recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Maoridukkand** |
| Maoridukkand, hofugl i hekkedrakt Foto: Tony WillsMaoridukkand, hofugl i hekkedrakt Foto: Tony Wills |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Maoridukkand Utbreiinga av Maoridukkand |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Andefuglar Anseriformes |
| **Familie:** | Andefamilien Anatidae |
| **Slekt:** | *Aythya* |
| **Art:** | **Maoridukkand** *A. novaeseelandiae* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Aythya novaeseelandiae***Gmelin, 1789 |

**Maoridukkand** (*Aythya novaeseelandiae*) er ei lita dukkand i *Aythya*-slekta som er endemisk for New Zealand og sjeldan, men spreidd over det meste av landet.

Hannfuglar verkar nesten svarte, men har raudbrunt på kroppssidene og brunfarge i buken, auga er gyllengule og nebbet er blått med svart spiss. Hoer er mørk brune ofte med eit vertikalt tynnt kvitt band ved nebbrota. I flukt viser begge kjønn eit breitt, kvitt band frå vengespissen langs baksida av vengen innover mot kroppen. Kroppslengda er ca. 40 centimeter og dei veg ca. 650 gram.

Typisk habitat er store og djupe innsjøar, men dei lever òg på småsjøar ved kysten. Dei dukkar til minst tre meters djupne, oftast i 15 til 20 sekund, men eit dukk kan i somme fall vare i over eit minutt. I grunne område kan dei dukke som ei grasand med stjerten opp i vêret. Føda er vegetabilsk, samt virvellause dyr slik som ferkvassniglar.

Egglegging skjer ofte frå slutten av oktober til desember. Kullet er typisk 8 egg som hoa rugar i ca. 30 dagar. Ungane er dunkledde ved klekking og straks i stand til å finne føde sjølve.

Populasjonen er på 5000-10 000 individ og er trudd å vere aukande.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (rev. utg.), Viking, 2005

### Referansar

1. ↑  BirdLife International (2012) Species factsheet: *Aythya novaeseelandiae*. Henta frå  den 21. juli 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Maoridukkand**

* Videoar, bilete og lydopptak av maoridukkender hos Internet Bird Collection

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Maoridukkand |
| Svensk | Nya Zeelandbergand |
| Dansk | Newzealandsk Troldand |
| Engelsk | New Zealand Scaup |
| Maori | Papango |
| Bokmål | Maoridykkand |
| Asnæs |
| --- |
| Asnæs kyrkjeAsnæs kyrkje Asnæs kyrkje |
| Styresmakter |
| Land  Region  Kommune | Danmark  Region Sjælland  Odsherred kommune |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2013) | 2 892 |
| Koordinatar | 55°48′36″N 11°29′54″E﻿Koordinatar: 55°48′36″N 11°29′54″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** Kommunal heimeside |

**Asnæs** er ein dansk by i Odsherred kommune nordvest på øya Sjælland. Byen er sentrum i soknet med same namn. Ifølgje siste offisielle teljinga har Asnæs 2 892 innbyggjarar (2013). 

Sentralt i byen ligg Asnæs stasjon som er eit lokalt knutepunkt på Odsherreds Jernbane (del av dei privateigde Vestsjællands Lokalbaner) med samband både nordover til Nykøbing og vestover mot Holbæk. I byen ligg òg Nordvestsjællands største kjøpsenter, Asnæs Centret, med over 40 butikkar. 

I byen er det grunnskule (Bobjergskolen) og vidaregåande skule (Odsherred Gymnasium). *Hallerne i Asnæs* blir nytta som kroppsøvingssal for elevane ved Bobjergskolen - og inneheld også symjehall.

Kyrkje og kultur
----------------

Kulturstaden "Huset I Asnæs".
*Huset i Asnæs* ligg i Storegade 31 - og er ein privateigd og mykje nytta institusjon som har til føremål å utvikle kunst- og kulturlivet i det danske samfunnet. Huset blir nytta til ulike kulturelle arrangement og utstillingar (særleg av biletkunst og kunsthandverk). "Institusjonen Huset" blei stifta i januar 1973 av ein krins kunstnarar i dåverande Dragsholm kommune (sidan 2007 ein del av Odsherred).

Byen er òg kjend for den vakre romanske mellomalderkyrkja i stein som opphavleg var vigd til St. Olav. Tårnet og våpenhuset er føyde til seinare - og reist i seingotisk stil. Kyrkja ligg i Asnæs Kirkevej i den sørlege delen av byen.

Kjelder
-------

1. ↑  Danmarks Statistik: FOLK1 2013K4 (Vitja 11. februar 2014)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Asnæs-centeret Arkivert 2008-05-31 ved Wayback Machine.
* Huset i Asnæs
* Asnæs Kyrkje

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Aslaug Hannestad Jevanord** (10. januar 1895–4. januar 1987) var ein norsk forfattar som skreiv under pseudonymet **Anitra**. Willy Bakken omtalar ho i *Norsk biografisk leksikon* som «en av tidenes mest leste kvinnelige norske forfattere».

Liv
---

Jevanord var dotter av skipsmeklaren Andreas Hannestad og Anna Marie Hervig, og vaks opp på Holmen i Fredrikstad. Ho hadde utdanning som danselærar frå Paris. I 1914 vart ho gift med Thoralf Wilberg. Ekteparet fekk to barn og budde ei tid i Stockholm. Etter at det fyrste ekteskapet var oppløyst gifta ho seg på nytt med Jacob Roll. Dei var busette utanfor Hamar. Også dette ekteskapet vart oppløyst.

I sitt tredje ekteskap, frå 1938, var ho gift med Hans Kristian Jevanord. Etter andre verdskrigen budde ho i villaen «Trollbakken» i Ringsaker. Her var ho blant anna engasjert i arbeid for den lokale avdelinga av Raudekrossen.

Forfatterskap
-------------

Som forfattar skreiv Aslaug Jevanord under pseudonymet Anitra. Frå 1924 skreiv ho petitartiklar for *Aftenposten* om ungjenta Peggi. Denne artikkelserien vart seinare utgjeven som ungjentebøker på Nasjonalforlaget i fire bøker, frå 1943 til 1946. Debutromanen hennar, *En rytter i alléen*, var ein av dei. Frå 1948 gav ho bøkene sine ut på Ernst G. Mortensens forlag. 

Mange av bøkene var kjærleiksdrama om livet på hedmarksbygdene i 1930-åra. Mange av romanane hadde undertittelen «Slektsroman fra de brede bygder». Ifølgje forfattarleksikonet til Willy Dahl vert bøkene hennar rekna «av mange kritikere som selve prototypen på romantiserende underholdningslitteratur». Ho skreiv også nokre erindringsromanar frå Fredrikstad-området. 

Romanane hennar kom ut på nytt i pocket-utgåve hos Ernst G. Mortensens forlag 1978–1980.

Utgjevingar (utval)
-------------------

* *Ring om månen* (1943)
* *Skjebnekryss* (1944)
* *Bitter sødme* (1949)
* *Storgårdsliv* (1955)
* *Flammende høst* (1960)
* *Lys og skygge over Leikvin* (1965)
* *Brudekronen* (1970)

Kjelder
-------

1. 1 2  Willy Bakken  Aslaug Jevanord i Norsk biografisk leksikon
2. ↑  Dahl, Willy (1971). *Nytt norsk forfatterleksikon*. Gyldendal. s. 126. ISBN 8205004773.
3. ↑  Willy Bakken (1994). *Vakre damer og blodig død*. Bladkompaniet. s. 93. ISBN 8250931912.

* *Denne artikkelen bygger på «Aslaug Jevanord» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå musikkgruppa Assagai.* 
Døme på assegaiar frå Madagaskar.
**Assagai** er eit kastespyd av tre med fint smidd jernodd utan mothaker. Det blei brukt i det sørlege Afrika, blant anna av zuluar, som også hadde ein kortare type til nærkamp.

Ordet *assegai* eller *assagai* eravleidd frå arabisk *az-zaġāyah* eller berbisk *zaġāya*, 'spyd', gjennom gammalfransk *azagaie*, spasnk *azagaya*, italiensk *zagaglia* eller nederlandsk *assegaai*.

Galleri
-------

* Askarivakt ved ein alliert luftfartstreningsskule ved Waterkloof i Pretoria i Sør-Afrika i januar 1943Askarivakt ved ein alliert luftfartstreningsskule ved Waterkloof i Pretoria i Sør-Afrika i januar 1943
* Zulumann med den kortare typen iklwa.Zulumann med den kortare typen *iklwa*.

Kjelder
-------

1. ↑  «assagai». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 5. mai 2017.
2. ↑  «assegai, n.». *OED Online*. Oxford University Press. September 2019. Henta 15. november 2019. (krev abonnement (help)).
Obtest
**Obtest** er eit band frå Litauen som spelar ei form for folk metal. Då bandet byrja å spela saman i 1992 heldt dei seg til death metal sjangeren, men utvikla seg etter kvart til eit svartmetallband. Sjølv kallar dei musikken sin for «heidensk krigsheavy metal». Musikken deira kan kanskje best definerast som melodisk heavy metal, med ein vokaltype som er noko glottal og unik. Det var mellom anna denne vokaltypen som har gjort at bandet ikkje har fått stor oppslutning i Noreg.

Tekstane deira er på litauisk, og dei har eit gjennomgåande tema som tar for seg krigar, legender, mytologi, og gamal baltisk naturreligion.

Medlemmer
---------

* Sadlave - Gitar
* Baalberith - Vokal
* Demonas - Bassgitar
* Insmuth - Trommer
* Enrikas Slavinskis - Gitar

Utgjevne plater
---------------

* Oldness coming (Demo, 1995)
* Live At Poltergeist (Demo, 1995)
* Prieš Audrą (Demo, 1995)
* **Tūkstantmetis** (CD, 1997)
* 9 9 7 (EP, 1998)
* Prisiek (EP, 2001)
* **Auka Seniems Dievams** (CD, 2001)
* Dvylika JuodVarnių (EP, 2003)
* Tvynei (Video/VHS, 2004)
* **Iš Kartos Į Kartą** (CD, 2005)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bandets heimeside
* Encyclopaedia Metallum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |

  


1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 13. februar 2007
Koordinatar: 31°49′N 35°2′E﻿

**Sha'ar HaGai** (hebraisk שער הגיא eller באב אל-ואד) eller **Bab al-Wad** (arabisk باب الواد eller باب الوادي),er eit punkt langs Tel Aviv-Jerusalem-vegen, 23 km frå Jerusalem, der vegen byrjar å stige inn i ei kløft, som på arabisk heiter Wadi Ali.

Ein bulldosar tauar ein lastebil på Burmavege til Jerusalem i juni 1948.
Under borgarkrigen i Palestinamandatet 1947-48 og den arabisk-israelske krigen i 1948 var det harde kampar i dette området og den nærliggande politistasjonen ved Latrun mellom arabiske styrkar og jødiske konvoiar på veg for å laga ein blokade kring Jerusalem. Bab al-Wad byta hender fleire gonger i den såkalla arabiske frigjeringskrigen med støtte frå arabarar irregulære styrkar, og jødiske einingar frå Palmach og Haganah, men den 20. april kapra arabarar høgda kring Sha'ar HaGai, og stengde av Tel Aviv-Jerusalem-vegen.

Frå midten av mai 1948 og framover vart fortet i Latrun, berre 2 km vest for Bab al-Wad, halden av den særs effektive og britisk-trente arabiske legionen frå Jordan. Palmach 10. brigade, kommandert av obserstløytant Yitzhak Rabin, den framtidige statsministeren i Israel, klarte å erobre Bab al-Wad på eiga hand, men vegen vest for punktet vart kontrollert frå Latrun, og vart verande under jordansk kontroll fram til 1967, og stengde dermed av hovudfartsåra inn til Jerusalem. For å kome seg rundt denne arabiskkontrollerte flaskehalsen, bygde israelarane den såkalla «Burmavegen», oppkalla etter den kjende vegen inn i Kina under andre verdskrigen. Denne særs bratte omvegen vart nytta under krigen, og erstatta etter berre seks månader av ein lengre, men tryggare veg. Etter seksdagarskrigen, då Latrun-området vart erobra av Israel, vart Tel Aviv–Jerusalem-vegen igjen den kortaste vegen forbi Latrun og Sha'ar HaGai. I dag er vegen her ein firefelts hovudveg som er planlagt utvida på grunn av stadig aukande trafikk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sha'ar Hagai» frå Wikipedia på engelsk, den 5. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bowyer Bell, J (1966). *Besieged: Seven Cities Under Siege*. Transaction Publishers. s. 216.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sha'ar Hagai**
**Ockelbo kommun** er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige. Kommunen grensar i Gävleborgs län til Bollnäs kommun i nordvest, Söderhamns kommun i nordaust, Gävle kommun i aust og Sandvikens kommun i sør. I tillegg grensar han til Falu kommun i Dalarnas län i vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Ockelbo. Dette ligg om lag 30 km nordvest for Gävle.

Ockelbo har lange tradisjonar for jernindustri, noko næringslivet i kommunen i dag framleis er prega av. Administrasjonssenteret Ockelbo har ein del mindre og mellomstore industriføretak.

Administrativ historikk
-----------------------

Ockelbo *landskommun*, som ikkje vart påverka i kommunereforma i 1952, vart i 1971 slegen saman med Lingbo församling, som kom frå den då oppløyste Skogs landskommun, og dermed var Ockelbo kommun oppretta.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *Eit skjold som loddrett er delt av grantre. På den venstre delen, tre loddrett oppstilte, grøne ringar på sølvbakgrunn, og på den høgre delen, ein loddrett oppstilt smedhammar i sølv på grøn bakgrunn*.

Hammaren symboliserer jernhandtering, grantrea skogsbruk og ringane dei (då) tre forsamlingane i kommunen. Våpenet vart registrert i Patent- och registreringsverket i 1985. Femten år seinare vart dei tre forsamlingane slegne saman til Ockelbo församling, men det er framleis tre ringar i kommunevåpenet.

Tettstader
----------

Det er fire tettstader i Ockelbo kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Ockelbo** | 2 709 |
| 2. | Lingbo | 421 |
| 3. | Åmot | 306 |
| 4. | Jädraås | 243 |

Kjelder
-------

* «Ockelbo kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Ockelbo» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*Sköld genom granskura kluven i silver, vari tre stolpvis ställda gröna ringar, och grönt, vari en stolpvis ställd smideshammare i silver*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Gävleborgs län i Sverige |
| --- |
|  | Bollnäs • Gävle • Hofors • Hudiksvall • Ljusdal • Nordanstig • Ockelbo • Ovanåker • Sandviken • Söderhamn |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Framstilling av Hathor
Framstilling av Sekhmet i Kom Ombo.
**Aspekt i mytologien** viser til at éin guddom kjem til uttrykk gjennom fleire mytologiske personar. Ein delperson av ein guddom vert kalla eit aspekt av guddommen.

I egyptisk mytologi kunne ein til dømes oppfatta himmelgudinna Hathor som vernar av kongen og ei gudinne for musikk, dans og kjærleik. Ho fanst også i eit farlegare aspekt, i forma Sekhmet som kunne truga menneskja med utrydding.

I tolking av norrøn gudelære er til dømes Skade og Gerd oppfatta som aspekt av Frøya. Hel kan også tolkast som eit aspekt av Frøya. 

Sjølv om slike delpersonar står for eigenskapar ved ein guddom, treng dei ikkje høyre til same ætt som guddommen. Eit aspekt av ein ås kan vere ein jotun, dersom aspektet står for ei øydeleggjande side av åsen.

Kjelder
-------

1. ↑  Kværne, Per; Groth, Bente (6. mai 2019). «gudinne». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* Vera Henriksen: *Verdenstreet* (Aschehoug 1984) ISBN 82-03-11374-5
**Aspen**  er ein innsjø i Botkyrka kommun i landskapet Södermanland i Sverige. Sidan byrjinga av 1950-talet har innsjøen vore delt i ein nordleg og ein sørleg del av vegbanken for E4/E20.

Historie
--------

Under steinalderen låg området Aspen ligg i, under hav. Gjennom landhevinga vart Aspen for 4000 år sidan løfta ut av det havdekka området. Buplassar frå bronsealderen eksisterer her enno, like så gravrøyser. For ca. 1000 år sidan vart området kolonisert, og jernaldergarder låg langs innsjøen. Ved dagens rideskule låg busetnaden Skrävsta, på andre sidan av innsjøen, ved Lindhov, låg òg ein busetnad, og der Hågelby gard ligg i dag, låg ein tredje byen, Hogslaby, der ein i dag har rekonstruert ein jernalderby. Gravflet frå denne perioden er verna i heile området.

Naturen
-------

Ikkje langt frå Skrävsta ligg Ekholmens naturreservat, der eit 60-tal sine større eiketre veks, derav omtrent halvparten av dei er fleire hundre år gamle. Her er det òg flaggermus og ei rekkje andre dyr og plantar. Edellauvskogen gjev ein oppfatning om varmen til bronsealderen klima. Ein særeigen skogstype ligg i Hasselbacken, rett overfor *Ekholmen*, der ein lauvsumpskog av orar veks på små øyar i sumpmarka. Ljoset strålar ned mellom søyler av grå stammar.

Bilete
------

Bilete frå turløypa rundt Aspen (bilettitlar på svensk). Fotograf (alle bileta): Holger Ellgaard

* Sjön Aspen, kulturlandskapet*Sjön Aspen, kulturlandskapet*
* Sjön Aspen, "pelarsalen"*Sjön Aspen, "pelarsalen"*
* Sjön Aspen, gamla ekar*Sjön Aspen, gamla ekar*
* Sjön Aspen, Lindhovs gard*Sjön Aspen, Lindhovs gard*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aspen (Botkyrka kommune)» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om sjön Aspen, på Botkyrka kommuns webbplats Arkivert 2007-12-24 ved Wayback Machine.
* Aspen Arkivert 2010-08-12 ved Wayback Machine. Miljödatabasen

Koordinatar: 59°13.31′N 17°48.56′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Pen y Fan** er det høgaste fjellet i Sør-Wales og sør i Storbritannia. Det ligg i Brecon Beacons nasjonalpark. Med ei høgd på 886 meter over havet er det òg det høgaste punktet i Storbritannia sør for Snowdonia-fjella.

Toppen ligg på ein rygg som strekkjer seg frå reservoaret i Talybont-on-Usk til A470. Vest for Corn Du går terrenget slakt nedover til Storey Arms ved A470. Mot aust stuper ryggen bratt ned til eit pass som knyter Pen y Fan med Cribyn. Frå Corn Du går det ein slak rygg sørover til Merthyr Tydfil.

Mange uerfarne klatrarar har mista livet på fjellet på grunn av raskt vekslande vêrforhold. Fjellet blir òg brukt i treninga av britiske spesialstyrker, spesielt i samband med utmarsjen «Fan Dance» under utveljinga til Special Air Service. Òg blant soldatane har det vore fleire dødsfall. Pen y Fan blir difor rekna av mange som den farlegaste toppen i Wales, sjølv om sjølve klatringa ikkje er spesielt teknisk krevjande.

Fjellet består hovudsakleg av glasiær Old Red Sandstone.

Toppen er klassifisert som ein marilyn, hewitt og nuttall.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pen y Fan» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2011.*

Koordinatar: 51°52′60″N 3°26′13″W﻿
Teikning som syner prinsippa for tørrdokk (øvst) og flytedokk.
Skip i flytedokk i Hamburg.
Skip i tørrdokk i Antwerpen.
**Dokk** (frå nederlandsk *dok*) er eit anlegg eller ei innretning der ein kan føre skip og liknande heilt opp av vatnet for å gjere reparasjonar, ettersyn, botnskraping og maling av dei delane av skipet som elles er under vatn. Det er to hovudtypar av dokkar, tørrdokk og flytedokk. Ein tørrdokk er eit utgreve basseng på land med botn djupare enn sjøoverflata utanfor, slik at skipet kan segle gjennom ein port inn i den vatnfylte dokka. Deretter vert porten lukka attom skipet, vatnet pumpa ut, så skipet vert ståande på botn og støtta opp, og arbeidet på skipet kan taka til. Ein flytedokk er ei plattform utstyrt med vasstankar i botn og veggar og plassert flytande i sjøen. Tankane vert fylt med så mykje vatn at dokken søkk langt nok ned i sjøen til at skipet kan segle inn på plattforma. Deretter vert plattforma heva ved at tankane tømmast for vatn, slik at heile skipet står høgare enn vassflata utanfor, og arbeidet kan gjerast.

Eit skip i tørrdokk (nedst) og i nedsenka flytedokk (det øvre av dei tre til høgre) på Akers mekaniske Verksted i Oslo i 1957.
I tillegg vert nemninga dokk òg nytta om hamner som kan stengjast av mot sjøen utanfor med ein vasstett port for å halde vasstanden i hamnebassenget på eit etter måten konstant nivå i område med stor tidvasskilnad. Såleis kan skipa verte fortøyd, lossa og lasta utan å verte påverka av vekslingane mellom flo og fjøre, som på sine stader kan vere på fleire meter. I slik hamner vil det vanlegvis berre vere mogleg å segle inn og ut på dei tidene av døgeret då det er flo sjø.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* dokk – anlegg for tørrsetting av skip i *Store norske leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
Seglet til foreninga frå Kikutstua i Nordmarka *Foto: C. Hill*

**Foreningen til Ski-Idrettens Fremme**, til vanleg kalla **Skiforeninga** eller **Skiforeningen**, er ein av dei største og eldste friluftsorganisasjonane i Noreg. Ved stiftinga i 1883 var hovudintensjonen å arbeide for «utbredelse av skiidrett og annet friluftsliv, samt å arrangere Holmenkollrenn». 

Eit aktivt ansvar for tilrettelegging, bruk og vern av Oslomarka, er sentralt i foreiningas drift. I tillegg har foreininga fått andre og viktige oppgåver, og spesielt er arrangementet av Holmenkollrenna sterkt utvida sidan starten. I Holmenkollen er det no òg sommararrangement. Foreininga eig og driv Skimuseet og har forvaltaransvaret for Noregs mest besøkte turistmål, Holmenkollanlegget.

Skiforeninga har rundt 60 000 medlemmar (2011). Leiar er Ole Fr. Anker-Rasch (2011).

Historie
--------

Ved stiftinga i 1883 var skiløping ein relativ ny konkurranseidrett, og målet til foreininga var å spreie bodskapen om bruk av ski til meir enn eit praktisk transportmiddel, drive opplæring av teknikkar og å vere sentral i å skape ein arena for samankomst i venleg kappestrid.

Utover 1890-talet heldt foreininga møte for turløparar i marka og på fjellet. Det var behov for råd om utstyr, klede og smurning. Skigåing var på denne tida blitt trendy. Skiturar på fjellet vart populært og etterspurnaden etter overnattingsstader auka. Skiforeninga opna einskilte hytter i Jotunheimen til jul og påske rundt førre hundreårsskiftet. Den norske Turistforening opna si første hytte i 1907.

Stover og hytter
----------------

I 1926 vart Kikutstua bygd på Kikut i Nordmarka, ein serverings- og overnattingsstad eigd av Skiforeninga og drive av eit styrarpar. Skiforeninga eig eller driv ei rekke stover. 

* Krokskogen
	+ Greinehytta, drive av Bærums Verk Rotaryklubb,
	+ Heggelia, drive av Skiforeninga
	+ Løvlia, drive av eit styrarpar.
* Vestmarka
	+ Mikkelsbonn, drive av Lionsklubbar i Bærum, Bærum kommune og Skiforeninga
* Bærumsmarka 
	+ Vensåsseter, drive av Skiforeninga og Bærum Hundekjørerklubb
* Søndre del av Nordmarka
	+ Kikutstua, drive av et styrarpar
* Nordre del av Nordmarka
	+ Gørjahytta, drive av OFA-laget (Oslomarkas Fiskeadministrasjon)
	+ Sandvikshytta, drive av ein styrar
* Østmarka
	+ Skullerudstua  drive av eit styrarpar
	+ Vangen, drive av eit styrarpar

Holmenkollmedaljen
------------------

Sidan 1895 har Skiforeninga delt ut Holmenkollmedaljen, som er rekna som den høgste utmerkinga innan norsk skisport.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Skiforeninga

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Skiforeninga» frå Wikipedia på bokmål, den 12. mai 2013.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BR orgnr

 |
**Asparuhov most** er ei bru i Varna ved Svartehavet i Bulgaria, som knyter bydelen Asparauhovo saman med resten av byen på andre sida av kanalen mellom Svarteahvet og Varnasjøen.

Brua er 2,05 km lang, 50 meter høg og veg 3 200 tonn. Ho har 38 pålar, som kvar ber 2 400 tonn. Brua er svært trafikkert og meir enn 10 000 kryssar ho i døgeret. 

Ein byrja bygginga av brua i 1973, etter at ein måtte utvida kanalen mellom Varnasjøne og havet. Opninga av brua skulle opphavleg skje 30. september 1976, men brua vart ferdig før tida og vart opna 8. september av Todor Zjivkov. Samtidig vart den nye kanalen under brua opna 1. september. 

Etter 20 år utan reparasjonar, byrja ein å restaurere brua mellom 1996 og oktober 1998, men brua vart ikkje opna på ny før 17. september 1999, ein dato langt etter dei opphavlege planane. 

I dag er ikkje Asparuhov most berre ei viktig transportåre, men òg ein stad for tilhengjarar av ekstremsport sidan brua er ein ideell for strikkhopping.

Kjelder
-------

* Varna.info.bg. *Asparuhov most Arkivert 2006-05-09 ved Wayback Machine.*
* Panoramabilde av Asparuhov most Arkivert 2013-06-03 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Asparuhov most» frå Wikipedia på engelsk, den 26. august 2020.*
**Skiljemynt** er mynt som er tvunge betalingsmiddel berre for avgrensa summar. Den tida pengeverdien var knytt til ein metallverdi, hadde skiljemynten ikkje nødvendigvis full metallverdi. I Noreg gjaldt det koparmynt og sølvmynt med verdi opptil to kroner.

I Noreg, Sverige og Danmark vart det som avtalt i den skandinaviske myntunionen i perioden 1875 til 1923 prega skiljemynt med einsarta utforming. Denne skiljemynten var i avgrensa mengder gyldige i alle konvensjonslanda. Frå 1924 vart det også prega særskiljemynt med hol, denne var gyldig berre i utmyntingslandet. 

I Noreg vert det ikkje lenger utmynta hovudmynt med gullverdi lik pålydande, og all mynt er i praksis skiljemynt. Ved kjøp og sal er ingen pålagde å ta imot meir enn 25 myntar av kvar verdi. 

Når verdien på metallet ikkje tilsvarar myntverdien, kan slik skiljemynt òg bli kalla *kredittmynt*. Det gjeld nesten all mynt som blir prega i dag. Motsatsen er verdimynt, der myntverdien tilsvarar metallverdien.

Sjå òg
------

* Nødmynt
* Verdimynt

Kjelder
-------

* Lov om Pengevæsenet (17. april 1875)
* Lov um tillegg til lov um pengevesenet av 17 april 1875 (18. mars 1924)
* Lov om Norges Bank og pengevesenet mv. (24. mai 1985)
**Aspen** er ein innsjø i Julita sokn i Katrineholm kommun, i Södermanlands län og landskapet Södermanland i Sverige. Innsjøen vert drenert av Aspån, som fører Vatnet fire kilometer vest, til Öljaren.

Innsjøens overflate ligg 48,8 meter over havet. Aspen ligg i eit barskoglandskap, med hellmarker i aust. I vest grenser innsjøen til Köpingsåsen, der vestkanten fell bratt ned mot leirgrunnen på Julitasletta. Den største djupna er målt til 11 meter, og overflatearealet er 1,3 km². Innsjøen er næringsrik. Ein badeplass ligg i nærleiken av det vestlegaste punktet i innsjøen. Ein trur at innsjøen har namn frå Aspån, der ein tidlegare fanget asp ved Gimmersta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aspen (Katrineholm kommune)» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Jan-Erik Svensson och Stefan Lundberg, Zooplankton i 23 sjöar i Södermanlands län. Regional miljöövervakning 2003, ISSN 1400-0792, meddelande nr 2004-5. Länsstyrelsen i Södermanlands län, 2004.
2. ↑  Aspen på www.badkartan.se, länkad 2008-09-13.
3. ↑  Roger Jonsson, Sörmländsk historia och vattnets tydedelse[*daud lenkje*], artikel i Katrineholms-Kuriren. Publikationsdatum okänt.

Koordinatar: 59°8.73′N 16°8.33′E﻿
**Lagrangemekanikk** er ei formulering av klassisk mekanikk introdusert av Joseph Louis Lagrange i 1788. Saman med Hamiltonmekanikk vert dette òg kalla analytisk mekanikk. Formuleringa er meir abstrakt enn newtonsk mekanikk og skildrar fysiske system ved hjelp av lagrangefunksjonen som er ein funksjonal av eit sett variablar og deira deriverte. Rørslelikningane (Euler-Lagrange-likningane) til systemet vert avgjort ved å minimere verknaden, dvs. minimere integralet av lagrangefunksjonen langs ein gjeven veg. 

Lagrangemekanikk fungerer i alle system der den mekaniske energien er bevart, til dømes klassisk gravitasjon og elektromagnetisme, men må modifiserast visst det er varmetap til dømes ein bil som bremsar.

Lagrangemekanikk fungerer i vilkårlege koordinatsystem, medan Newtons lover i utgangspunktet berre gjeld i ikkje-akselererte koordinatsystem. Lagrangeformalisme er òg sentral i kvantemekanikk og er eit bindeledd mellom klassisk mekanikk og kvantemekanikk. Viktige er òg bevaringslovene som kan vert utleidd ved hjelp av Noethers teorem.

For kontinuerlege system vert lagrangefunksjonen generalisert til ein lagrangetettleik.

Euler-Lagrange-likningane
-------------------------

Lagrangefunksjonen er definert som 

{\displaystyle L[q(t),{\dot {q}}(t)]=T-V\,}
der *T* er kinetisk energi, *V* er potensiell energi, *q* er ein generalisert koordinat og {\displaystyle {\dot {q}}} er den tidsderiverte. Variabelen og den deriverte til denne definerer ein veg i faserommet, dvs. {\displaystyle (q(t),{\dot {q}}(t))}. Verknaden langs denne vegen er gjeven ved

{\displaystyle S[q]=\int \limits \_{t\_{0}}^{t\_{1}}~L[q(t),{\dot {q}}(t)]dt\,}
Rørslelikningane til systemet finne in ved at verknaden er minimal (òg kalla Hamiltons prinsipp). Vi krev at den funksjonalderiverte av verknaden med respekt på koordinatane er null, dvs.

{\displaystyle {\frac {\delta S[q(t)]}{\delta q(t)}}=0\,}
Dette gjev for systemet med *n* friheitsgradar Euler-Lagrange-likningane

{\displaystyle {\frac {d}{dt}}{\frac {\partial L}{\partial {\dot {q}}\_{i}}}-{\frac {\partial L}{\partial q\_{i}}}=0\,}
For ei mengd generaliserte koordinatar *q = (q1, q2, ... qn)* får ein éi likning per koordinat, *qi*. Desse likningane skildrar den klassiske rørsla til systemet.

Kvantemekanikk
--------------

Kvantemekanikk kan òg formulerast ved hjelp av Lagrangefunksjonen. Richard Feynmans vegintegralformalisme bygger på verknaden som den sentrale storleiken. Men i staden for å krevje minimal verknad, som ville gjeve klassiske rørslelikningar, summerast det over all mogelege vegar. Dette kallast kvantisering ved hjelp av vegintegral. Fordelen med Lagrangefunksjonar er at dei er lorentzinvariante, dvs. dei er kompatible med relativitetsteorien til Albert Einstein. For kvantiseringa i krumme rom, dvs. generell relativitetsteori, er veigintegraler einaste mogelegheit.

Sjå òg
------

* Analytisk mekanikk
* Hamiltonmekanikk
* Lagrangefunksjon
* Euler-Lagrange-likning
* Hamiltons prinsipp
* Noethers teorem

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lagrangemekanikk» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mai 2013.*
**Skift- og turnusarbeid** er planmessig arbeid på ulike tider av døgnet. Eit tredelt system er vanleg. I industrien vil ein ofte dele døgnet i tre like delar på åtte timar, med ei dagvakt som startar seks eller sju om morgonen. I helsevesenet og transportnæringa vil ein ofte finne meir uregelmessige system av di arbeidsbelastinga er ulik gjennom døgeret.

Arbeidstida for skift- og turnusarbeidarar er regulert av arbeidsmiljøloven. Der blir omgrepa «døgnkontinuerlig skiftarbeid» og «helkontinuerlig skiftarbeid» nytta, begge med tillegget «sammenlignbart turnusarbeid». Arbeidstida for desse gruppene skal ikkje overstige 38 timer i veka for døgnkontinuerleg og 36 timer i veka for heilkontinuerleg skiftarbeide, mot normalt 40 timer i veka. I dei fleste tariffavtalar er dette sett ned til 37,5, 35,5 og 33,6 timer/veke.

Omgrepa skiftarbeid og turnusarbeid, og heil- og døgnkontinuerleg skiftarbeid er ikkje definert i lova. Ei avtale mellom Landsorganisasjonen og Næringslivets Hovedorganisasjon frå 1974 definerer arbeid med minst 539 timer nattarbeid og minst 231 timer arbeid på sundagar kvart år (dagens tal) som heilkontinuerlig skiftarbeid. Arbeidstilsynet har teke over denne definisjonen. Nattarbeid er definert som arbeid mellom kl. 2100 og kl. 0600.

Definisjonane gjer at industriarbeidarar ofte blir definert som heilkontinuerlege skiftarbeidarar, mens helsevesentilsette blir jamstilt med døgnkontinuerlege skiftarbeidarar. Dette blir karakterisert som kjønnsdiskriminering og urettvis handsaming av fagforeiningar i helsevesenet, noko Likestillingsombodet har støtta.

Skift- og turnusarbeid gjev risiko for helseskade. Verdsorganisasjonen for helse (WHO) har i desember 2007 erklært skiftarbeid, spesielt nattarbeid, som sannsynleg årsak til kreft hjå menneske.

Kjelder
-------

1. ↑  Arbeidsmiljøloven §10
2. ↑  Dette mener NSF om skift/turnus[*daud lenkje*]
3. ↑  Søkelys på skiftarbeid Arkivert 2007-10-12 ved Wayback Machine. frå tidsskriftet Arbeidervern
4. ↑   Arkivert 2008-04-11 ved Wayback Machine. «Shiftwork that involves circadian disruption is "probably carcinogenic to humans".»
Lagunen Storsenter
**Lagunen Storsenter** som ligg i bydelen Fana i Bergen i Laguneveien 1 er det største kjøpesenteret i Noreg målt i omsetning. Kjøpesenteret blei opna 7. september 1985 og har i dag over 180 butikkar. Kjøpesenteret og Laguneparken har over 100 000 besøkande kvar veke, det vil seia omtrent 6 millionar besøkande kvart år. 

Der er 2 200 parkeringsplassar, der 700 plasser i parkeringshus. Laguneparken hadde i 2007 ein omsetning på 2,540 milliardar kroner. Ambisjonane til Lagunen i 2008 er å runde kr. 2,6 milliardar i omsetning. Lagunen består totalt av ca. 75 000 kvadratmeter bygningsmasse fordelt på ca 170 mål tomteareal. Utviklinga av området vert styrt gjennom selskapa Lagunen AS og Lagunen Eiendom AS. Grunnlegginga av Lagunen blei gjort av Nordås industrier A/S med arkitekt Jan Olav Reither og bygd der lokala deira tidlegare stod. Selskapet er i dag ein del av Olav Thon Gruppen. Bybanen i Bergen går forbi Lagunen på strekninga frå sentrum til Bergen lufthamn, Flesland.

Kjelder
-------

1. ↑  «Om senteret», *Lagunen Storsenter* (på norsk), henta 21. oktober 2020
2. ↑  Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4. utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ei **grein** er ein forveda plantedel som veks ut frå stamma på tre eller buskar. Ordet kan òg brukast om forgreiningar på røter, fjordar, gevir o.l. Det vert brukt endå oftare om forgreiningar på slektsliner og om spesialfelt innan næringsliv (næringsgrein; også kalla 'bransje' etter engelsk *branch*). Eit sett øvingar innan idrett kan verte kalla ei 'idrettsgrein'.

Ordet har opphav i ei germansk rot *\*grî*, som tyder 'vere open', 'atskilje'. Den same rota finst att i verbet *grine* (som i preteritum har forma *grein*) - 'trekkje på munnen slik at tennene visest', eit ord som i dansk tyder 'smile', 'le', og i norsk tyder 'å skjere grimasar' eller 'gråte'.

På tre med kraftig apikal dominans vil endeknoppen sende ut signalstoff, spesielt auxin, for å hinde at sideskott utviklar seg til nye toppskott eller dominerande greiner. Dersom toppen vert kappa av, kan sidegreiner utvikle seg til nye toppskott. Harde klimatiske tilhøve eller feil proviniens kan svekke den apikale dominansen, slik at tre utviklar kraftigare greiner enn vanleg. Difor vil tre i fjellskogen ofte vere kraftigare forgreina en tre i låglandet. God lystilgang vil òg fremje forgreininga.

Kjelder
-------

* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
* Varför växer träd uppåt?
Prøysisske grenaderar frå 1715
**Grenader** (frå fransk *grenadier*, granatkastar) var opphavleg nemninga på ein spesialisert stormsoldat for kringsetjingar, først oppretta som ei særskilt rolle tidleg på 1600-talet. Nemninga grenader var ei innarbeid nemning på ein elite-infanterist allereie før 1700.

### Historisk bruk

Grenaderar var soldatar som storma strender og kasta granatar; dei tidlegaste former for handgranatar som var ei jarnkule fylt med krut og ei lunte. Ein måtte svært nær inn på fienden for å kaste granaten, grenaderane måtte vere særleg modige eller vågale. Mange grenaderar vart drepne ved at granaten eksploderte i ansiktet på kastaren.

Nemninga grenader var brukt i den dansk-norske hæren gjennom heile 1700-talet. Ved folketeljinga 1801 er 818 personar i Noreg oppført med grenader i rubrikken for yrke. Grenaderar tok i åra 1807-14 del i kampane mot Sverige og i forsvaret mot England. Nemninga grenader gjekk ut av bruk då det norske militærstellet vart omorganisert frå kringom 1820.

### Samtidsbruk

Nemninga grenader vart teken i bruk att på 1990-talet, i samband med at det norske forsvaret byrja verva meinige til internasjonal krigføring. Ein grenader er i norsk samanheng ein elitesoldat i hæren eller i luftforsvaret, i sjøforsvaret vert nemninga matros nytta i staden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grenader» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Grenader**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Kolgujev** (russisk о́стров Колгу́ев) er ei øy i Nenetsia i Russland, søraust i Barentshavet (aust for Petsjorahavet) nordaust for Kaninhalvøya. Øya er nesten sirkelforma og har ein diameter på 80 km og er 4 968 km² stor. Det hgøaste punktet på øya er 50 meter over havet. Dei store våtmarkene består av mange myrer og moreneåsar dekte av vegetasjon ein typisk finn i tundra.

Det er berre ein busetnad på øya, Bugrino, som ligg på søraustkysten. Nenetsarar utgjer den største folkegruppa og livnærer seg på fiske og reinsdyrhald. Det er òg funne olje og naturgass på øya.

Rapport frå Trevor-Battye
-------------------------

Øya vart utforska i 1894 av den britiske naturforskaren Aubyn Trevor-Battye. Han gjekk i land i juni med ein assistent og hadde planar om å vere ein månad der for å studere dyrelivet, særleg fuglar. På grunn av mekaniske problem med fartøyet og ein misforståing vart dei etterlatne på øya i 12 veker. Han gav ut ein rapport om naturhistoria og topografien til Kolgujev i *Ice-bound on Kolguev* (Trevor-Battye 1895). Boka inneheldt observasjonar av nenetsarane (som han kalla samoyed), som førte reinsdyra sine til øya om sommaren for å la dei beite og for å fange gås som dei kunne handle med i Russland. Trevor-Battye reiste til slutt frå øya med desse reinsdyrgjetarane i september 1894 og måtte reiste heilt frå Petsjora til Arkhangelsk. Han skildra denne lange reisa i «A Northern Highway of The Tsar» (Trevor-Battye 1898).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kolguyev» frå Wikipedia på engelsk, den 3. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Trevor-Battye, Aubyn. (1895). *Ice-bound on Kolguev*, Constable, London, 1895.
	+ Trevor-Battye, Aubyn. (1898). *A Northern Highway of The Tsar*, Constable, London, 1898.

1. ↑  «Internet Geology News Letter No. 16». 1999. Henta 3. august 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vêr på Kolgujev

Koordinatar: 69°01′N 49°22′E﻿

| * v
* d
* e
Øyar i Barentshavet |
| --- |
| Barentsøya | Berkha | Bjørnøya | Dolgijøya | Edgeøya | Gorbovyøya | Hopen | Juzjnyj | Kharlovøya | Kildinøya | Kolgujev | Kongsøya | Lumbovskijøya | Mezjdusjarskij | Morzjovets | Novaja Zemlja | Pankratjev | Pinjegin og Kazimov-øyane | Sengejskijøya | Severnyj | Svalbard | Vajgatsj |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
Bok brukt til å smugla sigarettar i.
**Smugling** er ulovleg inn- eller utførsel av varer, vesen eller informasjon i strid med gjeldande lovar og reglar. Ei vanleg form for smugling går til dømes ut på å halda varene unna toll eller andre avgifter. Ei anna kan gå ut på å omgå forbod mot varer som alkohol, narkotika, våpen eller media omfatta av sensur. Smugling kan også vera knytt til andre ulovlege handlingar, som tjuveri, kvitvasking av pengar, ulovleg handel i oldsaker, antikvitetar, dyr eller planter eller menneskehandel.

Smuglarar kan ofte ha eit vinningsmotiv som følgje av forbod eller høge avgifter i samband med etterspurnad. Ein kan også smugla av andre grunnar, til dømes som del av offentleg varsling, spionasje eller motstand mot eit lovverk eller regime.

Smugling har ei lang historie, og er kjend frå folkeminne og kusntverk. Det går føre seg i operaen *Carmen* og i James Bond-forteljingane *Diamonds are Forever* og *Goldfinger*.
Arthur Omre si bok *Smuglere* frå 1935, filmatisert i 1968, skildrar smuglarmiljøet i Noreg under brennevinsforbodet.

Kjelder
-------

* «Smugling», *Store norske leksikon*, 6. juli 2012, henta 12. september 2016

---

* *Denne artikkelen bygger på «Smugling» frå Wikipedia på bokmål, og «Smugling» frå Wikipedia på engelsk den 12. september 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE
* BBC Things

 |
**Kommunikasjon over straumnettet** er ein mogeleg måte å skaffe billeg samband til grisgrendte strok. Dei nye straummålarane kan nytta slikt samband.[*treng kjelde*]

Utstyr for kommunikasjon over straumnettet finst i ulike variantar for fleire bruksområde. Utstyret kan skapa forstyrring på anna elektronisk kommunikasjon 
og elektrisk utstyr. 
Nasjonal kommunikasjonsmakt (Nkom) deltar i internasjonalt arbeid for å utarbeide standardar for teknologien.
Smalbandsoverføring er den enklaste forma for kommunikasjon over straumnettet og vert nytta for fjernavlesing av straummålarar og/eller overføring av styresignal
for lågspenningsnettet (230 Volt). 
Breibandsaksess er ein annan variant som er overføring av elektronisk samband mellom nettstasjon og bustad. Breibandaksess kan òg omfatta den husinterne spreiinga.

Heimenett/LAN er ein tredje variant av samband over straumledninga som ofte vert kalla «homeplug» eller «homeplug ethernet». Utstyret er til dømes små boksar («homeplugs») som ein pluggar inn i dei vanlige straumkontaktane. 
Ein av boksane vert kopla til telenettet, medan dei andre boksane vert kopla til telekontakten til kvart enkelt brukarutstyr.

Det finst ulike nemningar for desse systema som brukar straumnettet som transmisjonsmedium, til dømes:  

* Power Line Communication (PLC)
* Power Line Telecommunication (PLT)
* Power Line Networking (PLN)
* Broadband over Power Lines (BPL)
* Homeplug («heimenett»)
* Homeplug ethernet
* LAN over straunettet

Ein bør vere merksam på at overgangane og skilnaden mellom desse fulike nemingane ikkje alltid er like klåre. 
«PLT» i ein tekst kan tyda det samme som «PLC» i ein annan tekst.

Kjelder
-------

* ØYVIND LIE (1. desember 2015). «Forbyr utstyr for datatrafikk over strømnettet». *digi.no*.

 Arkivert 2017-11-07 ved Wayback Machine.
Svensk døme på eit dueslag
Brevdue utstyrt med eit lett miniatyr-fotografiapparat, innstilt til å ta bilete etter ei viss tid, truleg nytta av tyskarane i den fyrste verdskrigen.
I dei britiske bombeflya Avro Lancaster under andre verdskrigen hadde dei med brevduer i kasser for å varsle om ulukke, naudlanding eller radioutstyr som ikkje fungerte.
**Brevduer** er tamme etterkommarar av klippedua, særleg avla fram for å finne vegen heim att etter å ha vore plassert ein anna stad. Dei kan fly inntil 1 000 kilometer med ei gjennomsnittsfart på ein kilometer i minuttet. Men brevduer flyr ikkje om natta eller i dårlig vêr. Og dei flyr berre heim til reirplassen, ikkje til ein eller annan stad som dua får ordre om å fly til, slik det gjerne vert sagt i eventyr og forteljingar.

Dei buene som er bygd og innreia som hus for duene, vert kalla dueslag.

Brevduer som kommunikasjonsmiddel
---------------------------------

Dua kan gjerast til postbod ved å binde til beinet på ho ei melding skrive på eit lite og lett papirark eller anna lett materiale, gjerne lagt i ein lett kapsel. Dette har vore gjort både i orienten i gamal tid, hjå grekarane og romarane i klassisk tid, og i Europa frå 1500-talet til langt fram på 1800-talet. Då byen Paris i Frankrike var kringsett i åra 1870-1871, vart brevduer mykje nytta til å utveksle meldingar mellom byen og omlandet. Både under den fyrste og den andre verdskrigen vart brevduer nytta i spionasjeverksemda og for å sende meldingar i andre høve.

Brevduesport
------------

Kappflyging mellom dresserte duer, såkalla brevduesport, har framleis mange tilhengjarar både i Noreg og ikkje minst i andre land, og det vert drive avl på duer til slik bruk. Norges Brevdueforbund, som vart skipa i 1912 og har nitten regionale grupper, arrangerer kappflygingar i sommarsesongen frå mai til september-oktober.

Kjelder
-------

* snl.no:Brevdue (fri artikkel)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norges Brevdueforbund
|  |
| --- |
| **Stormuslingkreps** |
| Stormuslingkreps Foto: Markus Lindholm, Anders Hobæk/Norsk institutt for vassforskingStormuslingkreps Foto: Markus Lindholm, Anders Hobæk/Norsk institutt for vassforsking |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Klasse:** | Muslingkreps Ostracoda |
| **Orden:** | Podocopida |
| **Familie:** | Cyprididae |
| **Slekt:** | *Herpetocypris* |
| **Art:** | **Stormuslingkreps** *H. reptans* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Herpetocypris reptans*** |

**Stormuslingkreps** (*Herpetocypris reptans*) er ein muslingkreps som er ljost grøn med mørkegrøne flekkar. Han har ei skallengd på opp til 2,6 millimeter, og er med det den største arten av muslingkreps i Noreg. Hannar er ikkje kjende for denne arten. Stormuslingkreps kan vanskeleg forvekslast med andre artar.

Stormuslingkreps lever i botnsediment i næringsrike dammar med stabil vass-spegel og i verna, næringsrike viker i større innsjøar. Han ser ut til å føretrekkja leirrike sediment med mykje vassplantar, gjerne i tjørner og støre parkdammar i kulturlandskap, der han beitar på visnande plantar og detritus.

Storleiken til stormuslingkreps gjer han utsett for å verta jakta av fisk.

I Noreg har stormuslingkreps truleg ei avgrensa utbreiing. I ei nyleg (2016 eller tidlegare) landsdekkjande kartlegging vart arten berre funnen nokre få stader i låglandet kring Oslo (mellom anna i Frognerdammen). Georg Ossian Sars rapporterte derimot om stormuslingkreps òg i dammar kring Trondheim.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen nyttar som kjelde og kan innehalda tekst og formuleringar frå artikkelen *Stormuslingkreps - Herpetocypris reptans* skriven av Markus Lindholm. Artikkelen vart utgjeven av Norsk institutt for vassforskning under lisensen CC BY 3.0. Henta 10. juli 2016.
|  |
| --- |
| **Bronseskarv** |
| Bronseskarv Foto: Jum ScarffBronseskarv Foto: Jum Scarff |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** VU Sårbar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sulefuglar Suliformes |
| **Familie:** | Skarvefamilien Phalacrocoracidae |
| **Slekt:** | *Leucocarbo* |
| **Art:** | **Bronseskarv** *L. chalconotus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Leucocarbo chalconotus***Gray, 1845 |

**Bronseskarv** (*Phalacrocorax chalconotus*) er ein sjeldan skarveart som er endemisk for New Zealand, han har utbreiing avgrensa til kysten lengst søraust på Sørøya og rundt Stewart Island/Rakiura.

Svartkvit morf av bronseskarv i hekkedrakt.   
Illustrasjon av Joseph Smit
Bronseskarvar er ca. 68 centimeter i lengd og veg om lag 2,5 kilogram. Det finst to fargeformer, morfar, ei bronsefarga form og ei svartkvit form. Desse formene lever saman og kryssar, men bronsefarga individ dominerer i nord og svartkvite i sørlege delen av utbreiingsområdet. Den svartkvite forma liknar fjørdrakta åt vorteskarv, med kvit underside frå strupen til undergumpen og svart overside med kvitt band på vengen. Den bronsefarga forma er mørk brun til svart med grøn og blå metallglans. Felles for begge er lyseraude bein, naken, oransje hudfold ved nedre del av nebbrota, naken lilla hud i andletet. I hekketida får dei ein lang, svart fjørtopp på framhovudet og spreidde, utydelege kvite striper på hovudet. 
Ungfuglar har lysare brunt i staden for svart og brunt med mindre farger i andletet.

Hekkeområdet strekkjer seg frå North Otago, Otago-halvøya i nord, sørover langs kysten til Foveaux-sundet mellom Sørøya og Stewart Island/Rakiura og rundt Stewart Island. Hekkeperioden er frå august til mars, dei hekkar i koloniar nær sjøkanten.

Føda består av fisken *Gobiomorphus cotidianus* av sovekutlingar og flyndrer, og fleire former for marine virvellause dyr som blekksprutar og krabbar. Dei kan fangste opp til 15 kilometer frå land og dukke ned til 30 meter.

Verdspopulasjonen var estimert til 5000-8000 individ inklusive ungfuglar i 1994, og er vurdert å vere minkande.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Phalacrocorax chalconotus Arkivert 2012-09-26 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 28. august 2012

### Referansar

1. ↑  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bronseskarv**

* Videoar, bilete og lydopptak av bronseskarvar hos Internet Bird Collection