| **Elba** |
| --- |
| VestkystenVestkysten |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Liguriahavet |
| **Koordinatar** | 43°3′N 9°51′E﻿Koordinatar: 43°3′N 9°51′E﻿ |
| **Øygruppe** | Dei toskanske øyane

 |
| **Areal** | 224 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Monte Capanne (1 018 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Italia |
| **Region  Provins** | Toscana  Livorno |
| **Største busetnad** | Portoferraio (12 020 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 30 000 (2005) |
| **Folketettleik** | 134 /km² |

**Elba** (latin *Ilva*) er ei øy i Dei toskanske øyane i Italia, 20 km frå kystbyen Piombino. Ho er den største øya i øygruppa og den tredje største øya i Italia etter Sicilia og Sardinia. Elba og dei andre øyane (Gorgona, Capraia, Pianosa, Montecristo, Giglio og Giannutri) i øygruppa er verna som ein del av Dei toskanske øyane nasjonalpark. Den franske øya Korsika ligg om lag 50 km mot vest. 

Øya er delt i åtte kommunar: Portoferraio, Campo nell'Elba, Capoliveri, Marciana, Marciana Marina, Porto Azzurro, Rio Marina og Rio nell'Elba. 

Øya har eit areal på 224 km² og ei kystlinje på 148 km. Det høgaste fjellet er Monte Capanne på 1 018 meter. Øya har om lag 30 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Napoleon på Elba. Måleri av Horace Vernet frå 1836.
Elba var godt kjend i antikken for jernførekomstane. Gruver vart oppretta av etruskarar og etter år 480 f.Kr. av romarane. Grekarane kalla ho *Aethalia* (flamme) etter flammane frå smelteomnane som vart nytta til metallproduksjonen. 

Etter at Romarriket fall leid øya under plyndringstokta til barbarar og sarasenarar. Tidleg på 1000-talet vart Elba ein del av Republikken Pisa. Då Pisa i 1398 vart seld til Visconti i Milano vart øya overtatt av Appiani, herrar av Piombino, som hadde ho i over to hundre år. I 1546 vart delar av øya gjevne til Cosimo I de' Medici, som bygde festningsverk i Portoferraio, og gav han namnet Cosmopoli, medan resten av øya i 1577 gjekk tilbake til Appiani. I 1603 erobra Filipp II av Spania Porto Azzurro og bygde to festningar der. I 1802 kom øya inn under Frankrike og økonomien betra seg. 

Etter Fontainebleau-traktaten vart den franske keisaren Napoleon Bonaparte send i eksil til Elba etter han vart tvungen til å abdisere i 1814 og kom til Portoferraio den 3. mai det året. Han fekk lov å halde på den personlege garden sin på seks hundre mann. Sjølv om han formelt hadde suvernitet over Elba, haldt den britiske marinen vakt over øya. I løpet av desse månadane, delvis for å få tida til å gå og delvis ut av omtanke for folket, gjorde han ei rekkje økonomiske og samfunnsmessige reformer for å heve livskvaliteten på Elba. Napoleon var på Elba i 300 dagar før han rømde og returnerte til Frankrike 26. februar for Dei hundre dagane. Etter tapet hans ved Waterloo vart han så send i eksil igjen, denne gongen til den aude og isolerte øya St. Helena i Søratlanteren. Det er hovudsakleg på grunn av Napoleon at Elba er verdskjend. 

Etter Wienerkongressen vart øya gjeven til Storhertugdømet Toscana. I 1860 vart øya ein del av det sameinte Italia. 

Franske troppar gjekk i land på Elba 17. juni 1944 og sette øya fri frå tyskarane. Feilinformasjon og kraftig forsvar gjorde at kampane vart hardare enn forventa. 

I seinare tid har øya vorte kjend for vinen sin og er i dag kjend som eit turistmål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Elba» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2007.*

* David G. Chandler (1990). *The Illustrated Napoleon*. New York: Henry Holt & Co. ISBN 0-8050-0442-4.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Elba**

* Geologi på Elba Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Om slaget under den andre verdskrigen
* Napoleon og Elba

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |