recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anders Ananias Andersson Hammerseth** (8. mai 1897–14. april 1988) var ein gardbrukar og politikar frå Askrova i Sunnfjord. Han var ordførar i Kinn herad i fleire periodar og stortingsrepresentant 1937-45 for partiet Høgre.

Dei fyrste ungdomsåra arbeidde Hammerseth på farsgarden og han deltok i sildefiske. I 1918 tok han eksamen ved 4. divisjons underoffisersskule og var dei neste åra fastlønna sersjant i distriktsteneste. Perioden 1919-22 var han lensmannsbetjent i Sund og Austevoll. År 1922 flytta han han til Askrova og tok over farsgarden Hammerset. Dei neste ti åra dreiv han også vintersildfiske på strekninga Stad-Skudenes. Jamsides gardsdrifta pleia han si militære karriere, utnemnd til fenrik i 1930 og løytnant i 1936. Frå 1932 var han i sildesesongen styrar av Stor- og Vårsildlaget sitt kontor i Florø.

Gjennom 1920- og 1930-åra hadde Hammerseth mange ulike kommunale verv i Kinn. Såleis var han medlem i heradsstyret frå 1922, ordførar 1925-28. Hausten 1936 vart han vald til stortingsmann for Høgre og Sogn og Fjordane, på Tinget var han sekretær i Post-, telegraf- og kystfartskomiteen. Han var elles medlem i salsstyret i Noregs Sildesalslag og frå 1931 formann i Sunnfjord Skyttarsamlag. Etter krav frå okkupasjonsmakta vart han i 1941 fjerna frå alle dei offentelge verva han då hadde.

I august 1943 vart Hammerseth arrestert av nazi-styret. Sidan sat han og andre norske offiserar i tysk fangenskap til Tyskland kapitulerte i 1945. Fyrste tida sat dei i ein eigen leir i Grune, deretter over eitt år i Schildberg, og siste månadene i Luckenwalde. Same sommaren 1945 vart han innsett att i alle sine offentlege stillingar i heimlandet, vart òg utpeikt til formann i fylkesrådet for Heimevernet.

Hammerseth vart i 1957 tildelt Kongens fortenestemedalje i gull.

Kjelder
-------

* Norsk senter for forskningsdata[*daud lenkje*]
**Kentmere-reservoaret** er eit reservoar i Kentmere-dalen i grevskapet Cumbria i England. Det ligg 10,5 km nordaust for byen Windermere. Reservoaret får vatn frå kjelda til River Kent som spring ut 1,5 km lenger nord i Hall Cove på sørsida av High Street, i tillegg til Lingmell gill som drenerer ein stor dalbotn på vestsida av Harter Fell nedanfor Nan Bield Pass.

Historie
--------

Reservoaret vart bygt i 1848 etter at mølleeigarane på breidda av River Kent trong meir vatn til å drive møllene sine.

Etter kvart har James Cropper papirfabrikk vorte eigarar av reservoaret, men dei har ikkje behov for vatnet her, sjølv om ein papirfabrikk treng mykje vatn. I 1995 tilbaud dei nye eigarar reservoaret gratis mot at dei nye eigarane utførte reparasjonar og vedlikehald av demninga. Ingen kjøparar meldte seg.

Geografi
--------

Reservoar dekker 0,195 km² og held 1,02 milliardar liter vatn. Det har ei 200 meter lang demning i eine enden. Innsjøen ligg mellom fjella Yoke, Froswick, Ill Bell, Thornthwaite Crag, Harter Fell, Mardale Ill Bell og Kentmere Pike.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kentmere Reservoir» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  www.cleo.net.uk.[*daud lenkje*]
2. ↑  *Unwanted reservoar offers Lakeland idyll.*, arkivert frå originalen 16. mai 2011, henta 30. mars 2010
3. ↑  *www.edenlinks.co.uk.*, arkivert frå originalen 27. juli 2011, henta 30. mars 2010
**Hovinbekken** i Oslo, som opphavleg heitte Hasla og dessutan òg har vore kalla **Klosterelva**, **Nonneelva** og **Munkebekken**, er ein av dei bekkane i Oslo som går gjennom store utbygde område, og difor er vorte lagt i røyr på mesteparten av sin ferd ned gjennom byen mot Bjørvika i Indre Oslofjord. No går bekken i røyr frå Gladengen og ut i Akerselva, men vart opna att gjennom skulpturparken på Klosterenga i samband med at denne parken vart bygd. Opphavleg har bekken gått ut i Bjørvika i sitt eige bekkefar. Det vert no gjort mykje for å få bekken fram i ljoset att på utvalde strekningar, både av di opne bekkefar tek betre unna for nedbør, og av di bekken er eit attraktivt innslag i parkar og grøntområde.

Kjeldene til Hovinbekken ligg i skogsmarka i Grefsen- og Årvollsområdet, men bekken får tilførsle frå andre bekker under vegs; dei fleste av dei er òg lagt i røyr. Før den store lukkinga av bekken i 1879 rann han open heile vegen ned forbi Ensjø, Jordal, og Klosterenga og ut i Bjørvika nedanfor dagens kryss mellom gatene Grønlandsleiret og Schweigaards gate. Ved oset låg Nonneseter kloster i mellomalderen, og dette var årsaka til at bekken vart kalla Klosterelva eller Nonneelva. Nemninga «elv» kan tyde på at det var mykje større vassføring i bekken tidlegare enn det er i dag. Klosterelva var grensa for mellomalderbyen Oslo mot nord, og elva Alna utgjorde grensa mot sør.

* Hovinbekken gjennom Bjerkedalen park til badedammen sør i parken.
* Hovinbekken ved Nordalveien.
* Rekonstruert bekkeløp rett sør for Grenseveien.
* Hovinbekken kring 1890, med den såkalla Øvre Foss på Galgeberg og bekkefaret vidare nedover mot Klosterenga. Murhuset på fotografiet står framleis, med adresse Galgeberg 2.

Fotnotar
--------

1. ↑  Knut Are Tvedt (hovedred.) «Hasle» i Oslo byleksikon 4 utgåva, Oslo 2000: Kunnskapsforlaget, side 233

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Hovinbekken på Miljolare.no
* Oslo elveforum, mellom anna med kart over elvene i Oslo
**Hovudmål** er ei nemning bruka om den av dei to variantane av norsk (bokmål og nynorsk) som kvar og ein nyttar i personlege samanhengar til vanleg. Den andre varianten, som ein gjerne bruker mindre, blir kalla **sidemål**.

I grunnskolen kan ikkje elevane velje hovudmålet sitt sjølve, det blir i utgangspunktet avgjort av folket i skolekrinsen i røystingar med allmenn røysterett dersom det er strid om det. Der det finst parallellklassar kan barna/foreldra deira velje mellom bokmåls- og nynorskklassar. Viss foreldra til meir enn ti barn på eit klassetrinn krev det, har dei rett på parallellklasse med den andre målforma. I den vidaregåande skolen er det fleire som vel bokmål enn nynorsk som nytt hovudmål av dei som skiftar. Det er vanleg å rekne med at dominansen av bokmål i media er ein av grunnane. Men dei fleste held fast på hovudmålet frå grunnskolen, og nokre skiftar frå bokmål til nynorsk òg.

Bakgrunn
--------

Som eitt av verkemidla for å prøve å få til reell jamstilling mellom dei to målformene, må alle elevar i den norske skolen få opplæring i å skrive både bokmål og nynorsk. Om ein til dømes har nynorsk som hovudmål, blir bokmålet kalla sidemål. Dette gir valfridom til elevane, for berre når dei får opplæring i begge målformene, kan dei sidan velje kva for eitt dei vil nytte som hovudmål i livet sitt. (Denne logikken kan ein jo overføre til andre område i samfunnet òg. Eit anna spørsmål er om slik valfridom i røynda impliserer lik opplæring i begge måla.) I svært mange jobbar, særleg i offentleg teneste, krevst det elles at ein kan bruke begge målformene, mellom anna fordi folk har krav etter mållova å få svar i same målform som dei har vendt seg til den aktuelle tenesta på. Men det er eit problem at opplæringa i nynorsk sidemål er for dårleg mange stader, og ho må derfor bli betre om ordninga skal verke slik ho er meint.

Usemje
------

Ordninga med hovudmål og sidemål blir kritisert med jamne mellomrom. Det blir frå somme hald ofte hevda at sidemålsopplæringa er sløsing med tid og ressursar som ein kunne bruka til å forbetre hovudmålet, eller på andre fag. Andre meiner at opplæringa må forbetrast om ho skal ha nokon verdi. Målrørsla er samd i at opplæringa i nynorsk sidemål må styrkjast, mellom anna med det at nynorsk blir nytta i andre fag òg, slik somme skolar har gode røynsler med, men går på det sterkaste imot avskaffing av skriftleg sidemålsopplæring med same vurderingsform som andre fag og emne.

Bakgrunnsstoff
--------------

Nynorsk i bokmålsland Arkivert 2005-03-12 ved Wayback Machine.

Norsk Målungdom om hovudmål og sidemål:Sidemål Arkivert 2005-08-28 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 59°55′26.112″N 10°44′18.186″E﻿

Schwensens gate går opp til høgre frå gata Dalsbergstien. Den raude teglsteinsbygningen oppe i gata er den tidlegare St. Hanshaugen skole.
**Schwensens gate** er ei stutt gate i stroket St. Hanshaugen i Oslo, som er stroket ikring parken St. Hanshaugen. Gata går mellom dei to gatene Dalsbergstien og Ullevålsveien, og fekk namnet i 1896 etter kjøpmannen Justus Heinrich Schwensen (1800–1870).

Langs gata er det bustadblokker, kyrkjelydshus og hovudtilkomsten til Markus kyrkje, som ligg på austsida av gata. Eit av husa, nr. 6, bygd i 1898 etter teikningar av arkitekt Ove Ekman, hysa fram til 1917 St. Hanshaugen skole, deretter kontorverksemder fram til det i 1997 vart ombygd til særeigne husvære. Vegdirektoratet (Statens vevesen) er mellom dei som ei tid har hatt kontor i denne gata, både i den gamle skulebygningen og i ein annan bygning som no er bustadshus.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Schwensens gate**
**Den første Tsjetsjenia-krigen** (russisk Пе́рвая чече́нская война́, *Pervaja tsjetsjenskaja vojna*; tsjetsjensk: Дуьххьара нохчи-оьрсийн тIом, *Duuxẋara noxçi-örsii thom*; den første tsjetsjensk-russiske krigen), òg kjend som **krigen i Tsjetsjenia**, var ein konflikt mellom Den russiske føderasjonen og den tsjetsjenske republikken Itsjkeria som vart utkjempa mellom 11. desember 1994 og 31. august 1996.

Itsjkeria freista å lausriva seg frå føderasjonen og erklærde seg i 1991 uavhengig etter Sovjetunionens fall, men vart ikkje anerkjent av det internasjonale samfunnet, og vart truga med invasjon frå den nye russiske staten, som ikkje ville godkjenna tsjetsjenarane sitt sjølvstende.

Etter eit innleiande felttog i 1994 og 1995, som hadde sitt høgdepunkt i det øydeleggjande slaget om Groznyj, freista russiske føderale styrkar å skaffa seg kontroll over dei tsjetsjenske fjellområda, men vart pressa attende av tsjetsjenernes geriljakrig som angreip på lavlandet, til trass for Russlands klåre overlegne bakkestyrkar, våpen og luftstøtte. Dette førte til ein omfattande demoralisering mellom dei føderale styrkane, og dessutan nesten universell motstand mot krigen blant folkesetnaden i Russland, som igjen førte til at president Boris Jeltsin erklærte våpenkvile i 1996 og året etter underteikna ei fredsavtale, Khasavjurt-avtala.

To år etter denne avtala, braut tilhøvet mellom Russland og det tsjetsjenske Itsjkeria saman då ei radikal tsjetsjensk gruppe, den internasjonale muslimske brigaden, leia av Sjamil Basajev og Ibn al-Khattab, invaderte naborepublikken Dagestan sommaren 1999. Dette førte til at Russland igjen invaderte Tsjetsjenia og slik starta Den andre Tsjetsjenia-krigen. Denne enda sjølvstendet til Itsjkeria, som igjen vart Tsjetsjenia under russisk kontroll. Motstanden mot dei føderale styrkane veikna, men eit opprør mot russisk styre pågår framleis i Nord-Kaukasus.

Det offisielle russiske talet på falne føderale soldatar er omtrent 5500, og dei fleste anslag ligg mellom 3500 og 7500, medan enkelte hevdar opp mot 14.000 falne. Det finst ikkje noko noggrant anslag på kor mange itsjkeriske soldatar som vart drepne i krigen, og ulike anslag hevdar både omtrent 3000 og over 15.000 drepne. Ulike estimat hevdar at mengda sivile dødsfall i krigen var mellom 30.000 og 100.000, i tillegg til moglegvis over 200.000 såra, medan meir enn ein halv million vart gjort til flyktningar, som førte til at byar og landsbyar i republikken vart lagt i ruinar. 

Eit russisk helikopter skote ned av tsjetsjenske troppar nær hovudstaden Groznyj i desember 1994.
Tsjetsjenske kvinner ber om at dei russiske styrkane ikkje skal rykka fram mot Groznyj i desember 1994.
Ei gruppe tsjetsjenske soldatar, såkalte *bojeviki*, i Grozyj i januar 1995.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den første Tsjetsjenia-krigen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. januar 2018.*
**James Craig Watson** (28. januar 1838–22. november 1880) var ein kanadisk-amerikansk astronom fødd i landsbyen Fingal i Ontario. Familien hans flytta til Ann Arbor i Michigan i 1850.

Då han var 15 år gamal vart han teke opp ved Universitetet i Michigan, der han studerte klassiske språk. Seinare fekk han lektyrar i astronomi av professor Franz Brünnow.

Han var den andre direktøren på Detroit-observatoriet (frå 1863 til 1879), og tok over etter Franz Brünnow. Han skreiv tekstboka *Theoretical Astronomy* i 1868.

Han oppdaga 22 asteroidar. Oppdagingane hans starta med 79 Eurynome i 1863. Ein av hans asteroideoppdagingar, 139 Juewa, vart gjort frå Beijing der Watson var for å observera venuspassasjen i 1874. Namnet Juewa vart vald av kinesiske embetsmenn Pīnyīn (瑞華, i moderne pīnyīn, ruìhuá).

Han var sterk i trua på at planeten Vulkan eksisterte, ein hypotetisk planet med ein bane nærare Sola enn den til Merkur som ein no veit at ikkje eksisterer (det finst likevel framleis ein liten sjanse for at vulkanoide-asteroidande ekisterer). Han meinte han hadde sett to slike planetar under ei solformørking i juli 1878 frå Wyoming.

Han døydde av bukhinnebetennelse ved ein alder på 42. Han hadde fått tak i ein større sum pengar gjennom ikkje-astronomiske aktivitetar. Desse pengane gjekk etter hans død til James Craig Watson-medaljen, ein medalje som vert delt ut kvart tredje år av National Academy of Sciences for bidrag til astronomien.

Asteroiden 729 Watsonia vart namnsett til minne om han.

**Dei 22 asteroidane James Craig Watson oppdaga**| 79 Eurynome | 14. september 1863 |
| 93 Minerva | 24. august 1867 |
| 94 Aurora | 6. september 1867 |
| 100 Hekate | 11. juli 1868 |
| 101 Helena | 15. august 1868 |
| 103 Hera | 7. september 1868 |
| 104 Klymene | 13. september 1868 |
| 105 Artemis | 16. september 1868 |
| 106 Dione | 10. oktober 1868 |
| 115 Thyra | 6. august 1871 |
| 119 Althaea | 3. april 1872 |
| 121 Hermione | 12. mai 1872 |
| 128 Nemesis | 25. november 1872 |
| 132 Aethra | 13. juni 1873 |
| 133 Cyrene | 16. august 1873 |
| 139 Juewa | 10. oktober 1874 |
| 150 Nuwa | 18. oktober 1875 |
| 161 Athor | 19. april 1876 |
| 168 Sibylla | 28. september 1876 |
| 174 Phaedra | 2. september 1877 |
| 175 Andromache | 1. oktober 1877 |
| 179 Klytaemnestra | 11. november 1877 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «James Craig Watson» frå Wikipedia på engelsk, den 2. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ein kort biografi av *Dictionary of Canadian Biography Online**.*
* Richard Baum og William Sheehan (1997). «In Search of Planet Vulcan, The Ghost in Newton's Clockwork Machine» ISBN 0-306-45567-6.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* MGP

 |
**Hårek** eller **Haarek** var eit ekstremvêr som råka området frå Nord-Trøndelag til Lofoten den 10. januar 2005, berre to dagar etter ekstremvêret Gudrun råka landområda litt lenger sør, og dagen før ekstremvêret Inga råka Sør-Noreg. Hårek var den av desse tre som gjorde minst skade. Til saman gjorde desse tre stormane skadar for 160 millionar kroner i områda frå Østfold til Nordland.

Ekstremvarselet vart sendt ut av Meteorologisk Institutt og gjaldt fare for kortvarig sterk storm i kombinasjon med høg vasstand.

Verknader
---------

På Åmnes i Meløy kommune tok vinden med seg ein garasje som smalt inn i eit bustadhus, medan ein campingvogn vart flytta av vinden i Mevik i Gildeskål. I Mo i Rana sleit Hårek laus ei flytebrygge og mange tre rotvelta langs kysten av Helgeland.

Mellom Stad og Narvik vart det målt vasstand opp til 90 cm høgare enn det som var gjeve i tidvasstabellen.. I Konsvik på Lurøy vart ein nybygd molo rasert av dei høge bølgjene.

Uvêret førte med seg vanskelege trafikkforhold. E6 over Saltfjellet vart stengd og fleire flyavgangar i Lofoten og i Salten vart innstilt. Det same vart fleire ferjestrekningar i området.

Vind
----

Kraftigast vind mellom kl. 13 den 10. januar og kl. 07 den 11. januar. Områda frå Stad (ikkje ekstremvêr) til Salten fekk vind over full storm. Kraftigast vind vart målt på Ona, Nordøyan fyr og Kråkenes fyr, som alle målte ein middelvind på 32 m/s (sterk storm) og vindkast på 39-39 m/s (137-140 km/t)

| Stasjon | Middelvind (m/s) | Vindkast (m/s) | Tidspunkt |
| --- | --- | --- | --- |
| Ona | 32 | 39 | kl. 18-19 10. jan |
| Nordøyan fyr | 32 | 39 | kl. 23-00 10. jan |
| Kråkenes fyr | 32 | 38 | kl. 01-04 11. jan |
| Sklinna fyr | 31 | 38 | kl. 00-01 11. jan |
| Veiholmen | 30 | 37 | kl. 19-22 10. jan |
| Sula | 29 | 38 | kl. 19-22 10. jan |
| Svinøy fyr | 28 | 35 | kl. 13-16 10. jan |
| Bodø | 27 | 33 | kl. 05-06 11. jan |
| Buholmråsa fyr | 26 | 36 | kl. 22-23 10. jan |
| Ørland | 26 | 34 | kl. 19-22 10. jan |
| Røst | 26 | 31 | kl. 04-05 11. jan |
| Myken | 24 | 30 | kl. 00-01 11. jan |
| Namdalseid | 23 | - | 06-07 11. jan |

Kjelder
-------

1. ↑  «Det verste uværet». Meteorologisk Institutt. 21. september 2008. Henta 30. september 2008.
2. 1 2 3  «Stormen tok garasje og campingvogn». aftenposten.no. 11. januar 2005. Henta 27. oktober 2008.
3. ↑  «Haarek knuste moloen». ranablad.no. 11. januar 2005. Henta 27. oktober 2008.

| * v
* d
* e
Ekstremvêr i Noreg 2000-2009 |
| --- |
| 2000 | Reidun • Sølve • Tora |
| 2001 | Ulf • Valdis |
| 2002 | Yrjan |
| 2003 | Agda • Bengt • Clara • Dyre • Edda |
| 2004 | Finn |
| 2005 | Gudrun • Hårek • Inga • ~~Jostein~~ • Kristin • Loke • Mona |
| 2006 | Narve • Oda |
| 2007 | Per • Rita |
| 2008 | Sondre • Tuva • Ulrik • Vera • Yngve |
| 2009 | - |
| Ekstremvêr i Noreg 1995-1999  • Ekstremvêr i Noreg 2010-2019 |
Radarbilete som syner nedbørsmengdene som kom over Sør- og Austlandet den 6. august 2012.Foto: Meteorologisk Institutt

**Frida** var eit varsla ekstremvêr utstedt 6. august 2012 for Vest- og Aust-Agder. Varselet gjaldt kraftige regnbyer, som lokalt var venta å gje store nedbørsmengder. Dette var det første ekstremvêrvarselet som vart sendt ut på grunn av ekstreme nedbørsmengder sidan 2005, og det første nokon gong for nedbør i Agder-fylka. Det viste seg at varselet bomma noko på plasseringa av den mest ekstreme nedbøren, som ikkje kom i Agder, men i Vestfold og sørlege Buskerud.

Vêrsituasjonen
--------------

Eit frontsystem med kraftige regnbyer flytta seg nordover mot Sørlandet frå Danmark om morgonen den 6. august i samband med eit lågtrykk som flytta seg mot Aust-Agder og seinare mot Ytre Oslfjorden. Det oppstod ei byelinje like bak fronten, der dei kraftigaste byene oppstod. I løpet av berre få timar kom det 70-100 mm nedbør i eit smalt område i Vestfold og sørlege område av Buskerud. Det var altså ikkje Agder-fylka som fekk den verste nedbøren.

Verknad
-------

Dei store nedbørsmengdene førte til flaum og jordras i Vestfold og Buskerud, og dette gjorde skade på hus, vegar og jernbane. I Hakavik og Hokksund i Øvre Eiker vart det målt høvesvis 99,3 og 97,4 mm på 24 timar, men mykje av dette kom i løpet av berre få timar.. Mellom anna fekk vêrstasjonen i Hokksund 51,8 mm i løpet av berre 2 timar frå kl. 21 til kl. 23. Uoffisielle målingar og estimart indikerer at det kan ha kome opp mot 130 mm somme stader, mykje av dette i løpet av få timar. Fleire stader i Buskerud og Vestfold vart det småras som gjorde stor skade på vegnettet og jernbanen, både Sørlandsbanen og Bergensbanen. Forsikiringsselskapet IF rekna at regnvêret hadde ført til skadar på privat eigedom for 150 millionar kroner.

I Agder, som ekstremvêrvarselet gjaldt for, vart det ikkje målt mykje, men ikkje ekstreme nedbørsmengder. Mest nedbør her falt det i Lyngdal som fekk 61,6 mm på 24 timar, medan Risør fekk 60,0 mm. Analysar av akkumulert nedbør frå radar og veridar frå målestasjonane i nærleiken, indikerer at det kan ha kome rundt 75 mm i eit område innafor Lista. Mykje av denne nedbøren kom i løpet av berre få timar og det vart lokal flaum.

Sjå òg
------

* Ekstremvêr i Noreg

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10  «Ekstremværrapport - Hendelse: Frida, 06.08.2012» (PDF). Meteorologisk Institutt. 17. august 2012. Henta 14. februar 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* NVE sin rapport om flaumen og ekstremvêret Arkivert 2013-10-19 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Ekstremvêr i Noreg 2010-2019 |
| --- |
| 2010 | Ask |
| 2011 | Berit • Cato • Dagmar |
| 2012 | Emil  • Frida |
| 2013 | Geir  • Hilde  • Ivar |
| 2014 | Jorun  • Kyrre  • Lena  • Mons |
| 2015 | Nina  • Ole  • Petra  • Roar  • Synne |
| 2016 | Tor  • Urd |
| 2017 | Vidar  • Ylva  • Aina  • Birk |
| 2018 | Cora |
| Ekstremvêr i Noreg 1995-1999  • Ekstremvêr i Noreg 2000-2009 |
| Scunthorpe  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Scunthorpe is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Lincolnshire |
| Distrikt | North Lincolnshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 72 251 |
| Koordinatar |  53°35′″N 0°39′″W﻿Koordinatar: 53°35′″N 0°39′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DN15 – 17 |
| Telefon-retningsnummer | 01724 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Scunthorpe**
 |

**Scunthorpe** (populært kalla *Scunny*, eller ironisk *Sunny Scunny*) er ein by i Lincolnshire i England. Han er administrasjonssenter for North Lincolnshire, og har litt over 70 000 innbyggjarar. 

Byen er kjend som *the Industrial Garden Town*, «den industrielle hagebyen», fordi han på trass av å vere tungt industrialisert har hatt mange store hagar i sentrale område. Framleis er stålindustriselskapet Corus den største arbeidsgjevaren i området, men sysselsettinga i industrien har gått attende dei seinare åra. Industrien har sett sine spor, og byen er rekna som ein av dei tyngst dioxinforgifta i heile Storbritannia.

Byen har fotballaget Scunthorpe United, kalla "The Irons", som spelar i Championship, og har Glanford Park som si bane. Klubben har fostra både Ray Clemence og Kevin Keegan, og Ray Clemence er no ein av direktørane i klubben.

I *Domesday Book* (1086) er staden nemnd som *Escumestorp*, norrønt for «Skumas bruk».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Bernardo Bellotto** (30. januar 1721–17. oktober 1780) var ein italiensk bylandskapsmålar eller *vedutista*, samt grafikar. Måleria hans er kjenneteikna av gjennomtenkte skildringar av vakker arkitektur eller naturtru plassar. Nett som morbroren Canaletto, som han var elev av, og mange andre vedutamålarar nytta han camera obscura-teknikken for å oppnå den tilsikta stemninga i bileta sine.

Liv og gjerning
---------------

*Utsyn mot Grand Canal og Dogepalasset*, ca. 1743
*Dresden sett frå hi sida av Elbe, nedom August-brua*, 1748
*Wien sett frå Belvedere-palasset*, 1759-60
Bellotto var fødd i Venezia. Frå han var fjorten år gammal gjekk han i lære i verkstaden til sin berømte morbror. Han var 17 år då han vart medlem av målarlauget i heimbyen. Våren 1742 reiste han til Roma der han laga 16 vedutamåleri av byen. Åra 1744 og 1745 reiste han rundt i norddelen av Italia og heldt fram med å avbilde byane han besøkte. I 1745 fekk han elles i oppdrag å lage to byprospekt av byen Torino. Hertugen av Savoie, Karl Emanuel III, som også var konge av Sardinia, var oppdragsgjevar.

År 1747 flytta Bellotto til Dresden i Tyskland, etter å ha vorte innboden av kong Fredrik August II av Sachsen. Han laga mange måleri over byane Dresden og Pirna med omland. I dag er desse verka bevarte som minne over Dresdens tidlegare prakt, byen var i ruinar etter å ha vorte bomba i lang tid under andre verdskrigen. Under sjuårskrigen, som byrja i 1756, minka innkomene. Men hans internasjonale ry hadde vakse og i 1758 kunne han busette seg i Wien, etter invitasjon frå keisarinne Maria Teresia. I keisarbyen måla han av dei viktigaste monumenta. Deretter arbeidde han ei tid i München og så ein ny periode i Dresden. 

Frå 1764 arbeidde Bellotto for den polske kongen Stanisław II August Poniatowski som baud honom jobb som hoffkunstnar. Her måla han i det kongelege slott i Warszawa ei rad bilete av byen og omgjevnadene. Måleria hans av Warszawa vart lagt til grunn då byen skulle byggast opp att etter andre verdskrigen.

Bellotto døydde 59 år gammal i Warszawa. Gjennom større delar av livet titulerte han seg for Canaletto, same namnet som onkelen var kjend under. Mange av bileta til dei to er så like i stil at det har vore vanskeleg å bestemme kven som har måla dei enkelte.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bernardo Bellotto» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bernardo Bellotto**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Berlin–Tegel internasjonale lufthamn
**Berlin–Tegel internasjonale lufthamn** (*Flughafen Berlin-Tegel*) er ein av to lufthamner i Berlin. Ho ligg i den nordlege bydelen Reinickendorf. I 2015 hadde lufthamna ein trafikk på 21 millionar passasjerar.

Lufthamna vart bygd av franske ingeniører på 48 dagar under Berlinblokaden i 1948 for å transportera forsyningar til den kringsette byen. Då flyplassen var ny hadde den ein rullebane på 2,4 km, den lengste i Europa. Flyplassen vart modernisert på 1970-talet, og byrja å erstatta Tempelhof lufthamn som den viktigaste lufthamna i Vest-Berlin. Tempelhof var omgjeve av moderne bybebyggelse, og rullebanene var for korte til moderne jumbojetar.

Det var planlagt å leggja ned lufthamna 2. juni 2012 i samband med at alle sivile lufthamner i Berlin skulle slåast saman til Berlin Brandenburg lufthamn. Denne var planlagd opna dagen etter. Sidan opninga av den nye flyplassen er blitt forseinka, er også stenginga av Tegel blitt utsett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Berlin–Tegel internasjonale lufthavn» frå Wikipedia på bokmål, den 10. oktober 2018.*
Koordinatar: 85°17′S 89°30′W﻿

**Bermel Escarpment** er ein snø- og steinskrent i Antarktis som er 10 km lang. Han strekkjer seg frå foten av Ford Massif til King Peak i Thiel Mountains. Skrenten fell 300 til 400 m frå polarplatået til isflata nord for desse fjella. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Peter F. Bermel, ein kartograf with US Geological Survey (USGS). Bermel leia i lag med Arthur B. Ford gruppa frå USGS som vitja Thiel Mountains og som kartla desse fjella i 1960–61. Han var òg leiaren for USGS Topo East og Topo West, 1962–63, då det vart oppretta geodetisk kontroll frå området kring Cape Hallett til Wilson Hills (Topo West) og frå foten av Beardmorebreen til Horlick Mountains (Topo East).

Sjå òg
------

* Bermel Peninsula

Kjelder
-------

1. ↑  «Bermel Escarpment». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 27. november 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bermel Escarpment» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Jeremias i fangenskap*, ca 1525
*Bøddelen gir Johannes døyparens hovud til Herodes*, 1527-31
**Bernardino Luini** (kring 1480–1532) var ein italiensk kunstmålar under høgrenessansen. Han var knytt til sirkelen kring Leonardo da Vinci

Luini var fødd i landsbyen Runo ved austbreidda av Lago Maggiore i Lombardia. Omkring 1500 flytta han til Milano saman med far sin. Hans tidlegaste kjende verk er *Madonna med barn og to helgenar* frå 1507, ei rettnok omstridd påvising.

Stilen hans var i første omgang påverka av Bramantino sin, seinare tok han etter Rafael, Melozzo da Forli og Leonardo da Vinci. Han vert rekna som ein av dei fremste etterfylgjarane av Leonardo. Mange av bileta hans er forenkla framstillingar basert på Leonardo sine motiv. Desse bileta var svært populære i samtida, mange måleri finst framleis i Milano.

Luini var i seinare år i hovudsak oppteken med måling av freskar. Hans framstillingar av kjærlege madonnaer har eit ry for å vere overflatiske.

Kjelder
-------

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*, 1996

* *Denne artikkelen bygger på «Bernardino Luini» frå Wikipedia på tysk, den 23. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bernardino Luini**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Blekkhus med glaspennar
**Blekkhus** er ein liten behaldar til å ha blekk i som ein kan dyppa ein fjør- eller fyllepenn oppi. Behaldaren har lok, slik at innhaldet skal halda seg flytande lengst mogleg. Blekkhus kan vera forseggjorte krukker av glas eller keramikk. Ei blekkflaske med brei opning kan òg fungera som blekkhus.

Tidlege blekkhus kunne vera av horn, og kunne stikkast ned i eigne hol i dei skrånande skriveborda som ofte blei nytta av skrivarar i mellomalderen. Sidan 1800-talet har dei fleste blekkhus blitt laga av glas med skrulok av metall eller plast.

* Handdekorert blekkhus frå Norsk Folkemuseum.Foto: Anne-Lise ReinsfeltHanddekorert blekkhus frå Norsk Folkemuseum.Foto: Anne-Lise Reinsfelt
* Blekkhus frå Iran på 1500-talet.Blekkhus frå Iran på 1500-talet.
* Blekkhus frå fyrste halvdelen av 1600-talet.Blekkhus frå fyrste halvdelen av 1600-talet.
* Skrivbordsett med to blekkhusSkrivbordsett med to blekkhus
* Moderne blekkhus av glas.Moderne blekkhus av glas.

Kjelder
-------

1. ↑  «bläckhorn - Uppslagsverk - NE.se». *www.ne.se*. Henta 12. mars 2020.  (krev innlogging)

* *Denne artikkelen bygger på «Blekkhus» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juni 2021.*

* *Denne artikkelen bygger på «Bläckhorn» frå Wikipedia på svensk, den 18. juni 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 61°12′10.54″N 10°19′28.87″E﻿

Bleken stavkyrkje stod i si tid på Kjørkjejordet ved Bleken midtre i Rudsbygd.
**Bleken stavkyrkje** var ei stavkyrkje som skal ha vore gardskyrkje og skal ha stått på Kirkejordet (eller Kjørkjejordet), like over gardstunet på Bleken midtre og nordre i Rudsbygd (no Lillehammer kommune).

Kyrkja er fyrste gong omtala i 1333 og soknet muligens noko tidlegare. Ho var frå gamalt av anneks til Follebu kyrkje, for så å bli overført til Fåberg då Follebu prestegjeld vart oppløyst etter Svartedauden. Det har truleg òg vore justeringar av soknegrensane.

Kyrkja skal ha vore i bruk så seint som i 1630. Nye klokkestrenger vart kjøpt inn i 1660, men elles er det ikkje ført vedlikehaldsutgifter i rekneskapen for dei seinare åra, og i ei synfaring i 1664 heiter det seg at kyrkja har vore øyde og nedfallen i mange år. Rekneskapen held fram til 1663, då soknet vart lagt ned og ein gav avkall på rett til tiende.

I dag finst ingen synlege spor etter kyrkja, men det skal ha vore ei fordjuping på jordet etter kyrkjekjellaren fram til byrjinga av 1800-talet. Eit messingfat — truleg døypefatet frå kyrkja — seiest å vere funnen på staden og vart i mange år brukt i smia på Bleken midtre ved avkjøling av jarn. Ei dør og ein dørring vert oppbevart på Bleken nordre, og to messingstakar på Nordgard Fougner skal etter tradisjonen stamme frå same kyrkja.

Fotnotar
--------

1. ↑  Gnr. 144, jf. Fåberg historielag.
2. ↑  Ifølgje Sand (1988) er soknet fyrste gong omtala i eit brev frå 1305, medan Skre (1988) daterer fyrste skriftlege omtale av «Bløykina sokn» til 1361.
3. ↑  Skre, s. 65.
4. ↑  Skre, s. 65–66, jf. Sand, s. 12.

Kjelder
-------

* Skre, Dagfinn (1988). *Gård og kirke, bygd og sogn. Organiseringsmodeller og organiseringsenheter i middelalderens kirkebygging i Sør-Gudbrandsdalen*. Øvre Ervik: Alvheim & Eide. s. 65-66. ISBN 82-90359-44-6.  [Riksantikvarens rapporter 16]
* Sand, Arne (1988). *Østre Gausdal kirke*. Østre Gausdal menighetsråd og Gausdal historielag. s. 12-13. ISBN 82-90439-32-6.

* *Denne artikkelen bygger på «Bleken stavkirke» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brendalsmo, Jan: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Oppland (Riksantikvaren, 2016), s. 8
* 

* Bleken stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
| Bletchley  |
| --- |
| Queensway, den største handlegata i Bletchley.Queensway, den største handlegata i Bletchley. Queensway, den største handlegata i Bletchley. |
| Plassering |
| 

Bletchley is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Buckinghamshire |
| Distrikt | Milton Keynes |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 51 692 |
| Koordinatar |  52°0′″N 0°44′″W﻿Koordinatar: 52°0′″N 0°44′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | MK1-3 |
| Telefon-retningsnummer | 01908 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Bletchley**
 |

**Bletchley** er ein by som ligg i Milton Keynes i England. Fram til 1995 var han ein del av Buckinghamshire, men det året vart Milton Keynes ei sameint styresmakt, og dermed vart Bletchley ein by innanfor ein større by. Han låg opphavleg sør for sjølve Milton Keynes, men dei to byane har no vakse saman.

Namnet er av angelsaksisk opphav, og tyder «Blæccas skog». Den eldste kjende notering om byen er frå 1100-talet, då det vart skrive *Blechelai*.

Bletchley ligg ved den romerske vegen Watling Street, som i dette området enno har det gamle namnet sitt. I viktoriansk tid var byen ein viktig endestasjon på jarnbana, noko som førte til stor vekst. Han er òg forbunde med Midlands gjennom Grand Union-kanalen.

Landsbyane Water Eaton og Fenny Stratford har vorte innlema i Bletchley.

Byen er mest kjend for Bletchley Park, staden der britiske kryoptoanalytikarar mellom anna knekte den tyske Enigma-koden under andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bletchley (Milton Keynes)» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Andrzej Gmitruk** (fødd 14. juli 1951 i Warszawa, daud 20. november 2018 i Hipolitów) var ein polsk boksetrenar og boksepromotor.

Biografi
--------

Gmitruk byrja som juniortrenar i 1975. To år seinare tek han over bokseklubben Legia Warszawa som vann det polske lagmeisterskapet i boksing fem gonger. Han trena to av bronsemedaljevinnarane i OL 1980 i Moskva, Kazimierz Szczerba og Krzysztof Kosedowski. I 1981 og 1983 vart Gmitruk kåra til årets boksetrenar av avisa *BOKS.* I 1983 overtok han som trenar for det polske landslaget. Under ALTE i 1988 i Seoul vann fire av bokserne han trena bronsemedaljar: Andrzej Gołota, Henryk Petrich, Jan Dydak og Janusz Zarenkiewicz. I åra 1988–1998 jobba han i Noreg som boksetrenar og sportssjef i Norges Bokseforbund. Han trena Ole Klemetsen til OL i 1992 og Jørn Johnson til OL i 1996. Etter 1998 var Gmitruk trenar og promotor for profesjonelle boksarar. 2012–2018 var han ekspertkommentator for boksing ved Polsat Sport.

Under valet i 2018 stilte Gmitruk som kandidat for partiet Lov og rettferd på regionalt nivå, utan å veljast inn.

Gmitruk omkom heime i Hipolitów i Masoviske voivodskap den 20. november 2018. Måndag 19. november hadde han tent eit lys på terrassen til minne om den avlidne sonen sin. Om natta byrja det å brenna ute på terrassen. Under forsøk på å slokke brannen døydde Gmitruk. Dødsårsaka var akutt sirkulasjons- og respirasjonssvikt. Andrzej Gmitruk vart 67 år gammal. Han etterlét seg kona Agnieszka og ei fem år gammal dotter.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kalendarium Stulecia Legii - 14 lipca». *legia.com* (på polsk). Henta 26. november 2018.
2. ↑  «Norges boksemiljø i sorg: Tidligere landslagstrener omkom i brann». *Aftenposten* (på norsk bokmål). Henta 26. november 2018.
3. ↑  «Boks. Andrzej Gmitruk rozstał się z Polsatem. Mocne słowa trenera». *Sport.pl* (på polsk). Henta 26. november 2018.
4. ↑  «Wybory samorządowe 2018». *wybory2018.pkw.gov.pl*. Henta 26. november 2018.
5. ↑  Wirtualna Polska Media (21. november 2018). «Prokuratura podała przyczynę śmierci Andrzeja Gmitruka - WP SportoweFakty». *sportowefakty.wp.pl* (på polsk). Henta 26. november 2018.
6. ↑  !, Zbierz pieniądze na dowolny cel na Pomagam.pl. «Kliknij tutaj i wesprzyj Rodzina Andrzeja Gmitruka | Adam Krzysztof na Pomagam.pl». *Pomagam.pl* (på polsk). Henta 26. november 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Andrzej Gmitruk» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2018.*
**Den første all-union-kongressen for turkologar** var ein kongress halde for turkologar i Baku i Aserbajdsjan i Sovjetunionen i 1926. Målet for kongressen var å diskutere ulike løysingar for danninga av skriftspråk for dei tyrkiske språka i Sovjetunionen. I tsartida hadde dei ulike tyrkiske språka vorte skrive med det arabiske alfabetet, og med det same skriftspråket. Dei største skilnadene mellom dei ulike tyrkiske språka ligg i vokalismen (vokalharmoni eller ikkje, osb.), og med eit skriftspråk som markerer berre konsonantar blir det lettare å ignorere slike skilnader, men også vanskelegare å skilje mellom ulike ord. Alternativet til det arabiske alfabetet var å lage nye skriftspråk for dei ulike skriftspråka, og å bruke det latinske alfabetet. Etter ein åtte dagar lang kongress vann latintilhengjarane fram med sitt syn, og kongressen samla seg om ein overgang til latinsk, eller nærare bestemt til ein tilpassa variant av det latinske alfabetet, det nye tyrkiske alfabetet. Kongressen sette også ned ein sentralkomite for å gjennomføre dei praktiske detaljane.
Spencer Tracy og guten
***Den gamle mannen og havet*** (engelsk *The Old Man and the Sea*) er ein roman av den amerikanske forfattaren Ernest Hemingway, utgjeven i 1952. Romanen vart skriven på Cuba året før, og vart ein stor suksess med ein gong han kom ut. Boka kom ut etter ei litterær nedgangstid for forfattaren, mellom 1940 og 1952, og var det litterære verket som avgjorde at Hemingway fekk Nobelprisen i litteratur i 1954. Romanen var det siste store verket han gav ut medan han levde, på trass av at planen var at romanen skulle vera første boka i ein serie kalla *The Sea Book*.

Handling
--------

*Den gamle mannen og havet* handlar om fiskaren Santiago, som etter 84 dagar utan fiskelukke avgjer at no skal han få fisk, uansett kva dette vil kosta. Om han ikkje klarer dette, må han byrja å innsjå at han er for gammal og må overlata fisking til dei yngre menn. Dette er ikkje eit godt liv for ein fiskar. Alle i landsbyen har mista trua på han, utanom ein gut som kjem til å verta særs viktig for ham. I det siste og 85. forsøket får han sitt livs fangst, den største fisken han nokon gong har fått. I timar kjemper han med å få fisken heim, samstundes som han må hindra at fangsten blir eten av haiar.

I Noreg
-------

I Noreg vart romanen fyrste gong utgjeve i 1952 på Gyldendal Norsk Forlag omsett av Leo Strøm. Romanen vart gjeven ut same året som den engelske originalutgåva.

Filmar
------

* John Sturges, 1858: *Den gamle mannen og havet*. Spencer Tracy som den gamle mannen og Felipe Pazos som guten.
* Jud Taylor, 1990: *Den gamle mannen og havet*. Anthony Quinn som den gamle mannen.

Kjelder
-------

1. ↑  «The Nobel Prize in Literature 1954», Nobelprize.org.
2. ↑  Hemingway, Ernest (1899-1961) (1952). *Den gamle mannen og havet*. Gyldendal.

* *Denne artikkelen bygger på «Den gamle mannen og havet» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* BNE

 |
**Isabelle Mir** (fødd 2. mars 1949) er ein fransk tidlegare skirennar frå Saint-Lary-Soulan i departementet Hautes-Pyrénées som vart nummer to i verdscupen i alpine greiner 1968, og vann sølvmedaljen i utfor både under Vinter-OL 1968 og alpin-VM 1970.

Aktiv
-----

Mir fekk sitt gjennombrot då ho vann eit verdscuprenn i utfor i mars 1967 i USA. Fram til mars 1971 vann ho i alt ni renn i verdscupen, alle i utfor, unnateke det siste som var eit storslalåmrenn. I 1968 kom ho på andreplass i verdscupen i alpine greiner, einast kanadiske Nancy Greene sanka fleire poeng. Mir vann same sesongen ein verdscup-pokal i utfor, delt med Olga Pall frå Austerrike. To år, i 1970, tok ho ein ein ny FIS-pokal i utfor, med god margin til landskvinna Annie Famose. 

Under Vinter-OL 1968 i Grenoble tok Mir sølvmedaljen i utforrennet, Olga Pall vann gullet. Mir vart elles nummer fem i slalåm og seks i storslalåm. To år seinare, under VM i alpine greiner 1970 i Gherdëina enda Mir endå ein gong opp med eit utfor-sølv, slått av sveitsiske Annerösli Zryd med nøyaktig eit halvt sekund.

I 1972 vart Mir nummer fire i OL-utforen under vinterleikane 1972 i Sapporo, nesten eit heilt sekund bakom bronsevinnaren. 

Etter 1973-sesongen la ho opp som aktiv alpinist.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Isabelle Mir» frå Wikipedia på tysk, den 16. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| **Dolmøya** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Frøyfjorden |
| **Koordinatar** | 63°38′50″N 08°46′37″E﻿Koordinatar: 63°38′50″N 08°46′37″E﻿

 |
| **Areal** | 14,5 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Kista (50 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Trøndelag

 |

**Dolmøya** er ei øy i Hitra kommune med vel 450 innbyggjarar. På øya ligg fleire busetjinga av varierande storleik, men med Kjerringvåg som den største. Inntil Frøyatunnelen stod ferdig i 2000 gjekk det ferje mellom Kjerringvåg og Flatval på Frøya. Dolmøya fekk vegsamband til fast-Hitra i 1961 då Vettastraumen bru opna.

På øya finn ein Dolm kyrkje frå 1920. Kyrkja har derimot vore bygd opp at fleire gonger og den eldste kyrkjestaden er truleg frå seinmellomalderen. Dolm kyrkej erstatta ei eldre og lita stavkyrkje frå tidleg mellomalder, frå om lag år 1000, på Undås. Dolm kyrkje er bygd i romansk stil med rundbogar og tjukke steinveggar. Ho har vore brannherja etter lynnedslag og gjenreist igjen fire gonger (1709, 1772, 1848 og 1920). Funn tyder derimot på at det har vore fleire branner, og at minst ein gong har folk brent inne i kyrkja. Dolm kyrkje er omgjeve av mange segner. Mellom anna har det vorte sagt at det kviler ei forbanning over ho, at kyrkja skal brenne kvart hundrede år. 

Dolmen by er kanskje Hitra sin mest kjende attraksjon med fleire hundre miniatyrhus, hamneområda mv. Etter eit omflakkande tilvære fekk byen til slutt ein permanent plassering ved Dolmsundet Hotell på fast-Hitra i 2001.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Leonid Danylovytsj Kutsjma** (fødd 9. august 1938) er ein ukrainsk politikar frå landsbyen Tsjajkine i Tsjernihiv oblast. Han var frå 19. juli 1994 til 23. januar 2005 den andre presidenten i Ukraina. Tidlegare var han frå oktober 1992 til september 1993 statsminister i landet.

Kutsjma er utdanna ingeniør og arbeidde ved Kosmodrom Bajkonur. På 1980-talet var han med i sentralkomiteen til Ukrainas kommunistparti. Kutsjma vart vald inn i Verkhova Rada (landstinget) i 1990, året etter braut han med kommunistpartiet og var sidan partilaus. Den 13. oktober 1992 vart han utnemnd til statsminister, ein post han hadde i knapt eit år. Hausten 1993 gjekk han av for å delta i presidentvalet i Ukraina. Ved presidentvalet i juni 1994 fekk han 52,4% av røystene og slo dermed den sitjande presidenten, Leonid Kravtsjuk. Kutsjmas fyrste presidentperiode, 1994-99, var prega av økonomisk stagnasjon. Han lukkast verte attvald i 1999, sterkt støtta av eit nettverk av oligarkar og byråkratar (Dnipropetrovsk-klanen). Perioden 1999-2004 møtte Kutsjma sterke skuldnader og masseprotestar, særleg for den omfattande korrupsjonen. Han stod samstundes for ei tilnærming til Russland og Putin-regimet. Kutsjma kunne ikkje attveljast i 2004.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leonid Kutschma» frå Wikipedia på tysk, den 8. mars 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* CiNii

 |
**Yngve** var eit ekstremvêr som råka Nordland natt til 31. desember 2008. Vêret vart klassifisert som ekstremt på grunn av den kraftige vinden som oppstod i samband med eit stormsenter som utvikla seg i Norskehavet og flytta seg inn mot Lofoten. Det var særleg områda rundt Vestfjorden som fekk merke den kraftigaste vinden, og på Myken og Helligvær vart det registrert orkan. I Bodø blåste det full storm med ein vindstyrke på 27 m/s på det meste. 

Lågtrykket som var opphav til den sterke vinden utvikla seg i området sør og søraust for Jan Mayen den 30. desember, og var dermed i utviklingsfasen då det kom inn mot norskekysten. 

Ekstremvêret var det femte og siste som råka Noreg i 2008.

Verknad
-------

I Bodø blåste taket av ei bustadblokk og ti personar vart evakuert. I tillegg reiv stormen her overende fleire tre og ved eit kjøpesenter vart fleire grillhus som stod til utstilling blåst overende slik at gata der vart sperra. På Ørnes blåste taket av eit bibliotek, og langs riksveg 80 vart buskar og vegskilt teke av den kraftige vinden.

Stormen raste vidare austover i løpet av nyårsaftan og førte til at SMHI i Sverige sendte ut åtvaringsvarsel av 3. grad for kysten av Bottenviken mellom Luleå og Happaranda, som tilsvarer eit ekstremvarsel i Noreg.

Vind
----

| Stasjon | Middelvind (m/s) | Vindkast (m/s) | Tidspunkt |
| --- | --- | --- | --- |
| Helligvær | 36 | 45 | kl. 06-07 |
| Myken | 33 | 43 | kl. 04-05 |
| Rotvær | 27 | 35 | kl. 06-07 |
| Bodø | 27 | 34 | kl. 06-07 |
| Solvær | 27 | 34 | kl. 04-05 |
| Nordøyan fyr | 27 | 32 | kl. 01-04 |
| Sklinna fyr | 27 | 33 | kl. 01-04 |
| Skrova fyr | 23 | 31 | kl. 06-07 |
| Hekkingen fyr | 23 | 27 | kl. 06-07 |

Sjå òg
------

* Ekstremvêr i Noreg

Kjelder
-------

1. ↑  Jonas Mjaaland (31. desember 2008). «Tak på bustadblokk blåst av». Avisa Nordland. Henta 31. desember 2008.
2. ↑  Ingrid Danielsen (31. desember 2008). «Ynge tok tak». yr.no. Henta 31. desember 2008.
3. ↑  «SMHI Varningar». SMHI. 31. desember 2008. Henta 31. desember 2008.

| * v
* d
* e
Ekstremvêr i Noreg 2000-2009 |
| --- |
| 2000 | Reidun • Sølve • Tora |
| 2001 | Ulf • Valdis |
| 2002 | Yrjan |
| 2003 | Agda • Bengt • Clara • Dyre • Edda |
| 2004 | Finn |
| 2005 | Gudrun • Hårek • Inga • ~~Jostein~~ • Kristin • Loke • Mona |
| 2006 | Narve • Oda |
| 2007 | Per • Rita |
| 2008 | Sondre • Tuva • Ulrik • Vera • Yngve |
| 2009 | - |
| Ekstremvêr i Noreg 1995-1999  • Ekstremvêr i Noreg 2010-2019 |
Frå *Festa do Bonfim*.
*Igreja de Nosso Senhor do Bonfim*, målet for opptoget.
**Festa do Bonfim** eller **Lavagem do Bonfim** er ei tradisjonell høgtid i Salvador i den brasilianske delstaten Bahia, feira den andre torsdagen etter heilagetrekongarsdag. *Festa do Bomfim* har røter både frå portugisisk katolisisme og vestafrikansk religion, og er ei høgtid for katolikkar, candomblé- og umbandautøvarar.

Under høgtida ærer ein den kristne vernehelgenen for Salvador, *Nosso Senhor do Bonfim*, eigentleg ei framstilling av Jesus i dødsaugneblikken (*Bonfim* tyder 'god ende'). Oxalá, guden over gudane innan candomblé, er knytt til Bonfim, og blir også dyrka.

Høgdepunktet av feiringa er eit 8 kilometer langt opptog utført av kvitkledde kvinner frå Bahia, som går frå basilikaen Conceição da Praia til åsen der kyrkja vigd Nossa Senhor do Bonfim står. Kvinnene utfører ei rituell reingjering av kyrkja og plassen utanfor og messer på joruba. Eit tusentals menneske følgjer dei.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* Festa do Bonfim ved whatsonwhen
* *Denne artikkelen bygger på «Festa do Bomfim» frå Wikipedia på portugisisk, og «Church of Nosso Senhor do Bonfim, Salvador» frå Wikipedia på engelsk den 8. januar 2010.*