recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Nederlandske brannskip til åtak mot det engelske flaggskipet «Royal James» i slaget ved Solebay (1672). Måla av Willem van de Velde the Younger
Eit **brannskip** er eit fartøy som blir sett i brann for så å drive med vind og straum ned på krigsskipa til motstandaren under eit sjøslag. Føremålet med brannskip var å øydeleggje fartøya til fienden, skape panikk og bryte opp formasjonar. Fartøy som vart brukte som brannskip var vanlegvis gamle og utbrukte, eller billige fartøy bygd berre for dette.

Brannskipet på 1800-talet
-------------------------

Dei siste tradisjonelle brannskipa som framleis vart nytta som eit effektiv våpen mot flåtestyrkar vart brukt av dei greske opprørarane under den greske sjølvstendekrigen (1821-1829). I løpet av krigen vart 59 brannskip sende mot dei tyrkiske krigsskipa, og 39 klarte å treffe og øydeleggje dei tiltenkte måla sine.

Den største eksperten i bruk av brannskip var den kjende kapteinen Konstantin Kanaris (1793-1877), som med tilnamnet «tyrkaranes terror» råka og søkkte fleire krigsskip. Det meste kjende åtaket var om natta den 18. juni 1822 utanfor Khios, då flaggskipet «Mansur el Liwa» på 80 kanonar vart sett i brann og øydelagt med eit tap på over to tusen menn, inkludert admiral Kapudan Pasha Kara Ali, som hadde gjennomført den fælslege Khiosmassakren i førevegen. Same år klarte ikkje Kanaris å øydeleggje det neste flaggskipet under eit sjøslag ved Ténedos (i dag Bozcaada) i september, men råka i staden for skipet til viseadmiralen som deretter vart øydelagt.

Brannskip i Norden
------------------

Under dei dansk-svenske krigane som pågjekk i fleire hundreår fram til 1814, hadde mange sjøslag funne stad mellom flåtane frå Danmark-Noreg og Sverige. Men nytte av brannskip som ein del av stridsplanen deira under sjøslaga vart sjeldan krona med suksess.

Det meste verknadsfulle åtaket med brannskip fann stad under slaget ved Öland den 1. juni 1676 under den skånske krigen (1675-1679), for hendene på kaptein Willem Willemsze ombord på brannskipet «T´Hoen». Dette hollandske brannskipet rann inn i det svenske krigsskipet «Svärdet» og sette det i brann, i strid med ordrar frå admiral Cornelius Tromp som kommanderte den allierte flåten frå Danmark og Nederlanda. Svenskane hadde allereie overgjeve seg etter ein hard strid, som bevis på dette vart flagget stryke. Tromp sette ut ein båt som skulle hente den svenske admiralen Uggla som krigsfange, men Willemsze gjekk til åtak utan varsel. Etter «Svärdet» var sett i brann, nekta Uggla å sløkke brannane, og gjekk i staden med storskipet. Berre 51 av besetninga på 670 menn overlevde. Willemsze vart teken i arrest av Tromp som var heilt frå seg over dette lovbrotet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brannskip» frå Wikipedia på bokmål, den 27. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Brannskip**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
Koordinatar: 66°39′S 163°3′E﻿

**Buckle Island** er ei av tre hovudøyar i dei folketomme Ballenyøyane i Sørishavet. Ho ligg 25 km nordvest for Sturge Island og 8 km søraust for Young Island, kring 110 km nord-nordaust for Belousov Point på det antarktiske fastlandet.

Øya er omtrent trekanta med ei lang side i aust og vest og ei kort side i nord. Ho er kring 4 km brei nord og 8 km brei i sør. Øya har vulkansk opphav og er framleis vulkansk aktiv. Det siste utbrotet kom i 1899.

Det nordlegaste punktet på Buckle Island erCape Cornish. Fleire små holmar ligg i sundet mellom Cape Cornish og Young Island, og den største av desse er Borradaile Island. Fleire mindre holmar ligg utanfor sørkysten av øya, Cape McNab, mellom anna Sabrina Islet og den 80 meter høge stauren The Monolith. Både Buckle Island og Sabrina Islet har koloniar av adelie og ringpingvinar.

Øyane er ein del av Ross Dependency, som New Zealand gjer krav på.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buckle Island» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* LeMasurier, W.E.; Thomson, J.W. red. (1990). *Volcanos of the Antarctic Plate and Southern Oceans*. American Geophysical Union. s. 512. ISBN 0-87590-172-7.

}}


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Brandenburg-Preussen** (tysk *Brandenburg-Preußen*) var eit tysk monarki som vart oppretta som ein personalunion mellom Hertugdømet Preussen og Markgrevskapet Brandenburg i 1618. 

Monarkiet vart styrt av ei grein av Hohenzollern-dynastiet som tidlegare hadde styrt Brandenburg. Uttrykket Brandenburg-Preussen refererer til dette monarkiet frå det vart oppretta og fram til 1701, frå då det vanlegvis vert kalla Kongedømet Preussen. Uttrykket Brandenburg-Preussen vert stundom nytta for å skildre den Brandenburg-styrte staten etter at kongedømet vart oppretta i 1701, men denne staten vart berre kalla Preussen etter 1806.


|  |
| --- |
|  **Historia til Brandenburg og Preussen** |
| **Nordmark** før 1100-talet | **Gammalprøyssarane**  før 1200-talet |
| **Markgrevskapet Brandenburg** 1157–1618 (1806) | **Ordensstaat** 1224–1525 |
| **Hertugdømet Preussen** 1525–1618 | **Det kongelege (polske) Preussen** 1466–1772 |
| **Brandenburg-Preussen** 1618–1701 |
| **Kongedøme i Preussen** 1701–1772 |
| **Kongedømet Preussen** 1772–1918 |
| **Fristaten Preussen** 1918–1947 |
| **Brandenburg** 1947–1952 / 1990– |

Hertugdømet Preussen vart oppretta som følgje av sekularisering av den prøyssiske Klosterstaten til Den tyske riddarordenen. Dette var ein vasall under Polen styrt av ei yngre grein av Huset Hohenzollern. Albert I av Prøyssen styrte hertugdømet då han døydde og det gjekk vidare til den evneveike Albert Fredrik. Dottera hans gifta seg med Johan Sigismund av Brandenburg, og på den måten fekk hovudgreina av Hohenzollernfamilien arveretten til hertugdømet. Dette skjedde i 1618 då Albert Fredrik døydde, men hertugdømet vart framleis halde som eit len under Polen fram til 1657. 

Sidan hertugdømet Preussen låg utanfor grensene til Det tysk-romerske riket kunne kurfyrsten Fredrik III av Brandenburg kalle seg konge av Preussen i 1701, noko han fekk løyve til mot å støtte keisar Leopold I i den spanske arvefølgjekrigen. Dette reiv laus alle lenkjer til Polen og den første prøyssiske kongen var den siste herskaren i Brandenburg-Preussen som snakka flytande polsk. I 1773 vart det tidlegare hertugdømet organisert som provinsen Aust-Preussen, medan det meste av den polske provinsen Det kongelege Preussen vart Vest-Preussen. I 1806, vart Brandenburg, som alle kongane heldt til i, omorganisert som den prøyssiske provinsen Brandenburg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brandenburg-Prussia» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2008.*
**Gottfried Arnold** (5. september 1666–30. mai 1714) var ein tysk kyrkjehistorikar, teolog, mystikar og forfattar særleg knytt til pietismen.

Gottfried Arnold var fødd i Annaberg i Sachsen, der faren var skulemeister. I 1682 blei han elev ved gymnasiet i Gera, og tre år etter byrja han studera historie og teologi ved Universitetet i Wittenberg. Med støtte frå pietismens far, Philip Jacob Spener, fekk han arbeid som huslærar i Quedlinburg. 

Det første verket til Arnold, *Die Erste Liebe zu Christo*, kom ut i 1696. Det gav han stort ry, og gjekk gjennom fem opplag fram til 1728. I 1697 blei Arnold utnemnd til professor i kyrkjehistorie ved universitetet i Gießen, men mislikte akademisk liv og politikk så mykje at han sa opp året etter og vende tilbake til Wittenberg. I 1699 byrja han gje ut den monumentale *Unparteyische Kirchen- und Ketzer-Historie* ('Upartisk kyrkje- og kjettarhistorie'), som tek for seg heresiar gjennom kyrkjehistoria på ein mindre partisk måte enn tradisjonelle «ortodokse» framstillingar. I staden gjer han gjerne kjettarane til heltar og berarar av den sanne kristendommen. Verket er blitt kjend som «radikalpietismens bibel» og hadde innverknad på den tyske opplysingstida og forfattarar som Johann Wolfgang Goethe og Lev Tolstoj.

Det neste verket hans, *Geheimniss der göttlichen Sophia*, viser ei form for mystisisme med ei førestilling om kvinneleg visdom som ein slags guddom. Han skreiv også dikt som er blitt brukt som salmar i lutheransk kristendom, til dømes av Bach i «Vergiss mein nicht», BWV 505.

Gottfried Arnold var superintendent i Perleburg i Preussen, der han døydde.

Kjelder
-------


* Gottfried Arnold (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 6. mars 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Gottfried Arnold» frå Wikipedia på svensk, den 6. mars 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***Tagetes lucida*** |
| Tagetes lucida*Tagetes lucida* |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Korgplanteordenen Asterales |
| **Familie:** | Korgplantefamilien Asteraceae |
| **Slekt:** | Fløyelsblomslekta *Tagetes* |
| **Art:** | ***T. lucida*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Tagetes lucida***Cav. |

Frø frå *Tagetes lucida*
***Tagetes lucida*** er ein planteart i fløyelsblomslekta i korgplantefamilien. Den kjem opphavleg frå det sørlege Mexiko og Guatemala.

Arten har ikkje noko offisielt norsk namn, men blir kalla glanstagetes, tagetesestragon eller lakrisfløyelsblom.

Det er ein opprett, greina halvbusk som blir 45-75 cm høg. Blada er smalt lansettforma til avlange og skinande mellomgrøne. Kruste blad har ei søt duft av dragon og kan nyttast i salatar. Blomsterkorgene blir ca 1,5 cm breie og har 3-5 gullgule kantblomster. Arten blomstrar om sommaren og hausten. Klipper ein av visne blomster blir det heile tida danna nye.

Dyrking
-------

Arten blir vanlegvis dyrka som eittårig i Skandinavia og toler ikkje frost. Han kan òg dyrkast i plantekasser og kan overvintre i svalt, men frostfritt miljø. Planta kan sjåast på som heilt frisk og til vanleg får den ingen sjukdommar.
Planta krever ein solrik plass, men kan tolerere halvskugge. Den bør plantast på godt drenert jord og tole tørke godt når den er etablert. Arten kan dyrkast fram frå frø, men òg stamstiklingar og deling fungerer bra om ein har planter som har overvintra.
| **Blasketøyane****Lokalt namn: Na Blascaoidí** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 52°05′21″N 10°32′49″W﻿Koordinatar: 52°05′21″N 10°32′49″W﻿

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Republikken Irland |
| **Grevskap** | Kerry

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Blasketøyane** (*Na Blascaoidí* på irsk) er ei øygruppe utanfor vestkysten av Irland og ein del av County Kerry. Dei var busett fram til 1953 av ein irsktalande folkesetnad. Innbyggjarane vart evakuert til fastlandet 17. november 1953. Mange etterkomarar bur i dag i Springfield i Massachusetts og på Dinglehalvøya der dei kan sjå ut på den tidlegare heimen sin.

Øybuarane vart ein del av antropologiske og lingvistiske studiar på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet og det vart skrive fleire bøker om dei tradisjonelle skikkane og levesettet. 

Dei seks største av Blasketøyane er:

* Great Blasket Island (*An Blascaod Mór*)
* Beginish (*Beiginis*)
* Inishnabro (*Inis na Bró*)
* Inishvickillane (*Inis Mhic Uileáin*)
* Inishtooskert (*Inis Tuaisceart*)
* Tearaght (*An Tiaracht*)

  

Panorama av Blasket Islands mot ettermiddagssola

Kjelder
-------

1. ↑   Stagles, Joan and Ray, *The Blasket Islands: Next Parish America*. Dublin: O'Brien Press, 1980 (ny utg. 1998).

* *Denne artikkelen bygger på «Blasket Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 15. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Blasketøyane**

* blasketislands.ie
* blasketislands.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
**Sjøgang** eller **sjø** (engelsk *sea state*) er ei skildring av tilstanden til havoverflata når det gjeld bølgjer skapt av vind og dønningar.

Sjøgang rapporterast ved visuell observasjon eller ved hjelp av instrument som vêrbøyar, bølgjeradar og satellittovervaking. DNMI gjev ut bølgevarsel Arkivert 2010-02-04 ved Wayback Machine. for aktuelle havområde.

Praktisk bruk
-------------

Sjøgang er av tyding for helikoptertrafikken på kontinentalsokkelen sidan det påverkar høvet for å gjere ein sikker nødlanding på havet. Moderne helikopter er utstyrt med nødflyteutstyr som skal klare å halde helikoptret flytande i opprett stilling i opp til *sjø 6*.

Verdas meteorologiorganisasjon si klassifisering av sjøgang med skildring
-------------------------------------------------------------------------

| WMO klasse | Bølgjehøgd (meter) | Skildring |
| --- | --- | --- |
| 0 | 0 | Havblikk |
| 1 | 0 til 0.1 | Småkrusa sjø |
| 2 | 0.1 til 0.5 | Smul sjø |
| 3 | 0.5 til 1.25 | Svak sjø |
| 4 | 1.25 til 2.5 | Noko sjø |
| 5 | 2.5 til 4 | Mykje sjø |
| 6 | 4 til 6 | Høg sjø |
| 7 | 6 til 9 | Svært hav |
| 8 | 9 til 14 | Veldig opprørt hav |
| 9 | over 14 | Overordentleg opprørt hav |

Sjå òg
------

* Beaufortskalaen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sjøgang» frå Wikipedia på bokmål, den 9. september 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Utstyr for gouachemåling
Anders Zorn: *En premiär*, 1888
**Gouache** er ein måleteknikk der ein brukar dekkande vassfargar. Gouache er òg nemninga på eit bilete måla med denne teknikken. Gouache er eit lånord frå fransk og vert uttala «gua´sj» eller «goa´sj». Fransk har henta orda frå det italienske «guazzo» som tyder vassøyle, vassfarge eller lavering.

Måling og teknikk
-----------------

Gouachemålinga inneheld kvitt fargestoff som gjer fargane matte og dekkande slik at papiret eller underlaget ikkje skin gjennom, slik det gjer med vanleg akvarell- eller lasurmåling. Målinga inneheld fargestoff løyst i vatn og gummi arabicum (lim) som andre vassfargar.

Ei rekke kunstmålarar og illustratørar har brukt, og brukar, denne måleteknikken. Gouachemålinga er reinsleg å arbeide med, då ho er vassløyseleg, og ho gir forholdsvis jamne fargeflater samt at mørkare felt kan dekkast med lys farge. Teknikken eignar seg særleg godt til illustrasjonsoriginalar som skal reproduserast, til dømes til fargesterke plakatar. Det har òg vore vanleg å bruke gouache til fargelegging av plastceller i teiknefilm, der figurane har heildekkande fargar, medan bakgrunnen har vorte påført i ein meir nyanserik akvarellteknikk. Gouache kan delvis erstattast av akrylmåling som er vassløyseleg når ho er våt, men toler vatn når ho har tørka.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |

  



* *Denne artikkelen bygger på «Gouache» frå Wikipedia på bokmål, den 2. februar 2011.*
Toppen av monumentet på slagfeltet
**Waterloo** [watɛʁlo] er ein by i provinsen Vallonsk Brabant i Belgia, 15 km sør for Brussel. Han har 29 315 innbyggjarar (2006) og dekkjer eit areal på 21,04 km², med ein folketettleik på 1 393 innbyggjarar per km². Ein fjerdedel av innbyggjarane er utlendingar; dei fleste arbeider for EU-institusjonar i Brussel. St. John's International School, ein av dei største og eldste internatskulane i Belgia, ligg her. Det europeiske hovudkvarteret for MasterCard ligg òg her. Waterloo er eit sentrum for den norske kolonien i Belgia, og har òg ei norsk sjømannskyrkje.

Waterloo er særleg kjend på grunn av det kjende slaget ved Waterloo, som fann stad her den 18. juni 1815, då Arthur Wellesley og Blücher sigra over den franske hæren til Napoleon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waterloo» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juni 2012.*

1. ↑  Jean-Marie Pierret, *Phonétique historique du français et notions de phonétique générale*, Peeters, Louvain-la-Neuve, 1994, Mal:P..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Festplassen ved nordenden av Lille Lungegårdsvannet.
**Festplassen** er namnet på ein open plass ved nordenden av Lille Lungegårdsvannet i Bergen sentrum. Frå 1929 har Festplassen vore staden der feiringa av 17. mai i Bergen går føre seg etter at prosesjonane (som 17. maitoga i Bergen vert kalla) er avslutta. Då er det tradisjon for at det er sett opp på plassen ei scene som er forma som eit vikingskip, som mellom anna talene for dagen vert halde frå. Det er òg tradisjon for at det er sett opp to glatte og høge trestolpar, *klatrestenger*, der det i toppen vert hengd opp gjenstandar av ulik art som dei vågale og dyktige kan klatre opp og få til odel og eige om dei får hekta dei ned. 

Festplassen har òg vore arena for mange arrangement som til dømes tivoli og sirkus, og dessutan for den lysfesten som vert skipa til i området kring Lille Lungegårdsvannet før jul.

I perioden frå 1967 til 2003 var Festplassen vanlegvis i bruk som såkalla «mellombels parkeringsplass». Men i juni 2003 tok arbeidet til med å forma Festplassen om til den bilfrie sona som plassen framstår som i dag, med steinlegging og arkitektonisk utforming som gjer han til ein samanhengande del av parkområdet kring Lille Lungegårdsvannet. Plassen vart gjenopna for publikum i november 2004.

Namnet *Festplassen* på denne plassen er i røynda eit uoffisielt namn, ettersom dette namnet aldri har vore vedteke på formelt vis. Truleg er det ei innstilling i 1936 frå rådmannen i byen som er opphavet til namnet, då det i innstillinga står at «[...] i nordenden av Lille Lungegårdsvann vil det bli anlagt en festplass». Så sjølv om namnet Festplassen er velkjend og særs godt innarbeidd hjå både styresmakter og folk flest, har plassen eigenleg ikkje noko namn.

Særlege hendingar på Festplassen
--------------------------------

Laurdag 2. april 2011 blei ein hoppemadrass som stod på Festplassen teken av vinden. Den flaug bortover og øydela to trafikklys og ni personar blei sende til sjukehus. Hoppemadrassen, som høyrde til idrettslaget Viking, var ikkje sikra.

Referansar
----------

1. ↑  *Festplassen åpner i morgen*, arkivert frå originalen 15. mars 2005, henta 2. april 2011
2. ↑  Dramatikk på Festplassen
3. ↑  Ni til legevakt da hoppemadrass ble tatt av vind
4. ↑  *Folk skadet av madrass tatt av vind*, arkivert frå originalen 3. april 2011, henta 2. april 2011
Gould Coast is located in AntarktisGould Coast
Gould Coast (Antarktis)

**Gould Coast** (84°30′S 150°0′W﻿Koordinatar: 84°30′S 150°0′W﻿) er den delen av kysten av Antarktis som ligg langs den austlege delen av Ross isbrem mellom vestsida av Scott Glacier og sørenden av Siple Coast (83°30′S 153°0′W﻿). Han vart namngjeven av New Zealand Antarctic Place-Names Committee i 1961 og kalla opp etter Laurence M. Gould, ein geolog som var nestkommanderande på Byrd-ekspedisjonen, 1928–30. Gould leia det geologiske laget som i 1929 kartla 280 km av denne kysten. Då han var leiar for Carleton College i Northfield i Minnesota, vart han styreleiar for U.S. National Committee for Det internasjonale geofysiske året og spelte ei viktig rolle i planlegginga av det amerikanske forskingsprosjektet for Antarktis.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gould Coast». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 1. mai 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Gould Coast» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 66°22′S 67°5′W﻿

**Watkins Island** er ei låg, isdekt øy som er 8 km lang og som ligg 5 km sørvest of Lavoisier Island i Biscoe Islands. Øya vart først kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot, 1903–05 og 1908–10, men fekk ikkje noko namn før ho vart oppdaga på ny av BGLE under Rymill, 1934–37. Han gav ho namnet Mikkelsen Island etter Ejnar Mikkelsen, ein dansk polfarar. Rymill var ikkje klar over at Mikkelsen Islands alt låg 120 km sørvestover, etter å ha fått namn av Charcot i 1908–10. For å unngå forveksling mellom dei to, råda UK-APC i 1952 at namnet på øya Rymill gav namn til skulle endrast. Det nye namnet, Watkins Island, er til ære for Gino Watkins, leiaren for British Arctic Air Route Expedition, 1930–31, Ein ny detalj, Mikkelsen Bay, vart kalla opp etter Ejnar Mikkelsen.

Sjå òg
------

* Antarktiske øyar sør for 60 °S

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Watkins Island» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**2. motoriserte infanteridivisjon**, med æresnamn «TAMAN», er lokalisert i Kalininets og tre taktiske manøverelement:

* 1. motoriserte infanteriregiment, med æresnamn «Sevastopol», lokalisert i Kalininets
* 15. motoriserte infanteriregiment, med æresnamn «Sjavlinskij», lokalisert i Naro-Fominsk
* 1. stridsvognregiment lokalisert i Naro-Fominsk

Deltaking i storminga av parlamentsbygninga i Moskva
----------------------------------------------------

I oktober 1993 oppstod ei konstitusjonell krise i Russland. Striden stod mellom president Boris Jeltsin og parlamentet på bakgrunn av massive sivile demonstrasjonar mot Jeltsin sitt styre. Ei rekkje parlamentsmedlemmar hadde forskansa seg inne i parlamentet, og det var kampar i gatene. Morgonen den 4. oktober, stilte divisjonen opp på presidenten si side i konflikten. Dette var dei dødeligaste gatekampane i Moskva sidan 1917, og episoden styrkte presidentmakta. Ti stridsvogner frå divisjonen opna eld mot dei øvste etasjane i Det kvite hus i Moskva for å hindra skarpskyttarar i å skyte mot soldatar som skulle storme bygninga.  

Parlamentet si fasade etter skytinga

Referansar
----------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 19. april 2017, henta 29. januar 2017
2. ↑  Felkay, Andrew (2002). *Yeltsin's Russia and the West*. Greenwood Publishing Group. s. 79. ISBN 978-0-275-96538-9. Henta 12. juli 2009.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2. motoriserte infanteridivisjon» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2017.*
| Ajaccio |
| --- |
| Hamna i Ajaccio Hamna i Ajaccio |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Ajaccio** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Korsika Corse-du-Sud |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  82,03 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 52 880   645/km² |
| Koordinatar | 41°55′36″N 08°44′13″E﻿Koordinatar: 41°55′36″N 08°44′13″E﻿ |
| Høgd over havet | 38 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ajaccio.fr |
| Plassering |
|  |

**Ajaccio** (på koriskansk: *Aiacciu*, på latinsk *Ajax*) er ein by og kommune på Korsika i Frankrike. Byen er hovudstad i regionen som utgjer Korsika, og *préfecture* (hovudstad) i departementet Corse-du-Sud. Byen har like over 50 000 innbyggjarar.

Geografi
--------

Ajaccio ligg på vestkysten av øya Korsika, 210 nautiske mil søraust for Marseille. Han ligg verna til ved foten av ein skogkledd ås på nordsida av Ajacciobukta. Hamna ligg aust for byen, og er verna i sør av ei halvøy.

Historie
--------

Ajaccio ligg i dag om lag 3 km sør for den opphavlege busetnaden som han vart flytta frå av genuesarane i 1492. Byen var okkupert av Frankrike frå 1553 til 1559, men kom igjen inn under Genova etter Freden i Cateau-Cambrésis seinare på året. Byen vart til slutt fransk i 1768, og vart i 1793 hovudstaden for departementet *Liamone* og i 1811 departementet *Corse* (Korsika). Den korsikanske nasjonalforsamlinga *(Assemblée nationale corse)*, som er det korsikanske regionalparlamentet, har halde til her heilt sidan ho vart oppretta i 1982.

Kjende personar
---------------

Desse personane er fødd i Ajaccio:

* Napoleon Bonaparte (1769-1821), keisar av Frankrike 1804-1814.
* Tino Rossi (1907-1983), songar, skodespelar
* Fred Scamaroni (1914-1943)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Watergate-kontora i Washington DC
**Watergate-skandale** eller berre **Watergate** har vorte ei nemning på den politiske skandalen der Richard Nixon vart tvinga til å gå av som president for Sambandsstatane. Watergate er eit kontorbygg i Washington D.C. der det demokratiske partiet hadde hovudkontor. Den 17. juni 1972 vart fem menn arrestert etter å ha brote seg inn i kontorlokala. Fire av desse var eksilkubaranarar. Femtemann, James McCord, var frå Sambandsstatane. Etter arrestasjonane vart det nøsta opp at innbrotet hang saman med politikarar på høgt plan. 

Journalistane Carl Bernstein og Bob Woodward i avisa Washington Post lukkast å avsløra at presidenten sin administrasjon i det kvite huset var innblanda i innbrotet. Truleg var presidenten sjølv ein av dei som stod bak, og i alle høve ein komité for å få han attvald. Journalistane vart informert av ein person som gjekk under kodenamnet Deep Throat. Lenge var det uvisst kven denne personen var, men ein rekna med at han måtte ha nær tilknyting til administrasjonen. Opp gjennom åra vart det laga ymse teoriar om kven Deep Throat kunne ha vore. Den 31. mai 2005 stod FBI-agenten Mark Felt fram som den mystiske kjelda. Journalistane stadfesta at han var kjelda. Dei hadde lova å ikkje røpa kven kjelda var før personen var død eller avslørte det sjølv. 

I løpet av ei kongresshøyring kom det fram at mange samtalar som presidenten hadde hatt var tekne opp på lydband. I april 1974 vart ein stor del av materialet frå lydbanda offentleggjort. Offentleggjeringa førte til nye skandalar. Innhaldet på banda var avslørande, og i tillegg kunne ikkje presidenten og medarbeidarane hans gje ei forklaring på kvifor delar av avgjerande samtalar mangla. 

Nixon klynga seg til makta så lenge han kunne, og prøvde mellom anna å avleia merksemd gjennom ei rad utanrikspolitiske utspel. I august 1974 var kravet om å stilla han for riksrett vorte så sterkt at han fann det naudsynt å gå av. Nixon var den fyrste presidenten gjennom historia til USA som måtte gå av.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Watergate-skandalen**

* c-span - Nixon tapes Arkivert 2005-04-17 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Koordinatar: 25°24′N 55°29′E﻿

**Ajman** (arabisk عجمان, *Aǧmān*) er hovudstaden i emiratet Ajman i Dei sameinte arabiske emirata og ligg langs Persiabukta.

Folketal
--------

Byen hadde 238 000 innbyggjarar i 2010. Dette er meir enn 90 % av folketalet i heile emiratet. Byområdet glir direkte over i byen Sharjah langs kysten i sørvest, som igjen har vokse saman med Dubai. I lag dannar dei eit samanhengande byområde.

Handel
------

I Ajman ligg kontoret til emiren, fleire selskap og marknadar, og kring 50 internasjonale og lokale butikkar. Her ligg òg fleir bankar.

Turisme
-------

Ajman har kome i gang att etter finanskrisa i 2007-2008. Turistmåla i emiratet, inkludert hotell, shopping og kulturinstitusjonar, er i rask vekst. Av turistmål finn ein Ajman nasjonalmuseum nær Ajman Fort, Det raude fortet og museet i innlandsenklaven Manama. 

Mange familiar vitjar den travle og populære cornichen i Ajman på kveldane og i helgane med mange snøggmatbutikkar, kafear og bodar.

Samferdsle
----------

Den naturlege hamna i Ajman ligg langs ei naturleg vik som går innover i byen. Arab Heavy Industries ligg i Ajman og er ein av dei største skipsprodusentane i verda.

Hovudflyplassen i emiratet ligg i enklaven Manama, kring 60 km aust for byen, og er dermed i ein av dei mest fjerntliggande delane av emiratet. Sharjah internasjonale lufthamn ligg derimiot berre nokre få kilometer unna.

Sjå òg
------

* emiratet Ajman

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ajman» frå Wikipedia på engelsk, den 19. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Ajman Free Zone*, arkivert frå originalen 18. april 2008, henta 19. september 2016
2. ↑  World66: Ajman

| * v
* d
* e
Flagget til Dei sameinte arabiske emirata Emirat i Dei sameinte arabiske emirata |
| --- |
| Emirat (hovudstad) | Emiratet Abu Dhabi (Abu Dhabi)**·** Emiratet Dubai (Dubai)**·** Emiratet Sharjah (Sharjah)**·** Emiratet Ajman (Ajman)**·** Emiratet Umm al-Quwain (Umm al-Quwain)**·** Emiratet Fujairah (Fujairah)**·** Emiratet Ras al-Khaimah (Ras al-Khaimah) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Fet-Mats si grav med teksten: *Åt minne av gruvdrängen Mats Israelsson vilken omkom under arbete i Falu gruva 1677*.
**Mats Israelsson**, kjend som **Fet-Mats**, var ein gruvearbeidar som forulykka i Falu gruva i Falun i 1677].

Fet-Mats vart fødd i Svärdsjö og Boda by som den yngste sonen til Israel Kelsson. Faren døydde medan Mats var i barneåra, og den eldste broren fekk ansvaret for familien. 

I 1719 oppdaga arbeidarane ved gruva ein daud mann i ei vassfylt sjakt i ein del av gruva som ikkje hadde vore i bruk på lang tid. Mannen såg ikkje ut til å ha vore daud veldig lenge. Dette var eit mysterium ettersom ingen person var sakna.
Då kroppen vart vist fram, kjende ei kvinne, Margareta Olsdotter, att kroppen som hennar trulova som hadde forsvunne i mars 1677, 42 år tidlegare. Kroppen til Fet-Mats hadde blitt bevart av den naturleg veksande koparvitriolen i gruva.

Kroppen vart stilt ut i ein glasmonter i Stora Kopparberget i 30 år for så å bli gravlagt i Kopparbergs kyrka den 21. desember i 1749. Under omlegging av golvet i byrjinga på 1860-talet fann ein restane av Fet-Mats og han vart på ny stilt ut i ein glasmonter til han i 1930 til slutt vart gravlagt på kyrkjegarden.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Richard Wagner och Falun Arkivert 2001-04-25 ved Wayback Machine. ved algonet.se

### Litteratur

* 1898 - *Fet-Mats eller den förstenade grufarbetaren : sann händelse från Falu grufva*
* 1997 - *Oväntat återseende : en novell om Fet-Mats*
* 2005 - *Fet-Mats : en gruvdrängs hemska öde* ISBN 91-631-6834-0

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fet-Mats» frå Wikipedia på svensk, den 10. januar 2011.*

Fotnotar

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Engström, Björn: *Daniel Westlings anor från Svartnäs - Med kulturhistoriska utblickar i byar och miljöer under 700 år*, Björn Engström, 2010. ISBN 978-91-633-6885-1.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Aiskylos** (ca. 525 f.Kr.-456 f.Kr.) er ein av dei store greske tragediediktarane, ved sidan av Sofokles og Evripides. 

Aiskylos vart fødd i Elevsis i Attika, og budde det meste av livet i Aten. Han hadde byrja med dramatisk dikting alt 500 f.Kr. ti år seinare deltok han i slaget ved Marathon, der han kjempa i flåten, og etter nye ti år deltok han ved slaget ved Salami. Han var den første som brukte to skodespelarar, og let dialogen få ein berande plass. Emne for diktinga var henta frå segner om gudar og heltar. 

Sju av verka hans er bevarte:

* Trilogien *Orestien*, med *Agamemnon, Sonofferet, Evmenidane* (458 f.Kr.)
* *Perserane* (472 f.Kr.)
* *Dei sju mot Theben* (467 f.Kr.)
* *Hiketídes*
* *Den bundne Prometevs*

Sistnemnde skodespel har heilt sidan antikken vore tileigna Aiskylos sin forfattarskap, men i seinare år har mange trekt dette i tvil på stilistisk grunnlag.

Kjelder
-------

* Kristen Weierholt i *Norsk Allkunnebok* (1948)
* Gerhard Bendz i *Verdens litteraturhistorie* (1971) ISBN 82-574-0062-9

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| Aix-en-Provence |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Aix-en-Provence** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Provence-Alpes-Côte d'Azur Bouches-du-Rhône |
| Grunnlagd | 122 fvt. |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  186,08 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 140 100   721/km² |
| Koordinatar | 43°31′53″N 5°25′24″E﻿Koordinatar: 43°31′53″N 5°25′24″E﻿ |
| Høgd over havet | 173 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** Offisiell nettside |
| Plassering |
|  |

**Aix-en-Provence** eller berre **Aix** [eks] (oksitansk *Ais de Provença* eller *Ais de Prouvènço*) er ein universitetsby og kommune som ligg sør i Frankrike, om lag 30 km nord for Marseille. Byen har i dag om lag 140 000 innbyggjarar, av dette ca. 30 000 studentar, og er *sous-préfecture* (administrasjonsstad) i departementet Bouches-du-Rhône i regionen Provence-Alpes-Côte d'Azur .

Historie
--------

Måleri frå 1400-talet av kong René av Anjou og dronninga hans, Jeanne de Laval. Biletet heng no i Aix-en-Provence.
Byen vart grunnlagd i 122 f. Kr. ved ei varm vasskjelde av den romerske konsulen Sextius Calvinus, som kalla opp staden etter seg og vatnet, *Aquae Sextiae*. På 300-talet hadde byen vekse til metropolen *Narbonensis Secunda*. I mellomalderen vart Aix hovudstaden i den tidlegare provinsen Provence. Størst var han først frå 1100-talet av, då han vart eit lærdoms- og kultursenter under husa av Aragon og Anjou.

I lag med resten av Provence, gjekk byen Aix-en-Provence til den franske krona i 1487 og i 1501 oppretta Louis XII parlamentet i Provence, som eksisterte fram til den franske revolusjonen i 1789.

Geografi og klima
-----------------

Aix-en-Provence ligg på ei slette, der ein kan sjå utover elva Arc, om lag ein kilometer får den høgre breidda til elva. Byen stig sakte oppover frå nord til sør, og Montagne Sainte-Victoire er lett synleg i aust. Aix ligg i Sør-Frankrike og har eit varmt klima. Middeltemperaturen i januar er 5 °C, og i juli 22 °C. Han har i snitt 300 dagar med sol, og berre 91 med regn. Byen ligg stort sett i le for den kalde mistralvinden, men stundom fører denne vinden til sure forhold.

Kjende folk frå Aix
-------------------

* Eleanor av Provence (d. 1291), dronning til Henrik III av England
* Paul Cézanne (1839-1906), målar, levde og måla her
* Émile Zola (1840-1902), forfattar, voks opp her, barndomsven av Cézanne
* Maurice Rouvier (1842-1911), politikar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side om turisme i Aix
* Festivalen i Aix
* Flagget til Aix-en-Provence

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Mälaren** er ein innsjø som ligg i Svealand i Sverige. Mälaren, som er den tredje største innsjøen i Sverige, strekkjer seg over eit 1 140 kvadratkilometer stort areal. Frå aust til vest måler Mälaren 120 kilometer. Ein reknar med at han inneheld 14,3 milliardar kubikkmeter vatn. Namnet Mälaren kjem sannsynleg av det norrøne ordet *mælir*, som tyder grus.

Geografi
--------

Mälaren som renn ut i Austersjøen ligg i landskapa Västmanland, Uppland og Södermanland. Området kring innsjøen kallast med eit fellesnamn for Mälardalen. Langs Mälaren sine strender ligg ei rekkje byar: Köping, Västerås, Mariefred, Strängnäs, Södertälje og hovudstaden Stockholm. Mälaren er rik på vikar, sund og øyar. Dei største øyane er Selaön og Svartsjölandet. Det finst over 7 800 holmar i Mälaren som er mindre enn 10 mål. På øya Björkö låg i vikingtida byen Birka. Birka var dåtidas viktigaste maktsentrum i Sverige. 

Vest for øya Adelsö finn ein det største djupet: 64 meter. Elles ligg Mälaren sitt gjennomsnittsdjup på om lag 10 meter.

Historisk var Mälaren ein fjordarm til Austersjøen. I notida har Mälaren sin vasstand vorte regulert slik at innsjøen ligg noko høgare (0,7 meter) enn saltsjøen. Dei siste hundre åra har vasstanden stige med 0,4 meter samanlikna med Austersjøen. Mesteparten av auken kjem av landhevinga. 

Damluker ved brua Riksbron stoggar brakkvatn frå å strøyme inn i Mälaren viss vasstanden stig i saltsjøen. 
Innsjøen sitt vatn renn ut i Austersjøen på fleire stader: i Stockholm gjennom Norrström og Söderström - desse straumane ligg nord og sør for Stadsholmen (Gamla stan). Det meste vatnet tek vegen gjennom Norrström. Viss vasstanden vert ekstremt høg nyttast òg Hammarbyleden og Södertälje kanal til avrenning. Somme tider (seinast i 2001) har høg vasstand truga å oversvøyme undergrunnsstasjonen Gamla Stan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mälaren» frå Wikipedia på svensk, den 23. desember 2008.*


| * v
* d
* e
Sveriges største innsjøar |
| --- |
| Sveriges flagg | Vänern 5 648 km² • Vättern 1 893 km² • Mälaren 1 120 km² • Hjälmaren 484 km² • Storsjön 464 km² • Siljan med Orsasjön 354 km² • Torneträsk 332 km² • Hornavan 252 km² • Uddjaure 210 km² • Bolmen 184 km² | Sveriges flagg |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* LIBRIS
* NKC
* GeoNames

 |
Det estiske blandakoret Vox Populi i Gamlebyen i Tallinn.
**Estisk musikk** er kjenneteikna av ein folkemusikktradisjon nærskyld med gammal finsk folkemusikk, kunstmusikk med impulsar frå kulturelt samkvem med Tyskland og Russland og ein sterk folkeleg korsongtradisjon.

Estisk folkemusikk
------------------

Musikaren Kristi Mühling med siterinstrumenent kannel.
Den eldste folkemusikken til finsk-ugriske folk er runesongen, prega av versemål og språkrytme i dei episke folkedikta. I runesongen vert ein serie på éin til tre musikalske frasar stadig gjenteken, ofte slik at ein forsongar syng først og vert repetert av eit kor, og det så vert føydd til ei høgare solostemme. Melodien held seg til vanleg innan eit omfang som varierer mellom ein ters og ein sekst, og den rytmiske karakteren kan lettast noterast i ein 5/4-takt.

Vanlege musikkinstrument til denne musikken er kannel, eit motstykke til den finske kantele.

Estisk kunstmusikk
------------------

Komponisten Arvo Pärt heidra med den franske æreslegionen.
Som i andre europeiske land, har den eldste kunstmusikken vore knytt til kyrkja og dei høgre laga av folket. I mellomalderen kom dei herskande klassane i Estland frå Tyskland, og dei førte med seg sitt reportoar og sine musikkinstrument. Etter reformasjonen vart reformasjonens kyrkjemusikk innført i dei nordlege områda, medan katolsk kyrkjemusikk vart dyrka i sør. Det svenske universitetet i Tartu vart grunnlagt i 1632 og bidrog med regelmessige konsertar og musikkspel.

På 1800-talet bidrog spesielt lutherske prestar og lærarar til utvikling av ein folkeleg korsongtradisjon. Estiske bønder og landarbeidarar leid under eit umenneskjeleg press, og lærarar og prestar byrja arbeidet for folkets sak. I dette arbeidet nytta dei mellom anna songen for å fremje opplysning, og dei stifta kor i bygdene.

Songkora ordna med lokale songfestar. Den fyrste landsomfattande songfesten vart halden i universitetsbyen Tartu i 1869, og samla 15 000 tilhøyrarar. Denne la grunnlaget for ein unik folkeleg tradisjon, med tusenvis av medverkande. Dei største songarfestane, som Den estiske songfestivalen i Tallinn, kan samle 30 000 utøvarar og ti gonger så mange tilhøyrarar.

I sovjettida vart det alt i 1944 starta eit profesjonelt statleg mannskor, året etter eit profesjonelt blandakor. 

Gjenom tsartida var songfestivalane ein folkeleg opposisjon, og gjennom sovjettida tente songfestivalene til ein tilsvarande nasjonal mobilisering. Den estiske lausrivingsprosessen frå Sovjetunionen vert kalla «Den syngande revolusjonen».

Estiske komponistar
-------------------

Med bakgrunn i den nasjonaltsinna kulturbløminga utvikla det seg også ein eigen estisk kunstmusikk. Markante komponistar har vore:

* Rudolf Tobias (1873–1918)
* Artur Kapp (1878–1952)
* Arvo Pärt (f. 1935)

Kjelder
-------

* *Musikken og vi*, J.W.Cappelens Forlag, 1983. ISBN 82-02-09001-6.
* *Cappelens musikkleksikon*, 1978. ISBN 82-02-03690-9.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Estisk musikk**
DS «Prins Olav» ved Åndalsnes.
Hurtigruteskipet MS «Ragnvald Jarl» med skorsteinfargane til NFDS.
Foto:
Willi Schmid
 

Tankskipet MT «Brusa Jarl III» vart bygd ved Kockums Mekaniska Verkstad i 1964. Skipet segla for NFDS frå 1964 til 1969. 
Foto:
Trondheim Byarkiv
 

**Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab** (NFDS) var eit norsk reiarlag som vart stifta 28. januar 1857 i Trondheim. Bak skipinga stod ei rekkje av handelshusa i byen. Føremålet var i første omgang å driva rutetrafikk til Hamburg i Tyskland. Det første fartøyet til reiarlaget var hjuldamparen DS «Nidelven».

I 1893 var reiarlaget ein av medstiftarane til Hurtigruten. NFDS hadde eit nært samarbeid med Det Bergenske Dampskibsselskab (BDS), sjølv om dei òg var rivalar. NFDS dreiv enno andre kystruter og utanlandsruter.

Etter hundreårsskiftet utvikla reiarlaget seg frå å vera eit reiarlaget for lokale handelsinteresser til å satsa breitt på både Hurtigruten, den gryande turisttrafikken og trampfarten. I 1925 kjøpte reiarlaget den britiske kongeyachten Aleksandra og sette den inn i hurtigrutetrafikken under namnet DS «Prins Olav».

Dei to verdskrigane råka NFDS hardt, og reiarlaget mista om lag halvparten av tonnasjen sin, i tillegg til mange medarbeidarar. Frå midten av 1950-åra var flåten intakt igjen og NFDS utvikla seg til ein større shipping-aktør i norsk samanheng. Reiarlaget hadde no interesser i både bulkfart, cruisefart og oljeverksemd.

I 1984 sikra Norcem seg majoriteten i reiarlaget, og slakta det. Reiarlagdelenvart omdøypt Nordenfjeldske Shipping, og vart i 1985 selt til Kosmos AS og formelt underlagt BDS. Det som var igjen av Nordenfjeldske Shipping følgde med på lasset då BDS vart selt til RoNoTro i desember 1988. Hurtigruteskipa vart formelt overført til Troms Fylkes Dampskibsselskap (TFDS) i august 1989.

NFDS hadde skip i hurtigrutetrafikk frå 1895 til 1989.

Kjelder
-------

* Liv Marit Haakenstad: *Slektsgranskerens guide til utvandringen 1825 – 1930*. Orion forlag 2008. ISBN 978-82-458-0848-3
* Myhre, Gaute: Det Nordenfjeldske dampskibsselskab : 150-årsjubileum : et nasjonalt stykke sjøfartshistorie, 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hurtigrutemuseet – Rederiene
* Skipshistorie 1915 DS Ulf Jarl
* NRK Norske Skipsforlis - Ulf Jarl, Even Martin Evensen
*Avesta kommun må ikkje forvekslast med Alvesta kommun i Kronobergs län.*

**Avesta kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til Hofors kommun og Sandvikens kommun i Gävleborgs län i nord. I sør grensar han til Norbergs kommun og Sala kommun i Västmanlands län. Han har også ein nabokommune i eige len, Hedemora kommun i nordvest. Administrasjonssenteret i kommunen er Avesta.

Avesta er ein skogskommune med lange tradisjonar for industri, men i den seinare tida har kommunen vorte ramma hardt av nedleggingar av arbeidsplassar.

Administrativ historikk
-----------------------

I Avesta kommun vart i 1889 *municipalsamhället* Avesta oppretta, og i Folkärna kommun vart det i 1904 oppretta eit municipalsamhälle med namn Krylbo. I 1907 vart Avesta *köping* grunnlagd gjennom omstrukturering av kommunen, og municipalsamhället vart oppløyst. I 1919 vart köpingen omdanna til Avesta stad. Same år braut tettstaddelen ut av Folkärna kommun for å opprette Krylbo köping.

Ved kommunereforma i 1952 skjedde det ingen samanslåingar i området. I staden vart *blockkommunen* Avesta oppretta allereie i 1967, då Avesta *stad* vart slått saman med Krylbo köping, samt *landskommunane* By, Folkärna og Grytnäs. Den nye kommunen var formelt by fram til 1971, då namnet vart Avesta kommun.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *Eit sølvskjold delt av eit band med ein blå straum. Oppe eit raudt jernmerke og nede eit koparmerke med same farge*.

Våpenet vart fastsett i 1920 for Avesta stad. Det symboliserer Dalälven og industrien på staden. Ved kommunegrunnlegginga hadde, som ofte i Dalarna, alle einingane eigne våpen. Byvåpenet vart registrert uforandra hjå Patent- och registreringsverket i 1974.

Tettstader
----------

Det er fem tettstader i Avesta kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1 | **Avesta** | 14 738 |
| 2 | Horndal | 1 127 |
| 3 | Fors | 845 |
| 4 | Nordanö | 435 |
| 5 | Näs bruk | 223 |

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Avesta kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Avesta – kommune i Sverige» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*En sköld av silver med en bandvis ställd blå ström åtföljd ovan av ett rött järnmärke och nedan av ett kopparmärke av samma färg*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Dalarnas län i Sverige |
| --- |
|  | Avesta • Borlänge • Falun • Gagnef • Hedemora • Leksand • Ludvika • Malung-Sälen • Mora • Orsa • Rättvik • Smedjebacken • Säter • Vansbro • Älvdalen |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* GeoNames

 |
**Det Kongelige Akademi for de Skønne Kunster**, før 1991 **Akademiet for de Skønne Kunster**, er ein del av Kunstakademiet i Danmark. Det verker for å fremja kunst og som statleg rådgjevar i kunstnariske spørsmål innan arkitektur, biletkunst og tilgrensande kunstartar. Akademiet blei skipa i 1968, då det blei skild ut frå Kunstakademiet. 

Kunstnersamfundet i Danmark har i oppgåve å stilla og velja kandidatar til akademiet. Akademiet har 60 medlemmer som bli valde for 6 år av gongen av medlemmer frå Kunstnersamfundet. 

Akademiraadet leier akademiet. Det blir peikt ut av medlemmer av akademiets medlemmer og har 12 medlemmer fordelte mellom målarar, bilethoggarar og arkitektar.
Akademiraadet held til ved Kongens Nytorv i København.

Akademiet gjev økonomisk støtte til danske kunstnarar gjennom utdeling av fleire legat og medaljar.

Medaljar
--------

* C.F. Hansen-medaljen
* Thorvaldsenmedaljen
* Eckersbergmedaljen
* Thorvald Bindesbøll-medaljen
* N.L. Høyen-medaljen
* Franciska Clausen-medaljen

Kjelder
-------

1. ↑  «Akademiraadet | Kontakt», *www.akademiraadet.dk*, henta 26. november 2018

* *Denne artikkelen bygger på «Det Kongelige Akademi for de Skønne Kunster» frå Wikipedia på bokmål, og «Det Kongelige Akademi for de Skønne Kunster» frå Wikipedia på dansk den 26. november 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Det fijianske riksvåpenet
**Det fijanske riksvåpenet** er ei avbilding av to tradisjonelle fijanske krigarar som held oppe eit våpenskjold med raud grunnfarge. Skjoldet er delt opp med fire kvite rammer som inneheld, kvar for seg; tre sukkerrøyr, ein kokosnøtt-palme, ei kvit due med ein olivenkvist i nebbet og ei bananklase. Dei kvite rammene på den raude bakgrunnen skapar ein krossform som kan minne om eit ståande engelsk flagg. Heile skjoldet vert bitta saman av ei kongeløve som er avbilda i skjoldtaket med ei skrella kokosnøtt mellom frampotane.

Våpenskjoldet til republikken Fiji har ikkje krone, men er krona med ein raudbrun- og sølvfarga krans under ein seglfesta kano med utliggarar på kvar side. 

På begge sider av skjoldet står to tradisjonelt utsjåande fijanske krigarar. Den eine står i vaktposisjon med auga beint fram og eit spyd eller ei lanse oppover på skrå mot høgre framfor seg. Den andre kviler ei stridsklubbe eller -øks, truleg laga av ananastre, på venstre skulder, medan han ser i retning den andre krigaren; til høgre.

Heile skjoldet og dei to krigarane vert haldne oppe av eit banner med det fijanske riksmottoet påskrive; «Rere vaka na kalou ka doka na Tui», som tyder «Frykt Gud, gjer ære på monarken». Mottoet er truleg ei omsetjing av bibelsitatet «Fear God, Honour the King» (frå den engelske kong James-bibelomsetjinga).

Våpenmerket vart gjeve kolonien Fiji i kongeleg brev av 4. juli 1908, og stadfesta 30. september 1970.

Symbolikk
---------

### Fredsdua var førkoloniell

Fredsdua i ramma nede til venstre var hovudelementet i flagget til det fijanske kongedømet før den britiske kolonialiseringa, og var soleis ei vidareføring av fijansk tradisjon. Dua er likevel mest truleg henta frå vestleg (kristen) tradisjon, og seier kanskje meir om det tidlegare fijanske kongehuset si orientering mot europeisk kultur enn fleirslungen symbolikk i våpenet.

  


| * v
* d
* e
Oseaniske riksvåpen |
| --- |
| Australia · Fiji · Kiribati · Marshalløyane · Mikronesiaføderasjonen · Nauru · New Zealand · Palau · Papua Ny-Guinea · Salomonøyane · Samoa · Tonga · Tuvalu · Vanuatu |