recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Fantasy InLaiv** vart danna i år 2001, og går under tilnamnet "Laivforeningen fra Mørkeste Oslo". Foreininga vart fyrst danna med hovudfokus på å rekruttere nye laivarar i Oslo/Akershus, men tok til å arrangere Laiv, også kalla levande rollespel.

November 2003 heldt dei sin fyrste laiv, "Det Siste Gildet".
"Det Siste Gildet" var ein mini-laiv sett til deira sjølvkomponerte fantasy-verd, Stulaaria.
I juli 2005 heldt dei sin første storlaiv, "Stulaaria 1 - Bryllupet", som igjen vart det fyrste kapittelet i ei soge delt opp i tre storlaivar i gruppa sin regi.

Foreininga har også arrangert årlege mini-laivar; "Fantasy Inlaivs julebordlaiv".
Under denne tittelen laga dei sitt eige såpeoperaunivers i laiven "Kanapé, Arsenikk og Begjær". Dette universet vart brukt i spelet "Eksperimentet" året etter.
I 2007 heldt foreininga julebordslaiven "Fabler, Frender og Fiender", ei hyllest til Bill Willinghams teikneseriehefte Fables. Dei har også spela i ei verd med superheltar i laiven "S.O.S. - En super samling helter" i 2008. 

I september 2006 vart Fantasy InLaiv registrert i Brønnøysundregistra med organisasjonsnummer 890 315 852, og dei registrerte www.fantasyinlaiv.no. 

Fantasy InLaiv vart etter dette primært ei arrangørforeining.

Levande Rollespel haldne av Fantasy Inlaiv
------------------------------------------

1. Det Siste Gildet (nov. 2003)
2. Stulaaria 1 - Bryllupet (juli 2005)
3. Kanapé, Arsenikk og Begjær (julebordslaiven 2005)
4. Eksperimentet (julebordslaiven 2006)
5. Stulaaria 2: Lysets Barn (juli 2007)
6. Fabler, Frender og Fiender (julebordslaiven 2007)
7. S.O.S. - En super samling helter (julebordslaiven 2008)
8. Stulaaria 3: Gudenes sirkel (juli 2010)
9. Kanapé, Arsenikk og Begjær 2 - Nye tider (julebordslaiven 2010)

Fantasy Inlaiv sitt styre
-------------------------

Foreininga sine styremedlemmar er alle ansvarlege arrangørar av foreininga sine levande rollespel.

* Leiar Rolf Tommy Næss, Grunnleggar og hovudaktøren bak Stulaaria-verda.
* Økonomiansvarleg Martin Eckhoff Andresen, Vart med i 2003 og er foreininga sitt drivjern når det kjem til det organisatoriske.
* Praktisk ansvarleg Ann-Kristin Sigde, Vart med i 2003 og er ansvarleg for laivane måltida og liknande på laivane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fantasy InLaiv - Laivforeningen fra mørkeste Oslo
|  |
| --- |
| **Fanerozoikum***542 - 0 million år sidan* |
| Geologiske periodarsjå • diskuter • endre-4500 —–-4000 —–-3500 —–-3000 —–-2500 —–-2000 —–-1500 —–-1000 —–-500 —–0 —HadeikumArkeikumProtero-zoikumFanero-zoikumEoPaleoMesoNeoPaleoMesoNeoPaleoMesoKeno  Skala:Millionar år sidan |

**Fanerozoikum** er eonet som vi no er inne i og tidsperioden då det meste av dyrelivet har eksistert. Perioden dekkjer om lag dei siste 545 millionar åra og strekkjer seg tilbake til då dei første dyra med hardt ytre dukka opp. Namnet kjem frå gresk og tyder «synleg liv» og viser til dei mange organismane som dukka opp i den kambriske eksplosjonen. Tida før fanerozoikum vert ofte kalla prekambrium (i dag delt inn i hadeikum, arkeikum og proterozoikum). Den nøyaktige grensa mellom fanerozoikum og proterozoikum er noko usikker. På 1800-talet vart grensa sett til dei første talrike fossila av fleircella dyr dukka opp. Sidan 1950-talet har derimot fleire hundre taksa frå proterozoikum vorte identifisert. Dei fleste geologar og paleontologar set vanlegvis grensa mellom proterozoikum og fanerozoikum til den klassiske grensa då dei første trilobittane og archaeocyathane dukka opp, ved tida då dei første komplekse mattunnelane dukka opp, kalla *Trichophycus pedum*, eller då dei første gruppene av små, generelt ikkje-leddelte, pansra dyr kalla *småskjellfaunaen*. Dei tre grensene ligg eit par millionar år frå kvarandre. 

Under fanerozoikum auka det biologisk mangfaldet frå nær null til fleire tusen slekter.
Fanerozoikum er delt inn i tre geologiske æraer: paleozoikum, mesozoikum og kenozoikum. I eldre litteratur vert uttrykket fanerozoikum hovudsakleg nytta som for tidsperioden som paleontologar er interessert i, men denne bruken av uttrykket ser ut til å ha falle bort i moderne litteratur. 

Tidsspennet til fanerozoikum inneheld den raske utviklinga av mange dyrerekker, evolusjonen til desse rekkene til forskjellig utforming, dei første plantene på jordoverflata, utviklinga av komplekse planter, dei første fiskane, dei første landdyra og utviklinga av det moderne dyrelivet. I løpet av denne perioden har kontinenta flytta på seg og danna etter kvart superkontinentet Pangea, som så delte seg opp i dei noverande kontinenta.

Sjå òg
------

* Geologisk tidsskala
* Paleoklimatologi
* Platetektonikk

Bakgrunnsstoff
--------------
**Fanny Horn Birkeland**, tidlegare **Fanny Welle-Strand Horn**, (fødd 8. mars 1988) er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Oslo som vart verdsmeister i 4 x 6 km stafett under VM i skiskyting 2016 på heimearenaen Holmenkollen. Horn har elles vunne ein OL-medalje og to VM-medaljar, alle i bronse og i stafettar. Ho er medlem av Oslo Skiskytterlag. Sidan 2015 er ho gift med skiskyttaren Lars Helge Birkeland.

### Aktiv

Fanny Horn VM-debuterte i VM i skiskyting 2011 i Khanty-Mansijsk, der ho utan suksess deltok i fem tevlingar. Året etter fekk ho gå ein etappe i verdsmeisterskapen i tyske Ruhpolding, der dei norske kvinnene vann bronsemedaljen i 4 x 6 km stafett. Under vinterleikane 2014 i Sotsji tok ho ein ny bronsemedalje i 4 x 6 km stafett, som i 2012 med Tora Berger på ankerettappen.

I verdscupen i skiskyting vann Horn ein overraskande siger i 7,5 km sprint i Ruhpolding i januar 2015, den einaste gongen ho har vore mellom dei seks beste i eit verdscuprenn. Ho vann så si tredje internasjonale bronsemedalje i opningstevlinga mixstafett under VM i skiskyting 2015 i finske Kontiolahti. Som under OL 2014 gjekk ho på lag med Tiril Eckhoff, medan brørne Johannes T. og Tarjei Bø tok seg av dei siste etappane.

Under VM i skiskyting 2016 vart Birkeland nummer 19 på jaktstarten, hennar beste individuelle plassering i eit internasjonalt meisterskap. Fem dagar seinare gjekk ho den andre etappen for det norske laget som vann kvinnestafetten, dei andre på laget var Synnøve Solemdal, Tiril Eckhoff og Marte Olsbu.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Fanny Horn Birkeland» frå Wikipedia på tysk, den 11. mars 2016.*
Koordinatar: 61°30′57.9″N 7°54′25.5″E﻿

Fannaråkhytta (2065 m.o.h.)Foto: Ola Njå

**Fannaråkhytta** er ei turisthytte i Luster kommune i Vestland. Hytta ligg på toppen av Fannaråki, og er den høgst liggjande turisthytta i Noreg på 2065 m.o.h. Her er 32 sengeplassar og hytta er berre open frå siste helga i juni til siste i august/fyrste i september. Hytta er eigd av Den Norske Turistforening (DNT).

Fannaråkhytta består av to hytter, ein stall, utedo og proviantbu. Den fyrste hytta vart bygd i 1926 i samarbeid med Vervarslinga på Vestlandet. Ho hadde to rom, eitt av dei med to køyer for turistar. I åra 1933–34 bygde DNT ei eiga hytte samtidig som Vervarslinga utvida si hytte. Den gamle vêrstasjonen, som var bemanna året rundt fram til 1978, vert no brukt til overnatting, medan den opphavlege turistforeningshytta vert brukt til opphaldsrom og servering. I rekordåret 2008 hadde Fannaråkhytta 1800 overnattingar.

Kjelder
-------

* «Fannaråkhytta» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Fannaråkhytta Arkivert 2014-02-02 ved Wayback Machine.
**Ole Nikolai Ingebrigtsson Strømme** (23. februar 1876–17. februar 1936) var ein norsk lærar, gardbrukar, lensmann og politikar frå Sykkylven. Han var statsråd og sjef i Sosialdepartementet i Mowinckels tredje regjering.

Strømme var son til ein gardbrukar på matrikkelgarden Straume i Sykkylven. Etter mellomskuleeksamen i Volda i 1892, var han elev ved Stord seminar i tida 1893–95. Han var så lærar 1895-97 i Bremanger, og deretter folke- og framhaldsskulelærar i heimbygda Sykkylven fram til 1919. I 1907 kjøpte han eit småbruk på matrikkelgarden Straumgjerde i Sykkylven, og dreiv dette sidan. Frå sommaren 1919 var han lensmann i Ørskog.

Stortingsperioden 1931-33 representerte Strømme partiet Venstre og Møre fylke på Stortinget, der han var sekretær i Justiskomiteen. Den 3. mars 1933 vart han utnemnd til sosialminister i ei regjering leidd av Johan Ludwig Mowinckel, ein posisjon han hadde til 28. oktober same året. Tingbolken 1934-36 var Strømme fyrste varamann frå Møre fylke, og møtte på Tinget ei veke i mars 1935 i staden for Peter Syltebø, og frå januar 1936 i staden for avdøde Martin J. Strand. Han vart då nokså omgåande sjuk og døydde i Oslo.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Ole N. Strømme NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lokalhistoriewiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Ole Olsen Lian** (fødd 10. november 1868 i Tønsberg, død 21. februar 1925 i Oslo) var ein norsk Arbeidarparti-politikar og formann for LO frå 1906 til han døydde. Det var medan Lian var leiar at LO vart ein masseorganisasjon.

Lian var fødd i Tønsberg og var utdanna typograf. Han vart først politisk engasjert i det anarkistiske miljøet rundt Kristofer Hansteen og Anarkistisk-Communistisk Gruppe «Libertas», men kom etter kvart i kontakt med både fagrørsla og Arbeidarpartiet. I 1905 vart han nestformann i LO og året etter vart han vald til formann. Lian var mellom dei kreftene i partiet og fagrørsla som brukte mykje tid og krefter på å kjempe ned Fagopposisjonen av 1911, og han var sterkt medverkande til at denne straumninga ikkje vann fleirtal i leiinga i LO, slik den gjorde i Arbeidarpartiet.

Ole O. Lian si grav på Vestre gravlund i Oslo
Han valde likevel å bli i partiet då mindretalet gjekk ut og danna Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, først og fremst fordi han ville halde arbeidarrørsla samla. Politisk var han framleis ein eksponent for høgrefløyen, noko som mellom anna medførte eit forsøk frå Komintern på å få han ekskludert. Etter kvart som motsetningane mellom Komintern og Tranmæl-fløyen tiltok i 1922-23 førte dette han inn i ein allianse med Tranmæl.

Ole Lian var nestformann i Arbeidarpartiet mellom 1912 og 1918 og stortingsrepresentant mellom 1916 og 1921.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ole O. Lian» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ole Olsen Lian: *Før de vældige vandmasser ind i turbinrør!*

| * v
* d
* e
LO-leiarar |
| --- |
| Hans G. Jensen (1899-1900)  • Dines Jensen (1900-01)  • Adolf Pedersen (1901-04)  • Joh. Johansen (1904-05)  • Adolf Pedersen (1905-06)  • Ole O. Lian (1906-25)  • Halvard Olsen (1925-34)  • Olav Hindahl (1934-39)  • Konrad Nordahl (1939-65)  • Parelius Mentsen (1965-69)  • Tor Aspengren (1969-77)  • Tor Halvorsen (1977-87)  • Leif Haraldseth (1987-89)  • Yngve Hågensen (1989-2001)  • Gerd-Liv Valla (2001-07)  • Roar Flåthen (2007-13)  • Gerd Kristiansen (2013-) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
Bergensgata i stroket Bjølsen i Sagene bydel.Foto: A-S. Ofrim

Sagene folkebad, bygd i år 1900, var viktig for å betre hygieniske tilhøva i si tid i ein bydel der dei fleste budde tett og trangt i små husvære Foto: Anders Beer Wilse / Oslo byarkiv

**Sagene bydel** eller **Bydel Sagene** er ein administrativ bydel i Oslo, namnsett etter eit av stroka i bydelen: Sagene. Den administrative bydelen dekkjer eit areal på på 3,1 km², og hadde i januar 2012 til saman 35 990 innbuarar.

Akerselva renn gjennom bydelen og gav i si tid kraft til fyrst å drive dei sagbruka som har gjeve stroket Sagene sitt namn, og frå midten av 18-hundretalet å drive og gje prosessvatn til ei mengd fabrikkar av ulike slag som kom i staden for sagbruka, og dessutan nokre møller. Bydelen har difor vore eit utprega industriområde med industriarbeidarbustader. Men frå siste halvdelen av 19-hundretalet og frametter har så godt som all industriverksemd vorte avvikla, og fabrikkbygningane har vorte teke i bruk til andre typer verksemder eller vorte rivne og erstatta med kontor- og bustadbygningar, slik at bydelen har endra karakter fullstendig. Langsetter Akerselva har det vorte opparbeid parkområde og vorte lagt turvegar.

Bydel Sagene
Bydelen hadde i åra 1988 - 2003 dobbeltnamnet Sagene-Torshov. Men under bydelsreformen i 2004, som reduserte talet på bydelar i Oslo ved å slå saman eller endre grensene for fleire av dei, fekk bydelen namnet Sagene. Bydelen Sagene dekkjer det same geografiske området som bydelen Sagene-Torshov, slik at det her berre er tale om ei forenkling av namnet. Forenkling av bydelsnamna ved mellom anna å få bort slike dobbeltnamn som Sagene-Torshov, St. Hanshaugen-Ullevål og liknande, var òg eit av føremåla med bydelsreformen.

Livet i Sagene-Torshov-området i den tida då dette var prega av industri og industriarbeidarar, ikkje minst kvinnelege industriarbeidarar, er skildra av forfattaren Oskar Braaten i romanar, skodespel og forteljingar. Oskar Braaten vart fødd og budde på Sagene.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sagene bydel**

* Internettsidene til Sagene Torshov Historielag. Arkivert 2009-01-25 ved Wayback Machine.
* Internettsidene til Bydel Sagene.
**Sergej Nikiforovitsj Vasilenko** (30. mars 1872–11. mars 1956) var ein russisk-sovjetisk komponist og musikkpedagog. Komposisjonane hans synte ein sterk hang mot mystisisme.

Vasilenko vart fødd i Moskva og studerte opphavleg jus ved Universitetet i Moskva. Deretter endra han retning og studerte ved Konservatoriet i Moskva frå 1896 til 1901 under Sergej Tanejev og Mikhail Ippolitov-Ivanov. Frå 1903 til 1904 var han dirigent i eit privat operahus i byen. I fleire år organiserte og dirigerte han dei historiske konsertane ved den russiske musikkforeininga. Han vart så professor ved Konservatoriet i Moskva, der han hadde mellom anna Aram Khatsjaturjan, Nikolaj Roslavets, Nikolaj Rakov og Aarre Merikanto som studentar. 

Som komponist produserte Vasilenko både operaer, koralmusikk og orkestermusikk. Han vart tildelt Ordenen av den raude fana, fekk tittelen «Velfortent kunstarbeidar», og i 1947 fekk han Stalinprisen. Sergej Vasilenko døydde i Moskva i 1956.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Sergey Vasilenko» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Sumapaz (fleirtyding).* 
Plassering og omriss av Sumapaz
**Sumapaz** er den 20. bydelen (*localidad*) i Bogotá, hovudstaden i Colombia. Det er den største av bydelane i Bogotá med flatevidda på 727,44 km2, og dannar eit smalt nord-sørareal, frå utkanten av det urbane området av byen i nord og sørover innanfor grensene til Cundinamarca-departementet mot grensene til Meta i aust og Huila lengst sør. Denne bydelen av Bogotá er landleg. Folkesetnaden var 5667 i 2007. Næringsvegar er jordbruk og husdyrhald.

Historie
--------

Området var eit viktig pilegrimsmål for muisca-urfolk i førkolumbisk tid, ettersom gudinna Bachue vart trudd å vere neddukka i Iguaque-innsjøen. Det vart oppdaga av Nicolás de Federman på leiting etter El Dorado på 1500-talet.

Sumapaz har vore scene for fleire bygdekonfliktar, inkludert dei i 1928 og 1946. *La Violencia* frå 1948 gav opphav til danninga av geriljagrupper enno til stades i Colombia. Ved byrjinga av 2000-talet, tok den colombianske hæren territorium frå geriljarørsler som ein del av ein anti-geriljastrategi til president Álvaro Uribe.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sumapaz» frå Wikipedia på engelsk, den 13. desember 2015.*
Sumbawa
**Sumbawa** er ei øy i Indonesia, som ligg midt inne mellom dei mindre Sundaøyane, aust for Lombok og vest for Flores. Sumbawa høyrer til provinsen Vest-Nusa Tenggara.

Sumbawa er 15 448 km² med eit folketal knappe 1,5 millionar. Øya er vulkansk og rik på fjell. Ho er for det mest dekt av regnskog, og har mange små og store bukter. Øya markerer grense mellom øyane i vest, som vart religions- og kulturpåverka av India, og områda i aust som vart mindre påverka.

### Historie

Fire fyrstedømme i det vestlege Sumbawa var underordna Majapahit-imperiet på det austlege Java. Sumbawas naturressursar førte til at øya jamleg vart invadert av framande styrkar; japanske, nederlandske, og makassarske. Nederlendarane var der første gongen i 1605, men fekk ikkje kontroll med Sumbawa før enn tidleg i det 20. hundreåret. Det balinesiske kongedømmet Gelgel styrte elles det vestlege Sumbawa i ein kort periode.

Folk på Sumbawa var kjende for si honning, sine hestar og for sappantreet som vart nytta til å lage raudfarge, og sandaltreet som vart brukt til lækjemiddel. Jorda vart halden for å vere svært produktiv kva gjeld jordbruk.

### Demografi

Islam vart innført via makassarane på Sulawesi.

Sumbawa har historisk hatt to talemålsgrupper som tala språk som var innbyrdes uforståelege. Gruppa på vestsida av øya snakkar Basa Samawa, som er mykje likt sasak-språket på Lombok; den andre gruppa i aust snakkar Nggahi Mbojo. Kongedømma i Sumbawa Besar og i Bima var i sentrum for stridane på Sumbawa. Dette skiljet av øya i to delar gjeld framleis. Sumbawa Besar og Bima er dei to største byane på øya, og er senter for åtskilde folkegrupper som har kvar sin del av øya. Det offisielle estimatet på folketalet var i 2005 1 219 590.

### Vulkanar

Sumbawa ligg på den vulkanske ryggen mot Stillehavet. Det er ei vulkansk øy, med 2 850 m høge Tambora (8°14’41"S, 117°59’35"E) som eksploderte i 1815, det mest øydeleggande vulkanutbrot i moderne tid, om lag fire gonger større 1883-utbrotet på Krakatau, målt i magma-massar. Utbrotet drap så mange som 72 000 menneske, og det knuste det vesle kongedømmet Tambora. Utbrotet slengde 100 kubikkilometer med oske opp i dei øvre delane av atmosfæren, noko som førte til at 1816 vart omtala som «året utan sommar».

Kjelder
-------

* Engelsk wikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
Røsslyngen kan dominere vegetasjonen i lyngheiområde
**Lynghei** er ein biotop med låg, treaktige vegetasjon, som lyng, som regel i næringsfattig, surt jordsmonn.

Lyngheilandskapet er eit kulturlandskap som før var utbredt langs kysten frå Lofoten i nord til Portugal i sør. Noko finst framleis, men landbruksomlegging og til dels turisme med hyttebygging har gjort at det berre er små flekkar igjen. Lyngheisenteret på Lygra i Hordaland er etablert for å ta vare på mest mogeleg av det gamle.

Lyngheier i Noreg
-----------------

I Noreg finn ein hovudsakleg lyngheier på Vestlandet og nordover langs kysten. Det består av grasbeite mellom knauser, med større og mindre område der lyngen veks. Fjellgrunnen er stort sett gneis og granitt, som gjev lite mineral til jorda. Jordsmonnet er tynt og vegetasjonen er prega av det, med hardføre vekster som nyttar lite næring og toler både periodar med regn og langvarig tørke.

Etter at geitehaldet byrja å gå ned, ser ein at einer trugar med å ta overhand. Sauen et mykje, men ikkje einerspirer. Både lyng og einer vart i gamle dagar haldne i sjakk ved at ein sette fyr på større område om våren før dei nye grasspirene var komne opp av jorda. Gjødslinga tok dyra seg av.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lyngheisenteret
**John Fonville** er ein USA-amerikansk fløytist og komponist. Fonville spesialiserer seg på utvida teknikkar på fløyte, særleg mikrotonalitet, og speler på instrumentet med fleire kvarttonar. Han har framført premiereverk av komponistane Ben Johnston, Salvatore Martirano, Joji Yuasa, Roger Reynolds, Hiroyuki Itoh og Paul Koonce. Han er medlem av the Tone Road Ramblers, the Eolus Quintet og UCSD Department of Music's Performance Lab. Han har skrive bøkene *Microtonal Fingerings for Flute* (1987), *A Pedagogical Approach to the Flute Etudes of Joachim Andersen* (1981) og «Ben Johnston's Extended Just Intonation- A Guide for Interpreters» (1991).

John Fonville har spelt for fleire artistar, mellom anna for Isaac Hayes på kjenningemelodien til filmen *Shaft*, «Theme from Shaft».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Fonville» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  "Kingma System Flutists[*daud lenkje*]", *BrannenFlutes.com*.
2. 1 2 3  "John Fonville[*daud lenkje*]", *Music.UCSD.edu*. Accessed September 05, 2014.
3. ↑  Cindy Ying Shiung (2007). *The Brannen-Cooper Kingma System Flute: A Resource Thesaurus of Multiphonic Production Capability*, p.3, 24, & 104. ISBN 9780549400455.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**John Fredriksen** (fødd 11. mai 1944) er ein norsk-kypriotisk skipsreiar og rikmann.

Tidsskriftet *Kapital* vurderte at John Fredriksen i 2012 var god for 69,7 milliardar kroner, noko som gjorde han til den rikakste nolevande personen fødd i Noreg og den rikaste personen på Kypros.

Fredriksen er oppvaksen på austkanten i Oslo. Han har tent mesteparten av si enorme formue som skipsreiar. Fredriksen kontrollerer i dag verdas største VLCC-flåte (Oljetankskip), gjennom tankreiarlaget Frontline Ltd og verdas største flåte av LNG-skip gjennom Golar LNG Ltd. Fredriksen er kjend for å vere veldig risikovilleg, og har vore nær konkurs ved fleire høver. Fredriksen har den siste trappa ned tankreiarverksemda og investert store delar av formua i andre selskap. Han er i dag storeigar i oppdrettsselskapa Pan Fish og Fjord Seafood. Fredriksen har også satsa stort på Riggmarknaden gjennom SeaDrill Ltd. I tillegg er han storaksjonær i tørrbulkreiarlaget Golden Ocean Group. Fredriksen har også investert ein del midlar i fotballklubben Vålerenga.

Fredriksen er i dag busett på Kypros, og driv verksemdene sine frå London, der han eig ein av byens mest verdifulle eigedommar.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kapitals 400 rikeste» Arkivert 2015-11-10 ved Wayback Machine. årleg liste frå tidsskriftet *Kapital* over dei 400 rikaste personane i Noreg eller med norsk tilknyting.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
*For den tsjekkiske komponisten Dvořák, sjå **Antonín Dvořák**.*

---

**Dvorak** er eit tastaturoppsett utvikla av August Dvorak og William Dealey på 1920- og 1930-talet. Det mest brukte Qwerty-oppsettet var laga 60 år tidlegare for å unngå at skrivemaskinane hang seg opp. Men Qwerty-oppsettet var ikkje særleg effektivt å skrive med, difor starta Dvorak og Dealey med sitt arbeid. Dei gjorde undersøkinger av det engelske språket slik at dei kunne lage eit meir effektivt tastaturoppsett; «Simplified keyboard», seinare omdøypt til «dvorak».

Ein treng ikkje flytte fingrane så mykje når ein bruker dvorak, naturlege fingerrørsler gjev rolegare og meir behageleg skriving i tillegg til at det går raskare. Ein kan skrive med fleire tastaturoppsett på same måte som ein kan snakke fleire språk.

Det norske dvorakoppsettet Arkivert 2006-08-05 ved Wayback Machine. har tatt det engelske og gjort plass til Æ, Ø og Å. Tastaturoppsettet er ikkje like godt tilpassa norsk som engelsk, men òg på norsk vil du oppleve at skrivinga, etter ein omstillingsperiode, går langt lettare enn med vanleg QWERTY.

Dvorak finst òg i variantar for ei hand. Det finst i høgrehandsutlegg og venstrehandsutlegg. Dette er praktisk om ein berre har ei hand tilgjengeleg, eller likar å ha høgre handa på musa eller kaffikoppen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Introducing the Dvorak-layout Arkivert 2006-12-30 ved Wayback Machine.
* Norsk Dvorak Arkivert 2006-08-05 ved Wayback Machine.
* iDvorak: Italian Dvorak layout Arkivert 2017-03-31 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 70°0′S 63°13′W﻿

**Mount Bailey** er eit fjell, 1445 moh, som ligg sør for Anthonybreen og 6 nautiske mil vest-sørvest for Lewis Point, på austkysten av Palmer Land i Antarktis. Det vart kartlagd i 1936–37 av eit hundesledelag frå British Graham Land Expedition under John Riddoch Rymill og vart kartlagd på ny i 1947 av eit felles sledelag som bestod av folk frå Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE), og Falklands Islands Dependencies Survey. Det vart namngjeve av Finn Rønne etter offiser Clay W. Bailey i U.S. Navy som var eit medlem på Byrd-ekspedisjonen, 1933–35, og gruppa ved West Base frå U.S. Antarctic Service, 1939–41, som assisterte med å finne ut kva krav ein måtte ha til radiosambandet under RARE.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bailey, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 17. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bailey, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Ingvar Henry Bakken** (22. juli 1920–27. juni 1982) var ein norsk politikar frå Øymark i Østfold. Han representerte Østfold fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1958 til han døydde i 1982.

Bakken var son til ein småbrukar og skogsarbeidar i Øymark. Til liks med far sin arbeidde han i skogen og var tømmerfløytar, og han tok også over småbruket. Frå 1953 var han i tillegg tømmermålar.

Bakken var ordførar i Øymark herad frå 1947 til 1963. Etter at Øymark vart ein del av nye Marker kommune, var han ordførar i storkommunen den fyrste fireårsbolken; 1964–67. Frå 1945 til han døydde hadde han ei mengd styreverv, både i offentleg og privat verksemd.

Etter å ha vore vararepresentant til Tinget i perioden 1954–57, hadde Bakken fast plass på Stortinget frå 1958 til han døydde i 1982. Dei fyrste fire sesjonane var han medlem i Skog-, vassdrags- og industrikomitéen, og dei neste fire i Kommunalkomitéen. Frå 1965 til -69 hadde han plass i Samferdslekomitéen, deretter var han med i Landbrukskomitéen i åtte sesjonar. Her var sekretær til mars 1971, etter at Trygve Bratteli samstindes tok over som regjeringssjef var Bakken nestformann i same komiteen. Perioden 1973-77 var han atter sekretær i Landbrukskomiteen, medan han i tida 1977-81 var formann i same. Hausten 1981 fekk han plass i Justiskomitéen og var medlem i den komiteen til han døydde i juni 1982.

Bakken var formann 1973-82 i Arbeidarpartiet sitt jordbruksutval og 1975-82 medlem i sentralstyret til partiet.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Ingvald Johannes Jaklin** (22. februar 1896–12. desember 1966) var ein norsk pressemann og politikar frå Lyngen. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i perioden 1950-61.

Jaklin var son til ein fiskar, og var sjølv fiskar frå 1910 til 1918. Frå 1919 arbeidde han som journalist og forretningsførar i avisa Nordlys, til han i 1925 tok til på ei førtiårig karriere som redaktør i avisa. Han var redaktør i Nordlys i tida 1924-40 og på ny 1945-65. Under verdskrigen var han 1944-45 utskriven kaptein/informasjonsoffiser i det norske reservepolitiet i Sverige.

Jaklin hadde lokale verv i AUF og Arbeidarpartiet i mellomkrigstida. Han var medlem av Tromsø bystyre og formannskap frå 1926 til 1963, ordførar 1946-53. Frå 1922 til 1946 var han også medlem av skulestyret i Tromsø.

Perioden 1945-49 var Jaklin vararepresentant til Stortinget frå kjøpstadene i Nordland, Troms og Finnmark. Han vart så vald til fast representant 1950-53 frå same bykrinsen, og seinare attvald to gongar, då frå valkrinsen Troms fylke. Dei to fyrste fireårsbolkane som tingmann sat han i Finans- og tollkomiteen og dei siste fire åra i Kommunalkomiteen, då han også var medlem av Lagtinget. Han var med i Arbeidarpartiet sitt landsstyre frå 1945 til 1953, og formann i Nord-Troms Arbeidarparti 1952-57.

Jaklin hadde ei rad styreverv. Han var formann i Tromsø lysverk 1932-40 og 1945-48, og styreformann i A/S Bardufoss kraftlag 1947-1966 og åra 1953-66 styremedlem i Noregs Bank si avdeling i Tromsø. Og etter verdskrigen vart han utnemnd til medlem i Forsvarskommisjonen av 1946.

I Tromsø er Ingvald Jaklins plass kalla opp etter han, og i 1999 vart ei byste av han avduka i same byen.

Kjelder
-------


* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Ingvald Åsmund Godal** (26. oktober 1934–28. januar 2019) var ein norsk sivilingeniør og Oslo-fødd politikar. Han var stortingsrepresentant frå 1985 til 2001, vald frå Telemark fylke for partiet Høgre.

Prestesonen Godal tok examen artium ved Hamar katedralskole i 1953 og sivilingeniøreksamen på bygglina ved Heriot-Watt University i Edinburgh i 1959. Seinare utdanna han seg vidare ved Noregs landbrukshøgskule og Forsvarets høgskole.

Etter å ha vore konstruktør i konsulentfirmaet Grønvold i Oslo i 1959-60, arbeidde Godal fram til 1965 som vegingeniør i Departementet for offentlige arbeid i Nord-Nigeria og som leiar av Norconsult A/S sitt Uganda-kontor til 1969. Deretter leia han eit års tid Det Lutherske Verdsforbundet sitt hjelpearbeid under Biafrakrigen. Frå 1971 til -82 dreiv han eige ingeniørfirma i Rauland i Telemark. Åra 1982-85 var han rådmann i Vinje kommune.

Godal engasjerte seg politisk i Senterpartiet og var formann i Oslo Senterparti 1969-71. I Korvald-regjeringa var han statssekretær i Miljøverndepartementet. Perioden 1976-79 var han ordførar i Vinje kommune, og 1979-81 formann i Telemark Senterparti. I 1983 braut han med Senterpartiet og melde seg inn i Høgre. Til stortingsvalet 1985 fekk han andreplassen på Telemark Høgre si valliste, og lukkast å kome inn på Tinget som sistemann frå fylket. Med tre attval representerte han Høgre på Stortinget til 2001. Dei fire fyrste tingsesjonane var han med i Engeri- og industrikomiteen, sidan fast i Forsvarskomiteen.

Goldal engasjerte seg elles med kraft og iver på ulike felt. Han var 1977-85 formann i Landssamanslutninga av Vasskraftkommunar, 1982-87 styreformann i Telemarksforsking, 1985-87 visepresident i Norges Forsvarsforening og 2002-07 leiar i Norsk støttekomité for Tsjetsjenia.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| **Porselenskrabbar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Krepsdyr Crustacea |
| **Klasse:** | Storkreps Malacostraca |
| **Orden:** | Tifotkreps Decapoda |
| **Underorden:** | Eggberereker Pleocyemata |
| **Infraorden:** | Anomurar Anomura |
| **Familie:** | **Porselenskrabbar** PorcellanidaeHaworth, 1825 |

**Porselenskrabbar** (*Porcellanidae*) er ei gruppe anumore krepsdyr som lever i temperert og varmt vatn langs kystar over heile verda. Dei er den anomuregruppa som liknar mest på krabbar, men kan skiljast frå desse på at dei har lange antenner og har fått redusert det femte beinparet sitt markant. Dette vert nytta til å reinska gjellekammeret. Porselenskrabbar skil seg frå trollhummarar og trollkrabbar ved å mangla pannehorn og piggar på skalet.

Porselenskrabbar er vanlegvis små, og oppnår sjeldan lengder over 2 cm. Namnet sitt har dei fått sidan dei er så «skjøre», det vil seie at dei har ein tendens til å fella lemmar når dei vert angripne. Denne taktikken lønner seg; ofte kan eit brote bein halda fram å røra seg lenge nok til at dyret kjem seg i tryggleik. Brotne lemmar veks ut att i løpet av eit par skalskifte.

Det er registrert 21 slekter porselenskrabbe. Arten *Pisidia longicornis* er relativt vanleg langs norskekysten.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Porselenskrabbar* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Porselenskrabbar* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *Porselenskrabbar* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Porselenskrabbar* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Porselenskrabbar* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *Porselenskrabbar* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Porselenskrabbar* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Porcellanidae* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Porcellanidae* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |
**Port Blair** er hovudstaden i det indiske forbundsterritoriet Andamanane og Nikobarane. Byen ligg på øya South Andaman, og har rundt 112 100 innbyggjarar.

Historie
--------

Britane byrja interessera seg for Andamanøyane i 1788. Det var då lord Cornwallis, dåverande generalguvernør for India, gav løytnant Archibald Blair og løytnant R.H. Colebrook frå den britiske marinen i oppdrag å kartleggja øyane og rapportera tilbake. Rapporten deira råda til kolonisering. Allereie året etter grunnla løytnant Blair det første britiske støttepunktet, som vart kalla Port Cornwallis. Seinare vart namnet endra til Port Blair. 

Chatham Island utanfor Port Blair

Samferdsle
----------

Det går ferjar mellom Port Blair og Kolkata, Chennai og Vishakhapatnam og til øyane rundt. Flyplassen i byen er Vire Savarkar lufthamn, med daglege avgangar til det indiske fastlandet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Port Blair» frå Wikipedia på bokmål, den 13. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 66°30′S 53°40′E﻿

**Napier Mountains** er ei gruppe av meir eller mindre enkeltståande fjelltoppar. Det høgaste fjellet er Mount Elkins på kring 2300 meter over havet. Denne fjellkjeda ligg i Enderby Land. 

Fjella ligg vest for Cape Boothby, Edward VIII Bay og Edward VIII isbrem og aust for Amundsen Bay. Napier Mountains ligg kring 64 km sør for Cape Batterbee og strekkjer seg 64 km frå nordvest til søraust frå Mount Codrington og omfattar òg Kjerringa og Young Nunataks.

Napier Mountains vart oppdaga i januar 1930 av British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE) under sir Douglas Mawson. Dei vart namngjevne av Mawson etter John Mellis Napier, ein høgsterettsdommar i Sør-Australia 1924–42. Fjellkjeda vart først vitja av ANARE i 1960.

Kjelder
-------

«Mount Elkins». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 1. mars 2013. 
 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Napier Mountains» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Omkring 1960 gjorde ein ny retning seg gjeldande innan arkeologien, i fyrste omgang i USA. Denne la meir vekt på bruk av antropologi og naturvitskaplege metodar, og vart kalla **prosessuell arkeologi** (Olsen 1997:44-46). I den prosessuelle arkeologien var det eit mål å produsere objektiv, testbar og verdifri kunnskap, og reiskapen som skulle bli bruka for å oppnå dette fann ein i den logiske positivismen. I følgje den logiske positivismen er det berre sansedata, altså data som me kan observere og måle, som kan brukast til vitskaplege studie (Olsen 1997:47). 

Ulikskapar i det arkeologiske materialet skyldtes mennesketilpassingar til ulike økonomiske og økologiske forhold (Olsen 1997:48-49). Funksjonalisme er eit anna stikkord for prosessualismen, i følgje den prosessuelle arkeologien sitt funksjonalistiske syn har meir eller mindre alle sider ved samfunnet ein praktisk funksjon. Antropologen Malinowski har gjennom si forsking vist at ulike samfunn sine skikkar og ritual har praktiske årsaker, sjølv om utøvarane ikkje sjølv er medvitne om desse (Olsen 1997:134-135). Dette var eit syn prosessuelle arkeologar meinte å kunne bruke på fortidige samfunn også.

Referansar
----------

Olsen, B. 1997. Fra ting til tekst Teoretiske perspektiv i arkeologisk forskning. Oslo
**Summer Institute of Linguistics**, eller **SIL International** (ofte referert til berre som **SIL**) er ein misjonsorganisasjon med hovudkvarter i Dallas i (USA), som har spesialisert seg på lingvistiske undersøkingar av ukjende språk.

I tillegg til misjonsverksemd og lingvistisk arbeid lagar SIL også dataprogram og typesnitt til hjelp for det lingvistiske arbeidet.

Organisasjonen er mest kjend for å publisere Ethnologue-katalogen, eit årleg oversyn og ei klassifisering av alle språka i verda. Databasen ligg føre i bokform, er søkbar via internett, og opererer med ein tre-bokstavkode for alle språka i verda, den såkalla SIL-koden, med raferanse til meir enn 6 500 språk.

I arbeidet med ISO 639-3 blir no Ethnologue-lista samanført med ISO 639-2 og andre kodingssystem til ein ny trebokstavsstandard som skal omfatte **alle** kjende levande, daude og kunstige språk. Prinsippet attom unifiseringa er å la språk som står i ISO 639-2 halde på den koden, men la språk som ikkje stå der få SIL-koden som ny ISO-kode. SIL er er oppnemnd som registreringsmyndigheit ('Registration Authority', ISO 639-3/RA) for det prosjektet.

Kritikk mot SIL
---------------

SIL har vorte kritiskert for to tilhøve: I klassifiseringa av språk og dialektar er det alltid vanskeleg å dra skiljet mellom språk og dialekt. SIL er kjend for å splitte heller enn å slå saman, slik at dei i mange tilfelle opererer med fleire språk enn andre kjelder. T.d. opererer SIL med fem italienske og tre svenske språk (dalmål, skånsk og svensk). 

SIL er også kritisert for å vere ein misjonsorganisasjon, dermed indirekte for kulturimperialisme, der målet med verksemda er å erstatte verdsbiletet og kulturen til urfolk rundt om i verda med det kristne verdsbiletet. På den andre sida er SIL også den organisasjonen i verda som har gjort mest for å bevare og styrke språkleg mangfald.

Kjelde
------

Den første delen av teksten vart omset frå nederlandsk Wikipedia.

Bakgrunnsstoff
--------------

* SIL International
* ISO 639-3/RA Home page
* Ethnologue og Ethnologues ISO 639-side
* Oversyn over programvare frå SIL

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NLA
* NKC

 |
**Theodorid** eller **Theoderik** var konge over vestgotarane frå 418 til 451. Han var son eller verson av Alarik.

Theodorid si tid som konge var uvanleg lang. Stundom vart visigotane kalla ut som bandsmenn for romarane, og slost mot andre germanske folk, mellom dei Vandalane i Spania. Men i 422 sytte kong Theodorid for at gotarhæren svikta romarane, og veik unna, slik at vandalane vann, utan at dette førte til noka endring i romersk politikk. Keisar Honorius døydde alt i 423.

Visigotane nytta høvet til nye herjetokt i Gallia, og omlægra Arles, som var hovudstaden i det romerske Gallia, med jamne mellomrom dei følgjande åra. Slik var visigotane i stadige trefningar med romarane som budde i Gallia, førte av Aëtius, som var Magister Militum der i dei åra.

Dette at gotarhæren årvisst drog ut, svekka dei på sikt, og mot slutten av 430-åra vart dei hardt trengde. Det kom til fredstingingar, og det var like før kong Theodorid mista makta i 439.

Trass i alle desse trettene stilte visigotane opp som bandsmenn for romarane att i Slaget på Katalaunarmarka i 451, mot Attila og Hunarane. Attåt visigotane, slost og frankar, britar, sarmatar, burgundar og saksar på romersk side, saman med ein alanarhær, som vart sette mellom dei andre fylkingane av di ingen heilt våga stole på alanane. Visigotane hadde kvia seg noko for å slost under Aëtius, sidan dei så lenge hadde kjempa mot han, men dei gjekk med i slaget etter godt diplomati.

*"Jordanes skriv: So førte då kong Teodorid ein uteljande her av vesegotar i striden. Heime lét han etter fire søner, Friderik og Evrik, Retemeris og Himnerit; han tok med seg til stridsfelagar berre dei eldste, Torismud og Teodorid. Ein gild her, ein trygg studnad, eit hugnadsamt fylgje å ha* deim *til hjelpesmenn, som ein fjågt gjeng beinast i fårane med! ...*

*Der fann kong Teodorid ein tidleg bane; han reid gjenom heren og eggja mennene, då vart han riven av hesten og vart nedtrødd av sine eigne; men andre segjer at han fall for spjutet åt Andag, ein av Ostrogotane, som då fylgde Attila... Då skilde vesegotane seg frå alanane og sette inn på hunehopen, og hadde so nær felt Attila"*.(Gotesoga, omsett av Sigmund Skard)

Theodorid åtte mange born: Thorismund, Theodorid, Friderik, Eurik, Retemer eller Ricimer, og Himnerit. Dei eldste sønene hans vart kongar i tur og orden etter einannan. Det store talet på søner og ingen klår arverekkje skapte trette mellom dei, noko ein òg såg seinare i frankarriket. Attåt hadde Theodorid ei rekkje døtrer, som han gifte bort til andre germanske hovdingar og fyrstar (og romerske stormenn).

### Theodorid i litteraturen

Skildringa av Theodorids fall er truleg bakgrunnen for skildringa av fallet til kong Théoden i boka Ringdrotten av J.R.R. Tolkien. Somme kjelder fortel òg at sonen Thorismund, den neste kongen, vart lyft på skjold av hærfolka sine, noko som er mint i teikneserien Asterix.

Kjelder
-------

* Jordanes: *Gotesoga*
* Herwig Wolfram: *The Goths*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC
* BNE

 |
**Fangeleirane i Lønsdalen og i Dypen** i Saltdal kommune i Nordland var nokre av fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen.

Nordlandsbanen blei provisorisk bygd over Saltfjellet til Lønsdal under den tyske okkupasjonen i 1940–1945, og tre fangeleirar blei oppretta på strekninga i denne perioden

Lønsdal-fangeleiren
-------------------

Fangeleiren på Lønsdal (i Lønsdalen) hadde utanlandske fangar, anten sovjetiske og/eller jugoslaviske fangar.

Eit minnesmerke, bygd av frigjevne fangar frå leiren for å minnast døde medfangar, ligg i Lønsdal. «Inskripsjonsplaten er borte,» skriv nettstaden Polarbanen ved sidan av eit bilete av støtta.

Like etter krigen vart eit hotell bygd på tomta til fangeleiren i Lønsdal.

Fangeleiren ved Lønsdalsbrua
----------------------------

Fangeleiren ved Lønsdalsbrua hadde 268 utanlandske fangar i mai 1945.

Dypen-fangeleiren
-----------------

Det finst ein teori om at fangeleiren i Dypen vart erstatta av fangeleiren Lønsdal.

«Dypen-fangeleiren» låg mellom «Lønsdal-fangeleiren» og dagens Europaveg 6 (eller E6).

Sjå òg
------

* Fangeleirane til okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen

Kjelder
-------

1. ↑  Sæther, O. 1975. Registrering av nyere tids kulturminner i Saltfjellet. Rapport, Nordland fylkeskommune. S. 7
2. 1 2  
Siw Elin Eidissen; Jostein Lorås (2014). «Dypen naturreservat i Lønsdal – biologiske verdier og samisk kulturarv» (PDF). *Blyttia* (72(4)).
3. ↑  «JUGOSLAVISK FANGELEIR PÅ SALTFJELLET.I MIDTEN F.V: KLARA ALBRIGTSEN, REIDAR BREDESN OG ANNA ARONSEN. - Nordlandsmuseet / DigitaltMuseum». SBT.F.1993/234-01.
4. ↑  «4. Saltdal». *Vi ofret våre liv*. Henta 25. april 2018.
5. ↑  Asbjørn Jaklin (25. februar 2015). «Utsultede fanger ble drevet til slavearbeid. NSB tiet om alt etter krigen». *Nordlys*.
***Dagbladet Politiken*** er ei dansk avis som kjem ut dagleg (kvardagar og sundagar) i København. Utgjevar er JP/Politikens Hus, ein fusjon frå 1. januar 2003 av selskapa *Politikens Hus* og dagsavisa *Morgenavisen Jyllands-Posten*. *Politiken* har hovudkontor i Politikens Hus på Rådhuspladsen i København.

*Politiken*, som er ei av dei største avisene i Danmark, har tradisjonelt vore det som i Danmark vert kalla socialliberal, det vil seie at avisa i sitt syn på samfunnsproblema har tradisjon for å halde seg til venstre for midten av den politiske høgre-venstreaksen. Slik skil *Politiken* seg markant frå dei to andre store landsdekkjane avisene i Danmark, *Berlingske Tidende* og *Jyllands-Posten*, som båe er partipolitisk uavhengige aviser på den høgre sida i det politiske spekteret.

Soge
----

Avisa vart skipa 1. oktober 1884 i København av Viggo Hørup, Edvard Brandes og Hermann Meyer Bing. Viggo Hørup og Edvard Brandes hadde vore redaktørar saman av avisa *Morgenbladet*, som var skipa i 1873 som det danske politiske partiet Venstres fyrste hovudstadsorgan. Men då skiparen av *Morgenbladet*, Christen Berg, meinte at Viggo Hørup og Edvard Brandes hadde for radikale haldningar, gav han dei avskil som redaktørar, og dei gjekk då saman om å skipe *Politiken* for å gå vidare med tankane og ideane frå samarbeidet i *Morgenbladet*. Hermann Meyer Bing, som òg var av same meining som Hørups og Brandes, gjekk inn med sin personlege formue for å finansiere drifta av avisa. Han var son av den eine grunnleggjaren av Bing & Grøndahls Porcelænsfabrik A/S, og hadde kapital til rådvelde.

I 1904 kom den seinare storavisa *Ekstra Bladet* som eit tillegg til *Politiken*, frå 1. januar 1905 som sjølvstendig avis, og i 1912 flytta dei inn i avishuset på Rådhuspladsen i København.

Frå byrjinga hadde *Politiken* hatt tilknyting til det politiske partiet Det Radikale Venstre, men denne tilknytinga gav avisa slepp på i 1970. Frå då av har *Politiken* vore ei avis som har halde seg til eit moderat venstreorienteret syn. Ved Folketingsrøystinga i 2005 oppmoda avisa på leiarplass folk til å røyste radikalt.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Politiken**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
Jean-Jacques Rousseau, *Discours sur l'oeconomie politique*, 1758
**Politisk økonomi** var den opphavlege termen for studiet av produksjon, handlingar som kjøp og sal, samt tilhøvet til lova og til styresmaktene. 

Termen vart brukt allereie på 1700-talet om studiet av økonomien til ein stat. Nokre politiske økonomar støtta arbeidsverditeorien. Blant dei mest kjende tilhengarane av denne teorien finn ein personar som John Locke, Adam Smith og Karl Marx). Deira utgangspunkt var at det var arbeidet som skapte grunnlaget for verdiane i samfunnet. Mange politiske økonomar var også opptekne av utviklinga innan teknologien, ei utvikling som gjekk stadig hurtigare og som fekk ei stadig viktigare rolle innan sosiale og økonomiske forhold. 

Seint på 1800-talet blei termen politisk økonomi erstatta av termen samfunnsøkonomi (på engelsk «economics»), ein term som blei brukt av dei som forsøkte å gje studiet av økonomi eit meir matematisk grunnlag. 

I dag blir termen *politisk økonomi* brukt om fleire ulike, men nærskylde tilnærmingar til studiet av økonomisk og politisk åtferd. Politisk økonomi tek mellom anna for seg samspelet mellom politikk og økonomi nasjonalt og internasjonalt. Modellar og metodar hentast frå både samfunnsøkonomi og statsvitskap. Politisk økonomi arbeider både med «økonomisk» åtferd i den politiske prosessen og med «politisk» åtferd i markedet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Abdomen avmerka i pattedyr og insekt.
**Buken** eller **abdomen** er den bakre eller nedre del av kroppshola til dyr. Hjå menneske viser det til området mellom brystkassen og bekkenbotnen, på leddyr viser det til bakkroppen som følgjer hovud- og brystdelane. I abdomen finn ein tarmkanalar og i dei fleste høve kjønnsorgan. Ein kan også omtala området som bukhola, omgjeven av bukveggen.

Det latinske ordet «abdomen» blir brukt i medisinsk fagspråk, som i «akutt abdomen», om akutte smerter i magen. 
Adjektivet «abdominal» tyder 'noko som har med buken å gjera'. *Abdominal respirasjon* er anding ved hjelp av bukmusklane og mellomgolvet. *Abdominalrefleks* er ein refleks der ein trekk saman bukmusklane når ein spiss gjenstand blir stroken over huda på abdomen. Eit *abdominalt svangerskap* er eit svangerskap der fosteret har festa seg i bukhola i staden for i livmora.

Sjå og
------

* Underliv

Kjelder
-------

1. ↑  «abdomen – zoologi». *Store norske leksikon* (på norsk). 7. februar 2019.
2. ↑  Holck, Per (26. september 2018). «buken». *Store medisinske leksikon* (på norsk).

* caplex.no
* Søk etter abdomen i *Store norske* og *Store medisinske leksikon*
* «buken» i Nynorskordboka.