**Dansk-norsk**, **norsk-dansk** eller «*danna daglegtale*» er eit koinéspråk som oppstod blant eliten i Christiania mot slutten av dansketida. I dag finn me det igjen som såkalla *standard austnorsk* og i ei meir tradisjonell form som sosiolekten knytt til Oslo Vest. Dansk-norsk talemål kan skildrast som dansk med austnorsk uttale, noko særnorsk ordtilfang, fornorska syntaks og noko forenkla morfologi.

Denne artikkelen fokuserer på talemålet. For skriftspråket sjå artikkelen om bokmål.

Historie
--------

Koiniseringa tok til med at vikværsktalande nordmenn byrja å lempa på talemålet i dansk lei på 1600-talet. Utetter 1700-talet fekk koinéspråket ei fastare form, og innan frigjeringa frå Danmark i 1814 hadde somme fått den «*danna daglegtala*» som morsmål. Utetter 1800-talet vart det stadig meir utbreidd.

Attåt daglegtala fanst òg høgtidsmålet, dvs. nordmenns leseuttale av Dansk, såkalla klokkardansk. På byrjinga av 1800-talet vann høgtidsmålet fram på kostnad av daglegtala, medan i siste helvta av 1800-talet vann daglegtala fram. Til gjengjeld vart daglegtala stadig meir «*danna*», til dømes auka bruken av dei mjuke konsonantane *b*, *d* og *g* på kostnad av *p*, *t* og *k*.

Mellom norsk og dansk
---------------------

Viktige danske, danskliknande eller skriftprega særmerke for dansk-norsken er:

* to kjønn motsett tre på norsk
* preteritum og perfektum partisipp på -et der oslomålet har -a: *kastet* for *kasta*
* perfektum partisipp på -et der oslomålet har -i: *skrevet* for *skrivi*
* *e*/*ø* der oslomålet har *ei*/*au*: *skrev* for *skreiv*, *bløt* for *blaut*
* ikkje noko jamvektsystem: *mave*/*mage* for austnorsk *maga*, *komme* for austnorsk *komma*
* *l* eller *r* der oslomålet har *tjukk l* (her markert med *ł*): *sol* for *soł*, *bor* for *boł*
* uttale av konsonantar som er stumme (bortfalne) i oslomål: *tid* for *ti*
* *v* for *g* i nokre ord: *mave* for *maga* (og *kurv* for *kørj*)
* *o* for *u*: *bro* for *bru*, *tro* for *tru*
* trykk på siste staving i framandord der austnorsk har trykk på fyrste staving: *proSTI* for *PROsti*,
* dansk ordtilfang: *spise* for *eta* (*pike* for *jente*)

Viktige norske drag til skilnad frå dansk er:

* *p*, *t*, *k* for *b*, *d*, *g*: *tap* for *tab*, *mat* for *mad*, *tak* for *tag* (men med einskildord som *antagelig* og *skib*)
* austnorsk *r*, austnorske retroflekse lydar
* to tonelag som t.d. skil mellom *bønner* og *bønder*
* norsk ordtilfang: *myr* for *mose*, *gutt* for *dreng*

Skriftspråk
-----------

*Hovudartikkel*: Bokmål

I 1907 og 1917 vart det gjennomført reformer i dansk skriftspråk i Noreg (riksmål) som gjorde at vanleg leseuttale vart samanfallande med den «*danna daglegtala*». Punktum vart såleis sett for høgtidsmålet. I samband med innføringa av det nye namnet *bokmål* i 1929, fall eit framlegg om å nytta *dansk-norsk* i staden med 17 mot 18 røyster i lagtinget. Med samnorskrettskrivinga frå 1938 kom ei mengd norske målføreformer inn i bokmålet som erstatning for dei dansk-norske, men dei fleste av desse endringane er reversert seinare. Omgrepet *dansk-norsk* er likevel lite nytta om skriftspråket i dag.

Referansar
----------

1. ↑  Hoel, 1996, Nasjonalisme i norsk målstrid 1848-1865 s. 32-43
2. ↑  Lundeby, 1966, Stortinget og språksaken