recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Jernbaneverket har hovudkontor i denne bygningen på Stortorvet i Oslo.
**Jernbaneverket** (ofte avstutta til **JBV**) var ein norsk statleg etat som hadde som oppgåve å drive, vedlikehalde og byggje ut statseigde jarnbaneliner i Noreg, den såkalla infrastrukturen for det offentlege jarnbanenettet: sjølve lina med bruar og tunnellar, skjener og sporvekslarar (pensar), køyreleidningar og systema for tilførsle av straum til desse leidningane, signalanlegg og alt anna som høyrer til, mellom anna stasjonar og større stasjonsbygningar.

Som fylgje av den såkalla jarnbanereforma vart Jernbaneverket omdanna til statsføretaket Bane NOR frå 1. januar 2017. Bane NOR er eigd av staten åleine, og skal stå for planlegging, utbygging, forvaltning, drift og vedlikehald av det nasjonale jarnbanenettet i Noreg, inkusive trafikkstyringa, og skal dessutan stå for forvaltinga og utviklinga av jernbaneeigedomane. Jernbaneverket vart såleis avvikla 31. desember 2016, og oppgåvene ført over til Jernbanedirektoratet og Bane NOR.

Soga til Jernbaneverket
-----------------------

Jernbaneverket vart skipa i 1996 ved at det tidlegare statsselskapet Noregs statsbaner (NSB) vart omorganisert, slik at det som galdt infrastrukturen vart lagt til Jernbaneverket, medan drifta av toga vart organisert i eit selskap for seg. Meininga var å opne for konkurranse om å drive jarnbanetransport i Noreg, slik det er open konkurranse om å drive transport på det offentlege vegnettet. Jernbaneverket kunne soleis ikkje ta på seg å drive person- eller godstransport med tog, eller i det heile take på seg transportoppdrag, men stille sjølve jarnbanenettet til disposisjon for dei selskapa som driv med togtransport, som til dømes det noverande aksjeselskapet NSB (som no berre driv persontransport) og andre selskap som til dømes Flytoget, og dei ulike godstransportselskapa, som det er fleire av. Desse transportselskapa må ha fått løyve (lisens) til å trafikkere det norske offentlege jarnbanenettet, og deretter ha gjort avtale med Jernbaneverket om bruken av jarnbanenettet.

Det offentlege jernbanenettet er på om lag 4 000 kilometer, og om lag 80 prosent av trafikken går med elektrisk drivne tog.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jernbaneverket». Forvaltningsdatabasen. Henta 20. september 2017.
2. 1 2  «Ny jernbaneorganisering». Regjeringa. 6. februar 2016. Henta 20. september 2017.
3. ↑  Talet på tilsette i følge Norsk samfunnsvitenskapelig datatjenestes forvaltningsdatabase

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Jernbaneverket. Arkivert 2013-04-23 ved Wayback Machine.
* Om Jernbaneverket på verksemda sine internettsider Arkivert 2015-05-09 ved Wayback Machine.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BR orgnr

 |
**Tatjana Vladimirovna Samolenko**, fødd **Khamitova** og ei tid gift **Dorovskikh** (fødd 12. august 1961), er ein ukrainsk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Sovjetunionen, til sist Ukraina. Frå 1986 til 1992 høyrde ho med i verdseliten på 1500 meter og 3 000 meter. Ho vann til saman tre gullmedaljar i verdsmeisterskapane 1987 og 1991 og vart olympisk meister på 3 000 m i 1988.

Aktiv
-----

Samolenko fekk sitt internasjonale gjennombrot i 1986-sesongen med sølv på 1500 m ved friidretts-EM i Stuttgart, klart slått av landskvinna Ravilja Agletdinova og hårfint framom Doina Melinte frå Romania. Vinteren 1987 vann ho 3 000 m ved innandørs-VM i Indianapolis. Og under verdsmeisterskapen i Roma i byrjinga av september 1987 vart ho dobbeltmeister. Fyrst sigra ho på 3 000 meter, sju tidels sekund føre rumenske Maricica Puică, og sidan sette ho meisterskapsrekord med 3.58,5 på 1500 m, hardt pressa av austtyske Hildegard Körner som fekk notert 3.58,6.

I dei olympiske sommarleikane 1988 i Seoul tok Samolenko gullmedaljen på 3 000 meter, etter å ha vunne spurten mot rumenske Paula Ivan, og ho fekk bronsemedaljen på 1500 meter. Etter å ha vorte mor i 1990 kom ho tilbake og vann 3 000 meter framfor Jelena Romanova ved VM 1991 i Tokyo, før ho sikra seg sølvmedaljen på 1500 meter, der einast Hassiba Boulmerka frå Algerie vart for sterk. Under Sommar-OL 1992 i Barcelona bytta ho og Romanova plass på sigerspallen etter 3 000 m, Romanova kom då fyrst i mål og Samolenko-Dorovskikh vart sølvmedaljør. Trass i personleg rekord med 3.57,9 på 1500 m enda Dorovskikh på fjerdeplassen i siste OL-løp.

### Doping

1993 vart Tatjana Dorovskikh teken for doping og stengd ute i to år. Ho kom aldri tilbake på friidrettsbana.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje på 1500 m – 4,02,3, nr 5 på 3 000 m – 8.40,3
* VM 1987 i Roma: Gullmedaljar på 1500 m – 3.58,5, og 3 000 m – 8.38,7
* OL 1988 i Seoul: Gull på 3 000 m – 8.26,5, og bronse på 1500 m – 4.00,3
* VM 1991 i Tokyo: Gull på 3 000 m – 8.35,8, og sølv på 1500 m – 4.02,5
* OL 1992 i Barcelona: Sølv på 3 000 m – 8.46,8, bak Jelena Romanova (8.46,0), nr 4 på 1500 m – 3.57,9

Kjelder
-------

1. ↑  «Call for probe into whether Yvonne Murray's Olympic medal should be upgraded» (på engelsk). 11. november 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Tetjana Samolenko-Dorowskych» frå Wikipedia på tysk, den 7. september 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tatjana Samolenko ved olympic.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Airbus A380 vert styrt etter *fly-by-wire*-metoden
**Fly-by-wire** er ei engelsk nemning som tydar at eit fly er konstruert slik flygaren flyr flyet ved å instruere ein datamaskin, og datamaskinen manøvrerer flyet ved å stille inn roret og dei andre innretningane i samsvar med instruksane datamaskinen tek i mot frå flygaren. Flyet vert såleis ikkje manøvrert ved at flygaren (piloten) har beinveges mekanisk eller hydraulisk kontakt med roret og andre innretningar på flyet, men at dette går føre seg indirekte ved flyet vert styrt via ein datamaskin ved hjelp av elektriske signal gjennom leidningar, kablar, som på engelsk heiter *wires*.

I og med at flygaren ikkje har beinveges kontroll over dei innretningane som avgjer korleis flyet vert manøvrert, kan datamaskinen verte programmert til ikkje å utføre eventuelle manøvrer som flyet ikkje er bygd for å greie. Datamaskinen overvakar heile tida farta, motorane, hellinga på flyet og anna, og stabiliserer flyet til å halde seg innafor dei grensene for trygg flyging som er programmert inn i datamaskinen. Då eit stort tal alvorlege flyulukker skuldast at flygaren har manøvrert flyet feil, har tryggleiken i luftfarten auka monaleg med denne teknikken.

Metoden vart først teken i bruk i F-16 jagarfly, men verta no òg brukt i nyare passasjerfly som Airbus A380 og Boeing 777.

Tilsvarande metode vert brukt for ror og stabilisatorar på større skip. Fly-by-wire-teknologien er òg teken i bruk i bilar, og den engelske nemninga er då *drive-by-wire*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fly-by-wire» frå Wikipedia på bokmål, den 16. oktober 2018.*

Litteratur
----------

* Cary R. Spitzer, red. *The Avionics Handbook*, CRC Press, ISBN 0-8493-8348-X

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Precious Memories** er ein tradisjonell gospelsong tilskriven J.B.F. Wright i 1925. J. B. F. Wright var fødd i Tennessee 21. februar 1877. Songen er ofte blitt framført av ei rekkje forskjellige og kjende artistar som Tammy Wynette, Rosetta Tharpe, Johnny Cash, Alan Jackson, Emmylou Harris, Daniel O'Donnell, The Edwin Hawkins Singers, ein duett av George Jones & Patti Page, Jim Reeves, Bob Dylan, J.J. Cale og James Blackwood's quartet.

Dolly Parton spelte inn songen i 1999 på Dollywood-albumet *Precious Memories*. Systera hennar, Stella Parton, spelte inn songen for gospelalbumet hennar *Appalachian Gospel*.

Ein versjon av The Stanley Brothers kan høyrast på Rick Grimes (Andrew Lincoln) sin radio i byrjinga av *The Walking Dead* sesong fire. Susan Raye sin versjon vart brukt i introen og rulleteksten til Paul Schrader-filmen *Hardcore (1979)*.

Aretha Franklin spelte inn eit konsertopptak for albumet hennar *Amazing Grace* (1972) og Ronnie Milsap for albumet sitt *Then Sings My Soul* (2009).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Precious Memories (hymn)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. september 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «We Called Him Mr. Gospel Music [sound recording] : The James Blackwood Tribute Album». National Library of Australia. Henta 31. desember 2016.
**Tatjana Ivanovna Tomasjova** (fødd 1. juli 1975) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Perm som tevla på mellom- og langdistansar. Ho vart verdsmeister på 1500 m både i 2003 og 2005, samt europameister på same distansen i 2006. I 2004 vann ho OL-sølv på 1500 m.

Aktiv
-----

Tomasjova deltok på 5000 meter både under Sommar-OL 2000 i Sydney og friidretts-VM året etter. Ho vart nummer 13 i Sydney og nummer 10 i Edmonton i 2001.

Ved europameisterskapen 2002 i München deltok Tomasjova på 1500 meter og tok bronsen på tida 4.01,28, over to sekundar bak dei to andre medaljevinnarane. I 2003 vann ho gullmedaljen på 1500 m i VM i friidrett 2003 med 3.58,5 etter å ha slått førre års europameister, tyrkiske Süreyya Ayhan, med eit halvt sekund. Under Sommar-OL 2004 i Aten fekk ho sølvmedaljen på 1500 m, britiske Kelly Holmes vann på 3.57,9, Tomasjova hadde 3.58,1.

I 2005 forsvarte Tomasjova VM-tittelen på 1500 m ved meisterskapen i Helsingfors. Med vinnartida 4.00,3 var ho i mål over sekundet føre sølvmedaljøren, landskvinna Olga Jegorova. Tomasjova hadde hardast konkurranse frå ei landskvinne også då ho i 2006 vann EM-gullet på 1500 m. I Göteborg sette ho meisterskapsrekord med 3.56,9, Julija Tsjisjenko fekk notert 3.57,6.

### Doping

I 2008 vart Tomasjova og seks andre russiske friidrettsutøvarar utestngde frå idretteen i to år, då dei hadde prøvde å manipulere dopingprøver.

Tomasjova deltok på 1500 meter under sommarleikane 2012 i London. Ho vart nummer fire, 16 hundredels sekund bakom bronsevinnaren.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Татьяна Ивановна Томашова

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatjana Iwanowna Tomaschowa» frå Wikipedia på tysk, den 3. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
| **Tatabánya** |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Tatabánya | Byvåpenet til Tatabánya |
| **Flagget til Tatabánya** | **Byvåpenet til Tatabánya** |

 |
| Plassering |
| 

Tatabánya is located in Ungarn

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Megye | Ungarn Ungarn  Sentral-Transdanubia  Komárom-Esztergom |
| Oppretta | 1947 frå fire landsbyar |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  91,42 km² |
| Innbyggjarar  - By (2012)   - folketettleik | 70 003   765,73/km² |
| Koordinatar | 47°34′30″N 18°24′30″E﻿Koordinatar: 47°34′30″N 18°24′30″E﻿ |
| Høgd over havet | 230 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 2800 |
| Telefon-retningsnummer | 34 |
| **Heimeside:** www.tatabanya.hu |

**Tatabánya** er ein by nordvest i Ungarn, og fylkeshovudstad i fylket Komárom-Esztergom, som ligg aust i landet. Han har om lag 70 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Arkeologiske funn har vist at det har vore folk i området sidan steinalderen. Tre landsbyar låg her før Tatabánya: Alsógalla, Felsőgalla og Bánhida. Bánhida er den tidlegaste av desse og vart først nemnd i 1288.

På 1500-talet erobra osmanarane området. På denne tida vart innbyggjarane protestantar. Seinare flytta dei føydale herrane, Huset Esterházy, inn romersk-katolske tyskarar og slovakarar til byen. 

I ei folketeljing i 1787 hadde Alsógalla 580 innbyggjarar og Felsőgalla 842. Kol vart oppdaga i området på denne tida og folketalet auka og ein ny busetnad vart danna, som utvikla seg til landsbyen Tatabánya.

Under industrialiseringa etter den andre verdskrigen utvikla fleire ungarske småbyar seg til store industribyar. Dei fire landsbyane vart slått saman 1. oktober 1947 under namnet Tatabánya og han fekk bystatus. I 1950 vart han fylkeshovudstad i Komárom-Esztergom og i 1980-åra hadde han alt meir enn 80 000 innbyggjarar. 

Etter den sosialistiske regjeringa sitt fall og dei politiske endringane i 1989 vart tungindustrien og gruvedrifta mindre viktig og den økonomiske strukturen i byen endra seg markant.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatabánya» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tatabánya**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Leksands kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til seks andre kommunar i Dalarnas län, Mora kommun i nordvest, Rättviks kommun i nordaust, Falu kommun i aust, Borlänge kommun og Gagnefs kommun i sør og Vansbro kommun i sørvest. Administrasjonssenteret i kommunen er Leksand.

Kommunen ligg i området til ei av dei gamle hovudbygdene i Dalarna, ved sørenden av sjøen Siljan. Elles finn ein store skogarealer på moreneberggrunn og mange vatn i Leksand kommune. I tillegg er det jordbruksareal særleg ved Siljan og langs Österdalälven som renn gjennom kommunen. Forutan jordbruk og variert småindustri har kommunen ein stor treindustri. Postordreføretaket Clas Ohlson AB held også til i kommunen.

Administrativ historikk
-----------------------

1. mai 1875 braut Siljansnäs ut av Leksands kommun for å opprette ein eigen landskommune. I 1904 vart Leksandsnorets municipalsamhälle oppretta i Leksands kommun. Ved kommunereforma i 1952 vart det ikkje gjort endringar i landskommunane i området. *Municipalsamhället* vart oppløyst i 1966. Etter 99 år, i 1974, vart Siljansnäs sameina med Leksand igjen, og Åls landskommun vart også innlemma. Dermed var den nye Leksands kommun oppretta.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På gullbakgrunn, ein ornamentert svart nøkkel*.

Leksands kyrka var opphavleg vigd til St. Peter, og attributten hans var ein nøkkel, derav kommunvåpenet som kjem frå eit soknsegl frå 1625. Våpenet vart fastsett som våpen for Leksands församling (og for landskommunen) i 1950. I 1974 vart Leksand slått saman med Siljansnäs og Ål. Alle dei tidlegare kommunane hadde hatt heraldiske vapen, men det var den namngjevande eininga sitt våpen som vart registrert i Patent- och registreringsverket for Leksands kommun i 1974.

To treskulpturar som førestilte St. Peter med nøkkelen i handa prydar også kvar sin gavlende på Leksands kyrka. Det opphavlege soknseglet har teksten «SIGILLVM – LIXANDENSE 1625» og kan sjåast her Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine..

Tettstader
----------

Det er fem tettstader i Leksands kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal pr 31. desember 2005. Centralorten er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Leksand** | 5 861 |
| 2 | Insjön | 2 030 |
| 3 | Siljansnäs | 1 650 |
| 4 | Tällberg | 637 |
| 5 | Djura | 396 |

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Leksands kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Leksand» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*I guld en ornamenterad svart nyckel*».

| * v
* d
* e
Leksand kommun i Dalarnas län i Sverige |
| --- |
|  | Alvik - Djura - Häradsbygden - Insjön - Leksand - Siljansnäs - Tällberg - Västanvik |  |


| * v
* d
* e
Kommunar i Dalarnas län i Sverige |
| --- |
|  | Avesta • Borlänge • Falun • Gagnef • Hedemora • Leksand • Ludvika • Malung-Sälen • Mora • Orsa • Rättvik • Smedjebacken • Säter • Vansbro • Älvdalen |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*For bandet Tennis, sjå bandet Tennis*
Den kjende tennisspelaren Andy Roddick servar.
**Tennis** er eit ballspel der ein slår ballen med ein strenga racket fram og tilbake over eit nett som står på tvers av ein rektangulær bane. Ein speler tennis både innan- og utandørs og blir spelt single for begge kjønn (ein mot ein), double for begge kjønn (to mot to) eller mixed double (ein mann og ei kvinne per lag). Ballen skal returnerast direkte (volley) eller etter éin sprett. Dei ulike underlaga tennis blir spelt på er grus, gras, «hard court» (kunstdekke) og teppe (innandørs). I dag er det ein av dei mest utbreidde idrettane i verda med somme av dei best betalte utøvarane.

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål fredag 1. januar 2010, klokka 22:17.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norges Tennisforbund
* ATP - Dei profesjonelle tennisspelarane sitt forbund (menn)
* WTA - Dei profesjonelle tennisspelarane sitt forbund (kvinner)
* ITF - Det internasjonalen tennisforbundet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
| **Vigra** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°33′53″N 06°12′53″E﻿Koordinatar: 62°33′53″N 06°12′53″E﻿

 |
| **Areal** | 20 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Molnesfjellet (123 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal |
| **Største busetnad** | Roald (691 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 1695 (2001) |
| **Folketettleik** | 85 /km² |

*Sjå også Vigra kommune og Vigra sokn*
**Vigra** er den største og nordlegaste av øyane i Giske kommune i Møre og Romsdal fylke. Ho har vore eigen kommune. Øya er rik på historie, med tradisjonar som seier at både Ragnvald Mørejarl og sonen Gange-Rolv var frå Vigra. 

Innbyggjartalet på øya er i underkant av 2 000 (6 500 i Giske kommune). Største tettstaden er Roald, som ligg på austsida av øya.

Geografi
--------

Vigra har eit flatemål på 20 kvadratkilometer, og er relativt flat og berglendt. Store delar av øya er myr, medan det finst høgdedrag i nord. Øya har strandline mot Vigrafjorden i aust og Gjøsund i sør.

Ålesund lufthamn ligg om lag midt på øya. Her finn vi viktigaste arbeidsplassen. I tillegg til flyplassen er næringane på øya jordbruk, fiske og fiskeforedling. Vigra er knytt til fastlandet ved bru til Valderøy, og vidare med undersjøisk tunnel (bomveg) til Ålesund om Ellingsøy. 

Det høgaste naturlege punktet er Molnesfjellet med 122 meter over havet. I tillegg driftar Norkring ein kringkastar på Synnes med ei 220 meter høg mast. Masta, som delvis ligg i innflyginga til Ålesund lufthamn har det vore mykje strid om, og ho har blitt bygd ned (frå 242 meter) for å vera mindre i vegen for flytrafikken. Sendaren vart slått av den 30. juni 2011 og riven 8. september 2011.

Historie
--------

Det er gjort rike funn av gravhaugar og busetnader frå jernalderen, og lokale stadnamn på øya stammar frå denne perioden. 

Vigra var del av Haram herad fram til 1. januar 1890. Da ho blei utskild som eigen kommune, Roald herad. 1. januar 1919 blei namnet endra til Vigra herad. I 1964 vart herada Vigra og Giske slått saman til Giske kommune. 

Boka *Vigra-slekter gjennom 500 år* inneheld gards- og slektshistorie frå 1500-talet og fram til 1987.

Kjelder
-------

1. ↑  Norgeskart

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Preben Hempel Munthe** (15. oktober 1922–3. januar 2013) var ein norsk økonomiprofessor, forfattar og riksmeklingsmann, fødd i tidlegare Aker kommune i Oslo. Han var son av bibliotekaren Wilhelm Munthe.

Biografi
--------

Mesteparten av levetida si budde Preben Munthe i Oslo. Han utdanna seg innan sosialøkonomi i Oslo og Stockholm og vart cand.oecon ved Universitetet i Oslo i 1946. I 1946 vart han tilsett som høgskulestipendiat ved Norges Handelshøyskole i Bergen, seinare vart han forfremja til dosent. Etter studieopphald i USA og Storbritannia fekk han graden dr.oecon ved NHH i 1961, og vart utnemnd til professor i distribusjonsøkonomi ved UiO same året. Denne stillinga hadde han fram til han gjekk av med pensjon i 1992. 

Preben Munthe forfatta mykje viktig faglitteratur innan sosialøkonomi. Han opparbeidde seg dessutan mange verv i løpet av karrieren. Frå 1965 - 1974 hadde han bistilling som riksmeklingsmann, og han fekk høge stillingar i ei rekkje store verksemder i Noreg, t.d. Norsk Hydro, Freia, Aschehoug, Bergen Bank, IBM og Nora Industrier samt Institusjonen Fritt Ord. Frå 1959 til 1983 var han også konsulent for Nobelkomitéen, og frå 1985 til 2000 var han kanslar for St. Olavs Orden.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1971: Kommandør av St. Olavs Orden
* 1974: Medlem i Det Norske Videnskaps-Akademi

Kjelder
-------

* NBL-artikkel om Preben Munthe, skriven av Arnljot Strømme Svendsen

Fotnotar
--------

1. ↑   E24.no, 04.01.13: Preben Munthe er død

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Ein typisk lekter, ei lørje lasta med grus, på kanalen mellom Donau og Svartehavet i Romania
**Lekter** (av nedertysk, nederlandsk lichter, *lichten* som tyder 'lette') er ein lastepram som kan reknast som ei flytande plattform eller (laste)kasse utan eige drivverk. Moderne lekterar finst derimot både med og utan motor, med og utan ror, og med og utan kjøl. Dette er ein flatbotna båttype. Lengd i tilhøve til breidd varierer med bruksområde og farvatn. Eldre lektertypar, som lørje (butt i begge ender) og pram, var gjerne korte og breie. Moderne lekterar er derimot gjerne lange (og smale i forhold til lengda).

Elvelekterar finst på alle større elver i Europa der fallshøgda ikkje er for bratt. Dei vart opphavleg trekt av menn eller hestar. Ned elvene dreiv dei gjerne av seg sjølv, medan besetninga styrte, anten med tau frå breiddene eller med ein styreinnretning. I dag vert dei dytta eller trekt av bukserbåtar. Nokre er òg utstyrte med ror og eigen motor, som er sterk nok til å transportera lekteren på kanalane og opp og ned elvene for eiga maskin. Skrogforma er typisk flatbotna, noko som gjer dei nyttige i stille sjø og på grunt vann.

Sidan store delar av Europa er knytte saman av eit kanalsystem, finst det mange lekterar, og til tider er det tett trafikk.

Flytande hotell og restaurantbåtar som ein finn ein del av i elver og kanalar, er bygd på same typen skrog.

Lørjer og prammar vert nytta i avgrensa utstrekking i Noreg i dag, men er i bruk som muddersamlarar og transport til undervassdeponi, då assistert av små slepebåtar. Flytande arbeidsplattformer vert gjerne montert på lekterar.

Sjå òg
------

* Holk
* Lørje
* Pram

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lekter» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lekter**
Gjenstøpt gruveinngang Ulrikdal
Stoll i Ulriksdal
**Ulriksdal gruver** er ei nedlagt gruve som ligg i Trondheim kommune like ved den tidlegare grensa til Klæbu kommune. Gruva ligg like sør for Fylkesveg 704 i Sjøla.

Gruvedrifta vart starta av ridder og baron William Davidson i 1670 for å utvinne kopar. Engelskmannen dreiv samtidig Mostadmarkens Jærn-Værk i Malvik. Gerhard Schøning skriv om Davidson sine privilegier ved si vitjing i Klæbu i 1773: «Privilegiene indeholdte blant andet, at i Værkernes Cirkumference, af 4 Mile, alt Savbrug og alt Tiære-Brænderie afskaffes, men dette gav Anledning til Trætte og Processer, og det nye Ulrichsdalske Værk svarede ei til det Haab, man havde giort sig derom». Etter 5 års drift vart verksemda innstilt.

Drifta vart teken opp igjen nokre år seinare, men vart også da innstilt etter kort tid. Schøning rapporterte i 1773 at det var store gråfjellshaugar utanfor dei to gruveinngangane etter kort tid. Han konkluderte med at gruvedrifta "maae have været temmelig vidt dreevet", gruvene var fulle av vatn. Smeltinga av malmen føregjekk først ved Sjølbekken på gården Nideng, seinare vart det bygd ei smeltehytte ved Hyttfossen.

I 1901 til 1903 var det eit nytt forsøk på gruvedrift i Skjøla. Nordenfjeldske Grubeselskap stod bak drifta, denne gongen etter svovelkis. I 1902 var 17 mann sysselsett ved gruva og årsproduksjonen var ca 800 tonn svovelkis.

Neste driftsforsøk var i 1909, då vart det teken ut 1650 tonn eksportkis. Det siste driftsforsøket var mellom 1916 til 1918 i regi av A. Huitfeldt & Co. Kisen som vart tatt ut vart frakta til Ilsvika og blanda med kisen frå Kjøligruvene frå Ålen.

Ulriksdal gruver ligg i grønsteinsfeltet i Vassfjellet. Dette grensar til gabbroforekomsten på garden Jesmo, der Franzefoss driv steinbrot og pukkverk.

Kjelder
-------

* Stene, Kristine: *OPPDAG Tillermarka, Vassfjellet og øvre Nidelva*, 2007. ISBN 978-82-997588-0-2.
Mexico sitt riksvåpen med ørna på kaktusen
**Tenochtitlán** var ein aztekisk by, grunnlagd 13. mars 1325. Etter aztekiske legender skulle den lange vandringa deira frå urheimen Aztlán avsluttast når dei fann ei ørn som åt ein slange på ein kaktus. Dette såg dei på ei øy i Texcocosjøen, og dette vart teke som eit teikn på at ein hadde kome fram. Denne scenen kan ein finne att i Mexico sitt flagg.

Frå ei sped byrjing utvikla byen seg raskt på grunn av chinampa-jordbruket. Chinampa var kunstige øyar som det vart dyrka grønsaker på, og byen voks utover i sjøen. Etter kvart kontrollerte òg aztekarane store delar av Mesoamerika, og byen vart viktigare.

Utover på 1400-talet utvikla Tenochtitlan seg til å verte den største byen i Amerika, og ein meiner det i 1519 budde mellom 200 000 og 300 000 i byen, på storleik med dei største byane i Europa på denne tida. Store dikeanlegg verna byen mot flaum i sjøen, og moloar knytte byen til fastlandet i nordvest, vest og sør. Marknaden låg i bydelen Tlatelolco, som tidlegare hadde vore ein eigen by, men som voks saman med Tenochtitlán. Templo Mayor, den store tempelpyramiden, stod midt i Tenochtitlán.

Byen vart angripen av spanske troppar under Hernán Cortés og deira allierte frå ulike undertrykte nasjonar i april 1521, og i august 1521 enda kampane i bydelen Tlatelolco. Då låg heile byen i ruinar.

Byen heiter no Mexico by, og er Mexico sin hovudstad.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
Maurice Sand: *Harlekin anno 1671*. 1860
**Harlekin** er den mest populære av karakterane i det italienske Commedia dell'arte og i avleggaren harlequinade.

### Opphav

Namnet Harlekin stammar frå gamle, franske Hellequin, leiar for «la maisnie Hellequin».

Sjølv om dei eldste illustrasjonane av Arlecchino er datert til 1572, hadde karakteren eksistert lenge før den tid. Populære teoriar går ut på at han kan ha kome frå Frankrike, Afrika eller Italia.

Oppfatninga om at Harlekin-motivet voks ut av Frankrike kan Hellequin vere prov på, då denne var ein gjennomgangskarakter i franske pasjonsspel. Hellequin, ein utsending frå djevelen med svart ansikt, skal ha streifa rundt om på landsbygda med ei gruppe demonar som jaga dei fordømte sjelene etter vonde menneske til helvete. Framtoningen til Hellequin kan forklare dei tradisjonelle fargane på Harlekins maske, raud og svart.

Harlekin-karakteren kan ha vore basert på, eller påverka av arketypen i Commedia dell'arte, ein karakter som, sjølv om han er ein treg tenkar, var akrobatisk og kvikk.

### Kjenneteikn og dramatisk funksjon

Det primære aspektet ved Harlekin var hans smidige fysikk. Jamnast framstilt som dum og grådig, var han veldig kvikk og utførte ein type akrobatikk som publikum venta å sjå. Karakteren ville aldri ha utført ei enkel handling om han kunne slå hjul eller på anna vis kunne ha krydra den kroppslege rørsla.

Innanfor desse avgrensingane var karakteren enormt elastisk. Ulike truppar og skodespelarar tilpassa åtferda si for å passe til stilen, til personlege preferansar, eller til det enkelte scenario som skulle utførast. Nokre av dei mest kjente skodespelarane var Tomaso Visentini ("Thomassin"), som var med på førestillingar med Comédie-Italienne i det 18. hundreåret i Frankrike, samt Tristano Martinelli.

Harlekin har vanlegvis rolla som tenar til ein forelska person (innamorato), og gjer mykje skade i høve planane til herren sin. Arlecchino hadde ofte ein kjæraste i personen Columbina, og hans attrå for henne vart einast avløyst av ynsket hans om mat, og hans frykt for herren sin. Nokre gonger ville Harlekin forfølgje henne han er forelska i, men sjeldan med suksess. Han er også kjend for å prøve å vinne kvar einaste dame for seg sjølv.

I løpet av 1700-talet vart karakteren etter kvart ein meir romantisk helt, ettersom populariteten hans provoserte dei som dreiv med harlequinade.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Harlequin» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2011.*
**Marija Jakovlevna Barmitsj** (fødd 26. april 1934) er ein nenetsisk språkforskar frå Russland, og den sentrale forskaren blant nenetsiske kvinner.
Som lærar i nenetsisk har ho publisert ei lang rekke av bøker og artiklar om nenetsisk. Ho er forfattaren av ei heil rekkje av lærebøker i nenetsisk.

Biografi
--------

Barmitsj vart fødd på tundraen på Kaninhalvøya i det Nenetsiske autonome området i europeisk Russland. Barmitsj bur i St. Petersburg, der ho arbeidde på Herzen-instituttet for folka i det høge nord. 

Barmitsj tok lærarutdanning ved Narjan-Mar pedagogiske institutt, og studerte frå og med 1960 ved Herzen-instituttet i Leningrad. Frå og med 1960 arbeidde ho same stad, som assistent, lærar og seinare instituttleiar for Avdelinga for uralske språk ved instituttet. I 1969 forsvarte ho doktorgradsavhandlinga si om ordforrådet i kanindialekten til tundranenetsisk. Etter 1998 har Barmitsj reist til Narjan-Mar, Salekhard og Dudinka for å førelese om samojediske språk.

Publikasjonar (utval)
---------------------

* Barmitscj, M. Ja. 2014 Ненеця Вада = ненецкий язык: 9 класс учебное пособие для общеобразовательных учреждений/состав. Бармич М.Я; редактор — Самойлова Е. Н./ Спб.: филиал изд-ва «Просвещение», 2014.-111 с.: ил. (Обложка, последняя стр.)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Бармич, Мария Яковлевна» frå Wikipedia på russisk, den 2. november 2019.*
Kart over marilyn-toppar på Dei britiske øyane
**Marilyn** er ei nemning brukt om fjell- eller andre toppar på Dei britiske øyane med ein primærfaktor, det vil seie høgd i tilhøve til terrenget omkring, på minst 150 meter (492 fot), uansett kor mange meter over havet toppen er. Namnet er eit ordspel på nemninga munro, som blir brukt om fjell i Skottland med høgd på minst 3000 fot (914,4 meter), og filmstjerna Marilyn Monroe.

Det var per 2007 identifisert 2007 marilyn-toppar på Dei britiske øyane, fordelt slik:

* Skottland: 1 214
* Republikken Irland: 387
* England: 179
* Wales: 156
* Nord-Irland: 66
* Man: 5

Lista vart først samla for Storbritannia i Alan Dawson-boka *The Relative Hills of Britain*, og blir stadig revidert sidan Ordnance Survey gir ut nye kart. Han vart utvida med marilyn-toppar på Irland i *The Hewitts and Marilyns of Ireland* av Clem Clements.

Ben Nevis er ein marilyn-topp.
Mange av dei høgaste britiske fjella er marilyn-toppar, mellom anna Ben Nevis, Scafell Pike og Snowdon. På den andre sida er det fleire store fjell, inkludert munroar og kjende fjell som Bowfell, Langdale Pikes og Carnedd Dafydd som ikkje er marilyn-toppar fordi dei ikkje har stor nok relativ høgde. Det er ikkje alle marilynar som er toppar i vanleg forstand. Blant anna ligg ein inne i byen Crowborough i East Sussex, medan Bishop Wilton Wold ligg langs hovudvegen A166. Ein finn òg nokre klipper i sjøen, som Stac Lee og Stac an Armin som høyrer til St Kilda utanfor kysten av Skottland.

I Skottland er marilyn-lista mindre viktig i høve til lister over toppar med stor absolutt høgd, som munro, corbett, graham og donald, sjølv om alle corbett- og graham-toppar og rundt to av tre munroar og halvparten av donaldar òg er marilyn-toppar.

Einskilde fjellvandrarar og klatrarar «samlar på» marilyn-toppar, og nokre radioamatørar har eit prosjekt der dei vil sende frå alle marilyn-toppar. Ved slutten av 2009 hadde ingen klart å krysse ut alle på lista, men det finst dei som berre manglar to av dei. Årsaka er at desse siste toppane er særs vanskelege å nå; dei er staurar ute i sjøen som er verna som fuglereservat.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marilyn (topp)» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mars 2011.*

1. ↑  «Summits on the Air». 2006. Henta 23. mars 2011.
2. ↑  Dawson, Alan (2007). «Marilyn Hall of Fame». Henta 23. mars 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Marilyn News Centre

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Jernporten i Donau
Kart
**Jernporten** eller **Jarnporten** (rumensk *Porţile de Fier*, serbisk *Đerdapska klisura*/Ђердапска клисура, ungarsk *Vaskapu*, tyrkisk *Demirkapı*, tysk *Eisernes Tor*, kviterussisk Железни врата) er ei stor kløft i Donau. Ho dannar delar av grensa mellom Serbia og Romania. Stundom vert Jernporten nytta som namn på ein 134 km lang del av elva, medan det i andre tilfelle berre vert nytta om den siste vesle biten, like etter den rumenske byen Orşova der det er bygd ei demning med to kraftstasjonar. 

Kløfta ligg mellom Romania i nord og Serbia i sør. Langs dette stykket skil elva dei sørlege Karpatane frå dei nordvestlege lavberga ved Balkanfjella. Dei rumenske og ungarske namna, *Porţile de Fier* og *Vaskapu*, tyder bokstavleg talt «Jernporten» og vert nytta som namn på heile kløfta. Eit alternativt rumensk namn på den siste delen av kløfta er *Clisura Dunării* eller «Donaukløfta». På serbisk vert heile kløfta kalla *Đerdap* og den siste delen *Đerdapska klisura*. På den rumenske sida av kløfta ligg Jernporten naturpark og på den serbiske sida ligg Đerdap nasjonalpark.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Iron Gate (Danube)» frå Wikipedia på engelsk, den 29. juni 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Maurice Harold Macmillan** (fødd 10. februar 1894 i London død 29. desember 1986 i Horsted Keynes i West Sussex, daud 29. desember 1986 i West Sussex) var ein britisk politikar for det konservative partiet. Han var statsminister i Storbritannia i perioden 1957-63.

Karriere
--------

### Ministerpostar

Macmillan høyrde til ei slekt av bokforleggjarar. Han vart vald inn i Underhuset i 1924 som unionist. I 1951 fekk han sin første ministerpost då han vart bustadminister. Denne ministerposten hadde han i tre år, i dei åra vart det bygd 300 000 nye bustader kvart einaste år. Hausten 1954 vart han forsvarsminister. Denne posten sat i han berre eit halvt år, frå april til desember 1955 var han utanriksminister. Åra 1955-57 var han finansminster.

### Statsminister

Macmillan vart i 1957 statsminister, då Anthony Eden gjekk av etter Suez-krisa. Eit akutt spørsmål han måtte take stilling til, var Kypros-spørsmålet. Indirekte vart dette spørsmålet aktualisert av Suez-krisa, men vel så avgjerande var geriljakrigen som EOKA førte. Macmillan utarbeidde ein plan som munna ut i Zürich-avtalen. Denne gav Kypros sjølvstende etter hundreår med utlandsk styre, dei siste tiåra som britisk kronkoloni. Han underteikna avtalen i London, saman med dei to andre statane som gjorde krav på øya, Tyrkia under Adnan Menderes og Hellas under Konstantin Karamanlis. I samsvar med avtalen beheldt britane to suverene militærbasar på Kypros. Desse, Dhekelia og Akrotiri, sit Storbritannia på, enno. Til liks med Tyrkia og Hellas fekk Storbritannia militær intervensjonsrett på heile øya.

Han leia det konservative partiet til valsiger i 1959 med slagordet *You´ve never had it so good* ("De har aldri hatt det så godt"). Utsegna spela på dei, etter den langvarige etterkrigskrisa, endeleg forbetra tilhøva. Samstundes vert ho sett som eit teikn på likesæle overfor den utilfredsstillande utviklingstakta i britisk økonomi. Denne låg klart bak produksjonsveksten i land som til dømes Vest-Tyskland.

Macmillan arbeidde iherdig for at Storbritannia skulle ha eit avskrekkande arsenal av kjernevåpen (atomvåpen). Han var ansvarleg for innkjøpet av dei US-amerikanske Polar-rakettane i 1962. Han føresåg endringar i det sørlege Afrika, og i februar 1960 heldt han ein berømt tale i Sør-Afrikas parlament i Cape Town. Der sa han mellom anna at *The wind of change is blowing threw this continent* ("Forandringas vind bles gjennom dette kontinentet"). Hans forsøk på å gjere Storbritannia til medlem av EEC (seinare EU) i 1962 vart stoppa av presidenten i Frankrike, Charles de Gaulle.

Våren 1963 heldt regjeringa Macmillan på å falle, grunna den såkalla Profumo-saka. Forsvarsministeren, John Profumo, trekte seg frå regjeirnga i juni månad. Macmillan gjekk av i juli 1963 av helsemessige grunnar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Harnes** er eit gammalt gardsnamn frå nordspissen av Harøya i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Namnet består av stavingane *har-*, truleg i tydinga 'fjell' eller 'berg' og *-nes* (landtunge mot sjøen), ifølge Norske Gaardnavne. *Har* kan opphavleg ha vore namnet på øya (Harøya). I skriftlege kjelder er namnet første gong nemnt i Aslak Bolts jordebok, der det er skrive inn ein gong mellom 1432/33 og 1450. Det er gjort gravfunn på garden som truleg stammar frå jarnalderen, og det er også gjort ei rekkje funn frå steinalderen. Husa på Harnes låg samla i eit klyngetun fram til utskiftinga i 1861. Då vart garden delt opp i sju gardar, Bergan, Nystauå, Ingebrigtstauå, Skjesvolla, Myra, Masstauå og Gjerdet. Harnes låg i Sandøy kommune fram til samanslåinga med Ålesund i 2020.

Kjelder
-------

1. ↑  «O. Rygh: Norske Gaardnavne», *www.dokpro.uio.no*, henta 11. september 2020
2. 1 2 3 4  «Historia om Harnes», *Harnes*, 21. august 2019, henta 11. september 2020 [*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Harnes» frå Wikipedia på bokmål, den 11. september 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historia om Harnes
* Norske Gaardnavne
Irland er tradisjonelt delt inn i fire **provinsar**, som under det gæliske styret erstatta det gamle systemet med *túatha*.

Dei fire provinsane er: 

| Provins | Folketal | Areal (km²) | Tal på grevskap† | Hovudstad |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Leinster | 2 292 939 | 19 774 | 12 | Dublin |
| Munster | 1 172 170 | 24 608 | 6 | Cork |
| Connacht | 503 083 | 17 713 | 5 | Galway |
| Ulster | 1 993 918‡ | 24 481 | 9 | Belfast |
| **†** *Talet på grevskap er tradisjonelle grevskap, ikkje dei administrative.***‡** *Folketalet for Ulster er summmen av grevskapa i Repulikken Irland etter folketeljinga i 2006 og det estimerte folketalet for Nord-Irland i 2006 Folketalet for dei andre provinsane er etter folketeljing i 2006.* |

Opphavleg var det fem provinsar, men Meath, som var ein liten provins, vart tidleg ein del av Leinster. Det irske ordet for provins, *cúige*, tyder 'femtedel', noko som reflekterer den opphavlege inndelinga. Ordet vert no ikkje berre nytta om dei fire provinsane på Irland, men òg om provinsar i andre land, så den opphavlege tydinga er erstatta av ei nyare. 

Under stordomstida til Irland i mellomalderen var desse provinsane kongedøme med laust fastsette grenser. Grevskapa vart innført som administrative einingar etter normannarane sin okkupasjon på 1100-talet og provinsane vart gradvis mindre viktige. I moderne tid vert dei assosierte med visse fastsette grevskap, men provinsane har ikkje lenger nokon administrativ funksjon. 

Ulster er delt mellom Republikken (tre grevskap) og Nord-Irland (seks grevskap).

Fotnotar
--------

1. ↑  World Gazetteer, Nord-Irland
*Denne artikkelen handlar om busetnaden i Saudi-Arabia. For busetnaden i Qatar, sjå Onaiza.* 
Koordinatar: 26°5′2.4″N 43°59′38.4″E﻿

**Unaizah** (arabisk عنيزة *ʿUnaizah*) eller offisielt **Unaizah guvernement** (òg skrive Onaizah, Onizah eller Unayzah; arabisk محافظة عنيزة *Muḥāfiẓat ʿUnaizah*) er ein by i Saudi-Arabia i Al Qassim-provinsen. Han ligg sør for provinshovudstaden Buraydah og nord for Riyadh, hovudstaden i landet. Han er den nest største byen i Al-Qassim-provinsen med eit folketal på 163 729 (2010).

Historisk har Unaizah vore ein viktig stoppestad for muslimske pilegrimar frå Mesopotamia (no Irak) og Persia (no Iran) på veg til Mekka. Mange forskarar og historikarar trur at Unaizah var busett hundrevis av år før islam spreidde seg.

Geografi
--------

Unaizah ligg sør for Al-Qassim-provinsen i hjartet av den historiske regionen Najd. Han ligg kring 30 kilometer frå Buraydah (provinshovudstaden) og meir enn 300 km nord for Riyadh. Unaizah ligg nord og sentralt i Najd og sør for Wadi Al Rumma (Rummadalen), som er den lengste dalen på Den arabiske halvøya. Han er omgjeven av sanddyner i nord og vest, som vert kalla Al-Ghamis-sanden. Al-Ghadha-skogen ligg nord for byen. Like ved Unaizah ligg Al-Aushaziyah saltsjø (eller Sabkha), som offisielt vert rekna som ein del av byen. 

### Klima

Unaizah har eit typisk ørkenklima. Vintrane er kjølige og då kan det kome noko regn, medan somrane er steikande varme og særs tørre.

Jordbruk
--------

Palmar i Unaizah
Purregard (kurrat) i Unaizah
Ein del av Unaizah internasjonale daddelfestival i 2008.
Unaizah er eit jordbruksområde og produserer kveite og bygg. Her vert òg dyrka druer, grapefrukt, sitroner, purre, mandarinar, appelsinar, granateple og dadlar.

Purre (kurrat) er ein særs viktig del av den lokale kulturen i Unaizah, og utgjer ein stor del av jordbruket her.

Galleri
-------

* Bin Uthaimeen-moskeen Bin Uthaimeen-moskeen
* Al Gadhi-moskeen Al Gadhi-moskeen
* Al Gadhi-moskeen og rådhusetAl Gadhi-moskeen og rådhuset
* Onaizah HotellOnaizah Hotell
* Flyfoto av Al Ghadha ørkenfestival i 2007Flyfoto av Al Ghadha ørkenfestival i 2007
* King Abdulaziz-vegenKing Abdulaziz-vegen

Sjå òg
------

* Najd

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Unaizah» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 23. september 2015, henta 21. mai 2016
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 18. august 2011, henta 21. mai 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om byen
* Unaizah uoffisielle side (ParisNajd)

| * v
* d
* e
Byar i Saudi-Arabia |
| --- |
| Al Lith**·** Al Qunfudhah**·** Arar**·** Abha**·** Abqaiq**·** Al Bahah**·** Bareq**·** Bisha**·** Buraydah**·** Dammam**·** Dhahran**·** Diriyah**·** Duba**·** Ha'il**·** Hafar Al-Batin**·** Hofuf**·** Al Jawf**·** Jeddah**·** Jizan**·** Jubail**·** Taif**·** Khamis Mushait**·** Al-Kharj**·** Khobar**·** Al Majma'ah**·** Mekka**·** Medina**·** Najran**·** Qatif**·** Ras Tanura**·** Khafji**·** Riyadh (hovudstad)**·** Ta'if**·** Tabuk**·** Unaizah**·** Yanbu' al Bahr |
**Provinsen Ancona**|
|  |
| **Nasjon** |  Italia |
| **Region** | Marche |
| **Hovudstad** | Ancona |
| **Areal** | 1 940 km² |
| **Folketal** (2006) | 465 906 |
| **Folketettleik** | 240/km² |
| **Kommunar** | 49 |
| **Bilnummer** | AN |
| **Postnummer** | 60100 |
| **Retningsnummer (tlf)** | 71 |
| **President** | Patrizia Casagrande Esposto |
|  |
| Plasseringa til Ancona i Italia |

**Provinsen Ancona** (italiensk *Provincia di Ancona*) er ein provins i regionen Marche i Italia. Hovudstaden er byen Ancona. Han har eit areal på 1 940 km² og totalt 465 906 innbyggjarar (2006). Det er 49 kommunar i provinsen.

Provinsen strekkjer seg frå kysten av Adriahavet og vestover til Appenninane, og terrenget vert gradvis høgare og meir fjellendt bort frå kysten. Dei fleste innbyggjarane bur langs kysten, og om lag ein fjerdedel av alle innbyggjarane bur i byen Ancona. Andre større byar er Fabriano, Jesi, Loreto, Osimo og Senigallia.

Kyststripa i provinsen består av sandstrender som er populære turistmål. Dei sentrale områda er jordbruksland, der ein produserer raud- og kvitvin av druer som Sangiovese, Montepulciano og Verdicchio. Fjellområda er tett skogkledd og her finn ein det mest kjende jordbruksproduktet, svart trøffel.

Kart over Ancona-provinsen

### Største kommunar

Per 30. juni 2005

| Kommune | Ibuarar |
| --- | --- |
| Ancona | 101 798 |
| Senigallia | 44 031 |
| Jesi | 39 720 |
| Fabriano | 30 718 |
| Osimo | 30 598 |
| Falconara Marittima | 28 284 |
| Castelfidardo | 18 059 |
| Chiaravalle | 14 478 |
| Loreto | 11 754 |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Province of Ancona» frå Wikipedia på engelsk, den 11. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Provinsen Ancona**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Unni Lehn** (fødd 7. juni 1977) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Melhus som vart olympisk meister med Noreg under Sommar-OL 2000 i Sydney og vann sølv i EM 2005. Lehn spelte på Trondheims-Ørn i periodane 1994-2001 og 2004-07. I mellomtida var ho i to år aktiv for Carolina Courage i USA.

Lehn melde seg inn i Trondheims/Ørn i 1994 og var spelte på laget si midtbane til ho la opp i 2007, bortsett frå to sesongar (2002-04) i Carolina Courage i USA. I åra fram til 2001 var ho med om å vinne seks norske seriemeisterskap med topplaget frå Trondheim og like mange sigrar i de nasjonale cupfinalen. Lehn reiste i 2002 over til USA, der ho i sin fyrste sesong var med om å vinne meistertittelen i USA.

Gjennom 12 sesongar og 134 kampar på det norske landslaget i tida 1996-2007, stod Lehn for 24 nettkjenningar. Ho debuterte for Noreg i 1996, men var ikkje med i OL-troppa. Derimot spelte ho OL-finalen i Sydney fire år seinare, ein kamp som enda med norsk gull, etter siger på såkalla «golden goal». Sidan vann ho EM-sølv i 2005. Lehn deltok elles i EM 1997, VM 1999, EM 2001 og VM 2007.

### Merittar

* Olympisk meister: 2000 med Noreg
* EM-sølv: 2005 med Noreg
* Seriemeister: 1994, 1995, 1996, 1997, 2000 og 2001 med Trondheims-Ørn
* Noregsmeister: 1994, 1996, 1997, 1998, 1999 og 2001 med Trondheims-Ørn
* USA-meister: 2002 med Carolina Courage

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Unni Lehn» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2018.*


| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – Sommar-OL 2000 |
| --- |
| 
* 1 Nordby
* 2 Sandaune
* 3 Kringen
* 4 Tønnessen
* 5 Espeseth
* 6 Riise
* 7 S. Gulbrandsen
* 8 Knudsen
* 9 Rapp
* 10 Lehn
* 11 Pettersen
* 12 Jørgensen
* 13 Bekkevold
* 14 Mellgren
* 15 Haugenes
* 16 R. Gulbrandsen
* 17 Bøe Jensen
* 18 Hovland
* 19 Kvitland
* 20 Bugge-Paulsen
* 21 Thun
* 22 Johannessen
* Landslagstrenar: Høgmo

 | Flagget til Noreg |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Flygelhorn med tre ventilar
**Flygelhorn** er eit messingblåseinstrument som minnar om ein kornett og trompet, men har ein breiare, kjegleforma bor og munnstykke forma som ei skål/kopp, noko som gir ein mjukare lyd. Flygelhornet har vanlegvis tre ventilar, men nokre har òg fire ventilar. Ein del kjelder har feilaktig hevda at det er ein medlem av saksofonfamilien utvikla av Adolphe Sax (som utvikla saksofonen). Andre historikarar meiner at det blei utvikla frå bygelhornet, utforma av Michael Saurle i München i 1832, som gjer det eldre enn arbeidet til Adolphe Sax.

Rolle i brassband
-----------------

I eit brassband er lyden av flygelhornet ofte skjult av lyden frå kornettane. Flygelhornet er òg ofte brukt for å mjuka opp tonen til kornettane, og kan òg gje støtte til hornavdelinga i brassbandet. Kontrasten mellom den mjuke tonen frå flygelhornet og den lyse tonen frå kornetten, gjer at flygelhornet ofte blir brukt som soloinstrument i brassband.

Jazzinstrument
--------------

Flygelhornet har vanlegvis tre ventilar, men nokre har òg fire ventilar. Bildet viser jazzmusikaren Claudio Roditi med instrumentet. 
Foto:
2010
 

Flygelhorn er mykje brukt i jazzsamanheng, spesielt på balladar grunna den mjuke klangen sin. Då legg ofte trompetisten vekk trompeten sin og tar opp eit flyghelhorn. Ein av dei fremste eksponentane til flygelhornet er den amerikanske jazzmusikaren Art Farmer.

Kjelder
-------

1. ↑  Perkins, Alan David: «The History of the Flugelhorn». *AlsMiddleBrassPages.com*.
2. ↑  «History of the flugelhorn». *RickCarlson.com*. Arkivert fra originalen den 8. februar 2007

* *Denne artikkelen bygger på «Flygelhorn» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dudgeon, Ralph T.; Streitwieser, Franz X. (2004): *The Fluegelhorn* (på engelsk og tysk) (Bochinsky red.). Bergkirchen. ISBN 3-932275-83-7.
* Sadie, Stanley; Tyrrell, John, red. (2001): «Flugelhorn» i: *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, 2. utg. London.
* Kernfeld, Barry, red. (2002): «Flugelhorn» i: *The New Grove Dictionary of Jazz*, 2. utg. London.

Nettstader
* An enthusiast's flugelhorn guide
* An overview and brief history of the flugelhorn, med korte musikklipp
* How to play a flugelhorn hos TheTrumpetBlog.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |