recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Klassisk musikk** |
| Mellomaldermusikk | (476 – 1400) |
| Renessansen | (1400 – 1600) |
| Barokken | (1600 – 1760) |
| Rokokko | (1720 – 1770) |
| Wienerklassisismen | (1730 – 1820) |
| Romantikken | (1815 – 1910) |

**Musikk i mellomalderen** er musikk frå perioden mellom om lag år 500 og 1400. Musikken er i stor grad anonym og er i størstedelen av perioden dominert av kyrkjeleg musikk, særskild gregoriansk song. Først ved 1300-talet vart det vanleg at komponistnamnet følgjer musikken. På omtrent same tid vart fleirstemd musikk populært og då spelar omgrepet *ars nova* ei markant rolle.

Kunstmusikk/kyrkjemusikk
------------------------

Kunstmusikk frå mellomalderen er stort sett einstydande med kyrkjemusikk, fordi det var denne musikken som vart sett på som viktig nok til å noterast ned, etter som det var både tungvint og dyrt å notere på pergament på denne tida. Det fanst derimot òg ein rik kultur av verdsleg musikk.

### Framvekst av musikk-notasjon

Eit viktig trekk ved det ein tenker på som klassisk musikk, er at han er notert ned på notar. Det moderne notasjonssystemet for musikk har røter i kyrkjemusikken i mellomalderen. Det vart etterkvart viktig å notere ned standardrepertoara i kyrkjemusikken, den gregorianske songen, og neumene, forløparen til moderne notasjon, vart utvikla.

### Modal-epoken eller Notre Dame-epoken

I perioden 1170-1250 var Notre Dame-kyrkja i Paris eit viktig senter for komponert fleirstemmig musikk. Viktige komponistar var Leonin og Perotin. Dei nytta neumer, og eit rytmisk system som vert kalla modalnotasjon.

### Ars antiqua

Perioden frå 1250-1300 vert kalla *ars antiqua*. I denne perioden voks fleire sjangrar fram, som motett, den polyfone cantilenaen, og teknikken hoquetus. Det viktigaste var kanskje at den moderne måten å notere rytme på gradvis vart utvikla. 

### Ars nova

1300-talet vart skildra alt i samtida som *ars nova* (Den nye kunsten). Italia opplevde ein velstandsperiode, og utvikla eit rikt kulturliv. I Italia vert epoken skildra som *trecento*. Den klassiske musikken byrja til ein viss grad å lausrive seg frå kyrkja.

**Italienske komponistar:**

* Francesco Landini (1325-1397)

* Johannes Ciconia (1335-1411)

**Franske komponistar:**

* Philippe de Vitry (1291-1361)

* Guillaume de Machaut (1300-1377)

**Musikkformer:**

* Franske Chanson-former: rondeau, virelai, ballade

* Italienske songformer: Madrigal, caccia, ballata

* Isorytmisk motett

* Macheaut's Messe de Nostre Dame, den første komplette gjennomkomponerte messa.

Tidslinje over komponistar i mellomalderen
------------------------------------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Musikk i middelalderen» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ *Gads Musikhistorie*
**Stormark** er ei grend ved sørenden av Fedje. Stundom har staden òg vorte kalla **Æskjæret** etter eit lite skjer som ligg rett søraust for Fedje. Namnet vart opphavleg nytta om dei store torvmyrene som utgjer meste parten av Fedje. 

Dei første busetnadene i Stormark dukka opp om lag 1885, truleg som følgje av torvdrifta i Stormark. Det vart då laga ei eiga hamn, slik at brukarane fekk lett tilgang til havet og fiskefelta. Her var avgrensa jordbrukstilhøve, så fisket var i stor grad levevegen for dei som budde her, kanskje i enno større grad enn på nordenden av Fedje. Ein del arbeidde òg i torvdrifta. Dei fleste av dei som busette seg her på denne tida kom ikkje frå nordenden av Fedje, men sørfrå Øygarden og vestsida av Radøy, noko som viser at det var sjøvegen som knytte folk saman på denne tida. 

I starten var det Fedje Torvkompagni som eigde heile Stormark og i 1901 vart det seld til det nye Fedje Torvbruk AS for 20 000 kroner. Dette selskapet bygde større pakkhus og nye skjenegangar og togvogner for å frakte torva ned til hamna. Særleg under den første verdskrigen var torvdrifta stor, då etterspurnaden etter brensel i til dømes Bergen var stor. Torvbruket på Fedje fekk då stor omsetnad og var ei god ekstrainntekt for innbyggjarane. 

Fleire av gardane nord på Fedje hadde sine eigne parsellar i torvmyrene i Stormark, og sidan talet på folk og bruk hadde auka, og torvopptaket hadde vorte intensivert, vart ein etter første verdskrigen redd for at beite- og torvressrursane skulle ta slutt. Dei ønskte derfor å sikre seg parsellane sine. Fedje Torvbruk meinte derimot at dei ikkje hadde eigedomsrett i området, berre bruksrett, og var imot ei slik utskifting. Men då etterspurnaden etter torv som brensel gjekk ned etter krigen var over, enda det med at Fedje Torvbruk selde torvmyrane i Stormark til alle 58 brukarane, både nord på Fedje og i sør, som hadde bruksrettar i utmarka. Salssummen var totalt 60 000 kroner og inkluderte alt utstyr, som skjenegangar, vogner og torvhus. Med dette tok den kommersielle torvdrifta slutt. 

I 1922 vart det bygd skulehus i Stormark, og det var eigen skule her til 1960, då ein ny skule vart bygd på Svena.

Kjelder
-------

* Arvid Skogseth (1997). *Fedje og folket: Gards- og ættesoge for Fedje*. Fedje kommune.
**Bill Koch**, fullt namn **Willam Conrad Koch**, (fødd 7. juni 1955) er ein USA-amerikansk tidlegare langrennsløpar som vann verdscupen i langrenn 1982, og tok OL-sølv på 30 km i 1976 og VM-bronse på same distansen i 1982. Koch vert hugsa som utøvaren som tok i bruk einfots-skøyting. Han er frå Brattleboro i delstaten Vermont.

### Aktiv

Koch endra langrenn som idrett då han viste at einfots-skøyting lønte seg under visse tilhøve.
Under Vinter-OL 1976 overraska han stort då han vann sølvmedaljen på opningsdistansen 30 km langrenn under vinterleikane i Seefeld, og sidan vart sjettemann på 15 km.

Dei neste åra nådde Koch heller sjeldan opp mot toppen av resultatlistene. Gjennom 1982-sesongen vann han derimot fire av dei ti renna i verdscupen, noko som gav han sigeren i verdscupen i langrenn 1982. Dessutan sikra han seg bronsemedaljen på 30 km under Ski-VM i Oslo. Også i 1983-sesongen prega Koch verdscuptevlingane med andreplass i Reit im Winkl, siger på tremila under prøve-OL i Sarajevo og ein tredjeplass i Anchorage, og dermed enda som tredjemann i verdscupen 1983.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1976: Sølvmedalje på 30 km og nr 6 på 15 km i Vinter-OL 1976 i Innsbruck
* 1978: Nr 7 på 15 km i Telemark i Wisconsin
* 1979: Nr 6 på 15 km i Telemark og Holmenkollen
* 1980: Nr 2 på 15 km i Reit im Winkl
* 1981: Nr 8 på 30 km i Falun
* 1982: Vinnar av verdscuprenn i Le Brassus, Aosta, Falun og Kastelruth
* 1983: Vinnar av 30 km i Sarajevo
* 1984: Nr 17 på femmila under Vinter-OL i Sarajevo

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Nordre valkrins** (nordsamisk: *Davveguovllu válgabiire*, bokmål: *Nordre valgkrets*) er ein valkrins ved Sametingsvala i Noreg frå og med valet i 2009. Krinsen vert også kalla valkrins 3. Stemmerett i krinsen har dei som er busette der og er innførte i manntalet til Sametingsvalet. I 2017 var det 2540 personar som var registrerte i manntalet i området.

Krinsen femner kommunane Nordkapp, Måsøy, Kvalsund, Hammerfest, Hasvik, Alta og Loppa i Finnmark fylke, og Skjervøy, Kvænangen og Nordreisa i Troms fylke.

Det skal ved valet i 2015 veljast inn seks sametingsrepresentantar frå krinsen. Sametinget skal til saman ha 39 representantar.

Krinsordninga ved Sametingsvala vart endra framfor valet i 2009. I staden for dei 13 krinsane ein nytta ved Sametingsvala i 1989, 1993, 1997, 2001 og 2005, er det frå 2009 sju krinsar. Nordre valkrins tilsvarar den tidlegare krinsen Alta/Kvalsund valkrins i tillegg til Nordkapp og Måsøy kommunar som tidlegare var del av Porsanger valkrins, og Skjervøy, Kvænangen og Nordreisa kommunar som høyrde til Nord-Troms valkrins.

Parti og vallister som stilte til Sametingsvalet i 2017 i Nordre valkrins
-------------------------------------------------------------------------

Desse partia og vallistene stilte til Sametingsvalet i 2017 i krinsen.

* Árja
* Arbeidarpartiet
* Framstegspartiet
* Høgre
* Nordkalottfolket
* Norske Samers Riksforbund
* Senterpartiet
* Šiella

Referansar
----------

1. 1 2  *Lov om Sametinget og andre samiske rettsforhold (sameloven).* på nettstaden lovdata.no
2. ↑  «Sametingets valgmanntall 2017», *www.sametinget.no*, arkivert frå originalen 26. februar 2019, henta 26. februar 2019
3. ↑  *Mandatfordelingen.* Sametinget. Henta frå  Arkivert 2019-02-26 ved Wayback Machine. den 25.2.2019.
4. ↑  «Ny valgordning» på nettstaden til Det norske sametinget[*daud lenkje*]
5. ↑  *Sametingsvalget 2009*: «3. Davveguovllu válgabiire/Nordre valgkrets» på nettstaden til NRK Sameradioen
6. ↑  «Valgkrets 3 Nordre», *www.sametinget.no*, arkivert frå originalen 27. februar 2019, henta 26. februar 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* *FOR 2008-12-19 nr 1480: Forskrift om valg til Sametinget* på nettstaden lovdata.no
* *Sametingsvalget 2009 – Rundskriv om endringer i valgbestemmelsene i sameloven og forskrift om valg til Sametinget* på nettstaden til Den norske regjeringa

| * v
* d
* e
Valkrinsar ved Sametingsvala |
| --- |
|  | Austre • Ávjovárri • Nordre • Gáisi • Vesthavet • Sørsamisk • Sør-Noreg |  |
**Curt Hansen** (fødd 18. september 1964) i Bov i Sønderjylland er ein dansk stormeister i sjakk og ein av dei sterkaste sjakkspelarane i Danmark gjennom tidene.

Han fekk det store gjennombrotet sitt 17 år gammal, då han vann europamesterskapen i sjakk for juniorar i 1982. Dette følgde han opp med danmarksmeisterskapen og nordisk meisterskap i sjakk det følgjande året, og i 1984 blei han verdsmeister i sjakk for juniorer. Enda eit år seinare hadde han oppfylt krava for å stormeister. Høgaste FIDE-rating er 2635 frå juli 2004, pr. november 2010 hadde han 2619. Høgaste plassering på verdsrankingen var i 1992, då han var nummer 14. Han har vunne om lag 20 større sjakkturneringar, seks danmarksmeisterskap, tre tyske lagmeisterskap med Köln Porz og 61 poeng på 94 landskampparti, mellom anna 66% i 48 OL-parti.

Curt Hansen er også ein framståande postsjakkspelar, der han også er stormeister.

Curt Hansen har sidan 1986 vore redaktør for sjakkspalta i Jyllands-Posten.

Danmarksmeisterskap
-------------------

Curt Hansen har vunne turneringa seks gongar: 1983, 1984, 1985, 1994, 1998 og 2000.

Viktige turneringssigrar
------------------------

* Junior-EM Groningen 1982 (10/13 poeng).
* Nordisk meisterskap Esbjerg 1983 (8,5/11 - første stormeister-norm).
* Multi-tabs GM-turnering Gladsaxe/Farum 1983(6/9 kategori 8).
* Junior-VM Kiljava Finland 1984 (10,5/13 - andre stormeister-norm).
* Borgarnes Island 1984 (8/11, kategori 8).
* Politiken Cup Vejstrup 1989 (6,5/9, kategori 10).
* Groningen 1991 (6/9, kategori 13).
* Super Chess Cup Tåstrup 1992 (6,5/9, kategori 13).
* Vejle 1994 (6,5/9, kategori 10).
* Malmö Sverige 1994 (7/9, kategori 12).
* Nordisk meisterskap og soneturnering Reykjavik 1995 (8,5/11).
* Samba Cup (Skanderborg) 2003 (5,5/9)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi på SIS-MH Masters
* Statistikk hos ChessWorld.net
* Curt Hansen sine sjakkparti hos chessgames.com, vitja 19. august 2011
* Curt Hansen sitt ratingkort hos FIDE, vitja 19. august 2011

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| **Storrfamilien** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrike:** | Viridiplantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Grasordenen Poales |
| **Familie:** | **Storrfamilien** CyperaceaeJuss. 1789 |

**Storrfamilien** eller **halvgrasfamilien** (*Cyperaceae*) høyrer til einfrøbladingane. Dette er ei stor gruppe oftast fleirårige plantar med renneforma eller trådforma blad. Dei har trekanta eller rundt strå utan ledknutar. Slekta *Cladium* har innhole strå, dei andre slektene ikkje. Blomstrane samla i aks. Blomsterdekke vantar eller finst som hår eller børstar. Plantane har tre eller to mjølberarar og nøttefrukt. Nøtta har to eller tre kantar etter som det er to eller tre arr.

Fjøresevaks

Kjelder
-------


* Svensk wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Storrfamilien**
**Robert Bylot** var ein britisk oppdagar som levde på byrjinga av det 1600-talet. I perioden 1610-16 var han med på fire sjøferder til Arktis. Han var av lågare stand, men makta å avansere til skipskaptein i den kongelege britiske marinen.

Sjøferdene
----------

Bylot var fyrstestyrmann på Henry Hudson sitt skip *Discovery* på Hudsons 1610-11-ekspedisjon til det som i dag er kjent som Hudsonbukta. Våren 1611 ynskte Hudson å halde fram med ekspedisjonen, medan mannskapet ville returnere heim. Usemje mellom kapteinen (Hudson) og medlemer av mannskapet enda med at Bylot vart fråteken sin rang. Sidan kom det til mytteri og Hudson, sonen hans og fleire sjømenn vart sett om bord i ein open båt. Ved hjelp av sine evner som navigatør makta Bylot å føre skipet trygt heim frå Arktis. Etter heimkoma til England vart Bylot rettsforfylgd for mytteri, men frikjend.

Bylot returnerte til Hudsonbukta i 1612 med Sir Thomas Button. Ekspedisjonen overvintra ved munningen av Nelsonelva, og våren 1613 heldt dei fram mot nord. Skipa kom så langt nord som 65° nordleg breidd, før dei la kursen heim til England.

I 1615 vart Bylot hyra av Muscovy Company til å finne Nordvestpassasjen som kaptein på *Discovery*. Under denne sjøreisa prova Bylot at Hudsonsundet ikkje kunne vere skipsrute til Asia.

Muscovy Company hyra Bylot også året etter, for å halde fram søket etter Nordvestpassasjen. På denne turen hadde han assistanse frå losen William Baffin. Bylot-Baffin-sjøferda kartla det som i dag heiter Baffinbukta. Sjøferda oppdaga elles både Smithsundet og Lancastersundet. Gjennom det siste skulle ein tre hundreår seinare finne Nordvestpassasjen. Bylot nådde heilt nord til 77° 45' nord, så langt nord skulle ingen europear nå før 236 år seinare.

Kartografane i England festa ikkje tru til Bylot og Baffins verk i Baffinbukta. Så seint som i 1812 viste kart over området berre til stiplalinjer; med kommentaren *Baffinbukta etter W. Baffin i 1616, i dag ikkje tiltrudd*. Då John Ross kom til området i 1821, viste karta etter Bylot-Baffinsjøferda seg å vere mykje nøyaktige.

Den britske offentlegheita gav all æra for oppdaginga til Baffin, Bylot vart rett og slett oversett. Historikaren Farley Mowat har opna for to forklaringar til dette. Ein grunn kan vere at Bylot kom frå eit lågare lag i det standsorienterte engelske samfunnet enn Baffin, andre grunnen kan vere hans medverknad i mytteriet under Hudsonekspedisjonen.

Bylotøya i kanadisk Arktis er oppkalla etter han.

* *Denne artikkelen bygger på «Robert Bylot» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2009.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Robert Falcon Scott** (6. juni 1868–29. mars 1912) var offiser i den britiske marinen og ein oppdagar som leia to ekspedisjonar til Antarktis: Først Discovery-ekspedisjonen, og seinare Terra Nova-ekspedisjonen. På den siste ekspedisjonen leia Scott ei gruppe på fem til Sørpolen, som dei nådde 17 januar 1912. På tilbaketuren omkom Scott og dei fire andre som følgje av utmatting, svolt og kulde.
Før han byrja på polarekspedisjonen hadde Scott følgd ei konvensjonell karriere som marineoffiser i fredstid utan å nå så langt som han ynskte. Ambisjonar fekk han til å gå over til utforskinga av Antarktis, noko han brukte dei siste tjue åra sine til.

Meldinga om at Scott var død gjorde han til ein britisk helt, ein status som heldt seg i meir enn femti år. Mot slutten av det 20. hundreåret vart statusen meir kontroversiell etter som ekspedisjonane hans vart omskrivne og diskuterte. Kommentatorar i det 21. hundreåret har likevel mest positivt å seie om Scott, og ser på skjebnen til den siste ekspedisjonen som resultat av uheldige omstende.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Robert Falcon Scott» frå Wikipedia på engelsk, den 12. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Communication for Change** er eit utvekslingsprogram som vert arrangert av Kirkens Nødhjelp og Norges KFUK-KFUM. Programmet er finansiert av Fredskorpset gjennom Fredskorpset Ung-programmet.

Programmet rettar seg mot personar mellom 18 og 25 år, og innebér eit forkurs i Kenya, eit opphald på 3 månader i Afrika eller Latinamerika, i tillegg til studiet Global Forståelse 1 ved Høgskolen i Oslo og Akershus og informasjonsarbeid i Norge.

I 2014-2015 er det til saman 28 deltakarar på programmet, frå Norge, Kenya, Nicaragua, Tanzania, Madagaskar, Sør-Afrika og Brasil.

Av dei norske deltakarane er 8 rekruttert gjennom Kirkens Nødhjelp og 6 gjennom Norges KFUK-KFUM.

Historikk
---------

Communication for Change vart starta i 1996 av Kirkens Nødhjelp, som organisasjonen si eittåringsteneste. Ungdomsrørsla til Kirkens Nødhjelp, Changemaker, var sentral i utforminga av programmet. Norges KFUK-KFUM vart med på programmet i 1997. Under opphaldet i Norge er deltakarane basert på Sunnmøre folkehøgskole i Ulsteinvik, som etter kvart har fått ei viktig rolle i den pedagogiske delen av programmet. Sidan starten har om lag 300 deltakarar vore med på programmet.

Programmet i 2014-2015
----------------------

Programmet startar i august 2014 med eit oppstartskurs i regi av Fredskorpset. Deretter deltar alle på eit tre-vekers kurs i Kenya. Uteopphaldet vil finne stad mellom september og desember 2014, og vårsemesteret 2015 vil finne stad på Sunnmøre folkehøgskule.

Lenker
------

Communication for Change Arkivert 2014-02-27 ved Wayback Machine.

Fredskorpset

Kirkens Nødhjelp

KFUK-KFUM

Sunnmøre folkehøgskule

Global forståelse 1 Arkivert 2014-10-19 ved Wayback Machine.
**Robbie Winters** (fødd 4. november 1974 i East Kilbride) er ein skotsk fotballspelar.

Etter å ha spelt for amatørklubben Muirhead, fekk han sin første profesjonelle kontrakt med Dundee United i 1992. Der scora han 41 mål på 147 kampar, før han gjekk til Aberdeen i 1998. Han heldt fram med å gjera det bra der, og fekk sin landslagsdebut for Skottland mot Tyskland som innbytar i 1999. Han scora 45 mål på 152 kampar for Aberdeen.

Men klubben fekk i 2002 store økonomiske problem, og fristilte fleire av spelarane sine frå kontraktane. Mens Cato Guntveit reiste heim til Brann, valde Winters å prøva seg i denengelske klubben Luton Town i andredivisjon. Luton Town var på jakt etter ein venstrekant og etter ein to vekers prøveperiode for Winters uttalte leiinga at Winters ikkje var den typen spelar dei var på jakt etter. Han hadde fått spela ein liga kamp for klubben. Winters slo så fylgje med den gamle lagkameraten sin Guntveit for å bli Brann sin redningsmann i 2002, då klubben kjempa med nebb og klør for å unngå nedrykk. Winters blei på langt nær den målscoraren klubben håpa han skulle bli, og blei av mange rekna som ein av Brann sine mange dårlege investeringar dette året. Etter å ha fått prøva seg nokre få kampar som spiss, blei han etterkvart flytta ut som kantspelar før benken blei neste stopp. Det var tydeleg å sjå at Winters mangla kamptrening og var ute av form.

Likevel blei han i Brann i 2003, og etter ein skadeforfulgd vårsesong, blei Winters ein av Brann sine viktigaste spelarar på hausten då klubben med god margin sikra plassen i eliteserien. Trenaren Mons Ivar Mjelde sa til pressa etter sesongslutt at han meinte Winters kanskje var den viktigaste spelaren han hadde.

I 2004 heldt framgangen fram. Brann vann cupen, der Winters scora 12 mål på seks kampar, inkludert eitt mål i cupfinalen. I tillegg hadde han ein svært god sesong i eliteserien, og blei kåra til årets beste spelar i Noreg av VG. I 2005 var ikkje Winters like synleg som året før i Brann-drakta, noko som hadde samanheng med at han mista store delar av sesongoppkøyringa på grunn av skadar. Han scora likevel fleire viktige mål i tillegg til at han la opp til mange scoringar.
**Chen Hongshou** (fødd 1598 i Kina død 1652, daud 1652) var ein viktig kinesisk malar i overgangen mellom Ming- og Qing-dynastiet. Stilnamnet hans var *Zhanghou* (章侯), elles nytta han psevdonyma *Laolian* (老莲), *Fuchi* (弗迟), *Yunmenseng* (云门僧), *Huichi* (悔迟), *Chiheshang* (迟和尚) og *Huiseng* (悔僧).

Liv og virke
------------

Chen blei foreldrelaus tidleg. Han byrja å måla allereie i barndomen. To gonger oppheldt han seg i Beijing; den andre gong lukkast han i å koma inn ved det keisarlege akademiet og studera måleria i palassa, blant anna keisarportretta der. 

Han blei etterkvart svært berømt, og blei omtalt som *Den sørlege meisteren* (i spann med Cui Zizhong, *den nordlege meisteren*); altså var han vurdert som ein av dei to fremste målarane i Kina på denne tida. Dei blei også kalla «Chen i sør og Cui i nord».

Etter sjølvmordet til den siste Ming-keisaren i 1644 trekte Chen seg tilbake til heimtraktene sine. Han nekta å måla for dei nye makthavarane, og blei difor sett i fengsel for ein kortare periode, utan at det endra på innstillinga hans.[*treng kjelde*]

Deretter heldt til han eitt år i eit buddhisttempel i Shaoxing. Så levde han som privatperson og livnærte seg av å inntektene frå sina sal av eigne måleri. 

Livssoga hans er kjend først og fremst gjennom den samtidige forfattaren Zhou Lianggong, som gav ut verket *Tuhualu* med fleire kunstnarbiografiar. 

Chen Hongshou sine verk spenner over eit vidt spektrum. Han har etterlate seg meisterlege landskap-, blome- og fuglemåleri, personportrett og rikhaldige illustrasjonar til kinesiske nøkkelverk som *Forteljingar frå myrlandet* og *Romansen om Vestkammeret* av Wang Shifu.[*treng kjelde*]

Galleri
-------

* 'Nyting av plommer', Guangdong museum'Nyting av plommer', Guangdong museum
* Mann som held lingzhi-sopp'*Mann som held lingzhi-sopp'*
* 'Ei elegant samling', Shanghai museum'Ei elegant samling', Shanghai museum
* Vindrikking i hagen, Shanghai museum*Vindrikking i hagen*, Shanghai museum
* Landskap i furudal', Shanghai museum*Landskap i furudal', Shanghai museum*
* Tao Yuanming, Honolulu Museum of Art*Tao Yuanming*, Honolulu Museum of Art

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Chen Hongshou» frå Wikipedia på bokmål, den 25. august 2020.*
**Wapusk Nasjonal Park** er ein nasjonalpark i Canada oppretta i 1996 som den 37. i landet. Han ligg 45 kilometer sør for byen Churchill i den nordaustlege delen av provinsen Manitoba, ved breidda av Hudsonbukta. Parken blei oppretta i 1996 og omfattar eit areal på 11475 kvadratkilometer. Han er særleg kjend for den rike førekomsten av isbjørnar, og *wapusk* tyder ‘kvit bjørn’ på cree. I parken finn ein eit av dei villaste og mest avsidesliggjande landskapa i Canada.

Det finst ei mengd fugleartar i Wapusk nasjonalpark, og han skal vera yngleområde for kortnebbekkasinsnipe. Nasjonalparken er eit viktig oppfostringsområde for isbjørn (*Ursus maritimus*).

I ein rapport frå 2010 dokumenterte biologar frå American Museum of Natural History og City University of New York at grizzlybjørnar hadde vandra inn i territoriet til isbjørnane. Forskarane hadde gjort sju observasjonar av grizzlybjørnar i Wapusk nasjonalpark sør for Churchill, mellom 2003 og 2008.

Historie
--------

Wapusk nasjonalpark ligg i ein del av låglandet som omgjev Hudsonbukta. Dette er eit geologisk ungt landskap som er skapt gjennom landhevinga som har føregått og framleis føregår i området siden den seinaste innlandsisen smelta bort for cirka 9000 år sidan. Ein kan sjå spor etter eldre kystlinjer opptil 100 kilometer inne i landet. Dei tidlegaste bevisa for menneskeleg busetnad i området går tilbake til for rundt 3000 år sidan. Arkeologiske undersøkingar tyder på at fleirtalet av dei fyrste busetnadane låg i den nordlege enden av parken og var knytte til kystlinja. Busetnadane var sporadiske og sesonprega.

Dei fyrste europearane kom til Wapusk i 1610, etter at den oppdagingsreisande Henry Hudson gjekk i land i Hudsonbukta. Det budde då cree- og denefolk og inuitar i området. Kontaktane mellom den innfødde befolkninga og europearane var i fyrste omgang berre sporadiske, men kom seinare til å bli stadig meir varige. Historisk blei området forma etter at europearar kom dit av pelshandelen, særleg etter York Fort (seinare kalla York Factory) blei bygt i 1684. I 1717 etablerte òg Hudson's Bay Company ein handelsstasjon ved Churchill-elva.

Kjelder
-------

1. ↑  Wells, Jeffrey Vance (2007). *Birder's Conservation Handbook: 100 North American Birds at Risk*. Princeton: Princeton University Press. ISBN 9780691123226. OCLC 124031808.
2. ↑  Hogan, C Michael (18. november 2008). «Polar Bear: Ursus maritimus». GlobalTwitcher. Arkivert frå originalen 24. december 2008. Henta 8. juli 2012.
3. ↑  Walton, Doreen (24. februar 2010). «Grizzlies encroach on polar bear territory». BBC News. Henta 8. juli 2012.
4. ↑  «Grizzly Bears Move Into Polar Bear Habitat in Manitoba, Canada». Science Daily. 23. februar 2010. Henta 8. juli 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Wapusk National Park» frå Wikipedia på dansk, den 11. juni 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Wapusk nasjonalpark**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 32°44′34″N 36°46′28″E﻿

**Al-Mushannaf** (arabisk المشنف òg skrive *Mushennef*) er ein landsby sør i Syria i al-Suwayda guvernement, nordaust for al-Suwayda. Av stader i nærleiken finn ein Tarba i nord, Shahba og Salkhad i nordvest, Qanawat i vest og al-Kafr i sørvest. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde al-Mushannaf eit folketal på 2 581 i 2004. Byen er òg det administrative senteret i al-Mushannaf *nahiyah* i al-Suwayda-distriktet som består av 14 landsbyar med eit samla folketal på 17 134.

Historie
--------

Al-Mushannaf (i antikken **Nela** eller **Nelkomia**) var ein del av provinsen Syria under Romarriket ved grensene til provinsen Arabia Petraea. Landsbyen har eit god bevart romersk tempel datert til det første hundreåret fvt. som var tileigna gudane Zevs og Athene. Tempelet står på eit podium og måler 13,45 x 9,6 m, og vender mot eit firkanta *temenos* som er omgjeve av fire veggar og ser ut på eit kunstig basseng frå sørsida og søylegangar på den andre sida. Inngangen til tempelet vender mot nord og på tempelplassen går det trinn til den indre heilagdomen. Heile tempelet er bygd frå lokal, svart basaltisk stein. Veggane er bygde utan bindemiddel og består av vakre ornament, medan plassen er lagt med flate steinar av forskjellig storleik. Ein inskripsjon inne i tempelet seier at det vart bygd for å hylle den herodiske kongen Agrippa I. Tempelet vart grave ut tidleg i 1900-åra av Howard Crosby Butler og seinare av Clarence Ward, og vart delvis restaurert av syriske styresmakter.

Drusarar slo seg ned i landsbyen mellom 1856 og 1858.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Mushannaf» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Ward, Clarence (1907). «The Temple at Mushennef, Haurân, Syria». *American Journal of Archaeology* (Archaeological Institute of America) **11** (1): 1–6. doi:10.2307/497031.  `|access-date=` requires `|url=` (hjelp)
* Bowersock, Glen Warren (1994). *Roman Arabia*. Harvard University Press. ISBN 9780674777569.
* Ball, Warwick (2001). *Rome in the Aust*. Routledge. ISBN 9780415243575.
* Shahîd, Irfan (1995). *Byzantium and the Arabs in the Sixth Century: Ecclesiastical history, Volumes 1-2*. Dumbarton Oaks. ISBN 9780884022145.
* Kaizer, Ted (2008). *The Variety of Local Religious Life in the Near Aust In the Hellenistic and Roman Periods*. BRILL. ISBN 9789004167353.
* Firro, Kais (1992). *A History of the Druze, Volume 1*. BRILL. ISBN 9789004094376.

1. 1 2  Folketeljing 2004[*daud lenkje*]. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Al-Suwayda guvernement. (arabisk)
2. ↑  Bowersock, 1994, s. 100.
3. ↑  Ball, 2001, s. 242.
4. 1 2  Shahîd, 1995, s. 498
5. 1 2 3  Ward, 1907, s. 1-6.
6. 1 2 3  Kaizer, 2008, s. 101-102.
7. ↑  Firro, 1992, s. 152.
**Tyskarbrakke** er ei nemning som folk flest nytta og nytter om dei brakkene som vart bygde i Noreg for den tyske okkupasjonsmakta si rekning under den andre verdskrigen. Brakkane kunne vere meint for å hyse tyske soldatar i militærleirar, eller utanlandske krigsfangar og norske politiske fangar i ulike fangeleirar, men òg verte sett opp andre stader der det var trong for husrom eller kontorlokale av ymse slag. Vanlegvis var det norske byggmeistrar og entreprenørfirma med norske tilsette som bygde brakkane, og dei kunne gjere etter måten gode pengar på denne verksemda. Dei mest aktive vart mellom folk flest omtalt i nedlatande ordelag for å vere «brakkebaronar».

Brakkane hadde ulik standard, alt etter føremålet med dei, og det er ei kjend sak at krigsfangar som var sett i arbeid med å byggje ut til dømes jarnbanelina Nordlandsbanen, budde i stor naud i leirane dei vart haldne fanga i. Men jamt over var kjenneteiknet ved tyskarbrakkane den enkle og uniformerte konstruksjonen, materialbruken og utsjånaden som gav dei eit sterkt preg av å vere bygningar av mellombels karakter. Dei var langstrekte, kjellarlause låge trehus i ei høgd, med saltak tekka av tjørepapp eller bylgjeblekk.

Mange av tyskarbrakkene vart likevel teke vare på etter krigen, då det skorta på det meste, ikkje minst på hus og husvære, og nytta i lange tider etterpå, ofte til andre føremål enn det dei var bygde for.
**Arga** er ei elv i Navarra i Spania og ei av sideelvane til Aragón. Arga vart kalla *Runa* i antikken. Ho ligg nordaust i Spania og har ei lengd på 145 km. Nedslagsfeltet hennar er 2759 km². Elva spring ut nord i Errodalen og munnar ut i Rio Aragón nær Funes.

Elva er demd opp ved Euguireservoaret nær Esteríbar, ein liten landsby i Navarra. Dammen er hovudsakleg til for å tene området i og rundt Pamplona.

Vegetasjon
----------

I den øvre delen av elva er ho hovudsakleg omgjeve av bøkeskog og i skogen veks blåbær, cornwall-lyng, halvgras og frytle. I tillegg finn ein andre tre som or, ask, lønn, hasseltre og trollhegg. Etter demninga veks det hovudsakleg eik og furu ved elva. 

I den nedste delen finst òg skjørpil, og nedanfor Belascoáin går plantelivet over frå å vere typisk kantabrisk til å verte middelhavsk med svartpoppel og kvitpil.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arga River» frå Wikipedia på engelsk, den 30. april 2009.*

Koordinatar: 42°17′47″N 1°47′06″W﻿
**Wantsum** er ei elv i grevskapet Kent, England. Ho er ei sideelv til Stour. På området der Wantsum og den nedre delen av Stour i dag renn låg tidlegare Wantsumkanalen, eit sund som skilde Isle of Thanet frå fastlandet i Kent. I dag er Wantsum ikkje stort meir enn ei dreneringsgrøft som byrjar like austom Reculver, renn sørover gjennom dei rike jordbruksområda på den tidlegare havbotn, og munnar ut i Stour ved Stourmouth. Frå vest kjem sideelva Sarre Penn (lokalt òg kalla *Fishbourne Stream*, som lauper saman med Wantsum ved Sarre.

Beda sa på 700-talet at Wantsum – altså Wantsumkanalen – var tre furlong brei (ca 600 meter). I 1414 fanst det enno ei ferje som kryssa over Wantsum ved Sarre, men i 1550 var Thanet ikkje lenger ei øy. Ved Reculver bygde romarane eit fort som låg rundt 1,5 kilometer frå sjøen, medan historikaren John Leland på første delen av 1500-talet sa at Reculver låg 400 meter frå sjøen, og den store stormen i 1809 tok til slutt med seg halve fortet. Det blir hevda at det eroderte materialet vart frakta langs kysten og med tida blokkerte den nordlege munningen til Wantsumkanalen.

Wantsum og Sarre Penn ved Sarre

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wantsum» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Kent.gov.uk Crab and Winkle Way* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 7. september 2006, henta 6. juli 2011
2. ↑  Jessup, Frank (1966). *Kent History Illustrated*. Maidstone, Kent: Kent Education Committee. s. 72.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Tysnes-meteoritten** (offisielt namn: ***Tysnes Island*** ) er ein steinmeteoritt som fall ned over Midtvåge på Tysnesøy i Tysnes kommune den 20. mai 1884.
Mange skal ha sett meteoritten komma som ei stor eldkule og skal ha høyrt ein eksplosjon.
Det skal ha falle fleire steinar ned etter eksplosjonen, men av dei som fall ned over Midtvåge, var det berre småstein med unnatak av ein bit på nesten 19 kg.
Denne steinen skal ha bora seg 30 cm gjennom jordlaget, til den trefte stein og spratt opp att og landa 13 meter lengre vekk.

Steinen skal vera samansett av mineral som olivin, broncit og metalliske korn av jern og magnetkis og er den nest største meteoritten som har blitt funnen i Noreg etter ein meteoritt i Finnmark som vog vel 77 kg.

Kjelder
-------

1. ↑  Om meteoritten på heimesida til The Meteoritical Society
2. 1 2 3 4 5  Johannes Heggland (1964). *Tysnes - Det gamle Njardarlog* **1**. s. 49-50.
3. ↑  «Norske meteoritter» - Ei fullstendig lista over meteorittar som har falle i Noreg på heimesidene til Naturhistorisk museum i Oslo.
Satellittbilete over Tyskebukta, Jylland til høgre (aust)
**Tyskebukta** (tysk: *Deutsche Bucht*, dansk: *Tyske Bugt*, nederlandsk: *Duitse Bocht*, frisisk: *Dútske bocht*, engelsk: *German Bight*) er ei bukt søraust i Nordsjøen mellom Nederland og Tyskland i sør, og Danmark og Tyskland i aust (Jylland). I nord og vest ligg Doggerbank. Bukta består av Dei frisiske øyane og dei danske Vadehavsøyane. Dei frisiske øyane og dei nærliggande kystområda vert kalla Friesland. Den sørlege delen av bukta vert òg kalla Helgolandbukta. 

Bukta er grunn og skrånar svakt nordover. Det største djupet er 56 meter, sørvest for Helgoland. Ei rekkje store elvar munnar ut i Tyskebukta; frå nord mot sør: Eider, Elben, Weser og Ems. 

Ei av dei mest trafikkerte seglingsleiene i verda går gjennom den sørlege delen av Tyskebukta. Samstundes er mykje av kysten og dei kystnære områda verna gjennom ulike vernetiltak, til dømes fuglereservatet Östliche Deutsche Bucht og Vadehavet, som for ein stor del er nasjonalpark. 

Koordinatar: 54°27′14″N 7°12′50″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Distriktet Morges** er eit distrikt i kantonen Vaud i det sørvestlege Sveits. Distriktet har eit areal på 373 km², og hadde 72 361 innbyggarar i 2009. Byen Morges er hovudstad i distriktet.

Distriktet Morges omfattar 62 kommunar. Kommunane Morges og Saint-Prex er dei einaste med meir enn 5 000 innbyggarar. Dei andre kommunane er Aclens, Allaman, Apples, Aubonne, Ballens, Berolle, Bière, Bougy-Villars, Bremblens, Buchillon, Bussy-Chardonney, Chavannes-le-Veyron, Chevilly, Chigny, Clarmont, Cossonay, Cottens, Cuarnens, Denens, Denges, Dizy, Eclépens, Echandens, Echichens, Etoy, Féchy, Ferreyres, Gimel, Gollion, Grancy, La Chaux i Cossonay, La Sarraz, L'Isle, Lavigny, Lonay, Lully, Lussy-sur-Morges, 
Mauraz, Moiry, Mollens (VD), Mont-la-Ville, Montherod, Montricher, Orny, Pampigny, Pompaples, Préverenges, 
Reverolle, Romanel-sur-Morges, Saint-Livres, Saint-Oyens, Saubraz, Senarclens, Sévery, Tolochenaz, Vaux-sur-Morges, Villars-sous-Yens, Vufflens-le-Château, Vullierens og Yens.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Morges District» frå Wikipedia på engelsk, den 3. oktober 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Argalisau** |
| ArgalisauArgalisau |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Argalisau Utbreiinga av Argalisau |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Kvegdyr Bovidae |
| **Slekt:** | *Ovis* |
| **Art:** | **Argalisau** *O. ammon* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ovis ammon***Linnaeus, 1758 |

**Argalisau** (*Ovis ammon*) er ein partåa klauvdyrart i underfamilien Caprinae i oksefamilien som kjem frå fjellområde i Sentral-Asia. Han er rekna som nær truga.

Teikning av argalisau.
Argali er ein villsau som er stor og kraftig, med ei vekt oppimot 150 kg eller meir for hannar, noko mindre enn hoer. Fargen er gråbrun med lys underside. Sauen har kraftige snodde horn som kan bli opptil 190 cm lange frå rot til spiss. Begge kjønn har horn, hoa noko mindre enn hannan.

Sauen lever i flokkar på 8–10 dyr, og er svært sky. Aragalisau har eit stort utbreiingsområde, men populasjonane lever spreidd og det finst fleire ulike underartar. Klassifikasjonen av desse er ikkje heilt fastlagd, men ein opererer gjerne med ni underartar: *O. a. ammon, O. a. collium, O. a. comosa, O. a. darwini, O. a. hodgsoni, O. a. karelini, O. a. nigrimontana, O. a. polii* og *O. a. severtzovi*.

Kjelder
-------


* «Argalisau» (12. mars 2014), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 29. november 2014.
* Harris, R.B. & Reading, R. «Ovis ammon». *The IUCN Red List of Threatened Species*. Version 2014.3. Vitja 29. november 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Argalisau**
**Damokloidar** er asteroidar som 5335 Damocles og 1996 PW som høyrer til Hally-familien eller som har lange banar med høg eksentrisitet lik periodiske kometar som Halleys komet, men som ikkje har ein koma eller komethale.

Det vert trudd at damokloidar er kjernane av Halley-type-kometar som har mista alle dei flyktige stoffa (gassane) etter gjentekne nærpasseringar av Sola. Slike kometar er tenkte å koma frå Oorts sky. Denne hypotesen er styrkt av at ei rekkje lekamar som ein trudde var damokloidar viste seg å utvikla koma og vart bekrefta å vera kometar. Desse var: C/2001 OG108 (LONEOS), C/2002 CE10 (LINEAR), C/2002 VQ94 (LINEAR), C/2004 HV60. Endå eit sterkt bevis er at ein fjerdedel av damokloidane har retrograde banar, ulikt dei fleste andre asteroidar.

I juli 2007 kjende ein til 36 damokloidar. Snittradiusen deira ligg på åtte kilometer. Albedoane til fire damokloidar har blitt målt, og dei er blant dei mørkaste objekta som er kjende i solsystemet. Damokloidar er raude i farge, men ikkje så raude som mange kuiperbelteobjekt eller kentaurar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Liste over damokloidar[*daud lenkje*]
* David Jewitt, The *Damocloids*
* David Jewitt, *A first look at the Damocloids*

| * v
* d
* e
Smålekamar i solsystemet |
| --- |
| 
* vulkanusasteroidar
* nærjordsasteroidar
* hovudbeltet
* jupitertrojanar
* kentaurar
* damokloidar
* neptuntrojanar
* kometar
* transneptunske objekt
	+ Kuiperbeltet
	+ den spreidde skiva
	+ Oortskya

 |
| 
* For andre objekt og regionar, sjå asteroidekategoriar
* binærasteroidar
* asteroidemånar
* meteoroidar og solsystemet.

* For ei komplett liste, sjå kjende småplanetar.

 |
Prinsippskisse av ein eldrøyrkjele.
Prinsippskisse av vassrøyrkjele.
**Dampkjele** er ein behaldar med ein eldstad for å fordampa vatn. Medan dampmaskinar var i bruk vart dei fleste dampkjelane nytta for å generera damp drift til å driva desse. I dag vert dampkjelar nytta i kol- og kjernekraftverk, for å konvertera termisk energi til statisk energi i form av damptrykk.

Ulike typar
-----------

### Eldrøyrkjelar

I eldrøyrkjelar vert røykgassen frå eldstaden ført gjennom røyr som er omslutta av vatnet i kjelen. Det var denne typen som vart nytta i damplokomotiv, i stasjonære dampmaskinar og lokomobilar. Eldre dampskip hadde òg kjelar av denne typen. 

### Vassrøyrkjelar

Vassrøyrkjelar har vassfylte røyr som går er omslutta av røykgassane frå eldstaden. Dette gjev snøggare fordamping og det er denne typen som vert nytta i moderne dampkjelar

Brensle
-------

Fossilt brennstoff, som kol, trevirke, olje, torv og halm har vore nytta. I dag er kol, som vert nytta i kolkraftverk, det mest vanlege brenslet. Eit anna vanleg brensle er kjernefysisk drivstoff som uran og i mindre grad plutonium.

Sjå òg
------

* Dampmaskin
Koordinatar: 32°37′16.1″N 35°20′36.56″E﻿

**Ed Dahi**, òg kalla **ad-Dahi** (arabisk الدحي) eller berre **Dahi** (hebraisk דַחִי) er ein arabisk landsby nordaust i Israel. Han ligg like ved Afula og høyrer til Bustan al-Marj regionale kommune. Landsbyen ligg 550 meter over havet. I 2006 hadde han eit folketal på 556.

Historie
--------

Landsbyen er kalla opp etter Dahia Bin Khalifa al-Kalbei, som i følgje islamsk tradisjon var ein ven av profeten Muhammed. Dahia, ein ambassadør for Muhammed, prøvde å omvende den bysantinske keisaren Heraklios til islam. I følgje ei lokal segn skal Dahia ha vorte drepen og gravlagd der landsbyen ligg.

Under det britiske styret og folketeljinga i 1931, var det 16 busette hus i Ed Dahi for eit folketal på 87 muslimar.

Sjå òg
------

* Arabiske stader i Israel

Kjelder
-------

1. 1 2  Dahei Arkivert 2009-10-21 ved Wayback Machine. Bustan al-Marj regionale kommune.
2. ↑  E. Mills, red. (1932). *Census of Palestine 1931. Population of Villages, Towns and Administrative Areas. Jerusalem*. Jerusalem: Government of Palestine. s. 73.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Velkomen til al-Dahi

| * v
* d
* e
Bustan al-Marj regionale kommune |
| --- |
| Arabiske landsbyar | Ed Dahi**·** Kafr Misr**·** Nein**·** Sulam |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Monarkisme** (eller **rojalisme**) er å gå inn for å etablere, ta vare på eller gjenopprette eit monarki.

Sidan midt på 1800-talet, har monarkist-rørsler sjeldan forsvart monarkiet på grunnlag av abstrakte, universelle prinsipp som kan gjelde for alle land, og heller ikkje fordi monarki ville vere den beste eller mest praktiske styreforma for den aktuelle nasjonen. Monarkia har generelt vorte forsvarte på lokalt symbolsk grunnlag, for å vere ein spesiell nasjon sitt samband med fortida. Da monarkistar vanlegvis kjem frå ein pragmatisk eller empirisk tradisjon, som mange konservative gjer det, har dei ofte ikkje abstrakte universelle prinsipp i det heile, og av same grunn brukar monarkistar å argumentere på ein måte som er lett å skjøne for alle, og dei lèt vere å bruke ein prinsipiell argumentasjon fordi mange av tilhøyrarane kanhende ville vere usamde i dette prinsippet. 

Derfor har ordskifte etter 1800-talet om ein skulle ta vare på eit monarki eller innføre republikk, generelt vore ordskifte om nasjonal identitet, med monarken som symbol for andre ting. 

Til dømes i Australia og Irland har debattar om monarki i røynda representert debattar om desse landa sitt tilhøve til Storbritannia, og den kulturarven som dette representerer, og andre ting med substans.

I somme land, som til dømes Frankrike, var monarkismen og ein religion (katolisismen i tilfellet Frankrike) lenge samanfiltra («alliansen av trona og altaret»), og såleis var republikanske idear ofte blanda med *anti-klerikalisme*, det vil seie motstand mot kyrkjeleg makt, og kraftfull hevding av at staten må vere sekulær og religion ei privatsak.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
| **Moncalieri** |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Moncalieri is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Piemonte  Torino |
| Grunnlagd | 1228 |
| Borgarmeister | Lorenzo Bonardi |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  47 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 55 059   1130/km² |
| Koordinatar | 45°0′″N 7°41′″E﻿Koordinatar: 45°0′″N 7°41′″E﻿ |
| Høgd over havet | 260 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 56100 |
| Telefon-retningsnummer | 050 |
| **Nettstad:** www.comune.moncalieri.to.it |

**Moncalieri** er ein by i provinsen Torino i regionen Piemonte i Italia. Han har om lag 55 000 innbyggjarar og ligg om lag 9 km sør for Torino. Byen er kjend for slottet som ligg her, bygd på 1100-talet og utvida på 1400-talet. Slottet vart seinare favorittresidensen til Maria Clotilde og Victor Emmanuel II av Italia. Det er ein del av verdsarvstaden *Residensane til kongehuset Savoie*.

Historie
--------

Moncalieri vart grunnlagd i 1228 av nokre innbyggjarar frå Testona (i dag ein *frazione* i kommunen Moncalieri) som ein tilfluktstad for åtak frå Chieri. Den korte vegen til Po og ei bru over ho her gjorde at byen voks godt og etter kvart vart ein fri kommune som husa fleire klosterinstitusjonar. 

På 1600-talet kom han inn under Huset Savoie, som ofte budde i slottet her om sommaren. Under samlinga av Italia var han åstad for den kjende kunngjeringa i Moncalieri. Byen har halde på tradisjonen som ein sommarleg ferieby og husar i tillegg mange høgteknologiske bedrifter. 

Moncalieri-slottet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Moncalieri» frå Wikipedia på engelsk, den 2. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Alexander Os** (fødd 21. januar 1980) er ein norsk skiskyttar frå Fauske, som tevlar for Ishavslaget i Tromsø. Han vann gull med Noreg på stafetten under VM i skiskyting 2011, og ein VM-bronse på jaktstarten i 2009.

### Aktiv

Os har tevla i verdscupen i skiskyting sidan 2004. Han har sju pallplasseringar i turtneringa, men ingen siger. Den fyrste andreplassen kom i ei sprinttevling i Lahti i 2007, Raphael Poiree vann rennet. Os vart så nummer to under verdscupopninga i Östersund i desember 2008. Seinare i 2008/09-sesongen syrgde landsmannen Lars Berger og Os for norsk deobbeltsiger under sprintrennet i Hochfilzen. 

Under VM 2009 i Pyeongchang vart Os fjerdemann på sprinten, berre slått av landsmenn. Han tok så sin einaste individuelle VM-medalje då han vart bronsemann på den etterfylgjande jaktstarten. Os gjekk opningsetappen då Noregs stafettlag vart verdsmeistrar under VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk. Ole Einar Bjørndalen, Emil Hegle Svendsen og Tarjei Bø gjekk dei andre etappane for Noreg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Os» frå Wikipedia på svensk, den 17. november 2013.*
Eit norsk militært transportfly av same type som det havarerte.
Fjellet Kebnekaise.
**Flyulukka i Kebnekaise** i Sverige skjedde 15. mars 2012, då eit transportfly av typen Lockheed Martin C-130 Hercules frå det norske Luftforsvarets 335 skvadron flaug i horisontal stilling i austleg lei i 2 014 meters høgd rett inn i den loddrette fjellveggen 170 meter nordnordvest for den sørlege toppen på Kebnekaise, like nedanfor ryggen som går mellom sørtoppen og nordtoppen.

Flyet var på veg frå Evenes flystasjon i Noreg til Kiruna lufthamn om lag 9 kilometer frå Kiruna sentrum i Sverige. Det tok del i ei militærøving (Cold Response), og vart meldt sakna då det ikkje kom fram etter planen. Siste radarkontakt med flyet var klokka 14.55, og flyet var då 80 km vest for Kiruna, i nærleiken av Kebnekaise. Då det var ekstremt dårlig sikt i området på ulukkesdagen, tidvis berre fem meter sikt, var det vanskeleg å leite etter flyet, og delar av flyet vart ikkje funne før 16. mars. Etter at nye funn av vrakedelar vart gjort på isbreen *Rabots glaciär* og nokre òg på isbreen *Björlings glaciär* på den motsette sida av fjellryggen, gjorde svenske styresmakter det klart 17. mars at det ikkje var grunn til å leite meir etter overlevande. Ferdsskrivaren i flyet vart funnen i fjellet 12. august 2012 og send til England for analyse.

Årsaka til ulukka
-----------------

Ulykka vart granska av Statens haverikommission i Sverige, som 22. oktober 2013 gav sin sluttrapport. Konklusjonen var at ulukka ikkje kom av tekniske feil på flyet eller anna utrusting, men at dei to hovudårsakene var feilaktig flygeleiing i det svenske luftrommet og utilstrekkelege kunnskapar om terrenget, og at mannskapet på flyet hadde gjort utilstrekkeleg førebuingar før flyginga. Ifylgje havarirapporten hadde flygeleiaren i Kiruna gjeve ordre om å senke flygehøgda til eit nivå lågare enn dei høgste fjelltoppane i Kebnekaisemassivet, som låg i innflygingsruta. Mannskapet på flyet hadde på si side ikkje kontrollert om den tilviste flygehøgda var for låg. Kommisjonen peika på organisatoriske årsaker til ulukka både når det galdt det norske Luftforsvaret og det svenske Luftfartsverket.

Kjelder
-------

* Statens Haverikommission: *Slutrapport RM 2013:02 - Olycka den 15 mars 2012 med ett luftfartyg av typ C-130 med anropssignal HAZE 01 ur norska Luftforsvaret vid Kebnekaise, Norrbottens län.*, diarienr M-04/12, 22 oktober 2013