recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jordskjelvet i San Francisco i 1906** var eit kraftig jordskjelv i San Francisco i California som fann stad tidleg om morgonen onsdag 18. april 1906. Etter jordskjelvet øydela påfølgjande brannar mesteparten av byen, også det av bygningar som hadde overlevd skjelvet. Dette jordskjelvet er kanskje det best kjende og omtaltet i historia, ved sida av jordskjelvet i Lisboa i 1755, som la Lisboa i Portugal i ruinar.

Jordskjelvet i 1906 er truleg blitt såpass mykje omtalt fordi det var den fyrste store naturkatastrofen som blei dokumentert med fotografi, samtidig som interessa for geologi og seismologi byrja å blomstra for fullt.

Det offisielle talet på døde var 700, men ein reknar i dag med at det korrekte talet er nærare 3 000, dei fleste i sentrale San Francisco, medan det blei rapportert om 198 andre stader. Av ei befolkning på 400 000 blei 225 000 heimlause.

Det fyrste førskjelvet blei registrert tidleg om morgonen klokka 05:12, 18. april 1906. Sjølve hovudskjelvet, som hadde episenter nær San Francisco by, kom dryge 20–25 sekund seinare og varte i 47 sekund. Ristingane var så kraftige at jordskjelvet kunne kjennast frå Oregon til Los Angeles, og så langt inn i landet som sentrale Nevada.

I tida etter kom det fleire sterke etterskjelv, men det som la heile byen i ruinar var alle brannane som oppstod i samband med at gassleidningar blei øydelagde og tok fyr under skjelvet. Det aller meste av vassforsyningssystemet i byen hadde naturleg nok òg brote saman, og brannvesenet stod makteslaust. Fleire brannar slo seg raskt saman og blei til store flammeinferno. Brannen øydela mesteparten av busetnaden i sentrum, ca. 500 kvartal.

General Frederick Funston fekk raskt erklært unntakstilstand, og fekk etterkvart brannane under kontroll ved å sprenga sund bygningar rundt brannane slik at flammane slutta å spreia seg.

Galleri
-------

* San Francisco City Hall 20. april 1906San Francisco City Hall 20. april 1906
* Den øydeleggjande brannenDen øydeleggjande brannen
* Hus øydelagt i jordskjelvetHus øydelagt i jordskjelvet

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Jordskjelvet i San Francisco 1906» frå Wikipedia på bokmål, den 24. februar 2023.*
**Kvirinalhøgda** (latin *Mons Quirinalis*, italiensk *Quirinale*) er ei av dei sju høgdene i Roma, og ligg mellom Trajanus forum og Diocletianus termer. Namnet Kvirinalen kjem av *Quirinus tempel*.

Palazzo del Quirinale
I antikken var Kvirinalhøgda dominert av ulike domkyrkjer og andre offentlege bygg, men òg patrisiervillaer. På byrjinga av 300-talet oppførte keisar Konstantin det siste badeanlegget her. I mellomalderen vart høgda avfolka, men vart vekka til liv på midten av 1500-talet av pavane si interesse for området.

Kvirinalhøgda er dominert av Palazzo del Quirinale med mektige hagar. Palasset var før 1870 pavane sin sommarresidens, og fram til 1947 den italienske kongen sin bustad. På Piazza del Quirinale står to statuar som framstiller Zevs sine to søner Castor og Pollux. På Kvironalhøgda ligg to sakrale arkitektoniske meisterverk frå barokken: Kyrkjene San Carlo alle Quattro Fontane av Francesco Borromini og Sant'Andrea al Quirinale av Giovanni Lorenzo Bernini.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Quirinalhøyden» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kvirinalhøgda**

| * v
* d
* e
Dei sju høgdene i Roma |
| --- |
| Aventinerhøgda • Celio • Kapitol • Esquilinhøgda • Palatinerhøgda • Kvirinalhøgda • Viminalhøgda |

 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Utgraving som syner jordforureining ved eit nedlagd gassverk.
**Jordforureining** eller **grunnforureining** er forureining av jord og lausmassar med tilhøyrande grunnvassførekomstar. Forureininga kan vere miljøgifter som tungmetall, forskjellige petroleumsprodukt, radioaktive stoff og plantevernmiddel. Stoffa trengjer ned i grunnen frå tankar eller røyr i samband med mellom anna industriverksemd, gruvedrift, avfallsdeponi og fyllplassar. 

Forureininga kan føre til helsefare både gjennom direkte kontakt med den forureinina jorda, ved at giftstoffa vert spreidde via jorda til grunnvatnet eller ved utveksling mellom sediment og omliggande vatn. I seinare tid har ein særleg vorte merksam på PCB (polyklorerte bifenylar) som vart nytta i mange produkt som isolerglasruter, kondensatorar og måling og som kan samle seg som ei alvorleg forureining i jord, sedimentære avleiringar og sjøbotn. Sidan 1980 har stoffet vorte rekna som ei miljøgift og vore forbode. 

Klima- og forureiningsdirektoratet (SFT) i Noreg kartlegg forureina grunn og tiltak i samband med jordforureining. Målet er å redusere ytterlegare forureining, å redusere spreiingsfaren av eksisterande forureining og redusere helsefaren for folk og dyr. Av tiltak finn ein reinsing av jorda lokalt eller i spesielle anlegg, tildekking og isolering på staden, eller oppgraving og ny deponering under kontrollerte tilhøve.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Soil contamination» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2010.*

* 

* «Jordforureining» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Portal for jord- og vasshandsaming i Europa
* Klima- og forureiningsdirektoratet om forureina grunn Arkivert 2010-07-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Kvit støy** er eit stokastisk signal (elektronisk eller fysisk) som oppviser konstant energitettleik, uavhengig av frekvens. Kvit støy har med andre ord eit flatt energispektrum.

Med energitettleik meiner ein energien innanfor ei gjeven bandbreidde. For å standardisere energitettleiken er 1 Hz vald som refererande bandbreidde. Energitettleiken av støyen blir såleis mælt i *Watt per Hz*. Innan elektronikk er det ofte amplitudespekteret til ei støyspenning som vert målt og oppgjeve i datablad. Eininga er då V/{\displaystyle {\sqrt {Hz}}} (volt per kvadratrota av Hertz). Ein skil mellom *kvit støy*, der alle frekvensinterval har same energitettleik, og farga støy der energitettleiken varierer med frekvensen.

Nemninga *kvit* er lånt frå fargelæra. Kvitt ljos består av alle fargane i spekteret same intensitet. Når ein fjernar høge frekvensar frå ljoset sitt spektrum blir ljoset raudlegare i fargetonen. Ein snakkar òg om rosa, raud, brun og blå støy i denne samanhengen:

Total støyeffekt
----------------

Effekten (energi per tidseining) til eit støysignal finn ein ved å intergrera energispekteret med omsyn på frekvens og dividera på integrasjonsintervalet. Alle fysiske signal har endeleg bandbreidd, så energien er alltid endeleg, uavhengig av «farga» til energispekteret. Når ein ynskjer å analysera eit signal som er maskert av tilfeldig støy nyttar ein ofte eit bandpassfilter for å fjerna støyen som ligg utanfor det frekvensområdet ein er interessert i. I radiomottakarar gjer ein det same.

Amplitudefordeling
------------------

Amplituden til støysignalet er kjenneteikna av å vere **tilfeldig**, det vil seie at å kjenne signalet fram til eit gjeve tidspunkt ikkje fortel korleis det vil sjå ut i neste augneblunkar. Slike støysignal ver difor kalla *tilfeldig støy*. Dette i motsetnad til deterministiske signal, som til dømes ei sinusbølgje. Det einaste som er kjent er sannsynsfordelinga til amplituden.

Fysiske signal, som musikk, temperatur, vindstøy, trafikkstøy, og så vidare, har med god tilnærming Gaussisk amplitudefordeling. Det finst òg støy som ikkje har Gaussisk amplitydefordeling. Eit døme er kvantiseringsstøy i til dømes AD-omformarar.

Kjelder
-------

1. ↑  Picinbono, B. *Random signals and systems*, Prentice-Hall, 1993.
2. ↑  Bies, D.A. og Hansen, C.H. *Engineering noise control*, 4. utg. Spon Press, 2009.

Sjå òg
------

* Støy
* Farga støy
* Støy i elektronikk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Egon Zimmermann** (8. februar 1939–23. august 2019) var ein austerriksk skirennar frå Lech i Vorarlberg som vart verdsmeister i storslalåm i 1962 og olympisk meister i utfor i 1964.

Han må ikkje blandast i hop med den samnemnde alpinisten Egon Zimmermann som deltok i alpin-VM 1958 og Vinter-OL 1960.

Aktiv
-----

Zimmermann gjorde reint bord under Holmenkollen Kandahar i Noreg vinteren 1960, med siger i slalåm såvel som storslalåm vann han også kombinasjonen.

Under VM i alpine greiner 1962 i franske Chamonix vann Zimmermann gullmedaljen i storslalåm og bronsemedaljen i utfor. Året etter vann han både utforrennet og kombinasjonen ved Hahnenkamm-renna i Kitzbühel.

I januar 1964 vann Zimmermann to storslalåmrenn i sveitsiske Wengen. Under vinterleikane 1964 i Innsbruck vann han gullmedaljen i utforrennet frå fjellet Patscherkofel. Han høyrde til favorittane også i storslalåm, men der feila han i fyrste omgangen og rende ut or løypa.

Etter å ha vorte alvorleg skadd i ei trafikkulukke hausten 1964, kom han tilbake og vart austerriksk meister i utfor i 1966. Han deltok i utforrenna både i VM i alpine greiner 1966 i Portillo i Chile, og i Vinter-OL 1968 i Grenoble. Med høvesvis 12. og 13. plass var han langt unna å vinne ein medalje.

Næring
------

Zimmermann fekk i 1966 bygt eit luksushotell i heimstaden Lech, eit hotell han dreiv i lang tid, trass i at han vart råka av multippel sklerose.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Egon Zimmermann» frå Wikipedia på tysk, den 10. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Hubble-bilete av Sirius A og Sirius B. Sirius B er den vesle kompanjongstjerna nede til venstre; den første kvite dvergen som blei oppdaga.
Den kvite dvergen IK Pegasi B (i midten) samanlikna med A-klasse-kompanjongen IK Pegasi A (til venstre) og sola (til høgre). Pegasi B har ein overflatetemperatur på 35 500 K.
**Kvite dvergar** er stjerner som er samansette av degenerert materie. Sidan kvite dvergar har ein masse liknande sola og volum liknande jorda har dei ein høg tettleik. Deira svake luminositet kjem av lagra termisk energi generert av fusjonsprossar før stjerna blei ein kvit dverg. Kvite dvergar utgjer omtrent 6 % av alle kjende stjerner i solsystemet sitt nabolag.

Ein reknar med at kvite dvergar er det siste stadiet i stjerneutviklinga for stjerner med ein masse under ei viss grensa; meir enn 97 % av alle stjernene i galaksen. Etter at ei stjerna har kasta av seg lag på lag med materie og danna ei planetarisk tåka er den kvite dvergen det einaste restproduktet som er att av den opphavlege stjerna. I løpet av milliardar av år vil den kvite dvergen nå den teoretiske tilstanden svart dverg. Då har den kvite dvergen vorte so avkjøla at han ikkje lengre sender ut særlege mengder av elektromagnetisk stråling. Tilstanden er teoretisk då det vil ta rundt 10 billionar år før dvergen har vorte avkjøla nok, medan alderen til universet er på rundt 13,7 milliardar år.

Fotnotar
--------

1. ↑  Todd J. Henry, RECONS, Georgia State University - liste over dei 100 næraste stjernesystema
2. ↑  «The Potential of White Dwarf Cosmochronology», G. Fontaine, P. Brassard, og P. Bergeron, *Publications of the Astronomical Society of the Pacific* **113**, #782 (april 2001), s. 409–435.
3. ↑  «Extreme Stars: White Dwarfs & Neutron Stars», Jennifer Johnson, lektyrenotat, Astronomy 162, Ohio State University.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Torvald** (vel så ofte skrive **Thorvald**) er eit mannsnamn som kjem frå norrønt *Þorvaldr* , samansett av gudenamnet *Tor* og *herskar*. Namnet vart mykje bruke i den nasjonale blømingstida på slutten av 1800-talet.

I Noreg har Torvald namnedag 21. august.

Bruken av namnet i Noreg
------------------------

I folketeljinga i 1801 vart sju personar manntalsførte med namnet *T(h)orvald*, fire av dei budde i Flesberg i Buskerud. 

I teljinga frå 1900 var det 6 000 personar som het T(h)orvald. 

I 2007 er det om lag 850 som heiter T(h)orvald til første fornamn – vel halvparten skriv namnet sitt med h.

Kjende namneberarar
-------------------

* Thorvald Christensen (1833-1913), norsk jurist og politikar
* Thorvald Erichsen (1868-1939), norsk målar
* Thorvald Astrup (1876-1940), norsk arkitekt
* Torvald Tu (1893-1955), norsk forfattar
* Thorvald Stoltenberg (f. 1931), norsk politikar

### Fiktive personar

* Torvald Helmer i Henrik Ibsen sitt skodespel Et dukkehjem
* *Thorvald* er kallenamn for Ås-studenten, omsungen i revyvisa «Jeg og n’Thorvald og Johannes» frå 1924.

Sjå òg
------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Torvald hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet

Andre kjelder
-------------

* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991)
**Ehud Barak** (fødd 12. februar 1942) er ein israelsk politikar og yrkesmilitær som i perioden 1999–2001 var den tiande statsministeren i Israel. Han har også vore leiar i det israelske arbeidarpartiet Avoda.

Barak verva seg i den israelske hæren i 1959 og tenestegjorde i 35 år. Han vert rekna som ein av dei store krigsheltane i Israel og gjorde aktiv krigsteneste i 1967 og 1973. Då han forlét militæret hadde han graden generalløytnant (den høgste i det israelske forsvaret). Mellom 1983 og 1986 var han leiar for militæretterretninga og frå 1991 til 1994 var han generalstabssjef i det israelske forsvaret.

Han satsa på ein politisk karriere på 1990-talet. I 1995 vart innanriksminister i regjeringa til Yitzhak Rabin og etter at han vart myrda, utanriksminister i regjeringa til Shimon Peres i perioden 1995–1996. Han vart vald inn i Knesset i 1996 og vart medlem i utanriks- og forsvarskomiteen. Han vart same år vald til leiar for det israelske arbeidarpartiet, og den 17. mai 1999 vart han vald til statsminister i Israel. Han forlét statsministerposten den 7. mars 2001 etter å tapt valet mot Ariel Sharon. I 2001 gjekk han òg av som partileiar, men i 2007 vart han vald til leiar att og vart samtidig forsvarsminister.

I 2011 forlet Barak Arbeidarpartiet for å skipa eit nytt parti, Ha'Atzma'ut ('Sjølvstendepartiet').

Kjelder
-------

1. ↑  «Barak, Ehud» på SNL.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 39°12′ N 29°30′ E﻿

**Jordskjelvet i Gediz i 1970** var eit jordskjelv med styrke 7,2 Mw som råka vestlege Tyrkia den 28. mars 1970 kring 23:05 lokal tid.

1 086 menneske mista livet og 1 260 vart skada, og mange tusen vart heimlause i Gediz, 98 km søraust for Kütahya. Mange menneske mista livet i brannar som starta i velta vedomnar. 

Byen Gediz, som ofte hadde vore råka av både jordskjelv og flaum, vart etter dette flytta 7 km langs vegen mot Uşak og bygt opp under namnet Yeni Gediz (tyder Ny Gediz). 

Gediz var tidlegare råka av store jordskjelv i 1866 og 1896. Den 25. juni 1944 kl. 07:20 vart Gediz råka av eit jordskjelv på 6,0 momentmagnitude som tok livet av 20 menneske og øydela 3500 bygningar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1970 Gediz earthquake» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4 5 6  «Kütahya Gediz İlçesi-1970 Gediz Depremi» (på tyrkisk). Kültür Sanat. Henta February 17, 2009.
2. ↑  «Gediz» (på tyrkisk). Kütahya Tanıtım. Henta February 17, 2009.
**Tjøtta kyrkje** er ei kyrkje bygd ved garden Tjøtta, senteret for Tjøttagodset, på øya Tjøtta i Alstahaug kommune. Kyrkja høyrer til Tjøtta sokn i Nord-Helgeland prosti.

Den opphavlege kyrkja vart truleg bygd før år 1000, sidan den regjerande vikingehøvdingen Hårek frå Tjøtta let seg døype i ei lokal kyrkje i år 999.
Kyrkja var då ei privat kyrkje for Tjøttagodset, og hadde gravkammer for eigarane.
Den andre kyrkja, «mellomalderkyrkja», var òg i stein, men brann i 1811 og 1843 og vart då riven.

Den noverande utgåva vart oppført i 1851 etter teikningar av arkitekt Christian Heinrich Grosch og er i naturstein, utforma som ei langkyrkje med plass til 310. Stein frå kyrkja som brann vart nytta i nybygget.
Ho er utstyrt med sakristi og inngang som utbygg, eit tårn som delvis spring ut frå eine kortveggen og vindauge med spisse bogar.

Ved bygginga i 1851 vart det funne store lag av rundtømmer under kyrkja. Dette kan vere spor av ei tidlegare trekyrkje eller moglegvis byggverk i tilknyting til eit hòv. 

Ei byste av Øyvind Skaldespiller er sett opp ved kyrkja.

Fotnotar
--------

1. ↑  I. Hage 2001

Kjelder
-------

* Tjøtta kirke i *Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard*
* Ingebjørg Hage: Grosch-kirker i Nord-Norge. i *Årbok 2001 Fortidsminneforeningen*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arnt O. Åsvang (2000). *Tjøtta kirke og kirkested*. Åsvang småbokforlag. ISBN 82-90310-46-3.
* «Tjøtta kyrkje». *Kirkesøk*. Den norske kyrkja.
* 

* Tjøtta kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Nord-Helgeland prosti |
| --- |
| Aldersund · Alstahaug · Bardal · Dønnes · Handnesøya · Herøy · Husby · Hæstad · Leirfjord · Lovund · Lurøy · Løkta · Moflag · Nesna · Nordvik · Rødøy · Sandnessjøen · Skålvær · Sørfjorden · Tjongsfjorden · Tjøtta · Træna · Vandve |
Koordinatar: 32°18′19.8″N 34°57′45.71″E﻿

**Tnuvot** (hebraisk skrift תְּנוּבוֹת, tyder Grøda) er ein moshav sentralt i Israel. Han ligg på Sharonsletta mellom Netanya og Tulkarm og høyrer til Lev HaSharon regionale kommune. I desember 2008 hadde han 744 innbyggjarar.

Landsbyen vart grunnlagd i 1952 av jødiske immigrantar frå Jemen.

Namnet på landsbyen er symbolsk for jordbruksgrunnlaget sitt og vart henta frå bibelverset: 
«Han lét han ri fram over høgdene i landet og lét han eta av grøda på åkeren, suga honning frå berget og olje frå steinharde fjellet» (Femte mosebok 32,13).

I landsbyområdet ligg det ein stad frå antikken med mosaikk frå bysantinsk tid, kalla «Tel Shevah».

Sentrum i Tnuvot

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tnuvot» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Lev HaSharon regionale kommune |
| --- |
| Moshavim | Azri'el**·** Bnei Dror**·** Ein Sarid**·** Ein Vered**·** Geulim**·** Herut**·** Kfar Hess**·** Kfar Yabetz**·** Mishmeret**·** Nitzanei Oz**·** Nordia**·** Porat**·** Sha'ar Efraim**·** Tnuvot**·** Tzur Moshe**·** Yanuv |
| Fellesbusetnader | Ganot Hadar**·** Ya'af |
| Andre landsbyar | Kfar Avoda |
Lizard Point
Utsyn over Atlanterhavet frå Lizard Point
**Lizard Point** i Cornwall i England er det sørlegaste punktet på Lizardhalvøya. Det er òg det sørlegaste punktet på øya Storbritannia ved 49°57' N, og med unntak av delar av Isles of Scilly det sørlegaste punktet i England. Den vesle landsbyen The Lizard og Landewednack ligg om lag 1 km nord for neset, men den næraste større busetnaden er Helston, 18 km mot nord. 

Lizard Point er for mange skip siste staden dei forlet før dei går til havs og farane der. Den britiske nasjonale redningsbåttenesta (RNLI) har ein stasjon ved Kilcobben Cove, 3 km nordaust for neset. Stasjonen har ein kabelbane frå naustet til stasjonsbygningen på toppen av klippa. Lizard fyr står på Lizard Point. Like nedanfor fyret står det som brukte å vere Lizard ungdomsherberge.

Den spanske armadaen vart først gong sett utanfor Storbritannia ved Lizard Point den 29. juli 1588. Dette var ein av dei største invasjonsflåtane i historia og bestod av 120 væpna skip med over 1000 kanonar og 20 000 mann om bord. 

15. januar 2004 forliste den franske fisketrålaren «Bugaled Breizh» utanfor Lizard Point og fem mann miste livet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* RNLI-banen
* The Lizard redningsbåtstasjon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lizard Point, Cornwall» frå Wikipedia på engelsk, den 17. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |

  



Koordinatar: 49°57′32″N 5°12′23″W﻿
James Toseland (1) på ein Ducati leiar framføre Chris Walker (9) på ein Kawasaki og Yukio Kagayama (71) på ein Suzuki under ein VM-runde i 2005.
**Superbike** er ein grein innan motorsporten der motorsykkelførarar konkurrerer med modifiserte utgåver av gatesyklar. Superbike kan såleis samanliknast med standardbilløp som t.d. WTCC, medan motstykket til Superbike er MotoGP, der ein nyttar prototypar liknande formel 1. Skilnaden mellom Superbike og MotoGP i kva syklane presterer er derimot mykje mindre.

Syklar som konkurerer i Superbike må ha firetakst motorar frå mellom 850 kubikk og opp til 1200 kubikk for tosylindrarar, eller mellom 750 kubikk og 1000 for firesylindra motorar. Syklane må vere basert på fabrikerte gatemodellar, så det er ikkje lov å gjere endringar på sjølve ramma. Derimot kan ein gjere endringar på slikt som bremsar, hjuloppheng, svingarm og størrelsen på hjula.

Det internasjonale Superbike-meisterskapet heiter Superbike World Championship, ofte forkorta SBK. Meisterskapen vart skipa i 1988 og vert regulert av Fédération Internationale de Motocyclisme. Det eksisterer og nokre nasjonale meisterskap. Dei mest populære er i Storbritannia og nord-amerika. Det vert og arrangert nasjonale meisterskap i Japan, Kina og Australia, med kortare sesongar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* World Superbike Championship (offisiell nettstad) Arkivert 2007-03-20 ved Wayback Machine.
* Britishsuperbike.com (offisiell heimeside)
* Fédération Internationale de Motocyclisme (FIM), Superbike World Championship Regulations
* Liste over nasjonale og internasjonale Superbike meistrar
**Martin Levan** er ein britisk musikkprodusent og lydteknikar som i 1980- og 1990-åra styrte lyden for mange store musikalar i West End i London.

Karriere
--------

Levan byrja karrieren som katinehjelp i Morgan Studios i London i 1971, og vart der etter kvart lydteknikar og produsent. Av album han arbeidde på finn ein John Martyn sitt *Grace and Danger*, Ralph McTell sitt *Water of Dreams*, debutalbumet til Iron Maiden, Neil Ardley sitt *Kaleidoscope of Rainbows* og *Harmony of the Spheres*, Collosseum II sitt *Wardance*, Andrew Lloyd Webber sitt *Variations* og *Requiem*, Gary Boyle sine *The Dancer* og *Electric Glide* og Barbara Thompson sitt *Paraphernalia*.

I 1982 hyrte Andrew Lloyd Webber han til å oversjå lyddesignet for den originale produksjonen av musikalen *Song and Dance* ved Palace Theatre i London. Dette sette i gang ein periode på over to tiår der han arbeidde med mange musikalar verda over, som *Starlight Express*, *The Phantom of the Opera*, *Aspects of Love*, *Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat* i 191, *Sunset Boulevard*, *Whistle Down the Wind*, *The Beautiful Game* og internasjonale produksjonar av *Cats*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Martin Levan» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2016.*
**Oldmanelva**, eller **Oldman River**, er ei elv i sørlege Alberta i Canada. Ho renn hovudsakleg frå vest mot aust frå Rocky Mountains, gjennom Fort Macleod og Lethbridge og vidare til Grassy Lake, der ho renn saman med Bow River og dannar South Saskatchewan-elva. Denne munnar til slutt ut i Hudsonbukta.

Elva har ei total lengd på 362 kilometer (225 mi) og eit nedslagsfelt på 26 700 kvadratkilometer (10 300 sq mi).

Historie
--------

I 1991 fullførte styresmaktene i Alberta Oldman River Dam. Motstandarar mot utbygginga frå piikaninasjonen, leia av Milton Born With A Tooth, hadde prøvd å leia Oldman River vekk frå område der dei hadde tradisjonelle gravstader, noko som førte til væpna konfrontasjon. Demningen blei bygd på møtestaden for Oldman-, Crowsnest- og Castle-elvene.

Løp
---

Oldman RiverAlberta rivers
Oldman River i Alberta
Frå utspringet til munningen renn desse elvene ut i Oldman:

* Livingstone River
* Crowsnest River
* Castle River
* Pincher Creek
* Beaver Creek
* Willow Creek
* Belly River
	+ Waterton River
* St. Mary River
	+ Lee Creek
* Little Bow River

Natur
-----

Oldman River har utspring i Beehive Natural Area, eit område med alpin tundra og urskog av gran- og edelgranskog. Ho renn gjennom Bob Creek Wildland Provincial Park og Black Creek Heritage Rangeland. *Oldman Dam* og *Oldman River* er andre område med status som Provincial Recreation Area langs elveløpet.

Oldman River inneheld fiskeartar som aure, regnbogeaure, *cutthroat trout (Oncorhynchus clarkii)*, *bull trout* (*Salvelinus confluentus*), hybride auereartar («cutbow,» kryssingar mellom *rainbow* og *cutthroat*), *mountain whitefish (Prosopium williamsoni)*, gjedde, *walleye* (*Sander vitreus*), *lake sturgeon* (*Acipenser fulvescens*), sugekarper, *goldeye* (*Hiodon alosoides)* og karpe.

Kjelder
-------

1. ↑  University of Lethbridge. «Oldman River Dam». Arkivert frå originalen 24. september 2013. Henta 10. november 2006.
2. ↑  Alberta Community Development. «Beehive Natural Area». Arkivert frå originalen 13. august 2004. Henta 12. november 2006.
3. ↑  Alberta Community Development. «Bob Creek Wildland Park». Arkivert frå originalen 10. mars 2007. Henta 12. november 2006.
4. ↑  Alberta Community Development. «Black Creek Heritage Rangeland». Arkivert frå originalen 13. august 2004. Henta 12. november 2007.
5. ↑  «AlbertaFishingGuide.com: The Dependable Online Resource For Fishing In Alberta». *AlbertaFishingGuide.com* (på engelsk). Henta 3. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Oldman River» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Milten i mennesket
Plasseringa av milten i høve til lunger, nyrer og ribbein.
**Milten** (av norrønt *milti*, latin *lien*, gresk *splen*) er eit innvolsorgan som finst i bukhola hjå virveldyr. Milten er ein brunleg kjertel som er del av kretsløpssystemet. Han filtrerer ut gamle raude blodlekamar og anna avfall, som bakteriar og framandlekamar. Han dannar kvite blodelekamar og er magasin for raude blodlekamar. Ved høve der kroppen treng meir blod, til dømes til ei anstrenging som springing, trekk milten seg saman og slepp ut dei lagra blodcellene slik at dyret får auka oksygenopptak. I foster dannar milten både raude og kvite blodceller. 

Milten er ikkje strengt nødvendig for liv og til nyleg var det ukjend kva for funksjon han hadde. No er det kjend at manglande milt disponerer for særskilde infeksjonar. Organet smulmar opp ved nokre blodsjukdommar, som leukemi, der danninga av kvite blodceller aukar, og ved nokre infeksjonssjukdommar, som malaria, mononukleose og tyfoidfeber. Miltruptur (brot på milten) kan 
skje ved ulukker, operasjoner og ved visse infeksjonar. Dette kan føra til hurtig blodtap, og dersom skaden ikkje kan rettast må ein fjerna milten ved ein splenektomi.

Milten til menneske er raudbrun, bønneforma, 10–13 cm lang, 6–7 cm brei og har ein tjukkleik på 3–4 cm. Konsistensen er blaut og skjør.

* Laparoskopisk bilete av milten til ein hest (det lilla-grå organet)Laparoskopisk bilete av milten til ein hest (det lilla-grå organet)
* Milten til eit menneskeMilten til eit menneske
* Lever og milt frå ein kalkunLever og milt frå ein kalkun

Kjelder
-------

* «milt» (12.01.2012) i Store norske leksikon.
* «milt» i Store medisinske leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Milt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Martin Schanche** (fødd 1. januar 1945) er ein tidlegare norsk motorsportsutøvar. «Mister Rallycross» har vorte FIA europameister i rallycross seks gongar. 

Martin Schanche debuterte i løpssamanheng i 1972, 27 år gamal. I 1975 tok han sølv i isbane-NM. Frå 1976 til 2001 køyrde han rallycross, og vart europameistar i 1978, 1979, 1981, 1984, 1991 og 1995.

Martin Schanche er fødd i Trondheim, men voks opp i Leirpollskogen i Tana i Finnmark. I dag er han busett i Drøbak i Frogn kommune i Akershus, saman med kona Birgit (frå Tyskland) og dottera Melissa. Han er kommunestyrerepresentant for Framstegspartiet.

Ved kommunevalet i 2003 vart han kjent for å slå ned Ap-politikaren Torgeir Micaelsen då han under ein skuledebatt i Drammen kalla Schanche «feiging». Dette skapte mykje riksdekkjande merksemd. Denne merksemda gjorde Schanche til ein ofte parodiert karakter i radioprogrammet Petremorgen på NRK P3.

I desember 2016 gjorde Martin Schanche det kjent at den biologiske faren hans var tysk jagarflygar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Parodiar på Petremorgen i NRK
* Den ukjende familiehistoria

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Superposisjon av nesten plane bølgjer og bølgjer skapt av endene. Linearitet gjeld berre tilnærmingsvis i vatn.
**Superposisjonsprinsippet** syner innanfor matematikk og fysikk er prinsippet om at summen av enkeltløysingane ei lineær differensiallikning sjølv òg er ei løysing. I fysikken har dette tydinga at ein kan superponere enkeltverknader. 

Vi kan skildre det lineære systemet matematisk som *F(x)=y* der *x* er stimulien eller input til systemet og *y* effekten eller responsen. Vi har då at:

{\displaystyle F(x\_{1}+x\_{2}+\cdots )=F(x\_{1})+F(x\_{2})+\cdots }.
Det betyr av viss vi kjenner effekten av {\displaystyle x\_{1}} og {\displaystyle x\_{2}} separat, er det lett å finne ut kva den samla effekten av desse vil bli. 

Eit lineært system er eit system som kan skildrast med lineære likningar og superposisjonsprinsippet følgjer då òg direkte frå definisjonen på ei lineær likning. Mange system kan skildrast omtrentleg med lineære likningar og superposisjonsprinsippet er difor eit viktig verktøy.

Elektroteknikk
--------------

Innanfor elektroteknikk kan **superposisjonsprinsippet** brukast til å finne verdien i ein elektrisk krins med to eller fleire elektriske kjelder.
Dette blir gjort ved at ein berre ser på korleis éi og éi kjelde åleine innverkar på krinsen, medan alle andre kjelder vert lagt daude.

Sjå òg
------

* Interferens

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Superposisjonsprinsippet» frå Wikipedia på bokmål, den 15. februar 2012.*
**Martin Magnus Skaaren** (30. april 1905–1. februar 1999) var ein norsk fiskar, småbrukar, ordførar og stortingsrepresentant for Høgre frå Hitra.

Skaaren var son til ein og fiskar og småbrukar. Han byrja sjølv fiskje i 1920 og i 1927 tok også over småbruket etter faren og dreiv det i fleire tiår.

Skaaren var medlem i skulestyret i Kvenvær kommune frå 1931 og i kommunestyret frå 1934, to verv som han hadde til 1961. Han var varaordførar i Kvenvær 1937-45 og sidan ordførar 1945-61. Attåt var han formann i trygdenemnda 1937-58, kontrollnemnda 1939-63 og formann Fiskeristyret for Fosen frå 1940 til 1979.

I 1961 vart Skaaren vald inn i Stortinget som representant for Høgre i Sør-Trøndelag. Han vart attvald i 1965. Alle åtte åra på Stortinget var han medlem i Kommunalkomiteen. Han var der særleg engasjert i spørsmål som vedkom folk langs kysten og i såkalla utkantområde.

Skaaren var medlem i landsstyret til Høgre 1959-62 og i Statens Friluftsråd 1966-73.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Oppsal Idrettsforening** er eit idrettslag heimehøyrande i bydelen Oppsal i Oslo. Idrettslaget vart stifta 1. august 1940 og er aktivt med i basketball, cricket, fotball, friidrett, handball, ishockey, orientering, skiidrett (nordisk). Oppsal IF sine lag spelar i blå trøyer og bukser og kvite strømper.

Oppsal IF er særleg kjend for sine handballag for karar og kvinner. Karalaget var Noregs beste handballag gjennom 1970-åra, kvinnelaget markerte seg fyrst nokre tiår seinare og har ikkje same pokalsamlinga som mennene. Oppsal IF vart seriemeister i 1971, 1972, 1973, 1975, 1976 og 1979.

Skihopparen Espen Bredesen og orienteringsløparen Tore Sagvolden er Oppsals meste kjende tidlegare utøvarar. På friidrettbana hevda sprintaren Odd Erik Kristiansen og melommdistanseløparen Morten Jurs seg i noregstoppen gjennom fleire sesongar i 1980-åra.

Av handballspelarar var det særleg Pål Bye, Kristen Grislingås, Anders (Allan) Gjerde, Geir Røse og Roger Hverven som var dei fremste i 1970-åra, seinare fekk Jan Wangen mange landskampar for Noreg. Beste kvinnelege spelarane som har aksla Oppsal-drakta er Anne Kjersti Suvdal, Vilde Ingstad, Malin Aune og Amanda Kurtović.

Fotball
-------

A-laget i fotball spelar i 3. divisjon avdeling 2 (2020).

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Oppsal IF» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2019.*


| * v
* d
* e
3. divisjon fotball for menn, avdeling 2, 2020 |
| --- |
|  | 
* FK Eik Tønsberg 871
* Flint
* Follo
* Fredrikstad 2
* Halsen
* Hønefoss
* Kråkerøy
* Mjøndalen 2
* Oppsal
* Pors
* Sarpsborg 08 2
* Strømsgodset 2
* Ørn Horten
* Åssiden

 |  Noreg |
**Milton Gray Campbell**, kjend som **Milt Campbell**, (9. desember 1933–2. november 2012) var ein USA-amerikansk idrettsutøvar som vart olympisk meister i tikamp.

Campbell, som var frå Plainfield i New Jersey, var ein allsidig idrettsmann. Allereie i yngre år utmerka han seg i friidrett og symjing. Som student ved Indiana University i Bloomington kvalifiserte han seg til Sommar-OL 1952 i Helsinki. I den finske hovudstaden sikra han seg sølvmedaljen i tikampen, bak sin fullstendig suverene landsmann Bob Mathias.

Fire år etter Helsinki-OL vann Campbell tikamp-øvinga i Melbourne-OL med 7 937 poeng, nesten 1000 poeng over det han oppnådde i 1952. Landsmannen Rafer Johnson fekk sølvmedaljen med nøyaktig 350 færre poeng enn Campbell. 

I 1957 spelte Campbell amerikansk fotball for Cleveland Browns. Sidan spelte han kanadisk fotball fram til 1964.

Campbell døydde i Gainesville i delstaten Georgia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Milt Campbell» frå Wikipedia på engelsk, den 6. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Reima Untamo Salonen** (fødd 19. november 1955) er ein finsk tidlegare kappgjengar frå Taivassalo som vart europameister i 50 kilometer kappgang i Aten i 1982.

### Aktiv

Salonen vann bronsemedaljen på 50 km i verdsmeisterskapen 1976, avvikla i Malmö 18. september 1976. Sluttida 3.58.53 var nordisk rekord. Meisterskapen omfatta berre denne eine tevlinga, som Det internasjonale friidrettsforbundet (IAAF) arrangerte etter at IOK vraka den frå OL-programmet til Sommar-OL 1976.

I 1982 tok Salonen ein klar siger på 50 km ved EM i Aten, med tida 3.55.29 var han i mål nærare fire minuttar føre nestemann, Josep Marín frå Spania. Både i Friidretts-VM 1983 på finsk heimegrunn og i Sommar-OL 1984 hamna Salonen på fjerdeplassen på 50 km, begge gongane utan å kunne truge dei respektive bronsemedaljørane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i friidrett 1976: Bronsemedalje på 50 km – 3.58.53
* EM 1978 i Praha: Braut 50 km
* OL 1980 i Moskva: Nr 9 på 20 km – 1.31.32. Braut 50 km
* EM 1982 i Aten: Gullmedalje på 50 km – 3.55.29. Nr 8 på 20 km – 1.28.04
* VM 1983 i Helsinki: Nr 4 på 50 km – 3.52.53. Nr 12 på 20 km – 1.22.51
* OL 1984 i Los Angeles: Nr 4 på 50 km – 3.58.30
* EM 1986 i Stuttgart: Nr 5 på 50 km – 3.46.14. Diskvalifisert på 20 km
* VM 1987 i Roma: Nr 10 på 20 km – 1.24.14. Braut 50 km
* OL 1988 i Seoul: Nr 18 på 50 km – 3.51.36. Nr 42 på 20 km – 1.28.25

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Reima Salonen» frå Wikipedia på tysk, den 16. august 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Reima Salonen» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2019.*
I eldhuset var det kvinnene som rådde og flatbrødbaking var eit typisk kvinnfolkarbeid.
**Kvinnfolkarbeid** er arbeid som tradisjonelt har vorte utført av kvinnfolk, slik som baking og matlaging, spinning, veving, hekling, strikking og sauming. Vasking av hus og klede er òg tradisjonelt kvinnfolkarbeid. Det er òg tradisjon at det er kvinnene som tek seg av småungar, gamle og sjuke. Gardsarbeid som tradisjonelt vert rekna som kvinnfolkarbeid er kjoning av storfe og småfe (men ikkje hestar), mjølking, raking, bærplukking og så vidare. Kvinnfolk burde ikkje utføra arbeid med hest, driva fiske, eller anna mannfolkarbeid. Kvinnene dreiv ikkje med slakting, men å røra i blodet til det kjølna var kvinnfolkarbeid. Men ofte vart ungane set til slikt arbeid.

Om å gjera mannfolkarbeid
-------------------------

Å utføra mannfolkarbeid vart ikkje rekna som høveleg for kvinnfolk og på storgardar vart det ofte sett på som ei skam om husfrua måtte gjera kararbeid, men dette hong vel mykje saman med at sambygdingane då kunne sjå at dei ikkje hadde råd til å halda seg med nok drengar og onnefolk. På smågardar og husmannsplassar var det likevel ofte naudsynt at kvinnene utførte mannfolkarbeid og då kunne kvinnfolk som utførte mannfolkarbeid verta sett på som «dugande gardkjerringar». Konene til fiskarbønder utførte ofte alt gardsarbeidet når kallen var borte på fiske.

Seterdrift
----------

Kinning var typisk kvinnforkarbeid.
Seterarbeid som mjølking og ysting var typisk kvinnfolkarbeid, som vart utført av innleidde budeier, eller av kvinner på garden som åtte setra. Det var ofte ungmøyer som dreiv som budeier og gutane la ofte vegen om setrene om laurdagskveldane. Om budeia sette pris på vitjinga kunne det vanka både fløyte og rømme.

Storfolk
--------

Konene og døtrene til storfolk, som prestar og amtmenn, trong ikkje å arbeida og gjekk ofte «på stas». For å få tida til å gå kunne dei trøya seg med brodering, vitja kvarandre og vera med i kvinneforeningar. Dei hadde likevel plikter, som å gå i gjestebod og å underhalda gjestar, men dette vart ikkje rekna som arbeid.

Bibliografi
-----------

* Feiring, T. Rovde, O. og Tøsse, S. *Den norske småbrukaren 1913-1988*, Det norske samlaget, 1988.
* Flatmoen, A. *Turist i Gudbrandsdalen på 1800-talet*, J.W. Cappelen, 2007.
* Fykse, S.J. *Fjordabonden - Frå stuttorv og sigd til rundballar og reiseliv*, Hardangerforlaget, 2003.
* Krokan, I. *Det store hamskiftet i bondesamfunnet*, 3. utg. Det norske samlaget, 1982.
* Leirfall, J. *Stormaskina*, Det norske samlaget, 1970.
* Leirfall, J. *Bra folk*, Det norske samlaget, 1977.
* Metcalfe, F. *På reise i Norge - Fra Christiania til Vadsø for hundre år siden*, J.W. Cappelens forlag, 1967.
* Vinje, A.O. *Ferdaminne frå sumaren 1860*, Det norske samlaget, 1861.
* Williams, W.M. *Til fots i Norge i 1856*, J.W. Cappelen, 2005.

Sjå òg
------

* Bakstekone
* Husmor
* Mannfolkarbeid
* Barnearbeid
|  |
| --- |
| ***Milvus*** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Overorden:** | Neoaves |
| **Orden:** | Haukefuglar Accipitriformes |
| **Familie:** | Haukefamilien Accipitridae |
| **Slekt:** | ***Milvus***Lacépède, 1799 |

***Milvus*** er ei biologisk slekt av rovfuglar i haukefamilien, Accipitridae, som lever i «den gamle verda». 

Slekta inneheld tre artar, desse er arten glente (*Milvus milvus*), som lever nesten utelukkande i Europa, svartglente (*Milvus migrans*), som har utbreiing over store delar av Europa, Asia og Australia, og gulnebbglente (*Milvus aegyptius*), som høyrer heime i Afrika. Ein populasjon på Kapp Verde (*Milvus fasciicauda* eller *Milvus milvus fasciicauda*), har ein uklår status i taksonomien.

*Milvus*-glentar er mellomstore rovfuglar med lange, djupt fingra venger, vinkla i karpalfugen når dei er i flukt. Den merkbart lange halen er litt kileforma hos svartglente og sterkt kileforma hos arten glente. Glenteartane syner sterke flygeeigenskapar under jakt og sveveflyging. Dei er brunvorne i farga, hovudet er lyst, nokon gangar nesten kvitt. Glentar et både levande byttedyr og åtsel. Nominatforma av svartglenten viser ei særskild interesse for fisk. Migrasjonsstrategiane til både svartglentar og glentar er varierande, dei kan gjere langdistansetrekk, vere kortdistansetrekkfuglar så vel som standfuglar. Gulnebbglentar er for det meste kortdistansetrekkfuglar, eller lever som streiffuglar utanfor hekkesesongen.

* Glente, Milvus milvusFoto: Rolf Dietrich BrecherGlente, *Milvus milvus*Foto: Rolf Dietrich Brecher
* Svartglente, Milvus migransFoto: Pierre-Marie EpineySvartglente, *Milvus migrans*Foto: Pierre-Marie Epiney
* Gulnebbglente, Milvus aegyptiusFoto: A. DaveyGulnebbglente, *Milvus aegyptius*Foto: A. Davey

### Artsliste

* Glente, *Milvus milvus*, Red Kite, (Linnaeus, 1758), (LC)

Utbreiing i Europa
* Svartglente, *Milvus migrans*, Black Kite, (Boddaert, 1783), (LC)

Utbreiing i Nordvest-Afrika, i Europa sør og aust for Storbritannia og Fennoskandia, Asia nordaust til Okhotskhavet, og sør via Ny-Guinea til store delar av det australske kontinentet.
* Gulnebbglente, *Milvus aegyptius*, Yellow-billed Kite, (Gmelin, JF, 1788), (LC)

Utbreiing i Afrika sør for Sahara, raudehavskysten, delar av Sudan og Egypt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Milane» frå Wikipedia på tysk, den 15. mai 2021.*

Referansar

1. ↑  BirdLife International (2021) Species factsheet: *Milvus milvus*. Henta frå  den 15. mai 2021
2. ↑  BirdLife International (2021) Species factsheet: *Milvus migrans*. Henta frå  den 15. mai 2021
3. ↑  BirdLife International (2021) Species factsheet: *Milvus aegyptius*. Henta frå  den 15. mai 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Milvus**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**St. Paul kyrkje** er ei kyrkje i Bergen frå 1876 som høyrer til den katolske St. Paul kyrkjelyd.

Historie
--------

Den første katolske messa i Bergen etter reformasjonen blei halden i 1857, og i 1864 kjøpte den då unge kyrkjelyden tomta dagens kyrkje ligg på for å byggja kyrkje der. Grunnsteinen blei lagt ned året etter av pater Daniel Stub. Pengemangel gjorde at bygginga av kyrkja skulle ta heile elleve år. Prosessen blei heile tida leia av pater Stub, som då bygginga starta var sokneprest i Christiania. Først blei bygginga stansa i nesten sju år. I 1872 var ikkje lenger Stub sokneprest i Christiania og drog på reise for å samla inn pengar til kyrkjebygginga. Dette gav resultat og ein kunne etter kvart starta prosessen igjen, men då bygget hadde kome til takhøgd var ein enno ein gong tom for pengar. Stub heldt fram pengeinnsamlinga og gjorde fleire reiser på det europeiske fastlandet for å skaffa pengar til bygginga.

Stub samla inn pengar frå gjevarar i Tyskland, Italia, Sveits, Frankrike, Belgia og Nederland. Også paven gav ein betydeleg sum og den katolske dronning Josefine gav også ein stor sum til prestegarden som blei bygd i samanheng med kyrkja.

Bygget vart teikna av den italienske greven Mella frå Vercelli og bygginga vart leia av F. Fromholz som var frå ein tysk del av Polen, men busett i Bergen. Kyrkja vart i hovudsak oppført av materiale frå Noreg. Fundamenta var uthogne av naturstein frå fjella kring Bergen, og golvet var flislagt med norske fliser. Søylene vart laga i Danmark. Høgalteret og to sidealter vart laga av norsk marmor. 

Kyrkja vart innvigd den 29. juni 1876.
De to sidealtera hadde statuer av respektive Maria og Josef. I tillegg var det statuer av alle dei tolv apostlane i kyrkjeskipet. Statuene og krusifikset som var over høgalteret vart laga i Frankrike.

Orgelet var laga av den norske orgelmakaren A. Erichsen i Christiania og vart gitt i gåve av dronning Josefine.

Frå 1970-talet kom det stadig fleire katolikkar til Bergen og storleiken på kyrkjelyden auka. På 2000-talet kom det særleg mange polakkar til landet, noko som gjorde at kyrkja blei for lita for kyrkjelyden.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «St. Paul kyrkje» frå Wikipedia på bokmål, den 1. oktober 2014.*

Fotnotar
--------

1. ↑  katolsk.no - St. Paul menighet i Bergen (Lese 21. august 2011)
2. ↑  bergen.katolsk.no - Historie (Lese 21. august 2011)
3. ↑  Oppføring i Norske kirkebygg (Lese 21. august 2011)
4. ↑  Bergens Tidende - Polakkene fyller St Paul (Lese 21. august 2011
| Reigate  |
| --- |
| Reigate Heath WindmillReigate Heath Windmill Reigate Heath Windmill |
| Plassering |
| 

Reigate is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Surrey |
| Distrikt | Reigate and Banstead |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (200) | 21 820 |
| Koordinatar |  51°14′″N 0°11′″W﻿Koordinatar: 51°14′″N 0°11′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | RH2 |
| Telefon-retningsnummer | 01737 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Reigate**
 |

**Reigate** er ein by i Surrey i England. Han ligg nær London, og ein stor del av den yrkesaktive folkesetnaden er pendlarar.

Vilhelm Erobraren gav området rundt Reigate til ein av offiserane sine, William de Warenne, som vart første jarl av Surrey i 1088. Sonen hans, William de Warenne, 2. jarl av Surrey, var truleg ansvarleg for at Reigate Castle vart reist. Dette var berre eit støttepunkt; familien hadde hovudresidens i Lewes i Sussex.

Omkring 1150 grunnla de Warenne ein ny by, Reigate, nedanfor slottet. Ei mindre busetjing i nærleiken, Cherchefelles, vart erstatta av denne nye byen. Ein trur namnet *Reigate* kjem frå *Roe-deer Gate* (*rådyrporten*), då byen låg rett ved inngangen til rådyrparken til de Warenne, som no er delt inn i Priory Park og Reigate Park. Det blir at fortalt før *Magna Carta* vart signert i 1215 møttest dei opprørske baronane i hòler under slottet for å klargjere detaljane i dokumentet. Slottet byrja å forfalle, og i 1648 vart det rive. 

På 1200-talet vart Reigate Priory, eit kloster for regulære kannikar frå Augustinerordenen, oppretta. I 1535, under oppløysinga av klostra, gav Henrik VIII klostret og eigedomane til William Howard, 1. baron Howard av Effingham, som gjorde det om til residensen til familien. Slekta levde der i over 140 år, og etterkommerne inkluderte Charles Howard, 1. jarl av Nottingham, som hadde kommandoen over styrken som sigra over den spanske armadaen. Bygningen blir no brukt som skule.

Ein av dei kjende «borgarane til byen» er papegøyen Charlie, som skal ha vorte lært opp til å forbanne Hitler av Winston Churchill. Ein meiner at Charlie er den eldste fuglen i Storbritannia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Reigate» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |