recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ein amerikansk pitbullterrier.
Amerikansk staffordshire terrier, populært kalla amstaff.
**Pitbull** eller **pitbullterrier** kan visa til ulike hundar med opphav i kryssingar mellom bulldogg og terrier. Hundetypen er blitt brukt i ulike typar hundekamp (namnedelen *pit* kjem frå grava ein brukte som kampplass), og har fått rykte på seg for å vera aggressiv og farleg. «Pitbull» kan dermed også brukast i overført tyding om ein person som har liknande eigenskapar. Pitbullar og pitbulliknande hundar er omfatta av ulike restriksjonar fleire stader, og er den hundetypen som oftast blir avliva i omplasseringssenter i USA.

Hundar
------

Bull terrier og staffordshire bull terrier. Desse hundane er i slekt med dei amerikanske pitbulltypane, men er sjeldnare forbodne.
Det varierer kva hundar ein kallar «pitbull». Tre hunderasar blir ofte kalla det: Amerikansk pit bull terrier, amerikansk staffordshire terrier og (engelsk) staffordshire bull terrier. Engelsk bull terrier og miniatyrutgåva av denne blir også tidvis rekna med til omgrepet, det same blir amerikansk bulldogg i nokre få område. I tillegg finst det ei rekkje blandingshundar med pitbulliknande trekk som blir rekna med til gruppa. 

I Noreg er (amerikansk) pitbullterrier med variantar og amerikansk staffordshire terrier (amstaff) forbodne etter Hundeloven.

Pitbull i kulturen
------------------

USA representert av ein pitbull under første verdskrigen.
Under første verdskrigen blei ein pitbull brukt til å symbolisera USA.

«Pitbull» er eit vanleg artistnamn for fribrytarar.

Reggaeton-gruppa Alexis & Fido er også kjende som Los Pitbulls.

*Pitbullterje* er ein norsk film frå 2005.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pit bull» frå Wikipedia på engelsk, den 19. februar 2011.*

* «pitbullterrier» i Bokmåls- og Nynorskordboka

Fotnotar

1. ↑  Ca. 980 000 hundar, eller 58 % av alle som blei avliva av hundesenter i USA i 2008, var rekna som «pit bull-type dogs». «Decade of adoption focus fails to reduce shelter killing» (PDF). *Animal People News* **6** (XIX). July/August 2009. s. 8–10. Arkivert frå originalen (PDF) 13. juni 2010. Henta 24. oktober 2009.
2. ↑  FORSKRIFT OM HUNDER (20. august 2004)
Mariehamn kyrkje, utforma av arkitekten Lars Sonck
**Mariehamn** (fi. Maarianhamina) er den einaste byen og dermed hovudstaden på Åland. Han har om lag 10 500 innbyggjarar. Mariehamn vart grunnlagd i 1861, medan Finland framleis var under russisk styre. Han er oppkalla etter kona til tsar Alexander II av Russland, Maria Alexandrovna.

Skipsfart har alltid vore ein viktig industri for byen. I dag er ferjetrafikken, og turistane dei tek med seg, den viktigaste. Frå Västerhamn går det ferjer dagleg til mellom anna Stockholm, Åbo og Helsingfors.

Venskapsbyar
------------

* Flagget til Sverige Visby
* Flagget til Island Kópavogur
* Flagget til Noreg Kragerø
* Flagget til Estland Kuressaare
* Flagget til Russland Lomonosov
* Flagget til Danmark Slagelse
* Det færøyske flagget Tórshavn
* Flagget til Finland Valkeakoski

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ofisiell heimeside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Kunstig horisont med visarar for glidebanen og linja til rullebanen for instrumentslanding.
Det indre av ein kunstig horisont.
Ein **kunstig horisont** er det meste sentrale instrumentet i eit fly for instrumentflyging. Instrumentet viser om nasen av flyet peikar mot horisonten, oppover eller nedover. Det viser òg om vengjene er horisontale eller om den eine vengja peikar nedover eller oppover.

Instrumentet er eit gyroskop med vertikal akse og vert anten driven av undertrykk frå forgassaren, frå ei eiga pumpe, frå eit utvendig venturirøyr som hentar luftstraumen frå propellen eller han kan drivast elektrisk. 

Vanlegvis kan ein sjå ei øvre blå sone og ei nedre brun sone med ei horisontlinje imellom. Når horisontlinja er høgt oppe peikar nasa på flyet nedover, og omvendt peikar ho oppover når horisontlinja er lågt nede. Når horisontlinja er på skrå oppover mot høgre, peikar høgre venje nedover. Det er markeringar på instrumentet som viser når krengninga er 30 og 60 gradar.

Midt i instrumentet er det vanlegvis eit miniatyrfly som kan verta litt justert opp og ned, men elles står stille. 

På russiske fly vert krengninga vist ved at det vesle flyet krenger sideveges. Då er horisonten bevegeleg opp og ned, men ikkje på skrå.

Nokre kunstige horisontar som ikkje er berekna for akrobatikkflyging toler ikkje meir enn ei viss mengd gradar krengning. Ved meir uvanlege stillingar enn dette vert gyroen sett ut av stilling og vert ubrukeleg til han er stilt igjen.

I nyare passasjerfly og enkelte småfly er det dei siste åra meir vanleg med ein eller fleire dataskjermar som viser informasjonar som på eldre fly vert vist på mange enkelt-flyinstrument. Dette vert kalla «glascockpit».

I nyare fly har den kunstige horisonten sentral plass på dashbordet i ei T-form med høgdemålar til høgre, fartsmålar til venstre og gyrokompass nedanfor. I tillegg er det vanleg med krengingsmålar ned mot venstre og vertikalhastighetmålar ned mot høgre. I fly med glascockpit kan ein vanlegvis sjå denne informasjon på den meste sentrale skjermen.

Sjå òg
------

* Flyinstrument

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kunstig horisont» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Cliodhna Cussen** (fødd i 1932 i Newcastle, vest i grevskapet Limerick) er ein irsk kunstnar, fyrst og fremst kjend som skulptør som har utført ei lang rad arbeid i stein og bronse. Ho er og novelleforfattar og lyrikar.

Familie
-------

Cliodhna Cussen er gift med historikaren, forleggjaren og målaktivisten Pádraig Ó Snodaigh. Dei er busette i Howth rett nord for Dublin, og saman har dei seks søner. Aengus Ó Snodaigh er politikar og parlamentsrepresentant frå ein Dublinvalkrins for partiet Sinn Féin. Dei tre brørne Rónán Ó Snodaigh, Rossa Ó Snodaigh og Colm Ó Snodaigh spelar i det kjende folkemusikkinspirerte verdsmusikkbandet Kíla. Dei to siste brørne, Cormac Ó Snodaigh og Feargus Ó Sodaigh har tidlegare drive eit sikringsfirma. Familien Ó Snodaigh er ein av dei mest kjende «kulturfamiliane» i Irland.

Kunstnarleg arbeid
------------------

Cussen si framstilling av Saint Patrick i Máméan i Connemara.
Ho har skapt ei lang rad skulpturar i stein og bronse til torg og andre offentlege stader, til kyrkjefasadar og andre bygg. Mange av arbeida hennar er utførte på oppdrag frå ulike offentlege styresmakter og institusjonar. Eit av dei mest kjende arbeida står der Pearse Street møter College street i Dublin 
sentrum, like ved Trinity College Dublin. Dette høge steinmonumentet førestiller båtfortøyinga til Ivar Beinlause (794-872), som var kallenamnet på Ivar Ragnarsson, sonen til Ragnar Lodbrok. Ein periode var han konge av Dublin. Denne skulpturen vart plassert (1986) på staden der vikingane skal ha fortøygd
langskipa sine. Ho har og laga *Who made the world*-skulpturen i Ballsbridge (Dublin). I 1986 ferdigstilte ho ein statue av Saint Patrick (irsk Naomh Pádraig), fødd 385 eller 390, truleg avliden 461. Saint Patrick er den irske skytshelgenen, som har vore rekna for den som sette i gang kristninga av Irland. Skulpturen er plassert i Máméan i grevskapet Connemara, og framstiller Saint Patrick som ein sauegjetar med ein sau ved føtene.

Cussen har skrive novella «An Eochair» (lykillen) som er ei fiksjonshistorie om ein kjend figur i irsk litteraturhistorie, og har publisert to diktsamlingar Sifíní (Jordbær) i 2001 og Turasanna (Turar) i 2011. Cussen er og teiknar, og ho har i ei årrekkje vore blant dei som har produsert illustrasjonar til den årvisse kalenderutgjevinga frå forlaget Coisceim.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  Sjå utvalde Cussen-skulpturar til sals på Artnet Auctions på  Henta 17. august 2019.
2. ↑  Om Kíla, sjå artikkel i engelskspråkleg Wikipedia -  Lese 17. august 2019.
3. ↑  Sjå fjernsynsprogram om kulturfamilien Ó Snodaigh frå fjernsynskanalen TG4 på Youtube,  (NB) Reklame ved filmstarten.
4. ↑  Sjå bilete av denne skulpturen på  Arkivert 2019-08-17 ved Wayback Machine. Henta 17. august 2019
5. ↑  Sjå bilete av Cliodhna Cussen (frå 2015) og av bokomslaget på novella på  Henta 17. august 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Cathrineholm** var eit jernverk som låg ved Tistefossen om lag 3 km oppover Tista frå Halden i Østfold. Det starta produksjonen i 1827. Opphavleg laga dei støypejernprodukt, mellom anna omnar, og landbruksutstyr. På grunn av at marknaden for støypejernprodukt minka tidleg på 1900-talet gjekk dei i 1907 over til å bli eit emaljeverk som produserte skilt, sanitær- og kjøkkenutstyr.
Selskapet vart lagt ned i 1970.

Då dei starta å lage emaljerte produkt fanst det ikkje fagkunnskap i Noreg slik at dei fekk tak i fagarbeidarar frå Tyskland.

Designaren Grete Prytz Kittelsen utforma produkta som i 1962 fekk den kjente Lotus-dekoren. Det var dekoratøren Arne Clausen kom opp med denne som blei grunnlaget for den kjente Lotus-serien av kasserollar og anna koke- steikeutstyr og fat og bollar.
Ekteparet Arne Korsmo-Prytz Kittelsen samarbeidde om fleire produkt frå Cathrineholm.

Lotus-serien var den store salssuksessen. Berre i 1964 selde dei 150 000 ulike delar.
I tillegg til Lotus-serien var det seriar som Saturn, Viking.

Kjelder
-------


* Arkivert 2012-12-31 ved Wayback Machine.
* hammerstrom.no Arkivert 2006-11-19 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mønster
* cathrineholm.org Arkivert 2015-11-21 ved Wayback Machine.
Frå ei oppføring i Beijing av kunqustykket *Peonpaviljongen*
Kunqu-skodespelar
**Kunqu** (kinesisk skrift 昆曲, pinyin kūnqǔ; Wade-Giles: *k'un-ch'ü*, «Kun-melodiar») er den eldste kinesisk opera-forma som framleis blir framført. Ho har ei historie som går attende til 1400-talet til regionen Wu, og blir sagt å ha røter i byen Kunshan, mellom Suzhou og Shanghai. Lengjer tilbake i historia er hi inspirert av songdramaforma nanxi.

Frå 1500-talet og inn på 1700-talet var kunqu heilt dominerande innan den kinesiske operaverda. Forma blir sett på som forløparen til ei rekkje nyare operaformer, som Pekingopera.

Kunqu mista raskt populariteten sin mot slutten av Qing-dynastiet, og rundt 1930 var forma så godt som forsvunnen. I dei følgjande åra blei ho likevel gjennoppliva av enkelte intellektuelle og pekingoperautøvarar. Ho blir framleis framført ei rekkje stadar i Kina.

I nyare tid har kunqu blitt framført profesjonelt i sju byar i Fastlands-Kina: Beijing, Shanghai, Suzhou, Nanjing, Chenzhou, Yongjia/Wenzhou og Hangzhou, og dessutan i Taipei på Taiwan. Ikkje-profesjonelle operaselskap som praktiserer kunqu finst ei rekkje andre stadar.

I 2001 blei kunqu utsett av UNESCO som den første immaterielle verdsarv frå Kina, då ho blei skriven inn på UNESCO si liste over Meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kunqu» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* China.org.cn: Die Kunqu-Oper
* Kunqu in ihrem Ursprungsort Kunshan
* The Development of Kunqu Opera
* The Innovation of Kunshanqiang by Wei Liangfu and others
* Kunqu, or Kunshanqiang
* UNESCO online: Neueinträge auf der UNESCO-Liste des immateriellen Kulturerbes Arkivert 2009-04-08 ved Wayback Machine.
**Marie Under** (fødd 27. mars 1883 i Tallinn, død 25. september 1980 i Stockholm) var ein estisk lyrikar. Ho var ein av stiftarane av Den estiske forfattarforeininga i 1922.

Biografi
--------

Marie Under gjekk på tysk privatskule og skreiv dei fyrste dikta sine på tysk medan ho jobba i ein bokhandel. 19 år gammal gifta ho seg med den estiske bokhaldaren Carl Hacker og flytta til Moskva, der dei fekk to ungar. Men ho vart forelska i den estiske kunstnaren Ants Laikmaa og han overtalde henne til å omsetje dikta til estisk, og sende dei til fleire aviser. I 1906 flytta ho tilbake til Tallinn, der ho i 1913 møtte Arthur Adson, som vart sekretæren hennar og samla dei fyrste dikta for utgjeving. I 1924 skilde ho seg frå Hacker og gifta seg med Adson. 

Allereie då ho gav ut den fyrste diktsamlinga si, *Sonetter* i 1917, vart ho anerkjend som forfattar. Debututgjevinga hennar er sentrallyrisk og prega av tysk ekspresjonisme. Seinare tok ho opp sosiale og filosofiske problem. I 1942 kom samlinga *Med sørgende munn* som avspegla den tragiske skjebnen til Estland under den andre verdskrigen. 

Frå 1944 budde Under i Sverige. Familien var nesten eit år i flyktningleir, før dei i 1945 flytta til Mälarhöjden og busette seg der. Utgjevingane derfrå viser både einsemd og heimlengsel. Eit utval av dikta hennar kom på svensk i 1963 med tittelen *Vigilia*.

Bibliografi
-----------

* *Sonetid* (1917)
* *Eelõitseng* (1918)
* *Sinine puri* (1918)
* *Verivalla* (1920)
* *Pärisosa* (1923)
* *Hääl varjust* (1927)
* *Rõõm ühest ilusast päevast* (1928)
* *Õnnevarjutus* (1929)
* *Lageda taeva all* (1930)
* *Kivi südamelt* (1935)
* *Mureliku suuga* (1942)
* *Sädemed tuhas* (1954)
* *Ääremail* (1963)

Kjelder
-------

* *Agder leser baltisk – Et møte med den baltiske litteraturen 2009*, s. 47: Marie Under.
* Artikkelen om «Marie Under» på Wikipedia på engelsk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Estonian Literary Magazine (på engelsk) har fleire artiklar der Under er omtala Arkivert 2002-10-17 ved Wayback Machine.
* Marie Under i bilete Arkivert 2009-01-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Lov om målbruk i offentleg teneste**, med kortnamna **mållova** og **målbrukslova**, var ei lov som regulerte bruken av bokmål og nynorsk i staten. Lova kom i kraft i 1981 og vart oppheva i 2022, då den nye språklova tredde i kraft. 

Lova og forskriftene til lova hadde føresegner om jamstilling mellom bokmål og nynorsk i alle organ for stat, fylkeskommune og kommune, bruken av nynorsk og bokmål i statsorgana, retten for kommunane og fylkeskommunane til å krevje skriv frå statsorgan på bokmål eller nynorsk og føresegner om dei rettane privatpersonar og private instansar har til å få brev, eksamensoppgåver, skjema o.a. frå statsorgan på si eiga målform.

Kultur- og kyrkjedepartementet administrerte lova, førte tilsyn med målbruken i departementa og følgde opp klagesaker. Språkrådet førde tilsyn med statsorgan under departementsnivå, informerte om lova og følgde opp klagesaker.

Lova hadde ikkje føresegner om sanksjonar ved grove brot på reglane. Både det tidlegare Norsk språkråd og det noverande Språkrådet har peika på at det er behov for sanksjonar. 

Lova tok til å gjelde 1. januar 1981 og avløyste lov om målbruk i statstenesta frå 1930.

Bakgrunnsstoff
--------------

* LOV 1980-04-11 nr 05: Lov om målbruk i offentleg teneste (Lovdata)
* Mållova (Språkrådet)
Statue av Britannia i Plymouth.
**Britannia** er ein kvinnefigur som vert nytta som personifikasjon av Storbritannia. Ho blir ofte framstilt med ein romersk hjelm, trefork og eit skjold med det britiske flagget på.

Soge
----

Britannia på ein romersk as-mynt laga under Antoninus Pius i 154/5.
Britannia var eit latinsk namn på Dei britiske øyane, og Romersk Britannia var ein romersk provins mellom 44 og 410 som på sitt største omfatta størsteparten av dagens England og Wales. Kvinnefiguren «Britannia» dukka snart opp som eit symbol på landområdet, i ei utforming ikkje ulik den til krigsgudinna Minerva. I desse romerske framstillingane er ho typisk framstilt som ei vakker ung kvinne iført ein kvitt drakt med høgre bryst synleg og centurionhjelm på hovudet. Ho sit ofte på ein stein med eit spyd i handa, med eit skjold ved sida av. 

Namnet Britannia blei brukt også etter at romarane forlét øya Storbritannia. Det blei også brukt om Armoricahalvøya, eller Bretagne («Vesle» Britannia), etter at britar slo seg ned der. Det engelske namnet på Bretagne er «Brittany».

Bestemor Britannia med amerikanske Uncle Sam og småbarnet Canada frå 1870, tre år etter at landet var blitt til.
Under Elisabet I og renessansen blei Britannia utvikla som eit personifisert nasjonalsymbol. Under Charles II blei Britannia igjen nytta på myntar, først på ein farthing frå 1672. Etter Acts of Union 1707, som slo Skottland saman med England og Wales, fekk omgrepet ny tyding som symbol for éin nasjon.

Britannia er blitt framstilt i statuar og måleri, og etterkvart også på vitseteikningar som eit symbol for Storbritannia.

Bruk
----

* «Rule, Britannia!» - ein song basert på diktet «Rule, Britannia!» av James Thomson
* Britannia Airways, eit charterflyselskap
* HMS «Britannia», fleire skip i Royal Navy
* HMY «Britannia», det 83. britiske kongeskipet

Britannia kan også vera:

* Ei fiktiv verd i dataspelserien Ultima
* Ei sølvliknande legering
* Ein serie britiske gullmyntar send ut frå 1987 med nominell verdi på 100, 50, 25 og 10 pund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Britannia» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Britannia**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Peder Johan Pedersson Holmesland** (4. januar 1833–1. mai 1914) var ein norsk gardbrukar, utskiftingsmann og stortingsmann frå Holum i Vest-Agder. Søren Jaabæk og Simon Holmesland var brørne hans.

Holmesland gjekk 1850-52 landbruksskulen i Lister og Mandals amt. Han var 1853-57 amtsagronom i engvatning i Lister og Mandals amt, sidan utskiftingsformann i amtet frå 1859 til 1908. Han var gardbrukar i Søgne 1863-92.

1879-87 var Holmesland medlem av heradsstyret i Holum, 1892-94 formann i amtsskattekommisjonen. Åra 1892-1904 formann i kommunikasjonskomiteen Kristiansand-Eigersund, og var også formann i fellesskomiteen for vestlandsbanen. Elles var han medlem av ei rekke av offentlege komitear og utval, mellom anna formann i Verdalskomiteen frå 1900.

Johan Holmesland representerte Lister og Mandals amt på Stortinget frå 1880 til 1891. Han var i 1880-82 medlem av justiskomiteen, dei neste to valperiodane av vegkomiteen. Holmesland var også medlem av vegkomiteen i 1889, og formann i same 1890-91. Denne siste perioden hans på Stortinget, 1889-91, var han også medlem av valkomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Holmesland, Peder Johan Pedersen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: Steenske bogtrykkeri. s. 396.
* Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 25.
* Biografisk informasjon om Johan Holmesland NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkiv etter Johan Holmesland hjå Statsarkivet i Kristiansand

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Brita Josefsdotter Bjørgum** (11. mars 1858–16. januar 1906) var ein norsk forfattar, lærar og kvinnesaksforkjempar. Ho var blant dei første kvinnesaksaktivistane som skreiv på nynorsk.

Brita Bjørgum var dotter av gardbrukaren og sjølveigar Josef Tollefson og Brita Larsdotter og syster av målaren Nils Bjørgum. Ho vart verande ugift heile livet.

I 1879 tok Bjørgum den lågare lærarinneprøven ved lærarinneskulen på Ølve i Sunnhordland. Deretter arbeidde ho som lærarvikar på Voss.

Bjørgum skreiv dikt og korte skjønnlitterære tekstar i publikasjonar som *Unge Skud/Unglyden* og *Den 17de Mai*, ofte berre under namnet *Brita*. I sistnemnde blad publiserte ho òg ein føljetong, som i 1895 vart utgjeven som bok med tittelen *Kari Lidi*. Boka vert rekna som den første lengre forteljinga på landsmål skriven av ei kvinne.

Ho var ein aktiv kvinnesaksdebattant som var oppteken av røysterett for kvinner, og vert rekna som ein føregangsfigur blant kvinnelege nynorskforfattarar. Ho tok òg til orde for republikk som styreform.

På trass av det politiske nybrottsarbeidet var Bjørgum oppteken av tradisjonar og eit kriste livssyn. I 1892 var ho den første som bidrog med pengar til barneheimen på Voss (innvigd 1919).

Bibliografi
-----------

* 1895: *Kari Lidi*

Kjelder
-------

1. ↑  Folketelling 1875 for 1235P Voss prestegjeld: Bosted land: 0060 Bjørge
2. ↑  «Det nynorske skriftlivet : nynorsk heimstaddikting og den litterære institusjon», *www.nb.no*, henta 11. november 2021
3. ↑  «Nynorsk faktabok 1998», *www.nb.no*, henta 11. november 2021
4. ↑  «Bondebladet, tirsdag 14. oktober 1919», *www.nb.no*, henta 11. november 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Brita Bjørgum» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*Sjå også Johan Cappelen (1889 - 1947) og Kontorsjef Johan Henrik Cappelen (1838 - 1900).*

**Johan Henrik Cappelen** (7. oktober 1795–14. mars 1850) var ein norsk embetsmann og stortingsmann.

Cappelen kom til verda i Ulstein, der far hans var sokneprest. Han voks dels opp i Lom, der faren døydde i 1800, og i Vik i Sogn, då mor hans gifta seg med soknepresten der. Åra 1816-18 var han sekondløytnant, tok så juridisk eksamen i 1822. Han vart utnemnd til fut og sorenskrivar i Aust-Finnmark i 1826, budde då i Vadsø. I 1831 vart han fut i Ytre Sogn.

Cappelen var 4. representant for Finnmark på Stortinget 1833. Han var medlem av trykkekomiteen og av komiteen om tiend i Finnmark.

Han døydde i Bergen.

Han var far til kontorsjef i Stortinget Johan Henrik Cappelen (1838-1900).

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Erik Andreas Thomle: *Familien (von) Cappelen i Norge og Danmark*, Christiania 1896
* Lambrecht Haugen: *Cappelen-slekten 1627-2008*, Rosendal 2008
* Biografisk informasjon om Johan Henrik Cappelen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Johan Kristian Hansen Ileby** (21. oktober 1878–13. mai 1948) var ein norsk arbeidsformann frå Råde som var stortingsmann frå Østfold for partiet Høgre i åra 1922-27.

Ileby var son til ein gardbrukar og smed. Frå 1895 arbeidde han ei tid i steinindustrien. Sidan var han sysselsett med skipsbygging, frå 1903 som arbeidsformann ved Fredrikstad mek. Verksted.

Ileby busette seg i Bjørndalen i Glemmen herad, nærast ein bydel i Fredrikstad. Her i Glemmen var han med i heradsstyret 1919-41 og 1945, ordførar i 1922. Elles var formann 1917-19 i likningsnemnda, medlem 1922-45 i soknerådet og overformyndar i Glemmen frå 1928 til -33. Han hadde også ei rekke tillitsverv i fagrørsla, med formannsvervet i Norsk Arbeidslederforbunds avdeling 3 frå 1934 som det viktigaste.

Hausten 1921 vart han vald til å representere valkrinsen Østfold og Høgre på Stortinget, attvald tre år seinare. På Tinget var han medlem 1922-24 i Næringskomite nr 2 og 1925-27 i Justiskomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-04-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
| **Fylkesveg 825**  |
| --- |
| **825** |
| ÅrsteinbruaÅrsteinbrua |
| Strekning |
| Middagshaugen i Gratangen – Steinsland i Skånland |
| Fylkesveg 825 |
| Informasjon |
| Lengd | 68,4 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 825 Fylkesveg 825 |

*Sjå òg fylkesveg 825 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 825** (**Fv825**) går mellom Tjeldsundbrua i Skånland kommune og Middagshaugen i Gratangen kommune. Vegen er 68,4 km lang.

Vegen tar av frå E6 ved Middagshaugen og går forbi Gratangsbotn og Årstein og deretter vestover langs Astafjorden forbi Grov, Astafjord og Sandstrand til Steinsland der han møter E10.

Vegen kan vere eit alternativ til E10 mellom Bjerkvik/Gratangen og Tjeldsundbrua. Fylkesveg 825 har derimot dårlegare standard enn E10.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Troms**

Skånland kommune

* Fylkesveg 825 Steinsland (ved Tjeldsundbrua)
* tunnel Grovfjordtunnelen (253 m)
* Fv114 frå Myklevoll til **829** Hellaren (8,5 km)
* bro Grovfjordbrua (260 m)
* **829** Grov

Gratangen kommune

* Foldvika
* Arm bro Årsteinbrua (396 m) frå Strømsnes til Årstein (0,4 km)
	+ Fv141 frå Årstein til **84** Tennevoll i Lavangen kommune (46,9 km)
* Fv142 Elvenes
* Fv142 frå Storforsen til Elvenes (6,8 km)
* Fylkesveg 825 Middagshaugen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv825
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**1669** (romartal MDCLXIX) var eit normalår som byrja på ein tysdag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein fredag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1669.*

* Georg av Hessen-Darmstadt, austerriksk hærførar

 Rembrandt van Rijn døydde 4. oktober. Sjøvportett

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1669.*

* 16. mai: Pietro da Cortona, italiensk målar
* 4. oktober: Rembrandt van Rijn, nederlandsk kunstmålar
* 14. oktober: Antonio Cesti, italiensk toneskapar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**1657** (romartal MDCLVII) var eit normalår som byrja på ein måndag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein torsdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1657.*

* 11. juli: Fredrik I av Preussen, tysk fyrste
* 15. desember: Michel-Richard Delalande, fransk toneskapar

Frans Snyders og kona hans måla av Anthonis van Dyck.

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1657.*

* 19. august: Frans Snyders, flamsk målar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**Ivar Larsson Kirkeby-Garstad** (5. august 1877–19. juni 1951) var ein norsk gardbrukar og lensmann frå Vikna. Han var aktiv i politikken, fyrst for Venstre og seinare for Bondepartiet. Han var handelsminister 1932-33 i Hundseid-regjeringa.

Kirkeby-Garstad hadde femårig landbruksutdanning frå Vinterlandbruksskolen og Noregs Landbrukshøgskule. Frå 1900 var han gardbrukar på Garstad i Vikna, jamsides gardsdrifta var han postopnar og dampskipsekspeditør. Han var lensmann i Nærøy og Vikna i tida 1933-48.

Han var medlem av Vikna heradsstyre frå 1905 og varaordførar 1917-19. Då Bondepartiet vart skipa i 1920, melde han seg inn i det nye partiet og representerte dette sidan. Han var landsstyremedlem 1922-26 i Norges Bondelag og 1922–26, 1931–33 i Bondepartiet.

Kirkeby-Garstad representerte Nord-Trøndelag og Bondepartiet på Stortinget frå 1922 til 1945. Han var medlem av Næringskomitéen og Sjøfarts- og fiskerikomitéen. Då statsminister Peder Kolstad vart dødssjuk i slutten av februar vart Kirkeby-Garstad tatt inn i regjeringa som styrar av Landbruksdepartementet. Han var utnemnd til handelsminister då Jens Hundseid danna regjering 14. mars 1932 og gjekk av då regjeringa vart felt 3. mars 1933. Ved stortingsvalet hausten 1945 tapte han plassen på Stortinget, men møtte tidvis som vararepresentant.

Ivar Kirkeby-Garstad var far til Lars Kirkeby-Garstad og oldefar til Lars Peder Brekk.

Kjelder
-------

* «Ivar Kirkeby-Garstad». Stortinget.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Ivar Kirkeby-Garstad» frå Wikipedia på bokmål, den 25. juni 2016.*


| * v
* d
* e
Norske landbruksministrar 1900–1945 |
| --- |
| Ole Anton Qvam (1900) • Wollert Konow (1900–03) • Gunnar Knudsen (1903) • Christian P. Mathiesen (1903–04) • Johan E. Mellbye (1904–05) • Aasmund H. Vinje (1905–06) • Sven Aarrestad (1906–08) • H.K. Foosnæs (1908–10) • Wollert Konow (SB) (1910) • Bernt Holtsmark (1910–12) • Erik Enge (1912–13) • Gunnar Knudsen (1913–19) • Haakon Five (1919–20) • Gunder A. Jahren (1920–21) • Haakon Five (1921–23) • Anders Venger (1923–24) • Haakon Five (1924–26) • Ole Bærøe (1926–28) • Johan Nygaardsvold (1928) • Hans J. Aarstad (1928–31) • Jon Sundby (1931–32) • Ivar Kirkeby-Garstad (1932–33) • Jens Hundseid (1932–33) • Haakon Five (1933–35) • Hans Ystgaard (1935–45) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Lindstrøm leia gjenreisinga av Håkonshallen.Foto: Petr Šmerkl

Fjærland kyrkje fekk ein heilt anna utsjånad etter ei ombygging planlagd av Lindstrøm.Foto: Chell Hill

**Johan Lindstrøm** (25. november 1893–6. mai 1958) var ein norsk arkitekt. Han var frå Lærdal.

Lindstrøm fullførte studiane ved Norges tekniske høgskole i 1921. Han arbeidde deretter som arkitekt i Bergen og oppførte eit stort antall bygningar frå 1920-talet til 1950-talet. Johan Lindstrøm hadde slektsrøtene sine i den gamle hotell- og handelsfamilien på Lærdalsøyri og han var den første som tok opp arbeidet med å få verna det gamle trebygningsmiljøet der. Han var ein sentral skikkelse innanfor den såkalla Bergensskulen av arkitektar på 1930-talet. Desse arkitektane nytta ofte den lokale trebygningskulturen som inspirasjonskjelde. Lindstrøm var oppteken av å vidareføra nasjonal byggeskikk i samtidas arkitektur I 1927 gav han ut boka *Tunbrot og nybygnad på Vestlandet* som hadde som program å «...vekkje og auke sansen for ein betre byggjemåte i bygdene våre» I 1955 vann han konkurransen om restaurering av Håkonshallen, der store delar måtte gjenreisast etter ein eksplosjonsulykke i 1944. Dette prosjektet vart fullført av sønene hans Jon Lindstrøm og Claus Lindstrøm saman med Peter Helland-Hansen.

Sonen Claus Lindstrøm førte faren sitt arbeid vidare, og han gav i 2004 ut boka *Mellom aust og vest : eldre bygninger i Lærdal, Alvheim og Eide*, som er eit stort dokumentasjonsverk med registrering og oppmåling av gamle bygningar m.a. i Lærdal.

Bygninger
---------

* 1926 – Gamlebanken i nyklassisistisk stil i Gamle Lærdalsøyri
* 1957 – Ombygging av Sankt Jetmund kirke
* Utviding av Fjærland kyrkje
* 1936 og 1955 – Restaurering av Leikanger kyrkje
* Ombygging av Gulen kyrkje
* 1954 – Gjenreising av eksteriør av Tollboden i Bergen

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1921 – *Lærdalsøren : et centrum for gammel bygningsskik paa Vestlandet* (Kristiania: Grøndahl & søn) I fulltekst ved nb.no
* 1927 – *Tunbrot og nybygnad på Vestlandet* (Oslo: Noregs boklag) I fulltekst ved nb.no  [Skriftstyrar: Johan Lindstrøm]
* 1945 – *Hus på bygdene* (Bergen: Eide) I fulltekst ved nb.no
* 1946 – *Lærdal* (Oslo: Mittet) I fulltekst ved nb.no

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Referanser
----------

1. ↑  riksantikvaren.no Lesetips: Arkitekten Johan Lindstrøm
2. ↑  Johan Lindstrøm i Fylkesleksikon for Sogn og Fjordane
3. ↑  Hotel Grandane

Kjelder
-------

* Gravminner i Norge
* Om Johan Lindstrøm i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane
* Wikipedia på bokmål

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Johan Lindstrøm i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Claus Lindstrøm (2011). *Arkitekten Johan Lindstrøm*. Baskerville. ISBN 978-82-8187-053-6.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* KulturNav

 |
**Peter Leslie Osgood** (20. februar 1947–1. mars 2006) var ein engelsk fotballspelar som vann cupvinnarcupen 1971 med Chelsea FC, ein klubb senterløparen tente i tida 1964-74 og 1979.

### Klubbspel

Osgood spelte for London-klubben Chelsea frå desember 1964 til han i mars 1974 vart overført til Southampton FC. Ein langvarig beinskade hindra han å spele FA-cupfinalen 1967, Chelseas aller fyrste FA-finale til dess. I 1970 var han heilt sentral då Chelsea gjekk til topps i FA-cupen. Osgood skåra mål i alle seks cuprundane på veg mot triumfen. Finalen mot Leeds United enda uavgjort 2-2, i omkampen på Old Trafford i Manchester tok Leeds leiinga før Osgood utlikna og det vart ekstraomgangar. Midtstoppar David Webb vart historisk for Chelsea då han skåra det avgjerande målet i det 104. minutt. I mai 1971 møttest Real Madrid og Chelsea til kamp om cupvinnarcuppokalen i Pireus. Osgood sende Chelsea i føringa i finalen 19. mai 1971, men Real Madrid utlikna til 1-1 i det 90. minutt. Finaleomkampen vart avvikla to dagar seinare. John Dempsey og Osgood syrgde for leiing 2-0 til pause og Chelsea triumferte 2-1.

Våren 1974 vart Osgood, etter usemje med lagsjefen, overført til Southampton FC for 275 000 pund. Den 1. mai 1976 var han på plass då Southampton overraska og vann 1-0 over Manchester United i FA-cupfinalen på Wembley stadion i London. I 1977 fekk han lite speletid og var sidan innom Norwich FC og USA-amerikanske Philadelphia Fury, før han avslutta med ein del kampar i Chelsea-drakta i 1979.

### Landslagsspel

Osgood deltok i fire landskampar for England, utan å skåre mål. Han fekk sin landslagsdebut våren 1970 og var innbytar i to av VM-kampane i Mexico same året. Hausten 1973 opptredde han i den engelske landslagsdrakta for fjerde og siste gong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Osgood» frå Wikipedia på engelsk, den 20. september 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1970 |
| --- |
| 
* 1 Banks
* 2 Newton
* 3 Cooper
* 4 Mullery
* 5 Labone
* 6 Moore (kaptein)
* 7 Lee
* 8 Ball
* 9 B. Charlton
* 10 Hurst
* 11 Peters
* 12 Bonetti
* 13 Stepney
* 14 Wright
* 15 Stiles
* 16 Hughes
* 17 J. Charlton
* 18 Hunter
* 19 Bell
* 20 Osgood
* 21 Clarke
* 22 Astle
* Landslagstrenar: Ramsey

 | Flagget til England |
|  |
**Kunst rett vest** er eit årleg kunstarrangement i regi av det interkommunale samarbeidsorganet Vestregionen for å presentere den produksjonen av biletkunst, skulptur og kunsthandverk som går føre seg i dei kommunane som tek del i Vestregionsamarbeidet. Det vert halde ein felles salsutstilling om hausten av verk som på førehand er godteke av ein jury av tre fagfolk, for slik å trygge at arbeida held god kvalitet, og dei kunstnarane og kunsthandverkarane som er representert på utstillinga, inviterar samstundes publikum til å vitje verkstadane sine og kjøpe andre verk der.

Staden for fellesutstillinga vekslar frå år til år, men ofte har utstillinga vore halde på Galleri Trafo på Asker, kombinert med andre arrangement på Asker. Kart som syner for publikum kvar dei einskilde kunstnarane og kunsthandverkarane har verkstadene sine, og anna opplysningsmateriell som har med arrangementet å gjere, syter Vestregionen for å få utarbeidd.

Bakgrunnsstoff
--------------

Internettsidene for Kunst rett vest.
**Peter John Joseph Murphy** (fødd 11. juli 1957) er ein engelsk songar. Han var vokalist i rockegruppa Bauhaus og gav seinare ut fleire soloalbum som *Deep* og *Love Hysteria*. Med ein tynn utsjånad, utsåtande kinnbein, ein barytonstemme og ein hang til dystre tekstar, vert Murhpy ofte kalla «gudfaren av goth» Bauhaus var eit av banda som var med på definere goth-miljøet.

Bauhaus vart oppløyste i 1983 og Murphy gjekk vidare med andre prosjekt og danna Dali's Car med Mick Karn, bassisten i Japan. Dei gav berre ut eitt album. Solokarrieren til Murphy var langt meir variert enn Bauhaus, og varierte frå nesten popmusikk til stemningsfylte balladar som synte den djupe og komplekse vokalen hans. Det første albumet hans var *Should the World Fail to Fall Apart* med ein versjon av Pere Ubu sin «Final Solution», som vart ein liten hitt i klubbmiljøet. Oppfølgjaren *Love Hysteria* vart som debutalbumet stort sett oversett, men gjorde det noko betre i USA enn i heimlandet. Høgdepunktet til Murphy som soloartist var albumet *Deep*, som gav han hitsingelen «Cuts You Up», som nådde toppen av Modern Rock Tracks-lista i USA.

Murphy konverterte til islam frå katolisisme i 1990-åra og flytta etter kvart til Tyrkia med kona si.

Bauhaus vart gjenforeint i 1998 for ein turne, og igjen i 2006 for ein turne med Nine Inch Nails.

Diskografi
----------

### Album

* *Should the World Fail to Fall Apart* (1986) (UK #82)
* *Love Hysteria* (1988)
* *Deep* (1990)
* *Holy Smoke* (1992)
* *Cascade* (1995)
* *Dust* (2002)
* *Unshattered* (2004)
* *Ninth* (2011)

#### Konsertalbum

* *A Live Just for Love* (live) (2001)

#### Samlingar

* *Wild Birds: 1985-1995* (2000)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Murphy (musician)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gill, Andy (16. august 2002). «Album: Peter Murphy». *The Independent* (Independent News & Media). Henta 14. desember 2011.
2. ↑  Theiner, Manny (19. juni 2008). «Music Preview: Bauhaus frontman Peter Murphy tours with solo retrospective». *Pittsburgh Post-Gazette*. PG Publishing Co. Henta 14. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* The Sweetest Drop - arkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Peter Ørger Pedersson Syltebø** (5. august 1883–8. oktober 1970) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Tresfjord i Romsdal. Han representerte Møre fylke og partiet Venstre på Stortinget i tida 1934-45.

Syltebø var son til ein gardbrukar. Han gjekk Romsdals amtsskule 1900/01 og Treiders handelsskule i Kristiania 1902/03. Frå 1903 til -09 arbeidde han på ei handelsforretning i Tresfjord. I 1909 tok han over eit gardsbruk på Øvstedal i Tresfjord, og dreiv dette sidan. Jamsides var han frå same året revisor i Vestnes Sparebank, eit yrke han hadde i lang tid.

Åra 1913-31 var Syltebø medlem i heradsstyret i Tresfjord, ordførar 1919-31. Han var formann i fylkesskulestyret i Møre og Romsdal frå 1930 til han vart avsett av NS-styret i juli 1942. Innsett att som fylkesskulestyre-formann i mai 1945.

Hausten 1933 vart Syltebø vald inn på Stortinget for Venstre, attvald i 1936. Den fyrste treårsbolken var han medlem i Skog- og vassdragskomiteen, frå 1937 var han med i Finans- og tollkomiteen. Frå 1936 var han medlem i hovudstyret til Noregs vassdrags- og elektrisitetsvesen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-02-20 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gravminne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Aristoteles Sokratis Onassis** (gresk: Αριστοτέλης Ωνάσης, *Aristotélis Onásis*) (20. januar 1906–15. mars 1975) var ein gresk skipsreiar og entreprenør. Han skipa òg det greske flyselskapet Olympic Airways i 1957.

Liv og virke
------------

Aristoteles Onassis på besøk i Persia, ein gong rundt 1970.
### Bakgrunn

Aristoteles Onassis vart fødd i Smyrna i Det osmanske riket (noverande Izmir) og emigrerte som 16-åring statslaus med Nansenpass med familien til Argentina etter den første verdskrigen. Til å byrja med arbeidde han i ein telefonveksel. 

### Karriere

Med tida avanserte han til gresk generalkonsul, og hadde etter berre nokre få år vorte dollarmillionær ved handel med råtobakk og deretter ved å investera pengane i fartøy. Han gav seg dermed inn i reiarverda.

I Argentina bygde han seg etter kvart opp som skipsreiar, ikkje minst innanfor kvalfangst; der han hadde nær kontakt med norske skipsreiarar, mellom andre Anders Jahre og Erling Dekke Næss. I den tidlegare bustaden til Jahre i Midtåsen i Sandefjord ligg «Onassis-suiten» i andre etasje, som fekk namnet etter at Aristoteles Onassis ein gong overnatta her, og lystbåten til Jahre, «Jacqueline», var oppkalla etter kona til Onassis, Jacqueline Kennedy Onassis. 

Etter den andre verdskrigen brukte Onassis høva som baud seg ved behov for ny tonnasje og ekspanderte ytterlegare. I 1954 vart han etterforska for skattesvik av FBI og gjekk med på eit forlik der han betalte 7 millionar amerikanske dollar.

Etter andre verdskrigen kjøpte Onassis ein utrangert kanadisk fregatt, pussa han opp og brukte han som den private lystyachten sin. Yachten «Christina O», namngjeven etter dottera Christina Onassis, var eit midtpunkt for verdssosieteten på 1950-talet, og kjende personlegdomar som Winston Churchill, John F. Kennedy og Marilyn Monroe var gjestar ombord.

Onassis levde i mange år saman med operasongaren Maria Callas. Den 20. oktober 1968 gifta Onassis seg med Jaqueline Kennedy, enka etter den myrda presidenten John F. Kennedy, og han var gift med ho til han døydde. Sidan den einaste sonen til Onassis hadde omkome, var einearvinga hans dottera Christina Onassis, og etter ho døydde var dottera hennar, Athina Onassis einaste arvtakar.

Onassis døydde etter fleire års sjukdom av lungebetennelse i 1975 i Neuilly-sur-Seine utanfor Paris i Frankrike.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aristoteles Onassis» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juli 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

Litteratur
----------

* Foustanos, George M. (2006): *Onassis: Pioneer in Shipping*, Argo. ISBN 978-9608940000
**Peter Paul Rubens** - "Bortføringa av Leukippos døtrer" (1618-1620). Alte Pinakothek i München.
Den flamske målaren **Peter Paul Rubens** var si tids mest berømte nordeuropeiske kunstnar, og no er han ein av dei mest respekterte målarane i vestleg kunsthistorie.

Far hans vart forfølgd for den protestantiske, kalvinistiske overtydinga si, og etter hans død vart sonen jamvel oppdregen som katolikk. Denne konflikten kom til å prege kunsten hans.

Rubens sin kunst er prega av kjærleiken hans for monumentale former og dynamiske effektar. Mest kjem det fram i verka hans frå 1620-åra, mellom anna ein syklus beståande av 21 bilete over livet til Marie de Medici. I dag kan ein sjå desse bileta i Louvre i Paris.

Det siste tiåret av livet hans vende han seg mot portrett og landskap. Verka hans var ikkje lenger så dramatiske, men dei atterspegla den meisterlege kontrollen av detaljar og tekniske ferdigheiter.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ivar Flem** (1865–1948) var ein norsk bladmann som var redaktør i Sunnmørsposten i meir enn 50 år. Han var fødd på Vigra, tok eksamen artium i Kristiansund i 1885 og studerte filosofi ved Universitetet i Oslo. Då han i 1894 tok til som redaktør i Søndmørsposten, kom han frå huslærarpost hjå Bjørnstjerne Bjørnson på Aulestad.

I avisa arbeidde Flem for Venstre sine saker, også lokalt. At han gjekk inn for bruk av det reine norske flagget, førte til at det eit år gjekk to 17. mai-tog i Ålesund, eit med reint flagg, det andre med flagg med unionsmerke. Flem kjempa for åtte timars arbeidsdag. Dei tilsette i avisa fekk det lenge før det vart lovfesta. Likeeins fekk dei ferie med løn.

I 1896 vart han utgjevar og eigar av avisa. Som den første i Noreg innførte han forskotsbetaling for avisabonnementet. Under Ålesundbrannen miste alle avisene i Ålesund lokala sine. Flem hadde ei umontert presse som ikkje vart brannskadd. Det gav han ein foremun i høve dei andre avisene. Han gjorde Sunnmørsposten om til dagsavis i 1905. I 1943 vart det innsett nazi-redaktør i Sunnmørsposten. Flem tok over att etter freden i 1945.

Ivar Flem var ein av skiparane av Sunnmøre frilynde ungdomssamlaglag i 1895. Her var han første formannen. Han sat nokre år I Ålesund bystyre. Då Flem hadde dårleg helse, var det mykje redaksjonssekretær Olav Hatlemark som tok seg av det redaksjonelle arbeidet. Etter kvart fekk og sønene Dagfinn og Magne mykje ansvar. I 1946 overtok dei som redaktørar.

Ivar Flem døydde i 1948.

Kjelder
-------

* Harald Kjølås: Han skapte Sunnmørsposten i *100 år 100 navn. Personer som har preget Nordvestlandet*. Sunnmørsposten Forlag 2000

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
Neneh Houca, skildra som «Matriarch of the Diallo Compound» i Ibel i Senegal (ved Kedougou). Foto: 1981 eller 1982, John Atherton

**Matriark** er ei kvinne som har status som overhovud for familien, hushaldningar eller stammen sin, ei stammor eller i overført tyding ei eldre, akta kvinne.

Ordet er danna etter mønster frå patriark, og finst også i matriarkat. Det kom til norsk frå engelsk *matriarch*.

Omgrepet er viktig i jødedommen, der dei fire viktigaste matriarkane er Sara, Rebekka, Rakel og Lea. Ifølgje Talmud er berre desse matriarkar og berre Abraham, Isak og Jakob er patriarkar.
Matriarkane er nemnde i nokre former av amida-bøna.

Omgrepet «matriark» blir også brukt om eldre hodyr som leier familiegrupper, som elgar, elefantar og kvalar.

Kjelder
-------

1. 1 2  «matriark - Det Norske Akademis ordbok», *www.naob.no* (på norsk), henta 30. juni 2019
2. ↑  «Home : Oxford English Dictionary», *www.oed.com* (på engelsk), henta 30. juni 2019
3. ↑  Jacobs, Louis (2003). «Matriarchs» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 9780192800886. doi:10.1093/acref/9780192800886.001.0001/acref-9780192800886-e-441.
4. ↑  «Who Are the Patriarchs and Matriarchs?», *My Jewish Learning* (på engelsk), henta 30. juni 2019
5. ↑  Langvatn, Rolf (7. mai 2019). «elg». *Store norske leksikon* (på norsk).
6. ↑  *Elefant | Pete Safaris*, henta 30. juni 2019
7. ↑  «THE IMPORTANCE OF KILLER WHALE MATRIARCHS», *Eagle Wing Tours* (på engelsk), 22. november 2013, henta 30. juni 2019