recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Holspegel
**Holspegel** er ein spegel med konkav speglflate, vanlegvis anten sfærisk, slik som innsida av ei kuleflate, eller parabolsk, som innsida av ein paraboloide. Spegelbiletet frå ein holspegel kan vere reelt slik at det kan fangast opp på ein skjerm føre spegelen, eller virtuelt som ved vanlege speglar. 

Virtuelt bilete oppstår når lekamen som skal avbildast vert plassert mellom spegelen og brennpunktet til spegelen. Biletet blir då forstørra, omtrent som når ein ser gjennom ei lupe. På denne måten blir holspeglar nytta mellom anna som tannlegespegel. 

Reelt bilete oppstår når gjenstanden er plassert utanfor brennpunktet. Slik nyttar ein holspeglar i spegelkikkeratar i astronomien. Himmellekamane blir avbilda i brennpunktet til spegelen og ein ser biletet gjennom eit linsesystem. Om ein plasserer ei lyskjelde i brennpunktet til ein parabolsk holspegel, vert stråler frå lyskjelda parallelle etter refleksjonen. Dette vert nytta i lyskastarar.

Kjelder
-------

* «hulspeil» i *Store norske leksikon*.
Helgemessa markert med levande lys på graver i Litauen.
Katolsk helgemesseprosesjon på ein kyrkjegard i Sanok i Polen.
*Decorating the Tombs*. Illustrasjon frå 1885 av allehelgensdagen i New Orleans.
**Helgemesse** eller **allehelgensdag** er ei kristen høgtid som i den katolske og mange lutherske kyrkjer blir feira i byrjinga av november. I kyrkjer med helgenar minner ein alle helgenane ein ikkje kjenner namnet på denne dagen. I desse og andre tradisjonar er det også vanleg å minnast vanlege døde. Helgemesse vert i Den norske kyrkja feira første søndagen i november, medan han ligg fast på 1. november i katolsk og anglikansk tradisjon. Dagen før helgemesse er kjend som allehelgensaftan eller halloween. Dagen etter feirar nokre kyrkjer også alle sjelers messe.

Minnedag
--------

Helgemesse er opphavleg ein minnedag for alle helgenar. I Den norske kyrkja er dagen offisielt rekna som ein minnefest for alle dei som er gått føre – helgenar, martyrar og familiemedlemer, ein dag som vert feira for dei som lever. 

Der er mange tradisjonar knytte til denne dagen i norske kyrkjer. Det er vanleg å tenne lys på gravene, i nokre kyrkjer ringer dei med klokkene. I mange kyrkjelyder minnest ein dei som er gått bort siste året denne dagen. I andre kyrkjelyder er denne minnemarkeringa i nyare tid flytta til nyårsaftan.

Det er skrive eigne salmar for helgemesse. Ein typisk helgemessesalme er Brorson sin salme «Den store, kvite flokk, å sjå», nr 245 i Norsk Salmebok.

Dato
----

Pave Gregor IV la feiringa av dagen til 1. november. I katolske og anglikanske tradisjonar er det vanleg å feira dagen fast denne datoen. I Den ortodokse kyrkja feirar ein allehelgensdag første søndag etter pinse.

Etter Kristian den femtes norske lov var *Alle Helgens Dag* heilagdag. Etter Festdagsreduksjonen i 1770 vart feiringa av dagen i Danmark og Noreg flytta til første søndagen i november. I Sverige er *Alla helgons dag* laurdagen før første søndagen i november.

Tilknytte høgtider
------------------

I den engelskspråklege verda har høgtida *halloween* utvikla seg frå allehelgensaftan. Fleire av tradisjonane rundt denne høgtida byggjer på tilknytinga til døde og sjelene deira, til dømes bruk av skjelett som pynt, utskorne lanterner som opphavleg skulle lysa veg for sjelene og beding om mat som «sjelekaker». Andre tradisjonar byggjer på uhygge og trollskap ein også meinte skulle gå føre seg denne natta. Desse skikkane kan også stamma frå den keltiske høgtida samhain.

I spanskspråkleg og amerikansk tradisjon elles er *Día de los Muertos* (eller *Dia de Finados*) ei høgtid for dei døde der helgemessa har smelta saman med heidenske dødsskikkar, til dømes frå Aztekarriket. Skikken er særleg kjend frå Mexico der ein byggjer altar og vitjar graver med *calaveras* (ulike typar utførlege skjelett og hovudskallar), blomar, lys, mat og drikke. Denne feiringa går over to dagar, 1. og 2. november.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Helgemesse**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Helgi Björnsson** (fødd 1942 i Reykjavík) er ein islandsk geofysikar og glasiolog. Han er kjent for arbeidet sitt med avrenning frå isbrear, og spesielt der isbrear er kombinerte med geotermisk varme. Dette har mellom anna resultert i forfattarskap av fleire vitskaplege artiklar om jökulhlaup. Helgi jobbar som forskar ved Háskóli Íslands (Universitetet på Island).

I 1988 tok han doktorgraden ved Universitetet i Oslo med oppgåva «Hydrology of Ice Caps in Volcanic Regions». I perioden frå 1994 til 2004 var han professor II i glasiologi ved Universitetet i Oslo. I 2002 blei han æresdoktor ved Universitetet i Stockholm.

Publikasjonar
-------------

Sidan 1979 har Helgi gitt ut ei rekke vitskaplege artiklar i tidsskrift som til dømes *Nature*. Han har au skrive kapitel i bøker og laga spesialkart.

Kjelder
-------

* Arkivert 2005-03-03 ved National and University Library of Iceland
* Arkivert 2007-11-02 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Personleg nettstad Arkivert 2005-03-03 ved National and University Library of Iceland
* Liste over publikasjonane til Helgi Björnsson Arkivert 2006-09-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* CiNii

 |
Koordinatar: 71°7′S 68°22′W﻿

**Plutobreen** er ein isbre på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis, 19 km lang og 7 km brei, som flyt aust og ut i George VI Sound nord for Succession Cliffs. Sjølv om Plutobreen ikkje ligg i nærliggande Planet Heights vart breen og andre brear i nærleiken kalla opp etter planetar i solsystemet. Isbreen vart først fotografert frå lufta den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth og kartlagt frå desse bileta av W.L.G. Joerg. Han vart grovt kartlagt i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE) og namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter dvergplaneten Pluto, etter landmålinga til Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1948 og 1949.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Jupiterbreen
* Uranusbreen
* Neptunbreen

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Pluto Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Slaget ved Agincourt** var eit større slag i løpet av Hundreårskrigen. Det vart utkjempa mellom engelske og franske styrkar nær Agincourt ved elva Somme i det nordlege Frankrike den 25. oktober 1415, på festdagen for dei heilage brørne Crispin og Crispinian. Den engelske hæren var under leiing av Henrik V, òg i nærkampane. Den franske kongen Karl VI var svekka av sjukdom og mentale problem, så dei franske styrkane vart av den grunn leidde av den såkalla Connétable av Frankrike, Charles d'Albret og ei rad framståande adelsmenn frå Armagnac-partiet. Slaget er vidgjete for bruken av den engelske langbogen, som saman med utnyttinga av terrenget og den våte marka meir enn vog opp for skilnaden i talet på soldatar.

Slaget er særleg kjent frå William Shakespeare sitt skodespel *Kong Henrik V*, der kong Henrik viser til Crispin og Crispinian i sin vidgjetne tale til soldatane før slaget (akt IV, scene 3).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Slaget ved Agincourt**

* Barker, Juliet: *Agincourt: The King, the Campaign, the Battle* (amerikansk utgave: *Agincourt : Henry V and the Battle That Made England*), London: Little, Brown. 2005, ISBN 9780316726481.
* Mortimer, Ian: *1415: Henry V's Year of Glory*, London, 2009 Bodley Head. ISBN 9780224079921.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
Plutark (ca. 46-120) skreiv *Moralia* og fleire andre verk innan historie og biografi.
**Plutark** (gresk Πλούταρχος; fødd ca. 45, død ca. 120) var ein gresk historikar, biograf og essayist. Etter at han vart romersk borgar fekk han namnet **Lucius Mestrius Plutarchus** (Λούκιος Μέστριος Πλούταρχος).

Han var fødd i den vesle byen Kherónia i den greske regionen kjend som Viotía, truleg under styret åt den romesrske keisaren Claudius. Plutark reiste mykje i området ved Middelhavet, mellom anna to gongar åt Roma. Han hadde fleire innflytelsesrike romerske venar, mellom andre Soscius Senecio og Fundanus, båe viktige senatorar. Plutark har dedikert skrifter åt båe. Han levde mesteparten av livet sitt i Kaeronea. Der var har den øvste av dei to prestane åt Apollon ved orakelet i Delfi, men brukte tydelegvis lite tid på pliktane som prest. Plutark levde eit aktivt sosialt og borgerleg liv og produserte ei svært stor mengde skrifter. Mange av dei er fortsatt intakte.

I *Vita parallelae* (*Livsskildringar med samanlikgning*) skriv han biografiar om parvis grupperte kjende romarar og hellenarar, som «Aleksander og Cæsar». I *Moralia*, ei samling på 78 essay, drøfter han dei fleste spørsmål. Der finn ein mellom anna «*Om Isis og Osiris*», som er den einaste samanhengane versjonen av Osirismyta, ei sentral kjelde åt egyptisk gudelære og den fyrste kjende refleksjonen om høna og egget.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på Plutark på Wikipedia på bokmål og Plutarch på Wikipedia på engelskden 16.06.2017.*

1. ↑  Honigmann 1959.
2. ↑  Emerson, Ralph Waldo (1870). "Introduction". I William W. Goodwin. Plutarch's Morals. London: Sampson, Low. p. xxi.
3. ↑  Kimball, Roger. «Plutarch & the issue of character». The New Criterion Online. Henta 11. desember 2006.
4. ↑  McCutchen, Wilmot H. «Plutarch - His Life and Legacy». Arkivert frå originalen 5. desember 2006. Henta 10. desember 2006.

### Litteratur

*Wikipedia på bokmål oppgav denne litteraturlista.*

* Plutarchos. *Livsskildringer med sammenligning*. Bind 1–3. Oversatt av Henning Mørland. Aschehoug, 1967–68
* *To antikke dialoger om kjærlighet og seksualitet*. Plutark, Pseudo-Lukian; oversatt fra gammelgresk med innledning og noter av Inge Tjøstheim. Aschehoug, 2004. (Thorleif Dahls kulturbibliotek) ISBN 82-03-18038-8
* *Aleksander og Cæsar*. Plutark ; oversatt fra gresk med innledning og noter ved Rebekka Hammering Bang. Dreyer, 1955. (Dreyers kulturbibliotek; 5)
* *Revolusjonen i Sparta*. Oversatt av Eiliv Skard. Samlaget, 1927. (Klassiske bokverk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*London Gazette*, frå 14-17. mai 1705 med detaljar om heimkomsten til Leake frå Gibraltar etter slaget.
**Slaget ved Cabrita Point**, vanlegvis kalla **Slaget ved Marbella**, var eit sjøslag som fann stad medan ein samla spansk-fransk styrke omleira Gibraltar den 10. mars 1705 under den spanske arvefølgjekrigen.

Slaget vart ein siger for dei allierte (England, Dei sameinte Nederlanda og Portugal), som effektivt enda den fransk-spanske omleiringa av Gibraltar.

Opptakt
-------

Dei allierte hadde erobra Gibraltar på vegne av erkehertug Karl av Habsburg den 1. august 1704. Spanjolane kringsette byen frå land, og det same året hadde franskmennene mislukkast i å angripe frå sjøen i slaget ved Vélez-Málaga. 

I januar 1705 var Filip V av Spania fast avgjort på å gjenerobre byen og fekk Villadarias erstatat av marskalk de Tessé. Tessé innsåg at Gibraltar aldri kunne takast attende så lenge dei allierte hadde tilkomst til byen frå sjøen. Han gav derfor ordre til admiral Pointis om å blokkere staden til sjøs med ein skvadron på 18 linjeskip. Somme av desse skipa var spanske under José Fernández de Santillán. Gibraltar var ikkje ei permanent hamn enno for den engelske flåten, som låg oppankra i Lisboa på denne tida. 

Kommandanten i Gibraltar, prins Georg av Hessen-Darmstadt, sendte ei hastemelding til Lisboa, og ønskte at Sir John Leake skulle kome med støtte til sjøs. Admiralen sette med ein gong segl med fem linjeskip og soldatar. Morgonen den 10. mars hadde han ein skvadron på 23 engelske, åtte portugisiske skip av forskjellig storleik og fire nederlandske.

Slaget
------

Admiral Leake nådde Gibraltar og fann fem franske skip som segla ut av bukta. Leake hadde alle fordelar og pressa inn eit åtak med fart og vigør. I ei rask og dyktig handling nær Cabritaneset, 15 km sørvest for Marbella, tok nederlandarane to franske skip, Leake eit tredje. Pointis hadde ikkje noko anna val enn å renne dei to gjenverande skipa på land og setje dei i brann for å unngå at dei vart kapra.

Dei gjenverande skipa i den franske skvadronen hadde blese bort frå ankerfesta sine av kraftig vind og søkt ly i bukta ved Malaga, men no kasta dei loss og gav seg i veg mot Toulon.

Etterverknad
------------

Marskalk de Tessé, som følgje av denne katastrofen, omgjorde omleiringa av Gibraltar til ein blokade, og trekte ut størstedelen av styrkane sine den 31. mars. Pointis pensjonerte seg frå aktiv teneste etter dette slaget. 

Leake hadde ikkje berre teken ein merkverdig siger, men òg redda Gibraltar frå åtak, noko som auka det allereie gode ryktet hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Cabrita Point» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  George Hills. *Rock of Contention: A History of Gibraltar*. s. 198.
**Helgelandsbrua** er ei 1065 meter lang skråstagbru som knyter saman kommunane Alstahaug og Leirfjord i Nordland. Brua kryssar Leirfjorden mellom fastlandet og øya Alsten og er ein del av Fylkesveg 17.

Helgelandsbrua vart opna i juli 1991 og var bomveg til ho var nedbetalt 27. mai 2005.

Konstruksjonen
--------------

Brua har i alt 12 spenn; hovudspennet er på 425 m. Seglingshøgda er 45 m.

Brua er ei rein betongbru. Alle pilarane er bygde med klatreforskaling.

Brubanen er slank i horisontalplanet, berre 40cm i tjukna på midten og
1,2m i ytterkantene. For kvart kabelfeste går det i tillegg bjelkar på tvers under brubanen.

Kablane er festa til ytterkanten av brubanen. Forankringane til kablane ligg i eit prefabrikert element som igjen er støypt inn i betongen på undersida av overbygningen.

Hovudtårna er 138 m og 127 m høge frå havoverflata og til toppen. I tillegg er det nordlegaste tårnet fundamentert ned til ei djupn på 30 m under havoverflata.

Tårna er 6m brei sett frå sida av brua og 2,2 m på det smalaste, sett på tvers av brua.

Brua fekk 1994 utmerkinga «FIP - outstanding structures».

Kjelder
-------

1. ↑  Henry Klæboe (14. mars 2005). «Gratis bru fra 27. mai». Helgelands Blad. Arkivert frå originalen 5. april 2005. Henta 3. mai 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* AAS-JACOBSEN AS om Helgelandsbrua Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Structurae om Helgelandsbrua

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| Plymouth **City of Plymouth** |
| --- |
| Plymouth Hoe sett frå sjøenPlymouth Hoe sett frå sjøen Plymouth Hoe sett frå sjøen |
| Kallenamn «*Spirit of Discovery*» |
| Motto «*Turris fortissima est nomen Jehova*» (*Namnet Jehova er det sterkaste tårnet*) |
| Plassering |
| 

Plymouth is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Devon |
| Bystatus | 1928 |
| Borgarmeister | Mary Aspinall |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  79,29 km² |
| Innbyggjarar  - By (2009 est.)   - folketettleik | 256 700   3 237,5 /km² |
| Koordinatar |  50°22′17.03″N 4°08′32.75″W﻿Koordinatar: 50°22′17.03″N 4°08′32.75″W﻿ |
| Høgd over havet | 155 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PL |
| **Nettstad:** www.plymouth.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Plymouth**
 |

**Plymouth** (**City of Plymouth**) er ein by i Devon i det sørvestlege England ved grensa til Cornwall, der elvane Plym og Tamar munnar ut i det 5 km lange Plymouth Sound, som er verna av ein lang molo. Han voks opp omkring Plymouth hamn, som er ei av dei beste naturlege hamnene i verda. Byen har kring 250 000 innbyggjarar. 

Byen er ei viktig flåtenamn med stort marineverft. Her finst maskinverktøy-, instrument-, næringsmiddel- og kjemisk industri. Handel og fiske er òg viktig for økonomien i byen. Byen har ein marinbiologisk stasjon og ein katolsk katedral, samt ein citadell frå 1666. Festningsverka i byen går attende til 1300-talet. 

Byen er omtalt som Sudstone på 1000-talet. Hamna vart tidleg sentrum for Royal Navy, noko som både har ført til at han voks kraftig, og i Elizabeth-tida var han den fremste hamna i landet. Det var frå her Sir Francis Drake la ut på jordomseglinga si i 1577. Byen er òg kjent som stader der pilegrimane forlét England med Mayflower for å reise til Den nye verda i 1620. Marinebasen i byen førte òg til at byen vart sterkt skadd av bombinga til Luftwaffe under andre verdskrigen. Byen vart gjenoppbygd etter ein plan av arkitekten Patrick Abercrombie. Marinebasen er den største i Vest-Europa, og ein av dei få gjenverande i Storbritannia.

Plymouth har sidan 1914 òg omfatta byane Devonport og Stonehouse.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Plymouth» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juli 2011.*

* «Plymouth\_-\_Storbritannia» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Plymouth City Council website
* The Encyclopaedia of Plymouth History

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 46°58′26″N 8°14′28″E﻿

**Pilatus** er eit 2 128 meter høgt fjell i Urner-Alpane i Sveits. Fjellet er frå nord eit landemerke ved vestenden av Vierwaldstättersjøen. Kantonane Luzern, Obwalden og Nidwalden møtest i eit felles «trippelpunkt» på toppen av fjellet.

Til nærliggjande Pilatus-Kulm, 2 073 meter over havet, går verdas steilaste tannhjulbane. Banen har på det brattaste ein hallingsgrad på 48 %. Frå Pilatus-Kulm er det ein kort tur til toppen av Pilatus.

Namnet «Pilatus» er kjent frå 1460. Ei seinare nedteikna segn seier at den romerske prefekten Pontius Pilatus vart gravlagd i ei fjelltjønn ('Pilatusee'), i dag ei gjengrodd myr.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Pilatus (Berg)» frå Wikipedia på tysk, den 2. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside med Pilatus
* Biletgalleri med bilete av Pilatus Arkivert 2010-02-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* GeoNames

 |
Idealisert amniot-foster.  

a - Foster  

b -**Plommesekk**  

c - Allantois  

d - Amnion  

e - Chorion
**Plommesekk** er ein del av eit foster hjå virveldyr med egg med mykje eggeplomme. Hjå slike dyr vil ikkje cellekløyvingen vera i stand til å splitta opp plommemassen, og fosteret veks i staden rundt plomma. Etter kvart som fosteret veks vil mengda plomme i sekken minsa. Sekken blir til slutt trekt inn i buken og blir ein del av magesekken til det vaksne dyret.

Ved klekking vil mange dyr ha ein synleg ytre plommesekk som dei lever av dei første dagane etter klekkinga. Dette gjeld særleg hjå yngel av beinfisk, skjelpadder og krokodillar, og førekjem hjå ein del fuglar og skater.

Sjølv om dei fleste pattedyr ikkje har plomme, vil det likevel bli danna ein plommesekk som eit ledd i utviklinga av fordøyingssystemet. Denne plommesekken er også synleg på menneskefosteret i dei første fire vekene av utviklinga før han blir inkorporert i tarmsystemet. Plommesekken er også utgangspunktet for danninga av morkake og navlestreng hjå dyr med morkake.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fish Life Cycle». *Aquaculture at the MIT Sea Grant Finfish Hatchery Gloucester Maritime Heritage Center*. Massachusetts Institute of Technology. Arkivert frå originalen 6. mai 2017. Henta 15. mai 2017.
2. ↑  Moore, K.L. Persaud, T.V.N & Torchia, M.G. (2013). «7». *The developing human : clinically oriented embryology* (9. utg.). Saunders/Elsevier. s. 109-142. ISBN 978-1437720020.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

* *Denne artikkelen bygger på «Plommesekk» frå Wikipedia på bokmål, den 11. januar 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Giuliana Minuzzo** (26. november 1931–11. november 2020) var ein italiensk skirennar frå Vallonara di Marostica i Vicenza-provinsen som vann to OL-bronsar og ein VM-bronse under dei olympiske leikane 1952, 1956, 1960.

Aktiv
-----

Minuzzo vann bronsemedaljen i utfor under Vinter-OL 1952 i Oslo, einast austerrikske Trude Jochum-Beiser og Mirl Buchner frå Tyskland rann fortare. I slalåm delte ho åttandeplassen med same Jochum-Beiser.

Under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo vart det ingen olympisk medalje på Minzzuo, men to fjerdeplassar og ein 13. plass i storslalåm, hjelpte henne til VM-bronse i kombinasjonen, ei tevling basert på prestasjonane i dei olympiske tevlingane.

Minuzzo tok sin andre olympiske bronsemedalje då ho under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley vart nummer tre i storslalåm, høvesvis tre og to tidels sekund bakom Yvonne Rüegg frå Sveits og Penny Pitou frå USA. I slalåm vart ho nummer ti.

Kjelder
-------

* 

* (en) Giuliana Minuzzo – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

* *Denne artikkelen bygger på «Giuliana Chenal Minuzzo» frå Wikipedia på tysk, den 8. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* ICCU

 |
Vår Frelsers ortodokse kyrkje i Akersveien.Foto: Chris Nyborg

**Hellige Olga menighet**  i Oslo er ein russisk-ortodoks kyrkjelyd knytt til Moskvapatriarkatet. Han har gudstenester i Vår Frelsars ortodokse kyrkje i Akersveien, ved den austre hovudporten til Vår Frelsers gravlund.

I 2015 hadde Heilage Olga menighet registrert drygt 3 000 medlemmar, og i 2017 fekk kyrkjelyden tilskot for 3 206 medlemmar. 
Størstedelen er russisktalande innvandrarar som har kome til Noreg i dei seinare tiåra, men også opphavlege nordmenn og andre nasjonalitetar er representerte. 

Sjølve bygget til kyrkjelyden er kommunalt listeført og står oppført i Registeret til Riksantikvaren over kulturminne.

Hellige Olga menighet eig også Hellige Olavs kapell på Stiklestad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hellige Olga menighet - Den russisk ortodokse kirke» frå Wikipedia på bokmål, den 14. oktober 2018.*

Referanser
1. ↑  «Hellige Olga menighet». Henta 24.04.2015.
2. ↑  «Org.nr. Tros- eller livssynssamfunnets navn Antall tilskuddstellende medlemmer» (PDF) (på norsk). Kulturdepartementet. 2017. Henta 26. november 2017. Hentet fra regjeringen.no sin side med «Antall tilskuddstellende medlemmer i tros- og livssynssamfunn i 2017»
3. ↑  

	* Heilage Olga kyrkjelyd i Oslo i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Giulio Alberoni** (fødd 21. mai 1644 i Fiorenzuola d'Arda, provinsen Piacenza i Italia, død 26. juni 1752 i Piacenza) var ein italiensk kardinal, diplomat og statsmann. Han tenestegjorde i hoffet til Filip V av Spania.

Alberoni var son av ein gartnar i Piacenza, då hertugdømet Parma var styrt av familien Farnese. Han kom i kyrkja si teneste, men vart send i 1702 som ein hemmeleg parmesansk agent til Ludvig Josef av Vendôme, den franske øvstkommanderande i Italia under den spanske arvefølgjekrigen for å forsvare interessene til Farnese i Frankrike. Alberoni vann favøren til Vendôme, vart hos han i årevis, og følgde han til slutt til Spania. Her vart han den offisielle parmesansk ministeren og hadde ein sterk påverknad av gemalinna til Filip V, Maria Lovise av Savoie, som fullstendig dominerte han. Etter ho døydde fekk Alberoni Filip til å gifte seg med Elizabeth Farnese (1714), som nesten like etter vart den eigentlege herskaren av Spania med Alberoni som premierminister, utan at han formelt gjekk i spansk teneste. Alberoni utvikla ei utruleg verksemd og synte store administrative evner, trekte Spania opp av forfallet, forbetra økonomien, og skapte ein hær og ein marine. Styrkane til Spania vart nytta til å frigjere Italia frå makta til keisaren og skaffe makt for sønene til Elizabeth. Farnes var utolmodig og fordi keisarane hadde planar om å ta Sicilia, vart Aleroni tvungen til å gå til åtak tidleg. Midt under krigen mellom Austerrike og Det osmanske riket, erobra ein spansk flåte Sardinia, til stor ergring for paven, som kort tid før hadde gjort Aleroni til kardinal. Storbritannia var uroa over denne nye spanske sjømakta, og i lag med Frankrike, som var irritert på grunn av Filip sitt krav på trona, Nederland og keisaren danna dei ein kvadrupelalianse, som danna grunnlaget for kvadrupelalliansekrigen. Når forsøk på å danne ein motallianse mislukkast - sjølv med Karl XII av Sverige hadde opna relasjonar - var spelet var tapt. Alberoni vart gjort til syndebukk, vart styrta av Farnese (1719) og vart av paven stilt for retten for samarbeid med dei vantro. Eit paveskifte redda han og han vart frikjend, og levde stort sett i fred i Roma.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giulio Alberoni» frå Wikipedia på svensk, den 28. desember 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* ICCU

 |
| Drancy |
| --- |
| Horisonten til DrancyHorisonten til Drancy |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Drancy |
| **Byvåpenet til Drancy** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Île-de-France  Seine-Saint-Denis |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  7,76 km² |
| Innbyggjarar  - By (2017)   - folketettleik | 71 318   9 190/km² |
| Koordinatar | 48°55′11″N 02°27′05″E﻿Koordinatar: 48°55′11″N 02°27′05″E﻿ |
| Høgd over havet | 46 m |
| Diverse anna |
| Postnummer | 93700 |
| **Heimeside:** www.drancy.net |
| Plassering |
|  |

**Drancy** er ein kommune i dei nordaustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 10,8 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus og om lag 71 300 innbyggjarar.

Namn
----

Namnet Drancy kjem frå det mellomalderlatinske ordet *Derenciacum*, og før det *Terentiacum*, som tyder «eigedomen til Terentius», ein gallo-romersk landeigar. 

Uttalen av Drancy er [dʁɑ̃ˈsi] høyr (hjelp·info).
Innbyggjarane vert på fransk kalla *Drancéens*.

Historie
--------

På 1600-talet vart Drancy delt inn i to eigne landsbyar, Drancy le Grand og Le Petit Drancy. Bydelen Village Parisien er bygd over den gamle grenda Groslay, som var omgjeve av Bondy-skogen, som ein ser igjen i gatenamnet rue des bois de Groslay. Under den andre verdskrigen låg det ein deportasjonsleir i Drancy, der jødar, sigøynarar og andre før dei vart frakta til tyske konsentrasjonsleirar. I 1976 laga skulptøren Shelomo Selinger eit minnesmerke over dei franske jødane som var fengsla i leiren.

Kjelder
-------

1. ↑  Georges Archer (1964). *De Terentiacum à Drancy: Histoire d'une commune de la Seine*. s. 17. ISBN 9782307003755.  [("Frå Terentiacum til Drancy: historia i ein parisisk kommune")]
2. ↑  «Gentilé sur le site habitants.fr». .

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Drancy**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Knut Olaf Andreasson Strand** (7. desember 1887–16. februar 1980) var ein norsk gardbrukar, fiskar og politikar frå Ulstein kommune. Han representerte partiet Venstre på Stortinget i åra 1937-45 og 1950-57.

Strand var son til ein gardbrukar på Strandabø i Ulstein. Han dreiv fiske frå 1903, i fylgje folketeljinga 1910 om bord i fiskedampskipet «Snorre». Då faren døydde i 1912 tok han over farsgarden og dreiv denne i lang tid. I 1915 var Strand med å starte havfiskeselskapet A/S Skjervøy. Han slutta som fiskar i 1922 og var der etter disponent for A/S Skjervøy heilt til 1966. I tillegg var han kasserer i den nye Ulstein sparebank frå 1927 til -37,

Strand var medlem i Ulstein heradsstyre frå 1913. Periodane 1922-28, 1931-34 og 1945-47 var han ordførar. Ved stortingsvalet hausten 1936 var Strand fyrstekandidaten til Venstre i Møre og Romsdal og kom med det inn på Stortinget saman med partikollega Bjarne Fjærtoft. Strand var ikkje kandidat til stortingsvalet 1945, men vart på ny vald til stortingsrepresentant frå 1950 og attvald i 1953. Alle åtte sesjonane frå 1950 til -57 var han medlem i Skog- i vassdrags- og industrikomiteen. Dessutan var han valbolken 1954-57 sekretær i Lagtinget.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Knut Lehre Seip** (fødd 1942 i Oslo) er ein norsk matematikar som er professor i Miljøadministrative metoder ved OsloMet - storbyuniversitetet. 

Seip er cand. real. i fysikk frå Universitetet i Oslo i 1969, og han tok graden doctor philos. i 1992 på same stad på avhandlinga: *Mathematical models of lake ecosystems.* Han har hatt fleire stillingar ved Sentralinstitutt for industriell forskning, SI, Senter for industriforskning/SINTEF i perioden 1977-94. Han var tilsett i det første professoratet i miljøadministrative metodar ved Høgskolen i Telemark 1994-2000. Frå 2000 til 2011 var han professor og leiar for forsking og utvikling ved ingeniørutdanninga på Høgskolen i Oslo. Frå 2011 er professor Seip prodekan for forsking og utvikling ved Fakultet for teknologi, kunst og design ved Høgskolen i Oslo og Akershus.

Fagleg profil
-------------

Seip har arbeidd innanfor anvendt matematikk med geometri av dobbeltkrumme flater, innan økologi med modellar av økosystemet i strandsona; modellar av innsjøars økologi og terrestrisk økologi; innan makroøkonomi med leiande indeksars teori. Han har utvikla to metodar for å studere samvirke mellom aktørar, «fase-rotasjonsmetoden» og «vinkel-frekvens-metoden». Den første utvidar analysen av assosiasjonar med analysar av «før» og «etter» for sykliske fenomen. Den andre utvidar analysen av hellingar (β – koeffisientar i regresjonsanalyse) med analyse av kompassretningar. Begge metodane blir nytta til å karakterisere samvirke mellom aktørar, for eksempel som konkurrentar, tilretteleggjar/utnyttar, byttedyr/rovdyr. Metodane blir nytta innanfor økologi og økonomi.

Bøker
-----

Seip er medforfattar av to bøker, begge saman med Fred Wenstøp.

* Seip, K.L. and F. Wenstøp: A primer on environmental environmental decision-making. An integrative quantitative approach (2006) Springer Verlag. ISBN 1-4020-4073-3
* Wenstøp, F. and K.L. Seip: Verdier og valg - verdibasert beslutningsanalyse i praksis (2009) Universitetsforlaget. ISBN 9788-2150-1410-4

Referansar
----------

1. ↑  Sandvik, G. et al. Using the angle frequency method to detect signals of competition and predation in experimental time series. Ecology Letters, 2004. 7(8): p. 640-652.
2. ↑  Leyequien, E. W.F. de Boer, and A. Cleef, Influence of body size on coexistence of bird species. Ecological Research, 2007. 22(5): p. 735-741.
3. ↑  Seip, K.L. and R. McNown, The timing and accuracy of leading and lagging business cycle indicators: a new approach. International journal of forecasting, 2007. 22: p. 277-287.
4. ↑  McNown, R. and K.L. Seip, Periods and structural breaks in US economic history 1959-2007: A data driven identification. J. Policy Modelling 2011. 33: p. 169-182.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Knut Seip i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CRIStin

 |
**Lovgjevande makt** er makt til å vedta, endre og oppheve lover. Lovgjevande makt er eit av dei tre maktområda som blir definerte og halde frå kvarandre etter maktfordelingsprinsippet. Lovgjevande makt skal etter maktfordelingsprinsippet ligge hos demokratisk valde nasjonalforsamlingar og parlament, som gjerne også har einerett til å ilegge skattar og avgifter, vedta budsjett og løyvingar, og godkjenne traktatar og krigserklæringar.

I Noreg er den lovgjevande makta Stortinget, i andre land til dømes: I Danmark Folketinget, i Storbritannia Parlamentet og i USA Kongressen.

Den lovgjevande makta i Noreg
-----------------------------

Det norske Stortinget Foto: Konstantin Lübeck

I Noreg blir den lovgjevande makta, Stortinget, valde av folket. I § 49 i den norske Grunnlova heiter det at: «Folket utøver den lovgivende Magt ved Storthinget.»

Gjennom parlamentarismen har folket også kontroll over den utøvande makta, regjeringa. 

Den lovgjevande makta og den utøvande makta har ikkje innflytelse over korleis den dømmande makta, domstolene, avgjer enkeltsaker. Dette er eit viktig fundament for maktfordelingsprinsippet. 

Etter at Noreg har underteikna EØS-avtalen, er det i praksis ikkje alltid Stortinget som er den lovgjevande makta. Noreg si lovgjevande makt, Stortinget, er gjennom avtalen i praksis forplikta til å innføre EU-direktiv i norsk rett. Noreg har ein formell rett til å reservere seg mot å innføre direktiv, men dette er ein rett Noreg til no ikkje har nytta. 

EØS-avtalen førte også til at suverenitet i praksis har blitt overført til EFTAs overvåkningsorgan (ESA) og EFTA-domstolen, når det gjeld handheving av konkurransereglane. Dette kan føre til overstyring av lover og reglar som er vedtekne av Stortinget, jfr til dømes Finnanger-saka.

Sjå også
--------

* Stortinget
* Den utøvande makta
* Den dømmande makta
* Maktfordelingsprinsippet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stortinget.no
* Tinget.no Stortingets internettsider for ungdom Arkivert 2007-07-16 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «nb:Lovgivende makt» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Heikki Vihtori Hasu** (fødd 21. mars 1926) er ein finsk, tidlegare langrenns- og kombinertløpar, samt bonde og politikar frå Sippola. Han vart olympiameister i kombinert i 1948 og verdsmeister to år seinare. I 1952 vann han OL-gull med Finlands lag i 4x10 km stafett. Elles vann han OL-sølv i kombinert i 1952, og VM-sølv i stafett i 1950.

Hasu var gardbrukar i Sippola og seinare i Anjalankoski. På 1960-talet representerte han Bondepartiet/Senterpartiet i den finske nasjonalforsamlinga.

Skiidrett
---------

Hasu vann gullmedaljen i kombinert under OL 1948 i St. Moritz, med stor margin til landsmannen Martti Huhtala som fekk sølvet. Han braut dermed den norske sigerrekka i kombinert i olympiske leikar, beste nordmann kom fyrst på sjetteplass. Hasu kom også på fjerdeplass i 18 kilometer langrenn, tre svenskar forsynte seg med medaljane.

I 1949 vart Hasu nummer to i kombinertrennet i Holmenkollen, norske Per Sannerud vann. Under VM 1950 i Lake Placid gjekk Hasu atter til topps i kombinert, og var også med på det finske stafettlaget som tok sølv; Sverige tok gull, Noreg fekk bronse. Men i Holmenkollen kom han som året før på andreplassen, Simon Slåttvik syrgde for norsk siger. I Lahti i 1951 var rollene omsnudd, der vann Hasu føre Slåttvik.

Vinteren 1952 vann Hasu ein suveren siger i kombinert i Lahti-spelen og vart nummer to på 18-kilometeren. Hasu deltok så med bravur i OL 1952 i Oslo. Han kom på fjerdeplass på 18 km og tok sølv i kombinert, som året før vart Simon Slåttvik hans overmann i kombinerttevlinga. Til sist gjekk Hasu startetappen på stafetten, der Finland vann gull med klar margin. Etter olympiaden var han tildelt Holmenkollmedaljen.

Hasu vann i 1953 kombinertrennet i Lahti-spelen for femte og siste gong. Året etter avslutta han med å verte nummer ni i kombinert i ski-VM i Falun.

Politikk
--------

Hasu vart vald inn i nasjonalforsamlinga, Den finske riksdagen, i 1962 for Bondepartiet. Han hadde sete i riksdagen til 1966. Ved parlamentsvalet i 1966 tapte han plassen sin, men då det vart skrive ut nyval året etter, fekk han nye tre år (1967-70) i riksdagen for partiet som hadde endra namn til Centerpartiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heikki Hasu» frå Wikipedia på tysk, den 1. mars 2013.*

* *Denne artikkelen bygger på «Heikki Hasu» frå Wikipedia på finsk, den 1. mars 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Giuseppe Emanuele Modigliani** (28. oktober 1872–5. oktober 1947) var ein av dei første sosialistane og fagforeiningsleiarane i Italia som vart vald til parlamentet. Han var bror til den kjende modernistiske målaren Amadeo Modigliani. 

Modigliani vart fødd i Livorno 28. oktober 1872, ein by med stor jødisk folkesetnad, i ein velståande sefardisk familie. Han utdanna seg i juss, og vart talsperson for utdanning og velferd, leiar for ei reformistisk avis og sidan utnemnd til president for glasarbeidarforbundet. Han skaffa forbundet den første landsomfattande tariffavtalen i italiensk historie, og i 1913 vart han innvald i nasjonalforsamlinga, der han gjorde teneste i mange år. 

Under første verdskrigen stod han i opposisjon til krigen og stridde for fred, blant anna deltok han i Zimmerwaldkonferansen av krigsmotstandarar. 

I 1926 måtte Modigliani gå i eksil saman med kona Vera for å unngå fengsling. Mussolini var i ferd med å gjere Italia til ein fascistisk stat, og undertrykkinga vart stadig verre. Modigliani fór til Wien, men måtte fare derifrå då Austerrike vart innlemma i det nazistiske Tyskland i 1938. Dei fór vidare til Frankrike, og sidan til Sveits. 

I 1947 flytta Modigliani tilbake til Italia, men døydde seinare same året, den 5. oktober. Kona Vera skipa ei Modiglianistifting som framleis finst, til studium av soga åt arbeidarrørsla og sosialismen i Italia. 

Forfattaren Victor Serge skriv i «Memoirs d'un revolutionnaire» om Vera og Giuseppe Modigliani, som han møtte i Frankrike i 1940: «Med deres fuldendte værdighed er de begge indbegrebet af den besindige og ædle socialisme, som fandtes engang.» (Danskspråkleg utgåve, «En revolutionærs erindringer», Politisk revy /Pax Forlag).

Kjelder
-------

* Serge, Victor: *En revolutionærs erindringer* (Politisk revy/Pax Forlag)
* 
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ICCU
* CiNii

 |
**Knut Rasmusson Kirkhorn** (31. mai 1830–3. mars 1885) var ein lærar, gardbrukar og politikar for Venstre. Stortingsrepresentant 1875, 1877 og 1880–85. Han var fyrste ordføraren i Hornindal.

Kirkhorn var frå Hornindal i Nordfjord, faren var gardbrukar. Sjølv vart han seminarist frå Stord i 1850, og deretter huslærar hos soknepresten Nils Nilssen Dahl på Eid i Nordfjord, Walter Scott Dahl var då ein av elevane hans. Han va lærar og kyrkjesongar i heimbygda Hornindal frå 1852. I 1859 tok han over farsgarden og dreiv sidan denne. Då Hornindal i 1867 vart utskilt som eige herad frå Eid, vart Kirkhorn vald til ordførar.

20. februar 1875 møtte Kirkhorn for fyrste gong på Stortinget, som vararepresentant frå Nordre Bergenhus amt. Han var på Stortinget ut 1875-sesjonen som medlem av protokollkomiteen, og han sat der også heile 1877-sesjonen som varamann. 1880–85 møtte han som amtets 4. representant, heile tida var han medlem av kyrkjekomiteen, inkludert 1877. Han var 1880-85 også medlem av Lagtinget, og var såleis 1883-84 medlem av riksretten.

Kirkhorn døydde på Tynset 3. mars 1885, på heimferd frå Stortinget. Dagen føreåt fekk han, grunna sjukdom, permisjon frå Stortinget og reiste då med tog frå Kristiania.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Kirkhorn, Knut Rasmussen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: [Steenske bogtrykkeri]. s. 474.
* Biografisk informasjon om Knut Kirkhorn NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Verdens Gang* nr. 31, 14. mars 1885.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Gordon James Beck** (16. september 1936–6. november 2011) var ein engelsk jazzpianist og komponist. Då han døydde hadde han gjeve ut 26 album under sitt eige namn.

Beck vart profesjonell musikar i 1960. Beck vart med i gruppa til Tubby Hayes i 1962 i England. Han leia sine eigne band frå 1965, inkludert Gyroscope, frå 1968, som var ein trio i lag med bassisten Jeff Clyne og trommeslagaren Tony Oxley. Beck spelte med songaren Helen Merrill første gongen i 1969 og fortsette med det inn i 1990-åra. Frå 1969 til 1972 turnerte han med saksofonisten Phil Woods sitt European Rhythm Machine. Beck spelte inn ti album med Woods.

I 1960- og 1970-åra var han fast pianist i Ronnie Scott's Jazz Club. Beck spelte òg «eksperimentell funk» i gruppa til den sveitsiske musikaren George Gruntz, Piano Conclave (1973-75), som bestod av seks klaverspelarar, og frijazz med John Stevens (1977, 1982). Beck var medlem av Nucleus i 1973 og 1974.

Han har òg spelt med Allan Holdsworth, Henri Texier, Didier Lockwood og andre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gordon Beck» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Search Results for England & Wales Births 1837-2006 - findmypast.co.uk». *search.findmypast.co.uk*. Henta 31. desember 2020.
2. 1 2 3 4  Voce, Steve (11. november 2011) "Gordon Beck: Pianist Renowned for His Work with Tubby Hayes". *Independent*.
3. 1 2 3  Fordham, John (14. november 2011). «Gordon Beck Obituary». *The Guardian*. Henta 15. mai 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE
* BBC Things

 |
*Nordens apostel* gravert av Hugo Hamilton rundt 1830.
Heilage **Ansgar**, **Anskar** eller **Oscar** (8. september 801–3. februar 865) var erkebiskop av Hamburg-Bremen, men er mest kjend for misjonærvirket sitt, med tilnamnet *Nordens apostel*. Ansgar er vernehelgen for Skandinavia, den danske kyrkja og for bispedøma Hamburg og Bremen.

Liv
---

Ansgar var fødd i Amiens og blei ein munk i benediktinarordenen. Han hadde hatt mykje kontakt med Harald Klak, den døypte og seinare fordrivne kongen av Danmark, og var den første kristne misjonæren i landet, utan å oppleva mykje hell. I 829 blei utpeika som misjonær til svenskane. Ansgar og munken Witmar kom til Birka same året, og skapte ein liten kyrkjelyd. Ansgar blir rekna som grunnleggjaren av den svenske kyrkja.

Han døydde i Bremen i 865, og etterfølgjaren hans, Rimbert, skreiv ned livssoga hans i *Vita Ansgari*. Ansgar er minna med ein statue i Hamburg og ein steinkross frå 1800-talet og eit kapell frå 1900-talet på øya Björkö i innsjøen Mälaren, der ein meiner Birka låg.

Helgen
------

Ansgar er nemnt i *Martyrologium Romanum*, og har minnedag 3. februar. Som helgen blir han gjerne framstilt som biskop med stav, bok og mitra. I tillegg har han gjerne ein frakk eller kappe av pels for å visa at han hadde vore i det kalde nord. Han kan òg halda på ein modell av domkyrkja i Hamburg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den hellige Ansgar på katolsk.no
* Vita Ansgari (på engelsk)
* Vita Anskarii i dansk oversetting, ved P. A. Fenger, København 1910. Fulltekst hjå Heimskringla.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Det store fikentreet i sentrum av Kabwe er eit nasjonalmonument i Zambia
**Kabwe** er ein by i Zambia med ein folkesetnad på rundt 210 000 og hovudstaden i Central Province. Det tidlegare namnet **Broken Hill** skriv seg frå då det vart funne bly og sink i nærliggjande Broken Hill i 1902. Dette var elles det som førte til at byen vart grunnlagd. Kabwe hevdar også å vere fødestaden til zambisk politikk.

Gruva i Broken Hill og forureininga
-----------------------------------

Namnet ‘Kabwe’, eller ‘Kabwe-Ka Mukuba’ tyder «åre» eller «smeltestad», men dei europeiske/australske skjerparane kalla gruva og byen opp etter ei liknande gruve i Broken Hill i New South Wales i Australia. Gruva vart den største i landet før det store kopargruveprosjektet vart starta i Koparbeltet tidleg på 1930-talet. Utanom bly og sink vart det også utvunne sølv, mangan og tungmetall som kadmium, vanadium og titan i mindre mengder.

Gruva, som ligg på eit 2.5 km² stort område berre 1 km sørvest for sentrumet i byen, er nedlagd i dag, men det vert framleis utvunne metall frå gammal malm. Ein studie frå Blacksmith Institute namngav Kabwe som ein av dei ti mest forureina stadene i verda, grunna at mykje støv frå tungmetall (for det meste sink og bly) endar opp i den lokale vassforsyninga til byen.

I 1921 vart det funne eit menneskefossil (ein hovudskalle) som vart kalla «mannen frå Broken Hill» eller den rhodesiske mannen (klassifisert som *Homo rhodesiensis eller Homo heidelbergensis*) i gruva.

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑  «Kabwe: the nucleus of national politics Arkivert 2006-10-12 ved Wayback Machine.» av Kelvin Kachingwe hjå The Times of Zambia.
2. ↑  «Kabwe: From discovery to recovery Arkivert 2007-10-23 ved Wayback Machine.» hjå Zamnet Online News.
3. ↑  *Strategy and Transaction in an African Factory* av Bruce Kapferer (Manchester: Manchester University Press, 1972)
4. ↑  Nettstaden til The Blacksmith Institute Arkivert 2006-10-26 ved Wayback Machine..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Scholastica** (ca. 480-ca. 543 eller 547) var ei italiensk nonne som er rekna som helgen i den katolske og den ortodokse kyrkja. Etter tradisjonen var ho tvillingsyster til Benedikt av Nursia, grunnleggjaren av benediktinarordenen, og dei to blir ofte avbilda saman. Scholastica har minnedag 10. februar.

Liv
---

Dei eldste opplysingar om Scholastica kjem frå dialogane til pave Gregor den store, som blei skrivne i 593/94. I tillegg finst det fleire folkelege tradisjonar om henne. Livet hennar er ikkje dokumentert, og ein del forskarar har sådd tvil i om ho eigentleg har levd, eller om ho berre var ein andeleg rettleiar for Benedikt. 

Scholastica og Benedikt avbilda i eit benediktinarkloster i Petrópolis i Brasil.
Scholastica og Benedikt var frå Nursia (no Nórcia i den sentrale italienske provinsen Perugia i Umbria). Dei skal ha vore tvillingar, og hadde i det minste eit nært tilhøve. Mor deira skal ha døydd i barselseng. Scholastica blei vigd Gud frå ung alder, men det er uklart om ho budde hjå faren, i eit mindre religiøst kvinnefellesskap eller i eit nonnekloster i Plombariola. Ho er seinare blitt rekna som abbedisse for eit slikt kloster som var underlagd Benedikt, og dermed som den første benediktinarnonna.

Hovudforteljinga til Gregor den store går ut på at dei to syskena berre kunne treffast ein dag kvart år. Den siste gongen dei møttest, bad Scholastica broren om å bli natta over så dei kunne fortsetja den andelege samtalen sin, men han insisterte på at han måtte dra tilbake til cella si for natta, slik ordensregelen kravde. Då bøygde Scholastica hovudet og bad. Kort tid etter braut det ut uvêr, og Benedikt måtte bli verande. Tre dagar seinare døydde Scholastica, og Benedikt hadde ein visjon av ei due som forlét kroppen hennar og flaug til himmels.

Religiøse bilde med Benedikt og Scholastica øvst til venstre og høgre.

Ettermæle
---------

Benedikt gravla syster si i grava han hadde førebudd for seg sjølv i Montecassino. Her blei også han gravlagd seinare. Relikviane hennar er omstridde, dei skal ha blitt flytta fleire gonger. Ei tid skal dei ha vore i Peterskyrkja i Le Mans, som ho er vernehelgen for. Translasjonen (flyttinga) blir feira 11. juli.

I helgenbilde blir Scholastica som regel avbilda som nonne i habitt, med bispestav og krusifiks i hendene, nokre gonger med ei due ved føtene. Ofte blir ho avbilda saman med broren Benedikt. Det finst òg fleire avbildingar saman med den heilage Justina av Padova.

I Subiaco ligg både benediktinarklosteret grunnlagd av den heilage Benedikt og nonneklosteret Santa Scolastica bigd til henne.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------


* «Saint Scholastica» Arkivert 2012-02-16 ved Wayback Machine. saintbenedict.org, innhenta 7. februar 2012
* «Den hellige Scholastica av Nursia (~480-~543)», katolsk.no, innhenta 7. februar 2012
* Ruth Clifford Engs, St. Scholastica: Finding meaning in her story, indiana.edu

* *Denne artikkelen bygger på «Scholastica» frå Wikipedia på svensk, den 7. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC

 |