recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Partido Obrero de Unificación Marxista** (**POUM**, katalansk: *Partit Obrer d'Unificació Marxista*) var eit politisk parti i Spania i tida rundt den spanske borgarkrigen. Namnet betyr «Arbeidarpartiet for marxistisk sameining», og partiet blei danna ved ei samanslåing av organisasjonane «Kommunistisk venstre» og «Arbeidar- og bondeblokka». Kommunistisk venstre hadde vore rekna som «trotskistane» i Spania, men Lev Trotskij var imot denne samanslåinga. POUM stod i sterk opposisjon til stalinismen. Leiarane for POUM var Andres Nin og Joaquin Maurin. 

POUM var større enn Det spanske kommunistpartiet PCE i Catalunya, og var svært kritisk til folkefrontstrategien. Denne strategien innebar ein allianse med borgarlege krefter, og det måtte etter POUM si meining nødvendigvis underordne arbeidarklassen sin kamp under borgarskapet og dermed hindre utviklinga av den sosiale revolusjonen. POUM gav likevel kritisk støtte til folkefrontregjeringa som blei skipa etter at folkefronten vann valet i 1936, og deltok sjølv i delstatsregjeringa (la Generalidad) i Catalunya etter at general Franco hadde starta borgarkrigen.

Under borgarkrigen fekk POUM sterkt auka tilslutning, og saman med anarkosyndikalistane i CNT (Confederación Nacional del Trabajo) hadde dei støtte av fleirtalet i arbeidarklassen i delar av landet. Militsane til POUM og anarkosyndikalistane var ryggraden i både den sosiale omdanninga og forsvaret mot Franco-fascistane i desse områda. 

Den britiske forfattaren George Orwell, som var medlem i det venstresosialistiske Independent Labour Party (ILP), kjempa i POUM-militsen under borgarkrigen, noko han har skrive levande om i boka *Hyllest til Catalonia* (*Homage to Catalonia*), som er gitt ut på norsk.

Spelefilmen *Land and Freedom* («Land og fridom») av Ken Loach handlar også om ein britisk friviljug som tilfeldigvis hamnar i POUM-militsen, og der opplever både krigen mot Franco-fascistane og korleis POUM våren 1937 blei undertrykt av stalinistane, som ilag med dei borgarlege ville stanse utviklinga av den sosiale revolusjonen.

Sovjetunionen si rolle i den spanske borgarkrigen var ikkje berre den at landet som einaste stormakt støtta den lovlege regjeringa i Spania, men også at Josef Stalin gjennom sine agentar blanda seg inn i forholda bak fronten for å *hindre* ei sosialistisk utvikling. Dette hang blant anna ihop med hans strev for ein stormaktsallianse med den konservative regjeringa i Storbritannia mot Hitler-Tyskland. Verknaden i Spania var at håpet i arbeidarklassen om verkeleg sosial endring minka, apatien breidde seg, og den spontane kampviljen som hadde stansa Franco sitt kuppforsøk i 1936 blei undergravd i store delar av folket.

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. ↑  .

Bakgrunnsstoff
--------------

* Engelsk utgåve av *Homage to Catalonia*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Spanias Kommunistiske Parti** (**Partido Comunista de España** - **PCE**) er det tredje største partiet i Spania. Det er den sterkaste krafta innanfor venstrepartiet Izquierda Unida, og er historisk forbunde med den største fagorganisasjonen i landet i nyare tid, *Comisiones Obreras* (CC.OO.).

Det første kommunistpartiet i Spania vart skipa 15. april 1920, og sprang ut av ungdomsorganisasjonen til sosialistpartiet PSOE. 13. april 1921 skipa så ein Komintern-vennleg fløy av PSOE endå eit kommunistparti. PSOE gjekk elles med i Wiener-internasjonalen. 

PCE vart så skipa 14. november 1921 ved at dei to kommunistpartia gjekk saman, og det sameinte partiet vart medlem i Komintern. Partiet leid mykje av forfølginga under diktaturet til general Primo de Rivera (1923-1930). Under folkefrontregjeringa og den spanske borgarkrigen 1936-1939 hadde PCE stor innverknad etter kvart som regjeringa vart avhengig av sovjetisk våpenhjelp. 

På 1970-talet var PCE under leiaren Santiago Carillo med å utvikle eurokommunismen, ein meir moderne og demokratisk reformkommunisme/venstresosialisme som au prega bl.a. Det italienske kommunistpartiet. 

Ungdomsorganisasjonen til PCE er *Unión de Juventudes Comunistas de España* (Forbundet av kommunistisk ungdom i Spania). PCE gir ut avisa *Mundo Obrero* (Arbeidar-verda).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til PCE
**Fédération Cynologique Internationale** (FCI) er ein profittfri medlemsorganisasjon og topporgan for ei rekkje nasjonale kennelklubbar rundt om i verda, som til dømes Norsk Kennel Klub i Noreg og dei andre kennelklubbane i Norden. Organisasjonen har som føremål å take seg av dei tilhøva ved oppdrett av hundar og hundesport som har med kynologi (fransk: *cynologie*) å gjere; det vil seie at foreininga godkjenner og registrerer standardar for hunderasar og kva for kjenneteikn ved ein hund som må vere til stades for at hunden er rasetypisk og raserein.

Historie
--------

Fédération cynologique internationale vart skipa 22. mai 1911 av representantar for Tyskland (Kartell für das Deutsche Hundewesen und Die Delegierten Kommission), Austerike (Osterreichischer Kynologenverband), Belgia (Société Royale Saint-Hubert), Frankrike (Société centrale canine) og Nederland (Raad van Beheer op Kynologisch Gebied in Nederland), og har hovudkontoret i Thuin (vallonsk: *Twin*) i Belgia. Organisasjonen har status som ei *samanslutning utan profittføremål* etter belgisk lov.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fédération Cynologique Internationale**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC

 |
Koordinatar: 71°54′S 68°23′W﻿

**Marsbreen** er ein isbre i sørausthjørnet av Aleksanderøya, 11 km lang og 3,5 km brei, som flyt sør ut i George VI-isen i George VI Sound som ligg mellom Two Step Cliffs og Phobos Ridge. Sjølv om Marsbreen ikkje ligg i fjellkjeda Planet Heights, har han fått namn frå den nærliggande fjellkjeda, og i lag med fleire andre nærliggande brear og andre landemerke fått namn etter planetar, månar og og astrofysikarar. Isbreen vart oppdaga frå lufta av Lincoln Ellsworth den 23. november 1935, og grovt kartlagt frå bilete tekne på denne flyturen av W.L.G. Joerg. Han vart først kartlagt i 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter planeten Mars, den fjerde planeten frå sola i solsystemet.

Sjå òg
------

* Mercurybreen
* Saturnbreen
* Venusbreen

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mars Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Arbeit und Soziale Gerechtigkeit – Die Wahlalternative** (WASG) er eit tysk politisk parti til venstre for SPD, men som au avgrensar seg frå det ytste venstre. Namnet betyr Valalternativet for Arbeid og Sosial Rettferd.

Politikken til partiet er blant anna å gjeninnføre ein meir progressiv skattepolitikk, som skattlegg dei rike hardare. Særleg vil WASG omgjere skattelettene på kapitalinntekter dei siste åra. 

WASG ser seg som ein brei politisk plattform, med medlemmer frå ulike stader, både tidlegare medlemmer av andre venstreparti og partilause venstreorienterte frå til dømes fagrørsla og Attac. WASG sprang i stor grad ut frå folk i fagrørsla som reagerte på det dei meinte var ein nyliberal regjeringspolitikk. 

I media vart denne partiskipinga lagd merke til, fordi danninga av eit nytt venstreparti kunne føre til ei ny kløyving av SPD. Slik kløyvingar hadde skjedd fleire gonger i soga til det tyske sosialdemokratiet. Døme er skipinga av Det Uavhengige Sosialdemokratiske Partiet i Tyskland (USPD) under Første verdskrigen, Sosialistisk Arbeidarparti (SAP) der Willy Brandt var medlem først på 1930-talet og *Demokratiske Sosialistar* i byrjinga av 1980-åra. Av desse var USPD klart mest vellykka, og var i 1920 om lag jamstor med SPD i oppslutning blant veljarane.

Den offisielle partietableringa av WASG skjedde 22. januar 2005, og det offisielle namnet vart *Arbeit und Soziale Gerechtigkeit – Die Wahlalternative*, nedkorta til WASG. Det har vore konfliktar om orienteringa av partiet, mellom «trotskistiske» krefter og meir sosialdemokratiske krefter, men striden verkar å vere lagd til ro med eit kompromiss.

WASG stilte til delstatsval i vesttyske Nordrhein-Westphalen 22. mai 2005, og vart der femte sterkaste parti, med 182 000 stemmer og 2,2 prosent. Framfor det all-tyske parlamentsvalet i 2005 har vellykka samtalar om felleslister med det i hovudsak austtyske PDS funne stad. Tidlegare SPD-leiar Oskar Lafontaine har erklært seg viljug til å stå i brodden. Det blir ikkje sett som lurt at begge dei to venstrepartia skulle stille kvar for seg på grunn av femprosentsperra i høve til parlamentsrepresentasjon i Tyskland. Namnet på felleslistene var eit problem, men løysinga vart at namnet PDS berre er med i listenamnet der PDS står sterkt, det vil seie i dei nye austlege delstatane. At WASG skulle gå saman med PDS ved valet, som Die Linkspartei med PDS eventuelt tilføyd i nokre delstatar, vart avgjort i juli 2005.

Leiaren i SPD, Franz Müntefering, har sagt at han ser ei venstresamanslutning av WASG og PDS som «ei heilt klar utfordring» for SPD.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fusion zur „Linken" perfekt» (på engelsk). 19. mai 2007. Arkivert frå originalen 13. desember 2018. Henta 26. november 2018.
2. ↑  ; side(r): 250.

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.w-asg.de Arkivert 2008-01-28 ved Wayback Machine. - WASG sin nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Hovudkvarteret til organisasjonen i Genève.
**Verdsorganisasjonen for immateriell eigedomsrett**, **Den internasjonale opphavsrettsorganisasjonen** eller **Verdas opphavsrettorganisasjon** (**OMPI** eller **WIPO**; engelsk *World Intellectual Property Organization*, fransk *Organisation Mondiale de la Propriété Intellectuelle*) er ein organisasjon oppretta av SN. Han vart vedteke oppretta i 1967, med formål å «oppmuntre til kreativ aktivitet [og] framme vern av intellektuell eigedom i verda», og sett ut i livet i 1970.

WIPO har 184 medlemsnasjonar, og har hovudkvarteret sitt i Genève i Sveits.

Organisasjonen utarbeider traktatar knytte til intellektuelt arbeid, og medlemslanda er forplikta til å utarbeide lover som handhevar dei direktiva som er vedteke.

Historie
--------

Forløparen til WIPO var eit byrå ved namn *Bureaux Internationaux Réunis pour la Protection de la Propriété Intellectuelle*, forkorta til BIRPI. Dette byrået var igjen eit produkt av samanslåinga av dei to byråa som administrerte Bernkonvensjonen og Pariskonvensjonen. I 1893 vart dei to slått saman til BIRPI, og i 1970 vart denne endra til WIPO. Fire år seinare, i 1974, vart WIPO innlema som ein del av SN.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den internasjonale opphavsrettsorganisasjonen» frå Wikipedia på bokmål, den 28. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Liste over WIPO-medlemmar[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Det Uavhengige Sosialdemokratiske partiet i Tyskland**, Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands (USPD), blei skipa i 1917 av krigsmotstandarar i Det tyske sosialdemokratiske partiet SPD. Leiaren for det nye partiet blei Hugo Haase.

USPD samla alle motstandarane av SPD-leiinga si støtte til den tyske krigføringa under første verdskrigen, folk som Eduard Bernstein, Karl Kautsky, Karl Liebknecht og Rosa Luxemburg. Folk med til dels svært ulike standpunkt i andre spørsmål, men altså samde om ei prinsipiell avvising av støtte til krigføringa.

Venstrefløya av USPD var Spartakusforbundet, med Liebknecht og Luxemburg i brodden. På slutten av 1918 braut Spartakusforbundet med USPD, og skipa Det tyske kommunistpartiet, mot Luxemburgs vilje.

USPD sat saman med SPD i ei provisorisk regjering etter den tyske novemberrevolusjonen i 1918, men USPD trekte seg snart ut da det blei klart at SPD ikkje hadde tenkt å føre revolusjonen vidare over i ein sosialistisk fase. Samtidig var USPD ikkje samd med kommunistane, som i januar 1919 gjorde forsøk på ein oppreist i Berlin, noko som kosta både Karl Liebknecht og Rosa Luxemburg livet. 

USPD gjekk inn for eit kompromiss og ein kombinasjon mellom eit parlamentarisk system og eit arbeidarrådssystem, og fekk stor oppslutning ved valet i juni 1920 som venstresosialistisk parti, med om lag 5 millionar røyster mot SPD sine 5,6 millionar og KPD sine 440.000. Men styrken til partiet skulle også vise seg å vere svakheita deira, nemleg mellomposisjonen mellom ein parlamentarisk og ein revolusjonær politisk kurs. I datidas Tyskland skulle det vise seg vanskeleg i lengda å halde ein slik kurs. I desember 1920 blei partiet kløyvd, da fleirtalet på landsmøtet deira gjekk inn for sameining med KPD. Dei fleste i rest-USPD gjekk inn att i SPD i slutten av 1922. Om lag ein tredel av USPD-medlemmene gjekk med KPD, ein tredel gjekk tilbake til SPD, og ein tredel "forsvann" frå politikken.

Kjelder
-------


* E.H. Carr: *The Bolshevik Revolution*, bind 3, Penguin Books, 1977, ISBN 0 14 02.0751 1

* *Denne artikkelen bygger på «Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands» frå Wikipedia på tysk, den 5. mars 2005.*

3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
| **Marsala** |
| --- |
| Horisonten til MarsalaHorisonten til Marsala |
| Plassering |
| 

Marsala is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Sicilia  Trapani |
| Borgarmeister | Eugenio Galfano |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  241 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 80 391   320/km² |
| Koordinatar | 37°48′″N 12°26′″E﻿Koordinatar: 37°48′″N 12°26′″E﻿ |
| Høgd over havet | 3 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 91025 |
| Telefon-retningsnummer | 0923 |
| **Nettstad:** www.comunemarsala.it |

**Marsala** er ein hamneby i provinsen Trapani på Sicilia i Italia med om lag 80 000 innbyggjarar. Byen ligg i den vestlegaste delen av øya og er kanskje mest kjend for Marsalavinen som kjem her frå. 

Skjærseldkyrkja i Marsala.
Marsala ligg på same stad som *Lilybaeum*, ein tidlegare kartagisk by på Sicilia, grunnlagd av Himilco i 396 fvt. etter han forlet Motya. Verken Pyrrhus eller romarane klarte å ta byen med omleiringar, men romarane fekk til slutt byen i 241 fvt. mot slutten av den første punarkrigen som i ledd av fredsavtalen. I dei andre punarkrigane var byen utgangspunkt for romarane sine felttog til Kartago, og under det romerske styret vart han forholdsvis velståande. Han fekk kommunerettar frå Augustus og vart ein koloni under anten Pertinax eller Septimius Severus.

Arabarane gav det noverande namnet «Marsala», som kom frå det arabiske «Marsa Allah» (hamna til Allah) eller «Marsa Ali» (Ali-hamna, som òg kan tyde «den store hamna», sidan Ali er synonymt med «stor» på arabisk). Den gamle hamna i nordaust vart øydelagd av Karl V for å hindre fleire åtak frå sjørøvarar. Den moderne hamna ligg lenger søraust.

11. mai 1860 gjekk Giuseppe Garibaldi og «dei tusen mennene» hans i land ved Marsala og byrja felttoget for å styrte Bourbon på Sicilia som eit ledd i samlinga av Italia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marsala» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Marsala**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Confederación Nacional del Trabajo** (**CNT**; *Den nasjonale arbeidarkonføderasjonen*) er ein spansk konføderasjon av anarkosyndikalistiske fagforeiningar. Dei høyrer til *International Workers' Association*. På [[spansk|kastiljansk] er namnet *AIT - Asociación Internacional de los Trabajadores*. Derfor ser ein gjerne initialane CNT og AIT saman på flagg og plakatar. (Sjå bilete).

Historisk sett var CNT òg forbunden med *Federación Anarquista Ibérica* (CNT-FAI).

CNT har gjennom heile soga si spela ei stor rolle i den spanske arbeidarrørsla.

CNT vart skipa i 1910 i Barcelona i Catalunya. Trass i at organisasjonen i fleire tiår var ulovleg i Spania, under Franco-diktaturet, held CNT i dag fram med å delta i den spanske arbeidarrørsla, og dei fokuserer på prinsippa om arbeidarsjølvstyre, føderalisme og gjensidig hjelp. Føderalisme betyr i denne samanhengen frivillig samarbeid av sjølvstyrte arbeidarkollektiv og kommunar. 

Songen til CNT har sidan 1933 vore «A las barricadas», ein spansk versjon av «Warszawjanka». 

CNT har vorte portrettert i nyare spansk film gjennom Vicente Aranda sin film *Libertarias* frå 1996, ein film som fokuserer på ei gruppe kvinnelege militssoldatar frå CNT ved Aragon-fronten under den spanske borgarkrigen.

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. ↑  «Гражданская война в Испании. 1936–1939 гг.»; ISBN-10: 5-224-04456-1; kortnamn på forfattar: Платошкин Н. Н.; side(r): 33; utgjevingstidspunkt: 2005; publiseringsstad: Moskva.

* *Denne artikkelen bygger på «Confederación Nacional del Trabajo» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
Pavel Miljukov, ein framtredande leiar av Kadettpartiet
**Kadettpartiet** (av K.D. for **Det konstitusjonelt-demokratiske partiet**) var eit politisk parti i Russland som vart grunnlagt av liberalarar i oktober 1905 under leiing av historikaren Pavel Miljukov. Partiet tok til orde for avskaffing av eineveldet og at det skulle innførast eit konstitusjonelt monarki. Kadettpartiet spela ei framtredande rolle i avspenninga som følgde 1905-revolusjonen og var den største grupperinga i Dumaen etter vala i 1906 og 1907. Dei vart inviterte til å vere med i regjeringa av statsminister Sergej Witte, men dei radikale krava deira gjorde dette umogleg. Det hatske angrepet frå Miljukov mot statsminister Boris Stürmer i Dumaen i november 1916, bidrog til at sistnemnde fall, og dette styrkte dei revolusjonære straumingane i landet. Etter februarrevolusjonen i 1917 var partiet hovudaktøren i den provisoriske regjeringa. Miljukov hadde posten som utanriksminister, og partivenen hans Georgij Lvov vart utnemnd til statsminister. Etter juliuroa i 1917 vart Lvov tvinga til å gå av, og det skjedde ei maktforskyving til fordel for Aleksandr Kerenskij som stod for dei mest radikale kreftene i regjeringa. I desember 1917, etter at bolsjevikane hadde teke makta i oktoberrevolusjonen, vart partiet forbode, og det verka deretter i eksil frå Paris.

Kjelder
-------


* Denne artikkelen var opphavleg basert på «Kadettpartiet» på Wikipedia på svensk, innhenta 20. november 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kadettpartiet**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Jean-Claude Nallet** (15. mars 1947–19. august 2023) var ein fransk friidrettsutøvar frå Champdor i Ain-departementet. Han vart europameister i 400 meter hekk i 1971, to år etter han sprang Frankrike inn til gull i 4 x 400 m stafett under EM 1969. Han vann elles bronsen på 200 m ved EM 1966, sølv på 400 m ved EM 1969 og sølv i 400 m hekk i 1971.

Aktiv
-----

Nallet slo gjennom under europameisterskapen 1966 der han vann bronsemedaljen på 200 meter på tida 21,0, same tid som sølvmedaljøren og eit tidels sekund attom vinnaren, landsmannen Roger Bambuck. I den neste europameisterskapen, i 1969 i Aten, kneip Nallet andreplassen på 400 meter, like bak polske Jan Werner. Til sist i same meisterskapen var Nallet ankermann for Frankrike i 4 x 400 meter stafett. Han tok mot stafettpinnen som leiar og heldt unna for tre andre løparar som kom halsande like bak.

I juli 1970 forbetra Nallet i Colombes sin eigen franske rekord på 400 meter til fyrst 45,4 og deretter 45,1 sekund. I mellom dei to rekord-forbetringane på 400 meter sette han fransk rekord i 400 meter hekk med sterke 48,6 sekund, ei øving som åra framover vart spesialøvinga hans. Ved europameisterskapen 1971 i Helsinki vann han øvinga på tida 49,15 sekundar, framom Christian Rudolph frå Aust-Tyskland som fekk notert 49,34. Same året kåra sportsavisa L’Équipe Nallet til årets idrettsmann i Frankrike.

I 1974 vart Nallet andremann på langhekken ved EM i Roma, briten Alan Pascoe vann tevlinga på 48,82 sekundar. Nallet si tid 48,94 var fransk bestetid elektronisk, til dess Stéphane Diagana sletta den i 1990. Avslutningsdagen i Roma vann Nallet ein bronsemedalje med det franske laget i 4 x 400 m stafett. Under Sommar-OL 1976 hadde han bestetid av dei utøvarane som vart slått ut i semifinalane på langhekken. I EM 1978 vart han nummer seks i 400 meter hekk.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1966 i Budapest: Bronsemedalje på 200 m – 21,0. Nr 4 i 4 x 400 m stafett
* OL 1968 i Mexico-byen: Utslått i semifinalane på 400 m (49,01=nr 15). Nr 8 i 4 x 400 m stafett
* EM 1969 i Aten: Sølv på 400 meter – 45,81, og gull i 4 x 400 m stafett
* EM 1971 i Helsinki: Gull i 400 m hekk – 49,15. Nr 6 i 4 x 400 m stafett
* EM 1974 i Roma: Sølv i 400 meter hekk – 48,94, og bronse i 4 x 400 m stafett
* OL 1976 i Montreal: Utslått i semifinalane i 400 m hekk (50,08=nr 9)
* EM 1978 i Praha: Nr 6 i 400 m hekk – 50,10

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean-Claude Nallet» frå Wikipedia på tysk, den 31. august 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Jean-Claude Nallet» (på engelsk). olympedia.org. Henta 20. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
**Marsilio Ficino** (fødd 19. oktober 1433 i Firenze, død 1. oktober 1499 i Careggi) var ein italiensk forfattar, filosof og humanist. Han vert rekna som den fyrste platonikaren i den italienske renessansen. Giovanni Pico della Mirandola var ein av elevane hans.

Han studerte forfattarar som Cicero og Seneca, og vart oppteken av Platon og nyplatonisme. For å kunne studere desse på originalspråket, byrja han å studere gresk etter å ha vorte oppmuntra av Cosimo Medici, som gav han ein villa i Careggi utanfor Firenze i gåve. Her samla han snart ein krins av lærde kring seg, som danna eit studiesamfunn etter antikt førebilete under namnet *Academia Platonicum*.

Ficino si omsetjing av Platon og Plotin sine verk til latin fekk vidfemnande betydning, og resulterte i at platonismen og nyplatonismen fekk ei atterføding i Europeisk åndsliv. Nyplatonismen fortolka han kontinuerleg i bøker og filosofiske samtalar. Medan han i sin ungdom gjennom nyplatonismen fjerna seg frå delar av kyrkjas lære forsøker han seinare å byggje bru mellom kristen doktrine og dei platonske, eller meir presist nyplatonske ideane, i hovudverket *Theologia Platonica de immortalitate animae*.

* Byste av Ficino gjord av Andrea Ferrucci i Santa Maria del Fiore i Firenze.Byste av Ficino gjord av Andrea Ferrucci i Santa Maria del Fiore i Firenze.
* De triplici vita, 1560*De triplici vita*, 1560
* Delle divine lettere del gran Marsilio Ficino, 1563*Delle divine lettere del gran Marsilio Ficino*, 1563

Kjelder
-------


* Denne artikkelen baserer seg heilt eller delvis på det danske Salmonsens konversationsleksikon 2. utgåve (1915–1930).
* «Marsilio\_Ficino» i *Store norske leksikon*, snl.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Markku Aulis Taskinen** (fødd 25. februar 1952) er ein finsk tidlegare sprint- og mellomdistanseløpar frå Kuusamo. Han vann bronsemedaljen på 800 meter ved EM i friidrett 1974.

Taskinen vart i 1973 finsk meister på 400 meter og 800 m. Han heldt fram med å vinne 800-meteren i den finske meisterskapen i 1974, 1975, 1976 og 1978. Under europameisterskapen i Roma i 1974 overraska han stort då han sprang sitt livs løp på 1,45,89 og sikra seg bronsen på 800 meter, bakom Jugoslavias Luciano Sušanj og britiske Steve Ovett. Fire dagar etter sprang Taskinen den tredje etappen då Finlands mannskap i 4 x 400 meter stafett kom på bronseplassen. Eitt år seinare presterte han livsbeste 47,12 sekund på 400 meter, også då i Roma. I mars 1978 vann Taskinen 800 m ved innandørs-EM i Milano på tida 1.47,36.

Taskinen var ein allsidig utøvar. I landskampen mot Sverige i 1979 deltok han på 400 meter hekk og kom i mål på tida 51,92.

Kjelder
-------

* Markku TASKINEN | Profile | World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Markku Taskinen» frå Wikipedia på engelsk, den 28. august 2023.*
**Petrologi** (frå gresk: πέτρα, *petra*, stein; og λόγος, *logos*, kunnskap) er eit fagområde innan geologi som omfattar læra om bergartar og danninga av dei. 

Studiet av bergartene omfattar feltrelasjonar, kva for mineral som er til stades og korleis desse er knytte til kvarandre (teksturelle tilhøve), kor store dei er (kornstørrelse) og dessutan den kjemiske samansetnaden av bergarten og dei einskilde minerala. Studiet av væskeinneslutningar er viktig for magmatiske og metamorfe bergartar. Saman med eksperimentelle data vil ein frå slike undersøkingar kunne utleie korleis bergartane oppstod. 

For ein magmatisk bergart er det av interesse frå kva slags magma han er danna og under kva for temperatur- og trykkforhold. For ein metamorf bergart ynskjer ein å avgjere utgangsmaterialet og dei temperatur- og trykkendringane bergarten har vore utsett for. For sedimentære bergartar er opplysningar om avsetningstilhøva og klima viktige.

Sjå òg
------

* petrogenese

Kjelder
-------

* Petrologi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
**Ryszard Skowronek** (fødd 1. mai 1949) er ein polsk tidlegare friidrettsutøvar frå Jelenia Góra. Han vart i 1974 europameister i tikamp.

Skowronek deltok i EM i friidrett 1971 og Sommar-OL 1972, utan å fullføre tikampen i korje. I 1973 vann han tikampen ved Universiaden i Moskva med 7 965 poeng, 62 poeng over den olympiske meisteren Mykola Avilov. Under EM i friidrett 1974 i Roma presterte Skowronek sitt livs beste tikamp. Etter den fyrste dagen låg han låg på tredjeplass, men særleg 5,10 meter i stavhopp andre dagen gav poeng-overskot i høve konkurrentane. Med 8 207 poeng (8 229 poeng etter 1985-tabellen) og polsk rekord, vann han gullmedaljen framom franske Yves Leroy på 8 146 poeng og vesttyske Guido Kratschmer på 8 132 poeng. Ved dei olympiske sommarleikane i Montreal vart Skowronek nummer 5 med sine 8 113 poeng.

Skowronek var polsk meister i tikamp i 1973, 1976 og 1977.

Kjelder
-------

* Ryszard SKOWRONEK | Profile | World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Ryszard Skowronek» frå Wikipedia på tysk, den 28. august 2023.*
**Hans Prydz** (4. mars 1868–19. august 1957) var ein norsk lege og politikar frå Bærum i Akershus. Perioden 1910-12 representerte han Høgre-partiet på Stortinget.

Far hans var offiser og eigar av storgarden Grini i Bærum. Hans Prydz voks opp på Grini, før det vart skulegang og medisin-studiar. Etter han var ferdig utdanna cand.med. i 1893, var han kommunelege i Herøy nokre månader. Frå 1894 dreiv han eigen praksis i Brandbu i Oppland. Åra frå 1901 til 1918 hadde Prydz stilling som kommunelege i Nittedal, sidan distriktslege. Og i 1935-36 fungerande fylkeslege i Akershus.

Hausten 1909 vart Prydz vald til å representerer einmannskrinsen Mellem Romerike på Stortinget. Etter valordninga med einmannskrinsar var avvikla, var Prydz vararepresentant frå Akershus fylke til stortinga 1922–24 og 1925–27. Han møtte på Tinget frå mars 1923, frå juli 1924 og 1926, i staden for Anders Venger som var statsråd. Prydz var ordførar i Nittedal frå 1913 til 1922 og på ny 1928 til 1934. 1928-34 var han attåt fylkesordførar.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Margit Papp** (fødd 30. april 1948) er ein ungarsk tidlegare friidrettsutøvar som i 1978 vart europameister i femkamp.

Papp vart nummer 8 i femkampen ved EM i friidrett 1971, nummer 12 i EM i friidrett 1974 og nummer 8 under Sommar-OL 1976. Frå 1977 vart den avsluttande 200-meteren i femkampen erstatta med ein 800-meter. Året etter gjekk sovjetiske Nadezjda Tkatsjenko til topps i femkampen ved EM i friidrett 1978 i Praha. Ho sanka 4 744 poeng, medan Papp på andreplass enda opp med 4 655 poeng. Ettersom Tkatsjenko vart diskvalifisert for bruk av anabole steroidar, gjekk gullmedaljen til Papp. Papp deltok også i lengdehopp, utan å kvalifiser seg til finalen. Det makta ho heller ikkje under Sommar-OL 1980 i Moskva. Derimot hevda ho seg bra i femkampen, der ho enda på femteplass med sine 4 562 poeng.

Papp var ungarsk meister i femkamp i 1968, 1970, 1976-1978 og 1980, i lengdehopp 1973 og 1979 og i 100 meter hekk i 1979. Ho sette personleg rekord i lengdehopp med 6,57 meter i Budapest i 1979.

Kjelder
-------

* Margit PAPP | Profile | World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Margit Papp» frå Wikipedia på tysk, den 28. august 2023.*
**Petra Schaaf** (fødd 5. januar 1969), seinare **Petre Behle**, er ein tysk tidlegare skiskyttar frå Offenbach am Main. Ho vann fire individuelle VM-gull og seks gullmedaljar i stafett- og lagtevlingar med Tyskland i perioden mellom 1988 og 1998. Ho tevla for Vest-Tyskland fram til 1990, frå 1991 for eit samla Tyskland. Frå 1994 til 1999 var ho gift med den tyske langrennaren Jochen Behle.

Karriere
--------

Schaaf vart verdsmeister allereie då ho var 19 år gammal. I sin fyrste verdsmeisterskap skaut ho feilfritt og slo sølvvinnaren Eva Korpela frå Sverige med vel 14 sekundar på 5 km sprint i Chamonix i 1988. Året etter skaut ho på seg to tilleggsminuttar på 15 km normalprogram i Feistritz, men vann likevel VM-gullet, ei 20 sekundar føre norske Anne Elvebakk som måtte tole tre tilleggsminuttar. I 1990 fekk Schaaf bronsen i VM i Minsk, slått av to kvinner frå Sovjetunionen.

Med 20 fulltreffarar sikra Schaaf seg ein suveren gullmedalje på 15 km under skiskytings-VM i 1991. Under vinterleikane i Albertville kom ho på sjetteplass på 7,5 km sprint og fekk si fyrste stafettmedalje, ein sølvmedalje på 3 x 5 km stafett. Schaaf gjekk her i lag med to tidlegare austtyske løparar, og kom dei neste sesongane til å erobre mange meistertitlar på stafettlag dominert av utøvarar frå det oppløyste Aust-Tyskland. Men då ho vann sin fyrste VM-tittel i lagtevlinga i VM 1992 i Novosibirsk, var tre av dei fire gullvinnarane frå Vest-Tyskland. 

Schaaf vann sin fjerde og siste individuelle VM-tittel i 1993. I Borovets stod sigeren på 15 km mellom henne og kanadiske Myriam Bédard. Begge skaut ein bom, men Schaaf gjekk knapt 15 sekundar snøggare i løypa og vart verdsmeister. Sidan lukkast ho ikkje særleg i dei individuelle tevlingane i dei store meisterskapane. Derimot vann ho heile fem gullmedaljar med Tyskland, fire i 4 x 6 km stafett og ein i lagtevlinga, gjennom dei siste fire seongane ho var aktiv; 1995–1998.

Schaaf gjekk til topps i heile 20 renn i verdscupen i skiskyting. Ho makta likevel ikkje å vinne verdscupen; i sine beste sesongar, 1992 og 1996, kom ho på tredjeplass i verdscupen i skiskyting.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1988 i Chamonix: Gullmedalje på 5 km
* VM i skiskyting 1989 i Feistritz: Gullmedalje på 15 km
* VM i skiskyting 1990 i Minsk: Bronsemedalje på 15 km
* VM i skiskyting 1991 i Lahti: Gullmedalje på 15 km
* Vinter-OL 1992 i Albertville: Sølvmedalje på stafetten
* VM i skiskyting 1992 i Novosibirsk: Gullmedalje i lagtevlinga
* VM i skiskyting 1993 Borovets: Gullmedalje på 15 km
* Vinter-OL 1994 på Lillehammer: Sølvmedalje på stafetten, nr 5 på 7,5 km sprint
* VM i skiskyting 1995 i Antholz: Gullmedalje på stafetten
* VM i skiskyting 1996 i Ruhpolding: Gullmedaljar i lagtevlinga og på stafetten
* VM i skiskyting 1997 i Osrblie: Gullmedalje på stafetten
* Vinter-OL 1998 i Nagano: Gullmedalje på stafetten

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Petra Schaaf-Behle» (på engelsk). olympedia.org. Henta 10. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Omvendinga av Paulus på vegen til Damaskus. Illustrasjon av Jean Fouquet frå 1400-talet.
**Pålsmesse** er i norsk tradisjon 25. januar. Dagen markerer den seinare apostelen Paulus si omvending til kristendomen.

Omvendinga skal ha funne stad på vegen til Damaskus, der Paulus skulle forfølgja kristne. I staden blei han blinda av eit sterkt lys og tala til av ei himmelsk røyst. Då han kom til Damaskus fekk han synet tilbake og blei døypt som kristen.

Feiringa av 25. jannuar som dagen for denne hendinga byrja truleg i Frankrike på slutten av 500-talet, då nokre relikviar etter Paulus skal ha blitt overført dit (*translatio* på latin). Det finst også ein eldre omtale av ei slik overføring, frå katakombene til kyrkja St. Paulus utanfor murane i Roma. Rundt 600-talet byrja ein leggja vekt på omvendinga (*conversio*) meir enn overføringa. Først på 1000-talet byrja ein markera denne festdagen i Roma.

Folketru
--------

Merke for pålsmesse på ein primstav, heilt til høgre.
Mellom anna i Telemark fylke og i Setesdal har merket på primstaven vore ein skyttarboge. Dagen har vorte kalla «Pål med bogjen» eller «Pål skyttar». Andre merke har vore eit sverd eller ein fisk. 

I norsk folketru heitte det at arbeid som vart byrja denne dagen ville mislukkast. Viste sola seg denne dagen, vart det ein god sommar. Uvêr på pålsmesse spådde krig, pest og alle slags ulukker. Midtvinteren var no forbi.

Internasjonal tyding
--------------------

Internasjonalt har festen markert slutten på Bønneveka for kristen einskap.

Kjelder
-------

1. ↑  «Apostelen Paulus' omvendelse», *Den katolske kirke* (på norsk), henta 14. januar 2019
2. ↑  «Bøneveka for kristen einskap», *Mellomkirkelig råd* (på norsk bokmål), henta 14. januar 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Thomas Schönlebe** (fødd 6. august 1965) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Frauenstein som tevla for Aust-Tyskland til 1991, sidan for Tyskland. Han vann gullmedaljen på 400 meter under VM 1987 i Roma. Vinnartida 44,33 sekund var europarekord fram til 2023.

Aktiv
-----

Schönlebe melde seg i verdseliten på 400 meter allereie som 18-åring. Han kvalifiserte seg til finalen på distansen under Friidretts-VM 1983 i Helsinki, der han vart nummer seks. Ettersom Aust-Tyskland boikotta Sommar-OL 1984 i Los Angeles deltok han ikkje i eit nytt stort meisterskap før enn i 1986. Under EM i friidrett 1986 kjempa han og briten Roger Black drabeleg om EM-tittelen på 400 m, med 44,53 sekund vann Black løpet med ein margin på seks hundredelar, personlege rekordar for begge.

Året etter vart Schönlebe verdsmeister på 400 m under VM i Roma. Tida 44,33 sekund var ny europarekord. Fire år etter storoppgjeret mellom Black og Schönlebe under EM 1986, kjempa dei same to utøvarane like tett på 400 m under Friidretts-EM 1990 i Split. Black forsvarte EM-tittelen med fem hundredels sekund betre tid enn Schönlebe.

Schönlebe var austtysk meister på 400 meter i 1983-85 og 1987 og 1988, samt tysk meister 1992 og 1993. Han la opp i 1997.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsingfors: Nr 6 på 400 m – 45,50
* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje på 400 m – 44,53, bakom Roger Black (44,59)
* VM 1987 i Roma: Gullmedalje på 400 m – 44,33, framom Innocent Egbunike (44,56)
* OL 1988 i Seoul: Utslått i semifinalane på 400 m (44,90 – nr 9)
* EM 1990 i Split: Sølvmedalje 400 m – 45,13, bakom Roger Black (45,08). Bronsemedalje 4x400 m stafett
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje 4x400 m stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Schönlebe» frå Wikipedia på tysk, den 6. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
| **Aschaffenburg** |
| --- |
| Schloss Johannisburg i AschaffenburgSchloss Johannisburg i Aschaffenburg Schloss Johannisburg i Aschaffenburg |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Aschaffenburg | 

Aschaffenburg is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Bayern  Unterfranken  Kreisfri by |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  62,57 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 69 863   1 117/km² |
| Koordinatar | 49°58′0″N 9°09′0″E﻿Koordinatar: 49°58′0″N 9°09′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 138 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 63701–63743 |
| Telefon-retningsnummer | 06021,06028 |
| Bilnummer | AB |
| **Heimeside:** www.aschaffenburg.de |

**Aschaffenburg** er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 70 000 innbyggjarar. Byen ligg ved den høgre breidda til Main og ved foten av Spessart. Byen Aschaffenburg er ikkje ein del av *landkreisen* Aschaffenburg, men er det administrative setet. Han vert òg kalla *Tor zum Spessart* eller «døra til Spessart». Sjølv om byen i dag ligg i Bayern, reknar dei seg sjølv som ein by av Franken, trass i at byen aldri var ein del av det historiske Franken, men høyrte til erkebispedømet Mainz.

Historie
--------

Dei tidlegaste spora etter menneske i området rundt Aschaffenburg går tilbake til steinalderen. Aschaffenburg, som i mellomalderen vart kalla *Ascapha* eller *Ascaphaburg*, var opphavleg ein busetnad for alemannarar. Romerske legionar hadde òg ein leir her, og på ruinane av deira *castra* bygde den frankiske Major Domus ei borg. St. Boniface reiste eit kapell for St. Martin og grunnla eit benediktinar kloster. Ei steinbru over Main vart bygd av erkebiskop Willigis i 989. Adalbert gav byen fleire privilegium rundt 1122. I 1292 vart det halde eit kyrkjemøte her, og i 1474, før den som vart halde i Wien, ein Reichstag der konkordatet vart avgjort, stundom kalla *Aschaffenburgkonkordatet*.

Byen vart hardt råka av trettiårskrigen og vart halde av fleire krigførande makter. I 1842-1849 bygde kong Ludvig I av Bayern ein landstad vest for byen kalla *Pompejanum*, sidan det var ei etterlikning av huset til Castor og Pollux i Pompeii. I 1866 vann Preussen eit stor siger mot Austerrike i nærleiken av byen under den austerriksk-prøyssiske krigen.

Under den andre verdskrigen vart Aschaffenburg kraftig bombardert av allierte bombefly, inkludert Schloss Johannisburg.

Landkreisein Aschaffenburg hadde eit areal på 1 694 km². Han var ein del av kurfyrstedømet til erkebiskopen Mainz, og i 1803 vart han gjeve over til kanslaren, erkebiskopen Karl von Dalberg. I 1806 vart han annektert av storhertugdømet Frankfurt og i 1814 overført til Bayern.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Aschaffenburg» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Aschaffenburg**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Eit **prefektur** (fransk *préfecture*) i Frankrike kan vere: 

* *Chef-lieu de département*, administrasjonsenteret eller hovudstaden i eit departement.
* *Chef-lieu de région*, administrasjonssenteret i ein region
* Rettskretsen til eit *préfecture*.
* Den offisielle bustaden eller hovudkvarteret til ein *préfet*.

Rolla til prefektur i departement
---------------------------------

Det er 100 *préfecture* i Frankrike, eit for kvart departement. Øvste leiar er ein *préfet*. Prefekturet er ein administrasjon som høyrer til det franske innanriksdepartementet, og har derfor ansvaret for å levere ut legitimasjonskort, førarkort, pass, arbeids- og opphaldstillatelse for utlendingar, registrering av køyretøy, registrering av foreiningar, og styret av politi og brannstell.

Prefektet representerer den nasjonale regjeringa på eit lokalt nivå, og utøver på den måten makta som er grunnlovsmessig tillagt den nasjonale regjeringa.

Inndeling av departementet
--------------------------

Departementa er delt inn i arrondissement, som igjen er delt inn i kantonar. *Chef-lieu d'arrondissement* er underprefektur eller *sous-préfecture*. Personen som er øvste leiar vert kalla *sous-préfet*. Kantonane har relativt få oppgåver, og den viktigaste er den lokale organiseringa av val (kantonar fungerer som valkretsar).
Ardennane innanfor belgiske Wallonia.
**Ardennane** (nederlandsk *Ardennen*, fransk Ardennes) er eit skogkledd, åslendt område i Belgia og Luxembourg, som òg strekkjer seg inn i Frankrike (og som har gjeve namn til departementet Ardennes og regionen Champagne-Ardenne her).

Geografi
--------

Landsbyen Frahan og den ardenniske elva Semois.
Mykje av Ardennane er dekkja av tett skog med åsar på ei høgd om kring 350 til 500 meter. Det myrlendte området Hautes Fagnes nordaust i Belgia strekkjer seg derimot opp mot 650 meter. Området har forholdsvis bratte dalsider som er skjert ut av dei stride elvane i området. Den mest kjende av elva er Maas. Dei største byane i området er Liège og Namur, som begge ligg i Maasdalen. Det bur elles relativt lite folk i Ardennane. 

Eifel-kjeda i Tyskland grenser opp til Ardennane og er ein del av den same geologiske formasjonen, sjølv om dei vert rekna som to forskjellige område.

Historie
--------

Området har fått namnet sitt frå det antikke *Arduenna Silva*, eit stort skogområde i romartida som strekte seg frå elva Sambre i Belgia til Rhinen i Tyskland. Dei moderne Ardennane dekkjer eit mykje mindre område. 

Amerikanske styrkar i Ardennane under Ardennaroffensiven.
Den strategiske posisjonen til Ardennane har gjort dei til ei slagmark i fleire hundre år. Området skifta eigarar mange gongar i løpet av den tidlege moderne tida, der delar av dei belgiske Ardennane var del av både Frankrike, Tyskland, Spansk Nederland og Det sameinte kongeriket Nederland. På 1900-talet såg ein ikkje på Ardennane som passande for store militære operasjonar på grunn av det vanskelege terrenget og dei smale kommunikasjonslinjene. Under både Den første og Den andre verdskrigen gambla tyskarane med raske passasjar gjennom Ardennane for å angripe eit relativt lite forsvart område av Frankrike. Ardennane var åstad for tre store slag under verdskrigane – Ardennarslaget under den første verdskrigen, og Frankrikes fall og Ardennar-offensiven under andre verdskrig. Mange landsbyar i dette området vart kraftig rasert under dei to verdskrigane.

Økonomi
-------

Det kuperte terrenget i Ardennane avgrensar omfanget av jordbruk, men ein har enkelte opne område med dyrkbar jord og meieridrift. Området er rikt på tømmer og mineral, og Liège og Namur er begge store industrisenter. Dei store skogane har eit rikt dyreliv, og det naturskjønne området byr på mange fritidsaktivitetar som jakt, sykling, gåturar og kanoroing. Området er eit viktig turistmål i Belgia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ardennes» frå Wikipedia på engelsk, den 17. februar 2007.*

Utsyn over Maas i dei franske Ardennane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
***Splatoon*** er eit skytespel i tredjeperson utvikla og utgjeve av Nintendo til Wii U. Det blei utgjeve 28. mai 2015 i Japan, og dagen etter i Nord-Amerika og Europa. Spelet sentrerer om karakterar kjent som *Inklings*, som er antropomorfiske blekksprutar. Dei kan skifte mellom humanoid- og blekksprutform, og gøyme seg i eller symje gjennom farga blekk som er sprøyta på overflater ved hjelp av våpen som pistolar, bøtter eller penslar. *Splatoon* har fleire ulike spelemodusar, mellom anna fire mot fire-kampar over internett og ein einspelarkampanje.

*Splatoon* fekk positiv mottaking då spelet blei avduka og lansert. Kritikarar roste mellom anna avgjerda til Nintendo om å tre inn i ein ny sjanger innan dataspel, den overordna stilen og presentasjonen i spelet, spelemekanikkane og lydsporet. Kritikk var retta mot at spelet ikkje støtta voice chat og private lobbyar, det låge talet på arenaer ved lanseringa og tekniske problem med å etablere kampar over internett. Nintendo leverte omfattande støtte til *Splatoon* etter lanseringa ved å legge nye arenaer, våpen og funksjonar til spelet, i tillegg til å arrangere tidsavgrensa storhendingar kalla «Splatfests».

*Splatoon* har selt 4,93 millionar kopiar sidan lanseringa. Ein oppfølgar, *Splatoon 2*, blei utgjeven til Nintendo Switch i 2017.

Kjelder
-------

1. ↑  «Iwata Asks: Splatoon». Nintendo. Henta 31. mai 2018.
2. ↑  «Wii U: Splatoon». Nintendo. Henta 7. mai 2018.
3. ↑  «ANMELDELSE: Splatoon». Gamer.no. Henta 24. september 2016.
4. ↑  «Splatoon bows out in style with its last ever Splatfest». Eurogamer. Henta 24. september 2016.
5. ↑  «IR Information: Sales Data - Top Selling Title Sales Units». Nintendo. Henta 17. mars 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Landsbanki Íslands** (på Island gjerne **Landsbankinn**), er den eldste og nest største av dei tre store private bankane på Island.

Banken vart grunnlagd i 1885, og fungerte som sentralbank på Island til 1961. Den gongen var utferding av pengar ein viktigare del av oppgåvene til sentralbanken enn pengepolitikk. Islands sentralbank tok over sentalbankrolla etter eit vedtak på Alltinget, og Landsbankinn vart slått saman med Samvinnubankinn (Samvirkebanken). Landsbankinn vart gjort om til eit allment aksjeselskap 1. januar 1998. Seinare vart banken meir og meir privatisert i perioden 1998 til 2003.

Landsbankinn hadde i 2006 52 filialar på Island. I 2001 hadde banken den største delen av dei private innskota på Island, føre Glitnir og Kaupthing Bank. Under |den internasjonalen finanskrisa 2007-2008 fekk banken store gjeldsproblem etter satsinga i den internasjonale finansmarknaden, spesielt gjennom nettbanken Ice-save.

I juli 2009 hadde Landsbankinn eksisterande og selde/nedlagde dotterselskap og filialar i følgjande land:

* Landsbanki, Oslo - nedlagd
* Landsbanki, Helsingfors - nedlagd
* Landsbanki, London
* Heritable Bank, London - i gjeldsforhandlingar
* Landsbanki Securities, London - i gjeldsforhandlingar
* Merrion Capital, Dublin - seld i oktober 2006
* Kepler Equities, Paris - seld i oktober 2006
* Landsbanki, Amsterdam
* Landsbanki, Madrid - nedlagd
* Landsbanki, Halifax, Canada
* Landsbanki, Luxembourg - i gjeldsforhandlingar
* Landsbanki, Hong Kong - nedlagd
* Landsbanki US, New York – nedlagd

Kjelder
-------

1. ↑  Fréttablaðið, 25. juli 2009, side 10.[*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Landsbanki» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (islandsk)
* Offisiell nettstad (engelsk)[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Johan M. Nyland** (6. oktober 1931–13. april 2007) var ein norsk arbeidar og politikar frå Østre Toten. Han var fylkesvaraordførar i Oppland 1976-87 og stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet og Oppland i tida 1985-97.

Nyland var son til ein bakar. Etter å ha gått bygningslinja på ein yrkesskule i 1946/47, vart han tilsett som læregut ved Mustad-fabrikken på Gjøvik. Ved Mustad vart han engasjert i fagforeiningsarbeid, og i perioden 1964-68 var han nestformann i Brusveen jern og metall. Nyland arbeidde i Mustad-konsernet til han i 1985 vart vald inn på Stortinget.

24 år gammal vart Nyland vald inn i kommunestyret i heimbygda Østre Toten. Han var medlem av kommunestyret i 20 år til 1975, dei siste fire åra var han varaordførar i kommunen. Deretter var Nyland fylkestingsrepresentant i Oppland i tolv år, alle desse åra 1976-87 var han varaordførar i fylket.

Ved stortingsvalet hausten 1985 fekk Nyland fast stortingsplass frå Oppland. På Stortinget var han dei neste tolv åra medlem av Samferdselskomiteen. Mest kjend var han for sitt engasjement i jarnbanepolitikken. Som totning og representant for Oppland var han særleg oppteken av Gjøvikbanen, men han var også ein av forkjemparane for bygging av Gardermobanen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi