recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Emese Hunyady** (fødd 4. mars 1966) er ein ungarsk-austerriksk skeiseløpar frå Budapest som representerte Austerrike frå 1985. Ho vart europameister 1993, verdsmeister i firkamp 1994 og olympisk meister på 1500 meter i Lillehammer-OL 1994.

Hunyady slo seg opp i verdseliten på skeiser i OL-sesongen 1992. Ho kom då på andreplassen både i EM og i firkamp-VM, begge meisterskapane avvikla i Heerenveen. Ved Vinter-OL 1992 i Albertville sikra ho seg bronsemedaljen på 3 000 meter. 
I 1993 vann Hunyady i Heerenveen europmeisterskapen, medan ho vart nummer to i firkamp-VM i Berlin. Vinteren 1994 enda ho på tredjeplass under EM på Hamar, før ho ein månad seinare steig heilt til topps på sigerspallen etter firkamp-VM i Butte i USA. Eit par veker etter verdsmeisterskapen var ho tilbake på OL-isen i Hamar, der ho fyrst tok sølvmedaljen på 3 000 meter for så å vinne OL-gullet på 1500-meteren. I 1999 kneip ho gullmedaljen på 1500 meter under VM i enkeltdistansar.

Hunyady la opp etter 2003-sesongen. Saman med sin andre ektemann, den finske skeiseløparen Timo Järvinen, busette ho seg i Sveits.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Emese Hunyady» frå Wikipedia på tysk, den 20. januar 2018.*

* «Emese Nemeth-Hunyady» (på engelsk). Olympedia. Henta 21. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Airbus A380** er det største passasjerflyet i verda. Det har to etasjar, brei buk og fire jetmotorar, og blir laga av den europeiske flyprodusenten Airbus. 
Flyet vart sett i kommersiell drift i 2007. Flyet vart lansert under ein seremoni i Toulouse tysdag 18. januar 2005 og flaug fyrste gong 27. april 2005 kl. 10.30. 

A380, som er utvikla av Airbus Industrie, vart bestilt av fleire flyselskap: Lufthansa, Emirates Airlines, Singapore Airlines, Air France, Qantas, Virgin Atlantic Airways, Korean Air, Qatar Airways og International Lease Finance Corporation. Samtidig med at dei fyrste prototypane av flyet var klare — i juli 2004 — bestilte Etihad Airways fire fly for levering i 2007.

Spesifikasjonar
---------------

Planteikning av Airbus A380-800.
Den nye modellen ville i utgangspunktet bli levert i to utgåver; A380-800 og A380-800F. A380-800 har plass til 555 passasjerar over tre klassar og ei rekkjevidd på 14 800 km, medan A380-800F er eit reint lastefly med 10 400 km rekkjevidd og plass til 150 tonn varer. 

Airbus heldt fram med å lage cockpiten så lik dei tidlegare modellane som mogleg. På den måten kostar det mindre å læra opp pilotar, i tillegg til at flyginga blir tryggare når mannskapet berre må kjenne til eitt sett med prosedyrar for korleis flyet skal handterast.

Airbus A380 tar av for jomfruturen

Tekniske data
-------------

* Mannskap: 2
* Dimensjonar
	+ Lengd: 73 m
	+ Høgd: 24,1 m
	+ Vingespenn: 79,8 m
	+ Vingeareal: 845 m²
* Masse
	+ Utan last: 280 tonn
	+ Maks. masse v/avgang: 560 tonn
* Kapasitet: 555–840 passasjerar, avhengig av antal klassar
* Motorar: 4 stk Rolls-Royce Trent 900 eller Engine Alliance GP7200 turbojetmotorar
* Hastigheit
	+ Cruise: Mach 0,85 (ca. 902 km/t)
	+ Maks: Mach 0,89 (ca. 945 km/t)

### Materialbruk

**Skrog**

Airbus A380 vil bruke laminatkompositten glare i dei øvre delane av skroget. I dei nedre vil plater av dei relativt nyutvikla aluminiumlegeringane AA6013 og AA6056 bli brukte. Desse platene vil vere sveisa med lasersveising eller Friction Stir Welding, i staden for tradisjonell nagling.

**Haleror**

I staden for aluminium, er det brukt komposittmaterial i haleroret.

Kjelder
-------

1. ↑  *How EADS Became Airbus*, arkivert frå originalen 17. juni 2016
2. ↑  «Airbus Industrie», *britannica.com*, arkivert frå originalen 11. oktober 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisell heimeside Arkivert 2005-02-09 ved Wayback Machine.
* Aircraft-Info.net - Airbus A380
* Airbus og WTO
* Airbus A-380 galleri Arkivert 2005-02-04 ved Wayback Machine.
* Bilder av A380 frå Airliners.net

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Airbus A380**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Simón Bolívar** (24. juli 1783–17. desember 1830) var ein søramerikansk general og nasjonalist som blei ein heltefigur for heile Latin-Amerika. Simón Bolívar frigjorde Peru, Venezuela og Ny-Granada (Colombia) frå det spanske veldet, og saman med general Antonio José de Sucre deler han æra for å ha frigjort Ecuador.

Livssoge
--------

Simon Bolívar vart fødd i San Mateo, i staten Aragua (i det som den gong var ein del av provinsen Caracas i Venezuela, og ikkje byen Caracas). Han var son av don Juan Vicente Bolívar y Ponte og doña María de la Concepción Palacios y Blanco, som var ei aristokratisk slekt.

Simón Bolívar fekk ei god oppseding av lærarane sine, og då spesielt av Simón Rodríguez. Han fekk mellom anna opplæring i dei filosofiske rørslene på 1700-talet, og då spesielt opplysninga, og dessutan i klassisk gresk og romersk filosofi.

Etter at foreldra hans døydde drog han til Spania i 1799 for å fullføra utdanninga si. Her gifta han seg med María Teresa Rodríguez del Toro y Alaysa i 1802, som døydde av gulfeber allereie i 1803, då dei to vitja Venezuela. Året etter drog Bolívar tilbake til Europa og var ei tid med i kretsen rundt Napoleon.

El Libertador
-------------

Tilbake i Venezuela vende Bolívar seg derimot Napoleon og bror hans, Joseph, som den franske keisaren hadde gjort til konge av Spania og koloniane i 1808. Juntaen for Caracas erklærte sjølvstende i 1810, og Bolívar vitja England som diplomaten deira. Då juntaen vart overvunnen i 1812 måtte Bolívar flykta til Cartagena de Indias. Her skreiv han Cartagena-manifestet sitt.

I 1813 leia han invasjonen av Venezuela og erklærte den andre venezuelanske republikken. Bolívar blei kjend som *El Libertador*, Frigjeraren. I 1814 prøvde han å gjera han det same for Colombia. Året etter hadde han fleire nederlag som førte til at han flykta til Jamaica. Han bad om hjelp frå Alexandre Pétion, leiaren av Haiti, og fekk det, slik at han kunne dra tilbake og fortsetja kampen. Colombia blei fritt frå spansk kontroll i 1819. I desember dette året skapte Bolívar føderasjonen Gran Colombia (der mykje av Venezuela, Colombia, Panama og Ecuador var med), med seg sjølv som president. I 1822 tok han også over Peru, etter at
den argentinske generalen José de San Martín hadde frigjort størstedelen av landet frå Spania. Saman med Antonio José de Sucre vann han over dei siste spanske styrkane i Ayacucho i desember 1824.

Frigjeringshelten klarte likevel ikkje å halda Gran Colombia samla. Det store landet var prega av indre strid, og i 1827 var dei blitt til krigar som gjorde at føderasjonen braut saman. Bolívar gjekk av som president i 1828. To år etterpå døydde han av tuberkulose i Santa Marta i Colombia.

Anna
----

* Den nye republikken Bolivia blei til i 1825 og kalla opp etter Bolívar.
* Ciudad Bolívar i Venezuela, tidlegare Angostura, blei teken av Bolívar i 1816, og har fått namn etter han.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Universidad Simón Bolívar

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Simón Bolívar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Airdrie** er ein by i Alberta i Canada, ikkje langt frå Calgary. I 2011 hadde byen eit folketal på 42 564 personar.

Historia til byen går tilbake til 1891, då det blei bygd ein jernbanestopp her under bygginga av jernbanen mellom Calgary og Edmonton. Han blei kalla opp etter Airdrie i Skottland. Det blei likevel ikkje bygd noko særleg meir her før i 1901, då det mellom anna kom til eit postkontor og ein butikk. Dei neste åra kom det raskt til fleire matbutikkar, apotek, hotell og restaurantar. I september blei 1909 Airdrie erklært som by, og i 1974 fekk han byrettar. Airdrie hadde ei folkeauke frå 309 innbyggjarar i 1959 til 1 442 i 1977. Sidan gjekk auken raskt, og i 1982 var innbyggjartalet 9 981. Dette kan delvis forklarast med at mange folk som arbeider i Calgary har flytta ut til Airdrie.

Airdrie har ein venskapsby i Sør-Korea, Gwacheon.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Population and dwelling counts, for Canada, provinces and territories, and census subdivisions (municipalities), 2011 and 2006 censuses». Statistics Canada. Arkivert frå originalen 17. august 2012. Henta 24 mars 2014.
2. ↑  *Place-names of Alberta*. Ottawa: Geographic Board of Canada. 1928. s. 10.
3. ↑  Read, Tracy (1983). *Acres and Empires : a history of the Municipal District of Rocky View No. 44*. s. 56. Arkivert frå originalen 24. september 2015. Henta 24. mars 2014.
4. ↑  «Location and History Profile». Alberta Municipal Affairs. Henta 24 mars 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Airdrie, Kanada» frå Wikipedia på svensk, den 10. april 2019.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå språket sindi.* 

| **Sindi** |
| --- |
| Horisonten til SindiHorisonten til Sindi |
| 

|  |
| --- |
| Flagget til Sindi |
| **Flagget til Sindi** |

 |
| Plassering |
| 

Sindi is located in Estland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Estland |
| Maakond | Pärnu maakond |
| Borgarmeister | Anu Vassvik |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006) | 4 049 |
| Koordinatar | 58°24′0″N 24°40′0″E﻿Koordinatar: 58°24′0″N 24°40′0″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.sindi.ee |

**Sindi** er ein by i Pärnu maakond i Estland med om lag 4000 innbyggjarar. Han ligg 14 km frå Pärnu.

Sindi ligg på venstrebreidda av Pärnuelva, mellom elva og våtmarksområdet Lanksaare.

Historie
--------

I området der Sindi ligg i dag låg den første kjende busetnaden i Estland, Pulli, frå rundt 8500 f.Kr. Han vart oppdaga av geologar i 1965. Busetnaden eksisterte truleg berre ei kort stund, sidan området seinare vart dekt av vatn. Som eit myrlendt område sidan har område vore stort sett folketomt til 1500-talet. 

Byen er kalla opp etter Clauss Zindt, ein borgarmeister i Pärnu i 1565, som bygde eit våningshus (Zintenhof) der byen i dag ligg. Busetnaden voks opp i 1833 rundt ein tekstilfabrikk eigd av godseigaren. Han vart offisielt ein kommune i 1921 og ein by i 1938.

Viktig for utviklinga av byen var jernbanelinja som kom hit i 1928. Denne linja vart lagt ned i 1970. 

* 
* 
* 
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sindi» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Liv Grete SkjelbreidFoto: Jarle Vines

**Liv Grete Skjelbreid Poirée** (fødd 7. juli 1974) er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Hålandsdalen i Fusa i Hordaland. Ho er sju gonger verdsmeister og har vunne verdscupen i skiskyting samanlagt ein gong. Også storesøstera Ann Elen og hennar tidlegare ektemann Raphaël Poirée var skiskyttarar på internasjonalt toppnivå.

Ho tok sine første NM-gull i 1994, på stafetten og i lagkonkurransen. I 1995 fekk ho plass på det norske elitelaget og debuterte i verdscupen. I 1999 vann ho sitt første verdscuprenn, i Oberhof. Sesongen 2002/03 hadde ho svangerskapspermisjon, då ho fekk dottera *Emma*. Sesongen etter, 2003/04 var ho tilbake og vann verdscupen samanlagt. 

I verdsmeisterskapen tok ho sin første gullmedalje i 1997 Brezno-Osrblie, på lagkonkurransen. I comeback-sesongen etter at ho hadde fått born imponerte ho stort med fire gull av fem moglege i VM i Oberhof. I 2004/05 sesongen var ho svekka av sjukdom, men vann eit renn, fellesstarten i Östersund.

Frå 2000 til 2013 var ho gift med den franske skiskyttaren Raphaël Poirée. Dei budde dels i Fusa og dels i Villard de Lans i Frankrike.

Kortfatta merittliste
---------------------

(pr. 28. februar 2006)

* Verdscup samanlagt:
	+ 1 siger, 2 andreplassar
* Verdsmeisterskap:
	+ 8 gull, 1 sølv, 3 bronse
* Olympiske leikar:
	+ 2 sølv, 1 bronse
* Verdscuprenn:
	+ 22 gull, 15 sølv, 9 bronse

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fusa biathlon fanclub
* Fanside, på engelsk
* «Liv Grete Skjelbreid-Poirée». olympedia.org. Henta 15. november 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Emil André Erstad** (fødd 9. august 1991 i Bergen) er ein norsk politikar, vald som leiar i KrFU frå 20. oktober 2013. Han kjem frå Manger i Radøy kommune. Frå 2012 var han 1. nestleiar i ungdomspartiet og fylkesleiar i Hordaland KrFU. Han har studert samanliknande politikk ved Universitetet i Bergen. Han arbeidde i Tankesmien Agenda frå 2015 til 2019. I 2019 fekk han stillinga som kommunikasjonssjef i Den norske Helsingforskomité.

I 2016 gav han ut boka *Farvel, Syria* på Det Norske Samlaget.

Erstad starta ein underskriftsaksjon for å få den sosiale nettstaden Facebook på nynorsk. I april 2014 vart Erstad vald inn i styret i Noregs Mållag. Han har ogso markert seg som ein talsmann for eit breiare KrF, og har mellom anna tatt til orde for å invitere muslimar inn i partiet og sagt at han vil gå i homoparadar. Han har ogso utfordra moderpartiet til å gå inn for ekteskap og adopsjon for homofile, noko som skapte debatt i januar 2014.

Som friidrettsutøvar i tenåra for FIL AKS-77 vart hans personlege rekord på 800 meter på 1.55,18. Erstad gjekk på toppidrettslinja ved Tertnes vidaregåande skule frå 2007 til 2010. Han var ein periode Noregs beste 16-åring gjennom alle tider på 600 meter. Her presterte han 1.23,07 i 2007. Denne aldersrekorden har seinare blitt sletta. Erstad tok fleire gullmedaljar i ungdoms-NM.

Erstad var vinnar av radioprogrammet Påskelabyrinten i 2019.

Kjelder
-------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 23. november 2013, henta 6. april 2014
2. ↑  «Emil André Erstad». *Agenda Magasin* (på norsk bokmål). Henta 26. februar 2019.
3. ↑  «Emil André Erstad». *Den norske Helsingforskomité* (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 26. februar 2019. Henta 26. februar 2019.
4. ↑  «KrF-topper ber ny KrFU-leder roe seg». Dagen. 18. oktober 2013. Henta 29. desember 2017.
5. ↑  Bruland, Roger Sevrin (14. januar 2014), «KrFU-leder åpner for homoekteskap», *NRK* (på norsk bokmål), henta 14. mai 2019
6. ↑  «Arkivert kopi». Arkivert frå originalen 20. mars 2014. Henta 20. mars 2014.
7. ↑  «- Må dere spy? Flott!», *Bergens Tidende* (på norsk bokmål), henta 14. mai 2019
8. ↑  Emil Andre Erstad sletta ein 37 år gamal aldersrekord i Stordleikane, Kondis.no
9. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 7. april 2014, henta 6. april 2014
10. ↑  Bøl, Kristina, «Emil André vann Påskelabyrinten: – Deilig!», *Strilen*, henta 14. mai 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2014-04-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Liv Kreken** (fødd 8. mai 1969) er ein norsk songar, tekstforfattar og komponist, busett i Oslo. 

Kreken er fødd i Bergen og oppvaksen i Jostedalen i Sogn, men har budd på Austlandet sidan 1995.

Ho har gitt ut fleire album og halde mange konsertar i Noreg og Norden. Liv har mellom anna fått låtskrivarklubben Nye Skalders ærespris og har motteke stipend frå Norsk komponistfond. Ho har også vore organisatorisk aktiv og sete i styret for Nordvisa, Nye Skalder, Visens Venner og Soon Viseklubb.

Andre artistar nyttar gjerne Livs songar, og fleire av dei er omsette til svensk. Snøenglar er og omsett til dansk og tysk.

Kreken er utdanna pedagog og økonom og har arbeidd innanfor desse fagfelta, og jobba i over fem år ved Kompetansesenteret for idé- og forretningsutvikling i Oslo som informasjonsansvarleg og seinare dagleg leiar. Ho arbeider som forskingsbibliotekar i musikkseksjonen ved Nasjonalbiblioteket i Oslo. 

Etter 2004 har ho arbeidd med kultur i ulike samanhengar, både i kommunal forvaltning, arrangering av musikkfestivalar og med formidling av musikk og nysirkus i firmaet Ingen Sjiraffer. Plateselskapet Ingen Sjiraffer gav hovudsakleg ut andre artistar. 

Kvalnes gav ut sin fyrste CD *Søt & Snill* på Normann Records i oktober 2010, og *Dim Sum* kom på Kirkelig Kulturverksted i februar 2013. I 2022 kom EP-en *Jammer og Jug* på Fonogram. Ho har vore aktiv i visemiljøet både i Oslo og resten av Norden og har vore styreleiar for Nye skalder i Oslo og sete som Norges representant i Nordvisa. Frå 2003 var ho styreleiar ved Norsk visearkiv, der ho i periodar arbeidde med administrative oppgåver. i 2014 vart Norsk visearkiv ein del av Nasjonalbiblioteket, og Liv Kreken har vore tilsett der som Forskningsbibliotekar med ansvar for vise. og sangtradisjon sidan då.

Diskografi
----------

**Singlar:**

* *Snøenglar* (2007)
* *Heime i vest* (2020)
* *Kom tilbake* (2020)
* *Raudstrupen* (2020)

**Eigne album**:

* *Søt & Snill* (Normann Records, 2010)
* *Dim Sum* (Kirkelig Kulturverksted, 2013)
* *Jammer og Jug* (Fonogram, 2022)

**Andre utgjevingar på Ingen Sjiraffer:**

* Arne Kvalnes – *Altfor Norge* (2006)
* Crimson – *Higher* (2008)
* Crimson – *Butterfly* (2009)
* Vegard Iversen – *Hammock* (2011)

Kjelder
-------

* kreken.no
* 
*
*Denne artikkelen handlar om namnet. For folkegruppa, sjå ainoar. For språket, sjå ainospråk.*
Måleri av Akseli Gallen-Kallela som viser historen om Aino i *Kalevala*.
**Aino** er eit finsk kvinnenamn, og tidlegare mannsnamn, danna av ordet *ainoa*, 'einaste'. Aina er ein variant av namnet. Aino har svensk namnedag den 13. juni.

Namnet er brukt i det finske eposet *Kalevala*, der Aino er den vakre systera til Joukahainen som druknar seg for ikkje å måtte gifta seg med den gamle Väinämöinen. 

Aino Järnefelt, som blei gift med Jean Sibelius.
Under den finske nasjonalromantiske perioden sist på 1800-talet var namnet mykje brukt. Nokre av dei første som fekk det var Aino Järnefelt (gift Sibelius), fødd i 1871, og Aino Krohn (seinare Aino Kallas), fødd i 1878. Etter ein topp i 1917, då over 1200 jenter fekk namnet Aino, sokk bruken utover 1900-talet. Mot slutten av 1990-åra voks han igjen, og i 2006 var Aino blitt jentenamnet som var mest gjeve i landet.

Bruk
----

Namnet er mykje brukt i Finland, der 2 % av kvinner heiter Aino (2008). Det er også ein del brukt i Estland (0,8 % i 2004). I Noreg var det 156 kvinner som heitte Aino i 2008.

Kjende namneberarar
-------------------

* Aino Ackté (1876-1944), finsk sopran
* Aino Kallas (1878–1956), finsk-estisk forfattar
* Aino Aalto (1894–1949), finsk arkitekt og formgjevar
* Aino Hivand (f. 1947), samisk biletkunstnar
* Aino Kannisto (f. 1973), finsk fotokunstnar
* Aino-Kaisa Saarinen (f. 1979), finsk langrennsløpar
* Aino Jensen, dansk-norsk glasskunstnar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aino» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2008.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Aino hjå Statistisk Sentralbyrå

### Fotnotar

1. ↑  «Aino and Eetu top list of most popular children's names» i *Helsingin Sanomat*, 16. oktober 2007. Lese 25. oktober 2008.
**Air**, òg kjend som «*Air on the G String*» («Air på G-streng») er ein kjend sats frå Orkestersuite Nr. 2 i D-dur, BWV 1068, av Johann Sebastian Bach. Satsen er den andre i verket og er kanskje den mest kjende melodien av alle Bach skreiv.

Bach komponerte truleg denne suiten i 1731. Dette var ikkje den slags musikk han vanlegvis skreiv, og det er lettare kost enn dei normalt meir strenge, religiøse eller fugale verka. Desse verka var berre meint som underhaldning. Det vart truleg først spelt i Leipzig i Zimmermanns kaffihus i Cather-Strasse. 

Namnet «**Air on the G String**» kjem frå eit arrangement for fiolin og piano, av August Wilhelmj. Han transponerte stykket frå den opphavlege D-duren til C-dur og transponerte melodien ned ein oktav. Wilhelmj kunne då spele stykket på berre ein fiolinstreng, G-strengen. 

Procol Harum nytta nokre taktar frå dette stykket i hitsingelen deira, «A Whiter Shade of Pale».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Orkestersuitar: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project. (nedst)
* Notar og MIDI-fil på Mutopia Project, orkesterarrangement
	+ Notar og MIDI-fil på Mutopia Project, trombonekvartett-arrangement

Kjelder
-------

1. ↑  *Orchestral Suite No. 3 in D major, BWV 1068* på Allmusic av John Keillor. Henta 29. april 2010.
2. ↑  Ewen, David (1965). *The complete book of classical music*. Prentice-Hall. s. 105.
3. ↑   Air On the G String på Songfacts
|  |
| --- |
| ***Oh Lonesome Me***  Singel av Don Gibson |
|  |
| B-side | «I Can't Stop Loving You» |
| **Utgjeve** | 1958 |
| **Sjanger** | Country |
| **Lengd** | 2:26 |
| **Selskap** | RCA Victor |
| Låtskrivar(ar) | Don Gibson |
| **Produsent** | Chet Atkins |
|
| Don Gibson-kronologi |
| «Sweet Dreams»(1956) | *Oh Lonesome Me* | «Blue Blue Day»(1958)
 
 |

«**Oh Lonesome Me**» er ein populær song skriven og innspelt av Don Gibson med Chet Atkins for RCA-Victor i Nashville i 1958. Songen toppa country-lista i USA i åtte veker på rad, og nådde 7. plass på Billboard-lista. B-sida var «I Can't Stop Loving You», som har vorte ein standardsong.

Andre utgåver
-------------

Det er gjort mange andre utgåver av songen.

Craig Douglas spelte inn ein versjon i Storbritannia i 1962 på (Decca-etiketten, produsert av Bunny Lewis. Denne nådde 11. plass i Storbritannia og låg på lista i 11 veker..

Neil Young spelte inn songen i lag med Crazy Horse for albumet hans *After the Gold Rush* i 1970. Denne versjonen er mykje langsamare enn originalversjonen, og det kan vere vanskeleg å høyre at det er same songen.

Johnny Cash nådde 13. plass på countrylista med songen i 1961 på, Stonewall Jackson 63. plass i 1970, Loggins & Messina 92. plass i 1975 og The Kentucky Headhunters 8. plass i 1990.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oh Lonesome Me» frå Wikipedia på engelsk, den 26. oktober 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (2008). *Hot Country Songs 1944 to 2008*. Record Research, Inc. s. 157. ISBN 0-89820-177-2.
2. ↑  Gillett, Charlie (1996). *The Sound of byen: The Rise of Rock og Roll* ((2nd Ed.) utg.). New York, N.Y.: Da Capo Press. s. 108–109. ISBN 0-306-80683-5.
3. ↑  Chart Stats - Images - Singles - 3279.jpg
4. ↑  *Chart Stats - Craig Douglas - Oh Lonesome Me*, arkivert frå originalen 12. november 2013, henta 12. november 2013
5. ↑  Whitburn, s. 84
6. ↑  Whitburn, s. 203
7. ↑  Whitburn, s. 243
8. ↑  Whitburn, p. 223
Musikken til «Oid, Mortales»
Den første framføringa av «Oid, Mortales» i heimen til Mariquita Sánchez, måla av Pedro Subercaseaux.
**«Oid, Mortales»** ('Høyr, o døydelege') er den argentinske nasjonalsongen. 
Teksten er skriven av Vicente López y Planes, og musikken er komponert av Blas Parera.

Songen blei offisielt teken i bruk som nasjonalsong den 11. mai 1813, tre år etter mairevolusjonen. 11. mai er derfor nasjonalsongdag i Argentina.

Tekst (moderne versjon)
-----------------------

Oíd, mortales, el grito sagrado:   

"¡Libertad, libertad, libertad!"  

Oíd el ruido de rotas cadenas,  

ved en trono a la noble igualdad.

Ya su trono dignísimo abrieron  

las Provincias Unidas del Sud  

y los libres del mundo responden:  

"Al gran pueblo argentino, ¡salud!"  

Y los libres del mundo responden:  

"Al gran pueblo argentino, ¡salud!"  

Y los libres del mundo responden:  

"Al gran pueblo argentino, ¡salud!"

***Refreng:***  

Sean eternos los laureles  

que supimos conseguir,  

que supimos conseguir.  

Coronados de gloria vivamos...  

¡o juremos con gloria morir!,  

¡o juremos con gloria morir!,  

¡o juremos con gloria morir!

Kjelder
-------

1. ↑  «Símbolos Nacionales» (på spansk). Presidency of the Argentine Nation. Henta 21. november 2011. «La necesidad de tener una canción patriótica, que surgió con la Revolución de Mayo y que el Triunvirato supo comprender, se ve plasmada hoy en el Himno Nacional Argentino, con música de Blas Parera, letra de Vicente López y Planes, y arreglo de Juan P. Esnaola.»

* *Denne artikkelen bygger på «Oid, Mortales» frå Wikipedia på bokmål, den 10. januar 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Ivana Španović** (fødd 10. mai 1990) er ein serbisk friidrettsutøvar frå Zrenjanin som internasjonalt deltek i lengdehopp, nasjonalt også i sjukamp. Ho vart europameister i lengdehopp i 2016 og har elles vunne to VM-bronsar, 2013 og 2015, og EM-sølv i 2014 i same øvinga.

### Aktiv

Španović markerte seg internasjonalt då ho vann lengdehopp i junior-VM 2008 i polske Bydgoszcz med resultatet 6,61 m. Året etter vann ho øvinga i Universiaden i Beograd med 6,64 m. Både under friidretts-EM 2010 og Sommar-OL 2012 kvalifiserte ho seg til finalen, utan at ho nådde opp mot sitt bestenivå i korkje meisterskapane.

I verdsmeisterskapen 2013 i Moskva sette Španović personleg rekord med 6,82 m og sikra seg dermed bronsemedaljen med eit lengre nestbestehopp enn Volja Sudarova frå Kviterussland. Året etter landa ho på 6,81 m under friidretts-EM, fire centimeter kortare enn den franske gullvinnaren Éloyse Lesueur, men langt føre nummer tre i tevlinga.

Under verdsmeisterskapen i Beijing i 2015 hoppa Španović for fyrste gong over sju meter. Ho tok leiinga i tevlinga i fyrste omgang med eit hopp som målte 7,01 m, ei lengde ho tangerte i siste omgangen. I tredje omgangen mista ho leiinga til Shara Proctor frå Storbritannia som då sette britisk rekord med 7,07 m. Før den sjette og siste omgangen låg førehandsfavoritten Tianna Bartoletta frå USA på fjerdeplassen, men ho smelte til med 7,14 meter og vann tevlinga. Seks dagar etter VM-finalen forbetra Španović den serbiske lengderekorden til 7,02 m under DL-stemnet i Zürich.

Španović vann gullmedaljen under EM i friidrett 2016 i Amsterdam. Vinnarhoppet målte 6,94 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa – nr 30 (6,30 m)
* EM 2010 i Barcelona: Nr 8 – 6,60 m
* EM 2012 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa – nr 15 (6,33 m)
* OL 2012 i London: Nr 11 – 6,35 m
* VM 2013 i Moskva: Bronsemedalje – 6,82 m
* EM 2014 i Zürich: Sølvmedalje – 6,81 m, bakom Éloyse Lesueur (6,85 m)
* VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje – 7,01 m
* EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 6,94 m, framom Jazmin Sawyers (6,86 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivana Španović» frå Wikipedia på tysk, den 11. juli 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «Ivana Španović» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Dei geologiske regionane i på Det baltiske skjoldet
**Det baltiske skjoldet**, stundom kalla **Det fennoskandiske skjoldet**, er eit flatt grunnfjellsområde i Fennoskandia (Noreg, Sverige og Finland), det nordvestlege Russland og under Austersjøen. Det baltiske skjoldet består av frambrot av den nordvestlege delen av den austeuropeiske kratonen frå prekambrium. Det består hovudsakleg av gneis og grønstein frå arkeikum og proterozoikum, som er kraftig derformert på grunn av tektonisk aktivitet. Det baltiske skjoldet består av dei eldste bergartane i Europa og den litosfæriske tjukkleiken er om lag 50 km. I epoken pleistocen dekte store kontinentale iskalottar området og skurte og flata ut overflata på skjoldet, med eit tynt lag med glasialt avfall og mange innsjøar og elvar. Landhevinga av det baltiske skjoldet etter den siste istida pågår framleis.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den prekambriske danninga av det baltiske skjoldet (archive.org)
* Geologi i Fennoskandia Arkivert 2006-01-29 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Baltic Shield» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
**Ivan Ivanovitsj Sjisjkin** (25. januar 1832–20. mars 1898) var ein russisk landskapsmålar med kontaktar til Peredvizjnikij-rørsla.

Liv og gjerning
---------------

*Bjørkeskog*, 1871
*Rug*, 1878
*Regn i eikeskog*, 1891
Sjisjkin vart fødd i byen Jelabuga i Vjatka-guvernementet (dagens Tatarstan). Etter eksamen frå gymnasiet i Kazan, studerte han i fire år ved Høgskulen i teikning, måling og arkitektur i Moskva. Frå 1856 til –60 hadde Sjisjkin plass ved St. Petersburgs Keisarlege Kunstakademi, derifrå gjekk han ut med dei beste avgangspapir. Han mottok keisarleg stipend til å studere vidare i Europa.

Ei tid budde og arbeidde Sjisjkin i Sveits og Tyskland (Dresden og Düsseldorf). Han stilte ut både i München og Zürich. Etter han i 1865 kom tilbake til St. Petersburg vart han med i gruppa av (flest) kunstmålarar som arbeidde for ein meir realistisk målarkunst (Peredvizjnikij-rørsla) og i Det russiske selskap for akvarellmålarar.

Ved tilbakekomsten til Russland vart Sjisjkin medlem av Det keisarlege kunstakademiet i St. Petersburg og virka som professor i kunstmåling frå 1873 til 1898. Samstundes leidde han klassa som dreiv med landskapsmåling ved den høgare kunstskulen i St. Petersburg. Han deltok i fleire utstillingar ved Kunstakademiet i St. Peterburg og den Stor-Russiske utstillinga i Moskva i 1882, i Nizjnij Novgorod (1896), og på verdsutstillingane i Paris i 1867 og 1878, og Wien i 1873.

Han døydde i St. Petersburg medan han arbeidde på eit nytt måleri.

*Det ville nord*, 1891
### Målestil

Sjisjkins målemåte baserte seg på grundige studiar av naturen. Verka hans er prega av ei poetisk framvising av årstidene i skogane, dyra og fuglane, den urøyvde naturen. Impulsar frå den tyske romantiske målaren Caspar David Friedrich er tydeleg i mykje av kunsten hans. Sjisjkin eigde ein datsja i Vyra, sør for St. Petersburg. Der måla han nokre av sine finaste landskapsmåleri. Han vart berømt for sine skoglandskap, og var elles ein framifrå teiknar og litograf.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivan Shishkin» frå engelsk wikipedia, den 27. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ivan Sjisjkin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
***Banjo-Kazooie*** er eit plattformspel utvikla av Rare og opphavleg utgjeve av Nintendo til Nintendo 64 i 1998. Det er det første spelet i *Banjo-Kazooie*-serien og handlar om bjørnen Banjo og fuglen Kazooie, som prøver å hindre heksa Gruntilda i å stele fagerdommen til systera til Banjo, Tooty. Spelet inneheld ni ikkje-lineære nivå, der spelaren må bruke dei mange ferdigheitene til Banjo og Kazooie for å samle inn puslebrikker. Det har utfordringar som gåteløysing, navigasjon gjennom hinderløyper, innsamling av ulike emne og kamp mot fiendar.

Spelet var opphavleg tenkt som eit eventyrspel under namnet *Dream* til Super Nintendo Entertainment System, men designen vart endra mykje i løpet av utviklingsfasen, særleg etter at *Super Mario 64* vart lansert og inspirerte utviklarane. Musikken i spelet er komponert av Grant Kirkhope, og er designa slik at han tonar frå ein stil til ein annan utan pause, medan den overordna musikken speler kontinuerleg. Spelet var ein kritisk og kommersiell suksess, og selde over tre millionar kopiar. Det fekk positiv mottaking for grafikken, musikken, lydeffektane og den interaktive nivådesignen. Spelet vart fornya og utgjeve til Xbox 360 i 2008 og inkludert i samlepakken *Rare Replay* til Xbox One i 2015.

Ein oppfølgjar, *Banjo-Tooie*, vart utgjeven i 2000.

Referansar
----------

1. ↑  «As Banjo-Kazooie turns 20, we remember Rare's answer to Super Mario 64». Eurogamer. Henta 19. august 2018.
2. ↑  «Rare har vist frem den kansellerte forløperen til Banjo-Kazooie». Gamer.no. Henta 19. august 2018.
3. ↑  «Top 10 Best-Selling Nintendo 64 Games - News». VGChartz. Henta 19. august 2018.
4. ↑  «Banjo-Kazooie Review». IGN. Henta 19. august 2018.
5. ↑  «Banjo-Kazooie Review». GameSpot. Henta 19. august 2018.
**Ivar Asheim** (fødd 5. august 1927 i Vartdal) er ein norsk doctor theologiae og tidlegare (1970–94) professor i religionspedagogikk og etikk ved Menighetsfakultetet. Han bur i dag på Hosle i Bærum kommune.

Asheim voks opp på Valdres folkehøgskule der faren var rektor, og tok artium ved Voss landsgymnas. Han vart cand.theol. 1952 og dr.theol. 1961 med avhandlinga *Glaube und Erziehung bei Luther* – om forholdet mellom pedagogikken og teologien i Martin Luthers verk. Han vart tilsett som dosent ved MF frå 1963, var leiar av teologisk avdeling i Det lutherske verdensforbund 1965-70, deretter professor ved MF: fyrst i religionspedagogikk 1970-79, deretter i etikk 1979-94. Seniorforskar ved Norges forskningsråd 1994-97. Asheim var den fyrste i Norden til å undervisa i religionspedagogikk. han var den fyrste formannen i Den norske kirkes lærenemnd 1987-91.

Medlem av Vitenskapsakademiet sidan 1980 og Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab sidan 1995.

Bibliografi
-----------

* *Religionspedagogikk. En innføring* (1976)
* *Religionspedagogikk. Tolkning, undervisning, oppdragelse* (1987)
* *Øyet og horisonten. Grunnproblemer i aktuell etikkdebatt* (1991)
* *Mer enn normer. Grunnlagsetikk* (1994)
* *Hva betyr holdninger? Studier i dydsetikk* (1997)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivar Asheim» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Niels Alstrup** (18. august 1820–18. september 1906) var ein prest og ordførar frå Gulen kommune i Sogn og Fjordane.

Alstrup var son av klokkar i Gulen, Anders Furnæs, og vart oppkalla etter bygdas høgt akta sokneprest Niels Griis Alstrup Dahl. Niels Alstrup byrja på prestestudiet i 1843 og avlagde teologieksamen i 1850. I perioden 1852–53 sat han som ordførar i Gulen, før han flytta til Bergen.

Ivar Aasen oppheldt seg åtte veker i Eivindvik i 1843 i samband med språkstudia. Her stifta han godt venskap med Alstrup som i lengre tid hadde fått undervising av sokneprest Dahl. Alstrup hadde òg fungert som lærar i lag med faren frå han var 12 år, og aleine frå 15 års alderen. Seinare treftest Alstrup og Aasen fleire gonger hos Alstrup i Christiania.

Alstrup var sokneprest i Namsos frå 1865, seinare i Snåsa. I 1900 var han busett i Bærum, der han døyde seks år seinare.

Referansar
----------

1. ↑  Om sokneprest Niels Griis Alstrup Dahl i Sogn og Fjordane fylkesleksikon – NRK Sogn og Fjordane
2. 1 2 3  «Andre vitjingar» – Magnor Midtun sine lokalhistoriske nettsider
3. ↑  Brev frå Ivar Aasen til Maurits R. Aarflot, 11. juni 1843 – Ivar Aasen-tunet
4. ↑  Folketeljinga 1900 for Bærum[*daud lenkje*] – Digitalarkivet
5. ↑  Kyrkjebok 1905–24 for Østre Bærum – Digitalarkivet
**Ivan V Aleksejevitsj Romanov** (6. september 1666–8. februar 1696) var felles tsar av Russland (i lag med den yngre halvbroren Peter I) som regjerte mellom 1682 og 1696. Han var den yngste sonen til Aleksej I av Russland og Maria Miloslavskaja. Styret hans var berre formelt, sidan han hadde alvorlege fysiske og psykiske funksjonshemmingar. Han sat stille i fleire timar om gongen. og trong hjelp til å gå.

Praskovia Saltykova. Portrett av Ivan Nikitin
Ivan V var det 11. barnet til tsar Aleksej. Sidan han var stygg å sjå til og svak vart makta hans utfordra av Narysjkinane, som ønskte at sonen til Natalia Narysjkina, Peter I, skulle ta over trona. Då Fjodor III av Russland døydde i april 1682, insinuerte fiendane deira at Narysjkinane hadde fått Ivan kvelt, og slik hisse til Moskvaopprøret i 1682, som først vart avslutta då Ivan vart synt fram for den rasande horden. 

Ivan hadde eit særs nært forhold til stemora og halvbroren og medtsaren Peter. Han ønskte eigentleg ikkje å verte tsar, men vart overtalt til dette. 

Den 25. juni same året vart Ivan og Peter krona i lag i Uspenskijkatedralen som «dvoetsarstvenniki» (dobbelttsarar). Ei spesiell trone med to seter vart lagd for høvet (i dag til utstilling i i Rustkammeret i Kreml. Sjølv om Ivan vart rekna som «den eldre tsaren», var det den eldre systera Sofia Aleksejevna som i røynda styrte for han. I 1689, då ho skjønte at ho var i ferd med å miste makta, prøvde ho å få i stand eit nytt opprør, og spekulerte i at Narysjkinane hadde øydelagd krona til Ivan og var klar til å setje rommet hans i brann. Men læremeisteren til Ivan, prins Prozorovskij, overtydde han til å skifte side og Ivan svor truskap til broren. 

Det siste tiåret av livet hans var Ivan fullstendig overskugga av den meir handlingskraftige Peter I. Han oppheldt seg i lag med kona si, Praskovia Saltykova, og brydde seg om lite anna enn å «be og faste dag og natt». Sjølv om Ivan var svak, klarte han å få fram fem døtrer, mellom anna Anna Ivanovna som tok trona i 1730. 27 år gammal vart han av utanlandske ambassadørar skildra som senil, lam og nesten blind. Han døydde to år seinare i Erkeengelkatedralen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivan V of Russia» frå Wikipedia på engelsk, den 5. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Thompson, John. Russia and the Soviet Union: An Historical Introduction from the Kievan State to the Present. New Haven, CT; London: Westview Press, 2008 (paperback, ISBN 081334395X).

1. ↑  Biography of Tsar Ivan V the Ignorant of Russia (1666-1696), half-brother of Peter the Great

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Niels Andreas Thrap** (2. oktober 1793–9. november 1856) var ein norsk jurist, stortingsrepresentant og statsråd.

Thrap var fødd i Hornnes, far hans var sorenskrivar. Sjølv vart han student frå Roskilde skole i Danmark i 1811, og cand. jur. i Kristiania i 1815. Dei neste tre åra var han tilsett i justisdepartementet. Frå 1818 var han overrettsprokurator, og i tillegg auditør i marinen frå 1823. År 1828 vart han ekspedisjonssekretær i finansdepartementet. Frå 1831 var han byfut og notarius publicus i Christiania.

Thrap representerte Christiania på Stortinget i 1833. Han var då sekretær i Odelstinget og i bankkomiteen, elles medlem av komiteen om bygningsvesenet i Christiania, og om kjøpstadskatten. Han var på tale som stortingsreprsentant ved fleire høve, på ulike valting hamna han fleire gongar på varamannsplass, han var 1. varamann både i 1839, 1842 og 1848.

Thrap var konstituert finansminister i drygt to månader i 1852 og fire månader i 1854. Han styrte marinedepartementet eit halvt års tid 1852–53.

Han døydde i Kristiania 1856.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Ionosfærelaga avhengig av tid på dagen
**Appletonsjiktet**, **Appleton-laget**, **Appleton-Barnett-laget** eller **F-laget** er ein del av ionosfæren i jordatmosfæren og ligg mellom 160 og 400 km over jordoverflata.
Sjiktet ligg rett over Heaviside-laget (E-laget) og under protonosfæren.

Det er kalla opp etter den engelske fysikaren Edward Victor Appleton, som fekk Nobelprisen i fysikk i 1947 for oppdaginga av dette laget, og etter newzealandske Miles Barnett. Laget fungerer som ein påliteleg reflektor av radiosignal sidan det ikkje er påverka av atmosfæriske tilhøve, sjølv om ionesammensetnaden varierer med solflekksyklusen. Det reflekterer normalhendingsfrekvensar ved eller under den kritiske frekvensen (ca 10 MHz) og absorberer delvis bølgjer av høgare frekvens.

Appletonsjikt er som tettast i ei høgd på rundt 200 km. Her er tettleiken av den omgjevande lufta så låg at rekombinasjonen går langsamt. Difor finst Appletonsjiktet òg om natta, om enn med minkande elektrontettleik. Appletonsjiktet vert ofte delt i to separate lag på dagtid, F1 og F2.

Kjelder
-------

1. ↑  
«F region». *Federal Standard 1037C*. 7. august 1996.

* *Denne artikkelen bygger på «Appelton-laget» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2012.*
**Laba** (russisk Лаба) er ei elv i Nord-Kaukasus i Russland og ei av sideelvane til Kuban frå venstre. Etter at Store Laba og Vesle Laba renn saman vert elva berre kalla Laba. Desse elvane har utspring ved isbreane på nordsida av Store Kaukasus. Lengda på elva medrekna Store Laba er 347 km og med Vesle Laba 214 km. Elva har eit nedslagsfelt på 12 500 km². I øvre delen av Laba renn ho gjennom djupe gjel og kløfter, medan den nedre delen av elva er langt rolegare. I nærleiken av munningen har elva ei middelvassføring på 95,7 m³/s. Laba frys til i slutten av desember, men ikkje kvart år, og vert isfri att i slutten av februar eller byrjinga av mars. 

Dei viktigaste sideelvane hennar er Laby og Tsjamlyk frå høgre og Fars frå venstre. Elva vert nytta til vatning.

Store Laba
----------

Store Laba har utspring ved fjellet Psjisj (3790 moh) i Karatsjajevo-Tsjerkessia på grensa til Abkhasia. Elva tar imot ei rekkje sideelvar. Den høgre sideelva Pkhija spring ut frå Zakyn-Syrt (3097 moh). Av sideelvar frå venstre finn ein Santsjaro, Makera, Mamkhurts, Damkhurts, Zakan og Beskes. Det ligg fleire landsbyar ved elva, som Pkhija, Zagedan, Damkhurts, Rozjkao, Psemen, Kurdzjinovo, Jersjov, Podskalnoje, Predgornoje og andre i Karatsjajevo-Tsjerkessia og Akhmetovskaja, Tsjernoretsjenskaja, Gofitskij i Krasnodar. Ved KalLenkjetitteladzjinskaja renn Store Laba i lag med Vesle Laba.

Vesle Laba
----------

Vesle Laba eller Malaja Laba spring ut frå brear i fjella Tsakhvoa (3345 moh) i Krasnodar kraj i Kaukasus biosfærereservat. Vesle Laba renn gjennom byen Psebaj og ei rekkje russisk, kosakkstader, gardar og landsbyar.

Laba
----

Sjølve Laba renn over eit flatt område i Karsnodar kraj. Etter den urbanliknande busetnaden Mostovskoj renn ho langs grensa til Adygeja. På høgre sida av elva, i Krasnodar, ligg byane Labinsk og Kurganinsk, og dei mindre stadaneZassovskaja, Vladimirm Rodnikovskaja Temirgojevskaja, Vozdvizjenskaja, Tenginskaja, Novolabinskaja og Nekrasovskaja. På den andre sida av grensa finn ein dei russiske landsbyane Hodz, Natyrbovo, Kosjekhabl, Egerukhaj, Sokolov, Psjizo, Dzjambitsji, Saratov og Khatukaj. Laba munnar ut i Kuban ved byen Ust-Labinsk. 

På dei flate slettene tar Laba imot mange sideelvar, dei fleste av dei regulert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Лаба» frå Wikipedia på russisk, den 6. oktober 2008.*
***La ciudad y los perros*** er den første romanen av den peruanske forfattaren Mario Vargas Llosa. Han kom ut på spansk i 1962, og Vargas Llosa vart heidra med prisane 'Premio Biblioteca Breve' og 'Premio de la Critics' for romanen. Frå byrjinga gav forfattaren boka tittelen *La morada del héroe*. Handlinga føregår på krigsskolen Colegio Militar Leoncio Prado i Callao ved Lima i Peru. Den peruanske regissøren Francisco Lombardi har laga ein film av romanen.

Kontekst og innverknad
----------------------

Vargas Llosa skildrar skolen som eit peruansk mikrokosmos. Studentane var gutar frå alle sosiale klassar, det var gutar frå overklassen, sende dit for å bli tatt opp, gutar frå middelklassen som aspirerte til ein militær karriere. Takka vere ei stipendordning var der dessutan gutar frå lågare sosiale klassar. Vargas Llosa studerte i to år ved skolen. Den militære disiplinen og kjensla av å vere innestengt gjorde at han fann opphaldet uuthaldeleg, der var dessutan mobbing og brutalitet. Men han ser sidene av peruanske samfunnet som han som busett i Miraflores elles ikkje ville hatt høve til å møte, og det gav han stoff til denne vellykka romanen.

Romanen fekk stor innverknad, sidan det var den første romanen i ei rekkje av moderne peruanske forteljingar. Saman med andre verk av ulike forfattarar frå Latin-Amerika, var dette byrjinga på den såkalla latinamerikanske oppblomstringa. Boka har vore utgjeve i fleire utgåver, og har blitt omsett til eit titals språk.

Handlinga
---------

Historia går føre seg i ein militær skole i Callao i Peru, der internatborna får utdanninga si og militær disiplin, og blir tvinga til å underordne seg regelverket til skolen. Boka fortel ulike historier om unge gutar som lærer å leve med ein merkeleg livsstil som ikkje tillèt dei å utvikle seg som menneske, og om deira undertrykking og audmjuking. Det hindrar ikkje at nokre av gutane finn den naudsynte styrken i dette systemet til å møte desse utfordringane. 

Vargas Llosa kritiserer livsstilen og den militære kulturen i denne internatskolen, der nokre eigenskapar som aggressivitet, mot, maskulinitet, seksualitet og så bortetter er verdsette, men som øydelegg den personlege utviklinga. Ein overflod av menneske med ulike livhistorier som kryssar kvarandre, vev saman historia i boka. Det sentrale poenget er tjuveri av eksamensoppgåver, som er utført av ein kadett med kallenamnet «Slaven», og som seinare døydde truleg årsaka av inngrep frå ein annan kadett kalla «Jaguar». Ein tredje kadett, «Poeten», prøver, men mislykkast i å melde «Jaguar» for lovbrotet. Alle desse hendingane handterar kadettane mellom seg sjølve og alle vert konfrontert med skolestyresmaktene, som òg er offiserar. Epilogen til romanen skildrar kva skolen har tydt for dei involverte: ein mellomstasjon som har danna eller deformert dei, til å integrere dei i det sivile samfunnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Staden\_och\_hundarna» frå Wikipedia på svensk, 8. november 2010.*

### Fotnotar

1. ↑  Vargas Llosa 2006, artikkel om *Leoncio Prado*, side 230.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)

 |
| **Savona** |
| --- |
| Horisonten til SavonaHorisonten til Savona |
| Plassering |
| 

Savona is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Liguria  Savona |
| Borgarmeister | Federico Berruti |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  65 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 61 742   921/km² |
| Koordinatar | 44°18′″N 8°29′″E﻿Koordinatar: 44°18′″N 8°29′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 17100 |
| Telefon-retningsnummer | 019 |
| **Nettstad:** www.comune.savona.it |

**Savona** (ligurisk *Sàn-na*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Savona i regionen Liguria og har om lag 60 000 innbyggjarar.

Savona vart tidlegare ein av dei største sentera i Italia for jernindustri med jernverk og støyperi, skipsverft, jernbaneverkstader, maskinverkstader og messingstøyperi.

Historie
--------

Savona er den romerske staden *Savo* til ingaunarane, der Mago i følgje Livius gøymde byttet sitt under den andre punarkrigen. 

Ein viktigare stad i romartida var hamna ved Vada Sabatia (Vado), der vegen gjekk vidare til Appenninane og Placentia. I 1191 kjøpte kommunen Savona område som føydalherrane kravde. Gjennom heile historia har han vore i ein lang kamp mot Genova. Så tidleg som på 1100-talet bygde Savona seg ei hamn, men på 1500-talet gjorde genovesarane ho ubrukeleg fordi dei frykta at Frans I av Frankrike skulle nytta ho til handel i Middelhavet. Dei sokk skip fylt med store steinar ved munningen av hamna. I 1746 vart Savona erobra av kongen av Sardinia, men vart gjeve tilbake til Genova etter Aix-la-Chapelle-avtalen i 1748.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Savona» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |