recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Poel** |
| --- |
| Kyrkje i Kirchdorf på PoelKyrkje i Kirchdorf på Poel |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Austersjøen |
| **Koordinatar** | 54°00′N 11°26′E﻿Koordinatar: 54°00′N 11°26′E﻿

 |
| **Areal** | 36,02 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Tyskland |
| **DelstatLandkreis** | Mecklenburg-VorpommernNordwestmecklenburg

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 2 804 (2006) |
| **Folketettleik** | 78 /km² |

**Poel** er ei øy i Austersjøen i Wismarbukta ved kysten av Tyskland. Ho er ein kommune i *landkreis* Nordwestmecklenburg, og består av Kirchdorf, den største byen, og dei mindre Timmendorf, Fährdorf, Kaltenhof, Vorwerk og Gollwitz. Øya har eit areal på 36,02 km² og 2 800 innbyggjarar. Med sine fine strender er øya ein populær turiststad. 

Namnet på øya kjem frå den germanske lysguden *Phol*, betre kjend som Balder. I 1612 starta Adolf Friedrich I av Mecklenburg-Schwerin byrjinga av ei festning på øya og i 1619 stod han ferdig. Han var derimot ikkje sterk nok sidan svenskane okkuperte øya i 1631, under trettiårskrigen. I 1903 vart øya gjeven tilbake til Mecklenburg av Sverige. Sidan 1927 har øya vore forbunden til fastlandet via ei vegfylling. 

Det er òg bygd festningsverk på den nærliggande øya Walfisch.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Poel» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juni 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Trebbia** er ei elv i Liguria og Emilia Romagna i Italia. Elva er ei av dei fire viktigaste sideelvane til Po frå høgre. Dei tre andre er Tanaro, Secchia og Panaro. Nedslagsfeltet dekkjer 1 150 km² og er delt mellom Emilia Romagna, Liguria og Lombardia. Dei største sideelvane er Aveto og Perino frå høgre og Boreca frå venstre.

Elva spring ut frå Dei liguriske Appenninane ved åsen Monte Prelà, sør for Monte Antola i kommunen Torriglia i provinsen Genova. Frå her renn ho nordaustover i 105 km før ho munnar ut i Po vest for Piacenza. 

Ponte Gobbo («Pukkelbrua») er ei Djevelbru som strekkjer seg over elva ved Bobbio.
Trebbiadalen i juli, eit par kilometer oppfor Bobbio.
Dei største busetnadane elva renn igjennom før Piacenza er Ottone, Marsaglia (i kommunen Corte Brugnatella), Bobbio, Perino (ein del av Coli), Travo og Rivergaro.

Mellom kjelda og Bobbio renn elva gjennom Val Trebbia, som vert rekna for ein svært vakker dal som trekkjer til seg mange turistar. Elvedalen vidar seg så ut før ho endar opp på Posletta etter Rivergaro.

På austbreidda vart det utkjempa eit slag under den andre punarkrigen i 218 f.Kr. slaget ved Trebbia, der Hannibal slo ein romersk kosulhær.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Trebbia**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Trebbia frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Gråflugesnappar** |
| GråflugesnapparGråflugesnappar |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Gråflugesnappar Utbreiinga av Gråflugesnappar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Flugesnapparfamilien Muscicapidae |
| **Slekt:** | *Muscicapa* |
| **Art:** | **Gråflugesnappar** *M. striata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Muscicapa striata***Pallas, 1764 |

**Gråflugesnappar** (*Muscicapa striata*) er ein trekkfugl i flugesnapparfamilien. Han hekkar i store delar av Europa og Vest-Asia, og overvintrar hovudsakleg i den sørlege delen av Afrika.

Skildring
---------

Oversida er gråbrun. Undersida lys grå. Mørkare striper i lengderetninga på brystet. Hovudet har svartbrune flekker. Lengd: 14 - 16 cm.

Høgste alder påvist ved funn av fugl ringmerka i Noreg er 7 år og 1 månad.

Utbreiing
---------

Gråflugesnappar finst stort sett over heile Noreg. Han er mindre vanleg i Troms og Finnmark. Ein reknar med at mellom 100 000 og 500 000 par hekkar i Noreg.
Gråflugesnappar er ein typisk trekkfugl. Hausttrekket tek til i august. Det ser ut som dei fleste fuglane frå Noreg kryssar Middelhavet frå Italia. 
Gråflugesnappar forlet vinteropphaldsstaden i det sørlege Afrika i april, og kjem til Noreg i slutten av mai.

Gråflugesnappar er utbreidd over det meste av Europa. Han er å finne frå Midtausten til Pakistan og frå den sentrale delen av Afrika austover mot Mongolia. I Europa reknar ein med at det er mellom 14 og 22 millionar par.

Levevis
-------

Reir med egg
Han held seg helst i blandingsskog med opne område. Han er ofte å sjå i parkar. Reiret ligg ope til i tre, bergveggar, hus,vedstablar og liknande stader. Han kan hekke i fuglekasser, men vil ha stor opning. Hoa legg oftast fem egg. Dei er lysegrøne, blå, eller gulaktig med brune eller grålege flekkar.Egga vert lagde i slutten av mai eller i juni. Dei ver ruga i om lag 1 dagar. Ungane flyg etter om lag 2 veker. Dei vert mata av foreldra etter dei har forlate reiret. Føda er for det meste flygande insekt.

Songen er svak og vekkjer lite merksemd.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gråflugesnappar**

* Norsk ornitologisk forening
* Norsk RingmerkingsAtlas. Volum 2. Stavanger 2006. ISBN 82-90054-65-3
Røykbadstover i Finland.
**Røykbadstove** eller **røykbadstue** er ein tradisjonell bygningstype kjent frå ulike delar av Norden og Baltikum. Det er ein tradisjonell type badstove som blir varma opp med ved, til forskjell frå nyare metodar som elektrisitet. Slike bygningar er tradisjonelt blitt laga utan skorstein, slik at røyken siv rundt i rommet før han går ut.

Røykbadstovene har tradisjonelt vorte nytta for å skjøtta den personlege hygienen. Finsk saunakultur er rekna som immateriell verdsarv av UNESCO. Den særskilde røykbastovetradisjonen frå Võromaa er også teken med på lista.

I Noreg er røykbadstover mellom anna kjente frå Neiden, Færsnes og Finnskogen. Norsk Skogfinsk Museum har arbeidd for å kartlegga og opplysa om røykomnteknologien som blir nytta til å varma opp røykbadstover.

Kjelder
-------

1. 1 2  «UNESCO - Smoke sauna tradition in Võromaa», *ich.unesco.org* (på engelsk), henta 23. april 2023
2. ↑  «UNESCO - Sauna culture in Finland», *ich.unesco.org* (på engelsk), henta 23. april 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Røykbadstue» frå Wikipedia på bokmål, den 23. april 2023.*
**Trecento** eller **Italiensk Trecento** er ei musikkhistorisk nemning som omfattar italiensk musikk på 1300-talet. Trecento tyder 1300-talet, sjølv om stilen er rekna som utvikla frå om lag 1325. Musikalsk svarar denne bolken til ars nova i Frankrike på same tid. Det er rekna at tidbolken vart avrunda om lag 1425, då den flamske skolen braut gjennom for alvor.

Trecento-stilen er påverka av ars nova-stilen, men valde snøgt ei anna lei enn dei franske førebileta. Det vart utvikla ein sjølvstendig notasjon, og somme stildrag frå ars nova vart unngått heilt. Difor er det mindre rytmiske utfordringar i trecento-musikken. Italienarane hadde og omsut for ei klår melodiline. Medan den franske stilen ofte harmoniserte med utgangspunkt i kvint og oktav, var den italienske stilen meir orientert om tersar. 

Trecento-stilen synte eit gjennombrot for verdslege og folkelege former, som trecento-madrigal, caccia og ballata. Denne siste vart forlaupar for frottolaen seint i hundreåret. 

Den førande komponisten innanfor stilen var Francesco Landini (1325-97). Seinstilen er sterkt prega av Johannes Ciconia frå Flandern.
Koordinatar: 62°30′7.9704″N 7°46′18.160″E﻿

Grytten kraftverkFoto: PeltonMan

**Grytten kraftverk** er eit vasskraftverk i Rauma kommune i Møre og Romsdal. Kraftstasjonen ligg ved foten av fjellet Romsdalshorn.

Utbygginga av kraftverket er ei av dei meir kontroversielle vasskraftutbyggingane vi har hatt i Noreg. Sivil ulydnad var mellom tiltaka som vart nytta i forsøk på å stanse utbygginga. 

Kraftverket hentar vatn frå Mardalsfossen, eit av Noregs høgaste fossefall og vassføringa i fossen er etter reguleringa svært avgrensa sjølv om det er krav til minstevassføring. I praksis renn det berre vatn i fossen i juli månad. I tillegg er Mongefossen, eit av dei 15 høgaste fossefalla i verda, i store periodar tørrlagt. 

Kraftverket hentar vatn frå Olaskardsvatnet, Fetjåvatnet, Mongevatnet via Monge pumpestasjon, Grøttavatnet, Rangavatnet, Nedre Mardalsvatnet via Mardal pumpestasjon og Fossafjelltjødna. 

Grøttavatnet er regulert mellom 980 og 930 moh.

Delar av nedslagsområdet ligg i Nesset kommune og vatnet blir overført frå Eikesdalsvassdraget til kraftverket som igjen slepp det ut i Rauma. 

I 1986 vart det oppdaga av Statkraft slapp ut mindre vatn til Mardalsfossen enn konsesjonsvilkåra tilsa og Stortinget gav Nesset kommune ei erstatning på 15 millionar kroner for feilen.1

Kraftverket har totalt ein midlare årsproduksjon på 585 GWh. Det er installert ein peltonturbin på 149 MW og verket er eigd av Statkraft med 88% og Tafjord-kraft med 12 %. Kraftverket starta produksjonen i 1975.

Sjå òg
------

* Mardøla-aksjonen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grytten kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2013.*

* Tafjord kraft Arkivert 2004-02-02 ved Wayback Machine.
* NVE
* 1 Stortingsforslag

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Trecia-Kaye Smith** (fødd 5. november 1975) er ein jamaicansk tidlegare friidrettsutøvar som i 2005 vart verdsmeister i tresteghopp.

### Aktiv

Sesongane 2004 og 2005 høyrde Smith med i den ypparste verdseliteen i tresteghopp for kvinner. Tidleg i august 2004 presterte ho livsbeste 15,16 meter ved eit stemne i Linz. Trass i sterke 15,02 m i dei olympiske leikane i Athen enda ho på fjerdeplassen. Året etter viste ho seg frå si beste side under VM-finalen i Helsinki den 7. august. Ho avslutta tevlinga med dei tre lengste hoppa og vann med ein margin på 29 cm. Sidan heldt ho ikkje same høge nivå, men hoppa langt nok til å vinne øvinga i samveldeleikane 2006 og 2010.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (13,34 m=nr 21)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 8 – 13,92 m
* OL 2004 i Aten: Nr 4 – 15,02 m
* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje – 15,11 m, framom Yargelis Savigne (14,82 m)
* VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (13,47 m=nr 24)
* OL 2008 i Beijing: Nr 11 – 14,12 m
* VM 2009 i Berlin: Nr 5 – 14,48 m
* OL 2012 i London: Nr 7 – 14,35 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trecia-Kaye Smith» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juli 2022.*
|  |
| --- |
| **Orrfugl** |
| OrrhøneOrrhøne |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig**Status i Noreg:** LC LivskraftigUtbreiinga av Orrfugl Utbreiinga av Orrfugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Hønsefuglar Galliformes |
| **Familie:** | Fasanfamilien Phasianidae |
| **Slekt:** | *Lyrurus* |
| **Art:** | **Orrfugl** *L. tetrix* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lyrurus tetrix***Linnaeus, 1758 |

**Orrfugl** (*Tetrao tetrix*) er ein fugleart av skogshøns.

Kjenneteikn
-----------

Det er stor skilnad på høna og hanen. Høna er brunspragla. Hanen er nærmast svart med blåskinnande fjør på brystet. Halen er lyreforma, og det kvite vengjespelet er lett å kjenne igjen under flukt. Hanen veg mellom 1 og 1,5 kg og er om lag 53 cm lang.

Orrfuglegg.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Orrfugl, orre |
| Norrønt | Orri |
| Nordsamisk | Hurri |
| Svensk | Orre |
| Dansk | Urfugl |
| Engelsk | Black Grouse |
| Tysk | Birkhuhn |
| Fransk | Tétras lyre |
| Spansk | Gallo lira |
| Russisk | Teterev (Тетерев), teterev-kosatsj (тетерев-косач) |

Forplanting
-----------

Orrhanespelet (orrleiken) er innleiinga til forplantinga. Den er tidleg på våren og skjer på islagte vatn og opne myrar. På linje med storfuglen er orrfuglen polygam. Parringa skjer på spelplassen i mai. Høna legg 8-9 egg i eit reir på bakken og ho ruger dei ut på 25-27 dagar.

Forvekslingsart
---------------

Orrfugl kan vanskeleg forvekslast med andre fuglar, men hofuglen kan likne på røya (storfuglhoa).

Åtferd
------

Kulla held saman heile sommaren. Utover hausten er dei meir spreidd. Vinterstid går dei ofte saman igjen i små flokkar og då beitande i bjørkeskogen. Ved kraftig snøver går dei ofte i dokk, slik som rypene.

Utbreiing
---------

Orrfuglen held til i skogsområde i heile landet, men sjeldan i Finnmark. Orrfuglen likar seg helst i litt meir opent lende enn storfuglen. Lyngrabbar og og myrparti trivst dei god i. I barmarksessongen er bær viktigaste føde, om vinteren tar dei opp mot bjørkeskoggrensa for å beite på skota.

Jakt
----

Orrfuglen er jaktbar og kjent for godt kjøtt. Årleg vert det felt om lag 30 000 orrfugl i Noreg.

Galleri
-------

* Orrhane med sine typiske lyreforma halefjørOrrhane med sine typiske lyreforma halefjør
* Hamar har ein stilisert orrhane i sitt kommunevåpenHamar har ein stilisert orrhane i sitt kommunevåpen

Kjelder
-------

Referansar

1. ↑  Stokke BG; Dale S; Jacobsen K-O; Lislevand T; Solvang R; Strøm H (24. november 2021). «Fugler: Vurdering av orrfugl Lyrurus tetrix for Norge. Norsk rødliste for arter 2021.». Artsdatabanken. Henta 14. mars 2022.
2. ↑  «Artsdatabankens artsopplysningar». Artsdatabanken. 14. mars 2022. Henta 14. mars 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Orrfugl**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
*Denne artikkelen handlar om måleriet av Edvard Munch. For andre tydingar, sjå skrik (fleirtyding).* 
«Skrik» måla i 1910, tilhøyrer Munch-museet
**«Skrik»** (feittstift på papp, 1893) er eit av Edvard Munch sine mest berømte måleri, og ein av Noreg sine viktigaste kunstskattar. Måleriet finst i fire originalversjonar. Av desse høyrer til to Munchmuseet, eitt Nasjonalgalleriet, og det siste er i privat eige (Petter Olsen).

Måleriet er eit kjent ikon, òg internasjonalt, og kan ofte finnast att i vitseteikningar, reklame og populærkultur. 

Munch måla biletet etter ei angstfylt naturoppleving da han gjekk frå Ekeberg i Oslo, og han skriv i dagboka si datert Nice 22. januar 1892: 

*«Jeg gik bortover veien med to venner – solen gik ned – Jeg følte som et pust av vemod – Himmelen ble plutselig blodig rød – Jeg stanset, lænede meg til gjerdet mat til døden – så ut over de flammende skyerne som blod og sværd over den blåsvarte fjord og by – Mine venner gik videre – jeg sto der skjælvende av angst – og følte et stort uendelig skrik gjennom naturen».*
Forskarar har påstått himmelen var så raud på grunn av eit vulkanutbrot i Indonesia i same periode. Utbrotet førte til eit sterkt raudt lys på himmelen i Europa frå november 1883 til februar 1884. Det var ikkje uvanleg at Munch måla bilete ut frå hendingar som låg eit stykkje tilbake i tid.

Tjuveri av «Skrik»
------------------

* Versjonen til Nasjonalgalleriet vart stole 12. februar 1994. Biletet kom seinare til rettes.
* 22. august 2004 vart det utstilte måleriet på Munchmuseet stole av væpna menn. Dette biletet kom til rettes 31. august 2006.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Skrik»
* Om «Skrik» og andre av bilete til Munch

1. ↑  Astronomical Sleuths Link Krakatoa to Edvard Munch's Painting The Scream

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
|  |
| --- |
| **Skraphalar** |
| Stripeskraphale (hann), Orthonyx temminckiiStripeskraphale (hann), *Orthonyx temminckii* |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Infraorden:** | **Orthonychida** |
| **Familie:** | **Skraphalar** Orthonychidae |
| **Slekt:** | **Skraphalar** *Orthonyx* |

**Skraphalar** er tre fugleartar som utgjer den biologiske slekta *Orthonyx*. Slekta er i dag plassert i sin eigen familie **Orthonychidae**. Desse sporvefuglane er endemiske for Australia og Ny-Guinea. Kjenneteiknet for skraphalar er brei, kraftig stjert med stive fjørskaft. Dei stør seg på stjerten når dei tar opp føde.

Stripeskraphalar
Stripeskraphale, *Orthonyx temminckii*, er frå søraustlege Australia, der arten er veldig lokalt utbreidd, og strengt bakkelevande. Vengene har kvite band, og haka, halsen og brystet er heilt kvite hos hannen, men lyst raudoransje hos den hofuglen. Tertiærfjørene, *remiges*, er særs korte, avrunda og mykje innkurva, det syner ein svak flygar. Halefjørene er svært breie, skafta stive, og mot spissen har dei mothakar. Populasjonen som finst lokalt på Ny-Guinea er no generelt rekna som ein eigen art, papuaskraphale, *Orthonyx novaeguineae*.

Brilleskraphale, *Orthonyx spaldingii*, frå nordaust Queensland er mykje større enn dei to andre artane, med ei blekksvart fjørdrakt, hannen har kvit hals, hoa har oransje til raudbrunt på halsen.

Generelt er alle artane bakkelevande fuglar og svake flygarar. Dei byggjer kuppelforma reir på eller nær bakken. Insekt og larver er den viktigaste matkjelda deira. Hannane kan gjere danseoppvisingar som liknar dei ein finn på spelplass med lyrehalar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Orthonychidae» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2011*, artikkelen gav følgjande referansar:

* «Orthonyx». *Encyclopædia Britannica* (11. utg.). 1911. 
	+ Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.
* Boles, WE (1. januar 1993). «A Logrunner Orthonyx (Passeriformes, Orthonychidae) From the Miocene of Riversleigh, North-western Queensland». *EMU* **93** (1): 44–49. Henta 16. januar 2011.
* Del Hoyo, J.; Elliot, A.; Christie D. red. (2007). *Picathartes to tits and chickadees*. Handbook of the Birds of the World. Band 12. Barcelona: Lynx edicions. ISBN 978-84-96553-42-2.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av skraphalar hos Internet Bird Collection
Skrei med kvalitetsmerke.
Skreifiske i Svolvær.
**Skrei** (norrønt *skreið*, avleidd av *skrida*) er ein type torsk som vandrar mellom norskekysten og dei sentrale områda i Barentshavet. Han er målet for det årlege skreifisket.

Skrei og kysttorsk høyrer til same art, *Gadus morhua*, men utgjer ulike setnader og har ulike eigenskapar og levesett. Skrei har lysare skinnfarge og spissare form enn kysttorsken. Skreien blir gjerne større, meir muskuløs og fisken har finare kjøt.

Dei to torsketypane har noko ulikt arvemateriale der tre av 23 kromosom er svært ulike.
Sjølv om artane kan ha same gyteområde, parar dei seg svært sjeldan med kvarandre. Kysttorsk og skrei har òg ulike otolittar (øyresteinar) som både har ulik form mellom dei to typane og får ulike mønster gjennom dei ulike levevisa deira.

På 1990-talet vart det endeleg slege fast at skrei og kysttorsk er genetisk ulike populasjonar, etter studium av DNA-markørar leidd av professor Svein Erik Fevolden ved Norges fiskerihøgskole. Vi kan dimed slå fast at torsk og skrei ikkje blandar seg, men utgjer heilt åtskilte setnader. Det hadde lenge vore rekna med ein slik skilnad, og fysiologiske skilnader og blodprøver hadde gjeve indikasjonar om dette. Heilt sikker kunne ein likevel ikkje vere før nye DNA-teknikkar kunne takast i bruk.

Kjelder
-------

1. 1 2  Hilde Mangset Lorentsen; Emil Indsetviken, «Det du trenger å vite om forskjellen på skrei og kysttorsk», *NRK Nordland* (NRK.no)
2. ↑  Truls Moum (30.9 2013), *Skrei og kysttorsk - ikke ett fett*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kysttorsk og skrei - hvorfor må vi skille mellom disse bestandene? Arkivert 2016-02-07 ved Wayback Machine.
* Skreinytt: "Ingen" forskjell på kysttorsk og skrei, NRK.no
**Vald** er eit generelt omgrep brukt om handlingar som er årsak til, eller er meint å vere årsak til, skade på menneske, dyr eller ting. Vald har som regel samband med aggresjon. 

Det er i utgangspunktet to former for vald; tilfeldig vald, eller blind vald, som viser til vald mot ei tilfeldig eller avgrensa mengde, og koordinert vald, som skildrar handlingar som er utførte gjennom sanksjon av større grupper, til dømes land i krig eller terrorisme.

Psykologen James W. Prescott utførte ein gong ein studie rundt årsakene til vald i ein antropologisk samanheng.

Sadomasochistar skil skarpt mellom vald, som er handlingar som er meint å skade andre, og sadomasochistiske handlingar, som ikkje er meint å skade, men berre å gje nyting hjå dei som handlingane vert gjorde mot og hjå dei som utfører handlingane. Men dette skiljet vert ikkje akseptert av alle som jobbar med forsking på vald.

Sjå òg
------

* Drap
* Mishandling
* Personskade
* Valdtekt

---

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Ein **aulakogen** eller **aulacogen** er ein arm av eit trippelpunkt i eit platetektonisk riftsystem som har søkkt saman. Eit trippelpunkt under ei kontinentalplate fører til at kontinentalplata vert delt opp i tre delar. Etter kvart som oppdelinga utviklar seg sviktar vanlegvis ein av dei tre spreiingsryggane eller stoppar å spreie seg. Rifta eller grøfta som oppstår vert kalla ein aulakogen og vert ein fylt graben på kontinentet. 

Ordet kjem frå greske *aulax* (fure) og vart namngjeven av den sovjetiske geologen Nikolas Sjatski i 1946.

Jordskorpa i aulakogen-område er svekka på grunn av tidlegare riftskapande aktivitet og seismisk, og stundom vulkansk, aktivitet oppstår der frå tid til annan. Sidan aulakogenar er svekka område kan dei under visse tilhøve verte aktive igjen og verte aktive riftdalar. Dette skjedde med Ottawa-Bonnechere Graben i Ontario og Quebec i Canada, ein gammal aulakogen som vart reaktivert då Pangea delte seg.

Mississippibukta og den tilknytte New Madrid seismiske sone er eit døme på ein gammal aulakogen som går tilbake til då det gamle kontinentet Rodinia delte seg. Denne gamle riftdalen var åstad for eit særs kraftig jordskjelv tidleg på 1800-talet i det som i dag er sentrale område av USA. I randområde utanfor Portugal ligg ein annan aulakogen, som utvikla seg samstundes med aulakogenen i Grand Banks-området i Canada.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aulacogen» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   Aulacogens and Continental Breakup
| **Valderøya** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°30′48″N 06°07′16″E﻿Koordinatar: 62°30′48″N 06°07′16″E﻿

 |
| **Areal** | 6,5 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Signalen (231 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal |
| **Største busetnad** | Valderhaug og Valderhaugstrand

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 3345 (2008) |
| **Folketettleik** | 489 /km² |

**Valderøya** er ei øy i Giske kommune på Sunnmøre. 

Med 3 345 innbyggjarar (2008) er øya den mest folkerike i kommunen. Her ligg kommunesenteret Valderhaugstrand, sør på øya. Andre viktige tettstader er Nordstrand i aust og Skjong i sørvest. Fiske og fiskeforedling, tenestyting og mekanisk industri er dei viktigaste næringsvegane. Rådhuset i Giske kommune ligg på Valderøya.

Geografi
--------

Valderøy har ein flatevidd på 6,5 km² og er berglendt. Øya har brusamband til Vigra over Gjøsund og til øya Giske over Staursundet. Valderøytunnelen utgjer eit undersjøisk tunnelsamband til Ellingsøy som går vidare til Ålesund.

Historie
--------

Dei viktigaste historiske stadene på øya er Skjonghellaren, ei hole i fjellet med spor etter busetjing frå yngre jernalder, og Valderhaugen, der ein har funne dei eldste båtrestane i Norden.

Valderøy kyrkje er ei betongkyrkje frå 1961.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Valderøy» Arkivert 2005-02-10 ved Wayback Machine.
* «Øyriket Giske» på giske.kommune.no[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Kalv** (av norrønt *kalfr*) er eit namn for avkom hjå storfe og visse andre jortarar. Ein kalv kjem til verda ved kalving. Ein storfekalv blir rekna med som kvige eller ungdyr når han er over eitt år.

Til dyr som får kalvar reknar me storfe, reinsdyr, elg, hjort, dådyr og rådyr.

* StorfekalvStorfekalv
* ReinkalvReinkalv
* HjortekalvHjortekalv
* ElgkalvElgkalv
* RådyrkalvRådyrkalv
* DådyrkalvDådyrkalv

Kalv i kulturen
---------------

Calf-roping.
Kalveskinn er fint, mjukt lêr frå kalv. Det har vore mykje brukt til pergament og klede.

Kalvedans er ein tradisjonell pudding laga av råmjølk som kua produserer like etter ei kalving.

Calf-roping er ei form for rodeo der ein skal fanga ein kalv frå hesteryggen.

### Språk

Brukt om folk kan ordet «kalv» visa til nokon som på eit eller anna vis minner om ein kalv. Ein kan til dømes kalla unge og urøynde «kalvar» eller «gutkalvar».
Å vera «ein kalv til å gjera noko» tyder at ein er er klønete eller keivete til det. Å snakke med «kalvskit på tunga» er eit munnhell for det å knote bymål. Om nokon er kalvbeint peiker leggane deira utover frå knea. 

Brukt om ting viser «kalv» ofte til ein stor og ein liten ting. Fleire småøyar som ligg ved sida av ei større er blitt kalla «Kalv» (som britiske Calf of Eday, Calf of Flotta) eller Kalvøy. I Nord-Amerika er «cow-calf» eit omgrep brukt om eit lokomotivsett der eitt lokomotiv har førarvogn og det andre ikkje.

### Religion

I jødedommen og avleidde religionar var Gullkalven eit gudebilde tilbedd av israelittane under utgangen frå Egypt. I kristendommen er gjøkalven som blir slakta for den attkomne sonen ei kjend likning.

Kjelder
-------


* «Kalv»[*daud lenkje*] i *Norsk Ordbok*
* «kalv» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kalv**

* kalv - unge i Store Norske Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Koordinatar: 73°22′S 61°55′W﻿

**Meinardusbreen** er ein stor isbre som flyt aust-nordaustover til ein stad like aust for Mount Barkow, der han flyt saman med Hainesbreen frå nordvest og så aust og ut i New Bedfordfjorden like vest for Court Nunatak, på austkysten av Palmer Land. Han vart oppdaga og fotografert frå lufta i desember 1940 av U.S. Antarctic Service (USAS). I 1947 vart han fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) under Finn Rønne, medan Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) kartla han frå bakken. Han vart namngjeven av FIDS etter Wilhelm Meinardus, ein tysk meteorolog og klimatolog som skreiv mange rapportar, mellom anna dei meteorologiske resultata frå Den tyske antarktisekspedisjonen under Drygalski, 1901-03.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Meinardus Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 64°39′S 98°54′E﻿

**Pobeda isøy** er ei isøy i Mawsonhavet. Ho ligg 160 km utanfor kysten av Queen Mary Land i Australsk Antarktis i Aust-Antarktis. Denne øya, som berre eksisterer i periodar, vert danna når enorme isfjell går på grunn her. 

Isøya oppstår og forsvinn i periodar. Ho oppstår av enorme isfjell som kalvar frå Denmanbreen som ligg aust i Shackleton isbrem. Isfjellet driv nordvestover til det går på grunn nord for isbremmen. Isfjellet kan bli liggande her i tiår eller meir, fram til isen smeltar nok til at han bryt laus. Det driv så vidare ut mot det opne havet og smeltar. 

Pobeda isøy har varierande storleik, men er ofte opp mot 70 km lang og 36 km brei med eit areal på 1500 km². Å kalle dette ei øy er i teknisk sett feil, sidan det i røynda berre er eit grunnstøytt isfjell med nesten vertikale sider og ein flat topp. 

Dei fysiske lovene seier at 11 % av eit isfjell vil ligge over vassnivået (i saltvatn), medan resten ligg under overflata. I tilfellet med Pobeda isøy, der den flate overflata ligg kring 27 meter over havet, tyder dette at djupna til isfjellet går ned til kring 216 meter under havnivå og at den samla høgda er kring 243 meter. Havet her er kring 216 meter djupt.

Historie
--------

Isøya vart første gong observert av US Exploring Expedition, leia av Charles Wilkes, i februar 1840. Øya hindra han i å reise vestover rundt kysten av Antarktis og han kalla ho derfor *Termination Land*.

Douglas Mawson kalla øya *Termination Ice Tongue* då han møtte ho under Den australasiatiske antarktisekspedisjonen i 1911-1913. Øya var heilt borte då han kom attende til same staden under BANZARE 1929-31. 

Ein sovjetisk ekspedisjon kom over øya i 1960 og gav ho nytt namn, denne gongen *Pobeda Ice Island*, etter den sovjetiske sigeren over aksemaktene under den store fedrelandskrigen. Pobeda tyder siger på russisk. Dei oppretta til og med ein mellombels forskingsstasjon på øya. Pobeda forsvann ein gong i 1970-åra, men vart erstatta av eit nytt isfjell som kalva i 1985. Denne isøya forsvann i 2003 eller 2004. I dag er det ikkje noko isøy på staden.

Pobeda Canyon
-------------

Kring 200 km nord for Pobeda Ice Island ligg *Pobeda Canyon*, ei djuphavsgrop som fekk dette namnet i 1956 av A. P. Lizitsin  Arkivert 2008-05-28 ved Wayback Machine.. Ho ligg mellom 62°30′S 100°15′E﻿ og 64°30′S 097°35′E﻿.

Sjå òg
------

* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* Thwaites Iceberg Tongue

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Pobeda Ice Island» frå Wikipedia på engelsk, den 18. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Bernard Stonehouse: *Encyclopedia of Antarctica and the Southern Oceans*. Wiley, Chichester/Hoboken 2002, ISBN 0-471-98665-8, S. 200

Bakgrunnsstoff
--------------

* Satelittbilete av området
* Pobeda Station
* Oversyn[*daud lenkje*]
Geologiske lag i Salta i Argentina.
Lagdelte bergartar i Slemmestad i Røyken.Kjelde: Jan Ove R. Ebbestad og Elisabeth Sunding: Ekskursjonsguide 1 - Slemmestad. Slemmestad, 2000. *Foto: Kjetil Lenes*
**Stratigrafi** er læra om lag. Både i geologi og i arkeologi nyttar ein seg av stratigrafiske metodar. 

Stratigrafien er den greina av geologien som forskar på lagdelinga, alderen, samansetninga, fordelinga osv. av lagdelte geologiske avleiringar. I kronostratigrafi legg ein særleg vekt på å klargjere den relative eller absolutte alder ved å studere lagrekkjer. 

På grunnlag av ledefossilar, bergartar, lagdeling og mykje meir, kan avleiringane delast inn i ulike tidsavsnitt, som heiter (sortert etter minkande lengd) eon, æra, periode og epoke. Vi er til dømes i dag i eonet fanerozoikum, æraen kenozoikum («jorda si nytid»), perioden neogen og epoken holocen.

Inndeling av lagrekkja kan ein gjere på grunnlag av litologi, og inndelinga vert då kalla litostratigrafi. Restar etter organisk materiale vert studert innanfor mikropaleontologi. Dersom det er pollen eller sporar frå planter som vert undersøkt heiter det palynologi. Restar etter skal frå små planter eller dyr vert undersøkt i biostratigrafi. Seismikk viser endringar i fysiske eigenskapar i lagrekkja og gjev grunnlag for seismisk stratigrafi.

Arkeologisk bruk av stratigrafi tek sikte på å avklåre den menneskelege verksemda på staden gjennom tidene. Det er soleis dei laga menneska har etterlate seg ved sin aktivitet, dei såkalla kulturlaga, som er interessante på den staden som vert granska. Ein byggjer på at dei djupaste avleiringane er eldst, dei øvste yngst, men med den modifikasjonen at ein må take omsyn til at både kulturlaga og naturlege avleiringar kan ha vorte omrota på grunn av menneskeleg verksemd til ulike tider, til dømes graving, pløying og mykje anna, eller av naturlege prosessar som erosjon, ras og liknande. Ofte er kulturlaga ikkje mange centimetrane tjukke, og skilja mellom dei ulike laga kan vere vanskeleg å registrere i mange høve. Det kan soleis by på problem å finne fram til kva som er samanhengande horisontale lag og relevant langrekkjefølgje.

Skilnaden mellom arkeologisk og geologisk stratigrafi er soleis både at føremålet med studiet av lagdelinga er ulike, slik at definisjonen av laga må basere seg på ulike kjenneteikn, og at dei to disiplinane for det meste opererer med særs ulike tidsperspektiv.

Sjå òg
------

* Geologisk tidsskala
* Arkeologisk stratigrafi

Bakgrunnsstoff
--------------

* International Commission on Stratigraphy (engelsk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen tek utgangspunkt i «Stratigrafi» frå Wikipedia på bokmål, den 18. august 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
|  |
| --- |
| ***Podilymbus*** |
| Ringnebbdukkar, Podilymbus podicepsFoto: Wikimedia-brukar MdfRingnebbdukkar, *Podilymbus podiceps*Foto: Wikimedia-brukar Mdf |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Overorden:** | Neoaves |
| **Orden:** | Podicipediformes |
| **Familie:** | Dukkarfamilien Podicipedidae |
| **Slekt:** | ***Podilymbus***Lesson, 1831  |

***Podilymbus*** er ei biologisk slekt av vassfuglar og medlem av dukkarfamilien, Podicipedidae.

Det finst ein nolevande art av *Podilymbus*, ringnebbdukkar, *Podilymbus podiceps*. Han lever store delar av Amerika frå Canada sørover til og med Brasil. 

Den utdøydde atitlandukkar, *Podilymbus gigas* † var òg medlem i denne slekta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Podilymbus» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mai 2013.*

### Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Podilymbus**
Koordinatar: 34°38′36″ N 36°34′22″ E﻿

**Homssjøen** (arabisk بحيرة حمص), òg kalla **Qattinahsjøen** (arabisk بحيرة قطينة) er ein innsjø nær Homs i Syria, som får vatn frå Orontes. Innsjøen ligg 15 km frå byen Homs, og dekkjer eit område på 60 kvadratkilometer. Innsjøen er kjend for å innehalde mykje fisk. EIn av hovudkanalane, som er 60 km lang, gjev drikkevatn til Homs, og eit heilt nettverk av kanalar gjev kunstig vatning til kring 200 kvadratkilometer land.

Breidda av innsjøen er bratt i stader og ganske uframkommgeleg. Det går ikkje veg heile vegen rundt. Demninga som held vatnet inne og mykje av tilhøyrande anlegg har blitt forsterka og utvida i nyare år. 

Innsjøen er kunstig og er skapt av Homsdammen i nordenden. Demninga er eit ingeniørmessig meisterverk frå antikken og vart bygd av romarane. Frå reservoaret gjekk det på denne tida eit nettverk av kanalar til området rundt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Homs» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 14. mai 2008, henta 26. mars 2014
2. ↑  Dumper, 2007, p.171.

Litteratur
----------

* Dumper, Michael; Stanley, Bruce E.; Abu-Lughod, Janet L. (2007), *Cities of the Middle East and North Africa: A Historical Encyclopedia*, Afvt.-CLIO, ISBN 9781576079195

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 68°48′S 65°48′W﻿

**Mount Blunt** er eit avrunda, isdekt fjell (1500 moh) ved vestsida av Weyerhaeuserbreen, på austsida av Den antarktiske halvøya. I følgje peakery.com er fjellet det 1697. høgaste fjellet i Antarktis.

Fjellet vart fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service (USAS) den 28. september 1940. Det vart grovt kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i desember 1958, og kartlagd på ny i november 1960. 

Ho vart namngjeven av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter Edmund Blunt (1770–1862), ein amerikansk forleggar av kart og seglingsguidar. Føretaket hans vart erverva av den amerikanske regjeringa og danna kjernen i den hydrografiske avdelinga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Blunt» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Blunt» (innhald frå Geographic Names Information System).


1. ↑
Koordinatar: 32°27′6.47″N 35°25′18.12″E﻿

**Meirav** (hebraisk מֵירַב) eller **Merav** er ein religiøs kibbutz som ligg i fjellsida av Gilboafjellet i Israel. Han ligg kring ti kilometer sørvest for Beit She'an og mindre enn 500 meter frå Den grøne linja i Emeq ha-Ma'ajanot regionale kommune (hebraisk מועצה אזורית עמק המעיינות}}, Mo'atza Azorit Emeq Hamaayanot), som fram til 2008 heitte Beit She'an-dalen regionale kommune.

Namn
----

Somme knyt namnet «Meirav» til soga om dødsfallet til Saul i slaget ved Gilboa mot filistrane, som ein trur skal ha skjedd i nærleiken. Dottera til Saul heitte Meirav (1 Samuel 14:49). Namnet kan tolkast som «mykje vatn».

Historie
--------

Kibbutzen vart opphavleg grunnlagd som ein Nahal-busetjing på fjellet Malkishua i 1982 og er den nyaste religiøse kibbutzen i landet. I 1987 vart staden flytta til den noverande plassen på Avinadav.

Meirav ligg like sør for ein annan religiøs kibbutz, Ma'ale Gilboa. Sidan dei begge er religiøse kibbutzar, vart det avgjort at sjølv om dei ligg i Gilboafjella og det hadde vore naturleg for dei å vere ein del av Gilboa regionale kommune, så var det betre å inkludere dei i Beit She'an-dalen regionale kommune, der det var ei gruppe religiøse kibbutzar, som Ein HaNatziv, Sde Eliyahu, Shluhot og Tirat Zvi.

Den 18. november 2011 rapporterte Haaretz at grensemuren nær Meirav kibbutz var endra slik at kring 1 500 dekar med palestinsk land hamna over på israelsk side. Dette vart gjeve til kibbutzen av israelske styresmakter. Ein meiner dette er det første tilfellet av at palestinsk-eigd land overført til eit samfunn i den israelske delen av den grøne linja.
I følgje Haaretz hadde ikkje dei israelske styresmaktene rett til å overføre privateigd palestinsk land til kibbutzen. Styresmaktene innrømde at det vart gjort ein feil og at dei kom til å overføre landområdet attende til den palestinske eigaren i februar 2013.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Meirav» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Carta's Official Guide to Israel and Complete Gazetteer to all Sites in the Holy Land. (3rd edition 1993) Jerusalem, Carta, s.323 , ISBN 965-220-186-3 (English)
2. ↑  kibbutzim Arkivert 2007-10-18 ved Wayback Machine. About.com
3. ↑  Akiva Eldar (18. november 2011). «Israel effectively annexes palestinsk land near Jordandalen». *Haaretz*. Henta 7. februar 2015.
4. ↑  Amira Hass (18. februar 2013). «Israel to return Vestbreidda farmland to palestinsk owners after wrongly allocating land to kibbutz». *Haaretz*. Henta 7. februar 2015.

| * v
* d
* e
Emeq ha-Ma'ajanot regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Ein HaNatziv**·** Gesher**·** Hamadia**·** Kfar Ruppin**·** Ma'ale Gilboa**·** Maoz Haim**·** Meirav**·** Mesilot**·** Neve Eitan**·** Neve Ur**·** Nir David**·** Reshafim**·** Sde Eliyahu**·** Sde Nahum**·** Shluhot**·** Tirat Zvi |
| Moshavim | Beit Yosef**·** Rehov**·** Revaya**·** Sdei Trumot**·** Yardena |
| Felleskap | Tel Te'omim |
| Andre landsbyar | Malkishua**·** Menahemia |
**Loch Katrine** (skotsk-gælisk *Loch Ceiterein*) er ein innsjøe i distriktet Stirling i Skottland. Han er om lag 13 km lang og 1 km brei, og går langs Strath Gartney (Gaelic: *Srath Ghartain*). Det er ein populær turistdestinasjon, mellom anna dagsturar frå Glasgow og andre nærliggande byar.

Busetnader
----------

Stronachlachar frå Loch Katrine med Factor's Isle i føregrunnen.
Dei største busetnadene ved Loch Katrine er Trossachs Pier i austenden eller Stronachlachar (gælisk *Sròn a' Chlachair*) mot vestenden. I tillegg finst fleire hytter og gardar langs innsjøen.

Øyar
----

Det er fleire små øyar i Loch Katrine som Ellen's Isle (gælisk *An t-Eilean Molach*), the Black Isle og Factor's Island (gælisk *Eilean a' Bhàillidh*).

Vassforsyning
-------------

Loch Katrine er eigd av Scottish Water og er hovud vasskjelda for det meste av byen Glasgow og det omliggande området. Vassnivået er vorte kunstig heva rundt to meter. Bygginga av anlegget starta i 1855 og vart opna av dronning Victoria i 1859. Vatnet vert ført i akvedukter bort frå innsjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loch Katrine» frå Wikipedia på engelsk, den 18. august 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Newton, M. *Bho Chluaidh gu Calasraid* Acair 1999 ISBN 0-86152-265-6

2008 

* + *Loch Katrine* tourist brochure produced by the Scottish Tourist Board


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Eystein Eggen** (5. januar 1944–19. november 2010) var ein norsk forfattar fødd i Oslo.

Bakgrunn
--------

Eggen var frå ei skrivande ætt, tidlegare kjend under namnet Skogstad, etter garden med same namnet i Kvikne i Hedemark. Han hadde fleire andre norske forfattarar i næraste familie. Forfattaren og lokalhistorikaren Eystein Eggen (1886 -1973) var farfaren, og lyrikaren Arnljot Eggen var onkelen. Grunnlaget hans var likevel morsætta frå Hov i Ålen, ei gammal bondeslekt som er mykje omskriven av mellom anna Johan Falkberget. Til denne ætta høyrer folket frå Storlia same bygd, som og har fostra mange forfattarar: bygdemålsdiktaren og politimeisteren Mons Lie, Jonas Lie den eldre, «heimens diktar», Erik Lie, stiftar av Den norske Forfatterforening, Bernt Lie, truleg vår fremste gutebokforfattar, og Jonas Lie den yngre, som under pseudonymet Max Mauser skreiv kriminalromanar og var NS-politiminister under krigen.

Forfattarskap
-------------

Eggen publiserte i 1969 *Knut Hamsuns vei til fascismen* i *Edda*, Norsk tidsskrift for litterturvitenskap, tett følgd av ein sosiologisk studie av Olav Aukrust. Sidan var han aktiv i samfunnsdebatten, med mange artiklar om litterære, historiske og politiske emne. Nest etter ætta var røynslene frå Norges landbrukshøgskole, Norges bygdeungdomslag og Noregs mållag hovudgrunnlaget for at han i 1993 kunne gje ut *Gutten fra Gimle*, ei skildring av si eiga oppvekst som NS-barn. *Agnar Mykle - en dikterskjebne* frå 1994 bygde på personleg kjennskap til Mykle. 

Som romanforfattar debuterte Eggen med *Generalen* 1996. Boka tok utgangspunkt i Carl Gustav Fleischer sin lagnad under andre verdskrigen. Deretter kom mellomaldarromanane *Hov* i 1997 og *To konger* i 1999. 

Eggen blei statsstipendiat frå 2003. To år før hadde Arbeidarpartiet frå talarstolen i Stortinget hevda at Eggen var «et symbol på en hel generasjon». Han hadde fronta fram beklaginga av «skyggen» som skuldlaust var blitt kasta over livet til NS-barna. Framstegspartiet reiste samstundes spørsmålet om Eggen var «diskriminert grunnet hans foreldres NS-bakgrunn, viss det skulle være tilfelle er det meget bekynringsfullt og alvorlig.» Regjeringa grunnga utnemninga med at «Eystein Eggen har gjennom verksemda si gjort mykje for å kasta lys over den vanskelege stillinga for NS-barna i det norske samfunnet.»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| Accrington  |
| --- |
| Accrington Town HallAccrington Town Hall Accrington Town Hall |
| Plassering |
| 

Accrington is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Lancashire |
| Distrikt | Hyndburn |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 35 203 |
| Koordinatar |  53°45′″N 2°22′″W﻿Koordinatar: 53°45′″N 2°22′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | BB5 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1254 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Accrington**
 |

**Accrington** er ein by i Lancashire i England. Sjølve byen hadde ved folketeljinga i 2001 om lag 35 000 innbyggjarar, men det urbane området inkluderer òg landsbyane Church, Clayton-le-Moors, Great Hartwood og Oswaldtwistle, og folketalet for dette området var i overkant av 71 000.

Historie
--------

Namnet vert rekna for å vere ei forvanskning av *acorn-ring-town* («Kongle-/nøtteringbyen»), ein referanse til at byen inntil den industrielle revolusjon var omgjeve av eikeskog.

Tekstilindustrien var lenge viktig for byen, og mange var tilsette på tekstilmøller og fargeverk. Arbeidstilhøva var dårlege, og det var regelmessig konfliktar mellom tilsette og arbeidsgjevarar. Den mest omfattande konflikten var «Plugopptøyene» i 1842, då ein generalstreik spreidde seg frå by til by i området. Ein del mål vart oppfylt, men dei streikande nådde ikkje heilt fram med krava sine. Streiken kom i tilslutning til chartistrørsla. Byen er òg kjent for produksjon av murstein som er svært sterke, «Accrington NORI» (*IRON*, «jern», stava baklengs).

I 1878 vart byen eit eige distrikt, men ved lokalstyrereformen i 1974 vart han innlemma i Hyndburn.

### Idrettshistorie

Den tidlegare klubben Accrington FC var ein av dei tolv grunnleggjarane av Football League i 1888, men dei fall ut alt i 1893 og vart nedlagt kort tid etter på grunn av økonomiske problem. Accrington er ein av dei få byane som har den tvilsame æra å ha fått to lag slått ut av ligafotball.

Den tidlegare fotballklubben Accrington Stanley avslutta verksemda i 1965. (Han gjekk i 1921 inn i Football League, men i 1962 måtte han trekke seg.)

Ei ny klubb med samme namn vart starta opp på nytt i sesongen 1968/1969, og nådde Conference National i 2003 og kom inn i Football League igjen i 2005.

Kultur og idrett
----------------

Fotballaget Accrington Stanley FC er i League One i frå 2018/19-sesongen. Klubben har ofte blitt trekt fram som eit døme på britisk pågangsmot trass i at det er lite håp om å lukkast. Heimebanen til klubben er Fraser Eagle Stadium.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Accrington» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |

  


1. ↑
**Bjarkøysambandet**, eller **Bjarkøyforbindelsen**, er eit foreslått vegsamband mellom Grytøya og Bjarkøya, og Grytøya og Sandsøya i Troms. Planen går ut på å knyte Bjarkøya og Sandsøya til Grytøya med undersjøiske vegtunnelar. Kostnadsoverslaget for vegsambandet har lydd på 493 millionar kroner.

Hausten 2002 held Bjarkøy kommune ei folkerøysting der om lag 90% røysta for å slå kommunen saman med Harstad kommune dersom Bjarkøysambandet vart bygd, men valdeltakinga var for låg til at resultatet vart bindande.

Ideen om eit fast vegsamband vart fyrst lagd fram på 1980-talet. 

I april 2005 valde fylkestinget i Troms å nedprioritere Bjarkøysambandet i handsaminga av Nasjonal transportplan.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bjarkøy kommune om Bjarkøysambandet Arkivert 2007-02-02 ved Wayback Machine.
* Ukebrevet Mandag Morgen: «Bytter kommunen mot bro, vei og tunnel» Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine. (pdf-fil)

Denne artikkelen byggjer på «Bjarklyforbindelsen» henta frå Wikipedia på bokmål 29. juni 2007.
Utsyn frå Littleferry og innover land
**Loch Fleet** (skotsk-gælisk *Loch Fleòid*) er ein *sea loch* eller ein fjord på austkysten av Skottland, mellom Golspie og Dornoch. Han er ein del av estuaret til elva Fleet, ei lita elv som spring ut i åsane aust for Lairg.

Geografi og geologi
-------------------

Loch Fleet er ein grunn fjord med sandbankar og omfattande sandflater, mudderflater, marskland og sanddyner.

Plante- og dyreliv
------------------

I 1997 vart Dornoch Firth og Loch Fleet særskilde verneområde (SPA) opperetta for å verne om dyrelivet her. Området dekkjer Loch Fleet, Dornoch Firth, Morrich More, Mound Alderwoods og Tarbat Ness. Joint Nature Conservation Committee skildrar området som «eit av dei beste døma i Nordvest-Europa på eit stort estuar som ikkje er påverka av industriell utvikling».

Av fuglar som finst her finn ein fiskeørn, som hekkar her og dei overvintrande lappspove, grågås, brunnakke, spove, strandsnipe, tjeld og krikkand.

I botn av fjorden finn ein svarorskog.

Historie
--------

Ruinane av Skelbo Castle ligg på sørsida av fjorden. 

Slaget ved Littleferry vart utkjempa dagen før slaget ved Culloden i 1746. Sutherland-militsen kom ned frå åsane oppfor Golspie og gjekk til åtak på rundt 500 mann leia av jarlen av Cromarty. Cromarty vart omringa på Littleferryhalvøya på nordaustsida av fjorden og anten drepne, fanga eller drukna i fjorden.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Loch Fleet Arkivert 2004-12-13 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loch Fleet» frå Wikipedia på engelsk, den 15. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  *Dornoch Firth og Loch Fleet SPA*, Joint Nature Conservation Committee, 2001, henta 15. januar 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |