recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Nevers |
| --- |
| Place de la République i NeversPlace de la République i Nevers Place de la République i Nevers |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Bourgogne-Franche-Comté  Nièvre |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  17,33 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 43 082   2 486/km² |
| Koordinatar | 47°00′″N 03°09′″E﻿Koordinatar: 47°00′″N 03°09′″E﻿ |
| Høgd over havet | 180 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 58000 |
| **Heimeside:** www.ville-nevers.fr |

**Nevers** er ein by og kommune sentralt i Frankrike. Han er *préfecture* (administrasjonsstad) i departementet Nièvre i regionen Bourgogne-Franche-Comté. Byen har om lag 45 000 innbyggjarar, og ligg der elva Nièvre munnar ut i Loire. Nevers ligg i den tidlegare franske provinsen Nivernais, 260 km søraust for Paris.

Historie
--------

*Noviodunum* var det tidlege namnet på Nevers, som etter kvart endra seg til *Nebirnum*. Alle medaljane og andre romerske lekamar ein har funne på staden viser at det må ha vore ein viktig stad då Cæsar valde staden som militærlager for kveite, pengar og gislar. I 52 fvt. var det første staden som vart erobra av opprøraren Aedui. 

Han vart bispesete på slutten av 400-talet. Grevskapet Nevers går minst tilbake til 900-talet. Innbyggjarane i Nevers fekk privilegium i 1194 og 1231. Ei kort stund på 1300-talet var byen sete for eit universitet, som seinare vart overført til Orléans.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Nevers**

* Nevers på vitalsudmorvan.org Arkivert 2008-06-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Inge Martin Lyse** (22. oktober 1898–1990) var ein norsk bygningsingeniør frå Forsand, professor i betong og betongkonstruksjonar ved Norges tekniske høgskole i Trondheim.

Liv og gjerning
---------------

Lyse var son til ein gardbrukar på Lyse i Forsand kommune. Han gjekk skulevegen og tok eksamen ved NTH i 1923. Den 9. november 1923 tok han amerikabåten frå Stavanger og arbeidde fram til 1927 som bygningsingeniør med kraftutbygginga i California. I tida 1927-31 var han forskar ved Portland Cement Association i Chicago, deretter var han professor ved Lehigh University i Bethlehem i Pennsylvania fram til 1938.

Frå 1938 var Lyse professor i betongteknikk og betongbruer ved NTH i Trondheim, viserektor 1954-56. Under 2. verdskrigen tok han del i den hemmelege motstandsrørsla. Han var 1951-53 leiar for UNESCO sine folk som tok del i oppbygginga Indias tekniske høgskule.

Lyse var 1953-54 president i det internasjonale forbundet for materialteknisk gransking, og frå 1955 i Norges Tekniske Vitenskapskademi. Same året vart han vald til formann i Norsk Betongforening.

Lyse skreiv ei mengd artiklar og avhandlingar publisert i både norske og utanlandske fagtidsskrift. Han vart tildelt St. Olavs orden i 1966.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Adolf Fredrik** (14. mai 1710–12. februar 1771) var konge i Sverige frå 1751 til 1771. 

Fyrstesonen Adolf Fredrik var fødd på Gottorp-slottet i Holstein-Gottorp i Tyskland. 17 år gammal tok han over som fyrstebiskop av Lübeck, ein posisjon far hans hadde hatt tidlegare.

Ettersom svenskekongen Fredrik I ikkje hadde legitime arvingar, vart Adolf Fredrik i 1743 svensk tronfylgjar. Avgjerda kom i stand etter sterkt press frå Tsar-Russland. Åtte år seinare, i 1751, tok Adolf Fredrik over som svensk konge. Ved hoffet let ein seg imponere av den storvyrdige veremåten hans, men han hadde inga reell makt. Han klarte slett ikkje å hevde kongemaktas stilling i den vedvarande striden mellom dei politiske grupperingane som gjekk under nemningane hattarna og mössorna (huvene).

Adolf Fredrik var gift med Lovisa Ulrika, ei syster til Fredrik den store av Preussen. 

Adolf Fredrik døydde vinteren 1771 på Stockholms slott. Sonen hans, Gustav III, vart då ny svensk konge.

Kjelder
-------

* Adolf Fredik i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ingeborg Helen Marken** (fødd 23. januar 1975) er ein tidlegare norsk alpinist frå Eggedal i Buskerud som hevda seg internasjonalt i super-G og i utfor. Ho vann eitt verdscuprenn i 1996 og fire NM-gull i tida 1995-2002. I alt fire gongar stod ho på pallen etter verdscuptevlingar; to i utfor, ein i super-G, samt i eit kombinasjonsrenn.

### Aktiv

Marken fekk sitt nasjonale gjennombrot i 1995-sesongen med gull og to sølv i alpint-NM, gullmedaljen kom i storslalålm. Året etter kom ho på sjetteplass i både utforrennet og kombinasjonen under VM i alpine greiner 1996 i spanske Sierra Nevada. Den 7. mars 1996 rann ho i Kvitfjell-løypa ned til sin einaste siger i ei verdscuptevling, eit super-G-renn. Seinare oppnådde ho to pallplasseringer i utforrenn i verdscupen, ein tredjeplass i franske Val-d’Isère i desember 1997 og ein andreplass i Sierra Nevada i mars 1999.

Både i 1997 og 1998 måtte Marken nøye seg med sølvmedaljar i utfor under noregsmeisterskapane i Hemsedal og Oppdal, slått av høvesvis Trude Gimle og Grete Strøm. Under Vinter-OL 1998 i Nagano kom Marken på 11. plass i utfor, medan ho i VM i alpine greiner 1999 i amerikanske Vail enda som nummer 14 i både utfor og super-G.

Marken vann NM-gull i utfor i 2000 og 2002, samt sølv i 2001. Under NM 2002 på Kvitfjell vart ho elles dobbeltmeister ettersom ho sigra også i super-G, i same løypa der ho seks år tidlegare vann verdscuprenn. Internasjonalt makta ho ikkje lengre å konkurrere med dei aller beste, noko ein 18. plass i VM-utforen 2001 og ein 13. plass i OL-utfor 2002 viste.

Marken la konkurranseskia på hylla etter 2002-sesongen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Adolf Fridtjof Lindvik** (10. juni 1886–22. mai 1946) var ein norsk rettslærd, professor ved Universitetet i Oslo frå 1926.

Lindvik var son til ein landhandlar i Saugesund i dåverande Dypvåg herad, no Tvedestrand kommune. Han tok examen artium ved latinlinja på Ragna Nielsens skole Kristiania i 1909 og vart cand.jur. frå universitetet i 1917. I tida 1919-21 studerte han rettsvitskap i Paris og Leipzig, og tok den juridiske doktorgraden i 1924 med ein avhandling om «Prætors rettsskapende virksomhet». Han var den fyrste norske juristen som tok doktorgraden på eit emne frå romarretten.

I 1926 vart Lindvik utnemnd til professor i rettsvitskap på Universitetet i Oslo, med romarrett som spesialfelt. Fagområdet hans vart seinare utvida til rettshistoria gjennom antikken.

I 1942 sat Lindvik fengsla i fangeleiren Grini frå 14. april til 18. august. Han omkom då eit rutefly på veg til Helsinki styrta ved Snarøya i Bærum den 22. mai 1946.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
BTR-70
**BTR-70** (russisk БТР-70) er eit sovjetisk pansra personellkøyretøy. Det har åtte hjul og eit lite, konisk tårn føre på vogna. Mellom andre og tredje settet med hjul er det litt større mellomrom, og der sit ei dør.

BTR-70 er ei vidareutvikling av BTR-60. Det vart først vist offentleg på ein militærparade i Moskva i 1980. Hovudskilnadene til føregangaren er at BTR-70 har kraftigare motorar, betre utsyn innanfrå og luke på sida av kjøretøyet for infanteripersonell.

BTR-70 vart utvikla ved designbyrået Dedkov i Gorkij-Arzamaz under namnet *Obiekt* 60. Det kom i produksjon i 1972. Sjølv om produsenten vanlegvis vert oppgjeve til å vera bilfabrikken Gorkij, så vart produksjonen av denne og etterfølgjande BTR-80 gjort på nabofabrikken Arzamas.

Kjelder
-------

1. ↑  *Jane's Armour and artillery 1997-98*, ISBN 0-7106-1542-6

* *Denne artikkelen bygger på «BTR-70» frå Wikipedia på bokmål, den 13. august 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring på fas.org (engelsk)
**Froland** er ein kommune i Agder fylke. Kommunen grensar i nord mot Åmli, i nordaust mot Vegårdshei, i søraust og sør mot Arendal i sørvest mot Birkenes, og i vest mot Evje og Hornnes og Bygland.

Kommunen vart til ved samanslåing av tidlegare Froland og Mykland kommunar i 1967.

Historikk
---------

Frolands verk vart grunnlagd som jernverk i 1763 og drive slik fram til 1867. Etter kvart tok skogsdrift og sagbruk over. I dag er hovudbygget frå 1791 freda, og den gamle stallen vert nytta som kultursenter.

Næringsliv
----------

Energiselskapet Arendals fossekompani, grunnlagd 1896, driv tre kraftstasjonar i Froland og Åmli. Energiselskapet har hovudkontoret sitt på Bøylefoss i Froland.

Nelaug i Froland er fyrste stasjon på Arendalsbanen (tidlegare Nelaugbanen), som bind saman Sørlandsbanen og Arendal.

Kommunevåpenet vart godkjend i 1986. Det viser eit sylvfarga ekorn mot ein grøn bakgrunn. Grønfargen symboliserer skog og skogsdrift.

Kjende personar med tilknyting til Froland
------------------------------------------

* Niels Henrik Abel, matamatikar. Han døydde på Frolands verk i april 1829 og er gravlagd på Froland kyrkjegard.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Froland kommune
* Arendalsbanen
* Arendals fossekompani

| * v
* d
* e
Kommunar i Agder |
| --- |
| Arendal • Birkenes • Bygland  • Bykle • Evje og Hornnes • Farsund • Flekkefjord • Froland • Gjerstad • Grimstad • Hægebostad • Iveland • Kristiansand • Kvinesdal • Lillesand • Lindesnes • Lyngdal • Risør • Sirdal • Tvedestrand • Valle • Vegårshei • Vennesla • Åmli • Åseral |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
Kart som viser plasseringa til Nevis i Karibia
Austkysten av Nevis
**Nevis** er ei øy i Karibia i øygruppa Lewwardøyane. Øya ligg kring 120 km nordvest for Guadeloupe og er den sørlegaste av dei to øyane i landet Saint Kitts og Nevis. 

Nevis har eit areal på 93 km², og har om lag 11 200 innbyggjarar (2001). Den største byen på øya er Charlestown. 

Nevis er ei relativt rund øy og er av vulkansk opphav. Det høgaste punktet på øya er Nevis Peak med ei høgd på 985 meter over havet. Dei viktigaste salsprodukta frå jordbruket er bomull og kokosnøtter, og i tillegg er fiske og turisme viktige næringar. 

Nevis vart oppdaga av Kristoffer Colombus i 1493, og fekk namnet «Nuestra Senora de Las Nieves», på grunn av fjella som var dekt av skyer. I 1628 vart øya kolonisert av England, og er blant anna kjent for at Alexander Hamilton vart fødd der. Frå 1967 har øya vore ein del av St. Kitts og Nevis.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Nevis» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2011.*

* «Nevis» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell turistside
* Nevis1.com - Uoffisiell guide til Nevis Arkivert 2006-03-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Sachsen-Coburg-Gotha** er namnet på eit tysk fyrstehus, som regjerar eller har regjert i fleire land, mellom anna hertugdømma Sachsen-Coburg og Gotha og kongerika Belgia, Portugal, Bulgaria, Storbritannia og Irland.

Huset Sachsen-Coburg-Gotha
--------------------------

### Hertugar av Sachsen-Coburg og Gotha, 1826 - 1918

* Ernst I 1826-1844
* Ernst II 1844-1893
* Alfred 1893-1900
* Carl Eduard 1900-1918

### Overhovud for huset Sachsen-Coburg og Gotha frå 1918

* Carl Eduard 1918-1954
* Prins Friedrich Josias 1954-1998
* Prins Andreas 1998-

### Kongar av Belgia av huset Sachsen-Coburg og Gotha

* Leopold I (1831-1865)
* Leopold II (1865-1909)
* Albert I (1909-1934)
* Leopold III (1934-1951)
* Baudouin I (1951-1993)
* Albert II (1993- )

### Kongar av Portugal av huset Sachsen-Coburg og Gotha

* Pedro V (1853-1861)
* Louis (1861-1889)
* Carlos (1889-1908)
* Manuel II (1908-1910) (d.1932)

### Tsarar av Bulgaria av huset Sachsen-Coburg og Gotha

* Ferdinand (1887-1918)
* Boris III (1918-1943)
* Simeon II (1943-1946) - seinare statsminister i Bulgaria (2001-2005)

### Kongar og dronningar av Storbritannia og Irland (til 1927) og Storbritannia og Nord-Irland av huset Sachsen-Coburg og Gotha

Albert av Sachsen-Coburg-Gotha vart gift med dronning Victoria av Storbritannia den 10. februar 1840, og då ho døydde etterfylgde den fyrste mannen av ætta Sachsen-Coburg-Gotha henne på den britiske trona.

Sachsen-Coburg-Gotha vart nytta som dynastisk namn fra 1901 (og avløyste då Hannover) til 1917 (medan dei kongeleges personlege namn var Wettin), men i samband med fyrste verdskrigen vart namna endra til *Windsor* av Georg V.

* Edward VII (1901-1910)
* George V (1910-1936
* Edward VIII ((1936)
* Georg VI (1936-1952)
* Elisabeth II (1952-2022)

Etter dronning Elizabeth II vil trona gå over til fyrstehuset Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg. Tronarvingen prins Charles av Wales er medlem av fyrstehuset til faren, prins Filip av Hellas. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Eivindvik er sentralstad i noverande Gulen kommune.
**Gulen skipreide** var ei av elleve skipreider i Nordhordland, som femna om område på begge sider av den noverande fylkesgrensa mellom Hordaland og Sogn og Fjordane.

Geografisk område:

* Eivindvik sokn (unnateke gardane nord for Kleivvika og Bjørndalen), no ein del av Gulen kommune.
* Sandnes sokn, tilsvarande noverande Masfjorden kommune (unnateke gardane sør for Merkesdalen).

1773 vart Sandnes sokn overført til Lindås skipreide, og samstundes vart gjenverande del av Gulen skipreide overført til Ytre Sogn domssokn i Nordre Bergenhus amt. På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag først i begynninga av 1800-talet, og etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene. 1858 vart Gulen tinglag omskipa slik att det samsvarte med dåverande Eivindvik sokn og kommune.

Fotnotar
--------

1. ↑  Arkivverket
2. ↑  Arkivverket

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Hordaland med skipreidene innteikna (frå *Norsk historisk leksikon*)
**Fyrstedømet Smolensk** (seinare **Storfyrstedømet Smolensk**) var ein del av Kievriket mellom 1000- og 1400-talet. Det gjekk i arv frå storfyrsten Jaroslav I av Kiev fram til 1125, då Vladimir Monomakh døydde og barnebarn et hans Rostislav Mstislavitsj vart sett inn, medan faren Mstislav I Vladimirovitsj vart overkonge i Russland. Fyrstedømet fekk sitt eige bispedømet, bispedømet Smolensk i 1136. 

Det vart etterkomarane av Rostislav som styrte fyrstedømet fram til 1400-talet. Smolensk hadde sterkare band til Vesten enn dei andre russiske fyrstedøma. Fyrstedømet bestod av mang viktige byar, mellom Brjansk, Vjazama og Mozjaisk. Fyrstedømet kom gradvis under Litauen på 1300-talet og vart fullstendig innlmma på 1400-talet. Etter unionen mellom Litauen og Polen kom det inn under Det polsk-litauiske samveldet og vart Smolensk voivodskap. På 1600-talet utløyste russarane «Smolenskkrigen» for å ta tilbake området, og sjølv om dei tapte krigen, fekk dei kontroll over Smolensk i 1654.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 30. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Franklin, Simon og Shepard, Jonathan, *The Emergence of Rus, 750-1200*, (Longman History of Russland, Harlow, 1996)
		- Martin, Janet, *Medieval Russland, 980-1584*, (Cambridge, 1995)
**Slaget ved Cap de la Roque** var eit sjøslag som fann stad den 22. mai 1703 mellom ein nederlandsk konvoi eskortert av kaptein Roemer Vlack og ein fransk skvadron under Alain Emmanuel de Coëtlogon, under den spanske arvefølgjekrigen. 

Under denne krigen kunne ikkje den franske og spanske flåten møte den engelske og nederlandske i eit ope sjøslag og hadde derfor byta til kaperverksemd. Dei allierte vart derfor tvungen til å verne handelskonvoiane sine. 

Den 21. mai 1703 segla ein stor handelsflåte som hovudsaleg bestod av 110 engelske nederlandske skip som hovudsakleg transporterte salt, men òg vin og sukker, ut frå Lisboa mot England. Det var fem nederlandske skip som eskorterte dei: linjeskipa «Muiderberg» (50 kanonar), «Gaesterland» (46) og «Schermer» (?) og fregattane «Rotterdam» (34) og «Rozendaal» (36) kommandert av kaptein Roemer Vlacq om bord på «Muiderberg». 

Dagen etter, nær Cabo da Roca (fransk *Cap de la Roque*) møtte dei skvadronen til Coëtlogon som ebstod av fem større krigsskip: «Vainqueur» (88), «Monarque» (86 til 94), «Éole» (64), «Orgueilleux» (80) pg «Couronne» (82).

Vlack, som etter å ha signaliserte til handelsskipa om å redde seg sjølv, sette opp skipa sine i linje for å verne flåten og møte franskmennene. Nederlendarane kjempa tappert, men franskmennene vart for sterke og skip etter skip måtte kapitulere. 

Vlack og «Muiderberg» kjempa til om lag halve mannskapet var døde eller skadde. Vlack mista ein arm og delar av skuldra sii, men han overgav seg først når hovudmasta kom ned og skipet var nær ved å søkke. Dei overlevande vart evakuerte og det som var att av «Muiderberg» brann og sokk. 

Takket vere ofringa til Vlacq, kom konvoien seg bort intakt, slik at det nederlandske nederlaget hadde liten innverknad for dei allierte. 

Vlacq, mennene hans og fire skip vart tekne til Toulon, der Vlacq døydde av skadane han fekk den 17. juli 1703.

Alternativt namn
----------------

Slaget vert stundom kalla «Slaget i Biscayabukta», men dette er ikkje geografisk korrekt, sidan Cabo da Roca ligg i den sørlege delen av Portugal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Cap de la Roque» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2011.*
Koordinatar: 58°11′5.650″N 8°8′53.802″E﻿

Tiger i Kristiansand Dyrepark
Porten inn til Kaptein Sabeltanns verd
**Dyreparken i Kristiansand** er ein kombinert dyre- og underhaldningspark like utanfor Kristiansand. Parken har no over åtte hundre dyr av rundt hundre forskjellige artar. I tillegg byr han på ulike underhaldningsopplevingar som tømmerrenne, trollskog og ei gjenskaping av Thorbjørn Egner sin Kardemomme by.

Dyreparken er den turistattraksjonen i Noreg som trekk mest folk etter hoppbakken i Holmenkollen. I 2003 vitja 550 000 menneske parken, rundt halvparten av dei kom i juli.

Historie
--------

Willy Tjomsås tok initiativet til å danna parken, som rein dyrepark, i 1964. Året etter starta Edvard Moseid utbyggjinga. Dørene vart offisielt opna den 26. juni 1966. 
I 1977 opna det fyrste Troparietm ein innandørsjungel. Allereie året etter opninga, i 1978, brann Tropariet ned til grunnen.

På 1970-talet blei parken kjent som verdas største eksportør av kamelar. Dei mest kjende dyra frå Kristiansand Dyrepark er likevel sjimpansane, representert av Julius som voks opp heime hos Edvard Moseid og vart TV-kjendis i 1981.

I 1983 vart parken utvida og vart kalla Dyre- og fritidspark. Underhaldningssjørøvaren Kaptein Sabeltann dukka opp i 1990 og Kardemomme by vart opna året etter. I 2000, etter 35 år, overlét Edvard Moseid leiinga til andre.

Tropehuset Apejungelen vart opna av Morten Harket i 1994, same år som Dyreparken hadde 30-årsjubileum.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kristiansand Dyrepark - Offisiell heimeside

| * v
* d
* e
Dyreparkar i Noreg |
| --- |
| Akvariet i Bergen  | Amadeusparken  | Atlanterhavsparken  | Bjørneparken  | Kristiansand Dyrepark  | Langedrag Naturpark  | Polar Park  | Risør akvarium |

| * v
* d
* e
Store moroparkar i Noreg |
| --- |
| Bø Sommarland  | Hunderfossen Familiepark  | Kongeparken  | Kristiansand Dyrepark  | Tusenfryd |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Koordinatar: 50°22′44″N 2°46′26″E﻿

**Slaget om Vimyhøgda** (engelsk *Battle of Vimy Ridge*, fransk *Bataille de la crête de Vimy*) var eit slag som vart utkjempa frå 9. til 12. april 1917 i Vimy et Givenchy-en-Gohelle i nærleiken av Lens i Pas-de-Calais i Frankrike mellom tyske og hovudsakleg canadiske styrkar under den fyrste verdskrigen. Dei canadiske styrkane vann slaget. Då dette var eit av dei første slaga der canadiske styrkar opererte på eiga hand, fekk det særs mykje å seia for det canadiske nasjonale sjølvmedvitet.

Forhistoria
-----------

Vimy var blant dei best forskansa områda på heile vestfronten og dei allierte vurderte det som ei uinntakeleg festning. Britane og franskmennene hadde i fleire år freista å setja til livs høgda med store tap, franskmennene åleine mista 150 000 soldatar under eit forsøk i 1915. Strategisk var høgdedraget svært viktig, då det var den einaste naturlege barrieren. 

Dei allierte vedtok å gjennomføra eit nytt angrep i 1917. Valet fall på canadiarane, og for første gong vart dei fire divisjonane i det canadiske korpset (Canadian Corps) nytta samla. Den britiske 5. infanteridivisjonen deltok òg under angrepet. Canadiarane hadde lært av dei mislukka britiske og franske forsøka og vedteke å prøva ut nye taktikkar på troppenivå, blant anna utstrekt bruk av maskingevær som Lewis Gun, og dessutan å gje grundig orientering og detaljerte kart ikkje berre til befalet og offiserane men òg til meinige soldatar. Dei bygde opp ein kopi av Vimyhøgda bak eigne linjer og heldt på i mange månader med å drilla på angrepet.

Slaget
------

Canadiske styrkar ved Vimy.
2. april 1917 byrja dei canadiske styrkane verdas største artilleribeskytning til då. På ei veke skaut dei canadiske styrkane over ein million granatar mot dei tyske stillingane. Artilleriangrepet var så hardt at det kunne høyrast heilt til London. Under artilleridekning avanserte det 30 000 mann store canadiske korpset 9. april, og på under 2 timar hadde tre av dei fire canadiske divisjonane nådd måla sine. Dei siste måla vart nådd i løpet av kvelden. 12. april kontrollerte dei canadiske styrkane heile høgda.

Etter slaget
------------

Åtaket kosta dei canadiske styrkane 3598 drepne og 7104 såra. Dei tyske styrkane ved Vimyhøgda mista i same periode 6604 drepne og såra. Slaget fekk lite å seia på det strategiske nivået, men den psykiske effekten var stor. For dei alliertes var den sterkaste tyske befestninga på vestfronten overvunnen med forholdsvis små tap.

Slaget gav òg canadiarane eit rykte om å vera dei beste allierte soldatane.

Vimy er den staden i Frankrike og Belgia med høgast konsentrasjon av ueksploderte granatar.

Det britiske bombeflyet Vickers Vimy er oppkalla etter slaget.

Vimymonumentet
--------------

Britiske militære ved Vimymonumentet i 1944-45
På Vimyhøgda ligg no det canadiske Vimymonumentet, som er det største krigsmonumentet til Canada. Grunnen det står på er gjeven i gåve av den franske regjeringa til den canadiske.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Slaget om Vimyhøyden» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2018.*
Grønningen Fyr ligg i Østergapet ved innløpet til Kristiansandfjorden
**Kristiansandsfjorden** er fjorden utanfor Kristiansand og den lengste fjorden i Vest-Agder. Lokalt vert fjorden ofte kalla Byfjorden. Fjorden er om lag 20 km lang frå innløpet frå Skagerrak mellom Oksøy og Grønningen fyr og inn til Ålefjær. 

Fjorden er opptil 260 meter djup og det djupaste området midt i leia er tidlegare nytta til ammunisjonsdumping. På fjordbotn, spesielt i dei indre områda, er det mykje forureining frå tidlegare verksemd langs strendene. Mykje av fjordbotnen er dei seinare åra vorte dekt til med fyllingar av stein og sand. 

Fjorden har to innløp, Østergapet (gabet på dialekt) mellom Oksøy og Grønningen og Vestergapet mellom Flekkerøy og Møvik/Kroodden. Før sa ein at Vestergapet låg mellom Indre og Ytre Flekkerøy og i sundet mellom øya og fastlandet var den viktigaste hamna langs Skagerrakkysten frå omkring 1550.

Fra Vestergapet og innover vest- og nordsida av fjorden ligg det fleire bukter og viker, som Sandvika, Brøvikbukta, Auglandsbukta og Hannevikbukta. Like utanfor Auglandsbykta ligg Bragdøya med Svensholmen og Dybingen like nord for seg. Rett nord for Dybingen igjen ligg Odderøya, like sør for sentrum av Kristiansand. Her munnar elva Otra ut i fjorden. 

På austsida av Østergapet ligg Vestre Randøya. Frå her går Randøysund og Stanggapet austover til Kvåsefjorden. Nordover på austsida av fjorden ligg Herøya, Dvergsøya, Sjursøya, Prestøya og Lyngøya. Mellom Presteøya og Dvergsnes på fastlandet ligg den vesle sidefjorden Korsvikfjorden. 

Topdalsfjorden er ein annan sidearm av fjorden som går frå Gleodden/Marvika til munningen av Topdalselva. Her kryssar E18 fjorden via dei litt over 600 meter lange Varoddbruene. Ved elveosen her ligg Kjevik og Hamresanden. Vidare innover vert namnet Ålefjærfjorden nytta. Fra Ålefjær til Gleodden er det 5 nautiske mil. 

I området ved Torsviga og Kongsgårdbukta på Lund mellom Marvika og Ringvoldåsen/Ringknuten i Topdalsfjorden er det bygd eit nytt hamneanlegg for Kristiansand.

Kjelde
------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kristiansandsfjorden» frå Wikipedia på bokmål, den 24. februar 2008.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Heimesjukepleie** er ei teneste som yt sjukepleie for pasientar i eigen heim. Tenesta vert drive av kommunen som del av primærhelsetenesta, ofte organisert under Pleie- og omsutstenesta. Tenesta vart først oppretta som menighetssøsterteneste av kyrkja, men har sidan vorte eit kommunalt ansvar. Ofte vert den organisert  saman med heimehjelpsordninga.

Personar med spesielle hjelpebehov og med behov for stell av sår, administrering av medikament  - til dømes på smertepumpe og med komplisert handsaming for spesielle sjukdomar. Desse kan bu heime lenge ved hjelp av heimesjukepleie. Slik vert behovet redusert for sjukeheimplassar. Frå 2008 er det vorte vanlegare å skriva pasientar ut frå sjukehusa tidlegare enn før. Nokre vert lagd inn på sjukeheimane som meir får preg av enkle sjukehus. Heimesjukepleia får oftare ansvar for avansert sårpleie etter omfattande inngrep.

Heimesjukepleia vert bemanna både med sjukepleiarar og hjelpepleiarar. For nokon tunge og/eller ressurskrevende pasientar reiser to pleiarar saman i besøk, sjølv om det er mest vanleg at dei reiser åleine ut i besøk.

Vaktordningar gjer tenesta døgnkontinuerleg. Det er vanleg at eldrealarmer, utplassert hjå brukarane, varslar ein sentral som igjen kontaktar ein heimesjukepleier på vakt. Eldrealarmen gjev ei tryggleik for at ein pleietrengande som fell og ikkje kjem opp, kan tilkalla hjelp utan å koma seg til telefonen.

Det er vanleg at heimesjukepleiaren er utstyrt med mobiltelefon med heimesjukepleiedistriktet sitt vaktnummer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hjemmesykepleie» frå Wikipedia på bokmål, den 26. januar 2018.*
**Slaget på Katalaunarmarka** (Nærleiken av Chalons-sur-Marne), vart utkjempa i 451 mellom hunarane og deira undergjevne på den eine sida og romarane med deira undergjevne på den andre sida. Slaget er rekna som endepunktet for den huniske frammarsjen i Europa.

I slaget fall det (etter Jordanes) om lag 165 000 mann på båe sider. 

Slaget er mint hjå Jordanes, som har gjeve ei grundig skildring av det. På den eine sida stod hunarane, gepidane, austgotarane og herulane, medan frankar, vestgotarar og alanar slost under romersk kommando. Attåt hovudstyrkane var det og med grupper av sarmatar, saksarar, burgundarar og ulike keltiske stammer, mellom anna frå Aremorika på romersk side.

I dette slaget fall den vestgotiske kongen Theodorid, og det var nære på at hunarane leid tap. Soga fortel at den romerske hærhovdingen Aetius stogga slaget før vestgotarane vann mot hunarane på eiga hand. Attila rekna det som visst at han kunne misse livet i slaget, og budde seg på å falle, men kom unna med dei fleste folka sine. Han døydde sjølv to år seinare. 

Alt i alt enda slaget meir eller mindre uavgjort, men hadde avgjerande tyding for Vestromarriket. Aetius vart drepen etter ordre frå keisaren etter slaget, og dette bana vegen for vandalherjinga av roma i 455.

Skildringa til Jordanes
-----------------------

Jordanes skildra slaget slik:

*«Dei møttest på dei Katalauniske markene, som fyrr er sagt. Upp yver sletta lyfter det seg ein haug, med jamnt hall; denne haugen vilde båe herane taka, for det var eit framifrå støde uppå der. Den høgre sida tok hunane med sine folk, på vinstre sette romarane og vesegotane seg fast med hjelpetroppane sine; men sjølve toppen vart liggjande fri, om um den losna slaget.*

*På høgre vengen stod Theodorid med vesegotane, på vinstre Aetius med romarane; i midfylkingi sette dei Sangiban, alanhovdingen... dei leit mindre på truskapen hans, difor var dei varlege på hermanns vis og sette han midt i flokken av fulltrugne... beint imot stod hunane; dei var soleis fylkte, at Attila stod i midten med sine djervaste menn; kongen tenkte helst på sjølveseg med denne fylkingsmåten, so han skulde vera utanfor all trugande fåre når han stod midt i âlflokken av folket sitt. Men på vengene stod mange ulike folkeslag som han hadde lagt under sitt velde. Mellom dei var det særleg ostrogoteheren som merkte seg ut, under brørne Valamir, Thiudimer og Vidimer; dei var jamvel meir høgborne emm sjølve kongen dei tente under då, for dei var stokne or den mektige og strålande amalætti. Der stod den namnfræge gepidekongen Ardarik òg, i den uteljande flokken sin, han som var so trugen at Attila tok honom med på rådsmøti sine; den gløggsynte kongen sette honom og ostrogotekongen Valamir yver alle hine hovdingane.... So byrja då striden, um det gode stødet me nemnde. Attila sende fram folket sitt til å taka toppen av haugen; men Torismud og Aetius var honom for snare; dei arbeidde seg uppetter kollen og nådde toppen fyrst; dermed var dei ovenpå og kasta lett hunane ned att då dei kom.»*

Kjelde
------

* Jordanes - Gotesoga, kap. 38-41.
**Kristian den femtes danske lov** vart underskriven av kong Kristian V av Danmark-Noreg den 15. april 1683.

Danmark fekk dermed ei lov, ei landslov, som var gjeldande for heile kongeriket. Inntil då hadde det vore tre ulike lover, dei såkalla landskapslovene.

Jyske Lov gjaldt tidlegare for Fyn og Jylland, Sjællandske Lov for Sjælland, Møn, Lolland og Falster og Skånske Lov for Skåne, Halland, Blekinge og Bornholm. Jyske Lov var den nyaste og vart difor òg nytta utanom Jylland.

Danske Lov vart sett i kraft av Kristian V på bakgrunn av einevalsmakta hans (*jus majestatis*), som vart innført i samband med Kongeloven av 1665.

Danske Lov er detaljert og uutførleg i sine lovreglar, i samsvar med den (kasuistiske) metoden som var vanleg. Det var tale om ei samanskriving av ei rad samfunnsmessig viktige problemstillingar, som før enten hadde vore regulert ut frå sedvane eller ved landsskapslovene.

Danske Lov gjev såleis reglar innanfor ei rad forskjellige emne. Innan strafferett vert det, som noko nytt, prøvd å grunngjeva straff ut frå førebygging av kriminelle handlingar.

Regelen i Danske Lovs 3. bok, 19. kapitel, 2. avsnitt (DL 3–19–2), dannar framleis eit grunnlag i arbeidsrettslege tilhøve i Danmark. Bolken dekkjer arbeidsgjevar sitt ansvar for ein arbeidstakar sine uaktsame og forsettlege handlingar medan han er på arbeid. Også andre delar av Danske Lov er gjeldande, til dømes 5-1-1 om at avtalar er bindande og 5-8-1 om ansvar for skader på lånte ting.

Lovsamlinga fekk merksemd òg i utlandet og finst omsett til engelsk, latin, tysk og russisk. Lova bør sjåast i samanheng med rettstradisjonen i Europa. Frå 1100-talet hadde det vorte vanleg med ei større samanskriving av gjeldande sedvanerett. Utviklinga vart skunda på av den katolske kyrkja.

Noreg fekk i 1687 si Kristian den femtes norske lov, som i form og innhald vart mykje lik Danske Lov.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Danske Lov på Retsinfo - kva som gjeld framleis
* Danske Lov i digital form
**Heimfall** er ein del av dei norske konsesjonslovene, som vart innførte i åra 1909-1917 for å hindre at utanlandsk storkapital fekk kontroll over den norske vasskrafta. 

Heimfall tyder at private eigarar av vasskraftressursar må gi eigarskapen attende til staten etter 60 år utan vederlag. Det vil seie at det ligg ein slags automatisk nasjonaliseringsmekanisme i konsesjonslovene. Eller at private berre kan *leige* i eit gitt tidsrom, og ikkje eigentleg eige norske vasskraftressursar, det vil seie fallrettar og vasskraftverk.

Heimfallsordninga har sikra nasjonalt offentleg eigarskap over den evigvarande og ekstremt verdifulle naturressursen vasskrafta er. Mesta 90 prosent er i dag offentleg eigd, halvparten av dette av staten og den andre helvta av kommunar og fylke. Fortenesta frå vasskraftproduksjonen er viktige inntekter for mange kommunar og fylke i distriktsnoreg. 

EFTA-domstolen har sommaren 2007 vedteke at heimfallsordninga er i strid med EØS-avtalen, fordi ho i strid med ein grunnregel i EU "diskriminerer" mellom private og kommunale eigarar. Om kommunale vasskraftverk skal omfattast av heimfall til staten, ottast mange at det vil bli eit press for å selje medan marknadsverdien er høg, og at private og utanlandske kapitalinteresser da vil kunne kjøpe seg inn og få kontroll over den vasskrafta som no er kommunal. Dei ottast altså ei storstilt privatisering av denne ressursen. Motstandarane av heimfallsretten meiner at han hindrar effektiv konkurranse og at han gjev dårlege incentiv til investeringar i private kraftverk (f. eks. for å auke kraftproduksjonen), spesielt mot slutten av eigarskapsperioden.

Særleg Senterpartiet, SV og Raudt er sterke forsvararar av heimfallsordninga slik ho er, og vil sikre at det offentlege held fast på eigarskapen over vasskraftressursane i Noreg.
**Stemnebøveten** på Hisarøy i Gulen kommune er truleg ein del av eit nettverk av vetar (*viti*, *eldvardar*, *vedvardar*) for å varsle ufred i området som låg inn under Gulatinget. Frå Stemnebøveten er det frisikt til Vetefjell på Krakhellenipa ytst i Sognefjorden. Derifrå gjekk det ei varslingsline innover fjorden til Veten ved Bekken, Veten ved Torvund, Vardeneset på Måren, Veteneset på Sæle, Vetehaugen eller Vokeskorane i Vik, Skriki i Norane, Vetanosi, Skar, Okken og Ulvisnubben i Lærdal, Stogonosi og Hugakollen i Vang. Vetane over Filefjell er usikre, men det er lokalisert moglege stader nær gamle tufter på Filefjell. Desse er plassert slik at det er sikt mellom dei langs med ein gammal vegtrase på nordsida av elva. Dette kan vere det gamle vetesystemet, men noko definitivt bevis manglar. Vetastua frå Vetanosi står på Sogn Folkemuseum.

Allereie i Gulatingslova er vetar og vetevakt omtala. Seinare er det komme til vetestuer for de som skulle halde vakt, men desse er ikkje omtalt i Gulatingslova. Vetesystemet i Gulen høyrer til systemet som strekker seg innover Sognefjorden. Gulatinget dekte Sognefjorden, og til og med 1125 høyrde også delar av Valdres og Hemsedal inn under området.

Vetar blir gjerne delt i det som høyrer til stamlinjene for rask varsling, og det som høyrer til nettverk for lokal varsling. Dei som høyrer til stamlinjene har gjerne lange sprang mellom kvar vete, avstanden er rundt 15-30 km mellom dei einskilde vetane. Dette gjorde det mogleg å tenne dei i rask rekkefylgje og slik sende beskjed om ufred. Desse vetane låg ofte slik til at det ikkje var mogleg å sjå dei nede i dalane, derfor var det lokale vetesystem som varsla lokalt. I de lokale vetesystemene var det typisk 4-7 km mellom de enkelte vetane og det måtte tennast langt fleire for å sende beskjed over same avstand som for stamlinjene. Stemnebøveten har truleg høyrt til stamlinjenettet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vetane i Lærdal
**Heimevernsungdommen** (HVU) er ein organisasjon under Heimevernet. Dette er ein friviljug organisasjon for ungdom mellom 16 og 21 år. Han har som føremål å gje ungdom kunnskap om og å motivere dei til å gå inn i Forsvaret. I tillegg skal organisasjonen gje ungdom eit fritidstilbod som tek dei ut i friluft og gjev dei eigenskapar som er til fordel for dei sjølve og for samfunnet.

Ungdom som er medlemer får opplæring etter eit særskilt opplæringsprogram som er godkjent av Generalinspektøren for Heimevernet. Ungdomane får inga stridsretta opplæring, dei er ikkje rekna som stridande, har ingen plikter i samband med forsvaret av Noreg og vert ikkje mobiliserte. Når ein heimevernsungdom byrjar i fyrstegongstenesta eller på befalsskule må dei slutte som HVU.

Aktiviteten har hovudvekt på idretts- og friluftsaktivitet. Ungdomen får opplæring i mellom anna sanitet, samband, bivuakk, slutta orden, organiseringa av Forsvaret og anna ikkjestridande heimevernsopplæring. Ungdomane får opplæring i våpentryggleik og skyting, og våpenet dei nyttar er AG3HVU. Dette geværet er identisk med standardgeværet som vert nytta av resten av Forsvaret, (AG3), men er modifisert for å umogleggjere heilautomatisk eld. Ungdomen oppbevarer ikkje våpen heime.

Heimevernsungdomen vert leidd av befal som er utdanna i Forsvaret og som har gått gjennom eit eige ungdomsleiarkurs.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimevernsungdommen ved forsvaret.no

Kjelder
-------


* Forsvarsnett

* Heimevernsungdommen ved forsvaret.no
**Kristian Øvrevollseie** (1910–1973) var ein norsk spelemann frå Hol i Hallingdal. 

Kristian var fødd i Hovet, aust i Hol, og her budde han det meste av livet. Han tok tidleg ved fela, og i Hol fekk han spel av Herleik Kvanneberg, Lars Holestøl, i Nes Tor Grimsgard og i Ål Eivind Hollebakken og Sevat Sataøen. Han hadde og spel etter godfar sin, spelemannen Ola H. Lein, som var kjend som Leinen. 

Kristian Øvrevollseie var ein framifrå dansespelemann i yngre år. Det vart sagt om han at han kunne spela så bord og stolar hoppa og spratt. Spelestilen hans var særeigen, med mykje rulling, og oftast var han nær alle fire strengene med bogen i same venda. Dette skapte ein særeigen dåm det er vondt å ta etter. Fingerbruken hans kunne og vera uvanleg flokete, sjølv til hallingspel å vera. 

Kristian hadde ein topp som spelemann i 1950-åra, men stivna noko som han vart eldre, og drog seg attende frå fest- og kappleikslivet dei siste ti åra han levde, men han var framleis rekna som god kjelde og læremeistar. Mellom dei som fekk spel og opplæring av Øvrevollseie er kanskje Odd Bakkerud mest kjend. I yngre år låg spelestilen hans Bakkerud nær opp til Kristian sin. Elles er den mest pålitelege kjelda til spel etter Øvrevollseie i dag truleg spelemannen Per Lilleslett frå Hovet, som kjende han godt og var granne med han. 

Kristian Øvrevollseie døydde i 1973, og med han døydde den siste av dei tre store hallingspelemennene i den første halvdelen av 1900-talet.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
**Stendhalsyndromet** (uttalt: «Standallsyndromet») er ein akutt psykosomatisk reaksjon som råka folk på vitjing i byen Firenze i Italia som fylgje av dei sterke inntrykka dei fekk av kunsten og arkitekturen i byen. Syndromet har fått namn etter den franske forfattaren Stendhal, som i boka *Rome, Naples et Florence* (Roma, Napoli, Firenze) frå 1817 skildra syndromet for fyrste gongen ved å fortelje at han hadde fått hjerteklapp og vorte svimmel etter å ha sett Basilica di Santa Croce (Den heilage krossens basilika) i Firenze.

Men sjølve omgrepet, Stendhalsyndromet, vart ikkje introdusert før i 1989 ved at den italienske psykiateren Graziella Magherini i boka *La sindrome di Stendhal* gjorde greie for at turistar i 106 høve i perioden 1977-1986 hadde vorte lagt inn på sjukehus av di dei hadde vorte forvirra, svimle, fått auka hjarterytme og i somme høve hallusinasjonar som fylgje av det inntrykket florentinsk kunst hadde gjort på dem.

Stendhalsyndromet er ikkje godkjent innanfor DSM-systemet (Diagnostic and Statistical Manual of mental disorders), eit klassifikasjonssystem for psykiske lidingar som den USA-amerikanske psykiaterforeininga har publisert.

Stad- og kulturbundne diagnosar av tilsvarande art som Stendhalsyndromet er Jerusalemsyndromet knytt til opplevingar i byen Jerusalem og Parissyndromet knytt til opplevingar i byen Paris.

Kjelder
-------

* snl.no: Stendhal-syndromet (artikkel til fri bruk)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mona Semb: Stendhalsyndromet: Når renessansekunst fører til nervøse sammenbrudd, *Tidsskrift for Norsk psykologforening*, Vol 44, nummer 7, 2007, side 893-899

Litteratur
----------

* Magherini, Graziella: *La sindrome di Stendhal*, 2. utgåva. Firenze 1995: Ponte alle Grazie. ISBN 8879283081
**Slaget ved Calcinato** var eit slag i den spanske arvefølgjekrigen utkjempa den 19. april 1706 nær Calcinato i Italia mellom styrkane til Frankrike og Spania og styrkane til Austerrike. Det enda med siger for dei fransk-spanske styrkane til marskalk Vendôme.

Opptakt
-------

I italia hadde felttoget i1 706, som før, to delar. Striden om Piemonte og striden mellom dei franske styrkane i Lombardia og den andre armeen til austerrikarane, som prøvde å slå seg saman med armeen til Victor Amadeus og Starhemberg i Piemonte. Sistnemnde vart driven attende av Vendôme ved Cassano, og trekt seg attende til Brescia og Gardasjøen, Vendôme følgde opp og slo vinterleir kring Castiglione og Mantova.

Slaget
------

I april 1706 hadde Vendôme nytta at Eugene var borte, og gått til åtak på den austerrikske leiren ved Montechiaro–Calcinato. Målet hans var å marsjere gjennom natta og overraske stillinga ved Ponte San Marco lengst til deira venstre, men då dagen kom merka han seg at han kunne gje den fiendtlege venstreflanken kamp ved Calcinato før høgreflanken ved Montichiari kunne nå fram. Då han nådde fram braut forsvaret fullstendig saman og han dreiv den austerrikske armeen opp i fjella, der Eugene hadde store vanskar med å samle dei att.

Etterverknad
------------

Vendôme vart send til Flandern etter eit knusande nederlag der i slaget ved Ramillies. Som følgje av den katastrofale omleiringa av Torino vart den franske stillinga i Italia brått dårleg, og mot slutten av året hadde alle dei franske styrkane vorte drivne ut av Italia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Calcinato» frå Wikipedia på engelsk, den 19. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Lynn, John A. *The Wars of Louis XIV, 1667–1714.* Longman, (1999). ISBN 0-582-05629-2

1. 1 2 3  Lynn, s. 309
**Pesaḥ sjení** (hebr. פסח שני, 'andre pesah') er ei mindre jødisk høgtid som blir feira den 14. ijjár etter den jødiske kalenderen.

Dagen blei opphavleg innført av Moses som eit nytt høve for jødar til å observera pesah-offeret. Folk rekna som ureine eller som var hindra på annan måte frå å dra til ofringsstaden den 14. nisán, under pesah, kunne gjera det ein månad seinare. 

Sidan øydelegginga av Tempelet i Jerusalem har ingen jødar vore rituelt reine nok til å utføra dyreofringar. Ein feirar derfor både pesah og pesah sjeni utan offer, men pleier eta eit stykke massá. Fordi dagen er ein feiringsdag vil ein i mange samfunn ikkje seia angrebøner som taḥanun. 

Innan hasidisk tenking blir pesah sjeni gjerne sett på som ein dag med nye sjansar, slik pesah sjeni var ein ny sjanse til å observera pesah.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pesach Sheni» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pesach Sheni - The Second Passover frå Chabad

| * v
* d
* e
Pesah |
| --- |
| Sentrale delar | Haggadá sjel pesah · Moses · Utgangen av Egypt |
| Sedermåltid | Haróset · karpás · marór · massá · zeroa |
| Anna | Hol hammo‘éd · mimouna · pesah sjení |
Koordinatar: 48°03′N 30°51′E﻿

**Pervomajsk** (ukrainsk Первома́йськ, *Pervomajsk*) er ein by i Mykolajiv oblast i Ukraina og sentrum i Pervomajskyj rajon. Han ligg ved elva Søndre Bug som deler byen i to. Byen har kring 70 000 innbyggjarar. 

Namnet kjem frå russisk russisk *pervomaj* (первомай) som tyder 1. mai, eller 'maidagen', og syner til at byen vart grunnlagd 1. mai 1919 då dei tre nabobyane Holta eller Golta, Bohopol eller Bogopol og Olvjopol vart slått saman. Desse byane eksisterte frå 1773 og busetnader i området er nemnde så tidleg som i 1676. 

Under andre verdskrigen vart Pervomajsk okkupert av Nazi-Tyskland i 1941. Meir enn ein tredjedel av innbyggjarane i Pervomajsk var jødar før krigen, men desse vart myrda under okkupasjonen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Pervomaisk, Mykolaiv Oblast» frå Wikipedia på engelsk, den 18. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pervomajsk i Mykolajiv oblast**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Mykolajiv oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Mykolajiv |
| Basjtanka**·** Juzjnoukrajinsk**·** Nova Odesa**·** Novyj Buh**·** Otsjakiv**·** Pervomajsk**·** Snihurivka**·** Voznesensk |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Slaget om Petsamo** vart utkjempa mellom finske og sovjetiske troppar i petsamoområdet nord i Finland under den finske vinterkrigen. De finske troppane var talmessig underlegne, men dei greidde å halde dei sovjetiske styrkane unna ei tid på grunn av terrenget og vêrtilhøva.

Stridsordning
-------------

### Finland

Dei finske troppane var samansett av delar av det 10. kompaniet i Parkkina og delar av det 5. batteriet i Limhammar. Desse styrkane vart plasserte i *ad hoc*-formasjonar. Troppane var ein del av «Lapplandsgruppa» *(Lapin Ryhmä)* i den finske arméen, som hadde hovudkvarter i Rovaniemi. Troppane vart seinare styrkte med delar av 11. og 3. kompani, kalla «avdeling Pennanen» *(Osasto Pennanen)* etter kommanderande kaptein Antti Pennanen.

### Sovjetunionen

Sovjetunionen hadde den 14. arméen på Kolahalvøya. Arméen bestod av tre divisjonar (104. alpejegar- samt 52. og 14. divisjon). Sovjetunionen var talmessig overlegne, jamført med styrkane Finland rådde over.

Slaget
------

Delar av den 104. divisjonen gjekk over grensa den 30. november 1939 og okkuperte den finske delen av Fiskarhalvøya. Det 242. infanteriregimentet frå den 104. divisjonen nådde Parkkina den 1. desember. Dei finske troppane trekte seg attende til Luostari. Den 52. divisjonen vart transportert til Petsamo med båt og tog og pressa finnane attende til Höyhenjärvi. Her greidde finnane å stoppe framrykkinga 18. desember, og å halde fronten der i to månader. I denne perioden greidde finnane å rekognosere og å gjere åtak bakom fiendelinene. Eit sovjetisk åtak den 25. februar tvinga dei finske styrkane attende til Nautsi ved Enare. Her var fronten til krigen tok slutt.

Freden
------

I Moskvafreden vart Finland tvinga til å avstå delar av territoriet sitt til Sovjetunionen, mellom anna den finske delen av Fiskarhalvøya heilt nord i Petsamo. Sovjetunionen kom til å ta heile Petsamoområdet etter framhaldskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Slaget om Petsamo» frå Wikipedia på svensk, den 20. oktober 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finsk nettside om Pennanen og styrkane hans Arkivert 2013-12-12 ved Wayback Machine.