|  |
| --- |
| **Raud flugesopp** |
| Raud flugesoppRaud flugesopp |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Soppriket Fungi |
| **Underrekkje:** | Hymeniesoppar Agaricomycotina |
| **Klasse:** | Ekte hymeniesoppar Agaricomycetes |
| **Underklasse:** | Agaricomycetidae |
| **Orden:** | Skivesoppordenen Agaricales |
| **Familie:** | Amanitaceae |
| **Slekt:** | *Amanita* |
| **Art:** | **Raud flugesopp** *A. muscaria* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Amanita muscaria***Lam. 1783 |

**Raud flugesopp** er ein stilksporesopp av slekta *Amanita*. Namnet kjem frå at ein brukte han som insektmiddel, men bruken av soppen som hallusinogent rusmiddel er også kjend langt tilbake i historia.

Kjenneteikn
-----------

Raud flugesopp er ein velkjend sopp. Når han er fullt utvaksen er hatten gjerne 12–15 cm i diameter, i sjeldne tilfelle opp til 30 cm. Han har ein særprega blodraud farge som gradvis går over til gul med alderen. Dei kvite flekkane rundt er restane etter membranen (velum) som omgjev soppen når han er i eit tidleg stadium. Stammen er kvit, 5–20 cm i lengd og har eit kolbeaktig fundament som ber restane av det ovannemnde sløret.

Raud flugesopp

Habitat
-------

Eit eksemplar tatt i Bymarka ved Trondheim. Foto: Cato Edvardsen

Raud flugesopp lever i symbiose med tre, og veks på røter i forskjellige lauv- og barskogar. Han trivst oftast best saman med bjørk eller gran. Han slår òg utanfor skogsområde, til dømes i parkar og andre stader der det finst tre i nærleiken. I tillegg er dette ein sopp som enkelt kan importerast til andre land og inngå symbiose med andre tresortar. Han finst i heile Noreg.

Varietetar
----------

Det finst fleire varietetar av arten der forskjellen hovudsakleg ligg i fargen:

* Variant *alba* er kvit og veks i dei nordlegaste delane av Nord-Amerika
* Variant *flavivolvata* er raud, med gule vorter, og finst frå sør i Alaska til Andes-regionen i Colombia.
* Variant *formosa* er oransje-gul, og er ein lite utforska europeisk variant.
* Variant *guessowii* er gul til oransje, med senter av hatten meir oransje/raudaktig enn rundt kanten. Han finst i dei nordlegaste delane av Nord-Amerika
* Variant *persicina* varierer mellom rosa og oransje med svake eller ingen restar av membranen på stammen eller kolben
* Variant *regalis* er leverbrun og har gule vorter (no lista som eigen art, brun flugesopp (*Amanita* *regalis*).

Gift
----

Raud flugesopp inneheld ei rekke nevrotoksin. Dei viktigaste er ibotensyre og muscimol. Ibotensyre er ein potent agonist for NMDA-reseptorar og metabotrope glutamatreseptorar. Ho er òg ein svak agonist for AMPA- og kainatreseptorar. Muscimol er ein potent GABAA-agonist og er den viktigaste psykoaktive substansen i raud flugesopp.

Dei aktive toksina til soppen, ibotensyre og muscimol, er vassløyselege. Soppen blir brukt som matsopp i enkelte kulturar, m.a. i Aust-Europa der han først blir kokt i fleire omgangar, og vatnet som no inneheld dei vassløyselege kjemikalia blir bytte med friskt vatn mellom kvart oppkok, og deretter blir steikt. Det har ikkje vore påvist dødsfall ved inntak av raud flugesopp.

Galleri
-------

* Ung raud flugesopp utan fullt utgrodd hatt. Foto: Eirik SkaarUng raud flugesopp utan fullt utgrodd hatt. Foto: Eirik Skaar
* 
* 
* 
*

Kjelder
-------

1. ↑  Side 64, *Pilze, einfach und sicher bestimmen*, oversatt av Jan Gausemel, J.W. Cappelens Forlag AS, 2005

* *Denne artikkelen bygger på «Rød fluesopp» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *raud flugesopp* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *raud flugesopp* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *raud flugesopp* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *raud flugesopp* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *raud flugesopp* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *raud flugesopp* hos Index FungorumRedigere på wikidata
* (en) *raud flugesopp* hos MycoBankRedigere på wikidata
* (en) *raud flugesopp* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Amanita muscaria* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Amanita muscaria* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Amanita muscaria* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BBC Things
* Dyntaxa
* EOL

 |