recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Georg Hammer** (fødd 11. desember 1950) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Kristiansund, som var med å vinne fire cupgull og to seriegull. I 1979-sesongen deltok han i sju kampar på det norske landslaget.

Hammer spelte på Kristiansund Fotballklubb fram til 1969. Hausten 1969 flytta han til Oslo og melde seg etter kvart inn i IK Skeid. Han var med då Skeid i 1974 vann NM-cupen, etter finalesiger mot favoritten Viking FK. Frå 1977 til -79 og på ny frå 1981 til -86 gjorde han teneste i Lillestrøm SK. Allereie i sin fyrste sesong var han med å vinne dobbelt, med triumfar i både 1. divisjon og i cupen. Og i 1978 tok han sitt tredje NM-gull. 1980-sesongen var Hammer tilbake i Kristiansund FK og 2. divisjon. Tilbake i Lillestrøm 1981-86 var han langvarig skadd i 1981-82, men kom tilbake og vann Noregsmeisterskapen i fotball for menn 1985, og fekk i 1986 fekk med seg seriemeistertittel nummer to.

I 1979 var Hammer med då Noreg kvalifiserte seg til Sommar-OL 1980. På sine sju landskampar skåra han ikkje mindre enn tre mål.

Hammer flytta i 2001 til Kristiansund der han arbeidde som idrettskonsulent i kommunen.

Kjelder
-------

* eu-football
**Georg Carl Buonaparte Heyerdahl** (30. juni 1798–14. september 1853) var ein norsk offiser og stortingsrepresentant frå Kristiansand.

Heyerdahl var son av ein postmeister og stadshauptmann i Kristiansand. Sjølv tok han eksamen frå krigsskulen i 1814, og vart året etter sekondløytnant ved vesterlenske regiment. Ved omorganiseringa av hæren i 1818 gjekk han over i artilleribrigaden. Der steig han i gradane, til premierløytnant i 1819, stabskaptein i 1826, batterisjef i 1834, major i hæren i 1843, og oberstløytnant og bataljonsjef i 1850. Frå 1840 til 1847 var han inspektør ved den militære høgskulen.

Heyerdahl representerte Moss på Stortinget i 1833. Han var visesekretær i Lagtinget, og sekretær i militærkomiteen og i komiteen om slottsbygninga, samt medlem av komiteen om kjøpstadskatten. I 1836 var han med i kommisjonen for Noregs festningsvesen. Han var medlem av Kristiania bystyre 1839-44.

Georg Heyerdahl døydde av kolera i Kristiania i 1853.

Kjelder
-------


* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet*, 1814-1914. B. 1 D. 1 : Biografier A-K, side 375, digital utgåve
* Biografisk informasjon om Georg Heyerdahl NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Georg Hólm live i 2008
**Georg «Goggi» Hólm** (*ˈcɛːɔrk ˈhoulm*) (fødd 6. april 1976) er ein islandsk musikar. Han er bassist i det islandske post-rock-bandet Sigur Rós. Han og Jón Þór Birgisson er dei einaste attverande medlemma som har vore med frå starten.

Biografi
--------

### Personleg

Han har ei kone, Svanhvít Tryggvadóttir, ei stedotter, Salka Þorra Svanhvítardóttir, som har ein song oppkalla etter seg, og to yngre døtre. Songen "Salka", utgjeve på *Hvarf-Heim* i 2007, er kalla opp etter stedottera hans. Hólm er den einaste i Sigur Rós utan eit patronym til etternamn.

Georg har to brødre; Kjartan Dagur Hólm  (1989), gitarist i For a Minor Reflection  og Starri Hólm (1999).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Georg Hólm» frå Wikipedia på engelsk den 10. oktober 2014.*

1. ↑  «eighteen seconds before sunrise - sigur rós news » 2005» August» 17». *sigur-ros.co.uk*. Henta 10 January 2009.
2. 1 2  Valgerður Þóroddsdóttir (15 May 2012). «Sigur Rós Denies Split Rumours, Confirms Others». *grapevine.is*. The Reykjavík Grapevine.
|  |
| --- |
| **Klauvdyr** |
| Mulhjorten er eit klauvdyr i AmerikaMulhjorten er eit klauvdyr i Amerika |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Underklasse:** | Theria |
| **Infraklasse:** | Placentale pattedyr Placentalia |
| **Overorden:** | Laurasiatheria |
| **Orden:** | **Klauvdyr** ArtiodactylaOwen, 1848 |

**Klauvdyr** eller **partåa hovdyr** (*Artiodactyla*) er store, planteetande pattedyr med eit partal tær dei går på, vanlegvis to. Hovene på desse tærne vert kalla klauvar. Til denne gruppa høyrer rundt 220 artar, mellom anna kveg, svin, hjortedyr og kameldyr. Fleire av dei viktigaste husdyra våre er klauvdyr.

Skildring
---------

Som andre hovdyr går klauvdyra på tærne; skilnaden er at der dei upartåa hovdyra har èi tå på kvar fot, har klauvdyra to. Desse kjem frå den tredje og den fjerde tåa til den felles forfaren deira, som mest sannsynleg levde tidleg i Eocentida.

Reint morfologisk kan me dela klauvdyra i to grupper. Underordenen *Suina* består av svin og flodhest og har framleis fire tær i behald. Desse er altetarar med enkel mage, annleis tannsett og kortare bein enn dei andre to underordenane. Underordenane *Ruminanta* og *Tylopoda* har lengre bein og meir kompliserte fordøyingsssystem (m.a. tyggjer dei drøv), berre to tær og kraftige tyggetenner. Dette kjem av at dei utvikla seg for å eta gras, som nettopp dukka opp i Eocentida.

Nyare molekylærbiologisk forsking har synt at òg kvalane høyrer heime mellom klauvdyra for at gruppa skal kunne reknast som monofyletisk. Sjølv om det ikkje går an å sjå nokon todeling i ekstremitetane til kvalen, har desse dyra yngre felles stamfedrar med flodhesten enn det flodhesten har med til dømes hjortedyra.

Systematikk
-----------

Me kan dela klauvdyra i tre underordenar: *Ruminantia*, som omfattar m.a. kveg, hjortedyr, sauar, geiter, antiloper, moskusfe og sjiraffar, *Suina*, som omfattar svin, navlesvin og flodhestar, og *Tylopoda* som omfattar kameldyra.

**ARTIODACTYLA**

* Underorden *Ruminantia*
	+ Infraorden *Pecora*
		- Familie *Antilocapridae* (gaffelbukk)
		- Familie *Bovidae* (kveg, geiter, sauar, antiloper)
		- Familie *Cervidae* (hjortedyr)
		- Familie *Giraffidae* (sjiraff og okapi)
		- Familie *Moschidae* (moskushjort)
	+ Infraorden *Tragulina*
		- Familie *Tragulidae* (dvergmoskusdyr)
* Underorden *Suina*

* Familie *Hippopotamidae* (flodhestar)
* Familie *Suidae* (svin)
* Familie *Tayassuidae* (navlesvin)

* Underorden *Tylopoda*

* Familie *Camelidae* (kameldyr)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Klauvdyr**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
Koordinatar: 33°48′29″N 35°36′45″E﻿

**Aley** er ein by i Libanonfjella som ligg kring 17 km frå Beirut. Han er administrasjonssenter i Aley distrikt i Libanonfjella guvernement.
Ordet «aley» kjem frå arameisk og tyder «høg stad», og syner til høgda byen ligg over havet.

Demografi
---------

Aley kan hevda å vere den største drusiske byen i verda. Av dei kring 65 000 innbyggjarar, er dei fleste drusarar, men her er òg kristne melkittar, ortodokse og maronittar. Mange utlendingar, særleg frå arabarlanda kring Persiabukta, har feriehus i Aley, der dei kjem seg unna den verste varmen i sitt eige land.

Historie
--------

Aley voks då jernbanen kom fram hit mellom 1892 og 1895. Jernbanen gjekk mellom den libanesiske hovudstaden Beirut og den syriske hovudstaden Damaskus. Dette gjorde Aley til ein populær stad om sommaren på grunn av det behagelege klimaet. Byen var ei stund sommarresidensen til dei osmanske guvernørane i Libanonfjella. Det var tidelgare eit jødisk samfunn i byen. I 2001 byrja Aley kommune å renovere sentrumsområdet, særleg den historiske marknaden (souk) og byen vart raskt ein viktig turiststad.

Turisme
-------

Aley er ein viktig turiststad i Libanon og Midtausten. Plasseringa og klimaet tiltrekkjer mange turstiar, særleg rike arabarar frå landa kring Persiabukta. Souk Aley er ein relativ lang bulevard med palmetre. Her finst mange steinhus med raude tak på austsida av gata, medan gatekafear, utandørsrestaurantar og pubar ligg på vestsida. I tillegg finst her mange antikvitetsbutikkar og detaljbutikkar, som dannar hjartet i Aley. Aley har òg eit velkjent kasino.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aley» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Aley Libanon*, arkivert frå originalen 3. februar 2020, henta 20. august 2014
2. ↑  Aley-Ads
3. ↑  *Projects*, arkivert frå originalen 7. juni 2007, henta 20. august 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside Arkivert 2020-02-03 ved Wayback Machine.
* Turistguide for Aley

| * v
* d
* e
Flag of Lebanon Aley distrikt i Libanonfjella guvernement |
| --- |
| Hovudstad: **Aley** |
| Byar og landsbyar | Ain Aanoub **·** Ainab **·** Al Azzounieh **·** Abey **·** Aghmeed **·** Ain Dara **·** Aley **·** Aramoun**·** Baissour**·** Basateen **·** Bdadoun **·** Bechamoun**·** Bmahray**·** Bsous **·** Shemlan**·** Kahale**·** Kaifun**·** Al Nreijat **·** Nabaa Al Safa**·** Qmatiye**·** Saoufar**·** Souk El Gharb**·** Silfaya |  |
| Kjende landemerke | Bsous silkemusuem **·** Midtaustensenteret for arabiske studiar |
| Kjende folk | Khalil Saeed Hawayek **·** Philip Hitti **·** Habib Abou Sakr  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Georg Muffat** (1. juni 1653–23. februar 1704) var ein barokk-komponist og organist av fransk opphav.

Mellom 1663 og 1669 studerte Muffat hos Jean-Baptiste Lully i Paris. Deretter budde han fleire år i Alsace, først som student ved Jesuittkollegiet i Sélestat (Schlettstadt) og frå 1671 som organist i Molsheim der Straßburg Domkapitel låg i eksil. Frå 1674 studerte han jus i Ingolstadt og slo seg deretter ned i Wien. 

Då han ikkje kunne finne fast arbeid reiste han til Praha i 1677, og så til Salzburg der han fekk stilling som domorganist og kammertenar hos erkebiskop Max Gandolf, Graf von Kuenburg. Han fekk her høvet til eit lengre studieopphald i Italia hos Bernardo Pasquini som stod i tradisjonen etter Girolamo Frescobaldi. Muffat beundra musikken til Arcangelo Corelli og i Roma fekk han høvet til å treffe han. Inspirert av møtet komponerte han fire Concerti grossi og fire sonatar og fekk dei oppført i huset til Corelli.

Etter at tenesteherren døydde flytta Muffat i 1690 til Passau for å arbeide som kapellmeister for biskop Johann Philipp von Lamberg. Her vart han til han døydde. Dei ni sønene til Muffat vart musikarar, den mest kjende av dei er Gottlieb Muffat.

Som Johann Jakob Froberger før han og Georg Friedrich Händel etter, var Muffat ein musikalsk kosmopolitt som spelte ei viktig rolle i utvekslinga av impuls i den europeiske musikktradisjonen.

Muffat skreiv musikk både i fransk og italiensk stil. Dei færraste musikarane på den tida var fortrulege med begge, så han hadde for vane å føre inn merknader om oppføringspraksis på notearka. Desse er framleis nyttige ved innøving av musikken.

Media
-----

*Toccata prima* (midifil) (hjelp·info)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Georg Muffat» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verk av og om Georg Muffat i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Fritt tilgjengelege notar av Georg Muffat ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* Notar i kantorarkivet Arkivert 2009-03-11 ved Wayback Machine.
* Begleitende Notizen zu *Regulae Concentuum Partiturae* Arkivert 2008-12-04 ved Wayback Machine.
* 

* Fritt tilgjengelege notar av Georg Muffat i Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Notar på Mutopiaproject

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Georg Ossian Sars**, ofte omtala som **G.O. Sars** (20. april 1837–7. april 1927), var ein norsk marinbiolog. Han vart fødd i Florø, og foreldra hans var ikkje heilt ukjende Michael Sars (1805 - 1869) og Maren Cathrine Welhaven Sars (1802-1889). Bror hans var historikaren Ernst Sars.

Som far sin var G. O. Sars ein systematisk biolog som beskreiv ei røys med nye artar, særleg innanfor krepsdyr som muslingkreps (*Ostracoda*), mysidar og kril.

Då Michael Sars døydde i 1869 overtok sonen arbeidet hans med å studera variasjonar i norsk torskefangst. På denne tida var torsk den viktigaste norske eksportartikkelen, og kunnskap om bestandane var avgjerande for å kunne ha oversikt over økonomien. Georg Sars fekk såleis æra av å reknast som den første som gjorde eit seriøst studium i fiskerivitskap.

G.O. Sars var tilhengjar av evolusjonsteorien til Charles Darwin, og var den fyrste nordmannen som føreleste om han. Det skjedde ved Universitetet i Oslo. 

Forskingsskipet «FF G.O.Sars» til Universitetet i Bergen er oppkalla etter han. Eit nytt skip med same namn erstatta i 2003 det tretti år gamle «G.O.Sars».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Sonny Turner** (fødd 24. september 1939 i Fairmont i Vest-Virginia) er ein USA-amerikansk songar som er mest kjend for å ha tatt over plassen til Tony Williams som frontmann i The Platters.

Før han arbeidde med The Platters var Turner frontmann i ei lokal vokalgruppe kalla The Metrotones. Då dei spelte på ein lokal klubb i Cleveland som oppvarming for Redd Foxx, vart Turner møtt av den lokale DJ-en Bill Crane. Han spurte om Turner var interessert i å prøvesyngje for The Platters for å erstatte frontmannen deira Tony Williams, som var på veg ut av bandet. Turner vart vald ut av 100 håpefulle seint i 1959. Turner, som hadde Jackie Wilson som ven og mentor, pusta nytt liv i The Platters som fekk tre nye hitsinglar: «I Love You 1000 Times» i 1966, «With This Ring» i 1967 og «Washed Ashore» i 1968. Han spelte òg inn mange av dei tidlegare hittane til The Platters inn på ny, og det er Turner sin vokal ein kan høyre på Platters-songane i filmar som *The Nutty Professor 2* og *Hearts in Atlantis*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sonny Turner bio.
* The Platters: *A Biography* frå enotes.com[*daud lenkje*]
* Sonny Turner si offisielle nettside
* History of Rock: The Platters
* 

| * v
* d
* e
The Platters |
| --- |
|  **Wayne Miller** **·**  **Valerie Victoria** **·**  **Frank Pizarro** **·**  **Cheo Bourne** 
**·** Cornell Gunter**·** Barbara Randolph**·** Herb Reed**·** Zola Taylor**·** Sonny Turner**·** Tony Williams |
| Singlar | **·** «Only You (And You Alone)»**·** «The Great Pretender»**·** «My Prayer»**·** «You'll Never Never Know»**·** «Twilight Time»**·** «Smoke Gets in Your Eyes»**·** «Harbor Lights»**·** «Ebb Tide»**·** «Red Sails in the Sunset»**·** «If I Didn't Care»**·** «I'll Never Smile Again»**·** «It's Magic» |
**Lars Arvid Nilsen** (fødd 15. mars 1965) er ein norsk jurist og tidlegare kulestøytar som har den norske rekorden i øvinga (2014). Han representerte porsgrunnsklubben Urædd. Under friidretts-VM 1991 i Tokyo tok han sølvmedaljen i kuletevlinga. Opphavleg kom på tredjeplass, men sølvmedaljøren Georg Andersen vart diskvalifisert etter ei positiv dopingprøve i forkant av meisterskapen. Nilsen vart norsk meister i kulestøyt i 1989 og 1991.

Aktiv
-----

Nilsen hadde store framgangar i kulestøyt i 1985 og -86. Under den USA-amerikanske studentmeisterskapen i Indianapolis 6. juni 1986 forbetra han den norske rekorden i kulestøyt til 21,22 meter, ein rekord som står seg også i 2014. Seinare i 1986-sesongen kom han på femteplass under friidretts-EM i Stuttgart. Året etter vart han teken for bruk av dopingmidlar og utestengt frå tevlingar i to år.

Etter utestenginga kom Nilsen i 1989 tilbake på friidrettsbana og vart norsk meister med sterke 20,87 meter. Han gjekk så heilt til topps i universiaden 1989 som vart avvikla i Duisburg i slutten av august, framom Mike Stulze frå USA. Nilsen vart så i 1990 nummer seks under EM i friidrett i Split.

I 1991 vann Nilsen sitt andre NM-gull i kulestøyt, framom sin hardaste konkurrent i Noreg; Georg Andersen. Etter kulestøyttevlinga i VM i friidrett 1991 i Tokyo stod begge desse på sigerspallen, med den suverene einaren, Werner Günthör frå Sveits, på toppen. Få dagar seinare vart Andersen diskvalifisert frå sølvplassen grunna ei dopingprøve frå før meisterskapen, og Nilsen tok over sølvemedaljen. Året etter, i 1992, vart Nilsen sjølv dopingdømd, og deretter fråteken retten til å delta i idrettstevlingar for all framtid.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1984: Sølv – 17,71 m, bakom Knut Hjeltnes (18,32 m)
* 1985: Sølv – 19,13 m, bakom Arne Pedersen (19,28 m)
* 1986: Sølv – 19,73 m, bakom Jan Sagedal (20,49 m)
* 1989: Gull – 20,87 m, framom Georg Andersen (20,13 m)
* 1990: Sølv – 20,46 m, bakom Georg Andersen (20,80 m)
* 1991: Gull – 20,49 m, framom Georg Andersen (20,28 m)

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM i friidrett 1986 i Stuttgart: Nr 5 - 20,52 m
* Sommar-universiaden 1989 i Duisburg: Gullmedalje - framom Mike Stulze
* EM i friidrett 1990 i Split: Nr 6 - 20,13 m
* VM i friidrett 1991 i Tokyo: Sølvmedalje - 20,75 m, bakom Werner Gunthör (21,67 m)

### Doping

Nilsen vart teken for doping i 1987 og i 1992, noko som førte til at han i 1992 vart utestengt frå all organisert idrett for alltid. I 2004 vart Nilsen benåda av Idrettsstyret i Norges Idrettsforbund kva gjeld deltaking i organisert trening og konkurranseaktivitet i andre idretter enn kulestøyt. Benådinga omfattar ikkje tevlingar som kvalifiserar til nasjonale og internasjonale meisterskap.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Slåtthaug videregående skole
**Slåtthaug videregående skole** er ein vidaregåande skule like sør for Nesttun i Fana i Bergen kommune. 

Han vart oppretta i 1966 som *Fana yrkesskole* og fekk det noverande namnet i 1992. Bygningen vart bygd i 1970 og teikna av Arne Hannisdal. Bygningen fekk «Det Nyttige Selskabs pris for god arkitektur» i 1971.

Skulen har om lag 540 elevar og 80 lærarar, i tillegg til anna personell. Skulen er ein knutepunktskule, som vil seie at det finst opplæringstilbod for både høyrande og døve elevar.

Utdanningsprogrammet til skulen består av bygg- og anleggsteknikk, design og handverk, elektrofag, formgjevingsfag, helse- og sosialfag, medier og kommunikasjon, studiespesialisering/allmenne fag og teknikk og industriell produksjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside Arkivert 2008-09-23 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

1. ↑  Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
2. ↑  Internettopplysningen
**Georg Herman Monrad-Krohn** (14. mars 1884–9. september 1964) var ein norsk professor i medisin, ekspert i nevrologi. Han var far til informatikaren Lars Monrad-Krohn.

Monrad-Krohn var son til ein apotekar i Bergen. Etter examen artium 1902 ved Bergen katedralskole og cand.med. 1911, praktiserte han som lege og studerte litt i utanlands, før han vart dr.med. 1919 gjennom avhandlinga *Om abdominalrefleksene*. Han var så ved Rikshospitalet i Oslo reservelege frå 1917, overlege og professor i nevrologi frå 1922 til 1954, og dekan 1940-45.

Monrad-Krohn er særleg kjend for ei bok om nervesystemet som kom ut i 1914. Boka vart omsett til mange språk og fekk tilnamnet «The Blue Bible». Han vart også kjend for ei utgreiing om ein pasient med *Foreign Accent Syndrome* (FAS), eller utanlandsk aksent-syndrom på norsk. Frå 1941 til 1946 behandla han «Astrid L.», ei kvinne som etter ei bombe i byen byrja å snakke med tysk aksent. I 1933 stifta han *Monrad-Krohns pris for nevrologisk arbeid*, ein pris tildelt mellom andre Alf Brodal (1941 og 1960), Vidar Gundersen i 2007, og i 2010 til det danske Rigshospital.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Georg Monrad-Krohn» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mai 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Georg Bull** (1. august 1785–12. desember 1854) var ein norsk jurist, embetsmann og politikar. Han var høgsterettsjustitiarius frå 1836 til 1854. Far hans, Johan Bull, var den fyrste høgsterettsjustitiarius i Noreg.

Bull var fødd i Kristiania og vart student i 1802. Cand. jur. vart han i 1805. Han var 1806-09 fungerande sorenskrivar i Sunnhordland, deretter byfut i Bergen frå 1810 til 1821. I 1821 utnemnd til amtmann i Jarlsberg og Larvik amt. Dette embetet hadde han til han i 1829 vart amtmann i Søndre Bergenhus amt. Han var amtmann der i fem år, dei to åra 1834-36 var han statssekretær. Deretter var han i atten år (1836-54) leiar av Noregs høgsterett.

Bull var representert på to påfylgjande storting. I 1821 og på det overordenlege stortinget året etter representerte han Bergen, medan han i 1824 var representant for Laurvik og Sandefjord. I 1821 var han medlem av 18 komitear, formann i fem av dei. På tinget i 1824 var han formann i justiskomiteen og i komiteen om odelslova.

Bull var med i riksretten i 1845, i eigenskap av høgsterettsjustitiarius.

Han døydde i fødebyen Kristiania.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Regjeringen.no: Statsrådsekretær 1814-
* Biografisk informasjon om Georg Bull NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Sonja Mjøen** (25. desember 1898–25. februar 1993) var ein norsk skodespelar.

Ho var dotter av tyskfødde Claire Grevérus Mjøen (1874–1963) og farmasøyten og eugenikaren Jon Alfred Mjøen (1860–1939). Året då ho blei fødd hadde faren hennar vend tilbake frå doktorstudia sine i Leipzig og teke over den private sanatoriet for tuberkuløse, Grefsen Folkesanatorium, som han dreiv frem til 1908. Sonja Mjøen blei døypt på Gjøvik gård, som faren var frå. Ho var syster av skodespelarane Fridtjof Mjøen (1897–1967) og Jon Lennart Mjøen (1912–1997). 

Sonja Mjøen debuterte ved teateret fått i 1924 på Trondhjems Nationale Scene. Denne gjekk inn i 1927, og ho gjekk då til filmen som Edith i *Madame besøker Oslo*. Etter ein kort periode under Victor Bernau (1890–1939) ved Chat Noir, fekk ho frå 1929 arbeid under teatersjef Ingolf Schanche (1877–1954) ved det nystarta Det Nye Teater.

Sonja Mjøen (t.v.) og dotter hennar som reiser med «Oslofjord» frå Oslo til USA den 15. juli 1953. Ektemannen Axel Kielland i midten. Foto: Leif Ørnelund
.
I 1942 flykta Mjøen med familien frå det tyskokkuperte Noreg til Stockholm, og dreiv inntektsbringande arbeid for Svenska Norgehjälpen. Etter andre verdskrigen blei ho tilsett ved Centralteatret under Reidar Otto (1890–1959). Ho spelt fru Rønne i *Vi gifter oss* (1951), same året som ho var med i den norske oppsettinga av den amerikanske førestillinga *Alice i Eventyrland*. I *Broder Gabrielsen* frå 1966 var ho fru Lydersen. Ho var med i filmen *Døden i gatene* i 1970. 

Frå 1932 til 1946 var Sonja gift med Axel Kielland (1907–1963), som var forfatter og journalist i *Dagbladet*. I 1953 emigrerte h til USA med dottera si, og skreiv reportasjar for *Dagbladet* fram til 1974, då ho vende tilbake til Noreg.

Utgjevingar
-----------

* Sonja Mjøen (1975). *Da mor var ung*. Cappelen.  [Biografi om morens unge år]
* Sonja Mjøen (1977). *Elsk din skjebne*. Aschehoug.  [Selvbiografi]
* Sonja Mjøen (1980). *Jo mere vi er sammen*. Ansgarforlaget.  [Ungdomsfortelling]

Kjelder
-------

1. ↑  Fødselsdato og dødsdato frå gravferdsetaten i Oslo
2. ↑  Arne Christiansen, *Sonja Mjøen* nekrolog i *Aftenposten* den 11. mars 1993.
3. ↑  *Sonja Mjøen* i *Aftenposten* den 26. februar 1993.

* *Denne artikkelen bygger på «Sonja Mjøen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. september 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* ISNI

 |
**Sløvåg** er mest kjent som ein ferje- og industristad i Gulen kommune i Vestland fylke. Ferjeleiet er eitt av tre innan sambandet Leirvåg-Sløvåg-Skipavik, på Fv57 og Fv4. Når siste del av fastlandssambandet på Fv4 opnar i 2010 vert Skipavik ikkje lenger stoppestad for ferja.

Staden ligg på motsett side av Fensfjorden i høve til oljeraffineriet på Mongstad.

Industri
--------

Vest Tank-anlegget på SløvågFoto: Bjarne Thune

Sløvåg med MF «Etne» (1979) ved kai.Foto: Bjarne Thune

På grunn av den sentrale plasseringa i høve Mongstad har Sløvåg frå slutten av 1980-talet hatt kraftig industriell vekst.

Dei fyrste som etablerte seg i området var Wergeland-konsernet med produksjon av sementvarer i 1987 og behandlingsanlegg for oljehaldig avfall i 1992. I 1994 starta de eit av dei største steinknusarverka i Nord-Europa på området (Halsvik Aggregates).

Andre føretak som er etablerte er mellom andre Baker Oil Tools, Johnny Birkeland Transport og Vest Tank (seinare Alexela.)

Det er òg eit lagringsanlegg for lågradioaktivt avfall i området. Dette anlegget har vorte kraftig kritisert av miljøvernorganisasjonar fordi det ligg under havnivå, og for tett på Alexelas tankanlegg (40-50 meter).[*treng kjelde*]

Vest Tank-ulukka
----------------

*For meir om dette emnet, sjå Vest Tank-ulukka.*
I 2007 skjedde ei eksplosjonsulukke i Sløvåg, då ein av tankane til Vest Tank (Alexela) eksploderte og ein annan brann opp. Denne ulukka har fått namnet Vest Tank-ulukka, eller Sløvåg-eksplosjonen. Dei miljømessige konsekvensane av ulykka har vore store, og for områda nord og nord-vest for Sløvåg.
Nedfallet frå eksplosjonen ramma eit område med om lag 1000 innbyggjarar.

Referansar
----------

1. ↑  
«Mitt skip er lastet med». NRK Brennpunkt (fjernsynsdokumentar). 19. juni 2008. Henta 24. august 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kulturkart for Gulen kommune (Kulturnett.no)
**Alf John Hansen** (fødd 13. juli 1948) er ein norsk tidlegare roar og olympisk meister frå Tøyen i Oslo. Han rodde ofte saman med storebroren Frank Hansen.

Karriere
--------

I 1975 vart brørne Hansen for fyrste gong verdsmeistrar i dobbeltsculler, og vann for dette Morgenbladets gullmedalje. Brørne deltok i Sommar-OL 1976 i Montreal og tok gull i dobbeltsculler; den einaste gullmedaljen Noreg fekk i leikane dette året. For denne sigeren vann dei Fearnleys olympiske ærespris same året. Også i åra 1978 og 1979 vart brørne verdsmeistrar.

Då Noreg i 1980 boikotta Sommar-OL 1980 i Moskva, la Frank Hansen opp som profesjonell roar. Alf Hansen heldt fram, og Rolf Thorsen vart heretter den nye makkeren hans. Hansen og Thorsen tok VM-gull i 1982, og sylv året etter. Alf Hansen var norsk flaggberar under sommar-OL 1984 i Los Angeles, men fekk ingen medaljar under desse leikane. Han deltok også i sommar-OL 1988 i Seoul der han tok olympisk sylv i dobbeltfirar saman med Rolf Thorsen, Vetle Vinje og Lars Bjønness. Hansen var no førti år gamal, og dette vart hans siste olympiske medalje. Under VM i 1990 i Tasmania vart Alf Hansen den fyrste til å vinna roarmedaljen Thomas Keller Medal. Alf Hansen avslutta roarkarrieren i VM i 1991 med ein femteplass i dobbeltfirar, 43 år gamal. Til saman har Alf Hansen 9 VM-medaljar og 58 NM-gull. 

Alf Hansen var også ein dyktig skiløpar, og har delteke i 5-mila i Holmenkollen, Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet.

Prisar
------

* 1975: Morgenbladets gullmedalje
* 1976: Fearnleys olympiske ærespris
* 1976: Æresmedlem av Ormsund Roklub
* 1990: Thomas Keller Medal

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Alf Hansen» frå Wikipedia på bokmål, den 6. desember 2011.*
* *Opplysninga om Thomas Keller Medal er henta frå «Thomas Keller Medal» frå em, den 6. desember 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* NBL-artikkel om Alf Hansen, skriven av Matti Goksøyr.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
**1135** (romartal MCXXXV)

Hendingar
---------

### Utlandet

* Stefan av Blois blei ny konge i England etter Henrik II i staden for den utvalde tronfølgaren, kongsdottera Matilda.

### Noreg

Fødde
-----

* Sigurd Munn, norsk konge
* 30. mars: Maimonides, jødisk teolog og filosof.

Døde
----

* Kong Henrik I av England

**<<   1100-talet   >>**
<< 1100 | 1101 | 1102 | 1103 | 1104 | 1105 | 1106 | 1107 | 1108 | 1109 | 1110 | 1111 | 1112 | 1113 | 1114 | 1115 | 1116 | 1117 | 1118 | 1119 | 1120 | 1121 | 1122 | 1123 | 1124 | 1125 | 1126 | 1127 | 1128 | 1129 | 1130 | 1131 | 1132 | 1133 | 1134 | 1135 | 1136 | 1137 | 1138 | 1139 | 1140 | 1141 | 1142 | 1143 | 1144 | 1145 | 1146 | 1147 | 1148 | 1149 | 1150 | 1151 | 1152 | 1153 | 1154 | 1155 | 1156 | 1157 | 1158 | 1159 | 1160 | 1161 | 1162 | 1163 | 1164 | 1165 | 1166 | 1167 | 1168 | 1169 | 1170 | 1171 | 1172 | 1173 | 1174 | 1175 | 1176 | 1177 | 1178 | 1179 | 1180 | 1181 | 1182 | 1183 | 1184 | 1185 | 1186 | 1187 | 1188 | 1189 | 1190 | 1191 | 1192 | 1193 | 1194 | 1195 | 1196 | 1197 | 1198 | 1199 >>
**Erik Tysse** (fødd 4. desember 1980) er ein norsk kappgjengar. Han har vunne 25 NM-gull og motteke 6 kongepokalar. I 2006- og 2007-sesongen var han mellom dei ti fremste i dei store internasjonale meisterskapane. Den beste internasjonale plasseringa hans er femteplassen på 50 km under VM i friidrett i Osaka i 2007. I 2007 sesongen vart Tysse og nummer to samanlagt i IAAF Race Walking Challenge. I 2010 vart han teken for doping og utestengt frå idretten i to år.

Tysse er yngre bror til Kjersti Tysse Plätzer og han vert trena av svogeren sin, Stephan Plätzer. Han tevlar for Norna-Salhus og bur på Søfteland.

Dopingsak
---------

Den 20. juli 2010 blei det kjent at Erik Tysse hadde gjeve positiv dopingprøve på stoffet CERA, eit tredjegenerasjons EPO-stoff. Prøven var teken av Det internasjonale friidrettsforbundet under ei tevling i San Giovanni i Italia 1. mai 2010. Domsutvalet i Norges idrettsforbund fann han skuldig og gav han to års utestenging frå idretten. Sjølv hevda Erik Tysse at han ikkje hadde brukt preparatet, og anka saka til den internasjonale skiljedomstolen for idretten (CAS). Der vart alle ankepunkt Tysse og ekspertane hans hadde fullstendig attendevist og dei vann ikkje fram på noko punkt. Dommen på to års utestenging var rettskraftig. Utestengingstida tok slutt den 7. juli 2012. Dette var akkurat i tide til at kappgjengarmiljøet på Os/skyldfolka hans vann å arrangere ei uttakigstevling slik at han kunne nå å oppfylle kravet til uttak til OL i London. Fyrste dagen han hadde lov til å delta i tevlingar att, 8. juli, kvalifiserte Erik Tysse seg til OL. Olympiatoppen tok han så ut til OL i London, men denne avgjerda var omstridt. Tysse deltok her på 20 kilometer kappgang, og enda på ein 14. plass.

Plasseringar
------------

| År | Tevling | Stad | Plassering | Distanse |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 2002 | EM | München, Tyskland | 17 | 20 km |
| 2003 | VM | Paris, Frankrike | 19 | 20 km |
| 2005 | VM | Helsingfors, Finland | 13 | 20 km |
| 2006 | World Race Walking Cup | La Coruña, Spania | 9 | 20 km |
| EM | Göteborg, Sverige | 7 | 20 km |
| 2007 | VM | Osaka, Japan | 8 | 20 km |
| 5 | 50 km |

Kjelder
-------

* IAAF profil for Erik Tysse
* VM-profil på nettstaden til Norges fri-idrettsforbund

### Referansar

1. 1 2 3 4  Kristian Hallandvik Langenes og Siri Kleven Strøm (8. juli 2012). ««Tysse klarte OL-kravet»». nrk.no.
2. ↑  Norges Fri-idrettsforbund (20. juli 2010). «Positiv dopingprøve av Erik Tysse». Henta 20. juli 2010.
3. ↑  ««CAS 2011/A/2353 Erik Tysse v. Norwegian Athletics Federation & International Association of Athletics Federations»» (PDF). CAS. 29. august 2011.
4. ↑   Aftenposten, 07.07.12: Erik Tysse forberedt på blandet mottakelse
5. ↑   Nrk.no: Tysse og Vukicevic fikk OL-billetter
6. ↑  *Resultatliste frå Sports-reference.com*, arkivert frå originalen 18. februar 2014, henta 23. august 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* CAS 2011/A/2353 Erik Tysse v. Norwegian Athletics Federation & International Association of Athletics Federations Arkivert 2014-03-31 ved Wayback Machine. - Domspapir frå CAS i dopingsaka

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Skjerspenning** i ein stiv, elastisk lekam er den spenninga som oppstår ved tverrbelastning. Spenninga kan føre til deformasjon av materialen ved gliding langs plan parallelt med retninga til den belastande krafta. Skjerspenninga kan òg observerast i væsker. Studiet av skjerspenninger i naturen er av stor tyding for forståinga av mellom anna ras og jordskjelv.

Omgrepet vart introdusert av den franske matematikaren og fysikaren Antoine Parent i 1713, og vidareutvikla av Charles Augustin de Coulomb på 1770-talet.

Generelt skjerspenning
----------------------

Formelen for å rekne ut gjennomsnittleg skjerspenning er:

{\displaystyle \tau ={F \over A},}
der:

\tau = skjerspenninga
F = krafta utøvd;
{\displaystyle A} = tverrsnittsarealet av materialen med areal parallelt til retninga krafta verkar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shear stress» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hibbeler, R.C. (2004). *Mechanics of Materials*. New Jersey USA: Pearson Education. s. 32. ISBN 0-13-191345-X.

* skjærspenning. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:
**Lars Eliasson Søreide** (1874–1963) var ein norsk lærar, lokalhistorikar og språkgranskar. Han var fødd på Hopland i Stryn kommune.

Frå 1896-1939 var Søreide lærar i Rand krins. Han skipa både idrettslag, fråhaldslag og skoglag i krinsen og var medlem av kommunestyre og skulestyre i lange bolkar. Søreide var ein ivrig folkeminne- og språkgranskar. Han var medarbeidar til Norsk Ordbok og har gjeve ut grammatikk over Nordfjord-målet.

Lars Eliasson Søreide vart tildelt Kloster-medaljen og Kongens fortenestemedalje i gull.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1930 – *Nordfjordmålet* (Oslo: Norli) I fulltekst ved nb.no  [I serien: Norske maalføre ; XII]
* 1954 – *Brand-ætti i Gloppen : 1400-1600* (Sandane: Nordfjords sogelag)

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Lars Eliasson Søreide i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI

 |
**Erik Thorstvedt** (fødd 28. oktober 1962) i Stavanger) er ein norsk tidlegare fotballspelar. Han var målvakt og aktiv på nasjonalt og internasjonalt nivå frå 1981 til 1996. Thorstvedt debuterte i på det norske fotballandslaget i ein kamp mot Kuwait (Resultat: 0–1) 13. november 1982. Han var førsteval mellom målstengene på landslaget i 13-14 år, og spela 97 A-landskampar, den siste i 1996.

Thorstvedt spela for klubbane Madla, Eik, Viking, Borussia Mönchengladbach, IFK Göteborg og Tottenham. Han var tapande cupfinalist med Viking i 1984 – ein kamp som vert særleg hugsa grunna eit frisparkmål av Per Egil Ahlsen. Sidan var han med å vinne to svenske seriemesterskap for IFK Göteborg, og vart i 1991 den første nordmann som vart cupmeister i England med Tottenham. Thorstvedts keeperdrakt og FA-cupmedalje er i dag utstilt på Fotballmuseet på Ullevaal stadion.

Etter han slutta som spelar var Thorstvedt keepertrenar på det norske landslaget og sportsdirektør i Viking. I dag er han programleiar i sportsavdelinga i fjernsynsselskapet TV2. 

| * v
* d
* e
Fotball piktogram ~~0~~
Det norske herrelandslaget i fotball – Sommar-OL 1984 ~~0~~ Dei olympiske ringar |
| --- |
| 
* 1 Thorstvedt
* 2 Fjælberg
* 3 Kojedal
* 4 Eggen
* 5 Sirevåg
* 6 Ahlsen
* 7 Mordt
* 8 Herlovsen
* 9 Gran
* 10 Sundby
* 11 Kollshaugen
* 12 By Rise
* 13 Vaadal
* 14 Johansen
* 15 Berg
* 16 Krogsæter
* 17 Seland
* Trenar: Fossen

 |

| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – VM i fotball 1994 |
| --- |
| 
* 1 Thorstvedt
* 2 Halle
* 3 Johnsen
* 4 Bratseth (kaptein)
* 5 Bjørnebye
* 6 J. Flo
* 7 Mykland
* 8 Leonhardsen
* 9 Fjørtoft
* 10 Rekdal
* 11 Jakobsen
* 12 Grodås
* 13 By Rise
* 14 Nilsen
* 15 Løken
* 16 Sørloth
* 17 Eggen
* 18 Håland
* 19 Strand
* 20 Berg
* 21 Rushfeldt
* 22 Bohinen
* Landslagstrenar: Olsen

 | Flagget til Noreg |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* Munzinger (sport)
* Discogs (artist)

 |
**Lars Gjendemsjø** (fødd 31. mars 1906 i Fræna, død 26. mai 1996) var ein norsk motstandsmann under andre verdskrigen. Gjendemsjø blei i 1972 heidra med St. Olavs Orden for sitt arbeid med krigsveteranar. 

Gjendemsjø var medlem av motstandsgruppa Stein-organisasjonen frå sommaren 1940 til hausten 1941, da gruppa blei infiltrert av Gestapo. Gjendemsjø blei arrestert 2. oktober same år. Han klarte å rømme natta mellom 17. og 18. november 1941 frå Grønnestølen skole der han sat i krigsarrest. 

Gjendemsjø blei innrullert ved Den norske brigaden i Skottland, kor han utdanna seg som etterretningsoffiser ved den 4. bataljon av Kings own Scottish Borderers, og deretter blei forfremma til løytnant. Frå oktober 1944 til april 1945 følgde Gjendemsjø bataljonen i kamp på kontinentet. I april 1945 fekk han nye oppgåver, og vendte tilbake til Noreg for å forhøyre tyske krigsfangar. 

Etter krigen fekk Gjendemsjø seg jobb som lærar ved Bergen Folkeskole. Han blei engasjert i sosialt arbeid for krigsveteranar, og hadde ei rekke verv i veteranorganisasjonane. Han blei i 1972 utnevnt til ridder 1. klasse av St. Olavs Orden for arbeid for rettferdig fordeling av Nortrashipfondet. 

For sitt virke under krigen mottok han Deltakermedaljen med rosett, Haakon VIIs 70 års medalje, France and Germany Star og Defence Medal. Han blei også «Mentioned in Dispatches» mens han var i britisk krigsbistand.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen byggjer på «Lars Gjendemsjø» frå Wikipedia på bokmål den 12. mars 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Erika Mahringer** (16. november 1924–30. oktober 2018) var ein austerriksk alpinist frå Linz. Ho vann to bronsemedaljar under Vinter-OL 1948 og to sølvmedaljar under alpint-VM 1950.

Karriere
--------

Mahringer tok bronsemedaljen under OL 1948 i St. Moritz, 0,8 sekundar bakom vinnaren, Gretchen Fraser frå USA. Dert gode slalåmrennet bringa henne heilt opp på tredjeplass i kombinasjonen, ei øving der landskvinna Trude Beiser vann gullmedaljen.

I 1950 var Mahringer på sitt beste under verdsmeisterskapen i Aspen i USA. Ho starta meisterskapen med ein fjerdeplass i storslalåm, og heldt fram med å vinne sølvmedaljen i slalåm, eitt fattig tidels sekund bakom verdsmeisteren, hennar landskvinne Dagmar Rom. I det avsluttande utforrennet tok ho ein ny sølvmedalje, og på ny bak ei landskvinne, den gongen bakom Trude Jochum-Beiser.

Under vinterleikane 1952 i Oslo kom Mahringer som best på fjerdeplass i utfor. To år seinare vart endå ein fjerdeplass hennar beste plassering i VM i alpine greiner 1954 i Åre. Etter sjuandeplass i slalåm, åttandeplass i slalåm og tolvteplass i utfor, enda ho på fjerdeplassen i kombinasjonen.

Mahringer starta ein skiskule i 1954, saman med ektemaken, og året etter opna dei den fyrste skibarnehagen i verda. Ho var mor til alpinistane Uli Spieß og Nicola Spieß, som begge hevda seg på internasjonalt toppnivå.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Erika Mahringer» frå Wikipedia på tysk, den 21. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Erik Theodor Werenskiold** (fødd 11. februar 1855 i Eidskog, død 23. november 1938) var ein norsk kunstmålar og teiknar. Han er best kjend for teikningane til dei norske folkeeventyra og illustrasjonane til Snorres Kongesoger, eit samarbeid som han leidde.

Liv og karriere
---------------

Erik Werenskiold teikna av Christian Krohg ca. 1891
Erika Nissen måla av Erik Werenskiold ca. 1890
Faren var kommandant ved festninga i Kongsvinger, og Erik voks opp der. Han tok til å studere i 1872, men byrja kort tid etter i teikneundervisning hos Julius Middelthun ved Den kongelige norske Tegneskole i Christiania etter råd frå Adolph Tidemand. Han budde i München 1875-79, og i Paris 1881–83.

I 1883 flytta Werenskiold heim til Noreg. Han gjorde fleire bilete av norske bønder og landbrukslandskap, og portrett av kjende personar som Bjørnstjerne Bjørnson og Henrik Ibsen. Han hadde byrja å laga eventyrillustrasjonar allereie medan han var i München. Han illustrerte *Norske folke- og huldreeventyr* i 1879, og fortsette saman med Theodor Kittelsen med *Eventyrbog for Børn* i tre band i perioden 1882–1887. Med si særmerkte samansmelting av røyndom og fantasi sette dei ein standard for avbilding av dei norske eventyra. Werenskiold har og illustrert Jonas Lie *Familien paa Gilje* (1903), og laga veggdekorasjonar med motiv frå eventyret Liti Kjersti til Fridtjof Nansen sin villa Polhøgda på Lysaker. Her utforma han også låsebeslag og anna.

Erik Werenskiold hadde sønene Werner Werenskiold (1883–1961) og Dagfin Werenskiold (1892–1977). Werner vart geolog, medan Dagfin vart målar og bilethoggar.

Werenskiold fekk i 1908 Statens kunstnarløn og vart i 1935 tildelt Storkorset av St. Olavs orden.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Erik og Dagfin Werenskiold i O. Værings kunstarkiv Arkivert 2007-12-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
Gifteringen frå Colmarskatten.
Spenne frå Colmarskatten.
**Colmarskatten** er er ei samling verdigjenstander som blei skjulte av jødar i Det tysk-romerske riket under jødeforfølgingane under svartedauden.

Skatten blei funnen i 1863 i veggen til eit hus i den mellomalderske *rue des Juifs* i Colmar i Alsace. Ein trut at nokre av gjenstandane blei selde av oppdagarane før det fulle omfanget av skatten kunne registrerast. Dei fleste skattane som er att er tilhøyrer samlingane til Musée de Cluny, med eit par gjenstandar i Unterlinden Museum. Skatten blei stilt ut i Colmar i 1999.

Skatten omfattar eit av dei få overlevande eksemplara av ein jødisk giftering, pryda med ein liten bygning i staden for ein smykkestein, for å følgja kravet i jødisk lov om at gifteringar skulle lagast som eitt stykke. Bygningen har den hebraiske innskrifta «mazel tov», ‘til lukke’.

Skatten omfatta også sølvmyntar, sølvbestikk og gull- og sølvsmykke, mellom anna forseggjorte beltespenner og femten sølvringar.

I 2019 blei skatten stilt ut ved å The Cloisters, ein del av Metropolitan Museum of Art i New York.

Kjelder
-------

1. ↑  Treasures of the plague: Marian Campbell describes a remarkable discovery that throws a tragic light on Jewish life in 14th-century Europe, Sept, 2007, Marian Campbell, Apollo
2. ↑  «Story of the Colmar Treasure», *The Metropolitan Museum of Art*, henta 8. juli 2023
3. ↑  In Laudem Hierosolymitani: Studies in Crusades and Medieval Culture in Honour of Benjamin Z. Kedar, by Iris Shagrir, Ronnie Ellenblum, Jonathan Simon Christopher Riley-Smith, Jonathan Riley-Smith, B. Z. Ḳedar
Contributor Iris Shagrir, Ronnie Ellenblum, Jonathan Riley-Smith, Ashgate Publishing, Ltd. 2007, p. 277 ff.
4. ↑  «The Colmar Treasure: A Medieval Jewish Legacy».
5. ↑  Prince, Cathryn J. «Medieval jewels hidden by Jews during Black Death on show at NY Met Cloisters». *www.timesofisrael.com* (på engelsk). Henta 3. november 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Colmar Treasure» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Colmarskatten**

* The Colmar Treasure: A Medieval Jewish Legacy. Omtale, informasjon og bilde ved metmuseum.org.
|  |
| --- |
| **Colombiatyrann** |
| ColombiatyrannColombiatyrann |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Colombiatyrann Utbreiinga av Colombiatyrann |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Tyrannfamilien Tyrannidae |
| **Slekt:** | *Myiarchus* |
| **Art:** | **Colombiatyrann** *M. apicalis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Myiarchus apicalis***P.L. Sclater & Salvin, 1881 |

**Colombiatyrann** (*Myiarchus apicalis*) er ein fugl i tyrannfamilien som lever i eit stort utbreiingsområde i Magdalendalen (departementa Santander, Boyacá og Huila), i indre Valle del Cauca-departementet og i Cauca-departementet.

Skildring
---------

Arten har ein tyisk tyrann-utsjånad, han er mellomstor, ca. 17 centimeter med kroppsvekt på rundt 30 gram. Fjørdrakta til vaksne fuglar har mørk olivenbrun overside og gul underside. Strupen og brystet er i lys grå farge. Han skil seg frå andre artar i denne slekta ved at han har lys haletipp. Habitatet til colombiatyrannar kan variere, det kan vere i tørr krattvegetajon og i meir opne område med nokre tre. Føretrekt høgd er under 1700 moh. men total strekk ho seg frå 400 til 2500 moh.

Dei sit på greiner i låg eller middels høgd, der dei ventar på insekt. Små frukt kan òg gå inn i dietten.

Kjelder
-------

* Joseph, L. (2004). *Apical Flycatcher (Myiarchus apicalis)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 26. september 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Myiarchus apicalis Arkivert 2015-09-27 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 26. september 2015

Referansar

1. ↑  Joseph, 2004

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Colombiatyrann**
|  |
| --- |
| **Guanoskarv** |
| Guanoskarv Foto: Wikipedia-brukar: QuartlGuanoskarv Foto: Wikipedia-brukar: Quartl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sulefuglar Suliformes |
| **Familie:** | Skarvefamilien Phalacrocoracidae |
| **Slekt:** | *Leucocarbo* |
| **Art:** | **Guanoskarv** *L. bougainvillii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Leucocarbo bougainvillii***Lesson, 1837  |

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Guanoskarv |
| Svensk | Guanoskarv |
| Dansk | Peruskarv |
| Engelsk | Guanay Cormorant, Guanay Shag |
| Tysk | Guanokormoran |
| Fransk | Cormoran de Bougainville |
| Spansk | Cormorán guanay, guanay, pato lilo o pato de mar |
| Russisk | Baklan Bugenvilja (Баклан Бугенвиля) |

**Guanoskarv**, *Phalacrocorax bougainvillii* er medlem av skarvfamilien og lever på vestkysten av Sør-Amerika, og då mest ved øyar utanfor Peru og Nord-Chile. Det fanst tidlegare ein stamme utanfor Patagonia som i dag ser ut til å vere utrydda. Når hekkinga er avslutta kan den spreie seg ned til Sør-Chile og nord til kysten av Ecuador. Den har og vore observert så langt nord som ved Panama og Colombia, venteleg etter migrasjon på grunn av matmangel i El Niño-år. Hovudhabitatet er grunne havområde og bergklipper på øyar og land ved kysten. 

Denne skarvarten er 69–73 cm og har et godt kjenneteikn: kontrasten mellom glinsande svart overside og kvitt brystparti. Han har òg ein kvit flekk under haka. Nebbet er langt og tynt med svak gul farge. Vaksne guanoskarvar kan forvekslast med unge individ av den mindre flodskarv *Phalacrocorax brasilianus*, og med den mykje større magellanskarv, 
*Phalacrocorax magellanicus*.

Guanoskarven hekkar året rundt, men med ein topp i november og desember. Han byggjer reiret av guano på eit plant underlag på øyar eller fjerne kystplassar. Reira vert bygd i så stor tettleik som 3 reir pr kvadratmeter. Guanoskarven legg egg som har ein storleik på ca 63x40mm, 2 eller 3 i kvart kull. 

Føda åt guanoskarven er i hovudsak peruansjos, *Engraulis ringens* og peruansk «silverside», *Odontesthes regia* som lever i den kalde Perustraumen. Guanoskarven er hovudprodusenten av guano. 

I 1984 var storleiken på førekomsten estimert til 3 millionar fuglar. Han er no (i 2005) minka med 30 %. Årsakene til tilbakegangen er habitattap og overfiske. Fuglearten står på den internasjonale raudlista i kategorien *nær trua*.

Kjelder
-------

* Tilsvarande Wikipedia-artikkel på engelsk
* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II*, Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8

### Referansar

* Den internasjonale raudlista for trua arta frå 2004
* de la Peña, Martín R.;Rumboll, *Birds of Southern South America and Antarctica*, London:HarperCollinsPublishers. Maurice (1998) ISBN 0-00-220077-5
* GROMS Global Register of Migratory Species

1. ↑  Ridgeley og Greenfield, 2001