recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| M/S «Tedno» i rute Bergen-Sunnhordland, april 2002.Foto: Harald Sætre |
| Karriere |  Noreg |
| Namn: | 
MS «Tedno» |
| Eigar: | Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap |
| Verft: | Harding Verft i Rosendal |
| Verftsnummer: | 
263 |
| Sjøsett: | 
1992 |
| Teke ut av teneste: | 
2007 |
| Heimehamn: | Haugesund |
| Kjennemerke: | 
LGDI |
| IMO-nummer: | 
9053701 |
| Generelle mål |
| Type: | 
Snøggbåt |
| Tonnasje: | 
269 bruttotonnregister, 89 nrt |
| Lengd: | 
29,00 m |
| Breidd: | 
8,00 m |
| Djupgang: | 
1,41 m |
| Installert effekt : | 
3467 bhk |
| Framdrift: | 
2x 12cyl. 4T DM (MTU, Friedrichshafen) |
| Fart: | 
33 knop |
| Passasjerar: | 
173 passasjerar |
| Karriere |  Tyrkia |
| Namn: | 
MS «Osman Hamid Bey» |
| Eigar: | 
Altinnal Turizm Istelmecilik ve Yatirim AS |
| Kjøpt: | 
Februar 2007 |
| Heimehamn: | Izmit/Istanbul |

**MS «Tedno»**, i dag **«Osman Hamid Bey»**, er ein snøggbåt levert frå Harding Verft i Rosendal i desember 1992 til Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskap (HSD). 

Båten gjekk i ruta Bergen-Sunnhordland, og Bergen-Ølen. Frå 27. august til 10. september 1999 gjekk ho i Haugesundsruta (Stavanger-Haugesund) for MS «Tjelden». 23. september 1999 assisterte ho «Tjelden» i Bømlafjorden etter eit motorstopp. 26. juli 2000 kræsja båten i låg fart i kaien ved Rubbestadneset. Det vart berre små skadar, og båten var tilbake i rute dagen etter. 8. august 2000 grunnstøtte båten ved Flesland kai og fekk skadar i begge skroga. Båten måtte innom verkstad, men var attende i rute alt 11. august. 24. august 2003 fekk båten motorproblem på veg nordover, som ein del av Flaggruten med 90 passasjerar ombord. Båten gjekk til Rubbestadneset for eigen motor og MS «Baronessa» tok passasjerane vidare til Bergen.

Båten vart seld til Altinnal Turizm Istelmecilik ve Yatirim AS i Tyrkia i februar 2007. Per oktober 2014 er båten framleis i fart.

Kjelder
-------

* Skipet.no
* Norsk hurtigbåthistorie Arkivert 2014-10-29 ved Wayback Machine.

---

* *Denne artikkelen bygger på «MS «Tedno» (1992)» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Osman Hamdi Bey» på marinetraffic.com
**Vanlande** var ein mytisk konge av ynglingeætta, son av Svegde og far til Visbur. 

Snorre Sturlason fortel at Vanlande var ein stor hermann, og herja mykje i Finnland. Han gifta seg med Driva, dotter av kongen snjå den gamle. Han lova sidan å hente Driva etter tre år, men var borte i ti. Driva sende då bod på seidkona Huld, men sende og Visbur, sonen ho hadde fått med Vanlande, attende til Svitjod. Huld skulle så trolle Vanlande attende til ho. Vanlande lydde og rieste til Finnland att, men vart råda frå det. Soga fortel at Vanlande vart trøytt og la seg til å sova, og vakna av at mara reid han. Det enda med at ho sette seg på bringa hans så han døydde av det. Vanlande vart brend, truleg i sitt eige skip.

Ynglingatal seier det slik:

Seidkona,
sløg og vond,
Vanlande
til Valhall sende
og trollkjeringi
trakka skulde
den storhuga
stridsmann ihel.
Beint ved skuta
bålet stod
åt den milde kongen,
som mara kjøvde.
Den eldste Noregshistoria nemner at ei ånd kjøvde han medan han låg og sov. Det er noko likskap mellom soga om Vanlande og soga om Agne, som og vart drepen av kona si, Skjolv. Namna «Snjå» (snø) og «Driva» (snødrive) er naturmytiske namn, og finnane her bur truleg ikkje i det geografiske Finland, men heller i Finnmark. «Finnane» som her er nemnt kan heller ikkje samanstillast med dei faktiske samane, men må reknast som eit slag underjordsfolk. Seidkona Huld trollar ulukke over ætta, og er knytt både til Vanlande og sonen Visbur.
*Skogsutsyn ved middag* (1878) av Mikhail Klodt.
**Middag** viser til eit tidspunkt midt på dagen, og til eit måltid, middagsmat, ein tradisjonelt har ete på denne tida. 

Middagstidspunktet kan definerast kalenderisk og astronomisk:

* Allminneleg eller *kalenderisk middag* er den vanlegaste bruken. Ein kallar klokketidspunktet midt på dagen, kl. 12:00, for middag, uavhengig av normaltid, sommartid eller plassering i tidssona.

* *Astronomisk middag* er det tidspunktet på døgeret då sola står høgast på himmelen. Dette vil normalt vere det lysaste tidspunktet på døgeret, og klokkeslettet er avhengig av lengdegrad i høve til den tidssona som gjeld for staden, og eventuell «sommartid».

Tidspunktet har gitt namn til mange fjell og åsar, til dømes Middagshornet i Barstadvik i Ørsta kommune. Namnet kjem gjerna av at dei namngjevande gardane har sola over dette fjellet ved middagstider.

Middagsmat
----------

Høgtideleg middag for delegasjonar frå Danmark, Noreg og Sverige ved International Labor Conference by the American Scandinavian Foundation i 1919. 

*For meir om dette emnet, sjå Middagsmat.*
Middag som måltid viser som regel til hovudmåltidet på dagen. Det har typisk ein god porsjon varm mat og kan etast frå middagstidspunktet, men gjerne seinare. Mange et middag om ettermiddagen, ei tid etter skule- eller arbeidsdagen, og i nokre kulturar kan ein ha middag om kvelden.

Sjå òg
------

* Non
* Midnatt
* Middagsdemon

Bakgrunnsstoff
--------------

* Institutt for astrofysikk og teoretisk vitenskap Arkivert 2006-02-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Utsikt sørover Vindafjorden sett frå garden Vormestrand
*For kommunen Vindafjord sjå Vindafjord kommune.*
**Vindafjorden** er ein 31 km lang fjord i Ryfylke nord i Rogaland. Fjorden skjer seg nordover i landet frå Nedstrandfjorden og Boknafjorden. Vindafjorden er ein del av den krossforma **Krossfjorden** og utgjer den sørlege og den austlege armen av denne. Den sørlege delen av fjorden dannar grensa mellom Tysvær i vest og Suldal kommune i aust. Midt i «krysset» møter desse kommunegrensa til Vindafjord og den austlege delen av fjorden dannar kommunegrensa mellom Vindafjord og Suldal. 

På austsida av innlaupet ligg Hebnes og på vestsida ligg Nedstrand. Fjorden går så om lag 12 km rett nordover før han svingar 90° grader mot aust. Fjorden som går mot vest heiter Yrkefjorden og fjorden som held fram nordover heiter Sandeidfjorden. Fylkesveg 46 går på nordsida av den inste delen av Vindafjorden. Inst inne i fjorden er det er berre eit smalt eide som skil Vindafjorden frå Sandsfjorden, litt mindre enn 500 meter på det smalaste. På hi sida av eidet ligg Ropeid.

I den sørlege delen av Vindafjorden ligg det berre små busetnader langs austsida i Suldal, til dømes Vormestrand, medan vestsida i Tysvær stort sett er for bratt til at det er busetnader her. I delen av Vindafjorden som går mot aust er det stort sett på nordsida i Vindafjord at ein finn busetnader. På sørsida i Suldal finn ein bygda Finnvik. På nordsida ligg grenda Hogganvik, bygda Imsland og Kvaløyna. Rett utanfor Kvaløyna ligg Storøyna som er 1,7 km lang og 600 meter brei. Lenger aust ligg grenda Skipavåg. Den inste delen av Vindafjorden heiter Sørvika, og frå Sørvika og over eidet til Ropeidvika i Sandsfjorden er det berre om lag 500 meter.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Jose María Aznar** (fødd 25. februar 1953) er ein spansk politikar. Han var statsminister i Spania frå 4. mai 1996 til 17. april 2004. Han representerer partiet Partido Popular. Aznar vart fødd i Madrid, men kjem opphavleg frå Baskarland. Bestefaren Manuel Aznar Zubigaray var opphavleg baskisk nasjonalist, men vart seinare overtydd falangist og fekk høge posisjonar i Franco-Spania.

Som ung mann skildra José María Aznar seg sjølv som falangist. Han studerte jus i Madrid og arbeidde for spanske skattemyndigheiter. Aznar vart medlem av den konservative Folkealliansen (Alianza Popular) og vart innvald i parlamentet for La Rioja. Seinare vart han president for den autonome regionen Castilla y León. Det nære tilhøvet hans til Manuel Fraga førte til at han etterfylgde han som partiformann for dei konservative. Aznar omorganiserte deretter dei spanske konservative i eit nytt parti, Partido Popular, som han flytta det politiske sentrum og distanserte seg frå arva frå falangismen. Under leiinga hans melde partimedlemmene i Europaparlamentet overgang frå den konservative gruppa til det meir sentrumsorienterte kristelegdemokratiske europeiske folkepartiet.

Aznar har vorte kjend for ei tøff line mot baskiske separatistar, og for å ha gått heilhjarta inn for krigen mot Irak. Desse tilhøva førte til at partiet hans tapte regjeringsmakta til sosialistpartiet i 2004.

Han er gift med Ana Botella Serrano og har to søner og ei dotter.

Publikasjonar
-------------

* *Libertad y solidaridad* (1991)
* *La España en que yo creo* (1995)
* *España: la segunda transición* (1995)
* *Ocho años de Gobierno. Una visión personal de España* (2004)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Partido Popular

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Vanguard TV3 på museum
Oppskytingsraketten til Vanguard TV3 går i lufta
**Vanguard TV3** var den fyrste amerikanske freistnaden på å skyta opp og plassera ein satellitt i bane kring jorda. Føremålet med satellitten var å røyna ut evnene til ein tretrinns oppskytingsrakett og å studera påverknadene frå rommiljøet på ein satellitt og systema hans i bane kring jorda. Satellitten skulle òg gje geodetiske målingar gjennom analyse av banen hans.

Oppskyting
----------

Vanguard TV3 vart freista skoten opp med ein Vanguard-rakett 6. desember 1957 frå Cape Canaveral i USA. Ved oppskyting byrja raketten å stiga, men omtrent 2 sekund etter lettinga miste raketten kraft og byrja å setja seg til att på oppskytingsrampa. Medan han sette seg ned gjekk det hòl på drivstofftankane, og desse eksploderte. Raketten vart øydelagd av eksplosjonen og oppskytingsrampa vart sterkt skadd. Vanguard TV3-satellitten vart kasta bort medan han framleis sende ut vardesignal, men han var skadd og kunne ikkje brukast om att. Vanguard TV3 er i dag plassert på Smithsonian Air and Space Museum.

Den nøyaktige årsaka til ulukka er ikkje kjend; truleg var det ein drivstoffslekkasje mellom drivstofftanken og rakettmotoren, mogelegvis grunna ei laus kopling i ei drivstoffline eller lågt trykk i drivstofftanken som gjorde at noko av det brennande drivstoffet i utstøytingskammeret kunne koma attende til drivstofftanken.

Satellitten
-----------

Vanguard TV3 vog 1,36 kilogram og var forma som ei aluminiumskule 15,2 centimeter i diameter - nesten identisk til den seinare Vanguard 1. Satellitten hadde med seg ein 10 milliwatts 108 megahertz-sendar som gjekk på eit kvikksylvbatteri, og ein 5 milliwatts 108,03 megahertz-sendar som fekk straum frå seks solsellepanel monterte på satellittkroppen. Seks stutte antenner stakk ut frå kulekroppen til satellitten.

Sendarane var tenkte i hovudsak for å senda attende tekniske data og sporingsdata, men kunne og brukast til å finna det totale elektroninnhaldet mellom satellitten og bakkestasjonen. Satellitten hadde i tillegg to termistorar for å måla den indre temperaturen for å kunna vurdera dugleiken til varmevernet til satellitten.

Sjå òg
------

* Vanguard 1

Kjelder
-------

* *Vanguard TV3* - NSSDC
**Norsk Litteraturfestival – Sigrid Undset-dagene** (eller berre **Norsk Litteraturfestival**) er ein årleg festival på Lillehammer i slutten av mai.

Festivalen vart skipa i 1995 og har sitt opphav i Nansenskolens Sigrid Undset-seminar i 1993 og 1994. Seminara og festivalen fekk sitt namn etter forfattaren og nobelprisvinnaren i litteratur, Sigrid Undset, som budde på Lillehammer frå 1919 til ho døydde i 1949.

Litteraturfestivalen er den største i sitt slag i Norden. Hovudvekta ligg på norsk samtidslitteratur og samspelet mellom litteraturen og samfunnet. Frå festivalen i 2007 har Norden vorte sett meir i fokus, og dei siste åra har det internasjonale preget vorte sterkare. Festivalen fekk frå 2006 status som knutepunktinstitusjon, det vi seie at festivalen er rekna som leiande innanfor sitt område i Noreg og har rett til løyvingar på eigen post over statsbudsjettet. 

Norsk Litteraturfestival har definert to hovudmål, å auke den ålmenne interessa for litteratur, og å vere ein sentral arena i Noreg for litteratur. Verkemidla for å nå desse måla er nettverksbygging, samarbeid med dei relevante lokale, regionale, nasjonale og internasjonale kulturinstitusjonane og organisasjonane, og dugnadsånd.

Litteraturfestivalen har òg vorte det største bransjetreffet i Noreg for forfattarar, omsettarar, kritikarar, forleggarar, bokhandlarar og bibliotekarar.

Festivalen kan by på eit vidt spekter av store og små arrangement, som til dømes møte med forfattarar og forfattarskap, opplesingar og intervju, debattar, føredrag, konsertar, kunstutstillingar, seminar, teater, film, quiz, prisutdelingar og fotballkamp. Eit stort lesande publikum skal finne noko av interesse, anten dei er barnehageborn, familiar, skuleelevar, lærarar, studentar, pressefolk eller politikarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BR orgnr

 |
Springfield rifle M1903
**Springfield M1903** er eit amerikansk repetérgevær med innebygd magasin for fem skot. Det vart utvikla og produsert av den føderale regjeringseigde våpenfabrikken Springfield Armory i Massachusetts. M1903 byggjer på eit mauserkonsept. Dei første riflene vart leverte til hæren i 1903, men alt i 1906 vart ein ny patron utvikla for dette våpenet. Kaliber .30-06 vart standard geværammunisjon for USA sine militære styrkar til etter andre verdskrigen. 

Springfield-geværet var standardgevær for amerikanske soldatar under første verdskrigen (USA deltok frå 1917), sjølv om mange òg bruka ein variant av det britiske Lee-Enfield-geværet. M1903 var standard tenestevåpen i det amerikanske infanteriet til 1936, da det skulle avløysast av det nye halvautomatiske Garand-geværet. Men sidan det var visse produksjonsproblem med dette, vart M1903 òg mykje bruka under andre verdskrigen, særleg i Stillehavskrigen. Både under andre verdskrigen og under Koreakrigen vart ein variant av M1903 bruka som skarpskyttargevær. 

**Kjelde:** Tysk wikipedia.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Waffen-Wiki Arkivert 2007-01-02 ved Wayback Machine.
* world.guns.ru: *Springfield M1903* (eng.)
**Norsk Kvernsteinsenter** i Hyllestad i Ytre Sogn er eit norsk museum som har som mål å bidra til forsking, forvalting, formidling og verdiskaping knytt til norsk kvernsteinhistorie. Den mest sentrale delen av senteret er Kvernsteinsparken.

Kvernsteinsparken vart opna av dronning Sonja 11. juni 2002 og fortel deler av den norske kvernsteinshistoria. Her finn ein gruver og berg der ein kan sjå spor etter uttak av kvernstein, ein produksjon ein kan spore tilbake til vikingtida og mellomalderen. Kvernsteinen har vore sentral for utvikling av industri og handel heilt frå vikingtida fram til mellomkrigstida. Kvernsteinsbrotet i Hyllestad var størst til og med mellomalderen. 

Norsk Kvernsteinsenter vart etablert som stifting 18. juni 2009 av Hyllestad kommune og Sogn og Fjordane fylkeskommune. 1. januar 2013 vart Norsk Kvernsteinsenter ei avdeling innanfor den konsoliderte eininga Musea i Sogn og Fjordane. Norsk Kvernsteinsenter har kontor i sentrum av Hyllestad, tett ved Kvernsteinsparken.

Kjelder
-------


* Norsk Kvernsteinsenter sin nettstad
* NRK Sogn og Fjordane (26.06.2012): *Kvernsteinsenter blir museum*
* NRK Fylkesleksikon: *Kvernsteins-bygda*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Musea i Sogn og Fjordane |
| --- |
| Kystmuseet **·** Sogn og Fjordane Kunstmuseum **·** Sunnfjord Museum **·** Nordfjord Folkemuseum **·** De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum **·** Norsk Kvernsteinsenter |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |

  


Koordinatar: 61°10′4″ N 5°17′60″ E﻿
Capablanca til venstre mot Lasker til høgre, Moskva 1925
**José Raúl Capablanca y Graupera** (19. november 1888–8. mars 1942) var ein kubansk sjakkspelar. Han var den tredje verdsmeisteren i sjakk, frå 1921 til 1927.

Capablanca vart verdsmeister ved å vinne tvikampen om VM-tittelen mot den førre verdsmeisteren Emanuel Lasker i 1921. Lasker meinte i 1920 at Capablanca var blitt alt for sterk for han, og gav opp VM-tittelen til fordel for Capablanca. Capablanca ville gjerne spele VM-kamp, og det gjekk Lasker med på, men insisterte på at Capablanca var verdsmeister og at han var utfordrar. Verdsmeisterskapen vart spela i Havana på Cuba, og etter 14 parti gav Lasker opp kampen. Då leia Capablanca med 4 sigrar og 10 remisar, ingen tap. Det skulle gå 79 år før nokon annan vann VM utan tap, til Vladimir Kramnik slo Garri Kasparov i London i 2000, med +2, =13, ingen tap.

Capablanca var svært vanskeleg å slå, og det var dermed ei stor overrasking at Alexandre Alekhine vann tvikampen om VM-tittelen i Buenos Aires i 1927. Kampen skulle gå til førstemann til 6 vinstar, og etter 34 parti vann Alekhine sitt 6. parti, då hadde Capablanca vunne 3 parti, 25 parti vart remis.

Capablanca forsøkte gjentatte gongar å få spele omkamp om VM-tittelen, men forhandlingane med Alekhine førte aldri til noko resultat.

Capablanca var eit sjakk-vedunderbarn, og slo mellom anna den cubanske meisteren i ein tvikamp berre 13 år gamal i desember 1901. 

Capablanca døydde i 1943 i New York.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Capablanca sine parti hos chessgames.com
* 50 kritiske stillinger fra Capablancas partier

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Ei sporvogn på eigen trasé i Bilbao, Spania

Noreg
-----

Sjå artiklane om Sporvogn i Oslo, Gråkallbanen og Bybanen i Bergen.

Danmark
-------

I Danmark er all sporvognsdrift avslutta. I Odense stogga trafikken 30. juni 1952, i Aarhus 7. november 1971 og i København 22. april 1972. Vognene frå København blei seld til Alexandria og går enno.

Sverige
-------

Line 3 mot Klockaretorpet ved Söder Tull i Norrköping
Göteborg har tolv sporvognsliner og driv både utviding og modernisering av det eksisterande netet.

Norrköping har to liner. Ei utviding i søraust er under bygging, den første halvdelen av utvidinga vil opna på hausten 2010.

I Stockholm finst forstadsbanane '*Nockebybanan* og *Tvärbanan* samt *Lindingöbanan*, som fram til 2008 var klassifisert ikkje som sporveg men som jarnbane. I tillegg kjem museumssporvogna *Djurgårdslinjen*. Ei ny, sentral line, "Spårväg city", er (2009) under bygging og Tvärbanan vert forlenga i nord.

Malmö hadde sporvogn lenge, men har no berre ei museumsline om sumaren.

I Malmköping køyrer ein museumssporvogner på ei nedlagd jarnbaneline.

Finland
-------

Tre byar i Finland har hatt sporvogn, Helsingfors, Viborg og Åbo. I Åbo vart trikken lagt ned i 1970-åra, men i Helsingfors lever han i beste velgåande.

Belgia, Nederland og Frankrike
------------------------------

I Nederland er det sporvogn i Amsterdam, Rotterdam og den Haag.

I Belgia er eit sporvognsliknande lokaltog, *Kusttram*, rekna som verdas lengste sporvognsline. Det går langsmed atlanterhavskysten, nesten frå Nederland til Frankrike. Dei ekte sporvognslinene i Antwerpen, Ghent og Brussel er alle populære.

Frankrike har fleire store byar med sporvogn: forstader til Paris, Lyon, Grenoble, Strasbourg, Nantes (det største nettet i Frankrike) og Bordeaux. Nettet i Bordeaux er spesielt med si nedgreve straumskinne. I Marseille blir det bygd eit heilt nytt system, etter planen er det ferdig hausten 2007.

Tyskland, Austerrike og Sveits
------------------------------

Storbritannia og Irland
-----------------------

Sporvogn, *Luas*, i Dublin

I Storbritannia vart trikkeliner lagt ned i stor skala i 1950-åra, og etter nedleggjinga av det store linenettet i Glasgow i 1962 var berre trikken i Blackpool att.

Sjå òg
------

For oversikt, sjå artikkelen om sporvogn.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svensk Wikipedia om Göteborgs Spårväger
* British National Tramway Museum, Crich(GB)
* National Tramway Museum (UK)
**Norsk Likbrændingsforening** vart skipa i Oslo 7. februar 1889, og hadde i byrjinga 177 medlemar. Dei fleste var akademikarar, kunstnarar og folk i leiande stillingar, busette i Oslo. Foreininga skifta i 1917 namnet til Norsk Kremationsforening, seinare Norsk kremasjonsforening. I 2011 vart foreininga omgjort til ei stifting: Norsk Kremasjonsstiftelse. Stiftinga gjorde i 2015 ei samarbeidsavtale med Norsk forening for kirkegårdskultur (no: Norsk forening for gravplasskultur) om levering av sekretariattenester.

Føremålet med foreininga var å fremje den såkalla kremasjonssaka i heile Noreg, det vil seie retten til kremasjon i staden for vanleg gravlegging av dei avlidne. Etter kristen lære var kremasjon, altså brenning av liket, i strid med Guds orden og hadde difor vore forbode sidan innføringa av kristendomen her i landet på byrjinga av tusentalet. Om lag ti år før foreininga vart skipa, hadde det vore søkt om løyve til å gjennomføre ei likbrenning på ein gard i dåverande Aker kommune, men dette vart avslege av di kremasjon vart rekna som lovstridig. Målet for foreininga vart difor å få innført ei lovgjeving som gav høve til kremasjonar, og deretter arbeide for at det vart bygd krematoriar.

Etter ni års iherdig arbeide klarte foreininga å få Stortinget til å vedta lova frå 11. juni 1898 om likbrenning. Foreininga var likevel misnøgd med denne lova, då vilkåret for å gjennomføre likbrenning kravde liksyn og obduksjon i ein grad som foreininga meinte var urimeleg, ikkje mist av di det vart fastsett særs høg avgift for dette. Kremasjon vart difor både vanskeleg og dyrt i høve til vanleg gravlegging. Foreininga heldt difor fram med arbeidet til det vart gjeve ei ny lov 3. mai 1913. Foreininga vart nøgd med denne lova, «som i det vesentlige må sies å tilfredsstille rimelige krav hos kremasjonssakens venner».

Kremasjonsforeininga ynskte å byggje sitt eige krematorium. Dette let seg gjere ved hjelp av stønad frå Oslo kommune og ein testamentarisk gåve på 50 000 kroner frå forstmeister Hans Andreas Tanberg Gløersen (1836–1904), og i 1909 stod krematoriet på Vestre gravlund i Oslo ferdig til å takast i bruk. Forstmeister Gløersens urne stod sentralt plassert i nisjen framfor orgelet under seremonien som innvigde krematoriet 24. mai 1909. Men dette var ikkje det fyrste krematoriet i Noreg, for allereie i 1907 hadde Bergen kommune bygd om gravkapellet på Møllendal gravlund til å kunne verte brukt til kremasjonar.

Utover 1990-talet var det liten aktivitet i Norsk kremasjonsforening, mellom anna av di foreininga mista sin administrasjon då Kremasjonsforeningens Begravelsesbyrå vart lagt ned. Det vart i det heile drive lite propaganda for å fremje kremasjonssaka i Noreg i denne tida.

Kjelder
-------

* Gravplassforeningen-Norsk forening for Gravplasskultur: *Historien. Norsk Likbrændingsforening - Norsk kremasjonsforening - Norsk Kremasjonsstiftelse*
* Gravplassforeningen: Om Norsk Kremasjonsstiftelse
**Kyllíni** (gresk Κυλλήνη) eller *Kyllene*, stundom kalla *Zíria* (gresk Ζήρια), er eit fjell på Peloponneshalvøya i Hellas. Det stig til 2 374 moh og er det nest høgaste på halvøya. Det ligg nær grensa mellom dei historiske områda Arkadía og Akhaía, nordaust i Arkadía og i det som i dag er Korinthía. Fjellet ligg vest for byen Korint, nordvest for Stymfalía, nord for Trípoli og sør for Dervéni.

I gresk mytologi vart Hermes fødd i ei heilag grotte i fjellet. I antikken stod det eit tempel og ein statue tileigna han på toppen av fjellet. *Kyllene* var ei fjellnymfe (ein oreade), som heldt til på fjellet. 

Hyginos skriv at det var på Kyllíni at sjåaren Tiresias endra kjønn då han vart biten av to slangar som para seg. Mykje av fjellet er bert og steinete, men under 2 000 meter kan ein finne store skogområde. Det ligg eit observatorium på 908 meter. Frå toppen kan ein sjå store del ar av det nordaustlege Peloponnes, inkludert dei austlege områda av Akhaía og Aroánia (Khelmós), Korintbukta og det meste av Korinthía. Dei næraste fjellkjedene er Olíjyrtos i sør og Aroánia (Khelmós) i vest.

Næraste stader
--------------

* Feneós
* Kastaniá
* Kesári, søraust
* Goúra, sørvest

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Kyllini» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* Arkivert 2005-04-04 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2005-12-03 ved Wayback Machine.
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Cherokesisk** er eit irokesisk språk som blir snakka av cherokee-stammen i USA. Språket blir snakka i delstaten Oklahoma og i cherokee-reservatet i Great Smoky Mountains i Nord-Carolina. Cherokesisk er det einaste levande sørirokesiske språket, og det vert i følgje Ethnologue talt av mellom 15 000 og 22 500 personar, av dei er 130 einspråklege.

Cherokesisk har eit komplisert tonesystem, som varierer frå dialekt til dialekt. Sjølv om det tonale systemet i mange område gjennomgår ei gradvis forenkling, er det i andre område svært robust, noko som ser ut til å gje opphav til fenomenet tone-sandhi.

Cherokesisk har eit eige alfabet, ei stavingsskrift, som vart laga av sølvsmeden Sequoyah. Alfabetet har 85 teikn som står for kvar si staving (ikkje lydar). Eit døme frå alfabetet er **ᏣᎳᎩ** *tsa-la-gi*, som er *cherokee* på cherokesisk.

Fonologi
--------

Cherokesisk har dette konsonantsystemet:

**Konsonantar i Nord-Carolina-dialekten av cherokesisk**|  | Labial | Alveolar | Palatal | Velar | Glottal |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Plosiv |  | t |  | k | ʔ |
| Affrikat |  | ts |  |  |  |
| Frikativ |  | s |  |  | h |
| Nasal | m | n |  |  |  |
| Approksimant |  | l | j (y) | ɰ (w) |  |

  


|  | Fremre | Midtre | Bakre |
| --- | --- | --- | --- |
| Lukka | i   iː |  | u   uː |
| Midtre | e   eː | ə̃   ə̃ː | o   oː |
| Open |  | a   aː |  |

  

### Tone

Cherokesisk er eit tonelagsspråk med seks tonar, to nivåtonar (høg, låg) og fire konturtonar (stigande, fallande, høg fallande, låg fallande).

Morfologi
---------

Cherokesiske er eit polysyntetisk språk. Verbformer har strukturen *personprefiks - rot - aspektsuffiks - modalsuffiks*.

Syntaks
-------

Cherokesisk er eit SOV-språk. Nominalfraser har strukturen *determinativ - adjektiv - substantiv - relativsetning*.

Referansar
----------

1. ↑  Tal frå Ethnologue

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cherokee Arkivert 2010-12-30 ved Wayback Machine. - UCLA Language Materials Project, University of California Los Angeles (UCLA).
**Den toarkiske omveltinga** eller **den toarkiske utryddinga** var ei bølgje med utryddingar som markerte slutten på alderen pliensbachium og starten på toarcium i tidleg jura, for om lag 183 millionar år sidan. 

Hendinga råka særleg sjølivet og mest molluskar som ammonittar. og dette skjedde globalt. Ein har funne spor som tyder på at oksygenfattig vatn frå hava flaut opp mot overflata, samt at det var mykje vulkansk aktivitet frå Karoo-Ferrar-utbrota i denne perioden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Toarcian turnover» frå Wikipedia på engelsk, den 24. august 2008.*

Fotnotar

1. ↑  Wignall, Paul B. and Anthony Hallam. *Mass Extinctions and Their Aftermath.* Oxford, Oxford University Press, 1997; s. 164-5.
2. ↑  MacLeod, Kenneth G. og Christian Koeberl. *Catastrophic Events and Mass Extinctions: Impacts and Beyond.* Boulder, CO, Geological Society of America, 2002; s. 525-9.
3. ↑  Marti, Joan, and Gerald Ernst. *Volcanoes and the Environment.* Cambridge, Cambridge University Press, 2005; s. 219.

Masseutryddingar* v
* d
* e
**Mindre hendingar**↓Ediacariske↓Lau-hendinga↓Toarkiske omveltinga↓Aptiske↓Mellommiocen↓Kambro-ordovikiske↓Ordo-siluriske↓Sein devon↓Perm-trias↓Trias-jura↓Krit-tertiær↓Holocen**Store hendingar** Ediacara  Kambrium  Ordovicium  Silur  Devon  Karbon  Perm  Trias  Jura  Krit  Paleogen  Neo-  
gen  Neoproterozoikum  Paleozoikum  Mesozoikum  Kenozoikum 

 |-600|-550|-500|-450|-400|-350|-300|-250|-200|-150|-100|-50|0Millionar år sidan
| Chester-le-Street  |
| --- |
| Front StreetFront Street Front Street |
| Plassering |
| 

Chester-le-Street is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | County Durham |
| Distrikt | County Durham |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 23 946 |
| Koordinatar |  54°52′″N 1°34′″W﻿Koordinatar: 54°52′″N 1°34′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DH2, DH3 |
| Telefon-retningsnummer | 0 191 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Chester-le-Street**
 |

**Chester-le-Street** er ein by i Durham i England. Han er administrasjonssenter for og har gjeve namn til distriktet Chester-le-Street. Byen ligg omkring tretten kilometer vest for Sunderland, ved elva Wear.

Historia til byen går tilbake til romersk tid, då han var kjent som *Concangis*. Soknekyrkja, som er vigd til Jomfru Maria og Cuthbert av Lindisfarne, er kjent for at lekamen til St. Cuthbert låg der i 113 år før translasjonen til Durhamkatedralen, og for at den første omsetjinga av Bibelen til engelsk vart gjort der.

Chester-le-Street var inntil 1974 eit eige distrikt, men vart då slått saman med andre distrikt. Byen har vakse utanfor den gamle distriktsgrensa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chester-le-Street» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Nikolaj Bukharin og Aleksej Rykov før dei blei stilte for retten under Moskvaprosessane i 1938.
**Den store terroren** eller **den store utreinskinga** (russisk Большая чистка) var ein omfattande undertrykkings- og forfølgingskampanje igangsett av Josef Stalin i Sovjetunionen som varte frå 1937 til 1938. Terroren omfatta utreinskingar innan kommunistpartiet, undertrykking av bønder («kulakkar»), deportasjonar av etniske minoritetar og forfølging av einskildpersonar av diverse andre grunnar, og var prega av omfattande overvaking, utbreidde mistankar om «sabotasje», fengslingar og drap. Estimat over talet på offer varierer frå det offisielle talet på 681 692 til nærare 2 millionar. I vesten vart nemninga «den store terroren» etablert med Robert Conquest si bok med same tittel frå 1968.

Sjå òg
------

* Moskvaprosessane

Referansar
----------

1. ↑   Orlando Figes (2007): *The Whisperers: Private Life in Stalin's Russia*, ISBN 0-8050-7461-9, pp. 227-315.
2. ↑   Robert Gellately (2007): *Lenin, Stalin, and Hitler: The Age of Social Catastrophe*. Knopf. ISBN 1400040051

* *Denne artikkelen bygger på «Den store terroren» frå Wikipedia på bokmål, den 9. februar 2018.*
**Solveig Margrethe Barstad** (fødd 4. desember 1966) er ein norsk programleiar for TV 2.

Bakgrunn og familie
-------------------

Solveig Barstad vart fødd i Førde. Ho har hovudfag i statsvitskap og grunnfag i historie og offentleg rett frå Universitetet i Oslo.

Barstad er dotter av Helge Barstad og syster av Hilde Barstad, begge Høgre-politikarar. Saman med systera var ho aktiv i Unge Høgre i 1980-åra og tok del i elitekurset til Unge Høgre i 1986. Solveig Barstad er gift med Høgre-politikaren Jan Tore Sanner.

Karriere
--------

Solveig Barstad arbeidde tidlegare i NRK *Dagsnytt* og har vore journalist i NRK Sogn og Fjordane og kanalvert i NRK. Sidan 1995 har ho vore knytt til TV 2, fyrst som programleiar og redaksjonsleiar i *God morgen Norge* før ho i 2000 tok over som programleiar i *TV 2 hjelper deg* etter Arve Juritzen. Barstad har òg leidd program som *Redd ferien min* og *Matkontrollen* på TV 2.

Kjelder
-------

1. ↑  Lasse Lehre, red. (2010). *Elitekurset gjennom 50 år*. Unge Høyres Landsforbund. s. 33–35.
2. ↑  «Solveig Barstad», *TV 2* (på norsk), 28. mars 2008, henta 3. mars 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Solveig Barstad» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Solveig Barstad i Internet Movie Database.
Romersk mosaikk til desember månad i Villa Fortunatus i Spania.
**Desember** er den tolvte og siste månaden i den julianske og gregorianske kalenderen. Namnet kjem frå latin *decem*, ‘ti’, ettersom han opphavleg var den tiande månaden i det romerske året. 

På den nordlege halvkula fell vintersolkverv, den mørkaste dagen i året, i desember. Det finst ei rekkje ulike lys- og festtradisjonar som motvekt til vintermørket. Desse er ofte knytt til ulike juletradisjonar. Desemberdagane før jul vert kalla advent innan kristendommen, og vert markerte på ulike måtar. 

Denne månaden feirar ein mellom anna St. Nikolaus sin festdag den 6. desember, luciadagen den 13. desember, julaftan og juledag den 24. og 25. desember og nyttårsaftan den 31. desember.

Anna
----

* Desember byrjar på same dag som september kvart år

Bakgrunnsstoff
--------------

| * v
* d
* e
< Desember > |
| --- |
| < 1**·** 2**·** 3**·** 4**·** 5**·** 6**·** 7**·** 8**·** 9**·** 10**·** 11**·** 12**·** 13**·** 14**·** 15**·** 16**·** 17**·** 18**·** 19**·** 20**·** 21**·** 22**·** 23**·** 24**·** 25**·** 26**·** 27**·** 28**·** 29**·** 30**·** 31> |


| * v
* d
* e
Månadene i den vestlege kalenderen |
| --- |
| januar**·** februar**·** mars**·** april**·** mai**·** juni**·** juli**·** august**·** september**·** oktober**·** november**·** desember |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Großer Arber** er den høgaste toppen i Bayerischer Wald i Tyskland med ei høgd på 1 456 meter over havet. Sjølv om fjellet geografisk høyrer til Böhmerwald vert det ofte kalla «Kongen av Bayerisher Wald».

Großer Arber og skogområda ned til Bayerisch Eisenstein høyrer til Prinsen av Hohenzollern.

Så tidleg som i 1939 vart store delar av det unike området lagt under vern. 
Großer Arber er den einaste toppen i den bayersk-bøhmiske fjellkjeda over tregrensa. Nær Großer Arber ligg det mindre fjellet Kleiner Arber. På toppen av fjellet står to militære radarstasjonar som vart nytta under den kalde krigen sidan fjellet ligg svært nær den tsjekkiske grensa. Großer Arber har òg eit lite skisenter som har hatt renn i verdscupen i alpine greiner.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* Vinterbilete Arkivert 2008-07-08 ved Wayback Machine.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Großer Arber frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 71°25′S 73°20′W﻿

**Derocher Peninsula** er ei snødekt halvøy mellom Brahmsfjorden og Mendelssohnfjorden på nordsida av Beethoven Peninsula på Aleksanderøya i Antarktis. Ho vart fotografert frå lufta av Ronne Antarctic Research Expedition, 1947–48, og kartlagd frå bilete av D. Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS), 1960. Ho vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter offiser Paul J. Derocher i U.S. Navy som var befalshavande i Antarktis Development Squadron Six (VXE-6), mai 1985 til mai 1986. Derocher Peninsula er ei av åtte halvøyar på Aleksanderøya.

Sjå òg
------

* Eroica Peninsula
* Harris Peninsula
* Pesce Peninsula

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Derocher Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Derocher Peninsula». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Derocher Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Chertsey  |
| --- |
| Pyrcroft RoadPyrcroft Road Pyrcroft Road |
| Plassering |
| 

Chertsey is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Surrey |
| Distrikt | Runnymede |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 15 967 |
| Koordinatar |  51°23′″N 0°30′″W﻿Koordinatar: 51°23′″N 0°30′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | KT16 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1932 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Chertsey**
 |

**Chertsey** er ein by ved Themsen i Surrey i England. Han ligg nær kryss 11 på ringvegen M25.

Byen voks opp omkring Chertsey Abbey, som vart grunnlagd i 666 av biskop Eorcenwald av London. I 964 vart prestane drive ut av kong Edgar, og erstatta av benediktinarar. Abbediet voks til eit av dei største benediktinarklostra i England, og hadde store eigedomar i det nordvestlege Surrey. Det vart oppløyst av Henrik VIII i 1536. Kongen tok stein frå klostret for å byggje eit palass ved Oatlands, og landsbyfolket brukte stein til å bruleggje gatene. I dag er det berre stadnamn og nokre fiskedammar som minner om klostret.

Dei fleste tilreisande til Chertsey kjem for å vitje fornøyelsesparken Thorpe Park. Staden var opphavleg eit grustak, der det så vart anlagt ein kunstig innsjø og deretter parken, som er av dei eldste fornøyelsesparkane i England.

Trivia
------

I H.G. Wells' bok *Klodenes kamp* vart Chertsey angripe og øydelagt av romskip tidleg på formiddagen 8. juni 1902.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chertsey» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***Growin' Up***  Song av Bruce Springsteenfrå albumet *Greetings from Asbury Park, N.J.* |
|  |
| **Utgjeve** | 5. januar 1973 |
| **Innspelt** | Juli-august, 1972  914 Sound Studios i Blauvelt i New York |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 3:05 |
| **Selskap** | Columbia Records |
| Låtskrivar(ar) | Bruce Springsteen |
| **Produsent** | Mike Appel, Jim Cretecos |
|
|

«**Growin' Up**» er ein song av Bruce Springsteen frå albumet *Greetings from Asbury Park, N.J.* i 1973.

Songen går i moderat tempo og omhandlar oppveksten som ein opprørsk tenåring i New Jersey med teksten skriven i førsteperson. Teksten i refrenget vert endra litt for kvar gong, der han første gongen syng «I hid in the clouded wrath of the crowd but when they said 'Sit down,' I stood up,» andre gongen «clouded warmth...'come down,' I threw up» og tredje og siste gongen «mother breast...'pull down,' I pulled up.»

Songen vart ein konsertfavoritt for publikummet til Springsteen og Springsteen fortalte ofte ei lang historie om problema sine med faren føre songen. Ein versjon av denne historia kan ein høyre på konsertalbumet *Live/1975-85*. Songen er vorten spelt på konsertar om lag 270 gonger. 

Ein akustisk versjon av songen, som ein del av prøvespelinga til Springsteen for CBS Records i 1972, finst på *Tracks* og *18 Tracks*.

Songen vert nytta i filmane *Big Daddy* i 1999 og *Gracie* i 2007.

David Bowie spelte inn ein versjon av songen under dei første innspelingane for *Diamond Dogs* med Ronnie Wood på sologitar. I 1990 vart dette opptaket gjeven ut på Rykodisc-utgåva av *Pin Ups* og i 2004 på bonusplata som følgde *30th anniversary edition* av *Diamond Dogs*. Songen er òg spelt inn av Any Trouble, John Hammond, Jr. Portastic og Alvin Stardust.
Pearl Jam har òg spelt songen på konsertar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Growin' Up» frå Wikipedia på engelsk, den 4. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Growin' Up: brucespringsteen.net: Bruce Springsteen*, arkivert frå originalen 19. juni 2006, henta 4. mai 2011
**Solveig Pedersen**, fødd **Solveig Pettersen**, (fødd 6. september 1965) er ein norsk tidlegare langrennar, fødd i Oslo og oppvaksen der og i Kristiansand. Ho var med dei norske stafettlaga som tok høvesvis bronse i Ski-VM 1991 og sølv under Vinter-OL 1992. Pedersen var medlem i Oddersjaa SSK.

Langrenn
--------

Pettersen gjekk seg opp i noregseliten i 1986-sesongen, då ho vann bronsemedaljen både på 5 km og 10 km under noregsmeisterskapen på Vang. Etter nokre år med svakare prestasjonar kom ho tilbake på høgt nivå i 1990. Under ski-NM på Gjøvik sikra ho seg bronsen på 5 km og kneip sølvet på tremila, slått einast av Trude Dybendahl. Året etter vann Solveig Pedersen alle tre sølvmedaljane i NM-renna, som fann stad i Bodø og Misvær, bak Dybendahl på 5 km og 30 km og bak Inger Lise Hegge på 10 km. Under Ski-VM 1991 i Val di Fiemme enda Pedersen på fjerdeplassen i 15 km klassisk stil og ho gjekk startetappen for det norske bronselaget i 4 x 5 km stafett. Tidlegare i 1991-sesongen oppnådde ho sin einaste individuelle pallplass i verdscupen då ho vart nummer tre i ei tevling i Tyskland.

OL-sesongen 1992 enda Pedersen i noregsmeisterskapen som best på ein fjerdeplass. Under vinterleikane i Albertville vart ho nummer 8 på 5-kilometeren og ho gjekk den fyrste ettapen for det norske mannskapet som vann sølv i 4 x 5 km stafett; Inger Helene Nybråten, Trude Dybendahl og Elin Nilsen tok seg av dei seinare etappane for eit lag som enda 21,6 sekundar bakom Russland i mål.

Solveig Pedersen la opp i 1993.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1986: Bronsemedalje både på 5 km og 20 km på Vang
* Ski-NM 1987: Nr 8 på 15 km i Steinkjer
* Ski-NM 1988: Nr 7 på 10 km på Vang
* Ski-NM 1989:
* Ski-NM 1990: Sølvmedalje på 30 km og bronse 5 km på Gjøvik
* Ski-NM 1991: Sølvmedalje både på 5 km, 10 km og 30 km
* Ski-NM 1992: Nr 4 på 5 km i Trondheim
* Ski-NM 1993: Nr 8 på 15 km på Lillehammer

Friidrett
---------

I 2004 deltok Pedersen på 10 000 meter i NM i friidrett i Florø og vart nummer tre, over tre minuttar bak dei andre medaljørane på distansen.

Kjelder
-------

* skisport365.com
Derivator bygd rundt ein operasjonsforsterkar.
**Derivator** er ein komponent som deriverer ei elektrisk spenning. Dei er som oftast bygd rundt ein operasjonsforsterkar.

Analyse i tidsplanet
--------------------

Kondensatoren blokkerer likestraum, så inngangsstraumen {\displaystyle i\_{inn}} fører til at kondensatoren får ei ladning

{\displaystyle Q=Cu\_{C},}

der {\displaystyle u\_{C}} er spenninga over kondensatoren.
Utgangsspenninga kan uttrykkast

{\displaystyle u\_{o}=-i\_{R}R\_{f}=-i\_{inn}R\_{f}.}

Men etter som

{\displaystyle Q=\int i\_{C}dt}

kan straumen uttrykkast

{\displaystyle i\_{C}={\frac {dQ}{dt}},}

og utgangsspenninga kan uttrykkast

{\displaystyle u\_{o}=-i\_{R}R\_{f}=-i\_{C}R\_{f}=-{\frac {dQ}{dt}}R\_{f}=R\_{f}C{\frac {d}{dt}}(u\_{inn}).}

Krinsen finn den deriverte (stigningskoeffisienten) til inngangsspenninga {\displaystyle u\_{inn}}. Tidskonstanten {\displaystyle R\_{f}C} bestemmer kor følsam derivatoren er.

Frekvensrespons
---------------

Frekvensrespons for derivator og HP-filter.HP-filterkrins.
Derivasjon i tidsplanet tilsvarar multiplikasjon med {\displaystyle s} i s-planet, så transferfunksjonen til derivatoren blir

{\displaystyle H(s)={\mathcal {L}}\left(u\_{o}(t)\right)=U\_{o}(s)=\left(R\_{f}C\right)U\_{inn}(s){s},}
der {\displaystyle {\mathcal {L}}} er Laplace-operatoren. Parameteren {\displaystyle s=\sigma +j\omega } er kompleks frekvens, der {\displaystyle \sigma } er demping, j={\sqrt {-1}} og \omega er frekvens, i rad/s.

For å finna frekvensresponsen set vi {\displaystyle \sigma =0}, slik at {\displaystyle s=j\omega }. Vi plottar så talverdien 

{\displaystyle |H(s)|=U\_{o}(\omega )=\left(R\_{f}C\right)U\_{inn}(\omega )\omega }
med logarithmisk frekvensakse og med talverdien i dB. Frekvensresponsen til derivatoren aukar med 20 dB/dek. Derivatoren blokkerer likespenning.

Modifikasjon for å redusera høgfrekvent støy
--------------------------------------------

At frekvensresponsen til derivatoren aukar med 20 dB/dek fører til at eventuell høgfrekvent støy blir forsterka. I mange samanhengar er dette problematisk og ein ynskjer å avgrensa responsen i høgfrekvensområdet. Det gjer ein ved å setta inn ein seriemotstand {\displaystyle R\_{inn}} på inngangen. Ein får då eit HP-respons.

Bruk
----

Derivatorar ei elektroniske byggeklossar som inngår i mange ulike krinsar, som til dømes kurvegeneratorar, detektorar i form av enkle matsja filter nytta i samband med telekommunikasjon, osb.

Referansar
----------

1. ↑  Floyd, T.L. *Electronic devices*, 10. utg. Pearson, 2018.

Sjå òg
------

* Integrator
**Jon Arne Corell** (fødd 5. februar 1947) er ein norsk visesongar, komponist og forfattar som blant anna var sentral i den politiske engasjerte visesongrørsla i Noreg på 1970-talet.

Corell var blant dei første i Noreg som song politiske viser då han opptredde i Viseklubben Dolphins. Her song han songar av Stig Dagerman og Fred Åkerström, og byrja å skriva musikk til dikt av Rudolf Nilsen. Jon Arne Corell samarbeidde tidleg med PS-gruppa, beståande av Erik Hauglund, Øyvind Jensen, Arvid Esperø, og Steinar Ofsdal, og saman med desse turnerte han ein del rundt i Noreg.

Corell er kanskje mest kjend for tolkinga si og tonesetjing av diktaren Rudolf Nilsen, først og fremst med plateprosjektet *På stengrunn.* Dette vart ført vidare seinare i utgjevinga *På gjensyn*, som òg inneheld originalopptak av Ella Hval. Plata *Endå ein vår – tilby ein song* vart nominert til Spellemannprisen 1975 i klassa viseplate.

Corell har sidan arbeidet som forlagsredaktør og produksjonssjef i Aschehoug forlag. Han er far til historikaren Synne Corell.

Jon Arne Corell på Cosmopolite i Oslo i 2016 Foto: Tore Sætre

Diskografi
----------

* *Kampen fortsetter* (1972) med PS-gruppa
* *På stengrunn* (1973, med Kari Svendsen, Lillebjørn Nilsen, Lars Klevstrand m.fl.)
* *Enda en vår – tilby en sang* (1975)
* *Trollflir* (1978), sanger til dikt av Johanna Schwarz og Asbjørn Elden
* *Siden sist* (2001)
* *På gjensyn* – Nye sanger til dikt av Rudolf Nilsen (2007)

Bøker
-----

* *Data i sporet*, kriminalroman Oslo 1985.
* *Datasmuglerne*, kriminalroman Oslo 1989

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jon Arne Corell» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* JACmusikk[*daud lenkje*] – personleg heimeside
* Ballade.no: Jon Arne Corell[*daud lenkje*]
* «Tilbake på stengrunn» Arkivert 2013-05-04 ved Wayback Machine. Dagsavisen 30. april 2013
**Jon Borthwick Higgins** (18. september 1939–7. desember 1984) var ein musikar og musikkakademikar frå USA som særleg var kjend si utøving og formidling av karnatisk musikk.

Jon Higgins var fødd i Andover i Massachusetts og studerte ved Wesleyan University i Connecticut. Her tok han gradene B.A. i musikk og historie i 1962, M.A. i musikkvitskap i 1964 og Ph.D. i etnomusikologi i 1973 med ei avhandling om musikken til den klassiske danseforma bharatanátyam. Saman med mridangamspelaren Trichy Sankaran grunnla han eit studieprogram for indisk musikk ved York University i Toronto i 1971.

Higgins studerte karnatisk musikk i Chennai i 1964-67 og debuterte som songar den store Tjagaradjafestivalen i 1965. Han heldt fram med studia og blei etter kvart sett på som ein kjenslevar tolkar av karnatisk musikk. Av somme blei han kalla *Higgins Bhagavatar*, ein tittel gjeven til store musikarar. I tillegg til å vinna tilhengarar i India hjelpte songaren òg til med å gjera karnatisk musikk kjend og kjær i USA.

Ein full bilførar køyrde på Jon Higgins då han gjekk tur med hunden, og songaren døydde, berre 45 år gammal.

Kjelder
-------

* UCLA Ethnomusicology Archive
* Musical Nirvana
* T. Viswanathan: Jon B. Higgins (1939-1984) (Ethnomusicology, Vol. 30, No. 1. (Winter, 1986), pp. 113-114)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |