recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Kardinalmaurtanagar** |
| KardinalmaurtanagarFoto: Ron KnightKardinalmaurtanagarFoto: Ron Knight |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Kardinalmaurtanagar Utbreiinga av Kardinalmaurtanagar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Kardinalar Cardinalidae |
| **Slekt:** | Maurtanagarar *Habia* |
| **Art:** | **Kardinalmaurtanagar** *H. cristata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Habia cristata***Lawrence, 1875 |

**Kardinalmaurtanagar** (*Habia cristata*) er ein fugl i kardinalfamilien. Denne fargerike arten lever på vestskråninga av den vestre fjellkjeda av Andes i Colombia. Utbreiinga dekker ei stripe frå omtrent ved byen Argelia lengst sør i Cauca-departementet i sør nordover til området ved Dabeida i Antioquia-departementet. Jamvel om maurtanagarar deler dette fellesnamnet er dei ikkje tanagarar etter dagens taksonomi, men kardinalar.

Skildring
---------

Dette er ein mykje fargerik kardinal, hannen har raudt hovud og hals, og ein markert raud fjørtopp som reisast opp. Fjørdrakta er elles er gråleg med djup raudfarge, reinare grå på undersida og sidene. Hoa har kortare fjørtopp og er noko meir avdempa i fargene. Kardinalmaurtanagarar lever lågt i underskog, fuktig skog og helst ved rennande vatn i bratte skråningar, frå 700 til 2000 moh. Dei jager etter insekt, beitar nokre gonger litt frukt, i små grupper på 2 til 5 individ eller i fleirartsflokkar.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som livskraftig.

Kjelder
-------

* Hilty, S. (2011). *Crested Ant-Tanager (Habia cristata)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 24. oktober 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Habia cristata[*daud lenkje*]*. Henta frå  den 24. oktober 2015

Referansar

1. ↑  Hilty, 2001
2. ↑  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av kardinalmaurtanagar tatt ved elva Felidia, Valle del Cauca. Foto: Juan José Arango/Flickr
**Abd** er eit arabisk ord som tyder 'tenar' eller 'slave'. Den arabiske skrivemåten for abd er عبد‎, 'abd. Fleirtal for tydinga 'tenar' er *ibad* og for slave *abid*.

I religiøs samanheng tyder *Abd* 'ein som tener Gud', og kan brukast om profeten Muhammed, eller som førsteledd i muslimske eller kristne namn. I islam blir det sett føre eit av Guds 99 namn, og kan ifølge muslimsk tradisjon ikkje brukast før andre uttrykk, ettersom ein ikkje skal tena og lyda andre enn Gud. Vanlege samansetjingar er Abdul, Abdullah, Abd al-Rahman, Abd al-Halim, Abd al-Qadir og Abd al-Wahid.

Kristne arabarar kan ha namn som Abd al-Masih ('tenar av Messias), Abdul Salib ('tenar av krossen') eller Abdul Yasu` ('tenar av Jesus').

Ein tidleg leiar av bahai, Abbas Effendi, tok tittelen Abdulbahá, der *bahá* er rekna som det hundrande og viktigaste namnet på Gud.

Kjelder
-------

* caplex.no
* John Bowker, red. (2000), «'Abd», *The Concise Oxford Dictionary of World Religions*, Oxford University Press Inc.
* John Bowker, red. (2000), «'Abdu'l-Baha», *The Concise Oxford Dictionary of World Religions*, Oxford University Press Inc.
* John L. Esposito, red. (2003), «Abd», *Oxford Dictionary of Islam*, Oxford University Press Inc.
* Neusner, Jacob; Chilton, Bruce; Graham, William Albert (2002), *Three faiths, one God*, BRILL
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Grunnvatn».*
Grunnvatn pumpa opp ved Amsterdam
**Grunnvatn** er vatnet som finst i grunnen under landyta. Der tek det opp holrom mellom jordmolane, eller i større sprekkar i jord og berg. Er ikkje dette holromet metta med vatn, men inneheld luft òg, talar ein gjerne om markvatn. Det djupet nedi bakken der holromet blir metta med vatn, kallar ein *grunnvass-spegelen* (eller *grunnvassmålet*). Grunnvatnet rører seg i større eller mindre mon, og vatnet blir verande i grunnen alt frå nokre dagar til mange tusen år; eit jordlag som fører vatn tolleg godt vert kalla *vass-sig*, *vassåre*, *vekje* og liknande. Ofte blir desse nemningane sette i bås med den gamle tanken at vatnet gjekk i jorda liksom blodet i kroppen. I vitskapen nyttar ein helst omgrepet *akvifer* (nylatin *aquifer*, «vassberar»).

Grunnvatnet får tilførsla si frå landyta ved at regn eller smeltevatn sig ned i bakken, eller ved innsig frå innsjøar, elvar og andre ytevatn. Likeeins sig grunnvatnet med tid og stunder ut i kjelder og utsig, som gjerne står i nært samband med ulike ytevatn. Såleis er grunnvatnet ein del av vasskrinslaupet. Myrar og oasar er som regel fullnørte av grunnvatnet. Menneskja hentar opp grunnvatnet gjennom brunnar eller renner til bruk i jordbruk, industri og hushald. Dei vitskapsgreinene som tek føre seg grunnvatnet er i fyrste rekkja hydrologi (vatnakunne) og geologi (jordkunne), som møtest i undergreinene *geohydrologi* og *hydrogeologi*.

Høvet til å nytte grunnvatnet i Noreg blir regulert gjennom vassressurslova, med Noregs vassdrags- og energidirektorat som overvakande styremakt.

Fossilt vatn eller fossilt grunnvatn er grunnvatn som er danna under andre klimatiske tilhøve enn no. Dei blir ikkje fornya slik klimaet er no. Fossilt vatn er difor ein ikkje-fornybar ressurs. 

Under Sahara og i Midtvesten i USA er det store førekomstar av fossilt grunnvatn. Begge stader blir vatnet nytta til irrigasjon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NDL

 |
**Huallaga** (òg kjent som *Guallaga* og *Rio de los Motilones*) er ei elv i Peru med utlaup i Amazonaselva. Dei fjernaste kjeldene til Huallaga ligg i høglandet nord for regionhovudstaden Cerro de Pasco i Pasco-regionen. Herfrå passerer elva Huánuco og renn vidare nordover aust for Cordillera Central og vest for Ucayali til ho dreier aust og sluttar seg til Marañón ca. 300 kilometer vest for Iquitos.

Utsyn over Huallaga
I store delar av strekninga ned frå høglandet i Andes har elva intense straumar med fleire elvegjel. Ho har 42 stryk, ei siste hindring er Pongo de Aguirre, som har namn etter den opprørske conquistadoren Lope de Aguirre som passerte her. Herifrå og vidare ned til byen Yurimaguas i Loreto-regionen følgjer ho eit dalføre i ein u-form og frå Yurimaguas kan større elvebåtar (*lanchas*) ferdast på Huallaga ned til Marañónelva og Iquitos. 

I låglandet mellom Huallaga og Ucayali ligg det namngjetne Pampa del Sacramento med steinlause avleiringar dekt av tjukk mørk skog, gjennomtrengt av mange mindre elver som kan navigerast med kano. Kristne misjonærar gjekk inn i området i 1726. Området er kring 400 km langt med vekslande breidde frå 60 til 160 kilometer. Framleis finst små grupper av amerikanske urfolk i området som Cocama-Cocamilla.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huallaga River» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2006.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC
* GeoNames

 |
Inngangen til Kardemomme by.
**Kardemomme by** er ein temapark i Kristiansand Dyrepark. Han er laga etter boka *Folk og røvere i Kardemomme by* av Thorbjørn Egner. 

Byen, som vart opna i 1991, er laga nøyaktig etter teikningane i boka. Thorbjørn Egner fekk sjå byen under bygging, men levde ikkje lenge nok til å få sjå han ferdig.

Byen består av 33 hus, der 8 er utleigebustader. I høgsesongen er det skodespelarar som utgjer bebuarane i byen, der han kan møte dei ulike figurane frå boka; politimeister Bastian, tante Sofie, røvarane Kasper, Jesper og Jonathan og mange fleire. Byen har også ein fungerande trikk, med to haldeplassar, som i boka, med trikkeførar Syvertsen som trikkekonduktør.

Byen har også eige fungerande postkontor, med postnummer «4609 Kardemomme by».

Sommaren 1991 vart kong Harald, dronning Sonja, kronprins Haakon og prinsesse Märtha utnemnde til æresborgarar av byen.

8. juni 2011 vart 20-årsdagen til byen feira. Harald Egner og Turi Egner Olderheim, barna til Thorbjørn Egner, var til stades under feiringa.

Det er også sett opp ein byste av Thorbjørn Egner i byen.

Kjente hus i Kardemomme by
--------------------------

* Tårnet til Tobias
* Tante Sofies hus
* Politimester Bastians hus
* Fengselet
* Barberer Sørensens frisørsalong
* Røverhuset (som ligger rett utenfor Kardemomme by)

Kjelder
-------

1. ↑  Kardemomme by, dyreparken.no

* *Denne artikkelen bygger på «Kardemomme by» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mai 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bjørn Egner: *Kardemomme by i Kristiansand dyrepark* (Cappelen, 1992)
* tvagder.no: *Kardemomme by blir til*

| * v
* d
* e
Kristiansand Dyrepark |
| --- |
| Abra Havn · Afrika · Apejungelen · Asia · Banda Afrika · Barnas fredsmonument · Bombay · Båtbasaren · Den Sorte Dame · Edvards Hus · Fugledam · Fuglehuset · Grevinnen · Gruvedalen · Jungelland · Kapein Sabeltanns Verden · Kardemomme by · Kilima Simba · Kiwanja · Kjuttaviga · KuToppen · Lavvoen · Nordisk Villmark · Savana · Skomakergata · Sørlandsbrygga · Tapirshabono · Tigerens Rike · Trolldalen · Tåkeskogen · Villmarkshytta · Aalborgtårnet |
| Kjende dyr | Julius |
| Nettstader | Dyreparken.no · Badelandet.no |
**Huangelva**, **Huang He** ('Gul elv') er den nest lengste elva i Kina etter Chang Jiang. Ho renn gjennom provinsane Qinghai, Gansu, Indre Mongolia og Shandong og ut i Bohaibukta. Elva er den 8. største i Kina når det gjeld vassføring.

Geografi
--------

Huangelva har kjeldene sine i det tibetanske høglandet. Som hovudkjelde reknar ein Karelva (Kar Qu) som renn langs nordskråninga av Bayanharfjella (Bāyánkālā Shānmài) i Qinghai. Huangelva renn ut av Qinghai i nordaustleg retning gjennom Gansu, gjer ein lang boge mot nord til Indre Mongolia rundt Ordos-platået, renn så sørover igjen gjennom tronge juv og tek imot elvane Fen He frå nordaust og Wei He frå vest. Ho bøyer så mot aust, passerer nord for Taifjellet (Tai Shan) i Shandong før ho munnar ut i Bohaibukta.

Sattellittbilde av elvedeltaet i 2010.
Huangelva renn gjennom tørre strøk, og middelvassføringa er difor lita, men ho kan ha store flaumar etter monsunregnet. Elveløpet går gjennom strekningar dekte av løss, som lett blir slipt ned og ført med som slam. Dette gjev elva gulfargen som har gjort at ho blir kalla Den gule elva. Slammet blir lagt opp i det veldige elvedeltaet som byrjar ved Kaifeng, 500 km før utløpet. I deltaet er løpet lite stabilt. Elveleiet er inngjerda av dike som er opp til 10 m høge, men desse blir ikkje sjeldan brote ved flaum. Flaumar kan òg grava ut nye kanalar, og elva har skifta løp fleire gonger. Før 1300 gjekk ho omtrent som no, men forandra så løp og munna ut sør for Shandong i 500 år, til 1853, då ho igjen tok det nordlege løpet. I 1938 og 1947 vart løpet omdirigert.

Kultur
------

Framstilling av elva frå Qing-tida.
Området kring den nedre delen til elva og bielva Wei blir rekna som fødestad for den kinesiske sivilisasjonen. Flaumfaren gjorde at elva tidlegare blei kalla «Kinas svøpe». Under ein flaum i 1931 skal 3,7 millionar menneske ha mista livet.

Huangelva har lita tyding for samferdsla, men avgjerande tyding for jordbruket i Nord-Kina. Store damanlegg og kanalbygging har redusert flaumkatastrofane og utvida dei irrigerte områda.

Kjelder
-------

* «Huang He» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Geografiske namn: G–H ved Språkrådet

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Huangelva**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |
Huayna Picchu frå eit Machu Picchu-bilete.   
*Foto: Allard Schmidt, Nederland*
**Huayna Picchu**, ofte skrive **Wayna Pikchu**, er eit fjell ved ruinbyen Machu Picchu i Peru. Namnet tyder «det unge fjellet». Fjellet dannar ein kulisse på mange bilete frå Machu Picchu og kan vere av dei mest fotograferte fjella i Sør-Amerika.

Toppen av fjellet ligg på 2667 moh. og fjellformasjonen reiser seg bratt meir enn 500 meter opp frå Urubambadalen, og ca. 160 meter opp frå ruinområdet i Machu Picchu. Urubambadalen med elva slynger seg meir enn 180 grader rundt Huayna Picchu i ein U-form med svært bratte dalsider, noko som er med på å skape det dramatiske landskapet som kjem fram på mange bilete av Machu Picchu. 

Det såkalla «månetemplet» ved Machu Picchu har truleg hatt ein viktig funksjon for byen då han var i bruk. Tempelet ligg på baksida og nordsida av Huayna Picchu og er ei grotte i fjellet. Innanfor opninga finst mura jukseveggar av hus med vindauge og dører og eit alter for ritual. Arbeidet er gjort i typisk inkaarkitektonisk stil. Det ligg andre ruiner rett ved tempelet og dette er ein av fleire stadar i fjellsida kort det er gjort arkeologiske funn. Ein kjenner ikkje det opphavlege namnet på templet og det er lite truleg at dette templet har hatt noko med månedyrking å gjere.

Det er mogleg å gå frå ruinområde i Machu Picchu rundt Huayna Picchu til «månetemplet» på ein forseggjort sti frå inkatida i den bratte fjellsida. Delar av stien er forseggjorte trappetrinn hogd ut i fjellet. Ein kan òg gå til «månetemplet» over toppen av Huayna Picchu langs ein sikksakksti ved sørkanten av fjellet som vender mot Machu Picchu, og ned på nordsida. Då får ein sett Machu Picchu frå fugleperspektiv på vegen samt eit oversyn over Urubambadalen som slynger seg rundt fjellet.

Kjelder
-------

1. ↑  Teofilo Laime Ajacopa, Diccionario Bilingüe Iskay simipi yuyayk'ancha, La Paz, 2007 (Quechua-Spanish dictionary): ***wayna*** - *adj. s. m. Joven. Hombre que está en la juventud.* ***pikchu*** - *s. Pirámide. Sólido puntiagudo de varias caras. || Cono. Ch'utu.*
2. ↑  Diccionario Quechua - Español - Quechua, Academía Mayor de la Lengua Quechua, Gobierno Regional Cusco, Cusco 2005: ***wayna*** - *s. Joven, mozo, adolescente, hombre de 18 a 30 años. SINÓN; q'aqo.* ***pikchu*** - *s. Geog. Pirámide. Cerro o prominencia de base ancha que termina en puntas afiladas.* ***Waynapikchu*** - *s. Arqueol. (Cerro o pico joven) Grupo arqueológico ubicado en la cresta del cerro del mismo nombre, ...* ***Waynapikchu*** - *s. Zool. (Oncideres poecila Bates) Escarabajo serruchador. Orden coleóptera. Familia cerambyeidae. Escarabajos pequeños o grandes, aplanados o cilíndricos con antenas largas, pinzas bucales poderosas que cortan ramas de naranjos, paltos y cacaoteros. || Bot. (Galactia speciosa) Planta herbácea de la zona de ceja de selva.*
3. ↑

* Rachowiecki, Rob, *Peru*, 3. opplag, Lonely Planet (1996)
* Informasjonsside frå enjoy-machu-picchu.org
Skålkrossanemometer
Supersonisk vindmålar nyttar lydbølgjer til å utrekne vindsnøggleiken
**Vindmåler**, **anemograf** eller **anemometer** er eit instrument til å måle vindsnøggleik. Vanlegvis utnyttar ein vindtrykket og sugeverknaden som kan registrerast ved rotasjonssnøggleiken til ein skålkross (skålkrossanemometer) eller ei slags vindmølle eller propell som vert halde orientert mot vinden. 

Andre prinsipp består i måle trykket som vinden utøver gjennom små hol i ein lekam. Eit heitetrådsanemometer måler varmetapet i vinden til å måle snøggleiken, medan ein supersonisk vindmålar målar korleis lydbølgjene endrar seg i vind. 

Moderne vindmålarar er elektronisk baserte, og sender gjerne digital informasjon til ei databrikke. Skålkrossa følgjer skiftingane i vinden slik at ein kan måle momentanvinden kvart sekund. Ut frå dette kan ein rekne ut dei middelverdiane over den tida ein ønskjer. Vindkast og middelvind vert utrekna automatisk via installerte program. Eldre vindmålarar er framleis i bruk og desse består ofte av større og treigare skålkross og overfører vindkast eller ofte òg berre middelvind gjennom måling av kor mange gonger skålkrossen har rotert har gått eit visst tidsrom. 

Måling av vindretning skjer vanlegvis ved bruk av vindfløy, og moderne, lette vindfløyer med digital avlesing erstattar etter kvart dei gamle, utjamna fløyene.

Kjelder
-------

* «vindmåler, anemometer» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Ørske kan oppstå dersom ein vert utsett for store høgder
Trong spiraltrapp i eit tårn
**Ørske** eller **svimmelheit** er ei førekjensle av et ein sjølv eller omgjevnadene roterer. Ordet vert også brukt meir ålment om ei forbigåande kjensle av vanmakt og vert ofte fylgt av at det svartnar for augo eller at ein kjenner seg svært desorientert. I medisin vert det rekna som eit uspesifikt omgrep, og kan visa til anten vertigo, presynkope eller disekvilibrium.

Fenomenet heng ofte saman med augerørsler i rykk (nystagmus), kvalme og sveittetokter. Anfall av ørske der ein kjenner at ein byrjar å dåna, skjer ved uro i blodtrykket eller sirkulasjonen, hjernesvulstar, hjernebetennelse, forkalking av hjernekara, talrike forgiftingar (me.a. gjennom rusing og bruk av medikament) og ei rekkje andre plager.

Årsaker
-------

Gyratorisk ørske oppstår som eit normalt fenomen når ei rask dreierørsle (t.d. når ein køyrer karusell) plutseleg stoppar opp. Rørsla set i gang adaptive responsar i balanserelaterte nervebanar som varer etter at rørsla stoppar, slik at ein opplever ei innbilt rørsle i motsett retning etterpå. Gyratorisk ørske er eit vanleg symptom ved plager i det indre øret, likevektsnerven og hjernen/hjernestammen.

Nokre menneske får kortvarige aningar av avmakt når dei reiser seg brått frå sitjande eller liggande til ståande stilling. Dette kjem av eit mellombels fall i blodtrykket i hjernen og er ofte normalt.

Ørske kan også oppstå ved angstplager som generalisert angstplage, panikkplage, og ulike former for depressive plager (bipolar plage). Ørske ved høgde er vanleg dersom det er snakk om store høgder. Ørska går då vekk ved å lukke augo. Likevel kan invalidiserande ørske også oppstå ved relativt små høgder saman med sterk angst som ikkje går vekk sjølv om ein lèt att augo. Då står det som regel ein fobi bak, kalla høgdeskrekk.

Gjentakande anfall av lettare ørske bør ein alltid frå undersøkt.

Kjelder
-------

* «Svimmelhet» *Store Norske Leksikon*
* «Svimmelhet» av Jan Jansen *Store Medisinske Leksikon*

| * v
* d
* e
Helsemessige forhold |
| --- |
| **Bruk aldri helseinformasjon frå Internett, medrekna Wikipedia, utan å rådspørja helsepersonell.**
Informasjon på Wikipedia er ikkje naudsynlegvis sann, presis eller oppdatert. Hugs at Wikipedia er eit nettbasert leksikon som alle kan endre. Wikipedia er ikkje eit alternativ til profesjonell helsehjelp. Viss du treng medisinsk hjelp, venlegst ring ditt lokale nødnummer, eller rådfør deg med helsepersonell (lege, sjukepleiar, osb.).
Sjå **Wikipedia:Helsemessige forhold** for meir informasjon. |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
Koordinatar: 23°39′N 53°42′E﻿

**Al Gharbia** (òg kalla **Vestregionen**) er eit kommuneområde i Abu Dhabi i Dei sameinte arabiske emirata. Hovudstaden i Al Garbia er Madinat Zayed (Bida Zayed).

Vegen til landsbyane i Liwa-oasen sør i Al Gharbia
Regionen hadde 202 154 innbyggjarar i 2010 (inkludert Øyregionen med 17 646). Området dekkjer eit areal på 59 760 km², eller kring 83 % av heile arealet til emiratet på 72 000 km².

Regionen består av sju bykommunar:

* Madinat Zayed (Bida Zayed) (innb. 29 095)
* Ruwais (innb. 15 511)
* Ghayathi (innb. 14 022)
* Liwa (innb. 20 192)
* Marfa (innb. 14 503)
* Sila (innb. 7 900)
* Dalma (innb. 4 811)

Kystbusetnadane i Al Gharbia vert tent av seks hamner som vart bygd, utvikla og styrt av Abu Dhabi Ports Company (ADPC). Desse omfattar Mugharrag, Al Sila, Sir Baniyas, Dalma og Marfa. Hamnene vert nytta av lokalindustriar som fiske, turisme, logistikk og fritidsaktivitetar, i tillegg til å transportere folk og varer til øyane utafor kysten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Gharbia» frå Wikipedia på engelsk, den 19. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  GIS at Vestregionen Municipality Arkivert 2013-12-14 ved Wayback Machine. page 8
2. ↑  Abu Dhabi Report
3. ↑  *Abu Dhabi Ports Company's Vestregionen Ports*, arkivert frå originalen 27. oktober 2013, henta 19. september 2016
Koordinatar: 24°21′N 54°19′E﻿

**Al Futaisi** (arabisk الفطيسي) er ei øy kring åtte kilometer sørvest for Abu Dhabi i Dei sameinte arabiske emirata med eit areal på kring 50 km².

Den største delen av øya, som er 10 km lang og 5 km brei, er omfatta av eit viltreservat, men òg ein ferestad for økoturisme. 

Ein har oppdaga gamle brunnar, ein gammal moské og ein gravplass som syner at det har budd folk på Futaisi i fleire hundreår. Øya har ikkje i dag noko ferskvatn, men har likevel planter og dyr, som sjøku, fiskeørn, øgler (uromastyx) og gaseller.

Futaisi har ikkje fastlandssamband, men ein liten flyplass og ei båthamn.

Eigaren av øya, Hamad bin Hamdan Al Nahyan, bygde ein vassveg forma som latinske bokstavar, sør for øya, som stava ordet 'HAMAD'. Kvar bokstav var nesten 500 meter lang og kanalen 44 meter brei. Ordet var synleg frå lufta og satellittbilete. Prosjektet vart skrinlagd og vassvegen vart fylt att i løpet av 2013.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Futaisi» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 16. juni 2012, henta 6. juni 2016
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 4. april 2016, henta 6. juni 2016
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 12. oktober 2013, henta 6. juni 2016
Ørnekrossordenen
**Ørnekrossordenen** (estisk: *Kotkaristi teenetemärk*) er ein estisk orden. Han vart innstifta 24. februar 1928 av Den nasjonale forsvarsligaen, heimevernsavdelinga i Det estiske forsvaret, i høve tiårsjubileet for sjølvstendet til landet. I 1936 vart han gjord til ein ordinær statsorden. *Ørnekrossordenen* vert tildelt for militær innsats og fortenester for Det estiske forsvaret. Ordenen er rangert som nummer fem av ordenane i Estland, etter *Kvitstjerneordenen*, men før *Den estiske raudekrossordenen*. Ordenen vart ikkje tildelt i dei åra då Estland var innlemma i Sovjetunionen. Han vart gjenoppteken i 1995, etter at Estland på nytt hadde vorte sjølvstendig. Ordenen vart sist revidert ved lov i 2007. Presidenten er stormeister for *Ørnekrossordenen*.

Inndeling
---------

*Ørnekrossordenen* er inndelt i fem klassar, 1.-5. klasse. I tillegg høyrer det også ein medalje i tre valørar til *Ørnekrossordenen*: gull, sølv og jern.

Insignium
---------

Ordensteiknet for *Ørnekrossordenen* er ein svartemaljert maltesarkross, som i midten har ei sølvfarga ørn med eit sverd i den eine kloa og det estiske riksvåpenet i den andre. Baksida har innskriftene «24. II 1928» og «PRO PATRIA». Ordensteikna for dei ulike klassane er identiske, men har ulikt utforma band. Når ordenen vert tildelt for militære fortenester, vert ordensteikna utstyrde med krosslagde sverd. Ordensstjerna er i sølv og har åtte taggar. Ordensbandet er oransje med smale blå striper.

Tildeling
---------

Tildeling av ordenen skjer ved presidenten. I perioden 1995 til 2008 har *Ørnekrossordenen* vorte tildelt 713 personar, ikkje medrekna medaljane. Av dette var 16 tildelingar i den 1. klassen av ordenen. Overrekkingar av ordenen skjer vanlegvis på den estiske sjølvstendedagen, 24. februar, men kan i særskilde tilfelle også finne stad på andre datoar.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Nettstader

* The Order of the Cross of the Eagle hjå den estiske presidenten.
* Decorations Act, Passed 19 December 2007 Arkivert 2009-08-24 ved Wayback Machine. hjå den estiske presidenten.
* Statistika teenetemärkide andmisest Eestis, Riigikantselei.

### Litteratur

* (en): «Estonia» i Guy Stair Sainty og Rafal Heydel-Mankoo: *World Orders of Knighthood and Merit*, andre bind, Buckingham: Burke's Peerage, 2006, s. 1106–1108.
| **Fermo** |
| --- |
| Fermo sett frå MontegiorgioFermo sett frå Montegiorgio Fermo sett frå Montegiorgio |
| Plassering |
| 

Fermo is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Marche  Fermo |
| Grunnlagd | 264 fvt. |
| Borgarmeister | Saturnino Di Ruscio |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  124 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt    - folketettleik | 35 418   286/km² |
| Koordinatar | 43°9′″N 13°42′″E﻿Koordinatar: 43°9′″N 13°42′″E﻿ |
| Høgd over havet | 319 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 63023 |
| Telefon-retningsnummer | 0734 |
| **Nettstad:** www.fermo.net |

**Fermo** (antikken *Firmum Picenum*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Fermo i regionen Marche og har om lag 35 000 innbyggjarar. Provinsen Fermo vart oppretta i 2004, men trer ikkje i full kraft før i 2009 og fram til dess er byen administrativt ein del av provinsen Ascoli Piceno.

Fermo ligg på ein ås med fin utsikt nær kysten av Adriahavet.

Historie
--------

Byen vart grunnlagd som den latinske kolonien *Firmum Picenum* i 264 fvt. og bestod av 6000 menneske. Dette skjedde etter at dei hadde erobra picentes og kolonien fungerte som eit lokale hovudkvarter for Den romerske republikken, som dei var trufaste mot. Han vart ein koloni med alle rettar etter slaget ved Filippi og der vegane til Pausulae, Urbs Salvia og Asculum møtter kvarandre.

Som ein del av Pentapolis kom han på 700-talet inn under Kyrkjestaten og gjennomgjekk så omvekslingane med Grenseområdet Ancona. På 900-talet vart han hovudstad i Marchia Firenana. Under føregjengarane til Honorius III (1216-27) vart biskopane av byen fyrstbiskopar, først som grevar og seinare som fyrstar av Fermo.

I 1199 vart Fermo ein fri by og heldt på sjølvstendet sitt til 1550 då han vart annektert av Kyrkjestaten. 

I stridane mellom Hohenstaufen og pavedømet vart Fermo fleire gonger omleira og erobra, i 1176 av erkebiskop Kristian av Mainz, i 1192 av keisar Henrik VI, i 1208 av Marcuald, hertug av Ravenna, i 1241 av keisar Fredrik II, i 1245 av Manfred. Etter dette vart han styrat av forskjellige herrar, som i meir eller mindre grad var vassallar under paven, som Monteverdi-familien, Giovanni Visconti og Francesco Storza (bannlyst i 1446), Oliverotto Uffreducci (myrda i 1503 av Cæsar Borgia), som vart etterfølgd av son sin Ludovico, som vart drepen i slaget ved Monto Giorgio i 1520 då Fermo igjen kom direkte under Kyrkjestaten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fermo» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Abbeville |
| --- |
| Beffroi i Abbeville Beffroi i Abbeville |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Hauts-de-France Somme |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  26,42 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 25 567   968/km² |
| Koordinatar | 50°6′0″N 1°50′0″E﻿Koordinatar: 50°6′0″N 1°50′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 8 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-abbeville.fr |

**Abbeville** (*Abbegem* på flamsk) er ein by nord i Frankrike i regionen Hauts-de-France. Abbeville ligg ved elva Somme, 20 km før munningen i Den engelske kanalen og 45 km nordvest for Amiens. I mellomalderen var staden det lågaste kryssingspunktet i Somme, og det var i nærleiken at Edvard III sin hær kryssa elva før slaget ved Crécy i 1346.

Abbeville var den største byen i den tidlegare franske provinsen Ponthieu. I dag er han ein av tre *sous-préfecture* i departementet Somme.

Historie
--------

Abbeville dukkar først opp på 800-talet, og høyrte på denne tida til klosteret St. Riquier, og vart seinare styrt av grevane i Ponthieu. I lag med grevskapet kom byen inn under Alençon og andre franske familiar, og seinare under Huset Castile. Gjennom eit giftarmål i 1272 vart byen så ein eigedom av Kong Edward I av England. Franskmennene og engelskmennene erobra området fram og tilbake fram til 1435 då freden i Arras gav byen til Hertugdømet Burgund. I 1477 vart han annektert av Kong Louis XI av Frankrike og vart halde av to urettmessige greinar av dem kongelege familien på 1500- og 1600-talet, og i 1696 kom han tilbake til korna. I 1514 gifta Louis XII av Frankrike seg med Mary Tudor, dotter av Henrik VII av England.

Abbeville var ganske viktig på 1700-talet då Van Robais kongelege industri (ein av dei første store fabrikkane i Frankrike) førte med seg stor rikdom til byen. Voltaire, av fleire, skreiv om byen. Hans skreiv òg om ei stor hending om intoleranse der ein ung utarma herre, Chevalier de la Barre, vart avretta for mangel på respekt. Dette var visstnok fordi han ikkje gav honnør til eit opptog for Kristi lekamsfest, men episodar om eit skamfare kross skal visst òg ha vore inni biletet.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Abbeville**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Vindvern** er vern mot skadar og ulemper av vind. Det er kanskje det eldste og best utvikla tiltaket for å modifisere klimaet nær jordoverflata. Eit vindvern kan bestå av ei rekkje av tre eller buskar, hekkar eller andre planter, eller kunstige skjermar som tette veggar eller gjerde. Føremålet med eit vindvern er å avgrense effekten av vinden nær overflata for å verne avlingar, dyr, bygningar, vegar eller anna. Mest naudsynt er slik vindvern nær kysten eller i andre opne landskap som er utsett for kraftig vind. 

Eit vindvern fører til at vinden bles raskare over sjølve vernet eller hindringa, og på lesida vert det så skapt turbulens, sjølv eit godt stykke frå vindvernet. Turbulensen fører til svakare vind ved overflata på lesida av vindvernet. Eit mål på kor godt eit vindvern er vert kalla *leverknad*.

Leverknad
---------

Leverknad er avhengig av avstanden til vindvernet og kor tett vindvernet er. Ein heilt tett vegg er ikkje alltid gunstig utandørs, fordi det kan skape særs sterk turbulens på lesida, som i seg sjølv kan vere skadeleg for til dømes planter, medan eit vindvern med høgare permeabilitet (opningar slik at vinden kan strøyme gjennom) framleis vil redusere vindstyrken, men samstundes gje mindre turbulens. I plantekulturar er derfor halvopne vindvern av tre eller buskar nytta som vindvern i staden for tette veggar.

Andre effektar
--------------

Ein leskjerm vil ikkje berre påverke vinden, men òg andre faktorar like ved skjermen, som skuggeverknad på solstrålinga, varmestråling frå vernet vil påverke strålingsbalansen like ved skjermen, svakare vind vil føre til mindre evapotranspirasjon frå plantedekket og dagtemperaturen vil generelt verte høgare på lesida (bortsett frå i skuggen av skjermen). Om natta vil stråling frå vindvernet kunne hindre frost like ved skjermen, men elles auke faren for frost på grunn av mindre vind. 

Om vindvernet er bygd parallelt med høgdekotene i terrenget kan det oppstå kaldluftsoppdemming på oppsida av vernet, som aukar frostfaren her, medan frostfaren på nedsida minkar. 

Vindvern kan òg påverke den lokale nedbørsfordelinga, fordi det innanfor eit lite område vil falle mest nedbør der vinden er svakast. Særleg gjeld dette snø, og i ei lesone vil det ofte falle meir snø i opent lende, og særleg snøfokk vil legge snøen opp i le av ein vindskjerm, medan han lenger borte på lesida vert feid bort. Dette prinsippet dannar bakgrunnen for skigardar, og kan nyttast til å hindre at snøfonner legg seg på vegar og jernbanelinjer.

Kjelder
-------

* Kåre Utaaker (1991). *Mikro- og lokalmeteorologi - Det atmosfæriske miljø på liten skala*. Alma Mater Forlag. s. 165-168. ISBN 82-419-0063-5.
|  |
| --- |
| **Vinkekrabbe** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Krepsdyr Crustacea |
| **Klasse:** | Storkreps Malacostraca |
| **Orden:** | Tifotkreps Decapoda |
| **Overfamilie:** | Ocypodoidea |
| **Familie:** | Spøkjelseskrabbefamilien Ocypodidae |
| **Slekt:** | **Vinkekrabbe** *Uca*Leach, 1814 |

**Vinkekrabbar** (*Uca*) er ei slekt tropiske krabbar som finst langs dei fleste kontinentalkystar frå Middelhavet og sørover. Hannar av slekta er lette å kjenne att på dei asymmetriske klørne: den ein kloa er enormt forstørra i høve til den andre, og opptek ofte mellom ein tredel og halvparten av kroppsmassen til dyret. Desse kjempeklørne har gjeve dyra namnet sitt; dei «vinkar» med klørne både under kurtise og territorialkampar.

Det finst 97 artar vinkekrabbe fordelt på ni underslekter.

Kjenneteikn
-----------

Vinkekrabbane er ganske små krabbar, som regel med ein skaldiameter på 2-4,5 cm. Hannen sin klo utgjer ein stor del av kroppen, og kan nå storleikar på opptil 5 cm. Fargen på dyret kan vera brun, blågrøn, turkis, svart, gul eller oransje, og er vanlegvis mørkare om natta enn om dagen.

Levesett og miljø
-----------------

Vinkekrabbane heldt til på strender og i mangroveskog i tidvassområdet, og er hovudsakleg aktive ved lågvatn. Ved høgvatn ligg dei gøymd i opptil 60 cm djupe, luftfylte holer som dei grev ut sjølv. Ein krabbe går aldri langt frå hola si. Sjølv om dei tydelegvis føretrekk tørt å opphalda seg i luft, pustar dei med gjeller som dei treng å halda fuktige.

Vinkekrabbar et hovudsakleg sand og slam, som dei filtrerer næringsrike mikroorganismar (m.a. alger, sopp, detritus) ut av. Dei nyttar dei korte klørne til å skuffa sanda og slammet inn i munnen. Sidan dei enorme klørne til hannane ikkje passar til dette, brukar dei dobbelt så mykje tid på å ta til seg føde som det hoene gjer. Når sanda er tømd for næring, spyttar dei ho ut att i form av ein liten ball.

Det er under kurtisen dei store klørne hovudsakleg vert brukt. Då vinkar hannane med dei høgt i lufta, og dunkar dei i bakken. Det hender òg at hannar slost med kvarandre, noko ein trur er for å imponera hoer. Om ein hann mistar den store kloa si, vil den minste ta til å veksa, og ei ny eteklo vil veksa ut der den store sat. I det minste hjå nokre artar må klørne veksa i samband med skalskifte.

Hoa ber dei befrukta egga på undersida av kroppen. Medan dei utviklar seg, forlet ho ikkje hola på to veker. Når denne tida er over, slepp ho egga ut i vatnet, der dei tek til å leva planktonisk. Etter to veker kryp dei opp på land att. Vinkekrabbar lever sjeldan meir enn to år, i fangenskap opp til tre.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vinkekrabbe**

* Fiddlecrab.info

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
Koordinatar: 60°24′54.979″N 6°31′41.322″E﻿

Vines skule i mai 2010. Til høgre ligg ein frukthage i bløming
**Vines skule** var ein barneskule i Ullensvang herad. Skulebygget ligg i grenda Vines ved Indre Samlafjorden, kring 7 km frå Utne, og var barneskule for ungane i området frå grensa mot Jondal til og med Utne, det vil seia alle som hadde Utne til postadresse. Skulen hadde elevar frå 1. til 7. klassetrinn, og hadde 29 elevar i 2008. Etter 7. klasse fortsette elevane skulegonga si på Hauso skule på Hauso ved Sørfjorden.

Nedlegging
----------

Hausten 2011 vedtok Ullensvang herad at Vines skule skulle leggjast ned frå og med våren 2012. Hovudgrunnane var lågt elevtal og dårleg økonomi, men ein annan grunn var at rektoren, Audny Teigland skulle gå av med pensjon etter skuleåret 2011/2012. Dersom skulen skulle halda fram, måtte ein søkja etter ny rektor. Resultatet vart nedlegging, og elevane frå tidlegare Vines skule går på Hauso skule frå og med hausten 2012.

Fotnote
-------

1. ↑  Hardanger folkeblad, 29.06.12: Tårevått farvel med skulen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad Arkivert 2010-11-25 ved Wayback Machine.
**Abakan** (russisk Абака́н, frå det khakasiske ordet for «bjørneblod») er ei elv i republikken Khakasia og Krasnojarsk kraj i Russland og ei av sideelvane til Jenisej frå venstre. Elva er 514 km lang og har eit nedslagsfelt på 32 000 km². Elva har ei middelvassføring på 400 m³/s. 

Abakan oppstår der elvane Bolsjoj Abakan og Malyj Abakan renn saman vest i Sajanfjella og renn nordaustover gjennom Minusinsksenkinga til byen Abakan, der ho munnar ut i Krasnojarsk-reservoaret i Jenisej. 

Elva vart nytta til tømmerfløyting og irrigasjon. Sideelva Ona er kjent den beste elva i Khakasia for rafting.

Utanom republikkhovudstaden Abakan ligg òg byen Abaza ved Abakanelva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abakan (elv)» frå Wikipedia på bokmål, den 28. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Rafting down the Ona og Kantegir Rivers*, arkivert frå originalen 25. april 2005, henta 28. oktober 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Ei side frå *Sherbrooke Missal*, eit illuminert manuskript laga på byrjinga av 1300-talet i East Anglia.
**Messebok** er ei bok som inneheld tekst og instruksjonar for å halda messe gjennom kyrkjeåret. Det latinske namnet for ei slik bok er **missale**, og dette viser særleg til katolske messebøker.

Utvikling i ulike kyrkjer
-------------------------

### Den katolske kyrkja

Det noverande katolske missalet, *Missale Romanum*, er frå 1969. Det offisielle missalet er på latin, men det er blitt omsett til ei rekkje relevante språk.
Missalet blei laga etter at liturgien blei revidert ved Det andre vatikankonsilet, og inneheldt store endringar frå det førre, som var frå 1570.

### Den norske kyrkja

*Missale Nidrosiense* er ei messebok trykka i 1519 for bruk i Noreg. Ho var redigert av Olav Engelbrektsson. Saman med prestehandboka *Breviarium Nidrosiense* er ho den første trykka norske boka. Dei to bøkene var utgangspunkt for gudstenestene i landet fram til reformasjonen.

Etter reformasjonen
Messeboka for Den norske kyrkja som kom ut i 1925 under namnet *Graduale*, inneheldt berre dei ledda i gudstenesta og dei kyrkjelege handlingane som kunne messast og kyrkjelyden sine svar til desse.

Sjå òg
------

* Altarbok

Kjelder
-------

1. ↑  «Det nye romerske missalet endelig ferdig», *Den katolske kirke* (på norsk), henta 13. august 2019
2. ↑  «missale». *Store norske leksikon* (på norsk). 20. februar 2018.
3. ↑  «Norges to første trykk: Missale Nidrosiense og Breviarium Nidrosiense 1519». Kulturrådet. Henta 15. august 2019.
4. ↑  «messebok». *Store norske leksikon* (på norsk). 8. februar 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Missale Romanum ved katolsk.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
**Franz II Joseph Karl** (12. februar 1768–2. mars 1835) var keisar av Det tysk-romerske riket frå 1792 til 1806, og som **Franz I** keisar av Austerrike frå 1804 til han døydde i 1835. Han er også kjend som **Franz av Habsburg**. Frans II blei den siste tysk-romerske keisaren då han under press frå Napoleon avvikla Det tysk-romerske riket i 1806.

  

Som leiar for ein stor og multietnisk nasjon følte han seg truga av Napoleon sin retorikk om fridom og likskap i Europa. Han gjekk inn i dei franske revolusjonskrigane og blei slått av Napoleon. Ved traktaten i Campo Formio måtte han avstå området vest for Rhinen til Frankrike i bytte mot Venezia og Dalmatia. Han kjempa mot Frankrike att under den andre koalisjonen, men etter å ha blitt slått ved Austerlitz måtte han gå med på traktaten i Lunéville, som oppløyste Det tysk-romerske riket etter at det hadde vore til i kring tusen år, svekka kronlandet Austerrike og desentraliserte Tyskland.

I 1809 gjekk Frans nok ein gong til åtak mot Frankrike, og håpte då å dra fordel av konflikten Napoleon var inne i i Spania. Han blei slått igjen, og blei tvinga til å alliera seg med Napoleon, avstå territorium, slutta seg til det kontinentale systemet og gifta vekk dottera Maria Luise til han. I røynda blei han gjort til ein vasall under keisaren av Frankrike. Napoleonskrigane svekka Austerrike drastisk og reduserte prestisjen til landet, noko som seinare ville hjelpa Preussen til å sigra i kampen om å dominera Tyskland.

I 1813 gjekk Austerrike mot Frankrike for fjerde gong, og slutta seg til koalisjonen av England, Russland og Preussen i deira krig mot Napoleon, Austerrike spelte ei stor rolle i det endelege nederlaget til Frankrike under Napoleon, og som anerkjennelse av dette var det austerrikarane, representert ved Klemens von Metternich, som leidde Wienkongressen og bidrog til å danna den europeiske konserten og den heilage alliansen, og leia verdsdelen inn i en ny æra av konservatisme og reaksjon.

Familie
-------

Frans II var son av den tysk-romerske keisaren Leopold II (1747–1792) og Maria Luisa av Spania (1745–1792).

Han var gift fire gonger

* 6. januar 1788, med Elisabeth av Württemberg (21. april 1767–18. februar 1790), som døydde etter å ha fødd dottera Ludovika (1790–1791)
* 15. august 1790, med Maria Theresa av Napoli-Sicilia (6. juni 1772–13. april 1807), som han fekk tolv barn med, inkludert etterfølgeren Ferdinand I og den franske keisarinna Marie-Louise
* 6. januar 1808, med Maria Ludovika av Austerrike-Este (14. desember 1787–7. april 1816)
* 29. oktober 1816, med Karoline Charlotte Auguste av Bayern (8. februar 1792–9. februar 1873)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frans II av Det tysk-romerske rike» frå Wikipedia på bokmål, den 5. november 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Hjartet og dei store årene. Venene er farga blåe, nedre holvene går inn i høgre framkammer nedanfrå og baktil. Øvst kjem dei to venae anonymae og går saman i den stutte øvre holvene.
Dei øvre og nedre **holvenene** (latin *vena cava superior* og *inferior*) er to store vener som tømmer blod frå det store kretsløpet i hjartet hos mennesket. Dei tømmer seg i høgre framkammer. Av det deoksygenerte blodet som returnerer til hjartet er berre blodet frå koronarkretsløpet som går utanom holvenene.

Øvre holvene
------------

Øvre holvene blir danna av dei to venae anonymae som går saman i den stutte øvre holvena. I tillegg kjem vena azygos inn rett før holvena går inn i høgre framkammer ovantil.

Ein anatomisk variant er ein persisterande venstresidig øvre holvene som tømmer seg i høgre framkammer via koronarsinus. Dette er ein rest frå fostertida og er til stades hos om lag 3 promille av befolkninga. Tilstanden er ikkje farleg. Som regel, men ikkje alltid, er då venstresidig vena anonyma ikkje til stades.

Nedre holvene
-------------

Dei store venene, hjartet er fjerna. Venene er farga blåe, det er tydeleg korleis nedre holvene er ei lang åre og tek imot blod m.a. frå nyrene, og korleis ho går side om side med livpulsåra og ryggraden. Øvst kjem dei to venae anonymae og går saman i den stutte øvre holvene.
Nedre holvene ligg bak bukhinna (lat. peritoneum) på høgre side av ryggraden. Ho tek imot blod frå beina, bekkenområdet, levra (og gjennom ho tarmane) og nyrene. Ho kjem inn i hjartet i høgre framkammer nedanfrå og baktil. Der ligg ein kraftig fold, *valvula Eustachi*, og styrer blodstraumen mot framkammerskiljeveggen. Dette har ein viktig funksjon i fosterkretsløpet.

Vena azygos
-----------

Vena azygos drenerer blod frå området mellom ribbeina og nokre andre område. Ho er knytt både til nedre og øvre holvene.

| * v
* d
* e
Krinsløpssystemet |
| --- |
| Blod  |  Hjarte → Livpulsåre → Pulsåre → Kapillær → Vene → Holvene → Hjarte → Lungepulsåre → Lungene → Lungevene → Hjarte |
**Metacritic** er ein nettstad som samlar omtalar av filmar, fjernsynsprogram, musikkalbum og dataspel. For kvart produkt er gjennomsnittet av poengsummane frå kvar omtale rekna ut. Metacritic var laga av Jason Dietz, Marc Doyle og Julie Doyle Roberts i 1999. Nettstaden syner utdrag frå kvar omtale og hyperlenkjer til kjelda. Ein grøn, gul eller raud farge oppsummerer omtalane og kva kritikarane anbefaler. Metacritic er rekna som ein av dei fremste aggregatsidene innan dataspelindustrien.

Poenga i Metacritic er gjorde om til prosentar, anten matematisk frå poengsummen i omtalen eller frå det som nettstaden avgjer subjektivt frå ein kvalitativ omtale. Før gjennomsnittet er rekna ut, er poengsummane vekta etter kor kjend omtalaren er og kor mange omtalar som er publiserte.

Kjelder
-------

1. ↑  Leack, Jonathan (25. september 2015). «OpenCritic's Gamer-Centric Style Is Everything Metacritic Should Have Been». *Game Revolution*. Arkivert frå originalen 27. september 2015. Henta 12. september 2019.
2. ↑  Rose, Mike (10. juli 2012). «Metacritic is here to stay, but can we fix it?». *Gamasutra*. Arkivert frå originalen 15. september 2018. Henta 12. september 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Metacritic» frå Wikipedia på engelsk, den 10. februar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Fernando Olivella Pons** (fødd 22. juni 1936) er ein spansk tidlegare fotballspelar frå Barcelona, kaptein på det spanske landslaget som vann europameisterskapen 1964. Forsvarsspelaren spelte på FC Barcelona frå 1956 til 1969.

### Klubbspel

Olivella spelte 1954-56 på andredivisjonslaget España Industrial. Sommaren 1956 gjekk han over til FC Barcelona og etablerte seg omgåande i fyrsteellevaren. Fram til 1964 spelte han i midtforsvaret, sidan oftast som sideback. Frå 1964 var han kaptein på laget til han la opp i 1969. Med Barça vart Olivella spansk seriemeister i 1959 og 1960, fire gongar vann han den spanske cupmeisterskapen og tre gongar Messebycupen. Han skåra eitt einaste mål i den spanske fyrstedivisjonen.

### Landslagsspel

Olivella spelte 6 landskampar for Spania i tida 1957-60. Etter tre og eit halvt år utanfor landslaget kom han i oktober 1963 tilbake i EM-kvalifiseringskampen mot Nord-Irland i Belfast. Frå mars 1964 til han i desember 1965 spelte sin 18. og siste landskamp var han landslagskaptein i 10 kampar på rad. Under Fotball-EM 1964 i Madrid var han med å vinne semifinalen med 2-1 over Ungarn og finalen med dei same siffera mot Sovjetunionen.

### Merittar

* Europameister: 1964 for Spania
* Vinnar av messebycupen: 1958, 1960 og 1965 med FC Barcelona
* Spansk seriemeister: 1959 og 1960 med FC Barcelona
* Spansk cupmeister: 1957, 1959, 1963 og 1968 med FC Barcelona
* Finaletap i cupvinnarcupen: 1969 med FC Barcelona

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ferran Olivella» frå Wikipedia på tysk, den 20. juni 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Spania sitt landslag – VM i fotball 1966 |
| --- |
| 
* 1 Iribar
* 2 Sanchís
* 3 Eladio
* 4 Del Sol
* 5 Zoco (kaptein)
* 6 Glaría
* 7 Ufarte
* 8 Amancio
* 9 Marcelino
* 10 Suárez
* 11 Gento
* 12 Betancort
* 13 Reina
* 14 Rivilla
* 15 Reija
* 16 Olivella
* 17 Gallego
* 18 Pirri
* 19 Fusté
* 20 Peiró
* 21 Adelardo
* 22 Lapetra
* Landslagstrenar: Villalonga

 | Flagget til Spania |
|  |
**Savoy** er ei musikkgruppe som vart starta opp av ekteparet Paul Waaktaar-Savoy (frå A-ha) og Lauren Waaktaar-Savoy og Frode Unneland rundt 1994. På denne tida hadde A-ha ein pause som skulle vara fram til år 2000.

Savoy debuterte med plata *Mary Is Coming* i 1996, som m.a. inneheldt songen *Velvet*. Denne vart seinare gjeven ut av A-ha på plata *Minor Earth, Major Sky*, som kom ut etter gjenforeininga deira. *Mary Is Coming* selde til gull i Noreg, dvs. over 15,000 selde eksemplar.

Neste plate, *Lackluster Me* kom ut allereie i 1997, før *Mountains of Time* kom i 1999. Savoy vann Spellemannprisen 1999 i klassa popgruppe for denne. Det gjekk ikkje dårlegare med neste plate, *Reason to Stay Indoors* frå 2001 som vann Spellemannprisen 2001 i same klasse. Plate nummer fem, *Savoy* frå 2004, inneheldt m.a. duetten *Whalebone* som vart brukt som filmmusikk i Hawaii, Oslo.

*Savoy* er så langt det siste studioalbumet til gruppa. I 2007 gav dei ut ei samleplate som fekk tittelen *Savoy Songbook Vol. 1*, med tre nye songar og sju nyinnspelingar.

Diskografi
----------

* *Mary Is Coming* (1996)
* *Lackluster Me* (1997)
* *Mountains of Time* (1999)
* *Reason to Stay Indoors* (2001)
* *Savoy* (2004)
* *Savoy Songbook Vol. 1* (2007)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kjetil Bjerkestrand» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Savoy på Myspace.
* Rockman om Paul Waaktaar-Savoy og gruppa Arkivert 2011-05-02 ved Wayback Machine.
* Profil på Groove.no
* Dagsavisen, 09.05.07: Fra sangboka til Savoy Arkivert 2008-02-24 ved Wayback Machine.
* Anmelding av plata Savoy på Puls.no