recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 71°44′S 73°41′W﻿

**Beethoven Peninsula** er ei fura, isdekt halvøy på sørvestdelen av Aleksanderøya, som ligg utanfor sørvestsida av Den antarktiske halvøya. Ho er 100 km lang og 100 km på det breiaste. Langs sørsida av halvøya ligg Bach isbrem, medan Wilkins isbrem ligg langs nordsida. Mendelssohnfjorden, Brahmsfjorden og Verdifjorden trengjer seg inn på halvøya. Bach isbrem, Rossini Point og Berlioz Point ligg i nærleiken, ved Ronne Entrance frå Sørishavet. Beethoven Peninsula er ei av åtte halvøyar på Aleksanderøya.

Halvøya vart først sett og fotografert frå lufta i 1940 av U.S. Antarctic Service, som laga det første kartet over den sørvestlege delen av Aleksanderøya. Ho vart kartlagd på ny og fotografert frå lufta av Ronne Antarctic Research Expedition (RARE), 1947–48, og kartlagde på ny frå foto av RARE av Derek J.H. Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey i 1960. Ho vart namngjeve av UK Antarctic Place-Names Committee etter komponisten Ludwig van Beethoven.

Sjå òg
------

* Derocher Peninsula
* Shostakovich Peninsula
* Monteverdi Peninsula

Kjelder
-------


* *National Geographic Atlas av World*, 7th Edition.
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Beethoven Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).
Neues Theater am Schiffbauerdamm, slik bygningen såg ut ikring 1908.
Neues Theater am Schiffbauerdamm, interiøret i 1912.
**Theater am Schiffbauerdamm** i området Berlin-Mitte i i Tysklands hovudstad Berlin er ein gamal og tradisjonsrik teaterbygning som no vert nytta av Berliner Ensemble, som har hatt denne bygningen som si hovudscene sidan 1954. Bygningen er i nybarokk stil, og vart opna 19. november 1892 under namnet *Neues Theater*. Bygningen vert rekna som ein av dei prektigaste teaterbygningane i heile Tyskland, og er no verna. Han vart teikna av arkitekten Heinrich Seeling.

Opphavleg hadde teaterbygningen adressa Schiffbauerdamm 5, ettersom han låg i ei gate langsetter høgre breidda av elva Spree) som har namnet Schiffbauerdamm. Men seinare fekk teaterbygningen adressa Bertolt-Brecht-Platz 1. Bertolt-Brecht-Platz er ein plass attmed bygningen, namngjeve etter den tyske forfattaren og teatermannen Bertolt Brecht, skiparen av Berliner Ensemble.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
| **Inishark****Lokalt namn: Inis Airc** |
| --- |
| Geografi |
| 

Inishark is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 53°36′42″N 10°16′58″W﻿Koordinatar: 53°36′42″N 10°16′58″W﻿

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Republikken Irland |
| **Grevskap** | Galway

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Inishark** eller **Inishshark** (*Inis Airc* på irsk) er ei lita øy like vest for den større naboøya Inishbofin i County Galway på vestsida av Irland. Øya er i dag utan folk og dei siste 23 innbyggjarane i dette tidlegare isolerte fiske- og jordbrukssamfunnet vart evakuert i 1960. Øybuarane hadde ikkje kunne forlate øya i fleire månadar om vinteren og regjeringa valde å flytte dei til fastlandet i staden for å byggje ein dyr molo på øya. 

Som Inishbofin består Inishark nesten berre av silurisk skifer. Ho er 100 meter på det høgaste. 

Øya sin vernehelgen var St. Leo. Restane etter ei kyrkje på Inishark frå 1800-talet er kalla opp etter han.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Inishark frå Engelsk Wikipedia .*
**Arne Wilhelmsen** (15. juni 1929–11. april 2020) var ein norsk forretningsmann og skipsreiar.

Wilhelmsen var fødd i Oslo. Han var utdanna ved Harvard Business School, der han i 1953 fekk graden Master of Business Administration. Før utdanninga var han i 1948 dekksgutt i Wallenius Lines, i 1950 befraktningsassistent i E. B. Lund & Co og i tida 1950-1951 skipsmeklar i New York. Han var òg skipsmeklar same stad 1953-1954.

Wilhelmsen arbeidde frå 1954 i reiarlaget til familien, Anders Wilhelmsen & Co AS, der han i 1961 vart administrerande direktør. Han var sentral i etableringa av cruisereiarlaget RCCL i 1969. Wilhelmsen hadde ei rekkje styreverv i norsk og utanlandsk næringsliv og har hatt verv i ulike norske bransjeorganisasjonar, mellom dei Noregs Rederiforbund og Arbeidsgjevarforeininga for skip.

Wilhelmsen vart i 2005 forfremma til kommandør av St. Olavs Orden for «samfunnsgavnleg virke.» Han var òg kommandør av Finlands løves orden og riddar av Æreslegionen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Wilhelmsen» frå Wikipedia på bokmål, den 5. august 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Rie Bistrup: «Eit grepa rokar», *Aftenposten*, 1. august 1992, s. 17.
2. ↑  Grete de lange: «Lavmælt redar i cruise», *Aftenposten*, 24. april 1992, s. 34.
3. ↑  NACC Achievement Award to Arne Wilhelmsen[*daud lenkje*], norway.com, 3. oktober 2009
4. ↑  «Tildeling av ordenar og medaljar: Søk i arkivet», kongehuset.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
|  |
| --- |
| ***Expecting to Fly***  Singel av Buffalo Springfieldfrå albumet *Buffalo Springfield Again* |
|  |
| **Utgjeve** | 30. oktober 1967 |
| **Innspelt** | 1967 |
| **Sjanger** | Folkrock |
| **Lengd** | 3:46 |
| **Selskap** | Atco |
| Låtskrivar(ar) | Neil Young |
| **Produsent** | Neil Young, Jack Nitzsche |
|
| Buffalo Springfield-kronologi |
| «Rock'n'Roll Woman» (1967) | *Expecting to Fly* | «Un-Mundo»(1968)
 
 |

**«Expecting to Fly»** er ein song skriven av Neil Young, innspelt av bandet Buffalo Springfield og gjeven ut på albumet *Buffalo Springfield Again* i 1967. Songen vart òg gjeven ut som singel. 

Han er i følgje Matthew Greenwald i Allmusic ein av dei vakraste og grasiøse av dei tidlege songane til Neil Young, og var ei stor overrasking for lyttarane, særleg sett opp mot skarpare songar som «Mr. Soul». Songen er bygd rundt særs enkle og finurlege akkordendringar, og har ein melodi og ei kjensle som minnar om det tidlege arbeidet til Tim Hardin, som både Stephen Stills og Young var store tilhengjarar av. 

Jack Nitzsche arrangerte strykarane på songen og dette vart gjort i ein av periodane då Young mellombels hadde forlate Buffalo Springfield. Det var derfor i røynda eit soloprosjekt som i starten var meint for eit komande soloalbum. Innspelinga og strykearrangementet til Nitzsch, som er vorte skildra som «Phil Spector på syre», passar godt til storheita og den grasiøse kjensla til songen.

Kjelder
-------

1. 1 2  Allmusic
**Nürenberggran** er ein gammal norsk måleining for vekt, brukt i apoteka. 

Ein nürenberggran var 1/20 scrupel, det vil sei 62 milligram. 

Den tilsvarande britiske og amerikanske masseeininga er **grain**, som har symbolet gr. 1 gr = 1/7000 lb avdp = 1/5760 lb tr = 1/5760 lb ap = 64,7989 mg. Grain er den einaste masseeininga som er felles for dei tre britiske masseeiningssystema. Han har vore legal eining i England sidan han kring 1200 vart lovfesta som 1/32 pennyweight, som igjen var definert som massen av 32 modne kveitekorn teken midt på akset.

Tilsvarende masseininga med liknande namn har vore bruk i fleire land. Frå oldtida kjenner ein arabiske *quamha* (kveitekor) og romersk *grano*, begge ca. 50 mg. Som masseining for perler og edelsteinar nyttast metrisk graine = 50 mg = 1/4 karat.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nürenberggran» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Språkrådet: «Åtte potter rømme, fire merker smør – Om gammalt mål og gammal vekt», I: *Språknytt*. Nr 4, 2006.


* Grain: vektenhet. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 10. november 2013 frå .
**Te Matua Ngahere** er eit stort kauritre i Waipoua Forest i regionen Northland på New Zealand.

Maorinamnet tyder 'Far til skogen'. Sjølv om treet ikkje er så stort og høgt som naboen, Tāne Mahuta, er Te Matua Ngahere mykje kraftigare, med ein omkrins på stammen på meir enn 16 meter. Ein har ingen sikre tal på kor gammalt treet er, men det er estimert til å vera omkring 2000 år. Treet er ein rest av den gamle subtropiske regnskogen som ein gong voks på halvøya North Auckland Peninsula

Stammen til Te Matua Ngahere samanlikna med ein person.
Toppen til Te Matua Ngahere etter uvêret i 2007.
Treet har følgjande mål:

|  |  |
| --- | --- |
| Omkrins til stammen | 16,41 m |
| Høgda til stammen | 10,21 m |
| Total høgde (før skade) | 29,9 m |
| Volumet til stammen | 208,1 m³ |

Dette storslagne eksemplaret i den nasjonale floraen fekk store skader i toppen i juli 2007, under ekstreme vinterstormar i Northland.

Sjå òg
------

* Agathis australis

Kjelder
-------

1. ↑  Dept. of Conservation document (frå Miløverndepartementet.)
2. ↑  Storm takes heart of forest king Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine. New Zealand Herald, 13. juli 2007

* *Denne artikkelen bygger på «Te Matua Ngahere» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juli 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***Theatrum Orbis Terrarum*** («verdsteateret») blir sett på som det fyrste moderne atlaset. Det blei trykt 20. mai 1570 i Antwerpen, og var skrive av Abraham Ortelius. Det var sett saman av ei samling av like store kartark med tilhøyrande tekst innbunde som ei bok. Trykkplater av kopar blei gravert spesielt for denne jobben. Orteliusatlaset blir somme tider referert til som ei oppsummering av kartografien på 1600-talet. 
Mange av karta i atlaset er basert på kjelder som ikkje lenger er tilgjengelege eller er ekstremt sjeldne. Ortelius la ved ei unik referanseliste («Catalogus Auctorum») der han skreiv ned namna på samtidige kartografar som elles ville ha vore gløymt i dag. I løpet av åra atlaset blei gitt ut kom det versjonar på sju språk, latin, tysk, flamsk, fransk, spansk, engelsk og italiensk.

Etter fyrsteopplaget av *Theatrum Orbis Terrarum* reviderte og utvida Ortelius atlaset med jamne mellomrom, og gav det ut i varierande format fram til han døydde i 1598. Frå dei 70 karta og 87 bibliografiske referansane i fyrsteutgåva (1570) voks atlaset gjennom dei 31 utgjevingane til 167 kart og 183 referansar i 1612.

Verdskart frå 1570-utgåva av Theatrum Orbis Terrarum

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kongressbiblioteket i USA: Om Orteliusatlaset (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Bilete av ein EP.
**Extended play**, **EP** eller **EP-plate** er ei nemning for musikalske utgjevingar som er for korte til å verte kalla musikkalbum (LP og CD), og for lange til vere ein single (SP). Normalt har eit album åtte til tolv spor eller er på rundt førti minuttar speletid (ofte noko lengre for klassisk musikk, som kan graverast tettare), ein single har berre eitt spor på kvar side, medan ein EP har fire.

Omgrepet (og utgjevingsforma) var mykje brukt i 50- og 60-åra. Den amerikanske marknaden for EP-ar fall saman på 60-talet (som er grunnen til at The Beatles si *Magical Mystery Tour* frå 1967 kom som EP i Storbritannia, men utvida til LP i USA), medan alle plater på sju tommar og 45 o/min i Frankrike var EP-ar med fire spor. 

Omgrepa *single*, *EP* og *LP* var lette å skilje frå kvarandre fram til maxisingelen vart oppfunnen; ein maxisingel vert normalt spela på 45 rpm (som ein singel eller EP), men er i 12"-format (som ein LP). Då CD-en tok over mot slutten av 80-talet, var brått alle utgjevingar like store (CD-singlar i 3"-format vart forsøkt lanserte, og hadde ei tid suksess i Japan) og vart spela på same fart, og i dag er ein singel rett og slett ein CD med eitt hovudspor først på plata og ein lågare salspris, uavhengig av speletid, medan eit album er ei samling av marknadsføringsmessig likeverdige songar. Dei lengste singlane (gjerne innan techno-musikken) kan ha lengre speletid enn dei kortaste albuma, og omgrepet EP har derfor liten funksjon i platebransjen i dag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Extended play» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2008.*


| * v
* d
* e
Grammofonplater |
| --- |
| Tidlege plater | 78-plate **·** Edison-plate **·** Pathé-plate **·** Transskripsjonsplate |
| Vinylplater | Mikrorilleplate (33 o/min, 45 o/min) **·** Monoplate**·** Stereoplate **·** Låghastigheitsplate |
| Format | Langspelplate **·** Singelplate **·** Extended play |
**The lost road** er eit romanutkast som vart skrive av J.R.R. Tolkien om lag 1937. Soga er tett knytt til arbeidet med Númenor, som Tolkien bygde ut om lag på same tid. Romanutkastet vart levert inn til forlaget Allen and Unwin i november 1937, men vart aldri ferdigstilt. Berre tre eller fire kapittel vart utarbeidd, og resten vart liggjande som skisse. Tolkien la fra seg dette prosjektet då han byrja for alvor med Hobbiten om lag på same tid.

Synopsis
--------

"Den tapte vegen" var tenkt som ein type tidsreise-forteljing, der hovudpersonen Alboin opplever parallelle liv i ulike tidbolkar. Mellom desse som Ælfwine i det angelsaksiske England, og som Elendil i det gamle Númenor. Den "notidige" Alboin er tydeleg bygd på Tolkien sjølv, med tanke på interessa for gamle språk, og ønsket om å konstruere eller rekonstruere alviske språk på grunnlag av tenkte substratum i dei europeiske språka. Far hans, Oswin Errol, oppmuntrar han og åtvarar han mot dette.

Med tida får Alboin sonen Audoin, og medan Alboin opplever at han lyder etter gamle språk, kjenner Audoin at han merkar gamle landskap. Ein skapnad frå "andreverda" kjem til Alboin og gjev han tilbodet om å "reise attende", slik han støtt har drøymt om. Han tek sonen med seg (Eadwine i det gamle England/Herendil i Númenor). 

Tolkien kom til å dytte borti konflikten mellom dei trugne/kongsmennene i forholdet mellom Elendil og Herendil i Númenor, og var inne på langobardartoget til Italia, med mogleg tilvising til den historiske kong Alboin. 

Desse utkasta vart utgjevne som band fem av "The History of Middle Earth", saman med dei tidlege utkasta om Númenor, under tittelen The lost road i 1987, redigert og kommentert av Christopher Tolkien.

"The lost road" er synt som fullt ferdigskriven i draumbiblioteket i serien The Sandman av Neil Gaiman, forteljing fire.

.
Eit **syntetisk språk** er i språktypologi eit slik språk der syntaktiske forhold er uttrykte ved hjelp av morfem som kan knytast til eit ord ved hjelp av bøying, agglutinering eller polysyntese. I desse språka er talet på morfem per eit ord høg, i motsetnad til isolerande språk som viser lågare tal morfem per eit ord.

Ein kan skilje mellom tre slags syntetiske språk: agglutinerande språk, flekterande språk, polysyntetiske språk. I dei agglutinerande språk vert ei rekkje affiks til ei ordrot, og kvar einskilt affiks representerer ein gjeven grammatisk funksjon. I dei relativt uvanlege polysyntetiske språk kan fleire ordrøter og affiks føyast saman. I flekterande språk er ei gruppe av ordformer – eit paradigme – knytt til einannan meir eller mindre regelbunde, der kvar bøyingsform representerer eit kompleks av grammatiske særdrag.

Mange språk har både syntetiske og isolerande trekk, og språk kan soleis vere syntetiske eller isolerande i ulike grad. Som eksempel er det norske språket til stor del analytisk, men langt frå i same utstrekning som kinesisk. I finsk som er for ein god del syntetisk språk, seier man til dømes *talossa* («inne i huset»), *talosta* («or huset») og *taloon* («inn i huset»), medan ein i norsk istaden brukar preposisjonar.

Andre språk som kan skildrast som svært syntetiske er tyrkisk og polsk. Døme på polysyntetiske språk finst mellom anna hjå Wichí-indianarane i Bolivia og Argentina, der alle tre hovuddialektar Vejós (Wehwós), Güisnay (Weenhayek) og Nocten (Oktenay) er polysyntetiske.

Referansar
----------

1. ↑  Comrie, B. (1989). *Language universals and linguistic typology: Syntax and morphology*. Oxford: Blackwell.

Bakgrunnsstoff
--------------

* World Atlas of Language Structures (på engelsk)
Paul Gauguin: *Synet etter preika (Jakobs kamp med engelen)*, 1888
Émile Bernard: *Tilgjevinga i Pont-Aven*, 1888
**Syntetisme** er namnet på ei stilretning i målarkunsten som kring 1890 vart praktisert av dei franske målarane Paul Gauguin, Émile Bernard og andre som var aktive i landsbyen Pont-Aven i Bretagne. Bileta deira er kjenneteikna av store, reine fargeflater, omgjevne av svarte, markerte konturar.

Ved Verdsutstillinga 1889 samla Pont-Aven-kunstnarane seg om ei utstilling med tittelen *Synthétisme*. To år seinare vart danna ei kunstnargruppe beståande av Gauguin, Bernard, Charles Laval og Louis Anquetin. Gruppa rundt Gauguin meinte at ein kunstnar bør lage ei syntese av inntrykka sine og heller måle or minnet enn å gje ei direkte avbilding. Målarane søkte å samanfatte tre eigenskapar eller trekk; den ytre framtoninga av naturlege former, målaren sine kjensler overfor gjenstanden, samt reine, estetiske val av linjer, fargar og former. Også Paul Sérusier og Cuno Amiet vert rekna til dei sentrale syntetistiske målarane.

I Sverige danna dei tre målarane Nils Kreuger, Karl Nordström og Richard Bergh ei gruppe som vart kalla Varbergsskolan og som var sterkt påverka av syntetismen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Syntetism» frå Wikipedia på svensk, den 23. mars 2014.*
Plasseringa til Tazbukta.
**Tazbukta** eller **Tazestuaret** (russisk Тазовская губа, *Tazovskaja guba*) er ei lang bukta danna av elva Taz. Estuaret er om lag 250 km langt og startar ved byen Tazovskij og endar i Obbukta, som endar ut mot Karahavet. Estuaret er om lag 25 km breitt og er eit av dei største estuara i verda. 

Estuaret startar ved munningen av Taz og elva Pur og strekkjer seg om lag frå nord til sør, før det snur vestover og opnar seg opp før ho endar ved Obbukta. 

Det russiske energiselskapet Gazprom ønskjer å utvide gassproduksjonen i Tazestuar-området, der det skal eksistere enorme mengder gass. 

Den russiske biologen og utforskaren Alexander von Middendorff fann ein frosen mammut nær Tazestuaret. Mammuten vart transportert til St. Petersburg i 1866.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Taz Estuary» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- T. Armstrong, *In Search of a Sea Route to Siberia, 1553-1619*.
		- Erki Tammiksaar & Ian R. Stone, *Alexander von Middendorff og his expedition to Siberia (1842–1845)*
		- Gassproduksjon Arkivert 2011-07-16 ved Wayback Machine.
		- Største estuar i verda


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Te Heuheu Tūkino IVPortrett av Te Heuheu Tukino IV
**Te Heuheu Tukino IV (Horonuku, Pataatai)** (1821–1888) var overhøvding i iwien Ngāti Tuwharetoa, ein maoristamme sentralt på Nordøya på New Zealand. Ved fødselen fekk han namnet Pataatai, men han tok namnet Horonuku - som tyder jordskred - etter at foreldra hans døde i eit jordskred i 1846. I 1887 testamenterte han fjella Ruapehu, Tongariro og Ngauruhoe til nasjonen for å danna Tongariro National Park. 

Avtalen om gåve av Tongariro mellom Horonuku Te Heuheu Tūkino IV i Ngāti Tūwharetoa og krona (1887)

Oppvekst
--------

Far til Horonuku, Mananui Te Heuheu Tukino II, var ein kjend krigarhøvding som leia stammen sin med suksess i mange krigar. Mananui var over to meter høg og kraftig bygd, og var ikkje berre sin stor krigar, men også ein dyktig militær strateg. Etter at han døde i eit jordskred, vart han etterfølgd av sonen Horonuku, som, fordi han var berre 16 år gammal, måtte lata farbroren, Iwikau (Tukino III), også ein stor krigar, leia iwien.

Overhøvdingen
-------------

Då Iwikau døydde i 1862 etterfølgde Horonuku onkelen sin som overhøvding. Sjølv om Horonuku ikkje var kjend som krigar, var han ein intelligent og framsynt leiar som gjorde det beste for folket sitt. 
Stammen støtta den maoriske King Movement-rørsla, og Horonuku deltok med krigarar i trefningar i 1863. Han gjekk også saman med opprørsleiaren Te Kooti, men vart nedkjempa i 1869.

Gjennom 1860-åra vart landområde til Tuwharetoa sentralt på Nordøya leigd ut til europeiske busetjarar for sauedrift, men eit tiår seinare vart Tuwharetoa ottefulle for at fjella ville verta oppmålte, og at europearane ville sjå bort frå dei tradisjonelle maoriske tapu. Horonuku, som etter å ha drøfta dette med fleire andre høvdingar i stammen, føreslo for regjeringa at landomådet vart testamentert til nasjonen som ein nasjonalpark, på vilkår av at styresmaktene skulle fjerna leivningane av stammen sine kjende forfedre frå fjella, mellom desse Mananui, og gje dei eit høveleg gravmæle. Regjeringa gjekk med på dette, og avtalen vart underteikna av John Ballance, som på det tidspunktet var Native Minister (Minister for Māori Development) og Horonuku, i 1887.

Mellom Horonuku sine søner var Tureiti Te Heuheu Tukino V.

Byste av Te Heuheu Tūkino IV i informasjonssenteret i Tongariro National Park

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Te Heuheu Tūkino IV» frå Wikipedia på engelsk, den 25. januar 2021.*

Referansar
----------

1. 1 2 3  Steven Oliver (juni 2018). «Te Heuheu Tūkino IV, Horonuku». *Te Ara Encyclopedia of New Zealand*. Henta 25. januar 2021.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Te Heuheu Tukino IV (Horonuku) or (Pataatai) from An Encyclopaedia of New Zealand.
* Te Heuheu Tukino IV, Horonuku frå Dictionary of New Zealand Biography

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ULAN

 |
Koordinatar: 32°53′20″N 36°29′00″E﻿

**Ariqah** eller **‘Arīqah** (arabisk **عريقة**) er ein landsby sør i Syria med kring 3 000 innbyggjarar. Han ligg i hjartet av det berglendte vulkanplatået Lejah. Administrativt høyrer Ariqah til Mantiqat Shahba (Shahba-distriktet) i As Suwayda guvernement.
Ariqah er mest kjend for ei vulkansk grotte som ligg i ei 10 meter djup hól i midten av landsbyen. Grotta vert kalla Arigagrotta og strekkjer eg frå to til tre kilometer inn i gamle lavastraumar. Ho er den største kjende grotta i det sørlege Syria.

Historie
--------

Historisk sett har ‘Arīqah vorte rekna som sentrum i det utilgjengelege Lajat, og mange hus frå bysantinsk tid står framleis i byen og er busett av lokale innbyggjarar. Her finst òg ruinar av eit bysantinsk kloster kalla «Deir Ariqa».[*treng kjelde*]

I 1596 var Al-Ariqah oppført i osmanske skattelister som '*Ahiri* og var ein del av Bani Abdullah *nahiya* i Hauran qada. Han hadde ein heilt muslimsk folkesetnad som bestod av 18 hushaldningar og 3 ungkarar. Skattane vart betalte for kveite, bygg, sommaravlingar, geiter og/eller bikubar og ei vassmølle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Ariqah» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Wolf-Dieter Hütteroth and Kamal Abdulfattah (1977). *Historical Geography of Palestine, Transjordan and Sør Syria in the Late 16th Century*. Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft.

1. ↑  Hütteroth and Abdulfattah, 1977, s. 215.
Utsikt over Te Aroh frå eit framspring på Mount Te Aroha
**Te Aroha** er ein landleg by i Thames Valley i regionen Waikato på New Zealand. Han ligg i distriktet Matamata-Piako. Innbyggjartalet var 3 768 ved folketeljinga i 2006. Byen ligg 53 km nordaust for Hamilton og 50 km sør for Thames. Namnet *Te Aroha* kjem av maorinamnet på fjellet Mount Te Aroha. I ei maoriforteljing klatra Rāhiri opp på fjellet og såg heimbygda si i det fjerne, og fekk ei kjensle av kjærleik (*aroha*) for henne. Namnet er ofte attgjeve på engelsk som *place of love* ('kjærleiksstaden').

Næringsvegar
------------

Te Aroha ligg midt i eit jordbruksområde med vekt på mjølkeproduksjon, og mykje av aktiviteten i byen dreier seg om tenesteyting til denne verksemda. Turisme er også veksande i byen.

Geografi
--------

Waihouelva renn gjennom Te Aroha. I nærleiken, mot aust, ligg foten til fjellrekkja Kaimai Ranges, og byen ligg under det 952 meter høge fjellet Mount Te Aroha. Mot nord ligg det sumpaktige låglandet i Hauraki Plains. 
Sist på 1800-talet var Te Aroha ein kjend badeby dit folk drog for å «ta vatnet». Varme kjelder og mineralvasskjelder ligg i nærleiken av bysentrum, det same også verdas einaste naturlege varme sodavass-kjelde (Mokena).

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Te Aroha» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden for Te Aroha
* Varme kjelder og spa i Te Aroha
* Nettstaden til Te Aroha Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Nobelprisen  

Nobels fredspris  
1976

**Betty Williams** (22. mai 1943–17. mars 2020) var ein nord-irsk fredsforkjempar som fekk Nobels fredspris i 1977 for 1976 saman med Mairead Corrigan. Før dei hadde berre tre kvinner vunne prisen sidan utdelinga starta i 1901.

Community of Peace People
-------------------------

I august 1976 vart Betty Williams vitne til at tre små sysken vart påkøyrde av ein bil og drepne i Belfast. Sjåføren var ein tidlegare straffedømt mann tilknytt Det provisoriske IRA som hadde vorte lauslaten i april. Han miste kontrollen over bilen av di han vart skoten og drepen av britiske troppar. To av borna, ein åtteåring og eit spedbarn, døydde momentant, medan det tredje, ein toåring, døydde av skadane dagen etter. 

Betty Williams tok no til å samla inn underskrifter for fred i Nord-Irland og fekk raskt med seg tanta til dei tre borna, Mairead Corrigan. Saman med Ciaran McKeown starta dei det dei kalla *Den nordirske fredsrørsla*, seinare kjent som Community of Peace People. Rørsla greidde raskt å samla i hop over 10 000 protestantiske og katolske kvinner for å marsjera til gravene til dei drepne borna. Dette opptoget møtte fysiske åtak frå Det provisoriske IRA. Trass i dette samla Community of Peace People 35 000 tusen kvinner som gjekk i fredstog i Belfast i slutten av august. 

Same året vart Corrigan og Williams tildelt pengepremien «Folkets fredspris» frå norske aviser og organisasjonar. Året etter vart dei tildelt nobelprisen.

I vaksen alder har Betty Williams lenge vore busett i USA, men vendte tilbake til Nord-Irland i 2004.

Utmerkingar
-----------

* *Folkets fredspris* (1976)
* Nobels fredspris (1977)
* *Schweitzer Medallion for Courage*
* *Martin Luther King, Jr. Award*
* *Eleanor Roosevelt Award* (1984)
* *Frank Foundation Child Care International Oliver Award*
* *Rotary Club International "Paul Harris Fellowship: and the Together for Peace Building Award* (1995)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Betty Williams» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mars 2013.*

### Fotnotar

1. ↑  *Time, 13.12. 1976: NORTHERN IRELAND: A People's Peace Prize*, arkivert frå originalen 26. desember 2018, henta 21. mars 2013
2. ↑   Store Norske Leksikon om Mairead Corrigan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* BBC Things

 |
Bilete av moskéen frå rundt 1926.
**Al-Askaria** er ein av dei fire viktigaste heilagdommane innan sjia-islam. Det er eit mausoleum i den irakiske byen Samarra der imam Ali al-Hadi og sonen Hassan al-Askari er gravlagde. Mange sjiamuslimar trur òg at sonesonen Mohammed al-Mahdi, «den gøymde imamen», gjekk i dekning der og ein dag vil syna seg igjen.

Bygningen, som årleg blir vitja av tusentals pilegrimar, blei utsett for eit bombeåtak den 22. februar 2006, og den vidkjende forgylte kuppelen braut saman.

Historie
--------

Mausoleet blei bygd i 944, då Samarra blei hovudstaden for abbasidedynastiet. Då det blei ombygd i 1905 fekk det ein kuppel dekt av 72 000 gullstykke. 

I lang tid var det vanleg å bringa ein sala hest og ein hær til mausoleet i vente på at Mohammed al-Mahdi skulle syna seg igjen og «skilja sanning frå løgn».

Soldatar frå nasjonalgarden før dei storma Al-Askaria i oktober 2004.
Under Irakkrigen har Samarra vore eit viktig utgangspunkt for irakiske motstandsstyrkar, men mausoleet har fekk stå i fred frå landet blei invadert i mars 2003, til han blei sprengd av væpna gjerningsmenn i februar 2006.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilde av moskeen før og etter åtaket (BBC)

Kjelder
-------

* Times online
* Stavanger Aftenblad Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
**Doon** (*Abhainn Dhùin*, avɪɲˈɣuːɲ) er ei elv i Ayrshire i Skottland. Ho renn hovudsakleg i ei nordvestleg retning, nær byen Dalmellington, og gjennom landsbyane Patna, Dalrymple og Alloway, fødestaden til diktaren Robert Burns. Kjelda til elva er Loch Enoch, høgt oppe i Galloway Hills, via Loch Doon.

Luftfoto av Doon og landsbyane Dalmellington og Bellbanks. 
Brig o' Doon
Doon er nemnd i Burns sitt klassiske dikt «Tam o' Shanter». Det er også Brig o' Doon eller brua over Doon, som er 72 fot (22 m) og ligg like utanfor Alloway. Elva er også omtalt i eit mindre kjent dikt av Burns, «The Banks O' Doon».

På 1930-talet blei Loch Doon demma opp for å lagra vatn til Galloway Hydro Electric Scheme. Dette blir i dag drive av Scottish Power.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «River Doon» frå Wikipedia på engelsk, den 3. november 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* River Doon Arkivert 2013-07-06 ved Wayback Machine. at the Ayrshire Rivers Trust

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Reaktoren ved Brookhaven National Laboratory
**Brookhaven National Laboratory** eller **BNL** er eit tverrvitskapleg amerikansk forskingslaboratorium på Long Island i staten New York i USA. Det vart oppretta i 1947 av ni universitet i det nordaustlege USA, kalla Association Universities, Inc. som eit fellestiltak for forsking innan kjerne- og partikkelfysikk. BNL blir no leia av Association Universities, Inc. i samarbeid med energidepartementet (DOE) i Washington, D.C. Forskninga er innanfor fysikk, kjemi, biologi, medisin og energi- og miljøteknikk.

Kjelder
-------

* «Brookhaven National Laborator». *Store norske leksikon*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Brookhaven National Laboratory**

* Brookhaven National Lab
* Summer Sundays at Brookhaven National Laboratory Arkivert 2014-04-06 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 40°52′24″N 72°52′19″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***«Kruna»***  Song av Nevena Božović |
|  |
| **Land** | Serbia |
| **Språk** | Serbisk |
| **Utgjeve** | 20. mars 2019 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 03:05 |
| **Selskap** | PGP RTS |
| Låtskrivar(ar) | Nevena Božović |
| **Produsent** | Darko Dimitrov |
|
|

Nevena Božović framfører «Kruna» under ei av prøvene i Tel Aviv i 2019.
**«Kruna»** (serbisk-kyrillisk **«Круна»**; norsk tyding 'krone') er ein song frå 2019 som er skriven og framført av den serbiske songaren Nevena Božović. Songen var det serbiske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel.

Om songen
---------

10. januar 2019 vart Nevena Božović og «Kruna» offentleggjord som ein av 24 deltakarar i songtevlinga *Beovizija 2019*. Songtevlinga vert arrangert av kringkastaren Radio-televizija Srbije (RTS), og vinnaren får representere Serbia i Eurovision Song Contest. «Kruna» kvalifiserte seg frå semifinalen 28. februar 2019, og deltok i finalen 3. mars 2019. «Kruna» vann finalen med 20 poeng og vart dimed det serbiske bidraget i Eurovision Song Contest 2019.

### Eurovision Song Contest

I januar 2019 vart Serbia trekt ut til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel tysdag 14. mai, og Serbia hadde startnummer 9. «Kruna» vart blant dei ti beste i sin semifinale og kvalifiserte seg dimed til finalen laurdag 18. mai. I finalen vart «Kruna» nummer 18 av 26 bidrag.

Kjelder
-------

1. ↑  «Nevena Božović – Serbia — Tel Aviv 2019». Henta 8. mai 2019.
2. ↑  Farren, Neil (10. januar 2019). «Serbia: Beovizija 2019 Artists Revealed». Eurovoix. Henta 4. mars 2019.
3. ↑  Farren, Neil (28. februar 2019). «Serbia: Beovizija 2019 Semi-Final Two Results». Eurovoix. Henta 4. mars 2019.
4. ↑  Rainbird, Oliver (3. mars 2019). «A queen needs her "Kruna"! Nevena Božovic wins Serbia’s Beovizija 2019». wiwibloggs. Henta 4. mars 2019.
5. ↑  «First Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 7. mai 2019.
6. ↑  «First Semi-Final: 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 14. mai 2019. Henta 15. mai 2019.
7. ↑  «Grand Final of Tel Aviv 2019». EBU. mai 2019. Henta 26. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Kruna» frå Wikipedia på bokmål, den 23. desember 2021.*
Koordinatar: 77°20′S 161°30′E﻿

**Upper Victoriabreen** er ein isbre ved toppen av Victoria Valley, den nordlegaste i McMurdo Dry Valleys i Antarktis. Smeltevatn frå isbreen gjev vatn til Victoria River og Lake Vida.

Breen vart namngjeven av Victoria University Wellington Antarctic Expedition (1958-59) etter deira alma mater, som betalte for ekspedisjonen. Namnet var opphavleg **Upper Victoria Glacier**, men det blei endra til Victoria Upper Glacier i 2003 for å passa med Victoria Lower Glacier.

Kjelder
-------

1. ↑  «Place name detail: Upper Victoriabreen». *New Zealand Gazetteer*. Land Information New Zealand. Henta 19 December 2020.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Victoria Upper Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


---

* *Denne artikkelen bygger på «Upper Victoria Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Gravstein for ein romersk legionær, Quintus Petilius Secundus.
**Legionær**, på latin kalla *miles* ('soldat') eller *legionarius*, var ein profesjonell romersk infanterisoldat, vanlegvis ein romersk borgar under 45 år. Soldaten blei innrullert i ein legion for 25 års teneste, ei endring frå tidlegare praksis med å innrulla berre for den tiden då det føregjekke ein militær kampanje. Dei siste fem åra var på lettare teneste som veteran.

På marsj i fiendtleg territorium blei legionæren utrusta med mellom tre og fjorten dagars rasjonar, rustning (*lorica segmentata*) og skjold (*scutum*), hjelm, gladius (kort sverd), dolk (*pugio*), eit vasskinn, ei korg og nokre reiskapar. Alle legionærar hadde også spyd, anten eit *hasta* (vanleg spyd) eller to *pilum* (kastespyd), avhengig av periode og/eller posisjon i legionen.

Romerske soldatar gjekk gjennom hard trening. Disiplin var grunnlaget for suksessen til hæren, og soldatene blei kontinuerleg trente i våpenbruk og drill av formasjonar, raske marsjar med full utrusting og i tett formasjon var vanlege. Avvik frå reglane blei hardt straffa av centurionane.

* Mann kledd som romersk legionær frå 100-taletMann kledd som romersk legionær frå 100-talet
* Mann kledd som romersk legionær frå slutten av 200-talet.Mann kledd som romersk legionær frå slutten av 200-talet.

Kjelder
-------

1. ↑  Ross, Cowan (2003). *Roman legionary : 58 BC - AD 69*. McBride, Angus. Oxford: Osprey. ISBN 1841766003. OCLC 52661320.

* *Denne artikkelen bygger på «Romersk legionær» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2022.*
**Charente** er ei 360 km lang elv vest i Frankrike som munnar ut i Biscayabukta og Atlanterhavet

Ho har sitt utspring i departement Haute-Vienne nær Rochechouart. Ho renn gjennom departementa Haute-Vienne, Charente, Vienne og Charente-Maritime, og munnar ut i Biscayabukta nær Rochefort.

Transport
---------

Charente har vore framkommeleg i mange år, men det er første dei siste åra at transporten på elva har teke seg opp att etter at det var nesten heilt stopp på midten av 1900-talet. Ein har gjort elva framkommeleg opp til Angoulême, og i dag er det stort sett feriebåtar som nyttar ho. Elva renn gjennom byar som Cognac, Jarnac, Saintes og Rochefort, og har flotte mogelegheitar for turisme. 

Elva har vorte kanalisert oppover frå Saintes, og har sluser av moderat storleik, 34x6 meter. Langs elva ligg det båthamner der ein kan leige båtar, eller ligge til kai.

Sideelvar
---------

Sideelvar til Charente er mellom anna: 

* Antenne
* Né
* Coran
* Seugne
* Bramerit
* Boutonne
* Arnoult
* Gère

Byar
----

Av byar langs Charente finn ein: 

* Civray
* Jarnac
* Montignac-Charente
* Angoulême
* Cognac
* Saintes
* Taillebourg
* Saint-Savinien
* Tonnay-Charente
* Rochefort
* Soubise
* Vergeroux

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* GeoNames

 |
Olympiastadion i Berlin etter ombygging
Olympiastadion i 1936, nybygd for dei olympiske leikane
**Olympiastadion** er eit sportsstadion i Berlin, i bydelen Charlottenburg. Det har vore to idrettsanlegg på staden. Eit stadion vart bygd til dei olympiske sommarleikane i 1916 av Otto March. Det neste vart bygd av sonen Werner March til sommarleikane i 1936.

Før dei olympiske leikane i 1936 vart dagens Olympiastadion med Olympischer Platz bygd. Under andre verdskrig vart byggverket lite skadd. Dei britiske styrkane i Berlin nytta område som hovudkvarter fram til 1994.

Sett vekk frå bruk til olympiske leikar, har stadionet ein sterk fotballtradisjon som heimebane for Hertha Berlin og stadion til den tyske cupfinalen. Tre kampar vart spela her under fotball VM i 1974. Stadionet har vorte totalrenovert fram mot 2006 i høve fotball-VM. Seks av kampane (irekna finalen) vart spela på Olympiastadion.

Olympiastadion er freda som kulturminne.

Helikoptarulukke
----------------

21. mars 2013 hadde tysk politi ei øving på Olympiastadion. Tre politihelikoptra som skulle lande på bana under ei av øvinga virvla opp mykje snø og fekk dårleg sikt. Eit av helikoptrane landa då oppå eit anna. Éin person døydde og elleve andre vart sende til sjukehus. Øvinga vart avslutta like etter ulukka fann stad.

Kampar i VM 2006
----------------

* 13. juni: Brasil–Kroatia
* 15. juni: Sverige–Paraguay
* 20. juni: Tyskland–Ecuador
* 23. juni: Ukraina–Tunisia
* 30. juni: Kvartfinale
* 9. juli: Finale

Fotnotar
--------

1. ↑  «To politihelikoptre krasjet på OL-stadion» (på norsk). Dagbladet. 21. mars 2013. Henta 21. mars 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Olympiastadion i Berlin**

* Offisiell nettstad
* Side med historisk informasjon om leikane i 1936
* Bilete av stadion teke i 1989: Detaljar, nokre av statuene frå den nasjonalsosialistiske tida]
* Hertha Berlin sin nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Koordinatar: 50°37′N 26°15′E﻿

**Rivne** (ukrainsk Рівне) eller **Rovno** (polsk *Równe*; russisk Ровно; jiddisk ראָוונע) er ein historisk by vest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Rivne oblast (provins) og det omliggande Rivne rajon (distrikt) i oblastet.

Rivne er eit viktig transportknutepunkt med den internasjonale Rivne lufthamn og jernbanesamband til Zdolbuniv, Sarny og Kovel, samt motorvegar til Brest, Kiev og Lviv.

Byen har kring 250 000 innbyggjarar (2010).

Historie
--------

Rivne vart først nemnd i 1283 som ein av busetnadane i Halytsj-Volhynia. Frå andre halvdel av 1300-talet var han under Storhertugdømet Litauen og frå 1569 i Det polsk-litauiske samveldet. I 1492 fekk byen Magdeburgrettar. Etter delinga av Polen vart Rivne i 1793 ein del av Det russiske imperiet og i 1797 varet han administrastivt senter i Volhynian guvernement.

Under første verdskrigen og i kaosperioden kort tid etter, var han ei kort stund under tyske, ukrainske, bolsjevikiske og polske styrkar. I april-mai 1919 var Rivne mellombels hovudstad i Den ukrainske folkerepublikken. Då krigen var over vart byen, ein del av polske Volhynia voivodskap i mellomkrigstida.

I 1939, som følgje av Molotov-Ribbentrop-pakta og delinga av Polen, vart Rivne okkupert av Sovjetunionen. Frå desember same året vart Rivne senter i det nyoppretta Rivne oblast i Ukrainske SSR. Den 28. juni 1941 vart Rivne erobra av Nazi-Tyskland, som sidan gjorde byen som administrativt senter i Reichskommissariat Ukraina. På den tida var halvparten av innbyggjarane i Rivne jødar. Av desse vart kring 23 000 tekne til ein furuskog i Sosenki og myrde mellom 6. og 8. november. Ein ghetto var toppretta for dei gjenverande 5000 jødane. I juli 1942 vart dei sende 70 km nord til Kostopil der dei vart avretta. Seinare vart det bygd eit stort minnesmerke for dei.

2. februar 1944 vart byen frigjort av den raude armeen i slaget ved Rovno og vart verande ein del av Sovjetiske Ukraina fram til oppløysinga av Sovjetunionen i 1991.

I 1958 byrja TV-tårnet i byen kringkastinga si. I 1969 gjekk den første trikken gjennom byen og same året vart Rivne lufthamn opna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rivne» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2007-11-01 ved Wayback Machine. (ukrainsk)

| * v
* d
* e
Byer i Rivne oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Rivne |
| Berezne**·** Dubno**·** Dubrovytsia**·** Korets**·** Kostopil**·** Kuznetsovsk**·** Ostroh**·** Radyvyliv**·** Sarny**·** Zdolbuniv |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Val Gardena** (tysk *Gröden*; ladinsk *Gherdëina*) er ein dal i Trentino-Alto Adige nord i Italia. Han er ein av fem dalar i Dolomittane der majoriteten talar ladinsk. Dialekten av ladinsk som vert tala i denne dalen vert kalla *gardenese* på italiensk, *grödnerisch* på tysk og *Val Gardena* på ladinsk.

Val Gardena er ein austleg sidedeal til Isarcodalen og strekkjer seg oppover mot Sella i aust.

Landsbyar
---------

Det er tre landsbyar i dalen: 

* Urtijëi (it: *Ortisei*; ty: *St. Ulrich*)
* Sëlva (it: *Selva*; ty: *Wolkenstein*)
* Santa Cristina (it: *Santa Christina*; ty: *St. Christina*)

Sport
-----

Val Gardena har eit ishockey-lag, HC Gherdeina, som spelar i italiensk Serie A2.

Carolina Kostner er ein kjend kunstløpar og søskenbarnet Isolde Kostner er ein kjend alpinkøyrar frå området.

Turisme
-------

Dalen har stor turisttrafikk både sommar og vinter. Det er rundt 15 000 sengeplassar her og ein finn 84 skiheisar, 176 km med alpintløyper og 98 km med langrennsløyper. Om sommaren er det fjelltur som lokkar turistar til dalen. I 1970 vart alpin-VM arrangert her og det vert årleg arrangert verdscup i alpint.

Bilete
------

* Landsbyen SëlvaLandsbyen Sëlva
* Sasslonch er kjennemerket for Val Gardena. Fjellet er 3181 moh.Sasslonch er kjennemerket for Val Gardena. Fjellet er 3181 moh.
* SëlvaSëlva

Kjelder
-------

  

* *Denne artikkelen bygger på «Val Gherdëina» frå Wikipedia på engelsk, den 27. november 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* gardenaholidays.com
* Turistside

Koordinatar: 46°33′36″N 11°42′17″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BNF
* BNF (data)
* LIR
* GeoNames

 |
Koordinatar: 86°0′S 145°0′W﻿

**Watson Escarpment** er ein stor skrent i Dronning Maudfjella, som går nordover langs austenden av Scottbreen, så austover til Reedybreen der han snur sørover langs vestsida av isbreen. Stundom bogeforma og nesten 180 km lang med ei høgd på 3550 moh og 1 000 til 1 500 m over det omliggande terrenget. Dei nordlege og sentrale delane av skrenten vart observert frå eit utkikkspunkt på Supporting Party Mountain og var delvis kartlagt i desember 1929 av geologgruppa frå Byrd-ekspedisjonen under Laurence Gould. Skrenten var nøyare undersøkt i desember 1934 av geologgruppa til Byrd-ekspedisjonen under Quin Blackburn og vart namngjeven av Byrd etter Thomas J. Watson, ein amerikansk leiande forretningsmann som støtta ekspedisjonen økonomisk. Skrenten vart kartlagt i detalj av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy i 1960-64.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Watson Escarpment» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Robert Mikhajlovitsj Sjavlakadze**, {{georgisk:რობერტ შავლაყაძე}}; russisk Роберт Михайлович Шавлакадзе (fødd 1. april 1933) er ein sovjetisk friidrettsutøvar frå Tbilisi, som konkurrerte i høgdehopp og vart olympisk meister i øvinga i 1960.

Aktiv
-----

Sjavlakadze sin personlege rekord i høgdehopp var på 2,13 m føre sommarleikane i 1960. I den olympiske finalen i Roma tok han leiinga då han gjekk over 2,14 m i fyrste forsøk. Etter overraskande å ha svinga seg over også neste høgda, 2,16 meter i fyrste forsøk, ny olympisk rekord, tok han den olympiske gullmedaljen. Han vann framom landsmannen Valerij Brumel som også klarte 2,16 m, men fyrst i andre forsøk. Bronsemedaljen gjekk til John Thomas fra USA med 2,14 m.

Under EM 1962 fekk Sjavlakadze bronsemedaljen, etter å ha stoppa på 2,09 m. Sjavlakadzes sin personlege rekord på 2,17 m vart sett i 1964. Under OL 1964 i Tokyo kom han på femte plass. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1960 i Roma: Gullmedalje – 2,16 m, framom Valeri Brumel (2,16 m)
* EM 1962 i Beograd: Bronsemedalje – 2,09 m
* OL 1964 i Tokyo: Nr 5 – 2,14 m

Kjelder
-------

* *Friidrott 61*.
* *Friidrott 65*.
Koordinatar: 60°11′13.078″N 24°55′37.517″E﻿

Helsingfors Olympiastadion
Tårnet på Olympiastadion i Helsingfors
**Helsingfors Olympiastadion** er Finlands største stadion og ligg i bydelen Tölö, om lag to kilometer frå bysentrum i Helsingfors. Olympiastadion var hovudstadion under Sommar-OL 1952.

### Arkitektur

Den funksjonalistiske bygningen vart teikna av arkitektane Yrjö Lindegen og Toivo Jäntti. Eit 72 meter høgt tårn er olympiastadion sitt særmerk og ope for gjester.

### Arrangement

Olympiastadion var hovudstadion under Sommar-OL 1952. Sidan har det vorte brukt til idrettsarrangement og som konsertarena. I perioden 1939–64 vart arrangert fem VM på skøyter og tre EM på skøyter. Mellom dei store friidrettsarrangementa på stadion har vore EM i friidrett 1971, VM i friidrett 1983, EM i friidrett 1994, VM i friidrett 2005, og EM i friidrett 2012. Finlands landslag i fotball spelar kampane sine her.

### Soge

Olympiastadion vart bygt i perioden 1934-38, med håp om å få tildelt dei olympiske sommerleikane 1940. Grunna andre verdskrigen vart leikane avlyst. Frå 1994 til 1999 var stadion ombygt og tilskodarkapasiteten redusert frå 70 000 til 40 000. Før euro vart innført som valuta i Finland var olympiastadion avbilda på 10-markseddelen, saman med langdistanseløparen Paavo Nurmi.

Kjelder
-------

* Heimeside for Olympiastadion (engelsk)
* (en) Olympiastadion i Helsingfors – Profil og resultatoversikt på SpeedSkatingNews.info.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Wattmeter
**Wattmeter** er eit instrument for måling av elektrisk effekt. 

Ein av medoppfinnarane til måleapparatet var ungararen Ottó Bláthy.

T3-tariffen
-----------

Tidlegare då T3-tariffen («overforbrukstariff») var meir i bruk, var det vanleg å ha eit «kjøkkenwattmeter» som viste augneblikksuttaket av effekten. Dette wattmeteret hadde ein viser som kunne stillast slik at ein med ein gong kunne sjå om ein trekte så mykje at overforbrukstariffen slo inn. Då var det på tide å skru ned varmvassberederen til middagen var ferdig.

Wattmeter må ikkje forvekslast med kWh-teljaren i sikringsskapet. Denne teljaren summerer den elektriske energien som er levert til anlegget. Med T3-tariff hadde denne to teljeverk: eitt for totalforbruk og eitt for den delen av forbruket som hadde vore overforbruk, det vil sei forbruk når effektuttaket var høgare en avtalt abonementseffekt.

Sjå òg
------

* Watt

Kjelder
-------

* wattmeter. I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |