Koordinatar: 54°16′53″ S 36°30′29″ W﻿

**Grytviken** er ein tettstad på øya Sør-Georgia, eller på engelsk *South Georgia*. Tettstaden fekk namnet sitt etter grytene som vart nytta for å utvinna selolje. Grytviken er den einaste busetnaden på Sør-Georgia sør i Atlanterhavet. Tettstaden ligg ved den beste hamna på øya. Øya vert administert av ein britisk guvernør på Falklandsøyane som ein del av Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane.

Thatcher Peninsula med King Edward Cove i Grytviken
Kyrkja i Grytviken.
Grytviken museum.
Busetnaden kom til frå 1904. Den norske kapteinen Carl Anton Larsen oppretta då ein kvalfangststasjon. Til opprettinga fekk han finansiell stønad frå Compania Argentina de Pesca, eit firma i Argentina. Satsinga vart ein suksess, med 195 kvalar fanga berre den fyrste sesongen. Fangsten førte med seg at kvalstamma i området minka gradvis. Fangststasjonen vart nedlagd i 1966. Det var då så få kvalar i området at det ikkje var råd å halda fram fangsten. Grytviken er enno i dag full av kvalbein og rustande restar av fangstskip og kvaloljefabrikkar. Dei britiske styresmaktene har på starten av 2000-talet gjort ein innsats for å rydda opp i miljøfarleg avfall. Mellom anna var det mykje asbest brukt som byggjemateriale og rustande oljetankar med olje i.

Kyrkja i Grytviken er verdt å sjå, den såkalla *Whalers Church* eller *kvalfangarkyrkja*. Kyrkja kom frå Noreg som eit byggjesett, og vart innvigd jula 1913.

Grytviken er ein populær stad å segla innom for cruiseskip som vitjar Antarktis. Turistane går vanlegvis i land for å vitja polfararen Ernest Shackleton si grav på kyrkjegarden. Shackleton fekk i 1916 hjelp i høve ein polarekspedisjon som stranda på øya Elephant Island. Etter at Shackleton døydde på ein annan ekspedisjon vart han gravlagd på kyrkjegarden i Grytviken.

I ein del av den tidlegare kvalstasjonen er det eit lite museum. Dei to som driv museet er dei einaste som bur fast på øya. På 1990-talet vart det gjort ei registrering av kulturminne i Grytviken. Folk frå den norske Riksantikvaren var med på registreringa.

Det finst ein britisk forskingsstasjon i nærleiken, på King Edward Point. Forskingsstasjonen vert driven av British Antarctic Survey. Stasjonen har i tillegg til forskinga ein politisk funksjon med å oppretthalda britisk styre i området. Argentina gjer krav på området. I løpet av Falklandskrigen gjekk argentinske styrkar i land i Grytviken i april 1982. Britiske styrkar tok att Grytviken tre veker seinare utan skotveksling.

Litteratur
----------

* Bjørn L. Basberg, Dag Nævestad og Gustav Rossnes: *Industrial archaeology at South Georgia: methods and results* Polar record 32(1996) nr 180
* Bjørn L. Basberg og Gustav Rossnes: *Dokumentasjon av hvalfangststasjonen Grytviken Syd Georgia. En rapport fra prosjektet Hvalfangstminneregistrering på Syd Georgia, Norwegian Antarctic Research Expedition 1992/93*. Trondheim Norwegian Antarctic Research Expedition, c1993.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Grytviken

| * v
* d
* e
 Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane |
| --- |
| Administrasjonssenter: King Edward Point (Grytviken) |
| Busetnader og kvalstasjonar | Grytviken**·** Godthul**·** Husvik**·** Leith Harbour**·** Ocean Harbour**·** Prince Olav Harbour**·** Rosita Harbour**·** Strømnes**·** Corbeta Uruguay |
| Øyar i Sør-Georgia | Annenkovøya**·** Birdøya**·** Black Rock**·** Black Rocks **·** Clerke Rocks**·** Cooperøya**·** Grass Island**·** Grassholmen **·** Kupriyanov Islands**·** Pickersgilløyane**·** Prion Island**·** Saddle Island**·** Shag Rocks**·** Sør-Georgia**·** Trinityøya**·** Welcome Islands**·** Willisøyane |
| Sør-Sandwichøyane | Bellingshausen**·** Bristol**·** Candlemas**·** Cook**·** Leskov**·** Montagu**·** Saunders**·** Thule**·** Vindication**·** Visokoi**·** Zavodovski**·** Traversay Islands |
| Landemerke | Allardyce Range **·** Fortunabreen **·** Gold Harbour**·** Larsen Harbour**·** Mount Belinda**·** Mount Paget**·** Peggotty Bluff**·** Salisbury Plain**·** Salvesen Range**·** Southern Thule**·** Thatcher Peninsula**·** Gracebreen **·** Lucasbreen**·** Bay of Isles**·** Point Abrahamsen**·** Sheep Point**·** Strømnesfjorden**·** Cumberland Bay**·** Possession Bay**·** Sheer Point**·** Busen Point |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |