recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Suite espanola op. 47 - leyenda* av Isaac Albeniz på gitar.
**Isaac Albéniz** (29. mai 1860–18. mai 1909) var ein spansk pianist og komponist. Han er også kjend for å ha samla inn spansk folkemusikk. Albéniz gav mellom anna ut klaversuiten *Iberia* og 12 spanske dansar.

Biografi
--------

Albéniz var eit vedunderbarn som først opptredde på klaver som fireåring.
Som sjuåring søkte han om åtgang ved Conservatoire de Paris, men blei sett på som for ung. Året etter flytta familien til Madrid, der han kunne få utdanning ved den statlege musikkhøgskulen.

16 år gammal fekk han åtgang ved musikkhøgskolen i Leipzig og deretter også i Brussel. I Brussel vann han ein førstepris som pianist, men han ville for kvar ein pris studera med Franz Liszt, og flytta til Budapest for å oppfylla draumen.

Albéniz vende tilbake til Spania og Barcelona i 1883, der han samarbeidde med Felipe Pedrell. Han flytta til London for ei tid i 1890 før han slo seg ned i Paris i 1893. Her blei han kjend med folk som Claude Debussy, Paul Dukas, Gabriel Fauré og Vincent d’Indy.
1893 var også året han hadde sin siste offentlege opptreden, deretter vigde han seg heilt til komposisjon.

Han fekk ei professorstilling ved Schola Cantorum i Paris. Mot slutten av livet flytta han til Nizza (Nice), der han skreiv nokre av dei viktigaste komposisjonane sine.

Kjelder
-------

1. 1 2  Andersen, Rune J. (29. desember 2013), «Isaac Albéniz.», *Store norske leksikon*

* *Denne artikkelen bygger på «Isaac Albéniz» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mai 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Isaac Albéniz**

* Verk av og om Isaac Albéniz i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Fritt tilgjengelege notar av Isaac Albéniz ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 65°58′S 62°30′W﻿

**Leppardbreen** er ein stor dalbre som flyt austover og ut i Scarfjorden, nord for Ishmael Peak, på austkysten av Graham Land i Antarktis. Han vart oppdaga frå lufta og delvis fotografert av Hubert Wilkins den 20. desember 1928. Breen vart kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1955. Han er no klårt at på turen attende så gav Wilkins breen namnet «Crane Channel», og at han då fotograferte det som i dag vert kalla Cranebreen, og kanskje trudde at det var same breen. Sidan Cranebreen vert nytta om den nordlege av breane som Wilkins fotograferte, så gav UK-APC breen namn etter Norman A.G. Leppard, som var assisterande landmålar med FIDS, som kartla området i 1955.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Leppard Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Leopard 2A4
Leopard-2A4 i Austerrike
**Leopard 2** er ei tysk stridsvogn med 120 mm kanon, produsert av Krauss-Maffei Wegmann (KMW) i München og Maschinenbau Kiel (MAK) i Kiel i Tyskland. Ho er etterfølgjaren til Leopard 1.

I Noreg
-------

Leopard 2A4
Det norske kavaleriet opererte i 2005 52 Leopard 2A4 kjøpt inn brukt frå Nederland. Dei norske vognene er utstyrte med maskingeværet FN MAG som sekundervæpning. Vogna vart produsert mellom 1985 og 1992, med forbetringar på eldleiiing og brannslokking. Eit betre pansra tårn med titan- og wolfram-legeringar kom òg på denne modellen, som vart teken i utstrekt bruk. Det er denne vogna som Noreg nyttar framleis. Prosjektoffiser for stridsvognsanskaffelsen ved Hærens våpenskole i Norge, Christoffer Westermoen, har sagt at Leopard-2A4 er underlegen den aktuelle russiske T-72B3 i rekkevidde, eldkraft, sensorar og vern.

Andre modellar
--------------

Leopard 2A5
Med vektsparande holt panser for å verka mot hólladning, betre siktemiddel og større utval ammunisjon for kanonen. Har ein 120 mm L44 glattbora kanon produsert av Rheinmetall GmbH.
Leopard 2A6
Ny 120 mm L55 glattbora kanon produsert av Rheinmetall GmbH.
Leopard 2A7 og 2A7+
Er godkjende av Bundeswehr med betre panser, men framleis under testing.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leopard 2» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2018.*

* Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:
	+ Armorsite
	+ Army-Guide.com
	+ Foss, Christopher; *Jane's AFV Recognition Handbook*, Jane's, ISBN 0-7106-1043-2
	+ Soldf.com – om Stridvagn 122

Referansar
----------

1. ↑  «Fakta om Forsvaret». Forsvarsnett. Arkivert frå originalen 30. juni 2007.
2. ↑  Kjetil Stormark (25. september 2018). «Norske stridsvogner kanonføde for Russland». aldrimer.no. Henta 27. september 2018. «Prosjektoffiser for stridsvognsanskaffelsen ved Hærens våpenskole sier nå klart fra. Han reagerer sterkt på regjeringens prioriteringer. Stridsvognen T-72 kommer i en versjon som heter T-72B3. Den er overlegen i rekkevidde, ildkraft, sensorer, beskyttelse og antall. Norges nåværende stridsvogner, de tyskproduserte Leopard 2A4, er snart 40 år gamle.»
**Leonhard Stock** (fødd 14. mars 1958) er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Finkenberg i Tirol. Han vart olympisk meister i utfor under Vinter-OL 1980 i Lake Placid.

### Aktiv

Stock debuterte i verdscupen i alpine greiner i 1976 og var aktiv til 1993. I tida frå desember 1978 til desember 1992 tok han 25 gongar steget opp på sigerspallen, men berre ved tre høve stod han øvst på pallen. Fyrste sigeren kom ikkje før 5. januar 1989, då han vann eit utforrenn i Laax. Sidan han vann han utforrenn i Val-d'Isère i desember 1990 og Gherdëina i desember 1992.

Allereie i 1979 gjorde Stock sin beste sesong i verdscupen i alpine greiner då han enda på andreplassen, berre Peter Lüscher frå Sveits samla fleire poeng gjennom sesongen. Stock sin største triumf kom under vinterleikane 1980 i Lake Placid, der han overraska og vann gullmedaljen i utfor på suverent vis. I dei same leikane vann han VM-bronsen i kombinasjonen. Stock var nær ved å sikre seg nye medaljar i seinare meisterskap; han vart nummer fire i super-G i VM i alpine greiner 1987, og fekk same plasseringa i utfor under Vinter-OL 1988 i Calgary, samt i VM i alpine greiner 1991 i Saalbach-Hinterglemmm.

Kjelder
-------


* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Leonhard Stock» (på engelsk). Olympedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Leonid Mikhailovitsj Sjtsjerbakov** (russisk: Леонид Михайлович Щербаков), (fødd 7. april 1927), er ein sovjetisk tidlegare friidrettsutøvar. Han vart europameister i tresteghopp både i 1950 og 1954, medan han i 1952 tok sølvmedaljen i dei olympiske sommarleikane. Den 178 cm høge og 73 kg tunge Sjtsjerbakov var medlem av Dynamo Moskva.

Aktiv
-----

Sjtsjerbakov vart nummer to i tresteg i den sovjetiske friidretts-meisterskapen 1948. Året etter vann han tresteg-tevlinga i den nasjonale meisterskapen, men måtte i 1950 sjå seg slått av Boris Sambrimborz. Frå 1951 til 1956 vann Sjtsjerbakov seks meistertitlar på rad, i 1957 vart han på ny nummer to, den gongen overgått av Oleg Rjakovskij.

Under friidretts-EM i Brussel 1950 vann Sjtsjerbalov ein suveren siger i tresteg-gropa. Han presterte 15,39 meter og slo nestemann, finske Valdemar Rautio med over 40 centimeter. To år seinare, under dei olympiske leikane i Helsingfors tok Sjtsjerbakov sølvmedaljen etter å ha flytta europarekorden sin med 28 cm,
til sterke 15,98 meter, men brasilianaren Adhemar da Silva vart olympisk meister etter å ha forbetra verdsrekorden to gongar i finalen, fyrst til 16,12 meter og så til 16,22 m.

Den 19. juli 1953 i Moskva sette Sjtsjerbakov verdsrekord i tresteghopp med 16,23 meter, ein centimeter over den gamle. I friidretts-EM 1954 i Bern forsvarte han europameister-tittelen på suverent vis. Med 15,90 meter låg han langt føre sølvvinnaren, svensken Roger Norman, som fekk notert 15,17 m i sluttprotokollen.

I mars 1955 tok Ferreira tilbake verdsrekorden med eit hopp på 16,56 meter. Sjtsjerbakov forbetra sin personlege rekord til 16,46 m under eit stemne den 4. juli 1956, hans tiande sovjetrekord og sjuande europarekord. Under sommar-OL i Melbourne i 1956 hoppa han 15,80 meter og vart nummer seks, Ferreira vann då sitt andre OL-gull.

Etter han la opp som aktiv, arbeidde Sjtsjerbakov som trenar. Mellom anna trena han kubanaren Pedro Pérez, ein ung kar som i 1971 sette verdsrekord i tresteg med 17,40 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1950 i Brussel: Gullmedalje – 15,39 m, framom Valdemar Rautio (14,96 m)
* OL 1952 i Helsingfors: Sølvmedalje – 15,80 m, bakom Adhemar da Silva (16,22 m)
* EM 1954 i Bern: Gullmedalje - 15,90 m, framom Roger Norman (15,17 m)
* OL 1956 i Melbourne: Nr 6 – 15,80 m

Kjelder
-------

* sports-reference Arkivert 2009-04-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Leopold von Ranke
**Leopold von Ranke** (21. desember 1795–23. mai 1886) var ein tysk historikar. Han var ein sentral premissgjevar og aktør då historie på 1800-talet vart danna som eit systematisert og vitskapleg fag. Ranke vert rekna som grunnleggjaren av kjeldebasert historieforsking.

Ranke bygde på metodane til Göttingen-skulen og sette standarden for mykje seinare historieskriving. Han var i stand til å sameine undervisnings-metodane i førelesingssalen med grundig vekt på arkivundersøkingar og analysering av historiske dokument. I fylgje Ranke må historikaren søke primærkjeldene (empirisme), ikkje basere seg på legender og tradisjon.

Motsett Hegel sitt spekulative historiesyn, utvikla og fremja Ranke eit syn på historie som la vekt på filologisk kjeldekritikk og understreka det særeigne («das Einmalige») ved hendingane. I fylgje dette synet, kalla historisme, skal det fortidige forståast utifrå sine eigne premissar. Rekonstruksjonen av det fortidige er historievitskapen si fremste oppgåve. Ranke meinte at historieforskinga korkje skal døme eller leie menneskeheita mot framtida, men eine og åleine innrette seg mot å fastslå «wie es eigentlich gewesen», – kva var det som verkeleg hende.

Ranke sitt viktigaste einskildverk er *Geschichte der romanischen und germanischen Völker 1494–1535*, ei soge om dei romanske og germanske landa og folka som kom ut i 1824.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon
**Gianfranco Zola** (fødd 5. juli 1966) er ein italiensk fotballtrenar og tidlegare -spelar frå Oliena på Sardinia. Han var ein kreativ og teknisk brilliant, offensiv spelar som vert særleg hugsa for sine år med SSC Napoli, Parma FC, Chelsea FC og Italia sitt landslag.

Karriere
--------

### Klubbspel

Perioden 1984-89 var Zola aktiv for to ulike lag på lågare nivå, heime på Sardinia. I 1989 vart han overført til toppklubben Napoli. Allereie våren etter kunne han ferie triumf i Serie A, mellom lagkameratane fann ein karar som argentinaren Diego Maradona, brasilianaren Careca og Zolas eingen landsmann, Daniele Massaro. Mot 13 milliardar lire flytta Zola i 1993 frå ein økonomisk vanstyrt klubb til Parma FC. I dette laget viste Zola seg som ein framifrå playmaker. Med Parma vann han UEFA-cupen 1995. Frå november 1996 spelte Zola for engelske Chelsea. Med dette laget sanka han pokalar i FA-cupen 1997, ligacupen og cupvinnarcupen våren 1998, i den siste kampen vart han matchvinnar som innbytar. I mai 2000 vann han FA-pokal nummer to. Sommaren 2003 skreiv Zola kontrakt med Serie B-laget Cagliari. Zola bidrog mykje til at Cagliari rykte opp til Serie A i 2004. I juni 2005 la han opp, etter å ha skåra to mål i sin siste kamp (mot Juventus).

### Landslagsspel

Zola debuterte på Italia sitt landslag i Genova 13. november 1991. Gjestelaget Noreg tok då leiinga i EM-kvalifiseringskampen eit kvarter ut i andre omgangen ved Jahn Ivar Jakobsen, fyrst i sluttminutta makta Italia å utlikne til 1–1. Under VM i fotball 1994, der Italia tok seg til finalen, var Zola einast innbytar i ein kamp. Derimot spelte han alle Italias tre kampar i Fotball-EM 1996. Han aksla landslagstrøya siste gongen i oktober 1997. Etter 35 kampar og 10 landslagsmål måtte hana sjå langt etter vidare landslagsspel.

### Merittar

* Vinnar av UEFA-cupen: 1995 for Parma FC
* Vinnar av Cupvinnarcupen: 1998 for Chelsea FC
* Seriemeister: 1990 for SSC Napoli
* Vinnar av FA-cupen: 1997 og 2000 for Chelsea FC
* Vinnar av den engelske ligacupen: 1998 for Chelsea FC
* VM-sølv: 1994 med Italia

Kjelder
-------

* eu-football

---

* *Denne artikkelen bygger på «Gianfranco Zola» frå Wikipedia på engelsk, den 20. april 2022.*


| * v
* d
* e
Italia sitt landslag – andreplass i VM i fotball i 1994 |
| --- |
| 
* 1 Pagliuca
* 2 Apolloni
* 3 Benarrivo
* 4 Costacurta
* 5 Maldini
* 6 Baresi (kaptein)
* 7 Minotti
* 8 Mussi
* 9 Tassotti
* 10 R. Baggio
* 11 Albertini
* 12 Marchegiani
* 13 D. Baggio
* 14 Berti
* 15 Conte
* 16 Donadoni
* 17 Evani
* 18 Casiraghi
* 19 Massaro
* 20 Signori
* 21 Zola
* 22 Bucci
* Landslagstrenar: Sacchi

 | Flagget til Italia |
|  |


| * v
* d
* e
Italia sitt landslag – EM i fotball 1996 |
| --- |
| 
* 1 Peruzzi
* 2 Apolloni
* 3 Maldini (kaptein)
* 4 Carboni
* 5 Costacurta
* 6 Nesta
* 7 Donadoni
* 8 Mussi
* 9 Torricelli
* 10 Albertini
* 11 Baggio
* 12 Toldo
* 13 Rossitto
* 14 Del Piero
* 15 Di Livio
* 16 Di Matteo
* 17 Fuser
* 18 Casiraghi
* 19 Chiesa
* 20 Ravanelli
* 21 Zola
* 22 Bucci
* Landslagstrenar: Sacchi

 | Flagget til Italia |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* ICCU
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Ghost** er ei svensk rockegruppe som var skipa i Linköping i 2006. Dei gav i 2010 ut ein demo med tre songar, etterfølgd av ein vinyl med tittelen *Elizabeth*, og seinare debutalbumet deira, *Opus Eponymous*. Albumet vart nominert til den svenske musikkprisen Grammis, fekk god mottaking og auka populariteten til gruppa monaleg. Det andre albumet deira, *Infestissumam*, kom ut i 2013 og var det første albumet gruppa gav ut gjennom eit større plateselskap. Albumet debuterte som nummer ein i Sverige og vann Grammis-prisen for beste hardrock/metal-album. Gruppa gav i 2015 ut det tredje albumet, *Meliora*, som fekk positiv mottaking og selde godt. Det toppa salslista i Sverige og nådde som nummer åtte i USA. Hovudsingelen frå albumet, «Cirice», vann Grammy Award i 2016 for «Best Metal Performance». Gruppa avduka det fjerde studioalbumet i 2018, titulert *Prequelle*.

Ghost kan lett kjennast att for den eksentriske framsyninga si. Fem av gruppemedlemmene, kalla «Nameless Ghouls», har identiske kostyme som dekkjer til andleta deira. Vokalisten løynde identiteten sin bak figuren «Papa Emeritius», som i utsjånaden kan skildrast som ein demonisk antipave. Han vart avslørt som Tobias Forge i 2017, etter å ha vorte saksøkt av tidlegare gruppemedlemmer. Sidan 2018-albumet *Prequelle* og etterfølgjande turnear, har Forge kledd seg ut som ein figur kjend som «Cardinal Copia», med smoking og ei prostetisk maske.

Diskografi
----------

* *Opus Eponymous* (2010)
* *Infestissumam* (2013)
* *Meliora* (2015)
* *Prequelle* (2018)
* *Impera* (2022)

Referansar
----------

1. ↑  «Ghost vert Malakoff-headlinar». Sunnmørsposten. 7. mars 2018. Henta 3. november 2018.
2. ↑  «Antipave til Nordfjordeid i sommar». Firda. 7. mars 2018. Henta 3. november 2018.
3. ↑  «Anmeldelse: Ghost - «Prequelle»». Dagbladet. 31. mai 2018. Henta 3. november 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Klaus Emil Julius Fuchs** (29. desember 1911–28. januar 1988) var ein tysk-fødd britisk fysikar og atom-spion som i 1950 vart dømd for å levere informasjon frå den britiske og amerikanske atombombeforskinga til Sovjetunionen under og like etter andre verdskrigen. Fuchs var ein ekstremt kompetent forskar. Ved Los Alamos National Laboratory var Fuchs ansvarleg for mange viktige teoretiske utrekningar knytte til det første fisjonsvåpenet, og seinare òg for dei tidlege modellane av hydrogenbomba, det første fusjonsvåpenet.

Biografi
--------

Fuchs gjekk både på universitetet i Leipzig og universitetet i Kiel, og medan han gjekk i Kiel vart han aktiv innan politikken. Som ung vart Fuchs medlem av det sosialdemokratiske partiet i Tyskland, og i 1932, kommunistpartiet i Tyskland. I 1933, etter eit valdsamt møte med dei nyleg innsette nazistane, flykta han til Frankrike og fekk då høvet til å bruke familiære samband til å flykte til Bristol i England. Han tok doktorgraden sin i fysikk ved University of Bristol i 1937, studerte under Nevill Mott, og tok ein DSc ved University of Edinburgh medan han studerte under Max Born. Oppgåva hans om kvantemekanikk, publisert i *Proceedings of the Royal Society* i 1936, bidrog til at han fekk ei pedagogisk stilling ved universitetet i Edinburgh året etter. I 1940 vart han internert, men vart snart frigjeven. 

I 1946 vart han leiar for den teoretiske avdelinga ved Harwell Atomic Establishment i England, ei stilling han hadde til han i 1950 vart arrestert, skulda for å ha overlate hemmelege opplysningar om kjernefysisk forsking til Sovjetunionen. Han vart dømd til 14 års fengsel, men vart 1959 frigjeven og gjeven løyve til å reise ut av England. Han reiste då til Aust-Tyskland, der han vart avdelingsleiar ved Sentralinstituttet for kjernefysikk i Dresden og frå 1963 professor i teoretisk fysikk ved den tekniske høgskulen der.

Klaus Fuchs er gravlagd på Zentralfriedhof Friedrichsfelde (Pergolenweg) i Berlin.

Kjelder
-------

* Klaus Emil Julius Fuchs. I Store norske leksikon.
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Klaus Fuchs» frå Wikipedia på bokmål, den 10. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Klaus Fuchs**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* MGP
* NLA

 |
| Saint-Maur-des-Fossés |
| --- |
| Horisonten til Saint-Maur-des-Fossés |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Saint-Maur-des-Fossés** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Val-de-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  11,25 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 75 400   6 702/km² |
| Koordinatar | 48°4′52″N 02°30′11″E﻿Koordinatar: 48°4′52″N 02°30′11″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.saint-maur.com |

**Saint-Maur-des-Fossés** er ein kommune og by i dei søraustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 11,7 km frå Paris sentrum i departementet Val-de-Marne, og har eit folketal på om lag 75 000 innbyggjarar.

Namn
----

Saint-Maur-des-Fossés har fått namnet sitt frå eit kloster som vart grunnlagd her i 638 av Dronning Nanthild, regent for son hennar Clovis II, ved ein stad kalla *Fossati* på mellomalderlatinsk (*Les Fossés* på moderne fransk), som tyder «vollgraver».

Klosteret, tileigna St. Peter og St. Maria, heitte *Sanctus Petrus Fossatensis* på mellomalderlatinsk, som tyder «St. Peter av vollgravene». I 868 inviterte Kong Karl II munkar frå klosteret Saint-Maur de Glanfeuil (i Le Thoureil i Maine-et-Loire, vest i Frankrike), som hadde flykta frå klosteret på grunn av ein vikinginvasjon. Dei hadde med seg dei kostelege leivningane av St. Maurus. 

Seinare i mellomalderen vart leivningane av St. Maurus vidkjend fordi dei visstnok kunne helbrede gikt og epilepsi, og *Saint Pierre des Fossés* vart ein av dei mest kjende pilegrimsstadane i Frankrike på denne tida. Til slutt, på 1200-talet, vart leivningane så populære at klosteret vart gjeve namnet Saint-Maur-des-Fossés («St. Maurus av vollgravene»).

Busetnaden som voks rundt klosteret vart derfor kalla Saint-Maur-des-Fossés.

Under den franske revolusjonen skifta namnet mellombels til *Vivant-sur-Marne* (som tyder «Livleg ved Marne») for å syne avvisinga av religion. 

Etter den franske revolusjonen vart det offisielle namnet på kommunen berre Saint-Maur, men i 1897 vart «des-Fossés» lagt til igjen, sannsynlegvis av historiske årsaker og for å skilje han frå andre byar i Frankrike med namnet Saint-Maur.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Armin van Buuren** (fødd 25. desember 1976) er ein nederlandsk trance-DJ og musikkprodusent. Han vart i 2007, 2008, 2009 og 2010 vald til verdas beste DJ i den årlege kåringa til britiske *DJ Magazine*. Ingen andre har nokon gong vunne prisen fire år på rad i den nederlandske musikkhistoria.

Van Buuren vart fødd i Leiden i Nederland. Han voks opp med musikalske foreldre og blei tidleg inspirert og fascinert av musikk. I tillegg til sin kjærleik for musikk fatta han seinare interesse for teknologi og datamaskinar. Då han var 14 år kjøpte han sin fyrste samplar, tok synthen til far sin og byrja å lage musikk.

Då han sykla til skulen, høyrde han ofte på musikk av Jean Michel Jarre og Ben Liebrand. Han hadde stor respekt for Ben Liebrand og sende han ein demo som blei mottatt med stor entusiasme. Liebrand lærde van Buuren ein stor del om miksing og produksjon av musikk det følgjande året.

Van Buuren fekk stor interesse i miksing og byrja å jobbe som DJ på ein lokal klubb som heitte Nexus. Då han slutta på vidaregåande skule i 1995, byrja han å studere juss på universitetet. Han flytta studioutstyret sitt frå soverommet til eit ekte studio. Nokre av dei fyrste låtane han produserte i sitt nye studio var hitar som «Touch Me» og «Communication». Han likte ikkje å vere bunden til ein spesiell musikkstil, så dei neste åra hadde ein variert stil. Han beskriv musikken sin som oppløftande, melodirik og energisk.

Han har i seinare tid fullført utdanninga og er per dags dato ein fullverdig advokat i Nederland. Den 17. september 2009 gifta han seg med Erika van Thiel etter eit forhold på over 10 år.




|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Armensk** er eit språk i den indoeuropeiske språkfamilien. Det blir tala av armenarar i fleire land, og er offisielt språk i Armenia. Det blir tala av rundt 3,5 millionar menneske i Armenia og i spreidde koloniar i Kaukasia og Midtausten. 

Armensk utgjer ei eiga grein av den indoeuropeiske språkfamilien. Moderne armensk fell i to hovuddialekter: austarmensk i Armenia og vestarmensk i Tyrkia, der det for det meste er vorte utrydda, og i emigrantkoloniar i Midtausten. 

*Hayeren*, 'armensk', skrive med armensk skrift.
Armensk har sitt eige skriftspråk som blei utvikla på 400-talet. Det armenske alfabetet inneheld 8 vokalteikn og 30 konsonantteikn. Alfabetet blei ifølgje tradisjonen skapt på grunnlag av det greske alfabetet av biskop Mesrop (d. 440), som òg skal ha skapt det georgiske og alfabetet til dei kaukasiske albanarane.

Kjelder
-------

* «armensk» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Armensk» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2010.*

Fotnotar

1. ↑  Tal frå Ethnologue

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Armensk**

| * v
* d
* e
Indoeuropeiske språk |
| --- |
| albansk**·** anatolisk**·** indoiranske**·** greske**·** italiske**·** keltiske**·** germanske**·** armensk**·** tokariske**·** slaviske**·** baltiske |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 31°46′37.83″N 35°13′44.79″E﻿

**Hiskiabassenget** (hebraisk skrift בריכת חזקיהו, *Breichat Hezkiyahu*) ligg i Det kristne kvarteret i Gamlebyen i Jerusalem og var ein gong eit reservoar som var ein del av vassystemet i byen. Bassenget er i dag tørrlagt og omgjeve av bygningar på alle sider. Josefus Flavius kalla bassenget Amygdalon, som tyder ‘mandeltre’. 

Bassenget er trudd å vere det same som er nemnt i bibelverset 2. Kong 18,17, og ein trur at dette er det øvre bassenget der kong Hiskia møtte sendeboda frå kongen av Assyria. Seinare fekk det vatn frå Mamillabassenget, eit av tre vassreservoar som vart bygd av Herodes den store i det første hundreåret fvt.av ein undergrunnspassasje som framleis delvis eksisterer.

Bassenget vert òg kalla Søylebassenget eller Patriarkbadet (på arabisk: Birkat Hammam el-Batrak بركة حمّام البطرك).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hiskia's Pool» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gil Zohar (May 24, 2007). «Long-awaited luxury». The Jerusalem Post.
2. ↑  Schwiki, Itzik (February 8, 2005). «The Total Experience from Dismantling and Rebuilding Teaches that This is a Highly Dubious Way of Preservation». 02net. Arkivert frå originalen 26. mars 2005. Henta 5. september 2015.  (he)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hiskiabassenget**
**Leser søker bok** (LSB) er ein samskipnad av over 20 norske organisasjonar som arbeider for at alle skal ha tilgang til litteratur. 

LSB har ansvaret for at det skal kome ut *tilrettelagd litteratur*, det vil seia litteratur som tilpassar seg lesarar som har vanskar med å lese vanlege bøker. LSB sørgjer for at tilrettelagde bøker blir utvikla, gitt ut og formidla gjennom 160 *Bok til alle-bibliotek*. Desse biblioteka organiserer igjen om lag 750 leseombod som les høgt for folk som ikkje kan lese. LSB har laga søkjesida *Boksok.no*. Her kan ein søkje etter bøker som passar ulike behov. LSB gir også ut ein katalog med oversikt over bøker dei har støtta LSB deler ut Ordknappen, ei utmerking til forfattarar som skriv tilrettelagt.

LSB er finansiert av Kulturdepartementet. Organisasjonen er ein brei allianse samansett av forfattarar, illustratørar, forlag, fagfolk innan lesing og interesseorganisasjonar for funksjonshemma. I alt har LSB 20 medlemsorganisasjonar, mellom andre Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening, GRAFILL, Den norske Forleggerforening, Norske Barne- og Ungdomsbokforfattere og Den norske Forfatterforening. 

LSB held til på Litteraturhuset, med Liv Gulbrandsen  som dagleg leiar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Leser søker bok
* Søkjesida Boksok.no, med oversikt over alle tilrettelagde bøker
MF «Folgefonn» var den første bilferja i sambandet. (Biletet er frå Austevoll).
**Leirvik-Valevåg-Mosterhamn** var eit tidlegare ferjesamband som gjekk mellom Leirvik på Stord, Valevåg i Sveio kommune og Mosterhamn i Bømlo kommune driven av Hardanger Sunnhordlandske Dampskipselskap. 

MS «Tysnes» var den første båten som tok med seg bilar i lokalrute i Sunnhordland. Ho kunne ta med seg to bilar tverrskips på framdekket og trafikkerte rutene Leirvik - Halsnøy - Sunde og Leirvik - Valevåg - Mosterhamn, med mange anløp langs desse rutene, frå 1930 og framover. I 1947 vart ruta omtalt som ferjerute i ruteheftet til HSD, men det var framleis «Tysnes» som trafikkerte ruta. Etter kvart gjekk òg MS «Granvin» i denne ruta. Denne båten kunne òg berre ta 2-3 bilar. 

I 1957 vart MS «Halsnøy» sett inn i ruta og denne kunne ta åtte bilar, men vart alt same året avløyst av MF «Folgefonn», som kunne ta 20 bilar. Sidan «Halsnøy» ikkje hadde lokalruter, slik «Tysnes» hadde hatt, kunne «Folgefonn» gjere langt fleire rundturar enn tidlegare. «Folgefonn» gjekk i ruta fram til midten av 1960-talet. Kapasiteten på ferja byrja etter kvart å bli for liten, og MF «Osafjord», som trafikkerte ruta Flatråker-Jektevik-Nord-Huglo, tok ein tur til Sunde, Halsnøy og Leirvik med retur midt på dagen. 

Sommaren 1967 kom nye MF «Sveio» inn i ruta i tillegg til MF «Folgefonn» og hausten 1968 vart «Folgefonn» avløyst av MF «Kinsarvik», som tok 30 bilar. «Sveio» og «Kinsarvik» trafikkerte ruta i lag fram til 1969-1970. 

Då ferjekaien på Skjersholmane vart opna i mai 1983 vart dette ferjesambandet lagt ned og delt opp i Skjersholmane-Valevåg og Valevåg-Mosterhamn.

Kjelder
-------

* Ferjer i Hordaland - STP-Norway Arkivert 2014-04-21 ved Wayback Machine.
* Skjersholmane - Valevåg (E39) Arkivert 2014-04-21 ved Wayback Machine.
Ein moderne fallskjerm
Ein fallskjermhoppar før hoppet. Hovudskjermen er pakka saman på ryggen, og ein reserveskjerm er festa på magen. Reserveskjermen skal ikkje nyttast som anna enn ei naudløysing dersom hovudskjermen ikkje faldar seg ut.
**Fallskjerm** er ei innretning som er slik forma at eit menneske eller ein gjenstand vert bremsa av luftmotstanden under fritt fall frå stor høgd, særleg frå fly eller anna luftfartøy. Fallskjermar kan nyttast både til militære og sivile føremål.

Allierte fallskjermsoldatar over Nederland i 1944.
Romfartøyet Apollo 15 var utstyrt med fallskjermar for å dempe farta før romferda vart avslutta i Stillehavet. Den eine av dei tre fallskjermane fungerte ikkje som han skulle, slik det går fram av fotografiet.
Moderne fallskjermar er rektangulære og forma etter dei same aerodynamiske prinsippa som ligg til grunn for forma på ei vengje på eit fly. Sjølve skjermen er bygd opp av celler som vert fylte med luft, og slik kan fallskjermen halde ein optimal fasong gjennom heile svevet. Fallskjermhopparen flyg soleis framover samstundes som han daler, og kan ved hjelp av linene han heng i, styre og kontrollere ferda mot jorda og lande der han har planlagt. Men tidlegare var fallskjermane kuppelforma og laga av eitt lag duk, og fallskjermhopparen, som hang i liner festa til randen av kuppelen, kunne ikkje styre fallskjermen i nemnande mon. Soleis fell slike fallskjermar meir eller mindre loddrett ned mot jorda, anten det var eit menneske eller ein gjenstand som hang under.

Fallskjermar har tradisjonelt vore laga av silke, bomull eller nylon, ofte med eit lag av silikon for vere stabile og varige. Dei moderne fallskjermane er laga utelukkande av kunststoff. 

Før uthoppet har fallskjermhopparen skjermen pakka saman på ryggen etter eit system som gjer at skjermen kan falde seg ut når hopparen er i lufta. Normalt er det ein pilotskjerm, ein liten fallskjerm, som dreg ut sjølve fallskjermen. Utløysarmekanismen vert vanlegvis aktivisert av fallskjermhopparen sjølv etter ei stuttare eller lengre tid i fritt fall, eller utløysarmekanismen kan aktiviserast av ei line som er festa til flyet. Utløysinga kan og gjerast av ei mekanisk eller elektronisk innretning som på førehand er stilt inn på å tre i funksjon i ei fastsett høgd.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fallskjerm**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* NDL

 |
**Falske vener** er ord på ulike språk som likner kvarandre i form, men har ulik tyding. Slike ordpar finn ein gjerne i språk som har språkleg eller kulturell slektskap, slik at mange ord der både er like og har lik tyding, men nokre ord har ulik tyding, til dømes fordi tydinga har utvikla seg ulikt på dei ulike språka, eller fordi dei har ulike lånord. Falske vener kan vera eit problem i samband med språklæring, der ein ikkje har fullstendig oversikt over tydingane til orda på eit andrespråk, tolking og omsetjing, der ein kan oversjå feiltolkingar.

Det finst fleire falske vener på bokmål og nynorsk. Bokmålsordet «uttalelse», som kan visa til ei 'uttrykt meining' eller ein 'resolusjon', kan omsetjast feil til nynorsk som «uttale» der eit ord som «fråsegn» ville vore rettare. Eit døme på falske vener mellom norsk og svensk er svensk *glass* (lånord frå fransk *glace*), som tyder 'is(krem)', ikkje 'glas', på norsk.

Svensk *grundlag* kan minna om norsk «grunnlag», men tyder 'grunnlov'.
Dansk *grine* tyder 'å le', men på norsk tyder det å grina eller gråta.

Døme på norsk og engelsk kan vera norsk nikkers (lånord frå engelsk *knickers* eller *knickerbockers*), som tyder knebukse, og engelsk *knickers*, som no berre tyder 'underbukse'.

Eit døme på falske vener på norsk og fransk er «ortofoni», som på norsk viser til skriftspråk tufta på lydrett nedskriving av ord, medan fransk *orthophonie* viser til 'logopedi'.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Falske venner» (PDF). *Statsspråk* (3). 2010. s. 4.
2. ↑  «falske venner» i *Store norske leksikon*, snl.no.
3. ↑  «nikkers» i *Det Norske Akademis ordbok*
4. ↑  «knickers». *Oxford English Dictionary* (3. utg.). Oxford University Press. September 2005.  (Krev abonnement eller medlemskap i britisk offentleg bibliotek.)
5. ↑  Ingvil Brügger Budal (19. oktober 2018). «Franske og falske vener i fagspråket». *Fagspråk*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Faloda
**Faloda** (hindi फ़लूदा, tamil பலுடா, bengali ফালুদা; også romanisert **faloood** og **faluda**) er ein søt drikk eller dessert som er utbreidd i Sør-Asia. Han blir tradisjonelt laga ved å blanda rosevatn, tynne nudlar (vermicelli), søte basilikumfrø (*sabza/takmaria*) og gelébitar med mjølk, og blir ofte servert med iskrem oppå.

Rosefaloda.
Faloda med mjølk.
Nudlane ein nytter er laga av kveite, arrowroot, maisenna eller sago.

Historie
--------

Faloda stammar frå Persia, der den liknande retten faloodeh er populær. Retten kom til India med dei muslimske herskarane som erobra landet og etablerte dynasti der.

Formene av faloda som er vanlege i dag blei utvikla i Mogulriket og spreidde seg i lag med dette. Det blei laga lokale variantar av retten i andre muslimske statar, som fyrstestaten Hyderabad og Det karnatiske fyrstedømet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Falooda Recipe». Henta 3. januar 2017.
2. ↑  «Falooda». *ifood.tv*. Henta 26. januar 2015.
3. ↑  «Falooda Sev Recipe». Henta 3. januar 2017.
4. ↑  «Falooda». *iFood.tv*. Henta 4. april 2016.
5. ↑  «The Royal Falooda | Eating India». *www.eatingindia.net*. Arkivert frå originalen 28. mai 2017. Henta 4. april 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Faloda» frå Wikipedia på bokmål, den 6. august 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Faloda**

* How To Make Falooda (Indian Dessert Drink)
Fallvindområde i høgre biletkant.
Fallvind kan skape kraftig horisontal vind og føre til store øydeleggingar.
Ein **fallvind** er ei søyle med søkkande luft som kan føre til kraftig horisontal vind på overflata. Med vindstyrke opp mot 240 km/t (67 m/s) kan dei ofte føre til liknande øydeleggingar som ein tornado, og sidan dei ofte oppstår i samband med kraftige torevêr blir ei av og til tatt for å vere nettopp det. Skilnaden på dei er derimot at fallvindar fører til vind ut til alle kantar frå eit sentralt punkt på bakken (divergent vind), medan tornadoar har vind som går inn mot senteret av tornadoen (konvergent vind) i ei roterande rørsle. 

Fallvinden kan bli spesielt kraftig i samband med torevêr. Fallvind utan nedbør eller i samband med virga vert kalla «tørr fallvind», medan fallvind i lag med nedbør vert kalla «våt fallvind». Dei fleste fallvindane har ei utstrekking som er mindre enn 4 km i diameter på bakken og vert kalla mikroutbrot. Er dei større enn 4 km i diameter vert dei av og til kalla makroutbrot, og kan i ekstreme tilfelle dekke eit 320 km breitt og 1600 km langt område og vare opp mot 12 timar og meir. Prosessane i dei meir ekstreme tilfella er derimot litt annleis enn for dei fleste fallvindtilfella. 

Prosessen startar vanlegvis med at hagl eller store regndropar fell gjennom eit tørrare luftlag. Haglkorna smeltar og regndropane fordampar, ein prosess som krev energi slik at lufta blir avkjølt. Kald luft er tyngre enn varm luft, og dette fører då til at den søkkande lufta akselererer. Når den søkkande lufta treffer bakken spreier den seg til alle kantar. 

Eit sjeldnare tilfelle er ein type fallvind kalla «varm fallvind», som oppstår når nedbør fordampar i lufta, og lufta blir komprimert når den søkk frå store høgder. Denne komprimeringa fører til ei oppvarming av lufta. Varme fallvindar opppstår hovudsakleg om natta og kan skape vind opp mot 45 m/s, innehalde svært tørr luft og føre til ein temperaturauke på heile 50 °C. Slike ekstreme temperaturaukar skjer vanlegvis når temperaturen i utgangspunktet er -20 til -30 °C, og varar sjeldan meir enn eit par timar. 

Fallvind, og særleg mikroutbrot, er svært farleg for flytrafikk, og har ført til fleire alvorlege flyulykker.

Referansar
----------

* Fujita, T.T. (1981). "Tornadoes and Downbursts in the Context of Generalized Planetary Scales". Journal of the Atmospheric Sciences, 38 (8).
* Fujita, T.T. (1985). "The Downburst, microburst and macroburst". SMRP Research Paper 210, 122 pp.
* Wilson, James W. and Roger M. Wakimoto (2001). "The Discovery of the Downburst - TT Fujita's Contribution". Bulletin of the American Meteorological Society, 82 (1).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fallvind**

* Fallvindtilfelle i Texas Arkivert 2011-11-28 ved Wayback Machine.
* Fallvindtilfelle i Wisconsin 1977
* StormWiki Arkivert 2007-01-12 ved Wayback Machine.
| Falmouth  |
| --- |
| kornisk | Aberfal |
| Hamna i FalmouthHamna i Falmouth Hamna i Falmouth |
| Plassering |
| 

Falmouth is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cornwall |
| Distrikt | Cornwall |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 21 635 |
| Koordinatar |  50°9′″N 5°4′″W﻿Koordinatar: 50°9′″N 5°4′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | TR11 |
| Telefon-retningsnummer | 01326 |
| **Nettstad:** www.falmouth.co.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Falmouth**
 |

**Falmouth** (kornisk: **Aberfal**) er ein hamneby på sørkysten av Cornwall i England. Han heitte opphavleg *Peny-cwm-cuic*, som vart forvanska til *Pennycomequick*. Det noverande namnet kjem av at han ligg ved munningen til elva Fal.

Hamna til byen utgjer saman med Carrick Roads den tredje største naturlege hamna i verda. Hamna er kjent for å ha vore utgangspunktet for fleire kjende jordomseglingar, mellom anna sir Francis Chichester og dam Ellen McArthur sine rekordferder.

I nyare tid har byen vorte mindre viktig som maritimt senter, og den viktigaste næringsvegen er no turisme. National Maritime Museet Cornwall vart opna i byen i februar 2003.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Falmouth» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Fontenay-le-Comte |
| --- |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Fontenay-le-Comte** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Pays de la Loire  Vendée |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  34,05 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 13 792   405/km² |
| Koordinatar | 46°28′″N 00°48′″W﻿Koordinatar: 46°28′″N 00°48′″W﻿ |
| Høgd over havet | 24 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 85200 |
| **Heimeside:** www.ville-fontenaylecomte.fr |
| Plassering |
|  |

**Fontenay-le-Comte** er ein by og kommune vest i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Vendée i regionen Pays de la Loire og har om lag 15 000 innbyggjarar. 

Byen ligg ved elva Vendée, som renn gjennom byen.

Historie
--------

Fontenay oppstod i tida då Gallia eksisterte. Endinga «le Comte» skal ha vorte lagt til då byen vart teke av Kong Louis IX frå familien Lusignan og gjeve til bror hans Alphonse, greve av Poitou, som gjorde byen til hovudstad i Bas-Poitou. Etter traktaten i Brétigny i 1360 vart byen og området gjeve til England, men vart tatt tilbake i 1372 av Duguesclin. Han vart fleire gonger erobra under Hugenottkrigen på 1500-talet og byen vart lagt ned i 1621. Under opprøret i Vendée i 1793 vart han okkupert av både republikanarar og rojalistar. Frå 1790 til 1806 var han hovudstad i departementet Vendée.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Barn Jesus i en krybbe lå** er ein opphavleg dansk julesong skriven av diktaren H.C. Andersen i 1832.
Den best kjende melodien er skriven av Niels W. Gade.
Songen er oppført som salme nr. 45 i Norsk salmebok 2013 og som nummer 103 i Den Danske Salmebog, der han først kom med i 2003.

**Norsk tekst:**  

Barn Jesus i en krybbe lå,  

skjønt himlen var hans eie,  

hans pute her var høy og strå,  

mørkt var det om hans leie!  

Men stjernen over huset stod,  

og oksen kysset barnets fot.  

Halleluja, halleluja, barn Jesus!  

  

Hver sorgfull sjel blir frisk og glad  

og legger bort sin smerte;  

et barn er født i Davids stad  

til trøst for hvert et hjerte.  

Til dette barnet skal vi gå  

For barnesinn igjen å få.  

Halleluja, halleluja, barn Jesus!

**Dansk originaltekst:**  

Barn Jesus i en krybbe lå,  

skønt Himlen var hans eje.  

Hans pude her blev hø og strå,  

mørkt var det om hans leje!  

Men stjernen over huset stod,  

og oksen kyssed barnets fod.  

Halleluja! Halleluja! Barn Jesus!  

  

Hver sorgfuld sjæl, bliv karsk og glad,  

ryst af din tunge smerte,  

et barn er født i Davids stad  

til trøst for hvert et hjerte.  

Til barnet vil vi stige ind  

og blive børn i sjæl og sind.  

Halleluja! Halleluja! Barn Jesus!

Historie
--------

Melodien som Niels W. Gade sette til H.C. Andersens tekst
Songen blei først skriven som eit dikt og var ein del av utgjevinga *Aarets tolv Maaneder, Tegnede med Blæk og Pen*, og representerte desember måned. Først i 1849 sette Johan Christian Gebauer melodi til diktet, og denne var den mest brukte fram til 1950-talet. I 1859 blei melodien som er brukt i dag komponert av Niels W. Gade. I 1874 komponerte også Henrik Rung ein melodi som han arrangerte for blanda kor.

«Barn Jesus i en krybbe lå» kom først med i *Den Danske Salmebog* i den nye utgåva i 2003. Ho er salme nummer 103 under temaet «Troen på Guds søn - Jesu fødsel», med melodien til Niels W. Gade.
I same utgåve av salmeboka kom også H.C. Andersen sitt dikt 1864 «Jeg har en Angst» med.

Songen inngår i norsk kristen juletradisjon. Han er med i Norsk Salmebok (1985), og er nr. 45 i Norsk salmebok 2013.

Nokre norske artistar som har gjort innspelingar av songen er Arve Tellefsen (med Nidarosdomens Guttekor på plata *Våre beste julesanger*) og Merete Hjortsø.

Kjelder
-------

1. ↑  Biografi: Andersen, Hans Christian Den Danske Salmebog Online
2. ↑  Aarets tolv Maaneder. Tegnede med Blæk og Pen H.C. Andersen Centret
3. ↑  Kort presentasjon av nr. 1−899 i Norsk salmebok 2013 Den norske kirke
4. ↑  Den Danske Salmebog Online - Salme 103
5. ↑  «H.C. Andersen og musikken». Det Kongelige Bibliotek.
6. ↑  «Barn Jesus i en krybbe lå», *Salmebloggen*, 16. november 2016

* *Denne artikkelen bygger på «Barn Jesus i en krybbe lå» frå Wikipedia på bokmål og «Barn Jesus i en krybbe lå» frå Wikipedia på dansk, den 28. desember 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Barn Jesus i en krybbe lå i Den Danske Salmebog Online
**Førde i Jølster** er ei lita grend i den sørlege enden av Breimsvatnet. Bilveg til grenda tek av frå E39 på Grungen, midt mellom Skei og Klakegg. Vegen er skilta til «Breimsvatnet». Førde høyrde tidlegare til Breim kommune, men vart ein del av Jølster kommune ved kommunereguleringa i 1964. Resten av Breim kommune vart lagt til Gloppen kommune. Førde er ei lita grend, med seks gardsbruk. Innbyggjartalet har vore rundt 40 i mange år. 

Namnet «Førde» kjem av gamalnorsk «fird», som tyder fjord, og er brukt fleire på fleire område i Noreg som ligg ved sjø eller vatn. Det er også brukt nokre stader i Tyskland og Irland. I daglegtale vert namnet «Førs» ofte nytta om denne grenda. Dette er genitivsforma av namnet Førde, og «til Førs» vert difor den same forma som til dømes «til fjells» eller «til sjøs». Når «Førde» vert brukt som namn på staden, er bokstaven «d» stum, slik at namnet vert uttala «Føre». Folket i og frå grenda vert lokalt kalla «førsarar», eller «førsara» på det lokale talemålet, då bokstaven «r» oftast ikkje vert uttala i slutten av ord.

«Nordfjord. Parti ved Førde.»   
 *Foto: Axel Lindahl/Norsk Folkemuseum.*
Den Trondhjemske Postvei, som offisielt opna i 1795, hadde skysstasjon i grenda, og gardbrukarane hadde skyssplikt med båt frå Førde til Reed i Gloppen kommune. Skysstasjonen, Hotel Skjorta, hadde namnet frå det høgste fjellet vest for Breimsvatnet, Skjorta, som er 1473 m høgt, og som stig rett opp frå Breimsvatnet, som ligg på om lag 52 moh. Naturen rundt grenda vert av dei fleste oppfatta som vill og trong. Dalen er smal og fjella er bratte og høge. Aasmund Olavson Vinje reiste fleire gonger langs postvegen, og var dermed avhengig av skyss over Breimsvatnet. Han har seinare skrive dette om opplevinga si av grenda: «Naturen er vild og ugjestmild, og folket ligesaa».

Andre nettstader
----------------

* Nettstaden til Digitalarkivet: Yngve Nedrebø: «Slektshistorie fra Førde, gnr. 75 i Jølster»
**Mikale Heggelund Kildal** (29. desember 1812–26. april 1884) var ein norsk jurist, embetsmann og stortingsmann frå Borgund på Sunnmøre. Peter Kildal og Daniel Kildal var brørne hans.

Kildal var fødd på Sørnes i Borgund, i dagens Ålesund, der far hans var sorenskrivar. Sjølv vart han student i 1830 og cand. jur. i 1835. Neste fem åra var han fullmektig hos sorenskrivar, i 1840 var han prokurator i Telemark. Frå 1841 og i vel 20 år var han prokurator i Ringsaker, der han gifta seg til garden Refling. 1862 vart han sorenskrivar for søre Hedmark, året etter for nordre Hedmark. Dette embetet hadde han til han døydde.

Kildal representerte Hedmark på Stortinget 1848, 1854, 1857, 1858, 1859-60, 1865-66 og 1868-69. Han var i 1848 sekretær i Odelstinget og i protokollkomiteen, samt medlem i adressekomiteen. I 1854 var han medlem av og i 1857 formann i justiskomite nr. 2, i 1857 også medlem av jarnbanekomiteen og komiteen om fengselslova. Han var i 1859-60 medlem av justiskomite nr 1 og valkomiteen, deltok i 1860 deputasjonen til kongekryninga i Stockholm. 1865-66 var han medlem av justiskomite nr 1 og valkomiteen, samt formann i komiteen om hjelpekyrkje for kyrkjelyden ved domyrkja i Trondheim. På sitt siste storting 1868-69 var han medlem av Lagtinget, formann i gasje- og pensjonskomiteen, pluss medlem av valkomiteen. Han var 1859 medlem av skoglovskommisjonen.

Kildal var ordførar 1843-47 i Ringsaker, og ofte medlem av heradstyret heilt fram til han døydde i 1884 på garden sin i Ringsaker.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Mijikendafolk** (*mijkenda* tyder 'dei ni stammane') er ei gruppe av ni nærskylde mijikendaspråklege bantufolk frå området mellom Sabaki og Umba på kysten av Kenya, frå grensa mot Tanzania i sør til grensa mot Somalia i nord. Dei ni gruppene er digo, chonyi, kambe, duruma, kauma, ribe, rabai, jibana og giriama. 
Digofolk kan også halda til i Tanzania. Historisk har desse folka også blitt kalla *nyika* eller *nika* av utanforståande. Dette er nedsetjande termar som tyder 'bushfolk'.

Kaya-skog.
Kvar av folkgruppene har unike skikkar og språk eller dialektar. Språka er alle rekna til same makrospråk, mijikenda, som er nært i selkt med swahili. Likskapane i ordtilfang tyder på at oppdelinga i dei ni gruppene har funne stad ein gong i dei siste 1000 åra. I dag talar dei fleste etniske mijikendafolk også swahili. Gruppene har til felles dei heilage skogane med befesta byar som blir kalla *kaya*. Desse blei skapet på 1500-talet, og har sidan blitt heilage stader verna av utvalde eldre i kvar folkegruppe. Elleve kaya-skogar er utvalde som verdsarv sidan 2008.

Kjelder
-------

1. ↑  Unescos världsarvslista, henta 13. mars 2010 (en)
2. ↑  Nominering till världsarvsstatus (en)

* *Denne artikkelen bygger på «Mijikenda» frå Wikipedia på svensk, den 17. juli 2020.*