recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**«Gud signe Norigs land»** er ein fedrelandssong skriven av Arne Garborg, første gong trykt i *Fedraheimen* 15. mai 1878 under tittelen **«Norsk Fedralandssong»**. 

Denne songen var eit lyrisk gjennombrot for den 27 år gamle Garborg. Salmen vart m.a. trykt i *Norsk songbok* v/ Olaus Alvestad (1898) og i *Forbundets sangbok* (1900). Han vart ikkje teken inn i *Nynorsk salmebok*. Seinare vart han trykt i Mads Bergs *Skulesongbok* og med fem vers (1, 2, 4, 7 og 8) på nr 738 i *Norsk salmebok*.

I *Fedraheimen* oppgav Garborg som tone «God save the king». Sidan er det laga minst 15 melodiar til songen. I Mads Bergs songbok står songen til tonar både av Sparre Olsen og Oscar Borg, i *Norsk Salmebok* er det Borg sin tone frå 1905 som er nytta.

Teksten
-------

(Etter *Norsk songbok*, 1911)

  

Gud signe Norigs land, kvar heim, kvar dal og strand,
kvar lund og lid! Han lat det aldri døy,
han verje bygd og øy, han verje mann og møy
til ævleg tid!
Me fekk det høgt og fritt, me fekk det vænt og vidt
med hav og fjell. Det stend so trygt og godt,
det stend so reint og blaatt rett som eit gudeslott
med solskinstjeld.
Det er vaar elsk paa jord, det er vaart beste ord,
vaar trivd og trygd. Storfrægdarmenn dei var,
som fram til oss det bar; det er vaar ættargard
til fridom bygd.
Stort arbeid ned er lagt til landsens fred og magt
fraa tid til tid. Det kostad tusund aar
i kav fraa vaar til vaar, i strid so tung og saar,
fyrr me vart fri’.
Her ligg dei, grav i grav, fraa heid og ned i hav,

som stridde so. Gud sign’ kvar ærleg svein,
som søv der under stein, Gud sign’ dei kvar og ein,
der dei er no.
Men landet, dei hev rudt, det vil me verja trutt
til siste stund. Vaar elsk og beste agt,
vaart liv og all vaar magt skal vera Norigs vakt
til siste stund.
I kjærleik varm og mild me legg vaar vilje til,
daa veks det fram. Daa fær det bløma blidt
daa fær det spyrjast vidt og alltid standa fritt
for naud og skam.
Her stig det stort og blaatt, vaart fagre heimlands slott
med tind og taarn. Og som det ervdest ned
alt fagrar’ led for led, det byggjast skal i fred
aat vaare born.

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk*, Runa forlag, 1962 (red. Lars Aanestad, Karsten Ekorness, Sigurd Lunde og Johan B. Straume)
* *Norsk songbok* ved Olaus Alvestad, Alb. Cammermeyers Forlag, Kristiania 1911 (Femte auka utgaava)

### Referansar

1. ↑  Fedraheimen nummer 22, 15. mai 1878

Bakgrunnsstoff
--------------

* Garborg sitt handskrivne, uferdige, utkast til salmen på noteblad
**"Gud er attåt"** er eit munnhell som skriv seg frå Grunnlovstida i 1814. Orda vart hogne inn på Sverdrupstøtta til minne om Stormannsmøtet på Eidsvoll den 16. februar 1814. Sjølve frasen kom frå ein skysskar som førte Georg Sverdrup til Eidsvoll verk den dagen. Ordlegginga "kom hau at Gud er attåt" skriv seg frå romeriksmålet som skysskaren nytta. Kjeldene har ikkje gjeve att talemålet hans utom i denne eine setninga.

Henrik Wergeland gav att samtala i sitt verk om den norske grunnlova:

Skysskaren: "Er du og ein av dei som er kalla opp til Eidsvoll Verk for å rådslå med prinsen?"
Sverdrup: "Ja, det er eg; men kva meiner du om å bli svensk no?"
Skysskaren: "Det har eg heller dårlege meiningar om. Det bør du ikkje rå prinsen til. Før den tid let vi alle kvinnfolk og born heime, og sender alle karfolk til grensa."
Sverdrup: "men ikkje så gamle folk som deg?"
Skysskaren: "Åjau, eg får nok følgje med. Men kva de så gjer og rår prinsen til, kom hau at Gud er attåt!"
Halvdan Koht gjev att samtala slik:

"Eg tenkjer nok dei skal rådslå med prinsen korleis dei skal gje Noreg over til Sverige; om du skal vera med i det laget, så lyt du for Guds skuld aldri gje røysta di til at Noreg vert overgjeven Sverige; Eg vil gje livet mitt, og liva til mine næraste, og alt for ikkje å sjå den dagen då Noreg vert lagt under Sverige. Men kva du så seier eller gjer, lyt du hugse at Gud er attåt".

Georg Sverdrup heldt sidan denne samtala i minne. I følgje Wergeland var det denne setninga som stod i øyra på han då han gjekk i rette med Christian Frederik og minte han på at prinsen ikkje hadde meir rett enn han sjølv til å ta kongemakt i Noreg ("Til det har De ikkje meir rett enn eg!") og overtydde han om at folkesuverenitetsprinsippet laut styre den vidare utviklinga.

Seinare referansar
------------------

Bjørnstjerne Bjørnson viser truleg til denne hendinga i nestsiste strofa av Nasjonalsongen Ja, vi elsker:

Alt hva fedrene har kjempet,
mødrene har grett
har den herre stille lempet
så vi vant vår rett.

Kjelder
-------

* Henrik Wergeland: *Norges Constitutions Historie*, hefte ein, andre avsnitt.
* Halvdan Koht: *1814*, (Aschehoug 1914).
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Puerto Rico (fleirtyding).* 

**Puerto Rico** er ein turistby i Mogán kommune på sørkysten av Gran Canaria. Gran Canaria er den nest sørlegaste øya i den spanske øygruppa Kanariøyene i Atlanterhavet. I 2015 hadde Puerto Rico 4 242 innbyggarar.

Maksimumstemperaturane i byen ligg på rundt 20-25 grader om vinteren. Han er dominert av turistnæringa, med mange hotell og utestader, eit stort kjøpesenter og fleire badestrender.

Puerto Rico har ei sandstrand og to småhamner. Inne i byen ligg dei fleste butikkane og restaurantane i små kjøpesenter. *Pasarela*-senteret ligg nærast stranda, medan det største kjøpesenteret, *The Market Puerto Rico*, ligg i sentrum.

Strender
--------

Bystranda har rullestoltilgang, solsenger, parasollar og dusjar. Amadores-stranda ligg ein kilometer nordvest for Puerto Rico.
Ho er eit populært turistmål på sørkysten av Gran Canaria.
Litt lenger nordvest ligg Tauro-stranda, ei meir privat og avslappa strand.

Galleri
-------

* Puerto Rico i 2011Puerto Rico i 2011
* Puerto Rico i 2018Puerto Rico i 2018
* Puerto Rico i februar 2018Puerto Rico i februar 2018
* Puerto Rico i 2018Puerto Rico i 2018
* Puerto Rico i 2016Puerto Rico i 2016

Panorama av Puerto Rico

* Amadores
* Amadores-stranda i 2018Amadores-stranda i 2018
* Amadores-stranda i 2018Amadores-stranda i 2018
* Amadores-stranda i 2018Amadores-stranda i 2018

* Tauro
* Tauro-stranda i 2018Tauro-stranda i 2018
* Tauro-stranda i 2018Tauro-stranda i 2018

Kjelder
-------

1. ↑  Instituto Nacional de Estadística
2. ↑  Puerto Rico (Gran Canaria) Arkivert 2018-11-18 ved Wayback Machine. yr.no
3. ↑  Un shopping con alma, para gente que compra con el corazón. Themarketpuertorico.com. Vitja 18. august 2020
4. ↑  Puerto Rico www.grancanaria.com (engelsk)
5. ↑  «playa de amadores amadores calle borondon 11 - Google Search». *www.google.com*. Henta 25. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Puerto Rico de Gran Canaria» frå Wikipedia på engelsk, og «Puerto Rico (Gran Canaria)» frå Wikipedia på bokmål den 18. august 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Puerto Rico på Gran Canaria**

 Commons har multimedium som gjeld: **Puerto Rico på Gran Canaria**

* 

Koordinatar: 27°47′17″N 15°42′40″W﻿
**Mensjikovpalasset** (russisk Меншиковский дворец) er eit barokk byggverk i St. Petersburg, som ligg på Universitetskaja-kaiane ved Bolsjaja Neva på Vasiljevskijøya. Palasset var den første steinbygninga i byen. Sidan 1981 har det vore eit offentleg museum, som ein del av Eremitasjen.

Palasset vart bygt frå 1710 som residens for guvernøren i St. Petersburg, generalen Aleksandr Mensjikov. Bygget vart teikna av den italienske arkitekten Giovanni Maria Fontana, seinare av den tyske arkitekten Gottfried Schädel. Palasset vart opna i 1713, men bygginga heldt fram til 1727, då Mensjikov og familien hans vart forvist til Sibir og eigedomen konfiskert.

I 1731 vart ein kadettskule etablert, og som tok i bruk palasset og eit nabobygg. På slutten av det 19. hundreåret vart Mensjikovpalasset restaurert og museum for kadettkorpset. I 1924 vart museumsssamlingane flytta til Eremitasjen og andre museum. Perioden 1956-1981 vart palasset restaurert enno ein gong, og opna for publikum som ein del av Eremitasjen med ei samling av russisk kunst frå seint 17. og tidleg 18. hundreår.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Menshikov Palace» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Seeland frå Mont Vully
**Seeland** (**Drei-Seen-Land**) (fransk *Pays des trois lacs*) er ein region i Sveits, ved foten av dei første fjella i Jurafjella. Regionen inneheld tre store innsjøar, Murtensjøen, Neuchâtelsjøen og Bielsjøen. I tidlegare tider var området flodsletta til Aare og derfor myrlendt. Etter det store hydrologiske arbeidet kalla Jura-vasskorreksjonen vart området drenert og oppdyrka. Seeland er eit av dei viktigaste områda i Sveits for dyrking av grønsaker, særleg i Grand Marais (Grosses Moos).

Regionen ligg innanfor grensene til kantonane Bern, Fribourg, Neuchâtel og Vaud, og dannar delar av språkgrensa mellom det fransk- og tysktalande Sveits. 

*Seeland* er ein av fem administrative distrikt i kantonen Bern, og har kring 70 000 innbyggjarar fordelt på 46 kommunar.

Bilete
------

* Biel/BienneBiel/Bienne
* Erlach slottErlach slott
* ChasseralChasseral
* BielsjøenBielsjøen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Seeland (Switzerland)» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

General Area Map  

Chamber of economy Biel-Seeland Arkivert 2009-06-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS

 |
**Bo Staffan Strand** (fødd 18. april 1976) er ein svensk tidlegare høgdehoppar frå Upplands Väsby. Han vann høgdetevlinga ved innandørs-EM 2002 og tok bronsemedaljen i EM i friidrett 2002. Strand sitt personbeste innandørs er 2,35 meter, utandørs nådde han ikkje høgre enn 2,32 m. Han vart svensk meister i høgdehopp 1995-97.

Strand sette personleg rekord i Nice sommaren 2000 med eit hopp på 2,32 meter. Same høgda klarte han også i OL-finalen 2000 i Sydney, noko som gav han ein delt sjetteplass. Innandørssesongen 2002 vann han høgdetevlinga i europameisterskapen i Wien då han svinga seg over 2,34 meter, eit par månader seinare presterte han 2,35 m i Stockholm. Under Friidretts-EM 2002 kneip han bronsemedaljen, trass i at han ikkje hoppa høgre enn 2,27 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Utslått kvalifiseringa (2,23 m=nr 15)
* EM 1998 i Budapest: Nr 8 – 2,27 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 5 – 2,29 m
* OL 2000 i Sydney: nr 6 – 2,32 m
* VM 2001 i Edmonton: Nr 6 – 2,25 m
* EM 2002 i München: Bronsemedalje – 2,27 m
* VM 2003 i Paris: Utslått kvalifiseringa (2,20 m=nr 22)
* OL 2004 i Aten: Utslått kvalifiseringa (2,25 m=nr 18)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Staffan Strand» frå Wikipedia på svensk, den 8. juni 2022.*
**Bankkrisa i Noreg 1988–1992** var eit samanbrot i dei norske privatbankane som følgje av lågkonjunkturen frå 1988. 

På 1980-talet vart den økonomiske politikken i Noreg deregulert, både innan bankvesen og bustadpolitikk. Politikken førte til sterk utlånsvekst. Den økonomiske depresjonen på slutten av 1980-talet førte til redusert lønsvekt, auka renter og fall i bustadprisane, noko som medførte at mykje folk ikkje greidde betale gjelda si. 

I 1990 melde Fokus Bank om eit samla tap på 1,3 milliardar kroner, Kredittkassen om eit tap på 4,5 mrd. og Den norske Bank om eit tap på 5,2 mrd. Tapa vart dobbelt så store året etter, og like ille vart det i 1992. Sikringsfonda vart oppbrukte, eigenkapitalen vart tapt, og bankaksjane vart utan verdi. Folk tok pengar ut av bankane, og det vart fare for eit fullstendig samanbrot i det norske bankvesenet.

Staten greip då inn ved å bruke nær 25 mrd. kroner for å berge bankane. Staten kjøpte seg inn i dei største privatbankane, og overtok store aksjepostar både i Fokus Bank, Kredittkassen og Den norske Bank.

Kjelder
-------

* Berge Furre *Norsk historie 1914 – 2000* Det Norske Samlaget 1999 ISBN 82-521-5549-9
Stadsgårdshissen fotografert ikring 1910
Stadsgårdshissen i 2009
**Stadsgårdshissen** (som òg vart kalla **Sofiahissen**) var ein personheis for ålmenta på Södermalm i Stockholm i Sverige, opna i 1907 og stengd i oktober 1971. Heisutstyret og maskineri er fjerna, men resten står att og vart gjennomgripande renovert i 2008.

Heisen låg aust for Katarinahissen og gav samband mellom Stadsgården og den øvre parten av Katarinavägen. Her er det ein bratt bergvegg mellom den nedre delen av byen langsetter sjøen og øvre delen. Den nedre inngangen til heisen er ein bygning i raud teglstein, og låg på eit kaiområde då heisen var ny, og dei fleste som nytta heisen var hamnearbeidarar som skulle til og frå arbeidet. Men no ligg denne bygningen rett attmed den sterkt trafikkerte gata Stadsgårdsleden. Mellom denne nedre inngangen og den øvre inngangen gjekk heisen gjennom eit tårn av ope stålfagverk. Den øvre inngangen er eit trehus med tak av metallplater, og med ei gangbru inn på fast grunn.

Etter at heisen var teke ut or bruk, vart den øvre bygningen nytta i åra 1983–2017 som atelier (kunstnarverkstad) av kunstnaren og trubaduren Carl Anton (Carl-Anton Axelsson, fødd 1933). Han berga heisen frå å verte fjerna heilt, på vilkår av at han tok seg av vedlikehaldet.

Stadsgårdshissen vart bygd på initiativ av grossist og konsul E. W. Djurling, som òg tok på seg byggjekostnaden på drygt 50 000 kronor. Dette var den tredje personheisen som vart bygd for å gje samband mellom det nedre og øvre terrengnivået langsetter høgdeskilnadene på denne strekninga nord på Södermalm. Den fyrste var Katarinahissen frå 1883, og den andre var den 28 meter høge Mariahissen frå 1885 vest for Katarinahissen, teke ut or bruk i 1926.

* Söderbergs trappor og StadsgårdshissenSöderbergs trappor og Stadsgårdshissen
* Øvre inngangen som var Carl Antons atelierØvre inngangen som var Carl Antons atelier
* Carl Antons atelierCarl Antons atelier

Bakgrunnsstoff
--------------

* svt.se om Stadsgårdshissen
Mikrofotografi av skarn i polarisert lys.
**Skarn** er ei uregelmessig masse av kalsiumsilikatrike mineral i kontaktsonen mellom ei djupbergart og ein tilgrensande karbonatrik bergart.
Skarn blir danna ved at kalksteinar eller dolomittar blir tilført gassar og løysingar frå framtrengande djupbergarter. Som reaksjonsprodukt blir ulike silikat danna av kalsium, magnesium, jarn og aluminium (skarnmineral), særleg granat, pyroksen, amfibol, epidot og vesuvian.

Oksidiske ertsmineral som magnetitt eller hematitt kan òg opptre. Ved tilførsel av svovel kan galenitt, sfaleritt og andre sulfidiske malm-mineral dannast i større mengder. Slike skarnmalmar er av stor økonomisk tyding. 

Namnet er eit gammal svensk bergmannsomgrep for verdilaus bergart i samband med einskilde malmar.

I Noreg finst skarnbergartar og skarnmalmar særleg i Oslofeltet med førekomstar av sink, bly, kopar, jarn og vismut og ved Arendal (jernmalmar av magnetitt).

Kjelder
-------

* Skarn. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .
*Denne artikkelen handlar om gudinna. For øya, sjå Frøya i Trøndelag. For kommunen, sjå Frøya kommune.*
**Frøya** (norrønt *Freyja*) var kjærleiksgudinna i norrøn mytologi. Ho var den viktigaste vanegudinna og blei derfor også kalla **Vanadis**. Namnet til Frøya tyder *herskarinne*, og ho har fleire likskapar med Frigg, noko som kan tyda på at dei faktisk var same gudinne. Av namnet hennar Frøya finn ein avleiinga frue.

Frøya slik Carl Frederick von Salza såg henne.
Ho skal òg ha vore den som lærte menneska å utføra seid, det vil seia evna til å sjå framover og bakover i tid for den sjamanaktige kultleiaren. Dette hadde ho til felles med Odin, og liksom han kravde også Frøya offer frå tilbedarane sine.

Mytologisk historie
-------------------

Etter krigen mellom æsene og vanene kom Frøya saman med far sin Njord og tvillingbror sin Frøy til Åsgard og blei deretter rekna som æser, Frøya som ei åsynje. I typisk vanetradisjon var Frøya gift med bror sin, men ho hadde òg andre makar. Den viktigaste av desse var Od. Då han forlet henne gret Frøya gylne tårer av det reinaste raudgull over den tapte elskaren sin.

Loke kallar henne alle gudars og alvars elskarinne, medan jotunen Hyndla påstår at ho er i lag med bukkar om nettene. Sikkert er det at mange mytologiske skapningar gjerne ville ha Frøya. Fire dvergar gav henne det kostelege smykket Brisingamen mot å få ei natt kvar med Frøya, og jotunen Trym stal hammaren til Tor for å kunne gifta seg med henne.

Men Frøya var ikkje berre kjærleik. Ho tok òg imot halvparten av krigarane som fall i kamp i hallen sin, Sessrúmnir i Folkvang. Den andre halvparten drog til Odin i Valhall.

Eigedelar
---------

Heimdall gjev Brisingamen tilbake til Frøya. Måleri av Nils Blommér frå 1845.
* Smykket Brisingamen
* Grisen Hildisvin
* Ei vogn dregen av kattar
* Ein fjørham som kunne gjera beraren om til ein falk (brukt av Loke i *Trymskvida*)

Andre namn på Frøya
-------------------

* **Gefn**, gjevaren (sjå òg Gefjon)
* **Syr**, sugge
* **Menglød**, «den halssmykkeglade» (Fjølsvinnsmal)
* **Mardøll**, eit namn som knyter henne til havet (mar)
* **Hørn**, ho som vernar
* **Vanadis**, vanegudinna
* **Skjolv**
* **Hyndla**

Skrifter Frøya er nemnd i
-------------------------

* Snorre Sturlason: Den yngre Edda
* Den eldre Edda: Grimnesmal, Lokasenna, Trymskvida, Hyndluljod
* Flateyjarbók (Flatøyboka)

Astronomi
---------

Frøya har kalla opp objekt og formasjonar i solsystemet:

* Asteroiden 240 Vanadis
* Fjellkjeden Freyja Montes på Venus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Flora.* 
Flora. Romersk statue i marmor.
**Flora** var ei gudinne for vår og blomar i romersk mytologi. Ho var ein relativt uviktig guddom, men blei likevel feira kvar vår med høgtida *floralia*. Denne fann stad i april eller mai og blei markert med dansing, drikking og blomar. Flora stod for grøde og høgtida hennar feira gjenfødinga av livet som skjedde kvart år.

Flora var gift med vindguden Favonius. Ho svara til Khloris i gresk gudelære.

Under renessansen blei gudinna teken fram igjen og dyrka av humanistar og kunstnarar frå denne tida i ei større grad enn ho nokon gong hadde vore i Romarriket. Namnet hennar blei eit populært jentenamn og blei knytt til planteliv og vekst. Me finn det framleis i uttrykk som *flora og fauna*, *florabok* eller *bakterieflora*.

* Flora i *Våren* (ca. 1482) av Botticelli.
* *Flora eller Hebe* av Alexandre Roslin. 1700-talet.
* *Le Triomphe de Flore* (1866) av Jean-Baptiste Carpeaux ved Louvre.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flora ved thaliatook.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**«Gud signe maten på vårt bord»** er eit bordvers skrive av Bernt Støylen. I Norsk salmebok 2013 står songen på nr. 764. 

Støylen skreiv den første versjonen av songen i Aker i 1905, mens han var styrar for det paraktisk-teologiske seminar i Kristiania. Det er peikt på at verset i denne utforminga har mange trekk til felles med verset «Velsign vårt hus, velsign vårt bord», skrive av Jørgen Victor Bloch i 1847, og at det verset kan ligge til grunn for salmen:

|  |  |
| --- | --- |
| *J. Victor Bloch sin salme(tekst frå Landstads reviderte salmebok)*
Velsign vårt hus, velsign vårt bord,
Velsign vår sjel med livets ord!
Velsign oss med din milde hånd,
Gud Fader, Sønn og Hellig Ånd! | *Støylen sin salmetekst (første verset)*
Gud signe maten paa vaart bord,
og mett kvar svolten munn paa jord!
Velsigne oss med allmagts hand,
Gud Fader, Son og Heilag-and! |

Støylen omarbeidde teksten fleire gonger. I *Lesebok for folkeskulen* av Nordahl Rolfsen, lyder dei to siste linene «Gud signe oss på sjø og land, og verje oss med veldug hand!». I si *Songbok for sundagsskule og uppbyggjingsmøte* lyder sistelinene «Gud signe med di allmagtshand / vaar kjære heim, vaart folk og land!»

I *Landstads reviderte salmebok* (1924) og *Nynorsk salmebok* (1925) står songen slik (i førsteutgåva av *Nynorsk salmebok* rett nok med «aa» for «å». I tillegg er det tatt inn eit takkevers til å synge etter måltidet, det er skrive av Johannes Barstad (1906). 

|  |  |
| --- | --- |
| *Fyre maten* (tekst: Bernt Støylen)
Gud signe maten på vårt bord,
og mette kvar ein munn på jord!
Gud signe oss med fader-hand,
Gud signe heim og folk og land! | *Etter maten* (tekst: Johs. Barstad)
I Jesu namn til Bords me sat,
og fekk av Herrens hand vår mat.
Til gagn for lekam og for sjel,
Gud late oss det njota vel! |

Melodi
------

I salmebøkene er det vist til tonen «O, Herre Krist, dig til oss vend», ein tone frå Gocksheim 1628 / Görlitz 1648. Varianten som vart bruka i salmebøkene frå 1920-talet har jamne firedelsnotar, mens salmen i *Norsk salmebok*
har vekslar mellom to- og firedels noteverdi. Versemålet høver òg på melodien til «Gjer døri høg», tonen som vert bruka til «I Jesu navn går vi til bords», og denne tonen er mange stader i Noreg vanleg også til denne songen.

Kjelder
-------

* Terje Aarset: «Gud signe maten» i *Stille Stunder* nr 3/2010

Fotnotar
--------

1. ↑  Skrifthuset (PDF, s 6 og 7)[*daud lenkje*]
**Stadium of Light** er fotballbana til Sunderland AFC, og ligg nordaust i Sunderland i England.

Bana erstatta den legendariske Roker Park sommaren 1997. Ho vart bygd med publikumskapasitet på 42 000, som seinare er utvida til 49 000, og ho er konstruert for å kunne utvidast til ein samla kapasitet på 64 000. Bana ligg på Sheepfolds på nordsida av elva Wear, og ligg oppå ei gammal kolgruve.

Namnet på bana vart valt gjennom ein konkurranse, og speler på laserlysa som frå hjørnene på anlegget lyser opp nattehimmelen. 

Stadionet fekk sin internasjonale debut i 1999 då det engelske fotball-landslaget møtte Belgia i ein vennskapskamp, og i obligatorisk kamp i april 2003 då England møtte Tyrkia i kvalifiseringskamp for Europameisterskapen i fotball i 2004.

Bakgrunnsstoff
--------------

* bbc.co.uk viser anlegget.


Flagget til England Fotballstadionar i FA Premier League

Anfield | Boleyn Ground | City of Manchester Stadium | Craven Cottage | Emirates Stadium | Ewood Park | Fratton Park | Goodison Park | JJB Stadium | Madejski Stadium | Old Trafford | Pride Park Stadium| Reebok Stadium | Riverside Stadium | St. Andrews Stadium | St James' Park | Stadium of Light | Stamford Bridge | Villa Park | White Hart Lane


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Frei II var plassert ved Rovdefjorden på Sunnmøre.
**Frey II**, òg omtalt som **Frei II**, var ein alliert observasjonspost og radiostasjon på Gurskøya i Møre og Romsdal under andre verdskrigen. Stasjonen var bemanna av brørne Ole Snefjellå og Tore Snefjellå frå april 1944 til januar 1945. Dei to agentane opererte for Secret Intelligence Service og rapporterte om flåterørslene til okkupasjonsmakta i skipsleia på Møre-kysten. Dei to brørne frå Mo i Rana hadde delteke i motstandsarbeid i Noreg før dei kom over til Storbritannia.

Frei II vart plassert i dei bratte skrentane ovanfor Oksavika på Skredestranda. Innanskjers trafikk mellom Ålesund og Stad gjekk langs fjorden og tyske krigsskip låg ofte i skjul i blant anna Syvdsfjorden og Voldsfjorden. Agentane rapporterte òg om vêrforholda i Noreg, særleg i samband med D-dagen. Allierte flyangrep mot tyske skip i området vekte mistanke hos okkupasjonsmakta. Skipet «Hans Leonhardt», som var lasta med 3000 tonn ammunisjon, vart bomba og sprengt utanfor Kvamsøya 1. juni 1944. Stasjonen vart gjeven opp i januar 1945 og agentane evakuert av «Shetlands-Larsen» om bord på KNM «Vigra».

Agentane hadde fått hjelp av folket på dei to gardane i Oksavika. Okkupasjonsmakta fann spor etter agentane då dei gjennomsøkte gardane tidleg i februar 1945. Mennene vart arrestert og forhøyrt under tortur av Gestapo i Ålesund. Deretter vart mennene internert i Falstad fangeleir ut krigen. Handsaminga av desse medhjelparane inngjekk i rettsoppgjøret mot gestapomannen Josef Schlossmacher etter krigen.

Kåre og Kjartan Oksavik var tenåringar under krigen då dei hjelpte agentane, og fekk i 2015 tildelt minnemedaljen for innsatsen.

Referansar
----------

1. ↑  Nerbøvik, Jostein (1996). *Volda-soga 1800-1945*. Volda: Volda kommune. s. 320. ISBN 8299408016.
2. ↑  Ulstein, Ragnar (1920-) (1992). *Etterretningstjenesten i Norge 1940-45*. Oslo: Cappelen. s. 473. ISBN 8202138221.
3. ↑  Christensen, Dag (1988). *En spion går i land: brødrene Snefjellås utrolige innsats på norskekysten under krigen*. [Oslo]: Damm. ISBN 8259005085.
4. ↑  «Heidra med medalje». *Vikebladet Vestposten*, 23. mai 2015 s.5.

* *Denne artikkelen bygger på «Frey II» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2017.*

Litteratur
----------

* Bjarne Rabben (1994): *Høgt spel i Oksavika.* Sande kulturstyre.
Koordinatar: 56°10′32.725″N 9°36′56.822″E﻿

**Gudenå**, òg kalla **Gudenåen**, er ei elv på Jylland, og den lengste elva i Danmark. Ho renn 160 km frå Tinnet Krat i ei høgd av 65 meter over havet, mellom Nørre Snede og Tørring-Uldum, og munnar ut i Randers fjord. Ho renn gjennom dei tidlegare fylka Vejle, Århus og Viborg, som no er vorte Region Midtjylland og Region Syddanmark. Elva renn òg mellom anna gjennom vatna og innsjøane Sminge Sø, Silkeborg Langsø, Brassø, Borre Sø, Julsø, Biksø, Rye Mølle Sø, Gudensø, Mossø, Vestblik Sø og Naldal Sø. 

Nedslagsfeltet for Gudenå
Danmarks største vasskraftverk, Gudenaacentralen, ligg i elveløpet der fallet er størst på heile elvestrekninga, 10,50 meter, nedanfor Tange sø. Dette er ein kunstig innsjø bygd som magasin for kraftverket, og er den største kunstige innsjøen i Danmark.

Kraftverket vart sett i drift i 1921. Det tok knekken på fleire av dei viktigaste gyteplassane for laks i Gudenåen, og sperra dessutan for vandringane opp til gyteplassane høgare opp i vassdraget. Tidlegare hadde vassdraget vore ei god lakseelv. 

Gudenå vart danna for 15 000 år sidan under den siste istid, då is og brestraumar grov ut elveleiet hennar. Ho inneheld mange dyreartar og er ein viktig del av dansk kultur. Mange funn frå forhistorisk tid er gjort langsetter elveløpet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
«Wassail Song» framført av U.S. Army Band.
**«The wassail song»**, ofte kjend under førstelinja **«Here we come awassailing»** eller **«Here we go awassailing»** (også «a-wassailing», «a-whistling», «a-caroling») er ein tradisjonell engelsk julesong som viser til wassail-skikken med å vitja hus med song og dela mat og drikke. Ein annan wassailsong som tidvis også blir kalla «The wassail[ing] song» har opningslinja «Wassail, wassail! all over the town».

|  |  |
| --- | --- |
| Here we come a wassailing
Among the leaves so green,
Here we come a wandering
So fair to be seen.

Første verset  |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Good Master and good Mistress,
As you sit by the fire,
Pray think of us poor children
Are wandering in the mire.

Fjerde verset  |  |

Folkesongen blei først trykka på 1800-talet, og var då kjend over store delar av England. Han kan vera nokre hundreår eldre. Han skildrar det å gå wassailing (ei form for julebukk), og songarane ber i dei ulike versa om mat, drikke og litt pengar. I det siste verset blir familien dei vitjar signa, og i kvart vers blir tilhøyrarane ønskt kjærleik, glede og godt nyttår. Songen skil seg frå mange andre julesongar ved ikkje å visa til juleevangeliet, men berre til julefeiringa og dei fattige som ber.

Framføring
----------

«The wassail song» er blitt ein populær framføringssong også i område der ein ikkje har tradisjon for wassailing. Han er mellom anna blitt spelt inn av:

* Ames Brothers
* Tennessee Ernie Ford
* George Mitchell Minstrels
* Alvin and the Chipmunks på albumet *Christmas with The Chipmunks, Vol. 2* (1963)
* The Singers Unlimited på *Christmas* (1972)
* The Watersons på *For Pence And Spicy Ale* (1975)
* Ray Conniff på *Christmas Album* (1989)
* Westminster Choir på Christmas Masterpieces and Familiar Carols (2006)
* David Arkenstone på *Celtic Christmas* (2006)
* Yo-Yo Ma på *Songs of Joy & Peace* (2008)
* Kate Rusby på *Sweet Bells* (2008)
* Magpie Lane på *Wasail!* (2009)
* The Boy Least Likely To på *Christmas Special* (2010)

Sjå òg
------

* Wassail, wassail
* We wish you a Merry Christmas

Kjelder
-------

1. 1 2  THE WASSAIL SONG ved hymnsandcarolsofchristmas.com, som oppgjev *The Oxford Book of Carols* som kjelde.

* www.discogs.com

Bakgrunnsstoff
--------------

* THE WASSAIL SONG ved hymnsandcarolsofchristmas.com
* THE WASSAIL SONG (versjon 2) ved hymnsandcarolsofchristmas.com
**Candela** er den grunnleggjande SI-eininga for måling av lysstyrke.
Symbolet for candela er **cd**.

1 candela er lysstyrken i ei gitt retning til ei lyskjelde som sender ut monokromatisk lys med frekvens 5,40 × 1014 Hz, og med strålingsstyrke i den gitte retninga lik 1/683 watt per steradian.

Den valde frekvensen i det synlege spektrumet er nær grønt fordi menneskeauget er mest var denne frekvensen. Ved andre frekvensar krevst høgare strålingsintensitet for å oppnå den same lysstyrken i høve til frekvensresponsen frå menneskeauget.

Candela er latin og tyder stearinlys.
Eit vanleg stearinlys gir om lag 1 cd og ei 100 W lyspære om lag 120 cd.

| * v
* d
* e
SI-einingar |
| --- |
| ampere – becquerel – candela – grader celsius – gray – coulomb – farad – henry – hertz – joule – katal – kelvin – kilogram – lumen – lux – meter – mol – newton – ohm – pascal – radian – sekund – siemens – sievert – steradian – tesla – volt – watt – weber |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Takeo Ishii** (fødd 3. mars 1947) er ein japansk jodlar som held til i Tyskland. Namnet hans er vorte fortyska som **Ischi.**

Livssoge
--------

Takeo Ischi var fødd og vaksen opp i Tokyo i Japan. Ischi vart oppslukt av instrumenta siter og hakkebrett og lærte å spela desse. Han lærte seg sjølv å jodla ved å fylgja opptaka frå Franzl Lang og byrja å opptre på japansk fjernsyn. I ein tidarbel på seks månader då han studerte i Tyskland, fór han til Sveits der han song i ein ølhall i Zürich. Han byrja so å tena pengar på dette. Dette førte til at han opptredde for Franzl Lang som var forbiletet hans og Lang tok han under vengene. Han opptredde med Maria Hellwig og vart etter det kjend som «den japanske jodlaren».[*treng kjelde*]

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  Hannah Cleaver (18. oktober 2006). «特集 世界が尊敬する日本人 アルプスにこだまする歌声». *Newsweek Japan* (Hankyu Communications).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Sega Game Gear
**Sega Game Gear** er ein berbar spelkonsoll som vart laga av det japanske føretaket SEGA. Den var hovudsakleg konkurrent til Nintendo sin Game Boy men også Atari Lynx. Utviklinga av konsollen byrja i 1989 under kodenamnet *Project Mercury* og den vart sleppt i Japan i 1990, i USA i 1991 i Europa og Australia i 1992.

Tekniske spesifikasjonar
------------------------

* Prosessor: Zilog Z80 (8 bit)
* Prosessorhastigheit: 3.58 MHz
* Oppløysing: 160 x 144 pikslar
* Antal tilgjengelege fargar: 4096
* Antal fargar på skjermen: 32
* Maksimalt antal sprites: 64
* Spritestorleik: 8x8 eller 8x16
* Skjermstorleik: 3.2 tum (81 mm)
* Lyd: 4 kanals tonegenerator
* RAM: 8 KiB

Funksjonar
----------

Til skilnad frå Nintendo sin svart/kvite Game Boy, hadde Game Gear fargebilete. Game Gear vart heldt horisontalt i handa, med LCD-skjermen mellom hendene, til skillnad frå Game Boy sitt vertikale design.

Game Gear var eigentleg ein portabel variant av Sega Master System men, hadde ein større fargepalett og kunne difor gje betre grafikk. Ein funksjon hjå Game Gear var ein *TV Tuner Adapter* som gjennom kassettuttaket gjorde det mogleg å sjå fjernsyn på LCD-skjermen.

Ettersom Game Gear og Sega Master System var så like kvarandre var det enkelt å konvertere spela til den portable spelemaskinan, noko som førte til at Game Gear fekk mange spel. Å konvertere Game Gear-spel til Master System var umogleg, grunna den utvida fargepaletten.

  



|  |
| --- |
| **SEGA-konsollar** |
| Sega Master System | Sega Megadrive | Sega Saturn | Sega Dreamcast 
**Handheldte:** Sega Game Gear |
Koordinatar: 32°40′N 45°45′E﻿

**Wasit guvernement** (arabisk واسط *Wāsit*) er eit guvernement aust i Irak, søraust for Bagdad ved grensa til Iran. Før 1976 vart det kalla Kutprovinsen. Dei største byane er hovudstaden Al Kut og Al-Hai og Al-Suwaira. Guvernement består av Dei mesopotamiske sumpene i Shuwayja, Al-Attariyah og Hor Aldelmj. Namnet kjem frå det arabiske ordet som tyder «midten», sidan den tidlegare byen Wasit låg langs Tigris kring halvvegs mellom Bagdad og Basra. Wasit by vart fråflytta då Tigris endra lei.

Historie
--------

Den sumerike oldtidsbystaten Der ligg nær byen Badra.

Guvernement var vitne til harde kampar under Iran-Irak-krigen, særleg slaget ved myrene.

Under kampane i Irak våren 2004, tok Mahdi-armeen ei kort stund kontroll over hovudstaden Kut, frå 6. til 16. april, før han vart slått.

Distrikt
--------

* Al-Aziziyah
* Badra
* Al-Hai
* Kut
* Numaniyah
* Suwaira

Demografi
---------

Folketalet er opp mot 1,5 millionar. Dei fleste er sjia-arabarar. Myrene har tradisjonelt vore heimstad til mange sumparabarar. Her finst òg feyli-kurdarar i dei austlege byane Badra og Jassan. Eit lite lurisk samfunn eksisterer aust i Kut.

I 2007 var arbeidsløysa på 10 % og 35 % av folkesetnaden vart rekna som fattige.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wasit Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Wassit guvernement Profile» (PDF). *NGO Coordination Committee for Iraq (NCCI)*. December 2015. Henta 30 April 2017.
2. ↑
3. ↑

| * v
* d
* e
Guvernement i Irak |
| --- |
| Anbar**·** Babylon**·** Bagdad**·** Basra**·** Dhi Qar**·** Diyala**·** Dohuk**·** Erbil**·** Halabja**·** Karbala**·** Kirkuk**·** Maysan**·** Muthanna**·** Najaf**·** Nineveh**·** Qadisiyyah**·** Saladin**·** Sulaymaniyah**·** Wasit |
Wast Water sett frå toppen av Great Gable, 4,5 km mot nordaust.
**Wast Water** eller **Wastwater** er ein innsjø i Lake District i England. Innsjøen er om lag 4,6 km lang og 600 meter brei, og ligg i dalen Wasdale. Han er den djupaste innsjøen i England med ei djupne på 79 meter. Innsjøen er eigd av National Trust.

Dei bratte sidene på søraustsida av innsjøen, som fører opp til toppane av Whin Rigg og Illgill Head, vert kalla *Wastwater Screes* eller på somme kart berre *The Screes*. Området øvst i Wasdale er omgjeve av nokre av dei høgaste fjella i England, som Scafell Pike, Great Gable og Lingmell.

Wast Water er kjelda til elva Irt som munnar ut i Irskesjøen nær Ravenglass. Det går ein populær sti langs innsjøen. 

Vatn frå innsjøen vert pumpa til det nærliggande Sellafield-anlegget som handsamar atomavfall.

Nissar på botn
--------------

Vatnet i innsjøen er klårt, med god sikt ned mot 50 meter. Dykkarar hadde her plassert ut hagenissar med stakittgjerde rundt. På slutten av 1990-åra oppstod det fleire dødsfall då andre dykkarar gjekk for djupt på leit etter desse nissane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wast Water» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 4. september 2009, henta 30. mars 2010
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 16. mars 2008, henta 30. mars 2010
3. ↑  «Underwater gnome threat 'returns'». BBC News. 14. februar 2005. Henta 30. mars 2010.
4. ↑  «Bearded wonder». The Telegraph. 16. mars 2007. Henta 30. mars 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***«Can I Get a Witness?»***  Singel av Marvin Gaye |
|  |
| B-side | «I'm Crazy 'Bout My Baby» |
| **Utgjeve** | September 1963 |
| **Innspelt** | Hitsville USA, 17. juli 1963 |
| **Sjanger** | Rock 'n' roll; soul |
| **Lengd** | 2:53 |
| **Selskap** | TamlaT 54087 |
| Låtskrivar(ar) | Holland-Dozier-Holland |
| **Produsent** | Brian Holland, Lamont Dozier |
|
| Marvin Gaye-kronologi |
| «Pride and Joy»(1963) | *«Can I Get a Witness?»* | «You Are a Wonderful One»(1964)
 
 |

«**Can I Get a Witness?**» er ein song av Marvin Gaye frå 1993 på Tamla (Motown). Han vart skriven og produsert av Motown sitt låtskrivar- og produsentlag Holland-Dozier-Holland. 

Songen hadde Gaye på piano, andre instrument av Funk Brothers og medlemmar av Supremes på korvokal. Songen vart ein stor hitt på begge sider av Atlanteren og britiske musikarar som Dusty Springfield, The Rolling Stones og Steampacket (med ein ung Rod Stewart) spelte inn versjonar av songen. Gaye si utgåve nådde 22. plass på Billboard Hot 100. Lee Michaels si utgåve av songen frå 1971 nådde 39. plass på same liste.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Can I Get a Witness» frå Wikipedia på engelsk, den 23. februar 2009.*
**Psykedelisk musikk** (stundom berre kalla **psykedelia**) er ei lang rekkje av sjangrar og former for popmusikk påverka av den psykedeliske subkulturen i 1960-åra, der folk brukte psykedeliske narkotika som LSD, fleinsopp, meskalin og DMT for å få visuelle og lydmessige hallusinasjonar, synestesi og endra medvitstilstand. Psykedelisk musikk har som mål å forsterke opplevingane ved å bruke desse dopmidla. 

Psykedelisk musikk oppstod i 1960-åra blant vise- og rockeband i USA og Storbritannia, som skapte undersjangrane psykedelisk folk, psykedelisk rock, acidrock og psykedelisk pop før stilen vart mindre populær tidleg i 1970-åra. Mange musikksjangrar bygde vidare på den psykedeliske musikken i dei påfølgjande tiåra, som progressiv rock, krautrock og heavy metal. Sidan 1970-åra har den psykedeliske musikken hatt populære periodar att med psykedelisk funk, neo-psykedelia og psykedelisk hiphop, i tillegg til psykedelisk, elektronisk musikk som acid house, trance og new rave.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Psychedelic music» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  C. Heylin, *The Act You've Known For All These Years: the Life, and Afterlife, of Sgt. Pepper* (London: Canongate Books, 2007), ISBN 1-84195-955-3, p. 85.
**Candidatus magisterii**, eller **candidata magisterii** for kvinner, forkorta **cand.mag.** og også kalla **skuleembetseksamen**, har vore ei akademisk grad i Noreg, gitt i perioden 1959 til 2003. Grada kvalifiserer til adjunktstilling i det norske skuleverket, det blir i tillegg kravd praktisk-pedagogisk utdanning for adjunktar. Cand.mag.-grada vart tilbydd i fagkrinsane realfag, samfunnsfag og humanoria, og i filologiske fag. Normal studietid var fire til fem år.

Som følgje av Bologna-prosessen og Kvalitetsreforma blir ikkje cand.mag.-grada gitt lenger i Noreg.

Historikk
---------

Grada candidatus magisterii blei oppretta ved Københavns Universitet i 1883, og då kalla *skoleembedseksamen*, etter som ho var ein føresetnad for tilsetting i latinskulen og avløysaren til latinskulen, gymnaset.[*treng kjelde*]

I Noreg blei cand.mag.-grada oppnådd ved bestått eksamen etter mellom 4-5 års studiar ved universitet og høgskular. Bestått ex. phil. var obligatorisk før ein kunne motta ei cand.mag.-grad. Grada gav òg rett til å ta eit *hovudfag*, som normalt tok ytterligare to år. Frå studieåret 2003–2004 var cand.mag.-grada erstatta av bachelor-grada. 

I Danmark utgjorde grada tradisjonelt normalt 5,5 års studiar. Etter gjennomføringa av Bologna-prosessen blei cand.mag. ei femårig grad, som blir omsett til engelsk som *Master of Arts*. Dei første tre studieåra fører då fram til ei bachelorgrad.[*treng kjelde*]

Grada cand.mag. må ikkje forvekslast med magistergrada, som i moderne tid var ei 7-årig (Noreg) eller 6-årig (Danmark) utdanning med stor vekt på den vitskapelege avhandlinga, og som var nær dagens ph.d..[*treng kjelde*]

Kjelder
-------

* Raaheim, Kjell; Edmund Utne (1985). *Hvilket fag skal jeg velge, hvilken grad kan jeg ta?*. Bergen: Sigma. ISBN 8290373082.
* 

* «Cand.mag.-graden» i *Store norske leksikon*, snl.no.

### Referansar

1. ↑  Raaheim og Utne (1985)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kunnskapsdepartementet: *Gradsstruktur i høgre utdanning*, NOU 2000:14, kapittel 9
Døme på ein gamal type mudringsmaskin med paternosterverk
Paternosterverk nytta i gruvedrift
**Paternosterverk** er ein type gravemaskin eller ein transportreiskap der gravereiskapen eller trasportinnretninga er ei rad med skålar eller anna som er festa med jamne mellomrom til ei kjede eller eit band som går i ei endelaus langsmal sløyfe med eine enden ned i den massen eller dei gjenstandane som skal gravast opp eller flyttast, og andre enden i eit lasterom der massen eller gjenstandane skal plasserast.

Nemninga paternosterverk skriv seg frå den likskapen verket har med ei kristen bønekjede (rosenkrans), som vert nytta til mellom anna til å ramse opp bøna «Pater noster», latin for bøna «Fader vår».

Paternosterverk vert mellom anna nytta som graveinnretningar under mudringsarbeid der lausmasser som til dømes mudder, silt eller sand skal takast vekk.

Sjå òg
------

* Paternosterheis

Kjelder
-------

* snl.no: Paternosterverk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Canadair North Star på Prestwick
**Canadair North Star**, òg kjend som **Argonaut** var eit candisk passasjar- og fraktfly. Det var utvikla på 1940-talet frå Douglas DC-4.

DC-4 versus North Star
----------------------

Den vesentlege endringa som vart gjort var at stjernemotorane vart bytte ut med Rolls-Royce Merlin rekkjemotorar for å kunna oppnå høgare fart. Flyet fekk då òg høgare marsjfart, på 523 km/t. samanlikna med 365 km/t hjå Douglas DC-4. Prototypen flaug fyrste gong den 15. juli 1946. North Star vart vald av fleire selskap, såvel som det canadiske flyvåpenet RCAF.  Flyet var i teneste gjennom heile 50-talet til langt ut i 60-åra. Enkelte var enno i drift som reine fraktfly opp til 1980-åra.[*treng kjelde*]

### Flytypen i bruk

Flyet vart fyrst og fremst brukt i Canada og England, av dei to canadiske selskapa Trans-Canada Air Lines, Canadian Pacific Air Lines og dessutan det canadiske flyvåpenet. På eksportmarket vart flyet kjøpt av det britiske BOAC og East African Airways.[*treng kjelde*]

Flyet vart bygd i fleire variantar i tilsaman 71 eksemplar, med og utan trykk-kabin. Det britiske selskapet overtok 20 som hadde trykk-kabin. Som BOAC-fly gjekk dei under namnet «Argonaut».[*treng kjelde*]

Det tidlegare danske charterselskapet Flying Enterprise overtok fem Argonauts frå BOAC]og brukte desse til chartertrafikk til middelhavsdestinasjoner i fem år til selskapet gjekk konkurs i 1965.[*treng kjelde*]

Spesifikasjonar
---------------

(DC-4-M2 North Star)

### Dimensjonar

* Besetning: 7
* Kapasitet 44 passasjerar eller 5 216 kg. last
* Lengd: 28,89 m
* Vengespenn 35,8 m)
* Høgd 8,38 m
* Vengeflate 135,82 m²
* Vekt, tom: 19 731 kg
* Vekt lasta 33 112 kg
* Motorar: 4× Rolls-Royce Merlin 622 rekkjemotorar, 1 760 hk kvar

### Ytingar

* Toppfart: 568 km/h
* Marsjfat: 282 knot sitt (325 mph, 523 km/h)
* Rekkjevidd 6 212 km
* Marsjhøgde: 10 970 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Canadair North Star» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2018.*

Fotnotar

1. ↑  «Here and There: Merlin-engined Skymasters». *Flight* **XLVI** (1856): 60. 20 July 1944. Henta 29. november 2017.
2. ↑  Pearl, Roy (25. mars 1948). «A Visitor's Impressions: Canada's Production and plans for the Future». *Flight* **LIII** (2048): 339–340.
3. ↑  Airliner World

Bakgrunnsstoff
--------------

* Meir om flytypen
* Foto sitt av flytypen på Airliners net.
* 22 ulukker med flyet. Frå Aviation Safety net´s database
Pseudomorfose av goethitt etter pyritt.
**Pseudomorfose** er eit nydanna mineral som er oppstått gjennom ein kjemisk eller strukturmessig forandring av eit anna mineral utan at den ytre forma er endra. Det nydanna mineralet vil dermed opptre med ei krystallform som tilhøyrer det opphavlege mineralet. Ofte blir det danna pseudomorfosar ved ein kjemisk reaksjonsprosess, t.d. sølvglans etter sølv, goethitt etter pyritt eller serpentin etter olivin. Det kan òg hende at den opphavlege substansen blir fortrengt av eit heilt nytt stoff, t.d. kvarts etter fluoritt eller kopar etter aragonitt. Ei spesiell form for pseudomorfose utan kjemisk endring blir kalla paramorfose.

Ein perimorfose oppstår når eit mineral blir dekt av ei skorpe av eit anna mineral og det opphavlege mineralet deretter vert løyst opp, slik at det etterlatast eit holrom.

Studiet av pseudomorfosar har stor tyding for forståinga av minerala sine omdanningsprosessar og dei vilkåra desse føregår under. Eit grunnleggjande arbeid om pseudomorfosar vart skrive av W. K. von Haidinger.

Kjelder
-------

* Pseudomorfose. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå .

Bakgrunnsstoff
--------------
Skjematisk framstilling av mitose øvst og meiose under den tynne streken.  
Merk at cella som kjem ut av meiosen har halvparten så mange kromosom som cellene som kjem ut av mitosen.
**Mitose** er ei form for celledeling som gjev to genetisk like datterceller, like cella som delte seg, og med like mange kromosom. Dette er motsetnad til meiose, der talet på kromosom er halvert.

Mitose vert også kalla *vekstdeling*, og skjer når ein fleircella organisme veks eller erstatter tapt eller øydelagd vev.

Dei seks mitosefasane
---------------------

**Profase**- I den første fasen blir kromosoma kondensert, dupliserte centrosomar separerar seg og blir til spindle polane, miotisk spindle byrjar å bli danna.

**Prometafase**- Fasen der kjerne konvolutten og kjerne lamina blir brotne ned. Mikrotubulane blir danna frå spindle polane og 'fangar' kromosom para ved kinetochores.

**Metafase**- Fase der kondenserte kromosom blir linja opp midt mellom polane til miotiske spindle, men har ikkje byrja å flytte seg mot spindle polane.

**Anafase**- Fasen der søster kromatid separerar seg og bevegar seg mot spindle polane.

**Telofase** - Kjerne konvolutten blir redanna rundt dei to setta av separerte kromosom, kromosoma dekondenserar og deling av cytoplasma blir fullført.

**Cytokinese**- Deling av cytoplasma for å danne to datter celler, kvar med kjerne og cytoplasmiske organeller.

Kjelder
-------

* Molecular Cell Biology, 6ed, Lodish, Berk, Kaiser, Scott, Bretscher, Ploegh, Matsudaira.
**Psykiatri** er ein spesialitet innan medisin. Faget tek for seg korleis ein skal forstå, utgreie, behandle og førebyggje psykiske lidingar. 

Gjennom tidene har vitskapen skifta mellom å sjå på desse lidingane som hovudsakleg skapte av kroppen eller av sinnet. Den moderne psykiatrien ser på bakgrunnen til psykisk helse som ei blanding av biologiske og psykologiske fenomen.

Psykiatri som fag skal avspegle den biopsykososiale forankringa i medisinen, og vektlegg dei biologiske, psykologiske og sosiale aspekta av psykisk liding like mykje i forståinga og i møtet med pasientane. Faget er til ein viss grad overlappande med faget klinisk psykologi, men omhandlar bl.a. au kunnskap om koss hjernen og psyken samverkar med resten av kroppen, og koss kroppsleg og psykisk sjukdom påverkar kvarandre. Dette inneber au kunnskap om medikamentell behandling og andre biologiske behandlingsformer, i tillegg til psykologiske og sosialpsykiatriske behandlingstilnærmingar.

Ein psykiater er ein lege som etter 6 års grunnutdanning ved eit medisinsk fakultet på eit universitet og 1,5 års praksisteneste (turnus), har vidareutdanna seg i minst 5 år i psykiatri. Alle legar har psykiatri som ein del av grunnutdanninga. Vidareutdanninga/spesialiseringa foregår ved at dei arbeider som lege under rettleiing på forskjellige psykiatriske behandlingsavdelingar samtidig som dei følgjer eit strukturert undervisningsopplegg. For å bli psykiater må ein au ha 3 års psykoterapierfaring med rettleiing. Vidareutdanning for andre legespesialitetaar skjer på tilsvarande måte (indremedisinar, nevrolog, kirurg, augelege etc). 

Mange er usikre på forskjellane mellom ein psykiater og ein psykolog. Ein psykolog har i si 6-årige grunnutdanning ved eit universitet opplæring i både normalpsykologi og i klinisk psykologi, psykologar kan deretter spesialisere seg i klinisk psykologi (bli psykologspesialist) ved i løpet av fem år å følgje bestemte vidareutdanningskurs, skrive ein vitskapleg artikkel, og jobbe som psykolog. Psykologar kan i Noreg og i dei fleste andre land ikkje skrive ut medikament.

Både legar og psykologar jobbar i psykiatrien (psykisk helsevern) evt. som psykiatrar eller psykologspesialistar, arbeidsoppgåvene er ofte overlappande som f.eks ved fleire typar utgreiingsarbeid og ved samtalebehandling/psykoterapi. Andre faggrupper som jobbar i psykiatrien (psykisk helsevern) er sjukepleiarar (evt. spesialiserte i psykiatri), kliniske sosionomar, fysioterapeutar, ergoterapeutar og hjelpepleiarar.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Psykiatri» frå Wikipedia på bokmål, den 25. januar 2006.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE
* BBC Things

 |