recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Audun Egil Garshol** (fødd 9. november 1951) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Hareid som tevla på 100 meter og 200 m. Han vann åtte noregsmeisterskap; fem på rad på 100 meter og tre på 200 meter. Dessutan var han med på ei rekke NM-sigrar i stafettløp. I 1972 vart han tildelt kongepokalen etter norsk rekord på 100 meter med 10,2 sekund. Han var etter rokes medlem av Hareid Idrettslag, IL i BUL og Hamar Idrettslag. Garshol er busett på Hamar, der han arbeider som fysioterapeut.

Aktiv
-----

Garshol sprang i 1969-sesongen seg inn i noregseliten i sprint med 10,8 sekundar på 100 meter. Året etter forbetra han persen til 10,7 og hadde årets beste tid med 10,4 under eit stemne i Fredrikstad, men då i for sterk medvind. I 1971 vart han junior-noregsmeister på 100 m, og tok to bronsemedaljar i NM for senior på høvesvis 100 m og 200 m. På 200 m sette han ny personleg rekord med 21,6 sekundar.

1972-sesongen var Garshol på topp som sprintar. Den 12. august, under noregsmeisterskapen i Stavanger, forbetra han den norske rekorden på 100 m til 10,2 sekundar og sletta dermed den femten år gamle noregsrekorden til Bjørn Nilsen. For denne prestasjonen vart han tildelt kongepokalen. Han sigra ogs på 200-meteren. Sidan i sesongen sette han norske rekordar, målt med elektronisk tidtaking, under OL i München med 10,55 på 100 meter og 21,16 på 200 meter.

Frå 1972 til -77 var Garshol noregs raskaste mann, og vann fem norske meisterskap på rad på 100 m. Han var ikkje like sterk på 200 meter, der han i sine toppår måtte sjå seg slått av Øyvind Røst i 1974 og Johnny Haugen i 1976. Garshol reduserte satsinga på friidrett frå 1977, men makta likevel å vinne to bronsemedaljar i seinare NM. I sine år som aktiv vann han åtte gullmedaljar, to sølv og fire bronsar i NM i friidrett.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1971: Bronse både på 100 m (10,7) og 200 m (21,9)
* 1972: Gull både på 100 m (10,2) og 200 m (21,4)
* 1973: Gull både på 100 m (10,4) og 200 m (21,3)
* 1974: Gull på 100 m (10,7) og sølv på 200 m (21,5)
* 1975: Gull på 100 m (10,8)
* 1976: Gull både på 100 m (10,5) og 200 m (22,7)
* 1980: Bronse på 100 m (11,03)
* 1981: Bronse på 100 m (10,94)

Bakgrunnsstoff
--------------

friidrett.no

Kjelder
-------

* *Friidrott-73*
* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Inuittbestemor med barnebarn i Nunavut i Canada. Foto: Ansgar Walk, 1995

**Bestemor** er ei nemning på mor til kvar av nokon sine foreldre, altså både mormor og farmor.

Ordsoge
-------

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Bestemor, godmor |
| **Norske synonym og dialektnamn:** besta, bæssmor, gommo, mor |
| Engelsk | Grandmother, Grandma, Grammy, Nan, Nanna, Nanny |
| Tysk | Großmutter, Omi, Oma |
| Fransk | Grand-mère, grand-maman, mamie, mémé |
| Spansk | abuela |
| Russisk | бабушка (babusjka) |

Ordet kom inn i norsk frå lågtysk eller nederlandsk på 1700-talet. Det har særleg fortrengt ord som 'godmor'. Ei undersøking frå 2005 viste at dei spesifikke slektsskapsorda (farmor, mormor) enno vert meir brukte enn dei meir generelle, spesielt i bymål.

Tre bestemødrer frå Det internasjonale forbundet av 13 bestemødre.

Tyding
------

Bestemødrer kan ha ein viktig rolle i oppseding av barnebarn, anten som støttespelar til foreldra eller som hovudomsorgsgjevar. «Bestemorhypotesen», som blei lagt fram på 1950-talet, føreslo at føremonene med bestemødrer for ei sosial gruppe er så viktig at menopausen, det at kvinner som regel ikkje får barn etter ein viss alder, kunne ha kome fram gjennom evolusjon.

I tillegg til menneske har også kvalar bestemødrer – eldre hokvalar som har nære band med kalvar. Det er også funne døme på bestemoromsorg hjå andre primatar, som japansk makak.

'Bestemor' måla av Albert Anker.

Bestemødrer i kulturen
----------------------

Ei bestemor speler ein viktig, men lite aktiv rolle i eventyret om Raudhette og ulven.

I ei rekkje austeuropeiske folkeeventyr finst ein heksefigur med «Baba» ('gammal kone' eller 'bestemor') som del av namnet. Den best kjende forma er russiske Baba Jaga.

Den kjende tsjekkiske boka *Babička* ('Bestemora') av Božena Němcová frå 1855 har ei bestemor i hovudrolla.

I norsk litteratur opptrer fleire bestemødrer i verket til Anne-Cath. Vestly, med særleg «Mormor» til dei åtte ungane som ein tydeleg figur.

Kjelder
-------

* «bestemor» i Nynorskordboka.
* Mor og Far til besteforeldre
* Victoria Gill, Whales and humans linked by 'helpful grandmothers' (2 July 2010) bbc.co.uk
* Matt Walker, Grandmother monkeys care for baby (23 November 2009) Earth News, bbc.co.uk

### Fotnotar

1. ↑  Bestemor eller mormor – bestepappa eller besten? ved besteforeldre.no
2. ↑  «Central Europe Review - Bozena Nemcova's The Grandmother», *www.pecina.cz*, henta 19. desember 2022

Anna
----

* Akkalasamisk språk blir òg kalla *bestemorsamisk*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Besteforeldre.no
* Traditional, Enlightened and Empowered Grandmothers ved Grandmother Connections

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Savva Ivanovitsj Mamontov** (15. oktober 1841–6. april 1918) var ein kjend russisk industrigründer, forretningsmann, entreprenør og kunstmesen.

Liv og gjerning
---------------

Mamontov var fødd i Jalutorovsk i dagens Tjumen oblast. Far hans var kjøpmann og industrieigar. I 1841, same året som Savva vart fødd, busette familien seg i Moskva. Frå 1852 studerte han i St. Petersburg, og seinare på universitet i Moskva. I 1864 budde han i Italia, der han tok læretimar i song.

År 1869 vart Mamontov styreformann for Moskva-Jaroslavl-jarnbanen. Han var også involvert i bygginga av Donetsk-jarnbanen frå 1876 til 1882.

Ilja Repin: *Portrett av Savva Mamontov*, 1880
Mamontov kjøpte i 1870 godset Abramtsevo nord for Moskva, og grunnla der ei kunstnarforeining som omfatta størsteparten av dei fremste russiske kunstnarane i dei siste tiåra av 1800-talet, slike som Konstantin Korovin, Rafail Levitskij, Mikhail Nesterov, Ilja Repin, Vasilij Polenov, Valentin Serov, Mikhail Vrubel, Vasnjetsov-brørne, Viktor Hartmann og Mark Antokolskij. Kunstnarkolonien som heldt til der i 1870- og 1880-åra søkte å gjenskape ånda i russisk mellomalderkunst. Fleire arbeidsstover vart bygt og der ein handlaga møblar, kjeramikkflisar, og silkevarer metta med tema henta frå russisk tradisjon.

Mamontov støtta også den private russiske operaen, som mellom anna bringa fram den store russiske bassongaren Fjodor Sjaljapin, og gav midlar til russiske operakomponisstar som Pjotr Tsjajkovskij, Nikolaj Rimskij-Korsakov, Aleksandr Borodin, Modest Mussorgskij og mange andre. Drama og operaer basert på russisk folklore, som til dømes Rimskij-Korsakovs *Snøjenta* vart oppsett i Abramtsevo av Konstantin Stanislavskij, med kulissar forma av Vasnjetsov-brørne, Mikhail Vrubel og andre framifrå målarar. 'Den russiske privatoperaen' var Mamontovs viktigaste tilskot til russisk kunstliv. Mamontov var både teaterleiar, dirigent og songlærar.

I 1899 vart Mamontov arrestert og påklaga for underslag i samband med bygginga av jarnbanen til Jaroslavl. Han vart i 1900 dømd, og spela sidan inga rolle i russisk næringsliv og kulturliv.

Han døydde i Moskva i 1918.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Savva Mamontov» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Russian Cultural Navigator: THE MOSCOW MEDICI (about Savva Mamontov) Arkivert 2007-03-11 ved Wayback Machine.
* The Russian Cultural Navigator: SAVVA MAMONTOV Arkivert 2007-03-12 ved Wayback Machine.
* Mamontov Savva Ivanovich, Russian entrepreneur and patron of art

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Maudheimekspedisjonen** (òg kalla **Den norsk-britisk-svenske antarktisekspedisjon**, forkorta *NBSX* eller *NBSAE*) var namnet på ein norsk-britisk-svensk ekspedisjon til Antarktis under leiing av John Giæver i perioden 1949-1952. Ekspedisjonen vart finansiert og organisert av ein komité av britiske, svenske og norske ekspertar, med professor Harald Ulrik Sverdrup som formann og var den første verkelege internasjonale vitskaplege ekspedisjonen til Antarktis. Store delar av det vestlege Dronning Maud Land vart kartlagt og ekspedisjonen vart ein modell for seinare ekspedisjonar til Antarktis.

Namnet på ekspedisjonen kjem frå overvintringsstasjonen Maudheim (71°03'S, 10°55'V) som vart oppretta i samband med ekspedisjonen. Fleire depot og hytter for overnatting og oppbevaring av utstyr vart reist. Frå desse basane vart det gjort utalde turar, den lengste varte i åtti dagar. Tre av ekspedisjonsmedlemmene omkom 24. februar 1951 då dei under ein testtur med ein overhalt Weasel vart overraska av tåke. Køyretøyet hamna i vatnet då dei for seint oppdaga at over hundre meter av isbremmen hadde kalva. Berre fotografen Stig Hallgren overlevde ulukka, då han etter 13 timar drivande på eit isflak vart redda av kollegaene sine.

Alle ekspedisjonsmedlemmane mottok Maudheimmedaljen.

Ekspedisjonsmedlemmane
----------------------

| Namn | Funksjon | Nasjonalitet | Merknader |
| --- | --- | --- | --- |
| John Giæver | Ekspedisjonsleiar frå Norsk Polarinstitutt |  Noreg |  |
| Valter Schytt | Glasiolog og nestkommanderande |  Sverige |  |
| Gordon de Quetteville Robin | Fysikar |  Australia |  |
| Nils Jørgen Schumacher | Meteorolog |  Noreg |  |
| Ernest Frederick Roots | Geolog |  Canada |  |
| Ove Wilson | Lege |  Sverige |  |
| Gösta H. Liljequist | Meteorolog |  Sverige |  |
| Nils Roer | Topograf |  Noreg |  |
| Alan Reece | Geologisk assistent |  Storbritannia |  |
| Charles Swithinbank | Glasiologisk assistent |  Storbritannia |  |
| Egil Rogstad | Radiosjef |  Noreg |  |
| Bertil Ekström | Mekanikar |  Sverige | Omkom 24. februar 1951 |
| Peter Melleby | Mekanikar og hundekøyrar |  Noreg |  |
| Leslie Quar | Radiomann |  Storbritannia | Omkom 24. februar 1951 |
| John Snarby | Stuert |  Noreg | Avreiste januar 1951 |
| John Jelbart | Fysikar |  Australia | Kom januar 1951. Omkom 24. februar 1951 |
| Stig Hallgren | Fotograf |  Sverige | Kom januar 1951 |
| Bjarne Lorentzen | Stuert |  Noreg | Kom januar 1951 |

Sjå òg
------

* Antarktisekspedisjonar
* Quarisen
* Jelbartisen
* Ekströmisen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maudheimekspedisjonen» frå Wikipedia på bokmål, den 28. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Norsk Polarinstitutts side om Maudheim-ekspedisjonen til Antarktis 1949-1952
2. ↑  Giæver: *Maudheim. To år i Antarktis*

Litteratur
----------

* John Giæver (1952). *Maudheim. To år i Antarktis*. Oslo: Gyldendal.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Maudheim[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Våpenskjoldet til baron Audun Hugleiksson.
**Audun** er eit mannsnamn og eit sjeldan kvinnenamn som begge har norrønt opphav. Førsteleddet *Aud* tyder 'rikdom'. Endinga i mannsnamnet er avleidd frå *-vin*, som tyder 'venn'. Endinga i kvinnenamnet, som òg kan skrivast Audunn, kjem frå *unnr, 'elska'.*

Mannsnamnet Audun er allment kjend frå mellomalderen. Det har ei rekke lokale former, som Auden, Auen, Augen, Augon, Augun(d) og Oven. Det engelske namnet Edvin har same opphav og tyding.

Audun har namnedag den 1. mars.

Bruk
----

Namnet har vore i bruk på heile 1900-talet. Frå 1925 har bruken lege rundt 0,15 % av nyfødde gutar. Ved ein topp på byrjinga av 1980-talet fekk rundt 0,26 % namnet Audun.

I 2009 var det 3877 norske menn og 14 norske kvinner som heitte Audun.

Namneberarar
------------

Audun Lysbakken talar i Stortinget.
* Audun Hugleiksson (ca. 1240-1302), norsk stormann
* Audun Boysen (1929-2000), norsk friidrettsmann
* Audun Nilsskog (1930-2002), norsk lyrikar
* Audun Kidøy (f. 1943), norsk forretningsmann
* Audun Tron (f. 1945), fylkesordførar i Oppland
* Audun Tylden (1948-2011), norsk platedirektør
* Audun Grønvold (f. 1976), norsk frisstilkøyrar
* Audun Bjørlo Lysbakken (f. 1977), norsk stortingsrepresentant
* Audun Herning (f. 1981), tidlegare leiar i Sosialistisk Ungdom

Kjelder
-------

* *Dela av denne artikkelen bygger på «Audun» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mars 2009.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Audun hjå Statistisk Sentralbyrå
* Spørjekassa om namn[*daud lenkje*] , som oppgav Norsk personnamnleksikon
* nordicnames.de
**Audun André Sandvik** (f. 1979 ) er ein norsk cellist, fødd og oppvaksen i Bergen. Han spelar på ein cello som vart bygd i Roma i 1695 av Giorgio Tangingardo.

Audun André Sandvik har studert ved Norges Musikkhøgskole, der han mellom anna hadde Truls Mørk til lærar. I 2005 kom Sandvik til Det Norske Kammerorkester som stipendiat, og utvikla seg raskt til å bli solo-cellist i orkesteret. Han avslutta diplomstudiet sitt ved musikkhøgskulen i 2007. I tillegg til å undervisa ved skulen, er han i dag solo-cellist i både kammerorkesteret og Kringkastingsorkesteret, og han fungerer som kunstnarisk leiar for Gloppen Musikkfest i Sandane.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* I 2000 vann han ei prestisjetung solisttevling ved Indiana University i USA og fekk utøvardiplom av Janos Starker.
* I 2013 vann han De Unges Lindemanpris (50 000 kr).

Kjelder
-------

* Lindemans Legat, 11.10.13: Cellist får De Unges Pris

### Fotnotar

1. 1 2  *Om Sandvik hjå Reykholtshátíð*, arkivert frå originalen 14. mars 2014, henta 14. mars 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Maurice Greene** (fødd 23. juli 1974) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Kansas City i Kansas. Han vann i tida 1997-2001 to OL-gull og seks VM-gull i sprintøvingane 100 meter, 200 meter og 4 x 100 m stafett. Heile 53 gongar sprang han 100 meter på under 10 sekundar.

Aktiv
-----

Greenes fyrste internasjonale meisterskap var VM 1995 i Göteborg, der han vart slått ut allereie i kvartfinalen på 100 m. Han lukkast ikkje å kome med i troppa til Sommar-OL 1996. Derimot hadde han stor framgang i 1997, han sprang for fyrste gong under 10 sekundar på 100 meter og han vart verdsmeister på 100 meter under VM i Aten.

Vinteren 1998 sette Greene verdsrekord på 60 meter innandørs med tida 6,39 sekundar. Den 16. juni 1999 slo han også Donovan Bailey sin verdsrekord på 100 meter då han fekk notert 9,79 sekundar. Verdsrekorden stod til Asafa Powell frå Jamaica i 2005 sprang på 9,77 sekundar. Under verdsmeisterskapen 1999 i Sevilla vann Greene gullet både på 100 meter og 200 meter.

Også frå dei olympiske sommarleikane 2000 i Sydney reiste Greene heim med to gullmedaljar. Fyrst vann han 100-meteren og deretter sprang han USA inn til siger i 4 x 100 meter stafett. Året etter tangerte han Carl Lewis sin prestasjon då han under friidretts-VM 2001 i Edmonton vann sitt tredje rake VM-gull på 100 meter.

Etter 2001 sleit Greene tidvis med skadar, og i VM 2003 i Paris rauk han ut or 100-meter-tevlinga i semifinalane. Han vann likevel bronsen på 100 meter under Sommar-OL 2004 i Aten, slått av Justin Gatlin og Francis Obikwelu, og han sprang den tredje etappen for USA sitt sølvlag i 4 x 100 meter, slått med ein hundredels sekund av Storbritannia sitt mannskap. Han konkurrerte lite etter ein skade i 2005.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Gullmedalje på 100 m – 9,86, framom Donovan Bailey (9,91)
* VM 1999 i Sevilla: Gullmedaljar på 100 m – 9,80, framom Bruny Surin (9,84), og på 200 m – 19,90, framom Caludinei da Silva (20,00), og med USA i 4 x 100 m stafett (37,59)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje på 100 m – 9,87, framom Ato Boldon (9,99)
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedaljar på 100 m – 9,82, framom Bernard Williams (9,94), og i 4 x 100 m stafett (37,61)
* VM i 2003 i Paris: Utslått i semifinalane på 100 m (10,37 =nr 13)
* OL 2004 i Aten: Bronse på 100 m – 9,87. Sølv på 4 x 100 m stafett (38,08)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maurice Greene (athlete)» frå Wikipedia på engelsk, den 25. august 2016.*

* «Maurice Greene» (på engelsk). Olympedia. Henta 12. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Audun Boysen** (10. mai 1929–2. mars 2000) var ein norsk mellomdistanseløpar. Han vart fødd i Bjarkøy i Troms, men voks opp i Rissa i Sør-Trøndelag. Boysen tevla for idrettslaga Rissa Idrettslag, Sportsklubben Freidig, Idrettsforeningen Torodd og Idrettsklubben Tjalve. Sistnemnde klubb er frå Oslo.

Karriere
--------

Boysen fekk sitt gjennombrot på Bislett stadion i 1948, då han sprang 800-meter på 1.53.3 inkludert ein fyrsterunde på 53 sekund. To år etter hadde Tjalve internasjonalt jubileumsstemne på Bislett. Boysen deltok i 800-meteren, leidde mesteparten av løpet, men vart til slått av USA-amerikanaren Mal Whitfield. Boysen sin andreplass med 1.50.6 vart likevel ny noregsrekord.

I Gøteborg i august same året sprang Boysen 800 meter på 1.48.7, med fyrsterunde på 51.8. Dette vart endå ein ny noregsrekord for Boysen, ny nordisk rekord og det femte beste løpet i verda på 800 m.

Boysen deltok i EM i Brussel i 1950, der han enda på femteplass i 800-metersfinalen. Same året vann han likevel i både 400 og 800 meter i NM. Han deltok også i Sommar-OL 1952 i Helsingfors, men fekk ingen medaljar herifrå. Men i 1953 var Boysen i skotet att då han sette ny verdsrekord på 1000 meter på Bislett med 2.20.4. For denne prestasjonen vart Boysen tildelt Aftenpostens Gullmedalje i 1953. Dei to åra etterpå betra han sin eigen rekord to gonger, og Boysen sin rekord blei til slutt 2.19.5. Under EM 1954 enda Boysen på tredjeplass på 800 meter, og tok dermed sin fyrste internasjonale medalje.

Audun Boysen sette sin mest vidgjetne rekord i eit løp han ikkje vann. Dette hende på 800-meter på Bislett i 1955 då han kom på andreplass, bak Roger Moens frå Belgia. Moens sette ny verdskord med med 1.45.7, og Boysen sin andreplass på 1.45.9 slo hans eigen gamle noregsrekord. Boysen vann Sportsjournalistenes statuett for dette i 1955. Den nye noregsrekorden skulle bli ståande heilt fram til 1992, då han blei slått av Atle Douglas. 

I 1956 deltok Boysen i Sommar-OL 1956 i Melbourne, Australia. På 800 meter tok han bronsemedalje. Dette vart hans fyrste olympiske medalje, og Noreg sin fyrste olympiske løpsmedalje. Under EM i 1958 i Stockholm hamna Boysen på andreplass bak briten Mike Rawson. Då Rawson vart diskvalifisert etter løpet fordi han hadde sprunge innanfor lista fyrste sving, vart Boysen tildelt gullmedaljen i seremonien. Seinare protesterte Storbritannia mot avgjerda, og Rawson fekk sigeren likevel. 

Etter å ha delteke i Holmenkollstaffetten i 1959, la Boysen opp som friidrettsutøvar.

Prisar
------

* 1953: Aftenpostens gullmedalje
* 1954: Kongepokalen i friidrett
* 1955: Sportsjournalistenes statuett
* 1990: Bislett-medaljen

Kjelder
-------

* NBL-artikkel om Boysen, skriven av Espen Andersen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
| **Kozelsk Козельск** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
|  |
| Byvåpenet til Kozelsk |
| **Byvåpenet til Kozelsk** | 
 |
| Plassering |
| 

Kozelsk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Kaluga oblast |
| Grunnlagd | 1100-talet |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008) | 18 925 |
| Koordinatar | 54°02′″N 35°47′″E﻿Koordinatar: 54°02′″N 35°47′″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 249722 |
| Retningsnummer (tlf) | +7 48442 |

**Kozelsk** (russisk Козе́льск) er ein by i Kaluga oblast i Russland med om lag 19 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Zjizdra, ei sideelv til Oka, 60 km sørvest for Kaluga. Delar av byer er ZATO, stengd for ålmenn ferdsel fordi 28. strategiske missildivisjon har sitt hovudkvarter der.

Historie
--------

Omleiringa av Kozelsk i 1239 av Batu Khan
Byen Kozelsk vart første gong nemnt i ei krønike i 1146, som ein del av Fyrstedømet Tsjernigov. Kozelsk vart kjend våren 1238 då den den sju år gamle fyrsten Vasilij, son av Titus, måtte forsvare byen mot armeen til Batu Khan. Batu Khan kalla Kozelsk ein «vond by» etter at innbyggjarane i byen hadde slåst mot angriparane i sju veker på rad og hadde drepe rundt 4000 av soldatane til fienden under omleiringa. Innbyggjarane i Kozelsk var kraftig i mindretal og nesten alle døydde under slaget.

I 1446 var Kozelsk mellombels underlagt Storhertugdømet Litauen. I 1494 vart byen etter kvart annektert av Storfyrstedømet Moskva. I 1607 var ein einingane til Ivan Bolotnikov stasjonert i Kozelsk og gjorde motstand mot armeen til tsaristane.

Klosteret Optina Pustyn ligg like ved byen. På 1800-talet vart klosteret vidkjend for «staretsen» sin. Under den andre verdskrigen vart det oppretta en leir for krigsfangar i klosteret, rekna for polske offiserar som vart tekne til fange av den raude armeen under den russiske invasjonen av Polen i 1939. Mellom april og mai 1940 overførte NKVD rundt 4 500 av dei til eit skogsområde i nærleiken av Katyn, der dei vart avretta i det som vart kjend som Katynmassakren. Dei gjenverande 200 offiserane vart sende til ein leir i Pavlisjtsjev Bor og så til Grjazovets. Byen var okkupert av tyske styrkar frå oktober 1941 til 27. desember 1941. Kozelsk vart fullstendig øydelagd, men vart gjenoppbygd etter krigen.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kozelsk» frå Wikipedia på bokmål, den 30. januar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kozelsk**

| * v
* d
* e
Byar i Kaluga oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Kaluga |
| Våpenskjoldet til Kaluga oblast | Balabanovo · Borovsk · Jukhnov · Kirov · Kondrovo · Kozelsk · Ljudinovo · Malojaroslavets · Medyn · Mesjtsjovsk · Mosalsk · Obninsk · Sosenskij · Spas-Demensk · Sukhinitsji · Tarusa · Zjizdra · Zjukov | Flagget til Kaluga oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Anesi, Fabris og Sanfratello etter å ha vunne OL-gull i lagtempo i 2006
**Enrico Fabris** (fødd 5. oktober 1981) er ein italiensk tidlegare skeiseløpar frå Asiago i Vicenza-provinsen. Han vart i 2006 europameister og olympisk meister både på 1500 meter og i lagtempo under Vinter-OL 2006.

### Aktiv

Helga 14.-15. januar 2006 vann Fabris europameisterskapen på Hamar framfor nordmennene Eskil Ervik og Håvard Bøkko, der han særleg imponerte med ein suveren siger på 1500 m. Det var fyrste gongen ein italiensk utøvar vann skeise-EM. Under vinterleikane 2006 på italiensk heimebane i Torino tok han bronsemedaljen på 5 000 m, deretter vann han gullmedalje i lagtempo saman med Matteo Anesi og Ippolito Sanfratello, før han på 1500 m toppa det heile med olympisk gull nummer to. Han avslutta OL-sesongen med andreplass i firkamp-VM i Calgary, bak Shani Davis frå USA.

I 2007 kom Fabris på sølvplassen både i europameisterskapen, firkamp-VM og på 5 000 m i VM enkeltløp; alle tre gongane såg han sin overmann i Sven Kramer frå Nederland. Den 10. november 2007 sette Fabris verdsrekord på 5 000 meter med tida 6.07,40 i Salt Lake City, ein rekord Kramer sletta ei veke seinare. Både i EM 2008 og VM 2009 vart Fabris tredjemann i tevlinga. Hans siste pallplassering kom under EM 2010 på Hamar, der han gav Kramer kamp om meistertittelen til han sjølv enda opp med VM-sølvet.

Fabris la opp i 2012.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Enrico Fabris» frå Wikipedia på nederlandsk, den 26. november 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Thorbjørn Justus Steger Frølich** (7. oktober 1848–12. november 1938) var ein norsk prest, politikar og forfattar, fødd i Christiania. Forretningsmannen Fritz H. Frølich var far hans, medan Henrik og Georg Frølich var to eldre brør.

Frølich vart student frå Nissens skole i Kristiania i 1868 og cand. theol. i 1873. År 1875 vart han styrar ved den private jenteskulen på Lillehammer, der han også heldt kortare kurs for vaksne kvinner. Frå 1881 til -92 var han sokneprest i Masfjorden, dei neste ni åra hadde han same embetet i Ådalen i Buskerud. Medan han var i Masfjorden var han ordførar 1884-89, der han var ein føregangsmann både i hagebruk, jordbruk og for opplysingsarbeidet. Elles var han forlikskommissær 1885-87 og valmann 1882-88. Både på valtinget i 1882 og i 1885 kom han på varamannsplass til Stortinget, som ihuga venstremann.

Frå 1901 var Frølich forfattar og dreiv ulike vitskaplege studiar. I 1905 var han formann i den republikanske setralkomiteen og i Norges Fredsforening. Frå 1908 hadde han statsstipend, noko som mellom anna resulterte i fembandsverket *F. H. Frølich og hans samtid* (1912-39). Andre lokalhistoriske verk handla om Lillehammer og om Masfjorden.

Verk
----

* *Norsk grammatik*. 1904
* *Læseregler*. 1904
* *Havebog for hvert Hjem*. 1904
* *Lillehammer, særlig i 1870-aarene : en skitse*. 1905
* *Det Norske jernbanevesens grundleggelse gjennem anlegget af Eidsvoldbanen ("norsk hovedjernbane")* I: "Statsøkonomisk tidsskrift" for 1912
* *F.H. Frølich og hans samtid : Næringslivets reisning i Norge i midten av det nittende aarhundrede : Dens forutsætning og resultat : Norsk næringsliv gjennem 100 aar*. 6 bind, i alt 1.600 sider. 1912-1939 (Digitalt: bind 1, bind 2, bind 3, bind 3:1 *Norges hovedstad*)
* *Lillehammer : 1827-1918 : et Henblik*. 1917
* *Fjon eller Masfjorden i Hordaland fylke*. 1924
* *Frølichiana: sogneprest Thorbjørn Frølichs trykte og utrykte skrifter*. 1927 (bibliografi)
* *En indvandring : utsyn*. 1927. (Tilleggsheftet *Begrænset oversikt* utgitt 1929)

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok, IV. bandet, 1953
* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Koordinatar: 66°10′S 61°0′W﻿

**Jason Peninsula** er ei stor halvøy på austkysten av Graham Land med fleire snødekte toppar. Ho stikk ut i Larsen isbrem og strekkjer seg frå eit smalt eid aust for Medea Dome og 42 nautiske mil utover til Cape Framnes. Halvøya vart først sett frå sjøsida den 1. desember 1893 av Carl Anton Larsen, som namngav ein av toppane «Mount Jason» etter skipet «Jason». Larsen var for langt unna for kartlegge området i detalj, men i 1902 observerte den svenske antarktisekspedisjonen under Otto Nordenskjöld området frå Borchgrevink Nunatak og rapporterte at toppane Larsen hadde sett ikkje var på fastlandet. Namnet «Jason Island» vart så nytta for halvøya, men i 1955 oppdaga Falkland Islands Dependencies Survey at det var ei stor halvøy.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jason Peninsula». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 13. november 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Jason Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Vardøy** (**Vardøya**) er ein matrikkelgard i Risør kommune i Aust-Agder. Vardøya har gardsnummer 31. Garden består av store og lille Vardøya og ein del holmar og skjer.

Namnet
------

Etter tradisjonen skal garden ha fått namnet sitt etter ein vêr som hadde redda seg i land etter at ein båt med ein saueflokk hadde gått under i ein storm. Oluf Rygh meiner at etter lydforma kan namnet ha komme frå ordet vêr (gamalnorsk veðr), men finn det meir rimleg at det har komme frå varde.

Gardssoga frå Vardøya
---------------------

Det har truleg budd folk på Vardøya like tidleg som nokon annan plass i bygda. Det er oppgitt at i 1866 var det 23 mål dyrka mark. Vardøya har frå tidelegar tider vore ein øydegard med skyld på ½ hud og same skyld fekk den i 1668. Ifølge Tallak Lindstøl skal Vardøya i si tid ha vore inn under Sevikslekta. Tor og Kristen er kjende namn frå Sevik. I 1918 fekk Aanon Kittelsen Hannemyr Vardøya, som seinare blei selt til Risør bykommune.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søndeledboka bind 3. Gardshistorie frå Søndeled.
**Thor Spydevold** (fødd 15. august 1944) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Greåker i Østfold, cupmeister 1966 med Fredrikstad Fotballklubb og landslagsspelar 1968-72.

### Klubbspel

Spydevold var angrepsspelar på Greåker Idrettsforening i den såkalla maratonserien 1961/-62. Far hans, Bjørn Spydevold, trente då Greåker IF, så då faren tok over trenarjobben i Sarpsborg Fotballklubb før 1963-sesongen, melde Thor Spydevold seg inn i SFK. Han spelte på klubben då det vart tap mot Rosenborg Ballklub i NM-finalen 1964, og fekk elles med seg bronsemedaljar både i 1. divisjon fotball for menn 1964 og 1965.

Då faren fekk oppdraget med å trene Fredrikstad FK i 1966, tok han med seg Thor Spydevold, som ved den tid var flytta ned på midtstopparplass, ein posisjon han hadde resten av si tid på fotballbana. Allereie i sin fyrste sesong med FFK oppnådde Thor Spydevold høgdepunktet, siger i NM-finalen. Sidan fekk han seriesølv i 1969-sesongen. Frå 1971-74 spelte han på ny i Sarpsborg FK, eit lag som rykte ned i 2. divisjon i hans siste sesong.

### Landslagsspel

Frå 1968 til -72 spelte Spydevold 28 landskampar i midtforsvaret til det norske landslaget. I sin femte landskamp, 6. november 1968 i franske Strasbourg, var han med då Noreg overraska med å slå heimelaget med 1-0 i ein VM-kvalifiseringskamp. Derimot var det sidan langt mellom høgdepunkta for Noregs landslag i hans tid.

### Merittar

* Noregsmeister: 1966 med Fredrikstad
* Tapande cupfinalist: 1964 med Sarpsborg FK, 1969 med Fredrikstad FK
* Sølv i 1. divisjon: 1969 med Fredrikstad FK

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thor Spydevold» frå Wikipedia på bokmål, den 30. april 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå disco.* 

Disko på kart over Grønland.
Kart over øya.
**Disko** (grønlandsk *Qeqertarsuaq*, 'den store øya') er ei øy i Grønland. Ho ligg på vestkysten og har ei flatevidd på 8578 km². Øya ligg om kring 60 kilometer vest for Ilulissat (dansk Jakobshavn) i Diskobukta (Qeqertarsuup Tunua) på det grønlandske fastlandet. Ho er skild frå fastlandet av Suvdlorssuaq-sundet, og har ei største lengd på om lag 160 km.

Geografi
--------

Store delar av Disko består av høge, stupbratte basaltfjell danna etter vulkansk aktivitet for 55-65 millionar år sidan. Øyas snitthøgd er heile 975 meter, medan høgste punktet er 1919 meter over havet. Disko er for ein stor del dekt av ein isbre. Den sørlegaste delen av breen munnar ut i ein botnbre, Lyngmarksbræen. Denne er eit populært turistmål, då det er ein av få stader på Vest-Grønland der ein kan køyre hundeslede om sommaren.

Berre tundratilpassa planter veks i det skrinne jordsmonnet, som er prega av permafrost. Nytteplanter og tre finst ikkje.

Dei geologiske formasjonane på Disko er av interesse for paleontologar, då dei er gjennomtrengde av fossil.

Samfunn
-------

Disko er tynt kolonisert, berre to stader har fast busetnad. Største buplassen er Qeqertarsuaq (dansk Godhavn) på sørsida med ei kring 1000 innbyggarar. Ei 35 kilometer lenger nord ligg bygda Kangerluk med om lag 50 innbyggarar som lever av jakt og fiskeri. Inntil 1972 var ei kolgruve i drift ved Qullissat på den nordaustlege sida av øya. Bebuarane flytta til Qeqertarsuaq då gruva vart stengd.

På Disko ligg Arktisk Station driven av Københavns Universitet. Frå stasjonen føregår forsking innanfor arktisk flora, fauna og landskapsutvikling.

Historie
--------

Ved Qeqertarsuaq har ein funne spor etter paleo-eskimoar og Dorsetkulturen (700 f. Kr. til 200 e.Kr.), men det er omstridt om det har vore fast busetnad. Etter som det i nærleiken, ved Ilulissat, er utgrave ein større inuitt-buplass av Saqqaqkulturen (2500-800 f.Kr.), vert det rekna med at inuittiske folk i historisk tid har vitja Disko ofte.

Eirik Raude var den første europear som fekk Disko i sikte, kring 982-985. Dei norrøne kolonistane på Grønland dreiv i sommarmånadene jakt ved Diskobukta. Men dei hadde ingen busetjingar i området, som dei kalla for Norðrsetur.

På leit etter Nordvestpassasjen ankra den 4. juli 1845 skipa *HMS «Erebus»* og *HMS «Terror»*, tilhøyrande Franklin-ekspedisjonen, opp i ei bukt på Disko for å bunkre ferskvatn. Bortsett frå ein enkelt observasjon av ei kvalfangarskute i rom sjø få dagar seinare, var det den siste gongen dei 138 ekspedisjonsdeltakarane vart sett i live.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Disko-Insel» frå Wikipedia på tysk, den 27. juni 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* not so green

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
| Dibër |
| --- |
| Elva Svarte Drin renn gjennom Dibër Elva Svarte Drin renn gjennom Dibër |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Dibër** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Dibër |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  938 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 61 619 |
| Koordinatar | 41°40′0″N 20°20′0″E﻿Koordinatar: 41°40′0″N 20°20′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Dibër kommune innafor regionen DibërDibër kommune innafor regionen Dibër |

**Dibër** er ein kommune i regionen Dibër i Albania. Kommunen ligg i den nordlege delen av landet og grensar i nord til regionen Kukës og i nordvest til regionen Lezhë. I aust ligg nabolandet Nord-Makedonia.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Peshkopi vart slått saman med landkommunane Tomin, Melan, Kastriot, Lurë, Maqellarë, Muhurr, Luzni, Selishtë, Sllovë, Kala e Dodës, Zall-Dardhë, Zall-Reç, Fushë Çidhën og Arras. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Peshkopi.

Ved folketeljinga i 2011 hadde dei 15 kommunane som i dag utgjer storkommunen Dibër, til saman 61 619 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Dibër.

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. ↑  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
**Thor Haakon Knudsen** (30. mai 1927–10. januar 2006) var ein norsk pressemann frå Tønsberg og stortingsrepresentant for Høgre i tida 1977-89.

Knudsen var son til ein kommunearbeidar. Sjølv tok han examen artium i 1947 og arbeidde som journalist i Tønsberg Blad frå 1947 til 1956, bortsett frå den tida då han gjorde militærteneste i Tysklandsbrigaden 1948-49. I 1956 fekk han jobb i Høgres Pressebyrå, der han var stortingsmedarbeidar 1956-58, redaksjonssekretær 1958-68 og politisk redaktør 1968-70. Frå 1971 var han redaktør i Sandefjords Blad til han vart vald inn på Stortinget i 1977. Perioden 1971-80 var han styremedlem i Norsk Telegrambyrå.

Knudsen sokna til den konservative fløya i Høgre, med eit særleg sterkt engasjement i forsvars- og tryggingspolitikken. Han var 1970-71 statssekretær i Forsvarsdepartementet og representerte frå 1977 til 1989 Vestfold fylke på Stortinget. Alle tolv stortingsåra var han medlem i Forsvarskomitéen, som nestformann frå 1981 og Høgre sin forsvarspolitiske talsmann til 1989. Tida 1981-89 var han også president i Lagtinget, og sentralstyremedlem i Høgre. Som stortingsrepresentant var han delegat til KSSE-konferansene i 1977, 1981 og 1985.

Knudsen var styremedlem i interessegruppa Folk og Forsvar frå 1971 til 1991, dei siste elleve åra som formann. Perioden 1977-89 var han styremedlem i Den norske Atlanterhavskomité, og 1989-95 president i Norges Forsvarsforening.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
Ei rekkje muddervulkanar i Gobustan i Aserbajdsjan
Hydratførande sediment, som ein ofte ser i samband med muddervulkanar.
**Muddervulkan**, **slamvulkan** eller **dynnvulkan** er leire eller anna finkorna mineralsk materiale som oppstår der gassar saman med vatn strøymer ut av jordoverflata. Gassane kan ha vulkansk opphav, men kan òg vere hydrokarbonar frå grunne gass- og oljeførekomstar. Temperaturen er langt lågare i desse prosessane enn dei ein finn i eldvulkanar. 

Om lag 20 % av gassen som vert sleppt ut frå desse vulkanane er metan, med noko karbondioksid og nitrogen. Materialet som kjem ut er ofte mudder eller gjørme. 

Ein kjenner til om lag 1100 muddervulkanar, men reknar med at det finst langt fleire. Mange er undersjøiske og derfor godt skjulte. Vulkanane opptrer særleg i geologisk aktive område der kontinentalplatene vert pressa ned under kvarandre. 

Dei fleste muddervulkanen finn ein rundt Kaspihavet i Aserbajdsjan. Særleg kjend er Lokbatan, som ligg om lag 15 km frå hovudstaden Baku. Vulkanen sjølvantente i 2001 og eksploderte. 

På øya Java bora ein i 2006 etter gass då dette utløyste muddervulkanen Lusi og ein enorm mudderstraum på opp mot 170 000 m³ per døgn. Eit areal på 25 km² vart oversvømd, inkludert åtte landsbyar. 13 personar mista livet i hendinga. 

Håkon Mosby er ein norsk muddervulkan på 1250 meters djupne mellom Tromsø og Bjørnøya.

I 2009 oppdaga ein òg moglege muddervulkanar på Mars.

Sjå òg
------

* Asfaltvulkan
* Black smoker
* Hydrotermal ventil
* Lahar - mudderstraum
* Metanhydrat
* Sandvulkan
* Undersjøisk fjell

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Mud volcano» frå Wikipedia på engelsk, den 26. september 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  J. Mienert; J.A. Dowdeswell; J. Taylor (2003), «The Håkon Mosby Mud Volcano», *European Margin Sediment Dynamics*: 119–122 ; «Håkon Mosby Mud Volcano», .awi.de
2. ↑  «Mars domes may be 'mud volcanoes'». *BBC*. 26. mars 2009. Henta 26. september 2010.

* «muddervulkan» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bulletin Of Mud Volcanology Arkivert 2006-10-30 ved Wayback Machine. Azerbaijan Academy Of Sciences (engelsk)
* Azeri mud volcano flares - 29. oktober 2001, BBC-artikkel
* Mud volcano floods Java, august 2006
* Possible mud volcano on Mars (BBC News)
**Thor Bjarne Bore** (fødd 10. januar 1938) er ein norsk redaktør og politikar for Venstre. 

Bore vart fødd i Molde. Han er utdanna cand.mag frå Universitetet i Oslo med fagkretsen matematikk, astronomi og historie.

Bore var redaktør i *Romsdals Budstikke* frå 1966 til 1970, og vart sjefredaktør i *Vårt Land* i 1974. Der vart han til 1983, då han vart sjefredaktør i *Stavanger Aftenblad*.
Han sat i stillingatil 2000, og var også adm. direktør frå 1991).

Han er gift med journalisten Marie Rein Bore. Dei har to søner som også gjekk inn i journalistikken – Bjørn Kristoffer Bore, som følgde far sin og i 2019 vart ny sjefredaktør i *Vårt Land*, og pressemannen Geir Åre Bore.

Bore har tidlegare vore styreleiar i Kirkens Nødhjelp (2001–2006) og leier av Kirkerådet (2002–2006), leiar av TV2-utvalet (1983–85), medlem av Ytringsfridomskommisjonen (1997–1999), Innsynsutvalget (2000–2008), styret i Statistisk sentralbyrå (2000–2008), styret i NRK (2002–2006) og redaktør i *The Norseman* (2001–2007). 

Han mottok Kongens fortenestemedalje i gull i 2005.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thor Bjarne Bore» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mai 2019.*

Fotnotar
--------

1. ↑  «Thor Bjarne Bore». Stavanger Venstre. 11. september 2007. Henta 27. desember 2008.
2. ↑  Thor Bjarne Bore i Store norske leksikon
3. ↑  «Tildelinger av ordener og medaljer». *www.kongehuset.no* (på norsk). Henta 20. oktober 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bloggen til Thor Bjarne Bore

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| ***«Scream»***  Song av Sergej Lazarev |
|  |
| **Land** | Russland |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 9. mars 2019 |
| **Sjanger** | Symfonisk pop, kraftballade |
| **Lengd** | 02:58 |
| **Selskap** | Rossija 1 |
| Låtskrivar(ar) | Sharon Vaughn, Dimitris Kontopoulos, Filipp Kirkorov |
|

**«Scream»** (norsk 'skrik') er ein engelskspråkleg popsong med den russiske popartisten Sergej Lazarev. Songen er skriven av Sharon Vaughn og den greske låtskrivaren Dimitris Kontopoulos. Sistnemnde produserte songen saman med den russisk-bulgarske musikkmogulen Filipp Kirkorov. «Scream» vart utgjeven for sal og strøyming 9. mars 2019, og den var det russiske bidraget i Eurovision Song Contest 2019.

Eurovision Song Contest
-----------------------

Sergej Lazarev framfører «Scream» under ei av prøvene før den andre semifinalen i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv.
Songen og artisten vart internt valde av den russiske kringkastaren VGTRK sin hovudkanal Rossija 1 til å representere landet. Songen er ein symfonisk kraftballade, og Moskvas symfoniorkester har bidrege på innspelinga.

Lazarev deltok òg i Eurovision Song Contest 2016 i Stockholm, der han vart nummer tre med poplåten «You Are the Only One».

I januar 2019 vart Russland trekt til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel torsdag 16. mai, og «Scream» hadde startnummer 13. I avrøystinga vart «Scream» blant dei ti beste bidraga i semifinalen, og kvalifiserte seg til finalen laurdag 18. mai.I finalen enda songen på tredjeplass bak Italia og vinnaren Nederland.

Kjelder
-------

1. ↑  «‎Scream by Sergey Lazarev» (på engelsk). Henta 31. mars 2019.
2. 1 2  «Sergey Lazarev returns to Eurovision with 'Scream' for Russia». Henta 31. mars 2019.
3. ↑  «Second Semi-Final: Last 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». EBU. 16. mai 2019. Henta 17. mai 2019.
4. ↑  «Grand Final of Tel Aviv 2019». EBU. mai 2019. Henta 26. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Scream (Sergej Lazarev-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 14. desember 2021.*
**Maren Olavsdotter Ramskeid** (fødd 30. juni 1817) var ein norsk-amerikanar som er kjend i ettertid som ei av kjeldene for Draumkvedet.

Hennar versjon blei nedteikna av M.B. Landstad på 1840-talet, og har ry som den originalversjonen av Draumkvedet som har best indre samanheng. Han er soleis den beste dokumentasjonen ein har for at Draumkvedet har funnest som sjølvstendig ballade og gjennomført visjonsdikt, i ætt med visjonsdikting frå mellomalderen. Varianten vart prenta fyrste gongen i *Norske Folkeviser* (1853). Her er det opplyst at Maren har «lært af sin Fader Ole Gulliksen Ramskeid død for 15 år siden 77 Aar gl. – han lært den av sin Far.»

Barndom og oppvekst
-------------------

Plassen Ramskeid, som ho hadde namnet sitt etter.
Minnestein som blei sett opp mellom Heggtveit og Ramskeid i 2003.
Maren Heggtveit eller Ramskeid var fødd på Nordigard Heggtveit i Åsgrend i Kviteseid i Telemark. Som vanleg på den tid, tok familien namn etter garden, og kalla seg Heggtveit. Faren, Olav Gunnleiksson Heggtveit (fødd 1757), gift med Gunhild Halvorsdotter Aase (fødd 1780), hadde rydda denne garden etter at han vart skilt ut frå Heggtveit midtre, i 1790-åra. I 1828 måtte familien selja garden og flytte til plassen Ramskeid under Nordigard Heggtveit.

Faren var 60 år da Maren vart fødd som nummer seks i ein syskenflokk på sju, og mora døydde då ho var lita. Då faren døydde i 1834, flytte Maren Ramskeid, som den gongen var 17 år, til ei tante på Sandland i Brunkeberg, og tok namnet Maren Olavsdotter Sandland. Det var truleg på Sandland Maren vart oppsøkt av presten Magnus Brostrup Landstad. Ho tente der som *pige* i 1849. Ho var då 19 år gamal. Han nemner henne likevel som Maren Ramskeid.

Maren Ramskeid gifte seg med enkemannen Olav Bjørgulfson Fossheim og flytte til Heimdal i Tveitgrend i Kviteseid. I 1882 reiste huslyden til Amerika.

Ein av brørne, Gunnleik, flytte til Åse. Det er sagt at han var ein god visediktar. Den mest kjende visa hans skal vera «Sveinkallvisa», som blei utgitt i skriftet «Lauvduskar», på Det Norske Samlaget i 1887.

Draumkvedet
-----------

Maren Ramskeids versjon av *Draumkvedet* er rekna som den episk sett viktigaste av alle kjende variantar, «Den einaste som synest ha ein viss samanheng mellom strofene», seier Brynjulv Alver. Alver uttrykker seg svært varsamt. Nærlesning syner at Ramskeid-varianten har ei fast oppbygging og god indre samanheng: 

«Den er komponert over slående kontraster som går igjen både i de store linjer og i detaljer. Dertil bygger den seg virkningsfullt opp mot et klimaks som gjennom henspilling på *Johannes Åpenbaring* aktualiserer selve det kristne verdensdrama. I løpet av noen ganske få strofer formidles samtidig det kristne *nådesbudskap*, inntrengende, men ikke påtrengende, sterkt og samtidig mildt. Slutten stråler ut lys og trøst.»

Kjelder
-------

1. ↑  Dagne Groven Myhren (1995) i artikkelen «Katedral eller stavkirke. Genredrøfting og tro i Draumkvedet» i *Telemark historie* nr 16, s. 34-45. Jf. også Ådel Gjøstein Bloms detaljerte analyse i avhandlingen *Ballader og legender*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
Plasseringa av Xiangyang (gul) i Hubei
Utsyn mot byen Fucheng, eit bysdistrikt i Xiangyang, tvers over elva Han
**Xiangyang** (kinesisk: 襄樊; pinyin: *Xiāngfán*) er eit byprefektur nord i provinsen Hubei i det sentrale Kina, med grense mot provinsen Henan. Byprefekturet har eit areal på 19 700 km² og 5,5 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Xiangyang omfattar tre bydistrikt (区 *qū*), tre byfylke (市 *shì*) og tre fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Xiangyang har store vasskraftressursar. Mineralførekomstane omfattar rutil, ilmenitt, fosfor, baryt, kol, jarn, aluminium, gull, mangan, salpeter og bergsalt. Reservane av rutil og ilmenitt er mellom dei største i Kina. Tekstilproduksjon er hovudnæring i byen Xiangfan, andre store næringar er maskinproduksjon, kjemisk industri, elektronikk, samt framstilling av byggevarer. I byen Xiangfan har bilprodusenten Dongfeng sitt hovudsete.

Landbruk er ei viktig næring, der dyrking av korn, bomull, vekstar som gjev vegetabilske oljar, tobakk, te og frukt gjev dei største avlingane.

### Samferdsle

Kinas riksveg 207 går gjennom prefekturet, både gjennom dei tre byane i prefekturet og gjennom fylket Yicheng. Denne viktige trafikkåra tek til i Xilinhot i Indre Mongolia, nær grensa mot Mongolia, leiar derifrå sørover og endar i Hai'an, ein by som ligg i Xuwen fylke sør på Leizhouhalvøya i provinsen Guangdong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xiangyang» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |