recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Manuel Chrysoloras** (ca. 1355–15. april 1415) eller **Emmanuel Chrysoloras** var ein bysantinsk skriftlærd, mest kjend for å ha gjort klassisk gresk litteratur kjend i vestre Europa i den tidlege renessansen, og slik ha rydda vegen for vidare utvikling humanismen i Italia.

Manuel vart fødd inn i ei høgtståande slekt i Konstantinopel, og gjekk i lære hjå Gemistus Pletho. Han var oppteken av klassisk gresk filosofi, og arbeidde mellom anna med Platon. I 1390 vart han send til Venezia på sendeferd for keisaren i Bysants, Manuel II Palaiologos, for å vinne stønad i kampen på Det osmanske riket. Her møtte han italienske vitskapsfolk, mellom dei Roberto Rossi. Andre i krinsen rundt Rossi reiste seinare attende til Konstantinopel med Manuel for å lære gresk. I 1396 bad Coluccio Salutati, kanslaren i Firenze, Manuel om å koma til byen å halde forelesingar om gresk litteratur og tenking. Han kom til Firenze i 1397, og dette fekk avgjerande tyding for utviklinga av humanistisk filosofi i renessansen. Av dei mest kjende elevane han fekk der, er Leonardo Bruni. Manuel underviste i Firenze i tre år, og etter dette reiste han til Bologna, og sidan til Venezia og Roma. Rundt han voks det fram eit intellektuelt miljø av seinare humanistar.

Manuel Chrysoloras levde dei siste åra sine vestpå. Han reiste til Paris i 1408, og var tiltrudd oppgåva å snakke for austkyrkja under kyrkjemøtet i Konstanz i 1415. Han døydde brått på vegen til dette møtet, og hendinga vart mint av samtidige historikarar. 

Manuel omsette Platon og Homer frå gresk til latin. Han var og den første til å undervise i gresk i Italia på 700 år. Han skreiv ein gresk grammatikk til bruk ved vestlege universitet, og gjorde mykje for å atterreise kjennskapen til gresk som litteraturspråk. Verka hans vart seinare prenta og spreidde til nye generasjonar humanistar, mellom dei Erasmus frå Rotterdam. 

Krinsen rundt Manuel Chrysoloras samla lærde italienarar som Leonardo Bruni, Coluccio Salutati, Giacomo da Scarperia, Roberto de' Rossi, Carlo Marsuppini, Pietro Candido Decembrio, Guarino da Verona, Poggio Bracciolini. Alle desse vart kjende med den greske litteraturen og tenkinga gjennom han, og dette hadde stor påverknad for utviklinga av humanismen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 25°17′N 55°53′E﻿

**Dhaid** eller **Al Dhaid** er hovudstaden i det sentrale distriktet i emiratet Sharjah i Dei sameinte arabiske emirata. Det er ein oaseby med mange daddelpalmeplantasjar som får vatn frå dei nærliggande Hajarfjella.

Dhaid har lenge vore strategisk plassert ved munningen til den viktige Wadi Siji.

Historie
--------

Tidleg på 1900-talet bestod Dhaid av kring 140 hus, som var eigd av stammene Tanaij, Bani Qitab og Khawatir, inkludert store hus med leirsteinstårn. Al Qasimi-fortet med fire tårn låg òg på staden.

Dhaid vart setet for den avsette herskaren av Sharjah, sjeik Khalid bin Ahmad Al Qasimi, i ein avtale gjort i juni 1927 med den nye herskaren, nevøen hans Sultan bin Saqr. Etter ein periode med kampar og forhandlingar mellom stammene i Dhaid, herskaren av Ras Al Khaimah og herskaren av Sharjah, vart han så utpeikt som herskar i Kalba i september 1937.

Geografi
--------

Dhaid ligg på ørkensletta på austkysten av byen Sharjah og vert kryssa frå aust til vest av vegen frå Sharjah til Masafi ved foten av Hajarfjella. I nord ligg innlandsoasen i Umm Al Qawain, Falaj Al Moalla, medan ein sør finn byen Madam langs vegen mellom Dubai og Hatta. 

Dhaid er ein oaseby som får vatn frå fleire wadiar, der det renn elvar til tider av året, og underjordiske vatningskanalar. Her fint store plantasjar av daddelpalmar og andre planter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dhaid» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Heard-Bey, Frauke (1990). *From Traktatstatane to Dei sameinte arabiske emirata*. UK: Longman. s. 179. ISBN 0582277280.
2. ↑  Lorimer, John (1908). *The Gazetteer of Gulf of Persia, Oman and Central Arabia*. Government of India.

| * v
* d
* e
Emiratet Sharjah |
| --- |
| Byar | Al Jazirah**·** Al Khan**·** Dhaid**·** Dibba Al-Hisn**·** Kalba**·** Khor Fakkan**·** Nahwa**·** Sharjah |
| Busetnader | Al Hamriyah**·** Al Hayrah**·** Ar Rufaysah**·** Ghayl**·** Ghunah**·** Hamriyah hamn**·** Hasat al Bidiyah**·** Hayat**·** Hiyawah**·** Hizayib az Zanah**·** Layyah**·** Lulayyah**·** Minazif**·** Muaifi**·** Rafa'**·** Sa'd**·** Sahanah**·** Shis**·** Tarif Kalba**·** Wadi Shi |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Manuel Antonio Noriega** (11. februar 1934–29. mai 2017) var ein panamansk general som var diktator i Panama frå 1983 til 1989. Offisielt vart Noriega aldri vald inn som president, men han hadde verv som «*chief executive officer*» for ein kortare periode i 1989. Noriega var utdanna offiser i den panamanske hæren, og studerte militærfag og etterretning i Lima, ved to militære skular i USA, og ved den amerikanske krigsskulen ved West Point i New York.

Noriega sat i eit føderalt fengsel i Miami, dømd til tretti års fengsel for narkotika-relatert kriminalitet. Dommen vart redusert til 17 års fengsel, grunna god åtferd bak murane. Dommen var ferdigsona 9. september 2007. Frankrike sette fram krav om å få Noriega utlevert, men han motsette seg utlevering til Frankrike av di han meinte at landet ikkje kom til å gje han status som krigsfange. 26. april 2010 vart Noriega likevel utlevert til Frankrike.

I Frankrike sat Noriega fengsla for kvitvasking av pengar. Den 12. desember 2011 vart han utlevert frå Frankrike til Panama der han var sett i fengsel for å sona tre gonger tjue år for drap på politiske motstandarar og opposisjonelle panamanarar medan han sat ved makta på 1980-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Manuel Noriega» frå Wikipedia på bokmål, den 21. desember 2012.*

1. ↑  latimes.com, 26. april 2010: [url= US extradites Manuel Noriega to France, clearing way for trial on money laundering charges]
2. ↑  «Many indifferent as Noriega returns to Panama cell». wlfi.com. 12. desember 2012. Arkivert frå originalen 12. april 2017. Henta 21. desember 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
*Norskt Barneblad* nr.1, 1894
***Norsk Barneblad*** er eit blad for barn på nynorsk. Det vart skipa i 1887 og er blant dei eldste barneblada i verda som endå kjem ut. Bladet kjem ut 12 gonger i året og inneheld artiklar, teikneseriar og lesarstoff.

Bladet vart skipa av Kristen Stalleland, ein 26 år gammal student, og kom opphavleg ut i Grimstad. Frå byrjinga i 1887 vart det kalla *Sysvorti* og hadde 36 abonnentar. Det vart omdøypt til *Norskt Barneblad* i 1891
og vart gjeve ut i Oslo frå 1902. Sysvorti (eller svarttrosten) er framleis i bruk som maskot i bladet. Ein annan figur tilknytt *Norsk Barneblad* er teikneseriefiguren Smørbukk, som har vore på baksida av bladet sidan 1938.

Gjennom tidene har bladet hatt redaktørar som Rasmus Løland, Bernt Støylen, Peter Hognestad, Klaus Sletten, Andreas Haavoll og Johannes Farestveit og redaksjonssekretærar som Inger Hagerup, Øyvind Dybvad, Herbjørn Sørebø og Øystein Rosse. Halldis Moren Vesaas «debuterte» då ho som tiåring skreiv inn til *Norsk Barneblad* i 1918, medan kunstnaren Per Kleiva vann ein teiknekonkurranse det hadde i 1947, då han var tretten. 

Bladet vert gjeve ut av Samyrkelaget Norsk Barneblad, med organisasjonane Noregs Mållag, Noregs Ungdomslag, Bondeungdomslaget i Oslo, Norsk Måldyrkingslag og Nynorsk kultursentrum som medlemer. Norsk Barneblad gjev òg ut julehefta *Juletre*, *Tuss og Troll* og *Smørbukk*, dei to siste i samarbeid med Egmont Serieforlaget.

Nana Rise-Lynum er bladstyrar (2011) og Vidar Lund er styreleiar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* barneblad.no
* Historia til Norsk Barneblad Arkivert 2010-04-11 ved Wayback Machine.
* Norsk Barneblad ved aasentunet.no

Kjelder
-------

* «Historia til Norsk Barneblad» Arkivert 2010-04-11 ved Wayback Machine. ved barneblad.no
* Norsk Barneblad til alle 5.-klassingar i Bø Arkivert 2016-03-06 ved Wayback Machine. ved bo.nynorsk.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
Salutt avfyrt frå ein hollandsk manovar. Måleri av Wilhelm Van de Velde d.y. frå 1707.
**Manovar** er ei skipsnemning danna som ein norsk variant av engelske *man-of-war*. Det blei brukt av Henrik Ibsen i diktet *Terje Vigen* (1861). *Man-of-war* viste til store krigsskip i seglskutetida. Nemninga blei mest brukt om skip med to eller flere kanondekk.

Ordet er så godt som ute av bruk i denne tydinga, men er tatt i bruk av bandet Manowar. Elles er det vanlege namnet på maneten portugisisk krigsskip på engelsk *portuguese mano'war*.

«Man o'War» (1917–1947) var namnet på ein berømt amerikansk fullblods galopphest i mellomkrigstida.

Sjå òg
------

* Man of War Bay

Kjelder
-------

1. ↑  Eitrem, Hans (1940): *Ibsen og Grimstad*, H. Aschehoug, s. 51, 143
2. ↑  «man-of-war (n.)», *Online Etymology Dictionary*
3. ↑  «Man o' War - Racing Icon». Arkivert frå originalen 26. april 2016. Henta 2. april 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Manovar» frå Wikipedia på bokmål, den 25. februar 2022.*
**Henning Stensrud** (fødd 20. august 1977) er ein norsk tidlegare skihoppar frå Lørenskog. Han vann tre bronsemedaljar i noregsmeisterskap, og vart nummer fire under verdsmeisterskapen 1998 i skiflyging.

Karriere
--------

Stensrud debuterte i verdscupen i desember 1996, og var med i den norske OL-troppen i 1998. Han var då med på laget som vart nummer fire i laghoppinga, dei andre var Lasse Ottesen, Roar Ljøkelsøy og Kristian Brenden. Hans beste resultat i verdscupen er to fjerdeplassar, i Engelberg og i verdsmeisterskapen i skiflyging i Oberstdorf, begge renna i sesongen 1997/98. Medaljane i skiflygings-VM gjekk til verdsmeisteren Kazuyoshi Funaki, Sven Hannawald (sølv) og Dieter Thoma (bronse). Også i 2000 og 2006 deltok Stensrud i skiflygings-VM, då med liten suksess.

Stensrud kom på bronseplass i NM 1998 i stor bakke, og i normal bakke i 2003 og 2004. I alle dei tre nemnde meisterskapa var han sjanselaus på å vinne NM-tittelen. Han var beste nordmann då han i 2001-sesongen kom han på åttandeplass i normalbakkerennet i VM i Lahti.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* 1998: Nr 4 i VM i skiflyging i Oberstdorf, og nr 23 i normalbakken i OL i Nagano
* 2000: Nr 20 i VM i skiflyging i Vikersund
* 2001: Nr 8 i storbakken i VM i Lahti
* 2006: Nr 17 i VM i skiflyging i Kulm

### Besteplasseringar i verdscuprenn

* 1997: Nr 7 i Planica (skiflyging)
* 1997/98: Nr 4 i Engelberg og Oberstdorf (skiflygings-VM)
* 1998/99: Nr 16 i Harrachov og Planica
* 2000: Nr 16 i Willingen
* 2001: Nr 5 i Trondheim
* 2002: Nr 48 i Trondheim
* 2003: Nr 10 i Willingen
* 2004: Nr 9 i Hakuba og Oslo
* 2005: Nr 12 i Lahti
* 2006: Nr 8 i Sapporo
* 2007: Nr 10 i Klingenthal
* 2008: Nr 15 i Planica (skiflyging)

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1997: Nr 4 i storbakken på Lillehammer
* Ski-NM 1998: Bronsemedalje i storbakken i Meldal
* Ski-NM 1999: Nr 10 i normalbakken på Raufoss
* 2003: Bronsemedalje i normalbakken på Lillehammer
* 2004: Bronsemedalje i normalbakken på Bardufoss – delt med Anders Bardal
* 2005: Nr 6 i storbakken på Lillehammer
* 2006: Nr 7 i normalbakken i Heddal
* 2007: Nr 4 i normalbakken i Molde
* 2008: Nr 5 i både normalbakken og i storbakken, begge renna i Trondheim

Stensrud la opp som aktiv skihoppar i 2008. Seinare har han vore med i trenarteamet til det norske hopplandslaget.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Henning Stensrud i fis-ski.com
* Stensrud i olympedia.org
*Sjå òg målaren Hans Leganger Reusch.*

**Hans Henrik Reusch** (fødd 5. september 1852 i Bergen, død 27. oktober 1922) var ein norsk geolog. 

Reusch var gift med målarinna Helga Marie Ring Reusch. 
Han var utdanna i geologi i Heidelberg, Leipzig og Kristiania, med oppnådd kandidatgrad (1875) og doktorgrad (1883), før han vart tilsett som amanuensis ved mineralkabinettet ved universitet (1882–1885).

Spesialfeltet hans var geologien på Vestlandet og han samarbeida mykje med Waldemar Christopher Brøgger. Han fann dei første fossila frå silurtida i sterkt metamorfe skifer sør for Bergen.

I 1888 vart Reusch direktør for Noregs geologiske undersøkingar. Han doserte òg ved universitetet i periodar (1902–1905 og 1909-), samt under opphaldet ved Harvard University i USA (1895–1896). Mellom 1887 og 1880 var han direktør i bladet Naturen som han sjølv hadde vore med på å skipe.

Bibliografi
-----------

* *Norges Geologi*. I nyare utgjevingar (m.a. 1927) med tillegg av Anton Mohr og Werner Werenskiold
* *Silurfossiler og pressede konglomorater i Bergensskifrene* (1882). Første skildring av fossil frå silur.
* *Bömmelöen og Karmöen med omgivelser geologisk beskrevne* (1888)
* *Det nordlege Norges geologi* (1891). Første gong paleozoikum vart skildra, konglomerat frå Varanger.
* *Volk og natur i Finmarken* (1895)
* En eiendommelighet ved Skandinaviens hovedvanndskille. Artikkel i det første nummeret av *Norsk Geologisk Tidsskrift*, der han for første gong omtaler dei såkalla agnordalane. 1896.
* *Geografi for Middelskolen* (1905)

Han vart utnemnd til æresdoktor ved Oxford University (1907). Livet og virket hans er omtalt i fleire samanhengar, mellom anna 

* Larsen, A. O. 2000: Brøgger og Reusch: Den første turen til Langesundsfjorden. I: *Norsk Bergverksmuseums Skriftserie,* 17, 35-38

I samband med unionsoppløysinga arbeidde han (saman med Brøgger) sterkt for å fremme ei norsk informasjonsteneste, for å synleggjere Noreg som nasjon; dette leia etterkvart til Utanriksdepartementet.

Han døydde då han vart klemt mellom to togvogner då han prøvde å hoppe på toget.

Prisar (utval)
--------------

* 1905 – Lyellmedaljen

Legat og medalje
----------------

Ettermælet til Reusch er mellom anna sikra gjennom Hans og Helga Rausch' legat til fremme av geografi og geologi (grunnkapital 800 000 n.kr.) vart stifta i 1893. 
Reuschmedaljen vart oppretta i 1926 av Norges Geologisk Forening, til minne om Reusch, som var ein av dei som tok initiativet til foreininga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Henrik Reusch» frå Wikipedia på bokmål, den 15. august 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Suir** (irsk *An tSiúr* eller *Abhainn na Siúire*) er ei elv på Irland som munnar ut i Atlanterhavet nær Waterford. Ho har ei lengd på 183 km. Suir er ei populær fiskeelv og her finn ein mykje aure og laks.

Elva har utspring i Devil's Bit Mountain, like nord for Templemore i County Tipperary, og renn sørover gjennom Loughmore, Thurles, Holycross, Golden og Knockgraffon. Ho renn saman med Aherlow ved Kilmoyler og seinare med elva Tar. Ho snur austover ved Comeraghfjella, og dannar grensa mellom County Waterford og County Kilkenny. Ho renn så gjennom Cahir, Clonmel og Carrick-on-Suir før ho når Waterford. Her møter ho elva Barrow og Nore og dannar eit breitt estuar der havgåande skip kan segle. 

I lag med elvene Nore og Barrow er elva ein del av Dei tre søstrene.

Suir vert på irsk kalla *Siúr* og ein meiner at det engelske namnet kanskje er ei feilskriving der ein har byta om u og i. 

Tidleg på 2000-talet vart det funne restande av ein stor vikingbusetnad ved ein sving i elva, like oppom Waterford.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «River Suir» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Hans Gerhard Colbjørnsen Meldahl** (5. oktober 1815–25. desember 1877) var ein norsk jurist, dommar, embetsmann, stortingsmann og statsråd.

Meldahl var fødd i Rollag, der far hans var sokneprest. Sjølv vart han student frå Møllers institutt i 1833 og cand. jur. i 1837. Frå 1839 var han advokatfullmektig, deretter var han overrettsprokurator i Kristiania stift frå 1843. Han var byfut i Trondheim frå 1849 og justitiarius ved stiftsoverretten der i 1855. År 1859 vart han utnemnd til høgsterettsassessor.

På Stortinga 1854 og 1857, samt omframstortinget 1858, representerte han Trondheim og Levanger. I 1854 var han sekretær i Odelstinget og i justiskomite nr 1. 1857 var han president i Lagtinget, på omframstortinget 1858 var han visepresident. Både i 1857 og 1858 var han sekretær i fullmaktskomiteen og i trykkekomiteen samt medlem av valkomiteen. Elles var han i 1857 medlem av justiskomiteen og 1858 av finanskomiteen.

Meldahl var medlem av statsrådet frå desember 1871 til januar 1874. Han var norsk justisminister 1861-63, 1864-66, 1867-69, 1870-71 og 1872-74, samt medlem av statsrådavdelinga i Stockholm 1863-64, 1866-67, 1869-70 og 1871-72.

1874-77 var Meldahl høgsterettsjustitiarius. Han døydde i Christiania jula 1877.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Hans Henrik Schreiber Schultze** (10. juli 1823–28. juni 1873) var ein norsk jurist og gardbrukar, fødd i Hof i Solør. Han var ordførar i Åsnes 1865-73 og stortingsmann 1868-73. Kona hans var syster til Ove Høegh.

Schulze var son til ein distriktslege. Etter å ha vorte cand.jur. i 1846 arbeidde han dei neste tre åra som sakførar og litterat i Christiania. Han stifta då Den litterære forening, der han vart formann. 1850-52 var han fullmektig hos sorenskrivar Aubert i Lofoten. Der etter var han kopist i Revisjonsdepartementet til han i 1854 flytta til Hof. Fyrste tida der var han fullmektig hos stiftsoverprokuratoren, men då det vart fritt for å drive sakførarkontor, flytta han til Åsnes og dreiv forretninga derifrå. Han kjøpte storgarden Møystad og dreiv denne etter nye metodar.

Schulze var ordførar i Åsnes frå 1865 og fremja både landbruket, skulestellet og samferdsla. Han representerte Hedemarkens amt på stortinga 1868-69 og 1871-73. Den fyrste valbolken hadde han sete i Protokollkomiteen, i den andre i Justiskomite nr 2.

Heile vegen frå 1840-åra til han døydde var Schulze ein aktiv skribent og publisist. 1847-48 var han redaktør av Hedmarks Amtstidende, 1854 av Kristianiaposten, 1866 medredaktør av det kortliva dagbladet Norge og utgjevar av vekebladet Skjemt og Alvor. Frå 1870 gav han ut og redigerte han Glomdals Tidende til han døydde. Han skreiv òg for andre blad og tidsskrift, dessutan forfatta han forteljingar og skodespel.

Schulze døydde på Rikshospitalet i hovudstaden og vart gravlagd på Vår Frelsers Gravlund der i byen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
**Hans Petter Husum** (fødd 9. november 1947) er ein norsk ortopedisk kirurg og politisk aktivist med bakgrunn frå ml-rørsla.

Husum har jobba mykje med skadehandsaming og krigskirurgi i den tredje verda. Han har mellom anna arbeidd mange år som krigskirurg i Afghanistan for den norske Afghanistankomiteen. Han er kjend for å vera svært frittalande, og utsegnene hans har ei rekkje gonger skapt debatt i Noreg. Han er no knytt til Tromsø mineskadesenter der han driv opplæring i enkel og avansert skadehandsaming i ei rekkje konfliktområde.

I 2003 disputerte han til doktorgraden i medisin på ei avhandling om prehospital skadehandsaming i den tredje verda.

På 1970- og 1980-talet var Husum aktiv i AKP(m-l), og bidrog blant anna til helse- og arbeidsmiljøspalta i avisa til partiet *Klassekampen*.

Bibliografi
-----------

Hans Husum er òg kjend som forfattar:

* *Kamp mot helsefarlig arbeid. Handbok for arbeidere*. (Saman med Ebba Wergeland) Forlaget Oktober. ISBN 82-7094-104-2
* *War Surgery: Field Manual* – lærebok i krigskirugi, 1995. ISBN 983-9747-14-2
* *Save Lives – Save Limbs* – lærebok i prehospital mineskadebehandling, 2000. ISBN 983-9747-42-8
* *Tracks of blood : studies of trauma and trauma systems in the rural South* 2003 (doktorgradsavhandling)

Referansar
----------

1. ↑  Side 418, Pål Steigan: *Ein folkefiende*, Aschehoug, Oslo 2013
2. ↑  Side 47, Alf Skjeseth: *Sykl på vatnet – historia om Klassekampen.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjoner av Hans Husum i forskningsdokumentasjonssystemet CRIStin
* Publikasjoner av Hans Husum i BIBSYS
* Tromsø Mineskadesenter (arkivert nettside)
* Læreboken War Surgery (arkivert nettside)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* CRIStin

 |
**Marie Louise Catherine Breslau** (6. desember 1856–12. mai 1927) var ein tysk-sveitsisk litograf, teiknar og pastellmålar.

Liv og gjerning
---------------

*Heime eller intimitet*, 1885 (eit måleri av Breslau med henne sjølv og mora)
*Sjølvportrett*, 1885
Breslau var fødd i München, som dotter til ein lege og ei adelskvinne. I 1858 flytta foreldra til Zürich då faren fekk stilling som overlege i obstetrikk og gynekologi ved Universitetet i Zürich. Etter faren døydde i desember 1866, smitta av ein infeksjon han arbeidde med, vart dottera utdanna i eit kloster nær Bodensjøen.

Sine første teiknetimar fekk Breslau av målaren Eduard Pfyffer, som rådde henne til å halde fram studiane i Paris. Saman med mora reiste ho i 1876 til Frankrike for å gå i lære hos Tony Robert-Fleury ved det prestisjetunge Academie Julian i Paris. På akademiet fekk ho merksemd for sitt store talent for teikning. Nokre medstudentar skal ha vore avundsjuke, særleg den russiske målaren Marija Basjkirtseva. Breslau stilte ut på salongen i Paris første gongen i 1879, og deltok så der regelmessig fram til 1891. Både i 1889 og 1900 fekk ho gullmedalje for måleri ho stilte ut på verdsutstillingane.

Fram mot slutten av hundreåret var Paris det kunstnariske referansepunkt for Breslau. Der utveksla ho synspunkt og vennskap med Edgar Degas, Henri Fantin-Latour, Jules Bastien-Lepage og Jean-Louis Forain. På ein studietur til Bretagne vart ho kjend med den svenske målaren Ernst Josephson, seinare hadde ho eit nært forhold til bilethoggaren Emile-Antoine Bourdelle. Frå 1890-åra byrja Breslau vende seg meir mot Sveits, fram til 1929 deltok ho ofte på den nasjonale kunstutstillinga.

I 1900 flytta Breslau og den mangeårige kollegaen, handverkaren Madeleine Zillhardt, til eit atelier i Neuilly-sur-Seine. Zillhardt var både hennar muse, modell og fortrulege støttespelar. Etter utbrotet av første verdskrigen mista dei to den tette kontakten til Paris og dermed publisiteten omkring kunsten sin. Einast i 1921 med eit portrett av filosofen Anatole France fekk ho atter større, offentleg interesse.

Louise Catherine Breslau døydde i mai 1927 i Neuilly-sur-Seine, etter lengre tids sjukdom.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Louise-Catherine Breslau» frå Wikipedia på tysk, den 29. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Louise Catherine Breslau**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* HDS

 |
**Hans Hagbart Engebrigtsen** (13. september 1916–21. januar 2002) var ein norsk flygar, jurist og kontorsjef i Norad.

Engebrigtsen deltok som frivillig i vinterkrigen i Finland, deretter i kampane i Noreg ved Mjøsa og i kampane i Gausdal i 1940. Etter at kampane i Noreg var over kom han seg saman med ein kamerat til Grønland som blindpassasjer på fangstskuta «Ringsel». Etter ei strabasiøs ferd til USA slutta han seg til Little Norway og vart utdanna som flygar. Han vart overført til 330 skvadron på Island der han flaug Northrop. Seinare vart han overført til Skottland, der han flaug Sunderland flybåt og Mosquito.

Etter krigen vart han tilsett som kaptein i DNL, seinare SAS, samstundes som han heldt fram jusstudia.

Han slutta i SAS, tok juridisk embetseksamen, og vart tilsett i Norad som kontorsjef.

Som pensjonist var Engebrigtsen aktiv som styreformann i Aker Eldreuniversitet.

Verk
----

* 1991 – *Seierens bitre frukter: en soldats beretning 1940-1945* (Oslo: Aschehoug). ISBN 8203167926 I fulltekst ved nb.no

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på Hans H. Engebrigtsen frå Wikipedia på bokmål 22. august 2017*

Fotnotar
--------

1. 1 2 3  «Nekrolog Hans H. Engebrigtsen». *Aftenposten*: 12. 30. januar 2002.
**Kyrkjemøtet** er det øvste representative organet i Den norske kyrkja. 

Kyrkjemøtet skal arbeide for saker av felles kyrkjeleg karakter og elles for alt som tener det kristelege livet i kyrkjelydane, og det skal fremje samarbeidet innan Den norske kyrkja. Kirkemøtet skal òg verne og fremje samisk kyrkjeliv og ivareta dei internasjonale og økumeniske oppgåvene til Den norske kyrkja.

Kyrkjemøtet var lovfesta i 1984 og har (i 2020) 116 medlemmer, jf § 24 i kyrkjelova:

* 77 leke medlemmer, som samtidig er valde inn i dei elleve bispedømmeråda
* 12 biskopar (deriblant preses i Den norske kyrkja).
* 22 representantar for prestane og andre kyrkjeleg tilsette.
* 3 samiske representantar
* 1 represenant for døvekyrkja
* leiaren av Samisk kyrkjeråd

Kyrkjemøtet fekk ved kronprinsregentens resolusjon i 1990 delegerert mynde til å vedta liturgiske reglar for Den norske kyrkja, herunder bl.a. innhaldet i altarboka og salmeboka reglar for bruk av kyrkjene.

Etter at statskyrkja vart avskaffa, har overtatt mykje av det kyrkjelege saksansvaret som før lå på Stortinget.

Kyrkjemøtet vert samla ein gong i året. Samlinga varer gjerne ei veke.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kyrkjelova § 24

Kjelder
-------

* *Handbok for sokneråd og kyrkjelge fellesråd* 1997 utg. av Kyrkjerådet i samarbeid med Kirkens arbeidsgiverorganisasjon
* Artikkel i Vårt Land 10.10.2020
Kyrkjemøtet i Kalkedon
**Kyrkjemøtet i Kalkedon** var eit økumenisk konsil som blei halde frå 8. oktober til 1. november 451 i Kalkedon i Bitynia, aust for Bosporossundet i Vesle-Asia. Det var det fjerde av dei sju universelt anerkjende økumeniske konsila, og blir dermed rekna som ufeilbarleg i sine dogmatiske definisjonar av den katolske og Den austlege ortodokse kyrkja. Kyrkjemøtet er det siste som blir rekna økumenisk av dei fleste protestantar og mange anglikanarar.

Møtet blei kalla saman av keisar Markian, og hadde 500 biskopar til stades. Spørsmåla dei tok for seg var ei fortsetjing av konflikten som hadde ført til Kyrkjemøtet i Efesos i 431.

Hovudtemaet var den eutykianske monofysittismen. Diskusjonane munna ut i den kalkedonske truvedkjenninga, som presiserer den guddommelege og menneskelege naturen til Jesus i større detalj enn den nikenske truvedkjenninga. Dei fremste talsmennene for monofysittisme blei fordømt (*anathemisert*) av konsilet.

Kyrkjemøtet i Kalkedon markerer eit vegskille i den ortodokse tradisjonen. Dei orientalske ortodokse kyrkjene aksepterer ikkje konsilet som autoritativt, då dei anerkjende monofysittismen. Den austlege ortodokse kyrkja, som då var del av same kyrkje som den katolske, fordømer monofysittismen som kjettersk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Konsilet i Kalkedon» frå Wikipedia på bokmål, og «Konciliet i Chalcedon» frå Wikipedia på svensk den 14. desember 2010.*

* *Denne artikkelen bygger på «Council of Chalcedon» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- *An Episcopal dictionary of the church* by Donald S. Armentrout, Robert Boak Slocum 2005 ISBN 0898692113 page 81


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Heinrich Louis Theodor Gurlitt** (8. mars 1812–19. september 1897) var ein dansk-tysk målar som er best kjend for sine mange motiv frå ulike europeiske landskap.

Liv og gjerning
---------------

*Norsk foss*, 1835
Gurlitt var son til ein fabrikkeigar i Altona, som på den tid vart styrt av den danske kongen. Frå Siegfried Bendixen sitt atelier i Hamburg, der han fekk sin fyrste kunstutdanning, kom han i 1832 til Kunstakademiet i København og vart elev i modellklassa. Allereie året etter vann han ein sølvmedalje, og byrja stille ut arbeida sine.

Gurlitt fekk godt sal på bileta sine, så med danske kameratar la han kvart år ut på lange sommarturar til ulike reisemål. Såleis fann han flust med motiv til måleria sine, mellom anna var han ein tur i Noreg. Med eigne midlar heldt han 1836–37 hus i München og budde 1837-39 i Nord-Italia. Etter heimkomsten til København vart han 1840 medlem av Kunstakademiet med måleriet *Egn ved Silkeborg*.
Gurlitt arbeidde i Danmark til 1843. Med ein tysk attest reiste han då til Düsseldorf, og fór vidare til Italia og vart der verande til 1847. Sidan budde han i Tyskland og Austerrike, noko som botna i at Gurlitt støtta Slesvig-holsteinarane i samband med Den første slesvigske krigen (1848-51). Måleria hans vart endåtil fjerna frå plassane sine i Det kongelige Billedgalleri. I hans seinare år vart han utstilt i København einast to gongar: 1862 og 1876.

I Italia tileigna Gurlitt seg ideane til dei tyske målarane som budde i Italia, saman med oppfatninga om ein «italiensk koloritt». Kunstverka hans fjerna seg meir og meir frå den framstillingsmåten som hadde gjort bileta hans ettertrakta i Danmark.

Han døydde i Naunhof ved Leipzig.

Måleri
------

* Hjelle i Valders, Tile Fjord, 1835 *Hjelle i Valders, Tile Fjord*, 1835
* Utsyn over Palermobukta, 1850 *Utsyn over Palermobukta*, 1850
* Italiensk landskap*Italiensk landskap*
* Sommerspiret,  Møns klint*Sommerspiret*, Møns klint

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Louis Gurlitt» frå dk, den 25. februar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* NKC
* Discogs (artist)

 |
**Lihesten**  er eit fjell i Hyllestad kommune på 777 moh. som og vert kalla *Lifjellet*. 

Fjellet stig bratt opp frå fjorden og grensar til Lifjorden, Losneosen, Storakersundet, Åfjorden og Hyllestadfjorden. Høgaste punktet er Risnesnipa, 777 moh. heilt til venstre på biletet. Det mest populære turmålet er Gygrekjeften, som ligg omtrent 714 moh. toppen midt på biletet. Ytst på Gygrekjeften ligg «tanna», ein steinformasjon som heng utfor kanten av fjellet. 

Fjellet består av devonske avsetningsbergbergartar, m.a. kvarts, gneis og granitt og ulike skiferslag, kitta saman til hard og knudrete konglomerat som er særs motstandsdyktig mot nedbryting og forvitring. Med klårt markert skilje kviler konglomeratet på underlag av sandstein frå kambro-silurisk tid.

Lihesten var også åstad for Havørnulukka; den til då største flyulukka i Europa i 1936, då postflyet frå Bergen råka i fjellet under Risnesnipa og alle sju om bord omkom. 

I 90-åra gjekk det eit ras frå fjellet og ned i Åfjorden, raset tok med seg ein del sjøbuer. Etter dette vart det innført byggeforbod i strandsona mot fjellet.

«Lihest-klyvet», er eit populært turopplegg som Hyllestad Idrettslag arrangerer kvart år i byrjinga av juni månad. «Gygreskvetten» er ein lokal styrkedrykk som vert servert oppe på fjellet.

Kjelder
-------

* NRK Sogn og Fjordane, Fylkesleksikon, Havørnulukka

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Kyrkjerådet** er eit utøvande organ for Kyrkjemøtet i Den norske kyrkja, og har til oppgåve å førebu saker for Kyrkjemøtet, setje i verk vedtaka frå Kyrkjemøtet og leie arbeidet mellom samlingane i Kyrkjemøtet. 

Kyrkjerådet har 16 medlemmer:

* 10 ordinære leke medlemmer valde av Kyrkjemøtet
* 1 lek kyrkjeleg tilsett valt av Kyrkjemøtet
* 4 prestar valde av Kyrkjemøtet
* 1 [preses]] blant biskopane i Den norske kyrkja

Kyrkjemøtet deler sekretariat med Mellomkyrkjeleg råd og Samisk kyrkjeråd.

Historie
--------

Kyrkjerådet vart oppretta i 1970. Første leiar var Per Voksø (1970–1978). Deretter følgde Ludvig Johan Bakkevig (1978–1986), Finn Olav Myhre (1986–1990), Oddbjørn Evenshaug (1990–1998), Gunvor Kongsvik (1998–2002), Thor-Bjarne Bore (2002–2006), Nils-Tore Andersen (2006-2010) og Svein Arne Lindø (2010-2016). For tida er Kristine Gunleiksrud Raaum leiar og Jens-Petter Johnsen direktør i Kyrkjerådet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kyrkjelova § 25

Kjelder
-------

* *Handbok for sokneråd og kyrkjelege fellesråd* 1997 utg. av Kyrkjerådet i samarbeid med Kirkens arbeidsgiverorganisasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo sett frå MaridalsveienFoto: Helge Høifødt

Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo, sett frå plassen bygningane ligg ikring.
**Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo** (AHO), som tidlegare hadde namnet **Arkitekthøgskolen i Oslo**, er ein statleg vitskapleg høgskule for utdanning i faga arkitektur, design, byplanlegging og landskapsarkitektur. På engelsk heiter skulen *The Oslo School of Architecture and Design*.

Soga
----

Skulen ligg i eit ombygd bygningskompleks i Maridalsveien 29 i Oslo som opphavleg har vore verkstad og sentrallager for dåverande Oslo lysverker, mellom Maridalsveien og eit parkområde med turvegar langs Akerselva. Opphavleg var skulen ei line som vart skipa i 1945 ved Statens håndverks- og kunstindustriskole (SHKS). Arkitektutdanninga i Oslo var til å byrje med berre eit *Kurs for krigsramte arkitektstuderende*, etter at det i Noreg berre hadde vore utdanna arkitektar ved Noregs tekniske høgskole i Trondheim. I 1961 vart skulen i Oslo ein sjølvstendig vitskapleg høgskule med namnet *Statens Arkitektskole i Oslo*, som frå 1968 hadde tilhald i St. Olavsgt. 4 på Hammersborg i Oslo. I 1969 fekk skulen namnet *Arkitekthøgskolen i Oslo*. Lokala i Maridalsveien vart teke i bruk hausten 2001. Ettersom Institutt for Industridesign hadde vorte ein del av høgskulen allereie frå 1996, vart namnet endra i 2005 til Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo.

Utdanninga i industridesign tok til i Noreg i 1979 som eit toårig etterutdanningskurs, og som full utdanning i 1983. Frå 1989 og fram til Institutt for Industridesign var innlemma i Arkitektur- og designhøgskolen i Oslo, hadde denne utdanninga òg ligge under Statens håndverks- og kunstindustriskole.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Høgskulens internettsider.
Arkeologisk museum i Stavanger. 
Foto:
Jarle Vines
 

**Arkeologisk museum ved Universitetet i Stavanger**  (AmS), som tidlegare var ein frittståande institusjon med namnet *Arkeologisk museum i Stavanger*, vart frå 1. januar 2009 ei avdeling under Universitetet i Stavanger. Museet ligg i Peder Klows gate 30 på Våland i Stavanger.

Museet tek for seg førhistorisk tid i Rogaland frå dei eldste tidene og fram til og med den fyrste bolken av historisk tid, mellomalderen, i form av større museumssamlingar av gjenstandar og ved å stå for arkeologiske utgravingar, forsking og publisering. Museet hyser over 12000 arkeologiske funn frå Rogaland. Den faste utstillinga gjev ein introduksjon til Rogalands forhistorie ved å presentere tematisk utvalde oldsaker og andre funn, og opplysningar kan òg hentast i eit ope arkiv med informasjonen ordna etter funnstad.

Eit rekonstruert gardshus frå jarnalderen på Ullandhaug i Stavanger høyrer inn under museet. Rekonstruksjonen er basert på arkeologiske granskingar på staden.
**Louis François I de Bourbon** (13. august 1717–2. august 1776) var fyrste av Conti frå 1727 til han døydde. Han arva trona etter faren Louis Armand II. Mor hans var Louise-Élisabeth de Bourbon-Condé, barnebarnet til Ludvig XIV. Som medlem av det regjerande huset Bourbon var han Prince du Sang.

I 1731 gifta han seg med syskenbarnet Louise Diane d'Orléans, den yngste dottera til Philippe II, Duc d'Orléans, Régent av Frankrike medan kong Ludvig XV var for ung. Ho døydde i barselseng i 1736. 

Louis François gjekk inn i militæret og då den austerrikske arvefølgjekrigen braut ut i 1741 slo han seg saman med Duc de Belle-Isle til Böhmen. Tenestene hans der førte til at han fekk kommandere hæren i Italia, der han utmerkte seg med å forsere passet i Villafranca og vinne slaget ved Coni i 1744. 

I 1745 vart han sendt for å stanse austerrikarane i Tyskland. I 1746 vart han overført til Nederland der stridar med Maréchal de Saxe førte til at han gav opp militærkarrieren i 1747.

Kandidat for den polske trona
-----------------------------

Same året tilbaud ein fraksjon frå den polske adelen Conti trona av Polen, sidan det var venta at kong August III snart ville døy. Conti fekk personleg støtte hos Ludvig XV av Frankrike for dette kandidaturet. Ministrane til kongen sette i staden inn huset Sachsen på trona i Polen, sidan Ludvig XV si svigerdotter, Marie-Josèphe av Sachsen, var dotter av sjuke August. Som følgje av denne konflikten starta Ludvig XV hemmeleg kommunikasjon med ambassadørane sine ved enkelte utanlandske hoff som var direkte motstridande til dei offisielle meldingane som vart sendt til dei same ambassadørane av ministrane hans. Systemet med kurerar som kongen nytta til å leve desse hemmelege meldingane utvikla seg seinare til eit spionnettverk kjend som *Secret du Roi*.

Sjølv om Conti ikkje fekk den polske trona hadde han eit godt forhold til kongen fram til 1755, då innverknaden hans vart øydelagd av intrigane til kongen si elskarinne, Madame de Pompadour. Forholdet til Ludvig XV vart så pass dårleg at då sjuårskrigen braut ut i 1756 fekk ikkje Conti kommandere hæren ved Rhinen. Conti starta då å arbeide mot det kongelege styret. 

I 1771 tok Conti leiinga i striden mot kanslar Maupeou. Han støtta *parlamenta* mot regjeringa og var særleg fiendtleg mot Turgot. Sidan han hadde desse handlingane vart han mistenkt for å stå bak eit opprør som fann stad i Dijon i 1775.

Han vart etterfølgd av sonen, Louis François Joseph (1734-1814), som var den siste personen som bar Conti-tittelen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Louis François I de Bourbon, prince de Conti» frå Wikipedia på engelsk, den 23. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Pascale Baudonnel** (fødd 1960 i Frankrike) er ein fransk-norsk ystar og bonde som har vunne fleire prisar for produkta sine og for arbeidet med tradisjonar.

Sør-Frankrike
-------------

Baudonnel voks opp i fjella i Sør-Frankrike, i heimlandet til roquefort-sauane. Jordbrukskollektivet ho budde på var basert på Gandhis ikkje-valdslære. Baudonnel flytta til Noreg som 17-åring i 1977 og gjekk to år på folkehøgskule, først eitt år i Rauland for å lære seg husflid og etter det på Fosen Folkehøgskule. I 1994 flytta Baudonnel tilbake til Frankrike med to små born og fullførte ei toårig utdanning innan ysteteknolog på eitt år ved franske ENILIA (École Nationale d'Industrie Laitière et des Industries Agroalimentaires) i Surgères.

Undredal
--------

I 1983 flytta Baudonnel til bygda Undredal i Aurland kommune, og her vart ho buande. Ho har sjølv sagt at hennar kall i livet var å ta vare på den gamle budeiekulturen i Noreg, og ho har lært seg dei gamle norske ystetradisjonane. Baudonnel har jobba ved Ivar-Bjarne Undredal si familiebedrift og seinare i bygdesameiget *Undredal Stølsysteri* som lagar brimost og kvitost av geitemjølk. Dette produktet vart som første i Noreg erklært utryddingstruga av den internasjonale rørsla Slow Food (*Presidium*).

Upasteurisert ost
-----------------

Baudonnel ville produsere ostar av upasteurisert mjølk, noko dei norske styresmaktene ved Mattilsynet hadde strenge reglar mot. Desse reglane vart innført på 1930-talet då ein skulle varmebehandle mjølk både av omsyn til dyrehelse og folkehelse. Grunnen til det er at det er bakteriar i upasteurisert mjølk. Men det er også den naturlege bakteriefloraen som set smak og særpreg på osten. Ysting med upasteurisert mjølk er den tradisjonelle måten å lage ost på. For å stå sterkare i kampen mot styresmaktene slo Baudonnel seg saman med andre små, uavhengige gardsystarar og danna foreininga Norsk Gardsost.

I 1994 kom EØS-avtalen, som oppheva det norske forbodet mot å lage ost frå upasteurisert mjølk. Men det skulle gå ni år til før Undredals-ystarane fekk autorisasjon til å produsere og selje ost frå rå geitemjølk. Etter 13 år med kjemping fekk Baudonnel sitt ysteri autorisasjon i 2003.

Prisar
------

* 2005: Seterprisen
* 2007: Ingrid Espelid Hovigs Matkulturpris
* 2010. Økopris Vestlandet

Bunad
-----

I tillegg til å vere geitebonde har Baudonnel engasjert seg i produksjon av sognebunadar. Ho var den første som rekonstruerte kvinnebunaden i Sogn etter Bunad- og folkedraktrådet sine retningslinjer.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Budeie i kamp», *Morgenbladet* 24/5/2011
2. ↑  «Stølsysteriet i Undredal fekk pris»[*daud lenkje*], Sognavis.no
3. ↑  «Brimost frå Sogn, Slow Foods første norske presidium», aperitif.no
4. 1 2  «Tradisjonsmat må produseres etter tradisjonelle metoder» Arkivert 2012-04-18 ved Wayback Machine. *Magasinet Bunad*
5. ↑  «Oste-Norge blir mer smakfullt», *Aftenposten* 17/10/2007.
6. ↑  «Seterprisen til fransk sogning»[*daud lenkje*], abcnyheter.no
7. ↑  «Matkulturpris til Pascale Baudonnel», aperitif.no
8. ↑  «Økopris til Pascal Baudonnel», NRK.no
**UEFA-cupfinalen i fotball 1972**, den fyrste i sitt slag, stod mellom to engelske klubbar, Tottenham Hotspur frå London og Wolverhampton Wanderers, og vart avvikla med heime- og bortekamp for kvart av laga. Fyrste oppgjeret fann stad 3. mai på Molineux Stadium i Wolverhampton med 38 362 på tribunane, returkampen på White Hart Lane i London vart avvikla 17. mai framfor 54 303 tilskodarar. Tottenham sigra med 3 mål mot 2.

### Kampane

Tottenham skåra det fyrste målet i Wolverhampton då Martin Chivers vann ein duell og heada ballen forbi målvakta. Heimelaget utlikna etter eit kjapt frispark frå 18 meter, eit frispark som overrumpla eit uorganisert Tottenham-forsvar og spelte fri Jim McCalliog som plasserte eit laust skot under målvakta. Chivers skåra Tottenham-mål nummer 2 på eit langskot frå 25 meter og syrgde for gjestesiger 2-1.

På heimebane i London tok Tottenham leiinga i det 39. minutt ved Alan Mullery, og som i Wolverhampton, på ei heading etter frispark. Danny Hegan utlikna for Wolverhampton W på ein susar av eit langskot frå utanfor hjørnet av 16-meteren.

### Laga

Vinnarlaget til **Tottenham** bestod av: Pat Jennings, Joe Kinnear, Mike England, Phil Beal, Cyril Knowles, Alan Mullery (kaptein), Steve Perryman, Martin Peters, Alan Gilzean, Martin Chivers, Ralph Coates og innbytaren John Pratt.

**Wolverhampton**-mannskapet var Phil Parkes, Bernard Shaw, Frank Munro, John McAlle, Gerry Taylor, Danny Hegan, Jim McCalliog (kaptein), Kenny Hibbitt, John Richards, Derek Dougan, Dave Wagstaffe, Mike Bailey, Hugh Curran.

### Dommarar

Tofik Bahramov frå Sovjetunionen var kampleiar i Wolverhampton, Laurens van Ravens frå Nederland hadde same oppgåva i London.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1972 UEFA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 26. september 2019.*
**Oluf Rygh** (5. september 1833–19. august 1899) var ein norsk arkeolog og historikar. Han var professor i historie ved Universitetet i Oslo mellom 1866 og 1875, styrar av Oldsaksamlinga frå 1862 og professor i nordisk arkeologi frå 1875. Han var den første professor i arkeologi ved eit skandinavisk universitet. Han er kjend for utgravinga av Tuneskipet i 1867 og publikasjonane *Norske Oldsager* frå 1885. 

I 1878 vart professorane Sophus Bugge, Oluf Rygh og prost Johan Fritzner oppnemnde som medlemmer i ein kommisjon for revisjon av namna i matrikkelen. På bakkgrunn av det innsamla materialet starta Oluf Rygh utgjevinga av storverket *Norske Gaardnavne* som kom ut med 18 band frå 1897 til 1919. Eit tilleggsband kom ut i 1924. I dette verket vert det gjeve historiske opplysningar om namna til alle matrikkelgardane i Noreg, og det er opplyst korleis namnet vart uttalt i folkeleg uttale.

Andre etterlatne arbeid etter Oluf Rygh var

* *Gamle Personnavne i norske Stedsnavne* (utgjeve 1901)
* *Norske Elvenavne* (utgjeve ved broren Karl Ditlev Rygh 1904)

Publikasjoner
-------------

* 1869 – *Om den ældre Jernalder i Norge*
* 1877 – *Om den yngre Jernalder i Norge*
* 1882 – *Gamle bygdeborge i Norge*
* 1885 – *Norske Oldsaker*
* 1897 – *Norske Gaardnavne*
* 1901 – *Gamle Personnavne i norske Stedsnavne*
* 1904 – *Norske Elvenavne*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk i O. Rygh: Norske Gaardnavne
* Utdjupande artikkel om Rygh, skriven av Åsmund Svensen på snl.no
* Digitaliserte bøker av Oluf Rygh hos Nasjonalbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Kaffeklubben** (grønlandsk *Inuit Qeqertaat*) er den nordlegaste øya i verda. Øya er kring ein kilometer lang, og finst på 83°40'N 29°50'W, 37 km aust for Kapp Morris Jesup utanfor Peary Land på Grønland. 

Ho vart oppdaga av Robert Peary i 1900. Den danske Jubilæumsekspeditionen 1921–23 gjekk i land på øya. 

Oppdagaren Lauge Koch oppkalla øya etter ein uformell kaffiklubb på Geologisk Museum ved Universitetet i København. Fleire av oppdagarane av øya var med i kaffiklubben.

Ein sandbanke er alt som er lenger nord. Denne heiter Oodaaq, og vart oppdaga i 1978. Ettersom denne ofte blir dekt av hav og havis kan han vanskeleg reknast som ei øy.

Planteliv
---------

Sjølv om øya ligg langt mot nord, veks fleire plantar der. I tillegg til ulike typar lav, mose og levermose finst også blomsterplantane raudsildre (*Saxifraga oppositifolia*) og islandsvalmue (*Papaver radicatum*) der.

Kjelder
-------

1. ↑  Arctic Thule. «Kaffeklubben – Top of the World?». Henta 25. oktober 2013.
2. ↑  «The Flowers of Kaffeklubben Island». *Atlas Obscura*.
3. ↑  «Greenland 2007 Photos/Videos». *Pax Arctica*. Arkivert frå originalen 26. august 2014. Henta 23. august 2014.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Arkadij** (født 28. august 1925, død 12. oktober 1991) og **Boris Natanovitsj Strugatskij** (fødd 14. april 1933, død 19. november 2012) var to russiske brør som mange rekna som dei beste sovjetiske sciencefictionforfattarane nokon sinne.

Arkadij Strugatskij (Арка́дий Струга́цкий) var filolog og ekspert i engelsk og japansk. Den yngre broren hans Boris Strugatskij (Бори́с Струга́цкий) var astronom. Brørne byrja som utopiske optimistar på 1950-talet, og dei skreiv naive skildringar av den lyse sovjetiske framtida. Seinare slo dei over i ein stadig meir samfunnskritisk og satirisk retning.

I Vesten er dei best kjende for romanen *Piknik ved veikanten* (utgjeve på norsk i 1984, originaltittel *Пикник на обочине*, saman med to noveller i samlinga *Kontakt med verdensrommet*), som la grunnlag for Andrej Tarkovskij-filmen *Stalker*. Strugatskij-brørne skreiv manuskript til filmen.

*Piknik ved veikanten*, som i forma er ei blanding av ei historie om eit besøk frå verdsrommet og ein kriminalthriller, har vore tolka både som ei skildring av sona rundt den sovjetiske atomkatastrofen i Ural og som ei meir allmenn skildring av sovjetisk underverd, svartebørs, og så vidare.

Referansar
----------

1. ↑  *The Encyclopedia of Science Fiction* om brødrene Strugatskij
2. ↑  Ezra Glinter: «(Give Me That) Old-Time Socialist Utopia» i *The Paris Review* 11. mai 2015

* *Denne artikkelen bygger på «Arkadij og Boris Strugatskij» frå Wikipedia på bokmål, den 20. august 2020.*
**Oluf Christian Johanssen** (24. mai 1849–26. mai 1908) var ein norsk bandvevar og -fabrikant frå Trondheim som var stortingsmann for Venstre.

Johanssen var son til ein sjømann. Sjølv vart han utlært til bakar og dreiv eige bakeri i heimbyen frå 1869 til -71. Deretter tok han seg arbeid som bandvevar, eit arbeid han hadde til 1884. Dei neste åra var han medlem av den kongelege arbeidarkommisjonen. I 1889 slo han seg ned i Porsgrunn, der han starta opp Porsgrunns bandfabrikk, som han sidan dreiv til han døydde. Han var elles medlem av formannskapet i Porsgrunn og av riksforsikringa sin appellkommisjon.

Johanssen representerte Porsgrunn på Stortinget 1900-03. Han var medlem av tollkomiteen, bortsett frå oktober 1901 til januar 1902, då han var medlem av sosialkomiteen. Delar av 1901-sesjonen hadde han forfall grunna sjukdom i familien.

Han døydde i Porsgrunn i 1908.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |