recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Plasseringa av Dandong (gul) i Liaoning
Vennskapsbrua mellom Kina og Nord-Korea, sett frå Dandong
**Dandong** (kinesisk skrift 丹東, pinyin *Dāndōng*) er eit byprefektur aust i provinsen Liaoning i Kina. Byprefekturet, som har eit areal på 14 981 km² og i 2010 hadde vel 2,4 millionar ibuarar, har ei lengre grense mot Nord-Korea i aust, dit prefekturet har brusamband over grenseelva Yalu. Sørdelen av Dandong ligg ved kysten av Gulehavet. 

Byprefekturet Dandong omfattar tre distrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og eitt autonomt fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

Næringsliv
----------

Viktigaste næringsgreinene er produksjon av papir, eikebladsilke, kjemikaliar, medisinar, maskinar, sement og gummivarer. Supungdemninga ved Yalu genererer kraft til industrien i Dandong.

Samferdsle
----------

Dandong har sidan 1907 hatt togsamband med Shenyang og Nord-Korea. 

Kinas riksveg 201 fører gjennom området. Vegen tek til i Hegang i provinsen Heilongjiang og passerer mellom andre Mudanjiang og Dandong før han leier sørover Liaodong-halvøya til Dalian. Også Kinas riksveg 304 fer gjennom området. Han byrjar i Dandong og fører vestover til Holingol i Indre Mongolia.

Historie
--------

Byen Dandong vart grunnlagt under Ming-dynastiet og utvikla seg til eit viktig handelsknutepunkt mellom Kina og Korea.

Under den første sino-japanske krig (1894-95) vart området, då kalla Andong, raskt okkupert av japanske styrkar. Dandong vart i 1907 opna som traktatshamn for utanlandske statsmakter og handelsselskap. Under Mandsjukuo-æraen var provinsen Andong, ein av fjorten provinsar som vart etablert i den japansk-kontrollerte marionettstaten. 

Byen fekk sitt noverande namn i 1965, då ein meinte det førre namnet vitna om ei imperialistisk innstilling.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Dandong» frå Wikipedia på bokmål, den 18. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dandong**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
Koordinatar: 64°44′S 62°37′W﻿

**Danco Island** eller **Isla Dedo** er ei øy utanfor Antarktis, som ligg i den sørlege delen av Errera Channel, utanfor vestkysten av Graham Land. Ho vart kartlagd av Belgica-ekspedisjonen under Adrien de Gerlache, 1897–1899. Danco Island vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey frå «Norsel» i 1955, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Emile Danco (1869–1898), ein belgisk geofysikar og medlem av Belgica-ekspedisjonen, som døydde ombord på «Belgica» i Antarktis.

Galleri
-------

* Danco Island. Foto: Espen MillsDanco Island. Foto: Espen Mills
* Koloni av bøyelpingvinar på Danco Island.  Foto: Espen MillsKoloni av bøyelpingvinar på Danco Island. Foto: Espen Mills

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

1. ↑  «Danco Island». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 17. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Danco Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Habsburg-Spania** syner til spansk historie på 1500- og 1600-talet (1506–1700), då Spania vart regjert av ei stor grein av Habsburg-dynastiet. Under habsburgstyret (hovudsakleg under Karl V og Filip II av Spania) vart Spania på sitt mektigaste og kontrollerte område frå Amerika til Austindia i Asia, Nederlanda (som omfatta område som i dag er i Frankrike og Tyskland), ein del av dagens Italia i Europa og frå 1580 til 1640 Portugal, Det portugisiske imperiet og forskjellige andre område som Malta i Middelhavet og små enklavar som Ceuta og Oran i Nord-Afrika. I alt var Habsburg-Spania i godt over eit hundreår den største stormakta i verda. Av den årsaka vert denne perioden av spansk historie òg kalla «ekspansjonstida». 

Etter å ha dominert Europa politisk og militært gjennom det meste av Habsburg-styret, fekk Spania gradvis mindre makt under dei seinare Habsburg-kongane, hovudsakleg på slutten av 1600-talet. 

Habsburg-pra var òg ein spansk gullalder for kulturell oppblomstring. Av dei viktigaste kulturelle personane i denne perioden finn ein Diego Velázquez, El Greco, Miguel de Cervantes, Teresa of Ávila, Pedro Calderón de la Barca, Francisco de Vitoria, Domingo de Soto og Francisco Suárez.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Habsburg Spain» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2011.*
**Konfidensintervall** er eit statistisk omgrep nytta ved estimering av ukjende storleikar på bakgrunn av innsamla datamateriale. Det vert nytta i statistisk analyse av data som inneheld utryggleik og variasjon. Eit konfidensintervall gjev ei nedre og ei øvre grense for storleiken som vert estimert, og lengda av intervallet indikerer kor godt estimatet er. Eit langt intervall vil til dømes signalisere større utryggleik enn eit kort). Generelt kan dei innsamla dataa reknast som realiserte verdiar av stokastiske variablar. Vi avgjer eit intervall som med ein viss grav av tryggleik inneheld den ukjende storleiken. Dersom a og b vert avgjort slik at sannsynet for at det stokastiske intervallet (a,b) dekkjer den ukjende storleiken til dømes er 0,95, vert intervallet (a,b) sag å vere eit 95% konfidensintervall for storleiken, og sannsynet 0,95 vert kalla *konfidenskoeffisienten*.

Tenk at ein skal undersøke lækjeeffekten av ein ny medisinsk behandling for ein viss krefttype, og ønskjer å berekne den ukjende delen ϑ som blir lækja ved denne behandlinga. La oss sei at 56 pasientar av 80 tilfeldig valde vart lækja. Eit estimat for ϑ er då den observerte delen, nemleg 56/80 = 0,7. Ved hjelp av statistiske metodar kan det reknast ut at eit 95% konfidensintervall blir intervallet frå 0,6 til 0,8. Dette tyder då utryggleiken på estimatet 0,7 for ϑ.

Kjelder
-------

* «konfidensintervall». *Store norske leksikon*. 3. januar 2012.
**Vénuste Niyongabo** (fødd 9. desember 1973) er ein burundisk tidlegare friidrettsutøvar, som i 1996 vart den fyrste OL-medaljør frå Burundi då han vann 5 000-meteren under sommarleikane i Atlanta.

Aktiv
-----

Niyongabo vart fødd i Vugizo i det sørlege Burundi. Han deltok på 1500 m då 1993-VM fann stad i Stuttgart, der han var eit knapt sekund unna å sikre seg finaleplass. I 1994 og -95 var Niyongabo ein av dei beste 1500-meterløparar, med sigrar i fleire store tevlingar. Ved friidretts-VM i Göteborg i 1995 vann han bronsemedaljen på yndlingsdistansen, einast toppløparane Noureddine Morceli og Hicham El Guerrouj sprang fortare.

Til sommarleikane 1996 i Atlanta kom Niyongabo som ein av dei største gullkandidatane på 1500 m. Men der valde å la deltakarplassen på 1500 gå til lagkameraten Dieudonné Kwizera. I staden tevla Niyongabo på 5 000 m, ein distanse han tidleg i juni månad i franske Saint-Denis hadde sett personleg rekord med tida 13.03,2. Nøyaktig to månader etter løpet i Saint-Denis la han i OL-finalen i Atlanta på sisterunda la inn ein spurt ingen klarte fylgje og han enda opp ein gullmedalje få hadde forventa.

Den 22. august 1997 sprang Niyongabo i mål på tida 3.29,1 under eit stemne Brussel, hans aller kjappaste 1500 meter nokon gong. Etter 1997 sleit Niyongabo med skadar. Han nådde aldri opp mot sitt tidlegare bestenivå og la opp etter 2000-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i semifinalane på 1500 m (3.42,3 =nr 14)
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje på 1500 m – 3.35,5
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje på 5000 m – 13.07,9, framom Paul Bitok (13.08,1)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i forsøka på 1500 m (3.41,8 =nr 28)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa på 5000 m (13.49,5 =nr 27)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vénuste Niyongabo» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2018.*
*Hösten*
*Vårafton bakom Kiruna*
*Sommarlandskap från Nordingrå*
**Jonas Helmer Osslund**, opphavleg **Åslund**, (22. september 1866–11. juli 1938) var ein svensk målar frå Tuna i Medelpad. Han er særleg kjend for sine verk prega av hans møte med Lapplands fjellmassiv og dei storslåtte villmarksviddene i flammande haustfargar. Desse bileta danna grunnen for Osslund sitt ry som "Norrlands konstnärlige upptäckare".

### Liv og gjerning

Helmer Åslund fór som ung til USA for å verte ingeniør. Der endra han etternamn til Osslund. 21 år gammal byrja han måle og var tida 1889-94 tilsett som dekoratør ved Gustavbergs porslinsfabrik ved Stockholm. Fabrikken kosta i 1890 på han ei studiereise til Paris og London. Han byrja så å studere målarkunst ved Académie Colarossi i Paris våren 1894. Han var den einaste svensken som studerte hos Paul Gauguin, og tok etter franskmannen sitt symbolistisk samla syn på fargar og form, noko Osslund nytta i sine landskaps- og portrettmåleri, samt modellstudiar. Heimkomen i Sverige voks fram den dynamisk uttrykksfulle landskapskunsten som vart kjennemerket hans.

Det var først i 1898 han byrja måle norrlendsk natur. Osslund oppheldt seg då fleire månader på målarvandringar i de norrlendske øydemarkane, turar som han gjentok ofte dei neste tiåra. Gauguin hadde lært han å måle på smørpapir, noko som var billegare og lettare å handtere enn vanleg lerret når han var på vandring.

Hans ekspressive måleri ligg nær modernismen og kom til å påverke mellom andre Leander Engström, ikkje minst etter den unge Engström i 1907 fekk fylgje med Osslund på ein målartur i lappmarka. Måleria *Före Stormen*, *Midsommar Nuolja* (1922) og *Höstafton vid Nordingrå* er døme på Osslund sin kunst. Lenge var han oversedd, fyrst i alderdomen vart han til fulle verdsett av publikum.

Våren 1906 hadde Osslund ei stor utstilling i rådhuset i Gävle. Ein som omgåande vart interessert i Osslund sin ekspressive kunst, alle dei norrlendske haustmotiva i brennande fargar, var lærfabrikanten Emil Matton, som då kjøpte tre måleri. Året etter stilte Osslund ut på ny i Gävle og Matton bestilte då ein serie på fire måleri, kalla *Årstiderna*. Eitt av måleria i serien, *Hösten*, er i dag Osslunds mest kjende verk.

Notar
-----

1. ↑  *Den svenska målarkonstens historia*:221

Kjelder
-------

* *Den svenska målarkonstens historia*. 2001

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Helmer Osslund**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN
* KulturNav

 |
**Kong Georg-krigen** er namnet på operasjonane som fann stad i Nord-Amerika frå 1740 til 1748 som ein del av den austerrikske arvefølgjekrigen. Namnet Kong Georg-krigen (*King George's War*) vert berre nytta i USA. I Storbritannia, Canada og Frankrike, er denne krigen ein krigsskodeplass i den austerrikske arvefølgjekrigen og har ikkje eit eige namn. Han var den tredje av dei fire franske og indianske krigane. 

Krigen om øyra til Jenkins starta offisielt då ein spansk kommandant kutta av øyra til den engelske handelskaptein Robert Jenkins og bad han ta det med til kongen sin, Georg II. Krigen braut ut i 1739 mellom Spania og Storbritannia, men var avgrensa til Det karibiske havet og den britiske kolonien Georgia. Dette eskalerte til Kong Georg-krigen i 1744 då franskmennene allierte seg med Spania. 

I 1745 tok dei britiske kolonistyrkane festninga Louisburg på Cape Breton Island. Den 28. november 1745 øydela franskmennene og deira indianske allierte landsbyen Saratoga i New York og tok livet av og fanga meir enn 100 innbyggjarar. Alle dei engelske busetjingane nord for Albany vart så forlatne. I juli 1746 samla ein samla styrke irokesarar og folk frå fleire koloniar seg nord i New York for eit hemnåtak mot Canada; men dei britiske styrkane kom aldri og åtaket vart avbrote. Kolonistyrkane slo leir i Albany for vinteren, men året etter gjorde dei eit nytt åtaksforsøk. I 1748 gjekk dei indianske allierte av Frankrike til åtak på Schenectady i New York. 

Krigen sleit hardt på dei nordlege koloniane. Berre i Massachusetts døydde om lag 8 % av mennene i kolonien i 1745-1746.

Etterverknad
------------

Etter Aix-la-Chapelle-traktaten vart Louisbourg-festninga gjeve tilbake til Frankrike tre år seinare i byte for byen Madras i India, som franskmennene hadde teke for britane. Fredsavtalen, som sette tilbake kolonigrensene slik dei hadde vore før krigen starta, gjorde lite for dempe fiendskapet mellom Frankrike, Storbritannia og koloniane deira, og løyste heller ikkje territoriestridane. I 1754 braut den franske og indianske krigen ut, og dette spreidde seg to år seinare til Europa som sjuårskrigen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kong Georg-krigen på U-S-History.com

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «King George's War» frå Wikipedia på engelsk, den 28. desember 2008.*
Europeiske handelsstasjonar i Canton (Guangzhou), ca. 1850.
Handelspost ved Bathurst i Gambia, rundt 1900
Handelsposten Meander River i Alberta i 1956.
**Handelspost**, **handelsstad** eller **handelsstasjon** er ei busetjing eller verksemd skipa for å driva handel ein stad. Typisk er slike postar blitt skipa av folk frå fjerntliggjande område for å handla med lokale, men dei kunne også brukast til handel mellom lokale innbyggjarar. Handelspostar er ofte knytte til kolonisering.

Døme
----

Dei gamle grekarane hadde handelspostar kalla *emporion*. Romarane plasserte ei mengd strategiske handelspostar langs handelsruter som dei kalla *emporia*.

Hanseatiske kontor var handelsstasjonar skipa av Hansaen i byar der dei dreiv handel.

Langs norskekysten blei det oppretta handelsstader for å driva fiskehandel frå mellomalderen. Desse hadde handelsprivilegium, og var regulerte til å liggja ei norsk mil unna kvarandre. I tillegg til kjøp og sal av fisk blei det også drive handel med nyttegjenstandar, øl og brennevin. Ein kunne også overnatta eller ligga til kai på desse stadene når det var nødvendig.

Manhattan og Singapore blei begge skipa som handelspostar, av høvesvis nederlendaren Peter Minuit i 1624 og engelskmannen Stamford Raffles i 1819. Med tida utvikla dei seg til storbyar.

Galleri
-------

* Plan over den nederlandske handelsstasjonen ved Hugli-Chuchura i Bengal i 1721Plan over den nederlandske handelsstasjonen ved Hugli-Chuchura i Bengal i 1721
* Utsyn over Dejima i Nagasakibukta, med den nederlandske handelsstasjonen i framgrunnen, avbilda rundt 1836.Utsyn over Dejima i Nagasakibukta, med den nederlandske handelsstasjonen i framgrunnen, avbilda rundt 1836.
* Rugsund handelssted og gjestgiveri i BremangerRugsund handelssted og gjestgiveri i Bremanger
* Den forlatne handelsposten Rowley i Alberta i CanadaDen forlatne handelsposten Rowley i Alberta i Canada

Kjelder
-------

1. ↑  «handelspost» i *Det Norske Akademis ordbok*
2. ↑  *Trading post*; *Factory* - Webster's Encyclopedic Unabridged Dictionary of the English Language, 1989
3. ↑  «Trade between the Romans and the Empires of Asia», *www.metmuseum.org*, henta 16. juli 2022
4. ↑  «Hanseatic League», *BBC News*, henta 16. juli 2022
5. ↑  Helland, Frode Inge (16. september 2021). «handelssted». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
6. ↑  Matt Soniak (October 2, 2012). «Was Manhattan Really Bought for $24?». *Mental Floss*. Arkivert frå originalen 12. februar 2020. Henta 11. mai 2020.
7. ↑  Mun Cheong Yong; V. V. Bhanoji Rao (1995). *Singapore-India Relations: A Primer*. NUS Press. s. 3. ISBN 978-9971-69-195-0.

* *Denne artikkelen bygger på «Trading post» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juli 2022.*
**Jardar Lunde** (21. september 1909–18. september 1990) var ein norsk målar og grafikar frå Trondenes i Troms.

Lunde var utdanna ved Carl von Hanno sin målarskule i Oslo og Statens kunstakademi under Axel Revold, som også inspirerte den kantete stilen hans. I 1930-åra reiste han til både Portugal, Spania og Frankrike for å studere kunst. Han laga fleire monumentale måleri og store glasmåleri, mellom anna i kyrkjer i Harstad, Hammerfest, Båtsfjord og på Torshov, i Gjøvik Rådhus og bankbygg i Svolvær og Trondenes. Lunde stod også for utforminga av fylkesmerket til Troms og byvåpenet til Harstad. «Sermerkt for L.s målarkunst er dekorativ form i figur- og landskapsbilete, mest frå Nord»land.

Lunde vart tildelt Petter Dass-medaljen i 1950 og er biografert i Asbjørn Eidnes si bok *Jardar Lunde – ein nordnorsk kunstnarprofil* (2005).

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1957
* lokalhistriewiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* KulturNav

 |
Koordinatar: 16°29′05″N 97°37′33″E﻿

**Mawlamyine** er delstatshovudstaden i Mon-staten i Burma. Han er den tredje største byen i landet (2011) med rundt 210 000 innbyggjarar.
Han ligg ved utløpet til elva Thanlwin, rundt 30 mil søraust for Yangon og 70 km sør for Thaton.

Namnet på byen blir også skrive *Mawlamyaing* eller *Moulmein* med latinske bokstavar. Det burmesiske namnet er မော်လမြိုင်မြို့, uttalt (IPA mɔ̀ləmjàiɴ mjo̰). Mon-namnet er မတ်မလီု, uttalt mo̤t məlɜ̤m. 

Mawlamyine er ein hamneby som utgjer det viktigaste handelssenteret og største sjøhaman i Søraust-Burma. Det finst også sagbruk, rismøller og båtbyggeri her. 

Under den britiske kolonitdia var Mawlamyine hovudstad mellom 1827 og 1852. Han hadde då ein stor utførsel av teak.

Kjelder
-------

1. ↑   Department of Health Planning, Ministry of Health, Myanmar; Township Health Profile 2011 (**excelfil**).
2. 1 2  Næverdal, Cato (18. juni 2012), «Mawlamyine», *Store norske leksikon*
3. ↑  «Mawlamyine or Moulmein». *allmyanmar.com*. Henta 3. februar 2009.

* *Denne artikkelen bygger på «Mawlamyine» frå Wikipedia på engelsk, og «Mawlamyine» frå Wikipedia på svensk den 11. mars 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Mauni amavasya** er ei hinduhøgtid som fell ved nymånen som avsluttar månaden magha (typisk januar-februar i den vestlege kalenderen). Dagen er rekna som eit høgdepunkt innan denne heilage månaden, og eit godt høve til å dyrka dei tre gudane i Trimurtien og å bada i Prayag, møtepunktet for tre heilage elver. Høgtida kan markerast med faste, ritual og lovnader om stille. 

Mauni amavasya blir særleg rekna som viktig om ho fell på ein mandag, og markeringa er alltid større om det er kumbh mela det året.

Namn
----

Ordet «mauni» kjem eigentleg frå *muni*, heilagmann, men minner om *maun(a)*, 'stille'. Både heilagmenn som lever som asketar og kortare eller lengre periodar der ein ikkje snakkar er viktige for denne høgtida. *Amavasya* viser til den dagen i ein månad då ein ser nymånen.

Høgtida er kjend som *Chollangi amavasya* i Andhra Pradesh og som *Darsj amavasya* andre stader i India.

Bading under mauni amavasya
---------------------------

Under mauni amavsya badar ein gjerne i den heilage elva Ganga (Ganges). Den viktigaste staden for å ta eit heilag bad denne dagen er ved Prayag i Allahabad, der Ganga og Jamuna (og den mytologiske elva Sarasvati) flyt saman. Under badinga skal ein tia stille. 

Under den største kumbh mela-samlinga kan heile 30 millionar menneske bada i Prayag.

Andre ritual
------------

Denne dagen kan ein tilbe dei tre gudane i Trimurtien, Brahma, Visjnu og Sjiva.

Ein kan også utføra ritual heime, til dømes ved å få ein prest til å utføra homa (brennoffer) og podja, eller gå rundt eit pipaltre, som symboliserer Visjnu eller avataren hans, Krisjna. Under rituala er ein igjen gjerne stille, og kan først snakka igjen etter fullføringa.

Kjelder
-------

* Rupert Matthews, Neil Morris, Cath Senker (2003), *Winter celebrations*, Cherrytree Books, s. 18
* Sehgal, Sunil (1999), *‪Encyclopaedia of Hinduism‬*, Sarup & Sons, s. 520
* *The sacred complex of Kashi*, Concept Publishing Company, 1973, s. 73
* Mishra, J.S. (2004), *Mahakumbh, the greatest show on earth*, Har-Anand Publications
* Arkivert 2010-09-23 ved Wayback Machine.


| * v
* d
* e
Hinduhøgtider |
| --- |
| *Større høgtider* dipavali/divali · Durga podja · holi · Krisjna-djanmasjtami · kumbh mela · 
 ramanavami · thaiposam  |
| *Mindre høgtider* guru purnima · holi · karvatsjauth mahasjivaratri · mauni amavasya · navaratri raksja bandhan · rathajatra · vasant pantsjami |
Markeringa av nasjonaliteten til handelsskipa er ein gamal internasjonal regel. Den svenske briggen «Nordstjernan» med svensk handelsflagg utstyrt med svensk-norsk unionsmerke under innsegling til Marseilles i 1848. Måleri av den franske kunstmålaren Honoré Pellegrin (1793-1869)
**Handelsflåte** er samlenemninga for alle handelsskipa som høyrar til i eit land, det vil seie laste- og passasjerskip og -båtar av alle storleikar som vert nytta til transport av varer og personar. Fartøya skal akterut føre landets handelsflagg, som vanlegvis er det sivile flagget til landet.

Flagget som fartøyet fører, har stats- og folkerettsleg verknad, ettersom det er teiknet på kva land fartøyet høyrer heime i. Kvar einskild stat fastsett dei reglane som skal gjelde for at fartøy skal ha rett til å nytte deira flagg. Men det er eit vilkår etter folkeretten at skipa må ha ei reell tilknyting til det landet som gjev dei løyve til å nytte flagget. For Noreg gjeld det som ein hovudregel ifylgje sjølova frå 24. juni 1994 at eit fartøy har rett til å føre norsk flagg dersom det er eigd av norske borgarar, eller av selskap med særskilt tilknyting til Noreg.

Motsetninga til handelsflåte er fiskarflåte (skip og båtar nytte til fiske og fangst), og krigsflåte, som òg vert kalla marine. Marineskip fører orlogsflagget til landet det høyrer heime i. I Noreg er orlogsflagget det same som statsflagget, splittflagget, flagget som ender i tre spissar.

Kjelder
-------

* Snl.no: Handelsflåte
* Snl.no: Flagg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Satellittbilde av Bikiniatollen
Flagget til Bikiniatollen, med tekst som betyr «Alt er i Guds hender».
**Bikiniatollen** (marshallesisk **Pikinni**, 'kokosnøttstaden') er ein atoll, ei samling koralløyar, i Marshalløyane i Stillehavet. Atollen er best kjend for atomprøvesprengingane som blei utført der av USA frå 1946 til 1958. Testane gjorde at bikinibuarane måtte slå seg ned andre stader, sjølv om det er mogleg at dei kan dra tilbake ein gong i framtida. I 2010 blei prøvesprengingsstaden teken med på UNESCO si verdsarvliste. Klesplagget bikini er også kalla opp etter atollen på grunn av prøvesprengingane.

Skildring
---------

Bikiniatollen ligg nord i Ralik-kjeda, rundt ca. 850 km nordvest for hovudøya i Marshalløyane, Majuro. Atollen omfattar 23 øyar rundt ein lagune, og dekkjer rundt 8 km². Dei største øyane er Bikini, Eneu, Nam og Enidrik.

Innbyggjarar
------------

*Cross Spikes Club* måla av Arthur Beaumont i den amerikanske marinen i 1946.
Bikiniatollen kom under styret til den amerikanske marinen i 1944. Bikinibuarane blei evakuerte frå øyane i 1946, før USA byrja atomprøvespreningar. Atollen blei opna for tilbakeflytting i tidleg på 1970-talet, men stråleskader førte til at dei måtte evakuerast på nytt. Dei fleste av dei opphavlege bikinibuarane (ca. 2700) lever no på Majuro og Kili lengre sør i øygruppa, i tillegg til at ein del har utvandra til mellom anna USA. Det er i dag ikkje farleg for folk å vera på Bikini, og det går an å vitja staden. På grunn av radioaktive stoff i jorda kan ein likevel framleis ikkje eta noko som veks der. Det er etablert noko turistverksemd på atollen, særleg knytt til vrakdykking. Ved årsskiftet 2000/2001 hadde atollen 167 innbyggjarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nuclear Diaspora: Bikini & Enewetak. Biletsamling ved University of Hawaii.

Kjelder
-------

1. ↑  Marshallese-English Dictionary – Place Name Index
2. 1 2  BIKINI ATOLL INSCRIBED ON WORLD HERITAGE LIST, wordpress.com (July 31, 2010)

* Bikini (2009, 14. februar) i *Store norske leksikon*. Henta 19. oktober 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Bikiniatollen» frå Wikipedia på bokmål, og «Bikinn Atoll» frå Wikipedia på engelsk den 19. oktober 2013.*
Modell av Mausoleion i Istanbul.
**Mausoleion** var eit kjempemessig gravmæle som blei reist i Halikarnassos (dagens Bodrum i Tyrkia) til minne om satrapen Mausollos. Det var rekna som eit av verdas sju underverk, og har gjeve opphav til omgrepet mausoleum om imponerande gravmæle.

Kvinnehovud frå Mausoleion.
Mausollos byrja sjølv på gravmælet, men døydde relativt ung. Systera og enkja hans Artemisia den yngre fullførte mausoleet rundt 350 f.Kr. 
Bygget stod på eit høgt fundament kledd med kvit marmor, ei jonisk søylerekkje og oppå dette eit pyramideforma tak. Det blei truleg konstruert av arkitektane Satyrus og Pythius, og skulpturane stod bilethoggarane Bryaxis, Scopas, Leochares og Timotheus for. Arkeologiske funn viser at dei som bygde gravmælet kombinerte tre svært ulike stiltypar - lyciansk, gresk og egyptisk stil.

Gravmælet stod uskadd fram til 1100-talet, men blei øydelagd av jordskjelv i mellomalderen. I 1494 blei det funne i ruinar av Johanittarriddarane. Riddarane brukte så marmoren i tempelet til bygginga av Petersborga i 1522.

Det er framleis mogleg å sjå restane etter mausoleet midt i dagens Bodrum i Tyrkia, men det krev ein god del fantasi å forestille seg korleis det har vore - som med Artemistempelet i Efesos. Funn knytte til gravmælet blei gjort først på 1800-talet av den britiske ambassadøren Lord Stratford. Mykje av utsmykkinga frå Mausoleion, mellom anna statuar av Mausollos og Artemisia, er no i British Museum i London.

Galleri
-------

* Frå ruinane av Mausoleion i Bodrum.Frå ruinane av Mausoleion i Bodrum.
* Skulptur av Mausollos frå Mausoleion, no i British Museum.Skulptur av Mausollos frå Mausoleion, no i British Museum.
* Løveskulptur frå Mausoleion, no i British Museum.Løveskulptur frå Mausoleion, no i British Museum.
* Relieff som viser Amasonekrigen, no i British Museum.Relieff som viser Amasonekrigen, no i British Museum.

Kjelder
-------

* «Mausoleion» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Mausoleet i Halikarnassos» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mausoleion**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Handlingsregelen** er ein regel om kor stor sum Stortinget kan take ut or «oljefondet», som er den vanlege nemninga for det fondet som formelt heiter Statens pensjonsfond – utland (SPU). Regelen vart innført av Stortinget under Jens Stoltenbergs fyrste regjering i 2001, og gjeng ut på at statsbudsjettet kan ha eit underskot på opp til fire prosent av kapitalen i Statens pensjonsfond – utland når budsjettåret tek til, frårekna inntektene staten har frå olje- og gassutvinninga på norsk kontinentalsokkel. Innanfor denne ramma på fire prosent av kapitalen i «oljefondet», kan altså underskotet på statsbudsjettet dekkjast av eit uttak av pengar («oljepengar») frå dette «oljefondet», Statens pensjonsfond – utland.

Grunngjevinga for regelen har vore at bruken av oljeinntektene må skje på eit disiplinert vis for at dei skal kunne bidra til langvarig, eller aller helst varig trygging, av det norske velferdssamfunnet. Ettersom desse fire prosentane berre er den gjennomsnittlege realavkastinga ein ventar at «oljefondet» vil gje, har handlingsregelen som verknad at fondskapitalen ikkje vert skåre ned over tid. Såleis ligg tilhøva til rette for ei forvalting av petroleumsformuen som er så berekraftig at desse midlane vil kome framtidige generasjonar til gode. Men som følgje av at ein stendig større del av folket i landet vil vere eldre menneske i framtida, er det likevel ikkje truleg at den sparinga på statens hand som handlingsregelen legg opp til, vil verte nok til å dekkje framtidas offentlege pensjonar og kostnader til helsehjelp og omsorg.

Handlingsregelen er ikkje formelt bindande for Stortinget val etter val, men er eit prinsipp som eit stort fleirtal i Stortinget har slutta seg til sidan regelen vart godteke av Stortinget i 2001. Likevel har regelen vorte brote i større eller mindre grad fleire gongar sidan då for å få dei årlege statsbudsjetta i hamn.

Bakgrunnsstoff
--------------

* regjeringen.no :Retningslinjer for bruk av oljepenger (handlingsregelen)
Maurice Manificat
**Maurice Manificat** (fødd 4. april 1986) er ein fransk langrennar frå Sallanches i Frankrike som vann sølvmedaljen på 15 km under Ski-VM 2015. Elles har han sikra seg tre bronsemedaljar i 4 x 10 km stafett og ein bronsemedalje i sprintstafett, høvesvis i OL 2014, VM 2015 og OL 2018 .

### Aktiv

Manificat tok steget opp i verdseliten då han vart tredjemann i 15 km fristil ved eit verdscuprenn i Davos 12. desember 2009. Under dei olympiske leikane 2010 i Vancouver kom han på sjetteplass i same øvinga. Den 6. mars 2010 gjekk Manificat inn til siger på tremila i Lahti, hans fyrste triumf i eit verdscuprenn. Vel to veker etter, vann han ein 15 km lang etappe i verdscupen i Falun. Både i 2011- og 2012-sesongen kleiv Manificat på sigerspallen etter fleire verdscuprenn, utan å kome til topps på pallen. Det gjorde han derimot 16. desember 2012, då han vann 30 km i Canmore. Temmeleg nøyaktig eitt år seinare, den 14. desember 2012, sigra han også på ei tremil i fristil i Davos.

Ved Vinter-OL 2014 i Sotsji gjekk Manificat den andre etappen for det franske laget som tok bronse på 4 x 10 km stafett. Under verdsmeisterskapen 2015 i Falun vann Manificat sølvmedaljen i 15 km fristil, einast Johan Olsson frå arrangørlandet Sverige gjekk fortare. I same meisterskapen kopierte Manificat og lagkameratane OL-prestasjonen i 4 x 10 km stafett og vann ein ny bronsemedalje. Gjennom 2016-sesongen sanka Manificat heile seks pallplassringar. Han vann då 15 km fristil i tsjekkiske Nové Město na Moravě i slutten av januar månad, og var best i ein 15 km lang etappe i verdscupen i Canmore i midten av mars. Tidleg i januar 2017 fekk han bestetid på den 9 km lange avslutingsetappen i Tour de ski.

Den 11. november 2017 var Manificat bestemann i ein 15 km lang verdscup-etappe i finske Ruka. Ein månad seinare, 10. desember 2017, vann han 15 km fristil i Davos, hans hittil siste triumf i eit verdscuprenn. Under dei olympiske vinterleikane i Pyeongchang i 2018 vann Manificat to bronsemedaljar, fyrst i 4 x 10 km stafett og så i lagsprint i fristil.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maurice Manificat» frå Wikipedia på engelsk, den 1. desember 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Maurice Manificat» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. februar 2022.
Koordinatar: 33°53′N 35°30′E﻿

**Beirut guvernement** (arabisk: محافظة بيروت, Muhāfazat Bayrūt) er det einaste libanesisk guvernementet som består av eitt distrikt og ein by, Beirut, som er administrasjonsenter og hovudstaden i Libanon.

Arealet på guvernementet er 19,8 km² (utan forstader). Trass i den vesle storleiken, er det rekna som det viktigaste regionen i Libanon på grunn av den økonomiske, politiske, kulturelle og sosiale aktiviteten. Guvernøren i Beirut er gresk-ortodoks i følgje tradisjonen, medan borgarmeisteren er sunnimuslim. Beirut er kjend som den religiøst mest mangfaldige i Midtausten. Det er kring tre millionar innbyggjarar i Beirut og forstadane. Kring 50% er kristne (i nord og aust), 25% sjia (i sør), og 25% sunni (sentralt og vest i Beirut).

Byar
----

* Beirut

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beirut Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2014.*


| * v
* d
* e
Flagget til Libanon Guvernement i Libanon |
| --- |
| Beirut **·** Beqaa**·** Libanonfjella**·** Nabatieh**·** Nord**·** Sør |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Bijlands Kanaal ved Millingen
**Bijlands Kanaal** er ein kanal i Gelderland i Nederland, nær grensa til Tyskland. Det er for tida det klart viktigaste elvestrekket av Rhinen etter at elva renn inn i Nederland. 

Kanalen vart grave ut mellom 1773 og 1776 for å kutte igjennom ein stor sving i elva Waal for slik å betre vassreguleringa. Denne og andre tilsvarande svingar er i dag berre mindre elvar. Desse heiter Oude Waal, De Bijland og Oude Rijn, som er den største. Desse fungerer i dag stort sett berre som buffersoner mellom dei frittflytande Waal og Nederrijn på eine sida og gamle elveleier på den andre som ikkje lenger er direkte tilslutta dei nyare elvafara. I situasjonar med høg vassføring flaumer dei nye elvane over i dei gamle elvefara og både Oude Waal og De Bijland vert frittflytande elvar igjen. 

I dag er kanalen den viktigaste transportåra på Rhinen og den første seksjonen av forgreininga Waal-Rhinen. 

Koordinatar: 51°51′30″N 6°04′37″E﻿

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 9. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Hardangerkutter** er nemninga på ein lokal variant av båttypen kutter som særleg vart bygd i Hardanger og Sunnhordland. Hardangerkutterane skil seg frå mørekutterane ved meir utlagd hekk, flatare botn og meir langsmal skrogform.

Mange kutterar vart innførte frå England og var eit førebilete for dei norske skipsbyggjarane. Men det var òg folk frå Noreg som fekk stipend og vart sende til Holland for å læra å byggja sluppar slik dei bygde dei der.

Dei eldre norske kuttarane eller sluppane som dei òg vart kalla i Hardanger og Sunnhordland var frå gamalt av «dryge» i skroget, men etterkvart vart dei smekrare akter og til sista vart dei òg smekrare i baugen. Desse fartøya utvikla seg jamt med jakta, truleg frå 16–1700-talet.

Spesielt for kutterane frå Sunnhordland og Hardanger den siste tida var at dei var bygde for rask seglas, «sildasegling», i motsetnad til t.d. mørekutterane som vart bygde for å tola meir grov sjø, med brattare hekk og meir spring og gjerne meir kubben form. I Sunnhordland og Hardanger var hovudtrekka at hekken låg meir utover og botnen/botnreiset flatare og meir strekt i lengda. Bakdelen med desse skroga var at dei slo meir både framme og akter i grov sjø; dei dreiv òg meir enn mørekutterane og dei engelske kutterane når dei låg «bakka på» i dårleg vêr.

Dei fleste hardangerkutterane vart bygde i Sunnhordland. Nokre av dei mest kjende stadene er Ølve, Rosendal, Sunde, Halsnøy, Sagvåg og Jondal. Men det vart bygt fartøy ved kvar strand der dei hadde tilgjenge på materiell og fagfolk til å leia arbeidet. Desse reiste mykje rundt i byrjinga.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om hardangerkutteren M/K «Vikingen» hjå Hardanger Fartøyvernsenter Arkivert 2004-12-29 ved Wayback Machine.
**Air France** er eit fransk flyselskap med hovudkontor i Paris. Selskapet er eit dotterselskap av Air France-KLM-gruppa. Hovudbasane til selskapet er på Orly lufthamn og Charles de Gaulle internasjonale lufthamn, begge i Paris, med ein mindre base på Saint-Exupéry internasjonale lufthamn i Lyon.

Air France opererer òg flygingar i Noreg, med ruter frå Oslo lufthamn, Gardermoen og Bergen lufthamn, Flesland til Charles de Gaulle internasjonale lufthamn.

Historie
--------

Air France vart stifta i 1933 etter ein fusjon av fleire mindre franske flyselskap. Selskapet starta ruter til fleire europeiske land, og dessutan til dei franske koloniane. Under andre verdskrigen flytta selskapet aktivitetane sine til Casablanca i Marokko. Etter krigen vart selskapet omgjort til eit statleg føretak, og framleis eig den franske staten ein stor del i selskapet, sjølv om staten har selt seg delvis ut av selskapet i dei seinare åra.

I 1976 byrja selskapet saman med British Airways flygingar med Concorde-flyet, ein flytype dei to selskapa fekk lov til at kjøpa for berre 1 pund per stykk etter at ei lang rekkje andre selskap annullerte ordrane sine. Ruta Paris-New York tok 3 timar og 20 minutt med det nye supersoniske flyet. Flyging med Concorde stoppa i 2003, etter at ei ulukke ved avgang frå Paris, der alle om bord døydde, fekk omkostningene til å stiga. Talet på passasjerar hadde også falle ytterlegare etter terrorangrepa 11. september 2001.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Air France» frå Wikipedia på bokmål, den 15. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  Flight International 27. mars 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Pauliina Feodoroff** (fødd i 1977 i Enare) er ein skoltesamisk kunstnar, regissør og manusforfattar frå Finland med røter frå russisk side av grensa. Ho er også ein aktiv forkjempar for samisk kultur og samiske rettar. Frå 2007 til 2008 var ho leiar av Samerådet.

Feodoroff blei fødd i Keväjäu’rr i Finland. Familien hennar var opphavleg reindriftsamar ved Suõ’nnjel på Kolahalvøya i Russland, men måtte flytta då grensa blei stengd i 1944.

Ho tok mastergrad i teaterregi og dramaturgi ved Helsinki Theatre Academy i 2002. Ho har vore kunstnarisk leiar ved Takomo teateret og Rospuutto Theatre Group i Helsinki. Ved teaterfestivalen Baltic Circle Helsinki i 2017 var ho kurator for programmet ̒*Vuosttaš álbmogat/First Nations.* I 2022 var ho representert i den nordiske paviljongen ved Venezia-biennalen, som dette året var ein samisk paviljong.

Pauliina Feodoroff har mellom anna tatt for seg spørsmål kring reindrift og økologisk mangfald i møte med industrialisering og modernisering, som avskoging av finske skogar og gruvedrift i den russiske delen av Sameland.

Filmografi
----------

* 2003 *Saamen kadonnut maa*
* 2006 *Viimeinen joiku Saamenmaan metsissä?*
* 2007 *Kiurrels*
* 2007 *Sevetin tytöt*
* 2008 *Non Profit*
* 2016 *Sparrooabbán*

Teaterstykke
------------

* 2017 *CO2lonialNATION*, Giron Sámi Teáhter

Kjelder
-------

1. ↑  Grønvik, Yngve (14. juni 2017). «– Et rom fylt med bevis på at vi finnes». *Sør-Varanger Avis*.
2. ↑  Balto, Piera; Saijets, Maria (13.7.2007). «Riššaluoitin fuolastuhttá» (på nordsamisk). NRK Sápmi. Henta 12.11.2021.
3. ↑  «Sámiráđi evttohas válljejuvvui Bissovaš forumii» (på nordsamisk). NSR. 25.4.2007. Henta 12.11.2021.
4. 1 2 3  «Pauliina Feodoroff», *Office for Contemporary Art Norway* (på norsk bokmål), henta 9. mai 2022
5. ↑  «The Sámi Pavilion», *Office for Contemporary Art Norway* (på engelsk), henta 9. mai 2022
Gata Nanjing lu i Shanghai i 1911, smykka med revolusjonsfaner - flagget *Fem folkeslag saman i harmoni*.
Det keisarlege abdikasjonsediktet.
**Xinhairevolusjonen** eller **Hsinhairevolusjonen** (kinesisk skrift 辛亥革命; pinyin *Xīnhài Gémìng*) var eit opprør som styrta Qing-dynastiet i Kina i 1911. Det har namn etter det kinesiske året *xinhai* ('metall-gris') det fann stad i. Revolusjonen innvarsla opprettinga av Republikken Kina. 

Opprøret braut ut den 10. oktober 1911 i Wuchang, hovudstaden i den sentrale Hubei-provinsen. Leidd av Li Yuanhong tok opprørarane kontroll over arsenalet i Hanyang og massakrerte den svake garnisonen med mandsjuiske Qing-styrkar. Opprøret spreidde seg raskt til dei større byer i Hubei og Hunan. Det spreidde seg gjennom sørkinesiske provinsar og lét seg ikkje stoppa. Etter ei tid hadde 15 provinsar erklært sjølvstende frå Qing-styret.

Opprøret kulminerte med at Xuantong-keisaren (betre kjend som *Puyi*) abdiserte den 12. februar 1912, etter langtrekte forhandlingar mellom rivaliserande keisarlege og republikanske styre basert i høvesvis Beijing og Nanjing. Revolusjonen gjekk over i ein strid om det framtidige styresettet til Kina. To kortvarige gjeninnføringar av monarkiet følgde før det republikanske styret blei endeleg innført.

I Taiwan og blant mange utanlandskinesarar blir Xinhairevolusjonen feira på *Dobbel-ti-dagen*, 10. oktober.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xinhairevolusjonen» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2011.*
* *Denne artikkelen bygger på «Wuchangopprøret» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2011.*
**YIT** (finsk *Yleinen Insinööritoimisto*, omsett til norsk 'Det almenne ingeniørbyrået') er ein av Nordens største leverandørar av tekniske bygginstallasjonar. I 2011 omsette konsernet for ca. 35 milliardar kroner og hadde 26 500 tilsette fordelt på 14 land. YIT satsar på entreprenørverksemd i Russland og Baltikum, byggtekniske fag i Norden og Baltikum samt industri- og nettverkstenester i heile marknadsområdet. Sommaren 2008 utvida YIT verksemda si i Sentral-Europa ved å kjøpa opp MCE gebäudetechnik i Tyskland, Austerrike, Tsjekkia, Polen, Ungarn og Romania.

I Noreg
-------

**YIT AS** er ein norsk leverandør av tekniske bygginstallasjonar. Hovudtyngda av leveransane ligg innanfor fagområda inneklima, elektro, automasjon, energisparing, røyr, IKT, audiovisuelle løysingar og elektroniske sikkerheitssystem. YIT er samstundes ein leverandør av service på tekniske bygginstallasjonar, og tenester for eigedomsdrift. Selskapet er sertifisert av Det Norske Veritas, og har følgjande sertifikat: NS-EN ISO 9001 (kvalitet), NS-EN ISO 14001 (det ytre miljø) og OHSAS 18001 (HMS).

I Noreg omsette YIT med sine 3 600 tilsette for 4,1 milliardar kroner (2011). YIT sine tilsette i Noreg er fordelt på 60 ulike stader. Hovudkontoret ligg i Ole Deviksvei 10 i Oslo.

YIT-konsernet si internasjonale verksemd, med meir enn 25.000 tilsette, er leia av Juhani Pitkäkoski (President and CEO) og delt inn i fire forretningssegment:

* Building and Industrial Services Northern Europe, leia av Matti Malmberg (Finland)
* Building and Industrial Services Central Europe, leia av Karl-Walter Schuster (Tyskland)
* International Construction Services, leia av Kari Kauniskangas (Finland)
* Construction Services Finland, leia av Tero Kiviniemi (Finland)

Bakgrunnsstoff
--------------

* YIT sin nettstad
Tilhøvet: 2:3
**Flagget til Kongo-Brazzaville** vart først tatt i bruk den 18. august 1958. I 1970 vart flaget forkasta, men tatt i bruk att den 10. juni 1991. Fargane er dei tradisjonelle panafrikanske som opphavleg kom frå det etiopiske flagget. Skråstripene går oppover mot høgre, og den gule stripa i midten er smalare enn den grønne øvst og den raude nedst. Grønt symboliserer naturen, gult naturrikdomane og raudt symboliserer blodet til menneska.

Flagget til Folkerepublikken Kongo (1970-1991)
I perioden 1970–1991, då landet gjekk under namnet Folkerepublikken Kongo, vart det opphavlege nasjonalflagget erstatta av eit meir kommunistisk inspirert flagg: Heilraud flaggduk med statsemblemet i kantonen. Statsemblemet var samansett av tradisjonelle element frå sosialistisk emblematikk: Krosslagt hammar og hakke kombinert med den kommunistiske stjerna, det heile innramma av palmegreiner, eit lokalt innslag.

Kjelder
-------

* Wikipedia på engelsk, den 22.01.2007
* Wikipedia på riksmål/bokmål, den 22.01.2007

| * v
* d
* e
Afrikanske nasjonalflagg |
| --- |
| Algerie**·** Angola**·** Benin**·** Botswana**·** Burkina Faso**·** Burundi**·** Djibouti**·** Egypt**·** Ekvatorial-Guinea**·** Elfenbeinskysten**·** Eritrea**·** Etiopia**·** Gabon**·** Gambia**·** Ghana**·** Guinea**·** Guinea-Bissau**·** Kamerun**·** Kapp Verde**·** Kenya**·** Komorane**·** Republikken Kongo**·** Den demokratiske republikken Kongo**·** Lesotho**·** Liberia**·** Libya**·** Madagaskar**·** Malawi**·** Mali**·** Marokko**·** Mauritania**·** Mauritius**·** Mosambik**·** Namibia**·** Niger**·** Nigeria**·** Rwanda**·** São Tomé og Príncipe**·** Senegal**·** Den sentralafrikanske republikken**·** Seychellane**·** Sierra Leone**·** Somalia**·** Sudan**·** Swaziland**·** Sør-Afrika**·** Sør-Sudan**·** Tanzania**·** Togo**·** Tsjad**·** Tunisia**·** Uganda**·** Vest-Sahara**·** Zambia**·** Zimbabwe |
**Kristian Kristensen** (13. januar 1889–18. februar 1934) var ein norsk fagforeiningsmann og politikar frå Oslo, aktiv i Arbeidarpartiet og Norges Kommunistiske Parti.

Frå han var 14 år gammal arbeidde Kristensen ved ei rekke verkstader i hovudstaden, lengste tida som platearbeidar. Han engasjerte seg i fagrørsla og var ei tid medlem i hovudstyret for Norsk Jern- og Metallarbeiderforbund. Før den tid var han medlem av Norges Socialdemokratiske Ungdomsforbund og sat i sentralstyret i 1911–12. Han var 1919-25 medlem i Oslo bystyre, det tre fyrste åra også med sete i formannskapet. I 1920 deltok han på Kominterns 2. verdskongress i Moskva og i Kominterns eksekutivkomite sitt 4. og 5. plenum same stad.

Valbolken 1922-24 var Kristensen stortingsmann frå Oslo. Til hausten 1923 representerte han Det norske Arbeidarparti. Etter Arbeidarpartiet vart sprengt, representerte han Norges Kommunistiske Parti ut perioden. Frå skipinga av det nye partiet sat han i sentralstyret, 1924-26 politbyråmedlem. Både hausten 1924 og i 1927 var han stortingskandidat for NKP, utan å nå opp i stortingsvalet.

Kristensen melde seg i 1928 inn att i Arbeidarpartiet. Han var formann i Elektrisitetsverkets arbeiderforening til han døydde.

Kjelder
-------

* *Stortinget : 1922-24*, s. 47

---

* *Denne artikkelen bygger på «Kristian Kristensen» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mai 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Kart over Elam (farga raudt) og naboområda. Tilnærma utstrekking i bronsealderen.
**Elam** var eit oldtidsrike aust for Sumer og Akkad, i det som no er Khuzestan i Iran og tilstøytande område i naboprovinsar og sørlege Irak. Riket varte i rundt tre tusen år, frå ca. 2400 f.Kr. til det blei okkupert av Assyria i 646 f.Kr.. Hovudstaden heitte Susa, og ruinane av denne byen liger rundt 35 mil aust for Bagdad.

Mann med løve. Elamittiske relieff.

Namn
----

Namnet «Elam» er avleidd frå bibelsk hebraisk, og svarer til sumerisk *elam(a)* og akkadisk *elamtu*. Elamittane kalla seg sjølve *haltamti* på elamittisk.

I Det gamle Testamentet er elamittane rekna som etterkomarar av Elam, sonen til Sem. Riket deira blei ofte kalla «Susiana» i klassisk litteratur, sjølv om Susiana var ein særskild del av riket.

Språk
-----

*For meir om dette emnet, sjå elamittisk.*
Kileskriftinskripsjon på gammalpersisk, babylonsk og elamittisk (heilt til høgre).
Elamittisk er ikkje i slekt med dei semittiske, sumeriske eller indo-europeiske nabospråka. Det er anten rekna som eit isolert språk, eller det blir spekulert i om det er i slekt med dei dravidiske språka som no er utbreidde i Sør-India.

Fleire steg av språket er dokumentert. Dei eldste skriftdøma er skrivne med eigne skriftsystem som linear elamittisk, medan elamittane seinare gjekk over til å bruka akkadisk kileskrift. Dei tidlegaste innskriftene kan daterast til 2000-talet f.Kr. og det seinaste til akamenideriket. Elamittisk døydde ut om lag år 100. Det finst att rundt 30 000 leirtavler med skrift etter elamittane.

Kultur
------

Spinnande kvinne med tenar. Ny-elamitiskk relieff funne i Susa.
Kvinne med fiskehale og slangar avbilda på ein stele reist av kong Untash Napirisha.
Elam var eit rikt jordbruksområde som hadde kunstig vatning frå elvar som Karun. Området hadde også rik jakt og fiske og tilgang på råmaterial som tre, stein og metall. Elam gav samband mellom rika i Mesopotamia i vest og ulike stammefolk i aust. Nabofolka påverka kvarandre gjensidig, men førte også krig mot kvarandre. Den elamittiske stordomstida var den melommelamittiske perioden frå rundt 1500 til rundt 1100 f.Kr.

Lite er kjend om elamittisk religion. Dei var polyteistiske med ei viktig hovudgudinne kalla Kiririsha eller Pinikir, himmelguden Khumban eller Humban, verneguden Inshushinak, måneguden Napir, solguden Nahhunte og Jabru, herskar over underverda og far til alle gudane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Elam» frå Wikipedia på engelsk, og «Elam» frå Wikipedia på bokmål den 19. september 2014.*



* Barstad, Hans M. «Elam» (9. september 2014), *Store norske leksikon*.
* Barstad, Hans M. «Elamittisk språk» (6. desember 2011), *Store norske leksikon*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Elam**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* NDL

 |