recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Thomas Mathews** (1676–1751) var ein britisk admiral. Mathews gjekk tidleg inn i marinen og vart løytnant i 1699 og kaptein i 1703.

Under den korte kvadrupelalliansekrigen mot Spania (1718-20) kommanderte han slagskipet «Kent» i flåten til George Byng. Han deltok i slaget ved Kapp Passaro i 1718, og vrå 1722 til 1724 kommanderte han ein liten skvadron som vart send til Austindia for å drive bort sjørøvarar ved Malabarkysten. I mars 1741 hamna i Middelhavet og vart utnemnd til admiral, noko som vart sett på som rart sidan han aldri hadde utmerkt seg på noko måte og hadde liten erfaring. I tillegg kom han dårleg overeins med hans nestkommanderande, Richard Lestock. 22. og 23. februar 1744 deltok han i slaget ved Toulon mot franske og spanske skip under den austerrikske arvefølgjekrigen. Slaget vart eit nederlag for britane, sjølv om dei hadde fleire skip. Slaget var likevel viktig for britane fordi det synte at strategiane deira hadde vore ineffektive og dårlege. Fleire av kapteinane, inkludert Mathews og Lestock, vart stilt for krigsrett. Lestock vart frikjend, sjølv om han hamna så langt bak dei andre skipa at han ikkje hadde delteke i slaget, medan Mathews vart frådømd stillinga si.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Mathews» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BPN

 |
| Sète |
| --- |
| Sète sett frå Mont St. ClairSète sett frå Mont St. Clair Sète sett frå Mont St. Clair |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Languedoc-Roussillon  Hérault |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  24,21 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 39 542   1 633/km² |
| Koordinatar | 43°24′″N 03°41′″E﻿Koordinatar: 43°24′″N 03°41′″E﻿ |
| Høgd over havet | 4 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville-sete.fr |

**Sète** er ein hamneby og kommune sør i Frankrike ved kysten av Middelhavet. Han ligg i departementet Hérault i regionen Languedoc-Roussillon. Byen har om lag 40 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Landsbyen som låg her byrja å vekse då kanalen Canal du Midi, som knyter Middelhavet til Atlanterhavet, stod ferdig i 1681. Namnet på byen vart skrive **Cette** fram til 1927. Uttalen av Cette og Sète er i røynda den same.

Geografi
--------

Byen er bygd på og rundt Mont St. Clair, og ligg ved i den søraustlege enden av Étang de Thau, ein lukka saltvassjø som vert nytta til dyrking av østers og muslingar. På den andre sida ligg Middelhavet.

Transport
---------

Sète er det austlege utgangspunktet til Canal du Midi, og ligg 25 minutt med tog frå Montpellier.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell turistside
* Sète, «Languedoc sitt svar på Venezia» Arkivert 2007-05-14 ved Wayback Machine.
* Bilete av Sète
* 34 bilete av Sète Arkivert 2007-02-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Flyfoto av Jefferson Lab.
**Thomas Jefferson National Accelerator Facility** (**TJNAF**), ofte berre kalla **Jefferson Lab** eller **JLab**, er eit fysikklaboratorium ved Newport News i Virginia i USA. Det har sidan 1. juni 2006 vorte operert av Jefferson Science Associates, LLC, eit prosjektsamarbeid mellom Southeastern Universities Research Association, Inc. og CSC Applied Technologies, LLC. Fram til 1996 vart det kalla **Continuous Electron Beam Accelerator Facility** (CEBAF) og dette namnet vert framleis ofte nytta om hovudakseleratoren. 

Laboratoriet er særleg kjend for elektronakseleratoren. Maskinen byggjer på lineærakseleratorprinsippet og resirkulerer elektronstråla opptil fem gonger. Foreløpig vert det køyrd eksperiment med 4 GeV elektronstråle, men planen er å oppgradere til heile 12 GeV.

Kjelder
-------

* Jefferson Lab(oratory). (17.09.2009) I *Store norske leksikon*. Henta frå:  Lab(oratory)

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Thomas Jefferson National Accelerator Facility» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Thomas Jefferson National Accelerator Facility, offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CiNii

 |
Østensjøbanen ved Skullerud, fotografert i 2012.
Østensjøbanen ved Bryn i 1928.
Trikk (to «gullfiskar» kopla i tog) på Helsfyr haldeplass i dei tidane då Lilleaker-Østensjøbanen gjekk gjennom Oslo sentrum.
**Østensjøbanen** er ei av linjene i T-banenettet i Oslo. Banen har som endestasjon Mortensrud stasjon i bydel Søndre Nordstrand heilt sør i Oslo kommune.

Opphavleg var Østensjøbanen ein forstadsbane mellom Etterstad og Bryn, knytt til bytrikkens nett på Etterstad i det som er dagens bydel Gamle Oslo. Denne banen vart opna i 1923, bygd av det kommunale aksjeselskapet A/S Akersbanerne som Aker kommune (den dåverande grannekommunen til Kristiania (Oslo) før dei to kommunane vart slegne saman) hadde skipa i 1917 for å betre sambandet mellom Kristiania og Aker.

Til å byrje med vart banen trafikkert av trikkar frå Kristiania Sporveisselskab i ei rute frå Homansbyen (i nærleiken av Det kongelege slottet i Oslo), over Stortovet og Etterstad til Bryn. Men etter at banen hadde vorte lengd frå Bryn til Oppsal i 1926, vart banen drive av A/S Akersbanerne som rein forstadsbane utan samband med bytrikken, og ferdafolket måtte stige om mellom bane og bytrikk på Etterstad, som ligg etter måten langt frå sentrum av Oslo.

A/S Bærumsbanen tok i 1937 over drifta av Østensjøbanen. Selskapet kopla Østensjøbanen til Lilleakerbanen og Bærumsbanen ved å etablere eit samband tvers gjennom byen, via Etterstad, over trafikkknutepunktet Jernbanetorget framfor Oslo Ø, og derfrå over Skøyen ut til Jar i Bærum kommune, tidvis heilt fram til Kolsås i Bærum. Dette ruteopplegget fekk namnet Lilleaker-Østensjøbanen.

I 1958 vart Østensjøbanen lengd frå Oppsal til Bøler, eit område som vart utbygd i stort tempo som drabantby frå 1950-åra og frametter.

Østensjøbanen vart ombygd til T-banestandard og opna som T-bane i 1967. Banen gjekk då mellom Jernbanetorget T-banestasjon (som på dette tidspunktet var endestasjonen i Oslo sentrum for dei austlege T-banane) og Bøler, men vart lengd frå Bøler til Skullerud same året. Strekninga mellom Skullerud og Mortensrud vart opna i 1998.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Østenstad kyrkje** er ei av kyrkjene i Asker prosti under Oslo bispedøme, og ligg på Østenstad i Asker kommune i Akershus fylke. Attmed kyrkja ligg den eine av dei to gravlundane i Asker kommune, opparbeidd i 2008; den andre ligg kring Asker kyrkje.

Kyrkja er ei sokalla «arbeidskyrkje» i teglstein, vigsla 23. mars 1980 av biskop Andreas Aarflot, teikna av arkitekt Harald Hille. To kyrkjeklokker vart støypte i 1980 av Olsen Nauen Klokkestøperi i Tønsberg, i tillegg til ei lita klokke nytta til friluftsgudstenester på staden, støypt av gjørtler Ole Andstad frå Sakshaug i Nord-Trøndelag.

Østenstad vart eigen kyrkjelyd i 1972, med aulaen på Blakstad sjukehus som førebels kyrkjeleg lokale. Asker kommune kjøpte i 1979 tomt til kyrkja på eit areal av «Tåjet» (som tyder «inngjerda område for dyr») på *Lille Østenstad gård* (som har namnet etter det gamle mannsnamnet «Eystein»), og grunnsteinen for kyrkja vart lagt ned 24. mai 1979. Garden har i gamal tid vore kyrkjegods under Asker kyrkje, og fyrst på 1840-talet fekk bygslaren skøyte på garden.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Østenstad kirke
* Østenstad kirke på Kyrkjesøk
* Alf Henry Rasmussen (1993). «Østenstad kirke, Vettre». *Våre kirker. Norsk kirkeleksikon*. Kirkenær: Vanebo forlag. s. 698. ISBN 82-7527-022-7.
* 

* Østenstad kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Asker prosti |
| --- |
| Asker • Filtvet • Heggedal • Holmen • Holmsbu • Hurum • Kongsdelene • Nærsnes • Røyken • Slemmestad • Vardåsen • Østenstad • Åros |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Opplagstal**| Utvikling i nettoopplag.

| År | Nettoopplag |
| --- | --- |
| 2000 | 24 813
  |
| 2001 | 19 785
  |
| 2002 | 19 617
  |
| 2003 | 19 772
  |
| 2004 | 19 833
  |
| 2005 | 19 970
  |
| 2006 | 19 679
  |
| 2007 | 19 514
  |
| 2008 | 19 142
  |
| 2009 | 18 181
  |
| 2010 | 17 607
  |
| 2014 | 15 299
  |

 |

***Østlendingen*** er ei avis som kjem ut på Elverum i Innlandet.

Ho er lokalavis for Østerdalen, Solør, Glåmdalen, samt Trysil og Engerdal. Østlendingen vert gjeve ut som morgonavis seks dagar i veka. Avisa kom med sitt første nummer 5. januar 1901. Østlendingen er i dag eigd av Edda Media, som igjen er ein del av Mecom-konsernet.

Avisa er tradisjonelt ei Senterpartiavis. Konstituert redaktør er Trond Ivan Hagen, Morten Stenberg er redaktør. Avisa konkurrerer i dag med Hamar Arbeiderblad om å dekke dei sentrale og nordlege delane av fylket. I den sørlege delen av fylket har Glåmdalen størst opplag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Østlendingen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Østlendingen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Mediebedriftenes Landsforening Opplag- og lesartal. Nettoopplaget er eit mål for betalt opplag.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Østerdalen**, av og til **Østerdalene**, er eit dalføre og distrikt som ligg i Hedmark i Innlandet fylke. Østerdalen omfattar elvedalen utskoren av Glåma frå nordgrensa til Hedmark fylke og sørover til Elverum. Sør for Elverum kallast dalføret Glåmdalen.

Dei største sidedalane er Rendalen, Folldal og Atndalen. Østerdalen er dei fleste stader temmeleg brei, og blir rekna som Sør-Noregs største dalføre.

Dalen var tidlegare delt i to futedøme som framleis er brukt som regionsnemningar, Sør-Østerdal og Nord-Østerdal. I dag femner Østerdalen kommunane Rendalen, Engerdal, Alvdal, Folldal, Tynset, Tolga, Os, Elverum, Trysil, Åmot og Stor-Elvdal.

Distriktet Østerdalen omfattar òg sidedalane og Kvikne, Engerdal og Trysil, som ikkje har avløp til Glåma. Østerdalen er prega av rolege landskapsformer og avrunda fjell. Dalføret er for det meste dekt av furuskog. Typisk for Østerdalen er at store delar av skogbotnen er dekt av reinlav, særleg arten kvitkrull.

Østerdalen har eit samla areal på 19 389 kvadratkilometer med 50 122 innbyggarar (1. juli 2009), fordelt på elleve kommunar (sjå under).

Historie
--------

Østerdalen var tidleg folkesett av samar, som mellom anna levde av elgjakt. Norrøne bønder kom til i laupet av jernalderen. Dei fortrengde etterkvart samane, som gjekk over til å livnæra seg ved reindrift.

Regionale inndeling
-------------------

Østerdalen vert ofte delt inn i Sør-Østerdal, med Elverum som sentrum, og Nord-Østerdal, med Tynset som sentrum. 

### Geistleg inndeling

* Sør-Østerdal prosti: Åmot, Elverum, Stor-Elvdal, Trysil og Engerdal.
* Nord-Østerdal prosti: Rendalen, Alvdal, Folldal, Tynset, Tolga og Os.

Begge desse prostia ligg under Hamar bispedømme.

### Judisiell inndeling

* Sør-Østerdal tingrett: Elverum, Åmot og Trysil.
* Nord-Østerdal tingrett: Rendalen, Stor-Elvdal, Alvdal, Folldal, Tynset, Tolga, Os og Engerdal.

Begge desse tingrettane ligg under Eidsivating lagdømme.

### Interkommunal inndeling

* Sør-Østerdal regionråd: Elverum, Åmot, Stor-Elvdal, Trysil og Engerdal.
* Fjellregionen: Rendalen, Tynset, Alvdal, Folldal, Tolga og Os, i tillegg kjem Røros i Sør-Trøndelag fylke.

### Tidlegare sivil inndeling

* Søndre Østerdalens fogderi: Elverum, Åmot, Stor-Elvdal og Trysil.
* Nordre Østerdalens fogderi: Rendalen, Alvdal, Folldal, Tynset, Tolga, Os og Engerdal.

Begge desse fogderia låg under Hedemarkens amt.

Samferdsel
----------

Østerdalen er ei hovudferdselsåre mellom Oslo og Trondheim med både veg (Riksveg 3) og jernbane (Rørosbanen).

Kjelder
-------

1. ↑  «Samisk jernalder i Østerdalen». forskning.no. 14. januar 2008. Henta 14. mai 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

* osterdalen.org Arkivert 2016-05-03 ved Wayback Machine.
* fjellregionen.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 61°15′39.23″N 10°9′29.68″E﻿

Prestegarden i Østre GausdalFoto: Cmila

**Østre Gausdal prestegard** eller **Riddervold prestegard** var prestegarden for Gausdal, seinare Østre Gausdal. Han vert ofte omtala under sitt mellomaldernamn Reidevoll, som òg gjev namn til den stiftinga som driv garden i dag.

Garden er første gong omtala i 1333, då biskopen oppheldt seg der i samband med eit makeskifte. Garden slo i løpet av 1400-talet under seg noko jord frå nabogarden Kveine, og han skal òg ha slått under seg andre gardar som Skjerve på nordsida. Plasseringa av tunet er endra sidan mellomalderen. I dag ligg gardsbygningane nær krysset ved fylkesveg 254. Tidlegare låg tunet truleg om lag midt imellom dette og Østre Gausdal kyrkje. Gerhard Schøning vitja garden i 1775 medan flyttinga gjekk føre seg.

Våningshuset går for å vere den største prestegardsbygningen i Noreg. Huset har tre etasjar med 36 rom over 1300 kvadratmeter, og det har tidlegare òg hatt eit par tverrfløyer. Det har dessutan vore ein terrassert barokkhage på staden. Initiativtakar for dette og resten av anlegget var sokneprest Andreas Pihl (1726–81).

Gausdal har sidan fått ein ny prestebustad. Den tidlegare prestegarden vert i dag driven av *Stiftelsen Reidevoll* og husar soknerådet og Gausdal historelag. Ein leiger dessutan ut lokale. Stabburet på den andre sida av vegen husar Galleri Riddervold. Prestegardsbygningen er freda.

Fotnotar
--------

1. ↑  Skre (1988), s. 56.
2. ↑  Stiftelsen Reidevoll Arkivert 2014-07-14 ved Wayback Machine..
3. ↑  Far til Abraham Pihl, jf. Norsk slektshistorisk forening Arkivert 2014-07-15 ved Wayback Machine..
4. ↑  Opplysningsvesenets fond Arkivert 2018-09-10 ved Wayback Machine..
5. ↑  Nettstaden til historielaget.

Kjelder
-------

* Skre, Dagfinn (1988). *Gård og kirke, bygd og sogn. Organiseringsmodeller og organiseringsenheter i middelalderens kirkebygging i Sør-Gudbrandsdalen*. Øvre Ervik: Alvheim & Eide. s. 56-59. ISBN 82-90359-44-6.  [Riksantikvarens rapporter 16]

* *Denne artikkelen bygger på «Østre Gausdal prestegård» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Østre Gausdal prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Stiftelsen Reidevoll Arkivert 2014-07-14 ved Wayback Machine.

 Commons har multimedium som gjeld: **Østre Gausdal prestegard**
|  |
| --- |
| **Aglaspidida** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | †Artiopoda |
| **Orden:** | **Aglaspidida** |

**Aglaspidida** eller **basal arthropodgruppe** er eit utdøydd leddyr frå nedre kambrium til slutten av ordovicium. Dei likna ein del på moderne dolkhalar, og var derfor tidlegare rekna som forfedre til sjøskorpionar og dolkhalar, men dei er i dag rekna å vere nærare i slekt med trilobittane.

Dyret hadde ei lengd på 5–15 cm. Kroppen var delt i hovud-bryst og bakkropp. Bakarst på bakkroppen var det ein lang brodd. Hovud-bryststykket hadde eit par fasettaugo og seks par ledda vedheng (eit par chelicerer og fem par gangbein).

Dei er ikkje funne i Noreg, men eksemplar av arten *Paleomerus hamiltoni* er funne i underkambriske lag på Kinnekulle i Sverige.

Kjelder
-------


* «Aglaspidida», *Store norske leksikon*, 25. september 2013, henta 17. juli 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Aglaspidida**
**Bruce Botnick** (fødd i 1945) er ein USA-amerikansk lydteknikar og plateprodusent, mest kjend for arbeidet sitt med The Doors, The Beach Boys og Love.

Botnick var lydteknikar på dei to første albuma til Love, og medprodusent på det tredje, *Forever Changes*. 
Han var lydteknikar på studioinnspelingane til The Doors. I 1970 tok han over produksjonen av albumet deira, *L.A. Woman*, det siste med songaren Jim Morrison. Han var òg lydteknikar på minst to av albuma til Lonnie Mack seint i 1960-åra for Elektra.

Botnick har òg arbeidd som assisterande lydteknikar på The Rolling Stones-albumet *Let It Bleed*. Han produserte seinare dei to første albuma til Eddie Money, *Eddie Money* i 1977 og *Life for the Taking* i 1978. Botnick produsert to album for rockegruppa til Paul Collins, The Beat. Han var òg medprodusent på Kenny Loggins-albumet *High Adventure* i 1982.

Bruce Botnick har lenge samarbeidd med filmkomponisten Jerry Goldsmith og miksa musikk for filmane hans. Botnick møte først Goldsmith i 1979 for *Star Trek: The Motion Picture* og dei arbeidde på dei fleste filmprosjekta til Goldsmith etter dette, over hundre, frå 1980-åra og fram til Goldsmith døydde i 2004.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bruce Botnick» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mai 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Love's «Forever Changes» Finally Gets Long Deserved First Class Vinyl Reissue». *Analog Planet*. 26. desember 2012.
2. ↑  staff, Goldmine (4. juni 2012). «Robby Krieger reopens the door to the ‘L.A. Woman’ sessions». Arkivert frå originalen 2. juni 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Brudgommen**, *novelle fra svartedauens tid* er ein roman skriven av Ingeborg Refling Hagen, utgjeven første gong i 1927 på Aschehoug. Ei illustrert utgåve vart utgjeven i 1966 med teikningar av Olav Bjørgum.

Handling
--------

Forteljinga følgjer ungjenta Elise Hadstad, som drøymer om å få møte Erik Ekset, spelemannen frå Vestbygda. Ho har aldri møtt han, men drøymer di meir om han. Ho møter han første og siste gong under jonsokdansen på Hellerudstranda, der han lover å møte ho att, ved «vestre leet». Men på same tid som dette møtet, kjem pestepidemien til bygda, og alle på stranda rømmer sin veg i redsle då ein «mager gråblakk hest» kjem til stranda med ein sottedaud kar i ei vogn bak seg. Frå denne eine spreier sjukdomen seg. I eit storbryllaup på Kvålstad snart etter, slår pesta til for alvor, og brudgommen og spelemannen døyr. Elise får bod om dette gjennom ei husmannsjente som og fører sjukdomen til gards. Bror hennar og oldemor hennar døyr, medan Elise sjølv kjenner at ho blir «vigd» til spelemannen av underjordsfolket. Snart etter reiser ho ut etter hjelp, men røyner at det ikkje er hjelp å finne.

Ute i skogen møter ho så brura Alis frå Kvålstad, som går med krona på og nektar å ta ho av, og den unge mora Asgjerd frå Kveset som har mist mannen sin. Alle reiser til stranda for å finne "sundmannen" som skal ta dei daude over til kyrkjegarden. Elise kjem over til sist, og leiter mellom gravene til ho endeleg døyr der.

Diktverket inspirerte til musikk
--------------------------------

Orkesterverket Brudgommen, skrive av Eivind Groven, var ferdig i 1932 og urframført i 1933. Dette verket vart utgjeve på LP-plate i 1964 under leiing av Øivind Fjeldstad. Verket er for kor, orkester og fire solistar.

Kjelder
-------

Litteratur
----------

* Hagen, Ingeborg Refling 1927: Brudgommen : en novelle fra svartedauens tid. Oslo, Aschehoug

* Kraugerud, Alfhild 1951: Dikteriske virkemidler hos Ingeborg Refling Hagen, Oslo, Aschehoug

* [Groven, Eivind, ved Aslaug Groven Michaelsen] 1971. «Eivind Groven fortel». I: Fjalestad, Olav red. Eivind Groven : Heiderskrift til 70-årsdagen 8. oktober 1971. Oslo, Noregs boklag, 17–89

* Kydland, Anne Jorunn 1980. Om musikk av Eivind Groven inspirert av Refling Hagens diktning. I: Gundersen, Svein red. Av skalden fikk vi landet : festskrift til Ingeborg Refling Hagen på hennes 85-årsdag 19. des. Tangen, Suttung forlag, 218–52

* Partitur til Grovens musikk Brudgommen. Tilgjengelig i manuskript på Nasjonalbibliotektet

* Dalaker, Ingrid Loe, Anne Jorunn Kydland & Dagmara Łopatowska-Romsvik red. 2013. «East of noise», Eivind Groven : Composer, ethnomusicologist, researcher. Trondheim/Oslo, Akademika

.
Frå Nattjazz 2017: EGO med Thomas T. Dahl, Einar Sogstad, Anders Bitustøyl, Audun Humberset og Øyvind Skarbø
**Nattjazz** i Bergen er ein av dei største og mest vitja jazzfestivalane i Noreg. Festivalen går føre seg i slutten av mai kvart år, samstundes med Festspillene i Bergen. Programmet er gjerne allsidig, og kan femne om alt frå tradisjonell jazz til det som kan karakteriserast som moderne jazz i brytninga mellom jazz, rock, elektronika og folkemusikk. I jazztradisjonen er det særleg bebop, hard bop, jazz rock og funk som vert presentert. I tillegg til vert det halde eit sterkt fokus på norsk og europeisk frijazz.

Natttjazz vart arrangert for fyrste gong i 1972, og har frå 1993 har hatt tilhald på USF Verftet. Tidlegare vart Håndverkeren (no nedlagt) og deretter Studentsenteret på Universitetet nytta.

På USF Verftet er normalt tre lokale i bruk, og publikum kjøper billett til huset, ikkje til dei einskilde konsertane. Det er vanlegvis fleire artistar på kvar scene i løpet av ein kveld. Dei tre lokala, Røkeriet med plass til 1250 tilhøyrarar, Sardinen med plass til 400-500 og Studio USF med plass til 140-200, har òg servering. Namna Røkeriet og Sardinen syner til at USF Verftet er ein tidlegare hermetikkfabrikk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Nattjazz om Nattjazz[*daud lenkje*]
|  |
| --- |
| **Nattsvermarugle** |
| Nattsvermarugle i Warkworth, New ZealandFoto: Mediawiki-brukar:AvicedNattsvermarugle i Warkworth, New ZealandFoto: Mediawiki-brukar:Aviced |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Ugler Strigiformes |
| **Familie:** | Uglefamilien Strigidae |
| **Slekt:** | *Ninox* |
| **Art:** | **Nattsvermarugle** *N. novaeseelandiae* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ninox novaeseelandiae***Gmelin, 1788 |

**Nattsvermarugle** (*Ninox novaeseelandiae*) er funnen over heile New Zealand, Tasmania, over det meste av fastlandet av Australia og i Timor, sørlege Ny-Guinea og nærliggjande øyar. Denne fuglearten er den minste ugla i Australia og er kontinentet sin mest utbreidde og vanlege ugleart.

Skildring
---------

Nattsvermarugla er litt større enn ei perleugle, om lag 29 centimeter og 175 gram. Ho er mørkebrun med gulbrune flekker.

Denne arten lever i dei fleste habitat med tre, alt frå djupe tropiske skogar til i utkanten av tørre soner, landbruksområde, alpine grassletter og tettstader, men er mest vanleg i temperert skog. Dei er vanlegvis sett einskildvis, i par eller i små familiegrupper av eit vakse par og opp til tre ungfuglar.

Hovudsakleg er dei nattaktive, nokre gonger òg aktive i grålysninga og skumringa. Den viktigaste jakttida er kveldar og morgonar, med korte innslag av aktivitet gjennom heile natta. På mørke netter kviler dei ofte nokre midnattstimar, og særleg viss vêret er dårleg, då jaktar dei i dagslys i staden.

Sjølv om den viktigaste jaktteknikken deira er å sitje stille i eit tre, lokalisere byttet og så åtake, er dei òg smidige fuglar som med ei snøgg, hønsehaukliknande flukt har evna til å manøvrere snøgt og forfølgje byttet i lufta. Nattsvermarugler tek nesten alle byttedyr i passande storleik, spesielt store insekt som møll, grashopper og på New Zealand, wetaer. Dei tek òg småfuglar og små pattedyr. 

Storleiken av bestanden er ikkje kjend, han blir ikkje rekna som trua, og er stabil. To underartar, på Lord Howe-øya og Norfolkøya høvesvis, er begge utrydda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Southern Boobook» frå Wikipedia på engelsk, den 7. oktober 2012.*

### Referansar

1. ↑  Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
2. ↑  BirdLife International (2012) Species factsheet: *Ninox novaeseelandiae*. Henta frå  den 7. oktober 2012
3. ↑  The Action Plan for Australian Birds 2000 List of Extinct, Threatened and Near Threatened Australian birds Department of Sustainability, Environment, Water, Population and Communities. Henta 7. oktober 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nattsvermarugle**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* ITIS

 |
**Naturgassfelt** eller berre *gassfelt* er ei nemning på eit naturleg danna petroleumsreservoar av rikgass. Rikgass er eit omgrep som vert nytta om naturgass som ikkje har vorte prosessert. Rikgass og naturgass er båe ein type petroleum. Førekomstene i berggrunnen har oppstått gjennom at organiske material har vore isolerte over lang tid. Slik har det kunna gå føre seg ei nedbryting utan tilgang på luft, ei anaerob nedbryting. Dei same prosessane har gått føre seg i eit oljefelt. I praksis finn ein varierande mengder naturgass, naturgasskondensat og råolje saman. Om det vert teke eit val om å leggja mest vekt på utvinng av naturgass, vert feltet kalla eit naturgassfelt. På mange oljefelt vert naturgassen brend ved oljeplattformen, såkalla fakling av naturgass. Ved slike høve er det ikkje etablert ei transportløysing for naturgassen. 

Ut frå eit forvaltings- og styresmaktsperspektiv har ein å gjera med eit naturgassfelt fyrst når ein petroleumsførekomst med i all hovudsak naturgass er erklært drivverdig. Eigarane av rettar til feltet har då teke ei avgjerd om utbygging, og styresmaktene har godkjend ein plan for utbygging og drift (PUD).

Nokre naturgassfelt
-------------------

* Friggfeltet - i Nordsjøen dels på britisk og dels på norsk kontinentalsokkel
* Ormen Lange-feltet - i Norskehavet
* Snøhvitfeltet - i Barentshavet
* Shtokmanfeltet - i Russland sin del av Barentshavet

### Sjå òg

* Oljefelt

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
|  |
| --- |
| ***«Friends»***  Singel av The Beach Boysfrå albumet *Friends* |
|  |
| **Utgjeve** | 8. april 1968 |
| **Innspelt** | mars 1968 |
| **Sjanger** | psykedelisk pop |
| **Lengd** | 2:30 |
| **Selskap** | Capitol |
| Låtskrivar(ar) | Brian Wilson, Carl Wilson, Dennis Wilson, Al Jardine |
| **Produsent** | The Beach Boys |
|
| The Beach Boys-kronologi |
| «Darlin'»(1967) | *«Friends»* | «Do It Again»(1968)
 
 |

«**Friends**» er ein song skriven av Brian Wilson, Carl Wilson, Dennis Wilson og Al Jardine for det amerikanske popbandet The Beach Boys. Han vart gjeven ut i 1968 på albumet deira *Friends*. Han vart òg gjeven ut som singel med «Little Bird» som B-side. Singelen nådde 47. plass i USA og 25. plass i Storbritannia. Songen vart spelt inn i mars 1968. 

Solovokal er ved Carl Wilson. 

«Friends» er skriven i valsetakt og har i følgje biografen Peter Reum vorte nytta på Berklee College of Music for å lære studentane korleis ein kan skrive i 3/4-takt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Friends (Beach Boys song)» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2009.*
Kart over Mahadjanapada-rika i India.

**Mahadjanapada** (sanskrit महाजनपद, *mahājanapada*, 'stort land') er ei nemning for fleire større rike som fanst i Nord-India mellom 500- og 200-talet f.Kr. ein grunnleggjande periode i indisk historie. Samtidige buddhistiske tekstar nemnar 16 slike rike. Nokre av desse er også kjende frå vediske tekstar — dette gjeld Gandhara, Kambodja, Kuru/Pantsjala, Matsya, Kashi og Kosjala. Resten av rika — Avanti, Asjvaka, Sjurasena, Vatsa, Tsjedi, Malla, Vridji, Magadha og Anga — var nye statsdanningar. Desse var delvis danna av eldre statar og delvis av nye landområde i aust som byrja bli meir viktige.

Mahadjanapada-rika var anten monarki eller styrt som ein slags republikkar eller oligarki, danna som høvdingdøme av ein eller fleire klanar. Det fanst også ei rekkje mindre statar med liknande styresett, som Koliya-, Moriya-, Jnatrika-, Sjakya- og Littsjavi-statane. Sistnemnde fekk etterkvart svært mykje makt.

Institusjonsdanninga og den sosiale lagdelinga i denne perioden tyder på eit stabilt, landbruksbasert samfunn. I Mahadjanapada-tida blei det utvikla to ulike skriftystem, *brahmi* og *kharoshti*, som blei forløparane til ei rekkje moderne indiske skriftsystem. Ein byrja også ta i bruk myntar av kopar og sølv.

Fleire byar voks til under Mahadjanapada-tida, som storbyar, marknadsbyar og busetnader med bymur. Det blei også utvikla ei rekkje laug (*shreni*). Nokre av desse blei etterkvart til kastar.

Det fanst fleire ulike religiøse strøymingar i denne tida, typisk i mindre sekter som ajivika og carvaka. To sekter blei etterkvart til eigne religionar, buddhismen grunnlagd av Gautama Buddha, og djainismen, grunnlagd av Mahavira. Begge religionane stilte spørsmål ved dei gamle vediske normene. Dei preika begge ikkje-vald og motstand mot dyreofringar. Dei hadde system med omvandrande munkar og kloster, og gav kvinner moglegheit til å delta i desse systema.

Tekstar
-------

Buddhistteksten *Anguttara Nikaya* nemner dei seksten Mahadjanapada-rika fleire gonger. *Digha Nikaya* nemner tolv av dei, men utelèt fire av dei (Assaka, Avanti, Gandhara og Kamboja). *Tsjulla-Niddesa* nemner også Kalinga og Yona, medan ho utelèt Gandhara. Djainteksten *Bhagavati Sutra* har eit anna religiøst og geografisk fokus, og nemner desse Mahadjanapada-rika: Anga, Banga (Vanga), Magadha, Malaya, Malavaka, Accha, Vaccha, Kochcha, Padha, Ladha (Lata), Bajji (Vajji), Moli (Malla), Kasi, Kosala, Avaha og Sambhuttara. 

Panini skreiv sanskritgrammatikken sin i denne perioden, medan Yaska skreiv det etymologiske verket *Nirukta*. Talemåla i Mahadjanapada-rika var stort sett prakritspråk.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

1. ↑  Anguttara Nikaya I. p 213; IV. pp 252, 256, 261. Oppgjeve i Engelsk Wikipedia.
2. ↑  Digha Nikaya, Vol II, p 200. Oppgjeve i Engelsk Wikipedia.

* «India», *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica, 2011.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Mahajanapada» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2013.*
Koordinatar: 23°30′12.96″N 40°51′34.92″E﻿

**Mahd adh Dhahab**, òg kjend som **Gullvogga**, er det største gullgruveområde på Den arabiske halvøya. Det ligg i Al Madinah-provinsen i Hejaz-regionen i Saudi-Arabia.

Det vart først grave ut gull i Arabia kring 3000 fvt. Den andre gullgravarperioden var under dei islamske abbasidane mellom 750 og 1258 evt. Den siste gullgravarperioden byrja av Saudi Mining Syndicate i 1936 ved hjelp av både dagbrot og underjordiske gruver i Mahd adh Dhahab. Det saudiarabiske generaldirektoratet for mineralressursar utførte vidare leiting etter gull i 1970-åra, etter dei nye vilkåra for vekslingskursen mellom amerikanske dollar og gull i 1971, då verdien på metallet auka. Gullgruvedrifta vert i dag utført av Maaden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mahd adh Dhahab» frå Wikipedia på engelsk, den 19. desember 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Mahdha** eller **Wilayat Mahdha** er ein omansk eksklave i Dei sameinte arabiske emirata. Det grensar til emirata Sharjah, Ajman og Dubai. Ein måtte tidlegare passere gjennom Madha for å nå Ajmani-eksklaven Masfut, i tillegg til Dubai-eksklaven Hatta, ein populær turiststad med hotell, ein statleg museumslandsby og den kjende Hatta-vegen. Her ligg Rawdah og han vert styrt frå Buraimi. Området var tradisjonelt heimstaden til Bani Ka'ab-stamma.

Tidlegare var det mogeleg å køyre rett inn i Madha, men no er det formelle inngang- og utgangsvegar, med krav om pass eller emiratarbisk ID-kort for å sleppe over grensa.

Ein må òg passere gjennom Madha for å nå Hatta-grensa mellom Dei sameinte arabiske emirata og sjølve Oman. Dette er ein populær tur for utanlandske arbeidarar som treng å gjere ei «visumreise» for å fornye visumet sitt i Emirata. Eit turistvisum er gyldig i ein månad, men kan fornyast ved ein politistasjon i opp til tre månader, men då må ein forlate landet først.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Madha» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Heard-Bey, Frauke (1996). *From Trucial States to Dei sameinte arabiske emirata*. London: Longman. s. 30, 65. ISBN 0582277280.
2. ↑  «10 Top UAE Road Trips». *Time Out Abu Dhabi*. ITP. 9. november 2011. Henta 16. mars 2015.
3. ↑  «Hatta Oman Visa Run». *ExpatWoman*. MEDigital. Henta 16. mars 2015.
**Prøvelauslating** går ut på at ein person som er dømd til fengsel kan sleppe ut ifrå fengsel før straffa er sona heilt ferdig der.

Prøvelauslating i Noreg
-----------------------

Prøvelauslating vart prøvd i Noreg for første gong i 1900.

Kriminalomsorga *skal ikkje* beslutte prøvelauslating om omstenda etter ei totalvurdering ikkje gjer ei lauslating tilrådeleg. Det skal særleg leggjast vekt på korleis den dømde ter seg under gjennomføring av straffa, og om det er grunn til å tru at den dømde vil gjere *nye straffbare handlingar* i prøvetida.

Kriminalomsorga *kan* lauslate ein dømd person på prøve når personen, medrekna mogeleg varetektsfengsling, har gjennomført to tredelar av straffa og minst 60 dagar. Personar som er dømde i utlandet til fengsel i meir enn 21 år, og som er overførte til Noreg for å sone straffa si, kan prøvelauslatast etter å ha vore fengsla i meir enn 14 år.

Lauslating *kan* skje *før* to tredjedelar av straffa, men den dømde må ha *særleg gode grunner for det* og det er difor vanskeleg å få det.

Den som har vore utsett for brotsverk i straffesaka *kan* etter nærare reglar, varslast dersom prøvelauslating vert bestemt. 

Prøvetida sluttar på det tidspunktet fengselsstraffa ville vore ferdig sona.

Bryt den lauslatne vilkåra for lauslatinga, vil det få konsekvensar, mellom anna kan det tyde at retten bestemmer at resten av straffa skal sonast i fengsel. 

I Straffegjennomføringslova av 2001 §§42, 43 og 44 står nærare reglar for prøvelauslating.

Kjelder
-------

1. ↑  Lovdata

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kriminalomsorga om prøvelauslating

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Morten Solem** (fødd 5. august 1980 i Trondheim) er ein tidlegare norsk skihoppar. Han vart noregsmeister i normal bakke i 2001, elles vann han to sølvmedaljar og ein bronsemedalje i sesongane frå 2000 til 2002. Han var medlem av Trondhjems Skiklubb.

Karriere
--------

Solem slo gjennom i 2000, då han fekk bronse under NM i normal bakke. Sesongen etter debuterte han i verdscupen under opningsrennet i Kuopio i november månad. I verdscupen hamna han den sesongen eit stykke nede på resultatlistene, til liks med dei andre hopparane på det norske landslaget. Men han vann både gull og sølv i dei to NM-renna. Solems beste plassering i verdscupen kom i januar 2004, då han vart nummer sju i Liberec.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 2001: Nr 12 i Trondheim
* 2002: Nr 21 i Sapporo
* 2004: Nr 7 i Liberec
* 2005: Nr 8 i to renn i Sapporo
* 2006: Nr 12 i Sapporo
* 2007: Nr 8 i Zakopane

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2000: Bronsemedalje i normalbakken på Vang
* Ski-NM 2001: Gullmedalje i normalbakken i Sprova, sølvmedalje i storbakken i Trondheim
* Ski-NM 2002: Sølvmedalje i normalbakken i Høydalsmo
* Ski-NM 2003: Nr 4 i normalbakken på Lillehammer
* Ski-NM 2004: Nr 4 i storbakken i Oslo
* Ski-NM 2006: Nr 4 i storbakken i Oslo
* Ski-NM 2007: Nr 5 i normalbakken i Molde

Han la opp som aktiv skihoppar i 2007. Deretter var han assistenttrenar for det norske kombinertlandslaget fram til våren 2010.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Morten Solem i fis-ski.com
Ein prediksjon for solflekksyklus 24 (2008–2020) gjev eit utjamna solflekk-tal på maksimalt ca. 66 sommaren 2013. Gjeldande observasjonar gjer dette til den lågaste solflekksyklusen sidan registreringar starta på 1750-talet.
**Solmaksimum** er ein normalperiode med den største solaktiviteten i den 11-årige syklusen til sola. Under eit solmaksimum oppstår fleire solflekker og irradiansen til sola aukar med om lag 0,07 %. I gjennomsnitt tar solflekksyklusen om lag 11 år å gå frå eit solmaksimum til det neste, som er observert til å vara mellom 9 og 14 år.

Større solstormar går ofte føre seg under eit solmaksimum. Til dømes solstormen i 1859, som var den mest intense registrerte magnetiske stormen og er i stor grad rekna for å ha vorte forårsaka av ein solstorm av liknande proporsjonar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Solar maximum» frå Wikipedia på engelsk, den 28. desember 2022.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  C. D. Camp; K. K. Tung (2007). «Surface warming by the solar cycle as revealed by the composite mean difference projection» (PDF). *Geophysical Research Letters* **34** (14): L14703. Bibcode:2007GeoRL..3414703C. doi:10.1029/2007GL030207. Henta 20 January 2012.
2. ↑  «Monster radiation burst from Sun». *BBC News*. 14 May 2013. Henta 6. januar 2015.
Sollibotn kai Foto: Bjarne Thune

**Sollibotn** ligg utanfor Eivindvik i Gulen kommune i Vestland.

Båtruter
--------

Sollibotn har kai og er stoppestad for båtruter ut til øyene, til Dingja, innover Sognefjorden til mellom anna Balestrand, Leikanger og Sogndal, og nordover til Florø og Selje. Ruta Sløvåg-Furenes-Eivindvik har også endestopp i Sollibotn.

Nordsjøløypa
------------

Staden er òg eit av endepunkta for Nordsjøløypa som går mellom Flolid og Solllibotn.

Her finst også ei hyttegrend.

Veg Sollibotn–Dingja
--------------------

I 2007 fekk staden veg vidare til Dingja. Denne held fram vidare innover fjorden til Oppedal i tillegg til vegen via Eivindvik over Rutledalen. Fylkeskommunen løyvde 12 millionar og Gulen kommune 8 millionar. BKK hadde i 2001 ytt eit lån på 3.2 millionar. Resten av pengane vart samla inn mellom grunneigarar og andre lokalt.

11. mai 2007 fekk fylkesordførar Nils R. Sandal og ordførar Trude Brosvik saman med Leif Nyhammer æra av å opne fylkesvegen Sollibotn-Dingja.

Ulukke
------

Ei større ulukke, Sea Cat-ulukka hende 4. november 1991, då katamaranen «Sea Cat» frå Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane grunnstøytte ved Mjømna i Gulen. Båten hadde då like før reist frå Sollibotn og var på veg til Bergen.

Referansar
----------

1. ↑  Nordhordland: «Jubel for ny Dingja-veg»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ruteinformasjon
* Rutetider på Fjord1.no Arkivert 2010-11-12 ved Wayback Machine.
* Nordsjøløypa pdf
* Sollibotn Hyttegrend
Magnus Lagabøte, hovud i Stavanger domkyrkje
**Sættargjerda i Tunsberg** er ei nemning på ei avtale eller forlik inngått i Tunsberg i 1277 mellom kongemakta i Noreg ved Magnus Lagabøte og kyrkja. Kongen og erkebiskopen av Nidaros Jon Raude vart samde om ei grensedraging mellom den verdslege og den kyrkjelege styresmakta. Erkebiskopen av Nidaros meinte at kristenretten skulle forvaltast av kyrkja. Magnus Lagabøtes landslov la den lovgjevande makta til kongen. 

Mellom anna avstår begge partane frå å blanda seg inn i val hjå kvarandre, dvs. kongeval og bispeutnemningar. Kyrkja fekk medhald i at erkebispen skulle ha myntrett, domsrett, under dette bøtlegging, og kyrkja fekk innvilga skattefritak.

Sættargjerda, med si kongelege godkjenning av rettar, vert sett på som eit høgdepunkt for kyrkjeleg makt og sjølvstende i Noreg. Soleis har ho ein sentral plass i norsk historie. Kongen inngår her ei avtale på likefot med ei anna makt innan eige territorium og slik understrekar likestillinga mellom kongen og kyrkja. Dette var nytt i Noreg, men ikkje internasjonalt.

Då kong Magnus Lagabøte døydde i 1280, prøvde adelen i formyndarregjeringa til den 12 år gamle Eirik II Magnusson å gå tilbake på avtalen, mellom anna ved å konfiskera kyrkjegods. I striden landsforviste dei i 1287 erkebiskop Jon Raude og biskopane Andres av Oslo og Torfinn av Hamar. 

Etter to år med strid løyste dette seg ved at kongen nådde myndealderen på 14 år og avgjorde at avtalen skulle respekterast. Dette kom som ei kongeleg forordning og ikkje i form av ein traktat mellom likeverdige partar, som *sættargjerden*. Oppfatningane mellom historikarar er ulike, men nokre meiner sættargjerda ikkje vart avlyst i 1290, men vart ståande ved lag so lenge den katolske kyrkja rådde landet. Halvdan Koht har vore fremste talsmann for dette synet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sættargjerden i Tunsberg, 1277
* *Fra knyttneve til scepter Arkivert 2005-01-22 ved Wayback Machine.*. Makt- og demokratiutredningens rapportserie, ISSN 1501-3065
* Erkebiskop Jon Raude 1268 - 1282
**Sébastien Le Prestre, Seigneur de Vauban** og seinare **Marquis de Vauban**, ofte berre kalla **Vauban**, (15. mai 1633–30. mars 1707) var marskalk av Frankrike og den fremste militæringeniøren i si tid, kjend for å både byggje og bryte gjennom festningar. Han gav òg Ludvig XIV råd om korleis grensene til Frankrike kunne forsterkast og gjerast lettare å forsvare. Vauban kom med det radikale forslaget om å gje opp landområde som var for vanskelege å forsvare, for å danne ei sterkare, og mindre porøs grense mot nabolanda til Frankrike.

Han deltok i praktisk talt alle felttoga til Ludvig XIV av Frankrike og var med i rundt 140 slag i felt og 53 kringsetjingar. Han bygde 33 festningar og utbetra meir enn 300. Likevel batt han seg ikkje til noko fast system, men tok omsyn til terrenget i kvart enkelt tilfelle. Prinsippa hans for bastionfestningar har etter han døydde vorte samanfatta i tre ulike system. Vauban førte festningsstrid inn på nye område, men han deltok sjølv aldri i forsvaret av ei festning. Hovudprinsippa i festningstenkinga hans vart vidareførte i ei modifisert form heilt inn på 1800-talet.

Vauban var òg oppteke av økonomiske og statsfinansielle spurnader og kritiserte i anonyme skrifter det samtidige skattesystemet i Frankrike.

Eit utval av 12 av festningsanlegga hans vart i 2008 oppførte på verdsarvlista til UNESCO med namnet Vaubans festningar.

Festningsverk
-------------

Mellom 1667 og 1707 oppgraderte Vauban festningsverk i kring 300 byar, mellom andre Antibes (Fort Carré), Arras, Auxonne, Barraux, Bayonne, Belfort, Bergues, citadellen i Besançon, Bitche, Blaye, Briançon, Bouillon, Calais, Cambrai, Colmars-les-Alpes, Collioure, Douai, Entrevaux, Givet, Gravelines, Hendaye, Huningue, Joux, Kehl, Landau, Le Palais (Belle-Île), La Rochelle, Le Quesnoy, Lille, Lusignan, Le Perthus (Fort de Bellegarde), Luxembourg, Maastricht, Maubeuge, Metz, Mont-Dauphin, Mont-Louis, Montmédy, Namur, Neuf-Brisach, Perpignan, Plouezoc'h (Château du Taureau), Rocroi, Saarlouis, Saint-Jean-Pied-de-Port, Saint-Omer, Sedan, Toul, Valenciennes, Verdun, Villefranche-de-Conflent (by og Fort Liberia) og Ypres.

Han rettleia bygginga av 37 nye festninga og festningsverk i militærhamner, inkludert Ambleteuse, Brest, Dunkerque, Freiburg im Breisgau, Rochefort, Saint-Jean-de-Luz (Fort Socoa), Saint-Martin-de-Ré, Toulon, Wimereux, Le Portel og Cézembre.

* Neuf-Brisach, festningsby.Neuf-Brisach, festningsby.
* Festninga til Vauban i Huningue ved Rhinen.Festninga til Vauban i Huningue ved Rhinen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sébastien Le Prestre de Vauban**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vauban» frå Wikipedia på bokmål, den 17. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Alabastfigur av helgenen Katarina
**André Beauneveu** var ein bilethoggar, bokmålar og byggmeister, aktiv i Frankrike mot slutten av 1300-talet.

Liv og gjerning
---------------

Beauneveu vert fyrste gongen nemnd i året 1363, då han tok del i bygginga av ei kyrkje i Valenciennes, ein by som kanskje var fødestaden hans. Året etter vart han kalla til Paris av kong Karl V for å lage fleire kongelege gravminne ved Saint-Denis-klosteret.

Tidlegast i 1374 fekk Beauneveu oppdraget med å forme gravminnet over greven Ludvig II av Flandern, gravkapellet var då allereie bygt. I dag eksisterer berre ein alabastfigur av helgenen Katarina, av det som ein gong var eit omfattande biletverk.

Frå 1386 var Beauneveu i teneste hos hertugen av Berry, Jean de Valois. År 1388 vart han forflytta til Bourges, residensbyen til hertugen. Ved hoffet fekk Beauneveu posisjonen som meister for kunsten. Dermed vart det hans oppgåve å leie den kunstnariske utsmykkinga av interiøret på Mehun-sur-Yèvre-slottet. Samstundes leia han arbeidet med å forme glasmåleria og skulpturane i helgenkapellet i Bourges. Han laga i desse åra også eit framifrå illuminert bokverk som ber namnet *Psalteret til Jean de Berry*.

Truleg døydde han mellom 1400 og 1403.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «André Beauneveu» frå Wikipedia på tysk, den 14. desember 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BPN
* ULAN

 |
Namsos og Namsfjorden
**Namsfjorden** eller **Namsenfjorden** er ein fjord i Namsos og Flatanger kommunar i Trøndelag. Fjorden strekkjer seg 42 km søraustover og sørover til Sjøåsen i botn av fjorden Løgnin. Det meste av fjorden inn til Namsos ligg på sørvestsida av Otterøya.

Fjorden har innløp mellom Aurstøskjæret i vest og Knappholman i aust og går først langs kommunegrensa mellom Namsos og Flatanger. Grenda Innvorda ligg her på sørvestsida av fjorden. Ved Finnsneset på vestsida ligg grenda Sandmohamn og aust for Finnsneset ligg øya Altøya. Her går bukta Altbotnen 7 km austover forbi grenda Alte. Skorstad er ei anna grend som ligg på sørsida av bukta. 

Vidare innover i fjorden ligg Ospneset på vestsida. Her går Leirfjordvika sørover på vestsida av neset, medan Ledangsvalen ligg på søraustsida av neset ved grenda Ledang. Like sør for Ledgang ligg bygda Statland. Ved Statland vert fjorden òg langt breiare og Hoddøya ligg her midt i fjorden. Hoddøya har eit areal på 10,3 km². Sørvest for Hoddøya ligg Tøttdalbotnet og grenda Tøttdal. Nord for Hoddøya ligg bygda Skomsvoll. Fjorden held fram austover på austsida av Hoddøya. Her ligg fleire mindre øyar midt i fjorden, som Sundsøya, Skjerpøya, Yttergåsøya, Innergåsøya og Brannøya. Nord for Brannøya ligg Andsneset der sundet Lokaren går nordover på austsida av Otterøya. 

Sjølve Namsos ligg aust for Lokaren og her munnar elva Namsen ut i fjorden. Namsos ligg derimot i ein austleg arm av fjorden, og Namsfjorden held fram sørover frå austsida av Skjerpøya. Litt sørover i fjorden ligg Kjølsøya og her deler han seg i to. Fjordarmen Løgnin held fram sørvestover på vestsida av øya, medan Bangsundbotnet og Fjalbotnet går søraustover. Tettstaden Bangsund ligg ved Bangsundbotnet. 

Fv215 ligg på vestsida i den ytre delen av fjorden nord for Statland. På Otterøya ligg Fv466 og Riksveg 767 langs fjorden. I dei indre delane av fjorden rundt Namsos går Fylkesveg 17.

Koordinatar: 64°32′24.637″N 11°7′15.280″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Ny-Paradis
**Ny-Paradis** er ein veg på Paradis i Fana bydel i Bergen kommune. Han går sørover i ei sløyfe frå Statsminister Michelsens veg mot den smale bukta som vert kalla Dødehavet i Nordåsvatnet, før han snur nordover. Vegen er om lag 1 km lang. 

Namnet vart vedteke i 1947. I 1983 vart Krohns veg ein parsell av Ny-Paradis. Krohns veg var ein tidlegare blindveg som gjekk sørvestover frå Statsminister Michelsens veg mot Ny-Paradis. Dette vegnamnet vart òg vedteke i 1947. 

Området som Ny-Paradis går gjennom høyrer til garden Gamlehaugen.

Knutepunkt
----------

* Fv189 Statsminister Michelsens veg
* Sideveg nordover (50 m)
* Vegen delar seg i ei sløyve
* Gang- og sykkelveg Skolestien til Statsminister Michelsens veg
* Sideveg vestover (100 m) til andre sida av sløyfa i Ny-Paradis.
* Sideveg sørvestover (160 m)
* Sideveg vestover (200 m)
* Sideveg vestover (80 m)
* Avkjørsel Allébakken
* Slutt på sløyfa.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Nasjonal vegdatabank Arkivert 2010-11-11 ved Wayback Machine.
* Bergenskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.