recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Et trafikklys i Karl Johans gate i Oslo.
**Trafikklys** er eit signalsystem innan trafikk som nytter lys i ulike fargar, symbol og i nokre høve tekst. Dei regulerer oppførselen til trafikantar ved å oppmoda ulike grupper av dei til å stoppa, gå eller køyra. Trafikklys over heile verda nytter grøn farge for å signalisera at ein kan passera det og raudt for at ein skal stoppa. Gult lys tyder som regel at lyset er i ferd med å endra seg, og kan ha ulike reglar knytt til seg i ulike land.

Ulike trafikklyssystem
----------------------

Ordinære trafikklys for bilistar og syklistar i Noreg
Standard signalveksling for trelyssignal i Noreg
1. Radt lys: Den køyrande skal stoppa og venta på grønt lys.
2. Raudt og gult lys: Lyset vil straks skifta til grønt.
3. Grønt lys: Den kjørende kan fortsetja over krysset.
4. Gult lys: Lyset vil straks skifta til raudt. Den køyrande skal stoppa, men viss køyretøyet er så nært krysset at ein stopp ikkje kan skje utan fare, kan han likevel køyra gjennom krysset.

Trafikklys for syklande
Ein del stader finst eigne trafikklys for syklar som viser ein raud eller grøn sykkel, gjerne i lag med eigne sykkelfelt. Syklistar følgjer elles trafikklysa for bilar. Dei blir rekna som fotgjengarar berre dersom dei leier sykkelen..

Trafikklys for fotgjengarar
Lyssignal for fotgjengarar kan ha ulik utforming, men viser ofte ein raud person som står stille og ein grøn person som går. Grønt lysande fotgjengarsymbol indikerer at annan trafikk venter på fotgjengarar som skal over vegen. Raudt lysende fotgjengarsymbol indikerer at fotgjengarar skal venta til lysindikatoren skifter til grønt. 
I Noreg er det lovleg å gå på raudt lys så lenge ein ikkje er til hinder for køyrande, og dette ikkje inneber fare. I mange andre land som Australia, Danmark, Tyskland og USA er det forbod mot å gå på raudt lys. 

* Typisk fotgjengarlyssignalTypisk fotgjengarlyssignal
* Fotgjengarlyssignal med høgtaler for blindeFotgjengarlyssignal med høgtaler for blinde
* Fotgjengarlyssignal i Poá i BrasilFotgjengarlyssignal i Poá i Brasil
* Fotgjengarlyssignal med tre fasarFotgjengarlyssignal med tre fasar

For kollektivtrafikk
Kollektivfelt har eigne trafikklys. I Noreg består desse av kvite signal der «S» betyr stopp, «–» representerer fargen gult på eit vanleg trafikklys og «|» eller ei pil mot høgre eller venstre representerer fargen grøn.

Kjelder
-------

1. ↑  Forskrift om kjørende og gående trafikk § 2
2. ↑  Skiltforskriften § 24 punkt 1086, Fotgjengersignal

* *Denne artikkelen bygger på «Trafikklys» frå Wikipedia på bokmål, den 11. oktober 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| **Kaukasushjort** |
| KaukasushjortKaukasushjort |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Hjortedyr Cervidae |
| **Slekt:** | *Cervus* |
| **Art:** | Hjort *C. elaphus* |
| **Underart:** | **Kaukasushjort** *C. e. maral* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cervus elaphus maral***Gray, 1850 |

**Kaukasusmaral** eller **maralhjort** (*Cervus elaphus maral*) er den austlegaste underarten av hjort og lever i områda mellom Svartehavet og Kaspihavet i område som Krimhalvøya, Litleasia, Kaukasusfjella og nordvestre Iran. Ordet *maral* tyder 'hjort[eku]' på fleire sentralasiatiske språk, og blir også brukt om nokre typar wapiti (*Cervus canadensis*).

Skildring
---------

Hjortane har kraftig kroppsbygnad og mørk gråleg vinterpels og raudleten sommarpels. 
Dei har ein lysegul flekk på baken og mørkebrune eller svarte lår, skuldrer og underside. Bukkar brøler som europeiske hjortar, men har store, femtakka gevir av same storleik som det til austasiatisk/nordamerikansk wapiti. Maralane liknar òg på wapiti gjennom den store flekken på baken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «East European red deer» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) *Kaukasushjort* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (en) *Kaukasushjort* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Kaukasushjort* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Cervus elaphus maral* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Cervus elaphus maral* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ITIS

 |
**Alenka Bratušek** (fødd 31. mars 1970 i Celje) er ein slovensk politikar som representerer Pozitivna Slovenija (PS). Ho var statsminister frå februar 2013 til september 2014, og var den fyrste kvinnelege statsministeren i Slovenia sidan sjølvstendet i 1991.

Bakgrunn
--------

Alenka Bratušek har ein mastergrad i administrasjon frå universitetet i Ljubljana. Etter studietida arbeidde ho i seks år som leiar for statsbudsjettdirektoratet ved det slovenske finansdepartementet.

Politisk karriere
-----------------

Bratušek freista å koma inn på nasjonalforsamlinga for partiet Zares i 2008, men utan hell. Under valet i 2011 vart ho innvald som parlamentsmedlem som representant for Pozitivna Slovenija. Sidan dette valet har Bratušek vore formann for parliamentet sin budsjettskontrollkomitté. 

I 2013 vart Bratušek sett som midlertidig leiar for Pozitivna Slovenija etter at forgjengaren Zoran Janković trekte seg frå alle verv grunna ein rapport frå komitéen som arbeider mot korrupsjon i landet. Som følgje av den same rapporten vart koalisjonsregjeringa til Janez Janša (det slovenske demokratiske partiet), vist mistillit. Pozitivna Slovenija, Sosialdemokratane, Dei liberale og Pensjonistpartiet bestemte seg for å nytta Bratušek som ny statsministerkandidat. Den 27. februar fekk den politisk ukjende Alenka Bratušek i oppdrag å danna ny regjering i Slovenia i løpet av to veker.

Regjeringa Bratušek stod klar etter ei avrøysting den 20. mars, der 52 av 90 folkerepresentantar røysta for den nye koalisjonsregjeringa. Regjeringa stod framfor store utfordringar grunna økonomiske vanskar i landet.

Privatliv
---------

Alenka Bratušek er busett i Kranj med sambuaren sin. Ho har ein son og ei dotter.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bratušek, Alenka (1970–)» (på slovensk). Slovenska biografija. Henta 30. august 2023.
2. ↑  «Alenka Bratušek | prime minister of Slovenia | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), henta 30. august 2023
3. ↑   Frankfurter Allgemeine Zeitung, 27.02.13: Slowenien: Vier Parteien suchen einen Anfang (tysk)
4. ↑   Frankfurter Allgemeine Zeitung, 20.03.13: Vier-Parteien-Koalition: Slowenien hat neue Mitte-Links-Regierung (tysk)
5. ↑  Interview with Alenka Bratušek, Siol.net, 11. mars 2012, vitja 28. januar 2013

* *Denne artikkelen bygger på «Alenka Bratušek» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Alenka Bratušek**

* «mag. Alenka Bratušek» (på engelsk). gov.si.
* «O meni (Om meg)» (på slovensk). alenkabratusek.si.
* «PRIME MINISTER MAG. ALENKA BRATUŠEK» (på engelsk). Office of the Prime Minister of the Republic of Slovenia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* Munzinger (iba)

 |
**Eugène Fredrik Jansson** (18. mars 1862–15. juni 1915) var ein svensk målar, fødd i Stockholm. Han er kjend som Blåmålaren, då mange av landskapsbileta hans er måla i blåtonar.

Liv og gjerning
---------------

Eugène Jansson
Jansson voks opp i heller små kår, med foreldre som var interessert i kunst og musikk. Han gjekk ei kort tid på Konstakademien i Stockholm, og studerte under den leiande målaren Edvard Perséus, men svak økonomi tvinga han til å lære seg målaryrket mykje på eigenhand.

Jansson laga fleire store landskapsmåleri med stockholmsmotiv, ofte i kvelds- eller nattstemning. Gjennomgåande var desse måleria prega av ein blåaktig fargetone, noko som gjorde at fekk tilnamnet Blåmålaren. Han let gjerne lange, ringlande rader av gatelykter verte reflektert i vatnet. *Riddarfjärden i Stockholm* frå 1898, *Nocturne* frå 1901 og *Soluppgång över taken* frå 1903 er mellom hans mest kjende måleri frå dene perioden i hans liv.

Seinare byrja han meir og meir å måle kraftige, nakne mannlege gestaltar, som ofte solbada på badehusbryggjer eller dreiv idrett. Jansson leid frå ungdomen av ein nyresjukdom som tvinga han til regelbunde å gymnastisere og bade. På Flottans badhus fann han rikeleg med modellar til sitt figurmåleri. Desse måleria med nakne menn, merker seg ut med ei frisk, solfylt stemning, og noggrant studium av det anatomiske. Jamsides interessa for den menneskelege kroppen, kom eit anna element; Jansson var homoseksuell i ei tid då homoseksuelle handlingar var ulovlege.

Saman med mellom andre Carl Larsson, Ernst Josephson, Karl Nordström, Nils Kreuger og Richard Bergh var Jansson ein av dei såkalla Opponenterna.

Galleri
-------

* Gryning över Riddarfjärden, 1899*Gryning över Riddarfjärden*, 1899
* Soluppgång över taken, 1903*Soluppgång över taken*, 1903
* Badtavla, 1908*Badtavla*, 1908

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eugène Jansson» frå Wikipedia på svensk, den 20. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Eugène Jansson**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Eugène Samuel Grasset** (25. mai 1845–23. oktober 1917) var ein sveitsisk-fransk bilethoggar, målar og illustratør. Han var aktiv under belle époque og vert rekna som ein av pionerane innanfor art nouveau.

Liv og gjerning
---------------

*Encre L. Marquet*, plakat frå 1892
Grasset var fødd i Lausanne, der far hans var møbelsnikkar. Mellom 1861 og -63 studerte Grasset arkitektur ved den polytekniske skulen i Zürich under professor Gottfried Semper. Etter studiane i Zürich arbeidde han ei stund i eit arkitektfirma i Lausanne, før han 1865-66 la ut på ein studietur over Marseille til Egypt. Ei tid deretter arbeidde han som målar og skulptør i heimbyen.

I 1871 flytta Grasset til Paris. Dei følgjande åra var han aktiv i nesten alle former for brukskunst. Grasset opplevde snart stor suksess som illustratør, men designa både møblar og plakatar og stod for utforminga av fasaden på Hôtel de Dumas i Paris. Størst lukke gjorde han som plakatkunstnar då han frå 1877 tok i bruk grafisk kunst. Vidare laga han mosaikkar, glasmåleri, tapetmønster, smykke, kalenderar, frimerke og mykje meir. Illustrasjonane hans er særleg påverka av stilen til Gustave Doré, men når det gjaldt arbeid av meir kommersiell art var det verk av Eugène Viollet-le-Duc som var førebiletet hans.

Grasset tok fransk statsborgarskap i 1891. Tida 1890-1903 underviste han som professor ved École Guérin, og i åra frå 1905 til han døydde var han lærar på École Estienne. Begge skulane låg i Paris. Mellom studentane hans finn ein Augusto Giacometti, Ernst Otto og Paul Follot. Til verdsutstillinga i Paris i 1900 skapte og presenterte han skrifttypen «Grasset».

Grasset døydde i Sceaux i departementet Hauts-de-Seine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eugène Grasset» frå Wikipedia på tysk, den 8. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Livsskildring, på engelsk
* Om biletet *Harmonie* på Orsay-museet si webside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Ansgar Eugène Olaussen** (27. desember 1887–22. januar 1962) var ein norsk pressemann og politikar, fødd i Horten og oppvaksen i Moss. Han var stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet til 1923, sidan tingmann ut 1924 og medlem for Norges Kommunistiske Parti til 1927. Frå 1928 aktiv for Fedrelandslaget. Under 2. verdskrigen var han talsmann for nasjonalsosialismen, utan å vere medlem i Nasjonal Samling.

Liv og gjerning
---------------

Olaussen var utdanna typograf. Han tok initiativet til Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund, 
og redigerte talerøret Klassekampen frå 1911 til 1921. Olaussen var ein både talefør og skrivefør agitator for den radikale retninga innafor arbeidar-rørsla. Han var elles ein omstridd person i rørsla, nytta gjerne eit krast språk mot meiningsmotstandarar og førte ein kontroversiell stil. Ei tid var han fylkesleiar i Det norske Arbeidarparti og såleis sentralstyremedlem.

I Moskva i 1921 deltok Olaussen på Kominterns 3. kongress. Han vart vald inn på Stortinget 1922-24. Etter partisplittinga hausten 1923 fylgde han NKP. I 1924 vart han dømd til fengsel i 75 dagar, i januar 1926 måtte han sone 120 dagar i fengsel

Frå 1928 sokna Olaussen politisk til Fedrelandslaget, etter å ha fjerna seg frå NKP-linja. 1930-åra vart ei vanskeleg tid for han. Han var utan fast jobb og hadde vanskar med å forsørgje familien, drakk mykje alkohol. Under den andre verdskrigen var han «en aktiv og troende nasjonalsosialist», men medlem i Nasjonal Samling fekk han ikkje verte. I samband med landsvik-oppgjeret vart han dømt til 2,5 år i fengsel.

Kjelder
-------

* Øystein Sørensen: Fra Marx til Quisling. 1983

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Irpin** eller **Irpen** (ukrainsk Ірпі́нь; russisk Ирпе́нь) er ei elv i Ukraina og ei høgre sideelv til Dnepr.

Ho er 162 km lang og renn gjennom byen Irpin. Elva munnar ut i Dnepr i Kievreservoaret. Vassnivået i Dnepr på denne staden er derfor opp mot sju meter over det naturlege nivået, så vatnet frå Irpin vert pumpa opp i Kievreservoaret av kraftige elektriske pumper, slik at Irpin i røynda renn *oppover*.

Området kring Irpen var hjarte i Kievriket og historia nemner elva i samband med fleire viktige hendingar, som slaget ved Irpen i 1321 der storhertugen av Litauen Gediminas (Gedemin) fekk kontroll over landområdet som i dag er det sentrale Ukraina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Irpin River» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2012.*


| * v
* d
* e
Dnepr |
| --- |
| Sideelvar | 
* Drut (H)
* Berezina (H)
* Sozj (V)
* Pripjat (H)
* Teteriv (H)
* Irpin (H)
* Desna (V)
* Stuhna (H)
* Trubizj (V)
* Ros (H)
* Tjasmyn (H)
* Supij (V)
* Sula (V)
* Psyol (V)
* Vorskla (V)
* Samara (V)
* Konka (LV)
* Bilozerka (V)
* Bazavluk (H)
* Inhulets (H)

 |  |
| Reservoar | 
* Dnepr
* Dniprodzerzjynsk
* Kakhovka
* Kaniv
* Kiev
* Krementsjuk

 |

Koordinatar: 50°27′41.18″N 30°31′47.6″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
**Tor Egil Johansen** (fødd 8. august 1950) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Oslo. Midtbanespelaren Johansen spelte for IK Skeid og Lillestrøm SK og for det norske landslaget.

Johansen spelte for osloklubben Skeid i tida 1969-76 og 1978-80. Han var ein sentral spelar då laget vart norsk meister i 1974, då det vart siger over favoritten Viking FK i cupfinalen på Ullevaal stadion. Sesongane 1976 og 1977 spelte han for Lillestrøm SK, i begge sesongane var han med på å føre klubben til seriegull, i 1977 vart han også norsk meister laget. Etter desse triumfane vende han tilbake til Skeid. Han la opp etter 1980-sesongen.

Johansen debuterte Noreg i 1971 og spelte 52 landskampar i tida fram til 1978. Han var ein drivande midtbanespelar som skåra sju landslagsmål.

### Merittar

* Noregsmeister: 1974 med Skeid
* Seriemeister: 1976 og 1977 med Lillestrøm SK
* Noregsmeister: 1977 med Lillestrøm SK

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tor Egil Johansen» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Vitseteikning av Arkimedes før eureka-augneblinken. Frå *The Comic History of Rome*.
***Eureka*** (gammalgresk ηὕρηκα /ˈheʷreːka/, 'eg har funne det') er eit kjent uttrykk for å ha kome på ei genial løysing. Uttrykket er tillagt den greske matematikaren Arkimedes etter at han kom fram til at ein kan måla volumet til ein uregelmessig gjenstand ved å senka han ned i vatn. 

Eureka-historia stammar frå *De Architectura* av den romerske arkitekten Vitruvius. Verket blei skrive på 20-talet f.Kr. medan Arkimedes levde på 200-talet f.Kr. I følgje historia skal Arkimedes ha fått i oppdrag av kong Hieron av Syrakus (Siracusa) å finna gullinnhaldet i ei krone han hadde fått laga. Arkimedes fann løysinga medan han bada, og sprang naken gjennom gatene i byen medan han ropte «Heureka!» (første person eintal av «heuriskein», 'å finna').

Det Arkimedes la merke til var at ein gjenstand vil fortrenga eit like stort volum væske som det han sjølv har om han blir senka ned i henne. Dersom krona hadde rett gullinnhald ville ho fortrenga like mykje vatn som eit gullodd med same vekt. Dersom gullet i krona derimot var blanda ut med sølv, ville ho vera større enn gulloddet, fordi sølv har lågare massetettleik enn gull.

Denne enkle oppdaginga og forteljinga rundt henne er betre kjend enn viktigare oppdagingar Arkimedes gjorde, som Arkimedes' lov om oppdrift.

Seinare bruk av ordet
---------------------

Eureka-flagget.
Eureka er seinare blitt brukt som eit generelt uttrykk for at ein har funne noko fint. Det er ordspråket til den amerikanske delstaten California til minne om gullfunnet der i 1848. Ein gruvearbeidaroppstand i Australia i 1854 blei kalla Eureka Stockade, og flagget opprørarane brukte er seinare blitt kalla Eureka-flagget.

Ordet er òg blitt brukt som namn for fleire stader, særleg i USA, der Eureka i California er den største. Eurekabreen i Antarktis er òg kalla opp etter ordet. Det er namnet til asteroiden 5261 Eureka, den fyrste funne trojanske asteroiden til planeten Mars.

Ein annan naturleg bruk av ordet er som namn på vitskapsføretak. EUREKA er namnet på eit felleseuropeisk vitskapssamarbeid, medan Heureka i Vanda er eit finsk vitsskapssenter.

Fleire filmar og fjernsynsseriar har heitt Eureka, og det er tittelen på eit prosadikt av Edgar Allan Poe.

Ordet er vist til humoristisk mellom anna i den britiske fjernsynsserien Doctor Who, der doktoren forklarer at 'eureka' tyder «Badevatnet er for varmt»  og i Discworld-serien av Terry Pratchett, der Cohen the Barbarian seier at det tyder «Gje meg eit handklede».

Kjelder
-------

Engelsk Wikipedia: Eureka og Eureka (word)

* Vitruvius: *De Architectura* (eng./lat.)

### Noter

1. ↑  «This bath is too hot» (*The Talons of Weng-Chiang*, 1977)
2. ↑  "Give me a towel" (*Interesting Times*, 1994)
**Carl Johan Erichsen** (14. september 1879–10. november 1949) var ein norsk offiser frå Oslo.

Erichsen, som var son til ein gårdeigar i hovudstaden, utdanna seg til det militære. Han vart offiser i 1901 og steig i gradane til han i 1934 vart forfremja til generalmajor og utnemnd til divisjonssjef.

Åra 1930-33 var Erichsen for 8. infanteriregiment, og i 1934 for 6. infanteriregiment. I 1934 vart han utnemnd til kommanderande general over 6. divisjon. Han førte befal over 6. divisjon til han i 1939 tok over som kommanderande general for 1. divisjon. Samstundes var han frå 1939 også kommandant på Fredriksten festning.

Den 8. april 1940 beordra generalmajor Erichsen på eige initiativ utplassering av mitraljøse på kaien i Halden, ettersom tyske krigsskip var i Skagerrak. Etter mobiliseringsordren kom 9. april klarde generalmajoren å samle nokre avdelingar av divisjonen og tok kampen opp mot den tyske invasjonsstyrken. Erichsen «freista halda Fossumstroket», men tyske styrkar klemde på både frå vest og sør. Divisjonen kjempa i tre døgn, før styrken på i kring 3 000 mann ved Ørje trekte seg tilbake inn i Sverige, der han 14. april vart avvæpna og internert.

Erichsen var i 1945-46 norsk militærattaché i Canada. Han skreiv elles fleire militære avhandlingar.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1953

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Eurico Gaspar Dutra** (18. mai 1883–11. juni 1974) var ein brasiliansk politikar knytt til partiet *Partido Social Democrático*.

Frå 31. januar 1946 til 31. januar 1951 var han president i Brasil. Han hadde som krigsminister tvunge forgjengaren sin, den diktatoriske presidenten Getúlio Dornelles Vargas til å trekkje seg. Dette skjedde av di ein frykta at Vargas, etter ei regjeringstid på 15 år (1930-1945), der han aldri hadde blitt vald - og berre hadde hatt legitimitet gjennom militæret, trass i lovnader om det motsette, likevel ville stille til val som president i 1945.

Motorvegen mellom São Paulo og Rio de Janeiro (BR-116/SP-60) er oppkalla etter Dutra.

Kjelder
-------

* McCann; Frank D. *Soldiers of the Patria: A History of the Brazilian Army, 1889–1937* Stanford University Press 2004, side 441, nest siste avsnitt Se på Google Books

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Eurico Gaspar Dutra**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
**Tor Marius Gromstad** (8. juli 1989–12. mai 2012) var ein norsk fotballspelar for Stabæk frå Arendal.

Biografi
--------

Gromstad kom til Stabæk frå FK Arendal i 2007, der han spelte midtbane og overtok draktnummer 16 etter Christian Holter. Han spelte på laget då Stabæk vart seriemeistrar i 2008, og har blitt i klubben sidan.

Gromstad vart meld sakna den 13. mai. Han vart sist sett i live i bustaden til broren ved Bislett Stadion. Det vart igangsett store leiteaksjonar i heile Oslo med hjelp frå frivillige, drosjesjåførar, ungdommar frå Arendal og overvakningskamera. Til sist vart han funnen død av arbeidarar på ein byggjeplass i Oslo Sentrum. Dødsårsaka var ei fallulukke, og politiet mistenkte ikkje noko kriminelt bak dødsfallet.

Fotnotar
--------

1. ↑  *Stabæk Fotball - Tor Marius Gromstad er savnet*, arkivert frå originalen 16. mai 2012, henta 14. mai 2012
2. 1 2  NRK.no, 14.05.12: Tor Marius Gromstad er funnet død
3. ↑  Dagbladet, 14.05.12: Hundrevis leter etter Tor Marius Gromstad
4. ↑  Stabæk Fotball: Gromstad funnet død
**Tor Langbach** (fødd 26. januar 1949) er ein norsk jurist fødd i Trondheim. Han var direktør for Domstoladministrasjonen frå 2007 til 2013.

Utdanning og karriere
---------------------

Tor Langbach tok examen artium i 1967, og vart cand. jur. i 1975. I studietida var han med i rettshjelpstilbodet JussBuss i 1972-73. Han var vit.ass. 1973-1974. 
Han var førstesekretær i Direktoratet for vilt og ferskvannsfisk 1975-76, konsulent hos Fylkesmannen i Sør-Trøndelag 1976-1978 og dommarfullmektig i Midt-Trøndelag heradsrett 1978-1979. Han fekk advokatløyve i 1979. Han var førstekonsulent i Trondheim kommune 1979-1981. Han dreiv eige advokatkontor i Trondheim frå 1981 til 1993, og var mellom anna fast forsvarar i Frostating lagmannsrett. Frå 1993 var han dommar, mellom anna i konstituert lagdommar i Frostating lagmannsrett, mesteparten av tida tingrettsdommar og etter kvart nestleiar i Trondheim tingrett. Han er mellom anna kjend som dommar i den mediaomtala Orderud-saka i Nes heradsrett i 2001. 

Frå 2006 hadde Tor Langbach eit engasjement i Domstoladministrasjonen, og har sidan 4. september 2007 vore direktør for Domstoladministrasjonen i Noreg, som har hovudsete i Trondheim. Åremålet som direktør strekte seg over 6 år og gjekk ut i september 2013.

Bøker
-----

* *Forsvareren*. 1996. Oslo: Juridisk forlag. ISBN 82-7513-039-5
* *Straffesaksbehandling i tingrettene*. 2007. Oslo: Gyldendal Akademisk. ISBN 978-82-05-35812-6
* *Straffesaksbehandling i tingrettene*. 2016. 2. utg. Oslo: Gyldendal Juridisk, Gyldendal Norsk Forlag. ISBN 9788205483002

Kjelder
-------

* Tor Langbach hos domstol.no, vitja 12. juli 2010
* Intervju i Juristkontakt nr. 2-2009, side 28-31, vitja 12. juni 2010[*daud lenkje*]
* Intervju i Advokatbladet nr. 3-2009, vitja 12. juni 2010 Arkivert 2012-10-13 ved Wayback Machine.

Fotnotar
--------

1. ↑  Pressemelding hos domstol.no 11. juni 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
| **Geitanger** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Hjeltefjorden |
| **Koordinatar** | 60°23′41″N 5°04′14″E﻿Koordinatar: 60°23′41″N 5°04′14″E﻿

 |
| **Høgaste punkt** | Storhaugen (49 moh.) |
| **Høgaste punkt** | 68 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Vestland

 |

Tjønna ved Monsegaard
**Geitanger** (gammalt lokalt namn Geitung) er ei øy i Øygarden kommune vest for Bergen. Øya er utan bilar og forholda er gode for fiske og dykking. Talet på innbyggjarar var i 2006 under ti. 

Øya ligg inst i Hjeltefjorden og innbyggjarane her har i tidlegare tider livnært seg på fiske og enkelt landbruk. Fiske- og landbruksvarene vart hovudsakleg seld på Fisketorget i Bergen. Varene vart frakta med Oselvar frå øya til hamna i Bergen. 

Dei seinare åra har det vore villsau på Geitanger som medverkar til å ivareta delar av kulturlandskapet på øya. Øya bestod tidlegare av store lyngheier, men har i dag fått tilvekst av gran og furu som i hovudsak er planta i kommunal regi. Lyngheiene på Geitanger har vist seg å vere gunstig for honningproduksjon. Rundt på øya finst ei rekkje steingardar som framleis er godt synleg i terrenget.

Transport til Geitanger er sjøvegen frå staden Knappskog på Sotra til vestsida av øya der det finst ein djupvasskai og hamna Keilo. Sør på Geitanger er det etablert ei gjestehamn med servering om sommaren.

**Folketalsutvikling:**

| 1801 | 1900 | 1950 |
| --- | --- | --- |
| 21 | 36 | 35 |
|

Galleri
-------

* Hamna KeiloHamna Keilo
* Rutebåtkaien på GeitangerRutebåtkaien på Geitanger
* Rutebåten MS Utgar ved GeitangerRutebåten MS Utgar ved Geitanger

Kjelder
-------

1. ↑  Folketeljing 1801 for Sund prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Fjell herred, frå Digitalarkivet
3. ↑  Halvor Skurtveit et al. (red.), *Fjell bygdebok, bd. IV* (Fjell kommune, 2008)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Geitanger**

* Google Maps

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| Nogent-sur-Marne |
| --- |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Île-de-France  Val-de-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  2,8 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 30 200   10 786/km² |
| Koordinatar | 48°50′″N 02°29′″E﻿Koordinatar: 48°50′″N 02°29′″E﻿ |
| Høgd over havet | 73 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 94130 |
| **Heimeside:** www.ville-nogentsurmarne.fr |

**L'Haÿ-les-Roses** er ein kommune i dei austlege forstadane til Paris i Frankrike, men har status som by. Han ligg 10,6 km frå sentrum av Paris, og er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Val-de-Marne. Han er ein av kommunane i Europa med høgaste folketettleik.

Historie
--------

Namnet på byen kan ha fleire mogelege opphav: 

Novigentum , «det nye folket», t.d. fangar som vart ført her av den romerske hæren.
Nov. indikerer feit eller gjennomblaut jord.
Novientum tilsvarar det galliske namnet Villeneuve i mellomalderen.
I mellomalderen vart det bygd fleire slott her. Le Chateau de Plaisance vart bygd på 1200-talet og husa Karl V og Jeanne de Bourbon i 1375. Dei einaste spora etter dette er eit hus som i dag er eit privat sjukehus, 30 rue de Plaisance, i tillegg til botn av muren rundt hagane. Le Chateau de Beauté sur Marne frå 1300-talet var òg kongeleg residens, men Kardinal Richelieu øydela det i 1626.

På 1100-talet var det stort sett berre vindyrkarar som budde i dette landlege området, men på denne tida oppdaga mellomklassen den sjarmerande landsbygda å byrja og slå seg ned i Nogent. Antoine Watteau budde i Hr. Lefevre sitt hus og døydde der i 1721.

Då det vart bygd to jernbanelinjer, Paris-Mulhouse og Bastille-La Varenne i 1850-åra, auka folketalet. Viadukten, bygd av auvergnatar og belgiarar vart øydelagd 15. september 1870, men italienarar bygde han opp att og danna eit italiensk samfunn her. 

Kommunen Le Perreux sur Marne oppstod etter 10 års kamp i 1887 etter å ha vore isolert sidan 1854 då viadukten langs Paris-Mulhouse-linja vart konstruert. Meir enn halvparten av området til Nogent-sur-Marne vart fråskild og vart ein del av kommunen Le Perreux-sur-Marne.

I 1929 mista kommunen Nogent-sur-Marne ein liten del av området sitt då byen Paris annekterte Bois de Vincennes, der den austlegaste delen høyrte til Nogent-sur-Marne.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Association du Coteau de Nogent sur Marne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Sitnica i Montenegro.* 

**Sitnica** (albansk Sitnicë, serbisk skrift Ситница) er ei 90 km lang elv i Kosovo. Ho munnar ut i Ibar ved Kosovska Mitrovica og er den lengste elva som berre renn innanfor grensene til Kosovo.

Historie
--------

På 1300-talet, under regjeringstida til kong Milutin, vart det grave ut ein kanal mellom Sazlija og elva Nerodimka. Dette skapte ei kunstig forgreining, og sidan den gong har Nerodimka rend sørover og ut i Lepenac, slik at ho høyrer til nedslagsfeltet til Egearhavet i staden for Svartehavet, som Sitnica og Ibar. Etter den andre verdskrigen vart kanalen dekt med jord igjen.

Geografi
--------

Sitnica spring ut frå Sazlija, nord for byen Uroševac. Sitnica er den største elva på Kosovosletta og renn vest for hovudstaden Pristina. Ho munnar ut i Ibar ved Kosovska Mitrovica med ei middelvassføring på 9,5 m³/s.

Elva er relativt slak og drenerer eit område på 3129 km². Det totale fallet hennar er om lag 60 meter.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Sitnica» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
	+ Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Honda Civic, 2023-modell
**Honda Motor Co. Ltd.** er eit japansk føretak som produserer motorar, generatorar, bilar, lastebilar, motorsyklar, skuterar, firhjulingar, snøfresarar, hagebruksreiskap, robotar, osv. I tal på einingar er Honda den største produsenten av motorar i verda.

Historie
--------

Honda vart stifta i 1948 av Soichiro Honda, og har hovudkvarteret sitt i Tokyo. Soichiro Honda hadde tidlegare produsert stempelringar for den japanske marknaden.

I 1981 opna Honda produksjonsanlegg utanfor Japan. I USA produserte og selde dei dyrare modellar under namnet Acura frå 1986. I Storbritannia gjekk bilane først under Triumph-merket, sidan som Rover. Samarbeidet med Rover førte også til at Land Rover Discovery i ei periode vart seld i Japan som Honda Crossroad.

Motorsport
----------

Honda RA272 frå 1965 var den første Honda-bilen som vann i formel 1
Honda har i mange år levert motorar til Formel 1, blant anna til Williams, McLaren og BAR-laget i 2000. I 2005 kjøpte Honda opp BAR-laget 100% og som Honda Racing F1 driv no Honda formel 1 også som konstruktør, noko bilprodusenten og gjorde ei kort tid mellom åra 1964–1968.

Honda driv og med sykkelsport som MotoGP og motocross.

I Noreg
-------

Hanne Skotvedt, som er dotter av bilimportøren Oscar Skotvedt, starta firmaet Hasco (seinare Hasco Norge AS) i april 1970 for å ta inn Honda N600.

På slutten av 1990 talet skifta Hasco Norge namn til Skotvedt AS og beheldt Honda-importen ut 2000. Då tok Honda Motor Europe Ltd. Norge over, eit dotterselskap av Honda.

Sjå og
------

* Acura
* Honda Racing F1

Kjelder
-------

1. ↑  .

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Honda**

* Offisiell nettstad til den norske importøren
* Bilnorge.no si historie om merket
* Club Honda Arkivert 2005-05-31 ved Wayback Machine.
* Biltesten.no sine testar av Honda Arkivert 2006-03-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BBC Things
* MusicBrainz (label)
* NDL

 |
**Nærøysund** er ein kommune i Ytre Namdalen i Trøndelag fylke som blei oppretta den 1. januar 2020 ved då Vikna og Nærøy kommune blei slått saman. Han har over 10.000 innbyggjarar. Kommuneadministrasjonen er delt mellom småbyene Rørvik og Kolvereid, som har 3 100 og 1 750 innbyggjarar kvar. Kolvereid er den minste byen i Noreg.

  

Nærøysund omfattar områda på begge sider av Indre Foldafjord og ut til Viknaøyene og det opne havstykket Folda. Hovudleia langs kysten går gjennom Nærøysundet, verna for havet. Den historiske handels- og kyrkjestaden på Nærøya har namn etter den norrøne havguden Njord. 

Personar som kjem frå Nærøysund kommune blir kalla for nærøysunding.

Nærøysund er den største havbrukskommunen i Noreg, og ein stor fiskerikommune med sjømatføretak som til saman omset for over 6 milliardar kroner. Rørvik er den største fiskerihamna på Trøndelagskysten med 15 000 skipsanløp i året. Det finst reiarlag, leverandørindustri og faghandel for fiskeria og havbruket. Ytre Namdal videregående skole på Rørvik har fagtilbud innan blant anna fiske og sjøfart og ein maritim fagskole. Mange arbeidsplassar på Rørvik er også knytte til kunnskapsintensiv forretningsmessig tenesteyting. Jordbruket er ein viktig næringsveg i heile kommunen med den tredje største melkeproduksjonen i Trøndelag. Val videregående skole driv opplæring og oppdragsforsking innan jordbruk og havbruk.

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑  «Forskrift om sammenslåing av Nærøy kommune og Vikna kommune til Nærøysund kommune, Trøndelag». Lovdata. Henta 6. juli 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Nærøysund» frå Wikipedia på bokmål, den 15. januar 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Kommunar i Trøndelag |
| --- |
| Flatanger • Frosta • Frøya • Grong • Heim • Hitra • Holtålen • Høylandet • Inderøy • Indre Fosen • Leka • Levanger • Lierne • Malvik • Melhus • Meråker • Midtre Gauldal • Namsos • Namsskogan • Nærøysund • Oppdal • Orkland • Osen • Overhalla • Rennebu • Rindal • Røros • Røyrvik • Selbu • Skaun • Snåsa • Steinkjer • Stjørdal • Trondheim • Tydal • Verdal • Ørland • Åfjord | Trøndelag fylke |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Vestover frå toppen over Loch Ericht til Loch Pattack.
Utsyn nedover Pass of Drumochter frå Boar of Badenoch.
**A' Mharconaich** er eit skotsk fjell som ligg 29 km nordvest for Blair Atholl i Highland. Det er ei fjellgruppe som ligg vest for vegen vegen A9 nær toppen av Pass of Drumochter og vert ofte kalla Drumochter Hills. Fjella ligg så vidt innanfor Cairngorms nasjonalpark, men er ikkje ein del av Cairngorms-fjella.

A' Mharconaich har ei høgd på 975 meter over havet og er den 182. høgaste toppen med status som munro. Fjellet kryssa grensa mellom Perth and Kinross og Highland eller det gamle Perthshire og Inverness-shire, og eit gammalt rusta gjerde markerer grensa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «A' Mharconaich» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  www.scottishsport.co.uk. Arkivert 2011-07-16 ved Wayback Machine. Gives list of Munros in height order.
2. ↑  *"OS Landfjellkjeder 42"* ISBN 0-319-22042-7 Shows county boundary on hill .

Koordinatar: 56°51′26″N 4°17′22″W﻿
Verda rundt 250.
< **200-talet** > var hundreåret frå 200 til 299. 

Dette hundreåret hadde Romarriket ei krise som byrja med mordet på keisar Severus Alexander i 235, etterfølgd av ein periode med økonomiske vanskar, barbarinvasjonar, politisk uro, borgarkrigar og oppdelinga av riket i Det galliske riket i vest og Det palmyrske riket i aust. Keisar Aurelian vann tilbake tapet område og riket hadde ein stabil periode under Diokletian, slik at krisa var over i 284. Denne krisa markerte byrjinga på seinantikken.

I Persia blei Partharriket etterfølgd av Sassanideriket i 224, etter at Ardashir I nedkjempa og drap Artabanus V under slaget ved Hormozdgan. Sassanidane la så under seg mange av dei vestlege delane til Kushanriket. I India voks Guptariket fram mot slutten av hundreåret.

I Kina fortsette kaoset frå føre hundreår, og riket blei delt i Dei tre kongedøma Wei, Wu og Shu.

Amerika
-------

* Maisdyrking spreidde seg frå Mexico til Nord-Amerika.

Asia
----

* **Sør-Asia**
	+ Pallava-dynastiet herska i **Sør-India**. Dei grunnla fleire hamnebyar langs Koromandelkysten og dreiv handel med Sri Lanka og Malaysia.
	+ Dei eldste byane blei grunnlagd på Deccanplatået.
	+ Den indiske ortodokse kyrkja voks i Sør-India.
	+ Sarnath blei eit buddhistisk kulturelt senter.

* Stordomstida til kongeriket **Funan** i noverande Kambosja under Fan Shih-man (ca. 205-225)

* **Kina**
	+ Han-dynastiet tok slutt i 220, då kongedømet Cao Wei tok over makta i Nord-Kina.

* **Persarriket** under sassanidane la ut på felttog for å ta tilbake område tapte til romarane (230–232)

Europa
------

* **Romarriket** gjekk gjennom ein kritisk fase med borgarkrig, invasjonar og økonomiske frå drapet på keisar Alexander Severus i 235 og fram til keisarane Claudius II, Aurelian og Diokletian innførte fredelegare tider mot slutten av hundreåret.
* Dei eldste runeinnskriftene er frå denne tida.

Oseania
-------

* Dei siste spora etter Stillehavskulturen **Lapita** og pottemakarkunsta deira er frå midten av dette hundreåret.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «3rd century» frå Wikipedia på engelsk, og «IIIe siècle» frå Wikipedia på fransk den 7. januar 2008.*

**<<   200-talet   >>**
<< 200 | 201 | 202 | 203 | 204 | 205 | 206 | 207 | 208 | 209 | 210 | 211 | 212 | 213 | 214 | 215 | 216 | 217 | 218 | 219 | 220 | 221 | 222 | 223 | 224 | 225 | 226 | 227 | 228 | 229 | 230 | 231 | 232 | 233 | 234 | 235 | 236 | 237 | 238 | 239 | 240 | 241 | 242 | 243 | 244 | 245 | 246 | 247 | 248 | 249 | 250 | 251 | 252 | 253 | 254 | 255 | 256 | 257 | 258 | 259 | 260 | 261 | 262 | 263 | 264 | 265 | 266 | 267 | 268 | 269 | 270 | 271 | 272 | 273 | 274 | 275 | 276 | 277 | 278 | 279 | 280 | 281 | 282 | 283 | 284 | 285 | 286 | 287 | 288 | 289 | 290 | 291 | 292 | 293 | 294 | 295 | 296 | 297 | 298 | 299 >>



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC

 |
Fyrsteutgåva av *Nokre salmar* kom som tre anonyme hefte i perioden 1869-75
Både fyrste- og andreutgåva av *Nokre salmar* utkom anonymt
***Nokre salmar*** var den fyrste nynorske salmesamlinga, utgjeven anonymt av Elias Blix. Ho vart først utgjeven som hefte, det fyrste kom i 1869, dei neste i 1870 og 1875, og sidan auka i 1883 (Det norske Samlaget). 4. mars 1892 vart *Nokre Salmar* autorisert til bruk ved den offentlege gudstenesta, og desse landsmålssalmane vart trykte bak i *Landstads kirkesalmebog* som nr 635–784.

I 1908 vart Tekstbok og Altarbok for Den norske kyrkja i Peter Hognestad si omsetjing autoriserte for offentleg bruk. Med denne boka vart Litaniet og preikestolversa òg autoriserte, og i seinare opplag vart dei lagt til i dette såkalla *Blix-tillegget* som nr 785 til 791.

Dei fyrste kyrkjelydane som nytta retten til å syngje Blix-salmane i gudstenesta, var Ranum og Skage i Overhalla i Namdal prosti; dei gjorde det alt i 1892. I 1901 hadde 76 kykjelydar gjort det same, i 1914 366 og i 1926 meir enn 500. Mange stader vart det strid om Blix-tillegget. Etter resolusjonen av 1892 var det høve for eit fleirtal i kyrkjelyden å nekte bruk av Blix-tillegget. I 1926 vart det ved kongeleg resolusjon vedteke at dei som nytta Hauges og Landstads salmebøker også *skulle* bruke salmane i *Nokre salmar*. Men då var allereie Landstads reviderte salmebok og Nynorsk salmebok autoriserte for bruk i dei kyrkjelydane som gjorde vedtak om det.

Dei fyrste utgåvene
-------------------

* Hefte I kom i 1869 og inneheldt 13 salmar, av dei 4 nyskrivne og 9 gjendikta.
* Hefte II kom i 1870 og inneheldt 27 salmar, av dei 10 nyskrivne og 17 gjendikta.
* Hefte III kom i 1875 og inneheldt 17 salmar, av dei 14 nyskrivne og 3 gjendikta.

Andre utgåva kom i 1883 og hadde 68 salmar, av dei 39 nyskrivne og 29 gjendikta.

Tredjeutgåva vart utgjeven i Bergen i 1887 og hadde same innhaldet som andreutgåva, med den skilnaden at denne var trykt med latinske bokstavar. 

Fjerde og femte utgåve, som vart autorisert for kyrkjeleg bruk i 1892, inneheldt 150 salmar. Boka vart òg trykt som eit tillegg til Landstads Kirkesalmebog, då med 157 salmar; dei siste sju var litaniet og preikestolvers.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digital utgåve på Bokylla.no

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* Anders Aschim. *Ein betre vår ein gong. Elias Blix*. Det norske Samlaget, 2008 ISBN 978-82-521-6429-9

| * v
* d
* e
Den norske kyrkja sine salmebøker |
| --- |
|  Kingos salmebok (Kingo; 1699) | Guldbergs Salmebog (Guldberg; 1778) | Evangelisk-christelig Psalmebog (1798) | Christianiatillægget (1853) | Landstads kirkesalmebog (Landstad; 1869) | Hauges salmebok (Hauge; 1873) | Nokre Salmar (Blix; 1892) | Landstads reviderte (Jensen; 1924) | Nynorsk salmebok (Støylen, Hognestad og Hovden; 1925)  | Salmer 1973 (1973) | Norsk Salmebok (1985) (1985) | Salmer 1997 (1997)  | Norsk salmebok 2013 (2013)  |
Ein tradisjonell sukkertopp.
**Sukkertopp** er ein avrunda kjegle av samanpressa raffinert sukker.

Sukkertoppar i ein historisk kjøkkenillustrasjon frå Tyskland.
Frå rundt 1500 og fram til slutten av 1800-talet var sukkertoppar den vanlegaste måten å omsetja sukker på. Då sukkerfabrikantane byrja å produsera sukkerbitar og strøsukker, forsvann sukkertoppane stort sett frå marknaden. Dei vert framleis selde i einskilde land, blant anna i Tyskland, der dei vert brukt i julepunsjen *Feuerzangenbowle.* Sukkertoppar vart kutta i mindre stykke med ei spesiell tong for å få meir handterbare stykke. Dei varierte tradisjonelt i storleik frå 1,8 til 14 kg. På grunn av raffineringsprosessen vart kvaliteten på sukkertoppane dårlegare jo større dei var.

«Sukkertoppen» er namnet på fleire toppar: Sukkertoppen i Ålesund i Noreg, Sukkertoppen i Horsens og Sukkertoppen i Brønderslev i Danmark, Sukkertoppen i Rio de Janeiro i Brasil og Sukkertoppen i Dronning Maud Land i Antarktis.

Kjelder
-------

* «Sukkertop» i *Den Danske Ordbog*. Henta 3. november 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Sukkertopp» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sukkertopp**
Sentral-Asia
Regionar i Asia
██ Nord-Asia
██ Sentral-Asia
██ Sørvest-Asia
██ Sør-Asia
██ Aust-Asia
██ Søraust-Asia
**Sentral-Asia** er den regionen i Asia som strekkjer seg frå Kaspihavet i vest til det sentrale Kina i aust, og frå Sør-Russland i nord til Nord-India i sør.

Det finst fleire definisjonar og ingen av dei er universelt godtekne. Trass i denne usikkerheita med omsyn til å definere grensene, har området nokre viktige generelle særtrekk. Eitt av dei er at Sentral-Asia historisk har vore nært knytt til dei nomadiske folkeslaga som held til der, og Silkevegen.

I ein moderne kontekst består Sentral-Asia av fem tidlegare sovjetrepublikkar, Kasakhstan, Kirgistan, Tadsjikistan, Turkmenistan og Usbekistan, og vidare kan ein rekne inn Afghanistan, det nordaustlege Iran, vestlege delar av Kina, Mongolia, Jammu og Kashmir i India, dei nordlege områda av Pakistan, og sørlege delar av Sibir.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Central Asia» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* NDL

 |
I matematisk optimering baserer **Newtons metode** på å finna stasjonære punkt (minima, maksima, sadelpunkt, både lokale og globale) for ein gjeven funksjon f, altså baserer han seg på ei minimering av {\displaystyle \Delta f(x)} i staden for ei minimering av {\displaystyle f(x)} som i newtons metode i kalkulus.

Definisjon
----------

Gjeve eit startpunkt {\displaystyle x\_{n}} for algoritmen og ein funksjon f ein ønskjer å finna stasjonære punkt for, så er newtons algoritme i optimering gjeven som

{\displaystyle x\_{n+1}=x\_{n}-(\Delta ^{2}f(x\_{n}))^{-1}\Delta f(x\_{n})}

I høvet der f berre er ein funksjon av ein variabel, så er {\displaystyle \Delta f(x\_{n})} den deriverte til funksjonen f og {\displaystyle \Delta ^{2}f(x\_{n})} er den dobbeltderiverte. I det høvet der f er ein fleirvariabels funksjon så er {\displaystyle \Delta f(x\_{n})} kjend som gradienten av f og {\displaystyle \Delta ^{2}f(x\_{n})} kjend som hessematrisa for f. {\displaystyle (\Delta ^{2}f(x\_{n}))^{-1}} er inversen av denne hessematrisa. 

Under særskilde føresetnadar bundne av valet av startpunkt {\displaystyle x\_{k}}, så vil følgja {\displaystyle x\_{n+1}} konvergera mot løysinga av likninga {\displaystyle \Delta f(x\_{x+1})=0}, altså er {\displaystyle x\_{n+1}} eit stasjonært punkt.

Motivering av definisjon
------------------------

Utleiinga av algoritmen er særs lik som for utleiinga av newtons metode i kalkulus. Ein nyttar ei taylorpolynomtilnærming til å utleia eit newtonsteg, som vert steget h i ein iterativ descentalgoritme, gjeven som:

{\displaystyle x\_{k+1}=x\_{k}+h}

I motsetning til newtons metode i kalkulus nyttar ein ei andreordens taylorpolynomtilnærming av i staden for ei førsteordens. Denne tilnærminga vert derivert og vidare minimisert med omsyn på h for å utleia newtonsteget h.

Ei andreordens taylorpolynomtilnærming for funksjonen f er:

{\displaystyle f(x\_{k}+h)=f(x\_{k})+\Delta f(x\_{k})^{T}h+{\frac {1}{2}}\Delta ^{2}f(x\_{k})h^{T}h}

Den deriverte av tilnærminga er:

{\displaystyle {\frac {\partial }{\partial h}}\left(f(x\_{k})+\Delta f(x\_{k})^{T}h+{\frac {1}{2}}\Delta ^{2}f(x\_{k})h^{T}h\right)=\Delta f(x\_{k})^{T}+\Delta ^{2}f(x\_{k})h}

Og ein minimiserer denne funksjonen ved å løysa:

{\displaystyle \Delta f(x\_{k})^{T}+\Delta ^{2}f(x\_{k})h=\displaystyle 0}

Med omsyn på h, som gjev newtonsteget h i algoritmen:

{\displaystyle h=-(\Delta ^{2}f(x\_{k}))^{-1}\Delta f(x\_{k})}

Som gjev den iterative algoritmen

{\displaystyle x\_{n+1}=x\_{n}-(\Delta ^{2}f(x\_{n}))^{-1}\Delta f(x\_{n})}

kjend som Newtons metode i optimering.
Symbol for Sentrale militærdistrikt
**Sentrale militærdistrikt** (russisk Центральный военный округ) ein ein av delane som set opp ein av fem operasjonelle-strategiske kommandoar for forsvaret i Russland. Distriktet vart danna ved presidentdekret nummer 1144, underskrive 20. september 2010. Det har det tidlegare Volga-Ural militærdistrikt som base.

Distriktet kontrollerer andre og 41. kombinerte arméer, og dessutan 2. luft- og luftforsvarskommando i det russiske flyvåpenet.

Luftlandestyrker og strategiske rakettstyrkar som er forlagt innan Sentrale militærdistrikt er ikkje underlagt militærdistriktet, men kontrollert av generalstaben direkte.

Hovudkvarteret er i Jekaterinburg.  

Russiske luftlandestyrker som er forlagt innan Søre militærdistrikt er ikkje underlagt militærdistriktet eller OSK, men direkte kontrollert av sjefen for VDV i Forsvarsdepartementet i Russland som ein snøgg strategisk infanterireserve (manøverelement).

Samansetjing
------------

**Militær kommando og kontroll**

* 59. kommando- og kontrollbrigade i Verkhnajaja Pysjma (Jekaterinburg).
* 3. SPETSNAZ-brigade
* 24. SPETSNAZ-brigade

OSK Senter vil ha desse **landkomponentane** på operasjonelt nivå:

* 2. kombinerte armé med HK i Samara
* 41. kombinerte armé med HK i  Novosibirsk

- og ein divisjon på taktisk nivå:  

90. stridsvogndivisjon  

**Luftkomponent** på operasjonelt nivå:

* 14. fly- og luftforsvarsarmé

Referansar
----------

1. ↑  *Указ Президента Российской Федерации от 20 сентября 2010 года №*, arkivert frå originalen 31. mars 2012, henta 28. januar 2017
2. ↑

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sentrale militærdistrikt» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2017.*