recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Negros** er den største øya i Visayaøyane i Filippinane, og den tredje største i heile landet. 

Øya Negros har eit flatemål på 13 328 km², med om lag 3,6 millionar ibuarar i 2007. Dei største byane er Bacolod i nord, Kabankalan i vest og Dumaguete i søraust. Øya Negros omfattar provinsane Aust-Negros og Vest-Negros. Talemålet i den vestlege provinsen er hiligaynon, medan ein aust talar cebuano.

Negros ligg mellom øyane Panay i nordvest og Cebu i aust. Sørvest for Negros breier Suluhavet seg, i nordaust er innhavet Visayahavet. Landskapet er prega av vulkanske fjell og fjellkjeder som Cuernos dos Negros, Mandalagan, Kanlaon (2 435 moh) og Silay. I nordvest og aust er det vide sletter, nytta til jordbruk. Øya Negros er den største produsenten av sukkerrøyr i Filippinane, om lag 60% av all produksjon i landet, elles vert dyrka mykje bomull. Sør på øya er eit 50 kilometer breitt våtmarskområde kring utlaupet av elva Ilog.

Folk på øya gjorde i november 1898 opprør mot den spanske kolonikmakta, og proklamerte 27. november same året Negros for sjølvstendig republikk. Republikken vart oppløyst 30. april 1901 av dei nye koloniherrane frå USA.

Kjelder
-------

1. ↑  .

* *Denne artikkelen bygger på «Negros» frå Wikipedia på tysk, den 15. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Negros**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* NDL

 |
Kart over Panay
**Panay** er ei øy i Filippinane, vest i landsdelen Visayas. Ho ligg søraust for øya Mindoro og nordvest for øya Negros, skild frå denne av Guimarassundet. Nord for Panay er Sibuyanhavet og Romblon-øyane; i søraust breier Suluhavet seg. Panay har om lag 3,4 millionar ibuarar og ei flatevidd på 12 011 km². Folket på øyane talar språka aklanon, hamtikan og hiligaynon.

Langs vestkysten av Panay strekker seg ei fjellkjede med toppar opp til 2 117 meter over havet. På øya er det mange elvar; dei største er Akean, Halaur, Banica, Iloilo og Panay.

Administrativt er øya delt opp i dei fire provinsane Aklan, Antique, Capiz og Iloilo. Største byen på øya er Iloilo.

### Næring

Landbruk og gruvedrift er hovudnæringar på Panay. Dyrking og hausting av ris, kokosnøtter, bananar, kveite, mango, sukker, tobakk og abacá, det siste tidlegare kjend som råstoff for manillatau, sysselset hovuddelen av ibuarane.

I gruvene vert utvunne gull, sølv, kopar, mangan, marmor, kol, krom, magnetitt, kaolin, saltstein, sand og stein.

### Soge

Panay var frå 1200-talet sete for Madja-as-sambandet, ei statsdanning i Visayas. Statssambandet var på høgda av si makt på 1400-talet. Gjennom fredslutningar og traktar vart Madja-as innlemma i det spanske imperiet kring 1569.

Kjelder
-------

1. ↑  .

* *Denne artikkelen bygger på «Panay» frå Wikipedia på tysk, den 6. september 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Panay**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* GeoNames

 |
**Olav Bergersen** (2. juli 1880–17. desember 1973) var ein norsk sjøoffiser, assurandør og politikar frå Strinda i Sør-Trøndelag. Han var 1931-33 stortingsrepresentant frå byane i Trøndelag og for partiet Høgre.

Bergersen var son til ein overrettsassessor i Trondheim. Sjølv tok han eksamen ved Sjøkrigsskulen i Horten i 1901, og avanserte til kaptein i 1912, kommandørkaptein i 1934 og kommandør i 1945. Frå 1910 til -15 var han kanonkontrollør i den norske marinen, busett i Horten. Deretter var han sjef ved skadeavdelinga i Trondhjems Forsikringsselskab A/S frå 1919 til -43. Han avla dispasjøreksamen i 1921.

Under nøytralitetsvakta 1939-40 var Bergersen sjef for Trøndelag sjøforsvarsavsnitt. Våren 1942 sat han tre månader gissel i Falstad fangeleir, hausten same året i nye to månader. I februar 1943 flykta Bergersen og kona til Sverige, før han det siste krigsåret gjorde teneste ved admiralstaben i London. Deretter var han sjef for Marinekommando Trøndelag frå 1. mai til 1. august 1945.

Bergersen hadde ei rad offentlege og organisatoriske verv, mellom anna i Norsk Sjøfartsmuseum, Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum og vitskapsselskapet i Trondheim. Han var formann 1923-26 i Trondhjems Sjømannsforening og i hovudstyret for Trøndelagsutstillingen 1930. Bergersen var også ordførar i representantskapet i Den Nordenfjeldske Kreditbank frå 1931 og styreformann i fleire reiarlag og industribedrifter.

I lokalpolitikken var Bergersen medlem av Horten formannskap 1910–15, og medlem av Trondheim bystyre 1925–37. Perioden 1926-31 var han med i sentralstyret til Høgre. I januar 1928 møtte han nokre veker som varamann til Stortinget, til dess Lykke-regjeringa vart felt 28. januar. Valbolken 1931-33 representerte han kjøpstadene Trondheim og Levanger på Stortinget, der han var medlem i Universitets- og fagskulekomitéen.

Bergersen skreiv fleire militærvitskaplege avhandlingar, mellom anna ein omfangsrik biografi om Peter Wessel, *Viceadmiral Tordenskiold*, utgjeven i 1925. Han vart tildelt Kongens fortenestemedalje i gull og var kommandør av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------


* Biografisk informasjon om Olav Bergersen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
* Gram, Harald og Steenstrup, Bjørn, red. (1948). «Bergersen, Olav». *Hvem er Hvem?*. Oslo: Aschehoug. s. 46.  CS1 maint: Multiple names: editors list (link)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Plasseringa av Kordofan i Sudan (grenser før 2011).
**Kordofan** eller **Kurdufan** er ein region i Sudan som ligg mellom Darfur i vest og Den kvite Nilen i aust. 
Det var tidlegare ein administrativ region på 380 255 km².
I 1994 blei denne regionen delt inn i Nord-Kordofan, Sør-Kordofan og Vest-Kordofan. Den siste av desse blei i 2005 oppløyst og delt mellom dei to andre delstatane. Dei viktigaste byane i området er Umm Ruwabwa, Al-Ubayyid og An-Nahud.

Kordofan er stort sett prega av eit bølgjande slettelandskap som ligg kring 500 meter over havoverflata. Arabarar på steppelandet i nord lever typisk av kvegavl, medan nubiarar og de andre folk på savannene i sør lever av jordbruk. Det blir mellom anna dyrka bomull, hirse, durra og gummi. Regionen har store erosjonsproblem, mellom anna på grunn av overbeiting.

Kordofan var lenge ein del av Sultanatet Sennar. På midten av 1700-talet erobra fyrstane i Darfur områet, og i 1821 blei det teke av Muhammed Ali frå Egypt. Fram til 1882 var Kordofan underlagt Egypt, deretter var det fram til 1899 styrt av mahdistar. Dei blei knuste av ein egyptisk-britisk gjenerobringshær under general William Hicks i 1883. Seinare hadde britane makta over området, og Kordofan udgjorde ein del av først den britiske kolonien og seinare den sjølvstendige staten Sudan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kordofan» frå Wikipedia på dansk, den 4. juni 2018.*
	+ *Wikipedia på dansk oppgav desse kjeldene:*

* Kordofan (Store norske leksikon)
* *Nordisk Familjebok*, 1800-talsutgåvan, bind 8 (1884), sp. 1361-1362; opslag: Kordofan
* *Nordisk Familjebok*, Uggleupplagan, bind 14 (1911), sp. 1023-1024; opslag: Kordofan
Koordinatar: 60°15′24″N 10°26′13″E﻿

HovudbygningFoto: Mahlum

ForpaktarbustadFoto: Mahlum

StabburFoto: Mahlum

**Jevnaker prestegard** (gnr. 140) ligg rett søraust for Jevnaker kyrkje, på motsett side av E16.

Prestegarden si historie går langt attende i tid, og garden har vore hovudbølet i eit gods som med parsellar og husmannsplassar kan ha vore så stort som 3800 mål. Det første teglverket i området kom i drift i 1776 ved prestegarden.

Den førre hovudbygningen brann i 1713, og eldste del av noverande bygning er truleg oppført like etterpå. Bygningen er sidan utvida med ein bygningsdel frå 1814 som vart sett saman med den eldre hovudbygningen omkring midten av 1800-talet. Hovudbygningen vart omfattande restaurert i 1931.

Av andre bygningar vert bryggarhuset rekna for å vere det eldste. Drengstova er nytta som forpaktarbustad sidan 1906.

Prestegarden er freda. Gardsdrifta er delt frå og seld. I området rundt kyrkja og prestegarden er ei rekkje gravhaugar.

Fotnotar
--------

1. ↑  Hadeland: Bygdenes historie 1, s. 314.
2. ↑  Hadeland: Bygdenes historie 2, s. 170f.
3. ↑  Hadeland: Bygdenes historie 1, s. 315.
4. ↑  Hadeland: Bygdenes historie 1, s. 88.

Kjelder
-------

* Gunnar Birkeland og Sigrunn Nerdal, red. (2015). «154 Jevnaker prestegård». *Prestegårder i Norge – et utvalg*. Opplysningsvesenets fond. s. 131–132.
* Jac. Kinge (1932). «Jevnaker prestegård». *Hadeland: Bygdenes historie 1*. Hadelands bygdebokkomité. s. 314–317.
* Hadelands bygdebokkomité, red. (1932). *Hadeland: Bygdenes historie 2*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jevnaker prestebolig hos Opplysningsvesenets fond
* 

* Jevnaker prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Robin Hall** (27. juni 1936–18. november 1998) var ein skotsk folkemusikksongar, best kjent som halvparten av ein songduo med Jimmie Macgregor.  Hall var ein direkte etterkomar av den berømte skotske folkehelten og lovlause Rob Roy MacGregor, og av utforskaren Mungo Park.

Liv og virke
------------

Hall var fødd i Edinburgh, men voks opp i Glasgow og fekk utdanning ved Allan Glen's School. Etter å ha studert ved Royal Scottish Academy of Music and Drama, blei han skodespelar ei kort stund.

Han danna eit musikalsk partnerskap med Jimmie Macgregor i 1960, og dei opptredde mykje på BBC fjernsyn - på *Tonight*-programmet, på *White Heather Club*, og som vertskap for den innverknadsrike *London Folk Song Cellar*. I denne perioden skapte det ein del kontrovers at Hall hadde på seg eit jakkemerke for Campaign for Nuclear Disarmament på TV.

Både Hall og Macgregor spelte òg som del av Galliards i lag med Leon Rosselson og Shirley Bland på 1960-talet.

Til saman spelte Hall og Macgregor inn over 20 album i løpet av partnerskapet sitt, som enda i 1981. Ein av songane deira med mest suksess var fotballhymnet «Fotball Crazy», som kom ut på Decca Records i 1960.

Seinare laga Hall radioprogram for Radio Clyde.

Hall blei funnen død av politiet den 18. november 1998 i huset sitt i Queen Margaret Drive i Glasgow, der han hadde budd åleine sidan slutten av det andre ekteskapet sitt. Han verka å ha døydd nokre dagar tidlegare.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Karl Dallas, "Obituaries: Robin Hall", The Independent, 23. november 1998.



1. 1 2 3 4 5  Colin Larkin, red. (2002). *The Virgin Encyclopedia of Fifties Music* (Third utg.). Virgin Books. s. 182/3. ISBN 1-85227-937-0.
2. ↑  "Robin Hall and Jimmie MacGregor MBE" Arkivert 11 December 2013 ved Wayback Machine. Scottish Traditional Music Hall of Fame.
3. ↑  "Robin Hall & Jimmie Macgregor", The Balladeers.
4. ↑  Tom Shields, "He’s set to celebrate his 80th birthday but Jimmie Macgregor is far from over the hill", *The Herald*, 8 March 2010.
5. ↑  Guida, Nick. «Robin Hall and Jimmie MacGregor». Arkivert frå originalen 19 November 2008. Henta 19 September 2007.
6. ↑  Guida, Nick. «Robin Hall and Jimmie MacGregor». Arkivert frå originalen 19 November 2008. Henta 19 September 2007.
7. ↑  Craig McQueen, "Folk legend Jimmie Macgregor: I'm still going strong at 80 with no plans to retire", *Daily Record*, 29 November 2010.
8. ↑  «Robin Hall and Jimmie Macgregor». Henta 19 September 2007.
9. ↑  «Robin Hall». All Celtic Music. Henta 13 October 2008.
10. 1 2  Karl Dallas, "Obituaries: Robin Hall", *The Independent*, 23 November 1998.
11. ↑  "Folk singer Robin Hall found dead in his home", *Herald Scotland*, 19 November 1998.
**Yksnøya** er ei øy i Volda kommune. Ho har eit flatemål på 0,585 km². Frå Yksnøya går det fjordar i fire retningar. Rovdefjorden går mot vest-sørvest, Voldsfjorden går mot søraust, Ørstafjorden mot aust og Vartdalsfjorden mot nordaust. I tillegg går Dragsundet, som skil Hareidlandet og Gurskøya, mot nord. 

Om lag 300 m nord for Yksnøya ligg den 2,4 km² store øya Eika i Ulstein kommune. Frå Yksnøya er det om lag 1,9 km inn til fastlandet på Berkneset i Volda kommune.

På øya er det gjort flintfunn frå yngre steinalder. På 1600 og 1700-talet var det to gardsbruk på øya. Kring 1900 var det seks bruk der det budde 40 menneske.

Skulehuset, som stod ferdig i 1910, vart bygd på dugnad av folket på øya. Kommunen stod for materialen. Frå 1954 gjekk borna på Lid skule. 

Frå 1938 til 1986 hadde Yksnøya eige brevhus. Postnummeret var 6117 Yksnøy. Telefon fekk øya på slutten av 1920-åra. Frå 1957 fekk Yksnøya ferjesamband to gongar dagleg. Før det måtte bebuarane ro ut til rutebåt eller ferje når nokon skulle reise, eller gods skulle sendast eller takast imot. Dei hadde ferjesamband til 1976. Etter det vart ruta Yksnøy - Berknes trafikkert av skyssbåt. 

Sidan 1979 har Høgskulen i Volda hatt aktivitetar og undervisning på Yksnøya.

Eiksundtunellen går under Yksnøya.

Kjelder
-------

* Frode Sætre: *Yksnøya - liv og sjøliv*. Høgskulen i Volda. 2009

Bakgrunnsstoff
--------------

* Friluftsliv på Yksnøya
Illustrasjon til «Smeden som de ikke turte slippe inn i helvete»
**Eventyr om det dumme trollet** er ei gruppe eventyr som handler om eit overnaturleg vesen, som eit troll eller djevelen, som blir narra av eit menneske. 
Dei har AT-nummer 1000-1199.

Det kanskje best kjende norske eventyret innan denne gruppa er «Askeladden som kappåt med trollet» (AT 1000ff).
Eit anna kjend eventyr er «Kjetta på Dovre» (AT 1161). 

Eit anna vanleg motiv i eventyr om det dumme trollet er mannen som har kjøpslått med djevelen og dermed opplever eit overnaturleg hell eller er utruleg dyktig i alt han gjer, men som når tida er inne lurer djevelen som kjem for å henta han. Motivet finst i «Smeden som de ikke turte slippe inn i helvete» og i «Skipperen og Gamle-Erik».

Kjelder
-------

1. ↑  «Gutten og det dumme trollet (AT 1000 - AT 1199)». UiO Institutt for kulturstudier og orientalske språk.
2. ↑  Asbjørnsen, Peter Christen; Moe, Jørgen (1841), «Askeladden som kappåt med trollet (Norske Folkeeventyr)», *runeberg.org* (på norsk), henta 22. januar 2019
3. ↑  Asbjørnsen, Peter Christen; Moe, Jørgen (1841), «Smeden som de ikke torde slippe inn i helvete (Norske Folkeeventyr)», *runeberg.org* (på norsk), henta 22. januar 2019
4. ↑  Asbjørnsen, Peter Christen; Moe, Jørgen (1841), «Skipperen og Gamle-Erik (Norske Folkeeventyr)», *runeberg.org* (på norsk), henta 22. januar 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gutten og det dumme trollet (AT 1000 - AT 1199) ved UiO.no
**Artur Gratsjevitsj Dalalojan** (fødd 26. april 1996) er ein russisk turnar, fødd i Tiraspol i Moldova. Han vann to gullmedaljar i Turn-VM 2018 og ein i Turn-VM 2019, i 2021 vart han olympisk meister med det russiske mannskapet under sommarleikane i Tokyo.

Åra 2017, 2018, 2019 sanka Dalalojan til saman fem gullmedaljar, to sølvmedaljar og tre bronsemedaljar under europameisterskapane i Cluj-Napoca, Szczecin og Glasgow. Under Turn-VM 2018 i Doha vart han verdsmeister i mangekamp, på heilt poengsum som andremann, kinesaren Xiao Ruoteng. Dalalojan tok også gullmedaljen i frittståande og fekk sølvmedaljar i hopp-øvinga og som deltakar på Russland sitt mannskap i lagkampen, samt ein bronsemedalje i svingstang. Frå Turn-VM 2019 i Stuttgart reiste han med fire medaljar: gull i lagkampen, sølv i mangekamp og i hopp, bronse i svingstang. Saman med Nikita Nagornij bidrog han sterkt til at Russlands firemannslag vann gullmedaljen i lagkampen i Tokyo-OL sommaren 2021. Individuelt vart han nummer 6 i mangekampen i Tokyo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Artur Dalaloyan» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2023.*
**Henry Eugen Endsjø** (31. mars 1894–23. juni 1973) var ein norsk journalist, redaktør og pressemann. Han var mangeårig journalist i Aftenposten, og var sjefredaktør i avisa frå 1941 til 1945. 

Henry Endsjø var fødd i Kristiania. Han byrja som redaksjonssekretær i *Smaalenenes Amtstidende* i 1914 og vart tilsett som journalist i *Aftenposten* i 1917. Han var redaktør for *Smaalenenes Amtstidende* 1918–1919, og byrja i 1919 igjen i *Aftenposten*. Han vart sjefsekretær (redaksjonssekretær) i *Aftenposten* i 1927 og vart seinare redaktør for *A-magasinet*, ei stilling han hadde fram til han vart sjefredaktør i avisa. Under andre verdskrigen var han òg styremedlem i NTB og president i Norsk Presseforbund.
Etter krigen vart han dømd til 12 års tvangsarbeid.

Endsjø vart gift i 1928 med Ingeborg Cathrine Margrethe (Thrine) Munthe (f. 1905), dotter av Johan Fredrik Næser Munthe og barnebarn av forsvarsminister og kommanderande general i Noreg Adolph Frederik Munthe. Tanta til Thrine Munthe, Thrine Schibsted (fødd Munthe), var eigar av Aftenposten

Fotnotar
--------

1. ↑  «Aftenposten taus om århundrets nyhet». Aftenposten. 4. april 2015. Henta 4. april 2015. «Da unntakstilstanden ble innført i Oslo i september 1941, ble Aftenpostens toppledelse skiftet ut med nazister. A-magasinets tidligere redaktør Henry Endsjø ble sjefredaktør og andre nazister i redaksjonen ble løftet opp til ledende stillinger. Myndighetene fant altså dem de trengte i Aftenpostens egen stab da de skulle innsette sine lojale tjenere.»
2. ↑  «Historiske bilder». Scanpix. 27. januar 2012. Henta 10. april 2015.

Litteratur
----------

* Biografi i Hvem er Hvem? 1930


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Seglvik** er ei veglaus bygd i Kvænangen kommune i Finnmark. Bygda ligg på austsida av Kvænangsfjorden, om lag 119 km sjøveg aust-nordaust for Tromsø. Seglvika ligg om lag to km sør for fylkesgrensa mot Finnmark og har kort veg til Lopphavet. Bygda har i dag snøggbåt-samband med kommunesenteret i Kvænangen og med Skjervøy, i tidlegare tider var Seglvika stoppestad for dampskipsruter.

Bygda er i dag bustad for fleire personar, som fiskarar, og verksemda Valhalla Orca Expedition , som driv kvalsafari med spekkhoggarar.

Seglvik har kaianlegg for hurtigbåtar, og driftar dette på vegner av Seglvik og nabobygda Andsnes, som ligg i Loppa kommune. Dette kaianlegget var eit fellesprosjekt mellom Loppa og Kvænangen kommune, då vêrforholdea i Andsnes var for stormfulle vinterstid til at ein kunne skipa eit kaianlegg der.[*treng kjelde*]

Anders Larsen var frå Seglvik.

Fotnotar
--------

1. ↑  Seglvik Vel i Kvænangen kommune
2. ↑  *Valhalla Expedition* (på engelsk), 28. mars 2014, henta 3. november 2022

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*. IX. Bandet. 1960
**Christian Jürgensen Thomsen** (29. desember 1788–21. mai 1865) var ein dansk samlar, antikvar, museumsmann og forhistorikar.

Thomsen formulerte oppdelinga av forhistorias kulturar i eit treperiodesystem med steinalder, bronsealder og jernalder. Denne oppdelinga vart grunnleggjande for arkeologisk forsking i heile Europa.

  

Thomsen var fødd i København. I ungdommen studerte han i Paris. Vel heime i Danmark fekk han i oppgåve å ordna ei lokal samling med romerske og eldre skandinaviske myntar. Dei stilmessige endringane og tydinga deira kan ha sett Thomsen på tanken bak den relative dateringen av artefaktar, dvs. å plassera dem i ordensrekkjefølgje etter stilmessige kriterium. Denne innsikta kom til å få tyding då Thomsen den 11. desember 1816 avløyste Rasmus Nyerup som sekretær for Oldsagskommissionen. Her arbeidde han med å organisera samlingane til kommisjonen, noko som resulterte at *Det* Kgl. *Museum for Nordiske Oldsager* vart opna for ålmenta i 1819.

Thomsens ide var at forhistoria måtte ordnast i tre kronologiske periodar, først steinalderen, dinest bronsealderen, og så jernalderen. Dette var revolusjonerande og danna basis for all vidare arkeologisk forsking. Samlingane til museet vart ordna etter det nye systemet hans. Det kom til å inngå i Det danske Nationalmuseet i 1892.

I bokform publiserte Thomsen forskingsarbeidet sitt i 1836 i verket *Ledetraad til Nordisk Oldkyndighed*, som kom ut på tysk i 1837 og engelsk i 1848. Tanken bak treperiodesystemet vart spreidd over Europa. I 1832 vart Thomsen inspektør på *Myntkabinettet* i København saman med Ole Devegge og med P.O. Brøndsted som direktør. Etter at Brøndsted døydde i 1842 vart Thomsen direktør for Myntkabinettet.

Thomsen skaffa seg ei enorm myntsamling – ca. 27 000 eksemplar. Myntkabinettet fekk testamentert 114 danske eksemplar då Thomsen døydde. Resten vart auksjonert bort.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christian Jürgensen Thomsen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2019 k.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Thomsen, frå *Dansk biografisk Lexikon* (dansk)
**Gaius Verres** (cirka 115 f.Kr.-43 f.Kr.) var ein romersk embetsmann som vart illgjeten for økonomisk utsuging av folkesetnaden på Sicilia då han var guvernør på øya i 73-71 f.Kr. Han gjekk i eksil for å unngå det klagemålet som vart reist av Cicero på vegner av ibuarane på øya. I ettertid publiserte Cicero, som ikkje ønskte at materialet han hadde samla inn skulle gå til spille, dei fire talene mot Verres. Cicero vann ry som aktor i saka, og talene gjev eit levande, men naturleg nok sterkt farga bilete av tilhøva i Romarriket på denne tida. Talene er delvis omsett til norsk av Samson Eitrem i *Kunstsamleren på Sicilien* (1929).

Kjelder
-------

1. ↑  «Gaius Verres». *Encyclopædia Britannica*. 2018. Henta 1. juli 2019.
2. ↑  *Aschehoug og Gyldendals store norske leksikon*. Kunnskapsforl. 1981. s. 407. ISBN 8257300365.
3. ↑  «Verres» i Salmonsens konversationsleksikon. (Andre utgåve) XXIV: Tyskland—Vertere. (1928). København: J. H. Schultz Forlagsboghandel. Henta 24. juni 2019.
Utstrekninga av Amazonasbekkenet er indikert med mørk grøn farge
**Amazonasbekkenet**, ofte kalla **Amazonasbassenget**, er nedbørsfeltet i Sør-Amerika som er drenert av Amazonaselva med sideelvar. Nedbørsfeltet dekkjer eit område på rundt 7 300 000 km² eller rundt 40 prosent av det søramerikanske kontinentet. Amazonasbekkenet har størst areal innanfor Brasil, men ligg òg i Peru, Bolivia, Colombia, Ecuador, og Venezuela, og grensar dessutan mot Guyanaregionen. Amazonasbekkenet er avgrensa av Guayanaskjoldet i nord, Andesfjella i vest og Cerrado savannar i sør. 

Utanom grensestrøka i vest og nord ligg nedbørsfeltet i lågtliggande terreng, det meste dekt av regnskogen i Amazonas. Med eit område på 5,5 millionar km² med tett tropisk skog, er regnskogen i Amazonas den største regnskogen i verda.

Amazonaselva byrjar i Andesfjella vest for bassenget med vektige sideelver som Marañón, Apurímac og Mantaro i Peru. Andesfjella i Peru utgjer òg dei høgaste punkta i det vestlege vasskiljet. 

Med ei lengd på rundt 6400 km frå dei fjernaste kjeldene til utlaupet i Atlanterhavet, er ho ei av dei to lengste elvane i verda. Eit team av forskarar har hevda at Amazonas er lengre enn Nilen, men debatten om kor presist dette er held fram. Amazonas-systemet transporterer det største volumet av vatn i verdas elvesystem, og utgjer omtrent 20 % av det totale ferskvatnet som blir ført til havs av elvar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger dels på «Amazon basin» frå Wikipedia på engelsk, den 27. januar 2024*

Referansar

1. ↑  Albert, James and Hoorn, Carina and Malhi, Yadvinder and Phillips, Oliver and Encalada, Andrea C and Steege, H; et al. (2021). «The multiple viewpoints for the Amazon: geographic limits and meanings» (PDF). *Amazon Assessment Report*.  CS1 maint: Explicit use of et al. (link) CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  Raymond E. Crist; Alarich R. Schultz; James J. Parsons (16. mars 2018). «Amazon River». Encyclopædia Britannica. Henta 27. januar 2024.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Amazonasbekkenet**
Koordinatar: 22°38′35″N 90°48′57″E﻿

**Meghna** (মেঘনা) er ei større elv i Bangladesh og ein viktig del av Gangesdeltaet. Byrjinga av elva ligg i eit tidlegare Brahmaputra-leie der ho blir danna ved at Surma og Kushiyara renn saman sør for Bhairab Bazar. Elva renn nesten heilt rett sørover og tek imot vatn frå Padma (Ganges) og Djamuna (Brahmaputra) i nærleiken av Chandpur. Ho munnar ut i Bengalbukta i Indiahavet. Løpet er rundt 25 mil langt og er 12 km brei på det breiaste, nær munningen.

Utsyn over Meghna. Foto: Mashroor Nitol

Satellittbilde av Gangesdeltaet med Meghna som den breiaste elva, til høgre.
I tillegg til Ganga og Brahmaputra er andre viktige bielvar til Meghna Dhaleswari, Gomati (Gumti) og Feni. Ved Ghatalpur i Brahmanbaria-distriktet skil elva Titas seg frå hovudelva og buktar seg i 240 km før ho renn saman med Meghna att ved Nabinagar Upazila. Ei rekkje mindre elvar som Pagli, Katalia, Dhonagoda, Matlab og Udhamodi har liknande løp. Elva ber med seg over 1 000 km³ vatn og rundt 1 500 millionar tonn sediment årleg.

Elva har ei tidvassbølgje som kan nå opptil 6 meter ved springflod. Eit anna særmerke er fargen på vatnet etter tilføringa frå Padma. Det brune, mudrete vatnet frå Padma blandar seg ikkje med ein gong med det klare vatnet i Meghna, slik at elva er tofarga.

Elva er djup og farbar, men rasktflytande og farefull. Ho deler seg fleire gonger i skiftande leie og sandbankar. Der sideelvar renn tilbake til hovudløpet kan det danna seg kraftige virvelstraumar, særleg i monsuntida.
Av fleire båtulukker kan nemnast ferjene MV «Dinar», MV «Salahuddin-2» og MV «Nasrin-1» som forliste i 1994, 2002 og 2003. Kvar gong drukna fleire hundre menneske. Elva kan også gje store flaumar, og fleire stader er det bygd dike for å verna områda rundt.

Meghna har fire hovudmunningar — frå vest Tetulia (Ilsha), Shahbazpur, Hatia og Bamni.

Kjelder
-------


* «Meghna River», *Encyclopædia Britannica* (britannica.com)
* «Bodies surfacing from ferry disaster», *Chicago Tribune* (July 11, 2003)
* «Hopes dying down», *The Daily Star* (Fri. July 11, 2003)
* Masud Hasan Chowdhury, «Meghna River», i Sirajul Islam, *Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh*, Asiatic Society of Bangladesh, arkivert frå originalen 3. desember 2013, henta 7. januar 2014

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Meghna River» frå Wikipedia på engelsk, den 7. januar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Meghna**

* Masud Hasan Chowdhury, «Meghna River», i Sirajul Islam, *Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh*, Asiatic Society of Bangladesh, arkivert frå originalen 3. desember 2013, henta 7. januar 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 70°25′49″N 24°30′2″E﻿

**Skaidi** (av nordsamisk *skáidi*, 'landet mellom to elvar som renn saman') er ein liten tettstad i Kvalsund kommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke. Skaidi er eit trafikknutepunkt i kommunen, då riksveg 94 til Hammerfest tek av her frå europaveg 6.

Rundt 1930 blei det vedteke at riksveg 50 (dagens europaveg 6) skulle byggjast ferdig gjennom fylket. Strekninga mellom Skaidi og Olderfjord stod ferdig mellom 1927 og 1937.

Under den andre verdskrigen låg fleire mindre leirar for russiske krigsfangar i området ved Skaidi.

I 1947 oppførte den norske staten Skaidi skysstasjon og fjellstove. Stasjonen var teikna av arkitektane F.S. Platou og R. Mack, og er ein del av 
det statlege prosjektet Statens kulturhistoriske eiendommer.

På slutten av 1900-talet vart det offentleggjort planar om utbygging av Skaidivassdraget. Om utbygginga vart blitt utført ville det ha ført til at eit større areal enn i Altautbygginga blei demt ned, dessutan ville fleire faste trekkvegar for reinsdyr ha blitt brotne. Reineigarane protesterte like sterkt som mot Altautbyggingen, men mediadekninga var mindre og naturvernarane engasjerte seg ikkje i spørsmålet om utbygging av Skaidivassdraget. Utbygginga blei likevel utsett.

Statens vegvesens vegtrafikksentral låg i Skaidi fram til han vart flytta til Mosjøen i 2003.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skaidi» frå Wikipedia på bokmål, den 25. august 2016.*

Referansar
1. ↑  Jørn Sandnes og Ola Stemshaug (red.): *Norsk stadnamnleksikon*, 4. utgåva, Det Norske Samlaget, Oslo 1997, oppslagsord «Skáidi» s. 396
2. ↑  *Norgesdokumentasjon, intervju*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 26. august 2016
3. ↑  *årsrapporten 2003, side 45, PDF-fil fra www.dep.no* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 16. mars 2005, henta 26. august 2016


| * v
* d
* e
Busetnader på 24. lengdegrad aust |
| --- |
| 24. austlege lengdegrad | Akkarfjord**·** **Havøysund****·** Ingøya**·** Kokelv**·** **Lakselv****·** Måsøya**·** Rolvsøya**·** Skaidi |
| I nærleiken | **Alta****·** **Amtmannsnes****·** **Forsøl****·** **Hammerfest****·** **Honningsvåg****·** **Karasjok****·** **Kautokeino****·** **Kvalsund****·** **Rafsbotn** **·** **Rypefjord****·** **Tverrelvdalen** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Kemerovo** (russisk Ке́мерово) er ein industriby ved elva Tom, aust-nordaust for Novosibirsk. Han er det administrative senteret i Kemerovo oblast i det store kolindustriområdet i Kunznetsk-bekkenet. I 2007 hadde byen om lag 520 000 innbyggjarar. Kemorovo lufthamn ligg ved byen 

Byen ligg 3482 km aust for Moskva der elva Iskitim munnar ut i Tom. Han er ein viktig industriby som utvikla seg under Sovjetunionen med viktige kjemiske-, gjødsel- og produksjonsfabrikkar. Han er knytt til ei grein av den transsibrske jernbanen. Sidan oppløysinga av Sovjetunionen har industrien opplevd nedgang og ført til høg arbeidsløyse. 

Kemorovo har kontinentalklima med ein middeltemperatur som varierer frå -18 °C i januar til 20 °C i juli, og relativt lite nedbør, berre 420 mm i løpet av eit normalt år.

Historie
--------

Kemerovo er ei sasmanslåing av fleire eldre russiske busetjingar. Ein lokalstasjon kalla Verkhotomskij ostrog vart oppretta i nærleiken i 1657 på vegen frå Tomsk til Kuznetsk festning. I 1701 vart busetnaden Sjtsjeglovo grunnlagd på venstresida av Tomsk og vart raskt ein landsby. I 1859 eksisterte det sju landsbyar i området rundt dagens Kemerovo: Sjtsjeglovka (eller Ust-Iskitimskoje), Kemerovo (fekk namn i 1734), Jevsejevo, Krasnyj Jar, Kur-Iskitim (Plesjki), Davydovo (Isjanovo) og Borovaja. I 1721 vart det oppdaga kol i området. Dei første kolgruvene vart oppretta i 1907 og ein kjemisk fabrikk i 1916. I 1917 hadde Sjtsjeglovo om lag 4000 innbyggjarar. 

Området vart vidare utvikla då jernbanen mellom Jurga og Koltsjugino (i dag Leninsk-Kuznetskij) vart lagt til byen, med linje mellom Topki og Sjtsjeglovo. Sjtsjeglovo fekk bystatus i 1918, som no vert rekna som grunnlegginga av Kemerovo. Kemerovo, som då framleis var ein landsby, vart ein del av Sjtsjglovsk kommune. I 1932 vart Sjtsjeglovsk kalla opp etter Kemerovo og vart senteret i Kemerovo oblast i 1943.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kemerovo» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

| * v
* d
* e
Byar i Kemerovo oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Kemerovo |
| Våpenskjoldet til Kemerovo oblast | 
 Anzjero-Sudzjensk **·**  Belovo **·**  Berjozovskij **·**  Gurjevsk **·**  Jurga  **·**  Kaltan **·**  Kiseljovsk **·**  Leninsk-Kuznetskij **·**  Mariinsk **·**  Mezjduretsjensk **·**  Myski **·**  Novokuznetsk **·**  Osinniki **·**  Polysajevo **·**  Prokopjevsk **·**  Salair **·**  Tajga **·**  Tasjtagol **·**  Topki 
 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ein mogleg struktur for eit ligninmolekyl
**Lignin** er fellesnamnet på ei gruppe kompliserte kjeder av aromatiske alkoholar som er del av celleveggane til plantar. Sambandet er eit av dei mest vanlege organiske sambanda som finst i naturen. Lignin høyrer til gruppa polysykliske biopolymerar.

Eigenskapar
-----------

Lignin bidreg til å gje tre den mekaniske styrken sin. Til forskjell frå cellulose som er ein lang rettkjeda polymer, som dannar krystallstrukturar, er ligninet amorft og kraftig forgreina. Lignin dannar kovalente bindingar til polysakkarida til veden og kan kryssbinda desse. Ein kan samanlikna tre med eit komposittmateriale, der cellulosen fungerer som forsterkande fibrar, og ligninet er eit fleksibelt bindemiddel.

Lignin er bygd opp av tre monomerar: P-kumarylalkohol, koniferylalkohol og sinapylalkohol. Monomerane i lignin er samanbunde av ulike typar eter- og karbon-karbonbindingar, som er tilfeldig fordelte. Lignin dannar også talrike kovalente bindinger (eterar og estarar) med polysakkarid, særleg til hemicellulose.

Papir- og celluloseindustri
---------------------------

Lignin har ein negativ påverknad på papirkvalitet. Ved kjemisk masseframstilling må ein løysa ut ligninet gjennom koking med sulfid i sulfatprosessen eller sulfitt i sulfittprosessen. Bleiking oksiderer vekk dei siste restane av lignin. Lignin er uløyseleg i vatn og kan vinnast ut av svartlut, høvesvis brunlut.

Ved produksjon av mekanisk masse blir ikkje ligninet løyst ut og ein får eitt høgare utbytte, men papiret blir av lågare kvalitet. Sollys gulnar lignin og er årsaka til at t.d. avispapir, som blir laga av mekanisk masse, gulnar.

Økologi
-------

I dyreriket er det berre insekt som, ved hjelp av bakteriar, kan gjera seg nytte av lignin. Nokre soppar, mellom anna mange kjuker, kan også bryta ned lignin, og dannar «kvitrote».


1. ↑  *Ernæringslære* Landsforeningen for kosthold og helse 1998, 4. utg ISBN 82-7047-071-6
Ei **grunnlov** eller ein konstitusjon er dei grunnleggjande lovene som konstituerer ein moderne stat, der mellom anna rettane og pliktene til den enkelte statsborgaren er slått fast. 

Kravet om ei grunnlov blei reist på 1700-talet i kampen mot det eineveldige monarkiet som var den dominerande statsforma da. Ideologien var at monarken hadde makta si frå Gud, og innbyggjarane hadde berre å lyde same kva han eller ho bestemte.

Ei grunnlov er derimot ein slags kontrakt mellom styrande og styrte, med folkesuverenitetsprinsippet i botnen. Dette går ut på at all legitim makt kjem frå folket, at dei styrande derfor må vere folkevalde, og at folket derfor også i prinsippet kan trekkje denne makta tilbake dersom dei styrande bryt kontrakten som ligg i grunnlova (opprørsretten). 

Innføringa av grunnlover er på denne måten ein første byggjestein i utviklinga av demokratiet. Men mykje stod att, til dømes det at berre ein del av den mannlege befolkninga blei rekna for å høyre til «folket», slik at kvinner og eigedomslause ikkje fekk stemmerett før mykje seinare.

Den første moderne grunnlova kom etter den amerikanske revolusjonen, i 1787. Viktigare for den vidare utbreiinga av fenomenet var det at den franske revolusjonen frå 1789 og framover produserte fleire grunnlover i dei ulike fasene av denne. Frankrike var det mektigaste og folkerikaste landet i Europa på den tida, utanom Russland, mens USA var eit lite land på andre sida av storhavet. 

Den norske grunnlova er frå 1814, vedtatt 17. mai på Eidsvoll. Vedtaket om grunnlova var også ein liten revolusjon, og ei kraftig demokratisering i forhold til eineveldet som hadde vore til da. I tillegg la det grunnen for det nasjonale sjølvstendet, sjølv om Noreg blei tvinga inn i union med Sverige seinare same året. Denne unionen var av ein annan art enn den med Danmark: Noreg fekk behalde grunnlova og var å rekne som eit sjølvstendig kongerike som delte monark med Sverige.

Men attåt unionsoppløysinga i 1905 stod to større kampar att før Noreg eigentleg blei det ein vanlegvis kallar demokratisk i dag: Innføringa i 1884 av parlamentarismen, det vil seie folkevald kontroll over regjeringa, og allmenn stemmerett i 1913.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BBC Things

 |
Koordinatar: 01°54′N 157°24′W﻿

*For «Christmas Island» i Indiahavet, sjå Christmasøya.* 

**Kiritimati** (IPA: [kəˈrɪsməs], òg kalla *Christmas Island*, «Juleøya») er ei øy i Polynesia som tilhøyrer staten Kiribati i Stillehavet. Øygruppa hennar er Linjeøyane. Kiritimati ligg rundt 3 250 km nordvest for hovudøya i Kiribait, Tarawa, og 2 150 km sør for Hawaii. Namnet Kiritimati er *Christmas* uttalt på det lokale språket kiribatisk.

Kiritimati er den største korallatollen i verda, og den største øya på Kiribati, med eit landareal på 322 km². Øya er 44 km lang og 39 km brei. Det høgaste punktet er Joe's Hill på 12 meter over havet.

Det bur rundt 5 100 innbyggjarar på Kiritimati, fordelt på fire byar: Hovudbyen London, Banana, Poland og Tabwakea. Ved Banana ligg lufthamna til Kiritimati, Cassidy International Airport (IATA-flyplasskode: CXI).

Historie
--------

Øya blei oppdaga av kaptein James Cook på julaftan 24. desember 1777, og fekk dermed det opphavlege engelske namnet Christmas Island. 

USA gjorde krav på øya i 1856. Ho blei likevel annektert av Storbritannia i 1889, og blei ein del av kolonien Gilbert- og Elliceøyane i 1919. I 1979 blei Kiritimati innlemma i den nyoppretta staten Kiribati.

Militærflyet Handley Page Hastings flyg over London i 1956 under prøvesprengingsperioden.
Den 15. mai 1957 utførte Storbritannia si første prøvesprenging av ei hydrogenbombe lengst søraust på øya, etter at alle innbyggjarane var blitt evakuerte. Både Storbritannia og USA gjennomførte seinare fleire prøvesprenginger på eller nær øya.

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. 1 2 3  «Kiritimati», *Store norske leksikon*, 14. august 2014, henta 31. januar 2016

* *Denne artikkelen bygger på «Kiritimati» frå Wikipedia på bokmål, den 31. januar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kiritimati**

* Om Kiritimati ved janeresture.com
* Om geografien til Kiritimati ved oceandots.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Oostendorpermolen, nær Haaksbergen
**Twente** er ein region aust i Nederland, truleg kalla opp etter Tuanti, ei frankisk stamme. Regionen består av den mest urbaniserte og austlegaste delen av provinsen Overijssel. Han grenser om lag til elvane Regge og Dinkel, Tyskland og provinsane Gelderland og Drenthe. Twentekanaal går gjennom regionen.

Dei tre største byane i Twente er Enschede, Hengelo og Almelo, som først utvikla seg i løpet av 1800-talet då jernbanen kom til området og tekstilindustrien vart utvikla. 

Bortsett frå dei store byane er Twente ein region med mange naturområde som Lutterzand og området rundt elva Dinkel.

Stader i Twente
---------------

Aadorp -- Albergen -- Almelo -- Beuningen -- Boekelo -- Borne -- Bornerbroek -- Breklenkamp -- Buurse -- Daarle -- Delden -- De Lutte -- Denekamp -- Deurningen -- Diepenheim -- Enschede -- Enter -- Fleringen -- Glanerbrug -- Goor -- Haaksbergen -- Hellendoorn--Hengelo -- Lattrop -- Lonneker -- Losser -- Mander -- Markelo -- Nijverdal--Oldenzaal -- Ootmarsum -- Overdinkel -- Rijssen -- Rossum i Overijssel -- Saasveld -- Tilligte -- Tubbergen -- Twekkelo -- Usselo -- Vasse -- Vriezenveen -- Vroomshoop -- Weerselo -- Wierden -- Zenderen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Twente» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2008.*

Koordinatar: 52°19′N 6°46′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
Témbidalen
**Témbi** (gresk Τέμπη) eller *Tempe* er ein dal nord i Thessalía i Hellas som vart kalla Apollon og musene sin favorittstad av greske diktarar. Han ligg mellom fjella Ólymbos i nord og Óssa i sør. Dalen er 10 km lang, så trong som 25 meter enkelte stader og har klipper som er nesten 500 meter høge. Gjennom dalen renn elva Piniós på sin veg til Egearhavet.

På den høgre breidda av Piniós stod eit tempel tileigna Apollon, nær staden der laubærblada som vart brukt til å krone dei sigrande i dei pythiske leikane vart sanka. Témbidalen var òg heimstaden til Aristaios, Apollon og Kyrene sin son, og var her han jaga Eurydike, kona til Orfeus, som vart bite av ein slange medan ho flykta og døydde. På 1200-talet vart ei kyrkje tileigna Ajía Paraskeví reist i dalen.

Témbipasset er eit strategisk pass i Hellas sidan det ligg der hovudvegen frå nord mot sør passerte. Ein kan omgå vegen frå Sarandáporosundet, men dette tar lengre tid. På grunn av den strategiske plasseringa har han vore ei slagmark opp igjennom historia. I 480 f.Kr. prøvde 10 000 atenarar og spartanarar å stoppe Xerxes I sin invasjon, men vart omgått gjennom Sarandáporo. Under den tredje makedonerkrigen i 164 f.Kr. braut romarane gjennom Perseas sitt forsvar og sigra over han seinare i slaget ved Pydna. 

Under revolusjonen til Andriskos i 148 f.Kr. var dalen åsteda for nok ein konflikt. Det var andre slag som vart utkjempa der under barbarraida som markerte slutten på romartiden i Hellas og i bysantinsk og osmansk tid. I dag er Témbi for dei fleste grekere kjend for den dårlege vegen som går gjennom og dei forferdelege ulukkene som dette har ført til, som i 2003 då ein heil skuleklasse frå Imathia omkom.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Vale of Tempe frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach** (8. januar 1793–17. mars 1879) var ein tysk botanikar og ornitolog.

Ludwig Reichenbach var son av Johann Friedrich Jakob Reichenbach, som i 1818 gav ut den første gresk-tyske ordboka, og far til Heinrich Gustav Reichenbach, som også var botanikar og ein anerkjend spesialist på orkidear.

Frå 1810 studerte Reichenbach medisin og naturvitskap ved Universitetet i Leipzig. Han var praktiserande lege frå 1818, og i 1820 blei han utnemnd til direktør for Dresden naturhistoriske museum og professor ved Medisinsk-kirurgisk høgskole i Dresden. Der blei han til 1862. Han blei seinare grunnleggjaren av den botaniske hagen i Dresden (*Botanischer Garten der Technischen Universität Dresden*), og bidrog til grunnlegginga av Dresden dyrehage. Dei zoologiske samlingane til det naturhistoriske museet blei nesten heilt øydelagde av brann i 1849, men Reichenbach bidrog til å erstatta henne innan få år. Denne samlinga er grunnlaget for dei noverande samlingane til museet.

Reichenbach var ein produktiv forfatter og ein dyktig botanisk illustratør. Arbeida hans er del av verka *Iconographia Botanica Seu Plantae criticae* (1823–1832, 10 bind.) og *Handbuch der speciellen Ornithologie* (1851–1854). Ved sitering av dei botaniske namna han er opphav til bruker ein gjerne forkortinga Rchb.

Lundfiol *Viola reichenbachiana* Jordan ex Boreau har namn etter Reichenbach. Skjellryggsolfugl blir på engelsk kalla *Reichenbach's Sunbird*, og på latin *Anabathmis reichenbachii*.

Sjå òg
------

* Takson namngjevne av Heinrich Gottlieb Ludwig Reichenbach (kategori)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ludwig Reichenbach» frå Wikipedia på bokmål, den 10. januar 2021.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- artikkel i *Nordisk familjebok*, 1915


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
*For månen til Pluto med same namnet, sjå plutomånen Kerberos.* 

**Kerberos** (gresk Κέρβερος,) er i gresk mytologi ein hund med tre hovud. Monsterhunden vaktar inngangen til dødsriket Hades. Kerberos står bunden ved breidda av elva Akheron, nokre gonger omtala som Styx, på den sida som vender mot dødsriket. Han vaktar elvebreidda slik at dei levande ikkje slepp inn, og dei døde ikkje slepp ut. På vegen til dødsriket vert dei døde ferja over elva Akheron eller Styx av ferjemannen Karon. 

Kerberos måla av William Blake som illustrasjon til den guddomlege komedien.
Hunden har vorte overvunnen fleire gonger: 

* Herakles sitt siste storverk var å ta Kerberos til fange. Det gjorde Herakles ved å vera god mot Kerberos, noko hunden aldri før hadde opplevd.
* Orfevs byssa Kerberos i søvn ved å spela for hunden, då han skulle til dødsriket for å setja Eurydike fri.
* Hermes fekk Kerberos til å sova ved å gje han vatn frå elva Lethe.
* Dante Alighieri skildrar i den guddomlege komedien korleis Vergil og Dante forar Kerberos med jord for å unngå å verta etne sjølv.

Sjå òg
------

* Garm

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kerberos**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SUDOC

 |
Protestsong under demonstrasjon for borgarrettar i Washington i 1963, mellom anna med Joan Baez som forsongar på «We Shall Overcome».
Ein **protestsong** er ein høvessong som er knytt til ei rørsle for samfunnsendringar. Det kan vere folkeviser, klassiske songar eller kommersiell musikk generelt. Av samfunnsrørsler som har mange protestsongar knytte til seg finn ein slavefrigjering, stemmerett for kvinner, fagrørsla, borgarrettar, krigsmotstand, feministrørsler, dyrevernrørsler og fleire. 

Protestsongane er ofte situasjonsmessige og har vorte tilknytte ei samfunnsrørsle gjennom samanhengen. «Goodnight Irene» fekk til dømes stempelet som ein protestsong fordi han vart skriven av Lead Belly, ein svart straffange og sosialt utskot, sjølv om det på overflata er ein kjærleikssong. Eller dei kan vere abstrakte, uttrykkjande, i meir generelle former, motstand mot urettferd og støtte for fred eller fredstankar, men publikum veit vanlegvis kva dei refererer til. Beethoven sin «Ode til gleden» er ein song som støttar universelt brorskap og er ein slik song. Det er ein setting frå eit dikt av Schiller som feirar fellesskapen til alle levande og Beethoven sjølv la til linjene om at alle menneske er brør. Songar som støttar status quo kvalifiserer ikkje som protestsongar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Strange Fruit*. Oversyn over protestsongar frå motstand mot slaveriet til 2000-talet ved pbs.org (engelsk)
* «Vietnam: The music of protest» ved bbc.co.uk (engelsk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Protest song» frå Wikipedia på engelsk, den 13. oktober 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «To protest is to verbalize a dissatisfaction with the status quo,» Elizabeth J. Kizer , «Protest Song Lyrics as Rhetoric,» *Popular Music and Society* IX, No. 1 (1983): 3.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |