recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Uttalen av det sørsamiske skriftspråket** skil seg frå uttalen til dei andre samiske språka.

Vokalane
--------

Det sørsamiske skriftspråket blir skrive med desse vokalsymbola: *i, e, æ, a, y, u, o, å* og *ï*.

Som einskildsymbol representerer vokalsymbola korte vokalar, med unntak av *a*, som i andre staving i visse ord står for lang *a*: *Inga* [inga:]. Dei sørsamiske vokalsymbola har til skilnad frå i t.d. nordsamisk omtrent same lydverdi som i norsk: *y, u, o* blir uttalt som i norsk og ikkje som i tysk eller finsk. Vokalsymbolet *ï* står i ei særstilling. Den representerer ein vokal som språkhistorisk har eit anna opphav enn *i*, og som for nokre talarar blir uttalt lågare og meir bakre enn *i*. Hos andre talarar representerer *i* og *ï* same fonem /i/.

Dei midtre vokalane kan vere lang, dei blir då skrive med doble vokalsymbol. *aa, ee, øø, åå*. 

Sørsamisk har diftongane *ie, åe, yø, oe, ua, åa, ae, ea, ue*. Dei blir uttalt som om dei representerte norske vokalar, bortsett frå at *ae, ea* blir uttalt meir som *æe, eæ*.

Konsonantane
------------

*p, t, k* blir i byrjinga av ord uttala som i norsk. Inni ord blir dei uttala utan aspirasjon, dvs. som norsk *p* i ordet *spade*. Jf. *tijje* "tid" /thijje/. *b, d, g* blir som regel uttala som i norsk og svensk, men dei vart tidlegare uttala som uaspirert *p, t, k* i byrjinga av ord.

*tj, sj, nj, ng* representerer einskildlydane c͡ç, ʃ, ɲ, ŋ, altså postalveolar affrikat og frikativ. *g* og *sk* blir uttalt som på norsk, det er også ein tendens til å uttale dei som /j/ og /ʃ/ foran /i, ee/. Konsonantsambanda *bp, dt, gk* representerer lange /b:, d:, g:/.

*h* i slutten av ei staving blir uttalt som ein ustemt variant av vokalen den står attom.

Bakgrunnsstoff
--------------

For å sjå sørsamisk tekst som lydskrift, gjer følgjande: Gå til denne sida Arkivert 2012-03-16 ved Wayback Machine. lim eller skriv inn tekst, kryss av for **Transkriber** under, og trykk **Send skjema**. Resultatet er den same teksten på IPA-lydskrift.
C++ kjeldekode, slik den tek seg ut i ein teksteditor.
**Hello World** er eit vanleg omgrep når ein programmerer på ei datamaskin. Det tyder *Hallo verda* på norsk, og er eit uttrykk for det ein oftast først lærer seg i eit et nytt programmeringsspråk. Eit Hello World-program er det minimum av kode som skal til for at programmet skal skrive ut teksten *Hello World!* på skjermen.

Sjølv om berre eit absolutt minimum av funksjonar og utrekningar vert brukt for å køyre Hello World, er bruken av Hello World ein grei måte å finne ut om kompilatorar og enkel skriptfunksjonalitet fungerer.

Døme
----

### Basic

#### MS Basic

```
 10 PRINT "Hello, world!"
 20 END
```

#### TI-BASIC

For TI-80-TI-83 kalkulatorar (Texas Instruments)

```
   :Disp "Hello, world!"
```

For TI-89/TI-92 kalkulatorar

```
   :HelloWorld()
   :Prgm
   :Disp "Hello, world!"
   :EndPrgm
```

#### StarOffice/OpenOffice.org Basic

```
   sub main
       print "Hello, World"
   end sub
```

#### Strukturert BASIC

```
   print "Hello, world!"
   end
```

### C

```
    #include <stdio.h>
  
    int main(void)
    {
        printf("Hello, world!\n");
        return 0;
    }

```

### C#

Windows-program:

```
    using System;
    using System.Windows.Forms;

    namespace HelloWorld
    {
        public partial class Form : Form
        {
            public Form()
            {
                InitializeComponent();
            }

            private void Button_Click(object sender, EventArgs e)
            {
                MessageBox.Show("Hello, world!");
            }
        }
    }

```

Kommandolinje-program:

```
    using System;
  
    class HelloWorld
    {
        public static void Main()
        {
            Console.WriteLine("Hello, world!");
        }
    }

```

### C++

```
    #include <iostream>
  
    int main()
    {
        std::cout << "Hello, world!" << std::endl;
        return 0;
    }

```

### Java

```
   class HelloWorldApp {
       public static void main(String[] args) {
           System.out.println("Hello, World!");
       }
   }
```

### JavaScript

```
    document.write("Hello, world!");

```

### MS-DOS batch fil (.bat)

Symbolet @ er valfritt, og hindrar at kommandoen blir repetert før den blir køyrd.

```
   @echo Hello, world!
```

### Pascal

```
   program Hello;
   begin
       writeln('Hello, world!');
   end.
```

### Perl

```
 print "Hello, world!\n";
```

### PHP

```
 <?php
 print "Hello World";
 ?>
```

### Python

```
   print "Hello, world!"
```

### Ruby

```
puts "Hello World!"
```

### Seed7

```
$ include "seed7_05.s7i";

const proc: main is func
  begin
    writeln("Hello, world!");
  end func;
```

### UNIX-skall

```
   echo 'Hello, world!'

```
iOS jailbreak butikk, Cydia
**iOS jailbreaking** er prosessen der ein fjernar restriksjonane Apple har plassert på einingar som køyrer iOS-operativsystemet, ved hjelp av program- og maskinvare-exploits; Absinthe og redsn0w er dei mest brukte verktøya. Jailbreaking gjer at brukarar får root-tilgang til operativsystemet, slik at ein kan laste ned program, utvidingar og tema frå uoffisielle distribusjonskanalar (utanfor App Store), slik som Cydia.

Jailbreaking er ei form for opptrapping av privilegium, og omgrepet har også vorte brukt for opptrapping av privilegium på andre datasystem. Namnet refererer til å bryte eininga ut av «jail» (fengsel), som er eit teknisk omgrep brukt i UNIX-system. Ein jailbroken iPhone, iPod Touch eller iPad kan framleis bruke App Store, iTunes og andre normale funksjonar.

I motsetnad til rooting av Android-einingar er jailbreaking naudsynt dersom brukaren skal køyre programvare som ikkje er godkjend av Apple. Under Digital Millennium Copyright Act er jailbreaking lovleg i USA, sjølv om Apple har annonsert at praksisen «kan krenke garantien».

Kjelder
-------

* «iOS jailbreaking» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**iPhone 7** og **iPhone 7 Plus** er smarttelefonar designa, utvikla og marknadsført av Apple Inc. Dei utgjer den tiande generasjonen iPhone-telefonar og vart annonserte 7. september 2016, i Bill Graham Civic Auditorium in San Francisco av administrerande direktør Tim Cook, og utgjevne i utvalde land den 16. september 2016, som etterfølgjarar til iPhone 6S og iPhone 6S Plus. Apple heldt fram med å lansere telefonen i andre land verda over ut september og oktober 2016. Telefonane vart etterfølgde av iPhone 8 og iPhone 8 Plus den 22. september 2017.

iPhone 7 har ein liknande design som iPhone 6S og iPhone 6. Ytre endringar som vart introduserte var nye fargevariantar, motstand mot vatn og støv, ein ny kapasitiv og statisk «heim»-knapp, reviderte antenneband og fjerning av 3,5 mm-jackpluggen. Den interne maskinvaren fekk oppgraderingar som ny prosessor, oppgradert kamera og ei ekstra linse eksklusivt for iPhone 7 Plus for betre optiske zoomefunksjonar.

Telefonane fekk blanda mottaking. Fjerninga av utgangen for øyrepluggar og hovudtelefonar var kontroversiell, og nokre kritikarar meinte at endringa var gjort for å fremje lisensiering av den proprietære Lightning-utgangen og sal av Apple sine eigne trådlause høyretelefonar. Apple var òg håna av kritikarar for utsegna til Phil Schiller om at ei slik drastisk endring «kravde mot».

Kjelder
-------

1. ↑  «iPhone 7 Vs iPhone 7 Plus Review: Should You Upgrade?». *Forbes*. 21. september 2016. Henta 6. november 2019.
2. ↑  «Er vi virkelig klare for å droppe lydutgangen?». *DinSide*. 29. september 2016. Henta 22. juli 2019.
3. ↑  «Apple says it took 'courage' to remove the headphone jack on the iPhone 7». *The Verge*. 7. september 2016. Henta 22. juli 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
iOS og iOS-baserte produkt |
| --- |
| iPhone | 
* iPhone
* 3G
* 3GS
* 4
* 4S
* 5
* 5C
* 5S
* 6 og 6 Plus
* 6S og 6S Plus
* 7 og 7 Plus
* 8 og 8 Plus
* X
* XR
* XS og XS Max
* 11
* 11 Pro og 11 Pro Max
* 12 og 12 mini
* 12 Pro og 12 Pro Max
* 13 og 13 mini
* 13 Pro og 13 Pro Max
* 14 og 14 Plus
* 14 Pro og 14 Pro Max

iPhone SE (1. • 2. • 3.)
 |  |
| iPad | 
* iPad
* iPad Air
* iPad Pro

 |
| Andre | 
* Apple TV
* Apple Watch
* iPod Touch

 |
| Tenester | 
* App Store
* iCloud
* iMessage
* Pay

 |
**ISO 4217** er ein internasjonal standard med ein kode på tre bokstavar som definerer namna på valuta etablert av the *International Organization for Standardization* eller ISO.

Dei to første bokstavane er dei to første bokstavane av landkodar definert i ISO 3166-1 alpha-2 (som svarer til dei nasjonale topp-domena på Internett). Den tredje bokstaven er normalt initialen på valutaen. Slik blir Noreg sin valutakode NOK - NO for Noreg og K for kroner. Dette fjernar problemet med at namna dollar, franc og pund blir brukt i ulike land med ulik verdi.

Standarden definerer òg slektskapet mellom hovudvalutaeininga og bivalutaeininga. Ofte er dette i eit forhold på 1/100, men 1/10 og 1/1000 er òg vanleg. Nokre valuta har ikkje denne inndelinga. Til dømes Mauritania nyttar ikkje desimal inndeling, og set 1 ouguiya (UM) = 5 khoums.

ISO 4217 har ikkje berre kodar for valuta, men i tillegg kodar for verdfulle metall (gull, sølv, palladium og platina) og andre einingar brukt i internasjonale finanstransaksjonar. Det er òg spesielle kodar brukt til testføremål (XTS) og for å fortelje at dette ikkje er nokon valutatransaksjon (XXX). Desse kodane startar alltid med bokstaven *X*. ISO 3166 gir aldri landkodar som startar med bokstaven *X* for å unngå kollisjonar.

Overnasjonale valutaer er normalt representert med kode med *X* i byrjinga. Euro, derimot, er representert med koden EUR. Sjølv om EU ikkje er ein ISO 3166-1 landkode blei denne nemninga brukt, og EU vart lagt til denne lista for å representere EU. Forgjengaren til Euro, Europeisk Valuta Eining, hadde koden XEU.

Over tid blir nye valutaer oppretta og andre blir fjerna. Som eit resultat av dette må lista over valutakodar oppdaterast med jamne mellomrom. Oppdateringskontoret for ISO 4217, *The ISO 4217 maintenance agency (MA)*, og *the British Standards Institution* har ansvar for å halde denne lista ved like.
**Hellmuth Marx** (17. juni 1915–1. januar 2002) var ein austerriksk bilethoggar.

Liv
---

Hellmuth Marx kom til verda i Linz som den yngste av fem barn. Faren hans, Viktor Marx frå Graz (1870-1928) var offiser i den keisarlege hæren; mora hans, Clara Marx, fødd Pichler (1876-1948), kom frå Oberdrauburg (Gasthof Post). 

I 1926 gjekk han på middelskulen i Graz, heimstaden til farmora hans (Theresia Pesendorfer, frå ein gruvefamilie). I juni 1933 tok han artium ved Marieninstitut.

Frå 1933 studerte Marx arkitektur i sju semester ved Den tekniske høgskulen i Graz – kan hende var han inspirert av Pichler-familien i Oberdrauburg. Samstundes studerte han ved Kunstskulen i Steiermark hos professorane Daniel Pauluzzi, Alfred Wickenburg og Fritz Silberbauer. Truleg srtuderte han der også hos Wilhelm Gösser, som leia ein meisterklasse i treskjerar- og bilethoggarkunst. Wilhelm Gösser var son til bilethoggaren Hans Brandstetter, som i 1909 laga ei minnetavle over diktaren Friedrich Marx i Oberdrauburg.

I 1938/39 vart han innkalla til militærteneste i Klagenfurt og måtte som soldat dra til fronten ved Nordishavet. Krigshendingane brakte han heilt til Lappland i Finland og Narvik i Noreg. Frå mai 1939 til januar 1940 fekk han høve til å avbryte militærtenesta og vere student ved Den allmenne bilethoggarskulen ved Akademiet for bildande kunst i Wien, etter fyrst å ha avlagd ei vellukka opptaksprøve. Her var han – takka vere ein studiepermisjon – innskriven som student fram til vintersemesteret 1941/1942.

I 1946/1947 reiste han attende til Wien til akademiet ved Schillerplatz, til meisterskulen for bilethoggarkunst til Josef Müllner. I 1948 hadde han slått seg ned hos mora og dei to systrene sine i Heiligenblut ved Großglockner. Etter studietida i Wien blei han frå juni 1947 til hausten 1955 verande i Heiligenblut og byrja frå 1948 å arbeide som frittståande kunstnar. 

Etter år med pendling mellom Heiligenblut og Oberdrauburg slog han seg endeleg ned her i Oberdrauburg og budde her i Stainernhaus ved Postplatz (i dag kalla torget) heilt til han døydde.

1. januar døydde Hellmuth Marx i Lienz.

Verk
----

Hellmuth Marx skapa som bildande kunstnar figurative verk; menneskekroppen dominerte i verka hans. Framfor alt var han bilethoggar. I tillegg til dette hovudområdet arbeidde han òg med andre typar bildande kunst, til dømes maleri. I bilethoggarutdanninga inngjekk aktteikning og maling, noko han arbeidde med frå tid til anna, og seinare utvida med fotografi. Negativane til fotoa, blant dei portrettbileta, har gått tapt. 

### Døme

* 
*

Kjelder
-------


* Heidi Brunnbauer: Hellmuth Marx. Bildhauer in Oberdrauburg, Leben und Werke , ISBN 978-3-902589-51-4, Edition Weinviertel, 2014, p 9

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hellmuth Marx**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Utsira fyrstasjon** er eit fyr som ligg på Utsira i Rogaland

Utsira fyrstasjon is located in Rogaland
Plasseringa til Utsira fyrstasjon

Fyrstasjonen vart bygd 1843-1844 som eit tvillingfyr med to tårn med ein avstand på om lag 200 meter. Dette er det einaste tvillingfyret der begge tårna vart bygd innanfor same fyrområde. Tårna vart bygd i gråstein og innvendig fort med teglstein. Høgda på tårna vart avpassa slik at lyshøgda vart den same for begge to. Det eine fyret vart nedlagd i 1890 og står i dag utan lyktehus. 

Det andre fyret er i dag det høgastliggande fyret i landet med ei lyshøgd på 78,2 meter over havet og sjølve tårnet er 13,3 meter høgt. I 1890 vart det sett inn eit fransk 1. ordens lynblinkapparat som framleis er i bruk. 

Under andre verdskrigen vart dei opphavlege bygningane rundt fyret bombardert av engelske fly, så bygningan rundt fyret i dag er derfor bygd etter krigen. Fyret ligg i samanheng med resten av busetnaden på Utsira og det omliggande kulturlandskapet. 

Fyret vart avfolka hausten 2004. Samstundes vart fyret plukka ut til eit EU-prosjekt kalla *Pharos* der målet var å skape interesse og forståing for gamle europeiske steinfyr som kulturminne, teknisk vedlikehald og rehabilitering, ny bruk og offentlege tilgjenge. I tillegg til Noreg var Hellas, Kypros, England og Italia med i prosjektet med kvart sitt fyr. 

Utsira kommune oppretta då som mål at verksemda på Utsira fyrstasjon skal framstå som den viktigaste turistattraksjonen på Utsira.

Klima
-----

Meteorologisk Institutt har ein vêrstasjonen på Utsira fyr som vore i drift 1860 og har synopnummer 01403. Stasjonen ligg 55 meter over havet. 

|  | Jan | Feb | Mar | Apr | Mai | Jun | Jul | Aug | Sep | Okt | Nov | Des | År |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Temperatur (°C) | 2,3 | 1,7 | 2,7 | 4,6 | 8,3 | 11,4 | 13,0 | 13,6 | 11,7 | 9,3 | 5,9 | 3,9 | 7,4 |
| Nedbør (mm) | 104 | 72 | 82 | 61 | 63 | 69 | 72 | 108 | 138 | 138 | 142 | 116 | 1165 |

Galleri
-------

* 
* 
*

Sjå òg
------

* Fyr i Noreg
* Fyrstasjonar i drift i Noreg

Kjelder
-------

* «Norsk fyrliste 2008 - side 149» (PDF - 15 mb). Kystverket.
* «Utsira fyrstasjon». Norsk Fyrhistorisk Forening.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Utsira fyrstasjon i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Fyr i Rogaland |
| --- |
| Eigerøy • Feistein • Fjøløy • Flatholmen • Geitungen • Høgevarde • Kvassheim • Kvitsøy • Lille Presteskjær • Obrestad • Røværsholmen • Skudenes • Sørhaugøy (Tonjer) • Tungenes • Utsira • Vibberodden • Vikeholmen |
**ISO 8859-1**, eller **ISO/IEC 8859-1:1998 Information technology -- 8-bit single-byte coded graphic character sets -- Part 1: Latin alphabet No. 1** eller mindre formelt **Latin-1** er del 1 av ISO/IEC 8859, ein standard for koding av teikn i latinske alfabet. **ISO 8859-1** omfattar alle ASCII-teikn pluss dei fleste spesialteikn som er brukt i vesteuropeiske språk. Standarden er grunnlaget for to svært vanlege teiknsett: **ISO-8859-1** (merk den ekstra bindestreken) og Windows-1252. Begge desse teiknsetta tilordnar eigne teikn i tillegg til **ISO 8859-1**.

| ISO/IEC 8859-1 |
| --- |
|  | x0 | x1 | x2 | x3 | x4 | x5 | x6 | x7 | x8 | x9 | xA | xB | xC | xD | xE | xF |
| 0x | *ikkje brukt* |
| 1x |
| 2x | SP | ! | "| # | $ | % | & | ' | ( | ) | \* | + | , | - |. | / |
| 3x | 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | : | ; | [[<]] | = | [[>]] | ? |
| 4x | @ | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O |
| 5x | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | [ | \ | ] | ^ | \_ |
| 6x | ` | a | b | c | d | e | f | g | h | i | j | k | l | m | n | o |
| 7x | p | q | r | s | t | u | v | w | x | y | z | { | [[|]] | } | ~ |  |
| 8x | *ikkje brukt* |
| 9x |
| Ax | NBSP | ¡ | ¢ | £ | ¤ | ¥ | ¦ | § | ¨ | © | ª | « | ¬ | SHY | ® | ¯ |
| Bx | ° | ± | ² | ³ | ´ | µ | ¶ | · | ¸ | ¹ | º | » | ¼ | ½ | ¾ | ¿ |
| Cx | À | Á | Â | Ã | Ä | Å | Æ | Ç | È | É | Ê | Ë | Ì | Í | Î | Ï |
| Dx | Ð | Ñ | Ò | Ó | Ô | Õ | Ö | × | Ø | Ù | Ú | Û | Ü | Ý | Þ | ß |
| Ex | à | á | â | ã | ä | å | æ | ç | è | é | ê | ë | ì | í | î | ï |
| Fx | ð | ñ | ò | ó | ô | õ | ö | ÷ | ø | ù | ú | û | ü | ý | þ | ÿ |

Verdiene 00-1F, 7F, og 80-9F er ikkje definert i ISO 8859-1.

Sjå også
--------

* ISO 8859

Bakgrunnsstoff
--------------

* ISO/IEC 8859-1:1998 Information technology -- 8-bit single-byte coded graphic character sets -- Part 1: Latin alphabet No.
Båhus festning ligg litt nord for Gøteborg, godt synleg frå både Europaveg 6 nord for byen og Europaveg 20 aust for byen.
Båhus festning
Grenseområdet mellom Noreg, Sverige og Danmark fram til 1658. Båhus på Bagaholmen er markert med talet 9.
Koordinatar: 57°51′43″N 11°59′58″E﻿
**Båhus festning**, som på svensk heiter **Bohus fästning**, (norrønt *Bágahús* etter *Bagaholmen* som festninga ligg på), er ei festning, no i ruinar, som ligg på ein 40 meter høg skrent attmed Nordre älv ved byen Kungälv i Sverige. Festninga er opphavleg frå mellomalderen, då Båhuslen var norsk land, og fungerte då som ei norsk grensefestning. Men festninga vart svensk i 1658 i samsvar med at Båhuslen vart overteke av Sverige ved fredsavtala i Roskilde. Festninga har gjeve namn til lenet Båhuslen, som seinare vart til det svenske landskapet Bohuslän.

Den fyrste festninga på staden vart bygd i 1308 av den norske kongen Håkon 5. Magnusson som ein motvekt til festninga på Ragnhildsholm i Nordre älv attmed den norske mellomalderbyen Konghelle, som den svenske hertugen Erik Magnusson av Södermanland hadde fått kontroll over. Til å byrje med var festninga bygd i tre, men vart med tida kraftig forsterka ved at stein vart teke i bruk som byggemateriale, og kom til å verte eit av dei sterkaste festningsverka i Norden. Ettersom festninga hadde kontrollen over grensealva Göta älv, vart ho ei av dei viktigaste i Noreg i si tid.

Eit omfattande ombyggings- og utvidingsarbeid vart sett i gang i 1584 for å gjere Båhus festning til ei moderne festning for si tid, med murar utstyrt med forsvarstårn (kurtinar med bastionar). I 1676-1679, altså etter at festninga hadde vorte svensk, fekk ho store skader under krigshandlingane mellom Sverige og Danmark-Noreg i den såkalla Gyldenløvefeiden, men vart deretter reparert og forsterka ved mellom anna at det opphavleg firkanta tårnet *Fars Hatt* vart bygd om til eit meir solid og sterkare væpna rundt tårn.

Festninga vart lagd ned i 1789, og folk i området fekk då løyve til fritt å take stein frå bygningane og festningsverka som byggjemateriale til eige bruk. Men under dei romantiske strøymingane på byrjinga av 1800-talet, då ruinar og bygningsleivningar fekk eige verde i seg sjølv, vart det interesse for å take vare på det som framleis var att av festninga, og ved kongeleg vedtak i 1838 vart ruinane verna mot ytterlegare øydeleggingar. I åra 1898 til 1904 vart det gjort store utgravings- og konserveringsarbeid på festninga.

Sjå òg
------

* Konghelle
* Bohuslän
* Kungälv

Bakgrunnsstoff
--------------

* Soga om Båhus festning på internettsida til Riksantikvarieämbetet - Bebyggelseregistret
*Utsikt över Edsviken* av Johan Christoffer Boklund, 1865.
**Edsviken** er ei lang, smal vik i Austersjøen som går gjennom dei svenske kommunane Danderyd, Solna og Sollentuna. Edsviken strekkjer seg frå Stocksund og Bergshamra i sør til Edsberg i nord. Vika er om lag 7,7 km lang og dekkjer eit areal på kring 3,6 km². Den største djupna er 20 meter. Edsviken munnar ut i Stocksundet ved Bergshamra og strøymer så ut i Lilla Värtan.

Edviken er ein populær vassveg og vert nytta av fiskarar, båteigarar og til bading om sommaren, samt skeising om vinteren. 

Vika har brakkvatn og eit unikt miljø for dyr- og planteliv. Forskjellige kyst- og våtmarksplanter veks rundt Edsviken, som vassforglemmegei—ei sjeldan plante i Sverige—havsevaks og tang. Tjeld og kvitkinngås hekkar begge ved Edsviken, som òg har eit rikt fiskeliv med åbor, brasme , gjedde, hork, sandart og stundom sild. 

Breidda av Edsviken er berre delvis utbygd. Langs vika finn ein mellom anna Danderyds sjukhus, Ulriksdal slott, Sollentuna bygdefort, Kevinge gård og Stockholm golfklubb. I sørvest ligg Ekoparken nasjonale bypark.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edsviken» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

  

Koordinatar: 59°25′19″N 17°59′15″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Bøn for ein avdød. Frå *Sketches of Japanese Manners and Customs* (1867) av J. M. W. Silver.
**O-bon** (お盆) eller berre **bon** (盆) er ei japansk buddhistisk høgtid feira til ære for åndene til forfedrane. Tida blir ofte markert ved at folk dreg tilbake til der slekta deira kom frå og steller gravene til forfedrane sine. Ein reknar også med at åndene kjem på vitjing til husaltera. 

Video frå Bon Odori i Tokyo i 2014.
Obon-offer til forfedrane.
Høgtida varer i tre dagar, men blir feira til ulike tider ut frå kva kalender ein følgjer. To ulike datoar i den vestlege kalenderen er blitt fastsette for o-bonfeiring. *Shichigatsu bon* ('bon i juli') blir feira rundt 15. juli i område som Tokyo, Yokohama og Tohoku-regionen, medan *hachigatsu bon* ('bon i august') blir feira rundt 15. august i dei fleste andre områda som ikkje følgjer den tradisjonelle kalenderen. Dette er den femtande dagen i den sjuande månaden av den japanske månekalenderen, og folk feirar *kyu bon*, eller 'gamle bon', i område nord i Kantō-regionen, Chūgoku, Shikoku, Kyūshū og Ryukyuøyene.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **O-bon**
**Bård Borgersen** (fødd 20. mai 1972) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Kristiansand. Midtstopparen vart noregsmeister med Odds Ballklubb i 2000 og spelte ti kampar på det norske landslaget i tida 2001-06.

Karriere
--------

### Klubbspel

Borgersen var opphavleg Start-spelar, men lite speletid gjorde at han melde overgang til Bryne Fotballklubb på nivå to i norsk fotball. Han spelte på Bryne i tida 1992-95, deretter gjekk turen til Odd og seks sesongar i Skiens-klubben. I 1998-sesongen lukkast Odd å rykke opp frå nivå to til eliteserien, og i 2000 vann klubben NM-finalen mot Viking FK med 2-1.

Hausten 2001 valde Borgersen å signere kontrakt med den danske klubben Aalborg, der han spelte i tre sesongar. Våren 2005 reiste Borgersen heim til Kristiansand og Start. I sin comebacksesong for moderklubben var han med på å vinne sølv i eliteserien og vart tildelt Kniksenprisen som årets forsvarsspelar i Noreg. Han la opp etter 2011-sesongen.

### Landslagsspel

Borgersen debuterte for Noreg i ein VM-kvalifiseringskamp mot Armenia i Jerevan 6. oktober 2001. Han skåra då to mål, begge etter hjørnespark, i eit oppgjer som Noreg vann med 4-1. Sidan deltok han i ytterlegare ni landskampar i åra fram til mars 2006, dei fleste vennskapskampar, men skåra ikkje fleire mål.

Kjelder
-------

* eu-football

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**1098** (romartal MXCVIII)

Hendingar
---------

Hildegard von Bingen var fødd i 1098
### Utlandet

* Første krosstoget: Kringsetjinga av Antiokia tok slutt.

### Noreg

* Krig braut ut mellom Noreg og Sverige etter at nordmenn gjekk til åtak på svenske landområde vest for Göta älv, Vänern og Klarälven.

Fødde
-----

* Hildegard von Bingen, tysk nonne, mystikar, medisinar og komponist

Døde
----

* 

**<<   1000-talet   >>**
<< 1000 | 1001 | 1002 | 1003 | 1004 | 1005 | 1006 | 1007 | 1008 | 1009 | 1010 | 1011 | 1012 | 1013 | 1014 | 1015 | 1016 | 1017 | 1018 | 1019 | 1020 | 1021 | 1022 | 1023 | 1024 | 1025 | 1026 | 1027 | 1028 | 1029 | 1030 | 1031 | 1032 | 1033 | 1034 | 1035 | 1036 | 1037 | 1038 | 1039 | 1040 | 1041 | 1042 | 1043 | 1044 | 1045 | 1046 | 1047 | 1048 | 1049 | 1050 | 1051 | 1052 | 1053 | 1054 | 1055 | 1056 | 1057 | 1058 | 1059 | 1060 | 1061 | 1062 | 1063 | 1064 | 1065 | 1066 | 1067 | 1068 | 1069 | 1070 | 1071 | 1072 | 1073 | 1074 | 1075 | 1076 | 1077 | 1078 | 1079 | 1080 | 1081 | 1082 | 1083 | 1084 | 1085 | 1086 | 1087 | 1088 | 1089 | 1090 | 1091 | 1092 | 1093 | 1094 | 1095 | 1096 | 1097 | 1098 | 1099 >>
**Eduard Hämäläinen** (fødd 21. januar 1969) er ein tidlegare mangekjempar fødd i Karaganda i den dåverande sovjetrepublikken Kasakhstan. Han tevla etter tur som representant for Sovjetunionen, Kviterussland og Finland. Hämäläinen vann sølvmedaljen i tikamp i tre verdsmeisterskap i rad og dessutan eitt EM-sølv.

Aktiv
-----

Hämäläinen representerte Sovjetunionen då han vart sjuandemann i tikampen ved VM 1991. Året etter kom han på andreplass i det såkalla meistermøtet i Götzis, deretter vann han Götzis-tevlinga både i 1993, 1994 og 1997. Her var det han i 1994 gjorde sin beste tikamp og sanka 8 735 poeng. I 1993 vart Hämäläinen nummer to i verdsmeisterskapen i Stuttgart, ein prestasjon han gjentok i VM 1995 i Göteborg, begge gongane som representant for Kviterussland og slått klart av Dan O’Brien frå USA. 

Hämäläinen hadde busett seg i Finland, fødelandet til oldefaren i farslinja, og representerte landet frå 1997. I sin fyrste sesong som finsk utøvar vann han sitt tredje rake VM-sølv, ved det høvet fann han sin overmann i tsjekkiske Tomáš Dvořák. Sommaren 1998 sikra Hämäläinen seg enno ein sølvmedalje, i europameisterskapen i Budapest hamna han bak Erki Nool frå grannelandet Estland.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
-----------------------------------------------------

* VM 1991 i Tokyo: Nr 7 – 8 233 poeng
* VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 8 724 poeng, bakom Dan O’Brien (8 817 p)
* EM 1994 i Helsinki: Braut
* VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje – 8 489 poeng, bakom Dan O’Brien (8 695 p)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 5 – 8 613 poeng
* VM 1997 i Aten: Sølvmedalje – 8 730 poeng, bakom Tomáš Dvořák (8 837 p)
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 8 587 poeng, bakom Erki Nool (8 667 p)
* VM 2001 i Edmonton: Braut

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eduard Hämäläinen» frå Wikipedia på tysk, den 3. juli 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Eduard Hämäläinen» (på engelsk). Olympedia. Henta 5. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
| Dubrovnik*Ragusa* |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  Fylke | Kroatia  Dubrovnik–Neretva |
| Grunnlagd | 639 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  143,35 km² |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 49 728 |
| Koordinatar | 42°39′″N 18°04′″E﻿Koordinatar: 42°39′″N 18°04′″E﻿ |
| Høgd over havet | 0 m |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.dubrovnik.hr |
| Plassering |
|  |

**Dubrovnik** (tidlegare kalla **Ragusa**) er ein gamal by på kysten av
Adriahavet i Dalmatia i Kroatia. Han vart grunnlagd i 639, og trekk i dag til seg mykje turisme. Byen vert ofte kalla *Adriahavets perle*. Den gamle delen av byen er ført opp på UNESCO si verdsarvliste.

Historie
--------

Gamlebyen i Dubrovnik
Byen vart grunnlagd av folk som flykta fra avarane. Etter at avarane øydela den greske kolonien Epidauros, som ligg i Den saroniske bukta, flytta innbyggjarane seg nordover og slo seg ned i området som vart Dubrovnik. Byen vart allereie i 896 underlagt Austromarriket og vart ein svært viktig handelsby med ein flåte på over 300 fartøy.

I mellomalderen var byen ein rival til Venezia, som den einaste frie bystat i det austlege Adriahavet. På 1400- og 1500-talet fekk byen eit merkverdig nivå, takka vere sin velstand og diplomatiske evner.

Seinare kom byen under osmansk herredøme, og frå 1815 underlagt Keisardømet Austerrike og seinare Austerrike-Ungarn. I 1918 vart byen ein del av Kongeriket Jugoslavia då det vart oppretta.

Dubrovnik har vore sentral i utviklinga av det kroatiske språket. Han var heimstad for mange viktige poetar, forfattarar, matematikarar, fysikarar og andre forskarar.

Dubrovnik er rekna som ein av dei vakraste og best bevarte byane i Middelhavsområdet, men vart utsett for eit kraftig bombardement under krigen i det tidlegare Jugoslavia i 1991, som skada store delar av Gamlebyen, trass i at denne var heilt utan militær verdi. Gamlebyen er i ettertid rehabilitert.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dubrovnik Guide
* Webkamera over Dubrovnik

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
**Eduard Vilde** (4. mars 1865–26. desember 1933) var ein estisk forfattar og journalist. Han er rekna som ein av grunnleggjarane av den estiske realismen.

Liv
---

Eduard Vilde var fødd i Pudivere i Väike-Maarja vald i Estland, og kom frå ein familie som i fleire generasjonar hadde arbeidd som godstenarar. Han voks opp på godset Muuga ved det som i dag er Laekvere. Frå 1878 til 1882 gjekk han på distriktsskulen i Tallinn. I perioden 1883–1886 var han i redaksjonen i avisa *Virulane* og frå 1887 til 1890 var han tilsett i *Postimees* tätig. Frå 1890 arbeidde han som frilansjournalist i Berlin. I perioden 1883–1905 var han innom fleire ulike aviser i Estland (mellom andre *Virmaline* i Narva, *Eesti Postimees*, *Teataja* i Tallinn og *Uudised* i Tartu. I 1896 budde han ein kort periode i Moskva.

Grunna aktivismen hans mot tsarregjeringa, måtte han leve i eksil etter 1905-revolusjonen i Russland. Heilt fram til februarrevolusjonen i 1917 budde han, saman med kona si Linda Jürmann (1880–1966), i mellom anna Sveits, Finland, Tyskland, USA (1911) og i København (1911–1917).

Grava til Vilde.
Etter at han i 1917–18 kom tilbake til Estland, byrja han som dramaturg ved Operahuset Estonia. Frå 1919 til 1920 var han i teneste som diplomat for den unge Republikken Estland ved ambassaden i Berlin, der han frå 1920 til 1923 arbeidde som frilanskunstnar. I 1923 flytta han tilbake til Tallinn.
Her døydde han ti år seinare.

Virke
-----

Eduard Vilde var ein av dei mest produktive, mest allsidige og best kjende estiske forfattarane og journalistane i si tid. Han vert rekna som grunnleggjaren av den kritiske realismen i estisk litteratur. Hovudverka hans er dei historiske trilogiane *Mahtra sõda* (1902), *Kui Anija mehed Tallinnas käisid* (1903) og *Prohvet Maltsvet* (1905–1908). Dei er sentrale verk om historia til det estiske folket. Romanane inneheld også mykje kjeldemateriale og mange memoarar frå Eduard Vilde.

Verk
----

* *Musta mantliga mees* (1886)
* *Kuhu päike ei paista* (1888)
* *Kõtistamise kõrred* (1888)
* *Karikas kihvti* (1893)
* *'Linda' aktsiad* (1894)
* *Külmale maale* (1896)
* *Raudsed käed* (1898)
* *Mahtra sõda* (1902)
* *Kui Anija mehed Tallinnas käisid* (1903)
* *Prohvet Maltsvet* (1905–1908)
* *Jutustused* (1913)
* *Mäeküla piimamees* (1916)
* *Tabamata ime* (1912)
* *Pisuhänd* (1913)
* *Side* (1922)
* *Rahva sulased* (ikkje ferdig, 1934)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eduard-Vilde-Museum Arkivert 2009-07-19 ved Wayback Machine. i Tallinn (på engelsk)
* Eduard Vilde Arkivert 2009-01-06 ved Wayback Machine. i bilete

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**«10 Years»** (norsk omsetjing *ti år*) er ein elektropopsong frå 2021 av den islandske songaren Daði Freyr Pétursson og bandet hans Gagnamagnið. Songen vart gjeven ut 13. mars 2021 og var det islandske bidraget i Eurovision Song Contest 2021 i Rotterdam i Nederland, der han ende på fjerdeplass.

Bakgrunn
--------

Daði og Gagnamagnið skulle ha representert Island i Eurovision Song Contest 2020 med låten «Think About Things», men tevlinga vart avlyst på grunn av koronaviruspandemien. I staden vedtok den islandske kringkastaren RÚV at Daði og Gagnamagnið skulle få representere Island i tevlinga i 2021.

Tittelen på songen vart avslørt i februar 2021, mens låten vart gjeven ut 13. mars 2021.

### Eurovision Song Contest

Den 65. utgåva av Eurovision Song Contest fann stad i Rotterdam i Nederland i mai 2021. Island deltok som nummer åtte i den andre semifinalen i Rotterdam Ahoy torsdag 20. mai. Dagen før semifinalen vart det kjend at ein av bandmedlemmane hadde testa positivt for covid-19. Bandet vart difor sett i karantene og fekk ikkje opptre live under semifinalen. I staden vart det vist eit opptak frå den andre prøva til bandet 15. mai. Saman med Australia var Island det einaste landet som ikkje opptredde live i tevlinga.

Låten hamna på andreplass i semifinalen med 288 poeng og kvalifiserte seg dimed til finalen laurdag 22. mai. Der opptredde Island som nummer 12, også denne gongen vart det vist opptak av prøva til bandet. Til slutt enda songen på fjerdeplass med 378 poeng, den beste plasseringa til Island i Eurovision Song Contest sidan 2009.

Kjelder
-------

1. ↑  «Daði og Gagnamagnið return for Iceland». *Eurovision.tv* (på engelsk). 23. oktober 2020. Henta 28. februar 2021.
2. ↑  «Eurovision-lag Íslands komið með nafn». *RÚV* (på islandsk). 24. februar 2021. Henta 28. februar 2021.
3. ↑  Farren, Neil (27. januar 2021). «🇮🇸 Iceland: Eurovision 2021 Entry to Be Revealed on March 13». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 28. februar 2021.
4. ↑  «2020 Semi-Final line-up to stay for 2021». *Eurovision.tv* (på engelsk). 19. november 2020. Henta 28. februar 2021.
5. ↑  «Covid upsets Iceland's Eurovision journey». *BBC News* (på engelsk). Henta 22. mai 2021.
6. ↑  «Eurovision 2021 Semi-final 2 Results». *Eurovisionworld*. Henta 22. mai 2021.
7. ↑  «Grand Final of Rotterdam 2021». *Eurovision.tv* (på engelsk). Henta 22. mai 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «10 Years» frå Wikipedia på bokmål, den 10. januar 2021.*
**Serra da Estrela** er den høgaste fjellkjeda i Portugal og inneheld det høgaste fjellet på det portugisiske fastlandet (Ponta do Pico på Asorane er høgare) med ei høgd på 1993 meter over havet. Toppen vert kalla Torre (tyder «tårn») og ligg i Loriga i kommunen Seia. Det er eit skisenter i området kalla Vodafone skisenter.

Fjellkjeda, som ligg mellom kommunane Seia og Covilhã, er om lag 100 km lang og 30 km på det breiaste. Ho består av ein stor granittrygg som ein gong danna den sørlege grensa til landet. Med bratte knausar og gjel, elvar og innsjøar, vakre skogar og flott utsyn, er området eit av dei flottaste naturområda i landet. 

Fjellkjeda er i dag ein del av ein naturpark med gode høve for skisport. 

Det er tre elvar som har kjeldene sine i Serra da Estrela: Mondego, som er den største elva som renn innanfor Portugal sine grenser, Zêzere, som er ei sideelv til Tejo, Alva, ei sideelv til Mondego. 

Serra da Estrela-hunden (*Cão da Serra da Estrela*) er ein hundeart som har fått namn etter området.

Galleri
-------

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Serra da Estrela» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juni 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Serra da Estrela**

* Serra da Estrela-hunden Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Turisme i området
* Postkort frå Serra da Estrela
* Turbilete frå Serra da Estrela Arkivert 2011-02-28 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 40°20′N 7°38′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
| Dubăsari |
| --- |
| Horisonten til DubăsariHorisonten til Dubăsari |
| Styresmakter |
| Land  Region | Moldova  Transnistria |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2004) | 28 500 |
| Koordinatar | 47°16′″N 29°10′″E﻿Koordinatar: 47°16′″N 29°10′″E﻿ |
| Plassering |
| 

Dubăsari is located in Moldova
Plasseringa til Dubăsari i Moldova

 |

**Dubăsari** (russisk Дубоссары, Dubossari) er ein by i Moldova i den de facto sjølvstendige regionen Transnistria med om lag 30 000 innbyggjarar. 

Dubăsari er ein av dei eldste busetnadane i Moldova og det er funne spor frå steinalderen her. Den moderne Dubăsari vart først nemnd på byrjinga av 1500-talet som ein marknad for moldovske bønder. Busetnaden vart ein del av Det russiske keisardømet i 1792 og fekk byrettar i 1795. Byen vart kraftig industrialisert i mellomkrigstida og vart i 1940 ein del av Moldovsk SSR. Dubăsari og forstadane vart ein del av Transnistriakrigen i 1990-1992 og har sidan den gong vorte styrte av Transnistria.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dubăsari» frå Wikipedia på engelsk, den 5. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Louie Bellson
**Louie Bellson**, fødenamn **Luigi Paulino Alfredo Francesco Antonio Balassoni** (6. juli 1924–14. februar 2009) var ein amerikansk jazztrommeslagar frå Rock Falls i Illinois. Han er særleg kjend for å vere ein habil storbandmusikar, og han har spelt med fleire av dei mest kjende storbandleiarane.

Sytten år gamal byrja Bellson sin profesjonelle karriere i Benny Goodman sitt storband. Etter dette gjekk han over til å spele med Tommy Dorsey, Harry James og Duke Ellington (for Ellington komponerte han mellom anna låten «Skin Deep», som er å finne på albumet *Ellington Uptown*). I 1952 gifta han seg med borgarrettsaktivisten og vokalisten Pearl Bailey, og vart hennar musikalske leiar.

Bellson opptredde med stepping som liten. Han har vorte kreditert som den første som spelte med doble basstrommer (i 1938), og han forklarte sjølv denne «oppfinninga» med erfaringa frå steppinga. Han spelte inn over to hundre album, med artistar som Goodman, Dorsey, Ellington, Count Basie, Louis Armstrong, Ella Fitzgerald, Sammy Davis Jr. og Tony Bennett.

1. ↑  Intervju i *Modern Drummer* desember 2004.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Louie Bellson på Drummerworld

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Duccio di Buoninsegna** (ca. 1255–1319) var ein italiensk målar som arbeidde i fødebyen Siena, der han også døydde. Til liks med sine samtidige måla han over religiøse tema. Han påverka målinga til Simone Martini og brørne Pietro og Ambrogio Lorenzetti.

Liv og gjerning
---------------

*Madonna Rucellai*, 1285
Duccio var den første og kanskje den fremste av dei religiøse målarane frå bystaten Siena. Han vert rekna som ein av dei viktigaste tolkarane av den bysantinske tradisjonen, men vidareutvikla denne mykje formelle tradisjonen med å legge til naturalistiske og realistiske element. Kunstverka innan den bysantinske tradisjonen uttrykte religiøsitet gjennom todimensjonelle figurar, utan ambisjon om å avbilde personane realistisk. Duccio, derimot, måla personar som verka levande og som syntest vere i rørsle. Sjølv om dei tidlege verka hans frå omkring 1270 er forma i samsvar med den bysantinske tradisjonen med gullfarga bakgrunn, inneheld særskilt dei seinare verka hans dei første teikna på den naturalismen som kom til å prege ungrenessansen. Denne realismen fekk stor innverknad på andre samtidige målarar frå Siena, som fylgde opp Duccios måte å måle på.

Duccio er særleg kjend for verket *Madonna Rucellai* frå 1285. Biletet vart laga til basilikaen Santa Maria Novella i Firenze, men er no i Uffizigalleriet i same byen. Han er også kjent for *Maestà*, eit veldig altarbilete som han byrja på i 1308 og fullførte tre år seinare. Dette måleriet er i domkyrkja i Siena.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Duccio» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Lough Neagh** (irsk *Loch nEathach*) er den største innsjøen (på engelsk *lough*) i Nord-Irland, på øya Irland og den største av alle innsjøane på Dei britiske øyane. Han har eit areal på 392 km² og er av dei førti største innsjøane i Europa. Innsjøen er om lag 30 km lang og 15 km brei og ligg om lag 30 km vest for Belfast. Han er ein grunn sjø og har eit middeldjup på 9 m og på det djupaste er han om lag 25 meter. 

Av tilsigsområdet på 4 550 km² ligg 9% i Republikken Irland og resten i Nord-Irland, og totalt dekkjer tilsigsområdet 43 % av Nord-Irland. Elva Bann renn ut frå innsjøen i nord og vidare mot sjøen. 

Fem av dei seks grevskapa i Nord-Irland deler breidda av innsjøen: Antrim, Armagh, Down, Londonderry og Tyrone. Av byar og landsbyar nær innsjøen finn ein Antrim, Crumlin, Randalstown, Toomebridge, Ballyronan, Ballinderry, Moortown, Ardboe, Maghery, Lurgan og Magherafelt.

Innsjøen vert nytta som fritidsområde og noko kommersiell aktivitet, men er utsett for vind og får raskt grov sjø. Sjøen vert òg nytta som ferskvasskjelde. 

På 1800-talet vart det konstruert tre kanalar til forskjellige hamner og byar: Lagan Navigation gav ein sjøveg til Belfast, Newry Canal til hamna Newry og Ulster Canal til Lough Erne, som igjen gav ein sjøveg via elva Shannon til Limerick, Dublin og Waterford. Elva Bann var òg framkommeleg til Coleraine og Antrimkysten, og den korte Coalisland Canal gav ei rute for transport av kol. Av desse vegane er berre den nedre delen av Bann i dag open, men ein har planar om å restaurere Ulster Canal.

Ålfiske har vore ein storindustri i Lough Neagh i fleire hundreår. I dag transporterer fiskeria i Lough Neagh ål til restaurantar i heile verda. 

Det er fleire øyar i innsjøen: Coney Island, Coney Island Flat, Croaghan Flat, Derrywarragh Island, Padian, Ram's Island, Phil Roe's Flat og The Shallow Flat.

Ein trudde lenge at Lough Neagh var eigd av staten, men i 2005 kom det fram at han høyrte til jarlane av Shaftesbury.

Segn
----

Ei gamal irsk segn fortel om korleis innsjøen vart danna då den irske kjempa Fionn mac Cumhaill (Finn McCool) grov opp ein del av landet og kasta det på den skotske rivalen sin. Han bomma og jordmassen landa i Irskesjøen og danna Isle of Man.

Sjå òg
------

* Innsjøar på Irland

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppdag Lough Neagh
* Båtar på Lough Neagh
* Lough Neagh Rescue
* Oxford Island naturreservat

Fotnotar
--------

1. ↑  *Environmental Change Network*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 19. oktober 2007
2. ↑  *Northern Ireland Rivers Agency*, arkivert frå originalen 16. februar 2009, henta 19. oktober 2007

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lough Neagh» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
| **Sesto San Giovanni** |
| --- |
| Moderne arkitektur i Sesto San GiovanniModerne arkitektur i Sesto San Giovanni Moderne arkitektur i Sesto San Giovanni |
| Plassering |
| 

Sesto San Giovanni is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Lombardia  Milano |
| Borgarmeister | Giorgio Oldrini |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  11 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 83 415   7400/km² |
| Koordinatar | 45°32′″N 9°14′″E﻿Koordinatar: 45°32′″N 9°14′″E﻿ |
| Høgd over havet | 140 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 20099 |
| Telefon-retningsnummer | 02 |
| **Nettstad:** www.sestosg.net |

**Sesto San Giovanni** er ein by i provinsen Milano i regionen Lombardia i Italia med om lag 85 000 innbyggjarar.

Sesto San Giovanni var lenge berre ei uviktig lita grend, men utover 1800-talet og tidleg på 1900-talet voks han kraftig og fleire industriselskap slo seg ned her som Falck, Campari, Marelli og Breda. I denne perioden steig folketalet frå 5 000 innbyggjarar i 1880 til 14 000 i 1911. Etter den andre verdskrigen flytta mange frå Sør-Italia til Sesto og folketalet auka til 95 000 i 1981. Sesto var lenge kjend som Italia sitt svar på Stalingrad sidan partiet PCI, det italienske kommunistpartiet stod sterkt her. 

I 1990-åra vart Sesto San Giovanni råka av ei økonomisk krise og alle dei historiske selskapa la ned kontora sine i byen. Byen klarte å kome seg ut av krisa med å satse på andre industriar enn produksjon av stål og klarte dermed å unngå skjebnen til mange andre stålproduserande byar som Sheffield i England og Flint i Michigan. Arbeidsløysa er låg sidan store selskap har opna kontor i Sesto, som ABB Group, Wind, Impregilo og Oracle Corporation.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Sesto San Giovanni frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Elva Sestra/Rajajoki på 1920-talet. Til venstre Finland, til høgre Russland. I bakgrunnen jernbanen Helsingfors-Viborg-St. Petersburg
Eit nærare bilete av jernbanebrua over grensa
**Sestra** (russisk Сестра, finsk *Siestarjoki*, tidlegare òg *Rajajoki*, svensk *Systerbäck*) er ei elv i Sankt Petersburg og Leningrad oblast i Russland. Elva er 74 km lang, med eit nedbørfelt på 393 km². 

Sestra ligg på Det karelske neset. Ho munna ut i Finskebukta til først på 1700-talet. Etter bygginga av ei demning for å forsyne våpenfabrikken i Sestroretsk, vart ein del av elva omgjort til eit to meter djupt og 10,6 km² stort reservoar kalla *Sestroretskij Razliv*. Sestra har sidan då munna ut i dette reservoaret, som er skilt frå Finskebukta med ein rygg av kunstige sanddyner. Overskuddsvatn vert dumpa i Finskebukta gjennom ein 4,8 km lang kanal. 

Sestra var grenseelv mellom Russland og Sverige mellom 1323-1617, og mellom Russland og Finland frå 1812–1940.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sestra (Leningrad oblast)» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2008.*
Killiney sett på andre sida av bukta frå stranda Dollymount.
Dublin Bay på Irland.
**Dublin Bay** (irsk *Cuan Bhaile Átha Cliath*) er ei bukt forma av eit elvedelta i Irskesjøen på austkysten av Irland. Bukta er om lag 10 km brei frå nord til sør og 7 km lang. Dublin ligg inst i bukta, som strekkjer seg frå Howth Head i nord til Dalkey Point (ved Dún Laoghaire) i sør. Den kunstige øya Bull Island (North Bull Island) ligg i det nordvestlege hjørnet av bukta og har mellom anna ei 5 km lang strand, Dollymount Strand, føre eit internasjonalt fuglereservat.

Elvane Liffey og Dodder renn ut i bukta etter at dei har flyte saman i Dublin. Andre elvar som renn ut i bukta er Tolka og fleire småelvar.

Storbyområdet til Dublin strekkjer seg rundt dei tre sidene av bukta, medan Irskesjøen ligg i aust. Bukta vert òg kalla Baile Átha Cliath (som tyder «Vadestaden av flettverk»). Dublin vart grunnlagd av danskar der dei kunne gå over elva med ei flettverksbru frå elvemunningen. Etter kvart som teknologien i Irland utvikla seg kunne ein byggje bruer lenger og lenger ned mot sjøen og ta tilbake dei myrlendte strandområda. Byen spreidde seg frå området rundt Guinnesses og James's Gate til sjøen og ut langs kystlinja nordaustover til Howth og søraustover til Dalkey.

Dublin Bay er ei forholdsvis grunn bukt og har mange sandbanker og steinete frambrot, som var frykta av sjømenn i området, særleg når vinden var frå aust. Fram til moderne tider har mange skip og menneske gått tapt langs kysten frå Howth og Dun Laoghaire under ein kilometer frå land.

Over 500 menneske (hovudsakleg militærpersonell) mista livet då dampskipet RMS «Leinster» var råka av ein torpedo frå den tyske ubåten UB-123 den 10. oktober 1918. Skipet ligg i dag på 33 meters djup.

I 1972 la styret i Dublin Port fram planar om å byggje eit oljeraffineri i Dublin Bay. Miljøaktivistar gjorde kraftig opprør mot planane på grunn av den store faren for forureining.

Satellittbilete av County Dublin frå NASA.

Sjå òg
------

* Bukter på Dei britiske øyane

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dublin Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 11. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dykkestader i Dublin Bay
* Liste over skipsvrak frå Dublin Bay til Gormonstown

Koordinatar: 53°20′N 6°07′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* BBC Things

 |