recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 46°30′29″N 7°57′11″E﻿

**Äbeni Flue** (òg **Ebnefluh**) er eit 3 962 m høgt fjell i Bern-Alpane i Sveits. Grensa mellom kantonane Bern og Valais går over fjelltoppen.

Geografi
--------

Äbeni Flue dannar ein brei bergtopp, som mot nord fell med vekselvis steile bergveggar og isbrear over 2500 meter ned i Lauterbrunnental. Sørhenget er mykje bredekt og går slakt over i Aletschgletscher. Mot aust fører ei egg til Gletscherhorn, frå denne toppen går ei egg vidare til Jungfrau lenger nord. Sørvestover fører ei egg til Mittaghorn, Grosshorn og Breithorn. Mot sør, over Grosser Aletschfirn, ragar Aletschhorn med sin høge, breie nordvegg.

Klatresoge
----------

Äbeni Flue vart klatra fyrste gongen den 27. august 1868 av Thomas L. M. Browne saman med Peter Bohren og Peter Schlegel. Dei fylgde det som i dag gjeld for normalvegen.

Gletscherhorn (i midten), Äbeni Flue (til høgre). Bakom kneisar Aletschhorn.
Normalvegen går over sørvestsida og søraustegga til topps. Utgangspunkt for ein topptur kan vere frå både Lötschenhütte Holandia eller Konkordiahütte. Om vinteren vert desse rutene ofte nytta av skigåarar, bergklivarar som tek turen til topps.

Nordveggen på Äbeni Flue er ein klassisk isvegg, og vert klatra relativt ofte. Han er i kring 900 meter høg, og har ein hellingsgrad på kring 50–55°. Veggen vert, trass i sine mange breglepper, rekna for å vere ganske trygg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Äbeni Flue» frå Wikipedia på tysk, den 9. oktober 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Ebnefluh på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Christian Thaulow** (25. mars 1864–12. september 1930) var ein norsk kjøpmann og Høgre-politikar frå Trondheim.

Thaulow, som var son til ein kjøpmann, vart student frå Trondhjems Katedralskole i 1883 og vart cand.jur. i 1887. Då faren døydde i 1889 tok han over styringa av handelshuset Chr. Thaulow & Søn A/S. Etter mor hans døydde i 1898 var Thaulow eineeigar av firmaet heilt til han døydde i 1930.

Thaulow var medlem av bystyret i Trondheim i perioden 1897–1922, ordførar 1905-07. Valbolken 1903-06 var han 3. vararepresentant til Stortinget frå valkrinsen Trondhjem og Levanger. Han møtte på Tinget i 1906; frå 25. mai og ut sesjonen.

Han var formann i Trondhjems Handelsforening i 1898, 1903-04 og 1909-11. Elles kan nemnast han var medlem av tilsynskommisjonen for Meråkerbanen frå 1905, medlem av Noregs Bank sitt representantskap frå 1908 og styreformann ved Trondhjems Handelsgymnasium, samt styremedlem i Trondhjems Historiske Forening frå 1897.

Thaulow var riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden, riddar av 2. klasse av den prøyssiske Kroneordenen og innehavar av Kroningsmedaljen 1906 av 1. klasse.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Senter for praktisk kunnskap** (**SPK**) er eit tverrfagleg utdannings- og forskingssenter ved Nord universitet, administrativt lagt under Fakultet for lærarutdanning og kunst og kulturfag. Her driv ein med tverrfagleg forsking, undervising og ph.d.-rettleiing. Senteret vart skipa i 1997 ved det som då var Høgskulen i Bodø for å stimulera til forsking og kritisk refleksjon innan alle typar praksisar, særleg yrkes- og profesjonspraksisar. Senteret hadde eit hovudansvar for søknaden om og drifta av doktorgradsprogrammet Ph.d. i studium av profesjonspraksis frå akkrediteringa i 2009 fram til fusjonen i 2016 mellom Universitetet i Nordland, Høgskulen i Nesna og Høgskulen i Nord-Trøndelag til Nord universitet. 

SPK har eit samansett forskingsmiljø som særleg studerer profesjonar, profesjonsutøving og profesjonskvalifisering.

Forskningsgrupper
-----------------

Forskarar ved Senter for profesjonsstudium er organisert i to forskingsgrupper:

* Den praktiske kunnskapens teori
* Borderologi

Forskingsgruppene har spesialisert seg på studium av praktisk kunnskap eller *praxis* og på kunnskapsutvikling i *praksis* der både etiske og kvalitative spørsmål i ulike typar praksisar står sentralt. Forskingsgruppa for borderologi studerer kunnskap i grenseland mellom praksisar og har eit samarbeid med Universitetet i Murmansk om master i borderologi, det å leva på grensene mellom to land. Prosjektet var opphavleg finansiert av Utanriksdepartementet.

Aktivitetar
-----------

Senter for praktisk kunnskap har ei rad prosjekt og aktivitetar, blant anna:

* Aktive deltakarar i Ph.d.-programmet studium profesjonspraksis og fleire ph.d.-emne.
* Master i praktisk kunnskap
* Kurs i generell vitskapsteori (vitskapsfilosofi), metodologi, profesjonsetikk og forskingsetikk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Senter for praktisk kunnskap» frå Wikipedia på bokmål, den 27. februar 2021.*

Referansar
----------

* Halås, C. T. K. Steinsvik og I. G. Kymre, red. (2017). *Humanistiske forskningstilnærminger til profesjonspraksis*. Oslo, Gyldendal akademisk.
* McGuirk, J.N. og J. S. Methi, red. (2015). *Praktisk kunnskap som profesjonsforskning. Antologi over yrkeserfaringen som utgangspunkt for forståelse av kunnskapsutvikling i praksis*. Bergen, Fagbokforlaget.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Senter for praktisk kunnskap Arkivert 2021-01-24 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 59°54′36.832″N 10°44′23.089″E﻿

Christiania Torv. Til venstre Gamle rådhus, i framgrunnen fontena Christian IVs hanske. Foto: Matthew McPherson

**Christiania torv** er eit gammalt torg og kulturminne i Oslo. Det ligg i Kvadraturen, mellom Rådhusgata og Øvre Slottsgate. Rundt torget ligg mellom anna Rådmannsgården, Gamle rådhus og Anatomigården. Midt på torget står fontena Christian IVs hanske av Wenche Gulbransen.

Historie
--------

Christiania torv blei torg i hovudstaden etter Oslo torg i Gamlebyen. Som torget i Gamlebyens torg fekk det nye torget domkyrkje (Hellig Trefoldigheds kirke, 1639) og rådhus (1641). På torget stod også gapestokken og vassposten for byen. 

Torget blei utforma etter eit mønster som var vanleg i renessansebyplanar, og som først blei brukt i Livorno i 1570-åra. Det blei laga ved at ein spara ut kvadrat i hjørna av alle fire kvartala i eit gatekryss. Den kvadratiske forma var ikkje fullstendig, ettersom Hellig Trefoldigheds Kirke i nordvestre kvadrant tok opp ein stor del av arealet som ideelt sett burde ha vore torgområde, medan resten var del av kyrkjegarden. 

I motsetnad til Oslo torg hadde ikkje Christiania torv lang levetid som sentralplass. Domkyrkja blei riven etter ein brann i 1686, og ei ny domkyrkje blei oppført utanfor byvollane ved det seinare Stortorvet. Eit halvt hundreår seinare flyttet også magistraten i byen frå Gamle rådhus til eit nytt rådhus i Rådhusgata. I 1736 blei torghandelen flytta frå det gamle torget i Kvadraturen til det nyanlagte Stortorget framfor domkyrkja. Samtidig blei den årlege Christiania-marknaden flytta. 

Namnet Christiania Torv blei vedtatt i 1958 med referanse til at området var den første og sentrale torgplassen i Christiania.
I 2003 fekk Christiania Torv Oslo kommunes pris for god byarkitektur.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christiania Torv (Oslo)» frå Wikipedia på bokmål, den 12. januar 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oslo kommunes pris for god byarkitektur / Oslo bys arkitekturpris for 2003 til Christiania Torv
* 

* Christiania torv i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* SSR (namn)

 |
| Reeth  |
| --- |
| Reeth frå Fremington EdgeReeth frå Fremington Edge Reeth frå Fremington Edge |
| Plassering |
| 

Reeth is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | North Yorkshire |
| Distrikt | Richmondshire  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 750 |
| Koordinatar |  54°23′″N 1°57′″W﻿Koordinatar: 54°23′″N 1°57′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DL11 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1748 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Reeth**
 |

**Reeth** er ein liten by i North Yorkshire i England. Han ligg i nasjonalparken Yorkshire Dales, der dalane Swaledale og Arkengarthdale møtest.

I saksisk tid var det berre ei lita busetjing i skogkanten. Staden er nemnt i *Domesday Book* (1086), og hadde då vakse noko.

Reeth vart utover i mellomalderen eit sentrum for strikking, og den lokale blygruveindustrien vart kontrollert derfrå, men det var heile tida rolla som marknadsby for landbruket i området som var viktigast.

Mange av husa er frå 1700-talet. I sentrum ligg ein trekanta *village green*, der ein finn dei tre pubane i byen og eit hotell. Turistindustrien har vorte ei viktig næring for byen, og mange fotturistar tek turen dit.

Like utanfor Reeth finn ein toppane Fremington Edge og Calver Hill.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Reeth» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Pyrocumulus
**Pyrocumulus** er ei tett cumulusforma sky som oppstår i samband med store brannar eller vulkansk aktivitet. Skyene oppstår grunna intens oppvarming av lufta nær overflata som fører til konveksjon, vanlegvis i samband med mykje fuktig luft. Fenomen som vulkanutbrot, skogbrannar og til somme tider industriell aktivitet kan skape desse skyene. Fukt frå den omliggande lufta, og fukt som har fordampa frå brent vegetasjon eller vulkanske gassar, kan lett kondensere på oskepartiklar. Skyene er ofte grå eller brune, pga av røyk og oske frå brannen. 

Pyrocumulus varierer kraftig i storleik, frå cumulus humilis til cumulonimbus. Av og til kan skyene produsere regnbyer som dempar eller til og med sløkkjer brannen. Men pyrocumulusskyer inneheld kraftig turbulens som kan føre til kraftige vindkast ved bakken, og dermed òg forverre ein skogbrann. Store pyrocumulusskyer, særleg dei som er danna i samband med vulkanutbrot, kan produsere torevêr. Ein er ikkje sikker på kva som årsaker lyn i desse skyene, men det har truleg samband med den kraftige turbulensen og oskepartiklane i skya. Store pyrocumulusskyer kan strekke seg langt over frysepunktet, og dei elektrostatiske eigenskapane til is kan også spele ei rolle. Ei pyrocumulussky som kan produsere torevêr har sannsynlegvis utvikla seg til ei cumulonimbussky. Dette kan igjen føre til fleire lynnedslag som forverrar brannen. 

Pyrocumulus er på mange måtar dynamisk lik ein eldstorm, og dei to fenomena oppstår gjerne i lag. Begge to kan likevel oppstå uavhengig av den andre.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av pyrocumulus
* Pyrocumulusbilete frå USA Arkivert 2006-11-29 ved Wayback Machine.
* Pyrocumulusbilete Arkivert 2007-03-08 ved Wayback Machine.
* Pyrocumulusbilete frå Australia

| * v
* d
* e
Skytypar |
| --- |
| Høge skyer (Type A) | Cirrus (Ci) • Cirrus uncinus • Cirrus Kelvin-Helmholtz • Cirrostratus (Cs) • Cirrocumulus (Cc) • Pileus • Kondensstriper |
| Midlare skyer (Type B) | Altostratus (As) • Altostratus undulatus • Altocumulus (Ac) • Altocumulus undulatus • Altocumulus makrellsky • Altocumulus castellanus • Altocumulus lenticularis |
| Låge skyer (Type C) | Stratus (St) • Orografisk stratus  • Nimbostratus (Ns) • Cumulus humilis (Cu) • Cumulus mediocris (Cu) • Stratocumulus (Sc) |
| Konvektive skyer (Type D): | Cumulonimbus (Cb) • Cumulonimbus incus • Cumulonimbus calvus • Cumulonimbus med mammatus • Cumulus congestus  • Pyrocumulus |
| Andre skytypar | Nattlysande skyer • Perlemorskyer |
**Pysjma** (russisk Пышма) er ei elv i Sverdlovsk og Tjumen oblast i Russland og ei av sideelvane til Tura frå høgre i nedslagsfeltet til Ob. Elva er 603 km lang og har eit nedslagsfelt på 19 700 km².

Pysjma har utspring på 290 moh på austsida av Uralfjella ved byen Verkhnjaja Pysjma, like nord for Jekaterinburg. Elva renn ut på den vestlege delen av Det vestsibirske låglandet, og munnar ut i elva Tura på 46 moh, ved landsbyen *Sosonovo*, rundt 40 kilometer aust for Tjumen. I den nedre delen meanderer elva kraftig. Ho er her rundt 50 meter brei, tre meter djup, med ein straum på 0,2 m/s.

Middelvassføringa er på 34 m³/s (maksimum 1300 m³/s, minimum 2 m³/s). Dei viktigaste sideelvane er Kunara og Bolsjaja Kalinovka frå høgre, og Reft frå venstre.

Pysjma frys til i byrjinga av november og er isdekt til vårløysinga i april.

Byer ved Pysjma er Verkhnjaja Pysjma, Berjozovskij, Zaretsjnyj, Sukhoj Log og Kamysjlov

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pysjma» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Pytt i ein skog.
**Pytt** (av norrønt *pyttr*) er ei naturleg oppsamling av vatn som kan vera på storleik med eit lite tjern eller mindre, til dømes ein mellombels dam etter nedbør (jf. *sølepytt*). Pyttar kan også oppstå i tilfeldige hol eller fordjupingar i bakken ved lågvatn.

Mindre dyr, som fuglar og insekt, kan bruka pyttar som kjelde til drikke, bading eller næring. Svaler bruker fuktig jord frå pyttar som ein slags sement til å bygga reira sine. Mange sommarfuglar og ein del andre insekt hentar næringsstoff som salt og aminosyrer frå pyttar.

Galleri
-------

* Ein pytt på ein veg.Ein pytt på ein veg.
* Fleire pyttar på ein grusveg.Fleire pyttar på ein grusveg.
* Pyttar danna ved lågvatn.Pyttar danna ved lågvatn.
* Gravand som drikk frå ein pytt.Gravand som drikk frå ein pytt.

Kjelder
-------

1. ↑  «pytt» i Nynorskordboka.
2. ↑  Adler, P.H. and Pearson, D.L. (1982) "Why do male butterflies visit mud puddles?". *Canadian Journal of Zoology*, **60** (3): 322–325. doi:10.1139/z82-043

* *Denne artikkelen bygger på «Pytt» frå Wikipedia på bokmål, og «Puddle» frå Wikipedia på engelsk den 21. januar 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Pytagoreisk stemming** er eit prinsipp for stemming av instrument, som favoriserer reine kvintar framfor andre intervall. Dette prinsippet vart halde i hevd gjennom heile mellomalderen, og vart utvikla på grunnlag av tankane Pytagoras hadde om musikk og reinleik. Mellomaldermusikken er difor skriven med tanke på kvinten som konsonerande intervall, og tersen som dissonerande.

### Praktiske problem

Det mest merkbare problemet med den pytagoreiske stemmemåten, er det pytagoreiske kommaet. Dette gjer seg og utslag i tersklangen, sidan reine kvintar på rad fører til at dei store tersane blir om lag 18 millioktavar for stor. Dette er eit tydeleg avvik frå den reine tersen i overtonerekkja. Dette stemmingsproblemet vart akutt då musikklivet trong lengre modulasjonar, og ikkje kom utanom ulvetersen. Renessansens musikkteori utvikla difor mellomtonetemperaturen, som favoriserte reine tersar framfor reine kvintar, eit system som vart halde i hevd fram til tolvtonetempereringa vann innpass etter 1750.
Optisk pyrometer
Ein sjømann sjekkar temperaturen i eit ventilasjonssystem.
Eit **pyrometer** er eit instrument for måling av helst høge temperaturar. Strålinga frå lekamen ein skal avgjere temperaturen til vert fokusert ved hjelp av eit objektiv inn i instrumentet der strålinga vert analysert og temperaturen avgjort. 

Forskjellige pyrometer nyttar forskjellige måtar å analysere strålinga på. Både intensiteten og spektralfordelinga til strålinga varierer med temperaturen. Den totale intensiteten til strålinga aukar med temperatur og spektralfordelinga vert forskyvd mot høgare frekvensar med aukande temperaturar. Ein lekam som er kvitglødande er derfor varmare enn eitt som er raudglødande. 

Av dei forskjellige pyrometera finn ein totalstrålepyrometeret der den totale energimengda i strålinga vert målt, tostrålepyrometer der to frekvensband av den totale strålinga vert filtrert ut, optisk pyrometer der fargen på strålinga visuelt vert samanlikna med fargen på ein glødetråd. 

Alle pyrometer baserer seg på prinsippet om svartlekamstråling, men sidan strålingskjelda aldri ville vere ein svartlekam, er dette ei feilkjelde for alle typar pyrometer. «Graden av svartheit» vert kalla emittans. Dersom ein kjenner emittansen til målelekamen, så kan ein kompensere for denne feilen. 

Måling av høge temperaturar vert kalla pyrometri og vert hovudsakleg nytta for temperatur mellom –20 °C og kring +3000 °C.

Kjelder
-------

* pyrometer. (2012-02-19) I *Store norske leksikon*. Henta frå

Bakgrunnsstoff
--------------
**Kenai Fjords nasjonalpark** er ein nasjonalpark i den amerikanske delstaten Alaska. Parken blei skipa 2. desember 1980, og dekkjer 4 600 km². Dei viktigaste naturattraksjonane i nasjonalparken er i alt 38 isbrear; ein av dei er Harding Icefield, som eit av dei største områda med is i USA. Eit anna karakteristisk naturfenomen er dei mange fjordane som er danna av brearmane, og som har gjeve parken namn.

Nasjonalparken blei danna i 1980 som eit av i alt femten verneområde som blei oppretta samtidig gjennom Alaska National Interest Lands Conservation Act. 

Dyrelivet i parken omfattar mellom anna knølkval, spekkhoggar, stillehavsnise (*Phocoenoides dalli*), stellersjøløve (*Eumetopias jubatus*), lundefugl, amerikansk svartbjørn og snøgeit. 

Parken ligg på Kenaihalvøya i det sørlege sentrale Alaska. Ein kan nå han frå byen Seward ca. 200 km sør for Anchorage. Han er ein av tre nasjonalparkar i Alaska ein kan nå frå bilveg; inngangen til parken er ved breen Exit Glacier.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Kenai Fjords nasjonalpark**
**Vilhelm I** (opphavleg *Willem Frederik Prins van Oranje-Nassau*) (fødd 25. august 1772 i Haag, død 12. desember 1843 i Berlin) var konge av Nederland 1813-1840.

Han var son av Vilhelm V av Oranien og Vilhelmina av Preussen og gift med kusina Vilhelmine av Preussen (1774-1837).

Som ung budde han ei tid i eksil i Preussen under napoleonskrigane.

Han lét seg utrope til konge i 1813 og vart i 1815 òg tilkjent Belgia og Luxembourg.

Han ønskte å styrkja økonomien til landet, og vert rekna for ein dugeleg person når det gjaldt finanspolitikk. Men han gjorde òg fleire ting som ikkje vart sett pris på. Nederlandsk vart gjort til offisielt språk i heile landet, og han førte ein uforsonleg politikk overfor katolikkane.

I 1830 gjorde belgiarane opprør. Opprøret vart slått ned, men Frankrike støtta sidan saka til belgiarane. Til sist måtte Vilhelm bøye seg for kravet om sjølvstendet til Belgia.

Han abdiserte i 1840 og vart etterfølgd av sonen Vilhelm II. Han slo seg ned i Berlin saman med den andre kona si, Henrietta d'Oultremont. Der budde han til han døydde.

Barn
----

* Vilhelm II av Nederland
* Prins Fredrik av Nederland
* Prinsesse Pauline av Nederland
* Prinsesse Marianne av Nederland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vilhelm I av Nederland» frå Wikipedia på bokmål, den 5. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* SNL

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
**Vilhelm Edvard Karl Nagel** (2. oktober 1870–10. juli 1938) var ein norsk kontorist og politikar frå Kristiania. Perioden 1913-15 sat han på Stortinget, vald på Det norske Arbeidarparti sitt program.

Nagel var son til ein faktor. 16 år gammal vart han tilsett ved kontoret til jarnbanestyret i hovudstaden som kontorbod. I 1898 fekk han stilling som fullmektig og i 1908 som bokhaldar, då ved jarnbanekontoret i Drammen.

Nagel var medlem 1908-09 i skulestyret i Kristiania og frå 1911 i Drammen, der han i 1912 vart vald til formann. Han representerte einmannskrinsen Strømsø og Tangen på Stortinget 1913-15, han var då sekretær i Gasje- og pensjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Haffner, Vilhelm (1864-1959) (1949). *Stortinget og statsrådet: 1915-1945*. Oslo: [Aschehoug]. s. 39.
* Biografisk informasjon om Vilhelm Nagel NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Anne Margrethe Hausken Nordberg** (fødd 23. januar 1976) er ein norsk farmasøyt og orienteringsløpar frå Karmøy, busett i Oslo. Ho vart verdsmeister i 2008 på kortdistansen og vann VM-gull i stafett i 2009 og 2013. Totalt sanka ho 11 (3-5-3) medaljar i verdsmeisterskap. Ho er gift med Anders Nordberg.

Aktiv
-----

I 2005 tok Hausken VM-sølv på sprintdistansen og på stafetten. I 2008 sprang ho inn til fyrsteplass både på kort- og klassiskdistansen ved europameisterskapen i orientering. Også i verdsmeisterskapen 2008 sigra ho på kortdistansen. Ved sesongslutt stod ho som vinnar av verdscupen i orientering.

I 2009 tok Hausken seg av den andre etappen for det norske laget som vann gull i VM-stafetten i Miskolc i Ungarn. Betty-Ann Bjerkreim Nilsen opna for Noreg, Marianne Andersen avslutta. Fire år seinare sikra Hausken seg sitt andre stafettgull i VM, då på lag med Heidi Bagstevold og Mari Fasting. Under VM 2016 vart ho bronsemedaljør på klassiskdistansen.

Hausken sigra i den svenske O-Ringen i 2008 og 2015. Åra 2005-15 vann ho 10 tevlingar i verdscupen i orientering. Åra frå 2001 til 2022 vann ho 22 NM-gull i individuelle tevlingar, mellom anna 5 på langdistansen. I NM-stafetten for kvinner har ho delteke på vinnarlaget heile 14 gongar, sist då ho var 46 år gammal. 

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2003: Nr 6 på kortdistansen
* VM 2005: Sølv på kortdistansen og i stafett
* VM 2006: Nr 6 på klassiskdistansen
* VM 2007: Bronse i stafett, nr 4 på klassiskdistansen
* VM 2008: Gullmedalje på kortdistansen
* VM 2009: Gull i stafett, nr 6 på klassiskdistansen
* VM 2010: Sølv i stafett, nr 8 på klassiskdistansen
* VM 2012: Bronse i stafett, nr 5 på klassiskdistansen
* VM 2013: Gullmedalje i stafett
* VM 2015: Sølv i kvinnestafetten og i mixstafetten, nr 7 på klassiskdistansen
* VM 2016: Bronsemedalje på klassiskdistansen
* VM 2017: Nr 4 på klassiskdistansen
* VM 2019: Nr 5 på mellomdistansen

### Ymse

Frå 2006-11 var Hausken leiar i Olympiatoppen sin utøvarkomité, ho avløyste skiskyttaren Halvard Hanevold. Ho var den fyrste frå ein ikkje-olympisk idrett med det vervet.

Kjelder
-------


* Anne Margrethe Hausken Nordberg i *Store norske leksikon*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
**Hagbard og Signe**, eller **Habbor og Signe**, er ein mellomalderballade og ei fornaldersoge som har vore svært folkekjær i Skandinavia om gjennom mellomalderen. Hovudkjelda for forteljinga i dag er Saxo Grammaticus, men gjennom skaldane veit vi at soga var kjend i Noreg lenge før Saxo, minst frå 900-talet.

### Handling

Hagbard var ein stor hærmann og sjøkonge, bror av Hake, som er omtala i Ynglingesoga. Han kom til kong Siggeir/Sigar, som budde på Sjælland, og bela der til Signe, dotter hans. Signe svara på kjærleiken og ville gjerne ha Hagbard, men brørne hennar sette seg mot dette. Hagbard laut då kle seg i kvendeklede og møte Signe i løyndom. Der lova Signe at ho ikkje ville leva etter han om han vart drepen. Ei tenestejente røpte Hagbard, som vart teken til tinget og dømd til galgen. Signy var vis med dette og svor ho ville setja eld til buret sitt. Då Hagbard skulle hengjast, såg han at logane slog ut, og visste ho var glad i han. Så gjekk han i dauden og let seg hengja. 

Forteljinga har nokre likskapstrekk med Tristan og Isolde, ei vise som og var vidkjend i mellomalderen. Balladen er rekna til riddarvisene, og har teke opp i seg mange høviske drag som var ukjende for den tida handlinga er lagt til (400-talet).

### Utbreiing

Forteljinga vart kjend i mellomalderen, og nytta som førelegg for skodespel i nyare tid, mellom anna av Adam Oehlenschläger. Stadfestinga av forteljinga er knytt til namnet Siggeir/Sigar, som finst att mange stader. Saxo meinte handlinga var knytt til Sigerstedt på Sjælland, mens Landnámabok knyter handlinga til Steigen i Nordland. Flateyjarbok legg handlinga til Møre, og i tillegg til dette kan ein vise til gardsnamnet Sigersvoll på Lista (som og er knytt til Helge Hundingsbane). 

Balladen om Habbor og Signe er mellom anna overlevert i Telemark.
**Vilhelm August** (26. april 1721–31. oktober 1765) var hertug av Cumberland, ein yngre son av Georg II av Storbritannia og Karoline av Ansbach og ein militærleiar.

Han starta si militære karriere i marinen, men gjekk rask over i hæren i 1742. I desember 1742 vart han generalmajor, og året etter kom han i strid første gong i Persia. I lag med faren, Georg II, deltok han i slaget ved Dettingen (27. juni 1743), der han vart skadd. I heimlandet vart han for dette ein stor helt, og etter slaget vart han generalløytnant.

I 1745 hadde han vorte generalkaptein for den britiske hæren og han vart kommandør for dei allierte britiske, hannoveranske, austerrikske og nederlandske troppane. Tournai var omleira av franskmennene under marskalk Moritz av Sachsen, og 11. mai 1745 møtte dei kvarandre i det store slaget ved Fonteonoy, der han vart grundig slått av marskalken av Sachsen.

Same året vart han send heim for å stoppe Charles Edward Stuart, kjend som *den unge pretendenten*, og Jacobittaropprøret. Etter å ha trent opp styrkane i Aberdeen møtt ehan Stuart til kamp i slaget ved Culloden den 8. april 1746, der han vann ein avgjerande siger. I 1747 møtte han Marskalken av Sachsen igjen i Flandern og gjekk på eit nytt stortap i slaget ved Lauffeld nær Maastricht.

Under sjuårskrigen, som starta i 1757, fekk Cumberland i oppgåve å forsvare Hannover. I slaget ved Hastenbeck vart han slått den 26. juli 1757 av dei langt større styrkane til d'Estrées. I september same år gjekk han på fleire nederlag og vart driven frå stad til stad av franskmennene under Richelieu. Han kapitulerte ved klosteret Zeven den 8. september 1757.

Hertugen døydde midt på Upper Grosvenor Street i London den 31. oktober 1765, truleg av hjarteåtak.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prince William, Duke of Cumberland» frå Wikipedia på engelsk, den 29. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Culloden - The Black Watch Arkivert 2004-09-04 ved Wayback Machine.
		- Ascanius; or, the Young Adventurer
		- Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN

 |
I Statens Hus på Hermansverk i Leikanger kommune heldt Fylkesmannen i Sogn og Fjordane til.
**Anne Karin Hamre** (fødd 1965) er ekspedisjonssjef i regionalpolitisk avdeling i Kommunal- og moderniseringsdepartementet. Ho var fylkesmann i Sogn og Fjordane frå 2011 til 2018. Då Hamre vart utnemnd til fylkesmann var ho den fyrste kvinna i denne stillinga i Sogn og Fjordane og den yngste fylkesmannen i landet. Ho vart også den siste fylkesmannen i Sogn og Fjordane, ettersom embetet vart endra til Fylkesmannen i Vestland frå 2019.

Anne Karin Hamre er frå Leikanger, men er no busett i nabobygda Sogndal. Ho har cand. polit. frå Universitetet i Bergen og hovudfag i administrasjons- og organisasjonsvitskap, sosiologi grunnfag og bedriftsøkonomutdanning frå Handelshøgskulen BI.

Hamre har jobba innanfor ulike medieverksemder (avisa Sogn og Fjordane, Bergens Tidende og NRK Sogn og Fjordane), og ved Vestlandsforsking og Høgskulen i Sogn og Fjordane. Ho vart tilsett hjå Fylkesmannen i Sogn og Fjordane i 1998 og har jobba som rådgjevar, administrasjonssjef og assisterande fylkesmann. 

I samband med hundreårsjubileet for kvinneleg stemmerett vart Anne Karin Hamre portrettert i ei kvinneutstilling der dagens kvinnemakt i fylket vart illustrert ved dei tre kvinnene som hadde maktposisjonane fylkesmann, fylkesordførar (Åshild Kjelsnes) og varafylkesordførar (Jenny Følling). Tittelen på utstillinga var *Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fylkesmannen i Vestland», *fylkesmannen.no*, 21.12.2018, henta 25. februar 2019

* Sogn Avis: Hamre blir ekspedisjonssjef Arkivert 2019-02-25 ved Wayback Machine.
* NRK Sogn og Fjordane: Anne Karin Hamre blir ny fylkesmann
* Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon: Anne Karin Hamre
* Fylkesmagasinet: Det store kvinnekuppet Arkivert 2016-03-10 ved Wayback Machine.
* Fylkesmannen: Om Fylkesmannen

Bakgrunnsstoff
--------------

* NRK Sogn og Fjordane: Anne Karin Hamre blir ny fylkesmann
* Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon: Anne Karin Hamre
* Fylkesmagasinet: Det store kvinnekuppet Arkivert 2016-03-10 ved Wayback Machine.
* Fylkesmannen: Om Fylkesmannen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Hans Johan Frederik Berg** (24. desember 1813–25. september 1874) var ein norsk målar. Han arbeidde mykje som portrettmålar og med akvarellar, men i samtida var han mest kjend som kopist. 

H.J.F. Berg var fødd på handelsstaden Kopardal på Løkta i noverande Dønna kommune, der faren Anders Berg var handelsmann. Mora Susanne Meldal Berhof døydde tidleg, men faren gifte seg oppatt med ei dotter av biskop Krogh. 

I 1835 byrja han å utdanne seg til kunstnar, først ved Den Kongelige Tegne- og Kunstskole i Christiania, sidan ved kunstakademiet i København. I 1838 vende han attende til Christiania og etablerte seg som portrettmålar. Av personar han portretterte, var Sofie Amalie Bekkevold som var kona til Henrik Wergeland, fiolinisten Ole Bull, godseigar Isach Coldevin og kona hans. Men etterkvart tok fotografiapparatet vekk grunnlaget for ein leveveg som portrettmålar, og han reiste utanlands for å utvikle seg som kunstnar. 

Frå 1850-talet hadde Berg kopiert bilete av dei store meistrane. Han reiste omkring på kjende kunstmuseum og kopierte Rembrandt, Rubens m.fl. Koipane vart stilte ut i Stockholm i 1857 og i Christiania i 1861. I 1863 kom han til London for å lære om akvarellmåling. På 1870-talet måla han ein serie bilete som skildra samiske miljø.

Kjelder:
--------

* Falahat, Ann 2007: «Hans Johan Frederik Berg. Akvarellist, kopist og orientalist» (s. 9-49). I: Anne Aaserud og Knut Ljøgodt (red.): *Fra Nesna til Nilen. Akvareller fra Hans Johan Frederik Bergs reiser*. Tromsø: Nordnorsk Kunstmuseum. ISBN 978-82-91834-31-3
* Falahat, Ann 2008: «Akvarellmaleren Hans Johan Frederik Berg (1813-1874). Fra Nesna til Nilen" (s. 11-15). I: Peter Christen Asbjørnsen: Erindringer fra Egypt 1849 - 1850. Med akvareller av Hans Johan Frederik Berg. Oslo: Juletræet 2008, Asbjørnsenselskapets årsskrift nr. 1. ISBN 978-82-997953-0-2
* Laumann, Svein: «Akvarellmaleren fra Helgeland Hans Johan Fredrik Berg» i *Årbok for Helgeland 1998/99* ISBN 82-7866-007-7
* Ljøgodt, Knut 2007: «Katalog» (s. 50-88). I: Anne Aaserud og Knut Ljøgodt (red.): *Fra Nesna til Nilen. Akvareller fra Hans Johan Frederik Bergs reiser*. Tromsø: Nordnorsk Kunstmuseum. ISBN 978-82-91834-31-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC

 |
Menneskerettighetenes plass i Bergen med verk av Hans Jacob Meyer
**Hans Jacob Meyer** (2. april 1907–6. desember 1993) var ein norsk skipsmeklar og skulptør frå Bergen. Han laga skulpturar i gips, leire, bronse og kleberstein, og ei byste i sement.

Meyer var son til ein skipper. Han studerte skulptur ved akademiet Maison Watteau i Paris under Adam Fischer og Charles Despiau. Etter han kom heim til Bergen i 1928 dreiv han vekselbruk mellom skipsmekling og skulpturarbeid fram til han frå 1962 berre var bilethoggar.

Meyer debuterte på Statens Høstutstilling i 1945. Borna hans stod ofte modell for arbeida hans. Hans mest kjende verk, *Liggende dikter*, vart laga i fleire eksemplar, eitt av dei er på Ole Bulls plass i Bergen, eit anna i Nasjonalgalleriet i Oslo. I seinare år arbeidde han mykje med menneskerettar som tema. Eitt av verka hans gav arvingane til Raftostiftelsen. Skulpturen *Knelende kvinne* er no sentralt plassert i Menneskerettighetenes Plass på Nygårdshøyden i Bergen.

I 1949 var Meyer formann i Bergen Kunstforening og etablerte då «Studieatelieret», ein forgjengar til den høgre kunstutdanninga i Bergen.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Jacob Meyer» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mai 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* KulturNav

 |
**Hans Pedersen Kjelsberg** (7. januar 1819–26. april 1903) var ein lensmann og stortingsmann frå Røros i Sør-Trøndelag.

Far hans var bergkandidat og arbeidde ved Røros koparverk. Sjølv var han kontorist i ni år både i Trøndelag, Nordland og Solør. Etter han tok preliminæreksamen, byrja han studere jus. Han slutta studiane i 1846, då han vart lensmann i Lødingen. Frå 1848 var han også gardbrukar på garden Nes. Frå 1847 til 1887 var han med i oppsynet under lofotfisket. Kjelsberg var medlem av heradsstyret i Lødingen 1851-90 og forlikskommissær frå 1857. Han var elles kommunkasserar frå 1851 og formann i matrikkelkommisjonen i Lødingen.

Kjelsberg representerte Nordlands amt på Stortinget i 1857 og omframstortinget 1858, samt Stortinget 1859-60. I 1857 var han medlem av protokollkomiteen og i 1859-60 av Lagtinget og justiskomite nr 1.

Han døydde i Lødingen i 1903.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Kjelsberg NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Anne Lise Wærness**, gift Wraa (fødd 1. september 1951), er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Trondheim. Ho spesialiserte seg i høgdehopp og seinare i diskoskast, og vann tre NM-gull i kvar av øvingane. Wærness var medlem av Sportsklubben Freidig.

### Aktiv

Wærness markerte seg under NM i friidrett 1965 i Haugesund. Knapt 14 år gammal kapra ho sølvmedaljen med eit høgdehopp på 1,50 m, det same som bronsevinnaren Britt Salomonsen. Noregsmeisteren og kongepokalvinnaren Oddrun Hokland var i ei klasse for seg med ny noregsrekord på 1,66 m. Året etter var NM-medaljørane dei same og i same rekkefølgja, men med 1,61 m var Wærness og Salomonsen berre ei høgde (3 cm) bak Hokland.

Frå 1967 til 1970 forbetra Wærness den norske rekorden i høgdehopp åtte gongar frå Hoklands 1,66 m til hennar eige personlege bestehopp på 1,74 m i Stjørdal i juni 1970.

Under noregsmeisterskapen 1967, på heimebana Lerkendal i Trondheim, gjekk ho over 1,70 m og vart tildelt kongepokalen for beste kvinnelege prestasjon. Året etter, 1968, forbetra ho meisterskapsrekorden til 1,72 m. Ho deltok i sommar-OL 1968 i Mexico, der ho berre greidde 1,60 m og vart slått ut i kvalifiseringa. Tsjekkiske Miloslava Rezková vann OL-gull med 1,80 m.

Frå 1968 var Wærness også mellom dei aller beste diskoskastarane i Noreg. Både det året og året etter vart ho norsk dobbelmeister, diskoskast og høgdehopp, med kast på 41,32 m i 1968 og 43,36 m i -69. Ho sette personleg rekord i diskoskast med 46,04 m i København i august 1969.

I løpet av 1970-sesongen vart Wærness overgått av Kari Karlsen i høgdehopp, begge hoppa 1,70 m i NM, men Karlsen hadde færre riv. Året etter var Karlsen overlegen i NM, med 1,76 m mot Wærness på 1,64 m.

Wærness vann sitt sjette og siste NM-gull i 1972, frå diskosringen kasta ho 43,56 m.

Ho la opp etter 1973-sesongen.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1965: Sølv i høgdehopp
* 1966: Sølv i høgdehopp
* 1967: Gull i høgdehopp, pluss kongepokal
* 1968: Gull både i høgdehopp og diskoskast
* 1969: Gull både i høgdehopp og diskoskast
* 1970: Sølv både i høgdehopp og diskoskast
* 1971: Sølv i høgdehopp
* 1972: Gull i diskoskast
* 1973: Sølv i diskoskast

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* Friidrett.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Friidrett.no
* (en) Anne Lise Wærness – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.
Felix og Regula
**Hans Leu den eldre** var ein kunstmålar i Zürich. Han var rimelegvis fødd kringom 1460 og døydde i 1507.

### Liv

Hans Leu var truleg fødd i Baden i Sveits. Etter faren døydde i 1488, kom han til Zürich, der mor hans var fødd. Sannsynlegvis gjekk hans sine læreår i Basel og Konstanz. I 1489 er han nemnd i bygnings-rekneskapane for kyrkja Grossmünster i Zürich, og i 1492 er han for første gong nemnd som borgar av byen. I dei følgjande åra måla han i klosteret Fraumünster. År 1504 fekk av byen i oppdrag å utsmykke festplassen til byfesten. Sonen Hans Leu den yngre tok over faren sin verkstad.

### Verk

Leus mest kjende arbeid er dei fem altartavlene, som han for måla til *Zwölfbotenkapelle* i Grossmünster. Desse vart redda frå biletstorminga seinare på 1500-talet. Dei vert i dag oppbevart i det sveitsiske nasjonalmuseet.

Mellom 1497 og 1501 vart grava til byhelgenane Felix og Regula i Grossmünster ombygd. Leu fekk oppgåva med å måle biletet av martyrane; Felix, Regula og Exuperantius. Etter reformasjonen, rundt 1566, vart panela i den nedre delen overmåla med panorama over byen. 1936-37 vart bileta av dei heilage delvis avdekte.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hans Leu den eldre**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ULAN
* HDS
* SIKART

 |



* *Denne artikkelen bygger på «Hans Leu der Ältere» frå Wikipedia på tysk, den 26. juli 2011.*
**Hans Carl Knudtzon** (29. januar 1751–16. desember 1823) var ein norsk kjøpmann og stortingsmann.

Knudtzon var fødd i Bredsted i Slesvig. I ung alder kom han til Trondheim og var agent for forretningsmannen Broder Lysholm. Etter Lysholm døydde i 1772 styrte han forretningane vidare, til han overtok det heile i 1797. Han hadde mange framståande posisjonar i lokale fellestiltak. Ulønna borgarmeister i Trondheim 1802-06.

I 1814 var Knudtzon 1. representant frå Trondheim på det overordentlege storting i 1814. Han var då medlem av deputasjonen som Stortinget sende til Stockholm.

Knudtzon døydde i Trondheim i 1823.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Knudtzon NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
* Hans Carl Knudtzon frå Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Hans Ludvig Meyer** (3. desember 1857–25. april 1940) var ein norsk grosserar frå Østre Halsen i Tjølling. Han representerte partiet Høgre på Stortinget i til saman ni år i tida 1910-21.

Meyer var son til ein skipper. Han gjekk Larvik middel- og realskule og vart student i 1872. Dei neste åra reiste han til sjøs. Frå 1880 til 1897 var han skipper, for det meste i langfart. Han budde i strandstaden Østre Halsen fram til 1896, flytta då til Larvik, der han i 1898 etablerte seg som skipsreiar. Han var frå 1899 medeigar i reiarlaget Gran & Meyer, eineeigar frå 1908. Omframt utreiinga av skip, dreiv han eksporthandel og handel med fiskeriprodukt.

Meyer var bystyremedlem i Larvik i seks år. Han var styreformann for Larvik sjømannsskule, Larvik sparebank, Larvik kassefabrikk, og i kvalfangarselskap. I tida 1910-15 var han stortingsmann frå einmannskrinsen Larvik og Sandefjord, medlem i Protokollkomiteen 1910-12 og i Konstitusjonskomiteen 1913-15. Etter å ha vore ute av Tinget ein valbolk, kom han innatt og representerte same krinsen og framleis Høgre på Stortinget 1919-21.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Molde domkyrkje
**Møre bispedømme** er eit bispedømme i Den norske kyrkja. Bispesetet er i Molde, med Molde domkyrkje.

### Historie

Før skipinga av Møre bispedømme var det usemje om grensene for bispedøme, om bispesete og om namnet. Odelstinget vedtok 2. juni 1982, med 45 mot 40 røyster, at bispesete skulle vere i Ålesund kommune, med Borgund kyrkje som domkyrkje. Namnet skulle vere Møre og Romsdal. Den 5. juni vedtok Lagtinget, med 21 mot 12 røyster, å sende saka attende til Odelstinget. 8. juni vedtok så Odelstinget, med 63 mot 52 røyster, at bispesete skulle vere i Molde, og at namnet skulle vere Møre bispedømme. Vedtaket skulle gjelde frå 1. januar 1983.

* 18. september 1983 vart Ole Nordhaug vigsla som den første biskopen i Møre.
* 17. november 1991 vart Odd Bondevik vigsla som den andre biskopen i Møre.
* 15. mai 2008 vart Ingeborg Midttømme utnemnd til ny biskop i Møre. Ho vart vigsla den 21. september.

### Prosti

Prostia i Møre bispedøme
Møre bispedømme har følgjande prosti: 

Molde domprosti  

Indre Nordmøre prosti  

Indre Romsdal prosti  

Nordre Sunnmøre prosti  

Søre Sunnmøre prosti  

Ytre Nordmøre prosti

### Fellesråd

Bispedømmet har har følgjande fellesråd: 

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Aukra 
Aure 
Averøy 
Fjord 
Giske 
Gjemnes 
Hareid  | Herøy 
Hustadvika 
Kristiansund 
Molde
Rauma
Sande
Smøla  | Stranda 
Sula 
Sunndal 
Surnadal 
Sykkylven 
Tingvoll  | Ulstein 
Vanylven 
Vestnes 
Volda 
Ørsta 
Ålesund |

Kjelder
-------

* Johan Krogsæter: Striden om bispesetet i Møre bispedøme i  *Tidsskrift for Sunnmøre Historielag 1999*

| * v
* d
* e
Bispedømme i Den norske kyrkja |
| --- |
|  | Agder og Telemark  • Bjørgvin  • Borg  • Hamar  • Møre  • Nidaros  • Nord-Hålogaland  • Oslo  • Stavanger  • Sør-Hålogaland  • Tunsberg |  |

| * v
* d
* e
Prosti i Møre bispedømme |
| --- |
| Indre Nordmøre • Indre Romsdal • Molde • Nordre Sunnmøre • Søre Sunnmøre • Ytre Nordmøre |
**Hans Kristian Hogsnes** (17. oktober 1954–30. desember 2010) var ein norsk pressemann og politikar, fødd og død i Tønsberg. Han representerte partiet Høgre på Stortinget i perioden 2001-05.

Hogsnes gjekk Tønsberg gymnas 1970–73 og Rønningen Folkehøgskole 1973/74. Frå 1975 til -81 var han journalist i Tønsbergs Blad, deretter arbeidde han 1981 i Høyres Pressebyrå og var så redaktør i Høyres Avis 1981–84. Eit langt tiår, 1984-95, var han nattredaktør og vaktsjef i Tønsbergs Blad.

Hogsnes var politisk aktiv i Unge Høgre. I tida 1976-87 var han medlem i Sem kommunestyre, varaordførar 1985–87, og skulestyreformann i Sem 1984–87. Frå 1988 var han medlem i Tønsberg kommunestyre til 2001, ordførar dei siste seks åra. Han var 1992-95 også medlem av fylkestinget i Vestfold.

Valperioden 2001-05 sat Hogsnes på Stortinget frå Vestfold fylke, der han var andre nestleiar i Kommunalkomiteen. Etter 2005 var han rådgjevar i kommunalpolitikk for partiet Høgre. Ved sidan av partipolitikk engasjerte Hogsnes seg mellom anna i kyrkjelege aktivitetar og i fråhaldssaka.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Kristian Hogsnes» frå Wikipedia på bokmål, den 18. februar 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 45°59′0″N 7°47′1″E﻿

**Gornergrat** er ein fjellrygg i Wallis-Alpane i Sveits, oppfor Gornerbreen i sør. Ein kan nå fjellryggen med tannhjulbanen Gornergratbahn frå Zermatt. I tårna på Kulm hotell på 3089 moh ligg Kölner Observatorium für SubMillimeter Astronomie (KOSMA) og fram til 2005 og Gornergrat infraraude teleskop.

Fjellryggen er om lag tre kilometer aust for Zermatt i den sveitsiske kantonen Valais. Gornergrat ligg mellom Gornergletscher og Findelbreen med utsyn til meir enn 20 fjelltoppar over fire tusen meter, mellom dei Monte Rosa, Lyskamm, Matterhorn, Dom og Weisshorn. 

Dette er siste stopp på Gornergrat-banen, som opna i 1898 og stig nesten 1500 meter gjennom grenda Riffelalp og Riffelberg. Ved endestasjonen (3089 moh) på sørvestsida av fjellryggen ligg eit hotell. Stasjonen er ein del av Zermatt skiområde. Frå 1958 til 2007 gjekk ei kabelvogn frå Gornergrat over Hohtälli til Stockhorn, som fram til Klein Matterhorn-banen vart bygd, var den høgaste fjellstasjonen i Zermatt.

* Mot MatterhornMot Matterhorn
* Gornergrat stasjonGornergrat stasjon
* Gornergrat frå SchwarzseeGornergrat frå Schwarzsee
* Dufourspitze og Gornerbreen frå GornergratDufourspitze og Gornerbreen frå Gornergrat
* Steinbukk ved Gornergrat

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gornergrat» frå Wikipedia på engelsk, den 13. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 59°55′51.254″N 10°45′20.603″E﻿

Arbeidermuseet har sine lokale i Apotekergården i Sagveien 28 på Sagene, den grå bygningen i bakgrunnen på fotografiet. Litt av bygningen til den tidlegare industriverksemda Hjula Væveri er å sjå til høgre på fotografietFoto: Helge Høifødt

Sagveien 8, der museet har eit utstillingshusvære innreia slik det kan ha vore i åra kring 1920.Foto: Helge Høifødt

Arbeidermuseet ligg i det tidlegare industriområdet langs Akerselva. I nærleiken av Arbeidermuseet ligg mellom anna bygningen til nedlagde Hjula Væveri.
**Arbeidermuseet** ligg i Sagveien 28 på Sagene i Oslo og er ei avdeling av Oslo Museum. Museet syner industri- og arbeidarsoga frå dei tidlegare industriområda langsetter Akerselva i Oslo, som var eit særs viktig område for den byrjande industrialiseringa av Noreg i 1840-åra, med vatnet frå dei mange fossane nedetter Akerselva som kraftkjelda. Museet ligg sentralt til i dette området, der mykje av det gamle bygningsmiljøet er teke vare på, mellom anna bygningane til to store tekstilfabrikkar. Men til liks med desse to tekstilfabrikkane og dei andre fabrikkane i grannelaget til museet, er dei aller fleste industriverksemdene langs Akerselva vorte nedlagde og bygningane teke i bruk til andre føremål, eller rivne og erstatta med nybygg.

Arbeidermuseet opna i juni 2013, og er innreia i lokale som ligg i den såkalla Apotekergården. Dette huset er i pussa teglstein i to og ein halv etasje, bygd i 1869-70 for apotekar Nicolai Lindgaard.

Muset har òg til framsyning for publikum eit 21 rutemeter stort husvære innreia etter skikken frå om lag 1920 i ein tømmerbygning frå 1848 i Sagveien 8, som foreininga Oslo Byes Vel eig. Dette huset vart bygd som arbeidarbustader for dåverande Graahs spinneri like i nærleiken.

Fabrikkjentene
--------------

Dei store tekstilfabrikkane som låg i nærleiken av det som no er Arbeidermuseet, sysselsette i si tid mange kvinner og jenter, og dette er eit av dei tema som Arbeidermuseet har teke for seg. Forfattaren Oskar Alexander Braaten (1881–1939), som budde på den andre sida av Akerselva i dette området, og skildra arbeidarmiljøet i Oslo i si samtid, er vidgjeten særleg for skildringane sine av livet til dei kvinnelege tekstilarbeidarane i veveria og spinneria i denne luten av byen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Arbeidermuseet**

* Internettsidene til Arbeidermuseet. Arkivert 2014-05-02 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* KulturNav

 |