recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Hagebønne** |
| HagebønneHagebønne |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Hagebønne Utbreiinga av Hagebønne |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Erteblomordenen Fabales |
| **Familie:** | Erteblomfamilien Fabaceae |
| **Underfamilie:** | Faboideae |
| **Stamme:** | Phaseoleae |
| **Slekt:** | Bønneslekta *Phaseolus* |
| **Art:** | **Hagebønne** *P. vulgaris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Phaseolus vulgaris***L. 1753 |

**Hagebønne** (*Phaseolus vulgaris*) er ein art i planteslekta bønner. Ho er den viktigaste bønnearten i matlaging, og finst i ei rekkje ulike variantar.

Bønna stammar frå Sør-Amerika, men blir no dyrka over heile verda.
I Noreg kan ei berre dyrka henne i varmare område.

Det finst mange ulike varietetar av hagebønna. Dei kan vera frå 20 cm til 3 meter høge. Alle varietetane har grøne eller lillafarga blad delt i tre ovale småblad som er 6-15 cm lange og 3-11 cm brede. Dei har blomar som er ca. 1 cm lange og kvite, rosa eller lilla. Belgane er 8-20 cm lange, 1-1,5 cm breie og grøne, gule, svarte eller lilla på farge. Kvar av dei inneheld 4-6 bønner. Bønnene er glatte, nyreforma og opptil 1,5 cm lange. Dei varierer mykje i farge og er ofte spetta i to eller flere fargar.

Høge variantar kan kallast stangbønner (*P. vulgaris var. vulgaris*) og låge dvergbønner, krypbønner eller buskbønner (*P. vulgaris var. nanus*).
Sortar ein hauster før skolmane er fullt utvikla blir kalla skolmebønner og omfattar sortar som aspargesbønne (små, runde), brekkbønne eller brytbønne (lange, runde), snittebønne (flattrykte) og voksbønne (gule). Sortar ein dyrker for frøa blir kalla frøbønner (t.d. prinsessebønne, brune og kvite bønner).

Hagebønner kan brukast hermetisert eller friske som grønsak. 
Hagebønner må kokast i minst 10 minutt før dei kan etast. Dei inneheld eit lektinstoff, fytohemagglutinin, som elles kan skapa uro i fordøyingssystemet. Dette lektinet finst i dei fleste av varietetane.

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
*

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «bønne» (30. desember 2013) i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hagebønne**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**George Reginald Cohen** (22. oktober 1939–23. desember 2022) var ein engelsk fotballspelar frå London, verdsmeister for England i 1966.

Karriere
--------

Cohen fekk kontrakt med Fulham FC i 1956 og var aktiv i London-klubben til han la opp i 1969. Gjennom alle desse åra spelte han 459 klubbkampar og skåra seks mål, så å seie alltid på høgrebacken. Han debuterte på det engelske landslaget 6. mai 1964 då Uruguay vitja Wembley stadion og måtte reise vidare med tap 1-2. Dei neste tre åra var Cohen fast på Englands høgreback. Under fotball-VM 1966 på engelske heimebaner spelte han alle kampane, også finalen då Vest-Tyskland vart slått på Wembley med 4-2 etter ekstraomgangar. Den 22. november 1967 spelte han sin 37. og siste landskamp, utan nokon gong å ha funne vegen til nettmauskane.

### Merittar

* Verdsmeister 1996 med England

Kjelder
-------

* George Reginald Cohen i eu-football.info

* *Denne artikkelen bygger på «George Cohen» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juli 2016.*


| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1966 (verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Banks
* 2 Cohen
* 3 Wilson
* 4 Stiles
* 5 J. Charlton
* 6 Moore (kaptein)
* 7 Ball
* 8 Greaves
* 9 B. Charlton
* 10 Hurst
* 11 Connelly
* 12 Springett
* 13 Bonetti
* 14 Armfield
* 15 Byrne
* 16 Peters
* 17 Flowers
* 18 Hunter
* 19 Paine
* 20 Callaghan
* 21 Hunt
* 22 Eastham
* Landslagstrenar: Ramsey

 | Flagget til England |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå snitt.* 
Typiske norske snittar.
**Snitt** eller **snitte** er ein type smørbrød laga av tilskorne brødskiver med fint pålegg. Snittar blir ofte serverte ved selskapelege høve eller ved finare etestader. Dei blir ofte leverte av keiteringverksemder.

Utforminga av snittar kan variera i ulike land. I Noreg er det vanleg å servera snittar med forseggjort pålegg og tilbehøyr. Nokre vanlege påleggstypar er roastbiff, reker, røykelaks, karbonade, skinke og ostar som brie. Av tilbehøyr kan nemnast eggerøre, oliven, persille, salat, agurk og tomat. Vanlegvis bruker ein lyst brød, som loff, til å laga snittane.

Snittar frå andre land
----------------------

* Cucumber sandwich frå England.*Cucumber sandwich* frå England.
* Italiensk tramezzinoItaliensk *tramezzino*

Sjå og
------

* Kanapé

Kjelder
-------


* «snitte» i Nynorskordboka.
* Arkivert 2012-05-07 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2012-03-09 ved Wayback Machine.
* 
* Arkivert 2013-10-11 ved Wayback Machine.
* 
* Arkivert 2013-09-03 ved Wayback Machine.
*
|  |
| --- |
| Terra Nova«Terra Nova» i isen |
| Karriere |  |
| Verft: | Alexander Stephen and Sons,Dundee i Skottland |
| Sjøsett: | 
1884 |
| Lagnad: | 
Sokk utanfor Grønland 13. september 1943 |
| Generelle mål |
| Klasse og type: | Bark med treskrog  1 skorstein, 3 master |
| Tonnasje: | 
764 brt |
| Lengd: | 
187 ft (57 m) |
| Breidd: | 
31,4 ft (9,6 m) |
| Draft: | 
19 ft (5,8 m) |
| Framdrift: | 
Dampmotor 140 BHP |
| Rekkevidd: | 
Avgrensa av vass- og matforsyningar |
| Mannskap: | 
65 |

**«Terra Nova»** (*latin* for Newfoundland) var ein polarskute på 744 brt som vart bygd i 1884 for kval- og selfangstflåten i Dundee. Dei ti første åra vart ho nytta i den årlege selfangsten i Labradorhavet, før ho vart utrusta til ekspedisjonsskip.

«Terra Nova» var ideell for fart i polare strøk. Dei første oppdraga hennar som ekspedisjonsskip var som assistanseskip for Jackson-Harmsworth-ekspedisjonen til Frans Josefs land frå 1894 til 1897. I 1898 vart ho kjøpt av Bowring Brothers og seglte under Nicholas Kennedy sin kommando, seinare underkaptein Abram Kean.

I 1903 seglte ho saman med den tidlegare kvalbåten «Morning» til McMurdo-sundet i Antarktis for å hente ut medlemmane av Discovery-ekspedisjonen under leiing av Robert F. Scott.

«Terra Nova», fotografert i desember 1910 av Herbert Ponting.
I 1909 vart ho for £ 12 000 kjøpt inn av Scott for å tene som ekspedisjonsskip på den britiske sørpolekspedisjonen, kjent som Terra Nova-ekspedisjonen. Forsterka med kraftige eikebord som vern mot den antarktiske pakkisen, seglte ho frå Cardiff den 5. juni 1910. Ekspedisjonen gjennomførte viktige vitskaplege undersøkingar, men den siste ekspedisjonen til Scott er best kjent for kappløpet mot Sørpolen og det tragiske utfallet der Scott og fire andre polfararar omkom på tilbakevegen.

Etter å ha returnert frå Antarktis i 1913, vart «Terra Nova» kjøpt tilbake av dei førre eigarane og tok opp att selfangst ved Newfoundland. Under karrieren sin som selskute stod ho for ein fangst på om lag 800 000 skinn. I 1918 vart ho chartra av Dominion Steel and Coal Corporation for å transportere kol frå kolgruvene i North Sydney i Nova Scotia til Bell Island.

I 1942 vart ho sett inn for å frakte forsyningar til Grønland for entreprenørar frå Newfoundland. Den 13. september 1943 vart ho skadd i isen og sokk sørvest av Grønland. Besetninga vart redda av ein kutter frå US Coast Guard. I juli 2012 vart vraket funnen på ca 300 meters djup av eit amerikansk forskingsskip.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på ««Terra Nova»» frå Wikipedia på bokmål, den 27. november 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Terra Nova - Ships of the Polar Explorers». Cool Antarctica. Henta 27.november 2012.
2. 1 2  *Encyclopedia of Newfoundland and Labrador*, Joseph R. Smallwood Heritage Foundation, 1991. ISBN 0-9693422-1-7.
3. ↑  Christiansen, Ann (18. august 2012). «Robert Scotts polarskip funnet utenfor Grønland». *Aftenposten*. Henta 27. november 2012.
4. ↑  «R/V «Falkor» discovery of S.S Terra Nova» (på engelsk). Schmidt Ocean Institute. 13. august 2012. Henta 27. november 2012.
Koordinatar: 56°33′2.8044″N 14°8′9.4956″E﻿

 IKEA i Älmhult
**Älmhult** er ein svensk by og centralort i Älmhults kommun i Kronobergs län i landskapet Småland. I 2005 hadde byen 8 518 innbyggjarar.

Jernbanestasjon i Älmhult
Tettstaden ligg nær grensa til Skåne. Älmhult er hovudsakleg kjent for Carl von Linné og IKEA. Botanikaren Carl von Linné vart fødd i Råshult i 1707, nokre kilometer utanfor tettstaden Älmhult.

Älmhult voks fram rundt jarnbana som kom dit i 1862.

I 1906 starta Gotthard Nilsson sin gjenbruksverkemd i Älmhult. Frå 1949 starta smelting av aluminiumavfall. I 1998 kjøpte Stena Metall Gotthard konsernet og bytte namn til Stena Aluminium i 2001. verksamheten har 82 tilsette (pr. 2008) i Älmhult

Färgeköps glasbruk flytta til Älmhult i 1917 og vart Elme Glasbruk. Det vart den største arbeidsgjevaren i tettstaden med ca 300 tilsette på sitt meste på slutten av 1920-talet. Verksemda vart nedlagt på byrjinga av 1970-talet.

På byrjinga av 1950-talet, då melkeruten vart lagt ned, måtte IKEAgründer, Ingvar Kamprad, flytte verksamheten frå heimen sitt, garden Elmtaryd. Valet stod mellom Älmhult og Diö der det var jernbanestasjon, på linja mellom Malmö og Stockholm. Valet fall på Älmhult der ein låve (Lagerbergska) blei kjøpt og IKEAs første møbelutstilling vart opna i 1953. I 1958 vart IKEAs første varehus opna i Ålmhult.

IKEA er den største arbeidsgjevaren i Älmhult med over 2400 tilsette (per 2008), fordelt bl.a på varehus, distribusjon, sentrallager, produktkontor, katalog-/webproduksjon og vertshus.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Älmhult» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Älmhult kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Møre-Silda** er ein sluk som opphavleg var produsert av Remen slukfabrikk i Måndalen i Romsdal. Truleg var sluken introdusert i 1955 ved oppstarten av fabrikken. Sluken var designa av Arnulf Remen i bygda Måndalen der slukfabrikken låg fram til 1997. I 1997 vart fabrikken seld og produksjonen flytta til Gjemnes på Nordmøre. I dag er produksjonen flytta til Asia og Remen slukfabrikk AS inngår som ein del av konsernet Rapala VMC.

Møre-Silda blir omtalt som Noregs mest selde skeisluk. Sluken har vore og er produsert i ei rekke variantar frå 6 gram og oppover til 55 gram. Opphavleg var dei produserte i koppar, sølv og messing med raud eller svart rygg. I dag er sluken å få i ei rekke nye variantar og blir marknadsført som Møresilda Classic, Holografisk, Nordlys, Ørret, Sjøørret og Laks.

I tillegg til Møre-Silda produserer Remen slukfabrikk Møreungen, Mørepilken og Atomsilda.

Kjelder
-------

1. ↑  «Møresilda», *Laksesluker.no* (på norsk bokmål), 28. juni 2020, henta 15. juli 2023
2. ↑  «Brands», *Rapala VMC* (på engelsk), henta 15. juli 2023
3. ↑  «Møresild Laks Chr. Baardsen & Søn AS», *Chr. Baardsen & Søn AS* (på norsk bokmål), henta 15. juli 2023
4. ↑  «Du søkte etter remen», *Gero Sportsfiske* (på norsk bokmål), henta 15. juli 2023
Snorre Sturlason teikna av Christian Krohg til *Heimskringla*.
**Snorre** er eit mannsnamn av norrønt opphav. Det har namnedag den 23. september. 

Det norrøne *Snorri* var først brukt som eit tilnamn som tydde 'villstyring'. Frå 900-talet blei det brukt som personnamn på Island, og frå 1300-talet i Noreg. Namnet åleine er ofte blitt brukt om Snorre Sturlason og kongesogene hans.

I nyare tid blei namnet teke i bruk i Noreg rundt byrjinga av 1900-talet. Bruken steig gjennom hundreåret, og fekk ein topp rundt 2000. I 2009 var det 1 523 norske menn som heitte Snorre.

Namneberarar
------------

* Snorre Sturlason (d. 1241), islandsk forfattar
* Snorri Hjartarson (1906–1986), islandsk forfattar
* Snorre Andersen (1914-1979), norsk målar
* Snorre Tindberg (1923-2008), norsk sceneograf
* Snorre Valen (f. 1984), norsk ungdomspolitikar (SV)

Annan bruk
----------

* Snorrefeltet, eit petroleumsfelt nord i Nordsjøen
* Eit mykje brukt viskelêr

Kjelder
-------

* 

* «Snorre – mannsnavn» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Søk etter norsk namnestatistikk for Snorre hjå Statistisk Sentralbyrå
|  |
| --- |
| **Svarthyll** |
| SvarthyllSvarthyll |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av svarthyll Utbreiinga av svarthyll |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Dipsacales |
| **Familie:** | Viburnaceae |
| **Slekt:** | *Sambucus* |
| **Art:** | **Svarthyll** *S. nigra* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Sambucus nigra***L. 1753 |

**Svarthyll** (*Sambucus nigra*) er eit lite, lauvfellande tre eller ein stor busk i moskusurtfamilien.

Skildring
---------

Planten blir 6 × 5 m stor og veks 50 × 40 cm/år. Han har først grøn og flat bork, med grove porer. Seinare vert han lysegrå, men enno med korkporer. Gammal bork er grå og fura. Knoppane er fiolette. Blada har ovale småblad med saktakka rand. Oversida er mørkegrøn, medan undersida er lysegrøn. Svarthyll blomstrar i juni-juli, og blomane sit samla i flate halvskjermar. Dei er små og fløytekvite. Lukta er søt og krydra. Frukta er bæraktige steinfrukter.

Svarthyllen er snøggveksande, toler skugge, frost, salt og ein del vind. Rotnettet består av tjukke, berre svakt forgreina, vidt utbreidde røter. Dei vert lett kjent att på lukta. 
Greinene har tjukk, kvit marg, som på gamle greiner svinn bort og etterlèt eit holrom.

Giftinnhald
-----------

Strukturformel for sambunigrin
Svarhyllens blad, bork og røter inneheld ei gift, sambunigrin, som i kontakt med vatn avsondrar blåsyre. Ved koking vert sambunigrin splitta og gifteffekta forsvinn. Umodne bær og frø i modne bær inneheld gifta, og dette gjer at bæra ikkje bør etast rå. Gifta høyrer til gruppa cyanogeniske glykosid, som finst hos mange andre vekster òg. Dei umodne svarthyllæra og andre vekstdelar av svarthyll inneheld òg andre toksin, framfor alt irriterande saponinar og eteriske oljer som truleg vert øydelagde ved varmehandsaming.

Bruk
----

Hyll gror best i frodig, eventuelt litt fuktig jord, men kan òg dyrkast i kalkhaldig sandjord. Han toler godt beskjering. Planten eignar seg både til den indre delen av skogbryn, og til leplanting. Det er viktig at ein plantar rett type svarthyll, då dei fleste sjølvsådde svarthyllplantane ikkje er hardføre. Dei modne fruktene er ettertrakta blant fuglar.

Hyll er ein gammal legelante. Avkok av blomane skulle verka feberstillande og sveittedrivande, og bæra skulle hjelpa mot forkjøling og influensa. Blomane vert brukte til hyllblomedrikk, og kan òg etast, til dømes dyppa i tynn deig, frityrsteikt og dryssa med sukker. Bæra vert brukt til saft og suppe. Bæra har høgt innhald av A- og C-vitamin.

I gamle dagar heitte det seg at gudinna Frøya budde i hyllen, og luka ein vekk hyllen ved huset sitt utan å planta ein ny, var det fare for ulukke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Svarthyll» frå Wikipedia på bokmål, den 9. oktober 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Koordinatar: 46°31′42″N 8°28′27″E﻿

**Witenwasserenstock** er eit 3 082 meter høgt fjell i Sankt Gotthard-massivet i Dei lepontinske Alpane i Sveits. Fjellet har namn etter dalen Witenwasseren som ligg nordaust for toppen, i kantonen Graubünden. På vestsida ligg dalen Geretal i kantonen Uri.

Fjellet dannar vasskilje mellom tre av dei største nedslagfelta i Europa, høvesvis Nordsjøen, Middelhavet og Adriahavet. Witenwasserenstock ligg mellom Furkapasset, Nufenenpasset og St. Gotthard-passet.

Nedbøren som fell på nordsida av Witenwasserenstock renn via elvane Reuss og Rhinen mot Nordsjøen. Nedbøren som fell på vestsida hamnar via Rhône i Middelhavet. På austsida av Witenwasserenstock renn vatnet via Ticino-elva, innsjøen Lago Maggiore og elva Po til Adriahavet. Nedbøren som renn mot Nordsjøen renn lengst, 670 km, nedbøren som renn ut i Adriahavet reiser kortast, 360 km.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Witenwasserenstock» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Arbeidarråd** er i utgangspunktet allmøte på ei bedrift eller ein institusjon der ting blir avgjorde på demokratisk vis ved fri diskusjon og fleirtalsavgjerd. Likeins i militærleirar med *soldatråd* og i landsbyar eller grender med *bonderåd*. I utgangspunktet er såleis arbeidarråd med vidare tenkte som organ for *direkte* demokrati. Men sidan ting kanhende må avgjerast mellom allmøta, må det veljast delegerte til organ som kan møtast oftare, såleis eit meir *indirekte* demokrati. For å halde på mest mogleg direkte demokrati skal det derfor i eit arbeidarrådssystem vere *tilbakekallingsrett*, slik at dei delegerte kva tid som helst skal kunne trekkjast tilbake som representantar for basis-råda. Hovudskilnadene mellom eit arbeidarrådssystem og eit parlamentarisk system blir da at i eit arbeidarrådssystem er grunneininga knytt til produksjonslivet i staden for eit geografisk område, og at dei delegerte kan tilbakekallast til ei kvar tid av grunneininga som valde dei. 

Dei første kjende arbeidarråda i denne forstand oppstod under det russiske revolusjonsforsøket i 1905, og fekk namnet sovjet, som betyr "råd" på russisk. Det mest namngjetne arbeidarrådet var sovjetet i St. Petersburg, med delegerte frå alle større arbeidsplassar i byen, og med Lev Trotskij som leiar. Etter tsaren var styrta i mars 1917, gjenoppstod sovjeta i fleire russiske byar, og bolsjevikane som under leiing av Vladimir Lenin tok makta 7. november 1917, gjorde det blant anna for å gi "all makt til sovjeta", sa dei. I røynda mista dei russiske sovjeta raskt makta si, særleg etter at både andre politiske parti og opposisjonelle fraksjonar i kommunistpartiet (bolsjevikpartiet) var blitt forbodne i 1920. Dette innskrenka den reelle ytringsfridomen, og utan full ytringsfridom døydde livet i sovjeta gradvis ut (slik Rosa Luxemburg spådde alt våren 1918) og dei blei reduserte til sandpåstrøingsorgan for det som alt var avgjort i dei leiande organa til det eine lovlege partiet.

Også i andre revolusjonære situasjonar har det oppstått arbeidarråd, såleis til dømes under den tyske novemberrevolusjonen i 1918 og i delar av det republikanske Spania under den spanske revolusjonen og den spanske borgarkrigen 1936-1939. I Noreg fanst det også arbeidarråd i åra 1917-1919, men desse var meir meint å vere "dyrtidskomitear" for å protestere mot dei sosiale tilhøva, enn nye maktorgan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Koordinatar: 22°56′N 57°32′E﻿

**Nizwa** (arabisk نزوى) er den største byen i Ad Dakhiliyah guvernement i Oman og var tidlegare hovudstad i Oman. Nizwa ligg kring 140 km frå Muscat. Folketalet er rundt 700 000 innbyggjarar, inkludert dei to områda Burkat Al Mooz og Al Jabel Al Akhdar.

Nizwa er ein av dei eldste byane i Oman og var ein gong eit senter for handel, religion, utdanning og kunst. Jama-moskeen var tidlegare eit senter for islamsk utdannign. Nizwa var eit viktig møtepunkt ved foten av dei vestlege Hajarfjella. Byen ligg mellom frodige daddelpalmar, strategisk til mellom krossvegen mellom det indre av Oman og Muscat og dei nedre områda av Dhofar.

Namnesoge
---------

Historikarar er ikkje samde om opphavet til namnet på byen. Somme indikerer at namnet kjem frå det arabiske verbet som tyder «aleine».

Historie
--------

Nizwa var hovudstaden Oman på 500- og 600-talet evt. Med djupe røter i islam har Nizwa mange moskéar, som Sultan Qaboos Jama (fredagsmoskeen), So'al-moskeen frå 800-talet, Ash-Shawathinah-moskeen i Uqr og Ash-Sharja-moskeen. 

Tidleg i 1950-åra vart eit stort, 400 år gammalt, rundt tårn i sentrum av byen bomba av britiske Royal Air Force, som vart henta inn for å assisterte den regjerande sultanen Said bin Taymour for å stoppe eit opprør leia av det indre imamatet Oman. Konflikten oppstod då det vart oppdaga olje i regionen.

Geografi og klima
-----------------

Nizwa er omringa av fjell på begge sider. Frå november til mars er klimaet relativt kjølig med temperaturar ned mot 10 ºC i desember. Om sommaren er klimaet heitt og tørt, med temperaturar opp mot 50 ºC i juli. Det kjem lite nedbør og det vesle som kjem er om vinteren. 


| Klimadata for Nizwa |
| --- |
| Månad | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| Normal maks. temp. °C | 21 | 26 | 31 | 35 | 39 | 40 | 42 | 41 | 38 | 34 | 27 | 23 | 33,1 |
| Normal min. temp. °C | 10 | 12 | 17 | 20 | 26 | 27 | 29.5 | 27 | 24 | 22 | 16 | 14 | 10 |
| Nedbør (mm) | 23 | 18 | 13 | 8 | 3 | 1 | 1 | 1 | 1 | 3 | 8 | 15 |  |
| *Kjelde: «Weather Underground and Weather Reports»* |

Turistmål
---------

Nizwa festning
Turistmål i byen er Nizwa festning, tradisjonelle marknader og Falaj Daris. 

Falaj Daris er ein verdsarvstad og den største falajen eller tradisjonelle vatningssystemet i Oman. Det gjev vatn til plantasjar kring Nizwa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nizwa» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juni 2016.*



  


| * v
* d
* e
Flag of Oman Ad Dakhiliyah guvernement |
| --- |
| *Hovudstad:* Nizwa |
| Wilayah | Nizwa**·** Samail**·** Bahla**·** Adam**·** Al Hamra**·** Manah**·** Izki**·** Bidbid |
| Byar og landsbyar | Jabrin**·** Musaifiyah**·** Saiq |
**Svartsjön**, òg kalla *Svarttjärn*, er ein liten innsjø i den delen av Hanveden som ligg i Haninge kommun på Södertörn, sør for Stockholm, og i landskapet Södermanland.

Innsjøen ligg i Natura 2000-området «Hanveden», som utgjer delar av skogsområdet Hanveden, som ligg på grensa mellom kommunane Haninge og Huddinge. Nokre hundre meter nordaust for Svartsjön ligg Paradisets naturreservat.

På nordsida av Svartsjön, som for det meste har mosedekka breidder, er det ei klippe som ofte vert nytta som rasteplass, og som vert passert av Sörmlandsleden.

Nærliggande innsjøar er Öran (ca. to kilometer nordaust, eller tre km langs Sörmlandsleden), Långsjön (eit par hundre meter lengre vest for Svartsjön) og Trehörningen (nokre hundre meter lengre bort).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Svartsjön (Hanveden)» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Sjöareal och sjöhöjd, SMHI 25 november 2009
2. ↑  Sjöareal och sjöhöjd, SMHI 25 november 2009,
3. ↑  Sjödjup och sjövolym, SMHI 25 november 2009, Läst 7 augusti 2011.
4. ↑  Sjödjup och sjövolym, SMHI 25 november 2009, Läst 7 augusti 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svartsjön[*daud lenkje*] Tyresåns vattenvårdsförbund

Koordinatar: 59°8′33″N 18°2′31″E﻿
**York Factory** var ei busetjing og ein handelsstasjon som låg på sørvestsida av Hudsonbukta i det nordvestre Manitoba i Canada, ved munningen av Hayeselva om lag 200 km sør søraust for Churchill. Busetjinga var hovudkvarteret til Hudson's Bay Company si nordlege avdeling frå 1821 til 1873. Ho fortsette å operera som handelsstasjon i over 270 år fram til 1957, då Hudsons stengde henne.

Historie
--------

Rupert's Land med plasseringa av York Factory
Vegen til York Factory Express, 1820-1840, med dagens politiske grenser avmerkte.
Gjennom 1600-talet og seint på 1800-talet var York Factory og forgjengaren hans ein sentral base for Hudson's Bay Company sin kontroll med pelshandelen og anna verksemd i Rupert's Land og det enorme territoriet som omfatta heile nedbørsområdet til Hudsonbukta, det som no dannar mykje av Canada.

Denne historiske staden er no bemanna av det canadiske parkvesenet Parks Canada frå juni til september. Det er gjort arkeologiske utgravingar på staden sidan 1991

Kjelder
-------

1. ↑  York Factory, The Canadian Encyclopedia

* *Denne artikkelen bygger på «York Factory» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
|  |
| Karriere (Danmark) |  |
| Namn: | 
«Thala Dan» |
| Eigar: | J Lauritzen Lines |
| Verft: | Aalborg Vaerft |
| Sjøsett: | 
1957 |
| Lagnad: | 
Opphogd 2007 |
| Generelle mål |
| Klasse og type: | Isbrytar |
| Daudvekt: | 
1400 tonn |
| Lengd: | 
75,135 m |
| Breidd: | 
13,72 m |
| Draft: | 
6,275 m |
| Fart: | 
12 knop |
| Rekkevidd: | 
14 500 nm |
| Kapasitet: | 
50 passasjerar |

**«Thala Dan»** var ein isbrytar som vart nytta i teneste for Australia i Antarktis i 1950- og 1960-åra. Etter suksessen med «Kista Dan» bygde det danske selskapet J Lauritzen Lines to skip til av same type, men større og kraftigare. «Magga Dan» og «Thala Dan» vart begge bygde og forsterka for fart i polare farvatn. 

«Thala Dan» vart bygt i 1957 ved Aalborg Værft i Danmark. 

Sjølv om skipet var godt utrusta for istilhøva i polare strok, var det ikkje verna mot menneskeleg feil, og 16. januar 1959 gjekk skipet på land utanfor Davis Station. Det vart slått hol i skroget og olje lak ut i sjøen. Dette hadde ein rar effekt på pingvinane like ved som byrja å stupte ut av vatnet og ned i olje som om dei trudde det var isflak. Mannskapet klarte å stoppe lekkasjen på eiga hans og kom seg inn til Davis Station for reparasjonar. 

Skipet var i drift for Australia frå 1957 til 1982, og vart nytta til å sende forsyningar til dei australske basane ved Macquarieøya, Mawson-stasjonen, Davis-stasjonen, Wilkes-stasjonen og Casey-stasjonen i tillegg til enkelte turar til Heardøya, den russiske Mirny-stasjonen, den franske Dumont d'Urville-stasjonen og andre oppdrag. 

I 1982 vart «Thala Dan» seld til den brasilske marinen, som kalla ho «Barao de Teffé» og nytta ho til ekspedisjonar i Antarktis fram til 2002. I lag med to andre Lauritzen-skip («Kista Dan» og «Nella Dan»), vart ho avbilda på eit frimerke frå Australsk Antarktis i 2003.

I 2007 vart det rapportert om at den tidlegare M.V. «Thala Dan» venta på å bli opphogd i Rio de Janeiro. Etter at eit mislukka australsk forsøk på kjøpe «Thala Dan» og gjere ho om til museumskip, vart ho opphogd i Rio de Janeiro i oktober 2007.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Thala Dan» frå Wikipedia på engelsk, den 26. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Australian Antarctic Division Thala Dan 1957-82 Arkivert 2007-09-04 ved Wayback Machine. Retrieved October 26, 2007.
2. ↑  Australia Post:AAT Antarctic Ships Arkivert 2007-09-11 ved Wayback Machine. Retrieved October 26, 2007.
3. ↑  Berg, Jorgen, 2007:CV for Captain Jorgen Berg Arkivert 2013-04-09 ved Wayback Machine. Retrieved October 26, 2007.
4. ↑  Maritime Heritage Association of Victoria newsletter #15 Retrieved March 23, 2008

* «Thala Dan» på Australian Antarctic Division Arkivert 2013-05-15 ved Wayback Machine.
**Anne Nørdsti** (fødd 19. juni 1977) er ein norsk dansebandartist. Ho kjem opphavleg frå Alvdal i Østerdalen, men er no busett på Ottestad utanfor Hamar. Ved sida av artistkarrieren jobbar Nørdsti som grunnskulelærar.

Karriere
--------

Nørdsti debuterte som artist med plata *Bygdeliv* i 2004 på plateselskapet til Audun Tylden, nemleg Tylden & Co. Dei tre neste åra gav ho ut tre nye album; eitt nytt kom ut kvart år. Musikken hennar er danseband, sterkt prega av country. Plata frå 2007, *Livli' på låven* vann Spellemannprisen 2007 i klassen *Danseorkester*.

Fram til i dag har Nørdsti gjeve ut seks album, og tre av dei har vorte nominert til Spellemannprisen. Det siste, *Så gøtt...* frå 2011 er det fyrste som albumet som ikkje er gjeve ut på Tylden & Co, men derimot Mariann Records Norge.

Diskografi
----------

* *Bygdeliv* (Tylden & Co. 2004)
* *Bonderomantikk* (Tylden & Co. 2005)
* *Her vil jeg bo* (Tylden & Co. 2006)
* *Livli' på låven* (Tylden & Co. 2007)
* *Livet er nå* (Tylden & Co. 2009)
* *Så gøtt...* (Mariann Records Norge. 2011)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Anne Nørdsti» frå Wikipedia på bokmål, den 12. desember 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside.
**Anne Kari Hårnes Vada** (fødd 25. april 1965) er ein prisløna norsk songar og musikar frå Steinkjer. Artistnamnet hennar er Anne Vada.

Biografi
--------

Anne Vada har teke eitt års utdanning ved Barratt Dues Musikkinstitutt og fire år ved Norges Musikkhøgskole. I 1988 og 1990 var ho med som solist på 2 plater av koret Grex Vocalis. Frå og med 1990 har ho vore frilansar som musikar. I 1992 bidrog ho på filmmusikk av Ragnar Bjerkrheim. Året etter song ho på barneplata *Våre beste barnesanger 2* saman med Bukkene Bruse, Geirr Lystrup og Kirsten Bråten Berg. Plata vann Spellemannprisen 1993 i kategorien for barneplater. Frå 1993 til 1995 song ho på plater av m.a. Erik Bye, Iver Kleive og Sigmund Groven. Groven og Vada har samarbeidd på mange plater i seinare tid også.

Som soloartist debuterte Anne Vada med *Øy i livet* på Kirkelig kulturverksted i 1995. Her syng ho viseballadar på trøndersk dialekt. Nokre av songane er skrivne av henne sjølv, resten av Iver Kleive og Erik Hillestad. I 1997 kom oppfylgjaren *Solrenning*. Denne plata er spelt inn live i Vålerenga kyrkje av Vada og den japanske musikaren Aki Fukakusa, samt gitaristen Ronni Le Tekrø. 

I 2000 kom plata *Vada* ut på Grappa musikkforlag. Her samarbeider ho med Ronni Le Tekrø, Åge Aleksandersen, Svein Gundersen og Kjetil Bjerkestrand, men alle tekstane er sjølvskrivne. Same året gav ho ut live-albumet *Grensløs*, på eige platemerke. I 2007 spelte ho inn joleplata *Sacral jul* på plateselskapet Lynor. Den så langt siste plata hennar heiter *Det evige sekund* og kom ut i 2009.

Kjelder
-------

* Biografi frå Sacral.no
* Diskografi frå Sacral.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)

 |
*For den britiske 1600-talsdronninga, sjå Anne av Storbritannia.*

**Prinsesse Anne av Storbritannia**, fødenamn **Anne Elizabeth Alice Louise Mountbatten-Windsor** (fødd 15. august 1950) er andre barnet og samtidig einaste dotter til Elizabeth II av Storbritannia og Prins Philip, hertug av Edinburgh. Ho er nummer ti i arvefylgja til den britiske trona.

Prinsesse Anne har stor interesse for hesteritt, og deltok under sommar-OL 1976. Det var gjennom hestesporten at ho vart kjend med sin fyrste ektemann, løytnanten Mark Phillips. Dei gifte seg i Westminster Abbey 14. november 1973, og fekk to born saman: Peter Phillips (f. 1977) og Zara Phillips (f. 1981). Anne og Mark Phillips skuldest i april 1992.

I desember 1992 gifte Anne seg opp att med marineoffiseren Timothy Laurence. Dei er framleis gifte, og har ingen born saman.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på Engelsk Wikipedia om Anne, Princess Royal, henta inn 21. desember 2011.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)
* Discogs (artist)

 |
**Älvdalens kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til to andre kommunar i Dalarnas län. Desse er Mora kommun i sør og aust og Malung-Sälens kommun i sørvest og vest. I tillegg grensar han til Härjedalens kommun i Jämtlands län i nord og kommunane Trysil og Engerdal i Noreg i vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Älvdalen, som ligg 35 km nordvest for Mora.

Det er mange fjell over 1000 moh. nord i kommunen, og det høgaste, Storvätteshågna i Långfjället er på 1204 moh. Österdalälven renn gjennom kommunen frå nordvest til søraust. Landskapet i Älvdalens kommun har eit stort innslag av myrmark. Næringslivet er dominert av jord- og skogbruk, samt turisme, mellom anna til vintersportsstadene Idre og Grövelsjön.

Administrativ historikk
-----------------------

Den fyrste riksomfattande kommuneinndelingsreforma i 1952 påverka ikkje området. Ved den andre, i 1971, vart Älvdalen slått saman med Särna og Idre til ein ny kommune med namnet Älvdalens kommun.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På sølvbakgrunn, eit raudt fjell med tre avrunda toppar med ein armbrøst på, og øvst ei blå bølgje med ein ljå på*.

Våpenet vart fastsett for «gamle» Älvdalens kommun i 1946. Også Särna og Idre hadde våpen ved samanslåinga i 1971, og det gjekk heilt til 1991 før det noverande våpenet til Älvdalen vart registrert i Patent- och registreringsverket.

Tettstader
----------

Det er åtte tettstader i Älvdalens kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Älvdalen** | 1 812 |
| 2. | Idre | 769 |
| 3. | Särna | 768 |
| 4. | Rot | 684 |
| 5. | Västermyckeläng | 303 |
| 6. | Evertsberg | 285 |
| 7. | Åsen | 262 |
| 8. | Brunnsberg | 220 |

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Älvdalens kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Älvdalen» på Store Norske Leksikon.

Fotnotar
--------

1. ↑  «*I fält av silver ett rött treberg, belagt med ett armborst, och däröver en av en vågskura bildad blå ginstam, belagd med en lie av silver.*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Dalarnas län i Sverige |
| --- |
|  | Avesta • Borlänge • Falun • Gagnef • Hedemora • Leksand • Ludvika • Malung-Sälen • Mora • Orsa • Rättvik • Smedjebacken • Säter • Vansbro • Älvdalen |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Pavel Eugenievich Felgenhauer** (fødd 6. desember 1951) er ein russisk militær analytiker, kjend for sina publikasjonar om den politiske og militære leiinga i Russland.

Biografi
--------

Felgenhauer vart fødd i 1951 i Moskva i dåverande Sovjetunionen. Han vart utdanna ved Statsuniversitetet i Moskva, der han gjekk ut som biolog i 1975. Han fungerte som forskar og seniorforskar ved det sovjetiske vitskapsakademiet (Moskva) og fekk sin "Kandidat of Graden til" science i biologi frå Akademiet i 1988. Han er basert i Moskva.

Felgenhauer har publisert ein rekkje artiklar om emne som arbeider med russisk utanriks-og forsvar politikk, militær doktrine, traden til arm, militær-industrielle kompleks og så vidare. Frå januar 1991 til januar 1993 vart han assosiert med *Nezavisimaya Gazeta*, Moskva, som militær analytiker og korrespondent. Frå februar 1993 til September 1999 var Felgenhauer medlem av redaksjonen og dagleg defense-korrespondent for ei dagleg Moskva-avis *Segodnya.* Frå Mai 1994 til oktober 2005 publiserte Felgenhauer ei fast spalte i forsvar i det engelske språket lokale dagleg *Moscow Timest.* I juli 2006, etter å vera meir enn seks år ein uavhengig forsvar analytiker, Felgenhauer slutta seg til personalet *Novaja Gazeta.* Felgenhauer held fram å gje regelmessige kommentarar på Russlands militære som er knytt til mange andre lokale og internasjonale medium, organisasjonar, mellom anna "The Jamestown Foundation".

Spådomar
--------

Felgenhauer spådde i juni 2008 at Vladimir Putin ville starta ein krig mot Georgia i Abkhasia og Sør-Ossetia angiveleg i slutten av August 2008.
Felgenhauer skildra gjenerobringa av Sør-Ossetia frå Georgia som eit russisk logistisk mareritt, og hevda at Russland ville møta ein langvarig og vanskeleg krig mot Georgia.

Referansar
----------

1. ↑  «Did Russia Plan Its War In Georgia?». RFE/RL.
2. ↑  "The rogue intelligence officer, the bogus news agency and the spies who never were", The Guardian, 24 January 2001.
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 6. november 2012, henta 13. desember 2017
4. ↑  www|url= Arkivert 2018-10-05 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Pavel Felgenhauer» frå Wikipedia på bokmål, den 13. desember 2017.*
Svartisen kraftverkFoto: PeltonMan

Reguleringsfelt for Svartisen kraftverk
**Svartisen kraftverk** er eit vasskraftverk inst i Holandsfjorden i Meløy kommune i Nordland fylke. Eigar er Statkraft med 70% og Nordland Fylkeskommune med 30%.

Kraftverket vart sett i drift i 1993. Storglomvatnet var ferdig oppdemt i 1998, og er magasin for kraftverket. Vatnet er regulert mellom 585 og 460 moh. Magasinkapasiteten er på 3,5 milliardar kubikkmeter vatn. Kraftverket får òg delar av vatnet som tidlegare vart ført mot Glomfjord kraftverk, som deretter fekk redusert produksjon. I tillegg vert det henta vatn inn frå eit stort «takrennesystem» ikring fjellområdet. Kraftverket ligg ved Svartisen, og smeltevatn frå breen er viktig for drifta av kraftverket.

Kraftverket har ein francisturbin på 350 MW frå då verket vart sett i gang, og eit nytt aggregat på 250 MW vart installert i 2012. Svartisen kraftverk vart då det største kraftverket nordafjells. Årsproduksjonen er på 2200 GWh.

Kjelder
-------

* «Svartisen kraftverk». Statkraft. Henta 5. mai 2018.
* NVE

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Lashinda Demus** (fødd 10. mars 1983) er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Inglewood i delstaten California. Ho vart verdsmeister i 400 meter hekk i 2011 og vann VM-gull i 4 x 400 meter stafett i 2009. I tillegg har ho vunne to VM-sølv, eitt OL-sølv og ei OL-bronse på langhekken i tida 2005-13.

### Aktiv

Demus deltok i OL 2004 i Aten, der ho vart slått ut i semifinalane på 400 meter hekk. Året etter tok ho sølvmedaljen i same øvinga under VM i friidrett 2005 i Helsinki, einast verdsrekordhaldaren Julija Petsjonkina sprang fortare.

Under friidretts-VM 2009 i Berlin vann Demus eit nytt VM-sølv på langhekken, og ho sprang tredjeetappen for USA sitt vinnarlag i 4 x 400 m stafett; dei andre på laget var Debbie Dunn, Allyson Felix og Sanya Richards. 

Ved VM i friidrett 2011 vann Demus gullmedaljen på 400 meter hekk då ho sette USA-rekord med 52,47 sekundar og viste tittelhaldaren i øvinga, Melaine Walker frå Jamaica, til sølvplassen. Året etter var Demus involvert i eit durabeleg oppgjer om OL-gullet på 400 meter hekk i London, der ho måtte gje tapt for russiske Natalja Antjukh med ein margin på sju hundredels sekund. Demus fekk så bronsemedaljen på langhekken då VM i friidrett 2013 fann stad i Moskva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lashinda Demus» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2015.*

* «Lashinda Demus» (på engelsk). Olympedia. Henta 11. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Pave **Siricius** (d. 26. november 399  ) sat som pave frå desember 384 til han døydde i 399.

Ifølgje *Liber Pontificalis* var han son av ein Tiburtius frå Roma. Som ung gut gjekk han i kyrkjeteneste, først som lektor og deretter som diakon. 

Etter av pave Damasus I døydde i 384 stilte motpave Ursinus opp som kandidat, men Siricius blei enstemmig vald. Dette blei stadfesta av keisar Valentinian II av Romarriket den 25. februar 385. Det var tydelig at keiseren var nøgd med valet. Han bidrog med middel til å restaurera Paulusbasilikaen (*San Paolo fuori le Mura*, 'Sankt Paulus utanfor murane') i Roma. Siricius konsekrerte den nye kyrkja i 390; det står ein moderne søyle utanfor nordre søylehall til minne om dette. 

Dekretalar – direktiv i disiplinære spørsmål – til Siricius er dei eldste som er bevart. Medan referansar til tidlegare dekretalar tyder på at dei var i ein broderleg tone, er dekretaliane til Siricius i ein autoritativ kansellistil som minnar om keisarlege edikt. Dei fekk automatisk status som lover.

Siricius bekrefta at arianarar som blei gjenopptekne i den katolske kyrkja ikkje skulle døypast på nytt. Han slo også fast at ein berre i særskilde høve skulle døypa på andre tidspunkt enn påske og pinse, noe som var ein gammal skikk. Han utstedte også reglar for sølibat, aldersgrense for kandidatar til ordinasjon og for botsdisiplinen. 

Det var under pontifikatet til Siricius at keisar Theodosius den store forbaud alle heidenske ofringar. Medan kristendommen allereie var blitt statsreligion i Romarriket, blei han no den einaste lovlege.

Siricius døydde i Roma den 26. november 399. Han blei gravlagd i basilikaen San Silvestro nær Priscilla-katakomben. Dødsdatoen er minnedagen hans som helgen. Paven blei æra som helgen kort tid etter at han var død, men var ikkje med i dei offisielle helgenlistene, truleg grunna kritikk frå kyrkjefaren Hieronymus og Paulinus av Nola. Først i 1748 blei han føydd til listene av pave Benedikt XIV, som hadde skrive ei avhandling om han.

Kjelder
-------

* «Den hellige pave Siricius ( -399)», katolsk.no

* *Denne artikkelen bygger på «Siricius» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2013.*

* *Denne artikkelen bygger på «Pope Siricius» frå Wikipedia på engelsk, den 26. november 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- "Pope St. Siricius". *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company. 1913.
**Khol** (খোল, খোল), også kjend som **mrdanga** eller **mridanga**(মৃদঙ্গ, forskjellig frå sørindisk mridangam) er ei keramisk tosida tromme brukt i nordlege og austlege India, særleg Bengal, Assam, Manipur og Orissa. Ein speler på henne med handflata og fingrane på begge hender. Ho blir brukt som akkompagnement til religiøs musikk (*bhajan* og *kirtan*), til dansen *gaudiya nritya* og til folkemusikk.

Delane av kholtromma (mridanga)
Kholtromme med det største trommeskinnet synleg.
Korpuset eller kroppen til tromma er laga av leire, medan trommeskinna tradisjonelt er av tre lag lêr. Ein lager ein sirkel i midten av skinnet av rissmørning, lim og jern. I moderne tid finst også trommer med kropp av glasfiber og syntetiske trommeskinn. Tradisjonelle trommer har reimer mellom dei to trommeskinna og ei lengre reim som ein kan bera tromma med.

Den assamesiske helgenen Sankardev skal ha brukt khol. Tromma blir elles brukt til ulike songar, som kirtanar av dei bengalske diktarane Chandidas, Govindadasa og Gyanadas. Ein bruker henne også til den bengalske dansen *gaudiya nritya*.

Khol er hovudtromma brukt til bhajan- og kirtansynging av International Society for Krishna Consciousness (ISKCON, «Hare Krishna-rørsla») og Gaudiya Vaishnava.

Tromma blir sagt å vera ei lekamleggjering av guden Balarama, broren til Krisjna.

Sjå òg
------

* Mridangam
* Tabla
* Thavil
* Karatalas
* Maddale
* Dholak

Kjelder
-------

1. ↑  *Indian Literature*, Sähitya Akademi. 1970, s. 84, henta 23 December 2012  Oppgjeve av Engelsk Wikipedia

* «Khol», *The Oxford Encyclopaedia of the Music of India*
* Mridanga Drum - Tilak, krishnastore.co.uk

* *Denne artikkelen bygger på «Khol» frå Wikipedia på engelsk, den 26. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mridanganet.blogspot.com
Koordinatar: 58°59′3″N 18°11′1″E﻿

Treutskjering av Älvsnabben frå *Historia de gentibus septentrionalibus* av Olaus Magnus, 1555.
**Älvsnabben** er ei lita øy nær Muskö i øyane sør for Stockholm i Sverige. Namnet syner òg til ei naturleg hamn, som eigentleg heiter **Älvsnabbsbassängen**, mellom dei fire øyane Älvsnabben, Bjurshagslandet, Kapellön og Gubbholmen. Älvsnabben (då *Alæsnap*) vart nemnd som ein ankerplass så tidleg som på 1200-talet, då ein del av ei seglrute i mellomalderen, i Kong Valdemars jordebok av kong Valdemar II. Hamna vart òg nytta av Hansaen, som kalla staden *Elsnaben*. Frå regjeringstida til kong Erik XIV av Sverige, vart han nytta som base for den svenske marinen.

Älvsnabben var basen for marineoperasjoane og utskipinga av svenske soldatar til Tyskland under trettiårskrigen og gjennom 1600-talet. Under Gyldenløvefeiden i 1675-1679 leid Sverige ei rekkje nederlag mot dei danske og nederlandske flåtane, delvis sidan Stockholm og Älvsnabben var innelåst av is på vinteren og tidleg på våren. Etterk rigen vart marinebasen til den svenske marinen flytta til nygrunnlagde Karlskrona i Blekinge i Sør-Sverige, som passa betre for å stå imot trugselen frå den danske marinen, som var hovudfienden til Sverige i Austersjøen. 

På 1900-talet vart Älvsnabben igjen militærområde då Muskö marinebase vart utbygd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Älvsnabben» frå Wikipedia på engelsk, den 4. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Gosforth High Street, hovudgata i Gosforth
**Gosforth** er ein lut av byen Newcastle upon Tyne i England som ligg nord for sentrum, og hadde i 2001 eit folketal på 23 620 ifølgje folketeljinga det året. I tida frå 1895 fram til 1974 var Gosforth ein eigen administrativ eining i form av eit bymessig distrikt (såkalla 'urban district'), ein lokal styringsform som galdt mindre byar. Men i 1974 vart Gosforth innlemma i byen Newcastle.

Stadnamnet Gosforth, som finnast fleire stader i England, er frå gamal tid. Sistelekken *-forth*, som er det same som *ford* og det tyske *furt*, tyder vad, altså ein stad der det er mogleg for folk og fe å krysse ei elv eller eit vatn ved å gå på botn. Fyrstelekken *Gos* reknar ein med syner på eit eller anna vis til symjefuglen gås, og då korkje villgås eller tamgås treng å gå på botn for å krysse vatn, er det lansert teoriar om at det i gamal tid, helst i førkristen tid, har vore ofra slike fuglar ved vad med dette namnet.

Litteratur
----------

Teorier om at førkristne offerstader kan ha vore knytt til vadestader, sjå:

* Amstadt, Jakob. 1991. *Südgermanische Religion seit der Völkerwanderungszeit*. Stuttgart, Berlin, Köln: Verlag W. Kohlhammer. ISBN 3-17-011281-3

Sjå òg
------

* Gosforth, ein landsby i Cumbria i Nordvest-England som er vidgjeten for at det på ein høgkross i stein og eit fragment av eit anna steinmonument er relieffbilete som er tolka som skildringar av hendingar i nordisk førkristen mytologi.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gosforth Life – fotografi frå Gosforth, Newcastle upon Tyne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Halfdan Frithjof Strøm** (4. november 1863–28. mars 1949) var ein norsk målar frå Oslo. Hans mest kjende måleri er frå 1930 og syner Kong Haakon VII og prins Olav som kjem til den norske hovudstaden hausten 1905 og vert møtt av statsminister Christian Michelsen.

Strøm var son til ein skreddar. Sjølv byrja han i 1881 på den offentlege Teikneskulen og på Knud Bergslien sin private målarskule, begge i Kristiania. Året etter etablerte han ateliersamarbeid med Bertrand Hansen, Edvard Munch, Lorentz Norberg, Andreas Singdahlsen, Jørgen Sørensen og Thorvald Torgersen.

Til sine tidlege verk henta Strøm motiva frå arbeidarmiljøa i hovudstaden, som til dømes *Fra Grøntbasaren* frå 1885. Måleriet Skomakerverksted vart premiert ved Verdsutstillinga i Paris 1889. Etter eit studieopphald i Paris i 1892 tok Strøm til med andre typar måleri og motiv. Han laga ein heil del portrett og mange skildringar av solfylte, sommarlege landskap. Både økonomisk og sosialt hausta han forteneste og framgang for denne utviklinga i kunstnarskapen.

Saman med Christian Krohg og bilethoggaren Gunnar Utsond vart Strøm i 1909 professor ved Statens Kunstakademi, ein posisjon han hadde til 1935, dei siste elleve åra var han òg direktør for skulen. Han var 1931-36 formann i Bildende Kunstneres Styre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Halfdan Strøm» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |