recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Det er fleire gardar med namnet Haustveit - denne artikkelen handlar om Haustveit i Ullensvang*

**Haustveit** er ein gard i Ullensvang kommune, med gardsnummer 69. Namnet er avleidd av nabogarden Hauso og utmerkinsleddet tveit.

Haustveit ligg på vestsida av Sørfjorden.
Det er fem bruk på Haustveit, der det vert dyrka eple, morellar og plommer. Haustveit og Velure har stølen Samladal med gode beite for sau.

Historie
--------

### Bygdeboka

I bygdeboka Odda, Ullensvang, Kinsarvik står det fylgjande om Haustveit:  

«*Haustveit er yste (nordlegaste) garden som høyrer til Ullensvang sokn på vestsida av Sørfjorden, og grensar mot Hauso I Kinsarvik sokn. Etter namnet skulle skulle ein tru at Haustveit er utskjilt frå Hauso men garden har naturleg samanheng med gardane innanfor og synest altid å ha sokna til Ullensvang. Haustveit er nemnd fyrste gongen I 1365 og namnet er då skreve Hausatveit, I 1521 Hossetwed litt seinare Hawassatweit, I lang tid skreve Hauastved no Haustveit slik folk seier.*»

### Håhaugsteinen

Håhaugsteinen er ei stor steinblokk med helleristingar som ligg på ei beitemark på Haustveit. På steinen er det rissa inn mellom anna båtar, ringfigurar og dyr. Håhaugsteinen er freda.

### Eigedomstvistar i 1365 og 1389

I eit diplom dagsett 28. mai 1365 på Vossavangen vert Haustveit nemnt i ei sak som gjeld ein eigedomstvist. Der står det at det er ein eplehage («epplagardenn») på Haustveit. Det skal ha vore engelske munkar frå Lysekloster som byrja med epledyrking i Sørfjorden kring 1300. Dei heldt til på Opedal på austsida av fjorden. Eigedomstvisten vart løyst den maidagen på Voss og partane tok kvarandre i handa og var samde. I 1389 ser det ut til at nokre av etterkomarane deira var komne i tvist om same eigedommane, men denne gongen er eigedommen på Haustveit omtala som urtehage («gras gardin»).

Referansar
----------

1. ↑  «Postnummerkart på nettstaden til Posten».  *Vitja 26. november 2010*
2. ↑  «Nettstaden til Statens kartverk».  *Vitja 28. november 2010*
3. ↑  Rygh Norske Gaardnavne
4. ↑  Jan Adriansen og Ole Madsen (1994). «Håhaugsteinen». *Helleristningsprosjekt 1994 : Ullensvang*. Hordaland fylkeskommune. s. 16.
5. ↑  «Kulturminnesøk på nettstaden til Riksantikvaren».  *Vitja 28. november 2010*
6. ↑  «*Diplomatarium Norvegicum: Brevnr. 385»*.
7. ↑  «*Regesta Norvegica*: Regest 1057».
8. ↑  ««Epler i Hardanger» på nettstaden frukt.no (Opplysningskontoret for frukt og grønnsaker)».
9. ↑  «*Diplomatarium Novegicum*: Brevnr. 515».
10. ↑  «*Regesta Norvegica*: Regest nr. 1530».
**Hauturu/Little Barrier Island** er ei øy som ligg utanfor nordaustkysten til Nordøya på New Zealand. Ho ligg kilometer nord for Auckland. Øya er skild frå hovudlandet i vest av sundet Jellicoe Channel, og frå den større øya Great Barrier Island i aust av Cradock Channel. Dei to øyene med likelydande namn gir Haurakigolfen ly frå mange av stormane i Stillehavet.

Øya er ein utsløkt vulkan, grovt sett sirkulær i form, og om lag seks km tvers over. Øya har ei flatevidd på 28 km². Ho braut fram gjennom dei grunne kystfarvatna i Haurakigolfen i løpet av dei siste 500 000 åra, og er ulik alle andre vulkanske klipper i ein omkrins på 120 km. Øya, som til vanleg vert omtala som Little Barrier, hevar seg bratt mot, og er svært oppstykka av raviner frå toppen, den 722 meter høge *Mount Hauturu*, som er det høgastliggjande punktet i regionen Auckland.

Utanom personell frå miljøvernetaten er øya ubygd, og ho er eit av dei fremste naturreservata på New Zealand. Det er derfor strenge restriksjonar på tilgangen til øya.

Den polynesiske oppdagaren Toi kalla øya **Hauturu** som tyder «kvilestaden til vindane». Saman med den større naboøya fekk ho det engelske namnet sitt av kaptein James Cook den 23. november 1769.

Kjelder
-------

* Little Barrier Island - 1966 Encyclopaedia of New Zealand

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hauturu/Little Barrier Island**

* Department of Conservation - Little Barrier Island (Hauturu) Naturreservat
* Cultural Heritage of the Gulf (kort historikk på side 5)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Langesundsfjordens Indremisjonsselskapet** er den minste av dei tre misjonsorganisasjonane som 1. januar 2001 gjekk saman i misjonsverksemda som fekk namnet Normisjon.

Langesundsfjordens Indremisjonsselskap hadde hovudsakleg verksemdområda sine knytt til byar og bygder kring Langesund og Langesundsfjorden. Selskapet hadde hovudkontor i misjonshuset «Hauges Minde» i Skien. Etter fusjonen har ytremisjonsarbeidet fått større fokus.

Langesundsfjordens Indremisjonsselskap vart etter fusjonen av Santalmisjonen og Indremisjonsselskapet tilgodesett med økonomiske ressursar og ein eigen regionsadministrasjon med base i Skien. Den tidlegare regionseininga «TeVeBu» (Telemark-Vestfold-Buskerud) vart dermed stykka opp slik at Telemark vart utskilt som eigen administrativ region med eige styre.

Kjelder
-------

1. ↑  «Normisjon», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 1. januar 2016

---

* *Denne artikkelen bygger på «Langesundsfjordens indremisjonsselskap» frå Wikipedia på bokmål, den 7. desember 2015.*
**1623** (romartal MDCXXIII) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1623.*

* 19. juni: Blaise Pascal fransk matematikar, fysikar og filosof
* 16. juli: Bengt Gabrielsson Oxenstierna, svensk embetsmann

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1623.*

* 4. juli: William Byrd, engelsk toneskapar
* 30. november: Thomas Weelkes, engelsk toneskapar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
|  |
| --- |
| **Langbrynspottefugl** |
| LangbrynspottefuglFoto: Wikimedia-brukar CharlesjsharpLangbrynspottefuglFoto: Wikimedia-brukar Charlesjsharp |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av langbrynspottefugl Utbreiinga av langbrynspottefugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Spottefuglar Mimidae |
| **Slekt:** | *Mimus* |
| **Art:** | **Langbrynspottefugl** *M. saturninus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Mimus saturninus***Lichtenstein, 1823 |

**Langbrynspottefugl** (*Mimus saturninus*) er ein av dei typiske spottefuglane i den biologiske slekta *Mimus*. Arten finst i sørlege og austlege Sør-Amerika.

Skildring
---------

Langbrynspottefuglen har kroppslengd i området 23,5 til 26 centimeter og vekt på rundt 55 til 70 gram. Oversida er brunleg, undersida er lys med tonar av gulbrunt. Andledet og panna er lys, med ei mørk augestripe og mørk krone som formar eit nært kvitt augebryn i mellom. Vengoversida er mørkare brun med utydelege kvite vengband. Dei ytre halefjørene har godt synlege kvite tuppar. Halen blir ofte halden halvvegs oppreist og verke iaugefallande. Beina er lange og gråsvarte, nebbet er svart. Der er mindre variasjonar i både fjørdrakt, nebb og kroppslengd blant underartane.

Arten kan prestere eit repertoar av læte, og kan dessutan herme artar som vegvåk og sporvefalk.

Utbreiingsområdet er i sørlege og austlege Sør-Amerika: søraustlege Surinam, Brasil, Argentina, Uruguay, Paraguay og søraustlege Bolivia. Her føretrekker dei låglandshabitat utan tett skog, mellom skogkanten og ut på opne savannar. Dei kan treffast ved busetjingar og inne i parkar og hagar i byane. Dei beitar på bakken og tar det meste av insekt og anna smådyr, frø og småfrukt som bær.

Para får kull på 3 til 4 egg som rugast i 12-15 dagar. Ungane held seg i reiret i opptil 15 dagar og blir deretter fora i ei veke. Nokre par får hjelp til å sute for ungane frå «hjelparar».

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

Kjelder
-------

Referansar

1. 1 2 3 4  Cody, M. (2017) *Chalk-browed Mockingbird (Mimus saturninus)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 21. februar 2017
2. ↑  BirdLife International (2017) Species factsheet: *Mimus saturninus*. Henta frå  den 21. februar 2017

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Langbrynspottefugl**
**Jurij Oleksandrovitsj Krymarenko** (fødd 11. august 1983) er ein ukrainsk friidrettsutøvar som tevlar i høgdehopp. Han vart verdsmeister i øvinga i 2005.

Aktiv
-----

26. juni 2005 sette Krymarenko personleg rekord med 2,33 m under eit stemne i Langen i Tyskland. I august månad vann han så, svært overraskande, gullmedaljen i høgdehopp-tevlinga under 2005 i Helsingfors med eit hopp på 2,32 m. I finalen var han den einaste som klarte 2,32 m, noko som er den lågaste vinnarhøgda i noko verdsmeisterskap i friidrett. Favorittar, som den olympiske meisteren i 2004 i Aten, svensken Stefan Holm og ei rad andre hopparar klarte einast 2,29 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i 2005 i Helsingfors: Gullmedalje – 2,32 m, framom to sølvvinnarar (2,29 m)
* VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (2,26 m)
* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (2,15 m)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (2,24 m -nr 18)
* VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (2,22 m -nr 19)
* EM 2014 i Zürich: Nr 6 - 2,26 m

Merknadar
---------

1. ↑  Ukrainsk skrift Юрій Олександрович Кримаренко

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jurij Krymarenko» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2013.*
**1615** (romartal MDCXV) var eit normalår som byrja på ein fredag i den gregorianske kalenderen og eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1615.*

* 20. juni: Salvator Rosa, italiensk målar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1615.*

* 

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**Gilbert Charles Stuart** (3. desember 1755–9. juli 1828) var ein USA-amerikansk kunstmålar. Stuart var ein leiande kunstmålar i tida etter den amerikanske revolusjonen og er særleg kjend for sine mange portrett av George Washington. Eit av portretta er gjengitt på den USA-amerikanske dollarsetelen.

*George Washington*, ukjent år

Liv og gjerning
---------------

Stuart var fødd i Saunderstown i Rhode Island. Faren var ein skotsk immigrant som arbeidde snusindustrien, og som frå 1762 dreiv handelsverksemd i Newport i Rhode Island.

Sonen Gilbert fekk opplæring i kunstmåling av ein skotsk kunstmålar frå 1770. Året etter reiste Stuart til England. Der prøvde han å livnære seg som kunstmålar, men gav opp og reiste heim i 1773.

Han reiste på ny til London i 1775. Der møtte han landsmannen Benjamin West og gjekk dei neste seks åra i lære hos han. På 1780-talet naut Stuart godt av store inntekter og stønad, dels på grunn av å vere ein sjarmerande person. Han tok høge prisar for verka sine, men sløste vekk pengane og stod ei tid i fare for å hamne i gjeldsfengsel.

I 1793 vende han tilbake til USA i håp om å skape seg ein formue gjennom å portrettere George Washington. Han lukkast og var nærast å rekne for ein hoffmålar for det samtidige USA. Stuart måla alle dei seks første US-amerikanske presidentane.

Stuart levde frå 1805 i Boston i Massachusetts, der han døydde i armod.

Kjelder
-------

*Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

* *Denne artikkelen bygger på «Gilbert Stuart» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gilbert Stuart**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Langeleik** er eit klimpreinstrument frå norsk folkemusikk. Det har ein lang, tynn resonanskasse, med eller utan botn, og eit varierande tal strengar. Opphavleg blei leiken kalla **langspel**. 

I nyare instrument er det vanleg å ha éin melodistreng og sju eller åtte akkompagnementstrengar. Tidlegare hadde ein færre, vanlegvis fire slike strengar.

Den eldste langeleiken me kjenner til er frå Vardalsåsen ved Gjøvik, og er inskribert med årstalet 1524. Instrumentet og bruken av det var spreidd over heile landet, heilt nord til Finnmark. Men den levande ubrotne bruken av instrumentet er berre å finne i Valdres. 

Lankeleiken er og var spelt mest på av kvinner, og instrumentet er gjerne kjend for å spela lydarslått, sjølvsagt spelar ein òg andre ting på instrumentet, men det lagar ikkje så mykje lyd som t.d hardingfela eller trekkspelet. Så difor er instrumentet tradisjonelt lite nytta til å spela opp til dans. 

Langeleiken er i slekt med ei rekkje andre siterinstrument som ein finn over nesten heile verda, som monokord, hummel, siter og appalachian dulcimer.
**Jurafjella** er ei lita fjellkjede nord for Alpane, mellom elvane Rhinen og Rhone og er ein del av vasskilje mellom dei. Fjella, som definert av Johann Gottfried Ebel, ligg i Frankrike, Sveits og Tyskland.

I Frankrike dekkjer dei i røynda regionen Franche-Comté, og strekkjer seg sør til regionen Rhône-Alpes aust for departementet Ain, der det høgaste punktet i fjellkjeda ligg på Crêt de la Neige. Sørenden av dei franske Jurafjella ligg nordvest i departementet Savoie. Nordenden ligg heilt sør i Alsace. Fjellkjeda dekkjer om lag 1600 kvadratkilometer og er verna som ein del av Jurafjella regionale naturpark.

I Sveits dekkjer fjellkjeda den vestlege grensa mot Frankrike i kantonane Basel, Solothurn, Jura, Bern (Bern-Jura), Neuchâtel, Vaud, og grensa mot Tyskland i kantonen Schaffhausen. Ho dekkjer òg delar av kantonen Basel-Landschaft. Dei sveitsiske Jurafjella har vorte industrialisert sidan 1700-talet og var eit stort senter i urmakarindustrien. Derfor ligg det relativt store byar i høgda, som La Chaux-de-Fonds, Le Locle og Sainte-Croix (kjend for speledåsane). Dette området har opplevd fråflytting sidan kring 1960. Fjellområdet er òg eit av tre åtskilte geografiske regionar i Sveits. Dei to andre er Det sveitsiske platået og Dei sveitsiske Alpane.

I Tyskland er Jurafjella lågare, og strekkjer seg inn i Bayern på platåa i Schwaben og Franken.

Namnet «Jura» kjem frå *juria*, ei latinisert form av den keltiske forstavinga *jor-* som tyder «skog».
Fjellkjeda har gjeve namn til det franske departementet Jura, den sveitsiske kantonen Jura og den geologiske perioden jura.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jura Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 5. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ebel, J.G. 1808. Ueber den Bau der Erde in dem Alpengebirge zwischen 12 Längen- und 2-4 Breitengraden nebst einigen Betrachtungen über die Gebirge und den Bau der Erde überhaupt. Zweyter Band. *Orell Füssli und Compagnie* 428 s; Zürich
2. ↑  Rollier, L. 1903. Das Schweizerische Juragebirge. *Sonderabdruck aus dem Geographischen Lexikon der Schweiz, Verlag von Gebr. Attinger,* 39 s; Neuenburg
3. ↑  Hölder, H. 1964. Jura - Handbuch der stratigraphischen Geologie, IV. *Enke-Verlag*, 603 s. 158 figs, 43 tabs; Stuttgart
4. ↑  Arkell, W.J. 1956. Jurassic Geology of the World. *Oliver & Boyd*, 806 s.; Edinburgh und London.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jurafjella**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC

 |
**Gilbert Thomas Walker** (14. juni 1868–4. november 1958) var ein britisk fysikar og statistikar. Han er best kjend for dei banebrytande arbeida over El Niño-fenomenet, og for å fremje studiet av klimaet i det heile.

Walker var etablert som anvend matematikar ved Cambridge University då han vart generaldirektør for observatoria i India i 1904. Mens han arbeidde der studerte han monsunen i Indiahavet, det at monsunregnet ikkje kom gav opphav til ein stor sveltkatastrofe i 1899. Etter å ha analysert store mengder data over dei neste femten åra publiserte han dei første skildringane av den sørlege oscillasjonen til det atmosfæriske trykket mellom Indiahavet og Stillehavet, og korleis dei korrelerte med temperaturen og regnet i tropane, m.a. i India. Dette heng saman med Walkersirkulasjonen, som seinare vart kalla opp etter han.

Walker heldt fram med studia av dei årvisse vêr- og klimaendringane etter at han vart pensjonert frå arbeidet i India (i 1924), og han tok imot eit professorat i meteorologi ved Imperial College London. Det opphavlege målet sitt, å spå svikt i monsunregnet, hadde han berre måteleg suksess med, men teoriane og materialet hans representerte viktige steg framover i arbeidet mot betre modellar for klimaet over heile verda.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Weather Facts: Sir Gilbert Walker - weatheronline.co.uk
* Pen portrait of Sir Gilbert Walker Arkivert 2007-07-12 ved Wayback Machine.
* Royal Society citation
* R. W. Katz «Sir Gilbert Walker and a Connection Between El Nino and Statistics,» Statistical Science, 17, (2002), pp. 97–112. Project Euclid

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NLA
* BNE

 |
Koordinatar: 78°38′S 85°39′W﻿

**Gildeabreen** er ein isbre som er 10 km lang og 5 km brei og som flyt sørvestover frå Craddock Massif mellom Mount Slaughter og Mount Atkinson ut i Nimitzbreen i Sentinel Range i Ellsworth Mountains i Antarktis. Den øvre delen av isbre får òg is frå Hammer Col og sørlege Vinson Massif.

Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 2006 etter Damien Gildea, ein australsk leiar for fleire Omega Foundation-ekspedisjonar til Sentinel Range og Livingston Island i 2000–07. Han klatra til toppen av Mount Craddock via denne breen i 2005, og rettleia førebuinga av 1:50 000-skala kart over Vinson Massif-området for publisering av Omega Foundation i 2006.

Sjå òg
------

* isbrear i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Gildea Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Gildeabreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***Vett og uvett. Stubber fra Troms og Nordland*** er ei bok av Einar K. Aas og Peter W. Zapffe.
Ho gjev att 49 humoristiske fortellingar som overlærar Ole Heide Aas (f. 1863) skreiv ned som minne frå bygdebesøk i Trondenes, der han arbeidde. Arbeidet med å samle historiene starta i 1924, då sonen Einar K. Aas og Peter W. Zapffe studerte ved Universitetet i Oslo og den pensjonerte faren var busett i Tønsberg.

|  |  |
| --- | --- |
| Så imot kvejlsmat-tia rejnte vi oss oppe å førrliste regelrætt, ja. Å så bei høvesmajnn å kokkglujnten liggan siomsi å flyt på mastra. Kjæm så suppemelsækken drivanes førbi dæm. Men då va de lekså kokkglujnten tok sæ igjenne å så sætte han i te høvessmajnnen: «Når e betrakte dejnna suppmelsekken,» - å så aufòr han vie Vestfjorden, - «å så e ser på detta mauke, så trur e ikkje suppa ska bi før tjukk i kvejll, å da ser ut te da ska bli nòk åg.»

Frå «Kokkglujnten» , ved Einar K. Aas   |  |

Utover de opphavlege fortellingane har Zapffe skrive eigne fortellinger «som forsøk i mesterens fotspor». Desse utgjer del to i boka.

Boka er skriven med eit språk skriven i ei blanding av riksmål og ulike nordnorske dialekter, slik at ein helst bør meistre ei nordnorsk dialekt om ein vil lese høgt frå boka. Ho er illustrert med graveringar av Kaare Espolin Johnson. 

Boka er utgjeven i mange utgåver, blant dei er

* *Vett og uvett*, med illustrasjoner av Kaare Espolin Johnson (1942), sjette opplag (1995)
* *Vett og Uvett - klassikeren i norsk humor*, praktutgåve (1992)
* *Vett og uvett*, Nils Johnson les 16 av fortellingane, utgjeven som CD av Lydbokforlaget (1999).

Boka er rekna som eit viktig bidrag til forståinga av nord-norsk kultur og humor.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Et lite pekk tesies[*daud lenkje*], litt om språket i Vett og Uvett*, av førsteamanuensis Nils M. Knutsen, Universitetet i Tromsø.
**Gildeskål gamle kyrkje** er ei mellomalderkyrkje i Gildeskål kommune i Nordland. Kyrkja skal vere bygd på 1100-talet, ho er i enkel stil med romanske bogar. Ho vart sterkt brannskadd i 1710 og året etter fekk ho eit tverrskip og fekk utforming og storleik som i dag. Alt interiør med preikestol, andre stolar, dåpsbur og benker er frå 1700-talet. På første del av 1900-talet var gamalkyrkja vanskøytt, men vart restaurert i åra 1936–1937 og i perioden 1953–1962. I dag er kyrkja tatt godt vare på, med utsøkt 1700-talsinteriør. 

Ut frå typen av mur i kyrkjeveggene trur ein at kyrkja vart bygd på andre halvdel av 1100-talet og gjerne etter 1170 som var året då erkebiskop Thomas Becket av Canterbury døydde. Men det finst òg ein teori om 1130 som byggjeår. Årstalet 1130 har vore knytt til ei segn om at kong Øystein I Magnusson lét byggje to kyrkjer i nord og at Gildeskål kyrkje kan vere ei av desse. Teorien passer best saman med ein annan ikkje-stadfesta teori om opphav av namnet Gildeskål (Gildiskáli) som ein stad med ei *skål* eller *hov* for *gilder*, altså ein samlingsplass, eit festhus. Plassen kyrkja står på ligg berre få hundre meter frå ei god naturleg hamn.

Nokon trur namnet Gildeskål har eit samisk opphav med tydinga søkk i terrenget. 

Klenodie i kyrkja inkluderer eit døypefat frå pomorhandelen og eit originalmanuskript av Elias Blix.

Kjelder
-------

* Salten museum om kyrkja Arkivert 2005-10-23 ved Wayback Machine.
* Nettside av Roald E. Kristiansen om kyrkjebygg i Nord-Noreg Arkivert 2005-03-06 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eldre fotografi av Gildeskål-kyrkjene på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* Gildeskål gamle kyrkje Kyrkjesøk
* 

* Gildeskål gamle kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer og kapell i Bodø domprosti |
| --- |
| Bodin • Bodø domkyrkje • Fore • Gildeskål gamle • Gildeskål nye • Glomfjord • Halsa • Helligvær • Hunstad • Kjerringøy • Landegode • Melvik • Meløy • Misvær • Nordstranda • Rønvik • Røst • Saltstraumen • Saura • Skjerstad • Sørfjorden • Tverlandet • Værøy gamle • Værøy nye |
**Kuppforsøket i Estland i 1924** fann stad 1. desember 1924, då ei gruppe estiske kommunistar forsøkte å ta makta ved statskupp i Estland. Kuppforsøket møtte motstand og vart raskt slått ned. Det var støtta av Komintern og bidrog til å forverre forholdet mellom Estland og Sovjetunionen.

Kuppmakarane stod under leiing av Jaan Anvelt og talde i underkant av 300 personar. Gruppa var samansett av estiske kommunistar, arbeidarar ved sovjetiskeigde fabrikkar og andre som kom over grensa frå Sovjetunionen, som hadde utrusta, trena og støtta kuppmakarane. I dei tidlege morgontimane 1. desember 1924 gjekk grupper av kuppmakarar til aksjon mot regjeringskontor, militærinstitusjonar og sentrale samferdslemål. Den største gruppa på 50 mann vart sett inn mot offisersskulen i Tondi. Andre og mindre grupper på mellom 7 og 10 personar gjekk til aksjon mot regjeringsinstitusjonar og sentrale kommunikasjonsknutepunkt i Tallinn, der dei mellom anna forsøkte å ta kontroll over jernbanestasjonen og hovudpostkontoret. Forsvarsdepartementet og fleire politistasjonar vart angripne. Kuppmakarane gjekk også til angrep på heimen til statsoverhovudet Friedrich Akel, men han sjølv slapp unna opprørarane.

I november 1924 vart 149 personar dømde for statsfiendtleg verksemd, noko som svekte stillinga til kuppmakarane. Dei håpa aksjonen ville få støtte blant estiske arbeidarar, noko som viste seg å vere feil. Kuppmakarane håpa også at kuppet ville resultere i ein sovjetisk invasjon, noko som heller ikkje skjedde. I staden vart kuppmakarane nedkjempa av det estiske militæret, politiet og sivile frivillige. Omkring 20 personar vart drepne av opprørarane, som sjølv leid eit tilsvarande tap. Mellom dei kuppmakarane drap var samferdsleminister Karl Kark.

Etter kuppforsøket forsvan oppslutnaden til Kommunistpartiet saman med medlemstalet. Partiet vart også forbode.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 1 December 1924 Arkivert 2007-10-11 ved Wayback Machine. Estonia Today, Fact Sheet December 2004, Press and Information Department, Estonian Ministry of Foreign Affairs.
* The Story of the Estonian Republic — 1918–1940. A coup d’état, Estonica.
I.C. Dahl: Frå Vesuv sitt utbrot i 1826.
**Vesuv** (italiensk *Monte Vesuvio*, latin *Mons Vesuvius*) er ein vulkan aust for Napoli i Italia. Han er den einaste aktive vulkanen på det europeiske fastlandet, men har ikkje hatt nokon større utbrot sidan 1944. Dei to andre aktive vulkanane i Italia (Etna og Stromboli) ligg på øyar.

Vesuv ligg ved kysten av Napolibukta, om lag 9 km aust for Napoli. Han er godt synleg i landskapet rundt bukta. Vulkanen er best kjend for utbrotet sitt i år 79 e.Kr. som dekte byane Pompeii og Herculaneum. Han har hatt mange utbrot sidan den gong og vert i dag rekna som ein av dei farlegaste vulkanane i verda sidan 3 millionar menneske i dag lever nær vulkanen, som oftast har hatt eksplosive utbrot, ein av dei aller farlegaste typane vulkanutbrot. Av den grunn er Vesuv ein av seksten dekadevulkanar i verda, som er vulkanar som vert ekstra nøye overvaka på grunn av tidlegare store utbrot og plasseringa nær folkesette område.

Form og geologi
---------------

Vesuv er ein del av den campianske vulkanbogen, som omfattar ei rekke vulkanar, utdøydde og aktive, i regionen Campania i det sørlege Italia.

Vesuv nasjonalpark måler 10 000 m² og er den minste i Italia. Han vart offisielt opna i 1995 for å verne om den historiske og kulturelle arva i området.

Utbrot
------

Vulkanen var truleg ikkje aktiv i perioden 800 fvt. — år 79 evt. og skal ha vore 2 000 meter høg. «Fjellet» var i denne perioden dekt med vegetasjon.

I år 79 gjorde eit utbrot at husa og innbyggjarane i dei blomstrande byane Pompeii og Herculaneum vart gravlagt i oske og stein. Ei røyksky skal ha strekt seg 32 kilometer opp i vêret. Utbrotet er skildra av Plinius den yngre i to brev som er datert til år 108 og i nokre vers skrive av poeten Martial i år 88. Valdsame vulkanutbrot blir i dag kalla «plinianske utbrot», etter namn frå historikaren Plinius.

Eit anna utbrot fann stad i 512. Teoderik den store fritok folk i området for skatt etter dette utbrotet. Vulkanen hadde fleire utbrot seinare i mellomalderen.

Eit kraftig utbrot fann òg stad i 1631. I dette utbrotet omkom 3000 menneske.

Seinare utbrot som var særleg kraftige var dei i 1872 og 1906. Deretter følgde ein periode med vulkansk aktivitet innover på 1900-talet. Det siste større utbrotet til no hadde Vesuv 18. mars 1944, som var eit svært uheldig tidspunkt sidan landet var i krig.

Forskarar reknar det på ingen måte for utelukka at eit nytt kraftig utbrot kan finne stad og råke mange busetnadar i området rundt.

Kultur
------

I oldtida vart Vesuv sett på som eit fjell som tileigna Hercules.

Vulkanen er òg kjend som bustaden til Magica frå Tryll, ein Disney-figur som er kjend for å jakte på Skrue McDucks lykketiøring.

Fotnotar
--------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 59°51′15″N 10°27′33″E﻿

Hvalstaddalen er ikkje breiare enn at Drammensbanen i den fyrste tida, då banen var smalspora, gjekk på ei trebru tvers over dalen, fotografert av Anders Beer Wilse i 1904. «Kunstnardalen» ligg litt lenger opp i dalen enn der jarnbanen krysser dalen, no på fylling på eit lågare nivå og med tunnel i dalsida.
**«Kunstnardalen»** eller **«Kunstnerdalen»** er eit namn som folk i fyrste halvparten av 1900-talet sette på ein lut i øvre parten av det vesle dalføret Hvalstaddalen i Askerbygda i dagens og dåtidas Asker kommune. Årsaka til namnet var dei mange kunstnarane som slo seg ned her frå 1890-talet og frametter, mellom anna ekteparet Tilla og Otto Valstad på eine sida av vegen gjennom dalen, og ekteparet Hulda og Arne Garborg på Labråten vis-à-vis. Dette gav opphav til mellom anna den såkalla Askerkretsen av nynorskforkjemparar, med det resultatet at «Kunstnardalen» i tillegg fekk tilnamnet «Målkroken» på folkemunne. Labråten og eigedomen til Tilla og Otto Valstad er no Asker Museum, Valstads samlinger.

Hvalstaddalen er eit lite daldrag som ligg i ei etter måte sterk stigning i sørvestleg lei frå garden Hvalstad og opp mot Skaugum og den flata der mellom anna Asker kyrkje ligg. Vegen gjennom dalen var i si tid ein parsell av hovudvegen mellom Oslo og Drammen, seinar omlagt til dalsida, og i nyare tid avløyst av Europaveg E-18 etter ein heilt annan trasé. Drammensbanen kryssar Hvalstaddalen, og det er ikkje lange vegen frå «Kunstnardalen» til Hvalstad stasjon, med togsamband til Oslo. I tidlegare tider var det òg eit alternativ å ta rutebåt mellom Oslo og Holmen, og eventuelt nytte hesteskyss eller ta beina fatt opp til «Kunstnardalen».

Litteratur
----------

* Nilsen, Karl, 2019 (1979), *Blant kunstnere i det gamle Asker*, 2. utgåva, redigert at Randi Gunderson Malm, Asker og Bærum Historielag, ISBN 978-82-90095-23-4
* Fidjestøl, Alfred. 2014. *Frå Asker til Eden* : *historia om askerkretsen 1897-1924*. Oslo: Samlaget. ISBN 978-82-521-8459-4
Koordinatar: 59°55′9.7572″N 10°43′50.761″E﻿

Nordisk Ungdomsbiennale, i Kunstnernes Hus, 1970
**Kunstnernes Hus** er eit kunstgalleri i Oslo. Det er den største visningsstaden driven av kunstnarar i Noreg for norsk og internasjonal samtidskunst.

Kunstgalleri
------------

Kunstnernes Hus ved Slottsparken i Oslo med bronseløvane til Ørnulf Bast utanfor hovudinngangen.Foto: Podzemnik

Kunstnernes Hus ligg i Wergelandsveien ved Slottsparken i sentrum av Oslo. Huset opna i 1930 som ei sjølvstendig stifting eigd av norske kunstnarar, og mottek finansiell stønad frå Kulturdepartementet. Institusjonen vert styrt av eit styre med fem medlemer. Fire av desse er kunstnarar, den femte er peika ut av Kulturdepartementet.

I tillegg til eit utstillingsprogram sett i hop av styret, vert Haustutstillinga og Stipendutstillinga synt i Kunstnernes Hus kvart år. Desse utstillingane er organisert av Norske Billedkunstnere (NBK).

Kunstnernes Hus er formgjeve av arkitektane Gudolf Blakstad og Herman Munthe-Kaas, og vert rekna som eit viktig døme på funksjonalisme i arkitektur i Noreg. Kunstnernes Hus og arkitektane fekk Houens fonds diplom i 1931.

Huset hyser òg Kunstnernes Hus Bar & Restaurant og Office for Contemporary Art Norway.

Referansar
----------

1. ↑  Kunstnernes Hus - historikk
2. ↑  Houens Fonds Diplom frå Norske Arkitekters Landsforbund

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kunstnernes Hus sin nettstad
* 

* Kunstnernes Hus i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Folgefonna** eller **Folgefonni** er den tredje største isbreen i Noreg (203 km²) og den sørlegaste. Han ligg på høgfjellsområdet på Folgefonnhalvøya mellom Sørfjorden i aust, Åkrafjorden i sør og Hardangerfjorden i vest. Breen ligg innanfor kommunane Etne, Kvinnherad og Ullensvang.

Breen har eit samla areal på 203 km². Breområdet er tredelt med Nordre Folgefonna (26 km²), Midtre Folgefonna (9 km²) og Søndre Folgefonna (168 km²). Folgefonna har fleire utløparar, mellom anna Bondhusbrea, Blomsterskardsbreen og Buerbreen. Det høgaste punktet er 1644 moh, og det lågaste 400 moh. 

29. april 2005 vart Folgefonna den 25. nasjonalparken i Noreg. Både isbreen og ein stor del av landskapet rundt er verna, i alt 545,2 km².

Utvikling
---------

Folgefonna er ikkje ein rest etter istida. Etter slutten av førre istid trekte isen seg raskt tilbake, og den isen som låg i området smelta til slutt heilt vekk. Først for omkring 5000 år sidan vart Nordre Folgefonna nydanna under ein periode med temperaturfall og samtidig auka nedbør. Med periodiske variasjonar har han hatt omtrent den utstrekninga han har i dag.

Kultur
------

Folgefonna er tema i Geirr Tveitt sitt småstykke for orkester; «Folgafoldne fortél ingjenting», fåa *Hundrade hardongtonar frao Hardanger*. 

### Segn

I fylgje ei segn hadde det tidlegare vore sju kyrkjesokn der fonna no ligg, men folk som budde der for so gale fram at Gud straffa dei med å late eit offseleg snøfall dekkje området.

Sjå òg
------

* Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑  Segner på nett*: «Segna om Folgefonna» på nettstaden til Høgskolen Stord/Haugesund*, arkivert frå originalen 26. august 2004, henta 23. april 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Veteranbåtar er sterkt knytt til kystkulturen
**Veteranbåtar** og **veteranskip** er i dag slike som er bygd før andre verdskrigen og enno eksisterer i mest mogleg opphavleg tilstand. Mange veteranbåtar er meir enn hundre år gamle. Einskilde marinefartøy er enno ikkje 70 år. Fleire fartøy, til dømes vikingskip er vorte rekonstruert, men er då uoriginale.

Nokre av dei har vore ombygd fleire gonger, og brukt til andre føremål enn opphavleg tiltenkt. Så godt som alle seglfartøy av noko storleik er til dømes vorte utstyrt med motor, og rigga ned for at masta skal fungere som lastebom. Motoren blir alltid halde ved gjenopprigging til seglfartøy. Mange detaljar blir òg litt forskjellig for å tilfredsstille nyare tryggleiksforskrifter.

I den seinare tida er fleire av båtane vorte registrert som verneverdige representantar for typane dei representerer. Der er òg starta eigne fartøyvernsenter som tek vare på kunnskap om gammal byggekunst ved å restaurere slike båtar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Veteranbåt» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2012.*
**Kristoffer Larsen** (fødd 19. januar 1992 i Bergen) er ein norsk fotballspelar som spelar for Åsane Fotball (2020). Han spela også for Sarpsborg 08 i Eliteserien i 2020.[*treng kjelde*]

Han har tidlegare spelt for Brann. Han signerte den første profesjonelle kontrakten sin for Brann 1. juli 2011. Han har som juniorspelar spelt for Vestsiden-Askøy og Brann.

Som 17-åring blei Larsen oppdag av ein speidar frå den italienske storklubben AC Milan, og sendt til AC Milan sin farmarklubb Bellinzona. Etter eit kort opphald i den sveitsiske klubben returnerte han til Bergen der han gjekk til Brann etter å ha fullført 2010-sesongen for Vestsiden-Askøy.

Etter mange gode kampar for juniorlaget og Brann 2 i 3. divisjon fekk han sjansen på A-laget. Debuten kom i cupen då han fekk med seg dei siste 18 minutta i 1. runde-kampen på bortebane mot Tertnes. I 3. runde, mot Åsane, fekk han spela dei siste fem minutta for Fredrik Haugen, og i den neste cuprunden kom heimedebuten. Han kom innpå etter 72 minutter mot Sogndal, i ein kamp som gjekk til ekstraomgangar og straffesparkkonkurranse.

Då overgangsvindauget opna 1. juli 2011 fekk han proffkontrakt med Brann. Han debuterte i Tippeligaen 7. august same året som innbytar i ein heimekamp mot Strømsgodset. Første målet hans for Brann kom då han på overtid avgjorde ein heimekamp mot Hønefoss den 8. oktober 2012.

Fotnotar
--------

1. ↑  Norsk og internasjonal fotballstatistikk

* *Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå bokmålswikipediaen 10. august 2011.*
**Folkehøgskolen Sørlandet** er ein kristen folkehøgskole på Birkeland i Birkenes kommune i Agder fylke. Skulen tek årleg imot vel 120 elevar og er eigd av Normisjon, Indremisjonsforbundet og Norges KFUK-KFUM.

**Linjefag ved skulen er:**

* Barn og Ungdom
* Bil og Mekk
* Data Media
* Fotball Plus
* Globalt Fokus
* Helse og Velvære
* Internasjonal linje - Språk (International Course)
* Multi Sport
* Musikk Live

Historikk
---------

Folkehøgskolen Sørlandet vart starta opp under namnet Sørlandets Kristelige Ungdomskole i 1912 av fire misjonsorganisasjonar, Indremisjonskretsene for Landsindremisjonen og Vestlandske indremisjonsforbund, Agder krets av Norges kristelige ungdomsforbund og Sørlandets kristelige ungdomsforening.

På 1970-talet skifta skulen namn til *Birkeland Folkehøgskole* og 1. januar 2010 endra skulen namnet til *Folkehøgskolen Sørlandet*.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen byggjer på «Folkehøgskolen Sørlandet» frå Wikipedia på bokmål, den 17. februar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Kristkyrkja** var ei kyrkje i Borgundkaupangen i mellomalderen. Eldste omtalen av kyrkja og presten er frå 1309. Det går fram av omtalen i Aslak Bolts jordebok (1432) at kyrkja allereie låg øyde. Ein trur at det er ruinen av denne kyrkja som i 1880 er omtala å liggje like nedanfor prestegardslåven, søraust for noverande Borgund kyrkje, men at ho er borte no. Staden er ikkje arkeologisk undersøkt.

Kyrkja skal ha vore ei steinkyrkje frå andre halvdelen av 1100-talet, med rektangulært skip og kvadratisk kor, utvendig kledd med marmorkvader.

Nemninga kristkyrkje vert ofte nytta om domkyrkjer med biskop, men eksistensen av eit eventuelt kortvarig bispedøme på Sunnmøre synest ikkje eintydig påvist.

Kjelder
-------

* Kristkirken — Borgund Arkivert 2017-12-23 ved Wayback Machine. på nettstaden «Middelalder på Sunnmøre»

* *Denne artikkelen bygger på «Kristkirken (Borgund)» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2020.*

Fotnotar
--------

1. ↑  Diplomatarium Norvegicum XV:1
2. ↑  Side 131 og 136.
3. ↑  Sjå t.d. Kulturminnesøk.
4. ↑  Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Møre og Romsdal fylke (Riksantikvaren, 2016), s. 18.
5. ↑  *Middelalder på Sunnmøre*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kristkirken kirkested i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Borgund-kaupangen ved Kata-vågen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
| Ceres  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Ceres i Skottland is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Fife |
| Tradisjonelt grevskap | Fife  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 1 019 |
| Koordinatar |  56°18′″N 2°58′″W﻿Koordinatar: 56°18′″N 2°58′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | KY15 5*xx* |
| Telefon-retningsnummer | 0 1334 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Ceres i Skottland**
 |

 **Ceres**  er ein landsby i regionen Fife  i Skottland. Han har kring 1000 innbyggjarar.

Det er uklart kvar namnet kjem frå. Nokre meiner at det er ein leivning frå romersk tid, då den romerske gudinna for jordbruket òg heitar Ceres. Men namnet har hatt ulike former, blant anna *Seres* og *Syres*; sistnemnde er den eldste forma. Andre teoriar er at det kjem frå St. Cyrus, som soknekyrkja er vigd til, eller frå det latinske ordet *syrus*, som tyder *myrland ved ei elv*. Ein siste teori er at det var ein familie som heitte *Syras* som grunnla landsbyen. 

Landsbyen er vertskap for ein av dei eldste høglandsleikane i landet. Leikane er ei feiring av heimkomsten til dei overlevande frå slaget ved Bannockburn i 1314. Ved plassen i sentrum av landsbyen er det eit minnesmerke for Bannockburn, reist i samband med 600-årsjubileet i 1914. Bogeskyttarar frå Ceres gav eit viktig bidrag til den skotske sigeren i slaget. 

Ceres nemnast først på 1100-talet. I 1620 vart det oppretta eit baroni, som vart underlagt Hopefamilien frå Craighall. Landsbyen utvikla seg då som eit sentrum for landbruk, veving og bryggeriverksemda. 

Fife Folk Museum ligg i Ceres. Det vart opna i 1968.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ceres i Skottland» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Ei triangulær matrise** i lineær algebra er ein særskild type kvadratisk matrise. Ei kvadratisk matrise er anten øvre eller nedre triangulær. Matrisa vert kalla nedre triangulær om alle element over diagonalen er 0. Om alle element under diagonalen er 0 vert matrisa kalla øvre triangulær.

Ettersom matriselikningar med triangulære matriser er enklare å løysa så er dei særs sentrale i numerisk lineær algebra. Til dømes vil ei LU-faktorisering splitta opp ei matrise i ei nedre og ei øvre triangulær matrise. Ei matriselikning på denne forma kan løysast ved høvesvis forlengssubstitusjon og baklengssubstitusjon.

Framlengssubstitusjon
---------------------

Løysinga av eit likningssystem på forma Ax=b medan A er ei nedre triangulær matrise kan løysast ved framlengssubstitusjon, definert som:

{\displaystyle x\_{i}={\frac {b\_{i}-\sum \_{j=1}^{i-1}a\_{i,j}x\_{j}}{a\_{i,i}}}}

For {\displaystyle i=1,..n}.

Baklengssubstitusjon
--------------------

Løysinga av eit likningssystem på forma Ax=b der A er ei øvre triangulær matrise kan løysast ved baklengssubstitusjon, definert som:

{\displaystyle x\_{i}={\frac {b\_{i}-\sum \_{j=i+1}^{n}a\_{i,j}x\_{j}}{a\_{i,i}}}}

For {\displaystyle i=n,n-1,...1}.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Triangulær matrise» frå Wikipedia på bokmål, den 8. september 2019.*
**Kristofer Didrik Lehmkuhl** (fødd 26. september 1855 i Bergen, død 23. desember 1949 same stad) var ein norsk forretningsmann og politikar. Han sat på Stortinget 1904-1906 og var arbeidsminister i Christian Michelsen si regjering frå 11. mars 1905 til 28. september 1907. I perioden 1908 til 1936 var han direktør for Det Bergenske Dampskibsselskab.

Han har fått seglskuta «Statsraad Lehmkuhl» oppkalla etter seg.

Lehmkuhl var ein av dei ivrigaste forkjemparane for opprettinga av Norges Handelshøyskole, og det står ein statue av han ved NHH laga av Ørnulf Bast.

Han var gift med Magdalene Marie Michelsen, søster av Christian Michelsen, og var far til Joakim Lehmkuhl.

Utmerkingar
-----------

Lehmkuhl vart riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1894 og fekk kommandørkrossen av 2. klasse i 1899, av 1. klasse 1907 og storkrossen i 1935. Av andre utmerkingar kan nemnast 7. juni-medaljen, Kroningsmedaljen i gull og Dannebrogordenen.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Kristofer Lehmkuhl frå Norsk biografisk leksikon
2. ↑  Biografisk informasjon om Kristofer Lehmkuhl NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
| **Benidorm** |
| --- |
| Horisonten til BenidormHorisonten til Benidorm |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Benidorm |
| **Byvåpenet til Benidorm** |

 |
| Plassering |
| 

Benidorm is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Valencia |
| Provins | Alicante |
| Grunnlagd | 1325 |
| Borgarmeister | Agustín Navarro |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  38,51 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 70 280   1 825 /km² |
| Koordinatar | 38°32′″N 0°8′″W﻿Koordinatar: 38°32′″N 0°8′″W﻿ |
| Høgd over havet | 15 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 03501-03503 |
| **Nettstad:** www.benidorm.org |

**Benidorm** er ein kystby og kommune i Valenciaregionen i provinsen Alicante i Spania ved Middelhavet.

Før 1960-åra var berre Benidorm ein liten landsby. I dag er han kjend for hotellindustrien, strendene og skyskraparane og er bygd for ein turistretta økonomi. Byen har kring 70 000 innbyggjarar som bur der permanent, og er den femte største i provinsen. Han er ein av dei viktigaste feriestadane i Spania.

På grunn av den unike horisonten og dei mange høge hotella og bustadblokkene vert han stundom kalla Spania sitt svar på Manhattan eller «Beniyork».

Like ved Benidorm ligg det 1406 meter høge fjellet Puig Campana, som er eit av dei høgaste fjella langs Costa Blanca.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Benidorm». *Store norske leksikon*. Henta 22. desember 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Benidorm» frå Wikipedia på engelsk, den 9. november 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Benidorm**

 Reiseguide for Benidorm frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Signe Toly Anderson** (15. september 1941–28. januar 2016) var ein amerikansk songar som var med på å starte det amerikanske rockebandet Jefferson Airplane.

Anderson var fødd i Seattle og voks opp i Portland i Oregon. 
Ho flytta til San Francisco i 1965, der ho vart ein respektert jazz- og folk-songar. Anderson vart oppdaga av Marty Balin då ho song på klubben «Drinking Gourd club». Han tilbaud henne rolla som songar i det nystarta bandet Jefferson Airplane.

I september 1965 gifta ho seg med lysteknikaren til bandet, Jerry Anderson, som også var med i Merry Pranksters. Dei fekk ei dotter i mai 1966. I august same året kunngjorde ho at ho hadde tenkt å slutte i bandet, noko ho gjorde i oktober same året. Ekteskapet blei oppløyst i 1974.

Anderson døydde heime i Beaverton i Oregon i januar 2016.
Ho døydde same dagen som ein annan grunnleggjar av Airplane, Paul Kantner.

Diskografi
----------

* *Jefferson Airplane Takes Off* (1966)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Signe Toly Anderson» frå Wikipedia på bokmål, den 9. februar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Signe Toly Anderson ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |



1. 1 2 3  «Signe Anderson, Jefferson Airplane Singer, Dies at 74». New York Times. February 2, 2016. Henta 4 July 2016.
2. ↑  «Signe Anderson, Jefferson Airplane's original singer, dies at 74... on the same day founding member Paul Kantner died». *dailymail.co.uk*. Henta 1. februar 2016.
Arbeidsplassen til ein gullsmed, med oppsamlingssystem for å take vare på spon frå filing og saging av gullet.
**Gullsmed** er nemninga for ein handverkar som har som yrke å produsere, reparere og restaurere smykke (som til dømes ringar, kjede, brosjer) og andre typar gjenstandar av edle metall, som oftast i gull- og sølv-legeringar med fastsett innhald av det edle metallet. Forminga av metallet går føre seg ved mellom anna valsing, trådtrekking, klipping, lodding, filing og pussing, og dessutan ved støyping, særleg når det gjeld masseproduksjon av smykke. Til faget høyrer det òg å montere smykkesteinar og perler i smykke.

Arbeidsplassen.
Ein gullsmedverkstad utstilt på eit museum i Spania.
Gullsmedar kan dessutan lage gjenstandar av andre metall med eit overflatelag av edelt metall, til dømes forsølva pokalar eller servise, eller legge emalje (eit hard, glasaktig stoff) som pryd på gjenstandar og smykke.

Sjølv om det er vanlege no til dags at dei fleste gullsmedgjenstandane er støypte masseprodukt, skal gullsmedane òg kunne lage skisser og utkast til særeigne produkt som kundar kan ha ynske om å få laga.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om gullsmedutdanninga på Kunnskapsdepartementets nasjonal fellesportal for utdanning, karriere og læring.
* Das Gold- und Silberschmiedemuseum (Gull- og sølvsmedmuseet) i Wien. Arkivert 2007-03-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |