recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 25°42′N 39°17′E﻿

**Khaybar** (arabisk **خيبر**) er ein oase kring 153 km nord for Medina (det gamle Yathrib) i Saudi-Arabia. Før islam kom til området, var dette ein festningsby busett av jødiske folk i tidlegare tider. Han fall til muslimske styrkar i 629 evt.

Historie
--------

### Førislamsk Khaybar

I 567 vart Khaybar invadert og busett av jødiske innbyggjarar under den ghassanidske, arabiske kongen Al-Harith ibn Jabalah. Han sette sidan fangane han tok fri då han reiste attende til Levanten. Ei kort skildring av toktet er skriven av Ibn Qutaybah, og stadfesta av Harran-inskripsjonen. See Irfan Shahid's *Byzantium and the Arabs in the Sixth Century* for full details.

### Khaybar på 600-talet

På 600-talet var Khaybar busett av jødar, som var dei første til å dyrke opp oasen. Dei livnærte seg av å dyrke daddelpalmar, i tillegg til handel og handverk, som gav dei stor velstand. Mellom anna vart det funne omleiringsutstyr, som truleg skulle seljast til arabarane. 

Oasen var delt i tre regionar: al-Natat, al-Shikk og al-Katiba. Kvar av desse regionane hadde fleire festningsverk eller reduttar med bustadhus, lagerhus og stallar. Kvar av festningane var busette av forskjellige familiar og omgjeve av åkrar og palmelundar. Festningsverka vart bygd på små høgder.

### I muslimsk tid

Jødane fekk bu i oasen i fleire år, før dei vart drivne bort av kalifen Umar. Jødane som budde her måtte betale skatt til kalifen, og dette vart sidan ei islamsk lov som kravde ein skatt kalla *jizya* frå *dhimmiar*, altså ikkje-muslimar under muslimsk styre. 

I mange hundreår var oasen i Khaybar ein viktig stoppestad for karavanar. Senteret utvikla seg kring fleire eldgamle demningar som vart bygde for å halde på regnvatn. Kring desse dammane voks det daddelpalmar. Khaybar var kjend som eit viktig senter for daddelproduksjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Khaybar» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ibn Qutaybah: al-Ma'arif
2. ↑  Harran Inscription
3. ↑  Irfan Shahid: *Byzantium and the Arabs in the sixth century*, s. 322
4. ↑  Yāqut, *Šihāb al-Dīn ibn ‘Abd Allah al-Ḥamawī al-Rūmī al-Baġdādī* (red. Ferdinand Wüstenfeld), Mu’jam al-Buldān, vol. IV, Leipzig 1866, s. 542 (reprint: Ṭaharān 1965, *Maktabat al-Asadi*); Hayyim Zeev Hirschberg, *Israel Ba-‘Arav*, Tel Aviv 1946, s. 343 (Hebrew).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Joseph Braslavi (Braslavski) and Leah Bornstein-Makovetsky (1972, 2006), Khaybar Arkivert 2012-10-13 ved Wayback Machine. in *Encyclopedia Judaica*, via Jewish Virtual Library

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Iivo Nei** (fødd 31. oktober 1931) er ein estisk sjakkmeister fødd i Tartu.

Iivo Nei var ein lovande junior, og i 1947 tok han tredjeplassen i den 6. Sovjetiske juniormeisterskapen i sjakk i Leningrad. Viktor Korchnoi vann turneringa. I 1948 delte han førsteplassen med Korchnoi i den 7. sovjetiske juniormeisterskapen i Tallinn.

Iivo Nei (1966)
Iivo Nei har vunne den estiske meisterskapen i sjakk åtte gongar: 1951, 1952, 1956, 1960, 1961, 1962, 1971 og 1974.

I 1955 delte han 3-6.-plass i den baltiske meisterskapen i sjakk i Pärnu. Meisterskapen vart vunnen av Paul Keres. I 1960 kvalifiserte han seg til den 27. Sovjetmeisterskapen i sjakk i Leningrad, der han fekk ein delt 14-15.-plass. Korchnoi vann turneringa.

Han vann så den baltiske meisterskapen i 1961 i Palanga, i 1963 i Estland og i 1964 i Pärnu. I 1964 delte han førsteplassen med Keres i Beverwijk. I 1965 vart han nummer to etter Vladas Mikenas i den baltiske meisterskapen i Palanga.

Verdssjakkforbundet FIDE tildelte Iivo Nei tittelen Internasjonal Meister i sjakk (IM) i 1964. 

Iivo Nei var ein av Boris Spasskij sine sekundantar, saman med Efim Geller og Nikolai Krogius under Verdsmeisterskapen i sjakk 1972 i Reykjavik, tvekampen mot amerikanaren Bobby Fischer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Iivo Nei» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Iivo Nei sine parti på Chessgames.com
* Iivo Nei sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
**John Keble** (25. april 1792–29. mars 1866) var ein engelsk prest og forfattar av andelege dikt. Preika *National Apostasy* som han heldt i 1833 blir rekna på starten på Oxfordrørsla, der han var ein av dei leiande figurane.

Keble studerte i Oxford og fekk seinare stilling som *Fellow* ved Oriel College, University of Oxford. I 1816 blei han vigd til prest og i perioden 1831–1841 var han *Oxford Professor of Poetry*. Grunnlaget for tilsettinga var i hovudsak basert på diktsamlinga *The Christian Year* (1827, 'Det kristne året') som gjorde Keble vidkjend. Boka, som inneheld eit dikt for kvar søn- og heilagdag i kyrkjeåret, var ein av dei store klassikarane på 1800-talet og kom i meir enn hundre opplag. I 1836 blei Keble sokneprest i Hursley i Winchester, der han var livet ut.

John Keble døydde under eit rekonvalesensopphald i Bournemouth. Han hadde lenge vore sjuk og trudde at sjølufta hadde terapeutisk verknad på han. Han er gravlagd i All Saints kyrkjegard i Hursley.

Eksempel på dikta hans er «New Every Morning Is Thy Love» ('Ny kvar morgon er kjærleiken din') og «Sun of My Soul» ('Sola til mi sjel').

Keble College i Oxford er oppkalla etter han.

Verk
----

John Keble
* *Christian Year* 1827
* *Lyra Apostolica* 1836
* *Lyra Innocentium* 1846
* *Letters of Spiritual Counsel and Guidance* 1870

Litteratur
----------

* Richard Hooker sine verk (*Richard Hooker's works*) - 1836
* Biskop Wilson sitt liv (*A life of Bishop Wilson*) - 1863
* Oxford psalteret (*The Oxford Psalter*) (1839)
* Lyra Innocentium: Tankar i barnvers (*Lyra Innocentium: Thoughts in Verse on Children*) - 1846

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1910)
* John Kebles preike *National Apostasy*
* eTexts av Keble sin *The Christian Year* på Project Gutenberg
* Verk av Keble online på Project Canterbury

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Frå skysstasjonen 
Heggestøl i Vinje i Telemark mellom 1880 og 1910.Foto: Marthinius Skøien/Nasjonalbiblioteket

Dombås skysstasjon i Oppland mellom 1860 og 1880.Foto: Henry Rosling/Riksantikvaren

**Skyss-stasjon** (eller mest vanleg **skysstasjon**) var ein sentralt plassert gard eller annan bygning der reisande i gamle dagar kunne få hest og kjerre for ferda vidare, i tillegg til kost og losji. Mot godtgjersle hadde skysstasjonane visse plikter som t.d. å halde nok reiseklare hestar for ferdafolk. 

Skyssvesenet i Noreg går langt attende i tid, og vart oppheva ved lov av 25. mai 1951.

Nye skysstasjonar
-----------------

I nyare tid har ein tatt å nytte ordet skysstasjon for knutepunkt for kollektivtransport. Ein slik ny skysstasjon er Lillehammer Skysstasjon som har omstiging både for buss og tog. Fagernes Skysstasjon er knutepunkt for bussruter i Valdres.

I tillegg til sjølve transporttiilbodet er det òg vanleg at skysstasjonar har enkle serveringsatader og kioskar.

Referansar
----------

1. ↑  *Lillehammer skysstasjon*, arkivert frå originalen 8. mai 2012, henta 6. april 2012
2. ↑  *Fagernes Skysstasjon*, arkivert frå originalen 30. april 2012, henta 6. april 2012
|  |
| --- |
| ***Phippsia concinna*** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Grasordenen Poales |
| **Familie:** | Grasfamilien Poaceae |
| **Slekt:** | *Phippsia* |
| **Art:** | ***P. concinna*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Phippsia concinna*** |

**Phippsia concinna** eller **sprikesnøgras** er ei plante i snøgrasslekta i grasfamilien.

Sprikesnøgras dannar raudbrune rosettar der blad og strå ligg nedover. Blada er lange, slanke, tydeleg folda med ein baugforma spiss. Frukta er smalt spoleforma og er breiast nedanfor midten.
Ein skil sprikesnøgras frå snøgras ved at rosetten på den siste er mindre open og den er lyst gulgrønn.

Arten er sjeldan og er på raudlista klassifisert som VU.

Planta veks på våte snøleie på baserik grunn. Den europeiske sørgrensa er i Sør-Noreg.

Kjelder
-------

* L. Galten, Snøgras-slekta Phippsia i østlige Midt-Norge - status per 2011, s. 173 - 203, Blyttia 70 (3), 2012
* The Flora of Svalbard

Bakgrunnsstoff
--------------

* GrassBase KEW
* Den virtuella floran
* USDA

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Utbreiinga av aserbajdsjansk. ██ Område der aserbajsajansk er majoritetsspråk ██ Område der aserbajsajansk er språket til ein større majoritet.

**Aserbajdsjanarar** (eiga nemning *Azərbaycanlılar*, *Azərbaycan Türkləri*) er eit tyrkisk folkeslag. Dei bur stort sett i Nordvest-Iran og i Aserbajdsjan. Dei bur òg i mindre tal i det austre Tyrkia, i Dagestan (der dei blir kalla «derbent-turkmenarar») og i Georgia (der dei blir kalla «tatarar»).

Folkegruppa vart tidlegare rekna til «turko-tatarene» (som også høyrde til dei tyrkiske folkeslaga) og i tråd med dette vart dei kalla *kaukasus-tatarer*, men også *turkmenarar*.

Religion
--------

I motsetnad til dei andre muslimske tyrkarfolka i regionen vedkjenner dei fleste aserbajdsjanarar seg til sjiaislam og ikkje til sunni-retninga av islam. På grunn av dette skil ein i Tyrkia mellom Tyrkia-tyrkarar og Aserbajdsjan-tyrkarar (tyrkisk *Şii türkler*).

Tal
---

På verdsbasis finst det cirka 35–45 millionar aserbajdsjanarar. Rundt 8,5 millionar av dei bur i Aserbajdsjan og 23,5 millionar i Iran. 24 % av innbyggjarane i Iran er aserbajdsjanarar.

Over 300 000 aserbajdsjanarar bur i Georgia og 282 700 i Russland, og dessutan bur over 860 000 i dei andre tidlegare sovjetrepublikkane. I Armenia bur det rundt 84 000 aserbajdsjanarar, medan det bur 78 000 i Kasakhstan. I Tyrkia bur det rundt 530 000 aserbajdsjanarar i provinsen Kars.

4 000 aserbajdsjanarar bur òg i Jordan og 30 000 i Syria, der dei hovudsakleg blir kalla «tyrkarar» eller «turkmenarar».

Den irakiske folkegruppa på 180 000 menneske som blir kalla «turkmenarar», høyrer språkleg inn under aserbajdsjanarane.

Galleri
-------

* Den aserbajdsjanske diktaren Khurshidbanu Natavan (1832-1897) med son og dotter i 1897.Den aserbajdsjanske diktaren Khurshidbanu Natavan (1832-1897) med son og dotter i 1897.
* Aserbajdsjansk familie i 1906Aserbajdsjansk familie i 1906
* Aserbajdsjansk familie tidleg på 1900-taletAserbajdsjansk familie tidleg på 1900-talet
* Aserbajdsjansk gut og jente under navroz i Baku i 2010.Aserbajdsjansk gut og jente under navroz i Baku i 2010.
* Aserbajdsjansk familie i 2013Aserbajdsjansk familie i 2013

Kjelder
-------

1. ↑  www.ethnologue.com - Azerbaijani

* *Denne artikkelen bygger på «Aserbajdsjanere» frå Wikipedia på bokmål, den 8. november 2021.*

Litteratur
----------

* Jacob M. Landau, Barbara Kellner-Heinkele: *Politics of Language in the Ex-Soviet Muslim States: Azerbaijan, Uzbekistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Turkmenistan, Tajikistan*, 2001, ISBN 1-85065-442-5

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Tancred Ibsen** (11. juli 1893–4. desember 1978) var ein norsk filmregissør og føregangsmann innan norsk film. Han stod bak den første norske lydfilmen, *Den store barnedåpen*, i 1931.

Lillebil og Tancred Ibsen.
Tancred var son av Sigurd og Bergliot Ibsen og dermed soneson av Henrik Ibsen og dotterson av Bjørnstjerne Bjørnson. Han vart fødd i Gausdal, men voks opp i Oslo, Stockholm og Italia ettersom familien flytte. Han utdanna seg først til offiser og flygar. Tancred møtte Sofie Krohn, betre kjend som skodespelaren Madame Lillebil, under Verdsutstillinga i Oslo i 1914, og gifta seg med henne i 1919. 

Det var under ein av Lillebil sine turnéar i USA at han blei introdusert for filmskaping, og i åra 1924–25 arbeidde han som assistent i Hollywood.
Så drog Tancred Ibsen tilbake til Noreg og tok til med å laga eigne filmar, gjerne basert på norsk litteratur. *Den store barnedåpen* kom ut i 1931, deretter *Fant* i 1937, *Gjest Baardsen* i 1939, *Tørres Snørtevold* i 1940, *Den farlige leken* i 1942, *Venner* i 1960 og *Vildanden* i 1963.

Kjelder
-------

* www.kulturnett.no
* Utdjupande artikkel om Ibsen i NBL, skriven av Trond Olav Svendsen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Asgeir Dølplads** (fødd 26. august 1932) er ein norsk tidlegare skihoppar og frisør.

Den 1. januar 1953 vart han i Garmisch-Partenkirchen den første vinnaren av eit renn i den tysk-austerrikske hoppveka. Med hopp på 78,5 og 81 meter vann han framom austerrikaren Sepp Bradl og tyskaren Toni Brutscher. Deretter vart han nummer tre i Oberstdorf og nummer to i Innsbruck. Samanlagt vart han nummer tre i den fyrste hoppveka, bak vinnaren Sepp Bradl og landsmannen Halvor Næs. I 1956 tevla Dølplads om NM-gullet med Arne Hoel og Kjell Kopstad. Dølplads vart nummer tre, Hoel vann.

### Besteplasseringar i internasjonale renn

* 1952: Nr 8 i Lahti
* 1953: Vinnar av nyttårshopprennet i Garmisch-Partenkirchen
* 1955: Nr 4 i Svenska skidspelen i Nässjö

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1953: Nr 8 i Trondheim
* Ski-NM 1956: Bronsemedalje i Drammen
* Ski-NM 1957: Nr 4 i Mo i Rana

Dølplads er svigerfar til komikaren Atle Antonsen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
Koordinatar: 58°34′41.797″N 15°55′16.496″E﻿
**Skärblacka** er ein svensk tettstad i Norrköpings kommun i Östergötlands län i Östergötland. I 2005 hadde tettstaden 525 innbyggjarar. På folkemunne blir kalla staden berre *Blacka*.

Fram til 1971 var staden administrasjonssted i Skärblacka kommune, og har eit relativt godt utbygd sentrum, med ishall, symjehall og ungdomsskule.

Kommunikasjon
-------------

Skärblacka har ein stasjon ved jernbanestrekninga Kimstad – Finspång, men sidan 1970 har det berre blitt køyrt godstrafikk. Busstrafikken til Norrköping, Finspång og Linköping er godt utbygd.

Næringsliv
----------

Den dominerende arbeidsgjevaren er den store papirfabrikken, ein del av Billerud. Ein produserer først og fremst papir til posar, sekkar og wellpapp. Fabrikken blei bygd i 1872, men dagens industri blei bygd opp på 1960-talet. Mange av innbyggjarane pendlar til Norrköping og Finspång.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skärblacka» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Heming Unge** er ein segnfigur kjend gjennom norske folkeviser og segner. 

|  |  |
| --- | --- |
| «Det ser eg på deg, Hemingjen,du vil inkje late de falle :du skò renne fjølle desom drengjine Snara kalle!»- Heming unge han kunne på skio renne.

 |  |

 Visa om Heming og Harald kongen er fyrste gong kjend nemnd av Tormod Torfæus på 1700-talet, men vi finn forteljinga som ligg til grunn for visa att i dei islandske handskriftene *Hauksbók* og *Flateyjarbók*. I denne Hemingtåtten får vi høyre at Heming, son til Aslak på Torgar, vart fostra opp hos eit par gamle samar. Kongen nøydde Aslak til å hente Heming, og han vil prøve guten i idrett. Fyrst skal han prøve seg i bogeskyting, Hemning måtte skyte ei nøtt ned av hovudet til bror sin. Andre idrettar dei prøvde seg i var kappsymjing og skirenning.

Visa «Heming og gyvri» handlar om Heming som ein eventyrhelt som bergar ei jomfru frå trolla. Også denne visa var kjend av Torfæus. 

Visene om Heming Unge er kjende frå Færøyane og frå ulike stader i Noreg. Segnene er kjende frå Island og Noreg. Sidestykke til forteljinga finn vi i det Saxo Grammaticus omkring år 1200 skreiv om Harald Blåtann og Toke. Bogeskyttersegnene er kjende frå England alt omkring år 800, dei var kjende i Noreg i vikingtida, og vandra vidare austover til Finland og og sør gjennom Tyskland til Sveits. Her finn vi segna att i den internasjonalt meir kjende Wilhelm Tell-segna. Forteljingane om den gode symjaren finn vi att i soger og Olav Tryggvason. Skiløparsegna er truleg opphavleg norsk.

Ivar Aasen har nedteikna segna om då Heming kom rennande utfor Øyfjellet i Vefsn. Denne Heming budde på garden Kulstad. Han hadde ei ski det ikkje fanst maken til, ho var så brei at ein kunne stå på ho med begge føtene. Per Sveinsson Ørjedal (1833-1919) meinte han hadde sett denne skia på kyrkjeloftet i Dolstad kyrkje rundt 1850, då han gjekk til konfirmasjon.

Etter lokale segner vart *tåvio* til skia hans Hemning bruka som dørring i kyrkjedøra; no heng ho på ei av søylene i kyrkja.

Kjelder
-------

* Knut Liestøl og Moltke Moe 1922: *Norske Folkevisor*
* Sophus Bugge 1858/1971: *Gamle norske Folkeviser*.
* Reidar Svare 1973: *Frå gamal tid : Tru og tradisjon* (Vefsn bygdebok særbind II)

### Referansar

1. ↑  *Ivar Aasen: Bygdemaali i Nordland*, arkivert frå originalen 18. mars 2014, henta 18. mars 2014
Pholourie med tre chutneyar; mango, kokos og tamarind.
**Pholourie** (uttale (hjelp·info)), også skrive *phulourie* eller *phoulourie*, er ein type gatemat som er vanleg i Trinidad og Tobago og også kjent i Guyana og Suriname. Retten består av frityrsteikte bollar laga av ei krydra røre, med chutney til.

Røra er laga av kveitemjøl, eventuelt malne splitterter eller ertemjøl, vatn og krydder. Krydringa er gjordt med ymse kombinasjonar av mellom anna kvitløk, chili, gurkemeie, safran, løk og spisskarve. Bollane vert laga til i storleik som bordtennisballar og frityrsteikte i olje. Dei vert serverte nysteikte og varme, med ein chutney til å dyppe dei i. Tamarindchutney og mangochutney er vanleg, men yoghurt kan også brukast som dip. 

Retten kom til Trinidad og Tobago og Guyana med innvandrarar med opphav i India. Dei vart sende dit av britane som del av «kontraktsteneste-systemet» (indenture) etter at slaveriet vart forbode på 1800-talet. Dei tok med seg matskikkane heimefrå og tilpassa dei til dei lokale råvarene. Det er tradisjon å ete pholourie under holifestivalen. Namnet *pholourie* kjem truleg frå *fuluri*, ein rett frå den bengalske mattradisjonen som liknar den indiske retten pakora.

Pholourie er kjend frå songen «Pholourie Bina Chutney» av Sundar Popo, rekna som opphavsmannen til såkalla «chutney music».

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Pholourie» frå Wikipedia på engelsk, den 9. oktober 2018.*

1. ↑  *Phulourie receipe*, arkivert frå originalen 3. mai 2018, henta 9. oktober 2018
2. ↑  *Indian Arrival Day*, arkivert frå originalen 27. april 2015, henta 9. oktober 2018
3. ↑  *Historic retrospect on Fiery-Foods.com*, arkivert frå originalen 27. april 2015, henta 9. oktober 2018
4. ↑  Nelson, Cynthia (2011). *Tastes Like Home*. Kingston/Miami: Ian Randle Books. s. 258. ISBN 978-976-637-519-5.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pholourie-oppskrift frå Cooking with Ria på youtube.com
**Phonofestivalen** er ein musikkfestival i Bergen som har utgangspunkt i Studentradioen i Bergen og den 25 år lange levetida som lokalradio og som musikk-, samfunns- og kulturarrangør. Studentfestivalen blei først arrangert i 2005 som eit prosjekt over fleire periodar då ein avvikla festival både i februar og oktober. Phonofestivalen er ein ikkje-kommersiell organisasjon. Festivalen blir driven av eit frivillig styre på 6 personar, samt ei gruppe på omtrent 100 frivillige medarbeidarar. I tillegg er det samarbeid med dei forskjellige utestadene der festivalen blir halden.

Måla til Phonofestivalen
------------------------

Phonofestivalen har som mål å presentere eit breitt program med eit fokus på dei små, spanande og kommande, dei lokale og regionale, dei alternative og dei uetablerte aktørane. Fleire av artistane har seinare blitt booka til større musikkfestivaler og arrangementer, som Øyafestivalen og Bylarm By:larm.

Dei seinare åra har festivalen blitt halden ei veke i september. Radioen og festivalen er nært knytte, gjennom til dømes radiokaféar som blir arrangert av dei forskjellige programma i radioen. Phonofestivalen skal gjenspeile radioen sitt lyttartilbod gjennom arrangering av ikkje berre konsertar, men òg kulturarrangement som teater og kunstutstillingar, i tillegg til samfunnsdebattar.

Tema
----

Kvart år ber festivalen preg at eit aktuelt tema for studentar og samfunnet generelt. Desse tema har - historisk sett - vore:

* 2005: Arr
* 2006: Flesk
* 2007: Boss
* 2008: Begjær
* 2009: Robotar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Skyfysikk** er studiet av dei fysiske prosessane bak danninga og veksten av skyer i tillegg til danninga av nedbør. 

Skyer er bygd opp av mikroskopiske vassdropar (i såkalla *varme skyer*) eller ørsmå iskrystallar (*kalde skyer*) eller ei blanding av begge. Desse kondenserer frå vassdamp i lufta. Dette kan berre skje om forholda ligg til rette for det. Når ei sky er danna, kan den løyse seg opp eller tømme ut vatnet som nedbør (regn, snø, hagl osv). Det er derimot fleire faktorar som avgjer kva som faktisk skjer. Skyfysikk prøver å forklare dei fysiske prosessane som ligg bak dette. 

Skyer vert klassifisiert etter høgda dei oppstår i, og utsjånad og eigenskapar. Dei fleste skyene er anten *stratiforme* (lagdelte) eller *cumuliforme* (vertikalt utvikla). Så ein har stratus- og cumulusskyer som oppstår i låge høgder (opp til 2 km). Skyer som oppstår i dei høgaste områda av troposfæren har forstavinga *cirro* i namnet, og her finn ein cirrostratus og cirrocumulus. Skyer i midlare høgder har forstavinga *alto* i namnet. I tillegg har ein cumulonimbus som strekkjer seg gjennom heile troposfæren, frå eit par hundre meter over bakken og heilt opp til tropopausen. Cumulonimbusskyer vert òg kalla toreskyer, og er skyene som skapar torevêr.
*Maas ved Dordrecht*, ca. 1660
*Storfe på eng*, ca. 1655-60
**Aelbert Jacobszoon Cuyp** (20. oktober 1620–15. november 1691) var ein nederlandsk kunstnar, i hovudsak landskapsmålar, som arbeidde i Dordrecht, der han både var fødd og døydde. Han vert rekna som ein av dei fremste nederlandske landskapsmålarane på 1600-talet.

### Liv og gjerning

Cuyp vart fødd inn i ei målarfamilie i Dordrecht. Han var son og elev av målaren Jacob Gerritsz. Cuyp og brorson til Benjamin Gerritsz. Cuyp. Farfaren var ein glasmålar Gerrit Gerritszoon Cuyp. Han skal ikkje ha hatt nokon annan lærar enn faren, men var òg påverka av Jan van Goyen.

Cuyp måla mest nederlandske landskap med menneske og dyr, særleg av storfe, men også sjømotiv med båtar. Dessutan måla han stilleben og portrett. I behandlinga av sollyset har Cuyp vorte samanlikna med Claude Lorrain. Trass i at han aldri var i Italia, måla han eit gullskimrande sollys over sine nederlandske landskap som minner om det ein kan sjå ved Middelhavet og på måleri derifrå. Heimstaden Dordrecht kan ein ofte skimte i bakgrunnen på måleria hans.

Cuyps tidlege landskapsmåleri har vorte blanda i hop med dei faren hans måla, og ein reknar med at dei to omkring 1641 samarbeidde med eit par måleri.

Ein Cuyp-hausse mellom engelske kunstsamlarar mot slutten av 1700-talet er grunnen til at dei fleste av måleria hans gjennom nokre få tiår hamna i engelske samlingar. Berre eit fåtal kom til dei nederlandske musea.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aelbert Jacobsz. Cuyp» frå Wikipedia på tysk, den 8. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Aelbert Cuyp**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
*Athena Parthenos* med aegis.
**Aigis** eller **aegis** (norske former ægide eller egide) er eit skjold i gresk mytologi, som regel skjoldet til ein gud. Det viser ofte til skjoldet eller brystharnisket som Athene fekk av faren sin Zeus. Dette var av geiteskinn, med hovud og slangar frå Medusa støypt inn i bronse av Hefaistos. Om ein såg på det ville ein bli svært redd og få panikk.

I Homer sine verk er skjoldet knytt til Zevs, som har tilnamnet *aigiochos*. Han har fått skjoldet av Hefaistos, og låner det til Apollo. I tida etter Homer var skjoldet meir knytt til Athene enn Zevs. I sinare soger var Aegis namnet på eit monster som Athene drap og deretter brukte skinnet av. Det blei også sagt at skjoldet var laga av skinnet til Amalthea, geita som hadde amma Zevs. Herodot hevda at kleda og skjoldet til Athene etterlikna utstyret til libyske kvinner.

Ein hadde truleg ein heilag aegis i Aten til rituell bruk. Aleksander den store og seinare hellenistiske herskarar og seinare romerske keisarar brukte aegis i avbildingar.

Kjelder
-------

1. ↑  Cresswell, Julia (1. januar 2010). «Aegis» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 9780199547920. doi:10.1093/acref/9780199547920.001.0001/acref-9780199547920-e-97.
2. ↑  Knowles, Elizabeth KnowlesElizabeth (1. januar 2006). «Aegis» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 9780198609810. doi:10.1093/acref/9780198609810.001.0001/acref-9780198609810-e-91.
3. ↑  «Aigis». *Store norske leksikon* (på norsk). 20. februar 2018.
4. 1 2 3   Sourvinou-Inwood, Christiane Sourvinou-InwoodChristiane (20. desember 2012). «Aegis» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 9780199545568. doi:10.1093/acref/9780199545568.001.0001/acref-9780199545568-e-89.
| **Tanera Mòr** |
| --- |
| Geografi |
| 

Tanera Mòr is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°0′16″ N 5°23′57″ W﻿Koordinatar: 58°0′16″ N 5°23′57″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Summer Isles

 |
| **Areal** | 3,10 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Meall Mòr (124 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Highland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 5 (2001) |
| **Folketettleik** | 1,6 /km² |

**Tanera Mòr** (skotsk-gælisk *Tannara Mòr*) er ei øy i Loch Broom i Indre Hebridane i Skottland. Ho er den største av øyane i Summer Isles og den einaste busette øya i øygruppa. Tanera Mòr er kjend for sine eigne frimerke og som staden der handlinga i boka til Frank Fraser Darling, *Island Years*, finn stad.

Geografi
--------

Nordover frå Rubh' Ard-na-goine på Tanera Mòr. Landsbyen Polbain ligg på fastlandet i bakgrunnen.
Tanera Mòr er rundt 310 hektar stor og det høgaste punktet er Meall Mòr på 124 meter over havet. Berggrunnen på øya består av torridonsk sandstein dekt av torv og beitemark. 

Postkontoret og kafeen.

Historie
--------

Øya var ei hamn for sildefiske og vart hardt råka då sildeindustrien gjekk dårleg. Det låg to busetnader på øya, Ardnagoine og Garadheancal.

I 1881 var det minst 118 menneske på Tanera Mòr, men alle hadde reist i 1931. Sidan den gong har det berre periodevis vore fast busetnad her. I 2001 budde det fem menneske på øya. Mange av dei gamle hyttene er reonverte og vert i dag nytta som feriehus.

Anlegg og infrastruktur
-----------------------

Det ligg eit anlegg for lakseoppdrett ved Tanera Mòr, fleire feriehus, ein liten segleskule, ein kafe og eit postkontor som har gjeve ut eigne frimerker sidan 1970. Øya har ingen vegar. Det går båt til øya frå Achiltibuie i Wester Ross og Ullapool.

Dyre- og planteliv
------------------

Øya har mange forskjellige blomar, sidan det ikkje har vore beite på øya dei siste 25 åra. På nordsida finn ein orkidear og nattfiolar. Det finst ein del oter, kobbe og gråsel, og om sommaren er det mogeleg å sjå brugder og niser. Av fuglar finn ein ærfugl, fiskehegre, skotsk lirype og musvåk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Summer Isles website

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tanera Mòr» frå Wikipedia på engelsk, den 24. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Keay, J. & Keay, J. (1994) *Collins Encyclopaedia of Scotland*. London. HarperCollins. (Entry: Summer Isles)

1. ↑  Overview of Tanera Mor
**Melaine Walker** (fødd 1. mars 1983) er ein jamaicansk friidrettsutøvar frå Kingston som vart olympisk meister på 400 meter hekk i 2008 og året etter verdsmeister i same øvinga. I 2011 vann ho VM-sølv i spesialøvinga.

Aktiv
-----

Walker fekk sitt store gjennombrot då ho under Sommar-OL 2008 i Beijing vann finalen på 400 meter hekk med tida 52,64 sekundar, eit heilt sekund framom sølvvinnaren. Året etter vann ho gullmedaljen på langhekken under VM i friidrett 2009 i Berlin, halvsekundet framfor Lashinda Demus. Etter eit perfekt disponert løp vart vinnartida 52,42 sekundar, den nest beste i øvinga nokon gong. To år seinare var rollene omsnudd, Demus vart verdsmeister i Daegu gjennom sitt aller beste langhekkløp, Walker tok sølvet etter 52,73 sekundar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2001 i Edmonton: Utslått i forsøka (57,10)
* VM 2007 i Osaka: Utslått i semifinalane (54,54 =nr 10)
* OL 2008 i Beijing: Gullmedalje - 52,64, framom Sheena Johnson (53.70)
* VM 2009 i Berlin: Gullmedalje - 52,42, framom Lashida Demus (52,96)
* VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje - 52,72, bakom Lashida Demus (52,47)
* OL 2012 i London: Utslått i semifinalane (55,74 =nr 14)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Melaine Walker» frå Wikipedia på engelsk, den 18. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Aftansong** eller **vesper**, av latin *vesperae*, 'aftan', er dagens nest siste tidebøn, eller ei gudsteneste halden om kvelden, med liturgi som byggjer på den katolske vesperen. 

I den katolske kyrkja vert feiringa av dei kyrkjelege høgtidene innleia med vesperen den føregåande dagen.

Liturgi
-------

Aftansongen har fått plass i Gudstenestebok for den norske kyrkja. Liturgien for aftansongen inneheld følgjande ledd:

1. Innleiing
2. Kveldssalme
3. Bibelske salmar – ein, to eller tre bibelske salmar; ein av dei kan vere henta frå lovsongane i Det nye testamentet
4. Tekstlesing
5. Preike eller tekstmeditasjon
6. Marias lovsong – dette leddet er spesielt for aftansongen
7. Bøn
8. Herrens bøn
9. Slutningssalme
10. Avslutning – lovprising, velsigning og evt postludium.

I anglikansk tradisjon har evensong ein seintral plass.

Musikk
------

Delar av vesperen vart alt i mellomalderen framført fleirstemmig, spesielt «Marias lovsong» (Magnificat). Kjende tonsetjingar er Monteverdis «Mariavesper» (1610) og Mozarts «Vesperae soleennes de confessore» (1781). 

Innan luthersk tradisjon er det komponert festvesper med rike musikalske innslag, men med lausare tilnyting til den opphavlege vesperen.

Sjå òg
------

* Den sicilianske aftansongen

Kjelder
-------

* Cappelens musikkleksikon (1980) ISBN 82-02-03690-9
* *Gudstenestebok for Den norske kyrkja del I Gudstenester* ISBN 82-543-0507-2
* www.katolsk.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Personvern** handlar om å ivareta personlege opplysningar og personleg integritet. Det er ulike meiningar om korleis ein skal bruke ordet personvern. Ein skiljer gjerne mellom personvern og personopplysningsvern. 

Personvern kan enkelt forklarast som retten til eit privatliv og retten til å bestemme over eigne personopplysningar. Som enkeltindivid har du rett på eit privatliv under din kontroll. Prinsippet om personvern er forankra i Den europeiske menneskerettigheitskonvensjonen: «Enhver har rett til respekt for sitt privatliv og familieliv, sitt hjem og sin korrespondanse».
Eit eksempel på dette er retten til eige bilete. Media kan ikkje publisere bilete av personar eller noko som kan avsløre identitet utan å be om lov. Her finnes det selvfølgelig unntak, men grensene er uklare. Som regel gjeld unntaket når biletet er av allmenn interesse, men også her finnes det usemje om kva som er godteken og ikkje.

Lover og lovgivning i Noreg
---------------------------

Personvern er ein menneskerett med den funksjonen å sikre og verne enkeltmenneskets personlege integritet og privatliv. Lova om personvern i Norge er personopplysningslova frå 2001. Personopplysningslova skal beskytte mot krenkelsar av personvernet ved behandling av pesonopplysningar, både manuelt og elektronisk. Personopplysningslova gjeld også for publisering av personopplysningar på nett. 

Ivaretaking av personvern er ikkje berre viktig for enkeltindivida, men også for demokratiet og samfunnet. Personvern er sentralt for å kunne sikre felles goder i eit demokratisk samfunn. Utan personvern som menneskerettigheit ville det vere umogeleg å reflektere og skape seg vuderingar sjølvstendig, utan å bli kontrollert eller forstyrra av andre. Borgrane i eit samfunn ville mest sannsynleg begrensa sin deltaking i politiske aktivitetar på grunn av frykta for at personopplysningar kan bli misbrukt og synleggjort for ålmenta. 

Andre lovar som omhandlar personvern og personopplysningsvern er straffelova, åndsverklova, andre lovreglar (§120) og ulovfesta vern. Det ulovfesta personvernet gjeld i norsk rett og blir eit tillegg til det vernet dei offisielle lovreglane gir. Det er usikkert kvar grensene for det ulovfesta personvernet går.

Personopplysningsvern
---------------------

Personopplysningsvern er ein samanfatning for reglar og prosedyrar for behandling og ivaretaking av personopplysningar. Personvern handlar om mogelegheita til å sjølv kunne kontrollere når, korleis og kor mykje informasjon om ein sjølv som skal spreiast til andre partar eller bli offentleggjort.

Kjelder
-------

* Personvern, Wikipedia på bokmål
* Hva er personver?, datatilsynet.no
* Personlighetsvern, SNL.no
* Asbjørnsen, Dag; Gunn Bjørnsen, Veslemøy; Kjendsli, Trude; Løvskar, Geir Totland (2007). *Mediemøte2*. Aschehoug. ISBN 9788203336072.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* HDS
* NKC

 |
**Advokatforeningen** eller **Den Norske Advokatforening** er ei foreining av advokatar i Noreg. Ho har kring 7000 medlemmar, der ca. 1350 er advokatfullmektigar og ca. 400 er passive medlemmar. Advokatforeininga har sekretariat i Oslo. Foreininga gir ut *Norsk Retstidende, Rettens Gang* og *Advokatbladet*. Ho driv også ei netteneste kalla Advokatenhjelperdeg.no.

Foreininga vart stifta i 1908 med namnet *Den Norske Sagførerforening*.

Jens Johan Hjort blei i 2016 vald til leiar i foreininga. Generalsekretær er Merete Smith.

Sjå også
--------

* Disiplinærordninga for advokatar

Kjelder
-------

1. 1 2  Jens Johan Hjort er nyvalgt leder i Advokatforeningen Arkivert 2016-07-01 ved Wayback Machine. 26.05.2016
2. ↑  Årsrapport 2016[*daud lenkje*]
3. ↑  «Vedtekter», *Advokatforeningen* (på norsk), henta 10. desember 2018
4. ↑  Om generalsekretær Merete Smith[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Advokatenhjelperdeg.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BR orgnr

 |
Koordinatar: 62°38′12″S 60°21′36″W﻿

**Bulgarian Beach** (*Balgarsko Kraybrezhie*) er ein kyst nord på Hurd Peninsula, aust på Livingston Island i Antarktis. Kysten som strekkjer seg 2,3 km frå Hespérides Point i sørvest til Perunikabreen i nordaust, og dannar søraustkysten av Emona Anchorage.

Bulgarian Beach og Balkan snøfelt frå toppen av Mount Friesland, med Castillo Nunatak i framgrunnen.
Topografisk kart over den sørvestlege delen av Bulgarian Beach med St. Kliment Ohridski-basen.
Topografisk kart over Livingston Island og Smith Island.
Stranda består av fire hovudsakleg steinstrender skild av ei klippe som lokalt vert kalla Greenpeace Rock. Denne er seks meter høg og ligg 800 meter nordaust for Hespérides Point ved Spanish Point og av eit mindre namnlaust nes som ligg 400 m nordaust for sistnemnde. Den siste stranda er ei smal stripe under klippa som er ein de av Perunikabreen. Bulgarian Beach ligg nedanfor ei rekkje på dei fem åsane Hesperides Hill, Pesyakov Hill, Sinemorets Hill, Spanish Knoll og Belozem Hill. Om sommaren er området stort sett snøfritt og vert kryssa av fire bekkar som drenerer nordvestsida av Balkan snøfelt. Ved den første stranda, lokalt kalla Base Beach, ligg delvis Grand Lagoon som vert danna av Rezovski Creek. 

Området var kjend og truleg vitja tidleg på 1800-talet av engelske og amerikanske selfangarar som vitja South Bay og særleg den nærliggande Johnsons Dock.

Kjelder
-------

* SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ein **tyngdestraum** er i væskedynamikk hovudsakleg ein horisontal straum i eit tyngdefelt som er driven av tettleiksvariasjonar. Vanlegvis er tettleiksvariasjonane små nok til at Boussinesq approksimasjon gjeld.

Tyngdestraumar har vanlegvis svært låg høgde/breiddeforhold. Trykkfordelinga er derimot tilnærma hydrostatisk, bortsett frå nær framkanten av straumen. Dermed kan tyngdestraumar simulerast ved hjelp av grunnvasslikningar, med spesielle vilkår for framkanten som oppfører seg diskontinuerleg. 

Framkanten av ein tyngdestraum er eit område der relativt store volum av omliggande væske vert flytta på. Blandinga er stor, og ein har ikkje klåre grenser mellom dei to væskevoluma av forskjellig tettleik. I følgje eit paradigme «kontrollerer» framkanten av tyngdestraumen resten av straumen bak seg, og er eit grensevilkår for straumen. 

Framkanten flyttar seg med eit Froudetal rundt 1, og estimat av nøyaktige verdiar varierer mellom 0,7 og 1,4. 

Tyngdestraumar kan transportere stoff på tvers av store horisontale avstandar. Til dømes kan uklårt vatn på havbotn transportere stoff i vatnet tusenvis av kilometer. 

Tyngdestraumar oppstår på mange forskjellige skala i naturen. Døme på tyngdestraumar er havfrontar, snøras, slamstraumar på havbotn, laharar, pyroklastiske straumar og lavastraumar.
**Selina Barsosio**, kjend som **Sally Barsosio**, (fødd 21. mars 1978) er ein kenyansk tidlegare friidrettsutøvar frå Keiyo som i 1997 vart verdsmeister på 10 000 meter, fire år etter ho tok bronsen på same distansen. Ho er den yngste personen som har vunne ein medalje i eit friidretts-VM.

Barsosio var einast 15 år og 5 månader gammal då ho vann bronsemedaljen på 10 000 m under verdsmeisterskapen i friidrett i Stuttgart i 1993, der ho etter målgang fyrst vart diskvalifisert for å ha hindra andre løparar, særleg Elana Meyer som fall ut av løpet. Tida 31.15,3 vart ståande som Barsosios beste på 10 000 meter.

Barsosio hamna lengre nede på resultatlista i dei største meisterskapane dei neste åra. I 1997 tok ho derimot gullmedaljen på 10 000 meter så VM fann stad i Aten, ho vart dermed den fyrste kenyanske kvinna som vann ein global meistertittel i løp på seniornivå. Eit par veker etter VM-sigeren sette Barsosio personbeste på 5 000 meter med tid 14.46,7 i eit stemne i Brussel.

Sidan deltok Barsosio både i 2000 og 2004 i milløpet under sommarleikane, utan å utmerke seg.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje på 10 000 m – 31.15,3
* VM 1995 i Göteborg: Nr 11 på 5 000 m – 15.39,5
* OL 1996 i Atlanta: Nr 10 på 10 000 m – 31.53,3
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje på 10 000 m – 31.32,9, framom Fernanda Ribeiro (31.39,1)
* OL 2000 i Sydney: Nr 17 på 10 000 m – 31.57,4
* OL 2004 i Aten: Nr 17 på 10 000 m – 32.14,0

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sally Barsosio» frå Wikipedia på tysk, den 30. juli 2018.*
*The Bulldog and the Cat*. Måleri av Arthur Heyer.
**Bulldogg** (frå eng. *bulldog*, 'oksehund') er ei gruppe hunderasar med opphav i hundar brukte til oksekampar i England. Dei er kjenneteikna av breitt hovud, flattrykt snute og underbitt. Den noverande engelske bulldoggen, som er rekna som eit engelsk nasjonalsymbol, har særs stort hovud og korte bein. Andre typar har mindre overdrivne kroppsdelar.

Opphav
------

Frå mellomalderen til midten av 1800-talet var kamp mellom okse og hund utbreidd som underhaldning. Oksehundane ein brukte til desse var lettbeinte, kraftige og kamplystne. Dei kan ha stamma frå doggar innførte av ulike folkeslag som spreidde seg gjennom Europa. Ei romersk skildring omtalar britiske kamphundar som «breimunna», noko også bulldoggar er.

Moderne bulldoggar
------------------

Grusame dyresportar som oksekampar blei forbodne i England og Wales i 1835, og ein trengde ikkje lenger oksehundane. Fleire typar døydde ut. Bulldoggar overlevde likevel i USA, der dei blei brukte som gardshundar, og i England, der dei blei avla fram til godslege, stuttvaksne familiehundar. Andre avleidde rasar, som ikkje blir rekna som bulldoggar, er boxer, bullterrier, pitbullterrier og fleire andre.

I nyare tid er det også blitt avla fram minatyrutgåver av hundane, som fransk bulldogg, og ein har gjort fleire forsøk på å gjenskapa den opphavlege langbeinte engelske bulldoggen.
Engelsk bulldogg har lenge vore eit symbol for England, godt hjelpt av at den typifiserte engelskmannen blir kalla John Bull.

Galleri
-------

* Engelsk bulldogg frå 1889.Engelsk bulldogg frå 1889.
* Engelsk bulldogg frå 1910-talet.Engelsk bulldogg frå 1910-talet.
* Engelsk bulldogg frå 2007.Engelsk bulldogg frå 2007.
* Olde English Bulldogge er ein moderne rase utarbeidd som ein rekonstruksjon av den opphavlege engelske bulldoggen. Olde English Bulldogge er ein moderne rase utarbeidd som ein rekonstruksjon av den opphavlege engelske bulldoggen.
* Amerikansk bulldoggAmerikansk bulldogg
* Alapaha Blue Blood-bulldoggAlapaha Blue Blood-bulldogg
* Fransk bulldoggFransk bulldogg
* Boxer er ein slektning av bulldoggane.Boxer er ein slektning av bulldoggane.

Kjelder
-------

* 

* «engelsk bulldog» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Bulldogger» frå Wikipedia på bokmål, og «Bulldog breeds» frå Wikipedia på engelsk den 5. mai 2010.*
Tynnsjiktskromatografi av svart blekk.
**Tynnsjiktskromatografi** (engelsk *thin layer chromatography*, TLC) er ein sensitiv, rask, enkel og billeg analytisk metode. Den stasjonære fasen er normalt ein polar, fast adsorbent, og den mobile fasen kan vere eit enkelt løysemiddel eller ei blanding av fleire løysemiddel.

Bruk av TLC
-----------

**1. Til å bestemme talet komponentar i ei blanding.**
TLC er ein rask og enkel metode for å analysere reaksjonsblandingar, ekstrakt frå plantesubstansar eller innhaldet i tablettar. Å vite talet og relative mengder av komponentane hjelper med å planlegge vidare analytiske og separasjons steg.

**2. Å identifisere substansar.**
Viss to substansar prikka på same TLC plate går like langt, so *kan* desse substansane vere identiske. Viss posisjonane på prøvane er ulike so er det ikkje same substansen. Det er mogleg for to eller fleire relativt like, men ikkje identiske sambindingar å gå like langt på ei TLC plate. Endringar i den stasjonære eller den mobile fasen vil normalt påverke deira separasjon.

**3. Til å overvake progresjonen til ein reaksjon.**
Ved å ta prøver med jamne intervall so er det mogleg å sjå at reaktantane forsvinn og at produkta blir danna ved å bruke TLC. Slik kan ein sjå korleis endringar i variablar som temperatur, konsentrasjon og løysemiddel påverkar reaksjonen utan at ein må isolere produktet. 

**4. Bestemme kor effektiv reinsinga er.**
Effektiviteten til destillasjon, krystallisering, ekstraksjon og andre separasjons- og reinsemetodar kan bli overvaka ved bruk av TLC, med atterhald om at ein prikk ikkje garanterer ein enkelt substans.

**5. Til å bestemme hensiktsmessige forhold for kolonnekromatografisk separasjon.**
Generelt er ikkje TLC ein tilfredsstillande metode for reinsing og isolering av makroskopiske mengder av materialar, men adsorbenten som er mest brukt for TLC blir og brukt for kolonnekromatografi. Den rette adsorbenten og løysemiddelet for kolonnekromatografi kan raskt blir bestemd med TLC.

**6. Overvake kolonnekromatografi**
Når kolonnekromatografi blir utført blir løysemiddelet samla i fleire mindre flasker. Viss ønskte produkt ikkje er farga, so må dei ulike fraksjonane blir analysert slik at ein kan identifisere kva fraksjon som har dei ønskte sambindingane. TLC er ein rask og effektiv metode for å gjere dette.

Referansar
----------

1. 1 2  Macroscale and microscale organic experiments, 5. utg. K.L. Williamson, R.D. Minard, K.M. Maters, s. 172-173

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Alphonse Hasselmans.
 **Alhponse Hasselmans** (5. mars 1845–19. mai 1912) var ein belgisk-fødd fransk harpist, komponist og pedagog. Han vert ofte rekna som ein mindre komponist, men var ein nykelfigur når det gjeld harpespel.

Livsløp
-------

Hasselmans vart fødd i Liège i Belgia. Far hans, Joseph Hasselmans, var sjølv komponist, dirigent, fiolinist og harpist. Alphonse synte talent på harpa som barn og tok til med studie på instrumentet ved musikkonservatoriet i Strasbourg med far sin. Seinare tok han læretimar på harpa i Stuttgart av Gottlieb Krüger, i Brüssel av Xavier Desargas og i Paris av Ange-Conrad Prumier.

Den fyrste viktige stillinga til Hasselmans var harpist for orkesteret åt *Théâtre de la Monnaie* i Brüssel. I 1877 gav han seriar med solo-opptredenar i Paris. Deretter var han i stand til å sikra seg ein plass som harpist i fleire kjende orkester i Paris. Hasselmans komponerte til saman femtifire verk; alle for soloharpe, aldri for harpe og orkester. Den mest kjende av stykka hans er ein konsert-étude med tittelen *La Source* (kjelda). Han transkriberte talrike verk som opphavleg hadde vorte skrive for andre instrument, til harpe, og redigerte viktige samlingar med étudar av den tidlegare 1800-tals-harpisten, Robert N. C. Bochsa.

I 1884 tok Hasselmans stillinga som professor i harpe ved musikkonservatoriet i Paris og beheldt stillinga til han brått døydde i Paris, 67 år gamal, i 1912. I denne stillinga trente Hasselmans dei fleste viktige franske harpistane på 1900-talet, m.a. Henriette Renie, Marcel Tournier, Carlos Salzedo, Marcel Grandjany, Lily Laskine og Pierre Jamet. Han skal ha vore ein streng og vanskeleg lærar, og vart ofte sint når elevane ikkje nådde opp til krava hans.

Arva etter Hasselmans
---------------------

Før han døydde skreiv Hasselmans ned eit viktig dokument, *La harpe et sa technique* (utgjeve i 1913), som understreka Hasselmans sine prinsipp i harpespel. Dottera hans, Marguerite Hasselmans, vart konsertpianist; ho var også elskarinna til komponisten Gabriel Fauré i mange år. Sonen Louis Hasselmans vart dirigent, særleg for opera. Dirigentkarrieren tok han til Sambandsstatane, der han arbeidde ved Chicago Civic Opera og Metropolitan Opera før han vart professor i musikk ved Louisiana State University.

Kjelder
-------

* Artikkelen er delvis omsett frå Engelsk Wikipedia om Alphonse Hasselmans.
* Delar er henta frå ein biografi om Hasselmans frå answers.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* Léonore

 |
**Bibelprisen** er ein pris oppretta av Det Norske Bibelselskap som årleg blir gitt til ein eller fleire personar for vørdsamt arbeid med å utvide og fornye bruken av Bibelen. 

Mellom prisvinnarane har det vore fleire framståande aktørar innan kultur og politikk, men også personar innan samfunnssektoren som har arbeidd for å auke bibelkunnskapen i skulen og kyrkjelydane. 

Det har vore ei hovudoppgåve for Bibelselskapet å leggje til rette for fornya bruk av Bibelen på brei basis, både på lokalt plan i kyrkja og i skulen, men òg innan kulturlivet og samfunnslivet nasjonalt. Det er på denne bakgrunnen Bibelselskapet har etablert Bibelprisen.

Bibelprisvinnarar:
------------------

* 2011: Henrik Syse
* 2010: Inger Lise Rypdal
* 2009: Erik Poppe
* 2008: Alf Kristian Tellefsen
* 2007: Svein Harry Schöttker Hauge
* 2006: Anne Ludvigsen Kaldestad
* 2005: Kjell Markset
* 2004: Sylfest Lomheim
* 2003: Anne Flugstad og Birgitte Bjørnstad Sæbø
* 2002: Egil Hovland
* 2001: Ivar Skippervold
* 2000: Carl Henrik Grøndahl
* 1999: Roar Haldorsen Strat og Evangeliesenteret ved Lise og Ludvig Karlsen
* 1998: Ola B. Johannessen
* 1997: Anna Jacobsen og Bierna Bientie
* 1996: Kjetil Bang-Hansen, Jannicke Tindberg og Svein Tindberg
* 1995: Edvard Hoem

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2018-06-19 ved Wayback Machine.