recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Río de la Plata 
Foto:
Jacques Descloitres, MODISRapid Response Team, NASA/GSFC
 

Koordinatar: 35°12′S 56°35′W﻿

**Río de la Plata** (spansk uttale [ˈri.o ðe la ˈplata], tyder 'sølvelva') er ei havbukt eller eit estuar danna av elvene Uruguay og Paraná. Ho ligg mellom Uruguay og Argentina. Ho renn ut i Atlanterhavet, der ho danna eit traktforma innskjering i den søraustlege kystlinja til Sør-Amerika]].

Ulike geografar kan rekna Río de la Plata som ei elv, eit estuar, ei bukt eller eit randhav. Om ho er rekna som ei elv er ho den vidast i verda, med ei maksimumsbreidd på rundt 220 km.

Río de la Plata blei oppdaga for europearane av sjømannen Juan Díaz de Solís i 1516. Ho blei kalla Río de la Plata (*Sølvelva*) på grunn av dei rike sølvførekomstane oppover langs elva.

Kjelder
-------

1. ↑  «Río de la Plata». Encyclopædia Britannica. Henta 11. august 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Río de la Plata» frå Wikipedia på engelsk og «Río de la Plata» frå Wikipedia på bokmål, den 21. juli 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Vladimir Vladimirovitsj Dubrovsjtsjik** (fødd 7. januar 1972) er ein kviterussisk tidlegare diskoskastar som vart europameister i 1994 og tok sølvmedaljen både under VM 1995 og OL 1996. Det lengste kastet hans er på 69,28 m og frå 2000.

### Aktiv

Dubrovsjtsjik vann gullmedaljen i diskoskast under EM i friidrett 1994. Med 64,78 m i sitt beste kast, vann han han ei jamn tevling med ein margin på 22 cm til russaren Dmitrij Sjevtsjenko som tok sølv og tyske Jürgen Schult på bronseplass med 64,18 m. Dubrovsjtsjik vart den fyrste frå Kviterussland som vart europameister i friidrett. Året etter fekk han sølvmedaljen under friidretts-VM i Göteborg med 65,98 m, Lars Riedel frå Tyskland vann ein klar siger med 68,76 m, medan Dubrovsjtsjik sin kandsmann Vassil Kapzjukh fekk bronse med 65,88 m.

Sølv vann Dubrovsjtsjik også under dei olympiske leikane 1996 i Atlanta. Med 66,60 m hamn også her langt bak Riedel på 69,40 m, men føre bronsevinnar Kapzjuch på 65,80 m. Ved VM 1997 i Aten hamna Dubrovsjtsjik på fjerdeplassen med eit kast på 66,12 m, to centimeter bakom bak bronsemannnen Jürgen Schult frå Tyskland. I universiaden 1997 gjekk Dubrovsjtsjik heilt til topps i diskos-tevlinga.

I dei neste store meisterskapane; EM 1998, VM 1999 og OL 2000 vart Dubrovsjtsjik høvesvis nummer seks, seks og sju i diskoskasting etter bestekast på kring 64-65 meter.

Dubrovsjtsjik vart kviterussisk meister i diskoskasting i åra 1993-96, samt 1999. Det lengste kastet hans er på 69,28 m og vart oppnådd i Minsk 3. juni 2000. Han la opp etter 2001-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa (60,38 m – nr 16)
* EM 1994 i Helsingfors: Gullmedalje – 64,78 m, framom Dmitrij Sjevtsjenko (64,56 m)
* VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje – 65,98 m, bakom Lars Riedel (68,76 m)
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 66,60 m, bakom Lars Riedel (69,40 m)
* VM 1997 i Aten: Nr 4 – 66,12 m, bakom Jürgen Schult (66,14 m)
* EM 1998 i Budapest: Nr 6 – 63,96 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 7 – 64,00 m
* OL 2000 i Sydney: Nr 7 – 65,13 m
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i kvalifiseringa (61,73 m -nr 13)

Merknadar
---------

1. ↑  Kyrillisk skrift Владимир Владимирович Дубровщик

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Uladsimir Dubrouschtschyk» frå Wikipedia på tysk, den 12. september 2014.*
**Lord Howe-øya** er ei øy i Australia. Ho ligg i Tasmanhavet, rundt 600 km aust for det australske fastlandet. Administrativt tilhøyrer øya delstaten New South Wales. Ho har eit areal på 14,6 km² og rundt 350 innbyggjarar. I tillegg til dei faste bebuarane kan det maksimalt vera 400 turistar på øya til eikvar tid.

Øya er halvmåneforma, rundt 10 km lang og 1,5 km brei. Ho består av ein erodert rest av ein 6,9 millionar år gammal vulkan. Eit korallrev og ein lagune ligg verna til på innsida av halvmåneforma.

Lord Howe-øya blei oppdaga i februar 1788 av HMS «Supply», under befal av løytnant Lidgbird Ball, som var på veg til Norfolkøya med fangar for å oppretta ein busetnad der. Øya var ikkje folkesett, og fekk namn etter ein engelsk admiral. Den første busetnaden blei danna i 1833.

Sidan 1982 har øya vore på verdsarvlista, på grunn av det sjeldne dyre- og plantelivet der.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Lord Howe-øya» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Lord Howe Island subtropical forests (World Wildlife Fund)
* Jane's Lord Howe Island Page
* Pacific Island Travel Lord Howe Island Information
* UNESCO World Heritage Centre - Lord Howe Island Group

Koordinatar: 31°05′S 159°01′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Lorentz Jakob Pareli Holmgren** (3. mai 1842–19. mars 1909) var ein norsk skulemann og stortingsmann frå Kvalsund i Finnmark. Han representerte Høgre på Stortinget. 

Holmgren var son til ein fiskar og gardbrukar. Sjølv gjekk han Tromsø Seminarium, eksamen 1861. Åra 1861-64 var han lærar i bygdene kring Hammerfest. Perioden 1864 til 1875 var han lærar i Kistrand, medan han 1875-87 var lærar i Bossekop. Frå 1887 var han styrar for folkeskulen i Hammerfest og kyrkjesongar i byen. Då lagmannsrettane kom i gang, fungerte han som rettstolk i samisk og finsk språk.

Holmgren var ordførar i Kistrand 1869-73 og i Alta 1878-82. Han var 1870-72 medlem av forlikskommisjonen i Kistrand og 1885-87 i Alta. I Alta var han sparebankdirektør og frå 1889 medlem av bystyret i Hammerfest. 

Holmgren var 1. representant frå Finmarkens amt på Stortinget 1886-88, medlem av vegkomiteen. Perioden 1892-94 var han varamann for krinsen Hammerfest, Vardø og Vadsø.

Han døydde i Hammerfest i 1909.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Lorentz Holmgren NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Norulv Øvrebotten** (fødd 22. april 1955) er ein tidlegare forsvarspolitikar, pressemann og næringslivsleiar frå Botnane i Bremanger i Sogn og Fjordane. Han var politisk rådgjevar for forsvarsminister Johan Jørgen Holst i perioden 1986 til 1988, og leiar av ei rekke offentlege utval – deriblant Vassdalen-utvalget som vurderte Forsvaret sin informasjonsberedskap etter Vassdalulykka i 1986.

Øvrebotten var programsekretær i NRK Dagsnytt frå 1980 til 1984, og programsekretær i NRK radio sin utanriksavdeling i 1984–1985. Han var redaktør i Firdaposten i Florø frå 1986 til 1990, og sjefredaktør og administrerande direktør i Rogalands Avis frå 1990 til 1996. I åra 1988 til 1993 var Øvrebotten nestleiar for styringsgruppa for Langtidsplanen for Forsvaret, og frå 1992 til 1994 leia han det regjeringsoppnemnde Effektiviseringsutvalget, som vurderte tiltak for å effektivisera militærtenesta.

I 1985 etablerte han eit settefiskanlegg i Botnane i Bremanger, som seinare er drive av Firda Settefisk AS.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1996 – *Sett frå vest* (Stavanger: Dreyer bok). ISBN 82-7096-299-6 I fulltekst ved nb.no

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Wikipedia på bokmål

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
* Norulv Øvrebotten si heimeside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Ein *x*-axel med logaritmisk skala som strekkjer seg over over fire dekadar.
**Dekade** (frå gresk δέκας, *dekas*, 'tital', via fransk *decade*) er eit tilhøve på 10. 

Innan vitskapar som fysikk, astronomi og ingeniørfag er dekade mykje nytta som ein logaritmisk skala: ein dekade svarar til at to verdiar skil seg med ein faktor på ({\displaystyle 10^{1}=10}), to dekadar svarar til at verdiane skil seg med ein faktor på ({\displaystyle 10^{2}=100}), osb. Å nytta logaritmiske aksar, skalert i dekade (alternativt oktavar eller toerpotensar) gjer det mykje lettare å samanlikna verdiar som varierer over eit stort område.

Tidsepokar
----------

Når ein i historisk samanheng talar om tiår (ein dekade), hudreår (to dekadar) og tusenår (tre dekadar) nyttar ein i røynda ein slik logaritmisk skala. Di større tidsinterval ein studerer di nyttigare er det å skalera tida i dekadar. I samband med geologiske periodar er dette svært vanleg; ein million år svarar til 6 dekadar, 100 millionar pr svarar til 8 dekadar, osb.

Frekvens
--------

Frekvensaksen i eit bodediagram, til dømes, er skalert i dekadar. Ein dekade tilsvarar ein tierpotens ({\displaystyle 10^{1}}), to dekadar tilsvarar to tierpotensar ({\displaystyle 10^{2}}), osb..

Referansar
----------

1. ↑  «dekade» i Nynorskordboka.
2. ↑  F.F. Kuo, *Network analysis ans syntesis*, John Wiley & Sons. 2. utg. 1966.

Sjå òg
------

* Oktav
* Toerpotens
* Decibel
Graslauk er eit døme på ei fleirårig plante.
**Fleirårig plante** eller **perenn** (latin *perennis*, 'evig') er ei plante som lever lenger enn to år. Nemninga er ofte nytta til å skilje planta frå eittårige og toårige planter. Mellom dei fleirårige plantene finn ein urteaktige planter, buskar og tre. I hagesamanheng nyttar ein nemninga staude om urteaktige, fleirårige planter.

Ver merksam på at *perenn* på svensk og *perennial* på engelsk blir nytta i begge tydingane (fleirårig plante og staude), men at den fagbotanisk korrekte tydinga på desse språka er ei fleirårig plante.

Fleirårige planter, spesielt små blomsterplanter, veks og blomstrar gjennom våren og sommaren, døyr bort om hausten og vinteren, for så å komme attende påfølgjande vår frå rotstokken, i tillegg til å setje frø som ei eittårig plante gjer. Slike planter er kjent som ***urteaktige, fleirårige planter***. 

Symbolet for ei fleirårig plante, frå *Species Plantarum* av Linné, er , som òg er det astronomiske symbolet for planeten Jupiter.

Sjå òg
------

* Eittårig plante
* Toårig plante
* Staude

Referansar
----------

1. ↑  «perenn» i Nynorskordboka.
2. ↑  *The Garden Helper.* The Difference Between Annual Plants and Perennial Plants in the Garden. Retrieved on 2008-06-22.
3. ↑  Stearn, William T. "Botanical Latin" (four editions, 1966-92)
Eit **flekterande språk** er eit slags syntetisk språk som skil seg frå agglutinerande språk ved å ha tendens til å slå saman fleire morfem som uttrykkjer grammatikalske, syntaktiske eller semantiske drag sånt at grensa mellom dei er uklår. Prosessen å tilføye morfema til ordrota heiter i flekterande språk **fleksjon** eller **bøying**.

Innanfor den indoeuropeiske slekta finst det fleire flekterande språk. Ein kan mellom anna nemne sanskrit, gresk, litauisk, polsk, tsjekkisk, latin, norrønt, hindustani og panjabi. Fleksjonen opptrer òg i fleire semittiske språk. Samiske språk viser òg ein viss grad av bøying i motsetnad til finsk og ungarsk som ogso høyrer til den uralske slekta. 

Ein kan sjå korleis som eit flekterande språk fungerer med hjelp av det latinske ordet *paucus* («liten»), der endinga -*us* markerer tre lingvistiske kategoriar: hannkjønn, namnekasus (nominativ) og eintal. Vil ein endre ein av desse kategoriane, må ein endre heile suffikset. Om ein treng til dømes hokjønnsform i det same kasuset og talet, må ein erstatte -*us* med -*a*: *pauca*. Samanslåing av morfem fører ofte til endingshomofoni. Til dømes kan den islandske endinga -*a* tyde både akkusativ og genitiv fleirtal, og riktig tolking er mogleg berre når ein kjenner samanhengen.
**D/S «Romsdal» og M/K «Norden» vart angripne av allierte fly** 23. mars 1945. D/S «Romsdal» vart angripe midt på Herøyfjorden, medan M/K «Norden» vart angripe på Leinevika. Til saman vart 5 personar drepne og 5 såra i åtaket på dei sivile båtane.

Åtaket
------

D/S «Romsdal» gjekk i rutetrafikk på Nordvestlandet og hadde denne dagen akkurat sett i land nokre passasjerar i Herøy kommune då allierte fly av typen Mosquito frå Banff Strike Wing løyste skot mot båten. 1 passasjer vart drepen med det same, medan to omkom av skadane like etter. 1 passasjer til vart såra, men overlevde saman med 3 av mannskapet som òg vart såra.

Same dag var fly frå Dallachy Strike Wing av typen Beaufighter i området og gjekk til åtak på fiskebåten M/K «Norden» i Leinevika. To av fiskarane om bord miste livet og ein vart såra. Teljingar i etterkant viste at båten vart treft av minst 40 kuler. M/K «Norden» låg tett oppunder land under åtaket og folk som var på land måtte òg søkje dekning då det var stor spreiing av skota.

Frå rapportane
--------------

8 beaufighterar frå 489. skvadron i Dallachy Strike Wing hadde ordre om å angripe skip på hamna i Ålesund, då det hadde kome rapportar om ein tysk kovoi. Med seg hadde dei 32 beaufighterar frå 144. skvadron, 455. skvadron og 489. skvadron, 1 mosquito frå RAF si filmavdeling, 12 mustangar frå 65. skvadron og 2 fly av typen ASR Warwicks frå 279. skvadron. Flya som letta frå flybasen i Dallachy i Skottland bomma i fylgje rapporten på Ålesund grunna tåke og dis, og kom i staden inn over Hareidlandet. Etterkvart vart M/K v feilaktig angripen. Sivile augnevitne frå åtaket seier at det var sol og klårt vêr denne dagen, noko som ein også kan sjå på bilete og film teke av filmflyet til RAF. Sannsynlegvis er også sjølve åtaket filma, då opptak frå åtaket på Lysaker er funne.

Banff Strike Wing hadde med seg førtito mosquitoar og tolv mustangar for åtak på skip ved Stad, Ålesund og Dalsfjord og vart etterkvart involvert i åtaket på D/S «Romsdal». 143. skvadron og 235. skvadron var med på dette oppdraget.

Sjå òg
------

* Åtaket på D/S «Lysaker»
Koordinatar: 62°54′33.4″S 62°24′01″W﻿

**Mount Christi** er eit fjell med ei høgd opp mot 1280 moh nord i Imeon Range på Smith Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Fjellet ligg oppom Saparevobreen i nord og Kongurbreen i vest-nordvest.

Topografisk kart over Smith Island.
Namnet «Cape Christi» vart gjeve for det nordlege neset på Smith Island av ein britisk ekspedisjon under Foster, 1828–31, men dette namnet hadde då alt fått namnet Cape Smith. Sidan det sistnemnde namnet er godkjend for neset, tilrådde UK-APC i 1953 at det første namnet vart gjeve til fjellet for å bevare det historiske namnet i området. Fjellet ligg 4,74 km nordaust for Mount Pisgah, 3,36 km sør-sørvest for Delyan Point og 3,22 km sørvest for Matochina Peak.

Kjelder
-------


* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Christi» (innhald frå Geographic Names Information System).

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Carmina*, 1554
**Gaius Valerius Catullus** (ca. 84 f.Kr.–ca.54 f.Kr.), kjend som **Catullus** eller berre Catull, var ein av dei viktigaste romerske diktarane i det første hundreåret f.Kr.

Han skreiv ulike typar dikt, som elegiar, idyllar, bryllupshymne osb. Dei fleste dikta var stila til ei kvinne kalla *Lesbia*. Mange av dikta til Catullus var nokså grovkorna, men dei han skreiv i dei siste leveåra sine er prega av fortvila kjensler og hat.

Biografi
--------

Catullus vart fødd i det noverande Verona og var son av ein rik og mektig gardeigar på halvøya Sirmio i Gardasjøen. Faren høyrde til den romerske riddarstanden.

Då Catullus var godt tjue år gamal, fekk han ein eigedom ved Tibur, der han vart kjend med ei lang rekkje diktarar frå av den moderne skulen neoterikarane. Neoterikarane hadde alexandrinarane som førebilete og arbeidde med å skapa «formfullenda» kunst. Denne litterære omgangskrinsen har tvillaust hatt påverknad på Catullus.

Då Catullus var rundt 25 år gamal, møtte han kvinna Clodia, som var gift med rikmannen Metellus Celer. I dikta sine omtalar han ho ved pseudonymet *Lesbia*. I fylgje Catullus var ho ei lettsindig kvinne med eit omsynslaust temperament og trong til nyting. Det lausslepne livet Clodia levde førte til ei lang rekkje forhold. Dette gjorde Catullus mektig sjalu og det kan ein sjå i dikta hans. Catullus tok del som offiser i i felttog i Hellas og vende deretter attende til Roma og døydde berre 30 år gamal.

Dei 113 overlevande dikta av Catullus er omsette til nynorsk av Erik Eggen, Sigmund Skard og Asgaut Steinnes (Samlaget 1978). Dei er omsette til bokmål av Johann Grip og Henning Hagerup (Tiden 1996).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Țarcufjella** er ei fjellkjede sørvest i Romania heilt vest i Dei sørlege Karpatane. Dei ligg mellom Bistradalen i nord, elva Timiș i aust, Godeanufjella i sør og Râul Mare-dalen i vest.

Geologi
-------

Dei fleste bergartane i fjellkjeda er krystallinske i tillegg til eit par område med sedimentære bergartar. Kalkstein finn ein berre enkelte stader. Erosjon har danna fleire markante platå, som Borăscu. Under siste istid var det isbrear i fjella, som har danna fleire bresjøar, som Bistra.

Klima
-----

Sidan fjellkjeda er open mot vest fell det ganske store nedbørsmengder i Țarcufjella. Stundom kan det kome snø over 1500 meter over havet til alle tider av året og snødekket ligg vanlegvis frå oktober eller november til juni eller juli på dei høgaste toppane.

Viktigaste toppar
-----------------

* *Vârful Țarcu*, 2291 meter over havet, har ein vêrstasjon på toppen.
* *Vârful Pietrei*, 2292 moh. dominerer over Bistrasjøen.
* *Vârful Căleanu*, 2290 moh.
* *Muntele Mic*, 1802 moh. har eit skisenter.
* *Măgura Marga*, 1503 moh. stig over landsbyen Marga.
* *Vârful Cuntu*, 1441 moh. har ein vêrstasjon

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Țarcufjella**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Militærstab** (kan vera **genralstab**, **hærstab**, **marinestab**, eller **luftstab** innan dei ulike forsvarsgreinene) er ei gruppe offiserar, vernepliktige og sivilt personal som har ansvar for administrative, operasjonelle og logistiske funksjonar i den militære avdelinga som staben verkar for. 
Militærstaben styrer informasjon mellom avdelingssjefen og underlagde einingar. Motsett vil òg informasjon frå sensorar og underlagde einingar verta filtrerte til avdelingssjefen og leiinga slik at berre 
viktige data som basis for slutningar som sjefen skal ta, kjem fram.

Tala frå 1 til 9 nedanfor er ikkje prioritetar, men ei vanleg oppdeling i militære stabar som skriv seg frå gamal fransk praksis: **1** har ikkje høgare status enn **2**. Dømet er henta frå SHAPE strukturen:

* **1**, for militært personal og administrasjon
* **2**, for militær etterretning og militær tryggleik
* **3**, for militæroperasjonar
* **4**, for militær logistikk
* **5**, for militære operasjonsplanar
* **6**, for militært samband
* **7**, for militær utdanning og øving
* **8**, for militærøkonomi og kontraktar *resource management*.
* **9**, for sivil-militært samband (CIMIC) eller *civil affairs*.

Norske stabar
-------------

I norske militære stabar vert det same prinsippet nytta, og vi brukar gjerne til dømes G-2 for etterretningssjef på brigadenivå, og S-2 for etterretningssjefen på bataljonsnivå. Dette er også brukt i tyske stabar.

Referansar
----------

1. ↑  *NATO SHAPE structure*, arkivert frå originalen 9. januar 2010, henta 6. februar 2017
2. ↑  Department of the Army (1997). *Staff organization and Operations (FM 101-5)* (PDF). s. 4–16. Arkivert frå originalen (PDF) 22. november 2011. Henta 6. februar 2017.  line feed character in `|title=` at position 35 (hjelp)
Russisk frimerke frå 1999 med Vladimir Vysotskij avbilda.
**Vladimir Semjonovitsj Vysotskij** (25. januar 1938–25. juli 1980) var ein russisk songar, diktar og skodespelar. Han hadde ei særskild stilling som undergrunnshelt i sovjetisk kulturliv, og kan liknast med Wolf Biermann i Aust-Tyskland, Georges Brassens i Frankrike og Jacques Brel i Belgia og Frankrike.

Liv
---

Vladimir Vysotskij var fødd i Moskva. Faren, ein høgare offiser, og mora, ein russisk-tysk omsetjar, skilde lag kort tid etter fødselen hans, og Vladimir voks opp hjå faren med ei armensk stemor.

I 1955 byrja Vysotskij ingeniørstudie, men gav dei snart opp. I 1959 byrja han spela små rollar ved Aleksandr Pusjkin-teateret i Moskva. Regissøren Jurij Ljubimov, som skulle bli ein ven og læremeister, inviterte han i 1964 til Taganka-teateret. Her blei han kjend for hovudroller i *Hamlet* og Brecht-stykket *Leben des Galilei*. Han spelte også i filmar, som fjellklatrarfilmen *Vertikal*, og i nokre av desse var songar han hadde skrive med. 

Etterkvart var det musikken Vysotskij blei særleg kjend for. Vysotskij hadde ein eigen songstil, brukte ofte humoristisk gateslang og kunne synga om politiske og sosiale tilhøve. Han skreiv over 600 songar om ei rekkje ulike tema. Han kunne til dømes synga som om han var ein krigshelt, ein kriminell eller ein fjellklatrar. Vysotskij framførte dei med ein intense stemme og akkompagnerte dei, som regel i moll, på ein russisk gitar som ofte var stemd ein eller ein og ein halv tone lågare enn vanleg.

Det sovjetiske musikkmonopolet Melodija gav først ikkje ut Vysotskij sine innspelingar, men musikken hans blei likevel spreidd gjennom uoffisielle konsertar og heimelaga lydbandopptak.

Vysotskij var gift to gonger og hadde to barn med Ludmilla Abramova då han i 1967 møtte og blei forelska i Marina Vlady, ein fransk skodespelar av russisk opphav, då ho deltok i innspelingar ved Mosfilm i Moskva. Vysotskij forlet Abramova og blei gift med Vlady i 1969. Tilhøvet blei vanskeleggjort av at dei høyrde til kvart sitt land på ulike sider av «jernteppet», noko som er skildra i mange av Vysotskij sine tekstar.

1970-talet såg høgda av Vysotskij sin popularitet, då også Melodija gav ut nokre av songane hans, og han fekk opptre på tv. I dette tiåret utvikla han eit alkoholmisbruk, spegla i songtekstar om alkoholisme, galskap og besettingar. Ved slutten av livet tok Vysotskij også narkotika, og han døydde berre 42 år gammal av hjartesvikt. Over ein million menneske følgde han til grava. Etter døden blei han offiselt utnemnd til ein sovjetisk «Framifrå artist».

Vysotskij skreiv også dikt. Bortsett frå eitt blei alle desse gjevne ut etter at han døydde.

Kjelder
-------


* Vladimir Vysotsky ved New York Times
* Vladimir Vysotsky in different languages
* *Denne artikkelen bygger på «Vladimir Vysotsky» frå Wikipedia på engelsk, den 9. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vladimir Vysotskij**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 64°14′S 59°0′W﻿

**Sjögrenbreen** er ein 20 km lang isbre sør på Trinityhalvøya, som flyt søraust frå Detroit Plateau og ut i Prince Gustav Channel inst i Sjögrenfjorden, sør for fronten av Boydellbreen. Han vart oppdaga i 1903 av Den svenske antarktisekspedisjonen under Otto Nordenskjöld. Han namngav han Sjögrenfjorden etter ein svenske som støtta ekspedisjonen økonomisk. At det var snakk om ein isbre vart oppdaga av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1945.

**Sjögren bretunge** var ei bretunge av is som var mellom 8 og 10 km brei og som strekte seg 24 km frå Sjögrenbreen over Prince Gustav Channel mot Persson Island. Han vart kartlagt frå landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) (1960–61). Bretunga var ei forlenging av Sjögrenbreen. Bretunga har vore borte sidan 1994 og området er no dekke av Prince Gustav Channel.

Kjelder
-------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Sjogren Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Statslaus** vil seia at ein ikkje er rekna som statsborgar i noko land. Dette medfører at den statslause manglar diplomatisk vern frå ein heimstat, samfunnsrettar og vil ha store problem med å kryssa grenser.

Ein kan bli statslaus fordi ein er fødd inn i ei folkegruppe som blir nekta eller fråteken statsborgarskap, eller ved at foreldra sine heim- og/eller opphaldsland har motstridande reglar for å gje statsborgarskap. Ein kan også mista statsborgarskapen gjennom utvandring, utvising eller liknande utan å ha fått statsborgarskap i eit nytt land. Menneskerettserklæringa slår fast at einkvar har rett til ein nasjonalitet (innforstått statsborgarskap), og at ingen vilkårleg må mista denne. Folkeretten har likevel ikkje eit eigentleg forbod mot å oppheva statsborgarskap.

Statslause flyktningar kunne frå 1920-åra få Nansen-pass, gjevne ut av Folkeforbundet og godkjende av ei rekkje land. I dag har SN si flyktningetenesre, UNCHR, ansvar for reisedokument og busettingsland til desse.

Døme
----

Nazi-Tyskland gjorde gradvis jødiske borgarar i Tyskland og okkuperte land statslause, noko som medførte at dei ikkje kunne få visum til andre land for å flykta frå Holocaust.

Myanmar har sidan 1982 rekna rohingyafolk i landet som «statslause bengalske muslimar» og nekta dei statsborgarskap.

Brunei har eit stort tal innbyggjarar som er fødde og permanent busette i landet, men har sidan 1960-talet ikkje fått statsborgarskap. I staden for pass har dei fått reisedokument («International Certificate of Identity») som ikkje er godtekne for innreise til mange land.

I Danmark viste «Statsløse-saken» frå 2011 at landet gjennom ein tiårsperiode hadde gjort fleire danskfødde barn statslause i strid mot Barnekonvensjonen.

Iranskfødde Mehran Karimi Nasseri er ein kjend enkeltperson som levde mange år som statslaus på Charles de Gaulle internasjonale lufthamn ved Paris. Soga hans er fortald i sjølvbiografien *The Terminal Man* og filmen *The Terminal* med Tom Hanks i hovudrolla.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Statsløs» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 7. juni 2014.
2. 1 2 3  
«statsløs», *Den Store Danske*
3. 1 2  
«Da danskfødte Liv Maria blev statsløs», Information.dk (16. december 2011)
4. ↑  Dan Fromowitz, «Importance of Documents», chgs.umn.edu
5. ↑  
«Rohingyas are not citizens: Myanmar minister», *The Hindu* (July 30, 2012)
6. ↑  
«Citizenship news lifts spirits of stateless PRs», *Brunei Times* (January 26, 2011)

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Statsløse-sagen» frå Wikipedia på dansk, den 7. juni 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BBC Things
* NDL

 |
**Vladimir Sergejevitsj Solovjov** (28. januar 1853–13. august 1900) var ein russisk religionsfilosof frå Moskva.

Solovjov arbeidde for å skape ei syntese av dei ulike hovudretningane i kristendomen; ortodoksien, katolisismen og protestantismen. Han utforma eit idealistisk grunnsyn med preg av mystisisme. Solovjov sitt androgyne gudsbilete basert på forestillinga om Sofia, den gudommelege visdommen, fekk stort gjennomslag i den russiske symbolismen. Mellom dei som var mykje påverka av Solovjov, var forfattaren og venen Fjodor Dostojevskij.

Peter Normann Waage kom i 1988 ut med *Det usynlige kontinent: Vladimir Solovjov som Europas filosof*. På norsk finst elles *En kort fortelling om antikrist* (1984). Erik Egeberg presenterar Solovjov kort i *Profet og nattergal* (1977) og gjev døme på lyriske arbeid.

Kjelder
-------

* Vladimir Sergejevitsj Solovjov i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Sjøfløyte** er ein variant av blokkfløyta, og har i Noreg vore nytta som folkemusikkinstrument. Dei er fløyter som vart laga på bygdene etter modell av trefløyter som vart teke med frå kontinentet på 1700-talet og 1800-talet av sjøfolk og ferdafolk på skip, og difor fekk dei denne nemninga. Desse fløytene var stor sett tyske, og kunne òg verte kalla kjøpefløyte eller byfløyte. Nemninga sjøfløyte er mest vanleg i Numedal, Telemark og på Agder. På Vestlandet kunne desse fløytene heite tyskfløyte, som altså synar til opphavsområdet for dei. I Gudbrandsdalen, der det er teke vare på mange 1700-talsfløyter, hadde desse fløytene gjerne nemninga trefløyte etter materialet dei var laga av. Egil Storbekken lagde si tussefløyte som ei vidareutvikling av ei slik trefløyte, som var lagd i Gudbrandsdalen.

Under dei pietistiske rørslene i Noreg i siste halvdelen av 1800-talet vart hardingfela sett på som eit syndig instrument, og mange spelemenn tok til å spele danseslåttane på fløyte i staden. I Flesberg i Numedal var det om lag tjue sjøfløytespelemenn i år 1900 som ein kjenner namna på. Men på 1900-talet var sjøfløytetradisjonen i ferd å døy ut, fram til musikarar som Per Midtstigen, Steinar Ofsdal, Tellef Kvifte og Ånon Egeland tok opp att tradisjonen på 1970-talet. Midtstigen og Ofsdal fekk i 1989 Spellemannprisen i klassa for folkemusikk/gammaldans for cd-innspelinga «Sjøfløyta».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sjøfløyte» frå Wikipedia på bokmål, 11. september 2017.*

### Fotnotar

1. ↑  Norsk biografisk leksikon: Egil Storbekken

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel frå folkedans.no (Folkemusikk - Magasinet for folkemusikk og folkedans) Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Artikkel av fløytemakar Bodil Diesen
**Statssekretær** er eit politisk lønna verv i ei rekkje land, mellom anna Noreg, Sverige og Tyskland.

Statssekretær i Noreg
---------------------

Ein statssekretær er rangert umiddelbart etter statsråden i vedkomande departement, og verkar i realiteten som *vise-statsråd* i det daglege arbeidet når det gjeld handsaming av politiske saker. Ofte vil statsråden og ein eller fleire statssekretærar seg imellom dele dei saksområda departementet har ansvar for, og statsekretæren vil kunne uttale seg offentleg om politiske saker, men statsråden er politisk ansvarleg for alt.

Ein statsekretær har ingen formell rolle som del av regjeringa, møter aldri i statsråd på Slottet og fungerer aldri som formell vikar i statsrådens fråvær. Dersom ein statsråd er forhindra frå å vareta embetet på grunn av fråvær eller 
inhabilitet, vert det oppnemnt ein *sette-statsråd* mellom dei andre statsrådane for ein periode, eller for handsaming av den aktuelle saka.

### Historikk

Etter andre verdskrigen kom spørsmålet om avlasting av statsrådane opp, og ei saksutgreiing foreslo å opprette politiske stillingar som statssekretærar som kunne ta noko av arbeidsbøra i nokre av departementa. Dette vart også vedteke, og dei første 6 statssekretærane vart utnemnde 11. juli 1947. I ettertid har alle departementa fått statssekretær, og dei største departementa og statsministeren sitt kontor har fleire statssekretærar.

1814–1925
---------

Då prins Christian Frederik 2. mars 1814 oppnemnde eit regjeringsråd, blei det det også oppretta eit embete som sekretær for rådet. Innehavaren fekk tittelen *regjeringssekretær*. Grunnloven av 17. mai 1814 fastsette at kongen sitt råd skulle heite «statsrådet», og sekretærembetet for statsrådet fekk deretter namnet *statssekretær*.

Under unionen mellom Sverige og Noreg var statssekretæren sekretær for statsrådsavdelinga i Christiania. Etter kvart utvikla det seg til eit sekretærkontor med fleire tilsette, men leiaren hadde framleis tittelen *statssekretær*. Det var også eit sekretærembete ved statsrådsavdelinga i Stockholm. Innehavaren av embetet hadde mesteparten av tida tittelen *ekspedisjonssekretær*, men hadde frå 1822 til 1841 tittelen *statssekretær*.

Ordninga med statssekretær heldt fram etter unionsoppløysinga i 1905, men tittelen blei i 1926 endra til *statsrådssekretær*.

Andre tydingar
--------------

I mange engelsktalande land er *Secretary of State* tittelen til ein minister som leiar eit departement eller ministerium. I USA er dette tittelen til utanriksministeren. I Vatikanstaten er *Segretario di Stato* eit embete som tilsvarar statsminister.

Fotnotar
--------

1. ↑  Regjeringen. no, vitja 5. mars 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Militært patruljeløp i Riesengebirge i Tyskland i 1932.
**Militært patruljeløp** er ein vinteridrett for lag der utøvarane konkurrerer i langrenn, eventuelt fjellskikjøring, og rifleskyting. Sporten blir vanlegvis utøvt mellom landslag, eller mellom lag frå ulike militære einingar. Moderne skiskyting er utvikla frå militært patruljeløp.

Øvinga omfattar 25 km langrenn (15 km for kvinner) og rifleskyting. Høgdeforskjellane i løypa må vera frå 500 til 1200 meter (300 til 700 for kvinner). Dagens reglar minnar mykje om dei for skiskyting. Etter eldre reglar måtte kvart lag bestå av ein offiser, ein underoffiser og to meinige. Offiseren bar pistol i staden for rifle, og deltok ikkje i skyteøvinga. Underoffiseren og dei meinige måtte bera minst 24 kg oppakning. Dagens reglar har tek ut oppakning, og riflene liknar på dei brukte i skiskyting.

Militært patruljeløp har vore del av meisterskapen til det internasjonale militærsportsrådet sidan 1929. Det var også på programmet i dei to første Vinter-OL; 1924 og 1928. Patrouille des Glaciers er eit årleg alpint skirenn i Sveits med bakgrunn i militært patruljeløp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Militært patruljeløp» frå Wikipedia på bokmål, den 3. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.cism-milsport.org
**Vladislav II Jagello** (ca. 1351-1434) var storhertug av Litauen og konge av Polen. Han var den siste heidenske herskaren av mellomalderske Litauen, og konverterte til kristendommen før han blei polsk konge.

Jagello, seinare Vladislav, var son av storhertug Algirdas av Litauen og Uliana Aleksandrovna av Tver.

Han regjerte i Litauen frå 1377, først saman med onkelen Kęstutis. I 1386 konverterte han til kristendommen, gifta seg med den polske dronninga Jadwiga på elleve år, og blei krona til polsk konge under namnet Władysław Jagiełło (Vladislav Jagello). Han styrte Polen i 48 år og la grunnlaget for den polsk-litauiske unionen, som skulle vara i fleire hundreår. 

Som konge av Polen gjekk Vladislav inn for ein nær allianse med Litauen mot Den tyske ordenen. Sigeren til desse allierte i slaget ved Tannenberg i 1410, og deretter den første freden i Toruń, sikra dei polske og litauiske grensene og markerte den polsk-litauiske alliansen som ei større europeisk makt. Styret til Vladislav II Jagello utvida dei polske grensene og er blitt sett på som byrjinga på den polske gullalderen. Han var også stamfar for Huset Jagello som regjerte i begge statane fram til 1572, og blei eitt av dei mest innflytelsesrike dynastia i Europa under mellomalderen.

Merknadar
---------

1. ↑  Det eigentlege namnet hans var *Jogaila* (*Jagiełło/Jahajła*) og døypenamnet var *Wladislaus* (polsk *Władysław*, men også *Vladislaus*, *Ladislaus*, *Ladislas* og *Vladislav* er registrert.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Vladislav II Jagello av Polen» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mars 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Vladimír Růžička** (fødd 6. juni 1963) er ein tsjekkisk tidlegare ishockeyspelar og seinare -trenar frå Most. Han vart i 1985 verdsmeister med Tsjekkoslovakia og i 1998 olympisk meister med Tsjekkia.

Vladimír Růžička (i raudt) og Tsjekkias ishockeylandslag i 2010.Foto: Jarba

Høgrevengen Růžička var sentral på Tsjekkoslovakia sitt ishockeylandslag i tida 1983-89. Han var med å vinne VM-sølv i 1983 og i 1985 VM-gull på heimebane. Elles sikra han seg ein OL-bronse i 1984 og to VM-bronsar (1987-89). Etter ti sesongar i tsjekkoslovakisk toppserie, åtte av dei HC Litvinov, reiste han vinteren 1989/90 til Nord-Amerika. Perioden 1990-94 gjorde han tenestes i tre klubbar i National Hockey League, lengste tida i Boston Bruins. Frå hausten 1994 til han la opp i 2000 var han aktiv i Slavia Praha i heimlandet Tsjekkia. Under Vinter-OL 1998 i Nagano gjorde Růžička comeback og var med å føre Tsjekkia sitt ishockeylandslag til landets hittil einaste OL-triumf.

Růžička var landslagssjef då Tsjekkia vann Ishockey-VM 2005.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Vladimír Růžička» (på engelsk). Olympedia. Henta 18. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
**Vladimir Viktorovitsj Kiseljov** (1. januar 1957–7. januar 2021) var ein ukrainsk friidrettsutøvar, fødd i Myski i dåverande Kemerovo oblast i Russland, Han vart olympisk meister i kulestøyt under Sommar-OL 1980 i Moskva der han representerte Sovjetunionen.

Aktiv
-----

Kiseljov voks opp i Krementsjuk i Ukraina. I mars 1979 vart han med sine 20,01 meter tredjemann i innandørs-EM, bakom finnen Reijo Ståhlberg (20,47 m) og briten Geoff Capes (20,23 m). Året etter tok Kislejov leiinga i OL-finalen i kulestøyt med eit støyt på 21,10 m. I den sjette og siste finaleomgangen auka han til 21,35 og ny olympisk rekord. Dermed vann han gullmedaljen med god margin til landsmannen Aleksandr Barysjnikov som fekk 21,08 m i teljande resultat, og verdsrekordhaldaren Udo Beyer frå Aust-Tyskland, målt til 21,06 m.

Ved EM i friidrett 1982 vart Kiseljov sjuandemann i kuletevlinga etter kula landa på 20,40 m. Same året vart han sovjetmeister i kulestøyt, ein prestasjon han gjentok i 1984. Kiseljov deltok ikkje i Sommar-OL 1984, ettersom Sovjetunionen boikotta leikane i Los Angeles. I staden sette han livsrekord med 21,58 meter under eit stemne i Moskva den 17. august, eit støyt lengre enn det den olympiske meisteren presterte i Los Angeles seks dagar i førevegen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje – 21,35 m, framom Aleksandr Barysjnikov (21,08 m)
* EM 1982 i Aten: Nr 7 – 20,40 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wolodymyr Kysseljow» frå Wikipedia på tysk, den 31. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Juan Manuel Asensi Ripoll** (fødd 23. september 1949) er ein spansk tidlegare fotballspelar frå Alicante. Han er best kjend frå sine ti år som offensiv midtbanespelar i FC Barcelona, ein klubb han vann både den nasjonale cupen og serien med, samt cupvinnarcupen 1979.

### Klubbspel

Asensi fekk sitt gjennombrot med den dåverande Primera División-klubben Elche CF, der han var aktiv frå 1967. Tiårsperioden 1970-80 spelte han for FC Barcelona. Asensi var ein av dei sentrale spelarane då klubben vart seriemeister i 1974, for fyrste gong på 14 år. Fem år seinare skåra han det andre målet då Barcelona vann finalen i cupvinnarcupen 1979 med 4-3 mot Fortuna Düsseldorf, ein kamp som gjekk til ekstraomgangar. Asensi var Barcelona-spelar til seinhaustes 1980. Etter å ha fått lite speletid i det spanske storlaget, reiste han til Mexico. Han avslutta så med spel for dei meksikanske klubbane Puebla FC og CF Oaxtepec i åra fram til 1983.

### Landslagsspel

Asensi fekk sin landslagsdebut i februar 1969 og skåra då Spania tapte 1-2 mot Belgia i ein VM-kvalifiseringskamp. Asensi var kaptein for det spanske landslaget som deltok i VM i fotball 1978, der han i Buenos Aires vart matchvinnar då Spania vann 1–0 over Sverige i gruppespelet, men til inga nytte ettersom begge laga rauk ut or meisterskapen. Asensi var kaptein også under Fotball-EM 1980. Her spelte han sin 49. og siste landskamp, ein kamp som enda med 2-1 til Belgia. Asensi skåra 7 mål for Spania.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1979 med FC Barcelona
* Spansk seriemeister: 1974 med FC Barcelona
* Spansk cupmeister: 1971 og 1978 med FC Barcelona

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Juan Manuel Asensi» frå Wikipedia på engelsk, den 29. oktober 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Spania sitt landslag – VM i fotball 1978 |
| --- |
| 
* 1 Arconada
* 2 De la Cruz
* 3 Uría
* 4 Asensi
* 5 Migueli
* 6 Biosca
* 7 Dani
* 8 Juanito
* 9 Quini
* 10 Santillana
* 11 Cardeñosa
* 12 Guzmán
* 13 Miguel Ángel
* 14 Leal
* 15 Marañón
* 16 Olmo
* 17 Marcelino
* 18 Pirri (kaptein)
* 19 Rexach
* 20 Cano
* 21 San José
* 22 Urruti
* Landslagstrenar: Kubala

 | Flagget til Spania |
|  |


| * v
* d
* e
Spania sitt landslag – EM i fotball 1980 |
| --- |
| 
* 1 Arconada
* 2 Alexanko
* 3 Migueli
* 4 Diego
* 5 Uría
* 6 Asensi (lagkaptein)
* 7 Dani
* 8 Cardeñosa
* 9 Carrasco
* 10 Quini
* 11 del Bosque
* 12 Juanito
* 13 Urruti
* 14 Gordillo
* 15 Olmo
* 16 Santillana
* 17 Satrústegui
* 18 Saura
* 19 Cundi
* 20 Tendillo
* 21 Zamora
* 22 Artola
* Landslagstrenar: Kubala

 | Flagget til Spania |
|  |
**Statsrett**, **statsforfatningsrett** eller **konstitusjonell rett** er rettsreglane om konstitusjonen til ein stat.

Den er overordna både dei andre delane av offentleg rett og overordna privatretten. Forvaltingsretten, strafferetten og prosessretten blir ofte rekna som delar av offentleg rett, men berre dei grunnleggjande rettsreglane som lovverket byggjer på, blir rekna som statsforfatningsrett. Grensa mellom statsrett og forvaltingsrett kan vere noko flytande, men ein kan seie at statsretten tar for seg dei grunnleggjande reglane om korleis staten skal organiserast, og om tilhøvet mellom stat og individ, medan forvaltingsretten tar for seg detaljreglane og reglane om forvaltningsorgan under regjering og departement. Statsrett må ikkje forvekslast med folkerett, som er rett mellom statar, ikkje mellom individ. På menneskerettsområdet har individa rettar både etter statsretten og etter folkeretten. 

Ut frå ein meir formell definisjon kan ein seie at statsrett er rettsreglar som berre kan endrast etter prosedyren i Grunnlova § 112: At grunnlovsforslag må fremmast på eit Storting, det må vere stortingsval, og så er det eit nytt Storting som må gjere grunnlovsvedtaket - og med 2/3 fleirtall i Stortinget. Dette gjeld først og fremst reglane i Grunnlova. 

Men i tillegg til reglane i Grunnlova har det i Noreg - i motsetnad til dei fleste andre land - vokse fram ei lære om konstitusjonell sedvanerett. Domstolskontrollen med forvaltings- og lovvedtak er eit eksempel. Det er ikkje tvil om at domstolane i Noreg kan setje til side lover som er i strid med Grunnlova, og setje til side forvaltingsvedtak som er i strid med lov. Grunnlova seier ikkje noko om dette, ut over § 88 sin regel om at Høgsterett dømer i siste instans. Men viss Stortinget skulle ynskje å gjere noko med domstolkontrollen, kunne dette ikkje skje ved vanleg lov, Grunnlova måtte i tilfelle endrast. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Cauca** (spansk: Río Cauca) er ei elv i Colombia som renn frå sør mot nord mellom den vestlege og den sentrale fjellkjeda av Andes. Frå utspringet i det sørvestlege Colombia, nær byen Popayán i Cauca-departementet, flyt ho til i Magdalenaelva nær byen Pinillos i departementet Bolívar, og den samla vassføringa av begge elvene endar opp i Karibhavet. Ho har ei lengd på 965 km til utlaupet i Magdalena, og ei total lengd på 1350 km frå utspringet til munninga i sjøen. Elva er under oppsyn av Corporación Regional del Cauca og Corporación Autonoma Regional del Valle del Cauca, og er farbar for båttrafikk 640 km nordover rekna frå utlaupet i Magdalena.

Cauca er den nest viktigaste elva i Colombia etter Magdalena. I laupet nordover mellom dei to fjellkjedene av Andes, passerer Cauca gjennom meir enn 180 kommunar i departementa Cauca, Valle del Cauca, Risaralda, Caldas, Antioquia, Sucre og Bolívar. Nedslagsfeltet på ca. 63 300 km² er åstaden for ulike produktive aktivitetar som sukkerindustrien, kaffikultur, elkraftproduksjon, gruvedrift og generell landbruksproduksjon. Dei viktigaste sideelvene er Nechí, La Vieja og San Juan.

Miljø
-----

Den 18. november 2007 rapporterte den colombianske avisa *El Tiempo* at elva totalt tar imot eit gjennomsnitt på 500 tonn restavfall om dagen. Frå byen Popayán og nordover tar elva imot ureining frå sju gullgruver som òg legg til industriell ureiningar som kvikksølv, avfall frå om lag 8 sanduttak, og dessutan utslipp frå eit par gruver for utvinning av kol og bauxitt. Når ho kjem til kommunen Yumbo rett nedanfor Cali, den største byen ved elva, har vatnet i elva ingen oksygen lenger. I gjenverande farvatn medrekna sideelvar, blir det dagleg deponert omtrentleg 330 tonn restavfall i elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cauca River» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2018.*

* *Denne artikkelen bygger på «Río Cauca» frå Wikipedia på spansk, den 30. september 2018.*

Referansar

1. ↑  (Spansk) eltiempo.com: Al río Cauca lo están matando las 500 toneladas de contaminantes que le caen cada día

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Cauca**
**Sørsamisk valkrins**, tidlegare kalla *Sørsameområdet valkrins*, (sørsamisk: *Åarjel-Saepmie veeljemegievlie*, bokmål: *Sørsamisk valgkrets*) er ein valkrins ved Sametingsvala i Noreg. Krinsen vert også kalla valkrins 6. Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var 1148 personar registrerte i manntalet i området.

Krinsen femner Nordlandskommunane frå og med Rana og Rødøy og sørover, alle kommunane i Trøndelag fylke, Surnadal og Sunndal kommunar i Møre og Romsdal fylke, og Engerdal, Rendalen, Os, Tolga, Tynset og Folldal kommunar i Hedmark fylke.

I 2017 vart det vald inn fire sametingsrepresentantar frå krinsen. Sametinget skal til saman ha 39 representantar.

Krinsordninga ved Sametingsvala vart endra framfor valet i 2009. I staden for dei 13 krinsane ein nytta ved Sametingsvala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005, er det frå 2009 sju krinsar. Sørsamisk valkrins er ved endringa av krinsordninga utvida med åtte kommunar mot sør, det gjeld Surnadal, Sunndal og Rindal kommunar i Møre og Romsdal fylke og Rendalen, Os, Tolga, Tynset og Folldal kommunar i Hedmark fylke. Desse kommunane høyrde tidlegare til Sør-Noreg valkrins.

Parti og vallister som stilte til Sametingsvalet i 2017 i Sørsamisk valkrins
----------------------------------------------------------------------------

Desse partia og vallistene stilte til Sametingsvalet i 2017 i krinsen.

* Arbeidarpartiet
* Framstegspartiet
* Høgre
* Norske Samers Riksforbund
* Senterpartiet
* Åarjel-Saemiej Gielh (*Sørsamiske røyster*)

Referansar
----------

1. 1 2  *Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold (sameloven).* på nettstaden lovdata.no
2. ↑  «Sametingets valgmanntall 2017», *www.sametinget.no*, arkivert frå originalen 26. februar 2019, henta 26. februar 2019
3. ↑  *Mandatfordelingen.* Sametinget. Henta frå  Arkivert 2019-02-26 ved Wayback Machine. den 25.2.2019.
4. ↑  «Ny valgordning» på nettstaden til Det norske sametinget[*daud lenkje*]
5. ↑  *Sametingsvalget 2009*: «6. Åarjel-Saepmie veeljemegievlie/Sørsamisk valgkrets» på nettstaden til NRK Sameradioen
6. ↑  «Valgkrets 6 Sørsamisk», *www.sametinget.no*, arkivert frå originalen 27. februar 2019, henta 26. februar 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* *FOR 2008-12-19 nr 1480: Forskrift om valg til Sametinget* på nettstaden lovdata.no
* *Sametingsvalget 2009 – Rundskriv om endringer i valgbestemmelsene i sameloven og forskrift om valg til Sametinget* på nettstaden til Den norske regjeringa

| * v
* d
* e
Valkrinsar ved Sametingsvala |
| --- |
|  | Austre • Ávjovárri • Nordre • Gáisi • Vesthavet • Sørsamisk • Sør-Noreg |  |
**Danny Street** (fødd **Joseph Wilson Drysdale** 22. april 1941–21. april 2010) var ein skotsk songar, studiomusikar og storbandvokalist.

Biografi
--------

Frå november 1962 tok han namnet Danny Street, og var vokalist for Johnny Howard Band, som ofte var å høyre på *Easy Beat* på BBC radio. Han slutta i dette bandet i 1969 og som soloartist song han ofte med BBC Radio Orchestra, dirigert av Malcolm Lockyer.

Danny Street vart skildra som den britiske Jack Jones. Han var ofte å høyre på BBC Radio-programmet *Big Band Special*, som byrja å gå i 1979. 

Sidan var han medlem av Cliff Adams Singers som song på *Sing Something Simple* for BBC Radio 2 i 14 år. Han var òg korvokalist på TV-program som *The Two Ronnies*, *The Val Doonican Show* og *The Des O'Connor Show*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Danny Street» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2019.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Danny Street *The Daily Telegraph*, 27. april 2010, henta 27. oktober 2019.
2. 1 2  Danny Street *The Stage*, 10. mai 2010, henta 27. oktober 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Danny Street ved The Internet Movie Database (IMDb)