recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Tor Homleid** (1917–2002) var ein spelemann og folkedansar frå Drangedal i Telemark. Han var son av spelemannen Hans Homleid.

Tor Homleid var fødd i bygda Tørdal i øvre Drangedal, på grensa til Kviteseid i Telemark. Han byrja å spele i ung alder og lærde fyrst frå far Hans Homleid og seinare Martinius Jansen, søsterson av faren. Seinare lærde han av framståande spelemenn i Bø, han la seg særleg etter spelet til Jens Amundsen og hadde mange slåttar etter han. Han var òg hos Johannes Dale i Tinn og lærte. Tor Homleid var aktiv på kappleikar frå 50-talet og spela seg opp i A-klassa på landskappleiken på Voss i 1960. Etter han vart pensjonist vann han både spel og dans i D-klassa på landskappleiken. Tor Homleid var aktiv dansespelemann, i seinare år mykje nytta i Fossegrimen folkemusikklag, der han var æresmedlem. Han var også på konsert-turné i USA i lag med Bjarne Herrefoss. I dag er han mest interessant som kjelde for særmerkte slåttar frå Drangedal, som i seinare år har blitt spela inn av mellom anna Ånon Egeland.

I 2018 vart det gjeve ut ei arkivplate med Tor Homleid på plateselskapet Ta:lik. Denne vart nominert til Folkelarmprisen i klassa dokumentasjon same år.
Valmøte for AKP i 2007
**Adalet ve Kalkınma Partisi**, norsk *Partiet for rettferd og utvikling*, **AK Parti** eller **AKP**, er eit tyrkisk politisk parti skipa i 2001. Sidan 2002 har partiet vore styrande i Tyrkia. Partiet kallar seg sjølve sentrum-høgre og konservativt.

Historie
--------

AKP var skipa i 2001 som ei samanslutning av politikarar frå fleire andre parti, i lag med personar som ikkje tidlegare hadde vore medlemmar av noko politisk parti. Sentrale personar som Recep Tayyip Erdoğan og Abdullah Gül kom frå den moderate delen av det islamistiske Fazilet Partisi (Dydspartiet) som var blitt forbode av tyrkisk høgsterett. Andre kom mellom anna frå Anavatan Partisi (Fedrelandspartiet) og Demokrat Parti (Det demokratiske partiet).

Ved valet til det tyrkiske parlament 3. november 2002 oppnådde partiet 34,26  % av røystene. På grunn av det tyrkiske valsystemet som har ei sperregrense på 10 % gjorde dette at mange av dei andre partia ikkje vart representert i parlamentet og AKP fekk 363 mandat som utgjorde 66 % av seta i nasonalforsamlinga. Det republikanske folkepartiet var det einaste andre partiet som kom over sperregrensa ved dette valet.

Partileiar Recep Tayyip Erdoğan vart nekta å stille til val sidan han i 1999 vart dømd til fengsel for å ha lese eit islamistisk dikt på eit valmøte i 1998. Abdullah Gül blei derfor statsminister. Men gjennom ei lovendring fekk Erdoğan stille til et supplerande val i 2003, der han fekk plass i parlamentet og så overtok som statsminister. Gül gjekk då over til å bli utanriksminister.

Ved valet til nasjonalforsamlinga i 2007 gjekk partiet fram til å få 46,58 % av røystene. I mandatfordeling gjekk dei likevel tilbake til 341 sidan fleire andre parti kom over sperregrensa ved dette valet.

I 2012 oppløyste det då to år gamle partiet HSP seg og slutta seg saman med AKP, med dei fleste av dei valde delegatene deira.

Kjelder
-------

1. 1 2  .
2. ↑  AK Parti er offisiell forkorting for partiet, som dokumentert i tredje kapittel i partiprogrammet, medan AKP er forkortinga som motstandarane til partiet gjerne nyttar.
3. ↑  Halil İbrahim Yazici: The Analysis Of A Party In Key Questions:Justice And Development Party Academia.edu, vitja 10. juni 2013
4. 1 2  Turkey profile (Leaders) BBC, vitja 10. juni 2013
5. ↑  European Court of Human Rights - case of Yumak and Sadak v. Turkey (2007) Legislationonline.com, vitja 10. juni 2013
6. ↑  «TÜRKİYE SEÇİMLERİ - Milletvekili Genel». Arkivert frå originalen 23. juli 2011. Henta 11. juni 2013.
7. ↑  Barry Rubin (13. juni 2011): Stealth Islamism in Turkey Jerusalem Post, vitja 10. juni 2013
8. ↑  HSP dissolves itself as its leader plans to join the ruling party Hurrietdailynews, 20.09.2012 (vitja 11. juni 2013)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* BBC Things

 |
**Det sosialistiske arbeidarpartiet**, *Sozialistische Arbeiterpartei* (SAP), var namnet på to tidlegare tyske parti.

*Det første* oppstod i 1875 gjennom samanslutninga av Det sosialdemokratiske arbeidarpartiet under leiing av August Bebel og Wilhelm Liebknecht på den eine sida, og «Allgemeine Deutsche Arbeiterverein» under leiing av Ferdinand Lassalle på den andre. Det var det veksande SAP som blei forbode av Otto von Bismarck i 1878, eit forbod som vara til 1890. Men partiet heldt fram med å vekse trass i dette forbodet, som elles *ikkje* kan samanliknast med terroren mot arbeidarrørsla under Adolf Hitler. Etter at forbodet blei oppheva i 1890, skifta partiet namn til Det tyske sosialdemokratiske partiet, SPD.

*Det andre* oppstod i 1931, da ein del av venstrefløya i SPD, blant dei mange frå ungdomsorganisasjonen, braut ut i frustrasjon over det dei såg som ein overforsiktig politikk frå partileiinga si side. Ein del personar som tidlegare hadde høyrt til kommunistpartiet KPD slutta seg også til SAP, da dei var sterkt usamde i den stalinistiske og sekteriske linja til leiinga i KPD, men partiet SAP blei trass i dette verande eit lite parti. Medlemer av SAP var aktive i motstandskampen mot nazismen, og spelte ei relativt stor rolle der i åra etter 1933. Dei fleste medlemene i SAP slutta seg på ny til SPD under eller etter andre verdskrigen, såleis mellom andre Willy Brandt.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Aasbjørn Slettemark** (3. november 1890–14. mai 1919) var ein norsk lærar og forfattar.

Slettemark var frå Naustdal kommune. Han gjekk på Sunnfjord ungdomsskule 1906-1907, tok artium ved Hauges Minde i Oslo 1911 og tok til å studera filologi i 1912. Men han vart sjuk, han lei av pleuritt, og måtte gje opp studiet. I staden tok han ein tilleggsprøve ved Elverum lærerskole, slik at han kunne undervise. Han arbeidde som lærar ved folkehøgskulane i Vefsn og i Gudbrandsdalen.

Slettemark skreiv mellom anna dikt og noveller, trykt i *Norsk Barneblad* og *Unglyden*. Men lungesjukdommen førte til hol på ei blodåre i lunga, og han døydde heime i Naustdal, berre vel 27 år gamal.

Noko av det han skreiv vart samla av Julius Gjermundstad og gjeve ut i bokform i 1931. Han var også ein habil kunstmålar og felespelar.

Aasbjørn Slettemark var onkel til den seinare så kjende kunstnaren Kjartan Slettemark.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1931 – *Ei samling av dikti, brevi og forteljingane hans* (Sandane: Eige forlag) I fulltekst ved nb.no  [Samla og utgjeve ved Julius Gjermundstad]

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Ord gjennom år : dikting og diktarar frå Sunnfjord og Nordfjord 1700-1986 : med bibliografi : ein antologi ved Carl Lauritz-Iversen. Naustdal : Sogn og Fjordane forlag, 1990
* Om Aasbjørn Slettemark i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane Arkivert 2016-05-09 ved Wayback Machine.
* Gravminner i Norge

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Aasbjørn Slettemark i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
**Tor Grimsgard** (1853–1934) var ein norsk spelemann frå Nes i Hallingdal. Han er rekna som ein stor stilskapar for spelet i Nedre Hallingdal. Han vart fødd på plassen Brattested i Nes, men kom til Grimsgard, Nesfjerdingen, i vaksen alder og tok namn etter garden.

Tor Grimsgard lærde mellom anna spel av Gudbrand Skjellerud, og var og mykje i lag med spelemenn frå Krødsherad og Numedal, mellom dei Gamle-Kleven, Ole Hakkelberg og Anders Ødegard. Slik kom han til å hente mange slåttar til Hallingdal som lever etter han der. I Nes var han mellom anna kjelde for Jørgen Husemoen, og Sevat Sataøen og Ola A. Strand frå Ål var og til Nes for å hente spel hjå Grimsgarden.

Tor Grimsgard hadde godt omdøme som spelemann. Han vart difor vald ut til å spela på opninga av Bergensbanen i 1909, med kong Haakon VII til stades. Slåtten han spela den gongen har sidan vore kalla «Kongelåtten».

Hardingfeleverket har berre tre slåttar skrivne opp beint etter Tor Grimsgard. Arne Bjørndal var i Hallingdal og skreiv ned slåttar om lag 1919, og desse slåttane er «Sevle'n» (nr 124a, B 354), ein variant av *Røyskatten*), *Grimsgarden*, (518a, B 350, ein variant av «Kolsruden»), og «Sylkjegulen» (521f, B Nye slåttar 47, ein variant av «Slidringen»). Elles er mange av slåttane til Sevat Sataøen etter Tor Grimsgard, mellom dei forma av Duft. Ei rekke slåttar etter Odd Bakkerud og Jørgen Husemoen kan og førast attende til Grimsgard.

Grimsgard skal og ha sett namn på springaren «Krullafuru», ein av dei mest særmerkte slåttane frå Hallingdal. Namnet vart sett på slåtten i møte med Ola A. Strand. Grimsgard er morbror til spelemannen Jørgen Husemoen.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
Exxon-bensinstasjon i USA. I andre delar av verda vert Mobil og Esso nytta som varemerke
**Exxon Mobil** Corporation eller ExxonMobil (NYSE: XOM), er eit internasjonalt oljeselskap med hovudkvarter i Irving i Texas i USA. Selskapet er nå eit av dei fire største på verdsbasis. I november 1999 fusjonerte dei tidlegare amerikanske oljeselskapa Exxon og Mobil. ExxonMobil er eit morselskap til ei rad Exxon, Mobil og Esso dotterselskap i verda. Konsernleiar i ExxonMobil er frå 2006 Rex Tillerson.

ExxonMobil i Noreg er representert ved dotterselskapa 

* Esso Norge AS,
* ExxonMobil Exploration and Production Norway AS og
* ExxonMobil Production Norway Inc

Oppgåvene er 

* Raffinering - ved raffineriet på Slagentangen utanfor Tønsberg
* Marknadsføring og distribusjon, frå kontoret i (Oslo)
* Leiting og utvinning av naturgass og råolje på norsk kontinentalsokkel. Hovudkontor for norsk offshore- verksemd ligg på Forus i Sandnes kommune
* Forvalting av selskapet sine rettar på norsk sokkel, forvalta av hovudkontoret på Forus i Sandnes

ExxonMobil er mellom dei tre største føretaka på den norske marknaden for oljeprodukt.

Raffineriet på Slagentangen har meir enn ein tredel av raffinerikapasiteten i landet og kan årleg handsama meir enn 40 millonar fat tilsvarande om lag 6,6 millionar Sm³ eller om lag 5,6 millionar tonn råolje. Til samanlikning vert kapasiteten ved raffineriet på Mongstad rekna å vera om lag 10 millionar tonn råolje for året.

ExxonMobil i Noreg har rettar i produksjonslisensar som gjev eigardelar av petroleumsutvinninga på 24 ulike felt på norsk sokkel. Selskapet sine største volumandelar av attverande olje ligg i Balderfeltet, Granefeltet, Snorrefeltet og Statfjordfeltet. Selskapet har operatøransvar på Balderfeltet. Det tidlegare Mobil i Noreg var kjend for å ha oppdaga og bygd ut Statfjordfeltet. Operatøransvaret for Statfjordfeltet vart overført til Statoil i 1987.

Andel av totale reservar på norsk sokkel er pr 1. januar 2005 107,6 millionar Sm³ olje og 98,4 mrd Sm³ gass. Delen tilsvarar 8,9 % av oljereservene og 3,7 % av gassreservane på sokkelen. ExxonMobil sin del av oljeproduksjonen på sokkelen var i 2004 om lag 15,6 millionar Sm³.

Alle tal for petroleumsreservar er i fylgje Oljedirektoratet.

Sjå òg
------

* Petroleumsverksemd i Noreg

Kjelder
-------

1. ↑  ; *Årsmeldingar*.
2. 1 2  ; utgjevingstidspunkt: 22. februar 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Exxon Mobil**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NLA
* BBC Things

 |
**Tor Ingebrigtsen** (fødd 16. november 1963 i Tromsø) er ein norsk leiar, lege og professor II i nevrokirurgi. Han var administrerande direktør ved Universitetssjukehuset Nord-Noreg (UNN) i Tromsø frå 2007 til 2018. 

Ingebrigtsen er utdanna lege ved Universitetet i Tromsø og vart dr.med. i 1998 på eit emne om handtering av lettare hovudskadar. Han har vore avdelingsoverlege og avdelingsleiar ved nevrokirurgisk avdeling ved det same sjukehuset. Han har tidlegare òg arbeidd ved Rikshospitalet, Narvik sjukehus og i Narvik kommune.

Referansar
----------

1. ↑  *Ingebrigtsen, Tor – Klinisk medisin*, arkivert frå originalen 10. februar 2018, henta 22. februar 2019
2. ↑  Direktør frå Tromsø[*daud lenkje*]
3. ↑  Ledelsen ved Universitetssykehuset Nord-Norge HF

* *Denne artikkelen bygger på «Tor Ingebrigtsen» frå Wikipedia på bokmål, den 10. februar 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Tor Ingebrigtsen i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* CRIStin

 |
**Sameint Russland** (russisk Единая Россия, *Jedinaja Rossija*) er eit politisk parti i Russland, danna i april 2001. Det kallar seg sjølv eit sentrumsparti. Sameint Russland er eit støtteparti for president Vladimir Putin. Putin pleier å opptre på partiet sine årsmøte og tala til forsamlinga, men han er sjølv ikkje medlem i partiet. Leiaren, sidan 2002, er Boris Gryzlov. Ved parlamentsvalet i 2007 vart Sameint Russland det klart største partiet, med 64,3 % av røystene. 

Sameint Russland er det siste i ei rekkje av parti i Russland sidan oppløysinga av Sovjetunionen som har vorte danna for å støtta presidenten sin politikk utan at presidenten sjølv er medlem av noko politisk parti. Dette hende òg under Boris Jeltsin si regjeringstid. Partiet vart danna ved ei samanslåing av partia Einskap og Fedreland - Heile Russland i april 2001. I starten vart partiet leia av ein trio beståande av Sergej Sjojgu (frå Einskap), Jurij Luzjkov og Mintimer Sjajmijev (frå Fedreland - Heile Russland). I november 2002 vart Boris Gryzlov ny leiar. Partiet vann parlamentsvalet i 2003 og fekk 222 av dei 450 plassane i Statsdumaen. Etter valet slutta så mange uavhengige representantar seg til Sameint Russland at partiet fekk konstitusjonelt fleirtal (2/3) i dumaen. Ved presidentvalet i 2004 støtta partiet kandidaturet til den sitjande presidenten Vladimir Putin. Ved parlamentsvalet i 2007 fekk partiet 64,3 % av røystene og 315 av dei 450 plassane i dumaen. Dette valet vart ikkje godkjent som fritt og rettferdig av internasjonale observatørar. Sameint Russland fekk, ifylgje dei offisielle resultata, over 90 % av røystene i fleire republikkar, med 99,4 % av røystene iTsjetsjenia og 98,7 % i Ingusjetia, noko som vart tolka som klare teikn på valfusk. 

Etter partiet sine eigne oppgåver var 65 av dei 89 leiarane av russiske føderasjonssubjekt medlemer av Sameint Russland mot slutten av 2005. Våren 2007 var dette talet 70 av 85.

Partiet sitt symbol er ein bjørn.

Kjelder
-------

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC

 |
| Newport Pagnell  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Newport Pagnell is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Buckinghamshire |
| Distrikt | Milton Keynes |
| Grunnlagd | 1000-talet |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 15 020 |
| Koordinatar |  52°05′″N 0°43′″W﻿Koordinatar: 52°05′″N 0°43′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | MK16 |
| Telefon-retningsnummer | 01908 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Newport Pagnell**
 |

**Newport Pagnell** er ein by i Buckinghamshire i England. Han høyrer til den sameinte styresmakta Milton Keynes, og ligg nord for byen Milton Keynes.

Byen blir nemnt i *Domesday Book* (1086) som *Neuport*, som er gammalengelsk for *ny marknadsby*. Han vart grunnlagt at normannarane, og var dermed ein ny by i 1086. Det andre leddet i namnet vart lagt til då familien Pagnell (Paynel) tok over eit gods i byen.

På eit tidspunkt var Newport Pagnell ein av dei største byane i Buckinghamshire. Pagnell-slottet til familien låg der Castle Street ligg i dag. Det er ingen synlege spor etter slottet. Byen hadde tidlegare to sjukehus, og det vart halde seks festivalar i løpet av året. Før grunnlegginga av Milton Keynes på 1960-talet hadde posisjonen til byen i grevskapet dalt i lang tid, og med veksten til den nye byen er han ikkje lenger meir enn ein forstad. Dei to byane har no vakse så mykje saman at det er vanskeleg å sjå kvar den eine sluttar og den andre byrjar.

Landsbyane Broughton og Caldecote høyrer til Newport Pagnell kyrkjesokn, som er vigd til apostlane Peter og Paulus.

Motorvegen M1 går ikkje langt frå byen, og ved vegen ligg eit stort serviceområde kalla *Newport Pagnell Services* der.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Newport Pagnell» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Ein **sjakktittel** er ein tittel sjakkspelarar blir tildelt av Verdssjakkforbundet FIDE og tilknytte organisasjonar for sjakkprestasjonar. Titlane er livsvarige.

Sjakktitlar for prestasjonar i nærsjakk
---------------------------------------

Dei mest kjende titlane gjeld prestasjonar i sjakkspeling over bordet, nærsjakk, der resultat i internasjonale eller nasjonale sjakkturneringar kan kvalifisere for titlane.

Den mest kjende tittelen er Stormeister i sjakk. Det er no vel 1200 stormeistrar i sjakk i verda. Av desse er 10 frå Noreg.

Her er 4 titlar i nærsjakk som både menn og kvinner kan få, med kravet til eigen FIDE-rating i parantes:

* Stormeister i sjakk (GM) rating 2500
* Internasjonal Meister i sjakk (IM) rating 2400
* FIDE-meister i sjakk (FM) rating 2300
* Kandidatmeister i sjakk (CM) rating 2200

Eigne kvinnetitlar
------------------

Det har tradisjonelt vore langt færre kvinner enn menn som har spelt sjakk, noko som i si tid medførte at det vart innført eigne kvinnetitlar, med noko lågare kvalifikasjonskrav. Nyare forsking som tok for seg dei 120.000 medlemmane i det tyske sjakkforbundet, og der det er 16 menn pr kvinne, viser at når så relativt få kvinner blir svært gode til å spele sjakk, så er det fordi det er så få kvinner som spelar sjakk.

Dei beste kvinnelege spelarane i verda er no stormeistrar, ein tittel som lenge berre menn hadde. Judit Polgar frå Ungarn har vore rangert blant dei 10 beste spelarane i verda, og var blant dei 8 finalistane som spelte VM-turnering i San Luis i Argentina i 2005.

Her er såleis 4 tilsvarande titlar som berre kvinner kan få:

* Kvinne-stormeister i sjakk (WGM) rating 2300
* Kvinne-IM i sjakk (IM) rating 2200
* Kvinne-FM i sjakk (FM) rating 2100
* Kvinne-CM i sjakk (CM) rating 2000

Titlar innan fjernsjakk
-----------------------

Det internasjonale fjernsjakkforbundet (ICCF) delar ut tilsvarande titlar for prestasjonar i fjernsjakk-turneringar, fjernsjakktitlar:

* Internasjonal fjernsjakkstormeister
* Senior Internasjonal Meister i fjernsjakk
* Internasjonal Meister i fjernsjakk.

Andre sjakktitlar
-----------------

Det blir delt ut tilsvarande titlar for dei som har laga mange vakre sjakkproblem, og for dei som gjer sterke prestasjonar i konkurransar i å løyse sjakkproblem.

Det blir også delt ut andre titlar, som titlar for internasjonale turneringsleiarar (sjakkdommarar) og for dei som organiserer internasjonale sjakkturneringar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* FIDE sine heimesider - tittelkrav

Fotnotar
--------

1. ↑  Ein studie frå Universitet i Oxford
**Sjamanisme** er ein verdsomspennande åndeleg praksis. Vi kan spore han minst 40 000 år tilbake, og sjamanisme har vore praktisert frå Grønland til Sør-Afrika, frå Amerika til Australia. 

I følgje M. Eliade kan følgjande setning brukast til å definere sjamanen, og dermed sjamanismens kjerne: *«Ein sjaman er eit menneske som saman med sin ånde-hjelpar, fer på ei sjelereise til den andre verda (åndeverda), for å bringe hjelp og/eller kraft med tilbake til denne verda, til beste for alle/samfunnet.»*

Sjelereisa er altså kjernen. Denne kjernen har sidan vorte kledd i forskjellige kulturar sine skikkar, songar, mytologi osv. Her heime er det seiden og volvene som representerer vår lokale form for sjamanisme.

Somme meiner at fråværet av einsarta reglar og mytologiar gjer at sjamanisme ikkje er ein eigentleg religion.

Andre synsvinklar
-----------------

Ettersom sjamanisme er ein verdsomspennande praksis, er det avleidd mange synspunkt på kva sjamanisme er. Her er to av dei:

* Trolldomsreligion
* Religion med sjamanen som prest

Kjelde:
-------

Dansk wikipedia, art. *Shamanisme*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
**Sint Eustatius** (òg kjent som *Saint Eustace* og *Statia*) er ei øy i Karibia som høyrer til Nederland. Øya har status som nederlandsk kommune med særstatus. Sint Eustatius utgjorde til 10. oktober 2010 ein del av Dei nederlandske Antillane. Øya ligg austom Dei amerikanske Jomfruøyane, har ein folkesetnad på 2768, og er kalla opp etter den katolske helgenen Eustachius. Hovudstaden til øya er Oranjestad.

Kartet viser plasseringa til Sint Eustatius i forhold til Saba og Sint Maarten og Saint-Martin på øya St. Martin.

Historie
--------

Øya vart oppdaga av Kristoffer Columbus i 1493 og fleire land gjorde krav på øya i dei neste 150 år. I 1636 vart øya kolonisert av Det nederlandske Vestindiske kompaniet, som anla sukkerplantasjar på øya.

På 1700-talet vart øya kjent som *Golden Rock* då økonomien fekk eit kraftig oppsving på grunn av at øya ignorering våpen- og handelsembargoen mellom stormaktene, som på den tida var i krig mot kvarandre om blant anna herredømet i Karibia.

Sidan øya selde våpen og ammunisjon til alle som kunne betale, var øya ein av dei få stadene Dei tretten koloniane kunne få kjøpt våpen. Det gode tilhøvet mellom Sint Eustatius og USA førte til ein episode der kommandør De Graaff på øya vedtok å svare på salutt frå det amerikanske skipet USS «Andrew Doria» som vitja øya 16. november 1776. USA gav denne salutten stor publisitet sidan øya de facto hadde anerkjent sjølvstendet til USA.

Storbritannia tok ikkje denne hendinga alvorleg, men fortsette protesten sin mot handelen mellom øya og USA. Handelen mellom desse to var hovudårsaken til han den fjerde engelsk-nederlandske krigen, som vart katastrofal for nederlandsk handel.

Hamna Sint Eustatius.
Storbritannia okkuperte Sint Eustatius den 3. februar 1781. Kommandør de Graaff som på det tidspunktet ikkje var klår over krigserklæringa, såg raskt at han ikkje kunne kjempe imot angrepsmakta og overgav øya til den britiske admiralen George Brydges Rodney. Ti månader etterpå vart øya erobra av Frankrike, som var i allianse med nederlendarane. Nederland fekk kontroll over øya i 1784.

I sine velmaktsdagar hadde Sint Eustatius ein folkesetnad på opptil 20 000. I tida etter har folketalet gradvis falle ned til 3600.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sint Eustatius» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* "Kva for eit århundre er dette?" Skisse av paradoksitalitetens ethos, Sint Eustatius, Nederlandske Antiller. Stein Erik Johansen. I: Sosialantropologisk institutt, NTNU: Identitetsdannelse, identitetsforhandling og identitetsuttrykk. Trondheim: Tapir Akademiske Forlag, 2003.

1. ↑  2. Population per Island, January 1st, Central Bureau of Statistics Netherlands Antilles.

Bakgrunnsstoff
--------------

* LonelyPlanet.com - Kart og informasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**1041** (romartal MXLI) var eit normalår som byrja på ein torsdag etter den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

* 10. desember: Keisarinna Zoë Porphyrogenita sette inn adoptivsonen sin på trona til Det bysantinske riket som Mikael V.

Fødde
-----

* Harald Hein, konge av Danmark 1076–1080.

Døde
----

* 10. desember: Keisar Mikael IV av Bysants.
* Ingvar Vittfarne, svensk viking som var leiar av Ingvarsferd.

***<*   1000-talet  *>***<< 1000 | 1001 | 1002 | 1003 | 1004 | 1005 | 1006 | 1007 | 1008 | 1009 | 1010 | 1011 | 1012 | 1013 | 1014 | 1015 | 1016 | 1017 | 1018 | 1019 | 1020 | 1021 | 1022 | 1023 | 1024 | 1025 | 1026 | 1027 | 1028 | 1029 | 1030 | 1031 | 1032 | 1033 | 1034 | 1035 | 1036 | 1037 | 1038 | 1039 | 1040 | 1041 | 1042 | 1043 | 1044 | 1045 | 1046 | 1047 | 1048 | 1049 | 1050 | 1051 | 1052 | 1053 | 1054 | 1055 | 1056 | 1057 | 1058 | 1059 | 1060 | 1061 | 1062 | 1063 | 1064 | 1065 | 1066 | 1067 | 1068 | 1069 | 1070 | 1071 | 1072 | 1073 | 1074 | 1075 | 1076 | 1077 | 1078 | 1079 | 1080 | 1081 | 1082 | 1083 | 1084 | 1085 | 1086 | 1087 | 1088 | 1089 | 1090 | 1091 | 1092 | 1093 | 1094 | 1095 | 1096 | 1097 | 1098 | 1099 >>
**Newry** (irsk **An tIúr**) er ein by i Nord-Irland. Han ligg dels i Armagh og dels i Down, og er administrasjonssenter for distriktet Newry, Mourne and Down.

Utsikt over Newry frå sentrum av byen
Domkyrkja i Newry

Historie
--------

Byen oppstod kring eit cisterciensarkloster som blei grunnlagd i 1144. Han fekk etterkvart status som marknadsby, og det blei lagt ein garnison der. I 1742 blei den første kanalen på Irland, Newrykanalen, opna mellom Lough Neagh og Newry. I samband med Elisabeth II av Storbritannia sitt gulljubileum som dronning i 2002 fekk han status som *city* i lag med Lisburn.

Dei mest fremtredande bygningane er den katolske domkyrkja og rådhuset. Newry-elva renn under rådhuset, som er bygd over ei bru. Katedralen har nokså normal utssjånad på utsida, men inne er han rikt dekorert med mosaikkar som kan minna meir om austlege kyrkjer enn tradisjonell irsk kyrkjekunst. To av dei eldste kyrkjene på Irland står i Newry. 

Det irske namnet på byen, *An tIúr*, 'barlind-lunden', er ei moderne, sammantrekt form av eit eldre namn, *An Iubhir Chinn Traha*, som betyr 'barlinden ved enden av stranda'. Dette skal visa til soga om at heilage Patrick skal ha planta ei barlind på staden på 400-talet.

Folkesetnad
-----------

Ved folketeljinga i 2011 hadde Newry 26 967 innbyggjarar, 1,49 % av alle i Nord-Irland..

Av desse var:

* 21,46 % yngre enn 16 år og 12,74 % over 65 år
* 51,02 % kvinner og 48,98 % menn
* 88,27 % høyrde til eller var oppdregne innanfor katolisismen medan 8,47 % høyrde til eller var oppdregne innanfor prostestantiske eller andre kristne retningar
* 56,12 % med ein irsk nasjonal identitet, 27,27 % med ein nordirsk nasjonal identitet og 12,65 % med ein britisk nasjonal identitet (fleire val var moglege)
* 19,60 % hadde noko kjennskap til irsk og 2,37 % hadde noko kjennskap til ulsterskotsk

Merknadar
---------

1. ↑  *Protestant and Other Christian (including Christian related)*

Kjelder
-------

1. ↑  «Two NI towns awarded city status» (på engelsk). 14. mars 2002.
2. ↑  «Place Names NI - Home», *www.placenamesni.org*, arkivert frå originalen 10. mai 2017, henta 5. september 2019
3. ↑  «Census 2011 Population Statistics for Newry Settlement». Northern Ireland Statistics and Research Agency (NISRA). Henta 12. august 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Newry» frå Wikipedia på bokmål og «Newry» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Bergen Kristeleg Folkeparti** er Kristeleg Folkeparti sitt lokallag i Bergen kommune. Det var nettopp i Bergen at partiet i 1933 vart skipa. Bergen KrF har følgjande seks lokallag: Bergenhus KrF, Bergen Vest KrF, Arna KrF, Åsane KrF, Fana KrF og Bergen KrFU.

I perioden 2003-2007 deltok Bergen KrF i eit byråd gått ut frå Høgre, Venstre og KrF. Etter kommunevalet i 2007 gjekk partiet inn i samarbeid med Høgre og Frp. Samarbeidet med Høgre og Frp heldt fram etter kommunevalet i 2011.

KrF sine bystyrerepresentantar
------------------------------

* **2011-2015** (4 representantar):
	+ Marita Moltu (gruppeleiar)
	+ Trygve Birkeland (nestgruppeleiar)
	+ Harald Berge Breistein
	+ Rebekka Ljosland
* **Byrådsmedlemmer**:
	+ Filip Rygg (byråd for byutvikling, klima og miljø)
	+ Lisbeth Iversen (byråd for sosial, bolig og områdesatsing)

Valresultat ved kommuneval
--------------------------

* 2011: 5,6 prosent
* 2007: 6,3 prosent
* 2003: 6,1 prosent

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bergen KrF si heimeside
Royal National Theatre, bygt 1967-76
**Denys Louis Lasdun** (8. september 1914–11. januar 2001) var ein britisk arkitekt, fødd og død i London. Han høyrer til dei viktigaste forkjemparane for modernistisk arkitektur i etterkrigstidas Storbritannia.

Lasdun studerte ved Architectural Association School of Architecture i London og arbeidde så ei tid hos Wells Coates. Til liks med andre britiske modernist-arkitektar, som Basil Spence, Peter og Alison Smithson, var Lasdun sterkt påverka av Le Corbusier og Ludwig Mies van der Rohe, men henta òg inspirasjon frå meir klassisk arkitektur.

Hans mest kjend byggverk er Royal National Theatre i London. Bygget vert rekna som eit kroneksempel på såkalla brutalist-arkitektur, bygningar som består mykje av betong og liknande materiale.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Denys Lasun» frå Wikipedia på engelsk, den 2. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Nadezjda Vladimirovna Tkatsjenko** (fødd 19. september 1948) er ein ukrainsk tidlegare friidrettsutøvar frå Krementsjuk som tevla i mangekamp for Sovjetunionen. Ho vart europameister i femkamp i 1974 og olympisk meister i Moskva i 1980.

Aktiv
-----

Tkatsjenko fekk sin internasjonale meisterskapsdebut i sommar-OL 1972 i München, der ho enda på niandeplassen i femkampen. Året etter vann ho femkampøvinga i universiaden, før ho i 1974 vann EM-gull i Roma. Med 4 776 poeng var ho 100 poeng føre sølvvinnaren Burglinde Pollak frå Aust-Tyskland. Under sommarleikane i Montreal i 1976 kom ho på femteplass med 4 669 poeng.

Frå 1977 vart 200 meter bytta ut med 800 meter i femkampøvinga, noko som var ein fordel for Tkatsjenko som ikkje var spesielt kjapp i sprintøvingane. Ho gjekk til topps i femkamp i friidretts-EM i Praha hausten 1978, men ho mista gullmedaljen då det vart avslørt at ho hadde brukt anabole steroid. Margit Papp frå Ungarn vart deretter erklært som vinnar av EM-femkampen.

Tkatsjenko var utestengd fram til OL i Moskva sommaren 1980. Den 23. og 24 juli 1980 presterte ho sin beste mangekamp nokon gong, og vann den olympiske gullmedaljen med 5 087 poeng, ny verdsrekord

### Doping

Tkatsjenko testa positivt på anabole steroid under Friidretts-EM 1978, og vart utestengd frå idrett i knappe 2 år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nadeschda Tkatschenko» frå Wikipedia på tysk, den 30. august 2014.*
Koordinatar: 67°37′S 62°49′E﻿

**Departure Rocks** er ei gruppe på fire klipper med bratte sider som ligg 2 km nord for Peake-Jones Rock i Holmevika i Mac. Robertson Land. Dei vart kartlagte av norske kartografar frå flyfoto tekne under Thorshavn-ekspedisjonane i 1936–37, og fekk dette namnet av Australian Antarctic Names and Medals Committee fordi grupper frå Australian National Antarctic Research Expeditions som drog vestover frå Mawson-stasjonen på sjøisen alltid passerte nær klippene.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Departure Rocks» frå Wikipedia på engelsk, den 3. februar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Departure Rocks». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Departure Rocks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*La Modiste Sur Les Champs Elysees*. Måleri frå 1880-åra av Jean Béraud.
**Modist** er ein fagutdanna person som har opplæring innan utforming, sying og montering av hattar, særleg damehattar, og andre hovudplagg. Modistar kan også selja hattar. Tradisjonelt har omgrepet vist til einkvar motehandlar. Ordet «modist» kjem frå fransk *modiste*, og er avleidd frå *mode*, 'mote'.

Modistframstilte produkt skil seg mellom anna frå fabrikkframstilte gjennom at dei blir individuelt tilpassa kvar enkelt kunde. Modistar jobbar helst ved scenekunstinstitusjonar (som teater eller operascener) eller i eigne verkstader/butikkar.

I Noreg i dag høyrer utdanninga til dette yrket til utdanningsprogrammet design og handverk. Ein må gå to år på skule og to år i lære før ein kan ta svennebrev. Tidlegare måtte alle i tillegg til anna utdanning gå fire år i læretid hjå modist før ein kunne gå opp til svenneprøven. I den vidaregåande skulen lærer ein det første skuleåret (Vg1) om design og handverk, og i det andre skuleåret (Vg2) om design og tekstil.

Modistfaget er per 2016) med på Utdanningsdirektoratet si liste over små og verneverdige handverksfag. Dette inneber mellom anna at føretak innan faget får utvida støtte frå fylkeskommunen når dei tar inn nye lærlingar. Frå 1. oktober 2015 til utgangen av september 2016 var det éin person som bestod prøven i faget.

Sjå òg
------

* Hattemakar
* Norske Modister og Hattedesignere

Kjelder
-------

1. 1 2  «modist». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 24. oktober 2018.
2. ↑  «modist» i Nynorskordboka.
3. ↑  «modist» i *Det Norske Akademis ordbok*
4. ↑  *Utdanningsdirektoratets informasjon om ordningen*, arkivert frå originalen 10. juni 2016, henta 22. mars 2020

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Modist» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mars 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Vladimir Valentinovitsj Krylov** (fødd 26. februar 1964) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Sovjetunionen. Han vart i 1986 europameister på 200 meter og i 1988 olympisk meister i 4 x 400 meter stafett for Sovjetunionen.

Aktiv
-----

Krylov var sovjetmeister på 400 meter i 1984 og 1985, på 200 meter i 1988 og på 100 m i 1990. I 1985 vart han andremann på 400-meteren i Europacup-finalen. Ved europameisterskapen i Stuttgart i 1986 vann han ein suveren siger på 200 meter med tida 20,52 sekund. Han fekk elles med seg ein bronsemedalje då han tok seg av ein av etappane for Sovjetunionen sitt lag i 4 x 400 meter stafett.

I VM i friidrett 1987 i Roma vart Krylov femtemann på 200 meter, med tida 20,23 kom han einast sju hundredels sekund bak verdsmeisteren Calvin Smith. På 4 x 100 meter stafett sprang han som ankermann Sovjetunionen inn til sølv. Under dei olympiske sommarleikane i Seoul hausten 1988 vart Krylov slått ut i semifinalen på 100 meter. Ei veke seinare tok han seg av den andre etappen då Sovjetunionen vann OL-finalen på 4 x 100 meter stafett. Dei andre gullvinnarane heitte Vikor Bryzjin, Vladimir Muravjov og Vitalij Savin. I sitt siste store meisterskap, EM i friidrett 1990 i Split, enda Krylov på sjuandeplassen på 100-meteren.

Krylov sin personlege rekordar er 10,23 sekund på 100 m (1988), 20,23 på 200 m (1987) og 45,20 på 400 m (1986).

Kjelder
-------

* World Athletics

* *Denne artikkelen bygger på «Wladimir Walentinowitsch Krylow» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Moder Svea, staty av Alfred Nyström i Berga i Linköping.
**Moder Svea** er ei kvinneleg lekamleggjering av Sverige. Ho blir gjerne framstilt som ei kraftfull skjoldmøy, oftast med ei eller to løver. Ein finn fleire framstillingar av Moder Svea i Sverige, mellom anna ein statue ved Riksdagshuset i Stockholm. 

Ei sovande Moder Svea og oppdagaren Sven Hedin i ein vitseteikning frå 1913.
Moder Svea blir rekna for å ha blitt skapt i 1672 av Anders Leijonstedt i diktet «Svea Lycksaligheets Triumph», men blei først utbreidd gjennom «Kunga-Skald» av Gunno Dahlstierna frå 1698. Namnet er avleidd av Svea rike, eit anna namn på Sverige. Svea er seinare blitt eit svensk kvinnenamn.

Historisk har symbolet vore mykje brukt i nasjonalistisk propaganda, seinare òg i politiske avisteikingar. I åra 1890-1963 var Moder Svea avbilda på svenske setlar av ulike valørar. Desse «Sitjande Svea»-setlane gjekk ut av sirkulasjon 31. desember 1987. 

* Riksdagshuset med Moder Svea.Riksdagshuset med Moder Svea.
* Moder Svea, statue av Rolf Adlersparre i Gamla Stan i Stockholm.Moder Svea, statue av Rolf Adlersparre i Gamla Stan i Stockholm.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Moder Svea» frå Wikipedia på svensk, den 28. mai 2011.*

Fotnotar

1. ↑  Moder Svea i Nationalencyklopedien

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Moder Svea**
**John William Waterhouse** (6. april 1849–10. februar 1917) var ein engelsk målar kjend for ei rekkje vakre tablå av tragiske eller vondskapsfulle kvinner frå legender og historie. Han blir ofte kalla ein prerafaelitt, men høyrer like gjerne heime i den romantiske rørsla, og kan reknast som ein klassisist for motivvala sine.

*Gather ye rosebuds while ye may* frå 1909, inspirert av eit sekstenhundretalsdikt av Robert Herrick.

Liv
---

Waterhouse var sonen til William og Isabela Waterhouse, som begge var målarar. Han blei fødd i Roma, men familien flytta til London då han var fem. John studerte kunst med far sin og blei oppmuntra til å vitja kunstmusea i området. Her trente han seg opp til å teikna opp att vakre måleri frå minnet, noko som seinare ville hjelpa han til å hugsa scenar som målar. Waterhouse ville først bli bilethoggar, men via seg seinare til målarkunsten.

*Sleep and His Half-Brother Death*, 1874.
I 1870 blei den unge kunstnaren teken opp ved Royal Academy of Arts, det kongelege akademiet. Han viste fram verka sine på fleire av sommarutstillingane det heldt, og fekk sin første store suksess med allegorien *Sleep and His Half-Brother Death* i 1874. Etter dette stilte han ut ved Royal Academey nesten kvart år fram til han døydde. Han fekk den prestisjefylte statusen som fullverdig medlem av akademiet i 1895. Han blei etter kvart medlem i akademirådet og underviste ved St. John's Wood Art School.

I 1883 gifta Waterhouse seg med Esther Kenworthy, som òg var kunstmålar. Paret fekk ingen born. Waterhouse fortsette målargjerninga si fram til han døydde i 1917. Han er gravlagd i Kensal Green Cemetery i London.

Kunst
-----

*The Lady of Shalott*, 1888.
Bileta til Waterhouse er prega av naturtru, men romantiserte skikkelsar, hovudsakleg kvinner med flagrande langt hår og klede. Målaren var opptatt av fargar, og arbeidde ofte ute for å få dei så naturlege som mogleg.

Nokre av verka til Waterhouse er svært velkjende, ettersom dei blitt reproduserte fleire gonger. Dette gjeld mellom anna *The Lady of Shalott* (1888), inspirert av diktet til Tennyson, og *Hylas and the Nymphs* frå den greske gudeverda.

Waterhouse måla òg portrett som er mindre påakta enn dei litterære og mytologiske verka hans.

Bakgrunnsstoff
--------------

* med informasjon om kunstnaren og dei fleste bildene hans

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Arthur Abele** (fødd 30. juli 1986) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar som i 2018 vart europameister i tikamp.

Abele vann i 2007 tikamp-tevlinga i Ratingen med personbeste 8 269 poeng. Han deltok VM i friidrett 2007 i Osaka, der han kom på niandeplass med 8 243 poeng. Under Sommar-OL 2008 braut han av mot slutten av dag 1. Etter å ha gått skadd i tre sesongar, byrja han i 2012 å tevle att. I august 2013 vart han i Lage tysk meister i tikamp med 8 251 poeng. Han kom på femteplass i EM i friidrett 2014 med ny personleg rekord på 8 477 poeng. I 2016 sigra Abele i Ratingen-tevlinga med livsbeste 8 605 poeng, Under dei olympiske leikane i Rio de Janeiro plukka han einast 8 013 poeng og enda på 15. plass. 16./17. juni 2018 vann han tikampen Ratingen med sine 8 481 poeng. Den 8. august 2018, etter å ha sanka 8 431 poeng, vann han gullmedaljen i tikampen ved europameisterskapen i Berlin. Dei neste sesongane var prega av ein ankelskade. Abele gjorde sin siste tikamp ved EM i friidrett 2022 i München, enda sist av dei 15 som fullførte.

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Arthur Abele» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
*Denne artikkelen handlar om musikkgruppa. For subkulturen som har gitt gruppa namnet, sjå Mod-kulturen.* 
**Mods** er ei tidlegare norsk musikkgruppe. Dei vart kjende for å syngja på stavangersk. 
I Stavanger tidleg på 1980-talet var det ei gruppe ved namn Catrix som søkte etter ein vokalist. Morten Abel Knutsen prøvde seg, sjølv om dei eigentleg leita etter ei kvinne. Det tok ikkje lang tid før han vart fast medlem i gruppa. Gruppa skifta namn til til Mods, og vart etter kvart kjend over heile Noreg. Dei hadde mange populære songar. Nokre av dei er «Tore Tang», «Bare i nått», «Du e mislykka» og «Me to går alltid aleina», som alle finst på plata «Revansj». Øvrige medlemmer i Mods var Helge Hummervoll (keyboard), Tor Øyvind Syvertsen (gitar), Torkild Viig (bass), Rune Bjålid (gitar), og Leif A.B. Nilsen (trommer).

Etter suksessen med Mods tok Knutsen med seg Hummervoll og Syvertsen og stifta ei ny gruppe, The September When. Han skifta òg litt på artistnamnet sitt. Han har i tida etterpå berre nytta dei to førenamna sine: Morten Abel. Tidlegare Mods-trommeslagar Leif Nilsen starta gruppa Leif Og Kompisane.

Sommaren 2006 vart det gjeve ut ei samleplate med dei mest kjende songane, samlinga fekk tittelen «Gje meg litt merr - de beste».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mods-mimring selger stort Arkivert 2006-09-05 ved Wayback Machine. på
* Mods Arkivert 2007-12-06 ved Wayback Machine. på
* MODS-magien gjenoppvekkes Arkivert 2006-08-27 ved Wayback Machine. på
**Modernisme** er ein retning innan kultur, vitskap og samfunnstenking som gjorde seg gjeldande rundt byrjinga av 1900-talet. Det er ein grunnleggjande optimistisk, framgangs- og framtidsretta tenkemåte som seier at menneska kan forbetra verda dei lever i ved hjelp av kunst, kunnskap og teknologisk utvikling.

Kunst
-----

Innan kunst forkasta ein tidlegare tradisjon og la vekt på eigenverdet og autonomien til kunstnaren. Modernismen begynte å ta form seint på 1800-talet, og ofte blir til dømes Picasso-måleriet *Les Demoiselles d'Avignon* frå 1907 brukt til å markera byrjinga på epoken.

Modernismen i Noreg
-------------------

Modernismen kom inn i norsk litteratur med Knut Hamsun og Sigbjørn Obstfelder på 1890-talet, men blei viktigare med ei rekke forfattarar som skreiv på 1930-talet, som Emil Boyson, Gunnar Larsen, Haakon Bugge Mahrt, Rolf Stenersen, og Edith Øberg. Tarjei Vesaas si diktsamling Leiken og lynet frå 1947 førte til store diskusjonar rundt form og rim for lyrikk. Rolf Jacobsen var den diktaren som tidleg etter krigen tok modernismen fram igjen med samfunnskritiske og urbane dikt. Modernismen i Noreg blomstra også i samband med Profil-gruppa på 1960-talet.

Kjente modernistar
------------------

* Arkitektur: Le Corbusier, Ludwig Mies van der Rohe, Gunnar Asplund, Arne Korsmo
* Målarkunst: Henri Matisse
* Litteratur: Gertrude Stein, Knut Hamsun, James Joyce, Virginia Woolf, Tarjei Vesaas
* Lyrikk: Rolf Jacobsen, Edith Södergran, Artur Lundkvist

Sjå òg
------

* Postmodernisme
**Michael John Giles**, kjend som **Johnny Giles**, (fødd 6. november 1940) er ein irsk tidlegare fotballspelar frå Dublin, særleg kjend for sine tolv år som midtbanespelar i Leeds United. Han var ein kreativ spelar, viktig i det offensive spelet til Leeds.

### Klubbspel

Giles spelte på Manchester United frå 1959 til sommaren 1963. I sin siste obligatoriske kamp for Manchester-laget var han med å vinne FA-cupen på Wembley stadion i London, der Leicester City måtte tole tap 1-3. Mot £33,000 vart Giles i august 1963 overført til Leeds United, ein klubb som i hans fyrste sesong rykte opp frå 2. divisjon. Det neste tiåret danna han og lagkapteinen Billy Bremner ein av dei beste midtbaneduoane i britisk fotball. Frå 1968 til -74 vann Giles og Leeds to gongar messebycupen, og likeså den engelske ligameisterskapen. Dessutan triumferte Leeds i ligacupen 1968 og FA-cupen 1972. Derimot rauk Leeds på eit sensasjonelt finaletap mot Sunderland FC i FA-cupen 1973. Våren 1975 tok Leeds seg til finalen i europacupen, der laget tapte 0-2 mot Bayern München. Nmnde finalekamp var Giles' siste i Leeds-drakt. Pussig nok skåra han nøyaktig like mange mål for Leeds som Billy Bremner, 115 i alt. I juni 1975 tok Giles jobb som spelande trenar for West Bromwich, ein klubb som året etter rykte opp i 1. divisjon. Deretter hadde han perioden 1977-83 same stilling i Shamrock Rovers i heimlandet.

### Landslagsspel og landslagssjef

Giles spelte 59 landskampar frå debuten 1. november 1959, til dess han takka av 22. mai 1979. I debutkampen mot Sverige reduserte han til 1-2 i ein kamp Irland vann 3-2. Han var kaptein på landslaget i 1968, fast kaptein frå 1970. Gjennom 31 kampar leia han laget på bana, eit landslag som aldri kvalifiserte seg til ei større turnering i hans aktive tid. Giles skåra fem mål for Irland, mellom anna då Noreg i 1964 tapte ein vennskapskamp på eiga heimebane med siffera 1-4.

Frå 1973 til 1980 var Giles i tillegg sjef for det irske landslaget.

### Merittar

* Vinnar av messebycupen: 1968 og 1971 med Leeds United
* Engelsk ligameister: 1969 og 1974 med Leeds United
* Vinnar av FA-cupen: 1963 med Manchester United og 1972 med Leeds United
* Vinnar av ligacupen: 1968 med Leeds United
* Tapande europacupfinalist: 1975 med Leeds United

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johnny Giles» frå Wikipedia på engelsk, den 23. februar 2019.*

* eu-football
**Johnny Gray** (fødd **John Lee Gray, jr.**, 19. juni 1960) er ein tidlegare USA-amerikansk 800-meterløpar frå Los Angeles. Ein av hans største prestasjonar var då han sette USA-amerikansk rekord på distansen med tida 1,42.60 i Koblenz, 1985.

Johnny Gray deltok på 800 meter i sitt fyrste OL under sommar-OL 1984 i heimbyen Los Angeles. Han enda her på ein sjuandeplass, men forbetra resultatet til ein femteplass til sommar-OL 1988 i Seoul. I sommar-OL 1992 tok han bronse på 800 meter på tida 1,43.97. Dette vart hans fyrste og einaste OL-medalje, men han deltok også under sommar-OL 1996 i Atlanta. 

Resultata hans var synleg betre i dei panamerikanske leikane. Han deltok i leikane fyrste gongen i 1987 og tok gullmedaljen på tida 1,46.79. Neste gong Gray deltok i leikane var tolv år seinare, i 1999. Gray var no 39 år gamal, men tok ein ny gullmedalje på tida 1,45.38. 

Johnny Gray vann også Bislett-medaljen i 1997 for store idrettsbragder på Bislett stadion.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johnny Gray» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Johnny Gray» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Johnny Svein Haugen** (13. september 1951–30. mars 2012) var ein norsk friidrettsutøvar frå Namsos i Nord-Trøndelag som vart noregsmeister i lengdehopp i 1974 og 1978, og på 200 meter i 1975 og 1977. I tillegg var han med å vinne NM-gull i 1000 m stafett i 1975 og 1977. Haugen var medlem i Namsen til 1973, frå same året representerte han IL i BUL.

Haugen sprang sitt livs beste løp då han i 1975 vann 200-meteren i noregsmeisterskapen på Fana stadion på tida 21,4 sekund. To veker etter fekk han notert 21,67 sekund med elektrisk tidtaking ved ein landskamp mot Sveits og Frankrike i Basel. To år seinare, under landskampen mot Hellas på Bislett stadion i Oslo den 3. august 1977, presterte han eige livsbeste og norsk årsbeste i lengdehopp. Hoppet målte 7,77 meter og sikra norsk triumf i øvinga.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1974 i Hønefoss: Gullmedalje i lengdehopp
* 1975 i Fana: Gullmedalje på 200 m, bronsemedalje på 100 m. Gull i 1000 m stafett
* 1976 i Askim: Sølvmedalje på 100 m, bronsemedalje i lengdehopp
* 1977 i Lillehammer: Gullmedalje på 200 m, sølvmedalje på 100 m og i lengdehopp. Gull i 1000 m stafett
* 1978 på Steinkjer: Gullmedalje i lengdehopp

### Personlege rekordar

* 100 m: 10,6 (1975)
* 200 m: 21,4 og 21,67 (begge i 1975)
* Lengdehopp: 7,77 m (1977)

Kjelder
-------

* friidrett.no
* Nationen 4. august 1977