recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Den **hydrostatiske likninga** er ei likning for å rekne ut korleis lufttrykket (eller lufttettleiken) endrar seg med høgda. Den baserer seg på ei (ikkje veldig realistisk) forenkling om at temperaturen ikkje er avhengig av høgda. Men likninga stemmer likevel ganske bra med dei faktiske trykk- og tettleiksvariasjonane ein har i jordatmosfæren opp til ei høgd på om lag 140 km. 

{\displaystyle \rho =\rho \_{0}e^{-z/h}\,}
eller

{\displaystyle P=P\_{0}e^{-Mg\_{0}z/(RT)}}
der *h* er skalahøgd, *ρ* (rho) er tettleik, *P* er lufttrykk, {\displaystyle P\_{0}} er lufttrykket ved bakken (Midla trykk i havninvå er 1013,25 hPa), *M* = 0,029 kg mol-1 (massen av 1 mol luft), *R* = 8,314 J K-1 mol-1 er gasskonstanten, *T* er temperatur, {\displaystyle g\_{0}} er tyngdeakselerasjonen (rundt 9,81 m s-2 avhengig av kor på jorda ein er) og *z* er høgda over jordoverflata.

Ved å bruke dei same prinsippa kan likninga over løysast med tanke på høgda som ein funksjon av trykket. Denne likninga blir kalla hypsometrisk likning.

Som ein tommelfingerregel minkar trykket med om lag 1 % når høgda aukar med 80 m. Ein anna tommelfingerregel er at tettleiken blir halvert etter 6000 m i troposfæren og for kvar 15000. meter i stratosfæren.

Utleiing
--------

Den hydrostatiske likninga kan utleiiast ved å bruke den ideelle gasslova:

{\displaystyle \rho ={\frac {MP}{RT}}}
Ein tenkjer seg at trykket er hydrostatisk:

{\displaystyle dP=-\rho g\,dz\,}
Ved å sette den første likninga inn i den andre får vi: 

{\displaystyle {\frac {dP}{P}}=-{\frac {Mg\,dz}{RT}}}
Integrerer vi dette uttrykket frå overflata til høgda *z*, får vi den hydrostatisk likninga: 

{\displaystyle P=P\_{0}e^{-Mgz/RT}\,}
I denne likninga er *R* gasskonstanten, og leddet {\displaystyle RT/Mg} gjev skalahøgda
(om lag 7,4 km i troposfæren).

Kjemisk fordeling
-----------------

Den hydrostatiske likninga kan òg brukast til å estimere fordelinga av forskjellige kjemiske stoff i atmosfæren. Under turbopausen er den relative kjemiske samansettinga i atmosfæren så godt som konstant, slik at skalahøgda omtrent er den same for alle kjemiske stoff. Over turbopausen byrjar den kjemiske samansettinga å variere med høgda fordi forskjellige kjemiske stoff har forskjellig skalahøgd.
**Nezha Bidouane** (fødd 18. september 1969) er ein marokkansk tidlegare friidrettsutøvar frå Rabat som deltok internasjonalt i 400 meter hekkeløp. Ho vart verdsmeister i øvinga både i 1997 og 2001, og vann elles VM-sølv i 1999 og OL-bronse i 2000. Bidouane sin personbeste på 52,90 sekundar er (2016) gjeldande afrikarekord.

Aktiv
-----

Bidouanes vann 400 meter hekk ved Afrika-meisterskapen 1990 i Kairo. Det tok likevel lang tid før ho makta yppe seg mot verdeliten i øvinga.

Under friidretts-VM 1997 overraska Bidouane stort då ho sette alle konkurrentane på plass på 400 m hekk. Med tida 52,97 sekundar vart ho den fyrste marokkanske kvinna som vart verdsmeister i friidrett, etter ein tett strid med jamaicanske Deon Hemmings, medan Kim Batten frå USA vart nummer tre. To år seinare sprang Bidouane enno litt fortare i Sevilla då ho i VM-finalen 1999 gjorde ho unna sitt livs raskaste langhekkløp. Også då heldt ho Hemmings på plassen bak seg, men ho måtte sjå seg slått med ein hundredels sekund av gullvinnar Daimí Pernía.

Under sommarleikane 2000 i Sydney tok Bidoaune bronsemedaljen på langhekken. Året etter var ho heilt suveren i spesialøvinga ved VM i friidrett i Edmonton, og vart verdsmeister for andre gong.

Den 6. oktober 2014, 35 år gammal, vann Bidouane i Alger si siste tevling, før ho så la opp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Utslått i semifinalane (56,62 =nr 16)
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i semifinalane (55,08 =nr 11)
* VM 1993 i Stuttgart: Braut forsøksløpet
* VM 1995 i Göteborg: Diskvalifisert i forsøket
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje – 52,97, framom Deon Hemmings (53,09)
* VM 1999 i Sevilla: Sølvmedalje – 52,90, bakom Daimí Pernía (52,89)
* OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje – 53,57
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 53,34, framom Julija Nosova (54,27)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nezha Bidouane» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Hesthøyen** (stundom kalla *Hesthaugen*) er ein gard nordvest på Fedje i området kalla Vestkanten. Det ligg mellom Hesteneset i nord og Langedalen i sør. Garden er ein av dei nyare på Fedje og vart først rydda i 1920-åra. Før den tid var dette beitemark for Kremmarholmen. 

Staden ligg på nokre småhøgder 20-30 meter over havet, og med flatare landskap omkring har ein panoramautsikt utover Nordsjøen frå her. Under den andre verdskrigen okkuperte derfor tyskarane området for å kunne nytte seg av denne fordelen. Husa som stod her vart tekne av tyskarane, og dei bygde ein radarstasjon her. I 1952-1953 vart det bygd loshytte på staden, og i 1954 fekk Losvesenet skøyte på tomta. I 1992 vart det opna ein ny felles losstasjon og trafikksentral på staden, der ein overvaker skipstrafikken i heile Nordsjøen. 

Forsvarsdepartementet fekk ei tomt her alt i 1929 der det vart bygd ein kystvaktstasjon, men denne vart truleg riven under krigen. Tyskarane bygde òg ei sjukestove her. Då krigen var over tok Fedje kommune over tomta og det var meininga å byggje gamleheim på tomta. Det vart ikkje noko av og huset var riven i 1960-åra. I dag står berre murane att. Ei brakke som tyskarane bygde vart òg teken over av kommunen. Fedje ungdomslag vart stifta i 1946 og har sidan den gong nytta bygget som ungdomshus. På midten av 1980-talet skifta laget namn til Fedje bygdelag.

Kjelder
-------

* Arvid Skogseth (1997). *Fedje og folket: Gards- og ættesoge for Fedje*. Fedje kommune.
Stolmasundet mellom Selbjørn og Stolmen med Selbjørnsfjorden utanfor. Fitjarøyane ligg på andre sida
**Selbjørnsfjorden** er ein fjord, eller meir eit breitt sund, mellom Fitjar på øya Stord og Fitjarøyane i sør og øyane Stolmen, Selbjørn, som han er kalla opp etter, og Huftarøy i Austevoll i nord. Fjorden strekkjer seg 19 km frå Nordsjøen og austover til Langenuen. 

Lengst ute i fjordgapet ligg Håkelbåen midt i innseglinga. Dette er ei grunne der sjøen bryt 6-7 forskjellige stader i uvêr. Lenger inne ligg dei to Eggholmsskjera, det eine av desse eit stykke ut i fjorden. Ei jul i 1890-åra gjekk eit bergensskip på dette skjeret og gjekk ned med alle mann.

To ferjesamband kryssar Selbjørnsfjorden, begge frå Sandvikvåg på Fitjar. Det eine går til Husavik på Huftarøy og det andre til Halhjem i Os i Hordaland

Kjelde
------

1. ↑  Jacob Aaland (1933). «Bygdeskipnad og Bygdesoga». *Fitjar*. Sandane: R Søreides Prenteverk. s. 8-10.  [Kapittelet er skrive av overlærar B. Sørfonden]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Det indiske flagget.
**Det indiske flagget** vart offisielt teke i bruk som nasjonalflagg av India den 22. juli 1947, like før landet fekk sjølvstende. Flagget har tre like breie, horisontale felt i safrangult, kvitt og grønt frå topp til botn. Midt i det midterste feltet er eit hjul i marineblått med 24 eiker, Asjokahjulet. 

Det indiske flagget ved delstatforsamlinga i Karnataka, under ei framstilling av det indiske riksvåpenet, som lik asjokahjulet kjem frå Asjoka sin løvekapitél.
Den tradisjonelle rokken *charkha* var eit symbol for sjølvstenderørsla, og var det opphavlege symbolet på flagget.
Flagget blei teikna av Pingali Venkayya og var, i noko anna utforming, i bruk i sjølvstendekampen i 1930-åra. Dette flagget hadde den tradisjonelle rokken (*tsjarka*) brukt av Gandhi og khadirørsla. I den grunnleggjande forsamlinga like før India fekk sjølvstende blei rokken erstatta av hjulet (*tsjakra*) frå Asjoka sin løvekapitél.

Ein eigen flagglov spesifiserer at tøyversjonar av flagget berre må lagast av handspunnen og handvevd khadi-duk av bomull, silke eller ull. Det er for tida berre éin fabrikk i landet som har lisens til å laga flagg. 

Tidlegare blei flagget hovudsakleg brukt berre av offentlege institusjonar; vanlege borgarar hadde berre løyve til å flagga på spesielle nasjonale høgtidsdagar. Etter ei lovendring i 2002 har ein òg hatt høve til å bruka flagget i private samanhengar, så lenge det skjer med «vørdnad, lojalitet og respekt». Kvart år blir selt rundt 40 millionar flagg i India.

* Det indiske flagget brukt i ein demonstrasjon av ei nasjonalistisk studentforeining i 2009.Det indiske flagget brukt i ein demonstrasjon av ei nasjonalistisk studentforeining i 2009.
* Barn spring med indiske flagg nær grensa til Pakistan.Barn spring med indiske flagg nær grensa til Pakistan.
* Flagget brukt ved ein cricketkamp.Flagget brukt ved ein cricketkamp.

Kjelder
-------


* «India – flagg og statsemblem» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

| * v
* d
* e
Asiatiske nasjonalflagg |
| --- |
| Afghanistan**·** Armenia**·** Aserbajdsjan**·** Aust-Timor**·** Bahrain**·** Bangladesh**·** Bhutan**·** Brunei**·** Burma**·** Dei sameinte arabiske emirata**·** Filippinane**·** Georgia**·** India**·** Indonesia**·** Irak**·** Iran**·** Israel (Palestina)**·** Japan**·** Jemen**·** Jordan**·** Kambodsja**·** Kasakhstan**·** Kina (Hong Kong**·** Macao) Kirgisistan**·** Kuwait**·** Kypros**·** Laos**·** Libanon**·** Malaysia**·** Maldivane**·** Mongolia**·** Nepal**·** Nord-Korea**·** Oman**·** Pakistan**·** Qatar**·** Russland**·** Saudi-Arabia**·** Singapore**·** Sri Lanka**·** Syria**·** Sør-Korea**·** Tadsjikistan**·** Taiwan**·** Thailand**·** Turkmenistan**·** Tyrkia**·** Usbekistan**·** Vietnam |
Epitafium i Grønbæk kyrkje i Jylland, utført i bruskbarokk. Eit typisk stiltrekk er vinrankene som snor seg rundt søylene.
**Bruskbarokk** er ein type ornamentikk med bruskaktige, vridne og samanfiltra former. Stilen var vanleg i Nord-Europa på 1600-talet, i Noreg mest kjend frå kyrkjeinteriør. Den tidlegaste varianten vert ofte kalla øyrebruskstil. Her liknar deler av ornamenta på forma på brusken i eit menneskeøyre. Denne varianten vert rekna som ein overgangsstil mellom manierisme og barokk, men dei to omgrepa dekker ofte det same. Seinare i barokken vart dei bruskliknande ornamenta erstatta av akantus-blad.

Andrew Smith‎s praktverk i øyrebruskstil er preikestolen i Stavanger domkyrkje frå 1658.
Andre døme på bruskbarokk er altertavla og preikestolen i Oslo domkyrkje frå 1699 og altertavla i Hedrum kyrkje frå 1664.

Referansar
----------

* Denne artikkelen byggjer på artikkelen Bruskbarokk på Wikipedia bokmål den 9. september 2016.

1. ↑  «Bruskbarokk», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 7. september 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

* Store norske leksikon om bruskbarokk
Ein statistisk **språkmodell** tilordnar sannsynet til ein sekvens av *m* ord {\displaystyle P(w\_{1},\ldots ,w\_{m})} med hjelp av ei sannsynsfordeling.

Språkmodellering er i bruk i mange ulike typar av program for prosessering av naturleg språk slik som taleattkjenning, maskinomsetjing, ordklassetagging, parsing og informasjonssøk. 

I taleatkjenning og i datakomprimering prøver ein slik modell å fange eigenskapene til språket, og å spå neste ord i ein ordsekvens.

I informasjonssøk blir det laga ein språkmodell for kvart dokument i ei dokumentsamling. Med eit søk *S* som input blir innfanga dokument rangert basert på sannsynet for at språkmodellen *M* for kvart einskild dokument vil generere termane i søket, *P(S|Md)*. 

Å estimere sannsynet til sekvensar er vanskeleg i korpora der fraser eller setningar kan vere svært lange, og visse sekvensar ikkje er observert i treningsfasen til språkmodellen (problemet med for få data). Derfor er slike modellar ofte gjort med tilpassa N-gram-modellar.

N-gram modellar
---------------

I ein n-gram-modell er sannsynet {\displaystyle P(w\_{1},\ldots ,w\_{m})} for å observere sekvensen w1,...wm estimert til

{\displaystyle P(w\_{1},\ldots ,w\_{m})=\prod \_{i=1}^{m}P(w\_{i}|w\_{1},\ldots ,w\_{i-1})\approx \prod \_{i=1}^{m}P(w\_{i}|w\_{i-(n-1)},\ldots ,w\_{i-1})}

Her går vi ut frå at sannsynet for å observere det *i-te* ordet *wi* i konteksthistoria til det føregåande *i-1*-ande ordet kan bli estimert av sannsynet for å sjå det i den forkorta historia til det føregåande *n-1* ordet (*n*-te ordens Markoveigenskap).

Vilkårssannsynet kan bli estimert frå n-gram-frekvensteljingar:

{\displaystyle P(w\_{i}|w\_{i-(n-1)},\ldots ,w\_{i-1})={\frac {count(w\_{i-(n-1)},w\_{i-1},\ldots ,w\_{i})}{count(w\_{i-(n-1)},\ldots ,w\_{i-1})}}}

**Bigrams** og **trigrams** språkmodeller refererer til n-gram-modellar der *n=2* and *n=3*.

### Eksempel

I ein bigrams språkmodell (n=2) er sannsynet for setninga *Eg såg det raude huset* estimert som 

***P(Eg,såg,det,raude,huset) ≈ P(Eg) P(såg|Eg) P(det|såg) P(raude|det) P(huset|raude)***

mens i ein trigrams språkmodell (n=3) er estimeringa

***P(Eg,såg,det,raude,huset) ≈ P(Eg) P(såg|Eg) P(det|Eg,såg) P(raude|såg,det) P(huset|det,raude)***

Kjelde
------

Engelsk wikipedia

Litteratur
----------

* J M Ponte and W B Croft (1998). "A Language Modeling Approach to Information Retrieval Arkivert 2008-03-08 ved Wayback Machine.". *Research and Development in Information Retrieval*: 275-281.
* F Song and W B Croft (1999). "A General Language Model for Information Retrieval Arkivert 2008-04-10 ved Wayback Machine.". *Research and Development in Information Retrieval*: 279-280.
**Språkreir** er ein barnehage eller stad som fungerer som barnehage der små barn via språkbad lærer eit språk og ein kultur. Dei vaksne som arbeider i språkreiret snakkar dette språket, og bruker det ovafor ungane. I Noreg er språkreir i bruk for sørsamisk, lulesamisk, nordsamisk og kvensk. I Finland er det i bruk for enaresamisk og skoltesamisk, i Estland for võro og i Russland for karelsk.

Språkreir som metode
--------------------

Språkreir som metode kjem frå maoriane sitt arbeid frå og med 1982 i New Zealand, der maori var i ferd med å bli assimilert av engelsk. Ordet språkreir er ei omsetjing av det maoriske ordet *kōhanga reo*. 

Språkreiret skil seg frå tidlegare tiders fornorskingspolitikk ved at ungane får lov til å snakke sitt eige morsmål, og at dei vaksne rundt dei også forstår og reagerer på språket deira, ikkje berre på språket i språkreiret.

Språkreir for ulike språk
-------------------------

For enaresamisk starta Kielâpiervâl, det enaresamiske språkreiret, i Enare i 1997, i ein situasjon der berre eit par familiar snakka enaresamisk med barna sine. Som ei oppfølgjing av dette vart enaresamisk gjort til undervisningsspråk i skolen i Enare i 2000. Sidan oppstarten har rundt 100 barn gått på enaresamisk språkreir.

I følgje Annika Pasanen er erfaringa frå det enaresamiske språkreiret er at barna får ei passiv språkforståing i språkreiret i løpet av eit par månader. Kor lang tid det tar barna å ta språket i aktiv bruk varierer i langt større grad. Nokre barn snakkar tidleg og blandar språket frå starten av, mens andre tar språket sjølv seint i bruk, og snakkar i større grad enaresamisk utan finsk. For alle barna er det i enaresamisken stor påverknad frå finsk.

Kjelder
-------

* Pasanen, Annika (2015), *Kuávsui já peeivičuovâ. 'Sarastus ja päivänvalo' : Inarinsaamen kielen revitalisaatio.*, Suomalais-ugrilainen seura ja Helsingin yliopisto,

Fotnotar

1. ↑  «New Zealand: The Maori». Al Jazeera. 17. juli 2014. Henta 28. mars 2015.
2. ↑  Pasanen 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *kōhanga reo* -aktivitetar på New Zealand
* Vähemmistökielten elvytys harppaa eteenpäin[*daud lenkje*]
* Karjalan heimo numero 9-10
* Mii lea giellabeassi?
**Agent 327** er ein nederlandsk humoristisk teikneserie av Martin Lodewijk.

Hovudpersonen *Hendrik IJzerbroot* (i norsk omsetjing *Henrik Eisenbrot*) er, under dekknamnet Agent 327, i tenesta til den nederlandske etterretningstenesta. Saman med sin trufaste assistent, løparguten *Barend* (norsk *Bertram*), bekjempar han skurkar som albinoen *Boris Kloris*, *Dr Maybe*, *Wu Manchu* og andre trugsmål mot den nederlandske staten og verdsfreden. Serien vart for første gong utgitt i 1966 i serievekebladet *PEP*. Lodewijk vart anbefalt for dei av serieteiknaren *Jan Kruis*, som òg kom på namnet *IJzerbroot*. Føremanet *Hendrik* henta Lodewijk frå politikaren *Hendrik Koekoek*, som skal ha vore inspirasjonskjelde for den hemmelege agenten. Serien starta som ein parodi på James Bond, noko agentnummeret *327* viser til. Handlinga skjer hovudsakleg i Rotterdam.

I 1968 kom det fyrste albumet, *Dossier Stemkwadrater*, (norsk *sak:Stemmeknuseren*) ut.

Ein gjennomgåande vits er IJzerbroot sine anstrengelsar for å koma seg inkognito til kontoret. Ein annan gjennomgåande ingrediens er namnet *Habraken* som dukkar opp i butikkvindu, på varebilar og elles overalt. 

Albumet *Dossier Minimium Bug* som kom ut i 1999 er innehavar av verdsrekorden for verdas minste teikneseriealbum (2.6 x 3.7 cm).

Dei fire første albuma av Agent 327 vart gitt ut i Noreg 1985 og 1986 av Hjemmet - Serieforlaget. Deretter vart fleire album gitt ut gjennom Tegneseriebokklubben.

Liste over album
----------------

* 1 Dossier Heksenkring & Dossier Onderwater (*sak:Hekseringen & sak:Under vann*)
* 2 Dossier Zondagskind (*sak:Søndagsbarnet*)
* 3 Dossier Zevenslaper (*sak:Syvsoveren*)
* 4 Dossier Stemkwadrater (*sak:Stemmeknuseren*)
* 5 Dossier Leeuwenkuil (*sak:I løvens hule*)
* 6 Dossier Dozijn Min Eén (*Tolv saker minus en*)
* 7 Dossier Nachtwacht (*sak:Nattevakten*)
* 8 Dossier Dozijn Min Twee (*Tolv saker minus to*)
* Dossier 9 De gesel van Rotterdam (*sak:Gisselet fra Rotterdam*)
* Dossier 10 Drie avonturen
* Dossier 11 De ogen van Wu Manchu (*sak:Wu Manchus øyne*)
* Dossier 12 De vergeten bom
* Dossier 13 Het pad van de schildpad
* Dossier 14 Cacoïne en commando's
* Dossier 15 De golem van Antwerpen
* Dossier 16 De wet van alles
* Dossier 17 Hotel New York
* Dossier 18 Het oor Van Gogh
* Dossier 19 De vlucht van vroeger
**André Lhote** (5. juli 1885–25. januar 1962) var ein fransk målar og kunstteoretikar som laga både figurmåleri, portrett, landskapsbilete og stilleben.

Lhote, som var frå Bordeaux, byrja målarlivet som autodidakt, påverka av kunsten til Paul Gauguin og seinare Paul Cézanne. Frå kring 1911 vart han særleg oppteken av kubismen og slutta seg i 1912 til gruppa «Section d'Or». Den kubistiske stilen utvikla han på sin eigen måte, utan heilt å abstrahere figurar og andre element i bileta sine. Med åra vart koloritten kraftigare. Han spela ei større rolle som kunstkritikar og gav ut fleire bøker om kunst.

Lhote starta opp eit eige kunstakademi i 1922, der ei rekke norske målarar var elevar. Dermed kom han til påverke norsk målarkunst i mellomkrigstida. Mellom dei norske som tok sterke inntrykk av målarstilen hans var Georg Backer Berg, Nils Krantz, Inger Sitter, Aage Storstein og Olaf Willums.

Lhote er representert i Nasjonalgalleriet i Oslo.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**André, marquis de Nesmond** (fødd 17. november 1641 i Bordeaux, død 11. juni 1702 i Havanna) var ein fransk marinekommandant på 1600-talet. 

Henri de Nesmond (1655-1702) var den yngre broren hans. I 1658 vart han medlem av Maltesarordenen. I 1662 gjekk han inn i teneste for den franske marinen og vart i 1663 skadd i eit slag med tre algeriske korsarar. I 1667 vart han forfremma til kaptein og kjempa under hertug François av Beaufort i omleiringa av Candia i 1669.

I den fransk-nederlandske krigen kommanderte han «Vaillant» i slaget ved Solebay i 1672, «Conquérant» i slaget ved Schooneveld i 1673 og igjen «Vaillant» i slaget ved Texel. 

I 1674-1675 kommanderte han «Actif» og slo Engel de Ruyter nær The Lizard. I 1677-1678 kommanderte han «Belliqueux» i Karibia *in the Caribbean, der han var medverkande til at flåten til Jean II d'Estrées forliste ved Las Aves-øyane.* 

Under niårskrigen kommanderte han «Content» og eskorterte franske soldatar på skip til Irland i 1690. Han kjempa i slaget ved Beachy Head i 1690 som kaptein på «Souverain». Under slaget ved Barfleur ombord på «Monarque», kommanderte han ein divisjon, og heldt den nederlandske fronten attende til slutten av slaget. I det tapte slaget ved La Hogue, redda han fleire divisjonar og gjekk med dei to gjenverande skipa «Monarque» og «Aimbale» gjennom Doversundet og førte dei nord og kring Storbritannia. 

Markien av Nesmond fekk så rykte for dei mange tokta sine og han kapra mange skip og den verdifulle lasta deira. I slaget ved Lagos i 1693 kapra han to nederlandske krigsskip og mange handelsskip frå Smyrna-konvoien.

I byrjinga av den spanske arvefølgjekrigen vart han send til Karibia for å verne den spanske sølvflåten, men i juni 1702 vart han sjuk og døydde ombord på «Ferme» i hamna i Havanna i Cuba.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «André, marquis de Nesmond» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: Bordeaux eit la marine de guerre: XVIIe-XXe siècles, by Silvia Marzagalli*
**Tuomo Ylipulli** (3. mars 1965–20. juli 2021) var ein finsk skihoppar frå Rovaniemi. Han vart to gongar verdsmeister med Finlands hopplag, i 1985 og 1987, og vart så olympisk meister i laghopping i 1988. Ylipulli vann eitt verdscuprenn i januar 1987.

### Aktiv

Ylipulli debuterte internasjonalt i Oberstdorf 30. desember 1982 og vart nummer 14 i opningsrennet i den tysk-austerrikske hoppveka. Seinare i debutsesongen fekk han sin fyrste pallplass då han i Vikersundbakken berre vart slått av landsmannen Matti Nykänen og canadiske Horst Bulau. Også hans beste prestasjon i 1984 kom i ein skiflygingsbakke, då han i Bad Mitterndorf i mars månad vart nummer sju.

22. januar 1985 vart Ylipulli verdmeister i laghopping. I verdsmeisterskapen i Seefeld sikra han gullmedalje for Finland saman Pentti Kokkonen, Matti Nykänen og Jari Puikkonen. Tre veker seinare kom Ylipulli på tredjeplass i eit verdscuprenn i Sapporo. I VM i skiflyging 1986 i Bad Mitterndorf vart han nummer fem, hans beste plassering i sesongen.

Ylipulli vann sitt fyrste og einaste verdscuprenn då han gjekk til topps i avslutningsrennet i hoppveka i Bischofshofen 6. januar 1987. Han slo då toraren Ernst Vettori frå Austerrike med 4,6 poeng, i eit renn der andreomgangen vart avlyst. Ein månad seinare var Ylipulli med då Finland i Oberstdorf på suverent vis forsvarte VM-tittelen i laghopping. Også Nykänen vart verdsmeister som i 1985, nye på laget var Ari-Pekka Nikkola og Pekka Suorsa. Indviduelt fekk Ylipulli ein sjuandeplass i normalbakken og vart nummer ti i storbakken i meisterskapen.

Ylipulli var også med på å sikre finsk gull i laghopping under OL 1988 i Calgary. Dei tre andre var førnemnde Nykänen, Nikkola og Puikkonen. Ylipulli la opp etter 1988-sesongen, då eit par niandeplassar var hans beste individuelle plasseringar i verdscupen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuell årgangar
* 

* (en) Tuomo Ylipulli – Profil og resultatoversikt hos FIS

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Tuomo Ylipulli» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.
**Newtown Bay** er ei bukt på nordvestkysten av Isle of Wight i England. Ho ligg rundt munningen til Newtown River og strekkjer seg om lag 4 km frå Hamstead Point i vest til Salt Mead Ledge i aust. Området er fjerntliggande og det er få eigedomar langs denne delen av kysten. Området er eit lågtliggande myrområde med mange sjøfuglar. Kysten av bukta består av eit smalt band med grus, medan havbotn hovudsakleg består av gjørme eller sand. 

Aust for elvemunningen og utover i bukta går ei sandtunge, og lenger aust ligg Salt Mead Ledge. Begge desse er berre synlege i fjøre sjø og derfor ein fare for båtar. Området frå her til Great Thorness i aust og Porchfield i sør, vert nytta av forsvaret og er markert på kart som fareområde. 

National Trust eig det meste av landområdet og det er ikkje lov å ferdast her i hekkesesongen frå april til juni.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Newtown Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Newtown River og Salt Mead Ledges Arkivert 2007-09-19 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 50°44′N 1°25′W﻿
**Sigurd Allern** (fødd 5. september 1946) er ein norsk journalist, politikar og medieforskar, fødd i Sandnessjøen. Allern var ansvarleg redaktør for Klassekampen i to periodar, 1969–1972 og 1979–1995. Han er mag.art. i sosiologi frå Universitetet i Oslo (1974) og dr.polit. i medievitskap frå Universitetet i Bergen (1997). I 2003 vart han den fyrste professoren i journalistikk ved Universitetet i Oslo. Sidan 2007 har han òg vore professor II ved Høgskulen i Volda, og i 2008 fekk han som fyrste nordmann eit gjesteprofessorat ved Universitetet i Stockholm. Frå 2003 til 2006 arbeidde han som forskar ved Institutt for journalistikk i Fredrikstad.

Sigurd Allern vart fødd og voks opp i Sandnessjøen, som son av Edith Berg Allern og Ole Allern. Han vart sidan ein sentral person i oppstarten av Arbeidernes Kommunistparti, AKP(-ml), på byrjinga av 1970-talet, og han var leiar frå 1973 til 1975. På same tid var han leiar av Raud Valallianse, som på den tida fungerte som valfronten til AKP(-ml), fordi Arbeidarpartiet og Norges Kommunistiske Parti hadde hindra AKP å stille til val i eige namn, med referanse til namnelikskapen. Tidlegare hadde han vore leiar i Sosialistisk Ungdomsforbund (1967–1968).

Sigurd Allern har også skrive fleire bøker, mellom desse *Kildenes makt* (1992), *Når kildene byr opp til dans* (1997), *Flokkdyr på Løvebakken?* (2001) og *Nyhetsverdier* (2001).

Bibliografi
-----------

* 1975: *Kinas utenrikspolitikk* (saman med Jahn Otto Johansen og Erik Solheim). Oktober, Oslo. ISBN 82-7094-979-5
* 1988: *Møkkagraverne & den kritiske tradisjonen – essays*. Oktober, Oslo. ISBN 82-7094-481-5
* 1989: *Det Norge vi vil ha* (medforfattar, red. Kjell Bækkelund). Cappelen, Oslo. ISBN 82-02-11978-2
* 1992: *Kildenes makt*. Pax, Oslo. ISBN 82-530-1562-3 (1. utg.), ISBN 82-530-1843-6 (2. utg. 1996)
* 1997: *Når kildene byr opp til dans*. Pax, Oslo. ISBN 82-530-1868-1
* 2001: *Nyhetsverdier*. IJ-forlaget, Kristiansand. ISBN 82-7147-210-0
* 2001: *Flokkdyr på Løvebakken?*. Pax, Oslo. ISBN 82-530-2316-2
* 2009: *Skandalenes markedsplass*. Fagbokforlaget, Bergen. ISBN 978-82-450-0847-0

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Allern, Sigurd» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* Heimstad frå artikkel om Allern i SNL.

### Fotnotar

1. ↑  *Hvem er hvem?*, s. 20
2. ↑  «Sigurd Allern blir professor-sponset» av Alexander Nyhagen på VG Nett (07.03.2008)
3. ↑  Norsk biografisk leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Sigurd Allern i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Sigurd Christian Brinch** (3. oktober 1873–1956) var ein norsk næringsdrivar og politikar frå Oslo, busett i Arendal. Han representerte partiet Høgre på Stortinget frå 1934 til -45.

Far hans, Johan Hønen, var overbanemeister i Hovudjarnbanene. Sjølv tok han eksamen ved Aars og Voss skole i hovudstaden i 1892 og der etter ved Chalmerska Institutet i Göteborg i 1896. Same året fekk han jobb i Hovudjarnbanen, seinare arbeidde han på Kykkelsrudanlegget til 1900. Åra 1900-06 var «assistent engineer» i Natal Government Railways i Natal og Zululand. Han vende då heim til Noreg og var byggeleiar på ulike vasskraftanlegg; Tyssefallene 1906-09, Lifossen i Telemark 1909-12 og Bøylefoss 1912-14. Frå 1912 var Brinch administrerande direktør i Arendals Fossekompani.

Brinch var bystyremedlem i Arendal frå 1928 til 1945, meste tida med plass i formannskapet. Hausten 1933 vart han vald til stortingsmann frå kjøpstadene i Telemark og Aust-Agder, attvald i 1936. Alle sesjonane på Stortinget var han sekretær i Skog- og vassdragskomiteen. Den 9. april 1942 vart han fengsla og skulda for sabotasje, då okkupasjonsmakta meinte han hadde skulda for at det var lite vatn i vassdraget. Han vart sett fri etter ei vekes tid. I 1945 møtte han ikkje på Stortinget og vart erstatta av Erling Johansen.

Brinch var styreformann i Arendals Vassdrags Brukseierforening frå 1915 og medlem i Norekomiteen av 1917.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi Arkivert 2017-12-14 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 60°23′41.179″N 5°19′11.694″E﻿

Muren i Bergen i 2009.
Bilde av Murhvelvingen frå rundt 1916.
**Muren i Bergen**, **Murhvelvingen**, **Mureporten** eller **Rosenkrantzke Muur**, til dagleg oftast kalla **Muren**, er eit bygg som ligg på Østre Murallmenning i Bergen. Muren vart bygd i 1562 som privathus for lensherren Erik Rosenkrantz. Rosenkrantz hadde fått løyve frå kongen til å henta kleberstein frå klosterruinane på Munkeliv kloster. Steinane kan ein sjå i hjørne og innrammingar. Bygningen fekk skade i fleire av bybrannane på 1600-talet, og har vore gjennom mange ombyggingar, men er ein av få bygningar i Bergen som overlevd sidan 1500-talet. 

I sokkeletasjen har det vore drive handel sidan 1600-talet. Buekorpsmuseet held til i bygningen, i det som ei gong var ein stor festsal. 

Muren er i motsetnad til Stadsporten i Kalfarveien ikkje ein byport. Opphavleg låg der ein brønn under kvelvinga. Brønnen vart tildekt og den offentlege passasjen vart laga til i 1880-åra. Bygget vart skadd av brann i 1625, 1640 og 1643. I åra 1651-52 vart Muren reparert for offentlege middel, og etter det brukt av eit vaktkompani. Bygget hadde gavl òg mot aust og vest, og det noverande valmtaket er bygd etter brannen i 1702. 

I 1880–82 vart private eigarar kjøpt ut av Brennevinssamlaget, og i 1922 vart samlaget kjøpt av A/S Vinmonopolet. Muren vart seld til kommunen i 1924. Kyrkjeverja hadde kontor i fyrste etasje i åra 1929-75. I 1565 feira Brynhilde Benkestok og futen Erik Hanssøn Schønnebøl eit staseleg bryllaup i denne salen. Seinare vart dette «Café for Striler». Brennevinssamlaget innreidde òg ein «Toddysal for et bedrestilt publikum» i første etasje, men der kom ingen. Muren vart freda i 1927.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Muren i Bergen**

* 

* Muren i Bergen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*Sjå òg elva Mura i Russland*

**Mura** (tysk *Mur*) er ei elv i Sentral-Europa, og ei sideelv til Drava, som igjen renn ut i Donau. Ho har sitt utspring i den austerrikske nasjonalparken Hohe Tauern, 1 898 m over havet, og har ei total lengd på 465 km, der 295 km er i Austerrike, 98 km i Slovenia, og resten utgjer grensa mellom Ungarn og Kroatia. Den største byen langs elva er Graz i Austerrike. 

Mura renn gjennom Graz.
Elva har gjeve namn til eit område i Slovenia kalla Prekmurje («Trans-Mura-land») og eit område i Kroatia kalla Medjimurje ('mellom-Mura-land'). I dette området kan ein framleis bruke kabelferje som transportmiddel.

I vestlege (eller øvre) delar av Medjimurje, flaumar Mura relativt ofte over og renn sakte mot nord, til venstre for seg. Her finn ein dei største skogane langs elva, *Murščak*, som ligg mellom Domašinec og Donji Hrašćan, (*hrast* er eik på kroatisk språk).

Sidan 300-talet fvt. har det vore flytande møller drivne av vasstraumen i elva. Den eldgamle teknologien vart seinare tatt opp av slavarane og så av ungararane. På 1920- og 1930-talet var mange av desse møllene framleis i drift langs elva, og minst ei gamal mølle — *Babičev mlin* nær Veržej i Slovenia — er framleis i drift i dag. 

Elvar munnar ut nær Legrad i Koprivnica-Križevci i Kroatia, der ho renn inn i Drava.

Mura er kjend for å innehalde små mengder gull, men ikkje nok til at det kan utnyttast i dag. I eldre dagar vart det derimot leita mykje etter gull i elva, og organisert leiting etter gull starta i 1772.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mura» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mura**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
*Sjå òg Asiavision (fleirtyding)*.
**ABU Song Festivals** er ein låtskrivartevling basert på Eurovision Song Contest. Formatet er sett saman av to tevlingar: ABU TV Song Festival og ABU Radio Song Festival.

Kvart deltakarland vil sende ein song som vil verte framført direkte på radio og fjernsyn og deretter røyste fram ein vinnar.

Historie
--------

Konseptet vart fyrst gjort kjend i 2007, då Den europeiske kringkastingsunionen (EBU) kunngjorde at dei skulle selje Eurovision-konseptet til eit asiatisk selskap. Tevlinga skulle verte om lag identisk med Eurovision Song Contest.

Tevlinga fekk opphavleg namnet *Asiavision Song Contest*, men namnet var endra til *Our Sound: The Asia-Pacific Song Contest* etter ei avtale mellom arrangørane og Den asiatiske kringkastingsunionen (ABU), som nyttar namnet Asiavision på sine nyhendeutvekslingar.

Den fyrste utgåva skulle vorte sendt i 2009. Seinare vart han utsett til 2010. I 2012 annonserte ABU at tevlinga ville verte halden i Seoul i Sør-Korea 14. oktober 2012 under namnet *ABU TV Song Festival*. Siste frist for å sende inn bidrag var 18. mai 2012.

Format
------

Formatet er sett saman av to tevlingar: ABU TV Song Festival og ABU Radio Song Festival. 26 songar frå 16 land tevla i ABU Radio Song Festival som var arrangert i Seoul, medan elleve land tevla i ABU TV Song Festival som vart halden om lag samstundes med radiotevlinga.

Sjå òg
------

* ABU Radio Song Festival
* ABU TV Song Festival
* Eurovision Song Contest

Fotnotar
--------

1. 1 2  «ABU Radio Song Festival 2012». Den asiatiske kringkastingsunionen. Henta 20. oktober 2012.
2. 1 2  «ABU Song Festival 2012». Korean Broadcasting System. Arkivert frå originalen 11. september 2013. Henta 20. oktober 2012.
3. ↑  «About the Asiavision Song Contest». *Asiavision Pte Ltd*. Arkivert frå originalen 22. september 2008. Henta 12. oktober 2012.
4. ↑  Gerlach, Andreas (27. februar 2009). «Asia-Pacific song contest gets new name». *Asia-Pacific Broadcasting Union*. Arkivert frå originalen 17. juni 2011. Henta 20. oktober 2012.
5. ↑  ABU TV Song Festival,The 1st ABU TV Song Festival,14 October 2012 (Seoul, Republic of Korea) Arkivert 2012-09-20 ved Wayback Machine. 6,5,2012.
6. ↑  «ABU to launch 'Asiavision Song Contest'». Eurovision.tv. 8. november 2011. Henta 20. oktober 2012.
7. ↑  Kenny, Luke (7 November 2011). «Korea to host ABU radio and TV song festivals». radioandmucis.com. Henta 20. oktober 2012.
8. ↑  «ABU TV Song Festival». Den asiatiske kringkastingsunionen. Arkivert frå originalen 20. september 2012. Henta 20. oktober 2012.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Asia-Pacific Song Contest» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2011.*
**ACIA-rapporten** eller **Arctic Climate Impact Assessment** er ein rapport basert på resultata av eit større forskingsprosjekt sett i verk av Arktisk Råd, som består av dei åtte landa Canada, Danmark, Finland, Island, Noreg, Russland, Sverige og USA. Føremålet med prosjektet var å vurdere og analysere konsekvensane klimaendringar kan ha for miljøet og samfunnet i Arktis. Om lag 250 forskarar deltok på prosjektet. Rapporten vart publisert hausten 2004 og konkluderte med at oppvarminga i Arktisk skjer langt raskare enn ein tidlegare hadde trudd. Ein meinte at det auka utsleppet av drivhusgassar frå menneskeleg aktivitet var årsaka til oppvarminga, og at oppvarminga på grunn av dette vil auke ytterlegare. 

Rapporten konkluderte med at vintrane i Alaska, det vestlege Canada og sørlege Russland har vorte 3-4 ºC mildare dei siste 50 åra. Ein trur at temperaturen sentralt i Arktis vil auke med 4-5 ºC innan 2070. Sidan sjøisen i Arktis alt fly i sjøen, vil ikkje smeltinga av denne ha nokre konsekvensar for havnivået, men det vil eventuell smelting av innlandsisen på Grønland. Ein meiner at minste halvparten av sommarisen vil vere smelta innan 2100, og det vil vere med på å forsterke den globale oppvarminga, sidan is som har høg albedo vert erstatta av ei sjøflate som har låg albedo og dermed fangar opp meir solenergi. Mindre sjøis vil truleg opne ei skipslei mellom Stillehavet og Atlanterhavet i delar av sommarhalvåret, noko som kan vere til nytte for handel mellom dei to havområda. 

Isbjørn og enkelte selartar er i fare for å verte utrydda sidan havet kan verte isfritt om sommaren. Nokre nordlege landpattedyr og hekkeplassar for fugl er òg trua, i tillegg til sild og torsk. Skogbeltet kan kome til å trekkje lenger nordover. Dette kan auke klimagassabsorpsjonen, men ikkje nok til å hindre oppvarminga. 

Samfunnsmessig kan endringane vere ein trussel mot urfolkesetnaden i Arktis, som kan få vanskar med å skaffe seg mat. Infrastrukturen i området vil òg kome i fare på grunn av flaumar og erosjon etter kvart som havnivået stig og permafrosten misser taket.

Kjelder
-------

* «ACIA-rapporten» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**ABM-utvikling - statens senter for arkiv, bibliotek og museum** var eit norsk statleg senter med ansvar for samordning og utvikling av arkiv, bibliotek og museum. Senteret vart oppretta den 1. januar 2003, ved ei samanslåing av Statens Bibliotektilsyn, Riksbibliotektenesta og Norsk Museumsutvikling. Det vart avvikla i 2010.

ABM-utvikling var organisert under Kyrkje- og kulturdepartementet (KKD), men vart leia av eit eige styre med representantar både frå KKD, Miljøverndepartementet og Utdannings- og forskingsdepartementet. ABM-utvikling var organisert med tre avdelingar: Ei utviklingsavdeling, ei administrasjonsavdeling og ei informasjonsavdeling. ABM-utvikling vart leia av direktør Jon Birger Østby, den tidlegare leiaren for Norsk Museumsutvikling. 
ABM-utvikling var mellom anna ansvarleg for drifta av *kulturnett.no* og samarbeidsprogrammet Norsk digitalt bibliotek.

Bakgrunnsstoff
--------------

* ABM-utvikling sin nettstad
* kulturnett.no
* Norsk digitalt bibliotek Arkivert 2020-08-13 ved Wayback Machine.
* Stortingsmelding. nr. 22 (1999-2000)- ABM meldinga
|  |
| --- |
| **Butare** |
| ButareButare |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Det gule riket Chromista |
| **Rekkje:** | Ochrophyta |
| **Underrekkje:** | Phaeista |
| **Klasse:** | Brunalgar Phaeophyceae |
| **Orden:** | Tare Laminariales |
| **Familie:** | Alariaceae |
| **Slekt:** | *Alaria* |
| **Art:** | **Butare** *A. esculenta* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Alaria esculenta***Greville, 1830 |

**Butare** er ein brunalge som veks på eksponerte stader langs delar av norskekysten.

Utsjånad
--------

Butaren kan verte fleire meter lang. Til skilnad frå sukkertaren som og har eit blad, er bladet tynt og har ei tydeleg midtribbe. Ofte splittar bladet seg på tvers inn til midtribba. Stilkpartiet nedst er fleirårig, men bladet er eittårig.

Utbreiing
---------

Planta finst i Europa i Frankrike, dei britiske øyane, Nederland, Helgoland, Noreg og vestover på Færøyane, Island, Grønland, Labrador og sørover til Massachusetts. Butaren finst og i Alaska.

Bruk
----

Taren kan etast, både rå og kokt, og er brukt som mat langs nordlegaste delen av Atlanterhavet, spesielt på Grønland, Island, i Skottland og Irland.

Førekomst i Noreg
-----------------

I Noreg finst butaren på Vestlandet og nordover til Nord-Noreg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alaria esculenta» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2012.*
* *Floraen i farger 2*, Arne Pedersen og Jørgen Vasshaug, H. Aschehoug & Co. (W. Nygaard).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
|  |
| --- |
| **Buskhokko** |
| BuskhokkoBuskhokko |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Buskhokko Utbreiinga av Buskhokko |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Hønsefuglar Galliformes |
| **Familie:** | Hokkoar Cracidae |
| **Slekt:** | *Ortalis* |
| **Art:** | **Buskhokko** *O. guttata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ortalis guttata***Spix, 1825 |

**Buskhokko** (*Ortalis guttata*) er ein medlem av hokkofamilien som lever i vestlege til sørlege område av Amazonasbassenget i Sør-Amerika.

Skildring
---------

Dette er ein liten til mellomstor hokko, ca. 49-55 centimeter i kroppslengd. Fjørdrakta har brun overside som blir mørkare mot nakke og hovud, hals og bryst har små kvite flekker, undersida er lysare brun. Dei har ein raud naken hudsekk i strupeområdet. Nebbet er blåleg, beina er rosa.

Utbreiingsområdet for nominatforma er i Colombia frå søraustlege Boyacá-departementet og sørover aust for Andesfjella, i Ecuador og Peru aust for Andes. Dessutan store delar av Bolivia nord for Cochabamba og i Amazonas i Brasil med nordgrense omtrent langs Rio Negro og Vaupés. Ein underart, *O. g. remota* finst i eit avgrensa isolert område sør i Brasil, i delstatane Mato Grosso do Sul, lengst aust, og i tilgrensande, nordre São Paulo.

Buskhokkoar lever i varierande typar av skog eller i utkanten av skog, og beitar ofte lågt i tre, skjult av lauvverk. Dei kan gå ned på bakken og meir sjeldan høgt opp i trekroner. Habitater er i lågland og for eksempel i Peru helst under 1700 moh. og under 1100 moh i Ecuador. I Ecuador er dei mest talrike med nærleik til vatn. Dei beitar i grupper på 4-6 fuglar og føda er ofte frukt.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert, men arten er klassifisert som globalt livskraftig, LC. Nominatforma er vanleg i delar av utbreiingsområdet, i alle landa.

Kjelder
-------

Referansar

1. 1 2  Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II*, Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8
2. 1 2  BirdLife International (2021) Species factsheet: *Ortalis guttata*. Henta frå  den 16. januar 2021
3. ↑  Kirwan, G. M. J. del Hoyo, N. Collar, and D. A. Christie (2020). *Speckled Chachalaca (Ortalis guttata)*, version 1.0. In Birds of the World (red. S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, and T. S. Schulenberg). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Buskhokko**
Ormen lange var ein busse.
Ein **busse** (**busseskip**) var eit langskip i norrøn tid med stor lasteevne og stort mannskap. Skipa vart bygde på slutten av vikingtida og eit stykke inn i mellomalderen. Skipstypen vart nytta som krigsskip, hadde dekk og var «høgborda». At krigarane om bord stor høgt oppe var ein føremon i strid, etter som dei då kunne skyta og kasta spyd ned på motstandarane i mindre båtar.

Ordet «busse» kjem av det latinske ordet *bucia*, eit stort breitt skip med fast dekk som vart skildra som «høgborda havskip». Etter kvart vart namnet ikkje bare bruka om hærskip, men vart meir og meir synonymt med storskip, seinare mest om store transport- eller handelsskip. Bussane som vart nytta som handelsskip på 1200-talet og inn på 1300-talet var rommelege skip med stor lasteevne.

Historiske bussar
-----------------

* Ormen Lange frå år 1000
* Tore Hund sin langskips-busse frå år 1025
* Harald Hardråde sin busse på 35 rom frå år 1062
* Øystein Magnusson sitt drakeskip frå år 1122 (truleg «Bøkesuden»)
* Bryggeskipet funne på Bryggen i Bergen frå 1248
* «Grandebussa» og «Vadabussa» som på byrjinga av 1300-talet dreiv frakt mellom Trøndelag og England.

Referansar
----------

1. ↑  Ole Nordgaard (1862–1931) (1920). *Stod i fortid og nutid*. Aktietrykkeriet. s. 35.

* *Denne artikkelen bygger på «Busse» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mars 2021.*

Litteratur
----------

* Anton Wilhelm Brøgger (1950). *Vikingeskipene : Deres forgjengere og etterfølgere*. Dreyer. s. 287–288.
**Bussen** er eit fjell sør i Tyskland i regionen Oberschwaben og har ei høgd på 767 meter over havet. Det vert òg kalla «Det heilage fjellet i Oberschwaben» og ligg på grensa mellom Dei schwabiske Alpane og Oberschwaben. Staden er ein viktig pilegrimsstad og gjev eit flott utsyn så langt som til Alpane, som ligg meir enn 100 km lenger sør.

Geografi
--------

Bussen ligg vest i *landkreis* Biberach i delstaten Baden-Württemberg mellom innsjøen Federsee og byen Riedlingen. Det er eit av dei høgaste fjella i Oberschwaben. I klårvêr kan ein sjå Münster i Ulm i tillegg fjella som strekkjer seg frå Füssen sør i Bayern til Säntis i Sveits. Landsbyen Offingen, som høyrer til kommunen Uttenweiler, ligg på sørsida av Bussen.

Geologi
-------

Fjellet vart danna i lag med Alpane under tertiærtida. Fjellet består av eit 8 meter tjukt lag av kalkstein og under den siste istida klarte ikkje isbreane og jamne ut fjellet, som derfor framleis står i dag.

Historie
--------

Bussen har vorte vitja og akta sidan førhistorisk tid. Keltarane brukte fjellet til ofringar, og ei kyrkje på toppen av fjellet vart nemnd i eit dokument frå regjeringstida til Karl den store i 805, då kyrkja vart overført til klosteret i St. Gallen. Frå denne tida har Bussen vore ein pilegrimsstad. 

På 1200-talet vart det bygd eit kongeleg slott av Hohenstaufen. Etter at dette dynastiet braut saman, vart slottet eigd av grevane av Veringen, og kom slik under huset Habsburg. I 1387 lånt bort til Seneschal av Waldburg. Dei militære og politiske funksjonane til Bussen stoppa opp i 1633, då slottet vart øydelagt av svenske troppar under trettiårskrigen.

I 1786 selde Waldburg-dynastiet herskapet Bussen til Prins Karl Anselm von Thurn und Taxis. Etter Reichsdeputationshauptschluss, mediatiseringa og sekulariseringa av mange langvarige og kyrkjelege fyrstedøme i det tidlegare tysk-romerske riket vart herskapet annektert av det nyoppretta kongedømet Württemberg i 1806.

Kjelder
-------

* Kolb, Gerhard (1999). *Alpenpanorama vom Bussen. 300 km Föhnsicht vom Karwendel bis zu den Viertausendern des Berner Oberlands*. Tübingen: Silberburg-Verlag. ISBN 3-87407-298-3.
* Kramer, Ferdinand (2005). *Der Bussen, heiliger Berg Oberschwabens, mit seiner Kirche und Geschichte, zur 1200-Jahrfeier der Bussenkirche 2005*. Bad Buchau: Federsee-Verlag. ISBN 3-925171-60-6.
* Paul, Josef; Mandel, Josef (1991). Offingen. *Der Bussen und die Marienwallfahrtskirche*. Passau: Kunstverlag Peda. ISBN 3-927296-36-8.
* Schneiders, Toni; Karl Bertsch, Karl, Walther Schmidt (1955). Oberschwaben. *Das Land um den Bussen mit seinen Städten und Barockkirchen*. Lindau: Thorbecke. ASIN B0000BNGDH.
* Selig, Theodor (1987). *Um den Bussen. Heimatgeschichtliche Forschungen und Erzählungen*. Bad Buchau: Federsee-Verlag. ISBN 3-925171-16-9.
* Uhl, Stefan (1998). *Die Burg auf dem Bussen und ihre Geschichte*. Bad Buchau: Federsee-Verlag. ISBN 3-925171-36-3.

* *Denne artikkelen bygger på «Bussen» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juni 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |