recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå nettportal.* 
Romansk portal ved St. Petri kyrkje i Soest i Westfalen.
Ein **portal** (frå mellomalderlatin  *portale*, 'byport, forhall', av latin *porta*, 'dør, port') er ein forseggjort eller framståande og rikt utsmykka inngang til ein monumental bygning som ei kyrkje, tempel, rådhus eller slott. Han kan også vera ein frittståande æresport.

Portalar kan ha dører, portar eller fallgitter i opninga for å kontrollera tilkome eller utgang. Overflata rundt opninga kan vera enkelt utforma eller dekorert med utsmykning. Særleg i renessansen og barokken kunne slike portalar vera rikt utsmykka. Nemninga i seg sjølv indikerer eit byggverk som ber noko over seg, til dømes ein arkivolt og/eller eit tak. Portalar er ofte, men ikkje alltid, utforma med dekor, til dømes skulpturelle innslag. Spesielt var dette vanleg i romansk arkitektur, gotikk og i stavkyrkjer. Moderne portalar kan ha til dømes ha postmodernisme dekor. 

Døme på opne portalar (portalar utan dører) i arkitekturen er portalar inn mot gamle opne stadionanlegg og liknande byggverk. Døme på lukka portalar er portalar i kyrkjebygg, kjøpesenter og anna.

Galleri
-------

* Portalen i Stavanger domkyrkje med doble dører.Portalen i Stavanger domkyrkje med doble dører.
* Puerta del Estadio Nacional har dekor av massiv stein.Puerta del Estadio Nacional har dekor av massiv stein.
* Postmoderne portal frå 1997 teikna av Aldo Rossi, ei nytolking av renessansen.Postmoderne portal frå 1997 teikna av Aldo Rossi, ei nytolking av renessansen.
* Portalen i domkyrkja i Chartres.Portalen i domkyrkja i Chartres.
* Kyrkja São Martinho de Cedofeita ved Porto i Portugal.Kyrkja São Martinho de Cedofeita ved Porto i Portugal.
* Portalen i kyrkja Hronský Beňadik i UngarnPortalen i kyrkja Hronský Beňadik i Ungarn
* Barokkportal i eit privat palass i Brescia i ItaliaBarokkportal i eit privat palass i Brescia i Italia
* Barokkportal.Barokkportal.
* Dekorasjon på ein gotisk portal ved domkyrkja i Metz i Tyskland.Dekorasjon på ein gotisk portal ved domkyrkja i Metz i Tyskland.

Kjelder
-------

1. 1 2  «portal» i Nynorskordboka.
2. ↑   «portal (n.)», *Online Etymology Dictionary*
3. ↑  Brodyby-Johansen, R. (1977): *Kunstordbog*, Thaning og Appel, s. 167
4. ↑  Ching, Francis (1997): *A Visual Dictionary of Architecture*. New York: Van Nostrand Reinhold. ISBN 0-442-02462-2.

* *Denne artikkelen bygger på Portal frå Wikipedia på bokmål, utgåva frå 5. januar 2018*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Dominikanarklosteret i Trondheim** låg ved krysset mellom Kjøpmannsgata og Bruveita i Trondheim sentrum. Det vart grunnlagt ein gong før 1234, og er hyppig omtalt i skriftlege kjelder gjennom mellomalderen. Truleg har anlegget forfalle relativt raskt etter reformasjonen, men det vert nemnt at det unngjekk å gå med i bybrannen i 1531.

Ved tilfeldig graving i området er det fleire gonger registrert funn av murfundament, men funna er vanskelege å tolka. Det er mogleg at kyrkja har lege parallelt med og vest for Bruveita, og at kora har lege ute i det som no er Kjøpmannsgata. Murane i Bispegata 4 kan vera deler av klosterfløyene.

Kjelder
-------

1. ↑  «Dominikanerklosteret i Trondheim», *Norges klostre i middelalderen*, katolsk.no

---

* *Denne artikkelen bygger på «Dominikanerklosteret i Trondheim» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Dominikanarklosteret i Trondheim i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Lunde, 0. (1977): Trondheims fortid i bygrunnen. Trondheim. (Riksantikvarens skrifter, nr. 2) s. 216-218.
Koordinatar: 60°57′33″N 10°35′31″E﻿

Biri-madonnaen (madonna med barn) er stilt ut i Historisk museum i Oslo.
Krossfestingstablå skore av Lars Borg til altartavla i Biri stavkyrkje, no i Norsk FolkemuseumFoto: Jon-Erik Faksvaag

**Biri stavkirke** vart truleg oppført på andre halvdelen av 1100-talet. Stavkyrkja stod, som dagens kyrkje, på Sigstad eller Biri prestegard (gnr. 26 = 132). Like etter reformasjonen skal ho ha vore ei stavkyrkje med heva midtparti og lågare sideskip og med eit treskipa, smalare, rektangulært kor. Kyrkja skal ha hatt svalgangar rundt om, og ein trur at ho hadde ein takryttar. Omkring 1660 fekk kyrkja «twende nye winger aff bindingswerck», noko som vanlegvis er å forstå som tverrarmar. Stavkyrkja vart avløyst av dagens kyrkje i 1777.

Gjenstandar frå stavkyrkja
--------------------------

Biri-madonnaen, ein treskulptur frå 1200-talet, befinn seg i mellomalderutstillinga i Historisk museum i Oslo, og det er laga ein kopi til dagens Biri kyrkje.

Lars Borg skar altartavle for kyrkja omkring 1703. Av denne er berre delar bevarte. Eit panel med et relieff av krossfestinga befinn seg i Norsk Folkemuseum, og eit panel med eit nattverdstablå er brukt opp at i altartavla i Nykirke kyrkje i Snertingdal. Eit par akantusvengjar frå tavla er i dagens Biri kyrkje, medan eit par evangelistfigurar som ein trur stammar frå tavla, er i Nykirke.

Ein døypefont som ein trur stammar frå stavkyrkja, er eigd av Mjøsmuseet.

Kjelder
-------

* Anders Bugge: Biri kirke på Sigstad 1. Stavkirken, i *Biri-Snertingdal bygdebok*, band 2, s. 35ff.
* Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Oppland fylke (Riksantikvaren, 2015/2016), s. 14
* Roar Hauglid (1950). *Akantus. Mestrene i norsk treskurd* **2.1**. Oslo: Mittet. s. 32–42.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lorentz Dietrichson (1892). «Biri kirke». *De norske stavkirker: Studier over deres system, oprindelse og historiske udvikling. Et bidrag til Norges middelalderske bygningskunsts historie*. Kristiania: Cammermeyer. s. 494.
* 

* Biri stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Fotnotar
--------

1. ↑  Brendalsmo, s. 14.
2. ↑  Hauglid, s. 33.
3. ↑  Avbilda i Digitalt museum, som også avbilder hele tavlen.
4. ↑  Hauglid, s. 35.
5. ↑  Hauglid, s. 34.
6. ↑  Avbilda i Digitalt museum.
**Birgit Halvorsdotter Gjernes** (18. mai 1922–21. januar 2018) var ein norsk journalist og programskapar i radio og fjernsyn, fødd i Nesherad i Telemark. Ho arbeidde nesten 40 år i Norsk Rikskringkasting, der ho laga mange kulturprogram.

Gjernes tok examen artium ved Grimeland skole i Oslo. Etter songstudiar ved Musikkonservatoriet i Oslo studerte ho filologi ved Universitetet i Oslo, vart cand.philol. i 1950 med tysk hovudfag.

I 1951 vart Gjernes tilsett i NRK som programsekretær, arbeidde i Utanlandssendinga. Frå 1959 var Opplysningavdelinga i radioen arbeidsplassen hennar. Her sysla ho mykje med kulturstoff, særleg litteratur og teater. Gjennom åra var ho knytt til mange programseriar i NRK; så som Ønskediktet, Ord i dag, Møte med menneske, Bokkvelden, Teatermagasinet, I rampelyset og Ekko. Ho hadde også ansvaret for ei rad TV-program. Frå 1978 til 1990 var ho redaksjonssjef i kulturavdelinga i P1. I NRK nytta ho både nynorsk og bokmål.

Gjernes skreiv *Marie Hamsun – et tidsbilde* og redigerte verk om lyrikaren Aslaug Vaa og om lyrikk. Ho omsette fleire bøker og teaterstykke frå tysk, engelsk og svensk.

Kjelder
-------

* allkunne.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Joséf Ḥajjím** (1832–1909), meir kjend som **Ben Ish Ḥai** (hebr. [Ben Īš Ḥaj]), «Son [av ein] Levande Mann», var ein mizrahisk ḥakhám (rabbinar) og kabbalist som levde i Bagdad frå 1832 til 1909. Da Ḥajjím var 25 år gammal tok han over etter far sin som ḥakhám i Bagdad da faren døydde, og han vart snart vidkjend som hovudautoriteten i halakhá i heile Midtausten.

Joséf Ḥajjím er særleg kjend for boka *Sefer Ben Ish Ḥaj* — ei bok som av mange mizrahiske og sefardiske jødar blir rekna for å vera «Den sefardiske *Kissúr Sjulhán arúkh*». Denne boka er standardreferanseverket i mange mizrahiske og jødiske heimar og er òg i bruk i dei mizrahiske og sefardiske jesjibót som høyrer til den kabbalistiske retninga. Sidan denne boka er så mykje bruka, har forfattaren Ḥajjím vorte kjend som **Ben Ish Ḥai** — namnet han generelt går under innan jødedommen i dag. Boka er ei samling av preiker han heldt over ein toårsperiode saman med dei 52 parasjijjót (vekeavsnitt) av Toráen. Kvart kapittel byrjar med ein mystisk bolk, oftast ei forklaring av korleis ei kabbalistisk tolking av eit bestemt vers står i samband med ein særskild halakhá (rabbinsk lov); og deretter fortset han med ei utlegging av denne halakháen, inkludert definitive avgjersler av korleis dei skal tolkast.

Kjelder
-------

* The Ben Ish Chai Arkivert 2005-03-05 ved Wayback Machine. Yated Neeman
* Great Jewish Leaders, Eliezer C. Abrahamson
* Ben Ish Chai Arkivert 2020-10-23 ved Wayback Machine. tzemachdovid.org
* Rabbi Yosef Chaim of Baghdad Arkivert 2005-03-06 ved Wayback Machine. torah.net
* Benaihu Ben Yehoyada Arkivert 2005-04-06 ved Wayback Machine. ascent.org.il

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Ben Ish Chai* (Hebrew full-text), shechem.org
* *The Halachot of the Ben Ish Hai*, transl. S. Hiley, Philipp Feldheim. ISBN 1-58330-160-7
	+ Jonatan Meir "Toward the Popularization of Kabbalah: R. Yosef Hayyim of Baghdad andthe Kabbalists of Jerusalem", Modern Judaism 33(2) (May 2013), pp. 147-172

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
| **Domžale** |
| --- |
| Plassering |
| 

Domžale is located in Slovenia

 |
| Styresmakter |
| Land |  Slovenia |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  265,6 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 13 037   49,1 /km² |
| Koordinatar | 46°9′0″N 14°36′0″E﻿Koordinatar: 46°9′0″N 14°36′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 302 moh |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Bilnummer | LJ |
| **Nettstad:** www.domzale.si |

**Domžale** er ein by og ein kommune nær Ljubljana i Slovenia, aust i regionen Gorenjska. Domžale er i dag kjend for veksande små føretak, jordbruk og lettindustri. Krumperk slott i renessansestil ligg i byen, som òg har eit yrande folkemusikkmiljø. 

Kommunen ligg ved foten av Kamnik-Alpane og vert kryssa av elva Kamniška Bistrica, som spring ut i denne delen av Alpane. Landskapet er prega av skogkledde åsar og jorder. 

Domžale radiosendar, den kraftigaste sendaren i Slovenia, ligg nær byen. Mellombølgja får sendaren når store delar av Europa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Domžale» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* Boštjan Burger si kulturarvside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Ben Lomond** er eit fjell på 974 meter over havet i Dei skotske høglanda. Det ligg på austsida av Loch Lomond og er ein av dei sørlegaste Munros. Ben Lomond ligg i Ben Lomond National Memorial Park og Loch Lomond and the Trossachs nasjonalpark, eigd av National Trust for Scotland. Fjellet er det høgaste punktet i det historiske fylket Stirlingshire. 

Fjellet er nemnd i den populære folkevise «The Bonnie Banks o' Loch Lomond».

Minnepark og nasjonalpark
-------------------------

Sidan 1995 har området kring Ben Lomond hatt status som krigsminnesmerke, kalla Ben Lomond National Memorial Park. Parken er til minne om dei som mista livet i første og andre verdskrigen og vart laga ut av det tidlegare Rowardennan Estate med støtte frå National Heritage Memorial Fund.

I 2002 oppretta den skotske regjeringa Loch Lomond and the Trossachs nasjonalpark, den første nasjonalparken i Skottland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ben Lomond» frå Wikipedia på engelsk, den 2. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Donald Dewar opens Ben Lomond National Memorial Park». The Scottish Government. 11 November 1997. Henta 2. april 2011. [*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ben Lomond**

Koordinatar: 56°11′26″ N 4°37′59″ W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Einingssirkelen. Storleiken *t* er vinkelen.
**Einingssirkelen** er ein sirkel der radien er 1 og omkrinsen er 2π. Det er vanleg å setje sirkelen i eit koordinatsystem, med sentrum i origo *(0,0)*. Sirkelen er i hovudsak brukt i trigonometri.

Eit punkt på einingssirkelen har koordiantane *(cos t, sin t)*. På grunn av dette tilhøvet kan sinus- og cosinusverdiane til ein vinkel *t* blir berekna grafisk, uansett kor stor vinkelen er. Dette er fordi ei linje frå origo til eit punkt på einingssirkelen vil danne ein rettvinkla trekant, der linja er hypotenus. Hypotensen har då lengda 1.

Cosinus er tilhøvet mellom den hosliggande kateten og hypotenusen, og fordi hypotenusen har lengda 1, vil den hosliggande kateten vere 1 gonger cosinus, altså berre cosinus. Difor er førstekoordinaten *cos t*.

Sinus er tilhøvet mellom motståande kateten og hypotenusen. På same måte som hos cosinus vil den motståande kateten har verdien 1 gonger sinus, altså berre sinus. Den motståande kateten er parallell med andreaksen og dermed er andrekoordinaten *sin t*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Enhetssirkelen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. oktober 2011.*
**Dan Gertler** (fødd i 1973) er ein israelsk forretningsmann og milliardær i naturressursar. Han er også grunnleggjar og president i DGI (Dan Gertler International). 

Gessler har kopar- og diamantinteresser i Den demokratiske republikken Kongo og investert i jarnmalm, gull, kobolt, petroleum, jordbruk og bank
Han er god for 2,1 milliarder dollar - over 16 milliarder kroner etter dagens kurs (2017). 

Gertler er ofte blitt anklaga for ufine forretningsmetodar i Afrika.
Gertler sine forretningar har vore undersøkt av IMF Det internasjonale pengefondet og Verdsbanken sidan 2012 på grunn av kontroversielle 
forretningsmetodar.

Kontakt med Det norske utanriksdepartementet
--------------------------------------------

Dagbladet kunne i januar 2017 fortelje at untanriksminister Børge Brende ville freista bruka Dan Gertler for å få Joshua French sett fri frå fangenskap i Kongo.

Kjelder
-------

* .
* 

### Referansar

1. ↑  Joan Tilouine (7 April 2016). «Panama papers : Dan Gertler, roi du Congo et de l’offshore». *Le Monde* (på fransk). Henta 8 May 2016.
2. ↑  Franz Wild, Michael J. Kavanagh and Jonathan Ferziger (5. desember 2012). «Gertler Earns Billions as Mine Deals Leave Congo Poorest». *Bloomberg Markets*. Henta 8. mai 2016.
**Anton Konrad Beinset** (fødd 7. januar 1894 på Beinset i Midsund, død 16. desember 1963) var ein norsk redaktør og forfattar. Han var medarbeidar i avisa *Den 17de Mai* frå 1916-27, redaktør av *Fædrelandsvennen* i Kristiansand 1928-32, redaktør av *Tunsberg* 1933-34, politisk medarbeidar i *Dagbladet* 1936-58. 

Beinset var radikal venstremann og brukte pennen flittig for å forsvare synet sitt.

Bibliografi
-----------

* I 1924 gav han ut ei samling skisser som han kalla *Bak kulissone*, under pseudonymet Per Skrull.
* I 1942 gav han ut boka "Utapå øya", seinare *Døden går på bedehus* (1945), *På Naustloftet* og *Gamle-Uri* (1962), som alle er bygdeskildringar frå hans eige heimemiljø på Otrøya i Midsund.

På Beinset i Midsund står framleis diktarstova hans «Naustloftet», nyleg restaurert av Midsund Slekt- og Historielag

Bakgrunnsstoff
--------------

* Reportasje frå Naustloftet
* Digitaliserte bøker av Anton Beinset hjå Nasjonalbiblioteket

Kjelder
-------

* *Midsund Gard og Slekt*, bind I
**Anton Leier Dahl** (fødd 1. oktober 1949) er ein norsk lokalpolitikar for Venstre busett i Kautokeino, og er ein internasjonal skihoppdommar. Han var ordførar i Kautokeino mellom 1993 og 1999, og har òg vore varaordførar i kommunen. Faren hans, Arvid Dahl, var òg ordførar i Kautokeino.

Bakgrunn
--------

Anton Dahl er dommar i verdscupen i skihopping, og var leiar i Noregs Skidommerlaug mellom 2004 og 2006. Tidlegare har han òg vore lærar. Dahl var frå 2005 til 2009 tredje vararepresentant for Finnmark på Stortinget.

Kjelder
-------

1. ↑  «Anton Leier Dahl», *Venstre* (på norsk bokmål), henta 11. november 2022
2. ↑  Aslaksen, Eilif Andreas (17. juni 2009), «Anton Dahl», *NRK* (på norsk bokmål), henta 11. november 2022
3. ↑  «Biografi: Dahl, Anton Leier», *Stortinget*, 23. september 2022, henta 11. november 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Anton Dahl» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Altaposten: – Endelig i Polen[*daud lenkje*] (25. januar 2008)
**Birger Sjøberg** (29. oktober 1905–9. juni 1944) var ein norsk-svensk motstandsmann, som fall som kaptein for britisk militære på norsk jord i Eiterådalen i Vefsn 9. juni 1944. 

Birger Sjøbergs eigentlege namn var Nils Berdahl. Han var fødd 29. oktober 1905 i Åfjord. Han fór til Sverige på 1930-talet og fekk seg ny identitet. Frå 1937 til 1939 budde han dels i fjellbygda Bågnes, dels ved Bielite ved Vilhelmina i Västerbottens lappmark i Nord-Sverige. I 1939 verva han seg som frivillig i den finske vinterkrigen. Etter at Noreg vart okkupert av Tyskland, kom han til Noreg som 
frivillig for det britiske Special Operations Executive (SOE). Her organiserte han blant anna våpentransport fra kysten og til det indre av Helgeland. Han hadde base i Oladalen i fjellet vest for Eiterådalen i Vefsn. Han fall i kamp med tyske troppar i Eiterådalen i juni 1944.

I 1944 vart Birger Sjøberg gift i London med Liv Grannes, som han hadde samarbeidd med mens ho var britisk agent i Mosjøen. 

Birger Sjøbergs gate på Kippermoen i Vefsn er oppkalla etter han.

Litteratur
----------

* Arnt O. Åsvang: «Kapteinen»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
**Párnonas** (gresk Πάρνωνας) eller **Málevo** (Μάλεβο) er eit fjell aust for Den lakoniske sletta og Evrótasdalen i Hellas. Det har ei høgd på 1 940 moh. og er synleg frå Aten. Den vestlege delen av fjellet ligg i periferieininga Lakonía og den austlege delen ligg i Arkadía. Det er om lag 50 km langt frå nord til sør og 15-25 km breitt. 

Párnonaskjeda skil Lakonía frå Arkadía og består hovudsakleg av kalkstein. Fjellet har den femte djupaste grotta i Hellas, Peletágrotta (543 meter under havet i 2006) og den imponerande vertikale grotta Própantes (360 muh).

Frå toppen av fjellet kan ein mellom anna sjå heilt til Taýjetosfjella, Myrtóohavet og Lakoníabukta.

Nærliggande stader
------------------

* Kastanítsa, nordaust
* Ájos Vasílios, aust
* Platanáki, aust
* Paleokhóri, aust
* Kosmás, søraust
* Jeráki, sør
* Kallithéa, sørvest
* Vamvakoú, vest

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Parnon frå Engelsk Wikipedia .*
**Masi-gruppa** (nordsamisk *Mázejoavku*), òg kalla Samisk Kunstnargruppe/Sámi Dáidujoavku, er ei gruppe av kunstnarar som vart etablert i 1978. Ho bestod av åtte unge kunstnarar, i alfabetisk rekkjefølgje: Aage Gaup, Trygve Lund Guttormsen, Josef Halse, Berit Marit Hætta, Britta Marakatt-Labba, Hans Ragnar Mathisen, Rannveig Persen og Synnøve Persen.

Masi-gruppa vart forløparen til Samisk kunstnarforbund som vart stifta i 1979. Gruppa var sentral i arbeidet med innkjøp av samisk samtidskunst til De samiske samlinger i Karasjok.

Eit samisk kulturopprør
-----------------------

Masi-gruppa fekk avgjerande tyding for utviklinga innan samisk kultur- og kunstforståing og var inspirert av idear og strømningar i norsk kunstliv på 1970-talet. Dei første åra medførde ei rekkje reiser og utstillingar frå medlemmane til gruppa, og det høge aktivitetsnivået bidrog til auka fokus på samisk kunst.

Kunstneriske uttrykk, produksjonar og utstillingar var arenaer for kritiske ytringar og politisk kamp mot undertrykking lokalt og globalt. Det voks fram ei forståing blant denne generasjonen kunstnarar at «det samiske» skulle vera mindre synleg. Kunstnarane og kunsten skulle i større grad røra seg i ei globale verd og i ein global kunstnerisk tradisjon.

Den kunstneriske retninga til gruppa var i tråd med kravet i tida om samiske kulturelle og politiske rettar, samstundes var den i opposisjon til kravet om samisk uniformering og kulturelle einsretting. Syna til gruppa var eit kunstnerisk opprør mot dei kulturelle stereotypiane, førestillinga om at samisk kunst måtte innehalda visuelle referansar til det som tradisjonelt vart oppfatta som samisk: ikon frå runebommer, primærfargane frå dei samiske koftene eller bruk av naturmateriale.

Sjå òg
------

* Samisk kunst

Kjelder
-------

1. ↑  Nordlys, 16. oktober 2003.
2. ↑  Dagbladet - kronikk: Global urbefolkningskunst, av Morten Johan Svendsen.
3. ↑  Museumsnett:[*daud lenkje*], Naturens renhet - Fra Savio til samtiden.
4. ↑  Katalog: Mázejoavku, (2004) 25 års jubileet for Samiske Kunstneres Forbund

* *Denne artikkelen bygger på «Masi-gruppen» frå Wikipedia på bokmål, den 23. august 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
**Eininga mål** vert bruka for å rekne landareal, i dag likt 1000 m².

Eit gammalt norsk mål
---------------------

Frå gammalt av var eit mål ei kvart tønne land, det vil seie det landområdet ein kunne så til med ein kvartel såkorn. Kor stort landområde dette tilvarte, varierte over landet, frå 500 til 2000 kvadratmeter.

Ved lov av 6. juni 1816 vart det fastsett at eit mål var 2500 kvadratalen, det vil seie om lag 984 m².

I 1875 vart meterkonvensjonen gjeldande i Noreg. Ved lov av 12. mai 1875 om metrisk mål og vekt vart det vedteke at kvadratmeteren skulle vere grunneininga for flatemål, og 100 kvadratmeter skulle kallast eit ar. Samstundes vart det bestemt at når gamle avtaler brukte nemninga mål, skulle dette reknast likt 10 ar, det vil seie eitt dekar.

Kjelder:
--------

* Lov av 12. mai 1875 PDF Arkivert 2011-08-13 ved Wayback Machine.
* Nordiske måleeiningar 17-1800[*daud lenkje*]
* *Skogbruk i Nord-Norge.* Nord-Norges skogmannsforbund 1987. Ved Arvid Sveli. ISBN 9034911-4
Ein dansk runestein med maskefigur, den såkalla *Aarhussten 4* med runeinnskriften «Gunulv og Øgot og Aslak og Rolf rejste denne sten efter deres fælle, Ful. Han fandt døden [...], da konger kæmpede»
*Sjellebrostenen* er ein maskestein som står ved elva Alling Å i Danmark, på ein stad der det i lange tider har vore overgang over elva.
**Maskestein** er biletsteinar frå vikingtida, med eller utan runeinnskrift, som syner ein stilisert figur som har somme menneskelege drag. På Jylland i Danmark er maskesteinar funne ved elver, myrer og andre våtmarksområde der det er, eller ein reknar med at det har vore, bru eller anna overgang.

Maskene på fleire av maskesteinane vert rekna til Mammenstilen. Masker av liknande slag er å sjå på andre vikingtidsgjenstandar, som på eit dekorert økseblad frå ei grav i Mammen i Jylland som har gjeve namn til Mammenstilen, på eit sverdhjalt (sverdhandtak) av elggevir frå Sigtuna i Sverige, som motiv i dekoren på Camminskrinet og Bambergskrinet (som har vore relikvieskrin), på ein åregaffel på det norske vikingskipet Gokstadskipet, og på eit sølvsmykke fra Gnezdovo i nærleiken av Smolensk.

Notar
-----

1. ↑  Opplysningar frå internettsidene til Moesgård Museum i nærleiken av Aarhus.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsida til Arild Hauge om maskesteinar.
Kart over London som syner kvar folk fekk kolera i 1854. Dette var eit av dei første tilfella av kartbasert romleg analyse.
**Romleg statistikk** eller **romleg analyse** er ein formell teknikk i statistikk der ein studerer objekt ved hjelp av dei topologiske, geometriske eller geografiske eigenskapane deira. Mange av teknikkane er enno på eit tidleg utviklingsstadium der ein nyttar forskjellige analytiske metodar i felt så forskjellige som astronomi, for studiar av plasseringa av galaksar, til produksjon av databrikker, der ein nyttar spesielle algoritmar for å bygge kompliserte leidningsnett. Omgrepet vert ofte nytta meir spesifikt om teknikkar som omfattar strukturar på menneskeleg skala, og kanskje mest innan analysar av geografiske data. Omgrepet vert til og med stundom berre nytta om eit enkelt forskingsområde, som til dømes geostatistikk.

Historia til romleg statistikk starta med tidleg kartlegging, landmåling og geografi, men teknikkane innan romleg analyse vart ikkje formaliserte før på siste halvdel av 1900-talet. Moderne romlege analysar fokuserer på datamaskinbaserte teknikkar på grunn av store mengder data. Ein har utvikla romlege analyseteknikkar innan geografi, biologi, epidemologi, sosiologi, demografi, statistikk, geoinformatikk, fjernanalyse, informatikk, matematikk og vitskapleg modellering.

Det oppstår mange kompliserte faktorar i romlege analysar, og mange av dei er ikkje klårt definerte eller heilt oppløyste, men er eit område som i dag vert forska på. Det mest grunnleggande av desse problema er å definere plasseringa til objekta ein studerer. Til dømes kan eit studium av helsa til menneske skildre ei romleg plassering ut frå kvar menneska bur, eller ut frå kvar dei arbeider, eller ved å nytte ei linje mellom heimen og arbeidsplassen. Kva ein vel kan ha dramatiske effektar på teknikkane ein nyttar i analysearbeidet og resultata ein kjem fram til. Andre problem som dukkar opp i romleg analyse er at ein ikkje kjenner godt nok til dei matematiske verktøya, føresetnadane som finst i eksisterande statistiske teknikkar og problem som oppstår med datastyrte utrekningar. 

Klassifisering av teknikkane innan romleg analyse er vanskeleg på grunn av dei mange områda som vert forska på, dei fundamentalt forskjellige framgangsmåtane ein kan nytte, og dei forskjellige metodane resultata kan synast på.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spatial analysis» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2009.*
**Anton Olai Normann Ingebrigtsson Djupvik** (6. juni 1881–24. mars 1951) var ein norsk lærar og stortingsmann frå Evenes i Nordland. Mellom 1919 og 1949 representerte han partiet Venstre på Stortinget i til saman fem valperiodar.

Djupvik var son til ein gardbrukar. Sjølv vart han utdanna på seminaret i Tromsø, der han tok eksamen i 1901. Etter ei tid som lærarvikar i Kabelvåg i Vågan herad fekk han i 1902 lærarpost i folkeskulen på Fauske i Nordland, aktiv til 1946. I tillegg til lærargjerninga var han frå 1907 gardbrukar på Leivset i Fauske.

Djupvik var medlem av heradsstyret i Fauske i periodane 1916-19, 1922-25 og 1930-41. Frå 1922 til 1945 var han fylkesformann i Nordland Venstre.

Ved stortingsvalet 1918 vann Djupvik tingsetet for einmannskrinsen Søndre Salten. Han nådde ikkje heilt opp då det frå 1921 atter vart fylkesvise stortingsval, men sat som varamann til Stortinget i den komande stortingsperioden. Frå 1925 til 1933 hadde han på ny fast plass i Stortinget. Sidan Venstre gjekk tilbake ved stortingsvala 1933 og 1936 lukkast han ikkje å kome inn på Tinget. Derimot sikra han seg ein femte periode på Stortinget ved valet hausten 1945. Frå 13. desember 1945 og heile fireårsperioden var han formann i Sosialkomiteen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anton Djupvik» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2015.*

* *Norsk Allkunnebok*. III. bandet.
|  |
| --- |
| ***Little Darlin'***  Singel av The Diamonds |
|  |
| B-side | Faithful and True |
| **Utgjeve** | 8. februar 1957 |
| **Sjanger** | rock, doo-wop |
| **Lengd** | 2:05 |
| **Selskap** | Mercury |
| Låtskrivar(ar) | Maurice Williams |
|


|  |
| --- |
| ***Little Darlin'***  Song av Elvis Presleyfrå albumet *Moody Blue* |
|  |
| **Utgjeve** | 19. juli 1977 |
| **Innspelt** | 24. april 1977 |
| **Sjanger** | rock |
| **Lengd** | 1:56 |
| **Selskap** | RCA Records |
| Låtskrivar(ar) | Maurice Williams |
|

«**Little Darlin'**» er ein amerikansk rockesong gjort kjend av The Diamonds.

The Gladiolas-versjonen
-----------------------

Songen vart skriven av Maurice Williams med både melodi og doo-wop-akkompagnement som legg kraftig vekt på ein claves-rytme. Han vart først spelt inn for Excello Records i januar 1957 og kort tid etter som ein rhythm-and-blues-song av Williams si R&B-gruppe, The Gladiolas. Songen er kjend for eit talt vers av songaren («My Darlin' I need you...»). The Gladiolas, med Williams, kom frå Lancaster i Sør-Carolina, der dei hadde vore i lag sidan skulen. The Gladiolas-versjonen nådde 11. plassen på R&B-lista i april 1957, men kom berre så vidt inn på Hot 100. I 1959 vart gruppa til Williams «Maurice Williams and The Zodiacs» med ein rock 'n roll-R&B-hit «Stay.»

The Diamonds-versjonen
----------------------

The Diamonds-versjonen kom ut ein månad seinare. The Diamonds var frå Canada og nådde andreplassen på *Billboard* Hot 100, der han låg i åtte veker. *Billboard* rangerte denne versjonen på tredjeplassen for heile 1957.

Andre versjonar
---------------

Songen vart seinare spelt inn av Elvis Presley for det siste albumet hans, *Moody Blue* (1977).
Rock-and-roll-revival-gruppa Sha Na Na framførte «Little Darlin'» på Woodstock-festivalen i 1969. 

* The Rocky Fellers - eit guteband frå Filippinane klarte å få ein hit med songen Billboard Hot 100-lista i 1960
* Joan Baez framførte ein parodiversjon på konsertane sine tidleg i 1960-åra. Eit opptak kom ut i 1983 på albumet *Very Early Joan*.
* The Chevrons
* Classics IV
* The Four Seasons
* The Monkees framførte songen på TV-sendinga *33⅓ Revolutions Per Monkee* i 1969.
* Victor Wood spelte inn denne songen på albumet hans *Knock on Wood*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Little Darlin'» frå Wikipedia på engelsk, den 26. juni 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The Diamonds - Little Darlin' / Faithful And True (Vinyl)». *Discogs.com*. 8. februar 1957. Henta 20. oktober 2016.
2. ↑  Gilliland, John (1969). «Show 11 - Big Rock Candy Mountain: Early rock 'n' roll vocal groups & Frank Zappa» (audio). *Pop Chronicles*. Digital.library.unt.edu.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
Djimou med EM-gullet 2014
**Antoinette Nana Djimou Ida** (fødd 2. august 1985) er ein kamerunsk-fransk friidrettsutøvar frå Douala i Kamerun. Ho vann sjukampen i europameisterskapane 2012 og 2014.

Djimou flytta til Frankrike tidleg i ungdomsåra. Ho byrja då med friidrett, men det var fyrst i 2009 ho vart lagt merke til. Etter at ho vart nummer tre i femkampen under innandørs-EM, kom ho same året på sjuandeplass i Berlin-VM med 6323 poeng.

I 2011 vann ho femkampen i innandørs-EM i Paris, og vart som i førre VM nummer sju i sjukampen. Under sommarleikane i London i 2012 gjorde ho sin aller beste sjukamp, men 6 576 heldt likevel ikkje til meir enn ein sjetteplass.

Våren 2013 forsvarte Djimou EM-tittelen i femkamp innandørs, og sommaren 2014 gjorde ho ein liknande prestasjonen då ho vann sjukampen under europameisterskapen i Zürich. Ho lukkast ikkje ta sitt tredje rake EM-gull i sjukamp under Amsterdam-EM i 2016, men 6 426 poeng gav henne ein sølvmedalje.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2006 i Göteborg: Nr 21 – 5765 poeng
* VM 2007 i Osaka: Braut
* OL 2008 i Beijing: Nr 18 – 6055 poeng
* VM 2009 i Berlin: Nr 7 – 6323 poeng
* EM 2010 i Barcelona: Braut
* VM 2011 i Daegu: Nr 7 – 6309 poeng
* EM 2012 i Helsinki: Gullmedalje – 6544 poeng, framom Laura Ikauniece (6335 p)
* OL 2012 i London: Nr 7 – 6576 poeng
* VM 2013 i Moskva: Nr 8 – 6326 poeng
* EM 2014 i Zürich: Gullmedalje – 6551 poeng, framom Nadine Broersen (6498 p)
* EM 2016 i Amsterdam: Sølvmedalje – 6458 poeng, bakom Anouk Vetter (6626 p)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antoinette Nana Djimou» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Antoinette Nana Djimou» (på engelsk). olympedia.org. Henta 20. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Måleriet *Birkebeinerne* av Knud Bergslien fra 1869 syner birkebeinane Torstein Skevla og Skjervald Skrukka som fraktar kongssonen Håkon Håkonsson til Nidaros i 1206.
**Birkebeinane** eller *birkebeinarane* (frå norrønt: birkibeinn) var ein opprørsflokk og eit politisk «parti» i borgarkrigstida i Noreg.

Namnet sitt hadde dei frå det at det var så dårleg stell med fottøyet deira, fattige og forkomne som dei var, at dei surra bjørkenever rundt føtene for å halda varmen.

Birkebeinane var opphavleg ein opprørsflokk av småfolk som slutta opp omkring tronkrevjaren Øystein Øysteinsson Møyla på midten av 1170-talet. Med kong Sverre Sigurdsson kom birkebeinane til makta i 1177, men fekk ikkje full kontroll før valet av Sverre sin soneson Håkon Håkonsson i 1217. Mindre stridar heldt fram til 1223, og eit siste opprør av hertug Skule Bårdsson vart knust i 1240. Birkebeinane og Sverreætta sat med makta til 1319.

Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet
--------------------------------------

I moderne tid vert skirennet Birkebeinerrennet og sykkelrittet Birkebeinerrittet skipa til. Kvart år går ferda frå Østerdalen til Gudbrandsdalen. Tilskipingene er til minne om birkebeinane si ferd over fjellet i 1206.

Håkon Sverresson var leiar for birkebeinane og konge av Noreg frå 1202 til 1204. I den korte regjeringstida si hadde han nedkjempa baglarane sitt kongsemne og forlikt seg med biskopane, som hadde vore i eksil. Håkon døydde tidleg og ugift, utan nokon klar arving. Dermed starta ei ny baglar-reising, som førte til ei deling av landet, med eit baglar-kongedøme på Austlandet og rundt Oslofjorden, og eit birkebein-kongedøme på Vestlandet og Trøndelag.

Håkon Håkonsson vart fødd i område som vart kontrollert av baglane, og det at han var son til ein birkebeinarkonge sette både han og mora i ein svært farleg situasjon. Difor flykta ho nordover med guten, mot Trøndelag. Birkebeinerrennet og Birkebeinerrittet er til minne om ein del av denne ferda i 1206, då birkebeinane Torstein Skeivla og Skjervald Skrukka bar kongssonen med seg på ski gjennom dårleg ver for å bringa han i tryggleik.
**Lars Severin Eskeland** (31. mars 1880–18. juli 1964) var ein norsk lærar, forfattar, journalist og politikar. Han var særleg kjend som folketalar og for sine lærebøker og ordbøker.

Severin Eskeland var far til Ivar Eskeland, og yngre bror til Lars Eskeland. Han var fødd på Stord i Hordaland og døydde same staden.

Liv og gjerning
---------------

Eskeland kom tidleg med i kulturelt og praktisk opplysningsarbeid. Han heldt foredrag og skreiv avisartiklar allereie medan han var gymnaselev. I tida 1896-98 var han journalist i *Den 17de Mai*. Seinare var han styrar i bladtiltaket *For Bygd og By* i perioden 1915-19, og styrar av tidsskriftet *Den 7de Juni* i 1929-30.

Eskeland avla lærareksamen i 1900. Tre år seinare vart han student, studerte norsk og historie ved universitetet i Oslo. Frå 1905 arbeidde han som vikar på lærarskule, i 1908 vart tilsett lærar i Levanger. 1915 vart han lærar i Kristiansand. Eskeland var så rektor ved Stord lærarskule frå 1917 til 1950, med unnatak for 1941-45 då han var avsett av nazistyret. I lærarskulen fann han ei rik arbeidsmark for sin poetiske givnad.

Arbeidet for ein norskare og heimslegare språkkultur la Eskeland stor vekt på. Seigaste vinna med målskiftet i skulen var å skaffe lærebøker. Eskeland skreiv difor fleire lærebøker, best kjend var *Reglar og rettleidingar i norsk målbruk* (1904). Dette verket kom i mange utgåver. Saman med ulike andre forfattarar skreiv han lærebøker i fysikk, gammalnorsk (1910, i samarbeid med Lars Knutson Liestøl) og trebandsverket *Lærebok i heimssoge* (1922-26, saman med Arne Bergsgård). Han og broren Lars stod bak *Lesebok for ungdomsskulen* (=folkehøgskulen) som kom i 1912.

Eskeland stod for ei rekke omsetjingar frå andre språk, så som gammalnorsk, tysk, engelsk og fransk. Han var kjend for si stilistiske evne, og hans vare sans for folkeleg ordleggjingsmåte kjem til sin fulle rett i desse verka. Han skreiv elles biografiar om Rasmus Løland (1910), Thomas von Westen (1923), Lenin (1929) og Thomas More (1944).

### Tillitsverv

Eskeland var nestformann i Noregs Mållag 1915-18, og formann i Norsk Måldyrkingslag 1947-50.

Han var ordførar i Stord 1935-40.

Kjelde
------

* *Norsk Allkunnebok, IV. Bandet*. 1952.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Rosenkrantzgaten** er ei gate i sentrum av Bergen som går frå Vetrlidsallmenning i sør til Nikolaikirkeallmenning i nord. Gata hadde frå 1899 og fram til 1993 namnet Rosenkrantz’ gate, og er namnsett etter Erik Ottesen Rosenkrantz (1519–1575). Han var lensherre på Bergenhus festning i åra 1559–1568, og fullførte bygginga av Rosenkrantztårnet.

I reguleringsvedtaket frå 1899 var det rekna med at Rosenkrantz’ gate skulle verte lengd nordover til Mariakyrkja, men dette vart aldri gjort. I 1910 vart Rosenkrantz’ gate i staden avslutta permanent i nord ved Nikolaikirkeallmenning, som danner sørgrensa for det som er att av sjølve Bryggen. Nikolaikirkeallmenning vart då heva med 4,5 meter på ei strekning for å kunne knytast saman med Rosenkrantz’ gate på det nivået denne gata låg på.

Langs Rosenkrantzgaten ligg det forretningsgardar, hotell og restaurantar, og eit parkeringshus. Parkeringshuset ligg delvis på arealet der det eldste rådhuset i Bergen låg. Under graving på tomta til parkeringshuset, Rosenkrantzgaten 4, vart det funne rester etter dobbeltgarden Fatten, ein av bygningane som høyrde til den søndre delen av Bryggen som vart rive i si tid og erstatta av murbygningar.

Kjelder
-------

* Bergen byleksikon på nett
Beijing National Stadium.
**Avslutningsseremonien for sommar-OL 2008** avslutta OL i Beijing 24. august 2008. Seremonien starta klokka 20:00 lokal tid (UTC +8) på Beijing National Stadium.

Den britiske songaren Leona Lewis og Led Zeppelin-gitarist Jimmy Page opptredde på avslutningsseremonien for å markere overgangen frå Beijing til sommar-OL 2012 i London. I tillegg deltok verdas mest kjende fotballspelar, David Beckham.

Stefanie Sun, ei popstjerne frå Singapore, opptredde saman med den kinesiske songaren Wang Lee Hom. Han Hong opptredde og Jackie Chan tok også del i seremonien.

Eit viktig element av avslutningsseremonien var også den tradisjonelle flaggoverrekkinga. Beijings borgarmeister Guo Jinlong overrekte det olympiske flagget til borgarmeisteren i London, Boris Johnson, og ein fekk sjå eit bidrag frå den olympiske organisasjonskomitéen til London (LOCOG).

Tradisjonen tru blei også den olympiske elden sløkt. Dette skjedde i det norske Anders Nordøy Snellingen saman med ein afrikansk mann og ei rumensk kvinne stod på ei høg flytrapp og viste fram ein tradisjonell kinesisk rull med bilete frå alle dagane leikane varte. Dei same bileta blei vist fram på storskjermar på arenaen.
**Sturle Holseter** (fødd 9. april 1976) er ein norsk, tidlegare skihoppar som representerte Vikersund Idrettslag. Han vann NM-bronse i normalbakken 1997, same sesongen kom han på andreplass i eit verdscuprenn i Sapporo.

### Aktiv

Holseter debuterte i verdscupen 17. mars 1990, berre 14 år gammal, med sisteplass av 76 deltakarar på Raufoss. Så gjekk det fem år før tenåringen utmerka seg i hoppbakken. Gjennombrotet kom tidleg i 1996-sesongen, då han kom på sjetteplass i eit verdscuprenn på Lillehammer. Hans beste plassering i verdscupen er 2. plass i normalbakken i Sapporo 18. januar 1997, fem poeng bak vinnaren Adam Malysz og likt med Mika Laitinen. Same sesongen kom han på bronseplassen under noregsmeisterskapen i normal bakke i Mo i Rana i 1997. Holseter vart sidan nummer 15 i normalbakken i Trondheim under Ski-VM 1997. Beste samanlagtplasseringa i verdscupen er 22. plass, også det i 1997-sesongen.

Han vart noregsmeister for lag med Buskerud i 1996, og tok bronse i 1997. Siste rennet hans i verdscupen var på Lillehammer 29. november 1998.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1995/96: Nr 6 på Lillehammer
* 1997: Nr 15 i VM i Trondheim. Nr 2 i Sapporo
* 1998: Nr 14 i Zakopane og Lahti

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* 1995: Nr 11 i normalbakken i Rælingen
* 1996: Nr 9 i storbakken i Meldal
* 1997: Bronsemedalje i normalbakken i Mo i Rana
* 1998: Nr 7 i storbakken i Meldal

Han la opp 20. august 2000.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* 

* (en) Sturle Holseter – Profil og resultatoversikt hos FIS
Populasjonen av svartbrynalbatross, ein av verdas mest talrike albatrossartar, har falle med meir enn 40 prosent dei siste 30 åraFoto: Elizabeth Crapo of NOAA Corps

**Avtalen om vern av albatrossar og petrellar**, engelsk **Agreement on the Conservation of Albatrosses and Petrels**, (ACAP), på norsk òg kalla **albatrossavtalen**, er ein juridisk bindande internasjonal avtale inngått i 2001 og sett i verk den 1. februar 2004, då Sør-Afrika ratifiserte som den femte parten i avtala. Noreg gjekk med i avtalen frå februar 2007.

Avtalen kom i stand for å stanse den drastiske nedgangen i stormfuglbestandar på den sørlege halvkula, særleg albatrossar, kjempepetrellar og petrellar i slekta *Procellaria*. 

Albatrossar og petrellar er truga av introduserte artar på øyane der dei hekkar, av søppel og anna forureining, og dei blir tatt som bifangst i linefiske som drep meir enn 300 000 stormfuglar i året, og dessutan av trålfiske og garnfiske. Avtalen krev at tiltak blir sett i verk av styresmaktene hos partnarane for å redusere bifangst, ved bruk av mildnande tiltak, for å verne av hekkekoloniane og kontroll og fjerning av introduserte artar frå øyar der stormfuglane hekkar.

Førebels vernar avtalen alle albatrossartane i verda og dei sju sørlegaste petrellartane. Avtalen markerer den aukande internasjonalen engasjement for å verne albatrossar og petrellar, og er eit monaleg skritt vidare i kampen for å verne desse karismatiske sjøfuglane.

Landa som er partnarar i avtalen er Argentina, Australia, Brasil, Chile, Ecuador, Frankrike, New Zealand, Noreg, Peru, Sør-Afrika, Spania, Storbritannia og Uruguay.

Artar som vert omfatta av avtalen
---------------------------------

* Alle i albatrossfamilien, Diomedeidae
* Begge artar av kjempepetrellar
* Dei fem *Procellaria*-petrellane

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Agreement on the Conservation of Albatrosses and Petrels» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2012*

### Referansar

1. ↑  Miljøverndepartementet, pressemelding 9. februar 2007, Norge tiltrer avtale om vern av sjøfugl i Antarktis Lest 3. juli 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Agreement on the Conservation of Albatrosses and Petrels
| **Hessa** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°27′43″N 06°06′51″E﻿Koordinatar: 62°27′43″N 06°06′51″E﻿

 |
| **Areal** | 4 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Sukkertoppen (314 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 3614 (2001) |
| **Folketettleik** | 904 /km² |

**Hessa** eller **Heissa** er ei av øyane i Ålesund kommune. Ho er den vestlegaste øya og er forma som ein tøffel. Øya har tre tettstader, Skarbøvik, Sævollen og Slinningen. Skarbøvika tilhøyrde Ålesund kommune også før samanslåinga med nabokommunen Borgund i 1968, og har såleis ein meir byliknande struktur enn resten av øya. På Tueneset, i nærleiken av Skarbøvika, ligg også Ålesund Akvarium, Atlanterhavsparken. På øya er det ein barneskule og i Skarbøvika ligg ungdomsskulen som dekkjer heile Heissøya. Skarbøvik kyrkje er soknekyrkje frå 1995 reist i murstein. Øya har eige fotballag, Skarbøvik Idrettsforening med tilhøyrande stadion.

Midt på øya ligg den bratte åsen Sukkertoppen som blir mykje bruka til turgåing og klatring. 

Hessa er heimen til Brita Blomquist, ein kjend programleiar i NRK Radio.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hesse-determinanten** eller **Hesses determinant** er ein determinant der elementa består av dei andrederiverte av ein funksjon. Han er kalla opp etter den tyske matematikaren Ludwig Otto Hesse (1811–74).

Om ein har ein funksjon med reelle verdiar

{\displaystyle f(x\_{1},x\_{2},\dots ,x\_{n}),\,\!}
viss alle andrederiverte av *f* eksisterer, så kan ein skrive Hesse-dertimenanten til *f* visse matrisa

{\displaystyle H(f)\_{ij}(x)=D\_{i}D\_{j}f(x)\,\!}
der *x* = (*x*1, *x*2, ... *x*n) og *D*i er differnsieringsoperatoren med omsyn til det i-te argumentet. 

{\displaystyle H(f)={\begin{bmatrix}{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{1}^{2}}}&{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{1}\,\partial x\_{2}}}&\cdots &{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{1}\,\partial x\_{n}}}\\\\{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{2}\,\partial x\_{1}}}&{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{2}^{2}}}&\cdots &{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{2}\,\partial x\_{n}}}\\\\\vdots &\vdots &\ddots &\vdots \\\\{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{n}\,\partial x\_{1}}}&{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{n}\,\partial x\_{2}}}&\cdots &{\frac {\partial ^{2}f}{\partial x\_{n}^{2}}}\end{bmatrix}}.}
Sidan *f* ofte er klår ut frå samanhengen, så vert {\displaystyle H(f)(x)} ofte forkorta til berre {\displaystyle H(x)}.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hessian matrix» frå Wikipedia på engelsk, den 19. november 2011.*
Riksvåpenet åt Severia. 1672
**Severia** (russisk Северщина, *Seversjtsjina*; ukrainsk Сіверія eller Сіверщина, *Siveria* eller *Siversjtsjyna*, polsk *Siewierszczyzna*) er ein historisk region nord i Ukraina og sørvest i Russland, rundt byen Novkhorod-Siverskyj (tidlegare *Novgorod-Severskij*), på grensa mellom Russland og Ukraina.

Severianar
----------

Regionen har fått namn etter severianar, eit austslavisk folk som busette område nærare år 1000. Dei viktigaste busetnadane deira er mellom det som i dag er byane Novkhorod-Siverskyj, Tsjernikhiv (*Tsjernigov*), Putyvl (*Putivl*), Khlukhiv (*Glukhov*), Liubetsj, Kursk, Rylsk, Sevsk og Brjansk. 

Severianane støtta khazarane og aust-polanane og vart erobra av Oleg av Novgorod, som innlemma landområda deira i det nye fyrstedømet Kievriket. Under Jaroslav den vise (1019–1054) hadde severiane mista mykje av særpreget sitt og områda i Severia langs den øvre delen av elva Desna kom under Tsjernikhiv sin kontroll.

Fyrstedømet
-----------

I 1096 oppretta Oleg av Tsjernigov det store Severiske fyrstedømet, som strekte seg til dei øvre delane til Oka. Fram til slutten av hundreåret var fyrstedømet ein bufferstat mot åtak frå kiptsjakar. Etter mongolinvasjonen av Russland fall fyrstedømet i grus, men vart verande intaktt gjennom tatarinvasjonane. Ein kjenner lite til Severia i denne perioden på 1200- og 1300-talet på grunn av få skriftlege kjelder. På 1400-talet to Storthertugdømet Litauen over området. Etter at dei tapte slaget ved Vedrosja, gjekk det severiske fyrstedømet til Storfyrstedømet Moskva, og var ein del av Det russiske riket i fleire hundreår, bortsett frå ein kort periode mellom 1618 og 1648, då det var innlemma i Det polsk-litauiske samveldet etter Deulinoavtalen (1618).

På 1700-talet oppretta hetmanar av Ukraina bustader i byane Baturyn, Khlukhiv og Potsjep. Sørleg Khlukhiv utvikla seg til eit ein sann hovudstad i Ukraina på 1700-talet. 

Etter Oktoberrevolusjonen vart Severia, med mykje ukrainsk arkitektur og folk, delt mellom dei sovjetiske republikkane Ukrainsk SSR og Russisk SFSR og området vart dermed delt i to.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Severia» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2008.*