recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oluf Christian Müller** (19. oktober 1876–7. januar 1938) var ein norsk næringsdrivar og politikar, fødd i Sunndal. Han representerte partiet Frisinna Venstre på Stortinget i tida 1919-27, og var formann i partiet 1922-24.

Müller var son til ein sokneprest. Han gjekk middelskolen i Kristiansund, der han i tida 1896-1900 arbeidde i Oluf Herlofsens sønner. Elles var han ei tid tilsett i ei forretning i Kristiania, og reiste eitt år i England og Tyskland. Frå 1900 til 1938 var han disponent ved A/S Goma Smørfabrik i Kristiansund.

Müller var medlem i Kristiansund bystyre 1910-16, 1919-25, 1928-31 og 1934-37. Han deltok i fremste rekke i styringa av lokalsamfunnet, mellom anna var han styreformann både i Kristiansunds Elektrisitetsverk og tida 1915-38 i Skar kraftanlegg. Elles var han styremedlem 1924-33 i Noregs Bank si avdeling i Kristiansund og 1932–34 i tilsynskommisjonen for Raumabanen, samt i mange private verksemder.

Müller representerte 1919-21 einmannskrinsen Kristiansund på Stortinget, og 1922-24 dei tre kjøpstadene i Møre fylke. Frå 1922 til -24 var Müller formann i Frisinna Venstre, og i 1923-24 var han visepresident i Stortinget. Valbolken 1925-27 møtte han på Tinget ved eit par høve som varamann.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-04-03 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Oltedal** er ein tettstad og skulekrins i Gjesdal kommune i Rogaland. Oltedal ligg 11 km aust for Ålgård og tettstaden har 996 innbyggjarar per 1. januar 2017. 

Oltedal kyrkje vart opna den 10. februar 2002.

Namnesoge
---------

Gamle namneformer har vore Optedal (1519), Olttedall (1521), Alttedal, Altedal og Oftedal. Namnet kjem frå fuglenamnet *alpt* (*olpt*) eller *elptr* som i gamal tid tydde 'svane'. Dalen har truleg fått namnet på grunn av svanar som overvintrar i Ragstjørn nedst i dalen.

Historie
--------

Oltedal Kraftverk vart bygd av Stavanger kommune i 1909 for å forsyne byen med elektrisitet. Etter kvart vart det anlagt garnindustri her, Svanedal Ullvarefabrikk og Gjestal Spinneri. Dalen har fleire sandtak, og sand og grus vert lasta ut gjennom hamna i Oltesvik. Av anna aktivitet kan Styro Oltedal AS som vart etablert i 1983 nemnast.

Under krigen mobiliserte hæren ved Svanedal Ullvarefabrikk i april 1940. Utstyr vart frakta inn til Oltedal der soldatar frå Stavanger og Jæren vart dressa opp før dei rykte ut og møtte tyskarane ved Bråstein. Nordmennene vart raskt pressa attende til Dirdal der dei sette seg fast ved Dirdal og i Gloppedalsura. Under krigshandlingane søkte den lokale folkesetnaden tilflukt i Uburhedlaren som etter krigen vart rusta opp til tilfluktsrom.

Geografi
--------

Riksveg 45 går gjennom dalen, men utanom tettstaden. Vegen gjennom dalen vart oppgradert i 2005 og 2006 og vart attopna rett før påska 2006. Frå riksvegen ved Gjestal Spinneri øvst i dalen går riksveg 508 til Høle.

Kulturliv
---------

Oltedal Musikkorps har vunne 3. divisjon i NM for brassband to gonger, i 1988 og 1992. Korpset har seinare slege seg saman med Ålgård Musikkorps og dannat Gjesdal Brass. Korpset tok andreplass i NM i 3. divisjon i 2006 og rykte opp i 2. divisjon.

Staden har òg ein fotballklubb, Oltedal FK, i 5. divisjon.

Klatreentusiaster brukar *Trollsteinane* til klatring.

Sjå òg
------

* Tettstader i Rogaland

Kjelder
-------

* Arneson, Søren: *Gards- og ættesoga for Gjestal*, Gjestal Kommune, Stavanger 1939
* Nerheim, Gunnar og Øye Gjerde, Kristin: *Energiske linjer: Stavanger Energi gjennom 100 år 1898-1998*, Stavanger Energi AS, Stavanger 1998
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Rogaland»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
|  |

**Arkimedes' prinsipp** er nemninga på den klassiske lova om oppdrift og vart formulert av grekaren Arkimedes frå Syrakus i Italia:

*Oppdriftskrafta er like stor som vekta som lekamen pressar bort*.
Vekta av den omplasserte væska er direkte proporsjonal til volumet av den omplasserte væska (særleg om den omkringliggande væska har uniform tettleik). Difor vil lekamen med størst volum blant like store lekamar ha størst oppdrift.

Vi kan tenkja oss at ein stein veg 10 newton når han hengjer i ein streng i vakuum. Dersom vi vidare tenkjer oss at steinen vert søkkt ned i vatn, og at vatnet som blir pressa bort veg 3 newton, vil krafta som steinen verkar på strengen med vere: 10 newton − 3 newton = 7 newton.

Tettleiken til lekamen som blir søkkt ned relativt til tettleiken av væska, kan ein lett finne utan å måle volumet: 

{\displaystyle {\mbox{Relativ tettleik}}={\frac {\mbox{Vekt}}{{\mbox{Vekt}}-{\mbox{Vekt i nedsøkkt tilstand}}}}}

Sjå òg
------

* Oppdrift

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arkimedes' prinsipp» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Oluf Andreas Laurentius Saxe** (12. desember 1838–10. mai 1889) var ein norsk lærar, prest og stortingsmann frå Kvinesdal.

Saxe var son til ein prest. Han vart student frå Nissens skole i Christiania i 1858 og cand. theol. i 1865. Før han avla embetseksamen, var han i 1860 lærar på borgarskulen i Flekkefjord og 1861 på Nissens skole. Lærar frå 1868 ved Hamar seminar, sidan 1873 styrar av seminaret. Jamsides læraryrket var han frå 1872 til -77 redaktør av Hamar stiftstidende. I 1888 vart Saxe sokneprest i Vang i Hedmark, døydde allereie året etter på Hamar.

Saxe representerte byane Hamar, Lillehammer og Gjøvik på Stortinget frå 1880 til 1888. Alle dei tre valperiodane var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen. Saxe var i 1880 medlem av seminarlovkommisjonen. Han var medlem av Høgre frå då dette vart stifta i 1884.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Oluf Saxe NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Plasseringa til distriktet (gult) i forbundslandet
**Distriktet Neusiedl am See** er eit administrativt distrikt (Bezirk) i forbundslandet Burgenland i Austerrike. Distriktet dekker ei flatevidd på 1038 km² og har nær 60 000 ibuarar (2019). Byen Neusiedl am See er administrasjonssenter for distriktet.

Lågaste punktet i Austerrike, 114 meter over havet, ligg i Apetlon kommune
Landsbyen Jois med vinmarkar

Kommuneskipnaden
----------------

Distriktet omfattar 27 kommunar, av dei to bykommunar og 11 såkalla 'Marktgemeide'.

* Andau
* Apetlon
* Bruckneudorf
* Deutsch Jahrndorf
* Edelstal
* Frauenkirchen
* Gattendorf
* Gols
* Halbturn
* Illmitz
* Jois
* Kittsee
* Mönchhof
* Neudorf bei Parndorf
* Neusiedl am See
* Nickelsdorf
* Pama
* Pamhagen
* Parndorf
* Podersdorf am See
* Potzneusiedl
* Sankt Andrä am Zicksee
* Tadten
* Wallern im Burgenland
* Weiden am See
* Winden am See
* Zurndorf

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bezirk Neusiedl am See» frå Wikipedia på tysk, den 5. november 2019.*
| Morrinsville |
| --- |
| Horisonten til Morrinsville |
| Styresmakter |
| Land |  New Zealand |
| Grunnlagd | 1882 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2018) | 7 860 |
| Koordinatar | 37°39′″S 175°31′″E﻿Koordinatar: 37°39′″S 175°31′″E﻿ |
| Plassering |
| 

Morrinsville

 |

Houvudvegen inn til Morrinsville - Mount Te Aroha i bakgrunnen
**Morrinsville** er ein by i regionen Waikato og i distriktet Matamata-Piako på Nordøya på New Zealand. Han ligg mellom høgdedraget Kaimai Ranges og elva Waikato River, kring 33 km aust for Hamilton, og 22 km vest for Te Aroha, nær breiddene til elvene Piako River og Waitakaruru Stream. Landet der byen ligg og det omliggjande jordbrukslandet vart kjøpt frå māorileiaren Wiremu Tamihana, før Newzealandkrigane i 1860-åra. Landet var då svært sumpet. Dei skotske brørne Morrin hyra inn irske arbeidarar frå gullgruvene for å grava eit utstrekt nettverk av dreneringskanalar for å turka landet. Ein av brørne var ingeniør. Byen har eit folketal på omkring 6000- 7000.

Morrinsville er eit av tre bysentera i den mest blømande meieriindustrien på New Zealand, og landområda kring byen vert stundom omtala som det mest intenst dyrka jordbruksområdet i verda, noko som slagordet til byen, *«cream of the country»*, peikar på. Byen har fått namn etter Samuel og Thomas Morrin, tidlege nybyggjarar som kjøpte området og grunnla byen som bustad for arbeidarane på gardsbruka.

Morrinsville er knutepunktet mellom jarnvegslinjene Thames Branch (no eit sidespor, Waitoa Industrial Line) og East Coast Main Trunk Railway, som går gjennom byen. Dei siste passasjertoga som gjekk til byen var Kaimai Express og Geyserland Express, som båe la ned trafikken i oktober 2001.

Kjende personar frå Morrinsville
--------------------------------

* Jacinda Ardern (1980), statsminister på New Zealand og leiar i New Zealand Labour Party.

Referansar
----------

1. ↑  Frå informasjonssida til Morrinsville.
2. ↑  Statistics New Zealand

Bakgrunnsstoff
--------------

* Morrinsville Informasjonsside
* Morrin Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Manbijsletta** (arabisk سهل منبج) er ei stor slette aust på Aleppoplatået i det nordlege Syria og søraustlege Tyrkia. Sletta ligg langs vestsida av Eufrat og strekkjer seg 140 km frå Nizip til Maskanah, med ei breidde på 15–30 km. Ho ligg innanfor Manbij og Jarābulus-distrikta i Aleppo guvernement i Syria, og Nizip- og Karkamış-distrikta i provinsen Gaziantep i Tyrkia.

Grenser og skildring
--------------------

Middelhøgda på sletta er kring 400 meter over havet. Ho heller slakt frå aust til vest. Sletta kan delast i ein nordlege og ein sørleg del. Den nordlege delen strekkjer seg frå Nizip til Manbij. Denne delen er omgjeven av Aintabplatået i nord og vest. Elvane Nizip, Merzimen (Bozatlı) og Sajur kryssar sletta frå aust til vest. Sletta er busett av ein tyrkisk folkesetnad i tillegg til arabarar og andre etniske minoritetar. Tyrkarane kalla sletta *Barak* etter namnet på eit tyrkisk folk. I Syria vert ho kalla den nordlege Manbijsletta.

Den sørlege sletta strekkjer seg frå Manbij til Maskanah. Ho grensar i vest til Dhahabdalen og Jabboulsjøen. I sør går ho over i den tørre steppa i nordlege delar av Den syriske ørkenen.

Det har vore drive jordbruk med kunstig vatning på sletta sidan antikken. Arkeologiske funn frå yngre steinalder har blitt oppdaga i Sajurdalen. Zeugma ved Eufrat er ein stad frå antikken som vart oppdaga i nordenden av sletta.

Sjå òg
------

* Aleppo guvernement

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Manbij plain» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
|  |
| --- |
| ***«Yes»***  Song av Ben & Tan |
|  |
| **Land** | Danmark |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 31. januar 2020 |
| **Sjanger** | Folk-pop |
| **Lengd** | 03:00 |
| **Selskap** | The Arrangement |
| Låtskrivar(ar) | Emil Lei, Jimmy Jansson, Linnea Deb |
|

**«Yes»** (norsk 'ja') er ein dansk folk-popsong frå 2020 med duoen Ben & Tan. Han vann Dansk Melodi Grand Prix 2020 og skulle ha vore det danske bidraget til Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020. Songen er skriven av Emil Lei, Jimmy Jansson og Linnea Deb.

Om songen
---------

«Yes» er komponert av Emil Lei, Jimmy Jansson og Linnea Deb – sistnemnde var ein av låtskrivarane bak Måns Zelmerlöws «Heroes», som vann Eurovision Song Contest 2015. Songen vert framført av duoen Ben & Tan som vart danna i 2019, etter at dei to deltok i danske *X Factor*. 

Duoen kallar «Yes» ein folk-popsong som «gjev ei herleg kjensle av å laupe ned ei bakke i 100 kilometer i timen og skrike, med ein gitar i bakgrunnen». Vidare seier duoen at songen handlar om å vere open for kjærleiken og ikkje avvise han, «berre fordi det ikkje passar inn i livsplanene, eller fordi det kan kome til å gjere vondt».

31. januar 2020 kunngjorde Danmarks Radio at «Yes» var blant bidraga til Dansk Melodi Grand Prix 2020. Same dag vart låten utgjeven for nedlasting og strøyming saman med dei andre deltakarlåtane. Han vart seinare gjenutgjeven som sjølvstendig singel 8. mars 2020.

### Eurovision Song Contest

«Yes» var eit av ti bidrag som deltok i Dansk Melodi Grand Prix laurdag 7. mars 2020. Songen nådde finalerunden og vann til slutt tevlinga med 61 prosent av telefonrøystene. Songen vart dimed det danske bidraget i Eurovision Song Contest 2020 i Nederland, og «Yes» skulle delta i den andre semifinalen torsdag 14. mai i Rotterdam Ahoy. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse Eurovision Song Contest for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19.

Kjelder
-------

1. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
2. ↑  «Denmark: Ben & Tan win Dansk Melodi Grand Prix 2020 with "Yes"». 7. mars 2020.
3. 1 2  «De var benhårde konkurrenter i 'X Factor': Nu vil de sammen vinde årets Melodi Grand Prix» (på dansk). Henta 8. mars 2020.
4. ↑  «‎Ben Tan on Apple Music» (på engelsk). Henta 8. mars 2020.
5. ↑  «Sådan fordelte stemmerne sig til Dansk Melodi Grand Prix 2020» (på dansk). Henta 8. mars 2020.
6. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Yes (Ben & Tan-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 13. desember 2021.*
**UEFA-cupfinalen i fotball 1988** stod mellom vesttyske Bayer Leverkusen og spanske Espanyol frå Barcelona og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 4. mai
Estadi de Sarrià i Barcelona framfor 31 180 tilskodarar, returkampen 18. mai på Ulrich Haberland Stadion i Leverkusen med 21 600 på tribunane. Begge laga vann 3-0 på si heimebane. Dermed måtte det straffeskyting til før Bayer Leverkusen kunne, med sine tre nettkjenningar frå 11-meteren mot Espanyols to, heve pokalen.

### Kampen

På heimebane i Barcelona sende Sebastián Losada heimelaget i leiinga sekundar før pause. Miquel Soler auka til 2-0 allereie i det fjerde minutt av andre omgang, Losada la på til til 3-0 sju minuttar seinare. 

Etter ein mållaus fyrsteomgang i Leverkusen skåra både Tita da Paixão, Falko Götz og Cha Bum-kun for heimelaget. Måla kom i høvesvis det 57. 63. og 81 minutt av kampen. Ingen av laga skåra i ekstraomgangane. I straffeskytinga skåra dei to fyrste Espanyol-eksekutørane, men ingen av dei tre neste. Då heldt det med at tre av fire Bayer-spelarar sende ballen i nettmauskane.

Lagoppstillingane i Leverkusen. Bayer i kvitt

### Laga

Mannskapet som stod for **Bayer Leverkusen**s største triumf bestod av Rüdiger Vollborn, Wolfgang Rolff (kaptein), Erich Seckler, Alois Reinhardt, Knut Reinhardt, Andrzej Buncol, Cha Bum-kun, Ralf Falkenmayer, Falko Götz, Tita da Paixão, Christian Schreier, Herbert Waas, Klaus Täuber, Jean-Pierre de Kayer, Florian Hinterberger.

**Espanyol** mønstra Thomas N'Kono, Job Sanchez, Miguel Ángel Benítez, Josep María Gallart, Miquel Soler, Diego Orejuela, Santiago Urquiaga, Iñaki Pérez, Ernesto Valverde, Pichi Alonso, Sebastián Losada, Joan Golobart, John Lauridsen, Javier Zubillaga, Manuel Zúñiga.

### Dommarar

Dušan Krchňák frå Tsjekkoslovakia dømde kampen i Barcelona, Jan Keizer frå Nederland dømde i Leverkusen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1988 UEFA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2019.*
**UEFA-cupfinalen i fotball 1994** stod mellom italienske FC Inter frå Milano og Casino Salzburg frå Salzburg i Austerrike og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 26. april på Ernst-Happel-Stadion i Wien med 47 500 på tribunane, returkampen vart avvikla 11. mai på San Siro i Milano framfor 80 326 tilskodarar. Inter vann, med 2 mål mot 0, UEFA-cupen for andre gong.

### Kampane

Lagoppstillingane i Milano, Inter i blått og svart
I Wien vart midtbanespelaren Nicola Berti matchvinnar for gjestane med ein fulltreffar i det 35. minutt.

Også på San Siro i Milano enda det med 1-0 til Inter, ei skåring av Wim Jonk 17 minuttar ut i den andre omgangen etterlet liten tvil om at pokalen skulle til pokalsamlinga til Inter.

### Laga

**Inter**-mannskapet bestod av Walter Zenga, Giuseppe Bergomi (kaptein), Sergio Battistini, Antonio Paganin, Alessandro Bianchi, Antonio Manicone, Wim Jonk, Nicola Berti, Angelo Orlando, Dennis Bergkamp, Rubén Sosa, Davide Fontolan, Riccardo Ferri, Francesco Dell'Anno, Massimo Paganin.

**Casino Salzburg** møtte med: Otto Konrad, Thomas Winklhofer, Christian Fürstaller, Heribert Weber (kaptein), Leo Lainer, Peter Artner, Martin Amerhauser, Franz Aigner, Heimo Pfeifenberger, Marquinho Santos, Hermann Stadler, Wolfgang Feiersinger, Adi Hütter, Nikola Jurčević, Michael Stiner, Damir Mužek.

### Dommarar

Kim Milton Nielsen frå Danmark var kampleiar i Wien, på San Siro i Milano var det Jim McCluskey frå Skottland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1994 UEFA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2019.*
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/UFO».*
UFO i Brasil.
**Ufo** står for *uidentifisert flygande objekt*. Ordet vart opphavleg nytta om objekt som enno ikkje var identifiserte, men har i det seinare vore nytta som eit namn på fartøya til romvesen.

UFO, Jakobsdal, Linköping, Sweden
Interessa for ufoar byrja etter at Kenneth Arnold hevda å ha sett ein «flygande tallerken» 24. juni 1947 i nærleiken av Mount Rainier i Washington. Sidan har ufoane vore ei kjelde til fleire segner, songar, bøker, filmar og dokumentarar.

Under ei meiningsmåling i USA i 1996 kom det fram at 71 % av alle amerikanarar trudde at styremaktene deira heldt informasjon om ufoar skjult.

I Noreg høyrer ein med ujamne mellomrom historier om folk som har observert ufo. Døme på det er UFO-ringen på Espevær og nattlysa i Hessdalen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* - UFO Norge, organisasjon som samlar inn observasjonar i Noreg Arkivert 2011-05-15 ved Wayback Machine.

‎‎

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**UEFA-cupfinalen i fotball 1985** stod mellom spanske Real Madrid og ungarske Videoton FC frå Székesfehérvár og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 8. mai på Sóstói stadion i Székesfehérvár framfor 38 000 tilskodarar, returkampen den 22. mai på Santiago Bernabéu i Madrid med 98 300 på tribunane. Real Madrid vann pokalen med samanlagt 3-1.

### Kampane

I Székesfehérvár skåra Real Madrids Míchel González i det 31. minutt, Santillana Alonso og Jorge Valdano la på til 2- og 3-0 etter 76 og 88 minuttars spel.

Returkampen i Madrid vart ein rein transportetappe for heimelaget; Lajos Májer sitt einslege mål for Videoton fem minuttar før full tid dempa lite på sigerssteminga.

### Laga

Vinnarane frå **Real Madrid** bestod av Miguel Ángel González, Chendo Porlan, Manuel Sanchis, Uli Stielike, José Antonio Camacho, Isidoro San José, Míchel González, Ricardo Gallego, Emilio Butragueño, Santillana Alonso, Jorge Valdano, Juanito Gómez, José Antonio Salguero.

For **Videoton FC** deltok Péter Disztl, István Borsányi, László Disztl, József Csuhay, Gábor Horváth, István Palkovics, Tibor Végh, Géza Wittman, Imre Vadász, György Novath, Győző Burcsa, Ferenc Csongrádi, Imre Vadász, József Szabó, Lajos Májer, László Gyenti.

### Dommarar

Michel Vautrot frå Frankrike var kampleiar i Székesfehérvár, Alexis Ponnet frå Belgia i Madrid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1985 UEFA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2019.*
**Ligangaren** er ein gangar i 2/4-takt som skriv seg frå Telemark. Hardingfeleverket har trykt tre variantar av slåtten. Dei to med namnet Ligangaren er båe etter Torkjell Haugerud frå Seljord.

Haugerud fekk slåtten av spelemannen Halvor Flatland eller Halvor Li, som han og vart kalla, i 1890. Flatland hadde lært slåtten av Myllarguten i 1860, og slåtten skal vera forma ut av han. 

I Vest-Telemark finst Ligangaren i form etter Olav R. Berge frå Rauland. Her er slåtten kalla *Kjosegangaren*, og tradisjonen fortel at Jon Kjos var opphavet til slåtten. 

Arne Bjørndal skreiv ned slåtten etter Haugerud i 1911 (B 127) [*daud lenkje*]. Seinare,(1955) gjorde Eivind Groven ei nedskrift etter opptak i NRK (G 1077) [*daud lenkje*]. Det er nokre avvik i desse nedskriftene, noko som minner om at Torkjell Haugerud nok hadde brigda på slåtten i løpet av livet. Han spela heller ikkje likt frå gong til gong.

Den tredje forma i Hardingfeleverket er skriven ned etter Knut Heddi frå Rysstad i Setesdal (Arne Bjørndal 1917 b 174) [*daud lenkje*]. Heddi hadde slåtten etter broren Andres. Denne slåtten er noko knappare enn dei hine.

Formene etter Haugerud er store, og i dei finst det vandretak som er teke opp i andre slåttar. 

**Bakgrunnsstoff**:

Gregar Nordbø skreiv ein artikkel i Spelemannsbladet nr. 5 1949, *Korleis Ligangaren blei til*. I same nummeret fekk Torkjell Haugerud trykt si eiga nedskrift av slåtten.

.
Iemanjá-figur med offergåver i Brasil.
**Iemanja, Yemana** og **Yemoja** er nokre av fleire namn på ei havgudinne dyrka i Vest-Afrika og i den afrikanske diasporaen i Amerika, særleg i Brasil, på Cuba og Haiti. Nokre av skikkelsane hennar er påverka eller smelta saman med andre afrikanske guddommar eller med Jomfru Maria.

Afrika
------

Gudinna Yemoja er kjend frå gammal jorubareligion. På joruba er namnet hennar ei samantrekking av «Yeye emo eja», 'mor med ungar som fiskar'. Ho er ei morgudinne knytt til elva Ogun, og er vernegud for kvinner, særleg dei som er svangre. Nokre forteljingar seier at ho er mor til alle orisha-åndene. Andre stader blir det sagt at ho hadde ein son, Orungan, med Agayu, og at ho i tillegg var mor til femten orishaer, mellom anna Ogun, Olokun, Shopona og Shango. I ifátradisjonen kan Yemoja vera ei utgammal kone kledd i svart og lilla, knytt til jord og myrer, også kjend under namnet *Nana Burku*. Dahomeygudinna Nana Buluku er også blitt teken opp i nokre gudinnetradisjonar i den nye verda.

Brasil
------

Yemanja-feiring i Brasil. I candomblé den "Ile Ase Ijino Ilu Orossi."
I Brasil er gudinna dyrka innan religionane candomblé og umbanda, og kjend som *Yemanjá*, *Iemanjá* og *Janaína*. Ho er rekna som vernegudinne for fiskarar og skipbrotne. I delstaten Bahia er gudinna ein del av candomblé-religionen, medan ho elles i landet blir dyrka innan umbanda.

Det finst ulike feiringar for Iemanjá. I Pelotas i Rio Grande do Sul og Bahia-byen Salvador blir ho feira den 2. februar, som er den katolske helgendagen til *Nossa Senhora dos Navegantes*, Vår Frue for sjøfolk. I Salvador blir ho også feira den 8. desember, som er dagen for Maria si unnfanging i den katolske kyrkja. Ein kjem med offer til gudinna, gjerne blomar og kvinnelege pyntesaker som smykke, sminke, speglar eller kammar, som blir samla i store korger og frakta ut på havet av fiskarar. Deretter feirar ein dagen i gatene.

I delstaten São Paulo feirar ein Iemanjá dei to første helgene i desember i kystbyen Praia Grande, der det er sett opp ein statue av gudinna på stranda. I Rio de Janeiro feirar ein Iemanjá på nyttårsaftan den 31. desember. Store folkemengder kledde i kvitt samlar seg på Copacabana-stranda der dei kastar blomar og andre offer i havet og bed til gudinna om at ho skal oppfylla ønska deira. Gåver, flytande lys og små trebåtar med offer kan også setjast ut til gudinna andre dagar.

Cuba
----

På Cuba er gudinna dyrka som *Yemayá* innan santeríareligionen. Ho er ein av dei mektigaste santoane, mor til både dei andre santoane og menneskja. Ho er havet personleggjort, herskaren over alt saltvatn, og er knytt til fargen blå. 

Yemayá er knytt til Virgen de Regla (ein tittel for Jomfru Maria), som er vernehelgen for Havana.

Haiti
-----

Gudinna er kjend som La Sirène i haitisk vodoun.

USA
---

I New Orleans er gudinna kjend frå hoodoo som *Yemalla* eller *Yemana*.

Kjelder
-------

* «Santería: En levende tradisjon»[*daud lenkje*] ved Kulturhistorisk Museum ved uio.no

---

* *Denne artikkelen bygger på «Iemanja» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Finalen i UEFA-cupen fotball 2001** fann stad på Westfalenstadion i Dortmund 16. mai 2001 framfor 48 050 tilskodarar. Oppgjeret stod mellom engelske Liverpool FC og spanske Alavés frå Vitoria-Gasteiz i Baskarland. Liverpool FC vann UEFA-cupen for tredje gong med siffera 5 mot 4 mål.

### Kampen

Liverpool tok tidleg føringa. Markus Babbel skåra allereie i det 4. minutt og Steven Gerrard dobla leiinga i det 16. minutt. 11 minuttar seinare reduserte innbytaren Iván Alonso til 1-2 for Alavés, fem minuttar etter han kom på bana. Fem minuttar før pause fekk Liverpool straffespark, Gary McAlister netta sikkert. Etter pause bringa Javi Moreno balanse i målprotokollen med to raske skåringar, slik at det 51 minuttar ut i oppgjeret stod 3-3. Robbie Fowler sende Liverpool framom att med ei nettkjenning i det 73. minutt. Tre minuttar før ordinær tid var ute, var Jordi Cruijff frampå og det stod 4-4. I fyrste ekstraomgang fekk Alavés utvist Magno Mocelin, grunna to gule kort. Lagkameraten Antonio Karmona fekk òg sitt andre gule kort, fire minuttar før andre ekstraomgang var over. På etterfylgjande frispark til Liverpool heada ein pressa Alavés-spelar ballen i eige nett. Dermed vann Liverpool FC si fyrste UEFA-turnering sidan Heysel-tragedien.

Lagoppstillingane, Liverpool i raudt
Gilles Veissière frå Frankrike dømde kampen.

### Laga

**Liverpool**-laget bestod av: Sander Westerveld, Markus Babbel, Sami Hyypiä, Stéphane Henchoz, Jamie Carragher, Gary McAlister, Dietmar Hamann, Steven Gerrard, Danny Murphy, Emile Heskey, Michael Owen og innbytarane Vladimír Šmicer, Robbie Fowler, Patrik Berger. 

**Alavés** mønstra: Martín Herrera, Cosmin Contra, Antonio Karmona (kaptein), Óscar Téllez, Dan Eggen, Delfí Geli, Jordi Cruijff, Ivan Tomić, Hermes Desio, Martín Astudillo, Javi Moreno, Iván Alonso, Magno Mocelin, Pablo Gómez

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2001 UEFA CUP Final» frå Wikipedia på engelsk, den 9. september 2019.*
**UEFA-cupfinalen i fotball 1989** stod mellom italienske SSC Napoli og tyske VfB Stuttgart og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 3. mai på Stadio San Paolo i Napoli med 81 093 på tribunane, returkampen vart avvikla 17. mai på Neckarstadion i Stuttgart framfor 67 000 tilskodarar. Napoli sigra i finalen med 5 mot 4, klubbens einaste triumf i dei store europeiske klubbturneringane.

### Kampane

I Napoli sende Maurizio Gaudino bortelaget i føringa i det 17.minutt. Midtvegs i den andre omgangen utlikna Diego Maradona på straffespark. Fire minutt før full tid skåra Careca og Napoli hadde snudd kampen til siger 2-1.

I Stuttgart var det Alemão som gav bortelaget leiinga i 18. minutt. Ni minuttar etter utlikna Jürgen Klinsmann til 1-1. I det 39. minutt tok Napoli leiinga 2-1 ved Ciro Ferrara. Careca auka leiinga til 3-1 i det 62. minutt av kampen. Sidan fekk Stuttgart ei redusering etter sjølvmål i det 70. minutt. To minuttar før kampen vart avblåst utlikna innbytaren Olaf Schmäler til 3-3. Til lita nytte, med samanlagt 5-4 i målprotokollen drog Napoli avgarde med UEFA-pokalen.

Lagoppstillingane i Napoli. Heimelaget i blått

### Laga

**SSC Napoli** sitt meisterlag besto av: Giuliano Giuliani, Ciro Ferrara, Giovanni Francini, Giancarlo Corradini, Alemão, Alessandro Renica, Luca Fusi, Fernando De Napoli, Careca, Diego Maradona (kaptein), Andrea Carnevale og innbytarane Massimo Crippa, Antonio Carannante, Tebaldo Bigliardi.

**Stuttgart** mønstra: Eike Immel, Günther Schäfer, Karl Allgöwer, Guido Buchwald, Michael Schröder, Nils Schmäler, Srečko Katanec, Jürgen Hartmann, Fritz Walter, Ásgeir Sigurvinsson, Maurizio Gaudino, Jürgen Klinsmann, Rainer Zietsch, Olaf Schmäler.

### Domarar

Gerasimos Germanakos frå Hellas dømde kampen i Napoli, Victoriano Sánchez Arminio frå Spania dømde i Stuttgart.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1989 UEFA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 20. september 2019.*
**Finalen i UEFA-cupen fotball 2005** fann stad på Estádio José Alvalade i Lisboa 18. mai 2005 framfor 47 085 tilskodarar. Oppgjeret stod mellom Sporting Lisboa og russiske CSKA Moskva. Laget frå hovudstaden i Russland vann kampen 3-1 på arenaen som er Sporting si heimebane.

### Kampen

Lagoppstillingane, CSKA i raudt
Brasilianaren Rogério Régis sende Sporting i leiinga då oppgjeret var 28 minuttar gammalt. I den andre omgangen snudde CSKA kampen til 3-1 og siger. Skåringane kom ved Aleksej Berezutskij i det 56. Jurij Zjirkov i det 65. og Vágner Love i det 75. minutt.

Graham Poll frå England var dommar.

### Laga

**CSKA** sitt vinnarlag bestod av Igor Akinfejev, Vasilij Berezutskij, Sergej Ignasjevitsj, Aleksej Berezutskij, Chidi Odiah, Jevgenij Aldonin, Elvir Rahimić, Daniel Carvalho, Jurij Zjirkov, Vágner Love, Ivica Olić og innbytarane Deividas Šemberas, Miloš Krasić, Rolan Gusev.

**Sporting** mønstra Ricardo Pereira, Miguel Garcia, Joseph Enakarhire, Beto Severo, Rogério Régis, Pedro Barbosa, Fábio Rochemback, João Moutinho, Rodrigo Tello, Liédson Muniz, Ricardo Sá Pinto, Marius Niculae, Roudolphe Douala, Hugo Viana.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2005 UEFA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 14. september 2019.*
**Utlängan** er ei øy i Karlskrona-øyane i Blekinge i Sverige.

Geografi
--------

Øya ligg lengst ut mot havet av alle øyane i øygruppa. Berre holmen Utklippan ligg lenger ute. Utlängan er dekt av skog og enger og er om lag 3 km lang og 1,5 km brei. Øya dekkjer like over 215 hektar.. Hamna på Utlängan heiter Stenshamn og er ei eiga øy med brusamband til sjølve Utlängan. Det står eit observasjonstårn på Utlängan som ein gong vart nytta av det svenske forsvaret. I tillegg har øya eit fyrtårn på sørsida. Det går ferjesamband frå Torhamn på fastlandet og ut til øya..

Historie
--------

Øya vart nytta som utgangspunkt for seglruter over til Estland i mellomalderen, i dag kjend som «segleruta til kong Valdemar».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Utlängan» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Article about Utlängan in the birding magazine *Roadrunner*, No. 1, 2006
2. ↑  *Ferjesamband*, arkivert frå originalen 12. juli 2012, henta 8. juni 2012

  

Koordinatar: 56°01′N 15°47′E﻿
Ei britisk skyttargrav ved Somme under første verdskrigen, bilete frå juli 1916.
**Utmattingskrig** er ein militærstrategi der ei krigførande side prøver å vinne ein krig med å nedkjempe fienden ved å få han til å bruke opp reservane sine av materiell og personell. Ein eventuell krig vil etter kvart bli vunne av den parten som har størst reservestyrke. Motstykket til utmattingskrig er manøverkrigføring, og all militær doktrine kan passast inn på ein skala mellom desse to ytterpunkta.

Historisk perspektiv
--------------------

Eit døme på utmattingskrig var skyttargravskrigane på vestfronten under første verdskrigen, der begge styrkane fann seg i ein statisk defensiv posisjon i skyttargraver som strekte seg frå dei sveitsiske Alpane til Den engelske kanalen. I fleire år utan høve til å utmanøvrere, trudde kommandantane at den einaste måten dei kunne overvinne fienden på var å fortsetje å angripe rett mot fronten og dermed utmatte dei.

Vietnamkrigen vart ofte kalla ein utmattingskrig («war of attrition») sidan strategien til amerikanarane var å nedkjempe krigsviljen til fienden. Til slutt viste det seg at denne strategien feila på grunn av den asymmetriske delen av konflikten og den fundamentale undervurderinga USA gjorde andsynes tiltakshuga til den nordvietnamesiske regjeringa og støttespelarane til denne for å sigre over fiendane sine uansett kva det ville koste.

Dei fleste militære teoretikarar har gjennom historia sett på utmattingskrig som uønskt, og noko som bør ein bør unngå. Denne forma for krig, der ein freistar å slite ut motstandaren i stor mengd, representerer det motsette av dei vanlege prinsippa i krig, der ein freistar å skaffe seg avgjerande sigrar gjennom manøvrer, styrkekonsentrasjonar, overraskingsmoment osv. På den andre sida kan den parten som har mindre fordelar av ein manøverkrig eller taktikk med vilje sjå mot ein utmattingskrig for å nøytralisere fordelane til motstandarane.

Eit døme vil vere den siste delen av den amerikanske borgarkrigen, der Ulysses S. Grant pressa på den konføderale hæren til trass for store tap, sidan han var sikker på at forsyningane til nordstatane og mengda soldatar ville overvinne sørstatane, sjølv om mengder offer var imot dette.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Utmattelseskrigføring» frå Wikipedia på bokmål, den 2. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
Koordinatar: 60°26′15″N 6°38′0″E﻿

**Utnefjorden** er ein del av Hardangerfjorden i kommunane Voss og Ullensvang. Fjorden går 6 km søraustover frå enden av Indre Samlafjorden til der Hardangerfjorden deler seg i Sørfjorden og Eidfjorden. Nord for Utnefjorden ligg Granvinsfjorden som går nordaustover. Tettstaden Utne ligg halvvegs langs fjorden på sørvestsida og har gjeve namn til fjorden. 

Ferjer ved Utne. Mellom Folgefonnhalvøya, der Utne ligg, og fjella lenger bak, går Sørfjorden inn.
Fjorden har det ytre innløpet sitt mellom Streitet nord for Utne og Tjoflot på andre sida. I andre enden sluttar fjorden mellom Trones i sørvest og Slåttenes i nordaust. Rett søraust for fjorden ligg Kinsarvik. På kvar side av fjorden ligg to høge fjell. Grimsnuten på 1233 meter over havet ligg sør for Utne, medan Oksen på 1241 meter over havet ligg ved Tjoflot. 

Frå Utne går det ferjesamband nordover til Kvanndal og sørover til Kinsarvik.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Utnefjorden**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Gustav Vigeland
**Gustav Vigeland** (11. april 1869–12. mars 1943) var ein norsk bilethoggar som er blitt verdskjend for skulpturane sine i Vigelandsanlegget i Frognerparken. Naturalistiske skulpturar med menneskelege livsstadium er hovudtema i verka hans.

Vigeland var fødd i Mandal. Faren, som var snikkarmeister, var prega av religiøs grubling, noko som skulle prega kunsten til sonen. Gustav sjølv viste tidleg særs evner for treskjæring, og då han var femten år gammal blei han send til Kristiania som lærling i faget. To år seinare døydde faren, og ungguten måtte ta over forsørginga av familien.

I 1888 drog Vigeland endeleg tilbake til hovudstaden, der han levde eit hardt liv før han fekk vist skulpturteikningane sine til nokon som kunne verdsetja dei. Skulptøren Brynjulf Bergslien blei den gode hjelparen som gav han undervising og pengar. Hausten 1889 kunne Gustav Vigeland visa fram skulpturen *Hagar og Ismael* på Statens haustutstilling.

Vigeland drog til København og læremeisteren Vilhelm Bissen i 1891, og deretter til Paris i 1893, der særleg Auguste Rodin sitt atelier gjorde inntrykk. Heretter tok den unge kunstnaren til å visa fram kjensler og livsfasar i verka sine. Figurane hans frå denne tida har få detaljar, men uttrykksfulle gestar. Fleire utanlandsreiser gav han òg inntrykk frå Antikken og Renessansen, og skulpturane hans blei etter kvart noko rundare og idealisert naturtru.

Kunstnaren hadde den første separatutstillinga si i 1894, og i 1897 fekk han i oppdrag å laga skulpturar for Nidarosdomen, der han særleg tok for seg kampen mellom mannen (mennesket) og draken (det vonde). I åra som følgde laga han byster av fleire framståande nordmenn, som Henrik Ibsen, Camilla Collett og Niels Henrik Abel. Han laga òg monumentet han er blitt mest kjend for, skulptursamlinga i Vigelandsanlegget, som inngår i Frognerparken, på denne tida.

I 1901 vart Vigeland utnemnd til riddar av St. Olavs Orden. På 60-årsdagen i 1929 vart han tildelt storkrossen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
*Sjå òg fylkesveg 355 (fleirtyding)*.

| **Fylkesveg 355**  |
| --- |
| **355** |
|  |
| Strekning |
| Tjønnefoss i Nissedal – Krossli i Tokke |
| Fylkesveg 355 |
| Informasjon |
| Lengd | 67,8 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
|  |

**Fylkesveg 355** (**Fv355**) går mellom Tjønnefoss i Nissedal kommune og Krossli i Tokke kommune og er hovudfartsåra gjennom heile Fyresdal kommune. Veglengda er 67,8 km. Vegen er primært innanfor desse tre kommunane men kjem òg såvidt innom Skreosen i Kviteseid kommune.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, men har no status som fylkesveg etter at forvaltingsreforma trod i kraft.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Telemark**

Nissedal kommune

* Fylkesveg 355 Tjønnefoss

Fyresdal kommune

* Moland
* Fyresdal flyplass, Verpe
* Fv401 frå Verpe til Øvre Birtedalen
* Fv404 frå Hegglandsgrend til Libru (12,7 km)
* Fv405 frå Veum/Øyane til Aslestad (14,8 km)

Kviteseid kommune

* Skreosen

Tokke kommune

* **38** Krossli, Fv803 til Bandaksli (7,9 km)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv355
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
*Sjå òg Mansa i Zambia*
Mansa Musa avbilda på eit kart over Afrika og Europa frå 1375.
**Mansa** er eit mandinkaord som tyder *kongane sin konge*. Det er spesielt nytta om Keitadynastiet av Mali-riket som dominerte Vest-Afrika i det trettande og fjortande hundreåret. Mansane hadde rett til å dømme og monpolisere handel. 

Sundiata Keita var den legendariske grunnleggaren av dynastiet og den første til å nytte tittelen. Andre viktige mansar var sonen hans Wali Keita, og den mektige Kankan Musa I. Mansa Musa sin kjente hadj definerte ei ny retning for dynastiet. Regentrekka er i hovudsak kjent gjennom den tunisiske historikaren ibn Khaldun sitt verk *Berberane si historie*

Ufullstendig liste over mansane av Mali
---------------------------------------

* Sundiata Keita (1240-1255)
* Wali Keita (1255-1270)
* Ouati Keita (1270-1274)
* Khalifa Keita (1274-1275)
* Abu Bakr (1275-1285)
* Sakura (1285-1300)
* Gao (1300-1305)
* Mohammed ibn Gao (1305-1310)
* Abubakari II (1310-1312)
* Kankan Musa I (1312-1337)
* Maghan (1337-1341)
* Suleyman (1341-1360)
* Kassa (1360)
* Mari Diata II (1360-1374)
* Musa II (1374-1387)
* Magha II (1387-1389)
* Sandaki (1389-1390)
* Mahmud (1390-1400)

Kjelder
-------

* Wikipedia på engelsk den 04.01.2007
Hubble-nærbilete av knoppane i Manualtåka.
**Manualtåka** (katalogisert **M27** og **NGC 6853**) er ei planetarisk tåka som ligg rundt 1200 lysår unna jorda i stjernebiletet Reven. Manualtåka er den første planetariske tåka oppdaga nokosinne, og vart oppdaga av den franske astronomen Charles Messier i 1764.

I lag med andre planetariske tåker inneheld Manualtåka sokalla knoppar. Knoppane i Manualtåka har storleikar på 17-56 milliardar kilometer, noko som er fleire gonger avstanden mellom sola og Pluto. Dei har mange ulike former, alt ifrå å likna på fingrar som peikar på den kvite dvergen i midten til skyer med eller utan hale. Knottane vert danna der varm og ionisert og kald og nøytral materie møtest.

Den kvite dvergen som ligg i midten av tåka har den største kjende radiusen for ein kvit dverg.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Close-Up of M27, the Dumbbell Nebula» - biletteksten til Hubble-biletet på heimesida til teleskopet.
2. ↑  Benedict, G. Fritz; McArthur, B. E.; Fredrick, L. W.; Harrison, T. E.; Skrutskie, M. F.; Slesnick, C. L.; Rhee, J.; Patterson, R. J.; Nelan, E.; Jefferys, W. H.; van Altena, W.; Montemayor, T.; Shelus, P. J.; Franz, O. G.; Wasserman, L. H.; Hemenway, P. D.; Duncombe, R. L.; Story, D.; Whipple, A. L.; Bradley, A. J. (2003). «Astrometry with The Hubble Space Telescope: A Parallax of the Central Star of the Planetary Nebula NGC 6853». *The Astronomical Journal* **126** (5): 2549–2556. doi:10.1086/378603.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
**Gustava Kielland** (fødd **Susanne Sophie Catharina Gustava Blom** (6. mars 1800–28. februar 1889) var saman med mannen presten Gabriel Kielland ein av føregangspersonane for misjon i Noreg. Ho er elles særleg kjent for å ha skrive julesongen «O, jul med din glede».

Gustava Kielland stifta Noregs aller første kvinneforeining i Lyngdal. Den første møteprotokollen til foreininga er datert 1844.

Elles stod ho saman med mannen i spissen for varige forandringar lokalt og nasjonalt. Andre juledag 1837 vart Lyngdal Afholdsforening stifta på kyrketrappa, og det vart danna misjonsforeninger knytte til kvar av kyrkjene i soknet. 

På sine gamle dagar dikterte Gustava sine *Erindringer fra mitt liv*, gjeve ut som manuskript for slekta i 1882. Ei ny utgåve, bearbeidd for offentlegheita, kom i 1899. Boka inneheld ei samling dikt. Det mest kjende av desse er «Liden Ekorn». 

Lyngdal, staden der Gabriel og Gustava budde store delar av livet, har i dag eit eige misjonsmuseum som heidrar minnet til paret.
Gustava Kielland døydde i Skien i 1889.

Sjå òg
------

* Kielland

Bakgrunnsstoff
--------------

* Erindringer fra mitt liv (Gustava Kielland)
* Å jul med din glede (Gustava Kielland)
* Liten ekorn satt (Gustava Kielland)
* Lyngdal misjonsmuseum Arkivert 2005-02-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
Arkimedesspiralen vart driven med handmakt og kunne heve vatn effektivt.
**Arkimedes-spiralen** eller **Arkimedes-skruen** er ei trykklaus pumpe. Han vart laga for at vatn skulle kunne transporterast oppover. 

Det er forskjellige soger om korleis Arkimedes kom på pumpa. Ei var at han hadde følgt med på kvinnene som henta vatn, og han tenkte at det måtte vere ein enklare måte å gjere det på. Nokre meiner at han var på veg tilbake frå Egypt og på reisa såg at det kom mykje vatn inn i båten, og at han då såg behovet for ei pumpe for å fjerne vatnet att. Apparatet består av ein stor spiral som er skjult inne i eit røyr, og sidan spiralen liknar på ein skrue vert han òg kalla Arkimedes-skruen. Spiralen ligg i ei renne, eller eit røyr, så vatnet ikkje renn ut att. Når spiralen vert sveiva rundt, vert vatnet ført oppover mot toppen av røyret. 

Arkimedes-spiralen er framleis i bruk, for til dømes å pumpe vatn opp frå kanalar, for å transportera korn (kornskrue), for å frakte bort lausmassar i samband med tunnellboring og gruvedrift og så vidare.

Litteratur
----------

* P.J. Kantert: *Manual for Archimedean Screw Pump*, Hirthammer Verlag 2008, ISBN 978-3-88721-896-6.
* P.J. Kantert: *Praxishandbuch Schneckenpumpe*, Hirthammer Verlag 2008, ISBN 978-3-88721-202-5.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Arkimedes' skrue» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Louis Christophe Paul Gustave Doré** (6. januar 1832–23. januar 1883), kjend som **Gustave Doré**, var ein fransk illustratør, målar og bilethoggar. Doré var mykje godt sjølvlærd og arbeidde som illustratør frå han var 16 år gammal. Han bidrog med illustrasjonar til om lag 90 bøker, derimellom ei bibelutgåve i 1866, Dante Alighieris *Den guddommelege komedie* og bøker av Lord Byron, Miguel de Cervantes, François Rabelais og Honoré de Balzac. Han arbeidde etterkvart også med måleri og i sine siste år som bilethoggar.

*Ulven og Raudhette*
*Paulus i Efesos*

Liv og gjerning
---------------

Doré var fødd i Strasbourg, og hans fyrste illustrerte forteljing kom på trykk då han var femten år gammal. I Paris byrja han å arbeide som litteraturillustratør. Dorés oppdrag omfattar verk av Rabelais, Balzac, John Milton og Dante. I 1853 vart han spurd om å illustrere avdøde Lord Byron sine verk. Etter det oppdraget fekk han fleire oppdrag hos britiske forleggjarar, også ein biletbibel på engelsk. Doré illustrerte også ei utgåve av Edgar Allan Poes diktsyklus *The Raven*.

Dorés engelske bibel (1866) vart ein stor suksess. Året etter biletbibelen kom ut, stillte han ut mange av arbeida sine i London. I 1869 foreslo Blanchard Jerrold å samarbeide med Doré for å lage eit omfattande portrett av London. Doré skreiv under på eit femårsprosjekt med utgjevarane Grant & Co, der han forplikta seg til å vere i London tre månader om året. Årleg fekk han utbetalt £10 000 for arbeidet, ein kolossal sum for ein teiknar. Boka, *London: A Pilgrimage*, med 180 gravaringer, kom ut i 1872. *London: A Pilgrimage* vart ein suksess, og Doré mottok oppdrag frå andre britiske utgjevarar. Verket vart likevel mislikt av samtidige kritikere. Nokre kritikarar var misnøgd med at Doré såg ut til å fokusere på fattigdommen i London. Doré vart skulda av *Art Journal* for å «oppfinne heller enn å kopiere». *Westminster Review* hevda at «Doré lagar skisser der dei simpleste og mest vulgære særprega er tydelege». 

Mellom Dorés seinare arbeid er *Rime of the Ancient Mariner* Samuel Taylor Coleridge, *Det tapte paradis* av John Milton, *The Idylls of the King* og *The Works of Thomas Hood* av Alfred Tennyson og *Den guddommelege komedie* av Dante. 

Doré heldt fram å illustrere bøker til han døydde i Paris i 1883. Han er gravlagd på Père Lachaise.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gustave Doré» frå Wikipedia på bokmål, den 20. juli 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gustave Doré**

* Dorés bildebibel fra 1866 med 230 illustrasjoner (Nettutstilling fra Statsarkivet i Bergen)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Gustavsbergs kyrkje
Runda huset
**Gustavsberg** er ein svensk tettstad i Stockholms län i Uppland, det ligg omtrent 22 kilometer aust for Stockholm sentrum. Tettstaden er Värmdö kommuns administrasjonssenter og i 2005 hadde tettstaden 9 682 innbyggjarar. 

Byen heitte opphavleg Farsta, men eigaren av Farsta slott Gabriel Gustafsson Oxenstierna endra namnet i 1640 for å heidre far sin Gustaf Gabrielsson Oxenstierna. Gustavsberg var kommunesenter for kommunen med same namn som blei oppretta i 1902. I 1952 blei Ingarö innlemma i kommunen, før han i 1974 blei slått saman i Värmdö kommun.

Gustavsberg eigentlege historie startar i 1825 då Gustavsbergs porslinsfabrik blei grunnlagt. Den viktigaste av leiarane for fabrikken var Wilhelm Odelberg, som òg var ein konservativ riksdagsmann og ein aktiv pådrivar til at Gustavsberg blei ein eigen kommune. På den måten slapp ein innblanding frå kommunepolitikarane frå Värmdö.

I starten av 2000-talet blei delar av det gamle fabrikkområdet like ved hamna bygd om til kontor og bustader.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gustavsberg» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Koordinatar: 14°34′0″N 44°24′6″E﻿

**Dhamar** (arabisk skrift ذمار) er ein by sørvest i Jemen. Han ligg i ei høgd på 2400 meter over havet.

Oversyn
-------

Dhamar ligg 100 km sør for Sana'a, nord for Ibb og vest for Al-Beidha. Namnet Dhamar går attende til kongen av Sjeba og Dou-Reddan i 15-35 evt. som heitte Dhamar Ali Yahber. Ein fann ein statue av han i byen Al-Nakhla Al-Hamra’a, som er ein arkeologisk stad nær Dhamar.

Byen Dhamar er administrasjonssenteret i guvernementet og ligg ved hovudvegen mellom Sana’a og fleire av provinsane. Byen var eit av dei kjnde sentera for arabisk og islamsk kultur og vitskap. Den store moskeen vart bygd i tida kring kalifen Abi-Bakr Al-Sadeek.

Dhamar hadde ei stor rolle i politikken og handelen i Jemen. Han hadde ei særs viktig rolle i Jemen før islamsk tid. Gamle jemenittiske graveringar nemner Dhamar som eit særs kjend senter for islamske studiar og vitskap, og mange vitskapsfolk frå mellomalderen kom frå denne byen. 

Tidlegare var folk frå Dhamar kjende for å avle hestar. Byen har i dag mange historiske moskear og skular. 

Dhamar universitet ligg i byen.

Venskapsbyar
------------

* Flagget til Djibouti Dikhil i Djibouti

Kjende innbyggjarar
-------------------

* Shoshana Damari (1923-2006), israelesk songar
* Nabil Muhammed Al-Garbi - olympisk langdistanseløpar frå Jemen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dhamar» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |