recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Vestmannaeyjar lufthamn** (islandsk *Vestmannaeyjaflugvöllur*) er ei lufthamn med to rullebanar på Heimaey i øygruppa Vestmannaeyjar sør for Island. Ho er også kjend som *Vestmannaeyjar Airport* eller *Westman Islands Airport*.

Det viktigaste flyselskapet her var Air Iceland, som hadde fleire daglege flygingar til og frå Reykjavík lufthamn. Usemje om subsidiar førte til at selskapet stoppa alle flygingar i 2010. Hovudselskapet i dag er Flugfélagið Ernir/Eagle Air. 

Det går også private flygingar mellom Vestmannaeyjar lufthamn og Bakki lufthamn på sørkysten av Island. Desse tek rundt sju minutt, avhengig av vêr. Flygingar til Reykjavik tek rundt 25 minutt.

History
-------

Under vulkanutbrotet til Eldfell i 1973 var Vestmannaeyjar lufthamn eit evakuasjonssenter for eldre og sjukehuspasientar som ikkje kunne evakuerast med båt. Etter at utbrotet hadde enda fann ein at tefraen det hadde produsert var eit passande materiale til å utvida rullebanane med.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vestmannaeyjar Airport» frå Wikipedia på engelsk, den 4. april 2016.*
**1666** (romartal MDCLXVI) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen. Året kallas ofta Annus Mirabilis och nämns i dikten med samma namn.

Hendingar
---------

### Utlandet

* Den store bybrannen i London. Store delar av London brann ned.

### Noreg

* 

Tsar Ivan V av Russland fødd 6. september

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1666.*

* 6. september: Tsar Ivan V av Russland
* 19. november: Carl Gustaf Armfeldt, svensk hærførar
* 22. desember: Guru Gobind Singh, den tiande sikh-guruen.

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1666.*

* 26. august: Frans Hals, nederlandsk målar
* 23. september: Hannibal Sehested, dansk lensherre

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**90482 Orcus** (overgangsnamn **2004 DW**) er eit kuiperbelte-objekt (KBO) med ein diameter på rundt 1000 km. Det blei oppdaga av Michael Brown ifrå Caltech, av Chad Trujillo ifrå Gemini Observatory og av David Rabinowitz ifrå Yale-universitet. Oppdagingsbileta av objektet blei tekne 17. februar 2004. Etter oppdaginga blei bilete tekne av objektet funne ifrå so tidleg som 8. november 1951.

Orcus har éin kjend måne, nemleg Vanth, som er relativt stor samanlikna med Orcus.

Banen
-----

Orcus er ein typisk plutino (objekt i 2:3 baneresonans med Neptun). Orcus brukar 247 år på eitt krinsløp rundt sola og har ein bane mykje lik den til Pluto, bortsett ifrå at han er orientert forskjellig. Sjølv om Orcus på eitt punkt i banen nærmar seg banen til Neptun, syter baneresonansen mellom dei to objekta at dei alltid er stor avstand mellom dei (i tillegg kjem ein vinkelseperasjon på 60°).

Fysiske eigenskapar
-------------------

Orcus samanlikna med Eris, Pluto, (136472) 2005 FY9, (136108) 2003 EL61, Sedna, Varuna, Quaoar, og jorda.
Den absolutte storleiksklassen til Orcus er på 2,3 (til samanlikning har ein annan KBO, 50000 Quaoar, ein absolutt storleiksklasse på 2,6). I første kvartal av 2007 vart det gjort kjent at romteleskopet Spitzer hadde fått auga på Orcus i det fjerninfraraude. Observasjonane kunne avgrensa den estimerte diameter til objektet til 946,3+74,1-72,3 km. Orcus ser ut til å ha ein høg albedo på ~20%.

### Farge og spekter

Observasjonar i det infraraude av European Southern Observatory gir resultat som stemmer med blandingar av vassis og karbonhaldige sambindingar. Vidare kan spektera tekne av Gemini-observatoriet stadfesta ein middels vassissignatur; omtrent 15-30%, men ikkje meir enn 50%, av overflata er dekt av vassis. Dette tyder at det på Orcus finst mindre is en det ein finn på plutomånen Charon, men liknandes det ein finn på neptunmånen Triton. Avgrensingar for kor mykje metanis kom ein òg fram til; mindre enn 30 % av overflata er dekt av metan i fast form.

KBOar viser eit breitt utval av fargar og spektrum; til og med blant objekt med like baneparameter. Orcus har ein nøytral farge samanlikna med andre raude objekt, som 28978 Ixion.

Satellitt
---------

Oppdaginga av ein satellitt i bane rundt Orcus vart annonsert i IAUC 8812 22. februar 2007. Banen til månen er enno ikkje kjend. Han vart funne 0,25 bogesekund ifrå Orcus med ein storleiksklasseforskjell på 2,5. Med ein albedo lik Orcus vil han ha ein diameter på ~220 km, noko som er stort samanlikna med Orcus.

Fotnotar
--------

1. ↑  John Stansberry; Will Grundy; Mike Brown; Dale Cruikshank; John Spencer; David Trilling; Jean-Luc Margot (2007). «Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope».
2. ↑  Tegler Stephen C. (26.01.2006). «Kuiper Belt Object Magnitudes and Surface Colors». Henta 05.11.2006.
3. ↑  (90482) Orcus - Johnston's Archive

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «90482 Orcus» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2008.*
Guds pakt med Noah: Joseph Anton Koch, ca. 1803
**Regnbogepakta** er namnet på den pakta Gud i følgje Fyrste mosebok inngjekk med Noah, etterkommarane hans og kvar levande skapning på jorda etter syndefloda. Her lova Gud at vatnet aldri meir skal verta til ein storflaum som tyner alt liv. 

I følgje forteljinga skal regnbogen minne menneska om dette. I kristen forkynning vert regnbogepakta brukt som prov på at vonde hendingar og naturkatastrofar ikkje kan komme frå Gud. 

Regnbogepakta vert spegla att i vatnet som vert bruka i den kristne dåpen. 


«Sjå, eg vil gjera ei pakt med dykk og med etterkomarane dykkar,
og med kvart eit livande liv som hjå dykk er, 
både fuglar og fe og alle dei ville dyr som er hjå dykk, 
alle som gjekk ut or arki, alt som liver på jordi: 
Ei pakt vil eg gjera med dykk,
og aldri meir skal alt livande tynast i flaumen, 
og aldri meir skal det koma ei flod som legg jordi i øyde.

 
Fyrste Mosebok, 9.9-11 (Studentmaallaget si bibelumsetjing, 1921)

Bakgrunnsstoff
--------------

* 1. Mos. 9,9-17
|  |
| --- |
| **Riksesniper** |
| Riksesnipe, Rostratula benghalensis Foto: J.M.GargRiksesnipe, *Rostratula benghalensis* Foto: J.M.Garg |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Underklasse:** | Neognathae |
| **Overorden:** | Neoaves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | **Riksesniper** RostratulidaeRidgeway, 1919 |

**Riksesniper** er tre artar vadefuglar i ein biologisk familie *Rostratulidae*. Utsjånaden deira kan likne på bekkasinar, men dei er rekna å vere nærast i slekt med bladhøns.

Riksesnipene har korte bein, og har langt nebb med form som nebbet hos sniper, fjørdrakta vekkjer meir merksemd enn hos snipene. Dei syner kjønnsdimorfisme både i storleik og i fjørdrakta, og hannane er generelt meir avtona i fager og er mindre. Alle tre artar har store framratta auge, og dei er aktive i skymringa, jamvel nær nattlege i levesettet sitt. 

Formeringsbiologien til riksesnipene er noko ulike i dei to slektene. *Rostratula* er generelt polyandriske, medan dvergriksesnipa er ein monogam art. Hofuglane i slekta *Rostratula* vil knyte seg til fleire hannar i paringstida, men så fort egga er lagt vil hannane ta seg av ruginga og omsorg av ungane. Reiret av begge artar i slekta er grunt koppforma, ofte bygd på ei plattform av vegetasjon. Kullet er på 2 til 4 egg, som vert klekt etter 15 til 21 dagar. 

Alle riksesniper lever i sivsumpar og myrer, vanlegvis i låglandet. Utanfor hekkesesongen lever dei generelt einslege. Dei er altetande, tar fôr av virvellause dyr og frø. Byttedyr inkluderer leddormar, sniglar, akvatiske insekt og krepsdyr. Frøa av grasvekstar som hirse og ris kan òg danne ein vektig del av dietten til enkelte bestandar.

Artar
-----

Bladhøns i rekkjefølgje etter Clementslista frå desember 2008 med norske namn etter *Norske navn på verdens fugler*.

* Riksesnipe, *Rostratula benghalensis*, lever på myr og marskland i Afrika, India og Søraust-Asia.
* Australriksesnipe, *Rostratula australis*, er ein sjeldan, nomadisk art med minkande populasjon, han finst berre i Australia.
* Dvergriksesnipe, *Nycticryphes semicollaris*, lever på grasland og marskland i sørlege Sør-Amerika.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger dels på «Painted snipe» frå Wikipedia på engelsk, den 3. november 2009*
* Syvertsen, P. O. Ree, V. Hansen, O. B. Syvertsen, Ø. Bergan, M. Kvam, H. Viker, M. & Axelsen, T. 2008. *Virksomheten til Norsk navnekomité for fugl (NNKF) 1990-2008. Norske navn på verdens fugler.* Norsk Ornitologisk Forening sin nettstad (publisert 22.5.2008)
* Clementslista frå desember 2008. Nedlasting av lista, lese 19. september 2009

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Riksesniper**
**Rufiji** er den lengste elva i Tanzania. Ho spring ut austom Malawisøen og munnar ut i Indiahavet kring 200 km sør for Dar-es-Salaam ved Mafiakanalen og Mafiaøya. Elva er delvis seglbar, i alle fall fram til Kidatu-demningen. Delar av det øvre løpet til elva, mellom Kidatu og Mufindi, er meir eller mindre parallelt med jernbanesporet til Tanzania-Zambia-jernbanen.

Næringsliv langs elva
---------------------

Rufiji i Selous viltreservat
I Rufijideltaet ligg 41 % (53 000 ha) av all mangroveskogen i Aust-Afrika. Elva er oppdemma ved Kidatu, men elles uregulert, og store delar renn gjennom det store Selous viltreservat. Området er derfor relativt upåverka av menneskeleg aktivitet. Deltaet er rikt på fisk, reker og krabbar året rundt. Dei viktigaste næringsvegar for lokale er risdyrking og hogst i mangroveskogen. Det bur kring 21 000 menneske i Rufijideltaet, og tre firedelar av dei dyrkar ris til sjølvforsyning. Vanskelege transportforhold bidreg til at deltabefolkninga har problem med å driva handel med fastlandet, og regionen er derfor blant dei fattigaste i Tanzania.

I den sentrale delen av elva, ved Kidatu, blei det bygd ein demning og eit større vasskraftverk på 1970-talet.

Ved den øvre delen av elva, i Mufindi, blei det bygd ein cellulose- og papirfabrikk, Mufundi Pulp and Paper Mill, på 1980-talet. Den finske ulandshjelpen FINNIDA støtta dette prosjektet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rufiji» frå Wikipedia på dansk, den 29. juli 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**1654** (romartal MDCLIV) var eit normalår som byrja på ein torsdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

Axel Oxenstierna døydde 28. august 1654
### Utlandet

* Den første britisk-nederlandske krigen tok slutt.

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1654.*

* 4. mai: Keisar Kangxi av Kina
* 1. juli: Louis Joseph de Vendôme, fransk hærførar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1654.*

* 24. mars: Samuel Scheidt, tysk toneskapar
* 28. august: Axel Oxenstierna, svensk statsmann og greve
* 12. oktober: Carel Fabritius, nederlandsk målar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**Riksbankdalar** (*bokmål: Riksbankdaler*) var hovudmynt i Noreg frå 1813 til 1816. Det var meininga å prege riksbankdalar i sølv, men det makta ikkje riksbanken å gjere i denne perioden. I staden vart det trykt riksbanksetlar.

Risbankdalaren vart inndelt i 6 mark a 16 riksbankskilling. Riksbankdalaren fekk i 1813 ein verdi lik 6 riksdalar courant eller 1/2 riksdalar species. I 1816 vart han i Noreg avløyst av spesidalaren. I Danmark var riksbankdalaren hovudmynt til 1854. 

Gammal kurant skiljemynt vart brukt parallelt med den nye mynteininga. Ein rekna da 60 gamle skilling på ein riksbankdalar. 

Riksbankdalaren fall fort og kraftig i verdi. For å stoppe inflasjonen vedtok Riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814 å garantere at 375 riksbankdalar i setlar skulle innløysast i 100 riksdalar species. I 1816 måtte Stortinget gå frå denne eidsvollgarantien, og vedtok at 1000 riksbankdalar skulle tilsvare 100 spesidalar sølv. Parikursen vart med andre ord redusert til ein femdel på tre år, den reelle verdien var enda lågare.

Sjå òg:
-------

* Riksbanktegn

Kjelder
-------

* Noregs bank: Pengeeiningar i Noreg frå 1514 Arkivert 2010-12-30 ved Wayback Machine.
* Norsk historisk leksikon: Daler
* Tore Pryser: *Norsk historie 1814-1860* Det Norske Samlaget (1999) ISBN 82-521-5547-2

| * v
* d
* e
Historisk oversyn over norske myntsystem og myntar |
| --- |
| Mellomalderen (frå ca 995) | kvartpenning · halvpenning · penning · brakteat (1110-1552)  |
| Mark (frå ca 1490) · skilling · penning | blaffert (1510-1522) · hvid (1483-1578) · søsling · skilling  |
| Riksdalar · mark · skilling (1540-1813) | skilling · mark · krone · spesidalar · dukat |
| Riksbanken (1813-1816): Riksbankdalar · riksbankskilling  | riksbankteikn |
| Noregs Bank, sølvmyntfot (1816-1875): Spesidalar · ort · skilling  | skilling species · ort · spesidalar |
| Noregs Bank, gullmyntfot: Kroner · øre (frå 1875) | eittøring - toøring - femøring - tiøring - femogtjueøring - femtiøring  kronestykke - tokrone - femkroning - tikroning - tjuekroning |
**Serekunda** er den største byen i Gambia. Han ligg 13 km vest for hovudstaden Banjul, tett på atlanterhavskysten. I 2007 hadde byen eit innbyggartal på cirka 348 118.

Byen er kjend for marknadene sine, silkebomullstre, Black Cow-djembetrommer og ein brytearena. Nærliggande byar er Kanifing, Latrikunda, Sukuta og London Corner.

Serekunda ligg i hovudstadsområdet Greater Banjul Area (Banjul Division) i distriktet Kanifing.

Byen blei grunnlagd på 1600-talet i den portugisiske kolonitida, og blei utbygd på 1700- og 1800-talet av britane.

Galleri
-------

* Gate i SerekundaGate i Serekunda
* Marknad i SerekundaMarknad i Serekunda
* Moské nord i byenMoské nord i byen
* Moské ved Bundung HighwayMoské ved Bundung Highway

Kjelder
-------

1. ↑  «Introducing Serekunda & the Atlantic Coast». Lonely Planet. Henta 29. maiy 2014.
2. ↑  «Serrekunda Town, Gambia». Access Gambia. Henta 15. juli 2015.
3. ↑  «Gambia town information».

* *Denne artikkelen bygger på «Serekunda» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Serekunda**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om Vestre Bug, ei sideelv til Wisla. For elva sør i Ukraina, sjå Søndre Bug.* 
Koordinatar: 52°30′29.286″N 21°5′2.688″E﻿

**Vestre Bug** (ukrainsk Західний Буг, *Zakhidnij Bug*, russisk Западный Буг, *Zapadnyj Bug*), kalla Vestre Bug for å skilje ho frå Søndre Bug, er ei elv som renn frå sentrale område av Ukraina og vestover. Ho dannar så grensa mellom Ukraina og Polen, og vidare langs grensa mellom Polen og Belarus. Ho renn til slutt ut i Narew nær Serock (eigentleg den kunstige innsjøen Zegrze). Delen mellom innsjøen og elva Wisła vert stundom kalla Bugo-Narew. Wisła renn vidare mot Austersjøen

Bug er 772 km lang (587 km i Polen) og er den fjerde lengste elva i Polen. Nedslagsfeltet er 39 420 km² (19 284 km² i Polen). Ho er knytt til elva Dnepr gjennom Dnepr-Bug-kanalen. 

Tradisjonelt vart Bug sett på som ei etnografisk grense mellom ortodokse og katolske folk. Bug var grensa mellom tyske og russiske styrkar under invasjonen av Polen i 1939 under Den andre verdskrigen. 

Bug ved Drohiczyn

### Sideelvar

Poltva, Sołokija, Bukowa, Huczwa, Uherka, Włodawka, Krzna, Liwiec, Ług, Mukhavets, Leśna, Nurzets, Brok

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Alessandro Andrei** (fødd 3. januar 1959) er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar frå Firenze. Han vart olympisk meister i kulestøyt i 1984 og vann VM-sølv i same øvinga i 1987.

Aktiv
-----

I sin fyrste store finale i europameisterskapen 1982 vart Andrei tiandemann med 19,28 meter. Året etter vart han nummer sju ved verdsmeisterskapen i Helsingfors med 20,07 meter.

Andrei vart olympisk meister i kulestøyt under OL 1984 i Los Angeles. Han vann tevlinga med 21,26 m, framom Michael Carter og Dave Laut, begge frå USA. Ved europameisterskapen 1986 enda Andrei med 20,73 meter på fjerdeplass, ein centimeter bakom bronsemedaljøren Udo Beyer frå Aust-Tyskland, gullmedaljen gjekk til sveitsaren Werner Günthör på 22,22 meter.

Høgdepunktet for Andrei kom den 12. august 1987. Før den dagen hadde Andrei flytta den italienske rekorden i kulestøyt heile 16 gongar, sist til 22,17 meter. Verdsrekorden til Udo Beyer lydde på 22,64 meter. Ved stemnet i Viareggio presterte Andrei si suverent beste serie gjennom sine mange år som aktiv. Han starta med 22,19 m og heldt fram med 22,37 - 22,72 - 22,84 - 22,91 – 22,74 m. Dermed forbetra han den italienske rekorden i kvart av sine fem fyrste støyt, samstundes som han sette verdsrekord i sitt tredje forsøk og forbetra den både i sitt fjerde og i sitt femte forsøk for dagen. Andrei støytte aldri sidan over 22 meter. To-og-ei-halv veke etterpå var det klart for verdsmeisterskap i Roma. Her vann Werner Günthör med 22,23 meter, medan Andrei tok sølvmedaljen med 21,88 meter.

Til Sommar-OL 1988 i Seoul møtte Andrei som tittelforsvarar, men ikkje som verdsrekordhaldar, då Ulf Timmermann den 22. mai 1988 vart fyrste kulestøytar over 23 m, med sine 23,06 meter. Nettopp Timmermann vann OL-gull, framom Randy Barnes frå USA og Werner Günthör. Med 20,36 meter enda Andrei på sjuandeplassen. Seinare vart han nummer 11 både i VM 1991 og OL 1992.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Nr 10 – 19,28 m
* VM 1983 i Helsingfors: Nr 7 – 20,07 m
* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje – 21,26 m, framom Mike Carter (21,09 m)
* EM 1986 i Stuttgart: Nr 4 – 20,73 m
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 21,88 m, bakom Werner Günthör (22,23 m)
* OL 1988 i Seoul: Nr 7 – 20,36 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 11 – 18,73 m
* OL 1992 i Barcelona: Nr 11 – 19,62 m
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (18,74 m -nr 18)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Alessandro Andrei» frå Wikipedia på tysk, den 3. oktober 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Alessandro Andrei» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Vestnorsk fjordlandskap** vart ført inn på UNESCO si verdsarvliste den 14. juli 2005. Verdensarvområdet omfatter dei to delane Nærøyfjordområdet i Sogn og Fjordane/Hordaland og Geirangerfjordområdet i Møre og Romsdal. Til saman utgjer området 1227 km2, av dette er 107 km2 er sjøareal. 

Vestnorsk fjordlandskap vart listeført under kriterium VII og VIII, med fylgjande, framifrå universelle verdi:

*Vestnorsk fjordlandskap er klassiske, framifrå velutvikla fjordar, og vert rekna for å vere typelokalitet for fjordlandskapa i verda. Storleiken og kvaliteten på desse fjordane kan samanliknast med andre fjordar på Verdsarvlista, og dei utmerkjer seg med sine klimatiske og geologiske tilhøve. Området syner alle element av landformer knytt til dei indre delane av to av dei lengste og djupaste fjordane i verda.*

*Nærøyfjord- og Geirangerfjordområda vert rekna mellom dei framifrå vakraste fjordlandskapa på kloden. Deira unike naturvenleik kjem av dei tronge dalgangane med bratte krystallinske bergsider som strekkjer seg frå 500 m under vassflata til 1400 meters høgde over Norskehavet. Eit utal fossar kastar seg utfor dei stupbratte fjellveggane, medan talrike frie elvar renn frå takkete fjell, brear og bre-sjøar, gjennom lauv- og barskog, og ned til fjorden. Eit stort mangfald av andre naturfenomen på land og i vatn med m.a. undersjøiske morenar og sjøpattedyr, forsterkar naturopplevinga. Restar av eldre, no for det meste nedlagde gardsbruk og stølar, tilfører det dramatiske naturlandskapet ein kulturell dimensjon som utfyller og aukar den samla verdien av området.*

Galleri
-------

* Plakett ved skolehuset på Bakka i Nærøyfjorden, avduka av Dronning Sonja 10.juni 2006Plakett ved skolehuset på Bakka i Nærøyfjorden, avduka av Dronning Sonja 10.juni 2006
* Grenda Bakka ligg fem kilometer nordom Gudvangen.Grenda Bakka ligg fem kilometer nordom Gudvangen.
* GeirangerfjordenGeirangerfjorden
* Ferje på NærøyfjordenFerje på Nærøyfjorden
* NærøyfjordenNærøyfjorden
* Turistferje på veg ut NærøyfjordenTuristferje på veg ut Nærøyfjorden
* Geirangerfjorden med Ørnevegen til venstre og Geiranger sentrum i bakgrunnen.Geirangerfjorden med Ørnevegen til venstre og Geiranger sentrum i bakgrunnen.
* Fossane "Dei sju systrene" og fjellgarden KnivsflåFossane "Dei sju systrene" og fjellgarden Knivsflå

Referansar
----------

<references>

| * v
* d
* e
Verdsarv i Noreg |
| --- |
| 
* Bryggen i Bergen (1979)
* Urnes stavkyrkje (1979)
* Bergstaden Røros (1980)
* Helleristingsområdet i Alta (1985)
* Vegaøyan (2004)
* Vestnorsk fjordlandskap: Geirangerfjorden og Nærøyfjorden (2005)
* Struvemeridianen1 (2005)
* Røros bergstad og Circumferensen (2010)
* Rjukan-Notodden industriarv (2015)

 |  |
| Årstala viser kva tid staden vart teken opp på verdsarvlista.1Delt mellom Estland, Finland, Kviterussland, Latvia, Litauen, Moldova, Noreg, Russland, Sverige og Ukraina. |

1. ↑  Fylkesmannen i Sogn og Fjordane: Forvaltningsplan for vestnorsk fjordlandskap, delområde Nærøyfjorden, Rapport nr 1, 2008
|  |
| --- |
| ***«All of My Love»***  Song av Destiny Chukunyere |
|  |
| **Land** | Malta |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 15. mars 2020 |
| **Sjanger** | Pop, gospel, soul |
| **Lengd** | 03:00 |
| **Selskap** | Jagged House, Sony Music Sweden |
| Låtskrivar(ar) | Bernarda Brunović, Borislav Milanov, Sebastian Arman, Dag Lundberg, Joacim Persson, Cesár Sampson |
|

**«All of My Love»** (norsk 'all min kjærleik') er ein gospelinspirert popsong frå 2020 med den maltesiske artisten Destiny Chukunyere. Songen vart vald av kringkastaren PBS til det maltesiske bidraget i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland. Songen og ein tilhøyrande musikkvideo vart offentleggjorde 9. mars 2020. Songaren Destiny Chukunyere vart vald til å representere Malta etter at ho vann den andre sesongen av talentkonkurransen *X Factor Malta*. Songen «All of My Love» vart vald etter *X Factor Malta*. 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020, og songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Om songen
---------

«All of My Love» er skriven av låtskrivarteamet Bernarda Brunovic, Borislav Milanov, Sebastian Arman, Dag Lundberg, Joacim Persson og Cesár Sampson. Sistnemnde deltok for Austerrike i 2018 og enda på ein tredjeplass, medan Borislav Milanov og Joacim Persson òg skreiv det maltesiske bidraget «Chameleon» i 2019. Milanov står òg bak fleire andre Eurovision-bidrag, òg i 2020: Tysklands «Violent Thing» og Bulgarias «Tears Getting Sober».

Songen skulle ha representert Malta i Eurovision Song Contest 2020, etter at Destiny Chukunyere vann *X Factor Malta* i februar 2020. Vinnaren av *X Factor Malta* vart Maltas representant i Eurovision Song Contest. Songen vart vald éin månad etter.
I januar 2020 vart Malta trekt til å delta i den fyrste semifinalen tysdag 12. mai. Men på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlysa Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Referansar
----------

1. ↑  «Destiny's Eurovision 2020 sings 'All Of My Love' for Malta - Eurovision Song Contest». 9. mars 2020. Henta 9. mars 2020.
2. ↑  «Destiny - Malta — Rotterdam 2020 - Eurovision Song Contest». Henta 9. mars 2020.
3. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «All of My Love» frå Wikipedia på bokmål, den 8. desember 2021.*
Norden i blått. Island, Grønland og Færøyane er medlemmar av Vestnordisk Råd.
**Vestnordisk Råd** (færøysk *Útnorðurráðið*, islandsk *Vestnorræna ráðið*, grønlandsk *Nunat Avannarliit Killiit Siunnersuisoqatigiiffiat*) er eit parlamentarisk samarbeidsorgan i Vest-Norden, altså Island, Grønland og Færøyane. Det har som føremål å samarbeida om vestnordiske interesser, og å gå saman om å verna ressurar og kultur frå Nordatlanteren. Rådet samarbeider tett med Nordisk råd. 

Vestnordisk råd byrja som Vest-Nordens parlamentariske samarbeidsråd i 1985, og fekk det noverende namnet sitt i 1997. Årsmøta blir haldne vekselvis i dei tre medlemslanda. Rådet er leia av presidentskapet, som består av formannen og ein nestformann frå kvar av dei to andre delegasjonane. Formannskapet i rådet vekslar mellom medlemslanda.

Vestnordisk Råd held møter og konferansar, og går inn i prosjekt det reknar for viktige i høve til arbeidsfeltet sitt. Det markerer vestnordisk dag årleg den 23. september.

I 1999 bestemte Vestnordisk Råd seg for å oppretta ein litteraturpris for barne- og ungdomslitteratur frå vestnordiske land. Prisen blei utdelt første gong i august 2002, og heiter på dansk Vestnordisk Råds Børne- og Ungdomslitteraturpris.

Medlemsland
-----------

* Island
* Grønland
* Færøyane

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑  «Formændene gennem 30 år» (på dansk). Vestnordisk råd. 24. september 2015. Arkivert frå originalen 15. mai 2018. Henta 4. februar 2020.
3. ↑  *Øvrigt arbejde* (på dansk), henta 5. februar 2020
4. ↑  *Fejring af Vestnordisk dag i Tórshavn og Reykjavík* (på dansk), henta 5. februar 2020
5. ↑  «Vestnordisk Dag i Island 2019», *Norræna Húsið* (på dansk), arkivert frå originalen 5. februar 2020, henta 5. februar 2020
6. ↑  «Vestnordisk folkefest for sanserne - Naalakkersuisut», *naalakkersuisut.gl*, arkivert frå originalen 5. februar 2020, henta 5. februar 2020
7. ↑  *Vestnordisk.is*, arkivert frå originalen 17. mai 2013, henta 4. februar 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Vestnordisk råd» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vestnordisk Råd
**Serafim av Sarov** (fødd **Prokhor Isidorovitsj Mosjnin** 19. juli 1754–2. januar 1833) var ein russisk munk og mystikar. Sankt Serafim budde i klosteret i Sarov, men verka som åndeleg far for det då vesle nonneklosteret i Divejevo, nokre kilometer frå Sarov. St. Serafim er ein av dei mest elska av dei russiske helgenane, og blei kanonisert den 19. juli jul./ 1.  1903 greg. etter personleg påtrykk frå tsar Nikolaj II. Relikviane hans blei tekne vare på i ein gullsarkofag i Sarovklosteret, men under revolusjonen blei dei gøymde av nonnene frå Divejevo, som sydde dei inn i lerret. Bolsjevikane var særs oppsett på å finna relikviane, då det blei sagt at St. Serafim hadde sett kommunistane si maktovertaking og fall.

I kaoset under revolusjonen og den påfølgjande borgarkrigen forsvann relikviane ut av historia. I 1991, på slutten av Gorbatsjov sin reformperiode, blei relikviane funne igjen i kjellaren i eit ateistisk museum i Leningrad, framleis innsydd i lerret, og merka med påskrifta "gamle måleri". Sommaren 1991 blei relikviane tekne til Moskva under stor kyrkjeleg festivitas, med m.a patriark Aleksij II til stades. Klosteret i Sarov var enno ikkje gjenopna, men det blei avgjort at relikviane skulle takast vare på i nonneklosteret i Divejevo. Det er i dag eit av dei store ortodokse pilegrimsmåla i Russland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Serafim av Sarov» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Ungar i serbiske folkedrakter under Trompetfestivalen i Guča.
**Serbarar** er ei sørslavisk folkegruppe med kjerneområde i Serbia, der dei utgjer ein majoritet. Det bur også mange serbarar i Montenegro, Bosnia-Hercegovina, Kroatia, Slovenia og Nord-Makedonia, og ein del i andre land i Europa og Nord-Amerika. 

Språket til dei fleste serbarar er serbisk, eit språk som ligg svært nært andre serbokroatiske språk. Språket kan skrivast med kyrilliske bokstavar, som er det offisielle skriftspråket i Serbia, og med latinske bokstavar. 

Kulturelt er serbarar nært knytt til resten av Søraust-Europa. Dei fleste serbarar tilhøyrer ortodoks kristendom.

Historie
--------

Heilage Sava (Rastko Nemanjić)
Det første større serbiske riket, Storfyrstedømet Serbia eller Rascia, oppstod tidleg på 1000-talet. Rastko Nemanjić frå Nemanjić-dynastiet, seinare kjend som heilage Sava, grunnla den serbiske ortodokse kyrkja i 1219. Under Dušan den store blei riket utvida til det omfatta Nord-Makedonia, dagens Montenegro, nordlege Hellas og store delar av Albania.

I 1389 stod serbarane mot Det osmanske riket i Slaget på Kosovosletta, nær byen Pristina. Serbia kom først under osmansk styre i 1459. Den serbiske revolusjonen braut ut i 1804 og førte til lausrivinga av Serbia frå Det osmanske riket og opprettinga av eit moderne serbisk kongedøme. Etter at ein bosnisk serbar, Gavrilo Princip, snikmyrda erkehertug Franz Ferdinand av Austerrike gjekk Austerrike-Ungarn til krig mot Serbia, og starta med det første verdskrigen. 

Etter krigen blei den sørslaviske Kongeriket av slovenarar, kroatar og serbarar skipa. Dette var forløparen til Jugoslavia. Under andre verdskrigen blei landet invadert av Nazi-Tyskland og delt opp i fleire delar - i «Den uavhengige staten Kroatia» blei serbarar forfølgde og utsette for folkemord av den fascistiske rørsla Ustasja.

Etter krigen blei Jugoslavia ein kommunistisk stat leia av Josip Broz Tito. Etter at Tito døydde i 1980 blei landet ustabilt, og blei delt opp til mange mindre statar på fredeleg og valdeleg vis. I fleire område oppstod det konflikt der etniske serbarar ønskte å vera del av Rest-Jugoslavia eller Serbia, medan majoritetane i områda ønskte sine eigne statar. Som følgje av uroa blei Serbia underlagt internasjonale sanksjonar, og mange serbarar måtte forlata Kroatia, Bosnia-Hercegovina og Kosovo.

Kjende serbarar
---------------

* Vuk Stefanović Karadžić (1787-1864), filolog og folkeminnesamlar
* Nikola Tesla (1856-1943), fysikar og oppfinnar
* Slobodan Milošević (1941-2006), president
* Novak Đoković (f. 1987), tennisspelar

Kjelder
-------

* «Serbere». (27. mars 2009). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 28. april 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Serbs» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Beverkrigane**, òg kjend som **irokesarkrigane** eller **dei franske og irokesiske krigane**, syner til ei rekkje konfliktar utkjempa på midten av 1600-talet aust i Nord-Amerika. Irokesarane fekk støtte og våpen frå nederlandske og engelske handelspartnarar og dei prøvde å utvide områda sine og få monopol på pelshandelen og handelen mellom dei europeiske marknadane og stammene vest i regionen kring Dei store innsjøane. Konflikten vart utkjempa mellom nasjonane i Irokesarførderasjonen, leia av dei dominerande mohawkane, mot dei franskstøtta algonkinsk-talande stammene i regionen Dei store innsjøane.

Krigane var brutale og vert rekna som ein av dei blodigaste konfliktane i Nord-Amerika. Irokesarane gjekk sigrande ut av striden og utvida områda sine og trekte nye stammegrenser i Nord-Amerika. Dei øydela fleire stammesamband som huron, dei nøytrale, erie og susquehannock. Dei pressa somme austlege stammer vest for Mississippielva eller sørover og inn i Carolina. Irokesarane kontrollerte òg Ohiodalen som jaktmarker, frå om lag 1670 og frametter. Ohio Country og Nedre Michiganhalvøya vart meir eller mindre tømd for indianarar då dei flykta vestover for å kome seg unna dei irokesiske krigarane. Mykje av regionen vart sidan folkesett på ny av indianarar som hovudsakleg høyrte til Dei seks nasjonane, sjå Mingo. 

Både algonkinske og irokesiske samfunn vart hardt råka av desse krigane. Konflikten pågjekk samstundes med at irokesarane mista nederlendarane som alliert i kolonien Ny-Nederland og samstundes med at franskmennene prøvde å få irokesarane over på si side mot engelskmennene. Etter at irokesarane vart handelspartnarar med engelskmennene, var alliansen deira særs viktig for den seinare engelske ekspansjonen. Dei nytta dei irokesiske erobringane for å gjere krav på Northwest Territory.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beaver Wars» frå Wikipedia på engelsk, den 29. januar 2012.*
Koordinatar: 41°02′N 28°59′E﻿

**Beyoğlu** er eit distrikt på den europeiske sida av İstanbul i Tyrkia, skild frå gamlebyen (den historiske halvøya Konstantinopel) av Det gylne hornet. Han består av dei historiske byane Galata og Pera, og bydelane på nordsida av Det gylne hornet opp til Fatihbrua (ringvegen). Kommunen har eit areal på 8,3 km² og han hadde i 2008 245 000 innbyggjarar. Beyoğlu er éin av dei tre kommunane som utgjer det historiske Istanbul. Denne delen av byen har heilt sidan tidleg osmansk tid vore tilhaldsstad for vesteuropearar busett i Istanbul.

I Beyoğlu ligg det verdslege kulturelle sentrumet i Istanbul med teater, kinoar, museum og galleri, og ei lang rekkje kjende skular og universitet. Her ligg òg byen det mest fasjonable forretningsstrøket i byen, sentrert rundt gågata Istiklal caddesi. Gjennom denne gata passerer kvar dag 1,2 mill. menneske, og dobbelt så mange på laurdagar. Mange av byen dei mest kjende hotella, restaurantane, barane og kafeane i byen ligg i Beyoğlu.

Bydelen si 700-årige historie som kosmopolitisk sentrum har etterlate ein variert og spennande arkitektur med påverknad frå mange ulike hald. Her finst romerske, gresk-ortodokse og russiske kyrkjer, synagoger og moskear, greske og armenske institusjonar – ved sida av ottomanske moskear og verdslege byggverk. Etter ein bybrann på slutten av 1800-talet vart mange kvartal gjenoppbygd i art nouveau, på same tid som stilen fekk gjennombrotet sitt i vesteuropeiske byar som Amsterdam og Brussel.

Beyoglu består av fleire rekke bydelar og kvarter som går under eigne namn, som Galata, Pera, Tünel, Taksim, Galatasaray, Tepebasi, Cihangir, Cukurcuma, Dolapdere, Tarlabasi, Kasımpaşa, Hasköy, Kabataş, Tophane, Gümüssuyu og Odakule.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beyoğlu» frå Wikipedia på engelsk, og «Beyoğlu» frå Wikipedia på bokmål den 31. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Turkish Statistical Institute

Bakgrunnsstoff
--------------

* Beyoğlu kommune

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Rikard Olsen** (15. november 1864–10. mars 1933) var ein norsk målarmeister og stortingsmann frå Holmestrand, som representerte Venstre.

Olsen var son til ein målarmeister, og vart sjølv utlært målarmeister på faren sin verkstad. Han gjekk tre vintrar på skular i Kristiania, eine året var han ved den kongelege kunst- og handverksskulen der han lærte teikning og dekorasjon. Frå 1886 var han målarmeister i heimbyen Holmestrand. Attåt var han teiknelærar ved ein kveldsskule i Horten frå 1901 og ved døveskulen i Holmestrand frå 1903.

Olsen var medlem av Holmestrand bystyre 1898-1904 og frå 1907 til -28. Han var byen sin representant på Stortinget i tida frå 1906 til -09, medan han frå 1910 til -18 representerte ein større valkrins. Dei tre fyrste stortingsperiodane var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen, 1910-12 som sekretær og 1913-15 som nestformann. I 1913 var han dessutan medlem av den utvida næringskomiten nr 2. Same året deltok han på den interparlamentariske konferansen i Haag. Valbolken 1916-18 var han medlem av justiskomite nr 2.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Termodynamikken si nulte lov** er ei generell utsegn om lekamar i termisk likevekt som er i kontakt med kvarandre og dannar eit grunnlag for konseptet temperatur. Den mest vanlege forma av den nulte lova er: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | Viss to termodynamiske system er i termodynamisk likevekt med eit tredje system, så er dei to systema òg i termisk likevekt med kvarandre. |  » |

Med andre ord seier den nulte lova at om ein ser på ein matematisk binær relasjon så er termisk likevekt transitiv. Enkelte kallar dette derfor for «den transitive eigenskapen i termodynamikk».

Historie
--------

Uttrykket fekk namnet «den nulte lova» av Ralph H. Fowler fordi ho på mange måtar er meir fundamental enn dei andre termodynamiske lovene. Det var først på midten av 1900-talet at setninga fekk status som ei lov, lenge etter dei tre andre var stadfesta og i bruk. Det er framleis diskusjonar om statusen til lova i forhold til dei tre andre lovene.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zeroth law of thermodynamics» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Jos Uffink, J. van Dis, S. Muijs; Grondslagen van de Thermische en Statistische Fysica; Utrecht University
Nærbilete av tråd i ein utladingslampe med lågt trykk som syner det kvite termionemisjon-blandingsdekket i ein gasslampe.
**Termionemisjon** er ein varmeframkalt straum av ladningsberarar frå ei flate eller over ein potensial-energi barriere. Dette skjer fordi varmeenergien som bæraren får vert større enn bindingspotensialet, òg kjend som arbeidsfunksjonen til metallet. Ladningsberaren kan vere elektron eller ion og i eldre litteratur vert dei stundom kalla «termion». Etter emisjonen vil det i emisjonsregionen vere att ein ladning som er lik storleiken til og med motsett forteikn av den totale ladningen som er emittert. Men om utsleppskjelda er tilkopla eit batteri, så vil ladningen som vert verande att verte nøytralisert av ladning frå batteriet. 

Det klassiske døme på termionemisjon er emisjon av elektron frå ein katode av varmt metall i eit vakuumrøyr.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thermionic emission» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
**Rikskonsertene** vart etablert i 1967 på initiativ av Norsk Kulturråd, med hovudformål som følgjer: « Rikskonsertene skal gjere levande musikk av høg kunstnarisk kvalitet tilgjengeleg for alle menneske i landet.». Rikskonsertene hadde sin opningskonsert i Hammerfest skole sin aula, den 4. januar 1968, med artistane Liv Glaser, Eva Knardal, Kjell Bækkelund, Robert Levin og Arve Tellefsen i tillegg til Aase Nordmo Løvberg. 

Organisasjonen er i dag underlagt Kirke- og kulturdepartementet, og har framleis som hovudansvaret å gjere variert musikk og kultur, likevel i meir varierte former enn opphavleg, tilgjengeleg for heile landet. Rikskonsertene engasjerer årleg 800 artistar gjennom over 9000 konsertar i alle landets 433 kommunar (2005), både for skolar og barnehagar.

Dei seinare åra har dei i aukande grad opna opp for andre arenaer, og står for opne konsertar for publikum elles, for eksempel Oslo World Music Festival. Dei seinare åra har dei arbeidd for å fremme nye unge utøvarar både innan jazz, folkemusikk og klassisk. 

Direktørstillinga er på seksårige åremål, og var i to åremålsperiodar innehatt av Einar Solbu, etterfylgd i 2006 av Åse Kleveland. Administrasjonen er på om lag 60 tilsette. Leif Holst Jensen leiar styret, Thorstein Granly er konsertansvarleg godt hjelpt av Ulrika Bergroth-Plur som har særskilt ansvar for barnekonsertar. Lars Lønne er kommunikasjonssjef.

Rikskonsertene er òg ansvarleg for å ha etablert skolekonsertprosjektet på 1990-talet; *Klangrikt Fellesskap*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rikskonsertane si heimeside
| **Terni** |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Terni is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Umbria  Terni |
| Borgarmeister | Paolo Raffaelli |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  211 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 108 999   493/km² |
| Koordinatar | 42°34′″N 12°39′″E﻿Koordinatar: 42°34′″N 12°39′″E﻿ |
| Høgd over havet | 130 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 5100 |
| Telefon-retningsnummer | 0744 |
| **Nettstad:** www.comuneterni.it |

**Terni** er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Terni i regionen Umbria og har om lag 110 000 innbyggjarar. Han ligg på sletta til elva Nera, om lag 104 km nord for Roma, 36 km nordvest for Rieti og 29 km sør for Spoleto.

Jernbanelinja mellom Roma og Ancona går gjennom byen, og han har òg jernbanesamband mot Rieti og L'Aquila. Terni har eit universitet og er ein av dei viktigaste industribyane i Umbria.

Historue
--------

Palazzo Spada i Terni
Byen vart truleg grunnlagd på 600-talet fvt. av sabinarar. På 200-talet fvt. vart han erobra av romarane og vart snart ein viktig *municipium* langs Via Flaminia. Det romerske namnet var *Interamna*, som tyder «mellom to elvar». Under Romarriket vart byen utbygd med mange flotte bygg, inkludert akveduktar, murar, amfiteater, tempel og bruer. 

Etter langobardane erobra Terni i 755 vart han mindre viktig og hamna i skuggen til Spoleto som den nest største byen i Hertugdømet Spoleto. I 1174 vart han øydelagd av Fredrik Barbarossa sin general, erkebiskop Kristian av Mainz. 

På 1300-talet hadde Terni sine eigne lover og frå 1353 vart bymurane forsterka og nye kanalar vart opna. Som i mange andre italienske kommunar i mellomalderen gjekk striden mellom ghibellinarar og guelfarar hardt ut over byen. Seinare strida òg dei to partane *Nobili* og *Banderari* om makta i byen. Terni vart etter kvart ein del av Kyrkjestaten. I 1580 vart eit jernverk, Ferriera, bygd ved byen og dette var starten for Terni som industriby. På 1600-talet gjekk det derimot nedover med byen på grunn av pest og svolt. 

På 1800-talet nøyt Terni godt av den industrielle revolusjonen og den gode tilgangen til vatn i området. Av nye indstriar kom det til eit stålverk, eit støyperi og fabrikkar som produserte våpen, jute og ull. Han vart derfor hard råka av dei allierte sine bombetokt under den andre verdskrigen. Totalt var det 108 raid.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Terni**

* aboutterni.com
* Byportal
* terniweb.it Arkivert 2008-06-25 ved Wayback Machine.
* Terni på UmbriaTravel.Com Arkivert 2015-03-01 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Terni» frå Wikipedia på engelsk, den 9. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Freatisk utbrot frå toppen av Mount St. Helens i Washington i USA.
**Freatisk utbrot**, òg kalla **ultravulkanske utbrot**, er eit vulkanutbrot som oppstår når stigande magma kjem i kontakt med grunnvatn eller overflatevatn. Den ekstreme temperaturen til magmaen (frå 600 °C til 1170 °C) skapar ein nesten momentan fordamping av vatnet som fører til ein eksplosjon av vassdamp, vatn, vulkansk oske, stein og vulkanske bomber. Ved Mount St. Helens hadde ein hundrevis av dampeksplosjonar før det pliniske utbrotet til vulkanen i 1980. Mindre intense geotermiske tilfelle kan skape ein slamvulkan. 

Freatiske utbrot inneheld vanlegvis damp og steinfragment og lava er ikkje vanleg. Temperaturen til desse fragmenta kan vere alt frå kalde til glødande. Om smelta stoff er inkludert vert uttrykket **freatomagamatisk** stundom nytta. Freatiske utbrot dannar stundom breie og låge vulkankrater kalla *maar*. Stundom kan utbrota innehelde gassar med karbondioksid eller hydrogensulfid. Sistnemnde kan føre til kveling og i 1979 førte eit slikt freatisk utbrot til at 149 menneske på øya Java mista livet på grunn av giftige gassar. 

Ein meiner at utbrotet til Krakatoa i 1883, som utsletta det meste av vulkanøya og som skapte den høgaste lyden som er registrert, var eit freatisk utbrot. Kilauea på Hawaii har hatt freatiske utbrot gjennom lange tider. Eit freatisk utbrot i 1924 kasta stein opp til åtte tonn opp til ein kilometer bort frå krateret. Andre døme på freatiske utbrot er Surtsey i 1963, Taal i 1965 og Tarumae i 1982.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Phreatic eruption» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* volcanoes.usgs.gov Arkivert 2007-08-10 ved Wayback Machine.
**Einar Li** (20. juni 1880–11. februar 1955) var ein norsk avis- og organisasjonsmann frå Bergen.

Li var fødd i Bergen som sonen til ein oberstløytnant. Sjølv tok han cand.philol.-graden ved universitetet i hovudstaden i 1905. Tidleg var han aktiv i arbeidarrørsla, arbeidde i avisa Social-Demokraten frå 1901 til 1909. I 1906 og -07 vart han to gongar dømd til fengsel for høvesvis militærnekting og antimilitær agitasjon. Sidan var han tilsett i avisa Den 1ste Mai i Stavanger fram til 1916. Han fekk då jobb som kontorsjef i Stavanger kommune. Frå 1919 til 1945 var han direktør i Norges Byforbund. Til sist generalsekretær i Den norske Kurstedsforening til 1950. Begge desse organisasjonane heldt hus i Oslo.

Ved splittinga av Det norske Arbeidarparti i 1921 melde Li seg inn Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti. Ei tid etter at dei to partia gjekk saman att, forlet han det samla Arbeidarpartiet. Han hadde ei mengd tillitsverv, særleg innafor kooperasjonen.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
**Einar Olav Skogholt** (fødd 18. desember 1947) er ein norsk politikar frå Nord-Odal.

Skogholt var son til ein bygningsarbeidar og småbrukar. Etter handelsskule fekk han seg arbeid på kontoret til Nord-Odal kommune i 1966 og arbeidde der i fem år. Frå 1972 til -77 var han ordførar i Nord-Odal, og deretter rådmann i kommunen frå 1978 til 1987.

Elles var Skogholt leiar i Nord-Odal Samorg 1968-71, styreformann i Glåmdal Samvirkelag 1974-86 og i Odal Sparebank 1978-90. Frå 1980 til -87 var han også styreformann for Hedmark Sentralsykehus på Elverum. 1988-89 styremedlem i Kommunenes Sentralforbund.

Skogholt representerte Arbeidarpartiet på Hedmark fylkesting 1988-89. Hausten 1989 vart han vald inn på Stortinget frå Hedmark. Etter attval i 1993 og 1997 vart han verande på Stortinget til 2001. På Tinget var han medlem i Sosialkomiteen 1989-90, Landbrukskomiteen 1990-93, Næringskomiteen 1993-97 og atter Sosialkomiteen 1997-2001. Frå 1988 til -98 var han landsstyremedlem i Arbeidarpartiet.

Etter tida på Stortinget har Skogholt drive ulike, dels sjølveigde små firma, og hatt ei rekke inntektsgjevande styreverv.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |