recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Mengdelære** er ei grein av matematikken som studerer mengder som er samlingar av lekamar. Sjølv om alle lekamar kan samlast i ei mengd, omhandlar mengdelære som regel lekamar som vert nytta i matematikken. 

Det moderne studiet av mengdelære starta med Cantor og Dedekind i 1870-åra. Etter at det vart oppdaga paradoks i uformell mengdelære, vart det lagt fram fleire aksiomsystem tidleg på 1900-talet, som Zermelo–Fraenkel-aksioma, der utvalgsaksiomet, er det mest kjende. 

Mengdelære vart formalisert ved å nytte førsteordens logikk og er eit av dei mest vanlege av dei grunnleggande systema i matematikk. Reglane frå mengdelære er nytta i definisjonar av nesten alle matematiske lekamar, som funksjonar, og mengdelæreomgrepa er ein stor del av matematikken. Grunnleggande fakta om mengder og medlemmer i mengdene kan verte presentert i grunnskulen, i lag med Venndiagram, for å studere samlingar av kvardagslege fysiske lekamar. I denne samanhengen kan ein studere unionen av to mengder og skjeringspunkt. Meir avanserte omgrep, som kardinalitet er ein vanleg del i matematikk for lågaregradsstudentar. 

I tillegg til å vere eit grunnleggande system i matematikken, er mengdelære òg ei eiga grein med eit aktivt forskingsmiljø. Noverande forsking på mengdelære involverer forskjellige emne om alt frå strukturen til reelle tallinjer til studiet om konsistensen til store kardinalar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mengdelære» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mai 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Keith Devlin, 1993. *The Joy of Sets*. Springer Verlag.
		- Tiles, Mary, 2004 (1989). *The Philosophy of Set Theory: An Historical Introduction to Cantor's Paradise*. Dover Publications.

Bakgrunnsstoff
--------------

**Bøker**

* Foreman, M. A. Kanamori, and M. Magidor, eds. *Handbook of Set Theory.* 3 vols. planned; work in progress. Each chapter surveys some aspect of contemporary research in set theory. Does not cover established elementary set theory, on which see Devlin (1993).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Lydbrikker til C64: Til venstre ein 8580 mikrobrikke frå MOS Technology og til høgre ein 6581 mikrobrikke frå den tida føretaket var kjend som Commodore Semiconductor Group (CSG). 0488 og 3290 står for veka og året brikkene vart produsert.Det siste talet er truleg eit serienummer.
**MOS Technology Inc**, også kjend som **Commodore Semiconductor Group**, var eit amerikansk føretak som vart starta i 1969. MOS Technology produserte mikrobrikker som vart nytta i kalkulatorar frå kundar som Texas Instruments og Commodore International.

I 1975 sa nokre av ingeniørane bak Motoroloa 6800 prosessoren opp stillingane sine i Motorola og slutta seg til MOS Technology som lét dei utvikle prosessoren MOS 6501. Ettersom denne prosessoren var designmessig lik M6800 kunne prosessoren nytta dei same hovudkorta. Dette fekk Motorola til å gå til søksmål mot MOS Technologies, sjølv om prosessorane elles ikkje var kompatible med kvarandre. Denne striden varte i mange år og MOS technologies måtte etterkvart betale 200 000 dollar til Motorola.

I mellomtida kom prosessoren MOS 6502, denne var lik forgjengaren men kunne ikkje nytte same hovudkort som M6800 ettersom kontaktane var forskjellig. Prosessoren var likevell billegare og raskare enn Motorola sin M6800, samt Intel 8080. 

Trass i suksessen som MOS 6502 hadde, var MOS Technologies i økonomiske vanskar. Salet av kalkulatorar stupte og føretaket vart kjøpt opp av Commodore International i 1975. Oppkjøpet resulterte i MOS Technologies etterkvart skifta namn til Commodore Semiconductor Group. Likevell vart mikrobrikkene stempla med den gamle MOS logoen heilt fram til 1989. Då Commodore International gjekk konkurs i 1994, vart Commodore Semiconductor Group seld til GMT Microelectronics. GMT Microelectronics vart tvangslikvidert i 2001.
**Rasmus Rasmusson Aarflot** (22. november 1829–1. januar 1888) var ein gardbrukar, sparebankkasserar og stortingsmann frå Ekset i Volda på Sunnmøre. Han var son av Rasmus S. Aarflot, og yngre bror av Mauritz Aarflot .

Aarflot arbeidde i unge år som typograf på familietrykkeriet Aarflot Prenteverk. Frå 1852 var han gardbrukar på Rotset i Volda. Aarflot kom med i heradstyret frå 1856, ordførar i to periodar, 1858-1859 og 1886-1887. 1854-77 var han den fyrste kasseraren i Volda & Ørsta Sparebank.

Aarflot var 1. varamann til Stortinget perioden 1862-64 for Romsdals amt. Sesjonen 1862-63 møtte han frå 22.10.1862 i staden for Jørgen Olafsen, medlem av justiskomite nr 2. Åra 1871-73 var han 5. representant frå valkrinsen, medlem av personalkomiteen. Ved ei rekke valting vart han kåra til 1.-3.-varamannsplass. Fyrste varamannsplass hadde han for 1865-67, 1868-70 og 1880-82.

Aarflot var medlem av hamnearbeidskommisjonen av 1877, og av væreigarkommisjonen av 1884.

Han døydde i Kristiania (Oslo) nyårsdag i 1888.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Rasmus R. Aarflot NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys
* VIAF

 |
**Mathias Gerhard «Tias» Eckhoff** (25. juni 1926–30. januar 2016) var ein norsk formgjevar fødd i Vestre Slidre.

Utdanning
---------

Eckhoff tok keramikklinja ved Statens håndverks og kunstindustriskole. Han var i praksis som keramikar hjå Saxbo i Danmark, og gjorde mange studiereiser i inn- og utland. Han hadde også praksis ved Bjørre Norsk Keramikk i Asker, saman med Eystein Sandnes, ein annan kjent norsk designar.

Arbeid
------

Han arbeidde for Porsgrunds Porselænsfabrik frå 1949, som kunstarleg leiar frå 1953 til 1960, og seinare som konsulent. Dei mest kjende servisa han formgav for Porsgrund var *Det Riflete* (1952) og *Glohane* (1955), men han formgav også modellar som *Regent*, *Hankø*, *Nektar* og *Meny*. Han formgav også fleire restaurantservise og sanitære modellar som handvaskar.

Frå 1957 fekk Eckhoff seg eige teiknekontor i Oslo. Han formgav fleire bestikkseriar for Georg Jensen, sylvbestikket *Cypress*, Lundtofte, stålbestikka *Eckhoff*, *Opus* og *Fuga*, og Norsk Stålpress, stålbestikka *Maya*, *Una*, *Tiki* og *Chaco*. På 1970- og 80-talet formgav han fleire stablestolar, *Ana* og *Tomi* i plast. I 1995 kom ein stol og eit bord i frompressa finer, *Bella*.

Han har også formgjeve andre ting som nøklar for Trio Ving og kunstglas for Hadeland glassverk.

Prisar og utmerkingar
---------------------

(utval)

* 1953: Lunningprisen
* 1954: Gullmedalje ved Triennalen i Milano
* 1957: Gullmedalje ved Triennalen i Milano
* 1970: Gullmedalje ved Triennalen i Milano
* 1961: Gullmedalje Deutsche Handwerksmesse i München
* 1974: Jacob-prisen
* 11. juni 2006 vart Eckhoff utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden for innsats for norsk industridesign.

Representert i desse samlingane
-------------------------------

* Kunstindustirmueet i Oslo
* Nordenfjeldske kunstindustrimuseum, Trondheim
* Vestlandske kunstindustrimuseum, Bergen
* Kunstindustrimuseet i København
* Røhsska konstsjöjdmusset, Göteborg
* Nationalmuseet i Stockholm
* Victoria and Albert Museum, London
* Museum of Applied Art, Seattle
* Cooper-Hewitt, New York
* Design Center, Singapore
* Philadelphia Museum of Art
* Deutsches Klingenmuseum, Solingen
* Kunstgewerbe Museum, Köln
* Das Landes Gewerbe Museum, Stuttgart

Bakgrunnsstoff
--------------

* Høyskolen i Oslo Arkivert 2008-04-09 ved Wayback Machine.
* Kunstweb Arkivert 2005-03-12 ved Wayback Machine.
* Alf Bøe og Inger Helene Stemshaug: *Tias Eckhoff : en pionér i norsk industridesign* ISBN 82-7143-039-4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Billy Strayhorn, fotografert av Carl van Vechten, 14. august 1958
**William «Billy» Strayhorn** (29. november 1915–31. mai 1967) var ein amerikansk jazzmusikar som frå 1939 til han døydde var musikar, arrangør og komponist i Duke Ellington Orchestra.

Strayhorn var fødd i Dayton i Ohio, familien flytta seinare til Pittsburgh i Pennsylvania. Han budde også hjå besteforeldra sine i Hillsborough i Nord-Carolina, og mormora hans var ein viktig musikalsk påverkar som spelte salmar på piano og grammofonplater for han .

Ellington og Strayhorn knytte eit livslangt, tett vennskap. Under plateopptak tok Strayhorn i blant plassen til Ellington ved pianoet, og pianoduettane deira var berømte. Strayhorn sette sitt definitive preg på sounden til Duke Ellington Orchestra. Signaturstykket deira, den kjente *Take the A-Train*, var det Strayhorn som komponerte. Han skreiv òg dei kjente stykka *Chelsea Bridge* og *Lush Life*. Strayhorn forlèt orkesteret til Ellington nokre år for å forfølgje sin eigen karriere. Han gav ut fleire album under sitt eige namn og produserte teateroppsettingar saman med venen Luther Henderson. Kort tid etter at han døydde spelte Duke Ellington Orchestra inn eit album til hans ære *...And His Mother Called Him Bill*. På plata finst Johnny Hodges si rørande fortolking av den siste komposisjonen til Strayhorn, «Blood Count».

Strayhorn fekk ei klassisk utdanning og skreiv instrumentalarrangement av eit raffinement som var sjeldan i tidas jazz. Han blir òg rekna som ein av dei beste arrangørane i jazzen i det heile. Komposisjonane hans har ofte ein bittersøt stemning og er oppbygd ut frå klassiske førebilde, noko som som skil dei frå Duke Ellington sine. 

Strayhorn var ope homofil, men han levde i ei intolerant tid og viste lite behov for sjølvhevding, så stort sett heldt han seg i den store skuggen til Duke Ellington. 
Billy Strayhorn døydde i New York.

Referansar
----------

1. ↑  David Hajdu (30. september 2010). «Celebrating Billy Strayhorn». www.cityfolk.org. Arkivert frå originalen 5. oktober 2011. Henta 3. desember 2011.

Litteratur
----------

* James Lincoln Collier:*Duke Ellington*, Oxford University Press 1987
* David Hajdu: *Lush Life: A Biography of Billy Strayhorn*, Farrar, Straus, Giroux, New York 1996. ISBN 0-374-19438-6.
* Van de Leur, Walter (2002). *Something to Live For: The Music of Billy Strayhorn*. New York: Oxford University Press. ISBN 0195124480.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hans-Jürgen Schaal: Wunderkind und Dandy
* *Billy Strayhorn: Lush Life* på PBS, Independent Lens
* Billy Strayhorn: *Portrait Of A Silk Thread*
* Billy Strayhorn Arkivert 2007-04-19 ved Wayback Machine. på glbtq Encyclopaedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Billy Mundi** (fødd 25. september 1942 som Antonio Salas i San Francisco) er ein amerikansk trommeslagar best kjend som medlem i The Mothers of Invention og Rhinoceros. Han har òg arbeidd som studiomusikar. Han nytta stundom namnet **Tony Schnasse**.

Mundi var tidlegare medlem av Hells Angels og musikkarrieren hans starta seint i 1950-åra, då han studerte musikk ved UCLA. Etter studiane arbeidde Mundi tre månader som paukespelar i Los Angeles Philharmonic før han byrja som studiomusikar og medlem av ei rekkje lokale band. Tidleg i 1960-åra spelte han i gruppa til Skip Battin, Skip and The Flips, og arbeidde som studiomusikar på mellom andre debutalbumet til Tim Buckley. Mundi var ei kort stund medlem av The Lamp of Childhood i 1966.

I 1966 vart han med i The Mothers of Invention under innspelinga av *Freak Out!*, og spelte seinare trommer på fleire Mothers-album. Han er òg med i filmen *Uncle Meat*. Han vart lokka bort frå the Mothers av Jac Holzman i Elektra Records for å danne supergruppa Rhinoceros. I følgje Frank Zappa «gav Holzman Billy Mundi ein haug med pengar, ein stad å bu, heile pakken - me skal gjere deg til ei stjerne, du skal få arbeide med desse flinke musikarane i staden for desse komikarane...Men eg klandrar ikkje Billy for at han tok jobben, for på den tida var me så fattige at han budde på Albert Hotel og hadde ikkje råd til mat - han brukte å komme inn og fortelje oss at han hadde dempa svolten ved å drikke varmt vatn i dusjen...».

Kring 1970 flytta Mundi til Woodstock i New York, der han arbeidde med Geoff Muldaur og Maria Muldaur og som studiomusikar. Han budde i mange år i California fram til han døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Billy Mundi» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mai 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Rhinoceros History
2. ↑  Warburton, Nick. «The Lamp of Childhood». *Garage Hangover*. Chris Bishop. Henta 13. februar 2011.
3. ↑  Billy Mundi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Plasseringa av Tianshui (gul) i Gansu
Jarnbanestasjonen i Tianshui-prefekturet, vinteren 2009
**Tianshui** (kinesisk: 天水市; pinyin: *Tiānshuǐ Shì*) er eit byprefektur lengst søraust i provinsen Gansu i den vestlege delen av Folkerepublikken Kina. Byprefekturet har eit areal på 14 300 km² og hadde 3 262 548 ibuarar i 2010.

Byprefekturet Tianshui omfattar eitt distrikt (区 *qū*), fire fylke (县 *xiàn*) og eit autonomt fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

### Samferdsle

Kinas riksveg 310 endar i Tianshui. Denne viktige trafikkåra tek, lik Longhaibana, til i Lianyungang i Jiangsu, går vestover og endar i Tianshui i provinsen Gansu. Vegen er innom større byar som Xuzhou, Shangqiu, Kaifeng, Zhengzhou, Luoyang og Xi'an.

Også Kinas riksveg 316 går gjennom området. Han fører frå Fuzhou i Fujian via Nanchang i Jiangxi og Wuhan i Hubei til Lanzhou i Gansu.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tianshui**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tianshui» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Saurås** er ein matrikkelgard i Åsane bydel i Bergen. Folketalet innanfor den gamle matrikkelgarden var 504 i 2001. Det tettbygde området vert rekna som del av den samanhengjande tettstaden Bergen. Saurås ligg sentralt i Åsane, i området som også vert kalla Midtbygda i Åsane. 

Folketalet på området til garden Saurås har vore aukande sidan 1920-talet, med kraftig auke etter Den andre verdskrigen. Den nye busetjinga kom stort sett i den austlege enden av området, der hovudvegen gjennom Åsane går. Då motorvegen kom her i siste del av 1980-åra, måtte det rivast ein del hus i motorvegtraseen. Busetjinga er stort sett einebustader, med nokon rekkjehus.

Tekst på steinen: Kyrkjelydane i Åsane reiste denne steinen til minne om dei russiske soldatar som miste livet i krigsfangeskap på norsk jord 1941-1945 i striden for sams fridom 
Foto:
Tor-Egil Farestveit
 

På området til Saurås ligg Åsane gamle kyrkje. Under andre verdskrigen bygdee tyskarane ein leir for sovjetiske krigsfangar her. Ved kyrkja står ein minnestein etter 27 sovjetiske krigsfangar som er gravlagde her.

På eitt av bruka på garden var det framleis sauedrift i 2007.

Kjelder
-------

Frode Fyllingsnes, *Åsane - i fortid og nåtid* (Bodoni forlag, 2007), s. 201-209

Fotnotar
| **Eschweiler** |
| --- |
| Borg Kambach i EschweilerBorg Kambach i Eschweiler Borg Kambach i Eschweiler |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Eschweiler | 

Eschweiler is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Köln  Aachen |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  76,559 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 55 646   594/km² |
| Koordinatar | 50°49′0″N 06°17′0″E﻿Koordinatar: 50°49′0″N 06°17′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 110–262 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 52249 |
| Telefon-retningsnummer | 02403 |
| Bilnummer | AC |
| **Heimeside:** www.eschweiler.de |

**Eschweiler** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 55 000 innbyggjarar og ligg i *kreisen* Aachen ved elva Inde. Han har ein lang tradisjon som industriby.

Geografi
--------

Eschweiler ligg om lag 15 km aust for Aachen og 50 km vest for Köln. 

Bydelar i Eschweiler er Altstadt, Aue, Bergrath, Bohl, Dürwiß, Fronhoven, Hastenrath, Hehlrath, Hücheln, Kinzweiler, Neu-Lohn, Nothberg, Ost, Pumpe-Stich, Röhe, Röthgen, Scherpenseel, Siedlung Waldschule, St. Jöris, Vöckelsberg, Volkenrath, Weisweiler og Wilhelmshöhe.

Historie
--------

Keltarane dreiv drift etter jernmalm og romarane bygde vegar og «villae rusticae» i området i antikken. Eschweiler vart derimot først nemnd i 828 av Einhard, biografen til Karl den store. I 1394 vart gruvedrift etter kol nemnd for første gong. I nokre hundreår var byen ein del av hertugdømet Jülich. Heile byen, bortsett frå eit hus og den verdifulle Pietà. I 1794 vart byen ein del av Frankrike, og i 1800 fekk byen franske kommunerettar og vart administrasjonssete i kantonen Eschweiler i departementet Roer. 

Etter Napoelon sitt fall gjekk byen til Preussen i 1816. Dei franske kantonane Burtscheid og Eschweiler vart slått saman til den prøyssiske kreisen Aachen, og i 1858 fekk Eschweiler prøyssiske kommunerettar. Bydelane Hehlrath, Kinzweiler og St. Jöris vart avstått for å danne den nye kommunen Kinzweiler. I 1932 vart Hastenrath og Nothberg ein del Eschweiler. I 1944, under den andre verdskrigen, vart byen hardt råka, og den siste kolgruva vart fylt med vatn og aldri opna igjen. Etter krigen vart han ein del av den nye delstaten Nordrhein-Westfalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eschweiler» frå Wikipedia på engelsk, den 7. desember 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Eschweiler**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**OraQuick** er ein hiv-test som ved hjelp av ein munnvæske- eller blodprøve gjev eit resultat på 20 minutt. Kort resultattid og enkel bruk gjer han til ein revolusjon innan hiv-testing, der ein tidlegare måtte venta to veker på resultatet til ein prøve.

OraQuick inneheld kunstig laga protein som kan identifisera antistoff mot hiv i blodet. Etter tjue minutt viser ei kontrolline seg på testen, og ei line til dersom han er positiv.

Testen gjev rett positivt utslag i 99,3 prosent av dei som blir testa. og rett negativt resultat på 99,8 %.

OraQuick vart godkjent av det amerikanske mat- og lækjarmiddelverket (FDA) i november 2002. I mars 2004 godkjende FDA òg at testen kunne brukast på væske frå munnen og blodplasma. 

For å bruka testen treng ein ikkje eit laboratorium, men kan bruka han kvar som helst, også på stader ein kan venta å finna dei som har høg risiko for hiv-smitte, som ute på gata eller i klubbar. Testen kan ha ført til ein auke i talet på hiv-smitta i statistikkane, ganske enkelt fordi ein har fått testa fleire.
**Egil Joseph Lærum** (11. august 1921–27. november 1954) var ein norsk fotballspelar, skihoppar, langrennar og friidrettsutøvar.

Karriere
--------

Lærum debuterte på det norske fotballandslaget 16. juni 1946 i ein kamp i Oslo som enda med dansk bortesiger 2–1. I åra fram til 30. september 1951 tok han plass i halfrekka i 16 landskampar og var i sin siste kamp med å slå Sverige 4–3 i Göteborg. Han skåra aldri på landslaget. Lærum spelte mange sesongar på Larvik Turn & IF sitt fotballag, bortsett frå 1951/52-sesongen, han gjorde då teneste i oslolaget Vålerengen IF. Sesongen 1952/53 var han, saman med spelarar som Harry Boye Karlsen og Gunnar Thoresen, høgst delaktig då Larvik-laget vann sitt fyrste seriemeisterskap, Skeid vart slått 3–2 i seriefinalen på Ullevål stadion.

Lærum var også aktiv i friidrett og vart norsk juniormeister 1946 og krinsmeister i spydkast både i 1947 og i 1950. Han sette i 1947 krinsrekord i øvinga i Vestfold med 58,82 meter.

Vinteren 1947 vart Lærum bestemann i hoppdelen av kombinertrennet i Holmenkollen og tildelt Damenes pokal. Året etter enda han på åttandeplassen i sjølve kombinnertrennet på same arenaen. I 1950 hoppa Lærum heile 76,5 meter i den dåverande Vikersundbakken, i den øvinga som medlem av Vikersund IF.

År 1950 vart Lærum tildelt Egebergs Ærespris for sine allsidige merittar. Han var også aktiv i bandy, handball, hundesport, symjing og turn.

Lærum døydde av kreft, 33 år gammal.

Kjelder
-------

* Magnus Breili:*Fotballboken*. 1967.

* *Denne artikkelen bygger på «Egil Lærum» frå Wikipedia på engelsk, den 15. desember 2017.*

* *Denne artikkelen bygger på «Egil Lærum» frå Wikipedia på italiensk, den 15. desember 2017.*
**Sjur Larsson Helgeland** (19. august 1858–12. april 1924) var ein spelemann frå Voss i Hordaland. Han er rekna som ein viktig stilskapar i vossaspelet etter Ola Mosafinn.

Sjur Larsson Helgeland fotografert av Hulda Marie Bentzen. 
Sjur kom frå Myrkdalen på Voss, og vart først lært opp av far sin, Lars Olsson Helgeland. Seinare var han mykje i lag med Ola Mosafinn, og desse bytte mange slåttar. Nokre av slåttane som er skrivne opp etter Ola, er opphavleg frå Sjur. I tillegg til det tradisjonelle spelet, fekk Sjur og ei god mengde runddans-slåttar, som han lærte av ein farande spelemann som berre var kalla *Storspelaren.*

Sjur Helgeland mogna inn i ei nyskapande tid. Han brigda og brøytte om på eldre spel, og dikta mange nye slåttar. Han var påverka av Lars Fykerud, og vart inspirert til å laga «tonestykke», nye lydarslåttar, som var reine konsertnummer. Han og Fykeruden sette saman fleire slike, men ikkje alle overlevde. Det mest kjende av desse tonestykka er *Budeiene på Vikafjell*, som mest er ein heil suite.

Sjur Helgeland var ein storbygd kar, som sjølv skrytte av at han åtte manken til Bjørnstjerne Bjørnson og fingrane til Ole Bull. Dei to som nok vart mest påverka av han, var Lars Skjervheim frå Myrkedalen, og Sigbjørn Bernhoft Osa frå Voss.

### Slåttar skrivne ned etter Sjur Helgeland

Hardingfeleverket har 11 nedskrifter etter Sjur. Dei fleste er gjort av Arne Bjørndal, men ein er gjort av Henrik Gjellesvik, og ein av Sven Nyhus.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Ignacio del Pórtico** er einmannsprosjektet til den argentinske musikaren og låtskrivaren Ignacio Acevedo. Han var tidlegare vokalisten og gitaristen i La Otra Cara de la Nada før han starta sitt soloprosjekt. 

Den første utgjevinga hans, *Maquetas Fisuras*, er ei samling av mange ulike opptak frå ein lengre tidsperiode, som kom ut i mars 2015. Kort tid etter gav han, saman med Los Migues, ein split-EP, då Migue budde ei veke hos Ignacio. Men det var verkeleg albumet *Regalos de Sosiego*, utgitt i juli 2015, som vekka merksemda for Ignacio del Pórtico både i Mexico og Venezuela. Ignacio del Pórtico, som opphavleg kjem frå den vesle byen Posadas, har turnert i Chile og i dei argentinske millionbyane Chaco og Mendoza.

Medlemer
--------

Ignacio Acevedo – gitarar, vokal, keyboard, bass og perkusjon

Diskografi
----------

### Studioalbum

* *Maquetas fisura* (2015)
* *Regalos del Sosiego* (2015)

### EP

* *Vivimos Lejos (SPLIT)* (2015)

Kjelder
-------

1. ↑  «Vivimos Lejos (SPLIT) (2015)». Bandcamp.com. Henta 9. september 2016.
2. ↑  Martinez, Rogelio (25. september 2015), «Ignacio del Pórtico», *Rock-Misionero Blogspot.com*, henta 13. august 2016
3. ↑  «Ignacio del Pórtico». Bandcamp.com. Henta 29. august 2016.
4. ↑  Ferreyra, Matías (30. juni 2015), «Ignacio del pórtico: dream pop desde Misiones», *Indiehoy*, henta 27. august 2016
5. ↑  Martinez, Rogelio (8. januar 2016), «Ignacio del Pórtico - Disco "Regalos del Sosiego"», *Rock-Misionero Blogspot.com*, henta 1. september 2016
| Esher  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Esher is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Surrey |
| Distrikt | Elmbridge  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 8 387 |
| Koordinatar |  51°22′″N 0°22′″W﻿Koordinatar: 51°22′″N 0°22′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | KT10 |
| Telefon-retningsnummer | 01372 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Esher**
 |

**Esher** er ein by i Surrey i distriktet Elmbridge i søraustlege England i nærleiken elva Mole. Det er eit forstadsområde omtrent 23 km sørvest for Charing Cross.

Byen voks etter at han vart stoppestad for skyssvogntrafikken på vegen mellom London og Portsmouth som seinare vart omdanna til ein A3-motorveg på midten av 1970-talet. På 1500-talet hadde kong Henrik VIII av England området som eit kongeleg jaktområde og det gjorde byen velståande. Clive av India bygde herskapsbustaden Claremont, og denne vart seinare ein kongeleg bustad som vart brukt av dronning Victoria av Storbritannia. Prins Leopold av Sachsen-Coburg levde her inntil han vart konge av Belgia. Dronning Victoria lånte ut huset til den franske eksilkongen Ludvig Filip av Frankrike og hustrua hans, Marie-Amelie, etter den franske revolusjonen av 1848.

George Harrison frå The Beatles hadde hus her som han kalla for «Kinfauns» i løpet av 1960-talet. Dei andre Beatles-medlemmane var ofte på besøk i heimane til Harrison og dei primitive heimestudioa hans.

Sandown Park-racerbane ligg i byen i nærleiken av stasjonen (Waterloo vigde Weybridge). Byen er i dag primært ein soveby for pendlarar som arbeider i London.

Den engelske komikargruppa Monty Python har fleire referansar til byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Esher» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Salah Ed-Din
**Salah Ed-Din-borga** eller **Qal'at al-Sahyun** (arabisk *Qal’at Salah Al-Din* ) er ein borgruin i det vestre Syria ca. 24 km austom hamnebyen Al-Ladhiqiyah (Latakia), i eit terreng med høge fjell, på ei høgd mellom to ravinar og omgjeve av skog.

Festninga var brukt under krosstoga, og vart saman med Krak des Chevaliers (*Qal'at Al-Hosn*) teken opp på verdsarvlista til UNESCO i 2006.

Historie
--------

Borga vart oppført under Austromarriket på 1000-talet, truleg over ruinar frå ei fønikisk festning. Ho fungerte som ein strategisk utpost for krossfararane sine raid og angrep. Den dominerande plasseringa og festningsarbeidet som vart gjord på slutten av 1200-talet gjorde han praktisk talt umogeleg å erobre for kringsetjande styrkar. Borga vart styrt av Johannittarordenen, og ho vart utsett for ei rekkje kringsetjingar før ho i 1188 vart erobra av den muslimske hærføraren Saladin. Ho har fått namnet sitt frå Saladin. Seinare heldt festningsarbeidet fram, sjølv under Ajjubide-dynastiet på byrjinga på 1300-talet.

Fram til 1965 kunne ein berre nå borga til fots etter særs krevjande klatring.

Borga
-----

Borga ligg på kanten av ei ca. 150 m høg klippe og er avskoren frå den øvrige klippa med ein ca. 18 m brei, ca. 28 m djup og ca. 155 m lang kløft.

I dag ligg store delar av borga i ruinar, utanom ytterveggane og murane. Nær inngangen finst det to imponerande krossfararbastionar som er verna, og synlege ruinar finst òg etter ein krossfararkyrkje, to bysantinske kapell og dei store cisternene.

Borga måler over 4 800 m² og kunne ha 10 000 soldatar innanfor murane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Qal'at Salah El-Din» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* UNESCO om Salah Ed-Din
* Salah Ed-Din
* Syrisk turistinformasjon om Salah Ed-Din

| * v
* d
* e
Flag of Syria Verdsarvstader i Syria |
| --- |
| 
* Gamlebyen i Aleppo Aleppo
* Gamlebyen i Bosra
* Krak des Chevaliers og Qal’at Salah El-Din
* Gamlebyen i Damaskus
* Palmyra
* Daudebyane

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Rasmus Martinus Sivertsson Moltu** (19. desember 1865–19. september 1945) var ein norsk gardbrukar, fiskar og politikar frå Herøy i Møre og Romsdal. Han var stortingsmann for partiet Venstre i åra 1919-24.

Moltu var son til ein gardbrukar på Moldtustranda i Herøy på Sunnmøre. Han gjekk eit kurs på amtsskulen, og var fiskar og frå 1888 gardbrukar på Moltu. I 1889 fekk han offentleg stipend for å vitje verdsutstillinga i Paris. Frå 1895 til 1915 dreiv han fiskje frå eigen fiskebåt. Samstundes dreiv han handel med både sild og torsk.

Moltu var medlem i Herøy heradsstyre frå 1898, ordførar 1908-19. Han var også forlikskommissær i Herøy. Både i 1915 og 1929 var han med i departementale fiskeribankkomitear, og i 1929 også i ein komite som såg på klippfiskprisane. Moltu var formann i Søndmøre og Romsdals Fiskeriselskap og styremedlem i Noregs Fiskarlag.

I åra 1910-15 var Moltu varamann til Stortinget frå Søre Sunnmøre krins. Perioden 1919-21 møtte han på tinget frå valkrinsen Ytre Sunnmøre, medan han i 1922-24 representerte Møre fylke.
Alle tingåra var han medlem i Næringskomite nr 1.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-08-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Igler** |
| Blodigla er den mest kjende iglearten i NoregBlodigla er den mest kjende iglearten i Noreg |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Rekkje:** | Leddmakkar Annelida |
| **Klasse:** | Clitellata |
| **Underklasse:** | **Igler** HirudineaLamarck, 1818 |

**Igler** (Hirudinea) er ein underklasse av leddmakkar med clitellum og sugeskål. Dei er utbreidd over heile verda, og kan finnast både i ferskvatn, på land i fuktige miljø og i havet. I likskap med dei nære slektningane sine fåbørstemakkane har dei eit magebelte (*clitellum*) og er hermafrodittiske. I Noreg er blodigla den mest kjende iglearten.

Kjenneteikn
-----------

Igler er leddmakk, og følgjeleg segmenterte dyr utan lemmar. Gruppa er likevel særs atypisk for leddmakkane; m.a. har berre nokre få artar setae («børstar»), og då som regel i særs små tal langt framme på dyret. Kroppane deira består av 34 kroppssegment, som i motsetnad til hjå andre leddmakk ikkje er skilde med septa. Dei seks første kroppssegmenta er omdanna til sugekopp - eit døme på tagmatisering utanfor leddyra.

Muskelsystemet til iglene er meir komplekst enn hjå børstemakkane. Der dei fleste annelidar klarar seg med langsgåande og sirkulære musklar, nyttar igla heile fire slag musklar. I tillegg til dei tidlegare nemnde har dei *dorsoventrale musklar* som flatar ut kroppen og eit uformeleg fjerde muskellag mellom dei langsgåande og dei sirkulære musklane.

Som andre dyr i klassa *Clitellata* har igla eit magebelte *clitellum*. Dei utviklar likevel dette organet berre i paringstida, som vanlegvis er om våren. Clitellum hjå igler er tre kroppssegment lange, og inneheldt eit einskild par eggstokkar og fire eller fleire testes.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* ITIS
* FaunEur
* EOL
* NDL

 |
**Sjukehusinfeksjon** eller **nosokomiell infeksjon** er infeksjonar som oppstår ved helseinstitusjonar som sjukehus, sjukeheimar og liknande. Dei kan råka både pasientar og helsearbeidarar.

Ignaz Semmelweiss peika på rolla til sjukehus og legar som smitteberarar i 1847. For å hindra sjukehusinfeksjonar er svært strenge hygienereglar viktige, i tillegg til å kunna isolera pasientar med smittsame sjukdommar og varsam bruk av antibiotika for å hindra vekst av resistente bakteriar.

Den vanlegaste bakterien bak sjukehusinfeksjon er gule stafylokokkar (*Staphylococcus aureus*). Andre bakterietypar ein ofte knyter til slike infeksjonar er *Escherichia coli* og *Klebsiella*.

Sjukehusinfeksjonar kan delast inn i tolv hovudgrupper: 

* urinvegsinfeksjon
* luftveisinfeksjon
* gastroenteritt
* postoperative sårinfeksjonar
* andre hudinfeksjonar
* intraabdominale infeksjonar
* osteomyelitt
* blodforgifting
* hjernehinnebetennelse
* luftrøyrsinfeksjon
* nyfødde-infeksjonar
* andre infeksjonar

Kjelder
-------

* Schichtling, Ellen, «sykehusinfeksjon (SML-artikkel)», *Store medisinske leksikon (SML)*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Vårdrelaterade infektioner» frå Wikipedia på svensk, den 31. desember 2010.*
**Elan Rasofiel Rise** (1. mai 1844–10. oktober 1929) var ein norsk komponist, lærar, gardbrukar og songleiar. Han var fødd på matrikkelgarden Nedre-Rise i Hareid, og busett på matrikkelgarden Bigset i same bygda.

Etter kveldsskule i heimbygda, tok Rise i 1861 til på den nystarta «høiere almenskole» i Volda. Frå nyår vart han flytta over i Voldens lærerskole, og tok eksamen same året om sommaren. Same hausten vart han tilsett lærar i heimbygda Hareid, og vart der til han slutta lærargjerninga i 1910.

Rise såg seg ikkje råd å gå Stord seminar. Noko tilleggsutdanning fekk han i 1868, då han gjekk eit fem vekers gymnastikkurs i Bergen. Medan han var i byen fekk Rise litt opplæring i notelære og songinstruksjon. Dette vart all hans musikkopplæring. I 1878 gjekk han til fots for å delta på eit skandinavisk lærarkurs på Christopher Bruun sin folkehøgskule Vonheim i Gausdal i Oppland. Der høyrde han taler av Bruun og Bjørnstjerne Bjørnson, og vart grundtvigianar. I mai 1877 gjekk han heile vegen frå Veblungsnes til Kristiania for å gå i lære hos kunstmålaren Knud Bergslien. Etter to månader tok pengane slutt, og han la på heimveg over Ringerike, opp Valdres og over til Sogn.

Rise leia songkor i heimbygda i over femti år. Frå den tid han tok til som lærar samla han på dei preikefrie sundagane folk frå gardane og grendene i kring, til innøving av song. Før Hareids-kyrkja fekk orgel i 1920, leia Rise i tiår etter tiår salmesongen i kyrkja. Han har vorte rekna som grunnleggar av den utbreidde tradisjonen for fleirstemt korsong på Sunnmøre generelt, og i Hareid spesielt. Rise er særleg kjend for melodiane til fleire Aasen-songar, m. a. «Tidt eg minnest ein gamal gard».

I 1921 vart han påskjøna med Kongens fortenestemedalje i sylv for arbeidet sitt i skulen, for songen og for tonediktinga si. 17. mai 2022 vart ei statue av Rasofiel Rise avduka på bygdetunet Vonheim.

Han var far til mangeårig ordførar i Hareid, Randulf Rise, kunstmålaren Hermod Rise og kunstfotografen John Riise.

Kjelder
-------

1. ↑  Grimstad, Ivar (1950). *Sunnmørs-song i 50 år*. [Ålesund]: Sunnmøre Songarlag. s. 59.
2. 1 2  Grimstad, Johan H. (2000). *Korsong på Sunnmøre*. Sunnmøre korforbund. s. 192.
3. 1 2 3 4  Bruaset, Oddvar. (2008). *Arven: ei vandring i sunnmørsk kulturhistorie del II*. Skyline. s. 109.
4. 1 2 3 4   Grimstad, Ivar (1950), s. 60
5. ↑  Grimstad, Johan H. (2000), s. 191
6. ↑  Grimstad, Ivar (1950), s. 61
7. ↑   Bjerknes, A. (2022, 19. mai). – Ein unik kulturberar. *Sunnmørsposten*, s. 26-27.
**Igor Nikolajevitsj Zjelezovskij** (1. juli 1963–12. juni 2021) var ein skeiseløpar frå Orsja i Kviterussland som representerte Sovjetunionen og frå 1992 Kviterussland. Han vart sprintverdsmeister seks gongar i tida 1985-93.

Aktiv
-----

Heilt på tampen av 1983-sesongen sette Zjelesovskij verdsrekord på 1500 meter med tida 1.54,26 på Medeo-bana ved Alma Ata. Både i 1985 og 1986 vann han verdsmeisterskapen i sprint med klar margin, framfor høvesvis Gaétan Boucher og Dan Jansen. Den 5. desember 1987 tok han tilbake verdsrekorden på 1500 m då han på OL-isen i Calgary kom i mål på 1.52,50. Under Vinter-OL 1988 i Calgary to månader seinare fekk han bronsemedaljen på 1000 m og vart fjerdemann på 1500 m.

I slutten av februar 1989 vart Zjelezovskij verdsmeister i sprint for tredje gong. Under meisterskapen i Heerenveen forbetra han verdsrekorden på 1000 m til 1.12,58 og firkamprekorden i sprint til 145,945 poeng. Ved sprint-VM 1990 i Tromsø kom han på bronseplassen, eit stykke bak verdsmeister Bae Ki-tae frå Sør-Korea og sin eigen lagkamerat Andrej Bakhvalov.

Vintrane 1991, 1992 og 1993 vann Zjelesovskij tre strake VM-titlar i sprint. Særleg imponerte han i 1992 då han på Bislett stadion i Oslo vann alle distanseløpa og slo nestemann med nærpå to tidspoeng. Under Vinter-OL 1994 på Hamar tok han leiinga på 1000 m, men måtte sjå at Dan Jansen i eit seinare par sette verdsrekord med 1.12,43 og vann OL-gullet. Dermed avslutta Zjelesovskij idrettskarrieren med olympisk sølvmedalje som beste OL-prestasjon.

Zjelesovskij vart sovjetisk sprintmeister åra 1985-86 og 1989-91.

Frå 1992/93-sesongen representerte Zjelezovskij Kviterussland. Etter han la opp som aktiv i 1994 var han i fleire år president i Kviterussland skeiseforbund.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Igor Zjelezovski» frå Wikipedia på nederlandsk, den 16. november 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Ihar Zhaliasouski» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 67°29′11″ N 15°11′46″ E﻿

Flyfoto av Kjerringøy frå aust. Fjorden nedst til venstre er Sjunkfjorden, ved innløpet av fjorden den spisse Skeistinden, til venstre på oversida Sjunkhatten. Bak desse mot venstre Nevelsfjorden, mot høgre frå denne Eidekjosen. Bak Eidekjosen ligg Eidetinden
**Sjunkfjorden** er ein fjordarm av Sørfolda i Sørfold kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 10 km sørover til garden med same namn i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Geitneset i vest og Jovikneset i aust. Nesten ytst i fjorden går Sjunkvika innover på vestsida til garden Sjunkan, som har gjeve namn til fjorden. Sør for Sjunkvika ligg fjellet Sjunkhatten på 1135 meter over havet. Det er ikkje vegsamband langs fjorden, men eit par spreidde gardar ligg likevel ved fjordsida vidare innover. Ein av desse er Vassvika, som det vart laga fjernsynsprogram om i NRK-serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu.

Bakgrunnsstoff
--------------

* NRK sitt program om Vassvika i Sjunkfjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Chris White** (fødd 13. juli 1955) er ein engelsk jazz/rock-saksofonist som turnerte med Dire Straits frå 1985 til 1992. og som har spelt med mange andre band og artistar, som Robbie Williams, Paul McCartney, Chris De Burgh og Mick Jagger.

Biografi
--------

White byrja å spele saksofon då han var 13 år gammal. Han starta å spele faste konsertar nokre år seinare og starta i National Youth Jazz Orchestra og turnerte med andre musikarar (som France Gall). Han vart med Dire Straits i 1985 for dei to siste verdsturneane deira, og spelte både på Live Aid-konserten og Nelson Mandela-konserten i 1988. 

I mai 1990 vart han med i The Notting Hillbillies og eit år seinare gav han ut det første soloalbumet sitt, *Shadowdance*. Ei motorsykkelulukke i 1993 hindra han frå å turnere med Pink Floyd.

I 2007 spelte White med Tom Jones og Bryan Ferry på Concert for Diana ved Wembley Stadium.

Han er i dag ein del av coverbandet The Straits, som spelar Dire Straits-songar, i lag med Alan Clark, Chris White, Terence Reis, Steve Ferrone, Mickey Feat, Adam Philips og Jamie Squire.

Diskografi
----------

* Shadowdance, 1991.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chris White (saxophonist)» frå Wikipedia på engelsk, den 7. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bishop, Pete (7. august 1985). «Dire Straits merely magnificent». *Pittsburgh Press*. s. D7. Henta 27. mai 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Chris White - offisiell fanside[*daud lenkje*].
* The Straits.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Eskil Ervik** (fødd 11. januar 1975 i Trondheim) er ein norsk skøyteløpar. Han representerer Hamar Idrettslag.

Dei fremste meisterskapsplasseringane hans er bronse i allround-VM på Hamar i 1999, og sølv i EM på same banen i 2000.

Under landslagstrener Peter Mueller si leiing ser Ervik ut til å ha fått ein ny vår som skøyteløpar - 15. oktober 2005 sette han ny utandørs verdsrekord på 3000 meter med tida 3.44,90 i Inzell, mens han 13. november sette ny verdsrekord på 5000 meter med 6.12,19 i Calgary. Rekorden vart likevel slått av Chad Hedrick i paret etter. Ervik var i dette løpet den første i verda som gjennomførte ein 5000 m med alle rundetidene under 30.0.

I EM på Hamar i 2006 vart Ervik igjen nr. 2 - etter italienaren Enrico Fabris.

På 2000-talet har Ervik vore den leiande allroundløparen i Noreg. Han tok 5 NM-titlar på rad mellom 2000 og 2004, og vart på nytt meister i 2006. Han har òg eitt noregsmeisterskap på 1500 m og eitt på 5000 m.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Eskil Ervik på SkateResults.com Arkivert 2006-07-21 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Igor Jurjevitsj Nikulin** (fødd 14. august 1960) er ein sovjet-russisk tidlegare sleggjekastar frå Moskva som tilhøyrde verdseliten i øvinga i tida 1982-94. Han vann etter tur EM-sølv 1982, EM-bronse i 1986 og 1990, og til sist OL-bronse i 1992.

Aktiv
-----

Nikulin vart sovjetmeister i sleggjekasting både i 1982 og 1983. Han sikra seg sølvmedaljen under den internasjonale meisterskapsdebuten ved EM 1982 i Aten, med eit kast på 79,44 m vart han klart slått av landsmannen, verdsrekordhaldar Jurij Sedykh. I den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett året etter missa Nikulin med 8 centimeter på bronsen og vart fjerdemann med sine 79,34 meter. Under EM 1986 i Stuttgart tok han bronsemedaljen, lengstekastet målte 82,00 meter og vart hans lengste i noko meisterskap. Likevel vart han statist mot dei legendariske sleggjekastarane Jurij Sedykh og Sergej Litvinov som kniva om gullmedaljen, ein medalje Sedykh vann med ny verdsrekord, 86,74 meter er gjeldande verdsrekord også i 2019.

Under VM 1987 i Roma nådde Nikulin 80,18 m, likevel vart han ikkje betre enn nummer fem. Den 12. juli 1990 slengde han sleggja 84,48 m ved eit stemne i Lausanne, hans livs lengste kast. Ved EM 1990 i Split stoppa han med 80,02 m, tok likevel ein ny EM-bronse, berre lagkameraten Igor Astapkovitsj og Tibor Gécsek frå Ungarn kasta lengre. Bronse vann Nikulin også under Sommar-OL 1992 i Barcelona, saman lagkameratane Andrej Abduvalijev og Astapkovitsj syrgde han for storslem for den oppløyste Sovjetunionen. I sitt siste meisterskap, EM 1994 i Helsinki, mangla Nikulin 10 cm på bronsemedaljen og enda på fjerdeplass, nett som hadde gjort på den same arenaen 11 år tidlegare.

Faren Jurij Nikulin vart nummer fire i sleggjeøvinga under Sommar-OL 1964.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Sølvmedalje – 79,44 m, bakom Jurij Sedykh (81,66 m)
* VM 1983 i Helsinki: Nr 4 – 79,34 m
* EM 1986 i Stuttgart: Bronsemedalje – 82,00 m
* VM 1987 i Roma: Nr 5 – 80,18 m
* EM 1990 i Split: Bronsemedalje – 80,02 m
* OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje – 81,38 m
* EM 1994 i Helsinki: Nr 4 – 78,38 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Igor Jurjewitsch Nikulin» frå Wikipedia på tysk, den 8. juli 2019.*
**Sjur Andersson Fedje** (22. mars 1852–6. november 1933) var ein norsk lærar og politikar frå Vik i Sogn, busett i Follebu i Østre Gausdal. Han var stortingsmann for Arbeiderdemokratene 1906-09.

Fedje var son til ein gardbrukar på Hoprekstad i Vik. Sjølv tok han eksamen på ein lærarskule i Balestrand i 1870, arbeidde så som lærar i heimbygda i to år. Etter han var ferdig seminarist frå Stord i 1874 fekk han same året lærarstilling i Follebu i Østre Gausdal, frå 1875 var han i tillegg kyrkjesongar i Follebu. På 1880-talet gav han i fem år ut bladet *Husmanden*, fekk i 1884 eit statsstipend for undersøke husmannsstellet på Austlandet.

Frå 1885 var Fedje medlem i skulestyret ei 20 års tid. Ordførar i Østre Gausdal 1902-07. Valperioden 1906-09 representerte Fedje Arbeiderdemokratene og valkrinsen Søndre Gudbrandsdalen på Stortinget, der han i 1906-07 var medlem av kyrkjekomiteen og 1908-09 av gasje- og pensjonskomiteen.

Fedje var ein mykje nytta stemnetalar, som særleg arbeidde for fråhaldssaka og landsmålet.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Gravstein
Koordinatar: 46°33′30″N 7°59′50″E﻿

**Mönch** (tysk for "munk") er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits. Saman med Eiger og Jungfrau dannar det eit fjellpanorama som lokalt går under namnet *Dreigestirn* (omtrent «trippelstjerna»), lett gjenkjenneleg frå langt borte.

Mönch ligg på grensa mellom kantonane Valais og Bern, og er del av ei fjellrekke mellom Jungfrau og Jungfraujoch i vest til Eiger i aust. Fjellet ligg vest for Mönchsjoch (eit 3650 m høgt skar) og Mönchsjoch-hytta. Det ligg nord om Jungfraufirn og Ewigschneefäld, to tverbrear til Aletschgletscher. Nordveggen av Mönch reiser seg bratt opp frå dalen Lauterbrunnen.

### Klatring

Fjelltoppen vart klatra fyrste gong 15. august 1857 av Christian Almer, Christian Kaufmann, Ulrich Kaufmann og Sigismund Porges.

### Trafikk

Gjennom fjellet går jarnbanetunnelen Jungfraubahn, i ei høgde på 3300 meter over havnivå.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Mönch» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mönch**

* Mönch på SummitPost
* moh peaks.html?pk=182 Mönch på Peakware - bilete
* Mönch frå Kleine Scheidegg

Panoramaet *Dreigestirn* sett frå Männlichen: frå venstre Eiger, Mönch og Jungfrau.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Domkyrkja i Roskilde sett frå bispegarden
Frå Roskilde-festivalen i 2003
**Roskilde** er ein by i Danmark. Byen ligg på Sjælland, om lag 30 kilometer vest for København. Byen er administrasjonsstad for Roskilde kommune og tilhøyrer Region Sjælland. Innbyggjartalet er 48 186 (2013).

Roskilde har ei lang historie attende til mellomalderen. Byen si historiske tyding kan mellom anna illustrerast av at Roskilde domkyrkje var den einaste domkyrkja på Sjælland fram til 1900-talet. Mange danske kongelege er gravlagd i domkyrkja. 

Roskilde Universitetssenter (RUC) vart grunnlagd i 1972.

Kvart år frå 1971 er det skipa til musikkfestivalen Roskilde Festival i byen. Festivalen er ein av dei største i Europa. Byen er dessutan kjend for Vikingeskibsmuseet med Museumshallen, der det er ei utstilling av leivningar av fem vikingskip funne på botn av Roskilde Fjord, og Museumsøen (Museumsøya), der det er ei museumshamn med fleire fullskala rekonstruksjonar av desse og andre båtar frå vikingtida, bygd på museets eige båtbyggjeri på Museumsøen.

Sjå òg
------

* Freden i Roskilde

Kjelder
-------

1. ↑  Danmarks Statistik: Tabel BEF44. (Vitja 9. februar 2014)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistinformasjon om Roskilde Arkivert 2004-03-19 ved Wayback Machine.
* Vikingeskibsmuseet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Rat für deutsche Rechtschreibung** («Rådet for tysk rettskriving»), forkorta **RdR**, er det viktigaste internasjonale reguleringsorganet for tysk rettskriving. Rådet har hovudsete i Mannheim i Tyskland og blei oppretta i 2004 som ein etterfylgjar til *Zwischenstaatliche Kommission für deutsche Rechtschreibung* («Den mellomstatlege kommisjonen for tysk rettskriving»), for å femne om både forkjemparane og motstandarane av den tyske rettskrivingsreforma i 1996 (og seinare reformer).

     Det tyske språkrommet og fullverdige medlemmar av det tyske rettskrivingsrådet.
RdR består av 39 medlemmar frå land og regionar i det tyske språkrommet (*deutsche Sprachraum*):

* Tyskland: 18 rådgjevarar
* Austerrike: 9 rådgjevarar
* Sveits: 9 rådgjevarar
* Provinsen Bolzano (Italia): 1 rådgjevar
* Det tysktalande fellesskapet i Belgia: 1 rådgjevar
* Liechtenstein: 1 rådgjevar
* Luxembourg: 1 observatør (har ikkje stemmerett)

Luxembourg var ikkje med å utforme reforma i 1996 og er heller ikkje eit fullverdig medlem av rådet, trass i at landet har tysk som eit av sine offisielle språk. Luxembourg deltek likevel i La Francophonie og har medlemmar i Académie française.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Council for German Orthography» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2016.*


1. ↑  Offisielle vedtekter *(tysk)*
2. ↑  Medlemsliste *(tysk)*
3. ↑  *Carte interactive des Etats et gouvernements membres - Organisation internationale de la Francophonie*, arkivert frå originalen 16. februar 2015, henta 28. oktober 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad *(tysk)*
* RtR sine pressekonferansar i audio-format Arkivert 2016-09-14 ved Wayback Machine. *(tysk)*