recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Krigen Saba under Karib’il Watar I av Saba førte rundt 685 f.Kr.) mot Ausan.
Ausan under Qataban på i 1. hundreåret e.Kr.
**Ausan** (gammalsørarabisk *ʾws1n* *Aus1ān*) var eit kongerike i noverande Jemen som fanst på 700-talet f.Kr.
Ausan er det sørarabiske oldtidsriket ein veit minst om. Det låg i det sørlege Jemen, nordaust for Aden. Nøyaktig kvar hovudstaden Miswar låg er ukjend. 

Rundt 700 f.Kr. erobra kongeriket Qataban og den vestlege delen av Hadramaut. Dette gjorde at Ausan fekk kontroll over store delar av den jemenittiske kysten, og kunne driva maritim handel. Seinare fekk det kontroll over hamnebyen Tafid, som låg på staden Aden no ligg.

Under regjeringstida til Karib’il Watar I av Saba, kring 685 f.Kr. kom Ausan i konflikt med det stadig mektigare Saba. Med støtte frå Qataban, Hadramaut og bystatane Haram og Kaminahu førte Saba fleire hærtog der Ausan til slutt blei erobra. Ausan og vasallstatane Kahad, Dahas og Tubanaw blei underlagde Qataban. Ein trur at Ausan først kunne gjennoppstå som rike i det 1. hundreåret f.Kr. Seinare blei det truleg erobra av [Himyar].

Kongar av Ausan
---------------

Denne lista følgjer Kenneth A. Kitchen.

* 'Amkarib, 700-talet f.Kr. far til Ḏkrʾl Lḥyn
* Ḏkrʾl Lḥyn, ca. 700 f.Kr. hadde tittelen mukarrib, far til ein Muratta'
* Muratta' (eller *Martaw*), 600-talet f.Kr. overvunnen av Karib’il Watar I av Saba
* Ma'ad'il, rundt år 1
* Yasuduq'il Far'a, 1. hundreåret e.Kr.
* Ma'ad'il Salhan, 1. hundreåret e.Kr.
* Yasuduq'il Far'a Scharah'at, 1. hundreåret e.Kr.
* 'Ammyitha' Ghailan Gaschmu

Kjelder
-------

1. ↑  Kitchen 1994

* *Denne artikkelen bygger på «Ausan» frå Wikipedia på tysk, den 11. februar 2018.*

Litteraturliste
---------------

* Kenneth A. Kitchen: *The World of Ancient Arabia Series. Documentation for Ancient Arabia. Part I. Chronological Framework & Historical Sources.* Liverpool, 1994
* Walter W. Müller: *Skizze der Geschichte Altsüdarabiens*. I: Werner Daum (Hrsg.): *Jemen*. Pinguin-Verlag, Innsbruck 1987, ISBN 3-7016-2251-6, s. 50-56
| Kaesŏng |
| --- |
| Sentrum i KaesongSentrum i Kaesong Sentrum i Kaesong |
| Styresmakter |
| Land  Region |  Nord-Korea  Nord-Hwanghae |
| Grunnlagd | Om lag 700 e.Kr. |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  1309 km² |
| Koordinatar | 37°58′0″N 126°33′0″E﻿Koordinatar: 37°58′0″N 126°33′0″E﻿ |
| Plassering |
| 

Kaesong is located in Nord-Korea

 |

**Kaesŏng** (eller **Gaeseong**) er den femte største byen i Nord-Korea. Han ligg i den nordkoreanske regionen Nord-Hwanghae. 

Byen var tidlegare hovudstad i det koreanske riket under Goryeo. Byen ligg nær Kaesong industriregion, og delar av byen vart frådelt til denne industriregionen i 2002. Industriregionen er eit samarbeid med sørkoreanske styresmakter, og verksemder derifrå har etablert seg med produksjon i en eigen industripark i regionen. Delar av arbeidskrafta som vert nytta kjem frå byen Kaesong.

I Kaesong finst det mellom anna restar etter Manwoldaepalasset. Då Yi Songgye styrta Koryo-dynastiet i 1392 og etablerte Joseon-dynastiet, flytta han samtidig hovudstaden frå Kaesong til Hanyang (i dag Seoul). Kaesong heldt fram som ein del av provinsen Gyeonggi fram til Koreakrigen (1950–1953). I 1951 kom byen under kontroll av Nord-Korea og området rundt byen vart omorganisert til «Kaesongregionen» (*Kaesŏng Chigu*; 개성 지구; 開城 地區). I 1955 vart byen ein direktestyrt by (*Kaesŏng Chikhalsi*; 개성 직할시; 開城 直轄市). I 2002 vart Kaesong industriregion delt frå byen. I 2003 vart resten av byen lagt til regionen Nord-Hwanghae.

Byen ligg nær den demilitariserte sona som deler dei to koreanske statane. Frå slutten av den andre verdskrigen og fram til Koreakrigen var slutt, låg Kaesong sør for den 38. breiddegraden som var den fyrste delelinja mellom dei to koreanske statane etter den andre verdskrigen. Avhengig av korleis ein ser på det, er Kaesong den einaste byen av ein viss storleik som framleis er okkupert eller frigjort av Nord-Korea.

Medan byen var tidleg hovudstad i Korea, vart byen gjeven namnet *Songdo*. Byen er senter for ginsengproduksjonen og lettindustrien i landet.

Av utdanningsinstitusjonar finn ein Koryo Songgyungwan-universitetet, Kommunist-universitetet og ein kunstskule i byen. Kaesong historiske museum har ei rekkje gjenstandar og relikviar frå koreansk historie, inkludert Chomsongdae, Manwolpaviljongen, Kaesong Namporten, Anhwatempelet, grava til kong Wanggon og kong Kongmin.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Ausra Fridrikas** (fødd 30. april 1967), fødd **Miklušytė**, er ein tidlegare handballspelar frå Varėna i Litauen. Ho vart verdsmeister med Sovjetunionen i 1990 og spelte til saman 384 landskampar for tre ulike land; Sovjetunionen, Litauen og Austerrike. Det internasjonale handballforbundet (IHF) kåra henne til årets spelar i 1999.

Ho var ei tid gift Zuikiene, frå 1996 gift med Robertas Fridrikas, landslagsspelar i fotball for Litauen.

### Klubbspel

Miklusyte/Zuikiene spelte for Eglė Vilnius i tida 1987-92, der ho i 1988 var med om å vinne IHF-cupen. Etter eit kort mellomspel i spanske Mar Valencia flytta ho hausten til Hypo Niederösterreich. I det austerrikske profflaget spelte ho ei viktig rolle for at klubben vann meisterligaen i 1993, 1994, 1995, 1998 og 2000. Perioden 2000-02 var ho Bækkelags-spelar, toppskårar for laget då det vart siger i NM-finalen 2000/01. Sommaren 2002 flytta ho til danske Slagelse FH, ein klubb som gjekk til topps i EHF-cupen 2003 og meisterligaen i 2004 og 2005. Med Slagelse vart ho også dansk seriemeister 2003 så vel som i 2005, samt cupmeister 2003. Etter tre år i Danmark busette ho seg i Austerrike, sitt heimland frå 1995. Fram til 2007 var ho aktiv i, fyrst, Wiener Neustadt, og sidan Hypo Niederösterreich.

### Landslagsspel

Fridrikas deltok i 165 landskampar for Sovjetunionen. I 1990 var ho med i troppa som vann verdsmeisterskapen i Sør-Korea, utan å ha ei sentral rolle i mannskapet. I 1991 melde ho seg til teneste for Litauen sitt landslag, men braut med laget før Handball-VM 1993 i Noreg. Frå 1994 til 2000 representerte Fridrikas det austerrikske handballandslaget. I 1996 bidrog ho sterkt til at Austerrike vann bronse i europameisterskapen, og endå meir då eit mannskap med mange utanlandskfødde spelarar tok bronsen under verdsmeisterskapen 1999. Ho spelte i alt 133 landskampar for Austerrike.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ausra Fridrikas» frå Wikipedia på tysk, den 3. mai 2021.*

* «Ausra Fridrikas» (på engelsk). Olympedia. Henta 13. mars 2023.
Kart over land som vanlegvis eller av og til blir rekna til Aust-Afrika.
**Aust-Afrika** er ein geografisk og kulturell region aust i Afrika.
Landa som høyrer til regionen er kyststatane Eritrea, Djibouti, Somalia, Kenya, Tanzania, Mosambik, øystatane Madagaskar, Mauritius, Réunion, Komorane, Mayotte og Seychellane, og innlandsstatane Etiopia, Uganda og Malawi, med Rwanda og Burundi inkludert i nokre definisjonar. Det sørlege Sudan høyrer òg til regionen kulturelt.

Kultur
------

Desse landa har hatt påverkingar både frå resten av Afrika og frå Asia, særleg Arabia. Dette ser ein mellom anna ved at islam er ein viktig religion her, og ved at det utbreidde språket swahili har svært mange lånord frå arabisk. Den aust-afrikanske musikken minnar om både arabisk og indisk musikk.

Natur
-----

Aust-Afrika er kjend for vill og vakker natur, mellom anna Riftdalen og Kilimanjaro. Kjende afrikanske dyr som elefantar, løver, sjiraffar, sebraer og nashorn finst her mykje av, og mange turistar kjem til nasjonalparkar i området for å sjå desse og andre dyr.

Historie
--------

Området vart kolonisert av europearar på attenhundretalet, og fleire land opplevde ei tid med uro og eineherskarar etter at dei fekk sjølvstende. Mellom anna vart Uganda styrt av den brutale diktatoren Idi Amin på 70-talet, medan Mosambik var plaga av borgarkig på 80-talet. Etiopia har vore kjend for tørke og svoltkatastrofar. Aust-Afrika er fortsatt prega av indre stridar, fattigdom og AIDS-epidemien, men området er blitt meir stabilt i den siste tida.

| * v
* d
* e
Aust-Afrika |
| --- |
| 
* Burundi
* Djibouti
* Eritrea
* Etiopia
* Kenya
* Rwanda
* Somalia
* Tanzania
* Uganda

 |


| * v
* d
* e
Regionar i verda |
| --- |
| **Afrika** | Sentral • Aust • Nord • Sør • Vest |
| **Amerika** | Karibia • Sentral • Latin • Nord • Nordleg • Sør |
| **Asia** | Sentral • Aust • Nord • Sør • Søraust |
| **Europa** | Sentral • Aust • Nord • Sør • Vest |
| **Oseania** | Australasia • Melanesia • Mikronesia • Polynesia |
| **Andre** | Asia-Stillehavet • Midtausten  |
| **Polområda** | Arktis • Antarktis |
| **Verdshav** | Atlanterhavet • Polhavet • Indiahavet • Stillehavet • Sørishavet |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
***Det egoistiske genet*** (engelsk originaltittel: *The Selfish Gene*) er den første og mest kjende boka til den britiske evolusjonsbiologen og populærvitskapsforfattaren Richard Dawkins. Ho kom først ut i 1976, men vart ikkje omsett til norsk (bokmål) før i 2002. I boka argumenterer Dawkins for at genet, og ikkje individet eller arten, er den viktigaste eininga i det naturleg utvalet.

Boka vart omstridd, og mange tolka ho som eit forsvar for egoisme og sjølvisk åtferd på individnivå hjå menneske. Dette er likevel ikkje i tråd med korkje kva boka eller Dawkins sjølv hevdar. I intervju har Dawkins sagt at han i ettertid angrar på tittelen, og at han utan noko særleg til endringar godt kunne ha publisert den same teksten som til dømes «The immortal gene» eller «The cooperative gene».

Det er òg i denne boka Dawkins innfører mem-omgrepet.

Kjelder
-------

1. ↑  *Richard Dawkins fortel om boka si*, arkivert frå originalen 13. oktober 2007, henta 24. oktober 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

* Richard Dawkins: *Det egoistiske genet*, Humanist Forlag, Oslo 2002. ISBN 82-90425-56-2
* Forord til den norske utgåva av Dag O. Hessen

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Codex Leningradensis blir datert til år 1008.
**Codex Leningradensis**, eller *leningradkodeksen* som ein kan kalla han på norsk, er eit av dei eldste manuskripta som finst over heile Den hebraiske bibelen (Det gamle testamentet). Manuskriptet er datert til år 1008, og er truleg skrive i Kairo. Manuskriptet er skrive på hebraisk etter den såkalla masoretiske teksten med Tiberias-vokalisering.

Truleg er Codex Aleppo opphavet til leningradkodeksen og såleis eldre enn denne (kanskje frå 920-talet), men delar av aleppokodeksen har vore sakna sidan 1947. Dette gjer leningradkodeksen til det eldste eksisterande manuskriptet som inneheld heile Det gamle testamentet. Han kan til dømes brukast som kjelde for dei manglande delane av aleppokodeksen. Dermed har leningradkodeksen ei viktig rolle i kristen og jødisk religionsforsking. 

Leningradkodeksen har namn etter Leningrad (Sankt Petersburg) etter å ha vore i Nasjonalbiblioteket i Russland Saltykov-Sjtsjedrin sidan 1863. Han blei internasjonalt kjend som Leningradkodeksen etter å ha vore brukt som utgangspunkt for den hebraiske teksten i *Biblia Hebraica* (1937), og seinare for *Biblia Hebraica Stuttgartensia* (1977). Då Leningrad fekk tilbake namnet Sankt Petersburg etter oppløysinga av Sovjetunionen i 1991, bad nasjonalbiblioteket om at ein skulle halda på «Leningrad» i namnet på kodeksen. Han er tidvis blitt omtalt som *Codex Petersburgensis* eller *Petropolitanus*, 'St. petersburgkodeksen', men dette er eit fleirtydig namn sidan det også kan visa til ein annan bibelkodeks, MS. Heb B 3, som er endå eldre (år 916), men berre omfattar siste delen av *Nebiím* (Profetane).

Kjelder
-------

1. ↑  Marilyn J. Lundberg. «The Leningrad Codex». West Semitic Research Project.

* *Denne artikkelen bygger på «Codex Leningradensis» frå Wikipedia på bokmål og «Codex Leningradensis» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2019.*
Det store riksvåpenet til Estland
**Det estiske riksvåpenet** er samansett av tre heraldiske blå leopardar med raude tunger på eit gullfarga skjold, omgjevne av eikegreiner. Sentralmotivet er henta frå det danske riksvåpenet, etter dansk overherredømme på 1300-talet. Parlamentet i den sjølvstendige estiske republikken vedtok riksvåpenet 19. juni 1925. Då Estland igjen vart sjølvstendig i 1990, vart riksvåpenet gjeninnført ved ei lov av 6. april 1993.

Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken
-------------------------------------------

Riksvåpenet til republikken vart bytta ut då Estland var okkupert av Sovjetunionen frå 1940. Det viser ei oppstigande sol, framheva ved solstrålar, dei kommunistiske symbola hammar og sigd og den raude stjerna omgjevne av kornaks og ein kvist frå eit nåletre. Aksa og kvisten er omgjevne av eit band med tre tekstar: «Eesti NSV» for *Eesti Nõukogude Sotsialistlik Vabariik*, *Den estiske sosialistiske sovjetrepublikken*; «Пролетарии всех стран, соединяйтесь!» for *Proletarar i alle land, samein dykk* på russisk; «Kõigi maade proletaarlased, ühinege!», same motto på estisk.

* Det vesle riksvåpenet til Estland, utan eikegreineneDet vesle riksvåpenet til Estland, utan eikegreinene
* Seglet til byen Reval, 1340Seglet til byen Reval, 1340
* Våpenet til Estiske SSR, 1940–1990Våpenet til Estiske SSR, 1940–1990

| * v
* d
* e
Europeiske riksvåpen |
| --- |
| Albania**·** Andorra**·** Austerrike**·** Belgia**·** Bosnia-Hercegovina**·** Bulgaria**·** Danmark**·** Estland**·** Finland**·** Frankrike**·** Færøyane**·** Hellas**·** Irland**·** Island**·** Italia**·** Kasakhstan**·** Kroatia**·** Kviterussland**·** Latvia**·** Liechtenstein**·** Litauen**·** Luxembourg**·** Malta**·** Moldova**·** Monaco**·** Montenegro**·** Nederland**·** Noreg**·** Polen**·** Portugal**·** Rep. Makedonia**·** Romania**·** Russland**·** San Marino**·** Serbia**·** Slovakia**·** Slovenia**·** Spania**·** Storbritannia**·** Sveits**·** Sverige**·** Tsjekkia**·** Tyrkia**·** Tyskland**·** Ukraina**·** Ungarn**·** Vatikanstaten |
Ein enkel kvit piperensar.
**Piperensar** er ein børste laga av ein eller fleire ståltrådar med påspunne fiber som kan brukast til å reinska innsida av halsstykket på ei tobakkspipe eller andre tronge hole reiskapar, som medisinske instrument. Fibrane verker som ein børste, og ståltråden gjer han bøyeleg. Ved å staka og vri piperensaren i halsen på pipa kan ein reingjera henne. I nyare tid er piperensarar og blitt eit viktig formingsmateriale.

Fiberet ein bruker på piperensarar er ofte eit absorberande tekstil som bomull eller viskose. I tillegg kan ein bruka stivare materiale som nylon eller polypropen som gjer at ein kan skrubba betre. Nokre piperensarar smalnar i eine enden slik at han kan nå inn i tronge holrom.

Hovudgrunnen til at ein ønsker å rensa pipa er for å fjerna den sure «pipesausen», som også blir kalla «pipelort». Denne øydelegg smaken av tobakken og må fjernast regelmessig.

Forming
-------

Forming med piperensarar.
Piperensarar blir også brukt til ulike formingsprosjekt fordi dei er bøyelege og held på forma dei får. Piperensarar laga for dette føremålet er ofte laga med polyester- eller nylontråd og er ofte lengre og tjukkare enn tradisjonelle piperensarar. Dei finst også i mange ulike fargar. Piperensarar er utbreidde formingsmateriale i barnehagar og skular.

I Japan er forming med piperensarar kjend som mogol-kunst. Namnet er avleidd frå det portugiske «mughal» (mogul) om ei form for veving.

* Blomar laga av piperensarar.Blomar laga av piperensarar.
* Hund laga av piperensarar.Hund laga av piperensarar.
* Trolldokke med piperensar-horn.Trolldokke med piperensar-horn.

Kjelder
-------

1. ↑  «pipelort» i *Det Norske Akademis ordbok*
2. ↑  «Pipe cleaner artist», *news.yahoo.com* (på engelsk), henta 28. mars 2020
3. ↑  «Mogol art», *www.craftjam.jp*, arkivert frå originalen 15. februar 2020, henta 28. mars 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Pipe cleaner» frå Wikipedia på engelsk, og «Piperenser» frå Wikipedia på bokmål den 28. mars 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Poul C. Olrik: *Kunsten å røke pipe*
**Lester del Rey** (2. juni 1915–10. mai 1993) var ein amerikansk forfattar, forlagsredaktør og forleggjar.

Del Rey blei fødd Leonard Knapp, men fabrikkerte ei bakgrunnshistorie med diverse andre navn. Han debuterte som forfattar i *Astounding Science-Fiction* i april 1938 med novella «The Faithful», og publiserte i science fiction-magasin i ei årrekke fram til den første romanen, ungdomsboka *Marooned on Mars* (1952).

Frå 1977 til 1991 var del Rey forleggjar i Del Rey Books, eit imprint under Ballantine Books. Del Rey Books gjev også ut science fiction, men har hatt mest suksess med utgjevingar innsn fantastisk litteratur.

I tillegg til del Rey, brukte han pseudonyma Erik van Lhin, John Alvarez, Marion Henry, Philip James, Charles Satterfield og Edson McCann.

Kjelder
-------

1. ↑  «Lester del Rey, 77, Editor and Author», nekrolog i *The New York Times* 12. mai 1993
2. ↑  *The Encyclopedia of Science Fiction* om Del Rey Books
3. ↑  *The Encyclopedia of Science Fiction* om Lester del Rey

* *Denne artikkelen bygger på «Lester del Rey» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Pipilotti Rist** (fødd 21. juni 1962 som Elisabeth Charlotte Rist) er ein sveitsisk videokunstnar. 

Rist er frå Grabs i Sveits. Ho utdanna seg i Wien og Basel, og bur og arbeider i Zürich og Neuchâtel. 

Ho arbeider hovudsakleg med videoinstallasjonar som speler på teknologi, språk, musikk og rørsle. Dei todimensjonale installasjonane hennar framstår som videoskjermar montert på veggen. I dei tredimensjonale er videoen ein del av eit større heile. Karakteristisk for videoane til Rist er at dei refererer til ulike sjangerar som dokumentar, pseudo-dokumentar, fiksjon og pop-videoar. Inspirasjonskjeldene hennar er oftast erfaringar frå dagleglivet og populærkulturen.

Nokre av hennar best kjende verk er *Sip My Ocean* (1996), *Ever is Over All* (1997), *Homo Sapiens Sapiens* (2005) og *Gravity, Be My Friend* (2007).

Kjelder
-------

* «Pipilotti Rist», *Store norske leksikon*, 15. februar 2009

* *Denne artikkelen bygger på «Pipilotti Rist» frå Wikipedia på svensk, den 6. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pipilotti Rist**

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Eit bilete i falske fargar av supernovaresten frå SN 1604. Foto: NASA. 
**Keplers nova** (offisielt **Supernova 1604**) er ein supernova som flamma opp i stjernebiletet Slangeberaren (Ophiuchus) i oktober 1604. Han nådde storleiksklasse −2,5 og var synleg for det nakne auga i 18 månader. Han var på den tida meir lyssterk enn alle andre stjerner og planetar, utanom Venus

Den første registrerte observasjonen var nord i Italia den 9. oktober 1604. Johannes Kepler byrja å observere supernovaen medan han arbeidde i Praha for keisar Rudolf II den 17. oktober. Han fekk sidan namn etter Kepler fordi han observerte novaen i nesten eitt år. 

Supernovaresten etter denne supernovaen vert rekna som ein prototype av sitt slag og vert framleis mykje studert innan astronomien.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kepler's Supernova» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Delle Colombe L. *Discorso di Lodovico Delle Colombe nel quale si dimostra che la nuova Stella apparita l’Ottobre passato 1604 nel Pilario non è Cometa, ne stella generata, ò creata di nuovo, ne apparente: ma una di quelle che furono da principio nel cielo; e ciò esser conforme alla vera Filosofia, Teologia, e Astronomiche dimostrazioni*, Firenze, Giunti, 1606.
2. ↑  «Bill Blair's Kepler's Supernova Remnant Page». Arkivert frå originalen 16. mars 2016. Henta October 7, 2009Mal:Inconsistent citations .

* «Keplers nova», *Store norske leksikon*, 4. november 2009, henta 13. august 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Keplers nova**

Koordinatar: Sky map 17h 30m 38.5s, −21° 28′ 48″
Koordinatar: 69°38′N 31°15′E﻿

**Liinakhamari** (russisk Лиинахамари, finsk *Liinahamari*, svensk *Linhammar*) er ein tettstad på vestsida av Petsjengafjorden på Kolahalvøya i det nordlege Russland. Frå 1920 til 1940 tilhøyrde området Finland, og *Liinahamari* var då den einaste isfrie hamna i Finland.

Hamna i Liinakhamari, juni 2010
Minnesmerke frå tida då 15. kystforsvarsbrigaden hadde hovudkvarter i Liinakhamari
17. august 1940 vart kronprinsesse Märtha av Noreg og dei tre borna til kronprinsparet evakuert herfrå til New York med det amerikanske troppetransportskipet USS «American Legion».

2. juli 2008 oppdaga russiske grensevakter eit ukjent våpenlager like utanfor Liinakhamari, som òg var ukjent for den russiske etterretningsorganisasjonen FSB.

Kjelder
-------

1. ↑  Nrk: Kronprinsessen og barna til USA (Filmklipp fra Liinakhamari)
2. ↑  *Kongsberg Forsvarsforening: Reisen til Amerika*, arkivert frå originalen 26. oktober 2014, henta 23. oktober 2017
3. ↑  Halldor Asvall (10.07.2008), «Fant ukjent våpenlager nær grensa», *NRK.no*

* *Denne artikkelen bygger på «Liinakhamari» frå Wikipedia på bokmål, den 23. oktober 2017.*
**Pasient- og brukarombod** er ei statleg ordning i Noreg som er lovfesta i Pasientrettigheitslova kapittel 8, og skal ta vare på pasientane og brukarane sine behov, interesser og rettstryggleik. Det finst ombod i kvart fylke. Ombodet sitt arbeidsområde er offentlege spesialisthelsetenester og kommunale helse- og sosialtenester (unntatt økonomisk sosialhjelp). 

Pasient- og brukarombodet er ein rådgjevande instans for pasientar og pårørande. I 2010 hadde omboda nesten 15 000 førespurnader på landsbasis. Omboda er sjølvstendige og uavhengige, men har ikkje formell makt. Omboda har teieplikt og ordninga er gratis. Dei som vender seg til ombodet kan krevje å vere anonyme. Både pasientar, pårørande og helsepersonell kan ta kontakt.

Pasient- og brukarombodet kan gje informasjon om kva rettar ein har som pasient og/eller brukar i den offentlege helsetenesta. Omboda kan gje råd og rettleiing og hjelpe med å formulere og vidareformidle spørsmål og/eller klager. Omboda kan også bidra som konfliktløysar og hjelpe til i dialog med helsepersonell/sjukehus, sjukeheimar, allmennlegeteneste og andre som gjev helsehjelp og sosiale tenester.

Pasient- og brukarombodet er til for å støtte pasientar og pårørande når dei treng råd, rettleiing og informasjon om pasientrettar. Det skal vere enkelt å kontakte omboda.
Ombodet meiner det er avgjerande at pasientar er informert om sin helsetilstand og om planlagt behandling. Pasientane må få tilbod om kopi av tilvisingar, epikrise og journal. Dette gir pasienten reell medverknad og bidreg til at pasienten sjølv kan ivareta sine interesser på ein betre måte.

Kjelder
-------

1. ↑  Årsmelding 2010 for pasientomboda[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pasientogbrukerombudet.no
* Pasientrettighetslova på Lovdata
Coddle og soda bread.
**Coddle** (tidvis også **Dublin coddle**) er ein irsk rett som tradisjonelt er blitt laga av restar, men typisk inneheld grove bitar av pølse, flesk og potet, med lauk, salt, pepar og urter, eventuelt også med tilsett bygg og øl. Namnet kjem frå verbet *coddle*, som tyder å småkoka på låg varme.

Retten blir laga ved braisering i krafta ein får ved å koka flesket og pølsenes. I nokre tradisjonelle oppskrifter tilset ein også litt guinness til gryta, men dette er uvanleg i moderne oppskriftsversjonar. Ein koker retten i ei gryte med eit tettsitjande lok for å dampa ingrediensane som ikkje er dekte av krafta. Dei einaste kryddera ein bruker er salt, pepar og tidivs også persille.

Retten er særleg knytt til den irske hovudstaden Dublin og arbeidarklassen der. Han blei ofte eten på torsdagar slik at ein kunne eta opp kjøtrestar før fredagsfasten.

Retten er nemnd i fleire verk om Dublin, mellom anna i James Joyce sine tekstar. Han skal ha vore favorittretten til Seán O'Casey og Jonathan Swift,

Sjå òg
------

* Irsk stuing

Kjelder
-------

1. 1 2  «A traditional Irish cold weather treat Dublin coddle recipe». *Irishcentral.com*. 24 April 2017. Henta 15. januar 2018.
2. 1 2  O'Connor, Derek (21. september 2008). «Food that Only The Irish Eat (Apparently)». *Sunday Tribune* (Sunday Tribune). Arkivert frå originalen 21. april 2009 – via Wayback machine.
3. 1 2  *A Little Irish Cookbook*. Appletree. 1986. ISBN 0-86281-166-X.
4. ↑  «From Bacon and Cabbage to Coddle: What is Ireland's national dish?». *Independent.ie*. Henta 15. januar 2018.
5. ↑  McMahon, Sean; Jo O'Donoghue, red. (2006). «Coddle». *Brewer's Dictionary of Irish Phrase & Fable*. Chambers Harrap Publishers.
6. ↑  Veronica Jane O'Mara & Fionnuala O'Reilly. (1993). *A Trifle, a Coddle, a Fry: An Irish Literary Cookbook*. Wakefield: Moyer Bell. ISBN 1-55921-081-8.

* *Denne artikkelen bygger på «Coddle» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2018.*
**Natalja Ivanovna Sjikolenko** (fødd 1. august 1964) er ein tidlegare spydkastar, fødd i Andijon i Usbekistan, som representerte Sovjetunionen og seinare Kviterussland. Ho vart verdsmeister i 1995, etter å ha vunne OL-sølv i 1992 og VM-bronse i 1993.

Aktiv
-----

Sjikolenko utmerkte seg fyrste gongen då ho vann spydtevlinga ved Goodwill-leikane 1990 i Seattle med eit kast på 61,62 m. To år seinare kasta ho 68,34 m og tok sølvmedaljen i spyd under sommarleikane i Barcelona, slått i siste omgangen med fattige åtte centimeter av vinnaren, tyske Silke Renk. I 1993 fekk Sjikolenko bronsemedaljen då VM 1993 fann stad i Stuttgart, med 65,64 m hamna ho 16 cm bak sølvvinnar Karen Forkel og ein knapp halvmeter framom systera Tatjana Sjikolenko på fjerdeplass, norske Trine Hattestad vann tevlinga.

Under verdsmeisterskapen i Göteborg den 8. august 1995 tok Natalja Sjikolenko leiinga i fyrste omgangen med eit kast på 66,48 m og viste seg gjennom tevlinga som den klart beste. Ho stod for dei tre lengste kasta og avslutta med vinnarkastet på 67,56 m.

Sjikolenko vart sovjetmeister i spydkast 1990-92 og kviterussisk meister 1993.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Utslått i kvalifiseringa (60,40 m =nr 14)
* EM 1990 i Split: Nr 12 – 53,98 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 11 – 58,82 m
* OL 1992 i Barcelona: Sølvmedalje – 68,26 m, bakom Silke Renk (68,34 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 65,64 m
* EM 1994 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (55,08 m =nr 14)
* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje – 67,56 m, framom Felicia Ţilea (65,22 m)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 12 – 58,56 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Natallja Schykalenka» frå Wikipedia på tysk, den 9. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| **Svetlogorsk Светлогорск** |
| --- |
| Horisonten til SvetlogorskHorisonten til Svetlogorsk |
|  |
| Byvåpenet til Svetlogorsk |
| **Byvåpenet til Svetlogorsk** | 
 |
| Plassering |
| 

Svetlogorsk i Kaliningrad oblast is located in Russland

 |
| 

Svetlogorsk i Kaliningrad oblast is located in Kaliningrad oblast

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Kaliningrad oblast |
| Først nemnd i | 1258 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008) | 11 054 |
| Koordinatar | 54°56′00″N 20°09′00″E﻿Koordinatar: 54°56′00″N 20°09′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 41 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | EET (UTC+2)EEST (UTC+3) |
| Diverse annan informasjon |
| Retningsnummer (tlf) | +7 40153 |
| **Nettstad:** www.svetlogorsk-admin.ru/ |

**Svetlogorsk** (russisk Светлого́рск, tysk *Rauschen*, litauisk *Raušiai*) er ein by i Kaliningrad oblast i Russland med om lag 11 000 innbyggjarar. Han ligg ved Austersjøen, rundt 35 km nordvest for Kaliningrad.

Historie
--------

Stranda i Svetlogorsk i juni.
Svetlogorsk ligg i den historiske regionen Samland i Aust-Preussen. Ein gammelprøyssisk fiskarlandsby kalla Ruse-moter (tyder *kjeller-området*) på staden der Svetlogorsk ligg i dag vart første ogng nemnd i 1258. Den tyske riddarordenen erobra gradvis landet og forvrengte namnet til *Rause-moter*, *Raushe-moter* og til slutt; *Rauschen*.

Tidleg på 1800-talet var staden ein fasjonabel tysk feriestad. 24. juni 1820 vart det offisielt anerkjend som kurstad. Bygginga av Königsberg-banen i 1900 auka populatiteten til feriestaden. Ein kabelbane og ein galoppbane vart bygt i Rauschen før den andre verdskrigen. 

I 1945 vart Rauschen erobra av Sovjetunionen. Byen vart ein del av Kaliningrad oblast og i 1946 vart bynamnet endra til *Svetlogorsk*.

Økonomi og næringsliv
---------------------

Han er i dag ein populær sommerferiestad på grunn av sine strender, spa, klubbar og attraksjonar.

* Vår i SvetlogorskVår i Svetlogorsk
* Stranda i Svetlogorsk om vinterenStranda i Svetlogorsk om vinteren

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svetlogorsk si historie Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Svetlogorsk i Kaliningrad oblast» frå Wikipedia på bokmål, den 29. januar 2009.*


| * v
* d
* e
Byar i Kaliningrad oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Kaliningrad |
| Våpenskjoldet til Kaliningrad oblast | Bagrationovsk · Baltijsk · Gurjevsk · Gusev · Gvardejsk · Krasnoznamensk · Ladusjkin · Mamonovo · Neman · Nesterov · Oziorsk · Pionerskij · Polessk · Pravdinsk · Slavsk · Sovetsk · Svetlogorsk · Svetlyj · Tsjernjakhovsk · Zelenogradsk | Flagget til Kaliningrad oblast |
|  |
| --- |
| ***«Like It»***  Song av ZENA |
|  |
| **Land** | Kviterussland |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 26. mars 2019 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 03:01 |
| Låtskrivar(ar) | Julija Kirejeva og Viktor Drobysj |
|

ZENA framfører «Like It» under ei av prøvene i Tel Aviv i 2019.
**«Like It»** (norsk 'lik det') er ein song frå 2019 som vert framført av den kviterussiske songaren Zinaida Kupryjanovitsj, best kjend under artistnamnet ZENA. Songen var det kviterussiske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel.

Om songen
---------

«Like It» vart komponert av Julija Kirejeva og Viktor Drobysj, medan Kireeva skreiv teksta. Drobysj er ein russisk musikkprodusent og låtskrivar, og stod blant anna bak det russiske Eurovision-bidraget i 2012, «Party for Everybody» med Buranovskije Babusjki. Songen enda på andreplass bak svenske Loreen og «Euphoria».

«Like It» vert framført av barnestjerna og skodespelaren Zinaida Kupryjanovitsj, som går under artistnamnet ZENA. Songen var eit av bidraga i den kviterussiske songtevlinga *Natsionalnyj Otbor* arrangert av Kviterusslands nasjonale fjernsyn- og radioselskap 7. mars 2019. Eit panel av dommarar kåra songen til vinnar, og «Like It» vart dimed det kviterussiske bidraget til Eurovision Song Contest 2019.

### Eurovision Song Contest

I januar 2019 vart Kviterussland trekt ut til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel tysdag 14. mai, og Kviterussland hadde startnummer 8. «Like It» kom på tiandeplass i sin semifinale og kvalifiserte seg dimed til finalen laurdag 18. mai. I finalen vart songen nummer 24 av 26 bidrag.

Kjelder
-------

1. 1 2  «ZENA – Belarus — Tel Aviv 2019». Henta 8. mai 2019.
2. ↑  «Buranovskiye Babushki - Russia — Baku 2012». Henta 8. mai 2019.
3. ↑  «ZENA: 10 facts about Belarus' Eurovision 2019 singer» (på engelsk). 13. april 2019. Henta 8. mai 2019.
4. ↑  «Belarus goes for ZENA with 'Like It'!». 7. mars 2019. Henta 8. mai 2019.
5. ↑  «First Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 7. mai 2019.
6. ↑  «First Semi-Final: 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 14. mai 2019. Henta 15. mai 2019.
7. ↑  «Grand Final of Tel Aviv 2019». EBU. mai 2019. Henta 26. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Like It» frå Wikipedia på bokmål, den 23. desember 2021.*
Jørgen Rosenkrantz måla i 1640.
**Jørgen** er eit mannsnamn av gresk opphav.

Avleiing
--------

Namnet stammar frå greske *Geôrgios* (Γεώργιος), eit mannsnamn sett saman av *geô* (jord) og *ergo* (å arbeida). Det tyder altså 'jordbrukar' eller 'bonde'. 
Namneforma Jørgen har lågtysk opphav, og har vore mykje brukt i Danmark og Noreg. På norsk har ho og vore forveksla med Jørund. Andre nordiske former av namnet er Ørjan og Georg. Namnet har òg kvinnelege utgåver, der det som tilsvarar Jørgen er Jørgine.

Bruk
----

I 2010 var det 10 898 menn som heitte Jørgen i Noreg. Etter ein nedgang i bruken i løpet av 1900-talet, steig han igjen frå rundt 1970, til ein topp på over 1,0 % rundt 1990.

Den heilage Jørgen, her kalla Geiorgie, drep draken. Måleri frå ei rumensk kyrkje.

Kulturell tyding
----------------

Heilage Jørgen, drakedreparen som òg er kjend som *sankt Georg*, var ein viktig kristen helgen, og gjorde sitt til at det audmjuke namnet spreidde seg i Europa og vidare. Det finst no i forskjellige former i dei fleste europeiske språka. 

*Jørgen hattemakar* er eit omgrep som vert brukt for å symbolisera «vanlege» folk, då ofte samanlikna med *kong Salomo*, som symboliserer storfolk, rikfolk og liknande.

Utanlandske variantar
---------------------

* Engelsk: **George**
* Fransk: **Georges**
* Gresk: **Geôrgios (Γεώργιος)**
* Italiensk: **Giorgio**
* Katalansk: **Jordi**
* Litauisk: **Jurgis**
* Russisk: **Georgij (Георгий)**
* Spansk: **Jorge**
* Svensk: **Göran**
* Tysk: **Georg**, **Jörg**, **Jürgen**
* Ungarsk: **György**

Kjende namneberarar
-------------------

* Jørgen Herman Vogt (1784–1862), norsk jurist og statsminister
* Jørgen Moe (1813–1882), norsk biskop, forfattar og eventyrsamlar
* Jørgen Løvland (1848–1922), norsk politikar
* Jørgen Reitan (1871–1944), norsk skolemann og språkforskar
* Jørgen Tjønnstaul (1894–1985), norsk spelemann
* Jørgen-Frantz Jacobsen (1900–1938), færøysk forfattar
* Jørgen Husemoen (1905–1976), norsk spelemann
* Jørgen Leth (f. 1937), dansk forfattar
* Jørgen Kosmo (f. 1947), norsk politikar
* Jørgen Norheim (f. 1952), norsk forfattar og historikar
* Jørgen Rostrup (f. 1978), norsk idrettsutøvar

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Jørgen hjå Statistisk Sentralbyrå
* «Jørgen» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Codankonsernet** er Skandinavias tredje største forsikringsselskap. Selskapet heiter Codan i Noreg og Danmark, og Trygg-Hansa i Sverige. Codan-konsernet har 3 200 tilsette i Norden og tilbyr skadeforsikring til både privatkundar og næringsliv. 

Selskapet er resultat av ei rekkje fusjonar gjennom mange år og har røter tilbake til England i 1781. I Noreg har Codan vore representert under diverse merkenamn, dei ti siste åra som Trygg-Hansa Forsikring. 

Selskapet i Noreg vart etablert så tidleg som i 1937 under namnet Rutebileiernes Forsikringsselskap Gjensidig og vart i 1996 kjøpt opp av Trygg-Hansa Försäkrings AB. I 1999 kjøpte det danske Codan-konsernet alle aksjar i Trygg-Hansa Försäkrings AB, og det norske selskapet vart omgjort til filial. 1. januar 2008 skifta selskapet i Noreg namn frå Trygg-Hansa til Codan Forsikring. 

Namnet Codan er nemninga på havet rundt Danmark: Sinus Codanus, som er det latinske namnet for Skagerrak. 

Codankonsernet er 100 % eigd av britiske RSA Group. Det er dermed ein del av eit av dei største forsikringsselskapa i verda med ca 20 millionar kundar og 24 000 medarbeidarar rundt i verda.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
**Natallja Sazanovitsj** (fødd 15. august 1973) er ein kviterussisk tidlegare mangekjempar som vann to sølv- og fire bronsemedaljar i internasjonale meisterskap-tevlingar i sjukamp i tida 1996-2003. Medaljane fordelte seg på sølv og bronse i sommar-OL, like eins i verdsmeisterskap og to EM-bronsar.

### Aktiv

Sazanovitsj deltok i 1996 i dei olympiske sommarleikane i Atlanta og enda med 6 563 poeng, hennar livs beste sjukampserie, opp som toar i sjukamptevlinga etter den suveren vinnaren, Ghada Shouaa frå Syria. Etter femteplass i VM 1997 tok Sazanovitsj bronsen ved EM 1998 i Budapest. Ein ny bronsemedalje sikra ho seg i Sommar-OL 2000 i Sydney.

I mars 2001 vart Sazanovitsj innandørs verdsmeister då ho i Lisboa vann femkampen med 4 580 poeng og ny meisterskapsrekord. Seint på sommaren same året vart ho nummer to i sjukampen ved Friidretts-VM i Edmonton, klart slått av russiske Jelena Prokhorova. Året etter kom Sazanovitsj på tredjeplass ved europameisterskapen 2002 i München. År 2003 vart ho sølvmedaljør i femkamp ved innandørs-EM i Birmingham og bronsevinnar i sjukamp under verdsmeisterskapen i Paris, Carolina Klüft frå Sverige vann begge desse tevlingane.

I sitt siste meisterskap, sommarleikane 2004 i Aten, braut Sazanovitsj av tevlinga etter to greiner.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 6 563 poeng, bakom Ghada Shouaa (6 780 p)
* VM 1997 i Aten: Nr 5 – 6 428 poeng
* EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 6 410 poeng
* OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje – 6 527 poeng
* VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje – 6 539 poeng, bakom Jelena Prokhorova (6 694 p)
* EM 2002 i München: Bronsemedalje – 6 341 poeng
* VM 2003 i Paris: Bronsemedalje – 6 524 poeng
* OL 2004 i Aten: Braut

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Natallja Sazanovitj» frå Wikipedia på svensk, den 6. juli 2019.*

* «Natasha Sazanovich» (på engelsk). Olympedia. Henta 13. mars 2023.
Skisse av veggdelar:  

  

1. Ekstra stender  

2. Overdekning (vindusbjelke)  

3. Toppsvill  

4. Losholt  

5. Stender  

6. Botnsvill

**Svill** eller **sville** er ein vassrett bjelke eller planke som har ulike roller i bygningar og jernbaner.

Trebygg
-------

I bindingsverk ligg svillen eller *botnsvillen* nedst i veggen og ber stenderar eller *stolpar*. Øvst i fyrste etasje ber stenderane ein *toppsvill*. I etasjeskiljet ligg bjelkane på toppsvillen, og bjelkane ber svillen for stenderane til neste etasje. Øvste svillen i veggen ber loftsbjelkar og ofte sperrer. 

I lafteverk blir botnsvillen ofte kalla syllstokk.

«Svill» kan også visa til ein dørstokk.

Jernbanesvillar
---------------

*For meir om dette emnet, sjå Jarnbanesville.*
Betongsvillar
Jernbanesvillar er tverrgåande bjelkar som skjenane er feste i, og inngår derfor som ein del av overbygningen til jernbana. Svillane ligg oppå eot ballastlag av pukk. Dei overfører krefter frå skjenene til ballastlaget og underbygningen, held skjenene på høgkant og sikrar at sporvidda er rett.

Tradisjonelt har desse svillane vore i tre, men i moderne utbyggingar og oppgraderingar av jernbanenettet bruker ein gjerne betongsvillar. Der blir skjenene feste til svillene med innfestningsmekanismen Pandrol.

Tresvillane blir ofte impregnerte med kreosot for å auka livslengda.

Kjelder
-------

1. ↑  «svill» i Nynorskordboka. «sville» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Sville» frå Wikipedia på bokmål, og «Jernbanesville» frå Wikipedia på bokmål den 26. juni 2023.*
**Jølstravatnet** er eit stort vatn midt i Sunnfjord kommune i Vestland. Vatnet er over 30 km langt og ca. 40 km². Største djupne er 233 m, det vil seie at botnen på vatnet ligg under havnivå. Namnet på vatnet kjem frå bygda det ligg i, Jølster, som har namnet sitt frå det norrøne uttrykket *jolmster*, som tyder 'bråk' og 'larm'. Utløpselva heiter Jølstra og renn ut i sjøen i Førde 24 km vest for Vassenden i Jølster. Vatnet er kjend som eit av dei beste fiskevatna i landet. Rekordfangstane på garn og stong er 15.5 og 12.1 kg. Det føregår eit relativt stort næringsfiske i vatnet, og t.d. rakauren frå Jølster held høg kvalitet. I det heile er det svært fin kvalitet på fisken i dette vatnet, og dette skuldast i første rekke god regulering av fisket, men også rikeleg tilgang på næring for fisken. Jølstravatnet har gjennom tidene hatt fleire båtruter. Det knyter seg mykje dramatikk og ulukker til vatnet. Mange har drukna der og fleire store ras har teke både liv og eigedom

Eit eldre postkortbilete av Jølstra
Vatnet er ein sentral og dominerande del av landskapet i Jølster. Såleis har det vore motiv for mange målarar og fotografer. Den mest kjende i så måte er Nikolai Astrup (1880-1928), som har Jølstravatnet i mange av sine motiv.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Natalija Gennadijevna Morskova**, fødd Kirtsjik, (fødd 17. januar 1966) er ein sovjetisk-spansk tidlegare handballspelar frå Rostov-na-Donu i Russland som vart verdsmeister med Sovjetunionen i 1986 og 1990 og vann OL-bronse både i 1988 og 1992.

Morskova var ein hardtskytande rykkromspelar som var aktiv i heimlege Rostselsmasj Rostov frå 1983 til 1991, eit lag som vann Cupvinnarcupenn 1990 og vart sovjetmeister i 1990 og 1991. Ho flytta i 1991 til Spania og spelte dei neste 14 år på Mar Valencia. Med Mar Valencia vann ho Meisterligaen 1997 og 11 nasjonale seriemeistertitlar og 9 cupmeisterskap med.

Morskova deltok på Sovjetunionen sitt landslag under VM 1986, OL 1988, VM 1990, OL 1992 og VM 1993. Både i 1986 og 1990 gjekk landet heilt til topps i turneringa, medan det tok bronse både i Sommar-OL 1988 i Seoul og Sommar-OL 1992 i Barcelona. Morskova fekk plass på All Star-laget i VM 1986 og OL 1992. I 1998 vart ho spansk statsborgar og representerte Spania i 49 landskampar fram til 2002, ho skåra då i alt 396 mål, nokre av dei i Handball-VM 2001.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Natalia Morskova» frå Wikipedia på fransk, den 13. desember 2017.*

* «Nataliya Morskova» (på engelsk). Olympedia. Henta 13. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Anna Ivanovna Bogalij-Titovets**, russisk **Анна Ивановна Богалий-Титовец**, (fødd 12. juni 1979) i *Vozjega* i Vologda oblast) er ein russisk skiskyttar. Ho er olympisk meister i stafett.

Anna Ivanovna Bogalij vart fødd i landsbyen Vozjega i Vologda oblast, men då ho var fem år flytta familien til Murmansk. Ho begynte tidleg med skiskyting og oppnådde gode resultat som junior. Allereie i første sesongen hennar som senior, 2000/01-sesongen, vart ho verdsmeister med det russiske stafettlaget i VM i Pokljuka. OL i Salt Lake City året etter vart ein nedtur for Bogali, men i 2004 kom ho sterkt tilbake i VM i Oberhof med sølv på sprinten og bronse på jaktstarten. 2003/04-sesongen vart hennar beste so langt, og ho vann òg sine to første verdscuprenn. I OL i Torino i 2006 fekk ho berre gå ein distanse, 15 km, individuelt, men ho var med på stafettlaget til Russland og var der med å vinna olympisk gull.

Den 9. september 2004 gifta Anna Bogalij seg med *Maksim Titovets*. Dei bur i Novosibirsk.

Kortfatta merittliste
---------------------

(pr. 26. februar 2006)

* Verdscupen samanlagt:
	+ 5. plass (2003/04)
* Verdsmeisterskap:
	+ 1 gull, 3 sølv, 2 bronse (beste individuelt: sølv på sprinten, 2004)
* Olympiske leikar:
	+ 1 gull (beste individuelt: 18. plass, sprint 2002)
* Verdscuprenn:
	+ 3 gull, 3 sølv, 4 bronse
**Manuel I av Portugal** (31. mai 1469–13. desember 1521) var konge av Portugal og Algarve.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Manueln var son av *infante* Ferdinand, hertug av Viseu (1433–70) og kona hans, *infanta* Beatrice, hertuginne av Viseu.

### Konge

Manuel blei konge etter at fetteren og svogeren hans Johan II døydde i 1495 uten mannlege arvinaer, men allereie hadde utnemnd Manuel som etterfylgjar. Namnet hans er knytt til ein periode i portugisisk historie prega av store prestasjonar både innen politiske affærar og i kunstartane, hovudsakleg grunna kva kong Johan II hadde byrja. Til trass for den relative litle storleiken og folketalet til landet samanlikna med andre, større europeiske nasjonar, var Portugal i stand til å bygge eit oversjøisk verdsrike av enorme proporsjonar og med ein global dimensjon under styret til Manuel.

Regjeringstida til Manuel I var også viktig gjennom utgjevinga av ei ny lovbok og nyordning av rettsvesenet og undervisningsvesenet.

På grunn av Manuel sitt samband med nabolandet, Castilla, var regjeringstida hans også prega av forfølging både av den mauriske (muslimske) og den jødiske folkesetnaden. Dei katolske monarkane, Isabella I av Castilla og medregenten hennar Ferdinand II av Aragón, hadde forvist alle jødar i dei to rika sine i 1492. Då Manuel I ønskte å gifta seg med dotter deira, gjekk han med på ein ekteskapskontrakt som kravde at han måtte forfølgja jødane i Portugal. I desember 1496 blei det bestemt at alle jødar i Portugal anten måtte konvertera til kristendommen eller forlate landet utan å ta med seg ungane sine.

I 1506 blei Manuel I tiødelt utmerkinga av Gylne rose av pave Julius II. I 1514 fekk han som den fyrste mottakaren si andre Gylne rose av pave Leo X. Han blei kalla for Manuel *o Afortunado*, «den lukkelege».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Manuel I av Portugal» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juli 2022.*

Litteratur
----------

* Góis, Damião de (1749): «Chronica do serenissimo senhor rei d. Manoel», *Na officina de M. Manescal da Costa*.
* Lowenstein, Steven (2001): *The Jewish Cultural Tapestry: International Jewish Folk Traditions*. Oxford University Press. s. 36.
* Benveniste, Arthur (1997): «500th Anniversary of the Forced Conversion of the Jews of Portugal» i: *Address at Sephardic Temple Tifereth Israel*, Los Angeles.

* «Monarch Profile: King Manuel I of Portugal», *The Mad Monarchist*
* «The Persecution of the Jews and Muslims of Portugal. King Manuel I and the End of Religious Tolerance (1496–7)», *Reviews in History*
* Lewis, Jone Johnson: «Marriages of Manuel I. Spanish and Portuguese Intermarriages», *About.com*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Anna Dyken** (29. juni 1912–30. oktober 2008) var ein norsk forfattar og journalist.

Ho tok eksamen artium i 1932 og vart seinare utdanna ved Hallings journalistskule. Dyken var tilsett i reklamebyrå (1936-39) og i Aker Reguleringsvesen (1939-41), før ho jobba som frilansjournalist. I Aftenposten skreiv ho reisekildringar og petitar under pseudonymet *Annik*. Frå 1950-talet til 1970-talet skreiv ho bøker for ungdomsjenter, blant anna serien om Trinselire. I løpet av karrieren som forfattar vart ho tildelt to stipend frå Den norske Forleggerforening. Anna Dyken sat i Ullern Menighetsråd i perioden 1969-73 og var formann i Ullern Menighets kvinneforening i 12 år.

Bibliografi
-----------

* *Trinselire tar risken* (1957)
* *Trinselire og sølskrinet* (1957)
* *Feriejobben* (1961)
* *Fødselsdagsgaven* (1962)
* *Travel tid for Trinselire* (1970)
* *Fire til fjells med Unni*
* *Trinselire og Måkøymysteriet*
* *Gud som har oss småbarn kjær*

Kjelder
-------

1. ↑  Aftenposten 5. november 2008, side 14, Anmeldte dødsfall 3. november
2. ↑  «Hvem er hvem i norsk kulturliv?». Dreyer. Henta 12. februar 2020.
3. ↑  Anna Dyken. «Fødselsdagsgaven». *www.nb.no*. Henta 11. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Anna Dyken» frå Wikipedia på bokmål, den 13. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |