recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tynne gjennomsiktige damestrømper
Knestrømper
**Strømpe** er eit ettersitjande klesplagg som dekker foten og delar av beinet. Dei kan vera i vove eller strikka stoff av mange slag tekstilmaterialar, men ull, bomull, silke og ulike nylonfibrar er vanlegast. Ankelstrømper eller -sokkar når til over ankelen, andre endar midt på leggen, medan knestrømper sluttar under knea og langstrømper kan gå opp mot skrittet. Korte strømper blir som oftast kalla sokkar. Strømper blir praktisk talt alltid laget og selt parvis. 

Strømpene blir trekt på beina og sit på plass ved eigen eller forsterka elastisitet. Dei kan òg haldast oppe med sokkehaldar, strømpeband (òg kalla hoseband), livstykke, korselett, strømpehaldar, hoftehaldar og på andre måtar. 

Forløparen til dagens strømper er hoser, som ein brukte i mellomalderen.

Andre typar strømper
--------------------

Ordet strømpe blir på norsk òg brukt om andre tynne, ettersitjande og tøyelege hylster, til dømes:

* Metallforsterka plastrøyr rundt ein bremsewire eller girwire.
* Eit røyr som sit utanpå eit anna kan setjast på som ein strømpe, vanlegvis til vern mot slitasje av mekanisk art.
* Eit bøyeleg, røyrforma hylster som ein trer utanpå ein elektrisk leidning for å isolera han eller skjerma dei elektriske signala mot uønska påverknad frå sterke signalkjelder som leidningen passerer.
* Ein røyrforma bit av eit material som krympar ved oppvarming og blir sett på elektriske leidningskoplingar for å hindra fukt.

Sjå òg
------

* Sokk
* Strømpebukse
* Langstrømpe
* Hose
* Strømpeband

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Strømpe» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «DigitaltMuseum: Søk: 'strømper'».
Göksu
**Göksu** (òg kalla **Geuk Su**, **Goksu Nehri**, **Salef**, **Kalykadnos**) er ei elv på Taşelihalvøya i Tyrkia. Begge kjeldeelvane hennar spring ut i Taurusfjella—den nordlege i Geyikfjella og den sørlege i Haydarfjella. Dei renn saman sør for Mut.

Elva er 260 km lang og munnar ut i Middelhavet 16 km søraust for Silifke (i provinsen Mersin). Elvedeltaet til Göksu, inklduert Akgölsjøen og Paradenizlagunen, er eit av dei viktigaste hekkeområda i Det nære austen og over 300 fugleartar er observert her. Av fugleartar finn ein flamingo, hegre, bietar, isfugl, måse, nattergal og songarar hekkar her. Den utryddingstrua karettskilpadda legg egg her. 

På grunn av stor utbygging av feriebustader er økosystemet i deltaet i stor fare. 

I 1190, under det tredje krosstoget fall Fredrik I av Det tysk-romerske riket av hesten sin og drukna i elva, som då var kjend som Salef. Det er reist eit monument til minne om han ved vegen mellom Silifke og Mut.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Göksu» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2012.*

Koordinatar: 36°17′45.6″N 34°2′52.8″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Pokritija most** (Покрития мост) er ei overbygd bru ved byen Lovetsj i Bulgaria. Brua kryssar elva Osam, og knyter saman den gamle (*Varosja*) og den nye delen av Lovetsj, og er kanskje det mest kjende landemerket i byen. 

I 1872 vart den gamle brua over elva nesten heilt øydelagd av ein flaum, og den lokale politisjefen gav ordre om at den vidkjende bulgarske byggjemeisteren Kolju Fitsjeto skulle byggje ei ny bru. Fitsjeto valde personleg materiale for trebrua, og alle innbyggjarane i Lovetsj medverka i byggeprosessen. Dei fattigare arbeida, medan dei rikare donerte pengar og betalte arbeidarane. Brua stod ferdig ferdig i 1874.

Pokritija most
Den opphavlege brua hadde ei lengd på 84 meter og husa 64 butikkar. Ho vart derimot fullstendig øydelagd av ein brann natt til 3. august 1925. Ei meir moderne bru vart konstruert i 1931, men denne vart bytta ut med ein rekonstruksjon av Kolju Fitsjeto sitt design i 1981-1982. Den noverande brua er 106 meter lang og har 14 butikkar. Arktitekten bak denne brua var Zlatev.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Trondheim kommune   
Kulturskulen**
**Trondheim kommunale kulturskole** (**TKK**), som er dagens namn på skulen, vart oppretta i 1973 og var saman med Trøndelag musikkonservatorium ei vidareføring av Trondhjems musikkskole som vart etablert allereie i 1911. 

I den første tida gav skulen eit tilbod berre i musikk og heitte **Trondheim kommunale musikkskole** (**TKM**). I 1998 vart tilbodet utvida til andre kunstuttrykk og namnet vart endra til **Trondheim kommunale musikk- og kulturskole** (**TKMK**). Dette namnet vart behalde fram til 2009, då dagens namn vart innførd. Skulen har i dag over 4000 elevplassar og gir eit breispektra undervisningstilbod i musikk, visuelle kunstfag, teater, sirkus og dans. Skolen har eit omfattande samarbeid med skule- og utdanningsinstitusjonar i kommunen og med det frivillige og profesjonelle kulturlivet i Trondheim. Undervisninga føregår på 38 forskjellige skular med hovudsete i kulturhuset i byen, Olavskvartalet. TKK arbeider målbevisst for å implementere den nasjonale rammeplanen for kulturskulane.

Trondheim kommunale kulturskule har blitt anerkjent nasjonalt og internasjonalt både for oppnådde faglege resultat og for å ha utvikla samarbeidsmodellar med skuleverket forøvrig og kulturlivet elles. TKKs aktivitet er bygd på grunnidèen om at musikk- og kulturfag er like viktige som matematikk og språkfag.

Ideologi
--------

* Opent opptak (tilpassa undervisning til alle interesserte, kvalitet i breidde og topp).
* Integrert kulturskulemodell (kompetansesenter for skuleverket og kulturlivet).
* Desentralisert verksemd (undervisning på skulane i bydelane og i spesialbygg med gode fasilitetar).
* Låge skulepengesatsar, familiemoderasjon og friplassordningar.

TKKs grunnlagsfilosofi og dei verdiane skulen søkjer å fremme, er: 

* deltaking
* tilhøyrsle
* engasjement
* oppleving
* kvalitet

Ved TKK er samspel i ulike grupperingar ein høgt prioritert aktivitet. Samspel i denne samanhengen tyder alt frå fleirhendig piano, klassiske kammerensembel til varierte bandkonsept. Ein annan prioritert aktivitet er opptredenar i form av førestillingar, utstillingar og konsertar. Slike framsyningar kan vere kulturinnslag i samband med møte/konferansar, eller månadens bilete på Rådhuset, eller det faste kunstnariske innslaget ved Bystyremøta. Årleg har elevane ved TKK ca. 300 offentlege opptredenar. Konsertar/ førestillingar/ utstillingar blir rekna som «hjarta» i verksemda til TKK.

Rektorar ved skolen
-------------------

* **Kåre Opdal** (1972 - 1994) vart tilsett allereie i 1972 for å førebu oppstarten av TKM i 1973
* **Vidar Hjemås** (1994 - )

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trondheim kommunale kulturskole» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mai 2010.*

Referanser
----------

1. ↑  Utdanningsdirektoratets brosjyre over Demonstrasjonsvirksomheter, 2006[*daud lenkje*]
2. ↑  *Artikkel i det internasjonale fagtidsskriftet «TheStrad»*, arkivert frå originalen 4. mai 2010, henta 21. mai 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trondheim kommunale kulturskole
Lufta over Danmarksplass og områda ikring er svært ureina om vinteren.
Danmarksplass i gamle dagar, då Bergen hadde trikkar i gatene. Ukjend dato.
**Danmarksplass** eller **Danmarks plass** er ein plass rett sør for Bergen sentrum, i eit område mellom Kronstad og Løvstakksiden. Plassen heitte før «Kronstad torv», men fekk sitt noverande namn til ære for hjelpeinnsaten frå Danmark under den andre verdskrigen.

Over Danmarksplass går i sør-nordretninga den sterkt tafikkerte riksvegen E39, som både er hovudinnfartsåra sørfra til sentrum av Bergen og hovudvegen vidare utanom sentrum, gjennom Fløyfjellstunnelen, til dei nordre bydelane og vidare nordover Vestlandet. På plassen kryssar E-69 dessutan hovudvegane til bydelane Årstad og Laksevåg, så Danmarksplass kan sjå ut som berre eit stort vegkryss. Under ugunstige vêrtilhøve om vinteren er luftforureininga sers stor i dette området.

Bybanen i Bergen går òg over Danmarksplass, med haldeplassen Danmarksplass. Ved sida av stasjonen ligg Kronstad distriktspsykiatriske senter. To andre viktige bygg på Danmarksplass er Forum kino og Krohnsminde stadion.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* Arkivert 2004-10-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Annarita Sidoti** (25. juli 1969–21. mai 2015) var ein italiensk friidrettsutøvar frå Gioiosa Marea på Sicilia som i 1990 og 1998 vart europameister og 1997 verdsmeister i 10 km kappgang.

Sidoti vann gullmedaljen i kappgang under europameisterskapen 1990 i Split. Fire år seinare kneip ho sølvmedaljen i den neste europameisterskapen, ho fekk same tid som bronsevinnar Jelena Nikolajeva, begge kom i mål seks sekundar bakom den finske gullmedaljøren, Sari Essayah. I 1997 nådde Sidoti toppen i si tid som aktiv då ho vann kappganggullet ved VM i Aten, heile 36 sekundar framom nummer to i tevlinga. Året etter vart ho i Budapest europameister for andre gong, der landskvinna Erica Alfridi syrgde for italiensk dobbeltsiger.

Frå 1999 tevla kvinnelege kappgjengarar på 20 kilometer i staden for 10 km i dei store internasjonale meisterskapane. Sidoti deltok internasjonalt til 2002, utan å kunne blande seg i medaljekampen i korkje VM, OL eller EM.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Gullmedalje på 10 km – 44.00, framom Olga Kardopoltseva (44.06)
* VM 1991 i Tokyo: Nr 9 på 10 km – 44.18
* OL 1992 i Barcelona: Nr 7 på 10 km – 45.23
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 9 på 10 km – 44.13
* EM 1994 i Helsinki: Sølvmedalje på 10 km – 42.43, bakom Sari Essayah (42.37)
* VM 1995 i Göteborg: Nr 13 på 10 km – 44.06
* OL 1996 i Atlanta: Nr 11 på 10 km – 43.57
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje på 10 km – 42.55, framom Olga Kardopoltseva (43.30)
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje på 10 km – 42.49, framom Erica Alfridi (42.54)
* VM 1999 i Sevilla: Braut 20 km
* OL 2000 i Sydney: Braut 20 km
* VM 2001 i Edmonton: Nr 8 på 20 km – 1.31.40
* EM 2002 i München: Nr 8 på 20 km – 1.31.19

Sidoti døydde i 2015 i heimbyen, nærare 46 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Annarita Sidoti» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2018.*
**Peder Balke** (4. november 1804–15. februar 1887) var ein norsk kunstmålar. Han laga landskapsmåleri med dramatiske motiv og ein avgrensa fargeskala som gjorde at han er blitt sett på som ein av dei beste norske landskapsmålarane frå 1800-talet. 

Balke var fødd som husmannsgut på Helgøya, men kom i 1820-åra til garden Vester-Balke på Toten, der han blei sett på som ein son og tok etternamnet Balke.

Balke døydde i Kristiania i 1887.

Kunstnarkarriere
----------------

Balke begynte som sjølvlært bygdemålar, men fekk seinare utdanning ved Tegneskolen i Christiania (1827), på akademiet i Stockholm (1829-1833) og i Dresden (1836). Bønder på Toten betalte for utdanninga hans, og som takk måla han salane på gardane deira. Peder Balke var elev av J. C. Dahl frå 1843 til 1844. Han reiste også til Paris og Russland. 

Peder Balke er representert i Nasjonalgalleriet med 14 bilete. Måleriet *Fyr på den norske kyst*, hans mest kjende, var hovedmotivet på baksida av dei norske tusenkronersetlane frå 1975 til 1981. Biletet blei tidlegare kalla *Vardø fyr*, men stemmer ikkje med kysten av Vardø, som heller ikkje hadde oko fyr i 1855, då biletet blei til. Dette mistilhøvet mellom røynda og kunstverket til Balke er eit uttrykk for at haldninga hans til naturskildringar var meir romantisk enn dokumentarisk.

Sosiale spørsmål
----------------

Kunstnaren Balke var også samfunnsoppteken. Han tok opp spørsmålet om kunstnarstipend i 1842, og var ein av dei første i Noreg som tok opp spørsmålet om pensjon, i 1851. 

Boligstrøket Balkeby (eller *Kunstnerlund*) på Majorstua i Oslo blei oppretta etter at Balke kjøpte jord frå garden Nedre Blindern, som han delte opp til bustadtomter, i 1856.

Galleri
-------

* «Nordkapp» ca. 1840«Nordkapp» ca. 1840
* «Fyr på den norske kyst» ca. 1860 som prydet Norges Banks 1000-kronerseddel fra 1975-81«Fyr på den norske kyst» ca. 1860 som prydet Norges Banks 1000-kronerseddel fra 1975-81
* «Stetind i tåke» 1861«Stetind i tåke» 1861
* «Vardøhus festning» ca. 1870«Vardøhus festning» ca. 1870
* «Nordlys»«Nordlys»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peder Balke» frå Wikipedia på bokmål, den 20. januar 2008.*
Koordinatar: 63°16′12.5″N 11°0′43.8″E﻿

**Peder Morset folkehøgskole** er ein frilyndt folkehøgskole som ligg i Selbu kommune i Trøndelag fylke.

Skolen tar imot 68 elevar i året og er eigd av Peder Morset stiftelse, der rådet har representantar frå Sør-Trøndelag fylkeskommune, Selbu kommune og Norsk forbund for Utviklingshemmede. Skolen har 40 elevplassar som er reserverte for elevar med lett utviklingshemming.

Peder Morset folkehøgskole vart oppretta i 1976 for å gi eit skoletilbod til menneske med ulike utviklingshemmingar, som utgjer to tredeler av elevmassen til skolen. I 1977 vart nybygde lokale tekne i bruk. I 2011 stod nye internat ferdige med enkeltrom med bad på alle rom.

#### Linjefag ved skolen i 2015:

* Arbeid i praksis
* Digitale media
* Event, ledelse og relasjonskompetanse
* Flexi
* Hestesport
* Jakt og fiske
* Kunst og design
* Multisport og friluftsliv

Kjelder
-------

* «Peder Morset folkehøgskole - Om skolen». folkehøgskole.no. Henta 21. august 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Allan Alfonzo «Al» Capps** (26. april 1939–7. juni 2018) var ein USA-amerikansk plateprodusent, arrangør, låtskrivar, multi-instrumentalist og vokalist. Frå og med 1960-åra produserte han og arrangerte album for populære artistar som Cher, Andy Williams, Helen Reddy, José Feliciano, Vicki Lawrence og Liza Minnelli, og leverte filmusikk for meir enn tjue filmar. Som musikar spelte han på album med The Everly Brothers, Gábor Szabó og Frank Sinatra. Seinare i livet skreiv han musikk for reklamar. 

Capps produserte og arrangerte album for mange artistar, som Andy Williams, Helen Reddy, Vikki Carr, José Feliciano, Liza Minnelli, The Osmonds, Cher, Jennifer Warnes, The Lennon Sisters, The Ventures og The Cats. I 1970-åra var han fast arrangør for Snuff Garrett.

Under innspelingar tok han stundom del som korsongar, som på albumet *Introducing Sparks* av Sparks. 

Blant filmane han skreiv musikk for var *The Windsplitter* (1971), *Sasquatch, the Legend of Bigfoot* (1977), *Buffalo Rider* (1978), *Smokey and the Bandit II* (1980), *Sharky's Machine* (1981), *The Cannonball Run* (1981), *Stroker Ace* (1983) og *Flawless* (1999), og nokre TV-filmar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Capps» frå Wikipedia på engelsk, den 24. april 2022.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Allan Alfonzo Capps allenfuneralhomeinc.co Henta 15. april 2020
2. ↑  Johan Tol and Michel Veerman, *Lost on Larrabee - The 'Love in your eyes' recordings in L.A. - The Cats* (Dutch), 2014, pages 16, 62-64
3. 1 2  Worldcat, Al Capps
4. ↑  Discogs
5. ↑  NY Times, Al Capps filmography

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Peder Christian Bjørnsgaard** (10. september 1836–15. juni 1925) var ein norsk telegrafist, redaktør og stortingsmann frå Fåberg i Oppland, busett i Risør.

Bjørnsgaard var son til ein gardbrukar og kyrkjesongar. Sjølv gjekk han i vel eitt år på Lillehammer realskule, seinare arbeidde han på kontoret til generalmajor P.H. Birch. I 1856 tok han telegrafisteksamen og gjorde dei to neste åra teneste i Arendal. Frå 1859 til 1906 var han styrar av telegrafstasjonen i Risør. Åra 1867-73 redigerte han «Nedenes Amtstidende» og 1877-80 bladet «Norge». I meir enn 50 år skreiv han artiklar i ulike aviser.

Bjørnsgaard var medlem av Risør bystyre og i mange år ordførar. Han representerte valkrinsen Østerrisør på Stortinget frå 1868 til -73 og på ny 1877-79. Alle tre tingperiodane var han medlem av protokollkomiteen, sekretær i komiteen den siste treårsbolken. Same treårsbolken var han også sekretær i Odelstinget. Bjørnsgaard var ein mykje aktiv talsmann for venstrepolitikken i Noreg i 1870-åra. Han gav i 1911 ut *Spredte Minder fra 50- til 70-aarenes Norge*. 

Han døydde i Risør.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Peder Christian Bjørnsgaard NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Peder Tobias Eiesland** (16. desember 1840–3. mai 1929) var ein norsk prest og stortingsmann frå Fjotland i Vest-Agder. På Stortinget representerte han Moderate Venstre 1889-91 og Venstre 1895-1900. Johannes Steen var svigerfar hans.

Eiesland var son til Torborg Lindeland og gardbrukaren Gunnuf Eiesland. Han var omgangsskulehaldar 1858-59 og gjekk deretter på Holt seminar. Etter at han vart seminarist i 1860, dreiv han 1860-61 privatskule for vaksne heime i Fjotland. Etter eit år som skulelærar i Grimstad reiste Eiesland til hovudstaden og var lærar ved ulike skular der, samstundes som han studerte. Han vart student i 1870 og cand. theol. i 1877. 

Åra 1879-82 var han hjelpeprest og seinare kapellan ved domkyrkja i Stavanger. Frå 1883 var han stiftskapellan i Bergens stift. I 1886 fekk han stilling som sokneprest i heimbygda Fjotland. Frå 1900 til 1919 var han Voss sin sokneprest. 

Eiesland representerte Lister og Mandals amt på Stortinget 1889-91 og 1895-1900. Han var 1889-91 medlem av konstitusjonskomiteen, 1895-97 av vegkomiteen og 1898-1900 av Lagtinget og kyrkjekomiteen. I debatten i Stortinget om røysterett for kvinner i juni 1890 tala han kraftig for å gje også kvinner røysterett.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Notar
-----

1. ↑  Peder (Per) Tobias Eiesland hos geni.com.
2. ↑  *Studenterne fra 1870: udgivet i anledning af deres 25 aars studenterjubilæum*. 1895.
3. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Strømsø torg med skulpturen «De tre bydeler» av Per Hurum, oppført på torget i 1952. I bakgrunnen Bybrua (til venstre) og stasjonsbygningen frå 1863 på Drammen stasjon. Fotografi frå 1952-1953.
**Strømsø torg** er eit torg på Strømsø i Drammen, rett attmed jarnbanestasjonen og bybrua over Drammenselva til Bragernes. På torget ligg Drammen busstasjon, som vart bygd i 2004 til erstatning for Drammen rutebilstasjon frå 1969, og som er hovudstasjonen for busslinene i byen og mot Vestfold.

Strømsø torg fekk namnet i 1947, tidlegare var namnet Jernbanetorget. I gamal tid låg brua Flisebroen her på vegsambandet til Konnerud og til Eiker over Grønland lenger opp langsetter Drammenselva. Jarnbanetorget fekk med tida ny utforming etter kvart som sentrum på Strømsø flytta seg hit frå området ikring Strømsø kyrkje og Gyldenløves Plass. Drammensavdelinga av Noregs Bank, stasjonsbygningen frå 1863, Latinskolen, Central Hotel, og Skoger Sparebanks bygning frå 1898 fekk plass attmed torget. Bygningen til sparebanken vart rive seinare og erstatta av Globusgården, medan banken bygde eit høghus for seg attmed bakken opp mot bybrua.

På areala ned mot Drammenselva, der jarnbanestasjonen og jarnbanespora ligg no, låg det i si tid store kjøpmannshus og bordtomter (lagerplassar for skurlast). Attmed brubakken låg Hans Mallings store bygard og trelastlager, der skipsreiar og trelasthandlar Chr. Collett seinare bygde sitt store herskapshus. Dette huset vart flytt og oppsett i Kirkegata på Bragernes då jarnbanestasjonen vart bygd.

Kjelder
-------

* «Strømsø Torv» i Per Otto Borgen: *Drammen byleksikon*, nettutgåva 2017

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Strømsø torg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå fysikaren Anne Borg.* 

**Anne Borg** (fødd 28. september 1936 i Oslo, død 19. desember 2016) var ein norsk dansar, koreograf, ballettsjef og Noregs fyrste professor i klassisk ballett.

Karriere
--------

Anne Borg studerte ballett i heimbyen under Gerd Kjølaas og Rita Tori i Noreg før ho studerte vidare i utlandet, i London, St. Petersburg og New York. I 1954 vart ho medlem i Den Norske Ballett og blei der i fire år. I 1960 vart ho tilsett som solist ved Den Norske Operas Ballett. Snart dansa ho store roller i ballettar som *Coppélia*, *Giselle*, *Sylfiden*, Svanesjøen, *Frøken Julie*, *Månerenen* og *Medea*.

I 1970 vart ho avløysande ballettsjef ved Den Norske Opera, men vart fast tilsett året etter fram til 1977. I 1976 var ho her med på å urframføra den fyrste norske heilaftans balletten, nemleg *Pinocchio* av koreografen Henny Mürer til musikk av Antonio Bibalo. Frå 1979 var ho lektor ved den nyoppstarta Statens Balletthøgskole til 1983, då ho vart ballettsjef ved operaen i nye fem år. I 1988 vendte ho tilbake til lektorstillinga ved balletthøgskulen. I 1989 vart ho beden om å overta leiinga ved Carte Blanche, som hadde flytta til Bergen. Då ho var ballettsjef her eit års tid 1990-91, fekk ho institusjonen på rett kjøl. Carte Blanche er i dag Noregs nasjonale kompani for samtidsdans. I 1991 vart ho rektor ved balletthøgskulen fram til høgskulen blei innlemma i Kunsthøgskolen i Oslo i 1996. Ho heldt då fram som prorektor, og vart forfremja til professor i klassisk ballett i 2001. 

I 2003 gav ho ut sjølvbiografien *Dans!*.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1976: Oslo bys kunstnerpris
* 1989: Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden
* 2006: Senter for dansekunsts Ærespris
* 2013: Norsk kulturråds ærespris

Kjelder
-------

* «Anne\_Borg» i *Store norske leksikon*, snl.no. (fri lisens)

### Fotnotar

1. ↑  «Minneside». Henta 22. desember 2016.
2. ↑  «Anne Borg er død». Danseinformasjonen. Henta 22. desember 2016.
3. ↑   Kulturrådet, 26.09.13: Anne Borg får Kulturrådets Ærespris 2013
4. ↑   Kulturrådet, 26.09.13: Anne Borg får Kulturrådets Ærespris 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Tre generasjonar russarar i Uralregionen tidleg på 1900-talet. *(Foto: Sergei Mikhailovitsj Prokudin-Gorski)*
**Russarar** (russisk **русские**, *russkije*), er ei aust-slavisk folkegruppe med russisk som morsmål. Dei bur hovudsakleg i Russland og nabolanda. Medan det òg er vanleg å kalla alle innbyggjarane i Russland russarar, er det berre 80 % av dei som er etniske russarar. På russisk skil ein mellom *russkije*, som er etniske russarar og *rossijane* som er borgarar av Russland.

Det finst om lag 137 millionar russarar i verda og dei er dermed den største folkegruppa i Europa og blant dei største i verda. Ved folketeljinga i Russland i 2002 oppgav 115 868 000 menneske å vera av russisk nasjonalitet. Dette utgjorde 79,8 % av folkesetnaden i Russland. Russarar var den største folkegruppa i Sovjetunionen og utgjer etter oppløysinga av denne store minoritetar i mange av dei tidlegare sovjetrepublikkane. Russarar utgjer 29 % av befolkninga i Latvia, 27 % i Kasakhstan, 25,7 % i Estland, 17,3 % i Ukraina og 11,4 % i Kviterussland.
Om lag 3 millionar bur ikkje i Russland eller nabolanda, men spreidd over heile verda, særleg til Nord-Amerika.

Dei fleste russarar er sterkt eller noko knytte til den ortodokse kyrkja, særleg den russisk-ortodokse.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Russians» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Russarar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Ei skål med klappgröt laga på bringebærsaft, servert med mjølk.
Russedessert vert vispa
**Russedessert** er ein dessert kjend frå norsk, svensk, finsk og estisk mattradisjon. Svenske namn på han er *klappgröt*, *vispgröt* og *trollgröt*, på finsk blir han kalla *vispipuuro*. Desserten vert laga av semulegryn og saftblandingar med jordbær, solbær, rips, blåbær eller til og med tytebær og heggebær, så lenge ein kan oppnå den ynskte raude fargen. Når grauten er ferdigkokt, skal han vispast kraftig til han er kald og kan serverast. Konsistensen og volumet skil då seg vesentleg frå vanleg semulegryngraut.

Namn
----

Forleedet «russe» kan koma av fargen på desserten etter at Han er vispa ferdig. Det kan òg ha samband med Russland.

Kjelder
-------

1. ↑  Hjørne, Cathrines Kreative (9. februar 2013). «Cathrines Kreative Hjørne: Russe dessert - en gammel klassiker fra Sogn!». *Cathrines Kreative Hjørne*. Henta 27. november 2020.
2. ↑  «Russedessert». *Fjord Norway* (på norsk bokmål). Henta 27. november 2020. [*daud lenkje*]
3. ↑  «Russedessert». *Heimelaga* (på norsk bokmål). 8. juni 2016. Henta 27. november 2020.
4. ↑  NRK (12. september 2001). «Bestemors russedessert». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 27. november 2020.
5. ↑  «Russedessert». *Matarena* (på norsk bokmål). Henta 27. november 2020.
6. ↑
7. ↑  «Russedessert». *Det Norske Akademis ordbok*. Henta 27. november 2020.
**Thomas Dorotheus Scheen Falck** (24. februar 1829–18. juli 1889) var ein norsk kjøpmann og skipsreiar frå Drammen. Han var far til Hans L. Falck og representerte Stavanger og Haugesund på Stortinget i 1874.

Thomas S. Falck var son til ein tollar. Han var fleire år utanlands for å lære seg handel, ei tid «assoscie» i eit handelsfirma i Newcastle upon Tyne i England. Frå 1862 var han kjøpmann og skipsreiar i Stavanger. To år seinare vart han i tillegg administrerande direktør i Stavanger sjøforsikringsselskap. Han var også styremedlem i Stavanger kreditbank og i Stavanger støyperi og dokk.

Frå 1864 var Falck medlem i Stavanger bystyre. For perioden 1874-76 vart han kåra til stortingsmann på valtinget 1873. Grunna sjukdom møtte han berre på 1874-sesjonen, medlem av bankkomiteen.

Falck døydde i Hillevåg i Hetland herad, 60 år gammal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Montmartre** er eit bystrok i Paris i Frankrike, på ein kolle, *la butte Montmartre*. Det høgste punktet på naturleg markoverflate i byen, 130,53 moh. ligg her: gravplassen attmed kyrkja Saint-Pierre de Montmartre.

Mange kjende biletkunstnarar, forfattarar, teaterfolk- og filmfolk, skodespelarar, musikarar og andre viktige personar har budd eller bur på Montmartre. Montmartre er elles vidgjeten for å ha vore ein samlingsstad for kjende biletkunstnarar som Pissarro, Toulouse-Lautrec, Steinlen, van Gogh, Modigliani, Picasso og fleire på 1800- og 1900-hundretalet. Men etter kvart tok kunstnarane heller til å samle seg i stroket Montparnasse på den sida av elva Seinen som i Paris heiter venstre breidd (rive gauche).

Montmartre, som ligg i 18e arrondissement nord i Paris, var fram til 1860 ein eigen landsby som utgjorde mesteparten av kommunen Montmartre i det tidlegare *département de la Seine*. Med unnatak av ein mindre lut av den gamle kommunen, som då vart lagt til kommunen Saint-Ouen i det som no er departementet Seine-Saint-Denis, vart Montmartre innlemma i Paris og kalla Buttes-Montmartre.

Eit kongeleg benediktinar-nonnekloster, *L'abbaye royale de Montmartre*, vart skipa her av kong Ludvig (Louis) VI i 1133-1134, nedlagt i 1790, selt i 1794 og rive ned med unnatak av klosterkyrkja, Église Saint-Pierre de Montmartre, som er alt som er att etter klosteret. Denne kyrkja er mellom dei eldste i Paris, og ligg attmed den dominerande katedralen på toppen av Montmartre, Basilique du Sacré-Cœur de Montmartre, frå 1919.

Montmartre var ein av dei viktigaste stadene under Pariskommunen (Commune de Paris) i 1871.

Galleri
-------

* Montmartre med den store, kvite kyrkja Basilique du Sacré-Cœur de Montmartre hevar seg over byen.Montmartre med den store, kvite kyrkja Basilique du Sacré-Cœur de Montmartre hevar seg over byen.
* Ei gate på Montmartre med eit par av kuplane på katedralen Basilique du Sacré-Cœur de Montmartre stikkande opp i bakgrunnen.Ei gate på Montmartre med eit par av kuplane på katedralen Basilique du Sacré-Cœur de Montmartre stikkande opp i bakgrunnen.
* Nonneklosteret Abbaye de Montmartre på ei teikning frå 1625 av d'Etienne Martellange.Nonneklosteret Abbaye de Montmartre på ei teikning frå 1625 av d'Etienne Martellange.
* Ein kabelbane går opp mot Montmartre: Funiculaire de Montmartre.Ein kabelbane går opp mot Montmartre: Funiculaire de Montmartre.

Fotnotar
--------

1. ↑  *Montmartre en questions*, av Kilien Stengel og Loïc Bienassis, éditions Alan Sutton, 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Montmartre**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Thomas Wegner Christiansson Haaland** (29. august 1859–15. juli 1913) var ein norsk bankmann, skipsreiar og stortingsmann frå Torvastad i Rogaland.

Haaland var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han lærarskule i Kopervik i 1880, og lærte seg sidan språk og ymse anna i Haugesund og Stavanger. Frå 1883 var han assistent i Torvastad og Skåre Sparebank, bankkasserar frå 1885 og banksjef frå 1892. I 1906 tok han til som sjef i den nyoppretta Haugesunds Privatbank, ei stilling han hadde til han døydde. Haaland dreiv elles som skipsreiar.

Haaland var medlem av bystyret i Haugesund frå 1889 og var ordførar nokre år. Valbolkane 1903-06 og 1906-09 var han bykrinsen Haugesund sin varamann til Stortinget. Både i 1904 og 1906 møtte han frå ut i februar månad, og resten av sesjonane, medan han i 1907 møtte tre veker i februar-mars og frå juli til sesjonen var over. I år 1908 møtte han ein månad i mai-juni. Alle gongane på tinget var han medlem av næringskomite nr 1.

Han døydde i Haugesund sommaren 1913.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Demeter. Romersk kopi av ei gresk byste.
**Demeter** (gresk *Δημήτηρ*) var gudinna for jordbruk i gresk mytologi. Ho var dotter av Kronos og Rhea, og syster til Zevs, Hera, Hestia, Hades og Poseidon. Dottera hennar var Persefone, som blei kona til Hades. Demeter var ein av dei olympiske gudane. Kjenneteikna til Demeter var kornaks og fakkel. Hennar romerske motstykke er Ceres.

Mytologi
--------

Det var Demeter si oppgåve å sørgje for hausten, og ho hadde også kontroll over årstidene. Det gav Demeter mykje kraft. Då dotter hennar Persefone blei bortført av Hades, vandra Demeter over heile jorda på jakt etter henne. Fordi ho var så opprørt, endra ikkje årstidene seg, og ingenting grodde. Etter ei stund klarte ikkje Zevs å sjå den døyande jorda meir, og han sendte Hermes for å hente Persefone tilbake. Før han fekk ho med seg, lurte Hades Persefone til å ete seks frø frå eit granateple. Sidan ho hadde ete mat frå underverda, høyrde ho til der, og måtte vera der ein tredel av året. Demeter og Persefone blei gjenforent og jorda blomstra, men kvart år, i tida når Persefone var i underverda hjå Hades, blei jorda igjen gold og aude. Slik forklarte dei gamle grekarane årstidene.

Gresk vase med gudesamling (øvst) og dei eleusinske mysteria og Demeter og Metaneira under.
Under Demeter si leiting etter Persefone, kom ho til byen Eleusis i Attika. Ho tok form som ei gamal kone og blei godt motteken av Kelevs, som var konge i Eleusis. Demeter fekk i oppgåve å passe på kongssønene Demofon og Triptolemos. Som ei gåve til Kelevs bestemte Demeter seg for å gjere Demofon udøyeleg. Det gjorde ho ved å dekke han med gudane sin mat, ambrosia, og å puste inn i han. Kvar natt brente ho vekk den udøyelege ånda hans over eit bål. Ho fortalte ikkje kva ho heldt på med til foreldra hans, og ein dag kom Demofon si mor Metaneira inn medan Demeter heldt på. Ho skreik i frykt over å sjå sonen sin over bålet. Det forstyrra ritualet, og Demeter kunne ikkje gjere Demofon udøyeleg. I staden lærte ho kunsten om jordbruket til Triptolemos, og han lærte det vidare til heile Hellas.

Ritual
------

Demeter og Persefone var knytte til dei eleusinske mysteria. Dei eleusinske mysteria blei feira i rundt 2000 år, og var ein kult basert i Eleusis. Dei mindre eleusinske mysteria blei feira kvart år, og dei store kvart femte år.

Eit anna viktig ritual knytte til Demeter er thesmoforia, som blei feira i store delar av Hellas langt tilbake i tid. Det var berre gifte kvinner som kunne feire thesmoforia.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Demeter (28.02.2013) i *Store norske leksikon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Demeter**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC

 |
**Demens** er erverva kronisk nedsett kognitivt funksjonsnivå (forstandsaktivitet) i tillegg til redusert dagleg funksjonsnivå i jobbsamanheng og i private samanhengar. Tilstanden er relatert til varig, erverva hjerneorganisk dysfunksjon som kan skuldas ei rekkje ulike sjukdomar såvel som traumatisk skade. Det føregår fleire forandringar i hjernen, som leier til gradvis tap av mental kapasitet.

Avhengig av kva for ein sjukdom som forårsakar demensen, eller kva for hjerneområde som er ramma, vil etablering av nye minnespor, språk, merksemd og eksekutive funksjonar, motorikk, visuospatiale funksjonar osb. kunne rammast. Ein del personar utviklar personlegdomsforandringar med til dømes manglande innsikt, dårleg dømmekraft og aggressivitet. Andre symptom er angst, depresjon, hallusinasjonar, mistru, vrangforestillingar, tvangsmessig åtferd, sviktande evne til å utføra praktiske handlingar og dessutan manglande evne til gjenkjennelse.

Den nedsette hjernefunksjonen går ikkje attende, og pasienten vert ofte gradvis verre, og vil til slutt verta heilt hjelpelaus. Dersom tilstanden opptrer i høg alder, vert gjerne omgrepet aldersdemens (senil demens) nytta, medan ein ofte snakkar om presenil demens dersom vedkomande er relativt ung når symptoma inntrer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Demens» frå Wikipedia på bokmål, den 5. november 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nasjonalt kompetansesenter for aldring og helse
* Demenssidene til Nasjonalforeningen for Folkehelsen
* Alderspsykiatri og demens hos Helsebiblioteket
Del av Oosterscheldekeringen
Del av Oosterscheldekeringen
**Deltaprosjektet** (nederlandsk *Deltawerken*) er eit vernesystem mot flaum ved stormar og høg vasstand i Nederland i estuara til elvane Rhinen, Maas og Schelde. Dei ulike forsvarsverka ligg i provinsane Zeeland og sør i Zuid-Holland. 

Prosjektet vart starta etter den omfattande Nordsjøflaumen i 1953 som kosta over 1800 menneskeliv. I prosjektet inngår fleire demningar og barrièrar i dei mange elvegreinene og vikene i deltaet. Planen vart gjennomført over ein periode på om lag 40 år. Den første ferdige barrièren var Stormvloedkering Hollandse IJssel som stod ferdig i 1958. Den siste delen, Maeslantkering, stod ferdig i 1997.

Under bygginga av dei ulike delane av prosjektet vart ny og unik teknologi teke i bruk. Spesielt gjaldt dette ved bygginga av Oosterscheldekeringen og Maeslantkeringen, som då òg fekk mykje merksemd frå utlandet. American Society of Civil Engineers utropte Deltaprosjektet til eit av dei sju moderne underverka i verda.

Bakgrunn
--------

Deltaprosjektet var alt på teiknebord før den store flaumen som på nederlandsk vert kalla «Watersnood» trefte landet, og den største pådrivaren var ingeniør Johan van Veen som arbeida for Rijkswaterstaat. Likevel er det ikkje uvanleg at ein trur flaumen som skjedde 1. februar 1953 var årsaka til Deltaprosjektet. Denne flaumen kosta 1835 menneske livet, og sette store område under vatn. For å verne landet i framtida avgjorde den nederlandske regjeringa at Deltaprosjektet skulle framskundast og anlegga skulle byggast i større tempo enn tidlegare planlagt. I løpet av 25 år skulle fleire byggast, og kysten av landet ville dermed bli rundt 700 km kortare.

Konstruksjonsperioden
---------------------

Deltaprosjektet vart avslutta i løpet av ein periode på omtrent førti år. Då Maeslantkeringen vart ferdigstilt i 1997 var Deltaplanen samtidig avrunda. Byggverka i prosjektet er:

Se også
-------

* Zuiderzeeprosjektet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Deltawerken
* Netherlands Committee on Large Dams Arkivert 2007-03-10 ved Wayback Machine. (engelsk)
* Satellittbilder av Deltaprosjektet(engelsk)
* Maeslantkering (nederlandsk / engelsk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deltaprosjektet» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2008.*
Kaleidoskopbilete frå ei nyare utgåve
*Kaleidoskop er også namn på fleire tidsskrift og andre fenomen i inn- og utland.*
Eit **kaleidoskop** (av gresk *kalos*, *eidos*, *scopeο*, «flott, form, syn») er eit optisk instrument og eit leiketøy. Det er samansett av ein spesielt konstruert spegldel og eit større tal farga bitar av glas, stein, plast eller liknande. Dei farga bitane kan ristast på, slik at dei spreier seg i stadig nye mønster.

Spegla er spesielt tilskorne og tilpassa, slik at det vert danna symmetriske mønster når ein kikar gjennom kikehòlet. Dei står anten i ein spiss eller rett vinkel i høve til kvarandre. Ved 45 grader får ein åtte speglingar, ved 60 grader får ein seks, og ved 90 grader får ein fire. Når fleire spegl står mot kvarandre, vert speglingane gjentekne i det uendelege.

Kaleidoskopet vart oppfunne av Sir David Brewster i 1816. Han fekk patent på oppfinninga si i 1817.

Ordet *kaleidoskopisk* vert brukt om noko som er skiftande eller uoversiktleg.

Kjelder
-------

* «Kalejdoskop» på Wikipedia på dansk, innhenta 5. juli.
* «Kaleidoskop» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 5. juli.
* «Kalejdoskop» på Wikipedia på svensk, innhenta 5. juli.
* «Kaleidoskop» av Torger Holtsmark hjå Store norske leksikon, innhenta 5. juli.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Video frå eit kaleidoskop (YouTube).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NDL

 |
**Differensialgeometri** er å nytte differensial- og integralrekning på geometriske problem, i første rekkje knytt til kurver og flater i rommet. I differensialrekning handsamar ein grenseovergangar, og ein studerer særleg grenseeigenskapane når ein nærmar seg eit visst punkt innan differensialgeometrien. 

For todimensjonale kurver handsamar ein tangentar, normalar, krumming og berøring av kurver, samt eigenskapane til kurvesystem og meir, medan ein i rommet til dømes studer krummingslinjer og geodetiske linjer og linjeflater og minimalflater. 

Ein byrja å studere differensialgeometriske problem heilt frå starten av differensialrekninga. Carl Friedrich Gauss vert rekna som grunnleggjaren av den systematiske differensialgeometrien i rommet med *Disquisitiones generales circa superficies curvas* frå 1827. Viktig for utviklinga av generell differensialgeometri var Bernhard Riemann med *Über die Hypothesen, welche der Geometrie zu Grunde liegen* frå 1854. Han såg òg på differensialgeometri for vilkårlege dimensjonar, noko som var med på å danne grunnlaget for den generelle relativitetsteorien til Albert Einstein. I moderne differensialgeometri ser ein ikkje berrepå kurver og flater, men òg det ein kallar mangfald, noko som har ført differensialgeometrien nærar feltet topologi.

Kjelder
-------

* differensialgeometri. (2011-11-02) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Mette Davidsen** (fødd 26. juni 1976) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Bergen. Perioden 1993-99 var ho med å vinne både gull, sølv og bronse i VM, samt gull- og sølvmedalje i EM.

Davidsen var i unge år medlem i Åsane IL. 16 år gammal melde ho seg inn i det norske toppserielaget Tertnes. Kring 1995 fekk ho kontrakt med den austerrikske toppklubben Hypo Niederösterreich og spelte eit par sesongar på den. Deretter kom ho tilbake til Tertnes og var sentral då laget i 2000 nådde finalen EHF-cupen, eit finalespel som enda med eittmålstap mot spanske Mislata.

Davidsen fekk sin landslagsdebut mot Polen 2. februar 1993. I desember same året fekk ho bronsemedalje då Noreg vann bronsefinalen i handball-VM 1993 på heimebane. Frå både handball-EM 1996 og handball-VM 1997 reiste ho heim med sølvmedalje, etter at Noreg i begge finalane hadde fått stryk av dei danske handballkvinnene. Også under EM 1998 i Nederland og VM 1999 på heimebane spelte Noreg seg fram til finalekampen. Begge finalane enda med norsk triumf og gull til Davidsen. Særleg under europameisterskapen i Nederland spelte ho ei viktig rolle som spelesjef (playmaker) i det norske angrepet. Hausten 2000 var ho i si beste form, men ein korsbandskade straks før OL-turneringa i Sydney sette ein stoppar for OL-detaking, og vidare landslagsspel. Davidsen deltok i 148 landskampar og skåra 257 landslagsmål frå sin plass som midtre rykkrom-spelar.

Ho la opp for godt i 2008.

### Merittar

* VM 1993: Bronsemedalje etter 20–19 mot Romania
* VM 1995: Nr 4 etter 24–25 mot Danmark
* OL 1996: Nr 4 etter 18–20 mot Ungarn
* EM 1996: Sølvmedalje etter 23–25 mot Danmark
* VM 1997: Sølvmedalje etter 20–33 mot Danmark
* EM 1998: Gullmedalje etter 24–16 mot Danmark
* VM 1999: Gullmedalje etter 25–24 mot Frankrike

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mette Davidsen» frå Wikipedia på bokmål, den 7. desember 2016.*
| Dieppe |
| --- |
| Hamna i Dieppe Hamna i Dieppe |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Normandie  Seine-Maritime |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  11,67 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik - Storbyområde | 34 653   2 969/km² 81 419 |
| Koordinatar | 49°55′″N 01°05′″E﻿Koordinatar: 49°55′″N 01°05′″E﻿ |
| Høgd over havet | 6 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.mairie-dieppe.fr |

**Dieppe** er ein by og kommune nord i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Seine-Maritime i regionen Normandie. Byen har om lag 35 000 innbyggjarar, og etter ei folketeljing i 1999 hadde storbyområdet 81 419 innbyggjarar. 

Byen er ein hamneby ved Den engelske kanalen, og er kjend for sine muslingar. Frå byen går det ferjesamband til Newhaven i England. Dieppe har òg ei populær grusstrand, eit slott frå 1400-talet og kyrkjene St. Jacques og St. Remy. 

Dieppe høyrer til området Pays de Caux.

Historie
--------

*Deppae* 1015-1025; *Deupa*, *Diopa* : "dyp".

Byen vart først nedteikna som ein liten fiskelansby i 1030, og byen vart kjempa om under Hundreårskrigen. På 1500-talet hadde byen ein av dei mest avanserte franske skulane innan kartografi, og på 1600-talet var hamna ei av dei flottaste i kongeriket. Etter at Ediktet i Nantes vart oppheva mista Dieppe 3 000 hugenottar, som rømde utanlands. 

Dieppe var eit viktig mål i fleire krigar, og byen vart stort sett øydelagd av engelsk-nederlandsk bombardement i 1694. Byen vart bygd opp att i 1696, og vart ein populær ferieby etter hertuginna av Berry, som hadde vorte enke, vitja byen i 1824. Ho var svigerdotter til Karl X av Frankrike. Ho oppfordra til bygging av eit teater, *Petit-Theatre* (1825).

Diepperaidet under den andre verdskrigen vart kjend som eit blodig slag, og kosta mange menn for dei allierte. 19. august 1942 gjekk allierte soldatar, hovudsakleg kanadiske, i land ved Dieppe med håp om å okkupere byen etter kort tid, finne etteretningsinformasjon og trekke *Luftwaffe* ut i open kamp. Dei allierte tapte meir enn 1 400 menn, og 1 946 kanadiske soldatar vart fanga utan at nokre av måla vart oppnådd. 

Dieppe i Canada (tidlegare Léger Corner) fekk det noverande namnet sitt i 1946 for å ære dei kanadiske soldatane som fall i Diepperaidet.

Dieppe

Bakgrunnsstoff
--------------

* Diepperaidet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Dieter Neuendorf** (7. juli 1940–21. mai 2021) var ein tysk skihoppar frå Ruhla i Thüringen og som representerte Aust-Tyskland. Han fekk sølvmedaljen under i normalbakken under ski-VM 1966, dessutan vann han Holmenkollrennet i 1965 og gjekk til topps i tre ulike renn i den tysk-austerrikske hoppveka.

Aktiv
-----

Neuendorf deltok i vinter-OL 1964 og kom på femteplass i normalbakken, medan han vart nummer åtte i storbakken. I 1965 vann Neuendorf Holmenkollrennet 1,2 poeng framom Lars Grini, som sette bakkerekord med 89,5 meter. Tidlegare i same sesongen vart Neuendorf nummer tre i Lahti, bakom vinnaren Torgeir Brandtzæg og Bjørn Wirkola.

Neuendorf deltok i den tysk-austerrikske hoppveka 1965/66 og vart nummer to, med 866,5 poeng mangla han tre poeng samanlikna med vinnaren, Veikko Kankkonen frå Finland. Neuendorf vann rennet i Innsbruck og sikra seg to andre pallplasseringar. Under VM 1966 i Oslo tok han sølvmedaljen i normalbakkerennet. Då var han den einaste som gav Bjørn Wirkola reell kamp om VM-tittelen. I storbakken vart han nummer 18.

Neuendorf vann opningsrennet i hoppveka 1966/67 og vart til sist nummer tre i hoppveka, den gongen då Bjørn Wirkola sikra seg sin fyrste hoppveketriumf etter å ha vunne dei tre siste renna i hoppveka. Også året etter vann Neuendorf opningsrennet i Oberstdorf og han vart nummer tre samanlagt, knapt tre poeng bak Jiří Raška, men heller langt bak hoppvekevinnaren Wirkola. Seinare i 1968 vart han nummer sju i normalbakken og 15 i storbakken under vinter-OL i Grenoble.

Han vart austtysk meister i begge bakketypane i 1965, samt i normalbakken i 1967. I 1971 la han opp som aktiv hoppar og var sidan hopptrenar.

Kjelder
-------


* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* (en) Dieter Neuendorf – Profil og resultatoversikt hos FIS


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Spørsmålsteiknet** eller **spørjeteiknet** (**?**) er eit skriftteikn som vert brukt til å markera eit spørsmål. Spørsmålsteiknet erstattar punktumet i slutten av ei spørjande setning, som til dømes:
*Korleis har du det?*
Teiknet kan også setjast i margen av ein tekst eller i klammer bake ei utsegn der ein stiller spørsmål ved det som blir sagt.

Opphav
------

Spørsmålsteiknet kjem frå det latinske ordet *quaestio*, som tyder 'spørsmål', og som i si tid vart forkorta med *Qo*. Q vart skriven over o, og markerer i overført tyding det moderne symbolet som vert brukt i dag, der «krøllen» er over prikken.

Skisse av korleis spørsmålsteiknet har utvikla seg.
Opnande (opp-ned) og lukkande spørsmålsteikn

På andre språk
--------------

På nokre andre språk, som spansk, vert det brukt omvende spørsmålsteiknet (¿) i starten på setningar saman med det ordinære spørsmålsteiknet i slutten. 
Spørsmålet «Kva er klokka?» blir til dømes skrive «¿Qué hora es?».

I arabisk vert det brukt eit mindre og spegelvendt spørsmålsteikn (؟). 

I gresk og kyrkjeslavisk vert semikolon (;) brukt som spørsmålsteikn og i armensk har det form som ein liggjande ufullendt oval (՞) plassert over siste vokalen i spørjesetningen.

Spørsmålsteiknet vert òg brukt i kinesisk, koreansk og japansk skrift, sjølv om dette ikkje er påkravd i språka.

Andre typar spørsmålsteikn
--------------------------

Eit retorisk spørsmålsteikn forma som eit speglvendt spørsmålteikn blei brukt ei tid rundt 1600-talet. 
Dette teiknet har også vore brukt som ironiteikn.

Skiljeteiknet interrobang er ein kombinasjon av spørjeteiknet og utropsteikn som blei laga på 1960-talet. Teiknet er sjeldan brukt, men finst mellom anna i logoen til State Library of New South Wales i Australia og
Punctuate! Theatre frå Edmonton i Alberta i Canada.

Kvinne bak stort spørsmålsteikn.

I overført tyding
-----------------

Å likna eit «levande» eller «stort spørsmålsteikn» er ein metafor for å ikkje forstå noko.

Ein kan også seia at ein «set spørsmålsteikn» ved noko ein tviler på utan å skriva sjølve teiknet.

Sjå også
--------

* Utropsteikn
* Ironiteikn

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om bruk av spørsmålsteikn i norsk på Korrekturavdelingen.no.

Kjelder
-------

1. ↑  State Library of New South Wales
2. ↑

* «spørsmålstegn» (02.08.2012) i Store norske leksikon.
* «spørsmålsteikn» i Nynorskordboka.