recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kverneland** er eit etternamn, slektsnamn og tidlegare stadnamn og gardsnamn.
Første ledd i namnet er kvern, og syner til bruk av ei bekkekvern. 
Namnet Kverneland er kjend gjennom Kverneland Group, verdas største produsent av landbruksutstyr.

Kvernaland, tidlegare Kverneland, er ein matrikkelgard like sør for garden Frøyland, begge ligg ved Frøylandsvatnet i Time kommune. Fyrste gong garden *Kvernaland* blei nemnt i skriftlege kjelder var i 1567, og då var skrivemåten «Quenneland». *Kverneland* kan truleg vera eit resultat av danske embetsmenn sin skrivemåte av den lokale uttalen «Kvednaland». Årsaka til at *Kvernaland* blei «konstruert» som namn på tettstaden var for å ta vare på den gamle lokale uttalen av «Kvednaland». Dette er truleg det nærmast ein kjem den gamle uttalen etter retningslinjene i Lov om stadnamn frå 1990 og medfølgande forskrifter: Forskrift om skrivemåten for stadnamn.

I dag er den lokale uttalen av namnet «Kverneland». Verken «Kvernaland» eller «Kvednaland» er i aktiv bruk i daglegtalen.

Verksemder med Kvernelandsnamnet
--------------------------------

* Bilfirmaet Kverneland Bil er grunnlagd av ei grein av familien Kverneland.
* Kverneland Group vart etabert i 1879 av Ole Gabriel Kverneland.
* TKS (Trygve Kverneland & Sønner) en mekanisk landbruksutstyrbedrift.

Personar med etternamnet Kverneland
-----------------------------------

* Ole Gabriel Kverneland - industrireisar og -leiar
* Steffen Kverneland - teikneserieteiknar

Kjelder
-------

### Fotnotar

1. ↑  Lindanger & Waula 2003, s. 168

### Bibliografi

* Lindanger, Birger; Waula, Jørg Eirik (2003), *Time gard og ætt IV*, Time kommune
**Arne Jon Jutrem**, fødd **Johansen** (fødd 2. august 1929 i Aker (Oslo), død 15. september 2005 på Jevnaker), var ein norsk glaskunstnar, designar og biletkunstnar kjent både for sine glas med stram og skulpturell karakter i tillegg til sine måleri, som er representerte i norske og utanlandske kunstindustrimuseum og kunstgalleri.

Jutrem vart utdanna ved Statens håndverks- og kunstindustriskole i perioden 1946 til 1950, og fekk dette året arbeid som designar ved Hadeland Glassverk. I denne perioden vann han òg den nordiske formgjevingsprisen Lunningprisen i 1959. I perioden 1963 til 1966 var han frilansdesignar for Holmegaard Glasværk i Danmark, før han deretter var designar ved PLUS i Fredrikstad. Mot slutten av 1960-talet vigde Jutrem arbeidet sitt til bildekunsten, etter å ha debutert som måler alt på starten av 1950-talet. 

Gjennom 1970-talet markerte han seg som både målar og grafikar, før han i 1984 igjen vart knytt til Hadeland Glassverk, men denne gongen som kunstnarisk leiar. I 1982 vart han òg knytt til Høgskolen i Oslo, der han var dosent og professor i estetikk. I 1992 vann han Jacobprisen delt ut av Norsk Form, og det same året vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for sin innsats for brukskunstrørsla i Noreg.

Litteratur
----------

* Hennum, Gerd (1999). *Maleren og glasskunstneren Arne Jon Jutrem*. Oslo: Faktum Orfeus forlagene. ISBN 82-467-0035-9.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arne Jon Jutrem i Store Norske Leksikon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Jon Jutrem» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Via Vitae i gamlebyen i Tallinn, sommaren 2010.   
 Foto: Lars Kristian Håkestad.
**Via Vitae** (frå lat. tyder «*livsens veg*») er eit norsk blandakor for unge vaksne. Dirigent i koret er Lars Kristian Dedekam Håkestad. Repertoaret som koret syng inneheld både sakral og profan musikk, og koret syng stort sett på kyrkjekonsertar og på gudstenester. Så godt som alle arrangementa er a cappella.

Koret har ingen geografisk tilknyting innanfor Noreg, men samlast fem gonger i året på ulike stader til øving, konsert og gudstenestedeltaking. Koret er eit medlemskor i Ung Kirkesang.

Det er krav om opptaksprøve og alder over 18 år for å verte medlem i koret.

Historie
--------

Via Vitae vart stifta våren 2004 etter initiativ av ein venegjeng frå den årlege korsommarskulen i Lund kyrkje i Kristiansand. Rekrutteringa var stort sett frå miljø frå Ung Kirkesang fram til koret vitja Viken folkehøgskole og Toneheim folkehøgskole i 2009 og 2010, og medlemstilfanget vart utvida. I 2010 reiste koret på sin første utanlandstur, til Tallinn i Estland, som førte til invitasjon til festivalen Jakobs Dagar i Jakobstad, Finland, det påfølgjande året.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til koret
(animasjon)
Ein avkutta kube bretta ut over ein todimensjonal flate.
**Avkutta kube** eller **avkutta heksaeder** er ein arkimedisk lekam med 6 oktogonale og 8 trekanta sider, 24 hjørne og 36 kantar. Denne blir konstruert ved å kutte av ein tredjedel av kantane i alle endar av ein kube. Dette gjev 4 nye trekanta sider og gjer dei gamle firkant-sidene oktogonale.

Areal og volum
--------------

Arealet *A* og volumet *V* til ein avstumpa kube med sidelengde *a* er:

{\displaystyle A=2(6+6{\sqrt {2}}+{\sqrt {3}})a^{2}\approx 32.4346644a^{2}}
{\displaystyle V={\frac {1}{3}}(21+14{\sqrt {2}})a^{3}\approx 13.5996633a^{3}.}

Avkuttingssekvens
-----------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Kube | **Avkutta kube** | Kuboktaeder | Avkutta oktaeder | Oktaeder |

Sjå òg
------

* Arkimedisk lekam
* Heksaeder

| * v
* d
* e
Polyeder |
| --- |
| Platonske lekamar | Tetraeder**·** Heksaeder/Kube**·** Oktaeder**·** Dodekaeder**·** Ikosaeder |  |
| Arkimediske lekamar | Avkutta tetraeder**·** Kuboktaeder**·** Avkutta kube**·** Avkutta oktaeder**·** Rombkuboktaeder**·** Sløv kube**·** Ikosidodekaeder**·** Avkutta dodekaeder**·** Avkutta ikosaeder**·** Rombikosidodekaeder**·** Avkutta ikosidodekaeder**·** Sløvt dodekaeder**·** Pseudorombkuboktaeder |
| Anna | Parallellepiped**·** Prisme**·** Pyramide**·** Trapesoeder**·** Catalansk lekam |
**Arne Johansson Juland** (17. august 1877–27. januar 1957) var ein norsk lærar og politikar frå Lom. Han var stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet åra 1919-21.

Juland var son til ein gardbrukar. Han tok lærareksamen frå Elverum i 1900, og var deretter folkeskule- og framhaldskulelærar i heimbygda, før han skifta beite til Vågå i 1902, Elverum i 1904 og i Stange 1905-23, med unnatak for året 1907/08 då han atter var i Lom. I Stange kjøpte han eit gardsbruk og vart i tillegg gardbrukar. Han flytta i 1923 til Vang og var lærar der i 13 år, jamsides som han i same perioden var øvingslærar ved Hamar lærarskule. I 1936 vart han tilsett som skuledirektør i Hamar bispedøme, ei stilling han hadde fram til 1944.

Juland var medlem av heradsstyret i Stange frå 1910, ordførar 1922-23. Perioden 1909-18 var han kommunerevisor i Stange. Også i Vang vart han vald til ordførar, då for perioden 1928-31.

Juland var varamann til Stortinget 1913-15 frå Søndre Hedemarken krins. Valbolken 1919-21 var han same krinsen sin stortingsrepresentant, på tinget var han medlem i Landbrukskomiteen.

Under andre verdskrigen melde skuledirektør Juland seg inn i Nasjonal Samling. Ved landssvikoppgjeret i 1947 vart han dømd til seks månaders betinga fengsel og tap av borgarrettar.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Stortingsbiografi Arkivert 2012-06-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Slaget ved Tongcheng under Taipingopprøret.
Områda taipingopprørarane rådde over på det største (1854).
**Taipingopprøret** var eit bondeopprør frå 1850 til 1864 mot mandsjudynastiet i Kina, Qing. Opprørarane fekk kontroll over større område, men blei til slutt slått ned etter at Qing fekk hjelp frå vestlege land. Opprøret var leidd av Hong Xiuquan.

Hong Xiuquan, påverka av kristne misjonærar, kalla seg «Kristi yngre bror» og forkynte ein ny religion der tilhengjarane blei lova eit gudsrike på jorda (*t'ai p'ing* tyder 'stor fred'). Sosiale reformer var likevel hovudsaka. Store mengder misnøgde bønder samla seg under Hong, som utnemnde seg sjølv til keisar og sine næraste medarbeidarar til kongar. Taipingane gjekk inn for sosiale reformer, dei erobra jord og delte ut, og prøvde å erstatta lokale religionar med ei form for kristendom.
Ettersom rørsla kjempa mot mandsjuane, fekk ho også eit nasjonalistisk preg. Qing-dynastiet vakla, men fekk støtte av den kinesiske mellom- og overklassen, som mislikte brota med gamle tradisjonar, dei «bondske» skikkane til opprørarane. Europearane i Kina heldt seg lenge nøytrale.

Erobringar
----------

Taiping-segl.
Hong grunnla «Det himmelske riket av den store freda» 11. januar 1851. I 1852 tok rørsla kontroll over Hankou og i 1853 Nanjing (Nanking), som blei hovudstad. Hong Xiuquan installerte seg her som keisar og trekte seg tilbake frå ei aktiv politisk og administrativ rolle. Han styrte gjennom proklamasjonar. I 1856 avretta styrkane hans ein tidlegare nær medarbeidar og «Guds talerøyr», Yang Xiuqing, og tilhengjarane hans, etter at Hong var blitt mistenksam mot Yang.

I 1859 fekk fetteren til Hong, Hong Rengan, ein framtredande rolle. Han innførte ulike reformer og gjekk inn for å utvida territoriet. I 1860 truga dei Shanghai, og også folka frå Vesten som budde der. Dei skipa ein milits som nedkjempa opprørsstyrkane. Den britiske offiseren Charles George «Chinese» Gordon leidde kampane til opprøret var knust. 

Nanjing fall til Qing-styrkane i juni 1864, like etter at Hong døydde av forgifting. Han hadde nokre månader tidlegare abdisert til fordel for den tenåringssonen sin, Hong Tianguifu, som blei teken av keisarstyrker i november same året og avretta. Andre prinsar blei også avretta, medan restane av taipingstyrkane blei drepne i harde kampar.

Andre opprør og inspirasjonar
-----------------------------

I det same tidsrommet fann det også stad fleire andre opprør i Kina: Nianopprøret (1853-1868), og fleire muslimske opprør: Panthayopprøret (1855-1873) sørvest i Kina, som også var eit opprør mot Qing-dynastiet og hadde kontakt med taipingopprørarane, og Dunganopprøret (1862-1877) i nordvest.

Den unge Sun Yat-sen hadde seinare kontakt med taipingrørsla. Det kinesiske kommunistpartiet reknar Taipingopprøret som ein forløpar til den kommunistiske revolusjonen.

Sjå òg
------

* Xinhaiopprøret, som styrta Qing-dynastiet i 1911-1912

Kjelder
-------

* 

* «Taipingopprøret» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------
Lagoppstillingane i Meisterligafinalen 2006 - Barcelona øvst
**Meisterligaen 2006** var den 14. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den spanske klubben FC Barcelona vann turneringa den 17. mai 2006 på Stade de France i Saint-Denis med siger 2-1 over engelske Arsenal FC. 77 500 tilskodarar såg finalekampen.

Sol Campbell gav London-laget leiinga i det 37. minutt. Skåringar ved Samuel Eto’o og innbytaren Juliano Belletti i det 76. og 81. minutt snudde kampen i spansk favør.

Triumfen var den fyrste for FC Barcelona i Meisterligaen, 15 år etter laget vann den siste Europacupen.

### Finalelaga

**Barcelona**: Víctor Valdés, Oleguer Presas, Rafael Márquez, Carles Puyol, Giovanni van Bronckhorst, Edmílson, Deco, Mark van Bommel, Ludovic Giuly, Samuel Eto'o og Ronaldinho. Andrés Iniesta tok plassen til Edmílson etter pause, medan Henrik Larsson og Juliano Belletti kom på bana etter høvesvis 61 og 69 minuttar, ut gjekk Bommel og Oleguer.

**Arsenal**: Jens Lehmann, Emmanuel Eboué, Kolo Touré, Sol Campbell, Ashley Cole, Robert Pirès, Gilberto Silva, Cesc Fàbregas, Aljaksandr Hljeb, Fredrik Ljungberg og Thierry Henry. Målvakt Lehmann vart utvist i det 18. minutt, då Pires vart teken av bana og målvakta Manuel Almunia kom innpå. Fàbregas måtte vike for Mathieu Flamini i det 74. minutt og Hljeb for José Antonio Reyes i det 85.

Terje Hauge frå Olsvik Idrettslag i Bergen vart den fyrste norske dommar som dømde ein meisterligafinale i fotball.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2005/06» frå Wikipedia på tysk, den 31. mai 2016.*
**Arne Dokken** (fødd 27. august 1955) er ein norsk tidlegare fotballspelar, -trenar og idrettsleiar frå Drammen. Han vart norsk meister to gongar med Lillestrøm SK og gresk cupmeister for Panathinaikos. Dokken var midtspiss og deltok i 24 landskampar for Noreg.

Karriere
--------

### Klubbspel

Dokken markerte seg i 1972 som flittig målskårar for Åssiden IF, og bidrog mykje til at det vart opprykk til 3. divisjon. Frå 1975 spelte han for Strømsgodset IF, allereie i sin fyrste sesong vart han toppskårar i 1. divisjon. Han fylgde laget ned i 2. divisjon, men gjekk vinteren 1978 over til fyrstedivisjonslaget Lillestrøm SK. Han var innbytar då LSK vann cupfinalen 1978. Sesongen 1980 vart han toppskårar i norsk seriefotball. Sommaren 1981 vart Dokken overført til den greske toppklubben Panathinaikos. Sesongen 1983/84 gjorde han teneste i Apollon. Etter tre sesongar i gresk fotball, vende han i 1984 tilbake til Noreg og spel for Rosenborg BK til 1986. Frå hausten 1985 til -87 hadde han rolla som hovudtrenar i Trondheims-klubben.

### Landslagsspel

Dokken fekk sin landslagsdebut 28. august 1975, dagen etter fylte 20 år. Han spelte 3 landskampar i 1975-76, og 21 kampar i tida frå juli 1980 til september 1984. 9. september 1981 var han innbytar då Noreg slo England 2-1 på Ullevål stadion i ein VM-kvalifiseringskamp. Dokken lukkast ikkje skåre meir enn 2 landslagsmål, det fyrste mot Finland i 1980 og det andre mot Luxembourg i 1984.

### Merittar

* Noregsmeister: 1978 og 1981 for Lillestrøm SK
* Gresk cupmeister: 1982 for Panathinaikos

Ymse
----

Dokken har hatt trenar- og leiaroppgåver i ei rad med norske fotballklubbar.

Kjelder
-------

* Arne Dokken i Store norske leksikon
* eu-football
**Ilke Wyludda** (fødd 28. mars 1969) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Leipzig som representerte Aust-Tyskland og seinare Tyskland i diskoskast og kulestøyt. Ho spesialiserte seg i diskoskasting og vart europameister i øvinga i 1990 og 1994, og olympisk meister i 1996. Frå 1989 til 1991 vann ho 41 strake sigrar, og vart einast slått av Tsvetanka Khristova under VM 1991.

### Aktiv

Wyludda lukkast ikkje å kome med på Aust-Tyskland sitt lag til Sommar-OL 1988. Derimot sette ho den 13. september 1988, like etter olympiaden, å setje ein nærast uslåeleg juniorverdsrekord på 74,40 meter, to meter lengre enn vinnarkastet i OL.

Wyludda vann EM-gullet i diskos i 1990 og tok sølvmedaljen i øvinga i Tokyo-VM året etter. Dei neste sesongane var ho sett noko tilbake, grunna skadeproblem. Perioden 1994-96 var ho atter i den ypparste verdstoppen, og forsvarte EM-tittelen i Helsinki i 1994, før ho tok eit nytt VM-sølv i 1995. Under dei olympiske leikane i Atlantla 1996 var ho heilt i ei eiga klasse og vann diskostevlinga med over tre meters margin til sølvmedaljøren.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Nr 4 – 68,20 m
* EM 1990 i Split: Gullmedalje – 68,46 m, framom Olga Tsjernjavskaja (66,72 m)
* VM 1991 i Tokyo: Sølvmedalje – 69,12 m, bakom Tsvetanka Khristova (71,02 m)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 9 – 62,16 m
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 11 – 60,42 m
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje – 68,72 m, framom Ellina Zvereva (64,46 m)
* VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje – 67,20 m, bakom Ellina Zvereva (68,64 m)
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 69,66 m, framom Natalja Sadova (66,48 m)
* EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 63,46 m
* OL 2000 i Sydney: Nr 7 – 63,16 m

### Sjukdom

I desember 2010 førte ein infeksjon til at Wyludda måtte få amputert høgrebeinet frå låret. Ho har sidan delteke i handikappidrett, mellom anna var ho med ved Sommar-Paralympics i 2012.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilke Wyludda» frå Wikipedia på tysk, den 15. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Vibeke Westbye Skofterud** (20. april 1980–29. juli 2018) var ein norsk langrennar frå Slitu i Eidsberg kommune i Østfold. Ho vart olympisk meister i stafett med Noreg i 2010 og vart verdsmeister i stafett både i 2005 og 2011. I alt vann ho fem medaljar med Noreg i stafettar under ulike ski-VM og vinter-OL. Skofterud var medlem av Slitu Idrettsforening. I 2002 vart ho norsk meister i sprint-øvinga.

Aktiv
-----

Skofterud fekk sitt internasjonale gjennombrot i OL-sesongen 2002, med di ho i Cogne 8. desember 2001 vart nummer tre på 5 km i klassisk stil. Gjennom tolv sesongar, 2002 til 2013, oppnådde ho tolv pallplasseringar etter individuelle verdscuprenn, men gjekk aldri heilt til topps. Derimot var ho i tida 2001-12 med på å vinne 17 stafettevlingar i verdscupen.

Under Ski-VM 2003 i Val di Fiemme gjekk Skofterud på ankeretappen Noreg inn til sølvmedalje i 4 x 5 km stafett, 32 sekundar bakom det tyske laget. To år seinare var ho flytta over til startetappen då Noregs stafettlag vann VM-gullet, åtte sekundar føre Russland. Skofterud gjekk same etappen under Ski-VM 2007, der ho fekk ein medalje av den valøren ho mangla, ein bronsemedalje.

Skofterud vart olympisk meister i 4 x 5 km stafett under Vinter-OL 2010 i Vancouver og verdsmeister i same øvinga under Ski-VM 2011 i Oslo. Begge gongane gjekk ho fyrsteetappen på Noregs lag, som ved begge høva elles bestod av Therese Johaug, Kristin Størmer Steira og Marit Bjørgen.

Skofterud ved målgang i Vasaloppet 2012
I 2012 vann Skofterud kvinneklassa i Vasaloppet, som første norske kvinne, og sette ny løyperekord med 4.08,24.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* Ski-VM 2001 i Lahti: Nr 16 på sprinten
* Vinter-OL 2002 i Salt Lake City: Nr 8 på 30 km
* Ski-VM 2003 i Val di Fiemme: Nr 13 på 10 km. Sølvmedalje i 4 x 5 km stafett
* Ski-VM 2005 i Oberstdorf: Nr 16 på 15 km. Gullmedalje i 4 x 5 km stafett
* Ski-VM 2007 i Sapporo: Nr 13 på 15 km. Bronsemedalje i 4 x 5 km stafett
* Vinter-OL 2010 i Vancouver: Gullmedalje i 4 x 5 km stafett
* Ski-VM 2011 i Oslo: Nr 6 på 30 km. Gullmedalje i 4 x 5 km stafett

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2001: Bronsemedalje på 30 km i Steinkjer
* Ski-NM 2002: Gullmedalje på sprinten på Høydalsmo
* Ski-NM 2003: Bronsemedalje på sprinten i Molde
* Ski-NM 2004:
* Ski-NM 2005: Nr 4 på 10 km på Lillehammer
* Ski-NM 2006: Nr 4 på 15 km på Kongsberg
* Ski-NM 2007:
* Ski-NM 2008: Sølvmedalje på 10 km i Trondheim
* Ski-NM 2009: Bronsemedalje på 10 km på Gjøvik
* Ski-NM 2010: Nr 4 på 10 km i Stokke
* Ski-NM 2011: Bronsemedalje på 10 km i Steinkjer

Skofterud omkom i ei ulukke med vasskuter ved Tromøya i Arendal kommune.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Arne Bystøl** (fødd 6. mai 1951) er ein norsk tidlegare kombinertrennar frå Vossestrand i Hordaland. Han representerte Idrettslaget Eldar. Lars Bystøl er brorsonen hans.

Karriere
--------

Bystøl deltok i VM på ski i 1974 der han kom på femteplass og vart beste nordmann i kombinert. Same året vann han NM-sølv i Selbu og vart nummer tre i Holmenkollen, begge tevlingane vart vunne av Tom Sandberg. Bystøl deltok for Noreg i 1976 i Innsbruck, men enda på 27. plass i kombinerttevlinga. Han la då opp ved sesongslutt.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1973: Nr 11 i Holmenkollen
* 1974: Nr 5 i ski-VM i Falun. Nr 3 i Holmenkollen.
* 1975: Nr 5 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregmeiserskap

* Ski-NM 1972: Nr 5 i Trondheim
* Ski-NM 1973: Nr 8 på Lillehammer
* Ski-NM 1974: Sølvmedalje i Selbu
* Ski-NM 1975: Bronsemedalje i Rælingen
* Ski-NM 1976: Nr 4 på Fåvang

Kjelder og bakgrunnsstoff
-------------------------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* Arne Bystøl i fis-ski.com
**Taieri** er den fjerde lengste elva på New Zealand, og ligg i regionen Otago på Sørøya. Ho har utspringet sitt i Lammerlaw Range, renn først mot nord, deretter i austleg retning kring høgdedraga Rock and Pillar range, og vender til sist mot søraust før ho når havet 30 km sør for Dunedin.

Dei øvre delane snor seg i ei rekkje buktingar gjennom elvesletta nær Paerau før elva forsyner to mindre kraftverk i nærleiken av Patearoa i Maniototo. Taieri svingar deretter nesten 180 grader, og renn inn i ein breid breforma dal, Strath-Taieri, som er omgjeven av opprevne åsrekkjer. Like nedanfor denne har elva grave ut ei slukt med bratte sider — Taieri Gorge. Her går òg jarnvegslinja Taieri Gorge Railway, som går vidare innover I Central Otago denne vegen. I dei nedre delane av Taieri ligg ei brei elveslette (Taieri Plains) som består av mykje av det mest grøderike jordbrukslandet i Otago. Elva renn deretter gjennom den nedre Taieri Gorge til Stillehavet ved Taieri Mouth. Øya Taieri Island ligg I Stillehavet nokre hundre meter utanfor elvemunningen.

Taieri er 200 km lang, og dei nedste 20 km er seglbare. Av byar og busetnadar langs elva er Middlemarch, Outram, Mosgiel, Henley og Taieri Mouth. Den største tilførsleelva er Waiporielva, som renn saman med Taieri nær Henley på Taieri Plains.

Ein trur at namnet «Taieri» kjem frå maori-ordet *taiari* som tyder 'springflod'.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Taieri River» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Taieri River i Te Ara Encyclopedia of New Zealand

Koordinatar: 46°03′S 170°11′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Skog i Ilgazfjella.
**Ilgazfjella** (tyrkisk *Ilgaz Dağları*) er ei fjellkjede nordvest i Anatolia i Tyrkia.

I Svartehavsregionen er det tre fjellkjeder som går parallelt til svartehavskysten. Ilgazfjella er den austlege delen av den andre fjellkjeda frå kystlinja, om lag 100 km frå kysten. Nordsida av fjella ligg i provinsen Kastamonu og sørsida ligg i provinsen Çankırı. Frå vest til aust er fjellkjeda 150 km lang og ho er 30 km brei. Fjelltoppen Hacettepe er 2587 meter over havet og det høgaste punktet i fjellkjeda. Riksvegen D-765, som går frå svartehavskysten til Sentral-Anatolia, går 10 km vest for fjelltoppen. Vegen går over ein fjellovergang som er 1850 meter på det høgaste.

**Ilgazfjella nasjonalpark** (tyrkisk *Ilgaz Dağı Milli Parkı*) ligg vest for hovudvegen og opna 2. juni 1976 og er lett tilgjengeleg frå vegen. Det totale arealet er 10,88 km². Det er fleire hotell i området for skigåarar. Det går ein 700 m lang skiheis til skiområdet. Avstanden frå Ankara er 200 km og han er det skiområdet som ligg nærast hovudstaden. Om sommaren kjem mange hit for å fiske i Baldırandalen som ligg i nasjonalparken.

Ein kjend tyrkisk popsong, Ilgaz, skriven av Ahmet Samim Bilgen med tekst av Cemil Türkarman handlar om fjella.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilgaz Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 7. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kart[*daud lenkje*]
2. ↑  Det tyrkiske kultur- og turistdepartementet[*daud lenkje*]
3. ↑  Netbilgi[*daud lenkje*]
**Gonezie Marie Josée Dominique Ta Lou** (fødd 18. november 1988) er ein ivoriansk friidrettsutøvar frå Bouaflé som vann sølvmedaljen både på 100 meter og 200 m under VM i friidrett 2017. To år seinare tok ho bronsen på 100 meter ved Friidretts-VM i Doha.

Ta Lou enda på fjerdeplass på 100 meter då Sommar-OL 2016 vart avvikla i Rio de Janeiro, berre tusendelar av eit sekund bakom bronsevinnar Shelly-Ann Fraser. Også på 200-meteren vart Ta Lou fjerde best, tida 22,21 var landsrekord. Under verdsmeisterskapen 2017 i London tangerte ho i finalen den personlege rekorden på 100 meter, men vart slått med eitt tidels sekund av Tori Bowie i striden om gullmedaljen. Også på 200 meter kom Ta Lou i mål til sølv, med tida 22,08 sekundar sette ho landsrekord, gullvinnar Dafne Schippers fekk notert 22,05.

Den 4. mai 2018 i Doha forbetra Ta Lou 100-meterspersen til 10,85 sekundar, ein rekord ho tangerte i 2019-sesongen. Ved verdsmeisterskapen 2019 sprang ho inn til bronse på 100 meter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marie-Josée Ta Lou» frå Wikipedia på tysk, den 3. mai 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Delphin Strungk** (òg *Strunck*, fødd 1601 sannsynlegvis i Braunschweig, gravlagt 12. oktober 1694 same stad) var ein organist og komponist av den nordtyske orgelskulen.

Liv
---

Ingenting er kjend om det tidlege livet til Strungk. Det kan påvisast at han i 1631 etterfølgde Melchior Schildt som organist i Mariakyrkja i Wolfenbüttel. I 1634 vart han hofforganist i Celle. I 1637 overtok han organistposten ved St. Martini-kyrkja i Braunschweig, men fast tilsetting fekk han først to år seinare. Han hadde sannsynlegvis òg andre gjeremål, til dømes oppførte han ein musikalsk komedie ved rådhuset. Ifølgje Johann Gottfried Walthers *Musikalisches Lexikon* overtok han gradvis fem organistpostar i byen. Pliktene dette medførte delegerte han til borna sine og elevar. I 1649 vart Strungk organist ved St. Petri- og i 1667 ved St. Magni-kyrkjene i Braunschweig.

Innan Braunschweig var Strungk ein berømt organist. Ifølgje Walter *«trakterte [han] orgelet så godt at han … tiltrekte seg mange elevar frå framande land»*.

Strungk var ven av Heinrich Schütz. Sonen hans Nicolaus Adam vart òg ein kjend musikar.

I orgelverka sine brukte Strungk gjerne koloraturar, og veksla ofte mellom ornamenterte og meir nøkterne parti, omtrent som Heinrich Scheidemann. Strungk skreiv dessutan òg lieder.

Kjelder
-------

1. ↑  *«die Orgel so wohl tractiret, daß er dadurch … viele Scholaren aus frembden Ländern an sich gezogen»*

* *Denne artikkelen bygger på «Delphin Strungk» frå Wikipedia på bokmål, den 25. april 2016.*

Litteratur
----------

* Horst-Rüdiger Jarck (red.): *Braunschweigisches Biographisches Lexikon. 8. bis* 18. *Jahrhundert*, s. 683, Braunschweig 2006
* Max Seiffert: «Delphin Strunck». I *Allgemeine Deutsche Biographie* (ADB). Bind 36, Duncker & Humblot, Leipzig 1893, s. 665–667.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verk av og om Delphin Strungk i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
Via ferrata (Hermann von Barth-vegen) opp Partenkirchner Dreitorspitze (Tyskland/Austerrike)
Via ferrata Piz de Lech
Ein **via ferrata** (italiensk for «jarnveg») eller **klettersteig** (tysk for «klatresti») er ein fjellveg som er utstyrt med faste kablar, steg, stegar og bruer. Desse knyt saman ruter som elles ville ha vore isolerte for fjellklatrarar med forskjellig erfaring. Fjellfolk og fjellklatrarar kan følgje via ferrataer utan å måtte nytte eigne tau og sikringar, og utan den same risikoen ein har ved klyving og fjellklatring. Ein finn rutene i mange land i Europa, som i Italia, Tyskland, England, Skottland, Wales, Frankrike, Austerrike, Slovenia, Romania, Sveits, Spania, Sverige, Noreg og nokre få stader i USA, Canada, Iran, Malaysia og Singapore. Den første via ferraten vart bygd Dolomittane i Italia under den første verdskrigen for å hjelpe italienske fjellinfanteristar. Den høgaste via ferrataen i verda er 3800 meter ved Mount Kinabalu i staten Sabah i Malaysia.

Ruter i Noreg
-------------

Via ferrata, eller klatresti med wire, er ein relativt ung aktivitet i Norge, og det er først dei seinare åra bygd ut ruter i Hemsedal, Lom og Odda.

### Hemsedal

Ruta startar nede i dalen ved Skarsnuten og går opp til toppen av Røggjin på 1260 moh. 

### Lom

Ruta startar på 380 moh ved Nissegarden rett utanfor Lom sentrum, og ender opp på Eggjapiken på Lomseggi på 1524 moh. Dette er den ruta i Noreg som har størst høgdeskilnad og når det høgaste toppunktet.

### Odda

Ruta startar i vasskanten av Hardangerfjorden og går opp til Trolltunga på 604 moh.

### Leksvik

Den ruta ligg i Vanvikan tvers over Trondheimsfjorden for Trondheim. Ruta starta ved Fv. 755 nede ved fjorden, og går opp på fjellet Munken, 518 moh. Dette skal vere den lengste klatrestien i Nord-Europa med ei lengd lengde på 950 m.

I dei fleste tilfelle kan ein velje om ein vil gå heile eller delar av ruta.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dolomiti.org Arkivert 2008-05-11 ved Wayback Machine. - offers information on the Dolomites and maps and guides to several via ferrate
* Klettersteige am Gardasee Dolomiten
**Manuel Mariano Melgarejo Valencia** (13. april 1820–23. november 1871) var president av Bolivia frå 28. desember 1864 til 15. januar 1871.

Melgarejo var fødd i Tarata i Cochabamba-departementet som uekte son av ein spansk-bolivianar og ei quechuakvinne.
Han gjorde karriere i hæren, og deltok i fleire militæropprør. Etter ein feila oppreist i 1854 mot Manuel Isidoro Belzu blei han tiltalt for høgforræderi, men benåda av presidenten etter å ha skulda alkoholpåverking for at han tok del i oppreisten.

General Melgarejo støtta styre til Linares (1857–61) og kjempa deretter for den opprørske generalen José Maria de Achá, som blei president i 1861. I desember 1864 gjorde han sjølv opprør mot Achá. Han overvann både styrkane til Achá og dei til tidlegare president Belzú, og utropte seg sjølv til president av Bolivia. Ettersom Belzú framleis kontrollerte delar av landet og hæren, stelte Melgarejo i stand eit møte med han der han i følgje dei fleste kjelder sjølv drap den tidlegare presidenten.

Melgarejo blei kjend som ein hard tyrann, og blei til slutt kasta av ein samla opposisjon. 15. januar 1871 blei han kasta av hærsjefane, general Agustín Morales. Han flykta i eksil i Lima i Peru. 23. november same året blei han drepen av Aurelio Sánchez, broren til elskarinna si.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mariano Melgarejo» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2017.*

* Klein, Herbert. The American Finances of the Spanish Empire: Royal Income and Expenditures in Colonial Mexico, Peru and Bolivia, 1680-1809. (1998). Albuquerque: University of New Mexico Press, pp. 136.

1. ↑  Alva Curtis Wilgus (1963). *South American Dictators During the First Century of Independence*. Russell & Russell. s. 334.
**Maricica Puică** (fødd 29. juli 1950), opphavleg **Maricica Luca**, er ein rumensk tidlegare friidrettsutøvar frå Iaşi. Ho var ein av dei aller beste kvinnelege mellomdistansløparane på 1980-talet, og vart olympisk meister på 3 000 meter under Sommar-OL 1984. Elles sikra ho seg to EM-sølv og VM-sølv på same distansen, og ein OL-bronse på 1500 m. Både i 1982 og 1984 vann ho gullmedaljar i verdsmeisterskapen i terrengløp.

Aktiv
-----

Puicǎ kom på fjerdeplass på 3 000 m ved europameisterskapen 1978. I mars 1982 vann ho terrengløps-VM. I august same året tok ho sølvmedaljen på 3 000 m under friidretts-EM, slått med tre sekundar av Svetlana Ulmasova frå Sovjetunionen, og ho enda på fjerdeplassen i 1500-meterfinalen, tre tidels sekund bakom bronsemedaljøren. Ein månad seinare, i september 1982, sette ho i Rieti ny verdsrekord på ei engelsk mil med tida 4.17,44.

Grunna skade deltok Puicǎ ikkje i den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett i 1983. Tidleg i OL-året 1984 var ho tilbake i tevlingar, og forsvarte VM-tittelen i terrengløp. Den 1. juli sette ho personleg rekord på 1500 m med 3.57,2 under eit stemne i Bucuresti. Nokre veker seinare vart ho under sommarleikane i Los Angeles den fyrste olympiske meister i 3 000 meter for kvinner, med meir enn tre sekundars margin til nummer to. I dei same leikane tok ho bronsemedaljen på 1500 m, bakom Gabriella Dorio frå Italia og sin eigen landsmann Doina Melinte. Den 7. september 1985 gjorde Puicǎ unna sin beste 3 000 m nokon gong, då ho vann ei tevling i Roma på tida 8.27,8.

Under EM i friidrett 1986 i Stuttgart, vann Puicǎ som i førre EM sølvmedaljen på 3 000 m, og som i førre EM bak ein sovjetrepresentant, då Olga Bondarenko. I finalen på 1500 meter kom ho inn til femteplass. Året 1987 byrja med at ho vann bronsen på 3 000 m i innandørs-VM i Indianapolis, bak sovjet-løparane Tatjana Samolenko og Bondarenko. Seinare i 1987, 37 år gammal, vann ho sølvmedaljen på 3 000 m at ved friidretts-VM i Roma, på ny bakom Samolenko.

Puicǎ deltok hausten 1988 i sine fjerde sommarleikar i Seoul 1988. Få hundre meter før mål braut ho kvalifiseringsløpet på 3 000 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1976 i Montreal: Utslått i kvalifiseringa på 1500 m (4.12,6 =nr 22)
* EM 1978 i Praha: Nr 4 på 3 000 m – 8.40,9, og nr 11 på 1500 m – 4.09,3
* OL 1980 i Moskva: Nr 7 på 1500 m – 4.01,2
* EM 1982 i Aten: Sølv på 3 000 m – 8,33,3, nr 4 på 1500 m – 3.59,3
* OL 1984 i Los Angeles: Gull på 3 000 m – 8.35,9 og bronse på 1500 m – 4.04,1
* EM 1986 i Stuttgart: Sølv på 3 000 m – 8.35,9, nr 5 på 1500 m – 4.03,9
* VM 1987 i Roma: Sølv på 3 000 m – 8.39,4
* OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa på 3 000 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maricica Puică» frå Wikipedia på tysk, den 11. oktober 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «Maricica Puică» frå Wikipedia på engelsk, den 11. oktober 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Meisterligaen 1993** var den aller fyrste utgåva av den meste prestisjetunge turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Turneringa kom i staden for Europacupen for serievinnarar. Serievinnarcupen, som den ofte vart kalla i Noreg, var ei rein utslagsturnering med cupkampar. Nydanninga Meisterligaen kombinerte derimot både cupspel og seriespel.

Lagoppstillingane i den fyrste meisterligafinalen - Olympique Marseille i kvitt

### Meisterligafinalen

Den franske klubben Olympique Marseille vart den fyrste vinnaren av Meisterligaen då laget 26. mai 1993 slo italienske AC Milan med 1-0 på Olympiastadion i München. Midtstopparen Basile Boli vart matchvinnar i det 44. minutt.

**Olympique Marseille**: Fabien Barthez, Jocelyn Angloma, Basile Boli, Marcel Desailly, Éric Di Meco, Didier Deschamps, Franck Sauzée, Abédi Pelé, Jean-Jacques Eydelie, Alen Bokšić og Rudi Völler. Angloma og seinare Völler vart i 2. omgang bytta ut med Jean-Philippe Durand og Jean-Christophe Thomas.

**Milan**: Sebastiano Rossi, Mauro Tassotti, Alessandro Costacurta, Franco Baresi, Paolo Maldini, Gianluigi Lentini, Demetrio Albertini, Frank Rijkaard, Roberto Donadoni, Marco van Basten og Daniele Massaro. Jean-Pierre Papin tok Donadoni sin plass tidleg i 2. omgang og Stefano Eranio kom inn få minuttar før slutt då Basten gjekk ut.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 1992/93» frå Wikipedia på tysk, den 1. juni 2016.*
Lagoppstillingane i Meisterligafinalen 2007 - Milan i kvitt
**Meisterligaen 2007** var den 15. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den italienske klubben AC Milan vann turneringa den 23. mai 2007 på Olympiastadion i Aten med siger 2-1 over engelske Liverpool FC. 71 030 tilskodarar såg finalekampen.

Filippo Inzaghi sende Milan framom straks før pause, og la på til 2-0 i det 82. minutt. Kort før slutt reduserte Dirk Kuijt for Liverpool.

### Finalelaga

**Milan**: Dida, Massimo Oddo, Alessandro Nesta, Paolo Maldini, Marek Jankulovski, Gennaro Gattuso, Andrea Pirlo, Massimo Ambrosini, Clarence Seedorf, Kaká og Filippo Inzaghi. Kacha Kaladse kom inn i staden for Jankulovski i det 80. minutt, medan Alberto Gilardino og deretter Giuseppe Favalli erstatta høvesvis Inzaghi og Seedorf i dei siste minuttane av kampen.

**Liverpool**: Pepe Reina, Steve Finnan, Jamie Carragher, Daniel Agger, John Arne Riise, Xabi Alonso, Javier Mascherano, Jermaine Pennant, Steven Gerrard, Boudewijn Zenden og Dirk Kuijt. Harry Kewell fekk plassen til Zenden i den 59. minutt, Peter Crouch tok over plassen til Mascherano i det 78. minutt og Álvaro Arbeloa kom inn då Finnan gjekk ut i det 88. minutt.

Herbert Fandel frå Tyskland dømde kampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2006/07» frå Wikipedia på tysk, den 31. mai 2016.*
**Delphyne Burlet** (fødd 24. november 1966) er ein fransk tidlegare skiskyttar frå Chamonix som vann ein gullmedalje i lagtevlinga og ein sølvmedalje på stafetten under VM i skiskyting 1993. Sidan fekk ho OL-bronse i 1994 og VM-bronse i 1999, også desse med franske stafettlag.

### Aktiv

Burlet vart som best nummer fem på 7,5 km då dei olympiske vinterleikane 1992 fann stad i Albertville i heimlandet. Året etter vart ho under VM 1993 i bulgarske Borovets verdsmeister i lagtevlinga, saman med Nathalie Beausire, Anne Briand og Corinne Niogret. Etter to femteplassar i dei individuelle øvingane, avslutta Burlet med å ta sølv i stafetten over 4 x 7,5 km i lag med Véronique Claudel og førnemnde Niogret og Briand. Dei same fire utøvarane tok bronsemedaljen på stafetten under Vinter-OL 1994 på Lillehammer.

I 1999-sesongen kom Burlet på femteplassen på 7,5 km då VM i skiskyting vart avvikla i finske Kontiolax. På stafetten vann ho atter ein bronsemedalje. Ho la opp etter OL-sesongen 2002.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Delphyne Heymann-Burlet» (på engelsk). olympedia.org. Henta 26. januar 2023.
**Marianne Rokne** (fødd 9. mars 1978) er ein norsk tidlegare landslagsspelar i handball frå Bergen. Ho vann i tida 1999-2006 både VM- og EM-gull, VM-sølv og OL-bronse med Noreg.

Aktiv
-----

### Klubbspel

Allereie 13 år gammal fekk Rokne trene med Tertnes IL sine beste spelarar, og 16 år gammal debuterte ho i toppserien. Den hardtskytande rykkrom-spelaren spelte så på Tertnes til 2003, og var i 2000 med på å spele laget til finale i EHF-cupen, der det enda med eittmålstap for Bergens-klubben. Frå 2003 til ho la opp i 2009, spelte Rokne seriehandball i Danmark med klubbane SK Århus, Aalborg og GOG Svendborg.

### Landslagsspel

Rokne fekk sin landslagdebut i 1998. Ho var med på Noregs lag som vart verdsmeister under VM 1999 på heimebane, der ho var ein av tre norske spelarar som måtte sjå finalekampen frå tribuneplass. Året etter reiste ho heim med ein bronsemedalje etter Sommar-OL 2000 i Sydney. I desember 2001 vann ho VM-sølv i italienske Meran, der Noreg gjekk på eit femmålstap mot Russland i finalen. Etter VM i Italia måtte Rokne vente i fem år før ho på ny fekk spele i ein stor meisterskap. Grunna skade i troppen til EM 2006 i Sverige kom ho inn i laget etter turneringa var i gang. Her imponerte ho med sin skotstyrke og vart ein viktig spelar då Noreg gjekk heilt til topps og vart europameister. Rokne skåra fire av dei norske måla i ein finale som enda med norsk siger 27-24 over Russland. Ho spelte sin 101. og siste landskamp i 2007, og skåra 294 mål.

### Merittar

* VM 1999: Gullmedalje etter 25–24 mot Frankrike
* OL 2000: Bronsemedalje etter 22–21 mot Sør-Korea
* EM 2000: Nr 6 med Noreg
* VM 2001: Sølvmedalje etter 25–30 mot Russland
* EM 2006: Gullmedalje etter 27–24 mot Russland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marianne Rokne» frå Wikipedia på bokmål, den 11. desember 2016.*

* Landskampar
*Ilja Muromets* måla av Viktor Vasnetsov.
**Ilja Muromets** (russisk *Илья Муромец*) var i russisk folkeminne ein helt med overnaturlege krefter og mot, ein såkalla bogatyr, frå Kievriket. Han blir ofte framstilt saman med to andre bogatyrar, Dobrynja Nikititsj og Aljosja Popovitsj.

'Ilja Muromets og røvaren Nattergal' av Ivan Bilibin.
Ifølgje soga var Ilja frå Murom son av ein fattig bonde. Han sat heime til han var 30 år gammal, forakta og spotta av alle for å vera dum og feig, men så tok han seg plutseleg saman og reiste til hovudstaden Kiev for å tilby Vladimir den store å tena han. På vegen møtte han røvaren Nattergal (*Solovei-Razboinik*) som kunne lamslå folk med fløytinga si. Muromets stod imot fløytinga og fanga Nattergal. Kona til røvaren dukka opp og tilbaud han store rikdomar i løysepengar, og dei vondsinna sønene til paret i svarte rustninger gjorde eit veddemål om at dei kunne sperra vegen hans, men Ilja tok han med seg til Kiev og overrekte røvaren til kong Vladimir den store, som blei så imponert at han straks plasserte Ilja fremst blant dei uredde kjempene sine.

Muromets sitt oppdrag var å verna folket. Han stod imot fleire åtak frå steppefolk, mellom anna frå Kalin, den mytiske leiaren av Den gylne horden.

Til rådvelde hadde han utrulege krefter og dessutan ein hest som kunne flyga og ein pil og boge med fantastiske eigenskapar. Så store var evnene hans at han av og til blir knytt til den slaviske kamp- og lynguden Perun.

Ilja Muromets blir også framstilt som enkel og temperamentsfull, og ved eit høve øydela han alle kyrkjetårna i Kiev etter at prins Vladimir ikkje hadde invitert han til ein fest. Han mildna så snart Vladimir sendte bod på han.

Seinare omtale og minne
-----------------------

Påståtte relikviar etter Ilja Muromets i Grotteklosteret i Kiev.
Det er gjort forsøk på å identifisera ein historisk opphavsperson for mytefiguren. Hovudkandidaten er Ilja Petsjerskij, ein munk frå 1100-talet som blei beatifisert av den ortodokse kyrkja i 1643. Relikviane hans er ved Grotteklosteret i Kiev i Ukraina.

*Ilja Muromets* er namnet på ein symfoni komponert av Reinhold Glière, Symfoni nr. 3 i B-moll, op. 42 frå 1911.

Aleksandr Ptusjko regisserte filmen *Ilja Muromets* i 1956.

Namnet hans blei brukt på det fyrste store bombeflyet til Russland, Sikorskij Ilja Muromets.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Wikisource Denne artikkelen inneheld tekst frå ein publikasjon som er falle i det fri: «Илья Муромец». *Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary* (på russisk). 1906.
2. ↑  Josepha Sherman, *Storytelling: An Encyclopedia of Mythology and Folklore*, Routledge, 2015, ISBN 1317459385, s. 234-235, "Ilya Murometz/Ilya of Murom"

* *Denne artikkelen bygger på «Ilja Muromets» frå Wikipedia på bokmål, den 17. oktober 2021.*

* *Denne artikkelen bygger på «Ilya Muromets» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2021.*
Koffert med reisemerke.
Utstillinga*Koffermauer-Klagemauer* i Stadtgalerie Rheinsberg 
**Koffert** (frå gresk *kophinos*, 'stor korg', gjennom lågtysk og fransk) er ein handterbar kasse ein kan bruka til bagasje. Ein koffert har hengsla lok og handtak, og kan også vera utstyrt med hjul, uttrekkbart handtak, stroppar, låsar og lommer. Han kan vera av lêr, metall, ulike typar fiber eller hard plast, eller særleg i tidlegare tider tre eller papp.

Ein større type reisekiste, «amerikakoffert» eller trunk, var vanlegvis utstyrt med handtak i kortsidene slik at to personar kunne bera han.

Ein særskild type mindre koffertar til kontorbruk, ei slags stiv dokumentmapper, blir ofte kalla «stresskoffert».

Galleri
-------

* Open koffertOpen koffert
* Ein stabel krokodilleskinnkoffertar i ulike storleikar.Ein stabel krokodilleskinnkoffertar i ulike storleikar.
* MetallkoffertarMetallkoffertar
* Moderne skalkoffert med drahandtak og hjulModerne skalkoffert med drahandtak og hjul
* Moderne stoffkoffert med drahandtak, hjul og lommer.Moderne stoffkoffert med drahandtak, hjul og lommer.

Sjå òg
------

* Veske
* Kiste
* Ryggsekk
* Kofferthumor

Kjelder
-------

1. ↑  «koffert» i Nynorskordboka.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Koffert» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Koffert**

* Søk etter koffert i Digitalt Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BBC Things

 |
Eit Dash 8-100 frå Widerøe i Mosjøen.
Eit av dei nye Widerøe-flya Embraer E190-E2
**Widerøes Flyveselskap ASA** er eit flyselskap eigd av SAS-gruppa. Selskapet flyg anbodsflygingar på dei norske kortbaneflyplassane, i tillegg til at det flyg ein del kommersielle ruter innanlands (hovudbase på Torp) og til somme flyplassar i utlandet. Selskapet har ein flåte med 30 Dash 8 turbopropfly med 39-78 seter. Widerøe hadde 1317 tilsette (årsverk) i 2004, og har hovudkontor i Bodø

Historie
--------

Widerøe vart starta av fem flyentusiastar i 1934, ein av dei var Viggo Widerøe. Den gongen heldt dei til på Ingierstrand utanfor Oslo. Dei aller første åra var verksemda knytt til taxi,- ambulanse-, skule- og fotoflyging. Det første flyet til Widerøe var eit Waco sjøfly. Flyet vart levert grønlakkert frå fabrikken, og den fargen har sidan vore hovudfargen til selskapet. 

I 1954 fekk selskapet ei kontrakt om å utføre ruteflygingar med sjøfly for SAS i Nord-Noreg. Dei flygingane vart utført med einmotors DHC-3 Otter-fly. Sommaren 1968 var selskapet med på å starte flygingar på det nye kortbanenettet som vart først etablert på Helgeland, seinare også i Lofoten, i Finnmark og på Vestlandet. Til dei flygingane vart flytypen Twin Otter nytta, etterkvart også Dash 7. I løpet av 1900-talet vart dei to flytypane skifta ut med Dash 8. 

Selskapet kjøpte på slutten av 1980-talet opp flyselskapet Norsk Air som hadde basen sin på Torp utanfor Sandefjord. Dette var starten på dei kommersielle flygingane til Widerøe.

Litteratur
----------

* Widerøe, Wiggo:*Pionertid*, Oslo 1946
* Arnesen, Odd:*På grønne vinger over Norge*, Oslo 1984

Bakgrunnsstoff
--------------

Wideroe.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN

 |
**Kochi** (tidlegare *Cochin*) er ein hamneby på Malabarkysten i den indiske delstaten Kerala.
Han ligg i Ernakulam distrikt midtvegs i delstaten, og er også kjend som **Ernakulam**.
Han har 677 381 innbyggjarar (2011), og er den tettast folkesette byen i Kerala. Storbyområdet rundt byen husar 2,1 millionar i eit areal på 440 km², noko som gjer det til det folkerikaste byområdet i Kerala. 

Kochi er blitt kalla 'Dronninga av det arabiske havet', og var eit viktig handelssenter for krydder frå 1300-talet av. I 1503 blei Kochi okkupert av det portugisiske imperiet som den første av dei europeiske koloniane i India. Han var hovudsete for Portugisisk India til 1530, då Goa overtok denne rolla. Seinare blei Kochi teken over av det nederlandske imperiet og til slutt britane. Kongedømet Cochin blei ein vasallastat.

Sjå òg
------

* Cochini-jødar
* Fiskeriprosjektet i Kerala

Kjelder
-------

1. ↑  «Profile of Kochi». Kochi Municipal Corporation. Henta 15. august 2018.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Kochi» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 61°43′N 8°22′E﻿

**Bøverdalen** er eit dalføre i Lom kommune med namn etter elva Bøvra, som renn gjennom dalen. Han dannar grensa mellom den eigentlege Jotunheimen og Breheimen.

Riksveg 55 ved Jotunheimen Fjellstue Foto: Kenny Louie

Dalføret byrjar i kommunesenteret Fossbergom/Lom og går sør-vestover i retning Sogn. 
Riksveg 55 fylgjer Bøverdalen til Kvandalsvoll, der dalen tek seg ein avstikkar der Neto Sætergrend ligg. 
Riksveg 55 går frå Kvandalsvoll og sørover Leirdalen, som ligg parallelt med Bøverdalen. 
Ved Jotunheimen Fjellstue går Riksveg 55 over til Bøverdalen att, og Leirdalen fortset rett sørover. 

I Bøverdalen er det fleire turistattraksjoner, mellom anna er det utgangspunkt for turar til Galdhøpiggen i dalen. 
Bøverdal kyrkje er frå 1864 og har utskore inventar. Bøverdalen sokn deler prest med Lom og Garmo sokn. Dalføret har òg ein barnehage og ein todelt skole, Odda skule. 
Dalføret har mange turiststader, mellom anna Røysheim, ein gammal skysstasjon, Sulheim gard med mange verna bygg, og Elveseter.

*Sagasøyla*, ei 34 meter høg søyle laga av biletkunstnaden Wilhelm Rasmussen, vart i 1992 reist ved Elveseter turisthotell i Leirdalen, ein sidedal til Bøverdalen. Søyla, som opphavleg vart kalla *Eidsvollsøylen*, var laga for Eidsvolls plass føre Stortinget. 
Ein modell i full storleik vart sett opp på prøve i 1926, men det vart mykje kontroversar, og søyla vart ikkje ferdigstilt før i 1992.

Sjå òg
------

* Flåklypa

Galleri
-------

* Bøverton (Bøvertun)Bøverton (Bøvertun)
* Leira bruLeira bru
* Bøverdal kyrkjeFoto: Henny StoksethBøverdal kyrkjeFoto: Henny Stokseth
* SognefjellsvegenSognefjellsvegen

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Bøverdalen» (27. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 10. mai 2015.

* Om Sagasøyla i Dagbladet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eldre fotografi frå Bøverdalen på nettstaden til Nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |