[endre]

| Republic of Kiribati
(norsk: Kiribati, kiribatisk) |
| --- |
| 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Det kiribatiske flagget | Det kiribatiske riksvåpenet |
| Flagg | Riksvåpen |

 |

 |
| **Nasjonalsong** | «Teirake Kaini Kiribati» |
| **Motto** | Te Mauri, Te Raoi ao Te Tabomoa (helse, fred og rikdom) |
| Geografisk plassering av Kiribati |
| **Offisielle språk** | Engelsk og kiribatisk |
| **Hovudstad** | Sør-Tarawa |
| **Styresett**  President | Republikk  Taneti Maamau |
|
| **Flatevidd**   – Totalt   – Andel vatn |  811 km² (174.) 0% |
| **Folketal**   – Estimert (2017)   – Folketeljing (2001)  – Tettleik |  108 145 (183.)  91 985 133,3 /km² (66.) |
| **Sjølvstende**  frå Storbritannia | 12. juli 1979 |
| **Nasjonaldag** | 12. juli (sjølvstendedag) |
| **BNP**   – Totalt (2015)   – Per innbyggjar |  170 mill. USD (193.)  2 500 USD (167.) |
| **Valuta** | Australsk dollar |
| **Tidssone** | UTC +12-14 |
| **Telefonkode** | +686 |
| **Toppnivådomene** | .ki

 |

**Kiribati** (uttala *Kiribass*) er ein øystat sett saman av 32 atollar og ei forhøga koralløy fordelt på 3 500 000 km² hav. Øystaten ligg tvers over datolinja og ekvator midt i Stillehavet, sør for Marshalløyane og Hawaii og nord for Tuvalu, Samoa, Cookøyane og Fransk Polynesia. Dei fleste av øyane ligg i Mikronesia medan nokre høyrer til Polynesia.

Kiribati kan delast inn i tre hovudøygrupper; Gilbertøyane, Linjeøyane og Phoenixøyane, og ei isolert vulkanøy vest for Banaba. Kvar av dei 21 bebudde øyane har eit lokalstyre som står for dagleg drift. Hovudøya Tarawa har tre styre: Betio, Nord-Tarawa og Sør-Tarawa, som er hovudstad i landet. Namnet på landet blir uttala /kiribass/ og er ein kiribatisk uttale av det engelske namnet *Gilberts*, som tidlegare blei brukt om den viktigaste øygruppa.

Historie
--------

Ei mikronesisk folkegruppe som snakka det same oseanske språket, dagens kiribatisk, har budd på øygruppa i fleire hundreår. Seinare kom også polynesarar frå Tonga og Samoa til. Europearar såg først øyane på 1600-talet. Kiribatarane kom først i kontakt med europearar i 1788, då den britiske kapteinen Thomas Gilbert segla gjennom øygruppa.

I 1892 blei Gilbert-øyane eit britisk protektorat saman med Ellice-øyane i nærleiken. I 1915 blei Gilbert- og Elliceøyene utropt til ein koloni i Det britiske imperiet.

Under andre verldskrigen blei øyane okkupert av Japan frå 1941 til 1944. 20. november 1943 gjekk den amerikanske hæren og 2. marinekorpsdivisjon i land på Makin og Tarawa, og vann til slutt over dei japanske styrkane. Gilbertøyane blei så brukt som base for å støtta invasjonen av Marshalløyane i februar 1944. 

Kolonien fekk sjølvstyre i 1971. Ellice-øyane braut så ut som den sjølvstendige staten Tuvalu i 1978, og Kiribati følgde med sjølvstende den 12. juli 1979.

I 1995 flytta ein heile landet vest for datolinja.

Kiribati og andre øystatar rundt.

Geografi
--------

Øystaten strekkjer seg nær 3900 km frå aust til vest, og 2050 km frå nord til sør. Bortsett frå Banaba er øyane låge korallatollar som sjeldan er høgare enn 8 moh.

Dei har sandhaldig jordsmonn. Banaba er ei fosfathaldig koralløy. Det høygaste punktet ligg 81 moh.

### Klima

Banaba, Linjeøyane og Phoenixøyane har eit maritimt ekvatorialklima, medan resten av øyane har eit tropisk, maritimt klima. Regntida er frå mars til oktober, og årsnedbøren varierer frå omkring 750 mm på Phoenixøyane, til over 3000 mm på dei nordlegaste Gilbert Islands. Det er ikkje uvanleg med tørkeperiodar. Temperaturane ligg på 27-29 °C året gjennom og endrar seg lite frå månad til månad og gjennom døgnet. 

### Natur

Øyane er dekte av kokospalmer og skruepalmer med sparsom undervegetasjon. Det finst ganske få fugleartar her, dei fleste er sjøfuglar: Småtropikkfugl, raudfot- og brunsule, storfregattfugl og 7 ternearter. Landet har nokre vadefuglar som sandløpar, steinvendar og to vandresniper som er årvisse vintergjestar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kiribati» (på engelsk). CIA – The World Factbook.
2. ↑  Jensen, Lars; Pedersen, Christian Fogd; Folke, Hans; Pinholt, Jens; Rischel, Jørgen: Kiribati i Den Store Danske på lex.dk. Henta 23. desember 2023.
3. ↑  Sophie Foster & Barrie K. Macdonald. «Kiribati» (på engelsk). Encyclopedia Britannica. Henta 23. desember 2023.

* «Kiribati – klima» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Kiribati» (20. juni 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 17. januar 2015.
* «Kiribatis geografi» (26. september 2014), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 17. januar 2015.
* «Dyreliv i Kiribati» (1. februar 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 17. januar 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kiribati**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Oseania |
| --- |
| 
* Australia
* Fiji
* Kiribati
* Marshalløyane
* Mikronesiaføderasjonen
* Nauru
* New Zealand
* Palau
* Papua Ny-Guinea
* Salomonøyane
* Samoa
* Tonga
* Tuvalu
* Vanuatu

 |

| * v
* d
* e
Alliansen av små øystatar |
| --- |
| Medlemmar | 
* Antigua og Barbuda
* Bahamas
* Barbados
* Belize
* Cookøyane
* Cuba
* Dominica
* Fiji
* Grenada
* Guinea-Bissau
* Guyana
* Haiti
* Jamaica
* Kapp Verde
* Kiribati
* Komorane
* Kypros
* Maldivane
* Malta
* Marshalløyane
* Mauritius
* Mikronesiaføderasjonen
* Nauru
* Niue
* Palau
* Papua Ny-Guinea
* Seychellane
* Salomonøyane
* São Tomé og Príncipe
* Singapore
* Saint Kitts og Nevis
* Saint Lucia
* Saint Vincent og Grenadinane
* Surinam
* Tonga
* Trinidad og Tobago
* Tuvalu
* Vanuatu

 |
| Observatørar | 
* Amerikansk Samoa
* Guam
* Dei amerikanske Jomfruøyane

|  |  |
| --- | --- |
| Tidlegare | Dei nederlandske Antillane |

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |