recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| ***Calonectris*** |
| Gulnebblire (Calonectris diomedea) Foto: Tom AllmendingerGulnebblire (*Calonectris diomedea*) Foto: Tom Allmendinger |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Overorden:** | Aequornithes |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Stormfuglfamilien Procellariidae |
| **Slekt:** | ***Calonectris***Mathews & Iredale, 1915 |

***Calonectris*** er ei slekt av tre store lirer i stormfuglfamilien. Artane i denne gruppa er langvenga fuglar med mørk brun eller svart overside, og hovudsakleg kvit på undersida. Dei er pelagiske utanfor hekkesesongen og lever mest vanleg i tempererte og kalde farvatn. Akkurat som *Puffinus* flyg *Calonectris*-lirer med stive venger og nyttar ein «klippe»-teknikk for å segle over bølgjefrontar med eit minimum av aktiv flyging. Men fluktbildet ligg nærare albatrossar enn *Puffinus*-artane.

*Calonectris*-lirer er langdistansemigrantar. Kvitpannelira spreier seg frå austasiatiske hekkeøyar gjennom heile det vestlege Stillehavet og inn i det austlege indiske havet.

Dei lever av fisk, blekksprut og liknande oseanisk mat og kan følgje fiskebåtar for å ta utkast.

Artar
-----

Taksonomi for *Calonectris*-lirer er omdiskutert og kappverdelire er nyleg splitta ut frå gulnebblire. Det finst ei anna lireslekt, *Puffinus*, som omfattar om lag tjue små til mellomstore lirer. *Procellaria*, med fem andre store artar er vanlegvis kalla petrellar, sjølv om ein trur dei er nærare knytt til lirer enn til «eigentlege petrellar». 

* Kvitpannelire, *Calonectris leucomelas*
* Gulnebblire, *Calonectris diomedea*
* Kappverdelire, *Calonectris edwardsii*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger dels på «Calonectris» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2009*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Calonectris**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**Ole Arntzen Lützow** (14. november 1801–2. november 1871) var ein norsk offiser, gardbrukar, embetsmann og stortingsmann fødd i Fredrikstad.

Far til Lützow var offiser. Sjølv var han sekondløytnant 1828-34, men vart då gardbrukar på storgarden Grinder i Grue. Han var både ordførar i Grue og medlem av forlikskommisjonen. I 1845 vart han utnemnd til statsrevisor, busette seg då ved Sagene, som den gongen låg i Aker herad.

Lützow representerte Hedemarkens amt på Stortinget 1839-45. Han var i 1839 medlem og 1842 sekretær i desisjonskomiteen. I 1845 var han sekretær i militærkomiteen, visesekretær i Odelstinget og medlem av den utvida næringskomiteen. Ved stortingsvala 1848, 1851, 1854 hamna han på fyrste eller andre varamannsplass for Akershus amt. 

Han døydde i Kristiania i 1871.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole Lützow NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Mapam** – Det sameinte arbeidarpartiet – var etterkomaren etter venstrefløya av det sionistiske arbeidarpartiet Poale Sion i Russland. Det vart danna i 1948 ved samanslåinga av dei sosialistiske gruppene Hashomer Hatzair og Achdut Ha'Avoda, og var ein aktiv deltakar i israelsk politikk til 1990-åra. Det representerte venstrefløya av kibbutzrørsla og etterfølgde på denne måten Hashomer Hatzair som hadde vore aktiv sidan 1920-åra. 

Mapam var opphavleg prosovjetisk, til rettssakene mot leiande jødiske kommunistar i Tsjekkoslovakia i 1953 og Mapams utsending i den tsjekkoslovakiske hovudstaden vart påstått å vere med i ei sionistisk samansverjing med desse. Sidan utvikla Mapam seg i meir sosialdemokratisk retning. Ei gruppe av Mapam-medlemer med Moshe Sneh i brodden reagerte på brotet med Sovjetunionen med å gå over til Maki, kommunistpartiet. 

Mapam vart med i regjering saman med Mapai (no Avoda, Det israelske arbeidarpartiet) frå 1955. I 1969 gjekk dei eit steg vidare og vart med i ein fast valallianse med Arbeidarpartiet. Men i 1984 gjekk Mapam ut av denne alliansen og ut av regjeringa i protest mot at Avoda med Shimon Peres i brodden skipa ei samlingsregjering med høgrepartiet Likud. 

I 1992 skipa Mapam det nye freds- og venstrepartiet Meretz saman med venstregruppene Ratz og Shinui. Dette sekulære og demokratisk-sosialistiske partiet heiter no **Meretz-Yachad**. 

Ein av dei mest kjende Mapam-profilane opp gjennom tida er Simha Flapan (1911-1987), som er mest kjend for å ha gitt ut boka *The Birth of Israel, Myths and Realities*.

Kjelder
-------

1. ↑  [Flapan, S. (1987). The Birth of Israel, Myths and Realities. New York.]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**New Democratic Party NDP** er eit politisk parti i Canada med sosialdemokratiske og demokratisk-sosialistiske tendensar. Den demokratisk-sosialistiske venstresida i partiet er organisert i *NDP Socialist Caucus*. 

NDP blei danna i 1961 av *Cooperative Commonwealth Federation CCF* og *Canadian Labour Congress CLC*. NDP representerer venstresida i kanadisk politikk, mens Det liberale partiet representerer sentrum og Det konservative partiet høgresida. 

NDP har røter i både bondepopulisme og sosialisme, er nært knytt til fagrørsla, og sjølv om partiet er sekulært, er det kjent for sitt langvarige tilhøve til kristne venstrekrefter. Føderal leiar for NDP er for tida Nycole Turmel etter at den førre leiaren Jack Layton frå Toronto døydde av kreft. Turmel er mellombels leiar, fram til nytt val i mars 2012.

Partiet har aldri hatt føderal regjeringsmakt, men har hatt innverknad på liberale mindretalsregjeringar, og har fått gjennom slike ting som rett til offentleg helsestell for alle, utvida arbeidsløysetrygd og indeksregulering av pensjonsutbetalingar.

NDP har derimot styrt fleire provinsar. Medlemmer av NDP er også aktive lokalt, og er blitt valde til ordførarar og allslags andre lokale verv. Eit døme er ordføraren i Toronto, David Miller. 

Ved parlamentsvalet i 2004 fekk NDP tredje flest stemmer, etter dei konservative og dei liberale. Men partiet lir under valsystemet, som liknar på det britiske og dermed diskriminerer det tredje (eller fjerde) partiet, særleg viss stemmene deira er fordelte utover landet. Kampen for proporsjonal representasjon er eit viktig spørsmål for partiet.

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. ↑  Om leiarvalet i NDP

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dei offisielle heimesidene til NDP
* NDP Socialist Caucus



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)

 |
**Europameisterskapen i handball 1996 for kvinner**, den andre i sitt slag, vart avvikla i tida 6. til 15. desember 1996 i Danmark. Arrangørlandet sikra seg meisterpokalen etter finalesiger 25 – 23 mot Noreg. Austerrike tok bronsemedalje. 12 land var kvalifisert og deltok i turneringa.

### Turneringa

Meisterskapen vart arrangert med gruppespel à seks lag i to grupper. Deretter var det semifinalar med dei to beste laga i avdelingane, og til sist bronsefinale og finale. Turneringskampane fann stad i Brøndby, Fredericia, Herning og Vejle.

### Semifinalane

* Danmark – Tyskland 24 – 22
* Noreg – Austerrike 22 –20

Finalen
-------

Finalen fann stad i Herning framom 4 500 tilskodarar. Noreg tok føringa og var oppe i firemålsleiing på 10 – 6, før Danmark kom tilbake og utlikna til pauseresultatet 10 – 10. Etter pause heldt det danske laget fram å skåre til det stod 13 – 10. Sidan jamna stillinga seg ut og laga fylgde kvarandre utover i omgangen. Fem minuttar før full tid gjekk Noreg opp i 22 – 21, men tre danske nettkjenningar snudde stillinga til 24 – 22 og til sist siger 25 – 23.

**Danmark** sine toppskårarar, Gitte Madsen og Anne Dorthe Tanderup, fann begge vegen til nettmauskane i fem angrep. Anja Andersen og Anette Hoffmann skåra kvar sine fire mål, Camilla Andersen og Janne Kolling kvar sine tre, og Tonje Kjærgaard fekk ei skåring. Susanne Munk Lauritsen og Lene Rantala var danske målvakter.

**Noreg**s finalelag omfatta målvaktene Heidi Tjugum og Annette Skotvoll, målskårarane Trine Haltvik (10), Kjersti Grini (4), Kari Solem (3), Susann Goksør (2), Kristine Duvholt (2), Sahra Hausmann (1), Mette Davidsen (1), Tonje Larsen, Janne Tuven og Kristine Moldestad. Jeanette Nilsen, Monica Vik Hansen, Ellen Thomsen og Silje Bolset deltok også i meisterskapen.

Ingen spelar vart utvist av dommarane, islendingane Stefan Arnaldsson og Rögnvald Erlingsson.

Kjelder
-------

* Rogalands Avis 16. desember 1996

| * v
* d
* e
Europameisterskapen i handball |
| --- |
| Menn | Portugal 1994**·** Spania 1996**·** Italia 1998**·** Kroatia 2000**·** Sverige 2002**·** Slovenia 2004**·** Sveits 2006**·** Noreg 2008**·** Austerrike 2010**·** Serbia 2012**·** Danmark 2014**·** Polen 2016**·** Kroatia 2018**·** Austerrike/Noreg/Sverige 2020**·** Ungarn/Slovakia 2022**·** *Tyskland 2024* |
| Kvinner | Tyskland 1994**·** Danmark 1996**·** Nederland 1998**·** Romania 2000**·** Danmark 2002**·** Ungarn 2004**·** Sverige 2006**·** Makedonia 2008**·** Danmark/Noreg 2010**·** Serbia 2012**·** Kroatia/Ungarn 2014**·** Sverige 2016**·** Frankrike 2018**·** Danmark 2020**·** Montenegro/Nord-Makedonia/Slovenia 2022 |
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Amiga».*

Ei Amiga 500-maskin med 1084S RGB-skjerm og A1010-diskettstasjon.
I datavitskapen er **Amiga** nemninga på ei rad ulike datamaskiner som har vore baserte på 68000-processorane frå Motorola. Det finst dessutan nyutgjevingar av **Amiga**-maskina, kalla AmigaONE, som er baserte på PowerPC-arkitekturen.

Historie
--------

Utviklinga av det som først skulle vera ei spelmaskin byrja i 1982.

Den første Amiga-maskinvara vart teikna av Jay Miner. Ho var skilsetjande da ho kom i 1985 og hadde brikkesettet OCS (original chipset) med høgt utvikla bilete- og lydeigenskapar. 
Amiga vart ei populær spelmaskin, særleg i Europa, da folk bytte ut 8-bit-maskiner som Commodore 64. Amiga fekk òg ei marknadsrolle i video-tilverking.

Da produsenten Commodore gjekk konkurs i 1993, gjekk Amiga-teknologien ei uviss framtid i møte. Rettane til Amiga-teknologien har mange gonger vorte overtekne av nye interessentar, men kvar gong har det vist seg at dei nye eigarane ikkje har vore interesserte eller ikkje i stand til å utvikle nye Amiga-modellar.

Amiga-modellar
--------------

Dei ulike Amiga-modellane:

* Amiga 1000 (frå 1985)
* Amiga 500 (frå 1987)
* Amiga 2000 (frå 1987)
* Amiga 2500 (frå 1989)
* Amiga 1500 (frå 1990)
* Amiga 3000 (frå 1990)
* Amiga 500+ (fra 1991)
* Amiga 3000T (frå 1991)
* CDTV (frå 1991)
* Amiga 600 (frå 1992)
* Amiga 1200 (frå 1992)
* Amiga 4000/040 (frå 1992)
* Amiga 4000/030 (frå 1993)
* CD32 (frå 1993)
* Amiga 4000T (frå 1994)
* Amiga 4000/060 (frå 1996)

Tekniske eigenskapar
--------------------

Operativsystem
--------------

Amiga vart tidleg kjend for å ha godt utbygd samkøyring i det operativsystemet som i dag er kjent som AmigaOS. Operativsystemet var mellom anna i stand til å køyre multitasking, noko som midt i 1980-åra var uvanleg på andre maskiner enn dei som køyrde UNIX. Operativsystemet brukte ikkje memory-protection, og dette gjorde at systemet arbeidde særs snøgt. Minuset med denne filosofien var at programmeraren laut vita kva han heldt på med om han ikkje skulle øydeleggje for andre program. Dette er den same problematikken som vi framleis har i moderne sanntidsoperativsystem.

Andre operativsystem som enno finst og er istandhaldne for *classic* Amiga er Linux, NetBSD, og OpenBSD. Commodore Amiga Unix (bygd på AT&T System V Rel. 4) fanst berre til A2500 og A3000.

Amiga i Noreg
-------------

Noreg var eitt av dei landa der Amiga har vore mykje bruka. Særleg innanfor demoscenen var det mange dugande Amiga-utviklarar. Det var dessutan eit svært aktivt BBS-miljø for *Amiga*-brukarar. Eit nettverk av såkalla elitebasar heldt det gåande med spreiing av spel og programvare for *Amiga* til langt uti 1990-åra.
**Wobbe-indeks** (IW) blir nytta til å samanlikne brennverdiane mellom ulike brennbare gassar,som naturgass, biogass og bygass. Dersom {\displaystyle V\_{C}} er øvre brennverdi, òg kalla den kalorimetriske brennverdi, og {\displaystyle G\_{S}} er spesifikk vekt, så er Wobbe-indeksen, {\displaystyle I\_{W}}, definert som

{\displaystyle I\_{W}={\frac {V\_{C}}{\sqrt {G\_{S}}}}.}
Wobbe-indeksen blir nytta især til å stille inn forbrenninga av gass i for eksempel gasskomfyrar. Dette er viktig for å oppnå ei optimal og fullstendig forbrenning. Dersom to brennstoff har identiske Wobbe-indeksar så vil energiproduksjonen vere den same for gitte trykk og ventilinnstillingar. Andre flammekarakteristikkar (brennsnøggleik, svovelinnhald etc.) kan likevel variere ved same Wobbe-indeks.

Ver merksam på kva einingar Wobbe-indeksen er gjeven i.

Wobbe-indeksen for nokre vanlege brenselgassar
----------------------------------------------

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| *Brenselgass* | *Øvre indeks*Kcal/Sm3 | *Nedre indeks*Kcal/Sm3 | *Øvre indeks*MJ/Sm3 | *Nedre indeks*MJ/Sm3 |
| Hydrogen | 11,528 | 9,715 | 48.23 | 40.65 |
| Metan | 12,735 | 11,452 | 53.28 | 47.91 |
| Etan | 16,298 | 14,931 | 68.19 | 62.47 |
| Etylen | 15,253 | 14,344 | 63.82 | 60.01 |
| Naturgass | 12,837 | 11,597 | 53.71 | 48.52 |
| Propan | 19,376 | 17,817 | 81.07 | 74.54 |
| Propylen | 18,413 | 17,180 | 77.04 | 71.88 |
| n-butan | 22,066 | 20,336 | 92.32 | 85.08 |
| Iso-butan | 21,980 | 20,247 | 91.96 | 84.71 |
| Butylen-1 | 21,142 | 19,728 | 88.46 | 82.54 |
| LPG | 20,755 | 19,106 | 86.84 | 79.94 |
| Acetylen | 14,655 | 14,141 | 61.32 | 59.16 |
| Karbonmonoksid | 3,060 | 3,060 | 12.80 | 12.80 |

NB: 1 Joule = 2.3901×10−4 kcal.
For bygass ligg Wobbe-indeksen i området 22,5–30 MJ/Nm3

Referansar
----------

1. ↑  Wobbe Index and Fuel Gases
Ty og Fenresulven, av John Bauer.
**Ty** er ein krigsgud frå den norrøne gudelæra. Han rådde over kven som skulle vinna i strid. Truleg er han gud for rettferd og tingskipnaden. Han er i tillegg gud for kveg. I eldre tid kan Ty ha hatt vørdnaden til Odin, som guden over alle gudar. 

I Snorre si den yngre Edda kan ein lesa at då æsene skulle binda Fenresulven, kravde ulven at nokon la handa si i munnen til ulven. Fenresulven var stor og sterk og avskrekkande, til og med for dei modige æsene. 

Berre Ty hadde mot til å møta kravet. Han la høgrehanda si i ulvekjeften. Lekkja heldt Fenresulven fast, og æsene nekta å sleppa han fri. Ty var etter dette einhendt. Ty var kjend for å vera den einaste som torde å mata Fenresulven. 

Ty har ei rolle i Hymeskvadet i den eldre Edda. Ty hjelper Tor med å skaffa eit bryggjekar som er stort nok til at det kan bryggjast øl til alle gudane i ein omgang.

I den yngre Edda er Ty son av Odin. I Hymeskvadet er han son av jotnen Hyme.

Ty døyr under Ragnarok, då han kjempar mot hunden Garm, vaktarhunden framfor Helheim. Dei to tek livet av kvarandre.

Tysdagen er oppkalla etter guden Ty. Det same er Tysnes.
På latin er tysdag krigsguden Mars sin dag, *Martis dies*.

Namn på Ty
----------

* Týr eller Tívar (norrønt)
* Tyr (svensk, dansk, engelsk, tysk)
* Tyz (gotisk)
* Ti (gamalsvensk)
* Tiw, Tiu eller Tew (gamalengelsk)
* Ziu (gamalhøgtysk)
**Handball under Sommar-OL 2004** for karar vart avvikla frå 14. til 29. august 2004 i Faliro-hallen. Tolv land deltok i turneringa: Brasil, Egypt, Frankrike, Hellas, Island, Kroatia, Russland, Slovenia, Spania, Sør-Korea, Tyskland og Ungarn.

Laga var delt inn i to grupper med seks lag i kvar, der alle laga i gruppa spelte kamp mot einannan. Dei fire beste laga frå kvar gruppe avanserte til kvartfinalar. Vinnarane av semifinalane, Kroatia og Tyskland, møttest til finale, medan taparane av semifinalane møttest til kamp om bronseplassen. Russland slo Ungarn 28–26 i bronsefinalen.

### Finalen

Tyskland leia 12–11 ved pause. I den andre omgangen snudde Kroatia til tomålstriumf 26–24. Kroatia sine skåringar kom frå Mirza Džomba (9), Petar Metličić (4), Goran Šprem (3), Nikša Kaleb (3), Igor Vori (3), Blaženko Lacković (3) og Slavko Goluža (1). Spelstyrar Ivano Balić skåra ikkje, det gjorde heller ikkje målvaktene Vlado Šola og Venio Losert.

Stefan Kretzschmar vart toppskårar for Tyskland med 9 nettkjenningar.

Dei svenske dommarane straffa Kroatia med 2x2 minutts utvisingar, Tyskland med 5x2.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Handball at the 2004 Summer Olympics – Men's tournament» frå Wikipedia på engelsk, den 20. november 2022.*
Flagget til Hamas.
**Hamas**, akronym for **Harakat al-Muqawamah al-Islamiyyah** (arabisk for **Islamsk motstandsrørsle**) er ein palestinsk islamistisk paramilitær og politisk organisasjon. Rørsla er leia av Khaled Mashaal og held hovudsakleg til på Gazastripa, men opererer òg på Vestbredda.

Gruppa har stått bak fleire valdelege aksjonar mot hovudsakleg israelske mål, både sjølvmordsbombarar mot menneskemengder og rakettåtak mot militære mål i Israel. Ho blir derfor sett på som ein terroristorganisasjon av ei rekke land. Blant palestinarar er Hamas òg kjent for velferdsarbeid blant dei fattige.

Historie
--------

Hamas blei grunnlagd av Ahmad Yassin og Mohammad Taha seint i 1987 som ei militant grein av Det muslimske brorskapet. Målet med gruppa var å utsletta Israel og oppretta ein islamsk stat for palestinarane.

Sjeik Ahmad Yassin blei drepen av israelsk militære i mars 2004. I april same året blei den nye hamasleiaren Abd al-Aziz al-Rantissi utsett for eit israelsk helikopteråtak i Gaza, og døydde seinare av skadane. Namnet til den nye leiaren blei halde hemmeleg av tryggleiksgrunnar, men israelsk etteretning meiner Mahmoud al-Zahar blei leiar etter al-Rantissi.

Valsiger
--------

Fordelinga av representantar i parlamentet etter valet i 2006.
Fatha som hadde styrt Gaza før valet var sett på som korrupt. og i 2006 vann Hamas valet i Gaza Sjølv om Hamas vart valde av palestinarane på Gazastripa i eit fritt val ville ikkje USA akseptera resultatet og freista å fjerna den valde regjeringa.

Ideologi
--------

Hamas-charteret frå august 1988 erklærte heile Palestina som eit muslimsk land som aldri kan høyra til ikkje-muslimar. Dette charteret går sterkt ut mot sionismen, og nemner mellom anna Sions vises protokollar som om dei var ekte.

Før valet i dei palestinske sjølvstyreområda i januar 2006 la Hamas fram eit partiprogram der det gjekk fram at målet deira ikkje lenger var å utsletta Israel. Med dette nærma Hamas seg det meir moderate Fatah-partiet.

Kjelder
-------

1. ↑  Ess, K. *Why Hamas Won*, zcommunications.org, 31/1-2006.
2. ↑  *Hamas sweeps to election victory*, BBC.co.uk, 26/1-2006.
3. ↑  Goldenberg, S. *US plotted to overthrow Hamas after election victory*, guardien.co.uk, 4/3-2008.
4. ↑  Fransson, L. *Hamas modererer seg*, Dagbladet.no, 12/1-2006.

* *Denne artikkelen bygger på «Hamas» frå Wikipedia på bokmål, og «Hamas» frå Wikipedia på svensk den 26. januar 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hamas**

* BBC-side om Hamas[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NLA
* NKC

 |
**EHF-cupvinnarcupen i handball 1998** for kvinner vart vunne av Bækkelagets Sportsklub etter finalesiger 51–40 over kroatiske Lokomotiva Zagreb.

### Kvartfinalane

* Napredak Kruševac – Lokomotiva Zagreb 46–49
* Brovary – Borussia Dortmund 48–64
* HC Zalău – Luk Moskva 40 – 35
* Kuban Krasnodar – Bækkelaget SK 43–47 (24-19 og 19-28)

### Semifinalane

* Lokomotiva Zagreb – Borussia Dortmund 53 – 51 (32-24 og 21-27)
* HC Zalău – Bækkelaget SK 39–59 (22-27 og 17-32)

### Finalane

Finalen vart avvikla i Zagreb laurdag 9. mai framfor 3 500 tilskodarar og i Oslo 16. mai. Oslo Spektrum registrerte 6 661 tilskodar. Kampen i Zagreb enda uavgjort 23–23, ved pause leia heimelaget 11–9. På heimebane tok Bækkelaget føringa og leia 17–10 halvvegs, i andre omgang auka laget til siger 28–17.

**Bækkelaget** sitt meisterlag bestod av Cecilie Leganger, Monica Kyvåg, Anja Andersen (9+13), Sorina Teodorovic (5+4), Siv Heim Sæbøe (4+4), Sahra Hausmann (1+3), Mette Ruud-Johansen (2+1), Kari Anne Hole (0+2), Eli Fallingen (2+0) og Pia Løkenflaen (0+1).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Coupe d'Europe des vainqueurs de coupe féminine de handball 1997-1998» frå Wikipedia på fransk, den 9. november 2023.*

* Dagsavisen Arbeiderbladet 10. mai 1998
* Dagsavisen Arbeiderbladet 10. mai 1998
Plasseringa av Huangshi (gul) i Hubei
E’dong-brua kryssar Chang Jiang ved byen Huangshigang i Huangshi
**Huangshi** (kinesisk skrift 黄石; pinyin *Huángshí*) er eit byprefektur søraust i provinsen Hubei i det sentrale Kina, der det i søraust grensar mot provinsen Jiangxi. Byprefekturet har eit areal på 4 645 km² og om lag 2,43 millionar ibuarar i 2010.

Huangshi ligg ved søraustbreidda av Chang Jiang og grensar i vest mot Wuhan. Landskapet er prega av åsar og låge fjell, samt mange små og store innsjøar. Høgste fjellet er det 860 moh. høge Sjutoppsfjellet. Gjennomsnittstemperaturen i Hangshi er 17 °C og årleg nedbør 1 400 mm.  Snø kan falle frå desember til februar.

Byprefekturet Huangshi omfattar fire bydistrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og eitt fylke (县 *xiàn*).

Næring
------

Huangshi er, gjennom nærleiken til storbyen Wuhan og som stoppestad for fleire av dei store jarnvegane i landet, samt lægje ved Chang Jiang, eit viktig nav i varetransporten og -distribusjonen. I prefekturet er det stor utvinning av mineral som jarn, mangan, gull, kopar, wolfram, molybden, sink, kobolt, sølv, gallium og thallium.

Landbruk er ei stor næringsgrein, der mange av vekstane går til mat, farmasi og parfyme.

Samferdsle
----------

Riksveg 106 i Kina går gjennom området. Han strekker seg frå Beijing og er innom mellom andre Hengshui, Kaifeng, Ezhou og Shaoguan på sin veg sør til Guangzhou i Sør-Kina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huangshi» frå Wikipedia på engelsk, den 26. september 2012.*

Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:

* Huangshi, Britannica.com
* Huangshi population statistics[*daud lenkje*], hsgtj.gov.cn


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Jabloko** eller **Det russiske demokratiske partiet «Jabloko»** (russisk Росси́йская Демократи́ческая Па́ртия «Я́блоко», *Rossijskaja demokratitsjeskaja partija "Jabloko"*) er eit politisk parti i Russland. Jabloko er eit liberalt parti og medlem av Den liberale internasjonale, og er soleis å rekna som eit søsterparti av Venstre i Noreg. Det reknar seg som del av den demokratiske opposisjonen til president Vladimir Putin. Namnet kjem opphavleg frå forbokstavane til dei tre grunnleggjarane, Grigorij Javlinskij, Jurij Boldyrjov og Vladimir Lukin, ordet *jabloko* tyder òg ‘eple’. Leiar sidan starten er Grigorij Javlinskij.

Jabloko oppstod som ein valallianse før det russiske parlamentsvalet i 1993. Alliansen fekk 7,9 % av røystene ved dette valet, men har ved seinare val ikkje klard å auka stemmetalet sitt. I januar 1995 vart det organisert som eit politisk parti. Jabloko støtta marknadsreformer, men ikkje til ein kvar pris og på alle område, som til dømes helse, utdanning, kultur eller miljøvern. Jabloko kallar seg difor eit sosialliberalt parti. Jabloko har vore svært kritiske til krigen i Tsjetsjenia. 

Etter at Vladimir Putin kom til makta har partiet åtvara mot innskrenkingar i demokratiske rettar i Russland. Ved parlamentsvalet i 2003 hamna partiet under sperregrensa på 5 % og fekk berre valt inn fire representantar i enkeltmannskrinsar. Javlinskij skulda Putin for valfusk for å hindra at Jabloko og eit anna demokratisk parti, Unionen av høgrekrefter, skulle koma inn i parlamentet. Ved presidentvalet i 2004 stilte Jabloko difor ingen kandidat. Det var mykje snakk om samling av demokratiske parti og rørsler før parlamentsvalet i 2007 og presidentvalet i 2008. Som eit første steg i denne retninga stilte Jabloko og Unionen av høgrekrefter felles liste til valet til byparlament i Moskva i 2005. Denne lista fekk 11,1 % av røystene. Men etter dette vart det ikkje meir av planane om samanslåing.

Leiaren Grigorij Javlinskij har heile tida vore den heilt dominerande personen i partiet. Han stilte som presidentkandidat i 1996 og 2000.

Valresultat for Jabloko
-----------------------

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **Val til dumaen 1993-2007**

| Årstal | Prosent av stemmene |
| --- | --- |
| 1993 | 7,9 % |
| 1995 | 6,9 % |
| 1999 | 5,9 % |
| 2003 | 4,3 % |
| 2007 | 1,6 % |
| 2011 | 3,43 % |

 |   |   |   | **Grigorij Javlinskij i presidentval**

| Årstal | Prosent av stemmene |
| --- | --- |
| 1996 | 7,3 % |
| 2000 | 5,8 % |

 |

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. ↑  ; arkiveringsdato: 23. januar 2022; arkiv-URL: .
3. ↑  .
4. ↑  .
5. ↑  .
6. ↑  .

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisielle heimesider

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Spartakusforbundet** (**Spartakusbund** på tysk) var ein organisasjon av radikale sosialistiske krigsmotstandarar i Tyskland under første verdskrigen. 

Organisasjonen oppstod som «Gruppe Internationale» i 1915, og omfatta mellom andre Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht og Clara Zetkin.

I artiklar kalla «Spartakusbreva» blei krigen og den sosialdemokratiske partileiinga si tilslutning til krigføringa kritisert. Derfor blei «Gruppe Internationale» kjend som «Spartakusgruppa» og kalla seg seinare Spartakusforbundet. 

Fleire av dei leiande medlemmene i organisasjonen blei etter kvart arresterte i periodar, og arbeidet deira på andre måtar hindra av styresmaktene.

Da det Uavhengige Sosialdemokratiske Partiet i Tyskland (USPD) blei danna i 1917, slutta spartakistane seg til. Men deira program var monaleg meir radikalt enn USPD sitt.

Etter at den tyske novemberrevolusjonen i 1918 hadde brote ut, gjekk Spartakusforbundet inn for ein rådsrepublikk bygd på arbeidarråd og soldatråd. Dette likna tilsynelatande på bolsjevikane sitt program i Russland, men den ideologiske leiaren i Spartakusforbundet, Rosa Luxemburg, stod i røynda for ein annan og meir demokratisk sosialisme enn Vladimir Lenin gjorde. Mellom anna slo ho fast i "Kva vil Spartakusforbundet?" at dei berre ville overta regjeringsmakta om det var den klåre og utvitydige viljen til folkefleirtalet. 

Den 30. desember 1918 blei Det tyske kommunistpartiet (KPD) skipa, sjølv om Rosa Luxemburg rådde frå. I januar 1919 kom det til oppstand i Berlin, med kommunistar i brodden. Rosa Luxemburg var usamd i oppstanden, men blei likevel arrestert og drepen. Det same blei dei to andre fremste leiarane i KPD, Karl Liebknecht og Leo Jogiches. Men i fleire år framover var arven etter Spartakusforbundet og Rosa Luxemburg ein viktig faktor på den tyske venstresida, delvis innanfor KPD før dette partiet blei heilt dominert av stalinistar, og delvis utanfor. Om ikkje Rosa Luxemburg hadde blitt drepen, er det grunn til å tru at ho hadde komme til å spele ei viktig rolle i internasjonal sosialisme i åra som følgde.

Bakgrunnsstoff
--------------

* On the Spartacus Programme av Rosa Luxemburg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Det amerikanske sosialistpartiet**, **Socialist Party of the United States of America** (**SPUSA**), er ein etterkommar etter *Socialist Party of America*, som i si tid blant anna hadde dei store leiarane Eugene Debs og Norman Thomas, og tidvis stod relativt sterkt som tredjeparti i USA i første halvdel av førre hundreåret. 

SPUSA er eit demokratisk sosialistisk parti med fleire organiserte tendensar, som går inn for ein demokratisk sosial revolusjon nedanfrå, ikkje ein valdeleg revolusjon ovanfrå der eit parti tar makta. Ungdomsorganisasjonen til partiet heiter *Young People's Socialist League.*

SPUSA blei danna i 1973 etter at Socialist Party of America blei overtatt av ei gruppe som danna det høgresosialdemokratiske partiet *Social Democrats USA*. Enda ei gruppe som sprang ut av det gamle sosialistpartiet i 1973 danna sidan Democratic Socialists of America, eit sosialdemokratisk parti som arbeider innanfor Det demokratiske partiet i USA. 

SPUSA har dei siste åra vakse frå om lag 600 til om lag 1500 medlemmer. Kandidatar frå SPUSA har gjort det overraskande godt i ein del lokale val, såleis i Oregon, der sosialisten David Gillette fekk nesten 26 % av stemmene i valet til representanthuset i delstaten, og i Milwaukee i 2000, der sosialisten Wendell Harris fekk nesten 20 % av stemmene i ordførarvalet.

SPUSA er det einaste venstresosialistiske partiet i USA. Det er mot både kapitalisme og sovjetkommunisme. Partiet godtar fleire organiserte tendensar i eigne rekkjer, og det er ulike syn i det på korleis eit sosialistisk samfunn kan nåast. Nokre medemmer er reformistar, og ser for seg ein gradvis overgang. Dei ser den nordiske velferdsstatsmodellen som eit viktig delmål. Andre er for ei meir revolusjonær tilnærming til overgangen frå kapitalisme til sosialisme.

SPUSA har i det siste fokusert mest på grasrots- og lokalpolitikk, på kampen mot det militær-industrielle komplekset, ulovleg internering av innvandrarar etter terroråtaka 11. september 2001 og generelt på kampen for å forsvare menneskerettane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesidene til partiet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* CiNii

 |
Den indre delen av Sørfolda med det gamle dagbrotet Hammarfall
**Sørfolda** er ein fjordarm av Folda i Sørfold og Bodø kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 36 km søraustover til Straumen i botn av fjorden, men inn til botn av fjordarmen Leirfjorden er lengda totalt 40 km.

Fjorden har innløp mellom Kansteinflåget i sørvest og Blinkskjeret på Prestmåsøya i nordaust. Grenda Tårnvika ligg på sørvestsida litt innanfor innløpet, medan Rørstad ligg på andre sida. Sør for Tårnvika går fjordarmen Nevelsfjorden sørvestover. Han har igjen Eidekjosen som sidefjord.

Litt lenger inn i fjorden går Sjunkfjorden sørover. Det ligg få busetnader langs denne delen av fjorden, men på nordsida, der Leirfjorden startar, ligg bygda Styrkesvik. På andre sida av fjorden ligg den gamle handelsstaden Røsvik med Røsvik kyrkje. Frå 1941 til 1966 gjekk det ferje over Sørfolda frå Røsvik til Bonåsjøen på nordsida av Leirfjorden. På andre sida av fjorden, rett aust for Røsvik går den vesle fjordarmen Aspfjorden innover. Ved innløpet til Aspfjorden ligg grenda Øvre Kvarv. Vidare innover i fjorden ligg fleire grender og gardsbruk langs fjorden, hovudsakleg på vestsida.

Tørrfjorden er ein annan fjordarm som går austover. Han går innover til Trengselsundet og vidare som Nordfjorden. Inst i fjorden ligg tettstaden Straumen som er administrasjonssenter i Sørfold kommune. Her ligg òg Elkem Salten ved fjorden.

E6 går langs delar av austsida av Sørfolda. Andre vegar langs fjorden er Riksveg 826 på vestsida av den indre delen, Fv612 på nordsida ved Styrkesvik. Ytst i fjorden går Fv571 på sørvestsida inn til Tårnvika.

Kjelder
-------

1. ↑  nettstaden til Ofotens bilruter: «Fem ferger»


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Saar** (fransk: *Sarre*) er ei elv nordaust i Frankrike og vest i Tyskland, og ei av sideelvene til Mosel frå høgre. Ho har sitt utspring i Vogesane på grensa mellom regionane Alsace og Lorraine, der dei to elvene Sarre Rouge og Sarre Blanche renn i hop ved Lorquin. Begge desse elvane har sitt utspring nær Mont Donon, den høgaste toppen nord i Vogesane. Etter 246 km (126 km i Frankrike og 120 km i Tyskland) munnar Saar ut i Mosel ved Konz (Rhineland-Palatinate). Saar har eit nedslagsfelt på 7 431 km², og vatnet her renn via Mosel ut i Rhinen og Nordsjøen. 

Tidlagere var Saar svært viktig for industrien i Saarland, som dreidde seg om kol, jern og stål. Råmateriale og ferdige produkt vart skipa på elva og vidare via Mosel til Rhinen og til dømes til Ruhrgebiet eller Rotterdam. 

Saar renn gjennom følgjande departement i Frankrike, delstatar i Tyskland og byar: 

* Moselle (F): Abreschviller (Sarre Rouge), Lorquin, Sarrebourg, Fénétrange
* Bas-Rhin (F): Sarre-Union
* Moselle (F): Sarralbe, Sarreguemines
* Saarland (D): Saarbrücken, Saarlouis, Dillingen, Merzig
* Rhineland-Palatinate (D): Saarburg, Konz.

På breidda av Saar ligg verdsarvstaden Völklinger Hütte. Ved Mettlach passerer Saar gjennom dei kjende Saar-svingane.

Viktigaste sideelvar
--------------------

* Blies
* Nied
* Prims

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Privatskule** er ein skule som ikkje blir driven av det offentlege, til skilnad frå ein offentleg skule.

Noreg
-----

Privatskular eller friskular i Noreg er skular i Noreg som driv etter den såkalla privatskulelova. 

Privatskular heitte ei tid friskular sidan dei normalt er privateigde. Friskuleordninga av 2003 vart innført etter endringar i friskulelova, primært § 2-1, der det går fram at kravet til formål i privatskulelova § 3 er fjerna. Bondevik 2-regjeringa, beståande av Høgre, Kristeleg folkeparti og Venstre, innførte ordninga med støtte frå Fremskrittspartiet. Hausten 2005 vart det etablert ca. 15 000 vidaregåande skuleplassar ved private skular i Noreg.

Privatskulane driv med støtte frå det offentlege. Tilskotet svarar til 85 % av tilskotsgrunnlaget, som er rekna ut frå kostnadene per elev i den offentlege skulen.

Den nye regjeringa frå Arbeidarpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Senterpartiet har gjennomført endringar i lova. 29. juni 2007 vart lova stramma inn og endra namn. Det er blitt svært vanskeleg å starte privatskular. I utgangspunktet er det berre tillate med religiøse eller pedagogiske alternativ. Lova skifta òg namn frå friskulelova til privatskulelova.

Døme på privatskular
--------------------

* Nyskolen
* Steinerskulen
* Montessoriskule

Bakgrunnsstoff
--------------

* Privatskoleloven på Lovdata
**Narodno-patriotitsjeskij sojuz Rodina** (russisk Народно-патриотический союз Родина, *Den folke-patriotiske unionen Moderland*) var eit politisk parti i Russland frå 2003 til 2006, då det gjekk inn i det nye partiet Rettferdig Russland (*Spravedlivaja Rossija*). Det vart stifta i september 2003 som ein valallianse til parlamentsvalet i 2003 av fleire nasjonalistiske og venstre-orienterte grupper. Dei tre fremste leiarane var Sergej Glaziev, Sergej Baburin og Dmitrij Rogozin. Partiet fekk 9,0 % av røystene ved valet i 2003. Motstandarar av partiet hevda at det hadde blitt stifta på oppmodinga av Vladimir Putin sitt regime for å trekkja støtte bort frå kommunistpartiet. Rodina stilte ingen kandidat til presidentvalet i 2004. Som resultat av dette trekte Sergej Glaziev seg frå partiet og stilte som uavhengig kandidat. Han fekk 4,1 % av røystene. Partiet har òg ellers vore utsett for indre uro.

Rodina fekk ikkje lov å delta i valet til byparlamentet i Moskva i desember 2005 fordi kampanjen deira vart dømd å oppmoda til rasehat. Ein av partiet sine valplakatar viste mørkhuda kaukasar som kasta vassmelonskal på bakken, med teksten "la oss rydda byen vår for bos" under.

28. oktober 2006 slo Rodina seg saman med Det russiske pensjonistpartiet (*Rossijskaja partija pensionerov*) og Det russiske livspartiet (*Rossijskaja partija zjizni*) under namnet Rettferdig Russland: Moderland/Pensjonistar/Liv (*Spravedlivaja Rossija: Rodina/Pensionery/Zjizn*). Rodina var det einaste av desse tre partia som var representert i dumaen frå før. Det nye partiet har erklært seg som eit støtteparti for president Putin. Den første testen for det nye partiet vert regionalval i 14 føderasjonssubjekt den 11. mars 2007.

Kjelder
-------

* Partiet sine offisielle heimesider

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Rodina**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Arbeidarpartiet** (på portugisisk **Partido dos Trabalhadores**) er eit politisk parti på venstresida i Brasil. Det blei skipa av ei gruppe intellektuelle og arbeidarar i São Paulo i 1980. Blant grunnleggjarane var Luiz Inacio Lula da Silva, tidlegare president i Brasil.

Partisymbolet er ei raud stjerne med bokstavane PT i kvitt inni. På raude bakgrunnar, som raude flagg og raude t-skjorter og skjermluer, kan stjerna vere kvit, og initialane til partiet inni stjerna raude. 

PT er eit breitt sosialistisk parti med mange tendensar innanfor partiet, mellom dei sentrum-venstre-gruppa som president Lula sjølv høyrer til, marxistar og kristensosialistar. Partiet blir av mange rekna for å vere eit av dei viktigaste venstrepartia i Latin-Amerika.

Etter 1990 voks oppslutninga om PT, og dei vann vala i viktige byar som Sao Paulo og Porto Alegre. Men den viktigaste sigeren var sjølvsagt da Lula i 2002 blei president, etter tre tidlegare forsøk. 

PT er i utgangspunktet eit venstresosialistisk parti, men som regjeringsparti meiner somme at det har endra politikk i meir moderat sosialdemokratisk eller jamvel sosialliberal lei. Noko av forklaringa kan vere at partiet ikkje har reint fleirtal i parlamentet, og derfor må alliere seg med andre parti for å få ting gjennom der. Men venstresida i PT er ikkje nøgd, og somme av dei som meiner PT har endra seg bort frå sitt eige program, er no ute av partiet. Meiningsmålingar viser likevel at fleirtalet i Brasil framleis støttar president Lula.
**Mensjevik** er ei nemning for dei medlemene i Russlands Sosialdemokratiske Arbeidarparti RSDRP/RSDAP som var usamde med Vladimir Lenin om korleis partiet skulle fungere. Dei skilde seg ut som ei eiga gruppe etter usemje om krav til medlemmar ved partikongressen 1903.

Mensjevikane meinte det tilbakeliggjande jordbrukslandet Russland, styrt av ein eineveldig tsar og utan demokratiske tradisjonar, på ingen måte var modent for sosialisme. Dermed var dei russiske sosialdemokratane si oppgåve å hjelpe den liberale opposisjonen med å opprette eit borgarleg demokrati, og straks dette var oppretta å fungere som ein sosialdemokratisk opposisjon innanfor dette og byggje opp ei sterk fagrørsle etter kvart som industriarbeidarklassen voks. Altså gå i fotspora til den sentral- og vesteuropeiske arbeidarrørsla, som mensjevikane kjende seg sterkt knytte til.

Mensjevisme blir såleis synonymt med demokratisk sosialisme i ein russisk kontekst. 

Den fremste personlegdomen blant mensjevikane var Julius Martov. Martov støtta opprettinga av ei regjering som baserte seg på sovjeta (arbeidarråda) i november 1917, men kritiserte at bolsjevikane i praksis innførte eit eittpartistyre. Han kritiserte oppløysinga av den fritt valde grunnlovgivande forsamlinga vinteren 1918, der bolsjevikane var i mindretal, og kravde ei samlingsregjering av alle venstrepartia. Han kritiserte bruken av dødsstraff, som bolsjevikane hadde lova å avskaffe. Han støtta likevel sovjetregjeringa under borgar- og intervensjonskrigen, fordi alternativet var tsaren sine generalar. Men etter krigen var slutt i 1920, blei mensjevisme i alle former likevel forboden, og Martov drog i eksil, til liks med mange andre mensjevikar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Menshevik | Definition, Facts, & History | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), 3. august 2023, henta 27. august 2023

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
*Eg veit i himmerik ei borg*, Bernt Støylen, 1920
**Eg veit i himmerik ei borg** er ein salme omsett av Bernt Støylen, dels etter den tyske salmen «Ich weiß ein ewiges Himmelreich», dels etter H.C. Sthens omsetjing av den same salmen, «Jeg veed et evigt Himmerig».

Innhald
-------

Salmen er skriven som ein samtale mellom Jesus Kristus og kyrkjelyden. Kyrkjelyden er ein pilegrim som lengtar etter å nå fram til det trygge himmelriket (vers 1 – 3), Jesus trøystar med at han har frelst vandraren (vers 4 – 6) og kyrkjelyden svarer med bøn og takk til Kristus.

Historie
--------

Salmen er truleg dikta i Tyskland på 1500-talet, med tone etter ei verdsleg vise, «Es liegt ein Schlößlein i Österreich». Den tyske teksten er kjend frå *Geistliches Gesangbuchlein*, trykt i Hamburg 1612. H.C. Sthen har i si gjendikting skrive eit nytt niande vers, dessutan har teksten hans meir fullkomne rim.

Salmen var mykje bruka i Danmark og Noreg på 1600-talet. Thomas Kingo oppfører han som meloditilvisning for fleire av salmane sine. Likevel tok han ikkje teksten med i Kingos salmebok, noko som førte til at salmen etter kvart vart gløymd. I *Landstads kirkesalmebog* vart den danske teksten teken med i lett modernisert språk. Bernt Støylen skreiv så ei ny attdikting i 1905. I denne forma kom salmen i kyrkjesalmebøkene som kom ut på 1900-talet. 

I *Nynorsk salmebok* er han oppført under bolken med salmar for 2. sundag i advent. I *Norsk Salmebok* er han oppført i kapitlet «Den kristne vona», og vert i dag kanskje framfor alt bruka til Helgemesse.

*Lov Herren Katolsk salmebok* har med dei tre første og dei fire siste vera; det er dei sju versa som kyrkjelyden syng.

Melodien
--------

Melodien som vert nytta i Noreg, er ein folketone frå Hallingdal. Den opphavlege tonen er «Es liegt ein Schlösslein i Österreich», ein tone som vi finn att ein variant av i koralboka som melodi til salmen «Opp alle ting som Gud har gjort» (NoS 283).

Teksten
-------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| *To vers etter Wachernagel 1613*
Ich weiß ein ewiges Himmereich,
das ist ganz schön gebarvet,
Nicht von Silber noch rothem Goldt,
mit Gottes Wort gemarvret.

Darin da wohnet Gottes Sohn,
das Jesus Kindelein fromme,
Zu welchem all mein Zuflucht steht,
biß das ich zu ihm komme. | *Dansk omsetjing av H.C. Sthen* 
Jeg veed et evigt Himmerig,
Icke med Guld det røde
Omdraget er saa prydelig,
Men med Guds Ord det søde.

Der udi boer Jesus Christ,
Som er Guds Søn den fromme,
All min Tillig er han forvist,
Beder mig til sig komme. | *Støylen si omsetjing i Nynorsk Salmebok*
Eg veit i himmerik ei borg,
Ho skin som soli klåre.
Der er kje synder eller sorg,
Der er kje gråt og tåre.

Der inne bur Guds eigen Son
I herlegdom og æra,
Han er mi trøyst og trygge von,
Hjå honom eg skal vera. |

Kjelder
-------

* Johannes Nilssøn Skaar 1879: *Norsk Salmehistorie*
* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | **Eg veit i himmerik ei borg** på Wikikilden (frie originaltekstar) |
**Venio Losert** (fødd 25. juli 1976) er ein kroatisk tidlegare handballspelar frå Zavidovići. Han vart olympisk meister med Kroatia sitt landslag både under sommarleikane 1996 i Atlanta og 2004 i Athen. Han var målvakt.

### Landslagsspel

19 år gammal var Losert med då Kroatia i 1995 nådde finalen i verdsmeisterskapen på Island. Året etter sigra han og laget i handballturneringa ved dei olympiske leikane i Atlanta. Åtte år seinare vann han eit nytt OL-gull i Athen, Sidan var Losert med på å ta VM-sølv i 2005 og 2009, og OL-bronse i 2012. I tida frå 1995 til 2014 deltok han i 221 landskampar.

### Klubbspel

Losert spelte på RK Zagreb då laget vann den kroatiske seriemeisterskapen og cupmeisterskapen åra frå 1994 til 1999. Perioden 1995-99 tok laget seg fire gongar til finalen i meisterligaen, alle enda med tap. Frå 1999 til 2009 var han aktiv i den spanske handballserien, fordelt på seks ulike lag. Lengst tid hadde han i Granollers, 2001-04, og i FC Barcelona, 2006-09. Størst suksess fekk han med Portland San Antonio der han vart seriemeister i 2005, og i Barcelona der han vann kongepokalen i 2007 og 2009. Frå desember 2009 gjorde Losert etter tur teneste i franske Créteil, spanske Ademar León og danske Kolding IF. I november 2012 flytta han til polske KS Kielce. Med Kielce vann han den polske serien og cupen i såvel 2013 som i 2014.

### Merittar

* Handball-VM 1995 for menn: Sølvmedalje, tap mot Frankrike
* Handball-EM 1996 for menn: Nr 5
* Sommar-OL 1996: Gullmedalje, siger mot Sverige
* Handball-VM 2001 for menn: Nr 9
* Handball-EM 1998 for menn: Nr 8
* Handball-VM 1999 for menn: Nr 10
* Handball-EM 2000 for menn: Nr 6
* Handball-VM 2001 for menn: Nr 9
* Sommar-OL 2004: Gullmedalje, siger mot Tyskland
* Handball-VM 2005 for menn: Sølvmedalje, tap mot Spania
* Handball-EM 2006 for menn: Nr 4
* Handball-VM 2007 for menn: Nr 5
* Sommar-OL 2008: Nr 4
* Handball-VM 2009 for menn: Sølvmedalje, tap mot Frankrike
* Handball-EM 2012 for menn: Bronsemedalje
* Sommar-OL 2012: Bronsemedalje
* Handball-EM 2014 for menn: Nr 4
* Kroatisk seriemeister: 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999 for RK Zagreb
* Kroatisk cupmeister: 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999 for RK Zagreb
* Spansk seriemeister: 2005 for Portland San Antonio
* Spansk cupmeister: 2007 for FC Barcelona
* Polsk seriemeister: 2013 og 2014 for KS Kielce
* Polsk cupmeister: 2013 og 2014 for KS Kielce
* Finalist i EHF-meisterligaen: 1995 (tap mot Bidasoa), 1997, 1998, 1999 (tap mot Barcelona)

Kjelder
-------
Ein av Brude sine livbåtar er utstilt på Ålesund Museum
Interiør i Brudeegget
**Ole Martin Brude** (fødd 12. februar 1880 i Ålesund, død 3. november 1949 i Seattle) var ein norsk sjømann og livbåtkonstruktør.

Liv og virke
------------

Familien Brude budde ei tid i USA medan Ole var barn. Han gjekk til sjøs då han var 16. år. Her fekk han ideen om ein overbygd livbåt. I 1902 gjekk han på Haugesund sjømannsskule, før han gjekk inn i marinen. Han utarbeidde teikningar og modell til ein kapselforma livbåt. Han skreiv og kontrakt med Aalesund mek Verksted og Slipanlæg om å bygge ein båt. Ole Brude kalla livbåten han hadde skapt for «Uræd,» men på grunn av forma og namnet på konstruktøren vart han til vanleg kalla *Brudeegget*.

Ole Brude ville segle livbåten frå Ålesund til New York. Han vona å kome tidsnok til å få han utstilt på verdsutstillinga i St. Louis. Sein sjøsetting og lekkasjar gjorde at reisa vart utsett. Saman med tre andre la han ut frå Ålesund 7. august 1904. Dei kom fram til Petty Harbor på New Foundland 15. november. Dei ville avslutte ferda i Boston. På ferda dit vart «Uræd» kasta på land ved Glouchester i eit hardt uver. Livbåten fungerte som Brude hadde vona. Dei kom velberga frå strandinga. Han rakk ikkje verdsutstillinga.

Ole Brude reiste attende til Ålesund. Der vart han motteken med heider. Han fortsette som sjømann til i 1925. Siste åra levde han i USA. Då han døydde i 1949 vart urna nedsett i Ålesund. Ålesund Museum steller grava.

Brude fekk ikkje oppleve at livbåtkonstruksjonen hans vart nokon suksess. Først i 1978 vart det påbode med overbygde livbåtar.

Ettermæle
---------

I 2020 laga den norske klokkeprodusenten Von Doren eit armbandsur inspirert av ferda til Ole Brude. Klokka fekk namnet «URÆD» etter livbåten og vart produsert i 1904 utgåver.

I 2022 sende NRK *Uræd - egget som kunne berge liv*, 2 episodar om Ole Brude og ferda med «URÆD».

Sjå og
------

* Dønvigs bøye

Kjelder
-------

1. ↑  Finansavisen: «Det norske klokkemerket skapte ville tilstander». 24.01.2020

* Ole M. Ellefsen: *«URÆD»* Ålesund Museums skrift nr 29 2004. ISBN 82-90151-12-8
* NRK Brude-ferden
* NRK Uræd - egget som kunne berge liv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND

 |