recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Valldalsvatnet ved demninga
**Valldalsvatnet** er ein regulert innsjø som ligg i Valldalen på den sørvestlege luten av Hardangervidda, og høyrer til Ullensvang kommune i Vestland. Ei meir enn 90 meter høg demning som vart bygd tvers over Hyttejuvet lengst sør i Valldalen på 1960-talet for å gjere Valldalen til eit magasin for vasskraftverka i Røldal-Suldal-utbygginga, sette så å seie heile den opphavlege stølsdalen Valldalen under vatn. Med dette vart det skapt ein ny ti kilometer lang innsjø, med det opphavlege om lag to kilometer lange Valldalsvatnet liggjande heilt nord i dette magasinet.

Kulturminne som vart lagt under vatn
------------------------------------

Før igangsetjinga av utbyggingsarbeidet, vart det i 1962-1964 gjort arkeologiske registreringar og utgravingar i Valldalen, og det vart då funne ein buplass frå steinalderen, to hustufter og ein verkstadsplass frå vikingtida og mellomalderen, og mange hustufter frå nyare tid i denne dalen på om lag sju hundre meter over havet, der det før neddemminga hadde vore seterdrift. Verkstadplassen var eit sjeldsynt funn ved å syne seg å ha vore ein produksjonsstad for perler av bergkrystall, for ein slik verkstadplass var ikkje funne i Noreg tidlegare. Etter alt å døme, har plassen vore nytta i vikingtida.

Den største av hustuftene vart greve ut, og er truleg leivningar etter hus som var nytta av fastbuande mot slutten av vikingtida, eller på 1100-talet. Huset hadde vore tjue meter langt og fire meter breitt, og inndelt i fire rom, der det to av romma truleg har vore bustad, det tredje forrådsrom og det fjerde og største vore uthus. Folket har truleg halde husdyr. Eit ljåblad eller ein sigd vart funne i hustufta, og to pilspissar tyder på at det har vore drive jakt.

Ein heller, Ullshelleren, som vart utgrave under leiing av arkeologen Knut Odner, synte seg å ha vore nytta som bustad for menneske i lang tid, er òg sett under vatn. Her vart det mellom anna funne helleristingar av bronsealdertype. Motiva var skip, hestar og fotsolar, som er dei same som er å sjå på dei såkalla «jordbruksristingane» på svaberg i gamalt jordbruksland i låglandet.

Av det som vart registrert, og av det som vart grave ut, går det fram at fleire interessante kulturminne frå gamal tid kunne ha vore å finne i det terrenget som no ligg i djupet av Valldalsvatnet.

Kjelder
-------

* Svein Indrelid. 2014. *Oppdagelser på Hardangervidda*, side 140-145. Kvinnherad: Forlaget Nord 4. ISBN 978-82-7326-108-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Margitta Gummel**, fødd **Margitta Helmbold** (29. juni 1941–26. januar 2021) var ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Magdeburg som tevla internasjonalt i kulestøyt for Aust-Tyskland. Ho vart olympisk meister i øvinga i 1968, og tok tre sølvmedaljar i same øvinga i ulike europameisterskap og sommar-OL i tida 1966-72.

Aktiv
-----

Gummel deltok i dei olympiske leikane i Tokyo i 1964 og vart nummer fem med eit støyt på 16,91 m. To år seinare tok ho sølvmedaljen i kuletevlinga i friidrets-EM 1966 i Budapest, slått av Nadesjda Tsjisjova frå Sovjetunionen. I 1967 sette Gummel austtysk rekord i Havanna med 17,69 m.

I OL-sesongen 1968 gjorde Gummel veldige framgangar frå kuleringen. Ho forbetra i september den nasjonale rekorden til 18,43 m, og kort etter sette ho verdsrekord med 18,87 m. I oktober vann ho gullmedaljen under dei olympiske sommarleikane i Mexico-byen. To gongar i OL-tevlinga forbetra ho verdsrekorden, fyrst til 19,07 m og så til 19,61 meter. Landskvinna Marita Lange fekk sølv og Nadesjda Tsjisjova bronse.

Den 11. september 1969 passerte Gummel 20-metersstreken med verdsrekordstøyte 20,11 m. Under EM i friidrett 1969 i Aten mista ho rekorden då Tsjisjova forsvarte EM-tittelen frå 1966 med ein støyt på heile 20,43 m, Gummel fekk sølv med 19,58 m i sluttprotokollen. To år seinare var Tsjisjova atter i ei klasse for seg og vann EM-gull i Helsingfors, medan Gummel hamna på bronseplassen med 19,22 m, tre cm bakom landskvinna Marita Lange.

I sin siste sesong, 1972, tok Gummel OL-sølv, den tredje ho fekk etter å ha vorte overgått av sin fremste konkurrent, Nadesjda Tsjisjova. Under sommar-OL 1972 i München braut Tsjisjova ei ny grense då ho sette verdsrekord med 21,03 meter og vart olympisk meister.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Margitta Gummel» frå Wikipedia på tysk, den 31. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
| **Badalona** |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Badalona |
| **Byvåpenet til Badalona** |

 |
| Plassering |
| 

Badalona is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Catalonia |
| Provins | Barcelona |
| Grunnlagd | 100-talet fvt. |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  22,17 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 218 553   9 858,1 /km² |
| Koordinatar | 41°27′″N 2°14′″E﻿Koordinatar: 41°27′″N 2°14′″E﻿ |
| Høgd over havet | 6 moh |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.badalona.cat |

**Badalona** (*Baetulo* i romartida) er ein by i Catalonia i Spania. Han ligg nær byen Barcelona på venstresida av den vesle elva Besòs ved Middelhavet.

Badalona ligg aust i Catalonia, 10 minuttar frå Barcelona. Han ligg mellom fjella i innlandet og havet. Ein stasjon langs forstadstoget i Barcelona liggi byen og han har ei lita hamn. Det er gass-, kjemi- og oljeindustri i byen, og det vart produsert varer av bomull og ull, glas, kjeks, sukker og brennevin, og i dei omliggande frodige jordene vert det dyrka korn, vin og frukt. 

Badalona er ein av dei eldste byane i Catalonia og har kring 220 000 innbyggjarar. Han har eit typisk middelhavsklima og seks kilometer med strender. 

Byen vart grunnlagd som busetnaden *Baetulo* av romarane rundt år 100 fvt. Fleire spor etter romarane, som eit romersk bad, er bevart.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2020-11-24 ved Wayback Machine.
* Badaweb.com

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Badalona» frå Wikipedia på engelsk, den 26. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Margrethe Renstrøm** (fødd 21. mars 1985) er ein norsk friidrettsutøvar som hoppar lengde for idrettsklubben Tjalve. Margrethe Renstrøm er opphavleg frå Søgne, men bur i Oslo og er utdanna fysioterapeut frå Høgskolen i Oslo. Ho hoppa for Søgne Idrettslag før ho gjekk over til IK Tjalve i 2005.

Renstrøm har noregsrekorden i lengdehopp med 6,68 meter, sett i Barcelona under EM i friidrett 2010. Ho slo då sin eigen rekord på 6,64 frå Noregsmeisterskapen i 2009, der ho igjen utraderte den 41 år gamle norske rekorden til Berit Berthelsen på 6,56 meter frå Bislett Stadion den 10. september 1968. 

Under EM i friidrett 2012 i Helsingfors tok ho bronsemedalje med resultatet 6,67, 14 cm bak vinnaren Éloyse Lesueur.  Renstrøm skulle også delta i Sommar-OL 2012 i London,  men på grunn av ein skade i høgrefoten måtte ho trekkja seg berre minutt før lengdekvalifiseringa skulle ta til.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Margrethe Renstrøm» frå Wikipedia på bokmål, den 21. juli 2012.*

### Fotnotar

1. ↑   Aftenposten, 28.06.12: EM-bronse til Renstrøm
2. ↑   Dagbladet, 12.07.12: Her er hele den norske OL-troppen
3. ↑   Aftenposten, 07.08.12: Renstrøm: - Den verste nedturen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 50°12′N 10°04′E﻿

| Bad Kissingen |
| --- |
| Bad Kissingen rundt 1900Bad Kissingen rundt 1900 Bad Kissingen rundt 1900 |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Bad Kissingen |
| **Byvåpenet til Bad Kissingen** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat | Tyskland Bayern |
| Geografi |
| Flatevidd | 69,42 km² |
| Innbyggjarar | 20 802 |
| Høgd over havet | 220 m |
| Diverse anna |
| Postnummer | 97688 |
| **Nettstad:** www.badkissingen.de |
| Plassering |
| Plassering av  Bad KissingenPlassering av Bad Kissingen |

**Bad Kissingen** er ein større krinsby som ligg nordvest i den tyske delstaten Bayern, nær grensa til Hessen. Byen ligg ved elva Fränkische Saale sør for Rhön-fjella, og er kjend som ein kurbadby. Han har rundt 20 000 innbyggjarar. Han høyrer til i Regierungsbezirk Unterfranken og er hovudsete i Landkreis Bad Kissingen

Byen er kjend for sine helsebringande kjelder, som blei påviste i år 823. Kissingen blei omtala som by fyrste gong i 1279.

Under Main-felttoget i Den austerriksk-prøyssiske krigen i 1866, kjempa preussiske og bayerske troppar mot kvarandre i Slaget ved Bad Kissingen.

Rikskanslar Otto von Bismarck var ein dei meir prominente gjestane ved kurbadet, og han vitja byen fleire gonger (sjå Kissingen-diktatet). I dag har Kissingen difor eit Bismarck-museum.

Bad Kissingen er og kjend for sin årlege musikkfestival Bad Kissinger Sommar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for Bad Kissingen Arkivert 2011-11-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Huizhou i Guangdong
Mot byen Huizhou
**Huizhou** (kinesisk: 惠州; pinyin: *Hùizhōu*) er eit byprefektur aust for dei sentrale delane av provinsen Guangdong, ved Kinas kyst mot Sørkinahavet. Prefekturet har eit areal 10 922 km² og 4 598 002 innbyggjarar (2010). Byprefekturet Huizhou består av to distrikt (区 *qū*) og tre fylke (县 *xiàn*).

Huizhou grensar i vest til provinshovudstaden Guangzhou. Det vestlegaste distriktet i Huizhou, Huiyang, er i dag ein del av det største byområdet i verda, Guangzhou-Shenzhen-området, med i kring 40 millionar innbyggjarar.

### Samferdsle

Kinas riksves 205 passerer gjennom området. Vegen tek til i Shanhaiguan i Hebei og endar opp sør i Shenzhen i provinsen Guangdong. Undervegs er han innom mellom andre Tangshan, Tianjin, Zibo, Huai'an, Nanjing, Wuhu, Sanming, Heyuan og Huizhou.

Også Kinas riksveg 324 fører gjennom området. Han går frå Fuzhou i provinsen Fujian gjennom Guangdong, Guangxi, Guizhou, og endar i Kunming i Yunnan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huizhou» frå Wikipedia på bokmål, den 8. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Huizhou» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Margrethe Aabel Munthe** (27. mai 1860–20. januar 1931) var ein norsk visediktar, forfattar og lærar. Ho er særleg kjend for barnesongar som går godt til stødig peikefingerristing, som «Men hva er dette for sure miner? Nei, jammen tror jeg du går og griner! Du vet da, når du er sint og lei, så kan ingen bli glad i deg!», men ho står òg bak gladare bodskapar som
dei i «På låven sitter nissen», «Å jeg vet en sæter» og «Hurra for deg som fyller ditt år!». I tillegg til visene skreiv ho to barnekomediar og ein eventyrkomedie.

Liv
---

Margrethe Munthe vart fødd 27. mai 1860 i Elverum. Far hennar, Christopher Pavels Munthe, var distriktslækjar i Søndre Østerdalen. Han og kona, Christine Margrethe Pavels Aabel Munthe, fekk etter kvart ein ungeskokk på 14. Ein av dei eldre i syskjenflokken var biletkunstnaren Gerhard Munthe. 

Margrethe Munthe voks opp på Elverum og flytte til Oslo (Kristiania) då ho skulle få seg utdanning og der gjekk ho på Nissens pikeskole. Etter det gjekk ho lærarskule. Frå 1888 til 1920 arbeidde ho som lærar på barneskular i Oslo, på skulane Vaterland, Bolteløkka og Lilleborg. Etter at ho gjekk av med pensjon i 1920 budde ho fleire år i Italia. Ho døydde 20. januar 1931.

Utgjevingar
-----------

Den fyrste barnesongsamlinga til Munthe, *Kom skal vi synge* kom i 1905. Til då var det svært lite av norske barnesongar, det som fanst var nesten alt omsett frå andre språk, og i tillegg helst gledeslaust, så songane hennar vart vel mottekne og flittig songne. I åra som kom gav ho ut to til bind av *Kom skal vi synge* og i 1911 kom *Saa leker vi litt! Sang- og gymnastikleker* og i 1916 *Nå synger vi om dyra våre*. I tillegg vart fleire songar publiserte separat. Ho prøvde seg også med dramatikk, i 1912 kom *Aase fiskerpike : eventyrkomedie med sange til norske folkemelodier*, i 1918 kom *Askepot og Den nysgjerrige kone : barnekomedier* (illustrert av Per Aabel, som var i fjern slekt med henne), og i 1923 kom *Prinsessen og det halve rike : barnekomedie*, men det er songane hennar som har vorte ståande.

Fotnotar
--------

1. ↑  arkivverket.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Troll A
**Troll A** er ei oljeplattform (gassplattform), sett opp for å utvinna naturgass frå Trollfeltet. Bygginga av Condeep-plattforma var eit av dei største ingeniøroppdraga gjennom historia. Statoil er operatør for feltet.
Gassen vert send inn til Kollsnes i Øygarden kommune, der gassen vert prosessert. 
Plattformunderstellet vart bygd av Norwegian Contractors for Norske Shell, som var operatør i utbyggingsfasen, medan plattformdekket vart bygd ved Aker Stord. 
Plattformaunderstellet er bygd av armert betong. Ho står på havbotnen 303 meter under havoverflata. 

Gass vert utvunne frå 40 gassbrønnar, og vert frakta gjennom ulike røyrleidningar. Understellet og dekket vart bygd kvar for seg (med byggestart i 1991-1992). Dekket vart sett på medan understellet var delvis søkt ned. Troll A vart taua over 200 km frå Vats, nord i Rogaland fylke, og ut til Trollfeltet 80 km nordvest for Bergen. Då plattforma vart taua ut i Nordsjøen i 1995, vart det sendt på fleire fjernsynskanalar. 
Tauinga tok sju dagar.

I oktober 2006 heldt Katie Melua ein konsert nedst i det eine betongbeinet til Troll A plattforma. Konserten sette ein ny Guiness verdsrekord for å vera den konserten som er halden djupast under havoverflata.

Nokre fakta
-----------

* Sett på plass på feltet: 17. mai 1995
* Produksjonsstart 9. februar 1996
* Plattforma er det høgaste byggverket som er flytta av menneske. Plattforma er totalt 472 meter høg, av dette 369 meter under vatn.
* Plattformvekta er 656 000 tonn
* Trollfeltet er rekna totalt å innehalda kring 1300 milliardar kubikkmeter naturgass
* Plattforma vart i 1999 kåra av lesarane av Teknisk Ukeblad til *århundrets ingeniørbragd*
* Pr. 31.12.2005 er det investert totalt 53,9 milliardar 2006-kroner i feltutbygginga av Troll Gass

Sjå òg
------

* Troll B - flytande produksjonsplattform for utvinning av råolje frå Trollfeltet
* Troll C - flytande produksjonsplattform for utvinning av råolje frå Trollfeltet
* Troll Pilot - prosessanlegg på havbotnen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Århundrets ingeniørbragd : Trollbinder hele verden Arkivert 2007-07-06 ved Wayback Machine. på  (Teknisk Ukeblad)
* Structurae: Troll
* Offshore-Technology.com: Troll Arkivert 2007-03-10 ved Wayback Machine.
* Bilete av Troll A Arkivert 2006-04-28 ved Wayback Machine.
Bad Ischl
**Bad Ischl** er ein landsby og ein kommune i Distriktet Gmunden i sørdelen av forbundslandet Oberösterreich i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 163,1 km² og i kring 14 000 ibuarar. Landsbyen Bad Ischl ligg 468 meter over havet ved elva Traun og er ein historisk kjend kurstad.

Kommunen Bad Ischl omfattar fire større landsbyar; Reitendorf, Bad Ischl, Haiden, Kaltenbach, og 16 mindre landsbyar og grender. 72% av landarealet er dekt med skog, 7,9% vert nytta til landbruk.

Bad Ischl vart utvikla som kurstad for den austerrikske eliten i 1820-åra. Frå 1853 heldt den austerrikske keisaren om somrane hus i det som sidan har vorte kalla Kaiservillaen i Bad Ischl. Her skreiv han den 28. juli 1914 under på krigserklæringa mot Serbia og utløyste dermed den 1. verdskrigen. Bygningen er framleis i eiga til etterkomarar av han, men er delvis open for allmenta.

Skirennaren Rudolf Nierlich var frå Bad Ischl.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bad Ischl» frå Wikipedia på tysk, den 28. juli 2018.*
*Sjå Vår (fleirtyding) for annan bruk av ordet «vår»*
«Våren» (1907), måleri av Carl Larsson
Tidleg nordisk vår: Finland er fortsatt snødekt, i Noreg er kystområda snøfrie, medan heile det sørlege Sverige er vårgrønt.
**Vår** er årstida som markerer enden på vinteren og komen til sommaren. I tempererte område er det vanleg å seia at våren byrjar når knoppane på trea brest og, i kaldare område, når snøen smeltar. I meteorologien reknar ein våren som den tida middeltemperaturen er mellom 0 og 10 grader og stigande. Ein kan òg han som ei viss tid: månadane mars, april og mai på den nordlege halvkula og september, oktober og november på den sørlege. I astronomisk tidsrekning byrjar våren ved vårjamdøgn og endar ved sommarsolkverv. 

Kva tid våren kjem på, kjem likevel mest an på breiddegraden ein er på, dessutan høgda over havet. I snøfrie område på den nordlege halvkula kan våren koma i februar, medan han ikkje kjem før i juni i polare område og i høgfjellet.

Klimatisk definisjon
--------------------

I klimalæra vert gjerne våren definert kvantitativt til den perioden av året då den normale døgnmiddeltemperaturen er mellom 0 og 10 °C og temperaturtendensen er stigande. Etter denne definisjonen varer våren 57 døgn i Oslo og 70 døgn i Tromsø.

Uvêr
----

Våren er ei tid der vêret endrar seg. Varm luft frå ekvatornære område møter kald luft frå polane eller enno snøkledde strok nær desse. Då kan ein få ekstremt vêr, alt frå uventa haglbyer (aprilvêr) til snøstormar og orkanar. I USA kjem soleis dei fleste tornadoane om våren. Snøsmelting fører òg til meir vassføring i elver, som i år med mykje nedbør kan leia til flaum. I Noreg er Vesleofsen på Austlandet rundt 1. juni 1995 eit døme.

Vokster
-------

Krokus og vinterblom ber bod om nytt liv.
Våren er likevel helst ei årstid ein tenker på i samband med von og vokster. Om våren kan ein byrja å planta og sjå at det gror. Våronna tek til i jordbruket. Det er ei tid som kan feirast med grøderitual, som me til dømes ser restar av i moderne påskefeiring.

Kultur
------

Hanamifeiring i Japan.
«Våren» av Arcimboldo.
Våren blir feira med ei rekke høgtider. I mange kulturar har det nye året byrja om våren. I Noreg er påsken og 17. mai viktige vårhøgtider. Andre høgtider som høyrer våren til er bulgarsk martenitsa og japansk hanami.

Årstida har òg inspirert kunstnarar, både målarar, som Botticelli og Giuseppe Arcimboldo, komponistar som Grieg og Vivaldi, og eit utal diktarar.

Sjå òg
------

* Vårjamdøgn
* Diktet og musikkstykket «Våren»

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vår**

  


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Vår | Sommar | Haust | Vinter | Regntid | Tørketid |
|  |  |  |  |  |  |
| Årstidene |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Badeand flytande i ein bolle vatn.
**Badeand** er eit leiketøy som liknar ein andunge, laga av gummi eller gummiliknande plastmateriale. Vanlegvis er badeanda laga for å kunne flyte, og er tenkt nytta til å leike med i eit badekar.

Medan den klassiske badeanda er gul med raudt nebb og er laga for å vere ei leike for born, kjem det no ender i mange former og fargar. Desse har vorte populære samleobjekt hjå entusiastar.

Badeand-konkurransar har vorte arrangerte av humanitære organisasjonar: Støttespelarane «kjøper» badeender, som så vert sette ut i ei elv saman med dei mange konkurrerande endene. Denne praksisen har etter kvart minka litt, grunna miljøvernarar som påpeikar ringverknadene forsøplinga påførar vassdraga.

I 1992 vart ein containar som inneheldt 29 000 badeender mista over bord frå eit fraktskip i Stillehavet. Vind og havstraumar førte tusenvis av badeender til strendene i Alaska, og nokre hundre heldt fram gjennom Beringstredet, der dei innhylla av arktiske ismassar driv over Nordpolen. Badeender frå dette partiet har mange år seinare vorte funne på strender langs atlanterhavskysten til USA frå Maine til Massachusetts, og gjev ny og verdifull kunnskap om havstraumane. Badeendene har synt seg å kunne halde seg flytande trass i å ha vorte utsett for naturkrefter i ei årrekkje, ettersom dei er laga for å tole å verte gnaga på av barnetenner.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå ein badeand-derby (engelsk)
* Gummiender var skipbrudne i 11 år (Aftenposten)
**Yngvar Løchen** (fødd 31. mai 1931 i Oslo, død 28. juli 1998 i Tromsø) var ein norsk sosiolog og rektor for Universitetet i Tromsø.

Etter examen artium i 1950 fekk han ein magistergrad i sosiologi 1956 på eit arbeid om flyktningar. Han vart raskt stipendiat, noko som resulterte i ein dr.philos. i 1965 ved Universitetet i Oslo. Der arbeidde han som førsteamanuensis ved sosialmedisinsk institutt frå 1965 til 1971 før han gjekk til Universitetet i Tromsø 1971 som professor og var rektor der i perioden 1977-81. Løchen leidde *Hovedkomiteen for norsk forsking* 1974-77 og *Rådet for samfunnsvitenskapelig forskming* 1985-89.

Løchen var bror til filmskaparen Erik Løchen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Yngvar\_Løchen» i *Store norske leksikon*, snl.no. i Norsk biografisk leksikon

---

* *Denne artikkelen bygger på «Yngvar Løchen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Lorentz Angell** (11. august 1778–5. august 1860) var ein norsk prest og stortingsrepresentant.

Angell var son av soknepresten til domkyrkja i Trondheim. Han gjekk ut av Trondhjems Latinskole, der han var elev av Søren Monrad. Examen artium tok han i 1795 og teologisk embetseksamen i 1799. I 1804 vart han utnemnd til aftansongprest og rektor ved skulen i Tønsberg. Ni år seinare vart han sokneprest til Kvernes på Nordmøre, og i 1817 dessutan prost over Nordmøre prosti. I 1827 vart han utnemnd til sokneprest i Melhus. Året etter vart han residerande kapellan ved domkyrkja i Trondheim, i 1846 sokneprest i same. Han tok avskjed i 1860.

Angell representerte Kristiansund og Molde på det overordentlege stortinget i 1814. Han var innvald for Trondheim til Stortinget 1833, men grunna sjukdom møtte han ikkje.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Lorentz Angell NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
* Bokmålswikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Yngve Leidulv Sætre** (fødd 13. mai 1962) er ein norsk musikar og musikkprodusent frå Ørsta.

Karriere
--------

Sætre vart fyrst kjend som vokalist i Bergensbandet Monalisa Overdrive, som vart stifta i 1987. Seinare skifte gruppa namn til Barbie Bones. Dei rakk å vinna ein Spellemannpris før dei gav seg i 1993. Som musikar har Sætre spelt keyboard for banda Popium, Secret Mission og Tweeterfriendly Music.

På nittitalet starta Sætre opp plateselskapet *Duper Studio* i Bergen, saman med Jørgen Træen. Som produsent har Sætre jobba med ei heil rekkje norske artistar. Nokre av desse er Pogo Pops, Tre Små Kinesere, Dum Dum Boys, Trang Fødsel, Ephemera, Sondre Lerche, Salhusvinskvetten, Johndoe, Morten Abel, Musikkgruppa Ingenting, Ralph Myerz and the Jack Herren Band, Ingrid Olava, Janove Ottesen, Datarock, Tor Endresen, Kari Bremnes, Ungdomskulen, John Olav Nilsen & Gjengen, Surferosa, Garness, DeLillos og Fjorden Baby!

Prisar
------

* Under Spellemannprisen 2009 vart Sætre tildelt produsentprisen for lang fartstid som musikkprodusent.
* Yngve Sætre fekk Gammleng-prisen i 2011 i klassen for studiomusikarar.

Kjelder
-------

* *Bokmålswikipedia om Sætre, henta inn 18. februar 2011.*
* Sætre sin diskografi på Rockipedia.[*daud lenkje*]
* Diskografi på Discogs.com
* Bergensavisen, 06.03.10: Alle elsker Yngve.
**Bade Fateh Ali Khan** (1935–4. januar 2017) var ein pakistansk hindustanisongar. Han var ein av dei fremste khayalsongarane i Pakistan, og ein leiande eksponent for patiala gharana-stilen. Khan var det yngre medlemmet i sangduoen Amanat Ali-Fateh Ali, som hadde stor suksess i Pakistan og India fram til Amanat Ali Khan døydde i 1974.
Khan er blitt kjend som «Bade», 'den eldre', for å skilja han frå yngre musikarar med liknande namn.

Khan spelte mellom anna saman med saksofonisten Jan Garbarek og songaren Deepika Thathaal på albumet *Ragas and Sagas*. Han underviste i hindustanimusikk, mellom anna ved Pakistan National Council of Arts (PNCA) i Islamabad.
Nokre av elevane hans var sonen til Ustad Amanat Ali Khan, Shafqat Amanat Ali, afghanske Ahmad Wali og norske Deepika Thathaal (Deeya).

Fateh Ali Khan blei fødd i landsbyen Shamchaurasi i Hoshiarpur i Britisk India. Han og den eldre broren Amanat Ali blei opplærte av faren, Akhtar Hussain Khan, som var ein omtykt songar støtta av fyrstestaten Patiala. Bestefaren deira Ali Baksh Jarnail hadde tent ved det same hoffet. Patiala gharana-skulen blei grunnlagd rundt midten eller slutten av 1800-talet av oldefaren hans Mian Kallu, som blei opplært av hoffmusikaren til den siste stormogulen Bahadur Shah Zafar, Mir Qutub Bakhsh Tanrus Khan, frå Delhi gharana-skulen.

Syskenparet hadde ein akta debut i Lahore i 1945, støtta av den innverknadsrike musikkjennaren Pandit Jeevanlal Mattoo. Ved delinga av Britisk India flytta den muslimske familien til det nyoppretta Pakistan.
Duøn hadde eit gjennombrot ved All-Bengal Music Conference i Calcutta i 1949, då Amanat Ali var 27 og Fateh Ali var 14. I 1969 blei dei tildelt Pride of Performance-medaljen av den pakistanske presidenten.

Døden til Amanat Ali i 1974 gav Fateh Ali ein kraftig knekk. Etter halvanna år i djup sorg tok han ei stilling ved Radio Pakistan. Han blei oppfordra til å opptre att, men kunne først ikkje synga utan å bryta ut i gråt. Etterkvart klarte han å synga duettar med den yngre broren sin Hamid Ali Khan, og med sønene til Amanat Ali, Asad Amanat Ali Khan (1952–2007) og Amjad Amanat Ali Khan.

Kjelder
-------

1. ↑  «No ceremony to remember legendary singer Amanat Ali». *The Nation* (på engelsk). Henta 21. oktober 2017.
2. ↑  «Bade Fateh Ali Khan a living legend», *Dawn*, 14. november 2010
3. 1 2  «Ustads Amanat Ali Khan and Fateh Ali Khan», *The Friday Times*, henta 30.mai 2014

* *Denne artikkelen bygger på «Bade Fateh Ali Khan» frå Wikipedia på engelsk, den 21. oktober 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Lordalen** er eit dalføre i Lesja kommune og ein sidedal til Gudbrandsdalen. Dalen har vore brukt i setring i mange år og også som ferdselsåre mellom Lesja og Skjåk. I dag er det bilveg så langt opp som til Nysetre. Det finst fleire kulturminne her, særleg gamle sager og kverner som utnytta den stabile og høge vasstilførsla. Lesja Historielag har restaurert kverna Lorkvenne og laga til ein natur- og kultursti i området. Mesteparten av dalen er verna som Lordalen landskapsvernområde og den inste delen er ein del av Reinheimen nasjonalpark.

Elva Lora renn gjennom dalen før ho munnar ut i Gudbrandsdalslågen.

Kjelder
-------

1. ↑  Kjelland, Arnfinn (red.). (1992). Bygdebok for Lesja 2: Gards- og slektshistorie for nørdre del av Lesja hovudsokn, særleg side 18. *Lesja kommune*.
2. ↑  Lorkverna. Lesja Historielag. Lese den 31.5.2019
3. ↑  Forskrift om Lordalen landskapsvernområde. (24.11.2006). *Lovdata*. Henta 31.5.2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Georges Henri Rouaults bustad
**Georges Henri Rouault** (27. mai 1871–13. februar 1958) var ein fransk fauvist- og ekspresjonist-målar og grafikar i litografi og radering.

Liv og gjerning
---------------

Rouault var fødd i små kår. Fjorten år gammal fekk han lærlingplass hos ein glasmålar og -reparatør. Medan han arbeidde som lærling var han kveldane elev ved kunstskulen École des Beaux-Arts, der Gustave Moreau var ein av lærarane hans.

Kring 1890 kom Rouault i kontakt med fauvistane, og innleia vennskapar med Henri Matisse, Albert Marquet, Henri Manguin og Charles Camoin. Etter 1895 deltok han med måleri av religiøse motiv, landskap og stilleben i offentlege utstillingar som 'Salon d’Automne'. I 1905 stilte han som medlem av fauvistane ut på salongen i Paris.

Rouault begynte i 1907 på ein serie bilete av narrar, klovnar og horer, verk som i dag vert rekna som sosialkritiske. Frå kring 1910 vart verka hans tilgjengelege for tyske kunstnarar i Dresden, folk som nokre år seinare danna kjernen i den tyske ekspresjonismen.

Han var tiltrekt av spiritualisme og av den dramatiske eksistensialismen til filosofen Jacques Maritain, dei to vart også livsvarige venner. Alt Rouault laga etter møtet med Maritain handla om kristne, religiøse emne. Frå 1917 konsentrerte Rouault seg fullt ut om måleri som uttrykksform. Særleg var han oppteken av Kristi liding, noko han oppfatta som uttrykk for det menneskelege og menneskeheita, der oppstoda var einaste håp.

Han døydde i fødebyen Paris i 1958.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Georges Rouault» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Provinsen Olbia-Tempio**|
|  |
| **Nasjon** |  Italia |
| **Region** | Sardinia |
| **Hovudstad** | Olbia og Tempio Pausania |
| **Areal** | 3 399 km² |
| **Folketal** (2001) | 138 334 |
| **Folketettleik** | 41/km² |
| **Kommunar** | 26 |
| **Bilnummer** | OT |
| **Postnummer** | 07000-07099 |
| **Retningsnummer (tlf)** | 079-0789 |
| **President** | Anna Pietrina Murrighile |
|  |
| Plasseringa til Olbia-Tempio i Italia |

**Provinsen Olbia-Tempio**  (italiensk *Provincia di Olbia-Tempio*, sardisk *Provìntzia de Terranòa-Tèmpiu*) er ein provins i regionen Sardinia i Italia. Dei administrative oppgåvene vert delt mellom byane Olbia og Tempio Pausania. Han har eit areal på 3 399 km² og totalt 138 334 innbyggjarar (2001). 

Området inneheld den historiske regionen Gallura («Gaddura»), på nordaustkysten av Sardinia («Costa Smeralda») i tillegg til øya Maddalenaøyane. I mellomalderen var Gallura ein av fire *Giudicati*.

Det er 26 kommunar i provinsen. Dei største kommunane er Olbia, Tempio Pausania, Arzachena og La Maddalena.

Kart over provinsen Olbia-Tempio

### Dei mest folkerike kommunane

Per 30. november 2011.

| Kommune | Folketal |
| --- | --- |
| Olbia | 57 041 |
| Tempio Pausania | 14 289 |
| Arzachena | 13 519 |
| La Maddalena | 11 862 |
| Santa Teresa di Gallura | 5 231 |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Province of Olbia-Tempio» frå Wikipedia på engelsk, den 15. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Pieter Bruegel den eldre: *Den dystre dagen*, 1565
**Frå arilds tid** er eit omgrep som tyder *for svært lenge sidan*. 

Omgrepet har om lag same meining som *frå uminnelege tider*. Omgrepet har ikkje samanheng med mannsnamnet Arild, men er samansett av dei norrøne orda *ár*, tidleg, og *alda*, genitiv fleirtal av *ǫld*, tid. På norrønt lydde uttrykket «*ár alda*», på gammaldansk «*arelde*». Norske dialektar har brukt uttrykket «*frå arals tid*», med ordet *tid* som eit tautologisk (unødvendig) tillegg. 

Uttrykket er vore utsett for mange omtydingar, folk har vilt knytte uttrykket til namnet Arild eller namn som Orre, Ariel eller Aron. Ei delvis riktig modernisering av uttrykket er «*frå urolds tid*».


|  |  |
| --- | --- |
| Gud være lovet bredt og vidt!Velsignet være Navnet dit,Min Gud, af Arelds Minde!

Frå «En Morgen-Sang» av Petter Dass   |  |

Kjelde
------

* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
Statue av Eurik
**Eurik** var konge over vestgotarane frå 466 til 484. Han var siste av sønene til Theodorid som rådde for Toulouse-kongedømet. Han er rekna som det sterkaste av dei visigotiske kongane.

Under Eurik vann visigotane seg mykje land, og riket deira hadde den største utstrekninga på hans tid. Eurik sytte for å kue dei andre germanske folka, og det vestre Romarriket var svakt, og bukka heilt under i 476. 

Eurik la under seg det meste av Gallia, og vann dei fleste byane der før 475. Det året gjorde Eurik ei fredsavtale med romarane, som i røynda ikkje hadde noko val. Etter at Romarriket fall året etter tok krigen til att med herulhovdingen Odovakar, som no rådde for Italia som konge.

Herreveldet i Gallia var no ei årsak til trette mellom visigotar og frankarar. Eurik stogga frankarane og slog dei i eit slag nordpå, i deira eige landområde. Han vann òg sigrar over dei saksiske sjørøvarane som herja kystane i desse åra. 

Etter Eurik finst det ei lovsamling, Codex Euricianus, frå om lag 475. Med dette fastsette han og tømra i hop det visigotiske kongedømet og skipa det betre til. Han gav og bod for den katolske kyrkja, og rydda i tilhøva mellom katolikkar og arianarar. Det er elles kjend at Eurik førte ei anti-katolsk line, og stengde ei rekkje kyrkjer. Dette heldt han opp med etter 475, då romarane gjorde fred med han. 

På Eurik si tid var det at visigotarfolket for alvor tok til å slå seg til i Spania. 

Eurik døydde av alderdom i Toulouse i 484. Han vart etterfylgd av Alarik II.

Kjelder
-------

* Jordanes: *Gotesoga*
* Herwig Wolfram: *The Goths*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* BNE

 |
Georgi Dimitrov (til høgre) saman med Josef Stalin i Moskva i 1936.
**Georgi Dimitrov Mikhailov**, som oftast gjekk under namnet **Georgi Dimitrov** (19. juni 1882–2. juli 1949), var leiar av kommunistpartiet i Bulgaria og skiparen av det illgjetne og frykta bulgarske tryggingspolitiet *Landets tryggleik* (*Дарзявна Сигорнощ*). Han var statsminister i Bulgaria frå 1946 til han døydde i 1949.

Dimitrov vart fødd i Radomir. I 1902 vart han medlem i Det bulgarske sosialdemokratiske partiet(BSDP). Han vart med i den fløya som kalla seg «Dei tronge sosialistane (bolsjevikane)». I 1908 vart han medlem i sentralkomiteen i partiet og i 1913 vart han vald inn i nasjonalforsamlinga.

Under første verdskrigen sat han i fengsel. I 1918 vart han fri, og eit år seinare var han med og skipa Det bulgarske kommunistpartiet (BKP). I 1923 var han ein av leiarane i den store kommunistiske oppstanden i Bulgaria. Då oppstanden vart slått ned, fór han til Moskva, der han begynte å arbeide for Den kommunistiske internasjonalen (Komintern).

I førstninga av 1930-åra verka han som Komintern-agent i Tyskland. Dei nazistiske styresmaktene i Tyskland drog i 1933 Mikhailov for retten for å ha sett i gang brannen som herja Riksdagsbygningen i Berlin natta mellom 27. og 28. februar 1933, men han vart frikjent. Medan han sat fengsla i samband med dette, lærte han seg tysk og studerte den tyske grunnlova og tyske rettsreglar for sjølv å kunne forsvare seg i retten. Etter frigivinga fór han rett til Moskva, og han vart generalsekretær for Komintern frå 1935 til organisasjonen vart nedlagd i 1943.

Etter andre verdskrigen låg Bulgaria innanfor maktsfæra til Sovjetunionen. I 1946 fór Dimitrov heim att til Bulgaria og vart statsminister og generalsekretær i kommunistpartiet. Dimitrov var med og laga den nye grunnlova for landet, ein kopi av den sovjetiske frå 1936. Dimitrov utropte i 1946 landet som «folkerepublikk», det vil seie ein kommunistisk stat. Utanrikspolitikken hans var ekstremt prosovjetisk, men Josef Stalin lika lite planane hans om ein Balkanføderasjon saman med Jugoslavia, og han fall i unåde hos den sovjetiske diktatoren. I 1949 døydde han under eit besøk i Sovjetunionen. Han vart etterfølgd av Vassil Kolarov.

Kjelder
-------

* «Georgi Dimitrov» på Nederlandsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stoff av og om Georgi Dimitrov Mikhailov på engelsk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Europacupen i fotball 1992** var ei fotballturnering der vinnarane av 31 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Raude Stjerne frå Beograd. Turneringa var den 37. og siste i rekka, i staden kom frå 1992/93-sesongen Meisterligaen. I finalen 20. mai 1992 i London vann FC Barcelona med 1-0 over UC Sampdoria frå Genova. Det var Barcelonas einaste triumf i Europacupen i fotball.

Europacupen 1992 var ei kombinert utslags- og seriespelturnering. Innleiingsvis møttest deltakarlaga til to rundar med cupspel. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt, stod det framleis likt vart det ekstraomgangar og eventuelt til sist straffespark-tevling. Dei åtte laga som vann i 2. runde vart så delt i to grupper à fire lag. Laga i desse to gruppene spelte full serie, før gruppevinnarane var klare for finalen i turneringa. Turneringa tok til 17. september 1990. Etter dei to cuprundane i september-november vart gruppespela gjennomført i november-desember 1991 og i mars-april 1992. For fyrste gong sidan 1985 deltok vinnaren av den engelske ligaen.

Sampdoria gjekk sigrande ut av gruppe A med åtte poeng, med Raude Stjerne frå Beograd, RSC Anderlecht og Panathinaikos frå Athen på dei neste plassane. I gruppe B vann FC Barcelona med sine ni poeng, Sparta Praha, Benfica frå Lisboa og Dynamo Kiev kom der etter. 

Lagoppstillingane i finalen, Barcelona i gult

### Finalen

70 827 tilskodarar såg finalen på Wembley stadion i London 20. mai 1992. Kampen mellom FC Barcelona og UC Sampdoria var mållaus i over 111 minuttar. Nederlendaren Ronald Koeman vart då matchvinnar med eit susande frispark frå vel 20 meter.

Vinnarlaget **FC Barcelona** bestod av: Andoni Zubizarreta (kaptein), Albert Ferrer, Ronald Koeman, Nando Muñoz, Eusebio Sacristán, Pep Guardiola, Juan Carlos Rodríguez, José Mari Bakero, Michael Laudrup, Julio Salinas og Hristo Stoitsjkov. Jon Andoni Goikoetxea kom på bana i det 64. minutt og José Ramón Alexanko kom inn straks etter laget hadde teke leiinga, ut gjekk høvesvis Salinas og Guardiola.

**Sampdoria** mønstra: Gianluca Pagliuca, Moreno Mannini, Pietro Vierchowod, Marco Lanna, Srečko Katanec, [[Attilio Lombardo][[], Fausto Pari, Toninho Cerezo, Ivano Bonetti, Gianluca Vialli og Roberto Mancini (kaptein). Giovanni Invernizzi og Renato Buso fekk sjansen høvesvis 71 og 99 minuttar ut i kampen, då fyrst Bonetti og sidan Vialli vart bytta ut. 

Dommar var Aron Schmidhuber frå Tyskland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1991/92» frå Wikipedia på tysk, den 19. juni 2017.*
**Machapucharé** (òg *Machhapucharé*, *Machhapuchhre*, Nepali माछापुछ् Māchāpuchre) er eit 6 997 m høgt fjell i massivet Annapurna Himal i den nepalesiske delen av Himalaya om lag 25 km nord for Pokhara. 

Namnet tyder «fiskehalen», altså «sporden», og sett frå vest der ein kan sjå dei to toppane på fjellet, er bakgrunnen for namnet openbert.

Hinduane meiner at ei rekke gudar held til på Machapucharé, og innan tibetansk buddhisme blir fjellet rekna som heimen til det grenselause lysets Buddha, Amitabha. Fjellet blir derfor rekna som heilagt.

I 1957 kom dei engelske klatrarane David Cox og Wilfrid Noyce fram til om lag 50 meter frå toppen, men avslutninga viste seg å vere svært vanskeleg så dei måtte snu på grunn av klatretekniske problem. I 1964 nedla den nepalske kongen klatreforbod, men fjellet skal ha blitt klatra av Bill Denz tidleg i 1980-åra. Bill Denz døydde på Makalu i 1983, så påstanden er nå ikkje lett å be/avkrefte.

Litteratur
----------

* Wilfrid Noyce: *Climbing the Fish's Tail*. Book Faith India, Delhi, ISBN 81-7303-100-2

Referansar
----------

1. ↑  Annapurna »Göttin der Fülle«, arkivert frå originalen 23. september 2007, henta 8. juli 2012

* *Teksten er basert på artikkelen Machapucharé frå Wikipedia på tysk slik den var 8. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Machapucharé**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**De nordlige krosstoga** eller **Austersjøkrosstoga** var krosstog som blei utført av dei kristne kongane i Danmark og Sverige og Den tyske ordenen mot heidenske folk som budde langs Austersjøen. Svenskane og tyskarane førte også krosstog mot dei russisk-ortodokse kongedøma i nord. Nokre av desse handlingane blei kalla krosstog i samtida si, men dei fleste, særleg dei svensk,e fekk denne nemninga først av nasjonalromantiske historikarar på 1800-talet. Krosstog mot heidenske baltarar var likevel blitt autoriserte av pave Aleksander III i bullen *Non parum animus noster* frå 1171 eller 1172.

Dei råka områda i Baltikum blei etterkvart koloniserte av tyskarar, svenskar og danskar. Finnane, estarane, latviarane, litauarane og gammalprøyssarane konverterte til kristendommen. Også norske styrkar dtok del; både kongar og privatpersonar var med på krosstoga i Austersjøen.

Kjelder
-------

1. ↑   Christiansen, Eric. The Northern Crusades. London: Penguin Books. s. 71

* *Denne artikkelen bygger på «De nordlige korstog» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
**Europacupen i fotball 1977** var ei fotballturnering der vinnarane av 31 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Bayern München. Turneringa var den 22. i rekka. I finalen 25. mai 1977 i Roma vann engelske Liverpool FC med 3-1 over vesttyske Borussia Mönchengladbach. Det var andre gongen eit engelsk lag sigra i Serievinnarcupen. 

Europacupen 1977 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til 14. september 1976. Etter to cuprundar i september-november, vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars-april 1977.

Vinnarlaget Liverpool slo etter tur ut Crusaders frå Belfast, tyrkiske Trabzonspor, AS Saint-Étienne og FC Zürich, medan Mönchengladbach eliminerte Austria Wien, AC Torino, Club Brugge og Dynamo Kiev.

Lagoppstillingane i fialen

### Finalen

52 078 tilskodarar såg finalen på Stadio Olimpico i Roma 25. mai 1977. Liverpool tok leiinga ved Terry McDermott i 28. minutt, Allan Simonsen utlikna seks minuttur ut i andre omgang og Tommy Smith sende Liverpool i føringa att etter 65. minuttar spel. Sju minuttar før dommaren bles av kampen la Phil Neal på til 3-1 på eit straffespark.. 

Vinnarlaget **Liverpool** stilte med Ray Clemence, Phil Neal, Tommy Smith, Emlyn Hughes (kaptein), Joey Jones, Ian Callaghan, Jimmy Case, Terry McDermott, Ray Kennedy, Kevin Keegan og Steve Heighway.

For **Borussia Mönchengladbach** spelte: Wolfgang Kneib, Berti Vogts (kaptein), Hans-Jürgen Wittkamp, Rainer Bonhof, Hans Klinkhammer, Frank Schäffer, Uli Stielike, Horst Wohlers, Allan Simonsen, Jupp Heynckes og Herbert Wimmer. Christian Kulik kom innpå i staden for Wimmer midtvegs i fyrste omgang, medan Wilfried Hannes tok plassen til Wohlers i det 79. minutt.

Franske Robert Wurtz var finaledommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1976/77» frå Wikipedia på tysk, den 4. juni 2017.*
År **56 f.Kr.** var eit år i det første hundreåret f. Kr. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Lentulus og Philippus var konsular (eller sjeldnare som 698 ab urbe condita).

Hendingar
---------

* Gallarkrigane. Brutus som kjempa for Julius Cæsar nedkjempa gallarstammen veneti i dagens Bretagne. Etter å ha tapt dei fleste skipa sine i Slaget ved Morhiban blei gallarane drepne eller selde som slavar.

Fødde
-----

*

Døde
----

* 

***<*   1. hundreåret fvt.   *>***
< | 
-100 | -99 | -98 | -97 | -96 | -95 | -94 | -93 | -92 | -91 |
-90 | -89 | -88 | -87 | -86 | -85 | -84 | -83 | -82 | -81 |
-80 | -79 | -78 | -77 | -76 | -75 | -74 | -73 | -72 | -71 |
-70 | -69 | -68 | -67 | -66 | -65 | -64 | -63 | -62 | -61 |
-60 | -59 | -58 | -57 | -56 | -55 | -54 | -53 | -52 | -51 |
-50 | -49 | -48 | -47 | -46 | -45 | -44 | -43 | -42 | -41 |
-40 | -39 | -38 | -37 | -36 | -35 | -34 | -33 | -32 | -31 |
-30 | -29 | -28 | -27 | -26 | -25 | -24 | -23 | -22 | -21 |
-20 | -19 | -18 | -17 | -16 | -15 | -14 | -13 | -12 | -11 |
-10 | -9 | -8 | -7 | -6 | -5 | -4 | -3 | -2 | -1 | 
>
**Europacupen i fotball 1986** var ei fotballturnering der vinnarane av 30 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Juventus frå Torino. Turneringa var den 31. i rekka. Finalen fann stad 7. mai 1986 i Sevilla. FC Steaua București sikra seg pokalen i eit oppgjer mot FC Barcelona som vart avslutta med straffespark-tevling, då stillinga etter ekstraomgangar var 0-0. Det var fyrste gongen eit lag frå Romania, og Aust-Europa i det heile, vann den gjævaste fotballturneringa for klubblag i Europa.

Europacupen 1986 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt, stod det framleis likt vart det ekstraomgangar og til sist straffespark-tevling. Turneringa tok til 18. september 1985. Etter to ordinære cuprundar i september-november vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars-april 1986.

Steaua slo i turneringa ut høvesvis Vejle BK, Honvéd Budapest, Kuusysi frå Lahti og RSC Anderlecht. På si side vann Barcelona over Sparta Praha, FC Porto, tittelforsvarar Juventus og, etter ekstraomgangar i semfinalane, IFK Göteborg.

Lagoppstillingane i finalen, Steaua i kvite drakter

### Finalen

70 000 tilskodarar såg finalen på Ramón Sánchez Pizjuán-stadion i Sevilla 7. mai 1986. Etter 120 mållause minuttar vart kampen avgjort med ei straffetevling. Underleg nok mislukkast alle dei fire fyrste eksekutørane. Med to fulltreffarar frå Marius Lăcătuș og Gavril Balint, og to nye bomskot frå Barcelona, vann Steaua straffeskytinga med 2-0.

Vinnarlaget **FC Steaua** bestod av: Helmuth Duckadam, Ștefan Iovan (kaptein), Adrian Bumbescu, Miodrag Belodedici, Ilie Bărbulescu, Lucian Bălan, Gavril Balint, Mihail Majearu, László Bölöni, Marius Lăcătuș og Victor Pițurcă. Veteranen Anghel Iordănescu kom inn i staden for Bălan i det 72. minutt og Marin Radu entra bana i det 112. minutt, ut gjekk Pițurcă. 

**FC Barcelona** mønstra: Javier Urruticoechea, Gerardo Miranda, Migueli Bianquetti, José Ramón Alexanko, Julio Alberto, Ángel Pedraza, Bernd Schuster (kaptein), Víctor Muñoz, Marcos Alonso, Francisco Carrasco og Steve Archibald. José Moratalla tok plassen til Schuster i det 84. minutt og Pichi Alonso spelte dei siste ti minuttane av ekstraomgangane i staden for Archibald. 

Franske Michel Vautrot var kampens dommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1985/86» frå Wikipedia på tysk, den 14. juni 2017.*
Riksvåpenordenen
**Riksvåpenordenen** (estisk: *Riigivapi teenetemärk*) er ein estisk orden. Han vart innstifta 7. oktober 1936 til minne om den estiske sjølvstendeerklæringa av 24. februar 1918. *Riksvåpenordenen* er rangert som nummer to av ordenane i Estland, etter *Den estiske fridomskrossen*, som vert tildelt for innsats i krig. Han er den mest fornemme av dei sivile utmerkingane i landet. *Riksvåpenordenen* vart ikkje tildelt i dei åra då Estland var innlemma i Sovjetunionen. Tildelinga vart gjenoppteken i 1995, etter at Estland på nytt hadde vorte sjølvstendig. Ordenen vart sist revidert ved lov i 2007. Presidenten er stormeister for *Riksvåpenordenen*.

Inndeling
---------

*Riksvåpenordenen* er inndelt i éin særklasse og fem ordinære klassar. Desse er kjede og 1.–5. klasse.

Insignium
---------

Ordensteiknet for *Riksvåpenets orden* omfattar det estiske riksvåpenet, det vil seie tre blå leopardar i eit gullskjold. Skjoldet er omgjeve av eikegreiner. Ordensteiknet er i gull og blå emalje. Baksida ber innskrifta «24. II 1918». Ordensteiknet er likt for alle klassar, men vert bore på ulik måte i band av ulik utforming. Ordensbandet er blått, med den same blåfargen som i det estiske flagget. Ordensstjerna har åtte taggar og er i gull for kjedeklassen, og i sølv for 1. og 2. klasse. Ho ber det estiske riksvåpenet i midtmedaljongen.

Tildeling
---------

Presidenten ber kjedet av *Riksvåpenordenen* som embetsteikn. Denne klassen er aldri tildelt andre. Dei andre klassane er i hovudsak tildelte estiske statsborgarar for fortenester av staten. 1. klasse i ordenens vart i perioden 1995 til 2008 berre tildelt sju personar, 2. klasse 50. I det same tidsrommet er det til saman er det gjort 478 tildelingar når ein reknar med alle klassane. Tildelinga skjer ved presidenten. Vanlegvis vert ordenen tildelt på den estiske sjølvstendedagen, 24. februar, men kan i særskilde tilfelle også skje på andre datoar.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Nettstader

* The Order of the National Coat of Arms, den estiske presidenten.
* Decorations Act, Passed 19 December 2007, den estiske presidenten.
* Statistika teenetemärkide andmisest Eestis, Riigikantselei.

### Litteratur

* (en): «Estonia» i Guy Stair Sainty og Rafal Heydel-Mankoo: *World Orders of Knighthood and Merit*, andre bind, Buckingham: Burke's Peerage, 2006, s. 1101–1103.