recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Vanleg kartlav** |
| Vanleg kartlavVanleg kartlav |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Soppriket Fungi |
| **Underrike:** | Dikarya |
| **Rekkje:** | Sekksporesoppar Ascomycota |
| **Underrekkje:** | Ekte sekksporesoppar Pezizomycotina |
| **Klasse:** | Lecanoromycetes |
| **Familie:** | Rhizocarpaceae |
| **Slekt:** | *Rhizocarpon* |
| **Art:** | **Vanleg kartlav** *R. geographicum* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Rhizocarpon geographicum***DC. 1805 |

**Vanleg kartlav** (*Rhizocarpon geographicum*) er ein lavart av typen skorpelav som veks på stein, gjerne på sure bergartar og gjerne i fjellstrøk og høgareliggande område med lite luftureining. Det enkelte lavindivid er opp mot ein millimeter brei, grøn eller gulgrøn, og omgjeve av ein svart kant av sporar. Lavet har skiveforma svarte fruktlekamar opptil 1,5 mm i diameter. Kartlavet er godt festa til underlaget. Han kan danne store flater som gjerne står fram som kartliknande, derav namnet. Kartlavet er hardfør og kan vekse og trivast i svært ugjestmilde strøk høgt til fjells. I Noreg er han ofte dominerande i store fjellområde høgare oppe enn anna vegetasjon.

Kartlav har vore brukt til å utvikle ein dateringsmetode for stein og steinplassering. Metoden vert kalla lichenometri og baserer seg på at kartlavet har ein forholdsvis jamn ekspanderande vekst og at dei største førekomstane dermed er dei eldste. Metoden kan datere for eksempel stein i gamle gravstader og moreneførekomstar.
Kartlav har mange nærskylde artar og er utbreidd over heile landet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kartlav» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2011.*
* *Denne artikkelen bygger på «Kartlav» frå Wikipedia på svensk, den 21. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa

 |
Nederenden av vant med vantnåler på geitbåtfemring. Foto: Olve Utne

Eit **vant** er eit tau eller ein vaier som går frå høgt oppe på mastra ned til båtsida og som hjelper mastra til å stå stabilt i forhold til tverrskips påverknad. Ved å vera festa noko attom mastra balanserer dei òg mot staget som går frå mastra i retning framstamnen, og dei bidreg dermed òg til å stabilisere mastra langskips.

Mindre båtar
------------

På vestlandsbåtar, sunnmørsbåtar, geitbåtar, åfjordsbåtar og nordlandsbåtar er vanta gjerne festa til båtsida med vantnåler — avlange trestykke som blir hekta under lykkjer på båtsida og klipne saman med ein ring nærme toppen av nåla. Dermed er det lett å løyse ut vantet i ein hast når det trengst. På nokre båttypar er det eit det eit odde tal vant. Da blir det sett eitt eller to vant på kvar side, og det siste vantet blir sett i høgbord (lo- eller vindsida av båten), slik at det er fleire vant i høgbord enn i lebord. På desse båttypane, der riggen gjerne blir oppsett og nedteken på dagleg basis eller oftare, blir vantlengda regulert ved å gje ut eller å ta inn ved knopet ved vantnåla når vantet ikkje står i spenn. Vantet blir spent når vantet og vantnåla blir samanklemte og hylsa påsett.

Dei fleste tradisjonelle båttypane med sprisegl på Aust- og Sørlandet har frå gammalt av ikkje vant, men berre eit stag frå mastra til framstamnen.

Seglskuter
----------

På mindre seglskuter med pålemaster er det normalt berre eitt spenn med vant. Sidan 1500-talet har det vore vanleg at større skuter har fått mastrer samansett av undermaster og ei eller fleire mastestenger oppå. I slike fall er eigne *stengevant* mellom mastedelene med på å stive av konstruksjonen og sikre mastra mot samanbrot.

Vant ved fast rigg på større fartøy vart i eldre tid spente med hjelp av taljereip som gjekk mellom «jomfruer», ei i vantet og ei i røstjarnet. I nyare tid har strekkfiskar (spennskruar med innvendig gjenga hylse) vorte meir eller mindre einerådande.
**MS «Oslofjord»** var det fyrste nye skipet som Den norske Amerikalinje (NAL) let bygga på 20 år. Skipet vart bygd ved Deutsche Schiff- und Maschinenbau i Bremen, som byggenummer 932, og vart overlevert NAL i mai i 1938. 

Ved utbrotet av andre verdskrigen i 1940 låg skipet i New York og vart innlemma i Nortraship-flåten. Etter å ha vorte ominnreidd til troppetransportskip, gjekk «Oslofjord» på ei mine ved utløpet av elva Tyne i Nordaust-England den 1. desember 1940. For å unngå at skipet skulle blokkera innseglinga til Newcastle upon Tyne, vart det køyrt på grunn ved South Shields. Etter dårleg vêr og kraftige dønningar byrja skroget 8. desember å sprekka på tvers omtrent midt mellom skorsteinane. Dagen etter vart det konstatert at akterskipet hadde vridd seg mellom 7 og 8 gradar i tilhøve til forskipet, og alle voner om å berga fartøyet var ute. Skipsvraket er i dag eit populært objekt for sportsdykkarar der det ligg på 12 meters djup.

Skipet
------

MS «Oslofjord» i Oslofjorden
Den norske Amerikalinje tinga skipet den 15. mai 1936, og byggeprisen var 13 millionar kroner. Skipet var på 18 673 brutto registertonn og 10 712 netto registertonn. Det var utstyrt med to 3-blads bronsepropellar som kvar vog 15 500 kg. Desse vart drivne av fire par-kopla 7-sylindra dieselmotorar bygd av Maschinenfabrik Augsburg-Nürnberg A.G. (AGN) i Augsburg.

Passasjerkapasiteten var 860 passasjerar, fordelt på 152 i lugarkategorien kabinklasse, 307 på turistklasse og 401 på 3. klasse. Alle lugarane hadde regulerbare ventilasjonssystem og vask med kaldt og varmt vatn, medan berre dei dyraste lugarane hadde bad og dusj. Besetninga var på 310. MS «Oslofjord» var det fyrste skipet til NAL med innvendig symjebasseng. Dette låg på F-dekket, langt nede i skipet. Den norske arkitekten Georg Eliassen var ansvarleg for utforminga av innreiing og interiør. Treslaga som var mest brukt i innreiinga var furu, ask og eik, og mellom kunstnarane som stod for utsmykkinga var Alf Rolfsen, Axel Revold, Maja Refsum og Per Krohg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «MS «Oslofjord» (1938)» frå Wikipedia på bokmål, den 17. desember 2018.*
|  |
| --- |
| **Vaniljerotslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Lyngfamilien Ericaceae |
| **Underfamilie:** | Monotropoideae |
| **Slekt:** | **Vaniljerotslekta** *Monotropa*L. 1753 |

**Vaniljerotslekta** (*Monotropa*) er ei planteslekt i lyngfamilien. Ho omfattar fleirårige staudeplantar som kjem frå tempererte delar av den nordlege halvkula. Plantane har lysegule blomar med vaniljeaktig luft og små skjelliknande blad.

Til forskjell frå dei fleste andre plantar driv ikkje vaniljerotplantar fotosyntese og inneheld ikkje klorofyll. I staden får dei næring gjennom å vera parasittar på mykorrhiza-nettverket mellom sopp og andre plantar. Sidan dei ikkje er avhengige av sollys kan dei veksa på svært mørke stader, som på skogbotnen.

Det varierer kor mange artar ein delar slekta i, men ofte blir ho berre delt inn i to artar med fleire underartar: *Monotropa hypopitys* eller berre vaniljerot, som gjerne lever i furuskog, og *Monotropa uniflora*, som ein gjerne finn i bøkeskog.

I Noreg veks arten vaniljerot (*Monotropa hypopitys*) med to underartar, lodden vaniljerot (*M. hypopitys hypopitys*) og snau vaniljerot (*M. hypopitys hypophegea*).

Kjelder
-------

* Vik, Unni (6. mars 2016), «Vaniljerot», *Store norske leksikon*, henta 18. april 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Monotropa» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flora of China: *Monotropa*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Koordinatar: 46°34′59″N 9°25′20″E﻿

**Averser Rhinen** (tysk *Averser Rhein*, retoromansk *Ragn da Ferrera*) er ei sideelv til Hinterrhein i sveitsiske kantonen Graubünden.

Løp
---

Kjelda til Jufer Rhinen ved Juf, den høgastliggande permanent busette busetnaden i Europa.
Elva spring ut i Avers ved samløpet mellom Bergalgabach og den mindre Jufer Rhinen. Jufer Rhinen spring ut i, og er kalla opp etter, Juf, den høgastliggande permanent busette busetnaden i Europa, nær grensa til Albula. Frå kjelda renn Averser Rhinen med gjennom ei djup kløft, der den 80 meter høge Lezibrua kryssar. Ved botnen av dalen, møter ho den noko mindre Madrish Rhinen.

Etter nokre kilometer møter ho frå venstre *Reno di Lei*, som nesten berre renn over italiensk jord. *Lago di Lei*-reservoaret ligg òg på italiensk side, bortsett frå demninga som har skapt reservoaret, som står på sveitsisk side. 

Averser Rhinen held fram gjennom Val Ferrera-dalen. Her ligg den øvre landsbyen Innerferrera (retoromansk *Calantgil*), der elva er demd opp, og dannar Innerferrerareservoaret sidan 1961. Nedanfor ligg Ausserferrera (retoromansk *Farera*), der bredalen er omgjeven av bratte heng. Averser Rhinen munnar ut i Hinterrhein i Roflaschlucht oppfor Andeer.

Vegen i Ferraradalen er ein [[blindveg].

Sideelvar
---------

### Sideelvar frå venstre

* Bergalgabach (største kjelda til Averser Rhinen)
* Madrish Rhinen (retoromansk *Ägua da Madris*)
* Reno di Lei
* Ual da Niemet

### Sideelvar frå høgre

* Jufer Rhinen
* Maleggabach
* Ava da Starlera
* Ava da Mulegn
* Aua Granda

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Avers Rhine» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Tilsvarande artikkel på Tysk Wikipedia.

1. 1 2  Landeskarte der Schweiz 1:25000
Nanping (gul) i Fujian
**Nanping** (kinesisk skrift 南平, pinyin *Nánpíng*) er eit byprefektur nordvest i provinsen Fujian i Folkerepublikken Kina. Byprefekturet har eit areal på 26 278 km², folketalet vart berekna til 2,9 millionar i 2009. Nanping grensar mot provinsane Zhejiang i nord og Jiangxi i vest. Delar av fjellkjeda Wuyi Shan ligg i Nanping.

Byprefekturet Nanping omfattar eitt distrikt (区 *qū*), fire byfylke (市 *shì*) og fem fylke (县 *xiàn*).

### Samferdsle

Kinas riksveg 205 passerer gjennom området. Han tek til i Shanhaiguan i Hebei og endar opp sør i Shenzhen i provinsen Guangdong. Undervegs er han innom mellom andre Tangshan, Tianjin, Zibo, Huai'an i Jiangsu, Nanjing, Wuhu, Sanming, Heyuan og Huizhou i Guangdong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nanping» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mai 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Nanping» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Kanoniske variasjonar av «Vom Himmel hoch da komm' ich her»**, BWV 769, er fem variasjonar i kanon for orgel med to manualar og pedalar av Johann Sebastian Bach av julesalmen til Martin Luther med same namn. Variasjonane vart førebudd som ei prøvespeling då Bach skulle inn som det 14. medlemmet av Mizler musikkforbund i Leipzig i 1747. Den originale trykte utgåva frå 1747, vart publisert av Balthasar Schmid i Nürnberg. Ei anna utgåve, BWV 769a, kom ut i seinare signerte manuskript, som òg inneheld seks triosonater for orgel BWV 525-530 og Dei store atten koralpreludia BWV 651–668. I denne seinare utgåva endra Bach rekkefølgja på variasjonane, og flytta den femte variasjonen i midten. 

Den enkle melodien «Vom Himmel hoch» er ein adventssong frå den lutherske kyrkja. Han representer Gud som trår ned til jorda, og melodien fell i enkle steg ned skalaen. Bach syner først melodien i den opphavlege forma og lagar ein elegant kanon. Så set han i gang med fleire minuttar med variasjonar kring temaet, kvar gong i kanon-form, derfor tittelen «kanoniske variasjonar». Den enkle melodien gjer at dei kompliserte kontrapunkta til Bach skin uvanleg godt gjennom. Verket vert rekna som genialt, sjølv for Bach å vere, og er datert til dei siste leveåra hans.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Canonic Variations on "Vom Himmel hoch da komm' ich her"» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2010.*

### Referansar

1. 1 2  Joseph Stevenson. «Vom himmel hoch, da komm ich her (I), canonic variations on the Christmas hymn for organ, BWV 769». Allmusic. Henta 25. april 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gratis notar[*daud lenkje*] på IMSLP
|  |
| --- |
| MS «Kvinnherad» fotografert som «Brand VII» i Bergen. Foto: Harald Sætre |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Kvinnherad» |
| Eigar: | Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap |
| Verft: | Mjellem & Karlsen i Bergen |
| Verftsnummer: | 
70 |
| Sjøsett: | 
1950 |
| Teke ut av teneste: | 
1957 |
| Kjennemerke: | 
LCOA |
| Generelle mål |
| Type: | 
Passasjerskip |
| Tonnasje: | 
498 bruttotonnregister, 260 nrt |
| Daudvekt: | 
150 tonn |
| Lengd: | 
46,20 m |
| Breidd: | 
8,00 m |
| Djupgang: | 
4,40 m |
| Installert effekt : | 
1350 bhk |
| Framdrift: | 
8cyl. 2T EV DM (Crossley Brothers Ltd. Manchester) |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Tranøy» |
| Eigar: | Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskab1968: A/S Brand-Båtane i Sykkylven1981: Aanen Nilsen Shipping |
| Sett i teneste: | 
1957 |
| Omdøypt: | 
1965: «Brand VII» |
| Generelle mål etter ny motor 1961 |
| Installert effekt : | 
1125 bHK |
| Framdrift: | 
9cyl. 2T EV DM (Wichmann Motorfabrikk) |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Rygerfjord» |
| Eigar: | 
L. Rødne & Sønner på Sjernarøy |
| Sett i teneste: | 
1988 |
| Karriere |  Sverige |
| Namn: | 
MS «Rygerfjord» |
| Eigar: | 
Skogsflyg Cassel Aero i Stockholm2001: Rygerfjord Shipping AB |

**MS «Kvinnherad»** er eit motorskip bygd i 1950 for Hardanger Sunnhordlandske Dampskibsselskap. Skipet gjekk i rutefart for HSD til 1957 då det vart selt til Ofotens Dampskipsselskap (ODS) og tok namnet **MS «Tranøy»**. Seinare har ho òg hatt namna **MS «Brand VII»** (1965–1988) og **MS «Rygerfjord»** (1988-til i dag).

Sidan ei ombygging i 1995 har «Rygerfjord» vore hotell, losji og resturantskip på Söder Mälarstrand i bydelen Södermalm i Stockholm. 
Skipet vart levert til HSD i mai 1950 og selt til A/S Ofotens Dampskibsselskap i Narvik i juni 1957. Ho fekk då namnet «Tranøy». I 1961 fekk skipet ny motor og i 1965 fekk ho namnet «Brand VII». Skipet vart i 1968 selt til A/S Brand-Båtane i Sykkylven/Ålesund. Skipet vart seld vidare til Aanen Nilsen Shipping A/S i Vedavågen/Kopervik i april 1981 og til L. Rødne & Sønner A/S i Sjernarøy/Kopervik i februar 1988 og fekk då namnet «Rygerfjord». Skipet vart seld til AB Skogsflyg Cassel Aero i Stockholm i juni 1995. Ho vart då lagt opp i Stockholm som flytande hotell. I 2001 vart ho seld til Rygerfjord Shipping AB i Stockholm. Skipet vart stroke frå Lloyds i 2010. 

MS «Kvinnherad», her som flytande hotellskip «Rygerfjord» i Stockholm i 2015. Foto: Tore Sætre

Kjelder
-------

* Skipet.no
Ilona Slupianek i 1977
**Ilona Slupianek**, fødd **Ilona Schoknecht**, (fødd 24. september 1956) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Demmin som representerte Aust-Tyskland i kulestøyt. Ho vart europameister i 1978 og 1982, og vann i mellomtida gullmedaljen i øvinga under OL 1980 i Moskva. Hennar personbeste, 22,45 meter, var verdsrekord 1980-84.

Aktiv
-----

### Doping

Ilona Schoknecht vann kulestøyt i junior-EM 1973. Ho vart så nummer fem i Sommar-OL 1976, før ho i 1977 vann kuletevlinga under Europacupen for landslag i Helsinki. Her vart ho teken for bruk av det forbodne stoffet nandrolon og utestengd i eitt år frå friidrettsbana.

### Verdseinar

Utestenginga tok slutt to dagar før kulestøyt stod på programmet ved friidretts-EM 1978 i Praha. Ilona Slupianek sette då meisterskapsrekord med 21,41 m og vart suveren europameister framom tsjekkoslovakiske Helena Fibingerová, og med hennar eiga landskvinne Margitta Droese på bronseplass.

Den 11. mai 1980 sette Slupianek ny verdsrekord i kulestøyt med 22,45 meter under eit stemne i Potsdam, ein rekord som stod i fire år, til dess Natalja Lisovskaja forbetra den. Framleis i 2016 er Slupianek nummer to på verdstatistikken i kulestøyt for kvinner. Under dei olympiske leikane 1980 i Moskva støytte Slupianek heile 22,41 m og vart olympisk meister, ho nådde nesten ein meter lengre enn toaren, Svetlana Kratjevskaja frå Sovjetunionen.

Ved EM 1982 i Aten forsvarte Slupianek EM-tittelen, som i forrige EM med Helena Fibingerová på andreplass. Året etter enda ho på bronseplass, etter nettopp Fibingerová og si eiga landskvinne, Helma Knorscheidt.

Etter som Aust-Tyskland boikotta Sommar-OL 1984 i Los Angeles, deltok ho ikkje i leikane. Ho gifta seg med kulestøytaren Hartmut Briesenick og vart mor til to born. Sommaren 1988 prøvde ho fånyttes å kvalifisere seg til Sommar-OL 1988 i Seoul.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1976 i Montreal: Nr 5 – 20,54 m
* EM 1978 i Praha: Gullmedalje 21,41 m, framom Helena Fibingerová (20,86 m)
* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje 22,41 m, framom Svetlana Kratsjevskaja (21,42 m)
* EM 1982 i Aten: Gullmedalje 21,59 m, framom Helena Fibingerová (20,94 m)
* VM 1983 i Helsinki: Bronsemedalje 20,56 m, framom Nunu Abasjidze (20,55 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilona Slupianek» frå Wikipedia på tysk, den 18. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| Karriere |  Noreg |
| --- | --- |
| Namn: | 
MS «Melanddrott» |
| Eigar: | Alversund og Manger Dampbåtlag |
| Verft: | A/S Stord på Stord |
| Verftsnummer: | 
3 |
| Sjøsett: | 
13. april 1948 |
| Døypt: | 
av fru Fånesen |
| Overtatt: | 
15. juli 1948 |
| Teke ut av teneste: | 
1973 |
| Heimehamn: | 
Bergen |
| Kjennemerke: | 
LMZR |
| Generelle mål |
| Type: | 
Lokalrutebåt |
| Tonnasje: | 
194 brt |
| Lengd: | 
38,75 m |
| Breidd: | 
6,00 m |
| Djupgang: | 
2,80 m |
| Installert effekt : | 
520 hk |
| Framdrift: | 
Britisk Polar totakts diesel |
| Fart: | 
12 knop |
| Passasjerar: | 
281 passasjerar |
| Karriere |  Storbritannia |
| Namn: | 
«Ferry-Boat Inn» |
| Eigar: | 
Mr. Mallion G. Asford |
| Overdratt: | 
September 1974 |
| Heimehamn: | Kent |
| Lagnad: | 
Opphogd 1977 |

**M/S «Melandrott»** var ein sjøbuss bygt for Alversund og Manger Dampbåtlag og levert frå A/S Stord i 1948.

Historie
--------

Skipet vart sjøsett 13. april 1948 og døypt av fru Fånesen. Båten vart klassifisert av Skipskontrollen og kunne ta 281 passasjerar. Systerskipet MS «Midthordland» vart levert året før frå same verft.

M/S «Melandrott» gjekk inn i ei av dei travlaste rutene til selskapet: Bergen-Frekhaug-Salhus-Isdalstø-Kvamsvåg og attende. I tillegg til mange fastbuande var det mykje hyttefolk som reiste frå byen til landet.

I 1951 vart selskapet slått saman med Lindås-Masfjorden Dampbåtlag til Bergen-Nordhordland Trafikklag. Skipet heldt fram i same ruta.

Selskapet vart òg nytta til rundturar. Til dømes vart «Melanddrott» i juni 1959 nytta på turar frå Bergen til Lysøen og Lerøyosen. Turen tok fem turar og kosta berre 5 kr.

Då det vart sett inn ferjer på strekninga Steinestø-Knarvik og vegane vart utbetra, vart det langt færre passasjerar for dei tradisjonelle rutebåtane, og i august 1973 vart «Melandrott» teke ut av ruta si. Skipet vart lagt i opplag i Florvåg. Hovudmotoren var utsliten og det ville kosta kring ein halv million kroner å få reparert motoren. Styret i selskapet valde derfor å selje fartøyet.

I september 1974 vart båten seld til Mr. Mallion G. Ashford i Kent i England, som tok han til River Midway ved Rochester på sørsida av Themsen. Her vart han ombygd til pub- og restaurantskip og fekk namnet «Ferry-Boat Inn». I 1975 var han flytta til Marry Port i Cumbria i Irskesjøen.

Skipet vart hogd opp i 1977.

Kjelder
-------

* *Hvor ble båtene av?*. Historiegruppen ved Aker Stord. 2000. s. 21-23. ISBN 82-95726-0-6 Check `|isbn=` value: length (hjelp).
|  |
| --- |
| *MS «Sleipner»* på veg inn på Vågen i Bergen, i rute for Flaggruten frå Stavanger og Haugesund. Foto: Harald Sætre |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Sleipner» |
| Eigar: | Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap |
| Verft: | 
Austal Ships Pty. Ltd. i Freemantle i Australia |
| Byggekostnad: | 
50 mill. kr. |
| Verftsnummer: | 
83 |
| Sjøsett: | 
1999 |
| Døypt: | 
20. august 1999 |
| Heimehamn: | Bergen |
| Kjennemerke: | 
LJYH |
| IMO-nummer: | 
9193032 |
| Lagnad: | 
Forliste 26. november 1999 |
| Generelle mål |
| Type: | 
Snøggbåt/katamaran |
| Tonnasje: | 
735 bruttotonnregister, 231 nrt |
| Daudvekt: | 
52 tonn |
| Lengd: | 
41,75 m |
| Breidd: | 
12,50 m |
| Djupgang: | 
4,02 m |
| Dekk: | 
4 |
| Installert effekt : | 
3152 bhk |
| Framdrift: | 
2x 16cyl. 4T DM (MTU, Friedrichshafen) |
| Fart: | 
38 knop |
| Passasjerar: | 
358 passasjerar |

**MS «Sleipner»** var ein katamaran, bygd hjå Austral Ships, Pty Ltd i Australia i 1999 for HSD Sjø saman med systerskipet MS «Draupner». 

Båten var 42 m lang, 12,5 m brei. Byggekostnaden var 50 millionar kroner. På andre dekk var det plass til 45 passasjerar i røykesalongen og 136 passasjerar utanom det. Tredje dekket hadde 26 plassar i VIP-salongen og 152 plassar til utanom. I alt hadde fartøyet sertifikat for 358 passasjerar.

Historie
--------

Skipet ankom Bergen som dekklast 6. mai 1999 og vart innført i Skipsregisteret 19. august same året. Dagen etter var det dåpsseremoni i Bergen og den 25. august 1999 gjekk jomfruturen til Stavanger. «Sleipner» gjekk så i Flaggruten mellom Bergen og Stavanger. 

Den 26. november 1999 grunnstøytte MS «Sleipner» i dårleg vêr på Bloksene ved Ryvarden fyr i Sveio kommune i Hordaland på grunn av feilnavigering. Fartøyet sokk og 16 personar omkom, inkludert éin frå mannskapet. 69 personar vart redda av kring ti-tolv fartøy som kom til unnsetning. Kapteinen vart sidan dømd til seks månader betinga fengsel for aktløyse, medan reiarlaget vart frikjend.

I mars 2000 vart baugpartiet heva av dykkarfartøyet «Regalia», medan eit forsøk på å heva skroget vart avbrote. I august same året vat skroget heva av «Eidelift 2» og frakta til Aker Stord på Leirvik. I 2001 vart det frakta til Høylandsbygd, før det i juli 2004 vart frakta til Hanøytangen på Askøy for opphogging.

Ruter i Noreg
-------------

* 25. august 1999 - 26. november 1999: Flaggruten (Stavanger - Bergen)

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Kat. "SLEIPNER" 1999». Skipsarkiv Rogaland. Henta 22. april 2019.
2. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sleipner-kommisjonens sluttraport (NOU 2000:31)
Koordinatar: 70°52′S 68°20′W﻿

**Moutonnee Lake** er ein subglasial innsjø som ligg i Moutonnee Valley ved George VI-isen, 7 km sør for Ablation Point på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis. Innsjøen får store ismassar tilført frå den nærliggande George VI-isen i George VI Sound, slik at det ikkje er mogeleg med liv i innsjøen. Etter limnologiske studiar av British Antarctic Survey (BAS) frå 1971, fekk han dette namnet av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter at det vart funne rundsva ved breidda. Innsjøen har noko tilknyting til Ablation Lake og [[Hodgson Lakesidan alle ligg ved George VI-isen og tar imot store ismassar, som fyller heile innsjøen. Desse innsjøane ligg alle på austkysten av Aleksanderøya på vestsida av Palmer Land.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Moutonnee Lake» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Giovanni Evangelisti** (fødd 11. september 1961) er ein italiensk tidlegare lengdehoppar frå Rimini. Han vann bronsemedaljen i øvinga under Sommar-OL 1984 og i EM 1986. Evangelisti vert elles hugsa for arrangørskandalen ved verdsmeisterskapen 1987 i Roma.

Aktiv
-----

I 1983-sesongen hoppa Evangelisti over 8 meter for fyrste gong, med 8,09 meter som best. Året etter forbetra han den personlege rekorden til 8,24 meter under OL-finalen i Los Angeles. Dermed vann han bronsemedaljen då einast Carl Lewis og Gary Honey hoppa lenger. I 1986 kneip han bronsen med ein centimeters margin til fjerdemann.

Dane 16. mai 1987 forbetra Evangelisti den italienske lengdehopprekorden til 8,43 meter i eit stemne San Giovanni Valdarno i Toscana, ein rekord som gjaldt til Andrew Howe i 2007 hoppa 8,47 m. Under VM i friidrett på italiensk heimebane nokre månader etterpå, låg Evangelisti på fjerdeplass før siste finaleomgang. Han siste hopp vart målt til 8,37 m, dermed kleiv han forbi Larry Myricks frå USA på resultatlista og vart tildelt bronsemedaljen. Ei tid etter meisterskapen kom det opp at arrangørane juksa med målinga, så ni månader etter verdsmeisterskapen måtte Evangelisti gje frå seg medaljen til Myricks. Dermed vart han fjerdemann i tevlinga, noko han også vart under Sommar-OL 1988, som sist bak Myricks på tredjeplass.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Nr 6 – 7,89 m
* VM 1983 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (7,70 m=nr 19)
* OL 1984 i Los Angeles: Bronsemedalje – 8,24 m
* EM 1986 i Stuttgart: Bronsemedalje – 7,92 m
* VM 1987 i Roma: Nr 4 – 8,19 m
* OL 1988 i Seoul: Nr 4 – 8,08 m
* EM 1990 i Split: Nr 7 – 7,93 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 7 – 8,01 m
* EM 1994 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (7,80 m=nr 13)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giovanni Evangelisti» frå Wikipedia på tysk, den 1. juli 2020.*

* *Denne artikkelen bygger på «Giovanni Evangelisti» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2020.*

* «Giovanni Evangelisti» (på engelsk). Olympedia. Henta 10. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Movering** er eit omgrep innan namnegranskinga, og inneber oftast at eit kvinnenamn blir avleidd av eit mannsnamn. Avleiinga skjer oftast med tillegg av suffiks som -a, -e, -ina eller -ine. Suffikset -etta, eventuelt -ette, kan også bli brukt for å gjere mannsnamn til kvinnenamn.

Døme på slik movering kan vere

* Tora eller Tore av Tor
* Paulina eller Pauline av Paul
* Antonetta eller Antonette av Anton

Unntaksvis kan slik movering også skje frå kvinnenamn til mannsnamn, også kalla *kvinnemovering*. Slik avleiing kan skje med suffikset -o eller -us.
Døme på movering til mannsnamn kan vere

* Katrinus av Katrine
* Margido av Margit

Det er ulike forklaringar på fenomenet movering. Nordiske forskarar stør seg til ein teori om at movering gjer det mogleg å kalle opp slektningar på tvers av kjønnsgrensene. Søreuropeiske namnneforskarar meiner movering gjer det mogleg for jenter å få namn etter mannlege helgenar i den katolske kyrkja. 

Moverte kvinnenamn med endinga -ina/-ine skal ha opphav i fransk namneskikk, og kom til Noreg via Danmark på 1700-talet. Namna vart særleg populære frå midten av 1800-talet.

Kjelder
-------

1. ↑  Kvinnenavn i Nord-Norge og Agder på 1800-tallet Forskjeller i navnetilfanget Sissel Johanne Fagerheim Masteroppgave i nordisk språk 2014
2. ↑  Norna: personnamntermer. Etter Gulbrand Alhaug
3. ↑  Gulbrand Alhaug sitert i Sissel Johanne Fagerheim Masteroppgave i nordisk språk 2014
4. ↑  *Kvinnenavn i Trondheim på 1800-tallet Ingvild Olstad Mastergradsoppgave Institutt for litterære, lingvistiske og estetiske studier Universitetet i Bergen 2012* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 13. august 2017, henta 29. juni 2018
*L'interno del Pantheon*, ca 1734
*Biletgalleri med utsiker over Roma*, 1757
**Giovanni Paolo Pannini** eller **Panini** (17. juni 1691–21. oktober 1765) var ein italiensk målar og arkitekt, vidast kjend som 'vedutista', det vil seie utsiktsmålar eller målar av bylandskap.

### Liv og gjerning

Den unge Pannini utdanna seg til scenograf i fødebyen Piacenza. I 1711 flytta han til Roma, der han studerte teikning med Benedetto Luti og vart mykje påverka av Canaletto og hans målarstil og motivval. Pannini vart ein berømt palassdekoratør, og stod for omfattande arbeid i *Villa Patrizi* (1718–25) og *Palazo de Carolis* (1720). 

Målaren Pannini er mest kjend for sine utsikter over Roma, der han viste særleg interesse for dei antikke byggverka i byen. Mellom hans mest berømte verk er *L'interno del Pantheon* og hans *vedute*-måleri av galleri med utsikter frå Roma. Dei fleste av desse arbeida hans, spesielt dei av ruinar, blandar ulike stilar og stilperiodar på ein overdriven, stykkevis måte.

Pannini underviste i Roma både ved *Accademia di San Luca* og *Académie de France*. Ved den sistnemnde kunstskulen inspirerte han på sine eldre dagar eleven Jean-Honoré Fragonard I verkstaden hans arbeidde både ein annan fransk målar, Hubert Robert, og hans eigen son, Francesco Pannini. Stilen hans kom til å påverke andre *vedutisti*, som til dømes eleven Antonio Joli, så vel som Canaletto og Bernardo Bellotto. Pannini laga gjennom åra ein del måleri over store festførestillingar. Han var elles aktiv som portrettmålar. 

Han døydde i Roma.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giovanni Paolo Pannini» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juni 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
|  |
| --- |
| ***«Move It»***  Singel av Cliff Richard and the Drifters |
|  |
| B-side | «Schoolboy Crush» |
| **Utgjeve** | 29. august 1958 |
| **Innspelt** | 24. juli 1958, Abbey Road |
| **Sjanger** | Rock 'n' roll |
| **Lengd** | 2:23 |
| **Selskap** | Columbia 45-DB4178/78-DB4178 |
| Låtskrivar(ar) | Ian Samwell |
| **Produsent** | Norrie Paramor |
|
| Cliff Richard and the Drifters-kronologi |
|  | *«Move It»* | «High Class Baby»(1958)
 
 |

«**Move It**» er ein song av Cliff Richard and the Drifters (det britiske bandet som vart The Shadows). Opphavleg var songen meint som ei B-side til «Schoolboy Crush», og vart gjeven ut som debutsingelen til Richard den 29. august 1958. Singelen vart ein hit i Storbritannia og er ein av dei første autentiske rock and roll-songane som er skriven utanfor USA.

«Schoolboy Crush» vart skriven av Aaron Schroeder og Sharon Gilbert, og hadde alt vore spelt i Amerika av Bobby Helms. Cliff Richard and the Drifters spelte inn si eiga utgåve som var meint som A-side på debutsingelen deira. Produsenten Jack Good høyrte så «Move It», og insisterte på at Richard måtte opptre på TV-showet hans, *Oh Boy!*, der han skulle få synge «Move It». Den planlagde singelen vart snudd og klatra til andreplass på listene. Cliff Richard starta med det karrieren som skulle gje han britiske hittar i seks tiår på rad.

Songen er skildra av Allmusic som «Presley-liknande» og av Richard sjølv som «min einaste eineståande rock 'n' roll-klassikar». «Move It» vart skriven på ein dobbeltdekkarbuss i London på veg til øving i heimen til Richard av Drifters-gitarist Ian «Sammy» Samwell. Eit andre vers vart skriven av Samwell for Hank Marvin-albumet *Hank plays Cliff* i 1995, med Cliff Richard på vokal.

Medverkande
-----------

Cliff Richard and the Drifters:

* Cliff Richard – vokal
* Ian Samwell – rytmegitar
* Terry Smart – trommer

Studiomusikarar:

* Ernie Shear – sologitar
* Frank Clarke – bass
* Mike Sammes Singers – korvokal på «Schoolboy Crush»

Andre versjonar
---------------

Suzi Quatro spelte «Move It» på albumet *Quatro* frå 1974, medan Alvin Stardust gav han ut på singel året etter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Move It» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Sold on Song Top 100 på bbc.co.uk..
2. ↑  "The Ian "Sammy" Samwell Story" på iansamwell.com.
3. ↑  Cliff Richard på allmusic.com..
4. ↑  «A Music Legend and a special man, has moved on» på iansamwell.com.
Mjølkeramp ved Lands Museum ved Dokka.
**Mjølkerampe** er ein liten platting, som var nytta for å plassera mjølkespanna på den tida mjølka vart send i spann til meieriet. Mjølkebilen var ofte ein lastebil med open platt, eller i nokre høve ein kombinertbuss. Rampen hadde om lag same høgd som platten på mjølkebilen, for at det skulle vera lett å lempa spanna over på mjølkebilen. I tillegg til sjåføren var det med ein mjølkelempar, som lempa mjølkespanna over frå mjølkerampen til lasteplanet på mjølkebilen. Mjølkerampane gjekk or bruk då det vart vanleg å henta mjølka med tankbil.

Dei fyrste mjølkerampane hadde ikkje overbygg, men etter kvart vart det vanleg med tre veggar og tak. Mjølkerampane vart bygde i ulik stil i ulike lutar av landet. Til dømes hadde mjølkerampane på Nordmøre ein karakteristisk stil, den sokalla nordmørsstilen.

Mjølkerampane vart òg nytta for å levera varer, postkassane var ofte plasserte der og det var vanleg at mjølkerampa fungerte som busshaldeplass. Mjølkerampen var difor ofte eit samlingspunkt, der grannar møttes og slo av ein prat, og ungdomane samla seg av og til der om kveldane.

Referansar
----------

1. ↑  *Melkerampebilder fra Nordmøre* Arkivert 2018-11-03 ved Wayback Machine. Adresseavisen, 19/6-2012.

Sjå òg
------

* Mjølkebil
* Mjølkelempar
***Gir'ko-sál'bmagir'ji*** vart ved kongeleg resolusjon den 23. august 1957 den første offentleg autoriserte samiskspråklege kyrkjesalmeboka i Noreg. 

*Gir'ko-sál'bmagir'ji* byggjer på eit utval av salmar frå den samiske salmeboka *Salbmagir'je* frå 1897, omsett til det det som då var gjeldande rettskriving og utvida med gjendiktingar av salmar frå Landstads reviderte salmebok. Det var eit siktemål ved arbeidet å gjere salmane i boka mest mogleg samanfallande med salmane i Landstads reviderte, både i versemål og versetal. Slik kunne desse to bøkene brukast ved sida av kvarandre og salmane kunne syngast på to språk samstundes i tospråklege kyrkjelydar. 

Arbeidet vart leia av ein komité av Alf Wiig, Asbjørn Nesheim, J. Børretzen, Hans J. Henriksen, Kristian Nissen og Lars Aanestad. Medlemmene i komitéen stod òg for det meste av omsetjingsarbeidet som vart gjort.
Boka har 561 nummer. Sju av salmemelodiane som er brukte i boka fanst ikkje i nokon autorisert norsk salmebok. Desse melodiane vart òg autoriserte, og tekne inn i Koralboka frå 1957 på nr 276-282.

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* *Gir'ko-sál'bmagirji* Andaktsbokforlaget 1979

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forskrift om ny samisk salmebok
**Randy Kerber** (fødd 25. september 1958) er ein USA-amerikansk komponist, orkestrator og klaverspelar, som hadde ein aktiv karriere innan filmmusikk.

Den første nasjonale turneen hans var med Bette Midler i 1977, 19 år gammal. Kerber vart nominert til Oscarprisen i 1986, i lag med mellom andre Quincy Jones, for beste filmmusikk for filmen *Purpurfargen*. Han vart òg nominert til Grammyprisen for arrangementet sitt på «Over the Rainbow» for Barbra Streisand.

Som studiomusikar har Kerber spelt klaverinstrument på over 800 filmar, som *Titanic*, *A Beautiful Mind* og dei første tre første Harry Potter-filmane. Pianoet i opninga og avslutninga av *Forrest Gump*, der ein kan sjå ei fjør sin flyg i vinden, vert spelt av Kerber. 

Han har òg spelt med ei heil rekkje artistar, som Michael Jackson, Paul Anka, Leonard Cohen, Rickie Lee Jones, A.R. Rahman, Whitney Houston, Michael Bolton, Rod Stewart, B.B. King, Bill Medley, Annie Lennox, Art Garfunkel, José Feliciano, Anastacia, Celine Dion, Natalie Cole, Al Jarreau, Ray Charles, Neil Diamond, Elisa, Julio Iglesias, Barry Manilow, Don Ellis, Ricky Martin, Bette Midler, Corey Hart, Eric Burdon, Kenny Rogers, Donna Summer, George Benson, Diana Ross, Marta Sanchez, Frank Sinatra, Jean-Yves Thibaudet og Dionne Warwick, i tillegg til grupper som Air Supply, America, Def Leppard, The Temptations, Manhattan Transfer, Lisa Stansfield og The Three Degrees.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Randy Kerber» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Season 1». *Dilijan chamber music series*. Lark Musical Society. 2005–2006. Arkivert frå originalen 4. mars 2016. Henta 14. oktober 2020.
2. ↑  See Randy Kerber at the IMDb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Fjørekoll** |
| FjørekollFjørekoll |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Hinnebegerfamilien Plumbaginaceae |
| **Underfamilie:** | Staticoideae |
| **Stamme:** | Staticeae |
| **Slekt:** | Fjærekollslekta *Armeria* |
| **Art:** | **Fjørekoll** *A. maritima* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Armeria maritima***Willd. 1809 |

**Fjørekoll** eller **strandnellik** (*Armeria maritima*) er ein 10-25 cm høg fleirårig strandplante med grov jordstengel og lysraud blomsterkvast. Blada sit i ein tuveforma rosett. 

Fjørekoll i sprekk på svaberg
Fjørekollen veks langs havstrender og på tørre enger og knausar over det meste av Skandinavia nord til Karlsøy i Troms og Gästrikland i Sverige. Planten veks elles i Mellom- og Vest-Europa, Island og Grønland. Med nærståande underartar er planten cirkumpolar.

Når planten veks i sprekker på svaberga, kiler han seg fast i bergsprekkane slik at det ser ut som han veks på snaue berget. På stader der måsar plar sitje og halde utkik, vert det gjenom åra danna store tuver av strandnellik som får næring av fugleekskrementa. Fjørekollen veks òg i forskjellige engsamfunn.

Synonym
-------

Planten har fleire vitskaplege namn, forutan *A. maritimia* er han kalla *A. vulgaris* Willd. *Statice armeria* L.. 

Fjørekollfamilien vert òg kalla hinnebegerfamilien.

Kjelder
-------


* Johannes Lid *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: *Norges planter* Cappelens forlag 1960
* C.A:M. Lideman *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fjørekoll**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Giorgio de Chirico i 1936

  

**Giorgio de Chirico** (10. juli 1888–20. november 1978), også kjend som Népo, var ein italiensk målar og skulptør. Hans metafysiske målestil danna skule for andre målarar og har seinare vorte rekna som ein del av surrealismen.

### Liv og gjerning

Chirico vart fødd i Volos i Hellas av foreldre frå Genova og Sicilia i Italia. Etter studiar i Aten og Firenze resite han i 1906 til München og vart elev ved kunstakademiet i byen. Der studerte han særleg bilete av Arnold Böcklin og Max Klinger, og las elles filosofiske verk av Friedrich Nietzsche og Arthur Schopenhauer.

Tilbake i Italia måla han i 1910 det fyrste biletet i serien *Metafysisk Piazza: Gåta med haustettermiddagen*, basert på ei kjensle av openberring han fekk av Piazza Santa Croce i Firenze. Også måleriet *Orakelets gåte* måla han under opphaldet i Firenze. Bileta formidlar ei sjeleleg uro, ei kjensle av noko utanom, noko som synest plage eller forundre figurane og dermed publikum. På veg til Paris besøkte han elles Torino, og vart fascinert av det metafysiske aspektet ved piazzaene og gatene med sine bogegangar.

År 1912 fekk han stilt ut tre verk på Salon d’Automne i Paris; dei nemnde to frå Firenz, samt eit sjølvportrett. I løpet av 1913 stilte han ut både på Salon des Indépendants og Salon d’Automne og fekk seld sitt fyrste måleri: *Det raude tårnet*.

Under fyrste verdskrigen fór Chrirco til Italia for å melde seg som friviljug til krigsteneste. Han vart funnen udyktig som soldat. I staden vart han plassert i eit sjukehus, noko som gav han høve til å halde fram med å måle.

Chirico er best kjend for bileta han laga mellom 1909 og 1919; hans såkalla metafysiske periode. Seinare i livet forlet han denne stilen, noko som førte til at kunstverda fekk mindre interesse for dei nye verka hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giorgio de Chirico» frå Wikipedia på bokmål, den 4. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Øvre Valsugana og Levico-sjøane.
**Valsugana** er ein av dei viktigaste dalane i den sjølvstyrte provinsen Trento (òg kalla Trentino) i Nord-Italia. Han fører opp til foten av Alpane og ein av dei gamle romerske vegane, Via Claudia Augusta, går gjennom dalen og over til Augsburg. Dette har gjort dalen til ein av dei viktigaste gjennomfartsårene mellom nord og sør i Europa. Henrik II nytta vegen for å gå om ei blokkering slik at han kunne overta trona i Det tysk-romerske riket.

Valle dei Mocheni er òg eit historisk viktig område, sidan det er eit tyskspråkleg område i Italia. Dette har opphavet sitt i tida då området vart styrt av Det tysk-romerske riket og mange tysktalande bønder og gruvearbeidarar slo seg ned i området. 

Den vestlege delen av dalen nær Trento er eit populært turistområde, som vart ein turistdestinasjon seint på 1800-talet då badet Levico Therme opna og var populær hos dei øvre klassane. I nærleiken ligg òg Caldonazzosjøen og landsbyen Caldonazzo som òg er populære tursiststader like sør for Dolomittane.

Geografi
--------

Provinsehovudstaden er Trento som ligg i ein vid bredal, der Fersina og Avisio munnar ut i Adige (den nest lengste elva i Italia). Dalen er omringa av fjell som Vigolana (2 150 m), Monte Bondone (2 181 m), Paganella (2 124 m), Marzola (1 747 m) og Monte Calisio (1 096 m). Av innsjøar i nærleiken finn ein Caldonazzosjøen, Levicosjøen, Gardasjøen og Toblinosjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valsugana» frå Wikipedia på engelsk, den 27. november 2007.*
Koordinatar: 71°35′S 12°1′E﻿

**Chernushkaknatten** er ein nunatak, 1640 moh, som ligg 2 nautiske mil sørvest for Sandseten på vestsida av Vestre Petermannkjeda i Wohlthatmassivet. Han vart oppdaga og kartlagd frå flyfoto av Den tredje tyske antarktisekspedisjonen i 1938–39. Han vart kartlagd frå flyfoto og landmålingar av Den sjette norske antarktisekspedisjonen i 1956–60, og kartlagd på ny av Den sovjetiske antarktisekspedisjonen i 1960–61. Han vart namngjeven av Sovjetunionen til minne om hunden Tsjernusjka, ein hund som vart send opp i verdsrommet og som trygt kom attende til jorda.

Kjelder
-------

1. ↑  «Chernushka Nunatak». *Gna-GeographicNamesOfTheAntarctic1stEdition1981\_djvu*. s. 395. Henta November 5, 2011.
2. ↑  «Chernushka Nunatak». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 5. november 2011.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Chernushkaknatten» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Valtra T170 (2004–).
Valmet 605 (1982–1991)
**Valtra** (tidlegare **Valmet**) er ein finskprodusert traktor. 
Valmet OY starta serieproduksjon av traktorar i 1952. Den fyrste traktoren, som hadde typebetegnelsen 15 A, var utstyrt med ein 15 hk bensinmotor. Denne traktoren vart på folkemunne kalla «piggtrådtrekkjaren». I 1955 kom Valmet 20, med ei motoreffekt på 22 hk. Seinare modellar (frå 1957) hadde dieselmotor. 

Utover 1960- og 1970-åra utvikla Valmet mange nye traktormodellar. Dei var tidleg ute med oppvarma og lydisolerte førarhus. I tillegg til landbrukstraktorar utvikla Valmet fleire skogsmaskiner. 
I 1960 starta Valmet traktorproduksjon i Brasil. Seinare vart det starta monteringsfabrikkar i fleire land. mellom anna i Tanzania.

I 1979 starta Valmet og det svenske firmaet Volvo BM eit samarbeide innan traktorproduksjon og oppretta firmaet Scantrac AB i Eskilstuna i Sverige. Det vart utvikla nye traktormodellar, som vart selde under namnet Volvo BM Valmet. I 1986 kjøpte Valmet alle Volvo sine aksjar i Scantrac og traktorane vart deretter selde under namnet Valmet.

I 1994 vart Valmet kjøpt opp av det finske firmaet Sisu. Som ein del av denne avtalen fekk Sisu rett til å nytta Valmet-namnet fram til 2001 og namnet Sisu Valmet var nytta ei tid. I 1997 vart Sisu kjøpt opp av det finske selskapet Partek. I 1998 tok Partek til å kalla traktorane for Valtra Valmet. Valmet hadde heilt frå 60-talet nytta varemerket Valtra for traktormontert reiskap, som gravemaskiner og frontlastarar. Valtra var difor eit velkjent namn i Finland. I 2003 vart Partek kjøpt opp av det finske selskapet Kone, som i 2004 selde Valmet vidare til AGCO, med hovudkontor i Dei amerikanske sambandsstatane.

Referansar
----------

1. 1 2 3  H. Niskanen, *Från Munktells till Valtra*, Valtra Inc. 2000.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Valtra
**Vincent Edward Matthews** (fødd 16. desember 1947) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar som i 1972 vart olympisk meister på 400-meter, fire år etter han også vann OL-gull med USA i 4 x 400 meter stafett.

### Aktiv

Matthews høyrde til toppen i verdseliten på 400 meter allereie i 1967-sesongen. Både i AAU-meisterskapen og panamerika-leikane vart han nummer to på spesialdistansen, like bak verdseinaren Lee Evans.

Ved OL-uttaka sommaren 1968 vart Matthews fjerdemann på 400 meter, noko som gav han plass på stafettlaget til USA. I Mexico-byen gjorde landsmennene Lee Evans, Larry James og Ron Freeman storeslem og vann samtlege medaljar i den individuelle tevlinga over 400 meter under sommarleikane i oktober 1968. Saman med desse tre vann Matthews OL-gull i 4 x 400 m stafett, vinnartida 2.56,1 var verdsrekord i heile 24 år.

Dei neste åra var ikkje Matthews aktiv i friidrett før han i 1972 kom tilbake og kvalifiserte seg til sommarleikane som tredjemann på 400 m i det nasjonale uttaket. I leikane i München på 400 m pådrog storfavoritten John Smith seg ein skade 80 meter før mål, noko som førte til at Matthews tok over leiinga i løpet og vann gullmedaljen på distansen framom landsmannen Wayne Collett og kenyanaren Julius Sang. Under sigersseremonien etter løpet stod Matthews og Collett saman på sigerspallen og snakka med kvarandre då nasjonalsongen til USA vart spelt. Den internasjonale olympiske komiteen svarte med å stenge dei ute frå Sommar-OL. Matthews la opp.

Matthews sette personleg rekord med 44,66 sekundar då han vann OL-gull i München, med stoppeklokke fekk han 44,4 i sluttid under OL-uttaka fire år tidlegare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vince Matthews» frå Wikipedia på engelsk, den 24. august 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Giovanni Battista Bononcini** (18. juli 1670–9. juli 1747) var ein italiensk barokkomponist og cellist frå ein familie av musikarar og komponistar. Faren hans, Giovanni Marie Bononcini (1642-78), var fiolinist og komponist.

Biografi
--------

Bononcini vart fødd i Modena i Italia som den eldste av tre brør. Den yngre broren Antonio Marie Bononcini, var òg komponist. Giovanni Battista studerte cello i Bologna. Han tente så som kapellmeister ved San Giovanni i Monte og seinare i Milano, Roma, Wien og Berlin. Frå 1720 to 1732 var han i London, der han ei stund var like populær som Händel. Konkurransen dei i mellom inspirerte til eit epigram av John Byrom som gjorde uttykket «Tweedledum and Tweedledee» (hipp som happ) kjend.) Bononcini forlet London etter å ha vorte skulda for plagiat, noko som vart bevist. Han døydde i fattigdom i Wien.

Komposisjonar
-------------

Han publiserte dei første verka sine for cello, instrumentet hans, i 1685 i Bologna. Andre verk av han var operaer, messer og ein gravferdshymne for hertugen av Marlborough. Ein av operaene hans, *Xerse*, parodierte musikk frå ein tidlegare opera av Francesco Cavalli. Dette omfatta arien «Ombra mai fu». Bononcinis *Xerse* vart seinare tilpassa av Georg Friedrich Händel med ein tredje (og mest kjende) utgåve av «Ombra mai fu».

Operaer
-------

Noter til *Calphurnia*, ca. 1724.
* *Xerse* (1694)
* *Il trionfo di Camilla* (1696)
* *L'amore eroica fra pastori* (1696)
* *La clemenza di augusto* (1697)
* *La fede pubblica* (1699)
* *Cefalo* (1702)
* *Etearco* (1707)
* *Marie fuggitivo* (1708)
* *Astarto* (1720)
* *L'odio e l'amore* (1721)
* *Crispo* (1721)
* *Griselda* (1722)
* *Erminia* (1723)
* *Calphurnia* (1724)
* *Astianatte* (1727)
* *Alessandro in Sidone* (1737)

Andre verk
----------

* *Messe brevi* (1688)
* *Divertimenti da camera* (1722)
* *XII Sonatas for the Chamber* (1732)
* *Lidio, schernito amante* (kantate)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Giovanni Bononcini i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)
* Giovanni Battista Bononcini: ein detaljert biografi
* Giovanni Bononcini 1670-1747
* Gratis notar by Giovanni Bononcini på Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av Giovanni Bononcini ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |