recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Vaktelmaurfugl** |
| VaktelmaurfuglVaktelmaurfugl |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Vaktelmaurfugl Utbreiinga av Vaktelmaurfugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Maurfuglar Thamnophilidae |
| **Slekt:** | *Myrmornis* |
| **Art:** | **Vaktelmaurfugl** *M. torquata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Myrmornis torquata***Boddaert, 1783 |

**Vaktelmaurfugl**, *Myrmornis torquata*, er ein mellomstor maurfugl i den biologiske familien Thamnophilidae. Han er monotypisk i slekta ***Myrmornis***. 

Vaktelmaurfugl er 16,5 cm i lengd og veg 46 gram. Han har særs kort stjert, kraftig langt nebb, strupen er svart, krone, nakke og oversida raudbrun og gulbrunflekkete, undersida er gråleg. Vengene er mørke med fleire brungule band. Bak auga, ned til eit band rundt brystet er det svartkvite striper eller flekker. Hofuglen liknar, men har raudbrun krone og strupe. 

Denne arten har habitat i våt tropisk eller subtropisk skog i lågland eller i bakkeskråningar. Vaktelmaurfugl søkjer føde parvis på bakken ved å hoppe rundt og flytte på eller snu på nedfallsblad. Dei følgjer ikkje svermar av vandremaur. Reiret er hengt opp i ei låg grein, egga er fløytekvite med brunfiolette strekar og flekker. 

Vaktelmaurfugl kan treffast i alle desse landa: Brasil, Colombia, Ecuador, Fransk Guyana, Guyana, Nicaragua, Panama, Peru, Surinam og Venezuela.

Kjelder
-------

* Hilty, Steven L. (29. november 2002). *Birds of Venezuela*. Christopher Helm Publishers Ltd. ISBN 0713664185.
* BirdLife International (2014) Species factsheet: *Myrmornis torquata*. Henta frå  den 24. august 2014.

### Referansar

1. ↑  BirdLife International (2014)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av vaktelmaurfugl hos Internet Bird Collection

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
**Vaksdal** er ein kommune i Vestland fylke. Kommunen høyrer til distriktet Midhordland og deltar i Bergen og Omland regionråd. Kommunesenteret er tettstaden Dale. (Vaksdal er òg namnet på ein tettstad i kommunen). Vaksdal grensar til Voss og Bergen kommunar, og jarnvegen; Bergensbanen, og stamvegen; Europaveg 16, mellom Bergen og Voss går tvers gjennom kommunen. Dei tre største bygdene i Vaksdal; Vaksdal, Stanghelle og Dale ligg langs denne ferdsleåra. Mottoet til Vaksdal kommune er «Bynært bygdeliv».

Vaksdal grensar til Osterøy og Alver (berre sjøgrense) kommunar i vest, Modalen kommune i nordvest, Vik kommune i nord, Voss kommune i aust, Kvam herad i søraust, Samnanger kommune i sør og Bergen kommune i sørvest.

Vaksdal rådhus er på Dale.

Geografi
--------

Ordet Vaksdal kjem av «våg» og «dal», som er ei god skildring av kommunen med fjordar (vågar) og dalar. I kommunen finn ein dalar som Bergsdalen, Eksingadalen, Sædalen, Herfindalen, Hesje-/Øyadalen m.fl. Det høgste punktet i kommunen er Skjerjavasshovden (1264 moh) i Stølsheimen øvst i Eksingadalen. Av fjordar finn ein Veafjorden, Sørfjorden, Osterfjorden og Vikafjorden/Bolstadfjorden. Dei to største elvene er Daleelva og Ekso, som begge er gode fiskeelver for laks og sjøaure. Vaksdal består hovudsakleg av fastland, men omfattar òg den nordaustlege delen av øya Osterøy. 

Hovudnæringar i kommunen er fabrikksenteret Dale med tekstilbedriftene Daletec og Dale of Norway. På Vaksdal har bakevareprodusenten Møllerens og dyrefôrprodusenten Felleskjøpet ein av fabrikkane sine. BKK har mange vasskraftverk i Vaksdal.

Stadar i Vaksdal kommune er Vaksdal, Dale, Stanghelle, Stamnes, Bergsdalen, Eksingadalen, Eidslandet med fleire.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vaksdal kommune

| * v
* d
* e
Kommunar i Vestland |
| --- |
| Hordaland | Alver • Askøy • Austevoll • Austrheim • Bergen • Bjørnafjorden • Bømlo • Eidfjord • Etne • Fedje • Fitjar • Kvam • Kvinnherad • Masfjorden • Modalen • Osterøy • Samnanger • Stord • Sveio • Tysnes • Ullensvang • Ulvik • Vaksdal • Voss • Øygarden | Vestland fylke |
| Sogn | Aurland • Gulen • Hyllestad • Høyanger • Luster • Lærdal • Sogndal • Solund • Vik • Årdal |
| Sunnfjord og Nordfjord | Askvoll • Bremanger • Fjaler • Gloppen • Kinn • Stad • Stryn • Sunnfjord |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
Chiavenna
Borga i Chiavenna
**Chiavenna** er ein småby og ein kommune i provinsen Sondrio i Lombardia-regionen i Italia. Kommunen har vel 7 000 ibuarar og omfattar ei flatevidd på 11,1 km². Byen ligg 333 meter over havet, om lag 40 kilometer nordvest for provinshovudstaden Sondrio.

Chiavenna er i dag kjent for bykjerna og sine restaurantar. Chiavennas største grannekommunar er Piuro og Prata Camportaccio. Saman med desse stadene dannar Chiavenna eit buområde med om lag 12 000 menneske.

### Geografi

Chiavenna ligg rundt 25 km nord for Comosjøen, ved elva Mera. Byen er sentrum for Valchiavenna. Frå Chiavenna går to fjellovergangar i Alpane, nytta allereie under romarriket. Den eine overgangen fører nord gjennom Val San Giacomo over Splügenpasset til Chur i Graubünden. Den andre fører mot aust gjennom Val Bregaglia over Malojapasset og vidare over Julierpasset til Chur.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chiavenna» frå Wikipedia på tysk, den 15. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* HDS
* LIR
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Cheyenne** er eit algonkinsk språk som blir snakka av cheyenneindianarane i dagens Oklahoma og Montana i USA. Som alle algonkinske språk, er cheyenne agglutinerande.

Dei fleste som snakkar språket bor i Northern Cheyenne Indian Reservation, og det er få unge som snakkar språket.

Fonologi
--------

Cheyenne har tre vokalar, /e, a, o/.

**Vokals**|  | Fremre | Midtre | Bakre |
| --- | --- | --- | --- |
| Ikkje-låg | e |  | o |
| Låg |  | a |  |

Cheyenne har eit enkelt konsonantsystem, med bilabiale, dentale, velare og glottale lukkelydar og frikativar, og dessutan ein postalveolar frikativ og ein bilabial og ein dental nasal.

  


**Konsonantar**|  | Bilabial | Dental | Postalveolar | Velar | Glottal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Lukkelyd | p | t |  | k | ʔ |
| Frikativ | v | s | ʃ | (x) | h |
| Nasal | m | n |  |  |  |

Morfologi
---------

Cheyenne har ein morfologisk struktur like andre algonkinspråk: Verb blir bøygd i fire personar (1. 2. 3. og ein obviativ 4. person, som refererer til «tredje person ute av fokus»). Det er to 1. plural: inklusiv (eg, du og kanskje andre) og eksklusiv (eg og andre, men ikkje du).

Referansar
----------

1. ↑  Ethnologues tall fra 1990

Litteratur
----------

* Mithun, Marianne, 1999. The Languages of Native North America. Cambridge Language Surveys. Cambridge: Cambridge University Press.
**Ferdinand Reinhardt Bie** (16. februar 1888–9. november 1961) var ein norsk friidrettsutøvar som tok OL-gull i femkamp under sommarleikane i Stockholm i 1912. Med dette vart han den første nordmannen som vann olympisk gullmedalje innan friidrett.

Øvingane var: (Bie sine resultat i parentes):

* lengde (6,85)
* spyd (46,45)
* 200 m (23,5)
* diskos (31,79)
* 1.500 m (5,07.8)

Gullmedaljen vart tildelt Ferdinand Bie først året etter OL, då amerikanaren Jim Thorpe vart diskvalifisert på grunn av dei dåverande proffbestemmelsane. I 1982 vart denne diskvalifikasjonen gjort om. Samtidig bestemte IOC at Ferdinand Bie framleis skulle stå oppført som olympisk meister i femkamp på lik linje med Thorpe. 

Bie vart noregsmeister i lengde og på 110 m hekk under Noregsmeisterskapen i 1910 og fekk Kongepokalen dette året.

I 1911 vart han noregsmeister i tikamp. Han vann lengdekonkurransen i NM igjen i 1917.

Bie representerte Drammens Turnforening, seinare Kristiania Idrætsforening og Studenterne.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Matti Goksøyr. «Ferdinand Bie». Norsk biografisk leksikon. Henta 30. januar 2017.
* «Ferdinand Bie» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 2. desember 2016. Henta 30. januar 2017.
* «Jim Thorpe /The ultimate athlete» (på engelsk). Olympic.org. Henta 30. januar 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
**Kvilldal kraftverk** er eit vasskraftverk i Ulla-Førreanlegget i Suldal kommune i Rogaland fylke, og er Noregs største målt i installert effekt. Kraftverket blei sett i drift i 1986. Verket utnyttar eit fall på 538 meter frå inntaksmagasin i Lauvastølsvatn. Til inntaksmagasinet blir det henta inn vatn frå Saurdal kraftverk (som igjen får vatn frå Blåsjø), Stovedalsvatnet og Sandsavatnet. Til Sandsavatnet blir det overført vatn frå Mosvatnet i Suldal via Hjorteland pumpestasjon. I tillegg blir det henta inn vatn frå ei rekke bekkeinntak.

Det er installert fire Francisturbinar på totalt 1240 MW.

Eigar er Lyse produksjon, Statkraft, Skagerak Kraft og AEP.

Kjelder
-------

1. ↑  Miljøstatus i Suldal: *Utbygging og status*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skagerak Energi as
* NVE

* *Denne artikkelen bygger på «Kvilldal kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mars 2009.*


| * v
* d
* e
Ulla-Førre |
| --- |
| Kraftverk | Hylen kraftverk • Kvilldal kraftverk • Saurdal kraftverk • Stølsdal kraftverk |  |
| Magasin | Blåsjø • Sandsavatnet • Suldalsvatnet |
| Dammar | Førrevassdammen • Oddatjørndammen • Storvassdammen |
**Frode Elsness** (fødd 15. juni 1973) er ein norsk sjakkspelar. Han blei Noregsmeister i sjakk i 2008. Frode Elsness blei utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk (IM) i 2001. 

I Noregsmeisterskapen i sjakk i Tønsberg 5-13. juli 2008 delte Frode Elsness førsteplassen med Jon Ludvig Hammer, begge med 6,5 poeng på 9 rundar.. Det var dermed nødvendig med omkamp om NM-tittelen. I omkampen i Moss 26-27. september 2008 vann Frode Elsness det første partiet, og stod best i det andre då Hammer baud remis, noko Elsness naturlegvis tok i mot. Dermed kunne Frode Elsness motta kongepokalen.

Frode Elsness har delteke på det norske landslaget i sjakk-OL (VM for landslag) 6 gongar, i 1996, 2000, 2004, 2010, 2012 og 2014. 

I 1990 vart Elsness junior-noregsmeister i sjakk. I 2007 vann Elsness det opne NM i hurtigsjakk.

Frode Elsness har to innteikningar i stormeister-tittelen. Den første kom i seriesjakken sesongen 2009-2010, med 7 poeng på 9 parti. Det andre kom i Oslo Chess International i oktober 2011, med 6 av 9 mot sterk motstand. Han har allereie klart kravet om eigen rating på over 2500, med 2506 pr. 1. november 2011, og manglar "berre" det tredje avgjerande stormeister-resultatet for å bli stormeister. 

Frode Elsness er no medlem av Schakklubben av 1911. Frode Elsness er lege av utdanning, og arbeider som allmennlege.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Frode Elsness sine parti hos www.chessgames.com
* Frode Elsness sine parti hos NorBase
* Frode Elsness sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

* Norsk Sjakkblad nr. 4, 2008, s. 10-13
* Norsk Sjakkblad nr. 5, 2008, s. 10-11
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv
* Øystein Brekke: Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014. Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3

Fotnotar
--------

1. ↑  Norsk Sjakkblad nr. 4, 2008, s. 10-13
2. ↑  Resultat NM i sjakk 2008
3. ↑  Norsk Sjakkblad nr. 5, 2008, s. 10-11
4. ↑  Olimpbase side for Frode Elsness
5. ↑  Brekke 2014 s. 300.
6. ↑  Brekke 2014 s. 307
7. ↑  Frode Elsness sine stormeisternapp hos FIDE
**Frode Nyvold** (fødd 22. februar 1949) er ein norsk folkesongar, antropolog og pedagog. Han er førstelektor ved Høgskolen i Telemark, og er instituttnestleiar ved Institutt for folkekultur i Rauland.

I tillegg til å arbeide med norsk tradisjonsmusikk har han gjort feltarbeid mellom anna i Frankrike og Ungarn. Musikk, identitet og kommunikasjon har vore teoretiske hovudtema i feltarbeid og skriftlege arbeid.

Nyvold har vore utøvande musikar sidan 60-talet med konsertverksemd i Noreg og i utlandet og har medverka på fleire fonogramproduksjonar, mellom anna cden *Skjemt og sjanti* som vart nominert til spelemannsprisen 1998.

Ved folkemusikkstudiet underviser han i song og toradar og har kulturpolitikk og kulturhistorie som teoretiske hovudemne.

Han har i ti år, inntil 2010, |vore koordinator for Nordplus-nettverket «Nortrad», eit nettverk for dei nordiske folkemusikkutdanningane, men har no andre oppgåver innanfor internasjonalt arbeid ved instituttet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Sgurr Alasdair** er det høgste fjellet i fjellkjeda Black Cuillin og det høgste fjellet på Isle of Skye i Skottland. På same måten som resten av fjellkjeda, er det bygt opp av gabbro, ein bergart som eignar seg svært godt til fjellklatring.

Som med andre fjell i Cuillin-fjellkjeda, må ein tole høgder og å bruke hendene for å kome seg til toppen. Den minst krevjande ruta følgjer *the Great Stone Shoot* («det store steinspranget») – ei steinrøys som går oppover frå dalbotnen Coire Lagan og møter hovudryggen under toppen. Ein må så småklatre litt den siste biten, før ein kjem til den skarpaste toppen i Cuillin.

Andre ruter krev gode ferdigheiter innanfor småklatring eller klatring med tau. Toppen av Sgurr Alasdair kan verte nådd ved å ta ein kort omveg frå hovudryggen for klatrarar som vil utnytte heile potensialet sitt på Cuillin-fjellkjeda, eller dei som følgjer steinrøysa opp frå Coire Lagan.

*The Great Stone Shoot*, eller «det store steinspranget», er ein av vegane som fører opp til Sgurr Alasdair.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sgurr Alasdair» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 59°54′43.772″N 10°41′42.223″E﻿

Frognerkilen sett frå Kongen.Foto: C. Hill (2007)

Kongen
Frognerkilen. Bygdøy til venstre i biletet.
**Frognerkilen** er ei smal bukt i Indre Oslofjord, i Oslo mellom Filipstad og Skillebekk i aust og Bygdøy i vest. Saman med Bestumkilen gjer Frognerkilen at Bygdøy er ei halvøy som er forbunde med fastlandet berre over eit smalt, lågt eide. I gamal tid, då havet stod høgare, var Bygdøy ei verkeleg øy.

I Frognerkilen er det båthamner for fridtidsfartøy. Ved innseglinga til Frognerkilen ligg på austsida klubbhuset til Christiania Roklub, kalla Kongen, på vestsida (Bygdøysida) ligg klubb- og selskapslokala til Kongelig Norsk Seilforening, kalla Dronningen. Båe husa ligg litt ut frå stranda, med brusamband inn til stranda. På vestsida lenger inn i bukta ligg lystslottet Oscarshall. Langsetter den austre stranda går den sterkt trafikkerte Europaveg 18, som her har namnet Frognerstranda, og mellom denne vegen og sjøen, ein gangveg og sykkelveg som er mykje nytta.

Vintrane i tida 1860–1900, når fjordisen hadde lagt seg, vart det laga til skeisebane på Frognerkilen. Mellom anna vart verdsmeisterskapen på skeiser 1900 arrangert på fjordisen her.

Bukta har namn etter storgarden Frogner hovedgård, som mellom anna eigde dei areala som Frognerparken ligg på, og som òg eigde grunn ned til Frognerkilen. Frognerkilen og Bestumkilen har tidlegare hatt namna Ladegårdsfjordene

Frognerkilen er eit freda kulturminne.

Fotnotar
--------

1. ↑  Oslo byleksikon, femte utgåva: Frognerkilen, side 182

Kjelder
-------

*Denne artikkelen bygger på «Frognerkilen» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2013.*

* *Norsk Allkunnebok*. IV. bandet. 1953

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Frognerkilen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
*Torun vert omdirigert hit, for byen i Polen sjå Toruń*
**Torunn** er ei eit kvinnenamn med opphav i det norrøne namnet *Þórunnr*, samansett av gudenamnet *Tor* og verbet *unna* som tyder 'elske'. 

Namnet var nesten ikkje bruke i Noreg på 1800-talet, derimot var mange målføreformer, som Taran (Buskerud, Telemark), Tøran (Oppland) og Tåren (Rogaland) utbreidde.

På 1900-talet vart forma Torunn meir populær, med ein topp på 1950-talet.

I Noreg har Torunn namnedag 23. februar.

Bruken av namnet i Noreg
------------------------

I folketeljinga i 1801 var det ingen som hadde namn som byrja på Torun.

I teljinga frå 1900 var det 13 kvinner som vart manntalsførte med namna Torunn, Torund eller Torun

I 2008 er det nær 4 600 kvinner som har Torunn til første fornamn.

Kjende namneberarar
-------------------

* Torunn Ystaas, norsk forfattar
* Torunn Borge , norsk forfattar
* Torunn Herje , norsk arkeolo
* Torun Eriksen , norsk jazzmusikar
* Torun Lian , norsk forfattar og filmregisør

Sjå òg
------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Torunn hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet

Andre kjelder
-------------

* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4
Koordinatar: 59°54′46.098″N 10°43′4.5300″E﻿
**Observatoriet i Oslo**, eigentleg **Det astronomiske observatorium**, er eit observatorium tilknytt Universitetet i Oslo. Det ligg i nærleiken av Solli plass i Oslo og har adressa Observatoriegata 1. 

Bygningen er bygd i pussa teglstein i åra 1831–1833 etter teikningar av arkitekt Christian H. Grosch, og er den eldste bygningen som vart reist for Universitetet i Oslo (UiO). Fram til 1935 var bygningen utstyrt og nytta som observatorium for astronomisk forsking, seinare har han vore teke i bruk til andre føremål. Mellom anna hadde Senter for Ibsen-studier tilhald her i åra 2000-2010. I høve 200-årsjubileet for Universitetet i Oslo vart bygningen restaurert og omgjort til realfagsenter for skuleelevar i Oslo-området. Alle instrumenta vart tilbakeført etter å ha vorte konservert ved Norsk Teknisk Museum i 2010-2011.

Peter Frederik Wergmanns framstilling av «Det astronomiske observatorium». Bildet tilhøyrer Oslo Museum.
Siktemerket på Lindøya vart sett opp av astronomen Christopher Hansteen i 1833Foto: Helge Høifødt

Observatoriet har vore viktig for kartlegginga av Noreg. Ein bautaliknande liten steinvarde med jarnkross i toppen vart sett opp i 1833 på Lindøya i Indre Oslofjord i ei fri siktline frå Observatoriet for å finne ut så nøye som råd var den austlege lengdegraden for Christiania (Oslo), og dette siktemerket står framleis. Og den såkalla Oslomeridianen, ein lokal nullmeridian som vart nytta frå 1948 i samband med kartlegging og oppmåling av Noreg etter det såkalla *System ngo 1948*, men seinare teke ut or bruk, vart lagt gjennom Observatoriet. I 1865 hadde ein klart å fastsetje at Observatoriet i Oslo låg 10º 43'22.5" (10 gradar, 43 minutt og 22,5 sekund) aust for Greenwich-observatoriet i London i England, som er staden der den internasjonalt vedtekne nullmeridianen går gjennom.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Observatoriet ved uio.no
* Soga om Observatoriet på nettstaden til Universitetet i Oslo
* 

* Observatoriet i Oslo i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Torstenson-krigen** eller **Hannibalfeiden** var ein krig mellom Danmark-Noreg og Sverige i åra 1643–1645.

Svenskane stod med store styrkar i Tyskland på grunn av Trettiårskrigen, og Christian IV blanda seg inn ved å intrigere mot svenskane. Svenskane gjennomføre difor eit overraskingsåtak på Danmark 12. desember 1643. Den svenske generalen Torstensson gjekk inn i Jylland frå Nord-Tyskland. Ei anna styrke gjekk til åtak mot Sjælland frå Pommern, medan ei tredje styrke, på 11 000 menn, gjekk til åtak mot Skåne.

I 1644 sende Christian IV ein sjøstyrke mot Kiel, og mista auget sitt i sjøslaget som stod i juli. Same år tok svenskane Helsingborg, Lund og Landskrona. Dei åtaka ikkje Malmö på grunn av den sterke festninga der.

I Noreg fekk den danske statthaldar Hannibal Sehested løyve til å byggje ut hæren. På rekordtid organiserte og øvde han opp ein hær. Han delte distrikta opp i legder, som plikta å stille soldat med utstyr. I løpet av kort tid var hæren på 10 000 menn, der 8 000 var bondesoldatar. Sehested si oppgåve var å lette på presset på Danmark, ved å åtake svenskane i Dalsland og Värmland, pluss Göteborg. Det vart med nokre korte raid, før svenskane gjekk inn i norske Bohuslän på slutten av krigen.

Ved freden i Brömsebro mista Danmark-Noreg øyene Gotland og Ösel, og dessutan Jämtland, Härjedalen og Idre og Särna.

Sjå òg
------

* Trettiårskrigen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN

 |
**Rogla** er eit fjell og ein feriestad i Zreško Pohorje, nord i Slovenia.

Turismen starta i Zreško Pohorje før den andre verdskrigen. Det første observasjonstårnet vart bygd på Rogla i 1934. Dei første turistbygningane her vart brende ned under krigen. *Koča*-hytta på Rogla vart gjenoppbygd i 1956. I 1970-åra vart den første skiheisen bygd her. Den kunne då ta 900 personar per time. Vidare vart det bygd hotell i Zreče og på Rogla i 1978, og i 1980 kom fleire skiheisar, og utover 1980-åra fleire hotell. 

I 1990-åra var det over 1200 sengeplassar ved Rogla og skiheisar som kunne frakte 12 200 personar per time. I dag er Rogla eit av skisentra i Slovenia med lengst skisesong med til saman 13 løyper.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rogla» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Brečko, Andraž. Thesis: *Turizem in informacijska tehnologija, primer Unior d.d. program turizem*. Ljubljana 2004 (in Slovene)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skisenteret Rogla
* Terme Zreče

Koordinatar: 46°26′N 15°20′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
«**Leve Patagonia**» er eit musikkverk av Ketil Bjørnstad utgjeve på LP i 1978, seinare òg utgjeve på CD. Verket er skrive som ei moderne suite, og tek for seg historia om Hans Jæger og Kristiania-bohemen. Bjørnstad synte allereie den gongen ei sterk interesse for og kunnskap om bohemrørsla. Utgjevinga inneheld den lange artikkelen *Om Jæger, bohemen og det som hendte senere*, skriven av Bjørnstad. Kvar enkelt song har ei forklaring, som seier noko om den historiske bakgrunnen. Bjørnstad har seinare fordjupa seg endå meir i dette stoffet, og utgjeve fyldige bokverk om Oda Lasson i «Oda!» (1983) og Hans Jæger i «Jæger» (2001). «Leve Patagonia» er basert på faktiske hendingar, og Bjørnstad sjølv karakteriserer verket som «en hyllest til en gruppe mennesker som på ingen måte var feilfrie, men som våget å kjempe for det de trodde på». Tittelen «Leve Patagonia» spelar på at fleire i bohemkrinsane trudde dei kunne skapa seg eit nytt liv i eit land langt vekke, til dømes i Patagonia. 

«Leve Patagonia» rommar eit stort historisk persongalleri, sunge av nokre av dei fremste songarane innan visetradisjonen i Skandinavia. Den mest kjente songen frå «Leve Patagonia» er *Sommernatt ved fjorden*.

*Jæger ror -*
*og Oda sitter foran i en pram*
*som de har tatt*
*Jeg står ved vinduet i natt*
*og en fiol er min trøst*
*Snart vil sommervinden varsle høst*
 *Men lyset er i nord*
*Vær velsignet, du som ror*
Leve Patagonia vart innspela i Rosenborg Studios i Oslo, og utgjeve på Polygram records.
Produsent var Svein Erik Børja.
Grafisk formgjevar var Bruno Oldani.

### Rolleliste

* *Oda Lasson* - Lill Lindfors
* *Hans Jæger* - Ole Paus
* *Edvard Munch* - Lars Klevstrand
* *Aimar Sørensen* - Cornelis Vreeswijk
* *Bokken Lasson* - Ellen Westberg Andersen
* *Alexandra Lasson* - Alexandra Sandøy
* *Saihuekis datter* - Radka Toneff
* *Nils Johan Schjander* - Olle Adolphson
* *Kelner Hans* - Alf Cranner
* *Henrik Ibsen* - Jahn Teigen
* *Jappe Nilsen* - Harald Heide Steen jr.
* *Anny* - Anne Lise Gjøstøl
* *Jensine* - Hege Tunaal
* *Arbeidere* - Tore Onsaker og Ånen Valand
* *Forteller* - Ketil Bjørnstad

### Musikarar

* Knut Riisnæs - Saksofon og fløyte
* Nipe Nyrén - Gitar, el-gitar
* Ketil Bjørnstad - Piano, el-piano, Hammond B3, synthesizer
* Terje Venaas - Bass
* Pål Towsen - Trommer
* Jon Eberson - Gitar
* Øivind Ekorness - Cello
* Svein Gundersen - Kor
* Alexandra Sandøy - Kor
**Hannu Siitonen** (fødd 18. mars 1949) i Parikkala er ein finsk, tidlegare friidrettsutøvar. Han vart europameister i spydkast i 1974, og fekk OL-sølv i 1976.

Aktiv
-----

Siitonen slo gjennom i 1970-sesongen, med ein personleg rekord på 84,80 m. Han vart finsk meister, noko han også skulle verte dei fire komande åra. 

I 1971 forbetra han sin personlege rekord til 88,42 m, noko som gav han tredjeplassen på statistikken over dei beste spydkastarane i verda det året. Han var då mellom favorittane under europameisterskapen 1971 i Helsingfors. Med 83,84 m enda han på fjerdeplass. Også ved dei olympiske sommarleikane 1972 i München var han mellom favortittane. På ny vart det ein fjerdeplass, bronsemedaljøren Bill Schmidt kasta 10 cm lengre i sitt lengstekast.

I 1973 var Siitonen på sitt aller sterkaste, i fem tevlingar landa spydet bortanfor 90 meters-streken. Ved ei tevling i Helsingfors landa spydet på 93,90 m, lengste kastet i verda det året. Også i 1974 stod Siitonen for det lengste kastet i verda. Det kom under europameisterskapen i Roma. Der kasta han spydet 89,58 m og vart suveren meister, over fire meter føre nestemann.

I dei olympiske sommarleikane 1976 i Montreal fekk han sølvmedaljen med eit kast på 87,92 m, langt bak gullvinnaren Miklós Németh som sette ny verdsrekord med 94,58 m i sitt første kast.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971: Nr 4 - 83,84 m
* OL 1972: Nr 4 - 84,42 m
* EM 1974: Gullmedalje 89,58 m, framom Wolfgang Hanisch frå DDR (85,46 m)
* OL 1976: Sølvmedalje 87,92 m, bakom Miklós Németh (94,58 m)

### Fem gull i finske meisterskap

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 |
| **Lengde (m)** | 84,06 | 85,42 | 87,66 | 89,52 | 88,28 |

### Personlege rekordar og årsbeste

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | 1970 | 1971 | 1972 | 1973 | 1974 | 1975 | 1976 | 1977 |
| **Lengde (m)** | 84,80 | 88,42 | 88,58 | 93,90 | 89,58 | 90,22 | 88,82 | 89,48 |

Kjelder
-------

* Tysk og finsk wikipedia.
* *Friidrott*, aktuelle årgongar. Hälsingborg.

| * v
* d
* e
Europameistrar i spydkast, menn |
| --- |
| 1934: Matti Järvinen: | 1938: Matti Järvinen: | 1946: Lennart Atterwall: | 1950: Toivo Hyytiäinen: | 1954: Janusz Sidło: | 1958: Janusz Sidło: | 1962: Jānis Lūsis: | 1966: Jānis Lūsis: | 1969: Jānis Lūsis: | 1971: Jānis Lūsis: | 1974: Hannu Siitonen: | 1978: Michael Wessing: | 1982: Uwe Hohn: | 1986: Klaus Tafelmeier: | 1990: Steve  Backley: | 1994: Steve  Backley: | 1998: Steve  Backley: | 2002: Steve  Backley: | 2006: Andreas  Thorkildsen: | 2010: Andreas  Thorkildsen: | 2012: Vítězslav Veselý: | 2014: Antti Ruuskanen: | 2016: Zigismunds Sirmais: | 2018: Thomas Röhler: | 2022: Julians Weber |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC

 |
**«Skigardsvise»** er ei kjend norsk vise med tekst av Stanley Jacobsen med melodi av Finn Ludt. Melodien er opphavleg henta frå Arnljot Eggens «Brakkevise». 

Skigardsvisa vart skriven i 1974 til revyen *Kutt-i-kula* på den dåverande Landbrukshøgskolen på Ås (Uka i Ås), og slo godt an. Etter suksessen på revyen meinte Josef G. Larssen, som var i forfattarkollegiet som skreiv tekstar til revyen, at Stanley måtte gi ut songen på plate. Det første opptaket vart gjort heime hos Josef G. Larsen. Dette var starten på eit langt musikalsk samarbeid mellom Stanley Jacobsen og Josef G. Larssen; Stanley gav sidan ut meir enn 60 songtekster skrivne av Josef. Den mest kjende av desse var *Imorgon Imorgon, men ikkje i dag*. Stanley Jacobsen gjorde sidan Skigardsvisa kjent over heile landet.

Tematikk
--------

Tematikken har gjort visa til ein klassikar, og er å rekne som protestvise. Ho har vore mykje nytta i radikale miljø. 
Visa tek, som tittelen seier, utgangspunkt i ein skigard, men denne skigarden blir snart metafor for ei rekkje andre typar stengsel, fordomar av ulike slag. Gjennom heile visa går omkvedet at «ein skigard kan kje vara evig, veit du», ein frase som har gått inn i norsk språkbruk. Skigardsmetaforen er nytta både om indre og ytre stengsel, psykologiske som politiske: fordomar, raseskilje, hat, misunning, aversjon, landegrenser, klasseskilje, krig. 

Moralen i visa er at ein kan klive ein skigard «om du vil».

Kjelder
-------

* Red. Ola Bremnes, Velle Espeland, Sverre Mørkhagen, Ingrid Sahlin-Sveberg: *Norsk visebok : norske vise- og sangtradisjoner gjennom 500 år* s. 251

1. ↑  Intervju med Josef G. Larsen og S. Jacobsen
*Sjå òg fylkesveg 304 (fleirtyding)*.
**Fylkesveg 304 i Troms** går mellom Hansnes og Grunnfjord på Ringvassøya i Karlsøy kommune. Vegen er 13,9 km lang.

Vegen startar ved Hansnes, administrasjonssenteret i Karlsøy kommune, som ei direkte vidareføring av fylkesveg 863. Han held fram herfrå nordover langs austsida av Ringvassøya, gjennom den stort sett ikkje-busette nordlege delen av Langsundet, som gradvis svingar mot vest og går over i Vassundet. Ved Storneset snur vegen sørover og inn i Grunnfjorden. Vegen går gjennom bygda Grunnfjord, som ligg langs austsida av fjorden, frå Storneset og heilt inn til vegenden ved garden Utheim inst i fjordbotnen. Frå slutten av fylkesvegen held ein nedlagt og delvis forfallen vegstubb fram kring ein kilometer vidare utover langs vestsida av fjorden.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

 **Karlsøy**

* **863** Hansnes
* Endepunkt Grunnfjord

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv304
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Hanoi** er hovudstaden i Vietnam. Byen ligg ved Den raude elva, og har omkring 3 500 800 innbyggjarar (1997), av dei 1 320 000 innanfor bygrensene. 

Hanoi er òg hovudstad for den administrative regionen Dong Bang Song Hong.

Historie
--------

Hanoi blei hovudstad i Vietnam allereie på 600-talet. Det eldre namnet Đông Kinh, som er ei forvansking frå kinesisk, blei i sin tur forvanska til Tonkin, som av europearar blei brukt om heile regionen. I 1873 blei Hanoi tatt av franskmennene. Etter 1887 blei byen hovudstad i Fransk Indokina. 

Byen blei okkupert av japanske styrkar i 1940. Etter frigjeringa i 1945 blei han sete for den vietnamesiske regjeringa, som året etter blei anerkjend av Frankrike som regjering for eit autonomt Vietnam innanfor Den franske unionet. Kampane mellom den nasjonale rørsla Viet Minh og franske styrkar, etter at Frankrike likevel ikkje ville godta vietnamesisk sjølvstende, blei leidde frå Hanoi, og det var ved fleire høve harde kampar der mellom 1946 og 1954. Det året blei Vietnam anerkjent som sjølvstendig av Frankrike etter det franske militære nederlaget ved Dien Bien Phu, og Hanoi blei hovudstad i den kommunistiske staten. 

Under den amerikanske Vietnamkrigen blei Hanoi bomba ei rekkje gonger, både taktisk bombing av bruer, jernbaneliner og industriområde, og såkalla strategisk teppebombing. Øydeleggingane blei normalt reparerte nesten med ein gong. I den vestlege verda var Hanoi på denne tida for mange eit symbol på kommunismen sin frammarsj, og tilhengarar av USAs intervensjon i Vietnam brukte slagordet «Bomb Hanoi» under motdemonstrasjonar då venstresida demonstrerte til støtte for den sør-vietnamesiske frigjeringsrørsla FNL. 

2. juli 1976, 15 månader etter at den sørlege hovudstaden Saigon fall, blei Nord-Vietnam og Republikken Sør-Vietnam sameinte, og Hanoi blei hovudstad for Den sosialistiske republikken Vietnam.

Vietnams nasjonaluniversitet, tidlegare Universitetet i Hanoi, ligg i byen. Ein finn òg Ho Chi Minhs mausoleum, Det nasjonale historiske muséet, Revolusjonsmuséet og fleire historiske monument.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Hanoi» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juni 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hanoi**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Övre Oldsjön, kraftverksdammen og Storrun vindpark
Mjölkvattsfjället i oktober sett frå søraust. I føregrunnen ser ein Övre Oldsjön
**Övre Oldsjön** og **Yttre Oldsjön** er to innsjøar i den nordlege delen av Offerdals sokn i Krokom kommun i Jämtland i Sverige. Övre Oldsjön ligg i Oldfjällen, ved fjellet Oldklumpen. Långans kjeldeelvar, *Långsån*, *Oldån* og *Fisklösån*, går saman i Yttre Oldsjön. Begge innsjøane vert drenert av Långan, som etter utløpet frå Yttre Oldsjön renn gjennom innsjøane Rönnösjön og Landösjön, og vidare til Indalsälven.

Ved innsjøane har det sidan 1971–75 vore eit vasskraftverk med to aggregat. *Oldåaggregatet* utnyttar fallhøgda mellom Övre Oldsjön og Yttre Oldsjön, som er ca. 260 meter, medan Långsåaggregatet utnyttar fallhøgda mellom Övre Lilla Mjölkvattnet og Yttre Oldsjön, som er ca. 200 meter. Kraftstasjonen er underjordisk, og ligg ved Övre Oldsjöns utløp. Kraftverket er eigd av Statkraft.

På fjellet *Storrun* ved Övre Oldsjön har det sidan 2009 vore ein vindmøllepark beståande av tolv vindturbinar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Storrun vindpark
* Information om Oldens vattenkraftverk

Koordinatar: 63°45′ N 13°32′ E﻿
**Hans Berg** (25. februar 1902–15. august 1980) var ein norsk fiskar, gardbrukar og politikar frå Bodin i Nordland. Han representerte Kristelig Folkeparti og Nordland fylke på Stortinget i tida 1954-69.

Berg var fiskar frå 1917 til 1951, bortsett frå åra 1920-22, då han gjekk Nordland landbruksskule, og året 1922-23, då han var dreng på prestegarden i Hamarøy. Frå 1927 dreiv han også garden Rønvik i dåverande Bodin herad. Han var klokkar i Bodin kyrkje frå 1947 til 1965.

Berg var medlem i Bodin heradsstyre frå 1936, til det vart avvikla av okkupasjonsmakta i 1941. Frå 1945 til 1967 var han på ny med i heradsstyret i Bodin, både som ordinær medlem, formannskapsmedlem og perioden 1952-55 som ordførar.

Hausten 1953 vart Berg vald til stortingsrepresentant frå Nordland. Med attval i 1957, 1961 og 1965 representerte han Kristeleg Folkeparti på Tinget i seksten år. Dei tolv fyrste åra var han medlem i Kommunalkomiteen, dei fire siste i Samferdslekomiteen. I tida 1963-69 var han elles landsstyremedlem i Kristeleg Folkeparti, og åra 1965-74 medlem av hovudstyret i Det norske lutherske indremisjonsselskap.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Fjellarve** |
| FjellarveFjellarve |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Nellikfamilien Caryophyllaceae |
| **Slekt:** | Storarveslekta *Cerastium* |
| **Art:** | **Fjellarve** *C. alpinum* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cerastium alpinum***L. 1753 |

**Fjellarve** (*Cerastium alpinum*) er ei urt i nellikfamilien. Arten har ei amfi-atlantisk utbreiing.
Planta vert kring 15 cm høg. Stengel og blad har korte eller oftast lange mangecellar ullhår, ofte blanda med kjertelhår, eller, hjå underarten snauarve, ingen hår. Stengelen er ofte fleirblomstra. Dei øvre støtteblada er hinnekanta. Begerblada er 8-10 mm lange, og midtre delen mørkgrøn eller fiolett. Fjellarve blomstrar kring juli månad på turre stader, grus og knausar, mest til fjells. Planta veks i alle fjelltrakter i Noreg. Ho er funnen opp til 2220 m i Jotunheimen. Fjellarve hybridiserer med snøarve og vanleg arve.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fjällarv» frå Wikipedia på svensk, den 18. september 2010.*

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
| **Mels** |
| --- |
| Utsyn over Mels og grannelandsbyen SargensUtsyn over Mels og grannelandsbyen Sargens Utsyn over Mels og grannelandsbyen Sargens |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Mels |
| **Kommunevåpenet til Mels** |

 |
| Plassering |
| 

Mels is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen St. Gallen |
| Distrikt | Sarganserland |
| Språk | tysk |
| Borgarmeister | Guido Fischer |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  139,16 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 8 358   60,1 /km² |
| Koordinatar | 47°3′0″N 9°25′0″E﻿Koordinatar: 47°3′0″N 9°25′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 500 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 8887 |
| **Nettstad:** www.mels.ch |

**Mels** er ein kommune i valkrinsen Sarganserland i Seeztal, kantonen St. Gallen i Sveits. Kommunen har 8 358 innbyggjarar (2010) og eit areal på 139 km². Kommunesenteret ligg i dalen Seeztal, 500 meter over havet. Mels grensar i vest mot kantonen Glarus.

I utstrekning er kommunen den største i kantonen og dekkjer Weisstannendalen go delar av Seeztal. Nordvest for byen ligg Castels og vest for Nidberg ligg Castels festning. Han består av landsbyen Mels, busetnadane Heiligkreuz bei Mels, Plons, Ragnatsch, grendene Butz, St. Martin, Mädris og Tils, og alpebusetnaden Vermol, samt Walser-landsbyane Schwendi og Weisstannen.

Chapfensee er eit vassreservoar i kommunen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mels» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (tysk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
Theobald von Oer: *Hoffet av muser i Weimar*. Schiller les høgt. Blant tilhøyrarane sit heilt til venstre Wieland, like framfor han Herder (med kona si Maria Karoline Flachsland) og til høgre framfor søyla står Goethe.
**Weimarklassisismen** (tysk *Weimarer Klassik*) var ei litterær rørsle i Tyskland, nærare bestemt Weimar og Jena i overgangen mellom 1700- og 1800-talet. 

Weimarklassisismen i vid forstand viser til den litterære produksjonen til «dei fire stjernene frå Weimar» Christoph Martin Wieland, Johann Wolfgang Goethe, Johann Gottfried Herder og Friedrich Schiller. Ofte blir omgrepet avgrensa til å gjelda Schiller og Goethe sitt samvirke frå 1794 til 1805. Weimarklassisismen varte omtrent til då Schiller døydde i 1805 

Innhaldsmessig dreidde weimarklassisismen seg om å etablera ein ny humanisme. Dette skulle skje på grunnlag av ideane frå romantikken, klassisismen og opplysingstida.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Weimarklassisismen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mars 2023.*
**Gregorio Allegri** (1582–17. februar 1652) var ein italiensk komponist og tenorsongar knytt til seinrenessansen og tidleg barokk.

Liv
---

Allegri var fødd i Roma. Han var korgut ved San Luigi de Francesci frå 1591, og elev av Giovanni Maria Nanino. Frå 1607 til 1621 var Gregorio kapellmeister ved domkyrkja i Fermo, og frå 1629 songar i det pavelege orkesteret under pave Urban VIII.

Verk
----

Allegri komponerte messer, motettar, eit Te Deum, eit Magnificat og ei firstemmig strykarsonate.

Den best kjende av komposisjonane hans er den nistemmige *Miserere*, som toneset Salme 51 i Bibelen. Stykket blei endra og utvida mange gonger i løpet av livet hans, og fekk ein segnomspunnen status. Det blei berre framført Det sixtinske kapellet under den stille veka, og var forbode å kopiera. I 1770 kom fjortenårige Mozart til Roma, høyrde stykket to gonger og skreiv det ned etter minnet, og ein engelsk musikkhistorikar gav det ut i London. Etterkvart blei kopieringsforbodet heva, og fleire seinare komponistar, som Felix Mendelssohn og Franz Liszt, transkriberte verket.

Kjelder
-------

* «Gregorio\_Allegri» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Gregorio Allegri» frå Wikipedia på bokmål, den 17. august 2011.*

* *Denne artikkelen bygger på «Gregorio Allegri» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Gregorio Allegri ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* Lydeksempel: *Miserere mei deus* fra salme 51

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Reijo Untamo Vähälä** (fødd 7. mars 1946) er ein finsk matematiar og tidlegare høgdehoppar frå Alajärvi. Han vann sølvmedaljen i høgdehopp ved EM i friidrett 1969 i Aten.

Vähälä vart finsk meister i høgdehopp 1996 med eit hopp på 2,04 meter. To år seinare forbetra han den finske høgderekorden med ein centimeter til 2,13 m. I den finske meisterskapen 1969 måtte han nøye seg med tredjeplass i høgdetevlinga. Under europameisterskapen i Aten i september 1969 forbetra han i finalen den nasjonale rekorden til 2.14 m, før han overraskande også svinga seg over den neste høgda 2,17 m. Ingen av dei tre utøvarane som klarte 2,17 m, tok seg over neste høgde, dermed hadde Vähälä vunne den mest uventa medaljen i finsk friidrett etter 2. verdskrigen.

I 1970 vann Vähälä med 2,12 m den finske meisterskapen i høgdehopp for andre gong. Ved EM i friidrett 1971 på finsk heimebane rauk han ut or tevlinga med 2,08 m i kvalifiseringa, 17 utøvarar klarte kvalifiseringshøgda på 2,12 m.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Reijo Vähälä» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Reijo Vähälä» frå Wikipedia på finsk, den 10. september 2019.*
Kart som viser *Greifswalder Bodden*
**Greifswalder Bodden** (polsk: *Zatoka Greifswaldzka*) er ei bukt sørvest i Austersjøen ved kysten av Tyskland i delstaten Mecklenburg-Vorpommern. Bukta har eit areal på 514 km².

*Flachlandschaft am Greifswalder Bodden* (Flatt landskap ved Greifswalder Bodden), Caspar David Friedrich, rundt 1830-1834
I vest ligg øya Rügen, i søraust øya Usedom, i aust ligg Pommersche Bucht og i sør det tyske fastlandet. Bukta er forbunde til Austersjøen via Strelasund, eit smalt sund mellom fastlandet og Rügen. Den nordlege enden av bukta vert stundom kalla *Rügischer Bodden*.

Bukta har ei nokså ujamn kystlinje, og har fleire viker og småbukter i bukta. Neset Mönchgut (aust på Rügen) og Zudar (sør på Rügen) – sistnemnde består eigentleg av fleire halvøyar - deler bukta inn i mindre bukter. Den største byen ved bukta er Greifswald.

Greifswalder Bodden er grunn og har eit middeldjup på berre 5,6 meter og eit maksimalt djup på 13,5 meter. Ho består av brakkvatn på grunn av tilførsel på ferskvatn frå elvar, og den komplekse hydrografien i Austersjøen, der ein vanlegvis finn saltare vatn på større djup. 

Før gjenforeininga av Tyskland i 1990 var Greifswalder Bodden ein offentleg stad for vassport, i motsetnad til det meste av den austtyske kysten av Austersjøen. Den lokale geografien gjorde at ein lett kunne halde vakt over bukta og dermed hindre dei som prøvde å flykte frå landet. Staden som ligg nærast bukta utanfor Warszawapakta er den danske øya Bornholm, meir enn 100 km borte.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Bay of Greifswald frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 54°13′22″N 13°32′48″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***The Hunter***  Song av Albert Kingfrå albumet *Born Under a Bad Sign* |
|  |
| **Utgjeve** | August 1967 |
| **Innspelt** | Stax Studios, Memphis, Tennessee, June 9, 1967 |
| **Sjanger** | Blues |
| **Lengd** | 2:43 |
| **Selskap** | Stax (no. S-723) |
| Låtskrivar(ar) | Booker T. Jones, C. Wells, Al Jackson, Jr. Donald Dunn, Steve Cropper |
|

«**The Hunter**» er ein bluessong først spelt inn av Albert King i 1967. Songen er sidan spelt inn av fleire andre artistar, som Ike and Tina Turner, som fekk ein hit med songen i 1969.

Originalen
----------

«The Hunter» vart skriven av husbandet til Stax Records, Booker T. and the MGs, og Carl Wells. Songen er ein mellomrask 24-taktsblues i A-dur. Med på innspelinga med Albert King (vokal og gitar) var: Booker T. Jones (orgel), Steve Cropper (rytmegitar), Donald «Duck» Dunn (bass), Al Jackson jr. (trommer) og medlemmar av The Memphis Horns, Wayne Jackson (trompet), Andrew Love (tenorsaksofon) og Joe Arnold (barytonsaksofon).
«The Hunter» vart først gjeven ut på Albert King-albumet *Born Under a Bad Sign* i 1967, som «vart eit av dei mest populære og viktige bluesalbuma seint i 60-åra». I 1969 vart han gjeven ut på singel (med «As the Years Go Passing By» på Atlantic 2604), men nådde ikkje salslistene. Songen er seinare gjeven ut på forskjellige samlealbum av Albert King.

Ike and Tina Turner-utgåva
--------------------------

Ike and Tina Turner spelte inn «The Hunter» i 1969 og sjølv om han var over seks minuttar lang, vart songen ein hti. Han nådde 37. plassen på Billboard R&B-lista og 93. plassen på Billboard Pop Singles-lista (Blue Thumb 102). Songen vart gjeven ut på albumet deira *The Hunter* i 1969, som nådde 176. plassen på Billboard-lista (Blue Thumb BTS-11).

Andre innspelingar
------------------

Andre artistar som har spelt «The Hunter» er mellom andre Blue Cheer (*Outsideinside* 1968), Pacific Gas & Electric (*Get It On* 1968), Free (*Tons of Sobs* 1968) og Blues Magoos (*Never Goin' Back to Georgia* 1969). Canned Heat spelte inn ein demoversjon av songen i 1967, men spelte han inn på ny som «Amphetamine Annie» (ein tidleg antidopsong) med same musikk (*Boogie with Canned Heat* 1968). Led Zeppelin brukte noko av teksten frå «The Hunter» under «How Many More Times» på debutalbumet *Led Zeppelin* i 1969.

Seinare innspelingar er gjort av Great White (*Great White* 1983), Koko Taylor (*Queen of the Blues* 1985), Danzig (*Danzig* 1988), Paul Rodgers (*Muddy Water Blues: A Tribute to Muddy Waters* 1993), Doyle Bramhall (*Bird's Nest on the Ground* 1994), Gov't Mule (*Live... With a Little Help from Our Friends* 1999) og Michael Schenker & Davey Pattison (*Endless Jam Continues* 2005).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Hunter (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  
«The Hunter». Free Hand Music. Henta 26. mars 2016.
2. ↑  
Erlewine, Stephen Thomas. «Albert King – Biography». *AllMusic*. Rovi Corp. Henta 26. mars 2016.
3. ↑  
Whitburn, Joel (1988). *Top R&B Singles 1942–1988*. Record Research, Inc. s. 418. ISBN 0-89820-068-7.
**Reinbeitedistrikt** er i norsk reindriftsforvalting eit geografisk område der reindriftsutøvarar kan drive reindrift.

Kvart av dei seks reinbeiteområde reinbeiteområda i landet er delt inn i fleire reinbeitedistrikt. 
I kvart reinbeitedistrikt oppretta etter § 2 i reindriftslova, skal det vere eit distriktsstyre valt av og blant dei aktive reindriftsutøvarane i distriktet. Samtidig med valet av medlemmer til distriktsstyret skal det avgjerast kven som skal vere leiar og nestleiar. 

Distriktsstyret fører liste over reineigarane i distriktet og talet på rein. Styret skal sjå til at reindrifta i distriktet skjer i samsvar med gjeldande lover og forskrifter og kan påby eller setje i verk samling, merking, skilling og teljing av rein dersom reineigarane ikkje blir samde og sjølv gjennomfører slike tiltak.

Leiaren i distriktsstyret representerer reinbeitedistriktet sine interesser og kan bl.a. inngå forlik, saksøke og verte saksøkt på vegner av reineigarane i saker som gjeld dei alle.

Kvart reinbeitedistrikt kan vere delt inn i fleire driftseiningar. Driftseiningane har løyve til å beite med eit visst tal rein innanfor distriktet sitt beiteland.

| * v
* d
* e
Samar |
| --- |
| Historie | 
* Sameland
* Kautokeinoopprøret
* Lappekodisillen
* Felleslappeloven
* Thomas von Westen
* Nærøymanuskriptet
* Fornorskinga av samar
* Samisk religion
* Samisk språkhistorie
* Runebomme
* Siida

 |  Sameland |
| Samfunn | 
* Samiske språk
* Reindrift
* Reinbeitedistrikt og Sameby
* Reindriftsforvalting
* Nasjonaldag
* Flagg
* De samiske samlinger
* NRK Sápmi
* Nordisk sameråd
* Nordisk samisk institutt
* Samisk arkiv
* Samisk høgskole
* Samisk spesialbibliotek

 |
| Kultur | 
* Arkitektur
* Joik
* Duodji
* Kunst
* Musikk
* Museumslag
* Kunstnerforbund
* Kunstnerråd
* Senter
* Vederlagsfond
* Beaivváš Sámi Našunálateáhter
* Samiske kunstnarar
* Litteratur
* Forfattarar
* Musikarar

 |
| Politikk | 
* Sameloven
* Sametinget, Sametingsval og Samiske valkrinsar
* Samerett
* Samerettsutvalet
* Sametinga i Finland, Noreg, Sverige og Russland**·** Samisk parlamentarisk råd

 |
| Delgrupper | 
* Sørsamar
* Umesamar
* Pitesamar
* Lulesamar
* Skoltesamar

* Bygdesamar
* Fjellsamar
* Sjøsamar

 |
| Språk | 
* Sørsamisk
* Umesamisk
* Pitesamisk
* Lulesamisk
* Akkalasamisk
* Enaresamisk
* Kildinsamisk
* Nordsamisk
* Skoltesamisk
* Tersamisk
* Samisk språkforsking

 |