recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Evropesma** (serbisk *Европесма*) eller **Europjesma** (montenegrinsk *Еуропјесма*) var ei serbisk og montenegrinsk musikktevling som vart arrangert tre gonger mellom 2004 og 2006. Vinnaren fekk representere Serbia og Montenegro i Eurovision Song Contest. Han vart kringkasta av Udruženje javnih radija i televizija (UJRT). 

I 2005 og 2006 fungerte den serbiske musikktevlinga Beovizija og den montenegrinske musikktevlinga Montevizija som semifinalar for Evropesma. Etter at Serbia og Montenegro vart oppløyst fortsette Beovizija og Montevizija å velje ut bidraga til høvesvis Serbia og Montenegro i Eurovision Song Contest.

Vinnarar
--------

*For oversyn over poenga i Eurovision Song Contest, sjå Serbia og Montenegro i Eurovision Song Contest.*

| År | Artist | Song | Språk |
| --- | --- | --- | --- |
| 2004 | Željko Joksimović | «Lane moje» | Serbisk |
| 2005 | No Name | «Zauvijek moja» | Montenegrinsk |
| 2006 | No Name | «Moja ljubavi» | Montenegrinsk |

### I Eurovision Song Contest

Serbia og Montenegrino vann semifinalen i 2004 og gjekk vidare til finalen der dei enda på andreplass. I 2005 var dei direktekvalifisert til finalen på grunn av den høge plasseringa frå året før. Denne gongen enda dei på sjuandeplass. Året etter trekte dei seg éin dag etter søknadsfristen gjekk ut. Sendinga vart direktesend på serbisk og montenegrinsk fjernsyn og dei fekk dimed lov til å røyste i semifinalen og finalen. Semifinalen vart ikkje send i Montenegro og røystene frå Serbia og Montenegro i semifinalen var difor berre frå Serbia. Då Jovana Janković skulle lese opp poenga frå Serbia og Montenegrino sa ho: «Så, som de veit, har vi ikkje ein song for deg dette året, men vi lovar at neste år vil vi gje deg det beste». Året etter vann Serbia, og Janković fekk vere programleiar saman med Željko Joksimović som hadde representert landet i 2004.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Evropesma» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Serbia og Montenegro i Eurovision Song Contest », den 7. juni 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Eurovision Song Contest 2006» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2012.*


| * v
* d
* e
 Uttakingar til Eurovision Song Contest |
| --- |
| 

| **Noverande** |
| --- |
| 

|  |
| --- |
| Festivali i Këngës (Albania)**·** Land of Fire (Aserbajdsjan)**·** Dansk Melodi Grand Prix (Danmark)**·** Eesti Laul (Estland)**·** Uuden Musiikin Kilpailu (Finland)**·** Söngvakeppni Sjónvarpsins (Island)**·** Festival della Canzone Italiana di Sanremo (Italia)**·** Dora (Kroatia)**·** EuroFest (Kviterussland)**·** Eirodziesma (Latvia)**·** Skopje Fest (Makedonia)**·** Malta Song for Europe (Malta)**·** Melodi Grand Prix (Noreg)**·** Festival da Canção (Portugal)**·** Selecţia Naţională (Romania)**·** Eurosong (Slovakia)**·** EMA (Slovenia)**·** Melodifestivalen (Sverige)**·** Unser Star für... (Tyskland) |

 |

 |
**Allianz Arena** er ein fotballstadion som ligg i den nordre delen av München i Tyskland.
Dei to profesjonelle fotballklubbane i München, FC Bayern München og TSV 1860 München har spelt heimekampane sine på Allianz Arena sidan starten av 2005/2006-sesongen. Tidlegare spelte begge klubbane på Olympiastadionen i München; FC Bayern München sidan 1972 og TSV 1860 München sidan 1990-åra.

Den store sponsoren Allianz har kjøpt rettane til stadionnamnet for 30 år. Under VM i fotball 2006 var stadionet kjent under namnet **FIFA World Cup Stadium Munich**. Dette fordi FIFA ikkje godtek namn som er sponsa av interesser som ikkje er dei same som sine eigne. Bayern München blei også tvungne til å dekke til namnet under UEFA Champions League- og UEFA-cupkampane grunna at UEFA har same reglement. Som eit resultat av dette blir stadionet kalla **Fussball Arena München** når det blir spelt UEFA-organiserte kampar. Dette namnet blir derimot berre brukt formelt i til dømes kamprapportar, då TV-kommentatorar og andre berre refererer til stadionet som Allianz Arena.

Stadionet ligg i den nordre delen av Schwabing, nabobyen til München, på Fröttmaning Heath. Det er det einaste stadionet i verda som fullstendig kan endra farge på utsida.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Allianz Arena**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
*Der Kurzwarenhändler* (1741) av Christian Wilhelm Ernst Dietrich.
**Kortevarer** er eit uttrykk som opphavleg vart nytta om alle varer som vart selde etter stykk- eller dusinpris og ikkje som metervare eller etter vekt. Tradisjonelt har nemninga vore nytta om herrekviperings- og syvarer, slik som kammar, knappar, trådsneller, glidelåsar osv. Kortevarer vart fram til varekjedene sitt inntog på 1960- og 1970-talet seld i eigne kortevareforretningar. Desse vareslaga finn ein i dag i mellom anna eigne syforretningar, parfymeri og leiketøysforetningar og hos frisørar. I tillegg er det ein del lågprisbutikkar som har litt av det same vareutvalet til særs låge prisar.

Døme på kortevarer
------------------

* Notisbøker
* Glansbilete
* Postkort
* Sikringsnåler
* Små leiker
* Små sett med negleklippar, neglefil, saks og pinsett.
* Sakser
* Små sysett med knappar, nål og tråd, fingerbjørg, sysaks og nålitredar
* Barberblad og etterbarberingsvatn
* Parfyme
* Blyantar og fargestiftar

Sjå òg
------

* Kvitvarer
* Brunvarer
* Daglegvarer
* Metervare

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kortevarer» frå Wikipedia på bokmål, den 2. oktober 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Reloncavífjorden** (spansk: *Fiordo de Reloncaví*, ofte *Estuario de Reloncaví*) er ein fjord i det sørlege Chile. Han ligg aust i Llanquihue-provinsen som er ein del av Los Lagos-regionen. Fjorden har utlaup i austsida av Reloncavíbukta, han har først eit austleg laup innover, og bøyer nordasutleg og nærmare nordleg retning. Totallengda av fjorden er ca. 55 km eller 30 nm. 

I fjordbotnen finst store avleiringar frå fleire elver, den største er Petrohué-elva som startar med utlaupet av Lago Todos los Santos. Ei anna elv, Pueloelva, fører vatn frå mellom anna Puelosjøen i Argentina og tømmer seg omtrent halvvegs inne i og på austsida av Reloncavífjorden.

Området har klima med stor nedbørsmengd, årleg mellom 3300 og 4500 mm.

På vestsida, omtrent 15 km ut frå fjordbotnen inn i fjorden, ligg Canutillar vasskraftverk. Fjorden blir nytta både til båttransport, turisme og vassport, og til lakseoppdrett og havbruk.

* Frå byen Cochamó med utsyn mot sør, ca. 12 km frå fjordbotnenFrå byen Cochamó med utsyn mot sør, ca. 12 km frå fjordbotnen
* Oppdrettsanlegg i fjordenOppdrettsanlegg i fjorden


Kart frå 1910

Kart frå 1910

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fiordo de Reloncaví» frå Wikipedia på spansk, den 5. februar 2023.*
* Google Earth

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Reloncavífjorden**
**Ludmila Formanová** (fødd 2. januar 1974) er ein tsjekkisk tidlegare friidrettsutøvar frå Čáslav som vart verdsmeister på 800 meter i 1999.

Aktiv
-----

Formanová vart juniorverdsmeister på 800 m i 1993. Fire år seinare lukkast ho å ta seg til finalen på 800 m under friidretts-VM i Aten, der ho enda på femteplassen. Vel eit halvt år etter, i mars 1998, vann ho yndlingsdistansen ved innandørs-EM 1998 i Valencia.

I 1999 braut Formanová den lange sigersrekka til Maria Mutola på 800 m ved å vinne distansen i innandørs-VM med den sterke tida 1.56,90. Gjennom sommarsesongen var Formanová framleis i toppform og den 11. august sprang ho i Zürich sin fortaste 800 m nokon gong, klokka inn på 1.56,56. Tretten dagar seinare, den 24. august, vann ho gullmedaljen på 800 m under verdsmeisterskapen i Sevilla, fattige fire hundredels sekund framom Mutola og på ei tid like over hennar eige, ferske personbeste. Sidan heldt ikkje Formanová same toppnivå, dels grunna skadeplagar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Nr 7 i 4 x 400 m stafett
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i forsøka på 400 m (52,05=nr 30) og 800 m (2.02,39 =nr 24)
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i semifinalane på 800 m (1.59,28 =nr 12). Nr 7 i 4 x 400 m stafett
* VM 1997 i Aten: Nr 5 på 800 m – 1.59,52, og i 4 x 400 m stafett
* EM 1998 i Budapest: Utslått i semifinalane på 800 m (2.00,88 =nr 11). Nr 5 i 4 x 400 m stafett
* VM 1999 i Sevilla: Gullmedalje på 800 m – 1.56,68, framom Maria Mutola (1.56,72)
* OL 2000 i Sydney: Braut forsøksløpet
* EM 2002 i München: Nr 4 – 2.00,23

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ludmila Formanová» frå Wikipedia på tysk, den 26. mai 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* NKC

 |
Feda
**Feda** er ein tidlegare kommune i Vest-Agder fylke, oppretta i 1900 og lagt ned i 1962. Området er no del av Kvinesdal kommune.

Kommunen femnde landet på begge sider av Fedafjorden, og hadde same utstrekking som Feda sokn. Kommunesenteret låg i strandstaden Feda der Fedaelva renn ut. Feda var i eldre tid tingstad for bygdene kring, og staden har vore kyrkjestad sidan mellomalderen.

Feda kommune grensa til Flekkefjord og Gyland i nord, Kvinesdal i aust og Lyngdal og Farsund i sør.

Kommunesoge
-----------

Feda kommune vart skipa 1. januar 1900 ved at Feda sokn var skild ut frå Kvinesdal kommune (som då heitte Liknes) som eigen kommune. Ved opprettinga budde det 1090 personar i kommunen. 1. januar 1963 vart området saman med Fjotland kommune slege saman att med Kvinesdal. Ved nedlegginga budde det 576 personar i kommunen.

Referansar
----------

1. 1 2 3 4 5  ¨Dag Juvkam. ««Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen»» (PDF). Statistisk sentralbyrå. s. pp. 38-41.
2. 1 2 3  Per Tang (1951). «Feda». I Arnulv Sudman. *Norsk Allkunnebok* **IV**. Oslo: Fonna. s. 239-240.  [sidetalet viser til kolonnetal (to kolonnar pr. side)]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ånen Årli (1980). *Feda : gards- og slektshistorie*. Feda.
* Margit Løyland (1999). *Fjordfolk : Fedas historie fra de eldste tider og fram til 1963*. Kvinesdal: Kvinesdal kommune. ISBN 8299536006.
* SSB, red. (1962). *Folketellingen 1. november 1960 : tellingsresultater : tilbakegående tall : prognoser : : 1038 Feda*. 1962: SSB.

Koordinatar: 58°16′10″N 6°49′11″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
**Olav Kaste** (8. oktober 1902–13. mai 1991) var ein norsk forfattar og lærar. Han var fødd og budde i Heddal i Telemark. Han debuterte som lyrikar i 1946 med samlinga *La visne dei blomar*.

|  |  |
| --- | --- |
| Eit menneske å snakke med.Eit menneske å sjå.Eit menneske å teie meder alt eg ber om nå
Eg ropar på ein lidingsbror,men slår i same stundmeg sjøl i syn.eit rop om deter synd i slik ein munn.
Men flør da kje og fargar dukeit overgose staup?Og ropar ikkje Vårherre sjølda blod og sveitte draup?

Olav Kaste «Eg ropar» frå *Norske dikt frå Edda til i dag*.  |  |

Kaste gjekk Sagavoll ungdomsskule i 1920 og på Notodden lærarhøgskule frå 1921 til 1924. Etter lærarskulen arbeidde han i ulike vikarstillingar i Lisleherad og Jondalen, før han i 1927 fekk fast tilsetjing ved Nordbygda skule i heimbygda Heddal. Her arbeidde Kaste til han gjekk av med pensjon i 1970. Av diktsamlingar kan ein nemne *Og det vart morgon (1965)*, der han syner seg som ein sterk, ekte og kjenslevarm lyrikar. 

Attåt diktsamlingane har Kaste skrive mange enkeltdikt og songar, mellom anna «Heddal-songen». Songen har blitt tonesett av både Sigmund Groven og Sparre Olsen. Førstnemnde var nabo av Kaste i oppveksten, og har tonesett fleira av dikta hans. Geirr Tveitt og Sylke Feldhusen har òg sett melodi til Kaste sine dikt.

Verk
----

* *La visne dei blomar* (1946)
* *Og det blei kveld* (1950)
* *I skuggen av Tåråfjell* (1955)
* *I otta* (1958)
* *Og det vart morgon* (1965)
* *Smykke* (1966)
* *Smykke*, andre del (1968)
* *Også her er graset grønt* (1979)

Kjelder
-------


* «Olav Kaste»[*daud lenkje*] på Telemarksportalen.no
* «Olav\_Kaste» i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Forbundet Mot Rusgift** (FMR) er ein friviljug ruspolitisk organisasjon retta mot studentar og fagfolk ved universitet og høgskolar. Organisasjonen vart stifta som Norges Studerende Ungdoms Avholdsforbund i 1904, og skifta namn til Forbundet Mot Rusgift i 1973. 

FMR arbeider gjennom enkeltmedlemmar, lokallag og sympatisørar, og har engasjert seg i førebyggande arbeid på rusfeltet. Fleire prosjekt har vore innretta mot å endre russefeiringa, og å redusere alkoholinntak blant studentar. I periodar har organisasjonen engasjert seg i behandlingsspørsmål og internasjonal ruspolitikk. Organisasjonens talerøyr er tidsskriftet Mot Rusgift.

Organisasjonen er medlemsorganisasjon i Actis - rusfeltets samarbeidsorgan (selverklært), EURAD – Europe Against Drugs, Stiftelsen Helse og Rehabilitering, Populus – Studieforbundet Folkeopplysning, Alkokutt, Aksjonsuka mot narkotika, og ei rekkje andre samarbeidsorgan – og organisasjonar. 

FMR skil seg frå dei fleste andre ruspolitiske organisasjonane i Noreg ved ikkje å ha ei kristen, men heller ei sosial og politisk grunngjeving for standpunktet sitt. Forbundsleiar i FMR gjennom dei siste 15 åra er Knut T. Reinås (2016).

Bakgrunnsstoff
--------------

* FMR si heimeside
Relikvarium som inneheld ein heilag drope koagulert blod frå Jesus på ein klump jord henta frå Jerusalem. Relikvariet vert bore i prosesjon i Brugge i Belgia.
**Relikvarium**, **relikvieskrin** eller **relikviegøyme** er eit staseleg utforma skrin eller anna form for hol gjenstand meint for å take vare på relikviane frå eit kristent heilagt menneske (ein helgen), eller for noko som kan knytast til Jesu jordiske liv.

Relikvarium for lekamsdelar frå heilage personar, som føter, hender, hovud og anna, kunne verte utforma i samsvar med dei lekamsdelane dei inneheld.

Relikvarium er òg kjend frå andre religionar enn kristendomen, mellom anna frå buddhismen.

* Armforma relikvarium i Praha frå 1300 – 1400-talet for knoklar etter den heilage Ludmila.Armforma relikvarium i Praha frå 1300 – 1400-talet for knoklar etter den heilage Ludmila.
* Hovudforma relikvarium for knoklar etter den heilage Ludmila.Hovudforma relikvarium for knoklar etter den heilage Ludmila.
* Relikvarium forma som erkebiskop Sankt Johan II (Иоанн Новгородский) frå Novgorod, avliden 7. september 1186, for å take vare på relikviane etter han.Relikvarium forma som erkebiskop Sankt Johan II (Иоанн Новгородский) frå Novgorod, avliden 7. september 1186, for å take vare på relikviane etter han.
* Relikvarium som inneheld ein torn frå Jesu tornekrone.Relikvarium som inneheld ein torn frå Jesu tornekrone.
* Døme på buddhistisk relikvarium frå Thailand.Døme på buddhistisk relikvarium frå Thailand.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Relikvarium**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Ludmila Engquist** (fødd **Ljudmila Nikolajevna Leonova**, 21. april 1964) er ein sovjetisk-svensk tidlegare friidrettsutøvar frå Tambov oblast i dåverande Sovjetunionen. Ho spesialiserte seg på 100 meter hekk og vann gullmedaljen i øvinga under VM 1991 i Tokyo, då som **Ludmila Narozjilenko**, og på ny i VM 1997 i Aten. I mellomtida vart ho olympiske meister i øvinga under Sommar-OL 1996 i Atlanta.

Aktiv
-----

Narozjilenko vart verdsmeister på 100 meter hekk under friidretts-VM 1991 i Tokyo, fire hundredels sekund framom favoritten Gail Devers frå USA. Sommaren etter sette ho personleg rekord med 12,26 sekundar i eit stemne i Sevilla, 0,05 sekund bakom verdsrekorden. I dei olympiske leikane 1992 i Barcelona førte ein skade til at ho braut av hekke-tevlinga. 

I 1993 vart ho dømd til fire års utestenging for brot på dopingreglementet. Utestenginga var oppheva i 1995, då det kom fram at hennar då tidlegare ektemann Nikolaj Narozjilenko, utan hennar vitande, i 1992 hadde forsynt henne med steroidar i form av vitaminpillar.

Sommaren 1996 fekk Ludmila Engquist svensk statsborgarskap og deltok i sommarleikane i Atlanta for det svenske OL-laget. I kvartfinaleløpet sette ho svensk rekord på 100 m hekk med 12,47 sekundar. Dagen etter vart ho olympisk meister i øvinga, eitt, lite hundredels sekund framom slovenske Brigita Bukovec og med franske Patricia Girard på tredjeplass. For denne prestasjonen fekk ho Radiosportens Jerringpris 1996.

Ved verdsmeisterskapen 1997 sikra Engquist seg sin tredje store triumf då ho vann korthekken på tida 12,50, og ho vart tildelt Svenska Dagbladets gullmedalje for årets fremste svenske idrettsbragd 1997. To år seinare gjorde ho unna sitt snøggaste finaleløp i noko meisterskap på 100 m hekk. Under VM i Sevilla kom ho i mål på 12,47 sekundar og tangerte sin svenske rekord, men måtte likevel nøye seg med ein bronsemedalje.

Enquist avslutta friidretts-karrieren 2000 på grund av en skada i ei hælsene. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Nr 5 – 12,97
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 12,59, framom Gail Devers (12,63)
* OL 1992 i Barcelona: Starta ikkje kvartfinalen
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 12,58, framom Brigita Bukovec (12,59)
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje – 12,50, framom Svetla Dimitrova (12,58)
* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 12,47, bakom Glory Alozie (12,44)

Bobsleigh
---------

Etter ho gav opp friidretten satsa Engquist på å verte den fyrste kvinna som vann gull i både sommar- og vinter-OL. Vinteren 2001 deltok ho i verdscuptevlingar i bobsleigh. Då ho vart dopingavslørd for andre gong, vart ho på ny utestengd frå idrett.

Sidan 2000 har Engquist budd med familien i Spania.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ludmila Engquist» frå Wikipedia på svensk, den 24. oktober 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Ludmila Narozhilenko-Engquist» (på engelsk). olympedia.org. Henta 14. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
***My Week med Marilyn*** er ein britisk dramafilm frå 2011 regissert av Simon Curtis og skriven av Adrian Hodges. Mellom skodespelarane er Michelle Williams, Kenneth Branagh, Eddie Redmayne, Dominic Cooper, Dougray Scott, Judi Dench og Emma Watson. 

Filmen byggjer på to bøker av Colin Clark og tek for seg ei veke i livet til Marilyn Monroe (spelt av Wiliams) i 1957 under innspelinga av filmen *The Prince and the Showgirl* saman med Laurence Olivier (Branagh). Denne veka blei Monroe følgd rundt i london av Clark (Redmayne) etter at mannen hennar Arthur Miller (Dougray Scott) hadde reist tilbake til USA.

For rolla si som Monroe vann Williams Golden Globe-prisen for beste kvinnelege skodespelar (Golden Globe Award for Best Actress in a Motion Picture – Comedy or Musical), og blei nominert til beste kvinnelege skodespelar for Oscarprisen og British Academy Film Awards.

Kjelder
-------

* *My Week with Marilyn* ved The Internet Movie Database (IMDb)

* *Denne artikkelen bygger på «My Week with Marilyn» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2020.*
**Nils Olav Nilsen** (24. januar 1942–11. oktober 2021) var ein norsk fotballspelar, fødd på Roaldsøy i Stavanger. Han spela 17 sesongar for Viking Fotballklubb og var med å vinne tre seriemeisterskap og eitt cup-gull. Mellom 1962 og -71 spela han 62 landskampar for Noreg.

### Aktiv

Nilsen spela for det meste på midtbana, men var i periodar også midtspiss. I sin debutsesong var han med då Viking i 1959 vann sitt andre cupmeisterskap, med finalesiger 2-1 etter ekstraomgangar over Sandefjord Ballklubb.

Han debuterte på det norske fotballandslaget i juni 1962, og var gjennom 1960-åra ein sentral spelar på landslaget. I alt skåra han 19 landslagsmål, derimellom eitt av måla då Noreg vann med 3-0 over Jugoslavia på Ullevål stadion i ein VM-kvalifiseringskamp i juni 1965, høgdepunktet for norsk landslagsfotball på 1960-talet.

Nilsen var ein sentral spelar då Viking vann fire strake seriemeisterskap i tida 1972-75. Sjølv spela han på laget til og med 1974, og var deretter trenar for klubben då den fjerde meistertittelen vart sikra i 1975. Han spela sin siste kamp i cupfinalen 1974, der Viking tapte mot Oslo-klubben Skeid.

### Merittar

* Norsk seriemeister med Viking FK 1972, 1973, 1974
* Norsk cupmeister 1959 med Viking FK

Kjelder
-------

1. ↑  Dødsannonse Arkivert 2021-10-19 ved Wayback Machine. vareminnesider.no

* *Denne artikkelen bygger på «Olav Nilsen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Forbrukerrådet** er ein uavhengig interesseorganisasjon som hjelper forbrukarane og påverkar styresmakter og næringsliv i ei forbrukarvennleg retning gjennom rettleiing av forbrukarar, forbrukarpolitikk og marknadsportalar. Rådet vart stifta i 1953 for å gi styresmaktene råd på vegne av forbrukarane. Forbrukerrådet gav tidlegare ut bladet Forbrukerrapporten. Bladet kom ut for første gong i 1958 og vart lagt ned vinteren 2010, etter 52 år i drift. 

Forbrukerrådet er statleg finansiert, men fristilt politisk frå overordna departement (Barne- og familiedepartementet), med særskilde fullmakter, eige styre og eigne vedtekter fastsette ved kongeleg resolusjon. Direktør i Forbrukerrådet er Inger Lise Blyverket. Forbrukerrådet sitt styre blir leia av Anne Kathrine Slungård.

Oppgåver
--------

Forbrukerrådet må ikkje bli forveksla med Forbrukartilsynet (tidlegare Forbrukarombodet). Medan Forbrukerrådet driv rådgjeving og politisk arbeid, fører Forbrukartilsynet tilsyn med marknadsføring og avtalevilkår, etter mellom anna marknadsføringslova. Frå 1. januar 2020 vart tvisteløysingsarbeidet flytta frå Forbrukerrådet til Forbrukartilsynet, det same vart Forbrukar Europa.

### Klagenemnder

Forbrukerrådet er representert i ei rekke klagenemnder, slik som Finansklagenemnda, Boligtvistnemnda, Transportklagenemnda og Parkeringsklagenemnda.

Forbrukarpolitikk
-----------------

Ei av Forbrukerrådet si oppgåver er å drive interessepolitisk arbeid mot styresmakter, organisasjonar og næringsdrivande og å setje forbrukarspørsmål på dagsorden i samfunnsdebatten. I nokre tilfelle er ikkje regelverket godt nok, og då jobbar Forbrukerrådet politisk med å styrke det rettslege forbrukarvernet. I andre tilfelle går arbeidet ut på å påverka korleis konkurransesituasjon og marknader fungerer. Dei prioriterte politikkområda i strategiperioden 2021–2025 er skifta til eit berekraftig samfunn, digital utvikling og økonomisk sårbarheit.

Samanlikningstenester
---------------------

Forbrukerrådet har verktøya finansportalen.no og strømpris.no, som har som mål å gi forbrukarane korrekt, oppdatert og samanliknebar informasjon om prisar på bustadlån, forsikringar, pensjon og straum. Dette ut frå eit syn om at pris- og kvalitetsbevisste forbrukarar bidrar til auka konkurranse, rette prisar og effektivitet i økonomien. Portalane skal gjere det vanskelegare å utnytte forbrukarane sin manglande kunnskap om marknaden.

Kjelder
-------

1. ↑  «Forbrukertilsynet får ansvar for å behandle forbrukerklager», *Regjeringen.no* (på norsk) (Barne- familiedepartementet), 20. mars 2020, henta 30. november 2021
2. ↑  «Slik klager du», *Forbrukerrådet* (på norsk bokmål), henta 30. november 2021
3. ↑  «Forbrukerrådets strategi 2021-2025», *Forbrukerrådet* (på norsk bokmål), 27. desember 2020, henta 30. november 2021
4. ↑
5. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Oversikt over forbrukerklagenemnder

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BR orgnr

 |
Olav Jenssen (fødd 11. mai 1962) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Porsgrunn som fremst tevla i diskoskasting, ei tid òg i kulestøyt. Han vart noregsmeister i diskoskasting 1987, 1997 og 1998. Perioden 1986-2001 sanka han 14 NM-medaljar, av dei 13 i diskoskast. Han var medlem av Urædd, bortsett frå åra 1995-98 då han representerte SK Vidar.

Aktiv
-----

Jenssen sette i 1985 personleg rekord i kulestøyt med 18,60 meter. Same sesongen kasta han for fyrste gong over 60 meter i spesialøvinga diskoskast. I 1986 flytta han sitt personbeste til 62,02 m og fekk delta i EM i friidrett 1986. Året etter forbetra han den personlege rekorden til 63,32 m ved eit stemne i USA, før han sikra seg gullmedaljen i noregsmeisterskapen 1987. Gjennom 1988-sesongen auka han sitt personbeste i tre tevlingar, sist til 64,54 m i Spikkestad. Jenssen fekk opp sitt livs beste kast i Salinas i California den 24. mai 1989. Med 66,28 meter vart han tredjemann i tevlinga, kastet vart også årsbeste av ein nordmann.

Etter eit par svakare sesongar kvalifiserte Jenssen seg til Sommar-OL 1992 i Barcelona. Han kasta då 60,00 meter i kvalifiseringa, lengst av dei som ikkje fekk finaleplass. Siste halvdelen av 1990-åra heldt han eit jamt bra nivå og vann NM-gull i 1997 og 1998. Han fekk òg ta del i Friidretts-VM 1995 og 1997, samt Friidretts-EM 1998. I løpet av si lange aktive tid møtte Jenssen sterke nasjonale konkurrentar som Knut Hjeltnes, Svein Inge Valvik og Einar Kristian Tveitå. 

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1986 i Sandnes: Bronsemedalje i diskoskast – 60,30 m
* 1987 i Nesbyen: Gull i diskoskast – 60,18 m, framom Svein Inge Valvik (59,70 m)
* 1988 på Byrkjelo: Sølv i diskoskast – 58,74 m, bakom Knut Hjeltnes (61,24 m)
* 1989 i Stjørdal: Bronse i kulestøyt – 17,12 m, og i diskoskast – 59,72 m
* 1990 i Moss: Bronsemedalje i diskoskast – 58,22 m
* 1991 i Fana: Sølv i diskoskast – 58,20 m, bakom Svein Inge Valvik (62,60 m)
* 1992 i Mosjøen: Bronsemedalje i diskoskast – 57,56 m
* 1995 på Lillehammer: Sølv i diskoskast – 60,06 m, bakom Svein Inge Valvik (60,92 m)
* 1996 i Kristiansand: Bronsemedalje i diskoskast – 58,32 m
* 1997 i Overhalla: Gull i diskoskast – 59,70 m, framom Knut Hjeltnes (59,08 m)
* 1998 i Askøy: Gull i diskoskast – 62,00 m, framom Einar Kristian Tveitå (60,67 m)
* 1999 på Byrkjelo: Bronsemedalje i diskoskast – 59,74 m
* 2001 i Drammen: Bronsemedalje i diskoskast – 55,21 m

### Personlege rekordar og årsbeste i diskoskast

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | 1983 | 1984 | 1985 | 1986 | 1987 | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 |
| **Lengde** | 55,00 | 56,42 | 60,60 | 62,02 | 63,32 | 64,54 | 66,28 | 60,98 | 60,04 | 64,36 | 55,52 | 58,90 | 63,36 | 63,06 | 62,70 | 63,91 å | 61,87 | 60,18 | 57,43 |

Kjelder
-------

* friidrett.no
* Porsgrunns Dagblad
**Lucy Ayoub** (fødd 21. juni 1992) er ein israelsk TV-programleiar, skribent og radiovert. Ayoub var ein av programleiarane i Eurovision Song Contest 2019 saman med Assi Azar, Erez Tal og Bar Refaeli.

Bakgrunn
--------

Ayoub vart fødd i Haifa i Israel. Faren er arabisk-kristen, medan mora er ein askenasisk jøde som seinare konverterte til kristendomen.

Ayoub tenestegjorde to år i det israelske forsvaret som flysimulator-instruktør i luftforsvaret. Frå 2016 studerte ho filosofi, økonomi og politikk ved Universitetet i Tel Aviv.

Karriere
--------

I 2016 vart Ayoub kjend i Israel då ho las fleire av dikta sine i ei israelsk slampoesi-tevling. Same året byrja ho å jobba for Israel Broadcasting Authority (IBA) og skreiv manus og laga videoar. I 2017 vart Ayoub programleiar for eit vekentleg kulturprogram på israelsk radio og ho vart samstundes programleiar for kulturprogrammet *Culture Club* på tv-kanalen Kanal 11.

Ayoub las opp dei israelske jurypoenga i Eurovision Song Contest 2018, noko som fekk mediemerksemd etter at den israelske kulturministeren Miri Regev kritiserte ho for å snakka arabisk under sendinga og utan å nemna Jerusalem.

Under Eurovision Song Contest 2019 var Ayoub programleiar i green room saman med Assi Azar, medan Erez Tal og Bar Refaeli var hovudprogramleiarar.

Kjelder
-------

1. ↑  Zwart, Josianne. «Bar Refaeli, Erez Tal, Assi Azar & Lucy Ayoub to host Eurovision 2019!». Henta 25. januar 2019.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Atwan, Shachar (29. juni 2016). «Jewish-Arab Slam Poet a Hit in Person and on YouTube». Haaretz. Henta 26. januar 2019.
5. ↑  «May we have your votes please?». Eurovision Song Contest. 11. mai 2018. Henta 26. januar 2019.
6. ↑  «דיווח: שרת התרבות מירי רגב דורשת התערבות ממשלתית באירוויזיון 2019» [Rapport: Kulturminister Miri Regev krever at regjeringen griper inn i Eurovision 2019] (på hebraisk). 16. juni 2018. Henta 26. januar 2019.
7. ↑  Zwart, Josianne. «Bar Refaeli, Erez Tal, Assi Azar & Lucy Ayoub to host Eurovision 2019!». Henta 25. januar 2019.
8. ↑  «Meet the Eurovision 2019 hosts: Bar Refaeli, Erez Tal, Assi Azar and Lucy Ayoub». 25. januar 2019. Henta 26. januar 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Lucy Ayoub» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2021.*
**Fearnley & Eger** var eit norsk reiarlag grunnlagt 1869 av Thomas Nicolay Fearnley. Namnet er frå 1874 etter at Fearnley sitt syskenbarn Johan Engelhardt Eger gjekk inn som partnar. Selskapet dreiv mest med skipsmekling, men i 1872 vart den fyrste barken («Marie») kjøpt, og firmaet disponerte seinare ei rekkje seglskip. Det fyrste dampskipet var hjuldamparen «Lara», som 1873–80 gjekk i rutefart mellom Oslo og Østfoldbyane. I 1908 kom sonen til grunnleggeren, Thomas Fearnley, inn og vart seinare seniorsjef. Etter kvart vart skipsmeklinga skild ut i Fearnley & Egers Befragtningsforretning, det som seinare vart Fearnleys AS med holdingselskapet Astrup Fearnley og Hans Rasmus Astrup som eigar.

Fearnley & Eger dreiv frå før fyrste verdskrigen oversjøisk linjefart med motorskip gjennom Den norske Afrika- og Australia Linje og Norge-Mexico Gulf Linjen, begge i samarbeid med Wilh. Wilhelmsen. Seinare dreiv reiarlaget, saman med A. F. Klaveness & Co. Fern Line frå Mexicogolfen til Aust-Asia via Panamakanalen. Frå rundt 1930 bygde Fearnley & Eger òg opp ein stor tankflåte, og 1931 kom Astrup-familien inn som eigarar gjennom Fearnley sin systerson Nils Ebbessøn Astrup. Reiarlaget gjekk konkurs 1991 og var då mellom anna eit cruiseselskap og hadde aksjemajoriteten i Den Norske Amerikalinje; hovudeigar og styreformann var Nils Jørgen Astrup, son av Nils E. Astrup og bror av Hans R. Astrup.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fearnley & Eger AS - 978637760 - Oslo - Se Regnskap, Roller og mer», *www.proff.no*, arkivert frå originalen 16. februar 2017, henta 14. november 2021
2. ↑   Ødemark, Erik (4. juni 2020). «Fearnley & Eger». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Olav Midttun** (fødd 8. april 1883 i Mauranger, død 5. januar 1972 i Bærum) var riksprogramsjef i NRK i tidsromma 1934–1940 og 1945–1947 og professor i nynorsk dikting og målbruk ved Universitetet i Oslo 1940–1945 og 1947–1953.

Riksprogramsjef
---------------

Olav Midttun er truleg mest kjend for å ha vore den fyrste riksprogramsjefen i NRK. Han var riksprogramsjef frå 1. januar 1934 til han vart avsett av NS den 28. september 1940. Etter frigjeringa 8. mai 1945 vart Middtun innsett igjen i stillinga, men gjekk av i 1947. Året etter vart det innført ny administrasjonsordning i NRK. Som riksprogramsjef passa han på å få inn norsk musikk, og av og til nokre føredrag på nynorsk. Han fekk Melsom-prisen i 1961.

Midttun var ein kulturperson med røter i frilynt målnasjonalisme i 1890-åra. I 1905 var han republikanar og formann for Studentmållaget i Oslo. Frå 1908 til 1960 var Midttun redaktør for tidsskriftet *Syn og Segn*. I tillegg hadde han ei rad andre tillitsverv.

Litteratur
----------

* Almenningen, Hoel, Pilskog og Tangen: *Studentar i målstrid : Studentmållaget i Oslo 1900-2000*, Oslo 2003. ISBN 82-521-5698-3
* Dahl, Hans Fredrik: *Hallo-Hallo! : kringkastingen i Norge 1920-1940*, Oslo 1999. ISBN 82-02-18478-9
* Gram, Harald og Steenstrup, Bjørn: Hvem er hvem? 1955, Oslo 1955.
* Midttun, Olav: *Livsminne*, Oslo 1971.
* Midttun, Olav: *Mål og menn: utgreidingar og livsskildringar* , Oslo 1968.
* Midttun, Olav med fleire: *Studentmållaget 50 år : 1900 - 30. oktober - 1950.*, Oslo 1952.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Ei **kjemisk sambinding** inneheld to eller fleire atom, minst to av desse frå ulike grunnstoff, som er kjemisk bundne til kvarandre. Det nye stoffet (produktet) har andre eigenskapar enn utgangsstoffa.

Modellar for kjemisk sambinding
-------------------------------

I ein modell for kjemisk binding vert oktettregelen nytta. Denne går ut på at atoma deler elektron slik at dei alle får åtte valenselektron, difor er det berre edelgassane som kan framstå på eigenhand utan binding til andre atom. Dei atoma som ikkje oppfyller oktettregelen dannar binding til andre atom. Dei kan binda seg til atom av det same eller andre grunnstoff. Viss atoma er like får ein ei form av grunnstoffet. Det finst kjemiske sambindingar med fleire eller færre elektron enn oktettregelen skulle tilseia.

Ein annan måte å forklara kjemisk sambinding er å nytta orbitalteori.

Eksempel på kjemiske sambindingar
---------------------------------

Nokre eksempel på kjemiske sambindingar er vatn H2O, som består av 2 hydrogenatom og 1 oksygenatom eller monosakkarid som C6H12O6 som har 6 karbonatom 12 hydrogenatom og 6 oksygenatom.

Ein kan dela kjemiske sambindingar inn i grupper som til dømes:

* Alkoholar
* Basar
* Oksid
* Organiske sambindingar
* Salt
* Syrer
* Uorganiske sambindingar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjemiske sambindingar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Sam Ryder Robinson** (fødd 25. juni 1989), betre kjend under artistnamnet **Sam Ryder**, er ein britisk songar og låtskrivar som har gjort stor suksess på det sosiale mediet TikTok. Han representerte Storbritannia i Eurovision Song Contest 2022 med låten «Space Man», der han enda på andreplass.

Bakgrunn
--------

Ryder, fullt namn Sam Ryder Robinson, vart fødd i Essex i 1989. Som 20-åring, i 2009, byrja han i musikkbransjen som songar og gitarist. Blant anna jobba han som studiomusikar for grupper som The Morning After, Blessed by a Broken Heart og Close Your Eyes.

Da koronapandemien starta for fullt i mars 2020, byrja Ryder å poste videoar på TikTok der han gjorde coverversjonar av forskjellige songar. Han vart raskt populær, og på slutten av 2020 var han den mest følgde britiske artisten på plattformen. Suksessen sikra han ein platekontrakt med Parlophone og avtale med managementbyrået TaP Music. Han slapp debut-EP-en sin *The Sun's Gonna Rise* i 2021. Per 2022 har han over 12 millionar følgjarar og 100 millioner likes på TikTok, noko som gjer han til den meste følgde britiske artisten på TikTok.

Den 10. mars 2022 kunngjorde BBC at dei hadde vald Ryder til å representere Storbritannia i Eurovision Song Contest 2022 i Torino i Italia. Han deltok med låten «Space Man», som han hadde skrive saman med dei Grammy-vinnande låtskrivarane Amy Wadge og Max Wolfgang. Han enda på andreplass i finalen, noko som var den beste plasseringa til Storbritannia i Eurovision Song Contest sidan 1998.

Referansar
----------

1. ↑  «TikTok star Sam Ryder is set to represent UK at Eurovision 2022». *NME* (på engelsk). 10. mars 2022. Henta 10. mars 2022.
2. 1 2  «Sam Ryder - United Kingdom - Turin 2022». *Eurovision.tv* (på engelsk). Henta 10. mars 2022.
3. ↑  «Sam Ryder set to represent UK at Eurovision 2022 with SPACE MAN». *BBC* (på engelsk). 10. mars 2022. Henta 10. mars 2022.
4. ↑  «‘Cool is the enemy!’ Eurovision hero Sam Ryder on how he ditched his ego and found his joy». *the Guardian* (på engelsk). 19. mai 2022. Henta 19. mai 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Sam Ryder» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Salzach** er ei elv som renn gjennom Austerrike og Tyskland, og er ei av sideelvene til Inn med ei lengd på 225 km. 

Namnet kjem frå det tyske ordet *Salz* som tyder «salt». Fram til 1800-talet var transport av salt ned elva ein viktig del av den lokale økonomien. Transporten på elva stoppa då jarnbanen erstatta det gamle transportsystemet. 

Ho er ei av hovudelvene i den austerrikske delstaten Salzburg, og har sitt utspring i Kitzbühleralpane nær Krimml i Salzburg. Frå her renn ho nordover og passerer byane Hallein og Salzburg. Så dannar ho grensa mellom Bayern i Tyskland og Austerrike i om lag 70 km. Landsbyar langs denne siste delen av elva er Laufen, Tittmoning og Burghausen. Alle desse landsbyane har grenseovergangar. Elvar renn til slutt ut i Inn nær Braunau.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Salzach frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Olav Madshus** (23. september 1869–12. mai 1927) var ein norsk lærar og omsetjar frå Østre Toten.

Madshus voks opp i lærarbustaden ved Nordli skole i Østre Toten, der far hans skulte til han døydde i heller ung alder. Olav Madshus tok opp arven etter faren, og utdanna seg til lærar. Han var lenge tilsett i folkeskulen på Namnå i Grue. 

Madshus var mykje med i den frilynde ungdomsrørsla i Glåmdalsbygdene, både som føredragshaldar og tillitsvald i fylkeslaget Varden. Dessutan var han i mange år leiar av Kirkenær blandede kor.

Med ei omsetjing frå 1901 av *Macbeth* vart Madshus den fyrste som omsette eit verk av William Shakespeare til landsmål. I føreordet skriv han sjølv at dette var «den fyrste freistnaden til ei norsk Skakespeare-umskrift», og takka mellom andre Ivar Mortensson, Steinar Schjøtt og Arne Garborg for god hjelp. Fire år seinare kom han også med *Kaupmannen i Venetia*.

Kjelder
-------

* Lokalhistoriewiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Kjempekolibri** |
| Foto: Arturo NahumFoto: Arturo Nahum |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av kjempekolibri Utbreiinga av kjempekolibri |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Slekt:** | *Patagona* |
| **Art:** | **Kjempekolibri** *P. gigas* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Patagona gigas***Vieillot, 1824 |

**Kjempekolibri** (*Patagona gigas*) er den største kolibriarten, totallengda er opp mot lengda til ein star. Han finst i Andes, frå Ecuador i nord ned til sentrale Chile og Argentina i sør. Dette er einaste arten i slekta *Patagona*.

Habitata ligg i páramo økosystem, tørt halvopent terreng, i skogkantar ved jordbruksområde og i hagar i høgder frå 2000 til 4300 moh.

Teikning av kjempekolibriar.
Kjempekolibrien er ca. 20 til 21 centimeter lang frå nebbspiss til halespiss og veg om lag 18-20 gram. Han er kjenneleg på storleiken, men i flukt kan han somme tider forvekslast med andesseglar. Han kan ha slå uregelmessige vengeslag avbroten av korte glideflukter. Når han 'stiller' i lufta nyttar han kraftfulle vengeslag i relativt låg frekvens. Kjempekolibrien har gråbrun overside, raudbrun underside og har kvitt på overgump og undergump. Kjønna er nesten like, men hofuglen har noko mindre styrke i fargene og mindre lyst område på oversida. Nebbet er nesten rett og ca. 4 cm langt.

I Bolivia er kjempekolibrien kjent som *burro q'enti*. Det spanske ordet "burro" refererer til den kjedelege, relativt lite iaugefallande fjørdrakta denne arten har samanlikna med fjørdrakta til andre kolibriartar, som til dømes den kometkolibrien kan vise fram.

Kjelder
-------

* Artikkelen Giant Hummingbird på engelsk Wikipedia, lesen 22. januar 2009
* Schulenberg, T. Stotz, D. Lane, D. O'Neill, J, & Parker, T. *Birds of Peru*. Christopher Helm, London. (2007) ISBN 978-0-7136-8673-9
* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II,*  Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kjempekolibri videoar hos Internet Bird Collection
* Bilete av ein kjempekolibri

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Kjempekolibri |
| Svensk | Jättekolibri |
| Dansk | Kæmpekolibri |
| Engelsk | Giant Hummingbird |
| Tysk | Riesenkolibri |
| Fransk | Colibri géant |
| Spansk | Picaflor gigante |
| Russisk | Ispolinskij kolibri (Исполинский колибри) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
**Forbrukar- og administrasjonsdepartementet** er eit tidlegare norsk departement.

Departementet vart oppretta den 8. mai 1972, under Regjeringa Bratteli I. 

Departementet kom for ein stor del i staden for Familie- og forbrukardepartementet, som vart lagt ned samtidig. Inger Louise Valle, som hadde vore statsråd i Familie- og forbrukardepartementet vart den første statsråden i det nyoppretta Forbrukar- og administrasjonsdepartementet.

Departementet vart lagt ned under Regjeringa Syse, den 31. desember 1989. Frå 1. januar 1990 vart familie- og forbrukarsakene behalde i det nye Familie- og forbrukardepartementet. Og frå same dag vart administrasjonssakene saman med arbeidssakene frå Kommunal- og arbeidsdepartementet ført over til det nyoppretta Arbeids- og administrasjonsdepartementet.

Historie
--------

Departementet har fleire gongar skifta namn og delvis oppgåver.

* Familie- og forbrukardepartementet 21. desember 1956 - 7. mai 1972
* Forbrukar- og administrasjonsdepartementet 8. mai 1972 - 31. desember 1989
* Familie- og forbrukardepartementet 1. januar 1990 - 31. desember 1990
* Barne- og familiedepartementet 1. januar 1991 - 31. desember 2005
* Barne- og likestillingsdepartementet 1. januar 2006-

Sjå også
--------

Norske forbrukar- og administrasjonsministrar

Kjelder
-------

* Familie- og forbrukardepartementet hos Regjeringen.no
**Kjerag** er eit fjellplatå på sørsida av Lysefjorden i Forsand kommune i Rogaland fylke. Platået er eit kjent turistmål i regionen. Det høgaste punktet er 1110 meter over havet, men det er nordsida med eit fall på 984 meter ned til Lysefjorden som trekkjer til seg dei fleste turistane, inkludert mange basehopparar. 

Mann på *Kjeragbolten*.
I vestre del av platået finst *Kjeragbolten*, som er ein 5 m³ stor stein. Steinen er kilt i ei kløft i fjellet 1000 m over Lysefjorden.

Turstien til Kjerag startar ved Øygardstølen – ein restaurant 640 m over Lysebotn. Ein gåtur inn til Kjerag kan ta noko over to timar kvar veg.

BASE-hopping
------------

Kjerag har vorte ein populær stad for BASE-hopping. Frå 1994 til 2008 vart det utført 29 000 hopp. Arkivert 2010-03-12 ved Wayback Machine.
Frå 1994 til 2005 mista 9 basehopparar livet ved Kjerag, dei fleste av dei frå utlandet.  Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.

I den norske dokumentarfilmen *Loop* kan ein sjå Kristen Reagan som først klatrar opp dei 1000 metrane og så kastar seg utfor same fjellvegg med fallskjerm.

Sjå òg
------

* Preikestolen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel i Aftenbladet Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Forbrukslån** er eit lån som blir gjeve utan krav til finansiell tryggleik. Til skilnad frå lån med tryggleik, krev ikkje banken pant i låntaker sine eigedelar (til dømes bustadlån). Pengane frå eit forbrukslån kan disponerast fritt.

Om forbrukslån
--------------

Renta varierer i samsvar med lånesøkaren si betalingsevne og kva bank ein har valt. Prisskilnadene er store, med renter frå 6 prosent opp til mange tusen prosent for såkalla «mikrolån». Sistnemnde vert kjenneteikna av svært små beløp med kort nedbetalingstid. Alder, inntekt, skuldnader og generell økonomisk livssituasjon er blant faktorane som påverkar renta på eit forbrukslån. Dersom ein ikkje imøtekjem krava banken stiller eller ynskjer å betre rentene på forbrukslånet, er det mogleg å søke om forbrukslån med ein medlåntakar.

I samsvar med Utlånsforskrifta skal et forbrukslån betalast ned innen 5 år.

Forbrukslån i Noreg
-------------------

Eit søk på Finansportalen (drifta av Forbrukerrådet) viste at det fanst meir enn 60 bankar med tilbod om forbrukslån i 2021. Tal frå Noregs Bank viser ein kraftig vekst i forbrukslån. Ved utgangen av 2016 hadde norske hushald ca. 3 prosent av gjelda si knytt til forbrukslån. Nye lån auka 15 prosent, som er det dobbelte av total kreditt ferda ut i marknaden (ca. 7 %). Frå 2019 har tendensen vore dalande, noko som truleg kan knytast til innføringa av gjeldsregistra i juli same år.

Rettar for låntakarar
---------------------

Marknadsføring, tilbod og utferding av forbrukslån i Noreg vert i hovudsak dekt av dei same reglane som generelle finansielle tilbod. Angrerettslova fastsett løyvet til å kansellere avtalen fram til 2 veker etter gjeldsbrevet vart signert. Det gjeld både for direkte sal og fjernsalg.

Banken har plikt om å rå moglege låntakarar frå å ta opp lån dei ikkje trur dei har evne til å betene. Banken skal gje rådet i skriftleg form før lånet vert utbetalt. Bankar som ikkje overheld reglane om opplysningsplikt kan bli stilt økonomisk ansvarleg i ettertida. Låntakarar har òg løyve til at nedbetale gjelda tidlegare enn avtalt, utan økonomiske konsekvensar.

Kjelder
-------

1. ↑  *Hva er forbrukslån? Enkel forklaring*, henta 27. september 2021
2. ↑  «Forskrift om finansforetakenes utlånspraksis (utlånsforskriften) - Lovdata», *lovdata.no*, henta 27. september 2021
3. ↑
4. ↑  Marius Hagen, Lars-Tore Turtveit, Bjørn Helge Vatne (2017). «Sterk vekst i forbrukslån» (PDF) (på Norsk (bokmål)). Noregs sentralbank.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link) CS1 maint: Unrecognized language (link)
5. ↑  Forbrukslån.no. «Angrerett på forbrukslån og andre finansielle tjenester».
6. ↑  «Lov om opplysningsplikt og angrerett ved fjernsalg og salg utenom faste forretningslokaler (angrerettloven).».
|  |
| --- |
| **Kjempespringfrø** |
| KjempespringfrøKjempespringfrø |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Springfrøfamilien Balsaminaceae |
| **Slekt:** | Springfrøslekta *Impatiens* |
| **Art:** | **Kjempespringfrø** *I. glandulifera* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Impatiens glandulifera***Royle, 1834 |

**Kjempespringfrø** (*Impatiens glandulifera*) er ei plante i springfrøslekta i springfrøfamilien. Opphavleg kjem arten frå det vestlege Himalaya.
Planta er kring 1-2 meter høg og har motsette blad som er mørkgrøne og sagtagga. Ho har rosa til raude blomstrar med grov rak spore. I Noreg blomstrar ho i juli-august månad.

Utbreiing
---------

Den naturlege veksestaden til kjempespringfrø er Himalaya. Til Europa har han komme som hageplante, og har forvilla seg frå hagar. Arten er funnen i alle fylke i Noreg unntatt Finnmark.

Invasiv art
-----------

Kjempespringfrå produserer mykje nektar som tiltrekk seg insekt slik pollineringa er effektiv. Det blir danna ei mengde frø som den spreier på ein effektiv måte. Det gjer at kjempespringfrø kan legg spreie seg og konkurrere ut lokale artar. Den blir såleis sett på som ein invasiv art og er ført opp på norsk svarteliste både for 2007 og 2012.

Kjelder
-------

* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svarteliste 2012 Arkivert 2012-06-20 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |