recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 59°31′39.338″N 16°14′15.900″E﻿

Ridebanen i Strömsholm
Panorama over Strömsholms Slott
**Strömsholm** er ein svensk tettstad i Hallstahammars kommun i Västmanlands län i landskapet Västmanland. I 2005 hadde tettstaden 594 innbyggjarar. 

Lengst i sør, ved Mälarstranden, ligg Strömsholms slott og Strömsholmsområdet som i dag er eit hippologisk senter med mellom anna årlege hestekonkurransar. Dette stammer frå det stutteriet som blei bygt her i 1621 for å forsyne den svenske arméen med hestar. Fram til 1968 hadde armeen sin skule for utdanning i riding og køyring her. No vert Ridskolan Strömsholm drive heilt i sivil regi. Her ligg det mellom anna ein internatskule/gymnas med rideopplæring, samt ein filial av Sveriges lantbruksuniversitet med hippologiutdanning. I juni kvart år blir det her arrangert galoppløpet Svenskt Grand National og dei populære Strömsholmstävlingarna.

Natur
-----

Området har ein særs rik flora og eit interessant fugle- og dyreliv. Dette gjeld òg engane ved Ladugårdssjön, der store mengder songsvaner, ender, gjæser og vadefuglar rastar på vårtrekket. Bak Strömsholms slott finst det ride- og turstiar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Strömsholm» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Strömsholm rideskule

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 20°0′N 41°30′E﻿

**Al-Bahah-regionen** (arabisk الباحة, *al-Bāḥah*) er ein region i Saudi-Arabia. Al-Baḥah ligg sørvest i Hejaz. Han har eit areal på 9 921 km², og eit folketal på 411 888 (2010). Hovudstaden er Al Bahah. 

Al Baḥah by, Almikhwah og Baljorashi ligg i regionen. Baljorashi har ein kjend, tradisjonell marknad kalla *Sooqe as-sabt*, som tyder 'Laurdagsmarknaden'. Baljorashi-marknaden er særs gammal, men kor gammal er ukjend. Marknaden opnar etter fajr-bøna eller kring 0500 om morgonen. Marknaden stenger kring middagstider. Folk kjm frå heile regionen for å kjøpe og selje handlaga varer. Andre byar i al-Bahah-regionen er Baljourashi, Almikhwah, Rahwat Albar, Sabt Alalaya, ein by ved Raudehavet kalla Al Qunfunda. Tre stammer har heimstaden sin i al-Baḥah: Azd, Ghamid og Zahran.

Namn
----

Ordet *Baḥah* har mange tydingar. Det kan til dømes vise til vatn, gardsplass, den høge og mange palmetre.

Guvernørar
----------

* Prins Muhammed bin Saud Al Saud (1987-2010)
* Prins Mishari bin Saud bin Abdulaziz Al Saud (28. august 2010 - )

Geografi
--------

Al-Baḥah er namnet på både provinsen og hovudbyen. Byen ligg nordvest i Ghamed-territoriet. Regionen består av fjell, sletter, åsar, dalar og ørkenar. Al-Baḥah-regionen ligg i Hejaz i kongedømet Saudi-Arabia. 

### Store byar

* Al Bahah
* Baljurashi
* Almandaq
* Almikhwah
* Alaqeeq

Klima
-----

Det varierte landskapet påverkar klimaet i regionen. Al-Sarat-området er utsett for skyer og tåke, og dette skjer ofte om vinteren då fuktige luftmassar kjem frå Raudehavet, i lag med torevêr. Om våren og sommaren er klimaet mildt og behageleg. Klimaet i Tihama-området skil seg frå klimaet i al-Sarat, sjølv om dei berre ligg 25 km frå kvarandre. Tihama er ei småkupert kystslette, steikande varm om sommaren, varm om våren og mild om vinteren. Klimaet er generelt tørt. Den relative råma varierer mellom 52 % og 67 % med maksimumstemperatur på 23 °C og ein minumumstemperatur på 12 °C.

Bilete
------

* 
* 
* 
* وادي نيراوادي نيرا
* 
* 
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Bahah Region» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kathy Cuddihy, An A to Z of Places and Things Saudi, pg. 6. London: Stacey International, 2001. ISBN 9781900988407

| * v
* d
* e
Regionar i Saudi-Arabia |
| --- |
| Al Bahah**·** Den nordlege grenseregionen**·** Al Jawf**·** Al Madinah**·** Al Qasim**·** Riyadh**·** Austprovinsen**·** 'Asir**·** Ha'il**·** Jizan**·** Mekka**·** Najran**·** Tabuk |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Leni Larsen Kaurin** (fødd 21. mars 1981) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Ålesund som vann EM-sølv med Noreg i 2013. Ho var elles med å vinne tre NM-gull med Asker SK/Stabæk IF og har vorte seriemeister både i Tyskland og i Noreg.

### Aktiv

Kaurin spelte på Fortuna Ålesund i 1998 og til sommaren 1999. Ho melde då overgang til topplaget Asker SK og var aktiv i klubben til 2007, bortsett frå 2004-sesongen då ho spelte på Team Strømmen. Hausten 2007 flytta ho til tyske Turbine Potsdam og vart vinnar av Bundesliga i 2009. Våren 2010 spelte ho nokre kampar på FFC Frankfurt før ho avslutta opphaldet i Tyskland med to sesongar i VfL Wolfsburg. Sommaren 2012 vende ho tilbake til Stabæk IF (Asker SK). Ved sesongslutt i 2013 braut ho med klubben, grunna ein konflikt med trenaren.

Åra 2003-13 deltok Kaurin i 95 landskampar for Noreg og skåra fem mål. Ho var innbytar då Noreg tapte EM-finalen 2013 mot Tyskland med 0-1.

### Merittar

* EM-sølv: 2013
* Noregsmeister: 2000, 2005 og 2012 med Asker SK/Stabæk IF
* Tysk seriemeister: 2009 med Turbine Potsdam
* Norsk seriemeister: 2013 med Stabæk IF

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leni Larsen Kaurin» frå Wikipedia på tysk, den 18. juli 2017.*
**Lennart Folke Alfons Atterwall**, fødd **Ohlsson**, (26. mars 1911–23. april 2001) var ein svensk friidrettsutøvar frå Perstorp i Skåne som tevla i spjutkasting og mangekamp. Han vart europameister i spjutkasting under friidretts-EM 1946 i Oslo.

Atterwall var svensk meister i spjukasting åtte gongar; 1934-35, 1937-41 og 1946. I tillegg vann han femkampen i den svenske meisterskapen i 1937, og tikampen i 1940.

Sommaren 1936 deltok Atterwall i Sommar-OL 1936 i Berlin, og vart fjerdemann i spjuttevlinga med eit kast på 69,20 m. Seks veker seinare, den 20. september, sette han svensk rekord i øvinga med eit kast som målte 71,72 m.

I landskampen mellom Ungarn og Sverige 9.-10. oktober 1937 i Budapest vann Atterwall spjutkastinga med 75,10 m, men kastet vart ikkje godkjend som svensk rekord grunna sterk medvind. Ei veke etterpå, den 17. oktober, forbetra han i Stockholm sin svenske rekord til 74,77 m. Rekorden stod seg til 1951. Året etter vart han nummer seks i spjutøvinga ved EM i friidrett 1938 i Paris.

Atterwall vann gullmedaljen i spjutkast under EM i friidrett 1946 i Oslo. På Bislett stadion fekk han opp eit kast på 68,74 m og viste finnane Yrjö Nikkanen og Tapio Rautavaara til sølv- og bronseplass.

Atterwall la opp i 1947.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lennart Atterwall» frå Wikipedia på tysk, den 24. august 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «Lennart Atterwall» frå Wikipedia på svensk, den 24. august 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Lennart Atterwall» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.
B
**Tonen B** (engelsk *B flat*, italiensk *Si bemolle*) er i musikken tonen H senka eit kromatisk halvtonetrinn, dvs *hess*. 

I mellomaldersk bokstavnoteskrift var B den nest lågaste tonen, eit heiltonetrinn over utgangstonen A. I kyrkjetoneartane dorisk og lydisk forekom tonen **b** i to variantar, den mjuke og **b** (**♭**) og den harde **b**. Den mjuke **♭** låg ein halv tone under den harde **b**. For å skilje dei to tonane, vart teiknet for den harde (høgare) **b** teikna meir kantet, og slik kom det til å likne meir på teiknet for vår **h**. I norsk, som i tysk, musikktradisjon vert denne tonen difor kalla **h**, medan engelsk enno brukar namnet **b** for vår **h**.

Forteiknet **♭** kom med tida til å bli bruka generelt for å vise at ein tone skal bli senka eit halvt trinn. Teiknet for den harde **b** (**h**) utvikla seg til teikna **#** og eit oppløysingsteikn som opphever verknaden av eit tidlegare **#** eller **♭**.

### På andre språk

I moderne svensk vert tonen kalla Bess eller B♭, i traditionell svensk B (ved klassisk musikk).

Kjelder
-------


* *Cappelens musikkleksikon* 1978 ISBN 82-02-03690-9
* *Musikken og vi*, J.W. Cappelens Forlag 1983 ISBN 82-02-09001-6
| Delvinë |
| --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Delvinë** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Vlorë |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  183 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 7 598 |
| Koordinatar | 39°57′0″N 20°6′0″E﻿Koordinatar: 39°57′0″N 20°6′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Delvinë kommune innafor regionen VlorëDelvinë kommune innafor regionen Vlorë |

**Delvinë** (gresk Δέλβινο, *Délvino*, arumensk *Délvãn*) er ein by og ein kommune i regionen Vlorë i Albania. Kommunen ligg langt sør i landet og grensar i nordaust til regionen Gjirokastër.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Delvinë vart slått saman med landkommunen Vergo. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Delvinë.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 5 754 innbyggjarar, medan dei to kommunane som i dag utgjer storkommunen Delvinë, til saman hadde 7 598 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Delvinë. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Delvinë og busetnadene:

* Bamatat
* Vllahat
* Rusan
* Lefterhor
* Kakodhiq
* Sopot
* Stjar
* Vanë
* Blerimas

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
Toneheim folkehøgskole.
**Toneheim folkehøgskole** er ein frilynt folkehøgskole for musikkinteressert ungdom frå heile Noreg. Skolen ligg på Ridabu, 3 km aust for Hamar sentrum. Den er ein av seks folkehøgskolar i Hedmark fylke og landets nest største etter talet på elevar (ca. 150 hvert år). 

Toneheim folkehøgskole vart oppretta i 1972 som Noregs første musikkfolkehøgskole og med musikkpedagogen Thorbjørn Dahl (1912-1974) som rektor. Det er Toneheim Høgskolelag som eig skolen.

Heilt frå starten har skolen gitt elevane undervisning og samspel på eit høgt musikalsk nivå, forankra i den klassiske musikktradisjonen. Dei siste tiåra har det også vorte gjeve tilbod til jazz- og folkemusikarar. I staden for liner, har skolen obligatoriske og valfrie fag.

Kjende Toneheim-elevar
----------------------

* Eldar Vågan, kjend frå Vazelina Bilopphøggers
* Vilde Bjerke, skodespelar og artist

Bakgrunnsstoff
--------------

* Toneheim folkehøgskole
* Toneheim på Facebook

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Kart som syner Kattegat, Skagerrak og landet kring.
**Kattegat** er ei bukt i Nordsjøen som ligg mellom Jylland i Danmark og den svenske vestkysten. Havområdet er om lag 28.000 km², og inneheld øyar som Æbelø, Læsø, Samsø og Hesselø.

Geografi
--------

I nord går Kattegat over i Skagerrak og i sør leiar Øresund, Storebælt og Lillebælt til Austersjøen. Sjælland og Fyn er grenseøyar i aust.

På dansk side dannar Grenen ved Skagen grensa mellom Kattegat og Skagerrak. Derfrå trekker ein grenselinja austover til Marstrand i Sverige. Grensa mellom Kattegat og Øresund vert drege som ei line mellom Gilbjerg Hoved ved Gilleleje på Sjælland (det nordlegaste punktet på Sjælland) og Kullen i Höganäs kommun på nordvestkysten av Skåne i Sverige.

Miljø
-----

I 2004 vart Kattagat, saman med 146 andre område i verdshava, peika ut som ein "daud sone" av FN sitt miljøprogram, UNEP. Mykje tilføring av nitrogen har ført til oksygenmangel for livet i havområdet.

Etymologi
---------

Namnet Kattegat kjem frå det nautiske uttrykket *katt*, om ein trong passasje, og *gat*, som tyder hòl. Sidan det finst fleire store grunner i Kattegat, vart bukta rekna som særs vanskeleg å segla i.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Irina Natanovna Press** (10. mars 1939–22. februar 2004) var ein sovjetisk friidrettsutøvar, fødd i Kharkiv, som tevla internasjonalt i mangekamp, hekkeløp, sprint og kulestøyt. Ho vart olympisk meister i 80 meter hekk i 1960 og i femkamp i 1964. Tamara Press var systera hennar.

Aktiv
-----

Irina Press fekk sitt gjennombrot under dei olympiske sommarleikane 1960 i Roma. Ho vann då 80 meter hekk på tida 10,8 sekundar, ein tidels sekund føre britiske Carole Quinton. Seinare i leikane spurta ho Sovjetunionen sitt lag på 4x100 meter stafett inn til fjerdeplass. I 1962 deltok ho femkamp i friidetts-EM i Beograd, men braut etter fire øvingra.

Under sommarleikane 1964 i Tokyo var Press fullstendig overlegen i femkampen, som då var ny øving i OL-samanheng. Ho sette verdsrekord med 5 246 poeng og slo sølvmedaljøren Mary Rand med over 200 poeng. I kuletevlinga vart ho nummer seks med 16,71 m, systera Tamara vann gullmedaljen med 18,14 meter.

Ved den fyrste europacupen for kvinner i 1965 forbetra Irina Press verdsrekorden på 80-meter hekk til 10,4 sekundar. Tevlingane vart avvikla i Kassel i Tyskland.

Ho la opp brått i 1966, noko som førte til spekulasjonar om hennar kjønn.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Ирина Натановна Пресс

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Irina Press» frå Wikipedia på tysk, den 9. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
**Ton Masseurs** (fødd 7. desember 1947) er ein nederlandsk gitarist kjend som ein av dei første pedalsteelgitaristane i Europa. Han var sologitarist/steelgitarist og var med å skipe det nederlandske countrybandet The Tumbleweeds, som fekk ein hit med versjonen sin av Merle Haggard-songen «Somewhere Between» (1975). Masseurs var den musikalske leiaren og produsenten for bandet. 

Sidan slutta i han i bandet for å fokusere på musikkstudioet sitt, som han starta i 1980, kalla MMP Studios i Waalwijk i Nederland. Han var framleis aktiv som studiomusikar på pedalsteelgitar og arbeidde med nedderlandske artistar som Rob de Nijs, Jasperina de Jong og Golden Earring. I 2001 fekk han eit stort hjarteinfarkt og trekte seg attende frå musikkindustrien.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ton Masseurs» frå Wikipedia på engelsk, den 30. november 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Emmylou Harris Hailed by Dutch». *Billboard*. 2. april 1977. s. 40. Henta 30. november 2019.
2. ↑  York, William (April 1982). *Who's who in rock music*. Scribner. s. 366. ISBN 978-0-684-17342-9. Henta 30. november 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Discogs (artist)

 |
**Tonalitet** er eit system av tilhøve mellom tonar i eit tonesystem der éin bestemt tone er framheva som grunntone eller sentraltone (tonalt sentrum) som dei øvrige tonane står i eit nærare eller fjernare forhold til.
Musikk som er komponert etter slike relasjonar mellom tonar vert rekna som **tonal**.

Sidan 1600-talet har tonalitet i vestleg musikk normalt vore dur/moll-tonal musikk. Tonalt sentrum er her treklangen på første trinnet i den skalaen komponisten har vald for komposisjonen sin. Denne treklangen vert kalla tonika. For ein komposisjon i E-dur er det til dømes E-dur-treklangen som er tonika. Alle andre akkordar i komposisjonen vert bygt hierarkisk rundt tonikaen. Dette tyder at kvar akkord har ei bestemt rolle - ein funksjon - i forhold til tonikaen, og ei bestemt rolle i forhold til dei akkordane som går føre eller følgjer etter han. Det vert skild mellom hovudfunksjonar (tonika, subdominant og dominant) og bifunksjonar (mediant og submediant). I andre land nyttar ein delvis andre omgrep til bifunksjonane.

Frå 1800-talet blei verkemiddel som kromatikk og kjappe og fjerne modulasjonar med på å utvida tonaliteten uten at musikken blei atonal. Franz Liszt og Richard Wagner var nokre av dei første komponistane som rokka ved tonaliteten gjennom bruk av kromatikk, uoppløyste dissonerande akkordar og modulasjonar til fjerntliggjande toneartar. Claude Debussy bidrog til å utfordra grensene for tonaliteten gjennom symmetriske samklangar og leietonelause kadensar.

På 1900-talet blei tonalitetomgrepet ofte knytt til personlege komposisjonsteknikkar utvikla av til dømes Arnold Schönberg, Igor Stravinskij og Darius Milhaud. Paul Hindemith «beviste» den naturgjevne styrken til tonaliteten gjennom skrift og musikk i eit hierarkisk, akustisk system. Olivier Messiaen fornya dei ulike tonalitet-verkemidla gjennom såkalla modi med avgrenspa transposisjonsmuligheiter der nymodaliteten sameinte verkemidla til tonalitet og modalitet.

Litteratur
----------

* Bekkevold, Lisa: *Harmonilære og harmonisk analyse*. Oslo 1988
* Benward, Bruce; Marilyn Nadine Saker: *Music in Theory og Practice*. **1** (7th ed.), New York 2002
* Distler, Hugo: *Funktionelle Harmonielehre*. Kassel 1951
* Hindemith, Paul: *The Craft of Musical Composition*. London og New York 1941-42
* Rameau, Jean-Philippe: *Traité dei l’harmonie reduite à ses principes naturels*, Paris 1722 PDF-fil
* Reger, Max: *Beiträge zur Modulationslehre*. Leipzig 1903
* Riemann, Hugo: *Vereinfachte Harmonielehre*, London und New York 1893
* Schönberg, Arnold: *Harmonielehre*, Wien 1922
* Tsjaikovskij, Pjotr I.: *Guide to the Practical Study of Harmony*. Leipzig 1900 PDF-fil

Kjelder
-------

* «tonalitet» av Nils E. Bjerkestrand i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Tonalitet» frå Wikipedia på bokmål, den 5. april 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Tveit, Sigvald (2008): *Harmonilære fra en ny innfallsvinkel*. Oslo: Universitetsforlaget
**Deltagermedaljen, Deltakarmedaljen** vart stifta 19. september 1945. Den vart delt ut til alle som tok del i kamp og/eller vart såra. I tillegg til: 

* Norsk og alliert militært personell som tok del i krigen i Noreg i 1940 i minst fem dagar.
	+ Sivilt personell som arbeidde i nær tilknyting til dei militære styrkane i minst fem dagar.
* Personell som gjorde teneste i dei væpna norske styrkane eller i handelsflåten utanfor Noreg i minst fire månadar.
* Personell som vart sett opp i Noreg vinteren 1944-45 og tok del i felttoget i Finnmark i minst ein månad.
* Alliert personell som tok del i frigjeringa av Noreg i minst ein månad.
* Personell i Heimestyrkane som hadde gjort teneste i minst fire månadar før 8. mai 1945.

Medaljen er i bronse. På adversen er riksvåpenet med omskrifta «9 APRIL 1940 - 8 MAI 1945». På reversen er kongeflagget, statsflagget og handelsflagget med ein smal sirkel over med skrifta «Deltaker i kampen». Bandet er i fargane til det norske flagget og kan utstyrast med ein rosett dersom mottakaren har utmerkt seg fleire gonger.

Det skal framleis vere fleire krigsveteranar som ikkje har motteke denne medaljen.
***Deltarune*** er eit datarollespel utvikla av Toby Fox. I spelet kontrollerer spelaren eit menneske, Kris, i ei verd der monster lever på overflata av jorda. Kris og ein klassekamerat, Susie, ender begge opp i ein stad kjend som «Dark World» der dei møter Ralsei, som informerer dei om at dei er heltar som er meint å bøte balansen i verda.

Spelaren navigerer, i hovudsak via kampsystemet, gjennom forskjellige typar «bullet hell»-åtak frå fiendar. Kampane i spelet kan avgjerast fredeleg eller gjennom vald. Første kapittel vart utgjeve gratis 31. oktober 2018 til Microsoft Windows og macOS, og den 28. februar 2019 til Nintendo Switch og PlayStation 4. Grafikken i spelet har fellestrekk med japanske rollespel som *Earthbound*, *Mario & Luigi: Superstar Saga* og *Chrono Trigger*.

*Deltarune* er ein spin-off av det førre spelet til Toby Fox, *Undertale* (som *Deltarune* er eit anagram av), men handlinga går ikkje føre seg i den same verda ifølgje Fox. Andre kapittel vart utgjeve i september 2021.

Kjelder
-------

1. ↑  «Undertale-skaperen overrasket med nytt gratisspill». Gamer.no. 1. november 2018. Henta 15. mars 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Srebrnosjøen** (serbisk Сребрно језеро) er ein kroksjø på høgre breidda av Donau i regionen Braničevo aust i Serbia, nær byen Veliko Gradište. Han er ein populær turistdestinasjon.

Geografi
--------

Srebrno er ein populær turistdestinasjon
Innsjøen ligg i den breie, låge Donaudalen med åsar på over 300 meter omkring. Den høgaste toppen er Goricaåsen på 362 meter over havet. Munningen til elva Pek ligg like sør for innsjøen. Mellomalderfestningane Ram og Golubac ligg nær innsjøen. 

Srebrnosjøen er ein arm av Donau på den høgre breidda hennar. Elveøya (*ada*) Ostrovo ligg mellom hovudelvefaret og innsjøen. I begge endar av øya vart det bygd vegfyllingar i 1971. 

Srebrnosjøen er forma som ein boge og er 14 km lang, opp til 300 meter brei og dekkjer eit område på 4 km². Han ligg 70 meter over havet og er opp til 8 meter djup. Vatneret er klårt på grunn av naturleg filtrerting av sanddyner langs innsjøen. Det er mykje fisk i sjøen, mellom anna graskarpe, karpe, malle, gjedde, åbor og andre ferskvassfisk. 

Området har vore ein turistdestinasjon i mange tiår, men særleg dei siste åra har dette teke seg opp, trass i mangel på overnattingsplassar. Det er derimot store planar om å gjere området om til ein feriestad. Det er planlagt fleire hotell og fleire turistfasilitetar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silver Lake (Serbia)» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Atlas Srbije (2007), MONDE NEUF, Belgrade; ISBN 978-86-86809-05-6
	+ «Srebrno jezero--turistička budućnost Srbije» (PDF). Vreme. 18. mars 2009. Arkivert frå originalen (PDF) 5. juni 2011. Henta 18. mars 2009.

1. ↑  Politika 28. juli 2007, s. 18

Bakgrunnsstoff
--------------

* Srebrno jezero tourist info portal
* Srebrno jezero official site
Dieter Baumann i 2011
**Dieter Baumann** (fødd 9. februar 1965) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Blaustein i Baden-Württemberg. Han vart olympisk meister på 5 000 m i 1992 og europameister på distansen i 1994. I tillegg vann Baumann eitt OL-sølv på 5 000 m, og to EM-sølv på 10 000 meter i tida 1988-2002.

Aktiv
-----

5 000-meterfinalen under Sommar-OL 1988 vart vunnen av John Ngugi frå Kenya, som rykte frå hovudfeltet få rundar før mål. På sisterunden viste Baumann seg som den sterkaste av dei tre løparane som kjempa om dei hine medaljane, og sikra seg sølvet.

I juni 1992 sette Baumann ny tysk rekord på 5 000 meter med tida 13.09,0 i Sevilla. Under OL i Barcelona same året starta 5 000-meterfinalen i eit roleg tempo, ein stor fordel for spurtsterke Baumann. Han avgjorde løpet på siste langside, og med to tidels sekunds margin vann han gullmedaljen framom Paul Bitok frå Kenya.

Baumann gjekk skadd i 1993-sesongen. I finalen på 5 000 meter ved friidretts-EM brukte han på ny spurtstyrken til å avgjere gullstriden mot britiske Rob Denmark. Under VM 1995 i Göteborg måtte han nøye seg med niandeplass på 5 000 meter. Få dagar etter det skuffande finaleløpet i Göteborg sette Baumann tysk rekord med 13.01,7, då han vart andremann i Zürich, etiopiaren Haile Gebrselassie vann tevlinga. Under OL 1996 i Atlanta enda Baumann på fjerdeplass på 5 000 meter.

Våren 1997 forbetra Baumann den tyske rekorden på 10 000 m til 27,21,5 under eit stemne i Baracaldo, ein rekord som gjeld også i 2016. Den 13. august 1997 i Zürich vart han den fyrste europearen som braut 13-minuttsgrensa, tida 12.54,7 er framleis tysk rekord 20 år seinare. Under verdsmeisterskapen 1997 i Aten vart Baumann femtemann på 5 000 meter. Året etter tok han sølv på 10 000 m under EM 1998 i Budapest. På den halve distansen hamna han langt bak medaljevinnarane.

Baumann tok eit nytt EM-sølv på 10 000 m under München-EM i 2002. Han deltok også i VM 2003 i Paris, men braut milløpet og la sidan opp.

### Doping

I oktober 1999 testa Baumann positivt på nandrolon og vart utestengd frå friidrett i to år.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Sølvmedalje på 5 000 m – 13.15,5, bakom John Ngugi (13.11,7)
* VM 1991 i Tokyo: Nr 4 på 5 000 m – 13.28,6
* OL 1992 i Barcelona: Gullmedalje på 5 000 m – 13.12,5, framom Paul Bitok (13.12,7)
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje på 5 000 m – 13.36,9, framom Rob Denmark (13.37,5)
* VM 1995 i Göteborg: Nr 9 – 13.39,9
* OL 1996 i Atlanta: Nr 4 på 5 000 m – 13.08,8
* VM 1997 i Aten: Nr 5 på 5 000 m – 13.17,6
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje på 10 000 m – 27,56,7, bakom António Pinto (27.48,6)
* EM 2002 i München: Sølvmedalje på 10 000 m – 27.47,8, bakom José Manuel Martínez (27.47,6)
* VM 2003 i Paris: Braut 10000 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dieter Baumann» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Dieter Baumann» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Ei krukke diesel.
**Diesel** er eit petroleumsbasert drivstoff som vert nytta i forbrenningsmotorar der tenning er basert på kompresjon i staden for gneiste. Namnet kjem av Rudolf Christian Karl Diesel (1858-1913), ein tysk ingeniør som fann opp dieselmotoren. Dieselmotoren vart seinare vidareutvikla av Charles F. Kettering

Kjemisk samansetting og karakteristikkar
----------------------------------------

Diesel kan utvinnast frå råolje. Dieselfraksjonen har eit kokepunkt mellom om lag 250 °C og 350 °C. Diesel er generelt lettare å framstilla enn bensin, noko som er ei forklaring på at diesel generelt er billegare i sal. Diesel har ein tettleik (eigenvekt) på kring 0,84 kg/l.

### Tenningseigenskapar

Tenningsegenskapane til diesel vert målt i cetantal, cetantalet er eit mål på kor lett dieselen vert tend. Heksadekan (som òg vert kalla cetan) er eit referansestoff. Stoffet vert lett tend under trykk, og det ein rekna at dette stoffet har eit cetantal på 100. Cetantalet i vanleg autodiesel er normalt 51.

### Kuldeeigenskapar

Diesel er eit tyngre stoff enn bensin, dette tyder mellom anna at diesel toler kulde dårlegare. To eigenskapar er viktige å kontrollera, det eine er *tåkepunktet* (engelsk: *Cloud Point*). Tåkepunktet er temperaturen då dei fyrste vokskrystalla vert danna, og er den lågaste temperaturen dieselen kan lagrast utendørs. Den andre eigenskapen er *blokkeringspunktet* (engelsk: *Cold Filter Plugging Point*, CFPP), den lågaste temperaturen ein kan nytta dieselen.

Kva *tåkepunkt* og *blokkeringspunkt* er vil variere med årstida og kor ein er i verda.

Biodiesel
---------

Biodiesel kan framstillast av vegetabilske oljer eller frå animalsk feitt. Raps og rybs er mykje nytta til dette. Biodiesel kan nyttast som eit ikkje-fossilt alternativ til petroleumsdiesel. Biodiesel har gode smørjeeigenskapar, og vert ved nokre høve blanda inn i petroleumsdiesel for å betra smøreeigenskapane.

Bruk
----

Tradisjonelt har dieselmotorar vore nytta av tyngre køyretøy som lastebilar, traktorar, tog og bussar. Etter kvart har mange personbilar i Europa vorte selde med dieselmotorar. Diesel vert òg nytta som drivstoff i båtar, denne marine dieselen er ofte tyngre og har eit høgare svovelinnhald enn autodiesel. Diesel har òg vore forsøkt nytta som drivstoff både for fly og motorsyklar utan større suksess.

Dieselolje vert nytta som fyringsolje, ofte i sentralfyringsanlegg.

Sjå òg
------

* Biodiesel
* Bensinstasjon - der diesel og bensin vert seld
* Avgiftsfri diesel
* Parafin
* Bensin
* LPG

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Didrik Arup Seip** (31. august 1884–3. mai 1963) var ein norsk språkforskar frå Hobøl. Han vart dr. philos. i 1916, og var professor i riksmål (seinare kalla nordisk språkvitskap) ved Universitetet i Oslo frå 1916 til 1954. Her var han òg rektor frå 1937 til han vart avsett av okkupasjonsstyresmaktene i 1941.

Seip var sentral i språkdebatten, blant anna i organisasjonen Østlandsk reisning som ved å byggje på dei austnorske dialektane ville utvikle ei samnorsk rettskrivingsnorm. Han var medlem av rettskrivingskommisjonen av 1916 og formann i Norsk språknemnd frå 1952 til 1955. 

Saman med Francis Bull og Halvdan Koht gav han ut den første vitskapelege utgåva av Henrik Ibsen sine skrifter, den såkalla *Hundreårsutgaven*. Med Henrik Jæger utgav han ei fullstendig utgåve av Henrik Wergeland sine skrifter, og i 1934 og 1935 gav han ut to tekstkritiske samlingar *Viser og Rim* av Petter Dass.

Seip vart utnemnd til universitetsrektor i 1937. Etter okkupasjonen i 1940 vart han medlem av Administrasjonsrådet, ei mellombels regjering for Noreg. I 1941 vart Seip avsett frå rektorstillinga ved universitetet og arrestert. Han var internert på Grini og vart våren 1942 send til konsentrasjonsleir i Sachsenhausen, der han sat eit halvt år inntil han vart sivilinternert. Som *fri fange* gjorde han i sluttfasen av krigen ein stor innsats for å spore opp og hjelpe skandinaviske fangar i Tyskland.

Om opplevingane under krigen skreiv Seip i boka *Hjemme og i fiendeland* (1946).

Kjelder
-------

* Utdjupande artikkel om Seip skriven av Finn-Erik Vinje på snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tuneld, John, *Didrik Arup Seip : en bibliografi* / ved John Tuneld ; med inledning av Trygve Knudsen ; utg. av Bymålslaget. Oslo : Norske Samlaget, 1981.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
**Tony Williams** (12. desember 1945–23. februar 1997) var ein amerikansk jazztrommeslagar.

Williams voks opp i Boston, der han tok timar hjå trommeguruen Alan Dawson frå ein ung alder. Allereie tidleg i tenåra hadde han spelejobbar kring byen, og han vart fast medlem i Jackie McLean sitt band som syttenåring. Nokre månader seinare vart han med i Miles Davis sin kvintett, med Herbie Hancock, Ron Carter og Wayne Shorter. Dette bandet stod heilt sentralt i utviklinga av jazzmusikken i 1960-åra, og tromminga til Williams var ein essensiell del av lydbiletet. I denne tida spelte rytmeseksjonen også inn plater utan Davis, og Williams var i tillegg med på den klassiske Eric Dolphy-utgjevinga «Out to Lunch».

Den pur unge trommeslagaren fekk, saman med Elvin Jones, æra for å føre jazztromminga vidare frå bop-stilen som Kenny Clarke og Max Roach hadde utvikla dei føregåande tiåra. Dei viktigaste endringane i høve til den eldre stilen gjekk ut på måten dei braut opp pulsen og det tradisjonelle swingmønsteret ved mellom anna å bruke polyrytmiske figurar og ved å endre måten hihaten vart nytta i kompinga. Williams vart kjent for å kunne spele særs høglytt og med enorme tekniske ferdigheiter, og han hadde eit repertoar av improvisasjonsidear tilsynelatande utan grenser. Stilen dei skapte, har halde seg som den viktigaste tradisjonen i måten moderne jazztrommer vert spelt i dag.

Williams heldt fram med Davis til 1969, då han grunnla *Life Time*-trioen med gitaristen John McLaughlin og organisten Larry Young. Bandet har seinare vorte omtala som det første store fusion-bandet. Etter dei hadde spelt inn tre plater som fekk varierande mottaking, braut bandet opp. Williams heldt fram ei stund i trioformatet saman med gitaristen Alan Holdsworth. Han forsvann så frå rampelyset nokre år, før han mot slutten av 1970-åra på nytt spelte med den gamle rytmeseksjonen til Davis i bandet *V.S.O.P*. I midten av 1980-åra starta han eit nytt band, som spelte inn plater og turnerte fram til han uventa døydde i 1997, som fylgje av ein hjarteinfarkt under ein operasjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi, bilete og videoar av Tony Williams på Drummerworld

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Nicolas Poussin** – Sjølvportrett (1650). Louvre, Paris
**Nicolas Poussin** (15. juni 1594–19. november 1665), fødd i Les Andelys, Frankrike, død i Roma, var ein fransk målar. Han heldt seg i Roma gjennom store delar av livet sitt (han blei favorisert av pave Urban VIII), med unntak av ein kort periode då kardinal Richelieu sendte han til Frankrike som førstemålaren til kongen.

I 1612 reiste Poussin til Paris, der han hos Georges Lallament og Ferdinand Elle heldt fram med utdanninga si, som truleg hadde teke til i Rouen. Etter eit besøk i Venezia reiste Poussin i 1624 til Roma. Bortsett frå ei reise til Paris i 1640-1642 blei han i Roma til han døydde.

Han var sentral innan landskapsmåleri og blir rekna som grunnleggaren av det franske klassisistiske måleriet på 1600-talet. Arbeida hans var ofte klåre, og bar preg av orden. Han hevda at fargen hadde ein dekorativ verdi i eit måleri og var mindre viktig enn dei meir formelle delane teikning og komposisjon. Denne haldninga kom seinare til å bli kalla for *poussinisme*. Utifrå den antikke kunsten og den italienske renessansen utførte Poussin religiøse og mytologiske historiemåleri, portrett og landskap. Han blei den viktigaste referansen for seinare franske klassisistar som Jacques-Louis David. Trass i at Poussin måla under barokken, blir bileta hans kjenneteikna av vektlegginga av linja, teikninga og intellektuelle ordensprinsipp frå renessansen framfor dem dramatiske fargebruken og emosjonelle patosen i barokken.

*«Et in Arcadia Ego»* (1637-1639). Louvre, Paris

Kunstverk i utval
-----------------

* *Germanicus død* (1627)
* *Den heilage Erasmus martyrium* (1628)
* *Midas og Bacchus* (1629-1630)
* *Pesten i Ashdod* (1630)
* *Et in Arcadia Ego* (1637-1639)
* *Israelittane samlar manna i ørkenen* (1637-1639)
* *Landskap med Polyfemos* (1648)
* *Sjølvportrett* (1650)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Olga's Gallery: Nicolas Poussin

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Nicolas Poussin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Nicolas Chalon du Blé** (24. januar 1652–10. april 1730) var ein fransk adeleg general og utanriksminister. Han var marki av Uxelles og Cormatin, og vart òg gjort til riddar og marskalk av Frankrike av Ludvig XIV. Chalon du Blé var diplomat for Ludvig XIV og hertug Filip II av Orléans. 

Han gjorde militær karriere under niårskrigen og tente som generalløytnant under omleiringa av Philippsburg og fekk ansvaret for å forsvare festninga i Mainz, då den franske armeen måtte trekkje seg attende. 

I starten forsvarte han omleiringa av Mainz mot Storalliansen frå 1. juni til 8. september 1689, men måtte overgje seg, og fekk offentleg kritikk då han vendte attende til Paris. Han fekk likevel lenet Rougemont-le-Château (1696) av kongen og vart sidan marskalk i 1703.

Chalon du Blé representerte kongen som diplomat under forhandlingane i freden i Utrecht i 1713. Han vart den første utanriksminsiteren under Filip II (1715-1718). 

Nicolas Chalon du Blé var ein av dei mest kjende homoseksuelle i si tid, og kjend for å vera tiltrekt av unge kammertenarar og offiserar. Han gifta seg aldri, og hadde ingen barn. Chalon du Blé døydde i Paris i 1730.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nicolas Chalon du Blé» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *The Man Who Would Be King; The Life of Philippe d'Orléans, Regent of France* by Christine Pevitt. Published by Weidenfeld & Nicolson in Great Britain, 1997.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nicolas Chalon du Blé**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Nicolay Nicolaysen** (14. januar 1817–22. januar 1911) var ein norsk antikvar og arkeolog frå Bergen. Han var den leiande antikvaren i Noreg i eit halvt hundreår og er særleg kjend for for granskingane av norsk byggjekunst i mellomalderen. I 1880 leia han dei arkeologiske utgravingane som avdekte Gokstadskipet.

Nicolay Nicolaysen var son til kjøpmann Lyder Nicolaysen og tok juridisk embetseksamen i 1841. I 1844 vart han medlem i den nystarta Foreningen til norske Fortidsminnesmerkers bevaring. Sju år seinare vart han formann i foreininga, og frå 1860 var han tilsett som antikvar og rådgjevar ved Kyrkjedepartementet med spesielt ansvar for fortidsleivningar i Noreg.

Nicolaysen var mykje aktiv og leia gjennom tiåra hundrevis av utgravingar, fyrst og fremst av gravhaugar og -felt. Særleg kjend var han for sine granskingar av Munkeliv kloster ved Bergen, Mariakyrkja i Oslo, Borrehaugane og Gokstadhaugen i Vestfold. Elles deltok han mellom anna i restaureringa av Nidarosdomen i Trondheim og Håkonshallen på Bergenhus. Nicolaysen stod også bak opprettinga av Kunstindustrimuseet i Oslo. Han var ein viktig pådrivar då den gamle Tegneskolen vart omorganisert til ein tidsmessig kunsthandverkskule.

Utvalde verk
------------

* «Mindesmerker af Middelalderens Kunst i Norge».
* «Norske Stiftelser» (1-5).
* «Norske Magazin» (1-3).
* «Norske Bygninger fra Forntiden» 1-3, 1860-80.
* «Norske Fornlevninger», 1861-66.
* «Langskipet fra Gokstad».
* «Kunst og Haandværk fra Norges Fortid», 1881-95.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1958

* *Denne artikkelen bygger på «Nicolay Nicolaysen» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Santos** er ein hamneby og kommune i delstaten São Paulo i søraustregionen av Brasil. Byen ligg delvis på øya São Vicente og delvis på fastlandet. Han er hovudbyen i storbyregionen Baixada Santista. Folketalet er 433 656 (est. 2020), på eit areal som dekkjer 280,67 km².

Santos blei skipa i 1546 av den portuguisiske adelsmannen Brás Cubas. I byen ligg eit kaffimuseum, på ein stad der ein tidlegare slo fast kaffiprisar på verdsbasis. Det finst også eit fotballminnesmerke til ære for dei største fotballspelarane frå byen som Pelé. Fotballklubben FC Santos spelar i den brasilianske toppdivisjonen, og vann seriemeisterskapen i 2004. 

Den norske Sjømannskyrkja hadde kontor i byen på store delar av 1900-talet.

Økonomi
-------

Santos har den største eksporthamna i Sør-Amerika og handterer mellom anna ein stor del av kaffieksporten i landet. I tillegg blir det eksportert mykje stål, olje, bilar, appelsinar, bananar og bomull gjennom hamna. Byen har òg ein del industri, og dessutan at han òg er eit lokalt senter for turisme.

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Santos er ein viktig hamneby i Brasil.Santos er ein viktig hamneby i Brasil.
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kjelder
-------

1. ↑  «IBGE Cidades» (på portugisisk).
2. ↑  Assembleia Legislativa do Estado de São Paulo, Lei Complementar Nº 815
3. ↑  Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística
4. ↑  «The City of Santos». *www.seemannsmission.org*. Adelar Schünke and Lukas Müller. Henta 18. september 2014.
5. ↑  Silje Een de Amoriza (9. februar 2022), «Sjømannskirken i Santos», *www.sjomannskirken.no* (på norsk bokmål), henta 26. januar 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Santos» frå Wikipedia på bokmål, den 26. januar 2023.*
**Nicolai Henrik Knudtzon** (16. januar 1816–28. januar 1895) var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Kristiansund. Nicolai Knudtzon var far hans.

Knudtzon utdannna seg til forretningsmann gjennom eit lengre utanlandsopphald. Etter faren døydde i 1837, styrte han familiefirmaet i fire år, før han overtok det i 1841. Firmaet dreiv i hovudsak med tilverking og utførsel av klippfisk, eit felt der Knudtzon vart leiande og bygde opp ei stor forretning. Gjennom sin posisjon som Kristiansunds største forretningsmann, fekk han mange verv og ombod. Han var medlem av formannskapet i mange år, sameleis styreleiar i sparebanken og i over 50 år formann i handelsforeininga.

Knudtzon representerte Kristiansund på Stortinget i 1862-63 og på overordentleg storting 1864. Han var medlem av tollkomiteen i 1862-63 og komiteen om Scheldetollen i 1864.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Nicolai Henrik Knudtzon NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
Flaskeopnar med langt handtak
**Flaskeopnar** er ein reiskap som kan brukast til å opna flasker med. Det finst ulike typar opnarar, ein av dei blir kalla korketrekkar og dreg ut korkar frå flasker. Den andre typen vippar metallkorkar av flasker med til dømes øl eller brus oppi. Ein flaskeopnar kan ha fleire ulike former, typisk eit avlangt handtak og eit avrunda hovud. Han har ein standard storleik i Dansk Standard i DS53 frå 1967.

Andre namn på flaskeopnar er ølopnar, øljekk eller humoristisk «oppdragelse».

Kjelder
-------

1. ↑  «ølåpner» i *Det Norske Akademis ordbok*
2. ↑  «øljekk» i *Det Norske Akademis ordbok*
3. ↑  «oppdragelse» i *Det Norske Akademis ordbok*

* *Denne artikkelen bygger på «Øloplukker» frå Wikipedia på dansk, den 2. august 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Da kapselåbneren blev til samfundshjælper*, www.oplukker.dk, opphavleg frå Dansk Standard

 Commons har multimedium som gjeld: **Flaskeopnar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Karl Gylche** (17. desember 1820–21. desember 1878) var ein lensmann og stortingsmann fødd i Trondheim.

Far til Gylche var tilsett i det norske forsvaret som «batterichef». Sjølv var han kontorist og seinare fullmektig hos futen på Ørlandet, før han reiste til Tromsø og var fullmektig hos byfuten. År 1841 vart han lensmann i Trondenes, berre 20 år gammal. I 1862 fekk han lensmann-stillinga i Inderøy, men fem år seinare tok han over som overkontrollør av brennevins- og maltproduksjonen i Trondhjems distrikt. Han budde på Bragstad i Inderøy før han flytta til Stiklestad i Verdal, der han døydde i 1878.

Gylche møtte fyrste gongen på Stortinget som fyrste varamann for Finmarkens amt den 9. juli 1857, og heile 1858-sesjonen, for Stephen Thomas. Gylche representerte så Finmarken på Stortinget 1859-60, 1862-63 og det overordentlege Storting 1864. Han var i 1857 medlem av næringskomite nr 1, i 1959-60 var han sekretær i desisjonskomiteen og 1862-63 av næringskomite nr 2. I 1860 var Gylche med i deputasjonen som Stortinget sende til kongekroninga i Stockholm.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Nicolai Getz** (fødd 19. november 1991) er ein norsk sjakkspelar, Internasjonal Meister i sjakk (IM).

Internasjonal Meister i sjakk
-----------------------------

Nicolai Getz vart IM etter sterke resultat i to internasjonale turneringar. I Arctic Chess Challenge i Tromsø i august 2009 tok han 6 poeng på 9 rundar, eit halvt poeng over kravet til IM-napp. I Europameisterskapen i sjakk i Aix les Bains i Frankrike i mars-april 2011 tok han 5,5 poeng på 11 rundar. Då resultat i viktige FIDE-turneringar tel dobbelt, var desse to turneringane nok til å oppfylle kravet om IM-resultat i minst 27 parti. 

Han fekk tittelresultata godkjende av Verdssjakkforbundet FIDE i juni 2011. Nicolai Getz hadde enda ikkje hadde klart kravet om eigen rating over 2400. Dette klarte han i løpet av hausten 2011.. Han vart deretter Internasjonal Meister i sjakk.

Sjakk-OL og lag-EM
------------------

Nicolai Getz spelte på det norske laget i sjakk-OL i Baku i 2016 som reserve. Han spelte eit parti, remis i første runde.

Nicolai Getz spelte for Noreg i lag-EM i sjakk i Porto Carras, med resultatet (+4, =4, -1) på fjerde bord.

Nicolai Getz har også spelt fem gongar for Oslo Schakselskap i EM for i sjakk for klubblag (2009-2011, 2015-2016).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nicolai Getz sitt ratingkort hos FIDE
* Nicolai Getz sine parti hos NorBase
* Nicolai Getz sine sjakkparti hos Chessgames.com

Kjelder
-------

* Øystein Brekke: Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014. Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3

Fotnotar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
5. ↑  «Chess-Results Server Chess-results.com - 42nd Olympiad Baku 2016 Open». *chess-results.com*.
6. ↑  «OlimpBase :: European Men's Team Chess Championship :: Nicolai Getz». *www.olimpbase.org*.
7. ↑  «OlimpBase :: European Men's Chess Club Cup :: Nicolai Getz». *www.olimpbase.org*.
**Nicolai Hanson** (fødd 24. august 1870 i Kristiansund, død 14. oktober 1899 på Kapp Adare i Antarktis) var ein norsk preparant og polarforskar. Han var det første mennesket som omkom og vart gravlagd på det antarktiske kontinentet, då han som medlem av Southern Cross-ekspedisjonen under leiing av Carsten Borchgrevink døydde etter lengre tids sjukdom.

Hanson hadde vorte alvorleg sjuk under sjøreisa frå England. Etter å ha kome fram til ekspedisjonen sin overvintringsleir ved Kapp Adare, var han frisk nok til å kunne gjennomføre delar av dei planlagde vitskaplege aktivitetane. Dette var den første ekspedisjonen som overvintra i Antarktis, og i løpet av vinteren vart Hansons helsetilstand forverra. Han var klår over kva for ein veg det gjekk, og den 14. oktober døydde han. Obduksjonen synte at dødsårsaka var tarmslyng, men noko sikker diagnose over sjukdomen hans er ikkje blitt fastslått. Det har vore spekulert i om han leid av skjørbuk eller beriberi, men meir truleg pådrog han seg ein infeksjon i São Vicente under reisa sørover. Hanson si dagbok frå turen er bevart, men mykje av dei vitskaplege notata og prøvene gjekk tapt etter skjønlaus handsaming på heimturen .

Etter eige ynskje vart Hanson gravlagt i fjellpartiet ovanfor Kapp Adare, der ei grav vart sprengt ut i fjellet. Grava er markert med kvite kvartssteinar og ein trekross og plakett som er festa til ein stor stein. Ho er oppført på Antarktistraktaten si liste over historiske stader og kulturminne i Antarktis.

Hanson hadde ein kort periode i 1895 studert zoologi under professor Robert Collett ved Christiania Universitet. Han var ein ivrig jeger, samlar og konservator, og før han vart vald ut til å delta på Borchgrevinks ekspedisjon hadde han drive feltarbeid i Nord-Noreg for British Museum og Zoologisk museum.

Han gifta seg kort tid før han reiste til Antarktis, og fekk seinare ei dotter. Oldeborna hans David Vogt utgav i 2008 ei bok om Carsten Borchgrevink og Southern Cross-ekspedisjonen.

Hanson Peak (1255 moh.) på Kapp Adare er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nicolai Hanson» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Vogt, David. *Vår glemte polarhelt – Carsten Borchgrevink og Southern Cross-ekspedisjonen 1898-1900*. Aschehoug, 2008. ISBN 9788203291388

1. ↑  Vogt, s. 148–156
2. ↑  Vogt, s. 273
3. ↑  Per Egil Hegge: «En miskjent polarhelt» *Aftenposten*, 13. desember 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nicolai Hansons dagbok: Original – Avskrift Norsk polarhistorie
* Nicolai Hanson Norsk polarhistorie
* Norges glemte oppdager – Hansons grav Antarctic Heritage Trust
* Norges glemte oppdager – Ekspedisjonsmedlemmer Antarctic Heritage Trust

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC

 |
**Jens Nicolai Jenssen** (14. desember 1792–29. august 1867) var ein norsk kjøpmann, skipsreiar og stortingsmann frå Trondheim. Hans Peter Jenssen (1797–1868) var ein ynge bror. Ei syster var gift med Henrik Hagerup.

Jenssen var son til ein grosserar. Etter å ha gått den borgarlege realskulen i fødebyen, tok han vidare merkantil utdanning på ein skule i Cumberland i England. Han tok handelseksamen i 1818 og dreiv saman med mellom andre broren Hans Peter Jenssen firmaet Jenssen & Co. frå 1821. I 1839 skipa han sitt eige handelsfirma, N. Jenssen. Jenssen kjøpte Verdals-godset 1832 og eigde også godset Mostadmarka. I tillegg var han skipsreiar og børskommissær.

Jenssen representerte Trondheim på stortinga 1833 og 1836, Omframtstortinget 1836-37 og Stortinget 1842. I 1845 og 1854 representerte han valkrinsen Trondheim og Levanger på stortinget. Han var medlem 1833, 1836 og 1842 i Bankkomiteen, og formann i 1845 og 1854. Elles var han i 1833 sekretær i komiteen om statskassemidlane og Bodø-saka, medlem 1836 i komiteen om brannvesen i byane, og 1836-37 medlem i Budsjettkomiteen og sekretær i flaggkomiteen. I 1845 var han med i komiteen om trontalen og i Valkomiteen, og til sist var han i 1854 også medlem i Valkomiteen og i komiteen om nøytralitetsløyvingar.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Nicolai Jenssen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |