recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Opera buffa** (komisk opera, musikalsk komedie) er ei operaform som oppstod i Napoli og Venezia. Tidleg på 1700-talet vart det av og til lagt inn korte einakters mellomspel kalla intermezzo som komiske avbrot i *opera seria*. *La serva padrona* av Giovatni Battista Pergolesi (1710–1736) er eit intermezzo som framleis vert jamleg framført, og er eit godt døme på stilen. Etterkvart vart det skrive heile komiske operaer.

I motsetnad til intermezzoet såg dei aristokratiske krinsane til å byrje med *opera buffa* for å vere ein sjanger for dei lågare klassane. Buffaen tok for seg folkelege og komiske tema med røter i Commedia dell’arte og ein og annan parodi på opera seria. Typisk for sjangeren er rivalisering mellom ulike sosiale lag der det lågaste sosiale laget tilslutt sigrar. Svakheiter som griskleik, gjerrigheit, lyst og stoltheit vert karikert for å formidle eit moralsk bodskap. Karakteristisk for buffostilen er secco-resitativet, parlando, korte gjentekne melodifrasar og samling av heile ensemblet mot slutten. Ved sidan av det talenære secco-resitativet spelte songbare melodiar ein stor rolle. Musikken støtta òg i sterkare grad enn før opp under handlingane til songaren.

*Teatro dei Fiorentini* var det første offentlege teateret der napolitanske operaer vart oppført. Eit særs tidleg døme på den komiske operaen i Napoli er *La Cilla* (uroppført 1706) av advokaten Michelangelo Faggioli som tileigna verket til den napolitanske justisministeren. Frå Napoli spreidde *opera buffa* seg til Roma som i 1730-åra vart eit sentrum for sjangeren.

*Opera buffa* vart raskt mindre viktig under romantikken på 1800-talet.

Opera buffa-komponistar
-----------------------

* Giovanni Battista Pergolesi
* Baldassare Galuppi
* Niccolò Piccinni
* Pasquale Anfossi
* Pietro Alessandro Guglielmi
* Giovanni Paisiello
* Domenico Cimarosa
* Antonio Salieri
* Ferdinando Paër
* Vicente Martín y Soler

Sjå òg
------

* Opéra comique
* Opera

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Opera buffa» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mai 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ Basert på tysk og engelsk Wikipedia


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Arild Haga** (8. april 1913–22. februar 1985) var ein norsk revyforfattar, kapellmeister og komponist.

Karriere
--------

Frå og med 1935 var Haga profesjonell revyforfattar, og tidleg i karrieren skreiv han tekstar til revyen *Mellom oss sagt* (1937) av Einar Sissener. Vinteren 1939-40, i byrjinga av andre verdskrigen, var han med i ei gruppe som spelte ein revy med namnet *Vi besatte* til inntekt for Finlandshjelpa under Vinterkrigen. Hausten 1941 komponerte han revymusikken til *Med megen aktelse* for Carl Johan-teatret, og blei tilsett som kapellmeister ved Søilen teater frå 1941-42. 

Arild Haga er kjend for visa «Byen med det store hjertet», som han skreiv til russerevyen 1938. Visa var både kjærleg og ironisk og blei hugsa for framføringa av Vesla Stenersen på Chat Noir i 1943-revyen *Smil og vi smiler igjen*. Seinare har songen vorte omarbeidd både av Alfred Næss  og Nora Brockstedt (1979). Arild Haga skreiv også «Nordmarka», som Lalla Carlsen framførte i 1945. Denne gav inntrykk av å vera ei skildring av norsk skog og mark, men var i røynda ei hyllest til «Gutta på skauen».

Frå 1942 til 1959 arbeidde Arild Haga ved høvesvis Edderkoppen teater og Chat Noir. Det var Haga som skreiv «Vi e'kje nokke, vi» som bergensduoen Kurt Foss og Reidar Bøe framførte på Chat Noir i 1955. Seinare vart denne innspelt på plate. I 1959 skifta Arild Haga yrke og blei lektor i skulen, men var likevel formann i revyforfattarforeininga i ei årrekkje.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1981: Leif Justers ærespris
* 1985: Leonardstatuetten

Kjelde
------

* Biografi om Arild Haga på mic.no, henta frå Norsk pop- og rockleksikon, Vega forlag (2009). Vitja 12.02.14

### Fotnote

1. ↑   Mic.no: Biografi av Alfred Næss frå Norsk pop- og rockleksikon. Henta inn 12.02.14
Illustrasjon til «Skarvene fra Utrøst» av Hans Gude.
**Utrøst** er eit soge- og huldreland kjent frå nordnorsk folketru og som det vart sagt låg ut i havet vest for Røst. Den kanskje mest kjente forteljinga om Utrøst er «Skarvene fra Utrøst» nedskriven av Asbjørnsen og Moe og tatt med i Norske Folkeeventyr. Utrøst skulle vere eit rikt land der høvdingen hadde tre søner som kunne skape seg om til skarvar og redde rettskafne fiskarar i havsnaud. Asbjørnsen og Moe fortel:

«Gudskjelov, nå er jeg berga; dette er Utrøst,» sa Isak ved seg selv. Rett for ham lå en byggaker med aks så store og fulle at han aldri hadde sett maken, og gjennom den byggakeren gikk der en smal sti opp til en grønn, torvsatt jordgamme, som lå ovenfor akeren, og på toppen av gammen beitet en hvit geit med forgylte horn, og yver hadde den så stort som på den største ku, utenfor satt en liten blåkledd mann på en krakk og smattet på en snadde; han hadde et skjegg så stort og langt at det nådde langt ned på brystet.
Det finst slike soger om land som har sokke i havet i mange ulike kulturar. Den aller mest kjente er nok soga om Atlantis.

Kjelder
-------

1. ↑  «Utrøst». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 24. august 2020.
2. ↑  Asbjørnsen, Peter Christen; Moe, Jørgen (1841), «Skarvene fra Utrøst (Norske Folkeeventyr)», *runeberg.org* (på norsk), henta 14. august 2021
**Asbel Kipruto Kiprop** (fødd 30. juni 1989) er ein kenyansk mellomdistanseløpar, olympisk meister og verdsmeister på 1500 meter - distansen han oftast tevlar i. Hans personlege bestetid på 1500 meter er 3,27.72 (Monaco, 2013). 

Gjennombrotet til Kiprop kom i 2007, då han vann gull i terrengløp under junior-VM, vann gull på 1500 meter under dei panafrikanske leikane og debuterte i VM i friidrett 2007 i Osaka, der han kom på fjerdeplass på 1500 meter.

Asbel Kiprop OL-debuterte i sommar-OL 2008 i Beijing, og sprang heilt inn til ein andreplass på 1500 meter, bak Rashid Ramzi frå Bahrain. Då Ramzi seinare testa positivt for doping, vart OL-gullet gitt til Kiprop. Dette gjorde at Kiprop blei den yngste olympiske meisteren på 1500 meter nokonsinne. Asbel Kiprop vart verdsmeister i VM i friidrett 2011 i Daegu med tida 3,35.69. To år seinare vart han igjen verdsmeister under VM i friidrett 2013 i Moskva, der norske Henrik Ingebrigtsen kom på ein åttandeplass. 

Asbel Kiprop deltok også i Sommar-OL 2012 i London, men kom ikkje lenger enn til tolvteplass i finaleløpet. Ingebrigtsen sprang derimot inn til femteplass og sette ny norsk rekord på 1500 m.

Kjelder
-------

* «Asbel\_Kiprop» i *Store norske leksikon*, snl.no.

### Fotnotar

1. ↑   Profil hjå Iaaf.org. Vitja 26.01.14

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Røykomn i stove frå Nes på Varaldsøy, Hordaland, står no på Norsk Folkemuseum.Foto: Norsk Folkemuseum

**Røykomn** er ein eldstad for oppvarming av ei røykstove. Dei står som regel i hjørnet av rommet og er oppmura av gråstein og leir. Opninga ut mot rommet er som oftast like brei som brennkammeret innanfor. Røykomnen har ikkje skorstein eller pipe, men slepper røyken fritt ut i opphaldsrommet og vidare ut i friluft via ljore i taket.

I Noreg blei røykomnen fyrst vanleg i byane, blant anna Bergen. Ifølge Arne Lie Christensen var mangel på brensle ein del av forklaringa på innføring av røykomn: Desse omnane magasinerer varmen slik det ofte var tilstrekkelig å fyra opp to gongar om dagen. På 1600- og 1700-talet blei røykomnen vanleg på bygdene på Vestlandet. Christensen meiner avskoging av Vestlandet etter innføring av oppgangssag og stor trelasteksport kan vera ein del av forklaringa.

Seinare utvikling
-----------------

På siste halvdel av 1800-talet blei røykomnane etterkvart erstatta med blant anna støpyejernsomnar. Nokre røykomnar fekk skorstein og blei ombygde til det som er kalla *kåpeomn*.

Røykstovene var i bruk så lenge at nokre av dei siste kunne flyttast til dei fyrste friluftsmusea på byrjinga av 1900-talet i autentisk stand.

Kjelder
-------

1. ↑  Christensen, Arne Lie (1996). «Det vrengte huset». *Samtiden* (5/6).
2. ↑  Jernverket Eidsfoss. «En bransje i støpeskjeen (ca. 1850-1900)». pdf Arkivert 4. januar 2017 på Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Røykovn» frå Wikipedia på bokmål, den 14. november 2023.*

Litteratur
----------

* Christensen, Arne Lie. «Det vrengte huset». Samtiden (5/6). 1996.
* Visted, Kristofer og Stigum, Hilmar. «Vår gamle bondekultur». Bd. 1 s. 73-77. Oslo 1951.
* Vreim, Halvor. «Norsk trearkitektur». Oslo: Gyldendal. 1947.
* Lund, W. «En røgstue paa Nordmøre». Tidskrift for norsk bondekultur 1906, s. 189–192
* Munksgaard, Jan Henrik. «Byggeskikkene - litt av hvert av mange sorter. Møre og Romsdal», redigert av Pio Larsen. Oslo: Gyldendal, 1977.
* Skogfinsk museum: «Byggeskikken på Finnskogen».
* Lund, Wilhelm. «Ildsteder og belysningsmidler paa Nordmøre». Aarsberetning for 1910. Foreningen til norske fortidsmindesmærkers bevaring. Kristiania. 1911, s. 141 -167.
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Audun Illskælda** (norrønt *Auðunn illskælda*) var ein norsk skald som var aktiv på slutten 800-talet. Fødeår og fødestad er ikkje kjent, heller ikkje når han døydde.

Norrøne kjelder
---------------

I *Skaldatal* er han ført opp som ein av skaldane hos kong Harald Hårfagre.

I *Egilssoga* er han nemnt som ein av skaldane i hirda til kong Harald Hårfagre, der han hadde setet sitt i det andre høgsetet, ved sida av skaldane Torbjørn Hornklove og Olve Nuva. Audun er nemnt som den eldste av dei tre skaldane.

Liv og skaldskap
----------------

Det einaste ein veit om livet hans, er det som er nemnt i den historisk usikre forteljinga «Soga om kong Harald Hårfagre sine skaldar», og der blir det òg gitt ei forklaring på tilnamnet hans. Han skal ha gjort eit dikt der han hadde kopiert omkvedet frå ei dråpa som skalden Úlfr Sebbason hadde gjort til kong Harald, og plagiatet gav han tilnamnet «*illskælda*» det vil seie «den dårlege skalden» og diktet hans vart kalla «det stolne stevet» (*stolinstefja*). 

Diktet som Audun Illskælda skal ha gjort til kong Harald Hårfagre, er gått tapt, og i dag kjenner ein til berre to lausaviser som han skal ha dikta.

Notar
-----

1. ↑  Det ringare høgsetet, andsynes setet der kongen sat.
2. ↑  Ulf Sebbason er ført opp i Skaldatal som ein av skaldane hos kong Harald Hårfagre. Han skal ha vore ein slektning av Audun Illskælda

Referansar
----------

1. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource
2. ↑  Egilssoga omsett av Leiv Heggstad (Samlaget 1950)
3. ↑  Saga skálda Haralds konúngs hárfagra frå heimskringla.no
4. ↑  Lausavise av Audun Illskælda (Skaldic Project)
5. ↑  Lausavise av Audun Illskælda (Skaldic Project)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Audun illskælda Store norske leksikon
* *Audun Illskälda* Nordisk familjebok (1904:385)
* Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning av Finnur Jónsson (side 6).
* Den oldnorske og oldislandske litteraturs histore av Finnur Jónsson (1.bind)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Møllergata 19 i Oslo. Foto: Kjetil Ree

**Jacob Wilhelm Nordan** (23. februar 1824–11. april 1892) var ein norsk arkitekt som arbeidde innan historismen og teikna ei mengd norske bygg på siste halvdel av 1800-talet, mellom dei nær 100 kyrkjer.

Utdanning
---------

Nordan var fødd i København i Danmark, men flytte til Noreg allereie som unge. 
På 1840-talet var han i murarlære i Oslo (dåverande Christiania) samstundes med at han var elev på Den kongelige tegneskole under Johannes Flintoe, Christian Heinrich Grosch og Johan Henrik Nebelong. 
Han vart tilsett som assistent hjå Nebelong og arbeidde som byggeleiar mellom anna på Oscarshall. 
Han studerte så ved Kunstakademiet i København frå 1852–55 og tok ein svært god eksamen.

Eigen arkitektpraksis i Oslo
----------------------------

I 1856 etablerte han seg med eigen arkitektpraksis i Oslo. 
Han vart òg tilsett som lærar ved Den kongelige tegneskole. 
Etter den store brannen i Oslo i 1858 teikna han ei rekkje bygardar, mellom dei Karl Johans gate 14, Storgata 14, Storgata 13 og Møllergata 9. 
Han teikna mellom anna også villaar, skular, ein brannstasjon og kyrkjer i Oslo. 
Det mest kjende bygget hans er truleg hovudpolitistasjonen i Møllergata 19 og arkaden ut mot Youngstorget.

Kyrkjearkitekten
----------------

Gjøvik kyrkje
Kong Oscar IIs kapell
Florø kyrkje
Førde kyrkje i Sunnfjord Foto: Eirik U. Birkeland
Geilo kyrkje
Helgheim kyrkje Foto: Per Magne Kjøde
Harran kyrkje
Honningsvåg kyrkje
Hustad kyrkje i Fræna Foto: kirkenorge.no
Kolvereid kyrkje
Lisleherad kyrkje
Nordal kyrkje Foto: kirkenorge.no
Nore kyrkje
Sofienberg kyrkje
Vistdal kyrkje Foto: Halvard Hatlen
Øystese kyrkje frå 1868 Foto: PerPlex

1800-talet var ei tid med flittig kyrkjebygging over heile Noreg.
Kyrkjedepartementet nytta styret ved Den kongelige tegneskole som konsulentar for kyrkjeprosjekta som kom inn, og Nordan var fast konsulent for departementet i åra 1869–86. 
Han teikna 96 norske kyrkjer, og er med det den største norske kyrkjebyggjaren av alle.
Kyrkjene hans har gjerne nygotisk form med ei enkel utføring. 
Mange av trekyrkjene hans er i sveitserstil medan murkyrkjene er i tysk teglsteinsgotikk.

Kyrkjer teikna av Nordan er å finne over heile landet, frå Hersvik kyrkje i Solund i vest til Kong Oscar IIs kapell i Grense Jakobselv i aust, og frå Honningsvåg kyrkje i nord til Barbu kyrkje i Arendal i sør.

Familie
-------

Jacob Wilhelm Nordan var far til arkitekten Victor Nordan og farfar til arkitekten Per Nordan.

Kjelder
-------

* Ole Petter Bjerkek: «Jacob Wilhelm Nordan» i Norsk Biografisk Leksikon
* Geir Tandberg Steigan: «Jacob Wilhelm Nordan (1824-1892)» på nettstaden arc!

### Referansar

1. 1 2 3 4 5  Ole Petter Bjerkek: «Jacob Wilhelm Nordan» i Norsk Biografisk Leksikon
2. 1 2  Geir Tandberg Steigan: «Jacob Wilhelm Nordan (1824-1892)» på nettstaden arc!

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* KulturNav

 |
**Anna av Brandenburg** (27. august 1487 i Berlin–3. mai 1514 i Kiel) var fyrste kona til Fredrik av Schleswig-Holstein-Gottorp, den seinare dansk-norske kongen Fredrik I. Ho var dotter av kurfyrst Johan I av Brandenburg og Margrethe av Sachsen. 

Ekteskapet vart inngått i Stendal 10. april 1502. Dei var i så nær slekt at dei måtte få paveleg dispensasjon for å inngå ekteskap.

Anna og Fredrik fekk to born; Kristian i 1503 og Dorothea i 1504. Kristian vart seinare konge under namnet Kristian III og Dorothea blei gift med Albrecht av Preussen.

Anna vert ofte omtala som dronning av Danmark-Noreg, men Fredrik blei konge i 1523, ni år etter ho døydde. Ho blei gravlagd i klosterkyrkja i Bordesholm ved Husum. Det kjende Bordesholmaltaret av Hans Brüggemann vart tinga av Fredrik I som gravmæle for Anna. Frå 1666 har det vore i Schleswig domkyrkje, kor Fredrik I blei gravlagd i 1533. 

Fredrik fekk òg tinga eit mausoleum i Bordesholm klosterkyrkje der skulpturar av han og henne ligg støypt i bronse.

Referansar
----------

1. 1 2  Anna af Brandenborg frå Dansk biografisk leksikon
2. ↑  Frederik 1 frå Norsk biografisk leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Anna av Brandenburg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**John Collett Falsen** (fødd 9. september 1817 Aker, død 2. september 1879 Christiania) var ein norsk embetsmann og politikar.

Familie
-------

Foreldra til John Collett Falsen var stiftamtskrivar Hagbarth Falsen (1791-1836) og Aletta Fleischer (1792-1868). Dei to gifta seg 15.desember 1811. Christian Magnus Falsen og Carl Falsen var to av onklane hans, og besteforeldra var embetsmann og forfattar Enevold Falsen frå København og den norske skodespelaren Henriette (Anna Henrikka Petronelle) Mathiesen.

John Collett Falsen gifta seg med Henriette Falk i Vang prestegjeld i 1848. Hennar far var sorenskrivar i Vang.

Utdanning
---------

* Bergen Katedralskule 1828-1833
* Cand.jur. 1841

Yrkesliv
--------

John Collett Falsen jobba som prokurator i Nedenes amt frå 1846 til 1849. Etter dette flytta han til Trondheim og jobba som overrettssakfører der ei kort tid før han flytta til Drammen same år. Falsen jobba som prokurator og var ordførar i Drammen i fleire periodar. 

Falsen var amtmann (fylkesmann) i Nordre Bergenhus amt (no Sogn og Fjordane fylke) frå 1861 til 1869. I sitt første år som amtmann budde Falsen i Lærdal, men flytta embetet til Leikanger kommune i 1862. Falsen kjøpte garden Nybø av sorenskrivar Hjort, og når han selde garden vidare til staten året etter vart Nybø embetsgard for amtmannen i Nordre Bergenhus Amt. Amtsstova på Nybø fungerte som administrasjonsbygg fram til 1939, og i 2013, i samband med 250årsjubileet for Sogn og Fjordane fylke, vert amtsstova, det eldste administrasjonsbygget i fylket, restaurert og flytta.

Falsen var stortingsrepresentant for Nordre Bergenhus Amt i periodane 1859-61, 1865-67 og 1869-69, og statsråd frå 1869 til han døydde i 1879. Som statsråd var han i Justisdepartementet (1969-70, 1871-72, 1874-77 og 1878-79), ved statsrådsavdelinga i Stockholm (1870-71, 1873-74 og 1877-78), og var marineminister 1871 og indreminister 1872-73.

Utmerkingar
-----------

John Collett Falsen var Kommandør av St. Olavs Orden, han fekk Storkorset av den svenske Nordstjerneordenen og Storkorset av den danske Dannebrogorden. Ved Uppsala universitetet sin jubileumsfest i 1877 var Falsen utnemnd til juris hedersdoktor.

Kjelder
-------

* NRK Fylkesleksikon: John Collett Falsen
* Hemnesslekt: Hagbart de Falsen
* Store Norske Leksikon: *Falsen*
* Terje Bratberg, Store Norske Leksikon: *Carl Falsen*
* Knut Mykland, Store Norske Leksikon: *Christian Magnus Falsen*
* Paul Thyness, Store Norske Leksikon: *Envold De Falsen*
* Nordisk familjebok - Uggleupplagan. 7. Egyptologi-Feinschmecker
* Biografisk informasjon om John Collett Falsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Fotnotar
--------

1. ↑  Digitalarkivet: Klokkerbok for Garnisonsmenigheten prestegjeld, Akershus slottsmenighet sokn 1810-1814
2. ↑  L. Dietrichson(1866) *Omrids af den norske poesis historie*
3. ↑  Historieboka: John Collett Falsen
4. ↑  *Digitalarkivet: Frode Ulvund: Elevprotokollen for Bergen Katedralskole 1749-1867*, arkivert frå originalen 5. mars 2016, henta 14. juni 2013
5. ↑  Kulturhistorisk leksiokn, Fylkesarkivet: *Fylkesmannen i Sogn og Fjordane - historikk*
6. ↑  Sogn Avis 09.01.2013: *Gjorde funn i veggane*[*daud lenkje*]
**Amiksjøen** eller **Antiokiasjøen** (tyrkisk *Amik Gölü*) var ein stor innsjø i Orontesvassdraget i provinsen Hatay i Tyrkia. Han låg nordaust for den antikke byen Antioka (dagens Antakya). Innsjøen vart drenert frå 1940-åra til 1970-åra.

Amiksjøen hadde eit areal på 300-350 kvadratkilometer, og flatevidda auka i flaumperiodar. Han var omgjeven av omfattande myrområde. På 1900-talet budde det kring 50 000 innbyggjarar i 70 landsbyar kring innsjøen, som nytta han til mellom anna fiske og jordbruk. Innsjøen var òg eit særs viktig område for trekkfugl, særleg storkar og pelikanar. Her var òg endemiske fugle- og fiskeartar. Då innsjøen vart drenert døydde dei endemiske artane ut og det biologiske mangfaldet i regionen vart ytterlegare øydelagd då Hulasjøen nord i Israel òg vart drenert i 1950-åra.

Innsjøen vart drenert for å nytta området til å dyrke bomull og for å utrydde malariaen som stundom herja området. I 2007 vart Hatay lufthamn tidlegare bygd der innsjøen tidlegare var.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Amik» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Çalişkan, V. Human-Induced Wetland Degradation: A case study of Amiksjøen, p.2

Koordinatar: 36°18′N 36°18′E﻿
**Christian Andreas Irgens** (6. juli 1833–15. april 1915) var ein norsk forretningsmann og politikar frå Bergen. Ole Irgens var bror hans.

Irgens var son til ein reipslagar i Bergen. Sjølv gjekk han realskule, og arbeidde så hos far sin til dess han tok over reipslagar-verksemda i 1860. I 1875 starta han opp Bergens tråd- og drevfabrikk, fire år seinare kjøpte han eit mylnebruk i Bjørsvik ved Osterfjorden, og dreiv sidan desse verksemdene.

Irgens var fyrste varamann til Stortinget for Bergen perioden 1874-76, og møtte frå 3. mai 1875 og heile 1876-sesjonen for Ivar Geelmuyden som var sjuk og døydde. På tinget hadde Irgens sete i kyrkjekomiteen. Irgens var elles medlem av Bergen bystyre i fleire år, ordførar i 1880 og 1881. For stortingsperioden 1895-97 vart han vald til fyrsterepresentant for Søndre Bergenhus amt, han budde då i Fana. I 1895 var han permittert frå Stortinget frå 1. juli, grunna forretningar, og møtte ikkje i det heile i 1896-sesjonen, då på grunn av sjukdom. Irgens møtte derimot heile 1897-sesjonen. År 1895 var han medlem av Stortinget sin sosialkomitee, i 1897 av næringskomite nr 1.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* *Hvem er hvem*, 1912
* Om mylna i Bjørsvik Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* Biografisk informasjon om Christian A. Irgens NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Fruktvin** er den gjæra safta av ulike frukter, til skilnad frå vin, som typisk viser til gjæra saft av vindruer. Eit synonym med litt snevrare innhald er **bærvin**.

Fruktvin blir ofte omtalt med namnet på råvara ein nytta til å laga han, til dømes som eplevin, pærevin eller plommevin. Nemninga vin, uten å oppgje noka frukt, er berre lov å nytta på den gjæra safta av vindruer sal innanfor Den europeiske unionen.

Fruktvin blir laga ved å skjera opp og pressa fruktene, og deretter la safta gjæra. For å gjera han mindre syrleg kan ein tilsetja litt kalk, gips eller oske til, og for å auka styrka kan ein tilsetja vanleg vin eller brennevin. Kvaliteten blir sett på som å hovudsakleg byggja på kvaliteteten av fruktsorten ein nytta. Fullt gjæra og lagra fruktvin er ei vinliknande, litt tregtflytande væske med syrleg smak. Haldbarheita er sjeldan meir enn to år. I land som Frankrike, Tyskland, Sveits og England blir det laga store mengder eplevin, eller sider. Eit anna døme på fruktvin er plommevin.

Det er òg vanleg å tilsetja sukker i samband med gjæringa for å auka alkoholinnhaldet i vinen.
**Verdsmeisterskapen i handball 1990** for kvinner, den 10. i rekka, vart avvikla i tida 24. november til 4. desember 1990 i Sør-Korea. Til saman 16 land deltok i turneringa. Sovjetunionen sikra seg meisterpokalen for tredje gong då laget vann finalen mot Jugoslavia 24 mål mot 22.

### VM-finalen

Finalen mellom dei to gruppevinnarane i hovudrunda, Jugoslavia og Sovjetunionen, vart spelt i Seoul. Det sovjetiske mannskapet tok kommandoen i kampen og halvvegs i fyrste omgangen leia laget 8-4, ved pause stod det 14-9 til Sovjetunionen. Sovjet-kvinnene kontrollerte kampen utover i andre omgangen til det stod 19-14 på måltavla. Berre seks minuttar seinare hadde Jugoslavia redusert til 19-20. Dei siste 14 minuttane vart målfattige. Sovjet auka til tre måls leiing og vann til sist med siffera 24-22.

Sovjetunionen sin fyrstesjuar bestod av målvakta Svetlana Bogdanova, rykkromspelarane (frå høgre) Svetlana Vydrina 10 mål, Galina Onoprijenko 1 mål og Natalija Morskova 7 mål, kantspelarane Marina Bazanova og Olena Nemasjkalo og linjespelaren Svetlana Prjakhina, alle desse tre stod for 2 nettkjenningar kvar.

Jugoslavia sine mål vart sett inn av kapteinen Svetlana Kitić og Maja Bulatović, begge 6 mål, Dragana Pešić 5 mål, Svetlana Antić 3 mål og Stanica Gole 2 mål.

Ole Christensen og Peter Jørgensen frå Danmark var finaledommarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Championnat du monde de handball féminin 1990» frå Wikipedia på fransk, den 13. desember 2017.*

* ladiesofhandball

Bakgrunnsstoff
--------------

* VM-finalen 1990

| * v
* d
* e
Verdsmeisterskapen i handball |
| --- |
| Menn | Tyskland 1938**·** Sverige 1954**·** Aust-Tyskland 1958**·** Vest-Tyskland 1961**·** Tsjekkoslovakia 1964**·** Sverige 1967**·** Frankrike 1970**·** Aust-Tyskland 1974**·** Danmark 1978**·** Vest-Tyskland 1982**·** Sveits 1986**·** Tsjekkoslovakia 1990**·** Sverige 1993**·** Island 1995**·** Japan 1997**·** Egypt 1999**·** Frankrike 2001**·** Portugal 2003**·** Tunisia 2005**·** Tyskland 2007**·** Kroatia 2009**·** Sverige 2011**·** Spania 2013**·** Qatar 2015**·** Frankrike 2017**·** Danmark og Tyskland 2019**·** Egypt 2021**·** *Polen og Sverige 2023* |
| Kvinner | Jugoslavia 1957**·** Romania 1962**·** Vest-Tyskland 1965**·** Nederland 1971**·** Jugoslavia 1973**·** Sovjetunionen 1975**·** Tsjekkoslovakia 1978**·** Ungarn 1982**·** Nederland 1986**·** Sør-Korea 1990**·** Noreg 1993**·** Austerrike og Ungarn 1995**·** Tyskland 1997**·** Noreg og Danmark 1999**·** Italia 2001**·** Kroatia 2003**·** Russland 2005**·** Frankrike 2007**·** Kina 2009**·** Brasil 2011**·** Serbia 2013**·** Danmark 2015**·** Tyskland 2017**·** Japan 2019**·** Spania 2021**·** *Danmark, Noreg og Sverige 2023* |
Illustrasjon av Theodor Kittelsen til det norske folkeeventyret «Reveenka» i *Barne-Eventyr av Asbjørnsen og Moe* (1915).
***Reve-enka*** er eit norsk dyreeventyr frå Asbjørnsen og Moe si samling av norske folkeeventyr utgjeve frå 1841 til 1844. Eventyret er eit av dei mest folkekjære Asbjørnsen og Moe har samla inn, og blir sett på som eit klassisk norsk eventyr. *Reve-enka* er også namnet på ein norsk dokkefilm frå 1962. Filmen er basert på dette eventyret.

Handling
--------

Eventyret fortel om eit revepar der ektemannen døyr etter å ha ete for mykje høns hjå bonden. Enkja blir seinare vitja av ein serie med friarar: Ein bjørn, ein ulv, ein hare og til sist ein rev. Tenestejenta hennar, ei kjette, snakkar med kvar av dei etter tur, men får beskjed om å senda dei vekk heilt til reven kjem. *Han* vil reve-enkja ha, dei gifter seg, og bur saman i revehuset «den dag i dag» om ikkje han også har vore i hønsegarden.

Dokkefilmen
-----------

Dokkefilmen blei produsert og regissert av Ivo Caprino. Filmen følgjer handlinga som skjer i dette eventyret, men byrjar med ein bolk som viser eventyrsamlaren Asbjørnsen på besøk i ei stove. Stoveeigaren Gurine byrjar å fortelja eventyret for han og niesa si, og filmen fortset som dokkefilm. 

I tillegg til «Reve-enka» har Ivo Caprino teke med ein karakter til; haren frå «Haren som hadde vært gift». Han var ein glad og hoppande hare. Haren fortel reven at han blei gift, fekk eit troll til kjerring, fekk ei stove og blei rik, men at alt brann ned – og «kjerringa med». Dei andre friarane er tilsynelatande frekke mot haren, og truger med å ete han opp.

### Rolleliste

* Harald Heide-Steen – i rollen som Peter Christen Asbjørnsen
* Siri Rom – Gurine
* Trine Pedersen – Veslejenta

### Anna

* Regi og produksjon: Ivo Caprino
* Figurar: Ingeborg Gude
* Foto: Finn Bergan, Ivo Caprino, E. Christoffersen
* Musikk: Bjarne Amdahl
* Lyd: Roger Arnhoff studio
* Laboratorium: AB Film-Teknik
* Tekniske assistentar: Bjarne Sandemose, Truls Olsen

Kjelder
-------

1. 1 2  Folkeeventyret *Reve-enka*
2. ↑  Eventyret *Haren som hadde vært gift*

* Reve-enka omsett på nynorsk.

* *Denne artikkelen bygger på «Reve-enka» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2017.*
«Ingen gav honom medkjensle, berre vesle Agnar», teikning av George Wright. Agnar baud Grimne noko å drikka.
***Grimnesmål***, norrønt *Grímnismál*, òg kalla ***Grimnismål***, er eit visdomsdikt frå Odins munn, i norrøn mytologi i *Den eldre Edda*. Diktet finst i dei islandske handskrifta *Codex Regius* og manuskriptet *AM* 748.

Handling
--------

Namnet *Grimnesmål* tydar «den maskerte si tale», då Grimne tydar «den maskerte». I avslutninga av diktet gjev «den maskerte» seg til kjenne som guden Odin etter at han har gjort greie for korleis verda er utforma, korleis verda kom til ved å ha vorte laga av lekamen til jotunen Yme, kva som er namna på dei ulike heimene som gudane og gudinnane bur i og kven som bur der, korleis treet Yggdrasil vert beita på av både ormar og hjortar og difor går ein låk lagnad til møtes, kva for elvar som renn i verda og kvar dei kjem frå, kva for ulike namn Odin gjev seg ut for å ha i ymse situasjonar, og så bortetter.

Sjølve diktet vert ramma inn av ei prosaforteljing med dette innhaldet:

Frigg og Odin oppfostrar dei to kongssønene Agnar og Geirrød (norrønt Geirrøðr). Frigg tek seg av Agnar og Odin Geirrød. Deretter seglar dei heim, men Geirrød hoppar i land først og støyter båten ut igjen og seier: «Far du dit trolla tek deg». Når faren deira døyr, vert Geirrød konge.

Når Odin skryt av sin fosterson, påstår Frigg at han er gjerrig på maten når gjester kjem på besøk.

Odin reiser forkledd for å undersøkja saka, men Geirrød vert narra til å tru at ein trollmann har kome for å forvandla honom. Når Odin, som kallar seg Grimne, kjem til Geirrøds gard vert han fanga og bunde over eit bål. Etter at Geirrøds son Agnar har gjeve han vatn å drikka kvad han. Når kvadet er ferdig forstår Geirrød at det er Odin han har fanga og reiser seg for å frigjer han, men han fell over sit eige sverd og døyr.

Eit vers i Grimnesmål handlar om Hugin og Munin, Odins to ramnar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grímnismál på norrønt hos Heimskringla.no
* Grimnesmål - på norsk hos Heimskringla.no
* *Grímnismál*, Sophus Bugge
* *Sången om Grimner*, Erik Brates omsetjing på Projekt Runeberg
Koordinatar: 59°20′04″N 18°05′26″E﻿

Statens historiska museum på Östermalm i Stockholm.Foto: FriskoKry

**Statens historiska museum** i Stockholm i Sverige, ofte berre omtalt som **Historiska museet**, er eit arkeologisk, kulturhistorisk og kunsthistorisk museum skipa i 1934. Museet har nasjonalt ansvar for arkeologiske funn og kyrkjelege kunstobjekt. Det såkalla Guldrummet (Gullrommet) i museet er vidgjete for si utstilling av mange fine gullgjenstandar frå bronsealderen, jarnalderen, mellomalderen og trettiårskrigen. I museets samlingar finst det meir enn ti millionar ulike gjenstandar, og mange av dei er registret elektronisk og kan søkjast på av ålmenta over internett.

Museet ligg i Narvavägen 13–17, ved krysset mellom Narvavägen og Linnégatan i bydelen Östermalm i Stockholm, i ein bygning frå 1934–1939 som er teikna av arkitektane Bengt Romare og Georg Scherman.

Objekt ved museet
-----------------

* Bäckaskogskvinna, gravfunn frå eldre steinalder
* Alundaelgen, steinalderøks/skulptur ved museet
* Tjängvidesteinen, biletstein med runeinnskrifter
* Ardresteinane, ti biletsteinar

Andre *Historiska museum* i Sverige
-----------------------------------

Lunds universitets historiska museum i byen Lund i Skåne vert òg ofte omtalt som *Historiska museet* eller *Historiska museet i Lund*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Statens historiska museum**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Søk i museumssamlingane.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NLA

 |
Rut og Boas. Penneteikning av Rembrandt.
**Rut** (hebraisk רוּת – *Rûṯ*; gresk Ῥούθ, *Rhoúth*) er hovudpersonen i Ruts bok i Bibelen. Ho var frå Moab, men gjekk over til israelittane sin religion. Kvinnenavmet Rut eller Ruth er hebraisk og kjem truleg frå eit ord for «lagkamerat» eller «ven».

Rut og Orpa var to moabittiske kvinner som var gifte med dei israelittiske brørne Mahlon og Kiljon, som var søner av Elimelek og Noomi. Begge brørne døydde ganske tidleg. Då ville Noomi, som allereie var enkje, venda heim til Juda og bad svigerdøtrene om å dra tilbake til familiane sine. Orpa drog til slutt av stad, men Rut nekta og sa: «Tving meg ikkje til å skiljast frå deg og venda attende, for:

> Der du går, vil eg gå,  
> 
> og der du bur, vil eg bu.  
> 
> Ditt folk er mitt folk,  
> 
> og din Gud er min Gud.  
> 
>   
> 
> Der du døyr, vil eg døy,  
> 
> og der vil eg bli gravlagd.
> 
> 

Rut og Noomi levde eit fattig liv i Israel. Dei overlevde ved at Rut plukka kornaks som låg igjen etter onna. Ein dag medan ho gjorde dette blei ho lagt merke til av Boas, som eigde åkeren og var i slekt med Noomi. Rut blei oppfordra av svigermor si til å nærnma seg Boas, og etter ei tid blei dei to gifte. Dei fekk sonen Obed, og Rut blei dermed stammor til blant andre kong David.

Kjelder
-------

1. ↑  «Nasjonalbiblioteket». *www.nb.no* (på norsk). Henta 16. februar 2018.
2. ↑  Rut 1,16–17 ved Bibel.no

* *Denne artikkelen bygger på «Rut» frå Wikipedia på bokmål, den 18. april 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* NKC

 |
**Bernt Borchgrevink Grønvold** (fødd 1859 i Bergen, daud 7. november 1923 i Berlin) var ein norsk kunstnar. Han var bror av målaren Marcus Grønvold og skulemannen og forfattaren Didrik Grønvold.

*Gårdshus* av Bernt Grønvold, no ved KODE Kunstmuseer og komponisthjem
Grønvold dreiv både med sjanger-, portrett- og landskapsmåleri.
Han var elev av Ludwig von Löfftz på akademiet i München i 1878 var Grønvold året etter av Wilhelm Lindenschmit. Frå 1883 virka han i Berlin, i 1887 var han i Paris, og i åra 1887–88 var han i Cornwall. Deretter budde han i Noreg fram til 1894. Han budde seinare i Bolzano og Berlin.

Bernt Grønvold var også ein kunstsamlar og mesen. Han dreiv omfattande kunstforsking, særleg innan tysk kunsthistorie. Han henta fleire eldre tyske kunstnarar fram att.I 1896 gav han ut *Friedrich Wasmann; ein deutsches Künstlerleben von ihm selbst geschildert*.

Det finst måleri av Grønvold i KODE Kunstmuseer og komponisthjem i Bergen, Nasjonalmuseet/Nasjonalgalleriet i Oslo og Ateneum i Finland.

Kjelder
-------

1. ↑  Svenska Dagbladets årsbok 1923
2. 1 2 3  «Bernt Grønvold». *Store norske leksikon*. 21. oktober 2016.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Bernt Grønvold» frå Wikipedia på svensk, den 17. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*

* *Svensk uppslagsbok* Malmö, 1932.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* KulturNav

 |
**Syltesukker** er ein sukkersort med spesielt store og likeforma sukkerkrystallar. Det eignar seg godt til å koke syltetøy og gele av frukt og bær. Dei store krystallane løyser seg langt seinare opp enn dei ein finn i vanleg hushaldningssukker. Av den grunn er der mindre risiko for at sukkeret skal brenne seg fast i pannebotnen, eller at det skal danne seg karamellklumpar. Dessutan vert det mindre skum under kokinga. 

Syltesukker kan vera reint sukker utan andre tilsettingsstoff.
Det finst også syltesukker med tilsett pektin om ein skal sylta råvarer med lågt pektininnhald, og middel som gjev større haldbarheit, som kaliumsorbat.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Sugar: Sweeten The Deal», *Baking Business* (på engelsk), 1. februar 2015, henta 23. november 2023
2. ↑  «Syltesukker», *www.dansukker.no* (på norsk bokmål), henta 23. november 2023
3. ↑  Madsen, Holger Rørby (29. juli 2022), «Hvad er syltesukker? Fakta og anvendelse», *Madens Verden* (på dansk), henta 23. november 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Syltesukker» frå Wikipedia på bokmål, den 25. februar 2016.*
**Freden i Knærød** (svensk Knäred) markerte avslutninga på Kalmarkrigen. Fredsforhandlingane mellom Sverige og Danmark-Noreg kom i stand på engelsk initiativ og representantane for dei to partane møttest den 29. november 1612 på ei grensebru i nærleiken av Knærød i det som den gongen var dansk Halland. 

Christian IV av Pieter Isaacsz
Gustav II Adolf

Vilkår
------

Ved fredsavtala vart freden i Stettin 1570 stadfest. I tillegg vart det avtalt at:

Sverige skulle: 

1. gje attende Jemtland og Herjedalen,
2. seie frå seg krava på Soneburg slott (estisk: *Maasi ordulinnus*) på Øsel.

Danmark skulle: 

1. gje attende Borgholm, Kalmar og Øland.
2. halde på Elfsborg med Nye og Gamle Lödöse og Göteborg og dessutan Ale, Askims, Bollebygda, Flundre, Hisings, Säfvedals og Vätle herad med alle inntekter og avgifter som pant for ei krigsskadeerstatning på 1 million riksdalar, som skulle betalast innan 6 år (noko den svenske kongen klarte). Det vart vidare slått fast at det dansk-norske kongen hadde rett til å herske over og krevje inn skatt frå sjøsamane ved Vesterhavet, mellom Titisfjord (Tysfjorden) og Varangerfjorden.

Begge landa skulle ha rett til å nytta dei tre kronene som våpen, likevel utan å kunna gjera krav på landområde tilhøyrande motparten. Alle undersåttar skulle få handla fritt med kvarandre over grensene, og Sverige skulle ikkje betala til Øresundstollen.

Stein til minne om fredsavtalen i Sjöared i Halland.

Underskriving
-------------

Allereie den 20. januar 1613 kunne fredsavtalen bli underteikna. Freden vart garantert av kong Jakob av England og Skottland. Det danske brevet er datert i Knærød, det svenske i Ulfsbäck, som låg cirka 10 km frå grensa.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gustavus Adolphus - Foreign Policy», *History Learning Site* (på engelsk), henta 12. oktober 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Freden i Knærød» frå Wikipedia på bokmål, den 10. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Nordisk familjebok om fredsforhandlingane*
**Italiensk salat** er i norsk tradisjon ein salat av strimla grønsaker og kjøt i majones. Han blir mykje brukt som pålegg.

Namnet skal koma frå at salaten inneheld dei tre fargane i det italienske flagget. Ein dansk variant av italiensk salat inneheld «raud» gulrot, grøne erter og kvit majones.

Historie
--------

Det finst norske oppskrifter på italiensk salat frå 1830-talet av. Ei oppskrift frå 1833 inneheld «Spegepølse i tynde Skiver, [...], Citronskiver, som Skallen og Kjærnerne ere tagne fra, [...] Østers, Oliven, Capers, hakkede Anschovis, Eddik, Olive og Peber.» Ei oppskrift frå 1846 inneheld kalkun eller høns i strimlar, asparges, potet, reker, oliven og kapers. Dressingen er laga av kokt eggeplomme, sukker, sennep, fløyte og eventuelt olje, eddik og madeiravin. Salaten blir pynta med karse, reker, oliven, raudbete og ansjos i strimlar.

Ei oppskrift på italiensk salat frå 1920 minnar meir om russisk salat med kokte, kalde grønsaker som gulrot, selleri og persillerot skorne i terningar, tilsett grøne erter og majonessaus og pynta med salat, persille eller karse. *Kolde anretninger til frokost- og aftensbordet* av Hedvig Irgens frå 1926 har fleire oppskrifter på italiensk salat, to med strimla ingrediensar og to med terningar.

Seinare er italiensk salat særleg blitt kjend som eit ferdig produkt ein kan kjøpa i butikkar. Delikat Fabrikker (no del av Mills) hadde italiensk salat som sitt største produkt.
Delikat-salaten er laga av kål og gulrot i strimlar med ei dressing av mellom anna majones, og minner mykje om coleslaw.

Sjå òg
------

* Antipasto, italiensk forrett
* Caprese, ein kjend italiensk salat
* Panzanella, toscansk brødsalat

Kjelder
-------

1. ↑  «italiensk salat». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 28. august 2019.
2. ↑  «Hva' f..... er meningen med italiensk salat*»*. *Fyens Stiftstidende*. Arkivert frå originalen 5. mars 2016.
3. ↑  *Nyeste Kogebog*. Trykt i det Lehmannske Officin. 1833. s. 61.
4. ↑  
*544 veiledende Opskrifter i Kogekunsten, til Brug saavel i store som smaae Huusholdninger*. Paa Forfatterindens Forlag. Trykt hos Carl A. Caudrio. 1846. s. 108.
5. ↑  Christensen, Dorothea (1920). *Husstell for fortsettelsesskoler, ungdomsskoler, vandrekjøkkener og skolekjøkkenkurser for voksne elever i by og bygd*. Kristiania: Aschehoug. s. 91.
6. ↑  Irgens, Hedvig (1926). *Kolde anretninger til frokost- og aftensbordet*. Oslo: Cappelen. s. 21.
7. ↑  *Made in Drammen*. Drammen Rotary. 2011. s. 337. ISBN 9788230317259.
8. ↑  «Hemmeligheten bak sprø og saftig italiensk salat», *Mills AS* (på norsk bokmål), henta 2. november 2021
Kystsletta Daudmansøyra i Oscar II Land på Spitsbergen.
Sletta ved Gobichettipalayam i India med utsyn mot Dei vestlege Ghatfjella.
Ei **kystslette** er eit område med flatt lågland nær ein kyst som er skilt frå innlandet av andre landformer, som fjell. 
Slike sletter kan dannast på to ulike måtar. I den eine blir dei bygde opp av materiale som blir frakta av elver over tid. I den andre er dei ein del av kontinentalsokkelen som går over til å bli landjord når havnivået søkk.

Ei av dei lengste kystslettene i verda finn ein vest i Sør-Amerika, mellom Andesfjella og Stillehavet. Den sørvestlege kystsletta i Nord-Amerika er særmerkt av artsmangfaldet sitt. Golfkystsletta i Nord-Amerika strekkjer seg nordover frå Mexicogolfen langs Mississippielva til Ohioelva, ein avstand på om lag 800 km. I krittida var området midt i det som i dag er USA dekt av ein grunn innsjø som forsvann etter kvart som landet heva seg. Store fossil av sjøfuglane *Hesperornis* og *Ichthyornis* som vart funne vest i Kansas, viser at innsjøen var rik på fisk. Kystsletta langs Mississippielva kan knytast til ein om lag 6 000 år gammal grunn innsjø.

I India ligg kystsletter på kvar side av Deccan-platået ved aust- og vestkysten. Dei målar kring 6 100 km frå Rann of Kutch i vest og Vest-Bengal i aust, til eit møtepunkt i Kanyakumari på sørspissen av det indiske fastlandet.

Galleri
-------

* Kart over New Jersey som viser den ytre og den indre kystsletta i staten.Kart over New Jersey som viser den ytre og den indre kystsletta i staten.
* Kystslette i AlbaniaKystslette i Albania
* Ustyn over ei kystslette i AlaskaUstyn over ei kystslette i Alaska
* Den israelske kystsletta, Mishor HaḤofDen israelske kystsletta, Mishor HaḤof
* Skydekke over Santa Barbara kystslette i CaliforniaSkydekke over Santa Barbara kystslette i California

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «coastal plain». 1996-2015 National Geographic Society.

* «Coastal plain» på Wikipedia på engelsk, innhenta 17. april 2010.
Dyveke Buanes er distriktsredaktør for NRK Vestland. 
**NRK Vestland** er NRKs distriktskontor for Vestland fylke. Distriktskontoret vart etablert 1. januar 2020 ved ei samanslåing av NRK Hordaland og NRK Sogn og Fjordane. Hovudkontora ligg i Media City Bergen og Nynorskhuset i Førde. I tillegg har dei kontor på Nordfjordeid, Sogndal, Odda og Stord. Dyveke Buanes er distriktsredaktør.

Distriktskontoret lagar *Vestlandsrevyen* på TV, og radiosendingane *God morgon Sogn og Fjordane*, *Sogn og Fjordane i dag*, *God morgon Hordaland* og *Hordaland i dag* på NRK P1. 

Dei har også produsert podkasten Nokke for seg sjøl. 

*God morgon Hordaland* vart kåra til årets lokale radioprogram i 2023.

Referansar
----------

1. ↑  Dyveke Buanes blir ny redaktør – frå nyttår er det klart for NRK Vestland NRK: Besøkt 8. april 2020.
2. ↑  NRK (20. oktober 2023). «God Morgon Hordaland er årets lokale radioprogram». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 15. november 2023.

Eksterne lenker
---------------
Modell av ein knarr i museet i Hedeby ved Slesvig.
**Knarr** er eit nordisk namn på ein båttype som blei bruka i vikingtida. Ordet har opphav i norrønt, der det heitte *knorr*, men i forma *knarr*, som blei brukt i stadnamn som *Knarrevik* og *Knarrlagsund*, fordi samansettingsforma var *knarr-*, jamfør at genitivsforma var *knarrar*. Knarrane var lasteskip; skroget var breiare, djupare og kortare enn eit langskip, og kunne ta desto meir last og bli manøvrert med mindre mannskap. Som andre nordiske skip i vikingtida var knarren klinkbygd.

*Skuldelev 1*, knarren som blei funne i Roskildefjorden på 1960-talet og som nå er i Vikingeskibshallen i Roskilde.
Vikingskipet gav i 1940-åra namn til ein robust seglbåt, kjølbåten Knarr, konstruert av Erling Kristofersen og H. Aall.

Vikingskip
----------

Ein knarr var breiare og djupare enn eit langskip, som var bygd for krigføring, medan knarren var eit handelsskip bygd for å romme last. Langskipet kunne både bli rodd og segla, mens knarren nesten utelukkande var bygd for segling, sjølv om også ein knarr var utstyrt med årer. Knarren var den vanlegaste og den viktigaste typen vikingskip.

Referansar
----------

1. ↑  ,E. Heide, *Old Norse knorr ‘a type of ship - A new explanation of the term: ‘A ship with a backwards curved stem’’', ISBSA 10, Roskilde, Danmark, 21.-26. september 2003.*
Koordinatar: 61°11′16″N 7°13′4″E﻿

Hovudbygningen
**De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum** er eit museum i Kaupanger i Vestland. Museet blei skipa av Gert Falch Heiberg i 1909. Frå 2009 er det ein del av Musea i Sogn og Fjordane.

Historie
--------

Museet har fått namnet sitt frå museumspioner Gert Falch Heiberg. Heiberg samla gjenstandar frå Sogn tidleg på 1900-talet, og i 1905 bygde han ein utstillingsbygning. I 1909 donerte han samlinga si til Historielaget for Sogn og De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum vart etablert og bygd opp på ein del av Heiberg sin eigedom.

Museet på Kaupanger
-------------------

Museet ligg på Kaupanger i Sogndal kommune og omfattar et friluftsmuseum med om lag 30 bygningar som stammar frå ulike tidsepokar - frå mellomalderen til 1980-talet, eit tradisjonelt gardsbruk med hest, kyr, sauer, griser og høns, i tillegg til utstillingsbygning med faste og skiftande utstillingar. Museet har også kafé og museumsbutikk. Utstillingsbygningen er open heile året, medan resten av museet har ope frå mai til september.

Eit av tilboda som besøkande og andre kan nytte seg av er innspelte lydguidar som fortel historia til 40 punkt og bygningar i friluftsmuseet.

Avdelingar
----------

De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum har to avdelingar: Sogn Fjordmuseum ligg ved Kaupanger ferjekai med båtar og alt som har med fjordkulturen å gjera, og Norsk Reiselivsmuseum i Balestrand vart en del av museet i 2007.

Kjelder
-------

1. ↑  Engesæter, Aage (2001), Kulturhistorisk leksikon, Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
2. ↑  Om museet De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum
3. ↑  Lydguide til friluftsmuseet

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Norsk Reiselivsmuseum sin nettstad
* De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum på Digitalt Museum
* Norsk Reiselivsmuseum på Digitalt Museum

| * v
* d
* e
Musea i Sogn og Fjordane |
| --- |
| Kystmuseet **·** Sogn og Fjordane Kunstmuseum **·** Sunnfjord Museum **·** Nordfjord Folkemuseum **·** De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum **·** Norsk Kvernsteinsenter |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* KulturNav

 |
**Re sykkelklubb** er heimehøyrande i Tønsberg kommune i Vestfold og Telemark. Den 26. mai 2003 vart klubben stifta. Klubben vart starta som ein mosjonistklubb, men fekk tidleg ei gruppe yngre syklistar. Re Sk har arrangert Retempo'n på Bispeveien i mange år. Bispeveien er den flataste tempoløypa i Noreg, og tidlegare Resyklist Iver Knotten har uoffisiell norgesrekord på 30 km tempo. Johan Bakken, Torjus Sleen og Kristian Klevjer starta og karriera i Re Sk.

Rekruttane er namnet på yngreavdelinga. Han vart starta som ei terrenggruppe for barn, men har gradvis vorte aktiv på landevegen. I dag syklar mellom 20 og 30 barn mellom 5 og 14 år aktive ritt for klubben. Terrengtreningane føregår på Bergsåsen, og landevegstreningane startar på Revetal.

Mosjonistane utgjer ryggrada i klubben. Kvar søndag mellom april og juni syklar 30-60 landevegssyklistar ut i frå Revetal.

Re Sk var ein av dei første klubbane i Noreg med oransje drakter. I dag finst det ei rekkje andre klubbar med liknande draktfarger. I 2017 hadde klubben 250 betalande medlemmar, og er med det ein av Vestfolds største og mest aktive sykkelklubbar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside Arkivert 2018-03-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |