Valenki
Russiske valenkiar, varme støvlar av filt med eller utan kalosjar (gummisko).
**Valenki** (russisk валенки, «tovestøvler», eintal *valenok*) er tradisjonelle russiske vinterstøvlar laga av filt. Varme skor, støvlar og støvlefôr av filt kan òg kallast **katankar** (eventuelt i fleirtalsforma *katanka*), **kartankar** (eventuelt *kartanka*, i eintal *kartank*) på russenorsk og i dialektar i Finnmark og **tova ullfot**, **labbar** og anna på norsk.

Valenki og katanka
------------------

Valenki og anna tova fottøy til sal sitt under Kosma Prutkov-festivalen i Solvytsjegodsk i 2009
Støvlane er tova fullstendig av ull og manglar solar, men er slitesterke. Dei gjev god isolasjon mot vintertemperaturar ned mot førti kuldegradar. Støvlane er ikkje vasstette, og blir ofte brukt med kalosjar (gummisko) utandørs. Dei kan brukast både ute og inne.

Det er stor produksjon av valenki i Russland. Det er òg fleire små valenki-museum, blant anna i den vesle byen Mysjkin. I Finnmark kan ein bruka katanker når det er kaldt, og desse er vanlegvis laga i Russland.

Kartanka blir tova av saueull og blir brukt med overtrekkssko eller fotposar. Kartanka blir òg brukt som filttøflar inne i skallar, samisk fottøy av reinsdyrskinn som tradisjonelt i staden blei isolert med sennegras. 

Andre definerer katankar som «en stivere utgave av *dosso*, en tovet ullfiltsokk som brukes i skaller.» Nemningane har kome inn i norske dialektar i nord gjennom kontakten med nabofolk. På russisk kan filtstøvlane *valenki* òg kallast *katanki*. «Dosso» kjem av ordet *tosso* som på finsk og kvensk kan brukast om 'tøffel' eller 'sko'.

Sjå òg
------

* Filttøflar, tovesko, varme tøflar av filt
* Skallar, samiske skinnstøvlar
* Kamikkar, tradisjonelle grønlandske støvlar
* Lapti, tradsjonelle russiske bastsko
* Sapogi, russiske langstøvlea (skaftestøvlar)

Andre russiske vinterplagg:

* Telogreika, vattert bomullsjakke
* Usjanka, russisk loslue i pels
* Afghanka, den russiske hæren sin uniform i Den afghansk-sovjetiske krigen 1978–1989

Galleri
-------

* Tysk og russisk soldat etter kampane om Stalingrad under andre verdskrigen i 1943. Russaren til høgre har varme valenki på føtene, den tyske krigsfangen har improvisert fottøy som minner om lapti, tradsjonelle russiske bastsko.Tysk og russisk soldat etter kampane om Stalingrad under andre verdskrigen i 1943. Russaren til høgre har varme valenki på føtene, den tyske krigsfangen har improvisert fottøy som minner om lapti, tradsjonelle russiske bastsko.
* Lotte i Lotta Svärd, ein frivillig paramilitær hjelpeorganisasjon i Finland, speidar etter sovjetiske fly under vinterkrigen i 1940. I tillegg til ein kraftig pelsfrakk har ho filtstøvlar på føtene.Lotte i Lotta Svärd, ein frivillig paramilitær hjelpeorganisasjon i Finland, speidar etter sovjetiske fly under vinterkrigen i 1940. I tillegg til ein kraftig pelsfrakk har ho filtstøvlar på føtene.

Kjelder
-------

1. ↑  Søkeordet «katanker» i digitalmuseum.no
2. ↑  Søkeordet «katanka» i digitaltmuseum.no
3. ↑  Søkeordet «kartanker» i digitaltmuseum.no
4. ↑  «Arkivert kopi». Arkivert frå originalen 16. april 2016. Henta 6. juli 2012.
5. 1 2  Dialektordene katanker og dosso forklart i NRKs Språkteigen 09. juli 2017
6. ↑  «Arkivert kopi». Arkivert frå originalen 16. april 2016. Henta 6. juli 2012.
7. ↑  Dialektordene katanker og dosso forklart i NRKs Språkteigen 09. juli 2017
8. ↑  Dialektordene katanker og dosso forklart i NRKs Språkteigen 09. juli 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Valenki» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Valenki**

* Om valenki (på engelsk)