recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Kolgrovnebb** |
| Illustrasjon av J. G. Keulemans, 1870Illustrasjon av J. G. Keulemans, 1870 |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av Kolgrovnebb Utbreiinga av Kolgrovnebb |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Maurfuglar Thamnophilidae |
| **Slekt:** | *Clytoctantes* |
| **Art:** | **Kolgrovnebb** *C. alixii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Clytoctantes alixii***Elliot, 1870 |

**Kolgrovnebb** (*Clytoctantes alixii*) er ein maurfugl som lever i tett, låg eller gjenvekst vegetasjon lengst nord ved foten av Andes i særs små habitat i grenseområdet mellom Colombia og Venezuela. Han er karakterisert av det kraftige, oppbøygde nebbet, og farga til fjørdrakta åt hannar har bidratt til artsnamnet på norsk. Arten blei første gongen skildra i 1870. Fram til 2007 var fuglen nesten ukjent.

Skildring
---------

Kolgrovnebb er 16 til 17 centimeter i kroppslengd og dei er umiskjennelege. Hannen er skifergrå, men området mellom auge og nebb, samt strupe og brystparti er heilt svarte. Hoa er raudleg brun med mørkare parti på venger og hale. Dei lever i tett eviggrøn underskog, ved utkanten av skog, òg gjenvekst skog, i høgder mellom 200 og 1200 moh. ved foten av Sierra de Perijá. Dei er trudd å vere insektetarar, utan at det finst dokumentasjon.

Populasjonen er estimert til mellom 250 og 1000 individ, og han er trudd å vere minkande.

Kjelder
-------

* Zimmer, K. Isler, M.L. & Sharpe, C.J. (2015) *Recurve-billed Bushbird (Clytoctantes alixii)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 18. august 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Clytoctantes alixii*. Henta frå  den 18. august 2015

Referansar

1. ↑  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kolgrovnebb**
|  |
| --- |
| **Fjellerke** |
| FjellerkeFjellerke |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Lerkefamilien Alaudidae |
| **Slekt:** | *Eremophila* |
| **Art:** | **Fjellerke** *E. alpestris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Eremophila alpestris***Linnaeus, 1758 |

**Fjellerke** (*Eremophila alpestris*) er ei lerke (*Alaudidae*) som hekkar i Europa, Asia og Nord-Amerika, og spreidd i fjellområde i søraustre Europa. Det finst òg ein isolert populasjon i Andesfjella i Colombia. Lengst sør i Europa er arten standfugl, mens han i nord er trekkfugl som flyttar sørover om vinteren. Mange individ trekkjer ned til kysten om vinteren. I store delar av Europa kan ein observere arten på strender ved sjøen vinterstid.

Fjellerka førekjem i opne landskap og i fjellet over tregrensa. Ho er ca 16–19 cm lang. Til forskjell frå dei fleste andre lerkeartane har ho ein kjenneleg utsjånad på marka, mest brungrå på oversida og lys under, med ei karakteristisk teikning i svart og gult i ansiktet. Hannfuglen og hofuglen er elles nokså like, men berre hannfuglen får svarte «horn», to fjørbuskar på hovudet om sommaren. Den søreuropeiske underarten *penicillata* er gråare på oversida og har kvitt i staden for gult i ansiktet. Reiret ligg på marka med 2–5 egg. Føda er frø som vert komplettert med insekt i hekkesesongen.

Arten fanst ikkje i Norden før 1800-talet. I Noreg har populasjonen gått tilbake dei siste åra, utan at ein veit årsaka. Derfor står arten på raudlista som nær trua. Storleiken på populasjonen her er under 10 000 par.

Underartar
----------

* *E. a. alpestris*
* *E. a. flava*
* *E. a. brandti*
* *E. a. atlas*
* *E. a. balcanica*
* *E. a. penicillata*
* *E. a. kumerloevei*
* *E. a. bicornis*
* *E. a. albigula*
* *E. a. longirostris*
* *E. a. przewalski*
* *E. a. argalea*
* *E. a. elwesi*
* *E. a. nigrifrons*
* *E. a. khamensis*
* *E. a. arcticola*
* *E. a. alpina*
* *E. a. hoyti*
* *E. a. leucolaema*
* *E. a. enthymia*
* *E. a. praticola*
* *E. a. strigata*
* *E. a. merrilli*
* *E. a. lamprochroma*
* *E. a. utahensis*
* *E. a. sierrae*
* *E. a. rubea*
* *E. a. actia*
* *E. a. insularis*
* *E. a. ammophila*
* *E. a. leucansiptila*
* *E. a. occidentalis*
* *E. a. adusta*
* *E. a. giraudi*
* *E. a. enertera*
* *E. a. aphrasta*
* *E. a. diaphora*
* *E. a. chrysolaema*
* *E. a. oaxacae*
* *E. a. peregrina*
* *E. a. teleschowi*

Bakgrunnsstoff
--------------

* ArtDatabankens faktablad (PDF-fil)[*daud lenkje*] (Svensk språk)
* Artskilding  hos Norsk Ornitologisk Forening

  

### Kjelde

* Artikkelen om berglärka på svensk Wikipedia
* Artsdatabanken Arkivert 2010-07-23 ved Wayback Machine.
**Christian Matras** (7. desember 1900–16. oktober 1988) var ein færøysk språkforskar og forfattar.

Matras var fødd i Viðareiði heilt nord på Færøyane men gjekk på skule i Tórshavn saman med dei jevnaldrande, seinare forfatterkollegane William Heinesen og Jørgen-Frantz Jacobsen. Han studerte nordisk ved Københavns Universitet, og leverte doktoravhandling i 1933. Frå 1952 var han dosent ved universitetet, før han i 1965 vendte tilbake til Færøyane som professor og leiar av det færøyske fakultetet ved Universitetet på Færøyane.

Arbeida hans omfattar færøysk litteratur-, språk- og kulturforskning. Christian Matras var også kjend for sine dikt, spesielt for naturlyrikken, og for omsetjingar til og frå færøysk.

Matras' første storverk var *Føroysk-donsk orðabók = Færøysk-dansk ordbok* saman med M. A. Jacobsen i 1928. Sidan har *Matras og Jacobsen* vore eit synonym for denne klassikaren som kom i nye utgåver i 1961, 1977 og 1995.

Matras utga også viktige utgåvar av Jens Christian Svabos og Johan Henrik Schrøters tidlege verk. Desse var dei første, som skreiv på færøysk og dei var derfor nødt til å sjølv skape ein færøysk ortografi. Denne var meir fonetisk enn den seinare rettskrivinga til Hammershaimb.

Stor innverknad på færøysk litteratur hadde også utgåva av *Føroya kvæði : corpus carminum Færoensium*, innsamla av Svend Grundtvig og Jørgen Bloch på 1800-talet. Dei færøyske kvada er her dokumentert i 7 bind, og utgjer ein viktig del av den færøyske kulturarva.

Matras omsette fleire bøker til færøysk: *Gullivers reiser*, Voltaires *Candide*, bøker av Heinesen og Jørgen-Frantz Jacobsens roman *Barbara*, som i 1939 blei skriven på dansk, og først i 1972 fanst på heimemålet.

Matras vart tildelt Sokneprest Alfred Andersson-Ryssts fond i 1971.

Matras på norsk
---------------

* *Dikt fra Færøyane : eit utvalg dikt*. omsett og presentert av Anne-Kari Skarðhamar ; illustrasjonar: William Heinesen. Utgitt av Norsk-færøysk lag, 1993. 120 s.

Sekundærlitteratur
------------------

* W. Glyn Jones: «Nature and Man in Christian Matras's Poetry». I: *Scandinavica*, XIX, 1980, s. 181-97.
* Anne-Kari Skarðhamar: «'Growing up on the Edge of the Abyss'. Childhood Impressions in the Poetry of Christian Matras». I: *Scandinavica*, XXXV, 1996, s. 71-104.
* Anne-Kari Skarðhamar: «'Hella, hugur og tið' - tidserfaring i Christian Matras' diktning». I: *Nordisk litteratur og mentalitet*. 2000, s. 485-92.
* Anne-Kari Skarðhamar: «Det farlige, det frygtelige, det mægtige’. Christian Matras’ naturlyrik». *Edda*, 2001, s. 396-405.
* Anne-Kari Skarðhamar: *Poetikk og livstolkning i Christian Matras' lyrikk : med et tillegg om Matras og færøysk lyrikk*. Oslo: Unipub Forl, 2002 (Annales Societatis Scientiarum Færoensis : Supplementum ; 31). Doktoravhandling. - ISBN 82-7477-086-2

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rit.fo Arkivert 2006-07-04 ved Wayback Machine. (på engelsk og færøysk)
* nynorsk.no - «Æresborgar av Viðareiði» Arkivert 2005-03-31 ved Wayback Machine.
* Dag og Tid intervju med Skarðhamar om doktoravhandlinga.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Det finst ingen fast **grenlandsk ortografi**, det vil seie ingen faste reglar for korleis ein skal skrive grenlandsmålet. Dei fleste som har skrive grenlandsk, har teke utgangspunkt i vanleg norsk rettskriving og gjort ymse tilpassingar. Nokre representative døme er presenterte nedanfor.

### Reynolds (1952)

Sjå fyrst på denne linja i diktet *Tora Hansen*, frå Reynolds (1952), her presentert i lag med den lydskrifta som grenlandsmålet blir skrive med i artiklane om dette målføret på norsk (nynorsk) Wikipedia:

* aa guttanne di glor paa a, hu vet naakk hu ær kjekk
* **oː ²ɡʉtane di ¹ɡɽuː poːa, hʉː ¹ʋeːt nok hʉː æ ¹çek**

Reynolds brukar *i e æ y u ø o aa a* for dei ni vokalane **i e æ y ʉ ø u o a**. Om dei skal uttalast korte eller lange, må ein slutte seg til etter dei same reglane som i norsk rettskriving elles:

1. I trykkveik staving er vokalane korte.
2. I trykksterk staving er vokalane korte føre to eller fleire konsonantbokstavar og elles lange.

Når eit ord har éi staving, reknar vi denne stavinga for trykksterk. Desse reglane fungerer stort sett greitt, men ein kan ikkje lese setninga over utan å kjenne dialekten godt. Det finst to hovudproblem:

1. Reynolds skil ikkje mellom klitikon og sjølvstendige ord.
2. Reynolds får ikkje alltid fram skiljet mellom korte og lange vokalar føre to ulike konsonantar.

Problem nummer 1 viser seg i det klitiske pronomenet **a** 'ho, henne', som har kort vokal, **a** [a], men Reynolds skriv det på same måte som preposisjonen **aː** [ɒː], som er eit sjølvstendig ord med lang vokal. Vokalen i **aː** kan bli kort i rask tale, men får likevel ikkje same uttale som pronomenet. Pronomenet er [a], preposisjonen er [ɒː] eller [ɒ].

Problem nummer 2 viser seg ved at Reynolds ikkje alltid fordoblar den fyrste konsonantbokstaven føre kort vokal når konsonanten er følgd av endå ein konsonantbokstav. Han skriv td *kakkle* for **²kakɽe** 'kakle', *jenntenne dannsærr* for **²jentene ²dansær** 'jentene dansar' og *aarrntli* for **¹oɳʈli** 'ordentleg', men derimot *gælningær* for **²gæɳiŋær** 'galningar', trass i at ordet har kort **æ**. Han skriv òg *kaal* for **¹koɽ** 'kol' i ordlista si, men legg til "(kort vokal og «tykk l»)"; ordet rimar ikkje med **¹koːɽ** 'kål'. Som døma viser, fordoblar Reynolds òg konsonantbokstavar i trykkveike stavingar.

Reynolds brukar *p t rt k b d rd g m n rn ng f s rs/sj kj h v l j r* for konsonantane **p t ʈ k b d ɖ ɡ m n ɳ ŋ f s ʃ ç h ʋ l/ɽ j r**. Bokstaven *l* står med andre ord for både **l** og **ɽ**. Av og til nyttar han *ln* i staden for *rn* for **ɳ**, på eit etymologisk grunnlag. **²gæːeɳʈ** 'gale (galent)' skriv han både *gælent* og *gæernt*.

Endeleg må det nemnast at Reynolds skriv orda slik dei blir uttala i isolasjon, ikkje slik dei blir uttala i ei ytring, i lag med andre ord. Difor skriv han td *hu vet naakk hu ær kjekk* 'ho veit nok ho er kjekk', endå *r* i slutten av eit ord ikkje blir uttala føre ein ord som tek til med konsonant: **hʉː ¹ʋeːt nok hʉː æ ¹çek**. Han skriv alltid *faarr*, også i kombinasjonar som *faarrkjøla* 'forkjøla', trass i at *rr* ikkje blir uttala, men berre har som funksjon å fortelje at *aa* er kort: **fo¹çøːɽa**.
| Bøkene i *Dansen gjenom skuggeheimen* |
| --- |
| * *Stigeren* – (1919)
* *Trolldom i lufta* – (1912, 1922)
* *Vandringa* – (1923)
* *Kongen* – (1920)
* *Dansen gjenom skuggeheimen* – (1911, 1921)
* *Domkyrkjebyggjaren* – (1921)
* *I skiftet* – (1922)
* *Røysingfolke* (1914, 1923)
* *Fjellskjeringa* – (1924)
* *Herdsla* – (1924)
 |

Illustrasjonsfoto av ei fjellskjering. 
Foto:
Wilse: Hardangerbana, 1927
 

***Fjellskjeringa*** (1924) er det niande bindet i den episke kronologien til romanserien *Dansen gjenom skuggeheimen* av Kristofer Uppdal. Boka har undertittelen *Basola Storbas og laget hans*, og kom ut i mars 1924, eit halvt år før sistebindet. Dei fyrste kapittelutkasta til boka vart publiserte i 1910 og 1912. Den fyrste halvparten av boka vart også publisert som føljetong i avisene *Demokraten* på Hamar og *Ny Tid* i Trondheim våren 1913.. Før den endelege utgjevinga i 1924, hadde nokre avsnitt vorte trykte i *Arbeiderbladet* og *Norig* i november og desember 1923.

Handlinga i boka er lagd til eit jernbaneanlegg nokre haustmånader. Anlegget er ikkje stadfesta, men det er rimeleg å tenkje seg at handlinga går føre seg på Hell-Sunnanbanen, som i dei tidlegare bøkene. «Stiftsstaden» som vert nemnd i teksten er av forfattaren stadfesta å vere Trondheim. Hovudpersonane i boka har i liten grad vore synlege i dei andre bøkene, med eitt unntak: Øl-Kalle frå *Vandringa* er med her, no som eldre og erfaren slusk. Sjugur Rambern og livet og arbeidet hans, slik det vert skildra i *Røysingfolke*, vart nemnd og omtala i denne boka, utan at han medverkar i handlinga. Boka kan med ein viss rett kallast ein kollektivroman, der typen, miljøet og mentaliteten er hovudperson. Dei figurane som står tydelegast fram er Øl-Kalle, den gamle slitaren *Gamal-Ola*, og arbeidsformannen *Basola*, som svingar mellom barsk autoritet og redsla for å ikkje makte oppgåvene sine.

Forfattaren sitt stikkord til romanen var «det primitive kjenslelivet», og han går då også inn på dei ulike personane i den mest usminka åtferda og den mest karakteristiske manns- og arbeidarrolla deira. Det er lite episk framdrift i historia som best kan oppfattast som ein serie typeportrett og miljøskildringar. I dette vekslar Uppdal mellom barske skildringar av slit, nokre sentimentale scener, og grotesk uvøren humor.

Fotnotar
--------

1. ↑  Hovudkjelda for omtalane av dei enkelte binda i verket er Leif Mæhle sine føreord til kvart bind i nyutgåva frå 1985–1991 og presentasjonen av romanane på nettstaden uppdal.no
2. ↑  Kapittelet «Storbasen og lage hans» stod i *Socialdemokraten* 27. oktober 1910, og kapittelet «Jensa-Jens og gutten med ungen» stod, på riksmål, i morobladet *Hvepsen* 13. januar 1912.
3. ↑  Mæhle fortel i føreordet til 1991-utgåva, med redaktør Martin Tranmæl som kjelde, at føljetongen vart stoppa i *Ny Tid* fordi lesarane klaga over at historia var for stilleståande. Boka vart også innlevert til Aschehoug i 1913, men vart refusert.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Fjellskjeringa* i fyrsteutgåva, digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* *Fjellskjeringa* i utgåve frå 1991, digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
|  |
| --- |
| **Fjellbjørk** |
| FjellbjørkFjellbjørk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Bøkeordenen Fagales |
| **Familie:** | Bjørkefamilien Betulaceae |
| **Underfamilie:** | Betuloideae |
| **Slekt:** | Bjørk *Betula* |
| **Art:** | Dunbjørk *B. pubescens* |
| **Underart:** | **Fjellbjørk** *B. p. czerepanovii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Betula pubescens czerepanovii***Hämet-Ahti, 1987 |

**Fjellbjørk** eller **arktisk bjørk** (*Betula pubescens* ssp. *czerepanovii*) er eit lauvtre i bjørkeslekta. Planten blei tidlegare rekna som ein egen art (*Betula tortuosa*), men blir no klassifisert som ein variant (*Betula pubescens* var *czerepanovii*) eller underart (*Betula pubescens* ssp. *czerepanovii*) av vanleg bjørk (dunbjørk). 

Blad av fjellbjørk om hausten Foto: Arnstein Rønning

Fjellbjørk veks i fjellregionar i heile Sør-Noreg, i Nord-Noreg også i låglandet. I Norden veks ho i Finland, Sverige, Noreg og på Island. Ho dannar tregrensa mot snaufjellet mange stader.

Bjørka kan bli opptil 8 meter høg. Ho er motstandsdyktig mot frost og vind i fjellet, der ho tek form etter terrenget. Stammen kan vera forvridd og heile krona kan ha form av anten tre eller busk, til dels nesten krypande. Blada er tjukke, og om hausten får dei ein gulraud farge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fjellbjørk» frå Wikipedia på bokmål, den 18. august 2016.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Lie, Johannes og Dagny Tande, *Norsk flora*, versjon 2007, 7.utgaven. ISBN 978-82-521-6029-1.
		- Stenberg, Lennart & Bo Mossberg, Steinar Moen (norsk red.), *Gyldendals store nordiske flora*, Gyldendal, Oslo 2007. ISBN 978-82-05-32563-0.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fjellbjørk**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Christian Petersen** (12. april 1848–2. november 1948) var ein dansk-norsk fabrikkeigar og politikar, fødd i Sundeved i Sønderjylland i Danmark.

Petersen var son til ein teglverkseigar. Sjølv gjekk han i 1875-76 ein fagskule i tekstilindustri i Limbach i tyske Sachsen. Han flytta så til Bergen og grunnla i 1879 J. & C. Petersen trikotasjefabrikk på Hop i Fana, eit firma han og eit syskenbarn dreiv til 1886. Året etter vart han direktør i det nystarta aksjeselskapet Petersen & Dekkes trikotasjefabrikker i Bergen. I 1896 starta han opp ein sjølveigd kjoletøyfabrikk i Eidsvåg i Åsane, den fyrste i sitt slag i Noreg. Seinare grunnla han filialfabrikkar i Sverige.

Petersen var medlem i bystyret i Bergen 1898-1901 og 1913-16. Valperioden 1922-24 representerte han Bergen by og partiet Høgre på Stortinget, der han var medlem av Tollkomiteen.

Han var medlem i tolltariff-kommisjonane av 1903 og 1915, samt i fossefall-kommisjonen av 1911.
Formann 1906-12 i Bergens Haandværks- og Industriforening.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-08-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Norges kommunekart etter kommunereformen 01.01.2020
**Kommunereforma i Noreg** var ei reform av kommunestrukturen i Noreg, som vart sett i gang 3. juli 2014 som eit av dei politiske prosjekta til Erna Solberg si regjering. Ho er nært nærskyldt med regionreforma, som vart vedtatt av Stortinget den 8. juni 2017. Kommunereforma vart einstemmig vedtatt av Stortinget 9. juni 2015, og la opp til kommunesamanslåingar innanfor fleire tidsrammer. Den 1. januar 2017 vart talet på kommunar i Noreg redusert frå 428 til 426 og 1. januar 2018 til 422. Dei fleste samanslåingane blei sette i verk frå 1. januar 2020 då talet på kommunar blei endeleg redusert til 356.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på innleiinga i «Kommunereformen i Norge» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mars 2020.*

Referansar

1. ↑  Pressemelding, 03.07.2014
2. ↑  Voteringsresultater, Stortinget 9. juni 2015

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Samandrag av vedtak om endringar av kommunestrukturen (utdrag frå Prop. 96S (2016–2017) og Innst. 386S (2016–2017))

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
**Christian Sommerfelt** (27. februar 1819–17. juli 1903) var ein norsk prest og stortingsmann, fødd i Saltdal.

Sommerfelt var son til ein prest, og vart student frå Møllers institutt i 1837. Han vart cand.theol. i 1842, studerte seinare samisk, tok eksamen ved universitetet i Christiania. Etter å ha fullført dei teologiske studiane var han huslærar hos soknepresten i Asker, før han i 1845 var lærar ved ein privatskule på Lillehammer. Åra 1847-49 underviste han ved ein «høiere» allmennskule i Ringebu. Frå 1850 til -59 var Sommerfelt sokneprest i Nesseby, sidan hadde han tilsvarande embete i Etne 1859-67, i Aurdal 1867-74, før han avslutta yrkeslivet med 20 års teneste som sokneprest i Trøgstad. 

Sommerfelt var i 1854 4. representant til Stortinget frå Finmarkens amt. Han var då medlem av justiskomite nr 1. På stortinget 1865-66 var han 5. representant for Søndre Bergenhus amt, medlem av gasjekomiteen.

Sommerfelt var mykje interessert i naturvitskap, og gjorde grundige botaniske studiar. Plantesamlinga si gav han til Universitetet i Oslo.

Han døydde i Kristiania.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Ellen Inga Brita Olavsdatter Hætta** (1953–2023) var ein norsk samisk rektor, reindriftssjef og Høgre-politikar frå Kautokeino.

Liv og virke
------------

Hætta var utdanna ålmennlærar og arbeidde mange år i skuleverket i Kautokeino. Ho var ordførar i Kautokeino frå 1988 til 1991 og sat fleire periodar i kommunestyret, som representant for Høgre.

Hætta var direktør i Samisk utdanningsråd frå 1994 til 1999, avdelingsdirektør i Sametingets administrasjon frå 1999 til 2001, sjef for Statens reindriftsforvaltning frå 2001 til 2010 og rektor ved Samisk vidaregåande skule og reindriftsskule i Kautokeino frå 2011.

Hætta var statssekretær i Kommunal- og regionaldepartementet med ansvar for samiske spørsmål frå 2004 til 2005, då Erna Solberg var kommunalminister i Bondevik-regjeringa.

I 2014 oppnemnde kulturminister Thorhild Widvey Hætta som medlem av styret i NRK. Ho var den første samiske personen i dette styret.

Kjelder
-------

1. ↑  «Ellen Inga O. Hætta er død». *NRK/Troms og Finnmark*. 22. februar 2023.
2. ↑  Tom Skoglund (22. februar 2023). «Ellen Inga O. Hætta er død: – Et stort tap for hele det samiske samfunnet». *Altaposten* (på norsk). Henta 22. februar 2023. «Ektefelle, tre barn og ni barnebarn har mistet en av sine nærmeste. Det samiske samfunnet har mistet en bauta.»
3. ↑  «Ellen Inga O. Hætta er død». Høyre. 22. februar 2023.
4. 1 2 3  «Ellen Inga Hætta statssekretær i KRD». Kommunal- og regionaldepartementet. 15. oktober 2004.

* *Denne artikkelen bygger på «Ellen Inga O. Hætta» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Christian Meidell Kahrs** (24. september 1858–12. juli 1924) var ein norsk jurist, forretningsmann frå Bergen aktiv politikar for Venstre og for Samlingspartiet. 

Kahrs var son til ein kjøpmann. Han tok studenteksamen ved Bergen katedralskole i 1877 og juridisk embetseksamen i 1881. I 1882 arbeidde han som sorenskrivarfullmektig i Hallingdal. Frå 1883 til 1909 var han kjøpmann i Bergen, og frå 1909 direktør for Bergens Sparebank, seinare også styreleiar for same banken.

Kahrs var medlem av Bergen bystyre frå 1893 til 1910, ordførar i Bergen frå 1899 til 1901 då han repesenterte Venstre. Han var stortingsrepresentant for Bergen og Samlingspartiet i perioden 1903-1906, permittert frå 14. desember 1905. På Stortinget var han medlem av jarnbanekomiteen og i 1905 av den forsterka justiskomiteen. Han var også med i deputasjonen som Stortinget sende til København for å forhandle med den seinare kong Haakon VII. Kahrs var elles formann for tilsynskommisjonen for Bergensbanen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Hollandsch Diep** eller **Hollands Diep** er ei brei elv i Nederland og ein del av estuaret til Rhinen og Maas. Via Schelde-Rhinen-kanalen er ho tilslutta Schelde og Antwerpen.

Elvane Bergse Maas og Nieuwe Merwede renn saman nær Lage Zwaluwe og dannar Hollands Diep. Dordtsche Kil er tilslutta elva nær Moerdijk. Nær Numansdorp delar ho seg i Haringvliet og Volkerak. Ved dette punktet ligg Hellegatsplein i vatnet, eit vegkryss som går til øya Hoeksche Waard i nord via Haringvliet-brua, til Goeree-Overflakkee i vest via Hellegatsdam, og til fastlandet i sørvest via Volkerak-slusene.

På austsida av Hollands Diep går Moerdijk-bruene til øya Dordrecht i nord og til fastlandet i sør. Dette er ei bru for både bil og jernbane. Nyleg har det vorte bygd ein ny jernbanebru for HSL-Zuid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hollands Diep» frå Wikipedia på engelsk, den 7. februar 2008.*

Koordinatar: 51°42′00″N 4°35′02″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Christian Malcolm** (fødd 3. juni 1979) er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar frå Cardiff. Han vann i 2010 EM-sølv på spesialdistansen 200 meter og var i 2005 og 2007 med om å vinne VM-bronse i 4 x 100 meter stafett for Storbritannia.

Aktiv
-----

Walisaren Malcolm vart med tida 20,29 sekund nummer 2 på 200 m under Samveldeleikane 1998 i Kuala Lumpur. Våren 2000 vann Malcolm same distansen på 20,54 ved hall-EM i Gent. Eit halv år seinare vart han femtemann i 200-meterfinalen under OL i Sydney på tida 20,23, 0,03 sekund unna bronsemedalje.

Malcolm var i sitt livs form då verdsmeisterskapen 2001 vart avvikla i Edmonton. På 100 meter gjorde han personbeste med 10,11 sekund. I semifinalen på 200 meter vann han sitt heat og sette personlege rekord på sterke 20,08 sekund. Like fort gjekk det ikkje i finalen på distansen, 20,22 heldt til femteplass.

År 2002 enda Malcolm på fjerdeplass på 200 meter ved europameisterskapen i München, 0,06 sekund unna bronsemedalje. I den same meisterskapen fekk han gull i 4 x 100 m stafett, ein medalje som fleire år etterpå vart annullert då ankermannen Dwain Chambers viste seg å ha vore dopa. Av same grunn gjekk også stafett-sølvmedaljen frå VM 2003 fløyten, laget i Paris-VM var det same som i München.

Malcolm vann stafett-bronse i lag med Jason Gardener, Marlon Devonish og Mark Lewis-Francis under VM 2005. Også i VM 2007 i Osaka sikra han seg stafett-bronse, då saman med Craig Pickering, Devonish og Lewis-Francis. Med tida 37,90 sekund rauk sølvplassen med ein hundredels sekund.

I Sommar-OL 2008 vart Malcolm nummer fem på 200 meter. Under EM 2010 i Barcelona presterte han årsbeste med 20,38 sekund i finalen, og kom i mål fattige 0,01 sekund etter gullvinnaren. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Nr 5 på 200 m – 20,23
* VM 2001 i Edmonton: Nr 5 på 200 m – 20,22 og nr 6 på 100 m – 10,11
* EM 2002 i München: Nr 4 på 200 m – 20,30
* VM 2003 i Paris: Utslått i semifinalane på 200 m (20,43=nr 9)
* OL 2004 i Aten: Utslått i semifinalane på 200 m (20,77=nr 12)
* VM 2005 i Helsinki: Bronsemedalje i 4 x 100 m stafett (38,27). Utslått i semifinalane på 200 m (21,09=nr 15)
* VM 2007 i Osaka: Bronsemedalje i 4 x 100 m stafett (37,90).
* OL 2008 i Beijing: Nr 5 på 200 m – 20,40
* EM 2010 i Barcelona: Sølvmedalje på 200 m – 20,38, bakom Christophe Lemaitre (20,37)
* VM 2011 i Daegu: Utslått i semifinalane på 200 m (20,88=nr 15)
* OL 2012 i London: Utslått i semifinalane på 200 m (20,51=nr 11)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christian Malcolm» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juli 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
**Christian Andreas Münster** (13. august 1871–4. desember 1924) var ein norsk bergmann frå Brevik i Telemark. Han var ein pioner i elektrisk malmleiting i Noreg , direktør for Båsmo gruver 1897–1910 og Kongsberg Sølvverk 1910–17, der etter teknisk direktør ved Norske Svovelkisgruber A/S.

Liv og gjerning
---------------

Etter examen artium 1888 begynte Münster på bergstudiar. I studietida dreiv han feltarbeid for Noregs geologiske undersøking i Kongsberg-traktene og 1889–92 var han amanuensis ved Universitetets metallurgiske laboratorium. Han vart uteksaminert cand.min. i 1892 og arbeidde så som bergproberar ved Kongsberg Sølvverk. Her leia han forsøk med kjemisk utvinning av sølv frå berg med svakt metallinnhald. Kjemisk ekstraksjon av sølv med cyanid vart ein viktig metallurgisk innovasjon på Kongsberg.

I 1897 reiste Münster til Rana som direktør for det belgisk-eigde selskapet Bossmo A/S Gruber. Åra framover arbeidde han med fleire av dei største førekomstane av svovelkis i Noreg, ei sentral grein i den industrielle bergverksdrifta, mellom anna som konsulterande ingeniør for fleire selskap. Han tok såleis del i danninga av A/S Stordø Kisgruber og flytta til Stord i 1907. År 1909 kjøpte han kisgruvene på Varaldsøya, der han starta ei mindre drift. I 1911-12 fann Münster godt med kis i Gjersvik i Grong og han var konsulterande ingeniør ved A/S Grong Gruber 1912–20, styremedlem 1913–19 og styreformann 1917–19.

Frå 1910 til 1917 var Münster tilbake på Kongsberg som direktør for sølvverket. Verket var i full gang med ei omfattande modernisering som Münster førte vidare gjennom bruk av bensinlokomotiv og karbidlykter. I 1917 deltok han i stiftinga av Norske Svovelkisgruber A/S, eit selskap som kjøpte gruvene i Båsmo, Varaldsøy og Mælen. Han fekk jobben som teknisk direktør i selskapet og flytta i 1918 til Kristiania. Münster var styremedlem i Foreningen for Export av kobberfattig Svovlkis frå stiftinga i 1916, formann frå 1919 til han døydde.

Münster var historisk interessert og bidrog til utviklinga av Kongsberg sølvverk sin samlingar. Mellom anna gav han i 1894 ut *Kongsberg Ertsdistrikt*.

Kjelder
-------

* Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Logi
**November 17** (*Revolusjonær organisasjon 17. november*) var ein gresk marxistisk geriljaorganisasjon som vart oppretta i 1973 og lagt ned i 2002. Han var stempla som terrororganisasjon av Hellas og USA. Ingen av medlemmane vart identifiserte før i 2002.

Gruppa tok namn etter datoen 17. november 1973, då den greske militærjuntaen slo brutalt ned på eit studentopprør som resulterte i at minst 20 studentar vart drepne.

Det greske militærdiktaturet fekk støtte frå USA som såg på regimet som ein alliert i kampen mot kommunismen, gjennom Truman-doktrinen. Som følgje av dei tette banda til USA vart amerikanske embetsmenn raskt mål for gruppa. CIA-sjef i Athen Richart Welch var første offer for gruppa og vart skoten og drepen utanfor heimen sin i 1975.

Gruppa utførte fleire titals større væpna aksjonar, der tolv av dei var dødelege. Ofra for aksjonane var hovudsakleg amerikanske soldatar og embetsmenn, britiske og tyrkiske diplomatar og greske bankfolk, bedriftseigarar og høgreorienterte.

I desember 2003 fekk seks av leiarane i gruppa livstidsdommar, medan ni andre fekk lågare dommar for deltaking. Rettsprosessen har fått kritikk frå forsvarsadvokatar og menneskerettsorganisasjonar, mellom anna fordi rettssaka var lukka for offentlegheita.

I 2003 vart gruppa Revolusjonær kamp oppretta. Denne vert rekna som ei slags vidareføring av November 17.
**Grendel** er ein av tre antagonistar i det gammalengelske heltediktet «Beowulf», som vart skrive rundt år 750.

Etymologi
---------

Opphavet til namnet Grendel er uklart og det er mange forslag til tyding. Nokre meiner at namnet heng saman med det angelsaksisk (gammalengelsk) *grindan* (engelsk *grind*) som mellom anna tyder «hakke tenner», medan andre knyter namnet til det gammalengelske *grynde* som tyder «avgrunn». Sistnemnde kan passe i og med at mor til Grendel er eit havmonster i Beowulf. Det mellomengelske *gryndel* («sint») er òg eit forslag til eit ord som namnet kan vere danna til.

Grendel si rolle i Beowulf
--------------------------

*For meir om dette emnet, sjå Beowulf.*
Grendel er eit menneskeliknande vesen som vert skildra som eit utyske, jotun eller troll. Han finn og vandaliserer mjødhallen Heorot som tilhøyrer den danske kongen Hroðgar. **Heorot** ligg i nærleiken av ei myr som Grendel bur i. Mange danskar døyr på grunn av Grendel.

Hroðgar er ven av helten Beowulf som kjem frå landet som tilhøyrer folkeslaget «geater» med uklart opphav (kan vere Jylland, Götaland eller Gotland). Beowulf tar opp kampen mot Grendel som blir så skadd i armen at han til slutt døyr. Mor hans, havmonsteret, er enno meir ufordrageleg og prøver å hemne tapet av sonen sin. Ho blir òg til slutt drepen av Beowulf.

Kristen tolking
---------------

Det kristne verdsbiletet pregar historia om Beowulf. Forfattaren lét Grendel nedstamme frå Kain og gjer på den måte den demoniske og djevelske karakteren til Grendel klar.

Grendel i filmar, bøker og songar
---------------------------------

Grendel er mykje nytta i filmar, bøker og songar, til dømes i filmen *Beowulf & Grendel* (Island 2005). Grendel er òg tittelen på ein song av rockegruppa Marillion.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grendel» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Benjamin Slade. «Explanatory Notes». Henta 24. mars 2013.
2. ↑  «Beowulf and Grendel Official Movie Website». Equinoxe Films og Union Station Media. Henta 24. mars 2013.
Koordinatar: 44°44′15″N 6°33′48″E﻿

**Orbe** er ei elv i Rhinenvassdraget. Ho spring ut i Frankrike og renn inn i Sveits og ut i elva Aare. Den siste delen av elva vert kalla Thièle eller Thielle (*Zihl* på tysk). Ho må ikkje forvekslast med Orbe, som er ei sideelv til Arrats.

Geografi
--------

Orbe spring ut nær Rousses, og dannar lac des Rousses før ho renn ned til lac de Joux i kantonen Vaud i Sveits. Ho forsvinn under bakken for 4 km og dukkar opp att i Vallorbe. Like etter i Orbe, renn elva saman med Talent og får namnet Thielle. Ho renn gjennom Yverdon-les-Bains og munnar ut i Neuchâtelsjøen. Elva renn ut av sjøen via Thiellekanalen til Nidau-Büren-kanalen i Nidau, like før reguleringsdammen mellom Port og Brügg som kontrollerer vassnivået til tre innsjøar i  Seeland.

Orbe drenerer alt vatn frå kantonen Vaud til Rhinen, utanom elva Venoge, på andre sida av Mormont.

Løp
---

* Frankrike
	+ Les Rousses
	+ Lac des Rousses
	+ Bois-d'Amont går inn i Sveits
* kantonen Vaud
	+ Le Chenit
	+ Lac de Joux
	+ Le Pont
	+ underjordisk
	+ Vallorbe
	+ Les Clées
	+ Orbe
	+ Orbesletta
	+ Får namnet **Thielle**
	+ Yverdon-les-Bains
	+ Neuchâtelsjøen
* kantonen Neuchâtel
	+ La Tène
	+ Le Landeron
* kantonen Bern
	+ Lac de Bienne
	+ Bienne
	+ Nidau-Büren-kanalen : (Aare)

Sideelvar
---------

* Ruisseau des Epoisats
* Jougnena
* Talent

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vasskraft Arkivert 2011-07-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
**Ibolya Csák** (6. januar 1915–10. februar 2006) var ein ungarsk høgdehoppar, fødd og død i Budapest. Ho vart olympisk meister i øvinga i 1936 og europameister i 1938.

Csák vann høgdetevlinga for kvinner under Sommar-OL 1936 i Berlin. Ho var ei av tre kvinner som hoppa over 1,60 meter i finalen. For å kåre ein vinnar etter alle tre hadde rive tre gongar på 1,62 meter, fekk dei eit fjerde forsøk på høgda og då var Csák den einaste som klarde å ta seg over lista. Dermed vart ho den fyrste ungarske som tok OL-gull.

To år etter enda ho opphavleg på andreplass i friidretts-EM i Wien med sluttresultatet 1,64 meter. Men då det etter meisterskapen var over, vart avklart at tyske Dora Ratjen, som gjekk over 1,70 meter, hadde mannlege kjønnsorgan, vart Csák tilkjend meistertitelen.

OL-medaljar
-----------

* 1936  Berlin - Gull **Gull** i friidrett, høgdehopp kvinner  Ungarn

Kjelder
-------


* «Ibolya Csák» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 3. desember 2016. Henta 11. februar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Ibolya Csák» frå Wikipedia på tysk, den 5. august 2016.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Fakta om Igesund |
| --- |
| Kommune: | Herøy |
| Fylke: | Møre og Romsdal |
| Matrikkelgardar: | Igesund (gnr 35) |
| Folkemengd: | 354 *(2004)* |
| Postnummer: | 6090 |
|

 |

**Igesund** er ein grunnkrins i Herøy kommune på Sunnmøre og er rekna som ein del av Fosnavåg by. Igesund er òg ein matrikkelgard.

Krinsen strekkjer seg frå Fosnavåg slik at Huldalen høyrer til Igesund, vidare forbi Kleivavika og rundt Bergsøy, forbi Leitet, til Vikane. Grensa mellom Igesund og Vikane kan berre kryssast til fots, eit område som tidlegare vart mykje brukt til sauebeite, medan det no er mest utmark. Langs vegen gjennom Igesund er det dyrka mark som hovudsakleg vert brukt til produksjon av dyrefôr. Nerlandsøybrua fører hovudvegen, fylkesveg 20, frå Igesund og over Søre Vaulen til Kvalsund på Nerlandsøya.

Igesund har også gitt namn til Igesundshetta og Igesundsvatnet. Igesundshetta er det høgste punktet på sørsida av Bergsøya med 217 meter, medan Igesundsvatnet er drikkekjelda til dei ytste husa i Igesund. Etter oppdemming er der vanlegvis ikkje noko skilje mellom Igesundsvatnet og Vikavatnet i Herøy på Sunnmøre.

Innanfor grensene til grunnkrinsen finn ein mellom anna Huldal grus (ei av grusbanene til Bergsøy IL), GeVo-anlegget og hovudkontoret til Vestlandsnytt.

Igesund som slektsnamn
----------------------

Det er 129 personar i Noreg som har Igesund som etternamn per mars 2005.

### Kjende namneberarar

* Alf Igesund - vann 3 gull i Veteran-VM i Puerto Rico 2003
* Gordon George Igesund - fotballtrenar i Sør-Afrika
* Grant Igesund - profesjonell fotballspelar i Sør-Afrika
| Orléans |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Orléans** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Centre Loiret |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  27,48 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 113 126   4 117/km² |
| Koordinatar | 47°54′11″N 01°54′18″E﻿Koordinatar: 47°54′11″N 01°54′18″E﻿ |
| Høgd over havet | 116 m |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.orleans.fr |
| Plassering |
|  |

**Orléans** er ein by sentralt i nordlege delar av Frankrike, om lag 130 km sørvest for Paris. Han ligg ved elva Loire der ho vender sørover mot Massif Central.

Byen har om lag 115 000 innbyggjarar. Han er *prefecture* (hovudstad) i departementet Loiret og hovudstad i regionen Centre.

Historie
--------

Orléans vart grunnlagd som ein gallisk bystat av den keltiske stamma Carnutes kalla *Cenabum*. Han vart grunnlagd på ny i 275 av den romerske keisaren Aurelian som gav han namnet *Aurelianum* etter seg sjølv. I 451 prøvde Attila å erobre og plyndre byen, men vart drive vekk av ein hær kommandert av Theodoric, konge av vestgotarane, og den romerske generalen Aëtius i siste augneblikk.

Han var hovudstad for den merovingiske kongen Clodomir (Clodmer) frå 511 til 524, i det som seinare vart kjend som kongedømet Burgund. 

Omleiringa av Orléans i 1428-1429 markerte vendepunktet i Hundreårskrigen. Jeanne d'Arc fekk omdømet sitt her då ho fjerna omleiringa berre ni dagar etter at ho kom dit.

Ymse
----

New Orleans (opphavleg *La Nouvelle-Orléans*) er kalla opp etter byen Orléans.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Orléans**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Ibisnebb** |
| Ibisnebb, Ibidorhyncha struthersii  Foto: Vishal SabharwalIbisnebb, *Ibidorhyncha struthersii* Foto: Vishal Sabharwal |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av ibisnebb Utbreiinga av ibisnebb |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | **Ibidorhynchidae** |
| **Slekt:** | ***Ibidorhyncha*** |
| **Art:** | **Ibisnebb** *I. struthersii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ibidorhyncha struthersii***Vigors, 1832 |

**Ibisnebb** (*Ibidorhyncha struthersii*) er ein vadefugl i den biologiske ordenen Charadriiformes, vade-, måse- og alkefuglar, og utgjer sin eigen familie *Ibidorhynchidae*. Han lever på elvebreiddene i høglandet av Sentral-Asia og Himalaya. 

Denne fuglearten er lett kjenneleg. Vaksne er grå med kvit buk, raude bein og langt raudt nedkrumma nebb, svart ansikt og svart brystband. Dei unge fuglane manglar den svarte i ansiktet og i brystet, og nebbet har uklår farge. Beina har sterk raudfarge i hekkesesongen, men er brungrå hos ungfuglar. Trass fargerik utsjånad er ibisnebbar godt kamuflerte i eit steinete miljø. Dei har ei kroppslengd på 39 til 41 cm og veg 270 til 320 gram. Lyden er ein fløytande «klu-klu» likt ei gluttsnipe. 

Dei finn føde ved å søkje med nebbet i grusen på elvebotnen. Favorittbytte er virvellause dyr, typisk vårflugelarver og døgnflugelarver som skjuler seg under steinar i straumen. 

Ibisnebb er sosialt monogame i forplantinga. Paret byggjer reiret på ein bank, ei øy eller halvøy i elva, og er sjeldan meir enn ei fordjuping i bakken, nokre gongar med småstein rundt. I slutten av april eller byrjinga av mai legg dei frå to til fire ovale egg. Rugetida er ikkje kjent, men begge foreldra tar del i ruginga. 

Dei evolusjonære forholda ved arten er framleis uklåre. Ibisnebb kan ha til slektskap til både tjeldfamilien og til avosettfamilien.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ibisbill» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2009*.

### Fotnotar

1. ↑  «Bec-d'ibis tibétain - Ibidorhyncha struthersii». Henta 10. november 2009.
Berit Hagen Agøy er generalsekretær i Mellomkyrkjeleg råd. Foto: www.kirken.no

**Mellomkyrkjeleg råd for Den norske kyrkja**, kort **Mellomkyrkjeleg råd**, er eit råd innan Den norske kyrkja, oppretta i 1970. Rådet har som oppgåve å samordne og fremje kontakten mellom Den norske kyrkja og kyrkjer utanfor landets grenser, og å ivareta sambandet med dei internasjonale kyrkjelege organa som Den norske kyrkja er medlem i.

Mellomkyrkjeleg råd består av 17 personar:

* ein representant for kvart bispedømme i Den norske kyrkja
* ein biskop
* ein representant for Kyrkjerådet
* ein medlem vald av Kyrkjemøtet
* Den norske kyrkja sin representant i Det lutherske verdensforbunds råd
* Den norske kyrkja sin representant i Kyrkjenes verdsråd
* ein representant for styret i Kirkens nødhjelp

Valt leiar i Mellomkyrkjeleg råd er Kristine Sandmæl og generalsekretær er Berit Hagen Agøy (2016).
Mellomkyrkeleg råd har felles sekretariat med Kyrkjerådet og Samisk kyrkjeråd.

Kjelder
-------

* *Handbok for sokneråd og kyrkjelege fellesråd* 1997 utg. av Kyrkjerådet i samarbeid med Kirkens arbeidsgiverorganisasjon
|  |
| --- |
| ***If I Needed Someone***  Singel av The Hollies |
|  |
| B-side | «I've Got a Way of My Own» |
| **Utgjeve** | Desember 1965 |
| **Sjanger** | Pop, Beat-musikk |
| **Selskap** | Parlophone R5392 |
|
| The Hollies-kronologi |
| «Look Through Any Window»(1965) | *If I Needed Someone* | «I Can't Let Go»(1966)
 
 |

**«If I Needed Someone»** er ein song av The Beatles som vart gjeven ut første gong på albumet *Rubber Soul* i 1965. Songen var skriven av George Harrison og spelt inn mellom 16. oktober og 18. oktober 1965.

Inspirasjon
-----------

Songen var tungt influert av musikken til den amerikanske gruppa The Byrds. Etter sigande sendte Harrison songen til Jim McGuinn med beskjeden «Dette er for Jim» sidan gitarriffet i «If I Needed Someone» var basert på McGuinn sitt riff i songen *The Bells of Rhymney*. Introduksjonen og capoet i songen var òg særs like Byrds. Pussig nok var The Byrds eigen bruk av elektrisk 12-strengars gitar influert av George Harrison sin bruk av eit tilsvarande instrument i filmen *A Hard Day's Night*.

Harrison har sjølve skrive om songen at «'If I Needed Someone' er som ein million andre songar skrive rundt D-akkorden. Om du flyttar fingeren din rundt får du fleire små melodiar og nokre gongar får du fleire små sjukdommar. Den gitarlinja, eller variasjonane av han, finst i mange songar og det overraskar meg at folk framleis finn nye kombinasjonar av dei same tonane.» 

Versa har tunge harmoniar med John Lennon si stemme høgast, noko høgare enn Harrison si i miksen.

Musikarar
---------

|  |  |
| --- | --- |
| If I needed someone if I had some more time to spend
Then I guess I'd be with you my friend if I needed someone

George Harrison   |  |

* John Lennon — harmonistemme, rytmegitar
* Paul McCartney — harmonistemme, bassgitar
* George Harrison — dobbelspora hovudstemme, sologitar
* Ringo Starr — trommer, tamburin
* George Martin — harmonium (orgel)

Andre versjonar
---------------

Harrison inkluderte songen på sitt *Live In Japan*-album frå 1992 der han og Eric Clapton hadde langt lengre gitarspel mellom versa. Harrison si stemme er òg mykje meir prominent enn på Beatles-originalen.

Clapton spelte òg ein kort versjon av songen på hyllestkonserten «Concert For George» i 2003.

«If I Needed Someone» var den første songen frå George Harrison som vart ein hitsong for ei annan gruppe. Det var The Hollies si utgåve som nådde 20. plass på den britiske hitlista i januar 1966. Harrison sine nedlatande kommentarar til pressen førte til sinte ordvekslingar mellom dei to britiske gruppene.

Kjelder
-------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «If I Needed Someone» frå Wikipedia på bokmål, den 12. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:* 
		- MacDonald, Ian (1995). *Revolution In the Head: The Beatles' Records og the Sixties*. Vintage. ISBN 0-7126-6697-4.
		- Harrison, George (1980). *I Me Mine*. Simon og Schuster. ISBN 0-671-42787-3.
		- Hammond, Ian. «The Harrisong, Part IV». Retrieved October 19, 2005.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Teksten Arkivert 2006-05-11 ved Wayback Machine.
* Alan W. Pollacks sin analyse av «If I Needed Someone»
Kart over Mellom-Amerika
Satellittfoto over Mellom-Amerika.
Kart over Sentral-Amerika frå 1860
**Mellom-Amerika** eller **Sentral-Amerika** byrjar ved den sørlege grensa av Mexico (i Nord-Amerika) og den nordlege grensa til Colombia (i Sør-Amerika).
Geografisk strekkjer Mellom-Amerika seg frå Tehuantepeceidet i nord til Panamaeidet i sør, der ein også finn Panamakanalen. Normalt blir heile Panama rekna med i Mellom-Amerika.
Ein reknar ofte dei meksikanske delstatane Campeche, Chiapas, Tabasco, Yucatán og Quintana Roo som ein geografisk del av Mellom-Amerika.

Området omfattar desse suverene nasjonane:

* Belize
* Guatemala
* Honduras
* El Salvador
* Nicaragua
* Costa Rica
* Panama

Det totale innbyggjartalet for Mellom-Amerika er ca. 42 millionar. Om ein ikkje reknar med dei fem meksikanske delstatane til Mellom-Amerika, blir folketalet ca. 41,5 millionar.

Geografi
--------

Dei fleste landa i Mellom-Amerika har kyst mot både Stillehavet og Atlanterhavet (Det karibiske havet), bortsett frå El Salvador, som berre har stillehavskyst, og Belize, som berre har atlanterhavskyst. Breidda av land mellom Stillehavet og Det karibiske havet er frå rundt 560 km til rundt 50 km.

Det meste av Mellom-Amerika er fjellandskap. Vulkanske foldefjell går i aust–vestleg retning, og er høgast mot Stillehavet. Det finst over 80 vulkanar i området, rundt 40 av dei er aktive. Dei høgaste vulkanane er Tajumulco og Tacana (begge over 4000 moh.). Yucatánhalvøya og låglandet sør og aust for denne er bygd opp av kalkstein i horisontale lag.

Klima
-----

Langs atlanterhavskysten er klimaet varmt og fuktig. Her gjev nordaustpassaten mykje nedbør, over 3000 mm årlig. I høglandet er det mindre nedbør og lågare temperatur. Stillehavskysten ligg i regnskugge for nordaustpassaten, men har to regntider. Ein skil mellom ei tropisk låglandssone, *tierra caliente* eller 'den tempererte sona' mellom 700 og 1800 moh. *tierra templada* eller 'den kjølige sona' frå 1800 moh. og opp til dei høgaste toppane, *tierra fria*.

Natur
-----

I den heite sona finst det tropisk regnskog på austkysten, og det veks mellom anna mahogni, gummitre og kakao her. I den tempererte sona dyrker ein kaffi og sukkerrøyr. I den kalde sona kan ein dyrka kveite, potet og frukt. Tregrensa ligg på ca. 4000 m, like nedanfor denne finst det furuskog og gress i den kjølige sona.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Mellom-Amerika». *Store norske leksikon* (på norsk). 24. mai 2017. Henta 17. juli 2019.

| * v
* d
* e
Mellom-Amerika og Karibia |
| --- |
| Antigua og Barbuda | Bahamas | Barbados | Belize | Costa Rica | Cuba | Dominica | Den dominikanske republikken | El Salvador | Grenada | Guatemala | Haiti | Honduras | Jamaica | Mexico | Nicaragua | Panama | Saint Kitts og Nevis | Saint Lucia | Saint Vincent og Grenadinane | Trinidad og Tobago |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |