recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bjørn Hernæs** (fødd 23. november 1936 i Sør-Odal i Hedmark) er ein tidlegare norsk industrileiar, gardbrukar og Høgre-politikar. Han var innvald på Stortinget frå Hedmark 1993–2005.

Hernæs er son av malar Asbjørn Jacobsen og gardbrukar Borghild Hernæs. Etter studenteksamen i 1975 gjekk han inn i næringslivet, og tok handelsskole og studium ved Bedriftsøkonomisk Institutt. Hernæs var kontorassistent i maskinfirmaet Alfa Laval AS 1954–1958, salssjef for symaskinfabrikanten Pfaff AS 1958–1968, salsdisponent i kjemi- og lækjemiddelfirmaet Norske Hoechst AS 1968–1972 og administrerande direktør i gardinsystemfabrikanten Silent Gliss Norway AS på Skarnes 1972–1993. Han fungerte òg som administrerande direktør i Silent Gliss i Danmark og Sverige 1981–1984. Hernæs har òg drive slektsgarden Øvre Hærnes på Sander og hatt styreverv i lokalt næringsliv.

Hernæs var viseformann i Sinsen Unge Høgre 1958–1960, leiar i Sør-Odal Høgre 1988–2006 og informasjonsleiar i Hedmark Høgre 1991–1993. Frå midten av 1980-åra leidde han Østlandskomiteen for utbygging av Gardermoen lufthamn. Hernæs var innvald på Stortinget frå Hedmark 1993–2005. På Stortinget var han medlem av Stortingets forsvarskomité 1993–1997 og 2001–2005, medlem av Stortingets justiskomité 1997–2001, visesekretær i Stortingets plenum 1997–2001 og leiar av stortingsdelegasjonen til OSSE si parlamentariske forsamling 2001–2005. Frå 2014 er han leiar i Hedmark Senior Høgre.

Kjelder
-------

1. ↑  NTB (23. november 2006). «Jubilanter». *Aftenposten* (morgen utg.): 26.
2. 1 2  «Bjørn Hernæs». Høyre. Henta 3. juli 2014.
3. ↑  NTB (22. november 1986). «Jubilanter». *Aftenposten* (morgen utg.): 22.
4. ↑  Daniel, Lisbeth (15. april 1986). «Velkommen med fly til Gardermoen». *Aftenposten* (aften utg.): 4.

* *Denne artikkelen bygger på «Bjørn Hernæs» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Bjørn Hernæs». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 66°54′S 142°40′E﻿

**Commonwealth Bay** er ei open bukt kring 48 km brei mellom Point Alden og Cape Gray i Antarktis. Ho vart oppdaga i 1912 av Den australasiatiske antarktisekspedisjonen under Douglas Mawson, som oppretta hovudbasen til ekspedisjon ved Cape Denison inst i bukta. Ho vart namngjeven av Den australasiatiske antarktisekspedisjonen etter Det australske samveldet (*commonwealth* på engelsk).

Katabatiske vindar
------------------

Bukta er oppført i *Guinness Rekordbok* og den åttande utgåva av *National Geographic Atlas* som den mest vindfulle staden på jorda med vindar ofte over 240 kilometer i timen (66 m/s) og ein årleg middelvind på 80 km/t (22 m/s).

Dei kraftige vindane kjem av katabatisk vind, som er kaldluft som strøymer ned bratte, isdekte overflater mot sjøen. Luftstraumen her vert akselerert av den aukande hellinga til isoverflata og klippa ved Cape Denison. Om sommaren er det periodar med relativt rolege vindar, men vinterstormane kan vere særleg lange og kraftige, og kan både starte og slutte brått og uventa. Ein brå start og slutt på stormane kan kome i lag med kraftige virvelstraumar og skyer som flyttar seg raskt langs kysten.

Trass i det ekstreme veret er kysten av Commonwealth Bay eit viktig hekkeområde for antarktispetrellar, keisarpingvinar og adeliepingvinar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Commonwealth Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 24. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  *Katabatic winds at Commonwealth Bay*, Wondermondo, 27 September 2010
2. ↑  Ball, F.K. (1956), *The Katabatic Winds of Adelie Land and King George V Land.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Life On Commonwealth Bay* Arkivert 2009-12-18 ved Wayback Machine. by Reuters journalist Pauline Askin
* Commonwealth Bay photographs on Flickr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Siyyid Ali-Muhammed** (20. oktober 1819–9. juli 1850), kjend og dyrka som **Báb** eller **Báben**, var ein iransk martyrprofet som grunnla babismen og inspirerte den seinare religionen bahai. 

Siyyid Ali-Muhammed blei fødd inn i ein muslimsk kjøpmannsfamilie i den persiske byen Shiraz. Han stamma frå profeten Muhammed på både mor- og farssida. I 1842 gifta han seg med Khadíjih-Bagum (1820–1882).

Rundt 1839–40 drog Ali-Muhammed på pilegrimsreise til Irak, hovudsakleg til Karbala. Her møtte han truleg leiaren for shaykhismen, Sayyid Kázim, og høyrde den shaykhistiske læra, som kombinerte sufi og sjialære om endetidene og dagen for oppstoda. Då Kázim døydde i 1843 skulle dei som følgde han leita etter etterfølgjaren hans. Ein av dei, Mullá Husayn, drog til Shiraz og møtte Ali-Muhammed. Denne erklærte at han var etterfølgjaren, og etter å ha prøvd han godtok Husayn dette. I løpet av dei neste fem månadane blei også 17 andre shaykhistar overtydde om at han var etterfølgjaren.

Heilagdom for Báben i Haifa.
23. mai 1844, tjuefire år gammal, erklærte Ali-Muhammed seg offentleg som *qa'im* (ein lova muslimsk frelsar). Han tok tittelen báb, arabisk for 'port', fordi han skildra seg som porten til den lova frelsaren. Sekta som oppstod rundt han blir kalla bábismen.

Etter ei pilegrimsreise til Mekka og Medina slo Báben seg ned i Bushehr i Persia. Han blei fengsla for den nye læra, og flytta rundt i landet. I 1848 blei han stilt for ein religiøs rett og dømd som ein fråfallen. Han fekk tjue piskeslag på føtene som straff, og tok ifølge styresmaktene tilbake erklæringa si om at han var den lova qaimen.

I 1850 gav den nye statsministeren Amir Kabir ordre om å avretta Báben. Han blei henta frå Chihríq til Tabríz der han blei skoten på andre forsøket. Det første forsøket, som skal ha kappa av taua han var bunden med utan å skada Báben, blir rekna som eit under av dei som følgjer han. Kroppen til han og bábien Anís, som var blitt avretta med han, blei kasta utanfor byporten. Bábiar fann leivningane og gøymde dei.

Bahaullah, grunnleggaren av bahai, blir rekna som etterfølgjaren til Báben. Dei blei smugla ut av landet i delar, og i 1909 blei dei gravlagde på Karmelberget i Haifa, nær bahaiverdssenteret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Báb» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mai 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
***For Fattig og Rik*** var eit tidsskrift som vart utgjeve i tidsbolken 1848 - 2000. Det vart grunnlagd av presten Honoratius Halling. Det fekk undertittelen *Et blad til Oppbyggelig Underholdning*.

Frå starten var bladet privat. Deretter stod «Broderkredsen» i Oslo for utgjevinga. I 1895 overtok Det norske lutherske indremisjonsselskap. Frå 1909 var *For Fattig og Rik* det offisielle landsdekkande bladet til indremisjonsselskapet. *For Fattig og Rik* hadde ein sentral plass i norsk kristenliv. Johan Martin Wisløf og Ole Hallesby skreiv mykje i bladet. Det var oppbyggingsbladet med størst opplag i Noreg. Etter krigen fekk dei om lag 60 000 tingarar. 

Då Det norske lutherske indremisjonsselskap vart samanslege med Den norske Santalmisjon i 2000, gjekk *For Fattig og Rik* og *Santalen*, santalmisjonen sit blad, inn. Den nye organisasjonen, Nordmisjon, gir ut bladet *Agenda 3:16*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «For Fattig og Rik» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2011.*

* Ole Rudvin i Norsk Alkunnebok IV, 1953
Dønnes Gård
Vegkrysset inn til Dønnes Gård
**Dønnes Gård** er ein gjestegard som ligg på den nordlege delen av øya Dønna. Historia til garden strekkjer seg rundt 800 år tilbake i tid. Den fyrste skriftlege kjelda kor garden er nemnt er *Snorres kongesoger*. I 1675 kjøpte amtmannen Peder Tønder garden, og fekk adelsrettar. På 1700-talet var garden hovudsete i eit av Noregs største gods, Dønnesgodset. I fleire generasjonar blei den eigd og driven av Coldevin-slekta. Den fyrste frå denne slekta som dreiv garden, var Oberstløyntnant Isach Jørgen Coldevin. Han gifta seg til garden 1751. Etter dette gjekk garden i arv. Den siste arvtakaren i Coldevin-slekta heitte også Isach Jørgen Coldevin. Han måtte selje garden då den gjekk konkurs i 1911. Før det rakk dei å skaffe Noregs fyrste traktor, motorbåt, samt starte meieri og planteskule. I fleire generasjonar blei det også avla på kornsortar. 

I dag blir garden driven av ekteparet Jens Andreas Carlsen og Tone Andersen. I 1996 starta dei opp med overnatting, og har sidan då utvida. Gjestegarden hadde offisiell opning i 2010. Dei tilbyr overnatting i store rom, som er restaurert i gamal stil. I tillegg kan gjestane få med seg foredrag om historia til garden, og trerettars middag i restauranten i fyrste etasje. Garden ligg i umiddelbar nærleik til Dønnes kyrkje, som er kåra til Nord-Noregs vakraste kyrkje av NRK Nordaførr sine lyttarar. Her kan også gjestane få omvising i sommarsesongen. I kyrkja er det eit mausoleum, der fleire av gardens tidlegare eigarar og familie ligg balsamert i kister. På garden er det to store hovudhus, eit sveitsarhus og eit nordlandshus. Per dags dato tilbyr garden overnatting i 6 dobbeltrom, samt ei familieleilegheit. Dønnes Gård kan også ta imot grupper på inntil 40 personar, og arrangere bryllaup, konfirmasjon, barnedåp etc. Dei tilbyr også møterom for kurs og konferansar.

Referansar
----------

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Dønnes Gård i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Framstilling av ein massakre under borgarkrigen i El Salvador.
**Dødsskvadron** er ei nemning på ei væpna gruppe (eller «bande») som på eige initiativ eller på oppdrag frå andre kan utføra forfølgingar og avrettingar utan føregåande rettargang. Ein dødsskvadron kan arbeida for militære eller politiske makthavarar i eit område for å bli kvitt motstandarar, rivalar og kritikarar som dei ikkje kan kjempa mot mot effektivt med legale middel. Medlemmar til dødsskvadronar blir særleg rekrutterte i militære eller paramilitære organisasjonar og politiorganisasjonar, men dei kan òg hentast frå kriminelle bandar.

Dødsskvadronar har særleg vore brukt av militærdiktatur i Latin-Amerika i 1970- og 1980-åra. Omfattande døme frå Argentina og Chile har vore drege inn i rettssaker mot ei rekkje generalar. Presidenten i Peru frå 1990 til 2000, Alberto Fujimori, blei i april 2009 dømd for ei rekkje lovbrot, mellom desse drap utført av dødsskvadronar i hans regjeringstid. I El Salvador blei mordet på erkebiskop Óscar Romero utført av ein dødsskvadron på ordre frå offiseren og høgrepolitikaren Roberto D'Aubuisson.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dødsskvadron» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stener Ekern m.fleire. «dødsskvadroner». Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Ed Caraeff** (fødd i 1951) er ein fotograf, illustratør og grafisk designar, som hovudsakleg har arbeidd innan musikkindustrien. Han har vore kunstnarisk leiar, fotografert og designa hundrevis av plateomslag frå 1967 til 1982 for mange artistar, som Elton John, Steely Dan, Carly Simon, Three Dog Night, Tom Waits og Dolly Parton. Fotografia hans har vore på framsida av fire nummer av *Rolling Stone* og finst i den permanente samlinga til The Rock and Roll Hall of Fame.

Caraeff sitt fotografi av Jimi Hendrix på Monterey Pop Festival vert rekna som ikonisk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ed Caraeff» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ed Caraeff Internet Movie Database
2. ↑  Artist: Ed Caraeff San Francisco Art Exchange
3. ↑  Fletcher, Dan, Jimi Hendrix at the Monterey Pop Festival — 1967 Arkivert 2010-12-31 ved Wayback Machine. 2010. mars time.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)

 |
**Edward Lee Thrasher Jr.** (7. mars 1932–5. august 2006), kjend som **Ed Thrasher**, var ein USA-amerikansk kunstarisk leiar og fotograf. Han har blitt nominert til mange Grammy-prisar for plateomslaga han laga og vann ein Grammy for beste plateomslag i 1974 for Mason Proffit-albumet *Come & Gone*. Han arbeidde med mange artistar, som Frank Sinatra, Dean Martin og The Beach Boys.

Nokre av palteomslaga han har designa er mellom andre The Jimi Hendrix Experience sitt *Are You Experienced*, Van Morrison sitt *Astral Weeks*, The Grateful Dead sitt *Anthem of the Sun* og The Doobie Brothers sitt *Toulouse Street*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ed Thrasher» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Heller, Steven (24. august 2006). «Ed Thrasher, 74, Album Designer, Dies». *The New York Times*. Henta 26. april 2020.
2. ↑  McLellan, Dennis (21. august 2006). «Ed Thrasher, 74; Veteran Art Director Worked on Hundreds of Albums». *Los Angeles Times*. Henta 26. april 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ed Thrasher på Allmusic

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* ICCU
* MusicBrainz (artist)

 |
*Sjå Sæbø om namnet og andre stader*
**Sæbø** er eit namn på ein tidlegare norsk kommune på Radøy i Vestland fylke, i Nordhordland. Sæbø vart eigen heradskommune frå 1924, då Sæbø sokn vart utskilt frå Manger kommune. Kommunen fekk namn etter kyrkjestaden *Sæbø* på Radøy. I 1964 gjekk Sæbø kommune inn i den nye Radøy kommune, saman med kommunane Hordabø og Manger. 
Kommunen låg i Nordhordland, og før 1964 grensa Sæbø mot kommunane Meland og Herdla i sør, til Hjelme i vest, til Manger i nord og til Alversund kommune i aust.

Folketalsutvikling
------------------

**Folketalsutvikling for tidlegare Sæbø kommune frå 1924 til 1964:**

| 1.7.1924 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1964 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1125 | 1119 | 1028 | 1009 | 994 | 956 |
|

Kjelder
-------

1. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
2. 1 2  Folkemengd i Sæbø 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

Bakgrunnsstoff
--------------

* Interkommunalt arkiv i Hordaland om Sæbø kommune Arkivert 2004-12-26 ved Wayback Machine.
* Sæbø kyrkje Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Eit **aspirasjonspsykrometer** er to termometer der ein på det eine held eit fuktig stykke tøy eller veke omkring termometerkula. Dette vert nytta til å måle luftfukta. Det vert mellom anna nytta i laboratorium for å kalibrere og kontrollere anna måleutstyr. Ein nyttar då ei elektrisk vifte og automatisk vasstilførsel. Transportable instrument har anten ei fjør som vert trekt opp for å drive vifta, medan fukta vert tilført ved hjelp av ein pipette, eller ein kan nytte eit slyngetermometer, der termometerer vert slynga i ring med handkraft. 

Luftfukta vert målt ved at vatnet fordampar frå termometerkula, slik at dette viser våttemperaturen, som er lågare enn tørrtemperaturen. Ved å sjå i ein tabell med temperatur og temperaturskilnadane kan ein lese av den relative fukta til lufta. 

Instrumentet vart oppfunnen av den tyske meteorolog Richard Assmann (1845–1918).

Sjå òg
------

* aspirasjonstermometer

Kjelder
-------

* «Aspirasjonspsykrometer» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Koordinatar: 54°9′S 37°31′W﻿

**Cheapman Bay** er ei bukt på sørkysten av Sør-Georgia like vest for King Haakon Bay. Namnet **Cheapman Strand** vart gjeve ei strand i nærleiken av ein amerikansk selfangstekspedisjon som vitja Sør-Georgia i 1877–78. Namnet vart registrert som **Chapman Strand** og vart nytta om bukta av Matthews i 1931, **Langestrand** har vorte nytta lokalt om stranda inst i bukta og stundom av sjølve bukta på eit kart av Det britiske marinedepartementet i 1931, South Georgia Survey, 1951–52, meinte at «Langestrand» var ei skildrande nemning, og ikkje eit stadnamn, i tillegg til at det vart nytta av selfangarar om andre strender i Sør-Georgia. For å unngå forvirring, vart namnet Cheapman Bay godkjend for bukta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cheapman Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 28. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Cheapman Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Assortert utval av flugesmekkarar
Ein **flugesmekkar** er ein reiskap for å ta livet av fluger og andre insekt gjennom å slå dei flate.

Tradisjonelt ser flugesmekkaren ut som ein liten badminton- eller tennis-racket, med eit lite, flatt og nettmønstra hovud festa til eit lengre skaft. 

Brukaren bruker flugesmekkaren ved å halde i skaftet, for så med hjelp av ei svingande rørsle å slå til målet sånn at det blir råka av hovudet. Det er som regel enklare å få ønskt resultat vha. ein flugesmekkar når målet sitt i ro på ei fast overflate.

Nettmønsteret på hovudet hjelper det til å få ei stor overflate, som gjer det enklare å treffe målet (som har ein tendens til å merke at noko er på ferde og derfor prøver å slippe unna, og som fører til at det ofte er i rørsle idet ein prøver å treffe det), men samstundes minskar luftmotstanda sånn at hovudet kan få større fart. Skaftet er ofte elastisk for å auke svingfarta, à la racket-ar eller golfkøller. Flugesmekkarar er laga både i plastikk, metall og tre.

I det siste har det og komme remedie som blir selt under omgrepet «Elektrisk Flugesmekkar». Dette er batteridrivne, elektriske innretningar som mest liknar på ein liten plast-racket, og som drep målet ved at ho transformerer opp ei høg elektrisk spenning som lammar og drep ved direkte kontakt. Desse remedia egnar seg lite til å slå med, spesielt mot faste overflater.
| Echternach |
| --- |
| Horisonten til EchternachHorisonten til Echternach |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Echternach |
| **Byvåpenet til Echternach** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Distrikt  Kantonar | Luxembourg  Grevenmacher  Echternach |
| Borgarmeister | Marc Diederich |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  20,49 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 4 507   220/km² |
| Koordinatar | 49°48′″N 06°25′″E﻿Koordinatar: 49°48′″N 06°25′″E﻿ |
| Høgd over havet | 114 - 393 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.echternach.lu |
| Plassering |
| Plassering av  EchternachPlassering av Echternach |

**Echternach** (luxembourgsk *Iechternach*) er ein by aust i Luxembourg. Han ligg i Echternach i Grevenmacher nær grensa til Tyskland og er den eldste byen i landet.

Byen voks opp rundt murane til Echternach kloster, som vart grunnlagd i 698 av Willibrord, ein engelsk munk frå Ripon, som vart den første biskopen i Utrecht og som arbeidde for å kristne frisarane. Som biskop styrte han klosteret fram til han døydde i 739.

Elva Sûre som renn forbi byen dannar no grensa mellom Luxembourg og Tyskland, men under Romarriket og merovingarane var det ikkje eit grenseland i det heile tatt. Det er funne spor etter ein romersk villa i byen.

Den vakre byen er framleis omgjeve av mellomaldermurar med tårn, som vart kraftig øydelagd under den andre verdskrigen og bygd opp att.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Echternach» frå Wikipedia på engelsk, den 30. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Cimabue** (kring 1240–kring 1302), opphavleg **Cenno di Pepo** og også kjend som **Giovanni Cimabue**, var ein italiensk biletkunstnar som i hovudsak arbeidde i Firenze, byen der han var fødd. Han vert halden som den fyrste store fornyaren av italiensk målarkunst. Ifølgje Giorgio Vasari var han læraren til den tidlege store renessansekunstnaren Giotto di Bondone.

Detalj frå det måla krusifikset i Arezzo.

Liv
---

Livsløpet til Cimabue er så godt som ukjent. Han byrja sannsynlegvis å arbeide i ein mosaikkverkstad i Firenze. Kring 1272 arbeidde han i Roma og 1301-02 i Pisa. Ifølgje Vasari døydde han i Pisa.

Verk
----

Krusifikset i Arezzo.
*Madonna* i Santa Trinitá, kring 1280-90.
Som målar var Cimabue i yngre år sterkt påverka av den bysantinske kunsten, men endra stil gjennom å uttrykke meir plastiske former, tredimensjonalitet og kjensler hos figurane han måla.

Gradvis tok han avstand frå den vesteuropeiske mellomalderske deformasjonen. Han laga då bilete som var mindre stiliserte, men samstundes monumentale og intense. Gjennom denne kunstoppfatninga vert Cimabue rekna som banebrytande for det italienske måleriet. 

Få verk er med visse tilkjent han. Eit arbeid som uomtvisteleg er laga av Cimabue er mosaikkbiletet av Frelsaren og evangelisten Johannes i apsis til domkyrkja i Pisa (1301-02). Johannes-figuren der er laga av Cimabue. Vasari nemner elles ei rad andre verk som skal ha vore av Cimabue. Ein reknar også Madonnabiletet frå San Francesco i Pisa (no i Louvre), krusifikset i Santa Croce i Firenze og krusifikset i San Domenico i Arezzo og Madonna frå San Trinità same staden (no i Uffiziane) som sikkert knytte til han. Cimabue skal også ha vore sysselsett med større mosaikkarbeid i Siena, like eins i kyrkja Basilica di San Francesco i Assisi, der det er ei heil rekke livlege, men dårleg bevarte veggmåleri som Cimabue har måla.

Cimabue vart beundra av sine samtidige, og fekk mange etterliknarar. Vasari såg på Cimabue som grunnleggjaren av den nye stilen i målarkunsten, målaren som fremja ei meir naturtru kunstretning, og som til dels gav nytt liv til dei tradisjonelle og stive bysantinske formene, dels danna det naudsynte grunnlaget for gjennombrotet til eleven sin, Giotto. 

Dante omtala Cimabue som den leiande biletskaparen før Giotto. I Dante sin *Den guddommelege komedie* opptrår Cimabue i skjerselden, grunna den sterke sjølvvurderinga til målaren.

Kjelder
-------

1. ↑  Giorgio Vasari, *Lives of the Artists*. Translated with an introduction and notes by J.C. and P Bondanella. Oxford: Oxford University Press (Oxford World’s Classics), 1991, pp. 7–14. ISBN 978-0-19-953719-8. Oppgjeven av Engelsk Wikipedia.

* Giovanni Cimabue (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 11. november 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Cimabue» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2012.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Cimabue» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Cimabue**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Edda** er eit kvinnenamn med ulike historier. Me kan finna eit norrønt, eit fellesgermansk og eit italiensk. Det er best kjent som namnet på dei to bøkene som har gjeve ettertida mest kunnskap om norrøn gudetru, den eldre Edda og den yngre Edda. Kvada som står i bøkene blir gjerne kalla eddadikt.

Norrøn tyding
-------------

Det er uklårt kva namnet «Edda» i norrøn tradisjon tyder. Det var namnet til ei av kvinnene Heimdall fekk barn med i Rigstula. Det skulle der tyda oldemor, og Edda var stammor til trellane. 

Ein har hevda at Snorres Edda, eller den yngre Edda, fekk namnet sitt av di ho inneheldt kunnskap frå gamal tid, gamal som ei oldemor. Andre tenkjer seg at det er ei avleiing av *Oddi*, der Snorre Sturlasson vart utdanna, eller at ordet ganske enkelt tyder 'poetikk'. Ei anna forklaring er at det er ei norrøn form av latinsk *edo*, «eg skriv». I *Orkneyinga saga* finn me forma *kredda* for latinsk *credo*. Som den ordmeistaren Snorri var, kan ein tenkja seg at han hadde fleire av desse tydingane i tankane, og laga tittelen mesta som eit ordspel.

Som kvinnenamn blir det brukt av dotter til kong Hårek i soga *Bósa saga og Herrauðs* frå rundt 1300.

Germansk tyding
---------------

Namnet Edda kan vera ei kortform av namn som byrja med *Ed-* eller *Ead-*, som tyder 'rikdom', eller *Edel-*, som tyder 'edel' eller 'adeleg'. Slike namn, som Edwina og Edelgard, har vore særleg vanlege i Tyskland og England.

Italiensk tyding
----------------

Edda er avleia av Hedda, som igjen er ei kortform av Hedvig og tyder *strid* eller *krig*.

Namneberarar
------------

* Edda Mussolini (1910-1995), dotter av Benito Mussolini
* Edda van Heemstra var pseudonymet til skodespelaren Audrey Hepburn (1929-1993)
* Edda Buding (f. 1936), tysk tennisspelar
* Edda Moser (f. 1938), tysk operasongar
* Edda Manga (f. 1969), svensk historikar

Sjå òg
------

* Eddafeltet, eit oljefelt i Nordsjøen. Feltet var i produksjon frå 1979 til 1998
* Tidsskriftet Edda, *nordisk tidsskrift for litteraturforskning*, som har vorte utgjeve frå 1914
* Edda kino, eit kinosenter i Haugesund

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den yngre Edda på norrønt fra prosjektet «Norrøne Tekster og Kvad»
* Den eldre Edda på norrønt fra prosjektet «Norrøne Tekster og Kvad»
* Den eldre Edda på norsk fra prosjektet «Norrøne Tekster og Kvad» (fleire utgåver på norsk)
* CyberSamurai Encyclopedia of Norse Mythology: Den yngre Edda på norrønt Arkivert 2006-09-06 ved Wayback Machine.
* CyberSamurai Encyclopedia of Norse Mythology: Den yngre Edda på engelsk Arkivert 2006-10-06 ved Wayback Machine.
* CyberSamurai Encyclopedia of Norse Mythology: Den eldre Edda på norrønt Arkivert 2006-04-25 ved Wayback Machine.
* CyberSamurai Encyclopedia of Norse Mythology: Den eldre Edda på engelsk Arkivert 2006-04-25 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 57°24′00″N 14°40′00″E﻿

Tinghuset i Sävsjö
**Sävsjö** er ein svensk by og centralort i Sävsjö kommun i Jönköpings län i landskapet Småland. I 2005 hadde staden 5 068 innbyggjarar.

Staden blei grunnlagd som ein stasjonsby som følgje av jernbaneutbygginga i Sverige på 1850-talet og utvikla seg til ein handelsplass rundt jernbanestasjonen. 

I 1907 fekk staden eit sanatorium, året etter opna tingretten lokale i Sävsjö. I 1947 fekk staden byrettar som den sjette siste i Sverige. No dominerer næringslivet, som har vore basert på treindustri av ulike typar, av småindustri, men staden blei sterkt berørt av nedgangstidane på 1990-talet og fleire servicefunksjonar vart nedlagde. Mange innbyggjarar har måtte ta seg jobb i nærliggande byer som Jönköping og Vetlanda. Det gamle sanatoriet har fått nytt namn og ny funksjon som konferansehotellet Ljunga park.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sävsjö» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Sävsjö kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 36°46′36″N 44°55′07″E﻿

**Cheekha Dar**, **Çîxî Derê** (arabisk چیخی دەرێ) er eit fjell ein meiner er det høgaste i Irak. Det vert hevda å vere 3 611 meter over havet i CIA World Factbook. Det ligg seks kilometer nord for landsbyen Gundah Zhur og på grensa til Iran.

Det vart klatra i november 2004 av den engelske utforskaren Ginge Fullen, som registerte ei GPS-måling på 3 628 meter over havet.

Den første vinterklatringa av fjellet vart utført av Jonathan Beswick og Matthew DuPuy den 18. mars 2011. Den ekspedisjonen målte høgda 3 611 meter over havet med GPS. Det er fare for landminer i området opp til fjellet mellom Hamilton Road og landsbyen Gundah Zhur. Somme felt er markerte med raude, trekanta skilt. Det er mogeleg å fine kurdisk militærtransport gjennom området i bye Choman.

Ein nærliggande fjelltop heiter Halgur me ei høgd ein trur er 3 607 meter over havet. Tidlegare trudde ein at dette var et høgaste fjellet i Irak.

Sjå òg
------

* Irakisk Kurdistan

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cheekah Dar» frå Wikipedia på engelsk, den 24. april 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Cheekha Dar, Iraq/Iran». Peakbagger.com. Henta 24. april 2018.
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 23. november 2018, henta 24. april 2018
|  |
| --- |
| **Gulldusk** |
| GullduskGulldusk |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Nøkleblomfamilien Primulaceae |
| **Underfamilie:** | Myrsinoideae |
| **Slekt:** | *Lysimachia* |
| **Art:** | **Gulldusk** *L. thyrsiflora* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lysimachia thyrsiflora***L. 1753 |

**Gulldusk (*Lysimachia thyrsiflora*)** er ei fleirårig plante i fredlausslekta i fredlausfamilien. Det er ei opprett plante med opne blomsterstandar. Kvart skot er loddrett og har krossvist motsette, heilranda blad som er lansettforma. Over- og undersida er glatt og lysegrøn. Blomstringa skjer i juni-juli, der dei tette hovuda av små, gule blomstrar sit på lange stilkar i bladhjørna. Frukta mognar godt og spirer villig.

Røtene sit på ein vassrett rotstokk som òg ber éit eller fleire, loddrette skot.

Planta blir 0,30 x 2 m med ein vekst på 30 x 10 cm/år.

Utbreiing
---------

Planta er viltveksande i Noreg og Danmark der ho veks i fuktig mark som kjerr og fuktige enger.
Koordinatar: 34°20′N 35°44′E﻿

**Chekka** er ein kystby sør i Nord-Libanon. Han ligg nord for strendene Râs ach-Chaq’a’ og Herri, eller Theoprosopon i antikken, og sør for den gamle fønikiske hamnebyen Enfeh og byen Tripoli. Opphavet til namnet trur ein kjem frå det kanaanittiske ordet *Chikitta*. Chikitta vart nemnt i Amarnabreva i Egypt som ein kystby i området der den moderne Chekka ligg. Det er ikkje funne nokre kanaanittiske arkeologiske funn som støttar denne hypotesen. Den moderne Chekka vart bsuett kring 300 år sidan og den frodige Chekkadalen vart oppdyrka for å gjere Chekka til ein maronittisk stad ved den libanesiske kysten. Mange familiar flytta frå Libanonfjella til Chekka på den tida. 

Chekka har rike, underjordiske ferskvasskjelder. American University of Beirut sitt ingeniørfakultet utforska desse kjeldene i 2000.

Chekka er kjend for Râs ach-Chaq’a’ ei kvit og grøn klippe som strekkjer seg til Middelhavet, i tillegg til sandstrendene.

Økonomi
-------

Ein av dei største sement og papirfabrikkane i det austlege Middelhavet ligg i Chekka. Selska som Holcim Liban, Cimenterie Nationale S.A.L og Société Libanaise des Ciments Blancs S.A.L.B, har hovudkvarter i Chekka. Den gamle prosessen med å hente ut havsalt vert framleis praktisert Chekka, men utan dei tradisjonelle, vinddrivne vasspumpene.

Chekka er òg ein jordbruksby, mellom anna kjend for fikenproduksjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chekka» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  *Projects i Libanon: International Development Research Centre*, arkivert frå originalen 13. desember 2007, henta 17. september 2014
2. ↑  Turisme @ Libanon.com
3. ↑  Sement - Providers, importers, exporters - Libanon
4. ↑  Libanon's tourist dream | Contemporary Review | Find Articles at BNET.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Modell av Thomas som fungerande damplokomotiv
**Lokomotivet Thomas** (engelsk *Thomas the Tank Engine*) er eit fiktivt antropomorft damplokomotiv skapt av the Rev. W. V. Awdry som hovudperson i bokserien *The Railway Series* og sidan i tv-serien *Thomas og venene hans*.

Thomas er ein tanklokomotiv: eit damplokomotiv med store rektangulære vasstankar på begge sider av kjelen. Han er måla blå, og har talet 1 måla på sida. Alle lokomotiva i *The Railway Series* bygde på verkelege lokomotiv; Thomas byggjer på LB&SCR E2-klassen.

Thomas opptredde fyrste gongen i boka *Thomas the Tank Engine* frå 1946, den andre boka i serien. Boka inneheldt fire forteljingar. I den fyrste rolla si blei Thomas skilda slik:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Thomas was a tank engine who lived at a Big Station. He had six small wheels, a short stumpy funnel, a short stumpy boiler and a short stumpy dome.

He was a fussy little engine, always pulling coaches about. [...] He was a cheeky little engine, too. |  » |
| —*Thomas & Gordon* |

I den fyrste soga var Thomas eit skiftelokomotiv, der han flytta passasjervogner for dei større lokomotiva. Han lengta etter viktigare oppgåver, som å trekka eit ekspresstog som Gordon, men kunne ikkje på grunn av manglande erfaring. Til slutt klarte han å redda James etter ei ulukke, og kontrollsjefen vedtok at han var eit brukbart lokomotiv, som var klart til å ha si eiga linje. Sidan då har han vore ansvarleg for denne linja saman med dei to vognene Annie og Clarabel med hjelp frå lokomotiva Percy og Toby.

Bøkene om Thomas blei oppdaga av den britiske manusforfattaren og produsenten Britt Allcroft i 1979. Ho ordna ein avtale om å bruka figurane i tv-serien *Thomas the Tank Engine and Friends*, seinare forenkla til *Thomas & Friends*. Serien vann fleire prisar og fekk suksess over heile verda.

Kjelder
-------

1. ↑  «Thomas - Engine Profile & Bio : Thomas & Friends». *play.mattel.com*.
2. ↑  Sibley, Brian (1995). The Thomas the Tank Engine Man. London: Heinemann. ISBN 0-434-96909-5
3. ↑  The Rev. W. Awdry (1946). *The Railway Series*. Edmund Ward. s. 4. ISBN 0 434 92779 1.
4. ↑  Sibley, Brian (1995). The Thomas the Tank Engine Man. Heinemann. s. 291. ISBN 0-434-96909-5.

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas (lokomotiv)» frå Wikipedia på dansk, den 9. oktober 2021.*
Springaren **Gullfakse** er er rekna som telemarkstradisjon noomstunder, men soga seier at Myllarguten henta slåtten hjå Per Bulko i Hardanger. Rikard Berge reknar med at det var Myllaren som i si tid dikta slåtten. Opphavleg har han vore kalla Persons-vrita (elles nytta om ein variant under krinsen Siklebekken).

Berge skriv:

*Um namnet veit eg ingenting aa segja. Sume kallar han berre "Vrita", for di han er so rang og tung aa spela. Nyare namne paa han er "Gullfaks", anten paasett av fykerudane eller Hallvord J. Lid eller andre bøherings-spelemennar. Sume meiner at "Vrita" er ein av "Jørns-rengjune" etter Jørn Hilme i Valdres. Men ho liknar ikkje Hilme-rengjune; der er styttre og turrare og riv meir paa, og "vrita" er likso ulik "rengjune" som Telemarks-spelet er ulikt Valdres-spelet.*

Hardingfeleverket kommenterer slik:

*Faks = mån, manke. Gullfakse gjerne tilnamn på ein særs fager hest, og når slåtten har fått dette namnet er det truleg av di det var ein uvanleg vakker slått. Etter Bjørndal skal det vera same slåtten som "Personsvrita"... Bjørndal meiner at Myllarguten lærte slåtten på Sekse, Ullensvang i 1840-50-åra av Per Bulko, Ullensvang. I Hardanger har dei lenge kalla slåtten for "Gullfakse".*

Som ein ser, er Berge og Bjørndal usamde om opphavet til slåtten. I denne samanhengen er det truleg Bjørndal som er nærast sanninga.

### Variantgruppa

Slåtten har variantnr 432 i Hardingfeleverket, med tre variantar i alt. Alle variantane ber same namnet, noko som tyder på at dei alle kjem frå same kjelda. Slåttane er skrivne ned av Eivind Groven, som og spela inn slåtten for NRK i 1948. At springaren har taktbrot tyder på ei tilknyting til Hardanger, sjølv om alle nedskriftene kjem frå Telemark.

* a: *Gullfakse*, etter Olav R. Berge, Rauland. Nedskriven 1924 etter minne (G 732).
* b:*Gullfakse*, etter Torkjell Haugerud, Bø i Telemark. Nedskriven 1961 etter opptak i NRK (G 1341)
* c: *Gullfakse*, etter Hølje Landsverk, Tuddal. Nedskriven 1921 (G 708). Landsverk hadde slåtten etter Svein Løndal frå Tuddal. Slåtten er nærskyldt ein springar dei kallar Tjuven.
Ei **kollektbøn** eller **kollektbønn** er ei bøn som samlar opp temaet for gudstenesta. I den tradisjonelle liturgien i Den norske kyrkja kom kollektbøna i innleiinga av gudstenesta, etter Gloria. Etter liturgireforma frå 1. søndag i advent 2011, er kollektbøna eit valfritt ledd. 

Kollektbøna varierer frå søndag til søndag, og skal gjenspeigle dagens bodskap. I liturgien for langfredag og bots- og bededag er det inga kollektbøn. Dagar som pinseaftan, 1. mai, 17. mai, jonsok, olsok, hausttakkefest og julaftan har òg eigne kollektbøner.

Dei eldste kollektbønene har bakgrunn i Missale Romanum. Dei er svært generelle. Kollektbønene som Veit Dietrich har skrive er fyldigare og meir spesielle. Kollektbønene som vert bruka i Den norske kyrkja byggjer på desse. Vi finn kollektbønene for kvar søndag i bøker med preiketekstane gjennom kyrkjeåret. Alle bønene endar med den faste vendinga *«han som med deg og Den Heilage Ande lever og råder, ein sann Gud frå æve og til æve.»*

Kjelde
------

* Høgmessa Arkivert 2007-10-10 ved Wayback Machine.
* Om gudstenesta og liturgien
| Cheltenham  |
| --- |
| Cheltenham frå Leckhampton HillCheltenham frå Leckhampton Hill Cheltenham frå Leckhampton Hill |
| Motto «*Salubritas et Eruditio*» (*Helse og utdanning*) |
| Plassering |
| 

Cheltenham is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Gloucestershire |
| Distrikt | Cheltenham |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  46,61 km² |
| Innbyggjarar  - By (2008)   - folketettleik | 112 000   2 402,9 /km² |
| Koordinatar |  51°53′0″N 002°04′0″W﻿Koordinatar: 51°53′0″N 002°04′0″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.cheltenham.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Cheltenham**
 |

**Cheltenham** (òg kjend som **Cheltenham Spa**) er ein by og eit administrativt distrikt i Gloucestershire i England. Byen har tradisjonelt vore ein kurstad, og mottoet hans er *Salubrias eit Eruditio*, 'Helse og utdanning'.

Han ligg i ytterkanten av Cotswolds, og har sidan ein fann mineralvasskjelder i 1716 vore ein kurstad og turistmål. Vatnet blir ikkje lenger rekna for å vere av drikkevasskvalitet, spesielt ikkje etter at ein i 2004 fann at røyra frå kjelda var for dårlege. Byen har på grunn av tilstrøyminga av vitjande vore velståande, og er i dag kjend som ein handlestad med varehuset Cavendish House som den meste kjende butikken, og som heim for fleire kjende privatskular: Dean Close, Cheltenham College og Cheltenham Ladies' College. Ein finn òg den prestisjetunge Pate's Grammar School der.

Internasjonalt er byen mest kjend for hestesport. Cheltenham Racecourse, i forstaden Prestbury, er den viktigaste arenaen i Storbritannia for *National Hunt racing*, det vil seie fleire former for sprangriding. Cheltenham Gold Cup blir arrangert normalt i midten av mars kvart år. Fordi han fell på same tid som St. Patricks dag vel svært mange irske hestesportentusiastar å leggje feiringa dit, og Cheltenham Festival, som blir arrangert samstundes som cupen, blir gjerne prega av dette. Ein annan viktig årleg festival er *Greenbelt*, ein kristen kunst- og musikkfestival. Det er òg mindre festivalar for jazz, litteratur og vitskap.

Det lokale fotballaget, Cheltenham Town FC, spelar i Football League.

Ved sida av turisme er lett industri, særleg innan matforedling, luftfart og elektronikk, viktig for økonomien til byen.

Government Communications Headquarters (GCHQ), avdelinga til det britiske etterretningstenesta for signaletterretning, har lokala sine i Cheltenham. Bygningen dei held til i er kjend for ei uvanleg «smultringform».

Jernbanestasjonen tener tog på linja mellom Bristol og Birmingham, noko som tyder at ein har gode samband til resten av Storbritannia.

Blant kjende menneske frå Cheltenham finn ein komponisten Gustav Holst, polfararen Edward Adrian Wilson, medisinaren Edward Jenner og musikaren Brian Jones.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cheltenham» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Cheltenham**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
*Den gylne tidsalder* eller *Gullalderen* av Lucas Cranach den eldre frå 1530, no i Nasjonalgalleriet i Oslo.
**Gullalder** var i antikken ein idé om ein tapt urtilstand som var karakterisert av lukke og harmoni. Sidan er omgrepet blitt nytta i historieskrivinga om ulike nasjonale og kulturelle stordomstider, som «den nederlandske gullalderen» eller «gullalderen i Hollywood».

Antikke idear
-------------

I Hellas i antikken var historia til menneskja delt i fire tidsaldrar, der gullalderen var den fyrste og beste. Etter gullalderen følgde sølvalderen, bronsealderen og til slutt jernalderen, som tilsvarte samtida. Konseptet opptrer for fyrste gong hjå Hesiod frå rundt 700 f.Kr. der han deler inn verda i dei fire aldrane pluss ein heroisk alder mellom bronsealderen og jernalderen. Firdelinga av tiden slik ho er best kjend i dag stammer frå Ovid.

I *Arbeid og dager* skildrar Hesiod gullalderen som ei tid av fred og harmoni. Tidsguden Kronos herska i verda. Det «gylne folket» blei forma frå jord av Promethevs, levde blant gudane og hadde fri omgang med dei. Menneska trengte ikkje arbeida eller dyrka jorda for å brødfø seg sjølv, og levde av det som voks på bakken og i trea. Dei blei svært gamle, og heldt på eit ungdommeleg ytre til dei døydde, noko som skjedde fredeleg i søvne utan smerter.

Ifølgje Plutark endte gullalderen då skogguden Pan døydde. I seinare kristne tradisjonar skal døden til Pan, og dermed også slutten på gullalderen, falla saman med Jesu fødsel eller krossfestinga hans.

Norrøn gullalder
----------------

*Gullaldr* blir brukt i *Gylfaginning* om tida etter at verda blei skapt, før tre kvinner kom ut av Jotunheim som er blitt tolka som nornene.

Den danske gullalderen
----------------------

*For meir om dette emnet, sjå Den danske gullalderen.*
I dansk samanheng blei omgrepet fyrst brukt innan litteraturen som samnemning for perioden frå Adam Gottlob Oehlenschläger til Georg Brandes blei fødd, ca. 1800 til 1850.

Etter andre verdskrigen har gullalderen meir blitt knytt til den kulturelle blomstringstida frå statsbankerotten og freden i Kiel i 1813-1814 til eineveldet opphøyrde i 1848. Særleg innan biletkunst slo omgrepet gjennom, og er i dag synonymt med kunstnarane som blei utdanna ved Det Kongelige Danske Kunstakademi på 1820-, 1830- og 1840-talet under særleg C.W. Eckersberg.

Sjå òg
------

* Arkadia
* Edens hage

Kjelder
-------

1. ↑  Hesiod: *Arbeid og dager*, *Theogonien*, engelsk utgåve ved Stanley Lombardo, innleiing ved Robert Lamberton, Hackett Publishing Company, Indianapolis/Cambridge, 1993, s. 2-7.
2. ↑  Milton, John (1629): *On the Morning of Christ's Nativity*, XIX, XX
3. ↑  «Gylfaginning – heimskringla.no». *heimskringla.no*. Henta 3. juli 2022.
4. ↑  Brodeur, Arthur Gilchrist (2018). *The Prose Edda of Snorri Sturlson*. Franklin Classics Trade Press. ISBN 0344335003.
5. ↑  Bellows, Henry Adam. «The Poetic Edda: Voluspo». *www.sacred-texts.com*. Henta 3. juli 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Guldalder» frå Wikipedia på dansk, «Gullalderen» frå Wikipedia på bokmål og «Golden Age» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2022.*
Chengde (gul) i Hebei
Midtbyen i Chengde sett frå eit fritidsområde
**Chengde** (kinesisk: 承德; pinyin: *Chéngdé*) er eit byprefektur i provinsen Hebei i Kina. Prefekturet har eit areal på 39 519 km² og eit folketal på om lag 3,7 millionar i 2009. Chengde grensar mot Liaoning i nordaust og Indre Mongolia i nordvest.

Byprefekturet Chengde omfattar to distrikt (区 *qū*), eitt gruvedistrikt (矿区 *kuàngqū*), fem byfylke (市 *shì*), tre fylke (县 *xiàn*).

### Historie

Chengde ligg 180 km nordaust for den kinesiske hovudstaden Beijing. Staden er mest kjend som sommarresidens for keisarane under Qing-dynastiet. Keisarpalassa vart reist frå 1700-talet og framover.

### Samferdsle

Kinas riksveg 101 går gjennom området. Han tek til i Beijing og fører via Chengde til Shenyang i Liaoning-provinsen. Chengde har direkte jarnbanesamband til den kinesiske hovudstaden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chengde» frå Wikipedia på bokmål, den 28. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Chengde» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Jente kledd i ei moderne strikkehue med oppbrett
**Hue** eller **huve**, òg kalla **lue** eller **luve**, er eit mjukt hovudplagg som, til skilnad frå hatt, ikkje har brem, men kan ha skugge. Huer finst i ei mengd variantar for born og vaksne, kvinner og menn, både historiske, seremonielle og moderne. Før vart huer særleg brukt som varmande og vernande plagg av arbeidsfolk, sjuke, kvinner og barn, noko som gjorde at hua hadde lågare status enn hatten.

Moderne huer
------------

Enkle strikkehuer finst i dag i ulike fargar, merke, snitt og material. Mens huer tidlegare nesten berre var ytterklede, kan ein i dag også bera dei som moteplagg innendørs. Marknadsføringa av huer av merke som DC, Burton og Volcom rettar seg fyrst og fremst mot den store marknaden for ungdomsmotar, særleg snowboard- og hiphop-miljø. Andre populære huemerke i Noreg er Kari Traa, Dæhlie, Ulvang, Helly Hansen og andre. Dei siste åra har topphue med ball hatt ein renessanse. Det store utvalet er rekna på både kvinner og menn, vaksne og barn. Prisar på nye huer ligg til vanleg mellom 100 til 300 kroner.

Sjå òg
------

* Baskarhue
* Finlandshette
* Frygisk hue
* Nissehue
* Natthue
* Skjermhue

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lue» frå Wikipedia på bokmål, den 14. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hue**
**Ellen Lee DeGeneres** (fødd 26. januar 1958 i Louisiana) er ein amerikansk standupkomikar, skodespelar og talkshowvert. 

Ellen har sidan 2003 hatt sitt eige talkshow, som heiter The Ellen DeGeneres Show. Showet vert mellom anna sendt i Noreg på TV 2 og på TV 2 Bliss. 

Frå 1994 til 1998 spelte Ellen i sitcomserien *Ellen*, som opphavleg hadde namnet *These Friends of mine.* Ellen hadde hovudrolla som Ellen Morgan. I sesong fire stod rollefiguren Ellen Morgan fram som lesbisk, i episoden som fekk namnet *The Puppy Episode.* Det same gjorde Ellen DeGeneres, ved å stadfeste på framsida av Time Magazine, at *"Yep, I'm Gay!"* Serien blei avslutta etter sesong fem, grunna låge sjåartal. I 2001 spelte Ellen DeGeneres i ein ny sitcom, *The Ellen Show*. Denne serien vart avslutta etter berre éin sesong. Betty White har mellom anna hatt ei gjesterolle i serien. 

Ellen har leidd ei rekkje prisutdelingar, mellom anna The Emmy Awards og The Academy Awards og vore meddomar i programma So You Think You Can Dance og American Idol. 

Ellen bur i Beverly Hills saman med kona, Portia de Rossi (Portia Lee James DeGeneres), tre hundar og fire kattar. Både Ellen og Portia er veganarar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 60°2′35″N 9°8′46″E﻿

Tverrsnitt av Veggli stavkyrkje, etter teikning av Christian ChristieFoto: Kulturminnebilder.no

**Veggli stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Veggli i Rollag kommune i Numedal.

Alderen til kyrkja synest ikkje å vere kjend. Kunnskapen om kyrkja byggjer for ein stor del på oppmålingar og skisser utarbeidde av Christian Christie før kyrkja vart riven i 1861, to år etter at dagens Veggli kyrkje stod klar.

Stolpe frå Veggli stavkyrkjeFoto: Eirik Irgens Johnsen / Unimus

Inngangen til kyrkjegarden der stavkyrkja stod. Innanfor er berre ei blomstereng i dag.Foto: Jan-Tore Egge

Det opphavelege stavbygget skal ha hatt rektangulært skip og smalare kor, der skipet var om lag 5,70 m langt og 4,60 m breitt og veggane var om lag 3,75 m høge. Breidda på koret anslås til rundt 2 meter. Dette koret vart truleg rive i 1684, då kyrkja fekk eit nytt, tømra kor. Kyrkja var blitt utvida nokre år tidlegare og vart utvida igjen i 1704–08 med tverrskip, slik at ho vart ei krosskyrkje. Etter midten av 1700-talet fekk kyrkja våpenhus.

Det finst få vitnesbyrd om interiøret, men ein korbogestav er å finne i Oldsaksamlinga, og det skal finnast ei rosemåla dør og nokre dekorerte bord frå kyrkja i privat eige.

Døypefonten frå stavkyrkja er overført til den nye kyrkja. Elles synest det gamle inventaret å ha gått tapt.

Kyrkjegarden vart utvida i 1828 og var i bruk også etter at kyrkjegarden ved dagens kyrkje var opparbeidd. Han er omgjeven av eit steingjerde med portal ved inngangen. Innanfor finn ein berre ville vekstar, inga synleg tuft.

Fotnotar
--------

1. ↑  Bygningshistoria byggjer på «Norges kirker».

Kjelder
-------

* Sigrid og Håkon Christie: Veggli kirke i «Norges kirker»

* *Denne artikkelen bygger på «Veggli stavkirke» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jan Brendalsmo: Middelalderske kirkesteder i Buskerud fylke (Riksantikvaren, 2015), s. 59
* Veggli stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren