recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Arktisk råd ██ medlemsstatar██ observatørstatar
Arktisk råd heldt det åttande årsmøtet sitt i Kiruna i 2013
**Arktisk råd** er eit mellomstatleg organ for samarbeid om spørsmål knytte til utfordringar for landa i Arktis. Formålet er å fremja berekraftig utvikling med omsyn til miljø, økonomi og sosiale tilhøve. 

Medlemslanda i Arktisk råd er Canada, Danmark med Færøyane og Grønland, Finland, Island, Noreg, Russland, Sverige og USA. Dei åtte landa leiar rådet på omgang. I 2023 tok Noreg over leiarskapen.

Historie
--------

Rådet blei formelt danna i 1996 då utanriksministrane til medlemslanda kom saman i Ottawa i Canada, og vedtok Ottawa-fråsegna om samarbeid i Arktis. Vidare har seks internasjonale urfolksorganisasjonar status som permanente deltakarar i rådet. Fleire ikkje-arktiske statar, internasjonale organisasjonar og ikkje-statlege organisasjonar har observatørstatus i Arktisk råd.

Sekretariatet til Arktisk råd fekk fast tilhald i Tromsø i 21. januar 2013, med adresse i Framsenteret.

Urfolk i rådet
--------------

Arktisk råd inkluderer seks internasjonale urfolksorganisasjonar som er organiserte under paraplyorganisasjonen urfolkssekretariatet i Arktisk råd (IPS) i København. Arktisk råd er den fyrste overnasjonale organisasjon som gjev denne formelle deltakarstatusen til urfolk.

Pause i møteverksemda
---------------------

På bakgrunn av den russiske invasjonen av Ukraina i 2022 gav Canada, Danmark, Finland, Island, Noreg, Sverige og USA i mars 2022 ut ei felles fråsegn om at representantar frå dei respektive landa ikkje kom til å reisa til Russland for møte i Arktisk råd.

I juni same året tok ein opp att prosjektet utan russisk deltaking.

Kjelder
-------

1. ↑  «About the Arctic Council». The Arctic Council. 7. april 2011. Henta 17. september 2021.
2. 1 2  «Arktisk råd», *Regjeringen.no* (på norsk), 1. februar 2023, henta 14. april 2023
3. ↑  AS, Copyright © 2022 Framsenteret Drift. «Arktisk råd permanent i Tromsø» (på norsk bokmål). Henta 8. mars 2022.
4. ↑  «Joint Statement on Arctic Council Cooperation Following Russia’s Invasion of Ukraine» (på engelsk). Henta 8. mars 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Arktisk råd» frå Wikipedia på bokmål, den 14. april 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Arktisk råd**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**George Gershwin** (26. september 1898–11. juli 1937) var ein amerikansk komponist og pianist.

Bakgrunn
--------

Gershwin var fødd som Jacob Gershovitz i Brooklyn i USA som son av jødiske innvandrarar frå Russland. Frå tiårsalderen fekk han piano-opplæring hjå Charles Hambitzer på Manhattan, der familien var busett, og blei med i Tin Pan Alley-miljøet. 

Han oppnådde tidleg suksess, først med «Swanee», framført av Al Jolson i 1921. Gerswhin sitt første orkestrale verk var *Rhapsody in Blue*, urframført med Paul Whitman sitt orkester i 1924, under tittelen *Experiments in Jazz*. Fleire musikal-oppsetjingar følgde (*Oh Kay!*, *Of Thee I Sing* av dei mest kjende), der ein fekk ein serie med kjende melodiar som *Embracable you* og *I got rhythm*. Eit fleirtal er omtykte som amerikanske klassikarar og med i «The Great American Songbook». Broren Ira Gershwin var tekstforfattar på dei fleste av desse. Folkeoperaen *Porgy & Bess* opptok han i over eitt år, frå 1934, og fekk si urframføring i New York i 1935 med den amerikansk-norske Anne Brown i ei av hovudrollene. 

George Gershwin var ein klassisk komponist sterkt påverka av Maurice Ravel og Igor Stravinskij, som avslo bøna hans om å gje leksjonar; dei meinte læringspotensialet var høgare andre vegen. Han døydde i Hollywood av hjernesvulst.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «George Gershwin» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mai 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **George Gershwin**

Wikifrasar Engelsk Wikiquote har ei sitatsamling som gjeld: **George Gershwin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**George Stuart Robertson** (fødd 25. mai 1872 i London, død 29. januar 1967 i London) var ein britisk friidrettsutøvar og tennisspelar.

Robertson vart utdanna ved New College i Oxford, der han hadde vunne Gaisford Prize for greske vers i 1894 og Oxford Blue for hammarkast.

Sommar-OL 1896
--------------

Han betalte elleve pund for å reise til Aten for å delta i sommar-OL 1896. Sidan hammarkasting ikkje var ei olympisk grein prøvde han kulestøyt og diskos i staden for.

I diskos enda han på fjerdeplass med eit kast på 25,20 meter. Dette er det svakaste resultatet i diskos under OL nokon gong. I tennis singel vart Robertson slått ut i fyrste runde. I tennis dobbel samarbeida han med australske Edwin Flack. Dei vann bronse for blanda lag. Robertson hadde forfatta ein ode på gamalgresk som han deklamerte under avslutningsseremonien.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen George S. Robertson frå Engelsk Wikipedia .*

* Sports Reference: George Stuart Robertson Arkivert 2014-02-01 ved Wayback Machine.

### Fotnotar

1. ↑  *University of Oxford: Oxonian Olympians*, arkivert frå originalen 20. september 2012, henta 21. august 2012
2. 1 2 3  The Independent on Sunday: Olympian odes: I say, what rhymes with Discoboloi?
3. ↑  Databaseolympics: George S. Robertson profile

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Alexandre Cabanel, ca.1865
**Alexandre Cabanel** (28. september 1823–23. januar 1889) var ein fransk målar frå Montpellier. Han vart i 1863 professor ved *École des Beaux-Arts*, seinare var han rektor på skulen. Cabanel var den fremste målaren i den franske akademismen. 

*Sjølvportrett*, 1852

Liv og gjerning
---------------

Cabanel budde åra 1846-50 i Roma. Han konsentrerte seg om bibelske, mytologiske og historiske motiv, og måla *Kristus i urtehagen* (1844), *Kristus framfor pretoren* (1845) allereie før han fór til Roma. Sidan måla han over same tema bileta *Johannes døyparen*, *Moses død* og *Kristen martyr* og *Maria Magdalena*.

Ved sida av religiøse tema vende han seg etter kvart mot det moderne og romantiske, så som i *Othello fortel om stridane sine*, og *Florentinsk poet* (1861), det siste eit vakkert eksistensbilete med motiv frå renessansen. Jamsides desse sfæriske måleria merker ein del dekorative verk seg ut. Det første av desse var eit offentleg oppdrag i Hôtel de Ville i Paris, der han måla *Dei tolv månadene* i medaljongar. Vidare må nemnast utsmykkinga hans av Hotel Péreire i Paris i fransk 1700-talsstil, og verka *Floras triumf* (1873), og *Ludvig den heilage* (1878).

*Venus fødsel*, 1863
Eit av Cabanels favorittmotiv var den nakne kvinnekroppen, der framom alt *Venus fødsel* frå 1863 skil seg ut. Til same gruppa høyrer *Venus* frå 1875, og *Lucretia og Tarquinius* frå 1877. Av hans seinare verk kan nemnast *Phèdre* (1880), samt *Cleopatra* (1887). 

Cabanel var ein etterspurd portrettmålar, han måla til dømes Napoleon III. Elles var det hovudsakleg mondene kvinner han portretterte, med lett pensel og elegant fargebruk. 

Han døydde i Paris 1889, 65 år gammal.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Alexandre Cabanel**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexandre Cabanel» frå Wikipedia på svensk, den 24. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
| Ath |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Ath | Byvåpenet til Ath |
| **Flagget til Ath** | **Byvåpenet til Ath** |

 |
| Plassering |
| 

Ath is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Belgia |
| Regionar i Belgia | Vallonia |
| Provins | Hainaut |
| Borgarmeister | Jean-Pierre Denis |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  126,95 km² |
| Innbyggjarar  - By    - folketettleik | 28 026   220,8 /km² |
| Koordinatar |  50°37′0″N 03°46′0″E﻿Koordinatar: 50°37′0″N 03°46′0″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 7800, 7801, 7802, 7803, 7804, 7810, 7811, 7812, 7822, 7823 |
| Telefon-retningsnummer | 068 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Ath**
 |

**Ath** (nederlandsk *Aat*) er ein belgisk kommune i Vallonia i provinsen Hainaut. Byen ligg ved elva Dender. Byen er kjent som risane (kjempene) sin by etter ein årviss festival der store figurer av Goliat, Atlas og andre er med. 

Byen vart bygd opp kring ei festning festning der steintårnet er frå tidleg på 1100-talet.

St. Julien klokketårn.
I 1667 vart Ath erobra av hæren til Ludvig XIV av Frankrike i løpet av éin dag. Han vart den første franske byen i Dei spanske Nederlanda. Kort tid etter bygde Vauban nye festningsverk her med ikkje mindre enn 80 bastionar. 

Ath kommune omfattar dei gamle kommunane Lanquesaint, Irchonwelz, Ormeignies, Bouvignies, Ostiches, Rebaix, Maffle, Arbre, Houtaing, Ligne, Mainvault, Moulbaix, Villers-Notre-Dame, Villers-Saint-Amand, Ghislenghien (Mal:Lang-nl), Isières, Meslin-l'Evêque og Gibecq. 

I 2004 vart ein industripark nær Ath råka av ein kraftig gasseksplosjon som tok livet av 23 menneske, medan over 120 vart skadde.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ath» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ath**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 45°27′N 29°14′E﻿

**Kilia** (ukrainsk Кілія, russisk Килия, rumensk *Chilia (-Nouă)*, polsk *Kilia*; gresk *Kellia*, tyrkisk *Kilya*) er ein liten by i Odessa oblast (provins) sør i det vestlege Ukraina. Han er det administrative senteret i Kilia rajon (distrikt) og ligg i Donaudeltaet.

Ein by på den rumenske sida av grensa, kalla *Chilia Veche* (ukrainsk Cтapa Кілія, *Stara Kilia*) eller Gamle Kilia, vart grunnlagd av Austromarriket og namnet vart først nemnt i 1241.

Kilia vart derfor stundom omtalt som *Nova Kilia* eller Nye Kilia. Han vart grunnlagd av Stefan den store av Moldavia for å stå imot Det osmanske riket som hadde fått kontroll over Chilia Veche på 1400-talet. Byen var ein viktig hamneby i Moldavia, men òg denne byen vart etter kvart erobra av osmanarane i 1484, som heldt han fram til 1790, då han vart erobra av Det russiske imperiet under general Ivan Gudovitsj i løpet av den russisk-tyrkiske krigen (1787–1792). Byen vart gjeven attende til osmanarane i 1792, men teken nok ein gong av russarane i 1806, som fekk stadfesta eigarskapen over byen i 1812.

Byen vart bombardert av den engelsk-franske flåten i juli 1854 under Krimkrigen og gjeven til Romania med freden i Paris i 1856. I 1878 vart Kilia overført til Russland i lag med Budjak. Mellom 1918 og 1940 var han igjen ein del av Romania. Etter andre verdskrigen høyrde han til Ukraina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kiliya» frå Wikipedia på engelsk, den 2. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Odesa oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Odesa |
| Ananjiv**·** Artsyz**·** Balta**·** Berezivka**·** Bilhorod-Dnistrovskyj**·** Biljajvka**·** Bolhrad**·** Illitsjivsk**·** Izmajil**·** Juzjne**·** Kilia**·** Kodyma**·** Kotovsk**·** Reni**·** Rozdilna**·** Tatarbunary**·** Teplodar**·** Vylkove |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
**The Right Honourable** (som vert avstutta til *The Rt. Hon.*), er ein tittel som det er tradisjon for å nytte i Storbritannia, Canada, Australia,  New Zealand og andre land innanfor Det britiske samveldet i samband med brev og dokument som har med visse grupper av personar eller stillingar å gjere. Til dømes gjeld dette dei personane som er medlemmar av det britiske statsrådet (Privy Council), eller dei som er baronar, viscountar og jarlar eller deira hustruer. Men skotske baronar og lairds skal tiltalast med *The Much Honoured*.

Marquesser er *The Most Honourable* og hertugar er *The Most Noble* eller *His Grace*. Vert desse personane medlemmar av Privy Council, skal dei framleis kunne sole seg i glansen frå desse langt finare tiltaleformane. Mange av dei adelege medlemmane av Privy Council kan i somme høve få bokstavane PC etter namnet for å skilje dei ut frå dei ikkje-adelege medlemmane. 

I somme høve fylgjer tittelen *The Right Honourable* sjølve stillinga eller embetet, ikkje personen. Dette gjeld til dømes borgarmeistrane i London, Cardiff, Belfast og York, og i Melbourne, Sydney, Perth, Adelaide, Brisbane og Hobart i Australia; borgarmeisteren i London er soleis *Rt. Hon. Lord Mayor of London*. Embeta eller stillingane som generalguvernør, statsminister og parlamentsformann på New Zealand og generalguvernør, statsminister og justisminister i Canada er òg mellom dei utvalde embeta og stillingane som det er knytt slik ærestittel til.
**Alexander Schmorell** (fødd 16. september 1917 i Orenberg i Russland, død 13. juli 1943 i München) var ein tysk-russisk medisinstudent og medlem av Den kvite rosa.

Schmorells far var ein tyskar fødd og oppvaksen i Russland medan mora var russisk. Mora døydde av tyfus i 1920. Etter at mora var død gifta faren seg med ei tysk kvinne som akkurat som faren var oppvaksen i Russland. I 1921 måtte dei flykte frå bolsjevikane og busette seg i München.

Schmorell var russisk Ortodoks og såg på seg sjølv som både tyskar og russar.

I 1938 blei han innkalla til riksarbeidsteneste, og deltok i annekteringa av Austterrike og seinare også i invasjonen av Tsjekkoslovakia. I 1942 var han sanitet på austfronten, og det var etter å ha sett korleis tyskarane behandla krigsfangar og sivile der han blei skeptisk til naziregimet.

I 1939 begynte begynte han å studere medisin, og i 1940 blei han kjend med Hans Scholl og seinare også Willi Graf. 

Etter at Christoph Probst, Sophie og Hans Scholl blei arresterte prøvde Schmorell å rømme til Sveits men blei arrestert 24. februar, på same dagen som venene blei gravlagde.

19. april 1943 blei han dømd til døden av Folkedomstolen.

Tida før avrettinga brukte han på å skrive brev til familien der han forsikra dei om at han ikkje var redd for å døy. 13. juli 1943 blei han avretta ved giljotinering saman med Kurt Huber.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Kvartermeister** (forkorta **Kvm**) er den lågaste befalsgraden i Sjøforsvaret. Tilsvarande grad i Hæren og Luftforsvaret er sersjant. Desse gradene er restar av det gamle underoffiserskorpset og er ikkje offiserar. Personell som har fullført befalsskulen vert som regel utnemnd til kvartermeister i pliktåret. Desse vert utnemnd til fenrik etter eitt år. Det er mogeleg for vernepliktige å bli utnemnd til mellombels kvartermeister under fyrstegongstenesta. Då har dei raud stripe på same måte som ein kvartermeister-aspirant og misser graden ved dimmisjon. I tillegg kan personar med spesiell kompetanse tilsetjast som kvartermeister etter fullført fyrstegongsteneste i påvente av gjennomføring av befalskurs. Dette kan føre til at ein beheld graden lenger enn eitt år.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Grad under:Korporal | **Hæren og Luftforsvaret**Militære gradar | Grad over:Fenrik |
| Grad under:Utskriven leiande meinig | **Sjøforsvaret**Militære gradar | Grad over:Fenrik |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Plansje over norske gradar
* Kvartermeisteren sitt kommandoflagg


Militære grader i Noreg

**Hæren/Luftforsvaret:** Meinig/Flysoldat – Korporal – Sersjant – Fenrik – Løytnant – Kaptein – Major – Oberstløytnant – Oberst – Brigader – Generalmajor – Generalløytnant – General

**Sjøforsvaret:** Utskriven meinig – Utskriven leiande meinig – Kvartermeister – Fenrik – Løytnant – Kapteinløytnant – Orlogskaptein – Kommandørkaptein – Kommandør – Flaggkommandør – Kontreadmiral – Viseadmiral – Admiral
*Norsk Tidend*, «utgitt av Den kgl. norske regjerings informasjonskontor i London» onsdag 14. februar 1945: «34 nordmenn er henrettet i Oslo. Ny nazistisk terrorbølge over landet». 
Oppslag om gjengjeldingsavrettingar etter at general-major Karl Marthinsen vart skoten 8. februar
Foto:
Frå utstilling ved Norges Hjemmefrontmuseum

***Norsk Tidend*** var ei norsk avis som fungerte som informasjonsavisa til den norske eksilregjeringa i London under under andre verdskrigen. Avisa vart gjeven ut to gonger i veka frå 30. august 1940 til 23. mai 1945, berre med eit opphald då trykkeriet vart bomba. Avisa vart først utgjeven av Utanriksdepartementet, men vart overført til informasjonskontoret til regjeringa i oktober 1940.

Redaktørar var først Jacob Vidnes (august-oktober 1940), så Sigvard Andreas Friid (1940–1942) og til sist Jonas Schanche Jonasen (1942–1945).
Blant andre bidrog Arne Skouen under namnet Bjørn Stallare, med skildringar frå det okkuperte Oslo. Ein av journalistane var Albert Henrik Mohn. Pedro (Salo Grenning) var avisteiknar i avisa i perioden 1944-45.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Norsk Tidend (1940–1945)» frå Wikipedia på bokmål, den 1. oktober 2018.*
Norsk Riksmålsordbok
***Norsk Riksmålsordbok*** er eit omfattande ordbokverk over det norske riksmålet, og det einaste komplette litterære ordbokverket på norsk. Det vart først utgjeve av Riksmålsvernet mellom 1937 og 1957 i fire band, og var hovudsakleg basert på dugnadsarbeid. Andre utgåve utkom i 1983 og var eit opptrykk av førsteutgåva. Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur tok over ansvaret for verket i 1981 og gav saman med Kunnskapsforlaget ut to supplementsbind i 1995. Ordboka er òg tilgjengeleg på Kunnskapsforlagets nettstad Ordnett.

*Norsk Riksmålsordbok* er ei referanseordbok som søker å dokumentere alt norsk språk (tale/dialektar og skrift) som ikkje er spesifikt nynorsk. Mange av oppslagsorda er forsynt med sitat frå norsk presse og norsk litteratur for å dokumentera og eksemplifisere bruken av orda.

Jubileumsutgåva i 2014 – Det Norske Akademis store ordbok (NAOB)
----------------------------------------------------------------

I 2002 vart Norsk Riksmålsordbok, saman med nynorskverket Norsk Ordbok, utpeikt av Stortinget som «nasjonale ordbokprosjekt», og det vart løyvd pengar til at ei gjennomarbeida utgåve skal koma ut til jubileet i 2014. Den nye utgåva vil ha tittelen **Det Norske Akademis store ordbok – Norsk Riksmålsordbok** (NAOB). Årsaka til namneskiftet er dels at ordboka no vert utgjeven av *Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur* og dels at ein vil understreka at ordboka gjeld alt norsk språk som ikkje er nynorsk. Hovudredaktør for neste utgåve er Tor Guttu og utgjevar er *Det Norske Akademi for Sprog og Litteratur* i samarbeid med Kunnskapsforlaget.

Sjå òg
------

* Det Norske Akademis ordbok

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ordnett
* Det Norske Akademis store ordbok, 2014-utgåva
**Marcus Aurelius Severus Alexandrus** (1. oktober 208–18. mars 235), kjend som **Alexander Severus**, 
var den siste romerske keiseren av det severanske dynastiet. Han herska frå 13. mars 222 til 18. mars 235.
Alexander Severus etterfølgde fetteren Heliogabalus etter at denne var blitt drepen. Etter 15 år ved makta blei han sjølv drepen, og militæranarkiet i Romarriket braut ut.

Alexander var fødd i Arca Caesarea i den romerske provinsen Syria som Marcus Julius Gessius Bassianus Alexianus. Både han og keisaren før han, Heliogabalus, var barnebarn av den mektige Julia Maesa. Ho overtalte Heliogabalus til å utropa fetteren sin til cæsar og etterfølgjar. Han endra då namnet sitt frå Bassianus til Alexander.

Etter drapet på Heliogabalus blei den trettenårige Alexander utropt til keisar av Pretoriangargaden, og seinare godkjend av senatet. Mor hans Julia Avita Mamaea utnemnde gode rådgjevarar og stod elles for mykje av styret.

Under Alexander Severus blei nokre av dei siste store byggearbeida i Roma før Diokletian utført. Han bygde Aqua Alexandrina, den siste akvedukten i det gamle Roma for å føra vatn til det utvida badet bygd av Nero og utvida under han.

Romarriket var prega av stadige mytteri under Alexander Severus si regjeringstid. Rådgjevaren hans Ulpianus blei drepen framfor keisaren under opptøyar i Roma. Fleire av offiserane hans i provinshærane blei drepne av opprørske soldatar.

Då Sasanide-dynastiet voks i Persia marsjerte keisaren mot dei. Han skal ifølgje nokre rapportar ha vunne sigrar, men romarhæren fekk seinare store tap og måtte venda attende. I 232 gjorde legionane i Syria opprør og utropte ein Taurinus til keisar. Alexander Severus slo ned opprøret og Taurinus drukna i Eufrat då han flykta. Keisaren vende tilbake til Roma i triumf i 233.

Året etter truga germanske stammar i Gallia. Då Alexander Severus ville kjøpa fred (eller tid) frå dei blei dette sett på som umilitær oppførsel. Legionærane valde seg ein ny keisar, Maximinus Thrax, og Alexander Severus blei drepen saman med mor si ved Moguntiacum (Mainz). Han var 27 år gammal.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Severus» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
| Norsk elghund grå |
| --- |
|  |
| Norsk namn |
| 

|  |
| --- |
| Elghund |

 |
| Heimland |
| Noreg |
| Hundetype |
| Spisshund, jakthund |
| Habitat |
| Norden, Europa |
| Klassifisering |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| NKK: | Gruppe 5 |
| FCI: | Gruppe 5, seksjon 2 |
| AKC: | Hound |
| CKC: | Hounds |
| KC: | Hound |
| UKC: | Scenthounds |

 |
| Norsk raseklubb |
| Norske Elghundklubbers Forbund |
| Rasestandard |
| NKK |
| Brukseigenskaper |
| Jakthund |
| Forventa livsløp |
| 8-16 år år |
| Storleik |
| Medium (15-25 kg) |
| Rasen passar for |
| Erfarne jaktfolk |

**Norsk elghund grå** er ein hunderase som er vald til *den norske nasjonalhunden*. Han høyrer til spisshundane og er ein av dei mest populære hunderasane våre. Det finst også ein svart versjon av rasen som blir kalla *norsk elghund svart*.

Opphav og alder
---------------

Den grå elghunden er avla for jakt på elg og anna storvilt. Det er ein svært gammal rase, men nøyaktig når han oppstod veit vi ikkje. Det er rimeleg sikkert at denne hunden har røter føre vikingtida (800–1050 e.Kr.). Somme meiner denne hunden er ein direkte etterkommar av torvmosehunden, som fanst her for meir enn 5 000 år sidan, men det er lite truleg. Den grå elghunden er bevisleg ein av dei rasane som har endra seg minst gjennom århundra. Han blei fyrste gong vist fram på utstilling i 1877.

Utsjånad, anatomi og fysikk
---------------------------

Norsk elghund grå er ein typisk spisshund, med tett kort kropp, kvadratisk bygnad og god reisning. Full av kraft og stoltheit. Mørke trygge auge, opprettståande spisse øyre. Halen blir boren stramt opprulla over midtlina av ryggen. Tett og rikt, men ikkje strittande, hårlag. Han er svært robust, hardfør og uthaldande, og toler både regn og kulde svært godt. Rasen har ei idealhøgd på 52 cm (+3/-4) for hannar og 49 cm (+3/-4) for tisper.

Bruksområde
-----------

Elghunden har vore bruka til nær sagt alle former for storviltjakt, men er fyrst og fremst avla for drivande halsande jakt på elg og bjørn. Han er dessutan ein svært god spor- og vakthund, og har gjennom mange århundre vore vår viktigaste gardshund. Vikingane brukte han au som kamphund.

Lynne og veremåte
-----------------

Grå elghund har godt gemytt, er inderleg glad i sine eigne og triveleg å halde som familiehund. Han likar å ha ein sterk leiar og treng kontinuerleg mosjon og hjernetrim for å trivast. Han er lett å dressere, men er fyrst og fremst ein god jakthund og turkamerat.

Utbreiing
---------

Grå elghund er ein vanleg hund i Norden, men utanfor dette området er rasen rekna som eksotisk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norske Elghundklubbers Forbunds hjemmeside
* Elghunden er kanskje ikkje så gammal likevel (engelsk)

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Norsk elghund grå**
**Alexander Friedrich Wilhelm Franz von Kotzebue** (fødd 9. juni 1815 i Königsberg, død 24. august 1889 i München) var ein tysk-russisk slag- og historiemålar frå romantikken. 

Han var son av forfattaren August von Kotzebue. Etter at faren døydde i 1819 vart han utdanna i kadettkorpset i St. Petersburg og og vart i 1834 løytnant i garden. Etter fire år forlet han derimot militæret og starta som student på kunstakademiet i St. Petersburg. Der var han i seks år før han reiste til Paris i 1846 og i 1848 reisten han på tur til Belgia, Holland, Italia og Tyskland før han til slutt slo seg ned i München.

Kotzebue var russiske professor og æresmedlem av München-akademiet.

Verk
----

Slaget ved Kunersdorf, 1848
Det første måleriet hans, *Erobringen av Warszawa*, vart målt i 1844 i St. Petersburg. Sidan då måla han mange russiske slag i sjuårskrigen og frå felttoga til Suvorov i store måleri for tsaren av Russland. Av dei viktigaste verka hans finn ein *Storminga av Warschaus, Slaget ved Poltava, Storminga av Narva, Kryssinga av Djevelbrua*, og *Grunnlegginga av St. Petersburg*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander von Kotzebue» frå Wikipedia på tysk, den 3. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Alexander von Kotzebue**

* Biletgaleri med verk av Kotzebue (russisk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* ULAN

 |
**Assefa Mezgebu** (fødd 19. juni 1978 er ein etiopisk tidlegare langdistanseløpar. Han vann bronsemedaljen på 10000 meter både under VM 1999 og Sommar-OL 2000. I 2001 sikra han seg VM-sølv på distansen.

Aktiv
-----

Mezgebu vart femtemann i milløpet ved Friidretts-VM 1997. Året etter vart han nummer 3 i terrengløps-VM, i 2000 kom han på andreplass i VM i terrengløp.

I verdsmeisterskapen 1999 fylgde Mezgebu tetgruppa på 10000 meter heilt inn til oppløpet. I spurten måtte han gje tapt mot landsmannen Haile Gebrselassie, som vann gullet og kenyanaren Paul Tergat som tok sølvet. Det same hende i milløpet under dei olympiske leikane 2000, Gebrselassie spurta inn til siger føre Tergat, medan Mezgebu fekk bronsen. Få veker seinare sprang Mezgebu i mål som fyrstemann på 10000 meter ved afrikaleikane. 

Mezgebu vann sølvmedaljen på 10000 meter ved verdsmeisterskapen. Her viste han landsmannen Gebrselassie til bronseplass, Charles Kamathi frå Kenya vart verdsmeister. Den 30.august 2002 i Brussel sprang Mezgebu sitt livs fortaste milløp, med tida 26.49,9 vart han andremann, eit halvsekund bakom Sammy Kipketer frå Kenya.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Nr 14 – 27.56,0
* VM 1997 i Aten: Nr 5 – 27.32,4
* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 27.59,1
* OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje – 27.19,7
* VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje – 27.53,9, bakom Charles Kamathi (27.53,2)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Assefa Mezgebu» frå Wikipedia på tysk, den 30. juli 2021.*
* *Denne artikkelen bygger på «Assefa Mezgebu» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juli 2021.*
**Assi Azar** (fødd 10. juni 1979) er ein israelsk tv-personlegdom, programleiar og manusforfattar. Han har leia ei rekkje show og talentprogram på israelsk fjernsyn, og han var ein av fire programleiarar i Eurovision Song Contest i Tel Aviv i mai 2019. *Out Magazine* kåra i 2009 Azar til ein av dei hundre mest innflytelsesrike homofile personane i verda.

Bakgrunn
--------

Azar vart fødd i Holon i Israel og er av bukharisk-jødisk og jemenittisk-jødisk herkomst.

Azar dukka fyrste gong opp som programleiar for internettprogrammet *KIK*, og i 2004–2005 var han programleiar for ungdomsprogrammet *Exit*. Seinare deltok han i ei rekkje tv-program på israelsk fjernsyn, inkludert *Big Brother,* som han leia saman med Erez Tal frå 2008 til 2015. Sidan 2013 har han også vore programleiar for den israelske uttakinga til Eurovision Song Contest, *HaKokhav HaBa*.

25. januar 2019 kunngjorde Israels offentlige kringkastingsselskap at Azar skulle vere programleiar for Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv saman med Lucy Ayoub, Erez Tal og Bar Refaeli. Tal og Refaeli var hovudprogramleiarar, medan Azar og Ayoub var programleiarar i green room, opphalsrommet til artistane under sendingane.

Privatliv
---------

I 2005 kom Azar ut som homofil. Kort tid etter begynte han å lage dokumentarfilmen *Mom and Dad: I Have Something to Tell You*. 11. april 2016 gifta han seg med den spanske kjærasten sin Albert Escolà i Barcelona.

Azar er ein LHBT-aktivist, og i 2009 vart han kåra til blant dei hundre mest innflytelsesrike homofile personane i verda av *Out Magazine*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Assi Azar [TV Host] - AWiderBridge» (på engelsk). Arkivert frå originalen 15. september 2017. Henta 27. januar 2019.
2. 1 2  Azar on nrg.co.il
3. ↑  Zwart, Josianne. «Bar Refaeli, Erez Tal, Assi Azar & Lucy Ayoub to host Eurovision 2019!». *eurovision.tv*. Henta 25. januar 2019.
4. ↑  «Meet the Eurovision 2019 hosts: Bar Refaeli, Erez Tal, Assi Azar and Lucy Ayoub». *wiwibloggs.com*. 25. januar 2019. Henta 26. januar 2019.
5. ↑  "Assi Azar comes out", ynet, 31. mars 2005.
6. 1 2 3  «ASSI AZAR: Israeli TV personality and gay rights advocate». Cornell University. 2015. Henta 24. juni 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Assi Azar» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2022.*
*Sjå òg musikkinstrumentet helikon*

**Elikónas** (gresk Ελικώνας) eller **Helicon** er eit fjell i regionen Thespiés i Viotía i Hellas med ei høgd på 1 749 moh. Det ligg like i nærleiken av Korintbukta.

Fjellet er kjend frå gresk mytologi på grunn av to kjelder som var heilaga for musene: Aganippe og Hippokrene. Hippokrenekjelda vart danna då hesten Pegasus trødde så hardt på ein stein på fjellet at det sprang ut ei kjelde frå staden. Elikónas var òg staden der Narkissos vart inspirert av sin vakre utsjånad i ei anna kjelde. Elikónas var ein heilag stad som ein meinte vart nytta av gudane og gudinnene. Elikónas var særleg assosiert med musene, som delte emnene sine med kunstnarar. Det vart bygd eit tempel på Elikónas til ære for musene, og tempelet inneheldt statuar av dei.

Hippokrenekjelda vart rekna for å vere kjelda for poetisk inspirasjon. Seint på 600-talet fvt. song diktaren Hesiod om korleis han i ungdomen hadde gjeta sauer i fjellsida på Elikónas. Der skal musene ha inspirert han til å byrje med song om opphavet til gudane. Dermed vart Elikónas eit symbol på poetisk inspirasjon.

|  |  |
| --- | --- |
| Till Helicons Bierge fra Helgelands schiær
*It Svelgende dyb derimellem mon vær,*
*Moratzer og megen U-føre.*

Petter Dass i *Giensvar paa Ole Nysteds Skrifvelse*    |  |

Fotnotar
--------

1. ↑  Grant, Michael and Hazel, John. *Who's Who in Classical Mythology* Oxford University Press, USA; Reprint edition 1993
2. ↑  Grimal, Pierre. *The Dictionary of Classical Mythology* Blackwell Publishing Limited 1996

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Helicon» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Oppdal flyplass, Fagerhaug** er ein privat flyplass som ligg ved Fagerhaug, ca. 10 km nord-aust for Oppdal sentrum i Oppdal kommune i Trøndelag. Flyplassen ligg like inntil E6 og er eigd av Midtnorsk Fly- og Luftsportsenter AS.

Plassen har i mange år vore brukt til seglflyging og fallskjermhopping. NTH Flyklubb og NTNU Fallskjermklubb er hyppige brukarar heile året.

Flyplassen er i dei seinare åra blitt utvida og asfaltert, og vert òg brukt av privatjetfly i tillegg til småfly og seglfly. Rullebanen er 1000 x 18 m og ligg 559 m.o.h (1834 ft). Baneretningen er 07/25. Det er fleire oppstillingsplassar for fly. Flydrivstoff (AVGAS 100LL og Jet A-1) er tilgjengeleg. Bakkestasjonen er open ved ervervsmessig flyging og ved IFR-flyging. Det kan vere stor aktivitet med seglfly og fallskjermhopping, spesielt i helgene. Frekvens 122.95 MHz vert brukt for kommunikasjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Midt-Norsk Fly- og Luftsportsenter AS
* Røkke bygger flyplass på Oppdal (VG-artikkel fra 2000)
* Fagerhaug på norskeflyplasser.no Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Dei første tre trykte banda av *Historisk leksikon for Sveits* på dei tre språka det kom ut på.
***Historisk leksikon for Sveits*** er eit oppslagsverk om sveitsisk historie som kjem ut samtidig på dei tre største offisielle språka i Sveits: På tysk som *Historisches Lexikon der Schweiz*, HLS, på fransk som *Dictionnaire Historique de la Suisse*, DHS) og på italiensk som *Dizionario Storico della Svizzera*, DSS). Oppslagsverket har 13 band, og blei gjeve ut frå 2002 til 2014. Eit mindre omfattande verk på retoromansk, *Lexicon Istoric Retic* (LIR), blei gjeve ut i to band i 2010 og 2012. 

Oppslagsverket er gjeve ut av ei stifting under Det sveitsiske akademiet for humaniora og samfunnsvitskap (SAGW/ASSH) og Det sveitsiske historielaget (SGG-SHH) med økonomisk støtte frå nasjonale forskingsstipend. Det blei tilverka av ein sentral stab på 35, 100 akademiske rådgjevarar, 2500 historikarar og 100 omsetjarar.

Oppslagsverket blei gjort tilgjengeleg på nettet i 1998. Det er gratis å lesa alle artiklane som er gjort klare for trykking, men det har ikkje illustrasjonar.

Det komplette verket har rundt 36 000 oppslag. Av dei er rundt 35 % biografiar, 30 % om stader, 25 % om tema som historiske hendingar, institusjongar og omgrep, og 10 % om familiar og slekter.

Bibliografi
-----------

* *Historisches Lexikon der Schweiz* (HLS), Schwabe AG, Basel, ISBN 3-7965-1900-8 (2002–)
* *Dictionnaire historique de la Suisse* (DHS), Editions Gilles Attinger, Hauterive, ISBN 2-88256-133-4 (2002–)
* *Dizionario storico della Svizzera* (DSS), Armando Dadò editore, Locarno, ISBN 88-8281-100-X (2002–)
* *Lexicon Istoric Retic* (LIR), Kommissionsverlag Desertina, Chur, ISBN 978-3-85637-390-0 (vol.1: Abundi à Luzzi), ISBN 978-3-85637-391-7 (vol. 2: Macdonald à Zwingli)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Historical Dictionary of Switzerland» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Historisk leksikon for Sveits**

* DHS/HLS/DSS online edition in German, French and Italian
* *Lexicon Istoric Retic* (LIR) online edition in Romansh

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Ein **operator** i matematikk er eit vanleg namn på ein unær matematisk operasjon, det vil sei ein regel for å omforme funksjonar.

Definisjon
----------

La *U, V* vere to vektorrom. Avbildinga frå *U* til *V* vert kalla ein **operator**. La *V* vere eit vektorrom over kroppen *K* (eng.: *field*). Me kan definere strukturen til eit vektorrom på mengda av alle operatorar frå *U* til *V*:

{\displaystyle (A+B)\mathbf {x} :=A\mathbf {x} +B\mathbf {x} ,}
{\displaystyle (\alpha A)\mathbf {x} :=\alpha A\mathbf {x} }
for alle *A, B: U → V*, for alle **x** i *U* og for alle *α* i *K*.

I tillegg kan kvart vektorrom i seg sjølv danna ein unital assosiativ algebra:

{\displaystyle (AB)\mathbf {x} :=A(B\mathbf {x} )}
med einingsavbildinga (vanlegvis kalla *E*, *I* eller id) som eining.

Kjelder
-------

* operator. (2012-01-16) I *Store norske leksikon*. Henta frå

* *Denne artikkelen bygger på «Operator (mathematics)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2012.*



1. ↑  Hervik, Sigbjørn (25. januar 2018). «kropp – matematikk». *Store norske leksikon* (på norsk).
Råopium
**Opium** (frå gresk *opos* 'plantesaft', gjennom latin) er eit stoff utvunne av opiumsvalmuen (*Papaver somniferum*) som er blitt brukt som medisin og rusmiddel i minst 5000 år. Det inneheld rundt 25 alkaloid, mellom anna morfin, kodein, og papaverin.

Stoff i opium
-------------

Morfin, kodein og tebain er dei viktigaste narkotiske stoffa i opium. Morfininnhaldet varierer mellom 3 og 23 % i vassfritt opium.
Papaverin og noskapin er isokinolin med liten verknad på sentralnervesystemet.

Medikament basert på morfinliknande opiumsalkaloid blir kalla opiat, ei undergruppe av opioida som er sambindar med ei morfinliknande effekt.

Framstilling
------------

Framstilling av opium i Rajasthan i India.
Opium blir laga av lufttørka saft frå umogne frøkapslar av opiumsvalmuen. For å utvinna opium skrapar ein frøkapslane med ein skarp kniv eller liknande, slik at safta i kapslane siv ut. I løpet av nokre timar størknar denne safta og blir brun eller svart. Dette produket blir kalla råopium, og blir ofte elta saman til opiumskaker. Ein kan vidare utvinna morfin, heroin og andre opiumsalkaloid frå opium.

Opium blir særleg produsert i Sør-Asia, Sentral-Asia og Søraust-Europa. I 2005 blei rundt 90 % av verdas opium dyrka i Afghanistan.

Bruk
----

Ein akhamann røyker opium.
Opium kan røykast i pipe eller omdannast til væske, sirup eller pulver. Stoffet har mange bruksområde innan tradisjonell medisin, 
til dømes til smertelindring og mot diaré, og er utgangspunkt for mange moderne legemiddel. Innan moderne farmakoterapi bruker ein ikkje lenger opium direkte.

Opiumsstoff fører gjerne til ein avslappa, likeglad tilstand. Større dosar kan gjera ein søvnig og føra til forstopping. Kroppsfunksjonane blir tyngre, tunga blir tørr og kroppen kjennest varm. Ein kan fort bli avhengig, det vil seia at ein krev stoffet, men treng større dosar for å oppleva rus, blir likegyldig til alt anna, får sterke abstinenssymptom som feber, skjelving, muskelspasmar, magesmerter, mister appetitten og får diaré.

Sjå òg
------

* Opiat – Opioid
* Laudanum
* Morfin – heroin
* Narkotika
* Psykoaktivt stoff
* Røyking
* Opiumsvalmue
* Opiumskrigane

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kamal Anwar, «Afghanistans seierherre: opium»[*daud lenkje*] (03.09.2012) i *Bistandsaktuelt*
* «Opium: Gledelig og dødbringende» i *Historie*
* «Opium: velsignelse og byrde» Arkivert 2005-12-15 ved Wayback Machine. frå *Rusmidler fra Det gyldne triangel* ved Etnografisk museum i Oslo

Kjelder
-------

1. ↑  «Opium: velsignelse og byrde», *Rusmidler fra Det gyldne triangel*, Etnografisk museum i Oslo
2. 1 2 3 4  opium i Store Norske Leksikon
3. ↑  Jørg Mørland, opium i Store medisinske leksikon
4. ↑  Heroin, morfin, metadon og opium ved NHI.no, endra 21.01.2010

«opium» i Nynorskordboka.
**Tajmurbukta** (russisk Таймырская губа eller *Tajmyrskaja Guba*) er ei bukt i Karahavet i Krasnojarsk kraj i Russland som inneheld estuaret til elva Tajmur. Estuaret har opning nordover frå vestkysten av Tajmyrhalvøya mot Karahavet. Breidda varierer frå om lag 4 km til 20 km. Lengda er om lag 50 km. 

Tajmyrøya ligg om lag 60 km nord for munningen av bukta. 

Klimaet i området er særs hardt med lange, barske vintrar og mange vinterstormar. Estuaret er islagd ni månader av året og sjølv om sommaren finn ein mykje is i bukta. Fisk som arktisk røye og muksun er vanlege i bukta.

Øyar
----

Dei viktigaste øyane i Tajmurbukta (Острова Таймырской губы) er 

* **Tsjeljuskin**, den ytste øya i bukta.
* **Bera** eller **Baer** (Остров Бера) er 3,5 km lang. Ho ligg midt i munningen av bukta, om lag 13 km frå Karahavet. 76°13′N 99°22′E﻿. Denne øya er kalla opp etter den baltisk-tyske vitskapsmannen Karl Ernst von Baer. Baer medverka med forsking til polarmeteorologi mellom 1830 og 1840.
* **Nanosnyijeøyane** er fire små øyar. Den største er 5 km lang og 2 km brei. Dei ligg ved munningen til estuaret.
* **Fomin** (Остров Фомин) er 11,5 km lang og 3,7 km brei. Ho ligg langt inne i bukta og deler det siste strekket av Tajmurelva i to greiner. Koordinatar: 75°52′N 99°46′E﻿. Denne øya er kalla opp etter den russiske polarforskaren Nikifor Fomin.

Historie
--------

I 1740-åra, under Den store nordlege ekspedisjonen, kom Nikifor Fomin til Bera og bygde ei hytte for å overvintre her. 

Tajmurbukta og øyane her vart utforska av Alexander von Middendorff under ekspedisjonen hans til Sibir (1842–1845). Bera var det nordlegaste han kom under ekspedisjonen då han utforska Tajmurelva frå sør i august 1843.

Baron Eduard von Toll utforska munningen av Tajmurbukta under den siste ekspedisjonen hans i 1900-1903. Toll fann ein kampestein av kvarts som Middendorff hadde skildra. Han fann òg restane av hytta til Nikifor Fomin.

I dag er Tajmurbukta ein del av Det store arktiske nasjonale naturreservatet, det største naturreservatet i Russland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Taymyr Gulf» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Naturreservatet Arkivert 2007-10-08 ved Wayback Machine.
		- Plassering
		- Øyar i bukta Arkivert 2007-12-18 ved Wayback Machine.
		- Utforskinga av bukta og øyane
		- William Barr, *Baron Eduard von Toll's Last Expedition: The Russisk Polar Expedition,* 1900-1903


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Berkhamsted  |
| --- |
| High Street i BerkhamstedHigh Street i Berkhamsted High Street i Berkhamsted |
| Plassering |
| 

Berkhamsted is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Hertfordshire |
| Distrikt | Dacorum |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 16 243 |
| Koordinatar |  51°46′″N 0°34′″W﻿Koordinatar: 51°46′″N 0°34′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | HP4 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1442 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Berkhamsted**
 |

**Berkhamsted** er ein by i Hertfordshire i England. Han er administrasjonssenter for distriktet Dacorum, og ligg mellom Tring og Hemel Hempstead. Mange av innbyggjarane pendlar til London og andre byar.

British Film Institute sitt National Film and Television Archive ligg i Berkhamstead. Dette er det største filmarkivet i verda, og vart oppretta som følgje av ein donasjon frå John Paul Getty.

Historie
--------

Berkhamsted var staden der normannar-invasjonen av England i 1066 stoppa opp, og overtakinga av landet gjekk over i ein ny fase. Etter å ha sigra og drepe Harald II leia Vilhelm Erobraren hæren sin rundt London. Han kryssa Themsen ved Wallingford og gjekk mot Berkhamstead. Edgar Atheling underkasta seg og tilbaud Vilhelm den engelske krona. Hertugen ønskte ikkje dette, han ville heller ha nøklane til London og så ta imot krona der.

Berkhamsted Castle vart gjenoppbygd i 1080-åra, og var ein ynda tilhaldsstad for normannar- og Plantagenetmonarkar. Det var eit kongeleg slott inntil 1495, då det vart forlate. Mykje av steinen vart plyndra til bygningen av hus i byen og det øydelagde Berkhamstead Place, men jordvollar, vollgraver og restar av murane er synlege og er den viktigaste turistattraksjonen i byen. I følgje dei lokale innbyggjarane er Berkhamstead den verkelege hovudstaden i England, ei segn som nok heng saman med at angelsaksarane overgav seg der i 1066 og så seinare kongane som budde der i delar av regjeringstida si.

Byen har det som ein trur er den eldste butikk som er i drift i England. Han er datert med dendrokronologi til mellom 1277 og 1297, og høyrde til opphavleg truleg ein juveler eller gullsmed. Han ligg på 173 High Street, og var per 2006 kontor for ein eigedomsmeklar.

Grand Junction-kanalen nådde Berkhamsted i 1798. Byen var heimstaden til den tredje hertugen av Bridgewater, som var ein av dei sentrale personane bak det britiske kanalsystemet. Elva Bulbourne renn òg ved byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Berkhamsted» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Magnar Sætre** (12. november 1940–5. desember 2002) var ein typograf og politikar, fødd i Bergen, som representerte Rogaland og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1989 til 1997.

Sætre var utdanna typograf og arbeidde i eit par firma før han fekk jobb i Haugesunds Avis i 1968. Han engasjerte seg i lokalpolitikken, representerte Arbeidarpartiet i Haugesund bystyre 1971-75 og var formann i Haugesund Arbeidarparti 1972-74, seinare også 1985-87. Hausten 1975 vart han vald inn i Rogaland fylkesting og hadde plass i dette organet til han i 1989 fekk plass på Stortinget. I sine år på fylkestinget var han 1980-88 styreleiar for Rogaland psykiatriske sjukehus, og deretter i eitt år leiar av Sektorstyret for somatiske sjukehus. 1987-89 leidde han Likestillingsutvalet i Rogaland.

Som vararepresentant for Arbeidarpartiet og Rogaland til Stortinget i valbolken 1985-89 møtte Sætre på Tinget eit par gongar. Frå 1989 hadde han fast sete på Stortinget og vart attvald i 1993. I den fyrste perioden var han medlem av Forbrukar- og administrasjonskomitéen, medan han i den andre var medlem av Samferdselskomitéen og av Valkomitéen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
**Magne Aarøen** (28. april 1944–27. juni 2003) var ein norsk lærar og politikar frå Innvik i Nordfjord. Han representerte Sogn og Fjordane og Kristeleg Folkeparti på Stortinget i 2001 til han døydde sommaren 2003.

Aarøen var son til ein gardbrukar. Åra 1963-67 utdanna han seg til lærar ved lærarskulane i Sogndal og i Volda. Etter fire år som lærar ved Farnes skule i Sogndal, flytta han til Selje kommune og arbeidde ved Selje skule 1971-75 og 1975-87, samt Stadlandet skule 1975-80. I 1987 vart han tilsett rektor for Sandane skule i Gloppen, ei stilling han skjøtta til dess han vart vald til stortingsrepresentant i 2001.

Aarøen var aktiv i Kristeleg Folkeparti allereie midt på 1960-talet. Han var medlem av kommunestyret i Selje frå 1976 til -87, varaordførar 1980-81 og ordførar 1982-83. Deretter var han medlem av fylkestinget i Sogn og Fjordane fireårsperioden 1988-91, før han så var med i Gloppen kommunestyre 1992-95 og 1999-2001. 

Hausten 2001 vart Aarøen vald inn på Stortinget frå Sogn og Fjordane, der han fekk plass i sosialkomiteen. Han sat som stortingsrepresentant til han i 2003 vart sjukmeld med dødeleg kreftsjukdom.

Kjelder
-------

* Stortinget.no - Biografi
**Paul Svarstad** (6. mars 1917–3. april 1998) var ein norsk skogbrukar, gardbrukar og politikar frå Stryn i Nordfjord. Han var stortingsrepresentant frå Sogn og Fjordane 1965-73, vald for Høgre, og ordførar i Stryn 1975-76. 

Svarstad var son til ein gardbrukar. Han gjekk Framnes ungdomsskule i Norheimsund, der farbroren Hans Svarstad var styrar. Frå 1933 til-45 arbeidde han med skogbruk, både som hoggar, arbeidsformann og sagmeister. I april 1940 deltok han i krigen mot Hitler-Tyskland, deretter var han 1943-45 aktiv i Milorg. Etter 1945 dreiv han sagbruk og handla med skog og trelast. Samstundes var han gardbrukar og fruktdyrkar på Faleide i Stryn til 1983. I tillegg var han 1949-52 redaktør i lokalavisa *Fjordingen* og 1949-59 aktiv i overvakingstenesta.

Svarstad var kommunestyremedlem i Innvik 1952-1963 og formannskapsmedlem i den nye Stryn kommune 1964-79. Han var varaordførar i Innvik 1956-63 og ordførar i Stryn 1975-76. Frå hausten 1965 til 1973 representerte han Høgre på Stortinget, heile tida som medlem i Samferdslekomiteen.

Svarstad skreiv *Innvik - eit prestegjeld gjennom 200 år. Ein sparebank gjennom 100 år*, ei bok som Innvik Sparebank gav ut i 1981.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Norgez Bank** var eit pønkband frå Tromsø. Dei har fått æra for å ha gitt ut den fyrste pønkplata i Nord-Noreg, *Life of Rian* frå 1980. Gruppa vart starta i 1978 og held det gåande til 1982.

Mannskapet på den fyrste EP-en var Erik Smith-Meyer (vokal), Alf «Alfen» Krogseth (bass), Niels Høegh (gitar) og Tor Harald Jensen (trommer). Gruppa var med på NRK-fjernsynsprogram Zikk Zakk i 1981 med *Nordens Paris* frå *Life of Rian*. I 1981 gav dei ut ei 12-tommars EP-plate kalla *Energi mot apati* som mellom anna inneheld sporet «Tromsø brenn», ein versjon av The Clash-låten «London Burning». 

Knut Nilsen overtok som trommeslagar og Tore Nergård kom inn som keyboardist på dei seinare utgjevingane til gruppa.

Diskografi
----------

* *Life of Rian* (7" EP, Sånn'ja 1980. Dei fleste kom med cover på rosa papir, men 50 eksemplar hadde kvitt papir.)
* *Energi mot Apati* (12" EP, 1981)
* Tre spor på kassetten *Bankhjørnet*
* Norgez Bank / Hjertesvikt a/s (Splittsingel med to tidlegare uutgjevne Norgez Bank-låtar og tre kutt med Hjertesvikt a/s)
* *Norgez Bank i studio 1980-1982* (CD-R-utgjeving i avgrensa opplag, 1998)
* *Live 16 mai* (CD-R-utgjeving i avgrensa opplag, 2000)

Bakgrunnsstoff
--------------

* MICLEX/Norsk pop- og rockleksikon

Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Norgez Bank» henta frå [http://no.wikipedia.org/wiki/Hovedside Wikipedia på bokmål 9. oktober 2006.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |