recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**John Riddoch Rymill** (13. mars 1905–7. september 1968) var ein australsk polfarar, som fekk den sjeldne polarmedaljen med to haker.

Rymill førebudde seg på polreisene med fjellklatring i Europa og tok flytimar ved de Havilland Aircraft Co. Ltd, Hendon og kurs ved Scott Polar Research Institute ved Cambridge, under professor Frank Debenham. I 1931 vart han utpeikt til British Arctic Air Route Expedition til Grønland (1930–31) som landmålar og pilot. Som følgje av dette sette Rymill i gang ein ekspedisjon til det sørlege Graham Land og Weddellhavet i Antarktis. Ekspedisjonen hans, British Graham Land Expedition (1934–37), oppdaga eit sørleg, permanent isdekt sund, seinare kalla George VI Sound, som strekte seg til Bellingshausenhavet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Rymill» frå Wikipedia på engelsk, den 21. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «British Graham Land Expedition, 1934-37». Scott Polar Research Institute. Henta 21. oktober 2012.
2. ↑  Béchervaise, John (1988). «Rymill, John Riddoch (1905 - 1968)». *Australian Dictionary of Biography*. Canberra: Australian National University. Henta 21. oktober 2012.
**Sylvia Pedlar** (1900–1972) var ein amerikansk moteskapar som særleg utforma underklede. Ho er den einaste designeren som har vunne Special Coty Award fleire gonger, i både 1951 og 1964.

Ho var fødd som Sylvia Schlang i New York i 1900, og studerte kunst ved Cooper Union og Art Students League of New York før ho blei gift med William A. Pedlar. I 1929 skipa ho si eiga forretning, Iris Lingerie, som ho leia heilt til han blei stengd i 1970.

For å oppnå suksess la Pedlar vekt på høg kvalitet i produkta sine heller enn å tilsetja mange salsfolk eller kjøpa reklame. Ho har fått æra for å skapa superkorte babydoll-nattkjolar tidleg på 1940-talet som response på tekstilmangelen under andre verdskrigen, sjølv om ho sjølv hata nemninga "baby doll" og nekta å bruka henne. Ein av dei best kjende verka hennar var ein toga-inspirert neglisjé som var lett å ta av, og særskild laga for kvinner som sov nakne. Ho brukte toga-temaet gjennom heile karrieren sin, med ein neglisjé som blei prominent vist i 1962 både i *Life* og *Harper's Bazaar*. Ho omarbeidde også viktorianske stilar som den tradisjonelle Mother Hubbard-nattkjolen i flannell, som ho i staden fekk laga i tynn bomull, og reproduserte kvitsaumsbroderi frå 1800-talet med maskin i ein så høg standard at produkta hennar kunne måla seg med luksuriøst, handlaga fransk undertøy. Det finst døme på Pedlar sine arbeid ved Costume Institute, og arkivmateriale frå 1946-1967 ved Fashion Institute of Technology.

Pedlar døydde i New York i 1972.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Sylvia Pedlar collection, 1946-1967». *ArchiveGrid*. Henta 2. juni 2015.
2. ↑  Bender, Marylin (17 December 1963). «Lingerie Can Be Sensibly Elegant». *The New York Times*.  (Cited by Blausen.)
3. ↑  Blausen, Whitney. «Sylvia Pedlar». *Fashion Encyclopaedia*. Henta 2 June 2015.
4. ↑  Staff writer. «Printed nightgown by Sylvia Pedlar, 1955». *The Collection Online*. Metropolitan Museum of Art, New York. Henta 2 June 2015.
5. ↑  Staff writer. «Negligée by Sylvia Pedlar, 1962». *The Collection Online*. Metropolitan Museum of Art, New York. Henta 2 June 2015.
6. ↑  Staff writer. «Nightgown and bedjacket by Sylvia Pedlar, 1955». *The Collection Online*. Metropolitan Museum of Art, New York. Henta 2 June 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Sylvia Pedlar» frå Wikipedia på engelsk, den 2. november 2020.*
**Jürgen Schult** (fødd 11. mai 1960) er ein tidlegare austtysk diskoskastar. Den 6. juni 1986 sette Schult ny verdsrekord i diskoskast i Neubrandenburg i Tyskland. Han kasta 74,08 meter og slo den tidlegare rekorden til Jurij Dumtsjev med heile 2,22 meter. Verdsrekorden til Schult er framleis ikkje blitt slått. Dei som har kome nærmast, er litauaren Virgilijus Alekna som kasta 73,88 i Kaunas i 2000  samt estaren Gerd Kanter som har kasta tredje lengst i verda med 73,38.

Karriere
--------

Jürgen Schult fekk ikkje delta under sommar-OL 1984 i Los Angeles av di Aust-Tyskland boikotta desse olympiske leikane. Hans fyrste OL-deltaking vart i Seoul i sommar-OL 1988. Her var det Schult som til slutt gjekk av med sigeren med eit kast på 68,82 meter framfor Romas Ubartas frå Sovjetunionen. 

Etter sigeren kom den tidlegare diskoskastaren Wolfgang Schmidt for å gratulera Schult med sigeren, men Schult avviste gratulasjonen. Schmidt hadde tidlegare tevla for Aust-Tyskland, men hadde no flytta over muren til Vest-Tyskland. 

Under sommar-OL 1992 i Barcelona tevla Jürgen Schult det sameinte Tyskland. Her fekk han olympisk sølv, berre slått av Romas Ubartas, som no tevla for Litauen.

I tillegg til OL-prestasjonane vart Jürgen Schult m.a. verdsmeister i diskos i Roma i 1987 og europameister under EM i friidrett 1990 i Split. Han tok medaljar under VM i friidrett 1993, 1997 og 1999 før han gav seg som toppidrettsmann. I seinare tid har han vore aktiv som friidrettstrenar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jürgen Schult» frå Wikipedia på tysk, den 10. august 2012.*

### Fotnotar

1. ↑   Virgilijus Alekna hjå Iaaf.org
2. ↑   Michael Butcher: Kanter 73,38 m in Helsingborg

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Jürgen Schult» (på engelsk). olympedia.org. Henta 21. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 33°13′34.68″N 35°38′47.75″E﻿

**She'ar Yashuv** (שְׁאָר יָשׁוּב) er ein arbeidarmoshav i Øvre Galilea nordaust i Huladalen nord i Israel. Han høyrer til Mevo'ot HaHermon regionale kommune.

Han vart grunnlagd i 1940. I 2008 hadde han 200 innbyggjarar i 78 familiar. Innbyggjarane arbeider hovudsakleg i pensjonat med kost. Eit par arbeider i jordbruk og med dyrehald. Moshaven vart kjend nasjonale etter ei helikopterulukke i 1997, då to helikopter frå det israelske forsvaret kolliderte i lufta over landsbyen, og 73 menneske mista livet.

Historie
--------

She'ar Yashuv vart grunnlagd i februar 1940 som ein del av Ussishkinfestningane av 30 familiar frå Hanoar Hatzioni og «HaOved HaTzioni» (Sionistarbeidarar). Han heitte opphavleg **Metzadot Ussishkin Gimel** og sidan **Aleh Reish**. Det noverande namnet kjem frå Bibelen, Jesaja 10:21 («Ein rest skal venda om til den veldige Gud, ein rest av Jakob.»).

Då kampane i den arabisk-israelske krigen 1948 enda og våpenkvilen vart erklært mot slutten av 1948, flytta dei fleste innbyggjarane frå landsbyen fordi dei vart bombardert av Syria frå Tel Azaziat, som ligg oppom landsbyen i aust.

I 1949 vart han busett på ny av restar frå det opphavlege samfunnet. Denne gongen i tillegg med medlemmar frå Hanoar Hatzioni frå Ungarn som overlevde Holocaust.

Syrarane skaut mot innbyggjarane i landsbyen i 19 år, og i 1957 mista Yosef Ben-Haim livet i landsbyen.

Den andre dagen av seksdagarskrigen, prøvde syrarane å erobre She'ar Yashuv. Damaskus radio og den franske dagsavisa Le Monde annonserte til og med at moshaven var tapt til syrarane. Men eit par forsvarar stod standfast og jaga syrarane bort. Syrarane prøvde å ta moshaven fleire gonger, men klarte det ikkje. Den 9. juni 1967 kapra soldatar frå Golanbrigaden Tel Azaziat og fjerna syrarane frå området.

I 1970- og 1980-åra vart landsbyen fleire gonger råka av Katyusha-rakettar frå libanesiske terroristar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «She'ar Yashuv» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Khalidi, Walid (1992), *All That Remains: The palestinske Villages Occupied and Depopulated by Israel in 1948*, Washington D.C.: Institute for Palestine Studies, ISBN 0-88728-224-5


| * v
* d
* e
Mevo'ot HaHermon regionale kommune |
| --- |
| Moshavim | Amnun**·** Beit Hillel**·** Dishon**·** Elifelet**·** Kahal**·** Margaliot**·** Mishmar HaYarden**·** Ramot Naftali**·** Sde Eliezer **·** She'ar Yashuv**·** Yuval |
| Felleskap | Karkom**·** Korazim |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Eoarkeikum***3800 - 3600 million år sidan* |
| Geologiske periodarsjå • diskuter • endre-4500 —–-4000 —–-3500 —–-3000 —–-2500 —–-2000 —–-1500 —–-1000 —–-500 —–0 —HadeikumArkeikumProtero-zoikumFanero-zoikumEoPaleoMesoNeoPaleoMesoNeoPaleoMesoKeno  Skala:Millionar år sidan |

**Eoarkeikum** er ei geologisk æra som svarer til perioden som starta for 4,0 milliardar år sidan og varte til 3,6 milliardar år sidan. 

Æraen hadde ikkje tidlegare eit offisielt namn og vart ofte berre kalla *tidleg arkeikum*, som òg omfatta den seinare æraen paleoarkeikum. Han er den første perioden av eonet arkeikum og kjem etter det «uoffislle» eonet hadeikum då Jorda stort sett hadde flytande overflate. Etter eoarkeikum kjem æraen paleoarkeikum.

International Commission on Stratigraphy har enno ikkje fastsett den nedre grensa for æraen, men dei har mellombels plassert den nedre grensa på 4000 millionar år sidan. Dei har heller ikkje offisielt godkjend hadeikum som offisielt eon. 

Namnet kjem av dei to greske orda: *eos* (grying) og *arkhios* (gammal). Det første superkontinentet Vaalbara oppstår rundt slutten av denne perioden, for rundt 3600 millionar år sidan. 

Dei eldste bergartformasjonane på jorda, Isua-grønsteinen, er òg frå denne æraen, for om lag 3,8 milliardar år sidan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eoarchean» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  ICS

| Arkeikum |
| --- |
| Eoarkeikum | Paleoarkeikum | Mesoarkeikum | Neoarkeikum |
*Frankenia*-strålesoppane lever i symbiose med vertplanten.
**Symbiose** (av gresk *sym*, 'saman' og *bios*, 'liv') er samliv mellom ulike artar. Samlivet kan gå føre seg mellom plantar, dyr, bakterier eller sopp, eller mellom desse gruppene innbyrdes. Den aktive partnaren i samlivet vert kalla symbionten, medan den passive partnaren vert kalla verten. Desse termane vart introduserte av den tyske plantepatologen Anton de Bary i midten av attenhundretalet.

Omgrepet blir også brukt i overført tyding om tilhøve mellom menneske eller institusjonar der begge har ein fordel av eit samliv eller samarbeid.

Definisjonar
------------

Anton de Barys originale definisjon seier at *I ein symbiose er det snakk om eit tett eller intimt samliv mellem to organismer, normalt av forskjellig art. Samlivet skal vidare foregå over ei lengre periode, det skal altså vera konstant*. 

Få år etter denne definisjonen hadde ein annan, ny symbiosedefinisjon vakse fram og vunne tilhengarar. Her vert berre tilhøve kor samlivet er til fordel for begge partar rekna som symbiotiske. Andre former for samliv vert rekna som «falske symbiosar». Om ein følgjer denne definisjonen kan det likevel i praksis vera vanskeleg å skilja mellom ekte symbiose og artar som gjensidig snyltar på kvarandre.

Ulike former for symbiose
-------------------------

Krepsdyret *Lernaeenicus sprattae* lever i auga på brisling og er ein parasitt.**Mutualisme** er samliv mellom ulike organismar, kor begge får eit positivt utbytte av tilhøvet. Døme på dette er t.d. maur som passar på bladlus og til gjengjeld får sukker av desse, eller for den saks skuld tilhøvet mellom menneske og hund. Mellom dei mest ekstreme døma på dette kan me nemna lav, kor sopp og alger dannar felles vekst, eller ymse korallar som har innlemma fotosyntetiserande algar i kroppen sin.

**Kommensialisme** er samliv som er til fordel for den eine parten og nøytralt for den andre. Døme på dette kan t.d. vera åtseletarar, som ventar til predatoren har ete ferdig sin del av byttet før dei et av det, eller epifyttar, som er plantar som veks på andre plantar utan å skade dei.

**Parasittisme** er samliv som er til fordel for den eine parten og til ulempe for den andre. Ein skil ofte mellom endoparasittar, som lever inni ein organisme, og ektoparasittar, som lever på utsida. Døme på ektoparasittar kan vera t.d. flått, mygg og igler, medan døme på endoparasittar kan vera m.a. bendelorm. Ein tredje form for parasittar er epiparasittane, som lever på andre parasittar.

Sjå òg
------

* Mutualisme
* Kommensialisme
* Parasittisme
* Koevolusjon
* Pollinator

Kjelder
-------

* Delvis omsett frå dansk wikipedia
**Douglas Wakiihuri** (fødd 26. september 1963) er ein kenyansk tidlegare langdistanseløpar frå Mombasa som i 1987 vart verdsmeister i maratonløping.

Wakiihuri sprang inn til gullmedalje i maraton ved verdsmeisterskapen 1987 i Roma, med god margin til dei andre medaljvinnarane, Hussein Ahmed Salah frå Djibouti og Gelindo Bordin frå Italia. Dei same tre løparane tok seg også av medaljefordelinga på distansen under sommarleikane 1988 i Seoul. I den sørkoreanske hovudstaden sigra Bordin med 15 sekundar til gode på Wakiihuri og 27 til Salah.

Våren 1989 vann Wakiihuri London maraton på tida 2.09.03, hans bestetid nokon gong. Året etter vart han fyrstemann på distansen både ved samveldeleikane i Auckland og i New York maraton.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Gullmedalje – 2.11.48, framom Hussein Ahmed Salah (2.12.30)
* OL 1988 i Seoul: Sølvmedalje – 2.10.47, bakom Gelindo Bordin (2.10.32)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 36 – 2.19.38

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Douglas Wakiihuri» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**John Russell** (18. august 1792–28. mai 1878) var ein britisk adelsmann og politikar som var statsminister i Storbritannia i to periodar kring midten av 1800-talet.
Russell, som høyrde til ei av dei mektigaste adelsættene i England, var ein leiande politikar for whig-partiet gjennom fleire tiår. I 1832 var han hovudarkitekten for den skiljesetjande *Reform Act 1832*, ei lov som endra valsysetemet i England og Wales og utvida røysteretten. Åra 1846-52 var han statsminister i ei whig-regjering som ikkje evna å kome med noko avgjerande boteråder mot hungersnauda i Irland, der fjerdeparten av ibuarane på øya strauk med. Det vart då også den siste whig-regjeringa. Russell var på ny statsminister 1865-66, då for det som kan seiast å vere den fyrste regjeringa til det som skulle verte det liberale partiet i Storbritannia.

Når Russell heldt seg så lenge i fremste rekke i britisk politikk, kom det mykje av at han heile tida vedvarande stridde for ideane og sakene han fremja. Som politikar var han såleis mykje oppteken av abstrakte prinsipp, og evna mindre å utvikle fornuftige og praktiske tiltak for samfunnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Russell, 1st Earl Russell» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mai 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Kapp Leeuwin med fyrtårnet, sett frå aust
**Kapp Leeuwin** er det sørvestlegaste punktet i Australia. Det ligg i delstaten Western Australia.

Det finst nokre små øyar og klipper – St. Alouarn-øyane – som går lenger mot sør. Den næraste busetnaden er byen Augusta med rundt 1000 innbyggjarar.

I Australia blir Kapp Leeuwin rekna som punktet der Indiahavet møter Sørishavet, sjølv om dei fleste andre land og Den internasjonale hydrografiske organisasjonen reknar byrjinga av Sørishavet til å først ligga sør for 60°S breiddegrad.

Det fyrste skipet ein kjenner til som vitja området er det nederlandsk skipet «Leeuwin» ('Løvinna'), som kartla kystområdet i 1622. Neset er kalla opp etter dette skipet, av den britiske navigatøren og kartografen Matthew Flinders i 1801. Flinders var den første som segla heile vegen rundt Australia. Bukta austom det vesle neset – Flindersbukta – er kalla opp etter Matthew Flinders sjølv.

Fyrtårnet på neset er bygt av kalkstein og oppført i 1896. Det er 39 m høgt, med ein base 59 m over havnivå. Fyret var betent manuelt fram til 1982.

Området kring fyrtårnet er naturpark og består av heilandskap og tjukt kratt. Det er habitat for eit stort tal plante- og fugleartar.

Sjå òg
------

* Leeuwinstraumen

Kjelder
-------

1. ↑  Limits of Oceans and Seas (SP-23), International Hydrographic Organization Arkivert 2. december 2012 ved Wayback Machine. (pdf) Hentet 21. januar 2013
2. ↑  Flinders, Matthew. *A voyage to Terra Australis, Volume 1* (Project Gutenberg edition utg.). London: G. & W. Nicol.
3. ↑  Lighthouses of Western Australia Arkivert 1. marts 2014 ved Wayback Machine. Hjemmeside. Hentet 21. januar 2013

* *Denne artikkelen bygger på «Kap Leeuwin» frå Wikipedia på dansk, den 6. januar 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**John S. Carter jr.** (14. juni 1945–10. mai 2011), betre kjend som berre **Carter**, var ein amerikansk plateprodusent, låtskrivar, arrangør, musikar og A&R-mann.

Carter var son av ein oljearbeidar og fødd i East St. Louis i Illinois. Musikkarrieren hans byrja i 1967 då han var medlåtskrivar på «That Acapulco Gold» (som nådde 70. plassen på *Billboard Hot* 100-lista) med Tim Gilbert frå The Rainy Daze. I lag med Gilbert skreiv han òg teksten til «Incense and Peppermints» av Strawberry Alarm Clock.
Han arbeidde først for Atlantic Records og fekk jobb som artistspeiadar i Capitol Records. Her arbeidde han med Bob Seger (og var med å realisere albumet *Night Moves*) og Steve Miller Band i tida då dei braut gjennom. Han signerte òg kontrakt med Sammy Hagar, Bob Welch og The Motels for Capitol, og var medlåtskrivar og produsent på nokre av dei første utgjevingane deira. 

Carter var med å relansere karrieren til Tina Turner i 1980-åra. I 1983, trass i motstand frå Capitol, signerte han kontrakt med ho og oversåg den første innspelinga hennar for Capitol, *Private Dancer*, og produserte tittelsporet. Albumet selde meir enn 20 millionar eksemplar og gjorde Turner til ei global superstjerne. 

Carter døydde var kreft den 10. mai 2011 i Palm Springs i California.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John S. Carter» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Sammy Hagar. *Red: My Uncensored Life in Rock*. HarperCollins, 2011. p. 63. ISBN 978-0-06-200928-9
2. 1 2 3  «Passings: Bill Summers, John S. Carter, Ruth C. Cole». *Los Angeles Times* 24 Mai 2011. Henta 18. april 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
| **Terrassa** |
| --- |
| Horisonten til TerrassaHorisonten til Terrassa |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Terrassa | Byvåpenet til Terrassa |
| **Flagget til Terrassa** | **Byvåpenet til Terrassa** |

 |
| Plassering |
| 

Terrassa is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Catalonia |
| Provins | Barcelona |
| Borgarmeister | Pere Navarro |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  70,2 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 202 136   2 879,4 /km² |
| Koordinatar | 41°33′″N 2°0′″E﻿Koordinatar: 41°33′″N 2°0′″E﻿ |
| Høgd over havet | 277 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 08221-08229 |
| Telefon-retningsnummer | 93 |
| **Nettstad:** www.terrassa.cat |

**Terrassa** er ein by aust i sentrale område av Catalonia i Spania i Vallès Occidental, der han er hovudby i lag med Sabadell, den historiske hovudstaden. Byen har like over 200 000 innbyggjarar. 

Masia Freixa i Terrassa
Vallparadís-borga
Byen ligg om lag 30 km frå Barcelona.

Historie
--------

Ein har funne spor i området rundt Terrassa frå førhistorisk tid. I 2005 vart det grave ut ein tunnel for ei av jernbanelinjene i byen og det vart funne ein førhistorisk stad i Vallparadisparken, med steinverktøy og fossil av dyr som var 800 000 til 1 million år gamle. Dette er derfor ein av dei av dei eldste førhistoriske funnstadane i Europa.

Terrassa vart grunnlagd som den romerske byen *Egara* (*Municipium Flavium Egara*), grunnlagd under keisar Vespasian (69-79 fvt.) ved elva Vallparadís (i dag ein bypark) nær den iberiske byen *Egosa*. Ein har funne keramikk og myntar frå denne tida i byen. 

Bispesete Ègara vart grunnlagd rundt 450 e.Kr. og eit provinsråd vart halde her i 615. Domkyrkja eksisterte fram til 718 då muslimane erobra området. I dag finst den gamle vestgotisk-romanske kyrkja Sant Pere de Terrassa på staden. Andre viktige bygg frå mellomalderen er Vallparadis-borga (frå 1344 til 1413 eit karteusisk kloster og i dag eit museum) og tårnet på slottet til grevekongen).

På 1800-talet spelte byen ei viktig rolle i den industrielle revolusjonen og spesialiserte seg innan ullfabrikkar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Terrassa» frå Wikipedia på engelsk, den 26. oktober 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Parc de Vallparadís - Ajuntament de Terrassa», *www.terrassa.cat*, henta 14. mai 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Terrassa**

* Offisiell nettstad
* Universitetet Arkivert 2010-05-23 ved Wayback Machine.
* Turisme Arkivert 2013-05-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Kapp Verdehalvøya** (fransk *Cap Vert*) er ei halvøy i Vest-Afrika som dannar det vestlegaste punktet på det afrikanske fastlandet.
Halvøya er ein klipperikt odde som strekker seg utover frå det sandrike landet i Senegal. 
Ho har form som ein trekant med sidelengder på omlag 15 km. 

Halvøya blei kalla «Cabo Verde» ('Det grøne kappet') av portugisiske oppdagingsreisande kalla, og har gjeve namn til øygruppa Kapp Verde, som ligg kring 560 km mot vest i Atlanterhavet. Det vestlegaste punktet på halvøya ligg i søraust og blir kalla Pointe des Almadies.

Hovudstaden i Senegal, Dakar, ligg ved sørspissen av Cap Vert, der det ligg ei god naturleg hamn. På nordsida ligg Dakar lufthamn, Léopold Sédar Senghor International Airport, som spelte ei viktig rolle som mellomlandingsplass for amerikanske fly under andre verdskrigen.

Kjelder
-------

1. 1 2  Askheim, Svein (7. november 2021). «Kapp Verdehalvøya». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Cap Vert» frå Wikipedia på dansk, den 20. februar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kapp Verdehalvøya**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
Tryggve Gran i Antarktis 1911, som deltakar på Scotts sørpolekspedisjon
 **Jens Tryggve Herman Gran** (20. januar 1888–8. januar 1980) var ein norsk flygar, fotballspelar, polarforskar, og forfattar frå Bergen. Han er i dag særleg kjend for å vere den fyrste som flaug over Nordsjøen, sommaren 1914.

Liv
---

### Bakgrunn

Gran vart fødd i Bergen, der faren var skipsbyggmeister. 12. juli 1908 i Göteborg var han ytre venstre på det fyrste norske fotballandslaget. Noreg møtte heimelaget Sverige og tapte 3-11. Klubbfotball spela han for Oslo-klubben Mercantile.

Gran var åra 1910-13 med på Scotts sørpolekspedisjon som ski-instruktør. Han var med i den patrulja som vart send ut for å leita etter Robert Falcon Scott og fylgjet hans. Til slutt vart Scott og mennene funne ihelfrosne.

### Fyrstemann over Nordsjøen

Den 30. juli 1914 flaug Gran som den aller fyrste over Nordsjøen. På ferda trong han fire timar og til minuttar frå Cruden Bay i Skottland til Revtangen ved Orre i Klepp kommune på Jæren med eit Blériot-fly. Hendinga fekk ikkje så stor merksemd, av di fyrste verdskrig braut ut samstundes. Nordsjøflyginga var ei bragd, på line med Louis Blériot si flyging over den engelske kanalen fire år tidlegare. Under verdskrigen deltok Gran som flygar i teneste for Storbritannia, og fekk grad av major.

### Omdøme

Gran vart utnemnd til riddar av 2. klasse av St. Olavs Orden i 1915, men leverte utmerknaden tilbake i 1925.

Under andre verdskrigen var Tryggve Gran medlem i Nasjonal Samling. Denne medlemskapen vart utnytta i nazipropagandaen. I 1944 vart det gitt ut eit norsk frimerke, NK 325, til minne om nordsjøflyginga 30 år tidlegare.

I 1971 vart eit minnesmerke over den fyrste Nordsjø-flyginga avduka i Cruden Bay. Også i Klepp kommune er det sett opp eit minnesmerke. Bleriot-flyet som Gran nytta under nordsjøflyginga er del av samlinga til Norsk Teknisk Museum i Oslo. 

Gran døydde i Grimstad i 1980.

Verk
----

* «Hvor sydlyset flammer» (1915)
* «Under britisk flagg; krigen 1914-18» (1961)
* «Første fly over Nordsjøen» (1964)
* «Fra tjuagutt til sydpolfarer» (1974)

Kjelder
-------

1. ↑  Bergen domkyrkje, Ministerialbok nr. B 7 (1888-1903), Fødde og døypte 1888
2. ↑  Magnus Breilie:*Fotballboken* s. 99. 1967
3. ↑  Hans Orvald Goksøyr i *Norsk Allkunnebok* 1954
4. ↑  *Norgeskatalogen* 1996

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tryggve Gran - Norges første flygerhelt
* Tryggve Gran collection- arkivmaterial
* 90 år siden Gran fløy over Nordsjøen Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine. Stavanger Aftenblad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Illustrasjon av Jesus på trona.
**Book of Kells** er ei bibelhandskrift frå 800-talet, kjend for sine mange og vakre illustrasjonar. Ho er ein av dei viktigaste kjeldene våre til keltisk kunst, og blir rekna som ein irsk nasjonalskatt. Bibelen er i dag utstilt på Trinity College i Dublin. 

Boka er skriven på kalveskinnspergament og har 339 blad. Ho blei laga av munkar som truleg byrja rundt år 800 i klosteret på Iona, men etter vikingåtak der flytta til Kells. Her blei arbeidet fortsett, men aldri fullført. Også dette klosteret blei offer for fleire vikingåtak i dei neste par hundreåra.

Kva tid boka kom til Kells er ikkje kjent, men vi veit sikkert at ho var der i 1006. Då vart boka i følgje Ulsterannalane stolen frå sakristiet. Ho vart funnen att nokre månadar seinare, men då utan den gull- og juveldekorerte permen. Skadane frå denne hendinga er truleg årsak til at det manglar blad frå byrjinga og slutten av boka.

Ein har identifisert fire store illustratørar, som truleg har hatt mange hjelparar. Menneske, dyr og plantar er med i boka, omkransa av rik ornamentering med røter i den keltiske tradisjonen. Opningsbokstavar er òg blitt til praktfulle kunstverk.
  


|  |  |
| --- | --- |
| Dei fire evangelistsymbola. | Pynta tekst frå Lukasevangeliet. |

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Book of Kells**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Koordinatar: 68°42′S 67°32′W﻿

**Terra Firma Islands** er ei lita øygruppe som ligg 8 nautiske mil (15 km) nord for Cape Berteaux, utanfor vestkysten av Graham Land i Vest-Antarktis. Ho vart grovt kartlagd av British Graham Land Expedition (BGLE) i 1936. Namnet «Terra Firma Island» vart nytta om den største øya (Alamode Island), fordi eit depotlaget til BGLE slo leir her etter at havisen braut opp. Sidan vart namnet Terra Firma Islands nytta om heile gruppa. 

Terra Firma Islands er det sørlegaste punktet i verda der det veks gras (antarktisk hårgras) og blomar (antarktisk perleurt) naturleg.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Terra Firma Islands» (innhald frå Geographic Names Information System).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Terra Firma Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Frozen Under». National Geographic Magazine. Henta 16. oktober 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Framsida på utgåva frå 1549
***Book of Common Prayer*** er altarboka i den Den anglikanske kyrkja. Her finst ordningar for enkle gudstenester (*Service*), dåp, nattverd , messe, konfirmasjon, truloving , ordinasjon med vidare.

Den fyrste utgåva kom i 1549, i hovudsak ved Thomas Cranmer, under regjeringstida til barnekongen Edvard VI. Utgjevinga hadde samanheng med reformasjonen i England. Då *Book of Common Prayer* vart teken i bruk, vart det slutt på bruken av latinsk liturgi i kyrkjene. Somme stader i England førte dette til oppreist, spesielt blant dei som ikkje hadde engelsk som morsmål. I Cornwall vart bønebokoppreisten brutalt nedslegen, og fleire tusen menneske vart massakrerte. Kneblinga av oppreisten er sidan rekna som spikaren i kista for det korniske språket.

Nye omarbeidde utgåver av *Book of Common Prayer* kom i 1552, 1559, 1604 og 1662. Ved sida av ei *Alternative Service Book* frå 1980 og *Common Worship: Services and Prayers for the Church of England* er 1662-utgåva enno i bruk i Den engelske kyrkja.

Altarbøker som byggjer på *Book of Common Prayer* er òg i bruk i USA og i andre engelskspråklege kyrkjer.

Referansar
----------

1. ↑  Jon Hustad i *Dag og Tid* 30.05.2008: «Cornisk er ikkje lenger corny»

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Book of Common Prayer**

* The Book of Common Prayer, 1549 Førsteutgåva Arkivert 2008-10-12 ved Wayback Machine.
* The Book of Common Prayer, 1662. Den klassiske boka som enno er i bruk i Church of England
*Sjå òg planteslekta Veronica*
Den heilage Veronika med duken.
**Veronica** og **Veronika** er latinske kvinnenamn, truleg med opphav i det greske Berenike, 'sigersbringande'. Namnet er også blitt tolka som ei samansetjing av *vera*, 'sant' og *icon*, 'bilete'. Forklaringa passar med soga om den heilage Veronika, som skal ha fått ei avbilding av Jesus på ein duk ho tørka blodet hans med.

Veronika har norsk namnedag den 4. februar, som er den katolske helgendagen for Veronika. I Sverige er namnedagen den 30. mai.

Vera blei tidlegare mykje brukt som kortform av Veronica.

Bruk
----

Namnet er utbreidd i ei rekke land med kristenkulturell bakgrunn, som Tsjekkia, der 1,49 % av kvinnene heitte Veronika i 2006, og Chile, der 0,98 % heitte Veronica i 2005.

I Noreg blei namnet mest brukt mellom 1975 og 1995, då bruken for Veronica låg på rundt 0,3-0,5 %, medan Veronika blei brukt av rundt 0,10-0,15 %. I 2009 heitte 3545 Veronica og 1276 Veronika.

Kjende namneberarar
-------------------

Byste av den irske gravande journalisten Veronica Guerin, som blei drepen av narkotilangarar.
* Veronica Lake (1922–1973), amerikansk filmskodespelar
* Verónica Michelle Bachelet Jeria (f. 1951), chilensk president
* Veronica Guerin (1958-1996), irsk journalist
* Veronica Campbell-Brown (f. 1982), jamaicansk friidrettsutøvar

Annan bruk
----------

Veronika er òg namnet på blomar i planteslekta *Veronica*, som bergveronika eller tviskjeggveronika.

Verónica er namnet på ein by i Argentina.

«Veronica» er namnet på ein song frå 1989 av Elvis Costello.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Veronika» frå Wikipedia på bokmål, den 3. februar 2009.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Veronika hjå Statistisk Sentralbyrå
**Boolsk algebra**, matematisk modell for logikk som vert nytta innan symbolsk logikk, sannsynsrekning og IT. Feltet har namn etter den britiske matematikaren George Boole, som i avhandlinga si *An Investigation of the Laws of Thought* frå 1854, undersøker korleis ein kan bruke matematikk for å analysere og systematisere sanningsutsegn.

I matematikk
------------

Boolsk algebra i matematikk er eit algebraisk system der det er definert to operasjonar, union (∪) og snitt (∩), som begge er assosiative og kommutative og dessuten distributive med omsyn på kvarandre. Det vert òg kravd at a ∪ a = a, a ∩ a = a og at kvart element har eit komplement.

Dei to viktigaste døma på boolsk algebra er utsegnslogikken der ∪ vert tolka som «eller» og ∩ vert tolka som «og», og mengdealgebraen der ∪ og ∩ vert tolka som høvesvis union og snitt av undermengder i ei gjeven mengd. I det første tilfellet er komplementet til ei utsegn lik negasjonen til utsegna, medan komplementet til ei undermengd består av alle element som ikkje høyrer til denne undermengda.

I IT
----

Innan IT vert boolsk algebra nytta i utforminga av digitale elektroniske kretsar, og i søk i databasar.

Digitale kretsar opererer med to spenningsnivå. Den eine vert tildelt verdien 1 (eller sann), det andre verdien 0 (eller usann). Boole definerte grunnleggjande logiske operasjonar som OG, ELLER og IKKJE. Ein OG-krets leverer verdien 1 viss og berre viss begge inngangsverdiane er 1. Ein ELLER-krets leverer verdien 1 når minst éin av inngangsverdiane er 1. Ein IKKJE-krets leverer 0 når inngangsverdien er 1, og 1 når inngangsverdien er 0. Med desse kretsane som utgangspunkt kan det konstruerast meir kompliserte kretsar som legg saman tal eller utfører andre operasjonar. 

Kommandoar og framgangsmåte for søk i databasar varierer kraftig, men essensen er alltid å uttrykke søkekriteria som boolske relasjonar. Om ein til dømes har eit personregister og ønskjer eit utval som består av alle femten år gamle jenter busette i Oslo eller Bergen, kan søkekriteriet uttrykkast slik: (kjønn = kvinne) OG (alder = 15) OG (postnummer < 1300 ELLER (postnummer > 4999 OG postnummer < 6000)).

Sjå òg
------

* formal logikk

Kjelder
-------

* boolsk algebra. (2011-10-31) I *Store norske leksikon*. Henta frå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
Dei fire teleskopa til ESO ved Paranal.
Panorama 360° av nattehimmelen over Cerro Paranal. Lysbogen er Mjølkevegen.
**Very Large Telescope** (*VLT*) er eit samansett optisk teleskop som består av fire teleskop på 8,2 meter plassert i ein formasjon. Teleskopa kan jobbe både sjølvstendig eller samordna. I det siste tilfellet tilsvarar den totale spegeloverflata eit teleskop på 16 meter, noko som gjer VLT til det største optiske teleskopet i verda. I anlegget inngår òg eit interferometer som gjev høve for ekstra høg oppløysing for relativt lyssterke objekt. Det er Det europeiske sørobservatoriet (ESO) som driv VLT.

VLT ligg ved Paranal-observatoriet på fjellet Cerro Paranal, 2 635 moh. i Atacama i det nordlege Chile. Dei fire inngåande teleskopa er døypte til *Antu, Kueyen, Melipal* og *Yepun* etter det chilenske urfolket mapuche sitt ord for høvesvis sola, månen, Sørkrossen og Venus.

Sjå òg
------

* Paranal-observatoriet
* La Silla-observatoriet
* Cerro Tololo Inter-American Observatory

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Very Large Telescope» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* ESO VLT offisielt nettstad for 8 m-teleskopet.
* ESO VLTI Arkivert 2008-11-18 ved Wayback Machine. offisielt nettstad for interferometeret (det kombinerte teleskopet)
* The VLTI Delay Lines TNO
* The VLTI Delay Line Arkivert 2008-03-09 ved Wayback Machine. Artikkel og bilder av Fred Kamphues/Mill House Engineering
* The PRIMA Star Separator
* ASTROVIRTEL *Accessing Astronomical Archives as Virtual Telescopes* Arkivert 2006-04-25 ved Wayback Machine. med arkiv frå VLT

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Koordinatar: 62°32′22.1″S 60°32′59.2″W﻿

**Lynx Rocks** er ei gruppe skjer sørvest i Hero Bay på nordsida av Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Området vart ofte vitja tidleg på 1800-talet av engelske og amerikanske selfangarar som opererte frå nærliggande Blythe Bay.

Skjera er kalla opp etter den australske selfangstskuta «Lynx» under kaptein Richard Siddons som vitja Sør-Shetland i 1820-21 og 1821–22, og som overvintra på Falklandsøyane i 1821.

Topografisk kart over Livingston, Greenwich, Robert, Snow og Smith-øyane.
Lynx Rocks ligg 5,5 km vest for Siddons Point, 3,97 km nord-nordaust for Kuklen Point, 6,63 km aust for Agüero Point, 10,41 km søraust for Black Point og 6,03 km sørvest for Chapman Rocks.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lynx Rocks» frå Wikipedia på engelsk, den 30. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 46°22′25.5″N 9°52′59.1″E﻿

**Piz Roseg** er eit fjell i Berninafjella i Sveits med ei høgd på 3 937 meter over havet. Det er to toppar på hovudryggen. Den søraustlegaste er den høgaste, medan den nordvestlege toppen, kalla *Schneekuppe* er 3 920 m. Det finst òg ein topp på nordaustryggen kalla *Roseg Pitschen* på 3 868 m. 

Schneekuppe vart først klatra av F. T. Bircham med guidane Peter Jenny og Alexander Fleury 31. august 1863. Det høgaste punktet på fjellet vart klatra to år seinare av Adolphus Moore og Horace Walker med fjellføraren Jakob Anderegg den 28. juni 1865.

Piz Roseg grensar til Piz Scerscen som ligg på andre sida av *Porta da Roseg* (3 522 m), som òg vert kalla *Güssfeldtsattel*.

Galleri
-------

* Piz Roseg oppfor Val RosegPiz Roseg oppfor *Val Roseg*
* Piz Roseg oppfor Val RosegPiz Roseg oppfor *Val Roseg*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Piz Roseg frå Engelsk Wikipedia der følgjande kjelder mellom anna vart nytta:*

* Collomb, Robin, *Bernina Alps*, Goring: West Col Productions, 1988

Bakgrunnsstoff
--------------

Piz Roseg på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Matti Rönkä** (fødd 9. september 1959) er ein finsk forfattar og nyhendesjef i den finske Yleisradion TV1. 

Rönkä er fødd i Karelen i Finland. Han har skrive tre kriminalromanar. Med romanen *Ystävät kaukana* (ikkje omsett til norsk, tittelen betyr *Langt frå vener*) vann han Glassnøkkelen 2007 for beste nordiske kriminalroman. Boka vann også *Vuoden johtolanka*-prisen i 2006 for den beste finske kriminalromanen. 

Den faste etterforskaren til Rönkä er Viktor Kärppä, ein av dei russiskfødde etterkomarane av finnar som under president Mauno Koivisto fekk finsk statsborgarskap. Kärppä er ein ufrivillig privatdetektiv, ein bygningsentrepenør og «fiksar» frå Helsingfors, som på grunn av bakgrunnen sin, som innvandrar austfrå og tidlegare spesialsoldat i den russiske armeen, kjem i kontakt med austblokk-kriminalitet.

Utgjevingar
-----------

* *Tappajan näköinen mies* – kriminalroman (2002)
* *Hyvä veli, paha veli* – kriminalroman (2003)
* *Ystävät kaukana* – kriminalroman (2005)
* *Mies rajan takaa* – 2007 (samling av dei tre første romanane)
* *Isä, poika ja paha henki* – 2008
* *Tuliaiset Moskovasta* – 2009
* *Väärän maan vainaja* – 2011
* *Levanten kyy* – 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Veronica Campbell-Brown** (fødd **Veronica Campbell**, 15. mai 1982) er ein jamaicansk sprintar og olympisk meister som spesialiserer seg på 100 meter og 200 meter samt 4 x 100 meter stafett. Ho har ein lang karriere bak seg og har vunne seks OL-medaljar så langt, tre av dei gull. I VM-samanheng har ho kome på pallen ni gonger under dei fire siste verdsmeisterskapane. Ho har vorte verdsmeister på både 100 meter og 200 meter sprint.

Olympisk karriere
-----------------

Fyrste gongen Veronica Campbell deltok i OL var under sommar-OL 2000 i Sydney, 18 år gamal. Her tok ho sin fyrste OL-medalje, sølv under 4 x 100 meter stafett saman med m.a. Merlene Ottey. 

Under neste OL, sommar-OL 2004 i Aten hadde Veronica Campbell fylt 24. Her kom ho til 100-metersfinalen der ho tok bronsemedalje. På 200 meter gjekk ho heilt til topps framfor amerikanske Allyson Felix, og vart olympisk meister for fyrste gong. Også det jamaicanske stafettlaget tok gull under dette OL med Veronica Campbell.

På dei nasjonale prøvane til sommar-OL 2008, greidde ikkje Campbell-Brown å kvalifisera seg til 100 meter sprint. Derimot greidde ho det på 200 meter, og tok sin andre olympiske gullmedalje på denne distansen i Beijing. Sølvet gjekk til Allyson Felix og bronsen fekk jamaicanske Kerron Stewart. 

Veronica Campbell-Brown deltok også under sommar-OL 2012 i London. Her tok ho bronsemedalje på 100 meter bak amerikanske Carmelina Jeter og vinnaren Shelly Ann Fraser-Pryce frå Jamaica.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Veronica Campbell-Brown» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2012.*

* «Veronica Campbell-Brown» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Dronning Maud av Noreg** (fødd 26. november 1869 i London, død 20. november 1938 i London) var den første dronninga av det sjølvstendige kongeriket Noreg etter unionsoppløysinga i 1905.

Maud var fødd i England som dotter av prinsen av Wales, den seinare kong Edvard VII, og dronning Alexandra, ei dansk prinsesse. Ho var førebudd på eit roleg liv som ei yngre britisk prinsesse, og gifta seg med den danske yngre prinsen Carl av Danmark, utan å vita at han seinare skulle bli kong Haakon VII av Noreg.

Valet av Carl og Maud
---------------------

Den nye norske kongefamilien.
Etter Unionsoppløysinga gjorde dei norske styresmaktane eit taktisk strategisk trekk, for å unnvere ei krise etter den bråe lausrivinga, ville dei søke eit trygt styre. Løysinga vart monarki, i første omgang vart ein prins av Bernadotte tenkt, men då dette ikkje vart, fall blikket på prins Carl. Ikkje berre var han nordisk, men han var også gift med ei britisk prinsesse. Dette førte til at Storbritannia ville føle ei sterkare tilknyttning til Noreg, vart det tenkt, og prins Carl vart så kong Haakon VII av Noreg, og Maud vart norsk dronning.

Det nye norske kongeparet hadde ein son, prins Alexander Edward Christian Frederik, som fekk namnet Olav då han vart norsk kronprins.
Kong Haakon og dronning Maud blei krona i Nidarosdomen i Trondheim den 22. juni 1906. Dette var den siste kongelege kroninga i Skandinavia.

Dronning i Noreg
----------------

Dronning Maud var heile livet svært glad i Storbritannia, men ho tilpassa seg raskt det nye landet og pliktene som dronning. Ho stødde opp om veldedige føremål, særleg dei som var knytt til born og dyr. Ho lærde å gå på ski og skipa til ein engelsk hage ved Kongsseteren. 

Den norske dronninga fekk vera med på kroninga av nevøen, kong Georg VI av Storbritannia, i mai 1937. Ho sat i kongeboksen i Westminster Abbey ved sidan av dronning Mary.

Død
---

Dronning Maud og Kong Haakon er gravlagde i denne kvite sarkofagen på Akershus festning.
Dronning Maud døydde av hjartefeil medan ho var i London, berre nokre dagar før ho skulle fylla 69, og tre dagar etter ein operasjon. Ho vart send attende til Noreg om bord på det britiske krigsskipet HMS «Royal Oak». Ho vart gravlagd i Det kongelege mausoleet i Akershus festning, som den første frå det nye norske kongehuset. 

Dronning Maud Land i Antarktis er kalla opp etter henne.

Titlar
------

Hennar Kongelege Høgheit Prinsesse Maud av Wales (1869-1896)  
Hennar Kongelege Høgheit Prinsesse Maud av Danmark (1896-1905)  
Hennar Majestet Dronning Maud av Noreg (1905-1938)

Monogrammet til dronning Maud

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Maud av Noreg**

* Det Norske Kongehuset

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Lynn Davies** (fødd 20. mai 1942) er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar frå landsbyen Nantypoel i Wales. Han vart olympisk meister i lengdehopp i 1964 og europameister i same øvinga i 1966.

Aktiv
-----

Etter at amerikaneren Ralph Boston i 1960 hadde slått den 25 år gamle verdensrekorden til Jesse Owens, forbetra Boston og europameisteren Igor Ter-Ovanesjan verdsrekorden til saman fem gongar dei neste sesongane. Dei to utøvarane var difor dei største favorittane til å ta gullmedaljen under OL 1964 i Tokyo.

På finaledagen regna det i Tokyo og ingen av favorittane hoppa opp mot sine personlege rekordar. Dermed gjekk gullet til 22 år gamle Lynn Davies, som sette ny britisk rekord med gullhoppet på 8,07 m. Boston tok sølv og Ter-Ovanesjan bronse. Det var andre gongen i OL-historia at gullmedaljen i lengdehopp ikkje gjekk til ein utøvar frå USA. Førre gong det hende var under OL 1920, då svensken William Pettersson vart olympisk meister.

To år etter OL-triumfen tok Davies gullmedaljen under EM 1966 i Budapest. Seinare fekk han sølv under EM 1969 i Athen. Han vann elles Samveldeleikane både i 1966 og 1970.

I alt sette Davies seks britiske rekordar, det lengste hoppet hans, i Bern i 1968, målte 8,23 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1964 i Tokyo: Gullmedalje – 8,07 m, framom Ralph Boston (8,03 m)
* EM 1966 i Budapest: Gullmedalje – 7,98 m, framom Igor Ter-Ovanesjan (7,88 m)
* OL 1968 i Mexico by: Nr 9 – 7,95 m
* EM 1969 i Aten: Sølvmedalje – 8,07 m, bakom Igor Ter-Ovanesjan (8,17 m)
* EM 1971 i Helsingfors: Nr 4 – 7,85 m
* OL 1972 i München: Utslått i kvalifiseringa (7,64 m – nr 18)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lynn Davies» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Matti Pietikäinen** (29. oktober 1927–5. november 1967) var ein finsk skihoppar frå Kuopio. Han vart verdsmeister i skihopping i Falun i 1954. Pietikäinen tevla for klubben *Puijon Hiihtoseura* frå fødebyen Kuopio.

Aktiv
-----

Pietikäinen-brørne, Lauri, Aatto og Matti, var dominerande i finsk skihopping i 1940-åra. Matti, den yngste av brørne, var ein av dei fyrste skihopparane som under svevet heldt armanen langs sida av kroppen, den såkalla finnestilen. Til byrjinga av 1950-åra hoppa ein med armane strekt rett forover i svevet.

Under OL 1948 i St. Moritz kom Matti Pietikäinen på fjerdeplass og vart beste ikkje-norske utøvar, medan broren Aatto Pietikäinen kom på åttandeplass. Året etter deltok Matti i Holmenkollrennet og kom på andreplass, berre slått av nordmanenn Torbjørn Falkanger. Vinteren 1950 la Pietikäinen ut på den lange reisa til ski-VM i Lake Placid i delstaten New York i USA. Der vart han nummer ni i hopprennet og beste finne, nordmannen Hans Bjørnstad vart verdsmeister. I 1951 var Pietikäinen tilbake i Holmenkollen, men vart då nummer 14. Året derpå, under vinter-OL 1952 i Oslo, fekk han ikkje delta for Finland, som straff etter eit slagsmål i ei kneipe.

Den 15. februar 1954 vart Pietikäinen den fyrste finske verdsmeisteren i skihopping.
Under VM 1954 i Falun var han heile 10 poeng framom nestemann, landsmannen Veikko Heinonen. I same sesongen vann Pietikäinen hopprennet i Lahti, då føre ein annan landsmann, Eino Kirjonen.

Pietikäinen vart finsk meister i skihopping i 1948 og 1953. Ved sesongslutt i 1954 la han opp som aktiv skihoppar.

Pietikäinen omkom i ei trafikkulukke i 1967.

Kjelder og bakgrunnsstoff
-------------------------

* *Denne artikkelen bygger på «Matti Pietikäinen» frå Wikipedia på finsk, den 22. november 2012.*

* (en) Matti Pietikäinen – Profil og resultatoversikt hos FIS
*For den bulgarske kommunen, sjå Maritsa i Plovdiv. For toppen i Antarktis, sjå Maritsa Peak.*
Koordinatar: 40°43′50″N 26°2′26″E﻿

**Maritsa** eller **Évros** (bulgarsk Марица, gresk Έβρος, romanisert som *Hebrus*, tyrkisk *Meriç*) er den lengste elva som berre renn innanfor Balkan med ei lengd på 480 km. Ho har sitt utspring i Rilafjella vest i Bulgaria, renn søraustover mellom Balkanfjella og Rodopifjella, forbi Plovdiv til Edirne i Tyrkia. Ein liten del av den nordlege breidda av elva ligg heilt inne i Tyrkia, og området vart gjeve til Tyrkia for at landsbyen Edirne skulle sleppe å ha Hellas på den andre sida av elva. Resten av elva dannar grensa mellom Tyrkia og Hellas. Nær Enez dannar elva eit delta og munnar ut i Egearhavet. Av sideelvar til Maritsa finn ein Tundzja og Arda. Den nedre delen av elva dannar grensa mellom Bulgaria og Hellas, og det meste av grensa mellom Hellas og Tyrkia. Elva er ikkje framkommeleg, men vert brukt til straumproduksjon og vatning. 

Maritsa/Évros renn mellom anna gjennom Pazardzjik, Plovdiv, Dimitrovgrad og Svilengrad i Bulgaria, Edirne i Tyrkia og Kastaniés, Pýthio, Didymótikho og Lávara i Hellas.

Kraftig regn og snøsmelting førte både i 2005 og 2006 til alvorlege flaumar. Årsaka til dette var mellom anna at fleire av dika rundt elva braut saman, og vatnet strøymde 5-10 km bort frå sjølve elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maritsa» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |