recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Linolje som del av eit måltid.
Kaldpressa linolje brukt til måling.
**Linolje** er ei planteolje vunne ut ved pressing av linfrø. Ho er særleg kjend som eit bindemiddel for pigment i måling. Linolje var vanleg bruka bindemiddel i måling frå mellomaldren fram til 1950-talet. Linoljemåling vert enno bruka i mange samanhenger, både av kunsthandverkarar og ved antikvarisk restaurering av gamle hus. Olja blir også noko bruka som matolje.

Kaldpressa eller rå linolje
---------------------------

Linolje bli brukt som bindemiddel i måling frå mellomalderen, mellom anna i Olavsfrontalet frå 1300-talet. Denne olja vart framstilt ved kaldpressing. Resultatet vart ein olje av god kvalitet, men prosessen utnytta berre om lag ein tredel av olja i frøa. Kaldpressa linolje har lang tørketid. Den største fordelen ved kaldpressa linolje er at ho gulnar mindre enn den varmpressa olja. Ho vert difor bruka til framstilling av kunstnarmåling.

Varmpressa eller kokt linolje
-----------------------------

I dag vert linolje til vanleg framstilt ved at linfrø vert finmalne og verma opp før ein pressar ut olja. Varmpressa olje er mørkare enn kaldpressa. Ved oppverming til 280°C vert eggekvitestoffa i linolja felt ut, og linolja får gode tørkeeigenskapar. Husmåling med linolje er til vanleg framstilt av kokt linolje.

Kjelder
-------

1. ↑  Ore, Sven. Linolje: olje fra linfrø (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*.
2. ↑  Nilsen, Raymond 2013, «Fargene i norsk kunst og håndverk», i *Farger gjennom tidene*, besøkt 13. mai 2015.

---

* Pontus Tunander (1996): *Dekorativ målning* ICA bokförlag 1996 ISBN 91-534-1584-1
* Drange, Aanesen og Brænne: *Gamle trehus* Universitetsforlaget 1996 ISBN 82-00-21389-7

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Linolje**
**Vitus Jonassen Bering** (august 1681–19. desember 1741) var ein danskfødd sjøoffiser og oppdagar for Russland. Han var kaptein-kommandør i den russiske marinen, der han var kjend under namnet Ivan Ivanovitsj.

Liv og gjerning
---------------

Bering var fødd i Horsens på Jylland. Etter ei reise til Karibia blei han med i den russiske marinen i 1703, og deltok i den store nordiske krigen i Austersjøen og i krigen mellom Russland og Tyrkia i Azovsjøen. Han gifta seg med ei russisk kone og vitja heimbyen sin ein siste gong i 1715.

Som ledd i den store russiske utforskinga av det nordlege Asia drog Bering til Kamtsjatka i 1725. Der bygde han eit skip, «Sviatoi Gavriil» ('heilage Gabriel'), og sette ut med det i 1728 til han ikkje lenger kunne sjå land i nord, og heller ikkje noko i aust. Det neste året gjorde han ei ny reise der han leita etter fastland i aust, og fann Ratmanovøya, som Semjon Dezjnev tidlegare hadde oppdaga.

I 1730 drog Bering så tilbake til St. Petersburg. I løpet av den lange reisa døydde fem av barna hans, og Bering blei sjølv òg alvorleg sjuk. Han fekk eit nytt utforskingsoppdrag, og drog tilbake til Okhotsk på Kamtsjatka i 1735. Han fekk bygd to nye skip, «Svjatoj Pjotr» (heilage Peter) og «Svjatoj Pavel» (heilage Paulus). I desse drog han til Petropavlovsk, der han grunnla ei busetjing, og vidare mot Amerika i 1741. Dei to skipa blei skilde i eit uvêr. Skipet til Bering kom til Kajakkøya, der dei kunne sjå fastlandet Alaska. Det andre skipet, leia av Aleksei Tsjirikov, fann Aleksander-øyriket i Alaska.

Dårleg vêr gjorde at Bering snart måtte dra tilbake. Ekspedisjonen oppdaga nokre av Aleutane, der dei måtte gravlegga ein av sjømennene. Sjumaginøyane er kalla opp etter han. Også Bering var blitt sjuk, og då han ikkje kunne styra skipet lenger, søkte dei ly på ei av Kommandørøyane. Her døydde Vitus Bering, saman med 28 av mannskapet. Øya er blitt kalla Beringøya etter oppdagaren. Beringsundet og Beringhavet har òg fått namn etter han.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Vitus Bering**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Kart som viser plasseringa til Linosa
**Linosa** er ei øy i Middelhavet og ei av dei små Pelagiske øyane, som er ein del av provinsen Agrigento i Italia. Øya ligg 205 km frå Sicilia og 113 km frå Tunisia. Ho har eit areal på 5,4 km² og om lag 420 innbyggjarar, som livnærer seg på fiske, jordbruk og turisme. Øya vart først busett på 1500-talet, då sjørøvarar nytta ho som base. Ein kan nå øya med ferje frå Porto Empedocle på Sicilia.

Det vert dyrka kapers, linser og vin på øya, og om sommaren er det noko turisme. 

Linosa er i motsetnad til dei to andre øyane i øygruppa, Lampedusa og Lampione, av vulkansk opphav. Vulkanen har vore inaktiv i 2500 år. Det høgaste punktet på øya er Monte Vulcano på 195 meter over havet. Øya har fleire endemiske planteartar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Linosa» frå Wikipedia på engelsk, den 1. november 2007.*

Koordinatar: 35°52′N 12°52′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Organisasjonen av oljeeksporterande land** (engelsk *Organization of the Petroleum Exporting Countries*, forkorta *OPEC*) er ein internasjonal handelsorganisasjon som består av land som eksporterer petroleum. OPEC vart skipa 14. september 1960 i Bagdad i Irak. Frå 1965 har det internasjonale hovudkvarteret til organisasjonen vore i Wien i Austerrike. Føremålet til organisasjonen er å forhandla med oljeselskap om rettar knytt til petroleumsutvinng, prisar, og konsesjonsrettar. Landa som er med i OPEC har ei sams interesse i å halda oppe prisane på petroleumsprodukt, av di inntektene frå eksport av slike produkt utgjer ein stor del av nasjonaløkonomien. Landa som er med i OPEC kontrollerer etter offisielle tal kring 75 prosent av petroleumsressursane i verda. Kring 40 prosent av oljeforbruket i verda kjem frå OPEC-landa.

Medlemsland
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| * Algerie
* Angola
* Dei sameinte arabiske emirata
* Ecuador
* Irak
* Iran
 | * Kuwait
* Libya
* Nigeria
* Qatar
* Saudi-Arabia
* Venezuela
 |

Tidlegare
* Gabon
* Indonesia

Sjå òg
------

* Energikrise
* Energikrisa i 1973
* Energikrisa i 1979
* Bensin
* Diesel
* Fornybar energi

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Vivi Haug** (13. oktober 1936–5. oktober 2014), opphavleg **Eva Margrethe Haug**, var ein norsk skodespelar som hovudsakleg dreiv med revyar. 

Den første rolla hennar i Fredrikstad var i *Født i går* i 1962 for Studiescenen i Bibliotekets Aula. Ho blei noregskjend i 2006 då ho spelte rolla som ei pratsam dame i ein reklamefilm for *Verdens Gang* (*VG*). Etter reklamen blei ho omtalt som «Norges mest populære skravlekjærring» og «VG-dama».

Utover reklamejobber på TV spelte Haug for det meste i lokale revyar i Fredrikstad. I 2012 spelte ho saman med Øyvind «Raymon» Johannessen og Tor Erik Gunstrøm (frå Dizzie Tunes) i revyen *Fire haker og en sprekk*. 
I 2006 var ho med i filmen *Lange flate ballær*, som blei den første spelefilmen hennar. Ho var også med i oppfølgjaren, *Lange flate ballær 2*. I 2011 spelte ho i filmen *Gråtass får en ny venn*, i rolla som «Skravledame». Ho hadde også ein gjesteopptreden i KLMs Nachspiel i 1992.

Kjelder
-------

1. ↑  VG - Vivi Haug er død (5.10.2014)
2. ↑  Fredrikstad Blad - Kjendisenes ukjente mellomnavn (14.4.2012) «Søker du etter skuespilleren Vivi Haug i telefonkatalogen, finner du henne ikke. Det er fordi Vivi egentlig heter Eva Margrethe.»
3. 1 2 3  NRK - Revyskuespilleren Vivi Haug er død (5.10.2014)

* *Denne artikkelen bygger på «Vivi Haug» frå Wikipedia på bokmål, den 28. april 2020.*
Forbrunst- eller proøstrus-oppførsel blant storfe kan innebera at kyr hoppar opp på andre kyr i paringsstilling.
**Brund**, **brunst** eller **østrus** er ei tid hjå mange pattedyr der dei viser seksuell aktivitet og paringstrong. Hjå nokre dyr blir ho også kalla **laupetid** eller **løpetid**.

Brunst opptrer med regelmessige mellomrom i samanheng med periodiske forandringar i kjønnsorgana. Hjå ville dyr opptrer han oftast i eit bestemt tidsintervall, brunsttida. Hjå mange artar finst det ein utprega brunst både hjå hannar og hoer, hjå andre artar er aktiviteten til hannane konstant, medan hoene har ein typisk brunst. Brunsten til hoene varer i vanlegvis frå éin til nokre få dagar, og kan finna stad fleire gonger i løpet av brunsttida. Hjå hannane er brunsten meir langvarig. Nokre artar er brunstige éin gong om året, reinsdyr og småfe om hausten, hest om våren og forsommaren, pelsdyr om vinteren. Andre, til dømes hund og katt, har to til tre brunsttider om året. Storfe og svin kan para seg til alle årstider.

Kjelder
-------

1. ↑  «brunst» i Nynorskordboka.
2. ↑  «løpetid» i Nynorskordboka.
3. ↑  «brunst». *Store norske leksikon* (på norsk). 29. september 2014.
**Petter Jansen** (fødd 30. august 1955) er ein norsk næringslivsleiar og oberstløytnant, som i 2017 er sjef for Logistikkorganisasjonen til Forsvaret. Jansen er kjend som administrerande direktør for SAS Braathens, som var samanslege mellom den norske delen av SAS og Braathens. Der var han fram til sumaren 2006 då han fekk sparken. Han hadde tidlegare vore konserndirektør i DnB, jobba i Kredittkassa og Postbanken frå 1996 til 2004. Jansen har òg bakgrunn frå Forsvaret og var i fleire år sjef for den tidlegare hovudflyplassen på Fornebu.

Utdanning
---------

Petter Jansen har sin utdannelse mellom anna frå Krigsskulen og Hærens Stabsskole. Han har gjennomført Forsvarshøgskolen i Østersund, parallelt med studiar ved Østersund Økonomiske Høgskole 1986-88. I tillegg har han gjennomført Senior Executive Programme ved London Business School i 2003.

Frå 1. november 2011 returnerte Petter Jansen til Forsvaret, som sjef for Forsvarets logistikkorganisasjon.

Referansar
----------

1. ↑  Meyer, Henrik D. (11. juni 2006), «Dette er Petter Jansen», *www.dn.no*, henta 16. mars 2019
**Vivian Jepkemoi Cheruiyot** (fødd 11. september 1983) er ein kenyansk friidrettsutøver som tevlar på langdistansane 5 000 m og 10 000 m. I tida 2007-12 vann ho tre VM-gull, to OL-medaljar og ein VM-sølv.

Aktiv
-----

Cheruiyot deltok i VM i friidrett 2007 i Osaka, der ho vann sølvmedaljen på 5 000 m, like bakom vinnaren Meseret Defar frå Etiopia. Under IAAF-finalane same året vann 5 000-meteren og vart nummer to på 3 000 m. Året etter kom ho på femteplass på 5 000 meter då Sommar-OL 2008 vart arrangert i Beijing.

Ved VM i friidrett 2009 i Berlin vart Cheruiyot verdsmeister på 5 000 meter, ein prestasjon ho gjentok i den neste verdsmeisterskapen, VM i friidrett 2011 i Daegu, der ho også vann milløpet. Sommaren 2011 gjorde ho sitt livs raskaste 5 000-meter då ho på Stockholms stadion vart klokka inn på 14,20,8, ny kenyansk rekord. Under Sommar-OL 2012 i London tok ho bronsemedaljen på 10 000 meter, med ny personleg rekord på 30.30,4.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vivian Cheruiyot» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Linnés Hammarby** er eit gods i Danmarks socken og Vaksala härad av Uppsala län i Sverige. Det ligg 15 kilometer søraust for Uppsala. 

Hammarby vert fyrste gong nemnt i 1337, då det vart bytta bort av Olof Styrbjörnsson (Gren) til korherren i Uppsala, Lars Nilsson. Sidan vart det eigd av ættene Lama, Stewardt, Gärffelt og von Friesendorff, i tillegg gjennom inngifting i den sistnemnde slekta, A. Schönberg. Han selde godset, det nærliggande Sävja m.m. samanlagt 10 heimar i 1758, for 80 000 dalar til Carl von Linné. 

Linné førte i 1762 opp eit større boningshus. På ei høgde ovanfor garden bygde han i 1769 eit museum av stein, der han tok vare på samlingane sine. Også denne bygningen står i dag.

Linné ville ha ein gård på landet til landbruk og som ein tilfluktstad frå det usunne miljøet i Uppsala. Han pleidde å ta med seg studentane sine på ekskursjon via Kungsängen til Hammarby.

Linnés Hammarby

Sjå også
--------

* Botaniska Trädgården i Uppsala
* Linnéträdgården

Bakgrunnsstoff
--------------

* Uppsala universitets sida om godset
* Bilder av Linnés Hammarby

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Østradiol
**Østrogen** er ei gruppe steroide hormon som fungerer som det primære kvinnelege kjønnshormonet. Dei vert i hovudsak produsert i eggstokkane og i morkaka. Nokre østrogen vert produsert i mindre mengder i levera, binyrene og i brysta.

Dei tre vanlegaste naturleg førekomstane av østrogen er østradiol, østriol og østron. Desse vert produsert i kroppen ved at androgen vert omdanna ved hjelp av enzym. Østradiol vert produsert frå testosteron og østron frå androstendion. Østron er svakare enn østradiol og finst i større mengder enn østradiol hos kvinner etter overgangsalderen.
Østrogen finst naturleg både hos kvinner og menn, men i langt større mengder hos kvinner. Østrogena fører til utvikling av kvinnelege sekundære kjønnskarakteristika som til dømes bryst. Dei styrer òg menstruasjonssyklusen.

Østrogen i legemiddel
---------------------

Sidan østrogen styrer menstruasjonssyklusen, inneheld dei fleste p-piller modifisert østrogen. Det er lite tenleg å nytte naturlege østrogen i tablettform, då biotilgjengelegheita er dårleg og halveringstida særs kort. 

Alle tilgjengelege østrogenpreparat (mellom anna p-piller) som er tilgjengelege i Noreg, inneheld syntetisk etinyløstradiol eller esterar av østradiol (østradiolvalerat eller østradiolhemihydrat).

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Petter Furberg** (15. desember 1923–22. juni 1999) var ein norsk arbeidar og stortingsrepresentant frå Sande i Vestfold. Han møtte på Stortinget i tida 1969 til 1981, vald for Arbeidarpartiet.

Furberg var son til ein garvar. Sjølv var han i 1941-42 jord- og skogbruksarbeidar i Sverige. Frå 1943 til 1946 arbeidde han i den norske handelsflåten. Etter radiotelegrafisteksamen i 1948 fekk han jobb på Jan Mayen i eitt år, 1949-50, også i 1957-58 var han Jan Mayen, då som styrar av stasjonen. Tida 1950-52 var han akkumulatorarbeidar, deretter tilsett ved Marinens hovedverft i Horten, der han var både støyperiarbeidar, kranførar og arbeidsstudiemann. Frå 1965 var han kalkulatør ved Marinens hovedverft.

Furberg var medlem av bystyret i Horten i tida 1953-71. Hausten 1969 vart han vald til å representere Vestfold fylke og Arbeidarpartiet på Stortinget. Gjennom to attval vart han verande tingmann i tolv år. Valbolken 1969-73 var han medlem i Landbrukskomitéen. Frå 1973 til 1981 hadde han sete i Justiskomitéen, som sekretær frå januar 1976 til september 1977 og nestformann oktober 1977 til februar 1981. Rokeringar då Gro Harlem Brundtland danna si fyrste regjering, førte til at han vart sekretær i same komite dei siste månadene på Stortinget.

Frå 1981 til 1990 var Furberg riksrevisor og leiar av Riksrevisjonen. Han døydde i Horten.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Vitterhetsakademiens bibliotek ligg i Storgatan 41 på Östermalm i i Stockholm, i bygningen Östra stallet i nærleiken av Statens historiska museum.
**Vitterhetsakademiens bibliotek** er eit svensk spesialbibliotek innan arkeologi, mellomalderens kunst og arkitektur, numismatikk, kulturmiljø- og kulturminnevern, og er mellom dei fremste i Europa. Dei eldste partane av samlingane høyrer til Kungliga Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien, men heile samlinga og biblioteket disponerast fullt ut av Riksantikvarieämbetet. Biblioteket er ope for ålmenta, og har tilhald i Riksantikvarieämbetets lokale i bygningen Östra stallet i Storgatan 41 på Östermalm i Stockholm, der Antikvarisk-topografiska arkivet (ATA), det vil seie arkiva til Riksantikvarieämbetet og Statens historiska museer, òg har tilhald.

Litteratursamlingane i Vitterhetsakademiens bibliotek er bygd opp frå 1786 og femner i dag om om lag 400 000 band, fordelt på mellom anna fleire spesialsamlingar, til dømes Schering Rosenhanes (1754-1812) bibliotek, som inneheld eldre svenske skildringar av terrengforhold, topografi. Men den største og vitskapeleg mest verdfulle av desse spesialsamlingane er boksamlinga etter riksantikvaren og arkeologen Oscar Montelius (1843-1921), som Kungliga Vitterhets Historie och Antikvitets Akademien fekk overta i 1922. Denne samlinga er på om lag 9000 band, hovudsakleg arkeologisk litteratur frå samtida hans, og dessutan antropologisk, historisk, religionshistorisk og anna litteratur som var av særleg nytte for den arkeologiske verksemda.

Ei anna av Vitterhetsakademiens biblioteks spesialsamlingar er eit filialbibliotek, dronning *Lovisa Ulrikas numismatiska bibliotek*, som held til på Kungliga Myntkabinettet i Slottsbacken 6 i Gamla Stan i Stockholm. Til liks med dei andre samlingane i Vitterhetsakademiens bibliotek, er òg denne samlinga tilgjengeleg for ålmenta. Samlinga er på om lag 600 hyllemeter med bøker og tidsskrift, med bøker heilt tilbake til 1500-talet. Men den største tilveksten kom på 1900-talet. Biblioteket har eit 70-tals løpande abonnement på numismatiske tidsskrift.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vitterhetsakademiens biblioteks huvudkatalog
**Petter Mikkelsson Mandt** (29. november 1794–28. juni 1860) var ein norsk gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Mo i Telemark.

Mandt var son av ein garbdukar i Skafså. I guteåra byrja han som gjætargut hos futen Florentz, seinare tilsett på kontoret til futen. Han vart lensmann i Lårdal i 1818, og attåt Mo i 1821. Dessutan var han gardbrukar og han var i mange år inspektør for tømmerfløytinga i Tokkevassdraget. Og elles forlikskommissær og valmann.

Han representerte Bratsbergs amt på Stortinget i 1836, omframstortinget 1836-37 og Stortinget 1848. På alle tingsamlingane var han medlem av Lagtinget, 1836 og 1848 også av konstitusjonskomiteen. Han var i 1836 medlem av riksretten.

Mandt døydde på garden sin, Dalen i Lårdal, i 1860. Han var far til målaren Mikkel Mandt.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Petter Mikkelsson Mandt NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
| Gwadar |
| --- |
| Horisonten til GwadarHorisonten til Gwadar |
| Styresmakter |
| LandProvinsDistrikt | PakistanBalutsjistanGwadar |
| Geografi |
| Flatevidd | 12 637 km² |
| Innbyggjarar | 53 080 (est. 2008) |
| Plassering |
| Plassering av  GwadarPlassering av Gwadar |

**Gwadar** er ein hamneby sør i Balutsjistan i Sørvest-Pakistan. I 2007 hadde byen rundt 53 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 100 kilometer aust for grensa til Iran og 460 kilometer vest for Karachi. Han ligg strategisk til i kystområdet Makran, nær Hormuzsundet mellom Omanbukta og Arabiahavet. Staden høyrde til tidlegare Oman, men blei kjøpt av Pakistan i 1958 og utvikla frå ein fiskarlandsby til ein planlagd by.

Gwadar hamn.
Gwadar har ei trafikkert hamn med oljeterminal og internasjonal flyplass. Den novarande hamna blei oppført i 2002, mykje med økonomisk støtte frå Kina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gwadar» frå Wikipedia på engelsk, og «Gwadar» frå Wikipedia på svensk den 20. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gwadar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Hans Severin Arentz** (15. november 1806–13. februar 1875) var ein adjunkt ved den lærde skulen i Skien, Skiens borgarmeister i fleire periodar og stortingsmann.

Arentz var fødd i Farsund. Han vart student i 1825, og var frå 1829 adjunkt ved den lærde skulen i Skien. Skuleåret 1851-52 var han rektor ved skulen. Arentz var ordførar i Skien det meste av tida mellom 1838 og 1867.

På Stortinget 1842 representerte Arentz valkrinsen Skien og Porsgrunn. Han var då sekretær i bankkomiteen. Arentz representerte Skien då han møtte på Stortinget i 1858 som suppleant for avdøde stortingsrepresentant Hother Bøttger. Han vart vald til 2. representant for Skien til Stortinget 1859-60. I 1858 var han medlem av bankkomiteen, 1859-60 var han formann i desisjonskomiteen.

Grunna sjukdom tok Arentz tidleg i 1866 avskjed med stillinga som adjunkt ved den lærde skulen, og som ordførar i 1867. Då helsa betra seg tok han på ny sete i kommunestyret og fungerte som ordførar like til han døydde i 1875.

Verk
----

* *Om Funktionen Γm, især med Hensyn til dens numeriske Evaluation*. 36 pp. Christiania 1850. [Særtrykk av Skoleprogram for 1850.]

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Severin Arentz NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
**Hans Ingvald Hansson Ratvik** (27. januar 1883–6. juni 1966) var ein norsk gardbrukar, bankmann og politikar frå Borgund i Møre og Romsdal.

Ratvik tok over farsgarden i Borgund og dreiv denne til 1945. I perioden 1908 til -25 dreiv han i tillegg med kjøp og sal av fisk og fiskevarer i nærliggjande Ålesund. Frå 1928 til 1953 var han kasserar (dagleig leiar) av Borgund sparebank, som i hans tid reiste eit staseleg bankbygg i nærleiken av heimen hans.

Ratvik var medlem i Borgund heradsstyre frå 1914 til 1922 og frå 1932 til 1940 og i 1945. Han var ordførar 1920-22, varaordførar 1932-37 og ordførar 1938-40 og i 1945. Etter han hadde vore fyrste varamann til Stortinget i perioden 1937-45, vart han hausten 1945 vald til stortingsrepresentant for Venstre frå landkrinsane i Møre og Romsdal.

Perioden 1924-27 var Ratvik forlikskommissær i Borgund herad. Han så var formann i etterfylgjaren forliksrådet i tida 1929-43 og 1945-47. Mellom 1949 og 1965 var han både styrar og styreformann i Sunnmøre Museum. Samt 1956-65 formann i Borgund og Giske Bygdeboknemnd.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Graham Broad** (fødd 10. mars 1957) er ein engelsk trommeslagar som har vore profesjonell musikar sidan han var femten, etter å ha gått på Royal College of Music i 1970.

Han har arbeidd med musikarar som Roger Waters, Tina Turner, The Beach Boys, Jeff Beck, Van Morrison, Bryan Adams, Bill Wyman, Tony Banks og George Michael.

Han var ein av dei mest produktive trommmeslagarane i 1980-åra og medverka på hittar for Bucks Fizz, Dollar, Tina Turner, Bardo, Go West, Five Star, ABC og Wham!.

Broad har hovudsakleg spelt med tidlegare Pink Floyd-medlem Roger Waters sidan 1987, då han spelte på albumet *Radio KAOS* og den påfølgjande turneen. I 1990 spelte Broad med Waters på The Wall Concert in Berlin. I 1992 spelte han på Waters-albumet *Amused To Death*. I 1999 inviterte Waters han med på In the Flesh-turneen som varte frå 1999 til 2002. Broad har òg spelt med Waters på seinare turnear. Seinast i 2010.

Diskografi
----------

* Mike Oldfield - Five Miles Out
* Tony Banks - Still
* Roger Waters - Radio K.A.O.S.
* Roger Waters - The Wall – Live in Berlin
* Roger Waters - Amused to Death
* Roger Waters - In the Flesh – Live
* Roger Waters - The Wall Tour

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Graham Broad» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  
Vernon Fitch (2005). *The Pink Floyd Encyclopedia (3rd Edition), page 45*. Collector's guide publishing.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC
* BNE
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Linneaen Society of London** er eit vitskapleg selskap vigd studiar og formidling av naturhistorie, evolusjon og taksonomi. Det blei skipa i 1788, og er det eldste vitskaplege selskapet vigd biologi som framleis er verksamt.

Historie
--------

Statue av Linné ved Linneaen Society.
Selskapet blei stifta 18. mars 1788 av James Edward Smith, Samuel Goodenough og Thomas Marsham og andre med interesse for naturhistorie, som botanikaren Joseph Banks. Det tok namn etter Carl von Linné. Det fyrste møtet blei halde 8. april same året. Smith blei vald til styrar for selskapet, ei stilling som han heldt på gjennom årlege omval heilt til han døydde i 1828. Selskapet fekk royal charter (kongeleg stadfesting) i 1802. 

I 1791 byrja selskapet å gje ut *Transactions of the Linneaen Society of London*, som sidan har fortsett under ulike namn som *Proceedings of the Linneaen Society of London* og *Journal of the Proceedings of the Linneaen Society*. Sidan 1969 har det gjeve ut tre vitskaplege tidsskrift: *Biological Journal of the Linneaen Society*, *Botanical Journal of the Linneaen Society* og *Zoological Journal of the Linneaen Society*.

Kjelder
-------

1. ↑  Biorgraphy of Sir James Edward Smith Arkivert 2017-01-06 ved Wayback Machine. på nettstaden til Linnean Society.
2. ↑  Andrew Thomas Gage, William Thomas Stearn, 1988, *A Bicentenary History of the Linnean Society of London, s. 6–11. ISBN 9780122731501.*
3. ↑  Linnean Society of London Arkivert 2015-09-24 ved Wayback Machine. på Scholarly Societies Project.

* *Denne artikkelen bygger på «Linnean Society of London» frå Wikipedia på svensk, den 8. september 2021.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* Linnean Society of London i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1912)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Linnean Society of London**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Råggejavri-Raigi** er ei 580 meter djup karstgrotte ved Musken i Hamarøy kommune i Nordland og er den nest djupaste, naturlege gjennomgangshola. Det vil sei at ho har nest største høgdeskilnad mellom inngangane. Ho er òg den djupaste kjende karsthola i Nord-Europa. Ho har ei kartlagt ganglengd på 1,9 km.

Fjellvatnet Råggejavri på platået kring 650 meter over Hellemofjorden forsvinn ned i fjellet, som består av kalkstein. Vatnet kjem ut som undersjøiske kjelder i fjorden. Langs dette underjordiske løpet går grotta som ein serie loddrette sjakter og horisontale galleri. Det største stupet, Storstupet, er eit 138 meter høgt underjordisk fossefall.

Vatnet og kjeldene vart først nemnt av geologar som kartla området, men sjølve grotta vart ikkje utforska og kartlagt før 1968–69. Sidan har ho vore flittig vitja av norske, britiske og franske grotteutforskarar. Særleg etter ein del turisme og «eventyrreise»-aktivitet i 1990-åra er grotta di verre vorte svært nedsliten.

Like ved ligg det 107 meter djupe Bumperhullet, og på motsett side av Hellemofjorden ligg òg djupe karstholer.

Kjelder
-------

* Råggejavri Raigi. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 17. november 2013 frå .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 65°51′24″N 22°17′22″E﻿

Råneå kyrka i Råneå
**Råneå** er ein svensk tettstad i Luleå kommune i Norrbottens län i landskapet Norrbotten. I 2007 hadde tettstaden 2 149 innbyggjarar.

Rundt tettstaden ligg dei mindre stedene Strömsund, Jämtön, Vitå, Böle, Prästholm, Södra Prästholm, Orrbyn, Niemisel og Avafors. Rundt tre kilometer søraust for Råneå munnar Råne älv ut i Bottenviken. Europaveg 4 passerer like sør for tettstaden.

Råneå var ein eigen kommune fram til 1968, då størstedelen av kommunen blei innlemma i Luleå kommun. Den nordvestlege delen rundt Gunnarsbyn valde derimot å slutte seg til Bodens kommun. I Råneå fanst tidlegare sagbruk, skofabrikk og ein internatskule for mentalt handikappa elevar i länet.

Kjelder
-------

1. ↑  Statistikk frå Luleå Stadsbyggnadskontor[*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Råneå» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Hans Matthias Elisæus Ross** (14. april 1833–16. juli 1914) var ein norsk teolog, ordbokredaktør, nynorskforkjempar og statsstipendiat frå Holum i Mandal.

Ross var presteson vart student i 1849 og cand.theol. i 1852. Han arbeidde som lærarvikar, studerte tysk i Tyskland i 1856-1857, engelsk i England 1859-1860 og underviste i språk ved skular i Christiania.

Etter sitt fyrste møte med Ivar Aasen i 1857, fann Ross si livsoppgåve i å vidareføre og utvide Aasens ordboksverk. Frå 1867 til 1888 samla han ordtilfang, og han la vekt på å dokumentere orda i sin kontekst av setningsbygning og grammatikk. Hans hovudverk *Norsk ordbog, tillæg til Norsk ordbog av Ivar Aasen*, kom ut i hefte frå 1890 til 1895 med supleringshefte i 1902 og 1910.

Dialektprøvene til Ross vart publiserte som *Norske bygdemaal* i 17 band, 1905 - 1909. Det målpolitiske programmet hans kom til uttrykk mellom anna i *Maalreisningen her hjemme, belyst fra utlandet* (1878) og i *Race. Nation. Sprog* (1909).

Ross vart statsstipendiat i 1877, etter å ha hatt stipend nokre år før. Han var medlem av Vitenskapsakademiet frå 1892. Han var med og skipa Det Norske Samlaget i 1868 og var æresmedlem frå 1897. Han var ugift.

I 1934 vart Hans Ross' gate på Ila i Oslo oppkalla etter han.

Litteratur
----------

* Kjell Venås i *Norsk biografisk leksikon*
* Torleiv Hannaas «minneord» i For bygd og by, 1915 (fulltekst)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Moderne framstilling av Rån på eit færøyisk frimerke frå 2004.
**Rån**, norrønt *Rán*, er i ei gudinne eller gyger i norrøn mytologi som har makt over havet. Ho er gift med havguden Æge og har saman med han ni døtrer, havbølgjene.

«Ögir und Ran» av F. W. Heine.
Bilete av Rån frå 1901.
Rån tek imot dei som druknar på sjøen. Ho har eit fiskenett som ho kan fanga sjøfarande i. Nettet blir brukt i *Volsungesoga*, der Loke låner det for å fanga Andvare, som har skapt seg om til ei gjedde.

Fleire kenningar for havet er knytte til Rån. Snorre nemner mellom anna «Mannen til Rån» (*verr Ránar*), «landet til Rån» (*land Ránar*) og «Rån-vegen» (*Ránar vegr*).

I soga om Fridtjof den frøkne kjem Fridtjof og mennene hans ut for eit uvêr på sjøen. Han frykter då at han skal måtte kvila i Rån si seng:

|  |  |
| --- | --- |
| Sat ek á bólstri
í Baldrshaga,
kvað, hvat ek kunna,
fyr konungs dóttur.
Nú skal ek Ránar
raunbeð troða,
en annar mun
Ingibjargar. | På pute sat eg
i Balderhagen
song kva eg kunne
for kongedotter.
No skal eg i Rån
si seng stiga
ein annan skal få
Ingeborg. |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rán» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2009.*

«Rån» i *Caplex*.

Fotnotar
--------

1. ↑  Friðþjófs saga ins frækna ved «Norrøne Tekster og Kvad».
2. ↑  Omsetjing basert på engelsk *The Story of Frithjof the Bold* Arkivert 2008-05-16 ved Wayback Machine. i *Three Northern Love Stories and Other Tales* av Magnússon and Morris (1901)
**Limerick** vest i Irland vart kringsett to gonger under den vilhelminske krigen i Irland (1689-1991). Byen, som vart halden av jakobittane, klarte å slå attende vilhelmittane i eit åtak i 1690, men etter den andre kringsetjinga i august-oktober 1691 overgav byen seg med vilkår.

Omleiringa
----------

Under den andre omleiringa hadde den militære situasjonen snudd seg for jakobittane. Hovudarmeen til jakobittane vart grundig slått i slaget ved Aughrim i juli 1691 og 4 000 mann vart drepen, inkludert kommandanten Marquis de St Ruth og tusenvis fleire vart tekne til fange eller deserterte. Galway hadde overgjeve seg i juli 1691. Dei overlevande jakobittane trekte seg attende til Limerick, men i motsetnad til året før, var moralen no særs låg og dei var klare til å overgje seg. På den andre sida hadde forsvarsverka i Limerick vorte kraftig utbetra sidan 1690. Den vilhelminske general Godert de Ginkell kringsette byen og bombarderte han, og murane raste saman. Eit vilhelminsk overraskingsåtak dreiv dei irske forsvararane frå vollane som forsvarte Thomond-brua og sende dei irske forsvararane mot Limerick. Dei franske forsvararane ved hovudporten nekta å opne for dei flyktande irane og om lag 800 av dei vart drepne eller drukna i Shannonelva.

Kapituleringa og avtalen
------------------------

Etter dette kasta Patrick Sarsfield dei franske kommandantane i Limerick, Chevalier de Tessé og Marquis d'Usson, ut av byen og starta forhandlingar om å overgje seg. Han og Ginkel skreiv ein avtale med vilkår om dei sivile innbyggjarane i Limerick skulle respekterast, tolerere den katolske religionen i Irland, garantere mot at dei katolskeigde områda i Irland vart konfiskerte og la Sarsfield og den jakobittiske armeen få fritt lende attende til Frankrike. Limerick overgav seg under desse vilkåra i oktober 1691. Sarsfield forlet Irland med 10 000 soldatar og 4 000 kvinner og barn gjekk inn i fransk teneste. Denne reisa har vorte kjend som *Flight of the Wild Geese*. Vilkåra i freden i Limerick vart sidan avslått av protestantane som dominerte det irske parlamentet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Siege of Limerick (1691)» frå Wikipedia på engelsk, den 23. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Piers Waudchope, *Patrick Sarsfield and the Williamite War*, Dublin 1992.
* J.G. Simms, *Jacobite Ireland*, London 1969.
Koordinatar: 32°41′50″N 35°26′2″E﻿

**Shadmot Dvora** (hebraisk שַׁדְמוֹת דְּבוֹרָה) er ein jordbruksmoshav i Nedre Galilea regionale kommune i Israel. Han vart grunnlagd den 23. mai 1939 av jødiske immigrantar som hovudsakleg kom frå Tyskland. I dag har staden kring 350 innbyggjarar. Somme av dei driv jordbruk på staden, medan andre arbeider andre stader.

Historie
--------

Moshaven vart grunnlagd under den jødiske feiringa av Shavuot (23. mai 1939) på landområdet til den arabiske landsbyen al-Shajara, som PJCA kjøpte i 1920-åra. Han vart først grunnlagd som ei tårn og palisade-busetjing av nokre medlemmar frå moshaven Moledet, som hovudsakleg var emigrantar frå Tyskland. Dei kalla først busetjinga «Omer», men seinare fekk han namnet «Shadmot Dvora», etter Dorothy de Rothschild, kona til James Armand de Rothschild som var leiar i PICA (han vart utpeikt til denne stillinga i 1924 av faren Edmond James de Rothschild).

Dei første sju åra levde innbyggjarane i moshaven innafor murane til den vesle «tårn- og palisade»-bysetjinga, som låg like ovanfor den fiendtlege, arabiske landsbyen Shaara på andre sida av wadien, og det var først etter den arabisk-israelske krigen i 1948 då innbyggjarane i Shaara flykta til andre arabiske område, at landsbyen deira vart ruinert og innbyggjarane i moshaven følte seg trygge nok til å bu utafor murane. Etter dette, mot slutten av 1940- og byrjinga av 1950-åra, vart landområdet til moshaven fordelt mellom alle innbyggjarar, og dei starta individuelle gardar for kvar familie, medan resten av landområdet vart fordelt mellom innbyggjarane for jordbruksføremål.

I 1970-åra vart ein ny del av moshaven lagt til i sør, der det vart bygd nye hus kjøpt av barna til innbyggjarane i moshaven, i tillegg til nye innbyggjarar.

I 1980-åra var det dårlege økonomiske tilhøve i moshaven, vart felleseigenskapane til busetjinga styrt av ein bustadsstyrar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shadmot Dvora» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mars 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (he)

| * v
* d
* e
Nedre Galilea regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Beit Keshet**·** Beit Rimon**·** Lavi |
| Moshavim | Arbel**·** HaZor'im**·** Ilaniya**·** Kfar Hittim**·** Kfar Kisch**·** Kfar Zeitim**·** Sde Ilan**·** Shadmot Dvora**·** Sharona |
| Moshavot | Mitzpa |
| Felleskap | Giv'at Avni**·** Masad**·** Mitzpe Netofa |
| Ungdomslandsbyar | Hodayot**·** Kadoorie jordbruksskule |
GPU NVidia G80.
Ein **grafikkprosessor**, eller **grafisk handsamingseining**, er ein prosessor som er spesiallaga for å handsama 3D og/eller 2D-grafikk. Dei vert nytta i mobiltelefonar, personlege datamaskiner, arbeidsstasjonar og spelkonsollar. 

Personlege datamaskinar kan ha grafikkprosessoren innebygd på hovudkortet, eller i form av eit ekspansjonskort, plassert i ein ekspansjonsbuss på hovedkortet. Meir enn 90 % av nye stasjonære og bærare datamaskiner har integrert GPU-prosessorar[*treng kjelde*], med desse er vanlegvis ikkje like kraftige som prosessorane på sjølvstendig grafikkort.

Arkitektur
----------

Arkitekturen i NVidia GeForce 8800 grafikkprosessor.
Grafikkprosessorar har mykje høgare instruksjonsrate enn generelle mikroprosessorar. Dette er mogeleg på grunn av at dei utfører same instruksjon på fleire datasett samstundes. Denne typen arkitektur vert kalla «Single Instruction Multiple Data» (SIMD). Andre eigenskapar ved arkitekturen deira er at instruksjonsettet er tilpassa grafikkhandsaming, bruk av lokal Video-RAM (VRAM), stor datarate på bussar, relasjonsprosessering og så vidare. Mange grafikkprosessorar er fleirkjeneprosessorar, med mange SIMD-kjernar og RAM-blokker.

Historie
--------

### 1970

Antic og CTIA brikka gjorde det mogleg med maskinvare kontroll av blanda grafikk og tekst modus, sprite posisjonering og visning (ei form for maskinvare blitting), og andre effektar på Atari sine 8-bit datamaskiner. Antic brikka var ein spesiell prosessor for kartlegging (i en programmerbar tyding) av tekst og grafikk data til videoutgangen. Designaren bak Antic chip, Jay Miner, utvikla seinare grafikkbrikker for Commodore Amiga.

### 1980

IBM Professional Graphics Controller var ein av dei aller fyrste 2D/3D grafikkakseleratorane som var tilgjengeleg for IBM PC. Lansert i 1984, 10 år før maskinvare 3D-akselerasjon blei ein standard, den høge prisen (~ $ 4500 USD i 1984 valuta), treg prosessor (8088-2 køyrte på 8 MHz), og mangel på kompatibilitet med gjeldande kommersielle program gjort den ute av stand til å lykkast i massemarknaden.
Commodore Amiga var den fyrste datamaskina for massemarknaden til å inkludere ein blitter i sin video maskinvare, og IBMs 8514 grafikksystem var ei av dei fyrste skjermkorta til PC til å gjennomføre 2D direkte i maskinvara.
Amiga var unik for tida ved at den inneheldt det som no skulle bli anerkjent som ein full grafikk akselerator. Denne flytta praktisk talt alle video funksjonar til maskinvara, inkludert linje teikning, område fylling, blokk bildeoverføring, og ein grafikk koprosessor med sitt eige (primitive) instruksjonssett. Før dette (og ganske lang tid etter på dei fleste system) var det ofte CPU som måtte handtere alle aspekt av teikninga av skjermbilete.

Kjelder
-------

1. ↑  He, B. Yang, K. Fang, R. Lu, M. Govindaraju, N.K. Luo, Q. og Sander, P.V. *Relational joins on graphics processors*, Proc. ACM SIGMOD'08, Vancouver, Canada, 2008.

Sjå òg
------

* Grafikkort

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Ein svensk rånar og bilen hans. Rånarar i Sverige vert gjerne omtalte som *raggare* og har ein noko annan stil enn dei norske.
Ein **rånar** er ein ung person, som oftast ein mann, som høyrer til eit motor- og bilinteressert ungdomsmiljø og som driv **råning**, det vil seie å køyre bil for moro skyld, gjerne att og fram på korte vegstrekningar, ei «stripe». Rånarar plar ofte samlast på faste plassar, til dømes på parkeringsplassar og bensinstasjonar, på kvelden og i helgane for å møtast sosialt, vise fram bilane sine og imponere kvarandre og unge jenter. Råning inneber òg mekking og råkøyring. Råning som sosial kulturaktivitet er særleg fenomen knytt til bygder og småbyar, og forklart med at fritidstilboda er få og bilkulturen her står sterkt. 

Rånarbilen er som regel modifisert med alt frå fartsstriper og terningar og Wunderbaum hengande under spegelen til tunge musikkanlegg, blanke hjulkapslar og store spoilarar. Ein typisk rånebil er senka og har breie felgar. Populære merke er Volvo, Mercedes, BMW, Ford og Opel. Bakhjulsdrift er av dei fleste rånarar rekna for best, ettersom det mogleggjer spinning, også kalla burning, spoling, kasting eller sladding.

Omgrepet *rånar* er avleidd av ordet råne, som tyder hanngris.

Tilsvarande fenomen der ungdomsgrupper møtast på offentlege fristader i fritida er kjende frå mange samfunn. Også råning med bilar er utbreidd i mange land. I Sverige er ein type rånarar kjende som «raggare».

Sjå òg
------

* EPA-traktor

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rånar**

* Ungdomsposten om råning Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Rånar om råning Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Styling av bil Arkivert 2008-05-17 ved Wayback Machine.
* Råning og ragging på utstilling
* Råning på arabisk Arkivert 2008-05-18 ved Wayback Machine.
**Shahab-ud-din Muhammad Khurram**, kjend under herskarnamnet **Shah Jahan** {Sjah Djahan, fødd 5. januar 1592 i Lahore, daud 22. januar 1666 i Agra var den femte herskaren av Mogulriket frå 1627 til 1658.

Shah Jahan (persisk شاه جهان‎) tyder 'Kongen av verda'. Han er rekna som ein av dei største mogulherskarane. Under hans styre nådde Mogulriket eit høgdepunkt. Han var ein røynd militærleiar, men er truleg best kjend for byggverka sine. Styretida hans byrja gullalderen imogularkitektur. Av dei mange monumenta Shah Jahan bygde er det best kjende Taj Mahal i Agra, som var gravstaden til favorittkona hans Mumtaz Mahal.

Liv
---

Då faren Djahangir døydde i 1627 var Deccan i ope opprør. Shah Jahan blei anerkjend som keisar 1628 og fekk fleire slektningar som tevla med han om trona drepne.

Shah Jahan og sonen hans erobra Kandahar frå safavidane i 1638. Dette førte til eit brot i banda til den persiske herskaren Abbas II, som gjenerobra byen i 1649. I 1636 erobra Shah Jahan riket Ahmednagar i Deccan og vann tributt frå Bijapur og Golconda. Frå 1637 blei makta hans skaka av valdsame marathaopprør. 

Jahan hadde eit overdådig hoffliv, som mellom anna blei skildra av den franske juveleren Jean-Baptiste Tavernier, og lét oppføra ei mengd storslagne praktbygningqr, som mausoleet Taj Mahal til favorittkona si Mumtaz Mahal, moskeen Moti Masjid i Agra og dessutan 'Den store moskeen' (Jama Masjid) i Delhi. 

Stormogulen blei avsett i 1658 av sonen sin Aurangzeb, og levde dei siste åra av livet som statsfange på Det raude fortet i Agra.

Han var far til keisar Aurangzeb, kronprins Dara Shikoh, Jahanara Begum og Roshanara Begum.

Kjelder
-------

1. ↑  Singh, Pashaura; Fenech, Louis E. red. (2014). *The Oxford handbook of Sikh studies*. Oxford University Press. s. 649. ISBN 978-0-19-969930-8.
2. ↑  «Shah Jahan». *Encyclopædia Britannica*.
3. ↑  Gonzalez, Valerie (2016). *Aesthetic Hybridity in Mughal Painting, 1526–1658* (på engelsk). Routledge. s. 116. ISBN 978-1-317-18487-4.
4. ↑  Middleton, John (2015). *World Monarchies and Dynasties* (på engelsk). Routledge. s. 451. ISBN 978-1-317-45158-7.
5. ↑  Mehta, Jaswant Lal (1986). *Advanced Study in the History of Medieval India* (på engelsk). Sterling Publishers Pvt. Ltd. s. 59. ISBN 978-8120710153.

* *Denne artikkelen bygger på «Shah Jahan» frå Wikipedia på svensk og «Shah Jahan» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2020.*

Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:

* Jahan i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1910)
* NE: Shah Jahan
**Vilma Bardauskienė** (fødd **Vilhelmina Augustinavičiūtė**, 15. juni 1953) er ein litauisk tidlegare lengdehoppar frå Pakruojis i Šiauliai fylke som representerte Sovjetunionen på friidrettsbana. Ho vart europameister i lengdehopp i 1978, same sesongen som ho forbetra verdsrekorden to gongar og vart den fyrste kvinna som hoppa over sju meter i lengdehopp..

### Aktiv

Bardauskienė tok bronsemedaljen i sovjetmeisterskapen 1977 med eit hopp på 6,28 meter. Sommaren 1978 vart ho fyrst sovjetmeister med eit lengstehopp som målte 6,82 meter. Den 18. august 1978 smelte ho til med 7,07 meter i Chişinău, ny verdsrekord med åtte centimeter. Dermed vart ho også den fyrste kvinna som hoppa over sju meter.

Med sin ferske verdsrekord vart Bardauskienė favoritt til lengdegullet i europameisterskapen i Praha. Ho forsterka favorittstempelet då ho i lengdekvalifiseringa 29. august 1978 forbetra sin eigen verdsrekord med to centimeter til 7,09 meter. I finalen hoppa ho 6,88 meter og vann gullmedaljen framom austtyske Angela Voigt som stoppa på 6,79 m.

Under sovjetmeisterskapen 1979 enda Bardauskienė på femteplass med ordinære 6,29 meter. Verdsrekorden hennar stod til rumenske Anişoara Cuşmir i 1982 hoppa 7,15 meter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vilma Bardauskienė» frå Wikipedia på tysk, den 16. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 70°47′S 69°50′W﻿

**Vivaldibreen** er ein isbre som ligg mellom Colbert Mountains og Lully Foothills, og som flyt sør frå Purcell snømark til enden av Schubertfjorden på vestkysten av Aleksanderøya i Antarktis. Breen vart først nedteikna på kart frå U.S. Antarctic Service (USAS) som fotograferte Aleksanderøya frå lufta i 1940. Han vart kartlagt frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947–48, av Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey i 1960. Han vart namngjeven «Vivaldi Gap» av UK Antarctic Place-Names Committee i 1961, etter Antonio Vivaldi (1678–1741), den italienske komponisten. Namnet vart endra til Vivaldibreen etter ei ny undersøking av U.S. Landsat-bilete i 1979.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Balakirevbreen
* Foremanbreen
* Hushenbreen

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Vivaldi Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| **Vilsandi** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Austersjøen |
| **Koordinatar** | 58°23′N 21°51′E

 |
| **Areal** | 8,75 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Estland |
| **Maakond** | Saare maakond

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 30
 |

**Vilsandi** er ei øy i Estland. Øya ligg vest for Saaremaa i Austersjøen. Vilsandi har eit areal på om lag 9 km². Ho er den vestlegaste busette øya i Estland, med eit innbyggjartal på rundt 30. Øya er ein del av kommunen Kihelkonna vald i Saare maakond.

Vilsandi oppstod for berre om lag 350 år sidan, då fleire mindre øyar voks saman på grunn av landhevinga etter siste istid. Visst havet held fram å søkke, vil Vilsandi til slutt òg vekse saman med Saaremaa. Vilsandi vart busett først på 1700-talet, då bønder frå Saaremaa flytta ut på øya. På det meste budde nesten 200 menneske på Vilsandi.

Nordvest på øya finst eit fyr frå 1809. I 1910 vart eit av dei første fuglevernområda i Austersjøen oppretta på og rundt Vilsandi. Verneområdet vart i 1993 gjort om til nasjonalpark. Økosystemet i området er svært sårbart på grunn av at mange trekkfuglar hekkar og raster der. Jakt på fugl er forbode i nasjonalparken. Nasjonalparken er eit populært område for turistar, ikkje berre for estlendarar, men òg for finnar, som vitjar Estland i stadig større mengder.

Vilsandi kan ein nå med båt frå Papisaare på Saaremaa. Det er òg mogleg å køyre med jeep eller vade til øya ved lågvatn.

* 
* 
* 
* 
*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om Vilsandi og nasjonalparken på Saaremaa si offisielle side Arkivert 2006-05-14 ved Wayback Machine. (engelsk)
* Kart over Vilsandi
* Fyret på Vilsandi Arkivert 2005-03-06 ved Wayback Machine. (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |