recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*For fuglefamilien Viduidae, sjå enkjer.* 
Den unge enkja Margarita av Austerrike i sørgedrakt måla av Juan Bautista Martinez del Mazo (1666).
Ei **enkje** er ei attlevande gift kvinne som ektemannen har døydd ifrå. Av hokjønsordet er det laga ei tilsvarande nemning **enkjemann** om ein attlevande mann som kona har døydd ifrå.

Ordet «enkje» blir også brukt innan tyopgrafi.

Her Caudles som enkjemann. Frå *Punch* i 1866.

Samfunn
-------

Det er vanlegare å vera enkje enn enkjemann. Dette heng saman med at menn i gjennomsnitt har lågare levelader enn kvinner, samstundes som kvinner ofte gifter seg i yngre alder enn menn. Samstundes har barsel tradisjonelt ført til at mange gifte kvinner har døydd frå mennene sine.

Det å bli enkje eller enkjemann medfører tap av ein livsledsagar, og kan føra til einsemd og ei vanskeleg økonomisk stilling. Samstundes kan det vera ein måte for ei kvinne å få sjølvstende på i eit patriarkalsk samfunn. Ei enkjefrue har gjerne ei friare og meir respektert stilling enn ei einsleg ugift kvinne.

Ung mann som har brukt opp formua si gifter seg med ei rik eldre enkje. Satirisk måleri av William Hogarth.
### Gjengifte

Særleg om det er vanleg for godt vaksne menn å gifta seg med ungjenter, eller i samfunn med mykje vald som til dømes krig, kan ein få svært mange enkjer. I fleire samfunn løyste ein problemet med at desse ikkje kunne forsørga seg sjølv ved at dei gifta seg opp att, gjerne med ein slektning av mannen, eller kanskje med ein yngre mann som gjerne ville ha eigedommen eller stillinga det medførte å gifta seg med ei eldre enkje. 

Det var lenge vanleg innan jødedommen at brør til avdøde menn gifta seg med enkja hans. Men det kan også vera tabu for ei enkje å gifta seg opp att, til dømes innan tradisjonell hinduisme.

Ordsoge og andre tydingar
-------------------------

Ordet *enkje* har samanheng med talordet *ein* og *enkel*. Det norrøne ordet var *ekkja*, medan bokmålsordet *enke* kjem frå dansk.

Ei *grasenkje* eller ein *grasenkjemann* er ein gift persom som ektefellen er bortreist frå.

### Typografi

|  |  |
| --- | --- |
| Det er ikkje rekna for å vere god typografi å lemne stutteord som «enkjer» på slutten aveit avsnitt. Dette gjeld spesieltom «enkja» skyldast ei orddel-ing.

 |  |

I typografien bruker ein nemninga *enkje* om svært stutte ord eller orddelar som vert ståande åleine på ei line i slutten av eit avsnitt; dette er ikkje rekna for å vere god typografi.

Kjelder
-------

* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
* Ensomhet og helse Arkivert 2008-10-10 ved Wayback Machine. ved helsenytt.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Enker og enkemenn (i Noreg på 1700-talet]
Potetstappe
**Potetmos**, **potetpuré** eller **potetstappe** er ein matrett laga av kokt potet som er moste saman. Ofte kan ein tilsetja salt, mjølk og/eller smør til stappa, og eventuelt andre smakstilsetjingar som ost, lauk, graslauk og ulike andre krydder. Ein kan mosa potetene med ein eigen reiskap, ein potetstappar. Ein potetrisar gjev ei jamn, klumpefri stappe.

Potetstappe er vanleg som tilbehøyr til mange rettar, i norsk mattradisjon gjerne til kjøttrettar som pølse og kjøttboller, men også til fiskepinnar og fleire andre rettar.
Ein utbreidd britisk rett er *bangers and mash* eller pølse og potetstappe.

Ein kan også bruka potetstappe som ingrediens i ulike andre rettar, som shepherd's pie og cottage pie, pierogi, colcannon, kumle, potetpannekake, krokettar, gnocchi og samosa. Ei svært rennande form for potetstappe blir kalla *mousseline*-potet.

Kjelder
-------

1. ↑  *Commercial America*. The Philadelphia Commercial Museum. 1910. s. 27. Henta 9. januar 2017.
2. ↑  Simmons, M.; Table, Sur La (2008). *Things Cooks Love: Implements, Ingredients, Recipes*. Andrews McMeel Publishing. s. 133. ISBN 978-0-7407-6976-4. Henta 9. januar 2017.
3. ↑  Dupree, Nathalie (1. november 2012). *Mastering the Art of Southern Cooking*. Gibbs Smith. ISBN 978-1-4236-2316-8.

* *Denne artikkelen bygger på «Potetstappe» frå Wikipedia på bokmål og «Mashed potato» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Søren Rasmussen** (15. desember 1768–26. juni 1850) var ein embetsmann og stortingsmann.

Rasmussen var fødd i Bergen, faren hans var i si tid politimeister og byfut i byen. Han vart student frå Kristiansand i 1787. Ti år seinare vart han overlærar ved katedralskulen i Kristiania. I 1809 deltok han i stiftinga av Selskabet for Norges Vel, styremedlem dei fem fyrste åra selskapet var i drift.

I 1813 vart han tilsett som professor i matematikk ved universitetet i Kristiania. Samstundes førelas han i faget fysikk. Perioden 1825-38 var han zahlkasserar.

Rasmussen var 1. representant for Kristiania på Stortinget 1815-16. Han var då medlem av Lagtinget og av fjorten komitear. Mellom anna var han formann i komiteen om universitetsfundasen og i komiteen om kjøpstadskatten. Som medlem av Lagtinget var han med i riksretten 1815-16.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Søren Rasmussen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Søren Georg Abel** (3. januar 1772–5. mai 1820) var ein norsk prest og stortingsrepresentant.

Abel var fødd i Mo i Telemark, der faren var sokneprest. I 1788 vart han student frå Helsingørs skole og fire år seinare teologisk kandidat. I 1794 vart han personalkapellan hos faren, som då var sokneprest i Gjerstad. Frå 1799 var Abel sokneprest til Finnøy, medan han i 1803 vart farens etterfylgjar som sokneprest i Gjerstad.

På Finnøy engasjerte Abel seg frå 1801 i organiseringa av kystvernet. År 1813 vart han Riddar av Dannebrog for sin dugleik som leiar av kystvernet, og for sin forsvarsiver.

Abel representerte Nedenes amt på omframstortinget i 1814. Sjølv om han tala for unionen med Sverige den 20. oktober 1814, høyrde han til dei som høyrde dansketida til. Av den grunn tala han kvasst mot Nicolai Wergeland si bok *Danmarks politiske Forbrydelser mod Norge* (1816). Ved valet i 1815 vart han 1. varamann, men kom inn att på Stortinget i 1818. Han var då medlem av ni komitear.

Abel ivra for folkeopplysning. Han er mest kjend for katekisme-forklaringa si: *Religions-spørgsmaal med Svar*. Verket, som kom ut i København i 1806 er prega av den rasjonalistiske oppfatninga av dei kristelege dogma. Boka vart ikkje autorisert, men vart likevel ei mykje nytta lærebok. Ho kom ut i seks opplag.

Abel var far til Niels Henrik Abel. Han døydde på prestegarden i Gjerstad i 1820.

Verk
----

* *Religions-Spørgsmaal med Svar, indrettet efter de Unges Fatte-Evner*, 1806

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914, B. 1 D. 1 : Biografier A-K digital utgåve side 20-21
* Biografisk informasjon om Søren Georg Abel NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
Ei skjematisk framstilling av dei ni verdene i norrøn mytologi plasserer helheimen nedst.
**Helheim(en)**, **helgard** eller ganske enkelt **hel** er i norrøn mytologi eit dødsrike, heimen til gudinna Hel. Der herskar ho over dei daude som ikkje kjem til Åsgard. Dei som døyr i kamp, og ikkje på sotteseng, kjem til Valhall eller Folkvang hjå æsene.

Mytologisk geografi
-------------------

Helheimen ligg i Nivlheim, under den tredje rota til verdstreet Yggdrasil. Nivlheim er ein kald stad og den nedste av alle verdene. Namnet *Nivlheim* tyder skoddeheimen eller tåkeheimen. I helheimen går dei daude kring som skuggar i skoddeheimen. Vegen til helheimen, helvegen (norrønt *helvegr*), går nord og ned og over Gjallarbrua.

Over Gjallarbrua kjem ein til jernskogane. Grantrea er endra til svarte metalltre, kvar ei nål er skarp som ein dolk. Etter kvart tek jernskogen slutt, og dei svarte trea i Nivlheim kjem att. Om ei stund kjem ein til byen Valgrind. Valgrind er byen til Hel, vakta av ulven Garm ved hola Gnipa.

Nåstrand, der draken Nidhogg gnagar på rota til Yggdrasil, skal grensa opp til eller vera ein del av helheimen. Nåstrand vert omtala som stranda åt dei daude. Helheimen ligg ved den kalde kjelda eller brunnen Kvergjelme. Elva Gjoll eller Gjall flyt frå Kvergjelme i fjella i Nivlheim og omkrinsar helheimen. Elva Gjoll skal det vera umogleg å kryssa ut av helheimen. Sjølv ikkje gudar kan koma seg ut av helheimen. Inngangen til helheimen er vakta av Garm, ein monsterliknande og stor hund. Modgud, tenestekvinna til Hel, står vakt ved Gjallarbrua. Brua er brulagd med gull og er den einaste vegen inn til helheimen. Vatnet i elva Gjoll er for ein stor del skum og virvelstraumar der det flyt bein. Dei som kjem ut i elva vert snøgt rivne sund mot botnen av elva. 

Den gigantiske Ræsvelg («liketar») sit på enden av verda, og ser ut over helheimen. I form av ei ørn med flagrande venger får han vinden til å blåsa.

Opphav
------

Odin kasta Hel ned til Nivlheim, ettersom han var redd for kva Hel og brørne hennar kunne gjera mot æsene. Ho fekk herredømet der og bygde seg eit rike. Helheimen var ikkje eit helvete som ein vart send til som straff for vonde gjerningar, han minna meir om andre gamle europeiske dødsrike, til dømes det greske Hades. Snorre Sturlason seier i sine soger at alle som døyr av elde eller sjukdom hamnar hjå henne, men truleg kom alle som ikkje vart henta av valkyrjene til Åsgard dit. Balder, som vart skoten av ei pil under leik, hamna mellom anna hjå Hel.

Sjå òg
------

* Hades
* Helvete
**Joshua Kiprui Cheptegei** (fødd 12. september 1996) er ein langdistanseløpar frå Uganda. Han vart verdsmeister på 10 000 meter i 2019 og olympisk meister på 5 000 m under Sommar-OL 2021 i Tokyo. Sommaren 2020 sletta han verdsrekordane på 5 000 meter og 10 000 m.

Aktiv
-----

Cheptegei pressa spurtsterke Mo Farah heilt inn til mål på 10 000 meter då Friidretts-VM 2017 vart avvikla i London, tida 26.49,9 var personbeste og gav han sølv. Våren 2019 tok han gullmedaljen i VM i terrengløp i Århus. Ved verdsmeisterskapen i Doha hausten 2019 spurta han inn til gull på 10 000 m, sekundet før nestemann.

I Monaco 14. august 2020 forbetra Cheptegei verdsrekorden på 5 000 meter med to sekund til 12.35,4, den gamle rekorden til Kenenisa Bekele hadde stått i 16 år. 7. oktober 2020 i Valencia sletta Cheptegei også Bekeles verdsrekord på 10 000 m. Den nye rekordtida 26.11,0, var ei forbetring på 6,5 sekund. Frå dei olympiske sommarleikane i Tokyo sommaren 2021 reiste Cheptegei med gull og sølv. På mila måtte han sjå seg slått av Selemon Barega frå Etiopia, ei veke seinare var han bestemann i oppløpet på 5 000 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2015 i Beijing: Nr 9 på 10 000 m – 27.48,8
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 6 på 10 000 m – 27,10,0 og nr 8 på 5 000 m – 13.09,1
* VM 2017 i London: Sølvmedalje på 10 000 m – 26.49,9, bakom Mo Farah (26.49,5)
* VM 2019 i Doha: Gullmedalje på 10 000 m – 26.48,3 , framom Yomif Kejelcha (26.49,3)
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje på 5 000 m – 12.58,1 og sølvmedalje på 10 000 m – 27.43,6

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joshua Cheptegei» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Joshua Cheptegei» (på engelsk). Olympedia. Henta 6. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Søren Pedersen Jaabæk** (1. april 1814–7. januar 1894) var ein norsk bonde, lærar og politikar fødd i Holmesland i Holum. Han sat på Stortinget samanhengande frå 1845 til 1891, 16 valperiodar. Saman med Johan Sverdrup la han grunnlaget for tuftinga av partiet Venstre.

I 1865 skipa han organisasjonen Bondevenane («Selskabet Bondevennerne») etter inspirasjon frå Danmark. Bondevenane breidde seg utover heile landet og vart ein stor maktfaktor i den korte stunda organisasjonen fanst. Den la òg grunnlaget for mange tenester vi har rekna som naturlege i lang tid, som t.d. samvirketenestene og sparebankane. Jaabæk stilte seg og heile rørsla si under leiarskapen til Sverdrup i 1870– og 1880-åra. Gjennom denne samanslutninga kan ein seie at Venstre vart eit parti i 1884.

Etter oppveksten budde han på Jaabækk i Halse, men flytta til Holmesland i Holum då faren døydde i 1849, og tok over garden. Jaabæk var ordførar i Halse og Harkmark og i Holum i fleire periodar mellom 1845 og 1890.

På Stortinget fekk Jaabæk kallenamnet «Neibæk» på grunn av den sterke motviljen han hadde mot alt som kunne føre til auka offentlege kostnader. Han kjempa innbitt mot alt som smakte av luksus og sentraldirigert embetsmannsvesen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel om Jaabæk fra statsarkivet i Kristiansand Arkivert 2008-03-11 ved Wayback Machine.
* Liberaleren fra Lista - Ideer om frihet
* Biografisk informasjon om Søren Jaabæk NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
Eksponentialfunksjonen (i blått) og summen av dei første *n*+1 ledda i Maclaurin-potensrekkja (i raudt).
Ei **potensrekkje** (i ein variabel) er i matematikk ei uendeleg rekkje på forma

{\displaystyle f(x)=\sum \_{n=0}^{\infty }a\_{n}\left(x-c\right)^{n}=a\_{0}+a\_{1}(x-c)^{1}+a\_{2}(x-c)^{2}+a\_{3}(x-c)^{3}+\cdots }
der *an* syner til koeffisienten til det n-te leddet, *c* er ein konstant og *x* varierer kring *c*. Denne rekkja oppstår som regel som ei Taylor-rekkje av ein kjend funksjon. 

I mange situasjonar er *c* lik null, til dømes når ein ser på ei Maclaurin-rekkje. I somme tilfelle har potensrekkja den enklare form: 

{\displaystyle f(x)=\sum \_{n=0}^{\infty }a\_{n}x^{n}=a\_{0}+a\_{1}x+a\_{2}x^{2}+a\_{3}x^{3}+\cdots .}
Desse potensrekkjene vert studert i matematisk analyse, men òg i kombinatorikk (under namnet genererande funksjonar) og i elektroteknikk (med namnet Z-transformasjon). Desimalnotasjonen for reelle tal kan òg reknast som eit døme på ei potensrekkje, med heiltalige koeffisientar, men med argumentet *x* fast på 1⁄10. I talteori er omgrepet p-adiske tal òg nært knytt til potensrekkje.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Power series» frå Wikipedia på engelsk, den 2. februar 2012.*
**Søren Tobias Årstad** (2. juni 1861–11. januar 1928) var ein norsk jurist, stortingsrepresentant og statsråd frå Stavanger.

Årstad var son av ein kjøpmann i Stavanger. Han vart student i 1879 og tok juridisk embetseksamen i 1885. Same året slo han seg ned i heimbyen som overrettssakførar.

Årstad var ordførar i Stavanger 1891-92. Perioden 1898-1900 var han stortingsmann for Venstre som 1. representant frå Stavanger og Haugesund. Han var formann i konstitusjonskomiteen og medlem av Lagtinget. Seinare, 1913-15, var han atter stortingsmann, då som representant for einmannskrinsen Holmen krins i Stavanger. Stortingspresident i 1913, formann i reguleringskomiteen, sekretær i fullmaktskomiteen og nestformann i valkomiteen, samt medlem av Lagtinget.

Årstad var statsråd i den andre Steen-regjeringa frå 1900 til 1903, fyrst som finansminister, deretter ved statsrådsavdelinga i Stockholm, og til sist som justisminister.

Frå 1903 til 1926 var han sorenskrivar i Ryfylke.

Årstad døydde i Stavanger 1928.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Gaius (Cilnius) Mæcenas** (om lag 70–8 f.Kr.) var ein romersk politisk rådgjevar til keisar Augustus og ein kunstelskar som støtta fleire kunstnarar økonomisk. Han har gjeve opphav til ordet *mesen*.

I romerske tekstar er han hovudsakleg kalla **Gaius Mæcenas**, men Tacitus kalla han **Cilnius Mæcenas**, kanskje fordi Cilnius var morsnamnet hans. 

Som nær venn og rådgjevar var Mæcenas mellom anna stadfortredar for keisar Augustus når han var i utlandet. Seinare skal vennskapen deira ha kjølna, kanskje fordi Augustus hadde eit forhold til kona hans, Terentia. Då han døydde utpeika likevel Mæcenas keisaren som sin einearving.

Mæcenas er likevel mest kjend for støtta han gav unge diktarar, noko som førte til at namnet hans er blitt synonymt med «kunstnarvenn» på mange språk. Han støtta mellom anna Vergil, og skal ha vore den som «oppdaga» Horats, som han gav ein gard aust for Roma slik at han skulle klara seg. Den rike velgjeraren hjelpte òg diktarar som er mindre kjende for ettertida, som Propertius, Varius Rufus, Plotius Tucca, Valgius Rufus og Domitius Marsus.

I tillegg til å dyrka fram dikt hjå andre, skreiv Mæcenas noko sjølv òg. Rundt tjue fragment av verka hans finst ennå.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
| Redon |
| --- |
| Redon og elva Vilaine Redon og elva Vilaine |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Bretagne  Ille-et-Vilaine |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  15,09 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 9 499   529/km² |
| Koordinatar | 47°39′″N 02°05′″W﻿Koordinatar: 47°39′″N 02°05′″W﻿ |
| Høgd over havet | 12 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 35600 |
| **Heimeside:** www.redon.fr |

**Fougères** er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Ille-et-Vilaine i regionen Bretagne, og har om lag 10 000 innbyggjarar. Byen ligg ved grensa til departementa Morbihan og Loire-Atlantique.

Den litle byen ligg der elvane Oust og Vilaine renn i hop, og han vert derfor ofte råka av flaum om hausten og vinteren.

Historie
--------

Ein veit ikkje mykje om byen før 832, men det ser ut til å ha vore eit sokn her med namn Riedones, som har gjeve namn til byen. I 832 grunnla Conwoion, ein bretonsk munk, klosteret Saint-Sauveur de Redon med hjelp av den karolingiske keisaren Louis le Pieux. I dag finst det framleis dokument som viser administreringa av klosteret. 

Byen utvikla seg rundt klosteret og hadde på 1960-talet rundt 6 000 innbyggjarar. 

I mellomalderen fekk Redon fordelar gjennom maritim handel på elva Vilaine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Bertil Reppen** (fødd 8. mai 1955) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Brønnøysund. I tida 1975 til 1985 vart han noregsmeister i stavhopp sju gongar og sikra seg elles eitt NM-sølv og ein NM-bronse i øvinga. Reppen var etter tur medlem i Brønnøysund IL, BUL, Kamp-Vestheim og IK Tjalve.

Aktiv
-----

Reppen presterte personbeste i stavhopp sommaren 1975 då han tok seg over 4,71 meter ved eit stemne på Kongsvinger. Seinare i sesongen vann han gullmedaljen i øvinga då NM i friidrett 1975 vart avvikla på Fana stadion i Bergen. To år seinare forbetra han sitt personbeste til 4,72 m i Mo i Rana. Under noregsmeisterskapen 1979 i Larvik vart Reppen norsk meister for andre gong med ny personleg rekord på 4,80 m, årsbeste i Noreg.

I mai og juni 1981 flytta Reppen sin personlege rekord tre gongar, sist til 4,95 meter i eit stemne på Kongsvinger den 25. juni. Same året i august byrja han på ei fem år lang gullrekke, med di han sigra i stavtevlinga i samtlege norsk meisterskap i åra fram til og med 1985. I denne perioden hoppa Reppen for aller fyrste gong, 16. august 1983 i eit nasjonalt stemne på Bislett stadion i Oslo 16. august 1983, over 5,00 meter, ein prestasjon han gjorde omatt både i 1984 og 1985-sesongen. Men noregsrekorden til Wilhelm Sorteberg  frå 1978 på 5,05 m makta han ikkje rikke.

Kjelder
-------

* friidrett.no
Koordinatar: 70°50′S 67°28′W﻿

**Bertrambreen** er ein isbre, 9 km lang og 33 km brei ved munningen, som flyt vestover frå Dyer Plateau i Palmer Land og ut i George VI Sound mellom Wade Point og Gurney Point. Han vart oppdaga og først kartlagt i 1936 av A. Stephenson, W.L.S. Fleming og George C.L. Bertram frå British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1954 etter Bertram, ein biolog i BGLE, 1934–37, og medlem av gruppa som oppdga breen. I 1959 vart han direktør i Scott Polar Research Institute, Cambridge.

Kjelder
-------

1. ↑  «British Graham Land Expedition, 1934-37». Scott Polar Research Institute. Henta 13. januar 2014. [*daud lenkje*]
2. ↑  «Bertram Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 13. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bertrambreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Terje Willy Wanberg** (15. mars 1939–5. desember 2006) var ein norsk forleggjar og redaktør.

STOWA Forlag
------------

### Nova – Fantastiske Fortellinger

Frå 1971 var Wanberg både forleggjar og redaktør for *Science Fiction-magasinet*, som i 1973 endra namn til *Nova – Fantastiske Fortellinger* før Øyvind Myhre tok over som redaktør i 1974. Bladet heldt det gåande til 1979, og gjenoppsto som Terra Nova for to utgjevingar i 1988.

### Nova Science Fiction

Forlaget ga også ut fire billigbøker i serien *Nova Science Fiction*:

* Roar Ringdahl: *Skandalen i Dodderston og andre underlige hendelser* (ISBN 82-90199-00-7) 1976
* Øyvind Myhre: *Kontrabande* (ISBN 82-90199-01-5) 1976
* Per G. Olsen og Roar Ringdahl: *Nazna* (ISBN 82-90199-02-3) 1977
* Poul Anderson: *Epilog* (ISBN 82-90199-03-1) 1978

Bok og Magasinforlaget
----------------------

Forlaget skifta namn til Bok og Magasinforlaget etter at *Nova – Fantastiske Fortellinger* blei lagt ned. Dette forlaget hadde si første utgjeving i 1981 og heldt det gåande til Wanberg døydde i 2006. Blant forlaget sine utgjevingar var antologisr med omsette noveller, originale, norske utgjevingar av både etablerte forfattarar og debutantar, samt antologiar med presentasjon av debutanter:

* Terje Wanberg (red.): *Siste reis* (ISBN 82-90387-03-2) 1983
* Einar Gjærevold (red.): *Asterveg* (ISBN 82-90387-21-0) 1989
* Ingar Knudtsen (red.): *Evigskogen* (ISBN 82-90387-25-3) 1990
* Ellen T. Andresen m.fl. (red.): *Nova 2000* (ISBN 82-91690-21-9) 2000

### Bokklubben Nova

Bøkene i forlaget var tilgjengelege i tinging gjennom Bokklubben Nova, som også hadde importerte bøker og bøker fra andre forlag til sals.

Referansar
----------

1. ↑  Gravferdsetaten i Oslo kommune
2. ↑  Willy B.: *Drømmenes marked.*
3. ↑  "Tyve år med Terje Wanberg" av Einar Gjærevold i *Programbok for Intercon '91* s. 17
4. ↑  "Terje Wanberg er død"[*daud lenkje*] på nettstaden *Fabelprosa*

* *Denne artikkelen bygger på «Terje Wanberg» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2016.*
**Stord Idrettslag** er eit idrettslag på Stord i Vestland, skipa 30. mars 1914. Laget, som fram til 2001 heitte **Stord Turn og idrettslag**, har drive med idrettane turn og friidrett sidan 1914, fotball frå 1918, orientering frå 1945, handball og skiidrett sidan 1965, skeiseløp sidan 1968, symjing sidan 1971, volleyball sidan 1980-talet og basketball sidan 1990-åra. I 1914 stod også bryting på lagsprogrammet.

### Handball

Stord IL er best kjend for handballaget for menn. Laget spelte i eliteserien frå 1999 til det vart nedrykk i 2011. Kvinnelaget spelar på tredje nivå i seriesystemet.

### Fotball

Fotballaget til Stord spelte i 2. divisjon i sesongane 1989 og -90, med forsvarsspelaren Geirmund Brendesæther og angriparen Morten Tislevoll som dei leiande spelarane. Sesongane 2002 til 2006 deltok Stord Sunnhordland Fotballklubb i seriespelet i staden for Stord Idrettslag. Fotballklubben vart danna ved at Stord IL og Moster Idrettslag gjekk saman om felles A-lag. Fellesprosjektet førte ikkje fram, så frå 2007 stilte Stord IL atter med eige lag. I 2015 spelar laget på nivå fire i norsk seriefotball.

### Skeiser

Kjell Storelid representerte Stord TIL då han vart norsk meister i 1997.

### Turn

Idrettslaget arrangerte Noregsmeisterskapen i turn 1964 for menn, i den dels uferdige nye idrettshallen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stord Idrettslag» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2015.*
**Terje Wold** (23. august 1899–6. september 1972) var ein norsk jurist og politikar frå Arbeidarpartiet, justisminister, handelsminister og Høgsterettsjustitiarius. 

Wold var fødd i Evenes. Han kom til Vadsø i 1921 som nyutdanna cand. jur. Der blei han fullmektig ved Varanger sorenskrivarembete, og deretter same året blei han konstituert politifullmektig i byen. Han starta som privatpraktiserande sakførar i Vadsø i 1922. Han blei medlem av Vadsø bystyre i to periodar, 1926-1928 og 1932-1936, og var ordførar i 1928 og i 1935-1936. I 1931 blei Wold høgsterettsadvokat. Han blei lagdommar i Hålogaland lagmannsrett i 1936.

Han blei statsråd og sjef for justisdepartementet justisminister i Johan Nygaardsvold si regjering frå 1939, og var justisminister i eksilregjeringa i London til 1945. Ein periode under krigen var han også statsråd for handelsdepartementet, frå 7. juni 1940 til april 1942. Terje Wold var som medlem av Regjeringsdelegasjonen fungerande sjef for Kyrkje- og undervisingsdepartementet og Justisdepartementet frå 14. mai til 31. mai 1945.

Etter krigen blei han vald til stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet for Finnmark frå 1945 til 1949.

Wold var dommar i Høgsterett frå 1950 - han hadde blitt utnemnd allereie i 1945. Han var høgsterettsjustitiarius frå 1958 til 1969.

Prisar og utmerkingar
---------------------

Terje Wold blei utnemnd til Kommandør med stjerne av St. Olavs Orden i 1958. I 1965 fekk han Petter Dass-medaljen.

Kjelder
-------

* - Biografi hos Stortinget.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
**Termalvind** er *skilnaden* i vind mellom to trykknivå, og er eigentleg ikkje ein vind i seg sjølv. Den er berre gjeldande i ein atmosfære med horisontale temperaturgradientar, t.d. ein baroklin atmosfære. I ein barotrop atmosfære er den geostrofiske vinden uavhengig av høgda. Namnet kjem av at denne vinden bles rundt område med låg (og høg) temperatur på liknande måte som den geostrofiske vinden bles rundt lågtrykk og høgtrykk. Ein kan òg seie at termalvinden alltid bles med varmlufta til høgre for fartsretninga. 

**Termalvindlikninga** er 

{\displaystyle f\mathbf {v} \_{T}=\mathbf {k} \times \nabla (\phi \_{1}-\phi \_{0})},
der {\displaystyle \phi \_{x}} er geopotensiell høgd med {\displaystyle \phi \_{1}>\phi \_{0}}, f er coriolisparameteren og {\displaystyle \mathbf {k} } er ein oppoverretta einingsvektor i vertikal retning. Termalvindlikninga gjeld ikkje i tropiske strøk. Sidan *f* er svært liten der blir likninga redusert til {\displaystyle \nabla (\phi \_{1}-\phi \_{0})}

Døme på termalvind
------------------

VA er vinden i lågare nivå, medan VB er vinden i eit nivå over. VT er då termalvinden som alltid har same retning som dreiinga med høgda. I tillegg bles alltid termalvinden med varm luft til høgre for seg.
### Temperaturkontrastar mellom ekvator og pol: Aukande vestavind med høgda

*(Dette gjeld òg på sørlege halvkule, og fordi f er negativ der får ein same resultat)*

Polområda har låg temperatur medan områda nær ekvator har høg temperatur. Fordi termalvinden bles rundt område med låg temperatur på same måte som den geostrofiske vinden bles rundt eit lågtrykk (syklon), altså mot klokka på nordlege halvkule, er termalvinden på nordlege halvkule vestleg på midlare breidder. Ser ein på Nordpolen frå høgda vil ein sjå ein vestleg luftstraum som krinsar rundt jorda mot klokka. 

Visst termalvinden er vestleg betyr det at den atmosfæriske straumen blir meir vestleg med høgda, sidan termalvinden skildrar vindendringa med høgda. Visst vindfarten er nær null i eit visst nivå vil ein derfor ha ein kraftig vestleg vind i høgare nivå. Dette skildrar i praksis jetstraumen, som er ein kraftig vestleg luftstraum med størst kraft nær tropopausen, og som i hovudsak oppstår som følgje av temperaturkontrastane mellom polområda og ekvator. 

### Adveksjon av varm eller kald luft: Dreiing av den geostrofiske vinden med høgda

Visst den geostrofiske vinden endrar retning med høgda, kan ein ut i frå termalvinden avgjere om ein har adveksjon (transport) av varm eller kald luft. Visst den geostrofiske vinden dreiar mot høgre (med klokka) med høgda, som på figuren til høgre, har ein varmluftsadveksjon, fordi termalvinden alltid bles med varmluft til høgre. Visst vinden dreiar til venstre (mot klokka) med høgda har ein kaldluftsadveksjon.

Referansar
----------

* Holton, James R.: *An Introduction to Dynamic Meteorology*, 2004. ISBN 0-12-354015-1
* Vasquez, Tim: *Weather Forecasting Handbook*, 2002. ISBN 0-9706840-2-9
**Sophie Charlene Akland Monk** (fødd 14. desember 1979) er ein australsk songar og skodespelar. Ho var medlem av den kvinnelege popgruppa Bardot ei tid, og har sidan gjort solokarriere. Ho har òg spelt i filmar som *Date Movie* og *Click*.

Biografi og karriere
--------------------

Monk vart fødd i England, men flytta med familien til Gold Coast i Queensland i Australia. Den profesjonelle karrieren hennar innanfor musikk byrja i 1999 då ho svara på ein annonse der det vart søkt etter jenter med røynsle frå song og dans. Dette var rekruttering til den australske serien *Popstars*, eit program med mål å skape ei ny vellukka jentegruppe. Monk vart vald ut som medlem av gruppa, som fekk namnet Bardot. Kort tid etter at medlemmane i Bardot skilde lag, byrja Monk å arbeide for solokarrieren sin. I oktober 2002 gav ho ut sin fyrste solo-singel, *Inside Outside*, og i mai 2003 sitt fyrste solo album, *Calendar Girl*.

Sophie Monk har sidan etablert seg i Hollywood, sjølv om dei fleste av rollene hennar har vore forholdsvis små. I februar 2006 spelte ho den første rolla si i ein spelefilm, som ei flørtande og forførande jente i komedien *Date Movie*. I juni 2006 var ho aktuell med filmen *Click*, ei forteljing om ein universell fjernkontroll. Monk spelte ei lita rolle i denne filmen som Stacey, ein sekretær som er ein flørtande bimbo.

Diskografi
----------

### Album

* *Calendar Girl* (2003)

### Singlar

* *Inside Outside* (2002)
* *Get the Music On* (2003)
* *One Breath Away* (2003)

Filmografi
----------

* *The Mystery of Natalie Wood* (TV-film) (2004) ... Marilyn Monroe
* *Pool Guys* (TV-film) (2005) ... Janet
* *London* (2005) ... Lauren
* *Date Movie* (2006) ... Andy
* *Click* (2006) ... Stacey
* *Entourage* (TV-serie) (2007) ... Juliette
* *Sex and Death 101* (2007) ... Cynthia Rose
* *Spring Breakdown* (2009) ... Mason
* *The Hills Run Red* (2009) ... Alexa
* *Murder World* (2010) ... Brooke
* *Hard Breakers* (2010) ... Lindsay Greene
* *The Legend of Awesomest Maximus* (2011) ... Princess Ellen
* *Dorfman* (2011) ... Vronka
* *Spring Break '83* (2013) ... Brittany

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sophie Monk» frå Wikipedia på engelsk og «Sophie Monk» frå Wikipedia på bokmål, den 14. september 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
|  |  Commons har multimedia som gjeld: ***Sophie Monk*** |

* www.sophiemonk.com.au
* Sophie Monk ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Melderskin (t.v.) ragar høgt over Rosendal. Saman med Laurdal og Laurdalstind utgjer Melderskin ein vidgjeten fjellformasjon.
**Melderskin** er ein fjelltopp i Kvinnherad kommune i Vestland. Fjellet, som strekkjer seg 1426 meter over havet, ligg like bak Baroniet Rosendal. Fjellet vert ofte kalla «Dronninga av Sunnhordlandsfjella». Einskilde seier også «Dronninga av Hordalandsfjella».

Namnet stammar truleg frå dei norrøne orda *melder*, som tyder «korn som vert male til mjøl» og *skin* som tyder «glans» eller «skin». Tydinga blir då «fjellet med eit skinande snølag på toppen».

Løypa
-----

Melderskin inngår i Fjelltrimmen, som Turgruppa i Rosendal Turnlag har arrangert kvart år sidan 1979. Frå kring påsketider til 1. november skal deltakarane gå til topps på fem fjell kring Rosendal. I tillegg til Melderskin, er Skaalafjell (501 meter over havet), Malmangernuten (890 m), Nordlifjell (972 m) og Skeisfjell (1037 m) med. Løypa er T-merka frå parkeringsplassen på Kletta. Det er vanleg å rekna 3-4 timar opp.

Sommaren 2015 jobba fire sherpaer frå landsbyen Khunde i Nepal på Melderskin. Dei bygde då ny sti utanom det rasfarlege Skardsklyp, frå 790 meter over havet til 880 meter. I alt laga dei 256 trappetrinn i det bratte området. Det vart berre nytta lokal stein. I mai og juni 2016 var så fire andre sherpaer på Malmangernuten. Dei laga 591 trappetrinn i det brattaste partiet der. 

På veg til toppen passerer ein landemerke som utsiktspunktet Skardshaug (880 meter) og det flate partiet Holo med sitt gode drikkevatn. Ein går også ved foten av Heimste Melderskin (1328 meter).

Varden
------

Varden på Melderskin er freda. Han er med i den nasjonale verneplanen for kart og oppmåling som vart fullført kring 2011. Den 2,2 meter høge, firkanta varden vart bygd i 1913 i samband med dei geometriske målingane som kaptein J. Meinick leia. Før den tid stod det ein rund varde på topplatået. Den vart truleg sett opp i 1899. Truleg vart det også laga varde i 1856 då kaptein Johannes Falkenberg utførte geografiske målingar på Melderskin. 

Den gamle varden på Melderskin, fotografert av S. Kannelønning i 1905.
Varden er såkalla 1. ordens hovudpunkt innanfor Voss-Hardangernettet. Frå toppen skal ein kunne sjå 13. andre 1. ordens punkt, noko som er sjeldsynt mange. Det vanlege er sagt å vera 6-7 andre punkt. Varden sin nordlege geodetiske verdi er 60 grader 00' 22.34. Det betyr at staden berre ligg 690 meter nord for den 60. breiddegrad. Dermed er det derifrå akkurat dobbelt så langt til Ekvator som til Nordpolen. Nøyaktig høgde på Melderskin er målt til 1425,565 meter.

Ymse
----

I området kring Melderskin finst steinsorten som ber namnet Melderskin-granitt.

I 1997 gav lokalhistorikaren Kaare Skaala ut eit hefte om Melderskin, «I ætt med æva». 

I 2015 skreiv 1754 personar seg inn i vardeboka på toppen, noko som var ny rekord. 

Varden på Melderskin er freda. Han vart bygd i 1913.

Kjelder
-------

1. ↑  Rosendal Turnlag heimeside
2. ↑  Rosendal Turnlag heimeside
3. ↑  Grenda (lokalavis) 2. juni 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Melderskin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Sophus Buck Kahrs** (28. mars 1918–18. november 1986) var ein norsk hirdmann og frontkjemparoffiser under andre verdskrigen.

I 1934 meldte Kahrs seg inn i Nasjonal Samling. Han blei også med i Hirden, og var frå 1936 medlem i NS Kamporganisasjon. Under andre verdskrigen blei han løytnant, og ei stund fungerande bataljonssjef i den norske skijegerbataljon (1944) som deltok i krigen på tysk side. Før dette blei han send til Austfronten som troppsførar og kompanisjef ved Leningrad, i Den norske Legion. For innsatsen sin i 1944 i Karelen blei han tildelt Jernkrossen av 1. klasse. Kahrs var ved krigens slutt leder for Førergarden, Vidkun Quislings livgarde.

I landssvikoppgjeret etter krigen blei Kahrs dømt til 10 år straffarbeid og 19 års fengsel. 3. juli 1947 rømte han, saman med tre andre, frå Espeland fangeleir. I lag med ti andre landssvikdømte flykta han til Sør-Amerika med båten «Solbris» i 1947.  I Brasil vart han halden igjen av styresmaktene i nesten eitt år før han fekk reise vidare til Buenos Aires i Argentina, der han vart buande livet ut.

Kjelder
-------

1. ↑  www.frontkjemper.info: «Sophus Buck Kahrs»[*daud lenkje*]
2. 1 2 3 4 5 6 7  Frode Bjerkestrand: «Arven etter Solbris», *Bergens Tidende*, 5. mai 1995, s. 14.
3. 1 2 3  Bjørn Brøymer: «En NS-røst fra Argentina», *Aftenposten*, morgen, 19. mars 1988 , s. 9.
4. ↑  «Solbris» i Norsk krigsleksikon/NoregsLexi

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Sophus Kahrs» frå Wikipedia på bokmål, den 16. januar 2019.*
**Barbara Sobotta**, fødd Barbara Lerczak, gift 1) Janiszewska, 2) Sobotta, 3) Nowicki, (4. desember 1936–20. november 2000) var ein polsk sprintar frå Krakow. Ho vann EM-gull på 200 m i 1958 og på 4x100 m stafett i 1962, samt OL-bronse på 4x100 m stafett i 1960.

Aktiv
-----

17-åringen Barbara Lerczak vart nummer fire på 100 m i EM i friidrett 1954 i Bern. Ho vart slått ut i semifinalane på 200 m. Også under sommarleikane 1956 i Melbourne rauk ho ut or 200 m i semifinalane.

Som Barbara Janiszewska vart ho i 1958 europameister på 200 m på tida 24,1 sekundar, to tidels sekund føre sølv- og bronsevinnarane. I 4x100 m stafett sprang ho andreetappen på for Polen og enda på bronseplassen.

I 1960 tok Janiszewska og Polen ein ny bronsemedalje i stafett under sommar-OL i Roma. Etter å ha imponert på 200 m i dei innleiande rundane lukkast ho ikkje i finalen og vart nummer fem på ordinøre 24,8.

Barbara Sobotta og lagvenninnene Teresa Ciepły, Elżbieta Szyroka og Maria Piątkowska vann EM-gull under europameisterskapen 1962 i Beograd på 4x100 m stafett på tida 44,5 sekundar, ny europarekord. Individuelt tok Sobotta bronsen på 200 m, slått av europameisteren Jutta Heine frå Vest-Tyskland og Dorothy Hyman frå Storbritannia.

I 1964 vart Sobotta nummer seks på 200 m under sommarleikane i Tokyo. Ho fekk derimot ikkje plass på Polen sitt lag på 4x100 m stafett, eit lag som vann OL-gullet i øvinga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barbara Sobotta» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| **Ronay****Lokalt namn: Rònaigh** |
| --- |
| Geografi |
| 

Ronay is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°29′ N 7°11′ W﻿Koordinatar: 57°29′ N 7°11′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 5,63 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Beinn á Charnain (115 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Ronay** (skotsk-gælisk *Rònaigh*) er ei øy i Ytre Hebridane i Skottland, som ligg like aust for Grimsay. 

Bagh Mòr på Grimsay, med Ronay i bakgrunnen

Geografi
--------

Ronay har ein forreven kyst med Bàgh nan Uamh som den høgaste toppen i nordvest. Fleire mindre øyar ligg rundt Ronay, som Eilean na Cloiche i søraust, Eilean an Fhèidh i aust, Flodaigh Mòr i nordaust, Haunaray i nord og Garbh Eilean Mòr mellom Ronay og Grimsay.

Den nordlege delen av øya er ei halvøy kalla Rònaigh Beag, eller Vesle Ronay. Sentralt på øya ligg meir enn sju vatn. 

Heile øya er kupert med mange frambrot og knausar, som delvis kan ha vorte eroderte av overbeiting. Det er tre åstoppar på øya, Beinn Rodagraich (99 moh) i sør, Beinn a' Chàrnain i aust (115 moh) med Cnoc Mòr og Beinn an t-Sagairt og Ronaigh Beag (74 moh).

Historie
--------

Som mange skotske øyar har Ronay tilknyting til den gamle keltiske kyrkja. Nordvest på øya ligg neset Rubha og fjellet (*Beinn*) til prestane (*an t-sagairt*) og i sørvest ligg Rubha na Manach («munkeneset»). Martin Martin nemner òg eit kapell på øya. Dette kapellet var frå tida før reformasjonen. Namnet på øya kan kanskje vise til St. Ronan, slik namnet til North Rona gjer. 

I 1826 levde det 180 menneske på øya, men i 1831 vart heile folkesetnaden tvungne bort under Highland clearances for å gje plass til sauebeite. I 1841 vart det derimot på ny registret ni menneske her, som kan ha flytta attende. I 1931 vart øya forlaten for godt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ronay» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Stord lufthamn, Sørstokken** er ein kortbaneflyplass som ligg på vestsida av øya Stord. Flyplassen vert nytta av folk frå heile Sunnhordland, og er eigd av Stord kommune og Hordaland Fylkeskommune.

Rullebanen på Stord lufthamn er 1460 meter lang.

Frå Stord har det sidan flyplassen vart opna i 1985 gått fly til Oslo fleire gonger i veka. I periodar har det òg gått ruter til andre stader. På midten av 2000-talet hadde flyplassen ein stor auke i trafikken, først og fremst på grunn av trafikken som Aker Kværner Stord hadde med prosjekta Snøhvit og Ormen Lange. Desse turane gjekk med charterfly frå Atlantic Airways. Flya frå Atlantic er dei einaste jetflya som har vore i bruk på flyplassen. I 2006 gjekk det passasjerfly frå Stord til Oslo, Molde, Alta, Stavanger England og Færøyane. Etter ulukka i 2006 slutta Aker Kværner å senda fly via Stord. I dag går det ruter til Oslo og Gdansk. Flyplassen hadde i 2007 eit passasjertal på 26 373.

I 2002 fekk Stord lufthamn Stord kommune sin målpris.

Stord lufthamn er truga av økonomiske vanskar, etter at flyplassen mista charterturane for Aker Kværner Stord, og i tillegg fekk strengare krav frå luftfartsstyresmaktene. Luftfartstilsynet krev at flyplassen skal byggja ny brannstasjon og nytt kontrolltårn. Det har ikkje lukkast lokalpolitikarane og flyplassleiinga å få Stortinget til å løyva midlar til dette. Styret for lufthamna vedtok bygging av ny brannstasjon i desember 2007. Etter at Coast Air gjekk konkurs og innstilte drifta, er framtida for flyplassen enno meir uviss.

Den 12. oktober 1998 styrta eit fly ved Stord lufthamn. I flyet var det ni personar, alle omkom. Åtte år seinare, 10. oktober 2006 glei eit Atlantic Airways-fly av rullebanen ved landing og fire av dei 16 som var om bord omkom. Båe ulukkesflya frakta arbeidarar som skulle jobba for Aker Kværner Stord.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Stord lufthamn
* Lokal kamp for løyvingar til naudsynte utbetringar Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* Ulukka i oktober 2006

| * v
* d
* e
Flyplassar i Hordaland |
| --- |
| Bergen helikopterplass, Grønneviksøren**·** Bergen lufthamn, Flesland**·** Bergen sjøflyplass, Sandviken**·** Fedje helikopterplass, Høgda**·** Kinsarvik helikopterplass, Vetlemoen**·** Os flyplass, Vaksinen**·** Voss flyplass, Bømoen**·** Voss sjøflyplass, Vangsvatnet**·** Rosendal sjøflyplass**·** Stord lufthamn, Sørstokken |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Sharam Alghasi** (fødd 23. august 1966) er ein norsk-iransk sosiolog og doktorgradsstipendiat ved CULCOM – Kulturell kompleksitet i det nye Norge, eit forskingsprogram ved Universitetet i Oslo. Han har hovudfag (og dermed graden cand.polit) i sosiologi frå 1999 på same universitet, med hovudoppgåve om korleis norske debattprogram på fjernsyn i perioden 1987–1997 handsamar emna «innvandring» og «innvandrarar». Alghasi har tidlegare vore fyrstekonsulent i Utlendingsdirektoratet (UDI) og prosjektleiar for MiFA (Minoriteter i Fokus i Akademia) ved UiO.

Han var medredaktør for boka *Mellom to kulturer* (2006) og *Paradoxes of Cultural Recognition* (2009). I tillegg har han vore med på å arrangere fleire seminar om tema som innvandrarar og identitet. Som doktorgradsstipendiat ved CULCOM studerer han norsk-iranarane sine medievanar og korleis tilhøvet mellom dei og media påverkar identiteten og rolla deira i det norske samfunnet.

Bibliografi
-----------

* 2006: *Mellom to kulturer* (red. saman med Katrine Fangen og Ivar Frønes). Gyldendal akademisk, Oslo. ISBN 978-82-05-34002-2
* 2009: *Paradoxes of Cultural Recognition – Perspectives from Northern Europe* (red. saman med Thomas Hylland Eriksen og Halleh Ghorashi). Ashagate, Farnham i Surrey. ISBN 978-0-7546-7469-6

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Alghasi, Sharam» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* Sharam Alghasi si side hjå CULCOM

### Fotnotar

1. ↑  *Hvem er hvem?*, s. 19

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Leif Gjever** (fødd 1919 i Porsgrunn, død 1981) var ein norsk båtkonstruktør. Han fekk utdaning ved Skiensfjorden tekninske fagskole og Gøteborg tekniske institutt.Før krigen var han teiknar på Porsgrunn Mek. Verksted. Frå 1948 var han tilsett som ingeniør ved Stord Verft. I 1963 var han med på å starte Normaritim AS. Siste åra dreiv han eige konstruksjonsfirma.

Gjerver konstruerte mange ulike fartøy. Han teikna oppsynsskip for Kystvakta. Mellom mange fiskefartøy konstuerte han og «Gadus», den første fabrikktrålaren i Noreg. 

Ved premietevlinga Redningsselskapet lyste ut i 1956 om ein ny type redningskryssarar, vann Gjerver første premien. Ut frå vinnarkonstruksjonen til Gjerver vart det bygd tre 82-fots kryssarar: RS «Haakon VII», RS «Ambasador Bay» og RS «Skomvær II».

Gjerver teikna og ein mindre redningskryssar på 75 fot Det vart bygd 14 fartøy av den typen. Han konstruert og det største fartøyet Redningsselskapet har bygd, RS «Sjøfareren».

I alt vart det bygd 27 redningsskøyter etter Leif Gjerver sine teikningar.

Kjelder
-------

* Bjørn Fossen: *Hundre år med redningsskøyta* Grøndahl og Dreyers Forlag 1994
**Jon Lech Johansen** (fødd 18. november 1983) er ein norsk dataprogrammerar. Johansen vart kjent i media som «DVD-Jon» eller «GUI-Jon» etter å ha vore med på å utvikla eit program som braut kopisperra på DVD-plater slik at dei kunne avspelast på operativsystemet Linux.

Jon Lech Johansen er fødd i Harstad og er ein sjølvlært programmerar. I 1999 var han med på å utvikla det grafiske brukargrensesnittet til DeCSS, som omgår kopisperra på DVD-plater. I 2002 vart han stilt for retten for å ha gjort det mogleg å omgå denne kopisperra, men vart frifunnen i Oslo tingrett. Domen vart anka av Økokrim. 22. desember 2003 vart han frikjent av lagmannsretten på alle punkt. 5. januar 2004 vedtok Økokrim å ikkje anke avgjerda i saka, som blir sett på som å vere av stor prinsipiell tyding.

Johansen avbraut den vidaregåande utdanninga si for å konsentrera seg om DeCSS-saka, og fortsette å programmera. I 2003 lanserte han programmet QTFairUse, som opnar sperra på Apple iTunes' AAC-filer. I 2005 drog han til USA for å arbeida som programvare-ingeniør. Hausten 2006 drog han tilbake til Noreg, men i 2007 flytta han til USA igjen.

Kjelder
-------

1. ↑  «GUI-Jon frikjent i anken», ITpro.no, 22. des. 2003

---

* *Denne artikkelen bygger på «Jon Lech Johansen» frå Wikipedia på engelsk, den 11. januar 2010.*
* Opphavleg omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 4. januar 2010, klokka 21:19.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad
* Frikjennelsen Oslo tingrett 22. desember 2003

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |