recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Torolv Kandahl** (17. august 1899–5. mars 1982) var ein norsk pressemann og politikar frå Austad i Aust-Agder.

Far til Kandahl var folkeskulelærar frå Breim i Nordfjord, med lærarpost i heimbygda til kona. Kandahl sjølv tok examen artium i 1918 og juridisk embetseksamen i 1926 ved Det Kongelige Frederiks Universitet i Oslo. Jamside studiane var han journalist 1918-19 i Tønsberg Blad og 1919-22 i Morgenbladet, samt stenograf 1922-27 i Stortinget.

I 1928 vart Kandahl tilsett som redaksjonssekretær i osloavisa Aftenposten si politiske avdeling. Han vart fjerna frå stillinga i 1941. Han rømde då landet og tok seg til Storbritannia, der han fekk arbeid på informasjonskontoret til den norske eksilregjeringa. Frå 1942 til 1945 var han sjef for regjeringa sitt informasjonskontor i New York. Etter verdskrigen var han redaktør i *Drammens Tidende og Buskerud Blad* til 1961.

Perioden 1961-70 var Kandahl sjefredaktør i Aftenposten. Han var oppteken av at Aftenposten skulle vere ei «anstendig avis», og som formann i Norsk Redaktørforening 1950-56 var han arkitekt for Redaktørplakaten. Han var formann i Norsk Presseforbund inntil 1941 og president i Nordmanns-Forbundet 1963–75.

Kandahl var aktiv i partiet Høgre. Han representerte partiet 1934-40 i Aker kommunestyre, siste året i posisjonen som varaordførar. Tingbolken 1950-53 var han stortingsrepresentant frå Buskerud, med plass 1950-51 i Kommunalkomitéen og 1952-53 Samferdslekomitéen. I den tida han var sjefredaktør i Aftenposten, var han også medlem i Høgre sitt sentralstyre.

Kandahl vart i 1975 utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------


* «Torolv Kandahl». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Tornike Kipiani** (fødd 11. desember 1987), òg kalla «Kipo», er ein georgisk songar. Kipiani skulle representere Georgia i Eurovision Song Contest 2020 med songen «Take Me as I Am», men tevlinga vart avlyst på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020. I staden representerte Kipiani Georgia i Eurovision Song Contest i 2021 med låten «You».

Bakgrunn
--------

Kipiani vart fødd i Tbilisi 11. desember 1987 og vart kjend i Georgia då han vann georgisk *X Factor* i 2014. Mentoren hans var den georgiske artisten Tamta, som representerte Kypros i Eurovision Song Contest 2019.

Kipiani deltok i den georgiske uttakinga til Eurovision Song Contest 2017 med songen «You Are My Sunshine». I 2019 vann han georgiske *Idol* med 33,82 prosent av telefonrøystene. Gjennom sigeren fekk han representere Georgia i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men tevlinga vart avlyst på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020. I staden fekk Kipiani representere Georgia i Eurovision Song Contest i 2021. I semifinalen enda Kipiani og songen hans «You» på ein 16.-plass og gjekk dimed ikkje vidare til finalen.

Referansar
----------

1. 1 2  «🇬🇪 Tornike Kipiani to represent Georgia in Eurovision 2021» (på engelsk). 19. mars 2020. Henta 19. mars 2020.
2. 1 2  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 19. mars 2020.
3. ↑  «Tornike Kipiani wins Georgian Idol and will go to Eurovision 2020» (på engelsk). 31. desember 2019. Henta 11. januar 2020.
4. ↑  «Tornike Kipiani». eurovision.tv. januar 2020. Henta 11. januar 2020.
5. ↑  «Eurovision 2021 Semi-final 2 Results». Henta 22. mai 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Tornike Kipiani» frå Wikipedia på bokmål, den 1. desember 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Inger Dag Steen** (fødd 22. mars 1933 i Kristiansand), nyttar òg det opphavlege namnet sitt **Inger Dag**, er ein norsk tekstilkunstnar og politikar for Sosialistisk Venstreparti. Ho var stortingsrepresentant for Vestfold 1989–93. 

Dag Steen studerte ved Staten sin handverks- og kunstindustriskule (tekstillinja) frå 1951 til 1955.

Ho vart i 1989 innvald på Stortinget for SV i Vestfold. Ho sat éin periode og var medlem av landbrukskomiteen. Før dette var ho medlem av Sandefjord bystyre i fem periodar frå 1967 til 1989 (ikkje 1979–83). Ho var attende i bystyret frå 2003 til 2007. I Vestfold fylkesting sat ho frå 1983 til 1989. Ho har hatt ei rekkje andre kommunale og fylkeskommunale verv.

Dag Steen har òg hatt mange tillitsverv i organisasjonslivet, både innan bilete/biletkunst og politikk (Nei til EU, Forum for utvikling og miljø, SV). Ho var leiar i Vestfold bonde- og småbrukarlag frå 1997 til 2002. Frå 2000 til 2002 sat ho òg i styret i Norsk Bonde- og Småbrukarlag, og i denne organisasjonen er ho æresmedlem frå 2006.

Dag Steen fekk Kongen sin fortenesetmedalje i sølv i 2007.

Inger Dag Steen var gift med bilethoggaren Knut Steen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inger Dag Steen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 35°48′45″N 36°11′37″E﻿

**Bidama** (arabisk بداما; òg skrive **Bdama** og **Badama**) er ein by nord i Syria i Idlib guvernement, nordvest for Idlib langs grensa til Tyrkia. Av stader i nærleiken finn ein al-Najiyah i søraust, Jisr al-Shughur i aust, Shughur al-Fuqani og al-Janudiyah i nordaust. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde Bidama eit folketal på 4 162 i 2004. Byen er òg det administrative senteret og den nest største staden i Bidama *nahiyah* som består av 14 stader med eit samla folketal på 18 501 i 2004. Innbyggjarane er hovudsakleg sunnimuslimar.

Ruinar frå antikken ligg like nordaust for byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bidama» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Boulanger, Robert (1966). *The Middle East, Lebanon, Syria, Jordan, Iraq, Iran*. Hachette.

1. 1 2  Folketeljing 2004 Arkivert 2013-02-06 ved Wayback Machine.. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Idlib guvernement. (arabisk)
2. 1 2  Boulanger, 1966, s. 474-475.
|  |
| --- |
| **Bjørkebukk** |
| BjørkebukkBjørkebukk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Biller Coleoptera |
| **Familie:** | Trebukkar Cerambycidae |
| **Slekt:** | *Saperda* |
| **Art:** | **Bjørkebukk** *S. scalaris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Saperda scalaris***Linnaeus, 1758 |

**Bjørkebukk** er ein billeart i trebukkfamilien. Han finst vanleg nord i Eurasia frå Nordaust-Kina til Storbritannia. I Noreg finn ein arten overalt der det er skog.

Levesett
--------

Bjørkebukken lever i tilknyting til mange forskjellige slags lauvtre, i Noreg særleg bjørk og osp. Larvane lever under barken, helst på fuktig og svakt rotnande trevirke. Ein finn dei både i ståande og liggande stammer. Det tek mellom 1 og 3 år før dei forpuppar seg om våren. Tidleg på sommaren kjem dei vaksne billene fram. Desse er mest aktive om kvelden, og flyg stundom mot kunstig lys.

Kjelder
-------


* Norges biller


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* FaunEur
* EOL

 |
Ukrainarar frå Podolia tidleg på 1900-talet.
**Ukrainarar** (ukrainsk **українці**, 'ukrajintsi') er ei aust-slavisk folkegruppe. Dei bur hovudsakleg i Ukraina og har ukrainsk som morsmål. Medan det òg er vanleg å kalla alle innbyggjarane i Ukraina for ukrainarar, er det berre 77,8 % av dei som er ukrainarar i etnisk forstand.

Det finst om lag 45 millionar ukrainarar i verda. Ved folketeljinga i Ukraina i 2001 oppgav 37 541 693 menneske å vera av ukrainsk etnisitet. Dette utgjorde 77,8 % av folkesetnaden i Ukraina. Størstedelen av områda der det bur ukrainarar har vore underlagt russisk styre i fleire hundreår, noko som har ført til ei viss russifisering av ukrainarane. I 2001 oppga 14,8 % av dei som oppga ukrainsk etnisitet at morsmålet deira var russisk, resten snakka ukrainsk som morsmål.

Det finst òg minoritetar av ukrainarar i mange av dei tidlegare sovjetrepublikkane. Folketeljinga i Russland i 2010 viste 1 928 000 ukrainarar i Russland, i Kasakhstan i 1999 var det 547 000 ukrainarar, i Moldova er det om lag 375 000 ukrainarar og i Kviterussland om lag 248 000.

Av utvandrargrupper av ukrainsk opphav finst det om lag 1 100 000 i Canada, 1 000 000 i Brasil og 900 000 i USA.

Ukrainarane har tradisjonelt vore ortodokse kristne, anten tilknytt Moskva-patriarkatet eller eit eige patriarkat i Kyiv, men ein del av ukrainarane har òg tradisjonelt vore katolske kristne.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  *ukrcensus.gov.ua*, arkivert frå originalen 31. oktober 2004, henta 15. april 2008
2. ↑  *ukrcensus.gov.ua*, arkivert frå originalen 1. november 2004, henta 15. april 2008
3. ↑  "Vserossijskaja perepis naselenija 2010" Arkivert 2013-03-15 ved Wayback Machine. - Folketeljinga i Russland 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ukrainarar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC
* NDL

 |
**Bjørg G. Hovland** (fødd 1941) er ein norsk bunadprodusent. Ho er frå Luster. Hovland har rekonstruert fleire eldre draktplagg i indre og midtre Sogn, mellom anna har ho bygd på bilete av nasjonalromantiske kunstnarar som Johannes Flintoe og J.C. Dahl.

Hovland syr bunader, har halde kurs i bunadssaum og om hovudplagg, og ho har skrive artiklar i fagblad og bøker om bunader.

I 2014 gav Hovland ut boka «Folkedrakter og bunader frå Sogn» (Skald Forlag). Ho er tildelt «Gullnål med Diplom» frå Norges Husflidslag, og ho fekk Luster kommune sin kulturpris i 1996.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 2014 – *Folkedrakter og bunader frå Sogn : ei reise i tid og landskap* (Leikanger: Skald). ISBN 978-82-7959-199-3

### I bøker - eit utval

* 2000 – *Dale kyrkje : 750 år* (Luster: Dale kyrkje). ISBN 82-7326-058-5 I fulltekst ved nb.no  [Av innahaldet: Prestegardsliv på Dale / Bjørg G. Hovland, s. 120-151]

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Fylkesleksikon Sogn og Fjordane Arkivert 2016-12-21 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Bjørg G. Hovland i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
| **Biel/Bienne** |
| --- |
| Gamlebyen i BielGamlebyen i Biel Gamlebyen i Biel |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Biel/Bienne |
| **Kommunevåpenet til Biel/Bienne** |

 |
| Plassering |
| 

Biel/Bienne is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen Bern |
| Distrikt | Biel/Bienne |
| Språk | tysk, fransk |
| Borgarmeister | Erich Fehr |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  21,20 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 51 203   2 415,2 /km² |
| Koordinatar | 47°08′0″N 7°15′0″E﻿Koordinatar: 47°08′0″N 7°15′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 434 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 2500-2510 |
| **Nettstad:** www.biel-bienne.ch |

**Biel/Bienne** er ein by og ein kommune i distriktet Biel/Bienne i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har 51 203 innbyggjarar (2010) og eit areal på 21 km². Kommunesenteret ligg 434 meter over havet.

Han ligg ved språkgrensa og er tospråkleg. *Biel* er det tyske namnet på byen, medan *Bienne* er det franske. Han er den største tospråklege byen i Sveits, og den nest største byen i kantonen Bern. Sidan 1. januar 2005 har det offisielle namnet på byen vore «Biel/Bienne».

Byen Biel/Bienne ved Bielsjøen
Byen ligg ved foten av den første fjellrekkja i Jurafjella ved nordaustbreidda av Bielsjøen. Nabobyen Nidau ligg på austsida av innsjøen. Neuchâtel, Solothurn, og Bern ligg vest, aust og søraust for Biel/Bienne. Dei er alle om lag 30 minuttar unna med anten tog eller bil. 

Byen er særleg kjend for urindustrien med selskap som Omega og Certina, elles maskinindustri og ein del turisttrafikk. 

Byen har ei kyrkje i gotisk stil frå 1451. Rådhuset er frå 1534. 

Byen er godt kjend i sjakkverda for Biel internasjonale sjakkfestival, ei årleg turnering. Magnus Carlsen vann turneringa i både 2007 og 2011.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Biel/Bienne» frå Wikipedia på tysk, den 30. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Turistsside
* *Biel/Bienne* på tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*.
* Biel internasjonale sjakkfestival

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Flyfoto frå 1961 teke mot sørvest, med Rambergøya til venstre, sør for Gressholmen, som ligg i midten. Vest for Gressholmen, nærare sentrum av fotoet, ligg Heggholmen med fyret på nordspissen av øya. Eit parti av Lindøya er å sjå i høgre biletkanten, med Nakholmen vestanfor. Foto: Widerøes Flyveselskap/Edmond Jaquet

**Rambergøya** er ei 0,125 km² stor øy i Indre Oslofjord i Oslo, sør for Gressholmen, og med samband til Gressholmen over eit smalt eide i sørvest. Det høgste punktet på øya ligg ifylgje kartet 37 meter over havet.

Namnet har øya etter fuglearten ramn (korp), slik at det er tale om ei øy med eit ramneberg. Norskfilologen Gustav Indrebø skriv at «"Ramberg" er gn. \*(H)rafnaberg, Ramneberget. Dette namnet høyrer eigenleg ein bergkoll ute paa øyi til. Kollen fell bratt ned mot sjøen på utsida. Ifraa berget hev dei ført namnet yver paa sjølve øyi. Ein kan jamføra med øynamnet "Kollen" i Rygge. Det er vel truleg at det eigenlege øynamnet, Rambergøyi, hev vore noko i bruk ved sida av heile tidi.»

Rambergøya var klostergods i mellomalderen, og har etter reformasjonen vore i statens eige. No er øya friluftsområde, og har vore kommunal badeplass sidan 1934. Saman med mesteparten av Gressholmen vart Rambergøya med tilhøyrande sjøområde eit naturreservat frå 2. oktober 1992 under namnet Gressholmen-Rambergøya naturreservat.

Bukta mellom Rambergøya og Gressholmen heiter Rambergbukta, og er eit viktig element i naturreservatet. Sundet mellom Rambergøya og Langøyene i Nesodden kommune heiter Rambergsundet, og ei flu i fjorden sørvest for Rambergøya og nordvest for Langøyene heiter Rambergskårflua.

Kjelder
-------

* Oslo byleksikon, femte utgåva, side 460

Fotnotar
--------

1. ↑  Gustav Indrebø: 'Stadnam fraa Oslofjorden : Aker herad og Oslo hamn, Bærum herad, Asker herad' i *Skrifter utgitt av Det Norske Videnskaps-Akademi i Oslo II Hist.-Filos. Klasse. 1928. No. 5* attgjeve i faksimile på sidene 87-140 i boka til Tore Ness, *Navn i fjorden* : *Oslo-Asker-Bærum*, Oslo 2008: Orion Forlag AS ISBN 978-82458-0847-6. Sjå side 109 i denne boka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rambergøya på norgeskart.no
* Gressholmen-Rambergøya i Miljøverndepartementes naturdatabase
**Avis i Skolen** er eit utdanningsprosjekt som vart etablert i 1970 av *Norske Avisers Landsforening*, som i dag heiter Mediebedriftenes Landsforening (MBL).

Avis i Skolen var både ein undervisingsmetode og eit middel i undervisinga til å auka kunnskapane til elevane og interesser for nyhendestoff.

Målet var å auka interessa for og nytta av aviser blant barn og unge i grunnskulen og dei vidaregåande skulane. Dei ynskte òg å gjera ungdom vant til å lesa avis, og det vart oppfordra til å bruka avis som hjelpemiddel i undervisinga.

Dei fleste MBL-medlemmane har ein eigen Avis i Skolen-kontaktperson som er ansvarleg for tiltak i eiga avis.

Avis i Skolen har 35 instruktørar rundt i landet som arrangerer kurs for opptil 7 500 lærarar og foreldre i året.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Avis i Skolen» frå Wikipedia på bokmål, den 8. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Avis i Skulen Arkivert 2005-12-17 ved Wayback Machine.
* Avis i Skulen Hordaland Arkivert 2020-12-04 ved Wayback Machine.
* Avis i Skulen Agder Arkivert 2016-01-22 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Ramasongar** |
| Bilete frå Krishna Wildlife Sanctuary, Andhra Pradesh, IndiaFoto: J.M.GargBilete frå Krishna Wildlife Sanctuary, Andhra Pradesh, IndiaFoto: J.M.Garg |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Kjerrsongarfamilien Acrocephalidae |
| **Slekt:** | *Iduna* |
| **Art:** | **Ramasongar** *I. rama* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Iduna rama***Sykes, 1832 |

**Ramasongar** (*Iduna rama*, tidlegare *Hippolais rama* ) er ein medlem av kjerrsongarfamilien (eng: tree warblers) i «den gamle verda». Ramasongar var tidlegare rekna som ein underart av tartarsongar, men blir no handsama som ein sjølvstendig art. Hekkeutbreiinga er frå nordauste Arabia til Afghanistan. Nett som tartarsongarar, trekker mykje av populasjonen av ramasongarar til vinterkvarter på det indiske subkontinentet så langt sør som på Sri Lanka.

Dette er ein liten sporvefugl og ein liten medlem av familien Acrocephalidae. Han lever i ope landskap med buskar og anna høg vegetasjon. Dei legg 3-4 egg i reiret som ligg i ein busk eller vegetasjon. Som dei fleste «verkelege songarar» er ramasongarar insektetarar. 

Oversida er bleikbrun, som te med mjølk, undersida er lys med gulbrune kroppssider. Dei ytre halefjørene har bleike kantar. Dei har ei kort, bleik augebrynstripe, og nebbet er sterkt og spist. Ramasongaren er litt større og gråare enn tartarsongaren, men liknar mest ein bleiksongar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sykes's Warbler» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mars 2013.*

* BirdLife International (2013) Species factsheet: *Hippolais rama*. Henta frå  den 5. mars 2013.

### Referansar

1. ↑  *The Clements Checklist of Birds of the World Updates & Corrections - Sept 2012* (Om side 432)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ramasongar**

* Utsira fuglestasjon - Ramasanger
|  |
| --- |
| ***Ramblin' Rose***  Song av Nat King Cole |
|  |
| **Utgjeve** | 1962 |
| **Lengd** | 2:45 |
| **Selskap** | Capitol Records |
| Låtskrivar(ar) | Noel Sherman og Joe Sherman |
| **Produsent** | Lee Gillette |
|
|

«**Ramblin' Rose**» er ein song frå 1962, skriven av brørne Noel Sherman og Joe Sherman og spelt inn av Nat King Cole.

Originalen
----------

Innspelinga til Cole vart gjeven ut på Capitol Records. Ho nådde andreplassen på både *Billboard*- og *Cash Box*-lista, og selde over ein million eksemplar. I 1962 låg songen fem veker på toppen av *Billboard* Easy Listening-lista og den australske singellista, medan han på R&B-lista nådde sjuandeplassen. Han vart gjeven ut som singel frå albumet med same namn, som òg selde over ein milion. Songen vart nominert til Grammyprisen for årets singel.

Andre versjonar
---------------

Songen er blitt spelt av mange andre artistar, særleg countryartistar. Sonny James spelte inn songen i juli 1968 og gav han ut fem år seinare på albumet *The Gentleman from the South* i 1973. Johnny Lee sin versjon nådde 37. plassen på *Billboard* country-lista i 1977. Året etter fekk Hank Snow sin versjon ein 93. plass på lista. I 1978 gav Johnny Rodriguez ut ein versjon av songen på albumet *Love Me with All Your Heart*.

Petula Clark gav ut ein fransk versjon i 1962, kalla «Les Beaux Jours». Versjonen hennar nådde tiandeplassen på den franske singellista i 1963.

Andre innspelingar av songen vart gjort av Charley Pride 1962, Roy Rogers 1962, Billy Vaughn, Louis Armstrong, Bobby Vinton, Engelbert Humperdinck, Paul Anka, Floyd Cramer, Chuck Berry 1967, George Benson, The Mills Brothers, Dean Martin 1973, Marvin Gaye 1976 og Slim Whitman.

Det finst ein annan song kalla «Ramblin' Rose». Denne vart spelt inn av Jerry Lee Lewis og MC5 i 1960-åra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ramblin' Rose» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Hyatt, Wesley - 1999. *The Billboard Book of #1 Adult Contemporary Hits* - Billboard Publications

1. ↑  Gilliland, John (1969). «Show 22 - Smack Dab in the Middle on Route 66: A skinny dip in the easy listening mainstream. [Part 1]» (audio). *Pop Chronicles*. Digital.library.unt.edu.
2. ↑  «Nat King Cole Top Songs». Music VF. 2016.
3. ↑  «Sonny James – The Gentleman From The South». Discogs. 2016.
4. ↑  «Johnny Lee Top Songs». Music VF. 2016.
5. ↑  «Hank Snow Top Songs». Music VF. 2016.
6. ↑  «Johnny Rodriguez - 4 – Love Me With All Your Heart». Discogs. 2016.
7. ↑  *Petula Clark: French chart hits*, arkivert frå originalen 12. juli 2012, henta 6. juli 2017

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
Den jødiske partisansalmen i minnelunden åt partisanane i Giv'ataym, Israel
**«Zóg nit kein mól»** er dei første orda i den mest berømte av dei jødiske partisansongane frå andre verdskrigen. Den heiter da også opphavleg **«Partizanerlid»**, og teksten er skriven av den unge diktaren Hirsch Glik (eller *Hirsh* Glik) frå Vilnius i Litauen. Han skreiv orda så dei passa ein fengande melodi laga av Pokras-brørne, jødiske komponistar frå Sovjetunionen. Songen blir i dag ofte sunge på minnemarkeringar over Holocaust.

Bakgrunn
--------

Glik og andre jødar frå ghettoen i den nazi-okkuperte byen danna ei motstandsgruppe dei kalla *Fareinikte Partizaner Organizatsie*/Fareynigte Partizaner Organizatsye (FPO) på jiddisk (jiddisch/yidish), truleg fordi dei kom frå ulike politiske grupper, der var både kommunistar, bundistar og som Glik sjølv, medlemer av den venstresionistiske rørsla Hashomer Hatzair. Etter at ghettoen blei utsletta av nazistane, heldt dei som kom seg unna fram med partisanverksemd frå skogane kring byen. Glik mista livet i krigen, han blei drepen i 1943 eller 1944. 

Glik hadde gjeve ut dikt på både hebraisk og jiddisk før krigen, men det diktet som har udødeleggjort han er denne songteksten. Orda som handlar om aldri å gi seg, aldri å gi opp håpet, om å kjempe vidare. Saman med den italienske anti-fascistiske partisansongen «Bella Ciao», er «Partizanerlid» den internasjonalt kanskje mest kjende motstandssongen frå andre verdskrigen.

Norske omsetjingar
------------------

Songen til Hirsch Glik har verka fengjande på mange, også ein norsk diktar som Georg Johannesen. Eit av hans mest kjente dikt, *Jødisk partisansang*, tek utgangspunkt i ei linje hos Glik.

### Bakgrunnsstoff

**Lenkjer til norske gjendiktingar**

* «Sei du aldri at du går den siste veg» av Olve Utne
* «Partisansong» av Erling Outzen

**Framføring**

* Sog nit kejnmal - www.kampflieder.de

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
Ei stove i Biedermeier-stil.
Edvard Lehmann: Ein ballscene. 1853.
**Biedermeier**, borgarleg empire eller seinempire, var ein stilart og ein stilperiode innan litteratur, musikk, kunst, arkitektur og interiør i Sentral-Europa frå 1815-1825 til 1840-1860. Stilperioden svarer til *regency* i England.

Stilen blomstra i Tyskland og Austerrike frå 1815 (Wienerkongressen) til 1848, men vann òg innpass i Skandinavia. Stilen var forma av ein viss realisme og samstundes av borgarleg idyll. I stilen låg òg ein tilbakehalden romantikk. Han var på mange måtar ein reaksjon mot opplysingstida og politiks radikalisering.

I biedermeierlitteraturen dyrka ein det heimlege og kjende. Kos, idyll og harmoni forma livet i den kjende verda. Ein unngjekk konfliktar, og hadde i staden gjerne skildringer av heimelivet, søndagsturar, skogsturar og ball. Overalt søkte ein venleik og harmoni, som ein oppfatta som ein avglans av ei høgare, ideell verd. Alt dette blir kalla *biedermeierkultur*.

Uttrykket *biedermeier* oppstod fyrst etter at perioden var over. Det stammar frå den fiktive figuren Gottlieb Biedermaier sine satiriske dikt, skrivne av Ludwig Eichrodt og Adolph Kussmaul på siste halvdel av 1850-talet. Omgrepet blei fyrst utbreidd i bruk kring år 1900.

Kjelder
-------

1. ↑  Litteraturens veje, s. 134-35.
2. ↑  Biedermeier Auken, Sune: Biedermeier i Dansk litteraturs historie på lex.dk. Hentet 17. maj 2021
3. ↑  Leksikon. Andreasen, Brian m.fl.: I: LitteraturDK. 1. udg. L&R Uddannelse, 2009. side 314-315. (Afsnit i bog). ISBN 978-87-7066-467-7

* *Denne artikkelen bygger på «Biedermeier» frå Wikipedia på dansk, den 7. juli 2023.*

Litteratur
----------

* Lars Hjortsø, *Biedermeier : en idéhistorisk undersøgelse*, Museum Tusculanum, 1982. (Studier fra sprog- og oldtidsforskning / udgivet af Det Filologisk-Historiske Samfund, nr. 301). ISBN 87-88073-25-4.
* *Leksikon*. Andreasen, Brian m.fl.: I: LitteraturDK. 1. udg. L&R Uddannelse, 2009. side 314-315. (Afsnit i bog). ISBN 978-87-7066-467-7
* *Litteraturens veje*, Gad 1996. ISBN 87-12-02835-5.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**Bielas komet** var ein komet med ei omløpstid på 6,6 år. Han vart oppdaga av den tyske kapteinen Wilhelm von Biela (1782–1856) i 1826. Bielas komet er det mest kjende dømet på øydelegginga av ein komet. Før 1846 var han heilt normal, men dette året delte kjernen seg i to, og brotstykka fjerna seg raskt frå kvarandre. Då dei vart sett neste gongen, var avstanden mellom dei auka til 2,5 mill. km. Seinare er han ikkje observert, men i staden viste det seg ein sterk meteorsverm (Bielidane eller Andromedidane) då jorda kom nær den tidlegare banen (særleg intens i 1872 og 1885). Kometkjernen hadde altså oppløyst seg i ein sverm av meteorittar. Planetperturbasjonar har no endra banen til svermen og han blir ikkje lenger observert.

Kjelder
-------

* Bielas Komet. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015 frå .

Bakgrunnsstoff
--------------

* 3D på Gary W. Kronk's Cometography
* Banesimulering frå JPL (Java)


1. ↑  NK 851B — OAA computing section publication
Valldøla og Holsbrua, ei steinkvelvbru frå 1921 med seinare betongpåbygg på vegen opp gjennom Valldal og over fjellet til Rauma kommune over Trollstigen. Holsfossen ligg rett ved, og her ligg eit vasskraftverk frå 1922.
Valldøla i nærleiken av Øvstestølen.
**Valldøla** er ei freda elv som renn gjennom Valldal i Norddal kommune i Møre og Romsdal. Elva kjem frå Langvatnet på grensa mellom kommunane Norddal og Rauma og renn ut i Norddalsfjorden (ein arm av Storfjorden) ved Sylte. Elva er verna i medhald av Verneplan I for vassdrag, vedteke av Stortinget i 1973.

Vassdraget drenerer den vestlege luten av Reinheimen, mellom Romsdalen i nord og Tafjorden i sør, og dessutan fjellområde og sidedalar mot Stordal i vest og mot Rauma kommune i nordvest. Den nordvestlege parten av vassdraget ligg innanfor Trollstigen landskapsvernområde. Elva er 43,6 kilometer lang, eller 51,3 kilometer lang dersom ein reknar lengda frå den fjernaste kjelda ved Slettflybotnen nord for Langvatnet.

Inngrep i elva
--------------

Langvatnet, som Valldøla kjem frå, er regulert for at noko av vatnet skulle kunne nyttast i Verma kraftverk, eit vasskraftverk frå 1949 i elva Verma i Romsdalen, ei sideelv til elva Rauma. I sjølve Valldøla ligg Hoelsfossen elverk, som nyttar fallet i Holsfossen. Her er det dessutan bygd ei laksetrapp forbi fossen. Laksetrapper er det òg høgare opp i elva, ved Berlifossen og Kyrfonnfossen. Lange strekningar av elvebreidda har forbyggingar for å hindre erosjon og flaum. I nedre parten av elva er det dessutan teke ut store mengder med lausmasser. Utløpet i fjorden er sterkt omforma ved forbygging av elvedeltaet og utbygginga av sentrumsområdet i Sylte og etablering av industritomter.
| **Tomma** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Helgeland |
| **Koordinatar** | 66°15′25.2″N 12°48′57.4″E﻿Koordinatar: 66°15′25.2″N 12°48′57.4″E﻿

 |
| **Areal** | 47 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Tomskjevelen (922 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 116 (2007) |
| **Folketettleik** | 2,5 /km² |

**Tomma** er ei øy i Nesna kommune i Nordland. Øya har eit areal på 47 km² og 116 innbyggjarar (2007). Den viktigaste næringsvegen er landbruk, ei anna viktig næring er fiskeoppdrett. Her finst mellom anna Noregs einaste oppdrett av flekksteinbit: Tomma Marin Fisk AS. Det er òg eit lite båtbyggeri, Tomma aluminium, som i hovudsak byggjer fiskebåtar.

Det er ferjesamband til tettstaden Nesna og øyane Handnesøya og Hugla. Ferja til «Nesna-øyene» korresponderer med buss frå Mo i Rana og hurtigbåt frå Bodø/Sandnessjøen.

Øya er populær som utfartsstad, og det er mogleg å fiske, dykke, gå på grotteturar og drive paraglidning. Det er mogleg å overnatte på Tomma hytteutleie eller på campingplassen i Tomsvika der det òg er gjesteplassar for båt.
Postadressa hit er 8723 HUSBY.

Tomma sett frå aust. Frå venstre Breitinden, Litltinden, Rundtinden og Tomskjeveln.
Nokre av toppane på øya:

* Eidabelgen (217 moh.)
* Rundtinden (643 moh.)
* Tomskjevelen (922 moh.)
* Tomtinden (feilaktig kalla Breitinden på nokre kart) (818 moh.)
* Breidtomma (803 moh.)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
| Tomintoul  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Tom an t-Sabhail |
| Plassering |
| 

Tomintoul is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Moray |
| Tradisjonelt grevskap | Banffshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 322 |
| Koordinatar |  57°15′″N 3°23′″W﻿Koordinatar: 57°15′″N 3°23′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | AB37 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1807 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Tomintoul**
 |

 **Tomintoul**  (skotsk gælisk **Tom an t-Sabhail**, «Låvehøgda») er ein landsby i regionen Moray i Skottland. Han har kring 300 innbyggjarar. Det er den høgastliggande landsbyen i Det skotske høglandet, men på 345 moh ligg han likevel langt lågare enn den høgastliggande i Skottland, Wanlockhead i Dumfries and Galloway. 

Det er ein planlagd landsby, som vart lagt ut av Alexander Gordon, 4. hertug av Gordon i 1775. Dette skjedde som ei følgje av at William Caulfield tjue år tidlegare hadde lagt ein militær veg der, som no er A939. I 1841 budde det 1722 menneske i landsbyen. I 1951 hadde innbyggjartalet falle til berre 531, og ved folketeljinga i 2001 var det 322 innbyggjarar. 

Landsbyen inngår i Whisky Trail.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tomintoul» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Bruk av trampoline
Trampolinehopp på Riddu Riđđu 2006
**Trampoline** (frå italiensk *trampoli*, 'styltrar') er eit turn- og leikeapparat. Det er bygd opp av røyr av galvanisert stål som ramme, og med ein duk festa til ramma ved hjelp av fjører. Ved å hoppa oppå dette apparatet kan ein spretta opp i lufta ved hjelp av fjøringa, som strekker seg i det ein landar og trekk seg raskt saman igjen.

Historie
--------

Den moderne trampolinen blei oppfunnen av amerikanaren George Nissen i 1936. Under andre verdskrigen blei trampolinane hans brukte til trening av pilotar for å auka evna deira til å orientera seg i lufta. Trampolinen ein kjenner i dag finst mykje takka vera Nissen. 

Frå 1. januar 1999 blei trampolinesport ein del av Dei olympiske leikane i både manns- og kvinneklassen. Trampolinesporten er, utanom ein barneaktivitet, også ei idrettsgrein innanfor turn som har ein særs høg kvalitet. Trampoline i OL har så langt funne stad i Sydney (2000) og Beijing (2008).

Trening
-------

Trampolinebruk gjev god trening for heile kroppen, og styrkar spesielt ryggen, magen og beina. I tillegg gjev det god balanse og koordinasjon. Etterkvart som ein blir betre, kan ein prøve på moment, og romkoordinasjonen vil forbetra seg mykje.

### Moment

Eit moment på trampoline strekk seg frå eit heilt vanleg strekkhopp til enkle saltoar, enkle vendingar og kompliserte doble/triple/firedobla saltoar både med og utan skru. 

Dei vanlegaste momenta ein utfører på ein trampoline er:

* Stå til sitja og opp m/u skru; Landinga skjer med hovudtrykk på kroppsdel
* Stå til mage og opp m/u skru; Landinga skjer med hovudtrykk på kroppsdel
* Stå til rygg og opp m/u skru; Landinga skjer med hovudtrykk på kroppsdel
* Skru; vendingar med eller mot klokka langs vertikalaksen (bein til hovud), tal rotasjonar blir rekna til grader
* Framlengs/baklengs salto; 360° rotasjon anten framover eller bakover om tverraksen (hofteside til hofteside)

Jenter som hoppar i organisert trampolineidrett, synkront

Kjelder
-------

1. ↑  «trampoline, n.». *Oxford English Dictionary* (3. utg.). Oxford University Press. September 2005.  (Krev abonnement eller medlemskap i britisk offentleg bibliotek.)
2. ↑  «trampoline» i Nynorskordboka.
3. ↑  *Standard Underholdningstrampoline - Fakta*, arkivert frå originalen 1. august 2009, henta 20. desember 2022
4. ↑  *Om Trampolinen*, arkivert frå originalen 12. april 2010, henta 20. desember 2022
5. ↑  *Trampoline - Om spretten*, arkivert frå originalen 14. mai 2009, henta 20. desember 2022
6. ↑  Olympic.org

* *Denne artikkelen bygger på «Trampoline» frå Wikipedia på bokmål, den 20. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Trampoline**

* Jumpkings heimeside
* Hoppeeksperten
**Vallonsk** eller **wallonsk** (vallonsk *walon*, fransk *wallon*) er eit språk som høyrer til den gruppa av romanske språk som på fransk vert kalla *langue d'oïl*, eller berre *oïl*. Desse utvikla seg i mellomalderen i eit område nord i Gaule, deretter i Nord-Frankrike, sør i Belgia (det romanske Belgia) og på Kanaløyane.

Bruken av vallonsk er avgrensa til eit område i det elles fransktalande Sør-Belgia (Vallonia, fransk: *Région wallonne* eller *Wallonie*) og til nokre av dei tilgrensande områda i Ardennes i Frankrike (og er dessutan nytta eller kjend i somme tradisjonsmiljø nordaust i delstaten Wisconsin i USA).

Vallonsk skil seg markant frå det normerte franske språket som vert nytta i Belgia som det eine av dei tre offisielle språka i landet; dei to andre er flamsk (den belgiske varianten av nederlandsk) og tysk.

Dei vallonske dialektane
------------------------

Den geografiske fordelinga av dei vallonske dialektane. Stipla line på kartet markerer både riksgrensa for Belgia og dei indre regionsgrensene, og heildrege line markerer språkgrensa for det romanskspråklege (fransk- og vallonsk-språklege) Belgia.
Vallonsk har fire distinkte dialektar som vert tala i ulike område. Dei vallonske dialektane i Belgia er aust-vallonsk (fransk: *est-wallon*) òg kalla *liégeois*; sentral-vallonsk eller midt-vallonsk (fransk: *centre-wallon*), òg kalla *namurois*; vallonsk-picard (fransk: *wallo-picard*), som unøyaktig òg vert kalla vest-vallonsk (*ouest-wallon*).

Sør-vallonsk (fransk: *sud-wallon*), òg kalla *wallo-lorrain*, vert tala i delar av Luxembourg og sør-aust i Namur (Ardennes namuroises) i Frankrike.

Bakgrunnsstoff
--------------

Atlas linguistique de la Wallonie («Språkleg atlas over Vallonia») ved l’Université de Liège.
**Kryptozoologi** er jakta på, og «vitskapen» om, mytologiske dyr, ukjende dyr og/eller utdøydde dyr som ein meiner eksisterer sjølv om det ikkje finst bevis på at dei eksisterer. 

Dyr i kryptozoologien vert delt inn i tre grupper: 

* Velkjende dyr på merkelege stader
* Offisielt utdøydde dyr
* Fantasivesen, sjømonster, sjøslangar og avskyelege snømenn og liknande

Kryptozoologar interesserer seg hovudsakleg for store ukjende dyr. Desse kan katalogiserast, anten som ukjente for vitskapen, dyr ein meiner er utdøydde men som framleis er i live, eller store dyr som finst i område dei ikkje burde vere. Det som går mykje igjen innan kryptozoologi er sjøormar, avskyelege snømenn/yeti, levande dinosaurar og store kattar i usannsynlege område som til dømes England.

Kryptozoologi kan såleis på den eine sida verte sette på som jakta på nye dyrearter – alt frå nye rundormar, mus, biller eller tigrar.

På den andre sida kan ein sjå på krytpozoologi som dyrkinga av fabeldyr, og uansett kor lite truleg det er å finne sjøorm i Loch Ness, ein Bigfoot i Rocky Mountains, eller ein dinosaur i Afrika, så finst det alltid nokon som ikkje gjer opp trua på dei. 

Ein kryptozoolog er ein ekspert på mystiske dyr. Kryptozoologi er ikkje eit eige yrke, men ein hobby. Mange kryptozoologar er zoologar, biologar eller har andre liknande yrke. I mellomalderlitteratur vart der skrive bestiariar som skildra fiktive dyr.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kryptozoologi - artikkelportal hos *Forskning.no* Arkivert 2008-02-13 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kryptozoologi» frå Wikipedia på bokmål, den 16. august 2008.*
| **Trani** |
| --- |
| Hamna i TraniHamna i Trani Hamna i Trani |
| Plassering |
| 

Trani is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Puglia  Bari |
| Borgarmeister | Giuseppe Tarantini |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  102 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 53 520   513/km² |
| Koordinatar | 41°16′″N 16°25′″E﻿Koordinatar: 41°16′″N 16°25′″E﻿ |
| Høgd over havet | 7 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 70059 |
| Telefon-retningsnummer | 0883 |
| **Nettstad:** www.comune.trani.ba.it |

**Trani** er ein hamneby i provinsen Bari i regionen Puglia i Italia med om lag 55 000 innbyggjarar. Han ligg ved Adriahavet, om lag 40 km nordvest for Bari med jernbane.

Historie
--------

Byen hadde sitt opphav som *Turenum* i romartida. Han vart seinare erobra av langobardar og austromarar. Dei første sikre kjeldene om byen har ein frå 800-talet.

Gullalderen i Trani var på 1000-talet då han vart bispesete i staden for Kanossa, som vart øydelagd av sarasenarar. Hamna vart då kraftig utbetra og nytta som utgangspunkt for krosstoga. I år 1000 gav Trani ut *Ordinamenta Maris*, som vert rekna som den eldste maritime kodeksen i mellomalderen. I denne perioden slo mange mektige familiar frå dei store italienske maritime republikkane (Amalfi, Pisa og Venezia) seg ned i Trani. Trani fekk på si side ein konsul i Venezia på 1100-talet. Dei hadde òg konsulat i mange nordeuropeiske byar, sjølv i England og Nederland, og viser at Trani var ein viktig handelsmessig og politisk aktør i mellomalderen. 

Domkyrkja i Trani.
Keisar Fredrik II bygde eit massivt slott i Trani. Under hans styre, tidleg på 1200-talet, var byen på sitt rikaste. 

På 1100-talet husa Trani alt det største jødiske samfunnet i Sør-Italia og var fødestad for ein av dei størse rabbiane i mellomalderen i Italia, Rabbi Isaiah ben Mali di Trani (1180-1250). 

Trani kom ut for ei krise under Anjou og Aragon sine styre (1300-1400-talet), då jødane vart forfulgt. Under Huset Bourbon snudde Trani den negative trenden igjen, hovudsakleg på grunn av betre økonmiske tilhøve i Sør-Italia. Trani var provinshovudstad fram til napoleonskrigane, då Joachim Murat tok frå han denne statusen og gav han til Bari. I 1799 utførte franske troppar ein massakre av innbyggjarane i Trani sidan dei hadde gått inn i Den napolitanske republikken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trani» frå Wikipedia på engelsk, den 3. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Trani**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Krysslamming** (fagspråk **paralytisk myoglobinuri**), også kjend som *påskesjuke*, *Monday morning disease* eller *søndagssjuke*, er ein sjukdomstilstand hos hest som oppstår når hestar får normal kraftfôrmengd i perioder med lite eller ingen aktivitet. Dette fører til opphoping av glykogen i muskulaturen som blir brote ned og dannar store mengder mjølkesyre når hesten kjem i aktivitet igjen. Denne opphopinga av mjølkesyre kan føra til store muskelskader på muskulaturen i krysset og låra.

Symptom
-------

Ein hest med krysslamming blir stiv og ustø i bakparten. Ofte vil hesten helst ikkje røre seg. Ved meir alvorlege tilfelle kan hesten knekka saman og gå over ende, svetta mykje og visa teikn på smerte. Han har harde og opphovna musklar, og kan ha like symptom som ved kolikk. Urinen blir mørk på grunn av utskilling av muskelfargestoff. For å konstatera krysslamming kan ein ta blodprøve. Denne vil då visa opphøgde verdiar av enzyma ASAT og CK.

Årsaker
-------

Det kan vere fleire årsaker til krysslamming. Hestar i hard trening kan vere utsett for krysslamming dersom dei vert ståande i ro utan at det vert kutta ned på foret. Sjukdomen kan ha samanheng med væskebalanse, og skal vere vanlegast i varmt vêr.

Rådgjerder
----------

Hestar med krysslamming må ifylgje veterinærar ikkje flyttast. Hesten får tilført væske intravenøst, i tillegg til smertelindring.

Kjelder
-------

1. ↑  Mellberg, Mats (1997). «Helsearbeid og sykepleie». *Hestehold i praksis* (2. opplag 2001 utg.). Landbruksforlaget. s. 211. ISBN 8252921426.
2. ↑  Knævelsrud, Torunn (1990). «25. Muskelsykdommer». *Hestens vanligste sykdommer og skader* (3. opplag utg.). Norges Rytterforbund/Rytterkontakt. s. 80. ISBN 8275060001.
3. ↑  Mellberg, Mats (1997). «Helsearbeid og sykepleie». *Hestehold i praksis* (2. opplag 2001 utg.). Landbruksforlaget. s. 212. ISBN 8252921426.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Krysslammelse» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Knævelsrud, Torunn: *Hestens vanligste sykdommer og skader*, Norges Rytterforbund/Rytterkontakt, 1990, 3. opplag, ISBN 8275060001
* Mellberg, Mats: *Hestehold i praksis*, Landbruksforlaget, 1997, 2. opplag 2001, ISBN 8252921426
Redaktør Syvertsen i Trangviksposten slik Theodor Kittelsen såg han.
**Trangviksposten** er namnet på ein humoristisk og satirisk føljetong som gjekk i *Aftenposten* i åra mellom 1899 og 1929. 

Eit knippe rollefigurar frå Trangviksposten.
Trangviksposten er ei fiktiv lokalavis som kjem ut i det like fiktive Trangvik. I dette verket skapte forfattaren og journalisten Jacob Hilditch eit persongalleri og lokalsamfunn med avgrensa horisont og sjølvgode haldningar overfor omverda. Satiren og humoren i verket grip tak allmennmenneskelege svakheiter, og har derfor relevans langt utover lokalsamfunnet sine grenser. Halvdan Hydle har formulert det slik: «[Trangviksposten er] en parodi ikke bare på en småby, men på republikker og kongeriker.»

Jacob Hilditch heldt konsekvent på å vere anonym, og det var berre Bjørnstjerne Bjørnson og eit fåtal personar i presse- og forlagskretsar i Oslo som kjende til kven som stod bak føljetongen i Aftenposten. Etterkvart som Hilditch forstod at Trangvikposten vart verdsett og var godt omtykt, sørgde han for at episodane vart samla i bokform. Den sentrale figuren i Trangviksposten er redaktør Syvertsen. Han fører pennen i dette fiktive organet, og avslører seg som uskikka både som skribent og redaktør. Slik vert han ståande som eksponent for det meste av det Jacob Hilditch ville blottstille av sjølvgode haldningar, manglande samfunnsmoral, dumskap og generell vankunne. Jacob Hilditch seier sjølv dette om redaktøren: «En helt ut ansvarsløs figur. Et latterlig billede av en person som aldri burde få stelle med penn og blekk, endsi ha typer, sværte og trykkpapir til sin rådighet.» Andre sentrale figurar i Trangviksposten er Rheder Jørnsen, ekspeditør Erlandsen, politi Fladnes senior og junior, telegrafbestyrer Berg, fotograf Hårby, Bergthora og d'herrer brødr. Markussen.

Trangviksposten er rikt illustrert av fleire velkjende, norske teiknarar. Olaf Gulbransson var den som i samarbeid med Hilditch skapte dei sentrale figurane og illustrerte den første bokutgåva. Theodor Kittelsen og Øyvind Sørensen vidareførte Gulbransson sine figurar, men skapte òg eigne, men meir perifere figurar i Trangvik. Trangviksposten ligg føre i sju bind på ulike forlag som Gyldendal, Jacob Dybvad og Grøndahl og Søn. Bøkene vert rekna for å vere eit sentralt verk i norsk humoristisk og satirisk litteratur, og er i dag, i tillegg til bibliotek og antikvariat, også tilgjengelege digitalt frå Nasjonalbiblioteket.

Kjelder
-------

* Rowe Hans: «Evig aktuelt fra Trangvik», *Bergens Tidende*, 3. april 1996.
* Schulerud Mentz: «Trangviksposten- den udødelige klassiker», føreord i *Trangviksposten- i utvalg ved Mentz Schulerud*, Den norske Bokklubben, 1980.
* Hydle Halvdan: «Jacob Hilditch og Trangviksposten», etterord i *Trangviksposten- 5. samling*, Jacob Dybwads Forlag, Oslo 1948.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trangviksposten, digital faksimileversjon
Kart
Plassering i Sveits
**Zürich storbyområde** (**EMRZ**) eller **Stor-Zürich** (**GZA**, tysk *Zürcher Wirtschaftsraum, Metropolregion Zürich*), er eit storbyområde kring Zürich, og eit av dei økonomisk sterkaste områda i Europa og det økonomiske senteret i Sveits

Det utgjer eit område som ein kan nå innanfor om lag ein 80 minuttar køyretur frå Zürich lufthamn. Her heldt mange internasjonale føretak føretak til og det omfattar det meste av kantonen Zürich, men strekkjer seg òg inn i Aargau og Solothurn i vest, Thurgau, St. Gallen og delar av Graubünden i aust, Schaffhausen i nord og Zug og delar av Schwyz og Glarus i sør. Det bur om lag tre millionar innbyggjarar i området. Området er likevel hovudsakleg landleg og manglar ein verkeleg storbykarakter, samanlikna med den relativt vesle byen Zürich, som berre er eit hypotetisk senter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zurich metropolitan area» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Greater Zurich Area AG
* Ralph Etter, *Appenzell als Teil der "Greater Zurich Area" – Chancen, Risiken und Handlungsansätze* (2003)  Arkivert 2013-01-15 ved Archive.is
* *Zürcher Wirtschaftsförderung unter der Lupe*, Neue Zürcher Zeitung 26 October 2006.
* Patrick Dümmler, Alain Thierstein, *The European metropolitan region of Zurich : a cluster of economic clusters?*, ETH Zurich, Institute for National, Regional and Local Planning, Chair of Spatial Development, 2002
|  |
| --- |
| **Krattsongar** |
| KrattsongarKrattsongar |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | **Scotocercidae** |
| **Slekt:** | ***Scotocerca*** |
| **Art:** | **Krattsongar** *S. inquieta* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Scotocerca inquieta***Cretzschmar, 1827 |

**Krattsongar** (*Scotocerca inquieta*) er 
einaste arten i ein nyleg godtatt biologisk familie Scotocercidae i superfamilien Sylvioidea. Han er ein lys, sandfarga liten art som lever i ørkenaktige område med kratt i frå nordlegaste Afrika til sørvestlege Asia.

Skildring
---------

Dette er ein liten «songar», ca. 10 centimeter og 6-10 gram, litt større enn ein fuglekonge. Han har bleik sandfarga fjørdrakt, svart augestripe og mørke striper over krona. Også svakere striper frå strupen ned over brystet samt på nakke-skulder. Halen er tynn, litt flistete, oppreist og kan spreiast i vifteform. Fargetonen i drakta varierer litt over dei åtte underartane i det langstrekte utbreiingsområdet. 

Han lever frå Mauritania i sørvest gjennom Vest-Sahara, dei nordlegaste afrikanske landa til Palestina og Den arabiske halvøya. Vidare austover i Asia såvidt inn i Kashmir og i nord aust for Kaspihavet i sørlegaste Kasakhstan. I det nordlegaste området i Sentral-Asia er han ein trekkfugl. I dette utbreiingsområdet finner krattsongaren habitat i åpne, tørre område med buskar eller gras, men aldri i landbruksområde. Dei kan hekke så høgt som 2600 moh. i Sinai.

Føda er insekt og anna leddyr som dei i hovudsak plukkar frå bakken. I nokre område kan dei ete frø vinterstid.

Birdlife International har klassifisert arten som livskraftig (LC), storleiken på populasjonen er ikkje estimert.

Over ein lang periode var ornitologar usamde om den systematiske klassifiseringen av krattsongar, sist i Cettiidae før han blei sett i sin eigen familie Scotocercidae.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wüstenprinie» frå Wikipedia på tysk, den 27. mai 2021.*

* Ryan, P. (2020). Scrub Warbler (Scotocerca inquieta), version 1.0. I Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.

Referansar

1. ↑  BirdLife International (2021) *Species factsheet: Scotocerca inquieta*. Henta den 27. mai 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Krattsongar**