recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Sonettar frå Petrarcha sin *Canzoniere*.
Dante Gabriel Rossetti sin sonett «The Sonnet», som også skildrar verseforma.
Ein **sonett** er ei verseform med 14 verslinjer fordelte på fire strofer (med 4 + 4 + 3 + 3 linjer). Verlinjene er er femfota og jambiske.
Ordet «sonett» kjem frå det italienske ordet *sonetto*, som tyder ‘liten song’ (diminutiv av *suono*, ‘song’.

Den italienske sonetten
-----------------------

Sonetten oppstod på 1200-talet. Forma vart truleg oppfunnen av Giacomo da Lentini og gjenoppdaga av Guittone d'Arezzo, som skreiv mesta 300 sonettar. Andre italienske diktarar frå denne tida skreiv òg sonettar, som til dømes Dante Alighieri (1265–1321), men den mest namngjetne tidlege sonettediktaren er Francesco Petrarcha (1304–1374).

I si opphavlege form var den italienske sonetten delt inn i ein oktav (åttelinar) følgd av ein sestett (sekslinar). Det rimskjemaet var a-b-b-a, a-b-b-a, c-d-c, d-c-d, eller a-b-b-a, a-b-b-a, c-d-e, c-d-e. Oktaven formulerte eit problem og sestetten løysinga, med eit klårt skilje mellom dei to. Den niande lina skapte ein snuna, ein «volta» på italiensk, som signaliserte skiftet i emnet eller tonen i sonetten.

Den engelske sonetten
---------------------

Sonetten vart introdusert på engelsk av Thomas Wyatt tidleg på 1500-talet. Men det var Sir Philip Sidney sin sekvens *Astrophel and Stella* frå 1591 som starta ei stor bølgje av sonettdikting, med mellom andre Edmund Spenser og William Shakespeare som kjende namn. Mellom 1670 og romantikken vart det derimot mesta ikkje skrive sonettar på engelsk. 

William Wordsworth skreiv fleire sonettar, den best kjende er kanhende «The World Is Too Much With Us». Det same gjorde andre diktarar i romantikken, som Elizabeth Barrett Browning med *Sonnets from the Portuguese*. Også seinare har det vore skrive gode sonettar, ein kan nemne som døme Wilfred Owen sitt antikrigsdikt «Anthem For Doomed Youth» frå 1918. 

Dei engelske sonettediktarane utvikla kort tid etter sonetten var introdusert i landet ei særeiga engelsk form. Shakespeare er den mest namngjetne her, forma blir difor gjerne kalla Shakespeare-sonetten. Denne forma består av tre firelinarar og ein kuplett (tolinar) til slutt. Her kjem ofte den uventa vendinga i tematikken eller biletbruken i kupletten. Men somtid er det eit skifte i dikta både i niande og trettande lina. Det vanlege rimskjemaet var a-b-a-b, c-d-c-d, e-f-e-f, g-g.

Sonetten i andre land
---------------------

Sonetten vart også populær i mellom anna fransk dikting, der sjølv ein så «avantgarde» diktar som Arthur Rimbaud bruka forma. Det same gjorde den store chilenske diktaren Pablo Neruda, og fleire andre diktarar i nyare tid. I Noreg har mellom andre Johan Sebastian Welhaven og seinare Andre Bjerke nytta forma med stort hell.

Kjelder
-------

1. ↑  «sonett» i Nynorskordboka.
2. ↑  Sonnet, Encyclopaedia Britannica
3. ↑  Nelson Miller, Basic Sonnet Forms

Bakgrunnsstoff
--------------

* Shakespeare sine sonettar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Miklagard».*
Runer i kyrkja Hagia Sofia. Dei fyrste fjore stavane er ᚠᛐᛆᚿ / **ftan** og vert tydde som «Halvdan».
**Myklagard** eller **Myklegard** (gamalnorsk *Miklagarðr*) var det gamalnorske namnet på byen Bysants eller Konstantinopel, det som i dag er Istanbul i Tyrkia. Det var dette namnet norderlendske vikingar gav byen og mange av dei gjekk i tenesta her som væringar.

Vikingane som fór åt Myklagard sette spor etter seg millom anna i kyrkja Hagia Sofia, der ei rekkja runerit er fundne. Det mest kjende er eit som syner ᚠᛐᛆᚿ / **ftan**, fylgt av nokre utydde runer, og kann vera namnet Halvdan. Eit anna runefund i Hagia Sofia er namnet Arne, stava ᛆᚱᚿᛁ / **arni**.

Upphav
------

Namnet kjem frå gamalnorsk *Miklagarðr* som er samansett av *mikill* ‘mykjen, stor’ og *garðr* ‘gard, inngjerd stad’. Det tydde soleis ‘stor inngjerd stad’, eller ‘storby’. Jamfør *-borg* um byar med festning. I Noreg finn me fyrefestet i namn som Myklestad (frå *Miklabólstaðr*) og Myklemyr. Jf. bundi form *mykle* av mykjen.

Kjeldor
-------

1. ↑  Nytt om runer – Meldingsblad om runeforskning, Nr. 14 (1999)
2. ↑  «Myklebostad» i Norsk stadnamnleksikon
3. ↑  «myken» i *Norsk Ordbog med dansk Forklaring* av Ivar Aasen (1873)
Strømmen stasjon i 1909. Stasjonsbygningen står framleis, og er freda, men sjølve stasjonen er sterkt ombygd i nyare tid. Foto: Anders Beer Wilse

**Strømmen** er både ein stasjon på Hovedbanen, opna då Hovedbanen mellom Christiania (Oslo) og Eidsvoll stod ferdig i 1854, og eit tettbygd område i Lillestrøm kommune i Akershus fylke mellom Nitelva ved Lillestrøm og grensa til Lørenskog kommune. Strømmen stasjon ligg i dette tettbygde området, som i si tid var ein industristad, men no har vorte ein forretningsstad med butikkar og bustader.

Stasjonen på Strømmen var den fyrste av alle utanfor hovudstaden som fekk stasjonsbygningar; heller ikkje endestasjonen på Eidsvoll var så tidleg ute. Den gamle stasjonbygningen og eit særskild bygg med toalett for ferdafolket står framleis, og er vorte freda.

Namnet *Strømmen* er opphavleg eit gardsnamn etter ein straum i Nitelva, kjend i skriftlege kjelder frå 1640. Fleire sagbruk langs Sagelva gjennom Sagdalen på Strømmen, ei elv frå Østmarka som renn ut i Nitelva, var opphavet til det som seinare skulle verte industristaden Strømmen, og som gjorde at Strømmen stasjon vart ein av dei viktigaste stasjonane på Hovedbanen.

Strømmen Værksted A/S, skipa i 1873, var den viktigaste verksemda i den allsidige industriutviklinga som kom i gang. På Strømmen har det vore produsert omnar, komfyrar, meierimaskinar, jarnbanevogner, sjølvberande busskarosseriar i duraluminium, trolleybussar, bilar, skipspropellar, tunnelbanevogner og persontog. Men her som på så mange plassar elles i Noreg, er det no kjøpesenter, kontor og liknande verksemder som for det meste har teke over både industribygningar og industriareal, med Strømmen Storsenter som eit av Noregs største i sitt slag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stefferud, Alf; Bunæs, Steinar. 2006. *Historier om stedet og folket i hundre år fra rundt 1850*. ISBN 978-82-997416-0-6
* Jernbaneverkets opplysningar om Strømmen stasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Nekton** (frå gresk Mal:Lang-grc-gre) refers to the actively swimming aquatic organismar i ein vassmasse. Omgrepet blei føreslått av den tyske biologen Ernst Haeckel for å skilja mellom aktive symjande vassorganismar og passive organismar som blei frakta med straumen, eller plankton. Som ei rettesnor har nektoniske organismar høgre reynoldstal (over 1000) medan planktoniske organismar har låge (under 10). Nokre organismar kan byrja livet som plankton og gå over til nekton seinare i livet, noko som gjer det vanskeleg å laga absolutte skilje mellom plankton og nekton når det gjeld visse artar. Derfor vel nokre biologar å ikkje bruka omgrepet.

Nekton (organismane som sym mot vasstraumane) kan samanliknast med plankton (organismene som driv med vasstraumane), neuston (organismar som lever på havoverflata) og benthos (organismar som lever på havbotnen).
Havknekton består av dyr som stort sett kjem frå tre kladar:

* Virveldyr er den største gruppa; desse dyra er støtta av bein eller brusk.
* Blautdyr er dyr som blekksprutar og skjel.
* Krepsdyr er dyr som hummer og krabbar.

Eit typisk døme på organismar som det er identifisert som planktonisk i fyrste livsfase og nektonisk etter at dei veks og auka i kroppstorleik er medusa til manetene.
mini|

**Jan Blokhuijsen** (fødd 1. april 1989) er ein nederlandsk tidlegare skeiserennar som vart europameister 2014 og som vann fire VM-gull og eitt OL-gull i lagtempo.

Blokhuijsen var i 2010 med på å sikre Nederland bronse i lagtempo i Vinter-OL i Vancouver. 2011-sesongen vart han andremann i europameisterskapen i Collalbo og tredjemann i verdsmeisterskapen i Calgary. Vinteren 2012 kom han på andreplass i så vel EM i Budapest som i VM i Moskva, begge gongane bak landsmannen Sven Kramer. På tampen av sesongen vann Blokhuijsen det fyrste av fire VM-gull i lagtempo, dei andre kom i 2013, 2016 og 2017, inn i mellom vann han og Nederland OL-gull i øvinga under Sotsji-OL 2014. I Sotsji sikra han seg også sølv 5000 meter. Tidlegare i OL-sesongen vart han europameister i firkamp på Hamar, etter vinterleikane kom han på andreplass i Skeise-VM i Heerenveen. Blokhuijsen var i 2016 tredjemann ved EM i Minsk og VM i Berlin, i 2017 kom han på andreplassen i EM i Hereenveen, og vart på ny tredjemann ved VM på Hamar. Under dei olympiske vinterleikane 2018 i Pyeongchang deltok han på nederlandske bronselaget i lagtempo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Blokhuijsen» frå Wikipedia på nederlandsk, den 2. mars 2024.*
Værtshuset Bærums Verk (mai 2018)
Værtshuset Bærums Verk (desember 2005)
**Værtshuset Bærums Verk** er ein trebygning i Bærum kommune i Akershus frå 1600-talet. Det vart oppført rundt 1640, ved det som den gongen heitte Bærums Jarn Werk.

Vertshuset er eit solid lafta tømmerhus. Det var ein samlingsstad for jernverksfolket og reisande bønder og handelsmenn gjennom fleire hundreår. Det ligg sentralt på Bærums Verk, rett ved elva Lomma og den bergenske kongevegen over Krokskogen, mellom Bærum og Ringerike. Vertshuset hadde òg ein funksjon for dei vanskeligstilte i lokalsamfunnet; avgifta frå brennevinsalet gjekk ikkje til kongen, men til verket si fattigkasse.

Etter 1890 blei lokala brukte som bustad for verkstadsfolkesetnaden. 

Seinare vart bygningen freda av Riksantikvaren etter lov om bygningsvern, og i 1987 vart den totalrestaurert og gjenopna som serveringsstad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Værtshuset Bærums Verk» frå Wikipedia på bokmål, den 20. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Værtshuset Bærums Verk i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Koordinatar: 71°8′9″N 25°21′26″E﻿

Gjesværstappan 
Foto:
David Torras
 

**Gjesværstappan** (òg berre kalla **Stappan**) er ei øygruppe i Nordkapp kommune i Troms og Finnmark. Øyane ligg nord for fiskeværet Gjesvær på Magerøya. Nordfrå er dei tre største øyane Storstappen (høgaste punkt 283 moh) med halvøya Stauren, Kjerkestappen (høgaste punkt 166 moh) og Bukkstappen (høgaste punkt 92 moh). Til saman har dei tre øyane eit areal på om lag 1,6 km². Øyane er fuglefjell, og dei er verna som naturreservat.

Gjesværstappan har den største sjøfuglkolonien i Noreg. Mellom anna har øyane ein stor koloni av lundefugl og den nordlegaste havsulekolonien i Noreg. Òg alke, krykkje, skarv, lomvi, havhest og havsvale hekkar i Gjesværstappan.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Miljøstatus: Gjesværstappan naturreservat Arkivert 2005-05-21 ved Wayback Machine.
* Finnmark Dagblad: I havsulas rike

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)
* Naturbase

 |
Koordinatar: 59°39′57.625″N 9°38′43.112″E﻿

Bergseminarets bygg restaurert i opphavlege fargar.Foto: Thomas Bjørndahl
(2010)
Bergseminaret fotografert av Anders Beer Wilse 4. august 1903.
**Bergseminaret** med fullt namn «Det Kongelige Norske Bergseminarium» var Europas første institusjon for høgare utdanning i bergteknikk, skipa på Kongsberg 19. september 1757 etter kongeleg resolusjon av Fredrik V og i drift til 1814. 

Formålet var å styrke Danmark-Noregs bergverkskunnskap og å heve kompetansenivået ved Kongsberg Sølvverk. Fram til 1811 var Bergseminaret, ved sidan av Krigsskulen i Christiania, den einaste høgare utdanning i Noreg. Det var planar om at landets første universitet skulle leggjast til bergstaden Kongsberg.

Bygninga vart freda av Riksantikvaren i 2004.

Referansar
----------

1. ↑  Regimentsgården er fredet frå Lågendalsposten 6. mai 2004 (vitja 20. mai 2014)

Litteratur
----------

* G. A. Blom: *Fra Bergseminar til Teknisk Høyskole*. Oslo 1957.
* R. Falck-Muus: *Vårt bergtekniske undervisningsvesens historie. 1757-1932*. Tidsskrift for Kjemi og Bergvesen 9. 1932.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nasjonalbiblioteket: Bergseminaret på Kongsberg: 1757 – 1814
* 

* Bergseminaret i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Fred Morrison** (fødd 1963 i Bishopton, Renfrewshire) er ein skotsk musikar og komponist. Han har opptredd profesjonelt med skotsk sekkepipe, skotsk lita sekkepipe, border-sekkepipe, Northumbria-sekkepipe og uilleann-sekkepipe og med blekkfløyta *low whistle*.

Morrison har vunne Macallan/MacCrimmon-trofé på Lorient-festivalen ti gonger, ein rekord.  tillegg til å verka som solosekkepipespelar, har han spelt med band som Clan Alba og Capercaillie. Albuma hans har fått gode kritikkar.

I 2004 blei han vald til Årets instrumentalist i Scots Trad Music Awards. Han har vunne ei rekkje prisar for solospel av skotsk sekkepipe.

Morrison har laga melodiar som er utbreidde blant solo- og folkemusikkspelarar. Nokre av dei er «Passing Places», sett saman av ein livleg hornpipe og ein sakte low whistle-air inspirert av togturar som Morrison gjorde over heile Storbritannia, «Living Uist», «The Lochaber Badger» og strathspeyen «Seonaidh's Tune», som han skreiv for sonen sin.

Morrison er òg grunnleggeren og designeren av Fred Morrison Pipes, eit merke som produserer skotsk sekkepipe, bordersekkepipe og skotsk lita sekkepipe.

Diskografi
----------

Soloalbum

* *The Broken Chanter* (1993)
* *The Sound of the Sun* (2000)
* *Outlands* (2009)

Fred Morrison og Jamie McMenemy

* *Up South* (2003)

Fred Morrison Trio

* *Live at the Glasgow Royal Concert Hall* (2015)

Ulike artistar med Fred Morrison

* *Celtic Colours* (1998)
* *Piping Up* (2000)

1. 1 2 3  Fergus, Ewan (6 December 2012). «Fred set to pipe up for city show». *Evening Times* (Glasgow). s. 37.
2. ↑  Mackenzie, Carol-ann (29 November 2012). «Composer to pipe up at gig». *Aberdeen Evening Express*. s. 12.
3. 1 2  «Piper Fred among class line-up». *Aberdeen Press and Journal*. 2 May 2002. s. 6.
4. ↑  «Mr. Fred Morrison - Oa Hall Of Fame». Henta 26. september 2023.
5. ↑  «Top piper Fred blows into town». *Paisley Daily Express*. 9 March 2010. s. 9.
6. ↑  «Fred wins Lorient's MacCrimmon Trophy».
7. ↑  McKay, Fiona (30 July 2012). «Seonaidh makes a meal of mountain charity bid». *Evening Times* (Glasgow). s. 16.
8. ↑  «World-class piper heads for Longniddry night out». *Evening News* (Edinburgh). 5 December 2011. s. 17.
9. 1 2  Adams, Rob (27 June 2003). «Music Fred Morrison and Jamie Mcmenemy, Edinburgh folk club». *The Herald* (Glasgow). s. 21.
10. ↑  Gilchrist, Jim (4 January 2005). «Morrison Still Doing it his Way...'I Love to See the Pipes Played in a Wild and Raunchy Kind of Way'». *The Scotsman*. s. 26.
11. ↑  «Fred Morrison Pipes - www.fredmorrisonpipes.com».
|  |
| --- |
| **Blæretang** |
| BlæretangBlæretang |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Det gule riket Chromista |
| **Rekkje:** | Ochrophyta |
| **Underrekkje:** | Phaeista |
| **Klasse:** | Brunalgar Phaeophyceae |
| **Orden:** | Tang Fucales |
| **Familie:** | Fucaceae |
| **Slekt:** | *Fucus* |
| **Art:** | **Blæretang** *F. vesiculosus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Fucus vesiculosus***Linné, 1753 |

***Blæretang***, er ein vanleg brunalge i strandsonen i Noreg.

Utsjånad
--------

Nærbilete av blærene
Fleirårig brunalge med ein tydeleg midtnerve heilt ut til enden av skota og til vanleg med kuleforma luftblærer, som oftast er ordna parvis på kvar side av midtnerven. Tangen kan verte over 1 m lang. Han- og hoorgan vert utvikla på ulike plantar. Organa sit i oppsvulma greinspissar (receptaklar). Receptaklane er ovale og modnast i april- juni. Receptaklane og skota dei sit på rotnar og fell av etter befruktinga. Utsjånaden på tangen kan variere sterkt med arv, miljø og alder.

Utbreiing
---------

Botanisk teikning frå 1903
Planta veks langs atlanterhavskystane i Europa, det nordlege Russland, Austersjøen, Grønland, Asorane, Kanariøyane, Marokko og Madeira. Ho er også funnen på atlanterhavskysten i Nord-Amerika frå Ellesmereøya og Hudsonbukta til Nord-Carolina.

Førekomst i Noreg
-----------------

Vanleg langs heile kysten og dannar ofte eit belt, blæretangbeltet, i øvre del av fjøresonen på skjerma stader, men kan også vekse djupare, ned til om lag 10 m. På sterkt utsette stader kan blæretangen heilt mangle blærer.

Kjelder
-------


* Denne artikkelen bygger på «Fucus vesiculosus» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mars 2012.
* Floraen i farger 2, Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. ( W. Nygaard ).

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *blæretang* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *blæretang* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *blæretang* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *blæretang* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *blæretang* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *blæretang* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *blæretang* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *blæretang* hos TropicosRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Fucus vesiculosus* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Fucus vesiculosus* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Fucus vesiculosus* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Turua** er ein liten busetnad ved breidda av Waihou-elva i Hauraki Plains på Nordøya på New Zealand. Han ligg nær munninigen av elva, 9 km sør for bukta Firth of Thames og 12 km sør for byen Thames. Staden har vegsamband via Hauraki Road til SH 2 i nord og SH 2 i sør.

Turua er eit maoristadnamn som tyder ‘sett to gonger’, og viser til refleksjonar i elva. Før den europeiske busetnaden var byen ein maori-pā omringa av store skogar av kahikatea. På slutten av 1800-talet blei Turua eit av dei viktigaste områda for utnytting av treslaget på New Zealand då familien til George og Martha Bagnall kjøpte Turua sagbruk i 1875. Dei neste førti åra blei kahikatea-lundane rundt byen erstatta av små familiegardsbruk.

| Befolkningsutvikling |
| --- |
| År | Bef. | ±% |
| 2006 | 381 | — |
| 2013 | 378 | −0,8 % |
| 2018 | 381 | +0,8 % |

Turua Wharf, med utsyn nedover elva.
Turua Wharf, med utsyn oppover elva.

1. ↑  Hatvany, M, "Environmental Failure, Success and Sustainable Development: The Hauraki Plains Wetlands Through Four Generations of New Zealanders," Environment and History, 14 (2008): 469–95.
kom til stasjonssvingen 66 for badstue hele natta! emil sin mor mai britt er super kul og gøyal så det blir tørkings og falafel og! det var en gang en gutt som elsket parfymer. sverre hadde en lidelse mot parfymer og hans favoritter er ck shock, joop og polo parfymer. en dag luktet han på emil og neseborene svei og sverre døde i alder 5 år

Blücher med sterk slagside, etter å ha vorte treft av kanonskot og torpedoar frå Oscarsborg festning den 9. april 1940.
Skipet vart senka på veg inn i Oslofjorden om morgonen 9. april 1940 ved Oscarsborg festning, av to torpedoar frå Nordre Kaholmen. Meir kjent er skota frå 28 cm-kanonane Moses og Aron, men ingen av desse var fatale for «Blücher». Av mannskapet på 1308 menn omkom om lag 1000 i det kalde vatnet. Senkinga av «Blücher» sette seinka det tyske okkupasjonsforsøket. Resten av eskadren trudde sundet var minelagt (grunna torpedotreffa), og gjekk ikkje lenger inn fjorden. Senkinga gav norske styresmakter med kong Haakon VII i spissen tid til å flykta. Planen var at dei tyske skipa skulle koma inn til Oslo grytidleg på morgonen og ta den norske hovudstaden. 

Vraket ligg på botnen av Oslofjorden, aist for Askholmene, og vart i juni 2016 freda som krigsminne og gravminne.
Vraket lek olje og utgjer ein miljøtrussel for Drøbaksundet.

Sjå òg
------

* Operasjon Weserübung - kodenamn for den tyske invasjonen av Noreg i april 1940.
* «Tirpitz»
* «Admiral Hipper»

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Deutsches-marinearchiv.de Besøkt 26. april 2015
2. ↑  «Skipsvraket etter Blücher fredet». ABC Nyheter. 16. juni 2016. Henta 16. juni 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Den gul-svarte stolpen er grensemerket på den norske sida av Jakobselva. Saman med ein rød-grøn stolpe på russisk side av elva markerer denne stolpen at grensa mellom dei to landa går i elva. Grensa er stadfesta ved hjelp av to rader av slike parvis nummererte stolper på kvar si side av elva.
**Jakobselva** (nordsamisk *Vuorján*, russisk Ворьема, *Vorjema*; finsk *Vuoremijoki*) er ei elv som ligg dels i Sør-Varanger kommune i Finnmark, dels i Murmansk oblast i Russland, og munnar ut i Varangerfjorden. Den austlegaste og nordlegaste strekninga av grensa mellom Noreg og Russland går i denne elva.

Elva er 45,0 km lang, og har eit nedslagsfelt på 236,44 km². Middelvassføringa ved munningen er 4,13 m³/s. Dei største sideelvene er Holmvasselva, Sandvasselva og Korpvasselva på norsk side av grensa og Siuvjakuru på russisk side.

Sjå òg
------

* Samiske stadnamn i Russland

Referansar
----------

1. 1 2  NVE Atlas, *Norges vassdrags- og energidirektorat*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jakobselva i Sør-Varanger**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Kelloe** er ein landsby og eit civil parish i County Durham, England. Ved folketelljnga i 2011 hadde civil parish-området eit innbygjarartal på 1502. Staden ligg søraust for Durham.

Historie
--------

Byen har namnet etter familien Kelloe eller Kellaw. Richard Kellaw var biskop av Durham i 1311.

Det blei danna nye landsbyar i området i samband med utbygginga av gruveindustrien. Folkesetnaden i Kelloe sokn, som opphavleg omfatta busetnadane i Kassop, Coxhoe, Quarrington, Thornley og Wingate, auka frå 663 til over 11 000 i 1848. Folketalet i Kelloe landsby blei verande lågt, med berre 156 innbyggjarar. På denne tida var landsbyen Kelloe ein busetnad kalla Town Kelloe som låg ei halv mile aust for den vesle bygda Church Kelloe. Den moderne landsbyen, vest for kyrkja, blei bygd på 1900-talet og låg delvis i Coxhoe parish fram til 1986; ein del av Quarrington Hill blei overført frå Kelloe til Coxhoe på same tid.

1. ↑  «Civil Parish population 2011». Henta 31 January 2016.
2. 1 2  «Kelham - Kelton Pages 643-646 A Topographical Dictionary of England. Originally published by S Lewis, London, 1848.».
3. ↑  «The Durham (Parishes) Order 1986» (PDF).
**Hallingskarvet** er ein fjellrygg som ligg i Hol kommune i Buskerud og Ulvik herad i Vestland. Fjellryggen er om lag 35 km lang og strekkjer seg mellom Geilo og Finse. Det høgste punktet på ryggen er Folarskardnuten på 1933 moh, som òg er det høgste punktet i Buskerud. Det er vid utsikt frå alle kantane av fjellryggen.

Sørsida av Hallingskarvet har ei jamn, svakt boga linje, medan nordsida er djupt skoren inn av botnar. To skar går tvers gjennom fjellryggen: Kyrkjedøri i vest og Folarskard lenger aust. Gjennom skara går gamle ferdselsvegar, som nå er varda turistvegar, frå stasjonane Finse og Haugastøl på Bergensbanen. Passpunkta i skara er høvesvis kring 1600 og 1500 moh.

Det er meir vind og tåke i Hallingskarvet enn i Hallingdalsfjella og Hemsedalsfjella. Området er eit eige vêrvarslingsdistrikt. Skarverennet vert arrangert årleg på sørvestsida av Hallingskarvet mellom Finse og Ustaoset.

I 2006 vart Hallingskarvet ein del av Hallingskarvet nasjonalpark.

Prestholtskarvet, den austlege delen av Hallingskarvet, sett frå sør

Kjelder
-------

* «Hallingskarvet» av Geir Thorsnæs og Svein Askheim i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ivan Susanin** (død i 1613) var ein russisk liveigen bonde kjend som folkehelt og martyr frå den store urotida.
Ifølgje soga blei han brukt som guide av polske troppar som ville finna tsar Mikhail og drepa han. Susanin førte dei gjennom skogane, og både han og polakkane forsvann. Svigersonen hans hadde gått ein annan veg og fekk åtvara tsaren.

I folkeminnet er Susanin blitt ein nasjonalhelt som redda både tsaren og riket hans. Han skal ha blitt torturert og drepen av polakkane. I 1838 blei det reist ei monument til Susanin i Kostroma.

Soga er skildra i operaene *Ivan Susanin* av Catterino Cavos og i den særs populære *Livet for tsaren* av Mikhail Glinka. 

Det finst ikkje historiske prov på soga om Susanin, men svigersonen hans, Bogdan Sobinin frå Domnino nær Kostroma, fekk fleire gardar i løn av tsaren i 1619. Dokumentet nemner tsaren si takksemd til Ivan Susanin, som nekta å fortelja poalakkane kvar tsar-familien var. Seinare dokument frå 1641, 1691 og 1837 gjentek soga, og seier at han blei torturert til døde for nektinga si.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivan Susanin» frå Wikipedia på engelsk, og «Ivan Susanin» frå Wikipedia på svensk den 23. desember 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Figes, Orlando (2014). *A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924*. London: The Bodley Head. ISBN 9781847922915. 
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* Susanin, Ivan i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1918)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Hallingskarvet nasjonalpark** vart oppretta ved forskrift 22. desember 2006. 

Nasjonalparken omfattar sjølve Hallingskarvplatået og høgfjellsområda vestover til og med Vargebreen og Såtedalen, vidare Lengjedalen, Ynglesdalen og delar av Raggsteindalen. Dette er areal i Hol kommune, Ulvik herad og Aurland kommune i Viken og Vestland.

Hallingskarvet er eit svært karakteristisk landskapselement, der fleire istider har gjeve skarvet sin karakteristiske form. Området viser den geologiske historia, og samanhengen mellom den geologiske og den biologiske variasjonen er tydeleg. Det er registrert område med særskilte verdiar og fleire spesielle artar, mellom anna trua eller sårbare planteartar som tinderublom og handmarinøkkel.

Vern og bruk
------------

Formålet med Hallingskarvet nasjonalpark er å bevare eit stort, særmerkt og tilnærma urørt fjellområde slik at landskapet og det biologiske mangfaldet med økosystem, arter og bestandar, mellom anna villrein, blir bevart. Vernet skal sikre eit karakteristisk landskapselement som er viktig for forståinga av den geologiske historia. 

Vernet skal sikre verdifulle kulturminne. 

Ålmenta skal ha høve til friluftsliv og naturoppleving gjennom utøving av tradisjonelt og enkelt friluftsliv med liten grad av teknisk tilrettelegging.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verneforskrifta
* DNT-turplanleggar[*daud lenkje*]

| * v
* d
* e
Nasjonalparkar i Noreg |
| --- |
| Anárjohka**·** Blåfjella-Skjækerfjella**·** Breheimen**·** Børgefjell**·** Dovre**·** Dovrefjell-Sunndalsfjella**·** Femundsmarka**·** Folgefonna**·** Forollhogna**·** Fulufjellet**·** Færder**·** Gutulia**·** Hallingskarvet**·** Hardangervidda**·** Jomfruland**·** Jostedalsbreen**·** Jotunheimen**·** Junkerdal**·** Láhku**·** Langsua**·** Lierne**·** Lomsdal-Visten**·** Møysalen**·** Raet**·** Rago**·** Reinheimen**·** Reisa**·** Rohkunborri**·** Rondane**·** Saltfjellet-Svartisen**·** Seiland**·** Sjunkhatten**·** Skarvan og Roltdalen**·** Stabbursdalen**·** Varangerhalvøya**·** Ytre Hvaler**·** Øvre Dividal**·** Øvre Pasvik**·** Ånderdalen |
| Svalbard | Forlandet**·** Indre Wijdefjorden**·** Nordenskiöld Land**·** Nordre Isfjorden**·** Nordvest-Spitsbergen**·** Sassen-Bünsow Land**·** Sør-Spitsbergen |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Naturbase

 |
Ein **arioso** er i klassisk musikk ein type operasong for solist mellom ein resitativ og ein arie. Bokstavleg tyder arioso *luftig*. Uttrykket dukka opp på 1500-talet i lag med dei andre nemnde typane og monodi. Han vert ofte forveksla med resitativ accompagnato.

Arioso liknar ein resitativ på grunn av den frie strukturen og bøyingane, som ligg tett opp til talen. Han har derimot ein annan rytme. Arioso liknar ein arie på den melodiske forma, og begge er nærare song enn resitativ; men dei har forskjellig form og i ein arioso har ein sjeldan gjentakingar.

Døme på ariosoer er finalen i første akt av Mozarts *Tryllefløyta* og starten på kantaten *Ich steh mit einem Fuß im Grabe* av Johann Sebastian Bach.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arioso» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Omsett frå Arioso

Sjå òg
------

* kantate
* oratorium

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bachs Arioso spelt av cellisten Julian Lloyd Webber
Koordinatar: 71°6′0.74880″N 25°22′34.889″E﻿

**Gjesvær** (nordsamisk *Geaissvearra*) er ei bygd i Nordkapp kommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. 

Bygda ligg på nordvestspissen av Magerøya og er eit fiskevær med fryseri, kjølelager og tilverking av fisk. Det er vegsamband til Honningsvåg og Nordkapplatået gjennom fylkesveg/E 69. Gjesvær kapell frå 1960 er rekna som eit kulturminne.

Ut mot havet nord for Gjesvær ligg Stappan, som er tre høge, bratte øyar. Dei tre øyane er høvesvis Bukkstappen (92 moh.), Kjerkestappen (166 moh.) og Storstappen (283 moh.). Øyane har fuglefjell og er naturreservat. Det har tidlegare vore busetjing på øyane, og på Kjerkestappen har det også vore ei kyrkje.

Namnet kjem av mannnamnet Geir, norrønt geirr for 'spyd' og av vær, 'fiskevær'. Staden er truleg den same som Geirsver i Heimskringla.

Kjelder
-------

«Gjesvær» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Busetnader på 25. lengdegrad aust |
| --- |
| 25. austlege lengdegrad | **Børselv****·** Gjesvær**·** **Honningsvåg****·** **Karasjok****·** Olderfjord**·** Skarsvåg**·** Skoganvarre**·** Smørfjord |
| I nærleiken | **Lakselv****·** **Havøysund****·** Kokelv****·** Nordvågen****·** Skaidi |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Atrå stavkyrkje i 1833
**Atrå stavkyrkje** var ei einskipa stavkyrkje i bygda Atrå i Tinn kommune i Telemark. Kyrkja vart innvigd av Hamar-biskop Ragnar omkring 1180. I 1839 vart ho riven etter at den nye Atrå kyrkje (ei langkyrkje teikna av slottsarkitekt Hans Ditlev Franciscus von Linstow) vart oppført i 1836. Fleire plankar med runeinskripsjonar frå Atrå stavkyrkje er tekne vare på og er i dag i Oldsaksamlinga på Kulturhistorisk museum ved Universitetet i Oslo.

Portalen
--------

Portal frå Atrå stavkyrkjeFoto: John Erling Blad (2009)

Portalen er i nær slekt med portalen i Nore stavkyrkje og portalen i Ål stavkyrkje, og er no ved Universitetets oldsaksamling i Oslo. Portalen har eit mer provinsielt preg enn portalen fra Ål. Han er datert til perioden 1163 til 1189 på bakgrunn av ein veggtile som fortel at kyrkja vart innvigd av biskop Ragnar i Hamar.

Sjå òg
------

* Rivne stolpekyrkjer, stavkyrkjer og tilhøyrande utgravingar i Nord-Europa

Kjelder
-------

* Hauglid, Roar (1973). *Norske stavkirker – Dekor og utstyr*. Dreyers forlag. ISBN 82-09-01350-5.

Fotnotar
--------

1. ↑  Anker, Peter (1997). *Stavkirkene – deres egenart og historie*. Oslo: Cappelen. s. 154. ISBN 82-02-15978-4.
2. ↑  Nygaard, Edith Marie; Hammervold, Alf; Horgen, Randi (2000). *Middelaldersalen i Historisk Museum*. Universitetets Kulturhistoriske Museer, Oldsakssamlingen. s. 9. ISBN 82-7181-160-6.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
***Lycosa tarantula*** er ein edderkopp i gruppa ulveedderkoppar (Lycosidae). Dei jaktar vanlegvis på jordbotnen, og spinn ikkje fangstnett. Artane i slekta *Lycosa* blir kalla *eigentlege tarantellar*, men er langt mindre enn dei store fugleedderkoppane som i daglegtale blir omtalte som «tarantellar». Han er utbreidd i Sør-Europa, i Spania og Sør-Italia, men finst ikkje i Noreg.

Utsjånad
--------

Kroppen er todelt i ein bakkropp (abdomen) og eit hovud-bryst-parti (prosoma eller cephalothorax). Framme på hovudet er det åtte auge, med dei to i midterste langt større enn dei andre. 

Fleire av artane i slekta *Lycosa* er ganske like kvarandre og er variable i farge, sjølv om enkelte kan ha artstypiske flekker (mønster). For sikker artsbestemming krevst ofte nærare undersøking av genitalia til kjønnsmogne edderkoppar, hjå hoer epigynet og hjå hannar siste leddet av pedipalpane.

Litteratur
----------

* W. Nentwig, A. Hänggi, C. Kropf & T. Blick (Hrsg.): *Spinnen Mitteleuropas – Bestimmungsschlüssel*, slekta (gattung) *Lycosa* (tysk)
**Orkanger** er administrasjonssenter i Orkland kommune i Trøndelag. Tettstaden ligg der Orkladalføret møter Orkdalsfjorden. Orkanger og nabobygda Fannrem er så godt som vokse saman til ein tettstad. Tettstaden Orkanger-Fannrem har 9 085 innbyggjarar per 1. januar 2023, og er med det nest største tettstaden i Trøndelag. Berre Trondheim har fleire innbyggjarar.

Samfunn
-------

### Samferdsle

Frå Orkanger går jarnbanestrekninga Thamshavnbanen til Løkken Verk i Meldal. Jarnbanen frakta tidlegare malm fra gruva på Løkken Verk, men er no berre nytta som museumsjarnbane.

Orkanger ligg 42 kilometer sørvest for den tredje største byen i Noreg, Trondheim. Reisetida mellom dei to stadene vart redusert fra 40 til 30 minutt då det 30. juni 2005 vart opna ei ny strekke av Europaveg 39. Den nye vegen er motorveg klasse B, og erstatta ei trafikkfårleg og svingete vegstrekke langs Børsaberga. Det har vore auke i pendlinga mellom Orkanger og Trondheim etter at vegen opna. Statistisk Sentralbyrå meiner at folketalet i Orkdal vil auke frå 10 250 (2004) til 12 000 i 2012.

### Skular

Orkanger barneskole
Orkanger ungdomsskole
I Orkanger sentrum ligg Orkanger barneskole (1.-7. trinn) og Orkanger ungdomsskole (8.-10. trinn).

#### Orkanger barneskole

Den fyrste skulen på Orkanger vart starta i 1828. Etter flytting vart ein ny skule bygd ferdig i 1877. Elevtalet auka, og det vart trong for nytt skulebygg. Dette kom i 1901. Sidan kom ei tid med industrialisering og mykje utbygging på Orkanger, og talet elvar auka til 350, og det vart klart at eit nytt, stort skolebygg var naudsynt. Dagens Orkanger barneskole stod ferdigbygd i 1939. Han vart påbygd i 1986 og 1996. 

#### Orkanger ungdomsskole

Orkanger ungdomsskole starta som realskule i 1955. Frå og med 1969 var det ungdomsskule. Nye Orkanger ungdomsskole stod ferdig i 2005.

#### Orkdal vidaregåande skole

Orkdal vidaregåande skole ligg sør for Orkanger sentrum. Skulen ligg der Follo gård tidlegare låg, og vert kalla "Follo".
Follo vart etablert i 1923 som landsgymnas, og har i dag kring 600 elevar.

Næringsliv
----------

Orkanger er mellom dei viktigaste industristadene i Midt-Noreg. Industrien ligg hovudsakleg i området Grønøra, like vest for elvemunninga til Orkla. Dei største industriverksemdene er Technip Offshore Norge AS, Vigor AS og smelteverket Elkem Thamshavn AS.

Namnehistorie
-------------

I 1920 vart Orkedal kommune delt i tre: Orkedalsøra opp til Bårdshaug, Midtbygda og Øverbygda. 
Etter kvart fekk Midtbygda namnet Orkdal med Fannrem som sentrum, Øverbygda vart til Orkland. 

Det vart mykje diskusjon kring namnebytet til Orkedalsøren. Forslag som «Orkang», «Thamshavn», «Orkstad» og «Njardarvik» vart framlagde. Det vart gjord framlegg om «Orkangr», som etter ein runde i heradsstyret vart til «Orkanger». Det var 18 stemmer for «Orkanger», og fire for «Orkang».

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Orkanger» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Røyken** er ein tettstad i Asker kommune i Viken. Før 2020 var bygda ein eigen kommune i tidlegare Buskerud fylke, men ho vart 1. januar 2020 slegen saman med grannekommunane Hurum i Buskerud og Asker i det dåverande Akershus fylke til den nye Asker kommune.

Røyken kommune utgjorde den nordlege delen av halvøya Hurumlandet. Vest for halvøya og den tidlegare kommunen ligg Drammensfjorden og i aust ligg Oslofjorden. Tettstader i den tidlegare kommunen er Hyggen, Røyken, Spikkestad, Slemmestad/Bødalen, Nærsnes, Båtstø og Åros.

Flygeleiarsentralen for austlandet låg i Røyken, men er foreslått lagd ned. Det er korte avstandar til Drammen og Oslo, mange av innbyggjarane arbeider difor på denne strekninga. Det er buss-samband til begge byane, dessutan lokaltog til Oslo om Asker, og båt frå Slemmestad til Oslo.

Kyststien langs med Oslofjorden er ein tursti lagt til rette for fotturistar. Det er også Oldtidsvegen, den gamle ferdselsvegen frå Slemmestad til Gullaug i Lier.

Kjende røykenbøringar
---------------------

Røyken stasjon i tettstaden Røyken ligg på Spikkestadlinja.
* Anders Andersen (1846-1931), første formannen i Arbeidarpartiet
* Wera Sæther, forfattar
* Bjørge Lillelien, journalist
* Rolf «Mulen» Karlsen, musikar

Fotnotar
--------

1. ↑  Internettside om nye Asker kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* Røyken kommune
* Martinsen, Terje, 2004-2005, *Røyken* : *bygda og menneskene* : *1840-1940*, [band 1]. Røyken: Røyken kommune.
* Martinsen, Terje, 2004-2005, *Røyken* : *bygda og menneskene* : *1940-2000*, [band 2]. Røyken: Røyken kommune.

| * v
* d
* e
Kommunar i Buskerud |
| --- |
| Drammen  • Flesberg  • Flå  • Gol  • Hemsedal  • Hol  • Hole  • Hurum  • Kongsberg  • Krødsherad  • Lier  • Modum  • Nedre Eiker  • Nes  • Nore og Uvdal  • Ringerike  • Rollag  • Røyken  • Sigdal  • Øvre Eiker  • Ål | Buskerud fylke |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
**Kjellstad stoppestad** var ein tidlegare haldeplass på den strekninga av Drammensbanen mellom Spikkestad stasjon og Brakerøya som vart lagt ned i i 1973, i samband med at lina mellom Asker stasjon og Brakerøya vart opna som dobbeltspora bane gjennom Liertunnelen og over Lierstranda. Haldeplassen låg på Kjellstad midt på Liersletta, der bana gjekk beint som ei stram snor mellom Lier stasjon og Brakerøya. Bana forbi haldeplassen var einspora, med ei plattform dels bygd av tre, dels av oppfylte masser attom ein murkant mot sporet. Avstanden frå Oslo Vestbanestasjon var 47,94 kilometer.

Haldeplassen vart opna 1. mai 1916 som stoppestad med ekspedisjonsbygning for ferdafolk og gods. Den tidlegare Romika Skofabrikk, kjent for sine tøflar, låg på Kjellstad, og dei sendte mykje av produksjonen sin med tog frå denne haldeplassen. Heilt fram til haldeplassen vart lagt ned 3. juni 1973, var det betening her.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Kjellstad haldeplass i Stasjonsdatabasen (STDB) til Norsk Jernbaneklubb
Kostyme til *Eldfuglen*, teikna av Leon Bakst
**Eldfuglen** (eigentleg russisk *Zhar-pitsa* eller fransk *L'Oiseau du feu*) er ein ballett i ei akt med to scener. Librettoen og koreografien er av Michel Fokine til musikk av Igor Stravinskij. Han vart urframført ved operaen i Paris 25. juni 1910, med dekorasjonar av Golovine (kostymar for eldfuglen og tsarevna forma av Leon Bakst), dirigert av Gabriel Pierné. På scena dansa Sergej Djagilevs kompani, med Tamara Karsavina, Fokine, Fokina og Bulgakov.

Handling
--------

Basert på ulike russiske folkeeventyr fortel balletten om prins Ivan som fangar ein merkeleg eldfugl. For å få tilbake fridomen gir fuglen Ivan ei fjør han kan påkalle eldfuglen med i farlege stunder. Dette skjer når Ivan forelskar seg i den skjønne Tsarevna, som er fanga av uhyret Kaschei. Med hjelp frå eldfuglen drep Ivan Kastchei og feirar deretter bryllaup med Tsarevna med stor pomp og prakt.

### Oppsetjingar

*Eldfuglen* er ein av dei meir suksessfylte moderne ballettane i det 20. hundreåret. Han er ofte blitt oppført på ny, f.eks av Djagilev i 1926, med nye kostyme av Natalija Gontsjarova, og for 'Saddler Wells Ballet' i 1954. Denne versjonen er ein del av The Royal Ballet (film 1959 - òg ein BBC-produksjon 1965). Individuelle versjonar ved Bolm for Ballet Theatre, dekorasjonar av Marc Chagall 1945), Balanchine, New York City Ballet med Chagall-dekorasjonane 1949, og seinare versjon av Robbins, Lifar (operaen i Paris 1954), Cranko (Stuttgart 1964), Skibine (Harkness Ballet, New York 1965), Brian MacDonald (Harkness Ballet, New York. 1967), Béjart (berre ei suite, Paris og Brüssel 1970, tysk tv2-produksjon 1973), Holm (København 1972, dansk TV-produksjon 1974).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eldfuglen» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* BBC Things

 |
Noreg og Den europeiske unionen.
Delegasjonen held til i det norske huset i Rue Archimède 17.
**Delegasjonen frå Noreg til Den europeiske unionen** (EU) er den største utanriksstasjonen til Noreg, med ca. 60 tilsette. Delegasjonen vert leidd av ambassadør Rolf Einar Fife. Blant dei ca. 40 diplomatane som er sent ut til stasjonen er omtrent ein tredel frå Utanriksdepartementet, medan resten er utsende fagrådar frå andre departement.

Historie
--------

EF-delegasjonen vart satt opp i 1988 med Eivinn Berg som den fyrste ambassadøren.

Hovudoppgåver
-------------

* Fylgja utviklinga i EU-samarbeidet på område som er viktige for Noreg.
* Fremja norske bidrag, synspunkt og innspel overfor EU-institusjonane, EFTA og EFTAs overvakingsorgan, ESA.
* Bidra til å identifisera og i størst mogeleg grad nøyta det norske handlingsrommet i EØS, Schengen-traktaten og det utanriks- og forsvarspolitiske samarbeidet med EU
* Bidra til auka kunnskap og kompetanse om EU/EØS-spørsmål i Noreg, gjennom openheit overfor ting som media, vitjande på delegasjonen og nettsidene til delegasjonen.

I den indre marknaden er det særleg viktig å fylgja tett på utviklinga i EU og bidra med norske synspunkt så tidleg som mogeleg. Meir enn 70 % av norsk eksport går til EU-marknaden. Gjennom EØS vert EU-regelverket på dei områda EØS-avtalen dekkjer, òg ein del av norske lover og forskrifter.

Eit anna viktig område er Schengen-traktaten, der Noreg saman med Island og Sveits er ein del av EU-samarbeidet om ting som yttergrensekontroll, visum, og deler av retur- og politisamarbeidet. EU har òg vorte ein stor utanrikspolitisk aktør, og ein viktig samarbeidspartner for Noreg i internasjonale operasjonar.

Sjå òg
------

* Den europeiske unionen
* EØS
* Utanriksdepartementet
* EFTA
* Europalov

Eksterne lenkjer
----------------

* Norges delegasjon til EU
* Europapolitikk
* Nyhetsbrev om Norges samarbeid med EU
**Kåfjord kyrkje** er ei langkyrkje frå 1837 i Alta sokn i Alta prosti i Nord-Hålogaland bispedømme.

Kyrkja vart vigsla 16. sundag etter treeining 1837 av biskop Kjerschow, og er den eldste kyrkja i Alta.

Byggverket er i tømmer og har 330 sitjeplassar.

Ein kan komme til kyrkja via E6. Kyrkja ligg på ei høgd aust for vegen.

Historia til Kåfjord kyrkje er nær knytt til historia om drifta av kopargruvene. Då verket vart innstilt, gjekk òg kyrkja inn i forfall. I 1896 sette svenske interessentar drifta i gang att, og kyrkja vart måla innvendig i blått og gult. I 1909 vart koparverket nedlagd, og det kom framlegg om å flytte kyrkja til Elvebakken. Etter ein forfallsperiode vart kyrkja pånytt istandsett på slutten av 1930-talet.

Kyrkjegarden
------------

På kyrkjegarden er det ærverdige gravminne over familiemedlemmer til den engelske leiinga i koparverket på 1800-talet. Her er grava til handelsmannen Carl Johan Ruth som vart drepen under Kautokeino-opprøret i 1852 og og gravene til Aslak Jacobsen Hætta og Mons Aslaksen Somby som vart halshogde for deltakinga i opprøret. 

I 2003 vart det reist eit minnesmerke over det britiske ubåtmannskapet som fall under angret på Tirpitz, og i 2004 vart det reist eit minnesmerke over rallarfamilien.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alta sokn[*daud lenkje*]
* «Kåfjord kyrkje i Alta». *Kirkesøk*. Den norske kyrkja.
* 

* Kåfjord kyrkje i Alta i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjene og kapella i Alta prosti |
| --- |
| Alta • Bergsfjord • Breivikbotn • Dønnesfjord • Elvebakken • Hasvik • Komagfjord • Kåfjord • Langfjord • Leirbotn • Loppa • Nordlyskatedralen • Nuvsvåg • Rafsbotn • Rognsund • Sandland • Storekorsnes • Sørvær • Talvik • Øksfjord |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Vladimir Putin** (fødd 7. oktober 1952) er ein russisk politikar og president i Russland sidan 7. mai 2012. Før det var han president i Russland frå 31. desember 1999 (fungerande president fram til 7. mai 2000) til 7. mai 2008. Før han vart president og mellom dei to presidentperiodane var han statsminister i Russland.

Bakgrunn
--------

Putin vart fødd i Leningrad (no St. Petersburg) og studerte jus ved statsuniversitetet der. I 1975 fullførte han studiet og fekk jobb i KGB. Han var i fleire år KGB-offiser i avdelinga for utanlandsspionasje. Frå 1985 til 1990 gjorde han teneste i DDR. Frå juni 1991 til august 1996 jobba han i staben til den reformvenlege borgarmeisteren i St. Petersburg, Anatolij Sobtsjak.

Mellom 1998 og 1999 var han direktør i tryggingstenesta FSB. I august 1999 vart han statsminister under Boris Jeltsin. Då Jeltsin gjekk av 31. desember 1999 tok Putin over som fungerande president. 26. mars 2000 vann han presidentvalet.

Putin har i tida si som president hatt eit nært samarbeide med Tyskland, mellom anna som motstandar av det amerikanske åtaket på Irak.

14. mars 2004 var det presidentval i Russland, Putin vart attvald for sin andre og siste periode med meir enn 70 % av stemmene. Presidenten kan berre sitte i to periodar i Russland. Putin hadde hatt stor nok majoritet til å endre grunnlova på dette punktet, men gjorde ikkje det. I staden støtta han kandidaturet til Dmitrij Medvedev, som vart vald som etterfylgjaren hans. Medvedev utnemnde Putin til statsminister dagen etter at Putin overlet presidentposten til Medvedev.

Putin gifta seg med Ljudmila Putina 28. juli 1983. Dei har to døtrer, Jekaterina (Katja), fødd 1985 og Maria, fødd 1986 i Dresden i dåverande DDR.

I motsetnad til fleire av sine forgjengarar, trenar Putin regelmessig. Han trenar særskild judo, som han har drive med sidan ungdomstida, ikkje berre som mosjonist, men også som konkurranseutøvar. Under ei statsvitjing til Japan, vitja Putin det namngjetne Kodokan dojo, og fekk det sjette svarte beltet. (6. *dan*).

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vladimir Putin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Xavier Barachet** (fødd 19. november 1988) er ein fransk tidlegare handballspelar. Han er trefaldig verdsmeister, olympisk meister og europameister med Frankrike sitt sigerrike landslag. Barachet var høgre rykkromspelar.

### Landslagsspel

Barachet fekk sin fyrste av 84 landskampar i 2009. Dei neste åra var han med på triumf etter triumf med franske landslaget. Etter finalesiger i Handball-VM 2009 fylgde laget opp med å vinne europameisterskapen 2010, verdsmeisterskapen 2011 og Sommar-OL 2012. Etter eit par års medalje-turke, vann han i si siste internasjonale turnering, Handball-VM 2015, enno ein gullmedalje. Han skåra 162 mål for Frankrike.

### Klubbspel

Barachet spelte på det franske topplaget Chambéry frå 2006 til 2012. 2012/13-sesongen var han aktiv for det spanske toppserielaget Atlético Madrid, som han vann cupen med. Etter at Atlético Madrid gjekk konkurs sommaren 2013, var han den neste sesongen Saint-Raphaël-spelar. Deretter gjorde han frå 2014 teneste i Paris Saint-Germain. Ein alvorleg skade og deretter lite speletid førte til at han i januar 2017 flytta tilbake til Saint-Raphaël. Barachet la opp i 2022.

### Merittar

* OL-gull: 2012 med Frankrike
* VM gull: 2009, 2011, 2015 med Frankrike
* EM-gull: 2010 med Frankrike
* Fransk seriemeister: 2015, 2016, 2017 for PSG
* Fransk cupmeister: 2015 for PSG
* Spansk cupmeister: 2013 for Atlético Madrid

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xavier Barachet» frå Wikipedia på engelsk, den 12. januar 2024.*