recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Landsdel** er ein del av eit land som gjerne er like stor som eller større enn den største innanlandske administrasjonsinndelinga.

Landsdelar i Noreg
------------------

Noreg har fem landsdelar som er Nord-Noreg, Trøndelag, Vestlandet, Austlandet og Sørlandet. De fire siste reknast som landsdelar i Sør-Noreg. Øygruppa Svalbard og øya Jan Mayen, som òg er delar av Noreg, blir ikkje rekna til nokon landsdel, sidan dei norske landsdelane tradisjonelt sett berre er knytt til fastlandet. Namnet Sørlandet vart først nytta av forfattaren Vilhelm Krag i 1902. Før den tid vart området omtalt som Agder og rekna som ein del av landsdelen Vestlandet.
Det nye omgrepet Midt-Noreg har ikkje ei veldefinert geografisk avgrensing, men inkluderer oftast delar av Vestlandet og heile Trøndelag og i somme tilfelle òg tilgrensande område i Nord-Noreg og Austlandet.

Fylka er fordelt slik på landsdelane:


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Landsdel** | **Folkmengd (1.4 2008)** | **Areal (km²)** | **Tal på fylke** | **Fylke** |
| Nord-Noreg | 462 331 | 112 946 | 3 | Nordland, Troms og Finnmark |
| Trøndelag | 414 185 | 41 270 | 2 | Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag |
| Vestlandet | 1 232 590 | 58 552 | 4 | Rogaland, Hordaland, Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal |
| Sørlandet (Agder) | 273 230 | 16 435 | 2 | Aust-Agder og Vest-Agder |
| Austlandet | 2 371 612 | 94 578 | 8 | Østfold, Akershus, Oslo, Hedmark, Oppland, Buskerud, Vestfold og Telemark |
| Heile fastlandet | 4 753 948 | 323 781 | 19 |  |

Landsdelar i Sverige
--------------------

Sveriges tre landsdelar er Götaland (den søndre delen), Svealand (i midten) og Norrland (den nordlege delen).

Landskapa i Sverige er fordelt slik på landsdelane:

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Landsdel** | **Folkmengd (2005)** | **Areal (km²)** | **Tal på landskap** | **Landskap** |
| Götaland | 4 351 658 | 97 841 | 10 | Skåne, Blekinge, Halland, Småland, Öland, Gotland, Östergötland, Västergötland, Dalsland, Bohuslän |
| Svealand | 3 539 944 | 91 098 | 6 | Södermanland, Uppland, Västmanland, Närke, Värmland, Dalarna |
| Norrland | 1 156 150 | 261 292 | 9 | Gästrikland, Hälsingland, Härjedalen, Jämtland, Medelpad, Ångermanland, Västerbotten, Norrbotten, Lappland |
| Heile Sverige | 9 047 752 | 450 231 | 25 |  |

Referansar
----------

1. ↑  Folketalsendringar i følgje ssb.no

Sjå òg
------

* Distrikt i Noreg
Rothaargebirge i Tyskland
**Rothaargebirge** (òg kalla **Rotlagergebirge**) er ei låg fjellkjede i Nordrhein-Westfalen og Hessen i Tyskland..

Ein meiner at namnet ein gong må ha vore *Rod-Hard-Gebirge*, eller «nedhogd skog-fjella», sidan fjella ikkje har noko samanheng med fargen raud. (*rot* på tysk) eller «hår» (*Haar*).

Geografi
--------

Utsyn frå Kahler Asten, ein av dei høgaste toppane i fjellkjeda
Den djupe skogen Rothaargebirge med rike mineralførekomstar ligg hovudsakleg i Westfalen mellom Sauerland i nord, høglandet i nordaust, Wittgensteiner Land i søraust og Siegerland i sørvest. Berre dei søraustlege delane av fjellkjeda ligg i Hessen. Ho strekkjer seg frå Eder og Lenne frå *Kahler Asten* (841 m) sørvest for *Winterberger Hochfläche* og om lag 30 km mot sørvest. Ho er ein del brattare i vest enn i aust. 

Rothaargebirge utgjer mesteparten av Rothaargebirge naturpark.

### Elvar og vatn

Kjelda til Lahn
Nord i Rothaargebirge har fleire elvar sitt utspring, som Diemel, Lenne, Neger, Nuhne, Odeborn, Orke, Ruhr, Wenne og Wilde Aa. I sør har elvane Dill, Eder, Ferndorfbach, Ilse, Lahn og Sieg sitt utspring. 

Vasskiljet til elvane Rhinen og Weser. Lengst sørvest i Rothaargebirge ligg demningane Obernau og Breitenbach.

### Fjell

Av dei mest kjende fjella i Rothaargebirge finn ein:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Langenberg (843,1 m)
* Hegekopf (842,9 m)
* Kahler Asten (841 m)
* Clemensberg (838 m)
* Ettelsberg (837,7 m)
* Hopperkopf (831 m)
* Hunau (818 m)
 | * Ziegenhelle (816 m)
* Wallershöhe (812 m)
* Bremberg (809 m)
* Hillekopf (801 m)
* Hoppernkopf (801 m)
* Ruhrkopf (696 m)
* Sackpfeife (674 m)
 | * Dreiherrnstein (673 m)
* Milsenberg (670 m)
* Ederkopf (655 m)
* Giller (653 m)
* Kindelsberg (617,9 m)
 |

### Busetnadar

Av byar og landsbyar i Rothaargebirge finn ein: 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Bad Berleburg
* Bad Laasphe
* Biedenkopf
* Erndtebrück
* Hallenberg
 | * Hatzfeld
* Hilchenbach
* Kirchhundem
* Kreuztal
* Lennestadt
 | * Medebach
* Schmallenberg
* Winterberg
 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rothaargebirge» frå Wikipedia på tysk, den 4. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Området Rothaargebirge
* Rothaarsteig
* Waldskulpturenweg

Koordinatar: 51°05′N 8°15′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Anton Odin Eriksen** (9. juli 1865–18. november 1928) var ein norsk jurist frå Trondheim og Høgre-politikar.

Eriksen var son til ein underinspektør ved Trondhjems landsfængsel. Sjølv tok han studenteksamen ved katedralskulen i Trondheim 1884 og juridisk embetseksamen i 1890. Han var sorenskrivarfullmektig på Nordmøre 1890–95 og politifullmektig i heimbyen frå 1895 til 1911. Som politifullmektig var han tidvis konstituert fut i Strinda og Selbu samt byfogd og politimeister i Trondheim. Deretter var han statsadvokat i Nordlands amt 1911–13 og politiinspektør i Kristiania 1913–21. I 1921 vart han utnemnd til politimeister i Bergen.

Eriksen var medlem av Trondheim bystyre som konservativ representant for Edruelighetsvennenes parti 1901–07 og forlikskommissær i Trondheim 1907–11. Perioden 1910-12 representerte han valkrinsen Kalvskinnet og Levanger på Stortinget. Han vart vald til tingmann som kandidat for Høgre på ei fellesliste med Frisinna Venstre, og var medlem av Stortinget sin gasje- og pensjonskomité. Eriksen var også medlem av Den departementale komitéen av 1912 om den militære rettspleia.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Anton Odin Eriksen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Jean Frédéric Bazille** (6. desember 1841–28. november 1870) var ein fransk kunstmålar frå Montpellier. Han var ein av dei aller første impresjonistane, og er særleg kjend for en plein air-landskap og sine portrett.

Liv og gjerning
---------------

*Sjølvportrett*, ca. 1865-66
Bazille kom frå ein rik, protestantisk familie. Etter ynskje frå faren studerte han medisin frå 1860. I 1862 reiste han til Paris, der han byrja å måle. Han gjekk i hovudsak i lære hos Charles Gleyre. Elles møtte han Auguste Renoir, som han ei tid også delte atelier med. Og så vart han kjend med Claude Monet og Alfred Sisley, via desse målarane trefte han også Édouard Manet. Fleire av desse kunstnarane reiste i lag på turar til Fontainebleu og til Honfleur i Normandie. Der teikna og måla dei i friluft. Bazille ytte også økonomisk stønad til desse kunstnarvenene.

Bazille fekk første gongen utstilt bileta sine på salongen i 1866, men året etter vart dei nye arbeida hans avviste. I 1868 fekk atter han med eit bilete. Bazille måla ofte i det fri, der hovudinteressa var fargen i huda og i landskapet. *Familesamling* frå 1867, som i dag finst på Orsay-museet, er kanskje det mest kjende måleriet hans.

Frå august 1870 gjorde Bazille teneste i ei militæreining som deltok i den fransk-prøyssiske krigen. I slutten av november månad fall han ved Beaune-la-Rolande.

Bilder
------

* Réunion de famille, 'Familesamling', (1867). Musée d'Orsay i Paris.*Réunion de famille*, 'Familesamling', (1867). Musée d'Orsay i Paris.
* 'Ung jente i rosa kjole' (1864). Musée d'Orsay i Paris.'Ung jente i rosa kjole' (1864). Musée d'Orsay i Paris.
* La Toilette.*La Toilette*.
* 'Utsyn over byen'.'Utsyn over byen'.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Frédéric Bazille» frå Wikipedia på tysk, den 8. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| **d'Urville Island****Lokalt namn: Rangitoto Ki Te Tonga** |
| --- |
| D'Urville Island og Tasman Bay.D'Urville Island og Tasman Bay. |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Cooksundet |
| **Koordinatar** | 40°50′S 173°52′E﻿Koordinatar: 40°50′S 173°52′E﻿

 |
| **Areal** | 150 km² |
| **Lengd** | 35 km |
| **Breidd** | 10 km
 |
| **Høgaste punkt** | Takapōtaka / Attempt Hill (726 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | New Zealand New Zealand |
|
| Demografi |
| **Folketal** | 52 (2006)
 |

**d'Urville Island** er ei øy i Marlborough Sounds ved nordkysten til Sørøya på New Zealand. Ho har fått namn etter den freanske oppdagaren Jules Dumont d'Urville. Arealet er om lag 150 km², og ho er den åttande største øya på New Zealand, og har kring 52 permanent busette. Øya vert administrert under Marlborough District Council.

Geografi
--------

Øya har ei falda kystlinje, slik det ofte er tilfelle med øyer som er danna av framspring i ein nedsokken elvedal (ria). Ho strekkjer seg om kring 35 km nordaust/sørvest, og er litt over 10 km brei på det meste. Austkysten av øya er relativt jamn, om trent på midten ligg den vesle halvøya d'Urville Peninsula. Vestkysten er derimot kjenneteikna av tre større innløp: Port Hardy i nord, Greville Harbour i midten og Manuhakapakapa i sør. Talrike mindre øyer ligg utanfor kysten, den største av desse er Stephens Island, som ligg 3 km utanfor det nordlegaste punktet på d'Urville Island, Cape Stephens. Det høgaste punktet på øya, Takapōtaka / Attempt Hill, 726 moh. ligg nær midtpunktet, like aust for Greville Harbour. Dei fleste av innbyggjarane på øya bur nær austkysten, der dei er mest i ly, og der busetnadane Patuki og Mukahanga ligg nær nordspissen av øya.

Maorinamnet på øya er Rangitoto Ki Te Tonga. Dei lokale iwiane er Ngāti Koata og Ngāti Kuia.

### French Pass

Øya er skild frå Sørøya av det farlege sundet French Pass, kjent blant maoriar som Te Aumiti, som sjøen passerer gjennom med ein fart på opptil 8 knop ved kvart tidevatn. Fleire malstraumar ligg nær denne passasjen. D'Urville undersøkte sundet i fleire dagar i 1827, og skada skipet sitt då han segla gjennom.

Transport
---------

### Lufttrafikk

Ei lita flystripe, driven av Department of Conservation, ligg ved Moawhitu, nær Greville Harbour. Flyselskapet Pelorus Air har flygingar til d'Urville Island frå Picton, Wellington og Paraparaumu.

### Båttrafikk

Eit båtsamband med små ferjer vert drive av d'Urville Island Getaway mellom French Pass village og busetnaden Kapowai. Det er også båttaxi mellom d’Urville Island Wilderness Resort ved Catherine Cove og French Pass.

Sjå òg
------

* Øyer på New Zealand

Referansar
----------

1. ↑  Malcolm McKinnon (2015). «Marlborough places - Western Sounds». Henta 9. juni 2017.
2. 1 2  Gerard Hindmarsh (2006). «Discovering D'Urville». Heritage New Zealand. Arkivert frå originalen 11. mai 2011. Henta 10. juni 2017.
3. ↑  *Reed New Zealand atlas* (2004) Auckland: Reed Publishing. Map 61 ISBN 0790009528
4. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «D'Urville Island (New Zealand)» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* d'Urvilles Forgotten Island
Frygisk hue.
**Frygisk hue** er ei mjuk, kjegleforma topphue med framoverhengande topp og øyrelappar, som i antikken vart bruka av grekarane i Litleasia og stundom finst i antikke kunstverk. *Fridomshua* under den franske revolusjonen var ei slags frygisk hue, og ho har i moderne tid vore bruka av sjøfolk frå Napoli.

Byste av det franske nasjonalsymbolet Marianne med raud fridomshue. Foto: F Lamiot

Dei tre vismenn frå S.Apollinare Nuovo, Ravenna - framstilt med frygiske huver, kanskje for å markere at dei kom austfrå
Fridomshua, også kalla *jakobinarhua* (fransk: *bonnet rouge*, 'raud hue') vart under den store franske revolusjonen bruka mykje. Ho var laga av raudfarga ull, og ofte pynta med ein trefarga kokarde i raudt, kvitt og blått. Ifølgje tradisjonen kom hua på moten i Paris i 1792, då mytteridømde men no frisleppte galeislavar kom tilbake til byen. Hua vart eit fridomssymbol for dei mest radikale revolusjonsmennene, som bruka denne hua under politiske folkemøte og i dei politiske klubbane. Ved oppløpet i Paris 20. juni 1792 vart kong Ludvik 16. tvinga til å setje på seg ei slik fridomshue. Elles såg ein hua på stempel, segl og slikt noko. Men Robespierre, Danton og andre revolusjonsleiarar tok aldri hua på seg, og Robespierre fordømde bruken av ho. Etter 1794 vart det meir og meir slutt på å bruke hua.

Då raude topphuer faktisk vart forbydde av den nazistiske okkupasjonsmakta i Noreg under andre verdskrigen, var det truleg både fordi raud topphue er eit slags nasjonalt symbol i Noreg, men òg fordi ho er eit revolusjonært fridomssymbol sidan den store franske revolusjonen si tid.

Kjelder
-------

* I hovudsak svensk wikipedia, artiklane *Frygisk mössa* og *Frihetsmössa*.
Minnemyntar og -symbol frå jubelåra i 1950, 1975 og 2000.
Eit **heilagt år**, eller **jubelår**, er eit jubileumsår som ver markert kvart 25. år i Den katolske kyrkja. Skikken har opphav i gamaltestamentleg tradisjon. I Tredje mosebok 25, 9–11 vert det fortalt at kvart 50. år var vigd til Gud. Eit jubelår er byrjinga på ein 49-årssyklus. Årsaka er at Moselova føreskriv at kvart 7. år er eit sabbatsår (*sjmita*).

Historisk bakgrunn
------------------

I kristen tradisjon vart skikken innført i 1300 av pave Bonifatius VIII. Det heile tok til med eit rykte blant pilegrimane i Roma i 1299 om at alle som vitja Peterskyrkja neste år ville få full avlat. Paven meinte dette kunne vera ein god idé, og proklamerte at år 1300 skulle vera eit heilagt år. Han slo også fast at dette skulle skje kvart 100. år.

Nokre få år seinare kom det meldingar til Klemens VI om at dette var for sjeldan, ettersom mange ikkje ville få oppleva eit heilagt år i levetida si. Difor endra paven frekvensen til kvart 50. år. Han la også til Laterankyrkja og St. Paul utanfor murane til kyrkjene der ein kunne få avlat.

Omkring 1389 endra pave Urban VI frekvensen på nytt, av di ein såg at sjølv med 50 års mellomrom ville svært mange av dei som vart fødde rett etter eit heilagt år, døy før det neste. Det vart vedteke at ein skulle feira eit heilagt år kvart 33. år, eit tal som vart vald ut frå tradisjonen om at Jesus Kristus var 33 år gamal då han døydde. Bonifatius IX proklamerte at det neste heilage året skulle vera i 1390, og la til Santa Maria Maggiore. Han gav også eit spesielt løyve til somme kyrkjer utanfor Roma, slik at ein også kunne få avlat der.

Alt i 1400 kom det neste heilage året, på grunn av den store straumen av pilegrimar i høve hundreårsskiftet. Pave Martin V gjekk tilbake til ein frekvens på 33 år, rekna frå 1390. Det neste heilage året kom dermed i 1423.

I 1470 kom den siste frekvensendringa då pave Paul II endra det til kvart 25. år. Etterfylgjaren hans, Sixtus IV vedtok at det heilage året skal ta til den 24. desember kalenderåret før, og slutta 24. desember i det heilage året. Starten på året skulle markerast med at paven opnar den heilage porten i Peterskyrkja, medan kardinalar opnar portane i dei andre basilikaane i Roma. Det er også ei rekkje katedralar andre stader i verda som har heilage portar, slik at dei som ikkje kan reisa til Roma kan delta fullt ut i feiringa.

I dag
-----

I tillegg til dei ordinære heilage åra er det feira fleire ekstraordinære; det siste var eit Mariaår i 1987.

Det siste heilage året var i 2000, og det neste ordinære blir i 2025. Det er også forventa at det vil bli eit ekstraordinært heilagt år i 2033 på grunn av 2000-årsmarkeringa for den tradisjonelle dateringa av Kristi død og oppstode.

Kjelder
-------

* Artikkelen er omsett frå Bokmålswikipedia om Hellig år, henta inn 11. februar 2011.
**Casey J. FitzRandolph** (fødd 21. januar 1975) er ein USA-amerikansk tidlegare skeiseløpar frå Verona i Wisconsin. Han vann OL-gull på 500 meter under Vinter-OL 2002.

FitzRandolph vart tredjemann i sprint-VM 1997 på Hamar. Sjølv om han i 2001 tok bronsen på 500 i VM i enkeltløp, var det noko overraskande at han skulle vinne gullmedaljen på 500 meter i OL 2002 i Salt Lake City. Rett nok fall den største favoritten, kanadiaren Jeremy Wotherspoon, i sitt fyrste løp. Men då FitzRandolph etter to løp makta slå den japanske tittelforsvararen Hiroyasu Shimizu med tre hundredels sekund, var OL-triumfen eit faktum. Tidlegare i OL-sesongen kneip FitzRandolph sølvmedaljen i sprint-VM på Hamar. I åra fram til Vinter-OL 2006 i Torino var han jamnt i tetsjiktet i sprinttevlingane, utan å vinne medaljar. Han vart som beste nummer ni på 1000 m i Torino, medan han vart fjerdemann i sprint-VM 2006, før han så la opp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Casey FitzRandolph» frå Wikipedia på engelsk, den 27. november 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Casey FitzRandolph». olympedia.org. Henta 15. november 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
Mjølkebil.
**Mjølkebil** er ein tankbil som vert nytta til å transportera mjølk frå produsentane til meieriet. Moderne mjølkebilar har spesialbygde tankar i rustfritt stål, og er utstyrte med pumpe for å pumpa mjølka over frå gardstanken til tanken på bilen. Det vert stilt strenge krav til hygiene, og tanken, pumpene og slangane vert grundig reingjorde etter at mjølka er levert til meieriet.

Soge
----

Plattbil med mjolketankar.
Dei fyrste meieria var små lokalmeieri, og mjølka vart levert med hest og vogn, eller slede om vinteren. Etter kvart som vegane vart bete tok ein i bruk lastebilar for å transportera mjølka til meieriet. Mjølka kunne då transporterast over større avstandar og det vart bygd større meieri. I fleire år vart mjølka transportert i spann på plattbilar. Mjølkespanna vart då plasserte på ein mjølkerampe og lempa over på bilen av ein mjølkelempar. Neste steg i utviklinga var at ein plasserte ein ståltank på ein plattbil. Desse utvikla seg så gradvis til dei speialbygde mjølkebilane som er vanlege i dag.

Galleri
-------

* Eldre finsk mjølkebilEldre finsk mjølkebil
* Eldre mjølkebil (GAZ-53) i KaukasusEldre mjølkebil (GAZ-53) i Kaukasus
* Mjølkebil i StorbritanniaMjølkebil i Storbritannia
* Mjølkebil i KviterusslandMjølkebil i Kviterussland

Sjå òg
------

* Mjølkelempar

* Mjølkerampe

| * v
* d
* e
Lastebil |
| --- |
| Påbygg | Plattbil **·** Tippbil **·** Skåpbil **·** Kapellbil |
| Vogntog | Vogntog **·** Trekkvogn **·** Påhengsvogn**·** Slepvogn **·** Semitrailer **·** Modulvogntog **·** Dolly |
| Spesialbilar | Tømmerbil **·** Tankbil **·** Mjølkebil **·** Dyretransport **·** Bulkbil **·** Frysebil **·** Biltransporter **·** Bergingsbil **·** Kombinertbuss |
| Anleggsbilar | Grusbil **·** Dumparbil **·** Betongbil **·** Kranbil |
| Vekselsystembilar | Kontainerbil **·** Vekselplatt **·** Opptrekksplatt **·** Krokløftbil **·** Løftekontainerbil |
| Kommunalbilar | Brøytebil **·** Strøbil **·** Brannbil **·** Feiebil **·** Spylebil **·** Søppelbil **·** Slamsugar |
| Spesialtransport | Spesialtransport **·** Svanehalshengar **·** Ballasttrekkvogn |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Casablanca (fleirtyding).* 
Koordinatar: 33°32′N 7°35′W﻿

Satellitfoto.
**Casablanca** (spansk for 'kvitt hus', arabisk الدارالبيضاء, *Dar al-Baida*) er ein by ved middelhavskysten av Marokko. Han er den største byen i landet, og ligg rundt 10 mil sørvest for hovudstaden Rabat. 

Sentrale Casablanca hadde rundt 3,4 millionar innbyggjarar ved folketeljinga i 2014, medan storbyområdet (den administrative regionen Grand Casablanca) hadde rundt 4,3 millionar innbyggjarar. Casablanca er eit økonomisk og kommunikasjonssenter i Marokko. Mange verksemder har hovudkontor her, og byen er det viktigaste industriområdet i landet. Hamna i Casablanca er ei av dei største kunstige hamnene i verda, og den største hamna i Nord-Afrika. Ho er også heimehamn for den kongelege marokkanske flåten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Casablanca» frå Wikipedia på svensk, den 18. september 2017.*

### Fotnotar

1. ↑   Royame du Maroc, Haut Commissariat au Plan; Population Legale des Regions, Provinces, Prefectures, Municipalites, Arrondissements et Communes du Royaume, D'Apres les Resultats du Recensement General de la Population et de L'Habitat de 2014 (**excelfil**) Arkivert 2. april 2015 på Wayback Machine. Läst 31 mars 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Casablanca**
Mjølberar hjå hibiskus.
**Mjølberar, støvberar** eller **pollenberar** er ein plantedel som produserer pollen.
Han er danna av eit meir eller mindre omdanna blad hjå frøplantar. Pollenberarane utgjer såleis den hannlege delen av blomen, *andrøsium* eller *androecium*. Pollenkorna blir danna i eigne behaldarar, pollensekkar, på pollenberarane. 

Skjematisk framstilling av ein mjølberar.  
1: Pollentråd eller filament 2: Theka 3: Konnektiv 4: Pollensekk
Mjølberaren er laga av omdanna blad i blomen kalla pollenblad eller støvblad. Hjå nokre «primitive» plantegrupper kan ein fortsatt sjå bladkarakteren til organet.

Hjå nakenfrøingar sit pollensekkane som oftast i store tal på undersida av meir bladforma pollenberarar, *pollenblad*. Hjå dekkfrøingar består pollenberarane gjerne av ein stilk, *pollentråd*, og eit utvida parti i toppen, *pollenknapp*. Pollenknappen inneheld fire pollensekkar. Når pollenkorna er mogne, sprekk pollenknappen opp, anten med lengdespalter eller hol, og pollenet slepp ut. Hjå nokre plantar, som perikum, har mange pollentrådar vokse saman i buntar, medan knappane er frie. Hjå til dømes korgplantane er pollenknappane voksne saman til eit røyr, medan pollentrådane er frie. 

Plantesystemet til Carl von Linné er i første rekke basert på talet på pollenberarar i blomen.

* Mjølberarar hjå Kigelia africana.Mjølberarar hjå *Kigelia africana*.
* Seks mjølberarar i ein amaryllis-blome.Seks mjølberarar i ein amaryllis-blome.
* Nærbilde av mjølberarar hjå groblad.Nærbilde av mjølberarar hjå groblad.
* Mjølberarar hjå ein Zyzygium-blome.Mjølberarar hjå ein *Zyzygium*-blome.

Kjelder
-------

1. ↑  «pollenbærer» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* «Pollenbærer», *Store norske leksikon*, 9. mars 2012


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Mjølkedalsbreen** er ein isbre i Jotunheimen på grensa mellom Innlandet og Vestland fylke. Han ligg i kommunane Vang og Luster, nordvest for innsjøen Bygdin og nord for innsjøen Tyin. Han har eit areal på 3,3 km² og ei lengd på 3,3 km. 

Breen ligg mellom Mjølkedalspiggan i nord og Langeskalvtinden i sør. Han grensar til Uranosbreen ved Uranostinden i vest. Skogadalsbreen ligg rett vest for Ureknatten som begge grensar til. 

Mjølkedalsbreen hadde tidlegare regelmessige jøkulhlaupar, store og brå flaumar, på 1800-talet og første halvdel av 1900-talet. Vatnet rann då via elvene Vinstra og Mjølkedøla gjennom Mjølkedalen frå Øvre Mjølkedalsvatn. Det største på 1900-talet kom 3. august 1921 då 33 millionar kubikkmeter vatn vart tømd frå breen i løpet av 48 timar. Elva hadde då ei middelvassføring på om lag 500 m³/s, som er på nivå med dei mest vassrike elvane i Noreg. Siste store jøkulhlaup kom 30. januar 1937 då 3 millionar kubikkmeter vatn rann frå breen i løpet av kort tid.

Sjå òg
------

* Isbrear i Noreg

Kjelder
-------

* «Glacier Mjølkedalsbreen». Glaciorisk European Project. Henta 4. april 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ingrid Christensen Kyst** er den delen av kysten av Antarktis som ligg mellom Jennings Promontory, ved 72°33′E, og vestenden av West isbrem ved 81°24′E. Han ligg langs den vestlege halvdelen av Princess Elizabeth Land, like aust for Amery isbrem.

Kysten vart oppdaga 20. februar 1935 av kaptein Klarius Mikkelsen i «Tórshavn», eit fartøy eigd av den norske kvalfangstreiaren Lars Christensen. Mikkelsen gjekk i land ved Vestfold Hills same dagen og namngav kysten etter kona til Lars, Ingrid Christensen, som segla i farvatna kring Antarktis i lag med ektemannen. Den sørvestlege delen av kysten vart oppdaga og fotografert frå lufta av U.S. Navy Operation Highjump i mars 1947.

Kjelder
-------

1. ↑  «Ingrid Christensen Coast». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 8. juli 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Ingrid Christensen Kyst» (innhald frå Geographic Names Information System).

Koordinatar: 69°30′S 77°0′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Sjursøya-ulukka** fann stad 24. mars 2010 på Sjursøya i Oslo. Eit sett (utan tilkopla lokomotiv) med 16 jarnbanevogner for containerar tok då til å rulle ukontrollert ut frå stasjonsområdet på Alnabru under skifting, og på grunn av høgdeskilnaden gjekk vognsettet i stor fart ned til hamna på Sjursøya, der ein ekspedisjonsbygning vart råka av vognene og knust. Tre personar omkom, medan fire personar vart skadd.

Historie
--------

Om lag klokka 13:15 onsdag 24. mars 2010 rulla eit sett med 16 jarnbanevogner tilhøyrande CargoNet ukontrollert ut frå stasjonsområdet under skifting på Alnabru. Trafikkstyringssentralen valde å leie vognsettet i retning av Sjursøya, langs godstoglina Loenga–Alnabrulina. På Sjursøya spora vognene av og somme av dei rulla gjennom og knuste ein ekspedisjonsbygning på terminalområdet på hamna. Alnabru ligg om lag 90 meter over havet, og vognsettet skal det på det meste ha hatt ein fart på 90 til 140 kilometer i timen under den ville ferda langs Loenga–Alnabrulina og ned til Sjursøya hamneterminal. Jernbaneverket hadde fåfengt prøvd å stogge toget ved å spore det av ved hjelp av ei sporsperre.

I 1981 spora ukontrollerte godsvogner frå NSB av ved brua over Loenga, berre 100 meter frå Sjursøya. Ein tilsvarande episode med ukontrollerte godsvogner frå CargoNet skjedde òg på terminalområdet ved Trondheim Sentralstasjon 28. januar 2010, denne hendinga enda med berre materielle skadar.

Kjelde og bakgrunnsstoff
------------------------

* Rapport om Sjursøya-ulukka frå Statens havarikommisjon for transport. Arkivert 2014-08-14 ved Wayback Machine.
Gaughan & Lyons på konsert i Toronto september 2015
**Five Hand Reel** var eit skotsk/engelsk/irsk keltisk rock-band i slutten av 1970-åra som kombinerte tradisjonell skotsk og irsk folkemusikk med elektrisk rock. Medlemmane i bandet var Dick Gaughan (f. 1948), Bobby Eaglesham (1942–2004), Tom Hickland (f. 1948), Barry Lyons (f. 1950), Dave Tulloch og seinare Sam Bracken.

Bandet vart skipa i 1974 får restane av det britiske folkrockbandet Spencer's Feat. Dei fekk kontrakt med Rubber Records i 1976 og spelte inn debutalbumet *Five Hand Reel*. Det andre albumet, *For A' That* kom ut i 1977 og i 1978 kom *Earl O'Moray*

Seint i 1978 slutta Dick Gaughan i bandet fordi dottera vart utsett for ei bilulukke. Han vart erstatta av Sam Bracken som med den irske aksenten sin brakte med seg noko nytt, men bandet spelte berre inn eit album til, *A Bunch of Fives* i 1979. Bandet vart så oppløyst.

Diskografi
----------

### Album

* *Five Hand Reel* (1976)
* *For A' That* (1977)
* *Earl O'Moray* (1978)
* *A Bunch Of Fives* (1979)

### Med Alan Klitgaard

* *Ebbe, Dagmar, Svend og Alan* (1977)

### Samlealbum

* *Nothing But The Best* (1980)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside om 5 Hand Reel
Badehus på Bygdøy.
**Badehus** er bygningar ein kan bada eller vaska seg i, førebu seg til bad eller bada frå. Det kan vera offentlege bad, bygningar knytt til kurbad eller spa, eller private bygningar einskilde familiar eller grupper kan bruka ved bading. 

I historia har særleg romerske og tyrkiske bad vore kjende typar badehus. I Norden var badstove utbreidd frå gammalt av. Då ein i moderne tid fekk opp auga for hygiene og sjøbad, blei det bygd ei rekkje badehus for folk frå ulike samfunnsklassar. 

Frå Liverpool wash house i Frederick Street.
Ein type badehus er det offentlege badehuset, der alle har tilgang til å vaska seg. Dette var viktig for folkehygienen i ei tid då folk flest ikkje hadde baderom heime.
I England blei det opna fleire offentlege badehus, eller *wash-houses*, på 1800-talet. Det første moderne offentlege badet i England opna i Liverpool i 1829, og det første badet med varmt vatn opna i 1842.
Eit døme frå Noreg er Aure badehus. Det verka som folkebad og badstove frå 1908 til 1972, då det blei avløyst av ein ny symjehall.

«Badet» i Drøbak.
Andre badehus kunne byggjast nær vatn eller sjø for å letta badinga. The Bathing House ved Howick i Northumberland i England blei bygd tidleg på 1800-talet for familien til den 2. earl Grey, slik at barna kunne bada og mora kunne sjå dei oppe frå huset.
Det første badehuset i Farsund blei opphavleg bygd ved Svinehagen i siste halvdel av 1800-talet, og på Naudodden i 1890. Opphavleg var badehuset berre opent for inviterte medlemmer og blei hovudsakleg brukt av funksjonærar og forretningsmenn, men i dag er Farsund Badehus kommunalt.

Forseggjort badehus i Marstal i Danmark.
Mindre badehus kan vera strandhytter eller buer ved ei strand der ein kan oppbevara utstyr, bytta klede, eta mat og eventuelt vera i ly for vêret.
Slike badehus kan bli kjennemerke på ein stad, som Den hvide badeby ved Løkken i Vendsyssel i Danmark.

Sjå òg
------

* Bademaskin
* Symjehall

Kjelder
-------

1. ↑  Ashpitel, Arthur (1851), *Observations on baths and wash-houses*, s. 2–14, JSTOR 60239734, OCLC 501833155
2. ↑  «Aure badehus», *Kulturminneatlas.no* [*daud lenkje*]
3. ↑  *The Bathing House*, Northumbria Byways
4. ↑  *Historie*, Farsund Badehus
5. ↑  *Om badehuset*, Farsund Badehus
6. ↑  Anna Klitgaard (15. juli 2008), «Badehusene i Løkken står tomme», *Kristeligt Dagblad*
7. ↑  Lene Koogi, *Sådan er det med de hvide badehuse i Løkken*
Koordinatar: 58°46′38.842″N 17°5′16.296″E﻿
**Sjösa** er ein svensk herregard og ein tettstad i Nyköpings kommun i Södermanlands län i Södermanland. I 2005 hadde tettstaden 477 innbyggjarar. 

Sjösa jernbanestasjon var i drift frå 1913 til 1931, ved Nyköpingsbanen, 7 km frå sentralstasjonen til Nyköping og 50 km frå Järna.

Sjösa gard
----------

Dei tidlegast kjende eigarane var Jakob Olofsson Djäkn og hustrua hans Ingeborg Magnusdotter, som i 1385 selde jord i Sjösa til Bu Jonsson (Grip). Midt på 1700-talet vart godset kjøpt av ein Hildebrand, som på 1760-talet selde det til generalmajoren friherre Fabian Löwen, eigar av Häringe i Västerhaninge. Han gjorde både Sjösa og Häringe til fideikommiss for borna sine. Sonen, friherre A. V. Löwen, kjøpte i 1780 Gärdesta og gjorde det til fideikommiss for den yngre sonen sin, medan den eldre, friherre Axel Fabian Löwen, fekk Sjösa og Trollesund. Trollesund var i 1807 vorte kjøpt for rekninga til faren. Etter kvart vart alle desse fideikommissene sameint hos éin person, friherre August Otto Ludvig Trolle-Löwen.

Gruver og treindustri
---------------------

Jernmalmgruvene ved Sjøsa vart brukt i 1870- og 1880-åra, men vart seinare nedlagde. I 1960- og 1970-åra dumpa Sjösa Träimpregnering tomme tynner i gruvene. I 1966 vart grunnen selt til Nyköpings kommune. I 1999 kjøpte noverande eigar, Johan Löwen, området. Deretter vart det konstatert at området var forgifta. Kommunen og eigaren av Sjösa ligg i tvist om kven som skal betale for saneringa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sjösa» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Den opphavlege vassbehaldaren brukt til målinga
**VSMOW** eller **Vienna Standard Mean Ocean Water** er ein isotopisk vasstandard som vart definert i 1968 av Det internasjonale atomenergibyrået. Trass i det noko villeiande uttrykket «ocean water» (sjøvatn) refererer VSMOW til reint vatn (H2O) og inneheld ikkje salt eller andre stoff i det heile tatt. VSMOW fungerer som ein standardreferanse for å samanlikne isotopforhold i hydrogen og oksygen, hovudsakleg i vassprøvar. Særs reint, destillert VSMOW-vatn vert nytta til å lage særs nøyaktige instrument som måler dei fysiske eigenskapane til vatn og for å definere standardar for laboratorium. 

Tidlegare vart normalt sjøvatn og smelta snø nytta som referansepunkt. Desse vart vidare reinsa i 1960-åra etter standarddefinisjonen Standard Mean Ocean Water (SMOW). Det amerikanske National Bureau of Standards (i dag NIST) oppretta ein fysisk vasstandard for globalt bruk. Den fysiske integriteten til den amerikanske standarden vart derimot snart trekt i tvil. 

VSMOW er ei rekalibrering av den opphavlege SMOW-definisjonen og vart oppretta i 1967 av Harmon Craig og andre forskarar frå Scripps Institution of Oceanography, som blanda destillert havvatn frå forskjellige område på jorda. VSMOW er framleis eit av dei store isotopiske referansepunkta for vatn som er i bruk i dag. 
remains one of the major isotopic water benchmarks in use today.

Eigenskapar til VSMOW
---------------------

* Væske, maksimum tettleik: 999,97495 kg/m3 ved 3,984 °C
* Tettleik til smeltande is: 916,8 kg/m3
* Smeltepunkt: 0.000 089(10) °C
* Trippelpunkt: 0.01 °C (nøyaktig ut frå definisjonen) ved 611.657 Pa
* Kokepunkt ved 1013,25 hPa: 99,9839 °C, (99,974 °C med kalibrering ved ITS-90)
* Molar masse: 18,015268 gram per mol

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vienna Standard Mean Ocean Water» frå Wikipedia på engelsk, den 19. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det internasjonale atomenergibyrået - IAEA
* ITS-90
**Vierregionen** er den nedre delen av snaufjellet. På fuktige stader, på myrar, ved vatn, elvar og bekkar veks vier og dvergbjørk, snart i tette kratt, snart i spreidde småfelt eller som einskildførekomstar. Til saman dekker desse buskane berre ein liten del av heile regionen. Andre dominerande plantar er krekling, og lyng med tytebær, blåbær og rypebær. På lyngheiane, som desse plantane dannar, veks ofte fjelleiner. Spreidde utpostar med fjellbjørk finst på lune stader eit godt stykke opp i vierregionen.

Den øvre grensa for vierregionen kan vere vanskeleg å fastsette fordi buskvekstane vert kraftig tynna ut med stigande høgde og veks til slutt svært spreidde. I praksis kan høgdegrensa for blåbærlyngen , som er lettare å følgje, også reknast som øvre grensa for vierregionen. I sentrale delar av Sør-Noreg ligg denne grensa 1300-1500 moh. I Nord-Noreg ligg grensa lågare, om lag 600-1000 moh. Som alle vegetasjonsgrenser ligg grensa høgare i sørskråningar enn i nordvende. Spreidde små førekomstar av blåbær ligg høgare enn desse grensen og må reknast med i lavregionen. Det er ikkje dei blåbærbuskane som veks høgast som dannar grense mellom vier- og lavregionen, men høgda der blåbærbuskane slepp taket og det vert langt mellom dei. På Dovrefjell og i Rondane er den vertikale utstrekninga av vierregionen på 350-400 m.

Kjelder
-------

* Fjellfauna, Svein Haftorn, utgitt av Trondhjems Turistforening på F. Bruns bokhandels forlag, Trondheim, 1966.
| Vientiane |
| --- |
| VientianeVientiane Vientiane |
| Styresmakter |
| Land | Laos |
| Geografi |
| Koordinatar | 17°58′00″N 102°36′00″E﻿Koordinatar: 17°58′00″N 102°36′00″E﻿ |
| Plassering |
| 

Vientiane is located in Laos

 |

**Vientiane** er hovudstaden i Laos og ligg ved elva Mekong. Byen hadde i 2005 eit innbyggjartal på 646 500. Han er ein administrasjons- og handelsby. Ved Vientiane kan berre små fartøy sigla på Mekong. Byen har ei internasjonal lufthamn, universitet og ei rad andre utdannings- og forskingsinstitusjonar. Vientiane har også mange buddhisttempel og nasjonalmonumentet Pha That Luang. Det tidlegare kongeslottet i byen er no regjeringsbygg.

Byen vart grunnlagd på 1200-talet. Kong Setthathirath gav byen status som hovudstad i Lan Xang i 1560. Då Lan Xang fall i 1707 vart Vientiane eit sjølvstendig kongedøme. I 1779 vart byen erobra av den thailandske generalen Phraya Chakri, og vart ein vasallstat til Siam. Vientiane vart hovudstad i det franskstyrte Laos i 1899.

Kjelder
-------

* 

* «Vientiane» av redaksjonen i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* GeoNames
* BBC Things

 |
**César-François Cassini de Thury** (17. juni 1714–4. september 1784) var ein fransk astronom og kartograf
som særleg verka innan geodesi (måling og avbilding av jorda). Han var son av Jacques Cassini og far til Jean-Dominique Cassini, som begge var astronomar.

Cassini de Thury blei direktør for Paris-observatoriet i 1756, og korrigerte Parismeridianen som går gjennom observatoriet. Han var initiativtakar for ei trigonometrisk oppmåling av Frankrike, og var hovudmannen bak Cassini-kartet, det første nøyaktige kartet over heile Frankrike. Kartet var også det første som nytta topografiske oppmålingar og triangulering til å skildra eit heilt land. Arbeidet tok til i 1740, og var først ferdig i 1789.

Cassini de Thury gav også ut *Description géométrique de la Terre* ('Geometrisk skildring av jorda') i 1775.

Kjelder
-------


* Cassini de Thury, César-François (2011), *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.

* *Denne artikkelen bygger på «César-François Cassini de Thury» frå Wikipedia på svensk, den 6. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:* 
		- *Svensk uppslagsbok*. Lund 1930

* *Denne artikkelen bygger på «César-François Cassini» frå Wikipedia på fransk, den 6. mars 2014.*
|  |
| --- |
|  |

 
**Provinsen New York** (1664–1775) var ein britisk kronkoloni som opphavleg omfatta det som i dag er dei USA-amerikanske statane New York, New Jersey, Delaware og Vermont, i tillegg til delar av Connecticut, Massachusetts og Maine, og det austlege Pennsylvania. Det meste av dette landområdet vart raskt kvittert av krona og gav området som i dag er delstaten New York. 

Provinsen kom til då *Provincie Nieuw-Nederland* overgav seg og vart avstått av Dei sameinte Nederlanda til kongedømet England i 1664. Provinsen vart kalla opp etter Jakob, hertugen av York, bror til Karl II av England, kort tid etter. Territoriet var ein av Dei midtre koloniane, og vart først styrt direkte frå England. 

New York-kongressen av lokale representantar erklærte seg sjølvstendige den 22. mai 1775, først omtalt som «staten New York» i 1776, og ratifisert i New York-konstiusjonen i 1777. Sjølv om britane heldt New York City under den amerikanske sjølvstendekrigen som militær- og politisk base under operasjonane deira i Nord-Amerika, og ein britisk guvernør teknisk sett sat med embetet, vart det meste av den tidlegare kolonien halden av patriotane. Dei britiske krava på New York enda med Paris-traktaten i 1783.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Province of New York» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Schecter, Barnet. *The Battle for New York: The City at the Heart of the American Revolution*. Walker & Company. New York. October 2002. ISBN 0-8027-1374-2
2. ↑  McCullough, David. *1776*. Simon & Schuster. New York. May 24, 2005. ISBN 978-0743226714
Skøyen stasjon fotografert våren 2009.
Foto:
Kjetil Ree
 

**Skøyen stasjon** er ein jarnbanestasjon for persontrafikk på Drammensbanen på Skøyen, vest i Oslo, opna i 1872 med namnet *Tyskestranden*. Frå 1876 til 1903 var namnet *Bygdø*, ettersom landevegen frå halvøya Bygdøy kom inn her. 

Stasjonen har stor trafikk og er bygd om fleire gongar, seinast i 1998, og har no fire spor og to plattformer med tilgang gjennom inngangar under spora og trapper og ramper opp. Stasjonsbygningen i mur som vart sett opp i 1915-1916 i samband med at Drammensbanen vart bygd om frå eitt spor til dobbeltspor på strekninga, er teke vare på og inkorporert i den noverande stasjonen. Denne bygningen, som erstatta den opphavlege stasjonsbygningen i tre i sveitserstil (som vart flytta til Billingstad stasjon og nytta som stasjonsbygning der), vart teikna av arkitekt Einar Gleditsch hjå NSBs arkitektkontor. 

Skøyen stasjon er endestasjonen i Oslo for fleire lokaltog på liner som kjem inn til byen over Oslo Sentralstasjon, og er knytt beinveges til store areal med oppstillingsspor både i stroket Skøyen – Bestum (fram til den nedlagde Bestun stasjon) og på Filipstad i Oslo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jernbaneverkets opplysningar om Skøyen stasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
*For den andre fiskearten kalla sørv, sjå flire.* 

|  |
| --- |
| **Sørv** |
| SørvSørv |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Karpefisk Cypriniformes |
| **Familie:** | Karpefamilien Cyprinidae |
| **Slekt:** | *Scardinius* |
| **Art:** | **Sørv** *S. erythrophthalmus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Scardinius erythrophthalmus***Linnaeus, 1758 |

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Sørv |
| **Norske synonym og dialektnamn:** Flossmort, planke, plunke, syrje, syrril, sørje |
| Svensk | Sarv |
| Engelsk | Rudd |
| Tysk | Rotfeder, Unechtes Rotauge, Rötel, Rotblei |
| Fransk | Rotengle, gardon rouge |
| Spansk | Gardí |
| Russisk | Krasnopjorka (Краснопёрка), sorotsja (сороча) |

**Sørv** (*Scardinius eythrophthalmus*) er ein liten, tilpassingsdyktig karpefisk vanleg i ferskvatn i store delar av Sentral-Europa. I Noreg finst han berre i låglandet i nokre vatn ved Oslofjorden.

Kjenneteikn
-----------

Sørven er vanlegvis mellom 15 og 30 cm lang, men unnataksvis kan dei bli større. I gjennomsnitt veg dei 500 g, i Noreg er vekta dog sjeldan over 400. Skjela er blanke og munnen underbitt. Han er lett å forveksla med mort, men har færre mjuke finnestrålar i ryggfinna (8-9 mot morten sine 10-12).

Levesett
--------

Sørven lever i sjøar, elver, våtmark, kanalar og dammar med særs lite straum i vatnet. Han toler ureining godt, og dukkar ofte opp i menneskeskapte dammar og kanalar lenger sør i Europa. Generelt sett likar han seg best i overflata på stilleståande vatn med mykje vegetasjon.

Føda består stort sett av insekt, små krepsdyr og plankton som han tek til seg i dei frie vassmassane. Særleg vaksne individ beitar òg ein del på vassplantar.

Gytetida er på forsommaren. Då sym sørven i store stimar i vegetasjonsbeltet tett inne med land, kor gytinga går føre seg på 10-90 cm djupn. Dei gjennomsiktige egga flyt i byrjinga fritt i vatnet men festar seg fort; oftast til vassplantar men òg stundom til beina på symjefuglar. Dette er ein måte arten spreier seg på.

Etter om lag to veker, avhengig av vasstemperaturen, klekkast egga. Yngelen lever først fastsitjande på plantar til dei har brukt opp plommesekken sin og tek til å eta dyreplankton. Etter eitt år er dei 7-9 cm lange og tek til å eta plantekost. Etter nokre veker som reint vegetariske er dei vaksne og vert aktive altetarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sørv**

* FishBase

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
**Provinsen Rovigo**|
|  |
| **Nasjon** |  Italia |
| **Region** | Veneto |
| **Hovudstad** | Rovigo |
| **Areal** | 1 789 km² |
| **Folketal** (2005) | 244 625 |
| **Folketettleik** | 137/km² |
| **Kommunar** | 50 |
| **Bilnummer** | RO |
| **Postnummer** | 45100, 45010-45039 |
| **Retningsnummer (tlf)** | 0425, 0426 |
| **President** | Federico Saccardin |
|  |
| Plasseringa til Rovigo i Italia |

**Provinsen Rovigo** (italiensk *Provincia di Rovigo*) er ein provins i regionen Veneto i Italia. Hovudstaden er byen Rovigo. Han har eit areal på 1 789 km² og totalt 244 625 innbyggjarar (2005). Det er 50 kommunar i provinsen.

Adige renn inn i provinsen Rovigo nær Badia Polesine.
Po renn inn i provinsen Rovigo nær Melara.
Provinsen grensar i nord mot provinsane Verona, Padova og Venezia, i sør mot provinsen Ferrara og i vest mot provinsen Mantova. I aust ligg Adriahavet. Den nordlege grensa går langs elva Adige frå Badia Polesine til sjøen, bortsett frå langs området Cavarzere i provinsen Venezia, og den sørlegt grensa går langs Po frå Melara til sjøen. Provinsen inneheld heile deltaet til Po.

Kart over Rovigo-provinsen
Av dei største kommunane i provinsen finn ein: 

| Kommune | Innbyggjarar |
| --- | --- |
| Rovigo | 50 922 |
| Adria | 20 593 |
| Porto Viro | 14 484 |
| Lendinara | 12 198 |
| Badia Polesine | 10 741 |
| Occhiobello | 10 621 |
| Porto Tolle | 10 377 |
| Taglio di Po | 8 389 |
| Rosolina | 6 304 |
| Villadose | 5 285 |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Province of Rovigo» frå Wikipedia på engelsk, den 15. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ringane til Saturn sett av Cassini-sonden der sola er rett bak Saturn. Fargekontrasten har blitt auka for å framheva detaljar.
Ringane til Saturn; hovudringane er namnsett
**Ringane til Saturn** er ei rekkje planetringar, sett saman av hovudsakleg is og støv, som omkransar planeten Saturn.

Den første kjende observasjonen av ringane blei gjort av Galileo Galilei i 1610, men det svake teleskopet han brukte gjorde at han såvidt kunne sjå dei, og trudde dei var to månar på kvar side av planeten. Christiaan Huygens var i 1655 den første som meinte at det kunne gå ein ring rundt Saturn.

Liste
-----

Dette er ei liste over dei namnsette ringane til Saturn, og mellomromma mellom dei.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Namn** | **Avstand frå Saturns senter (km)** | **Breidd (km)** | **Namngitt etter** |
| D-ringen | 67 000 - 74 500 | 7 500 |  |
| C-ringen | 74 500 - 92 000 | 17 500 |  |
| Columbogapet | 77 800 | 100 |  |
| Maxwellgapet | 87 500 | 270 | James Clerk Maxwell |
| B-ringen | 92 000 - 117 500 | 25 500 |  |
| Cassinigapet | 117 500 - 122 200 | 4 700 | Giovanni Cassini |
| Huygensgapet | 117 680 | 285-440 | Christiaan Huygens |
| A-ringen | 122 200 - 136 800 | 14 600 |  |
| Enckegapet | 133 570 | 325 | Johann Encke |
| Keelergapet | 136 530 | 35 | James Keeler |
| F-ringen | 140 210 | 30-500 |  |
| G-ringen | 165 800 - 173 800 | 8 000 |  |
| E-ringen | 180 000 - 480 000 | 300 000 |  |

Kjelder
-------

* Engelsk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------
**Deklaratorisk** betyr det same som **fråvikeleg**. At ein regel i ei lov er deklaratorisk medfører at den kan fråvikast i avtale mellom partane, eller på grunnlag av sedvane, kutyme eller annan handelsbruk. I kva grad ei lov er deklaratorisk vil normalt vere regulert i ein av dei første paragrafane i lova. 

Kontraktsrettslege lover lover utanom forbrukartilhøve vil normalt vere deklaratoriske, då ein føreset at partane her kan ta vare på sine eigne interesser, og fordi lova sine reglar kanskje ikkje passar like godt i alle samanhengar. I somme rettsområde der til dømes interessene til tredjemenn kjem inn, vil dette kunne stille seg annsleis. Eit eksempel på dette er selskapsrett, der reglane i stor grad er preseptoriske (ufråvikelege).

Deklaratoriske rettsreglar kan vere svært praktiske: I den grad partane i ein avtale ikkje har tatt stilling til eit spørsmål som kjem opp, vil den deklaratoriske regelen kome inn, og vil kunne avgjere spørsmålet. Ein deklaratorisk rettsregel utfyller i så måte eit tomt rom i ein avtale, og gjer også at avtalar kan skrivast langt kortare: Partane viser til lova for spørsmål som ikkje er omtalt i avtalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deklaratorisk» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mars 2009.*