recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 60°25′57.432″N 6°25′11.561″E﻿

Bjølvo kraftverk.
**Bjølvo kraftverk** er eit kraftverk, som ligg ved Ålvik i Kvam herad i Vestland fylke. 
Vasskraftverket utnyttar fallet mellom Bjølsegrøvatnet og Hardangerfjorden. 

Bjølsegrøvatnet vert regulert mellom 880 og 862 moh. Vatn vert og overført frå fleire bekkeinntak og frå Kastdalen pumpestasjon.

Kraftverket vart etablert for å gje energi til Bjølvefossen AS. Det opphavlege kraftverket starta produksjonen i 1918 med tre turbinar med ein effekt på 9 MW kvar. Verket vart utvida i 1938 og 1972. Staten overtok verket i 1964 som følgje av heimfallsretten. Bjølvefossen AS leigde så verket fram til 1997 då Statkraft overtok drifta. Den nye kraftstasjonen starta produksjonen i 2004 og er eigd og driven av Statkraft. Det nye kraftverket ligg 1200 meter inne i fjellet, medan den gamle stasjonsbygningen framleis ligg synleg ved Hardangerfjorden.

Årleg produksjon er på ca 387 GWh. Installert effekt er 95 MW.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over nedslagsfeltet til Bjølvo kraftverk[*daud lenkje*] på
* Nye Bjølvo kraftverk åpnet i dag: Mer miljøvennlig kraft fra Hardanger Arkivert 2005-08-27 ved Wayback Machine.
* Bjølvo kraftverk, opprusting og utviding - NVEs innstilling Arkivert 2007-12-18 ved Wayback Machine.
* 

* Bjølvo kraftverk i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Kerling** er ein vulkan nord på Island i Mývatnområdet med ein kaldera på om lag 10 km i diameter med 90 km lange sprekksoner. Den høgaste toppen er 818 meter over havet. 

Krafla har eitt av dei to mest kjende Víti-kratera på Island, og det andre er ein del av Askja. Det islandske ordet «víti» tyder «helvete». I tidlegare tider trudde folk ofte at Helvete låg under vulkanane. Krateret Víti inneheld ein grønfarga innsjø.

Kraflaområdet inkluderer òg *Námafjall*, eit geotermisk område med kokande gjørmegryter og dampande fumaroler.

I åra 1724-29 oppstod det ein kalla *Mývatnbrannane*. Fleire vulkansprekker opna seg og ein kunne sjå lavafontener sjølv heilt sør på øya. Ein lavastraum øydela tre gardar nær grenda Reykjahlíð, men ingen vart skada. 

Det siste utbrotet til Krafla fann stad i 1984. 

Sidan 1977 har eit kraftverk på 60 MW nytta den geotermiske energien til vulkanen. 

* Vulkanområdet KraflaVulkanområdet Krafla
* Lava strøymer ut under eit sprekkutbrot ved Kraftla, nord på Island i 1984Lava strøymer ut under eit sprekkutbrot ved Kraftla, nord på Island i 1984

Sjå òg
------

* Vulkanar på Island

Bakgrunnsstoff
--------------

Bilete:Námaskarð,Leirhnjúkur

* Vulkanisme Arkivert 2004-03-09 ved Wayback Machine.
* Bilete av mellom anna Krafla og Reykjahlíð Arkivert 2004-07-08 ved Wayback Machine.

### Kjelde

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Krafla frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Geoffrey av Monmouth** (fødd ca. 1100 i Wales, død ca. 1154) var ein britisk historikar og biskop.

Etter å ha studert ved Universitetet i Oxford blei han erkediakon i Landaff og/eller i Monmouth. I 1152 blei han biskop av St Asaph bispedømme.

Den første av bøkene hans var *Prophetia Merlini* (*Profetiane til Merlin*), som blei skriven før 1135. Boka er ein serie apokalyptiske visjonar skrive til Merlin. Dette er første gong forma «Merlin» blir brukt; tidlegare var han kjent som «Myrddin». Det er også det første verket om profeten og trollmannen på eit anna språk enn walisisk. Det blei lese av mange, og likt med profetiane til Nostradamus nokre hundreår seinare var det mange som trudde på dei. 

Det neste verket, som for ettertida står som hans viktigaste og mest kjente, var *Historia Regum Britanniae* (*Historia om dei britiske kongane*), skrive omkring 1136. Det er ei krønike over dei tidlegaste britiske kongar fram til dei angelsaksiske kongar på 600-talet. Det er ingen tvil om at verket ikkje er eit historieverk i moderne forstand; Geoffrey startar med trojanarane som grunnleggjarar av dei britiske kongehusa. Krønika har vore ein viktig inspirasjonskjelde for engelske nasjonallegendar, fordi ho er den eldste bevarte teksten som nemner kong Arthur og Kong Lear. Verket fortsette å ha stor innverknad på britisk historieskriving fram til renessansen.

Det siste kjende verket er *Vita Merlini* (*Livet til Merlin*), skrive mellom 1149 og 1151. I verket gjenfortel Geoffrey ei tidlegare Merlinlegende frå den walisiske tradisjonen. Som dei andre bøkene av Geoffrey blei det skrive på latin.

Kjelder
-------

1. ↑  Crick, J. C.: *Monmouth, Geoffrey of (d. 1154/5)*, Oxford University Press, 2004.
2. ↑  Barber, Richard: *Arthurian Literature IV*, Boydell & Brewer Ltd, 1999-03-01 (en). ISBN 9780859911634. Henta 2016-10-28.
3. ↑  Faletra, Michael A.: *The History of the Kings of Britain*  «Introduction», 2007, s. 29.

* *Denne artikkelen bygger på «Geoffrey of Monmouth» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
***The Partridge Family*** er ein amerikansk situasjonskomedie-serie om ei mor som var blitt enke og dei fem borna hennar. Saman startar dei ein musikalsk karriere. Serien gjekk frå 25. september 1970 til 23. mars 1974 på ABC.

Mora, Shirley Partridge vart spelt av Shirley Jones. Familien reiser kring i ein gammal skulebuss og heldt konsertar. 

Musikken i serien vart produsert av Wes Farrell, og vart spelt av ei gruppe innleigde studiomusikarar, og dei fleste av skodespelarane mimar til musikken, utanom David Cassidy, som song sjølv, i lag med Shirley Jones. Cassidy vart eit tenåringsidol og byrja å turnere med ei gruppe som spelte både Partridge-songar og songar frå sine eigne album til tusenvis av skrikande tenåringsjenter på store stadion i Amerika, Europa, Japan og Australia. 

Den største hitten til The Partridge Family kom i 1970 med songen «I Think I Love You», skriven av Tony Romeo. Songen gjekk heilt til topps på Billboard-lista i USA og selde over fem millionar eksemplar. Songen kom ut på albumet *The Partridge Family Album*, som nådde fjerdeplassen på Billboard 200. Ei rekkje Partridge-singlar følgde: «Doesn't Somebody Want to Be Wanted», «I'll Meet You Halfway», «I Woke Up In Love This Morning», «It's One of Those Nights (Yes Love)», «Am I Losing You», «Looking Through The Eyes Of Love», «Breaking Up Is Hard to Do» og «A Friend and a Lover». Desse singlane vart gjevne ut på millionseljande album som *Up To Date*, *Sound Magazine*, *Shopping Bag*, *Notebook*, *Crossword Puzzle* og *Bulletin Board*. Julealbumet deira *A Partridge Family Christmas Card* var det mestseljande julealbumet i 1971. I alt gav The Partridge Family ut 89 songar på ni album mellom 1970 og 1973.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Partridge Family» frå Wikipedia på engelsk, den 18. august 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «TSORT Song Artist 592 – The Partridge Family». Henta 18. august 2013.
2. ↑  «TSORT Album Artist 994 – The Partridge Family». Henta 18. august 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *The Partridge Family* ved The Internet Movie Database (IMDb)
**Ramaneffekt** eller **ramanspreiing** er ein optisk effekt, føresagt teoretisk av den austerrikske fysikaren Adolf Smekal, og deretter påvist eksperimentelt av indaren Chandrasekhara Venkata Raman i 1928, noko han fekk nobelprisen i fysikk for. Når lys med ein einskild frekvens blir spreidd av molekyla i til dømes ei væske, får ein del av det spreidde lyset nye frekvensar, som er sum- og differensfrekvensar av lysfrekvensen og molekylet sine eigenfrekvensar, danna ved ein såkalla andreordens vekselverknad. Effekten er særs svak. Han vart påvist ved at ein brukte intenst kvikksølvlys som lyskjelde. No blir han i stor utstrekking studert ved bruk av laserar. Undersøkingar av ramaneffekten gjev opplysningar om molekylet sine eigensvingingar og har stor tyding for molekylforskingen.

Sjå òg
------

* ramanspektroskopi

Kjelder
-------

* ramaneffekt. I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
| Sandown  |
| --- |
| Sandown BaySandown Bay Sandown Bay |
| Plassering |
| 

Sandown is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Isle of Wight |
| Distrikt | Isle of Wight  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 5 299 |
| Koordinatar |  50°39′″N 1°9′″W﻿Koordinatar: 50°39′″N 1°9′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PO36 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1983 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Sandown**
 |

 **Sandown**  er ein ferieby på sørkysten av Isle of Wight i England. Han har kring 5 500 innbyggjarar og ligg like nord for nabobyen Shanklin. Sandown Bay er namnet på bukta i Den engelske kanalen som begge byane ligg ved. Bukta er kjend for dei gylne sandstrendene sine. Her ligg òg det tapte Sandown Castle. Dette vart angripe av franske styrkar under oppbygging, men franskmennene vart drivne attende. Det vart bygd for langt ut mot sjøen og vart erodert bort og er i dag berre ein steinhaug. Seinare fort er mellom anna Diamond Fort som vart bygd nokon lenger inne. Granite Fort er i dag ein dyrehage.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sandown» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**The Omni Group** er eit programvareselskap som utviklar kommersielle produktivitetsverktøy eksklusivt for Mac OS X.

Programvara frå *The Omni Group* er bygga etter oppgåvemetodikken og -teknikkar for å oppnå produktivitet i personlege- og profesjonelle situasjonar utan stress. Teknikkane kjem frå boka *Få ting gjort* av David Allen, med inspirasjon frå brukargrensesnitt-guru Merlin Mann.

Mange av brukarane seier programvara frå The Omni Group, spesielt OmniGraffle og OmniOutliner, er utmerka eksemplar på gode brukargrensesnitt. The Omni Group har vunne fleire prisar for OmniWeb og OmniGraffle. Blant anna vann OmniWeb versjon 4.0 prisen for *Beste Mac OS X Brukaroppleving* og *Beste Nye Mac OS X Produkt* under Apple Design Awards på Macintosh Worldwide Developers Conference i 2001. OmniGraffle versjon 2.0 vann også to Apple Design Awards i 2002.

Programmar
----------

* **OmniFocus** – populær personleg oppgåveplanleggar
* **OmniGraffle** – oppgåve- og idéplanlegging med skjematisk figurar
* **OmniOutliner** – idéorganiserer
* **OmniPlan** – prosjektplanleggar
* **OmniWeb** – avansert nettlesar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til The Omni Group (på engelsk)
* «What is GTD?» av David Allan? (på engelsk)
| **Sandray****Lokalt namn: Sanndraigh** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Sandray is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 56°53′ N 7°31′ W﻿Koordinatar: 56°53′ N 7°31′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 3,85 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Carn Ghaltair (207 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Sandray** (skotsk-gælisk *Sanndraigh*) er ei av øyane i Barra Isles i Ytre Hebridane i Skottland. Ho har aldri hatt mange innbyggjarar og vart fråflytta i 1934. Ho er i dag kjend for den store kolonien med sjøfugl.

Geografi
--------

Klipper og grotter på on Sandray
Sandray ligg 1 km sør for Vatersay og aust for Flodaigh, nordaust for Lingeigh og Pabaigh. Maol Domhnaigh/Muldoanich ligg nordaust for øya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sandray» frå Wikipedia på engelsk, den 4. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Namnetrekket til den amerikanske juristen Sandra Day O'Connor.
Namnetrekket til den italienske skodespelaren Sandra Mondaini.
Den amerikanske skodespelaren Sandra Dee i ein filmtrailer.
**Sandra** er eit kvinnenamn som er ei kortform av Aleksandra, som er eit namn med gresk opphav. Den avleidde forma Sandra skal fyrst ha vorte teke i bruk i Italia som kortnamn for Alessandra, den italienske forma av namnet Aleksandra. Tilsvarande mannsnamn er Sandro og Sander. Sandra kan også vere ei kortform av Kassandra.

Sandra i Noreg og Sverige
-------------------------

I Noreg var namnet ein del bruka på slutten av 1800-talet, men gjekk so nesten ut av bruk til det tok seg noko oppatt frå 1940-talet og utover. Namnet fekk ein stor oppsving på midten av 1980-talet og har helde seg ganske populært sidan, men det har ikkje noko år vore mellom dei ti mest gjevne jentenama i Noreg sett under eitt. Dei som fekk namnet på slutten av 1800-talet budde til størstedelen i Nordland og Troms, hovudområdet frå etter andre verdskrigen var Sør-Vestlandet.

Mellom 1996 og 2005 har det kvart år vore mellom 134 og 220 jentebarn som har fått namnet Sandra. 1. januar 2006 var det 4592 jenter og kvinner i Noreg som hadde Sandra som fyrste førenamn.

I Sverige har namnebruken hatt ei liknande utvikling som den i Noreg, men namnet vart der endå meir populært på 1980-talet. Sandra var på sitt mest populære det sjette mest gjevne namnet til jentebarn i Sverige. Pr. 31. januar 2005 var det 24 155 jenter og kvinner som hadde Sandra som fyrste førenamn i Sverige.

Namnedag
--------

Sandra har namnedag 17. februar både i Noreg og Sverige.

Kjende namneberarar
-------------------

* Sandra Day O'Connor (f. 1930), amerikansk jurist, første kvinnelege dommar i høgsteretten i USA
* Sandra Mondaini (f. 1931), italiensk filmskodespelar
* Sandra Dee (1942–2005), amerikansk filmskodespelar
* Sandra Cretu (f. 1962), også kjend som berre Sandra, tysk popsongar som hadde ein kjempehit på midten av 1980-talet med *Maria Magdalena*.
* Sandra Bullock (f. 1964), amerikansk filmskodespelar
* Sandra Oh (f. 1971), kanadisk skodespelar
* Sandra Kim (f. 1972), belgisk popsongar, vinnar av Melodi Grand Prix 1986

Fiktive figurar med namnet Sandra
---------------------------------

* Sandra Salamander er ein rollefigur i Tramteaterets Pelle Parafins Bøljeband

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ola Stemshaug, Kristoffer Kruken: *Norsk personnamnleksikon*. Det Norske Samlaget. Oslo 1982. ISBN 82-521-2036-9
* Namnestatistikk og tabellar for Noreg frå Statistisk sentralbyrå
* Namnestatistikk for Sverige frå Statistiska centralbyrån
|  |
| --- |
| ***The Night Has a Thousand Eyes***  av Bobby Veefrå albumet *The Night Has a Thousand Eyes* |
|  |
| B-side | «Anonymous Phone Call» |
| **Utgjeve** | 1962 |
| **Lengd** | 2:37 |
| Låtskrivar(ar) | Benjamin Weisman, Dorothy Wayne, Marilyn Garrett |
| Bobby Vee-kronologi |
| «A Forever Kind of Love»(1962) | *The Night Has a Thousand Eyes* | «Charms»(1963)
 
 |

«**The Night Has a Thousand Eyes**» er ein popsong skriven av Benjamin Weisman, Dorothy Wayne og Marilyn Garrett og først spelt inn av Bobby Vee. Han vart gjeven ut som singel seint i 1962, og nådde tredjeplassen på *Billboard* Hot 100, andreplassen på Easy Listening-lista, og niandeplassen på R&B-lista. Han nådde òg tredjeplassen på den britiske singellista i mars 1963 og var med på Liberty Records-albumet *The Night Has a Thousand Eyes* i 1963.

I 1963 vart det gjeve ut ein versjon i Storbritannia av Jimmy Justice, og The Angels gav ut ein versjon på albumet *My Boyfriend's Back*. I 1973 spelte The Carpenters ein versjon, som finst på *Now & Then*. Songen vart i 1982 av spelt inn av glamrockband Mud på albumet *Mud featuring Les Gray*, og i 1988 spelte den danske jazzsaksofonisten Lars Møller inn ein versjon på albumet *Copenhagen Groove*. I 2005 spelte Gary Lewis and the Playboys songen for debutalbumet *This Diamond Ring*,. Ein langsamare versjon av songen finst i filmen *Dark City*, sungen av Anita Kelsey.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Night Has a Thousand Eyes» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  The Night Has a Thousand Eyes SecondHandSongs Cover Song Hierarchy
2. ↑  *This Diamond Ring* at Discogs
|  |
| --- |
| **Sandsnipe** |
| Sandsnipe på kysten av Texas, 7. mai 2011Foto: Dan PancamoSandsnipe på kysten av Texas, 7. mai 2011Foto: Dan Pancamo |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Sandsnipe Utbreiinga av Sandsnipe |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Snipefamilien Scolopacidae |
| **Slekt:** | *Calidris* |
| **Art:** | **Sandsnipe** *C. pusilla* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Calidris pusilla***Linnaeus, 1766 |

**Sandsnipe** (*Calidris pusilla*) er ein særs liten vadefugl i snipefamilien med leveområde i Amerika. Han hekkar på tundra i Canada og Alaska, er ein flyttfugl som overvintrar langs kystar i Karibia, sørlege Mellom-Amerika og Sør-Amerika. 

Sandsnipe i Ontario, Canada, august 2006Foto: Wikimedia-brukar mdf

Sandsnipa veg ca. 30 gram og er 13 til 15 centimeter i lengd, litt kortare enn ein gråsporv. Vaksne sandsniper har svarte bein og eit kort og mørkt, kraftig rettpeikande nebb. Kroppen er mørk gråbrun på oversida med kvit underside. Hovudet og nakken er farga lys gråbrune. Denne fuglen kan vere vanskeleg å skilje frå andre liknande små *Calidris*-sniper, spesielt dvergsnipe og den litt større beringsnipe.

Hekkehabitata ligg på sørlege tundraen i Canada og Alaska, nær vatn. Hannfuglen lagar fleire grunne senkingar i bakken, og hoa vel ein av desse som reirplass og fôrar med gras og anna materiale. Hoa legg 4 egg, og begge tar del i ruginga. Ungane er sjølvstendige ved klekking og hoa forlèt ungen og hannfuglen ca. 10 dagar etter klekking.

Dei er langdistanseflyttfuglar og har vinterkvarter i kystnære tropiske Sør-Amerika, ei hovudmengd i Suriname Fransk Guyana, men nokre langs kysten av Brasil, andre i Karibia, og enda færre overvintrar i det sørlege USA. Dei vandrar i flokkar som kan inkludere hundretusenar, spesielt på favorittbeiteplassar som Fundybukta og Delawarebukta. Denne arten er ein sjeldan, men regelmessig streiffugl til Vest-Europa, inklusive Noreg.

Desse fuglane beitar på grunne mudderbankar, lokaliserer mat med hjelp av synet og eit kjenslevart nebb. Dei lever hovudsakleg av vasslevande insekt og krepsdyr.

Jamvel om populasjonen er stor, er han avhengig av nokon få viktige rasteplassar som nyttige habitat under trekket, spesielt Shepodybukta, ein arm av Fundybukta.

Kjelder
-------

* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «Semipalmated Sandpiper» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2011*
* Hinterland who is who fact sheet Semipalmated Sandpiper Arkivert 2012-12-16 ved Wayback Machine. henta 12. desember 2012

### Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sandsnipe**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
***The Office***, kalla ***Kontoret*** på norsk, er en britisk komiserie om livet på eit kontor, filma som ein dokumentar. Serien er skapt av Ricky Gervais og Stephen Merchant. Serien vert rekna som ein av dei mest populære britiske komiseriane, og er til no selt til over 60 land. I 2005 vart det òg produsert ein amerikansk versjon av serien.

Handling
--------

Handlinga skjer i Slough-avdelinga til papirfirmaet Wernham-Hogg, som vert leia av David Brent (Ricky Gervais) saman med assistenten sin, Gareth Keenan (Mackenzie Crook). Mykje av komikken oppstår når Brent skal imponere kamerafolka og dei tilsette elles med sin humoristiske leiarstil, og endar opp med å vere ytst diskriminerande, rasistisk eller politisk ukorrekt. 

Vi finn òg Tim Canterbury (Martin Freeman), som er forelska i resepsjonisten Dawn Tinsley (Lucy Davis), eit tema som går igjen i alle episodane. Dawn på si side er forlova med Lee, men er òg forelska i Tim i skjul.

Livet på kontoret er fylt med arbeid, teambuilding og frykta for nedskjeringar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
TV Land 2015 logo
**TV Land** er ein amerikansk kabelfjernsynskanal som starta å sende den 29. april 1996. Kanalen tilhøyrer Viacom, som òg eig kanalar som Nickelodeon og Noggin. TV Land var ei nyskaping av Nickelodeon sitt *Nick at Nite*.

Meininga med TV Land var å vise reprisar av klassiske fjernsynsprogram frå 1950-talet, 1960-talet og 1970-talet. Nylegare har dei byrja å sende seriar frå 1980-talet òg, som *Cheers* og *MacGyver*.

Kanalen sender òg eit utval av gamle retro reklamar, kalla *TV Land Retromercials*. 

I samband med presidentvalet i 2004 vart annonseringar for gamle val synte.

Seriar som har vore/er på TV Land
---------------------------------

* *Adam-12*
* *All in the Family*
* *Archie Bunker's Place*
* *Beverly Hillbillies*
* *Bewitched*
* *Bonanza*
* *Cheers*
* *Chico and the Man*
* *Dragnet*
* *Emergency!*
* *Family Ties*
* *Green Acres*
* *Gunsmoke*
* *Happy Days*
* *Hunter*
* *I Dream of Jeannie*
* *I Love Lucy*
* *It's a Living*
* *Leave It to Beaver*
* *MacGyver*
* *Serien Maude*
* *Mister Ed*
* *My Three Sons*
* *Sanford and Son*
* *The Addams Family*
* *The Andy Griffith Show*
* *The Brady Bunch*
* *The Carol Burnett Show*
* *The Dick Van Dyke Show*
* *The Donna Reed Show*
* *The Flip Wilson Show*
* *The Love Boat*
* *The Munsters*
* *Three's Company*

Sjå òg: TV Land Canada

Bakgrunnsstoff
--------------

* TV Land website
**Island Records** er eit plateselskap som blei grunnlagd på Jamaica i 1959 av Chris Blackwell. 

Den første suksessen hadde selskapet med singelen «Boogie In My Bones» med Laurel Aitken, den låg 11 uker på 1. plass i Jamaica. I 1962 blei selskapet flytta til London, i Storbritannia levde det på denne tida ein stor mengde jamaikanske innvandrarar. Kjende artistar frå denne tida er Jimmy Cliff og Millie Small som hadde ein stor hit med «My Boy Lollipop».

I 1967 bestemde Blackwell seg for å utvide den musikalske paletten med britisk rock. Opphavleg skulle selskapet fokusere på reggae, men artiststallen blei no utvida og blei eit av dei viktigaste selskapa på 1970- og 80-talet som kunne setje sin logo på album frå Bob Marley til U2. Dei første som blei teken under kontrakt var Spooky Tooth og Stevie Winwood, seinare òg mellom anna King Crimson, Jethro Tull, Emerson, Lake and Palmer og Free. 

I 1989 blei selskapet kjøpt opp av PolyGram.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (label)

 |
Kart over utbreiinga til dei tsjukotko-kamtsjatkiske språka
**Tsjukotko-kamtsjatkiske språk** er ein språkfamilie i det nordaustlege hjørnet av Sibir, mot Beringstredet. Familien består av to språkgreiner, tsjuktsjisk og kamtsjatisk. Den tsjuktsjiske greina omfattar tsjuktsjisk, korjakisk, aljutor og kerek.
Det var tidlegare fleire kamsjatiske språk, men berre eitt, itelmensk, har talarar i dag.

Tsjuktsjisk og itelmensk blir ofte, i lag med fleire andre austsibirske språk, referert til som paleosibirske språk. Dette er ikkje ein språkfamilie i eigentleg forstand, i og med at ingen har vore i stand til å vise til genetisk slektskap mellom desse språka. Dei paleosibirske språka er dermed rett og slett dei (attlevande) urfolksspråka i dette området.

Medan dei tsjuktsjiske språka ligg ganske nær kvarandre, er det ganske stor språkleg avstand mellom tsjuktsjisk og itelmensk.

Litteratur
----------

* Fortescue, Michael. 2005. *Comparative Chukotko–Kamchatkan Dictionary*. *Trends in Linguistics* 23. Berlin: Mouton de Gruyter.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Chukotko-Kamchatkan languages page in the MultiTree Project at the LINGUIST List.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Tsjulym**  (russisk Чулым) er ei elv i det endorheiske nedslagsfeltet til innsjøen Tsjany i Novosibirsk oblast i Russland. Elva er 392 km lang og har eit nedslagsfelt på 17 900 km². 

Tsjulym oppstår av fleire tilløpselvar i myrområdet *Tojskoje Zajmisjtsje* (russisk: Тойское Займище) og *Trosjinskoje Zaimisjtsje* (russisk: Трошинское Займище) nord for Barabasteppene, rundt 100 km nordvest for Novosibirsk og 150 moh. Elva renn sørvestover Barabasteppene og renn gjennom innsjøane Sargul (russisk: Саргуль, 34,6 km²) og Urjum (russisk: Урюм, 84,1 km²) og munnar til slutt på 106 moh ut i innsjøen Malyje Tsjany (russisk: Малые Чаны – tyder *Vesle Tsjany*), som igjen er knytt til Tsjany gjennom eit kort sund.

I den nedre delen av elva er ho rundt 30 m brei og om lag 5 m djup. Dei viktigaste sideelvane er Suma frå venstre og Kargat (frå høgre. 

Ved den øvre delen av elva ligg byen Tsjulym, som har fått namn frå elva. Her kryssar den transsibirske jarnvegen og hovudvegen M51.

Tsjulym er isdekt frå november til april/mai.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tsjulym (Novosibirsk oblast)» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sandringham** er ein landsby og eit verdsleg sokn i Norfolk i England. Landsbyen ligg cirka to km sør for landsbyen Dersingham, 12 km nord for byen King's Lynn og 60 km nordvest for Norwich.

St. Mary Magdalene Church i Sandringham
Sandringham and West Newton Church of England Primary School i Sandringham.
Det verdslege soknet strekkjer seg vestover frå Sandringham til kysten The Wash, omtrent 6 km unna, og inkluderer òg landsbyane West Newton og Wolferton. Området er 41,91 kvadratkilometer stort. I 2001 hadde det totalt 402 innbyggjarar i 176 hushald. Ved folketeljinga i 2011 hadde folketalet auka til 437.

Sandringham er mest kjent for den kongelege eigedommen Sandringham House der fleire engelske kongelege har feriert, mellom anna dronning Elisabeth II. Det kongelege stutteriet Royal Stud, der mange av dei kongelege hestane held til, ligg i nærleiken.

Prinsesse Diana av Wales vart fødd i Park House på Sandringham-eigedomen i 1961.

Kjende personar frå Sandringham
-------------------------------

* Prinsesse Diana av Wales

Kjelder
-------

1. ↑  Ordnance Survey (2002). *OS Explorer Map 250 - Norfolk Coast West*. ISBN 0-319-21886-4.
2. ↑  «Civil parish population 2011». Arkivert frå originalen 4. mars 2016. Henta 29 August 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sandringham**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Ein tsjuktsjisk familie teikna av Louis Choris i 1816
**Tsjuktsjarar** (russisk tsjuktsji, чукчи (fleirtal), *tsjuktsja*, чукча (*eintal*)) er eit urfolk frå Tsjukotka, aller lengst nordaust i Sibir, ved kysten av Nordishavet og Beringhavet. Dei snakkar eit paleosibirsk språk, tsjuktsjisk. I den siste sovjetiske folketeljinga i 1989 oppgav 15 183 at dei var tsjuktsjarar og 70,3 % snakka språket.

Tsjuktsjarane har tradisjonelt levd av reindrift. Dei heldt sannsynlegvis tidlegare til lengre sør, og dei har fordrive andre folkeslag som yupikar og jukagirarar. Då russarane kom til området på 1700-talet, braut det ut krig der tsjuktsjarane forsvarte seg kraftig. I 1778 gjekk russarane over til ein meir fredeleg politikk der dei handla med tsjuktsjarane, men elles lét dei vera i fred.

På 1950-talet blei reindrifta tvangskollektivisert, sjølv om tsjuktsjarane kjempa mot KGB og hæren med våpenmakt. Mange tsjuktsjarar har no store helseproblem knytte til alkoholisme, feilkosthald og forureining frå gruvedrift og prøvesprengingar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tsjuktsjere» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mai 2021.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- «The Chukchis». *The Red Book of the Peoples of the Russian Empire*. Henta 26. oktober 2015.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Politikaren Iselin Nybø.
**Iselin** og **Iselinn** er namn med fleire moglege opphav. Det er kjend som eit norsk kvinnenamn, og eit tysk og sveitsisk slektsnamn.

Kvinnenamnet kan vera eit tysk namn avleidd av Isa, som kan vera kjælenamn for namn som Isabel eller Iseline. Namneleddet *Ise-* kjem frå det gammalhøgtyske *isan*, 'jern'. Namnet kan også vera ein norsk utgåve av det irske Aisling.

Det tyske og tysk-sveitsiske slektsnamnet er ein variant av namnet Eisele.

Namnet Iselin i Noreg
---------------------

Iselin har norsk namnedag den 19. desember.

Namnet er kjend frå romanen *Pan* av Knut Hamsun frå 1894. Det kom i bruk i Noreg rundt 1940. Bruken tok til å veksa ved midten av 1970-talet, og nådde ein topp på siste halvdel av 1980-talet, då over 0,4 % av nyfødde jenter blei kalla Iselin. Det var 2 562 kvinner som heitte Iselin i Noreg i 2008, og 82 som heitte Iselinn.

Kjende namneberarar
-------------------

* Iselin Bast eller Tove von Hanno (f. 1950), norsk kunstnar
* Iselin Alme (f. 1957), norsk songar og skodespelar
* Iselin B. Alvestad (f. 1978), norsk forfattar
* Iselin Engan (f. 1978), norsk formgjevar
* Iselin Nybø (f. 1981), norsk politikar
* Iselin Steiro (f. 1985), norsk modell
* Iselin Solheim (f. 1990), norsk songar-låtskrivar
* Iselin Michelsen (f. 1990), norsk modell og songar

Kjelder
-------

1. ↑  «Iselin». *Dictionary of American Family Names*. Oxford University Press. 2013.  *Ved ancestry.co.uk*

* *Denne artikkelen bygger på «Iselin» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2008.*
* Spørjekassa om namn[*daud lenkje*] ved uio.no
* Søk etter norsk namnestatistikk for Iselin hjå Statistisk Sentralbyrå
Ein **isentalpisk prosess** eller **isoentalpisk prosess** er ein prosess som skjer utan endringar i entalpi, *H*; eller spesifikk entalpi, *h*.

I ein stasjonær prosess, kan signifikante endringar i trykk og temperatur skje i ei væske og prosessane kan likevel vere isentalpiske om det ikkje er overføring av varme til eller frå omgjevnadane, ikkje noko arbeid utført på eller av omgjevnadane og det ikkje er noko endring i den kinetiske energi til væska.

Strupeprosessen er eit godt døme på ein isentalpisk prosess. Tenk at ein løftar ein trykkavgrensingsventil eller sikringsventil i ein trykkbehaldar. Den spesifikke entalpien til væska inne i behaldaren er den same som den spesifikke entalpien til væska når han kjem ut frå ventilen. Kjenner ein den spesifikke entalpien til væska og trykket utanfor behaldaren, er det mogeleg å rekne ut temperaturen og snøggleiken til væska når ho kjem ut.

I ein isentalpisk prosess: 

* {\displaystyle h\_{1}=h\_{2}}
* {\displaystyle dh=0}

Isentalpiske prosessar i ein ideell gass følgjer isotermar sidan {\displaystyle {d}h=0=c\_{p}{d}T}.

Sjå òg
------

* Isentropisk prosess
* Adiabatisk prosess

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Isenthalpic process» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* G.J. Van Wylen and R.E. Sonntag (1985), *Fundamentals of Classical Thermodynamics*, John Wiley & Sons, Inc. New York ISBN 0-471-82933-1

1. ↑   Atkins, Peter; Julio de Paula (2006). *Atkin's Physical Chemistry*. Oxford: Oxford University Press. s. 64. ISBN 9780198700722.
2. 1 2  G.J. Van Wylen and R.E. Sonntag, *Fundamentals of Classical Thermodynamics*, Section 5.13 (3. utg)
Koordinatar: 62°15′10.948″N 5°28′47.496″E﻿

**Sandshamn** er ei bygd på Sandsøya i Sande kommune i Møre og Romsdal. Bygda ligg på austsida av Sandsøya, og omfattar mellom andre matrikkelgarden Nøresande. Sandshamn ligg rundt 2 km nordaust for matrikkelgarden Kyrkjesande, der kyrkja på øya står. I dag er det fiskemottak, hummaravl og ei gjestehamn på staden.

Fiskeværet Sandshamna fekk bygt molo i 1938, moloen vart forlenga i 1961. Fylkesveg 5860 går gjennom bygda til ferjesambamd på øya Voksa. Sandshamn, som ligg 46 kilometer sjøveg sørvest for Ålesund, hadde anløp av rutebåt frå 1891 til 1965. Dei neste tretten åra hadde staden ferjesamband med Åram og Larsnes, sidan har ferjeruta gått frå granneøya Voksa. Sandshamn hadde fast postopneri frå 1891.

Frå slutten av 1600-talet var Sandshamna ein større handelsstad. I andre halvdelen av 1800-talet var staden eit av dei største fiskeværa på Sunnmøre. Kring 1867 vart det bygt overnattingshus til 1 200 mann og ei sjukestove med 18 senger. I sesongen kunne bygda då vere tilhaldsstad for opp til 2 000 fiskarar. Då det vart installert motor i dei små havfiskebåtane kring 1905-10 vart behovet for bustader i land mindre.

Kjelder
-------

* *Sandesoga, band III*. 1997
* *Norsk Allkunnebok*. IX. Bandet. 1960

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Tsjulym** (russisk Чулым) er ei elv i Krasnojarsk kraj og Tomsk oblast i Russland og ei av sideelvane til Ob frå høgre. Elva er 1799 km lang og har eit nedslagsfelt på 134 000 km². Elva har ei middelvassføring på 785 m³/s. 

Elva renn stille og sterkt meanderande gjennom mesteparten av lengda si. Medrekna kjeldeelva Belyj Ijus (*Kvite Ijus*) er ho 2 023 km lang. 

Kjeldeelvane Belyj Ijus og Tsjornyj Ijus (Kvite og Svarte Ijus) har utspring sør i Sibir, i republikken Khakasia nordvest for byen Abakan, i dei opptil 2 211 m høge Kuznetsk Alatau-fjella. Ho renn først nordover gjennom Krasnojarsk kraj mot Atsjinsk, der ho kryssar traséen til den transsibirske jarnvegen. Ho svingar så mot vest og munnar ut i Ob ved landsbyen Ust-Tsjulym, ved 57°43′50″N 83°49′30″E﻿.

Langs elva ligg byane Nazarovo, Atsjinsk og Asino.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tsjulym ved Ob» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sandra Farmer-Patrick**, opphavleg **Sandra Miller**, (fødd 18. august 1962) er ein tidlegare friidrettsutøvar som representerte Jamaica til 1987, sidan USA. Ho vann sølvmedaljen i 400 meter hekk både under Sommar-OL 1992 og Friidretts-VM 1993.

Aktiv
-----

Sandra Farmer sette i VM-finalen 1987 personbeste på langhekken med 54,38 sekund, og var einast sju hundredels sekund attom bronsemedaljøren. Ho var elles med i Jamaica sitt mannskap som vart nummer 6 i 4 x 400 m stafett.

Etter at ho gifta seg med den USA-amerikanske hekkeløparen David Patrick, byrja ho som Farmer-Patrick å representere USA, eit land ho hadde budd i sidan ho var 11 år gammal. Sommaren 1989 sette ho personbeste med sterke 53,37 ved eit stemne i New York. I VM 1991 kneip ho fjerdeplassen i 400 m hekk, eit lite halvsekund bakom bronsevinnaren.

Ved Sommar-OL 1992 i Barcelona tok Farmer-Patrick sølvmedaljen i 400 m hekk, britiske Sally Gunnell vann klart. Under verdsmeisterskapen 1993 i Stuttgart sprang Farmer-Patrick sitt livs løp. I langhekk-finalen pressa ho favoritten Sally Gunnell heilt inn til målstreken. Gunnell sette verdsrekord med 52,74 sekund, Farmer-Patrick fekk 52,79, også det under den gamle verdsrekorden.

### Doping

I 1997 vart Farmer-Patrick utestengd i fire år etter ein dopingtest viste eit for høgt nivå av testosteron.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1984 i Los Angeles: Nr 8 – 57,15
* VM 1987 i Roma: Nr 4 – 54,38.
* VM 1991 i Tokyo: Nr 4 – 53,95
* OL 1992 i Barcelona: Sølvmedalje – 53,69, bakom Sally Gunnell (53,23)
* VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 52,79, bakom Sally Gunnell (52,74)
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i semifinalane (54,73=nr 9)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sandra Farmer-Patrick» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juli 2021.*

* «Sandra Farmer-Patrick» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| Villefranche-sur-Saône |
| --- |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Auvergne-Rhône-Alpes  Rhône |
| Grunnlagd | 1212 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  9,48 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 30 647   3 233/km² |
| Koordinatar | 45°59′″N 04°43′″E﻿Koordinatar: 45°59′″N 04°43′″E﻿ |
| Høgd over havet | 191 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 69400 |

**Villefranche-sur-Saône** (*Velafranche* på frankoprovensalsk) er ein by og kommune aust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Rhône i regionen Auvergne-Rhône-Alpes, og har om lag 30 000 innbyggjarar. Byen ligg 1,5 km vest for elva Saône. Innbyggjarane i byen vert på fransk kalla *Caladoise(s)* (kvinner) og *Caladois* (menn).

Dei populære franske songarane Coralie Clément og Benjamin Biolay var fødd i Villefranche-sur-Saône.

Historie
--------

Villefranche-sur-Saône vart grunnlagd i 1212 av Guichard IV, greve av Beaujeu og vart på 1300-talet hovudstad i provinsen Beaujolais. Han vart omleira tre gonger på 1400- og 1500-talet. Bymurane vart rive ned tidleg på 1800-talet.

Økonomi
-------

Av industri i byen finn ein vinproduksjon, metallurgi, tekstilar og kjemikaliar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*The Ransom* ('Løysesummen'), måleri av John Everett Millais frå 1860-62
**Løysepengar** er pengar eller verdiar som blir krevja i utpressing for å gje fri ein fange eller ein gjenstand.
Historisk har dette vore brukt for krigsfangar. Seinare er det særleg blitt knytt til kidnapping og liknande brotsverk.

Historiske døme
---------------

Julius Cæsar blei teken til fange av sjørøvarar i nærleiken av øya Farmakonisi. Han blei halden fanga til det blei betalt 50 talentar i løysepengar. Sjørøvarane hadde fyrst forlangt 20 talentar, men Cæsar meinte sjølv at han var verdt meir. Etter å ha blitt sleppt fri vende han tilbake med løysepengane, men fanga og krossfest røvarane.

I Europa i mellomalderen var betaling av løysepengar ein viktig del av krigføring. Ein adeleg eller kongeleg riddar kunne vera verdt ein stor sum løysepengae om han blei fanga i live. Kjende døme på slike riddarar som blei haldne for løysepengar var Rikard Løvehjarte og Bertrand du Guesclin.

Kjelder
-------

1. ↑  Plutarch, "The Life of Julius Caesar" in *The Parallel Lives*, Loeb Classical Library edition, 1919, Vol. VII, s. 445. Vitja 9. november 2011. (engelsk)

* *Denne artikkelen bygger på «Løsepenge» frå Wikipedia på dansk, den 23. oktober 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Lúthien Tinúviel** er ein person i J. R. R Tolkiens dikting. Ho er dotter av alvekongen Thingol.

Lúthien vart fødd av Melian, ein Maia som valde å leva som alvedronning i lag med Thingol. Ho vart rekna som den fagraste av alle barn i verda, og åtte særskilde gåver frå mora. Ho levde og døydde i Første Heimsæva.

Lúthien sitt liv endra seg den dagen mannen Beren kom snublande inn i Doriath, og ho vart hugteken i han. Faren hennar valde å lure han ut på eit farleg ærend då han bad om ein silmaril som medgift, og Beren vann ein frå jarnkrona til Morgoth med hennar hjelp. Men Beren vart drepen av ulven Carcaroth som hadde slukt silmarillen, og Lúthien døydde same stunda. 

Dei fekk båe livet attende ved guddommeleg hjelp (frå Eru), og budde i lag til dei båe døydde som menneske. Lúthien er den einaste av alveætt som retteleg har døydd og forlate verda, og alvane saknar ho, er det fortald.

lúthien er bestemor til Elwing og tippoldemor til Arwen Undómiel, som gjekk for å vera svært lik henne. Lagnaden til Arwen liknar òg på Lúthien si - ho valde å døy som menneske og ekta Aragorn.

Tolkien sjølv sette soga om Beren og Luthien (Leithian-kvadet) særskild høgt, og i soga om Beren og Lúthien finst nokre sjølvbiografiske trekk, som er understøtta av at namna Beren og Lúthien står skrivne på den felles gravsteinen til Tolkien og kona hans, Edith. Sjølve inspirasjonen til skildringa av Lúthien skal koma frå eit minne om at Edith Bratt Tolkien dansa på ei sommareng i England i 1914. Diktet om Beren og Lúthien slik det står i Ringdrotten, er ei omarbeiding av eit dikt som vart lagt til Húrin-kvadet frå 1926.

### Tidleg legendarium

*The tale of Tinúviel* vart skriven om lag 1917, og har i store drag same innhald som soga i Silmarillion. Namnet "Lúthien" er fråverande, og Beren er ein "gnome", ikkje eit menneske. I denne tidlege fasen var gnome-nemninga knytt til Noldoalvane. Far hennar bar namnet *Tinwë Linto*, og mora hennar var *Gwendeling*. Sauron var på denne tida ikkje skapt, men Beren og Tinúviel laut kjempe mot "Tevildo", kattefyrsten. Tinúviel og skalden Dairon/Daeron var bror og søster, medan Daeron i den seinare utgåva vart den forsmådde friaren.

### Kjelder

* Tolkien: Silmarillion
* Tolkien: The Book of Lost Tales
* Carpenter: J.R.R. Tolkien, a biography.
Paul Bocuse i 2008
Premien i konkurransen er ein statuett av Paul Bocuse i gull, sylv eller bronse
**Bocuse d’Or** («Gull- Bocuse») er ein uoffisiell verdsmeisterskap i finare restaurantkokkekunst som vert skipa annakvart år i byen Lyon i Frankrike. Konkurransen vart sett i gang i 1987 av den franske, namngjetne meisterkokken Paul Bocuse (11. februar 1926-20. januar 2018), og har namn etter han. Paul Bocuse var president for Bocuse d’Or fram til sonen hans, Jérôme Bocuse, tok over i 2016.

Kandidatane til konkurransen kvalifiserer seg ved eit nasjonalt uttak i sitt eige land, i Noreg under konkurransen Årets Kokk. I 2008 vart det dessutan innført kvalifisering for kvar verdsdel før finalen gjekk av stapelen i Lyon. 

Arne Brimi var den første kokken frå Noreg som tok del i konkurransen (1987), men nådde ikkje opp i finalen. Noreg har elles gjort det godt i konkurransen; med gull til Bent Stiansen (1993), Terje Ness (1999), Charles Tjessem (2003), Geir Skeie (2009) og Ørjan Johannessen (2015). Lars Erik Underthun (1991), Tom Victor Gausdal (2005) og Christopher W. Davidsen (2017) har teke sylv, og Odd Ivar Solvold (1997) og Gunnar Hvarnes (2011) har oppnådd bronse.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsida til Bocuse d’Or
* Oversyn over Bocuse d’Or-vinnarar Arkivert 2018-01-21 ved Wayback Machine.
**Michael Collins** (16. oktober 1890–22. august 1922) var ein irsk sjølvstendeforkjempar og politikar. Han var ein av leiarane i den irske sjølvstendekrigen frå 1919 til 1921. Det irske namnet hans var **Micheál Ó Coileáin**

Collins vart fødd i Clonakilty i Cork og døydde i Bandon i same området, etter å ha vorte skoten. 

Collins tok del i Påskeopprøret i 1916, og leidde i 1918 valkampen til nasjonalistpartiet Sinn Féin, som han førte til ein strålande valsiger. Han var ein hovudmann i opprettinga av den irske republikanske hæren IRA i 1919, og vart sjef for den hemmelege tenesta til den væpna organisasjonen. 

Collins var attmed Eamon de Valera den leiande personlegdomen i den irske sjølvstenderørsla frå 1919 til han døydde 1922. I den republikanske undergrunnsregjeringa var han finansminister. Da han i 1921 underteikna den anglo-irske avtalen som førte til fridom for størstedelen av landet, men òg til frådelinga av Nord-Irland, kom han i motsetning til meir radikale nasjonalistar som gjekk imot delinga av landet. I den irske borgarkrigen som følgde, var han leiar i overgangsregjeringa og øvstkommanderande for dei irske stridskreftene, før han blei drepen i eit attentat.

Michael Collins vart i 1996 omhandla i ein film med same namnet, regissert av Neil Jordan, og med Liam Neeson og Julia Roberts i hovudrollene.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Michael Collins**

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Michael Collins**

* Michael Collins Centre Arkivert 2012-03-01 ved Wayback Machine.
* Collins 22 Society

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Den amerikanske toarboben under Vinter-OL 2006 i Torino
Ein **bobsleigh** er ein stålkjelke med to par meiar, som blir køyrd av to eller fire personar. Køyring med bobsleigh oppstod i Albany i New York i 1880-åra, og blei seinare introdusert i Sveits. Dei første konkurransane blei haldne på underlag av snø. Moderne bobbanar bør vere minst 1500 meter lange og ha minst 15 svingar, og det er ikkje uvanleg med fart på opptil 130 km/t. Det finst tolv baner som blir brukt til konkurranse på toppnivå:

* Igls, Austerrike. 1220 m, 98 m høgdeforskjell, 14 prosent maksimal helling
* Calgary, Canada. 1475 m, 121 m høgdeforskjell, 15 % maksimal helling
* Cesana, Italia. 1435 m, 117 m høgdeforskjell, 9,2 % gjennomsnittleg fall
* La Plagne, Frankrike. 1507 m, 124,5 m høgdeforskjell, 14,5 % maksimal helling
* Altenberg, Tyskland. 1413 m, 122 m høgdeforskjell, 15 % maksimal helling
* Königssee, Tyskland. 1250 m, 117 m høgdeforskjell
* Winterberg, Tyskland. 1325 m, 110 m høgdeforskjell, 14,5 % maksimal helling
* Cortina d'Ampezzo, Italia. 1350 m, 120,5 m høgdeforskjell, 16 % maksimal helling
* Nagano, Japan. 1762 m, 112,5 m høgdeforskjell, 15 % maksimal helling (berre japansk)
* Lillehammer, Noreg. 1365 m, 114 m høgdeforskjell, 15 % maksimal helling
* St. Moritz, Sveits. 1722 m, 129 m høgdeforskjell, 15 % maksimal helling
* Lake Placid, USA. 1455 m, 107 m høgdeforskjell
* Lake City, USA. 1340 m, 103,9 m høgdeforskjell

Opphavleg var kjelkane bemanna med fem til seks personar, men dette blei endra til toar- og firarbob i 1930-åra. Den maksimale lengda på kjelkane er høvesvis 3,8 og 2,7 meter for firar- og toarbob. Maksimalvekta, inkludert mannskapet, er 630 kg og 390 kg — ein kan bruke metallvekter for å kompensere for manglande vekt. Før vektgrensa blei innført i 1952, var deltakarane på bobsleighlaga vanlegvis svært tunge.

Bobsleigh har vore ei olympisk grein sidan første vinter-OL i 1924. Kvinnene fekk delta i bogsleigh for første gongen i Vinter OL i Salt Lake City i 2002.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norges ake-, bob- og skeletonforbund

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Tana museum** (*Deanu musea*/*Tenon museuo*) er eit museum med fokus på den elvesamiske kulturen i Tanadalen. Det ligg i Polmak i Tana kommune, der kommunen kjøpte inn Polmak gjestgiveri i 1985 for å driva museum. Museet definerer elvesamisk kultur som ein kultur som spring ut av eit «særpreget næringsgrunnlag knytta tett til fiske, utmarks- og jordbruk.»

Denne hornlua (*ladjoen*) frå Tana bleki kjøpt av Norsk folkemuseum i Oslo i 1909. Ho er tilbakeført til Tana museum (*Deanu musea* / *Tenon museuo*) gjennom bååstede-prosjektet.Foto: Anne-Lise Reinsfeldt, Norsk folkemuseum

Kong Haakon VII i ein samisk elvebåt under sitt besøk i Tana i juli 1907. Den andre kroningsreisa til kongeparet gjekk til Nordland og Finnmark sommaren dette året. Foto: Nasjonalbibliotekets bildesamling

Utesamlingane til museet består av hovudbygningen og tre andre hus knytte til gjestgjeveriet. I tillegg finst det tre andre bygningar, med opphav i kvar sin kultur: Masjokhuset, Hormastabburet og Laksefiskehytta. Masjokhuset har opphav i den finske/kvenske kulturen i dalen, Hormastabburet er eit tradisjonelt samisk skjelterskjå, medan Laksefiskehytta blei bygga rundt 1870 for å husa vitjande lakselordar.

Museet har elles ei samling elvebåtar, og ei utstilling av samiske kofter frå Tana.

Tana museum tilhøyrer kommunen, og er ein del av Tana og Varanger Museumssiida, saman med tre andre museum i Aust-Finnmark.

Museet deltar i bååstedeprosjektet for tilbakeføring av samiske gjenstandar frå Norsk Folkemuseum og Kulturhistorisk museum til samiske museum. Ein av gjenstandene tilbakeførte til Tanadalen er ei samisk hornlue.

Kjelder
-------

1. ↑  Om museet Arkivert 2016-12-21 ved Wayback Machine.; deatnu.org
2. ↑  

	* Tana museum i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
3. ↑  Bååstede; norskfolkemuseum.no
4. ↑  Bååstede Arkivert 2018-08-26 ved Wayback Machine.; deatnu.org

* *Denne artikkelen bygger på «Tana museum» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mai 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tana museum**

* Tana museum på Digitalt museum

| * v
* d
* e
Samiske museum **·** Samisk museumslag**·** Bååstede |
| --- |
| Norske | **RiddoDuottarMuseat**: De Samiske Samlinger**·** Kautokeino bygdetun**·** Porsanger museum**·** Kokelv sjøsamiske museum **Tana og Varanger Museumssiida**: Tana museum**·** Saviomuseet**·** Äʹvv skoltesamisk museum**·** Varanger Samiske MuseumSamtidsmuseet for nordlige folk**·** Gállogieddi**·** Várdobáiki**·** Árran**·** Saemien Sijte |
| Andre | Ájtte i Jokkmokk i Sverige**·** Siida i Enare i Finland |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* KulturNav

 |