recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Stor kortvengjebukk** |
| 

Stor kortvengjebukk  Stor kortvengjebukk er ei slank bille som stundom vert forveksla med kvefsar |
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | *Arthropoda* |
| **Underrekkje:** | *Hexapoda* |
| **Klasse:** | *Insecta* |
|
|
| **Orden:** | *Coleoptera* |
| **Familie:** | *Cerambycidae* |
| **Slekt:** | *Necydalis* |
|
| Vitskapleg namn |
| Necydalis major

Linné , 1758 |

**Stor kortvengjebukk** (Necydalis major) er ei bille i trebukkfamilien. Han er Noregs einaste art i underfamilien *Necydalinae*, og finst her langs kysten frå Aust-Agder til Troms. Elles er han å finna i tempererte og kjølige skogar frå Europa til Kina og kanskje Japan.

Norsk raudliste reknar den store kortvengjebukken som nær trua (NT). Dette har å gjera med at det fort kan bli vanskeleg for arten å finna egna trevirke å legga egg i.

Levesett
--------

Stor kortvengjebukk legg egga sine i daudt trevirke av lauvtre, i Noreg særleg osp og bjørk. Særleg føretrekk han brannskadd virke i soleksponerte område. Dei kan forekomma både i ståande stammar og i stubbar, så lenge virket er relativt tørt, daud og noko rote.

Larvane borar seg djupt inn i tømmeret for å gnaga. Forpuppinga skjer i yteveden i juni, og dei vaksne billene vert klekt i juni-august. Utviklingstida tek tre år eller meir.

Det hender dei vitjar blomar, men dette skjer berre unnataksvis. Dei lever elles særs kort som vaksne, og kan vera vanskelege å observera.

Kjelder
-------

* Norges Biller
* Artsdatabanken Arkivert 2010-07-23 ved Wayback Machine.
Brudeferd i Hardanger
**«Brudeferd i Hardanger»** er eit av dei best kjende måleria i norsk kunsthistorie. Det er utført i 1848 av målarane Adolph Tidemand og Hans Gude i samarbeid. Måleriet måler 93 × 130 cm, og det heng i Nasjonalgalleriet i Oslo. Biletet er eit typisk eksempel på felles arbeid, der Gude måla landskapet, og Tidemand måla menneska.

*Brudeferd i Hardanger* er eit hovudverk innan den nasjonalromantiske kunsten i Noreg. Her er romantikkens sans for stemning, fantasi, kjensle og natur sett saman med det unge Noregs nasjonalisme. Eit brudefølgje er på veg over fjorden i båt etter vigselen. Brudeparet sitt i den fremste båten og lengre bak skimtar vi fleire andre båtar med bryllaupsgjestene. Brudeparet er kledd i bunadar, bruda har brudekrone. Brudgommen er sannsynlegvis han som helser med hatten. Lengst framme i båten ser vi spelemannen medan ein annan person i båten er i ferd med å skyte ein salutt. Dei fleste av gjestene har også bunader. Landskapet rundt viser ein fin sommardag under ruvande fjell, med grøne tre og spegelblank fjord. Vestlandsnaturen er vakker og dramatisk, og fjella ligg i mørk kontrast til fjorden som er opplyst av sollyset. 

Biletet danna også bakgrunn for nokre kulturelle festkveldar på Christiania Theater i 1849. Tidemand og Gude hadde då måla bakgrunnen på eit svært lerret, og på scena var det plassert ein båt med byfolk utkledd som bønder i nasjonaldrakter så likt biletet som mogleg. Så kunne tablået byrje med song og spel. Teksten var av Andreas Munch og musikken av Halfdan Kjerulf.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nasjonalmuseet Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.

Litteratur
----------

* Malmanger, Magne, *Maleriet 1814-1870, fra klassisisme til tidlig realisme*, i Norges kunsthistorie bind 4 Oslo 1981, ISBN 82-05-12268-7
Koordinatar: 59°39′1.5876″N 6°21′49.792″E﻿

Industriarbeidarmuseet i Sauda, Haakonsgt. 51-53
**Industriarbeidarmuseet i Sauda** ligg i Åbø-byen og er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Åbø-byen er eit bustadområde for arbeidarar og funksjonærar ved Sauda Smelteverk. Området blei bygt ut i åra frå 1916 og frametter, og det står i dag om lag 120 hus i området. Byanlegget, eller Amerikanar-byen, som det og er kalla, er eit av dei best bevarte bustadområda for arbeidarar og funksjonærar vi har frå utbygginga av den kraftkrevjande industrien her i landet. 

Museumshuset, Haakonsgt. 51-53, er eit fire-famile hus bygd i 1917, og er ein av dei eldste arbeidarbustadene i anlegget.

I den vestre enden av huset er det ei fotoutstilling i 1. høgda, og kontor, møterom og kjøkken i andre høgda.

I andre enden er det i 1. høgda innreidd eit husvære slik det såg ut da huset var om lag nytt, altså frå 1920-talet, og i 2. høgda eit husvære frå 1960-talet. 

Industriarbeidarmuseet har faste opningstider om sommaren.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Industriarbeidarmuseet på nettstaden til Ryfylkemuseet

| * v
* d
* e
Ryfylkemuseet |
| --- |
| Nesasjøhuset • Kolbeinstveit • Guggedalsloftet • Røynevarden • Hålandstunet • Litunet • Jelsa skulemuseum • Kvednahola på Ritland • Stampa på Kvæstad • Øystad kvernhusanlegg • Hustveit • Industriarbeidarmuseet • Sinkgruvene i Allmannajuvet • Sauda museum  • Vigatunet • Hjelmeland bygdemuseum • Forsand bygdemuseum • Sjøhuset i Bergevik • Bibmus • Husmannsplassen Bakken  • Finnøy bygdemuseum • Bethel på Judaberg • Kvitsøy hummermuseum • «Brødrene af Sand» • Folkemusikkarkivet for Rogaland |
Brudgom i moderne bryllupsdress
**Brudgom** er ei nemning for ein mann den dagen han giftar seg.

Ordet kjem frå norrønt *brúðgumi*. Om forstavinga, sjå brud. Det norrøne etterleddet *gumi* tyder 'mann' eller 'menneske'. Ordet finst att i mange indoeuropeiske språk, som i det latinske ordet *homo* ('mann') og i ordet for jordhytte, gamme, og er forklart som 'jordboar'. 

Mange kulturer har sterke tradisjonar om korleis ein brudgom skal kle seg og te seg. I Noreg har det vore tradisjon at brudgommen er kledd i bunad eller i kjole og kvitt, men mange har velt å gifte seg i militær uniform eller ein moderne dress. Brudgommen *kan* leie brura til byllupsseremonien, og han *skal* leie henne etter at dei er gift, ved si høgre side. Ved bryllupsmiddagen er han tredje talar, etter at verten har ønskt velkommen og faren til brura har heldt sin tale. Brudgommen kan «takke for brura» eller han kan tale for svigerforeldra, men ein treng ikkje følgje tradisjonelle formkrav lenger enn det kjennest naturleg for moderne menneske.

Kjelder
-------

* Waldemar Brøgger: *Skikk og Bruk* J.W. Cappelens Forlag 1960
* Falk og Torp 1903-06: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog*. Faksimileutgåve ISBN 82-90520-16-6

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Naturhorn frå 1794-1857, no i samlinga til det svenske Scenkonstmuseet.
**Naturhorn** er horn eller trompetar utan ventilar som berre gjev naturtonar.
Naturhorn har historisk hatt seremoniell funksjon eller vore brukt ved jakt.

Naturhorn eller naturtrompetar er vanlegvis laga i metall, tre, horn, elfenbein eller andre materiale. Nokre døme på naturhorn er lur, sjofar og abeng. Ein kan sjå på naturhorn som forløparar til dagens messingblåseinstrument. På 1600- og 1700-talen oppstod det sirkelforma posthornet og det engelske jernhornet og til slutt valthornet. På 1800-talet blei dei første trompetinstrumenta med to (seinare tre) ventilar laga, noko som gjorde at instrumenta kunne spela fleire tonar. Overgangsforma mellom naturhorn og moderne ventilhorn blir kalla klaffehorn.

Kjelder
-------

1. ↑  «naturhorn – musikk». *Store norske leksikon* (på norsk). 22. februar 2017.
2. ↑  Norlind, Tobias: *Musikinstrumentens historia : i ord och bild*, 1941, s. 89-96.
3. ↑  «horn. Nationalencyklopedin». Henta 14. november 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Naturhorn» frå Wikipedia på svensk, den 5. november 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Donovan Bailey** (fødd 16. desember 1967) er ein jamaikansk-kanadisk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Manchester på Jamaica, som tevla i sprint. Han representerte Canada då han vart verdsmeister og olympisk meister på 100 meter i 1995 og 1996, og dessutan tok gull i 4 x 100 m stafett i dei same to meisterskapane og i VM 1997. Personleg rekord på 100 meter er 9,84 sekundar.

Aktiv
-----

Familien utvandra til Canada då han var 13 år gammal. Etter å spelt basketball byrja han å tevle i friidrett i 1991. I 1994 sprang han på det kanadiske laget som vart nummer to i 4 x 100 meter stafett då samveldeleikane fann stad i Victoria i Australia.

Gjennom 1995-sesongen etablerte Bailey seg i verdstoppen på 100 meter. Likevel var det noko overraskande at han vann gullmedaljen på distansen under friidretts-VM i Göteborg 1995, der han fekk med seg landsmannen Bruny Surin til kanadisk dobbeltsiger. På den siste dagen i meisterskapen vann dei to karane gull på 4 x 100 meter stafett, saman med Robert Esmie og Glenroy Gilbert.

Bailey gjentok dobbelttriumfen under sommarleikane 1996 i Atlanta, då han også sette verdsrekord på 100-meteren med tida 9,84 sekundar. Frankie Fredericks tok sølvet med 9,89 og Ato Boldon bronsen på 9,90. I 4 x 100 m stafett sprang Bailey og dei tre andre stafettvinnarane frå Göteborg inn til klar siger etter 37,69 sekundar, USA vart nummer to med 38,05.

Bailey vann sitt tredje VM-gull med Canadas stafettlag i 1997, laget var det same tok VM-gull 1995 og OL-gull 1996, no med Nigeria kom på andreplassen. Tidlegare i verdsmeisterskapen i Aten fekk Bailey sølvmedaljen på 100 meter etter Maurice Greene, Greene fekk notert 9,86 mot Baileys 9,91.

Etter 1997-sesongen heldt ikkje Bailey same nivået som før, og han la bort sprintskorne i i 2001.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Gullmedaljar på 100 m – 9,97, og 4 x 100 m stafett (38,31)
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedaljar på 100 m – 9 ,84, og 4 x 100 m stafett (37,86)
* VM 1997 i Aten: Sølv på 100 m – 9,91, og gull i 4 x 100 m stafett
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i forsøket på 4 x 100 m stafett
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvartfinalane på 100 m (nr 40 – 11,36)
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i semifinalane på 100 m (nr 12 – 10,33)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Donovan Bailey» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juli 2016.*

* «Donovan Bailey» (på engelsk). Olympedia. Henta 11. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 68°50′S 64°45′W﻿

**Apollobreen** er ein isbre, 9 nautiske mil lang, som flyt nordaust og inn i den nedre delen av Aphroditebreen 2 nautiske mil frå austkysten av Den antarktiske halvøya. Den nedre delen av denne breen vart først kartlagt av W.L.G. Joerg, frå flyfoto tekne under sir Hubert Wilkins i desember 1928 og av Lincoln Ellsworth i november 1935. Isbreen vart så fotografert av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i desember 1947 og grovt kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey i november 1960. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Apollo, guden for mannleg ungdom og venleik i gresk mytologi.

Kjelder
-------

1. ↑  «Apollo Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 7. november 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Apollobreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sæmund Halvorsen Vik** (22. mars 1834–28. desember 1896) var ein norsk lærar, prest og stortingsmann.

Vik var fødd i Kristiansund, oppvaksen i Frei der far hans var gardbrukar. Han vart uteksaminert frå Klæbu seminar i 1853 og vart student i 1857. I 1861 vart han cand. theol. Styrar av den høgare allmennskulen på Røros frå 1863, seks år seinare vart han styrar av ein folkehøgskule på Nordmøre. 1872-76 stiftskapellan i Trondheim, deretter fem år residerande kapellan i Inderøy. Sokneprest i Aure på Nordmøre 1881-84.

Vik vart vald til 5. representant frå Romsdals amt på Stortinget 1883-85. Han var permittert frå 3. mars 1883 og ut sesjonen. I 1884 møtte han på stortinget, i 1885 hadde han sjukdomsforfall.

Etter 1884 budde Vik dels på ein gard han eigde i Orkdal, dels i Trondheim. Han døydde ugift i Kristiania.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Sæmund Vik NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Toplitzsee** er ein innsjø i ein tett fjellskog høgt i dei austerrikske Alpane, om lag 100 km frå Salzburg vest i Austerrike. Han er omringa av høge fjell og skogar i det naturskjønne Salzkammergut-distriktet i Totes Gebirge (Dei daude fjella). 

Ein meiner at innsjøen inneheld store delar av misgjerningane til Tyskland frå Den andre verdskrigen. Det er påstått at nazistane dumpa store mengder gull og andre uvurdelige skattar, inkludert dei forsvunne panela frå Ravrommet i Russland, i tillegg til dokument som viste kor andre skattar ligg eller låg. Meir enn 100 millionar falske engelske pund skal òg ha blitt kasta i innsjøen etter at Operasjon Bernhard ikkje vart utført. Desse rykta skal ha ført til mange skattejegarar i område og ut i den djupe innsjøen, og enkelte har omkomme som følgje av dette. 

Under krigen, i 1943 og 1944 var Toplitzsee ein marin teststasjon for nazistane, som ein berre kunne nå til fots. Her eksperimenterte forskarar med forskjellige eksplosivar og detonerte opp til 4 tonns ladingar i forskjellige djup. Dei avfyrte òg torpedoar ut i innsjøen og inn i Tote-fjella, noko som laga store hol i fjellveggen.

Sjå òg
------

* Nazigull

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Lake Toplitz frå Engelsk Wikipedia .*

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.toplitzsee.at
* Toplitzsee på hitlernews.cloudworth.com Arkivert 2006-12-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Michael DeWayne Tait** (fødd 18. mai 1966) er ein amerikansk songar og musikar. Han vart fyrst kjend som eitt av medlemmene i trioen dc Talk, men har seinare vore frontfigur i musikkgruppa *Tait*. Sidan 2009 har han vore vokalist i den australske musikkgruppa Newsboys.

### dc Talk

Då Michael Tait studerte ved Liberty University i Lynchburg, Virginia danna han det prisløna kristne bandet dc Talk saman med Toby McKeehan i 1987. Kort tid seinare fekk dei med seg klassekameraten Kevin Max Smith, og trioen var eit faktum. dc Talk heldt på som trio frå 1988 til 2001 og gav ut fem studioalbum i denne tida. I 2001 kunngjorde gruppa at dei ville ta ein pause for å starta tre individuelle soloprosjekt, men ettersom åra gjekk, vart det klart at gruppa ikkje ville koma saman att.

### Tait

Allereie før dc Talk hadde teke pause, hadde Michael Tait danna bandet *Tait* saman med mellom anna Chad Chapin. Den fyrste plata deira kom ut i 2001 under tittelen *Empty*. Framsidebiletet på plata er av ansiktet til ei utstillingsdokke. Far til Michael Tait hadde nyleg gått bort, og fleire av tekstane på plata handlar om sorga og opplevinga av dødsfallet. 

Neste plate, *Lose This Life* vart utgjeven i 2003. Denne plata vart vel motteken i USA og resulterte i ein Dove Award for gruppa. *Tait* hadde no skift ut gitaristen sin sidan *Empty*, og musikkstilen var også gått meir i retning hardrock på *Lose This Life*.
*Tait* hadde også konkrete planar om ei tredje plate under tittelen *Loveology*. Plata skulle utgjevast i 2007, men det har aldri blitt alvor av planane. *Tait* har heller ikkje halde konsertar saman sidan 2007.

### Newsboys

I 2009 overtok Michael Tait som vokalist i australske kristne musikkgruppa Newsboys etter Peter Furler. Med Michael Tait som vokalist har Newsboys gjeve ut to nye studioalbum: *Born Again* (2010) og *God's Not Dead* (2011).

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Tait» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Ei **LU-faktorisering** innanføre lineær algebra er ei matrisefaktorisering som deler opp ei matrise til i ei nedre triangulær matrise og ei øvre triangulær matrise. LU-faktoriseringa finst for alle kvadratiske matriser og er numerisk stabil. Ho har fleire bruksområde særleg innanføre numerisk lineær algebra, mellom anna for å løysa likningssystem, finna determinantar, rekna ut invers og å undersøkja om ei gjeven matrise er singulær.

Definisjon
----------

LU-faktoriseringa finst for alle kvadratiske matriser og er definert til å vera

{\displaystyle A=LU}

Her er L er ei nedre triangulær matrise medan U er ei øvre triangulær matrise.

Motivering
----------

LU faktoriseringa kan motiverast fullt og heilt ut frå gaussisk eliminasjon på ei matrise A til ho vert ei øvre triangulær matrise U.

{\displaystyle E\_{n}...E\_{2}E\_{1}A=U\,}

Kvar operasjon på ein rad i den gaussiske eliminasjonen kan uttrykkjast ved elementære matriser der eit tal x på indeks {\displaystyle n\times m} i matrisa svarar til å leggja rad m gongar verdien x til rad n. For å få matrisa A på ei øvre triangulær form så vert kvar radoperasjon å leggja ein rad til ein rad under. I den elementære matrisa svarer dette til at n alltid vil vera større eller lik m. Altså vil alle elementærmatrisene {\displaystyle E\_{n},..E\_{2},E\_{1}} vera nedre triangulære.

Produkt av nedre triangulære matriser er også ei nedre triangulær matrise. Inversen av ei nedre triangulær matrise er også nedre triangulær. Altså vil;

{\displaystyle A=(E\_{n}...E\_{2}E\_{1})^{-1}U\quad \Rightarrow \quad A=E\_{1}^{-1}E\_{2}^{-1}...E\_{n}^{-1}U\quad \Rightarrow \quad A=LU}

Ein kan rekna ut LU-faktoriseringa direkte ved å finna dei elementære matrisene, men numerisk er ikkje dette ei optimal løysing.

Bruksområde
-----------

### Løysa likningssystem

Ettersom LU-faktoriseringa faktoriserer i to triangulære matriser kan ein nytta forlengssubstitusjon etterfølgd av baklengssubstitusjon for å finna løysinga. Dette kan vera ein god del meir rekneeffektivt enn å nytta gaussisk eliminasjon direkte.

Når ein har ei LU faktorisering av matrisa {\displaystyle A=LU} så kan ein løysa systemet ved {\displaystyle LUx=b} ved først framlengssubstitusjon etterfølgd av baklengssubstitusjon. Ein løyser først systemet med nedre triangulære matrisa {\displaystyle Ly=b} ved framlengssubstitusjon og finn y. Ein gjev dette til systemet med den øvre triangulære matrisa {\displaystyle Ux=y} og nyttar baklengssubstitusjon for å løysa det øvre triangulære likningssystemet og finn x.

### Inversutrekning

Inversen av ei matrise A rekna ut i frå LU-faktoriseringa hennar er gjeven som:

{\displaystyle A^{-1}=U^{-1}L^{-1}}

### Singularitet

Om alle diagonalelement i både L og U er noko anna enn 0, så er matrisa ikkje-singulær.

### Determinant

Determinanten kan reknast ut ved

{\displaystyle det(A)=det(L)\cdot det(U)}
**Statsallmenningar** er område som Statskog SF har grunnbokheimel til, men som bygdefolk har sterke bruksrettar i.

Jordbruksegedommar i bygdelag som frå gammalt har utøvd hogstrett i ein statsallmenning, har rett til skogsvyrke eigedommen treng ved jordbruksdrifta. Slike bruksrettar er regulerte i statsalmenningslova. 

Andre bruksrettar, som rett til jakt, innlandsfiske, beite og seterbruk er regulerte gjennom fjellova. Etter fjellova skal kvar kommune der det er statsallmenning ha eit fjellstyre. Fjellstyret skal administrere bruken og utnyttinga av rettar og lunnende i statsallmenningen.

Historie
--------

Dei første skrivne lovreglar om allmenningsbruk finn vi i landskapslovene, især i Gulatingslova og Frostatingslova. Seinare vart rettsreglane tekne med i Magnus Lagabøtes landslov av 1284, Kristian den fjerdes norske lov av 1604 og Kristian den femtes norske lov av 1684.

På 1600-talet selde Kongen ut allmenningar til privatpersonar og til bygder med bruksrettar, og det oppstod bygdeallmenningar. Allmenningar som ikkje vert selde, vart kalla kongeallmenningar, ei nemning som i moderne tid gjekk over til statsallmenningar. 

På 1800-talet vart skogsdrifta i statsallmenningane lovregulert. I 1920 kom den fyrste fjellova som regulerte annan bruk av allmenningane og som samstundes innførte fjellstyra.

Statslandet i Nord-Noreg har ikkje vore definert som statsallmenning. Forslaget om å etablere «Hålogalandsallmenningen» i Nordland og Troms har teke opp trekk av lovgivinga som gjeld for statsallmenningane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jan Borgnes: Statsallmenninger og fjellstyreforvaltning Arkivert 2008-07-25 ved Wayback Machine.
* Statsallmenningslova
* Fjellova
**Sælør** (òg kalla Sæløer, Sæløyene eller Seli) er ei lita øygruppe rett sør for Korshamn i innseglinga til Grønsfjorden i Lyngdal kommune i Agder. Sælør består av øyane vestre Sælør og austre Sælør, som i 1966 vart knytt saman av ein molo og som til saman er om lag 580 dekar stor.

Sælør er kanskje mest kjend for kongebesøka sine. Olav den heilage overvintra her i 1028, og Magnus den gode skal ha vitja øya i 1047. Det er funne restar av noko ein meiner kan vere ei kyrkje bygd av Olav den heilage under overvintringa..

Det er òg funne fleire gamle vrak rundt Sælør, nokre datert så langt tilbake som til 1300-talet, noko som har ført til dykkeforbod rundt øyane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sæløer Vel Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sælør» frå Wikipedia på bokmål, den 9. april 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  NAF si vegbok
2. ↑
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 30. september 2007, henta 9. april 2008
**Thomas Lobben** (fødd 3. mai 1983) er ein norsk tidlegare skihoppar. Han vart noregsmeister i stor bakke i 2007. Lobben tevla for IL Moingen.

Lobben har delteke i internasjonale renn sidan vinteren 2000, for det meste i kontinentalcupen. Sesongen 2004/05 vart han samanlagt nummer fire i kontinentalcupen. Den 14. oktober 2007 overraska Lobben stort ved å vinne den utsette noregsmeisterskapen i stor bakke. Rennet vart avvikla i Lysgårdsbakken på Lillehammer, sju månader etter tillyst tid. For to lange hopp fekk han til saman 286,2 poeng. Dermed vann han tevlinga med ein margin på 0,4 poeng til toaren, favoritten Anders Jacobsen.

Lobben deltok i nokre få verdscuprenn, beste plasseringa var ein 33. plass på Lillehammer i 2006.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2002: Nr 11 i normalbakken i Høydalsmo
* Ski-NM 2003: Nr 6 i normalbakken på Lillehammer
* Ski-NM 2006: Nr 11 i storbakken i Oslo
* Ski-NM 2007: Gullmedalje i storbakken på Lillehammer
* Ski-NM 2008: Nr 10 i storbakken i Trondheim
* Ski-NM 2009: Nr 6 i storbakken på Lillehammer
* Ski-NM 2010: Nr 6 i storbakken i Trondheim

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Notar
1. ↑  «Overraskende NM-gull til Thomas Lobben». Aftenposten.no. 14. oktober 2007. Henta 14. oktober 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

* FIS Ski Biographie Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
* Thomas Lobbens offisielle webside Arkivert 2011-04-05 ved Wayback Machine.
**Michael Thomas Maria Wessing** (29. august 1952–7. mai 2019) var ein tysk friidrettsutøvar frå Recklinghausen som tevla i spydkast. Han vart europameister i øvinga i 1978 med eit kast 89,12 m, samt vesttysk meister 1975-80. Wessing var etter tur medlem av idrettslaga *Recklinghäuser LC* og *TV Wattenscheid*. Han var 182 cm høg og hadde ei tevlingsvekt på 88 kg. Personleg rekord med den tidlegare spydtypen var på 94,22 m.

Aktiv
-----

Wessing slo seg inn i verdseliten i 1974-sesongen med eit bestekast på 83,28 m. Under EM det året kvalifiserte han seg til finalen med eit kast på 80,56 m, men mislukkast i finalen og nådde ikkje lengre enn 71,68 m. Same sesongen tok han sølvmedaljen under den vesttyske meisterskapen, berre slått av den regjerande olympiameisteren Klaus Wolfermann. Året etter var plasseringane omsnudd for dei to under den vesttyske meisterskapen. No gjekk Wessing til topps i spydkastøvinga, noko han skulle gjere også dei neste fem meisterskapane. Under sommar-OL 1976 vart han nummer ni i spydkast.

I byrjinga av august 1978 vann Wessing ei tevling i Oslo med kjempekastet 94,22 meter, einast 36 centimeter bak verdsrekorden til Miklós Németh. Han var då favoritt til EM-gullet i Praha fire veker seinare. Der innfridde han med 89,12 meter, og vann med mellom 1,3 og 1,5 meters margin til sølv- og bronsemedaljørane, Grebnjev frå Sovjetunionen og Wolfgang Hanisch frå DDR.

Wessing ville ha vore mellom favorittane i spydkast under sommar-OL 1980 i Moskva. Dit kom han ikkje, då Vest-Tyskland valde å boikotte leikane i protest mot Sovjetunionen sin invasjon i Afghanistan. Grunna skadeplager la han opp etter 1980-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Nr 14 – 71,68 m
* OL 1976 i Montreal: Nr 9 – 79,06 m
* EM 1978 i Praha: Gullmedalje – 89,12 m, framom Nikolaj Grebnjev (87,82 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Wessing» frå Wikipedia på tysk, den 27. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Ødem** (frå gresk *οίδημα*, «heving») eller **stuving** er ei opphoping av væske utanfor blodkar i eit kroppsvev. Det kan oppstå kor som helst i kroppen, men er mest vanleg rundt onklane. 

Ved ubalanse mellom filtrasjon og reabsorbsjon av væske mellom blodkar og vev, og ved redusert lymfedrenasje slik at væska ikkje kjem unna interstitiet, oppstår ødem. 

Ødem er oftast ein følgjetilstand til andre sjudomar som hjartesvikt eller nyresvikt. Dette er tilstander som fører til forstyrringar i sirkulasjonen som gjev opphoping eller stuving i kartreet, og væske vert pressa ut frå blodkarene på grunn av det høge trykket som oppstår.

Enkelte medikament som glukokortikoidar, antidepressiva eller kalsiumantagonistar kan gje ødem. 

Ødem vert behandla ved å lækje grunntilstanden eller fjerne andre årsaker til ødemen. Vassdrivande medikament spelar ein sentral rolle i den symptomatiske behandlinga, og kan vere livreddande ved akutte ødem i lungene.

Spesielle ødemtilstandar
------------------------

* Angioødem
* Ascites
* Stuvingsødemdem
* Hjerneødem
* Hydrops fetalis
* Lungeødem
* Lymfødem
* Svangerskapsødem

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ødem» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2009.*


| * v
* d
* e
Helsemessige forhold |
| --- |
| **Bruk aldri helseinformasjon frå Internett, medrekna Wikipedia, utan å rådspørja helsepersonell.**
Informasjon på Wikipedia er ikkje naudsynlegvis sann, presis eller oppdatert. Hugs at Wikipedia er eit nettbasert leksikon som alle kan endre. Wikipedia er ikkje eit alternativ til profesjonell helsehjelp. Viss du treng medisinsk hjelp, venlegst ring ditt lokale nødnummer, eller rådfør deg med helsepersonell (lege, sjukepleiar, osb.).
Sjå **Wikipedia:Helsemessige forhold** for meir informasjon. |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Statoil Fuel & Retail Norge AS** er eit heleigd dotterselskap av Statoil Fuel & Retail ASA som opererer verksemda i Noreg. Morselskapet blei oppretta i 2010 ved at nedstraumsverksemda i Statoil ASA blei splitta ut som eit børsnotert selskap. Verksemda i Noreg inkluderer distribusjon og sal av drivstoff gjennom eit nettverk av bensinstasjonar som nyttar Statoil varemerke. Statoil Fuel & Retail Norge sel òg andre typar energiprodukt og leverer drivstoff til industri, landbruk, luftfart og dessutan til skipsfart i Noreg gjennom eit nett av kystanlegg.

**Statoil Norge AS** var eit heleigd dotterselskap av Statoil frå 1987 til 2010, opphavleg operert under namnet Norsk Olje med marknadsføring under varemerket Norol. Selskapet tok namnet Statoil Norge frå 1991. I perioden 1999 til 2010 hadde eit anna selskap, Statoil Detaljhandel, ansvar for bensinstasjondrifta i Noreg. Derfor opererte Statoil Norge utan bensinstasjondrifta i denne perioden. 

Statoil Detaljhandel var eit anna dotterselskap av Statoil ASA med ansvar for bensinstasjondrifta i heile Skandinavia. I perioden fram til 2004 var eigarskapen delt 50-50 mellom Statoil og ICA.

Kjelder
-------

* Om Statoil Fuel & Retail Norge AS på statoil.no Arkivert 2012-07-13 ved Wayback Machine. henta 19. oktober 2012
* «Statoil Fuel & Retail Norge» i *Store norske leksikon*, snl.no.

1. ↑  Farberg, Andreas L. (28. september 2010). «Mr. McStatoil vil vokse seg stor i Polen». *E24* (på Norwegian). Arkivert frå originalen 2. oktober 2010. Henta 19. oktober 2012.  CS1 maint: Unrecognized language (link)
2. ↑  Torp, Cathrine (3. februar 2010). «Statoil opens for a new ownership structure for its energy and retail business». Stavanger: Statoil ASA. Arkivert frå originalen 6. februar 2010. Henta 19. oktober 2012.
**Urszula Włodarczyk** (fødd 22. desember 1965) er ein polsk tidlegare friidrettsutøvar frå Wałbrzych. Ho var i tida 1991-2000 ein av verdas beste kvinnelege mangekjemparar, deltok ei tid også i tresteghopp.

### Aktiv

Włodarczyk utmerkte seg særleg i femkamp i innandørsmeisterskapane, der ho som best vart europameister i 1998. Elles i hall-femkampar vart ho nummer to i VM 1993 og EM 1996, og nummer tre i EM 1992, EM 1994, VM 1999 og EM 2000.

I sjukamp sikra Włodarczyk seg bronsemedaljen i europameisterskapen 1994, same året sigra ho i sjukampen ved universiaden 1994 i Buffalo. Fire år seinare tok ho steget opp på sølvplass i den neste europameisterskapen, knapt 99 poeng etter Denise Lewis frå Storbritannia og 50 poeng føre Natallja Sazanovitsj frå Kviterussland. I sitt livs beste sjukamp sanka Włodarczyk 6 542 poeng då verdsmeisterskapen 1997 fann stad i Aten, men måtte nøye seg med fjerdeplass, same plasseringa enda ho på både under Sommar-OL 1996 og Sommar-OL 2000.

Under verdsmeisterskapen 1993 i Stuttgart tevla Włodarczyk også i tresteghopp, der ho med 13,80 meter hamna på ein heiderleg åttandeplass.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Nr 6 – 6 391 poeng
* OL 1992 i Barcelona: Nr 8 – 6 333 poeng
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 5 – 6 394 poeng, og nr 8 i tresteghopp – 13,80 m
* EM 1994 i Helsinki: Bronsemedalje – 6 322 poeng
* VM 1995 i Göteborg: Nr 9 – 6 248 poeng
* OL 1996 i Atlanta: Nr 4 – 6 484 poeng
* VM 1997 i Aten: Nr 4 – 6 542 poeng
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 6 460 poeng, bakom Denise Lewis (6 569 p)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 7 – 6 287 poeng
* OL 2000 i Sydney: Nr 4 – 6 470 poeng

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Urszula Włodarczyk» frå Wikipedia på tysk, den 9. juli 2019.*
|  |
| --- |
| ***Dixie***
(Dixie's Land, I Wish I Was in Dixie) ***Song av Daniel Decatur Emmett***  |
| Noteark frå rundt 1900 |
| **Språk** | Engelsk |
| Låtskrivar(ar) | Daniel Decatur Emmett |
|

Innspeling av songen av Metropolitan Mixed Chorus med Ada Jones og Billy Murray frå 1916.
**«Dixie»**, også kjend som **«Dixie's Land»** og **«I Wish I Was in Dixie»**, er ein amerikansk song som skal ha blitt skriven av Daniel Decatur Emmett under den amerikanske borgarkrigen. Songen blei ein slags nasjonalsong for sørstatane, som tidvis blir kalla Dixie. Samstundes var han også populær i nord, og Abraham Lincoln fekk korpset ved Det kvite huset til å framføra han.

Dixie er blitt spelt inn av mange kjende artistar, mellom anna Elvis Presley, og er blitt parodiert av mellom anna Tom Lehrer.

Kjelder
-------

1. ↑  Dictionaries, Oxford (1. januar 2002). «Dixie» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-989158-0. doi:10.1093/acref/9780199891580.001.0001/acref-9780199891580-e-2425.

* *Denne artikkelen bygger på «Dixie's Land» frå Wikipedia på svensk, den 1. april 2020.*
Koordinatar: 11°33′16″S 73°8′54.9″W﻿
**Urubamba** (spansk *Rio Urumamba*) er ei elv i Peru. Dette er ei delvis farbar elv som gjev vasstilførsel til Amazonaselva. Ho har kjelde i Khunurana i Andesfjella søraust for Cuzco nær grensa mot Puno-regionen. 

Øvre delen vert kalla *Vilcanota*. I inkaene sin heilage dal, mellom Pisaq og Ollantaytambo, vert ho også kalla *Wilcamayu* (heilag elv). Ho flyt nord-nordvest i ca. 725 kilometer før ho dannar Ucayali saman med elva Tambo, forlenginga av Apurímac.

John Walter Gregory, ein britisk geolog, drunka i elva den 2. juni 1932 på ein geologisk ekspedisjon i Andes.

Galleri
-------

* Starten på inkastien til Machu Picchu nær landsbyen Quriwayrachina ved brua som kryssa WillkanutaStarten på inkastien til Machu Picchu nær landsbyen Quriwayrachina ved brua som kryssa Willkanuta
* Willkanuta i Den heilage dalen nær TarayWillkanuta i Den heilage dalen nær Taray
* Willkanuta sett frå toget til Machu-PicchuWillkanuta sett frå toget til Machu-Picchu

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Urubamba River» frå Wikipedia på engelsk, den 19. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Statsdumaen**, vanleg forkorting *Gosduma* (Госдума) er den lovgjevande forsamlinga i Russland, og «underhus» eller «andrekammer» i det russiske parlamentet. Den russiske grunnlova frå 1993 slo fast at statsdumaen skulle bestå av 450 representantar som vart valde for ein periode på fire år. I 2008 vart dette endra til fem år. Halvparten skulle veljast gjennom tilhøvetalval, dei andre ved enkelt fleirtal i enkeltmannskretsar. Frå 2007-valet er enkeltmannskretsane sløyfa, og alle representantane vert valt gjennom tilhøvetalval frå parti med minst 7 prosent oppslutning.

Russiske statsborgarar over 21 år er valgbare til statsdumaen. Det vart gjennomført dumaval i 1993, 1995, 1999, 2003, 2007, 2011 og 2016. 

Statsdumabygningen ligg i sentrum av Moskva, like ved Manezjnaja-plassen. Den noverande forma av dumaen vart skapt i 1993 etter innføringa av ei ny grunnlov under Boris Jeltsin som vart stadfesta ved ei folkerøysting.

Sjå òg
------

* Duma
* Statsdumaen i Det russiske keisardømet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Statsdumaen» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2018.*
**Thomas Nicolay Fearnley** (9. april 1841–17. mai 1927) var ein norsk skipsreiar, industribyggjar og kapitalist. Han var kjend for sine store pengegåver til norsk idrett, kunst og vitskap.

### Liv og gjerning

Fearnley var fødd i Amsterdam. Faren, kunstmålaren Thomas Fearnley, døydde før sonen fylte fyrste året, familien flytta då til Christiania. Fearnley studerte i Leipzig og arbeidde ei tid i London. Frå 1869 dreiv han eige firma i Noreg, eit firma som satsa på skipsmekling og reiarverksemd. Firmaet Fearnley & Eger var frå kringom 1880 pionerar i då norsk skipsfart byrja overgangen frå segl- til dampfartøy. Frå 1881 dreiv firmaet ei fast linje mellom Noreg og Frankrike. Då fyrste verdskrigen braut ut i 1914 hadde firmaet 12 skip. I samarbeid med Wilh. Wilhelmsen starta Fearnley & Eger opp Den norske Afrika- og Australia Linje og Brydes Mexico Gulf Linje. Fearnley trekte seg frå reiarlaget i 1921 og overlet styringa til eldste sonen, Thomas Fearnley.

Fearnley deltok også i norsk industribygging. Han var både medlem og formann i styret for Orkla. I 1904 var han med på etableringa av Meraker Brug, og i 1916 heimkjøpet av Hafslund.

I 1877 var Fearnley melom stiftarane av Christiania Skiklub, eit lag han var formann for i tida 1885–1910. Han oppretta i 1919 Hoffjegermester Fearnleys fond for norsk idrett.

Fearnley vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1894, vart kommandør av 2. klasse i 1901 og kommandør av 1. klasse i 1919. Han var også kommandør av 1. klasse av Nordstjerneordenen og kommandør av Vasaordenen. Fearnley var kommandør av den tyske Zähringerløvens orden og eigar av ein britisk kroningsmedalje.

Han døydde i Oslo i 1927 og er gravlagd på Vår Frelsers gravlund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Nicolay Fearnley» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister

 |
**Michela Figini** (fødd 7. april 1966) er ein sveitsisk tidlegare skirennar. Ho vart olympisk meister i utfor i 1984, og verdsmeister i same greina i 1985. Figini, som er fødd i Prato i Italia, vann Verdscupen i alpine greiner for kvinner både i 1985 og 1988. Til saman vann 26 renn i verdscupen i tida 1984-90.

Aktiv
-----

Figini vann i slutten av januar 1984 sitt første renn i verdscupen i utfor i Megève. Få veker seinare vann ho OL-gullet i utfortevlinga i Sarajevo. Året etter vart ho verdsmeister i utfor i Santa Caterina. Ho vann i 1985 også verdscupen og utforcupen. Seinare, 1987-89, vann ho utforcuptrofeet tre år på rad. 

Under verdsmeisterskapen i alpint 1987 i Crans-Montana, tok Figini sølv i både utfor og super-G. I vinter-OL 1988 i Calgary tok ho sølvmedaljen i super-G bak Sigrid Wolf frå Austerrike. 1988-sesongen var ho verdas beste kvinnelege alpinist, for andre og siste gong.

I 1989 kom Figini på tredjeplass i verdscupen. Hennar beste plassering i verdsmeisterskapen i Vail var likevel ein åttandeplass i utfor. Nesten på dagen seks år etter sin første siger i verdscupen, vann ho utforrennet i Santa Caterina 27. januar 1990. Det vart hennar siste siger i verdscupen. Samanlagt i 1990-sesongen kom ho på åttandeplass, hennar lågaste plassering dei sju sesongane ho høyrde til verdseliten.

Figini la opp i 1990. Ho var ei tid gift med den italienske skialpinisten Ivano Cammozzi og har to born med han. I dag bur ho i Lugano.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michela Figini» frå Wikipedia på tysk, den 14. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Michela Figini – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
**Øivind Johannessen** (21. september 1924–11. mai 1996) var ein norsk fotballspelar og -trenar frå Sandefjord, norsk landslagssjef 1970-71. I tida 1949-52 spelte han fire landskampar for Noregs landslag.

Johannessen spelte på Sandefjord Ballklubb då han debuterte som norsk landslagsmålvakt borte mot Sverige i oktober 1949, han entra bana i det 11. minutt som innbytar for Torgeir Torgersen. I 1950 melde han overgang til osloklubben Skeid og var ein viktig bidragsytar i stordomstida til laget. Mellom anna vakta han målet då Skeid vann cupfinalen i 1954, 1955, 1956 og 1958. Skeid vann A-gruppa i Hovudserien 1957/58, men tapte seriefinalen mot Viking FK.

Seinare trente han Skeid då laget vann norgesmeisterskapen i 1965. Johannessen var sjef for det norske juniorlandslaget 1967-69 , før han var landslagssjef 1970–71. Sidan var han trenar i Vålerenga i 1974 og i Skeid i 1981.

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Fotballboken*. 1967

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Ein **le-kvervel** er ein kvervel som oppstår i ein gass- eller væskestraum etter straumen har passert ei brå hindring. Dette kjem av at straumen mistar kontakten med underlaget slik at det vert danna eit undertrykk i gassen eller væska. Kvervlane kan vere ståande (stasjonære) eller dei kan rive seg laus og drive nedstraums med straumen. Ved straumar på begge sider av ein konstruksjon, kan kvervlane avløysast vekselsvis på begge sider. Om denne kvervelavløysinga skjer rytmisk, kan dette få lange, slanke lekamar til å svinge, til dømes bruer. Dette er òg årsaka til at flagg blafrar i elles jamn vind.

I atmosfæren
------------

Le-kvervlar kan oppstå bak bratte fjell, som le-lågtrykk, og kan der gje sterk og turbulent vind. Fjellformer som ved visse vindretningar gjer at lufta kring fjellet vert soge inn i undertrykket av ein luftstraum over fjellet er særleg effektive. Det oppstår då eit hydraulisk sprang som kan medføre til sterk vind ned mot bakken. Mange av dei mest alvorlege skadane under Nyårsorkanen i 1992 oppstod på le-sida av slike fjell.

Kjelder
-------

* «le-virvel» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Thomas Munkelt** (fødd 3. august 1952) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Zedlitz som representerte Aust-Tyskland. Han vart europameister 1978, olympisk meister 1980 og europameister 1982 på 110 meter hekk.

Aktiv
-----

Munkelt markerte seg for alvor då han i 1973 sette personleg rekord på korthekken med tida 13,5. Året etter var han nær ved å ta medalje i Roma-EM, kom i mål eitt hundredels sekund bak den polske bronsevinnaren. I 1975 vart han austtysk meister for fyrste gang, og vann 110 m hekk i europacupen for landslag. Under OL 1976 i Montréal kom han på femteplassen.

I EM 1978 i Praha vann Munkelt sin fyrste internasjonale tittel. Han vann korthekken på tida 13,54 sekundar, hårfint føre polske Jan Pusty på sølvplassen og den finske bronsevinnaren Arto Bryggare, høvesvis eitt og to hundredels sekund bakom Munkelt.

Munkelts største triumf kom under Sommar-OL 1980 i Moskva. I finalen slo han kubanaren Alejandro Casañas med eitt hundredels sekund. Han sprang også på Aust-Tyskland sitt lag i 4 x 100 meter stafett, eit lag som kom på femteplass.

I Aten i 1982 forsvarte Munkelt EM-tittelen på 110 meter hekk, og i same meisterskapen tok han seg av den tredje etappen for det austtyske laget som kneip sølvmedaljen på den korte stafetten på tida 38,71 sekundar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Nr 4 på 110 m hekk – 13,72, bakom Leszek Wodzyński (13,71)
* OL 1976 i Montreal: Nr 5 på 110 m hekk – 13,44
* EM 1978 i Praha: Gullmedalje på 110 m hekk – 13,54, framom Jan Pusty (13,55)
* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje på 110 m hekk – 13,39, framom Alejandro Casañas (13,40)
* EM 1982 i Aten: Gullmedalje på 110 m hekk – 13,41, framom Andrej Prokofjev (13,44). Sølv i 4 x 100 m stafett.
* VM 1983 i Helsinki: Nr 5 på 110 m hekk – 13,66

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Munkelt» frå Wikipedia på tysk, den 17. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Sir **Thomas More** (7. februar 1478–6. juli 1535), også kjend som **heilage Thomas More**, var ein engelsk advokat, forfattar og statsmann. Medan han levde hadde han omdøme som ein av dei leiande engelske humanistane og hadde mange offentlege embete, mellom anna stillinga som rikskanslar frå 1529 til 1532. Han var også ven av Erasmus frå Rotterdam. 

More skapte ordet «utopi», etter namnet «Utopia» som han gav til ein ideell, innbilt øynasjon med eit politisk system han skildra i ei bok utgjeven i 1516. Han er hovudsakleg hugsa for å nekte å akseptere kong Henrik VIII sitt krav å bli overhovud for kyrkja i England under reformasjonen, ei avgjerd som enda hans politiske liv og førte til avretting for forræderi på Tower Hill i London. Før han blei avretta sa han til tilskodarskaren at han døydde som «kongens gode tenar, men først og fremst Guds.»

Helgenstatus
------------

I Den katolske kyrkja blei han rekna som martyr kort tid etter han døydde, men først i 1886 blei han formelt sælekåra saman med biskop John Fisher, ein nær ven. Dei to blei heilagkåra saman i 1935 av pave Pius XI, og blir feira saman den 22. juni. I 2000 blei han formelt erklært å vere vernehelgen for advokatar, politikarar og statsleiarar. More blei oppteken i den anglikanske kyrkja sin kalender over helgenar i 1980.

Kjelder
-------

1. ↑  Linder, Douglas O.: «The Trial of Sir Thomas More: A Chronology», University Of Missouri-Kansas City (UMKC) School Of Law
2. ↑  «About Famous Quotes» Arkivert 2016-10-26 ved Wayback Machine. *The Center for Thomas More Studies ved University of Dallas*
3. ↑  St. «Thomas More, 1478–1535», *Savior.org*
4. ↑  «Homily at the Canonization of St. Thomas More» Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. *The Center for Thomas More Studies ved University of Dallas*, 2010, sitat: «Recorded in The Tablet, June 1, 1935, pp. 694–695»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Økokrim** (*Den sentrale eininga for etterforsking og påtale av økonomisk kriminalitet og miljøkriminalitet*) er ein nasjonal politietat oppretta i 1989. Økokrim etterforskar og påtaler økonomisk kriminalitet og miljøkriminalitet.

Økokrim held til i C.J. Hambros plass 2, rett ved sida av Tinghuset i Oslo
Økokrim er eit politiorgan med påtalekompetanse. Dette gjer at organet både er underlagt Riksadvokaten og Politidirektoratet.

I tillegg skal Økokrim samarbeide med andre nasjonale og internasjonale styresmakter. Dei skal òg ha ein rådgjevande funksjon for sentrale styresmakter.

Historie
--------

Økokrim kan førast tilbake til ei gruppe for økonomisk etterforsking oppretta ved Kripos i 1977. I 1978 fekk han namnet *Avdeling for økonomisk etterforskning*. Avdelinga utvikla spesialkompetanse innan etterforsking av økonomisk kriminalitet og fekk ansvaret for å bistå politidistrikta i økonomiske saker. I 1989 vart så denne avdelinga skilt ut frå Kripos og skipa som eit eige politiorgan med påtalestyresmakt under namnet Økokrim. Første sjef for Økokrim var Lars Oftedal Broch, seinare høgsterettsdomar. Han vart etterfølgd av Anstein Gjengedal, seinare politimeister i Oslo og Einar Høgetveit, nå lagrettssdommer. Dagens sjef er Trond Eirik Schea.

Leiarar for Økokrim
-------------------

* Lars Oftedal Broch (1989–1996)
* Anstein Gjengedal (1996-2000)
* Einar Høgetveit (2000–2008)
* Trond Eirik Schea (2008–2019)
* Pål Lønseth (2020–)

Organisasjon
------------

Økokrim er organisert i tverrfaglege einingar sett saman av etterforskarar med politibakgrunn eller økonomisk, datateknisk eller annan relevant fagbakgrunn. Dei fleste einingane er leia av juristar (førstestatsadvokatar).

* Bedrageriteamet
* Bistandsteamet
* Heleri og Kvitvaskingsteamet
* EFE Teamet (Einingar for Finansiell Etterforsking)
* Konkursteamet
* Korrupsjonsteamet
* Miljøteamet
* Skatte- og avgiftsteamet
* Skatte- og konkurranseteamet
* Utbytteteamet
* Verdipapirteamet

Kjelder
-------

1. ↑  Talet på tilsette i følge Norsk samfunnsvitenskapelig datatjenestes forvaltningsdatabase

* *Denne artikkelen bygger på «Økokrim» frå Wikipedia på bokmål, den 20. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Galina Petrovna Bystrova** (8. februar 1934–11. oktober 1999) var ein sovjetisk friidrettsutøvar. Ho vart europameister i femkamp i 1958 og 1962, i 1958 vart ho europameister også i 80 meter hekkeløp.

Aktiv
-----

Bystrova deltok i 80 m hekk under sommar-OL 1956 i Melbourne. Der enda ho på fjerdeplassen, på same tida som bronsevinnaren. Ho vann så gullmedaljen i femkamp i friidretts-EM 1958 i Stockholm. Dagen etter femkampen vart avslutta, vann ho 80 m hekk på tida 10,9 sekundar, nøyaktig same tid fekk toaren Zenta Kopp frå *Vest-Tyskland*. To år seinare rauk Bystrova ut av hekketevlinga i semifinalane under dei olympiske leikane i Roma.

Bystrova forsvarte EM-tittelen i femkamp under meisterskapen i Beograd i 1962. Ho vart så nummer seks i 80 m hekk i same EM. I 1964 vann ho si einaste OL-medalje, ein bronse, då ho i femkamp måtte sjå seg slått av landslagskollegaen Irina Press og britiske Mary Rand.

På nasjonalt nivå heldt Bystrova fram å tevle til 1968.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Галина Петровна Быстрова

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Galina Petrowna Bystrowa» frå Wikipedia på tysk, den 27. august 2014.*
**Thomas Natvig** (5. september 1803–25. august 1890) var ein norsk skipper, hamnefut og stortingsmann frå Kristiansand.

Natvig var son til ein koffardiskipper som døydde i krigsfangenskap i England. Han vart sjølv sjømann, og var skipper til 1843. I 1841 førte han barken «Ledaal» til Batavia, og skal ha vore den fyrste skipperen som viste det norske flagget i Ostindia.

År 1843 flytta Natvig til Stavanger, der han var navigasjonslærar til dess han i 1852 fekk ei stilling i tollverket. Allereie året etter vart han hamnefut og losoldermann i Stavanger, frå 1855 også innrulleringsbetjent.

Natvig var valmann frå 1847 til -73. Sjølv representerte han Stavanger på Stortinget 1851, 1857, det overordentlege Storting 1858 og 1859-60-tinget. I alle stortingssesjonane var han medlem av næringskomite nr 2, frå 1857 var han også medlem av Lagtinget. I 1856 og 1861 var Natvig medlem av kongelege kommisjonar som handsama høvesvis styrmannseksamenen og loslova.

I Stavanger er Thomas Natvig heidra med Losoldermann Natvigs vei som ligg på Kampen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |