recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Studentar på Tekniska högskolan i Helsingfors.
Studentrevy i Oslo i 1909.
Studentar i festhabitt, 1811, Berlin og Frankfurt an der Oder.
**Student** er ein person som tek utdanning, særleg på høgskule- eller universitetsnivå. Ofte er det somme særlege føremoner av både nasjonal og internasjonal karakter knytt til det å vere registrert som student ved ein lærestad, som til dømes reduksjon i billettprisen på kollektivtransport, gunstige lån og rett til stipend for å finansiere studiane, rett til særlege studentbustader, rett til helseteneste ved studiestaden og anna.

Det finst ikkje nokon internasjonal status eller definisjon på «student». Kvar stat eller land fastsett sjølv kva som vert kravd i dei ulike samanhengane, og nemninga «student» er til dømes ikkje rettsleg verna i Noreg. Men nokre organ av internasjonal karakter har definert nokre felles karakteristikkar, og ein ikkje-kommersiell organisasjon for reiselivet, ISIC Association under UNESCO, står attom eit internasjonalt student-indentiteskort, ISIC, *international student identity card* eller *carte d'identité étudiante internationale*.

Studenttradisjonar
------------------

For studentar ved universiteta har det frå gamalt av vore knytt tradisjonar og førestillingar om eit serleg studentliv i fridom og fest, og både klede, luer og anna har markert studentane som ei særskild gruppe i fleire høve. Mykje av dette høyrer no soga til, og i Noreg er det vel mest russefeiringa som kan minne om den særstoda studentane inntok i samfunnet i gamle dagar. I tidlegare tider var examen artium, altså det som no kan samanliknast med avgangseksamen frå vidaregåande skule, ein såkalla studenteksamen som førebudde for eit universitetsstudium.

Sjå òg
------

* Studentsamskipnad

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om mellom anna ISIC
**Merkys** er ei elv sør i Litauen og nordlege område av Belarus. Meryks renn 13 km i Belarus, 5 km langs grensa mellom Belarus og Litauen og resten av dei 185 km gjennom Litauen før ho renn ut i Neman nær Merkinė. Elva får hovudsakleg vatn frå undergrunnsstraumar, og er derfor kjølig om sommaren. Dette gjer òg at vassnivået i elva ikkje varierer så mykje som andre elvar i Litauen. Nær Žagarinė (128 km før munningen) går det ein kanal frå Merkys til innsjøen Papys. Elva Vokė som renn ut frå innsjøen tar det meste av vatnet i Merkys vidare. Før kanalen er middelvassføringa i Merkys 3 m³/s og etter kanalen 0,7 m³/s. 

På slutten av 1800-talet voks nedslagsfeltet til Merkys med 410 km², då sideelva Ūla overtok ein del av nedslagsfeltet til elva Kotra. Merkys er ein populær stad for turistar, sidan ho høyrer til Dzūkija nasjonalpark og renn saman med Neman nær historisk grunn ved Merkinė. Arkeologiske funn viser at folk budde her i mellomsteinalderen. Merkys er kjend for ein variert fauna. I 1974 vart det mellom anna oppretta ei laksereservoar i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Merkys River» frå Wikipedia på engelsk, den 10. februar 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Chandrayaan-1** er India sin første månesonde og blei skoten opp 22. oktober 2008 frå Satish Dhawan romsenter på søraustkysten av India. Sonden har med seg ei rekkja instrument som til saman veg 55 kg. Av desse har det infraraude spektrometeret (SIR-2) norsk deltaking i form av ei kontrolleining utvikla ved Universitetet i Bergen. Mål med sonden er å observera månen i synleg lys, infraraudt, nær-infraraudt og i høg- og lågenergisk røntgenstråling. Chandrayaan-1 ber òg med seg ein nedslagssonde med ei vekt på 35 kg. Denne ber med seg ein radarhøgdemålar, eit kamera og eit massespektrometer.

Namnet Chandrayaan kjem frå sanskrit og tyder 'månefartøy'.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimesida Arkivert 2014-04-12 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Chandrayaan 1 Lunar Orbiter» Arkivert 2011-10-19 ved Wayback Machine. - NSSDC sin artikkel om Chandrayaan-1.
2. ↑  «Norsk teknologi klar for månen»[*daud lenkje*] - Forsking.no-artikkel om UiB si deltaking på Chandrayaan-1-ferda.
3. ↑  «Scientific Objectives» - om måla til sonden på den offisielle heimesida til prosjektet.
4. ↑  «Moon Impact Probe (MIP)» Arkivert 2008-10-26 ved Wayback Machine. - informasjon om nedslagsonden på den offisielle heimesida til Chandrayaan-1.
Plasseringa av Changzhi (gul) i Shanxi
**Changzhi** (kinesisk: 长治市 / 長治市; pinyin: *Chángzhì Shì*) er eit byprefektur søraust i provinsen Shanxi i det nordlege Kina, i aust grensar prefekturet mot Henan-provinsen. Byprefekturet har eit areal på 13 864 km² og 3,33 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Changzhi omfattar to bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og ti fylke (县 *xiàn*).

Sjølve byen Changzhi heitte Luan fram til 1912, og har ei historie som strekker seg tilbake til Shang-dynastiet.

### Næring

Changzhi har store ressursar av kol, jarnmalm og asbest, og har bygt opp ein omfattande industri basert på desse råvarene.

### Samferdsle

Changzhi er endestasjon for Kinas riksveg 208. Vegen tek til i Erenhot i Indre Mongolia og fører via Jining, Datong og Taiyuan til Changzhi. Også Kinas riksveg 207 går gjennom prefekturet, både gjennom byen Changzhi og gjennom fylka Lucheng og Licheng. Denne store trafikkåra tek til i Xilinhot i Indre Mongolia nær grensa mot Mongolia, leiar derifrå sørover og endar i Hai'an, ein by som ligg i Xuwen fylke sør på Leizhouhalvøya i provinsen Guangdong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Changzhi» frå Wikipedia på engelsk, den 15. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Elena Engelsen** (fødd 6. september 1952 på Kapp på Toten) er ein norsk bilethoggar. Spesialiteten hennar er eksotiske dyr. Ho har laga ei rekkje skulpturar i stein som belgisk hardstein, marmor og kalkstein, i tillegg til bronse og tre.

Elena Engelsen er dotter av treskjeraren Henning Engelsen og syster av Angelina Engelsen. Ho var elev ved SHKS 1969-71 og hadde steinhoggarpraksis i Amsterdam 1974-1979. Ho debuterte på Haustutstillinga i 1977, og med separatutstilling på Galleri Tanum i 1978.

Blant dei best kjende verka til Engelsen er *Tigeren* ved Oslo sentralstasjon. Marmorskulpturen hennar *Sommerfuglpuppe* (1982) er hjå Nasjonalmuseet. Oslo Kommunes kunstsamlinger og Østre Toten kommune har også kjøpt inn verk av Engelsen.

Engelsen var gift med Per Ung, som også var bilethoggar. Saman med ektemannen laga ho skulpturen *Peer Gynt til hest* på Løren.

I 2021 blei ho tildelt Anders Jahres kulturpris.

Kjelder
-------

1. 1 2  Blom, Hege (26. februar 2020). «Elena Engelsen». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  Alfsen, Glenny (20. februar 2017). «Elena Engelsen-Wisse». *Norsk kunstnerleksikon* (på norsk bokmål).
3. ↑  Vedeler, Linda Marie (2. juni 2021), «Skaparen av Tigeren på Jernbanetorget i Oslo har vunne pris for sin innsats som bilethoggar», *NRK*, henta 3. juni 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Elena Engelsen» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biletgalleri

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* KulturNav

 |
Koordinatar: 53°5′S 73°48′E﻿

**Elephant Spit** er ei 9 km lang sandtunge ved austenden av den subantarktisk Heardøya i det australske territoriet Heard- og McDonaldøyane, som ligg i Sørishavet på Kerguelenplatået kring 450 km søraust for Kerguelen. Namnet syner til sørleg elefantsel, òg kalla sjøelefantar, som ynglar i store mengder på Heardøya og som danna grunnlaget for kommersiell selfangst etter olje her på 1800-talet.

Skildring
---------

Elephant Spit er langt, tynn, rett og kjenneleg, og gjev øya den særeigne forma sett frå høgda. Ho grensar til Spit Bay i nord og vest og er forma av sediment frå glasial erosjon frå vulkansk material etter utbrot frå Big Ben som har gjort sjøbotnen søraust for øya relativt grunn.

Heardøya er isolert, ikkje busett og sjeldan vitja. Då øya vart vitja i 2002 og 2003 av forskarar frå Australian Antarctic Division, var landtunga intakt. Men etter ei vitjing seint i 2008 låg delar av landtunga under vatn og ho hadde vorte ei 2 km lang øy.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Satellittbielte av Heardøya og Elephant Spit
* Kart over Heardøya sine foreslått Ramsar-område, inkludert Elephant Spit[*daud lenkje*]

Kjelder
-------

1. ↑  «Geomorphology: Why Heard Island looks like it does...». Department of Sustainability, Environment, Water, Population and Cummunities, Australia. Henta 5. mars 2014.
2. ↑  «Rare visit to remote Southern Ocean territory finds changes». Department of Sustainability, Environment, Water, Population and Cummunities, Australia. 15. januar 2009. Arkivert frå originalen 16. mars 2011. Henta 5. mars 2014.
**Kulturnett.no - Kultur i Norge på Nett** er den offisielle inngangen til norsk kultur på nettet. Denne norske statlege nettportalen vart oppretta som eit initiativ frå Kyrkje- og kulturdepartementet for å formidle informasjon knytt til kultur, norske kulturinstitusjoner og deira samlingar på internett. Nettportalen vart etablert i 1998 og vart drive av ABM-utvikling frå 2003 til 2010. Kulturnett.no er no ein integrert del av Norsk kulturråd. Kulturnett.no er eit sams vevhotell og tenestetilbydar innan arkiv, bibliotek og museum. Lenking til karttenesta er gjeve løyve til for Wikipedia.

Tenester
--------

* Oversikt over meir enn 10 000 profesjonelle kunstnarar, musikkgrupper, artistar og andre som utøver ei form for kunst som er norske eller som bur i Norge.
* Informasjon om over 3 400 kulturinstitusjonar, galleri, bibliotek, museum, arkiv, konsertsalar og liknande i Norge.
* Kalendar for kulturarrangement i hele landet.
* Kartbasert oversikt over kulturhendingar i landet.

Kulturnettpartnarar
-------------------

Kulturnett.no er ikkje berre en nettportal. Det er også eit nettverk av kulturorganisasjonar og regionale partnarar som bidreg med digitalt innhald. Det er viktig at informasjonen kjem ut, og Kulturnett.no brukar også lokale kanalar.

### Regionale partnarar

* Kulturnett Akershus
* Kulturnett Hordaland
* Kulturnett Møre og Romsdal
* Kulturnett Sogn og Fjordane
* Kulturnett Troms
* Kulturnett Trøndelag
* Kulturnett Nordland
* Kulturnett Hedemark
* Kulturnett Vest-Agder
* Kulturnett Østfold

### Profesjonelle partnarar

Kulturnett.no samarbeidar med kunstnerorganisasjonar som til dømes *Kunstnernes Informasjonskontor*, *Norsk Musikkinformasjon*, *Norske dansekunstnere* og *Den norske forfatterforening*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisielt nettsted
* ABM-UTVIKLING
* Kirke og kulturdepartementet
Fersk kuruke. Foto: Richard Bartz

«Kaker» av kumøkk til tørk i Panjab.
**Kumøkk** er avføringa frå storfe som kyr og bøflar, ein mineralrik masse av ufordøyd plantemateriale som kan vera grønleg til svartfarga, men vanlegast brunleg. Møkka blir brukt over heile verda som gjødsel, men kan også brukast som energikjelde, byggemateriale, innan medisin og religion. I tempererte land som Noreg er møkka gjerne kjent som ei fuktig **kuruke** eller **kukake**, og sett på som illeluktande og ekkel, men i varmare land vil kumøkka raskt tørka, slik at ho lettare kan brukast til ei rekke ting.

Bruk
----

### Kraft

Møkka kan vera ein viktig energikjelde. Kumøkk og bøffelmøkk er blitt brukt som brensel i uminnelege tider, mellom anna i India og på dei amerikanske Great Plains. I moderne tid har ein også teke i bruk møkka som biobrensel ved at ein vinn ut biogass, som metan og dinitrogenoksid, frå henne.

### Byggemateriale

Masaihus laga av mellom anna kumøkk.
Jordgolv i India dekt med eit lag kumøkk. Oppå dette er det teikna ein rangoli.
Kumøkk kan brukast til å bygga hus av, noko mellom anna masaiar gjer. I India er det vanleg å stryka eit lag uttynna kumøkk over veggar eller jordgolv. Dette vil verka avvisande mot insekt. I kaldare område fungerer kumøkk som eit varmeisolerande materiale.

### Medisin

Møkka har også bruksområde innan medisin. Ho har antiseptiske eigenskapar, og kan smørast på hud og sår. 

I India har ein tradisjonelt behandla såret etter navlestrengen med kumøkk, men dette kan føra til infeksjonar.

Kumøkk i kulturen
-----------------

### Religion

Innan hinduismen blir oske av brent kumøkk brukt som eit heilag pulver som ein lagar pannemerke med.

### Folketru

Ein gammal skotsk skikk var å ta litt kumøkk i munnen til ein nyfødd kalv. Dette skulle verna han mot trolldom, eller kunne verna mjølka.

### Språk

«Bullshit» ('okseskit'), eller forkortinga «bull», er eit engelsk omgrep som viser til tullprat. På siouxspråk, særleg lakota, kan også ordet for bøffelmøkk og kumøkk, «nik-nik», visa til løgner eller løftebrot.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Cow dung» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2008.*

---

* 101 USES FOR COW DUNG Arkivert 2008-07-20 ved Wayback Machine.

### Fotnotar

1. ↑  Lys og varme av kumøkk? Arkivert 2013-05-11 ved Wayback Machine. frå forskning.no
2. ↑  «COW'S DUNG» i *A Dictionary of Superstitions*. Red. Iona Opie og Moira Tatem. Oxford University Press, 1996.

Sjå òg
------

* Guano
* Heilage kyr
| கும்பகோணம் Kumbakonam |
| --- |
| Mahamaham-høgtida i Kumbakonam ca. 1900Mahamaham-høgtida i Kumbakonam ca. 1900 Mahamaham-høgtida i Kumbakonam ca. 1900 |
| Styresmakter |
| DistriktDelstat | Thanjavur Tamil Nadu |
| Geografi |

**Kumbakonam** er ein by i den indiskedelstaten Tamil Nadu, kjend for sine mange tempel. Byen er òg kjend som pilegrimsmål under mahamaham-høgtida som blir halden kvart tolvte år. Kumbakonam ligg rundt 4 mil nordaust for Thanjavur, 96 km aust for Tiruchirappalli og 273 km sør for delstatshovudstaden Chennai. I 2004 hadde han eit folketal på 148 300. FLeirtalet i byen er hinduar, men her finst òg mange muslimar og kristne. Dei viktigaste produkta er messing-, bronse-, kopar- og blyilåt, silke- og bomullstøy, sukker, indigo og ris.

Namnet *Kumbakonam* blir sett i samband med *kumbha*, ei krukke med religiøs tyding.
Talet på tempel innanfor bygrensa er om lag 188, eit heilag nummer i hinduismen.

Kumbakonam.

Folk knytte til byen
--------------------

* Matematikaren Srinivasa Aiyangar Ramanujan døydde
* Filmstjerna og politikaren M.G. Ramachandran voks opp her

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kumbakonam» frå Wikipedia på engelsk, og «Kumbakonam» frå Wikipedia på svensk den 5. desember 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Ein **kulturnasjon** eller eit **kulturfolk** er definert som ein nasjon eller eit folk med gammal eller høg åndeleg eller teknologisk kultur. Dersom ordet nasjon definerast vidt, vil omgrepa kulturnasjon og kulturfolk i praksis vere synonym, men som faguttrykk vert orda nytta i ulike samanhenger.

Mange reknar Kina som verdas eldste kulturnasjon.

Noreg som kulturnasjon
----------------------

I den tida Noreg var ein del av kongeriket Danmark-Noreg, var Noreg ikkje ein sjølvstendig kulturnasjon, sjølv om eit grunnlag til kulturelt sjølvstende vart lagt då Kristiania fekk sitt eige Universitet i 1811. Då Noreg i 1814 fekk si eiga grunnlov og gjekk i union med Sverige, var dei kulturelle banda til Danmark enno sterke: Landet hadde dansk språk, danske lover og forordningar gav ein stor del av lovgrunnlaget utanom grunnlova, heilagdagkalenderen var felles med Danmark, det vart nytta danske salmebøker i kyrkjene, og dei fleste embetsmennene hadde utdanninga si frå Danmark. Den kulturelle frigjeringa kom gradvis, til ulike tider på ulike samfunnsområde.

Trass i unionen med Sverige vart Noreg aldri kulturelt underlagt svenskane.

Norske styresmakter arbeider aktivt for å bevare og utvikle Noreg som kulturnasjon. Den norske regjeringa har som mål at «Noreg skal verte ein leiande kulturnasjon som legg vekt på kunst og kultur i alle delar av samfunnslivet». Det medfører mellom anna satsing på kulturundervising i skulen, og arbeid for ein heilskapleg norsk språkpolitikk. Regjeringa ser språket som det viktigaste kulturuttrykket, og meiner at ein kulturnasjon har ei plikt til å ta vare på sitt eige språk. I den norske kulturnasjonen inneber det både aktivt arbeid for å tryggje to norske skriftspråk, verne og styrkje samisk språk leggja til rette for å verne og fremjespråka til nasjonale minoritetar.

Kulturfolk
----------


|  |  |
| --- | --- |
| Synes De tyskerne er et kulturfolk?Jeg svarte ikke.Han gjentok spørsmålet.Jeg så på ham og svarte ikke.

Knut Hamsun i *På gjengrodde stier* om møte i forhøyrsretten 23. juni 1945   |  |

Tidlegare vart omgrepet *kulturfolk* nytta i antropologien ved at ulike kulturformer vart klassifiserte ut i frå kor langt folka var komne i å fri seg frå direkte avhengigheit av naturen. Nedst på skalaen stod då naturfolk, som livnærer seg ved direkte hausting frå naturen, på eit høgre trinn stod folk som ved fedrift eller jordbruk vann eit avgrensa herredømme over naturen, øvst stod kulturfolka.

Omgrepet er gått ut av bruk innan antropologien, m.a. fordi ulike kulturformer ikkje kan gjerast til gjenstand for generelle kvalitetsvurderingar.

Referansar
----------

1. ↑   «kulturnasjon» i Nynorskordboka.
2. ↑   «kulturfolk» i Nynorskordboka.
3. ↑  St.meld. nr. 8 (2007-2008): Kulturell skulesekk for framtida
4. ↑  St.meld. nr. 35 (2007-2008) Mål og meining / Ein heilskapleg norsk språkpolitikk
5. ↑  «Kulturfolk» i Kunnskapsforlagets *Store Norske leksikon*,1980, ISBN 82-573-0038-1 (art av dosent Axel Sommerfeldt)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Kumasi** er ein by i Ghana og administrasjonssenter for Ashanti-regionen. Han ligg 200 km nordvest for hovudtaden Accra. Byen har rundt 1,5 mill. innbyggjarar (2004), og er den nest største byen i Ghana, etter Accra. Kumasi er eit viktig handels- og kultursenter. Han har næringsmiddel-, trevare- og tekstilindustri, med kakao som ei viktig vare.

Kumasi er sete for eit universitet som blei grunnlagd i 1951 og for fleire høgskular. Han er eit nasjonalt kultursenter med ashanti-museum. Nordaust for byen finst gamle ashanti-bustader som står på UNESCO si verdsarvliste. Det finst også eit militærmuseum her.

Kumasi er utgangspunkt for jernbaner til Accra og hamnebyen Takoradi.

Byen oppstod i 1663 som hovudstad i Ashantiriket. I 1874 blei han erobra og øydelagd av britane. Den novarande byen har oppstått etter den andre britiske okkupasjonen i 1896.

* Adum-rundkøyringa i KumasiAdum-rundkøyringa i Kumasi
* Gatescene i KumasiGatescene i Kumasi
* Baba Yara stadionBaba Yara stadion
* Komfo Anokye Teaching HospitalKomfo Anokye Teaching Hospital
* Manhyia Palace MuseumManhyia Palace Museum
* Metodistdomkyrkja i KumasiMetodistdomkyrkja i Kumasi

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Kumasi» i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Lars Andersen Osa** (13. august 1860–9. februar 1958) var ein kunstmålar frå Ulvik i Hardanger.

Utdanning
---------

Lars Osa vart fødd i Ulvik, men flytta som femåring til grenda Osa, der faren skaffa seg småbruk. Her voks Lars Osa opp. Han hadde dugande evner til å spela hardingfele, men då han var på reis til Nordfjord som tjueåring i 1880 og møtte målarane Axel Ender og Nils Bergslien, bestemte han seg for at det var målarkunsten han ville satsa på. I 1881 fekk han måleundervisning av Bergslien i Eidfjord, og vart elev på teikneskulen i Kristiania same året. Frå 1882 til 1886 fekk han utdanning både frå Kunstakademiet i København og målarskulen til P.S. Krøyer.

Arbeid
------

Frå 1886 budde og jobba han i Kristiania, og måla gjerne motiv av folkemusikk, men var òg inspirert av dei sosiale tendensmåleria frå 1880-talet. Etter to reiser til Paris på 1890-talet, reiste han til Valle i Setesdalen. Her trefte han henne som skulle bli kona hans, barnebokforfattaren Hermine Bernhoft. På grunn av ein strid rundt at Osa hadde fått tildelt Statens reisestipend, flytte Osa frå hovudstaden til Kristiansand, men oppheldt seg i Valle om somrane. Han måla òg mykje frå folkelivet i Setesdal, samt landskapsbilete, interiørbilete og portrett, m.a. av Ivar Aasen og Ola Mosafinn. Vidare utsmykka han kyrkjer, t.d. Haram kyrkje, Granvin kyrkje og Ulvik kyrkje. Han dreiv òg med restaureringsarbeid av fleire mellomalderkyrkjer.

I 1903 flytte Osa vidare til Valle, og i 1917 slo han seg ned på Voss. Med dette meldte han seg ut av kunstlivet i hovudstaden, og måleria hans har stort sett ikkje vorte kjøpt inn av kunstsamlingar i Oslo. Eit unntak er måleriet *Tjenestepiken* som Nasjonalgalleriet eig. I Bergen, Kristiansand og Haugesund derimot har bileta hans vorte kjøpt inn og sett pris på.

Den livlege sjølvbiografien hans, *Med pensel og feleboge*, kom ut i 1954. Ei minnestøtte over han vart avduka i 1967 i Ulvik. 
Lars Osa var far til felespelaren Sigbjørn Bernhoft Osa og journalisten Theodor Bernhoft Osa.

Eit utval måleri
----------------

* *Ola Mosafinn*, 1887, Ungdomshallen, Voss
* *Den vordende spillemann*, (1887?)
* *Faderen*, 1889
* *Tjenestepiken*, 1889, Nasjonalgalleriet
* *Ivar Aasen*, 1895, Bergen offentlige bibliotek
* *Barnebegravelse i Valle*, 1895
* *Et menneske*, ca. 1898
* *Et bryllup i Setesdal*, ca. 1903
* *Oppbyggelse i Valle*, 1904
* *Ein trøyt spelemann*, 1912
* *Barnedåp i Valle*, 1916
* *Nils Lavik*, 1951, Stortinget, Oslo

Kjelder
-------

* Utdjupande artikkel om Osa på snl.no, skriven av Gunnar Danbolt
* Store Norske Leksikon om Osa.
**Lars Tokstad Sem Platou** (2. juli 1920–30. mai 2003) var ein norsk gardbrukar, sivilingeniør og politikar, fødd i Stavanger. Han var stortingsrepresentant for Høgre frå Hedmark frå 1965 til 1977. 

Platou var son til ein gardbrukar og sivilingeniør, og gjekk sjølv same livsvegen. Han vart student i 1939 og tok eksamen ved elektrolinja ved NTH i 1946. Frå 1941 til 1982 dreiv han garden Tokstad i Veldre. Samstundes var han tilsett ved Elektrobygg A/S på Hamar i tida 1948-75, og dreiv eige konsulentfirma i elektroteknikk fram til 1985.

Han engasjerte seg tidleg partipolitisk for Høgre. I 1965 fekk han stortingsplass for Høgre etter eit godt stortingsval for partiet. Han var medlem av kommunalkomiteen i den fyrste fireårsbolken, medan han i den andre valperioden var formann i finanskomiteen. I den siste fireårsperioden tok Arbeidarpartiet formannposisjonen i same komiteen, og Platou var nestformann. Platou var andre viseformann i Høgre perioden 1970-72 og første viseformann i 1972–78.

Kjelder
-------

stortinget no
**Lars Riedel** (fødd 28. juni 1967) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Zwickau, som tevla i diskoskasting. Han er ein av dei beste diskoskastarane nokon gong. Riedel vart verdsmeister i øvinga heile fem gongar mellom 1991 og 2001 og vart elles olympisk meister under OL 1996 i Atlanta, og europameister i 1998. Gjennom 11 sesongar tok han i dei store meisterskapane i alt sju gull, eitt sølv og ein bronse i diskosøvinga. Hans personlege rekord er på 71,50 meter.

Aktiv
-----

Riedel voks opp i landsbyen Thurm ved Zwickau. Frå han var seksten år gammal var han medlem av SC Karl-Marx-Stadt, og deltok 1986 i junior-EM der han enda på fjerdeplass. Den 199 cm høge og 110-115 kilogram tunge ausstyskaren deltok seinare i EM i friidrett 1990, utan å nå finalen. Ved samanbrotet for DDR-staten mista trenaren hans jobben, og Riedel, som arbeidde som betongfagarbeidar, slutta nærast å trene diskoskast.

Etter å ha kome i kontakt med Karlheinz Steinmetz, hadde Riedel stor framgang og fekk sin fyrste store triumf då han seinsommaren 1991 vart verdsmeister i diskoskast i Tokyo. Han forsvarte VM-tittelen både i 1993, 1995 og 1997. Inn i mellom VM-gulla vart han olympisk meister i 1996. Den 3. mai 1997 kasta han i Wiesbaden sitt aller lengste diskoskast, eit kast som målte 71,50 meter. 

I europameisterskapane i friidrett lukkast Riedel ikkje like godt som i VM-samanheng. Han vann i 1998 sin einaste EM-medalje då han vart europameister framom landsmannen Jürgen Schult. Etter å ha fått VM-bronse i 1999 og OL-sølv i 2000, kom Riedel tilbake på toppen då han vart verdsmeister i Edmonton i 2001. Med 69,72 meter fekk han opp sitt lengste meisterskapskast nokon gong.

Riedel vann elleve tyske meisterskap i diskoskast. Han la ikkje opp før etter 2007-sesongen, men var dei seinare åra jamt plaga med ryggen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Utslått i kvalifiseringa (nr 15 – 59,28 m)
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 66,20 m, framom Erik de Bruin, Nederland (65,82 m)
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (nr 14 – 59,98 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje – 67,72 m, framom Dmitrij Sjevtsjenko frå Russland (66,90 m)
* EM 1994 i Helsingfors: Nr 11 (deltok ikkje i finalen)
* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje – 68,76 m, framom Vladimir Dubrovsjtsjik frå Kviterussland (65,98 m)
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 69,40 m, framom Vladimir Dubrovsjtsjik (66,40 m)
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje – 68,54 m, framom Virgilijus Alekna frå Litauen (66,70 m)
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 67,07 m, framom Jürgen Schult frå Tyskland (66,69 m)
* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 68,09 m
* OL 2000 i Sydney: Sølvmedalje – 68,50 m, bakom Virgilijus Alekna (69,30 m)
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 69,72 m, framom Virgilijus Alekna (69,40 m)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Lars Riedel» frå Wikipedia på tysk, den 7. august 2013.*
* Sportsboken, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Lars Riedel – Profil på nettsida til IAAF

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
*Denne artikkelen handlar om stortingsmannen. For filosofen, sjå Lars Fr. H. Svendsen.* 

**Lars Svendsen** (8. februar 1802–11. mai 1859) var ein forretningsmann og stortingsmann frå Stavanger.

Svendsen var son til ein kjøpmann. Sjølv byrja han på sjøen, tok styrmannseksamen og førte eige skip. Enno i ung alder slutta han sjølivet, då han og broren Svend Svendsen etablerte firmaet L. & S. Svendsen. Firmaet dreiv ei omfattande verksemd med både utreiing av eigne båtar, sildesalting, og sal av både kolonial-, jarn- og glasvarer. På Finnmarks-kysten hadde det trankokeri.

Svendsen fekk plass i det fyrste formannskapet i Stavanger, der han var medlem 1837-44 og 1855-59. Han representerte Stavanger på Stortinget i 1842, 1845, 1857 og på det overordentlege storting 1858. I 1842 og 1845 var han medlem av næringskomite nr 2, medan han i 1857 og -58 var medlem av tollkomiteen.

Han døydde i heimbyen, 57 år gammal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Lars Svendsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Eru** (alvisk for 'Den eine'), som og er kalla *Ilúvatar* ('Himmelfaderen'), er den nemninga alvane i Tolkien si dikting gir Gud.

Eru er ein skapande gud, men grip sjeldan inn i forholda i Ëa. Det daglege styringa vert overleten Manwë og dei andre maktene. Han er mest synleg i Silmarillion, og grip inn ved desse høva:

* Eru overvaka og signa dvergane då dei vart skapte, sjølv om dei ikkje var skapte av han sjølv.
* Eru tok omsyn til Yavannas bøn og gav Entane rom i Ëa. Det same gjorde han med ørnene.
* Eru lydde på bøna til Lúthien og endra lagnaden hennar slik at ho kunne døy som menneske.
* Eru greip inn då flåta frå Númenor gjekk til åtak på Aman i andre heimsæva. Han sytte for at verda vart omskapt og dei udøydelege landa tekne bort frå den fysiske verda.

I Ringdrotten vert Eru nemnd indirekte ein gong, og då i soga om Aragorn og Arwen, då Aragorn skal døy. Her vert dauden omtala som «gåva den eine gav menneska». Elles vert ikkje Eru nemnd på noko vis i den boka.

Tolkien, som var kristen, gjev små ymt om at den same Eru skal gripe inn seinare i verdssoga, gjennom inkarnasjonen og oppståinga.
**François-Louis David Bocion** (30. mars 1828–13. desember 1890) var ein sveitsisk målar som vert rekna til stilretninga impresjonismen. Han vart internasjonalt kjent som «målaren av Genfersjøen».

Liv og gjerning
---------------

*Près d'Evian ved Genfersjøen*, 1883
Bocion kom frå ein rik familie i Lausanne. Tidleg vart han undervist i teikning av målaren Christian Steinlen ved École de Moyenne i Vevey, deretter gjekk han i lære hos den franske landskapsmålaren François Bonnet i Lausanne. År 1845 reiste han til Paris, der han fram til 1847 arbeidde i atelieret til Louis-Aimé Grosclaude og Charles Gleyre.

I fyrstninga måla Bocion hovudsakleg historiemåleri. Snart bytta han til marinemåleri, etter å ha vorte påverka av Camille Corot sine landskapsbilete. Han begynte då å måle scener frå områda kring Genfersjøen, og som han vert særleg hugsa for i dag.

Rundt 1849 tok han arbeid som formingslærar ved École de Moyenne i Lausanne. Mellom elevane hans var Théophile Steinlen og Eugène Grasset, begge bysbarn av Lausanne. Bocion oppmuntra dei til å utvide kunnskapen sin gjennom å studere og arbeide i det spirande kunstmiljøet i Paris. I over 40 år arbeidde Bocion på industriskulen i heimbyen.

Bocion døydde i heimbyen Lausanne i 1890.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «François Bocion» frå Wikipedia på engelsk, den 2. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* HDS

 |
**François Fillon** (fødd 4. mars 1954) er ein fransk politikar som var statsminister i Frankrike frå 17. mai 2007 til 10. mai 2012.

Fillon vart fødd i Le Mans i departementet Sarthe. Han vart først vald inn i parlamentet for det konservative partiet Union pour un Mouvement Populaire (UMP) i 1981. Han var ordførar i kommunen Sablé-sur-Sarthe frå 1983 til 2001.

Han var statsråd frå 1993 til 1995. I 2002 vendte han tilbake til regjeringa som sosialminister fram til 2004, deretter utdanningsminister til 2005. Deretter vart han sett ut av regjeringa og vart vald som senator for departementet Sarthe. Han var politisk rådgjevar for Nicolas Sarkozy under presidentvalkampen hans. Då Sarkozy vart president utnevnde han Fillon som statsministeren sin.

Fillon er gift med Penelope Kathryn Clarke frå Wales. Dei har fem born.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **François Fillon**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BBC Things

 |
Parsisk gravstad i Surrey pynta med verneenglar. 
Elden i eit parsitempel i Yazd.
**Fravardigan**, **farvardigan** eller **muktad** er ei parsisk høgtid til minne om verneenglane (*fravasji*) og sjelene til dei døde. Ho blir feira over fleire dagar i slutten av det parsiske året.

Tidfesting
----------

I dag blir muktad som regel markert i ein periode på ti dagar som ender med nyttårsfeiringa navroz, eller i dei atten dagane før *khordad sal*, fødselsdagen til profeten Zoroaster. Sidan parsarar bruker tre ulike kalendrar, varierer det òg kva tid nyttår og dermed også nyttårsfeiringa tek til. Faslikalenderen plasserer henne i mars, qadimi i juli og sjensjai i august.

Feiring
-------

Under muktad samlar parsarar seg til seremoniar i templa sine. Etter ei felles bøn held familiar leia av ein prest mindre ritual for sine avdøde, der dei ofrar frukt, blomar, røykjelse, tre og pengar. Slutten av året er òg ei tid då ein skal tenka over tidlegare handlingar og angra på det ein har gjort gale.

Dei viktigaste er dei fem siste dagane, som blir kalla *hamaspathmaidyem*. Desse er *gatha*-dagar då ein les frå gathaene. Denne markeringa er det siste av dei seks årlege pålagde rituala (*gahambar*) for parsarar.

Ordsoge
-------

«Fravardigan» kjem frå persisk «rozan fravardigan», 'dagane åt fravasjiane'. Den 19. dagen i månaden fravardin blir òg kalla fravardigan.

Namnet «muktad» blir brukt av indiske parsarar. Ordet er gujarati og kjem frå sanskrit *mukti*, 'frigjort sjel'.

Samband med andre høgtider
--------------------------

Forskarar har peikt på likskapar mellom feiringa av farvardigan og den jødiske høgtida purim. Dei var begge opphavleg vårfestar som blei markerte med gåvegjeving.
I Iran har fravardigan utvikla seg til den sekulære høgtida tsjaharsjanbe sori.

Kjelder
-------

### Fotnotar

1. ↑  Mary Boyce: «On the Calendar of Zoroastrian Feasts», *Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London*, Vol. 33, No. 3. (1970), pp. 513-539.
2. ↑  Richard Foltz: «Judaism and the Silk Route», *The History Teacher*, Vol. 32, No. 1. (Nov. 1998), pp. 9-16.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Reportasje frå muktad-feiring i Mumbai Arkivert 2007-11-10 ved Wayback Machine.
**François Louis de Rousselet, marquis de Châteaurenault** (1637–15. november 1716) var ein fransk viseadmiral, marskalk av Frankrike og adelsmann. 

I ungdomen kjempa han i slaget ved the Dunes i 1658 mot spanjolane. I 1661 gjekk hann i den franske marinen og utmerkte seg i erobringa av Jijel under François de Vendôme de Beaufort (23. juli 1664).

I 1672 vart han kaptein på sitt eige skip og kjempa i Middelhavet mot sjørøvarar frå Salé. I 1673 leia han ein skvadron i Nordsjøen og kjempa mot Michiel de Ruyter i 1675. I 1677 segla han langs spanskekysten med berre seks skip og klarte å stå imot eit åtak frå ein flåte av 25 nederlandske skip under Cornelis Evertsen den yngre.

Under niårskrigen gjekk han i land med ein fransk arme i Irland etter å ha slått admiral Herbert i slaget ved Bantry Bay. Eit år seinare, etter ekspedisjonen mislukkast, evakuerte han den franske armeen i tillegg til 18 000 irar. 

Han kjempa så i slaget ved Beachy Head i 1690 og slaget ved Lagos i 1693.

De Châteaurenault vart viseadmiral i 1701 og kommanderte den franske flåten under slaget ved Vigobukta (1702). Flaggskipet hans «La Forte» vart sett i brann under slaget. 

Han vart guvernør i Bretagne i 1704.

Merknadar
---------

1. ↑  Også skrive **Châteaurenaut** og **Châteauregnaud**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «François Louis de Rousselet, Marquis de Châteaurenault» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **François Louis de Rousselet-Châteaurenault**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
*Denne artikkelen handlar om slaget i 1717. For slag i andre verdskrigen, sjå slaget ved Kapp Matapan.* 

[[

Portrtrett av King John V av Portugal alluding to the Battle of Cape Matapan
**Slaget ved Matapan** var eit sjøslag som fann stad 19. juli 1717 utanfor Kapp Matapan, i dag helst kalla Kapp Ténaro, ved kysten av Mánihalvøya sør i Hellas, mellom ein samla marinestyrke med Venezia, Portugal, Kyrkjestaten og Malta mot ein osmansk flåten, under Kapudan Pasja. Slaget var strategisk uavgjort, sjølv om osmanarane mista 14 skip og fleire hardt skadd, medan dei kristne allierte berre mista tre skip.

Slaget
------

Dei 24 seglskipa til Diedo møtte dei 24 galeiane til Pisano og den maltesiske leiaren Belle Fontaine sine ni portugisisk-maltesiske skip nær Kapp Matapan den 2. juli. Etter å ha prøvd å finne ei fordelaktig stilling med omsyn til osmanarane i fleire verker, og stundom gått i land for å fylle vatn, reiste den allierte styrken til Marathonisi, inst i Matapanbukta, for å finne vatn. Dei hadde prøvd å kome seg til Sapienza men dei hadde motvind og tok sjansen på å verte fanga i bukta.

Trass i galeiane taua seglskipa sørover, var det ikkje nok galeiar, og den osmanske flåte med 52 seglskip, inkludert om lag 44 slagskip og fire galeiar, vart sett i sør, på vestsida av inngangen til bukta, den 19. juli. Med ein lett vind frå søraust tydde dette at osmanarane hadde fordelen. Diedo kunne ikkje segle vest for den osmanske flåten, og valde derfor å segle langsamt austover, til andre sida av bukta.

Flåten var delt i fire divisjonar. Diedo var i spissen, etterfølgd av nestkommanderande Correr. Den tredje eller bakre divisjonen vart kommandert av Dolfin. Og den fjerde eller allierte divisjonen vart kommandert av Belle Fontaine.

Ibrahim gjekk til åtak med seks skip på den bakre divisjonen kring 0600, medan resten av flåten hans gjekk fram og gjekk til å tak på fronten og senteret. Kring kl. 1200 var flåten på veg mot austsida av bukta, og kort tid etter at dei første skipa hadde snudd, snudde vinden mot søraust, slik at dei venetianske skipa no var i lovart i forhold til den osmanske flåten for første gong. Diado utnytta denne fordelen og gjekk til åtak på dei og det harde slaget heldt fram. Kring 1500 trekte den osmanske flåten seg attende, og segla mot Cervi-Cerigo-passasjen, medan dei allierte segla mot Kapp Matapan. Ingen av sidene ønskte å halde fram kampen.

Kvar av dei allierte statane gav sine skipe æra for det dei oppnådde.

Venetianarane mista eit slagskip som vart nytta som sjukehusskip og eit brannskip, samt at mange fartøy var hardt skadde. Dei fekk 223 drepne og 257 skadde mann. Den osmanske flåten mista 14 skip.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Matapan» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2011.*

* História da Marinha de Portugal, Editora das Forças Armadas
* Anderson, Roger Charles (1952). *Naval wars in the Levant 1559-1853*. University of Michigan Press. ISBN 1-57898-538-2.
* Lane, Frederic Chapin (1973). *Venice, a Maritime Republic*. JHU Press. ISBN 9780801814600.

1. 1 2  Lane (1973), s. 411
**Slaget ved Montjuïc** fann stad mellom 13. og 17. september 1705 under den spanske arvefølgjekrigen.

Ein multinasjonal styrke kommandert av Lord Peterborough gjekk i land på kysten av Catalonia i august for å erobre Barcelona, men måtte først ta Montjuïc slott som vart kommandert av Francisco de Velasco.

Seint på kvelden den 13. nærma ein styrke kommandert av George Darmstadt seg borga i tre separate kolonnar. Ein, kommandert av James Stanhope, fungerte som avleiing for å trekkje merksemda og elden til forsvararane bort frå dei andre to angripande kolonnane som gjekk til åtak bakfrå. Dei vart i starten driven attende, men gjekk til nytt åtak og klarte å ta det ytre forsvaret av borga. 

Kampane varte i fleire dagar før borga til slutt fall til dei allierte den 16. Peterborough oppretta artilleribatteri i borga, som hadde ein kommandostilling over byen Barcelona - og bombarderte byen til han overgav seg ein månad seinare under omleiringa av Barcelona.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Montjuïc (1705)» frå Wikipedia på engelsk, den 23. desember 2011.*

Koordinatar: 41°22′0″ N 2°10′0″ E﻿
Koordinatar: 23°48′N 88°15′E﻿


**Slaget ved Plassey** fann stad 23. juni 1757 og var ein avgjerande siger for Det britiske austindiske kompaniet over Nawaben av Bengal og hans franske allierte. Dette gjorde at selskapet kunne herska over Sør-Asia, som dekte det meste av India dei neste 190 åra. Slaget fann stad ved Palashi i Bengal, ved breidda av Bhagirathielva, om lag 150 km nord for Calcutta, nær Murshidabad, då hovudstaden i det udelte Bengal. Motstandarane var Siraj-ud-daulah, den siste sjølvstendige nawaben av Bengal og Det britiske austindiske kompaniet.

Før slaget vart Calcutta angripe og plyndra av Siraj-ud-daulah og hendinga i Det svarte holet skjedde òg før slaget. Britane sendte forsterkingar under oberst Robert Clive og admiral Charles Watson frå Madras til Bengal og tok Calcutta attende. Clive nytta så høvet til å erobre det franske fortet i Chandernagar. Uro og mistanke mellom Siraj-ud-daulah og britane enda med slaget ved Plassey. Slaget var ein del av sjuårskrigen (1756–1763) og Det franske austindiske kompaniet sende ein liten kontingent for å kjempe mot britane. Siraj-ud-Daulah hadde ein langt større styrke og heldt stand ved Plassey. Britane var uroa over at dei hadde langt færre folk og danna eit komplott med den degraderte hærsjefen til Siraj-ud-Daulah, Mir Jafar, i lag med andre som Yar Lutuf Khan, *Jagat Seth* (Mahtab Chand og Swarup Chand), Omichund og Rai Durlabh. Mir Jafar, Rai Durlabh og Yar Lutuf Khan samla så troppane sine nær slagmerka, men gjorde aldri teikn til å delta i slaget. Armeen til Siraj-ud-Daulah vart slått av om lag 3000 soldatar under oberst Robert Clive, fordi Siraj-ud-daulah flykta frå slagmerka og konspiratørane heldt seg i ro. 

Dette viste seg å vere eit av dei viktigaste slaga for kolonimaktene å få kontroll over Sør-Asia. Britane fekk no enorm påverknad over nawaben og klarte å få mange konsesjonar som vog opp for tidlegare tap og inntekter frå handelen. Britane nytta desse inntektene til å forsterke militæret og presse dei andre europeiske kolonimaktene, som nederlendarane og franskmennene ut av Sør-Asia, og utvida slik Det britiske imperiet i Asia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Plassey» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Harrington, Peter (1994). *Plassey 1757: Clive of India's Finest Hour*. London: Osprey. ISBN 1855323524.

1. ↑  Harrington, s. 81–82

Bakgrunnsstoff
--------------

* Handfarga kart over slaget frå London Magazine, trykt om lag 1760
* Kart over slagmarka ved Plassey
* Slaget ved Plassey – frå Banglapedia
Umbra, penumbra og antumbra.
Umbra (A) og penumbra (B)
**Umbra**, **penumbra** og **antumbra** er tre forskjellige delar av ein skugge i rommet bak ein skuggekastande himmellekam. 

Umbra, som er latinsk for «skugge», er den inste og mørkaste delen av skuggen, der lyskjelda er heilt blokkert av den formørkande lekamen. Ein observatør i umbrasonen opplever ei total formørking. Penumbra er regionen der berre delar av lyset vert formørka av lekamen. Ein observatør i denne sonen vil oppleve ei delvis formørking. Antumbra er området der lekamen føre lyskjelda ligg heilt innafor lysskiva. Ein vil då sjå ein lys ring rundt den formørkande lekamen. Om ein flyttar seg nærmare lekamen, vil denne ringen bli mindre og mindre til han til slutt skapar full umbra.

**Penumbra** kan òg syne til den gråsvarte kanten som omgir det sentrale, mørke området i ein solflekk på sola.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Umbra, penumbra and antumbra» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
*Sjølvportrett*
*Unike formar av kontinuitet i rom*, bronsefigur, 1913
**Umberto Boccioni** (19. oktober 1882–16. august 1916) var ein italiensk målar og skulptør frå Reggio Calabria. Han er særleg kjend som ein av grunnleggarane av futurismen.

Liv og gjerning
---------------

Boccioni begynte å studere design ved eit kunstakademi i Roma i 1901. Han og venen Gino Severini lærte pointillismen å kjenne hos målaren Giacomo Balla. I 1902 reiste han til Paris og studerte impresjonisme og postimpresjonisme. Etter ein tur i Russland i 1906 slo han seg den neste vinteren til i Venezia, der han måla aktstudiar. I tillegg tok han eit kort kurs i teikning ved eit kunstakademi i byen.

Etter han flytta til Milano i 1907 vart han kjend med Carlo Carrà, Luigi Russolo og Filippo Tommaso Marinetti. Sistnemnde vart i 1909 opphavsmann til stilretninga futurisme. Sidan tok Boccioni over som leiande teoretikar for den futuristiske kunstrørsla. Han var sentral bak utgjevinga av *Manifestet til futuristiske målarar* i 1910 og gav ut *Futuristisk manifest for skulptur* i 1912. Etter ei futuristisk måleriutstilling i Paris i 1911 begynte han å lage skulpturar og viste disse på ei utstilling i Paris i 1913.

Det sentrale i Boccionis verk var tilhøvet og spenninga mellom objektet og det kringliggjande rommet. Han fornekta førestillinga om klart definerte linjer og ein lukka skulptur; objektet burde brytast opp og gå som om det var i rommet. Skulpturen *Forme uniche della continuità nello spazio* («Unike formar av kontinuitet i rom») viser korleis Boccioni med dynamiske former fekk skulpturen til å uttrykke rørsle. Formene og flatene i skulpturen tyder på rørsle, uro og fart. Til liks med andre futuristar var også Boccioni sterkt påverka av kubismen, men i sine måleri og skulpturar uttrykte han det dynamiske i både menneske og dyr i futuristiske former.

Boccioni vart under 1. verdskrigen verva til den italienske hæren. Under ei øving i Verona den 16. august 1916 vart han slengt av hesten sin og trakka på. Same dagen døydde han, 33 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Umberto Boccioni» frå Wikipedia på tysk, den 12. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 66°08′55″N 14°34′04″E﻿
**Umbukta** er den norske delen av innsjøen Uman (eller *Överuman* på svensk) i Rana kommune i Nordland fylke. Han er ei bukt som strekkjer seg rundt fire kilometer nordover frå riksgrensa. E12 følgjer austsida av innsjøen. Området rundt sjøen er mykje brukt som friluftsområde for folkesetnaden i Ranaområdet.

Umbukta fjellstove
------------------

Ved nordenden av sjøen, ein kilometer sør for Umskartunnelen, ligg Umbukta fjellstove. Som fjellstove har ho vore i bruk sidan 1873, men det tilhøyrande gardsbruket vart rydda allereie på 1830-talet. Fjellstova var eit viktig stoppestad for bønder og jegerar som skulle frå Lappland til og frå Mo i Rana med sine handelsvarer. Under andre verdskrigen vart fjellstova inntatt av tyskarane, som brukte han som grensestasjon. Gardsdrifta vart lagt ned i 1973 og fjellstova overteke av Rana kommune, men drifta vart lagt ned på 1980-talet. Etter tusenårsskiftet er fjellstova vorte overteke av private og restaurert, og han blir i dag drive som serverings- og overnattingsstad. Folk får òg ha campingvognane og bubilane sine her, mot betaling.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Umbukta» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2012.*
Amorinene har lagt sine piler og buer fra seg (i nedre billedkant) på Francesco Albanis *«Danza degli amorini»* (ca. 1620-1630; *Pinacoteca di Brera*, Milano).
**Erot** (gresk, frå *eros*) er ei framstilling av ein kjærleiksgud frå gresk mytologi, tilsvarande **amorin** eller **cupido** i romersk mytologi. I seingresk og romersk kunst er erotar framstilte som gudar i barneskikkelse, med venger og med pil og boge som dei vanlegaste attributtane. 

Dei opptrer ofte i lag med kjærleiksgudinna, Afrodite/Venus. Det finst veggmåleri i Pompeii av Venus med eit følgje av erotar.

Dei kunne også opptre på eiga hand, til dømes i samband med bryllaup:

Erotar, nereide og hippocampus i bryllaupet mellom Poseidon og Amfitrite i ein relieffrise frå siste halvdel av 100-talet f.Kr. (Glyptotheket i München).
I biletkunst frå renessansen og seinare fortsette ein tradisjonen med figurar av små barn med venger, såkalla puttoar eller geniar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Eroter». *Store norske leksikon*. 20. april 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Erot» frå Wikipedia på bokmål, den 13. august 2018.*