recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Brendan oppdagar Færøyane.
**Den heilage Brendan av Clonfert** var fødd rundt 484 på Fenit Island i County Kerry sørvest på Irland og døydde rundt 578. Han er mest kjend for dei halvlegendariske sjøferdene sine, og vert gjerne kalla *Sjøfararen* eller *Navigatøren*.

Brendan prest
-------------

Brendan voks opp hjå den heilage Ita, ei nonne som budde i Killeedy. Han vart lært opp ved klosterskulen St. Jarlath av biskop Erc av Kerry som seinare fekk han ordinert til prest i 512. Han grunnla fleire kloster over heile Irland som til dømes Clonfert kloster i Galway.

Brendan sjøfararen
------------------

Brendan sjøfararen
Eit manuskript frå 800-talet fortel korleis Brendan og seksti andre pilegrimar rundt 530 sette til havs på leit etter Edens hage. Dei reisande skal ha sett ei frodig, grøn øy, og, vel nøgde med at dei hadde oppdaga paradiset, vend tilbake til Irland. Under den sju år lange reisa støtte dei òg på sjømonster. Stader dei kan ha vitja er Færøyane, Island, Grønland og Nord-Amerika. 

Om sjøfararane verkeleg kom til Nord-Amerika ville dei ha vore dei første europearane som kom til den nye verda — 400 år føre Leiv Eiriksson og 1000 år føre Christofer Columbus. Columbus brukte i alle høve denne reiseskildringa som argument for at det skulle vera mogleg å dra til Asia over Atlanterhavet.

Reiseskildringa har likskapar med *Imram Brain*, 'Reisa til Bran', og kan ha vore påverka av denne.

Miniarket FR 252-253 viser Brendan som oppdagar Færøyane og Island.

Seinare liv
-----------

Brendan reiste seinare rundt på Dei britiske øyane, der han vitja Wales og den heilage øya Iona. Tilbake på Irland grunnla han eit bispedøme i Annaghdown og levde resten av livet sitt der.

Ettermæle
---------

Den irske kyrkja erklærte Brendan som helgen med festdag den 16. mai.

Eit frimerkeark vart utgjeve som samutgåve mellom postverka i Irland, Island og Færøyane 18. april 1994.

Sjøferd i vår tid
-----------------

Den irske historikaren Tim Severin laga ein båt på 1970-talet av okseskinn strekt på eit skrog av spiler. Ein slik båt ber namnet *curach* på irsk. Det var ein slik båt Brendan nytta på si ferd til Edens hage og no vona Severin å føra prov på at dette var mogleg. I 1976 starta Severin og fire andre på si ferd til Færøyane og vidare til Island der han vart vinteren over. Neste år reiste han om Grønland og enda ferda etter 50 døger på Newfoundland. På si ferd opplevde han mykje av det same som Brendan, fuglefjell, kval, vulkan og drivis.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brendan Arkivert 2007-03-21 ved Wayback Machine.
* Currach Arkivert 2006-10-18 ved Wayback Machine.
* Tim Severin

**Litteratur**

* Tim Severin: «Brendan-ferden» H. Aschehoug & Co.(W. Nygaard) Oslo 1978

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
| **Stroma** |
| --- |
| Geografi |
| 

Stroma i Skottland is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°41′ N 3°7′ W﻿Koordinatar: 58°41′ N 3°7′ W﻿

 |
| **Areal** | 3,75 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Cairn Hill (53 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Highland |
| **Største busetnad** | Uppertown (fråreist)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Stroma** er ei utanfor nordkysten av Skottland. Ho er den sørlegaste av to øyar i Pentland Firth mellom Orknøyane og Caithness. Ho høyrer til Caithness (i dag i regionen Highland), medan naboøya Swona i nord høyrer til Orknøyane. Namnet har norrønt opphav og tyder «Straumøy». Det står eit fyr nord på øya for åtvare skip om dei sterke tidvasstraumane og malstraumane i området. Øya var ein gong busett, men er i dag folketom. 

Stroma er om lag 3,5 km lang og 1,5 km brei. Det høgaste punktet på øya er Cairn Hill på 53 meter over havet.

Busetnad
--------

Kvelvet og dueslag på Stroma
Tidlegare hadde Stroma rundt 550 innbyggjarar, men i 1901 hadde dette falle til rundt 375. Folketalet heldt fram å falle utover 1900-talet og dei siste to familiane forlet øya i 1962. 

I dag finst mange forfalne hus på øya. Midt på øya står ei kyrkje og eit klokketårn. I dag vert øya nytta til sauehald.

Farlege straumar
----------------

The Gloup på Stroma
Øya ligg midt i dei kraftige tidvasstraumane i Pentland Firth. Straumen på nordsida av øya vert kalla The Swilkie, og kan verte særleg kraftig. Ein malstraum med same namn i denne straumen vart i følgje ei vikingsegn skapt av havkongen Mysing. Han stal ei magisk handkvern frå kong Frode, men landområdet til Mysing sokk i havet nær Stroma på grunn av vekta til kverna. Kverna kvernar derimot enno salt på botn av havet og skapar malstraumen på overflata og gjer at havet er salt.

Det finst om lag seksti kjende skipsvrak rundt Stroma. Det siste forliset var den danske lastebåten «Bettina Danica» som forliste i 1994. Ingen liv gjekk tapt i forliset.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stroma, Scotland» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *The Masks of Odin* av Elsa-Brita Titchenell, Kapittel 20 *Grottasongr* - 'The Song of the Mill'.
2. ↑  Caithness.org archive

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stroma
* Flyfoto av Stroma

| * v
* d
* e
Øyar i Skottland |
| --- |
| Northern Isles | Shetland · Øyar i Shetlandsøyane · Orknøyane · Øyar i Orknøyane |  |
| Hebridane | Ytre Hebridane · Øyar i Ytre Hebridane · Indre Hebridane · Øyar i Indre Hebridane · St Kilda |
| Andre | Øyar i Firth of Clyde · Øyar i Firth of Forth |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 62°28′S 60°8′W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Dragon Beach** er ei brei grus- og steinsand langs Dragon Cove på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane. Ho strekkjer seg opp til 10 meter over havet. På nordsida ligg Williams Point og i sør grensa ho til eit lite isplatå. I vest ligg Gargoyle Bastion. Det er mykje forsteina skog på stranda. Stranda vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee i 1998 i samband med Dragon Cove.

Sjølve Dragon Cove vart namngjeven etter flyfotografi tekne av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition og landmålingar gjort av Falkland Islands Dependencies Survey, 1956–58, etter briggen «Dragon» (kaptein A. McFarlane) frå Liverpool, som vitja Sør-Shetlandsøyane og det nordlege Graham Land, 1820–21,

Kjelder
-------

1. ↑  «Dragon Beach». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 12. desember 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dragon Beach» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Bassgitar**, **bass** eller **el-bass** er eit strengeinstrument som ein speler med fingrane eller eit plekter. Den fyrste elektriske bassgitaren såg dagens lys allereie i 1930. Den blei oppfunnen av Paul Tutmarc, men blei ikkje nokon suksess før Leo Fender og medarbeidaren George Fullerton (i selskapet Fender) lanserte den fyrste masseproduserte bassgitaren i 1951. Dei laga ein bass som blei kalla *Precision bass*. Namnet Precision kom av tverrbanda som delte inn halsen i nøyaktig tonehøgd. Dette gjer det lettare å spele reint enn på ein (bandlaus) kontrabass.

Det finst også bandlause el-bassar, såkalla «fretless» bass. Sistnemnde er særleg populære blant jazzbassistar, men er meir krevjande å spele på ettersom plasseringa av fingrane er viktigare. 

I dag er begge variantar av el-bassen vanlege jazzinstrument, og varianten med band er nærast uunnverleg i rockemusikk og dei fleste andre elektrisk forsterka musikkformer. 

Bassgitar av merket Höfner og vanleg gitar av merket Gretsch
Vanlegvis har bassgitaren fire strenger, som er stemt lik strengane på ein kontrabass, og kling i ‚E - ‚A - D - G. Dei tilsvarar dermed dei fire djupaste strengene på ein vanleg gitar, berre ein oktav lågare. Vidare finst det bassgitarar med fem strenger med ,,H som djupaste streng, og bassar med seks strenger som då vanlegvis er stemt i ,,H - ,E - ,A - D - G - c, eller dei kan vere stemt som strengane på ein vanleg gitar, berre ein oktav djupare. 

Som ved alle andre strengeinstrument finst det bassar med eit meir «eksotisk» tal strenger, som tostrengarar, sjustrengarar, åttestrengarar osb. Etter prinsippet frå tolvstrengars-gitaren finst det også dobbelkorige el-bassar, som for kvar grunnstreng har ein oktavstreng (eller to eller tre, for trekorige og firkorige bassar) som kling med. 

El-bassen er utstyrt med magnetiske eller elektroniske pickups, som fangar opp vibrasjonen frå strengane. Moderne el-bassar har gjerne «aktive» pickups, som er utstyrt med ein batteridriven forforsterkar som er innebygd i bassen. Med denne teknikken får ein betre attgjeving av overtonar, og ein kan heve eller senke dei høge og djupe tonane. Ved passive pickups kan ein berre senke dei høge tonane. I det siste har det dukka opp optiske system basert på piezoelektrisitet, som gjer det mogeleg å bruke ikkje-magnetiske strengar. 

For å spele på ein el-bass må ein ha ein bassforsterkar («bass amp»), som bassen er forbunde til via ein jack-kabel eller ein XLR-kabel. Bassforsterkarar for bruk i et band bør ha ein utgangseffekt på minst 150 Watt ved 8 Ohm (ca. 250 Watt ved 4 Ohm). I rockeband som spelar høg musikk, er ein forsterkar med 400 Watt slett ikkje overdimensjonert.

Sjå også
--------

* Akustisk bassgitar
* Gitar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
Bilete av ein ball som sprett.
Eit **stroboskop** er eit apparat til undersøking av roterande rørsler ved glimtvis belysning. Det er utstyrt med ein gassfylt lampe, konstruert for å gje hurtige lysglimt med nøyaktig innstillbare tidsintervall som kan regulerast. I slik belysning synest ein roterande lekam å stå stille, når belysninga skjer ein gong for kvar omdreiing eller ei heil mengd omdreiningar.

Stroboskopet, som vart oppfunnen av Stampfer i 1832, vart ein forløper for kinematografen, og seinare laga i mange former (fenakitoskop, zoetrop, daedaleum, kinetoskop). Prinsippet er at teikningar av ulike fasar av ei rørsle vert sett fortlaupande i det blinkande lyset frå ei lampe. Dette gjev den verknaden at påfølgjande bilete smeltar saman i ei tilsynelatande kontinuerleg rørsle.

I og med at same glimtprinsippet er i bruk ved opptak av levende film, kan ein på kino se flypropellar stå stille eller rotere baklengs under start og stopp. 

Underhaldningsbransjen nyttar strobelys i samanheng med dans. Blinkande lys kan elles framprovosere epileptiske anfall.

Kjelder
-------

stroboskop. I Store norske leksikon. Henta frå: 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
**Brendan Foster** (fødd 12. januar 1948) er ein britisk tidlegare mellom- og langdistanseløpar frå Hebburn i Tyne and Wear. Han vart europameister på 5000 meter i 1974, og fekk bronsemedaljen på 10 000 meter i dei olympiske leikane 1976.

Aktiv
-----

Foster vart nummer tre på 1500 m under samveldeleikane 1970 i Edinburgh på tida 3.40,6, bakom Kipchoge Keino frå Kenya og Dick Quax frå New Zealand. Også under europameisterskapen i Helsingfors i 1971 fekk han ein bronsemedalje, på ny personleg rekord 3.39,2, då bakom Francesco Arese frå Italia og polske Henryk Szordykowski. Under dei olympiske leikane i München i 1972 kom han på femteplass på 1500 m med tida 3.39,0, i ein sesong der han forbetra den personlege rekorden til 3.38,2.

Frå 1973-sesongen satsa Foster på langdistansane. På nyåret 1974 vart han andremann på 5000 meter under samveldeleikane i Christchurch på den sterke tida 13.14,6, einast 0,3 sekund bakom kenyanaren Ben Jipcho. Ved opninga av det nye friidrettsstadion i Gateshead 3. august 1974 sette Foster verdsrekord på 3000 meter med 7.35,2. Vel ein månad seinare vann han ein suveren siger på 5000 meter i friidretts-EM i Roma på 13.17,2, nesten sju sekund føre Manfred Kuschmann frå Aust-Tyskland og Lasse Virén frå Finland.

Mot slutten av 1975-sesongen debuterte Foster på 10 000 m på stadion til fotballklubben Crystal Palace i London. Tida 27.45,4 førte han opp på sjuandeplass på verdsstatistikken på distansen, einast 15 sekundar bak verdsrekorden til landsmannen David Bedford.

Under sommarleikane 1976 i Montreal deltok Foster både på 5000 meter og 10 000 meter. På milløpet vann han bronsemdaljen med 27.54,9, slått av Lasse Virén og portugisiske Carlos Lopes. På 5000 meter vart han klokka i mål på 13.26,1 som femtemann, eitt-og-eit-halvt sekund etter gullvinnar Virén.

I byrjinga av august 1978 vann Foster 10 000 meter på 28.13,6 under samveldeleikane i Edmonton, medan han på halvmila vart nummer tre, kenyanarane Henry Rono og Mike Musyoki inntok dei fyrste plassane. Tre veker seinare deltok han på 10 000 m i EM i friidrett 1978 i Praha. Etter ein svært snøgg innspurt måtte han likevel nøye seg med ein fjerdeplass på 27.32,7, 1,7 sekund bakom europameister Martti Vainio.

Foster stilte til sin siste store finale under dei olympiske sommarleikane 1980 i Moskva og vart nummer 11 i på 10 000 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971 i Helsingfors: Bronsemedalje på 1500 m – 3.39,2
* OL 1972 i München: Nr 5 på 1500 m – 3.39,0
* EM 1974 i Roma: Gullmedalje på 5000 m – 13.17,2, framom Manfred Kuschmann (13.23,9)
* OL 1976 i Montreal: Bronsemedalje på 10000 m – 27.54.9. Nr 5 på 5000 m - 13.26.1
* EM 1978 i Praha: Nr 4 på 10000 m – 27.32,7
* OL 1980 i Moskva: Nr 11 på 10000 m – 28.22,6

To av Foster sine personlege rekordar vart sett i 1974. Han fekk då notert 3.37,6 på 1500 m og, som før nemnt, 13.14,6 på 5000 m. 10 000-meterrekorden er frå 1978 og lyder på 27.30,3.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brendan Foster» frå Wikipedia på tysk, den 4. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Ismael Kirui** (fødd 20. februar 1975) er ein kenyansk tidlegare friidrettsutøvar frå Kapcherop i Marakwet-distriktet som vart verdmeister på 5000 meter ved VM 1993 i Stuttgart og som forsvarte meistertittelen på distansen ved VM 1995 i Göteborg.

### Aktiv

Kirui var berre 18½ år gammal då han vann 5 000 meterfinalen under friidretts-VM 1993 i Stuttgart. Han slo då favoritten Haile Gebrselassie i spurten og vann løpet på tida 13.02,7, ny meisterskapsrekord og hans endelege personlege rekord.

I verdsmeisterskapen 1995 gjekk dei fyrste rundane av finalen på 5 000 meter i eit moderat tempo. Sjølv om løpsfarta vart auka stod medaljekampen mellom seks løparar på sisterunden. På oppløpet viste Kirui seg atter som den kvikkaste og vann framom Khalid Boulami frå Marokko og sin eigen landsmann Shem Kororia. Få veker etter meisterskapen i Göteborg sette Kirui i Brussel personleg rekord 10 000 m med 27.06,5.

Kirui vart nummer tre i VM i terrengløp 1993, kom på andreplass i VM 1995 og vart på ny nummer tre i VM 1996. Han forsvann frå internasjonal friidrett etter 1998-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje på 5 000 m – 13.02,7, framom Haile Gebrselassie (13,03,1)
* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje på 5 000 m – 13.16,7, framom Khalid Boulami (13.17,1)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ismael Kirui» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 60°48′17.24″N 7°22′5.7″E﻿

**Aurland II kraftverk** er eit vasskraftverk i Stonndalen i Aurland kommune i Vestland. 

Kraftverket vart opna i 1983 og utnyttar to ulike fallhøgder og vatn som har vore brukt i Aurland III kraftverk.

**Aurland II L** - To francisturbinar kvar på 31,5 MW utnyttar eit fall på 110 meter frå Versterdalsvatn og Vetlebotnvatn. Tilsig til desse turbinane er på 560 millionar m3 og nedslagsfeltet er på 333 km2. Midlare årsproduksjon er på 189 GWh. Lengda på driftstunnelen er på 9,8 km. Magasinkapasiteten er på 10 millionar m3. 

**Aurland II H** - Ein francisturbin på 72 MW får vatn frå magasine i Berdalsvatn, Store Vargevatn, Svartevatn, Langavatn, Katlavatn, alle i fjellet. Fallhøgda er 480 meter, nedslagsfelt 92 km2, tilsig 111 millionar m3 og den midlare årsproduksjonen er på 218 GWh. Magasinkapasiteten er på 189 millionar m3. 

Etter å ha vorte brukt til kraftproduksjon i Aurland II vert vatne leida gjennom en tunnell til Viddalsvatnet og vidare til Aurland kraftverk.

Anlegget er eigd og vert drive av E-Co Energi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aurland II kraftverk» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2009.*

* E-Co energi Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* NVE
Kart som viser øyane som inngår i Islas del Atlántico Sur.
Skilt i Ushuaia som seier at byen er hovudstaden for Falklandsøyene (Las Malvinas).
**Islas del Atlántico Sur** er eit av dei fire departementa som utgjer den argentinske provinsen Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur. Departementet består av øygruppene Falklandsøyane, Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane og har eit samla areal på 16 955 km².

Falklandsøyane og Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane er under britisk administrasjon og vert sett på av Argentina som ulovleg okkupert. Argentina okkuperte øyane i 1982, men Storbritannia erobra dei attende i løpet av den 74 dagar lange Falklandskrigen.

Sør-Orknøyane ligg sør på 60 gradar sørleg breidde, og vert dermed omfatta av Antarktistraktaten. Statar som har tiltredd traktaten skal ikkje gjera noko for å hevda, støtte eller nekta for territorielle krav i Antarktika, men traktaten slår òg fast at statane ikkje har gjeve opp dei territoriale krava sine då dei inngjekk han. Både Argentina og Storbritannia, som begge har tiltredd traktaten, gjer krav på øygruppa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Islas del Atlántico Sur» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2018.*
Ein regulær hendekagon
Ein **hendekagon** (også **undecagon**) er i geometri ein polygon med elleve sider og elleve vinklar. I ein regulær handekagon har alle sider lik lengd og alle vinklar er lik 147,272727...°. Namnet undecagon vert rekna på som feil, ettersom prefikset skal vere "hen" (gresk for elleve) og ikkje "un" (latin for elleve). 

Arealet til ein regulær hendekagon med sider med lengde *a* er gitt av

{\displaystyle A={\frac {11}{4}}a^{2}\cot {\frac {\pi }{11}}\simeq 9.36564a^{2}.}
Ein regulær hendekagon kan ikkje konstruerast med passar og linjal.

Bruk i valuta
-------------

Den kanadiske dollarmynten og den indiske to-rupi er trykka på eit regulært hendekagonalprisme.

Sjå òg
------

* Hendekagram

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Properties of an Undecagon (hendecagon)

| * v
* d
* e
Polygonar (mangekantar) |
| --- |
| Trekantar | Rettvinkla**·** Likesida**·** Likebeint |
| Firkantar | Kvadrat**·** Rektangel**·** Rombe**·** Parallellogram**·** Trapes**·** Drake |
| Regulære former | Trekant · Firkant · Pentagon · Heksagon · Heptagon · Oktogon · Enneagon · Dekagon · Hendekagon · Dodekagon · Triskaidekagon · Tetradekagon · Pentadekagon · Heksadekagon · Heptadekagon · Oktadekagon · Enneadekagon · Icosagon · Chiliagon · Myriagon |
| Stjerneformer | Pentagram**·** Heksagram |
Koordinatar: 63°27′10.670″N 9°6′25.124″E﻿

**Hemnfjorden** er ein fjordarm av Trondheimsleia i kommunane Heim, Hitra og Orkland i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 25 km sørover til Kyrksæterøra i botn av fjorden, men medrekna sidefjorden Snillfjorden er lengda 30 km. 

Fjorden har innløp mellom Ytterøya i sørvest og Hemnskjel i nordaust. Den ytst delen av fjorden er vid med ei breidd på 5-6 km, og i denne delen ligg fleire øyar, som Stamnesøya, Fugløya, Jamtøya og Tynsøya. Sør for Tynsøya strekkjer Åstfjorden seg austover til Åstsjøen. Det ligg få større busetnader i denne delen av fjorden, men før fjorden smalnar inn ligg grenda Heim på vestsida. 

Ved Heim smalnar fjorden og skiftar namn til Bjørkøyfjorden, som er 1,5-2 km brei. Heilt sør i Bjørkøyfjorden ligg Tannvikvågen. Sør for Tannvikvågen vert fjorden breiare igjen og skiftar tilbake til namnet Hemnfjorden. Her deler fjorden seg òg i to. Hemnfjorden held fram sørvestover til Kyrksæteræra, medan Snillfjorden til tettstaden Krokstadøra. 

I den indre delen av Hemnfjorden går Fv300 langs vestsida av fjorden, medan Fv301 går på austsida. Frå Tannvikvågen går Fv305 nordover langs eit lite stykke av fjorden, og i dei ytre delane går Fv292 på austsida.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Lommeur.
Eit sjukehus-ur, «syster-ur», med instruksjonar på latin for å måle pulsen til pasientane.
**Lommeur** er små klokker (ur) laga for å takast med i ei lomme på eit plagg.

Lommeur er vanlegvis utstyrt med ei lekkje som i andre enden har ein ring til å opne, eller eit klips, slik at uret kan festast til plagget på eit vis som gjer det lett å take det fram or lomma og sjå på det utan å miste det. Slike ur har framfor alt vore nytta av menn, som vanlegvis hadde det i ei lomme på vesten, med lenka festa i eit av knapphola på vesten.

Dei fyrste lommeura vart laga på byrjinga av 1500-talet. Dei vart vanlege på 1800-talet og byrjinga av 1900-talet, og vart ofte nytte som ei konfirmasjonsgåve som markerte at guten hadde vorte mann. Men framover på 1900-talet måtte lommeura etter kvart vike plassen for armbandsura. Dei er likevel framleis i sal, jamvel med moderne kvarts-urverk.

Ein variant av lommeura er dei «syster-ura» som sjukepleiarar gjerne har festa hengande til uniforma, altså ikkje i ei lomme. Urskiva er tilpassa dette viset å bere uret på.

Sjå òg
------

* Tambak
Koordinatar: 51°23′28″ N 0°49′52″ E﻿

Utsyn mot Minster frå Elmley Marshes
**Isle of Sheppey** er ei øy utanfor nordkysten av Kent i England i Themsenestuaret, om lag 61 km aust for sentrum av London. Ho har eit areal på 93 km² og er ein del av distriktet Swale. *Sheppey* kjem av det gamle saksiske *Sceapige*, som tyder «Saueøya», og sjølv i dag beiter store saueflokkar her. 

Landmassen som vert kalla Sheppey består av tre hovudøyar: Sheppey, Isle of Harty og Isle of Elmley (dei vart ein gong kalla Isles of Sheppey (Sheppeyøyane) før kanalane som skilde dei mudra til. Det myrlendte landskapet sør på øya gjer at fleire kanalar og avløp dannar mange små øyar. Øya er låg, men ved Minster er høgda 73 meter. 

Mellom Sheppey og fastlandet ligg kanalen The Swale. Som med Wantsum Channel mellom Isle of Thanet og fastlandet i aust og Yantlet Creek ved Isle of Grain, vart dei i eldre tider ein del av skipsrutene inn til hamnene i Chatham og London. 

The Kingsferry Bridge
Under regjeringstida til Edvard I vart det bygd ei bru mellom Sheppey og fastlandet ved Elmley. Ho heitte Tremsethg Bridge, men gjekk tapt i ei tidvassbølgje og aldri erstatta. I nyare tid vart Kingsferry Bridge bygd. Det har vore i alt fire bruer over The Swale frå øya.

Dagens Sheppey
--------------

Den største byen på øya er Sheerness. Andre landsbyer er Minster som har ei grusstrand, og Leysdown-on-Sea som har sandstrand. Heile nordkysten er spekka med husvogner, campingvogner og feriehus. Det er òg ei strand for naturistar bortanfor Leysdown, mot Shellness. Det er eit fuglereservat ved Elmley Marshes.

Det er tre fengsel på øya, alle ligg sør for landsbyen Eastchurch: HMP Elmley, HMP Standford Hill, og HMP Swaleside. Totalt er det rundt 2200 innsette her. 

I 2001 hadde øya 37 852 innbyggjarar og mange pendlar til fastlandet med jernbanen Sheerness-Sittingbourne og den nye brua Sheppey Crossing.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sheppey Website Arkivert 2020-03-20 ved Wayback Machine.
* Sheppey Access Arkivert 2011-07-27 ved Wayback Machine.
* Sheppey Online Arkivert 2010-06-05 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Isle of Sheppey» frå Wikipedia på engelsk, og «Sheppey» frå Wikipedia på bokmål den 24. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
Isle of Thanet.
**Isle of Thanet** er ei tidlegare øy som i dag er det austlegaste punktet i Kent i England. Tidlegare var det fleire hundre meter mellom fastlandet og øya, men sundet mudra til og ho er i dag berre ei halvøy. Arkeologiske funn viser at det har budd menneske her sidan steinalderen. I dag er staden ein turistdestinasjon og eit jordbruksområde. Frå hamnebyen Ramsgate går det båtar til kontinentet. Hovudbyen på Thanet er landsbyen Minster-in-Thanet.

Under romarane var Richborough på andre sida av Wantsum-kanalen ein av dei viktigaste hamnebyane deira i Storbritannia. På denne tida var Thanet ei øy. Det siste skipet segla mellom øya og fastlandet i 1672.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Isle of Thanet» frå Wikipedia på engelsk, den 24. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Wantsum Channel*, arkivert frå originalen 27. mai 2012, henta 24. januar 2010

Koordinatar: 51°22′N 1°25′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* BBC Things

 |
Koordinatar: 25°22′53″N 55°24′11″E﻿

**Al Heera** er ein forstad nord i Sharjah i Dei sameinte arabiske emirata, tradisjonelt heimstaden til Darawishah, og ein del av Al Bu Shamis-delen av Na'im-stamma. Ein gong erklærte det seg sjølvstendig frå Sharjah, og hadde sin eigen sjeik, før det formelt vart ein del av emiratet Sharjah i 1942. Det er ein kystenklave med ei lita hamn nytta av fleire fiskarar og fritidsbåteigarar. 

Den opphavlege fiskarlandsbyen, som hovudsakleg bestod av adobe- og korallhus, låg langs cornichen i området like bak Al Heera politistasjon, men vart fråflytta og så heimstaden til taxisjåførar og ulovlege arbeidsinnvandrarar gjennom 1990-åra, før det vart rive ned. Det er lite att av den originale busetnaden i dag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Heera» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2016.*


| * v
* d
* e
Emiratet Sharjah |
| --- |
| Byar | Al Jazirah**·** Al Khan**·** Dhaid**·** Dibba Al-Hisn**·** Kalba**·** Khor Fakkan**·** Nahwa**·** Sharjah |
| Busetnader | Al Hamriyah**·** Al Hayrah**·** Ar Rufaysah**·** Ghayl**·** Ghunah**·** Hamriyah hamn**·** Hasat al Bidiyah**·** Hayat**·** Hiyawah**·** Hizayib az Zanah**·** Layyah**·** Lulayyah**·** Minazif**·** Muaifi**·** Rafa'**·** Sa'd**·** Sahanah**·** Shis**·** Tarif Kalba**·** Wadi Shi |
| **Churwalden** |
| --- |
| Kyrkje i ChurwaldenKyrkje i Churwalden Kyrkje i Churwalden |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Churwalden |
| **Kommunevåpenet til Churwalden** |

 |
| Plassering |
| 

Churwalden is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Graubünden |
| Distrikt | Plessur |
| Borgarmeister | Alex Gubelmann |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  26,68 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 2 142   80,3 /km² |
| Koordinatar | 46°47′0″N 9°33′0″E﻿Koordinatar: 46°47′0″N 9°33′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 1230 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 7075 |
| **Nettstad:** www.kreis-churwalden.ch/gdechurw |

**Churwalden** er ein kommune i distriktet Plessur i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har 2 142 innbyggjarar (2010) og eit areal på 27 km². Kommunesenteret ligg 1230 meter over havet, om lag åtte kilometer sør for byen Chur.

Sidan 2010 omfattar Churwalden dei tidlegare kommunane Malix og Parpan. Kommunesenteret ligg 1 230 meter over havet

Hovudgata i Churwalden
Kommunen ligg i Churwalden kreis ved elva Rabiusa og nær Lenzerheidepasset. Landsbyen ligg i dalen mellom kantonshovudstaden Chur og feriestaden Lenzerheide. Lenzerheide Bergbahnen AG går opp til vintersportområdet Lenzerheide samt Stätzerhorn, Danis, Scalottas, og Rothorn. 

Kommunen består av gatelandsbyen Churwalden og grendene Passugg, Araschgen og spreidde gardar. 

Skirennaren Heini Hemmi er frå Churwalden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Churwalden» frå Wikipedia på tysk, den 1. februar 2012 og «Churwalden» frå Wikipedia på engelsk, den 1. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS
* GeoNames

 |
**Verdscupen i langrenn for menn i 1987-sesongen** omfatta 11 individuelle tevlingar og 6 stafettar. Tevlingane tok til 10. desember 1986 og vart avslutta 21. mars 1987. Dei 9 individuelle renna bestod av fem tevlingar over 15 kilometer, fire over 30 km og to 50-kilometerar. Renna fann stad i Ramsau i Austerrike, Cogne (2) i Italia, Davos (2) i Sveits, Calgary (2) i Canada, Oberstdorf (4) i Vest-Tyskland, Lahti i Finland, Falun (2) i Sverige, Kavgolovo i Sovjetunionen og Oslo (2) i Noreg.

Torgny Mogren frå Sverige vann FIS-pokalen og eitt verdscuprennn. Landmennene Thomas Wassberg og Gunde Svan vann begge to tevlingar og syrgde for trippel svensk i toppen av FIS-turneringa. Thomas Eriksson, også Sverige, sigra i eitt verdscuprenn, det same gjorde Harri Kirvesniemi frå Finland, italienarane Marco Albarello og Maurilio De Zolt, Aleksej Prokurorov frå Sovjetunionen og Pierre Harvey frå Canada.

Individuelt
-----------

| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Torgny Mogren |  Sverige | 115 |
| 2 | Thomas Wassberg |  Sverige | 98 |
| 3 | Gunde Svan |  Sverige | 83 |
| 4 | Vegard Ulvang |  Noreg | 74 |
| 5 | Vladimir Smirnov |  Sovjetunionen | 64 |
| 6 | Aleksej Prokurorov |  Sovjetunionen | 62 |
| 7 | Pierre Harvey |  Canada | 60 |
| 8 | Thomas Eriksson |  Sverige | 59 |
| 9 | Harri Kirvesniemi |  Finland | 57 |
| 10 | Kari Ristanen |  Finland | 48 |
| 11 | Christer Majbäck |  Sverige | 47 |
| 12 | Andi Grünenfelder |  Sveits | 45 |
| 13 | Vladimir Sakhnov |  Sovjetunionen | 42 |
| 14 | Oleksandr Batjuk |  Sovjetunionen | 41 |
| 15 | Albert Walder |  Italia | 36 |
| 16 | Pål Gunnar Mikkelsplass |  Noreg | 36 |
| 17 | Mikhail T. Devjatjarov |  Sovjetunionen | 35 |
| 18 | Per Knut Aaland |  Noreg | 28 |
| 19 | Uwe Bellmann |  Aust-Tyskland | 28 |
| 20 | Giorgio Vanzetta |  Italia | 28 |
| 21 | Marco Albarello |  Italia | 27 |
| 22 | Maurilio De Zolt |  Italia | 27 |
| 23 | Jari Laukkanen |  Finland | 27 |
| 24 | Martin Hole |  Noreg | 26 |
| 25 | Aki Karvonen |  Finland | 21 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skilanglauf-Weltcup 1986/87» frå Wikipedia på tysk, den 9. november 2020.*
*Denne artikkelen handlar om gudinna. For plantefiberet, sjå bastfiber.* 
Bast med kattehovud. Statue i Louvre.
**Bast** eller **Bastet** var ei egyptisk gudinne for sola og grøderikdom. Ho verna over svangre kvinner og hadde makt over solformørkingar. Bast var òg gudinna for kattar, og desse heilage dyra blei mumifiserte til ære for henne. 

Bast blei framstild som ei kvinne med hovudet til eit kattedyr. Eit kattehovud symboliserte ei nøgd gudinne, medan Bast med løvehovud kunne vera farleg. Bast-kulten hadde hovudsenter i Bubastis. Gudinna er blitt dyrka sidan det andre egyptiske dynastiet (rundt 2.890-2.686 f. Kr.), og kanskje tidlegare.

Ho var sett på som dottera til Isis og Osiris, med sterke band til Hathor. Bast var kona til Ptah, og saman hadde dei ungane Nefertum og Mihos. 

Bast kan bli sett på som eit aspekt av Sekhmet. Etter lang tids påverking frå gresk kultur gjekk ho over til å bli ei månegudinne som svara til Artemis.

Namna til Bast
--------------


| Bast  med hieroglyfar |
| --- |
|  |

* Bast eller Bastet - T-endinga etter *Bas* viser at ho er ein kvinneleg guddom, medan *-et* er nok ei kvinneleg namneending. Namnet tyder «ho som klorer» eller «riv».
* Ubasti
* Ba-en-Aset
* Ailuros (gresk for «katt»)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| Bastia |
| --- |
| Hamna i BastiaHamna i Bastia Hamna i Bastia |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Korsika Haute-Corse |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  19,38 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 37 884   1 955/km² |
| Koordinatar | 42°42′03″N 09°27′01″E﻿Koordinatar: 42°42′03″N 09°27′01″E﻿ |
| Høgd over havet | 30 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.bastia.fr |

**Bastia** er ein by og kommune nord på Korsika i Frankrike. Han er *préfecture* (hovudstad) i departementet Haute-Corse og har om lag 40 000 innbyggjarar. Bastia er òg ei viktig hamn på Korsika og er vidkjend for vinen sin.

Geografi
--------

Byen ligg nordaust på Korsika ved byrjinga av Cap Corse. Bastia er den største hamna og handelssentrum på øya. Den årlege middeltemperaturen er om lag 15,3 °C og det er vanlegvis fem dagar med frost i året. Bastia har ofte kraftig vind og har ein normal årsnedbør på meir enn 700 mm, men har òg meir enn 340 dagar med sol på eit år.

Historie
--------

Før genuesarane okkuperte Korsika var Cardo ein stor by. Rundt byen var det små landsbyar der fiskarar frå Cardo budde. Den litle hamna vart kalla Porto Cardo, som tyder «hamna i Cardo».

Genuesarane ville ha ei verna hamn frå havstormane og under guvernør Leonello Lomellini i 1380, byrja dei å konstruere ein *bastiglia*, ein tilfluktstad eller festning.

Etter kvart hadde *bastigliaen* (Bastia) meir framgang og vart viktigare enn Cardo.

Bastia var hovudstad av Korsika fram til 1791.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bastia**

 Reiseguide for Bastia frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Chus Pereda**, fullt namn **Jesús María Pereda Ruiz de Temiño**, (15. juni 1938–27. september 2011) var ein spansk fotballspelar som vart europameister med Spania i 1964. Midtbanespelaren/indreløparen vann den spanske cupfinalen i 1963 og 1968 med FC Barcelona, ein klubb han spelte for i tida 1961-69.

### Klubbspel

Pereda var aktiv i sju spanske fotballag i tida 1956-72. Etter å ha vist seg som ein målkåt angrepsspelar på andredivisjons-laget Indauxtau i to sesongar, fekk han prøve seg i toppserien. Han slo ikkje til på Real Madrid og for fort vidare til Valladolid på nivå to, heller ikkje der vart han verande lenge. Etter to sesongar i Sevilla FC gjekk han sommaren 1961 over til FC Barcelona. I juni 1963 skåra han det fyrste målet då Barcelona vann den nasjonale cupfinalen med 3-1 mot Real Zaragoza. Han deltok ikkje då Barcelona slo nettopp Real Zaragoaza i finalane i Messebycupen 1966. Derimot var han på plass då Barcelona i 1968 på ny vart nasjonal cupmeister, eit sjølvmål frå Real Madrid avgjorde finalen på Santiago Bernabéu i Madrid. I sin siste Barcelona-kamp, finalen i Cupvinnarcupen 1969, kom han tidleg innpå som innbytar, men måtte sjå at laget hans tapte 2-3 mot Slovan Bratislava. Sidan var han aktiv ein sesong i CE Sabadell og to i Real Mallorca.

### Landslagsspel

Pereda spelte seks landskampar ifor Spania tida mai-oktober 1960, skåra eitt mål. Sidan fekk han åtte kampar i landslagsdrakta over ein toårsperiode frå sist i oktober 1963. Under europameisterskapen 1964 på heimleg grunn i Spania skåra han det fyrste målet både då Spania vann semifinalen 2-1 over Ungarn, og i finalen mot Sovjetunionen som enda med same siffera i spansk favør. Den 27. oktober 1965 snudde Pereda stillinga i VM-kvalifiseringskampen mot Irland frå 0-1 til 3-1 med tre skåringar i løpet av mindre enn 20 speleminuttar, kampen enda 4-1. Ein einsleg landskamp som innbytar i 1968, nøyaktig tre år etter Irland-kampen, vart hans 15. og siste for landslaget. I alt skåra han seks landslagsmål.

### Merittar

* Europameister: 1964 for Spania
* Spansk cupmeister: 1963 og 1958 med FC Barcelona
* Finaletap i cupvinnarcupen: 1969 med FC Barcelona
**Hausdal** (òg skrive **Haugsdal**) er ein gard lengst aust i Fana i Bergen kommune og inst i det tronge dalføret til Oselva mellom høge fjell.

Det er framleis gardsdrift på garden.

Namn
----

Namnet kjem frå norrønt *Hausadalr*, som kjem av *haus*, som tyder «rund fjellknatt».

Historie
--------

I mellomalderen høyrte garden til Nonneseter kloster, men vart i 1528 overteke av Vincens Lunge. Frå kring 1650 var garden ein del av godset til Hannibal Sehested, og frå 1680-åra høyrte han til lektoratet ved Latinskolen. I 1741 tok Seminarum Fredricianum over garden, og sidan 1834 var garden i bondesjølveige.

Geografi
--------

Garden ligg nord for Samdalen mellom dei høgaste fjella i Bergen kommune og omfattar mellom anna den søre delen av Gullfjellet. Det høgaste punktet på garden er Søre Gullfjellstoppen på 962 moh. Gullfjellet ligg nord på garden i lag med Austefjellet (808 moh). I vest ligg Hausdalshorga (784 moh) og i sør Sveningen (769 moh). Mellom Hausdalshorga og Gullfjellet strekkjer Hausdalen seg oppover, og mellom Gullfjellet og Sveningen går Brekkedalen over til Samnanger kommune. Sjølve gardsbruket ligg heilt sør på området som høyrer til garde, og frå her går det skogsvegar og turstiar til dei nemnde fjella. 

Garden grensar til Unneland og Nedre Romslo i nord, Øvstebø i vest, Samdal i sør. I søraust ligg Os kommune og i aust Samnanger.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt og Norvall Skreien (2009). *Bergen Byleksikon* (5 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1761-4.
* Bergenskart - stednavnskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hausdal**
**Lomnický štít** er ein av dei høgaste og mest vitja fjelltoppane i Høge Tatra i Slovakia. Det går ein taubane opp til toppen på 2634 meter over havet, som gjer fjellet til det nest høgaste i Høge Tatra etter Gerlachovský štít.

Den første kjende klatringa vart gjort av den lokale skomakaren og amatørgruvearbeidaren Štefan Fábry rundt 1760-1790, medan dei første skriftlege kjeldene frå ein tur til toppen vart gjort av den engelske reisande Robert Townson med ein guide den 16. august 1793. Han måte høgda til 2633 meter over havet. Den første vinterklatringa vart gjort i 1891. 

Frå venstre: Lomnický štít, Vidlové veže, Kežmarský štít og Malý Kežmarský štít, sett frå Skalnaté pleso observatorium
Tidlegare vart Lomnický štít kalla *Dedo* («Bestefar»). Før 1800-talet trudde ein òg at fjellet var det høgaste i heile Tatrafjella.

Sidan 1940 har turistar kunne dra til toppen med ein taubane, som var den mest moderne i Europa då han opna. Ein har berre lov å vere på toppen i 50 minuttar. Det er òg mogeleg å gå til toppen, men berre med i lag med ein guide.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lomnický štít» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Aurikel** |
| AurikelAurikel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Nøkleblomfamilien Primulaceae |
| **Slekt:** | *Primula* |
| **Art:** | **Aurikel** *P. auricula* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Primula auricula***L. 1753 |

**Aurikel** er ein planteart i nøkleblomfamilien. Namnet *auricula* tyder 'lite øyre' og viser til at blada liknar små bjørneøyre. Blada sit i rosett og er tjukke med tenner og breitt skaft. Stilken er bladlaus med ein liten klase blomstrar i toppen. Blomstrane har smal kronpipe med eit stort utbretta kronbrem. Den ville arten er lyst gul men det finst dyrka sortar med andre fargar.

Som hagevekst trivst planten best i sol eller halvskugge i steinparti og rabattar. Han er ein hardfør vårblomster med tofarga blomster i klase. Høgda er kring 15 cm. 

Dyrka aurikler i fleire fargar.

Kjelder
-------

* odla.nu

* *Denne artikkelen bygger på «Aurikel» frå Wikipedia på svensk, den 24. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* EOL

 |
Relieff frå Persepolis av ein konge på ei trone med fotskammel.
Ein **fotskammel** er eit lite møbel som kan brukast til å ha føtene på. Det kan brukast som støtte medan ein gjer noko eller til å gje føtene kvile. Det finst to ulie typar fotskamlar; ein enkel, låg krakk utan polstring og eit meir omfattande, polstra puffaktig møbel.

Bruk i musikk
-------------

Fotskammel er ofte nytta av klassiske gitaristar når dei spelar. Fotskammelen hjelper med å halde gitaren i ei særskild stilling. Fotskammelen er eit alternativ til gitarstøtte eller pute. Skammelen held gitaren slik at halsen peikar opp. Dette er ei lagleg stilling for å nå tonane på gripebrettet.

Biletdøme
---------

* Ein liten trekrakk som kan brukast til fotskammel.Ein liten trekrakk som kan brukast til fotskammel.
* Fotskammel brukt til klassisk gitarspel.Fotskammel brukt til klassisk gitarspel.
* Lesande kvinne med fotskammel. Måleri av Hans Thomas.Lesande kvinne med fotskammel. Måleri av Hans Thomas.
* Kardinal med fotskammel. Måleri av Georges CroegaertKardinal med fotskammel. Måleri av Georges Croegaert

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fotskammel**
NASA-satellittfoto av Aupourihalvøya og Ninety Mile Beach
**Aupourihalvøya** er ei landtunge i nordenden av Nordøya på New Zealand. Halvøya stikk ut mellom Tasmanhavet mot vest og Stillehavet mot aust.

Aupouri er ei halvøy på ei halvøy, og ein del av den store halvøya North Auckland Peninsula som utgjer nesten ein tolvtedel av flatevidda til New Zealand. Nær byen Kaitaia smalnar brått North Auckland Peninsula av frå ei breidde på 60 kilometer til berre 10 kilometer, ei breidde halvøya har gjennom storparten av dei om lag 100 kilometerane ho trengjer seg fram nordetter. 

På austsida, heilt sør på Aupouri, ligg det naturlege innløpet til hamna Rangaunu Harbour. Bortanfor denne ligg enno ei kort halvøy og den vide havbukta *Doubtless Bay*. Austkysten til Aupouri Peninsula er kjenneteikna av havbuktene Rangaunu Bay i sør og Great Exhibition Bay i nord. Nordaust på halvøya ligg det naturlege innløpet til hamna Parengarenga Harbour, og nord for denne att ligg North Cape.

Den mest kjende og karakteristiske delen av Aupouri Peninsula ligg på den andre sida. Nesten heile lengda av vestkysten består av den 88 kilometer lange stranda som noko feilaktig er kalla Ninety Mile Beach.

Ved nordenden vidar halvøya seg ut til 30 kilometer. Her ligg fleire oddar som kappast om å vera det nordlegaste punktet på Nordøya: Cape Maria van Diemen, North Cape, Cape Reinga og Surville Cliffs. Sistnemnde av desse ligg lengst mot nord, men med ein margin på berre nokre få hundre meter. Surville Cliffs ligg på breiddegraden 34° 23' 47" sør. Berre ei handfull øyer i øykjedene Three Kings og Kermadecøyane ligg lenger mot nord på New Zealand.

Halvøya er svært spreidd busett, og ingen busetnader har eit folketal over 100. På grunn av dette er vegane i området for ein stor del utan fast dekke, og Ninety Mile Beach vert ofte nytta som ein uoffisiell hovudveg. Den næraste byen til halvøya er Kaitaia som ligg litt sør for henne.

Halvøya har fått namn etter Te Aupouri, ein av maoristammane som held til her.
Ein fotofonmottakar og hovudmikrotelefon, ein halvdel av Bell og Tainter sitt optiske telekommunikasjonssystem i 1880.
**Fotofon** eller **lystelefon** er eit apparat til overføring av tale ved hjelp av lys. I mikrofonen i avsendarapparatet blir talelyden omsett til elektriske svingingar som blir forsterka og regulerer styrken av ei lyskjelde i same takt. Lyset blir sendt i ein smal bunt frå ein holspegel (til dømes i ein mastetopp) i ei bestemd retning og blir oppfanga av holspegelen til mottakaren, som reflekterer lyset mot ei fotocelle, der elektriske svingingar vert skapt i takt med vekslinga i lysstyrken og omsett til lydar igjen i ein telefon. Fotofonar er uavhengig av elektriske og magnetiske forstyrringar, men kan berre brukast på synleg avstand.

Han vart oppfunnen av Alexander Graham Bell og assistenten hans Charles Sumner Tainter den 19. februar 1880, i laboratoriet til Bell i Washington, D.C.

Kjelder
-------

* Fotofon. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 7. november 2013 frå .

* *Denne artikkelen bygger på «Photophone» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Bruce, Robert V *Bell: Alexander Bell and the Conquest of Solitude*, Ithaca, New York: Cornell University Press, 1990. ISBN 0-8014-9691-8.

1. ↑  Bruce 1990, s. 336
**Fotogrammetri** er faget, vitskapen og den indirekte måleteknikken som vert nytta når ein ved hjelp av fotografiske eller digitale bilete observerer og avgjer eigenskapar som til dømes plasseringa, forma, storleiken og identiten for avbilda terreng eller andre lekamar. 

Sjølve ordet «fotogrammetri» er sett saman frå gresk *fos* - lys, *grafein* - skrive, teikne og *metron* - mål.

Fotogrammetrien kan delast inn i flyfotogrammetri for kartleggingsføremål, og nærfotogrammetri for andre formål, til dømes dimensjonsmålingar i industrien, formdokumentasjon i arkitektur, mikroskopi, røntgenundersøkingar og meir. I flyfotogrammetri skjer fotograferinga frå fotofly eller frå satellitt, medan ved nærfotogrammetri, òg kalla terrestrisk fotogrammetri, blir fotograferinga utført frå stasjoner på bakken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fotogrammetri» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  "Orientering i stereoinstrument" av Øystein Andersen, Institutt for kartfag, NLH (nå Institutt for matematiske realfag og teknologi, UMB)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Sveitsisk marinekronometer konstruert av Abraham Louis Breguet.
**Kronometer** (av gresk: *chrónos* = tid, og *métron* = mål) er nemninga på eit særs presist mekanisk ur. Kvart einskild kronometer er identifisert ved eit nummer inngravert på urverket og eit godkjenningssertifikat etter å ha vorte prøvd i fleire døger i ulike stillingar og under ulike temperaturar av ein nøytral offentleg instans.

Nemninga «kronometer» er no definert av norma ISO (International Organization for Standardization) 3159 og verna av nasjonal lovgjeving, som òg fastsett godkjenningsordningar. Den sveitsiske Le Contrôle officiel suisse des chronomètres (COSC) er den viktigaste av desse godkjenningsordningane, og i røynda den einaste organisasjonen som er i stand til å godkjenna den store mengda industrielt produserte presisjonsurverk.

Hard edelstein som diamantar, rubinar og safirar vert ofte brukt i hjullager i kronometra for å minske friksjonen og redusere slitasjen på urverket, og legeringar med edelmetall som gull, platina og palladium kunne verte nytta for å hindre korrosjon og redusere påverknaden av temperaturendringar og liknande. 

Kronometer vart tidlegare særleg nytta på skip og fly for å finne den geografiske posisjonen under navigeringa. Før eit kronometer vart teke i bruk til navigeringsføremål, måtte det synkroniserast med ur på ein stad med kjend lengdegrad; deretter kunne det nyttast til å fastsetja dei austlege eller vestlege lengdegradane for skipet eller flyet under ferda. Saman med ein sekstant, eit vinkelmålingsinstrument for å finne vinkelen mellom sola (stjernene) og horisonten (solhøgda), og med det dei nordlege eller sørlege breiddegradane, kunne de geografiske posisjonane for skipet eller flyet fastsetjast under heile ferda.

For vitskaplege og mange andre føremål er kronometeret no avløyst av andre og meir noggranne tidsmætarar, som til dømes atomur.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Contrôle Officiel Suisse des Chronomètres, den sveitsiske instansen for kronometerkontroll

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |