recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Hovudskallen sett frå oversida med pilsaumen merka raud
Hovudskallen sett frå oversida. Pilsaumen er merka i midten.
**Pilsaumen** (av latin *sutura sagittalis*) eller **sagittalsuturen** er ein tjukk og fibrøs skallesaum mellom dei to issebeina i hovudskallen. Namnet kjem av det latinske ordet *sagitta*, som tydar «pil». Dette kjem av at pilsaumen har eit hakk i bakenden, i likskap med ei pil, som blir danna av lambdasaumen. Pilsaumen er òg kjend som *sutura interparietalis*.

I rettsmedisinsk antropologi blir pilsaumen bruka for å datere skjelettrestar av menneske. Saumen byrjar å lukke seg i ein alder av 29, ein prosess som startar bak ved lambdasaumen og som gradvis jobbar seg framover mot koronarsaumen. Ved ein alder av 35 er saumen vanlegvis heilt lukka. Dette tydar at ein enkelt kan avgjere om eit menneske er yngre enn 29 år ved å studere pilsaumen. Likeleis kan ein fastslå om personen var eldre enn 35 år.

Det finst to anatomiske kjennemerke på pilsaumen, kjend som bregma og vertex. Bregma blir danna av kryssinga mellom pilsaumen og koronarsaumen. Vertex er det høgaste punktet på hovudskallen, og ligg ofte nær midtpunktet på pilsaumen.

Ved fødsel er knoklane i hovudskallen fråskilde. Av og til kan dei vekse saman for tidleg, ein tilstand kjend som kraniosynostose, som kan føra til skallemisdanningar. Viss pilsaumen lukkar seg for tidleg vil det føre til at skallen blir lang, smal og kileforma, ein tilstand kjend som scafocefali.

Fleire bilete
-------------

* Animasjon av hovudskallen med pilsaumen merka raudAnimasjon av hovudskallen med pilsaumen merka raud
* Venstre og høgre issebein, fråskild av pilsaumen.Venstre og høgre issebein, fråskild av pilsaumen.
* Pilsaumen sett nedanfrå og frå innsidaPilsaumen sett nedanfrå og frå innsida
* Pilsaumen hjå eit nyfødd barn sett ovanfråPilsaumen hjå eit nyfødd barn sett ovanfrå
* Pilsaumen hjå eit nyfødd barn sett framifrå og ovanfråPilsaumen hjå eit nyfødd barn sett framifrå og ovanfrå
* Pilsaumen med dei mellomliggande knoklane, ossa suturarum, sett ovanfrå.Pilsaumen med dei mellomliggande knoklane, *ossa suturarum*, sett ovanfrå.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sagittal suture» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2015.*

1. ↑  Holck, Per (5. november 2015). «pilsøm». Store medisinske Leksikon. Henta 28. februar 2015.

### Referansar

* "Sagittal suture Arkivert 2016-06-29 ved Wayback Machine.", *Stedman's Medical Dictionary*, 27th ed. (2000).
* Moore, Keith L. and T.V.N. Persaud. *The Developing Human: Clinically Oriented Embryology*, 7th ed. (2003).

Bakgrunnsstoff
--------------
Plasseringa til Grindheim stavkyrkje

**Grindheim stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Etne i Hardanger, som vart riven rundt 1725.

Historie
--------

Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Eit kyrkjesokn i Grindheim er første gong nemnd i 1326. Kyrkja er nemnd for siste gong i 1722. Soknet fekk ny tømmerkyrkje i 1728, så stavkyrkja må vera riven mellom 1722 og 1728.

Utsjånad
--------

I rapporten frå 1722 står det at kyrkja hadde "stopul frå grunnen". Breidda på skipet viser at kyrkja må ha vore treskipa. Kyrkja var i 1722 bordkledd. Storleiken på skipet var 44 fot gonger 28 fot (14 m x 9 m) og koret 16 fot gonger 16 fot (5 m x 5 m).

Fotnotar
--------

1. ↑  "...j
Grindhæims kirkiu sokn". Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 480. Originalkjelde i Diplomatarium Norvegicum I, 186
2. 1 2  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 480

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Grindheim stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Tsukioka Yoshitoshi** (30. april 1839–9. juni 1892), også kalla **Taiso Yoshitoshi** eller berre **Yoshitoshi**, var ein japansk biletkunstnar.
Han er vidt kjend som den siste store meisteren innan sjangeren ukiyo-e, ein japansk type tresnitt. Han verka innan to historiske periodar - slutten av Edotida og dei første åra av Meiji.

Bakgrunn
--------

'100 aspekt av månen', nr. 7, 'Inabafjellet-månen'. Unge Toyotomi Hideyoshi leier ei lita gruppe som går til åtak på borga på Inaba-fjellet. (1885).
Yoshitoshi var fødd i Shimbashi-distriktet i gamle Edo (noverande Tokyo). Fødenamnet hans var Owariya Yonejiro. Far hans var ein rik kjøpmann som hadde kjøpt seg status som samurai. Då han var tre år gammal blei Yoshitoshi send for å bu hjå onkelen sin, ein sonelaus faramsøyt som var svært glad i han. Då han var fem blei han interessert i kunst og fekk opplæring frå onkelen. I 1850, då han var 11, blei Yoshitoshi lærling hjå Kuniyoshi, ein av dei store meisterane innan japansk tresnitt. Kuniyoshi gav lærlingen sin kunstnarnamnet Yoshitoshi, som viser tilbake til Utagawa-skulen. Sjølv om han ikkje blei sett på som arvtakaren til Kuniyoshi i si levetid, er Yoshitoshi no rekna som den viktigaste eleven til Kuniyoshi.

Kjelder
-------

1. ↑  Nussbaum, Louis Frédéric. (2005). «Tsukoka Kōgyō» i *Japan Encyclopedia,* s. 1000.

* *Denne artikkelen bygger på «Yoshitoshi» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NLA

 |
**Johan Hoff Ellingsen** (10. juni 1875–30. april 1948) var ein norsk gardbrukar, oppsynsmann og politikar frå Hamarøy kommune. Perioden 1919–1921 representerte han partiet Venstre på stortinget.

Ellingsen var frå Selsøya i Hamarøy. I tida 1897-1906 dreiv han omfattande landhandel og omsetjing av fisk på Skrova i Lofoten. Frå 1907 tok han over drifta av farsgarden Fitje og hadde ansvaret for denne i fleire tiår. I tillegg var han postopnar og dampskips-ekspeditør frå 1915.

Ellingsen var med i heradsstyret for Hamarøy 1901-07, sidan ordførar 1910-19. Han var elles tidvis leiar av ei rad kommunale utval og styre. Hausten 1918 vart han vald til stortingsmann frå einmannskrinsen Nordre Salten. På Stortinget var han medlem i Finans- og tollkomitéen og i ein kort periode i Skog- og vassdragskomitéen.

I 1922 fekk Ellingsen stilling som fiskeriinspektør for Nordland og Troms, ein posisjon han hadde til nazi-styresmakter avsette han i 1943.

Ellingsen var elles medlem i Hamarøy heradsstyre 1934-45.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Panorama av Pieniny sett frå Tre Kroner
**Pieniny** (tysk *Pieninen*) er ei fjellkjede i Polen og Slovakia.

Pieninyfjella er delt inn i tre delar – *Pieniny Spiskie* (slovakisk *Spišské Pieniny*) og *Pieniny Właściwe* (slovakisk *Centrálne Pieniny*) i Polen og *Malé Pieniny* (norsk *Vesle Pieniny*; polsk *Małe Pieniny*) i Slovakia. Pieninyfjella består hovudsakleg av kalkstein og dolomitt. Den mest kjende toppen er *Trzy Korony* (Tre kroner) på 982 moh. Den høgaste toppen i Pieniny er *Wysoka* (polsk) eller *Vysoké Skalky* (slovakisk) med ei høgd på 1050 meter over havet.

Sjå òg
------

* Pieniny nasjonalpark
* Przełom Dunajca

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pieniny» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pieniny på www.pieniny.us Arkivert 2007-09-03 ved Wayback Machine.
* Pieniny på info-Polen.buffalo.edu[*daud lenkje*]

Koordinatar: 49°25′N 20°24′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Solinnstrålinga på toppen av atmosfæren, på ein lineær skala plotta mot bølgjetal.
**Solarkonstanten** er eit mål for den strålingsenergien som ei flate orientert vinkelrett på retninga til solstrålene mottar per flate- og tidseining, i ein avstand på èi astronomisk eining (AU) (omtrent avstanden frå sola til jorda). Solarkonstanten omfattar alle typar solstråling, ikkje berre synleg lys. Solarkonstanten minkar med kvadratet av avstanden frå sola. Ved jorda har satellittar målt solarkonstanten til å vere kring 1361 W/m² (watt per kvadratmeter) når jorda er lengst borte frå sola, og kring 1362 W/m² når jorda er nærast sola (ein skilnad på 0.1 %).

Vinkeldiameteren til jorda sett frå sola er kring 1/11 700 radianar (eller 18 bogesekund), som tyder at romvinkelen til jorda sett frå sola er kring 1/175 000 000 av ein steradian. Sola stråler derfor ut kring 2,2 milliardar gonger meir stråling enn det jorda fangar, eller kring 3,86×1026 watt.

Sjå òg
------

* Sollys
* Solvind
* Solinnstråling

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Solar constant» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  doi:10.1029/2010GL045777
2. ↑  The Sun at nine planets.org
**Umyndig** er eit juridisk omgrep som omfattar to kategoriar personar som er umyndige.

Det er for det første ein person, eit barn, ein mindreårig som ikkje har nådd myndig alder etter Verjemålslova, **Lov om vergemål for umyndige** av 1927 § 1. Verjemålslova § 1 seier at ein er umyndig fram til ein blir myndig den dagen ein fyller 18 år.

Umyndige er også personar som er umyndiggjort fordi dei ikkje er i stand til å vareta sine eigne interesser. Umyndiggjering skjer med heimel i Lov om umyndiggjørelse av 1897. Det er no heilt uvanleg at nokon blir umyndiggjort. I staden blir det som regel oppnemnt ein hjelpeverje med heimel i Verjemålslova.

Umyndige har ikkje rettsleg handleevne, og må dermed ha verje. Verje varetar ein umyndig sine interesser og handlar på den umyndige sine vegne i formuessaker, og er også rettsleg representant for den umyndige i alle samanhengar. For mindreårige er verja i utgangspunktet den eller dei som har foreldreansvaret, men dersom desse er døde eller ikkje kan påta seg oppgåva, blir det oppnemnt ein verje for den mindreårige. For umyndiggjorte blir det oppnemnt verje.

Overformynderiet har tilsynet med verja i ein kommune.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verjemålslova av 1927
* Lov om umyndiggjørelse av 1897
**Johan Buttedahl** (fødd 5. oktober 1935) er ein norsk tannlækjar og politikar, fødd i Drammen. Han var stortingsrepresentant frå Buskerud og for Senterpartiet i tida frå 1981 til 1989, parlamentarisk leiar 1983-89. Perioden 1983 til -87 var han nestformann i Senterpartiet.

Far til Buttedahl var gardbrukar. Sjølv gjekk han Gjerdes Handelsskole i Drammen i 1954 og befalsskulen til Hærens Transportkorps og Hærens Intendantur i 1955. I 1958 byrja han studere odontologi, og vart i 1964 cand.odont. etter å ha studert i Bonn og i Bergen. Sidan var han distriktstannlækjar 1964-66 i Brøstadbotn i Troms, og 1966-81 i Hokksund i Buskerud.

Buttedahl var medlem av formannskapet i Øvre Eiker frå 1972 til 1981. 1980-81 var han fylkestingsmedlem i Buskerud. Hausten 1981 vart han vald inn på Stortinget for Senterpartiet i Buskerud. På Stortinget var han sekretær i Sosialkomiteen til juni 1983. Då Senterpartiet i dei dagar gjekk inn i Willoch-regjeringa, vart han flytta over i Utanriks- og konstitusjonskomiteen, der han var medlem til han i 1989 sa farvel til Tinget. Partiformannen Johan J. Jakobsen var ein av dei som då vart statsråd, så etter at Buttedahl om våren 1983 hadde vorte vald til nestformann i Senterpartiet, var det naturleg at han tok over som parlamentarisk leiar i Stortinget, eit verv han hadde til han slutta som tingmann.

Buttedahl var frå 1989 til 2001 fylkestannlækjar i Buskerud. Jamsides var han medlem i Forsvarskommisjonen av 1990, nestleiar 1994-2001 i Kringkastingsrådet, riksrevisor og nestleiar 1994-98 i Riksrevisjonen og 1997-2004 ordførar i representantskapet i Selskabet for Norges Vel.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
***Profil*** var eit norsk tidsskrift om litteratur og kultur som kom ut i åra frå 1959 til 1992. Tidsskriftet hadde opphav i *Filologen*, eit tidsskrift for Historisk-filosofisk fakultet på Universitetet i Oslo.

Etter at Jan Erik Vold, Dag Solstad og Espen Haavardsholm vart dei leiande i tidsskriftet *Profil* i 1966, vart *Profil* på mange vis det mest tonegivane og viktigaste litterære tidsskriftet i Noreg. Tidsskriftet var eit forum for litterære, modernistiske eksperiment og hadde intervju, artiklar om litteraturteori og dessutan døme på litteratur omsett frå andre språk. Men utover på 1970-talet gjekk tidsskriftet meir eller mindre i oppløysing av seg sjølv, då fleire av forfattarane som skreiv for det, tok til å interessere seg meir for å skrive sosialrealistiske romanar med politiske siktemål, og la bak seg den modernistiske litterære utprøvinga som hadde vore basis for at tidsskriftet stod så sentralt i kulturlivet i si tid.

I 1984 kom det eit såkalla postmoderne *Profil*, som med Arne Stav og Morten Søby som redaktørar braut over tvert med det som det tidlegare tidsskriftet hadde stått for. Dei postmoderne tenkjarane François Lyotard og Jean Baudrillard vart introduserte, og 1980-talets trendar og livsstil kom til uttrykk. Ei tid vart på nytt *Profil* eit leiande tidsskrift. Men etter at Are Eriksen tok over som redaktør frå 1986 vart vekta lagt på det teoretiske og tverrfaglege, og i 1992 hadde tidsskiftet på nytt vorte fagtidsskriftet for Historisk-filosofisk fakultet på Universitetet i Oslo, no med Eivind Tjønneland som redaktør.
Koordinatar: 63°49′41.714″N 20°15′29.167″E﻿

Umeå cirka år 1700
Sentrale Umeå sett frå Hamrinsberget
Vänortsparken
**Umeå** er ein svensk by som ligg i Västerbottens län i Västerbotten. Han ligg ved utløpet av Ume älv i Bottenviken og er administrasjonssenter både for Västerbottens län og Umeå kommun. Bykjernen Umeå har 79 594 innbyggjarar (31. desember 2010), medan kommunen har rundt 110 000 innbyggjarar. 

Umeå er ein viktig industristad med trevare- og treforedlingsindustri, karosserifabrikk og meir. Umeå er eit viktig handelssentrum og kommunikasjonsknutepunkt for jernbane og E4. Hamna i byen ligg i Holmsund, 18 km søraust for sentrum. Frå her er det ferjesamband til Vasa i Finland. Her er ein innanriksflyplass. 

Umeå universitet, det nordlegaste i Sverige, vart grunnlagt 1963. I tillegg ligg her kunsthøgskule og andre skular, Norrlandsoperan, fleire museum, eit regionssjukehus, regionkontor for Sveriges Radio og Sveriges Television.

Umeå fekk bystatus i 1588 av Johan III av Sverige. Harstad er den norske venskapsbyen. Andre venskapsbyer er Vasa i Finland, Helsingør i Danmark, Würzburg i Tyskland, Petrozavodsk i Russland, Saskatoon i Canada og Oxford i England.

Ein brann 25. juni 1888 øydela nesten heile byen. Ingen menneske omkom i brannen, men kring 2 300 av 3 000 innbyggjarar i byen blei heimlause.

Det nordlegaste av dei tre statlege arkiva for innsamling av tradisjonsstoff i Sverige ligg i Umeå (Dialekt-, ortnamns- och folkminnesarkivet i Umeå (DAUM)).

Sjå òg
------

* Umeå Universitet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Umeå kommun
* Umeå Turistbyrå
* Information om Umeå

| * v
* d
* e
Sveriges residensstäder |
| --- |
| Noverande | AB: Stockholm • C: Uppsala • D: Nyköping • E: Linköping • F: Jönköping • G: Växjö • H: Kalmar • I: Visby • K: Karlskrona • M: Malmö • N: Halmstad • O: Göteborg • S: Karlstad • T: Örebro • U: Västerås • W: Falun • X: Gävle • Y: Härnösand • Z: Östersund • AC: Umeå •  BD: Luleå | Sveriges flagga |
| Avskaffa | L: Kristianstad • P: Vänersborg • R: Mariestad |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Johan Castberg-feltet** (omfattar petroleumsfunna **Skrugard** funne i boringa 7220/8-1 2011 og **Havis** funne i boringa 7220/7-1 i 2012) er eit oljefelt som ligg i blokkene 7220/8 og 7220/7 på norsk kontinentalsokkel i Norskehavet. Det er planlagt å bygge ut funna med ei flytande produksjonseining, FPSO. 

1. april 2011 vart det kunngjort at ein på 1250 meter under havet hadde funne hydrokarbon. Det er påvist ei gasskolonne på 33 meter og ei oljekolonne på 90 meter. og foreløpig beregning av størrelsen på funnet er 86 millioner standard kubikkmeter utvinnbar olje (~540 millioner fat), og 2-7 milliarder kubikkmeter utvinnbar gass.

Leitelisensen vart tildelt i 20. konsesjonsrunde i april 2009 med Statoil som operatør for feltet. Johan Castberg-feltet er eigd 50% av Statoil, 30% av Eni og 20% av Petoro. Boreriggen Polar Pioneer frå Transocean, som er spesialbygd for arktiske størk, vart nytta under leiteboringa der havdjupna var 370 meter.

Johan Castberg-feltet ligg 110 km nordvest for Snøhvitfeltet, 200 km nord for Ingøya i Måsøy kommune og 210 km sør for Bjørnøya.

12. februar 2013 kunngjorde Statoil at olja frå Johan Castberg-feltet skal førast i land til Veidnes i Nordkapp kommune.

Den 22. april 2013 kunngjorde Olje- og energidepartementet at funna Skrugard/Havis vart gjeve feltnamnet Johan Castberg, oppkalla etter politikaren Johan Castberg.

Kjelder
-------

* Olje- og energidepartementet: Fakta 2013 Norsk petroleumsverksemd
* Statoil: Johan Castberg Arkivert 2015-04-14 ved Wayback Machine.

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Johan Castberg-feltet» frå Wikipedia på bokmål, den 10. september 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  
«Betydelig oljefunn i Barentshavet». Statoil. 1. april 2011. Henta 2. april 2011.
2. ↑  
«Gass- og oljefunn nord for Snøhvitfeltet i Barentshavet - 7220/8-1». Oljedirektoratet. 1. april 2011. Henta 2. april 2011.
3. ↑  Statoil: – Bekrefter ilandføring av Skrugard – NRK, 12. februar 2013
**Sven Osvald «Ossi» Mildh** (12. mai 1930–16. september 2015) var ein finsk friidrettsutøvar frå Helsinki. Han vann to bronsemedaljar ved EM i friidrett 1954, den eine på 400 meter hekk og den andre i 4 × 400 meter stafett.

Mildh deltok i Sommar-OL 1952, utan å kome vidare frå forsøket. Under europameisterskapen 1954 i Bern gjorde han sitt livs løp då han med tida 51,5 sette finsk rekord i 400 meter hekk og vann bronsemedaljen, einast dei sovjetiske utøvarane Anatolij Julin og Jurij Litujev sprang fortare. I den same meisterskapen tok Mildh seg av den andre etappen for det finske mannskapet som kom på tredjeplass i den lange stafetten. Både under Sommar-OL 1956 og Friidretts-EM 1958 vart han slått ut i forsøket. 

Åra 1953, 1954, 1957 og 1958 vart Mildh finsk meister på 400 m hekk. I tillegg vann han den nasjonale gullmedaljen på 400 meter i 1953 og på 110 meter hekk i 1957.

Kjelder
-------

1. ↑  «Ossi Mildh Bio, Stats and Results». Sports Reference LLC. Arkivert frå originalen 17. april 2020. Henta 5. april 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Ossi Mildh» frå Wikipedia på finsk, den 7. juli 2023.*
**Johan Christopher Haar Daae** (fødd 2. august 1759 i Lindås, død 10. september 1827 i Veøy) var ein norsk prest, son av magister Ludvig Daae. Tok teologisk eksamen i 1781. Arbeidde for den geografiske landmåling i Jylland i fire år, vart i 1785 kapellan i Lindås hjå faren. Han var kapellan i Førde (1788-1798) og i Innvik (1798-1804). Daae var sokneprest i Norddal (1804-1820), deretter i Veøy i Romsdal der han tok over etter Jens Stub.

Han var gift med Susanne Grythen (1760-1828). Sonen Ludvig (1792-1879) var offiser og kjøpte garden Solnør i Skodje, han var far til embetsmann og politikar Ludvig Daae. Sonen Anders (1802-1866) var sokneprest i Kvernes og prost for Nordmøre. Dottera Sara Margrethe (6. april 1806 - 10. mai 1841) var gift med Hans Conrad Thoresen og mor til Suzannah Ibsen.

I hans tid som sokneprest i Norddal vart det halde val til Riksforsamlinga på Eidsvoll, og han vart sjøl utpeikt som ein av to representantar til amtets valmannsmøte våren 1814.

Kjelder
-------

1. ↑   Lampe, J.F. (1895): *Bergens Stifts Biskoper og Præster efter Reformationen*. Redigert av D. Thrap. Kristiania: Cammermeyer.
2. ↑  Arkivverket Arkivert 2021-06-24 ved Wayback Machine. lese 22. februar 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Birthe Hegstad** (fødd 23. juli 1966) er ein norsk tidlegare fotballspelar, fødd i Trondheim. Ho vart europameister i 1993 og fekk sølv både i EM og VM 1989 og VM 1991.

Hegstad var medlem i Bærums-laget Jardar før ho i 1985 reiste til USA for å studere. Fram til 1988 var ho aktiv på fotballaget til North Carolina University. Frå 1989 til -92 spelte ho i angrepet til det norske topplaget Klepp IL og var med å vinne cupfinalen 1991. Der etter heldt ho fram som spelar i Sprint-Jeløy (Athene Moss). I sin fyrste sesong med laget frå Moss vart ho i 1993 seriemeister jamsides landslagskollegaene Agnete Carlsen og Heidi Støre. Hegstad la opp etter 1997-sesongen.

Hegstad fekk sin landslagsdebut då Noregs kvinnelandslag i juli 1987 møtte USA til dyst for aller fyrste gong. Ho var med i tre europameisterskap på rad; 1989, 1991, 1993, så vel som i VM 1991. I alle desse fire turneringane nådde Noreg finalen, den einaste finalesigeren kom i Fotball-EM 1993, etter ein kamp der Hegstad vart matchvinnar. Fram til 1994 deltok ho i 84 landskampar og skåra 23 mål.

### Merittar

* Europameister: 1993
* EM-sølv: 1989 og 1991
* VM-sølv: 1991
* Noregsmeister: 1991 med Klepp IL
* Seriemeister: 1993 med Sprint/Jeløy

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birthe Hegstad» frå Wikipedia på tysk, den 23. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Johan Augustinussen** (10. mai 1808–22. november 1888) var ein lærar og stortingsmann frå Nesna i Nordland.

Augustinussen var son til ein gardbrukar på garden Langset i Nesna. Frå 1830 til han døydde var han lærar og kyrkjesongar i heimbygda. Han var den første ordføraren i Nesna frå 1838 til 1848, på ny ordførar 1850-54. Elles var han kommunekasserar frå 1840, postopnar i 14 år og medlem av forlikskommisjonen i 49 år.

Augustinussen representerte Nordlands amt på Stortinget frå 1848 til 1869. 1848-1857 og 1859-60 var han medlem av kyrkjekomiteen, 1862-63 og 1868-69 av kyrkjekomite nr 2. Han var òg medlem av jarnbanekomiteen 1851, 1857 og 1868-69, av valkomiteen 1854-1869 og av fullmaktskomiteen 1859-1869. Dessutan medlem av finanskomiteen på omframstortinget 1858, komiteen om den danske-tyske krig på omframstortinget i 1864 og av næringskomite nr 1 i 1865-66. Grunna sjukdom var han i 1854 permittert frå den 15. mai.

Han var medlem av Lofotkommisjonen av 1855 og av kommisjonen om dei nordlandske handelstilhøva i 1859.

Augustinussen døydde i heimen sin i Nesna i 1888.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Johan Castberg** (21. september 1862–24. desember 1926) var ein norsk jurist og politikar, kjend for å ha stått bak fleire grunnleggjande norske lover.

Han vart fødd i Brevik i noverande Porsgrunn kommune i Telemark fylke.

Castberg var stortingsrepresentant for partiet Arbeiderdemokratene frå 1900 til 1909, frå 1913 til 1921 og frå 1924 til 1926. Arbeidardemokratane vart rekna for å vera på venstresida av Venstre med størst oppslutnad mellom småbrukarar og landarbeidarar.

Castberg var statsråd i to regjeringar leidde av Gunnar Knudsen. Han var statsråd for Justisdepartementet frå mars 1908 til februar 1910, for handels-, sjøfart- og industridepartementet frå januar til juni 1913 og for sosial-, handels, industri- og fiskeridepartementet frå juni 1913 til april 1914. I 1913 fekk Castberg gjennomslag for å oppretta eit sosialdepartement.

Johan Castberg døydde i Oslo.

"Castbergske" lover
-------------------

### Konsesjonslover

Castberg er særleg knytt til konsesjonslovene for vasskraftutbygging av 1909. Desse er ofte kalla "De Castbergske konsesjonslover". Konsesjonslovene sette vilkår for utnytting av norske naturressursar. Vilkåra kom til å gjelda både norsk og utanlandsk privatkapital. Det vart innført reglar om heimfallsrett. Heimfallsrett tyder at kraftanlegg som ikkje vert eigde av norske kommunar eller den norske staten vert staten sin eigedom utan vederlag etter ei viss tid. Castberg fekk òg med i konsesjonsvilkåra krav om bygging av samfunnshus, samvirkelag (kooperativ) og arbeidarbustader. Det vart òg sett krav om bruk av norske underleverandørar.

### Barnelover

Castberg gjorde framlegg om nye lover om barneomsorg, mellom anna om barn fødd utanfor ekteskap. I 1915 fekk ein "Lov om barn, hvis forældre ikke har indgaat egteskap med hverandre" (10 april Nr. 3), "Lov om forsorg for barn" (10 april Nr 2) og "Lov om forældre og egtebarn" (10 april Nr. 6). Lovene vert gjerne kalla "de Castbergske barnelover". Særleg viktig var det at barnet sin arverett etter faren og hans slekt vart slegen fast. Det vart innført reglar for innkrevjing av barnebidrag.

### Andre lover

Castberg er direkte eller indirekte knytt til lovene om sjukeforsikring av 1909 og 1915, fabrikktilsynslova av 1909, ulukkesforsikring for fiskarar (1908), sjøfolk (1911) og industriarbeidarar (1915). I tillegg lov om arbeidarvern i industrien (1915).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi ved Gjøvikmuseet Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* Biografi på nrk.no
* Biografisk informasjon om Johan Castberg NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
*Denne artikkelen handlar om fjellet i Palmer Land. For fjellet i Ross Dependency, sjå Mount Hope i Ross Dependency.* 
Koordinatar: 69°46′S 64°34′W﻿

**Mount Hope** er eit massivt fjell med ei høgd på 3239 meter over havet og er det sentrale og høgaste fjellet i Eternity Range, nord i Palmer Land. Det vart først sett frå lufta og namngjeve Mount Hope avLincoln Ellsworth under flyturen hans den 21. og 23. november 1935. Dette fjellet er eit av tre fjell i Eternity Range som Ellswort kalla opp etter «tru, håp og kjærleik» (Faith, Hope ogCharity).

Året etter vart fjellet kartlagd og gjeve namnet Mount Wakefield av J.R. Rymill frå British Graham Land Expedition (BGLE) i november 1936. Fjellet vart så fotografert frå lufta av United States Antarctic Service (USAS) i september 1940, og av Ronne Antarctic Research Expedition (RARE) i desember 1947. Etter nøye studiar av rapportar, kart og bilete frå desse ekspedisjonane, i tillegg til meir landmåling av området av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1960, vart konklusjonen at Ellsworth sitt Mount Hope og Rymill sitt Mount Wakefield er dei same. Mount Hope vart derfor det gjeldande namnet, medan Wakefield vart flytta til Wakefield Highland like mot nordvest.

Kjelder
-------

1. ↑  New satellite imagery reveals new highest Antarctic Peninsula Mountain British Antarctic Survey, 11. desember 2017
2. 1 2  «Hope, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 13 March 2013.

* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Hope i Eternity Range» (innhald frå Geographic Names Information System).
***Professor Layton and the Curious Village*** er eit hjernetrim-eventyrspel utvikla av Level-5, utgjeve av Level-5 i Japan i 2007 og av Nintendo internasjonalt i 2008. Det vart seinare utgjeve for iOS- og Android-einingar i 2018. *Curious Village* er den første tittelen i *Professor Layton*-serien, og er etterfølgt av *Professor Layton and Pandora's Box*.

Spelet handlar om Professor Hershel Layton og den sjølvutnemnde lærlingen hans, Luke Triton. Duoen undersøkjer den fiktive byen St. Mystere for ein artefakt kjend som *the Golden Apple*, eit arvestykke etterlate av ein baron som ein test for å avgjere kven som skal få formuen hans etter at han har gått bort. Innbyggjarene i St. Mystere har ein spesiell sans for oppgåver der ein må bruke hjernen, og vil ofte be spelaren om å hjelp med å løyse oppgåvene i bytte mot hjelp til ettersøkinga. Navigasjonen og løysinga av gåtene i spelet skjer hovudsakleg gjennom bruk av peikeskjermen.

*Professor Layton and the Curious Village* har fått positive omtalar, mellom anna for tilnærminga til å kombinere eventyrsjangeren med gåteløysing, i tillegg til presentasjonen og dei animerte sekvensane. Nintendo DS-utgåva har selt over ein million kopiar i Japan, i tillegg til 3,17 millionar kopiar internasjonalt.

Kjelder
-------

1. ↑  «Professor Layton and The Curious Village is coming to iOS in the west». Eurogamer. Henta 8. februar 2020.
2. 1 2  «ANMELDELSE: Professor Layton & The Curious Village». Gamer.no. Henta 8. april 2018.
3. ↑  «Professor Layton and the Curious Village». Eurogamer. Henta 31. mai 2018.
4. ↑  ««Financial Results Briefing for Fiscal Year Ended March 2010»» (PDF). Nintendo. Henta 8. april 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
**Rudolf Steinerskolen i Oslo** (RSiO) er ein steinerskule som ligg i Flyveien 2 på Hovseter i Oslo. Skulen er privat med offentleg stønad, organisert som ei stifting, til liks med andre steinerskular, og tilbyr eit pedagogiske alternativ til den offentlege skulen, med komplett barneskule, ungdomsskule og vidaregåande skule. Dei om lag 550 elevane kjem frå heile Oslo-området. 

Rudolf Steinerskolen i Oslo er den eldste steinerskulen i Noreg, og mellom dei eldste steinerskulane i verda. Skulen vart skipa 1. september 1926 med tolv elevar på tre klassesteg etter at ei gruppe hadde arbeidd med skuleplanane sidan november 1921, inspirert av to pedagogiske foredrag som Rudolf Steiner hadde helde i Nobelinstituttet i Oslo. Ein av dei som tok del i arbeidet var Bokken Lasson, som òg vart ein av dei fyrste lærarane.

Til å byrje med hadde skulen tilhald i Oscars gate på Frogner i Oslo. I 1932 var talet på elevar auka til 102. Men økonomiske problem gjorde at skulen vart lagt ned i 1936. Ved at ein liten steinerskule vart drive av Vult Simon og Gulle Brun i deira heim på Makrellbekken i Oslo, vart steinerpedagogikken halde i hevd. Hausten 1945 kunne steinerskulen i Oslo reetablerast i ei brakke i Frognerparken, i 1949 vart skulen flytta til Smestad i Oslo, og i 1962 til den noverande adressa på Hovseter. Skulen tok til med gymnasklasser (vidaregåande klassesteg) i 1978.

Bakgrunnsstoff
--------------

Internettsida for Rudolf Steinerskolen i Oslo
**Hakon Magne Valdemar Wrangell** (2. januar 1859–31. august 1942) var ein norsk skipsreiar og stortingsrepresentant frå Haugesund. Han representerte tre ulike partigrupper på Stortinget i tida 1903-09 og 1922-27.

Wrangell var son til ein telegrafist. Sjølv utdanna han seg til handelsmann, starta i 1880 opp eiga forretning i heimbyen. Han dreiv både handel og som skipsreiar, frå 1902 også kvalfangarselskap. I tiåra etter 1900 var han ein av dei tre mektige skipsreiarane i Haugesund. Han var mellom anna styreleiar i Haugesund Privatbank og formann i Englandsrutekomiteen. I 1896 var han medlem i ein departementskomite om vrakarlova.

Wrangell var medlem av bystyret i Haugesund i samanhengande 41 år, frå 1887 til 1928. Han var ordførar 1894-95, 1897 og 1899.

Han representerte Haugesund på Stortinget frå 1903 til 1909, vald 1903-06 for Moderate Venstre og 1906-09 for Samlingspartiet. Han var medlem i næringskomite nr 1, sekretær i komiteen 1906-09. Både i 1904-, 1906-, 1907- og 1908-sesjonane var han permittert i opptil 2-3 månader. Seinare, 1922–24 og 1925–27, vart han vald frå valkrinsen som omfatta kjøpstadene i Vest-Agder og Rogaland. Då vart han vald på programmet til Frisinna Venstre. Begge desse valbolkane var han nestformann i Næringskomite nr 1.

Frå 1927 til 1930 var Wrangell president i Norges Rederiforbund.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-08-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
***Nights into Dreams…*** er eit actionspel utvikla av Sonic Team og utgjeve av Sega til Sega Saturn i 1996. Historia i spelet følgjer dei to tenåringane Claris og Elliot, som entrar Nightopia, eit draumeland der alle draumar går føre seg. Med hjelp frå Nights, ein utlæg «nightmaren», startar dei på ei reise for å hindre den vonde herskaren Wizeman frå å øydeleggje Nightopia og følgjeleg den verkelege verda. Spelaren styrer Nights gjennom draumane til Claris og Elliot for å samle nok energi til å nedkjempe Wizeman og berge Nightopia. Spelet er presentert i 3D og pålegg spelaren tidsavgrensingar på kvart nivå, der spelaren samlar saman poeng for å halde fram.

Sega Saturn 3D-kontroll, som vart inkludert saman med utvalde kopiar av *Nights into Dreams*
Utviklinga av *Nights into Dreams* var leidd av Sonic Team-veteranane Yuji Naka, Naoto Ohshima og Takashi Iizuka. Naka byrja på prosjektet med hovudideen som fokuserte på flyging, og Ohshima designa figuren Nights som ein androgyn karakter og til å likne ein engel som kunne fly som ein fugl. Gruppa gjorde forsking på drøyming og REM-søvn, og var påverka av verka og teoriane til Carl Jung og Sigmund Freud. Ein analog handkontroll, kalla Saturn 3D-kontrollen, vart utvikla samstundes med spelet og inkludert i pakken med nokre av kopiane av *Nights into Dreams* hjå detaljhandlarar.

*Nights into Dreams* fekk positiv mottaking for grafikken, spelemekanikkane, lydsporet og atmosfæren i spelet. Ei kort utgåve av spelet med juletema, *Christmas Nights*, vart utgjeven i desember 1996. Spelet vart utgjeve i Japan til PlayStation 2 i 2008 og internasjonalt i ei forbetra utgåve til PlayStation 3, Xbox 360 og Windows i 2012.

Ein oppfølgjar, *Nights: Journey of Dreams*, vart utgjeven til Wii i 2007.

Referansar
----------

1. ↑  «A Yuji Naka Interview». nightsintodreams.com. Henta 18. august 2018.
2. ↑  «NiGHTS Into Dreams HD review». Eurogamer. Henta 18. august 2018.
3. ↑  «NiGHTS Into Dreams… Retro Review». IGN. Henta 18. august 2018.
4. ↑  «Christmas NiGHTS Into Dreams retrospective». Eurogamer. Henta 18. august 2018.
5. ↑  «Ukens nettutgivelser». Gamer.no. Henta 18. august 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (på japansk)
**Ripoll** er ei elv i *comarca* Vallès Occidental i Catalonia i Spania. Ho dekkjer det meste av fylket og kryssar det frå nord til sør, før ho munnar ut i Besòs, nær Barcelona.

Geografi
--------

Elva spring ut i Serra de Granera 640 meter over havet, og munnar ut i Besòs i Montcada i Reixac, 35,5 meter over havet. Ho er 39,5 km lang. Ho renn gjennom kommunane Sant Llorenç Savall, Castellar del Vallès, Sabadell, Barberà del Vallès, Ripollet og Montcada i Reixac. Det meste av elva renn over leire som lett vert erodert, så elva har grove seg djup ned i jordsmonnet.

Historie
--------

Gjennom historia har elva vorte nytta av innbyggjarane i det omliggande området til vatning sidan minst midten av 900-talet, då prestar frå Sant Llorenç bygde eit vatningssystem som framleis er i bruk i dag. Dette gjev vatn til frukthagar og kornmøller langs elva. 

Etter kvart som området vart modernisert vart dei fleste møllene bygd om for å produsere papir, men denne industrien har ikkje vore ei dominerande næring langs elva sidan 1700-talet. 

På 1800-talet vart dei fleste møllene bygd om igjen for å nyttast innan tekstilproduksjon. Dette varte til seint på 1900-talet. På grunn av fargestoff og kjemikaliar nytta i tekstilindustrien, vart vatnet i elva kraftig forureina. 

I nyare tid er dei fleste tekstilfabrikkane nedlagde og vasskvaliteten har betra seg.

Flaum
-----

Ripoll i Sabadell under ein flaum, særs vanleg på våren.
I 1962 vart Vallès Occidental råka av kraftig flaum etter ein lengre periode med nedbør. Fattige emigrantar frå Sør-Spania hadde slått seg ned ved elva og vart særleg hardt råka.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ripoll River» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Lengd*, arkivert frå originalen 31. august 2006, henta 28. april 2009
2. ↑  Nettside med bilete og informasjon om flaumen i 1962:  Arkivert 2007-07-26 ved Wayback Machine.  Arkivert 2007-02-24 ved Wayback Machine.  Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 41°56′11″N 2°33′05″E﻿
**Kams** er ein middagsrett der fiskelever er ein viktig del av råstoffet. 

Når ein lagar retten, fjernar ein først alle hinner, tæger og kveis frå levra. Så knip ein ho sund og eltar i mjøl, helst byggmjøl. For å hindre at kamsen vert kokt ut i sodet sper ein med væske. Det har vore vanleg å bruke skyr. No vert det helst brukt kulturmjølk. Kamsedeigen må og saltast. Deigen vert laga til runde, flate ballar som vert kokt i høveleg salt fiskekraft. Ofte har ein brukt fiskesodet etter at den kokte fisken er oppteken. Etter om lag 20 minutt trekking er kamsen ferdig. 
Kamsen vert eten til fersk, kokt fisk. Ein drikk gjerne surmjølk til.

Ein variant av denne retten er kamshovud. Då fyller ein kamsedeig i eit reinvaska hovud av torsk eller brosme før ein koker det.

Denne retten har lange tradisjonar i Nordfjord og på Sunnmøre. Bruken av kams har gått attende i seinare tid.

Kjelder
-------

* Knut J. Hasund: Nokre gamle matrettar frå Ulstein. *Gavlen nr 2 1989*.Sunnmøre Museum og Sunnmøre Museumslag 1989
* Alt godt

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kams fra Ørsta
* Kams fra Stadt
**Hal Sirowitz** (fødd 1949) er ein diktar frå New York i USA. Han har gjort seg kjend gjennom diktframføringar og diktsamlingar. Desse er omsette til fleire språk. I Noreg fekk dei stor suksess med Erlend Loe som gjendiktar.

Sirowitz budde lenge i Brooklyn i New York, der han var spesiallærar. Han flytta seinare til Philadelphia i Pennsylvania med kona Mary Minter Krotzer.

Hal Sirowitz blei først kjend som diktar då han deltok i slampoesi ved Nuyorican Poets Cafe. I 1993 deltok han i National Poetry Slam.
Seinare framførte han dikta sine ulike stader i USA og på fjernsynsprogram som *Spoken Word: Unplugged* på MTV og *The United States of Poetry* på PBS.

Diktsamlinga *Mother Said*, som på norsk heitte *Sa mor*, blei ein stor suksess. I tillegg til store salstal i Noreg blei diktsamlinga dramatisert og sett opp ved Centralteatret i Oslo i 1999.

I 1994 blei Sirowitz tildelt NEA Fellowship in Poetry. Frå 2000 til 2003 var han offisiell diktar (Poet Laureate) for Queens i New York.

Verkliste
---------

* *Girlie Pictures* (1982)
* *Happy Baby* (1995)
* *No More Birthdays* (1993)
* *Mother Said* (1996, norsk *Sa mor*, 1997)
* *My Therapist Said* (1998, norsk *Sa terapeuten min*, 1999)
* *Before During & After* (2003)
* *Father Said* (2004)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Intervju med Hal Sirowitz Arkivert 2013-06-18 ved Wayback Machine. ved writersalmanac.publicradio.org
* Dikt av Hal Sirowitz ved writersalmanac.publicradio.org

Kjelder
-------

1. ↑  MTV's *Unplugged* series Episode Guide
2. ↑  Hal Sirowitz ved IMDB.com
3. ↑  *Rapper wants to be poet laureate*, BBC News, 9. april 2004

* Holly Vanderhaar, *Hal Sirowitz*, The Writer's Almanac, arkivert frå originalen 18. juni 2013, henta 24. februar 2013
* «Hal Sirowitz», *Store norske leksikon*, 09.06.2009
* Arkivert 2017-12-03 ved Wayback Machine.
* 


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)

 |
Koordinatar: 86°28′S 164°28′W﻿

**Mount Hassel** er eit fjell på 2390 moh. og den nordaustlegaste toppen i massivet ved toppen av Amundsenbreen i Dronning Maudfjella i Antarktis. I november 1911 vart fleire fjell i dette området observert og grovt plassert på kartet av Roald Amundsen og laget hans på veg til Sørpolen. Amundsen kalla eit av dei opp etter Sverre Hassel, eit medlem av gruppa. Fjellet vart kartlagd av US Geological Survey frå landmålingar og flyfotografi frå U.S. Navy, 1960–64. For å bevare namnet i området og til minne om den norske utforskinga av området, valde Advisory Committee on Antarctic Names ut dette fjellet for namnet Mount Hassel. Andre fjelltoppar i massivet er kalla opp etter andre medlemmar av gruppa som følgde Amundsen til Sørpolen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hassel, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 23. oktober 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hassel, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Belfast internasjonale lufthamn** er ein internasjonal flyplass som ligg 20 km nordvest for Belfast i Nord-Irland, ved småbyen Aldergrove. Det tidlegare og lokale namnet er Aldergrove Airport.

Flyplassen hadde rundt 4,3 millionar passasjerar i 2012, ein auke på 5,1 % i 2011. Belfast er den mest brukte flyplassen i Nord-Irland og den andre mest brukte på heile Irland, etter Dublin lufthamn.

Flyplassen er privateigd og tilhøyrer ADC & HAS, som også eig Stockholm Skavsta, Orlando Sanford, Daniel Oduber Quirós, Mariscal Sucre og Juan Santamaría. 

Han har to rullebanar. Fram til 2008 delte flyplassen rullebanane med den militære flystasjonen RAF Aldergrove, som no er ein helikopterflyplass. 

Det finst også ein mindre flyplass i Belfast - George Best Belfast City Airport, tidlegare kjend som Belfast hamneflyplass.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelde
------

1. 1 2  «albertis - Belfast International Airport». Belfast International Airport. Henta 19. desember 2011.  Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
2. ↑  «CAA: UK Annual Airport Statistics». UK Civil Aviation Authority. Henta 7. mars 2012.  Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Belfast International Airport» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2014.*

* *Denne artikkelen bygger på «Belfast lufthavn» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Marianne Heske** (fødd 21. februar 1946) er ein norsk kunstnar frå Ålesund. Heske er kjend for å ha utvikla installasjonar innan videokunst og samtidskunst. Ho var tidleg ute til å nytta videofilm innan kunst. 

Store delar av oppveksten budde Heske mykje i Tafjord der faren var direktør ved kraftverket, og derifrå har ho henta inspirasjon til mange av kunstverka. Med Installasjonen Ras frå 1993 tok ho utgangspunkt i Tafjord-ulukka. Kunstverket er eit videomåleri på sandblåste aluminiumsplater og 1001 dokkehovud av krystall. I Prosjekt Gjerdeløa frå 1980 flytta ho ei lita treløe frå Tafjord til Georges Pompidou-senteret i Paris, og stilte ut løa som eit kunstverk. 

På verdsutstillinga i Hannover i 2000 var Noreg representert med ein installasjon av Marianne Heske. Ein stilisert kopi av Steinsdalsfossen var ein viktig del. Denne «fossen» var 15 meter høg.

Heske vart statsstipendiat frå 2004.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tafjordportalen om Marianne Heske
* [ Kulturspeilet om Marianne Heske
* Dagbladet, intervju med Marianne Heske

Referanser
----------

1. ↑  «Kunstneren som flytter fjell», Dagbladet, 15. april 2000, side 60.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Illustrasjon av labradorte.
**Labradorte** (engelsk *Labrador tea*) viser til ein nordamerikansk urtete eller smaksetjar og tre nærskylde rhododendronplantar som blir brukt til å laga han.

*Ledum latifolium*, eit tidlegare namn for *Rhododendron groenlandicum*
Nærbilde av labradorteblom, frå den alpine sona av nordlege New Hampshire.

Plantar
-------

Dei tre artane ein bruker til labradorte er

* Finnmarkspors *Rhododendron tomentosum* (engelsk *Northern Labrador tea*, tidlegare vitskapleg namn *Ledum palustre*),
* *Rhododendron groenlandicum* (engelsk *Bog Labrador tea*, tidlegare *Ledum groenlandicum* eller *Ledum latifolium*)
* *Rhododendron neoglandulosum* (engelsk *Western Labrador tea* eller *trapper's tea*, tidlegare *Ledum glandulosum*).

Alle tre er låge, seintveksande og vintergrøne plantar som hovudsakleg veks i boreale våtmarksområde. Dei har lêraktige blad som er mørkegrøne på oversida og krøller seg litt nedover i kantane. Undersida er dekt av kvite hår.

Bruk
----

Blada av labradorte blir ofte brukt som drikke. Dei kan plukkast om våren og tørkast. Fordi plantane veks seint, plukker ein gjerne blada enkeltvis annakvart år frå ulike plantar. Blad og greiner kan også brukast til å smaksetja kjøt ved at ein legg kjøtet til bløyt i avkoket. 
Fleire ulike talarar av athabaskiske språk og inuittar har brukt labradorte. 
Bruken av labradorte er også dokumentert blant til dømes yuroktalande folk.

På 1700-talet brukte tyske bryggarar *R. tomentosum* i ølbrygging. Verknaden skal ha vore å gje ølet meir effekt, men tilsetninga blei forboden fordi ein meinte ho førte til meir aggresjon.

Labradorte inneheld ledol, som kan vera giftig. Dei ulike slaga og vekstar på ulike stader kan ha forskjellig ledolinnhald. *R. groenlandicum* har det lågaste innhalde. Som annan rhododendron inneheld dei også grayanotoksin, eit giftstoff som kan vera farleg for menneske og som har ført til dødsfall blant bufe.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  Dampc, A.; M. Luczkiewicz (2015). «Labrador tea – the aromatic beverage and spice: a review of origin, processing and safety». *Journal of the Science of Food and Agriculture* **95**: 1577–83. PMID 25156477. doi:10.1002/jsfa.6889.
2. ↑  «Ledum glandulosum Nutt.», *Native American Ethnobotany*, henta 14. juli 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Labrador tea» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juli 2017.*
Koordinatar: 33°44′N 36°08′E﻿

**Bloudan** (arabisk بلودان) er ein landsby i Syria som ligg 51 kilometer nordvest for Damaskus guvernement i Rif Dimashq guvernement, kring 1500 meter over havet. I 2004 hadde han eit folketal på 3 101. Innbyggjarane er hovudsakleg kristne.

Bloudan ligg på toppen av ein ås ovanom Zabadanisletta og er omgjeve av fjellskog. Dei moderate temperaturane og den låge fukta gjer at mange folk frå Damaskus og resten av Syria kjem her om sommaren. Han vert vitja av fleire tusen turistar kvart år, hovudsakleg arabarar frå Libanon og statane kring Persiabukta. Om vinteren er det vanlegvis snø i Bloudan og trekkjer til seg skikøyrarar. Bloudan har mange restaurantar og hotell, og det mest kjende er det store Bloudan Hotel som var vertskap for den første panarabiske Bloudan-konferansen for å diskutere palestinske saker i 1937. Bloudan er òg kjend for dei mange parkane og kjeldene, som Abuzad, Qas'a og Hazir.

Klima
-----

Bloudan har eit relativt kjølig middelhavsklima med ein årsmiddeltemperatur på under 11 grader celsius og kring 690 mm nedbør i året. Han ligg kring 1000 meter høgare enn Damaskus. Somrane er lange, tørre og kjølige, medan vinteren er tre månader lang med mykje regn og snø.

| Klimadata for Buqayn |
| --- |
| Månad | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| Normal maks. temp. °C | 5.7 | 6.2 | 9.6 | 13.5 | 18.2 | 22.3 | 24.3 | 25.0 | 23.6 | 19.0 | 13.1 | 6.8 | 15,6 |
| Døgnmiddeltemp. °C | 1.9 | 2.3 | 5.1 | 8.8 | 12.8 | 16.9 | 18.7 | 19.4 | 17.6 | 13.5 | 8.8 | 3.4 | 10,8 |
| Normal min. temp. °C | -1.9 | -1.5 | 0.7 | 4.2 | 7.4 | 11.5 | 13.2 | 13.9 | 11.6 | 8.1 | 4.6 | 0.0 | 6,0 |
| Nedbør (mm) | 153 | 127 | 105 | 46 | 23 | 1 | 0 | 0 | 2 | 27 | 71 | 135 | 690 |
| *Kjelde: Climate-Data.ORG* |

Etymologi
---------

Det noverande namnet, Bloudan, kjem frå det arameiske namnet *Bil-dan*, som tyder staden til guden *Bil* eller *Ba'al*. Bloudan vert òg kalla mandellandet, fordi skogane er dominerte av mandeltre.

Historie
--------

Bloudan er ein særs gammal by med ei historie som går attende til romersk tid, noko som ein kan sjå frå måleria og utskjeringane sør i Bloudan. Restar av eit gammalt gresk-ortodoks kloster og St. Georgkyrkja, ligg i fjellet aust for Bloudan. Den historiske St. Eliasdalen er ein gammal del av b yen, med bygningar som er hundrevis av år gamle.

Det moderne Bloudan, laga av pussa betong, har stort sett erstatta den gresk-ortodokse og katolske landsbyen bygd på 1700- og 1800-talet og held fram å vekse i dag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bloudan» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Informasjon Arkivert 2005-03-10 ved Wayback Machine. i Syrian Tours.
* بلودان Arkivert 2007-01-01 ved Wayback Machine. i Syria Atlas.

1. 1 2  Folketeljing 2004[*daud lenkje*]. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Rif Dimashq guvernement. (arabisk)
2. ↑  Aoun: Christian town calls for help against rebel attacks Arkivert 2014-07-14 ved Wayback Machine.. *The Daily Star*. 2013-09-10.
3. ↑  *Syria & Lebanon* (Footprint Travel Guide) 2001:135.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |