recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*For austerdelen av eit kyrkjerom, sjå Kor i arkitekturen*
*For bibelsk holmål, sjå Eininga kor*
Det norske gutekoret Sølvguttene.
Eit **kor** er ei gruppe songarar som syng samstemt eller fleirstemt. Musikken dei syng blir gjerne kalla *korsong*. Som regel vil eit kor ha minst åtte medlemmer; mindre grupper blir gjerne kalla vokalgrupper eller songrupper.

Eit kor kan synga åleine — a cappella — akkompagnert av musikkinstrument, eller som bakgrunn til instrumentalmusikk. Songkor blir ofte leia av ein dirigent, men mindre kor kan framføra musikk utan. 

Det er vanleg for kor å ha ei eller anna form for uniform.

Typar
-----

Det finst mange ulike slags kor, delt inn mellom anna etter kva slags medlemmer dei har eller kva slags musikk dei syng. Men mange kor er slik samansette at dei ikkje vil passa inn på nokre av listene.

| Inndeling av kor |
| --- |
| Generell medlemsgruppe | Særskild medlemsgruppe | Musikktype/funksjon |
| * Barnekor
* Blandakor
* Damekor
* Mannskor
* Jentekor
* Gutekor
 | * Arbeidarkor
* Studentkor
 | * Barbershop
* Gospelkor
* Kyrkjekor
 |
| **Gutekor**
*Wiener Sängerknaben*  | **Studentkor**
*Stockholms Studentsångare* | **Madrigalkor**
*I Madrigalisti di Genova* |

Inndeling
---------

Ved fleirstemt korsong delar ein gjerne songarane inn etter sitt stemmeleie, kalla sopran, alt, tenor og bass (av og til mezzosopran og baryton i tillegg). Ein snakkar òg om eit stemmeleie kalla gutesopran i korsamanheng, spesielt i gute- og barnekor.

---

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Ung kirkesang** er ein norsk barne- og ungdomsorganisasjon som arbeider for å bevara og fornya korsongen i Den norske kyrkja. Organisasjonen har over 8000 medlemmer og over 300 medlemslag. Ung kirkesang arrangerer kurs for både korsongarar og dirigentar. 

Ung kirkesang vart skilt ut frå Norges Kirkesangforbund (NKSF) 12. oktober 1996. Organisasjonen er bygd opp av lokale forbund (eit for kvart bispedøme i Noreg). 

Ung kirkesang er med i ei rekkje forskjellige andre strukturar og organisasjonar: LNU (Landsrådet for Norges barne- og ungdoms-organisasjoner), NMR/MSF (Norsk musikkråd/Musikkens studieforbund), Ungdommens Kirkemøte og Norbusang (Nordisk barne- og ungdomskor samarbeid). Noverande leiar for Ung kirkesang er Ole Aleksander Østhassel (sidan 2015)

Tidlegare leiarar
-----------------

* Rolf Lunde 1991-1999 (den første tida som leiar i NKSF Barne- og ungdomskor styre, fram til fisjonen i 1996)
* Alise Narjord 1999-2001
* Edgar Hansen 2001-2003
* Kari Klyve Gulbrandsen 2003-2005
* Susanne Rodvelt Haugland (2005-2009)
* Jenny Lindheim. (2009- 2011)
* Johanne Bjørkhaug (2011- 2015)
* Ole Aleksander Østhassel (2015-

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Ung Kirkesang
*
Koordinatar: 54°2′S 37°58′W﻿

**Undine Harbour** er ei lita bukt inst i bukta mellom Cape Paryadin og Cape Chaplin på sørkysten av Sør-Georgia. Bukta (med Johan Harbour, Coal Harbour og Frida Hole) kan vere ein del av bukta som vart kalla «Adventure Bay» av James Weddell i 1823 og «Discovery Bay» av Discovery Investigations i 1929. Det tilrådde namnet Undine Harbour, etter selfangstskuta «Undine» frå Compania Argentina de Pesca, har vore i bruk om bukta sidan kring 1912. Eit smalt eid skil denne bukta frå Elsehul.

Johan Harbor (54°3′S 37°59′W﻿) er ei lita bukt 0,5 nautiske mil (0.9 km) sørvest for Undine Harbor. Namnet «Johann Harbour» vart nytta på eit kart etter ei landmåling av området under Discovery Investigations i 1926-27. South Georgia Survey rapporterte i 1957 at «Johan» er den korrekte skrivemåten av namnet. 

Laurie Point (54°3′S 37°59′W﻿) ligg heilt aust på ei lita øy nær breidda av bukta og markerer sørsida av innløpet til hamna på sørkysten og nær vestenden av Sør-Georgia. Ho vart kartlagd av South Georgia Survey, 1956–57, og vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter A.H. Laurie som deltok under Discovery Investigations i Grytviken, i 1930-31.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Undine Harbour» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Belsvåg gard, den første bispegarden i Nord-Noreg.
Gravstøtta ved Alstahaug kyrkje
**Mathias Bonsak Krogh** (4. oktober 1754–2. september 1828) var ein norsk geistleg og stortingspolitikar.

Krogh var fødd i Vadsø. Han studerte i København, og tok teologisk embetseksamen i 1779. Han var sokneprest i Lenvik (ordinert i 1781), i Vågan (1788) og i Ørland (1798) før han vart utnemnd til den første biskopen for *Nordlandene og Finmarken* (Hålogaland bispedømme). Denne stillinga hadde han frå 1805 til han døydde i 1828. Som biskop budde Krogh på Belsvåg ved Alstahaug i Helgeland. Her døydde han, og er gravlagd ved Alstahaug kyrkje.

Politisk engasjement
--------------------

Krogh var også nordnorsk politikar, og sat på Stortinget 1815-1816. Der arbeidde han blant anna for å bryte bergenskjøpmennene sitt monopol i nordlandshandelen, ved at det vart gjeve kjøpstadsrettar til Hundholmen (1816), som seinare vart Bodø by.

Gravsteinen
-----------

Støtta på Krogh si grav er særeigen. Innskrifta, som han sjølv skal ha forfatta, lyder slik:

*Her hviler / den forkrænkelige Deel af / Mathias Bonsak Krogh / Biskop / over Nordl. og Finmarken / Fra Aaret 1805 til 1828 / Fød 1754, Gift 1781. / Død 1728 den 2. septb. / Han efterlader 5 Børn / som leve, 6 døde* 
*Efter mange alvorlige / Undersøgelser fandt han / i Jesu Evangelium det Lys / som opklarede hans Tvivl / den Trøst som ene beroligede / hans Hjerte / og i Troen på den Frelser, / der forligte Syndere med Gud / gik han frimodigen ind til / den bedre Verden.* 
*I mangehånde Livs Farer / beskiermede ham / den algode Faders / almægtige Haande / hans Sorger / bleve formildede / ved mange Glæder. / Han efterlader sig / hverken Rigdom / eller Uvenner.*
*Hans Eftermæle / overlades dem / som nøjere kiendte ham / at bestemme. / Den retfærdige men / Milde Dommer / at veje hans Daad. / med Haanden paa Hjertet / sukker han: / Gud vær mig Synder naadig.*   
 *ipse fecit*

Kjelder
-------

* *Årbok for Helgeland 2004*: Terje Ellingen: «Mathias Bonsak Krogh og hans «testamente».»
* Utdjupande artikkel om Krogh på snl.no, skriven av Terje Ellingsen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Mathias Bonsak Krogh NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
NMR 850 MHz-magnet ved Universitetet i Bergen.
NMR-spektrometer
**Kjernemagnetisk resonans** eller **NMR** (forkorting for *nuclear magnetic resonance*) er det at partiklar (atom, atomkjernar, elektron) med magnetisk moment som varierer periodisk, kan absorbere energi ved bestemde resonansfrekvensar når dei finn seg i eit oscillerande magnetisk felt.

I kjemien er NMR-spektroskopi ein mykje brukt metode for å måla eigenskapar til molekyl.

Verkemåte
---------

Som i andre spektroskopiske metodar vert stoff påverka av elektromagnetiske bølgjer. I NMR er det atomkjernar som vert påverka av radiobølgjer. Atomkjernane må i tillegg vera utsette for eit sterkt magnetfelt. Slik kan ein studera kjernespinn.

Mange atomkjernar har spinn. Både elektron, nøytron og proton har spinn på &;1/2. Ein atomkjerne med upara nukleon vil derfor ha spinn. Desse vil vera magnetiske og vil, dersom dei vert plassert i eit sterkt magnetfelt, orientera seg med eller mot dette. Visse frekvensar av elektromagnetisk stråling vil få spinn til å skifta retning. Energi vert absorbert.

Når to atom av same grunnstoff er i ulike kjemiske miljø, vil dei oppleva litt ulikt magnetfelt. Dette fører til at dei gjev ulike signal. Slik kan ein til dømes skilja hydrogenatom i eit alkan og hydrogenatom i ei aromatisk gruppe. Dette gjev kjemisk skift.

Bruk
----

Det same prinsippet vert brukt i medisinen, men som MR eller MRI (*magnetic resonance imaging*).

Innan kjemien vert NMR mellom anna brukt for å finna struktur og samansetning av eit molekyl. For å få gode spekter er eit sterkt og stabilt magnetfelt nødvendig. Systemet vert som regel kjølt med flytande helium.

Sjå òg
------

* MR

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NDL

 |
**Ruth Smith Nielsen** (5. april 1913–26. mai 1958) var ein færøysk målar kjend som **Ruth Smith**.

Frå Vágur, på frimerke frå 1975
Smith var fødd i Vágur på Suðuroy.

Ho budde i København frå 1930 til 1948, og utdanna seg ved Høyers tegneskole og Malarskulen til kunstakademiet. Ho er blitt omtalt som den betydelegaste færøyske koloristen, og naut stor heider frå læraren sin Aksel Jørgensen. Ho var svært sjølvkritisk i verka sine. 

I 1945 gifta Ruth Smith seg med arkitekten Poul Morell Nielsen. Dei fekk to barn, Leif i 1947 og Louis i 1952. Familien budde i København og i Lemvig ved Limfjorden. I denne perioden måla Smith hovudsakleg bymotiv frå København og landskabsbileter frå den jyske vestkysten. I en overgang i 1947-48 måla ho glas på Holmegaards Glasværk.

I 1949 flytta familien til Færøyane og slo seg ned i Vágur, der Smith måla og teikna folk og nærmiljøet i Vágur og omegn. 
I 1957 flytta dei inn i eit sjølvbygd hus med atelier i den vesle bygda Nes mellem Vágur og Porkeri. Heile vinteren 1957-58 arbeidde Smith hektisk med måleri. 
Ho heldt ei separatutstilling i Tórshavn i 1959. 

Ho døydde 45 år gammal på ein einsam symjetur i Vágsfjørður ved Nes.

Det finst verk av henne i Listasavn Føroya, Ruth Smith savnið i Vágur og i Føroya Banki.

I 2007 blei det halde ei retropektiv utstilling på Listasavn Føroya og på museet for religiøs Kunst i Lemvig.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ruth Smith» frå Wikipedia på bokmål og «Ruth Smith» frå Wikipedia på dansk, den 24. september 2020.*

Litteratur
----------

* Dagmar Warming: *Ruth Smith : Lív og verk*. Tórshavn: Listasavn Føroya, 2007 – ISBN 978-99918-987-0-4 (færøysk, 294 s.)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Monumentet bygd etter den spanske borgarkrigen ligg rundt ei kyrkje.
**Cerro de los Ángeles** (*Engleåsen*) er ein kjend ås i Getafe i Spania, om lag 10 km sør for Madrid. Staden vert rekna som det geografiske midtpunktet på Den iberiske halvøya. På toppen av åsen stod eit kloster frå 1300-talet kalla «Vår frue av englane» (*Nuestra Señora de los Ángeles*), samt eit monumentet til det heilage hjartet til Jesus] **(*Monumento al Sagrado Corazón*), bygd i 1919 tileigna landet og innvigd av kong Alfonso XIII.** 

Fleire slag under den spanske borgarkrigen fann stad på åsen og førte til at det opphavlege monumentet vart øydelagd. Kulemerker frå krigen er framleis synleg på **Sagrado Corazón**-monumentet, samt veggane av klosteret. 

Etter krigen flytta regjeringa restane av monumentet over esplanaden og bygde ei større utgåve med ei kyrkje under. 

I monumentet ligg vernejomfrua til Getafe (spanske byar har ofte si eiga byjomfru) og staden vert derfor ofte vitja av innbyggjarane i Getafe. 

I åssidene veks strandfuru og her ligg parkar, kjelder, stiar, ein bar og ein fotballbane. 

Åsen har ei høgd på 670 meter over havet og foten av åsen ligg 610 meter over havet. Området rundt åsen er flatt i alle retningar og ein har derfor flått utsyn over Madrid, Getafe og det omliggande området frå toppen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Cerro de los Ángeles**

* Offisiell nettside Arkivert 2013-04-03 ved Wayback Machine. (spansk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cerro de los Ángeles» frå Wikipedia på engelsk, den 26. september 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Waldemar Heggelund Larssen** (3. november 1869–6. juni 1943) var ein norsk kjøpmann og politikar, fødd i Øksfjord, som representerte Finnmark og Frisinna Venstre på Stortinget i tida 1922-27.

Far til Larssen var lærar og klokkar i Øksfjord. Sjølv var han fiskar til han reiste til Tromsø, der han i 1889 tok eksamen ved Tromsø Seminarium. Dei neste 18 åra til 1907 var han lærar i Sarnes og Honningsvåg. Frå 1907 dreiv han landhandel og kjøp og sal av fisk i Storbukt, straks nord om sjølve Honningsvåg. Dessutan eigde han eit fiskebruk ved Kamøyvær.

Larssen var ordførar i Kjelvik herad i ni år, 1908–16. Hausten 1921 vart han vald til stortingsmann på ei fellesliste for Frisinnede Venstre og partiet Høgre, attvald tre år seinare. Den fyrste treårsperioden var han medlem i Protokollkomitéen, i den andre i Næringskomitéen. I dei fleste tingsesjonane fekk Larssen lengre permisjonar for å kunne drive forretningsverksemda si.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi Arkivert 2018-07-11 ved Wayback Machine.
**Paris-traktaten av 1814** var ein fredsavtale som avslutta Den sjette koalisjonskrigen, ein del av Napoleonskrigane. Avtalen blei underteikna den 30. mai 1814. Han blei slutta mellom Frankrike på den eine sida og «den sjette koalisjonen» av Austerrike, Preussen, Russland, Sverige, Storbritannia og fleire tyske statar på den andre.

Forhandlingane byrja 9. mai mellom Talleyrand, som forhandla for eksilkongen Ludvig XVIII av Frankrike og dei allierte frå Chaumont. Avtalen opna for framforhandlinga av fleire traktatar mellom Frankrike og dei ulike landa, og førte til Wienerkongressen der alle partane deltok.

Koalisjonen vann krigen, og tvinga mellom anna den franske keisaren Napoleon til å abdisera og dra i eksil til middelhavsøya Elba. Avtalen omfordelte også fleire landområde til ulike land. Frankrike fekk halda på alle landområda som nasjonen hadde hatt den 1. januar 1792, og fekk tilbake dei fleste territoria Storbritannia hadde erobra i løpet av krigen. Dei einaste unntaka var koloniane Tobago, Saint Lucia, og Mauritius. I tillegg blei Malta gjeven til Storbritannia. Frankrike fekk halda på dei erobra Saarbrücken, Saarlouis, Landau, Montbéliard, delar av Savoie med Annecy og Chambéry, Avignon og Comtat Venaissin, i tillegg til ting det hadde erobra under krigen.

Avtalen gjeninnsette huset Bourbon gjennom Ludvig XVIII som monarkar i Frankrike, Bourbon-restaurasjonen. Avtalen hadde også som mål å avvikla den franske slavehandelen, men ikkje sjølve slaveriet, i løpet av ein femårsperiode. Traktaten gav Sveits sjølvstende medan Malta blei gjeven til Storbritannia.

Sverige, som hadde fått kontroll over den karibiske øya Guadeloupe av Storbritannia, måtte gje øya tilbake til Frankrike. Frankrike på si side anerkjende unionen mellom Noreg og Sverige.

Dei tidlegare Austerrikske Nederlanda (no Belgia) blei overført til Nederlanda under huset Oranien-Nassau. Fleire tyske statar som var blitt konsoliderte under Napoleon heldt på statusen sin, men Preussen fekk landområde ved franskegrensa, i dagens Vest-Tyskland. Fleire ulike statar i Italia blei anerkjende, og sjølvstendet til Sveits blei formelt anerkjend.

Sjå også
--------

* Napoleonskrigane
* Paris-traktaten av 1815
* Wienerkongressen
* Paris-traktaten (liste av fleire traktatar gjort i Paris)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Parisfreden (1814)» frå Wikipedia på svensk, den 20. april 2014.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* Ulf Sundberg: *Svenska freder 1249-1814*, s. 359-60. Hjalmarson & Högberg 2002.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Treaty of Paris (1814)» frå Wikipedia på engelsk, den 20. april 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Büsch, Otto (1992). *Handbuch der preußischen Geschichte* (på tysk) **3**. Walter de Gruyter. s. 72. ISBN 3-11-008322-1.
* Malettke, Klaus (2009). *Die Bourbonen 3. Von Ludwig XVIII. bis zu den Grafen von Paris (1814-1848)* (på tysk) **3**. Kohlhammer. s. 66. ISBN 3-17-020584-6.
* Treaties of Paris (1814-1815) - Britannica Online Encyclopedia
Feynmanskjema for pardanning. Eit foton desintegrerer til eit elektron-positron-par.
**Pardanning** er ei spontan danning av ein elementærpartikkel og antipartikkelen til denne. Det vert særskild nytta om danninga av elektron-positron-par ved absorpsjon av gammastråling. Prosessen vart først skildra teoretisk av Paul Dirac i 1930 og påvist eksperimentelt av Carl David Anderson i 1933.

Pardanning kan berre finne stad når energien til gammakvantet er over 1,02 MeV, den energien som svarar til kvilemassen av elektronet og positronet, og i nærleiken av ein tredje partikkel, vanlegvis ein atomkjerne, som kan oppta noko av den rørslemengda som gammakvantet fører med seg. Energi høgare enn kvileenergien til dei to nye partiklane, fordeler seg på tilfeldig måte mellom elektron og positron. Sannsynet for pardanning aukar med energien til gammakvantet, medan sannsynet for andre absorpsjonsprosessar (fotoeffekt, comptoneffekt) minkar med aukande energi. Ved høge energiar skjer difor praktisk talt all absorpsjon av gammastråling ved pardanning. Ein eksitert atomkjerne gjev mellom anna frå seg energien sin ved å sende ut eit elektronpositron-par i staden for eit gammakvant. Denne prosessen blir kalla indre pardanning.

Kjelder
-------

* pardannelse. (14.10.2011) I Store norske leksikon. Henta frå:
**Parforsejaktlandskapet på Nord-Sjælland** omfattar jaktområda Store Dyrehave og Gribskov, og jaktområdet som ligg i Jægersborg Hegn/Jægersborg Dyrehave på Sjælland i Danmark. Landskapet vart i 2015 teke inn på UNESCO si verdsarvsliste.

Bakgrunn
--------

Parforsejakt på Nord-Sjælland cirka 1750, akvarell av Johan Jacob Bruun
Parforsejakta vart innført til Danmark av Kristian V på slutten av 1600-talet. Inspirasjonen hadde han fått etter ei reise til Frankrike der han hadde vitja Ludvig XIV av Frankrike og delteke i hans parforsejakter. Dette var ei jaktform der jegerar til hest og med hundar forfylgde ein kronhjort til han var utmatta og ikkje lenger i stand til å laupe. Deretter heldt hundane hjorten fast og jaktdeltakaren med høgast byrd drap byttet med eit sverd eller spyd.

Utsnitt av eit gamalt kart - «Det Gram-Langenske skovkort» - som tilhøyrer Rigsarkivet. 
Kartet viser dei stjerneforma vegane i Gribskov.
Kristian V gjorde fleire av skogsområda på Nord-Sjælland om til parforsejaktlandskap etter fransk mønster. 
I områda som vart nytta til parforsejakt er vegane lagde i stjerneform, slik at jegerane kunne stå i vegkryssa og enkelt sjå hundane som jakta på viltet. Det er restar etter slike anlegg i Hareskoven ved Farum, i Geels Skov ved Holte, i Store Dyrehave ved Hillerød og i den sørlege delen av Gribskov.

Det best bevarte anlegget er Eremitagesletta i Jægersborg Dyrehave der Eremitageslottet ligg i det sentrale vegkrysset. Den siste parforejakta på Eremitagesletta fann stad i 1770.

Området har eit totalt areal på 4 543 hektar og omfattar: Gribskov med Fredensborg slott, Store Dyrehave med Frederiksborg slott, Geels Skov, Hareskoven, Jægersborg Hegn og Jægersborg Dyrehave med Eremitageslottet.

Kjelder
-------

1. 1 2  «The par force hunting landscape in North Zealand» (på engelsk). UNESCO. Henta 18. mars 2017.
2. 1 2 3  Jette Baagøe. «Berømte jagtsystemer / Parforcejagtsystemet og Eremitagen» (PDF). *Verdensarv i Danmark og Grønland* (på dansk). Kulturarvstyrelsen. s. 40–43. Henta 18. mars 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Parforsejaktlandskapet på Nord-Sjælland» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mars 2017, revisjon 14878527 .*



| * v
* d
* e
Verdsarven i Danmark |
| --- |
| Jellingmonumenta: Gravhaugar, runesteinar og kyrkje (1994)**·** Kronborg slott (1995)**·** Ilulissatfjorden (Grønland) (2004)**·** Roskilde domkyrkje (2005) **·** Stevns Klint  (2014)**·** Den danske delen av Vadehavet  (2014)**·** Parforsejaktlandskapet på Nord-Sjælland med Eremitageslottet  (2015)**·** Christiansfeld  (2015)**·** |  |
| Årstalla angjev når staden vart teken opp på verdsarvlista |
**Paringssystem** er ulike måtar å ordna paring mellom hannar og hoer i ein dyreart, eller kva slags parbinding som finst mellom kvinner og menn i eit menneskeleg samfunn. Dei følgjande paringssystema finst:

* *Monogami* (éin hann og éi ho parar seg med kvarandre)
* *Polygami* (meir enn éin hann og/eller meir enn éi ho parar seg med kvarandre)
	+ *Polyandri* (éi ho parar seg med fleire hannar)
	+ *Polygyni* (éin hann parar seg med fleire hoer)
	+ *Polygynandri* eller *promiskuitet* (dyr frå kvart kjønn parar seg med fleire representantar frå det andre kjønnet)

Grensene mellom paringssystema er flytande, avhengig av kvar stor del av paringane som skjer utanfor parbindinga. Mange dyr er t.d. *sosialt monogame* (inngår ei parbinding med éin partnar), men gjennomfører likevel paringer med eit anna eller fleire andre individ(er) enn partnaren («utanom par»-kopulasjonar, genetisk polygynandri).
Dyr kan vera (sosialt) monogame i ein paringsperiode, men finna nye partnarar kvart år (*seriemonogami*), eller ha den same partnaren heile livet.
Mange artar av sjøfuglar er til dømes slike strengt monogame dyr.
Monogami er òg norma i dei fleste menneskelege samfunn (jf. ekteskap), men både utanomekteskapelige forhold og seriemonogami finst i større eller mindre grad. 

Polygyni er òg forholdsvis vanleg blant dyr, til dømes mange pattedyr.
I fleire menneskelege kulturar finn ein former for polygyni, slik som fleirkoneri og harem.

Polyandri er sjeldnare blant dyr.
Døme er bladhøns, sjøhestar og symjesniper.
Polyandriske menneskelege samfunn er svært uvanlege.

Paringssystema er ofte korrelert med både partnarval og yngelpleie: Kjønnet som vel partnaren, tar seg av avkommet;
og kjønnet som blir valt, har ofte flest partnarar.

Sjå òg
------

* Forplantingssystem

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Paringssystem» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juni 2023.*
Selective Service System
**Selective Service System** (**SSS**) er ein amerikansk føderal etat som administrerer militære verneplikt i landet, kalla *Selective Service* («seleksjonsteneste»). Systemet inneberer at alle menn mellom 18 og 26 år må registrere seg hos SSS for å gje styresmaktene oversikt over kven som er tilgjengeleg for teneste om det oppstår ein naudsituasjon.

USA avskaffa verneplikta i 1973, men opprettheld *Selective Service* som eit høve for å gjeninnføre vernplikt om det skulle bryte ut krig eller forsvaret av andre grunner treng rask utviding. Ei gjeninnføring av verneplikta må bli vedteke av Kongressen i lovform, men *Selective Service* inneberer at styremaktene snøgt kan gjennomføre innkalling – prinsipielt i form av eit lotteri – om ein slik situasjon skulle oppstå. Sist gang ein hadde verneplikt i USA, under Vietnamkrigen, vart lotteriet utført ved at ein trekte ut datoar, og innkalla dei vernepliktige som var fødd på desse datoane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Selective Service System» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Selective Service System – offisielt nettsted

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NLA

 |
Interiør frå Jomfru Maria-kyrkja i Selargius
**Selargius**, på sardisk **Ceràrgius** eller **Celàrgius**, er ein by og ein kommune i storbyområdet Cagliari i regionen Sardinia i Italia. Kommunen har om lag 29 000 ibuarar og eit areal på 26,7 km². Byen ligg om lag seks kilometer nordaust for byen Cagliari.

Byen er kjend sidan mellomalderen. I 1928 vart han lagd inn under Cagliari kommune, men vart frådelt att i 1947 etter ei lokal folkeavrøysting. Selargius omfattar elles bydelane Su Pezzu Mannu, Is Corrias og Su Planu.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Selargius» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juli 2014.*


| * v
* d
* e
Kommunar i storbyområdet Cagliari |
| --- |
| 
* Assemini
* Cagliari
* Capoterra
* Decimomannu
* Elmas
* Maracalagonis
* Monserrato
* Pula
* Quartu Sant'Elena
* Quartucciu
* Sarroch
* Selargius
* Sestu
* Settimo San Pietro
* Sinnai
* Uta
* Villa San Pietro

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ceuta** er ein spansk ekslave i Marokko i Nord-Afrika, på det nørdste punktet i Maghreb, ved middelhavskysten sør for Gibraltarsundet. Han har eit areal på om lag 28] km². Namnet «Ceuta» kjem av det latinske namnet frå romartida, *Septem Fratres* ('sju brør').

Ceuta ligg på ein odde som forbind Monte Hacho, ein av dei tradisjonelle «Herkulessøylene», med fastlandet. Byen har ei god hamn med mykje ferjetrafikk med Spania. Fiske og fiskeindustri, bryggjeri og verkstader er viktige verksemder. Ceuta er også ein garnisonsby. Ceuta er inngjerda og sterkt vakta for å hindra ulovleg innvandring frå Afrika til Europa. Marokko gjer krav på byen, saman med dei andre spanske områda Melilla og fleire middelhavsøyar.

Opphavleg var Ceuta ein fønikisk koloni. Seinare tilhøyrde han romarar, vandalar, bysantinarar, arabarar, portugisarar (1415–1580) og spanjolar (frå 1580). I mellomalderen var Ceuta ein viktig handelsby.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Kjelder
-------


* Ceuta (2009, 14. februar), *Store norske leksikon*. Henta 18. august 2013.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
**Laila Freivalds** (fødd 22. juni 1942) er ein svensk jurist og sosialdemokratisk politikar. Ho har vore justisminister i landet to gonger og vart utanriksminister då Anna Lindh vart drepen i 2003.

Freivalds blei fødd i Riga, men familien hennar flykta frå landet då det blei okkupert av Sovjetunionen under den andre verdskrigen. Ho hamna i tysk flyktningleir. I 1947 kom ho med mor si og syskena sine til Landskrona i Sverige. Ho blei cand. jur. ved Uppsala universitet i 1970, og arbeida i det svenske rettsystemet og for forbrukarombodet.

Laila Freivalds var justisminister i perioden 1988-1991 og igjen 1994-2000. Ho hadde eigentleg trekt seg som politikar, men takka ja til stillinga som utenriksminister etter drapet på Anna Lindh.

Freivalds gjekk av som utanriksminister 21. mars 2006, etter kraftig kritikk mot hennar rolle i stenginga av websider som publiserte Muhammed-karikaturane og handteringa av tsunamikatastrofen. Ho har også vore innblanda i tvilsame økonomiske hendingar.[*treng kjelde*]
|  |
| --- |
| ***«Kemama»***  Song av Benny Cristo |
|  |
| **Land** | Tsjekkia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 20. januar 2020 |
| **Sjanger** | Indiepop, elektropop, reggae |
| **Lengd** | 03:00 |
| **Selskap** | Black Different |
| Låtskrivar(ar) | Osama Verse-Atile, Ben Cristóvão, Charles Sarpong, Rudy Ray |
|

**«Kemama»** (slang for 'OK, mamma') er ein indiepopsong frå 2020 som vert framført av den tsjekkiske artisten Benny Cristo. Songen skulle ha vore det tsjekkiske bidraget i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Om songen
---------

«Kemama» er skriven av Cristo sjølv, saman med Osama Verse-Atile, Charles Sarpong og Rudy Ray. Han var eitt av bidraga i den tsjekkiske songtevlinga *Eurovision Song CZ*, i regi av Česká televize. Tevlinga opna 20. januar 2020, og 3. februar vart «Kemama» kåra til vinnar av *Eurovision Song CZ* gjennom røystene frå ein fagjury og ein folkejury. Han vart nummer to hjå juryane, men vann publikumsrøystene og vart dimed det tsjekkiske bidraget til Eurovision Song Contest 2020. Songen skulle ha delteke i den andre semifinalen torsdag 14. mai 2020.

Benny Cristo kunngjorde at songen skulle justerast noko og spelast inn på ny i studio i Kenya føre Eurovision Song Contest.

På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 vedtok EBU å avlyse Eurovision Song Contest for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Referansar
----------

1. ↑  «Ben Cristovao - Kemama lyrics + German translation» (på engelsk). Henta 10. februar 2020.
2. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
3. ↑  «Benny Cristo wins Czech national selection for Eurovision 2020». eurovision.tv. 3. februar 2020. Henta 10. februar 2020.
4. ↑  «Benny Cristo will revamp Czech Republic's song for Eurovision» (på engelsk). 10. februar 2020. Henta 10. februar 2020.
5. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Kemama» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2021.*
**Sekulær** er eit ord som hovudsakleg tyder **verdsleg**, altså noko som ikkje har med religion å gjera. Eit sekulært samfunn er eit samfunn der det er liten eller ingen samanheng mellom lovar og styresmakter på den eine sida, og religiøse påbod og leiarar på den andre sida. Sekularisering er nemninga på prosessen der eit samfunn blir mindre religiøst. Sekulariseringa og demokratiseringa av samfunna er to prosessar som historisk heng saman. 


|  |
| --- |
| ██ Statsreligion
██ Sekulær stat
██ Tvitydig eller utan data |

Ein sekulær stat er ein stat som er nøytral i forhold til religion. Ein stat må vere sekulær for å vere fullt ut demokratisk, sjølv om sekularisme i seg sjølv ikkje er ein tilstrekkeleg føresetnad for demokrati. 

I Noreg var det diskutert om statskyrkjeordninga og kristendomsfaget (KRL) i den offentlege skulen var i strid med menneskerettane og demokratiet. Sommaren 2007 felte Menneskerettsdomstolen i Strasbourg dom om KRL-faget, og fann det i strid med menneskerettane, som krev religions- og livssynsnøytralitet i det offentlege. Human-Etisk Forbund kravde difor at faget blei endra til eit nøytralt livssynsorienterande fag. Frå skulestart i august 2008 heitte faget RLE (religion, livssyn og etikk), men frå skulestart i august 2015 blei K-en for kristendom gjeninnført. Så no heiter skulefaget KRLE (kristendom, religion, livssyn og etikk).

Ordsoge
-------

'Sekulær' er avleia av *saeculum*, det etruskiske og seinare latinske ordet for eit avgrensa tidsrom, til dømes levetida til ein person, eller tida frå ein by blei grunnlagd til alle som hadde opplevd dette var døde. Seinare fekk det ei tyding som låg rundt eitt hundreår (sekel), gjerne mellom 90 og 100 år.

Den moderne tydinga av ordet sekulær kjem frå at det som hadde med hundreåret å gjera var knytte til eit kort tidsperspektiv samanlikna med det evige guddomlege.

Kjelder
-------

* Dansk Wikipedia om *Sekulær*
* Engelsk Wikipedia om *Secularity*
* Engelsk Wikipedia om *Seculum*
* *Sekulær* i Nynorskordboka
**Anders Andersson Redal** (11. november 1811–22. februar 1896) var ein norsk bonde, politikar og haugianar. Han var frå Redalen i Vevring i Naustdal kommune. I ungdommen slutta Redal seg til Haugevenene i Sunnfjord og han reiste som emissær for haugerørsla i om lag 50 år, reisene betalte han med eigne midlar. 
Anders A. Redal skipa ei av landets første misjonsforeiningar i Vevring i 1844. Sjølv var han leiar for foreininga til 1894.

Redal skreiv salmar, songar, brev og andakter. Fleire av salme- og songtekstane hans er samla i "Nogle ord om mit pillegrims liv, og reiseminder i Morbærdalen", utgjeven av Ingolf Kvamen. Dei fleste av songtekstane med notar er også utgjeve som "Religiøse sange" i "Sogeskrift for Naustdal. 2005"

Anders Redal var ordførar i Vevring kommune 1858-1863.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* u.å. – *Nogle ord om mit pillegrims liv, og reiseminder i Morbærdalen*  [Utgjeven av Ingolf Kvamen]
* 2005 – *Sogeskrift for Naustdal. 2005. Anders Redal: Relligiøse sange* (Naustdal: Naustdal sogelag)

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Om Anders Redal i Allkunne[*daud lenkje*]
* Gravminner i Norge
* *Her er so fagert ved høge lid : dikting og diktarar frå Naustdal og Vevring*. Naustdal: Naustdal Sogelag. 2010. s. 121. ISBN 978-82-91462-06-6.  [Redaktørar: Harald Jarl Runde, Arthur Søgnen, Hallstein Erdal]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Underlid, Aud (1977). *Anders Redal : ein talsmann for Haugerørsla : historisk særoppgåve*. Førde: Førde gymnas.
* Om Anders Redal i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
**Anders Ødegard** (Ødegaarden) eller **Andres Øygarden** (1871–1943) var ein vidkjend norsk spelemann frå Kongsberg. 

Anders fekk mykje spelopplæring av far sin, Hellik Øygarden, som hadde vore spelemann, men hadde lagt bort fela etter vekkjingsrørsla under Vis-Kari. Anders lærte elles spel av Jokum Ravnås og Hellik Rud. 

På Kongsbergmarken var Anders mellom anna i lag med spelemenn som Tor Grimsgard, Johan Kleven og Lars Fykerud. Som Fykerud tok han til med å halde konsertar, både i Noreg og i Amerika. I tillegg til USA var han og på spelferd i Canada. I USA var han mellom anna i lag med Lars Fykerud, og broren Hans Fykerud, Olav Napper og Eivind Aakhus. 

Anders Ødegard var kjend som ein god formidlar og forteljar, og vart vidgjeten for dette med. Men det er rekna med at mykje av det han kunne gjekk i grava med han. Ein av dei som fekk slåttar av Anders, er Olav K. Bratås. 

Truls Ørpen skreiv opp gangaren «Napparen» etter Ødegard i 1917 (Ø 64). Anders hadde slåtten etter Olav Naper. Diverre er det ikkje skrive opp numedalsslåttar beint etter han.
*Sjå òg «Anders Todal Jenssen» og «Per Anders Todal».*

**Anders Arnson Todal** (fødd 18. mars 1883 i Valsøyfjord i Møre og Romsdal, død 6. mars 1956) var ein norsk skuledirektør, Venstre-politikar, mållagsleiar og gardbrukar.

Han var elev ved ulike lærarkurs i norsk, pedagogikk og gymnastikk, og elev ved Nordmøre amtsskule (1900–1901), før han tok eksamen ved Levanger lærarskule i 1904. Han arbeidde som lærar i Åsen frå 1905 til 1933, og ved Skogn folkehøgskole i 1915–1916. Han var klokkar i Åsen kyrkje frå 1918, og kjøpte garden Vatn i Åsen frå svigerfaren i 1930. Todal var konstituert skuledirektør i Nidaros bispedømme frå 1933 til 1942 og 1945 til 1953. Han var styremedlem i Norsk Lærarlag frå 1917 til 1933, styremedlem i Noregs Ungdomslag frå 1917 til 1921 og formann i Noregs Mållag frå 1932 til 1936.

Todal var medlem av Åsen heradsstyre frå 1910 til 1945. Han var varaordførar i kommunen i perioden 1913–1919 og ordførar i periodane 1919–1922 og 1925–1931. Han var formann i Nord-Trøndelag Venstrelag i åra 1931–1945. Todal var innvald på Stortinget frå Nord-Trøndelag frå 1931 til 1933, og der var han medlem av Stortingets kyrkje- og skulekomité.

Under den andre verdskrigen vart Todal arrestert 9. oktober 1942, og sat fengsla på Misjonshotellet i Trondheim fram til 13. oktober, i Lofjorden i Åsen fram til 11. november, på Vollan 12.–19. november, og på Falstad 20. november 1942–22. februar 1943.

Anders Todal vart tildelt Kongens fortenestmedalje i gull.

Kjelder
-------

* «Anders Todal» i Allkunne, innhenta 18. desember 2009.
* Biografisk informasjon om Anders Todal NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Anders Thorsen Syrtveit**, også kjend som **Anders Thorson Syrtveit** og **Anders Thorsen Solberg** (fødd 1778 i Iveland, daud 1857 i Evje), var ein norsk byggmeister. 

Sandnes kyrkje på Åraksbø i Bygland.Foto: Siri Johannessen

Syrtveit gjekk også under navnet «Anders kyrkjebyggar» og er særleg kjend for ei rad kyrkjebygg i Setesdal/Agder: 

* Årdal kyrkje i Bygland
* Hægeland kyrkje
* Iveland kyrkje
* Hylestad kyrkje
* Bygland kyrkje
* Valle kyrkje i Setesdal
* Sandnes kyrkje i Bygland

I tillegg stod han bak to kyrkjer som er tapt i brann eller nedrivne (Evje). Ifølgje kyrkjebyggdatabasen er også Moland kyrkje i Fyresdal sett opp av Syrtveit. Syrtveit laga fire åttekantkyrkjer og fire krosskyrkjer. Syrtveit er oppført både som arkitekt og byggmeister for fleire kyrkjer, grensene mellom desse yrka var uklare fordi dei gamle byggmestrane «bygget etter eget hode».

Kjelder
-------

1. ↑  *Hægelands kyrkje gjennom 300 år.* Skriftnemnda/anonym forfatter (Jon Åsen?). Trykt i Agder Tidends prenteverk (Kristiansand, 1930).
2. ↑   lest 1.9.2013
3. ↑
4. ↑  Nilsen, Sigrid (1985): Åttekantkirkene på Agder 1825-1850. *Årsskrift for Agder Historielag*, årgang 61, s.55-63.
*Denne artikkelen handlar om litteraturforskaren. For musikaren, sjå Anders Wyller.* 

**Anders Platou Wyller** (fødd 24. april 1903 i Stavanger, død 2. oktober 1940 i Stockholm) var ein norsk litteraturforskar og humanist. Han var gift med Anne-Marie Strindberg, dotter av forfattaren August Strindberg og Harriet Bosse. 

Wyller var leiar av Det Norske Studentersamfund i 1925. Han budde lenge i Frankrike og var norsk lektor ved Sorbonne. Han vart dr. philos. i 1936 med avhandlinga *Paul Claudel. En kristen diktar og dramaene hans.* Han stifta Nansenskolen saman med Kristian Schjelderup og Henriette Bie Lorentzen i 1937.

Ved invasjonen 9. april 1940 melde Wyller seg til teneste og vart sendt til Nord-Noreg der han hovudsakleg jobba for NRK. Då kryssaren HMS «Devonshire» 7. juni forlét Tromsø med kurs for England var Wyller ombord saman med Kongen, Kronprinsen og fleire regjeringsmedlemmar. Han jobba ei kort tid for BBC i London før han vart diagnostisert med kreft. Han vart sendt med fly til Sverige der han fekk treffe familien før han døydde 2. oktober.

I boka *Kjempande humanisme*, som kom ut etter han døydde, presenterer han visjonane sine om menneskeverd og kristen humanisme.

Verk
----

* *Kjempende humanisme: artikler og taler*. Aschehoug, Oslo (1947)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anders Platou Wyller» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (sv) Helsingborgs bibliotek[*daud lenkje*] - Kataloginformasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
| **Seaforth Island****Lokalt namn: Eilean Shìophoirt/Mulag** |
| --- |
| Geografi |
| 

Seaforth Island is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°0′ N 6°26′ W﻿Koordinatar: 58°0′ N 6°26′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 2,73 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 217 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Seaforth Island** (skotsk-gælisk *Eilean Shìphoirt/Shìophoirt* eller *Mulag*) er ei folketom øy i Ytre Hebridane i Skottland. I motsetnad til andre øyar i Ytre Hebridane, som hovudsakleg ligg mot ope hav, ligg Seaforth Island i fjorden Loch Seaforth, 8 km frå ope farvatn ved the Minch. Av dei to gæliske namna på øya, kjem det eine frå norrønt, som skildrar den geografiske plasseringa til øya, og det andre frå Francis MacKenzie, Lord Seaforth, som arva øya i 1783.

Øya har skrinn jord som berre kan nyttast som beitemark.

Historie
--------

Ein trur ikkje øya har vore busett i tidlegare tider, men fjordområdet har likevel vore ein del av ein grensestrid på 1800-talet. I 1851 vart dette løyst på uvanleg vis ved å la heile øya høyre til både Ross and Cromarty og Inverness-shire. Slik var grensa fram til grevskapa vart omorganiserte i 1975.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Seaforth Island» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.

* Øya frå Lewis og HarrisØya frå Lewis og Harris
* Kysten av Seaforth IslandKysten av Seaforth Island

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Grusstranda i Seagrove Bay
Seagrove Bay frå Horestone Point
**Seagrove Bay** er ei bukt på nordaustkysten av Isle of Wight i England. Ho ligg aust for landsbyen Seaview. Ho vender austover mot Selsey Bill og har ei 1 km lang kystlinje. Ho strekkjer seg frå Nettlestone Point  i nord til Horestone Point i sør. 

Om lag midt i bukta ligg ei offentleg bedding. Sør for beddinga ligg eit betongdike som verna kystlinja, eigedomane og nausta. I tillegg ligg det fire 30 meter store bølgjebrytarar av stein ut frå dika. Stranda mellom bølgjebrytarane består hovudsakleg av sand, men er heilt under vatn ved flo sjø. 

Heilt sør i bukta ligg ein gangveg av tre, slik at ein kan gå frå bukta til Horestone Point og Priory Bay sjølv ved flo. Nord for beddinga ligg ei rett grusstrand. Her er planlagt fleire kystvern. 

Havbotn er sandete og langgrunn.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon frå styresmaktene

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Seagrove Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2010.*
**François Bonlieu** (21. mars 1937–18. august 1973) var ein fransk alpinist frå Juvincourt-et-Damary i Picardie som vart olympisk meister i storslalåm under vinterleikane 1964 i Innsbruck.

Aktiv
-----

Allereie knapt 17 år gammal sette Bonlieu sitt preg på VM i alpine greiner 1954 i Åre. I storslalåmrennet vart han berre slått av norske Stein Eriksen og fekk VM-sølv, elles vart han nummer seks i slalåmtevlinga. Han vart så nummer ni i storslalåm under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo.

Bonlieu kom på delt tredjeplass i storslalåm ved VM i alpine greiner 1958 i Bad Gastein, og vart tildelt ein bronsemedalje. To år seinare enda han på 11. plass i yndlingsøvinga under dei olympiske leikane i Squaw Valley i 1960. 

Høgdepunktet for Bonlieu kom under Vinter-OL 1964 i Innsbruck. Arrangørlandet sin Karl Schranz var største favoritten i storslalåm-tevlinga og imponerte stort med 1.47,00. Likevel vart han slått av Bonlieu med 29 hundredels sekund. Dermed stod franskmannen att med den olympiske gullmedaljen.

Sesongane 1958 og 1959 vann Bonlieu fire franske meistertitlar, to i storslalåm og ein i både slalåm og kombinasjonen.

Bonlieu vart drepen under ein krangel i Cannes, 36 år gammal.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «François Bonlieu» frå Wikipedia på tysk, den 25. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
François Le Fort
**François Jacques Le Fort** eller **Lefort** (2. januar 1656–12. mars 1699) var ein sveitsisk offiser i russisk teneste og Peter den store sin favoritt.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Le Fort var fødd i Genève.
Le Fort-familien var hugenottar som flykta frå Piemonte til Genéve og der vart høgt verdsette og velstående handelsfolk. François , son av kjøpmannen og drogisten Jacques Le Fort og kona Françoise Lect, dotter av generalstatsadvokaten Pierre Lect, var veslebror til Ami Le Fort.[*treng kjelde*]

### Karriere

Sidan faren hadde staka ut for han ei framtid som handelsmann, vart Le Fort i 1672 som 16-åring send frå foreldreheimen i handelslære til Marseille. I 1674 gjekk han i staden inn på militær tenesteveg. 

Le Fôra tredde som ung mann i 1674 i inn i nederlandsk krigsteneste. I 1675 reiste han  over Arkhangelsk til Moskva, der han ei tid gjorde teneste som dansk legasjonssekretær. Han fekk ein viss respekt mellom utlendingane i Moskvas tyske forstad (Nemetskaja sloboda).[*treng kjelde*]

I 1678 gifta han seg med Elisabeth Souhay, dotter av François Souhay, ein fransk oberst i tenesta til tsaren. Han tredde same år òg sjølv inn i tsar Fjodor IIIs teneste som kaptein i den russiske hæren og deltok i felttoga mot tyrkerne og tartarane 1681-89 og avanserte til oberst.

I år 1682 vart han kjend med den unge tsar Peter (seinare - den store) og vart innan kort tid god ven med honom.[*treng kjelde*]

Le Fort vann Vasilij Golitsyns tillit men slutta seg etter statskuppet i 1689 til tsar Peter og vart i 1694 storadmiral og overgeneral med oppdrag å europeisera krigsvesenet. Han leidde saman med Fjodor Golovin og Patrick Gordon det mislukka Azov-felttoget i 1695 og vart i 1697 guvernør over Novgorod. I åra 1697–98 var han òg ein av dei tre ambassadørane i den russiske sendeferd som reiste til utlandet (til dømes Nederland)  og var i fylgjet til tsar Peter - som skulle vera inkognito. Han hjelpte tsar Peter i  arbeidet med å leggja grunnen til den russiske sjømakt og auka landet sineavlingar og næringar ved å tilkalla tyske og franske kunstnarar og handverkarar.[*treng kjelde*]

Referansar
----------

1. ↑  Stadtgeschichtliches Museum Waren (Müritz): *Zur Familiengeschichte LE FORT.* Waren 2007.

Kjelder
-------

* Lefort, François Jacques i *Nordisk familjebok* (2. utgåve, 1912)
* Carlquist, Gunnar, red. (1933).   Carlquist, Gunnar: *Svensk uppslagsbok. Bd 16*, Svensk Uppslagsbok AB, Malmö 1933, s. 1130.  Bd 16. Malmö: Svensk Uppslagsbok AB. s.   Carlquist, Gunnar: *Svensk uppslagsbok. Bd 16*, Svensk Uppslagsbok AB, Malmö 1933, s. 1130.

* *Denne artikkelen bygger på «François Le Fort» frå Wikipedia på bokmål, den 4. februar 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* HDS

 |
Katedralen i Frascati stod ferdig i 1636
Villa Aldobrandini
Eldre foto av Frascati, med jarnbanestasjonen i framgrunnen
**Frascati** er ein by og ein kommune i provinsen Roma i regionen Lazio i Italia. Kommunen har 21 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 22,5 km².

Byen, som ligg 320 moh, er kjend for den storfelte utsikta over dalen der Roma ligg. Endå vidare kjend er Frascati for den turre kvitvinen som vert produsert av malvoisiedruer, druer som veks i den vulkanske grusen på nordsida av Albanarfjella.

### Soge

Sidan den romerske antikken har det vore bygt hus, villaer for det romerske patrisiatet i Frascati. Framfor alt nytta dei mektige romarane husa i Frascati til sommarbustader. På 1300-talet vart byen sikra med ein festningsmur.

Dei mest praktfulle bygningane er i hovudsak frå det 16. og 17. hundreåret, mange dekorert med freskar og verdfulle kunstsamlingar. Mest kjend er Villa Aldobrandini som vart reist frå frå 1598 til 1603 under leiing av Giacomo della Porta, på oppdrag frå pave Klemens VIII. Også Villa Falconieri og Villa Mondragone merker seg ut med prakt.

I nærleiken av byen ligg ruinane av ein gravstad med gravhaugar frå romartida.

Den 8. september 1943 bomba 130 USA-amerikanske bombefly byen. Av sivilbefolkninga omkom minst 1000 menneske, medan ei 100 soldatar i hovudkvarteret til den tyske generalfeltmarskalken Kesselring fall.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frascati» frå Wikipedia på tysk, den 1. mars 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |

  

'