recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kreklingan** er namnet på ei lita grend på nordsida av Innerfolda i Nærøy kommune i Nord-Trøndelag. Her kan ein med visse seia at det har budd folk sidan tidleg jarnalder, da helst på grunnlag av stadnamn ( t.d. Sjølstad = Sigvaldsstadir). Nokre oldtidsfunn er også gjort, m.a. eit garnsøkke av stein på jordet i garden Buvika.
Kreklingan er nemnt i Aslak Bolt si Jordebok (ca. 1430?) som garden «af krechlingom». Namnet Kreklingan er mest truleg avleidd av lyngarten krekling, som det framleis finst mykje av i utmarka. Rokka (av *hrukka* = skrukke,rynke) er namnet på den andre tidleg rydda garden.
Det er frå eit større vatn tilhøyrande garden - Rokkvatnet - at heile ytterdistriktet (Nærøy-Vikna) hentar drikkevatnet.
Kreklingan var godt busett fram til seint på 1900-talet, da dei fleste yngre flytta ut, enten i samband med utdanning, eller i søking etter arbeid.
I tidsrommet 1930-1970 var storparten av mennene i bygda i arbeid hos Bangdalsbruket, det var da snakk om tømmerhogst i Kvisten og Opplø (Salsbruket), framdrift av dette til fjords, og deretter sleping til sagbruk og tresliperi. I heile bygda var det 18-20 små og store gardsbruk. No i 2009 er det to samdrifter med til saman fire familiar som driv jordene.
Eitt firma har konsesjon på lakseoppdrett, og det er også eitt skjeloppdrett i drift. Dei fleste andre som er i arbeid pendlar til Kolvereid.
I si tid hadde Kreklingan eige postkontor (Nord-Krekling, for å skilja det frå Krekling ved Kongsberg) og daglegvarebutikk. No er det i drift eit utsalg av bildekk og tilbehøyr.
Bygda har eige grendehus (ombygd frå det gamle "Folkets Hus" frå 1920-talet) og trass aldrande innbyggarar er det liv i eit par lokale foreningar. Idrettslivet soknar mest til
Foldereid IL, men bygda har eiga lysløype ved grendehuset. To orienteringskart finst også, der det i 1987 vart halde Midt-Norsk Mesterskap.
Som ein liten "kuriositet" kan ein ta med at denne vesle bygda i nokre år no på totusentalet har hatt to av dei fremste ungdomsutøvarane i Noreg innan idrettsgreina judo.

(Teksten er skriven av Jan Gaute Buvik, utflyttar frå Kreklingan.Kjelder er m.a. Nærøy Bygdebok, bind I)
***Wii Play*** er eit samværspel for Wii, utvikla og produsert av Nintendo. Det vart gjeve ut på same tid som då Wii-konsollen vart lansert i Japan, Australia og Europa. I Nord-Amerika vart spelet lansert i februar året etter. Spelet blir rekna som ein del av *Wii*-serien, og til kvart eksemplar av spelet følgjer det med ein Wii-fjernkontroll. Den 31. mars 2009 hadde *Wii Play* selt 22,98 millionar eksemplar globalt.

Oppsett
-------

*Wii Play* er ei samling av ni ymse spel, utforma for å demonstrere mange av funksjonane Wii-fjernkontrollen tilbyr. Alle dei ni spela kan bli spelte av opp til to spelarar. Det er berre eit spel tilgjegeleg for ein å spele når ein spelar *Wii Play* for første gong, men ein kan låse opp nye spel ved å prøve dei spela som alt er tilgjengelege. Spelet er bygd opp slik at spela gradvis blir meir utfordrande, i hovudsak ved at nye funksjonar hjå Wii-fjernkontrollen etter kvart blir introduserte og brukte i spela.

Det held med ein Wii-fjernkontroll for at ein skal kunne manøvrere alle dei ni spela i *Wii Play*, men ein kan nytte nunchuken i spelet «Tanks!» om ein vil det. Spelarane lagar eigne profilar ved å knyte Mii-figurar til spelet, og kan såleis tevle seg i mellom om rekordar i dei ni spela. Spelet lagrar dei fem beste personlege resultata i alle spela, og om ein spelar greier å få ein ny pers sender spelet ei melding om dette til Wii-menyen. *Wii Play* lønnar ein med medaljar om rekordane i spela er gode nok, og avhengig av bragda kan ein vinne medaljar i bronsje, sølv, gull eller platina i alle dei ni spela.

Kjelder
-------

1. ↑  «Financial Results Briefing for Fiscal Year Ended March 2009» (PDF). Henta 4. september 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Wii Play* Arkivert 2009-12-08 ved Wayback Machine. på Nintendo.no
**Xylitol**| Nemningar |
| --- |
| Formel | C5H12O5 |
| Kjemisk namn | D-xylitol |
| Andre namn |  |
| Identitetsnummer | CAS: 87-99-0 |
| Eigenskapar |
| Relativ molekylmasse | 152,15 u |
| Tettleik | g/cm3 |
| Smeltepunktsintervall | 92-96 °C |
| Når ikkje anna er oppgjeve gjeld tala for eit stoff ved standardtilstand (25 °C, 100 kPa) |
| Struktur |
| Stoffgruppe | Sukkeralkohol |
| Lewisstruktur:

```
    H
    |
    O
    |
  H-C-H
    |
  H-C-O-H
    |
H-O-C-H
    |
  H-C-O-H
    |
  H-C-H
    |
    O
    |
    H
```
 |
| Mikroskopbilde av xylitolkrystallar.
Mikroskopbilde av xylitolkrystallar. |

**Xylitol** er eit naturleg søtstoff, eit kvitt, nesten luktfritt sukkeralkohol som finst i krystallinsk pulverform.

Utvinning
---------

Xylitol kan utvinnast frå bjørk. Dette skjer ved at ein tek hemicellulosen, også kalla *xylan*, som har fått namnet sitt frå gresk *xylon*, tre. Av dette stoffet vinn ein ut sukkeret xylose, som under høgt trykk med hydrogen blir redusert til xylitol. Stoffet finst òg i bringebær og plommer.

Bruk
----

Søtstoffet vert brukt i sukkerfrie søtsaker som tyggegummi. Det fører ikkje til tannråte på same måte som sukker, og undersøkingar har vist at det til og med kan verna tennene. Stoffet fører til auka spyttproduksjon som reinsar munnen. Det kan òg hjelpa til med å reparera små hol og redusera plakk ved å trekka til seg skadelege mikroorganismar i munnen som så svelt av mangel på vanleg.

Xylitol er òg eit søtstoff som kan brukast av diabetikarar ettersom det inneheld om lag 40 % færre kaloriar (2,4 per gram) og blir teke opp i blodet seinare enn vanleg sukker. 

Det har òg vist seg at xylitoltyggi kan motverka øyreinfeksjonar. Tygging og svelging hjelper til med å reinska mellomøyret og å få vekk øyrevoks, medan xylitolen motverker bakterievekst i øyretrompeten mellom nasen og øyrene.

Bakgrunnsstoff
--------------

* doktoronline.no Arkivert 2002-06-13 ved Wayback Machine.: Xylitol og ørebetennelse
* Nasjonal forskingsinformasjon[*daud lenkje*]: Effektar av fluorid og xylitol på plakkbakteriers metabolisme, plakkdannelse og gingivittutvikling

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* NDL

 |
Koordinatar: 46°3′53″N 7°41′24″E﻿

**Zinalrothorn** er eit 4 221 m høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Landsbyen Zinal ligg i dalen på nordsida av fjellet. *Rothorn* er tysk for raudhorn. Midt på 1800-talet kalla bygdefolket fjellet for *Moming*.

Geografi
--------

Zinalrothorn opp for Mominggletscher, mellom Schalihorn (venstre) og Besso (høgre)
Zinalrothorn er ein av dei høge fjelltoppane som skil dalen Mattertal i aust frå Val d'Anniviers (meir presist Val de Zinal) i vest. Toppen av Weisshorn (4 505 m) ligg 5 km lenger nord og Dent Blanche 7 km i vestleg retning. Ved foten av fjellet i vest ligg den store Zinalbreen og på nordsida Momingbreen. L'Epaule (skuldra) er ein mindre topp som ligg opp for foten av nordegga.

Landsbyane Täsch og Zermatt ligg nærast fjellet, Zinal i nordvest ligg litt lenger unna (9 km).

Klatresoge
----------

Fyrste oppstiginga til toppen fann stad 22. august 1864 og gjekk via nordegga. Britane Leslie Stephen og Florence Grove gjekk då i fylgje med fjellførarane Jakob Anderegg og Melchior Anderegg. Dei la ut frå Zinal i 1-tida om natta og steig opp Zinalgletscher. Dei nådde fjellaksla mellom egga og grannetoppen Blanc de Moming ved foten av nordegga kring klokka 9 på føremiddagen. Traverseringa av toppegga tok to timar. Stephen skreiv seinare at det var den fælaste klatringa han nokon gong hadde gjeve seg ut på.

Den litt lettare normalruta, søraustegga, vart fyrst klatra av Clinton Thomas Dent, Alexander Burgener, George Passingham, Ferdinand Imseng og Franz Andenmatten den 5. september 1872.

Fyrste skibestiginga vart føreteken av Marcel Kurz og T. Theytaz den 7. februar 1914.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zinalrothorn» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Zinalrothorn på SummitPost
* wiki/view/Zinalrothorn Zinalrothorn på MountWiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Wikimania 2005-banner (tysk)
Wikimania 2005-banner (engelsk)
**Wikimania** er ein internasjonal konferanse for brukarar av wikiprosjekt drivne av Wikimedia-stiftinga. Han blir halden årleg.

Den første konferansen blei halden i Frankfurt i Tyskland 4.-8. august 2005. Forskarar og innleiarar presenterte ei rekkje studiar av Wikipedia og andre wikiprosjekt, av wiki-kultur og teknologi, og om fri kunnskap. Programmet omfatta føredrag, demonstrasjonar og prosjekt på engelsk og tysk.

Wikimania 2006 blei halden i Boston i USA frå 4. til 6. august 2006.

Stader
------

* 2005: Flagget til Tyskland Frankfurt i Tyskland
* 2006: Det amerikanske flagget Boston i USA
* 2007: Flagget til Republikken Kina Taipei på Taiwan
* 2008: Flagget til Egypt Alexandria i Egypt
* 2009: Flagget til Argentina Buenos Aires i Argentina
* 2010: Flagget til Polen Gdańsk i Polen
* 2011: Flagget til Israel Haifa i Israel
* 2012: Det amerikanske flagget Washington, D.C. i USA
* 2013: Flagget til Hongkong Hongkong
* 2014: Det britiske flagget London i Storbritannia
* 2015: Flagget til Mexico Mexico by i Mexico

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wikimania» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wikimania**

* Wikimania hovudside
Ya'an (gul) i Sichuan
**Ya'an** (kinesisk: 雅安; pinyin: *Yǎ'ān*) er eit byprefektur midt i provinsen Sichuan i Kina. Byprefekturet har eit areal på 15 354 km², folketalet vart i 2004 berekna til 1,53 millionar.

Byprefekturet Ya'an omfattar eitt distrikt (区 *qū*) og sju fylke (县 *xiàn*).

### Samferdsle

Kinas riksveg 108 går gjennom området. Riksvegen tek til i Beijing og fører via Taiyuan, Xi'an og Chengdu sør til Kunming i den sørvestlege provinsen Yunnan. 

Også Kinas riksveg 318 går gjennom prefekturet, han er ein av dei lengste hovudvegane i Folkerepublikken Kina. Vegen tek til i Shanghai og er mellom anna innom Wuhan og Chengdu før han går inn i Tibet og Lhasa og heilt fram til ein kinesisk grenseovergang mot Nepal i Zhangmu.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ya'an» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Ya'an» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Isotophydrologi** er ei grein innan hydrologien der ein nyttar isotopinnhaldet i is, flytande vatn eller vassdamp til å rekna ut alderen eller opphavet til vatnet. I paleoklimatologien kan ein ved hjelp av isotopanalyse attskapa forhistoriske klima.

Skildring
---------

Vassprøver har unike fingeravtrykk, dels fordi dei har forskjellige delar oksygen- og hydrogenisotopar. Isotopar er variantar av same grunnstoff med eit anna tal nøytronar i kjernen.

Luft, jord og vatn inneheld hovudsakleg oksygen 16 ({\displaystyle {\ce {^{16}O}}}), men oksygen 18 ({\displaystyle {\ce {^{18}O}}}), som har to ekstra nøytronar, utgjer om lag to promille. Denne isotopen er noko tyngre og vil føretrekka den flytande fasen framfor å fordampe. Ein seier at isotopen vert fraksjonert, sidan dampen får eit lægre isotopinnhald enn væska. Saltvatn plar difor å vera rikare på {\displaystyle {\ce {^{18}O}}} enn vassdamp og nedbør.

Kjelder
-------

1. ↑  Robert Mulvaney (2016). «How are past temperatures determined from an ice core?» (på engelsk). Scientific American. Henta 2. oktober 2017.
2. ↑  Gabriel Bowen. «Background information on H- and O-isotopes in water» (på engelsk). University of Utah. Henta 2. oktober 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Isotope hydrology» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2017.*
**1781** (romartal MDCCLXXXI) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 13. mars: Planeten Uranus blei oppdaga av William Herschel
* Filippinane blei sjølvstyrt koloni under Spania.

### Noreg

* 

Karl Friedrich Schinkel var fødd 23. mars 1781

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1781.*

* 13. mars: Karl Friedrich Schinkel, tysk arkitekt
* 29. mars: Ole Svanøe, norsk mangesyslar
* 9. juni: George Stephenson, britisk ingeniør
* 21. juni: Siméon Denis Poisson, fransk matematikar

 Gotthold Ephraim Lessing døydde 15. februar 1781. Måleri av Anton Graff.

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1781.*

* 15. januar: Dronning Mariana Victoria av Spania
* 15. februar: Gotthold Ephraim Lessing, tysk forfattar
* 18. mai: Túpac Amaru II‎, peruansk opprørsleiar (avretta)

**<   1700-talet   >**
< 1700 | 1701 | 1702 | 1703 | 1704 | 1705 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 | 1710 | 1711 | 1712 | 1713 | 1714 | 1715 | 1716 | 1717 | 1718 | 1719 | 1720 | 1721 | 1722 | 1723 | 1724 | 1725 | 1726 | 1727 | 1728 | 1729 | 1730 | 1731 | 1732 | 1733 | 1734 | 1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 | 1757 | 1758 | 1759 | 1760 | 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772 | 1773 | 1774 | 1775 | 1776 | 1777 | 1778 | 1779 | 1780 | 1781 | 1782 | 1783 | 1784 | 1785 | 1786 | 1787 | 1788 | 1789 | 1790 | 1791 | 1792 | 1793 | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 >
Marek Edelman, Universitetet i Warsawa, 26. april 2005
**Marek Edelman** (31. desember 1922–2. oktober 2009) var ein av leiarane av oppreisten i Warszawaghettoen i 1943. Han voks opp i ein jiddisch-talande familie med tilknyting til den ikkje-sionistiske jødiske sosialistrørsla Bund. Edelman var medlem i ungdomsorganisasjonen til Bund, og arbeidde der for eit Polen utan anti-semittisme, med like rettar for alle.

Etter Polen var okkupert av Hitler-Tyskland, blei alle jødar samla i ghettoane, som blei avstengde frå omverda. Edelmanfamilien budde innanfor det området som blei avsperra i Warszawa, og som no blei overfylt med jødar sende dit frå andre stader av dei tyske nazistane. Tilhøva blei snart forferdelege på grunn av matmangel og hygieneproblem. Titusenvis døydde før dei store transportane frå Warszawaghettoen til konsentrasjonsleirane tok til sommaren 1942.

På denne tida møttest viktige politiske grupper blant jødane i ghettoen for å diskutere kva dei skulle gjere i den desperate situasjonen dei var komne i. Bundistar, venstresionistar og kommunistar danna snart den jødiske kampgruppa ZOB og tok til å bu seg på væpna motstand. Da ghettoen skulle likviderast, gjekk ZOB til aksjon, og oppreisten var eit faktum. Motstandskjemparane kjempa hardt, men hadde sjølvsagt ikkje nokon sjanse mot store tyske styrkar som blei sette inn. Ghettoen blei jamna med jorda.

Men medlemmene av ZOB meinte det var betre å døy i kamp enn passivt for fiendehand. Dei av leiarane i ZOB som ikkje kom seg unna da kampane var over, tok sjølvmord heller enn å bli tekne til fange av nazistane. Edelman kom seg ut av ghettoen gjennom kloakksystemet, og overlevde krigen. Etter krigen utdanna han seg til lege, og han budde i Polen til han døydde hausten 2009.

Referansar
----------

1. ↑  Associated Press Headlines

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
| Domremy |
| --- |
| Huset til Jeanne d'ArcHuset til Jeanne d'Arc Huset til Jeanne d'Arc |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Lorraine Vosges |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  8,99 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 167   19/km² |
| Koordinatar | 48°26′34″N 05°40′33″E﻿Koordinatar: 48°26′34″N 05°40′33″E﻿ |
| Høgd over havet | 270 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 88630 |

**Domrémy-la-Pucelle** er ein landsby og kommune i Frankrike. Han ligg i departementetVosges i regionen Lorraine, og hadde i 167 innbyggjarar i 1999.

Landsbyen er mest kjend som fødestaden til Jeanne d'Arc, og vart opphavleg berre kalla **Domrémy**, men fekk det nye namnet *Domrémy-la-Pucelle* etter Jeanne sitt kallenamn *la pucelle d'Orléans* («jomfrua av Orléans»). Landsbyen vart fritatt frå skatt i 1429 av Kong Karl VII som Jeanne d'Arc sitt einaste krav for å at ho skulle hjelpe Frankrike med å verte kvitt engelskmenna. Etter den franske revolusjonen måtte Domremy igjen betale skatt.

Bakgrunnsstoff
--------------

Basilikaen i Domrémy-la-Pucelle[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Bøkene i *Dansen gjenom skuggeheimen* |
| --- |
| * *Stigeren* – (1919)
* *Trolldom i lufta* – (1912, 1922)
* *Vandringa* – (1923)
* *Kongen* – (1920)
* *Dansen gjenom skuggeheimen* – (1911, 1921)
* *Domkyrkjebyggjaren* – (1921)
* *I skiftet* – (1922)
* *Røysingfolke* (1914, 1923)
* *Fjellskjeringa* – (1924)
* *Herdsla* – (1924)
 |

***Domkyrkjebyggjaren*** (1921) er det sjette bindet i den episke kronologien til romanserien *Dansen gjenom skuggeheimen* av Kristofer Uppdal. I denne romanen møtest dei to hovudpersonane *Tørber Landsem* og *Ølløv Skjølløgrinn* som tillitsvalde i Kristiania, og det er også deira namn som er brukte som undertittel på romanen. Bindet kan sjåast på som ein overgang frå den skildringa av lære- og vandreår som desse to hadde gjennomlevd i den andre, tredje og fjerde boka, og inn i ein ny, organisasjonsbyggjande fase. Uppdal sitt stikkord til romanen var «Dådshug og tru», som kan forståast som at det no er tid for handling.

Mykje av handlingen i romanane i serien knyt seg til organisasjonsarbeid, vegval og leiarskap i Norsk Arbeidsmandsforbund og LO, og aktviteten i og ut frå Folkets Hus i Oslo. Her frå opninga av det fyrste Folkets Hus i 1907.
I det fyrste kapittelet vert gjenfortalt eit samandrag av handlinga frå dei tidlegare bøkene frå Tørber sin synsvinkel, og det vert også forklart kva Ølløv har opplevd sidan sist: Under gruvearbeid på Grønland møtte han danske arbeidarar som lærde han om fagorganisering. Og «då Skjølløgrinn kom heim til Noreg att, fekk han til å samle rallarane i eit forbund. Sjølv vart han formann i forbundet». Han er ein visjonær leiar, som har *Bibelen* og Karl Marx sine skrifter side om side i bokhylla, og som tenkjer på organisasjonsutviklinga som å «byggje ei domkyrkje» – ikkje ulikt Uppdal sin eigen visjon for romanverket. Tørber vert i byrjinga av romanen tilsett i forbundet som sekretær og læregut. Tråden tilbake til dei tidlegare bøkene vert synleggjord ved at boktitlane vert kursiverte når dei er med som ord i den løpande teksten.

Hovudmotivet i romanen er venskapstilhøvet mellom dei to mennene, og dei motsetnadene som dei to står oppe i som organisasjonsleiarar: spenninga mellom teoretiske og praktiske erfaringar, avstand og mistru mellom meinige medlemmer og valde tillitsmenn, og politisk usemje mellom ei revolusjons- og ei reformlinje. Uppdal og hovudpersonane hans er motstandarar av den revolusjonære linja til Fagopposisjonen av 1911. Mot slutten av romanen vert Ølløv arrestert, og dømd for underslag. Tørber vert vald som etterfølgjaren hans. Kona til Ølløv, *Ambjør*, giftar seg deretter med Ølløv sin motmann *Odd Klampan*. Ambjør er systera til *Mildrianna*, som Tørber giftar seg med i dei siste kapitla i romanen. 

Romanen gjev også eit godt bilete av Kristiania anno 1900.

Fotnotar
--------

1. ↑  Hovudkjelda for omtalane av dei enkelte binda i verket er Leif Mæhle sine føreord til kvart bind i nyutgåva frå 1985–1991 og presentasjonen av romanane på nettstaden uppdal.no
**Maren Agdestein** (fødd 17. august 1982) er ein norsk forfattar og bloggar oppvaksen i Asker. Ho har ei mastergrad i medievitskap frå Universitetet i Bergen, og gjekk ut frå Forfatterstudiet i Bø i 2006

Agdestein er aktiv bloggar på nettstaden Spillpikene.no, der ho skriv om videospel. Ho har òg jobba som spelmeldar i VG, Adresseavisen og Natt&Dag, og har særleg skrive om kvinner og videospel. 

Ho debuterte med boka *Dataspill* på Cappelen Damm i 2011. Utgivinga er forfatta saman med Bår Stenvik og illustrert av Rune Markhus, og fekk gull i kategorien Fakta og oppslag/Barne- og ungdomslitteratur på prisutdelinga Årets vakreste bøker i 2012.

Bøker
-----

* 2011: *Dataspill* (Cappelen Damm). Utgjeve saman med Bår Stenvik og illustrert av Rune Markhus. ISBN 978-82-02-34362-0

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maren Agdestein» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Spillpikene
* Nettpresentasjon

* Årets venaste bøker 2012 (Aftanposten.no 29.03 .12)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Dominikanarordenen.* 
Skuleklasse i Santo Domingo.
**Dominikanarar** (spansk *Dominicanos*) er folk frå Den dominikanske republikken. Dei fleste dominikanarar bur i Den dominikanske republikken på Hispaniola, men det finst òg ein stor dominikansk diaspora i USA, Puerto Rico og Spania. I 2007 var folketalet i Den dominikanske republikken rekna til 9 760 000 av Dei sameinte nasjonane. Ved folketeljinga i 2009 rekna 1,414,703 innbyggjarar i USA seg som dominikanarar.

Dei fleste dominikanarar stammar frå ulike etniske grupper, hovudsakleg afrikanarar, europearar og karibiske tainoar. Nyare innvandrargrupper er haitiarar frå Haiti vest på Hispaniola, arabarar frå Midtausten, særleg Libanon, Syria og Palestina, og ei mindre gruppe austasiatar.

Flesteparten av dominkanarar er spansktalande. Dominikansk spansk liknar spanske variantar frå Puerto Rico, Cuba, Panama, Venezuela, Kanariøyane og Andalucia. 
Det har fleire eldre språkformer enn dagens spansk frå Spania, og fonologi, syntaks og til ein viss grad ordforrådet er påverka av afrikanske språk. I Den dominikanske republikken blir det òg snakka haitisk og samaná-engelsk.

95,2 % av dominikanarar er kristne, og 88,6 % er katolikkar. 4,2 % er protestantar medan 2,2 % er spiritistar og 1,0 % er mormonarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dominican people» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Dominican Republic» frå Wikipedia på engelsk, og «Dominican Spanish» frå Wikipedia på engelsk den 19. mars 2012.*

Fotnotar

1. ↑  «World Population Prospects: The 2006 Revision, Highlights, Working Paper No. ESA/P/WP.202.» (PDF). United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division. 2007. Henta 13. januar 2008.  (oppgjeve av Engelsk Wikipedia)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dominikanarar**
**Margaret Theresia av Spania** (spansk **Margarita Teresa**, tysk **Margarete Theresia**) (12. juli 1651–12. mars 1673) var tysk-romersk keisarinne, tysk dronning, erkehertuginne av Austerrike og dronninggemalinne av Ungarn og Böhmen. Ho var dotter til kong Filip IV av Spania og den andre kona hans Mariana av Austerrike. Ho var den eldste systera til Karl II *den forheksa*, den siste spanske Habsburgaren. Ho er den sentrale figuren i det kjende *Las Meninas* av Diego Velázquez og tema i mange av dei seinare måleria hans. 

Av politiske årsaker gifta ho seg med Leopold I av Det tysk-romerske riket som var onkel til mora og syskenbarn av faren. Trass i aldersskilnaden på 11 år var dei lukkelege i lag, og delte ei interesse i teater og musikk. Ho kalla han «onkel» sjølv etter dei var gift, og han kalla ho «Gretl». Etter å ha fødd fire barn, og svekka av fleire spontanabortar, døydde Margarita Teresa berre 21 år gammal. Det einaste overlevande barnet hennar var erkehertuginne Maria Antonia av Austerrike, framtidig kurfyrstinne av Bayern. 

Ein av diamantane til Margarita Teresia vart auksjonert bort på Christie's i desember 2008. Han vart då kalla Wittelsbach-diamanten, og vart gjeven til ho av faren, kong Filip IV av Spania som ein del av medgifta då ho gifta seg med Leopold I 15 år gammal. Diamenen på nesten 36 karat vart seld for $24,3 millionar, som er den høgaste prisen for ein diamant seld på ein auksjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Margarita Teresa of Spain» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *CBC News*- Big blue diamond goes on display in London. December 5, 2008 Retrieved 8 December 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN
* BNE

 |
**Ridderrennet** er eit norsk skirenn for utøvarar med syns-, rørsle- eller anna funksjonshemming. Det blir halde på Beitostølen i Innlandet fylke kvart år i slutten av mars som ein del av den internasjonale Ridderuka. 

Den blinde plateartisten og helsesportsentusiasten Erling Stordahl skipa rennet. Det første rennet blei halde 12. april 1964. Alt i 1962 startet Stordahl med et skikurs for blinde. I 1968 ble det for første gang arrangert Ridderuke.

Ridderrennet blei gjeve «Årets hederspris» for idrettsåret 2013 på Idrettsgallaen 2014.

Kjelder
-------

1. ↑  *Aftenposten*, 11. april 1964
2. ↑  *Aftenposten*, 5. mars 1968
3. ↑  Her er årets idrettsgalla-vinnere. dagbladet.no (4. januar 2014)

* *Denne artikkelen bygger på «Ridderrennet» frå Wikipedia på bokmål, den 19. april 2021.*

Litteratur
----------

Børre Aa. Lund (1978). *Beitostølen : Fra Ridderrenn til helsesportsenter*. Cappelen. ISBN 8202041759.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
|  |
| --- |
| **Dompap** |
| Dompaphann (øvst) og ho.Dompaphann (øvst) og ho. |
| Læte |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig**Status i Noreg:** LC LivskraftigUtbreiinga av dompap Utbreiinga av dompap |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Finkefamilien Fringillidae |
| **Slekt:** | *Pyrrhula* |
| **Art:** | **Dompap** *P. pyrrhula* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pyrrhula pyrrhula***Linnaeus, 1758 |

**Dompapen** (*Pyrrhula pyrrhula*) er ein fugl i finkefamilien. Han er om lag 16 cm lang, og veg rundt 21 gram. Fuglen heldt til i Europa og tempererte Asia, hovudsakleg som standfugl, men nokre nordlege fuglar trekk sørover om vinteren.

Namnet «dompap» kjem frå lågtysk *dompape* med tydinga 'domherre', fordi fjørdrakta minner om draktfargane til ein slik.

Skildring
---------

Dompapen er lett å kjenna att når ein fyrst får auge på han. Hannen har eit raudt bryst, ei svart hette på hovudet og ein blågrå rygg. Hoa liknar hannen, men har eit gråbrunt bryst. Vengene har gråkvite band hjå båe kjønna. Nebbet er stutt og kraftig med skarpe kantar slik at han kan ta av skalet av frø og knoppar. 

Dompapen liker seg best i nåle- og blandingsskog, men òg i parkar og hagar. Dei byggjer reira sine i buskar og tre der hoa legg ein 4–7 egg.

Arten dannar ingen store flokkar utanfor hekketida og er oftast sett som eit par eller ei familiegruppe.

I kulturen
----------

Som ein overvintrande, raudfarga fugle er dompapen blitt knytt til jul, og blir framstilt på julekort og som julepynt. Fuglen opptrer i eventyret «Røde og graa dompaper» av Henrik Wergeland og i songen «Du og jeg og dompapen» av Alf Prøysen.

Galleri
-------

* Dompapegg.Dompapegg.
* Film av dompap

Kjelder
-------

* «dompap» i Nynorskordboka.

Referansar

1. ↑  Stokke BG, Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R og Strøm H (24. november 2021). «Fugler: Vurdering av dompap Pyrrhula pyrrhula for Norge. Norsk rødliste for arter 2021.». Artsdatabanken. Henta 15. mars 2022.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  «Artsdatabankens artsopplysningar». Artsdatabanken. 15. mars 2022. Henta 15. mars 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Røde og graa dompaper av Henrik Wergeland
**Ricky Lancelotti** (25. august 1944–7. april 1980), òg kjend som **Rick Lancelot**, var ein songar som er mest kjend for arbeidet sitt med Frank Zappa i 1973.

Under scenenamnet Rick Lancelot gav Lancelotti ut fleire singlar for RCA Records i 1965 og 1966, utan kommersiell suksess. Samstundes hadde han opptredenar på ABC-TV sin musikkserie *Shindig* som fast songar for programmet.

Lancelotti hadde òg ein kontrakt med Hanna Barbara og spelte inn vokal for showet *The Banana Splits*. Han var ein av fleire ukrediterte songarar på dette barne-tv-programmet, som gjekk frå 1968 til 1970. Vokalen hans er med på albumet *We're the Banana Splits* som vart gjeve ut av Decca Records i 1968.

Lancelotti song også med gruppa Sky Oats. Musikken deira var med i surfedokumentaren *Pacific Vibrations* frå 1970.

Frank Zappa tok med Lancelotti på nokre få songar på *Over-Nite Sensation* (1973). Andre songar er sidan gjevne ut på *The Lost Episodes* og *Läther*.

Han døydde den 7. april 1980.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ricky Lancelotti» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2014 og 18. desember 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  United Mutations - ricky lancelotti
2. ↑  «Ricky Lancelotti - Zappa Wiki Jawaka», *wiki.killuglyradio.com*, henta 18. desember 2018
3. ↑  «ricky lancelotti», *www.united-mutations.com*, henta 18. desember 2018
**Blondie** er ein amerikansk teikneserie som fyrst kom ut i 1930, og opphavleg blei teikna og skriven av Chic Young. Blondie gjorde sin inntreden blant avisseriane 8. september 1930. Han har vore populær i ei rekkje land, og er blitt trykt i over 2000 aviser i over 47 land, og omsett til 35 språk.

Då Chic Young døydde i 1973 blei serien overteken av dei to assistentane hans, Jim Raymond og sonen Dean Young. Dean hadde då assistert faren i meir enn ti år. I 1984 overtok Stan Drake teikninga av serien, og heldt det gåande fram til han døydde i 1997. Blondie blir i dag produsert av Denis Lebrun og Dean Young. Serien er blitt teikna av ei rekkje ulike teiknarar, som Alex Raymond, Jim Raymond, Paul Fung Jr. Mike Gersher, Stan Drake, Denis Lebrun, Jeff Parker og frå 2005 John Marshall.

Hovudpersonane i serien er ekteparet Blondie og Dagobert Sørensen. Andre figurar som dukkar opp regelmessig i serien er barna til ekteparet, Babs og Putte, familiehunden Daisy, naboane Herbert og Fanny og den tyranniske og humørsjuke sjefen til Dagobert, Julius Dithers. 

Det har skjedd ein del fornyingar i løpet i åra. Blondie var opphavleg ei ung flapper-jente som festa på dansestadar med kjærasten sin, den unge arvingen Dagobert. Paret blei gift i 1933, men Dagobert blei gjort arvelaus av foreldra sine, og blei nøydd til å tena til livsopphald sjølv. Blondie blei husmor i ein forstad, og utvikla seg til å bli den fornuftige i ekteskapet. I 1991 skipa ho eit eige cateringfirma.

*Blondie* i Noreg
-----------------

Blondie hadde den norske debuten sin i vekebladet *Hjemmet* på 1930-talet. Sidan 1941 har serien kome ut som julehefte kvart år (bortsett frå i 1944, grunna papirrasjonering). Blondie hadde òg sitt eige serieblad i Noreg i to omgangar: først 1968 (6 nummer) og så i 1980-1988 (6-8 nummer årleg). Serien gjekk òg i VG (som «Sørensens») og Aftenposten i fleire år.

Kjelder
-------

1. ↑  «Blondie». *Don Markstein's Toonopedia*. Henta 26. juli 2011.
2. ↑  Harvey, R.C. (September 13, 2012). «Hare Tonic: Chic's Blondie». *The Comics Journal*.
3. ↑  «Blondie». *comicskingdom.com Comics Kingdom*. Henta 20. juli 2019.
4. ↑
5. ↑  «Arkivert kopi». Arkivert frå originalen 8. desember 2015. Henta 1. desember 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Blondie (tegneserie)» frå Wikipedia på bokmål, den 23. april 2023.*
Gjetarar på styltrer.
Ein postmann på styltrer.
Gjetarar i Landes i Frankrike på styltrer.
Styltrer er populære i samband med gateteater.
**Styltrer** er kunstige forlengingar av føtene for å koma høgare opp og få betre utsyn.

Styltrer er vanlegvis laga av tre eller metall. Høgda er ofte frå 20-30 cm til 3-4 meter, men det finst høgare stryltrer og verdsrekoden er på fleire titals meter. 

Styltrer er fyrst og fremst kjent frå omreisande sirkus og som leiketøy for ungar, med dei har fleire stader i Europa vore nytta i samband med arbeid.

Bruk
----

Det er ikkje kjendt kvar eller til kva styltrer fyrst var nytta. Kanskje har dei vorte teke i bruk fleire plassar, uavhengig av kvarandre. Ein kjenner heller ikkje når dei fyrst vart tekne i bruk.

Forutan leik har styltrer vore nytta til mange ulike typar arbeid. I det flate landskapet i Landes i Gascogne i Frankrike har gjetarar nytta styltrer for å sjå sauene på lengre hald. Å gå på styltrer hadde òg den føremonen at gjetarane ikkje stakk seg på piggane til gulltornene som veks i området. Høgda på styltrene til gjetarane var frå 90 til 120 cm. I Marokko og California har dei vore nytta for å plukka frukt. 

Styltrer er populære innslag ved festlege høve og fleire stader i Europa, som til dømes i Nederland og i Nord-Spania vert dei nytta av danseoppvisningar. I Namur i Belgia har det vorte heldt stylteturneringar heilt frå 1400-talet.

I Vest-Afrika har styltrer vore i bruk i Togo, Benin, Mali, Ghana, Elfenbeinskysten, Senegal med fleire, men bruken har vore heilt forskjellig frå stad til stad. Hjå dogonarane i Mali vert dei nytta i spesielle seremoniar, der dei har ei stor symbolsk tyding, medan dei i Togo fyrst og fremst vert nytta i samband med festar og oppvisningar, der styltrer på to til fire meter er vanlege. 

Styltrer vert òg nytta i Asia og Amerika. I Sør-Amerika ser det ut for at styltrer kan ha vorte importerte av folk som har arbeidd på sirkus i USA. I Bolivia, til dømes, tykkjest styltrer å ha ein stutt tradisjon. 

Sjølv om styltrer har vore i bruk i samband med ymse typar arbeid er det i samband med sirkus og teater at dei har utvikla seg mest. Bruk av styltrer, og av og til forlenging av armane, har gjort det lett å skapa nye framtoningar. Mange gateteater har òg nytta seg av figurar på styltrer for å tiltrekkja seg merksemd.

Zoologi
-------

Fuglar med lange føter har på fleire språk fått namn etter styltrer. På fransk vert ofte fuglar med lange føter, som stork, traner og hegre kalla *oiseaux échassiers* (styltrefuglar).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Échasse» frå Wikipedia på fransk, den 11. mars 2008.*

1. ↑  *Les échasses dans les Landes* (styltegåarane i Landes).] (vitja 11/3-2008)
2. ↑  
	* *Les Echasseurs Namurois* (styltegåarar i Namur). (vitja 11/3-2008)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Styltrer**
Middelhavslanda rundt og i Middelhavet. *(Kjelde: NASA)*
**Middelhavslanda** er landa som ligg rundt eller i Middelhavet og har liknande klima, geografi og historie. Sjølv om landa i dag ligg i tre verdsdelar, var dei lenge ei slags eining, bunde saman av havet mellom seg og avgrensa av ørken i sør og aust og av fjellkjeder i nord.

Dagens middelhavsland er:

* I nord: Spania med dei større øyane Ibiza, Mallorca og Menorca, Frankrike med øya Korsika, Monaco, Italia med øyane Sardinia og Sicilia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hercegovina, Montenegro, Albania, Hellas med Kreta, Évvia og Ródos, og Tyrkia
* I aust: Øystatane Malta og Kypros, Libanon, Israel og Syria
* I sør: Egypt, Libya, Tunisia, Algerie og Marokko

Klima og geografi
-----------------

Steineik på ein åker i Spania.
Landområda rundt Middelhavet er prega av tørre, varme og lange somrar og våte, milde vintrar. Denne klimatypen finn ein fleire stader i verda, og han er blitt kalla middelhavsklima.

Klimaet egner seg for å dyrka druer, oliven, fiken, sitron, appelsin, mandel og kork. Andre artar ein finn mykje av er pinje (*Pinus pinaster*), steineik (*Quercus ilex*), kermeseik (*Quercus coccifera*) og aleppofuru (*Pinus halepensis*), med sypressar og palmetre somme stader. Plantelivet finst gjerne i kortvaksen krattskog.

Historie
--------

Ruinportal på Náxos. *(Foto: Heiko Gorski)*
Landa rundt Middelhavet har vore heimen til fleire tidlege sivilisasjonar, som det gamle Egypt, fønikarane, dei gamle grekarane og Romarriket. Havet batt dei saman til krig og handel. Den første viktige handelsruta var mellom Egypt og minoarsivilisasjonen på Kreta.

Ulike sivilisasjonar dominerte og spreidde seg i området: Greske bystatar nord for havet og fønikarar i aust og sør frå 1000-talet f.Kr. romarar frå rundt 500 f.Kr. arabarar frå 700-talet og osmanarar frå 1400-talet. Alle desse har prega store delar av middelhavslanda, og bidratt til at dei har fått ei felles kulturarv.

Heile denne tida hadde Middelhavet vore ei viktig ferdselsåre for handel mellom Europa, Afrika og Asia. Dette endra seg med oppdagingstida og utviklinga av større skip som kunne segla rundt Afrika i staden for at varene tok omvegen gjennom Middelhavet. Området blei mindre viktig.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Middelhavsland**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Steinunn Revsdotter** (norrønt: *Refsdóttir* eller *Dálksdóttir*) var ei kvinne som levde på Island omkring år 1000. Ho var, etter det ein kjenner til, ei av få kvinner i norrøn tid som gjorde skaldekvad.

Steinunn var gift med goden Gest på Hovgarda på Island, og ho var mor til skalden Hovgarda-Rev (*Hofgarða-Refr Gestrson*).

Vi kjenner henne berre frå ei forteljing, frå den tida då kristne misjonærar freista å innføre kristendommen på Island. (Kristendommen var lovfestet på Island år 1000.) Presten Tangbrand (*Þangbrand*) var, slik det er nemnt i sogene, ein misjonsprest som skal ha verka på Island i tida då Olav Tryggvason var konge i Noreg. 

Ein gong, truleg i 998, vart skipet til Tangbrand skadd på grunn av storm, og Steinunn dikta då to vers der ho uttrykte glede over at guden Tor hadde gjort skade for Tangbrand, og ho håner han fordi Kristus ikkje hadde gjort noko for å hjelpe. Ein reknar med at diktet avspeglar ei historisk sann hending.

Referansar
----------

1. ↑  Tangbrand Norsk biografisk leksikon
2. ↑  Lausaviser av Steinunn Refs (Dálks)dóttir (Skaldic Project)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finnur Jónsson (1910). *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie* **1**. København: G.E.C. Gads Forlag. s. 501.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
| Sturminster Newton  |
| --- |
| VassmøllaVassmølla Vassmølla |
| Plassering |
| 

Sturminster Newton is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Dorset |
| Distrikt | North Dorset  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 3 105 |
| Koordinatar |  50°55′″N 2°18′″W﻿Koordinatar: 50°55′″N 2°18′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DT10 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1258 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Sturminster Newton**
 |

**Sturminster Newton** (lokalt kjent som *Stur*) er ein by i Dorset i England. Han ligg i Blackmore Vale, dalen elva Stour renn gjennom. Byen er særleg kjend som heimbyen til diktaren William Barnes, og dessutan at Thomas Hardy budde der delar av livet sitt.

Sturminster hadde den største marknaden for stor- og småfe i Storbritannia, noko Thomas Hardy lét seg inspirere av. Marknaden låg nær sentrum, og vart stengd og riven så seint som 1998.

Skilt med åtvaringar til vandalar på brua over Stour
Staden er ein historisk vadestad. Det eldgamle naturlege vadestaden vart på 1600-talet erstatta av ei steinbru med seks bogar. Sør for elva ligg området Newton, som over tid voks saman med det opphavlege Sturminster. Sturminster Newton mølle, som òg ligg på sørsida av elva, vart i 1980 restaurert og innreidd som museum.

Sturminster Newton slott, no i ruinar, ligg på ei høgd over brua. Det var eigenleg meir ein herregard enn eit befesta slott. Bygningen vart reist på 1300-talet, moglegvis over restane av eit fort frå jernalderen.

Bygningane i sentrum er ei blanding av ulike stilar og periodar. Ein finn blant anna gamle småhus med stråtak, georgianske steinbygningar og teglsteinsbygningar frå 1800-talet. Ved den gamle marknadsplassen, der det enno blir halde ein vanleg marknad kvar måndag sjølv om det ikkje lenger handlast med levande dyr, ligg soknekyrkja. Den noverande kyrkja vart reist av abbeden av Glastonbury i 1486, men vart kraftig ombygd på 1800-talet.

Somerset and Dorset Railway gjekk gjennom byen inntil 1966, då skjenegangen vart fjerna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sturminster Newton» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Henri de Toulouse-Lautrec: *Salon de la rue des Moulins* (Ein salong i rue des Moulins), 1894. *Musée Toulouse-Lautrec* i Albi i Frankrike.
**Bordell** (frå fransk: *bordel*, som i si tid tyda eit lite plankehus) er eit lokale som hyser prostituerte medan dei tek i mot kundane sine og utøvar verksemda, som går ut på å yte seksuelle tenester mot betaling, til dømes ved mellom anna å stille seg til rådvelde for samleie. Bordellar vert òg kalla *horehus*, *lupanar*, *maison close*, *brothel*, *casa di tolleranza* og mykje meir på dei ulike språka.

Bordellar har vore ulovlege i Noreg frå 1887, og er òg ulovleg i Sverige og Danmark. Men slike verksemder er tillate i fleire andre land, ofte underlagt ein meir eller mindre streng kontroll av styresmaktene. Mellom anna finst det bordellar i Tyskland, der dei i moderne reklameaktig språkbruk gjerne vert kalla «Eros-Center» og er mellom dei største i sitt slag i Europa, og i Nederland. I Belgia er bordellar forbode, men vert likevel tolerert, ein dobbeltmoral som kjenneteiknar haldninga til slik verksemd i mange land i verda. I Sveits er dei lovlege og vert kalla *salons érotique*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Midlandsmåla** omfattar målføra i dei vestvendte austnorske fjellbygdene i Sør-Noreg, det vil seie Vest-Telemark, Numedal, Hallingdal, Valdres og Nord-Gudbrandsdalen. Nokre vestlege drag i midlandsmåla er dei personlege pronomena i eintal og fleirtal (til dømes *eg* og *me*), hankjønn eintal av det ubundne pronomenet *nokon* og nektingsadverbet *ikkje*. Samla sett ligg midlandsmåla nærast opp mot talemålet på Austlandet, men dei har langt fleire eldre språktrekk enn austlandsk. Austlandsk skil til dømes ikkje mellom sterk og svak bøying av substantiva, så her vil både sterke og svake hokjønnsord ha a-ending *(jenta, dama, bygda, sola)*. Midlandsmåla vil derimot ha både sterk og svak bøying av substantiva *(jenta, dama, bygdi, soli)*, noko som dei har arva frå norrønt.

Særdrag frå denne dialektgruppa var grunnlaget for ei særskild skriftnorm av landsmålet som vert kalla midlandsmålet eller midlandsnormalen, og som vart utarbeidd av Rasmus Flo med tilslutting av Arne Garborg i samband med arbeidet i Rettskrivningskomiteen av 1898, som dei var medlemmar av saman med Marius Hægstad.

Viktige trekk ved midlandsmålet var å sløyfe *t* i bunden eintal av intetkjønnsord *(barne),* kløyvd infinitiv *(fara, kaste),* og «den norske treklangen», dvs ei fordeling av *a, i* og *u* i substantivbøyninga. Ved landsmålsreforma i 1901 vart «Hægstad-normalen» hovedform, medan midlandsmålet vart tillate i skulen som sideform. Denne sideforma vart ansa som vanskeleg å følgje, og det mangla lærebøker for ho (sjølve midlandsmålet vart utgjeve av Garborg i 1906). I litteraturen vart midlandsmålet brukt av Garborg og einskilde andre, men stod aldri sterkt. Tanken var at midlandsdialektene best representerte variasjonen i norske målføre, og at midlandsnormalen difor best kunne samle dei ulike variantane som var i bruk av landsmålet.
**Area** var eit italiensk jazz-fusion- og progrock-band starta i 1972. Dei var kjend for sine venstrevridde, sosialistiske og kommunistiske tekstar. Vokalisten var den gresk-fødde Demetrio Stratos.

Historie
--------

*Area* utvikla seg til å bli eit av dei mest respekterte og viktigaste banda innanfor det blømande progrock-miljøet i Italia på 70-talet.

Ungdomen i Italia på den tida identifiserte seg med dei sosialistiske tekstene, og den virtuose instrumentalismen til Area var ein annan grunn til framspringet til gruppa. Blant ekspertar på italiensk progressiv rock, er debutalbumet *Arbeit Macht Frei* sett på som ein klassikar.

Bandet vart leia av Demetrio Stratos, ein særs original og talentfull gresk-fødd vokalist som brukte stemma si som instrument, på trass av å aldri ha skrive noko for gruppa. Patrizio Fariselli (keyboard og perkusjon), Paolo Tofani (gitar og synth), Patrick Djivas (seinare i Premiata Forneria Marconi) (bass), Victor Busnello (saksofon, fløyte) og Giulio Cappiozo (trommar og perkusjon), var òg med i bandet. Lydbiletet til Area var eit samansurium av rock, jazz, austlege og arabiske rytmar, og det var denne samansetnaden av musikksjangrar som gjorde at Area skilde seg ut frå mengda. I byrjinga var Area velsigna med saksofon-spel frå Victor Busnello, men då han forlét gruppa saman med bassisten Patrick Djivas (erstatta av Ares Tavolazzi), vart Area meir gitar- og keyboardorientert.

Area gav ut fem studioalbum før Demetrio Stratos døydde i 1979: det allereie nemnde *Arbeit Macht Frei*, *Caution Radiation Area*, *Are(A)zione* (konsert), *Crac!*, *Maledetti*, konsertplata *Event '76* og *Gli Dei Se Ne Vanno, Gli Arrabiati Restano!*. Gruppa vart så oppløyst, men dukka opp på nytt som *Area II* midt på 80-talet, sjølv om dett eigenleg vare eit prosjekt med Giulio Capiozzo og studiomusikarar. Dei gav ut to album i perioden 1986-87. Patrizio Fariselli vart med i Area II i 1997 for albumet *Chernobyl 9771*. Denne gruppa turnerte fram til oppløysinga i 1999. Capiozzo døydde eit år seinare.

Medlemmer
---------

### 1973

* Demetrio Stratos: vokal, orgel
* Paolo Tofani: gitar, synth
* Victor Busnello: saksofon, fløyte, bassklarinett
* Patrizio Fariselli: keyboard
* Patrick Djivas: bass
* Giulio Capiozzo: trommer, perkusjon

### 1974

* Demetrio Stratos: vokal, orgel
* Paolo Tofani: gitar, synth
* Patrizio Fariselli: keyboard
* Ares Tavolazzi: bass
* Giulio Capiozzo: trommer, perkusjon

Diskografi
----------

### Studioalbum

* 1973: *Arbeit Macht Frei*
* 1974: *Caution Radiation Area*
* 1974: *Crac!*
* 1976: *Maledetti*
* 1978: *Gli Dei Se Ne Vanno, Gli Arrabbiati Restano!*
* 1980: *Tic & Tac*
* 1997: *Chernobyl 7991*

### Konsertalbum

* 1975: *Are(A)zione*
* 1979: *Event '76*
* 1996: *Concerto Teatro Uomo*
* 1996: *Parigi-Lisboa*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Area» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* 
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Stella Mwangi under Melodi Grand Prix 2011. Foto: Ernst Vikne

**Stella** er det latinske og italienske ordet for 'stjerne' og er kjent som kvinnenamn sidan 1700-talet. Det kan også vera eit etternamn.

Variantar av namnet er Estelle (fransk), Estela (portugiesisk) og Estrella (spansk).
Stellan og Stellian er mannlege former.

Bruk
----

Madonna della Stella i Pazzano.
Namnet blei lagt inn i den svenske almanakken i 1901, der det fekk namnedag den 15. august og erstatta *Vårfrudagen*, feiringa av himmelfarten til Jomfru Maria.

Stella er eit stadnamn i Italia, der det finst ein kommune kalla Stella i Liguria og eit Stella-fjell i Pazzano i Reggio Calabria. Fjellet har ein heilagdom, *L'Eremo di Santa Maria della Stella* eller *Santuario di Monte Stella*.

Kultur
------

Ordet 'stella' er kjend frå kyrkjemusikk, som i vesperen «Ave maris stella», 'helser havstjerna', som er tileigna Jomfru Maria.

Namnet blei brukt i tragedien *Stella* (1775) av Goethe og i fleire dikt av Henrik Wergeland på 1800-talet.

Stella Kowalski er ein viktig person i skodespelet *A Streetcar Named Desire* (*En sporvogn til begjær*) av Tennessee Williams, der utropet «Stella!» er ei kjend line.

Kjende namneberarar
-------------------

* Stella Obasanjo (1945 –2005), førstedame i Nigeria
* Stella McCartney (f. 1971), britisk formgjevar
* Stella Mwangi (f. 1987), norsk-kenyansk songar

Sjølvportrett av Jacques Stella.
### Etternamn

* Jacques Stella (1569-1657), fransk målar
* Joseph Stella (1877-1946), amerikansk målar
* Antonietta Stella (f. 1929), italiensk sopran
* Frank Stella (f. 1936), amerikansk målar
* Martina Stella (f. 1984), italiensk skodespelar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stella» frå Wikipedia på svensk, og «Stella» frå Wikipedia på engelsk den 27. juli 2008.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Stella hjå Statistisk Sentralbyrå