recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Super Mario Bros. 2*** er eit plattformspel utvikla og publisert av Nintendo på Nintendo Entertainment System. Det vart først gjeve ut i Nord-Amerika oktober 1988, i Europa april 1989 og i Japan juli 1992.

Spelet har vore omlaga tre gonger; først som ein del av *Super Mario All-Stars* for Super Nintendo Entertainment System, etter det som ei omlaging i *Super Mario Advance*-serien på Game Boy Advance, og sist som digital nedlasting på Virtual Console for Wii.

Oppsett
-------

*Super Mario Bros. 2* har til skilnad frå Super Mario Bros. ikkje modi for fleirspel. Splearen vel mellom fire figurar frå Mario-spela; Mario, Luigi, prinsesse Toadstool og Toad. Alle fire har forskjellige eigenskapar; Mario er nøytral, Luigi hoppar høgast, Toad kan plukke opp ting raskast og prinsessa kan hoppa lengst sidan ho kan svive med kjortelen sin. Alle figurane kan auke høgda på hoppet sitt ved å kort krøke seg i hop.

Til skilnad frå Mario-spel flest kan ikkje fiendar bli skada om ein hoppar på dei. I staden må spelaren kasta noko på fiendane, som grønsaker eller andre fiendar. Om ein kastar ei blokk merka «POW» vil alle fiendane på skjermen bli utsletta. Helsa til figuren ein speler blir representert av ein helsemålar, synt i spelet som prikkar. Spelaren byrjar kvart nivå med to prikkar, men kan auke talet på desse ved å finne soppar. Helsa kan bli heila ved at ein samlar flygande hjarte som dukkar opp om ein nedkjempar nok fiendar. Stjerna som gjer ein usårleg dukkar også opp dersom ein samlar nok kirsebær.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Super Mario Bros. 2* hjå Nintendo.no

| * v
* d
* e
*Super Mario*-serien |
| --- |
| Hovudserie | 

|  |  |
| --- | --- |
| Konsoll | * *Super Mario Bros.*
* *The Lost Levels*
* *Bros. 2*
* *Bros. 3*
* *World*
* *World 2: Yoshi's Island*
* *64*
* *Sunshine*
* *Galaxy*
* *New Bros. Wii*
* *Galaxy 2*
* *New Bros. U*
	+ *New Luigi U*
* *3D World*
* *Maker*
* *Odyssey*
* *Maker 2*
 |
| Handhalde | * *Super Mario Land*
* *Land 2: 6 Golden Coins*
* *New Super Mario Bros.*
* *3D Land*
* *New Bros. 2*
* *Run*
 |

 | The official Super Mario series logo |
| Biprodukt | 
* *Wario Land: Super Mario Land 3*
* *Super Princess Peach*
* *Captain Toad: Treasure Tracker*
* *Bros. 35*

 |
| Remakar | 
* *Bros. Deluxe*
* *Advance*
* *Advance 2*
* *Advance 3*
* *Advance 4*
* *64 DS*

 |
| Kompilasjonar | 
* *All-Stars*
* *3D All-Stars*

 |
**Robert William Service** (16. januar 1874–11. september 1958) var ein skotsk-canadisk poet og forfattar.

Service voks opp i Storbritannia og flytta til Canada som 21-åring der han fekk arbeida som banktensetemann. Den første diktsamlinga hans vart utgjeven i 1907. Forfattarskapen gjekk bra og etter to år kunne han seia opp bankstillinga si for å kunna reisa rundt om i Amerika og Europa. Under Balkankrigane og den fyrste verdskrigen arbeidde han som krigskorrespondent.

Inspirert av sina eigne eventyr skreiv Service deretter fleire romanar. Ingen av desse er omsette til norsk.
Det er lite av hans verk som er kjent i Noreg; Fridtjof Nansen kalla han «Nordenlandenes diktar» og siterte han i enkelte av sine talar, bl. a. i Minnetalen over Roald Amundsen;

Nokre få andre av dikta hans er vorte tonesette, bl. a. «The Cremation of Sam McGee» med Johnny Cash.

Har du følt den store, hvite stillhet.
Våget det ukjente, trådt de utrådte veier.
Merket kartets hvite flekker.
Har du savnet. sultet seiret
Vokset større i det heles storhet.
Gjort ting blott for dådens spenning,
og latt andre snakke om det.
Har du sett Gud i hans storhet,
hørt den tekst naturen preker.
Sett de enkle ting, de sanne ting,
de tause menn som gjør ting.
Da lytt til viddene, de kaller på deg

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Robert Service» frå Wikipedia på bokmål, den 9. oktober 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Sankt Demetriuskatedralen.
Interiør.
Grunnplanen. Midtpartiet med den sentrale kuppelen kviler på fire pilarar.
**Sankt Demetriuskatedralen** (russisk Дмитриевский собор) i byen Vladimir om lag 200 kilometer aust for Moskva i Russland vart bygd i 1191 og vigsla til Den heilage Demetrius frå Thessaloniki. Byggherre var *Vsevolod III*, òg kalla *Vsevolod det store reiret* (1154–1212), storfyrste av Vladimir frå 1177. Opphavleg var det kring katedralen eit tårnpryda galleri som knytte saman katedralen og fyrstepalasset, men dette vart rive ned under ei restaurering av katedralen på 1800-talet. Innvendig finst det nokre fragment av freskomåleri frå 1100-talet, særleg av ei dommedagframstilling.

Ytterveggane på katedralen er dekte av ei mengd relieff som for det meste framleis er originale, men somme er rekonstruksjonar frå restaureringa på 1800-talet. Interessant frå ein nordisk synsstad er at her finst scener som syner episodar frå sagaen om Sigurd Fåvnesbane, òg kjend frå norske stavkyrkjeportalar; elles kan mellom anna sjåast scener frå livet til Aleksander den store, scener som refererer seg til storverka til den greske segnhelten Herakles, skildringar frå Det gamle testamentet i Bibelen, særleg om livet til kong David og meire.

Katedralen står på UNESCOs verdsarvliste.

* 
* 
* 
* 
*

Fotnotar
--------

1. ↑  Side 40 i *Russland er sitt eget sted* av Peter Normann Waage, Oslo 2012: Arneberg forlag ISBN 978-8220-064-6

Bakgrunnsstoff
--------------
*Skurdonna*, 1860
*På veg mot Emmaus*, 1877
*Eikeskogen*, 1882
**Robert Zünd** (3. mai 1826–15. januar 1909) var ein av dei fremste kunstmålarane i Sveits i det 19. hundreåret. Stilistisk høyrer verka hans inn under klassisismen.

### Liv og gjerning

Zünd vart fødd inn i ei middelklassefamilie i Luzern. Etter å ha gått mellomskulen i Luzern, vart han undervist i teikning og måling i atelieret til James Schwegler. På råd frå målaren Joseph Nidwaldner flytta han i 1848 til Genève. Der gjekk han først i lære hos François Diday, sidan med Alexandre Calame.

Våren 1851 møtte han Rudolf Koller, som vart hans nære venn. Året etter reiste Zünd til Paris. I kunstmuseet Louvre studerte han arbeida til nederlandske og franske 1600-talsmeistrar. Zünds første store verk er *Skurdonn* («Ernte») frå 1860. Same året var han i kunstgalleriet i Dresden der han kopierte verk av Claude Lorrain, Jacob van Ruisdael og Paulus Potter.

I 1863 busette Zünd seg i utkanten av Luzern. Sidan forlet han staden berre sjeldan og knappast for noko lengre tid. Mellom 1867 og 1877 viser Zünd si kristne tru seg i bibelske motiv i bileta hans, til dømes i *På veg mot Emmaus* frå 1877.

År 1882 fullførte han *Eikeskogen* («Der Eichenwald»), eit av dei mest kjende verka hans. Biletet baserte han på ein eldre studie og ein mindre versjon som han måla i 1859. Den sveitsiske diktaren og politikaren Gottfried Keller var overvelda av måleriet då han vitja Zünds enkle atelier, og uttala at biletet nærast viste det ideelle landskap. *Eikeskogen* vart utstilt i 1883 på nasjonalutstillinga i Zürich.

### Stil

Zünd sin kunst er kjenneteikna av ein særleg nærleik til naturen og hans høgst naturalistiske, rikt utsmykka måleristil. Han var særleg oppteken av idylliske landskap rundt Luzern. I bileta sine heldt han seg unna å skildre moderne gjenstandar, som bygningar og jarnbaner. Landskapsbileta hans er i hovudsak arrangert i høve klassisismen sin komposisjonsteori.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Denne artikkelen bygger på «Robert Zünd» frå Wikipedia på tysk, den 14. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Theo van Doesburg**, opphavleg **Christian Emil Marie Küpper**, (30. august 1883–7. mars 1931) var ein nederlandsk målar, forleggar, forfattar, arkitekt, typograf og kunstteoretikar frå Utrecht.

Doesburg skapte det geometrisk oppbygde måleriet og var såleis ein av dei som la grunnsteinen for den abstrakte målarkunsten. I 1917 var han med å skipe kunstnarforeininga De Stijl. Seinare slutta han seg for ei kort tid til dadaistane.

*Rytmen i ein russisk dans*, 1918

### Liv og gjerning

Doesburg studerte målarkunst frå 1899, etter å ha slege frå seg planen om å verte skodespelar. Fyrste utstillinga av arbeida sine hadde han i 1908. Til liks med Piet Mondrian laga han måleri basert på geometriske flater.

Han var ein sentral person i kunstnarlivet i Paris, etter fyrste verdskrigen. Saman med Piet Mondrian og fleire andre; Georges Vantongerloo, Robert van ’t Hoff, Jacobus Oud, Jan Wils og Bart van der Leck stifta han de Stijl i 1917. Han var redaktør for tidsskriftet som rørsla gav ut. Allereie i 1916 hadde han byrja samarbeide med arkitektane Oud og Wils, og etter 1923 arbeidde han også i lag med Cornelis van Eesteren. Målet var å tilpasse de Stijl-tankegangen slik at denne også kunne brukast på bygningar og innreiingar av rom.

Doesburg vart kjend med Walter Gropius og Bruno Taut, og frå 1921 til -22 påverka han den arkitektoniske forma til Bauhaus-rørsla gjennom å undervise på eit privatkurs i Weimar. Same året gjorde han konstruktivismen kjend i Nederland, ved å gje ut tidsskriftet *Mecano* under pseudonymet I.K. Bonset. Doesburg lanserte omgrepet konkret kunst som motstykke til abstrakt kunst, og var sjølv sjølve ikjøtinga av omgrepet.

10. januar 1923]gjekk Doesburg i gang med eit felttog for dadaismen i Nederland, då han arrangerte den fyrste dada-kvelden i Den Haag. Den siste dada-soiréen fann stad 13. april i Drachten i Friesland. Aksjonen for dadaismen enda for godt det året.

Til kafé- og danselokalet *Aubette* på Kléberplatz i Strasbourg planla han, saman med ekteparet Hans Arp og Sophie Taeuber-Arp, i 1927/28 eit felleskunstverk skapt i ånda til De Stijl-rørsla. Målsettinga var å omstøyte førestillinga om korleis interiøret i eit bygg skulle vere.

I 1931 var Doesburg med på å stifte endå ei rørsle: Abstraction-Création i Paris, saman med Antoine Pevsner, Naum Gabo, Auguste Herbin og Georges Vantongerloo. Same året døydde han i Davos.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Theo van Doesburg» frå Wikipedia på tysk, den 30. november 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Mesa-Boogie "Mark IV", ein gitarforsterkar med både forsterkar og høgtalar.
Ein **gitarforsterkar** er ein elektronisk forsterkar som forsterkar det svake elektriske signalet frå ein pickup på ein elektrisk gitar, bassgitar eller akustisk gitar slik at det vert produsert lyd gjennom ein eller fleire høgtalarar, ofte husa i eit kabinett. Ein gitarforsterkar kan vere eit frittståande tre- eller metallkabinett som berre inneheld kretsar for kraftforsterkaren (og forforsterkaren), men ein må då ha ein eigen høgtalar. Mange gitarforsterkar er derimot ein «combo», ein kombinert forsterkar og høgtalar. Gitarforsterkarar kjem i mange storleikar med forskjellige effekt, frå små, lette «øvingsforsterkarar» med ein enkel 8" høgtalar, til tunge, kombinerte forsterkarar med fire 10" høgtalarar og ein kraftig forsterkar, høg nok til å kunne brukast i ein nattklubb eller bar. 

Gitarforsterkar kan òg endre sjølve tonen til instrumentet ved å framheve, eller tone ned, visse frekvensar ved hjelp av equalizerkontrollar, på liknande vis som bass- og diskant-knappane på ein heimestereo, og legge til elektroniske effektar som forvrenging (òg kalla «overdrive») og klang. Inngangen til moderne gitarforsterkarar er ein 1/4" jack, som får eit signal frå ein elektromagnetisk signalfangar (frå ein elektrisk gitar) eller ein piezoelektrisk pickup (vanlegvis frå ein akustisk gitar) med ei koplingssnor, eller sidan 2000-åra ein trådlaus sendar. For elektriske gitaristar spelar valet av gitarforsterkar og innstillingane dei brukar på forsterkaren ein viktig del av tonen eller lyden frå gitaren deira. Somme gitaristar har ofte brukt ein spesifikk modell eller merke over lang tid. Mange gitaristar nyttar i tillegg effektpedalar for å endre lyden før han når gitarforsterkaren, som til dømes ein wah wah-pedal og chorus-pedal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guitar amplifier» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gitarforsterkar**
**Ole Bergesen** (22. august 1916–9. januar 1965) var ein norsk jurist og politikar frå Stavanger som representerte partiet Høgre på Stortinget i tida 1954-65.

Bergesen var son til ein skipsreiar. Etter eksamen artium i 1937 studerte han jus i Oslo og vart cand.jur. i 1941. Dei neste åra var han dommarfullmektig, til han i 1945 vart leiar for Landssvikavdelinga i Follo. Frå 1946 dreiv han sakførarforretning i heimbyen til han døydde i 1965. Jamsides var han åra 1946-54 lærar i sjørett ved Stavanger sjømannsskule. Dessutan var han styreformann 1946-53 i Rogaland Teater A/S 1946-1953 og 1952-65 for Trio fabrikker. 

Ved stortingsvalet 1953 vart Bergesen vald inn på Stortinget frå Rogaland, og vart sidan attvald to gongar. På Tinget var han nestformann 1954-61 i Protokollkomiteen og 1961-62-sesjonen medlem i Justiskomiteen. Frå oktober 1962 var han tilbake i Protokollkomiteen, fyrst som nestformann til 26. april 1963 og deretter vanleg medlem til han døydde i den siste sesjonen av hans tredje valperiode. Peter T. Molaug rykte då inn på fast stortingsplass.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Theodor Bernhoft Osa** (fødd 1904 i Kristiansand, død 1986) var ein norsk radiojournalist, og ein av pionerane i Norsk rikskringkasting. Osa var son av kunstmålaren Lars Osa og bror til meisterspelemannen Sigbjørn Bernhoft Osa. Han var den første NRK-journalisten på Vestlandet, og mellom dei fyrste til å nytte nynorsk i reportasjane. 

Osa var nestleiar ved Bergen-avdelinga i NRK fram til 1956. Då han søkte den ledige leiarstillinga der, valde NRK-styret å tilsetje bokmålsmannen Frank Meidell Falck. Dette skapte protestar hjå målfolket, og saka gjekk heilt opp til Stortinget. Osa sa like etter opp jobben sin i rikskringkastinga, og i 1958 kjøpte han ein einbølt gard ved Leirvik i Hyllestad i Sogn.

Kjelder
-------

* Theodor Bernhoft Osa i NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Slik høres stemmen til en dame født i 1835 ut» (NRK Beta). Radiointervju frå 1936 av Theodor Bernhoft Osa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
Eit **gissel** er nokon som gjennom sin eigen person må garantere for at andre oppfyller ein lovnad eller eit krav, som ei form for pant eller pressmiddel. Det å ta gislar er blant anna nytta av terroristar, politiske ekstremistgrupper eller av kriminelle for å presse igjennom krav, som til dømes fritt leide eller pengeutbetaling.

Gisseltaking blei mykje brukt i oldtida og mellomalderen, særleg for å sikra oppfylling av avtalar om fred. Statleg gisseltaking eksisterer også i dag i totalitære stater, som eit politisk tvangsmiddel.

Genèvekonvensjonen av 1949 fastset at gisseltaking er forbode i krig ved artikkel 34, og i borgarkrig ved artikkel 3. I 1979 vart det vedteke ein konvensjon i SN som var retta mot gisseltaking.

Etymologi
---------

«Gissel» kjem av norrønt *gísl* som er avleidd av germansk *\*gísla-* som truleg er av keltisk opphav, jamfør gammalirsk *gell* ('pant, tryggleik'), irsk *giall* ('gissel') og walisisk *gwystl* ('pant, gissel'). Den keltiske forma kan muligens vere avleidd av indoeuropeisk *\*gheidh-*, 'begjær'.

Referansar
----------

1. 1 2 3  «Gissel». *Store norske leksikon*. 14. februar 2009. Henta 18. mai 2016.
2. ↑  de Caprona, Yann: *Norsk etymologisk ordbok*. Kagge forlag AS, 5. opplag (2014). s. 986

* *Denne artikkelen bygger på «Gissel» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2018.*
Ei tsarevna. Måleri av Vasilij Surikov frå 1800-talet.
**Tsarevna** er ein russisk kongeleg tittel for ei dotter av ein tsar eller kona til ein tsarevitsj.

Før 1721 viste tittelen til ei dotter av ein tsar. Tilsvarande omgrep for søner var tsarevitsj. I 1721 tok den russiske monarken tittelen keisar eller tsar, og deretter blei *tsarevna* brukt om den russiske kronprinsessa. Andre barn og nære direkte etterkomarar av tsaren hadde frå då av tittel som storfyrste eller storfyrstinne.

Tsarevnaer som var døtrer av tsaren blei hovudsakleg verande ugifte, og levde liva sine i kloster eller i Terempalasset. Døtrene til Ivan V var eit unntak. Dottera hans Katarina blei gift med hertug Karl Leopold av Mecklenburg-Schwerin, den seinare tsarinaen Anna av Russland blei gift med hertug Fredrik Wilhelm Kettler av Kurland, og Praskovja Ivanovna blei gift med general-prins Ivan Iljitsj Dmitriev-Mamonov.

Tsarevna er ei av rollene i balletten *Eldfuglen* av Igor Stravinskij.

Kjelder
-------

1. ↑  «tsarevna», *Oxford Reference* (på engelsk), doi:10.1093/acref/9780195392883.001.0001/m\_en\_us1300754, henta 9. november 2020
2. 1 2  Bratberg, Terje. (15. februar 2009). Tsarevitsj. I Store norske leksikon. Henta 13. mai 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Tsarevna» frå Wikipedia på bokmål, og «Tsarevna» frå Wikipedia på engelsk den 9. november 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Koordinatar: 63°40′31.822″N 22°42′11.689″E﻿


**Jakobstad** (finsk *Pietarsaari*) er ein by og kommune i landskapet Österbotten i Finland. Kommunen har ein folkesetnad på 19 431, og eit areal på 122,9 km², der 87,8 km² er land. Jakobstad grensar til kommunane Nykarleby, Pedersöre og Larsmo.

Jakobstad er ein tospråklig kommune med svensk som majoritetsspråk (56,3 %) og finsk som minoritetsspråk.

Byen vart grunnlagd 1652 av Ebba Brahe, enke etter Jacob De la Gardie, som namnet Jakobstad kjem av. Det finske namnet på byen, *Pietarsaari* ('Petersøya'), er ei lydhermande omsetjing av namnet på omlandskommunen, Pedersöre.

Jakobstad har ein lang tradisjon innan skipsbygging og sjøfart. I sentrum av byen ligg ein botanisk hage, *Skolparken*. Nær parken ligg *Skata*, eit trehusområde med smale gater.

Den finske nasjonalskalden Johan Ludvig Runeberg var fødd i Jakobstad.

Venskapskommunar
----------------

* Flagget til Noreg Asker i Noreg
* Flagget til Sverige Eslöv i Sverige
* Flagget til Danmark Rudersdal i Danmark
* Flagget til Island Garðabær på Island
* Det amerikanske flagget Jamestown i New York i USA
* Flagget til Latvia Jūrmala i Latvia
* Flagget til Sverige Söderhamn i Sverige

Galleri
-------

* Jakobstad stadshusJakobstad stadshus
* Gate i bydelen SkataGate i bydelen Skata
* Jakobstad kyrkjeJakobstad kyrkje

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Jakobstad» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Plasseringa av Zaozhuang (gul) i Shandong
**Zaozhuang** (kinesisk: 枣庄; pinyin: *Zǎozhuāng*) er eit byprefektur i provinsen Shandong i Kina, nær ved Gulehavet. Byprefekturet har eit areal på 4 550 km² og hadde vel 3,7 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Zaozhuang omfattar fem distrikt (区 *qū*) og eitt byfylke (市 *shì*).

### Næringsliv

I prefekturet finst store førekomstar av kol, og gruveindustrien er ei hovudnæring.

### Samferdsle

Snøggtoget Beijing-Shanghai har stoppestad i Zaozhuang. Zaozhuang ligg også på jarnbanelinja JingHu, også denne trafikkerer strekninga Beijing-Shanghai.

Kinas riksveg 206 går gjennom området. Han strekker seg frå kystbyen Yantai i nord til kystbyen Shantou i provinsen Guangdong i sør. Vegen passerer gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og til sist Guangdong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zaozhuang» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kong Jakob II
**Jakobittopprøra** var ein serie opprør og krigar på Dei britiske øyane mellom 1688 og 1746. Målet for jakobittane var å gjeninnsette Jakob VII av Skottland og II av England på trona, etter at han vart avsett av Det engelske parlamentet under den ærerike revolusjonen. Etter Jakob II døydde prøvde ein å setje ein av dei dei jakobittiske arvingane på trona. 

Striden var først og fremst dynastisk, men hadde òg religiøse sider sidan dei jakobittiske arvingane var katolikkar. Mange katolikkar hadde forhåpningar om at det å få ein katolsk monark ville føre til store endringar i britisk religionspolitikk. 

Dei største opprøra fann stad i 1715 og 1745. Dei er kjent som respektive første jakobittopprør og andre jakobittopprør, men vart òg kalla for *The Fifteen* («Femten») og *The Forty-Five* («Førtifem») etter åra dei braut ut i. Det var òg fleire mindre opprør. 

Kvart av opprøra har unike trekk, men dei kan knytast saman i ein serie forsøk på å gjeninnsette huset Stuart på trona til Skottland og England, og etter 1707 på trona til Storbritannia. Det siste opprøret enda då Charles Edward Stuart, «Bonnie Prince Charlie», leid eit knusande nederlag i slaget ved Culloden i 1746.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jakobittopprørene» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2008.*
Kart over Sandžak
**Sandžak** (serbisk *Sandžak* eller *Raška*, bosnisk *Sandžak*, albansk *Sanxhak* eller *Sanxhaku*, tyrkisk *Sancak*) er ein region sentralt på Balkan. Området er politisk delt mellom Serbia og Montenegro. Det har fått namnet sitt etter Novi Pazar sanjak, eit tidlegare osmansk administrativt distrikt som eksisterte fram til balkankrigane i 1912. 

Regionen strekkjer seg frå grensa til Bosnia-Hercegovina til Kosovo og dekkjer eit areal på 8 403 km². I Serbia består Sandžak av dei seks kommunane Novi Pazar, Sjenica, Tutin, Prijepolje, Nova Varoš og Priboj og i Montenegro av dei fem kommunane Pljevlja, Bijelo Polje, Berane, Rožaje og Plav.

Den største byen i regionen er Novi Pazar (55 000) og av andre store byar finn ein Pljevlja (23 800) og Priboj (19 600). Mange muslimar bur i området (om lag 45 % er bosnjakar og om lag 27 % er muslimar av annan nasjonalitet).

Galleri
-------

* Novi PazarNovi Pazar
* Ein mur bygd av osmanarane i Novi PazarEin mur bygd av osmanarane i Novi Pazar
* Nova Varoš i 1930-åraNova Varoš i 1930-åra
* Sentrum av Nova Varoš i 2004Sentrum av Nova Varoš i 2004
* Klosteret Den heilage treeininga i PljevljaKlosteret Den heilage treeininga i Pljevlja
* Husein-pasa-moskeen i PljevljaHusein-pasa-moskeen i Pljevlja
* Đurđevi Stupovi kloster nær Novi PazarĐurđevi Stupovi kloster nær Novi Pazar
* Mileševa kloster nær PrijepoljeMileševa kloster nær Prijepolje

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sandžak» frå Wikipedia på engelsk, den 7. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2008-06-18 ved Wayback Machine.
* Informasjonssenter Arkivert 2014-01-01 ved Wayback Machine.
* sandzak.com
*Denne artikkelen handlar om yrkesgruppa. For dyregruppa, sjå fisk.* 
Rekefiskar i Nayarit i Mexico.
**Fiskar** er ein person som driv med fiske som (yrkesfiskar) eller hobby (sportsfiskar). Ein nyttar vanlegvis tittelen om yrkesfiskarar i fiskerinæringa, som har fiske som primær inntektskjelde.

Noreg
-----

Norsk fiskar i Skottland under andre verdskrigen.
Ved utgangen av 2015 var det cirka 11 000 yrkesfiskarar i Noreg (kring 9 250 med fiske som hovudyrke) og cirka 5 900 fartøy i Norge. Næringa tok inn kring 69 mrd kroner i eksportinntekter årleg (2014).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fisker» frå Wikipedia på bokmål, den 27. april 2023.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		1. ↑  Fiskeridirektoratet (2016) Færre fiskere og omtrent uendret antall fiskefartøy Arkivert 7. oktober 2017 på Wayback Machine.
		2. ↑  Rune Ytreberg (2015) [Norsk fisk verdt 69 milliarder]. Dagens Næringsliv, 07.01.2015. Besøkt 2017-10-07

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring av fiskaryrket ved utdanning.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
Skjematisk tverrsnitt av eit havbasseng, som syner forholdet mellom djuphavssletta og kontinentalfoten og ei djuphavsgrop.
Ei djuphavssone i forhold til andre store havsoner.
Ei **djuphavsslette** er ei undervasslette på djuphavsbotnen, vanlegvis i djupner på mellom 3000 og 6000 m. Ho ligg generelt mellom foten av kontinentalfoten og ein midthavsrygg. Djuphavsslettene dekkjer meir enn 50 % av jordoverflata. Dei er av dei flataste, glattaste og minst utforska områda på jorda. Djuphavsslettene er eit av hovudelementa i havbassenga, og i tillegg til slettene finn ein som regel midthavsryggar, djuphavsåsar, djuphavsgroper og subduksjonssoner.

Djuphavsslettene vart ikkje rekna som eigne fysiografiske trekk ved havbotnen før seint i 1940-åra, og fram til nyare tid har dei ikkje vorte systematisk utforska. Dei er dårleg bevarte i det sedimenetære arkivet, fordi dei som regel blir slukt av subduksjonsprosessar. Djuphavsslettene oppstår ved at havbotnen spreiar seg (platetektonikk) og smelting av den lågare havskorpa. Magma stig opp frå astenosfæren (eit lag i den øvre mantelen) og når dette basaltiske materialet når overflata i midthavsryggane, vert det danna ny havskorpe. Desse vert dradd til sides av havbotnen som spreiar seg. Djuphavssletter hadde opphavleg ei ujamn flate, men har vorte dekte av finkorna sediment, hovudsakleg leire og og silt. Mykje av desse sedimenta er avsett av turbidittstraumar som har vorte kanalisert frå kontinentalmarginar langs submarine canyonar ned til djupare vatn. Resten av sedimenta består hovudsakleg av djuphavssediment. Metallisk knollar er vanlege i somme område av slettene, med forskjellige konsentrasjonar av metall, som mangan, jarn, nikkel, kobolt og kopar. Desse knollane kan vere viktige ressursar for framtidig gruvedrift.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abyssal plain» frå Wikipedia på engelsk, den 21. november 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Craig R. Smith, Fabio C. De Leo, Angelo F. Bernardino, Andrew K. Sweetman, and Pedro Martinez Arbizu (2008). «Abyssal food limitation, ecosystem structure and climate change» (PDF). *Trends in Ecology and Evolution* **23** (9): 518–528. PMID 18584909. doi:10.1016/j.tree.2008.05.002. Arkivert frå originalen (PDF) 20. juli 2011. Henta 18. juni 2010.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  N.G. Vinogradova (1997). «Zoogeography of the Abyssal and Hadal Zones». *Advances in Marine Biology* **32**: 325–387. doi:10.1016/S0065-2881(08)60019-X. Henta 18 June 2010.
3. 1 2  P.P.E. Weaver; J. Thomson; P. M. Hunter (1987). *Geology and Geochemistry of Abyssal Plains* (PDF). Oxford: Blackwell Scientific Publications. s. x. ISBN 0-632-01744-9. Arkivert frå originalen (PDF) 24. desember 2010. Henta 18. juni 2010.
Koordinatar: 51°30′0″N 31°18′0″E﻿

**Tsjernihiv** (ukrainsk Чернігів) eller **Tsjernigov** (russisk Черни́гов) er ein historisk by nord i Ukraina. Han er det administrative senteret i Tsjernihiv oblast *(provins)* og for den omliggande Tsjernihivskyj rajon (*distrikt*) i oblastet. Byen har kring 300 000 innbyggjarar (2006).

Historie
--------

Frelsarkatedralen i Tsjernihiv (1030-åra) er den eldste i Ukraina.
Tsjernihiv var først nemnd i Rus-Austromarriket-avtalen i 907 (som Черниговъ), men kva tid han vart grunnlagd er ikkje kjend. Arkeologiske utgravingar har gjort funn etter khazariske Khaganat og ser ut til å ha eksistert på 800-talet.

Byen låg sør i Kiev-riket og var den nest mest velståande og viktigaste byen i riket. Frå tidleg på 1000-talet var han sete for det mektige Storfyrstedømet Tsjernigov, og herskarane her kjempa om makt storfyrstane i Kiev Storfyrstedømet var det største i Kiev-riket. Byen hadde då kring 25 000 innbyggjarar og gullalderen vart fram til 1239 då han vart plyndra av hordane til Batu Khan, som starta ein lang periode i skuggen.

Området kom inn under Storhertugdømet Litauen i 1353. Byen vart igjen brend av Meñli I Giray frå Krim-khanatet i 1482 og 1497 og frå 1400- til 1600-talet skifta byen hender fleire gonger mellom Litauen, Storhertugdømet Moskva (1408–1420 og frå 1503) og Det polsk-litauiske samveldet (1618–1648), der han fekk Magdeburgrettar i 1623 og i 1635 vart han setet i Tsjernihiv voivodskap. Området vart meir viktig på midten av 1600-talet under og etter Khmelnytskyj-oppstanden. I Hetman-staten Tsjernihiv var byen ein base for eit kosakkregiment.

I 1667 vart byen avstått til Tsar-Russland og Tsjernihiv vart verande eit viktig senter for det autonome Kosakk-hetmanatet. Då hetmanatet vart nedlagd vart byen eit vanleg administrativt senter i Det russiske imperiet for det lokale området.

I folketeljinga hadde byen 27 000 innbyggjarar og av dette kring 11 000 jødar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chernihiv» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Nasledie Svyatoy Rusi URL accessed on januar 12, 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tsjernihiv**

* Tsjernihiv byportal
* chernigiv-rada.gov.ua — Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Tsjernihiv oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Tsjernihiv |
| Bakhmatsj**·** Bobrovytsia**·** Borzna**·** Horodnja**·** Itsjnja**·** Korjukivka**·** Mena**·** Nizjyn**·** Nosivka**·** Novhorod-Siverskyj**·** Oster**·** Pryluky**·** Semenivka**·** Snovsk |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Lake** |
| LakeLake |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Lake Utbreiinga av Lake |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Orden:** | Torskefisk Gadiformes |
| **Familie:** | Torskefamilien Gadidae |
| **Underfamilie:** | Lotinae |
| **Slekt:** | ***Lota*** |
| **Art:** | **Lake** *L. lota* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lota lota***Linnaeus, 1758 |

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Lake |
| Norrønt | Laki |
| Svensk | Lake |
| Finsk | Made |
| Engelsk | Burbot, mariah, lawyer, eelpout |
| Tysk | Quappe, Trüsche, Rutte, Ruppe, Aalrutte, Aalquappe, Aalraupe, Quappaal |
| Fransk | Lotte, lote de rivière |
| Russisk | Nalim |

**Lake** (*Lota lota*) er ein torskefisk som lever i ferskvatn og brakkvatn i Eurasia nord for den 40° breiddegrad. I Noreg finst han på Austlandet og i Finnmark, men er særleg vanleg i Mjøsa.

Kjenneteikn
-----------

Laken er ein avlang fisk med lateral flattrykking på bakkroppen og relativt rund form framme. Fargen er som regel brun eller gul med svarte eller brune teikningar på oversida, noko lysare på undersida. Rundt hovudet har han skjeggtråder som liknar dei hjå tangbrosmen.

Laken kan bli opptil 150 cm lang og vega 34 kg, men det er sjeldsynt å finna eksemplar større enn 40 cm.

Levesett
--------

Lake er ein utprega botnfisk som kan gå særs djupt i vatna han lever i. Han er ein kjøtetar som ikkje er vidare kresen på val av bytte, men som regel tek dei andre botnlevande artar. Det er som regel i skumringa og om natta han jaktar, om dagen kviler han på løynde stadar. I motsetnad til mange andre fisk er laken meir aktiv om vinteren enn om sommaren, noko som gjer han ettertrakta for isfiskarar.

Det er òg om vinteren dei gyter, frå november til mars med eit høgdepunkt midt i januar. I gytetida vandrar fisken, og samlar seg i store mengder. Ei einskild ho kan legga mellom 100 000 og 3 millionar egg, avhengig av storleik og lokale miljøtilhøve, og hannane rundt ho prøvar som best dei kan å befrukta dei med sin mjølke. Arten har ingen yngelpleie.

Dei befrukta egga søkk til botnen og vert klekte etter 4-6 veker. Yngelen veks fort heilt fram til dei vert kjønnsmogne i sitt tredje eller fjerde leveår, då dei brått tek til å veksa saktare. Vanleg levealder for lake er 10-20 år.

Kjelder
-------

Tysk wikipedia
**Synnøve Solemdal** (fødd 15. mai 1989) er ein norsk skiskyttar frå Tingvoll som har vunne tre gullmedaljar og ein bronsemedalje i stafettane under VM i skiskyting 2012 og 2013. Ho er medlem av Tingvoll Idrettslag.

### Aktiv

Solemdal gjekk den andre etappen då Noreg, med Tora Berger, Solemdal, Ole Einar Bjørndalen og Emil Hegle Svendsen på laget, vann mixstafetten då VM i skiskyting 2012 fann stad i tyske Ruhpolding. Ni dagar seinare fekk ho ein bronse då dei norske kvinnene gjekk inn til tredjeplass i 4 x 6 km stafett.

Under skiskytings-VM 2013 i tsjekkiske Nové Město na Moravě vart Solemdal verdsmeister både i mixstafett og 4 x 6 km stafett for kvinner. I begge stafettane var ho lagkamerat med Tora Berger, elles var Tarjei Bø og Emil Hegle Svendsen med på mixstaftten, medan Hilde Fenne og Ann Kristin Flatland gjekk dei fyrste etappane i kvinnestafetten. I dei individuelle meisterskapstevlingane har ho aldri vorte betre enn den 16. plassen ho tok i fellesstarten i 2013.

Solemdal vann jaktstarten i verdscupen i Hochfilzen den 8. desember 2012, ein prestasjon ho gjentok same staden nøyaktig eitt år etter. Elles i verdscupen i skiskyting har ho to pallplassar i Oberhof i januar 2014.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Synnøve Solemdal» frå Wikipedia på tysk, den 3. mars 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Synnøve Solemdal». olympedia.org. Henta 26. oktober 2022.
**Netjerikhet** eller **Djoser** er den mest kjende faraoen i Det tredje dynastiet i Egypt. Han gav funksjonæren sin Imhotep ordre om å byggje den første av pyramidane, ein stegpyramide i Saqqara. Namnet hans vert òg skrive **Zoser**, **Dzoser**, **Zozer**, **Dsr**, **Djeser**, **Djésèr**, **Horus-Netjerikhet** og **Horus-Netjerichet**. 

Dateringa av regjeringsperiodane i det gamle kongedømet har vorte mykje omdiskutert, men det tredje dynastiet er som regel plassert på 2600-talet fvt. og regjeringstida til Djoser vert sett til om lag 2635 til 2610 fvt. 

Den måla kalksteinsstatuen av Djoser, som i dag står på Egyptisk Museum i Kairo, er den eldste kjende statuen i lekamsstorleik i Egypt. Statuen vart grave fram i 1924-1925. 

I inskripsjonar frå tida han levde vert han kalla *Netjerikhet*, som tyder «lekamen til gudane». 

Statue av Djoser på Egyptisk Museum i Kairo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Djoser» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mai 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
| Wells  |
| --- |
| Flyfoto av WellsFlyfoto av Wells Flyfoto av Wells |
| Plassering |
| 

Wells is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Somerset |
| Distrikt | Mendip |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 10 406 |
| Koordinatar |  51°12′″N 2°39′″W﻿Koordinatar: 51°12′″N 2°39′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | BA5 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1749 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Wells**
 |

**Wells** er ein liten by i Somerset i England. Han er ein av dei minste byane i landet som har status som *city*, noko han har fordi han i mellomalderen vart ein katedralby. Namnet kjem frå tre brønnar på eigedomen til bispepalasset.

Bispesetet vart oppretta i 909, og delar av katedralen er frå 900-talet. I 1088 vart setet flytta til Bath, som ligg kort veg unna, men byen heldt katedralen sin og bispedømet fekk nokre år etter flyttinga namnet Bath and Wells.

Byen er eit populært turistmål, både på grunn av attraksjonane i byen og nærleiken til Bath, Stonehenge og andre stader.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wells» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Synnøve Oline Riste** (fødd **Aarflot**, fødd 19. august 1858 i Volda, død 22. oktober 1889 i Volda) var ein norsk redaktør, målkvinne og kvinnesaksforkjempar. Rasmus R. Aarflot var far hennar.

Jamvel om ho kom frå ein av storgardane i bygda og var oldebarn av Sivert Aarflot hadde ho ein vanskeleg oppvekst. Heile åtte søsken døydde som små eller unge, og når mora reiste bort ei tid fekk Riste som ung mykje ansvar. Samstundes var ho eit gåverikt barn, og nytta fritida si til å lese. Ho gjekk på kveldsskule i landsmål drive av Per Riste, og på sommarkurs for jenter på Vonheim folkehøgskule. På landsmålsskulen blei ho påverka av grundtvigianismen. Ved å slutte seg til denne trusretninga fekk ho òg styrkt trua på eigne evner. Ho kritiserte kvinna si stilling i samfunnet: «Eg tenkjer den tidi må koma no, då me ser på gjenta ikkje berre som ei «gjøldedokke» som ikkje duger til annat enn å sulla i svevn ein skrikarunge og koka skapeleg graut». Samstundes reagerte ho òg på sosial urettferd i lokalmiljøet.

I 1881 gifte ho seg med den tidlegare landsmålslæraren sin, Per Riste. Når han fridde braut ho med sed og skikk på den tida, ved å takke ja til ein friar utan å spørje foreldra om råd først. Tre år seinare busette dei seg på ein gard på Nedre Rotset i Volda som faren hadde kjøpt til dei. Hit flytte etter kvart også Rasmus Steinsvik frå Dalsfjorden, og med tida blei garden eit radikalt åndssenter. Her skipa dei målsskule, og diskuterte kvinnesak, kristendom, litteratur, sosialisme, anarkisme og nasjonalisme. Til sist byrja dei også å gje ut Målbladet Vestmannen frå 1887-1890 som den første lokalavisa skrive på landsmål, etter initiativ frå Synnøve Riste. I arbeidet med avisa kom ho tett på redaktør Steinsvik. Trass i at ho appellerte om økonomisk hjelp frå Bjørnstjerne Bjørnson, var ikkje den radikale avisa levedyktig på lang sikt. Vinteren 1889 blei Steinsvik oppmoda til ta over Fedraheimen av Ivar Mortensson-Egnund, og reiste til Tynset. I mellomtida hadde Synnøve Riste blitt gravid med Steinsvik. Ho innrømte forholdet overfor ektemannen, som likevel ikkje ville skiljast. Barnet blei fødd 1. oktober, og fekk namn etter mora, som døydde i barselseng.

Bygget som huser avdeling for humanistiske fag og lærarutdanning ved Høgskulen i Volda er oppkalla etter Synnøve Riste.

Kjelder
-------

* «Synnøve Riste» i Allkunne, innhenta 16. januar 2012
* Oddgeir Bruaset: *Arven: ei vandring i sunnmørsk kulturhistorie del II*. Skyline, 2008. ISBN 978-82-91385-48-8.

Fotnotar
--------

1. ↑  Fuglseth, Kristian (26.04.2010). «Flott opning av Synnøve Riste-huset». www.hivolda.no. Henta 16. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Øyehaug, Ingebjørg Røyrhus (1995). *Synnøve Riste. «Fjøyra som dreiv». Målstrid og kulturkamp i 1880-åra*. Sunnmøre museum. ISBN 8290893027.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
**Synnøve Svabø** (fødd 22. september 1968) er ein norsk journalist og programleiar på TV og radio. Ho starta karrieren sin som journalist i radioprogram som *Nitimen* og *Reiseradioen* før ho byrja på Høgskulen i Volda. Seinare byrja ho i P3 som utereporter i *XS* og *XL*. Ho har vore reporter og programleiar for ei rekkje TV-program, i hovudsak hos NRK. Ho er i 2021 programleiar i *Nitimen*.

Karriere
--------

Svabø er utdanna journalist frå Høgskulen i Volda i 1992 og vart same år tilsett i NRK. Ho var først å sjå som stuntreporter i Petter Nomes TV-serie *Rondo* hausten 1994 og våren 1995. I 1995–1996-sesongen hadde ho rollen som den innovative og impulsive programleiaren i underhaldningsserien *Baluba* på NRK-TV. Deretter vart ho ein av dei meste nytta programleiarane på underhaldningsprogramma til kanalen. Etter ein periode i TV 2 frå 1999 til 2001 kom ho attende som programleiar i NRK i 2003 og var blant annan programleiar i underhaldningsserien *På tråden med Synnøve* (2006). 

I 2009 var ho NRK sin kommentator i finalen og semifinalane i Eurovision Song Contest 2009. Stil hennar vekte tildels sterke reaksjonar frå delar av det norske publikum som meinte ho førte ein «frekk» og «vulgær» tone under programmet, og at ho snakka for mykje under poengoppramsinga. NRKs publikumsservice mottok rekordmange klager frå sinte sjåarar etter opptredenen hennar. Blant desse var òg leiaren for Kringkastingsrådet i NRK, Kjellaug Nakkim.

Privatliv
---------

Svabø er fødd på Sunnmøre, men voks opp på Austlandet. Ho er gift med Stein Olav Lervik og har to barn. Ho er kusine til journalisten Terje Svabø. Ho gjekk i klasse med Johann Olav Koss og *Baren*-vinnaren Bjørn Sjulstok på barne- og ungdomsskulen.

TV-opptredenar
--------------

* Eurovision Song Contest 2009 Kommentator
* På tråden med Synnøve (2006)
* Norsk Melodi Grand Prix 2007 (med Stian Barsnes-Simonsen)
* Norsk Melodi Grand Prix 2006 (med Stian Barsnes-Simonsen)
* Sommarlaurdag (2005) (ein del av Sommeråpent)
* Frukost-TV (2003)
* Synnøves duell (2001)
* Sommeråpent
* TV2000 (1999)
* Weekend Globoid (1998)
* Baluba (1995–96)
* Rondo (1993–95)

Film
----

* Buddy (2003)

PC-spel
-------

* Den lengste reisen (1999)

Radio
-----

* Reiseradioen
* Nitimen (2004)

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Synnøve Svabø» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2021.*
**Chris Whitten** (fødd 26. mars 1959) er ein britisk studio-trommeslagar som har spelt trommer på hitsinglane «What I Am» av Edie Brickell & New Bohemians, «World Shut Your Mouth» av Julian Cope og «The Whole of the Moon» av The Waterboys. To kritikarroste prosjekt som Whitten medverka på var Paul McCartney sitt *Flowers In The Dirt* i 1989 og den siste verdsturneen til Dire Straits i 1991-1992 i samband med det siste studioalbumet deira, *On Every Street*. Han spelte òg trommer på albumet *Titanic* (1982) av den italienske låtskrivaren Francesco De Gregori. Han har òg spelt med artistar som Tom Jones, Johnny Cash, The Pretenders, Swing Out Sister, ABC og The The.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chris Whitten» frå Wikipedia på engelsk, den 7. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* 
* Arkivert 2007-06-26 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Ein syntetisk apertur-radar ombord i ein satellitt.
Venusoverflata kartlagt av Magellan-sonden med hjelp av syntetisk aperturradar
**Syntetisk apertur-radar** (SAR) er ein type radar der ei relativt liten antenne flyttar seg over ein kontrollert bane, før måledataa frå heile banen vert samanstilt for å danna ein mykje større *syntetisk apertur* eller *syntetisk antenne*. Sidan oppløysinga er proporsjonal med dimensjonen til antenna, kan ein oppnå mykje høgare oppløysing enn ein kan med ei konvensjonell antenne. Radaren er typisk montert i et fly eller i ein satellitt, men det finst òg SAR-system som nyttar fleire fråskilde antenner samstundes. SAR er ein sentral teknikk for å ta bakkebilete av jorda og andre planetar i solsystemet.

Måledataa består av amplituden og fasen til signalet, som i etterkant vert prosessert digitalt for å gje todimensjonale bakkekart. Prosesseringa er relativt tung, så sjølv om SAR vart introdusert på 1950-talet, skaut teknikken først fart etter at billig reknekraft vart lett tilgjengelig. Ved hjelp av to antenner, kan òg tredimensjonale kart produserast ved å utnytte faseskilnaden eller faseinterferogrammet mellom antennene. Ein slik 3D-radar vert kalla *interferometrisk syntetisk apertur-radar*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Syntetisk apertur-radar» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Franceschetti, Giorgio; Lanari, Riccardo (1999). *Synthetic Aperture Radar Processing*. CRC Press. s. 2-4. ISBN 9780849378997.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Christen Grønnerup** (2. april 1780–28. august 1846) var ein dansk-norsk kjøpmann og stortingsmann frå Hjørring, aktiv i Holmestrand.

Grønnerup var frå byen Hjørring på Jylland. I 1809 vart han tilsett på eit handelskontor i Holmestrand, nokre år seinare gifta han seg med ei kjøpmannsdotter i kjøpstaden og vart sjølv kjøpmann og eigar av bygard.

I 1815 kom Grønnerup med «en frimodig uttalelse» i Nationalbladet. Utsegna førte til at han vart tiltala for brot på trykkefridomen, men han vart frikjend då saka kom til doms to år seinare. Grønnerup var Tønsberg og Holmestrand sin representant på Stortinget i 1821 og på det overordentlege Storting 1822. I 1821 var han medlem av fire komitear, mellom anna i komiteen om politistellet i stiftsbyane, og komiteen om toll- og konsumpsjonsstellet. Seinare representerte han Holmestrand åleine på stortingsamlingane i 1827, 1828, 1836, 1836-37. Her var han i 1827 med i komiteen om handel- og næringsfridom, på det overordentlege Storting i 1828 i komiteen om vallova, medan han i 1836 var medlem av budsjettkomiteen, og på det overordentlege Storting 1836-37 av gasjekomiteen.

Få månader før han døydde i Holmestrand i 1846 oppretta Grønnerup eit legat verd 1 500 spesiedalar i sølv, pengar som gjekk til «et asyl med haandgjerningsskole». Kapitalen i legatet var på kroner 10 000 ved år 1900.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Christen Grønnerup NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Bega** (rumensk *Bega*, serbisk *Begej* (Бегеј), tysk *Bega*, ungarsk *Béga*) er ei 254 km lang i Romania (178 km) og Serbia (76 km). Ho spring ut i Poiana Ruscă-fjella i Romania, ein del av Karpatane, og munnar ut i Tisza nær Titel i Vojvodina i Serbia.

Elva i Romania
--------------

Elva startar der elvane Bega Luncanilor og Bega Poieni renn saman. Ved Coșava snur elva vestover og renn gjennom Făget, Balinț og Topolovățu Mic, der ho renn ut på dei låge Banatslettene. Slettene var ofte råka av flaum, så Begakanalen vart bygd for å hindre dette. Kanalen renn gjennom Timişoara og held fram sørvestover og inn i Serbia nær landsbyen Hetin.

Elva i Serbia
-------------

Nær Jankov Most vert Begej ein del av den store Donau-Tisza-Donau-kanalen og snur sørover. Her mottar ho vatn frå Novi Begej. Her renn elva ut frå kanalen og snur vestover. Ved Zrenjanin snur ho sørover gjennom det gamle elvefaret til Tisa, og renn gjennom Ečka, Stajićevo og Perlez. Denne delen av elva er prega av myrområde og nokre av desse er omforma til fiskevatn, som Belo jezero og Ribnjak Ečka, den største i Serbia med eit areal på 25 km². Resten av våtmarksområde dannar den største myra i Serbia, Carska bara. Etter Begej renn ut frå dette området munnar ho ut i Tisa.

Kjenneteikn
-----------

Elva har eit nedslagsfelt på 2 878 km².

Dei kanaliserte delane av både Stari Begej og Novi Begej kan nyttast til skipsfart. Av busetnader langs Novi Begej finn ein Srpski Itebej, Novi Itebej, Torak og Žitište.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bega River (Tisza)» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
		- Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6
		- Administrația Națională Apele Române - Cadastrul Apelor - București
		- Institutul de Meteorologie și Hidrologie - Rîurile României - București 1971
		- ICPA - Comune vulnerabile - Județul Timiș  Arkivert 2008-04-09 ved Wayback Machine.
		- Trasee turistice - județul Timiș


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Kart over Det pannoniske havet over land som finst i dag.
**Det pannoniske havet** var eit grunt hav som dekte området som i dag er Den pannoniske sletta i Mellom-Europa. Det pannoniske havet eksisterte under pliocen, då tre til fire kilometer med sediment vart lagt ned i Det pannoniske bassenget.

Historie
--------

Det pannoniske havet var ein del av Paratethys fram til dei vart skild frå kvarandre under siste del av miocen (rundt 10 millionar år sidan). Han vart knytt til Middelhavet. 

Gjennom Đerdapsundet var Det pannoniske havet knytt til eit anna hav i det valakisk-pontiske bassenget. På det største strekte Det pannoniske havet seg sørover til det som i dag er sør i Serbia, og var knytt til Egearhavet via det som i dag er Preševodalen.

Det pannoniske havet eksisterte i om lag ni millionar år. Dei siste delane av havet forsvann midt i pleistocen, om lag 600 000 år sidan, og etterlet Den pannoniske sletta. Restane av dei tidlegare øyane i havet vert i dag kalla Dei pannoniske øyfjella (Fruška Gora og Vršacfjella).

Sjå òg
------

* Paratethys
* Den pannoniske sletta

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pannonian Sea» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Dragan Rodić, Geografija za I ili III razred srednje škole, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd, 1995.