recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Gråbukpetrell** |
| Gråbukpetrell på SnaresøyaneFoto: Thomas MatternGråbukpetrell på SnaresøyaneFoto: Thomas Mattern |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Gråbukpetrell Utbreiinga av Gråbukpetrell |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | *Pterodroma* |
| **Art:** | **Gråbukpetrell** *P. inexpectata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pterodroma inexpectata***Forster, 1844 |

**Gråbukpetrell** (*Pterodroma inexpectata*) er ein pelagisk sjøfugl og ein medlem av slekta *Pterodroma*-petrellar. Som hekkefugl er han endemisk for øyar i sørlege New Zealand. Han er ein sterk flyttfugl som migrerer til nordlege Stillehavet.

Skildring
---------

Fuglen er 33–35 cm i storleik, med 74–82 cm i vengespenn, og han veg ca. 325 gram. Han har kvitt andlet med grå flekker, elles grå på hovudet og heile oversida. Undersida er kvit bortsett frå eit felt frå nedre bryst og over heile buken som er grått. Undervengen er kvit med eit diagonalt mørkt band frå vengknoken mot kroppen. Nebbet er lite og svart.

Denne arten er svært pelagisk, nærmar seg sjeldan land, bortsett frå å hekke og å bringe fram føde til ungen. Gråbukpetrellar et mest fisk, med tar òg noko blekksprut og krepsdyr. Det meste av føda tar dei når dei ligg på sjøen, elles kan dei stupe frå lufta. Dette er ein transekvatorial migrant, hekkar på nokre av dei mindre sørlege øyane ved Sørøya på New Zealand og i Fiordland, trekkjer til Beringhavet, og konsentrere seg i Alaskagolfen og Aleutene.

Gråbukpetrellen hekkar i hòler og steinsprekker. Dei var tidlegare meir talrike enn i dag. Populasjonen er påverka av predasjon av introduserte pattedyr. Den største hekkekolonien finst på Codfish Island ved Stewart Island/Rakiura på 3-400 000 par. (1996) Estimat for totalpopulasjonen er 1,5 mill individ.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Mottled Petrel» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mai 2012*
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Pterodroma inexpectata Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 30 mai 2012.

### Referansar

1. 1 2 3 4  Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (rev. utg.), Viking, 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av gråbukpetrellar hos Internet Bird Collection

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
**CPR** (òg kalla **Crosby, Pevar & Raymond**) var eit jazzrockband som bestod av David Crosby (frå The Byrds og Crosby, Stills, Nash & Young), studiogitaristen Jeff Pevar, og sonen til Crosby, klaverspelaren James Raymond. 

Den første songen Crosby og Raymond skreiv i lag, «Morrison», vart framført på konsert første gongen i januar 1997. Songen omhandla dei ambivalente kjenslene Crosby hadde om korleis Jim Morrison vart framstilt i Oliver Stone-filmen *The Doors* (1991). Turneen deira i 1997 vart ein suksess og førte til studioalbumet *CPR*, som kom ut i mars 1998.

Det neste albumet deira, *Just Like Gravity*,, kom i 2001, og fleire suksessrike turnear følgde før gruppa vart oppløyst i 2004. Raymond har halde fram å spele med faren og med både Crosby & Nash og Crosby, Stills & Nash. Både Pevar og Raymond har spelt med Crosby i seinare år.

Diskografi
----------

* *Live at Cuesta College*, Samson Music 1998
* *CPR*, Samson Music 1998
* *Live at the Wiltern*, Samson Music 1999
* *Just Like Gravity*, Gold Circle 2001

Bakgrunnsstoff
--------------

* David Crosby/CPR Arkivert 2008-09-15 ved Library of Congress Web Archives

| * v
* d
* e
David Crosby |
| --- |
| Studioalbum | 
* *If I Could Only Remember My Name*
* *Oh Yes I Can*
* *Thousand Roads*
* *CPR* (med CPR)
* *Just Like Gravity* (med CPR)
* *Croz*
* *Lighthouse*
* *Sky Trails*
* *Here If You Listen*

 |
| Plateboks | 
* *Voyage*

 |
| Konsertalbum | 
* *It's All Coming Back to Me Now...*
* *King Biscuit Flower Hour*
* *Live at Cuesta College* (med CPR)
* *Live at the Wiltern* (med CPR)

 |
| Tilknytte artiklar | 
* The Byrds
* CPR
* Crosby & Nash
* Crosby, Stills, Nash & Young

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Koordinatar: 58°40′00″N 17°07′00″E﻿

Oxelösund
**Oxelösund** er ein svensk by og administrasjonsstad i Oxelösunds kommune i Södermanlands län i landskapet Södermanland, 13 km søraust for Nyköping. I 2006 hadde staden 10 840 innbyggjarar.

Oxelösund fekk jernbane 1876 og blei samstundes utskipingshamn for jernmalm frå Grängesbergbolaget. I 1950 fekk Oxelösund bystatus og er med det ein av dei yngste byane i Sverige.
Byen har ei kjend hamn som kan tene havgåande skip med nærare 100 000 tonn lasteevne. Hamna er djup og praktisk talt isfri. Av dei varene som passerer hamna, kan nemnast jernmalm og olje.

Forutan den offentlege tenesteytinga er aktivitetane tilknytt hamna viktigaste næringsveg.

Søraust for Oxelösund ligg kystartillerianlegget Femörefortet (eller Femöre fort) som er nedsprengt i fjellet på halvøya Femöre.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Oxelösund kommune

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ole Torgersen Gillebo** (16. desember 1858–4. februar 1936) var ein norsk bonde og ordførar frå Øyer i Oppland som var stortingsrepresentant for Venstre.

I yngre år gjekk Gillebo eit kurs på amtsskulen. Han dreiv så farsgarden frå 1884, var kommunestyremedlem frå 1887 og ordførar i Øyer frå 1896. Mellom mange kommunale verv var han formann i skulestyret. Kasserar i den lokale sparebanken frå 1894. 

Han var 1898-1904 medlem av amtsskulestyret og 1902-10 av tilsynskomiteen for Hamar-Ottabanen. Styremedlem i Noregs Bank si avdeling Lillehammer frå 1903 til 1935.

Gillebo var vararepresentant til Stortinget 1895-97 og 1898-1900. Perioden 1904-06 representerte han amtet og partiet Venstre på Stortinget som i 1905 løyste opp unionen mellom Noreg og Sverige. For sitt bidrag i så måte vart han tildelt Medaljen for borgardåd, 7. juni-medaljen og Kong Haakon VIIs jubileumsmedalje 1905–30. Han hadde i stortingsperioden sete i gasje- og pensjonskomiteen.

Sonen, norskamerikanaren I.O. Gillebo ,laga ei klubbe som i 1949 vart gitt som gåve til Stortingspresidenten, og som framleis er i bruk.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole Gillebo NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| ***«Meine Liebe will ich dir geben»***  Singel av Edina Pop |
|  |
| **Land** | Vest-Tyskland |
| **Språk** | Tysk |
| **Utgjeve** | 1972 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 3:00 |
| **Selskap** | Philips Records |
| Låtskrivar(ar) | Fred Weyrich og Ralph Siegel |
|

**«Meine Liebe will ich dir geben»** er ein singel av Edina Pop, gjeven ut i 1972. Songen er skriven av Fred Weyrich og Ralph Siegel.

Eurovision
----------

### *Ein Lied für Edinburgh*

«Meine Liebe will ich dir geben» deltok i *Ein Lied für Edinburgh*, den vesttyske uttakinga til *Eurovision Song Contest 1971* i Edinburgh i Irland. Bidraget vart framført på tysk av Edina Pop, og enda på ein tredelt sjetteplass med 27 poeng. Bidraget gjekk ikkje vidare til den andre røysterunda.

Fotnotar
--------

1. ↑  «EDINA POP - MEINE LIEBE WILL ICH DIR GEBEN» (på nederlandsk). Henta 19. april 2015.
2. 1 2  «Edina Pop ‎– Meine Liebe Will Ich Dir Geben» (på engelsk). Discogs. Henta 19. april 2015.
3. 1 2 3  «German National Final 1972» (på engelsk). natfinals.50webs.com. Henta 19. april 2015.
Kranium frå ein pungulv (*Thylacinus cynocephalus*) til venstre jamført med eit nesten identisk kranium frå ein ulv (*Canis lupus*). Dette er to artar som har utvikla seg frå heilt ulike opphav, dei er berre fjernt nærskylde, frå ulike infraklassar.
**Konvergent evolusjon** er eit vitskapleg omgrep i evolusjonsbiologien for fenomenet der liknande genetiske eller morfologiske strukturar utviklar seg åtskilt i ulike ikkje-relaterte organismar. Eigenskapane blir ikkje utvikla likt fordi dei deler ein felles stamfar, men på grunn av eit liknande levesett i same type miljø. Karaktertrekka som oppstår gjennom konvergent evolusjon blir kalla analogiar eller homoplasier. Dette fenomenet førekjem i dyreriket så vel som i planteriket.

Vengen er eit klassisk døme på konvergent evolusjon. Sjølv om den siste felles stamfaren for fuglar og flaggermus ikkje hadde venger, er begge grupper i stand til å flyge. Vengene er like i konstruksjon på grunn av fysiske avgrensingar pålagt av vengeforma. Likskap kan òg forklarast med felles opphav. Vengene vart endra frå lemmar, dokumentert av beinbygningen.

Likskapen mellom pungdyr i Australia og høgare pattedyr i «den gamle verda» er eit anna døme. Både pungdyr og pattedyr utgjer sin eigen klade, dvs alle pungdyr har ein felles forfar som ikkje har nokre andre levande avkom enn berre pungdyr, og likeins er det med høgare pattedyr. Artar innanfor same klade er meir i slekt med kvarandre enn med dei andre kladene, men likevel har veldig liknande former utvikla seg i dei to isolerte populasjonane.

Det motsette av konvergent evolusjon er divergerande evolusjon, der nærskylde artar utviklar ulike eigenskapar.

Kjelder
-------

* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «Konvergent evolution» frå Wikipedia på svensk og «Convergent evolution» frå Wikipedia på engelsk, den 7. januar 2012*

### Referansar

1. ↑  Farabee, Michael J. (2003) *On-Line Biology Book: Glossary Arkivert 2010-02-10 ved Wayback Machine.*. Online Biology Book. Avondale, Arizona: Estrella Mountain Community College. Henta 7. januar 2012.
2. ↑  Definisjon hos Biologisk institutt, UiO
3. 1 2  Conway Morris, Simon (2005). *Life's solution: inevitable humans in a lonely universe*. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-52-160325-0. OCLC 156902715. doi:10.2277/0521827043.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Definisjon hos Biologisk institutt, UiO
**Sønke Postumus Sønnichsen** (1840–5. juni 1903) var ein norsk teolog som bidrog til å innnføra salmar av Elias Blix i den norske kyrkja. Han var også med i kvinnerørsla.

Sønke Sønnichsen vart fødd i Oslo. Han var student frå 1858, cand.theol. i 1865. Han arbeidde nokre år i skoleverket før han i 1872 vart klokkar og lærar ved Oslo tukthus. I 1876 fekk han stillinga som sokneprest i Lårdal i Telemark, i 1883 vart han prost i Øvre Telemark, i 1884 sokneprest i Ramnes, i 1894 i Tjølling.

Som prost i Øvre Telemark tok Sønnichsen til ords for å få Elias Blix' *Nokre Salmar* godkjend for bruk i gudstenesta, i tillegg til dei ordinære salmebøkene. Før han lanserte framlegget for kyrkjedepartementet, hadde han ved minst to høve prøva landsmålsalmane i kyrkja, første gong i Høydalsmo kyrkje andre juledag 1884, då dei mellom anna song «No koma Guds englar».

Han var medstiftar av Norsk Kvinnesaksforening i 1884.

Kjelder
-------

1. ↑  Moksnes, Aslaug (1984). *Likestilling eller særstilling?*. Oslo: Gyldendal. s. 38. ISBN 8205153566.

* Gunnar Johannessen Stendal: Norske teologer
* Oplysninger om Norges Geistlighed siden 1814
* Anders Aschim: *Elias Blix: Ein betre vår ein gong* Det Norske Samlaget, 2008 ISBN 978-82-521-6429-9
**Ole Henriksen Fladager** (24. august 1832–17. februar 1871) var ein norsk bilethoggar frå Nord-Aurdal, ein av dei fremste norske skulptørane på 1800-talet.

Liv og gjerning
---------------

Fladager var son til ein gardbrukar på garden Flatåker i Nord-Aurdal. Han byrja med treskjering, gjekk deretter på teikneskulen i Christiania. Åra 1853-58 var han elev på kunstakademiet i København og assistent hos professor Herman Bissen.

Etter å ha laga verk over nasjonalromantiske tema reiste han i 1858 til Roma og budde der resten av livet. Sidan arbeidde han helst med religiøse emne, men i alle år nytta han ein klassisistisk stil i utforminga av arbeida sine.

Han laga dåpsenglane i Oslo domkyrkje og Skien kyrkje, og ei byste av statsminister Jørgen Herman Vogt. Dessutan laga han ei dåpsfontene i Ulnes kyrkje i heimbygda Nord-Aurdal. Han tok også del i debatten om Karl Johan-monumentet.

I Roma laga han gravmonumentet til P. A. Munch, som til liks med Fladager sjølv, vart gravlagd der. Både denne marmorbysta og ei av Georg Sverdrup merker «seg ut med ein karakter og ei reisning som er sjeldsynt i tida»

Ei byste av Fladager vart reist på Ivarshaugen i Nord-Aurdal i 1922, etter initiativ frå Valdres historielag. I Oslo er *Ole Fladagers gate* oppkalla etter han.

Kjelder og notar
----------------

* *Norsk Allkunnebok*, IV.bandet, 1952-53

1. ↑  *Norsk Allkunnebok*, IV.bandet, 1952-53

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* ISNI
* KulturNav

 |
**Meindert Lubbertszoon Hobbema** (x. oktober 1638–7. desember 1709) var ein av dei to store landskapsmålarane i den såkalla gullalderen for nederlandsk målarkunst, Jacob van Ruisdael var den andre.

Liv og gjerning
---------------

'Vassmylna', ca. 1663-68
'Alléen i Middelharnis', 1689
Hobbema var fødd i Amsterdam, der han vart døypt 31. oktober 1638. Dei tidlege verka hans er påverka av målarar som Cornelis Vroom og Anthonie van Borssom. Kring 1656 vart han undervist av Jacob van Ruisdael, som då var busett i Amsterdam. Hobbemas læretid hos Ruisdael synes ikkje å ha vart særleg lenge, då det fyrste signerte arbeidet hans, frå året 1657, syner at han allereie då var sjølvstendig i høve til læremeisteren. Hobbema og Ruisdael heldt fram å vere venner. Saman reiste dei gjennom den nederlandske provinsen til regionen Twente og over grensa til Bentheim i Tyskland.

Hobbema gifta seg 2. november 1668. Måling var mindre lønsamt for han, så han forsyrgde familien gjennom sitt arbeid som mål- og vektkontrollør for byen Amsterdam. Med den inntekta heldt han seg med bustad i eit lite velståande distrikt, der også Rembrandt enda sine dagar. Men talet på måleri er så høgt at han truleg også henta livsmidlar ut av målinga òg.

Dei beste av dei daterte bileta til Hobbema er frå perioden mellom 1663 og 1667. Men måleriet som vert rekna for å vere hovudverket hans, *Alléen i Middelharnis*, laga han fyrst i 1689.

I samtida vart han ikkje rekna for å vere ein særleg god målar. Fyrst ettertida har rangert han som ein av meistrane av si tid.

Hobbema døydde i 1709 og vart gravlagd på ein «fattigkyrkjegard» i Amsterdam.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Meinert Hobbema» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Meindert Hobbema**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
**Kocaelihalvøya** (tyrkisk *Kocaeli Yarımadası*) er ei halvøy i Tyrkia. Om lag ein tredjedel av byen Istanbul, den asiatiske sida av byen, ligg på halvøya.

Geografi
--------

Çatalcahalvøya er halvøya til venstre og utgjer store delar av Istanbul.
Halvøya ligg nordvest i Anatolia. Ho er 90 km lang og kring 40 km brei. Ho grensar til Svartehavet i nord, Marmarahavet i sør og Bosporossundet i vest. Ei nesten identisk halvøy, Çatalça, ligg på andre sida av Bosporos.

Historie
--------

I lag med sundet Dardanellane, er passasjen over Bosporos og forbi Kocaelihalvøya hovudvegen mellom Europa og Asia. I antikken var frygarane, bithinarane og galatarane somme av dei. Men, medan frygarane og galatarane flytta til Sentral-Anatolia, vart det bithinarane som kontrollerte området i lang tid. Hannibal, kommandanten frå Kartago, søkte tilflukt i Bithinia og døydde på Kocaelihalvøya  kring 182 fvt. Grava hans kan ligge kring Dilovası eller ved Gebze som begge ligg kring midten av halvøya. Seinare vart halvøya ein del av Romarriket, Austromarriket og Det osmanske riket.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kocaeli Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 10. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Geographers' site
2. ↑  *Site of Kocaeli University*, arkivert frå originalen 10. august 2010, henta 10. august 2012

Koordinatar: 41°00′N 29°36′E﻿
**Ole Christian Andersen Nøstvig** (10. juni 1782–3. juni 1852) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Velfjord i Nordland.

Far hans var gardbrukar i Velfjord. Sjølv tok han over farsgarden i 1804 og dreiv denne i lang tid. I 1838 vart han vald inn i det fyrste heradsstyret og var ordførar i fleire år. Også fleire år som forlikskommissær og valmann.

Nøstvig representerte Nordlands amt på Stortinget 1830-37 og 1842-45. Til Stortinget 1827 og 1828 var han 1. varamann, og møtte på omframstortinget 1828 frå 3. juni. Både i 1830, -33, -36, -42- og -45 var han medlem av kyrkjekomiteen, på omframstortinget 1836-37 av kyrkjekomite nr 2. Elles var han 1830 og -33 medlem av matrikkelkomiteen, 1833 av komiteen om tiend i Finmarken, 1836, 1836-37 og 1845 av valkomiteen samt medlem av Lagtinget 1836, 1836-37, 1842 og 1845. I 1836 var han medlem av riksretten mot Severin Løvenskiold.

Han døydde på garden sin Velfjord i 1852 «af langvarig Sygdom».

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ole Gudbrandsson Hovi** (23. mars 1862–13. desember 1931) var ein norsk jurist og politikar frå Lomen i Vestre Slidre i Oppland. Han var stortingsmann 1913-15.

Hovi var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han skulevegen og vart student frå Hauges Minde i Kristiania i 1883. Etter å ha teke cand.jur.-eksamen i 1889, var han han åra 1890-93 fullmektig hos sorenskrivaren i Mid-Gudbrandsdal og Valdres. Sidan var han overrettssakførar i Nord-Aurdal til han i 1913 fekk stillinga som sorenskrivar i Nordre Helgeland. Frå 1919 var han sorenskrivar i Voss, busett på Vossevangen.

Hovi var ei tid formann i Valdres krins-venstreforeining og representerte valbolken 1913-15 einmannskrinsen Valdres på Stortinget, vald for Arbeiderdemokratene. På Tinget var han medlem i Justiskomite nr 2 og av Lagtinget.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole G. Hovi NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ole Henriksson Langhammer** (27. november 1868–17. september 1955) var ein gardbrukar og politikar frå Kvam i Nord-Trøndelag. Han representerte Bondepartiet på Stortinget frå 1925 til 1933. Ole Five var morbror hans.

Langhammer var son til ein gardbrukar i Kvam. Knapt 20 år gammal tok han over farsgarden då faren døydde. Etter å ha gått morbroren sin amtsskole var Langhammer elev ved Mære landbruksskole, deretter gjekk han Underoffisersskolen for kavaleriet og Kavaleriets rideskole i Kristiania. Mellom 1890 og 1904 gjorde han også teneste som sersjant.

Langhammer var medlem av Kvam heradsstyre i mange år, ordførar 1909-10 og 1914-25, samt ei tid leiar i Nord-Trøndelag fylkesting. Han var i 1923 med på å stifte Norges Herredsforbund, formann for forbundet i 1945-46.

Etter å ha vore vararepresentant i tingbolken 1922-24, vart Langhammer hausten 1924 vald inn på Stortinget frå Nord-Trøndelag for Bondepartiet. Han hadde fast plass på Tinget i periodane 1925-27, 1928-30 og 1931-33. I den fyrste tingperioden var han medlem av kyrkje- og undervisningskomitéen, i den andre sekretær i vegkomitéen og i den tredje medlem av militærkomitéen. Stortingsperioden 1934-36 var han vararepresentant, møtte i staden for Ivar Kirkeby-Garstad i mai-juni 1935.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi Arkivert 2015-11-19 ved Wayback Machine.
**Bjarne Aas** (1886–1969) var ein norsk seglar og båtkonstruktør.

Han vert saman med Johan Anker og Colin Archer rekna mellom dei viktigaste båt- og yachtkonstruktørane på første halvdel av det 20. hundreåret.

Aas var fødd i Christiania (Oslo). Han studerte skipskonstruksjon på den tekniske høgskulen i Horten. Etter eksamen arbeidde han som båtkonstruktør i Fredrikstad, seinare i Bergen og Tønsberg. I 1916 grunnla Bjarne Aas Norsk Gearfabrikk AS i Fredrikstad.

Bjarne Aas er i det vesentlege kjend for design og bygging av 6mR yachtar, og for lansering av International One-Design båtar (IOD) i 1936. Han konstruerte og bygde fleire regattaseglarar av den internasjonale meter-klassen (10mR, 8mR og 5,5mR).

Første regattaseglbåten, «Askeladden», bygde han i 1922. Denne båten er nyrestaurert og er framleis i drift. 
I 1924 bygde han ein 6mR som vann gullmedalje i dei Olympiske Leikane i Paris. Dette gjorde han kjend som båtbyggar. På 30-talet konstruerte og bygde han ei rekke 6mR yachtar. og konstruksjonane hans gjorde han verdskjend.

I 1932 konstruerte Aas den første redningsskøyta, RS «Biskop Hvoslef». Fram til 1940 vart det bygd ytterlegare 14 redningsskøyter for Redningsselskapet etter Bjarne Aas sine teikningar. Aas-skøytene tok da utgangspunkt i redningsskøytene som Colin Archer hadde konstruert. Då skøytene no skulle ha motor hadde dei for dårleg oppdrift i akterskipet. Derfor la han ut akterskipet såpass mykje at skøytene fekk kryssarhekk. Dette skulle gi betre styring og hindre at båten grov seg ned under slep.

På 60-talet vart båtbyggarbransjen revolusjonert ved at plast, glasfiber og aluminium erstatta tre som byggemateriale. Bjarne Aas ønskte ikkje å innrette seg etter dei moderne byggjemetodane, sidan han meinte desse nye byggjemateriala var uforeinlege med hans fag som konstruktør. Dette førte til økonomiske problem for verksemda hans. I 1968 bad han om at verftet vart slege konkurs.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bjarne Aas» frå Wikipedia på bokmål, den 24. juni 2010.*

Wikipedia på bokmål oppgav som kjelde:

* Bjørn Arhild Hansen Ersland: *Båtbyggaren Bjarne Aas* Universtetsforlaget AS Oslo, 1999

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Amfiteateret i Butrint.
Kapellruinar.
**Butrint** eller **Butrinti** er ein historisk by i Albania som står på UNESCO si verdsarvliste. Han ligg på ei lita halvøy mellom Kérkyrasundet og Butrintsjøen, nær den albanske byen Saranda og grensa til Hellas.

Historie
--------

Bymurane rundt Butrint blei til i det fjerde hundreåret f. Kr. Byen blei grunnlagd av illyrarar, dersom ein då ikkje skal tru på Vergil sin *Æneide* som seier at han blei grunnlagd av den trojanske prinsen Helenus. På denne tida heitte byen *Buthrotum*. Han blei kjend som ein pilegrimsstad for dei som dyrka Asklepios. 

Byen blei overmanna av romarane under Julius Cæsar, og keisar Augustus lét reisa ein koloni her i 167 f. Kr. Butrint blei ein romersk hamneby. Det bysantinske keisardømet tilførte byen rikdom og rundt ti tusen innbyggjarar, fram til tihundretalet, då middelhavsnormannarar og seinare angevinarar og veneziarar kjempa om makta i området. Han blei base for erobrarar i 1081, då normannarprinsen Bohemond bygde ein stor flåte for å ta Konstantinopel, og på 1600-talet, då Suleiman den store prøvde å ta Kérkyra.

Fråflytting og gjenoppdaging
----------------------------

I løpet av mellomalderen danna det seg myrer i området, og Butrint blei fråflytta. Ved byrjinga av attenhundretalet var det igjen ein beskjeden fiskarlandsby rundt ei veneziansk borg der.

Den historiske byen blei gjennoppdaga i 1928 av den italienske arkeologen Luigi Ugolini. Storstilte utgravingar tok til etter den andre verdskrigen, og blei tekne opp att på 1990-talet. I 1992 kom byen med på UNESCO si liste over verdsarven. Då Albania opplevde sterk uro i 1997 blei muséet i byen plyndra og mange skattar forsvann. Byen blei sett på lista over *truga* verdsarv ettersom han mangla vernetiltak.

Av ruinane kan nemnast romerske bygg som eit bad, eit amfiteater og ein villa, sakralbygg i form av eit kapell frå firehundretalet og ein basilika frå det neste hundreåret, og ei veneziansk borg frå trettenhundretalet, som no husar eit museum. Byen har òg ein bymur med ein vidkjend port som blir kalla «Løveporten». På sletta utanfor muren finst òg fleire bustadhus.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mykje informasjon om Butrint Arkivert 2007-03-16 ved Wayback Machine.
* Butrint-laget Arkivert 2014-05-23 ved Wayback Machine. som tek vare på og informerer om byen
* Bilete frå byen

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Butrint**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Ole Olaus Christensen Rømer** (25. september 1644–19. september 1710) var ein dansk astronom, fysikar og teknikar. 

Rømer reiste i 1671 til Paris der han var i ti år som medlem av Akademiet og astronom ved Paris-observatoriet. Han påviste i 1676 at lyset har ein endeleg snøggleik. I 1676 vart han professor i matematikk i København, ei stilling han starta i 1681, og i 1705 vart han politi- og borgarmeister i byen. 

I Paris brukte han den forseinkinga han observerte ved solformørkingane på Jupiter sin månader når dei var på veg bort frå jorda i forhold til når dei var på veg mot jorda, til å rekne ut lysfarten. Observasjonane gjorde han i 1672, og i 1676 rekna han ut lysfarten til å vere 227 000 km/s, eit avvik på om lag 24 % frå det som er korrekt (300 000 km/s).

Rundetårn i København der Rømer gjorde observasjonane sine. Tårnet vart på midten av 1800-talet flytta til den noverande plasseringa.
Rømer gjennomførte mange praktisk-tekniske reformer, mellom anna når det gjeldt måleeiningar, og han introduserte det første nasjonale systemet for vekt og mål, og innførte det nye fotsystemet som vart innført i Danmark-Noreg, eit system han baserte på eit gjennomsnitt av rhinsk fot. Det viste seg derimot at Rømer sine utrekningar av rhinsk fot var feil, slik at foten måtte omdefinerast i 1698. I 1700 fekk Rømer kongen til å innføre den gregorianske kalenderen i Danmark-Noreg. 

Rømer utvikla i 1701 ein av dei første temperaturskalaene, Rømerskalaen. Fahrenheit vitja han i 1708 og utbetra skalaen og resultatet vart Fahrenheit-skalaen som framleis er i bruk i somme land i dag. 

Som borgarmeister innførte Rømer gatelamper (oljelamper) i København og arbeidde hardt for å kontrollere tiggarar, fattige, arbeidsløyse og prostituerte i København. 

Han fann opp meridiansirkelen. Dei verdifulle handskrivne meridianobservasjonane hans gjekk tapt i ein bybrann i København i 1728, og berre observasjonane hans frå 21.–23. september 1706, kalla *Tredagers arbeide* (eller *Triduum*), er bevart.

Sjå òg
------

* Rhinsk fot
* Fot
* Alen
* Dansk alen

Kjelder
-------


* «Ole Christensen Rømer», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ole Christensen Rømer**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Guy Drut i 1969
**Guy Drut** (fødd 6. desember 1950) er ein fransk politikar og tidlegare friidrettsutøvar frå Oignies i Pas-de-Calais som tevla internasjonalt i 110 meter hekk. Han vart europameister på distansen i 1974 og olympisk meister i 1976.

### Idrett

Allereie som 19-åring hevda Drut seg mot dei beste i Europa på 110 m hekk. I EM i friidrett 1969 kom han på fjerdeplass med tida 14,0. Drut sprang seg så inn i verdseliten på distansen i 1970 då han presterte tida 13,3, ein tidels sekund bakom verdsrekorden. Året etter noterte han 13,5 som bestetid. Han var likevel ein av favorittane i europameisterskapen 1971 i Helsingfors, men fall i forsøksløpet. Under sommar-OL 1972 i München tok Drut sølvmedaljen på 110 meter hekk, slått av Rod Milburn frå USA.

Drut var den beste korthekkløparen i Europa i åra fram til OL-sesongen 1976. I 1974 tangerte han to gongar europarekorden på 13,2 sekundar, fyrste gongen i Paris den 3. juni. Tre månader etter vann han gullmedaljen i friidretts-EM 1974 med stor margin til Wodzyński-brørne frå Polen som fekk dei andre medaljane. To år seinare toppa Drut EM-prestasjonen då han vann OL-gull i Montreal i 1976 framom Alejandro Casañas frå Cuba og Willie Davenport frå USA.

### Politikk

Ei tid etter han la opp som idrettsutøvar engasjerte Drut seg i politikk. Han var såleis ungdoms- og idrettsminister frå 1995 til -97, i ei høgre-konservativ regjering leia av statsminister Alain Juppé.

I 2005 vart Drut dømd til 15 månaders betinga fengsel for korrupsjon, benåda av president Jacques Chirac i 2006.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1969 i Aten: Nr 4 - 14,0
* EM 1971 i Helsingfors: Utslått i forsøket
* OL 1972 i München: Sølvmedalje – 13,34, bakom Rod Milburn (13,24)
* EM 1974 i Roma: Gullmedalje – 13,40, framom Mirosław Wodzyński (13,67)
* OL 1976 i Montreal: Gullmedalje – 13,30, framom Alejandro Casanas (13,33)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guy Drut» frå Wikipedia på tysk, den 1. september 2014.*


| * v
* d
* e
Dei olympiske ringaneOlympiske meistrar på 110 m hekk |
| --- |
| 1896: Thomas Curtis**·** 1900: Alvin Kraenzlein**·** 1904: Frederick Schule**·** 1908: Forrest Smithson**·** 1912: Frederick Kelly**·** 1920: Tommy Thomson**·** 1924: Daniel Kinsey**·** 1928: Sid Atkinson**·** 1932: George Saling**·** 1936: Forrest Towns**·** 1948: William Porter**·** 1952: Harrison Dillard**·** 1956: Lee Calhoun**·** 1960: Lee Calhoun**·** 1964: Hayes Jones**·** 1968: Willie Davenport**·** 1972: Rodney Milburn**·** 1976: Guy Drut**·** 1980: Thomas Munkelt**·** 1984: Roger Kingdom**·** 1988: Roger Kingdom**·** 1992: Mark McKoy**·** 1996: Allen Johnson**·** 2000: Anier García**·** 2004: Liu Xiang**·** 2008: Dayron Robles**·** 2012: Aries Merritt**·** 2016: Omar McLeod |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
Eit stykke bivoks.
**Bivoks** er ein middels hard, gulfarga voks som blir laga av honningbier. Biene lager voksen ved å silja han ut frå kjertlar, og bruker han til å byggja opp cellene i bikuben, men han har også lenge vore i bruk av menneske. Voksen har eit smeltepunkt i området 62–65 °C.

Ein vinn ut bivoks gjennom å smelta cellene etter at honningen er blitt slyngd ut av dei. Voksen har ei honningliknande lukt og ein svak, karakteristisk smak. Voksen består hovudsakleg av myricylpalmitat, cerotinsyre og esterane til denne, i tillegg til nokre høgtsmeltande alkanar.

Bruksområde for bivoks er mellom amma i bonemasse, lêrbehandling, framstilling av vokspapir, litografi og til fleire andre tekniske føremål. Voksen blir ofte bleika, til dømes ved innvieknad av sollys eller av kjemiske oksidasjonsmiddel. Den bleikte voksen liknar den ubleikte i dei fleste eigenskapane, men har mindre utprega lukt og smak. Han blir noko brukt i salver og kosmetikk og i spesielle lys, særleg kyrkjelys.
Bivoks er tradisjonelt kjend som *cera flava* og den bleika er kjend som *cera alba*.

Kjelder
-------

* «Bivoks», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009
Merrick's Butte i Monument Valley i Arizona
Ein **butte** er ein godt synleg, isolert ås med bratte sider, ofte vertikale sider og ein liten, relativt flat topp. Butter er mindre enn mesaer, platå og platåfjell. I somme regionar, som nord og nordvest i USA, vert ordet nytta om alle typar åsar. Ordet *butte* kjem frå eit fransk ord for «liten ås» og vert mykje nytta i det vestlege USA. På grunn av den særeigne forma er butter ofte kjende landmerke på sletter og i fjellområde. 

For å skilje mesaer og butter, nytta geografar ein regel om at ein mesa skal ha ein topp som er breiare enn høgda, medan toppen av ein butte er smalare enn høgda. Tre klassiske butter er Scotts Bluff (i røynda fem butter) i Nebraska, Crested Butte i Colorado og Elephant Butte i New Mexico.

Blant kjende butter utan flat topp i USA finn ein Bear Butte i Sør-Dakota og Black Butte i Oregon. I mange tilfelle har butter fått namn som ikkje nytta ordet butte, som til dømes Courthouse Rock i Nebraska. Somme større åsar er teknisk sett ikkje butter, men har likevel dette i namnet sitt, som Kamiak Butte i Washington State.

Danning
-------

Ein butte oppstår ved erosjon når ein hard dekkbergart ligg over eit lag med mindre motstandsdyktig fjell som etter kvart forvitrar og eroderer bort. Det harde berglaget står imot erosjonen. Dekkbergarten vernar dei mindre motstandsdyktige berga under frå abrasjon frå vinden, slik at han vert ståande att som isolert. Etter kvart som toppen vert vidare erodert ved abrasjon og forvitring, fell overskotsmaterialet ned som steinurer kring botnen av butten. På ein mindre skala er det same prosessen som skapar jordpyramidar.

Galleri
-------

* Black Butte, nær Sisters i OregonBlack Butte, nær Sisters i Oregon
* Courthouse Butte nær Sedona i ArizonaCourthouse Butte nær Sedona i Arizona
* Signal Butte nær Big Spring i Vest-TexasSignal Butte nær Big Spring i Vest-Texas
* Owl Head Buttes i Tortolita Mountains, nordvest for Tucson i Arizona.Owl Head Buttes i Tortolita Mountains, nordvest for Tucson i Arizona.

Sjå òg
------

 

|  |  |
| --- | --- |
| * Dekkbergart
* Megalitt
* Monadnock
* Monolitt

  | * Potrero
* Platåfjell
* Tepui
* Tuya
 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Butte» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Mesa and Butte». *Science Clarified*. 2008. Henta 30. juni 2008.
2. ↑  Hill, R.T. 1890. A brief description of the Cretaceous rocks of Texas and their economic value. In: Dumble, E.T. (ed.), First Annual Report of the Geological Survey of Texas, 1889. Austin: State Printing Office, pp. 105-141.

Bakgrunnsstoff
--------------

* "Mesas and Buttes" bilete og døme
Eidsbotten ved EideFoto: Bjarne Thune

Eide Foto: Bjarne Thune

Fjorden ved EideFoto: Bjarne Thune

**Eide** er ein stad som ligg ved botnen av Eidsfjorden langs vegen til Halsvik i Gulen kommune i Vestland.

Namnet
------

Namnet blir uttalt ei'e, men har vorte skrive Æidi, Ede, Eide i 1563, 1610, 1667 og 1723. Det kjem av Eid, eit i dativform og viser til eidet mellom Eidsfjorden og Fensfjord.

Historie
--------

Det blei funne ei tverregga steinøks på Eide i 1912 i Langevatnet. Ei krossforma klubbe av klorittskifer blei funne i 1955 i eit sandtak 10-15 m over havet.

Matrikkelen frå 1723 viser at garden da hadde fem brukarar, men ingen husmenn. Garden hadde ikkje seter, men 2 årgangskverner, brennved nok og litt furuskog. Den låg ved sjøen litt under 7 mil frå Bergen.

### Posttrafikk

I 1785 blei det opna ei postrute frå Bergen via Molde til Trondheim. Ruta gjekk over Lindås, i båt over Fensfjorden til Postvågen ved Halsvik, gjennom Gulen til Rutledal og så vidare over Sognefjorden til Lavik. 
Det første postopneriet i Gulen blei opna på Eide i 1787.

Posten gjekk på landjorda til hest, og det måtte derfor byggast rideveger. Dei fyrste vegane i Gulen gjekk frå Postvågen over Eide til Glenja, og frå Haveland til Rutledal. Vegane blei bygde omkring 1790. Eide hadde poststasjon inntil Fylkesbaatane tok på seg å sende post gjennom Gulen.

Brukarar
--------

I Jordebok for Bergen kongsgård blir det nemnt to brukarar på Eide i 1519.
Etterkvart blei det skilt ut fleire bruk. Den eine delen av bruk fire fekk namnet *Ekrene*, den andre *Solbakken*. Bruk fem fekk namnet *Nesheim* og bruk seks *Londaltun*. I alt var der 38 bruksnummer.

Det kan ha vore husmenn på Eide frå rundt 1600, men ein veit det sikkert frå 1645.

Referansar
----------

1. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*,bind 2 side 284
2. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*,bind 2 side 284
3. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*bind 2 side 285
4. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*bind 2 side 285
5. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*bind 2 side 285
6. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*bind 2 side 285
7. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*bind 2 side 285
8. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*bind 2 side 304
9. ↑  Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*bind 2 side 304

Litteratur
----------

* Kleiva, Ivar; *Gulen i Gammal og ny tid*, Gulen Kommune 1996
To pintglas med Thwaites' «Lancaster Bomber», ein type bitter, på ein engelsk pub.
**Bitter** er det britiske namnet på ein type pale ale. Namnet vart først teke i bruk i Storbritannia tidleg på 1800-talet, som eit resultat av at pale ale blei utbreidd.

Kort historie
-------------

*Pale ale* var eit namn som blei brukt på øl som var laga av malt tørka med koks. Frå 1830-talet blei pale ale og bitter brukt som synonym, der særleg bryggeria brukte termen *pale ale*, medan kundane brukte termen *bitter.* Ein går ut frå at dette var kundane sin måte å skilja dei bitre typane ale frå mindre bitre typar ale, som til dømes porter.
Frå midten av 1900-talet blei flaskar i Storbritannia i stor grad merka som *pale ale*, medan ølfat var merka som *bitter.* I Storbritannia har bruken av termen *pale ale* blitt stadig mindre, og *bitter* har teke over.

Farge og alkoholprosent
-----------------------

Bitter er ein pale ale, men har større variasjon i smak og farge enn annan pale ale. Han kan vera ljos, nesten som pilsner, men òg mørk, nesten som stout. Ølet har lite kolsyre. Volumprosenten alkohol ligg mellom 3 og 7, og i Noreg er han oftast på litt over 4.

Kjelder
-------

1. ↑  «English Bitter». BeerAdvocate. Henta 27. august 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Bitter (øl)» frå Wikipedia på bokmål, den 27. august 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------
**Eide forlag** er eit norsk bokforlag heimehøyrande i Bergen. Eide forlag gir ut eit mangfald av bøker til kyrkjeleg og personleg bruk. Samarbeidet med Den norske kyrkja om utgiving av salme- og gudstjenestebøker utgjer ei solid bærebjelke i forlaget. I tillegg kjem eit allsidig utvalg litteratur til bruk i kyrkje og hjem. Eide er ein del av forlagshuset Vigmostad & Bjørke AS.

Oppstarten
----------

Forlagsdrifta vart starta i 1880 av Johan Wilhelm Eide som tolv år tidlegare også hadde grunnlagt Bergens Tidende. Grunnen til at han gav seg ut på forleggjarverksemd var at Vestmannalaget stod utan forleggjar til vinnaren av tevlinga foreininga hadde hatt om den beste ABC-boka på landsmål. Då tok boktrykkjar Eide, som opphavleg var frå Stryn, på seg å gje ut fyrstepremiemanuset til Andreas Austlid. Framover mot hundreårsskiftet gav Eide ut eit fåtal andre bøker, men forleggjarverksemda var eit underskotsforetak og snart gjekk forlaget i dvale.

Etterkrigstida
--------------

Ikkje før i 1945 livna det til att, då med at ei sterk satsing på barnebøker. Pengane tente forlaget likevel på vaksenbokutgjevingar som til dømes *Sjetlands-Larsen* av Frithjof Sælen, *Nord for det øde hav* av Liv Balstad og *Den tause verden* av Jacques-Yves Cousteau, og det gav dei rom til å ha høg kvalitet på barnebøkene, som ofte var tapsprosjekt. Eide Forlag gav til dømes ut internasjonale barnebokklassikarar som *Det suser i sivet* av Kenneth Grahame, *Alice i eventyrland* og *Gjennom speilet* av Lewis Carrol og *Peter Pan* av J.M. Barrie for fyrste gong på norsk, alle omsette av Zinken Hopp. Dei gav også ut nye, fine utgåver av bøker som *Tom Sawyer* og *Huck Finn* av Mark Twain. Etter at forlaget gjekk på ein stor økonomisk smell med det store verket *Havet og våre fisker* tidleg på 60-talet vart verksemda gradvis trappa ned att.

Fram mot notida
---------------

Ikkje før på midten av 80-talet byrja ein ny periode med vekst i forlaget. Det vart då satsa på mellom anna ein serie hefta kriminal- og spenningsbøker redigert av Gunnar Staalesen. Då det ikkje vart balanse i rekneskapane i denne omgangen heller, bestemte Bergens Tidende seg for å selja selskapet og det vart kjøpt av Trine Kolderup Flaten som hadde vore ein av redaktørane dei siste åra og som no driv selskapet saman med Roald Flaten. Forlaget har no om lag 20 utgjevingar i året, og av utgjevingar frå dei siste åra kan nemnast *Norsk forsvarshistorie* i 5 band og ei satsing på science fiction og fantasy-litteratur.

Eide forlag i dag
-----------------

Høsten 2005 vart Eide kjøpt opp av og innlemma i forlagshuset Vigmostad & Bjørke AS. Då Vigmostad & Bjørke kort etter fekk kontrakt på å utgi salme- og gudstenestebøker for Den norske kyrkja, valde dei å gjere Eide til forlag for kyrkjelege utgivingar. Den norske kyrkja sto på denne tida i startgropa av ei omfattande gudstenestereform, som og omfatta ei ny offisiell salmebok. Den nye utgåva av Norsk salmebok vart utgjeve høsten 2013 i eit fyrsteopplag på 60 000, og av desse vart 40 000 selde fyrste dagen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Eide Forlag
Bitumen
**Bitumen** er eit svart, seigt hydrokarbon som i nokon grad finst naturleg, men som oftast er skaffa som restprodukt etter destillasjon av råolje, der det framstår som den tyngste fraksjonen med høgast kokepunkt.

Bruksområde
-----------

Bitumen blir hovudsakleg brukt til asfaltbetong, der bitumenet blir varma opp og blanda med grus før det blir lagt ned og jamna ut. Andre bruksområde er blant anna taktetting, då spesielt av flate tak. Flytande bitument kan òg brukast som patinering til kunstartiklar i keramikk, gips og metall. Fargegraderinga blir avgjort av kor uttynna det er av t.d. reinsa terpentin. Tidlegare var bitumen brukt som botnstoff på båtar, og til tider òg til vern av hus, naturleg bitumen skal blant anna ha vorte varma opp og smurt på husa i Babylon som vern mot vêr og vind. Bitumen blir òg brukt på kablar og liner.

Bitumen må ikkje forvekslast med tjøre eller bek.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bitumen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
|  |
| --- |
| Lønningdal I (høgre) og II (venstre) i 1930-åra |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Lønningdal II» |
| Eigar: | 
Engel H. Lønningdal P/R, |
| Verft: | Skaalurens Skibsbyggeri i Rosendal |
| Verftsnummer: | 
141 |
| Sjøsett: | 
1932 |
| Heimehamn: | Os/Bergen |
| Kjennemerke: | 
LGSH |
| Generelle mål |
| Type: | 
Passasjerskip |
| Tonnasje: | 
185 bruttotonnregister, 120 nrt |
| Lengd: | 
97,2 fot (29,6 m) |
| Breidd: | 
23,8 fot (7,3 m) |
| Djupgang: | 
9,8 fot (3,0 m) |
| Installert effekt : | 
150 bhk |
| Framdrift: | 
2T EV RM (Wichmann Motorfabrikk) |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Bjoa» |
| Eigar: | Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap |
| Sett i teneste: | 
1951 |
| Teke ut av teneste: | 
1967 |
| Lagnad: | 
Selt 1967 og rigga ned til lekter og tønnelager.I 1969 skadd under brann og søkkt av eigaren. |
| Generelle mål etter ny motor 1938 |
| Installert effekt : | 
320 bHK |
| Framdrift: | 
4cyl. 2T EV Wichmann RM |

**M/S «Lønningdal II»** er eit motorskip bygt i 1932 for Engel H. Lønningdal P/R i Os/Bergen og var sidan i flåten til Hardanger Sunnhordlandske Dampskibsselskap (HSD) frå 1951 til 1967.

Historie
--------

Skipet vart levert i 1932 frå Skaalurens Skibsbyggeri i Rosendal til Engel H. Lønningdal i Os. Ho gjekk i fast rute Bergen-Fusa-Hardanger-Odda og konkurrerte med HSD sine ruter i området. I 1938 fekk ho ny motor. 

Under andre verdskrigen vart ho rekvirert av tyskarane og nytta som transportskip mellom Molde og Åndalsnes. Ho kom attende til Bergen 3. august 1945. Hausten 1945 vart ho leigd ut til Det Midthordlandske Dampskibsselskab, som hadde tapt eit fartøy i Fusa, og vart nytta i ruta Bergen-Os-Tysnes. Lønningdal II gjekk attende til ruta Bergen-Fusa-Hardanger-Odda i desember 1947 då Midthordlandske fekk det nye skipet sitt MS «Midthordland». Skipet vart ombygd i 1948. 

3. januar 1952 vart det seld til Hardanger Sunnhordlandske Dampskibsselskap (HSD) som gav ho namnet **«Bjoa»** 1. mars 1952 og nytta ho i lokal fraktefart mellom Bergen og Sunnhordland. I 1962 vart ho lagt i opplag i Bergen og i oktober 1967 vart ho selt til Jørgen Jørgensen i Tysse i Samnanger og rigga ned til lekter og tønnelager. I 1969 vart ho sterkt skadd i ein brann nær Gaupholm i Samnanger, kondemnert og søkkt av eigaren.

Kjelder
-------

* Skipet.no
* Lønningdal II på warsailords.com
Kanonball
**Kanonball** eller **stikkball** er ein lagsport som er vanleg i gymundervisinga. Reglane finst i mange ulike variantar. I USA er spelet kjent som *Dodgeball*, og International Dodgeball Federation er eit forbund som har standardisert reglane for den amerikanske varianten av spelet.

Norsk skolevariant
------------------

Sidan det finst fleire variantar er ikkje dette noko komplett regeloversyn for kanonball, men ei rettleiing til dei grunnleggjande sidene ved spelet. Denne varianten brukar dei mykje i Oslo-området.

Spelarar
--------

Talet på spelarar er ikkje fastsett, men ein bør vera minimun fire fordelt på to lag. Kvart lag vel ein konge som står i ei frisone bak motsett lag under heile spelet.

Utstyr
------

Ein treng ein ball i mjukt material, med storleik mellom ein handball og ein fotball.

Speleområde
-----------

Figur som syner oppdelinga av banen i område for raudt og blått lag. Dette er ei grunnleggjande oppdeling.
Figur over oppdelinga av Velstad-Karlsen-varianten. Denne baneoppdelinga nyttar berre dei mest erfarne spelarane, og ein må helst ha to eller fleire ballar. Baneoppdelinga oppstod i ein gymtime i regi av elevar frå Modum/Sigdal..
Speleområdet er normalt heile gymsalen. Banen er delt opp i fire delar på tvers av lengderetninga og normalt symmetrisk om midtlinja slik at dei to midterste delane får mest plass. I nokre tilfelle kan læraren, som ofte er dommar, flytte grensene for å jamne ut oddsen. I utgangspunktet står laga på kvar si side av midtstreken og kongane står i det vesle området i motsett ende av banen. Ein spelar må alltid stå i riktig område, og det kan vere juks å strekkje seg etter ballar i område ein ikkje høyrer til i. Banen er ofte oppdelt med gymbenker.

Spelet
------

Ein kastar ballen tilfeldig ut på banen i det spelet byrjar. Ein annan variant er at ein lèt ballen liggje på midtlina i det spelet byrjar, slik at spelarane må løpe for å hente ballen fyrst. Spelet går ut på å stikke motspelarane, altså å treffa dei med ballen. Dersom ballen treffer bakken før han treffer ein spelar, er ballen daud, og spelaren vart ikkje stukken. Dersom den som vert kasta på, greier å ta imot ballen, vert den som kasta stukken i staden. Vanlegvis tel ikkje ballar som treffer hovudet (hovudstikk). Spelaren må flytte seg dit kongen står når han vert stukken. Dersom ein spelar i området til kongen stikk ein motspelar, får spelaren gå attende til midtområdet. Når alle så nær som kongen på eit lag er stukne, skal kongen spele i det store området til sitt lag. Kongen har i utgangspunktet tre liv, og mister eitt kvar gong han vert stukken. Eit lag tapar dersom kongen mister alle liva.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
**Bjarke Sahl**, tidlegare Bjarke Torben Sahl Kristensen, (fødd 9. april 1956) er ein dansk og norsk sjakkspelar. Han er Internasjonal meister i sjakk.

Bjarke Sahl har budd i Noreg frå 1997. Han melde i 2007 overgang frå Danmark til Noreg, vart dermed av Verdssjakkforbundet FIDE pr 1. oktober 2007 registrert som Noreg sin 20. dåverande IM.

Bjarke Sahl delte førsteplassen i den danske meisterskapen i 1981, men tapte omkampen.

Han har tre innteikningar i stormeister-tittelen, men har til no ikkje klart kravet om å oppnå ein eigen FIDE-rating på 2500.

Bjarke Sahl var generalsekretær i Norges Sjakkforbund og Ungdommens Sjakkforbund i åra 1998 - 2005.

Då han gifta seg med den sterke norske sjakkspelaren Sheila Barth Berntsen, no Sheila Barth Sahl, skifta dei begge etternamn til Sahl.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bjarke Sahl sine sjakkparti hos www.chessgames.com som Bjarke Kristensen
* Bjarke Sahl sine sjakkparti hos www.chessgames.com Arkivert 2013-03-08 ved Wayback Machine.
* Bjarke Sahl sine sjakkparti i Noreg hos NorBase som "utanlandsk spelar"
* Bjarke Sahl sine sjakkparti i Noreg hos NorBase som "norsk spelar
* Bjarke Sahl sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

* Norsk Sjakkblad

Fotnotar
--------

1. ↑  Stormeister-tittel tildelt "cond on rtg"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |