recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Thor Kristen Tjøntveit** (28. juli 1936–3. mars 2017)) var ein norsk-amerikansk forretningsmann og flygar.

Tjøntveit voks opp på Hesthagen i Grimstad.
Etter å ha teke flysertifikat flaug han først for Widerøe før han emigrerte til USA i 1961 og verka som flygar i Alaska. Han vart amerikansk statsborgar i 1967. 
I 1967 kræsja han i Yukon og var sakna i ti dagar før han var funnen. Han vart også den første personen til å flyga over både Nordpolen og Sørpolen på same fed.

Attende i Noreg etablerte han charterselskapet Trans Polar i 1971. Han opererte med innleidde fly frå Aer Lingus og gjekk konkurs etter berre ni månader. Trans Polar-konkursen var ei tid den største i Noreg, med 33 millionar kroner i utestående fordringar.
Tjøntveit var sikta for svindel, men frikjend.

I 1972 etablerte han eit nytt flyselskap, Norwegian Overseas Airways, men fekk ikkje driftsløyve og flytte selskapet til Bangladesh.
I 1987 vart Tjønveit dømt for grovt bedrageri mot eit forsikringsselskap. I 2003 var han sikta for momssvindel, men flykta frå landet. Då han vende tilbake i 2005 vart han dømt til fengsel i fem år og seks månader, og mista retten til å driva forretningsverksemd. Han sat i fengsel til 2012, og døydde i 2017.

Kjelder
-------

1. ↑  «Thor Tjøntveit er død». *agderposten* (på norsk). Arkivert frå originalen 13. mars 2017. Henta 12. mars 2017.
2. 1 2 3  «Tjøntveits historie». *Fædrelandsvennen*. 1. juli 2009. s. 13.
3. ↑  Aftenposten 28. april 2011
4. ↑  Tjøntveits historie Fædrelandsvennen 1. juli 2009
5. ↑  Christensen, Dag (23. desember 1971). «Tjøntveit går i lufta igjen». *Verdens Gang*. s. 5.
6. ↑  Helskog, Svenn (10. november 1972). «Politiet vil ha tak i Trans Polar-sjefen». *Verdens Gang*. s. 10.
7. ↑  NRK (18. oktober 2005), «5 1/2 års fengsel for Tjøntveit», *NRK* (på norsk bokmål), henta 25. juni 2019
8. ↑  Nekrolog: Thor Kristen Tjøntveit

* *Denne artikkelen bygger på «Thor Tjøntveit» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2019.*
* *Denne artikkelen bygger på «Thor Tjøntveit» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tjøntveit-saken ved NRK.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Thor Lund** (27. mai 1921–16. juni 1999) var ein norsk politikar frå Oslo. Han representerte Aust-Agder og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1969 til 1981. Lund var ordførar i Moland kommune i periodane 1962-71 og 1983-89.

Lund var brannkonstabel i Oslo frå 1946. I 1951 flytta han til Eydehavn i Aust-Agder, der han var mekanikar på Det norske nitridaktieselskap. Her var han aktiv både i fagforeininga, i partiarbeid og i kommune- og fylkespolitikken. Frå 1956 var han med i Stokken heradsstyre, varaordførar 1960-61. I 1962 vart han fyrste ordføraren i den nyskipa Moland kommune. Lund var då ordførar i Moland i åtte år.

Hausten 1969 vart Lund vald inn på Stortinget for Arbeidarpartiet. Fram til 30. mars 1971 var han med i Protokollkomiteen, deretter sat han i Sosialkomiteen frå 1971 til han forlet Stortinget i 1981. På Tinget var han særleg engasjert i sosialpolitikk, arbeidstakar-rettar, økonomi og rettferdig fordeling. Han var medlem av Nordisk råd i åtte år frå 1973 og var ein pådrivar for vidare politisering av det nordiske samarbeidet.

Frå 1983 til -89 var Lund atter ordførar i Moland. I denne perioden spelte han ei viktig rolle i å utvikle regionsamarbeidet i Aust-Agder. Han var medlem av formannskapet til 1991, det siste året for Moland kommune, før den i 1992 vart slått saman med Arendal kommune.

Lund var frå 1979 med i hovudstyret for Noregs vassdrags- og elektrisitetsvesen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Noregsmeisterskapen i handball 2008** for kvinner vart vunne av Larvik Håndballklubb etter finalesiger 30 – 29 over Byåsen Idrettslag frå Trondheim.

### Semifinalane

* Storhamar – Byåsen IL 22 – 37
* Larvik HK – Stabæk IF 38 – 22

### Finalen

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum laurdag 27. desember 2008 framfor 5 487 tilskodarar. Byåsen var i føringa i fyrste omgang. Ved pause stod det 15 – 14 til laget frå Trondheim. I den andre omgangen leia Byåsen til nokre feil i angrep gjorde at Larvik kom framom. Byåsen snudde så kampen att og leia med to mål då fem minuttar gjenstod. I dei siste minutta av oppgjeret kom Larvik med ein sluttspurt og vende finalen om til triumf og klubbens niande kongepokal. Sluttresultatet vart 30 – 29 til Larvik.

**Larvik** sine toppskårarar vart Linn-Kristin Riegelhuth og Heidi Løke, begge med 8 nettkjenningar. Elles stod Tine Stange for 5 mål, Tonje Larsen 4, Karoline Breivang 2, medan Sara Breistøl, Tine Kristiansen og Kari Mette Johansen skåra 1 mål kvar. Lene Rantala var målvakt.

**Byåsen**-måla kom frå Camilla Herrem 6, Ida Alstad 6, Marte Snorroeggen 5, Marit Malm Frafjord 4, Vigdis Hårsaker 4, Inga Berit Svestad 4. Målvakt: Kari Aalvik Grimsbø.

Ingen utvisingar til nokon av laga.

Kjelder
-------

* Dagsavisen 29. desember 2008
**Thorbjørn Torkelsson Lekve** (20. november 1845–20. desember 1897) var ein norsk ingeniør frå Ulvik. Han var ein leiande jarnvegskonstruktør, særleg kjend som den fyrste overingeniøren for Bergensbanen. Endre Lekve var bror hans.

### Liv og gjerning

Lekve var son til ein gardbrukar på Nedre Lekve i Ulvik. Sjølv reiste han til Helsingfors i 1863 og studerte i tre år ved høgskular i byen, der broren var professor i bygningsfag. Han heldt fram studiane i Zürich 1866–69. Deretter deltok han ute i felten på jarnvegsanlegg i Austerrike, sidan på Østfoldbanen. År 1877 vart Lekve overlærar i bygningsfag på Kristiania tekniske skole, der han i tre år stod for eit reformarbeide som bar frukt. Frå 1880 var han medlem av den tekniske undervisningskommisjonen, som mellom anna planla den seinare tekniske høgskulen i Trondheim. I 1891 vart han leiar for den tekniske revisjonen i Arbeidsdepartementet, der han gjorde eit grunnleggande arbeid.

Lekve var mellom dei fyrste som orda frampå om ein jarnveg mellom Kristiania og Bergen. Han tok aktivt del i førebuingane til banen, og vart den fyrste overingeniøren då det i 1894 vart vedteke å bygge Bergensbanen. 

Den norske Ingeniør- og arkitektforening reiste i 1908 ein bautastein på Finse til minne om Thorbjørn Lekve.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

* *Denne artikkelen bygger på «Thorbjørn Lekve» frå Wikipedia på svensk, den 2. desember 2013.*
**Raímundo Souza Vieira de Oliveira** (fødd 15. mai 1965) er ein brasiliansk tidlegare fotballspelar frå Ribeirão Preto som spelte fleire kampar under VM i fotball 1994, der Brasil tok Rimet-pokalen. I klubbfotballen var han med om å vinne Copa Libertadores to gongar med São Paulo FC. Han var ein offensiv midtbanespelar, ofte i ei playmaker-rolle. Raí vart kåra til årets fotballspelar 1992 i Sør-Amerika. Fotballspelaren Sócrates var hans eldre bror.

### Klubbspel

Raí spelte på São Paulo FC frå 1987 til 1993. Saman med Cafu og Müller var han ein sentral aktør då klubben i 1992 vann Copa Libertadores for fyrste gong, og då laget forsvarte meistertittelen året etter. Raí skåra eit finalemål både i 1992 og 1993. Dei neste fem åra var han aktiv for Paris Saint-Germain. Den fyrste sesongen med det franske hovudstadslaget enda med ligapokal, året etter med nasjonal cuptriumf. Han vart skadd tidleg i Cupvinnarcupfinalen 1996, då laget hans slo Rapid Wien 1-10. Våren 1997 tapte derimot PSG finalen i cupvinnarcupen mot FC Barcelona med 0-1. Hausten 1998 reiste Raí tilbake til São Paulo FC, men der hadde han lite å tilføre laget og la opp i 2000.

### Landslagsspel

Raí deltok i 51 av Brasil sine landskampar i tida 1987-98. I 1989 var han med om å vinne Copa América. Han deltok i fleire kampar under Fotball-VM 1994 i USA, skåra på straffe då Brasil vann opningskampen 2-0 over Russland. Han var innbytar i semifinalen mot Sverige, heile finalen såg han han frå reservebenken. Raí skåra 16 landslagsmål.

### Merittar

* Verdsmeister: 1994 for Brasil
* Vinnar av Copa Libertadores: 1992 og 1993 med São Paulo FC
* Brasiliansk seriemeister: 1991 med São Paulo FC
* Fransk ligameister: 1994 med Paris Saint-Germain
* Fransk cupmeister: 1995 og 1998 med Paris Saint-Germain
* Vinnar av cupvinnarcupen: 1996 med Paris Saint-Germain

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Raí» frå Wikipedia på tysk, den 1. april 2019.*


| * v
* d
* e
Brasil sitt landslag – VM i fotball 1994 (Verdsmeistrar) |
| --- |
| 
* 1 Taffarel
* 2 Jorginho
* 3 Ricardo Rocha
* 4 Ronaldão
* 5 Mauro Silva
* 6 Branco
* 7 Bebeto
* 8 Dunga (kaptein)
* 9 Zinho
* 10 Raí
* 11 Romário
* 12 Zetti
* 13 Aldair
* 14 Cafu
* 15 Márcio Santos
* 16 Leonardo
* 17 Mazinho
* 18 Paulo Sérgio
* 19 Müller
* 20 Ronaldo
* 21 Viola
* 22 Gilmar
* Landslagstrenar: Parreira

 | Flagget til Brasil |
|  |
**Verdsmeisterskapen i handball 1997 for kvinner**, den 13. i rekka, vart avvikla i tida 1. til 17. desember 1997 i Tyskland. Til saman 24 land deltok i turneringa, fire fleire enn sist. Danmark sikra seg meisterpokalen etter finalesiger 33-20 mot Noreg.

Semifinalane og finalen fann stad i Max Schmeling-Halle i Berlin

### VM-finalen

Finalen mellom semifinalevinnarane, Danmark og Noreg, vart spelt i Max Schmeling-Halle i Berlin framfor 7 200 tilskodarar. Under Danmark sin semifinale i same hallen, men utanfor sjølve kamparenaen, vart to danske tilskodarar stokne ned av ein tyskar. Drapa kom til å prege inngangen til sjølve finalen og verka opplagt skjerpande på det danske mannskapet.

Danmark var det førande laget heile finalekampen, ved pause var stillinga 15-12. I andre omgangen drog Danmark ifrå og då sluttsignalet lydde stod det 33-20 på resultattavla. For **Danmark** skåra Camilla Andersen 7 gongar, Anne Dorthe Tanderup 6, Anja Andersen og Anette Hoffmann 5, Gitte Madsen 4, Janne Kolling 3, Tonje Kjærgård og Maybrit Nielsen 1 kvar. Susanne Munk Lauritsen og Gitte Sunesen vakta Danmarks mål.

**Noreg**s lag bestod av målvaktene Heidi Tjugum og Jeanette Nilsen, rykkromspelarane Tonje Sagstuen (6), Susann Goksør (2), Trine Haltvik (6), Tonje Larsen (1), Janne Tuven, Mette Davidsen, kantspelarane Sahra Hausmann (2), Monica Vik Hansen (1), linjespelarane Kari Solem (1) og Hege K. Kvitsand (1). Også Lise Kristiansen, Ellen Thomsen og Anette Tveter var med i den norske VM-troppa.

De to tyske finaledommarane straffa Danmark med ei 2-minuttsutvising og Noreg med tre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Handball-Weltmeisterschaft der Frauen 1997» frå Wikipedia på tysk, den 4. desember 2017.*


| * v
* d
* e
Verdsmeisterskapen i handball |
| --- |
| Menn | Tyskland 1938**·** Sverige 1954**·** Aust-Tyskland 1958**·** Vest-Tyskland 1961**·** Tsjekkoslovakia 1964**·** Sverige 1967**·** Frankrike 1970**·** Aust-Tyskland 1974**·** Danmark 1978**·** Vest-Tyskland 1982**·** Sveits 1986**·** Tsjekkoslovakia 1990**·** Sverige 1993**·** Island 1995**·** Japan 1997**·** Egypt 1999**·** Frankrike 2001**·** Portugal 2003**·** Tunisia 2005**·** Tyskland 2007**·** Kroatia 2009**·** Sverige 2011**·** Spania 2013**·** Qatar 2015**·** Frankrike 2017**·** Danmark og Tyskland 2019**·** Egypt 2021**·** *Polen og Sverige 2023* |
| Kvinner | Jugoslavia 1957**·** Romania 1962**·** Vest-Tyskland 1965**·** Nederland 1971**·** Jugoslavia 1973**·** Sovjetunionen 1975**·** Tsjekkoslovakia 1978**·** Ungarn 1982**·** Nederland 1986**·** Sør-Korea 1990**·** Noreg 1993**·** Austerrike og Ungarn 1995**·** Tyskland 1997**·** Noreg og Danmark 1999**·** Italia 2001**·** Kroatia 2003**·** Russland 2005**·** Frankrike 2007**·** Kina 2009**·** Brasil 2011**·** Serbia 2013**·** Danmark 2015**·** Tyskland 2017**·** Japan 2019**·** Spania 2021**·** *Danmark, Noreg og Sverige 2023* |
Landskap i Xianning
Plasseringa av Xianning (gul) i Hubei
**Xianning** (kinesisk: 咸宁; pinyin: *Xiánníng*) er eit byprefektur søraust i provinsen Hubei i det sentrale Kina. Byprefekturet, som i sørvest grensar til provinsen Hunan og i søraust til provinsen Jiangxi, har eit areal på 1 501 km² og i underkant av 2,5 millionar ibuarar i 2010.

Landskapet er prega av åsar og fjell, særleg i sørdelen, medan der er meir sletteland i norddelen, som ligg ved sørbreidda av storelva Chang Jiang.

Byprefekturet Xianning omfattar eitt distrikt (区 *qū*), eitt byfylke (市 *shì*) og fire fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Jordbruk og skogbruk er to hovudnæringar, her finst meir enn 25 millionar dekar med bambusskogar. Gruvedrift etter mineral som niob, gull, magnesium, antimon, monazitt, kull, mangan, vanadium, glimmer og marmor er vikitige for økonomien i byprefekturet.

### Samferdsle

Xianning, omtala som Hubei sin port mot aust, har viktige jarnbanelinjer som Jingguangbana, mange motorvegar og eit langt, farbart stykke av elva Chang Jiang. Snøggtoget Wuhan-Guangzhou trafikkerer gjennom byprefekturet.

Kinas riksveg 107 går gjennom området. Han strekker seg frå Beijing sør til Shenzhen, og er innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xianning» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Noregsmeisterskapen i handball 2022/23** for kvinner vart vunnen av Vipers frå Kristiansand som sigra i finalen med 30–23 over Sola Håndball. Dermed sikra klubben seg sin sjette strake kongepokal.

### Kvartfinalane

* Fana IL – Sola 27–30
* Fredrikstad BK – Vipers 24–40
* Byåsen IL – Molde HK 31–26
* Aker – Storhamar IL 23–39

### Semifinalane

* Sola – Storhamar IL 29–26
* Vipers – Byåsen IL 32–29

Finalen
-------

Finalen vart avvikla på Sør Amfi i Arendal laurdag 26. februar 2023 framfor 2 000 tilskodarar. Kampen var jamn til vel halvvegs i fyrste omgang og stillinga 7–7. Mot slutten av omgangen gjekk laget frå Kristiansand opp i firemålsleiing, til pause reduserte Sola til 12–14. Frå stillinga 14–14 rykte Vipers til og gjekk opp 20–15. Sidan styrte laget inn til siger 30–23.

For **Vipers** skåra Anna Vjakhireva 7 mål, Markéta Jeřábková 5, Ragnhild Valle Dahl 4, Sunniva Andersen, Jana Knedlíková og Océane Sercien-Ugolin, 3 alle, Katarina Ježić og Jamina Roberts, 2 begge, Tuva Høve 1. Silje Waade bidrog mykje i forsvar. Sofie Börjesson og Katrine Lunde var målvakter. 

**Sola** sine mål kom frå Maja Magnusen og Live Deila, 5 begge, Lene Tveiten 4, Merlinda Qorraj, Frøydis Seierstad og Martine Wolff, 3 alle. Rinka Duijndam vakta målet.

Dommarane Magnus Nygren og Andreas Borge straffa Vipers med tre og Sola med to 2-minuttsutvisingar.

Kjelder
-------

* handball.no
* handball.no
**Tormes** er ei elv i Spania. Ho spring ut i Prado Tormejón i Gredosfjella i Navarredonda de Gredos i provinsen Ávila. Ho renn gjennom provinsane Avila og Salamanca, og munnar ut i Duero i kommunen Villarino of Airs. Elva er 284 km lang. På grunn av dei varierande nedbørmengdene i området tørka elva tidlegare inn om sommaren, og mot slutten av 1960-åra vart det derfor dammen Santa Teresa bygd. Denne har ein kapasitet på 496 millionar kubikkmeter vatn som gjer at elva har vatn om sommaren og hindrar flaum i elva om vinteren. 

I tillegg finst dammane Villagonzalo og Almendradammen.

Stader langs elva
-----------------

Frå nord til sør: 

* Salamanca
* Santa Marta de Tormes
* Guijuelo
* Navamorales
* Losar
* Avila
* Navacepeda de Tormes

Sideelvar
---------

* Zurguén
* Corneja
* Almar
* Aravalle
* Becedillas
* Caballeruelo
* Alhándiga

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «River Tormes» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNE
* GeoNames

 |
**Nasjonalisering** tyder oftast statleg overtaking av samfunnsøkonomisk viktige naturressursar, infrastruktur og verksemder som energiproduksjon, tungtransport, større kredittinstitusjonar, nøkkelindustriar og så vidare. Slike nasjonaliseringar betyr ikkje i seg sjølv ein sosialistisk politikk, men har ofte vore ein del av dei sosialistiske partia sitt program i mange land. Tankegangen er at kommandohøgdene i økonomien bør vere underlagde demokratisk styring, og ikkje marknadskreftene. 

Det motsette av nasjonalisering er privatisering.

Uttrykket *sosialisering* blir somtid nytta som synonym med nasjonalisering, og betyr samfunnsmessiggjering. Mange sosialistar meiner likevel at statleg eller anna offentleg overtaking av verksemder (nasjonalisering) ikkje er tilstrekkeleg, for å få til verkeleg sosialisering av ei verksemd må ein òg ha reell folkeleg kontroll, og staten må sjølvsagt vere demokratisk. Dei ser derfor ikkje dei to nemningane som synonyme.

På den andre sida kan ein ikkje tenkje seg eit sosialistisk samfunn utan visse nasjonaliseringar. Nasjonaliseringar kan derfor sjåast som ein nødvendig men ikkje tilstrekkeleg føresetnad for ei sosialistisk samfunnsordning.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå ornament i musikk.* 
Illustrasjon frå *L’ornement Polychrome* av Albert Racinet. Ornament frå domkyrkja i Köln.
**Ornament**, **utsmykking** eller **krot** er eit visuelt element innan arkitektur, biletkunst og design. Eit ornament (av latin *ornamentum*, 'utrusting, pryd, smykke') kan stå åleine eller vera del av eit samansett, ofte symmetrisk mønster. Det kan førestilla plantar, dyr og liknande, eller vera abstrakte figurar.

Nokre vanlege ornament kan vera stiliserte figurar, mønster eller teikningar som til dømes kan visa slyngande plantar, fantasidyr og anna, og kan brukast til å utsmykka bygningar, møblar og kunsthandverk. Innan typografien blir det òg brukt ulike former for ornament, til dømes av initialar (dekorerte byrjingsbokstavar), vignettar, røsken (små ornament) og dekorerte linjer. 

Innan modernismen tok ein avstand frå overdriven bruk av ornament etter at Adolf Loos skreiv det kjende manifestet sitt *Ornament og forbrytelse* i 1908.

Sjå òg
------

* Dekorasjon
* Ornamentikk
* Rosemåling

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ornament» frå Wikipedia på dansk, den 22. august 2021.*
Presidentpalasset etter jordskjelvet i 2010.
**Nasjonalpalasset** eller **Presidentpalasset** (fransk *Palais national* eller *Palais présidentiel*) i Haiti ligg i Port-au-Prince og er residens for den haitiske presidenten. Det vart sterkt skadd under jordskjelvet i Haiti 12. januar 2010.

Historie
--------

Det tidlegare palasset vart øydelagt av ein kraftig eksplosjon i 1912 som tok livet av dåverende president Cincinnatus Leconte og hundrevis av soldatar. Eit endå tidlegare palass vart øydelagt under eit opprør i 1869.

Den noverande bygningen vart bygd i 1918 og var teikna av Georges Baussan, ein leiande haitisk arkitekt den gongen.

Til liks med ei rekkje andre offentlege bygningar i Haiti, står Det nasjonale palasset i tradisjon til den franske renessansearkitekturen. Det er to etasjar høgt og inngangspartiet har ein pedimentert portiko med fire joniske søyler. Taket har fire kuplar så vel som fleire gavlar, og heile palasset er kvitmåla.

12. januar 2010 vart palasset sterkt skadd av eit kraftig jordskjelv med ein momentmagnitude på 7,0.

Kjelder
-------

* «Det nasjonale palass i Haiti» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 14. mai 2011.
**Øystre Slidre kommune** ligg i Innlandet fylke og grensar i nord til kommunane Vågå og Nord-Fron, i nordaust til Sør-Fron og Gausdal, i søraust til Nord-Aurdal, i sørvest til Vestre Slidre, og i vest til Vang. Øystre Slidre vart eigen kommune i 1849, då kommunen Slidre vart kløyvd i Vestre og Øystre Slidre.

Kommunen ligg i dalføret Valdres, mellom Hallingdalen og Gudbrandsdalen.

Sør i kommunen er det rike førekomstar av fyllittskifer som har vore utvunne i meir enn 200 år. I ein periode var skiferbrotet ein av dei største industriarbeidsplassane i Valdres. Skiferen er også avbilda på kommunevåpenet. 

I tillegg til landbruk er turistnæringa viktig i kommunen, med den populære skistaden Beitostølen som største aktør.

Geografi
--------

Bitihorn med fylkesveg 51.
Dei fleste innbyggjarane bur i kommunesenteret Heggenes, Rogne, Skammestein, Volbu, Beito og på Beitostølen.

Folk frå Øystre Slidre er kalla øystreslidringar, medan folk frå Beito, Heggenes, Volbu og Rogne blir kalla høvesvis beitinga, heggebygdinga, vølbuinga og røgninga.

Fjellområdet Jotunheimen strekkjer seg inn i dei nordre delane av kommunen. Øystre Slidre måler 45.1 km på nord-sør aksen og 39.8 km på aust-vest aksen.

Det høgste punktet i kommunen er Øystre Rasletind med ei høgd på 2010 meter over havet. Ein annan kjent fjelltopp er Bitihorn. Om lag 73% av arealet i kommunen ligg over 900 meter over havet. Det lægste punket i kommunen er 410 meter over havet.

Vatn dekkjer 60 km² av kommunen, dei største innsjøane er Vinstri, Yddin, Vangsjøen, Javnin og Olevatn.

Kommunen ligg delvis i Jotunheimen og fjellvegen over Valdresflye til Gudbrandsdalen er eit velkjent verhardt parti. Denne vegen er ein del av den indre ruta for trafikk på aksen Bergen - Trondheim.

Næringsliv
----------

Landbruk har tradisjonelt vore den viktigaste næringa i Øystre Slidre, for det meste med hald av husdyr og produksjon av gras. Dei seinare åra har det vore satsa meir på turistnæring i form av nye anlegg, særleg på Beitostølen der det er bygd ei rekkje hytter og hotell.

Verdt å sjå i Øystre Slidre
---------------------------

Hegge stavkyrkje
* Hegge stavkyrkje

Bakgrunnsstoff
--------------

* Øystre Slidre kommune

| * v
* d
* e
Kommunar i Innlandet |
| --- |
| Alvdal • Dovre • Eidskog • Elverum • Engerdal • Etnedal • Folldal • Gausdal • Gjøvik • Gran • Grue • Hamar • Kongsvinger • Lesja • Lillehammer • Lom • Løten • Nord‑Aurdal • Nord‑Fron • Nord‑Odal • Nordre Land • Os • Rendalen • Ringebu • Ringsaker • Sel • Skjåk • Stange • Stor‑Elvdal • Søndre Land • Sør‑Aurdal • Sør‑Fron • Sør‑Odal • Tolga • Trysil • Tynset • Vang • Vestre Slidre • Vestre Toten • Vågå • Våler • Østre Toten • Øyer • Øystre Slidre • Åmot • Åsnes | Innlandet fylke |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)
* BR orgnr
* MusicBrainz (area)

 |
«Deutschlands Zukunft». Austerriksk satireteiknig om tysk nasjonsbygging i 1870. Nasjonalstaten Tyskland oppstod i 1871.
**Nasjonsbygging** er arbeid for å styrkje nasjonalkjensle og samkjensle i ei gruppe folk ein ønskjer skal oppfatta seg som ein nasjon. Slikt arbeid kan særleg vera viktig i nye statar, men ein kan også driva nasjonsbygging blant ei gruppe folk utan ein eigen stat, eller i ein eldre stat, til dømes for å (gjen)skapa eit nasjonalt fellesskap eller få fram ein ny nasjonal identitet. Eit land, eller visse grupper i eit land, kan sjå på nasjonsbygging som viktig for å få fram eit eige nasjonalt medvit og gjennom dette eit sameint samfunn.

Teori
-----

Samfunnsvitaren Stein Rokkan oppfatta nasjonsbygging som ein prosess av kulturell grensedanning utad og kulturell standardisering innad, der ei utvikling av nasjonale institusjonar som vernepliktig forsvar, allment skolevesen og utbreing av kommunikasjonsmedium medførte eit nasjonalt medvit.

Ulike former for nasjonsbygging
-------------------------------

Mann frå «regnbogenasjonen» Sør-Afrika føre fotball-VM 2010. Foto: Marcello Casal Jr/ABr

Nasjonsbygging kan ta ulike former. Ei form som var vanleg på 1800- og 1900-talet la sterk vekt på å danna nasjonalstatar der etnos og demos fall saman, som eit Tyskland for alle tysktalande. Ei anna legg vekt på felles territorium eller ideologi, til dømes i ei rekkje tidlegare koloniar frå 1900-talet av. Moderne nasjonsbygging går ofte ut på å prøva å organisera multikulturelle statar der menneske frå ulike grupper kan leva fredeleg saman, til dømes som då Sør-Afrika avslutta apartheidtida og gjekk inn for å byggja «regnbogenasjonen».

Nasjonsbygging med utgangspunkt i nasjonalisme og nasjonalstaten som det ideelle samfunnet har tidvis gått ut på å prøva assimilera, fordriva eller tilmed drepa menneske med «manglande» nasjonal identitet eller «feil» etnisitet, og slik føra med seg menneskerettsbrot, etnisk reinsing og krig. På den andre sida kan slike hendingar også vera teikn på manglande nasjonsbygging i ein såkalla feila stat.

Former for nasjonsbygging som ikkje treng føra med seg overgrep kan vera bruk av kultur, historieformidling eller politisk verksemd. Kulturelle verkemiddel som oppbygging av nasjonale myter og nasjonalheltar og annan nasjonal kultur og politiske verkemiddel som innføring av nasjonalspråk, eins utdanning og nasjonale institusjonar er døme på dette.

Sjå og
------

* Nasjonalisme
* Nasjonalromantikk

Kjelder
-------

* Ottaway, Marina (2002), «Nation building. (Think Again).», *Foreign Policy* (Sept-Oct, 2002)

Fotnotar

1. ↑  Til dømes i Russland i 2010. History, with rose-tinted hindsight, BBC News Magazine, 25 June 2010
2. ↑  

	* «Stein Rokkan – utdypning (NBL-artikkel)» i *Store norske leksikon*, snl.no.
3. ↑  Ottaway 2002
4. ↑  Sjå til dømes
«The Impossible Necessity of Nigeria: A Struggle for Nationhood» av Crawford Young.
5. ↑  Sjå til dømes 

	* «Bjørnstjerne Bjørnson – utdypning (NBL-artikkel)» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Audun Eckhoff** (fødd i 1958) er ein norsk kunsthistorikar og forfattar. 

Eckhoff var journalist i NTB sin utanriksredaksjon 1985–94. I 1993 tok han graden mag. art. i kunsthistorie med avhandlinga *Flyver i natten : Olav Strømmes visjon* ved Universitetet i Oslo. Deretter var han konservator ved Museet for samtidskunst 1994–2002 og direktør for Bergen Kunstmuseum 2002–09.

I 2009 fekk han jobb som direktør ved Nasjonalmuseet. Åremålet hans gejkk ut i 2017 og blei ikkje fornya. Etterpå skreiv han bok om at Nasjonalgalleriet burde bli ein del av Nasjonalmuseet.

Eckhoff er son av NRK-journalisten Erik Eckhoff og bror til operasongaren Ranveig Eckhoff og arkitekte Dagfinn Eckhoff.

Verk
----

* Audun Eckhoff m.fl. *Nasjonalgalleriet*, Fagbokforaget, 2017.

Referansar
----------

1. ↑  Jobbhistorikk frå auduneckhoff.com.
2. ↑  *Eckhoff ny direktør ved Nasjonalmuseet* i Aftenposten.
3. ↑  Får 3 mill i etterlønn. Nå reagerer kulturministeren i Dagbladet den 25. februar 2017.
4. ↑  Audun Eckhoff har sagt lite i åtte år. Nå mener han Nasjonaralleriet må reddes i Aftenposten den 9. mai 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* 

* Publikasjonar av Audun Eckhoff i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Enontekiö** (nordsamisk *Eanodat*, enaresamisk *Iänudâh*, svensk *Enontekis*) er ein kommune i Lapplands län i Finland. Kommunen er tospråkleg med finsk som majoritetsspråk og nordsamisk som minoritetsspråk.

Kommunen er forma som ein slags arm som strekkjer seg nordvestover frå resten av Finland. Han grensar til Sverige (Kiruna) i sørvest og Noreg (Storfjord, Kåfjord og Kautokeino) i nord og nordaust. Det er her grensene mellom dei tre landa Finland, Sverige og Noreg møtast.

Administrasjonsstad og største tettstad er Hetta (nords. Heahttá, d.s. som det vanlege nords. etternamnet Hætta) som har om lag 800 innbyggjarar. Den nordvestlegaste tettstaden i Finland, Kilpisjärvi, ligg like ved norskegrensa. På grunn av prisskilnaden mellom Noreg og Finland kjem mange nordmenn hit for å handla. Kaaresuvanto er ein annan viktig tettstad som ligg like ved grensa til Sverige.

Kommunen husar både det høgaste fjellet i Finland, Haltiatunturi (nordsamisk Hálddičohkka), på 1 328 m, og den største fossen i landet, Pihtsusköngäs. 

Enontekiö vart skapt i 1747 då han vart skild frå soknet Jukkasjärvi. Under freden i Fredrikshamn i 1809 vart han delt i den noverande finske kommunen aust for elvane Muonionjoki og Torneelva, og den svenske kommunen Karesuando som i dag er ein del av Kiruna.

Kjende folk frå Enontekiö
-------------------------

* Yrjö Kokko (1903–1977), forfattar.
* Nils-Aslak Valkeapää (1943–2001), diktar.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Enontekiö**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Kommunar i Lapplands län |
| --- |
| Enontekiö | Inari | Kemi | Kemijärvi | Keminmaa | Kittilä | Kolari | Muonio | Pelkosenniemi | Pello | Posio | Ranua | Rovaniemi | Salla | Savukoski | Simo | Sodankylä | Tervola | Torneå | Utsjoki  | Övertorneå |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Gardsnamn** er namnet på ein gard. Ein namnegard kan vera delt opp i fleire gardsbruk, som ofte har eigne bruksnamn.

Gardsnamnet som historisk kjelde
--------------------------------

Garden som driftseining i norsk landbruk vart etablert i eldre jernalder, i hundreåra før Kristi fødsel. I Noreg er naturnamn som Berg, Ås og Vik haldne for å vere dei eldste. 

Namnet Stein på ein gard kan visa til ein stor kampestein eller bautastein som stod på garden.

Namn som endar på 

* *-vin* ('grasslette'),
* *-um* ('heim'),
* *-land* ('jordstykke'),
* *-set* ('sete', 'bustad')
* *-stad* (av å standa; der husdyra stod)   
vart bruka frå eldre jernalder og fram mot mellomalderen, kanskje helst i tida 600-1000.

Andre namn vart vanlegare frå år 1000 fram mot 1300:

* *-rud* ('rydning'),
* *-gard* ('inngjerding'),
* *-ár* ('eigedom'),
* *-bø*, *-hus*, *-torp*, *-bu*, *-stova*, *-kot* ('bustad'),
* *-akr*, *-reite*, *-jord* ('dyrkingsjord'),
* *-hage*, *-løkka*, *-holt*,*-lund',*-voll *mfl ('utmark'),*
* *-svid(ning)* (frå dyrkingsmåten)

I hundreåra etter svartedauden vart det nesten ikkje rydda nye gardar. Gardar som vart lagde aude, kunne verte gløymde og miste namnet sitt, eller få nye namn som Aune og Øygarden.

Gardar som er rydda i nyare tid, kan ha fått namn som er danna etter mønster av jernalder- og mellomaldergardar. Men i slike høve finst det oftast nyare kjelder som seier oss når garden er rydda.

Gardsnamn som slektsnamn
------------------------

Mange etternamn og slektsnamn i Noreg har rot i gardsnamn, ved at gardsnamnet vart bruka etter personnmanet nærast som ein adresse. Mot slutten av 1800-talet utvikla dette seg til eit fast etternamn, men likevel slik at folk lenge endra etternamn dersom dei flytta frå ein gard til ein annan.

Standardverket *Norske Gaardnavne* har ei oversikt over norske gardsnamn.

Kjelder
-------


* Søk i O. Rygh: Norske Gaardnavne
* Om gardsnamn som etternamn
* Når begynte vi å bruke etternamn og kva tyder dei? Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* Ingvild Øye: «Landbruk under press 800-1350» i *Norges Landbrukshistorie* band I, Det Norske Samlaget 2002

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk i O. Rygh: Norske Gaardnavne
**Øystein Sunde** (fødd 24. januar 1947) er ein norsk visesongar og gitarspelar. Han er kjend for sitt raske gitarspel og ordleiken i tekstane sine. 

Sunde vart fødd i Oslo, men familien flytta tidleg til Skarnes, der Sunde byrja på skule. I 1955 flytta familien tilbake til Lambertseter i Oslo. I 1976 flytta Øystein Sunde tilbake til Skarnes saman med kona Gudrun.

Under den norske visebølgja vart Øystein Sunde ein del av musikkmiljøet i hovudstaden, og frekventerte viseklubben Dolphins saman med personar som Kari Svendsen, Lillebjørn Nilsen, Ole Paus, Finn Kalvik og Hege Tunaal. Han har spelt i band som Hitch-Hikers, Hi-Five, Christiania Fusel & Blaagress og Gitarkameratene. Han har òg delteke i revyar, men er mest kjend som soloartist. Han har fleire gonger vunne Spellemannprisen, både som soloartist og med Gitarkameratene. I 2000 vann han også Edvard-prisen i klassen tekst til musikk. I 2000 fekk han og Alf Prøysens Ærespris.

I 1975 deltok Øystein Sunde i Melodi Grand Prix med songen *En enkel sang*, skriven av Benny Borg. Songen kom på ein tredjeplass.

Sunde skriv hovudsakleg humoristiske tekstar, ofte om kvardagslege ting frå sitt eige liv, som bleiebarn og modellfly. Uttrykk som «kjekt å ha», «morn, du!» og «du må’kke komme her og komme her» frå songane hans er blitt til norske munnhell.

Utgjevingar
-----------

* *1001 Fnatt* (1970)
* *Det året det var så bratt* (1971)
* *Som varmt hvetebrød i tørt gress* (1972)
* *Sunderfundigheter* (1973)
* *Ikke bare tyll* (1974)
* *Klå* (1974)
* *Hurtbuller i hvit saus* (1975)
* *På sangens vinger* (1976)
* *Øystein Sundes beste* (1977)
* *Hærtata hørt* [1979)
* *Barkebille Boogie* (1981)
* *I husbukkens tegn* (1984)
* *Overbuljongterningpakkmesterassistent* (1986)
* *Kjekt å ha* (1989)
* *Øystein Sundes 40 beste* (1990)
* *Du må'kke komme her og komme her* (1994)
* *Nå er begeret nådd* (1999)
* *Sånn er'e bare* (2005)
* *Sundes verden* (2006)
* *Meget i sløyd* (2008)
* *Bestefar* (2016)

I tillegg har han gjeve ut fire bøker med tekst og notar til songane sine:

* *Viser uten slips* (1972)
* *Kjekt å ha–1* (1990)
* *Kjekkere å ha–2* (1992)
* *Du må'kke komme her og komme her* (1997)

Utmerkingar som soloartist
--------------------------

* Gammleng-prisen 1983 i klassen *Vise*
* Årets verk 1989 for *Smi mens liket er varmt*
* Språklig samlings litteraturpris 1995
* Leonardstatuetten 1997
* Spellemannprisen 1989 for *Kjekt å ha*
* Årets spellemann under Spellemannprisen 1994
* Edvard-prisen 2000 i klassen *Tekst til musikk* for *Folk til slikt*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Spinner Records og Øystein Sunde sine vevsider
* Fan-side med låt-informasjon og diskografiar Arkivert 2005-09-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
**Øystein Wiik** (fødd 7. juli 1956 i Ås) er ein norsk songar, skodespelar og kriminalforfattar. Han er utdanna ved Statens teaterhøgskole.

Han var tilsett ved Det Norske Teatret frå 1980. I 1988 gjorde han stor suksess som Jean Valjean i oppsetjinga av Victor Hugos *Les Misérables*, og dette førte til at han fekk spele same rolle på scener i Wien og London i 1989-1990.

To gonger har han delteke i norsk Melodi Grand Prix, ein gong saman med Jahn Teigen (under namnet «To tenorer»). I 1991 utgav han soloalbumet *Too Many Mornings. Songs By Sondheim*, og i 1993 kom albumet *Stage*.

Dei seinare åra har han skrive tekstar til musikalar, i samarbeid med komponisten Gisle Kverndokk og dramaturgen Inger Schjoldager. Dei har blant anna skrive ein musikal basert på *Sofies verden* av Jostein Gaarder, og dessutan *Frendelaus*, ei familieførestilling basert på den mest kjende romanen til Hector Malot.

Parhestane Wiik/Kverndokk har òg skrive operaen *Jorden rundt på 80 dager*. Operaen skulle vore den første førestillinga i det nye operabygget i Bjørvika, men vart av tekniske grunnar utsett. Han vart uroppført 21. mai 2010. Same året debuterte Wiik som kriminalforfattar med romanen *Dødelig applaus* som han vart nominert til Rivertonprisen for. Han har sidan skrive tre kriminalromanar til.

Diskografi
----------

* *Godspell* (1978)
* *Piaf* (1981)
* *A Chorus Line* (1983)
* *Cats* (1985)
* *Too Many Mornings, Songs By Sondheim* (1991)
* *Tordenskjold* (1993)
* *Stage* (1993)
* *Pavane* (1996)
* *Det er jul* (1996)
* *West End Favoritter, 20 Musical år* (1998)
* *Sophie's World, the Musical* (1998)
* *Sofies verden* (1999)

Bibliografi
-----------

* *Dødelig applaus* – Kriminalroman (2010)
* *Slakteren* – Kriminalroman (2011)
* *Hvit panter* – Kriminalroman (2012)
* *Casanovasyndromet* – Kriminalroman (2013)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Øystein Wiik» frå Wikipedia på bokmål, den 7. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi frå Norsk pop- og rockleksikon
* Utgjevingar av Øystein Wiik i BIBSYS Ask[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Strukturformel for lidokain.
**Lidokain**, *2-(dietylamino)-*N*-(2,6-dimetylfenyl)acetamid*, er ein aktiv substans i legemiddel, mellom anna *Xylocain*, *Xylocain adrenalin* og *EMLA*. Lidokain har to bruksområde: 

* Lokalbedøvingsmiddel
* Antiarytmika, vert nytta ved ventrikulære takyarytmiar, spesielt i samband med hjarteinfarkt

Som andre bedøvingmiddel med namn som endar på stavinga -cain, er middelet syntetisert med den kjemiske strukturen for kokain som modell. Legemiddelet vart funnen opp på byrjinga av 1940-talet av kjemikarane Nils Löfgren og Bengt Lundqvist på Stockholms högskola.

Føretaket Astra marknadsførte Xylocain, som vart den første store salssuksessen for selskapet. Middelet vart kjend då den amerikanske presidenten Eisenhower vart behandla for hjarteproblema sine med Xylocain i 1960. Heilt sidan 1954 hadde til og med paven Pius XII vorte behandla for hikke. 

I Xylocain adrenalin vert lidokain nytta i lag med adrenalin. Dette er eit av dei vanlegaste bedøvingsmiddela som vert nytta av tannlegar i Noreg. Det er populært sidan det med adrenalininnehaldet gjer at lengda bedøvinga varer vert forlenga på grunn av vasokonstriktoreffekten adrenalinet gjev. Lidokainet vert ikkje då ført like raskt bort med blodet. Denne effekten kan til og med bidra til mindre bløding. 

EMLA er ein bedøvingskrem som inneheld ei blanding av 2,5 % lidokain og 2,5 % prilokain. Den vert til dømes nytta av tannlegar på barn slik at dei slepp nålestikket.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lidokain» frå Wikipedia på svensk, den 31. oktober 2010.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kjell Lindqvist; Sven Sundling (1993). *Xylocain - en uppfinning - ett drama - en industri*. Södertälje: Astra.
**Enrico Berlinguer** (25. mai 1922–11. juni 1984) var ein italiensk politikar, og han var generalsekretær i Det italienske kommunistpartiet, *Partito Comunista Italiano*, frå 1972 til sin død.

Berlinguer var fødd i Sassari, på Sardinia. Han gjekk inn i kommunistpartiet og den antifascistiske motstandsrørsla i 1943. Han vart vald inn i sentralkomiteen i partiet i 1945 og i sekretariatatet året etter. I 1947 vart han leiar for ungkommunistane. 

Etter invasjonen i Tsjekkoslovakia i 1968 vart han svært kritisk til Sovjetunionen. Som partileiar var han kjend som den mest uavhengige av dei europeiske kommunistleiarane. Han leidde partiet ved valet i 1976, då det fekk meir enn 30 % av stemmene, og gjekk inn for eit «historisk kompromiss» mellom dei to store i italiensk politikk, kommunistpartiet og kristelegdemokratane (DC). Han hadde drege den slutninga av kuppet mot Salvador Allende i Chile i 1973 at berre venstrekreftene i PCI og sosialistpartiet PSI var for veike til åleine å halde seg ved makta over tid. Eit kompromiss med kristelegdemokratane, som dominerte politikken ved hjelp av den katolske kyrkja, var derfor naudsynleg. Men paven (Paul VI) sette seg beint imot alt samarbeid mellom DC og kommunistane, det same gjorde USA, så dette vart ikkje noko av. Då dei Raude Brigadane drap kristelegdemokraten Aldo Moro, som for øvrig var for samarbeid med kommunistane, sette den politiske spenning bom for idéen. Berlinguer var elles ein hard motstandar av dialog mellom det politiske livet og terroristane. 

I 1975 foreslo Berlinguer overfor dei kommunistiske partia i Spania og Frankrike ei uavhengig linje i forhold til Sovjetunionen. Dette vart eurokommunismen, og dei tre partia kritiserte etter dette ikkje berre utanrikspolitikken men òg innanrikspolitiske tilhøve i dei kommuniststyrte landa i aust. I 1976 gjekk Berlinguer ope inn for eit pluralistisk system, og i 1981 erklærte han i eit intervju at epoken som starta med den russiske revolusjonen no var over. 

Berlinguer døydde brått av hjarteattakk rett før valet til Europaparlamentet i 1984, der PCI fekk 33,3 % av stemmene, medan DC fekk 33,0. 

Enrico Berlinguer meinte sidan slutten av 1960-åra at den sovjetiske samfunnsmodellen ikkje kunne innførast i vestlege land, og invasjonane i Tsjekkoslovakia i 1968 og i Afghanistan i 1979 viste etter hans syn at Sovjetunionen alltid sette eigne geopolitiske interesser føre sosialistiske prinsipp. Han sette òg i gang ei politisk utvikling i PCI som gjorde at partiet vart integrert i det politiske livet i Italia, også som regjeringsparti, i 1990-åra – under namnet Demokratisk Venstreparti.

Enrico Berlinguer har ein spesiell plass i historia til kommunismen, på grunn av den uavhengige linja han følgde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Enrico Berlinguer» frå Wikipedia på fransk, den 15. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Enrico Berlinguer**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Hurva-synagogen** var hovudsynagogen i Jerusalem på 1500-talet, og kanskje tidlegare. Han var bygd nærme ruinane av ein tidlegare synagoge tradisjonelt tillagt den rabbinske autoriteten Moses ben Nahman (Nahmanides, haRamban).

Historie
--------

Hurva-synagogen vart stengd av dei daverande osmanske styresmaktene i 1589 etter muslimsk press. I 1700 vart eigedommen kjøpt av rebbi Yehuda Chasid og dei par hundre tilhengarane hans. Dei byrja på nybyggjinga av synagogen ein del år seinare, men kom i økonomisk uføre, og synagogen med sine 40 torárullar vart brunnen ned av muslimske kreditorar i 1721 – derav namnet «hurva», som tyder ‘øydelegging’ på hebraisk. Synagogen vart seinare atteroppbygd att av askenasiske sionistar på 1830-talet og atterinnvigd i 1864 som den mest høgprofilerte synagogen i Jerusalem. Da synagogen vart teken av Den arabiske legionen frå Jordan under slaget om Gamlebyen i Jerusalem i 1948, sprengde dei han i lufta med dynamitt for å vise at dei kontrollerte Det jødiske kvarteret.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hurva-synagogen**

* Nadav Shragai and Gideon Alon: "Israeli Govt to Rebuild Hurva Synagogue in the Old City"[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| **Husbukk** |
| HusbukkHusbukk |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** VU Sårbar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Biller Coleoptera |
| **Familie:** | Trebukkar Cerambycidae |
| **Slekt:** | ***Hylotrupes*** |
| **Art:** | **Husbukk** *H. bajulus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hylotrupes bajulus***Linnaeus, 1758 |

**Husbukk** er ei bille i trebukkfamilien. Arten finst over store delar av verda og er eit frykta skadedyr. Det er larvane som gjer skaden, då dei lever av daudt tre. Trugsmålet er verst mot hus bygd i furu og andre bartre.

Utbreiing
---------

Husbukken har eit enormt utbreiingsområde, noko som har med transport av tømmer å gjera. Arten sitt opphav er lenger sør i Europa, men i dag finn ein han òg i Nord-Amerika, Kina, Midtausten, Nord-Afrika og tilmed i Perth i Australia.

Ein reknar med at eksemplara i Noreg stammar frå importert trevirke. Ein kjenner arten i dag frå varme kyststrok frå Hvaler kommune til Trøndelag, samt i Sauherad kommune i Telemark. Det har òg førekome funn i Oslo-området, men her finst han ikkje i dag.

Levesett
--------

Lyden av ein husbukk som et.
Husbukken sine larvar gneg på daudt og gamalt trevirke, særleg i hus. Arten sitt livsløp er godt studert her i landet, kor han berre er funnen i bygnadar. Som regel tek det tre til fem år før larvane forpuppar seg, men under særs dårlege tilhøve kan det gå så mykje som 18 år. Den viktigaste variabelen i Noreg er sommartemperatur.

Forpuppinga skjer om våren. Dei vaksne insekta klekkar frå juni og utover.

Kjelder
-------

1. ↑  «Artsdatabankens rødliste for arter». Artsdatabanken. 24. november 2021. Henta 1. mars 2022.

* Norges Biller
* *Denne artikkelen bygger på «Husbukk» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mars 2008 tittel=Old-house borer.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Husbukk**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
Alette Engelhart, leiar av Norsk husmorforbund 1946–59, på norsk kjøkken i 1950. Kjøkkenarbeid omfattar først og fremst matlaging og oppvask.Foto: Oslo museum

**Husmor** er ei kvinne, vanlegvis gift og heimeverande, som er ansvarleg for ein heim, det vil seie ein bustad eller husstand, gjerne ein familie med born. Ei husmor utfører husarbeid (husstell) og styrer i heimen. «Husmor» kunne tidlegare også vere tittelen på ei kvinne som var tilsett for å ta seg av hushald og den økonomiske drifta av eit hushald, på ein gard, ein institusjon, eit internat, eit storkjøken eller liknande.

Historie
--------

I mellom- og etterkrigstida vart kjernefamilien og husmora, som stelte for mann og barn, lagde mat, sydde klede, vaska, handla og rydda i huset, dyrka som felles ideal i det norske samfunnet, både av sosialdemokratar og konservative. Med oljeindustri og etterkvart deindustrialisering frå 1970-talet kom ei endring. Fleirtalet av kvinner tok utdanning og løna arbeid utanfor heimen. Dette førte til dramatiske endringar av kjønnsrollene. Nye haldningar til skilsmisse, sambuarar og seksualitet, radikalt forskjellige frå dei dominerande haldningane hjå tidlegare generasjonar, fekk gjennomslag i denne perioden.

Sjå òg
------

* Kvinnfolkarbeid

* Husmorvikar

Kjelder
-------

* Oppslagsordet «husarbeid» i det politiske *PaxLeksikon* fra 1976[*daud lenkje*]
* Uib.no om kjønn og familie i Norge i mellomkrigstida
* Om «husmoriseringen» av kvinnelivene

* *Denne artikkelen bygger på «Husmor» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Husmor**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BBC Things
* NDL

 |
**Javanesisk** er eit austronesisk språk som blir snakka av over 75 millionar menneske på øya Java i Indonesia. Det er dermed om lag det 13. mest tala språket i verda. Javanesisk høyrer til den malayopolynesiske språkgreina, og er dermed i slekt med begge dei to andre store språka i området, indonesisk og malayisk.

Utbreiing av javanesisk verda over.
Andre stader i verda er språket i slekt med karibisk javanesisk, som blir snakka av etterkomarar til utvandra javanesarar i Surinam, og kaledonsk javanesisk, som blir snakka på Ny-Caledonia. Desse variantane er blitt såpass ulike javanesisk at dei blir rekna som eigne språk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Javanese Arkivert 2010-12-30 ved Wayback Machine. - *UCLA Language Materials Project*, University of California Los Angeles (UCLA).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Javanesisk» frå Wikipedia på bokmål, den 31. mars 2012.*

Fotnotar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* NDL

 |