recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ein del av det store barriererevet sett frå helikopter.
Satellittbilde av revet.
**Great Barrier Reef**, **det store barriererevet**, er det største korallrevet i verda, og ligg ved kysten av Queensland nordaust i Australia. Revet er om lag 2000 km langt, og kan sjåast frå verdsrommet. 

Revet vart sett på UNESCO si verdsarvliste i 1981, og store delar av det er verna av Great Barrier Reef Marine Park. Revet vart det største havreservatet i verda då det australske miljøverndepartementet utvida det verna området frå 4,5 % av revet til 33,3 % den 1. juli 2004.

Sidan det er bygd opp av mange levande korallar, vert det store barriererevet av og til kalla den største levande organismen i verda. Dette er ikkje heilt rett, ettersom korallane dannar mange ulike koloniar.

Gjestar ved revet
=================

James Cook var den første europearen som såg Det store barriererevet. Han oppdaga det då han rann på grunn der den 11. juni 1770. Seinare har det trekt til seg turistar som gjerne vil dykka i det varme, klare vatnet og sjå dei mange ulike artane som finst der. Fleire øyar i området har turisme som hovudnæring, og mange byar langs kysten av Queensland tilbyr daglege turar til revet.

Miljøtrugsmål
=============

Det største trugsmålet mot det store barriererevet og andre tropiske korallrev er stigande havtemperaturar. Mange av korallane lever nær dei øvste grensene for kva temperaturar dei kan tola. Dersom vatnet er for varmt i for lang tid, vil desse korallane driva ut zooanthellaer som driv fotosyntesen deira. Berre det kvite korallskjelettet blir igjen, og korallen vil etterkvart døy. Dette skjedde om sommaren i 1998 og 2002, då fleire korallar blei kvite.

Aukande temperaturar kan få heile økosystem til å bryta saman, slik dei har gjort med fleire korallrev i tropane. Klimaendringane kan òg føra til meir ekstremt vêr, men korallreva er hardføre når det gjeld tropiske stormar.

*Tornekroner*, sjøstjerner som et korall kan veksa fort i antal dersom økosystemet i reva kjem ut av balanse. Fleire delar av barriererevet har vorte hardt skada av sjøstjerneåtak i dei siste tiåra.

Landbruksutslepp, særleg frå sukkerplantasjar, har òg verka inn på revet med avleiringar og korallbleiking. Den australske sukkerindustrien fall nyleg nesten saman, men ein veit ikkje kva dette vil seia for barrierevet.

Det store talet menneske som kvart år vitjar revet er òg eit problem. Populære område, som Green Island, har fått store skadar som følgje av turisme.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* GeoNames
* NDL

 |
**Kyrksæterøra** er ein tettstad og eit av to administrasjonssenteret i Heim kommune i Trøndelag fylke, i lag med Liabø. Staden ligg inst i Hemnfjorden, mellom fjorden og Rovatnet, og har 2 563 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Han var tidlegare administrasjonsstad i Hemne kommune

Tettstaden er eit handelssentrum og her er det hotel, daglegvarebutikkar, klede- og sportsbutikkar, frisør, verkstad, camping- og hytteutleige, småbåthamn, bank og serveringsstader. Av industri har Kyrksæterøra skipsverft, byggfirma, trevarefabrikk og avlsfabrikk for laks og regnbogeaure. Fylkesveg 680 går gjennom staden.

Kyrksæterøra har 10-årig grunnskule og vidaregåande skule med allmenn- og yrkesfag. Av offentlege tenester er det lækjar og tannlækjar, og helse- og eldresenter.

Hemne kyrkje ligg på toppen av endemorenen (Skeiet) mellom Rovatnet og Hemnfjorden.

Namnet «Kyrksæterøra» kjem opphavleg frå gardsnamnet Kirkjusoðin, 'på kyrkjesida (av elva Søa)'; siste ledd øyr, 'sandbanke'.

Kjelder
-------


* «Kyrksæterøra» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Sør-Trøndelag»

---

* *Denne artikkelen bygger på «Kyrksæterøra» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Kyrksæterøra Arkivert 2011-08-28 ved Wayback Machine.
* Vêrvarsel for Kyrksæterøra Arkivert 2012-03-26 ved Wayback Machine. yr.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Água de Pau** er ein stratovulkan som ligg sentralt til på øya São Miguel i Asorane. Han hadde utbrot mellom 30 000 og 45 000 år sidan og har danna ein kaldera som er 7 km lang og 4 km brei. Ein indre kalder er 4 km lang og 2,5 km brei og vart danna for 15 000 år sidan. Den yngre, indre kalderaen er delvis fylt opp av ein kratersjø kalla Lagoa do Fogo. Fram til 5000 år sidan var det aktivitet i kalderaen og fleire lavadomar vart danna på nord- og vestsida. 

Nokre av sinderkjeglene på sida har danna sirkelforma sprekksystem. Nokre av dei har vore aktive i historisk tid. Det siste kjende utbrotet var i 1564. Framleis er det varmekjelder på nordvestsida av vulkanen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Água de Pau (volcano)» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juni 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Scarth, Alwyn og Tanguy, Jean-Claude (2001). *Volcanoes of Europe*. Oxford University Press. s. 243. ISBN 0-19-521754-3.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
* Global Volcanism Program: Agua de Pau
**Sara Lynn Evans** (fødd 5. februar 1971) er ein USA-amerikansk countrysongar og låtskrivar.

Evans har gjeve åtte studioalbum, der *Three Chords and the Truth* var debutalbumet i 1997. *Born to Fly* er det bestseljande albumet hennar og har selt til 2x-platinaplate i USA for over to millionar selde eksemplar. Ho har hatt meir enn 20 singlar inne på den amerikanske *Billboard* Hot Country Songs-lista. Den første større hitten hennar var «No Place That Far» som nådde toppen av lista i 1989. Ho har hatt fire singlar til på toppen av lista, med «Born to Fly» (2000-2001), «Suds in the Bucket» (2004), «A Real Fine Place to Start» (2005) og «A Little Bit Stronger» (2010-2011), i tillegg til fire songar til som nådde topp 10. 

Evans har òg samarbeidd med The Warren Brothers, Vince Gill, Martina McBride, Mindy McCready, Lorrie Morgan, Phil Vassar og Pat Green blant fleire.

Diskografi
----------

* 1997: *Three Chords and the Truth*
* 1998: *No Place That Far*
* 2000: *Born to Fly*
* 2003: *Restless*
* 2005: *Real Fine Place*
* 2011: *Stronger*
* 2014: *Slow Me Down*
* 2014: *At Christmas*
* 2017: *Words*
* 2020: *Copy That*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sara Evans» frå Wikipedia på engelsk, den 7. november 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sara Evans**

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
|  |
| --- |
| **Svartstrupetrast** |
| SvartstrupetrastFoto: Koshy KoshySvartstrupetrastFoto: Koshy Koshy |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Trastefamilien Turdidae |
| **Slekt:** | *Turdus* |
| **Art:** | **Svartstrupetrast** *T. atrogularis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Turdus atrogularis***Jarocki, 1819 |

**Svartstrupetrast** (*Turdus atrogularis*) er ein sporvefugl i trastefamilien som hekkar i Sibir og overvintrar i sørvestlege Asia inkludert områda rundt Persiabukta.

Skildring
---------

Dette er ein mellomstor trast, ca. 24-27 centimeter i kroppslengd, omtrent som gråtrast. 
Fjørdrakta til vaksne hannar er diffust grå på oversida frå hovud og bak til overgumpen. Ansiktet, strupen og øvvre delen av brystet er svart. Halen er òg svart. Undersida er kvit i kontrast til brystet. Hoer har langt mindre distinkte draktmønstre med bleikare og stripete bryst og brungrå streker på undersida. Begge kjønna har mørkt nebb med gul underside.

Hekkeområdet til svartstrupetrasten er i sentrale Sibir aust for Ural-fjella. Det strekker seg litt inn i nordlege Mongolia og rundt grenseområda Kasakhstan-Russland-Mongolia-Kina. Hekkehabitata er varierte, men knytt til skog og opptil 2200 moh.

Vinterkvarteret er frå sørlegaste Kasakhstan sørover og over det meste av Iran rundt Persiabukta, langt inn på Den arabiske halvøya, austover til nordlege India, Myanmar, og litt inn i sørlegaste Kina. Her kan han leve opptil 4200 moh mot Himalaya.

Føda til svartstrupetrasten er insekt og andre virvellause dyr, spesielt om vinteren kan dei ta bær. Dei beitar mest på bakken og litt inn i buskar. Dette er ein sosial art utanom hekketida.

Storleiken på populasjonen er estimert til i mellom 0,1-0,5 millionar individ. Arten er klassifisert som globalt livskraftig, LC.

Spontant i Noreg
Det finst registreringar av streiffuglar i Noreg dei siste åra, gjerne seint haust eller vinter og ofte berre einslege individ. Elles streifar få individ både austover til Japan og vestover til Europa mellom november og februar.

Kjelder
-------

Referansar

1. 1 2 3  Collar, N. (2019) *Black-throated Thrush (Turdus atrogularis)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 15. desember 2019
2. ↑  BirdLife International (2019) Species factsheet: *Turdus atrogularis*. Henta frå  den 15. desember 2019
3. ↑  «Artsobservasjoner - rapportsystem for arter i Norge». Henta 15. desember 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Svartstrupetrast**
**Unserdeutsch** («vårt tysk») er eit kreolspråk med opphav frå Rabaul i Papua Ny-Guinea. Det er det einaste kreolspråket med tysk opphav.  Språket oppstod omkring 1897 blant barn som gjekk på ein katolsk misjonsskule i Vunapope, ein bydel i Kokopo (som då het Herbertshöhe) i dåvarande Tysk Ny-Guinea. Barna på denne barneheimen var av blanda opphav, mange av dei hadde tysk far. Etter at Papua Ny-Guinea vart sjølvstendig nasjon, valde dei fleste unterdeutschtalande å flytte til Australia. I dag er ikkje språket brukt av meir enn 100 menneske, og dei fleste av desse er tospråklege.

Eksempel
--------

Substantiv blir ikkje inndelte i grammatsik kjønn. Den bundne artikkelen er alltid «de» – som i *de Mann, de Frau, de Haus*. I unserdeutch blir ordet «alle» brukt for å markere fleirtal: «Alle Kinder muss ni geht schwimmen» (høgtysk: Die Kinder sollen nicht schwimmen gehen). Spørjeord står sist i setningane: «Du laufen geht wo?» (Wohin läufst du?).
Mange einskildord er henta frå engelsk, til dømes «aufpicken», av *pick up* i staden for det tyske *abholen*.

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑  John Holm, 1989, *Pidgins and Creoles*, vol. 2: Reference Survey
3. ↑  Die Welt: Wie Kinder aus Neupommern eine Sprache erfanden
Ágnes Farkas
**Ágnes Farkas** (fødd 21. april 1973) er ein ungarsk tidlegare handballspelar frå Budapest som vart europameister i 2000. Perioden 1995-2003 var ho elles med om å vinne to VM-sølv, OL-sølv og EM bronse for Ungarn sitt landslag. Farkas var venstre rykkromspelar kjend som ein av dei aller beste skyttarane i si tid som aktiv.

### Aktiv

Farkas var aktiv på fire av toppklubbane i heimlandet. Fem gongar i tida 1991-2002 vart ho ungarsk seriemeister, fire av triumfane kom med ho spelte for Ferencvárosi TC. 1996/97-sesongen vart ho tysk cupmeister med Borussia Dortmund, deretter vart ho seriemeister i Kroatia med Podravka Koprivnica i både 1998 og -99. Farkas la opp i 2005 etter to sesongar med spel for danske Aalborg DH.

Frå 1993 til 2004 var Farkas den store målskåraren for Ungarns sterke landslag i handball. På 204 landskampar skåra ho 941 landslagmål. Ho vann sølv i VM 1995 og bronse i EM 1998. I 2000 vart det finaletap mot Danmark under dei olympiske sommarleikane i Sydney, før Ungarn og Farkas vann EM-finalen mot Ukraina med 32-30 etter ekstraomgangar, ein kamp der Farkas skåra heile 14 mål. I verdsmeisterskapen 2003 måtte Farkas nøye seg med sølv, då det ungarske laget kollapsa frå ei stor leiing mot Frankrike, som stakk av med VM-pokalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ágnes Farkas» frå Wikipedia på engelsk, den 11. november 2019.*
**Sara Simeoni** (fødd 19. april 1953) er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar som tevla internasjonalt i høgdehopp. Ho vart europameister i øvinga i 1978 og olympisk meister i 1980. Simeoni gjorde sitt livs beste høgdehopp då ho vann EM-gullet på 2,01 meter.

Aktiv
-----

Simeoni fekk sitt gjennombrot då ho tok bronsemedaljen i EM 1974 i Roma. Under sommar-OL 1976 i Montreal fekk ho sølvmedaljen, Rosemarie Ackermann frå Aust-Tyskland tok gullet. I 1978-sesongen revansjerte ho seg på de austtyske utøvaren. Fyrst sette ho verdsrekord med 2,01 m i Brescia, og i friidretts-EM 1978 i Praha tok ho gullmedaljen då ho tangerte sin eigen verdsrekord. 

Under dei olympiske leikane i Moskva i 1980 vann Simeoni gullmedaljen, der ho var åleine om å svinge seg over 1,97 m. To år seinare fekk ho ein bronsemedalje etter høgde-tevlinga i europameisterskapen i Aten, tyske Ulrike Meyfarth kopierte då Simeoni sin prestasjon frå førre EM ved å vinne EM-tittelen på ny verdsrekord, 2,02 meter.

Simeoni deltok i sitt tredje sommar-OL i Los Angeles i 1984. Her fekk ho sitt andre OL-sølv, atter vart Meyfarth vinnar av gulllmedaljen. I europameisterskapen 1986 lukkast ikkje Simeoni å kvalifisere seg til finalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sara Simeoni» frå Wikipedia på tysk, den 6. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ICCU
* Munzinger (sport)

 |
Hjalmar Andersen på Bislett, ca. 1950.
**Hjalmar Johan «Hjallis» Andersen** (12. mars 1923–27. mars 2013) frå Rødøy var ein norsk skeiseløpar som vann NM, EM og VM tre år på rad. I 1949 vart han tildelt Morgenbladets Gullmedalje. Han vann òg tre gull i vinterleikane i Oslo i 1952, og sette fem verdsrekordar. Andersen vart, saman med Erling Kongshaug den fyrste som fekk Fearnleys olympiske ærespris etter OL i 1952. Året før, i 1951, vann han òg Egebergs Ærespris.

Andersen fekk tilnamnet «Kong Glad» sidan han alltid var smilande og vitsande, både på og utanfor skeisebana. Han skreiv seinare fleire bøker, både om minna frå karrieren og reine vitsebøker.

Resultat
--------

| år | EM | OL | VM |
| --- | --- | --- | --- |
| 1948 | - | Braut 10000m | - |
| 1949 |  |  | 6. plass |
| 1950 |  |  |  |
| 1951 |  |  |  |
| 1952 |  |  1500m 5000m 10000m |  |
| 1953 | - |  | - |
| 1954 |  |  | 6. plass |
| 1955 | 17. plass |  | 9. plass |
| 1956 | - | 11. plass 5000m6. plass 10000m | Brøt 1500m |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Sara Dall'Olio** (fødd 28. januar 1999 i Cervia) er ein italiensk songar og medlem i jentegruppa The Peppermints.

Eurovision
----------

### Junior Eurovision Song Contest 2014

Ulivi vart vald ut av Radiotelevisione della Repubblica di San Marino til å representere San Marino i Junior Eurovision Song Contest 2014 i Marsa på Malta med Rafaella Perniola, Anita Simoncini, Greta Doveri og Arianna Ulivi som jentegruppa The Peppermints. Gruppa framførte songen «Breaking My Heart» på engelsk og italiensk, og enda på 15. plass med 21 poeng; åtte frå Italia og eitt frå Malta. I tillegg fekk alle landa tolv poeng for at ingen land skulle stå att utan poeng. Songen er skriven av Luca Medri, Chris Lapolla, Antonello Carozza og The Peppermints.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Guida allo Junior Eurovision Song Contest 2014» (PDF) (på italiensk). EurofestivalNEWS. Henta 28. november 2014.
2. 1 2 3  «About The Peppermints» (på engelsk). Junioreurovision.tv. Henta 28. november 2014.

| * v
* d
* e
Sanmarinske deltakarar i Junior Eurovision Song Contest |
| --- |
| Michele Perniola (2013) • The Peppermints (2014) • Kamilla Ismailova (2015) |


| * v
* d
* e
Sanmarinske låtskrivarar i Junior Eurovision Song Contest |
| --- |
| Antonio Carozza, Massimiliano Messieri, Michele Perniola og Piero Romitelli (2013) |
|  |
| --- |
| **Svartmeis** |
| SvartmeisSvartmeis |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Svartmeis Utbreiinga av Svartmeis |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Meisefamilien Paridae |
| **Slekt:** | *Periparus* |
| **Art:** | **Svartmeis** *P. ater* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Periparus ater***Linnaeus, 1758 |

**Svartmeisa** (*Periparus ater*) er ein liten fugl i meisefamilien som er vanleg i mesteparten av Europa og delar av Asia og Afrika. I Noreg finn me ho som oftast i barskog (særleg gran) nord til Saltdalen og Fausketraktane.

Skildring
---------

Svartmeisa er ein liten fugl, som vert mellom 10 og 11,5 cm lang i vaksen alder. Hovudet, nakken og delar av brystet er svart, bortsett frå ein karakteristisk kvit flekk i bakhovudet og på sidene av andletet. Undersida er lys, og beina er blyfarga. Ungfuglen liknar foreldra.

Fuglen et frø og insekt, og hamstrar næring. Han er stand- og streiffugl, og opptrer nokre år i invasjonar.

Formeiring
----------

Svartmeisegg
Svartmeisa er den einaste av meisene som vanlegvis hekkar i holrom på bakken eller i fjellsprekkar, men også i treholer og liknande.
Det er hoa som byggjer reiret, som regel av mose, ull og hår. Ho legg 8-9 (7-11) kvite egg med raudbrune flekkar. Som regel får dei 1-(2) kull i april-mai og juli-august. Hannen rugar i 14-18 dagar og ungane si reirtid er 16-19 dagar.

Låt
---

Svartmeisa lokkar tynt og fløytande m.a. «tuii, tuii si tuu» eller «stii!» Songen liknar litt på kjøttmeisa, men tonane er lysare, meir vemodsfylte: «ti-du-vii ti-du-vii, ti-vitt», eller med tydeleg s-lyd, «ti-vits ti-vits»

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Svartmeis**

* Engelsk wikipedia
* Norsk ornitologisk forening
* Svartmeis Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
**Hjalmar Balduin Gjertz** (14. mars 1823–25. mai 1902) var ein norsk embetsmann og politikar frå Kristiania. Han var stortingsmann frå Kongsberg i 1874-76.

Gjertz var son til ein by-/rådstuskrivar. Etter han vart student i 1840, studerte han jus og var cand.jur. i 1845. Dei neste sju åra var han fullmektig hos ein sorenskrivar. Frå 1852 arbeidde han i Justisdepartementet; kopist frå 1852, fullmektig frå 1857, byråsjef frå 1859. I 1865 vart han utnemnd til sorenskrivar i Numedal og Sandsvær, eit embete han hadde til 1893.

Gjertz representerte valkrinsen Kongsberg på Stortinget perioden 1874-76. Han var sekretær 1874 i Næringskomite nr 1, og 1875-76 i Næringskomite nr 2. I 1875 fekk han plass i den kongelege kommisjonen om bergverkslova.

Gjertz var ugift, og flytta tibake til hovudstaden etter han slutta som sorenskrivar.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hjalmar Gjertz NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Hjartebergblom** |
| HjartebergblomHjartebergblom |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** Framandart med høg risiko |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Sildreordenen Saxifragales |
| **Familie:** | Sildrefamilien Saxifragaceae |
| **Slekt:** | *Bergenia* |
| **Art:** | **Hjartebergblom** *B. cordifolia* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Bergenia cordifolia***Sternb. 1831 |

**Hjartebergblom** (*Bergenia cordifolia*) er ei eviggrøn fleirårig plante i bergblomslekta i sildrefamilien. Ho veks naturleg i Altaj og Mongolia. Arten er ei vanleg hageplante i dei nordiske landa. Mange botanikarar meiner at *Bergenia cordifolia* ikkje er ein eigen art, men derimot ein variant av arten *Bergenia crassifolia*, Bergenia crassifolia var. cordifolia (Haw.) Boriss.

Hjartebergblomen har store, rosettstilte og lêraktige blad. Dei er omvendt eggforma med bukta eller svakt tanna rand. Oversida er blank og mørkegrøn, medan undersida er lysegrøn. Blada står på gjennom vinteren og endrar farge frå grøn til rustbrun til brunraud seint på hausten hos nokre sortar. Blomstrane sit samla i opprette blomsterstandar på tjukke stenglar ca. 30 cm over bladrosetten. Kvar blomster er klokkeforma og lyseraud til raudfiolett, avhengig av sorten. Frøa mognar særs sjeldan i Danmark og Noreg.

Planta har ein tjukk, krypande rotstokk like under jordoverflata. På grunn av veksemåten vil bladrosetten hevast lengre og lengre over jorda.

Hjartebergblom blir om lag 30 cm høg, men spreier seg i breidda. (30 x 50 cm/år). 4 planter kan dekke 1 m² på 3 år under gunstige tilhøve.

Etymologi
---------

Artsnamnet cordifolia tyder hjarteforma (*cordate*) og viser til bladforma.

Utbreiing
---------

Hjartebergblom veks på fuktige og snørike område og i fjellskog i Sentral-Asia (Altaifjella, Mongolia, Sibir).

Kultivarar
----------

* Bergenia cordifolia 'Purpurea.' er den mest vanlege kultivaren.
* Bergenia cordifolia 'Winterglut' (Winter Glow)
* Bergenia cordifolia 'Senior.'
* Bergenia cordifolia 'Bressingham Ruby'

Kjelder
-------

1. ↑   GRIN
2. ↑   Flora of China

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flora of China - *Bergenia crassifolia*
* (no) *Hjartebergblom* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Hjartebergblom* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Hjartebergblom* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Hjartebergblom* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Hjartebergblom* hos The International Plant Names IndexRedigere på wikidata
* (en) *Hjartebergblom* hos TropicosRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Bergenia crassifolia* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |
Kystbussen på veg til Bergen
**Kystbussen**, med rutenr 400, er ei ekspressbussrute som går mellom Bergen og Stavanger. Kystbussen vart oppretta i 1993. Kystbussen starta som eit samarbeid mellom fire ulike busselskap på Vestlandet, og er no driven av trafikklaga Boreal Transport Sør og Tide Reiser. Ruta er ein del av NOR-WAY bussekspress sitt rutenett. Populariteten og passasjermengda har auka sidan oppstarten, og i dag (2008) er det avgangar frå Bergen og Stavanger ein gong i timen.

Kystbussen hadde i 2010 508.000 passasjerar.

Ruta til Kystbussen
-------------------

Kystbussen går hovudsakleg langs E39, men køyrer òg innom tettstader som ikkje ligg ved europavegen. Dei fleste bussane stoppar ved alle vanlege busstopp, men nokre ruter er direkteruter som berre stoppar på stoppestadene som står i rutetabellen.

Ruta frå Bergen går slik:

* Bergen Busstasjon
* Nesttun
* Osøyro
* Halhjem
* Halhjem-Sandvikvåg
* Sandvikvåg
* Jektevik
* Riksveg 544 til Leirvik
* Føyno
* Ulveraker ved Valevåg
* Haukås
* Fylkesveg 6 til Sveio (ikkje direktebussar)
* Fylkesveg 47 til Haugesund rutebilstasjon, E134 til Aksdal (ikkje direktebussar)
* Aksdal
* Slåttevik
* Arsvågen
* Arsvågen-Mortavika
* Mortavika
* Byterminalen i Stavanger

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kystbussen sine nettsider
**Hjalmar Olai Storeide** (10. august 1901–21. november 1961) var ein norsk prest og politikar frå Hjørundfjord. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1954 til han døydde i 1961.

Storeide var fødd og oppvaksen på den veglause matrikkelgarden Skår i Hjørundfjord, der mor hans var i frå. Faren var snikkar og bygningsmann og reiste til USA då ekteskapet hans gjekk i oppløysing. Etter at mor til Storeide gifta seg oppatt sist i fyrste verdskrigen, flytta ho med familien til Ålesund.

Storeide gjekk skulevinteren 1918/19 Sunnmøre Ungdomsskule i Ulsteinvik og 1919/20 Volda Realskule. Etter han vart student i 1924 studerte han teologi og vart cand.theol. og tok praktikum i 1930. Han var ungdomsprest og reisesekretær i Sunnmøre ungdomssamlag 1932-35 og i Noregs Ungdomslag 1936-39. Desse tre siste åra var han også reisesekretær for Noregs Mållag.

Frå 1939 til -47 var Storeide sokneprest i Solund prestegjeld, deretter hadde han same stillinga i Finnås prestegjeld til han døydde. Fireårsperioden 1952–55 var han varaordførar i Moster herad.

Storeide vart vald til stortingsrepresentant frå Hordaland hausten 1953 som representant for Arbeidarpartiet, og vart attvald ved dei to neste stortingsvala. Han var i alle år på Stortinget medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen. Berre sju veker etter han tok til på si tredje tingperiode døydde han. Vararepresentanten Steffen I. Toppe rykte då inn til fast stortingspost.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
* *Hjørundfjordboka 4*:329

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Gornergletscher** er ein dalbre på vestsida av Monte Rosa-massivet, nær ved Zermatt i kantonen Valais i Sveits. Isbreen er om kring 14 km lang og mellom 1 og 1,5 km brei. Gornergletscher med alle brearmane dekker ei flatevidd på 57 km² (1999), noko som gjer det til det nest største bresystemet i Alpane (etter Aletschgletscher.

Fleire mindre brear renn inn i Gornergletscher. Ved sidan av hovudarma Gornergletscher er det *Grenzgletscher*, *Zwillingsgletscher*, *Schwärzegletscher*, *Breithorngletscher* og *Theodulgletscher*. Tidlegare var også *Monte Rosa-gletscher* knytt til bresystemet. Grenzgletscher er den største tilførselsbreen.

Grenzgletscher
*Gornersee* er eit isvatn som vert danna der Gorner- og Grenzgletscher flyt saman. Vatnet vert fylt kvart år, men forsvinn om sommaren. Vanlegvis vert vatnet tømt etter jøkullaup. Det er ein av få isbrear i Alpane der dette fenomenet oppstår.

Bresystmet er kjelde til elva *Gornera* som renn gjennom sjølve Zermatt. Størsteparten av vatnet vert i dag likevel leidd til ein dam, og går så med til å produsere elektrisk kraft.

Utsyn mot isbreen og dei i kring liggjande fjella har ein frå fjellet Gornergrat (3 100 m), dit det går jarnbane frå Zermatt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gornergletscher» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
| **Gorno-Altajsk Горно-Алтайск** |
| --- |
| Horisonten til Gorno-AltajskHorisonten til Gorno-Altajsk |
|  |
| Byvåpenet til Gorno-Altajsk |
| **Byvåpenet til Gorno-Altajsk** | 
 |
| Plassering |
| 

Gorno-Altajsk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Republikken Altaj |
| GrunnlagdBystatus | 18301928 |
| Borgarmeister | Viktor Oblogin |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  91 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 54 314   596,9 /km² |
| Koordinatar | 51°57′00″N 85°58′00″E﻿Koordinatar: 51°57′00″N 85°58′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 300 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 649000–649007 |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)38822 |
| **Nettstad:** www.gornoaltaysk.ru |

**Gorno-Altajsk** (russisk Го́рно-Алта́йск) er hovudstaden i Republikken Altaj i Russland og har om lag 55 000 innbyggjarar. Han ligg 3 641 km aust for Moskva.

Gorno-Altajsk er den einaste byen i republikken og ligg i den tronge Majmadalen ved foten av Altajfjella. Russisk-ortodokse misjonærar som kom til dalen i 1830 snubla over den vesle busetnaden *Ulala*, som på den tid bestod av nitten innfødde og tre russiske familiar. Neste år vart Ulala vald som staden for det første ortodokse misjonsstasjonen i Altaj og russiske nybyggjarar starta å flytte til landsbyen.

Då Ojrot autonome oblast vart oppretta i 1922 vart Ulala hovudstaden her. I 1928 fekk landsbyen status som by og i 1932 vart namnet endra til *Ojrot-Tura*. I 1948 innsåg dei sovjetiske styresmaktene omsider at dei innfødde stammene i området faktisk ikkje kalla seg sjølv for ojrotar og namnet på republikken vart endra til Gorno-Altaj autonome oblast (dvs. Fjell-Altaj autonome *oblast*) og med dette kom namnet på hovudstaden.

Gorno-Altajsk har ein del spreidd industri, Gorno-Altajsk lufthamn, eit teater, eit universitet og eit regionalt museum. Næraste jernbanestasjon er i Bijsk, 96 km unna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gorno-Altajsk» frå Wikipedia på bokmål, den 18. januar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gorno-Altajsk**

| * v
* d
* e
Byar i Republikken Altaj |
| --- |
| Administrativt senter: Gorno-Altajsk |
| Ongudai |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
René Descartes
**Cogito ergo sum** (latin), på norsk *eg tenkjer, altså er eg*, er den filosofiske grunnsetninga til René Descartes. Frasen vart først brukt på fransk i *Discours de la Methode* (1637), og på latin i *Principia philosophiae* (1647).

Descartes sitt utgangspunkt var å tvila på absolutt alt, men at det ikkje er rasjonelt å tvila på sin eigen eksistens medan ein tvilar. Descartes meinte at dersom ein demon freista å få ein til å tenkja at ein eksisterer, så må ein eksistera for å kunna lurast av demonen. Utsegna må altså vera sann.

*Dubito, ergo cogito, ergo sum*, *eg tvilar, difor tenkjer eg, difor er eg*, er ei anna form, skriven av Antoine Léonard Thomas i eit essay om Descartes i 1765.

Descartes meinte at alt som er medvites eksistens naudsynlegvis må eksistera, og at vi, uavhengig av sansane kan slutta at Gud må eksistera. Dersom Gud ikkje bedreg sansane våra må den skapte og objektive verda eksistera, og innførte den «cartesiske dualismen», eit skilje mellom ånd og materie, og subjekt og objekt.

Kritikk
-------

Søren Kierkegaard var kritisk til eg-et i «cogito ergo sum». X tenkjer, og sjølv om eg er X, kan tenkinga gjort av X skiljast frå eksistensen min. Descartes føreset, i følgje Kierkegaard, at det er eg-et som gjer tenking, og at «cogito ergo sum» vert ein type sirkelagrument.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cogito ergo sum» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  Cogito, ergo sum, snl.no
2. ↑
3. ↑  Descartes' Ontological Argument
4. ↑  René Descartes, filosofi.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cogito ergo sum i Britannica
**iPhone 6S** og **iPhone 6S Plus** (marknadsførte som **iPhone 6s** og **iPhone 6s Plus**) er smarttelefonar som var designa, utvikla og marknadsført av Apple. Dei utgjer den niande generasjonen iPhone. Telefonane vart annonserte 9. september 2015, i Bill Graham Civic Auditorium i San Francisco av administrerande direktør i Apple, Tim Cook, og utgjevne i utvalde land den 25. september 2015, som etterfølgjarar til iPhone 6 og iPhone 6 Plus. Apple heldt fram med å lansere telefonane i andre land verda over ut oktober og november 2015. iPhone 6s-modellane vart etterfølgde av iPhone 7 og iPhone 7 Plus i september 2017.

iPhone 6S har ein liknande design som iPhone 6, men med oppdatert maskinvare, som sterkare innfatning, oppgradert prosessor, eit kamera på 12 megapikslar og ein forbetra fingeravtrykkskanner. Telefonen introduserer òg ein funksjon kjent som «3D Touch», som tillèt trykksensitiv innputt på peikeskjermen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Test: Apple iPhone 6s». *DinSide*. 20. oktober 2015. Henta 5. november 2019.

| * v
* d
* e
iOS og iOS-baserte produkt |
| --- |
| iPhone | 
* iPhone
* 3G
* 3GS
* 4
* 4S
* 5
* 5C
* 5S
* 6 og 6 Plus
* 6S og 6S Plus
* 7 og 7 Plus
* 8 og 8 Plus
* X
* XR
* XS og XS Max
* 11
* 11 Pro og 11 Pro Max
* 12 og 12 mini
* 12 Pro og 12 Pro Max
* 13 og 13 mini
* 13 Pro og 13 Pro Max
* 14 og 14 Plus
* 14 Pro og 14 Pro Max

iPhone SE (1. • 2. • 3.)
 |  |
| iPad | 
* iPad
* iPad Air
* iPad Pro

 |
| Andre | 
* Apple TV
* Apple Watch
* iPod Touch

 |
| Tenester | 
* App Store
* iCloud
* iMessage
* Pay

 |
Tøyen haldeplass
**Tøyen haldeplass** er ein haldeplass på jarnbanelina Gjøvikbanen på Keyserløkka ovanfor (nordaust for) Tøyenparken på Tøyen i Oslo. Haldeplassen ligg 75,2 meter over havet og 4,45 kilometer frå Oslo Sentralstasjon.

Haldeplassen er ikkje mykje brukt, og er utan andre fasilitetar enn leskur og sykkelstativ. Tilkomsten skjer frå Økernvegen, der bana går i bru over vegen. Lina er her dobbeltspora, og då det på haldeplassen ikkje er midtperrong, men perrong for kvart spor på høgre sida av sporet, sett i køyreretninga, må ein må velje tilkomstvegen på rett side av jarnbanelina før ein går opp til perrongen.

Tøyen haldeplass vart oppretta som stoppestad i 1904. Stoppestaden vart stasjon i 1912 med stasjonsbygning i jugendstil på vestsida av sporet, teikna av arkitekt Paul Armin Due (sonen til arkitekten Paul Due). I 1918 vart det bygd stasjonsmeisterbustad på austsida av sporet. Stasjonen vart utan mannskap i 1963, stasjonsbygningen rive ned i 1965 og stasjonsmeisterbustaden i 1986.

Kjelder
-------

* Oslo byleksikon, femte utgåva, side 589

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bane NOR: Tøyen haldeplass
* Norsk Jernbaneklubb: Tøyen haldeplass

Sjå òg
------

* Tøyen stasjon på T-banen
Hicham El Guerrouj (t.v.) i Athen i 2004.
**Hicham El Guerrouj** (arabisk:  *هشام الݣروج*) (fødd 14. september 1974) er ein marokkansk tidlegare langdistanse- og mellomdistanseløpar. Han held verdsrekorden på både 1500 meter, éi engelsk mil og utandørs 2000 meter. I tillegg har han VM-gull frå 1997, 1999, 2001 og 2003.

Hans fyrste medalje i OL-samanheng var eitt sølv på 1500 meter frå sommar-OL 2000 i Sydney, då han blei slått av kenyanaren Noah Ngeny. Dei største olympiske leikane for El Guerrouj var sommar-OL 2004 i Athen. Her sprang han inn til gull på både 1500 meter og 5000 meter. Hicham El Guerrouj trekte seg tilbake frå toppidretten etter Athen-leikane.

Guerrouj fekk Bislett-medaljen i 2000.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bislettmedaljen/The Bislett Medal» (PDF). Diamond League Oslo. Arkivert frå originalen (PDF) 29. januar 2017. Henta 30. januar 2017.

* (en) Hicham El Guerrouj – Profil på nettsida til IAAF
* «Hicham El Guerrouj» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 3. desember 2016. Henta 30. januar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Hicham El Guerrouj» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2012.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
x

**Col de Granon** (lokalt òg *Col du Granon*) er eit 2 413 moh. høgt fjellpass i Dei franske Alpane. Passhøgda ligg i Département Hautes-Alpes. I følgje andre kjelder er ikkje passhøgda høgare enn 2 404 moh.

To vegar fører opp på passet. Frå sør går vegen *234T* frå Saint-Chaffrey, strekninga er 11,5 km lang og stigninga i snitt rundt 9 % opp. Frå aust går det ein ikkje-asfaltert militærveg opp til passet som med utgangspunkt i Val-des-Prés stig knapt 7 % i snitt over 15,3 km.

Tour de France
--------------

Passhøgda var målgangsstad for ei klatreetappe under Tour de France 1986. Strekninga blei då plassert i *Hors catégorie*, den hardaste kategorien. Eduardo Chozas vann denne etappen. Col de Granon var lenge den høgastliggande målstaden i Touren inntil Col du Galibier for første gong blei brukt som målgangsstad i 2011.

* 1986:  ESP Eduardo Chozas

Galleri
-------

* Milestolpe på passhøgda
* Militæranlegg på passhøgda
* Militæranlegg på passhøgda
* Utsyn mot aust

Referansar
----------

1. ↑  géoportail.fr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Fasediagram som skildrar tørking. Den grøne pila er vanleg tørking der væska fordampar til gass. Den blå pila viser frysetørking som går via solid til gass. Den raude pila viser superkritisk tørking der væska sublimerer til gass.
**Turking** eller **tørking** vil seia at ein minkar væskeinnhaldet i noko gjennom fordamping. Ein kan mellom anna tørka ulike matvarer, tekstilar, papir og leivningar for å hindra rotning, endra eigenskapane det har eller gjera det brukbart på anna vis.

Det finst ulike tørkemetodar. Den enklaste er å utsetja overflaten til det som skal tørkast for luft. Døme på dette er klesvask på ei line, gras på ei hesje og tørrfisk på hjell. I tørre omgjevnader som er varme eller vindfulle vil dette vera nok til å tørka i løpet av rimeleg tid. I område med mykje sollys kan ein nytta varmen frå dette til rask soltørking, til dømes av tomatar, kaffi og druer til rosiner. Elles kan ein sjølv tilføra varm eller blåsande luft for å påskunda tørkeprosessen. Tørkerom og tørkeskap, tørkeri og tørketrommel er døme på innreiingar laga for å tørka raskare.

Frysetørking er ein prosess der ein tørker gjenstandar gjennom fordamping etter at dei er frosne. Frysinga gjer at det som skal tørkast blir betre bevart under tørkeprosessen.

Superkritisk tørking er ein teknikk der ein fører væska til eit kritisk punkt som gjer at ho kan sublimera til gass, heller enn å fordampa. Prosessen blir brukt til å tørka krydder, gel til aerogel, mikroelekromekaniske system (MEMS) og biologiske spesimen til rasterelektronimkroskop.

Kjelder
-------

* Ordboksøk (Dokpro)

* *Denne artikkelen bygger på «Drying» frå Wikipedia på engelsk, og «Supercritical drying» frå Wikipedia på engelsk den 8. mai 2010.*
x

**Col de la Cayolle** er eit 2 326 m høgt fjellpass på grensa mellom dei franske départements Alpes-de-Haute-Provence og Alpes-Maritimes som knyter saman Barcelonnette (1 150 m) i Ubaye-dalen med Saint-Martin-d'Entraunes (1 050 m).

Liksom dei parallelt liggande nord-sør-sambanda Col d'Allos og Col de la Bonette, ligg Col de la Cayolle i nasjonalparken Mercantour.

Elva Var spring ut i nærleiken av Carolle. Elva har gitt namn til Departementet Var på Côte d'Azur. I forlenginga av vegen frå Saint-Martin-d'Entraunes i sørleg retning renn elva Var gjennom i ei djup, sjåverdig kløft: *Gorges de Daluis*.

I retning nord renn elva Bachelard i ville stryk.

Sykkelsport
-----------

Col de la Cayolle har har vore åstad for Tour de France tre gonger, to gonger som 2. kategori, ein gong som første.

* 1950 : Jean Robic, Frankrike
* 1955 : Charly Gaul, Luxembourg
* 1973 : Vicente López Carril, Spania

* Skilt på passhøgda, ca 1948.
* Grensestein mellom departementa.
* Col de la Cayolle under vårløysinga.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Eduard Antonovitsj Matusevitsj** (fødd 16. november 1937) er ein kviterussisk tidlegare skeiseløpar frå Minsk som representerte Sovjetunionen. Han vart europameister i 1965.

Matusevitsj debuterte internasjonalt med ein niandeplass ved EM 1962. To år seinare vart han nummer fire i verdsmeisterskapen i Helsinki, og kom på sjetteplass på 1500 meter under Vinter-OL 1964 i Innsbruck.

Vinteren 1965 vann Matusevitsj europameisterskapen i Göteborg, etter ein drabeleg strid mot norske Per Ivar Moe. Etter sjetteplassar i både EM og VM 1966, kleiv han opp på sigerspallen då det lett amputerte Lahti-EM 1967 var over. Han kom på bronseplassen, nederlandske Kees Verkerk var i ei klasse for seg, og Matusevitsj sin eigen lagkamerat Valerij Kaplan vart nummer to.

Ved EM 1968 på Bislett stadion i Oslo tok Martusevitsj steget opp på sølvplassen, etter han kilte seg inn på resultalista mellom europameisteren Fred Anton Maier og Magne Thomassen, begge frå arrangørlandet Noreg. Under Vinter-OL 1968 i Grenoble enda han som åttandemann på spesialdistansen 1500 m. Han la opp ved sesongslutt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eduard Matoesevitsj» frå Wikipedia på nederlandsk, den 24. november 2016.*
Koordinatar: 54°31′S 36°39′W﻿

**Ducloz Head** er eit nes på nordvestsida av innløpet til Undine South Harbour på sørkysten av Sør-Georgia. Det vart først kartlagd i 1819 av ein russisk ekspedisjon under Fabian Gottlieb von Bellingshausen. Det vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee, etter ei landmåling av South Georgia Survey, 1951–52, etter Le Sieur Ducloz Guyot, ein passasjer på det spanske fartøyet «León», som oppdaga Sør-Georgia i 1756.

I 1950-åra gjorde Duncan Carse, som Mount Carse er kalla opp etter, forskjellige landmålingar i dei indre områda av Sør-Georgia. Han leigde land ved Ducloz Head og 23. februar 1961 vart Carse sett i land frå HMS «Owen» med 12 tonn forsyningar og ei prefabrikkert hytte. Han vart vitja på nytt i april, men den 20. mai skal ei enorm bølgje ha vaska han, forsyningane hans og hytta på sjøen. Han klarte å overleve vinteren i 116 dagar til før han vart redda av eit selfangstfartøy.

Kjelder
-------

1. ↑  «Ducloz Head». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 15. oktober 2012.
2. ↑  Robert K. Headland, *The Island of Sør-Georgia* (Cambridge University Press Archive, 1992) p103

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Ducloz Head» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Pampashjort** |
| PampashjorthannPampashjorthann |
| PampashjorthoePampashjorthoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Pampashjort Utbreiinga av Pampashjort |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Hjortedyr Cervidae |
| **Slekt:** | ***Ozotoceros*** |
| **Art:** | **Pampashjort** *O. bezoarticus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ozotoceros bezoarticus***Linnaeus, 1758 |

**Pampashjort** (*Ozotoceros bezoarticus*) er ein art i hjortedyrfamilien (Cervidae) som finst i Sør-Amerika. Det er einaste arten i slekta *Ozotoceros*. Pampashjorten finst i spreidde populasjonar over større delar av Sør-Amerika, mest i Brasil. Han trivst best på savannar (pampas).

Kjenneteikn
-----------

Med ei kroppslengd på mellom 110 til 140 cm, ei mankehøgde kring 70-75 cm og ei vekt mellom 25 og 40 kg er arten mykje mindre enn kronhjorten. Hannen vert noko større enn hoa. Pelsen er bleikt raudbrun på oversida og blaknar mot ein sandfarga buk. Begge horna til hannane har tre taggar.

Utbreiing
---------

Pampashjorten sine leveområde ligg i Brasil, Argentina, Uruguay og Paraguay. Han har same leveområda som sumphjorten, men trivst på savannar med turr mark i staden for våtmarker. I dag finst arten også på dyrkamark.

Levevis
-------

Arten lever i små loppar med gjennomsnittleg fem individ. Har dei rikeleg tilgang på føde kan loppane samle seg i flokkar på opp til femti dyr. Desse flokkane løyser seg opp i skumringa. Vanlegvis er pampashjorten aktiv på dagen, men i nærleiken menneska sine bustader er dei aktive i gryninga eller om natta. Etter at ho har gått drektig i cirka sju månader føder hoa ein kalv som har prikkete pels.

Talet på pampashjort gjekk kraftig tilbake då innvandrarar frå Europa tok i bruk slettelandet i Sør-Amerika til beitemarker til husdyr. Verdas naturvernunion reknar ikkje pampashjorten for utryddingstruga, men likevel å ha ein svak populasjonsbase.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pampashirsch» frå Wikipedia på tysk, den 2. desember 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
**Norske Konsertarrangører (NKA)**, tidlegare **Norsk Rockforbund**, er ein norsk interesseorganisasjon for konsertarrangørar.

Orgnisasjonen blei stifta i 1982 som Norsk Rockforbund. Han endra namn til Norske Konsertarrangører ved landsmøtet 10. mai 2014. 1. januar 2015 hadde organisasjonen 300 medlemmer, der medlemmene var festivalar, rockeklubbar, bluesklubbar, spelestader, studentsamfunn og rockeverkstader.

Kjerneområde
------------

Norsk Rockforbund har tre kjerneområde: 

1. Interessepolitikk
2. Kompetansehevande tiltak og arrangørutvikling
3. Medlemsservice

Publikasjonar
-------------

Norsk Rockforbund har gitt ut fleire publikasjonar:

* Feite Forestillinger – Norsk Rockforbunds lærebok for konsertarrangører
* Sikkerhetshåndboka
* Miljøhåndboken
* There's Gonna be some Rocking! – Lærebok for håndtering av frivillige
* Kunsten å være seg selv – En identitetshåndbok for konsertarrangører
* Teenage Kicks – Konsertgjennomføring for de under 18 år

Organisasjon
------------

Organisasjonen har eit landsmøte, vedtekter og valgt styre. Hovudtyngda av medlemane er organisert i fire faste fagråd:

* Norsk Bluesunion (NBU) Arkivert 2012-04-09 ved Wayback Machine.
* Fagråd for Studentarrangører (FaSt) Arkivert 2012-04-09 ved Wayback Machine.
* Fagråd for Rockeklubber (FFR) Arkivert 2011-12-10 ved Wayback Machine.
* Norske Rockfestivaler (NRFE) Arkivert 2012-04-09 ved Wayback Machine.

Fagråda skal bidra til samarbeid og spissa kompetansebygging innanfor sine arrangørsegment. Modellen bygger på erkjenninga av at medlemane sin samla kompetanse er organisasjonen sin viktigaste ressurs, og at den beste arrangørutviklinga er å la medlemane lære av kvarandre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Norsk Rockforbund» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mai 2014.*
* *Denne artikkelen bygger på «Norske konsertarrangører» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Hicksville** er eit byområde med status som *hamlet* i byen Oyster Bay i New York som ligg i Nassau County på Long Island. Ved folketeljinga i 2010 hadde området i Hicksville som ein *census-designated place* (CDP) eit folketal på 41 547.

George Bradford Brainerd. *Soap Works, Hicksville, Long Island*, 1878 (Brooklyn Museum)
Valentine Hicks, som var svigersonen av slaverimotstandaren og kvekarpredikanten Elias Hicks, og sjølv etterkvart leiar for Long Island Rail Road, kjøpte land i landsbyen i 1834. Han utvikla dette til Hicksville LIRR-stasjon i 1837. Stasjonen blei brukt til jordbruksvarer, særleg for agurkar for ein Heinz-fabrikk. Etter at plantesjukdom øydela agurkavlinga dyrka jordbrukarane poteter. Staden utvikla seg til ein forstad for New York by då utbygginga skaut fart etter andre verdskrigen.

Kjelder
-------

1. ↑  Hicksville: Bound Together by Railroad Ties – Newsday. Henta 14. november 2007
2. ↑  Ron Ziel and George H. Foster, Steel Rails to the Sunrise, ©1965

* *Denne artikkelen bygger på «Hicksville, New York» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Amandus Theodor Schibsted** (5. mai 1849–7. mai 1913) var eigar og sjefredaktør i *Aftenposten.*

Liv
---

Karikaturteikning av Andreas Bloch frå vittigheitsbladet *Korsaren* 1905: Stortingspresident Carl Berner vernar redaktørane Amandus Schibsted (Aftenposten) og Nils Vogt (Morgenbladet) mot Ola Thommesen (Verdens Gang).
Amandus Schibsted var fødd i Oslo. Etter latinskole lærte han boktrykkarfaget av faren, Christian Schibsted.

Han arva *Aftenposten* etter far sin i 1879, men hadde arbeidd som journalist i avisa sidan 1871. Under hans leiing vart avisa den leiande og mest utbreidde konservative dagsavisa i Noreg. Han utmerkte seg gjennom ei godt organisert, hurtig og påliteleg nyhendeteneste. Schibsted spelte òg ei viktig rolle for etableringa og drifta av organisasjonsverksemda til pressa.

Schibsted blei utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1902. Han var også slått til riddar av den franske æreslegionen.

Amandus Schibsted si grav på Vår Frelsers gravlund i Oslo.
Då Schibsted døydde i 1913 overtok kona hans, Susane Adolphine Cathrine Schibsted (1849–1933), eigarskapen i avisa.

Amandus Schibsted er gravlagd ved Vår Frelsers gravlund i Oslo.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Amandus Theodor Schibsted». *Store norske leksikon* (på norsk). 10. august 2016.
2. ↑  Hoemsnes, Ole N. (28. september 2014). «Amandus Schibsted». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).

---

* *Denne artikkelen bygger på «Amandus Schibsted» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mai 2019.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Arbeidernes Leksikon
* Store norske leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

* Amandus Schibsted i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |