recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Adelheid Fanny Martha Stettler** (25. september 1870–16. desember 1945) var ein sveitsisk målar og gravør. Ho var med på å skipa kunstskulen Académie de la Grande Chaumière, og var medstyrar av skulen frå 1909 til 1945.

Martha Stettler var fødd i Bern. Far hennar, Eugen Stettler, var ein arkitekt som gav henne ei tidleg innføring i teikning. I 1893, etter å ha studert kunst i Bern og Genève, drog ho til Paris, der ho studerte ved Académie Julian. Ho hadde Luc-Olivier Merson som lærar frå 1893 til 1898 og Lucien Simon i 1899.

*Dans le Jardin du Luxembourg* av Martha Stettler
*Fex Gletscher* av Martha Stettler
Académie de la Grande Chaumière, som Stettler var med på å skipa i 1904, hadde opphav i ei gruppe kunststudentar. Lucien Simon, Antoine Bourdelle og Émile-René Ménard var nokre tidlege lærarar ved skulen. Stettler og Alice Dannenberg leia skulen frå 1909 til 1945.

Stettler byrja å stilla ut ved Parissalongen i 1897. Ho stilte også ut ved Salon des Indépendants, Salon des Tuileries ogthe salongen til Société Nationale des Beaux-Arts. Ho vann ein medalje for verk stilt ut ved verdsutstillinga i Brussel i 1910, og bidrog med eit måleri til den sveitsiske paviljongen ved Venezia-biennalen i 1920.

Stettler måla mellom anna fleire utandørsscener av leikande barn i Jardin du Luxembourg og Jardin des Tuileries, i tillegg til interiørbilde, stilleben, landskap, portrett og dyrestudiar. Etter 1920 flytta ho til den parisiske forstaden Fontenay-aux-Roses, og produserte mindre kunst. Stettler døydde 16. desember 1945 i Châtillon i Hauts-de-Seine nær Paris. I 1946 heldt Kunsthalle Bern ei minneutstilling av arbeidet hennar. Stettler sine verk finst ved Kunstmuseum Winterthur,  Kunstmuseum Bern, the Musée d'Art et d'Histoire i Genève , Musée du Luxembourg i Paris og Galleria Nazionale d'Arte Moderna i Roma.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Stettler, Martha or Marthe». *Benezit Dictionary of Artists* **13**. Paris: Gründ. 2006. s. 337. ISBN 2-7000-3070-2.
2. ↑  Ceyssac, Béatrice Micheli (1995). *Le Paris des Suisses*. Paris: Différence. s. 72.
3. 1 2  Sotzek, Corinne (2014). «Stettler, Martha». *Dictionnaire hIstorique de la Suisse*. Henta 26 March 2016.
4. 1 2  Bhattacharya, Tapan (1998). «Stettler, Adelheid Fanny Martha». *SIKART: Dizionario sull'arte in Svizzera*. Swiss Institute for Art Research. Henta 27 March 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Martha Stettler» frå Wikipedia på engelsk, den 24. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Martha Stettler**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* ULAN
* HDS
* SIKART

 |
Sakarja skriv ned namnet på sonen sin. Freske av Domenico Ghirlandaio i Cappella Tornabuoni i Santa Maria Novella i Firenze.
**Sakarjas lovsong**, eller, etter opningsorda *Benedictus Dominus* («Lova vere Herren»), er ein bibelsk salme som står i opningskapittelet i Evangeliet etter Lukas.

Sakarja var ifølgje Bibelen gift med Elisabeth og far til Johannes døyparen.

*Benedictus Dominus* er høgdepunktet i *laudes*, tidebøna om morgonen. Tidleg i mellomalderen var *Benedictus Dominus* lesen eller sungen på den staden i den franske messa der *Gloria in Excelsis deo* seinare fekk fast plass.

Mange komponistar har skrive musikk til *Benedictus Dominus*.

Benedictus kan òg vise til *Benedictus qui venit*, Mark. 11.9.


|  |  |
| --- | --- |
| For miskunnsam av hjarta er han, vår gode Gud, ei stjerna let han skina for oss frå himmelhøgd, Lysa for deim som sit i myrkr og daudsens skodd, og styra inn på velferds-veg vår fot.

Avslutningsorda i Sakarjas lovsong, Luk. 1,78-79, (Studentmaallaget si bibelumsetjing, 1921)   |  |

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

### Referansar

1. ↑  Luk. 1,68–79
2. ↑  Mark.11,9
Steinras frå bratte fjellsider kan vere til hindre for trafikken i fjellområde. Her frå Burg Pottenstein i Tyskland.
**Steinras** eller **steinsprang** er ras der steinar fell fritt frå ein fjellskrent. Raset består av steinar som glir eller rullar ned fjellsida eller fell gjennom lufta, og stundom sprett steinane slik at dei flyg i ballistiske banar. 

Geologiske tilhøve og klima er dei viktigaste mekanismane som skapar steinras. Faktorar som spelar inn er mellom anna tilhøva til steinmassen, diskontinuitet i steinmasse, forvitring, grunn- og overflatevatn, frostsprenging, planterøter som kiler seg under steinane og ytre stress. Eit tre kan blåse overende av vinden, og føre til at røtene pressar på steinane rundt, slik at desse lausnar og fell. Steinar som samlar seg i botnen av ein fjellskrent lagar ei steinur. 

Ein delar førebygginga av steinras inn i to delar: anten passiv førebygging eller aktiv førebygging. Passiv førebygging er når berre effektane av steinraset vert dempa, som bruk av dekkande nett, samlenett, avleiingsdike osv. Det kan framleis gå ras, men ein har gjort eit forsøk på å kontrollere utfallet. Aktiv førebygging vert gjort i området der raset startar og ein prøver å hindre raset frå å starte i utgangspunktet. Dette kan vere bruk av fjellbolting, sprøytebetong osv.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Rockfall» frå Wikipedia på engelsk, den 5. januar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Steinras**
**Steinsirklane i Senegambia** er fleire grupper av steinsirklar i Gambia nord for Janjanbureh og i sentrale Senegal. Området der ein finn dei er kring 39 000 km² stort. Det omfattar over 1000 steinsirklar og gravhaugar, og er den største konsentrasjonen av steinsirklar nokon stad i verda. Det er eit heilage område som blei brukt samanhengjande i over 1500 år. 21. juli 2006 blei steinsirklane erklærte som verdsarv.

Nokre av steinane blei reiste på 700-talet oppå eldre gravsetjingar. Dei ti til tjuefire kampesteinane i kvar sirkel varierer i storleik og er opptil 10 tonn tunge. Dei er mellom 1 og 2,5 meter høge og består hovudsakleg av lateritt. Steinane markerer gravleggingar og blei reist før 1100-talet. Det finst kring eit tusentals steinsirklar. Dei største konsentrasjonane omfattar meir enn 1000 steinar i 52 sirklar ved Djalloumbéré og kring byen Wassu der det òg finst eit museum om desse.

Ein oppsiktsvekkande steinsirkel er faktisk eigentleg ikkje ein sirkel, men har ei V-form. Tradisjonelt legg folk små steinar oppå kampesteinane, av ukjende grunnar. Kvifor ein har sett opp kampesteinane er ikkje heilt klarlagt, men ein utgraving frå 2006, rapportert av National Geographic Society, tyder på eit opphavleg gravleggingsformål, ettersom det er funne eit stort tal menneskelege leivningar på stadanee.

Kjelder
-------

1. ↑  *Stone Circles of Senegambia* [i] Alvarez, Melissa, *Earth Frequency: Sacred Sites, Vortexes, Earth Chakras, and Other Transformational Places*, s. 152-3, Llewellyn Worldwide (2019), ISBN 9780738755410  (henta 8. juli 2019)
2. 1 2  «Stone Circles of Senegambia». *UNESCO World Heritage List*. United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization. Henta 13. februar 2022.
3. ↑  «National Geographic Video Shorts - Senegal:Monuments». Arkivert frå originalen 14. november 2006.  Arkivert 2006-11-14 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Stencirklarna i Senegambia» frå Wikipedia på svensk, den 17. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* UNESCO/UNESCO World Heritage Centre - Stone Circles of Senegambia
Koordinatar: 57°53′8.0376″N 11°34′54.556″E﻿

Marstrands byvåpen
Marstrandsön sett frå Koön
**Marstrand** er den minste byen i Bohuslän i Sverige, og er frå 1971 ein del av Kungälv kommune. 

Han er i dag ein idyllisk trehusby som blir vitja av mange turistar og sommargjester kvar sommar, og fleire regattaer går føre seg her. Nærleiken til Göteborg batar han, og mange av innbyggjarane arbeidspendlar dit.

Soge
----

Marstrand blei grunnlagt av kong Håkon Håkonsson på 1200-talet. Marstrand fekk byprivilegium i 1442 og var norsk til 1658. 

Han har oftast levd godt av fiskeri, skipsfrakt og handel, men i tider med manglande sild har økonomien gått dårlegare. Marstrand har òg vore ramma av krig fleire gonger, under både norsk-dansk og svensk tid. Dei tradisjonelle næringane gjekk attende på 1800-talet. Samstundes blei byen ein populær badestad, som fekk ekstra høg status etter at kong Oscar II byrja vitje han årleg. 

Då allmenn samferdsel i moderne tid flytta frå sjøen til landevegen hamna byen uhjelpeleg i ei bakevje: Han er ein av svært få som ikkje har noko eige omland. 

Byen har vore forskansa frå gammalt av, og etter at han hadde blitt svensk blei Karlstens festning bygd, som også tena som landsfengsel. I dag er ho den største turistattraksjonen i Marstrand.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistpresentasjon av Marstrand Arkivert 2017-06-21 ved Wayback Machine.
* Carlstens Fästning

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Jakt (fleirtyding).* 
Jakt på ein romersk mosaikk frå 300-talet i Villa del Casale på Sicilia.
**Jakt** eller **veiding** er det å spora opp vilt for å drepa eller fanga det. Ein kan driva med jakt for å få mat eller råmateriale, for å senka talet på visse dyr, som idrett eller som fritidsaktivitet. Ein som driv med jakt blir kalla jeger, medan ein som driv ulovleg jakt blir kalla krypskyttar.

Historie
--------

Helleristingar av jakt frå Fossum i Bohuslän.
Menneske har drive med jakt i førhistorisk tid og i ei rekkje kulturar. I Noreg finst det spor av gammal veidekultur i helleristingar, dyregraver og fangstanlegg rundt omkring i landet. Jakt kan framleis vera eit viktig næringsgrunnlag, til dømes for inuittar og for jegerfolk i Sibir. Etter kvart som menneske blei bufaste og tok til med å driva jordbruk, blei jakt ei viktig binæring i matproduksjonen. Ein jakta også for å få skinnvarer, huder og pelsverk, som blei viktige handelsvarer. Jakt blei tidleg også rekna som ein forlystande fritidsaktivitet som kongelege og adelege kunne driva med.

Mennesket jakta opphavleg ut frå trongen til mat. På 1900-talet vart tilgangen på mat industrielt organisert, og jakt vart mindre vesentleg. I dag fyller jakta ofte sekundærbehov som ynskje om friluftsliv og sosialt fellesskap med likesinna. Kostnadane ved å delta i jakt vil ofte overstige innsparingane, og berre sjeldan finn ein menneske som i Noreg livnærer seg med det jaktutbyttet. Derimot finn me i aukande grad, næringar med organisering av jakt (for andre) som forretningsidé.

Regulering
----------

I Noreg er jakt regulert av *Lov om viltet av 1981*. Som hovudregel er alt vilt freda om ikkje anna er spesifisert med lov. Viltlova regulerer alle viltlevende landpattedyr og fuglar, amfibier og krypdyr. Føremål med loven er «at viltet og viltets leveområder skal forvaltes slik at naturens produktivitet og artsrikdom bevares. Innenfor denne rammen kan viltproduksjonen høstes til gode for landbruksnæring og friluftsliv.» Alle som skal jakte på vilt i Noreg må ha bestått jegerprøven.

Sjå ogso
--------

* Norges Jeger- og Fiskerforbund
* Direktoratet for naturforvaltning

Kjelder
-------

1. 1 2  «Jakt», *Store norske leksikon*, 1. september 2009, henta 6. juni 2016
2. ↑  Clarissa Dickson Wright (2012), *A History of English Food*, Arrow Books, s. 63–66, ISBN 9780099514947

«jakt» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* LOV 1981-05-29 nr 38: Lov om viltet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
Steinsett sti på Jomfruhalvøya ved Farris i Larvik.
**Steinsetjingar** er i vid forstand stein som er planmessig plassert av menneske. Omgrepet kan særleg visa til landskapsforming der ein kler ein flate med stein, eller innan arkeologi til fortidsminne laga med fleire store steinar, særleg steinringar, skipssetjingar og liknande.

Steinsetting forma som eit skip (ein skipssetjing) på Elgesem i Vestfold.

Typar
-----

Steinsetjingar det er vanleg å studera innan arkeologi er dolmen eller dysser, gravrøyser og bautastein, kampestein eller liknande sett opp i sirklar eller andre formasjonar. Noko nyare steinsetjingar kan vera grenserøyser.

Teknikk
-------

Ved steinsetjing der ein kler ein flate bruker ein i dag gjerne sprengt, rund eller tilhogd stein i eit filterlag av grus. På ein trafikkert flate er det vanleg å bruka brustein av sams storleik. Denne forma for steinsetjing blir kalla brulegging.

Sjå og
------

* Bergkunst
* Skipssetjing

Kjelder
-------

* 

* «steinsetting» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* 

* «grenserøys» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «steinsetjing» i Nynorskordboka.
Ei **straumvekt** er eit instrument til absolutt måling av straumstyrke.

Bakgrunn
--------

Eininga for elektrisk straum, ampere, er definert ut frå krafta mellom to rette, parallelle, straumførande leiarar. Sidan vanlege måleinstrument for straum blir kalibrert ved hjelp av kjende spenningar og motstandar, gjev dei berre eit relativt mål for straum, dessutan blir målingane unøyaktige. For å avgjere absolutt straumstyrke ved måling av krafta mellom rette, parallelle, straumførande leiarar må ein nytte straumvekt.

Utføring
--------

Ein nyttar sylindriske spolar med ein storleik og form som gjer det mogleg å utføre nøyaktige utrekningar av samanhengen mellom straumen gjennom spolane og krafta mellom dei. Metoden vart først brukt av Lord Rayleigh i 1884, mest brukt er ein variant utvikla av Ayrton-Jones. Måleoppstillinga består av to store sylindriske, fastmonterte spolar med felles vertikal akse (den eine like over den andre), og ein tredje, litt mindre sylindrisk, rørleg spole som blir plassert midt mellom dei to faste spolane, og blir festa til undersida av den eine skåla i ei skålvekt. Den rørlege spolen blir forbunde med ein fleksibel, tvinna kabel, og straumen som skal målast, blir send gjennom dei tre spolane i serie, først med same retning for straumen i dei ytre og den indre spolen, og deretter med motsett straumretning i dei ytre spolane. Vekta blir balansert ut når det ikkje går straum i spolane. Når straumen blir sett på, vil magnetfeltet frå dei faste spolane skape ei aksialt retta kraft på den rørlege spolen, og krafta blir målt ved ny utbalansering av vekta.

Presisjonsstraumvekt der slike målingar kan utførast med stor nøysemd, finst ved fleire standardiseringslaboratorium, mellom anna ved National Bureau of Standards i USA, og ved National Physical Laboratory i Storbritannia. Utryggleiken i målingane kan reknast til ±3 · 10-6.

Kjelder
-------

* strømvekt. (06.09.2012) I Store norske leksikon. Henta frå:
Løveflaske dekorert med drueklase frå Åsnes Glassverk i Namdalen. H. 19. cm. Foto Anne-Lise Reinsfelt/Norsk Folkemuseum, NF.1930-0554.
**Jaktflaske** eller **lommeflaske** er ei lita, flat smal flaske av glas til brennevin til jakt- og turbruk. Nemninga «lommeflaske» er òg nytta for lommelerker. Jaktflasker er like store som lommelerker, men lommelerker i glas er gjerne tilnærma sirkelforma, vertikalt tverrsnitt. 

Jaktflasker vart laga på dei norske glasverka frå slutten av 1700-talet. Lommeflasker og jaktflasker er ført opp i priskurantane frå Hadeland Glassverk i 1851 og 1856, men dei er ikkje avbilda.

Løveflaske
----------

I 1860-åra kom ein ny type jaktflaske, *løveflaske*. Desse flaskene vart blåste i form og vart svært populære. Dei har gjerne riksvåpenet med Den norske løva som dekor på sida og ofte òg ein drueklase. Løveflaskene vart blåste både i klart og i farga glas, spesielt koboltblått. Dei vart produserte til omkring 1900 både på norske og svenske glasverk. Løveflasker er laga både med form som jaktflasker og som lommelerker.

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Jaktflaske» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mai 2013.*

1. ↑  Lie (1977)s. 25.
2. ↑  Lie (1977) s. 27.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Se jaktflasker i DigitaltMuseum
* Se løveflasker i DigitaltMuseum

### Litteratur

* Lie, Inger-Marie (1977): *Hadelandsglass 1850-1900.* Oslo
* Korshavn, Jan Håvard (1994): *Norsk empire glass. Gjøvigs Glasværk 1807-1843.* Gjøvik. ISBN 82-09323-21-2
* Polak, Ada (1958): *Glassboken.* Oslo.
Explorer 6
Det fyrste biletet Explorer 6 tok av jorda frå jordbane. Det syner eit område midt i Stillehavet
Tyding av det fyrste biletet Explorer 6 tok
Oppskytinga av Explorer 6
**Explorer 6** var ein amerikansk satellitt. Han vart skoten opp 7. august 1959 frå Cape Canaveral med ein Thor-Able-rakett og returnerte dei fyrste bileta av jorda frå jordbane.

Explorer 6 var utforma for å studera ulike former for fanga stråling, galaktisk kosmisk stråling, geomagnetisme, spreiing av radiosignal i den øvre jordatmosfæren og gjennomstrøyminga av mikrometeorittar.

Sjølve satellitten hadde kuleform og var spinnstabilisert ved 2,8 dreiingar i minuttet. Fire årer med solseller var monterte nær livet på satellitten og lada opp batteri om bord.

Utanom TV-biletavlesaren hadde alle instrumenta om bord ein digital og ein analog utgang. Ein UHF-sendar vart nytta for digital telemetri og TV-signalet. To VHF-sendarar sende ut det analoge signalet. VHF-sendarane var verksame heile tida, medan UHF-sendarane berre var verksame nokre få timar om dagen.

Berre tre av dei fire solselleårene reiste seg heilt opp, og dei vart reiste opp under oppspinninga av satellitten heller enn før. Grunna dette var straumtilgangen 63% av det planlagde, og dette nivået fall over tid. Den minska straumtilgangen førte til eit lægre signal mot støy-høvetal, noko som påverka det meste av dataa frå satellitten.

Den siste kontakten med satellitten hende 6. oktober 1959 - då hadde straumen motteken frå solsellene falle under nivået som tarvst for at satellitten skulle verka. Før dette slutta den eine VHF-sendaren å verka den 11. september 1959.

Kjelder
-------

* *Explorer 6* - NSSDC

1. ↑  *What Is a Satellite?* - NASA

Bakgrunnsstoff
--------------
Dette biletet viser jupitertrojanane (grøne) framfor og bak Jupiter i krinslaupet til planeten. Hovudbelteasteroidane er merkte som kvite og Hilda-familien som brune
**Jupitertrojanane** eller berre **trojanane** er ei stor gruppe av asteroidar som deler banen til Jupiter. Sedd i eit koordinatsystem som er sentrert på Jupiter vil dei gå i bane ei eit av dei to Lagrangepunkta, L4 og L5, som ligg 60° føre og bak Jupiter. Dei har store halvakse rundt 5,05 og 5,40 AE. Dei vert kalla trojanar av di dei er namngjevne etter figurar frå Trojanarkrigen.

Historie
--------

E.E. Barnard gjorde den første observasjonen av ein trojan i 1904, men betydinga av oppdaginga vart ikkje lagt merke til på den tida. Barnard trudde nemleg at han hadde fått auga på den nyleg oppdaga saturnmånen Phoebe, som var berre to bogeminutt unna. Først i 1999 då lyspunktet som Barnard hadde observert vart oppdaga på nytt, kunne ein slå fast at objektet var trojanen (12126) 1999 RM11.

Den første sanne oppdaginga av ein trojan var i februar 1906 då den tyske astronomen Max Wolf oppdaga ein asteroide ved L4 lagrangepunktet til Sola-Jupiter systemet. Asteroiden vart namngjeven 588 Achilles.
At asteroidens bane var spesiell vart funne ut etter nokre få månader, og ikkje lenge etter på vart mange fleire asteroidar oppdaga i dette og dei andre lagrangepunkta til systemet.

Så langt (august 2007) veit ein om 640 jupitertrojanar ved L4 og 536 ved L5; samt respektivt 539 og 509 asteroidar utan nummer. Sannsynlegvis eksisterer det mange fleire jupitertrojanar, men dei er for små til at teleskopa kan få auge på dei.

Den største kjende jupitertrojanen er 624 Hektor med ein storleik på 370x195 km.

Samansetnad
-----------

Eit lag frå Keck-observatoriet på Hawaii annonserte i 2006 at dei hadde målt tettleiken til den binære trojanen 617 Patroclus, og at den var lågare enn vatn. Dette tydar på at paret og kanskje alle jupitertrojanane liknar meir på kometar eller kuiperbelte-objekt i storleik og samansetning enn hovudbelteasteroidane.

Sjå òg
------

* Liste over greske jupitertrojanar
* Liste over trojanske jupitertrojanar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trojan asteroid» frå Wikipedia på engelsk, den 30. november 2007.*


| * v
* d
* e
Smålekamar i solsystemet |
| --- |
| 
* vulkanusasteroidar
* nærjordsasteroidar
* hovudbeltet
* jupitertrojanar
* kentaurar
* damokloidar
* neptuntrojanar
* kometar
* transneptunske objekt
	+ Kuiperbeltet
	+ den spreidde skiva
	+ Oortskya

 |
| 
* For andre objekt og regionar, sjå asteroidekategoriar
* binærasteroidar
* asteroidemånar
* meteoroidar og solsystemet.

* For ei komplett liste, sjå kjende småplanetar.

 |
**Karin Irene Singstad Vidal** (fødd 29. desember 1958) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Trondheim som vann OL-sølv i 1988 og VM-bronse i 1986. Linjespelaren var aktiv på Sverresborg Idrettsforening gjennom heile 1980-talet.

Singstad deltok frå landslagsdebuten i oktober 1984 i 83 landskampar og skåra 33 mål. Ho var med då Noreg overraska med å vinne bronse under Handball-VM 1986 i Nederland. To år seinare fekk ho ein sølvmedalje under Sommar-OL 1988 i Seoul. Singstad opptredde i landslagdrakta siste gongane i september 1989.

### Merittar

* VM 1986: Bronsemedalje etter 23–19 mot Aust-Tyskland
* OL 1988: Sølvmedalje etter 20–23 mot Sør-Korea

Kjelder
-------

* handball.no

| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 1988 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1: Johnsen**·** 2:Svendsen**·** 3: Sundal**·** 4: Hegh**·** 5: Goksør**·** 6: Hogness**·** 7: Singstad**·** 8: Haltvik**·** 9: Digre**·** 10: Steen**·** 11: Pettersen**·** 12: Skotvoll**·** 13: Midthun**·** 14: Eliasson**·** 16: Andersen**·** Landslagssjef: Jacobsen |
**Jaktstart** er ei tevlingsform der startrekkjefølgjen i siste delen er bestemt av resultata i tidlegare delar.
Deltakaren med best resultat i den tidlegare deltevlinga starter først i jaktstarten, deretter følgjer nestemann ut frå si tidlegare resultattid og så vidare. Vinnaren er den som går først over målstreken.

Jaktstart blir mellom anna brukt i langrenn, skiskyting og orientering. I tillegg bruker ein Gunder-metoden i kombinert, der tidsdifferansene blir rekna ut frå poengsummen i hopprennet.

I langrenn på verdscup- og meisterskapsnivå blei jaktstart nytta fram til 2002. For herrar blei det vanlegvis gått 10 km i klassisk stil, som blei brukt som utgangspunkt for 15 km jaktstart i fristil. Jaktstarten er no erstattet av ei øving med fellesstart, der løparane bytter utstyr og stilart midtvegs. Denne øvinga blir kalla skiatlon eller duatlon.

I skiskyting blir jaktstarten oftast arrangert med utgangspunkt i sprinten. Resultat fra normaldistansen (20km/15km) blir av og til brukt, då blir tidsdifferansene halvert før jaktstarten.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Bryhn, Rolf (6. juni 2012), «Jaktstart», *Store norske leksikon*, henta 17. mars 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Jaktstart» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2017.*
Koordinatar: 60°16′50″N 15°59′15″E﻿

**Teaterladan**, offisielt **Hedemora Gamla Theater**, er eit teaterbygg i Hedemora i Dalarnas län i Sverige. Teateret blei oppført i 1820-åra, i tre etasjar. To av etasjane blei tidlegare nytta som lagerrom og det tredje som teater. Få teaterhus av denne typen står att i Sverige. Sidan 9. oktober 1964 er Teaterladan ein verna bygning.

Soge og bruk
------------

Teaterhuset blei oppført mellom 1826 og 1829. Bygget er delt i tre etasjar, med teateret øvst og lagerrom i dei to nedre etasjane. Den fyrste framsyninga på teateret var eit teaterstykkje med ukjend tittel. Det blei framført av teatergruppa A. P. Bergmans Sällskap den 1. februar 1829. Saman med Gamla teatern i Eskilstuna er Hedemora Gamla Theater det einaste bevarte såkalte *laduteateret* i Sverige. Løa vert framleis nytta til teater og konsertar i sumarhalvåret. I løa ligg òg eit mindre teatermuseum. Ein del av utstillinga syner fram karrièren til skodespelaren August Lindberg. 

Teateret hadde ei storheitstid mellom 1829 og 1888. I perioden 1888 til 1910 leigde Frelsesarméen huset.Etter det forfall huset, men i samband med byen Hedemora si 500-årsfeiring opna teateret på ny i 1946.

Biletgalleri
------------

* ScenenScenen
* BenkeraderBenkerader
* August Lindbergs hjørne, del av utstillinga om skodespelaren August Lindberg*August Lindbergs hjørne*, del av utstillinga om skodespelaren August Lindberg

Kjelder
-------

1. ↑  Riksantikvarieämbetet. «Hedemora kn, SVALAN 2 TEATERLADAN – lagskydd». *Bebyggelseregistret*.
2. ↑  Kaj Bergman: *Hedemora teaterlada : bröd och skådespel under samma tak : byggnadshistorisk beskrivning och restaureringsförslag* (1975) i Bergqvist & Sandvold (2008), sid. 7
3. 1 2 3  Sundström, Kjell; Olsson Daniels Sven: *Kulturbygden Hedemora: innerstaden : bevarandeplan för Hedemora innerstad*, Kommunen, Hedemora 1991, Dalarnas museums serie av rapporter, 0348-2863 ; 18 (swe), s. 31. ISBN 91-87466-12-0. Libris 7764934.
4. ↑  Bergqvist & Sandvold (2008), appendix 1(a)
5. ↑  Kvarnström Eriksson, Christina 1998: Upptäck Hedemoras Kulturminnen -Liten utflyktsguide

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Bergqvist, Göran; Sandvold Björn: *Hedemora Gamla Theater: en historik i ord och bild*, Föreningen Hedemora Gamla Theater, [Hedemora] 2008 (svensk). Libris 11480745.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Beer-Lambert-lova**, **Lambert-Beer-lova**, **Beer-Lambert-Bouguer-lova** eller berre **Beer-lova** eller **Beers lov** er ei lov som knyter absorpsjon av lys til eigenskapane til stoffet som lyset går gjennom.

Likningar
---------

Lova seier at det er eit logaritmiske forhold mellom transmisjonen (eller transmissiviteten) *T*, til lys som går gjennom ei stoff og produktet av absorpsjonskoeffisienten til stoffet, *α*, og lengda lyset går gjennom stoffet, *ℓ* eller den optiske luftmassen. I lag vert *αℓ* kalla optisk tjukkleik. Absorpsjonskoeffisienten kan igjen skrivast som eit produkt av anten molar absorptivitet til det absorberande stoffet, *ε*, og konsentrasjonen *c* av dei absorberande bestanddelane i stoffet, eller eit absorpsjonstverrsnitt *σ* og (tal)tettleiken *N* av desse.

For væsker vert forholdet vanlegvis skriven som

{\displaystyle T={I \over I\_{0}}=10^{-\alpha \,\ell }=10^{-\varepsilon \ell c}}
For gassar, særleg i fysikk og innan spektroskopi, vert likninga normalt skrive

{\displaystyle T={I \over I\_{0}}=e^{-\alpha '\,l}=e^{-\sigma \ell N}}
der *I*0 er strålingsenergien ved inngangen til mediet og *I* er energien ved utgangen.

Transmisjonen er uttrykket i form av ein absorbans som for væsker er definert som

{\displaystyle A=-\log \_{10}\left({\frac {I}{I\_{0}}}\right)}
og for gassar definert som

{\displaystyle A'=-\ln \left({\frac {I}{I\_{0}}}\right).}
Dette tyder at absorbansen vert lineær med konsentrasjonen (er talet på absorberande bestanddelar) ved 

{\displaystyle A=\varepsilon \ell c=\alpha \ell \,}
og

{\displaystyle A'=\sigma \ell N=\alpha '\ell \,}
respektive for dei to tilfella.

Så om lengda og den molare absorpitiviteten (eller absorpsjonstverrsnittet) er kjend, og absorbansen vert målt, så kan ein finne konsentrasjonen av stoffet (eller talet på absorberande bestanddelar).

Sjølv om uttrykka over alle ofte vert kalla Beer-Lambert-lova, bør namnet i røynda berre nyttast om dei to siste. Årsaka er at historisk så seier Lambert-lova at absorpsjonen er proposjonal til lengda lyset går, medan Beer-lova seier at absorpsjonen er proporsjonal til konsentrasjonen av absorberande bestanddelar i stoffet.

Om konsentrasjonen vert uttrykket som ein molfraksjon, til dømes ein dimensjonslaus fraksjon, så får molar absorptiviteten (*ε*) same dimensjon som absorpsjonskoeffisienten, til dømes den resiproke lengda (t.d. cm−1). Om konsentrasjonen derimot vert uttrykt i mol per volum, så vert molar absorptivitet (*ε*) nytta i L·mol−1·cm−1, eller stundom omforma til mol−1 cm2.

Sjå òg
------

* Atomabsorpsjonsspektrometri
* Absorpsjonsspektrometri
* Logaritme
* Spektroskopi

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Beer–Lambert law» frå Wikipedia på engelsk, den 4. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  J. D. J. Ingle and S. R. Crouch, *Spectrochemical Analysis*, Prentice Hall, New Jersey (1988)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kalkulator med Beer–Lambert-lova

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Zams
**Zams** er ein kommune i Oberinntal i distriktet Landeck i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen dekker eit areal på 125 km² og har 3 400 ibuarar. Landsbyen Zams ligg 770 meter over havet i dalføret Inntal, nær der elvane Inn og Sanna møtest. Kommunen grensar opp mot dei nordlege Kalk-Alpane og dei såkalla Sentral-Alpene. Zams har lite nedbør og er lite utsett for kjølege vindar.

Zams er frå gammalt eit trafikalt knutepunkt. Vegane til og frå Vinschgau, Engadin, Bayern og Bodensjø-området passerer staden.

Folket Zams lever av ulike næringar; både turisme, industri, handverk, handel og andre tenesteytande næringar. Jordbruk er stort sett binæring.

### Soge

Under ein brann i 1911 brende halvparten av landsbyen og kyrkja ned, kyrkjetårnet stod uskadd. Den nye kyrkja vart bygd 50 meter unna den gamle, og det frittståande kyrkjetårnet er i dag det fremste kjennemerket for Zams.

Skirennaren Mario Matt er frå Zams.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zams» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2016.*
**Jurijus Veklenko** (fødd 6. juli 1990), også kjend som berre **Jurijus**, er ein litauisk songar og musikar. Han representerte Litauen i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel med songen «Run with the Lions».

Bakgrunn
--------

Veklenko vart fødd i Klaipėda. Han har jobba med musikk og song i ei årrekkje og var blant anna støttevokalist for dei litauiske bidraga i Eurovision Song Contest 2013 og 2015. Under den nasjonale finalen i 2017 hadde han hovudvokalen på songen «Get Frighten» med dragartisten Lolita Zero.

I 2019 vann Veklenko *Eurovizijos Atranka*, den litauiske uttakinga til Eurovision Song Contest, med songen «Run with the Lions». Gjennom sigeren fekk han representere landet i Eurovision Song Contest i mai 2019. I januar 2019 vart Litauen trekt ut til å delta i semifinale 2 av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel torsdag 16. mai, og Litauen hadde startnummer 13. Veklenko vart ikkje blant dei ti beste i semifinalen, og kvalifiserte seg dimed ikkje til finalen laurdag 18. mai. Han enda på ellevteplass og var berre eitt poeng unna tiandeplassen og ein plass i finalen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jurijus chosen to represent Lithuania in Tel Aviv!». 23. februar 2019. Henta 23. februar 2019.
2. 1 2  «Jurijus chosen to represent Lithuania in Eurovision 2019». Henta 24. februar 2019.
3. ↑  «Lietuva nusprendė: į „Euroviziją" vyksta Jurijus Veklenko!». DELFI. 23. februar 2019. Henta 24. februar 2019.
4. ↑  «Lithuania: Broadcaster LRT reveals Lolita Zero lip-synced her performance» (på engelsk). 27. januar 2017. Henta 24. februar 2019.
5. ↑  «Second Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 5. mai 2019.
6. ↑  «Second Semi-Final: Last 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 16. mai 2019. Henta 17. mai 2019.
7. ↑  «A look at the Eurovision 2019 Grand Final and Semi-Final results». EBU. 19. mai 2019. Arkivert frå originalen 21. mai 2019. Henta 26. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Jurijus Veklenko» frå Wikipedia på bokmål, den 29. desember 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Herodes Atticus' teater ved Akropolis i Athen
**Teaterbygning** eller **teater** (frå gresk θέατρον, *theatron*, 'tilskodarplass') er ein stad laga for å famføra dramatikk og andre førestillingar. Det viste opphavleg til ein stad der folk kunne samlast for å vera til stades ved skodespelarkunst, song og musikk, religiøse seremoniar o.l.

Skildring
---------

Teater vart opphavleg bygde slik at sitteplassane danna ein halvsirkel i eit stigande trappemønster ut frå scena. Stiginga i sitteplassane var gjerne bygd inn i naturen, som regel i ein naturleg skråning. Det sentrale punktet i teateret var sjølve scena, som låg nedst og i sentrum. Bak scena var det gjerne bygd ein vegg av mur (store steinar). Dei fleste teater hadde ikkje tak, men var det ein i dag vil kalla utandørsteater.

Sjå òg
------

* Amfiteater
* Stadion

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Teater (bygning)» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2018.*

Litteratur
----------

* Ahlstrand, Jan Torsten.; *Arkitekturtermer*. Lund: Studentlitteratur, 1976, ISBN 91-44-02852-0

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* BBC Things
* NDL

 |
Koordinatar: 31°49′56″N 35°09′07″E﻿

**Beerot** (hebraisk בארות) var ein bibelsk by som låg 12 km nordvest for Jerusalem. Byen var ein hevittisk busetnad og er nemnd i Josva 9:17, 18:25, Andre Samuelsbok 4:2-3, Esra 2:25 og Nehemja 7:29. Ein annan by kalla Beerot er nemnt i Femte Mosebok 10:6.

Fordi det ikkje finst nokre kjende ruinar frå Beerot er plasseringa av byen omstridd. Dei fleste kjendene er tekstar frå Bibelen, Onomastikon av Eusebius av Cæsarea, merknadane til denne teksten av Hieronymus, og Madabakartet Avstandane Eusebius gjev plasserer Beerot ein stad mellom dagens Biddu og Nebi Samwil.

Byen var ein del av området til hevittane. Han var tilsynelatande styrt frå Gibeon, «ein kongeleg by», som søkte fred etter hebrearane øydela Jeriko og Ai, slik det var skildra i Josva 9. Seinare vart mykje av dette området som først vart teken (inkludert Beerot) gjeven til Benjamin som arv i Josva 18. Byen var så busett fram til det babylonske fangenskapet i 586 fvt. og folket i denne byen kom attende til området 70 år seinare slik det er nemnt i Esra og Nehemja. Om dei bygde opp att byen og budde der er ikkje nemnt i teksten. 

Plasseringa av Beerot blei føreslått å vera dagens Al-Bireh av Edward Robinson på midten av 1800-talet. Seinare forskarar meiner staden låg ved Kh. el-Burj nær dagens Beit Iksa.

Kjelder
-------

1. ↑  *Locating Biblical Bethel Correctly - Part II*, arkivert frå originalen 16. november 2010, henta 29. september 2014
2. ↑  Onomastikon of Eusebius
3. ↑  Madaba Map Arkivert 2018-02-01 ved Wayback Machine. christusrex.org
4. ↑  Robinson, Edward; Smith, Eli (1841). *Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the year 1838* **2**. Boston: Crocker & Brewster.  S. 130-133
5. ↑  Finkelstein, Israel; Lederman, Zvi, red. (1997). *Highlands of many cultures*. Tel Aviv: Institute of Archaeology of Tel Aviv University Publications Section. ISBN 965-440-007-3. , s. 510 (oppgjeve i Al-Bireh på Engelsk Wikipedia)

---

* *Denne artikkelen bygger på «Beerot» frå Wikipedia på engelsk, den 29. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
**Bettine Jahn**, fødd **Gärtz**, (fødd 3. august 1958) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Magdeburg som representerte Aust-Tyskland. Ho vart i 1983 verdsmeister på 100 meter hekk.

Aktiv
-----

Som Bettine Gärtz deltok ho i dei olympiske sommarleikane 1980 i Moskva der ho vart nummer sju på korthekken. To år seinare kom ho på fjerdeplassen i europameisterskapen i Aten, eitt hundredels sekund bak landskvinna Kerstin Knabe på bronseplass.

Den 8. juni 1983 sette Jahn i Berlin austtysk rekord på 100 m hekk med eit løp på 12,42 sekundar, ei tid som 35 år seinare er gjeldande tysk rekord i øvinga. To månader seinare vann ho gullmedaljen på 100 meter hekk, i 2,4 sekundmeter medvind fekk ho notert ei vinnartid på 12,35 sekundar.

Etter som Aust-Tyskland boikotta Sommar-OL 1984, deltok ikkje Jahn i Los Angeles. Etter å ha vorte mor i 1985 prøvde ho fåfengt å nå sitt tidlegare nivå og ho la opp i 1988.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Nr 7 på 100 m hekk – 12,93
* EM 1982 i Aten: Nr 4 på 100 m hekk – 12,55
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje på 100 m hekk – 12,35, framom Kerstin Knabe (12,42)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bettine Jahn» frå Wikipedia på tysk, den 14. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**1616** (romartal MDCXVI) var eit skotår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit skottår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

Den danske biskopen og forfattaren Erik Pontoppidan vart fødd 21. januar

*Sjå òg Fødde i 1616.*

* 21. januar: Erik Pontoppidan den eldre, dansk biskop

Døde
----

Den spanske forfattaren Miguel de Cervantes Saavedra døydde 22. april

*Sjå òg Døde i 1616.*

* 22. april: Miguel de Cervantes Saavedra, spansk forfattar
* 23. april: William Shakespeare, engelsk forfattar
	+ Inca Garcilaso de la Vega, peruansk forfattar
* 22. desember: Jacob Le Maire, nederlandsk oppdagar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
Avbilding av ein zaporozje-kosakk frå 1587.
Zaporozje-kosakkar skildra av Ilja Repin i måleriet *Zaporog-kosakkar skriv brev til den tyrkiske sultanen* (1880, Det russiske museum, Sankt Petersburg)
**Zaporozje-kosakkar**, eller berre **zaporozjarar** (ukrainsk Запорожці *Zaporozjtsi*, polsk *Kozacy zaporoscy*) var ukrainske kosakkar som budde på andre sida av stryka ved Dnepr, området som vart kalla Dei store engene i Sentral-Ukraina. I dag er det meste av dette området underlagt vatn av Kakhovkareservoaret.

Zaporozjisk Sitsj voks raskt på 1400-talet då liveigne bønder flykta frå meir kontrollerte delar av Det polsk-litauiske samveldet og oppretta ei politisk eining med eit parlamentarisk system som styre. Frå 1500- til 1700-talet vart zaporozje-kosakkane ein sterk politisk og militær styrke som utfordra styresmaktene i Polen-Litauen, tsardømet Russland, Det osmanske riket og den osmanske vasallstaten Krim-khanatet. Hæren gjekk gjennom ei rekkje konfliktar og alliansar med dei tre maktene før dei fall under det russiske makta og til slutt vart oppløyst med tvang seint på 1700-talet av Det russiske imperiet. Det meste av folkesetnaden vart flytta til Kuban-området sør i Det russiske imperiet. Kosakkane spelte der ei viktig rolle i å forsvare imperiet mot aggressive kaukasiske folk og til gjengjeld fekk dei mykje fridom av tsarane. 

Namnet Zaporozje kjem av plasseringa til festninga deira i Zaporozjzjija, som tyder «landet på andre sida av stryka».

Sjå òg
------

* Den kosakkiske armeen
* Krim-khanatet
* Jødiske kosakkar
* Khmelnytskyj-oppstanden
* Kuban-kosakkar
* Sloboda-Ukraina
* Tatar-invasjonar
* Taras Bulba

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zaporozhian Cossacks» frå Wikipedia på engelsk, den 6. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Cossacks at the Encyclopedia of Ukraine

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Zaporozje-kosakkar**

* Zaporizhian Cossaks på Encyclopedia of Ukraine
**1617** (romartal MDCXVII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1617.*

*

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1617.*

* 

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
Røykspor etter meteoritten.
**Tsjeljabinsk-meteoritten** var ein meteoride som kom inn i jordatmosfæren om morgonen 15. februar 2013 over Ural-regionen i Russland, og tok til å gløda og gå i oppløysing. På grunn av trykkbylgjene som fylgje av at meteoren eksploderte, vart fleire vindaugo knuste i byen Tsjeljabinsk, og eit fabrikktak skal ha falle saman. Meir enn 1 200 menneske skal ha vorte skadde i hendinga, dei fleste av desse fekk kuttskadar og blåmerke. Meteoritten er den største som er rapportert sidan Tunguska-hendinga i 1908, som òg fann stad i Russland; i Sibir. Ein reknar med at det i snitt går 100 år mellom hendingar av same storleiksklasse som Ural-meteoritten.

Ein av innbyggjarane i Jekaterinburg skildra ljoset frå meteoren som «blendande». Mange filma hendinga med frontrutekamera monterte i bilar.

Seinare same dagen, og utan å ha noko med hendinga i Russland å gjera, passerte asteroiden 2012 DA14 rekordnært jorda. Det var eit særs uvanleg samantreff at desse hendingane kom so tett på kvarandre. Meteoren hadde ein tydeleg annleis bane enn asteroiden.

I isen på Tsjebarkulsjøen oppstod eit hòl på seks meter i diameter utan at dykkarar fann meteorittrestar i sjøen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Russia sends clean-up team to meteorite-hit Urals» - BBC
2. 1 2 3  «Meteor fall 'injures hundreds' in central Russia» - BBC
3. 1 2  «Russia Meteor Not Linked to Asteroid Flyby» - NASA
4. ↑  «Meteor highlights rise of dashboard cameras in Russia» - BBC
5. ↑  «Asteroid 2012 DA14 in record-breaking Earth pass» - BBC
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå trekant.* 

**Triangel** er eit perkusjonsinstrument sett saman av ei metallstav bøygd til ein trekant og ein metallpinne som ein slår på det med. Det blir ofte brukt til improvisasjon eller grunnrytme, og kanskje òg til melodirytme.

*L'Allegra* (1779) av Angelika Kauffmann viser ei kvinne som speler triangel.

Historie
--------

Nøyaktig kvar instrumentet kjem frå er ukjend, men det går igjen på illustrasjonar frå mellomalderen der det blir spelt på av englar, noko som kan tyda på at det blei brukt til kyrkjemusikk. Andre bilde viser det brukt av folkemusikarar. Medan dagens triangel som regel er likesida, var desse tidlege instrumenta gjerne likebeina trekantar.

Ein har brukt instrumentet i vestleg orkestermusikk sidan midten av 1700-talet. Mozart, Haydn og Beethoven gjorde alle bruk av det, men berre avgrensa, som regel for å imitera janitsjarmusikk. Det første stykket der triangelet spelte ein viktig rolle var *Pianokonsert nr. 1* av Franz Liszt, der det er soloinstrument i andre sats.

Vanskegrad
----------

Triangel kan synast som eit enkelt instrument å spela, og blir ofte gjeve som rytmeinstrument til barn. Men orkestermusikk for triangel kan vera overraskande innvikla, og flinke musikarar kan gjera det til eit svært uttrykksfullt instrument.

Dei største vanskane med triangelet er at det har ein lang etterklang og at det er vanskeleg å avgrensa lydstyrken. Orkestermusikk forlangar ofte komplekse rytmar og lågare lyd frå det. For å avgrensa etterklangen kan ein halda i ramma, som elles gjerne heng fritt. Mindre lyd får ein ved å bruka noko lett å slå med, som ein trestav eller ein strikkepinne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Triangle» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mai 2006.*


| * v
* d
* e
Instrumenta i symfoniorkesteret |
| --- |
| Strengeinstrument: | Fiolin • Bratsj • Cello • Kontrabass • Harpe |
| Treblåseinstrument: | Fløyte • Pikkolofløyte • Klarinett • Bassklarinett • Obo • Engelsk horn • Fagott • Kontrafagott |
| Messinginstrument: | Valthorn • Trompet • Trombone • Tuba |
| Perkusjon: | Pauke • Trommer • Triangel • Cymbal |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
| **Tsjerkessk Черкесск** |
| --- |
| Horisonten til TsjerkesskHorisonten til Tsjerkessk |
|  |
| Byvåpenet til Tsjerkessk |
| **Byvåpenet til Tsjerkessk** | 
 |
| Plassering |
| 

Tsjerkessk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Karatsjajevo-Tsjerkessia |
| GrunnlagdBystatus | 1804 1931 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  66 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 116 300   1 762,1 /km² |
| Koordinatar | 44°13′00″N 42°03′00″E﻿Koordinatar: 44°13′00″N 42°03′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 530 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 369000–369016 |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)8782 |

**Tsjerkessk** (russisk Черке́сск) er hovudstad i Republikken Karatsjajevo-Tsjerkessia i Russland med om lag 115 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Kuban i Nord-Kaukasus, rundt 1300 km søraust for Moskva. 

Byen vart grunnlagt i 1804 som ein kosakk-stanitsa kalla *Batalpasjinskaja*, etter Batal-Pasja, ein tyrkisk general av tsjerkessisk nedkomst, som i 1790 vart sigra over i eit slag i nærleiken I 1931 fekk staden bystatus med namnet *Batalpasjinsk*. Namnet vart i 1934 endra til *Sulimov*, i 1937 til *Jezjovo-Tsjerkessk* og om sider Tsjerkessk i 1939.

I byen bur det tsjerkessarar, karatsjaiar, russarar, abazinarar, nogaiar og minoritetar av grekarar og armenarar.

Tsjerkessk er administrativt, politisk, økonomisk og kulturelt senter for Republikken Karatsjajevo-Tsjerkessia. Av industri i byen finn ein elektroindustri, produksjon av lærvarer og næringsmiddelindustri. Byen har fleire høgare utdanningsinstitusjonar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tsjerkessk» frå Wikipedia på bokmål, den 7. januar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tsjerkessk**

| * v
* d
* e
Byar i Karatsjajevo-Tsjerkessia |
| --- |
| Hovudstad: Tsjerkessk |
| Våpenskjoldet til Karatsjajevo-Tsjerkessia | Karatsjajevsk · Teberda · Ust-Dzjeguta | Flagget til Karatsjajevo-Tsjerkessia |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Trevor Ramsey Tomkins** (12. mai 1941–0. september 2022) er ein engelsk jazztrommeslagar, mest kjend for arbeidet sitt i fleire britiske band i 1970-åra, som Gilgamesh.

Tomkins studerte musikk ved Guildhall School of Music. Han spelte først trombone som tenåring, før han valde å spele trommer i staden.

I 1962 byrja han å spele med Don Rendell i Don Rendell/Ian Carr-kvintetten fram til 1969. Han spelte inn fleire album med pianisten Michael Garrick og Don Rendell seint i 1960-åra og tidleg i 1970-åra. I 1970-åra arbeidde han med Ian Carr sitt Nucleus, Giles Farnaby's Dream Band, David Becker og Henry Lowther's Quaternity. Han spelte òg med Sonny Stitt, Phil Woods, Lee Konitz, Frank Ricotti, Mike de Albuquerque og Tony Coe.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trevor Tomkins» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Calyx biography

1. ↑  Trevor Tomkins Biography *www.allmusic.com*
2. ↑  Trevor Tomkins Biography *www.henrybebop.com*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |