recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kakao med krem
**Krem** av fransk *crème* ('fløyte') er eit skum av piska fløyte som gjerne vert tilsett sukker og andre smaksstoff og bruka i dessertar og kaker. Kremfløyte bør ha eit feittinnhald på minst 35 %, og ikkje vere homogenisert. 

I følgje «Opplysningskontoret for meieriprodukter» har 44 % av nordmennene riskrem til dessert på julaftan, medan 20 % har moltekrem. Moltekremen dominerer hos folk over 60 år i i Nord-Noreg og Trøndelag. 

Ordet *krem* skal vere ein samanblanding av gallisk *crama* 'fløyte' og gresk *khrisma* 'salve'. Ordet *krem* vert òg bruka om blandingar av fløytekrem og andre matvarer, spesielt egg, eller om andre liknande blandingar høvelege som kakefyll eller dessert, som smørkrem. Ein spesiell krem er *trollkrem*. som vert piska av tytebær, sukker og eggekvite.

Ordet *krem* vert og bruka om salveliknande smøre- og pussemiddel, både ansiktskremar og skokrem.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nynorskordboka
* Trollkrem
* Juledessert[*daud lenkje*]
**Husarrest** er ei form for avstraffing og/eller eit verkemiddel for å avgrensa rørslefridomen til ein person. I daglegtale vert omgrepet mest brukt om ei form for straff som vert brukt av foreldre mot barn, men det kan òg vera ein formalisert type straff og kontrollmiddel mot kriminelle eller opposisjonelle. Som namnet seier dreiar det seg om ei avgrensing av rørslefridomen, i det personen som er ramma ikkje får lov til å forlata huset han eller ho bur i.

Mot opposisjonelle
------------------

Husarrest har lenge vore brukt som eit middel for å avgrensa høvet til opposisjonelle til å kommunisera med andre. I mellomalderen og renessansen var det eit vanleg verkemiddel som ofte vart brukt av monarkar som ynskte å isolera personar som kunne utgjera ein fare for dei. 

I moderne tid vert husarrest brukt av enkelte regime for å isolera opposisjonelle. Det meste kjente dømet er Aung San Suu Kyi, som då partiet hennar vann valet i Burma i 1990 vart sett i mangeårig i husarrest.

Mot forbrytarar
---------------

I fleire land vert husarrest brukt som eit alternativ til soning i fengsel. Det vert sett på som ei lettare form for soning enn open anstalt, og vert tilbode fange som nærmar seg endt soningstid, og som ikkje vert sett på som å utgjera fare for andre. Ofte vert ein slik husarrest gjennomført med elektronisk fotlenke, noko som medfører at fangen kan røra seg også utanfor huset dersom det er føremålstenleg.

Sjå òg
------

* Arrest
* Skammekrok

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Husarrest» frå Wikipedia på bokmål, den 28. oktober 2018.*
**Obbukta** er ei stor bukt i Nordishavet i Russland. Elva Ob munnar ut i botn av bukta. 

Bukta munnar ut i Karahavet som er ein del av Nordishavet. Bukta er om lag 1000 km lang og mellom 50 til 80 km brei. Ho går hovudsakleg frå nord til sør og er relativt grunn med eit gjennomsnittleg djup på 10-12 meter. Tazestuaret er ei bukt på austsida av Obbukta danna av elva Taz.

Øyar
----

Det er fleire øyar nær munningen av Ob inst i estuaret, som Khalej. Alle desse øyane ligg nær kysten og er hovudsakleg flate og låge. Dei er verna under Ramsarkonvensjonen. Lenger nord, bortsett frå eit par øyar nær kysten som Khaljevigo og Njavigo, er Obbukta stort sett fri for øyar før ho når Karahavet.

Økonomi
-------

Det er oppdaga store førekomstar av gass og olje i regionen. Olje og gass frå brønnane vert sendt sørover via røyrleidningar og jernbanetransport. Jamburg gassfelt vart i 2001 rekna som det største i verda og ligg mellom den sørlege delen av bukta og Tazestuaret i aust.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gulf of Ob» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Øyar i Obbkukta Arkivert 2008-05-21 ved Wayback Machine.
* Verna våtmarker
* Ein grundig artikkel om regionen frå akerarctic.fi Arkivert 2006-03-06 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 68°50′N 73°30′E﻿
| El Paso |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Flagget til El Paso |
| **Flagget til El Paso** |

 |
| Styresmakter |
| CountyDelstat | El Paso CountyTexas |
| Ordførar | John Cook |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  2648,8 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 598 590   873,7/km² |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.elpasotexas.gov |
| Plassering |
|  |

**El Paso** er ein amerikansk by i delstaten Texas. Byen hadde nesten 600 000 innbyggjarar i 2005. Byen ligg ved elva Rio Grande og grensar til den meksikanske delstaten Chihuahua.

Historie
--------

Arkeologiske funn tyder på at det har levd menneske i denne regionen i tusenvis av år. Dei første gruppene ein veit har budd der er manso-, suma- og jumanoindianarar, dei fleste av desse vart etter kvart blanda inn i nybyggarpopulasjonen. amerikanske nybyggjarar byrja å slå seg ned i regionen i 1848.

Under Republikken Texas krangla Mexico og Texas om El Paso. Byen var lovleg sett ein del av Mexico, men Sam Houston meinte at byen var ein del av Texas.

Under den amerikanske borgarkrigen var Texas ein del av Confederate States of America. Etter borgarkrigen byrja byen å vekse. 

Panoramautsikt over El Paso

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Elaine Thompson-Herah** (fødd 28. juni 1992, opphavleg **Thompson**) er ein friidrettsutøvar frå Jamaica. Ho vann gullmedaljen på både 100 meter og 200 meter under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro, ein prestasjon ho gjentok fem år seinare i Tokyo-OL i 2021, då ho i tillegg fekk OL-gull i 4 x 100 m stafett. I VM i friidrett 2015 vart ho verdsmeister med Jamaica i 4 x 100 m stafett, samstundes som ho tok sølvmedaljen på 200 m. Thompsons personlege rekordar på 100 og 200 meter er høvesvis 10,54 og 21,53 sekundar.

Aktiv
-----

Thompson presterte glitrande 21,66 sekund på 200 meter i VM-finalen 2015, ho enda likevel opp med sølvmedalje ettersom nederlandske Dafne Schippers gjorde sitt livs beste løp og vann på tida 21,63. Dagen etter sprang Thompson den tredje etappen for Jamaicas lag som vann 4 x 100 m stafett på suverent vis.

1. juli 2016 sette Thompson personbeste på 100 meter då ho i Kingston vart klokka inn på 10,70 sekund. Under dei olympiske leikane i Rio de Janeiro i august 2016 sprang ho 100-meteren på 10,71 og slo nummer 2 med 0,12 sekund. Også på 200 m tok ho gull, med tida 21,78 sekund var ho i mål ein tidels sekund føre sølvmedaljør Schippers.

2021-sesongen var Thompson-Herah i sitt livs beste form. Under Sommar-OL i Tokyo i 2021 sikra ho seg gullmedaljen på 100 m så vel som på 200 m. I finalen på 100 m den 31. juli sette ho olympisk rekord med tida 10,61, landskvinna Shelly-Ann Fraser-Pryce tok sølv på 10,74. Tre dagar seinare sette Thompson landsrekord med tida 21,53 då ho sigra på 200 meter, sølvvinnar Christine Mboma frå Namibia kom inn på 21,81. Den olympiske gullhausten vart fullført 6. august då Thompson saman med Briana Williams, Shelly-Ann Fraser-Pryce og Shericka Jackson vann 4 x 100 m stafett på jamaikansk rekordtid, 41,02 sekund. To veker etter OL var over, den 21. august 2021 i Eugene i Oregon, flytta Thompson landsrekorden på 100 meter til 10,54 sekund. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje på 200 m – 21,66, bakom Schippers (21,63). Gull i 4 x 100 m stafett
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje på 100 m og 200 m, sølv i 4 x 100 m stafett
* VM 2017 i London: Nr 5 på 100 m – 10,97
* VM 2019 i Doha: Nr 4 på 100 m – 10,93. Stilte ikkje i semifinalen på 200 m =nr 24
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje på 100 m, 200 m og 4 x 100 m stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Elaine Thompson-Herah» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Utsyn over Schladming
**Schladming** er ein by og ein kommune i distriktet Liezen, vest i forbundslandet Steiermark i Austerrike. Kommunen har sidan 2015, då byen Schladming vart slått saman med Pichl-Preunegg og Rohrmoos-Untertal, eit areal på vel 211,1 km² og i kring 6 600 innbyggjarar (2018). Schladming ligg i den midtre delen av Austerrike, nær grensa til forbundslanda Salzburg og Oberösterreich. Byen er omkransa av Dachsteinfjellet i nord og Niedere Tauern i sør.

Schladming er ein internasjonalt kjend vintersportsstad. Både VM i alpine greiner 1982 og i 2013 vart avvikla i byen. Mange gongar har Schladming vore vertskap for verdscuprenn i alpint. Verdscupen i alpine greiner 2012 vart avslutta i Schladming med renn i alle øvingane. Norske Aksel Lund Svindal vann då utfortevlinga for menn.

Byen er nasjonalt kjend for ølet sitt; *Schladminger Bier*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Denne artikkelen bygger på «Schladming» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For den kristne rørsla, sjå OASE-rørsla.* 
Oase i den libyske delen av Sahara.
**Oase** er ei isolert vasskjelde i ein ørken. Ein oase blir til ved at ein straum av grunnvatn kjem til overflata. Av og til veks det mange platevekster omkring kjelda, planter som lever ekstra godt når vatnet er heilt nær dei, og dei treng difor ikkje å ha lange røter for å nå grunnvatnet.

Ordet *oase* kom til norsk og andre europeiske språk frå gresk ὄασις *oasis*, et ord som er lånt direkte frå egyptiske wḥ3t eller frå demotiske wḥỉ. Det er ikkje lånt frå det koptiske ordet ouaḥe (\*/waħe/) slik det ofte blir påstått, sidan det det greske ordet er funne fleire hundreår før koptisk eksisterte som et skriftspråk.

Oasar har svært stor innverknad på handels- og transportruter i ørkenstrok. Karavanar må reisa via oasar, slik at ein kan få nye forsyningar av vatn og mat. Dette har ført til at militær eller politisk kontroll med oasar ofte har ført til kontroll over handelsruter. For eksempel har oasane Awjila, Ghadames og Kufra i dagens Libya, til ulike tider vore vitale knutepunkt for både nord-sør og aust-vest handel i Sahara.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Riddarholmen sett frå nordvest
Stockholm sin grunnleggjar Birger jarl som statue på Riddarholmen. Foto: Tage Olsin
**Riddarholmen** er ei øy i innsjøen Mälaren og ein bydel i Stockholm. Administrativt høyrer Riddarholmen til bydelsforvaltninga Södermalm. Flatemålet gjer holmen til den minste bydelen i Stockholm. Ifølgje folketeljinga i 2004 budde berre to personar på Riddarholmen.

I den så kalla Erikskrøniken frå 1320-åra vart Riddarholmen omnemnt som *Kidaskär* (*Kidhaskär*). Namnet er truleg sett saman av ledda skjer og *kidh*, norrønt for *kje*/*killing*. I 1270 løyvde kong Magnus Ladulås midlar til bygging av eit kloster under Fransiskanarorden på holmen. Etter det vart øya kalla *Gråbrödraholm*, *Gråmunkeholm* eller *Munckholmen*. Namnet Riddarholmen vart fyrst nytta i 1638.

På Riddarholmen finn ein mange historiske, interessante bygningar. Riddarholmskyrkan ligg attmed plassen Birger Jarls torg og er - slik namnet ymtar om - adelsslektene si spesielle kyrkje. Langs kyrkjeveggene er slektene representert ved våpenskjolda sine. Òg skjold etter fleire norske adelsslekter finst å sjå. Fleire svenske kongelege personar er gravlagde i denne kyrkja, til dømes Karl XII. 

Riddarholmen er òg sete for Svea hovrätt. Fleire historiske palass står til retten sitt rådvelde: *Wrangelska palatset*, *Hessensteinska palatset* og *Schering Rosenhanes palats*. I den tidlegare palamentsbygningen *Gamla riksdagshuset* ligg Birger Jarls tårn, det eldste rommet i heile Stockholm. *Gamla riksdagshuset* kjem best til syne frå sørsida av Riddarfjärden.

Kjende personar med tilknyting Riddarholmen
-------------------------------------------

* August Strindberg vart fødd den 22. januar i 1849 på Riddarholmen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Margaret Eckbo** (fødd 20. oktober 1948 i Oslo) er ein norsk politikar for Frp. Ho var byråd for velferd og sosiale tenester i Oslo i perioden 2003 til 2006, og vart i 2006 direktør i Gravferdetaten i Oslo kommune. 

Eckbo er utdanna sjukepleiar og har jobba som avdelingssjukepleiar på Ullevål sjukehus. Ho var dagleg leiar for bygningsfirmaet Borgea Bygg AS frå 1989 til 1995.

Eckbo gjekk inn i byrådet i 2003. Ho stod bak ein del omstridde vedtak, blant anna vedtaket om å oppløysa det såkalte Plata-miljøet. I oktober 2005 fremja Raud Valallianse sin representant i bystyret, Erling Folkvord, mistillitsforslag mot Eckbo. I august 2005 måtte ho offentleg seia seg lei for ei utsegn der ho samanlikna ein katt og menneske med Downs syndrom. Eckbo trekte seg som byråd 17. januar 2006.
Hausten 2006 vart ho tilsett av Byrådet i Oslo som ny direktør i Gravferdetaten i ei åremålsstilling på seks år. 

Eckbo var gift med Eivind Eckbo (1927–2017), som var formann i Anders Langes parti, forlauparen til Framstegspartiet, frå 1974 til 1975.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Margaret Eckbo» frå Wikipedia på bokmål, den 26. januar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ny direktør i Gravferdetaten

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |



1. ↑
IMO 8814275 på skipet «Eendracht»
Eit **IMO-nummer** er ein del av Den internasjonale sjøfartsorganisasjonen (*IMO*) sitt identifikasjonssystem for skip og består av dei tre bokstavane IMO etterfølgd av sju tal som er unikt for skipet. IMO-nummera vert tildelt av Lloyd's Register Fairplay.

Innføringa av IMO-nummer vart gjennomført i 1987. Målet var at kvart enkelt skip skulle tildelast eit identifikasjonsnummer, innført i sertifikatet, som skulle følgja skipet gjennom heile levetida til skipet, òg ved ombygging og skifta av namn, reiarlag eller flaggstat. Same IMO-nummer kan ikkje utskrivast til to ulike skip.

I SOLAS-regulativet XI/3 av 1994 vart det angjeve at kriteria for IMO-nummereringa skulle gjelda for propelldrifta passasjerskip over 100 tonn og lasteskip over 300 tonn. Ordninga vart gjord obligatorisk den 1. januaren 1996.

«IMO 9319466» godt synleg på helikopterdekket til M/S «Finmaid»
I desember 2002, under ein konferanse for maritim tryggleik, vart det vedteken å innføra ein regel om at identifikasjonsnummeret skal vera permanent markert eit godt synleg stad på skroget på skipet eller overbygg, og passasjerskip skal ha det horisontalt plassert, slik at det er synleg frå lufta.

Unntak frå avgjerdene
---------------------

SOLAS-reguleringa gjev følgjande unntak for skipstypar som ikkje skal ha eit IMO-identifiseringsnummer:

* Fartøy utan eige framdriftssystem.
* Skip bygd av treverk.
* Fritidsbåtar
* Fartøy som berre driv med fiske.
* Skip i spesiell teneste, til dømes fyrskip og SAR-skip (Search and Rescue).
* Umotoriserte lekterar.
* Hydrofoil- og luftputebåtar.
* Krigs- og troppeskip.
* Flytedokker og andre liknande innretningar.

Sjå òg
------

* ENI-nummer (European Number of Identification)
* Maritime Mobile Service Identity (MMSI)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «IMO-nummer» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skipsregistera i Noreg Arkivert 2012-05-09 ved Wayback Machine.
* Heimesida equasis.org for gratis søk på IMO-nummer (engelsk)
* IMO.org - IMO ship identification number scheme (engelsk)


1. ↑  Resolusjon A.600 (15) av 19. november 1987 Arkivert 2015-09-24 ved Wayback Machine.. Vitja 8. desember 2012 (engelsk).
2. ↑  International Maritime Organization: IMO identification number scheme. Vitja 8. desember 2012 (engelsk).
**Varians** er eit mål på spreiinga i eit observasjonsmateriale eller ei sannsynsfordeling og er lik kvadratet av standardavviket.

Teoretisk varians
-----------------

*Teoretisk varians* er eit mål på den underliggande variasjonen i ei statistisk fordeling. Teoretisk varians blir ofte notert som {\displaystyle \sigma ^{2}}. For ein stokastisk variabel {\displaystyle X} er variansen definert som

{\displaystyle \sigma ^{2}=\operatorname {Var} [X]=E[(X-E[X])^{2}]}
der {\displaystyle E[\cdot ]} er forventning. Varians er altså forventa kvadratavvik frå forventninga.

Dersom det er fleire variansar involvert i eit uttrykk eller ei utleiing, er det normalt å notere den teoretiske variansen til {\displaystyle X} som til dømes {\displaystyle \sigma \_{X}^{2}} for å vise kva for ein variabel variansen refererer til.

Empirisk varians
----------------

*Empirisk varians* er eit mål på variasjonen i eit utval frå ein statistisk fordeling. Den empiriske variansen er eit estimat av den teoretiske variansen. Empirisk varians vert ofte notert som {\displaystyle s^{2}}. Den mest vanlege estimatoren for varians er

{\displaystyle {s^{2}}={{\hat {\sigma }}^{2}}={\widehat {\operatorname {Var} \nolimits }}[X]={1 \over {n-1}}\sum \limits \_{i=1}^{n}{{({x\_{i}}-{{\bar {x}}\_{n}})}^{2}}}
der {\displaystyle x\_{i}} er kvar observasjon og {\displaystyle {\bar {x}}\_{n}} er gjennomsnittet av dei n observasjonane.

Dersom det er fleire variansar involvert i eit uttrykk eller ei utleiing, er det normalt å notere den empiriske variansen til {\displaystyle X} som til dømes {\displaystyle s\_{X}^{2}} for å vise kva for ein variabel variansen refererer til.

I praksis reknast variansen ut ved at ein først reknar ut gjennomsnittet av alle observasjonane, deretter legg du saman kvadrata av skilnaden mellom kvar observasjon og dette gjennomsnittet. Denne summen blir delt på talet som er éin mindre enn mengder observasjonar.

Dersom du derimot kjenner heile populasjonen, kan du rekne ut den verkelege variansen (altså ikkje eit estimat) ved formelen

{\displaystyle \sigma ^{2}=\operatorname {Var} [X]={\frac {1}{n}}\sum \_{i=1}^{n}(x\_{i}-{\bar {x}}\_{n})^{2}}

Eigenskapar
-----------

Den positive kvadratroten til variansen er standardavviket. På mange kalkulatorar og i dei fleste rekneark (t.d. OpenOffice Calc) vil det vere ein eigen funksjon til å regne ut begge desse verdiane. 

Dersom a og b er to vilkårlege konstantar og {\displaystyle X} er ein stokastisk variabel gjeld

{\displaystyle \operatorname {Var} [aX+b]=a^{2}\operatorname {Var} [X]}

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Varians» frå Wikipedia på bokmål, den 11. september 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NDL

 |
**Chiese** er ei elv i Trentino-Alto Adige i Italia og ei av sideelvane til Oglio frå venstre. Elva er 160 km lang og er det einaste utsiget frå Idrosjøen. 

Elva har utspring i Adamellofjella i provinsen Trento og renn gjennom Val di Fumo og Val di Daone der ho dannar reservoara Lago di Malga Bissina og Lago di Malga Boazzo. Ved Pieve di Bono renn elva gjennom dei nedre dalane i Giudicarie og mottar vatn frå elva Adanà. Lenger sør renn ho ut i Idrosjøen nær Baitoni og inn i Lombardia og provinsen Brescia. 

Etter elva har forlate innsjøen renn ho gjennom Val Sabbia til Roè Volciano. Her renn elva ut på Posletta og sørover gjennom Gavardo, Calcinato, Montichiari, Carpenedolo og Acquafredda. Ho renn inn i provinsen Mantova ved Asola og munnar ut i Oglio frå venstre i dalen Acquanegra sul Chiese. 

I delen av elva oppfor Idrosjøen er det minst fire vassreservoar og tre vasskraftverk, som nyttar vatnet i elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chiese» frå Wikipedia på engelsk, den 19. november 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Midgardsormen blir fiska av Tor. Illustrasjon frå eit islandsk manuskript frå 1600-talet.
Framstilling av Tor som fisker Midgardsormen nedst på eine smalsida av ein biletstein med runeinnskrift attmed Altuna kyrkje i Uppland i Sverige.
**Midgardsormen** (norrønt **Miðgarðsormr**) er i norrøn mytologi ein stor orm som ligg i havet rundt menneska si verd, Midgard, og bit seg sjølv i halen for å skape ein heil ring.

Opphav og mytologi
------------------

Ormen er son av Loke og gygra Angerboda. I Torsdråpa vert *Faðir lögseims*, (omsett frå norrønt språk *far til sjøtråden*), nytta som kenning eller kjenning for Loke. Midgardsormen er bror til Fenresulven og Hel. Han er halvbror til ulvane Vale og Narve, i tillegg til hesten Sleipner. 

Æsene eller gudane såg for seg at Midgardsormen kunne verta farleg om han fekk veksa for mykje. Difor kasta dei han ned i verdshavet som omkransa Utgard. Midgardsormen voks så stor at han kunne omkransa heile verden og bita seg sjølv i halen. Så lenge Midgardsormen ligg i ro, held han verda saman. Snorre Sturlason var den einaste som kalla ormen Midgardsormen, det eigentlege namnet er Jormungand.

Tor og Midgardsormen
--------------------

Guden Tor var ved eit høve ute på fisketur, og heldt på å fiske opp sjølvaste Midgardsormen. Ved eit anna høve prøvde Tor å løfta ormen som hadde form av ein huskatt hjå Utgards-Loke. Guden greidde såvidt å få katten til å løfta ein pote, noko som var både skremmande og imponerande for dei som visste kva katten eigentleg var.

I kampane ved Ragnarok vil ormen koma opp på land, og ta del i kampane. Tor vil drepa Midgardsormen, men Tor vil sjølv verta drepen av gift frå ormen.

Namn
----

Eit anna namn på Midgardsormen er *Jǫrmungandr*, som han skal ha vore namnet opphavleg. Namnet Jǫrmungandr, *den veldige staven*, kan verta stava på ymse vis:

* Jormagund
* Jormugand
* Jormangund
* Jormungandr
* Jörmungandr

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Midgardsormen**

Kjelder
-------

1. ↑  Ivar Mortensson-Egnung (omsetjing): Eddakvede, *Voluspå*, vers 49 (Samlaget, 1974)
**Jan Kudlička** (fødd 29. april 1988) er ein tsjekkisk stavhoppar frå Opava. Han vann EM-bronse i 2014 og EM-sølv i 2016.

Aktiv
-----

Kudlička sette personbeste med 5,70 meter i 2008-sesongen og dermed billett til Sommar-OL i Beijing, der han vart nummer ni med 5,45 meter. Frå 2010 til 2013 kvalifiserte han seg til stavhopp-finalen i alle dei store internasjonale meisterskapane, utan han makta melde seg på i medaljestrid. I hall-VM 2014 i Sopot i Polen vart Kudlička tredjemann med personleg rekord på 5,80 m, slått av greske Konstandinos Filippidis og tyske Malte Mohr.

Under europameisterskapen 2014 i Zürich stoppa Kudlička på 5,70 m, men kom på delt bronseplass. Den 22. juni 2016 sette han tsjekkisk rekord med 5,83 meter ved eit stemne i Praha. To veker seinare sikra han seg sølvmedaljen ved EM i Amsterdam. Under vanskelege tilhøve hoppa han 5,60 m, like høgt som vinnaren Robert Sobera frå Polen. Mindre enn seks veker etter EM, svinga Kudlička seg over 5,75 m i OL-finalen i Rio de Janeiro og delte fjerdeplassen med polske Piotr Lisek.

Kudlička har ni gongar vorte tsjekkisk meister i stavhopp: 2008, 2010–14, 2017, 2019 og 2020. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2008 i Beijing: Nr 9 – 5,45 m
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (5,40 m=nr 22)
* EM 2010 i Barcelona: Nr 10 – 5,60 m
* VM 2011 i Daegu: Nr 9 – 5,65 m
* EM 2012 i Helsinki: Nr 6 – 5,60 m
* OL 2012 i London: Nr 8 – 5,65 m
* VM 2013 i Moskva: Nr 7 – 5,75 m
* EM 2014 i Zürich: Bronsemedalje – 5,70 m
* VM 2015 i Beijing: Nr 13 – 5,50 m
* EM 2016 i Amsterdam: Sølvmedalje – 5,60 m
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 4 – 5,75 m
* VM 2017 i London: Utslått i kvalifiseringa (5,45 m=nr 18)
* EM 2018 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (5,36 m=nr 25)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Kudlicka» frå Wikipedia på tysk, den 24. juni 2021.*
**Heikki Kovalainen** (fødd 19. oktober 1981) er ein finsk formel 1 førar som køyrer for laget Mclaren-Mercedes

Kovalainen vart tidleg i karrieren støtta av Renault sitt førarutviklingsprogram, der han vann World Series by Nissan-meisterskapet og kom på andreplass i GP2-serien. Deretter signerte han kontrakt med Renault som fulltids testsjåfør for Renault F1 føre 2006-sesongen. Renault vart verdsmeister dette året. Året etter fekk han rolla som andreførar. Sesongen starta dårleg for Kovalainen, men han hamna på andreplass under Japan Grand Prix, då det stod igjen 2 løp den sesongen. Då sesongen var ferdig hadde Kovalainen slått teamkollega Giancarlo Fisichella, som på papiret skulle vere ein betre sjåfør. 

Før 2008 sesongen, gjekk Kovailainen over til Mclaren. Der vart han andreførar etter teamkollega Lewis Hamilton. Denne sesongen hamna Kovalainen i pole position ved Silverstone og fekk sin første siger under Ungarn Grand Prix. Kovalainen hamna på pallen tre gonger denne sesongen og enda på ein sjuandeplass i førarmeisterskapet.

  


|  |
| --- |
| **Konstruktørar og førarar som konkurrerer i Formel 1 meisterskapen i 2008** |
| **Italia Ferrari** | **Tyskland BMW Sauber** | **Frankrike Renault** | **Storbritannia Williams** | **Australia Red Bull** | **Japan Toyota** | **Italia Toro Rosso** | **Japan Honda** | **Storbritannia Super Aguri** | **India Force India** | **Storbritannia McLaren** |
| 1  Räikkönen2 Brasil Massa | 3 Tyskland Heidfeld4  Kubica | 5 Spania Alonso6 Brasil Piquet | 7 Tyskland Rosberg8 Japan Nakajima | 9 Storbritannia Coulthard10 Australia Webber | 11 Italia Trulli12 Tyskland Glock | 14 Frankrike Bourdais15 Tyskland Vettel | 16 Storbritannia Button17 Brasil Barrichello | 18 Japan Sato19 Storbritannia Davidson | 20 Tyskland Sutil21 Italia Fisichella | 22 Storbritannia Hamilton23  Kovalainen |
**Scott Joplin** (1868–1. april 1917) var ein USA-amerikansk toneskapar og pianist. Han er vide kjend for sine ragtime-komposisjonar. Mellom 1895 og 1917 laga han 44 ragtime-melodiar, ein ragtime-ballett og to operaer. Ein av dei fyrste melodiane han laga, *Maple Leaf Rag*, vart sjølve signatur-melodien for ragtime-musikken.

Liv og gjerning
---------------

«Maple leaf rag» framført av Scott Joplin i 1916.
«The Entertainer» utført av Adam Cuerden.
Joplin var fødd seint i 1867, eller tidleg i 1868, i Nordaust-Texas, der far hans arbeidde på jarnbaneanlegg. Gjennom si eiga musikalske familie, og framhjelpt av lokale lærarar, utvikla han sine musikalske evner. I 1880-åra busette Joplin seg i Texarkana, der han dannna ein songkvartett, og underviste i mandolin- og gitarspel. Vel 20 år gammal slutta han med jarnbanearbeid. Dei neste åra reiste han rundt i dei amerikanske sørstatane og heldt konsertar på ei mengd ulike tilstellingar og stader. I 1893 tok han turen til verdsmessa i Chicago, innleiinga til den suksessen som skulle vert ragtime til del i 1897 og utover.

Joplin byrja gje ut musikkstykke i 1895. Med utgjevinga av «Maple Leaf Rag» i 1899 oppnådde han nasjonalt ry. Nett den melodien fekk ein sterk og varande innverknad på ragtime-stilen. Samstundes gav det komponisten ei stabil inntekt resten av livet, men ettersom Joplin aldri sidan hadde like stor suksess med seinare verk, hadde han ofte økonomiske vanskar. Åra 1901-07 budde han i St. Louis, der han heldt fram med å komponere, og jamleg opptredde med musikken sin. «The Entertainer» frå 1902 er den mest kjende melodien frå denne tida. Frå 1907 budde Joplin i New York City. I 1916 forfall han til demens, som eit utslag av syfilis. Han vart i januar 1917 innlagd på ein psykiatrisk institusjon, der han døydde tre månader seinare, 49 år gammal.

Etter at Joplin døydde, vart ragtime-musikk fortrengd frå musikkscena av nye stilretningar som stride, jazz og swing. Musikken hans vart gjenoppdaga tidleg i 1970-åra, fyrst gjennom eit musikkalbum av Joshua Rifkin, og deretter som filmmusikk i den populære spelefilmen *Stikket* (*The Sting*).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Scott Joplin» frå Wikipedia på engelsk, den 1. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Scott Joplin**

Wikifrasar Engelsk Wikiquote har ei sitatsamling som gjeld: **Scott Joplin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 62°56′19.7″S 62°27′03″W﻿

**Mount Pisgah** er eit fjell med ei høgd opp mot 1860 moh nord i sentrale delar av Imeon Range på Smith Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Det er knytt via Kostenets Saddle til Drinov Peak i sørvest, og ligg oppom Dalgopolbreen i nord og Vetrinobreen i vest. 

Topografisk kart over Smith Island.
Fordi toppane på Smith Island såg forgreina ut sett frå avstand, kalla amerikanske selfangarar i 1820-åra øya for *Mount Pisgah Island* etter Mount Pisgah i byen Durham i Connecticut. Namnet har sidan vorte avgrensa til fjellet her skildra. 

Fjellet ligg 7,64 km nordaust for Mount Foster, 1,5 km nordaust for Drinov Peak, 3,9 km søraust for Gregory Point, 4,74 km sørvest for Mount Christi og 1,1 km vest for Mezek Peak.

Sjå òg
------

* Imeon Range
* Smith Island

Kjelder
-------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Pisgah» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Jan Massijs** (også *Massys*, *Matsys*, *Metsys*) (1509–8. oktober 1575) i Antwerpen var ein flamsk målar under stilretninga manierismen. Også faren Quinten Massijs var ein kjend målar.

Liv og gjerning
---------------

'Lot og døtrene hans', 1565
*Judit*, ukjent år
Massijs vart sannsynlegvis lært opp av faren, og dreiv verkstaden vidare etter faren døydde i 1530. I 1532 vart han meister i målarlauget i Antwerpen. Deretter arbeidde han ei tid på slottet Fontainebleau i Frankrike. I 1536 var han tilbake i Antwerpen, og tok Frans van Tuylt til lærling. Han gifta seg i 1538, og ein veit han hadde Frans de Witte i lære i 1543.

År 1544 vart Massijs landsforvist for kjetterske, protestantiske oppfatningar, og kunne ikkje vende tilbake før enn i 1558. Dei fjorten åra heldt han til i Frankrike og Italia, der han vart påverka av manierismen. Han nådde Genova i 1550, der han vart hoffmålar til Andrea Doria, admiralen og dogen som rådde over bystaten. I seks år var han Massijs hoffmålar i Genova. 

Massijs kunne i 1558 vende tilbake til Antwerpen, og budde og arbeidde der til han døydde i 1575.

Massijs laga i hovudsak mytologiske verk med ein noko kjøligare koloritt enn det far hans gjorde. Elles måla han ein del religiøse motiv og sjangerbilete. *Lot og døtrene hans* frå 1565 er hans mest kjende verk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Massys» frå Wikipedia på dansk, den 26. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jan Massijs**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN
* ULAN

 |
Sør-Píndos
Píndosfjella
**Píndos** (gresk Πίνδος, arumensk *Pind* og på fleire språk *Pindus*) er ei fjellkjede nord i Hellas. Ho er om lag 160 km lang og på det høgaste 2 637 moh (Smólikas). Fordi ho går langs grensa mellom Thessalía og Ípiros vert Píndoskjeda ofte kalla «ryggraden til Hellas». Fjellkjeda strekkjer seg frå grensa til Albania, går gjennom periferiane Ípiros og Vest-Makedonía og sørover til områda nord for Peloponnes.

Geografi
--------

Píndos nordvest i Hellas.
Píndos er den sørlege delen av ei lang rekkje av fjellkjeder som går søraustover frå Alpane, via Dei dinariske Alpane til Hellas, og inkluderer Šar-Korab-massivet, Píndos, Parnassós, Khelmós (Aroánia) og resten av Peloponnes. Det sørlegaste fjellet i dette fjellsystemet er Taýjetos. 

Fjellkjedesystemet held fram sørover langs øyane i Egearhavet, som Kýthira, Andikýthira, Kreta, Kárpathos og Ródos, i tillegg til dei mange mindre øyane rundt desse større. Fjellsystemet går på land igjen sør i Tyrkia som Taurusfjella.

Folkesetnad
-----------

Perivoli
Det ligg mange landsbyar i Píndos. Ein av dei er Samarína som er ein av dei høgastliggande i Hellas. Nokre landsbyar, som Perivóli, har samfunn med arumenarar (vlachar), som opphavleg var gjetarar og bønder. Dei siste tiåra har fleire landsbyar, som Métsovo, utvikla seg til turistdestinasjonar med skisenter.

Natur og dyreliv
----------------

*Lilium chalcedonicum* i Píndos. Foto: Ernst Gügel

Píndos har eit varierande dyre- og planteliv med habitat frå djupe ravinar til bratte fjellsider. Generelt kan ein dele fjella inn i to store skogsoner: 

* Ei bartresone med tre som underartar av austerriksk furu og den endemiske greske furua dekkjer dei høgare områda med einer nær tregrensa.

* Ei sone med blandingsskog av lauvtre dominerer dalane og ravinane i mellomhøge og lågare område.

Store koloniar med hekkande hegre, skjestork, silkeheire og pelikan held til nær dei kjølige fjellvatna i skogane. Dette er eit av få område i Europa der ein finn den sjeldne krøllpelikanen. Ulv, sjakal og bjørn held òg til i skogane.

Økologi
-------

Skogane i dette økoområdet har vore utsett for mange trugslar gjennom historia, inkludert overbeiting, jordbruk og avskoging. Den største trugselen no kjem frå fjellturisme og skisentera. Gruvedrift etter brunkol, overbeiting og snauhogst har ført til ustabile jordsmonn i bratte fjellsider, noko som vidare har ført til farlege jordras. Dette har òg truga det biologiske mangfaldet i økoregionen.

Sjå òg
------

* Smólikas
* Slaget ved Píndos

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
To britiske punkarar i 1980-åra.
**Punk-** eller **pønkkulturen** er ein subkultur som er sentrert kring punkrock-musikk, og omfattar ei lang rekkje ideologiar, motar og uttrykksformer, som visuell kunst, dans, litteratur og film. Subkulturen er stort sett kjenneteikna ved eit anti-etablissement-syn og fremjing av individuell fridom. Punkkulturen er sentrert kring ein høglydt, aggressiv rockesjanger, punkrocken. Han vert vanlegvis spelt av små band som består av ein vokalist, ein eller to gitaristar, ein bassist og ein trommeslagar. 

Sjølv om punkarane ofte har venstreorienterte eller progressive syn, har punkpolitikken dekt heile det politiske spekteret. Vanlege punksynspunkt har vore anti-etablissement, ein gjer-det-sjølv-etikk, unngå konformitet, direkte aksjon og unngå å bli for kommersielle. 

Det finst ei lang rekkje punkmotar med klede (som T-skjorter med støytande motiv eller tekst, skinnjakkar, Doc Marten-støvlar etc.), frisyrar (som hår med sterke fargar, piggsveis og hanekam etc.) kosmetikk, tatoveringar, smykke og endringar av kroppen. Tidleg punkmote bestod ofte av kvardagslege ting som t-skjorter, skinnjakke (ofte dekorert med ein måla bandlogo, pins og merke og naglar) og skotøy som Converse-sko, skatesko, creepers eller Dr. Martens-støvlar. Hardcore punk-fans hadde ein enklare stil med t-skojrte, jeans, kampstøvlar eller sneakers og crewcut-frisyre. Kvinner i hardcore-miljøet gjekk som regel med maskuline klede.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Punk subculture» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Not Just Boys' Fun?» (PDF). Duo.uio.no. s. 11. Henta 23. september 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* BBC Things

 |
Koordinatar: 62°14′26″N 6°17′25″E﻿

Romedalen med Romedalstinden og Kolåstinden
**Romedalen** er ein fjelldal i Ørsta kommune på Sunnmøre. Han går om lag åtte km mot nord frå garden Årsæter i Follestaddalen. Han stig frå 120 moh. til lågaste overgangen på 480 moh. Dalbotnen er flat. På båe sider er det høge alpine fjell, slik som Kolåstinden og Romedalstinden på austsida. På vestsida finn mellom andre toppane Kjerringa, Sveddalstinden og Høgehornet.

Det er fleire overgangar til andre fjelldalar. Romedalsskaret mot aust, 1000 moh. fører til Lisjekoppen i Ytre-Standal dalen. Steinstøylskaret mot aust, til Molladalen. Barstadskaret mot nord, 680 moh. til Barstaddalen. Skjerva mot nordvest, 480 moh. til Nordre Vartdal. Ørstaskaret mot vest, 800 moh. til Langedalen. 

Romedalen er ein gamal seterdal. Her ligg setrane: Årsætersetra, Kubbestøylen, Moastøylen, Romedalsstøylen og Steinstøylen. Det vert ikkje dreve seterdrift lenger. Sela tener no som fritidshus. Dei vert i stor grad haldne ved like i gamal stil 

Dalen vert beita av sauer og storfe, og kulturlandskapet vert på den måten i stor grad halde i hevd. 

Nord om Steinstøylen ligg Vassbakkvatnet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Romedalen, Ørsta (Møre og Romsdal)». Yr/Kartverket. Henta 14. mai 2017.

* Statnett:*420 kV ledning Ørskog - Fardal. Konsekvensutredning* Februar 2007
**«Përrallë»** (*Eventyr*) er ein song av Eneda Tarifa. Songen er skriven av Olsa Toqi.

Eurovision
----------

### *Festivali i Këngës 54*

16. oktober 2015 vart «Përrallë» annonsert av Radio Televizioni Shqiptar som eit av bidraga i *Festivali i Këngës 54*, den albanske uttakinga til *Eurovision Song Contest 2016* i Stockholm i Sverige. Bidraga vart gjort offentlege på nettstaden til kringkasteren 4. desember 2015. Bidraget deltok i den andre semifinalen, og gjekk vidare til finalen, der «Përrallë» stakk av med sigeren. Eneda Tarifa framførte bidraget på albansk, med tekst og melodi av Olsa Toqi.

### *Eurovision Song Contest 2016*

Sigeren i *Festivali i Këngës 54* sikra «Përrallë» retten til å vere det albanske bidraget i *Eurovision Song Contest 2016*. Tarifa ville endre teksten til engelsk, og Olsa Toqi skreiv ein ny engelsk tekst som fekk tittelen «Fairytale Love». Tittelen vart seinare endra til «Fairytale». Bidraget vil delteke i den andre semifinalen.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Albania: National final entries presented» (på engelsk). Eurovision.tv. 16. oktober 2015. Henta 22. mars 2016.
2. ↑  «Albania: Festivali I Këngës 54 songs released» (på engelsk). ESCToday. 4. desember 2015. Henta 22. mars 2016.
3. ↑  «Semi-Final draw held, this is the outcome» (på engelsk). Eurovision.tv. 25. januar 2016. Henta 22. mars 2016.
Koordinatar: 18°31′N 72°17′W﻿

Pétionville.

Pétionville avmerkt på Haiti-kartet

**Pétionville** (haitisk: Petyonvil) er ein forstad til Port-au-Prince i Haiti, i bakkane aust for byen. Han ligg åtskild frå Port-au-Prince i nordhellingane til Massif de la Selle. Saman med Port-au-Prince, Carrefour og Delmas dannar han det såkalla *Aire Metropolitaine*. Byen er oppkalla etter Alexandre Sabès Pétion (1770–1818), ein haitisk general og president som i seinare tid har vorte sett på som ein av fire grunnleggjarar av landet.

Pétionville er ein meir velståande del av storbyområdet Port-au-Prince, og mesteparten av turistnæringa er lagd til dette området. Mange diplomatar, utanlandske forretningsfolk og velståande haitiarar bur i Pétionville.

  

Trass i avstanden til Port-au-Prince og den relative overfloda blant innbyggjarane, har den manglande handhevinga av byggjeforskrifter ført til framvekst av brakkebyar i utkanten av byen. Tilstrøyminga av fattige har vore sterk. 

Pétionville har i sektorar som Laboule og Morne Calvaire ei rekkje palassliknande herregardar. Dei rike der er også langt betre verna av politi og vaktstyrkar enn elles i landet generelt. Nattelivet og forretningsverksemda, og dei mange barane, klubbane, hotella og restaurantane, gjev byen eit ganske anna preg enn det sentrale Port-au-Prince. Det kjende hotellet *El Rancho* ligg i Pétionville.

Kjelder
-------

* «Pétionville» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 7. april 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Kopi av Vanguard 2
**Vanguard 2** er ein amerikansk satellitt som var meint å måla skydekke på dagsida av jorda. Han vart skoten opp 17. februar 1959 frå Cape Canaveral med ein Vanguard-rakett.

Satellitten var ei magnesiumkule med ein diameter på 50,8 centimeter, og hadde ei vekt på 9,8 kilogram. Kula inneheldt to optiske teleskop med to fotoseller. Kula var dekt med gullplater på innsida. På utsida var ho dekt med aluminium og silikonoksid i store nok mengde til å kunna halda rett temperatur for instrumenta. Instrumenta fekk straum frå kvikksylvbatteri.

Vanguard 2 kommuniserte med jorda gjennom to radioar. Den eine sende telemetri og hadde ein styrke på 1 watt og sende på frekvensen 108,03 megahertz. Den andre var til sporing og sende ut eit samanhengjande signal. Han hadde ein styrke på 10 milliwatt og sende på frekvensen 108 megahertz. Ein ordremottakar vart nytta til å aktivera ein bandopptakar som sende data frå teleskopa til telemetrisendaren.

Båe sendarane verka vanleg i 19 dagar. Satellitten var spinnstabilisert ved 50 dreiingar per minutt, men ein ugagnleg spinnakse gav dårlege telemetridata.

Kjelder
-------

* *Vanguard 2* - NSSDC
*Denne artikkelen handlar om tettstaden i Gran. For staden i Antarktis, sjå Jaren i Dronning Maud Land.* 

**Jaren** er administrasjonssenter i Gran kommune kommune Innlandet fylke og huser Gran rådhus med sine funksjoner for dei drygt 13 000 innbyggjarane i kommunen. Jaren ligg på Hadeland, midt mellom Gran sentrum og Brandbu og var tidlegare eit livleg sentrum rundt stasjonen og mølla med mange forretningar og industri. I dag er det litt stillare på Jaren med eit mindre kjøpesenter med daglegvarebutikk, ein fiskebutikk, Hadeland mølle, Hadeland Energi, Gran Rådhus, Hadeland Selskapslokaler og Hadeland Steinindustri. *Even i Bua* som er ein kiosk ligg litt lenger nedom senteret. Jaren har også ein barneskule som heiter Jaren skole. 

Jaren stasjon på Gjøvikbanen
Busetjinga mellom Jaren og Brandbu har vorte så tett att Statistisk Sentralbyrå reknar Brandbu/Jaren for ein tettstad med 4 672 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Kjende personar frå Jaren
-------------------------

* Kjersti Grini, tidlegare handballspelar
* Reidar Liaklev, vinnar av OL-gull på 5000 meter på skeiser i St. Moritz.

Sjå òg
------

* Brandbu/Jaren
* Tettstader i Oppland

Bakgrunnsstoff
--------------

* Denne artikkelen byggjer på «Jaren» henta frå Wikipedia på bokmål 24. september 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Sølvi Valborg Wang** (fødd 28. august 1929 i Bærum, død 31. mai 2011 i Oslo) var ein norsk revyartist, songar og skodespelar. Ho var dotter til jazzmusikaren Yngvar Wang og kona til komponisten Egil Monn-Iversen. Dottera deira er fjernsynsprodusenten Bitte Monn-Iversen.

Karriere
--------

Sølvi Wang vart fyrst kjend gjennom ektemannen si gruppe The Monn Keys, saman med Nora Brockstedt, Per Asplin, Oddvar Sanne og Fredrik Conradi. (Seinare også Arne Bendiksen). Ho debuterte med gruppa i revyen *Over alle grenser* på Chat Noir i 1954. Ho vart tilsett der frå 1959 til 1963, begynte så ved Edderkoppen Teater fram til 1964. Seinare vart ho tilsett ved Det Norske Teatret. 

Saman med Arve Opsahl song ho duetten «Music-Music-Music» i 1950, produsert av ektemannen Egil Monn-Iversen. Sølvi Wang bidrog på over femti innspelingar på plate opp gjennom åra. Ei av desse er Thorbjørn Egners «Klatremus og de andre dyra i Hakkebakkeskogen», der Sølvi Wang spelar Bestemor Skogmus.

Nokre av hennar mest kjende skodespelarroller er hovudpersonen i *Trost i taklampa*, *Annie get your gun*, Anita i *West Side Story*, Golde i *Spelemann på taket*, Eliza i *Pygmalion* og Hønse-Lovisa frå filmatiseringa av *Ungen*. Ho har spelt i ei rekkje filmar, både frå 1950- 60- og 70-åra. Ho spelte Laura Isaksen i *Bør Børson jr.*, både i musikalversjonen og i filmatiseringa. 

Sølvi Wang var også kabaretartist, og hadde sitt eige underhaldningsshow som heitte *Song of Sølvi*. I 1961 deltok ho i Melodi Grand Prix med songen «Far cha-cha». Sølvi Wang vart ein svært folkekjær artist gjennom mange musikalske opptredenar i NRK i 60-åra. Ho var hovudpersonen i seriane *Slagerparaden* (1960) og *Prospektkortene* (1963); *That's Entertainment* frå 1966 vart skreddarsydd til henne. Showet vart NRKs bidrag til tevlinga i Montreux som kåra beste og løgnaste TV-program. I tillegg vann det Chaplinprisen. 

Også i 1980-åra var ho ein aktiv NRK-artist, mellom anna i programmet *Musikkspill* (1980). Den siste framføringa ho gjorde som offentleg artist, var å spela i *Spelemann på taket* i 1987.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1983: Leif Justers ærespris
* 1987: Leonardstatuetten
* Utnemnd til æresborgar av Oslo.

Kjelder
-------

* «Sølvi\_Wang» i *Store norske leksikon*, snl.no.*, henta inn 15. november 2013.*

### Fotnotar

1. ↑   Larsen, Svend Erik Løken. (2011, 17. juni). Sølvi Wang: utdypning. I Norsk biografisk leksikon. Henta 15. november 2013.
2. ↑   Aftenposten, 31.05.11: Sølvi Wang døde tirsdag. Vitja 15.11.13
3. ↑   Profil på The Internet Movie Database
4. ↑   [Bokmålswikipedia om Sølvi Wang, henta inn 15.11.13.]
5. ↑   Aftenposten, 31.05.11: Sølvi Wang døde tirsdag. Vitja 15.11.13
6. ↑  *Leif Justers Revyfond: Prisvinnere*, arkivert frå originalen 11. november 2013, henta 15. november 2013
7. ↑   Aftenposten, 31.05.11: Sølvi Wang døde tirsdag. Vitja 15.11.13

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Tysk sølvtøy frå hovudsakleg slutten av 1800-talet.
**Sølvsmed** eller **sylvsmed** er ein handverkar som lagar eller reparerer gjenstandar av sølv. Mange gullsmedar arbeider òg med sølv, men det er ikkje så ofte at sølvsmedar arbeider med gull.

Rosesølje med hengande lauv i forgylt sølv, innkjøpt i Nissedal i Telemark i 1896. NF.1896-0416.Foto: Anne-Lise Reinsfelt/Norsk Folkemuseum

Korpussølvsmed
--------------

Ein såkalla korpussølvsmed (frå det latinske ordet *corpus*, som tydar «kropp») lagar ting med «kropp», som til dømes fat, kanner, lysestakar, sølvbestikk, og dessutan smykke. Tidlegare laga korpussølvsmedane òg sølvbestikk, men i dag er storparten av alt sølvbestikk produsert maskinelt, berre etterhandsama manuelt.

Filigranssølvsmed
-----------------

Sølvsmeden Knut Helle i Valle fotografert i 1959 i arbeid med blåserør og lodding på sølje.Foto: Kyrre Grepp/Norsk Folkemuseum
.
Ein såkalla filigranssølvsmed (filigransarbeidar) lagar, reparerer og restaurerer filigransarbeid. Filigranssølvsmeden lagar bunadsølv: søljer, beltespenner, knappar og halsringer, og dessutan smykkekjede, armband og øyrepynt. Sølvtråd og sølvkorn vert omgjort til spindelvev-liknande mønstre som ofte vert festa til ei tilpassa sølvplate.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utdanning.no.