recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Annibale Carracci** (3. november 1560–15. juli 1609) var ein italiensk målar og grafikar under barokken. Kunstkritikaren Giovanni Bellori hylla på 1600-talet Carracci som sjølve personifiseringa av barokken i Roma.

Liv og gjerning
---------------

*Marias himmelfart*, 1601
*Herre, kvar går du?*, 1602
Carracci var fødd i Bologna. I byrjinga av 1580-talet starta syskenbarnet hans, Ludovico Carracci, eit målarakademi i Bologna saman med Agostino Carracci, storebroren til Annibale.
Dei tidlege verka til Carracci-brørne er vanskelege å skilje, så som freskane i Palazzo Fava i Bologna (ca 1583-84). Brørne arbeidde i lag i Bologna fram til 1595, då Annibale, som var mest kjend, vart kalla til Roma av kardinalen Odoardo Farnese for å dekorere galleriet i Palazzo Farnese i Roma.

### Freskane i Palazzo Farnese

I Palazzo Farnese starta Carracci med å dekorere eit mindre rom som vart kalla Camerino. Tida 1595-97 måla han historier om Herkules, som passa vel då rommet også hyste ein gresk-romersk skulptur av Herkules. Seinare i 1597 leia han ei gruppe målarar som måla freskar i taket i den store salongen over temaet *The Loves of the Gods*. Freskane er detaljerte og spelar saman med illusjonistiske element, det heile innramma i ein stram renessansedekor. Dei er inspirert av mellom andre Michelangelos sixtinske kapell og freskane i Villa Farnesina. Dette verket inspirerte den seinare straumen av illusjonisme i barokken; til dømes hos Pietro da Cortona, Giovanni Lanfranco og seinare Andrea Pozzo og Giovanni Gaulli.

Gjennom 1800- og 1900-talet vart takfreskane i Farnese-palasset rekna mellom dei mest autoritative meisterverka innan freskomåling. Freskane hadde status både som lærebok over heltefigurar og som ein modell i måleteknikk. Carracci laga hundrevis av forarbeid før han måla 
taket.

Frå 1606 var han overmanna av tungsinn og slutta nesten fullstendig med måling. Han døydde i Roma vart gravlagd i Pantheon, nær Rafael.

Stil og motiv
-------------

Carraccis stil ber noko preg av naturalisme, men framfor alt av klassisisme. Han observerte mennesket sin anatomi, og la til visse idealiserande drag. Presisjonen i gestikuleringane påverka Nicolas Poussin, og gjennom han heile formspråket med gestikulering innan målekunsten.

Carracci var ein av de første italienske målarane som let landskapet spele ei viktigare rolle enn personane i biletet, slik som i meisterverket *Flukta frå Egypt*. Domenichino og Claude Lorrain var mellom elevane hans som vidareførte dette. 

*Flukta til Egypt*, 1603

Utvalde verk
------------

* *Slaktarbutikken*, 1580-talet
* *Kristi dåp*, 1584
* *Marias himmelfart*, 1590
* *Venus og Adonis*, 1595
* Freskane i Palazzo Farnese, 1595-1605
* *Marias himmelfart* i 'Santa Maria del Popolo' i Roma, 1601
* *Herre, kvar går du?* (*Domine quo vadis?*), 1602
* *Flukten til Egypt*, 1603

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Annibale Carracci» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Annibale Carracci**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Annerösli Zryd** (fødd 3. mai 1949) er ein sveitsisk, tidlegare skirennar frå Adelboden. Ho vart verdsmeister i utfor under VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina.

Aktiv
-----

Zryd debuterte i verdscupen i alpint i 1967, det året turneringa kom i gang. To gongar kom ho på fjerdeplassen i utfortevlingar, den første i Sestriere og den neste i Franconia i New Hampshire. I 1968 vart ho sveitsisk meister i utfor, og ho deltok i alle tre øvingane under Vinter-OL 1968 i Grenoble. Det enda med ellevteplassar i slalåm og utfor, og ein trettandeplass i storslalåm. To femteplassar i verdscupen i utfor vart hennar beste resultat i OL-sesongen.

1969-sesongen kom Zryd som best på sjetteplass i verdscuprenn, ein i slalåm og ein i utfor. Under VM i alpint 1970 i Gherdëina i Italia gjekk Zryd svært overraskande heilt til topps i utforrennet. Med tida 1.58,34 var ho nøyaktig ein halv sekund føre sølvvinnaren Isabelle Mir frå Frankrike. Meisterskapen var også med i verdscupen i alpint, og var Zryd einaste siger i verdscupen. Hennar beste verdscupplassering i sesongen elles var ein sjuandeplass i utfor i Oberstaufen.

Zryd la opp etter verdscupsesongen 1970.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Annerösli Zryd – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Annelise Damm Olesen** (fødd 2. januar 1942) er ein dansk tidlegare friidrettsutøvar frå København som vann sølvmedaljen på 800-meteren under EM 1969 i Aten.

Aktiv
-----

Olesen sette 19 danske rekordar, den fyrste i 1960. 18 år gammal vann ho då sitt fyrste danske meisterskap i 80 meter hekk på rekordtida 12,0 sekundar. I 1969 bytta ein til 100 meter hekk, og ved årets slutt stod Olesen som rekordhaldar med 13,8. På 400 meter forbetra ho den nasjonale rekorden fem gongar, siste gongen i 1969 til 53,6 sekundar, ein rekord som gjaldt til 1992. På 800 meter slo Olesen danmarksrekorden fyrste gongen i 1968 med 2.09,2 og flytta den ytterlegare fire gongar, mellom anna i både semifinalen og finalen under EM i Aten i 1969. Siste rekorden kom i Sommar-OL i München i 1972 då ho i forsøket fekk tida 2.01,77, som òg var nordisk rekord. Under Bislett-leikane i Oslo 3. august 1972 sette ho òg landsrekord på 1500 meter med 4.20,2, i det same løpet som Wenche Sørum forbetra sin norske rekord til 4.14,7.

Olesen vann sju individuelle danske meisterskap; tre på 800 meter, to på 400 meter og to i hekkeløp. Under europameisterskapen 1969 kneip ho sølvmedaljen på 800 meter, etter eit drivande oppløp avanserte ho frå sjetteplass 50 meter frå mål og passerte bronsevinnaren, Vera Nikolić frå Jugoslavia, så å seie på målstreken, begge fekk same tid 2.02,6.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1969 i Aten: Sølvmedalje på 800 m – 2.02,6, bakom Lillian Board (2.01,4)
* OL 1972 i München: Utslått i semifinalen på 800 m – 2.04,19 (nr 13)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Annelise Damm Olesen» frå Wikipedia på dansk, den 10. september 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Annelise Damm Olesen» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.
**Annie Famose** (fødd 16. juni 1944) er ein fransk tidlegare alpinist frå Jurançon i Pyrénées-Atlantiques. Ho vann i 1966 gullmedaljen i slalåm under verdsmeisterskapen i chilenske Portillo, og tok i alt seks medaljar i VM 1966 og OL 1968.

Famose debuterte i Vinter-OL 1964 i Innsbruck, der hennar beste prestasjon kom i storslalåm med ein femteplass. To år seinare gjorde ho sitt beste meisterskap då det i august 1966 vart arrangert i VM i Portillo i Chile. Ho vann gullmedaljen i slalåm framfor det store namnet i meisterskapen, landskvinna Marielle Goitschel. Med ein sølvmedalje i utfor og ein femteplass i storslalåm fekk Famose sølv også i kombinasjonen, bak nettopp Marielle Goitschel.

I 1967, den fyrste sesongen av verdscupen i alpine greiner, vart Famose nummer tre og vann dessutan pokalen som den beste slalåmrennaren gjennom sesongen. Ho vann to renn i verdscupen, begge i slalåm og i januar 1967.

Gjennom OL 1968 i Grenoble fekk Famose med seg tre medaljar. Ho vann OL-sølv i storslalåm, bak suverene Nancy Greene frå Canada, og fekk OL-bronse i slalåm, samt VM-bronse i kombinasjonen. I sin siste store meisterskap, Vinter-OL 1972 i Sapporo, vart ho nummer åtte i utfor. Ho la deretter opp som alpinist.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*Sabayon au champagne*.
**Sabayon** eller **sauce sabayonne**, også kalla **fransk eggedosis**, er ein fransk saus som byggjer på den italienske desserten zabaione. I utgangspunktet er han laga av eggeplomme og kvitvin og smaksett med sukker eller salt. Ein piskar eggeplomma og væska, som også kan vera vatn, over vassbad.

Sabayon kan lagast likt zabaione og serverast som ein dessert. Det kan serverast med bær, frukt eller bakverk.
Ofte kan ein tilsetja litt sitronsaft, vanilje eller krydder som kanel eller anis.

Sabayon som ikkje er søt kan brukast som saus til fisk og skaldyr.

Kjelder
-------


* What is sabayon?, cookthink.com
* Sabayon, ibiblio.org

Bakgrunnsstoff
--------------

**Oppskrifter**

* Sauce sabayonne Arkivert 2013-12-13 ved Wayback Machine. smag-behag.dk
* Le sabayon au champagne, yves.huot-marchand.pagesperso-orange.fr

* «Appelsinsabayonne med lune skogsbær» Arkivert 2013-12-13 ved Wayback Machine. gilde.no
* Jennys fristelse, nrk.no
* APPLE CAKE WITH SABAYONNE Arkivert 2013-11-22 ved Wayback Machine. Sons of Norway (sofn.com)
To sabartrommer frå Senegal
**Sabar** er ein tromme-, musikk- og dansetradisjon som er kjend frå kulturen til wolofar frå Vest-Afrika. Sabar er kjend frå Senegal og Gambia, og er blitt kjend og utbreidd som ei nasjonaltromme i heile Senegal.

Sabar blir også kalla sabaro, serouba, saoruba, tantan og tantango.

Trommer
-------

Sabarspelar i 1988.
Sabartrommer blir typisk skorne ut av eit stykke tre frå *Cordyla pinnata* (lokalt kalla *dimb*) og trekte med eit geiteskinn. Skinnet er festa til sju knaggar med snøre som ein kan stemma tromma med. Tromma er ofte dekorert med utskjeringar eller måling.

Det finst fleire ulike typar sabartromme som har ulike roller i eit ensemble. Frå høgast til lågast er dei *nder*, som vanlegvis leier ensemblet, *mbëng-mbëng ball*, *mbëng-mbëng*, *tungune* og *cól*. Alle bortsett frå den siste er opne i botn. Cól er ei basstromme som også kan leia ensemblet, særleg når ein speler til brytekampar.

Sabartromme blir vanlegvis spelt med ei hand og ei stikke.

Dans
----

Døme på sabardans i Dakar.
Ulike dansar ved ei senegalesisk brytetilstelling; solodansarane dansar sabar.
Under ei sabartilstelling byttar deltakarar på å utføra ein kort, energisk solodans. Denne består gjerne av høge hopp og spark med føtene, store rørsler med armane og eventuelt snurring. 

Dansen blir gjerne improvisert innan visse rammer, og trommesolisten følgjer dansaren. Det er ofte kvinner som dansar sabar. Ungar og unge menn kan også delta, men vaksne menn som dansar er gjerne profesjonelle dansarar.

Avleiingar
----------

Den amerikanske dansestilen cakewalk har element frå sabar.

Den vestafrikanske populærmusikkstilen mbalax har element frå sabarmusikk, og nyttar sabartrommer.

Kjende sabarspelarar
--------------------

* Doudou N'Diaye Rose (1930–2015)

Kjelder
-------

1. ↑  «Sabar from Senegal», *Muntu World* (på fransk), 25. mai 2017, arkivert frå originalen 17. februar 2022, henta 16. februar 2022
2. 1 2 3  «Introduction to Sabar Drumming», *DrumConnection World Djembe & Drum Shop* (på engelsk), arkivert frå originalen 17. februar 2022, henta 16. februar 2022
3. 1 2 3  Polak, Rainer (2015). «Sabar» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-974339-1. doi:10.1093/acref/9780199743391.001.0001/acref-9780199743391-e-6467.
4. ↑  Tang, Patricia (2007), *Masters of the Sabar: Wolof Griot Percussionists of Senegal* (på engelsk), Temple University Press, s. 38, ISBN 978-1-59213-421-2, henta 16. februar 2022
5. ↑  Tang, Patricia (2007), *Masters of the Sabar: Wolof Griot Percussionists of Senegal* (på engelsk), Temple University Press, s. 41, ISBN 978-1-59213-421-2, henta 16. februar 2022
6. 1 2  «Sabar terms. 21M.030 Introduction to World Music» (PDF), *MIT OpenCourseWare*, 2013, henta 16. februar 2022
7. ↑  Seye, Elina (23. mai 2019). «Practices of Performing at Senegalese Sabar Dance Events». *RUUKKU - Studies in Artistic Research* (11).

Bakgrunnsstoff
--------------

* This dance fills streets and nightclubs in Senegal. Reportasje ved CNN.com
**Sonja Agnes Weyergang Hagemann** (6. september 1898–17. oktober 1983) var ein norsk litteraturhistorikar og litteraturkritikar frå Oslo.

Sonja Weyergang voks opp i Kristiania og tok eksamen i statsøkonomi ved Universitetet i Oslo i 1919. Den fyrste arbeidsplassen hennar var koparstikksamlinga ved Nasjonalgalleriet. Seinare jobba ho m.a. som sekretær hjå Statens Prisdirektorat. I 1925 gifte ho seg med lækjaren Otto Hagemann. 

Familien busette seg i Rogaland fram til femtitalet, og her jobba Sonja friviljug med folkeopplysning og på bibliotek. I 1946 kontakta ho Dagbladet og spurde om å få vera kritikar av barnebøker, og ho vart den fyrste barnebokkritikaren i avvisa; denne stillinga hadde ho i 25 år til 1971. Ho hadde eit uttrykt mål om å utvikla ein fagleg fundert kritikk av barnebøker som skulle framheva dei litterære kvalitetane deira. Ho interesserte seg for kvalitetslitteratur, og avviste meir "populære" barnebøker. I mange år sat ho både i den rådgjevande komiteen for skuleboksamlingane og i juryen for barnebokprisen til Kyrkje- og kulturdepartementet. 

I 1965 gav Hagemann ut det fyrste bindet i trebindsverket *Barnelitteratur i Norge*. Ho skreiv òg ei avhandling som bygde på dette fyrste bindet, og fekk lisensiatgrad for det i 1967. Det andre bindet kom ut i 1970, og det siste i 1974. Ho er vorten særskilt namngjeten for dette verket, og det la grunnlaget for all undervisning om norsk barnelitteratur i fleire tiår. 

Hagemann hadde også ei stor interesse for illustrering av barnebøker. Ho bidrog til mange artiklar om illustratørar i Norsk kunstnerleksikon. Den siste boka ho skreiv, handla om illustrasjonane i norske barnebøker. Ho fekk namnet *De tegnet for barna. Norske kunstneres illustrasjoner i bøker for barn,* og vart utgjeven posthumt i 1986.

Hagemann mottok Norsk kulturråds ærespris for arbeidet sitt i 1980. Ho døydde i 1983. Sonja Hagemanns barne- og ungdomsbokpris har fått namnet sitt etter henne, og har vorte delt ut sidan 1990.

Verk
----

* *Hvorfor leser vi? – sakprosa* (1947)
* *Henrik Wergelands hustru, Amalie Sofie Bekkevold - sakprosa* (1960)
* *Jørgen Moe, barnas dikter – sakprosa* (1963)
* *Hjertets geni. Henrik Wergelands diktning for barn – sakprosa* (1964)
* *Barnelitteratur i Norge inntil 1850 – avhandling* (1965)
* *Mummitrollbøkene. En litterær karakteristikk – sakprosa* (1967)
* *Jeg er så glad hver julekveld. En bok om Marie Wexelsen, salmedikter og opprører – sakprosa* (1968)
* *Elling Holst. Norske barnerims plass i den fellesnordiske tradisjon – sakprosa* (1969)
* *Barnelitteratur i Norge 1850-1914 – sakprosa* (1970)
* *Barnelitteratur i Norge 1914-1970 – sakprosa* (1974)
* *Henrik Wergelands mor, Alette Dorothea Thaulow – sakprosa* (1976)
* *Klassisk barnelitteratur. Før oss - 1 og 2, veiledning for lærere – lærebok* (1977)
* *De tegnet for barna. Norske kunstneres illustrasjoner i bøker for barn – sakprosa* (1986) (posthumt utgjeven)

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Sonja Hagemann.
* Store Norske Leksikon om Hagemann.
* Utdjupande artikkel om Hagemann skriven av Karin Beate Vold for Norsk Biografisk Leksikon.
Sonic Youth i 2011
**Sonic Youth** er eit amerikansk alternativ rockeband danna i New York i 1981. Originalmedlemmane til bandet var Thurston Moore, Kim Gordon, Lee Ranaldo, Anne DeMarinis og Richard Edson.

Før dei gav ut debutalbumet sitt, Sonic Youth, forlét keyboardist Anne Demarinis bandet. Lee Ranaldo, som tidlegare hadde spila i Glenn Brancas gitarensemble saman med Thurston Moore, vart med i bandet. Etter det første albumet har fleire medlemmar kome og gått, særleg stor utskifting har det vore av trommeslagarar. Men frå og med 1985 har Steve Shelley spela trommar. Sjølv om om det er vanskeleg å kategorisera eit band som dette, vert musikken deira ofte kalla for «noise rock» eller «art rock» på grunn av gitarensounden. Bandet fekk eit oppsving under grungen på byrjinga av 90-talet og vert rekna for å ha vore ein av forgjengerne til sjangeren, sjølv om Sonic Youth sin musikk er betydeleg meir eksperimentell enn dei fleste grungebanda. Det var etter Sonic Youths anbefalinger at Nirvana signerte med Geffen Records. Sonic Youth har òg turnert med Nirvana.

Sonic Youth eksperimenterer med lydar, på same måte som Velvet Underground og Glenn Branca gjorde i si tid. Dei er òg inspirerte av The Stooges sin harde garasjerock. Sonic Youth er kjent for sit spesielle sound, som dei skapar gjennom å spela gitar på utradisjonelle måtar. Dessutan brukar dei ulikt verktøy for å laga bakgrunnslyder.

Sonic Youth har òg vore gjester i The Simpsons «Homerpalooza» (sesong #7 episode #24 avsnittsnummer #152 (3F21)).

Bandet sitt hovedverk vert av mange rekna å vera dobbel-LP-en Daydream Nation frå 1988.

Diskografi
----------

* Sonic Youth, EP, (1982, Neutral Records)
* *Confusion Is Sex* (1983)
* *Bad Moon Rising* (1985, Blast First)
* *EVOL* (1986)
* *Sister* (1987)
* *Daydream Nation* (1988, SST)
* *Goo* (1990, Geffen Records)
* *Dirty* (1992)
* Experimental Jet Set, Trash and No Star (1994)
* *Washing Machine* (1995)
* *A Thousand Leaves* (1998)
* SYR4: Goodbye 20th Century (1999)
* NYC Ghosts & Flowers (2000)
* *Murray Street* (2002)
* *Sonic Nurse* (2004)
* *Rather Ripped* (2006)
* *The Eternal* (2009)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Sonic Youth» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Trygve Owren** (7. oktober 1912–3. mars 1987) var ein norsk gardbrukar, pelsdyroppdrettar og stortingsrepresentant for Høgre 1963-69.

Owren var son til ein gardbrukar på Fåberg. Han gjekk handelsskule 1931 og Vinterlandbruksskolen i Oslo 1936 og -37. Åra 1936-40 var han studieleiar i Norges Bondelag.

I 1937 starta han opp eit pelsdyroppdrett i Vingrom. Frå 1947 dreiv han og eigde han fabrikk på Lillehammer som laga transportartiklar til bruk i land- og skogbruket. Perioden 1954-72 hadde han òg eit gardsbruk på Nes på Romerike. Han var formann i Gudbrandsdal pelsdyralslag 1953-62.

Owren var medlem i Fåberg heradsstyre frå 1956 til 1963 og etter kommunesamanslåing i Lillehammer bystyre 1964-67. Han var formannskapsmedlem frå 1960. Stortingsperioden 1961-65 var han vararepresentant frå Oppland og partiet Høgre. I september 1963 døydde den valde representanten Guttorm Granum og Owren møtte resten av perioden. Hausten 1965 fekk han fast tingplass frå Oppland. På Tinget var medlem i Sosialkomiteen. Han vart ikkje attvald i 1969.

Owren var aktiv i Milorg 1943-45 og vart tildelt Deltakarmedaljen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Trygve Nagell** (fødd 13. juli 1895 i Kristiania, død 24. januar 1988 i Uppsala) var ein norsk matematikar. 

Han tok doktorgrad ved Universitetet i Oslo i 1926, og var stipendiat og seinare dosent same stad til 1931. Han var så professor ved Uppsala Universitet frå 1931 til 1962. Nagell gav ut 132 matematiske avhandlingar. Den første kom alt i 1917 medan han enno studerte. Nagell arbeidde særleg innanfor talteori og særleg diofantiske likningar. 

Han var formann i Undervisningsrådet for norsk skolevesen utanfor Noreg 1942–1945. Trygve Nagell vart medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi i 1925, av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i 1952 og av Kungliga Vetenskapsakademien i Stockholm i 1943. Han vart æresdoktor ved Uppsala Universitet i 1956. Nagell fekk Haakon VIIs Frihetskors i 1947, vart utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden i 1951 og av den svenske Nordstjärneorden i 1952.

Kjelder
-------

* «Trygve\_Nagell» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Trygve Hansson Wergeland** (14. mars 1909–29. mai 1979) var ein bonde og industrigründer frå garden Steine ved Halsvik i Gulen kommune.

Unge år
-------

Som ung reiste Trygve Wergeland til Calgary i Canada, men vendte tilbake til Steine i Gulen att i 1929. I 1934 fekk Trygve skøyte på farsgarden.

I 1930-åra tok Wergeland til å engasjera arbeidsfolk som reiv og klargjorde tomter i Bergen. Dei vart kalla "Wergelandsgjengen" og var kjent for å vera tøffe og effektive. Dette heldt han fram med fram til andre verdskrigen tok til i 1940. 

Trygve Wergeland gifte seg i 1937, og han og kona fekk seks born i lag. Eitt av dei var Hans Harry Wergeland.

Sementproduksjon
----------------

Alt i 1939 kjøpte han seg lastebil, og fekk kjøpt skøyte på nabogarden til Steine i 1944. I 1947, då Wergeland var i gang med å byggja ny løe på garden, oppdaga han store sandførekomstar på Steine. Dette kom godt med for å blanda betong som dei trong til løa, og utvikla seg etter kvart til det som skulle bli verksemda Halsvik Cementstøperi.

I 1955 starta han offisielt med produksjon av sementstein. Utstyret vart stadig betra etter kvart som produksjonen og økonomien auka. Han starta å byggja om løa på Steine til installering av betongblokkproduksjon.

Ny generasjon
-------------

I 1962 tok sonen Hans Harry Wergeland over som dagleg leiar i sementstøyperiet. Han investerte m.a. i bygningane til fiskemessa i Bergen, som han reiv og selde. Pengane vart m.a. brukt til innkjøp av nye, moderne maskiner til verksemda. I 1971 kjøpte Hans og systera Sølvi ut Trygve Wergeland frå verksemda.

I 1978 fekk Trygve Wergeland sjå at verksemda tok til med taksteinproduksjon, noko ho har halde fram med heilt fram til i dag. Verksemda er no flytt frå Steine til Sløvåg, har vakse enormt i omfang og fått namnet Wergeland-Halsvik AS.

Trygve Wergeland døydde i Gulen i 1979.

Kjelder
-------

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Trygve Hansson Wergeland.[*daud lenkje*]
* Dalsøyra skole si side om Wergeland Holding på Geoatlas.no[*daud lenkje*]
|  |
| --- |
| **Kristpalme** |
| KristpalmeKristpalme |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av Kristpalme Utbreiinga av Kristpalme |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Orden:** | Vierordenen Malpighiales |
| **Familie:** | Vortemjølkfamilien Euphorbiaceae |
| **Underfamilie:** | Acalyphoideae |
| **Stamme:** | Acalypheae |
| **Understamme:** | Ricininae |
| **Slekt:** | ***Ricinus*** |
| **Art:** | **Kristpalme** *R. communis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ricinus communis***L. 1753 |

**Kristpalme** eller **oljeplante** (*Ricinus communis*) er ein fleirårig plante som mellom anna kan brukast til utvinning av lakserolje. Planta er det einaste medlem av slekta ***Ricinus*** og av undertribusen ***Ricininae***.

I tropane kan planten vekse til store tre på opp til 12 meter. Blada vert opp til ca. 60 cm i diameter. Blomsterstandene består av små hann- og hoblomster som avløysast av store piggete frukter med 3 frø i kvar.

Frøar frå denne planten er kjende som kastorbønner. Olje vunne ut frå desse har mange bruksområde, blant anna i sjampo og balsam.
Det giftige proteinet ricin kan også utvinnast frå planta, men er ikkje feittløyseleg, og finst ikkje i farlege mengder i olja.

Dyrking
-------

I Noreg dyrkar ein som oftast planten someittårig solitærplante, som kan verte ca. to meter høge på éin sesong. Kristpalme kan òg dyrkast som fleirårig plante dersom han står frostfritt om vinteren.

Hendingar i Noreg knytt til denne planten
-----------------------------------------

* I 2007 vart planten fjerna frå gågata i Fredrikstad
* I 2011 døydde ein mann i Tromsø etter å ha laga stoffet frå kastorbønner.
* 2018 12. mars: Eit omfattende saneringsarbeid i ei leiligheit i eit privathus i Øvrelia på Paradis i Bergen då ein mann hadde freista laga ricin av kastorbønner frå kristpalme.

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Ricinus» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Den austlege ortodokse kyrkja**, eller berre **Den ortodokse kyrkja**, viser til kyrkjesamfunna innan ortodoks kristendom som skilde seg frå Den katolske kyrkja etter skismaet i 1054. Dei ortodokse kyrkjene, som var tilknytte Bysants, blei kjende som «Austkyrkja» medan kyrkja i Roma blei kalla «Vestkyrkja».

Kyrkja omfattar fleire sjølvstendige (autokefale) kyrkjer: Dei fire gamle patriarkata i Konstantinopel, Alexandria, Antiokia og Jerusalem, dei fem nye patriarkata i Russland, Serbia, Romania, Bulgaria og Georgia og elles erkebispedøme og eigne kyrkjer i ulike land.

Den store kyrkjesplittinga
--------------------------

Splittinga mellom kyrkjene hadde fleire årsaker, men eit nøkkelord her er «styreform». Prinsippet er slik: Dersom noko skulle koma med i kyrkjelovsboka (samling av alle vedtektene frå dei 7 allmenne kyrkjemøta) måtte det bli godkjend av heile kyrkja, dermed ordet økumenisk. Sett ifrå aust, gjekk patriarken i Roma sine eigne vegar og tok til å endra på overleveringa og kyrkjelovsboka utan godkjenning av eller rådslåing hjå dei andre patriarkane. Fleire gongar før splittinga vart patriarken av Roma refsa for desse innovasjonane og brot på dei opphavlege kyrkjereglene. Han valde heller å framheva sin eigen rett til dette pga. stillinga han si som «den fyrste» (*primus*). Slik austkyrkjene såg det, viste uttrykket heller til «den fyrste mellom likemenn».

Sett ifrå eigen ståstad, er det den austlege ortodokse kyrkja som vernar om den opphavlege, apostoliske *overleveringa* (m.a.o. *tradisjonen*) frå Kristi tid fram til no. Det vil ikkje seia at kyrkja ikkje har utvikla seg, men at all utvikling skal ha hendt innanfor ramma av overleveringa og i tråd med ho. Den ortodokse kyrkja godtok, godtek enno og skal i prinsippet fylgja vedtektene som vart vedteke under dei 7 økumeniske kyrkjemøta frå før den store splittinga frå 1054.

Den ortodokse kyrkja har ingen pave. Ingen biskop, erkebiskop eller patriark kan endra på regler eller tradisjonar på eiga hand. Dermed er det heller ikkje nokon av dei som er rekna som ufeilbarlege. På grunn av administrasjonsforma og konsensusprinsippet i endring av praksis i den ortodokse kyrkja har ho utvikla seg forholdsvis sakte, noko mange ortodokse kristne ser på som ein styrkje.

Kjelder
-------


* «den ortodokse kirke» i *Store norske leksikon*, snl.no.
| **Tirich Mir** |
| --- |
| Høgd: | Vest: 7 690 meter, aust: 7 692 |
| Geo. koord.: | 71° 50′A 36° 15′N |
| Land: | Pakistan |
| Klatrerute: | Bre-, snø- og isklatring |
| Første oppstiging: | Vest 1950: Arne Næss, P. Kvernberg,H. Berg, og T. Streather.Aust 1964: Ralph Høibakk ogAnders Opdal |

**Tirich Mir** er eit fjellmassiv med ein tvillingtopp, og det høgste fjellet i Hindukush i nordre Pakistan. Massivet dekkjer om lag 250 km² og femnar om om lag 15 andre toppar over 6 000 meter. 

Næraste by er Chitral, kor ein kan sjå begge toppane. Folkesetnaden der nytta opphavleg namnet Tirich Mir berre om Austtoppen, mens Vesttoppens verklege namn er Laghshor. Dette kjende ikkje Arne Næss til før i januar 1964. Derfor kan ein seie at 1950-ekspedisjonen i grunnen steig opp på Vesttoppen ved eit mistak. 1950-ekspedisjonen blir likevel rekna som første oppstiginga av Tirich Mir. I 1950 var det den fjerde høgste oppstiginga nokosinne — Annapurna I i Nepal vart erobra berre få veker føre (8 091 meter). 

Per Kvernberg var den første personen i 1950-ekspedisjonen som tok seg opp den siste etappen mot Vesttoppen den 22. juli 1950 etter å ha klatra åleine utan hjelp frå berar det siste døgnet. Arne Næss, Tony Streather og Henry Berg greidde toppen neste dagen.

### Kjelder

* Næss, A *Opp stupet til Østtoppen av Tirich Mir* Gyldendal Norsk Forlag, Oslo (1964)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Den australske økosonen slik som definert av WWF
**Den australske regionen** er ein biogeografisk region som inkluderer Australia, New Zealand, øya Ny-Guinea og mange av dei små øyane i området, hovudsakleg i den austlege delen av Indonesia. Han er ein av dei åtte biogeografiske sonane kloten vert delt opp i.

Biologisk sett, deler den australske regionen ein felles evolusjonær historie og har biotopar for mange felles unike plantar og dyr. Nokre er vanlege i heile området, medan andre er spesifikke for visse delar, men deler eit felles opphav. Det biologiske skiljet mellom Australasia og Asia er Wallace-linja, som representerer grensa mellom to tektoniske plater. Sulawesi og Lombok ligg austom linja, og Borneo og Bali ligg vest for ho.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Australiska regionen» frå Wikipedia på svensk, den 20. januar 2013.*

### Referansar

1. ↑  «Australasia ecozone». World Wildlife Fund. Arkivert frå originalen 7. oktober 2006.

Bakgrunnsstoff
--------------

* RedOrbit.com Arkivert 2013-01-16 ved Wayback Machine. Australasia Ecozone Arkivert 2014-01-04 ved Wayback Machine. henta 20. januar 2013
Menn i tradisjonelle mongolske klede (deel) i Kharkhorin.
**Deeldrakt** eller **deel** (mongolsk дээл deːɮ; burjatisk дэгэл dɛɡɛɮ) er ei tradisjonell mongolsk klesdrakt og nasjonaldrakt. Ho er blitt brukt gjennom mange hundreår av mongolar, tyrkiske folk og tungusiske folk. Drakta har form som ei kåpe liknande ein kaftan. Ho har to overlappande framstykke som ein lukkar ved høgre armhole og nedover. Ein bruker også belte, typisk eit breitt tøystykke, om livet. Drakta når typisk nedfor knea til brukaren og vidar seg ut mot botnen. Deeldrakter kan vera blå, olivenfarga, burgundar eller andre fargar. Dei kan vera av bomull, silke, ull eller brokade. 

Deel er framleis vanleg klesdrakt for både kvinner og menn utanfor større byar, særleg blant nomadiske gjetarar. I byar blir deel for det meste brukt av eldre, eller i samband med festar og høgtider.

Galleri
-------

* Kvinne i deeldrakt i 1913.Kvinne i deeldrakt i 1913.
* Jente i deeldrakt i 1972Jente i deeldrakt i 1972
* Munkar i deeldrakter i 2001Munkar i deeldrakter i 2001
* Den tuvanske musikkgruppa Alash i deeldrakt i 2007Den tuvanske musikkgruppa Alash i deeldrakt i 2007
* Bogeskytar i deeldrakt i 2014Bogeskytar i deeldrakt i 2014
* Nomadekvinne i deeldrakt i 2018Nomadekvinne i deeldrakt i 2018
* Mongolar i deeldrakter i Ulan Bator i 2018Mongolar i deeldrakter i Ulan Bator i 2018

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deel (clothing)» frå Wikipedia på engelsk, den 21. desember 2021.*
**Waipu** er ein liten by på New Zealand med sterk skotsk kulturarv. Han ligg i Bream Bay i Whangareidistriktet i regionen Northland. Ved folketeljinga i 2006 hadde byen 1491 innbyggjarar.

Historikk
---------

Waipu var sentrum i ein betydeleg presbyteriansk busetnad leia av av den karismatiske presten Norman McLeod, som førte tilhengjarane sine frå høglandet i Skottland til New Zealand via St. Ann's på Nova Scotia og Australia. Fem skipslaster med i alt nesten 1000 nybyggjarar kom til Waipu i 1850-åra, og blant immigrantane var folk som drog ut frå Skottland alt i 1817, mellom dei presten.

I 1914 vart det stukke ut ei jarnvegslinje mellom North Auckland Line og Waipu for å vera til nytte for landbruksverksemdene i området. Bygginga av linja vart utsett p.g.a. den første verdskrigen, men i 1920 vart 25 menn sette i gang med grunnarbeidet. Alt kring 1924 var private motorkøyrety vorte meir vanlege, og utbygging av jarnvegslinjer i tynt folkesette område mindre naudsynte. Det var heller ikkje noko nevneverdig industriell aktivitet i Waiputraktene, så sidelinja syntest ikkje lenger økonomisk, og bygginga vart avslutta før det var blitt lagt ei einaste skjene.

Attraksjonar
------------

Eit årleg høgdepunkt i byen er «Høglandsleikane» (*Highland Games*) som vert skipa til ved nyttårstider.

Like utanfor byen ligg grottene Waipu Caves, som er kjende for å vera tilhaldsstad for ei mengd jonsokormar.

Referansar
----------

1. ↑  Geoffrey B. Churchman and Tony Hurst, *The Railways of New Zealand: A Journey Through History* (Auckland: HarperCollins, 1991), pg. 100.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Waipu Online Arkivert 2007-07-06 ved Wayback Machine.
* Waipu Museum
* Waipu presbyterianske kyrkje (engelsk) Arkivert 2007-02-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Denne artikkelen handlar om den tidlegare kommunen. For tettstaden som ofter vert kalla berre Ølen, sjå Ølensjøen.* 

Frå Ølensjøen.
**Ølen** er ein tidlegare kommune i Sunnhordland. Kommunen vart frå 1. januar 2002 overført frå Hordaland fylke til Rogaland fylke i samsvar med fleirtalet av innbyggjarane sine ynske. Seinare vart Ølen kommune slege saman med den dåverande Vindafjord kommune, som kommunen grensa til over land i sør. Kommunen grensa dessutan til Etne kommune i Hordaland fylke i aust, og over sjøen til Hordalandskommunane Kvinnherad kommune og Stord kommune i nord og Sveio kommune i vest.

Kommunesenteret Ølensjøen var den største tettstaden. Andre tettstadar var Ølensvåg, Vikebygd og Bjoa.

Historie
--------

Namnet Ølen kjem av norrønt språk Olund eller *Ǫlund*. Dette kan ha vore det opphavlege namnet på Ølensfjorden. Tilhøyrande innbyggjarnamn er Ølensbu eller Ølsbu. Namnet har samanheng med norrønt *ala*, næring eller føde, og kan sikta til rikdom på fisk. Namna Ølensjøen og Ølensvåg er laga ut frå namnet ǫlund. Eit namn nytta i dansketida var Aalund (Ålund). Namnet vart nytta til innpå 1800-talet. Ølen vart eigen kommune i 1916, og omfatta då kyrkjesokna Ølen og Bjoa. I 1964 kom til Austre Vikebygd til. Det heradet Vikebygd vart delt mellom kommunane Sveio kommune og Ølen. Før 1916 var Ølen ein del av Fjelberg (Fjeldberg) herad og prestegjeld. Ølen høyrde til dette prestegjeldet fram til 1954, då Ølen vart eige prestegjeld som omfatta sokna Ølen og Bjoa, frå 1964 òg Vikebygd sokn. Soknet er i dag tilsvarande Ølen kommune.

Ølen kommune vart slegen saman med Vindafjord den 1. januar 2006. Namnet på den nye kommunen vart Vindafjord, kommunesenteret vart lokalisert i Ølen sentrum ved Ølensjøen. Nytt felles kommunestyre var det val på i samband med stortingsvalet 2005. Ved kommunesamanslåinga vart òg eit nytt kommunevåpen laga til nye Vindafjord kommune, dette hadde same utforminga som kommunevåpenet til Ølen kommune, men der grønfargen var erstatta med raudt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kommunefakta (Rogaland) - frå Statistisk sentralbyrå
* "Nye Vindafjord" - informasjon om kommunesamanslåinga Arkivert 2006-04-02 ved Wayback Machine.
* NRK Rogaland om Ølen kommune Arkivert 2011-11-15 ved Wayback Machine.

Litteratur
----------

* Anders Haugland og Toralf Tvedt: Gardar og ætter i Ølen, bygdebokverk i fire band utgjevne 1986 - 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Tuloma** (russisk Тулома, finsk *Tuulomajoki*, skoltesamisk *Tuållâmjokk*) er ei elv på Kolahalvøya i Murmansk oblast i Russland. Elva er 64km lang og har eit nedslagsfelt på 21 500 km². Elva har ei middelvassføring på 255 m³/s. 

Elva spring ut rundt Saariselkä og Urho Kekkonen nasjonalpark heilt aust i Lapplands län i Finland. Sjølve Tulomaelva vert danna der elvane Lotta og Nota i innsjøen Notozero, og elva munnar ut i Kolabukta like ved Murmansk på Kolahalvøya i Russland.

Vasskraft
---------

Det er bygd to vasskraftverk i elva. Det første kraftverket som vart bygd, Nedre Tuloma, ligg ved byen Murmasji eit lite stykke frå munningen. Det andre og største kraftverket, Øvre Tuloma, ligg ved Verkhnetulomskij 60 km lengre opp i elva. Det er her bygd ei 62 meter høg demning, som dannar eit vassmagasin som er opptil 20 km breitt og som strekkjer seg 120 km oppover Tuloma. 

| Vannkraftverk | Byggeår | Fallhøyde | Max effekt | Middelproduksjon |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Nedre Tuloma | 1934-38 | 19 m | 56MW | 250 GWh |
| Øvre Tuloma | 1961-66 | 62 m | 268 MW | 800 GWh |
|

(Lenhydroproject) Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

Fiske
-----

Tuloma var tidlegare ei utmerka lakseelv, på linje med Tanaelva i Finnmark i produktivitet, med ein årleg fangst på over 100 tonn. Ved Padunfossen ved utløpet av Notozero hadde skoltesamane rettar til å fange laks i stengsel, og det vart kvart år fanga fleire titals tonn med laks der. 

Men då kraftverka vart bygd vart gyteplassane og vandrerutene til laksen øydelagt. Ved det første kraftverket vart det etter nokre år bygd ei fungerande laksetrapp, og etter kvart tok fisket seg opp mot gamle høgder. Men då det store kraftverket Øvre Tuloma og demninga ved Verkhnetulomskij vart bygd kollapsa laksefisket i elva. Notozero vart ein del av det store Verkhnetulomskoje-magasinet, og Padunfossen vart borte. Det vart bygd ein fiskeheis ved demninga, men den fungerte ikkje og vart lagt ned etter kort tid. Det er likevel framleis ei lita, gjenverande laksestamme i Tuloma, som gyt i dei uregulerte sideelvane nedanfor demninga, då særskild i elva Petsja.

Det skjer no arbeid for å kartlegge høva for å gjenoppbygge ei laksestamme i Tuloma, ved hjelp av tiltak som vil tillate laksen å passere demningane og nå fram til gyteplassar i dei øvre sideelvane i vassdraget, som framleis er i sin naturlege tilstand. Håpet er at dette vil føre fordelar og inntekter til området, i form av fritidsfiske og økoturisme.

Sjå òg
------

* Samiske stadnamn i Russland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tuloma» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *tuulomajoki.fi*, arkivert frå originalen 20. mars 2007, henta 31. oktober 2008
2. ↑  *Tuloma River Project*, arkivert frå originalen 5. januar 2006, henta 31. oktober 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Tullingesjön** er ein innsjø som ligg mellom Tullinge og Tumba i Botkyrka kommun sørvest i Storstockholm.

Tilløpet til Tullingesjön er Tumbaån og Älvestaån frå Tumbasida i vest. Tullingesjön har, sidan utgravinga av Flottsbro kanal på 1700-talet hatt samband med Mälaren, utløpet er i nord, via Flottsbro kanal til Albysjön, og vidare via Fittjaviken til Vårbyfjärden i Mälaren.

På Tullingesida ligg Tullinge kyrka og Tullinge gard. Stendalsbadet er ein populær badeplass, og ligg langs breidda ein dryg kilometer lengre nord. På sørsida av innsjøen går Huddingevägen og pendeltogbanen Södertälje–Stockholm–Märsta.

På Tumbasida, låglandet, ligg Vita villorna og Röda villorna, som opphavleg vart oppført for tilsette ved Seperator, seinare Alfa Laval, men er no utleigeleiligheiter disponert av Botkyrkabyggen.

Ved nordsida ligg Flottsbro, eit alpint vintersportssenter med ein 100 meter høg skibakke. Langs Tullingesjön går «utsiktsrundan», ein ca. fire km lang turløype med god utsikt over innsjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tullingesjön» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tullingesjön Arkivert 2010-08-12 ved Wayback Machine. Miljödatabasen

Koordinatar: 59°12′57″N 17°52′27″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 21°13′12″S 68°28′6″W﻿

**Aucanquilcha** er ein vel 6 000 moh. høg stratovulkan i Antofagasta-regionen i det nordlege Chile, vest for grensa til Bolivia. Han består av fleire overlappande kjegler langs ein lang rygg. Vulkanen har svak episodisk fumarole-aktivitet og store svovelavsetningar i toppområdet. Under istidene i Pleistocen var vulkanen dekt av ei over 45 km² stor iskappe som nådde ned til 4 600 meter over havet og laga store morenar. Det siste utbrotet til vulkanen skjedde for om lag 170 000 år sidan.

Fram til 1990-talet var ei svovelgruve i drift nær toppen av Aucanquilcha. Ho var då verdas høgstliggjande gruve, knytt til det som kanskje var verdas høgstliggjande køyrbare veg. Vegen er ikkje farbar for køyretøy i 2012. Ei arbeidarbrakke på ca 5 500 meters høgde var den høgste, permanente busetnaden. Gruvedrifta på vulkanen starta i 1913, og svovelen vart den fyrste tida frakta bort ved hjelp av lamaer. Ei 22 km lang taubane som kunne frakte svovelen ned i bøtter vart fullført i 1935. Etterkvart vart denne erstatta av ein veg som slyngjer seg mot toppen gjennom fleire hårnålssvingar, og var i stand til å bere 20-tonns dumperar.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Aucanquilcha» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Aubervilliers |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Île-de-France  Seine-Saint-Denis |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  5,76 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 71 600   10 961/km² |
| Koordinatar | 48°54′53″N 02°22′52″E﻿Koordinatar: 48°54′53″N 02°22′52″E﻿ |
| Høgd over havet | 38 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.aubervilliers.fr |
| Plassering |
|  |

**Aubervilliers** er ein kommune i dei nordaustlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 7,2 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus. Med over 70 000 innbyggjarar fordelt på berre litt over 5 km² er han ein av kommunane i Europa med størst folketettleik. 

Datasenteret Telecity Paris, som husar Wikimedia sine servarar, ligg i Aubervilliers.

Namn
----

I mellomalderen vart namnet Aubervilliers skrive som *Alberti Villare*, som tyder «eigedomen (*villare*) til Adalbert». Adalbert er eit germansk førenamn som tyder «adleg (Adal-) og kvikk (-bert)», og som har gjeve det meir moderne namnet Albert.

Historie
--------

1. januar 1860 vart byen Paris gjort større ved å annektere nabokommunane. Samtidig vart ein liten del av kommunen Aubervilliers annektert av Paris, medan kommunen La Chapelle-Saint-Denis vart oppløyst og delt mellom Paris, Aubervilliers, Saint-Denis og Saint-Ouen. Aubervilliers fekk derimot berre ein liten del.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Robert George Meek** eller **Joe Meek** (5. april 1929–3. februar 1967) var ein plateprodusent og låtskrivar frå England og rekna som ein av dei første og mest oppfinnsame sjølvstendige produsentane i verda.

Den mest kjende songen han arbeidde på var hitten til The Tornados, «Telstar» i 1962, som var den første singelen av eit britisk band som gjekk til topps på den amerikanske singellista. Han låg òg fem veker på toppen av den britiske lista og Meek fekk ein Ivor Novello Award for produksjonen same året.

Andre store hittar som han arbeidde på var «Don't You Rock Me Daddy-O» og «Cumberland Gap» av Lonnie Donegan (som lydteknikar), «Johnny Remember Me» av John Leyton, «Just Like Eddie» av Heinz, «Angela Jones» av Michael Cox og «Have I the Right?» av The Honeycombs. Meek sitt konseptalbum *I Hear a New World* vert rekna som ein milepåle i moderne musikk for den nyskapande bruken av elektroniske lydar.

Joe Meek produserte òg musikk for filmar, mellom anna *Live It Up!* i 1963.

Perioden med kommersiell suksess som produsent var kortvarig og Meek fekk etter kvart stor gjeld og vart deprimert. 3. februar 1967 tok han livet av husvertinna si med ei hagle, før han skaut seg sjølv.

Meek var ein pioner innan musikkproduksjon. På ei tid då mange lydteknikarar gjekk kledd i kvite laboratoriefrakkar, spelte han inn musikk i sitt eige studio og var aldri redd for å manipulere lyden for å skape effektane han var ute etter. Då han spelte inn «Johnny Remember Me», var til dømes fiolinane plassert i trappene, trommerslagaren nesten på badet, og blåserekka stod i ein annan etasje. Han var av dei første som fysiske separerte instrumenta, og handsama instrument og stemmer med ekko og klang, og køyrte lydsignala gjennom sine eigne heimelagde elektroniske utstyr.

Litteratur
----------

* John Repsch: *The Legendary Joe Meek* (1989) ISBN 1-901447-20-0
* Barry Cleveland: *Creative Music Production - Joe Meek's BOLD Techniques* (2001) ISBN 1-931140-08-1
* Nick Moran with James Hicks: "Telstar - The Joe Meek Story", (2007) ISBN 978-1-84002-588-0

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joe Meek» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Tony Kent *Holloway Road Hit Factory* (Intervju 2007) www.redferns.com

1. ↑   Oberon Books

Bakgrunnsstoff
--------------

* BBC Music: Joe Meek
* Biografi av John McCready (Mojo Magazine) Arkivert 2009-02-07 ved Wayback Machine.
* Joe Meek: Portrait of a Genius feature
* Liste over innspelingar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| ***Joey***  Song av Bob Dylanfrå albumet *Desire* |
|  |
| **Utgjeve** | 5. januar 1976 |
| **Innspelt** | 30. juli 1975, 11. august 1975 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 11:05 |
| **Selskap** | Columbia |
| Låtskrivar(ar) | Bob Dylan, Jacques Levy |
| **Produsent** | Don DeVito |
|
| Kritikk |
| * *Allmusic* lenkje
 |
|

**«Joey»** er ein song av Bob Dylan frå 1976 på albumet hans *Desire*. Songen vart skriven av Dylan og Jacques Levy, som samarbeidde med Dylan på dei fleste av songane på albumet. I eit intervju frå 2009 hevda Dylan at Levy hadde skrive heile teksten til denne songen. Som ein annan long song på albumet, «Hurricane», er «Joey» biografisk. Songen omhandlar livet og dødsfallet til gangsteren Joey Gallo, som vart drepen ved Umberto's Clam House i Little Italy, den 7. april 1972.

Bakgrunn
--------

|  |  |
| --- | --- |
| Joey, Joey
What made them want to come and blow you away?

Bob Dylan   |  |

Songen omhandlar Gallo på sympatisk vis, trass den valdelege livsførselen hans. Gallo hadde vorte skulda for minst to mord og var dømd for fleire alvorlege lovbrot. Men i songen vert han hylla for å vere imot våpen, vere motvillig til å ta livet av gislar og for å verne drap på familien sin. Han framstår som ein ufrivillig deltakar i lovbrota til gangstergjengen sin, og at han derfor ikkje fortente lagnaden sin. På grunn av det sympatiske synet vart Dylan og songen kraftig kritisert.

Allmusic skildrar musikken i songen som «vakker», og at det ikkje vert monotont, trass den lange lengda. Songen har ein trekkspel-liknande lyd. Dylan syng mange av versa med hjerteskjerande dugleik og timing. Emmylou Harris syng korvokal og er særleg medverkande til å skape ein sorgfull atmosfære.

Anna
----

I ein lesarundersøking i Mojo vart «Joey» kåra til den 74. mest populære Dylan-songen gjennom tidene. Dylan spelar sjeldan songen på konsertar og han har også sjeldan vorte spelt av andre artistar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joey (Bob Dylan song)» frå Wikipedia på engelsk, den 25. august 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bjorner Columbia Recording Studios, New York City, august 11, 1975 Bjorner's Still on the Road.
2. ↑  «Bob Dylan Talks about His New Record with Bill Flanagan» (PDF). Henta 25. august 2010. [*daud lenkje*]
3. 1 2 3 4 5  «Joey». allmusic. Henta 25. august 2010.
4. 1 2 3 4 5 6  Varesi, A. (2002). *The Bob Dylan Albums*. s. 131–133. ISBN 9781550711394.
5. 1 2 3  Mellers, W. (1984). *A Darker Shade of Pale*. s. 187–188. ISBN 0-19-503622-0.
6. ↑  «100 Greatest Dylan Songs». *Mojo*. Henta 8. juli 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Teksten
**Llanquihue-provinsen** (spansk: *Provincia de Llanquihue*) er ein av fire provinsar i den chilenske regionen Los Lagos. Hovudstaden er Puerto Montt. Den nest største innsjøen i landet, Llanquihuesjøen, ligg i provinsen. Her er dessutan fire vulkanar: Osorno, Calbuco, Puntiagudo og Cerro Tronador.

Europeisk busetjing av Llanquihue byrja i 1852 då tyskarar vart oppmoda til å immigrere til det sørlege Chile. 
Regionen er kjend for naturopplevingar og dessutan for sjømaten frå hamnene Puerto Montt og Calbuco.

I 2017 var folkesetnaden 408 052 i provinsen, av dei hadde ca. 75 % adresse i kommunen Puerto Montt. Dei øvrige kommunane i provinsen er Calbuco, Cochamó, Fresia, Frutillar, Llanquihue, Los Muermos, Maullín, og Puerto Varas.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Llanquihue Province» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2023.*

Referansar

1. ↑  Data fra folketeljinga i Chile 2017 i grafisk navigator Henta 6. februar 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Llanquihue-provinsen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |