recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jujutsu** (japansk 柔術, jūjutsu, også latinsk form *jiujitsu*, eller samansmelta japansk og latinsk form *jujitsu*) er ein klassisk japansk kampkunst som nyttar kasteteknikkar, låseteknikkar, slag og spark.

Bakgrunn
--------

Frå 1600-talet gjekk det mot ei fredelegare tid i Japan og krigarane fekk mindre stridserfaring og våpentrening. Kampkunstar som ikkje gjer særleg bruk av våpen fekk difor auka merksemd. Desse var i opphavet kjende som *yawara* og seinare som *jujutsu*. 

Den nyare kampforma judo er utvikla frå jujutsu. Aikido er ein annan nyare kampkunst som er inspirert frå jujutsu.

Skriftteiknet for *yawara* og *ju* er den same og sistnemnte er den kinesiske uttalen. Jujutsu som kollektivt omgrep femner både japanske og kinesiskinspirerte metodar. Nemninga «ju» kan omsetjast med mjuk, smidig og fleksibel medan «jutsu» kan omsetjast med teknikk eller dugleik.

Retningar
---------

Jujutsu er ikkje eit einsarta eller standardisert system, men finst i mange variasjonar og stilar. Nokre av dei autentiske jujutsu systema eksisterer framleis i Japan. Det finst fleire kategoriar av jujutsu:

* Klassisk yawara
* Klassisk jujutsu
* Moderne jujutsu – utvikla i Japan
* Moderne jujutsu – utvikla utanfor Japan
* Sportsjujutsu - nytta i konkurransar

Trening
-------

Jujutsu vert rundt om i verda mest praktisert som ulike sjølvforsvarssystem utvikla utanfor Japan. Systema inneheld ofte eit mangfald av forsvarsteknikkar med slag, spark, grep og kast i kombinasjonar. Det er også viktig å lære fallteknikk. Jujutsutrening gir utøvarane eit stort arsenal av teknikkar. Avtalte sjølvforsvarsteknikkar vert innøvd saman med ein partnar.

Sport
-----

Internasjonalt standardiserte konkurranseregler er utvikla og ligg til grunn for tre konkurranseformar:

* **Duo** er ei oppvisingsform der to utøvarar demonstrerer sjølvforsvarsteknikkar mot uavtalte åtak som vert kunngjort av dommaren som dømer og gjev poeng.
* **Fighting** er ein konkurranseform der to utøvarar kjemper mot kvarandre kvarandre innan eit regelverk som tillèt slag, spark, grep og kast. Det er bere lov med semikontakt når det gjeld slag og spark.
* **Grappling/Brazilian Ju-Jitsu** er ein bakkekamp der to utøvarar kjemper mot kvarandre i kneståande/liggjande stilling.

I Noreg er jujutsu organisert under Noregs Kampsportforbund.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE

 |
**Asveja** eller **Dubingiaisjøen** (litauisk *Asveja* eller *Dubingių ežeras*) er den lengste innsjøen i Litauen med ei lengd på 21,9 km eller 29,7 km medrekna buktene Žalktynė, Vyriogala og Dubingiai. Han har eit areal på 9,78 km² og eit djup på 50,2 meter, som er det tredje djupaste i Litauen. Han ligg delvis i Molėtai fylke, Švenčionys fylke og Vilnius fylke. Det alternative namnet kjem frå det historiske Dubingiai slott, som vart bygd på ei tidlegare øy i innsjøen, og den litle tettstaden Dubingiai som ligg ved innsjøen og er ein populær turistdestinasjon. Žeimena renn gjennom innsjøen og folk kan leige båtar eller kajakkar og ro eller padle ned elva til elva Neris.

Innsjøen vart danna av smeltevatn frå isbreane under den siste istida. Slike innsjøar liknar ofte elvar, dei er lange, smale og djupe. I 1992 vart Asveja regionpark oppretta for å verne økosystemet og landskapet.

Det går ei trebru over innsjøen. Ho vart bygd i 1934 og er framleis i bruk. President Antanas Smetona deltok i opninga av den førte brua over ein innsjø i Litauen. Brua er 84 meter lang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Asveja» frå Wikipedia på engelsk, den 23. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside om innsjøen Arkivert 2020-02-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Wilfred Bungei** (fødd 24. juli 1980) er ein kenyansk friidrettsutøvar som spesialiserte seg på 800 meter. Han vart olympiske meister på distansen i 2008. Bungei sin personlege rekord er 1.42,34.

Aktiv
-----

Bungei kom på andreplass på 800 m under friidretts-VM 2001 i Edmonton, sveitsaren André Bucher vart verdsmeister. Året etter gjorde Bungei sitt livs raskaste 800 m då han i Rieti kom i mål på 1.42,34, ei tid i den absolutte verdstoppen.

Bungei deltok så ved Sommar-OL 2004 i Aten, der han vart femtemann på spesialdistansen. Ved VM i friidrett 2005 i Helsinki endan ha på fjerdeplassen. Han fekk sin fyrste siger i eit internasjonalt meisterskap då innandørs-VM 2006 fann stad i Moskva. Under VM i friidrett 2007 i Osaka vart han som i OL 2004 nummer fem.

Bungei sin største triumf kom i Sommar-OL 2008 i Beijing. Her gjorde han sitt beste løp for sesongen og vann gullmedaljen på tida 1.44,65, like framom sølvvinnar Ismail Ahmed Ismail frå Sudan, 1.44,70, og tre andre løparar.

Han la opp i 2012.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilfred Bungei» frå Wikipedia på tysk, den 22. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Paavo Jaakko Matias Korhonen** (5. april 1928–29. september 2019) var ein finsk kombinertrennar frå Joutseno som var aktiv gjennom 1950-talet. Han vart verdsmeister i kombinert under VM 1958 i Lahti. Ein statue av han er reist i heimbyen Joutseno, der han også budde.

Aktiv
-----

Korhonen vart i 1951 nummer fem og beste utlending i kombinert under Holmenkollrenna. Året etter var han tilbake i Holmenkollen og kom på fjerdeplass i den olympiske kombinerttevlinga under vinter-OL 1952. I Lahti-spelen vart han nummer to i 1952 og nummer tre året etter. Så vann han tevlinga i Lahti i 1954 og kom på tredjeplass både i 1955 og 1956. I 1956 vart han også tredjemann i kombinertrennet i Holmenkollen, i alle dei tre sistnemnde tevlingane hadde han to nordmenn føre seg på resultatlista, med Sverre Stenersen som vinnar i alle tre og med tre ulike nordmenn på andreplass.

Etter å ha kome på 12. plass i verdsmeisterskapen i Falun i 1954 var Korhonen ein av mange utøvarar som kjempa om sølv- og bronsemedaljane under dei olympiske leikane i Cortina d'Ampezzo i 1956. Bak den suverene Sverre Stenersen tevla fem mann om plassar på pallen, i mål hamna Korhonen på fjerdeplassen. Korhonen vart nummer to etter Stenersen i Lahti i 1957. Straks etter vann Korhonen kombinert under Holmenkollrenna på suverent vis, pallen vart også heilfinsk då både Esko Jussila og Pekka Ristola kom framom Sverre Stenersen då poenga vart utrekna.

I verdsmeisterskapen på ski på finsk heimebane i 1958 vann Korhonen gullmedaljen, mindre enn eitt poeng framom Sverre Stenersen. To år seinare vart Korhonen nummer ni i kombinert under vinter-OL i Squaw Valley, før han same sesongen i Holmenkollen atter ein gong vart nummer to etter Sverre Stenersen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* (en) Paavo Korhonen – Profil og resultatoversikt hos FIS
Koordinatar: 59°54′34″N 10°46′18″E﻿

BotsfengseletFoto: Helge Høifødt

**Botsfengselet**, opphavleg *Bodsfængslet* eller «Bodsen» i slang, er eit tidlegare landsfengsel på Grønland i Oslo og seinare ein del av Oslo fengsel.

Fengselet blei oppført mellom 1844 og 1851 etter teikningar av arkitekten Heinrich E. Schirmer. Fengselskyrkja kom til i 1887, med Jacob Wilhelm Nordan som arkitekt. Botsfengselet var det første norske fengselet bygd etter «Philadelphia-systemet», der fangane blei strengt isolerte for at dei skulle kunna angra på lovbrota sine og ikkje bli negativt påverka av andre og meir forherda fangar.

I kulturen
----------

Alle filmane om Olsenbanden opner med at Egon Olsen kjem ut av hovudporten til fengselet, blir av dei andre i banden og seier den same replikken: «Jeg har en plan».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Botsfengselet» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2018.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

* Kriminalomsorgen, Oslo fengsel. Historia til fengselet (lest 8. august 2008)
* Statsbygg. Om fengselet, bilete (lest 8. august 2008)
* Register til fangefotoalbum (1857-1913) for Botsfengselet i Kristiania på Digitalpensjonatet
* Register til fangefotoalbum (1885-1894) for Botsfengselet i Christiania på Digitalpensjonatet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
| **Pabbay****Lokalt namn: Pabaigh (hjelp·info)** |
| --- |
| Geografi |
| 

Pabbay ved Harris is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°46′ N 7°14′ W﻿Koordinatar: 57°46′ N 7°14′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 8,20 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Beinn a' Chàrnain (196 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Pabbay** (skotsk-gælisk *Pabaigh*) er ei folketom øy i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg i Sound of Harris mellom Harris og North Uist. Namnet kjem frå *Papey*, som er norrønt «Paparøya», papar var munkar frå Irland og Skottland. 

Øya var ein gong særs frodig og det budde over 100 innbyggjarar på øya. Det vart eksportert korn og ulovleg whisky. Dei fleste statthaldarane på St. Kilda kom frå Pabbay. Alle innbyggjarane vart driven bort under Highland clearances og erstatta med sauer i 1846.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pabbay, Harris» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Christopher Middleton** (fødd ca. 1690, 12. februar 1770) var ein britisk marineoffiser og navigatør. Han blei vald til Fellow of the Royal Society 7. april 1737.

Karriere
--------

Middleton fortel av han gjorde teneste på eit kaperskip i Dronning Anne-krigen. Krigen gjekk føre seg i Nord-Amerika mellom 1701 og 1713.

### Hudson's Bay Company

I 1721 blei Middleton utnemnd til andrestyrmann på skipet «Hannah», og i 1725 blei han forfremja til kaptein. Han utførte til saman 16 årlege reiser på skip som forsynte utpostane til Hudson Bay Company.

Middleton var ein vitskapleg sjømann, og førte systematiske observasjonar av kompassavvik på reisene sine. Hudsonbukta låg nær den magnetiske nordpolen, og Middleton gav ut ein artikkel om observasjonane sine i Royal Society sitt *Philosophical Transactions*. For dei vitskaplege bidraga sine blei han vald til Fellow of the Royal Society.

### Marineoffiser

Middleton blei gjeven kommando ombord på HMS «Furnace» i britiske Royal Navy 5. mars 1741. I mai 1741 drog han frå England i HMS «Furnace», i lag med ein mindre båt, under kommando av kommandør William Moor, mot Hudsonbukta i Nord-Amerika på jakt etter Nordvestpassasjen til India.

Middleton vende tilbake til England i 1742, der han blei presentert med Copleymedaljen frå britiske Royal Society. Han presenterte ei avhandling for det vitskapleg selskapet med tittelen *The effects of cold; together with observations of the longitude, latitude, and declination of the magnetic needle, at Prince of Wales's fort, upon Churchill-River in Hudson's Bay, North America*.

Middleton blei gjeven kommando over HMS «Shark» i mai 1745. Han hadde denne stillinga til 1748, då britane og spanjolane forhandla fram ein fredsavtale. Offiserar i den britiske marinen hadde rett på halv lønn når dei ikkje var på oppdrag, og Middleton levde resten av livet med hav lønn. Han vende tilbake til Hudson's Bay Company og bad om ei kommandostilling, utan suksess.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  Williams 1974, § 1.
2. ↑  Barr 1983, s. 98.
3. ↑  Middleton 1743, s. 157–171.

* *Denne artikkelen bygger på «Christopher Middleton (navigator)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


* Barr, W. (Mar 1983). «Christopher Middleton (ca. 1690–1770)». *Arctic*. Arctic Profiles **36** (1): 98–99. doi:10.14430/arctic2249.
* Bennett, J. (September 2019). «Science and seafaring in the precarious career of Christopher Middleton». *Notes Rec.* **73** (3): 303–327. doi:10.1098/rsnr.2018.0046.
* Dobbs, Arthur (1744). *An account of the countries adjoining to Hudson's Bay*. Self-published.
* Laughton, J. K. (1894). «Middleton, Christopher». *Dictionary of National Biography, 1885–1900* **37**. London: Smith, Elder & Co. s. 342–343.
* Middleton, C. (Dec 1743). «The effects of cold». *Philos. Trans. Royal Soc.* **42** (465): 157–171. doi:10.1098/rstl.1742.0040.
* Williams, G. (1974). «Middleton, Christopher». *Dictionary of Canadian Biography, 1741–1770* **3**. Toronto: University of Toronto Press.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
*Om den offentlege tenesta, sjå Sosialtenesta Nav*
Nav (markert med «H») på eit gamalt vognhjul av tre.
**Nav** er den sentrale delen i eit hjul som eikertane strålar ut frå.

Nav i vognhjul av tre
---------------------

Navet på trehjul var laga av trekjegler som vart heldt saman av smidde stålband. Banda vart varma opp slik at diameteren auka før det vart plasserte rundt navet. Dei vart så avkjølte med vatn, slik at diameteren minka og trekjeglene i navet vart helt saman. Midt i navet var det plassert ei røyr som akslingen gjekk gjennom, som fungerte som lager.

Nav i sykkelhjul
----------------

Planetgir i navet på eit sykkelhjul.
Navet i eit sykkelhjul kan i tillegg til hjullager òg innehalda ei brems. Tidlegare var det vanleg med trommelbremser, som var bygd saman med navet, men i dag har dei fleste syklane skivebremser. Nokre sykklar har girskifte innebygd i navet på bakhjulet. Slike navgir er planetgir.

Navreduksjon
------------

På lastebil, traktorar, skogsmaskinar og anleggsmaskinar er det vanleg med nedgiring i navet. Dette vert kalla navreduksjon og er utforma som eit planetgir. Føremonen med dette er at dreiemomentet som må overførast av drivakslingane då vert mindre (turtalet vert større), slik at dei kan ha mindre diameter. Dimensjonane på differensialen vert mindre, slik at frigongshøgda vert større.
| **Pabaigh Mòr** |
| --- |
| Geografi |
| 

Pabaigh Mòr is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°14′ N 6°56′ W﻿Koordinatar: 58°14′ N 6°56′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 1,01 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Beinn Mhòr (68 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Pabay Mòr** eller **Pabaigh Mòr** er ei folketom øy i Ytre Hebridane i Skottland.

Historie
--------

Gammal hummarfangstplass
Øynamnet kjem frå *papey*, eit norrønt namn som tyder «paparøya», papar var namnet på ei gruppe irske og skotske munkar. Ruinane av ei St. Peterskyrkje og ein gravplass ligg søraust på øya rundt Loch na Teampall («tempelsjøen») og søraust for denne fjorden ligg Cnoc na Cille («munkecelleåsen»).

Øya var knytt til MacLeod-klanen gjennom det meste av historia.

Sersjant Evander MacIver fekk øya som pensjonsgåve frå Seaforth Regiment i 1800, men 27 år seinare vart familien hans offer for Highland clearances og etterkomarane hans flytte til Lewis. Det vert sagt at grunnleggaren av reiarlaget Cunard Line slekta til denne familien.

Den noverande eigaren har restaurert eit par svarthus på øya, men ho har ikkje fast busetnad.

Geografi og geologi
-------------------

Pabaigh Mòr ligg vest for Lewis i West Loch Roag, nord for Vacsay. Øya består av lewisgneis med eit lett jordsmonn. Her finst mange grotter og naturlege bogar. I nord ligg øya Pabay Beag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pabaigh Mòr» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1-84195-454-3.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Pjotr Grigorjevitsj Bolotnikov** (8. mars 1930–20. desember 2013) var ein friidrettsutøvar som representerte Sovjetunionen, fødd i det som i dag er republikken Mordovia i Russland. Han vart olympisk meister på 10 000 meter i 1960 og europameister på same distansen i 1962.

Aktiv
-----

Bolotnikov deltok både på 5000 m og 10 000 m under sommar-OL 1956 i Melbourne. Best gjorde han det på 5000 m, der han vart nummer ni. Året etter vart han nasjonal meister på 10 000 meter, olympiameisteren Vladimir Kuts vart overraskande slått. I åra frå 1958 til 1962 vart Bolotnikov årleg dobbelt sovjetmeister på 5000 og 10 000 meter. 

Under OL 1960 i Roma kontrollerte Bolotnikov mil-feltet frå starten av, og vann med fem sekundars forsprang til næraste konkurrent, Hans Grodotzki frå Tyskland. Same året forbetra Bolotnikov verdsrekorden på 10 000 meter med nesten 12 sekundar, til 28.18,8.

I 1962 forbetra Bolotnikov sin eigen verdsrekord på mila med seks tidels sekundar til 28.18,2. Under EM i friidrett 1962 i Beograd forsvarte han favorittstempelet med glans og vann 10 000-meteren med klar margin. Han var favoritt også på 5000 meter. Finaleløpet gjekk i moderat tempo og noko overraskande måtte han nøye seg med bronsemedaljen.

I 1964 vart Bolotnikov sovjetisk meister på 10 000 meter. Han deltok på distansen under sommar-OL i Tokyo, men gjorde eit svakt løp. Året etter la han opp som friidrettsutøvar.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Пётр Григорьевич Болотников

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pjotr Grigorjewitsch Bolotnikow» frå Wikipedia på tysk, den 16. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Rifle i geologi.* 
Rifle av typen Krag-Jørgensen frå 1912.
Ei **rifle** er eit to-hands skytevåpen med rifla løp, det vil seie at det innvendig i løpet har ei spiralform som set prosjektilet i rotasjon. Dette gjer at «kula» går lenger og beinare enn ho elles ville gjort. 

Skytevåpen med rifla løp har funnest i over to hundre år. Riflene overtok etter kvart plassen til dei glattbora skytevåpna som fanst tidlegare, bortsett frå i hagler, som framleis er glattbora.

Ein person som jobbar med bygging og reparasjon av rifler vert kalla *børsemakar*.

Historie
--------

Rifle brukt til bisonjakt.
Dei første riflene var munnladarar med flintlås, sidan kom perkusjonslåsen, før patronen vart oppfunnen på 1800-talet. Da kom først enkeltskotsrifler med ulike låsmekanismar, og så magasingeværa, med eit ladegrep du måtte repetere etter kvart skot. Dei vart såleis kalla repetisjonsrifler. Dagens repetisjonsvåpen har ikkje endra seg stort sidan slutten av 1800-talet, anten ein talar om rifler med bolt, som til dømes krag- og mausergeværa, eller rifler med bøyle, som winchesterriflene og etterlikningar av dei. 

Det nye på 1900-talet var halvautomatiske rifler, som kom under andre verdskrigen (mest utbreidd den amerikanske Garand-rifla), og rifler med omstillar mellom halv- og heilautomatisk eldgiving, som kom etter andre verdskrigen (som den sovjetiske AK-47 og AG-3 som er standardvåpenet i det norske forsvaret).

Til storvilt-jakt er repetisjonsrifler mest utbreidd. Halvautomatiske rifler er sjeldnare, og dei som kan skyte heilautomatisk sjølvsagt berre til militært bruk.

Sikte- og skytetrening i Etiopia.
Siktemidla på ei rifle kan vere *ope sikte*, *diopter* eller *kikertsikte*. Opne sikte har ein stolpe framme på løpet og eit hakk attpå, som kan stillast opp eller ned etter avstand til målet. Diopter har eit hòl atte, som gjer at auget automatisk sentrerer stolpen eller hòlkornet framme i høve til målet. Kikertsikte er som namnet seier ein påmontert kikert attpå løpet, som oftast har eit innebygd trådkors for sikting. Jegerar blir aldri samde om kva som er best, men dei fleste som jaktar storvilt i Noreg i dag brukar nok kikertsikte.

Ei god rifle med ein god patron kan skyte beint opptil ca 400 meter.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rifle**
Dei historiske definisjonane av av meter og nautisk mil tek utgangspunkt i avstanden frå ekvator til pol
**Nautisk mil** (forkorta **n. mil**, **NM** eller **nmi**) eller **sjømil**, tidlegare kalla *kvartmil*, er ei måleining for lengde som blir brukt i sjø og luftfart. Ei nautisk mil er fastsett til eksakt 1852 meter, om lag lengda på eit breiddeminutt. Eininga er i Noreg tillaten inntil vidare for bruk innan sjø- og luftfart, men må ikkje forvekslast med SI-eininga *nm*.

Ei nautisk mil vart opphavleg definert som omkrinsen til Jorda (40 000 kilometer) delt på 
360 grader og deretter på 60 (minutt). Ei nautisk mil tilsvarar om lag avstanden nord-sør langs eit breiddeminutt.

{\displaystyle {\frac {10000000}{90\cdot 60}}={\frac {10000000}{5400}}=1851,85} meter.

Ei *kvartmil*, som er omtrent like lang som ei nautisk mil, er firedelen av den eldre måleininga *sjømil* eller *geografisk mil*, som er på 7 421 meter.

Tidlegare vart ei nautisk mil òg definert lik eit distanseminutt eller ekvatorminutt.

Referansar
----------

1. ↑  «Bokmålsordboka | Nynorskordboka», *ordbok.uib.no*, henta 1. juli 2020
2. ↑  *FOR 2007-12-20 nr 1723: Forskrift om målenheter og måling, § 2-9. Enheter som er definert uavhengig av SI-enhetene*, Lovdata.
Koordinatar: 60°31′22.199″N 17°37′39.227″E﻿

Karlholmsbruk smie
**Karlholmsbruk** er ein svensk tettstad i Tierps kommun i Uppsala län i landskapet Uppland. I 2005 hadde tettstaden 1 187 innbyggjarar. Karlholmsbruk ligg cirka 25 kilometer nord for Tierp.

Karlholmsbruk ligg ved Lövstabukten av Bottenhavet. Tämnarån munnar ut ved Karlholmsbruk. Staden vert delt i blant inn i Nöttö (den vestlege delen av busetnaden), Karlholm (Bruket) og Snatrabodarna (den austlege delen av busetnaden). Karlholmsbruk vert ofte knytt til Karlit AB som blant anna produserer trefiberplater. Her ligg òg Huhtamaki Sweden AB, som produserer næringsmiddelemballasje.

Innbyggjarane i Karlholmsbruk pendlar ofte til arbeidsplassar i Tierp og Gävle. Riksväg 76 passerer Karlholmsbruk og leiar til Östhammar og Gävle.

Karlholmsbruk har eit godt bevart bruksmiljø. I åra 1735–1931 var det masomn og smie her. Treindustrien blei grunnlagt i 1910. Bruket blei anlagt av Charles de Geer, og var inntil 1917 fideikommiss under Leufsta Bruk. I 1880 blei det oppført ei lancashiresmie, som blei restaurert i 1973.

Stadnamnet
----------

Namnet kjem frå grunnleggjaren i bruket, Charles de Geer, som grunnla bruket på 1720-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karlholmsbruk» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2012.*

Litteratur
----------

* Dahlgren, E. W.; *Huru Carlholms bruk kom till*, i *Med hammare och fackla 4*, 1932, side 172-195
* Godeau, Joel; *Baronernas Leufsta – om brukslivet i norra Uppand på baronernas tid*, 2 oppl. 1966, (410 sider) (omhandler òg Karlholmsbruk)
* Johansson, Johan-Olov; *Det gamla järnbruket*, 1948, (161 sider)
* Molin, Harry; *Karlholms bruks bok – ein krönika kring ett upplandsbruk, 1950, (335 sider)*
* Nordström, Alf; *Uppland*, AWE-GEBERS 1983, ISBN 91-20-06266-4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* KulturNav
* GeoNames

 |
**Karl von Beeren** (10. februar 1890–13. september 1961) var ein tysk offiser fødd i Eissen. Han gjorde teneste i den tyske armeen frå 1909, og vart såra to gonger under første verdskrigen. Han vart utnemnd til oberst 1. januar 1938. Under invasjonen av Noreg våren 1940, Operation Weserübung, var han sjef for 193. infanteriregiment i 69. infanteridivisjon. 

Han fekk kommandoen over 280. infanteridivisjon 27. april 1942, og vart stasjonert i Bergen. Han vart utnemnd til generalmajor 1. februar 1943, og til generalløytnant 15. mai 1943. Han leia 280. infanteridivisjon til 10. november 1944, då han vart send til Tyskland. Der fekk han kommandoen for 526. divisjon 1. desember 1944. 

Han vart teken til fange av britane 9. april 1945 og internert i Tyskland, og seinare i Storbritannia. Han vart sett under tiltale for krigsbrotsverk (som ansvarleg for drap på krigsfangar) 13. desember 1945, men vart frikjend i britisk krigsrett 30. mai 1946. Han sat internert til 20. november 1947.

Han døydde i Wiedenbrück i 1961.

Bakgrunnsstoff
--------------

*
**Paavo Puurunen** (fødd 28. august 1973 i Kuhmo i Kajanaland) er ein finsk skiskyttar. 

Puurunen har drive med skiskyting sidan han var ni år gamal, og har no begynt så smått som trenar òg. Han jobbar ellers som snikkar.

Puurunen har vore med i verdscupen sidan 1995/96-sesongen. Den beste sesongen hans samanlagt var 1997/98-sesongen då han kom på 13. plass samanlagt. Han vann sitt einaste verdscuprenn i Pokljuka i 2001, i sjølvaste verdsmeisterskapen, på 20 km. Den einaste andre verdscupmedaljen hans, ein bronse på jaktstart, kom òg i VM, i Khanty-Mansijsk i 2003. I OL i Torino i 2006 tok han fjerdeplass på fellesstarten, det beste olympiske resultatet hans. Puurunen er ein mann for store anledningar, i vanlege verdscuprenn har han aldri kome betre enn 6. plass. Han la opp etter 2005/06-sesongen.

Kortfatta merittliste
---------------------

* Verdscupen samanlagt:
	+ 13. plass (1997/98)
* Verdsmeisterskap:
	+ 1 gull (20 km, 2001), 1 bronse
* Olympiske leikar:
	+ Beste plassering: 4. plass, fellesstart i 2006
* Verdscuprenn:
	+ 1 gull, 1 bronse

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Paavo Puurunen». olympedia.org. Henta 27. oktober 2022.
Utforsking av eit JavaScript i PSPad.
**PSPad** er ein gratis teksteditor for Windows-plattforma, utvikla av tsjekkaren Jan Fiala. Programmet er eit kraftig verktøy for redigering av kjeldekode og webutvikling. Det er rikt på funksjonalitet, og mellom dei mest avanserte i sitt slag.

Generell funksjonalitet
-----------------------

Mange oppgåver kan løysast med PSPad, mellom anna prosjektadministrasjon, økter, malar, puljehandsaming osb. PSPad har multidokumentgrensesnitt og arkfaner, slik at brukaren kan ha mange filer opne samstundes.

Mellom verktøya finst funksjonar for søk, samanlikning og byte av tekststrengar, autofullføring, sortering, blokkhandsaming, bokmerking osb. Makroar kan nyttast til å automatisere oppgåver. PSPad har ein innebygd FTP-klient for filoverføring, men støttar ikkje den sikre SSH-protokollen.

Programutvikling
----------------

Det er innebyggd kodeutforsking og syntaksmerking for x86 assembler og ei lang rekkje høgnivåprogrammeringsspråk, som: C, C++, COBOL, FORTRAN, Java, Pascal, Visual Basic og skripspråk, mellom dei JavaScript, Perl, PHP, Python, VBScript og \*nix skalskript. Det er støtte for tett integring av eksterne kompilatorar og feilsøkingsverktøy. PSPad kan òg nyttast til å redigere binærfiler.

Webutvikling
------------

For nettstadutvikling er det støtte for HTML/XHTML, CSS og skriptspråka nemnt ovanfor. PSPad har ein innebygd nettlesar som førehandsviser nettstader under utvikling. Nettsider kan validerast med hjelp av eit HTML TiDy-basert tillegg. Det er òg støtte for XML og databasespråket SQL.

Sjå òg
------

* Teksteditor
* Integrert utviklingsmiljø
* Tryggleiksproblem med FTP-protokollen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til PSPad
**Kjell Hovda** (fødd 27. oktober 1945) er ein tidlegare skiskyttar og -trenar frå Veggli i Buskerud. Han var med på dei norske stafettlaga som tok sølv i VM i skiskyting 1973 og bronse i 1974. Hovda vart noregsmeister på 20 km i 1970, 1971 og 1975, og var med på å vinne sju NM-gull i stafett for Buskerud. Fire gongar vart han norsk meister i skifeltskyting. Til saman har han vunne sju kongepokalar. Hovda representerte høvesvis Rødberg Idrettsforening og Fiskum Skytterlag.

Aktiv
-----

Hovda vart nummer fire i NM i skiskyting både i 1968 og 1969. Dei to neste åra vart han norsk meister i skiskyting. I 1975 vart han norsk meister på 20 km for tredje gong, og i 1977 tok han sin siste NM-medalje då det vart bronse på 20 km i Furnes.

Hovda vart nummer sju på den individuelle distansen under VM 1970 i Östersund, men fekk ikkje plass på stafettlaget. Derimot gjekk han i 1972 OL-stafetten for Noregs lag som kom på fjerdeplass. Året etter gjekk han startetappen for Noreg, som med Esten Gjelten, Ragnar Tveiten og ankermannen Tor Svendsberget på laget, kunne reise heim med sølvmedalje. Også i 1974 gjekk Hovda startettappen for Noreg, og saman med broren Kåre Hovda, Terje Hanssen og Tor Svendsberget syrgde han for at det vart norsk bronse i øvinga. Han vart elles nummer åtte på 20 km i same VM.

Hovda deltok i Vinter-OL 1976 i Innsbruck og vart nummer 18 på 20 km og fem i stafetten. Etter OL-sesongen var han i fire år, fram til 1980, trenar for det norske skiskyttarlandslaget.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kjell Hovda» frå Wikipedia på bokmål, den 17. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Rolf Nilssen** (25. januar 1928–3. juli 2012) var ein norsk arbeidar og kontorist frå Narvik. Han representerte Troms fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1977 - 1989.

Nilssen var son til ein anleggsarbeidar, og var sjølv maskinarbeidar 1948-49 ved LKAB i Narvik. Deretter arbeidde han som fyrbøtar på NSB sine lokomotiv fram til 1962. Åra 1962-65 var han LO-sekretær i Nordland med bustad i Bodø. I 1965 flytta han til Tromsø, då han vart tilsett som leiar av LO sitt distriktskontor i Troms.

Frå 1952 til 1963 hadde Nilssen plass i formannskapet i Narvik. Også i Tromsø var han formannskapsmedlem, då i dei åtte åra frå 1968 til -75. Perioden 1974-78 var Nilssen landsstyremedlem i Det norske Arbeidarparti.

Hausten 1977 vart Nilssen vald til stortingsrepresentant frå Troms. Med attval i 1981 og 1985 vart han sitjande på Tinget i tolv år. Dei fyrste tre månadene var han medlem av Sjøfarts- og fiskerikomiteen, resten av den fyrste fireårsperioden var han med i Finanskomiteen. Han var så medlem av Sjøfarts- og fiskerikomiteen frå oktober 1981 til mai 1986, sidan var han nestleiar i same komiteen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
| **Urjupinsk Урюпинск** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
| Plassering |
| 

Urjupinsk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Volgograd oblast |
| GrunnlagdBystatus | 16181929 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008) | 40 417 |
| Koordinatar | 50°48′00″N 42°01′00″E﻿Koordinatar: 50°48′00″N 42°01′00″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Retningsnummer (tlf) | +7 84442 |

**Urjupinsk** (russisk Урю́пинск) er ein by i Volgograd oblast i Russland med om lag 40 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Khopjor, rundt 300 km nordvest for Volgograd.

Historie
--------

Rådhuset i Urjupinsk
Geitemonument
Busetnaden oppstod som ein grensepost for fyrstedømet Rjazan på 1300-talet I 1618 vart staden folkesett av donkosakkar. Namnet vart endra til Urjupinsk samstundes med at byen fekk bystatus i 1929.

Økonomi og industri
-------------------

Urjupinsk er eit industrisenter med tungindustri som jordbruksmaskinar (innhaustingsmaskinar), lasteutstyr (det ligg ein stor kranfabrikk her) og ein papirfabrikk. Byen har òg verksemder innan lettindustri som tekstil, sko og møblar.

Byen er sentrum i eit stort område for geitehald og produksjon av geitelêr. På grunn av det milde sørlege klimaet er region veleigna til jordbruk og det er mange fabrikkar for handsaming av jordbruksprodukt i området, hovudsakleg spesialisert innan produksjon av kjøtvarer, matolje og smør.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Uoffisiell nettstad for Urjupinsk (russisk)
* Urjupinsk på MojGorod.ru (russisk)

| * v
* d
* e
Byar i Volgograd oblast |
| --- |
| Administrativt senter Volgograd |
| Våpenet til Volgograd oblast | Dubovka • Frolovo • Kalatsj-na-Donu • Kamysjin • Kotelnikovo • Kotovo • Krasnoslobodsk • Leninsk • Mikhajlovka • Nikolajevsk • Novoanninskij • Pallasovka • Petrov Val • Serafimovitsj • Surovikino • Urjupinsk • Volzjskij • Zjirnovsk | Flagget til Volgograd oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Tjuknehøvel
Ein **tjuknehøvel** er ein maskin som vert nytta for å høvla material (tre) ned til ynskt tjukn. Maskinen er svært vanleg i trevareindustrien.

Slik fungerer ein tjuknehøvel
-----------------------------

Tjuknehøvelen fungerer slik at du matar materiala inn i den eine enden, deretter vert dei høvla inni maskinen, før dei kjem ut på den andre sida.

### Tjukneinnstillinga

Maskinen kan stillast inn på ulike tjukner ved å heva eller senka bordet som materiala vert mata inn på. Sjølve utføringa av dette kan variera frå maskin til maskin, men dimensjonen kan lesast av på ein skala. Vel å merka lyt ein ikkje høvla bort meir enn 2-3 millimeter om gongen. Skal ein høvla ned meir lyt ein heller senda materiala gjennom maskinen fleire gonger.

### Framdrift

Materiala vert førte gjennom maskinen med framdriftsvalsar. Over materiala syter innmatingsvalsen og utmatingsvalsen for å få materiala inn og ut av maskina, medan undervalsane i sjølve bordet syter for at friksjonen vert minst mogleg.

### Stabilitet

For at materiala ikkje skal klapra eller vibrera, er tjuknehøvelen utstyrt med to trykkføter. Ein framfor kuttaren og ein bakfor. Dei står tett inntil kuttarhovudet, og fungerer dimed òg som sponskjermar.

### Skjeringa

Sjølve høvlinga er det kuttaren som står for. Kuttaren er rund, og kan ha 2-4 stål. Høvlinga skjer ved at kuttarhovudet roterer, og dimed vert trevirket høvla når ståla tek nedi materialet.
**Ann Cathrin Eriksen** (fødd 9. september 1971) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Bodø som vann EM-gull 1998, VM-gull 1999 og OL-bronse i 2000.

Kantspelaren melde seg inn i topplaget Byåsen IL i 1990, og spelte på laget frå Trondheim til ho trappa ned. Ho meisterskapsdebuterte for Noreg under handball-VM 1995, der ho var med å tape bronsefinalen mot Danmark. Korkje i 1996 eller 1997 fekk ho plass i dei norske handball-troppane til OL, EM og VM. Derimot var ho med då dei norske handballkvinnene slo Danmark med åtte mål i EM-finalen 1998, sjølv skåra ho to av Noregs 24 finalemål i det som var hennar beste meisterskap. I 1999 vart ho verdsmeister på heimebane på Lillehammer og hausten 2000 fekk ho bronsemedalje med Noreg under Sommar-OL 2000 i Sydney, i begge desse meisterskapane sat ho på tribunen i finalen. Semifinaletapet mot Ungarn to dagar før bronsefinalen i Sydney vart hennar 127. og siste landskamp. Gjennom knapt elleve år på landslaget skåra ho 119 mål.

### Merittar

* VM 1995: Nr 4 etter 24–25 mot Danmark
* OL 1996: Nr 4 etter 18–20 mot Ungarn
* EM 1998: Gullmedalje etter 24–16 mot Danmark
* VM 1999: Gullmedalje etter 25–24 mot Frankrike
* OL 2000: Bronsemedalje etter 22–21 mot Sør-Korea

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ann Cathrin Eriksen» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2016.*


| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 2000 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1: Tjugum**·** 2: Larsen**·** 3: Grini**·** 4: Duvholt**·** 5: Bjerkrheim**·** 6: Sørlie**·** 7: Sandve**·** 8: Hundvin**·** 9: Rokne**·** 10: Haltvik**·** 11: Eriksen
**·** 12: Leganger**·** 13: Sættem**·** 14: Hilmo**·** 16: Nilsen**·** Landslagstrenar: Breivik |
**Zenith** er ein sveitsisk klokkeprodusent som har har produsert eksklusive klokker siden 1865. Firmaet vart starta av 22 år gamle Georges Favre-Jacot. Det vart seinare kjøpt opp av LMVH, i november 1999.

El Primero
----------

El Primero-kaliberet var først utgitt i 1969. Kaliberet var eit av dei første automatiske kronograf-urverka som var laga. Urverket har heile 36 000 svingingar i timen, noko som gjev ein ekstra gangnøyaktigheit. Zenith var verdas første produsent som laga eit mekanisk kronograf med ein tidels nøyaktigheit. 9 månadar, meir enn 2 500 operasjonar, 300 ekspertar og 18 forskjellige typar metal skal til for å produsere eit El Primero-urverk. Det har ein gangreserve på over 50 timar.

Galleri
-------

* Chronograph El Primero, fyrste utgåve frå 1970 Chronograph El Primero, fyrste utgåve frå 1970
* Zenith El Primero Zenith El Primero
* Zenith El Primero Zenith El Primero
* Zenith El Primero Zenith El Primero
* Zenith El Primero Zenith El Primero
* El Primero De Luca,  Ref #02.2310.400 El Primero De Luca,   
 Ref #02.2310.400
* Zenith lommeur ca. 1900–1910 Zenith lommeur ca. 1900–1910
* Innsida av eit Zenith-lommeur, ca. 1900–1910 Innsida av eit Zenith-lommeur, ca. 1900–1910
* Zenith Grande Chronomaster XXT, Quantième perpétuelZenith Grande Chronomaster XXT, Quantième perpétuel

Kjelder
-------

1. ↑  «ZENITH illustrated timeline covering the history of the manufacture and brand», *www.zenith-watches.com* (på engelsk), henta 20. januar 2023

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* HDS

 |
|  |
| --- |
| **Tjukknebbramn** |
| Bilete frå EtiopiaFoto: Donald MacauleyBilete frå EtiopiaFoto: Donald Macauley |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Tjukknebbramn Utbreiinga av Tjukknebbramn |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Kråkefamilien Corvidae |
| **Slekt:** | *Corvus* |
| **Art:** | **Tjukknebbramn** *C. crassirostris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Corvus crassirostris***Rüppell, 1836 |

**Tjukknebbramn** (*Corvus crassirostris*) er ein kråkefugl som lever på Afrikas horn. Saman med vanleg ramn er han den største arten i kråkefamilien, og faktisk den største fuglen i den biologiske ordenen Passeriformes, sporvefuglar. 

Bilete frå EtiopiaFoto: Donald Macauley

Dei måler 60-64 centimeter og veg rundt 1,5 kg. Tjukknebbramnen har eit svært stort og kraftig nebb som er djupt bøygd i profilen og gjev fuglen ein svært karakteristisk utsjånad. Nebbet er svart med ein kvit tupp og har ei djup nasebore, berre dels dekt av bustfjører. Denne ramnen har svært korte fjører på hovudet, hals og nakke, som på hals og øvre bryst har ein feit, brun glans. Resten av fuglen er skinande svart med unntak av ein karakteristisk kvit flekk av kort fjør på nakken.

Han er utbreidd i Eritrea, Somalia og Etiopia, habitata omfattar fjell og høge platå mellom 1500 og 3400 moh. Tjukknebbramnen er altetande og beitar på larver, billelarver frå animalsk gjødsel, kadaver, restar av kjøt og menneskemat. Det er observert at han kan ete frå ståande kveite. Han hekkar i tre og på klipper, tilsynelatande byggjer han ein pinnereir som liknar reiret åt kopjeramn. Hoa legg 3-5 egg. Ropa inkluderer ein barsk nasal kvekkelyd, ein låg pipande kvekking, og nokre gonger ein *dink, dink, dink* lyd.

Kjelder
-------

* *Første utgåva av denne artikkelen byggjer på «Thick-billed Raven» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2012*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av tjukknebbramn hos Internet Bird Collection
**Rolf Storsveen** (fødd 22. april 1959) er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Elverum som vann to sølvmedaljar i stafettøvinga i store internasjonale meisterskap, fyrst i VM 1982 og så i OL 1984. Han vart noregsmeister på 20 km i 1981. Storsveen var medlem i Sørskogbygda Idrettslag.

### Aktiv

Saman med Eirik Kvalfoss, Kjell Søbak og Odd Lirhus vann han sølv på 4 x 7,5 km stafett då VM i skiskyting 1982 fann stad i Minsk i dåverande Sovjetunionen. Både den gongen, og to år seinare under Vinter-OL 1984 i Sarajevo, gjekk han tredjeetappen for Noregs sølvlag på stafetten, OL-mannskapet var også identiske med sølvgutane frå Minsk-VM. Under OL i Sarajevo vart Storsveen elles nummer seks på 20 km normalprogram. 

Storsveen vann eit NM-gull på 20 km i Målselv i 1981, i same noregsmeisterskapen sikra han seg sølvmedaljen på 7,5 km. I NM 1984 på Voss fekk han sølvet på 20 km, heimefavoritten Eirik Kvalfoss vann rennet.

Storsveen la opp allereie i 1985.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Rolf Storsveen» (på engelsk). Olympedia. Henta 22. juni 2022.
**Tysk Sørvest-Afrika** (*Deutsch-Südwestafrika*) var ein av dei større tyske koloniane i Afrika og den einaste som fekk ei talmessig betydeleg innvandring frå Tyskland. Det tilsvarer dagens Namibia, der det framleis finst ein tyskspråkleg minoritet.

Historie
--------

Aktiviteten til tyske misjonærar i området tok til i 1840-åra. I 1883 fekk forretningsmannen A.E. Lüderitz ein landkonsesjon på Angra Pequena (seinare omdøypt til Lüderitz) av den tyske regjeringa. Området vart erklært som tysk protektorat i byrjinga av 1884, og det tyske flagget vart offisielt heist i august same året. Ved Berlinkonferansen i 1885 vart dette utvida til å omfatta heile dagens Namibia, bortsedd frå enklaven zWalvis Bay, som britane hadde okkupert frå før. Hovudstaden til kolonien var Otjimbingwe (frå 1885), etter 1891 Windhoek (grunnlagd 1890). I 1903 hadde byen 3 700 innbyggjarar, medan i 1910 hadde innbyggjartalet stige til 13 000. Frå 1896 var Theodor Leutwein den første tyske guvernøren i området. Den sparsamt folkesette kolonien tiltrekte mange tyske nybyggjarar, totalt rundt 13 000 fram til 1914. 

I 1890 fekk den tyske utanriksministeren, grev Leo von Caprivi, overdrege frå britane ei landstripe langs den angolansk-bechuanske grensa, *Caprivi-stipa*, for å gje Tysk Sørvest-Afrika tilgang til Zambezi-elva.

Forvaltinga av området var problematisk dels på grunn av afrikandarar og britar som var i området, men særleg sidan dei innfødde herero- og namastammane kjempa aktivt og periodevis med hell mot okkupasjonen av landet. Særleg namaleiaren Hendrik Witbooi viste seg å vera ein vanskeleg motstandar for tyskarane. Konfliktane eskalerte til Hererokrigen eller òg Hererofolkemordet fann stad i 1904. Krigen starta med angrep på tyske farmarar, då desse la beslag på stadig større delar av herero-område. Hereroane var forholdsvis godt organisert og væpna, og tyskarane måtte få forsterkingar frå Europa for å vinna krigen. Etter eit avgjerande slag i august flykta hererofolket mot søraust til Omaheke-området, den vestlege delen av Kalahariørkenen, og mange omkom av tyrste og sjukdom. Tyskarane sette ut militære styrkar ved vasshol og skaut alle hereroar som nærma seg. Av i utgangspunktet ca. 80-100 000 hereroar døydde sannsynlegvis rundt 65 000. I oktober byrja òg eit opprør i namastammen, ein konflikt som heldt fram i fleire år til ca. 1908. 

Plasseringa av Tysk Sørvest-Afrika
Det vart funne diamantar i området i 1908. I 1915, under Den fyrste verdskrigen, vart kolonien okkupert av Sør-Afrika på vegner av Det britiske imperiet. Sør-Afrika heldt på kolonien som protektorat på mandat av Folkeforbundet etter slutten på krigen. Mandatet vart seinare trekt tilbake, men Sør-Afrika heldt fram med å okkupera området fram til det fekk sjølvstende i 1990. Dei siste åra vart landet integrert inn i apartheid Sør-Afrika, då under namnet Sørvest-Afrika.

Sjå òg
------

* Tidlegare tyske koloniar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tysk Sydvest-Afrika» frå Wikipedia på bokmål, den 30. september 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Rolf Hanssen Stranger** (15. januar 1891–18. juni 1990) var ein norsk forretningsmann og Høgre-politikar frå Oslo. Han var ordførar i Oslo i til saman åtte år og sat like lenge på Stortinget.

Stranger var son til grosserar Amund Hanssen i hovudstaden. Han tok artium ved St. Hanshaugen skole og vart cand.jur. frå Universitet i Oslo. I 1914 fekk han stilling i familiefirmaet Hanssen & Bergh A/ S, eit firma han dreiv frå 1917 til 1953.

Stranger var medlem av Oslo bystyre frå 1926 til 1967. Han var ordførar i fire bolkar; fyrst 1940-41 til han vart avsett av okkupasjonsmakta, i 1945 etter krigen var over, deretter i fireårsperioden 1956-59 og dei to åra 1962-63. Under 2. verdskrigen sat han fengsla på Bredtveit i Oslo i tida november 1943 til mai 1944.

Hausten 1945 vart Stranger vald til stortingsrepresentant frå Oslo og attvald 1949. På Stortinget var han nestformann i Finans- og tollkomiteen til 28. juni 1952, sidan var han medlem i Kommunalkomiteen.

Kjelder
-------

* «Rolf Stranger». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
| **Alcalá de Henares** |
| --- |
| Horisonten til Alcalá de HenaresHorisonten til Alcalá de Henares |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Alcalá de Henares | Byvåpenet til Alcalá de Henares |
| **Flagget til Alcalá de Henares** | **Byvåpenet til Alcalá de Henares** |

 |
| Plassering |
| 

Alcalá de Henares is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Madrid |
| Provins | Madrid |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  87,72 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 203 645   2 321,5 /km² |
| Koordinatar | 40°29′″N 3°22′″W﻿Koordinatar: 40°29′″N 3°22′″W﻿ |
| Høgd over havet | 588 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 28.801-28.807 |
| **Nettstad:** www.ayto-alcaladehenares.es |

**Alcalá de Henares** er ein by i Spania. Det historiske sentrumet i byen er ein del av verdsarva til UNESCO og eit av dei første bispedøma i Spania vart grunnlagd her. Han ligg i den autonome regionen Madrid, 35 km nordaust for byen Madrid, 588 meter over havet. Han har i overkant av 200 000 innbyggjarar og er den nest største byen i regionen etter den spanske hovudstaden.

Namn
----

Namnet «Alcalá de Henares» tyder ‘Citadellet ved [elva] Henares’.

Byen vert ofte berre kalla «Alcalá», medan «de Henares» vert nytta for å skilje han frå fleire andre byar med same namn.

Historie
--------

Byen har vore busett sidan koparalderen. Romarane erobra området på første hundreåret fvt. og bygde byen *Complutum* nær den tidlegare keltiberiske busetnaden *Iplacea*. Dermed var han den einaste romarbyen i regionen rundt Madrid. Med 10 000 innbyggjarar nådde han status som *Municipium* og hadde fleire institusjonar. Etter at Romarriket fall, kom byen under vestgotarane. Han vart mindre viktig, men ein del pilegrimar kom hit for å vitje St. Justo og Pastor.

Tårnet på den gamle borga Alcalá La Vieja.
Maurarane erobra den vestgotiske byen i 711, og grunnla ein ny busetnad. Dei bygde ein al-qal'a, som tyder «citadell» på arabisk, på ein nærliggande ås, i dag kjend som *Alcalá la Vieja* (Gamle Alcalá). Den 3. mai 1118 vart han erobra attende av erkebiskopen av Toledo Bernardo de Sedirac for Castilla. Dei kristne kalla han *Burgo de Santiuste* og busette seg i den opphavlege romerske byen, medan den arabiske vart forlaten. Byen vart avstått til bispedømet i Toledo. Fram til slutten av reconquistaen hadde den kristne byen både ein jødisk og ein maurisk bydel, samt kjende marknadsplassar. Den sentrale plasseringa gjorde at kongane av Castilla ofte vitja byen når dei var på reiser. 

Ein gong i 1480-åra hadde Kristoffer Columbus det første møtet med kong Ferdinand og Isabella, som finansierte reisa hans til Amerika. 

Byen vart hardt råka under den spanske borgarkrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alcalá de Henares» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Alcalá de Henares**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Universidad de Alcalá

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**«Roll 'Em Pete»** er ein rhythm and blues-song som opphavleg vart spelt inn av Big Joe Turner og pianisten Pete Johnson i 1938. Innspelinga vert rekna som ein viktig forgjengar for det som seinare vart rock and roll.

Originalen
----------

Johnson var ein boogie woogie-pianist i Kansas City, som tidleg i 1930-åra hadde slått seg saman med Turner, som då jobba som syngande bartender. Turner hadde ei ropande synging og song blues til Johnson sin musikk. I 1938 vart duoen invitert av talentspeidar og produsent John Hammond til den første «From Spirituals to Swing»-konserten ved Carnegie Hall i New York City.

Medan dei var i New York signerte Turner og Johnson ein kontrakt med Vocalion og spelte inn «Roll 'Em Pete» for dei 30. desember 1938. Songen var ein livleg boogie-woogie som hadde vorte ein av Johnson sine signaturlåtar på klubbane dei spelte på med Turner på vokal. Turner spelte seinare inn andre versjonar av songen med andre musikarar, særleg i 1950-åra då han vart ein rock and roll-stjerne.

Seinare versjonar
-----------------

Songen vart seinare spelt inn av mange andre artistar, som Albert Ammons, Count Basie, Joe Williams, Lionel Hampton, T-Bone Walker, The Blasters og Bill Wyman.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Roll 'Em Pete» frå Wikipedia på engelsk, den 16. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Big Joe Turner
2. ↑  *Big Joe Turner Tribute*, arkivert frå originalen 15. desember 2007, henta 16. september 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Teksten til «Roll 'Em Pete»