recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Adolf Thomsen** (10. juli 1852–24. juli 1903) var ein norsk komponist og musikar. 

Adolf Thomsen vart fødd i Bergen, men han voks opp i Tromsø og var frå 1883 organist i Tromsø domkyrkje. Han vart kjend med Edvard Grieg og fleire av verka hans er dedikerte til Grieg. Han er mest kjend før melodien til «Barndomsminne frå Nordland» (*Å eg veit meg eit land*) med tekst av Elias Blix, som ofte vert kalla «Nord-Noregs nasjonalsong».

Thomsen og kona Lorentze Em. fekk tre døtrer: Alvhild, Frida og Ingrid, og to søner: Einar og Sigvald.

Ein byste av Thomsen står i Kirkeparken i Tromsø. Den vart laga av Trygve Thorsen i 1946.

Verk
----

* Barndomsminne frå Nordland - 1901 [*daud lenkje*]

* Gud signe vårt dyre fedreland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adolf Thomsen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mer om Adolf Thomsen på slektsdata.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* MusicBrainz (artist)

 |
**Snarøya-ulukka** var den første flyulukka som ramma norsk sivil luftfart etter andre verdskrigen. Ulukka fann stad berre halvannan månad etter at Det Norske Luftfartsselskap (DNL) hadde starta ruteflyging etter krigen. 

Ein av selskapet sitt Junkers 52/3M, LN-LAB styrta på Snarøya den 22. mai 1946. 10 passasjerar og besetninga på tre omkom. Ingen på bakken vart skadde. Flyet var ein tidlegare Luftwaffe-maskin. Blant dei omkomne var den kjende motstandsmannen og forfattaren Ronald Fangen og den svenske kunstmålaren Isaac Grünewald.

Ulukkeårsak
-----------

Flyet hadde nettopp teke av frå Fornebu på veg til Stockholm. Under stiginga miste motor nummer ein krafta. Flygarane freista å venda tilbake til flyplassen, men flyet miste høgd, kolliderte med tretoppane og fall ned i ein hage og eit hus i Halden Terrasse 10 på Snarøya

Sjå òg
------

* Norske katastrofar og store ulukker

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Snarø-ulykken» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*

1. ↑  Aftenposten 2. august 1946 s. 2 (Ingeniør Hans Theodor Kiær kan gå på ski til jul)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aviation-safety.net – Ulukkeinformasjon om DNL Ju-52 LN-LAB
Adolfo Pérez Esquivel i 1983

Nobelprisen  

Nobels fredspris
  
1980

**Adolfo Pérez Esquivel** (fødd 26. november 1931) er ein argentinsk arkitekturprofessor, menneskerettsforkjempar og vinnar av Nobels fredspris i 1980.

Biografi
--------

Adolfo Pérez Esquivel voks opp i Buenos Aires. Faren var fiskar og emigrant frå Spania, og mora døydde medan Adolfo var ung. Trass i dårlege kår fekk Esquivel likevel utdanning innan kunst. Han vart skulptør og professor i arkitektur, og underviste på skular av ulike nivå i 25 år. På 1960-talet jobba han med kristne pasifistgrupper i Latin-Amerika, og under ein konferanse i Montevideo i 1968, bestemte han seg for å skipa ein ikkje-valdeleg latinamerikansk organisasjon. Organisasjonen blei til, og i 1974 forlét Esquivel læraryrket for å bli generalsekretær i den nye, kristelege organisasjonen som seinare fekk namnet Servicio Paz y Justicia.

Etter statskuppet i Argentina i 1976 då Jorge Videla kom til makta, følgde mykje undertrykking frå militærregimet. Esquivel starta difor ein verdsomspennande kampanje der han ytra ynskje til SN om å skipa ein menneskerettskommisjon. I tilknyting til dette vart det laga eit dokument som lista opp menneskerettsbrot i Latin-Amerika. Han vart fleire gonger plaga av politiet i fleire søramerikanske land. Våren 1977 vart Esquivel fengsla i Buenos Aires utan at det vart oppgjeve nokon grunn. Han vart halden i 14 månader og torturert før han vart frigjeven i mai 1978, med ordre om å jamleg melda seg for politiet. Med tida vart desse vilkåra mildare.

Medan han sat fengsla, fekk Esquivel fredsminnesprisen åt Pave Johannes XXIII. I 1980 vart Esquivel tildelt Nobels fredspris, og fekk løyve til å reisa til Oslo for å ta imot prisen. Esquivel fekk prisen for arbeidet hans for skipinga av menneskerettsorganisasjonen og motstanden hans mot militærjuntaen i Argentina.

Esquivel har i seinare år vore kjend for å vera valdsmotstandar, miljøvernar, for å støtta søramerikanske urfolk og kjempa for rettferdig handel. Han har også vunne den katolske Pacem in Terris-prisen. Servicio Paz y Justicia er i dag ein veletablert organisasjon med arbeid i mange land i Latin-Amerika. I 1995 gav han ut den sjølvbiografiske boka *Walking Together with the People*, og i 2003 vart han leiar for *International League for Human Rights and Liberation of Peoples* i Milano. I 2010 var han engasjert i ein kampanje mot at politiet i Esquel trenar opp born til valdsbruk, noko han samanlikna med Hitlerjugend.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Adolfo Pérez Esquivel» frå Wikipedia på engelsk, den 4. januar 2012.*
* Biografi om Esquivel frå Nobelprisen sine offisielle nettsider.
* «Adolfo\_Pérez\_Esquivel» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 4. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Adolfo Pérez Esquivel**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Speidarar klare for ein tur.
**Speidarrørsla** er ei barne- og ungdomsrørsle som har som mål å fostre borna til gode, sjølvstendige og sterke samfunnsborgarar. Metodikken byggjer på opplevingsbasert læring, samarbeid i små grupper (patruljar), positive ideal i form av ein speidarlov, og opplevinga og eventyr i naturen.

Rørsla vart starta av Robert Baden-Powell i 1907. Tre år seinare, i 1910, hjelpte søstera Agnes Baden-Powell han med å grunnleggja jentespeidarrørsla.

Historie
--------

Baden-Powell, «forsvararen av Mafeking», på eit gammalt postkort.
Tanken om speidarrørsla byrja under boarkrigen i Sør-Afrika på byrjinga av 1900-talet. Robert Baden-Powell var den kommanderande offiseren i den vesle byen Mafeking som blei truga av ein boarhær mykje større enn dei britiske styrkane i byen. Frivillige gutar avlasta soldatane ved å ta meldingar fram og tilbake, og dei britiske styrkane klarte å forsvara byen. Seinare blei gutane dekorerte med eit merke, ei fransk lilje, som Baden-Powell seinare skulle ta i bruk for speidarrørsla.

Då Robert Baden-Powell kom attende til England i 1903 oppdaga han at dei engelske gutane i byane trengde noko å gjere i fritida si. Så i år 1907 arrangerte Baden-Powell ein prøveleir på Brownsea Island. Deltakarene på leiren var 20 gutar frå ulike samfunnsklassar, desse gutane var dei fyrste speidarane i verda. Etter leiren skreiv Baden-Powell boka *Scouting for boys*. Året 1908 opna dei fyrste speidargruppene. Idéen med speiding spreidde seg utover heile England og snart hadde ein starta ei heil rørsle. I år 1910 starta systera til Robert, Agnes Baden-Powell speiding for jenter.

I 1920 vart verdas fyrste store internasjonale speidarleir arrangert, Jamboree i London. Der utropa ein Lord Robert Baden-Powell til verdas fyrste og einaste verdsspeidarsjef.

Speidarforbund
--------------

Speidarrørsla er delt inn i to verdsomspennande organisasjonar — World Organization of the Scout Movement for gutar og World Association of Girl Guides and Girl Scouts for jenter.

I Noreg finst det to speidarforbund — Norges speiderforbund og Norges KFUK-KFUM-speidere.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Speidarrørsla**

* Norges speiderforbund si vevside
* Norges KFUK-KFUM-speidere si vevside Arkivert 2007-03-14 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Clifford William Jones** (fødd 7. februar 1935) er ein walisisk tidlegare fotballspelar frå Swansea som i 1961 vart engelsk dobbeltmeister med Tottenham Hotspur og i 1963 vann cupvinnarcupen.

### Klubbspel

Høgrevengen Jones spelte på andredivisjonslaget Swansea City frå 1952. I 1958 vart han overført til fyrstedivisjonslaget Tottenham i London mot 35 000 pund. Han var ein sentral spelar på Tottenham-laget som i 1961 vart historisk då det som det fyrste laget vann både ligaen og FA-cupen i England. Året etter vann Jones og Tottenham forsvarte FA-cuptittelen med finalesiger 3-1 over Burnley FC. Den 15. mai 1963 møtte så Tottenham spanske Atlético Madrid på Feijenoord stadion i Rotterdam til kamp om cupvinnarcup-pokalen. Der imponerte Tottenham stort og vann heile 5-1. Etter ti år med Tottenham avslutta han ligafotballen 1968-70 hos Fulham FC og i 1969 nedrykk til 2. divisjon.

### Landslagsspel

Jones var walisisk landslagspelar frå mai 1954 til juli 1969. Han spelte 59 kampar og skåra 16 mål. Den 22. oktober 1955, i sin andre landskamp, skåra han det andre målet då Wales slo England 2-1 framfor 60 000 tilskodarar på Ninian Park i Cardiff. Han spelte alle fem kampane til Wales under VM i fotball 1958 i Sverige, ein meisterskap der Wales rauk ut etter kvartfinalen mot komande verdsmeister Brasil, 17-åringen Pelé skåra det einaste målet i kampen.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1963 med Tottenham
* Engelsk ligameister: 1961 med Tottenham
* Vinnar av FA-cupen: 1961 og 1962 med Tottenham

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cliff Jones» frå Wikipedia på engelsk, den 29. september 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Wales sitt landslag – VM i fotball 1958 |
| --- |
| 
* 1 Kelsey
* 2 Williams
* 3 Hopkins
* 4 Sullivan
* 5 M. Charles
* 6 Bowen (kaptein)
* 7 Medwin
* 8 Hewitt
* 9 J. Charles
* 10 I. Allchurch
* 11 C. Jones
* 12 K. Jones
* 13 Vearncombe
* 14 Edwards
* 15 C. Baker
* 16 Crowe
* 17 Leek
* 18 Vernon
* 19 Webster
* 20 Elsworthy
* 21 L. Allchurch
* 22 G. Baker
* Landslagstrenar: Murphy

 | Flagget til Wales |
|  |
**Rolf Nordhagen** (2. august 1927–1. juli 2013) var ein norsk fysikar kjend for arbeidet sitt innan informatikk og utviklinga av internett.

Nordhagen var var fødd i Bergen som son av botanikaren Rolf Nordhagen (1894-1979). Han tok Ph.D. i Liverpool i 1958.

Frå 1970 til 1974 var han dosent i kjernefysikk ved Universitetet i Oslo. Han fortsette same stad som EDB-sjef frå 1974 til 1986 og professor i informatikk frå 1986.

Nordhagen var tidleg ute med å ta i bruk elektroniske datamaskinar for innsamling og analyse av data frå kjernefysiske eksperiment. Med dette la han grunnlag for eit datateknisk målelaboratorium ved Fysisk institutt ved Universitetet i Oslo. Seinare arbeidde han med generelle problem innan datateknologi.

I 2014 blei Nordhagen innlemma i Internet Hall of Fame for arbeidet sitt knytt til utviklinga av internett.

Kjelder
-------

1. ↑  Dødsannonse frå Aftenposten Arkivert 2014-02-21 ved Wayback Machine.
2. 1 2 3 4 5 6  «Rolf Nordhagen – fysiker». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 6. juli 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Abu'l-Kasim Mansur Firdausi** (ca. 935–ca. 1020), ofte kalle berre **Firdausi**, var ein persisk diktar, kjend for nasjonaleposet *Shahname*, Den iranske kongeboka.

Bakgrunn
--------

Firdausi blei fødd rundt 935 i landsbyen Vazh nær Tus i Khorasan aust i noverande Iran. Han høyrde til den iranske landadelen (*dihqan*), og åtte ein mindre landeigedom. 

Firdausi og hoffdiktarane til Mahmud av Ghazni. Illustrasjon av Aga Mirek Isfahani frå rundt 1532.

|  |  |
| --- | --- |
| Sjela til diktaren finn glede når tale blir sameint med vit.

Firdausi Den iranske kongeboka  |  |

Firdausi blei opphavleg kalla Abu'l-Kasim Mansur. *Firdausi* var forfattarnamnet hans, Tilnamna *Tusi* eller *Khorasani* viste til at han kom frå Tus og Khorasan. *Hakim*, 'doktor', er ein ærestittel som tidvis er blitt sett framfor namnet hans.

Firdausi byrja på storverket sitt om lag 975-6 og avslutta det truleg i 1009/10. Han skreiv med støtte først frå lokal adel, seinare frå sultan Mahmud av Ghazni, som han tileigna eposet til. I følgje Firdausi sjølv og fleire mindre sikre soger gav ikkje sultanen han god nok løn for verket. Firdausi døydde på 1020-talet, fattig og vonbroten.

Kongeboka hans er eit verk på over 50 000 dobbeltvers som gjev eit oversyn over persisk historie frå urtida til den arabiske invasjonen. Firdausi sameinte ei rekkje eldre verk, både folkedikting, soger og verk av Dakiki, til ei nasjonal soge. Det var viktig for han og mange samtidige å ta vare på og vera stolt av den persiske kulturen, også den før-muslimske, i ei tid då han var pressa av arabisk muslimsk kultur.

Kjelder
-------

1. ↑  Namnet Firdausi (فردوسی طوسی ) er ei persisk form av arabisk  *Pärdisi*, 'paradisisk'. Andre latinske skrivemåtar er Ferdousi, Firdusi, Firdavsi og engelsk Ferdowsi.
2. ↑  Døme der han blir kalla Hakim Abu'l-Qasim Firdawsi Tusi på ein iransk pengesetel: www.banknotes.com/ir152a.htm

---

* «Abu'l-Kasim Mansur Firdausi» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* R. N. Frye, William Bayne Fisher, Ilya Gershevitch, Ehsan Yar Shater, red. (1993), *The Cambridge History of Iran* **4**, Cambridge University Press, s. 627-628

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Firdausi**

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Firdausi**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Guido Kratschmer** (fødd 10. januar 1953) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar og bonde frå Großheubach som representerte Vest-Tyskland og tevla i tikamp og nasjonalt hekkeløp. Han vann sølvmedaljen i tikampen ved Sommar-OL 1976 og forbetra verdsrekorden i tikamp i 1980.

Aktiv
-----

Kratschmer meisterskapsdebuterte internasjonalt under EM 1974 i Roma, der han vann bronsemedaljen med 8 132 poeng. Midt i mai 1976 sette han ny vesttysk tikamprekord med 8 381 poeng då han vann Götzis-stemnet. Under dei olympiske sommarleikane i Montreal i juli forbetra han rekorden til 8 411 poeng og kneip sølvmedaljen, overgått med vel 200 poeng av Bruce Jenner frå USA som sette verdsrekord. 

I juli 1978 flytta Kratschmer europarekorden til 8 498 poeng ved eit stemne i Bernhausen. Ved EM Praha to månader seinare skadde han seg på 100-meteren. 14.-15. juni 1980 var Kratschmer tilbake i Bernhausen der han sanka 8 649 poeng, ny verdsrekord etter å ha prestert 10,58 sekund på 100 m - 7,80 m i lengdehopp - 15,47 m i kulestøyt - 2,00 m i høgdehopp - 48,04 sekund på 400 m - 13,92 sekund i hekkeløpet - 45,52 m i diskoskasting- 4,60 m i stavhopp - 66,50 m i spjutkast - 4. 24,15 på 1500 m.

Til Sommar-OL 1980 i Moskva kom Kratschmer ikkje, ettersom Vest-Tyskland boikotta leikane. Derimot deltok han i Sommar-OL 1984 i Los Angeles. Her oppnådde han 8 326 poeng og la beslag på fjerdeplassen, knappe 100 færre poeng enn bronsevinnaren Siegfried Wentz.

Frå 1975 til 1980 vart Kratschmer årleg vesttysk meister i tikamp, i 1978 vann han også den vesttyske meisterskapen i 110 meter hekk.

Kratschmer vart vald til årets idrettsmann 1980 i Vest-Tyskland i 1980, året etter vart han tildelt Rudolf Harbigs minnepris.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Bronsemedalje – 8 132 poeng
* OL 1976 i Montreal: Sølvmedalje – 8 411 poeng
* EM 1978 i Praha: Braut etter fyrste øving
* EM 1982 i Aten: Nr 9 – 8 015 poeng
* VM 1983 i Helsinki: Nr 9 – 8 096 poeng
* OL 1984 i Los Angeles: Nr 4 – 8 326 poeng
* EM 1986 i Stuttgart: Braut etter to øvingar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Guido Kratschmer» frå Wikipedia på tysk, den 6. juli 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Glenamaddy Turlough i august 2007. Sommaren 2007 var svært våt og innsjøen var på det høgaste nivået han normalt oppnår på vinteren. Normalt er han tørka ut i august.

Plasseringa i Irland

Koordinatar: 53°35′53″N 08°32′28″W﻿

**Glenamaddy Turlough** er ein liten innsjø (turlough) aust for byen Glenamaddy i County Galway i Republikken Irland. Ein turlough er ein innsjø på Irland med sterkt varierande vassnivå og i periodar med lite nedbør kan han verte heilt tørrlagt. 

Byen Glenamaddy skal visstnok ha fått namnet sitt frå forma innsjøen har om vinteren då han liknar ein hund.

Natur
-----

Mange tusen vassfuglar overvintrar her. Den største flokken består av heilo. Tundragås kjem òg til innsjøen om vinteren. Dei hekkar på Grønland og over halv bestanden i heile verda overvintrar på Irland. Meir enn 200 songsvaner overvintrar òg i Glenamaddy. Om vinteren finn ein i tillegg brunnakke, spovar og vipe.

Sjå òg
------

* Innsjøar på Irland

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Glenamaddy Turlough frå Engelsk Wikipedia .*
**Etnos og demos** er uttrykk for to ulike slag hopehav mellom folk i eit samfunn. Båe orda er greske, og tyder *folk*. *Etnos* spelar på at folk høyrer saman for di dei har i lag slike ting som soga, mål, religion og etnisitet. *Demos* går ut på at folk høyrer saman for di dei deler dei same rettane og pliktene andsynes sams styremakter innan det avgrensa området dei alle bur.

Desse hopehava er utgangspunktet for kvar sin definisjon av omgrepet nasjon. Det me stundom kallar den tyske nasjonsdefinisjonen, byggjer på *etnos*, og kan illustrerast ved orda åt diktaren Ernst Moritz Arndt om at det tyske *Vaterland* strekte seg *so weit die Deutsche Zunge klingt* - alle stader ein kunne høyra tysk tungemål. Den franske nasjonsdefinisjonen på si sida seier at nasjonen, det er *demos*. Det er det hopehavet ein har ved at ein saman er undersåttane åt kongen og styremaktene, med like rettar og plikter i so måte, som held folket saman til ein nasjon.

Ein kan soleis ha tilhøyrsla til ulike nasjonar, alt etter kva for ein definisjon ein nyttar. Ein kan høyra til den samiske nasjonen som etnos, og samstundes vera nordmann som demos. Dette tilhøvet mellom etnos og demos ser me òg andre stader som i Bosnia-Hercegovina, der ein bosniak er ein muslim som talar den bosniske utgåva av serbokroatisk som etnos, og samstundes bosniar som demos til liks med serbarane og kroatane i same landet. Sameleis med Finland, der ein som demos kan kalla alle innbyggjarane finnlendingar eller *finnlendarar*, medan folkesetnaden etter etnos er skift i finnar som talar finsk, finlandssvenskar som talar svensk og samar som talar samiske mål.

Dersom etnos og demos i stor grad fell i hop har me det me kallar ein nasjonalstat.
**Jacopo Comin**, også **Jacopo Robusti**, best kjend som **Tintoretto** (29. september 1518–31. mai 1594) var ein italiensk målar under seinrenessansen som arbeidde i fødebyen Venezia. Han vert rekna som ein av dei fremste representantane for manierismen i italiensk kunst. Kallenamnet *Tintoretto* («veslefargaren») fekk han ettersom han var son til ein *tintore* («fargar»). Sjølv var han far til tre kjende målarar; Marietta Robusti, Domenico Tintoretto og Marco Tintoretto.

Liv og gjerning
---------------

'Krossfestinga', 1565
Sjølvportrett, 1586
Tintorettos arbeid er tydeleg påverka av Michelangelo og hans svulmande former i avbildinga av menneskekroppen, noko som elles peikar framover mot barokken. Hans uttalte ideal var å «teikne som Michelangelo, måle som Tizian». Tintoretto nådde aldri Tizians og Paolo Veroneses tekniske kvalitetar som målar, men han kompenserte for dette med visjonær og mystisk-religiøs kraft i bileta sine. Kompositorisk er verka hans storslåtte og perspektivisk ofte komplekse og bisarre.

Tintoretto var den mest manieristiske av meistermålarane under høgrenessansen. Med sine chiaroscuro-effektar spela han ei rolle for Caravaggio og andre barokkmålarar. Eit godt døme på dette er måleriet *Kroppen til helgenen Markus vert berga* frå omkring 1562.

Tizian var hans største konkurrent om dei store og mest lønsame oppdraga i Venezia, noko som førte til at Tintoretto senka prisane på arbeida sine. Verkstaden til Tintoretto var svært produktiv, innimellom førte det til lågare kvalitetar i verka som han laga. Dei beste arbeida hans vitnar om at han høyrde til manierismens største meistrar og kunne måle seg med Tizian.

Tintorettos mest kjende verk er *Krossfestinga* (1565) og *Nattverden* (1592-94).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tintoretto» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tintoretto**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Punakaiki** er ein liten busetnad i regionen West Coast på Sørøya på New Zealand, mellom Westport og Greymouth. Busetnaden ligg ved grensa til Paparoa National Park. 

*Pancake Rocks* («pannekakeklippene») er eit svært populært turistmål ved Dolomite Point sør for busetnaden. Pancake Rocks er eit sterkt erodert sandsteinsområde der havet har trengt seg gjennom eit utal av vertikale blåsehòl ved høgvatn. Saman med den «pannekake»-aktige lagdelinga av sandstein (danna ved høgt trykk på vekselvis harde og blaute lag av marine dyr- og plantesediment), utgjer desse hovudattraksjonen i området.

Pancake Rocks er no tilgjengelege gjennom fleire gangvegar som snor seg gjennom klippeformasjonane, somme av desse er farbare med rullestol, og andre er utskorne som trapper opp til og ned frå klippene. Riksvegen New Zealand State Highway 6, den einaste gjennomgangsvegen i West Coast, går gjennom busetnaden.

Galleri
-------

* Utsikt sørover frå Pancake Rocks.Utsikt sørover frå Pancake Rocks.
* Gangvegar kring Pancake Rocks.Gangvegar kring Pancake Rocks.
* Gangveg og blåsehòl.Gangveg og blåsehòl.

Panorama av Punakaiki.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Punakaiki» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2012.*

Referansar

1. 1 2  Punakaiki Pancake Rocks & Blowholes (frå vevsida til New Zealand Department of Conservation)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Punakaiki**

 Reiseguide for Punakaiki frå Wikivoyage
* Punakaiki - West Coast, New Zealand (turistinformasjon frå Punakaiki Promotions Group)
* Coast road (oppslag i Te Ara Encyclopedia of New Zealand)
Den øvre Glattdalen sett frå Uster-Nossikon (mars 2010)
Trikkelinje 10 i Zürich på Stadtbahn Glattal nær Opfikon
**Glattdalen** (tysk *Glattal* eller *Glatttal*) er ein region og ein dal i kantonen Zürich i Sveits.

Elva Glatt er ei sideelv til Rhinen i Zürcher Unterland i kantonen Zürich. Ho er kring 38,5 km lang og renn frå Greifensee gjennom dalen og munnar ut i Rhinen ved Rheinfelden. 

**Region Glatttal** består av distrikta Uster, Dielsdorf og Bülach, og forstadsbyane og kommunane Bassersdorf, Bülach, Dietlikon, Dübendorf, Fällanden, Glattfelden, Höri, Kloten, Oberglatt, Opfikon-Glattbrugg, Rümlang, Schwerzenbach, Wallisellen og Wangen-Brüttisellen. I tillegg ligg fleire bydelar i Zürich i Glattal.

Glattal er tett folkesett og her ligg mellom anna Zürich lufthamn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Glatt Valley» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Agglomerationslandschaften: Das Glattal
* Martin Illi: *Glatt* på tysk, fransk og italiensk i det nettbaserte *Historisches Lexikon der Schweiz/Dictionnaire historique de la Suisse/Dizionario storico della Svizzera*.

Koordinatar: 47°25′N 8°34′E﻿
|  |
| --- |
| **Puma** |
| PumaPuma |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av puma Utbreiinga av puma |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Kattefamilien Felidae |
| **Slekt:** | *Puma* |
| **Art:** | **Puma** *P. concolor* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Puma concolor***Linnaeus, 1771 |

**Pumaen** (*Puma concolor*, tidlegare *Felis concolor*) er eit amerikansk kattedyr som høyrer med mellom dei mest tilpasningsdyktige pattedyra i verda. Sjølv om han liknar dei store kattedyra i storleik er han nærare i slekt med dei små kattane.

Skildring
---------

*Puma concolor coryi*
Pumaen finst i mange fargevariantar, frå lys gråbrun til nesten heilt svart. Nyfødde ungar har mørke flekkar. Storleiken varierer òg, kroppslengda kan vera frå 100-195 cm og vekta 36-103 kg. Dette har å gjera med det store utbreiingsområdet, det finst ei ulike underartar som alle er tilpassa sine miljø.

Levevis
-------

Ungpuma i snøen.
Andletet til ein puma.
Pumaen er ein einsam jeger som jaktar i kveldinga og tidleg om morgonen. I spesielt aude område (utan menneske) jagar dei òg på dagtid. Som hjå dei fleste andre kattedyr er jakten basert på sniking, men den kan òg sprinta over korte avstandar. Dei et mykje hjort, men dei aller fleste pattedyr står på menyen.

Dyret hevdar store revir, der dei ulike kjønna sine kan overlappa. Dette fører til at hannen får oversikt over når hoa er i brunst. Då dannar dei par og lever saman i to veker. Kullet er på 2-6 ungar og vert fødd i bortgjemte hi fora med mose og lyng. Dei vert verande med mora i om lag to år.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Puma, kuguar, sølvløve |
| Svensk | Puma |
| Dansk | Puma |
| Engelsk | Cougar, puma, mountain lion, mountain cat, catamount, panther |
| Tysk | Puma, Silberlöwe, Berglöwe, Kuguar |
| Fransk | Puma, couguar, cougar, lion des montagnes |
| Spansk | Puma, león de montaña, león, pantera |
| Russisk | Puma (Пума), kuguar (кугуар), gornyj lev (горный лев) |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Puma» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2006.*

* *Vår fantastiske verden*, Skandinavisk presse AS 1990

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Puma**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
Jodo, shinto muso ryu. Jo mot träsvärd, bokken.
**Japanske stavvåpen** er eit oversyn over stavvåpen brukt i kampaktivitetar i japansk tradisjon.

Bo
--

Bo
*Bō* eller bostav (棒: ぼう, bō) er ein lang stav som vanlegvis er av bambus eller kviteik. Staven er gjerne rundt 180 centimeter lang,

Bostav blir brukt både i kampaktivitetar frå dei japanske hovudøyane og i former frå Okinawa. Den kortare jo-staven liknar på boen.

Hanbo
-----

Hanbo betyr 'halvstav' og er halvparten så lang som ein bo, rundt 90 centimeter. Elles er stavane nokså like.

Jo
--

To jo-stavar av kinesisk raudeik i ulike tjukkleikar.
**Jō** (杖:じょう, jō) er ein om lag 128 cm lang trestav, i nokre kampartar tilpassa kroppshøgda til brukaren.

Joen gjev ei lengre rekkevidd enn andre handhaldne våpen. Ein kan nytta begge endane som stikk- eller slagvåpen, eller bruka joen til å slå unna våpenet til motstandaren.

Kampforma der ein spesialiserer seg i å nytta jo mot sverd blir kalla jodo. Innan mange former av aikido trenar ein med jo; ofte er dette ei opplæring kalla *aiki-jo* som skal utvikla aikidoutøvaren vidare, heller enn at han skal læra seg å slost med jo.

Soga fortel at joen blei funne opp av Muso Gonnosuke då han utkjempa tvikamp mot samuraien Miyamoto Musashi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Japanska stavvapen» frå Wikipedia på svensk, den 28. august 2009.*
Døme på bruka av navigasjonssatellittar.
Ein **navigasjonssatellitt** er ein kunstig satellitt som sender signal til primærplaneten til bruk i navigasjon.

Alle dagens navigasjonssatellittsystem består av konstellasjonar av mange satellittar. NAVSTAR Global Positioning System (dette systemet vert omtalt i daglegtalen som «GPS») består av kring 27 operative satellittar. Desse sender signal samstundes slik at ein får krysspeila posisjonen sin på jorda. Systemet har opphavet sitt i det amerikanske militæret, men har no flest sivile brukarar. Det russiske systemet Glonass nyttar eit system som er svært likt GPS. Den siste av dei 24 satellittane i GLONASS vart skoten opp frå Plesetsk kosmodrom 3. oktober 2011. GPS og Glonass krinsar i 20 000 km høge banar. 

Galileo-satellittane er eit sivilt europeisk program. Dei 30 satellittane krinsar i 23 222 km høge banar. Dei to første operasjonelle satellittane vart skotne opp i oktober 2011.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Navigasjonssatellitt» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2020.*

1. ↑  Russia restores its orbital GLONASS group - offficial (sic) *The Voice of Russia*
2. ↑  Første Galileo-satellitter opp i oktober Arkivert 2011-10-13 ved Wayback Machine. – Norsk romsenter
| **Isla Navarino** |
| --- |
| Navarino-øya i rosa.Navarino-øya i rosa. |
| Geografi |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 55°05′S 67°40′W﻿Koordinatar: 55°05′S 67°40′W﻿

 |
| **Areal** | 2473 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Pico Navarino (1195 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Chile |
| **Region  Provins** | Región de Magallanes y de Antártica Chilena  Antártica Chilena |
| **Største busetnad** | Puerto Williams (2262 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | ca. 2300 (2002)
 |

Frå Puerto Williams.
**Navarino-øya** (spansk *Isla Navarino*) er ei øy heilt sør i Chile i øygruppa Eldlandet. Administrativt ligg øya i provinsen Antártica Chilena i Región de Magallanes y de Antártica Chilena.

Busetnad
--------

Dei fleste øybuarane bur i Puerto Williams, men nokre bur i små landsbyar rundt om på øya. Fiskarlandsbyen Puerto Toro, som hadde 36 innbyggjarar i 2002, skal vera den sørlegaste busetnaden på jorda.

Det finst mange klåre spor etter yaganfolket på Navarino, noko som tyder på at dette var ein viktig buplass for dei. Nokre få yaganar bur her enno, i landsbyen Villa Ukika.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Navarino-øya» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Janusfabrikken** er ei norsk verksemd som driv tekstilframstilling på Espeland i Bergen. Ho er særleg kjend for å produsera undertøy. Janusfabrikken er ein norsk marknadsleiar og ein stor undertøysprodusent i Europa.

Historie
--------

Fabrikken starta 25. mars 1895 under namnet Espelandfos Spinderi & Tricotagefabrik, med energi frå Espelandsfossen.
Grunnleggjaren var Anton Stephan Stephansen (1845–1929). Verksemda endra namn til A.S. Stephansen A/S i 1912 og til Janusfabrikken AS i 1997.
Varemerket «Janus» vart teke i bruk i 1909 etter den romerske guden Janus.

nylonstrømper i rosa plastemballasjeSaumlause Jana nylonstrømper produsert ved Janusfabrikken NTMT.00763, Tekstilindustrimuseet.
I 1899 gav Stephansen økonomisk støtte til bygging og drift av Espeland stasjon på Vossabanen. Den gamle stasjonen er i dag restaurert av verksemda, og den opphavlege trebygningen til fabrikken gjort om til kultursenter. Eit nybygg blei utvikla av arkitekt Egill Reimers og bygd i 1924–34. Verksemda fortsette utvidinga i etterkrigdstida, og i 1951 var verksemda den største trikotasjefabrikken i Noreg. På sitt største, i 1960-åra, hadde ho opptil 600 tilsette.

Stephansen-familien eigde og styrte verksemda fram tl 1992, då to vart kjøpt av tilsette, fabrikksjef Harald Flatebø og marknadssjef Vebjørn Vangen. Deretter blei deira to familiar eigarar gjennom selskapet Janus Holding AS. Seinare vart også Gøy AS eigar.

I 1999 kjøpte verksemda Irisfabrikken i Os. I 2008 hadde ho 100 tilsette.

Produkt
-------

Ullundertøy i plastemballasjeUllundertrøye til dame, NTMT.08684, Tekstilindustrimuseet.
Janusfabrikken marknadsfører mellom anna kløfritt ullundertøy, flammehemmande undertøy for industrien (JanusPro), sokkar og barneklede. Dei hadde suksess med raggsokkar på byrjinga av 1900-talet, og med islendarar noko seinare.
I tillegg til Janus-merket har verksemda også vareremerka Iris og Krone.

Kjelder
-------

1. 1 2  *Selskapet*, Janus.no, henta 29. august 2017
2. 1 2 3 4 5 6  «Janusfabrikken», *Bergen byleksikon*, henta 29. august 2017
3. ↑  *Historikk*, Janus.no, henta 29. august 2017

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Tekstilar frå bedrifta i portalen DigitaltMuseum.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* KulturNav
* BR orgnr

 |
**Øyvind Vågnes** (fødd 4. august 1972 i Ålesund) er ein norsk forfattar, oppvaksen i Brattvåg, og busett i Bergen. Han debuterte litterært i 2003 med romanen *Ingen skal sove i natt*. For *Ekko* (2005) fekk han Nynorsk Litteraturpris.

Vågnes har doktorgraden (dr. art) ved Universitetet i Bergen, og arbeider som forfattar, forskar, redaktør, omsetjar, og kritikar. Som forskar har Øyvind Vågnes vore knytt til ei rekkje prosjekt ved Universitetet i Bergen, Syddansk Universitet, og ved Københavns Universitet. *Zaprudered: The Kennedy Assassination Film in Visual Culture* (2011) vart ei av tre nominerte utgivingar i kategorien medie- og kulturstudier under den årlege utdelinga av American Publishers Awards for Professional and Scholarly Excellence.

På 2000-talet sat Vågnes i redaksjonen til det litterære tidsskriftet Vagant, og frå 2010 har han fungert som ansvarleg redaktør for journalen *Ekfrase*: Nordisk tidsskrift for visuell kultur (Universitetsforlaget). Omsetjingsarbeidet omfattar m.a. nyare nordamerikansk skjønlitteratur (Don DeLillo, Lydia Davis, Rick Moody, David Means) og ei rekkje faglitterære artiklar.

Vågnes har fungert som kritikar i *Morgenbladet* og i *Klassekampen*, og har sidan 2000 skrive om musikk i vekeavisa *Dag & Tid*.

Utgjevingar
-----------

* *Ingen skal sove i natt* - roman (2003)
* *Ekko* - roman (2005)
* *Sekundet før* - roman (2010)
* *Zaprudered: The Kennedy Assassination Film in Visual Culture* - fagbok (2011)
* *Kennedybildet* - boksingel (2013)
* *Den dokumentariske teikneserien* - fagbok (2014)
* *Sone Z* - roman (2014)

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Nynorsk litteraturpris 2005, for *Ekko*
* Peter C. Rollins Book Award 2013, for *Zaprudered: The Kennedy Assassination Film in Visual Culture*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nynorsk litteraturpris til Øyvind Vågnes, Noregs mållag  Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* 26,6 sekund som endra USA, På Høyden  Arkivert 2014-09-11 ved Wayback Machine.
**Suvasvesi** er ein innsjø i Finland, nær byen Kuopio. Suvasvesi består av to sirkelforma open innsjøar, Kuukkarinselkä i nord og Haapaselkä i sør. Innsjøane er delt av ei gruppe øyar, og totale har innsjøen 688 øyar. Arealet på innsjøen er 234 km², og han er dermed den 17. største innsjøen i Finland. Kuukkarinselkä er òg uvanleg djup for ein finsk innsjø, og er 89 meter på det djupaste. 

I 2001 vart det funne slagkjegler i Kuukkarinselkä, og han vart dermed det sjette kjende nedslagskrateret i Finland. Krateret, som vanlegvis vert kalla **Suvasvesi Nord**, ligg midt i Kuukkarinselkä og har ein diameter på 3,5 km. Ein veit lite om alderen på krateret, men ein har estimert det til å vere mellom 780 og 240 millionar år gamalt. 

Suvasvesi, der nedslagskratera er merkte med grått.
Haapaselkä er den sørlege delen av innsjøen, og her òg meiner at å ha funne eit nedslagskrater. Haapaselkä-krateret vert vanlegvis kalla **Suvasvesi Sør**. Det er om lag like stort, men ein har ikkje estimert alderen på dette krateret enno. Det kan vere knytt til krateret i nord, og Suvasvesi kan dermed vere eit svært sjeldant dobbelt nedslagskrater.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Database over krater på Jorda
* Strukturane til kratera i Suvavesi[*daud lenkje*]

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Suvavesi frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Navaho** (engelsk/spansk *navajo*, heimnamn *diné bizaad*) er eit athabaskisk språk snakka av navahofolk i Arizona, New Mexico og Utah i USA. Det blir tala av rundt 170 000, og er dermed det mest tala av urfolkspråka i USA.

Navaho er nært i slekt med den vestre dialekten av apache.

Fonologi
--------

Navaho har rundt 33 ulike konsonantlydar og tolv vokallydar. Det er eit tonespråk med fire tonar (høg, låg, stigande og fallande).

Skrift
------

Språket blir skrive med det latinske alfabetet. Ein bruker apostrof til å markera glottal plosiv og ejektive konsonantar (t’, k’, ts’). Ein palatal lateral lyd blir markert med ł, medan cedille blir brukt til å visa nasalisering. Akutt aksent viser høg tone. Lang vokal markerer ein ved å bruka to vokalar etter kvarandre. Dei lange vokalane blir forlenga om dei er følgde av ein glottal plosiv eller [d].

Historie
--------

Forløparen til navaho skilde seg frå andre apachespråk for rundt tusen år sidan. Med utgangspunkt i noverande Canada vandra talarane sørvest til dei enda opp i det noverandre navahoområdet, *Dinetah*, rundt 1300.

Talet på navahotalande fall kraftig som følgje av europeisk kolonisering, men til forskjell frå mange andre urfolkspråk i USA tok navaho seg opp att, og vekte ny interesse på 1900-talet. Under andre verdskrigen blei språket brukt til å laga ein uløyseleg kode for radiosendingar.

Bruk
----

Sjølv om navaho har over 100 000 talarar, og er rekna som det USA-amerikanske urfolkspråket som står sterkast, er bruken dalande. Stadig fleire navahobarn veks opp som einspråkleg eller hovudsakleg engelsktalande. Navaho blir derfor rekna som eit truga språk. Radiosendingar på navaho og immersjonsprogram i barnehagar er tekne i bruk for å hjelpa språket til å overleva.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Navajo Arkivert 2010-12-30 ved Wayback Machine. - *UCLA Language Materials Project*, University of California Los Angeles (UCLA).

Kjelder
-------

1. ↑  *Language Use in the United States: 2007*, U.S. Census Bureau, 2007 (engelsk).  (PDF)
2. 1 2 3 4  Navajo Arkivert 2010-12-30 ved Wayback Machine. ved lmp.ucla.edu

* «indianere – språk» (01.12.2012) i *Store norske leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* UNESCO lang
* NDL

 |
**Øyvind Mobakken** (fødd 1967) er ein tidlegare langrennsløpar frå Oslo som vann to individuelle bronsemedaljar under to ulike NM på ski, samt fire NM-gull i stafett.

Karriere
--------

Mobakken tevla frå junioralderen for Grorud Idrettslag, til dess han i 1991 melde seg inn i Nannestad Skiklubb. Frå 1993 til 1996 gjekk han fyrsteetappen på Nannestad sitt sigerrike lag som fire år på rad vann NM-stafetten over 3 x 10 km. Bjørn Dæhlie var også med på alle dei fire sigrane, Terje Smevold på dei tre siste.

Den beste plasseringa i verdscupen i langrenn oppnådde Mobakken med ein 13. plass på 30-kilometeren i Svenska skidspelen 1994. Etter stafettriumfane i NM vann Mobakken bronsemedaljen på tremila under NM på ski 1996 i Stryn, og på femmila under NM året etter. I 1997 var han 25 sekundar bakom noregsmeister, femmilsslukar Kristen Skjeldal i mål.

Mobakken la meir eller mindre opp i 1999.

### Besteplasseringar i verdscuprenn

* 1992: Nr 52 på 50 km i Holmenkollen
* 1993: Nr 37 på 50 km i Holmenkollen
* 1994: Nr 13 på 30 km i Falun
* 1995: Nr 33 på 50 km i Holmenkollen
* 1996: Nr 21 på 15 km i Kavgolovo
* 1997: Nr 23 på 15 km i Falun
* 1997/98: Nr 19 på 10 km på Beitostølen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1991: Nr 6 på 50 km i Bodø
* Ski-NM 1994: Nr 6 på 10 km i Vegårshei
* Ski-NM 1995: Nr 9 på 30 km i Oslo
* Ski-NM 1996: Bronsemedalje på 30 km i Stryn
* Ski-NM 1997: Bronsemedalje på 50 km i Mo i Rana

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Øyvind Mobakken i fis-ski.com
Suva planina om vinteren.
Suva planina om sommaren.
Fjellklatrargruppe på Trem, vinteren 2005
**Suva Planina** (tyder «tørt fjell» på serbisk) er eit fjell sør i Serbia. Det strekkjer seg som ein hestesko frå Niška Banja til Bela Palanka in horseshoe stile. Den høgaste toppen er Trem på 1810 meter over havet, medan Sokolov kamen med 1523 moh er nest høgast.

Fjellet har fått namnet sitt fordi det berre er nokre få vasskjelder på fjellet. 

Siste helga i februar kvart år samlar over 600 fjellklatrarar seg ved fjellet, noko som er den største fjellklatrarsamlinga på Balkan.

Sjå òg
------

* Fjell i Serbia

Bakgrunnsstoff
--------------

* suvaplanina.info Arkivert 2021-04-15 ved Wayback Machine.
* [ Arkivert 2010-08-08 ved Wayback Machine. Niške planine
* Historie om ein tur til Trem
* suvaplanina.com
* Biletgalleri

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Suva Planina» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 36°49′N 38°01′E﻿

**Jarabulus** (arabisk جرابلس, *Jarābulus*; nordsyrisk-arabisk *Jrāblos*) er ein by i Syria som administrativt høyrer til Aleppo guvernement. Jarabulus, òg kalla Jerablus, ligg 367 moh og ligg på vestbreidda av Eufrat. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS) hadde hadde han eit folketal på 11 570 i 2004. Han ligg like nord for Assadsjøen og like sør for den syrisk-tyrkiske grensa.

Det originale namnet på 1700-talet fvt. ser ut til å ha vore «Djerabis», seinare omtalt «Djeraboolos» eller «Djerablus», truleg frå Hierapolis (som er dagens Manbij i sørvest). Det finst funn frå bronse- og jernalderen like nord for Jarabulus (delvis i Tyrkia) på ein stad som vart kalla «Karkemish». I gresk og romersk tid var namnet på den antikke byen «Europos» (Εὐρωπός), som mest truleg var opphavet til den moderne forma av namnet Jerabis.

Den 20. juli 2012 tok den syriske opposisjonen over byen i lag med grenseposten mot Tyrkia.

Den 18. januar 2014 fekk Den islamske staten Irak (ISIS) kontroll over byen. To dag seinare kutta dei vassforsyninga til den kurdisk-kontrollerte byen Kobane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jarabulus» frå Wikipedia på engelsk, den 10. april 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Barrington Atlas of the Greek and Roman World

1. ↑  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Aleppo guvernement. Arkivert på. (arabisk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Yuan Chen
**Yuan Zhen** (kinesisk: 元稹, pinyin: *Yuán Zhen;*, Wade-Giles: *Yüan Chen*) (fødd 779 i Luoyang i Henan, død 831 i Wuchang i Hubei) var ein kinesisk diktar i Tang-tida. Yuan tok den nasjonale eksamenen for høgre stillingar i byråkratiet, og tente ei stutt tid som minister. Medan han var i denne stillinga vart han ein del av krinsen kring diktaren Bai Juyi. Medlemane av denne krinsen meinte ein at litteratur kunne syte for etisk og sosial framgang i samfunnet. Yuan, Bai og sambandsfelagane deira stod i opposisjon til den høviske poesien som var populær i samtida, og tok til orde for ei attervending til den moralske tematikken og endeframme stilen som kjenneteikna den eldre kinesiske litteraturen. Saman med Bai vart Yuan kjend for dikta dei skreiv i den folkelege balladesjangeren *yuefu*, dikt som ofte hadde eit maktkritisk innhald. 

Jamvel on han vart vidgjeten for dikta sine, var Yuan likevel best kjend for kortprosaen han skreiv. Ved å leggja forteljinga, figurane og tematikken til si eiga samtid lukkast han i å nytta den tradisjonelle forteljngsformen Chuanqi til å taka opp seriøse moralske og sosiale tema. Forteljingar som *Yingyingzhuan* («Soga om Yingying») sette dimed ein ny standard for eventyrsjangeren i kinesisk litteratur. Soga om Yingying er ei forteljing med lette pornografiske drag om kjærleiken mellom studenten Chang og Ts'ui Ying-ying, ei ung jente av god familie. Ifylgje den svenske sinologen Göran Malmqvist er ho eit døme på korleis den romantiske kjærleiken vert ein del av motivkrinsen i kinesiske forteljingar i Tang-tida.

Den norske attdiktaren Arne Dørumsgaard har omsett tri dikt av Yuan Zhen til riksmål i *Evige tegn: Klassisk kinesisk poesi i norsk gjendiktning*. Mellom desse er diktet «Sommerpalasset»:

  



**Sommerpalasset**  

  

I keiserens gamle palass står pionene røde,  

men ingen beundrer dem mer.  

Haremskvindene plaprer som papegøier   

om pomp og prakt og fest i fordums dager  

før håret minsket og blev silkehvitt.

Kjelder
-------

* «Yuan Zhen», *Encyclopædia Britannica*, 2020

Fotnotar
--------

1. ↑  *Verdens litteraturhistorie*. Oslo: Cappelen. 1971. s. 590. ISBN 8202026741.
2. ↑  Dørumsgaard, Arne (1955). *Evige tegn*. [Oslo]: Dreyer. s. 205.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Koordinatar: 73°45′N 109°0′E﻿


**Khatangabukta** (russisk Хатангский залив - *Khatangskij zaliv*) er eit stort estuar i Laptevhavet i Russland. Det er relativt smalt, om lag 54 km, men har ei lengd på 220 km.

Øya Bolsjoj Begitsjev deler bukta i to sund, Nordsundet (13 km breitt) og Austsundet (8 km breitt). På det djupaste er bukta 29 m. Elva Khatanga munnar ut i Khatangabukta. Breidda av bukta er høg og bratt og området rundt består av låge tundraklipper, i tillegg til klipper av sandstein og leirstein og seidment. Estuaret er påverka av tidvatn og det har ein skilnad mellom flo og fjøre på 1,4 m. Khatangabukta er islagd det meste av året.

Den nordlege og vestlege delen av Khatangabukta høyrer til Krasnojarsk kraj, medan søraustsida høyrer til Sakha.

Den tidlegare busetnaden og gulagen Nordvik låg i ei bukt i Austsundet kalla Nordvikbukta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* William Barr, *The First Soviet Convoy to the Mouth of the Lena*.
* Olga N. Medkova, *Coastal morphology og erosion of the Khatanga Bay*. AARI.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Buesetnader og bilete frå Khatanga og Tajmyr Arkivert 2008-04-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Red Bull** er ein energidrykk som inneheld koffein, sukker og taurin. Drykken vert produsert av den austerrikske produsenten Red Bull GmbH. I Noreg var det tidlegare ulovleg å selje drykken, av di den inneheldt høgare verdiar av koffein og taurin enn det som er lovleg i energidrykkar. Red Bull vart difor klassifisert som legemiddel. Krav frå EU om fri konkurranse gjorde sidan at energidrykken vart lovleg i Noreg. 
Den opphavlege Red Bull inneheld blant anna sukker, B-vitamin, taurin og koffein, men i Noreg vil drykken ha ei redusert mengde vitamin B6.

  

Red Bull har opphavet sitt i drykken «Krating Daeng» (กระทิงแดง - raud okse) frå Thailand, der den ikkje inneheld kolsyre og har høgare sukkerinnhald. Det var austerrikaren Dietrich Mateschitz som syntes at drykken var ein god kur for jetlag og som difor bestemde seg for å tilpasse drykken til vesten. Red Bull vart lansert i Austerrike i 1987, Ungarn 1992 og USA 1997.

Referansar
----------

1. ↑  Kristian Aanesen (23. april 2009). «Red Bull blir tillatt i Norge». NRK. Henta 23. april 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* dagbladet.no Arkivert 2010-12-17 ved Wayback Machine. - Folkehelsa advarer mot energidrikk

| * v
* d
* e
Helsemessige forhold |
| --- |
| **Bruk aldri helseinformasjon frå Internett, medrekna Wikipedia, utan å rådspørja helsepersonell.**
Informasjon på Wikipedia er ikkje naudsynlegvis sann, presis eller oppdatert. Hugs at Wikipedia er eit nettbasert leksikon som alle kan endre. Wikipedia er ikkje eit alternativ til profesjonell helsehjelp. Viss du treng medisinsk hjelp, venlegst ring ditt lokale nødnummer, eller rådfør deg med helsepersonell (lege, sjukepleiar, osb.).
Sjå **Wikipedia:Helsemessige forhold** for meir informasjon. |  |