recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Undervassdronen Poseidon
**Poseidon** (russisk skrift Посейдон, NATO-kallenamn **Kanyon**), tidlegare kjend under det russiske kodenamnet **Status-6** (Статус-6), er ein ubemanna undervassdrone som går på kjernekraft og er væpna med atomvåpen under utvikling av russiske Rubin designbyrå. Våpenet blir ofte kalla «torpedo». «Atom-drone» har vore nytta av norsk media.

Posejdon var eit av seks nye russiske strategiske våpen presentert av president Vladimir Putin den 1. mars 2018.

Referansar
----------

1. 1 2  «Russisk ubåtulykke kobles til testing av atom-drone». NRK. Henta 26. juli 2019.
2. ↑  «Russian media: nuclear torpedo can destroy the US, Europe, the world - Business Insider». *Business Insider*. 14. januar 2019.
3. ↑  Joseph Trevithick (19. juli 2018). «Russia Releases Videos Offering An Unprecedented Look At Its Six New Super Weapons». *The Drive*.

* *Denne artikkelen bygger på «Status-6 Oceanic Multipurpose System» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juli 2019.*
**Dativ** (frå latin *dare*, «gjeva») eller **sidefall** er termen på eit morfologisk kasus. Syntaktisk er dativ ofte kasusen ein nyttar for indirekte objekt, eller han kan verta styrt av preposisjonar og adjektiv. Dativ kan også dukka opp som (oblikt) subjekt.

Kasusen dativ finst i fleire moderne språk, som til dømes i dei germanske språka tysk og islandsk. Dativ finst òg i somme norske dialektar, og må sjåast som ein rest frå gamalnorsk jamfør norrønt.

Restar av dativ i moderne norsk
-------------------------------

I det moderne norske skriftspråket har ein berre nokre få faste uttrykk att: 

* i liv**e**
* i søvn**e**
* i/på tid**e**
* av syn**e**
* av gard**e**
* tatt av dag**e**
* gå mann av hus**e**

Kvifor og fordi/difor er òg to døme på restar av dativ i moderne norsk frå norrøn: **kvi** (*hví*) er dativ av kva (*hvat*), og **di** (*því*) er dativ av det (*það*).

Dativ i gamalnynorsk
--------------------

Dei siste dativformene, igjennom sideform, brukt før rettskrivinga av 2012 er ikkje lenger godteke som rett nynorsk:

| Gamalnynorsk (med dativ) | Moderne nynorsk (utan dativ) |
| --- | --- |
| Eg ser gjennom kvistane (akkusativ) på tre**om** (dativ). | Eg ser gjennom kvistane på tre**a**. |
| Oppe i dal**om** | Oppe i dal**ane** |

Sjå òg
------

* Kasus
* Akkusativ
* Genitiv
* Normativ

Kjelder
-------

1. ↑  Theil, Rolf (19. november 2021). «dativ». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  «kvi», *Bokmålsordboka | Nynorskordboka*, henta 10. oktober 2022
3. ↑  «difor», *Bokmålsordboka | Nynorskordboka*, henta 10. oktober 2022
**Carsten Anders Bachke** (fødd 14. oktober 1963) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Moss som vart seriemeister i 1987 med Moss Fotballklubb. Han deltok i 6 landskampar. Bachke var angrepsspelar med fart som sin største styrke.

Karriere
--------

### Klubbspel

Bachke var i 1981 med på å rykke opp frå 6. divisjon med Ekholt BK. Han var aktiv i laget fram til og med 1984. Frå 1985 til -90 var han vengspelar i Moss FK, eit lag som i 1987 overraska med å vinne 1. divisjon. I den avgjerande seriefinalen borte mot Molde FK, 11. oktober 1987, skåra han det fyrste målet då Moss sigra 2–0. Åra 1991-92 spelte han for Rapid på nivå 4, men frå 1993 var han atter å sjå i Ekholt-drakt. Han la bort fotballskorne i 1997.

### Landslagsspel

I tida frå 12. august 1987 til 28. juli 1988 deltok Bachke i 6 landskampar. Han var innbytar i 4 av kampane. Haustsesongen 1987 spelte han 3 kvalifiseringskampar til Sommar-OL 1988. Vårsesongen 1988 opna med to mållause vennskapskampar, før han endeleg, i sin 6. og siste landskamp fekk oppleve å sjå ein landslagskollega skåre. Den 28. juli gav Jan Åge Fjørtoft Noreg leiinga før Brasil utlikna til sluttresultatet 1–1. Bachke fekk vere med ute Ullevaal-bana dei siste 10 minutta av den historiske sigeren.

### Merittar

* Seriemeister: 1987 med Moss FK

Kjelder
-------

* eu-football
* Moss Dagblad 12. oktober 1987
**John Godina** (fødd 31. mars 1972) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Fort Still i Oklahoma. Han vart verdsmeister i kulestøyt i 1995, 1997 og 2000, dessutan vann han ein sølvmedalje ved OL 1996 i Atlanta og ein bronsemedalje ved OL 2000 i Sydney. Hans personbeste i kulestøyt er 22,20 meter. Godina var også ein framifrå diskoskastar, nådde 69,91 meter i den øvinga i 1998.

Aktiv
-----

Sommaren 1995 sette Godina personleg rekord med 22,00 m, før han i august månad vann gullmedaljen i kuletevlinga under friidretts-VM i Göteborg med over ein halvmeters margin til nestemann. Året etter nådde han ikkje lengre enn 20,79 m med kula då Sommar-OL 1996 fann stad i Atlanta, men lukkast likevel å vinne sølvmedaljen, høvesvis fire og fem centimeter framom Oleksandr Bahatsj og Paolo Dal Saglio.

Under verdsmeisterskap i Aten i 1997 forsvarte Godina VM-titelen i kulestøyt og han vart femtemann i diskoskasting, mindre enn ein meter frå bronseplassen. Ved dei olympiske leikane 2000 i Sydney støytte han 21,20 m i femte omgang, noko som gav han bronsemedaljen, ein cm bak landsmannen Adam Nelson på sølvplass og ni cm bak gullvinnar Arsi Harju frå Finland. Godina deltok også i diskos-tevlinga, der han var over meteren unna ein finaleplass.

Ved verdsmeisterskapen i Edmonton i 2001 presterte Godina opp mot sitt aller beste og vann med 21,87 m ein suveren siger og sitt tredje VM-gull. Sidan deltok han både i friidretts-VM 2003 og Sommar-OL 2004, utan å kunne blande seg i medaljestriden. Den 22. mai 2005 støytte han kula det lengste han vann, 22,20 m, i Carson i California.

Godina la opp i 2009.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg:Gullmedalje – 21,47 m, framom Mika Halvari (20,93 m)
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 20,79 m, bakom Randy Barnes (21,62 m). Utslått i kvalifiseringa i diskoskast (61,82 m =nr 14)
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje i kulestøyt – 21,44 m, framom Oliver-Sven Buder (21,24 m). Nr 5 i diskokast – 65,40 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 7 – 20,35 m
* OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje i kulestøyt – 21,20 m. Utslått i kvalifiseringa i diskoskast (61,60 m =nr 17)
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 21,87 m, framom Adam Nelson (21,24 m). Utslått i kvalifiseringa i diskoskast (57,19 m =nr 21)
* VM 2003 i Paris: N r 8 – 19,84 m
* OL 2004 i Aten: Nr 9 – 20,19 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Godina» frå Wikipedia på tysk, den 11. september 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «John Godina» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2016.*

* «John Godina» (på engelsk). Olympedia. Henta 12. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**John Field** (26. juli 1782–23. januar 1837) var ein irsk pianist og komponist. Han blir rekna som oppfinnar av musikkforma nocturne som Frédéric Chopin utvikla vidare.

Liv
---

John Field blei fødd i Dublin. Han studerte først klaver hos far sin som var fiolinist, og seinare med Tommaso Giordani. Han fortsette utdanninga hos Muzio Clementi i London. I 1802 følgde han med Clementi på ei reise til Paris for å vise fram klaver som Clementi hadde bygd og for å opptre som pianist. Året etter reiste begge til St. Petersburg der Field blei værande og skapte seg eit ry som kunstnar og lærar. Han foretok òg ei rekke konsertreiser. Frå 1822 til han døydde i 1837 budde han i Moskva.

Verk
----

John Field si nocturne nr. 5, H.37 i B-dur, 1817 , framført av Constantin Stephan.
Field er den første komponisten som skreiv nocturner. Desse stykka påverka Frédéric Chopin i sterk grad, og han skreiv sjølv 21 nocturner som gjorde forma vidkjend. Field sine i alt 18 nocturner høyrer til dei tidlegaste einsatsige, romantiske karakterstykka for klaver og kan sjåast på som viktige forløparar for mange romantiske komponistar sine verk, til dømes Felix Mendelssohn Bartholdy, Robert Schumann, Franz Liszt og Edvard Grieg.

Field skreiv sju klaverkonserter, den andre (1811) er nok den mest kjende, sjølv om den fjerde (1819) ofte blir sett på som meir verdefull reint musikalsk. Av orkesterverk finst det tre rondoar og ein transkripsjon av Field sin tolvte nocturne, ved sida av et stor tal verk for piano solo, kammermusikalske verk og nokre få vokale verk.

Mottaking
---------

* Fields sine samtidige akta han høgt. Pianospelet og komposisjonane hans påverka mange store komponistar, blant andre Chopin, Brahms, Schumann og Liszt.
* Hamilton Harty (1879–1941): *A John Field Suite.* For orkester (1939). Boosey & Hawkes.
* Wilhelm Killmayer (\* 1927): *An John Field.* Nocturner for klaver(1978). Schott-Verlag, Mainz.
* Malcolm Arnold (\* 1954): *Fantasy on a Theme of John Field.* for orkester. Faber, 1994.
* Wolfgang Schlüter (\* 1948): *John Field und die Himmels-Electricität: Skizzen.* Eichborn, Frankfurt am Main 1998.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen er basert på «John Field» frå Wikipedia på tysk, den 19. november 2011.

Litteratur
----------

* Cecil Hopkinson: *A bibliographical thematic catalogue of the works of John Field*. Eige forlag, London 1961.
* Patrick Piggott: *The life and music of John Field. 1782–1837. Creator of the nocturne*. Faber & Faber, London 1973, ISBN 0-571-10145-3.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verk av og om John Field i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Fritt tilgjengelege notar av John Field ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Dwight Edwin Stones** (fødd 6. desember 1953) er ein USA-amerikansk tidlegare høgdehoppar som var verdsrekordhaldar i øvinga 1973-77.

Aktiv
-----

Stones vart tredjemann i høgdetevlinga under Sommar-OL 1972 i München, på same høgde som sølvmedaljøren. 11. juli 1973 var Stones tilbake på olympiastadion i München der han sette verdsrekord ved å svinge seg over 2,30 meter. Sommaren 1976 forbetra han rekorden til 2,31 m i Philadelphia den 5. juni, same staden la han på til 2,32 meter den 4. august. Han var stor favoritt til å vinne OL-gull i Montreal, men takla ikkje forholda og måtte sjå seg klart slått av polske Jacek Wszoła, Canadas eigen Greg Joy tok sølv og Stones berga så vidt ein bronsemedalje. Etter å ha vorte nummer 6 i Friidretts-VM 1983, sette Stones landsrekord då han med eit hopp på 2,34 meter vann USA sitt OL-uttak 24. juni 1984. Under OL-finalen nokre veker seinare enda han på fjerdeplass med sine 2,31 m, like høgt som bronsevinnaren.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1972 i München: Bronsemedalje – 2,21 m
* OL 1976 i Montreal: Bronsemedalje – 2,21 m
* VM 1983 i Helsinki: Nr 6 – 2,29 m
* OL 1984 i Los Angeles: Nr 4 – 2,31 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dwight Stones» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juli 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Dyan Joan Birch** (25. januar 1949–10. oktober 2020) var ein engelsk songar. 

Birch arbeidde som tenåring i platebutikken til Brian Epstein i Liverpool. I 1969 skipa ho og venene hennar bandet Arrival og flytta til London. Gruppa hadde to britiske hittar i 1970, «Friends» og «I Will Survive», begge med Birch, og spelte på Isle of Wight Festival det året. Gruppa vart seinare utvida og endra stil, og vart til Kokomo, som fekk suksess i London midt på 1970-talet. FLeire medlemmar av bandet vart respeterte studiomusikarar, og Birch vart korsongar på fleire plater av Bryan Ferry, Gloria Gaynor, Frankie Miller, Marianne Faithfull, Manfred Mann's Earth Band og Alvin Lee.

Ho var yngre syster av Pamela Birch frå The Liverbirds.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dyan Birch» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hardy, Phil; Laing Dave, *The Encyclopedia of Rock*, Volume 3, p. 26. Panther 1976. Henta 19. juli 2021
2. 1 2  Richard Williams, «Dyan Birch 1949-2020», *The Blue Moment*, 19. juli 2021. Henta 19. juli 2021
3. ↑  Dyan Birch Discography, Yahoo! GeoCities (extracted from Wayback Machine). Henta 20. oktober 2020

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Discogs (artist)

 |
Personleggjering av Dyd (*Arete*) i Efesos. Foto: Carlos Delgado

Tre med dei sju kristne kardinaldydene og underdydene deira i ein tysk illustrasjon frå 1200-talet.
**Dyd** eller **dygd** er eit omgrep innan moralfilosofi og religion, og viser til ein moralsk verdfull eigenskap eller ei god handling. Dyd i moral-vitskapleg tyding er ein innlært eigenskap, det vil seie eit internalisert handlingsmønster.

Ordsoge
-------

Ordet «dygd» kjem frå det norrøne *dygð*, som er heng saman med verbet «å duge». Dyd tydde opphavleg 'dugleik/dyktigheit'. Det latinske ordet for styrke, *virtus* (frå *vir*, 'mann'), og det greske *arete* (ἀρετή), har same tyding. 

I moderne norsk kan «dyd» ha den innsnevra og noko omtolka tydinga møydom, eller berre reint allment visa til kjønnsleg reinleik, kyskleik og sømd. Eit kjent uttrykk i så måte er det «å hugse på dyden» – i motsetnad til å lata «driftene» styra. Ein kan kjenna att mykje frå den kristne og klassiske læra om dydene og lastene i dette.

Dyd i klassisk filosofi
-----------------------

Ifølgje Platon kan det å kjenna til og så gjera det som er etisk godt gje lukke (*eudaimonia*). Dei fire klassiske kardinaldydane Platon nemner er mot, visdom/klokskap, måtehald og rettferd. 

I Aristoteles si lære om dydsetikken er dyden det eit menneske må oppnå for å få eit godt liv. Med dyd meiner han då ulike eigenskapar som må justifiserast samfunnet. Døme på desse eigenskapane er mot, visdom (eller klokskap), måtehald, rettferd, ærlegdom, osb. For kvar eigenskap lyt ein søkje til kjernen i han, til den den gylne vegen imellom alle ytterpunkt. Til dømes er det å vere feig og det å vere dumdristig ytterpunkt, medan motet ligg midt imellom. Ein lyt altså finne balansepunktet. Å finna mellomvegen skaper det Aristotoles kallar eit menneske med *telos* – god karakter.

Dyd i kristen teologi
---------------------

Kristen teologi reknar som Platon mot, visdom, måtehald og rettferd som kardinaldydar. I tillegg legg ein gjerne til tru, von og kjærleik, etter apostelen Paulus' fyrste brev til Korintarane i det 13. kapitlet. Desse sju utgjer til saman dei sju dydane (kardinaldydane og dei teologiske dydane).

Kjelder
-------


* Tranøy, Knut Erik & Sletnes, Kari Berit. «Dyd» (30. desember 2013), *Store norske leksikon*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dyd**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
«**Morgen**» er ein populær tysk song frå 1959, opphavleg framført (på tysk) av Ivo Robić and The Song-Masters. Songen er skriven av Peter Moesser, og vart ein hit i Tyskland, og seinare i USA der han i 1959 nådde 13. plassen på hitlista.

Ein engelsk versjon, kalla *One More Sunrise* (tekst av Noel Sherman) vart gjeven ut av Leslie Uggams, Vera Lynn og andre artistar på denne tida. Den einaste artisten som nådde topp 20 i Storbritannia var versjonen til Dickie Valentine i oktober til desember 1959 med ein 14. plass som høgast plassering.

The Ventures spelte inn ein instrumentalversjon for debutalbumet deira i 1960, *Walk, Don't Run*.

Bing Crosby spelte songen i 1961 på albumet *Holiday in Europe* og Petula Clark song songen i 1965 på albumet hennar *The World's Greatest International Hits.*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Morgen (Ivo Robic song)» frå Wikipedia på engelsk, den 26. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Secondhandsongs.com». *Secondhandsongs.com*. Henta 26. februar 2018.
2. ↑  Whitburn, Joel (2004). *The Billboard Book of Top 40 Hits*. New York: Biilboard Books. s. 533. ISBN 0-8230-7499-4.
3. ↑  «45cat.com». *45cat.com*. Henta 26. februar 2018.
4. ↑  «45cat.com». *45cat.com*. Henta 26. februar 2018.
5. ↑  *British Hit Singles & Albums*. UK: Guinness World Records Ltd. 2005. s. 528. ISBN 1-904994-00-8.
6. ↑  The Ventures discography
7. ↑  «Discogs.com». *Discogs.com*. Henta 26. februar 2018.
8. ↑  «Discogs.com». *Discogs.com*. Henta 26. februar 2018.
***Morgon og kveld*** er ein roman av den norske forfattaren Jon Fosse, utgjeven i 2000.

Som med dei fleste av tekstene til Fosse er det lite ytre handling. Hovudpersonen *Johannes* blir følgd i to fasar av livet. I den første delen ser vi fødselen, frå faren sin synsvinkel. Den største delen av boka utspelar seg likevel etter Johannes er død. Den lågmælte dialogen med vennen *Peter*, og dei to mennene sine indre monologar fyller mykje av teksten. I løpet av dagen tek Peter vennen med til stader og hendingar som har spela ei rolle i livet til Johannes, som ein oppsummerande revy over livet, og som ei førebuing til døden. Begge dei to mennene er fiskarar, og romanen går føre seg i ei ubestemt tid som både kan vere nær utgjevingåret, og kanskje kan ligge 30-40 år attende i tid. Romanen er skriven i rytmiske intervall, der teiknsetjing som komma, punktum og spørjeteikn, er med på å underbygge og forsterke meining.

Romanen si interesse for eit såvidt religiøst tema som livet etter døden vert understreka av personnamna: Peter, Johannes, Jakob, Anna og Marta. Personene tar ikkje parti for noko bestemt livssyn, men meiner at deira gudsbilete er annleis enn «dei gudelege» sitt. *Dag og Tid* sin meldar Ole Karlsen peikar på at boka er «ei slags dødebok om Johannes si dødsreise».

*Morgon og kveld* blei nominert til Nordisk råds litteraturpris og Kritikerprisen då ho kom ut. Fosse mottok også Melsom-prisen for boka. Ho er blitt karakterisert som «et av høydepunktene i Jon Fosses forfatterskap» og i ein Dagbladet-serie sommaren 2006 blei ho kåra til ein av dei 25 beste romanane frå dei siste 25 år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Morgon og kveld» frå Wikipedia på bokmål, den 5. februar 2011.*

.

---

1. ↑  norden.org: Kandidater til Nordisk råds pris[*daud lenkje*]
2. ↑  Hovedoppgåve av Veronika Linn Nyvoll om romanen, samandrag, samandrag
3. ↑  Dag og Tid, 31.8.2000: Meisterleg og gripande Sitat: «Likevel er romanstrukturen svært så kompleks, og særleg i andre del - som er ei slags dødebok om Johannes si dødsreise - er den mantraaktige, bibelinspirerte, manande Fossestilen - gjentakingane - meisterleg balansert i ei skildring som både er tungt realistisk jordisk og samstundes lett og skøyrt "overjordisk" - nett slik hovudpersonen opplever dei heimslege tinga rundt seg.»
4. ↑  Dagbladet, 2.8.2006: Jon Fosses er nummer fire Sitat: «Det er det lavmælte som kjennetegner Jon Fosses litteratur. Fosses karakterer bruker få ord for å kommunisere. Ordene de bruker, er helt vanlige og dagligdagse, og setningsoppbyggingen er ikke spesielt komplisert. Fosse-karakterene er heller ikke ekstraordinære personer med suverene egenskaper eller personer som har usedvanlige kunnskaper om sære emner folk flest knapt har hørt om. De er rett og slett enkle mennesker som lever et stille liv, og som er opptatt av det som skjer i hverdagen. Likevel er det gjennom hverdagen hans enkle og små personer blir store ved at de møter de viktige og grunnleggende spørsmålene i livet, som hvordan vi skal leve som mennesker i denne verden og med hverandre.»
**Morgoth** er den vonde herskaren i Mordor i J.R.R. Tolkiens legendarium. Han hadde først namnet **Melkor** (Alvisk: *han som stig opp i velde*), og var ein av ainuane, som er ein slags gudar.

Melkor var den av ainuane med dei største gåvene, fortel Valaquenta. Melkor byrja som ei rastlaus og søkande ånd, som ville skape nytt av eigne tankar, fortel legendariet. Han var esla store gåver og stor innsikt, men vart høgferdig.

Men av di Eru var den einaste med sann skaparkraft, vart han misunneleg og ville rå for verda åleine. Då dette vart neitta han, gjekk han over i hat og svik for å få det som han ville, og sette seg opp mot dei andre maktene. Han svarar i mange høve til djevelen i den kristne mytologien. Namnet Morgoth fekk han etter at han stal silmarillane og drap Dei to trea i Valinor. Morgoth fekk stor makt i Midgard, men mot slutten av første heimsæva vart han likevel overvunnen og kasta ut av verda. Den fremste av tenarane hans var Sauron. Sauron tok over herredømet over det vonde etter Morgoth sitt fall.

Det meste som finst om Morgoth er å finne i Silmarillion, og mellom ugjerningane hans kan ein ramse opp desse:

* Han avla orkane (på grunnlag av alvar han fanga inn før dei skjøna skilnaden på godt og vondt).
* Han stal silmarillane og sytte for at heile noldo-folket reiste frå Valinor for å kjempe mot han, noko som førte til undergang for dei.
* Han avla drakane.
* Han sytte for mistru mellom alvar og menneske.
* Han var og ansvarleg for avlinga av troll, Balrogar og andre meinvette.
* Han var ansvarleg for mistru til, og redsle for, mørker og daude (og slik sett og ansvarleg for syndefallet).
* Han har og mykje av skulda for det Tolkien kalla "Vansirde Arda".
Koordinatar: 70°10′S 69°16′W﻿

**Mount Athelstan** er eit markant, delvis isdekt fjell, 1615 moh, ved nordsida av Trenchbreen på ein utstikkar som strekkjer seg aust frå Douglas Range på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis. Austsida av Douglas Range vart først fotografert frå lufta den 23. november 1935, av Lincoln Ellsworth og Mount Athelstan vart kartlagd frå fotografi av W.L.G. Joerg. Det vart grovt kartlagd i 1936 av British Graham Land Expedition under John Riddoch Rymill og kartlagd på ny i 1948 og 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey, og vart namngjeven av dei etter Æthelstan, den saksiske kongen av England, 924–937.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Athelstan» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Athelstan, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Mount Aspiring/Tititea** er det høgaste fjellet på New Zealand, utanom regionen der Aoraki/Mount Cook ligg.

Fjellet ligg i Otago, i nasjonalparken Mount Aspiring National Park, og høgda er 3 033 moh.. Maoriane kallar fjellet *Tititea*, som kan omsetjast med *glinsande tind*. Det fekk namnet sitt i desember 1857 av sjefslandmålaren i Otago Province, John Turnbull Thomson. Det vert også ofte kalla «Matterhorn på den sørlege halvkula», på grunn av den pyramideforma spissen når ein ser fjellet frå Dart River. Dei første som nådde toppen var major Bernard Head og kjentmennene Jack Clarke og Alec Graham den 13. november 1909. Følgjet til Head klatra til toppen på vestsida frå isbreen Bonar Glacier, ei rute som ikkje vart klatra på nytt før 1965 .

Mount Aspiring/Tititea ligg litt vest for «det store skiljet» (Søralpane), 30 kilometer vest for innsjøen Lake Wanaka. Det ligg ved knutepunktet til tre store bresystem — Bonar Glacier, som tømmer seg i Waipara River, og Volta og Therma Glacier, som båe tømmer seg i Waitoto River. Waipara er tilførsleelv til Arawhata River, og både Arawhata og Waitoto renn ut i Tasmanhavet på vestkysten, mellom Haast og Jackson Bay. 

Den mest brukte ruta opp på Mount Aspiring er opp gjennom West Matukituki Valley, som ligg ved enden av ein 50 kilometer lang veg frå Wanaka ved Raspberry Flat. Frå her gir eit nettverk med hytter utgangspunkt forklatrarar. Den første er Mount Aspiring Hut, som ligg åtte kilometer (eller om lag to timars gange) frå enden av vegen.

Referansar
----------

1. ↑  «Place Name Detail Mount Aspiring/Tititea». Land Information New Zealand. Henta 4. august 2013.
2. 1 2  Wises New Zealand Index, 7th Edition, 1979. s. 15.
3. ↑  Martin Johnston (23. november 2009). «100 years since Mt Aspiring triumph». *The New Zealand Herald*. Henta 4. august 2013.
4. ↑  Logan, H. (1990) 'Great peaks of New Zealand', New Zealand Alpine Club, Wellington, and John McIndoe Limited, Dunedin, New Zealand, ISBN 0-86868-125-3.

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Aspiring / Tititea» frå Wikipedia på engelsk, den 4. august 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Ingvald Gerhard Eilertsson Ytterstad** (5. februar 1866–15. juli 1952) var ein norsk gardbrukar og fiskar frå Lødingen som representerte Nordland fylke og Frisinna Venstre på Stortinget 1925-27 og siste delen av 1929-sesjonen.

Ytterstad var son til ein gardbrukar og fiskar, og skulle kom til å fylgje faren i næringsvegen. Frå 1882 dreiv han Lofot-fiske, allereie i 1885 var han høvedsmann under Lofot- og Finnmarks-fisket. Han skulle kome til å drive fiske i 58 år, 41 av dei som notformann og notreiar. I tillegg var han frå 1906 gardbrukar på Ytterstad, då han kjøpte farsgarden. 

Ytterstad var medlem av heradsstyret i Lødingen frå 1909 til 1937. Tingperioden 1925-27 møtte han på Stortinget frå Nordland og for partiet Frisinna Venstre, medlem i Lønningskomiteen. Han lukkast ikkje å sikre seg fast plass for ein ny stortingsperiode, men var varamann 1928-30. Ytterstad møtte då i 1929-sesjonen frå 8. april.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Ingvald Ytterstad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**«Porsgrunnssangen»** er ein lokalpatriotisk song om Porsgrunn som vart skriven av Hans Reynolds (d. 1933) og tonesett av H. Christiansen.

Songteksten
-----------

Spredt og i klynger der elven seg slynger
ligger du Porsblomstens by.
Dampfløyter hviner og sagblader synger
muntert ved kveld og ved gry.
– Omkved:
For ditt vell vårt hjerte banker,
og fra fremmed havn
hjem til deg går våre tanker,
kjært er Porsgrunns navn.
Klang ifra ambolt og svingende hammer,
kullrøyk fra piper mot sky,
elven med tauing av flåter og prammer, -
- baugen er vendt mot det ny.
– Omkved:...
Vendte vi hjemad der ute fra verden,
Telemarks fjelde de blå
vinket imot oss: velkommen fra ferden,
- byen ved elven vi så.
– Omkved:...
Skuter på havnen - ved verft og ved brygge,
heising og hiving og hal ...
Skip're i gatene, værbitte, trygge,
oppsielt en slump kapital.
– Omkved:...
Stille i troskap har slektledd deg bygget,
fremmet ditt tarv og ditt krav,
blåkledde sønner din velstand har trygget,
- båret den hjem over hav.
– Omkved:...
Fremtid du har, hvis deg skjebnen forunner
sønner som vil og som kan
øke din arv, og som ei ligger under,
verne sin by og sitt land.
– Omkved:...
«Children, Go Where I Send Thee» framført av United States Air Force Band i 2017
**«Children, Go Where I Send Thee»** er ein tradisjonell julesong kjend frå USA som er bygd opp som ei telleregle med kristent innhald. Han er også kjend som **«Children, Go Where I Send You», «The Holy Baby», «Little Bitty Baby»**, **«Born in Bethlehem»** og andre variasjonar. 

Songen blir gjerne rekna som ein afroamerikansk variant av den engelske folkesongen «Come and I will sing you» (eller «Green grow the rushes, oh», «The Twelve Apostles», «Carol of the twelve numbers» og fleire), som er funnen i store delar av Nord-Amerika. Begge typane har Roud-nummeret 133.

Han er eit kjent nummer innan gospelmusikk, men er blitt framført i ei rekkje stilar. Blant musikarar som har spelt han inn er Mary Chapin Carpenter, Nina Simone, Natalie Merchant, The Weavers, The Kingston Trio, the Blind Boys of Alabama, Peter, Paul and Mary, Mandisa, Johnny Cash, Mahalia Jackson, Tennessee Ernie Ford, Mormon Tabernacle Choir, Scala & Kolacny Brothers, Hall and Oates, REO Speedwagon og Nick Lowe.

Tekst
-----

Songen finst i fleire variantar. Den under blei samla inn av Jean Ritchie ved ein afroamerikansk baptistskule i Kentucky.

*Første vers:*

Children, go where I send thee
How shall I send thee?
I'm gonna send thee one-by-one
One for the little bitty baby
Wrapped in swaddling clothing
Lying in the manger
Born, born oh, born in Bethlehem.
*Andre vers:*

Children, go where I send thee
How shall I send thee?
I'm gonna send thee two-by-two
Two for Paul and Silas
One for the little bitty baby
Wrapped in swaddling clothing
Lying in the manger
Born, born oh, born in Bethlehem.
I dei neste versa blir det lagt til eitt nytt tal før ein tel nedover att:

* Three-by-three: Three for the three men riding...
* Four-by-four: Four for the four that were knocking at the door....
* Five-by-five: Five for the Five that came back alive....
* Six-by-six: Six for the six that never got fixed....
* Seven-by-seven: Seven for the seven that all went to Heaven
* Eight-by-eight: Eight for the eight that stood at the gate....
* Nine-by-nine: Nine for the nine that stood in the line....
* Ten-by-ten: Ten for the Ten Commandments....
* Eleven-by-eleven: Eleven for the eleven deriders....
* Twelve-by-twelve: Twelve for the Twelve Apostles.

Kjelder
-------

* Add: Children, go where I send thee, joe-offer.com
* Search the Roud Folksong Index Arkivert 2013-12-18 ved Wayback Machine.
* Children, Go Where I Send Thee, hymnsandcarolsofchristmas.com

---

* *Denne artikkelen bygger på «Children, Go Where I Send Thee» frå Wikipedia på engelsk, den 13. desember 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Children Go Where I send Thee, from Family Christmas Online™
* Noter og tekst ved joe-offer.com
Ulike typar chilipepar.
**Chilipepar** eller berre **chili** er fruktene frå einskilde variantar av *Capsicum*-artar som blir brukte som krydder og matvare. 
Chili kan brukast fersk, tørka, sylta, røykt eller knust til pulver.

Botanikk
--------

Det er variantar av artane *Capsicum annuum*, *C. baccatum*, *C. chinense*, *C. frutescens* og *C. pubescens* som blir brukt som chili. Paprika er frå same slekta, som høyrer til søtvierfamilien. 

Chiliplantane var opphavleg heimehøyrande i Mellom-Amerika. Fruktene er alltid først grøne. Når dei mognar blir nokre av dei raude, raudgule eller gule.

Kjemi
-----

Chiliutsal med ei tavle som forklarer scovilleskalaen.
Chilipepar inneheld alkaloidet capsaicin som gjev frukta ein sterk, brennande smak. Det finst mange ulike variantar med varierande styrke, små variantar er ofte dei sterkaste. Poblano er ein mild variant, jalapeño, grøn og raud chili, pimientos og dessutan serrano er middels sterke variantar, habanero (brukt i Tabasco) og cayennepeparen piri piri er sterke variantar, medan bhut jolokia frå India blir rekna for å vere den aller sterkaste.

Styrken på chilipepar blir ofte målt i Scoville-einingar (SHU, Scoville Heat Units); skalaen går frå 0 (mild paprika) til om lag 16 millionar (reint capsaicin). Bhut jolokia er målt til like over 1 million SHU. Eininga er oppkalla etter den amerikanske kjemikaren Wilbur Scoville, som utvikla skalaen i 1912.

Kjelder
-------

* «chilipepper» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Chili pepper» frå Wikipedia på engelsk, den 21. november 2010.*
**Kulturrevolusjonen** var ein politisk kampanje i Folkerepublikken Kina som vart iscenesett av Mao Zedong, dåverande leiar for Det kinesiske kommunistpartiet. Kampanjen vart innleidd i 1966 og hadde sin mest intensive fase til året 1969, men var ikkje endeleg slutt før med Mao sin død i året 1976. Det offisielle føremålet var å fornye og spreie revolusjonen til alle delar av det kinesiske samfunnet. Kampanjen vart driven gjennom med støtte av dei unge idealistiske «raudegardistane» og ei gruppe med lojale Mao-tilhengarar i partileiinga.

Bakgrunnen for kulturrevolusjonen meiner dei fleste historikarar var Mao sin svekte maktposisjon i leiinga etter problem i samband med kollektiviseringa av jordbruket og Det store spranget. Gjennom å vende seg direkte til folket kunne Mao utmanøvrere motstandarane sine i partileiinga. Dei som vil sjå meir idealistiske føremål meiner at Mao ottast at den kinesiske revolusjonen skulle stagnere slik som i Sovjetunionen og at han ville hindre dette.

Kampanjen vart innleidd på eit møte i sentalkomitéen i 1966. Mao gjennomførte eit kupp gjennom å gi eit stort tal aktivistar som ikkje var representantar i komitéen lov til å vere til stades. Mao sitt viktigaste middel for å gjennomføre kulturrevolusjonen var «raudegardistane», ein milits beståande hovudsakleg av storbyungdomar som sidan for det meste tok seg rundt med tog i heile landet, og med jamne mellomrom heldt gigantiske møte i Beijing.

Kulturrevolusjonen hadde som eitt av sine fremste offisielle mål å utrydde «borgarleg» tenking og erstatte denne med «sosialistisk» tenking. Mange menneske, som den seinare leiaren Deng Xiaoping, vart i omgangar utfrosne og kritiserte. Høgare utdanning slutta å fungere, og «raudegardistane» gjekk til åtak på forskarar med påståtte «borgarlege» tendensar.

Mao Zedong erklærte offisielt kulturrevolusjonen for avslutta i 1969, då landet var på veg mot fullstendig kaos. Men det er eit vanleg syn at kulturrevolusjonen først definitivt var over då Mao døydde og «firarbanden» vart arrestert i 1976. I det post-maoistiske Kina talar dei om kulturrevolusjonen som «dei ti tapte åra» eller «ti år av kaos», og denne tida blir òg bruka som eit argument mot dei som meiner at Kina har innført for mykje marknadsøkonomi.

Anslag over dødsoffera er ifølgje ulike vestlege og austlege kjelder om lag 500 000 i dei verkelege kaosåra 1966-1969. Somme av desse var menneske som ikkje var i stand til å tole den grufulle torturen dei vart utsette for, og det tapte framtidshåpet, slik at dei gjorde sjølvmord.

Kjelder
-------

* Svensk wikipedia og Engelskspråkleg wikipedia
1500-talet
----------

1500 1501 1502 1503 1504 1505 1506 1507 1508 1509  

1510 1511 1512 1513 1514 1515 1516 1517 1518 1519  

1520 1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529  

1530 1531 1532 1533 1534 1535 1536 1537 1538 1539  

1540 1541 1542 1543 1544 1545 1546 1547 1548 1549  

1550 1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 1558 1559  

1560 1561 1562 1563 1564 1565 1566 1567 1568 1569  

1570 1571 1572 1573 1574 1575 1576 1577 1578 1579  

1580 1581 1582 1583 1584 1585 1586 1587 1588 1589  

1590 1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599

1600-talet
----------

1600 1601 1602 1603 1604 1605 1606 1607 1608 1609  

1610 1611 1612 1613 1614 1615 1616 1617 1618 1619  

1620 1621 1622 1623 1624 1625 1626 1627 1628 1629  

1630 1631 1632 1633 1634 1635 1636 1637 1638 1639  

1640 1641 1642 1643 1644 1645 1646 1647 1648 1649  

1650 1651 1652 1653 1654 1655 1656 1657 1658 1659  

1660 1661 1662 1663 1664 1665 1666 1667 1668 1669  

1670 1671 1672 1673 1674 1675 1676 1677 1678 1679  

1680 1681 1682 1683 1684 1685 1686 1687 1688 1689  

1690 1691 1692 1693 1694 1695 1696 1697 1698 1699

1700-talet
----------

1700 1701 1702 1703 1704 1705 1706 1707 1708 1709  

1710 1711 1712 1713 1714 1715 1716 1717 1718 1719  

1720 1721 1722 1723 1724 1725 1726 1727 1728 1729  

1730 1731 1732 1733 1734 1735 1736 1737 1738 1739  

1740 1741 1742 1743 1744 1745 1746 1747 1748 1749  

1750 1751 1752 1753 1754 1755 1756 1757 1758 1759  

1760 1761 1762 1763 1764 1765 1766 1767 1768 1769  

1770 1771 1772 1773 1774 1775 1776 1777 1778 1779  

1780 1781 1782 1783 1784 1785 1786 1787 1788 1789  

1790 1791 1792 1793 1794 1795 1796 1797 1798 1799

1800-talet
----------

1800 1801 1802 1803 1804 1805 1806 1807 1808 1809  

1810 1811 1812 1813 1814 1815 1816 1817 1818 1819  

1820 1821 1822 1823 1824 1825 1826 1827 1828 1829  

1830 1831 1832 1833 1834 1835 1836 1837 1838 1839  

1840 1841 1842 1843 1844 1845 1846 1847 1848 1849  

1850 1851 1852 1853 1854 1855 1856 1857 1858 1859  

1860 1861 1862 1863 1864 1865 1866 1867 1868 1869  

1870 1871 1872 1873 1874 1875 1876 1877 1878 1879  

1880 1881 1882 1883 1884 1885 1886 1887 1888 1889  

1890 1891 1892 1893 1894 1895 1896 1897 1898 1899

1900-talet
----------

1900 1901 1902 1903 1904 1905 1906 1907 1908 1909  

1910 1911 1912 1913 1914 1915 1916 1917 1918 1919  

1920 1921 1922 1923 1924 1925 1926 1927 1928 1929  

1930 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939  

1940 1941 1942 1943 1944 1945 1946 1947 1948 1949  

1950 1951 1952 1953 1954 1955 1956 1957 1958 1959  

1960 1961 1962 1963 1964 1965 1966 1967 1968 1969  

1970 1971 1972 1973 1974 1975 1976 1977 1978 1979  

1980 1981 1982 1983 1984 1985 1986 1987 1988 1989  

1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

2000-talet
----------

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009  

2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019
Koordinatar: 22°34′0″N 59°31′44″E﻿

**Sur** (arabisk صور) er ein by og det administrative senteret i Ash Sharqiyah Sør guvernement, nordaust i Oman, ved kysten av Omanbukta. Han ligg 150 km søraust for den omanske hovudstaden Muscat. Byen har litt over 70 000 innbyggjarar. 

Av nærliggande landsbyar finn ein Dughmur.

Historie
--------

På 500-talet var Sur alt eit handelssenter og dreiv handel med Aust-Afrika. På 1500-talet var han under portugisisk styre, men vart frigjort av den omanske imamen Nasir ibn Murshid og gjennomgjekk ein økonomisk oppgang som handelssenter med India og Aust-Afrika. Dette heldt fram til midten av 1800-talet, då britane avskaffa slavehandel. Det gjekk òg dårlegare for byen etter Suezkanalen opna, og mykje av handelen med India forsvann.

Skipsbygging
------------

Sur var ein av dei mest kjende byane i Persiabukta for bygging av trebåtar. Det er bygd mange skip i denne byen, som sambuk og ghanjah. Desse reiste så langt som til Kina, India, Zanzibar, Irak og mange andre land. Fartøya vart òg nytta til perlefiske. 

Byen har framleis eit godt rykte som ein stor dhow-byggjar.

Klima
-----

Sur har eit heitt ørkenklima med særs lite regn og høge temperaturar. På grunn av plasseringa ved kysten, vert nattetemperaturane aldri låge. Ein har ingen markerte årstider, men mars har ein tendens til å vere den våtaste månaden, og september den tørraste.

Stundom vert Sur råka av syklonar. I 2007 råka syklonen Gonu byen og i 2010 vart han råka av syklonen Phet. 

| Klimadata for Sur i Oman |
| --- |
| Månad | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| Varmerekord °C | 33.4 | 37.4 | 42.0 | 44.2 | 48.0 | 49.8 | 48.0 | 47.2 | 44.0 | 42.5 | 36.8 | 34.6 | 49,8 |
| Normal maks. temp. °C | 26.3 | 28.4 | 31.7 | 36.5 | 41.3 | 41.7 | 40.5 | 38.9 | 38.4 | 35.7 | 31.1 | 27.7 | 34,85 |
| Døgnmiddeltemp. °C | 21.7 | 22.5 | 25.5 | 29.9 | 33.4 | 34.1 | 33.2 | 31.1 | 30.8 | 29.2 | 25.3 | 22.7 | 28,28 |
| Normal min. temp. °C | 17.7 | 18.9 | 21.7 | 25.7 | 29.8 | 30.7 | 29.5 | 27.8 | 26.9 | 25.0 | 21.3 | 18.8 | 17,7 |
| Kulderekord °C | 7.0 | 8.8 | 9.6 | 17.5 | 22.5 | 16.8 | 17.2 | 16.0 | 15.0 | 14.2 | 9.0 | 8.8 | 7 |
| Nedbør (mm) | 11.0 | 9.8 | 17.2 | 7.7 | 1.7 | 13.4 | 3.2 | 2.5 | 0.0 | 1.7 | 3.3 | 10.9 |  |
| % relativ fukt | 69 | 70 | 63 | 56 | 53 | 56 | 59 | 65 | 63 | 60 | 66 | 69 | 62,4 |
| *Kjelde nr. 1: World Meteorological Organisation (UN)* |
| *Kjelde nr. 2: NOAA (extremes, mean, fukt, 1977-1990)*  |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sur, Oman» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juni 2016.*

1. ↑  *The Traditional Dhow*, arkivert frå originalen 25. juli 2012, henta 5. juni 2016
2. ↑  «World Weather Information Service - Sur». October 2011. Henta January 15, 2013.
3. ↑  «Sur Climate Normals 1977-1990». National Oceanic and Atmospheric Administration. Henta January 15, 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* World66
* (ar)
**Lars Olsen Skrefsrud** (4. februar 1840–11. desember 1910) var ein norsk misjonær og språkforskar fødd i Fåberg i Oppland og død i Benagaria i India. Saman med Hans Peter Børresen vert han rekna som stiftar av Santalmisjonen. 

Før han byrja med misjonsverksemda hadde Skrefsrud eit omflakkande liv. I 1858 vart han dømd til fire års soning i Oslo Kretsfengsel for fleire tilfelle av tjuveri. Under fengselsopphaldet fekk han ei religiøs nyorientering, vart omvend og la om livsstilen.

Då han slapp ut att frå fengsel, var det få som ville hjelpa ein tidlegare innsett. Trass i dette vart han ynskt velkomen hjå bokhandlaren Bodding på Gjøvik. Hjå familien Bodding fungerte han òg som lærar for sonen i huset, Paul Olaf Bodding. 

Skrefsrud skjøna med tida at han måtte læra seg språket til folka på misjonsmarka. Dette gjorde han med tida svært språkmektig, og han lærde seg å meistra over atten ulike språk. Han utvikla ei religiøst prega språkfilosofisk tenking, som han gjerne formidla vidare. Han vart kjend som ein dyktig og inspirerande folketalar. 

Skrefsrud lét seg attdøypa, og var lenge inspirert av dei baptistiske misjonskyrkjene i India, før han saman med Børresen etablerte «The Indian Home Mission to the Santals». Santalmisjonen har i tida etter fått avgreiningar til fleire land, mellom anna Danmark (ved Hans P. Børresen), Sverige og USA (ei tid òg til Storbritannia). Skrefsrud døydde i Benagaria i India. Gravstaden ligg like utanom kyrkja. 

Paul Olaf Bodding førte vidare arbeidet til Skrefsrud og Børresen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Stortingsgruppa til Arbeidarpartiet i 1906. Sæbø er bak til høgre.
**Lars Olsson Sæbø** (24. februar 1866–17. juni 1941) var ein norsk skomakar som var stortingsmann for Arbeidarpartiet frå 1906 til 1915.

Sæbø var son til ein gardbrukar i Manger. 15 år gammal flytta han til Bergen og gjekk i skomakarlære. Han dreiv så frå 1888 til 1906 eiga skomakarforretning i byen. Frå 1899 var han bystyremedlem, med plass i formannskapet 1907-10. Han var aktiv i fagforeiningsarbeid, i mange år formann i skotøyarbeidarforeininga og med i Samorg-styret for Bergen.

Sæbø representerte einmannskrinsen Sandviken på Stortinget i tida 1906-15. Han var alle åra medlem i Sosialkomiteen. I 1913-sesjonen var han sjukmeld frå 28. januar til 4. april. Ved stortingsvalet 1915 fekk han flest røyster i valkrinsen i fyrste valomgang, men tapte andre valomgang då Høgre-veljarane flokka seg om Venstre-kandidaten Jørgen Blydt.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Lars Sigurdsson Vikør** (fødd 30. april 1946) er professor i nordisk språkvitskap, særleg nynorsk leksikografi, ved Norsk Ordbok, Universitetet i Oslo, og har det faglege ansvaret for manuskripta til Norsk Ordbok. 

Vikør har skrive bøker og artiklar om språkplanlegging, språkpolitikk, språknormering, leksikografi og moderne språkhistorie. Han har òg engasjert seg for samnorsk-saka gjennom Landslaget for språklig samling. Vikør har vore representant i Norsk språkråd.

Vikør har per 2007 omsett seks skjønlitterære bøker frå nederlandsk, den første var *Men Marte då!* av Veronica Hazelhoff (1986). Han fekk Bastianprisen for barne- og ungdomsbøker 1994 for *Kvifor sa vi ingenting?* av Jan de Zanger (1993), og Kulturdepartementets oversetterpris 2001 for *Bror* av Ted van Lieshout (2001). Andre representative omsetjingar er *Om så med vald* av Jan de Zanger (1990), *Evolusjonsteorien og ost* av Bas Haring (2003) og *Bryllaup ved havet* av Abdelkader Benali (2005).

Bibliografi
-----------

* Publikasjonar av Lars S. Vikør i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* 

* Publikasjonar av Lars S. Vikør i BIBSYS

### Viktige publikasjonar

* *The New Norse language movement* (1975)
* *Språkpolitikk pa fem kontinent: Eit oversyn og ei jamføring* (1977)
* *Perfecting spelling: Spelling discussions and reforms in Indonesia and Malaysia, 1900-1972* (1988)
* *The Nordic languages: Their status and interrelations* (1993)
* *Aust-Timor, ein nasjon under jernhælen* (1994)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Lars Roverud** (19. desember 1776–26. februar 1850) var ein norsk musikkpedagog og musikkhandlar.

I 1809 opna Roverud den første reine musikkforretninga i Noreg, to år seinare den første notepressa og eit musikkforlag. Roverud var lærar ved katedralskolen i Christiania frå 1819, og han studerte songpedagogikk i Leipzig i 1819 og i Stockholm i 1828. 

I 1825 vart Roverud kjend med eit dansk salmodikon. Han forbedra dette og utvikla eit eige siffer-notesystem. Frå 1835 reiste han rundt i landet og underviste lærarar i kyrkjesong og salmodikonspel, frå 1841 med statsstønad. Salmodikonet vart snart brukt i skolen rundt om i heile landet.

Den roverudske sangforbedring
-----------------------------

I 1835 vart O. A. Lindemans *Choral-Bog indeholdende de i Kingos, Guldbergs og den evangelisk-christelige Psalmebogs forekommende Melodier* autorisert «for udelukkende Brug ved Gudstjenesten» i kyrkjene i Noreg. 

Tidlegare varierte songen meir frå stad til stad. Salmesongen, som var innført med reformasjonen eller med Hans Thomissøns salmebok var gjennom tidene endre etter lokal skikk og smak, og mange av salmetonane hadde et karakteristisk preg av lokal folkesong. Berre få kyrkjer hadde orgel til å leie songen. Det var delte meiningar og slik song høvde som allsong. Gjennom Roverud sitt arbeid vart kyrkjelyden gjennom skolebarna opplært til å synge salmar slik melodiane var notert i Lindemans koralbok.

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* Øystein Gaukstad (red.): *Ole Tobias Olsen Folketonar frå Nordland* Norges Boklag 1982
* *Cappelens musikkleksikon* 1980
* Atle Austestad (1993): *Knut Hamsun i Øystese*

### På nettet

* Lars Roverud Arkivert 2016-01-01 ved Wayback Machine.
* Kurs i salmodikonspel Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI

 |
**Stig Bagge** (død 1542), også kalla Stig Skausten, var ein norsk adelsmann.

Stig Bagge var son av Gasse Torkelsen i Kvinesdal. Han tente, i det minste frå 1525, Henrik Krummedike som fut på Lista og i fleire andre len. Seinare, då lena etter Krummedikes død i 1530 vart lagde under Bergenhus, tente han Krummedike sin svigerson, Eske Bille. I 1530 vart han utplyndra av Christian II sine kaperar og igjen i 1532, under Christian II sitt opphald i Noreg, vart han fanga av hans folk, men rimelegvis sett fri av ein ekspedisjon utsendt frå Bergenhus av Eske Bille. Billle bad difor seinare Stig Bagge skaffa seg hovudmannen for Christian II sitt parti der i området, Mikkel Jude på Landvik, i si makt død eller levande. Ordren vart utført, sjølv om Mikkel Jude hadde kongeleg vernebrev; han vart overfallen og plyndra, men slapp unna. Ettersom Eske Bille hadde tatt på seg ansvaret, slapp Stig Bagge frå denne og liknande valdsverk utan vidare fylgjer. I 1534, då Eske Bille drog til Danmark, fekk Stig Bagge del i befalinga over Bergenhus og viste under Eske Bille sitt fangenskap stor fastheit og åndsnærvær, særleg under Christopher Trondsen sitt angrep i 1536. Då Eske Bille forlet Noreg, vart Stig Bagge sjølv forlena med Lista len. Han synte seg som ein påliteleg, men hard lensmann, og vart difor utsett for valdelege overfall av folket. Han vart òg nytta av Christian III til sjøekspedisjonar, men vart teken til fange under ein slik i 1542 i Nederlanda. Han vart der halshoggen og lagt på stegle som spion, til stor sorg for kongen.

Kjelder
-------

* *Dansk Biografisk Lexicon*, Gyldendalske Boghandels Forlag, København, 1887-1905

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Ein stubbrytar.
**Stubbrytar** eller **steinbukk** er ein reiskap som tidlegare vart nytta for å trekkja stubbar og stein or marka i nybrot.

Oppbygging
----------

Maskina er bygga opp av tre føter som er heldt saman i midten. Den eine foten er var ofte ein dobbelfot, der det var plassert ein manuell vinsj. Ståltauet gjekk frå vinsjen til ei talje i toppen der føtene møttest. For å auka lyftekrafta kunne det nyttast kraftblokk. Stubbrytarar hadde ei løftekraft på nokre titals kN.

Bruk
----

Forutan nydyrking vart stubbrytarar nytta ved anleggsarbeid som veg- og jarnvegbygging. Stubbrytarar var i bruk til gravemaskinane tok over anleggsarbeid og nydyrking.

Sjå òg
------

* Stubbfres

Kjelder
-------

1. ↑  «steinbukk» i Nynorskordboka.

| * v
* d
* e
Anleggsreiskapar |
| --- |
| Handreiskapar | Spade **·** Krafse **·** Hakke **·** Spett **·** Slegge **·** Feisel **·** Minebor **·** Stubbrytar |
| Hestereiskapar | Steindrog **·** Kjerre |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |