| Stockholm |
| --- |
| Horisonten til StockholmHorisonten til Stockholm |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Stockholm |

 |
| Styresmakter |
| Land  | Sverige |
| Først nemnd | 1252 |
| Borgarmeister |  |
| Geografi |
| Flatevidd | 187,16 km² |
| Innbyggjarar  - By (2014) | 952,058 |
| Koordinatar | 59°19′46″N 18°4′7″E﻿Koordinatar: 59°19′46″N 18°4′7″E﻿ |

**Stockholm** er hovudstaden i Sverige og administrasjonssenter i Stockholms kommun. Byen ligg ved innsjøen Mälaren sitt utløp i Austersjøen i landskapa Uppland og Södermanland, Stockholms län. Stockholm vert utgjort av 14 øyar og holmar. Dei er bundne saman av i alt 53 bruer. Aust for byen tek skjergarden til. Dei sentrale bydelane har rundt 952 000 innbyggjarar. I Stockholms län bur i alt 2 269 000 menneske.[*treng kjelde*]

Utstrekning
-----------

Kart over Stockholm frå 1888.
Stockholm er den største tettstaden i landet både i areal og folketal, og den som strekkjer seg over flest kommunar. Tettstaden omfattar byen Stockholm og mesteparten av byen sin forstader. Sidan SCB sin definisjon av ein tettstad seier at avstanden mellom busetnad skal vere maksimalt 200 meter, fell einskilde relativt nærliggande område utanfor, og utgjer i staden eigne tettstader. Døme på dette er busetnaden i Lidingö og Hästhagen i Nacka.

Tettstaden har vekse fram gjennom lang tid ved at ny busetnad har kome til den eldre, og dessutan ved at tidlegare separate tettstader har vekse saman. Tettstaden Stockholm er ikkje det same som Storstockholm, som er eit større område.

Kommunefordeling
----------------

Folkesetnaden i tettstaden på nesten 1,4 millionar personar fordelar seg som følgjer (avrundeda tal) på dei elleve kommunane heilt eller delvis inngår i tettstaden:

| Kommune | Areal (km²) | Innbyggjartal (avrunda) | Område som inngår i tettstaden Stockholm |
| --- | --- | --- | --- |
| Botkyrka | 16,54 | 54 000 | Norra Botkyrka og Tullinge |
| Danderyd | 16,44 | 26 000 | Alle tettbygde område unntatt Enebyberg |
| Haninge | 21,81 | 45 000 | Handen, Brandbergen og Gudö-Vein delsö |
| Huddinge | 45,46 | 95 000 | Alle tettbygde område unntatt Vidja og Gladö kvarn |
| Järfälla | 24,96 | 66 000 | Alle tettbygde område |
| Nacka | 11,45 | 33 000 | Sicklaön |
| Sollentuna | 23,70 | 60 000 | Alle tettbygde område unntatt Sjöberg |
| Solna | 18,15 | 68 000 | heile kommunen |
| Stockholm | 172,05 | 848 000 | heile kommunen |
| Sundbyberg | 6,75 | 38 000 | heile kommunen |
| Tyresö | 17,95 | 39 000 | Bollmora og Trollbäcken |

Historie
--------

Stockholmsområdet rundt 3000 f.Kr.
Illustrasjon av historiske vassnivå i Stockholmstrakta ved hjelp av Västerbron
Namnet «Stockholm» vart nemnd skriftleg fyrste gong i 1252. Byen vart grunnlagd på den såkalla Stadsholmen av Birger Jarl mellom anna for å hindre framande krigsskip frå å rette åtak mot Sigtuna og andre byar ved Mälaren. Til vern av sjølve byen lét Birger Jarl byggje eit 25 meter høgt tårn som saman med ein 3,5 meter tjukk bymur danna Stockholm sitt forsvarsverk. Stockholm tok til å vekse i perioden 1260-1280. Handelen med tyske byar på austersjøkysten vart intensifisert; dette gjaldt særleg samkvemet med Lübeck. Handelen førte til innvandring av mellom anna finnar og tyske kjøpmenn, noko som påverka livet i Stockholm kulturelt, sosialt og språkleg. Ein reknar med, at tredje kvar innbyggjar på 1400-talet opphavleg kom frå Tyskland. Med seg tok dei tyske byggjeskikkar. Etter kvart begynte Stockholm til å likne på ein tysk småby. Med byen sin vokster vart planlegging naudsynt. I bylova frå 1350 vart gatene regulert; dei måtte minimum vere åtte alna (om lag 5 meter)breidde, slik at ein kunne passere òg til hest. I praksis vart det annleis: det smalaste smuget, Mårten Trotzigs gränd, måler berre 0,90 meter. Gatene som utvikla seg fekk ofte namn etter kva arbeidsfolk som budde der: Skomakargatan, Skräddargränd, Yxsmedsgränd o.s.b.
På 1400-talet utvikla Stockholm seg til ein viktig handelsby med om lag 5-6000 innbyggjarar. Slaget ved Brunkeberg den 10. oktober 1471 og Stockholms blodbad den 8. november 1520 var to avgjerande hendingar for byen. Det viktigaste politiske og økonomiske sentrum i Sverige vart Stockholm på 1500-talet, etter at Gustav Vasa vart konge og Sverige hadde rive seg laus frå Kalmarunionen. På 1600-talet voks Sverige til ein stormakt i Nordeuropa, noko som førte til at byen sitt folketal seksdobla seg mellom 1610 og 1680. I 1634 vart Stockholm offisielt hovudstad i Sverige.

31. desember 2010 var folkesetnaden 1 372 565 med eit areal på 381,71 kvadratkilometer. Dette gjev ein folketettleik på 3596 innbyggjarar/km².

Tettstadsavgrensninger vert utført av SCB, Sveriges statistiske sentralbyrå, kvart femte år.

Øyar og holmar i Stockholm
--------------------------

|  |  |
| --- | --- |
| * Beckholmen
* Djurgården el. Valdemarsön
* Helgeandsholmen
* Kastellholmen
* Kungsholmen
* Lilla Essingen
* Långholmen
* Reimersholme
 | * Riddarholmen
* Skeppsholmen
* Stadsholmen el. Gamla Stan
* Stora Essingen
* Strömsborg
* Södermalm el. Åsön
 |

Flyplassar
----------

* Stockholm-Bromma flyplass

Nærliggande flyplassar utanfor tettstaden som tener Stockholm:

* Arlanda i Sigtuna kommune
* Stockholm Skavsta Airport utanfor Nyköping i Södermanlands län
* Stockholm Västerås flyplass ved Västerås

Kollektivtrafik
---------------

Kollektivtrafikken i Stockholm inngår som ein integrert del av AB Storstockholms Lokaltrafik.

### Undergrunnsbanen

*For meir om dette emnet, sjå Stockholms tunnelbane.*
Den einaste tunnelbanen i Stockholm (og Sverige) er ei stor og særs viktig kommunikasjonslei for innbyggjarane i Stockholm. Heile banen ligg innanfor tettstaden. Lengda på tunnelbanen i Stockholm er den 13. lengste i verda. Han er dermed den største i forhold til folkemengda i byen han tener. Han har 110 km sporlengd og 100 stasjonar, fordelt på tre linjer (grøn, raud og blå).

Tunnelbanetog i Stockholm.

Verdt å sjå
-----------

* Stockholms slott
* Stockholms stadshus
* Gamla Stan
* Djurgården
* Riksdagshuset
* Stockholms museer
* Sergels torg
* Vasamuseet

Utdanning
---------

Ingen andre tettstader i Sverige har fleire studentar. Følgjande høgskular og universitet har verksemd i Stockholm:

* Handelshögskolan i Stockholm
* Konstfack
* Kungliga Konsthögskolan
* Kungliga Musikhögskolan, KMH
* Kungliga tekniska högskolan, KTH
* Lärarhögskolan, LHS
* Stockholms universitet, SU
* Teaterhögskolan i Stockholm
* Dramatiska institutet, DI
* Karolinska institutet, Solna
* Södertörns högskola, SH, Flemingsberg, Huddinge kommune

Styresmakter
------------

Borgarmeister er Karin Wanngård (2018).

Tilnamn
-------

Stockholm har fleire tilnamn eller kjælenamn, t.d. «Eken», «Europas Pärla», «Fjollträsk», «Kungsbudane», «Mälardrottningen», «Noll-åtta», «Nordens Venezia», «Tjockhult», «Sveriges baksida» og «Z'Ha'Dum».

Kjelder
-------

1. 1 2  «Folkmängd i riket, län och kommuner. Totalt». SCB. Arkivert frå originalen 9. august 2016. Henta 2. juli 2016.
2. ↑  «Stockholm» (på svensk). Nationalencyklopedin. Henta 30. januar 2014.
3. ↑  «Folkmängd per tätort och småort 2010, per kommun» (XLS) (på svensk). Statistics Sweden. 20. juni 2013. Henta 2. februar 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stockholms stad
* «Alt om Stockholm» Arkivert 2006-11-11 ved Wayback Machine.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Stockholm**

| * v
* d
* e
Sveriges residensstäder |
| --- |
| Noverande | AB: Stockholm • C: Uppsala • D: Nyköping • E: Linköping • F: Jönköping • G: Växjö • H: Kalmar • I: Visby • K: Karlskrona • M: Malmö • N: Halmstad • O: Göteborg • S: Karlstad • T: Örebro • U: Västerås • W: Falun • X: Gävle • Y: Härnösand • Z: Östersund • AC: Umeå •  BD: Luleå | Sveriges flagga |
| Avskaffa | L: Kristianstad • P: Vänersborg • R: Mariestad |

| * v
* d
* e
Europeiske kulturhovudstader |
| --- |
| 
* Aten (1985)
* Firenze (1986)
* Amsterdam (1987)
* Vest-Berlin (1988)
* Paris (1989)
* Glasgow (1990)
* Dublin (1991)
* Madrid (1992)
* Antwerpen (1993)
* Lisboa (1994)
* Luxembourg (1995)
* København (1996)
* Thessaloníki (1997)
* Stockholm (1998)
* Weimar (1999)
* Avignon, Bergen, Bologna, Brussel, Helsingfors, Kraków, Reykjavík, Praha og Santiago de Compostela (2000)
* Porto og Rotterdam (2001)
* Brugge og Salamanca (2002)
* Graz (2003)
* Genova og Lille (2004)
* Cork (2005)
* Pátra (2006)
* Luxembourg og Sibiu (2007)
* Liverpool og Stavanger/Sandnes (2008)
* Vilnius (2009)
* Essen, Pécs og Istanbul (2010)
* Åbo og Tallinn (2011)
* Maribor og Guimarães (2012)
* Košice og Marseille (2013)
* Umeå og Riga (2014)
* Mons og Plzeň (2015)
* San Sebastián og Breslau (2016)
* Aarhus og Páfos (2017)
* Leeuwarden og Valletta (2018)
* Matera og Plovdiv (2019)

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |