recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Albertsjøen** eller **Mwitanzige**, også kjend som **Albert Nyanza**, er ein av dei store sjøane i Afrika. Sjøen ligg 615 moh. og har eit areal på 5 527 km². Han dannar grensa mellom Uganda og Den demokratiske republikken Kongo.

Sjøen er den sjuande største i Afrika og den nest største i Uganda.

Dei to største elvene som renn inn i sjøen er Den kvite Nilen og Semliki (Semuliki).

Skildring
---------

Til skilnad frå dei svært djupe sjøene Malawi, Tanganyika og Kivu er vasstemperaturen i heile Albertsjøen relativt stabil, typisk rundt 27-29 °C, og inneheld oksygen til og med i djupare delar.

Ved sørenden av sjøen, der Semliki renn inn, er det myrområde. Rwenzorifjella ligg sør for sjøen og Monts Bleus (Blue Mountains) i Kongo i nordvest. Det finst få busetnadar ved sjøen, to av dei er Butiaba og Pakwach.

Albertsjøen huser mange vasslevande og delvis vasslevande dyr som flodhest, ugandisk kob-antilope, nilkrokodille, nilvaran, afrikansk lêrskjelpadde, Pelomedusidae-skjelpaddenen *Pelusios chapini* og *Pelusios williamsi* og ulike slangar og froskar. Det finst fleire vassfuglar her som pelikanar, hegrar og den sjeldne treskonebben. Det finst 55 fiskeslag i sjøen.

Historie
--------

Albertsjøen var kjend som Mwitanzige ('grashoppedreparen') av nyoro- og torofolk og av andre opphavlege innbyggjarar. Dette kom av ei gammal tru på at grashopper (lokalt kjende som *enzige*) omkom i sjøen når dei prøvde å kryssa han. I 1864 kom dei europeiske oppdagarane Samuel Baker og Flóra von Sass til sjøen, og dei gav kalla han opp etter den nyleg avdøde prins Albert, mannen til dronning Victoria. På 1900-talet kalla presidenten av Zaire (Kongo), Mobutu Sese Seko, sjøen opp etter seg sjølv for ei tid.

Galleri
-------

* Sir Samuel Baker utforskar sjøenSir Samuel Baker utforskar sjøen
* Elver og sjøar i UgandaElver og sjøar i Uganda
* Ferje på sjøenFerje på sjøen
* Utsyn over AlbertsjøenUtsyn over Albertsjøen
* Sjiraff ved sjøenSjiraff ved sjøen

Kjelder
-------

1. ↑
2. 1 2  Green, J. (2009). «Nilotic Lakes of the Western Rift». I H.J. Dumont. *The Nile*. Monographiae Biologicae **89**. Springer Science + Business Media B.V. s. 263–286. ISBN 978-1-4020-9725-6.
3. ↑  «Ramsar Sites». ugandawildlife.org. Arkivert frå originalen 31. juli 2019. Henta 21. september 2019.
4. ↑  Wandera, S.B.; J.S. Balirwa (2010). «Fish species diversity and relative abundance in Lake Albert—Uganda». *Aquatic Ecosystem Health & Management* **13** (3): 284–293. doi:10.1080/14634988.2010.507120.
5. ↑  Dorothy Middleton (2004). «Baker [*née* von Sass], Florence Barbara Maria, Lady Baker (1841–1916)». *Oxford Dictionary of National Biography*. Oxford University Press. Henta 11. september 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Albertsjøen» frå Wikipedia på bokmål, den 12. august 2021.*
* *Denne artikkelen bygger på «Lake Albert (Africa)» frå Wikipedia på engelsk, den 12. august 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Alberto Juantorena Danger** (fødd 3. desember 1950) er ein kubansk tidlegare friidrettsutøvar frå Santiago de Cuba. Under Sommar-OL 1976 i Montréal vart Juantorena den fyrste utøvaren til å verte olympisk meister både på 400 meter og 800 meter i dei same leikane. Hans personlege rekordar er 44,26 sekundar på 400 m og 1.43,44 på 800 m.

Aktiv
-----

Juantorena spelte basketball i sine yngre år, men vart så overtalt til å begynne med springing. Eitt år etter han satsa for fullt på friidrett, kom Juantorena til semifinalen på 400 meter i OL 1972 i München. I 1973 vann han 400-meteren i universiaden i Moskva på kubansk rekord, 45,4 sekundar. Året etter forbetra han den nasjonale rekorden ved fleire høve, dei to siste gongane i Italia 2. og 4. juli, til høvesvis 44,9 i Milano og 44,7 i Torino, den beste 400-metertida i verda i 1974-sesongen. Han fekk sølv på 400 m i dei panamerikanske leikane 1975.

Fyrst i 1976 byrja Juantorena å satse seriøst på 800 meter, men dei færraste rekna han med i favorittsjiktet på den distansen i under Sommar-OL i Montreal. Men han vann sin semifinale greitt og i finalen leia han feltet gjennom det meste av løpet. Han vann gullet på ny verdsrekord, 1.43,50, framom belgiaren Ivo Van Damme, som med sine 1.43,86 også kom under den gamle verdsrekorden. Tre dagar seinare presterte Juantorena nok eit praktløp då han vann 400 meter på tida 44,26, sølvvinnar Fred Newhouse frå USA fekk notert 44,40.

Den 21. august 1977 forbetra Juantorena sin eigen verdsrekord på 800 meter til 1.43,44 då han vann med ein sigersmargin på over to sekundar under universiaden i Sofia. Kort etterpå vann han atter ein gong begge spesialdistansane 400 m og 800 m då finalane i verdscupen fann stad i Düsseldorf i Vest-Tyskland.

Juantorena nådde aldri sidan opp på nivået han hadde i 1976 og 1977. Han kom på fjerdeplass på 400 meter under Sommar-OL 1980 i Moskva. I VM 1983 pådrog han seg ein stygg ankelskade då han trakka på lista i semifinalen på 800 meter. 

Han la opp i 1984.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1972 i München: Utslått i semifinalane på 400 (nr 11 – 46,07)
* OL 1976 i Montreal: Gullmedaljar på 400 m – 44,26, og 800 m – 1.43,50
* OL 1980 i Moskva: Nr 4 på 400 m – 45,09
* VM 1983 i Helsinki: Utslått i semifinalane på 800 m (nr 24)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alberto Juantorena» frå Wikipedia på engelsk, den 28. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* Munzinger (sport)

 |
Macgillycuddy's Reeks
Carrauntoohil (i midten 1 038 m), den høgaste toppen i Macgillycuddy's Reeks.
**Macgillycuddy's Reeks** (*Na Cruacha Dubha* på irsk, tyder «Dei svarte pipene») er ei fjellkjede i County Kerry i Republikken Irland. Dei strekkjer seg litt over 19 km og inneheld dei høgaste fjella på Irland (*Carrauntoohil* med 1 038 m, *Beenkeragh* med 1 010 m og *Caher* med 1 001 m) og over 100 andre såkalla Hewitt-fjell (fjell på Dei britiske øyane på over 2000 fot). Fjella består av sandstein forma av isbrear og ligg på halvøya Iveragh nær Killarneysjøane.

Namnet på kjeda kjem frå 1700-talet etter den irske klanen Macgillicuddy (eller McGillicuddy) som eigde landområdet i denne delen av County Kerry i lang tid fram til siste del av 1900-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Macgillycuddy's Reeks» frå Wikipedia på engelsk, den 21. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* McGillycuddy of the Reeks
* Bilete av Macgillycuddy's Reeks

Koordinatar: 52°1′N 9°42′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Khi-Ro (*XP*) er eit monogram laga av dei to første bokstavene i det greske ordet for Jesus Kristus. Relieffet inneheld også eit Jesus-symbol i form av dei greske bokstavene alfa og omega, «byrjinga og slutten», som er nemnd i Bibelen.
**Monogram** er ei dekorativ samanstilling av bokstavar, gjerne førebokstavar, frå eit namn. Dei kan brukast som eigarmerke, signatur, dekorasjon og liknande. Konge- og dronningmonogram er krona og inneheld som regel føerbokstav og ordenstalet til fyrsten. Nokre gonger kan det utformast som spegelmonogram, det vil seia med teikna samanslynga i normal og omvend stilling til eit symmetrisk ornament.

* Monogrammet til dronning Viktoria av Storbritannia (V R) på ein tallerken.Monogrammet til dronning Viktoria av Storbritannia (V R) på ein tallerken.
* Monogrammet til Henrik Ibsen med bokstavane H og I.Monogrammet til Henrik Ibsen med bokstavane H og I.
* Brodert monogram i hjørne av eit lommetørkle.Brodert monogram i hjørne av eit lommetørkle.
* Britisk yeoman warder (beefeater) i uniform med snitt frå tudortida. Drakta er dekorert med monogrammet til dronning Elisabeth II av Storbritannia (EIIR)Foto: Kjetil Bjørnsrud, 2002Britisk yeoman warder (*beefeater*) i uniform med snitt frå tudortida. Drakta er dekorert med monogrammet til dronning Elisabeth II av Storbritannia (EIIR)Foto: Kjetil Bjørnsrud, 2002
* Monogrammet til den tyske verksemda AEG som mosaikk.Monogrammet til den tyske verksemda AEG som mosaikk.

Kjelder
-------

* «Monogram» (16. desember 2011) i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Monogram» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Monogram**
**McGavock Dickinson «Mac» Gayden** er ein USA-amerikansk rock- og countrysongar, låtskrivar, musikar og platepodusent. Han er òg sjef i **Wild Child Records**, som vart skipa i 2004.

Gayden var med å starte musikkgruppene Area Code 615 og Barefoot Jerry, der han spelte gitar, klaverinstrument og song. Gayde slutta i Barefoot Jerry i 1972 for å skipe sitt eige band, Skyboat. Den største hitten til Gayden som låtskrivar var «Everlasting Love», opphavleg innspelt av Robert Knight. Dnene gjekk til topps i Storbritannia då han vart covra av Love Affair i januar 1968. 

Gayden spelte òg med Bob Dylan, Linda Ronstadt and the Stone Poneys, John Hiatt, Loudon Wainwright, Joe Simon, Ivory Joe Hunter, Margie Hendrixs, Kris Kristofferson, Gregg og Duane Allman, Steve Young, Jerry Jeff Walker, Ian & Sylvia, Elvis Presley, Hoyt Axton, Leonard Cohen og Simon & Garfunkel blant fleire.

Diskografi
----------

* *McGavock Gayden* (produsert av Bob Johnston)
* *Skyboat*
* *Hymn to the Seeker*
* *Nirvana Blues* (CD)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mac Gayden» frå Wikipedia på engelsk, den 15. september 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Wild Child Records». Wild Child Records. Henta 31. mars 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2018-08-07 ved Wayback Machine.
* Wild Child Records

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Monika Kaserer** (fødd 11. mai 1952) er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Neukirchen am Großvenediger i forbundslandet Salzburg som var ein av dei beste kvinnelege alpinistane på 1970-talet. Ho vart nummer to i verdscupen i alpine greiner både i 1973 og 1974, og vann ein VM-medalje både i 1974 og 1978.

Aktiv
-----

Kaserer OL-debuterte under vinterleikane 1972 i Sapporo, der ein sjuandeplass i slalåm var hennar sterkaste prestasjon. Plasseringane i dei tre OL-øvingane gav henne fjerdeplassen i kombinasjon, ei VM-øving som ikkje stod på OL-programmet.

Mellom januar 1973 og februar 1977 vann Kaserer ti renn i verdscupen i alpine greiner, åtte av dei i spesialgreina storslalåm. Ho vart nummer to i verdscupen i alpine greiner 1973 og i 1974, begge gongane slått av landskvinna Annemarie Moser. Gjennom seks sesongar, 1972-77, var Kaserer ein av dei tre beste kvinnelege storslalåm-utøvarane i verda, men einast i 1973-sesongen gjekk ho heilt til topps i kampen om FIS-pokalen i storslalåm. Frå desember 1971 til januar 1978 stod ho i alt 42 gongar på pallen etter verdscuprenn.

I VM i alpine greiner 1974 i St. Moritz vart Kaserer nummer fire i utfor, fem i storslalåm og sju i slalåm. Samanlagt gav desse prestasjonane henne bronsemedaljen i kombinasjonen, få poeng etter gullvinnar Fabienne Serrat frå Frankrike, og sølvvinnar Hanni Wenzel frå Liechtenstein.

Kaserer kom på sjetteplass i storslalåm då Vinter-OL 1976 vart avvikla i hennar heimland, i utfor vart ho nummer ni i Innsbruck-leikane To år seinare, under VM i alpine greiner 1978 i Garmisch-Partenkirchen, tok ho bronsemedaljen i slalåm. Ho var einast fire hundredels sekund bakom sølvvinnar Pamela Behr. Kaserer si landskvinne, Lea Sölkner, vann gullmedaljen.

Etter eit par sesongar der ho ikkje makta kjempe om dei gjævaste plasseringane, la Kaserer opp i 1980.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Monika Kaserer» frå Wikipedia på tysk, den 16. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Albina Grčić** (fødd 6. februar 1999 i Split) er ein kroatisk songar. Ho starta songkarrieren sin etter å ha kome på tredjeplass i den tredje sesongen av *The Voice Hrvatska*. Grčić representerte Kroatia i Eurovision Song Contest 2021 med songen «Tick-Tock».

Bakgrunn
--------

Grčić byrja med musikk i ung alder og tok pianoundervising ved ein lokal musikkskole i seks år. Som åtteåring vart ho del av «Musikktalenta», eit lokalt musikkprosjekt for barn, ungdom og vaksne.

Grčić vart nasjonalt kjend i Kroatia då ho i desember 2019 deltok i den tredje sesongen av *The Voice Hrvatska*. Ho enda til slutt på tredjeplass i tevlinga, bak vinnaren Vinko Ćemeraš og sølvvinnaren Filip Rudan. Like etter fekk ho platekontrakt med Universal Music Croatia, og 16. oktober 2020 slapp ho debutsingelen «Imuna na strah» (*immun mot frykt*).

I desember 2020 vart Grčić presentert som ein av 14 deltakarar til musikktevlinga *Dora 2021*, der vinnaren fekk representere Kroatia i Eurovision Song Contest 2021. I tevlinga 13. februar 2021 opptredde ho med songen «Tick-Tock», skriven av Branimir Mihaljević, Max Cinnamon og Tihana Buklijaš Bakić. I *Dora 2021* vann Grčić både jury- og telefonavrøystinga med 198 poeng, og dimed fekk Grčić representere Kroatia i Eurovision Song Contest 2021 i Rotterdam i Nederland. Grčić deltok i den fyrste semifinalen i Rotterdam Ahoy tysdag 18. mai, der ho enda på ellevteplass. Sidan ho ikkje hamna blant dei ti beste, kvalifiserte ho seg ikkje til finalen.

Diskografi
----------

### Singlar

* «Imuna na strah» (2020)
* «Tick-Tock» (2021)

Referansar
----------

1. ↑  radiotelevizija, Hrvatska. «The Voice - Natjecatelj Albina Grčić» (på kroatisk). Henta 14. februar 2021.
2. ↑  «Tko je Albina Grčić, pobjednica ovogodišnje Dore» (på kroatisk). Henta 14. februar 2021.
3. ↑  «Albina Grčić to Represent Croatia at Eurovision Song Contest in Rotterdam» (på engelsk). Henta 14. februar 2021.
4. ↑  «Albina clocks up a win in Croatia with Tick-Tock» (på engelsk). 13. februar 2021. Henta 14. februar 2021.
5. ↑  «Croatia misses out on Eurovision Grand Final after semi-finals | Croatia Week» (på engelsk). 18. mai 2021. Henta 21. mai 2021.
6. ↑  «Albina - Croatia - Rotterdam 2021» (på engelsk). Henta 5. september 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Albina Grčić» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Adam Elsheimer** (18. mars 1578–11. desember 1610) var ein tysk målar under barokken. Han var frå Frankfurt am Main, men døydde i Roma.

Liv og gjerning
---------------

*Den heilage familien med Johannes døyparen*, ca. 1599
Elsheimer vart i første omgang utdanna hos Philipp Uffenbach i heimbyen Frankfurt am Main. Sidan vart han påverka av dei nederlandske landskapsmålarane. Framfor alt utvikla han sin eigen stil i Roma, der han slo seg ned i 1600 og budde til han døydde, ti år seinare.

Elsheimer måla for det meste landskap med bibelske, mytologiske eller sjangernære emne i små format. Figurane er ofte velkomponerte i høve landskapet. Mellom hans eldre måleri merker ein seg *Den heilage familien med Johannes døyparen* frå før 1600.

I seinare år tok Elsheimer inn det italienske stillandskapet med ruinar og liknande. Gjennom påverknad frå den italienske chiaroscuro-retninga, med målaren Caravaggio i fremste rekke, studerte Elsheimer den dunkle lyssettinga og nådde på det viset fram til ein djup og stemningsfull verknad. Bilete av det slaget vart hans fremste verk frå dei seinare åra; så som *Den miskunnsame samaritanen*, *Gjetar som blæs på skalmeie* og ulike motiv frå Tivoli.

Elsheimer var også ein dyktig teiknar og etsar. I sine grafiske blad let han landskapsmotiva få ein meir framståande plass enn i måleria. I Roma, der kunsten hans aldri fekk noko verkeleg gjennombrot, kom han likevel til å påverke andre kunstmålarar. Mellom desse var Pieter Lastman, Peter Paul Rubens og seinare Claude Lorrain. Gjennom Lastman kom Elsheimer også til å få innverknad på Rembrandt sin målarkunst.

* Troja brenn, ca. 1600Troja brenn, ca. 1600
* Landskap med flukta til Egypt, ca. 1600Landskap med flukta til Egypt, ca. 1600
* Jupiter og Merkur hos Filemon (ca. 1608)Jupiter og Merkur hos Filemon (ca. 1608)
* Flukta til Egypt (1609)*Flukta til Egypt* (1609)

Kjelder
-------

1. 1 2  «Adam Elsheimer». *Store norske leksikon* (på norsk). 21. januar 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Adam Elsheimer» frå Wikipedia på svensk, den 22. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Adam Elsheimer**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
Mack-bryggeriet i Tromsø, 2010.
*Arctic beer* fra Macks Ølbryggeri.
**L. Macks Ølbryggeri** med plasseringa si på Tromsøya det nordlegaste bryggeriet i verda.[*treng kjelde*] Mack tok i mai 2011 til å bygge ny fabrikk i Nordkjosbotn, og vil flytte produksjonen dit. Bryggeriet vart grunnlagt i 1877 av Ludwig Markus Mack. Korrekt namn er *AS L. Macks ølbryggeri og mineralvannsfabrikk*. Då det stod ferdig i 1877 hadde det kosta 72 000 kroner.

Macks Ølbryggeri har i Tromsø ein eigen pub i bryggeriet som bli kalla for *Ølhallen*. Det er den eldste puben i Tromsø.[*treng kjelde*] Mack var det første bryggeri i Noreg som lanserte eit sesongøl utanom juleøl. Den 10. desember 2000 starta Nordkapp Mikrobryggeri i Honningsvåg produksjon av eige øl, dette var fram til 1. oktober 2009 det nordlegaste bryggeriet, men vart då nedlagt.

Selskapet
---------

Selskapet blir leida av administrerande direktør Harald Bredrup. Eigarselskapet i konsernet er *Ludwig Mack as* som er morselskap i *Mack Ølbryggeri as* og *Mack Eiendom as*. Ein stor del av aksjane er eigd av Ludwig Macks etterkommarar. Selskapet omsette for 524 millionar kroner inkludert avgifter i 2006. Selskapet har ca. 130 tilsette. Etter eit større underskott i 2002, måtte Mack-konsernet selje ut fiskerirelatert verksemd frå dotterselskapet *Mackzymal* og vart igjen eit reint bryggeri, med ein stor eigedomsmasse. I mars 2008 offentleggjorde selskapet planar om å flytte produksjonen til Nordkjosbotn i Balsfjord kommune, etter over 130 års drift i Tromsø sentrum.

Ølsortar
--------

* Mack pilsner - ein pilsner med relativt mykje malt
* Haakon - ein kraftigare pils som har vunne fleire prisar.
* Arctic Beer - ein litt lysare pilsner enn Mackøl
* Arctic Beer XMAS (juleøl lansert i 2011)
* Mack Isbjørn - ein såkalla "ice"
* Mack Ludwig Bayer - Bayer
* Mack Ludwig Pale Ale
* Mack Ludwig Brown Ale
* Mack Ludwig Hvete
* Mack Freeze - Alkoholfritt øl
* Mack Mørketidsøl
* Mack Fatøl
* Mack SMRPRTY - SMS-språk for "Summer party"
* Mack Sommerøl
* Mack XMASPRTY - Juleøl - SMS-språk for "Christmas party"
* Mack Gull - Lyst sterkøl
* Mack Bokøl - mørkt kraftig øl 6.5%
* Mack Høstøl - litt mørkt øl som passar til sesongen
* Mack Vårøl
* Mack Fluid - Macks nye trendøl
* Mack Afterski (lansert januar 2008, som det tredje ølet i party-serien)

Emballasjedesign
----------------

Emballasjeløysninga for Mack SMRPRTY vart tildelt Merket for God Design fra Norsk designråd i 2004. Oppfølgjaren, XMASPRTY, vart lansert i 2006.

Brussortar
----------

* Mack Brus med sitronsmak
* Mack Grapesoda
* Mack Julebrus
* Rødebillys Rødbrus
* Fruktsjimpanse
* Bad Limes

Kjelder
-------

1. ↑  Det første gravetaket for ny fabrikk| Arkivert 2011-06-14 ved Wayback Machine.
2. ↑  Mack om eiga historie| Arkivert 2011-12-23 ved Wayback Machine.
3. ↑  Dagens Næringsliv *Mack reddet av biomedisin* 15.05.2007
4. ↑  Dagens Næringsliv 21.05.2005

* *Denne artikkelen bygger på «Mack bryggeri» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Mackølets venner

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Mongstad** er eit område i kommunane Alver og Austrheim i Vestland fylke. Mongstad er særleg kjend på grunn av Mongstad oljeraffineri, som vart sett i drift frå 1975. I tillegg er Mongstad bygd opp som ein terminal og lagringsstad for råolje. Kaien ved Mongstad kan ta imot skip på inntil fire hundre tusen tonn. 
Før raffineriet vart bygd, var området mest nytta til jordbruk. 
Mongstad vart kjend gjennom Mongstad-skandalen mot slutten av 1980-talet. Kostnadsoverskridingar i samband med utbygging av oljeraffineriet gjorde at leiinga i oljeselskapet Statoil måtte gå av i 1987. Overskridinga synte seg til slutt å vera på kring seks milliardar norske kroner. Ein slik sum vart i media kalla ein *mong*, oppkalla etter Mongstad. 
Mongstad-saka inspirerte forfattaren Georg Johannesen til å skriva ein satirisk og samfunnskritisk roman, *Romanen om Mongstad*.

Litteratur
----------

* Georg Johannesen: *Romanen om Mongstad*, Oslo 1989 ISBN 82-02-12018-7, ISBN 82-574-0737-2
* Karl Kolstad: *Mongstad. Frå utkantbygd til industristad*, Oslo Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5176-0

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Adam Nelson** (fødd 7. juli 1975) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Atlanta i delstaten Georgia. Han vart verdsmeister i kulestøyt under VM 2005 i Helsinki, og vann elles OL-sølv og tre VM-sølv i tida 2000-07. I 2012 vart han tilkjend gullmedaljen ved Sommar-OL 2004, då resultatet til den opphavlege vinnaren vart annullert.

Aktiv
-----

Adam Nelson under VM 2011 i Daegu
Nelson fekk sitt gjennombrot då han deltok i dei olympiske sommarleikane 2000 i Sydney, der hans 21,21 m gav han sølvmedaljen, åtte centimeter bakom vinnaren Arsi Harju og ein centimeter betre enn tredjemann, John Godina.

Også frå VM 2001 i Edmonton og VM 2003 i Paris reiste Nelson heim med sølvmedaljar. I Edmonton støytte han som lengst 21,24 m, heile 60 centimeter kortare enn sigerherren Godina. I Paris i 2003 vart han lengste støyt målt til 21,26 m, kviterussaren Andrej Mikhnevitsj vann med 21,69 m. Den 18. mai 2002, i sesongen mellom dei verdsmeisterskapane, sette Nelson personleg rekord med 22,51 m under eit stemne i Portland.

Nelson var ein av favorittane i kulestøyt ved Sommar-OL 2004. Han innleia finalen med å støyte 21,16 m, ukrainske Jurij Bilonoh nådde 21,15 m og låg på andreplass. Også i andre omgang nådde Bilonoh 21,15. Stillinga stod seg til siste omgang, då støytte Bilonog 21,16 m og vart tildelt gullet på betre andrestøyt enn Nelson. Åtte år seinare vart prestasjonen til Bilonoh annullert og Nelson tildelt gullmedaljen.

Også under VM 2005 lukkast Nelson å vinne gull, då med eit lengstestøyt på 21,73 m. To år seinare vann han sitt tredje VM-sølv i Osaka, landsmannen Reese Hoffa vann tevling med eit støyt på 22,04 m.

Nelson deltok i sitt siste store meisterskap i 2011, og vart sjuandemann i VM i Daegu.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Sølvmedalje – 21,21 m, bakom Arsi Harju (21,29 m)
* VM 2001 i Edmonton:Sølvmedalje – 21,24 m, bakom John Godina (21,87 m)
* VM 2003 i Paris: Sølvmedalje – 21,26 m, bakom Andrej Mikhnevitsj (21,69 m)
* OL 2004 i Aten: Gullmedalje – 21,16 m, framom Joachim B. Olsen (21,07 m)
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje – 21,73 m, framom Rutger Smith (21,29 m)
* VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje – 21,61 m, bakom Reese Hoffa (22,04 m)
* OL 2008 i Beijing: Nr 11 (20,56 m i kvalifiseringa)
* VM 2009 i Berlin: Nr 5 – 21,11 m
* VM 2011 i Daegu: Nr 7 – 20,29 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adam Nelson» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Slobodan Milošević** Høyr *Høyr* (fødd 20. august 1941 i Požarevac, død 11. mars 2006 i Haag) var ein jugoslavisk-serbisk politikar og statsleiar. Han var gift med Mirjana Marković og hadde to born (Marko og Marija). Mellom 1989 og 1997 var han serbisk president og frå 1997 til 5. oktober 2000 president for forbundsrepublikken Jugoslavia. Milošević leidde det populistiske og etnonasjonalistiske "*Serbias sosialistiske parti*" (Socijalistička partija Srbije) frå grunnlegginga i 1990 til 2001. 

Under Kosovokrigen i 1999 vart han tiltala for krigsbrotsverk og brotsverk mot folkesetnaden i Kosovo ved det internasjonale krigsforbrytartribunalet for det tidlegare Jugoslavia. I 2000 førte massedemonstrasjonar til at han måtte gå av, etter fyrst å ha nekta å akseptere valnederlaget. Han vart arrestert av jugoslavisk politi etter å ha vorte tiltala for korrupsjon og maktmisbruk 31. mars 2001. 28. juni same året vart han utlevert til FN, og sett i varetekt i krigsforbrytardomstolen sitt fengsel i Haag i Nederland, skulda for krigsbrotsverk. Han erklærte seg uskuldig og førte si eiga forsvarssak. 11. mars 2006 stadfesta krigsforbrytardomstolen meldinga frå radiostasjonen Radio B92 i Beograd om at Milošević var funnen død på cella i Haag. Han hadde hatt hjarteproblem og høgt blodtrykk, men var vorten nekta å reise til Moskva for legebehandling fordi krigsforbrytardomstolen såg det som sannsynleg at han ville flykte.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Eldre machiguengakvinne i tradisjonelle kledem fotografert i Pangoa-provinsen i Peru.
**Machiguengaer** (òg kalla *matsigenka*, *matsigenga*) er ei folkegruppe som lever i peruansk del av regnskogen i Amazonas. Busetnadene ligg i Calca-provinsen og La Convención-provinsen i Cuzco-regionen og i Manú-provinsen i Madre de Dios ved elvane Urubamba, Camisea, Picha, Manú, Timpia, Tigompinia, Kompiroshiato og Mishagua.

*Machiguenga* er òg namnet på språket deira, eit språk av den sørlegr arawak-familien i nærast slektskap med språket til nomatsiguengafolket og til asháninkafolket.

Machiguengaene lever av svibruk, jakt og fiske. Dei haustar maniok, ein annan rotfrukt *sachapapa*, *pituca*, søtpotet, jordnøtter, mais og bananar. I nyare tid har dei dessutan dyrka kaffi og kakao for sal.

Etter at Martín García Loyola først starta med misjonering i 1572, har det vore stadige freistnadar på misjonering blant machiguengafolket opp gjennom hundreåra utan suksess. I gummiboomen mot slutten av 1800-talet vart folket utsett for slaveri, massakrar og sjukdommar som malaria og koppar som reduserte stoleiken på folkesetnaden. Frå ca.1940 var malaria utrydda samstundes som folket opplevde auka kolonisering frå nybyggarar av quechuaer frå Andes som var sponsa av styresmakta. Denne utviklinga vart styrkt i 1958 då vegen til Koribeni vart ferdig og frå 1962 då ei ny bru var klar. 

Petroleumsverksemda har vore den sterkaste trusselen mot machiguengafolket etter ca. 1980.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Machiguenga» frå Wikipedia på tysk, den 1. mai 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Perú ecológico: Machiguenga (spansk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Hans Mustad** (26. januar 1837–27. februar 1918) var ein norsk næringsdrivar frå Vardal i Oppland. Han var medeigar i firmaet *O. Mustad & Søn*, son til Ole Mustad. Kristian Mustad var ein bror.

Mustad vart medeigar i faren sitt firma i 1874, som då fekk namnet *O. Mustad & Søn*. Han starta opp med eksport av selskapet sine produkt, noko som mellom anna førte til at *O. Mustad & Søn* vart verdas største produsent av fiskekrokar frå fabrikken anlagt ved Brusveen i Vardal i 1878. Selskapet flytta dei fleste avdelingane til Lysaker i Bærum, der han mellom anna starta opp ein margarinfabrikk. Proteksjonisme i ulike eksportmarknder førte til at selskapet bygde opp fabrikkar i mange land.

I 1905 fekk alle dei fem sønene hans del i selskapet.

Fabrikkeigar Mustad var busett i bydelen Frogner i Oslo, der han døydde.

Kjelder
-------

* Minesterialbok for Vardal 1831-53
* Minesterialbok for Frogner 1898-1921

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
**Monica Vik Hansen** (fødd 3. august 1973) er ein norsk tidlegare handballspelar som vann sølv med det norske landslaget både i EM 1996 og VM 1997.

Hansen var kantspelar på Larvik HK frå då klubben vart stifta i 1990 til 1998. Ho fekk sin landslagsdebut i oktober 1996 og kom med i troppa til Handball-EM 1996 i Danmark. Noregs mannskap tok seg til finalen, ein kamp som enda med norsk tap mot arrangørlandets kvinner. Hansen fekk ikkje plass i det norske finalemannskapet. Eitt år seinare deltok ho i Handball-VM 1997. Også då møttest Danmark og Noreg til finalekamp, og på ny vann Danmark meisterskapspokalen. Hansen skåra eitt finalemål i det som vart hennar 29 og siste opptreden i landslagsdrakt. Til saman skåra ho 46 mål for Noreg.

Sommaren 1998 melde Hansen overgang til Tertnes IL, ein overgang som vekte ein del oppstyr. Allereie etter ein halv sesong gjekk turen vidare til Stabæk IF, då Hansen fekk lite speletid på kantplassen i Tertnes, lagsjefen prioriterte Mia Hundvin på den plassen. Hansen fekk ei sentral rolle i Stabæk-laget, før langvarige skadeplager førte til at ho la opp i 2001.

### Merittar

* EM 1996: Sølvmedalje etter 23–25 mot Danmark
* VM 1997: Sølvmedalje etter 20–33 mot Danmark

Kjelder
-------

* handball.no
* Bergensavisen 28.1.1999
Alberto Giacometti på ein sveitsisk hundrefranc-setel frå 1998.
**Alberto Giacometti** (10. oktober 1901–11. januar 1966) var ein sveitsisk modernistisk bilethoggar, målar og grafikar, som frå 1922 i hovudsak budde og arbeidde i Paris. Han besøkte jamnt heimstaden i fjelldalen Bergell, for å treffe familien og der han var kunstnarisk aktiv. Giacometti var mellom dei viktigaste bilethoggarane i det 20. hundreåret. Målaren Giovanni Giacometti var far hans.

Verk av Giacometti på baksida av sveitsisk hundrefranc-setel frå 1998.

Liv og gjerning
---------------

Giacometti var fødd i Borgonovo i dåverande Stampa kommune i kantonen Graubünden. Vinteren 1919-20 tok han utdanning som bilethoggar i Genève, dei neste to åra gjekk han i lære i Italia. I 1922 busette hans seg i Paris. Frå 1926 var han mykje oppteken av korleis ein kunne abstrahere menneskekroppen, noko som i 1930 førte han over i surrealismen. Han byrja arbeide med material som streng, tau og glas.

Verk av Giacometti er påverka av både kubismen, surrealismen og av filosofiske spørsmål om det å vere menneske, samt av eksistensialismen og fenomenologien. Kringom 1935 slutta han med sine surrealistiske verk, vigde seg i staden til å måle komposisjonar med figurar. Mellom 1938 og 1944 var figurane maksimalt sju centimeter store. Dei var meint å reflektere avstanden, slik han hadde sett og oppfatta modellen. 

I åra etter andre verdskrigen laga Giacometti sine mest kjende verk; i dei ekstremt lange, slanke skulpturane synte han fram si nye erfaring av avstand. Denne erfaringa oppstod etter eit kinobesøk, han vart då merksam på skilnaden mellom hans måte å sjå på og den måten fotografiet og filmen «såg på». Med sin subjektive måte å sjå på, skapte han former som ikkje er sant kroppslege avbildingar. 

Giacomettis måleri var opphavleg ein mindre del av verka hans. Etter 1957 fekk det figurative måleriet ein likeverdig plass med hans arbeid med skulpturar. Dei nærast einsfarga måleria han laga i sine siste år kan ikkje reknast til den modernistiske stien.

Alberto Giacometti døydde i Chur.

Kjelder
-------

* + *Store Norske Leksikon*.

*Denne artikkelen bygger på «Alberto Giacometti» frå Wikipedia på bokmål, den 27. september 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ars antiqua** eller og **ars vetus** ('den gamle kunsta') er nemninga på ei musikalsk stilretning som rådde grunnen særleg i fransk musikk i perioden frå 1170 til om lag 1310, då stilen vart avløyst av ars nova. Den førande skoleringa innanfor stilen er oftast kalla Notre Dame-skolen, av di det var ved katedralen Notre Dame i Paris at stilen vart halden i hevd, og vart spreidd. Nemninga dekkjer berre kyrkjemusikken i perioden, og tek ikkje med trubadur eller trouvére-musikken, som var verdsleg. Stilen er kjend for å ha skapt motetten. 

Dei fleste komponistane som skreiv innanfor ars antiqua er anonyme. Berre to namn er kjende: Léonin og Perotin. Det vart skrive mykje ny musikkteori på denne tida, då ein utforska nye rytmer og fleirstemmig song. 

Stilen er oftast delt opp i tidleg gotikk og høg-gotikk. Tidleg gotikk rådde fram til om lag 1260, medan høg-gotikken rådde grunnen fram til 1310. I den første tida var det organum og conductus som var mest nytta, medan desse veik for framvoksteren av motetten i den seinare perioden. Den førande komponisten i seinstilen var Petrus de Cruce. 

Då ars nova-stilen voks fram, gjekk ars antiqua av moten heller snøgt, men vart ei tid forsvart av mellom andre Jacob av Liége, som gjekk hardt ut mot den nye stilen. For Jacob var den gamle stilen *musica modesta* ('sømeleg musikk'), medan den nye stilen var «usømeleg».
**Billy Mills**, eigentleg **William Mervin Mills**, (fødd 30. juni 1938) er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Pine Ridge i Sør-Dakota som vart olympisk meister på 10 000 m i 1964. Han er lakota-indianar, og var den første urinnvånaren i USA som tok OL-gull.

Aktiv
-----

Billy Mills passerer mållinja i Tokyo 1964
Verdsrekordhaldaren, australiaren Ron Clarke var med sine 28.15,6 stor favoritt framom 10 000-meteren under sommarleikane 1964 i Tokyo. Pjotr Bolotnikov frå Sovjetunionen og Murray Halberg frå New Zealand vart rekna som dei sterkaste utfordrarane til Clarke.

Clarke opna som venta i høgt tempo og drog feltet heile vegen. To rundar før mål var det berre to løparar som heldt fylgje med Clarke, Billy Mills og tunisiaren Mohammed Gammoudi. Begge desse løparane hadde personlege rekordar på 29-talet. Gammoudi og spurtsvake Clarke vart passerte av Mills på siste langside. Mills vann løpet med tida 28.24,4, ei personleg rekordforbetring på nær 50 sekundar. Sigeren var den største overraskinga i Tokyo-leikane, og er ein av dei største sensasjonar i internasjonal friidrett nokon gong. Seinare i 1964-Ol vart Mills nummer 14 i maraton.

I 1965 forbetra Mills den USA-amerikanske rekorden på 10 000 meter til 28.17,6, ei tid som gav han tredjeplass på verdsstatistikken på distansen.

Spelefilmen *Running Brave* frå 1984, byggjer på Billy Mills sitt liv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Billy Mills» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)
* NDL

 |
**Hans Leierdahl Nansen** (17. september 1764–15. mai 1821) var ein norsk embetsmann og stortingsmann.

Nansen var fødd i Vik i Sogn, der far hans var sorenskrivar. Han voks opp i Danmark, vart student i Roskilde i 1784. Deretter vart han i to omgangar, 1789 og 1794, cand. jur.. Perioden 1789-97 var han volontør i rentekammeret. Frå 1797 til 1803 var han birkedommar i Fredriksverk og Halsnæs på Sjælland.

Nansen kom til Noreg i 1809, då han vart sorenskrivar i Gauldal. Fire år seinare fekk han tilsvarande embete for Jæren og Dalane, busette seg då i Eigersund.

I 1814 vart Nansen vald til 1. representant for Stavanger amt til det overordentlege storting. Han var då medlem av Lagtinget, og av komiteen om redigeringa av grunnlova og om Mossekonvensjonen. Nansen var stortingsrepresentant også i 1815-16 og på ny i 1821. På stortinget 1815-16 var han president i Lagtinget og medlem av 17 komitear. Som medlem av Lagtinget var han medlem av riksretten mot Haxthausen. I 1821 var han medlem av 14 komitear.

Han døydde i Kristiania under stortingsopphaldet i 1821. Nansen var farfar til Fridtjof Nansen.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Nansen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**William Winston Kidd**, kjend som **Billy Kidd,** (fødd 13. april 1943) er ein USA-amerikansk tidlegare skirennar frå Stowe i Vermont som vart verdsmeister i den alpine kombinasjonen i 1970 og vann OL-sølv i slalåm under vinterleikane 1964 i Innsbruck.

Aktiv
-----

Kidd deltok i VM i alpine greiner 1962 i Chamonix og vart nummer åtte i slalåmrennet. To år seinare vann han sølvmedaljen i same greina under Vinter-OL 1964 i Innsbruck og kom på sjuandeplass i storslalåm. Med desse gode prestasjonane og gjennomført utforrenn vart han nummer tre i kombinasjonen og vart tildelt ein VM-bronse av Det internasjonale skiforbundet (FIS).

Under dei olympiske vinterleikane 1968 i Grenoble vart Kidd nummer fem i storslalåm. Ved VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina vann han gullmedaljen i kombinasjonen, etter å ha teke bronsen i slalåm, kome på delt femteplass i utforrennet og vorte nummer 15 i storslalåm.

Kidd vann to slalåmrenn i verdscupen i alpine greiner, begge i heimlandet USA, i høvesvis 1968 og 1969. Han la opp som aktiv i 1970.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 55°40′31.001″N 12°34′50.002″E﻿

**Slotsholmen** er ei øy i hamnebassenget i sentrale København. Øya er i stor grad danna gjennom oppfylling, og ligg på eller utanfor den tidlegare kystlinja. 
Sidan mellomalderen har Slotsholmen husa sentraladministrasjonen i Danmark, og har stadig ei viktig rolle med Christiansborg, som husar Folketinget, ei rekkje sentrale ministerium som Statsministeriet og Finansministeriet; Kancellibygningen («Den Røde Bygning») og Højesteret. 

I tillegg finn ein mellom anna Børsen, Christian IVs tøyhus med Tøjhusmuseet, Det Kongelige Bibliotek med Den Sorte Diamant, Rigsarkivet, Christiansborg slottskirke, Thorvaldsens Museum, Teatermuseet, Dansk Jødisk Museum, Christian IVs bryggerhus med Kongernes Lapidarium og Staldmestergården på Slotsholmen.

Slotsholmen er avgrensa av Inderhavnen, Slotsholmskanalen og Frederiksholms Kanal. Ho har samband til Sjælland med Bryghusbro, Prinsens Bro, Marmorbroen, Stormbroen, Højbro, Holmensbro, Børsbroen og Chr. IV's Bro og til Amager (Christianshavn) med Knippelsbro.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Slotsholmen» frå Wikipedia på bokmål, den 28. februar 2019.*

Litteratur
----------

* Bo Bramsen & Palle Fogtdal (udg.), *København før og nu – og aldrig – Bind 1 – Slotsholmen*, Fogtdal, 1996. ISBN 87-7807-720-6.
* Allan Mylius Thomsen, *Via Slotsholmen til Østerbro*, Danmarks Statistik, 2001. ISBN 87-501-1150-7.
**Thermaikósbukta** (gresk Θερμαϊκός Κόλπος, *Thermaikós Kólpos*) er ei bukt i Egearhavet like sør for Thessaloníki i Hellas, aust for Piería og Imathía, og vest for Khalkidikí. Ho er kalla opp etter den antikke byen Therma (i dag Thérmi), som låg langs kysten av bukta. Therma vart seinare kalla Thessaloníki. Ho har ei lengd på 100 km og er 5 km brei nær Thessaloníki og så brei som 50 km i sør. 

Romarane kalla bukta *Thermaicus*, *Thermaeus sinus* (Thermabukta) eller *Macedonicus sinus* (Makedoniabukta). Eit alternativ namn i dag eller *Salonikibukta* etter Thessaloníki. 

Andre stader ved bukta er Saní, Kassándria, den antikke Potídea, Néa Moudaniá, Ajía Triáda, Néi Epivátes, Peréa, Thessaloníki, Nea Kalokhóri, Methóni, Pýdna, Paralía og Olymbiakí Aktí. 

Av elvar som munnar ut i bukta finn ein Piniós, Aliákmonas og Axiós (Vardar). Mange strender ligg langs kysten av stranda, men lengst nord ligg det våtmarksområde som strekkjer seg frå nær Methóni og austover til nær Kalokhóri.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Thermaic Gulf frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Hans Olav Tungesvik** (22. mai 1936–16. juni 2017) var ein norsk psykiater og politikar frå Skånevik i Hordaland. Han var stortingsrepresentant for Hordaland for Kristeleg Folkeparti i perioden 1977–1985.

Hans Olav Tungesvik tok legeutdanning som han fullførte i 1964. Deretter spesialiserte han seg i psykiatri. Han hadde stilling som fylkespsykiater i Finnmark, sjeflege ved Modum Bad og var dagleg leiar av Frihamn psykiatriske senter i Skånevik. På 1970-talet hadde han radioprogrammet *Eit kvarter med legen*.

Politisk engasjerte Tungesvik seg opphavleg i Venstre. Etter det opprivande landsmøtet i 1972 gjekk han over til Kristeleg Folkeparti, som han blei stortingsrepresentant for.

Tungesvik sat òg som leiar i Noregs Mållag frå 1965 til 1970 og formann i Folkeaksjonen mot sjølvvald abort frå 1974 til 1975. 

Hans Olav Tungesvik var far til senterpartisten Steinulf Tungesvik, som hadde leiarvervet i Mållaget ein periode i 2005, nøyaktig 40 år etter at faren fekk same vervet.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1995: Kulturprisen i Etne
* 2001 Livsvernprisen av organisasjonen Menneskeverd, med Carl Magnus Edenbrandt.
* 2007: Kongens fortenestmedalje i gull

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7  «KrF-nestor mista livet i sykkelulukke». *Bergens Tidende*. 16. juni 2017.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**William C. Cobham** (fødd 16. mai 1944) er ein amerikansk trommeslagar, og ein av grunnleggjarane av fusionsjangeren innan jazzen.

Cobham vart fødd i Panama, men familien flytta til New York då Cobham var fire år gamal. I New York spelte han i trommekorpset «St. Catherine’s Queensmen», og han kom seinare inn på High School of Music and Art i New York. Etter skulegangen gjekk han inn i militæret, der han spelte i U.S. Army Band. Då han var ferdig med militæret, i 1968, byrja han å turnere med pianisten Horace Silver. Dette året opptredde han også med Stanley Turrentine, Shirley Scott og George Benson. Han spelte med Silver i åtte månader, før han i 1969 starta fusionbandet Dreams (andre medlemmer i dette bandet var Michael Brecker, Randy Brecker og John Abercrombie). Etterpå byrja han med Miles Davis, der han kom med som ein av perkusjonistane på *Bitches Brew*-innspelingane. Seinare fekk han ei større rolle i bandet, og han spelte han inn fleire plater med Davis.

Billy Cobham i 1974.
I 1971 slutta han hjå Davis og byrja Mahavishnu Orchestra med John McLaughlin. Deira første plate, *Inner Mounting Flame*, skulle vise seg å bli ein klassikar. Dei originale bandmedlemmene heldt saman berre til 1973. I løpet av denne tida hadde Cobham byrja studioinnspelingar med fleire andre fusionartistar, som t.d. George Benson, Stanley Turrentine, Freddie Hubbard og Grover Washington, Jr..

Etter Mahavishnu var oppløyst gav han ut si debutplate som soloartist, *Spectrum*, som var prega av gitaristane John Scofield og Tommy Bolin. Han gav ut ei rekkje plater under sitt eige namn i løpet av 1970-åra, med prominente musikarar som John Abercrombie og George Duke.

I tillegg til jazzprosjekta han jobba med, spelte Cobham i 1980- og 1990-åra med Greatful Dead, Jack Bruce og Peter Gabriel. Han starta eit fusionband («Paradox») med tyske musikarar og ein akustisk kvartett («Nordic») med dei norske musikarane Tore Brunborg, Terje Gewelt og Bugge Wesseltoft, og han leier gruppa «Jazz is Dead», som spelar Greatful Dead-materiale.

### Kjelder

* All Music Guide

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
|  |
| --- |
| **Theropodar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Overklasse:** | Tetrapodar Tetrapoda |
| **Klasse:** | Krypdyr Reptilia |
| **Overorden:** | Dinosaurar Dinosauria |
| **Orden:** | Saurischia |
| **Underorden:** | **Theropodar** TheropodaMarsh, 1881 |

**Theropodar** var ei gruppe av tofota dinosaurar av biologisk orden Saurischia. Sjølv om dei hovudsakleg var kjøttetande, utvikla ei rekkje theropodfamiliar seg til planteetarar under krittida. Theropodar dukka først opp under carnium-alderen i sein trias for omtrent 230 millionar år sidan, og var dei einaste store terrestriske rovdyra frå tidleg jura til slutten av krittida, ca. 65 millionar år sidan. I dag er dei representerte med over 9 900 nolevande fugleartar, som utvikla seg i sein jura frå små, spesialiserte coelurosauriske dinosaurar. 

Blant dei funksjonane som knyter theropodar til fuglar er føter med tre tær, eit gaffelbein/ønskebein (*furcula*), luftfylte beinstrukturar, og i einskilde fall òg fjør og ruging av egg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Theropoda» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mai 2009.*
**Frank Ullrich** (fødd 24. januar 1958) er ein tysk, tidlegare skiskyttar frå Trusetal i Thüringen, i 2013 sjefstrenar for Tysklands landslag i langrenn. Mellom 1978 og 1983 vann han fem individuelle VM-gull og eitt OL-gull i skiskyting, samt fire VM-gull i stafett. I alt vann Ullrich 18 medaljar (10-6-2) i dei internasjonale skiskyttar-meisterskapane i perioden 1976-83. Heile si tid som aktiv representerte han Aust-Tyskland.

Aktiv
-----

18 år gammal fekk Ullrich plass på DDR sitt lag som under vinter-OL 1976 tok bronse i 4x7,5 km stafett, ein prestasjon som Ullrich og DDR gjentok i same øvinga i VM 1977 på Vingrom. Frå 1978-sesongen, den fyrste det vart arrangert verdscup i skiskyting, var Ullrich i fem år jamnt over den beste skiskyttaren i verda. Han vann verdscupen i skiskyting både i 1978, 1980, 1981, 1982 og vart nummer to i 1979 og tre i 1983.

I verdsmeisterskapen 1978 gjekk Ullrich til topps på 10 km og i stafett med DDR, på 20 km tok han sølvmedaljen bakom Odd Lirhus frå Voss. Ullrich og DDR fekk nye gullmedaljar då dei i 1979 forsvarte VM-titlane på 10 km og i stafett. I 1980 vann han gullmedaljen på 10 km under OL i Lake Placid , og tok i tillegg sølv på 20 km og bronse på stafetten.

Ullrich vann så i 1981 for fjerde gong på rad 10 km i den årlege internasjonale meisterskapen. Deretter vann han 20 km i VM for fyrste gongen i 1982, ei bragd han gjentok i 1983. Han deltok i vinter-OL 1984, der han måtte nøye seg med femte plass på 20 km. På den svært spennande stafetten i same OL feila Ullrich på ankeretappen då fire mann var inne samtidig på siste ståandeskyting. Dermed vart DDR nummer fire, medan Noregs lag vann spurten mot Vest-Tyskland om sølvmedaljen.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* Vinter-OL 1976 i Innsbruck: Bronsemedalje i stafett
* VM i skiskyting 1977 i Vingrom: Bronsemedalje i stafett
* VM i skiskyting 1978 i Hochfilzen: Gullmedalje på 10 km og i stafett, sølvmedalje på 20 km
* VM i skiskyting 1979 i Ruhpolding: Gullmedalje på 10 km og i stafett
* Vinter-OL 1980 i Lake Placid: Gullmedalje på 10 km, sølvmedalje på 20 km og i stafett
* VM i skiskyting 1981 i Lahti: Gullmedalje på 10 km og i stafett, sølvmedalje på 20 km
* VM i skiskyting 1982 i Minsk: Gullmedalje på 20 km og i stafett, sølvmedalje på 10 km
* VM i skiskyting 1983 i Antholz:Gullmedalje på 20 km og sølvmedalje i stafett
* Vinter-OL 1984 i Sarajevo: Nr 5 på 20 km

Trenar
------

Ullrich var trenar for fyrst Aust-Tyskland sitt landslag i skiskyting frå 1987. Frå 1998 var han hovudtrenar for Tyskland sitt landslag for menn, ein posisjon han hadde til 2010. I 2012 tok han over som sjef for Tyskland sitt langrenns-landslag etter Jochen Behle.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Hans Møller** (4. juli 1830–28. november 1911) var ein norsk næringsdrivar og stortingsmann frå Gjerpen i Telemark, son til Hans E. Møller.

Hans Møller var handelsstyrar frå ungdomsåra. I 1856 fekk han arbeid som kasserar i sjøforsikringsselskapet i Porsgrunn, styrar av selskapet frå 1867. Frå 1872 var han administrerande direktør i skipsassuranseforeininga «Det norske Lloyd». Han var styreformann i den lokale sparebanken i seks år og styremedlem i mellom anna Skienfjordens kreditbank. 

Møller var medlem i Porsgrunn bystyre 1863-90, ordførar i til saman 18 år. Valbolkane 1871-73 og 1877-79 representerte han Porsgrunn på Stortinget, medlem i Gasje- og pensjonskomiteen den fyrste perioden og formann i same i den andre. I 1891 var han medlem i aksjelovkommisjonen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Møller NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |