recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Karaganda |
| --- |
| Horisonten til KaragandaHorisonten til Karaganda |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Karaganda |
| **Byvåpenet til Karaganda** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Oblast |  Kasakhstan  Karaganda oblast |
| Akim | Islam Togajbajev |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  543,28 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 446 200   821/km² |
| Koordinatar | 49°50′″N 73°10′″E﻿Koordinatar: 49°50′″N 73°10′″E﻿ |
| Tidssone | BTT (UTC+6) |
| Plassering |
| Plasseringa i KasakhstanPlasseringa i KasakhstanPlasseringa i Kasakhstan |

**Karaganda** (kasakhisk Қарағанды, *Qaraghandy*; russisk Караганда, *Karaganda*) er hovudstaden i Karaganda oblast i Kasakhstan. Han er den fjerde største byen i Kasakhstan etter Almaty, Astana og Tsjimkent med om lag 450 000 innbyggjarar. I 1940-åra var opp til 70 % av innbyggjarane etniske tyskarar. Dei fleste av dei etniske tyskarane er etterkomarane av dei sovjetiske volgatyskarane som vart deportert til Sibir og Kasakhstan på Stalin sin ordre då Hitler invaderte Polen. Fram til 1950-åra var mange av dei internert i arbeidsleirar (gulag). Frå 1989 til 1999 fall innbyggjartalet i Karaganda med 14 %, hovudsakleg fordi mange emigrerte til Tyskland. 

Namnet Karaganda kjem frå busken karagana som det er mykje av i området. Karaganda er ein industriby som vart bygd for å utnytte kolgruvene ved hjelp av fangane i arbeidsleirane. Tidleg på 1990-talet vart han vurdert som hovudstad i Kasakhstan før valet fall på Astana. 

Den opphavlege staden der Karaganda stod er i dag avmerkt på bykarta som «Gamlebyen», men nesten ingenting er att. Då sovjetarane utnytta dei rike kolførekomstane like ved førte gruvegangane like under byen til at han måtte flyttast fleire kilometer lenger sør.

Litteratur
----------

Kate Brown, «Gridded Lives: Why Kazakhstan and Montana are Nearly the Same Place.» *American Historical Review* 106, 1 (2001): 17-48.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Karaganda» frå Wikipedia på engelsk, den 17. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Enoch Mankayi Sontonga** (kring 1873–18. april 1905) var ein sørafrikansk lærr som komponerte «Nkosi Sikelel' iAfrika» ('Gud signe Afrika'), som siden 1994 har vore nasjonalsong i Sør-Afrika. Som «Mungu ibariki Afrika» er han også nasjonalsong i Tanzania og som «Stand and Sing of Zambia, Proud and Free» i Zambia.
Songen var ein utbreidd opprørssong i Sør-Afrika, Zimbabwe og Namibia i tida med kvit fåmannsstyre. Han var den offisielle songen til ANC frå 1925. 

Sontonga var xhosa og vart fødd i Sointinga i Uitenhage i Kapp-provinsen. 
Han utdanna seg som lærar ved Lovedale Institution. Deretter var han lærar og korliar ved den metodistiske misjonsskulen i Nancefield nær Johannesburg i åtte år.

Sontinga skreiv første verset og omkvedet til «Nkosi Sikelel' Afrika» i 1897, opphavleg som ein skulesong. Den første offentlege framføringa av songen fann stad i 1899. Seinare skreiv Samuel Mqhayi endå sju vers.

Enoch Sontonga døydde av ein mage-tarm-infeksjon.

24. september 1996 blei Sontonga si grav erklært som ein nansjonal minnestad. Eit gravminne blei avduka her av president Nelson Mandela. Ved same seremonien blei Sontonga tildelt South African Order of Meritorious Service (Gold) posthumt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Enoch Sontonga» frå Wikipedia på dansk, og «Enoch Sontonga» frå Wikipedia på engelsk den 16. november 2018.*

1. 1 2 3  Enoch Mankayti Sontonga, SAHistory.org.za, henta juli 2013

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi ved sahistory.org.za

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**John Aas** (17. oktober 1793–6. april 1867) var ein norsk prest og stortingsmann.

John Aas var son av ein proviantskrivar ved Røros koparverk. Han nedstamma i sjette ledd frå bonden Hans Olsen Aasen, som oppdaga koparmalmen ved Røros. Etter å ha gått på koparverket sin folkeskule i heimbygda, reiste han i 1805 til Trondheim og tok til på latinskulen i byen. Derifrå vart han student i 1813 og tok då til å studere ved universitetet i Christiania, han var den fyrste innskrivne studenten.

I 1818 tok Aas teologisk embetseksamen med laud. Året etter vart han utnemnd til personalkapellan ved Akershus slottskyrkje og for Aker kyrkjelyd. I 1820 vart han oppmoda om å søke embete som sokneprest til Gjerstad i Nedenes amt. Han var sidan prest i Gjerstad livet ut. 1846-66 var han i tillegg prost i austre Nedenes. I mange år var han ordførar i heradet, der han arbeidde for forbetringar i skule- og fattigstellet, og i jordbruket. Han sat 14 år i forlikskommisjonen.

Aas representerte Nedenes amt på stortinga 1836, 1836-37, 1842 og 1845. I 1836 og 1836-37 var han medlem av kriminallovkomiteen, 1842 var han sekretær i Lagtinget og medlem av næringskomite nr 1. I 1845 var han medlem av Lagtinget og kyrkjekomite nr 1. Han var då med i riksretten.

Verk
----

* *Gjerestads Præstegjeld og Præster* (1869)

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om John Aas NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Enok Johannes Palm** (fødd 5. desember 1924 i Kristiansand) er ein norsk matematikar. 

Han tok doktorgraden i 1954 ved Universitetet i Oslo og vart fast tilsett der frå 1955. Frå 1963 til 1994 var han professor i bruksmatematikk ved universitetet. 

Palm har forska på energitransport (fluks) i atmosfæren (Eliassen-Palm fluks), og ikkje-lineære fenomen i væske- og luftstraumar drivne av temperaturskilnader (termisk konveksjon). Forskinga hans på bølgjekrefter har vore viktig for offshoreindustrien. 

Palm var formann i Norsk geofysisk forening frå 1958 til 1960, medlem av Geofysisk kommisjon 1960–1961 og styremedlem i Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1968 til 1974 og formann og viseformann i den matematisk-naturvitenskapelege klassen frå 1985 til 1990. Han var styremedlem i Norges tekniske-naturvitenskapelige forskningsråd (NTNF) 1969–1972. 1980–1983 var han med i den ekspertkomiteen som fekk i oppdrag å planlegge og gje råd ved snuoperasjon av den havarerte plattforma Alexander Kielland. Arbeidet deira var avgjerande for den vellukka snuoperasjonen som følgde. 

Palm vart medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi i 1959 og av Norges Tekniske Vitenskapsakademi i 1961. Han vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1993.

Kjelder
-------

* Enok Palm. (2011-11-10) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI
* MGP

 |
**Krøyt** er ei norsk musikkgruppe som vart skipa i 1993. Gruppa består av Kristin Asbjørnsen på vokal, Øyvind Brantsegg på tangentar og vibrafon og Thomas T. Dahl på gitar.

Karriere
--------

Krøyt debuterte med plata *SUB* i 1997. Oppfylgjaren *Low* frå 1999 vann dei Spellemannprisen 1999 i open klasse. Plate nummer tre, *Body Electric* vart utgjeven i 2001. Ein av songane frå plata gjorde dei fortent til Edvardprisen det året. Same året gav dei også ut plata *One Heart Is Too Small*. Dei har også samarbeidd med svenske Fläskkvartetten.

Bandet har turnert mykje, og har m.a. vitja Molde Jazzfestival, Nattjazz i Bergen, Trondheim, Tromsø, Kabelvåg, Ørsta m.m. I utlandet har dei hatt konsertar m.a. i New York, Tammerfors i Finland, Tartu og Tallinn i Estland, Köln.

Diskografi
----------

* *SUB* (1997)
* *Low* (1999)
* *Body Electric* (2001)
* *One Heart Is Too Small* (2001)

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Krøyt.
* Diskografi frå Rockipedia.[*daud lenkje*]
* Krøyt på Myspace.
* Anmelding av One heart is too small på Groove.no
* Anmelding av Low.

### Referansar

1. ↑  Ballade.no: Krøyt på Norgesturné
Våpenet til Ku Klux Klan
**Ku Klux Klan** (**KKK**) var opphavleg ein amerikansk protestantisk «kvit makt»-organisasjon grunnlagd av sørstatsveteranar i 1865, men vart oppløyst i 1880. Det originale KKK motarbeidde reformer som vart påtvinga sørstatane når det gjeld behandlinga av tidlegare slavar.

Eit nytt Ku Klux Klan oppstod i Atlanta i 1915. Grunnleggjaren var William J. Simmons, og det er dette Ku Klux Klan som i åra etter dette vart ein populær rasistisk organisasjon med ca. fire millionar medlemmer på sitt høgste på 1920-talet. Sjølv om mange såg på klanen som ekstremistisk, hadde han likevel stor forståing blant mange. Formålet no var å hindre auken av katolikkar, jødar, mørkhuda og andre innvandrarar i USA. Klanen rekrutterte demokratiske og, om i mindre grad, republikanske medlemmer frå heile USA, og klanen stod sterkast i Midtvesten då han nådde toppen av popularitetsbylgja. Dette i motsetnad til den fyrste klanen, som var eit demokratisk sørstatsfenomen.

På denne tida hadde KKK stor innverknad på politikken, og då spesielt i demokratiske krinsar. Mange framståande politikarar var medlemmer. Den demokratiske Vest-Virginia-senatoren Robert C. Byrd er den einaste i det amerikanske senatet i dag som har vore medlem av KKK. Populariteten fall før og under depresjonen, og organisasjonen vart oppløyst under andre verdskrigen av James Colescott.

Namnet Ku Klux Klan vart etter dette eit namn teke i bruk av ulike uavhengige grupper som kjempa mot *Civil Rights Act* på 1960-talet. Hatet mot katolikkar har gradvis vorte mindre, og det finst i dag katolske klan-grupperingar. Katolikkar som går inn i Ku Klux Klan vert likevel automatisk ekskommunisert, fordi klanen er definert i katolsk kyrkjerett som ein organisasjon som motarbeider kyrkja. I dag er namnet Ku Klux Klan for dei aller fleste synonymt med hat og intoleranse, men enkelte små grupperingar tek det framleis i bruk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Johannes Hansen Vigdal** (15. mars 1851–22. oktober 1929) var ein norsk lærar, kyrkjesongar, gardbrukar og fjellførar. Han var frå garden Nedre Vigdal i Jostedalen i Luster kommune i Sogn. Frå 1877 var han tilsett som lærar i Solvorn i Hafslo, også i Sogn. Han kjøpte eit gardsbruk på Valaker og dreiv dette ved sidan av lærargjerninga.

### Fjellklivaren

I 1881 vart han spurd av den britiske fjellklatraren William Cecil Slingsby om han ville vere med som fjellførar. Vigdal skal då ha svart at han var villig å fylgje Slingsby kvar det skulle vere. Same sommaren besteig dei Knutsholstinden, Hellstugutinden og Mjølkedalstinden. I dei to neste tiåra var Vigdal ein leiande førar i norske fjell. Mange britar som søkte jomfruelege fjell, hyrte ofte Vigdal til sine turar. Saman med skotten Charles W. Patchell gjekk han mange nye ruter til tallause fjelltoppar i Jotunheimen. Sommaren 1897 var Vigdal med på fleire fyrstebestigningar på Sunnmøre, alle saman med ein eller to britar. Vigdal hadde ry som ein framifrå klippeklatrar.

Referansar
----------

1. ↑  DIS Gravminner i Norge
**Johannes Vetter** (fødd 26. mars 1993) er ein tysk spydkastar frå Dresden. Han vart verdsmeister i øvinga i 2017 og tok bronsemedaljen i VM 2019.

Aktiv
-----

Vetter sette personbeste med 85,40 meter ved eit stemne i Jena den 31. mai 2015. Bort i tre månader seinare vart han nummer sju i VM i Beijing. I 2016 vart han fjerdemann under dei olympiske leikane i Rio de Janeiro, 6 cm bakom bronsevinnar Keshorn Walcott. Få veker etter OL forbetra Vetter i Berlin sin personlege rekord til 89,57 m då han sigra i ISTAF-stemnet.

I juli 2017 vart Vetter tysk spydmeister med eit bestekast i Erfurt som målte 89,35 m. To dagar seinare slengde han spydet fire gongar over 90 meter i eit DL-stemne i Luzern. Lengste kastet landa på 94,44 meter, dermed sletta han den to månader gamle landsrekorden til Thomas Röhler. Vetter krynte sesongen med siger også i verdsmeisterskapen i London, vinnarkastet var på 89,89 m. Både i 2018 og 2019 hadde Vetter årsbeste på over 90 meter. Under VM 2019 nådde han 89,35 m i kvalifiseringa, i finalen enda han opp med bronsemedalje med 85,37 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2015 i Beijing: Nr 7 – 83,79 m
* EM 2016 i Amsterdam: Utslått i kvalifiseringa (79,98 m=nr 16)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 4 – 85,32 m
* VM 2017 i London: Gullmedalje – 89,89 m, framom Jakub Vadlejch (89,73 m)
* EM 2018 i Berlin: Nr 5 – 83,27 m
* VM 2019 i Doha: Bronsemedalje – 85,37 m

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Johannes Vetter» frå Wikipedia på engelsk, den 7. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Julija Sergejevna Petsjonkina** (fødd **Julija Nosova**, 21. april 1978) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Krasnojarsk som spesialiserte seg på 400 meter hekk. Ho vann VM-gull på 400 meter hekk og i 4x400 meter stafett under VM 2005. Perioden 2001-07 tok ho ein medalje på langhekken i samtleg fire verdsmeisterskapane.

### Aktiv

Julija Nosova fekk sitt gjennombrot ved friidretts-VM i Edmonton i 2001, der ho vann sølvmedaljen på 400 meter hekk og sprang andre etappen på Russland sitt bronselag på 4x400 m stafett. To år seinare vart medaljehausten omsnudd i det neste VM i friidrett; i Paris-VM fekk ho sølv på den lange stafetten og bronse på langhekken. Tre veker før meisterskapen i Paris sette ho i Tula verdsrekord på 400 m hekk med 52,34 sekundar, ein rekord som har stått vedlag. Under sommar-OL 2004 vart Petsjonkina nummer åtte og sist i langhekkfinalen.

Petsjonkina vart ein av forgrunnsfigurane under VM i friidrett 2005 i Helsingfors. Ho presterte årsbeste i verda då ho den 13. august vann 400 m hekk på tida 52,90 sekundar. Dagen etter sprang ho startetappen for Russlands lag på 4 x 400 meter stafett. Saman med Olesja Krasnomovets, Natalja Antjukh og Svetlana Pospelova syrgde ho for ein suveren siger til Russland.

I 2007 vann Petsjonkina sølvmedaljen på 400 m hekk under friidretts-VM i Osaka med tida 53,50. Ho la opp i 2009.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julija Sergejewna Petschonkina» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Jauhen Misjulja**, russisk: **Jevgenij Nikolajevitsj Misjulja**, (fødd 13. mars 1964) er ein kviterussisk tidlegare kappgjengar frå Hrodna som vann EM-sølv og to VM-bronsar på 20-kilometer i åra 1991-95. Han representerte Sovjetunionen til 1991.

Aktiv
-----

Misjulja kneip bronsemedaljen på 20 km ved verdsmeisterskapen i Tokyo i 1991, langt over halvminuttet bak vinnaren Maurizio Damilano frå Italia og sin eigen lagkamerat Mikhail Sjtsjennikov. Etter ein femteplass i VM 1993, gjekk Misjulja inn til sølvmedalje i europameisterskapen 1994 i Helsinki. Han måtte då på ny sjå seg frågått av Sjtsjennikov, i ei tevling der dei to utøvarane ikkje representerte Sovjetunionen men kvart sitt land, Kviterussland og Russland.

Misjulja vann VM-bronse nummer to i Göteborg-VM 1995, der han passerte målstreken 49 sekundar bakom italienaren Michele Didoni og 26 sekundar etter spanske Valentí Massana. Misjulja var aktiv heilt fram til Sommar-OL 2004 i Aten. I den ni sesongar lange perioden frå 1996 var to sjetteplassar hans beste prestasjonar, fyrst i VM 1997 og så i EM 2002. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Nr 27 på 20 km – 1.24.39
* VM 1991 i Tokyo: Bronsemedalje på 20 km – 1.20.22
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 på 20 km – 1.23.45
* EM 1994 i Helsinki: Sølvmedalje – 1.19.22, bakom Mikhail Sjtsjennikov (1.18.45)
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje på 20 km – 1.20.48
* OL 1996 i Atlanta: Nr 9 på 20 km – 1.21.16. Braut 50 km
* VM 1997 i Aten: Nr 6 på 20 km – 1.23.10
* EM 1998 i Budapest: Braut 50 km
* VM 2001 i Edmonton: Diskvalifisert på 20 km
* EM 2002 i München: Nr 6 på 20 km – 1.20.56
* VM 2003 i Paris: Nr 12 på 20 km – 1.20.38
* OL 2004 i Aten: Nr 19 på 20 km – 1.25.10

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jauhen Misjulja» frå Wikipedia på tysk, den 10. juni 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Yevgeniy Misyulya» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2019.*

* «Yauhen Misiulia» (på engelsk). Olympedia. Henta 13. mars 2023.
**Foreldingsfrist** er ei avgrensing av kor lenge økonomiske krav og fordringar (i obligasjonsrett), straff eller straffeansvar (i strafferett). Ulike rettssystem og tilhøve har ulike fristar.

Noreg
-----

I den norske Straffeloven dekkjer 6te Kapitel, «Opphør av straff og andre rettsfølger», forelding innan strafferett.

Foreldringsfristane er i følgje § 67:

* 2 år når den høgaste lovbestemte straffa er bøter eller fengsel inntil 1 år
* 5 år når den høgaste lovbestemte straffa er fengsel inntil 4 år
* 10 år når den høgaste lovbestemte straffa er fengsel inntil 10 år
* 15 år når ein kan idømma fengsel inntil 15 år
* 25 år når ein kan idømma fengsel inntil 21 år

Idømt straff som ikkje blir fullbyrda blir forelda ut frå kor lang tid straffa er idømt. Byrjinga av fristtida skjer når dommen om henne er rettskraftig. Straffa blir til dømes forelda etter 5 år for fengselsstraff i inntil 1 år, og etter 30 år for straff i meir enn 20 år. 

Den vanlege foreldingsfristen for fordringar er tre år. Nokre fordringar kan ha særskilde fristar, til dømes 10 år for lån, fordringar ein har gjeve ut gjeldsbrev for, pensjonar og underhaldsbidrag. Foreldingsfristen for bankinnskot er minst 30 år sidan siste endring på kontoen. Fristen kan utvidast om den som har ei fordring ikkje veit om, og ikkje kan ventast å ha, kunnskap om henne.

Kjelder
-------

1. ↑  *Lovdata.no – LOV 1902-05-22 nr 10: Almindelig borgerlig Straffelov (Straffeloven).*  Publisert: 20.05.2005.

* Hagstrøm, Viggo. «Foreldelse» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*.
* Hagstrøm, Viggo. «Foreldelse av straffeansvar» (5. juli 2012), *Store norske leksikon*.
* Hagstrøm, Viggo.. «Foreldelse av idømt straff» (5. juli 2012), *Store norske leksikon*.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Java 2 Micro Edition».*
**Java 2 Micro Edition (J2ME)** er ei utgåve av Java-teknologien som er skreddarsydd for mobiltelefonar, kalkulatorar og annan forbrukarelektronikk i lommeformat. J2ME vart fyrste gong presentert under ein Java-konferanse i San Francisco sommaren 2000. Samtidig la Motorola fram dei fyrste handsetta som støtta plattforma.

Kombinasjonen av WAP (Wireless Application Protocol) og Java-teknologi gjev ei ideell løysing for mobilbrukarar som ynskjer interaktive tenester. I våre dagar har trådlause tenester bygt på Java-teknologi vorte teke i bruk over heile verda.

J2ME gjev mellom anna høve til å laste ned tredjeparts applikasjonar på vanlege mobiltelefonar. Soleis får forbrukarane høve til å oppdatere terminalane jamleg med nye spel eller innhald. Med J2ME har gamle arkadespelklassikarar som Asteroids og Frogger fått nytt liv – ikkje i spelehallen, men på mobilterminalen.

### Bakgrunnsstoff

* java.sun.com/j2me
* www.corej2me.com
* www.microjava.com Arkivert 2008-05-09 ved Wayback Machine.
* J2ME device database and multi-device porting solution
**Johannes Vågsnes** (7. mars 1923–26. februar 2012) var ein gardbrukar og lærar frå Tromøy i Aust-Agder som i tida 1973-85 representerte Aust-Agder og Kristeleg Folkeparti på Stortinget.

Vågsnes var son til ein gardbrukar. Sjølv var han klokkar i Tromøy meinigheit frå 1945 til -77. I 1946 tok han over garden Gjerstad i Tromøy og dreiv denne til 1985. Åra frå 1951 til -62 var han også lærar i folke- og framhaldsskulen i Tromøy.

Perioden 1952-55 var Vågsnes medlem i Tromøy heradsstyre. Etter to periodar utanfor lokalpolitikken, kom han tilbake som formannskapsmedlem frå 1964 til 1971. Hausten 1973 vart han vald til stortingsrepresentant frå Aust-Agder for Kristeleg Folkeparti. På Tinget var han i alle tolv åra medlem i Kommunal- og konstistusjonskomiteen, nestformann 1977-81 .

Gjennom åra sat Vågsnes i fleire ulike framskotne posisjonar. Han var formann 1973-75 i fylkeslandbruksstyret i Aust-Agder, medlem 1975-79 i representantskapet i Noregs Bondelag og ordførar 1975-81 i representantskapet i Norske Eggsentraler. Sidan var han leiar i Hovudkomiteen for lokalforvaltninga 1980 og i Rådet for Hardangervidda 1986-91.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
**Khanka** (russisk озеро Ханка; tradisjonell kinesisk 興凱湖, forenkla kinesisk 兴凯湖, pinyin *Xīngkǎi Hú*) er ein innsjø som ligg på grensa mellom provinsen Heilongjiang i Kina og Primorskij kraj i Russland. Han ligg 120 km frå Jixi. Innsjøen har eit areal på 4190 km² der 3030 km² ligg i Russland og 1160 km²—i Kina. Området rundt innsjøen er eit viktig våtmarksområde og utgjer eit nasjonalt naturreservat på den kinesiske sida og Khanka naturreservat på den russiske sida. Området vert nytta til økoturisme samt vitskapleg forsking på trekkfuglar. Den sjeldne dverggåsa held til ved innsjøen. Området på den kinesiske sida er statseigd og vert nytta til kollektivbruk for fiske, jordbruk og dyrebruk.

Fysisk informasjon
------------------

Khanka er namnet på to innsjøar med ein ti meter høg sandbanke mellom seg. Breidda av innsjøane er myrlendte, bortsett frå i nordvest. 

Innsjøen sitt tilsigsområde er ei elveslette på rundt 16 890 km², der 97% ligg på russisk område. Med eit overflate areal på 4000 til 4400 km² er han den største innsjøen i Nordaust-Kina. Han mottar 23 elvar (8 i Kina og 15 i Russland), men har berre eitt utsig, Songatsja. Innsjøen er i snitt 4,5 meter djup og 10,6 meter på det djupaste. Det gjennomsnittlege volumet er 18,3 km³, og på det meste opp mot 22,6 km³. Innsjøen er ein del av tilsigsområdet til Ussuri, som igjen er ein del av nedslagsfeltet til elva Amur.

Den maksimale årlege temperaturen er 21,2 °C, og minimumstemperaturen er -19,2 °C. Nedbøren kjem hovudsakleg om sommaren og i løpet av eit år kjem det normalt 750 mm. Den hydrauliske opphaldstida i Khanka, tida det tar vatnet å renne gjennom innsjøen, er eitt år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Khanka Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- LakeNet profile


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Ford Trimotor
**Ford Trimotor** var eit tremotors sivilt transportfly, konstruert av William B. Stout hjå Henry Ford. Flyet hadde mange fellestrekk med Fokker sin Model 5-AT og vart produsert frå 1926 av Henry Ford. Produksjonen av flyet heldt på fram til 1933. I løpet av denne tida vart det produsert 198 eksemplar. 

Ford Trimotor var eit populært fly, òg som militærmaskin, og vart selt over heile verda. I motsetnad til dei kjende bilane til Ford, produserte han ikkje sjølv motorane. Den seinare modellen (5-AT) hadde dei sterkare Pratt & Whitney-motorane. Flyet hadde eit skrog av korrugert aluminium (bølgjeblikk), som òg vart nytta på Junkers Ju 52. På same måte som for bilane og traktorane til Ford var Ford Trimotor fornuftig konstruert og relativt rimeleg og påliteleg for si tid. Den raske utviklinga som fly gjennomgjekk på den tida gjorde likevel at Ford Trimotor relativt raskt vart utdatert. Den overlegne Douglas DC-2 vart konstruert i 1932 og flaug for fyrste gong 17. desember 1932. Dette flyet vart så populært at Ford mista interessa for vidare satsing på utvikling og produksjon av fly. Det skulle likevel ikkje verta Fords siste innsats i flyproduksjon. Under den andre verdskrigen bygde han den største flyfabrikken i verda og produserte tusenvis av B-24 «Liberator» bombefly. Dei var likevel konstruerte av andre.

Ford Trimotor har vunne legendarisk status. Det var arbeidshesten for flyselskapa på den tida. Det vart brukt av polfarere og andre oppdagarar, Richard Byrd kjøpte ein Fokker («Josephine Ford») for sin 15 timar lange (seinare kontroversielle) tur over eller i retning Nordpolen i 1926.

* Det var ein Ford av ein forbetra konstruksjon («Floyd Bennet») som Bernt Balchen førte for Richard Byrd over Sørpolen 19. november 1929.

Museums- og veteranfy
---------------------

Det er 18 kjende Ford Tri-motorfly på museum i USA. Ytterlegare to er flygedyktige og vert nytta ved spesielle høve, til filmopptak, ved flystemne o.l.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ford Trimotor» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2018.*

Referansar
1. ↑  Bill Bryson. *En sommer - Amerika 1927* kapittel 7.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Julija Mikhajlovna Zaripova** (fødd **Ivanova**, 26. april 1986) er ein russisk hinder- og langdistanseløpar frå Volgograd oblast som vann gullmedaljen på 3000 meter hinder under EM i friidrett 2010, VM i friidrett 2011 og Sommar-OL 2012. Ho mista OL-medaljen i 2016 for brot på dopingreglementet.

Julija (Zarudneva) Zaripova vinn spurten mot Marta Domínguez under friidretts-EM 2010 i Barcelona

Aktiv
-----

Ho vart russisk meister på 3000 m hinder i 2009. Under friidretts-VM i Berlin same året vann ho sølvmedaljen i øvinga på den gode tida 9.08,3, eitt sekund bak verdsmeisteren Marta Domínguez frå Spania. Året etter vart posisjonane omsnudd under europameisterskapen i Barcelona. Då vann Zaripova spurten med knapp margin og vart europameister med 9.17,5.

I 2011 vart Zaripova verdsmeister på 3000 m hinder på suverent vis. Vinnartida 9.07,0 var årsbeste i verda, og ho slo sølvmedaljøren Habiba Ghribi frå Tunisia med nær fem sekundar. Kruna på verket sette Zaripova i 2012. Under sommarleikane i London vart ho olympisk meister med tida 9,06,7, på ny vart det ein sølvmedalje til Ghribi som fekk notert 9.08,3. Elleve dagar etter ho vann OL-gullet forbetra Zaripova sin personlege hinderrekord til 9.05,0 då ho vann hinderløpet under eit DL-stemne i Stockholm.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Юлия Михайловна Зарипова

Referansar
----------

1. ↑  
«Zaripova mister OL-gullet». NRK. 21. november 2016. Henta 6. mars 2023.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julija Michailowna Saripowa» frå Wikipedia på tysk, den 20. september 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Yuliya Zaripova» (på engelsk). Olympedia. Henta 6. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Julija Viktorovna Nesjtsjarenka**, fødd Bartsevitsj (fødd 15. juni 1979) er ein kviterussisk tidlegare friidrettsutøvar frå Brest som vart olympisk meister på 100 meter i 2004.

Aktiv
-----

Julija Nesjtsjarenka i 2017
Nesjtsjarenka hadde lite å vise til før ho kom til dei olympiske sommarleikane 2004 i Aten. Her imponerte ho frå fyrste stund ved å vinne sine heat i både forsøket, kvartfinalen og semifinalen på tider under 11 sekundar. I semifinalen gjorde ho sitt livs løp og sette kviterussisk rekord med sine 10,92 sekundar. Også i finalen gjekk det unna, med tida 10,93 vann ho gullmedaljen, høvesvis tre og fire hundredels sekund framom Lauryn Williams frå USA og Veronica Campbell frå Jamaica, dei to andre medaljevinnarane.

Under VM 2005 i Helsinki enda Nesjtsjarenka med tida 11,13 på sisteplassen i 100-meterfinalen. Derimot vann ho ein bronsemedalje i 4 × 100 meter stafett, saman med Natallja Solohub, Alena Neumiarzjitskaja og Aksana Drahun. Året etter vann Nesjtsjarenka og Kviterussland nok ein bronsemedalje på stafetten i EM, då med Natallja Safronnikova på den andre etappen i staden for Solohub.

Etter 2006 lukkast ikkje Nesjtsjarenka å kvalifisere seg til finaleløp i dei store meisterskapane og ho la opp i 2012.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2002 i München: Utslått i semifinalane på 100 m (11,44 =nr 9)
* OL 2004 i Aten: Gullmedaljepå 100 m – 10,93, framom Lauryn Williams (10,96). Nr 5 i 4 x 100 m stafett
* VM 2005 i Helsinki: Bronse i 4 x 100 m stafett. Nr 8 på 100 m – 11,13
* EM 2006 i Göteborg: Bronse i 4 x 100 m stafett. Nr 6 på 100 m – 11,34
* OL 2008 i Beijing: Utslått i semifinalane på 100 m (11,26 =nr 10)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i 4 x 100 m stafett (44,12 =nr 13)
* EM 2010 i Barcelona: Utslått i forsøka på 100 m (11,58 =nr 18). Nr 5 i stafett
* EM 2012 i Helsinki: Utslått i semifinalane på 100 m (=nr 16)

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Yuliya Nestsiarenka» (på engelsk). Olympedia. Henta 13. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Sider frå *Genryaku kōbon Man'yōshū* frå 1000-talet.
Utviklinga av hiragana frå *man'yōgana*
**Man'yōgana** (万葉仮名) er eit gammalt skriftsystem for japansk som nytter kinesiske teikn til å uttrykka dei ulike språklydane. Dette var det første kanasystemet ein brukte til å skriva japansk, og er opphavet til dei moderne skriftsystema hiragana og katakana. Nøyaktig kva tid systemet blei utvikla er ukjend, men det var i bruk på midten av 600-talet. Namnet *man'yōgana* er avleidd frå *Man'yōshū*, ein diktantologi frå Nara-perioden skriven med man'yōgana. 

Sjølv om tekstar som nytta dette systemet også kunne bruka kinesiske teikn som vanlege logogram, viser *man'yōgana* berre til bruken av kinesiske teikn med fonetiske verdiar. Desse verdiane kom frå dåtidas kinesiske uttale, eller i nokre høve japansk uttale av teikna. Til dørmes kunne teiknet 木 (som logografisk tyder 'tre') bli lese som lyden /mo/ (basert på mellomkinesisk [məwk]) eller /ko/ eller /kwi/ (som har tydinga 'tre' på gammaljapansk).

Forenkla versjonar av *man'yōgana* danna grunnlaget for dei to forskjellige moderne skriftsystema hiragana og katakana, som blir brukt til å skriva moderne japansk.

Katakana med dei tilsvarande teikna i *man'yōgana*. (Delane av *man'yōgana*-teikna som blei til katakana-teikn er markerte.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Man'yōgana» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2019.*

1. ↑  Bjarke Frellesvig (29 July 2010). *A History of the Japanese Language*. Cambridge University Press. s. 14–15. ISBN 978-1-139-48880-8.
2. ↑  Peter T. Daniels (1996). *The World's Writing Systems*. Oxford University Press. s. 212. ISBN 978-0-19-507993-7.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Augusta Julie Georgine Stang** (fødd 11. desember 1869 i Christiania, død 11. februar 1944 i Oslo) var ein norsk journalist og politikar.

Augusta Stang tok seminareksamen i 1896 og verkte nokon år som lærer i Christiania. Frå 1912 arbeidde ho i Aftenposten der ho skreiv spesielt om sosiale spørsmål under merket «Argus». Ho gav støytet til Aftenposten sine årlege «Argus»-innsamlinger og «Arguslotteriet» til inntekt framfor alt for «pauvres honteux» (ubemidla danna). Dette sosialomsutstiltaket spila ei stor rolle i hovudstaden i meir enn ein mannsalder (1916–1986). Etter henne var avisa si seinare sjefredaktør Einar Diesen (1897–1994) drivkraft bak «Arguslotteriet». Han utgav òg *Kabalboken* med betydeleg suksess i 1941, den som Augusta Stang hadde utgjeve eit kvart hundreår før han (2. utauka utgåve 1919) på Damms Forlag. I tillegg til *Kabalboken* gav ho òg ut *Norsk læsebok for barneskolen* (Cappelen 1906) saman med Yngvar Brun og systera si Adelaide Stang. Ho var òg aktiv som omsetjar.

Augusta Stang representerte Høire i Oslo Bystyre i 12 år (1920–1932), og i 9 år var ho i Formannskapet. Ho var den første kvinna i vegnamnkomiteen, og òg med i Skulestyret og i Barneforsorgskomiteen. Ho var med i fleire internasjonale kongressar for barneforsorg.
I 1928 vart ho medlem av Høires Centralstyre, og i perioden 1931-33 representerte ho Oslo på Stortinget som den andre Høire-kvinne på fast plass i historia. Augusta Stang innehadde formannsvervet i Landforbundet til Høgrekvinner i 10 år (1927–1937).

Ho tilhøyrde Stang-slekta frå Halden og var dotter av Høires stiftar, høgsterettsassessor og statsminister Emil Stang d.e. (1834–1912) og kona hans Adelaide Pauline Berg (1840–1931), og dessutan syster av professor og statsråd Fredrik Stang d.y. (1867–1941) og av høgsterettsjustitiarius Emil Stang d.y. (1882–1964).

Bibliografi
-----------

* 1906 – *Norsk læsebok for barneskolen* ( Cappelen)
* 19?? – *Til arbeide og lek. Haandbok for gutter og piker* ( Steenske)
* 1914 – *Kabaler og kortkunster* ( Damms Forlag)
* 1922 – *Anvisning til at spille Whist, Boston, Polsk-Pas, Sprøite og Dundrebas samt Love for og Beregninger af Spillene efter nyeste Maade tilligemed en Boston-Tabel, hvorefter Spillet betales* ( Damms Forlag)

Omsetjingar
-----------

* Albert Ludwig Grimm, Jason og det gyldne skind, Cammermeyer, 1910
* Albert Ludwig Grimm, Toget mot Troja, Cammermeyer, 1911
* Howard Pyle, Væbner og ridder, Kristiania, 1912
* Kate Douglas Wiggin, To smaa hjemløse, Damm, 1918
* Florence Montgomery, Misforstaat, Steenske, 1920
* Joseph A. Altsheler, Vildmarkens søn, Aschehoug, 1921

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julie Augusta Georgine Stang» frå Wikipedia på bokmål, den 21. desember 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Javier Sotomayor** (fødd 13. oktober 1967) er ein cubansk høgdehoppar og gjeldande verdsrekordhaldar i høgdehopp.
Sotomayor er den einaste som nokonsinne har hoppa 2,44 m. Verdsrekorden hans på 2,45 vart sett i Salamanca i Spania den 27. juli 1993.

Biografi
--------

Sotomayor er 1,95 m høg, og trenarane hans ville difor fyrst at han skulle bli korgballspelar. Han starta med aktivt høgdehopp som fjortenåring, og då han fylte 19 var han rangert som nummer 5 på verdsbasis. Sotomayor kunne ha OL-debutert under sommar-OL 1984 i Los Angeles, men leikane vart boikotta av Cuba og andre kommunistiske land. Derimot sette han juniorverdsrekord på 2,33 i Havana dette året. I 1987 vann han dei panamerikanske leikane og sette ny personleg rekord med 2,37 m.

I 1988 var Cuba eitt av få land som boikotta leikane i Seoul, og Sotomayor fekk difor ikkje delta. Den 8. september, få dagar før OL tok til, sette Sotomayor ny verdsrekord i Salamanca i Spania. Sotomayor hoppa heile 2,43 m og slo med det rekorden til svenske Patrik Sjöberg med éin centimeter. Den 4. mars 1989 under VM i friidrett innandørs i Budapest sette han den gjeldande verdsrekorden på 2,43 m og slo med det tyskaren Carlo Thränhardt sin rekord med éin cm. Den 29. juli 1989 forbetra Sotomayor sin eigen utandørs-rekord til 2,44 i San Juan i Puerto Rico.

Javier Sotomayor fekk delta i sitt fyrste OL under sommar-OL 1992 i Barcelona - dette vart einaste gongen han fekk bli olympisk meister. Sotomayor hoppa her 2,34 på fyrste forsøk. Sølvvinnaren Patrik Sjöberg greidde denne høgda på andre forsøk, og bronsemedaljen vart delt mellom dei tre deltakarane som greidde høgda på tredje forsøk.

Då Sotomayor sette verdsrekorden i Salamanca sommaren 1993, brukte han berre fire hopp før han tok rekorden. Fyrst hoppa han 2,32, deretter 2,35, tredje gongen 2,38 og fjerde gongen vart lista sett på 2,45, men han reiv på fyrste forsøket. På andre forsøket gjekk han over, sjølv om han sneia lett nedi lista. Sotomayor hadde også ein særeigen hoppteknikk, og han sette verdsrekorden med venstrebeinet.

I 1993 vart Sotomayor også verdsmeister under friidretts-VM i Stuttgart. Under VM i 1995 i Göteborg måtte han ta til takke med sølv, men i 1997 i Athen tok han nytt VM-gull. Sotomayor vart forhindra frå å delta i sommar-OL 1996 i Atlanta på grunn av cubansk boikott.

I 1999 vart Sotomayor teken i doping og vart straffa med to års utestenging frå idretten. Seinare vart straffa hans halvert av IAAF slik at han fekk han lov til å delta under sommar-OL 2000 i Sydney, 32 år gamal. Dette vart hans andre og siste OL-deltaking, og han tok sølvmedaljen bak russiske Sergej Kljugin. I juni 2001 vart Sotomayor igjen teken for doping. Han kunngjorde at han fullførte karrieren sin i september same året.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Javier Sotomayor» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2012.*

* «Javier Sotomayor» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
| New Lanark  |
| --- |
| New Lanark Mill Hotel og Waterhouses ved River ClydeNew Lanark Mill Hotel og Waterhouses ved River Clyde New Lanark Mill Hotel og Waterhouses ved River Clyde |
| Plassering |
| 

New Lanark is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | South Lanarkshire |
| Tradisjonelt grevskap | Lanarkshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 200 |
| Koordinatar |  55°40′″N 3°47′″W﻿Koordinatar: 55°40′″N 3°47′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | ML11 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1555 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **New Lanark**
 |

 **New Lanark**  er ein gammal industrilandsby i regionen South Lanarkshire i Skottland. Han har kring 200 innbyggjarar og ligg ved elva Clyde omkring to kilometer frå Lanark. Han vart grunnlagt i 1785 av David Dale. Han la byen sin til elva Clyde for å kunne forsyne seg med vasskrafta til å drive spinnemaskinane. I 1820 var New Lanark det største senteret for bomullsproduksjon i Skottland. 

New Lanark, august 2005
Etterkvart kom svigersonen til Dale, Robert Owen, meir og meir inn i drifta. Owen var ein filantrop og sosial reformator, og under styringa deira vart New Lanark bygd opp som både eit særs vellykka forretningsprosjekt og som ein *model village* der arbeidarane skulle ha best mogleg vilkår. Staden blir rekna som eit døme på innverknad frå utopisk sosialisme. Han sørgde for utviding av føretaket, og gav mykje av overskotet tilbake til arbeidarane slik at dei skulle leve under best moglege kår. Han forbaud barnearbeid for dei under 10 år, og sette opp ein eigen skule slik at alle skulle få litt utdanning. 

Fabrikkane var i drift heilt til 1968. Så følgde ei nedgangstid, men i 1975 vart New Lanark Conservation Trust oppretta for å hindre at landsbyen forfall eller vart jamna med jorda. Staden er i dag eit populært turistmål, og saman med ein liknande landsby i England, Saltair, vart New Lanark ein verdsarvstad i 2001. I dag bur det kring 200 menneske i einskilde av husa og leilegheitene i New Lanark, resten av bygningane er utstillingsarenaer eller salslokale for turismen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «New Lanark» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Julio Rey de Paz** (fødd 13. januar 1972) er ein spansk tidlegare langdistaneløpar frå Toledo. Han vann VM-sølv i maraton i 2003 og EM-bronse på same distansen både i 2002 og 2006.

Aktiv
-----

Rey kom på åttandeplassen 10 000 meter under verdsmeisterskapen i friidrett 1997 i Aten. Året etter sette han personleg rekord på distansen med 27.47,3, og på 5000 meter med 13.22,1.

Etter å ha vore stengd ute frå tevling i to år deltok Rey i Hamburg maraton 2001, der han overraska og vann løpet på den sterke tida 2.07.46. Seinare kom han tilbake til Hambur og sigra i det årlege maratonløpet både i 2003, 2005 og 2006. Sigeren i 2006 kom etter 2.06.52, hans livs fortaste maratonløp og spansk rekordtid.

Rey vann bronsemedaljen i maraton ved europameisterskapen 2002 i München, berre tre sekundar bakom sølvmedaljøren Pavel Loskutov frå Estland, men over minuttet etter europameisteren Janne Holmen frå Finland. Enno betre gjekk det for Rey under verdsmeisterskapen 2003 i Paris. Gjennom gatene i den franske hovudstaden heldt han fylgje med vinnaren, marokkanaren Jaouad Gharib, heilt inn mot stadion, i mål skilde det sju sekundar mellom dei to maratonløparane. I 2006 kopierte Rey plasseringa frå den forrige europameisterskapen og tok maraton-bronsen i Göteborg.

### Doping

Rey vart ved Rotterdam maraton 1999 hekta for bruk av dopingmiddelet mesterolon og stengd ute frå idretten i 2 år. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Nr 8 på 10000 m – 28.07,0
* VM 2001 i Edmonton: Nr 37 i maraton – 2.27.59
* EM 2002 i München: Bronsemedalje i maraton – 2.13.21
* VM 2003 i Paris: Sølvmedalje i maraton – 2.08.38, bakom Jaouad Gharib (2.08.31)
* OL 2004 i Aten: Nr 58 i maraton – 2.24.54
* VM 2005 i Helsinki: Nr 8 i maraton – 2.12.51
* EM 2006 i Göteborg: Bronsemedalje i maraton – 2.12.37
* VM 2007 i Osaka: Braut maratonløpet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julio Rey» frå Wikipedia på tysk, den 20. juni 2019.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå diatese i medisin.* 
**Diatese** er ein grammatisk kategori ved verbet, ein kategori som har å gjere med tilhøvet mellom semantiske roller (også kalla tematiske roller og theta-roller) (som agens og patiens) og syntaktiske funksjonskategoriar (som subjekt og objekt). Kategorien har i somme språk to trekk, *aktiv* og *passiv*, i andre språk tre, *aktiv*, *medium* og *passiv*.

Skilnaden på *aktiv*, *medium* og *passiv* kan illustrerast med tre setningar frå det vestafrikanske språket fulfulde, som bøyer verbet i alle dei tre diatesane:

* 1. **Aktiv:** *Daada **lootii** ɓinngel.* 'Mor vaska ungen.'
* 2. **Medium:** *Daada **lootake**.* 'Mor vaska seg.'
* 3. **Passiv:** *Ɓinngel **lootaama**.* 'Ungen blei vaska'

Verbet **loota** 'vaske' har to semantiske roller knytte til seg, *agens* og *patiens*. I den aktive setninga er subjektet knytt til agens og objektet til patiens:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| SYNTAKTISKE FUNKSJONSKATEGORIAR | **subjekt** | **verbal** | **objekt** |
| SEMANTISKE ROLLER | **agens** | – | **patiens** |
|  | *Daada* |  ***lootii***  | *ɓinngel'* |
|  | 'mor' | 'vaska' (aktiv, perfektiv) | 'unge' |
|

I den mediale setninga er subjektet knytt til både agens og patiens, og objektet manglar:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| SYNTAKTISKE FUNKSJONSKATEGORIAR | **subjekt** | **verbal** |
| SEMANTISKE ROLLER | **agens****patiens** | – |
|  | *Daada* |  ***lootake***  |
|  | 'mor' | 'vaska seg' (medium, perfektiv) |
|

I den passive setninga er subjektet knytt til patiens – eller meir generelt, den rolla som er knytt til objektet i ei aktiv setning. Agens er ikkje knytt til nokon syntaktisk funksjonskategori (men kan hevdast å vere underforstått), og det er ikkje noko objekt:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| SYNTAKTISKE FUNKSJONSKATEGORIAR | **subjekt** | **verbal** |  |
| SEMANTISKE ROLLER | **patiens** | – | **agens** |
|  | *Ɓinngel* |  ***lootaama***  |  |
|  | 'unge' | 'blei vaska' (passiv, perfektiv) |  |
|

I dei fleste dialektane av fulfulde kan ikkje agens vere uttrykt i ei passiv setning, men nokre få godtek at agens er knytt til ein NP etter preposisjonen *e* 'med':

* **Passiv med uttrykt agens:** *Ɓinngel lootaama **e daada***  'Ungen blei vaska av mor.

Det er vanleg i språka i verda at agens ikkje kan vere uttrykt i passive setningar, og i dei språka der agens kan vere uttrykt i passive setningar, er det som regel vanlegast at setning manglar eit agens-ledd.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
| Bury St. Edmunds  |
| --- |
| Guildhall i Bury St. EdmundsGuildhall i Bury St. Edmunds Guildhall i Bury St. Edmunds |
| Plassering |
| 

Bury St. Edmunds is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Suffolk |
| Distrikt | St. Edmundsbury |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 35 015 |
| Koordinatar |  52°15′″N 0°43′″E﻿Koordinatar: 52°15′″N 0°43′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | IP28–IP33 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1284 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Bury St. Edmunds**
 |

**Bury St. Edmunds** er ein by i Suffolk i England. Han er administrasjonssenter for distriktet St. Edmundsbury.

Byen er mest kjend for ruinane av St. Edmunds Abbey. Han har sitt noko uvanleg namn etter Edmund Martyren, som i 870 fall i slaget ved Hoxne og vart gravlagt (*buried*) i abbediet. Byen voks opp rundt abbediet, som vart eit pilegrimsmål; Edmund var ikkje berre ein helgen, men òg den siste angelsaksiske kongen av East Anglia.

I 1214 samla dei engelske baronane seg i Bury St. Edmunds, der dei i kyrkja svor på at dei ville presse kong Johan til å skrive under eit fridomscharter, seinare kjent som *Magna Carta*.

På 1300-talet oppstod ein stor tekstilindustri i byen. Abbediet vart for det meste øydelagt under oppløysinga av klostra på 1500-talet, men byen var då stor nok til å klare seg utan tilstrøyminga av pilegrimar. Ved den industrielle revolusjonen var byen for avsidesliggande til å nyte godt av den raske utviklinga, og han opplevde difor ein tilbakegang. Han er som følgje av dette i dag enno ein gammaldags marknadsby.

Ved sida av abbediet ligg Bury St. Edmunds-katedralen, som vart reist så seint som i 1913. Han vart utvida i 1960-åra, og eit nytt tårn i nygotisk stil stod ferdig i 2005.

I hagen til abbediet vart det i slutten av 1990-åra installert ein internettbenk, der kven som helst kan plugge inn ei berbar datamaskin og kople seg opp til internett. Dette var den første parkbenken i verda med internettilknytning; seinare har fleire kome til på andre stader. I den første veka oppdaga to tenåringar at det var mogleg å ringe gratis frå han, eit problem dei kontakta Bill Gates om. Ein annan premiere i byen var den første vegskilt i Storbritannia med indre belysning. Sidan det ikkje følgjer standarden, måtte det gjevast spesialløyve til å setje det opp.

Byen sin *Theatre Royal* er sentralt i kulturlivet. Det er òg ein stor kulturfestival i mai kvart år. Ein av pubane som hevdar å vere den minste i Storbritannia, *The Nutshell* («Nøtteskalet») ligg i byen. Om den verkeleg er den minste avheng av korleis ein mæler.

Green King Brewery er kjent for sitt India Pale Ale og sitt sterke *Abbot Ale*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bury St. Edmunds» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***«Nowhere»***  Singel av VALEN:TINEfrå albumet *Dansk Melodi Grand Prix 2012* |
|  |
| **Land** | Danmark |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 16. januar 2012 (Digitalt)18. januar 2012 (Plate) |
| **Selskap** | EMI |
| Låtskrivar(ar) | Søren Itenov, Christoffer Stjerne og Tine Lynggaard |
|

**«Nowhere»** (engelsk for *Ingenstad*) skulle vere eitt av bidraga i Dansk Melodi Grand Prix 2012, framført på engelsk av VALEN:TINE, men vart diskvalifisert av di songen vart offentleggjort på YouTube sumaren 2011. Til trass for at bidraget vart diskvalifisert er det med på albumet *Dansk Melodi Grand Prix 2012*.

Dansk Melodi Grand Prix 2012
----------------------------

Bidraget skulle deltake i finalen i Dansk Melodi Grand Prix 2012, men 6. januar 2012 kunne *Politiken* fortelje at songen hadde vore tilgjengeleg på bloggnettstaden Mog.com sidan oktober 2011 under det opphavlege namnet til artisten, Tine Lynggaard, men vart fjerna 5. januar 2012. Ifylgje reglane vert ein song diskvalifisert om han har vore offentleggjort eller utgjeve før tevlinga. 6. januar meddelte Danmarks Radio (DR), etter at saka hadde vorte granska, at songen fekk deltake i tevlinga. Ifylgje underhaldningssjef Jan Lagermand Kundme var songen vorte offentleggjort på Internett av ein amerikansk produsent, etter at songen hadde vorte send rundt til folk i musikkbransjen: «Det er uforskyldt, for det er ikkje opphavretthavarane si skuld at songen har enda på Internett».

Likevel valde DR å diskvalifisere songen 9. januar, etter at det var koma fram at Tine Lynggaard sjølv hadde offentleggjort songen på YouTube allereie sumaren 2011. Dette strei imot reglane til Den europeiske kringkastingsunionen (EBU). Dei fastslo at songane ikkje måtte vere kommersielt utgjeven eller framført før 1. september 2011. Om «Nowhere» hadde vunne Dansk Melodi Grand Prix 2012 ville songen vorte diskvalifisert i Eurovision Song Contest 2012. VALEN:TINE fekk dimed korkje deltake i Dansk Melodi Grand Prix 2012 eller representere Danmark i Eurovision Song Contest 2012.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dansk Melodi Grand Prix 2012» frå Wikipedia på engelsk, og «Dansk Melodi Grand Prix 2012» frå Wikipedia på dansk den 5. juni 2012.*
* DR: Nowhere

1. ↑  Politiken, 06.01.12: Anklage: Dansk grandprix-sang er allerede udgivet
2. ↑  DR, 06.01.12: Regler for Dansk Melodi Grand Prix 2012
3. ↑  Politiken, 06.01.12: Omstridt Grand Prix-sang får alligevel lov at være med
4. ↑  DR, 09.01.12: DR udelukker omstridt Grand Prix-sang