol (V)
* Vorskla (V)
* Samara (V)
* Konka (LV)
* Bilozerka (V)
* Bazavluk (H)
* Inhulets (H)

 |  |
| Reservoar | 
* Dnepr
* Dniprodzerzjynsk
* Kakhovka
* Kaniv
* Kiev
* Krementsjuk

 |
***WarioWare, Inc.: Minigame Mania***, kjent i Japan som ***Made in Wario*** og i Nord-Amerika som ***WarioWare, Inc.: Mega Microgame$!***, er eit dataspel utvikla og utgjeve av Nintendo. Det var gjeve ut i Japan mars 2003 og i Europa og Nord-Amerika mai same året. Spelet er det første i *WarioWare*-serien, der Wario og nokre vener skipar eit føretak som lagar dataspel.

Ei utgåve av spelet med fleirspelarfunksjonar, titulert ***WarioWare, Inc.: Mega Party Games!***, vart gjeven ut til Nintendo GameCube i 2004.

Handling
--------

Spelet startar i heimen til Wario, der han slår på fjernsynet for å sjå ei sending om at sal av dataspel går oppover. Etter ei ørlita stund skjøner Wario at dataspel kan vere ei potensiell gullgruve for han. Han renner ut av huset og kjøper seg ei datamaskin for å lage dataspel. Kort etter at han har sett seg ned for å programmere, finn han ut at dette er tungt arbeid. Han ringer nokre vener for å få hjelp i programmeringa. Slik blir WarioWare, Inc. skipa, der Wario sjølv er president.

Oppsett
-------

*WarioWare, Inc.: Minigame Mania* går ut på at spelaren må klara seg i gjennom seriar av særs korte spel, i spelet kalla for «mikrospel», som kjem etter tur. Desse spela kan handle om alt mogleg; frå å pusse tenner til å steikje egg i panne. Ein må klare spela innan ein tidsfrist på rundt fem sekund for å ikkje tape. Spelaren får fire liv i kvar omgang, og mistar eitt av dei for kvart tapte mikrospel. Mistar ein alle fire liva er spelet over, og ein må starte på nytt. Mellom kvar av mikrospela er det ein mellomsekvens. Her kan ein sjå kor mange mikrospel ein har klart og kor mange liv ein har att. Kontrollen i spelet baserer seg i hovudsak på styrekrossen og A-knappen når ein speler mikrospel, men i menyane blir fleire knappar brukte. 

Spelet er delt inn i fleire nivå, der kvart nivå femner mikrospel under kategoriar som sport, natur eller sci-fi. Alle nivåa har ein eller to WarioWare-figurar knytte til seg, alle med si eige korte historie. På slutten av nivåa må spelaren klare eit vanskelegare mikrospel (en: *Boss Stage*), som ofte er lengre og meir krevjande enn dei vanlege mikrospela. Etter å ha klart nivået vil nye nivå bli tilgjengelege, og spelaren kan prøve det greidde nivået om att for å slå eigne rekordar.

Referansar
----------

1. ↑  «WarioWare, Inc.: Mega Microgame$! Review». *Nintendo Life*. Henta 5. juni 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (på japansk)

| * v
* d
* e
Wario-spel |
| --- |
| *Wario Land*-serien | *Wario Land* • *Wario Land II* • *Wario Land 3* • *Wario Land 4* • *Wario Land: The Shake Dimension* |
| *WarioWare*-serien | *WarioWare, Inc.: Minigame Mania* • *WarioWare: Twisted!* • *WarioWare: Touched!* • *WarioWare: Smooth Moves* • *WarioWare: Snapped!* • *WarioWare: Do It Yourself* • *WarioWare Gold* |
| Andre spel | *Mario & Wario* • *Wario's Woods* • *Wario Blast* • *Wario World* • *Wario: Master of Disguise* • *Game & Wario* |
| Colmar |
| --- |
| Petite VenisePetite Venise Petite Venise |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Alsace  Haut-Rhin |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  66,57 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 65 136   978/km² |
| Koordinatar | 48°04′54″N 07°21′20″E﻿Koordinatar: 48°04′54″N 07°21′20″E﻿ |
| Høgd over havet | 197 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-colmar.fr |
| Plassering |
| Plassering av  ColmarPlassering av Colmar |

**Colmar** er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *préfecture* (hovudstad) i departementet Haut-Rhin i regionen Alsace. I 1999 hadde Colmar 65 136 innbyggjarar. Colmar er òg den største byen i arrondisementet Colmar, som har 86 832 innbyggjarar.

Historie
--------

Colmar vart grunnlagd på 800-talet. Det var her Karl den feite heldt ein riksdag i 884. Colmar fekk status som fri keisarby i Det heilage tysk-romerske riket i 1226. Under Trettiårskrigen vart byen teken av den svenske hæren i 1632, som heldt byen i to år. Byen vart erobra av Frankrike under Louis XIV i 1697.

I lag med resten av Alsace vart Colmar gjeven tilbake til Tyskland i 1871, som eit resultat av den fransk-prøyssiske krigen, men vart igjen fransk etter den første verdskrigen. Nazi-Tyskland annekterte igjen området i 1940, før Frankrike igjen fekk kontroll etter slaget ved «Colmar-lommen» i 1945.

Geografi
--------

Colmar ligg 64 km sørvest for Strasbourg ved elva Lauch. Han er forbunden med elva Rhinen via ein kanal.

Med ein årleg nedbørsnormal på berre 530 mm er Colmar den tørraste byen i Frankrike. Dette kjem av at byen ligg like aust for fjellkjeda Vogesane. Sidan vestavinden er dominerande i Nord-Frankrike, fell det meste av nedbøren på vestsida av Vogesane, medan austsida og Colmar vert liggande i regnskuggen. Det solrike mikroklimaet gjer staden ideell for vinproduksjon, som området er kjent for.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Colmar**

* Reiseguide for Colmar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS

 |
| SchaffhausenTysk: *Schaffhausen*Fransk: *Schaffhouse*Italiensk: *Sciaffusa*Retroromansk: *Schaffusa* |
| --- |
|  Våpenet til Schaffhausen |
|  Kart som viser kor i Sveits Schaffhausen ligg.

---

 |
| Hovudstad | Schaffhausen |
| Folketal | 76 356 (2011) |
| Areal | 298,42 km² |
| Folketettleik | 256/km² |
| Forkorting | **SH** |
| Kanton sidan | 1501 |
| Høgaste topp | Hagen (912 moh) |

Landskap ved Dörflingen
Kommunekart over Schaffhausen
**Schaffhausen** er den nordlegaste kantonen i Sveits. Han har eit areal på 298 km2 og hadde 75 657 innbyggarar i 2009. Byen Schaffhausen er hovudstad i kantonen.

Schaffhausen er den einaste kantonen i Sveits som praktiserer røysteplikt.

### Geografi

Kantonen er både i vest, nord og aust omkransa av delstaten Baden-Württemberg i Tyskland. Schaffhausen har grense til kantonane Zürich og Thurgau. Nesten heile kantonen ligg på nordsida av Rhinen, som er grenselinje mellom Schaffhausen og dei førnemnde kantonane. Schaffhausen består av tre åtskilde landområde, eitt stort og to små. Dei to små ligg høvesvis i aust og i sør for hovudområdet. Ramsen og Stein am Rhein ligg i aust, medan Rüdlingen ligg i sør. Ein tysk enklave, Büsingen am Hochrhein, ligg inneklemt mellom kantonane Schaffhausen, Thurgau og Zürich. Størsteparten av kantonen ligg på eit platå, der høgste punktet er 912 meter over havet.

### Demografi, språk og religion

21,9% av innbyggarane er utanlandske statsborgarar. Tysk er offisielt skriftspråk og dominerande talemål i Schaffhausen, den lokale dialekta høyrer til høgalemannisk. 50% av innbyggarane er knytt til protestantiske kyrkjesamfunn, medan 24% soknar til den romersk-katolske kyrkja.

### Kommunar

Schaffhausen er i 2011 delt inn i 27 kommunar; Bargen, Beggingen, Beringen, Buch, Buchberg, Büttenhardt, Dörflingen, Gächlingen, Guntmadingen, Hallau, Hemishofen, Lohn, Löhningen, Merishausen, Neuhausen am Rheinfall, Neunkirch, Oberhallau, Ramsen, Rüdlingen, Schaffhausen, Schleitheim, Siblingen, Stein am Rhein, Stetten, Thayngen, Trasadingen og Wilchingen.

### Historie

Byen Schaffhausen gjekk i 1454 inn ein allianse med seks av kantonane i det sveitsiske eidsforbundet. Alliansen vart i 1478 også omfatta Uri og Unterwalden. År 1501 gjekk Schaffhausen inn i det sveitsiske eidsforbundet og vart ein eigen kanton.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kanton Schaffhausen» frå Wikipedia på tysk, den 9. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Kantonen Schaffhausen** ved Wikisource. |

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Kantonane i Sveits |
| --- |
| Aargau  • Appenzell Ausserrhoden  • Appenzell Innerrhoden  • Basel-Stadt  • Basel-Landschaft  • Bern  • Fribourg  • Genève  • Glarus  • Graubünden  • Jura  • Luzern  • Neuchâtel  • Nidwalden  • Obwalden  • Schaffhausen  • Schwyz  • Solothurn  • St. Gallen  • Thurgau  • Ticino  • Uri  • Valais  • Vaud  • Zug  • Zürich |  Sveits |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC

 |
Påminning om overgangen frå sommartid til normaltid.
**Normaltid** er i Noreg middeltida for den meridianen som ligg 15 grader austanfor Greenwich.

Norsk normaltid samsvarar med mellomeuropeisk tid og er ein time føre (større tal) Greenwich tid (GMT), òg kalla verdstid, UT.

Klokka stillast i 2007 etter normaltid i tida fram til 25. mars kl.0200 og frå 28.oktober klokka 0200, alle klokkeslett etter norsk normaltid.

Den delen av året vi ikkje har normaltid, er klokka stilt ein time fram, og vi har sommartid.

Lovfesting
----------

«Log um sams normaltid fyr kongeriket Norig», som vart vedteken 29. juni 1894, var den første lova Stortinget vedtok med teksten på landsmål. Lova var gjeldande rett inntil «Lov om målenheter, måling og normaltid» trådde i kraft 1. januar 2008.

Referansar
----------

1. ↑  Log um sams normaltid fyr kongeriket Norig
2. ↑  Bibiliotek for juridiske fag - Utstilling 2008-1
3. ↑  Lov om målenheter, måling og normaltid

Sjå også
--------

* Sommartid.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NDL

 |
*Denne artikkelen handlar om kantonen i Sveits. For andre tydingar av ordet, sjå Zug (fleirtyding).* 

| ZugTysk: *Zug*Fransk: *Zoug*Italiensk: *Zugo*Retroromansk: *Zug* |
| --- |
|  Våpenet til Zug |
|  Kart som viser kor i Sveits Zug ligg.

---

 |
| Hovudstad | Zug |
| Språk | tysk |
| Folketal | 113 105 (2011) |
| Areal | 239 km² |
| Folketettleik | 473/km² |
| Forkorting | **ZG** |
| Kanton sidan | 1352 |
| Høgaste topp | 1580 m (Wildspitz) |

**Zug** er ein av kantonane i Sveits. Han ligg i det sentrale Sveits. Kantonen har eit areal på 239 km², og hadde 114 711 innbyggarar i 2009. Hovudstaden i kantonen er byen Zug.

### Geografi

Zug grensar til kantonane Zürich i nord, Schwyz i sør, og Luzern og Aargau i vest. Landskapet er dominert av åsar og langstrakte fjellryggar. 1 580 meter høge Wildspitz i fjellmassivet Rossberg er det høgste punktet i kantonen. Zugsjøen ligg for ein stor del i kantonen.

### Språk og samfunnn

Tysk er skriftspråk i kantonen, talemålet høyrer til den sveitsartyske dialekta. Om lag 22% av innbyggarane er utanlandske statsborgarar. 62% av folket er medlemmer av den romersk-katolske kyrkja, medan 18% soknar til protestantismen.

### Kommunar

Zug består av elleve kommunar: Baar, Cham, Hünenberg, Menzingen, Neuheim, Oberägeri, Risch, Steinhausen, Unterägeri, Walchwil og Zug.

### Historie

Den eldre historia til kantonen er praktisk talt identisk med hovudstaden Zug si. I 1798 danna kantonen ein del av Tellgau, ein slags stat i det indre av Sveits. Noko etter vart Zug eit av distrikta i den vidstrakte kantonen Waldstätten i republikken Helvetia. Kantonen Waldstätten bestod også av det som i dag er kantonen Schwyz, kantonen Luzern, Unterwalden og kantonen Uri.

Gjennom meklingsavtalen av 1803 fekk kantonen Zug atter sjølvstende som ein eigen kanton. Grunnlova av 1814 avskaffa opne forsamlingar (*Landsgemeinde*), som hadde eksistert i kantonen sidan 1376. I 1845 slutta kantonen Zug seg til det separatistiske *Sonderbund* og deltok i borgarkrigen i 1847. Denne enda med tap, og den sveitsiske konføderasjonen sørgde i 1848 for at dei resterande funksjonane med opne forsamlingar vart avskaffa. Både i 1848 og i 1874 røysta kantonen mot føderale grunnlover. Grunnlova for kantonen av 1876 vart endra i 1881, og erstatta av ei ny i 1894.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kanton Zug» frå Wikipedia på tysk, den 10. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kantonen Zug**

* Kantonen Zug si offisielle webside

| * v
* d
* e
Kantonane i Sveits |
| --- |
| Aargau  • Appenzell Ausserrhoden  • Appenzell Innerrhoden  • Basel-Stadt  • Basel-Landschaft  • Bern  • Fribourg  • Genève  • Glarus  • Graubünden  • Jura  • Luzern  • Neuchâtel  • Nidwalden  • Obwalden  • Schaffhausen  • Schwyz  • Solothurn  • St. Gallen  • Thurgau  • Ticino  • Uri  • Valais  • Vaud  • Zug  • Zürich |  Sveits |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* NKC

 |
|  |
| --- |
| **Colombiapikulett** |
| ColombiapikulettFoto: Francesco VeronesiColombiapikulettFoto: Francesco Veronesi |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Colombiapikulett Utbreiinga av Colombiapikulett |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Spettefuglar Piciformes |
| **Familie:** | Spettefamilien Picidae |
| **Slekt:** | *Picumnus* |
| **Art:** | **Colombiapikulett** *P. granadensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Picumnus granadensis***Lafresnaye, 1847 |

**Colombiapikulett** (*Picumnus granadensis*) er ein liten fugl i spettefamilien og ein medlem av underfamilien Picumninae, pikulettar. Han er endemisk for Colombia med utbreiing i sørvestre del av landet, på vestsida av sentrale Andes i departementa Nariño, Cauca, Valle del Cauca og Quindío, moglegvis nord til sørlegaste Antioquia.

Skildring
---------

Colombiapikuletten har storleik som normalt for pikulettar, ca. 9-10 centimeter og han veg 12-13 g. Samanlikna med storleik for europeiske fuglar er dette om lag som ein gjerdesmett. Fjørdrakta har brungrå overside, ofte med oliventone, undersida er lys grå. Panne og hette på hovudet er mørk med små kvite flekker i hos hoer, hos hannar blir flekkene gulfarga i panna. Underarten lengst nord har lys brune streker på buk og sider og meir gråleg overside. Dette er ein stille fugl, han har ei svak einstonig trille.

Habitatet ligg i både opphavleg og gjenveksten moderat fuktig skog, og i krattskog, i høgder mellog 800 og 2100 moh.
Utbreiingsområdet er frå øvre Valle del Patía i Nariño, nordover til øvre Valle del Cauca, dessutan på vestsida av Andes, frå øvre delar av Río San Juan i sør nordover til sørlegaste Antioquia. Han er standfugl.

Storleiken og utviklinga av populasjonen er ukjent, likevel er han klassifisert som livskraftig av IUCN.

Kjelder
-------

* Winkler, H. & Christie, D.A. (2002). *Grayish Piculet (Picumnus granadensis)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 19. april 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Picumnus granadensis Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 19. april 2015

Referansar

1. 1 2  Winkler & Christie i HBW (2002), om underarten *P. g. antioquensis*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Colombiapikulett**
Koordinatar: 68°28′22″N 14°45′55″E﻿

Melbu og Hadselfjorden
**Hadselfjorden** er ein fjord eller eit sund i Vesterålen som skil Hadseløya i nordvest frå Austvågøy i sør og Hinnøya i aust. I nordaust går Hadselfjorden over i Sortlandssundet, som skil Langøya og Hinnøya. Søraust for Hadselfjorden skil Raftsundet Austvågøya og Hinnøya. Fjorden strekkjer seg 22 km på sør og austsida av Hadseløya. 

Mellom Melbu og Fiskebøl går det ferje over Hadselfjorden. Tidlegare gjekk det òg ferje mellom Stokmarknes og Kaljord på Hinnøya.

Då Lofoten sitt fastlandssamband Lofast vart planlagt ville mange i Hadsel ha undersjøisk tunnel mellom Hadseløya og Austvågøya. Men det vart i staden avgjort å byggje sambandet mot Raftsundet og Gullesfjordbotn i Kvæfjord. Av argumenta for ikkje å bygge tunnel under Hadselfjorden var at ein slik tunnel ville verte lang (ca 8 km) og relativt djup, og at det er ein viss jordskjelvaktivitet i området. Det er framleis mogeleg at Hadselfjordtunnelen vil verte bygd etter at Lofast er ferdig, men det er særs usikkert.

Det er venta at det vil bli færre ferjeavgangar over Hadselfjorden no når Lofast er opna, ferja vert truleg ikkje nedlagt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hadselfjorden» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Kaolin
**Kaolin** eller **porselensjord** er ei leire som opphavleg vart vunnen ut i Gaoling i provinsen Jiangxi i Kina.

Leira er kvit og særs plastisk med fleire bruksområde, og består hovudsakleg av mineralet *kaolinitt* (aluminiumsilikat). 

Ordet kjem frå namnet på Gāolǐng, 高岭 (eldre transkribering: Kao-ling) i provinsen Jiangxi i Kina (namnet tyder *høgås*). Frå denne staden henta ein leire til dei kjende porselensfabrikkane i Jingdezhen. Andre keramiske produkt, skapt for å likne på porselenet, inneheld òg kaolin som beinporselen, feltspatporselen og flintgods. Ein nyttar òg kaolin for produksjon av finare tegl, innan papirindustrien (for å gje ei kvit og glatt overflate), innan kosmetikkindustrien og ved produksjon av gummi, og tidlegare òg i medisin, som piller og strøpulver. 

Materialet vert òg nytta ved produksjon av sanitetsgods, eldfast tegl og isolatorporselen.

I Europa kjenner ein til at kaolin vart produsert på Dei eoliske øyane i oldtida. Kaolinførekomstr finst utover i Gaoling òg mellom anna i Böhmen, Tyskland, Cornwall, Bornholm, Frankrike, Bulgaria og USA. I Sverige finst kaolin på Ivön, og i Billinge i Skåne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kaolin» frå Wikipedia på bokmål, den 29. desember 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |