recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lee Kuan Yew**, opphavleg Harry Lee Kuan Yew, (16. september 1923–23. mars 2015) var ein politikar i republikken Singapore. Han var den fyrste statsministeren i bystaten Singapore, og styrte bystaten frå 1959 til 1990. Frå 1990 til 2004 var han med i regjeringa til etterfylgjaren Goh Chok Tong som «Senior Minister». Deretter heldt han fram til 2011 som «Minister Mentor» i regjeringa til sonen sin, Lee Hsien Loong, den tredje statsministeren i Singapore. Begge desse ministerpostane vart laga spesielt for Lee Kuan Yewn. Etter at regjeringspartiet PAP ved parlamentsvalet 2011 gjorde sitt slettaste val sidan 1963, trekte Lee seg tilbake etter samnhengande 52 år i regjering.

Merknadar
---------

1. ↑  Kinesisk skrift 李光耀, pinyin Lǐ Guāngyào

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lee Kuan Yew» frå Wikipedia på tysk, den 17. juli 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Mars** er den tredje månaden i det gregorianske året, ein av dei sju som har 31 dagar. Han er kalla opp etter den romerske guden Mars. Romarane kalla månaden *martius*, og ettersom Mars var krigsguden, meinte dei dette var ei god tid å starta krigar på. 

Opphavleg var mars den første månaden i året. Vårjamdøgn, som markerer byrjinga av våren på den nordlege halvkula, kjem rundt 21. mars. Dette blei sett på som ei naturleg tid for eit nytt år å ta til, og nyttårsfeiringa var lenge feira på denne tida. Nokre samfunn feirar framleis nyttår rundt vårjamdøgn.

Då Julius Cæsar laga den julianske kalenderen i å 45 f. Kr. flytta han årsskiftet til byrjinga av januar, men mange land heldt lenge på den gamle tradisjonen med nyttårsfeiring i mars. I Frankrike blei mars den tredje månaden i 1564, medan Storbritannia og det britiske imperiet venta heilt til 1752.

Andre namn på mars
------------------

Dei fleste europeiske språk har i dag eit namn på mars som minner om det latinske *martius*, til dømes *maart* på nederlandsk, *mars* på fransk eller *marzo* på spansk.

I tidlegare tider kalla ein gjerne mars for *vårmånad* i Sverige, *tordmåned* (avleia av Tor) i Danmark, og *bjørkmånad* på dei fleste slaviske språka.

* Gammalgresk: Anthesterion.
* Japansk: Sangatsu (tredje månad), yayoi (tradisjonelt namn)
* Finsk: Maaliskuu
* Kroatisk: Oujak

Anna
----

* Dei som blir fødde tidleg i mars har stjernebiletet fiskane, og dei som blir fødde seinare har vêren .
* Mars byrjar på same dag som november kvart år, og på same dag som februar så lenge det ikkje er skotår.

Årlege hendingar i mars
-----------------------

* Mange land feirar morsdag
* Vasaloppet blir arrangert den første sundagen i mars
* St. Patrick's Day den 17. mars for irar i heimlandet og andre stader
* Verdas søvndag fell på den andre fredagen i månaden

Kjelder
-------

1. ↑  «วันนอนหลับโลก (World Sleep Day)» (på thai). Sanook. 17. mars 2016. Henta 5. februar 2023.

| * v
* d
* e
< Mars > |
| --- |
| < 1**·** 2**·** 3**·** 4**·** 5**·** 6**·** 7**·** 8**·** 9**·** 10**·** 11**·** 12**·** 13**·** 14**·** 15**·** 16**·** 17**·** 18**·** 19**·** 20**·** 21**·** 22**·** 23**·** 24**·** 25**·** 26**·** 27**·** 28**·** 29**·** 30**·** 31 > |


| * v
* d
* e
Månadene i den vestlege kalenderen |
| --- |
| januar**·** februar**·** mars**·** april**·** mai**·** juni**·** juli**·** august**·** september**·** oktober**·** november**·** desember |
**Ovanåkers kommun** er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige. I Gävleborgs län grensar kommunen til Ljusdals kommun i nord og Bollnäs kommun i aust. Han grensar også til Falu kommun og Rättviks kommun i Dalarnas län i høvesvis sør og vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Edsbyn. Dette ligg ved Voxnan, om lag 35 km vest for Bollnäs.

Landskapet i kommunen er storkupert i nord, og det høgste punktet er Rökaklitt på 497 moh. Langs elva Voxnan er landskapet fruktbart. Næringslivet er dominert av verkstad- og trevareindustri, og ein finn i tillegg forlagsverksemd.

Administrativ historikk
-----------------------

Kommunane Ovanåker og Voxna vart ved kommunereforma i 1952 slegne saman til «*storkommunen*» Ovanåker. I 1977 vart Alfta, som frå 1974 til 1976 hadde høyrt til Bollnäs kommun, innlemma i Ovanåker.

Kommunen tilsvarar slik han er i dag Alfta socken i mellomalderen, der Ovanåker braut ut i 1639 og Voxna i 1759.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På raud bakgrunn, ein songsvane i sølv med nebb av gull over ein gullstraum, og oppe til venstre ei open krone, også denne i gull*.

Ovanåkers *landskommun* tok i 1956 i bruk eit våpen med ein svane som hadde ei krone rundt halsen. Våpenet vart aldri fastsett av kongen. Då den nye kommunen skulle registrere våpenet vart det sagt at det var upassande sidan det same motivet var i bruk i området Stormarn i Tyskland. Etter litt endring kunne våpenet registrerast i Patent- och registreringsverket i 1987.

Tettstader
----------

Det er seks tettstader i Ovanåkers kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Edsbyn** | 4 060 |
| 2. | Alfta | 2 185 |
| 3. | Roteberg | 391 |
| 4. | Runemo | 283 |
| 5. | Viksjöfors | 278 |
| 6. | Ovanåker | 227 |

Kjelder
-------

* «Ovanåkers kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Ovanåker» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*I rött fält en sångsvan av silver med näbb av guld, simmande över en av vågskuror bildad sänkt bjälke och ovan till vänster åtföljd av en öppen krona, båda av guld*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Gävleborgs län i Sverige |
| --- |
|  | Bollnäs • Gävle • Hofors • Hudiksvall • Ljusdal • Nordanstig • Ockelbo • Ovanåker • Sandviken • Söderhamn |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ove Christian Dahl** (fødd 29. januar 1862 i Orkdalsøra, daud 17. september 1940 i Oslo) var ein norsk botanikar.

Liv
---

Frå ein botanisk ekspedisjon på 1800-talet. Frå venstre: Asta Lundell, Ove Dahl, Axel Blytt og Thekla Resvoll. Foto: Carl Strømer (Universitetet i Oslo)

Dahl tok latinartium i Trondheim og embetseksamen i filologi (oldnorsk) i Kristiania. Ved universitetet følgde han òg førelesningane til botanikkprofessor Axel Blytt. Etter eit år som lærar i Hønefoss tok Dahl til å arbeide meir med botanikk, og etter nokre år ved Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab i Trondheim, vendte han tilbake til Kristiania og blei i 1893 assistenten til Axel Blytt.

I 1896 blei Dahl konservator ved Botanisk museum i Kristiania. Her blei han verande til 1922, då han trekte seg tilbake på grunn av psykiske problem. Dei tragiske siste atten åra av livet sitt budde han på Gaustad asyl.

Virke
-----

Axel Blytt arbeidde med *Haandbog i Norges flora* då han døydde, og dette verket redigerte og utgav Dahl i 1906.

Dahl reiste mykje på botaniseringsturar i Noreg og gav ut fleire plantegeografiske arbeid, til dømes floraen for Ryfylke (1906–07), Helgeland (1912–15) og Finnmark (1934).

Dahl var ein flittig feltarbeidar og særs noggrann og påliteleg i skildringa av det han såg, men teoretiserte lite. Betydninga til Dahl ligg i at han i stor grad utvida kunnskapen om plantelivet i Noreg ved å dokumentere utbreidinga til vanlege artar samstundes som han gjorde fleire førstegongsfunn.

Professor Rolf Nordhagen heidra Dahl ved å gje svalbardvalmue det vitskapelege namnet *Papaver dahlianum*.

Kjelder
-------

* 

* «Ove\_Dahl» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Ove Dahl i Norsk biografisk leksikon
* *150-årsjubileum for utrettelig botaniker*[*daud lenkje*] på forskning.no, henta 5. februar 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
*Denne artikkelen handlar om omgrepet i statistikk. For språkvitskap, sjå median i språkvitskap.* 
**Median** i statistikk er eit sentralitetsmål som blir definert som verdien til talet som deler eit utval i to delar slik at kvar del har like mange element. For eit utval der mengder observasjonar er eit oddetal, er medianen den midterste verdien der utvalet er sortert i rekkjefølgje. For eit utval der mengder observasjonar er eit partal er medianen gjennomsnittet av dei to midterste verdiane.

Medisinsk brukast uttrykket **medianplan** (midtsagittalplan) om ei tenkt linje som deler kroppen i ein venstre og ein høgre halvdel.

Avgjersle av median
-------------------

I eit sortert datasett med *n* element, der *n* er **ulike** vil medianen kunne finnast som *element nummer* {\displaystyle {\tfrac {n+1}{2}}}.

I eit sortert datasett med *n* element, der *n* er **like** kan medianen vere ein av dei to midterste talverdiane, og kvar og ein talverdi der imellom. Ofte blir middelverdien brukt av dei to midterste talverdiane.

Stabilitet
----------

Fordelen ved å bruke median i tilhøve til middelverdi er at median er stabil overfor ekstreme observasjonar (som blant anna kan oppstå ved målefeil). Viss ein til dømes har mælt høgder i meter, men har gløymt å setje komma i nokre av målingane, vil det påverke gjennomsnittet mykje, medan medianen ikkje blir påverka i same grad. Har ein målingane 1,73 - 180 - 1,86, vil gjennomsnittet bli 63,59, medan medianen er 1,86. Her er medianen tett på det som ville vore medianverdien utan den eine feilmålinga (1,80).

Median i geometri
-----------------

I geometrien syner *median* til eit linjestykke som knyter ein av ein vinkelspissane til ein trekant med midtpunktet av den motståande sida.

For å finne medianen av ein talrekkje som til dømes: 1-3-5-6-8-9-11-12-14, må du telje deg innover frå kvar av sidene. Medianen i denne talrekkja er difor 8.

Sjå òg
------

* Gjennomsnitt
* Typetal

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Median» frå Wikipedia på bokmål, den 14. januar 2012.*
**Senbere Teferi** (fødd 3. mai 1995) er ein etiopisk mellom- og langdistanseløpar som vann sølvmedaljen på 5 000 meter under verdsmeisterskapen 2015 i Beijing.

Aktiv
-----

Teferi kneip sølvmedaljen på 5 000 meter ved Friidretts-VM 2015, hårfint framom landskvinna Genzebe Dibaba. Sommaren 2016 sette Teferi personbeste på så vel 5 000 som 10 000 meter. På mila fekk ho notert 30.40,5 i juni, medan ho på 5 000 m kom i mål på tida 14.29,8 ved eit stemne i september. Både i det mellomliggjande Sommar-OL 2016 og i Friidretts-VM 2017 enda ho på femteplass på 5 000 meter. Ho forbetra den personlege rekorden til 14.23,3 i Rabat i juli 2018. 8. juni 2021 gjorde Teferi sitt livs beste løp då ho i Hengelo sprang 5 000-meteren på sterke 14.15,2. Til Sommar-OL i Tokyo i juli månad kom ho som ein av favorittane, men enda på tiandeplass.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa på 1500 m (4.11,4=nr 30)
* VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje på 5 000 m – 14.44,0, bakom Almaz Ayana (14.26,8)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 5 på 5 000 m – 14.43,7
* VM 2017 i London: Nr 5 på 5 000 m – 14.47,4
* VM 2019 i Doha: Nr 6 på 10 000 m – 30.44,2
* OL i 2021 i Tokyo: Nr 10 på 5 000 m – 14.54,3

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Senbere Teferi» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2022.*
Koordinatar: 60°23′34.786″N 5°19′56.035″E﻿

Bergen barneasyl.
**Seminarium Fredericianum** eller **Bergens barneasyl**, er eit bygg på Asylplass 2 i bydelen Bergenhus i Bergen. Den eldste barnehagen i Noreg heldt til i bygget.

I 1750 vart Seminarium Fredericianum skipa av biskop Erik Pontoppidan d.y. som eit meir sekulært undervisningstilbod til elevane ved den gamle Latinskolen. I tillegg til undervisning i klassisk språk og bibellære fekk gutane ved Seminarium Fredericianum også lære matematikk, fysikk, litteraturhistorie, moralfilosofi, tysk og fransk. Formålet med skulen var å profesjonalisere byens handelsstand. Namnet på seminarets var til ære for kongen, Fredrik V av Danmark-Noreg.

Referanser
----------

1. ↑  «Bergenskartet | Seminarium Fredericianum / Bergens Barneasyl», *www.histos.no*, henta 29. desember 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Seminarium Fredericianum i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Bergens barneasyl (barnehagen)[*daud lenkje*]
Koordinatar: 60°34′S 46°44′W﻿

**Inaccessible Islands** (*Islas Inaccesibles* på spansk) er ei gruppe små, men høge øyar som varierer med ei høgd på 120 til 215 meter. Dei er dei vestlegaste av Sør-Orknøyane, som ligg 20 nautiske mil vest for Coronation Island. Dei vart oppdaga i desember 1821 av kaptein George Powell, ein britiske selfangar på sluppen «James Monroe», men det er mogeleg at dei er *Seal Islands* som Nathaniel Palmer såg eit år før. Øyane fekk dette namnet av Powell fordi dei virka utilgjengelege.

Dei vert rekna som ein del av Britisk Antarktis av Storbritannia og som ein del av Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur i Argentina.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* Scientific Committee on Antarctic Research
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Inaccessible Islands». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 28. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Inaccessible Islands» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 56°26.052′N 2°23.236′W﻿

Bell Rock fyr
**Inchcape** eller **Bell Rock** er eit kjent rev på austkysten Angus i Skottland, nær Dundee og Fife. Begge namna syner til forma på revet. Inchscape kjem frå det skotsk-gæliske *Innis Sgeip*, som tyder «bikubeøya», og som truleg refererer til ein gammal type bikube. Den største faren med revet er at sjølv om berre ein liten del av det stikk opp av vatnet, er det eit stort område rundt skjeret som er særs grunt og farleg. 

Bell Rock fyr er eit fyr som står på revet. Fyret vart bygt i perioden 1807 til 1810 av Robert Stevenson, bestefaren til forfattaren Robert Louis Stevenson.

Diktet *The Inchcape Rock* av Robert Southey er ein ballade inspirert av revet frå 1802.

Kjelder
-------

1. ↑  «Northern Lighthouse Board - Bell Rock», *www.nlb.org.uk*, arkivert frå originalen 9. februar 2019, henta 8. februar 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Inchcape» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad om Bell Rock (bellrock.org.uk)
* NLB om Bell Rock Arkivert 2012-04-14 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***In the Flesh***  Song av Pink Floydfrå albumet *The Wall* |
|  |
| **Utgjeve** | 30. november 1979 |
| **Innspelt** | April-november 1979 |
| **Sjanger** | Progressiv rock, hardrock |
| **Lengd** | 4:19 |
| **Selskap** | Harvest Records (UK), Columbia Records (USA)/Capitol Records (USA) |
| Låtskrivar(ar) | Roger Waters |
| **Produsent** | Bob Ezrin, David Gilmour, James Guthrie og Roger Waters |
|
|

***In the Flesh*** er ein song av det britiske bandet Pink Floyd laga av Roger Waters for albumet *The Wall* i 1979.

Komposisjon
-----------

Songen er forholdsvis høglydt, og introduksjonspartiet inneheld dei same eksplosive orgelsekvensane ein kan høyre i byrjinga av *In the Flesh?*. Songen går så over i eit rolegare parti med «engleliknande» korsong før tekstpartiet byrjar. Slutten av songen inneheld ein annan høglydt orgelsekvens og songen forsvinn gradvis ut til ropa «Hammer! Hammer! Hammer!».

Handling
--------

Som dei andre songane på *The Wall* fortel «In the Flesh» ein del av historia til hovudrolla Pink. Songen markerer den første av ei rekkje songar der Pink i neddopa tilstand ser på seg sjølv som ein slags diktator. I denne songen hallusinerer han at konserten hans er eit politisk oppmøte, og songen er ein satirisk måte å vise korleis tilhengjarar av pop- og rockestjerner forgudar sine heltar. 

Denne songen og dei to som følgjer etter, «Run Like Hell» og «Waiting for the Worms», kan òg samanliknast med maktframgangen til Adolf Hitler. «In the Flesh» er kampropet hans om at alle må følgje han. «Run Like Hell» er eit forsøk på å byrje og utslette alle han hatar, og «Waiting for the Worms» er galskapen hans på det verste. Mot slutten tving han folket til å frykte han i staden for å følgje han. I filmen vert dette vist ved at folk lukker gardinene når han går forbi i gata.

Kontrovers
----------

Enkelte delar av teksten kan virke provoserande for enkelte folkegrupper, inkludert homoseksuelle, jødar og mørkhuda. Tatt ut av samanhengen kan songen virke rasistisk. Songen er derimot satirisk og hånar ikkje berre dei lojale tilhengjarane av musikarar, men òg fordommane mot forskjellige folkegrupper. Det ville til dømes vore latterleg å forfølgje folk med mykje kviser.

Sosiale effektar
----------------

Den fascistiske organisasjonen til Pink har i filmutgåva av albumet symbol forma som to hamrar i kryss. Dette inspirerte ei amerikansk, rasistisk og kvit ekstremistgruppe, som tok namnet Hammerskins, og brukte symbol frå filmen som sine eigne.

Medverkande
-----------

* David Gilmour – ARP Quadra, gitar
* Nick Mason – trommer
* Roger Waters – solovokal, bass, EMS VCS 3

med:

* James Guthrie – ARP Quadra
* Fred Mandel – orgel
* Bob Ezrin – Prophet-5 synthesiser
* Bruce Johnston – korvokal
* Toni Tennille – korvokal
* Joe Chemay – korvokal
* Stan Farber – korvokal
* Jim Haas – korvokal
* John Joyce – korvokal

Personell per Fitch og Mahon.

Kjelder
-------

* Fitch, Vernon. *The Pink Floyd Encyclopedia* (3. utg.), 2005. ISBN 1-894959-24-8

1. ↑  Fitch, Vernon and Mahon, Richard, s. 143.
2. ↑  Fitch, Vernon and Mahon, Richard, *Comfortably Numb — A History of The Wall 1978–1981*, 2006, s. 104.
| **Handa****Lokalt namn: Eilean Shannda** |
| --- |
| Quinag og Scourie ved Sound of Handa]]Quinag og Scourie ved Sound of Handa]] |
| Geografi |
| 

Handa i Skottland is located in
Handa i Skottland ()

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°22′48″ N 5°11′10″ W﻿Koordinatar: 58°22′48″ N 5°11′10″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Indre Hebridane

 |
| **Areal** | 3,09 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Sithean Mòr (123 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Argyll and Bute

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Handa** (skotsk-gælisk *Eilean Shannda*) er ei øy utanfor vestkysten av Sutherland i Highland i Skottland. Ho er 309 hektar stor og det høgaste punktet er 123 meter over havet. 

Ei lita ferje går til Handa frå Tarbet på fastlandet og det går fleire båtturar til øya frå Fanagmore.

Øya består av raud sandstein og er omgjeve av klipper dekte av fuglar. 

Ein liten staur på Handa
Nord på øya ligg to åsar, medan sør- og austsida er meir lågtliggande. Nord og vest på øya stig klippene til 100 meter, medan det er strender i sør og aust. 

Mindre øyar rundt Handa er mellom anna Glas-Leac i sør, Eilean an Aigeach i nordaust og Stac an t-Sealbhaig i nord. Mellom øya og fastlandet ligg Sound of Handa.

Namnet på øya har norrønt opphav. 

Tidlegare vart øya nytt som gravplass og det er framleis restar av eit kapell søraust på øya. 

Øya hadde 65 innbyggjarar i 1841, men potetsjuke tvinga folk bort i 1848. Dette er noko overraskande sidan øybuarane hadde ein forholdsvis variert diett som bestod av korn, fisk og sjøfugl, og ikkje var fullstendig avhengige av potetavlingane.

Dyreliv
-------

Handa er kjend for fuglelivet, som lundefugl, alke og teist. 

Øya har status som Site of Special Scientific Interest (SSSI, stad av særleg vitskapleg interesse).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Scottish Wildlife Trust - Handa Island Arkivert 2008-05-17 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Handa, Scotland» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2010.*
**Lul Krag** (7. februar 1878–9. juli 1956) var ein norsk målar. Ho måla portertt og landskap, og er særleg kjend for motiva sine frå Rosendal.

Karen Marie Krag var fødd i Kongsberg som dotter av oberst Ole Krag (1837–1916) og Kaja (Karen Elise Theodora) fødd Collett (1844–1926). Peter Collett (1766–1836) var oldefar hennar, Herman Krag (1920–82) var ein nevø.

Krag byrja å måla i tjueårsalderen. Ho var elev av Harriet Backer ca. 1905 og av Christian Krohg, Lucien Simon og Hélène-Olga Boznansk i Paris 1908–10. Ho blei også sterkt inspirert av kinesisk kunst og filosofi.

I 1933 slo Krag seg ned i Rosendal, og blei verande der i tjue år. I 1954 flytta ho attende til Oslo, der ho døydde to år seinare.

Senere ble de gitt til Kvinnherad kommune og henger nå i Rosendal samfunnshus.

Ho er representert med fleire verk ved Nasjonalgalleriet, som *Løvtrær og kirke*, *Blomster i parken*, *Fjell med bre* og  *Elisabeth Dybwad*.
*Alleen* og *Snefjell* tilhøyrer Bergen Kunstmuseum.
Fleire veggfelt av Lul Kra heng på Rosendal samfunnshus, medan *Baroniet mellom roser og fjell* høyrer til Baroniet Rosendal.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Lul Krag». *Store norske leksikon*. Oslo: Kunnskapsforlaget. Henta 16. september 2017.
2. 1 2  Alfsen, Glenny. «Lul Krag». I Helle, Knut. *Norsk biografisk leksikon*. Oslo: Kunnskapsforlaget. Henta 16. september 2017.
|  |
| --- |
| ***In the Midnight Hour***  Singel av Wilson Pickettfrå albumet *In the Midnight Hour* |
|  |
| B-side | «I'm Not Tired» |
| **Utgjeve** | 1965 |
| **Innspelt** | 12. mai 1965, Stax Studios (Memphis) |
| **Sjanger** | R&B |
| **Lengd** | 2:29 |
| **Selskap** | Atlantic |
| Låtskrivar(ar) | 
* Wilson Pickett
* Steve Cropper

 |
| Wilson Pickett-kronologi |
| «Come Home Baby»(1965) | *In the Midnight Hour* | «Don't Fight It»(1965)
 
 |

«**In the Midnight Hour**» er ein song opphavleg framført av Wilson Pickett i 1965 og gjeven ut på albumet *The Exciting Wilson Pickett* i 1966. Han vart skriven av Pickett og Steve Cropper på det historiske Lorraine Motel i Memphis der Martin Luther King, Jr. seinare vart myrda i april 1968. Som den første hitten til Pickett på Atlantic Records, nådde han førsteplassen på R&B-lista og 21. plass på pop-lista i USA.

Songen vart ein soul-standard frå 1960-åra og ligg på 134. plass på lista til *Rolling Stone* over dei 500 største songane gjennom tidene, som den første av to Wilson Pickett-songar på lista (den andre er «Mustang Sally» på #434). Han er òg på lista til The Rock and Roll Hall of Fame over dei 500 songane som forma rock and roll. Songen er fortida på 89. plass på tidene beste song, og på 7. plass på beste song i 1965, på Acclaimed Music.

Songen er spelt av mange andre artistar, som Martha Reeves & The Vandellas, The Doors og Van Morrison sitt Them på Whisky a Go Go (1966), Johnny Rivers, som òg spelte live på Whisky a Go Go i 1966, Grateful Dead (som ofte avslutta konsertane sine med songen i 1966 og 1967), Chris Farlowe, The Rascals, Mitch Ryder & the Detroit Wheels, the Chocolate Watch Band, Razzy Bailey, Roxy Music, Jackie Wilson, The Jam, Johnny Thunders, The Chambers Brothers, Roger Troutman, The Toasters, Buddy Guy, The Rock Bottom Remainders, The Commitments, Cross Country, Echo & the Bunnymen, Samantha Sang, George Faith, B. B. King, Johnny Rivers og The Silvertones.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «In the Midnight Hour» frå Wikipedia på engelsk, den 6. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-2004*. Record Research. s. 461.
2. ↑  «Acclaimed Music Top 3000 songs». 6. april 2011.
3. ↑  The Whiskey a Go Go 1971

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 136: «While My Guitar Gently Weeps» The Beatles | Plassering på lista til Rolling Stone frå 2010 over dei 500 beste songane gjennom tidene135 «In the Midnight Hour» Wilson Pickett | 134: «Won't Get Fooled Again» The Who |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
Ølfugl frå Lesja i Oppland. Han blei kjøpt inn til Nordiska museet i 1881 og er no deponert på Norsk Folkemuseum. Lengd 17 cm. NF.1992-0442
**Ølfugl** er ei nemning for drikkekar eller auser av tre med fugleform. Dei har hank eller skaft forma som eit fuglehovud, og har gjerne ein stjert på motsett side. Dei fleste bevarte ølfuglar er frå 1700- og 1800-talet, og dei har vore brukt i bygdemiljø. Dei finst også som tvillingbollar der to parallelle fuglar heng saman, og dei har då gjerne eit hol imellom slik at ølet kan renna fritt mellom dei.

Tapping av øl i ølhøne under tradisjonelt bondebryllaup i Ulvik i Hardanger i mai 1954.Foto: Riksarkivet

Dobbel ølfugl frå Singsås i Midtre Gauldal i Sør-Trøndelag. No på Norsk Folkemuseum. Lengd 17 cm. NF.1895-1327
Ølbolle med flytande ølfugl. Foto Norsk Folkemuseum. NF 08461-020
Nemninga knyter ølfuglane til øldrikking, men om enkelte er det opplyst at dei har også har vore brukt til mjølk. Ølfugler kunne brukast som sjølvstendige drikkekar, men mindre ølfuglar kunne også brukast som auser til å drikka av når ølet blei servert i store ølbollar. Ifølgje tradisjonen låg dei då gjerne og flaut i bollen når dei ikkje var i bruk.

Gås, and og pelikan er dei vanlegaste fugleformene som er brukte som førebilde for ølfuglar. Andre nemningar som har vore brukt på denne typen drikkekar er gjøytil, gås, høne, høneskål, kane, kani, kjenge, koks, mjokk-høne, orre, pelikan, skafse, øland, ølgås, ølhane, ølhøne, ølkjenge, ølkopp og ause. Nemninga «ølfugl» blir også brukt om slike kar med tut.

Merknadar
---------

1. ↑  Til mjølk
2. ↑  Sjå trøys

Kjelder
-------

1. ↑  Østby 1983, s. 37.

---

Litteraturliste
* Christie, Inger Lise (1987), «Høne – and – orre : en gruppe fugleformete ølkar», *By og bygd*, Norsk Folkemuseums årbok 1985-86 (Oslo): 126-166, ISBN 82-90036-29-9
* Gjærder, Per (1975), *Norsk drikkekar av tre*, Bergen – Oslo – Tromsø
* Østby, Jon Birger; Torill Sand (ill.) (1983), *Nomenklatur for drikkestell*, Oslo

---

* *Denne artikkelen bygger på «Ølfugl» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ølfuglar ved DigitaltMuseum
Temperatur er ein viktig faktor for dei fleste organismar. Dette diagrammet viser korleis aktivitetsnivået til vekselvarme dyr endrar seg.
Den **økologiske nisjen** til ein art er, i økologien, kva slags levesett og miljøkrav organismane har i høve til andre artar.

Dei ulike dimensjonane i ein nisje står for biotiske og abiotiske variablar; faktorar som varierer med økosystema. Ofte vel ein å berre sjå på eit utval av desse faktorane, sidan dei fleste einskildnisjar er kompliserte og inneheldt mange ulike tilhøve ein må ta omsyn til. Ulike faktorar vert brukt i ulike utrekningar; innanfor eit og same økosystem ser ein helst på biotiske faktorar medan ein gjerne ser på dei abiotiske først når ein samanliknar økosystem.

Konkurranse
-----------

Ein skil gjerne mellom *fundamental* og *realisert* nisje. Den fundamentale nisjen til ein art er dei ressursane han er i stand til å utnytta, medan den realiserte er kva han faktisk nyttar seg av i naturen. Når det er mange artar med liknande nisjar til stades i eit økosystem, oppstår det interspesifikk konkurranse, og dei realiserte nisjane forandrar seg. Til dømes lever røye i aurevatn hovudsakleg av dyreplankton, medan næringsvalet i reine røyevatn ofte er dominert av botnlevande insektlarver. Me ser spesialisering; nisjane til ein eller fleire av artane vert smalare på grunnlag av kva for ressursar dei er flinkast til å nytta.

På same måte vert dei realiserte nisjane breiare når ein art finst i store bestandar; det vil då bli ein fordel for einskildindivid å søka litt dårlegare føde enn fleirtalet i større mengder. Med tida kan dette føra til artsdanning, at to delbestandar utviklar så ulike spesialiseringar at dei etter kvart ikkje lenger er i stand til å få avkom saman.

Kjelder
-------

1. ↑  Pocheville, Arnaud (2015). «The Ecological Niche: History and Recent Controversies». I Heams, Thomas; Huneman, Philippe; Lecointre, Guillaume; et al. *Handbook of Evolutionary Thinking in the Sciences*. Dordrecht: Springer. s. 547–586. ISBN 978-94-017-9014-7.
**Tuhinjdalen** er ein dal i Slovenia mellom Celjebekkenet og Ljubljanabekkenet. Han går frå aust til vest langs elvane Nevljica og Motnišnica. 

Den vestlege delen av elva vart forma av nedslagsfeltet til Neveljica, som renn ut i Kamniška Bistrica og den smalare, austlege delen av Motnišnica, ei sideelv til Savinja. Vasskiljet deira er ved Kozjakpasset 655 meter over havet mellom Cirkuše v Tuhinju og Špitalič. Dei største busetnadane i dalen er Laze v Tuhinju, Šmartno v Tuhinju og Motnik. Dei mange gamle busetnadane viser til at dalen var ei viktig gjennomfartsåre i mellomalderen. 

Fram til midten av 1900-talet vart det drive gruvedrift etter brunkol i dalen nær Motnik. Dei siste åra har turismen så vidt vorte utvikla med kurstaden Snovik..

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tuhinj Valley» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Slovensk turistinformasjon

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tuhinj på Geopedia
* Informasjon om Tuhinjdalen Arkivert 2008-09-14 ved Wayback Machine.
**Integrerings- og mangfaldsdirektoratet** (**IMDi**) er ein norsk statleg etat under Arbeids- og inkluderingsdepartementet som blei oppretta 1. januar 2006. Etaten er tildelt oppgåver som tidlegare har vore hos Utlendingsdirektoratet, mellom anna busetjing av flyktningar, opplæring i norsk og samfunnskunnskap, tolking i offentleg sektor og koordinering av arbeidet mot rasisme og diskriminering. IMDi skal setje i verk integrerings- og mangfaldspolitikken på AID sitt ansvarsområde - som busetjing av flyktningar, oppfølging av introduksjonsloven og forvalting av viktige økonomiske verkemiddel innanfor integrerings- og mangfaldsarbeidet. Direktoratet samarbeider med innvandrarorganisasjonar og innvandrargrupper, kommunar, statlege etatar og privat sektor. IMDi gir råd og set i verk statleg politikk.

Oppgåvene har auka, og talet på tilsette har auka frå 110 ved skipinga til 201 ved starten av 2009.
IMDi har ein rekkje økonomiske verkemiddel i form av tilskotsordningar og prosjekt-/utviklingsmiddel. IMDi har i 2008 hatt forvaltingsansvaret for ca. 4,3 milliardar kroner, ein auke frå 2,8 milliardar kroner i 2007.

IMDi har hovudkontor i Oslo og regionale einingar i Narvik, Trondheim, Bergen, Kristiansand og Gjøvik. IMDi sitt driftsbudsjett for 2008 var 154 millionar kroner.

Osmund Kaldheim blei utnemnd til direktør i statsråd 3. juni 2005.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Årsrapport 2008 Arkivert 2009-10-17 ved Wayback Machine.
**Luminans** er den lysstyrken som eit lite flateelement av overflata til ei lyskjelde har når ein ser flateelementet frå ei viss retning, dividert med den tilsynelatande storleiken av flateelementet når det vert sett frå den same retninga. For ein lekam som stråler i samsvar med Lamberts cosinuslov, er luminansen den same i alle retningar. 

Luminans vert òg kalla **lystettleik**.

Definisjon
----------

Luminans er definert av derivasjonen

{\displaystyle L\_{\mathrm {v} }={\frac {\mathrm {d} ^{2}\Phi \_{\mathrm {v} }}{\mathrm {d} A\,\mathrm {d} {\Omega }\cos \theta }}}
der

{\displaystyle L\_{\mathrm {v} }} er luminans (cd/m2),
{\displaystyle \Phi \_{\mathrm {v} }} er lysstraum eller lysfluks (lm),
{\displaystyle \theta \,} er vinkelen mellom flatenormalen og den spesifiserte retninga
{\displaystyle A} er arealet til flata (m2), og
{\displaystyle \Omega \,} er romvinkelen (sr).
Uttrykket er skriven med Leibniz-notasjon.

Einingar
--------

SI-eininga for luminans er candela/m² (cd/m²), som òg har vorte kalla nit. Andre eininga som har vore nytta er stilb (a) = cd/cm², ²apostilb (asb) = 1/π cd/m², lambert = 1/π cd/cm² og foot-lambert = 1/π cd/ft² = 3,426 cd/m2.

Luminans i fjernsyn
-------------------

Ved ei analog fjernsynssending vert alle detaljar i fjernsynsbiletet overført ved hjelp av luminanssignalet, som inneheld svart/kvit-informasjonen. Eventuelle fargar vert overført ved hjelp av eit tilleggssignal, krominanssignalet.

Sjå òg
------

* Lysmåling
* Analoge fjernsynssystem
* Fjernsyn

Kjelder
-------

* «luminans», *Store norske leksikon*, 28. februar 2013

1. ↑  Chaves, Julio (2008). *Introduction to Nonimaging Optics*. Optical Science and Engineering **134**. CRC Press. s. 449. ISBN 9781420054293.
**Lulla Einrid Fossland** (13. august 1917–3. desember 2009) var ein norsk politikar og stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet.

Fossland vart fødd i Harstad med foreldra Elvine og Gerhard Melvik. Ho tok middelskoleeksamen i 1933, folkehøgskole 1936/37 og arbeidde i grensepolitiet frå 1937 til 1945. I 1937 var ho blitt gift med Torolf Fossland, og ho flytta i 1945 med han til Lierne, der ho arbeidde som ekspeditrise, og i 1958 til Karmøy, der ho arbeidde som typesettar og syerske. Her tok ho òg utdanning gjennom LO.

Lulla Einrid Fossland vart vald til 1. vararepresentant til Stortinget for Rogaland Arbeidarparti i periodane 1969-73 og 1973-77. I den første perioden rykte ho opp til fast representant 25.11.1969 etter at Peder Næsheim døydde. I 1967-71 representerte ho Arbeidarpartiet i Karmøy kommunestyre.

Kjelder
-------


* Helge O. Larsen; «Torolf Fossland» i *Årbok for Helgeland* 2009 ISBN 978-92-90148-02-2
* Profil på Stortinget.no


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Lulesamisk morfologi**, eller **lulesamisk bøyingslære** er ei oversikt over korleis ord i lulesamisk blir bøygd. Som alle samiske språk har lulesamisk ein rik morfologi, eller mykje bøying.

Substantivbøying
----------------

Lulesamiske substantiv blir bøygd i 9 kasus og 2 tal, og dei kan få lagt til possessivsuffiks (eigarendingar) bøygd i person (1. 2. 3.) og tal (eintal, total, fleirtal).
Lulesamisk skil seg frå nordsamisk ved å ha oppretthalde distinksjonen mellom genitiv og akkusativ.

Tabellen viser kasusparadigme for likestava stammar på -a, her *giella* "språk" og *gussa* "ku"  Merk at der både *giella* og *gussa* har stadieveksling (frå *ll* og *ss* til *l* og *s*, skil orda seg frå kvarandre med at *gussa* har kort førstestaving, mens *giella* har lang førstestaving. I dei formene som på grunn av stadievekslinga får kort rotvokal pluss kort rotkonsonant (*g**us**a-*), blir den andre vokalen forlenga (til *á*, jf. sg. gen, akk, ine, ...). Denne prosessen er regelmessig, og gjeld alle tostava ord med kort rotvokal.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Sg+Nom | giella | gussa |
| Sg+Acc | gielav | gusáv |
| Sg+Gen | giela | gusá |
| Sg+Ill | giellaj | gussaj |
| Sg+Ine | gielan | gusán |
| Sg+Ela | gielas | gusás |
| Sg+Com | gielajn | gusájn |
| Sg+Abe | gieladagá, gieladagi | gusádagá, gusádagi |
| Ess | giellan | gussan |
| Pl+Nom | giela | gusá |
| Pl+Acc | gielajt | gusájt |
| Pl+Gen | gielaj | gusáj |
| Pl+Ill | gielajda | gusájda |
| Pl+Ine | gielajn | gusájn |
| Pl+Ela | gielajs | gusájs |
| Pl+Com | gielaj | gusáj |
| Pl+Abe | gielajdagá, gielajdagi | gusájdagá, gusájdagi |

Verb
----

Verb blir bøygd i 4 modus, 3 personar, 3 tal. Tabellen viser døme på det tostava verbet *hállat* "snakke".

  


|  |  |
| --- | --- |
| Infinitiv | hállat *snakke* |
|  |
| Prs Sg1 | hálav |
| Prs Sg2 | hála |
| Prs Sg3 | hállá |
| Prs Du1 | hállin |
| Prs Du2 | hállabihtte |
| Prs Du3 | hállaba |
| Prs Pl1 | hállap |
| Prs Pl2 | hállabihtit |
| Prs Pl3 | hálli |
|  |
| Prt Sg1 | hálliv |
| Prt Sg2 | hálli |
| Prt Sg3 | hálaj |
| Prt Du1 | hálajma |
| Prt Du2 | hálajda |
| Prt Du3 | hálajga |
| Prt Pl1 | hálajma |
| Prt Pl2 | hálajda |
| Prt Pl3 | hállin |
|  |
| Prs ConNeg | hála |
| Prt Pl3 | hállin |

Kjelder
-------


1. ↑  Kjelde: Giellateknos lulesamiske paradigmegenerator. Jf. også Spiik 1989.
**Matriserekning** er rekning med matriser. Matriser kan i mange samanhengar reknast med på tilsvarande måte som tal og vektorar. Produktet av eit tal (ein skalar) *c* og ei matrise **A** er den matrisa som ein oppnår ved å multiplisere kvart av elementa i **A** med *c*. 

To matriser 
{\displaystyle A={\begin{bmatrix}a\_{11}&a\_{12}\\a\_{21}&a\_{22}\\\end{bmatrix}}} og {\displaystyle B={\begin{bmatrix}b\_{11}&b\_{12}\\b\_{21}&b\_{22}\\\end{bmatrix}}}

har summen

{\displaystyle A+B={\begin{bmatrix}a\_{11}+b\_{11}&a\_{12}+b\_{12}\\a\_{21}+b\_{21}&a\_{22}+b\_{22}\\\end{bmatrix}}}

og produktet

{\displaystyle A\cdot B={\begin{bmatrix}a\_{11}b\_{11}+a\_{12}b\_{21}&a\_{11}b\_{12}+a\_{12}b\_{22}\\a\_{21}b\_{11}+a\_{22}b\_{21}&a\_{21}b\_{12}+a\_{22}b\_{22}\\\end{bmatrix}}}

Legg merke til at addisjon berre er definert for matriser med same storleik (like mange rader og kolonnar), og at to matriser berre kan multipliserast dersom talet på kolonnar i den første er lik talet på rader i den andre. Det er dessutan særs viktig at matrisemultiplikasjon vanlegvis ikkje er kommutativ, det vil sei at **A·B** generelt er forskjellig frå **B·A**.

Ei kvadratisk matrise med 1-tal langs hovuddiagonalen og 0-ar på alle dei andre plassane vert kalla ei identitetsmatrise og vert skriven som 

{\displaystyle I={\begin{bmatrix}1&0&\cdots &0\\0&1&0&0\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\0&0&\cdots &1\\\end{bmatrix}}}

Identitetsmatrisa har den eigenskapen at for alle matriser **A**, der multiplikasjonen er definert, er **I·A** = **A** og **A·I** = **A**. Blant operasjonane som kan utførast på matriser er transposisjon, der resultatet blir ei matrise med rader lik den opphavlege matrisa sine kolonnar og omvendt, det vil sei for ei matrise

{\displaystyle A={\begin{bmatrix}a&b&c\\d&e&f\\g&h&i\\\end{bmatrix}}}

blir den transponerte matrisa lik

{\displaystyle A^{T}={\begin{bmatrix}a&d&g\\b&e&h\\c&f&i\\\end{bmatrix}}}

Ei matrise kan òg inverterast. Til ei matrise **A** vert det då danna den inverse matrisa A–1 slik at **A**·**A**–1 = **I**.

Rekning med determinantar er òg ein grunnleggande del av matriserekninga. 

Matriseteorien vart grunnlagd av Sir William Rowan Hamilton og Arthur Cayley og har sidan blitt særs viktig i praktisk talt alle greiner av matematikken og bruksområda til matematikken, som statistikk og kvantemekanikk. Særskild leiar omgrepet lineær avbilding naturleg til matriseomgrepet, og det er slik at produktet av to matriser vil svare til ein suksessiv bruk av dei to tilsvarande lineære avbildlingane.

Kjelder
-------

* matriseregning. (2012-01-14) I *Store norske leksikon*. Henta frå
Teikning av Matsuo Bashō frå rundt 1820. Den kjende haikuen hans om frosken er skrive rundt.
**Matsuo Bashō** (fødd rundt 1644, død 28. november 1694), japansk 松尾芭蕉, var kunstnarnamnet åt ein japansk diktar som levde under edotida. Han er ofte lovprisa for å ha perfeksjonert haikudiktinga, men medan han levde var Bashō mest kjend som ein dyktig diktar av *haikai no renga*, halvkomiske verselenkjer som vanlegvis blei laga av fleire diktarar saman.

Dikting
-------

|  |  |
| --- | --- |
| Den gamle dammenein frosk som hoppar oppilyden av vatnet

Matsuo Basho   |  |

I vår tid er Bashō hovudsakleg kjend for dei elegante haikuane han skreiv. Han utvikla diktforma frå det morosame, underhaldande verset til seriøs kunst med inspirasjon frå zen-buddhismen. Eigentleg var ikkje dikta hans reine haiku, men dei første tre linjene frå lengre renga. Dei har likevel blitt samla og publisert som haiku fleire gonger, og har hatt sterk innverknad på seinare diktarar, som Kobayashi Issa og Masaoka Shiki. Mange av dei er òg omsette til norsk.

Eitt av dei mest kjende dikta til Bashō, om frosken i den gamle dammen, er halde fram som eitt av meisterverka innan haikudikting, og er kanskje blitt det best kjende slike diktet i verda.

Namn
----

Gravsteinen til diktaren i Gichu-ji i Otsu.
«Matsuo» var familienamnet åt diktaren, men han er vanlegvis berre kalla «Bashō», utan etternamnet. Han var kjend som «Kinsaku» som barn, og seinare som «Munefusa». Diktaren tok mange pseudonym i livet sitt. Eit tidleg kunstnarnamn, «Tosei», tyder 'ferskenkart' (eller 'fersken i blått'), ei hyllest åt den kinesiske diktaren Li Po — namnet Li Po tyder 'plomme i kvitt'. Han tok namnet «bashō», som tyder *banantre*, frå eit tre ein elev gav han og planta i nærleiken av hytta der han budde. Soga fortel at klimaet var for kaldt til at dette treet bar frukt, og at han meinte å kalla fram bildet av ein ubrukeleg diktar med dette.

Vestlege stavemåtar for Basho er uvanlege, men kan inkludere *Matuo Basyou*, når ein brukar Nihon-shiki, eller *Matuwo Baseu* om ein bruker ein translitterasjon som svarer meir nøyaktig til stavinga som var i bruk på hans tid.

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Matsuo Bashō**

* *Oku no Hosomichi* på japansk og engelsk med notar.
* Klassisk japansk database — ulike dikt av Bashō i originalform og omsetjing

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Sigurd Holemark** (8. september 1934–12. august 2004) var ein funksjonær og politikar frå Norderhov i Buskerud. Han representerte Østfold og partiet Høgre på Stortinget frå 1981 til 1993.

Etter å ha gått handelsgymnas byrja Holemark som praktikant, fyrst ved Borregaard Fabrikker i Sarpsborg og deretter ved firmaet si avdeling i Frankfurt am Main i dåverande Vest-Tyskland. I tida 1957-59 studerte han internasjonal marknadsføring ved eit college i Manchester i Storbritannia. Deretter arbeidde han to år i salsavdelinga til eit lokalt basert selskap i Manchester. Frå 1961 til 1981 hadde han ulike stillingar i administrasjonen i Borregaard i Sarpsborg, dit han også gjekk tilbake då han forlet Stortinget i 1993. Han slutta ved Borregaard i 1997.

Holemark var medlem av bystyret i Sarpsborg i tida 1968-79. Til Stortinget 1977-81 var han fyrste vararepresentant, og møtte nokre få månader i den eigenskapen. Frå 1981 hadde han fast plass for Høgre og Østfold på Tinget i tre valperiodar. I den fyrste perioden, 1981-85, var han medlem av Forsvarskomiteen, deretter 1985-89 av Finanskomiteen og av Landbrukskomiteen, og til sist, 1989-93, av Energi- og industrikomitéen. I tillegg var han med i Valkomiteen 1985-93 og 1989-93 med i Fullmaktskomitéen.

Dei åtte sesjonane frå hausten 1985 til 1993 var han sekretær i Stortinget.

Kjelder
-------

* Stortinget.no - Biografi
**Sigurd Lund Hamran** (24. januar 1902–4. november 1977) var ein norsk fiskar, gardbrukar og politikar frå Tind i Moskenes. Han var stortingsrepresentant frå Nordland og for Arbeidarpartiet frå 1945 til -51 og 1954 til -69.

Hamran var son til ein fiskar. Han dreiv sjølv fiske frå unge år, i 1923 skaffa han seg båt og var skipper i mange år. Frå 1926 var han også småbrukar.

I tida 1933-41 var Hamran medlem av Moskenes heradsstyre, varaordførar frå 1937. Han var ordførar i heradet i 1945 etter frigjeringa og på ny perioden 1964-1971.

Frå 1930-åra deltok Hamran aktivt i organiseringa av fiskarane og fiskeria. Han var formann i Åkran fiskarlag 1937-41 og i Moskenes distriktsfiskarlag 1942-46, to lag der han var sentral i skipinga. Elles var han styremedlem 1937-47 i Fiskernes samkjøp S/L og fleirårig medlem og ordførar 1946-47 i representantskapet i Norges Råfisklag.

Hamran var vararepresentant til Stortinget 1945-49 og 1950-53, men møtte fast frå desember 1945 til november 1951, medan Reidar Carlsen var statsråd i den andre Gerhardsen-regjeringa. Hamran var då medlem i Protokollkomiteen 1945-49 og Sosialkomiteen 1950-51. Då han frå nyår 1954 kom innatt på Stortinget som fast representant, også då med sete i Sosialkomiteen. Med tre attval hadde Hamran stortingsplass til 1969, dei tolv siste sesjonane var han medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
**Sigurd Jarlssons runer** er ei runeinnskrift som vart rista i dørkarmen på Vinje stavkyrkje under borgarkrigstida (1130-1230). Kyrkja vart riven i 1796, men karmen med innskrifta vart teken vare på, og er i dag kjend som N170 Vinje kyrkje I (der N170 viser til nummereringa i *Norges innskrifter med de yngre runer*). 

Innskrifta fører oss rett inn i tumultane under borgarkrigane. Kong Sverre hadde gjort krav på kongemakta og teke opp kampen mot kong Magnus Erlingsson og den mektige far hans, lendmannen Erling Skakke frå Etne i Hordaland. Erling fall i slaget på Kalvskinnet ved Trondheim i 1179, og Magnus i slaget ved Fimreite i Sogn i 1184. Men Sigurd Jarlsson, bror hans, heldt fram kampen. Ein gong stillinga hans var svært vanskeleg, rømde han til Vinje der han rista runene. Omskriven til latinske bokstavar ser runeinnskrifta slik ut:

**sigurþr : ialssun : ræist : runar : þesar : lougar : dagen : æftir : botolfs : mæso : er : an : flyþi : higat : ok : uildi : æigi : gaga : til : sætar : uiþ : suærri : foþurbana : sin : ok : brøþra**
På moderne norsk:

*Sigurd Jarlsson rista desse runene laurdag etter Bottolfsmesse då han flydde hit og ikkje ville gå til forlik med Sverre, banemannen til faren og brørne sine.*
Ved å samanlikna dei historiske kjeldene har ein gissa at denne laurdagen etter Botolvsmesse må ha vore 21. juni 1197.

### Runekyndig aristokrati

Innskrifta dokumenterer at aristokratiet framleis hadde kunnskap om runer, mest 200 år etter at det latinske alfabetet var innført. Sigurd syner at han er ein erfaren og sikker runeristar, dette har han gjort mange gonger før. Runologane reknar med at runene levde vidare som eit alternativ til latinsk skrift. Kva skrift som vart brukt, var avhengig av formål og situasjon. Sigurd har hatt eit akutt behov for å fortelja vidare til ettertida det han var utsett for. Han hadde ikkje med seg penn, blekk og pergament, så då vart det kniv og runer.

Mykje tyder på at Sigurd også har vore vel kjend med den litterære skriftspråk-tradisjonen der det vart nytta latinsk skrift. Runeinnskrifta syner nemleg fleire spor etter denne meir formelle tradisjonen. Sigurd er konsekvent med orddeling, og han brukar doble konsonantar. Eit endå tydelegare spor er at han har retta ein feil. Han har gløymt l-en i ordet *flyþi*. Denne har han skrive over linja og med eit tilvisingsteikn mellom dei runene der l-en skal stå.

### Frilleson

Snorre Sturlason fortel i *Soga om Magnus Erlingsson* at Erling Skakke gjekk til hande med kong Valdemar av Danmark mot å få Vika til len. Erling fekk då jarletittel, og den beheldt han livet ut. Han hadde fire frillesøner, den eine heitte Reidar og den andre Ogmund, og dei to hadde kvar si mor. Den tredje heitte Finn og den fjerde Sigurd, dei var yngre og mor deira heitte Åse den lyse.

Kjelder
-------

* Spurkland, Terje 2000, *Tale og skrift ved et tusenårsskifte - historien gjentar seg?* Artikkel i tidsskriftet Ottar nr. 229 år 2000, s. 29-30. Nasjonalbiblioteket
* Snorre Sturluson: *Noregs kongesoger*, Det Norske Samlaget, 1979, s. 671-672. ISBN 82-525-0657-7.
* Norges innskrifter med de yngre runer, band 2, s. 264-268. Nasjonalbiblioteket