**Tangens Gardinfabrik** er ein tidlegare norsk tekstilfabrikk grunnlagd på Nygårdstangen i Bergen av kjøpmannen A.F. Simonsen (1849–1929), som den første norske gardinfabrikken i 1881. Fabrikken gjekk konkurs allereie i 1883, og kjøpmannen C. Sundt tok over fabrikken og overlét han til sonen Christian Sundt jr. (1860–1938). Han dreiv fabrikken i nokre år under namnet Tangens Gardinveveri. Halfdan Wiberg var tilsett som mønsterteiknar i 1885–88.

Historie
--------

Dei første åra produserte fabrikken gas-gardiner på 36 vevstolar. På 1880-talet var Nygårdstangen ein aude stad mellom Puddefjorden og Strømkaien, og den einaste bygningen i nærleiken høyrte til Frelsesarmeen. Men den første Nygårdsbroen var allereie bygd, og C. Sundt innsåg at trafikken inn til Bergen sentrum kom til å gå der, og ikkje gjennom den tronge Stadsporten i Kalfaret. Difor hadde han kjøpt gardinfabrikken, og i sonen Christian sine hender vart det den første og største i Skandinavia i sitt slag. Fabrikken var lenge einerådande på marknaden for blondegardiner, og varemerket Tangen var kjent i heile Europa. Sundt klarte seg til og med på marknaden i England, som var heimlandet til blondemaskina, oppfunne av John Heathcoat.

I 1890 vart Tangen Gardinfabrik omorganisert i eit nytt aksjeselskap under namnet Skandinavisk Aktie Tyllgarnfabrik. Christian Sundt og tyske Theodor Lindenhein sat i leiinga. I 1892 avløyste Christian Hasselbach frå København Lindenhein som direktør, medan Sundt hadde den tekniske leiinga. Ein bygde ein ny fabrikkbygning for å produsere tyllgardiner, teikna av arkitekt Schak Bull og med britiske maskiner. Fabrikken vaks, og i 1896 var arbeidsstokken på 225–250 kvinner og menn. Med moderne maskineri og rasjonell drift satsa Sundt på eksport: først til unionslandet Sverige, der ein kunne føre varer inn i landet tollfritt, og så til andre land. Då mellomrikslova vart oppheva i 1897, og tollunionen mellom Noreg og Sverige vart erstatta av ein tollmur, hadde Sundt allereie danna eit eige aksjeselskap i nabolandet, Aktiebolaget Skandinaviska Trådgarnfabriken, Tangen pr. Stockholm, med over 200 tilsette.

Møbelstoffprøvar frå Tangens Gardinfabrik, Tekstilindustrimuseet.
Prøve frå Tangens Gardinfabrik med Håkonshallen og Rosenkrantztårnet som motiv.
Sverige var den viktigaste eksportmarknaden for den bergenske gardinfabrikken, og i Bromma i Sverige bygde Chr. Sundt opp eit lite industrisamfunn med arbeidarbustadar, badehus, handelsbu, spisestad og bibliotek. Familien Sundt budde like ved, og Chr. Sundt fekk løyve av kommunen til å kalle heile området for Tangen, etter Nygårdstangen i Bergen. Fleire av arbeidarane hadde flytta austover frå Bergen, og fekk svenske etterkommarar. Chr. Sundt sjølv valde å busetje seg permanent i Sverige, og då han og kona feira sølvbryllaup i 1911, vart det feira i fabrikkane i begge landa samtidig. Fabrikken i Bromma vart selt ut av familien i 1936, tjue år seinare vart han nedlagd, og seinare riven på 1970-talet. Men burettslaget Tangen finst enno.

Fabrikken på Nygårdstangen vart lagt ned i 1972, men ein kan enno skimte fabrikknamnet på mursteinsbygningen i Lars Hilles gate 14, der Fretex Lars Hillesgate ligg.

Referansar
----------

1. ↑  Morten Valestrand: «Nygårdstangen ble Tangen i Stockholm», *Bergens Tidende* 15. mai 1998
2. ↑  Fra John Heathcoats liv
3. ↑  Morten Valestrand: «Nygårdstangen ble Tangen i Stockholm», *Bergens Tidende* 15. mai 1998
4. ↑  «Møbelstoffer» (på norsk bokmål). Henta 28. januar 2022.
5. ↑  «Gardinprøve» (på norsk bokmål). Henta 28. januar 2022.
6. ↑  Morten Valestrand: «Nygårdstangen ble Tangen i Stockholm», *Bergens Tidende* 15. mai 1998
7. ↑

Kjelder
-------

* Grieg, Sigurd (1950). Norsk tekstil. Oslo: Johan Grundt Tanum.
* Simonnæs, Olav (1950). Tangens gardinfabrikk 1890 - 1. januar - 1950. Bergen.

* *Denne artikkelen bygger på «Tangens Gardinfabrik» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel om Tangens Gardinfabrikk på DigitaltMuseum
* Objekt frå Tangens Gardinfabrik på DigitaltMuseum