recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Knelarar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Underklasse:** | Flygande insekt Pterygota |
| **Infraklasse:** | Neoptera |
| **Orden:** | **Knelarar** MantodeaBurmeister, 1838 |

**Knelarar** (Mantodea) er ei gruppe meinsekt. Dei er hemimetabole og vert rekna som nære slektningar av kakerlakkar og termittar.

Det finst ingen artar i Noreg. I verda er det om lag 2 000 artar, fordelt på 9 familiar, dei fleste frå tropiske strøk i alle verdsdelar. 

Namnet har knelarane fått på grunn av den særeigne måten dei heldt frambeina på; det ser ut som om dei knelar og ber. Det vitskapelege namnet er henta frå eit gresk ord som tyder 'profet'.

Kjenneteikn
-----------

Knelarane er store og avlange insekt som er lette å kjenne att på dei sterkt modifiserte frambeina. Desse er omdanna til fallklør, der lår- og ankelledda er utstyrt med lange piggar for å gripa bytte med. Dette beinparet har òg særs lange og røyrlege hofter (*coxae*), og sit på eit uvanleg langt forbrystsegment som er fleksibelt ledda til dei bakre segmenta. Hovudet er òg særs rørleg; knelarane er dei einaste insekta som kan sjå seg over skuldrene.

Levesett
--------

Alle knelarar er rovdyr som et ymse flygande insekt, også andre knelarar. Ein ser dei gjerne sitja stille på plantar, der dei ventar med fallklørne klare til hogg. Dei er effektive jegerar når dei går til åtak, og kan fanga både flygande og krypande bytte.

Det finst partenogenetiske knelarar, men det store fleirtalet har kjønna formeiring. Hoene et som regel hannen under paringa og sikrar seg såleis eit næringsrikt måltid som opplagsnæring for ungane. Dei mellom 10 og 400 egga vert lagde som ein eggmasse i ein kokong *ootheca*, og dei nyfødde nymfene vert vaksne utan å gå gjennom noko puppestadium. Det tek som regel mellom fem og tolv skalskifte før dei vert kjønnsmogne, avhengig av art.

Kjelder
-------


* Nickle, David A.: «Order Mantodea» i Triplethorn & Johnson (red): *Borror and Delong's Introduction to the Study of Insects* Brooks/Cole 2005
* Tree of Life: Mantodea Med bilete.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Praying Mantis versus Mouse* (film) på Youtube
* Tree of Life: Mantodea Med bilete.
* Norsk Entomologisk forening
* (no) *Knelarar* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Knelarar* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Knelarar* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (en) *Knelarar* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *Knelarar* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *Knelarar* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *Knelarar* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Knelarar* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Mantodea* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Mantodea* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* ITIS
* FaunEur
* EOL
* NDL

 |
**Systematiske namn** er vitskaplege namn som på systematisk vis blir gitt til unike ting eller gjenstandar (f.eks. organismar, kjemiske stoff), med det formål å ordne desse i forhold til kvarandre i ei større samling. **Halvsystematiske namn** er namn som består av både ein systematisk del og ein ikkje-systematisk del. Systematiske namn er ofte del av ein nomenklatur.

Det å lage systematiske namn kan gjerast nokså enkelt ved å tilordna tal eller forstavingar til objekta (som i nummerering). Meir kompleks namnsetting kan innebere å innlemme informasjon om heile strukturen til objektet, i namnet.

Det har blitt laga systematiske namn for m.a. grunnstoff (IUPAC), kjemiske stoff (IUPAC), organismar (binær nomenklatur), astronomiske objekt (Den internasjonale astronomiske unionen), gen (HGNC), protein, mineral (International Mineralogical Association), og monoklonale antistoff.

Kjemi
-----

Systematiske kjemiske namn inneheld informasjon om strukturen, og kan seie noko om eigenskapane, til eit kjemisk stoff. Den internasjonale unionen for rein og bruksretta kjemi, IUPAC, definerer systematiske namn i boka *Compendium of Chemical Terminology* som «namn som i sin heilskap består av særlege eller utvalde stavingar, med eller utan numeriske forstavingar (f.eks. pentan, oksazol).»

Eksempel på *systematiske namn* er dihydrogenoksid (vatn), 2-hydroksypropansyre (mjølkesyre) og metansyre (maursyre).

Eksempel på *halvsystematiske namn* er benzamid (benzenkarboksamid), benzoylklorid (benzenkarbonylklorid) og 2-nitrobenzaldehyd (2-nitrobenzenkarbaldehyd).

Sjå òg
------

* Deskriptor i kjemi
* Namnekonvensjon
* Unik identifikator

Kjelder
-------

1. 1 2  IUPAC, red. (1997). *Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book")*. Oxford: Blackwell Scientific Publications. ISBN 0-9678550-9-8. doi:10.1351/goldbook.  [Compiled by A. D. McNaught and A. Wilkinson. Online version (2019-) created by S. J. Chalk.]

* *Denne artikkelen bygger på «Systematic name» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2020.*
Skjematisk teikning av syrinx. Grøne område er bruskringar. 5 og 6 er membranar. 2 er luftrøyret og 8 er bronkie.
**Syrinx** (gresk for 'røyr, fløyte') er namnet på vokaliseringsorganet hos fuglar. Organet er lokalisert nedst i luftrøyret, der røyret deler seg inn i lungene. Syrinx er muskulært og musklane styrer ei rekkje membranar som blir sette i vibrasjon og skaper lydar når luft strøymer gjennom det. Musklane modulerer lyden ved å endre spenninga i membranar og i bronkieopningar.
Nokre fugleartar har ein kompleks syrinx og er i stand til å variere lydtrykk og tonehøgde. Til dømes kan artar av papegøyar, kråkefuglar og nokre starar, etterlikne menneskeleg tale. Andre artar har mindre utvikla syrinx og er berre i stand til å variere innanfor eit avgrensa repertoar av enkle lydar. Kondorar manglar syrinx heilt.

Kjelder
-------

* *Første utgåve av denne artikkelen byggjer på «Syrinx (bird anatomy)» frå Wikipedia på engelsk, den 26. juni 2011*

* Hume, Rob (2002). *Damms store bok om fugler i Norden og Europa*. N. W. Damm & Søn AS. ISBN 82-496-0599-3.

### Referansar

1. ↑  «syrin» i Nynorskordboka.
2. ↑  Larsen, Ole Næsbye; Franz Goller (1. januar 2002). «Direct observation of syringeal muscle function in songbirds and a parrot». *Journal of Experimental Biology* **205** (1): 25 –35. Henta 26. juni 2011.  Fulltekst pdf
3. ↑  Kemp, Alan, and Ian Newton (2003): New World Vultures. I Christopher Perrins, red. *The Firefly Encyclopedia of Birds*. Firefly Books. ISBN 1-55297-777-3. side 146
|  |
| --- |
| **Kolatre** |
| KolatreKolatre |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Kattostordenen Malvales |
| **Familie:** | Kattostfamilien Malvaceae |
| **Underfamilie:** | Sterculioideae |
| **Slekt:** | *Cola* |
| **Art:** | **Kolatre** *C. acuminata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cola acuminata***Schott & Endl. 1832 |

**Kolatre** (*Cola acuminata*) er eit tre i kattostfamilien som stammar frå Afrika. Det tilhøyrer *Cola*-slekta med over 120 artar. Kolatreet er er vanleg å dyrka i tropiske område, både i Vest-Afrika og Sør-Afrika. Det har ei belgforma frukt som inneheld 4 nøtter eller kjerner som er 4–5 cm lange. Dei er fyrst kvite og skiftar så farge til raud til svartbrun. Kolafrø inneheld teobromin og koffein. Dei blir etne og brukte som tilsetjingsstoff.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abatakola» frå Wikipedia på dansk, den 23. februar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kolatre**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
**Kolbein Widrik Lauring** (15. juni 1914–31. mai 1987) var ein norsk motstandsmann under andre verdskrigen.

Bakgrunn
--------

Han voks opp på Ljan utanfor Oslo. Saman med sin barndomsven Max Manus deltok han i fyrstegongstenesta, i Vinterkrigen, under kampane ved Kongsvinger og under angrepet på Noreg april 1940. Etter at krigen braut ut, gjekk han inn i motstandskampen, der han blant anna saman med Max Manus og Gunnar Sønsteby gav ut den illegale avisa *Vi vil oss et land*.

I februar 1941 vart han arrestert av tyskarane og send til Grini fangeleir, der han sat i arrest i to år og ni månader. Då han slapp ut, heldt han fram i motstandskampen og deltok på fleire sabotasjeoppdrag dei to siste åra av krigen.
Mellom anna deltok han i sabotasjeoppdraga mot tyske skip. Som følgje av Operasjon Derby, gjennomførte tyskarane ein rassia mot mistenksame bustader i Osloområdet den 4. april 1945. Blant anna vart huset hans på Ljan omringa av tyske soldatar, eit drama som enda med at Lauring måtte skyte seg ut ifrå huset. Same dag vart motstandsmennene Olav Ringdal jr. og Roy Nielsen drepne i ein dekkbustad i *Bygdø allé 117*. Medan Kolbein kom seg unna blei kona Kari Lauring teken til fange av tyskarane.

Heider
------

Kolbein tok imot St. Olavsmedaljen med eikegrein for innsatsen sin i motstandsarbeidet under krigen. I frigjeringsdagane i 1945 var han livvakt for kongefamilien, noko som seinare vart påskjønna med H.M. Kongens Erindringsmedalje. Etter krigen var han blant anna tilsett i Max Manus si bedrift.
Han døydde den 31. mai 1987 – 72 år gamal. Han vart gravlagd på Nordstrand kyrkjegard. Kari Lauring døydde i 1993.

I filmen Max Manus blei han spelt av skodespelaren Christian Rubeck.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
|  |
| --- |
| ***Paper Boy***  Singel av Roy Orbison |
|  |
| B-side | «With the Bug» |
| **Utgjeve** | 28. september 1959 |
| **Innspelt** | 1959 i Nashville |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 2:10 |
| **Selskap** | Monument Records 45-409-V |
| Låtskrivar(ar) | Roy Orbison |
| Roy Orbison-kronologi |
| «Almost Eighteen» (1958) | *Paper Boy* | «Up Town»(1959)
 
 |

**«Paper Boy »** er ein song skriven og framført av Roy Orbison i 1959. 

Songen vart spelt inn for RCA Victor, men spelt inn på ny for Monument berre nokre dagar seinare i same studio i Nashville. På denne tida var Monument eit så nytt plateselskap at dei ikkje hadde sitt eige studio, og derfor leigde plass hos RCA i Nashville. Dette vart den første singelen Orbison gav ut for Monument, og som han sidan skulle få stor suksess med. Denne singelen gjekk ikkje inn på salslistene nokon stad. 

B-sida var «With the Bug», som òg var skriven av Orbison.

Kjelder
-------

* Paper Boy - Discogs
* The monumental music of Roy Orbison

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
**Lars Johan Bucht** (3. juli 1813–8. november 1852) var ein norsk-svensk lensmann fødd i Karungi i Norrbotten i Sverige.

Bucht var lensmann i Överluleå frå om lag 1838 til 1848, då han vart suspendert for «försummelse i tjänsten» og søkte avskil. 

Frå 1848 til 1849 arbeidde han i Mounioniska i Finland som kontorassistent. Her engasjerte han seg òg i arbeidet mot læstadianismen, som hadde fått stor oppslutning i distriktet. Frå 1849 søkte han arbeid på Finnmarkskysten, og fekk etter ei tid arbeid hos ein handelsmann i Talvik.

I september 1851 reiste han med handelsmann Carl Johan Ruth til Kautokeino for å hjelpe han med forretningsdrifta. I Kautokeino var det å den tida stor religiøs uro knytt til den læstadianske vekkinga. Lensmann Ole Isaksen Hætta var sjølv knytt til denne vekkinga, og sokneprest Stockfleth sende klage til futen over at lensmannen ikkje greidde å sørgje for ro på staden, slik at han kunne gjennomføre gudstenestene. Stockfleth rådde futen til å gje Bucht fullmakt til å verke som lensmann. Då Ole I. Hætta vart avsett 8. desember 1851, vart Bucht mellombels tilsett i lensmannstillinga. 

Som lensmann fekk Bucht ansvar for å gjennomføre arrestasjonar og innkrevjing av sakskostnader for dei som var dømde etter uroa. Dei andeleg vakte samane såg Bucht som ein fiende, og ved Kautokeino-opprøret 8. november 1852 vart både Bucht og handelsmannen drepen.

Kjelder
-------

* Nellejet Zorgdrager. *De rettferdiges strid : Kautokeino 1852 : samisk motstand mot norsk kolonialisme* ; omsett frå nederlandsk av Trond Kirkeby-Garstad. - Nesbru : Vett & viten ; Oslo : i samarbeid med Norsk folkemuseum, 1997. - 558 s. .(Samiske samlinger ; B.18, red.: Ove Pettersen).

* *Länsman Buchts brev*. Tornedalica nr 25 1978.

### På nettet

* Kautokeino, Ministerialbok nr. 2 (1843-1861), Døde og gravlagde 1853, side 196

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Nelli Vladimirovna Kim** (fødd 29. juli 1957) er ein tidlegare turnar som representerte Sovjetunionen. Ho vart verdsmeister i mangekamp i 1979 og sanka i alt seks OL-gull og fem-VM-gull i tida 1976-80. Kim er fødd i ein gruveby i nærleiken av Isfara i Tadsjikistan.

Karriere
--------

Kim deltok i Turn-VM 1974, der ho fekk gull i lagtevlinga med det sovjetiske mannskapet. Under Sommar-OL 1976 i Montreal kom ho på andreplass i mangekampen, før ho vart olympisk meister i  frittståande, hopp og lagtevlinga med Sovjetunionen. To år seinare vann ho gullmedaljar i nett dei same tre øvingane/tevlingane då Turn-VM 1978 vart arrangert i Strasbourg. Ved Verdsmeisterskapen i turn 1979 i Fort Worth i USA sigra Kim i den individuelle mangekampen. Ho fekk også med seg gull i frittståande, sølv på bom og i lagtevlinga, samt bronse i hopp. Under Sommar-OL 1980 vann ho to olympiske gullmedaljar, den eine i frittståande og den andre i lagtevlinga.

Kim arbeidde med internasjonal turnsport i fleire tiår. Mellom anna leidde ho eit av dei to tekniske utvala til FIG (det internasjonale turnforbundet).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
**Mikhail Botsjkarjov-saka** byrja med at den russiske IT-rådgjevaren hjå det russiske parlamentet vart arrestert laurdag 22. september 2018 på Gardermoen av PST, skulda for spionasje mot Noreg. Dette skal ha hendt under digitaliseringsseminar i regi av Europeisk senter for parlamentarisk forsking og dokumentasjon (ECPRD) på Stortinget i dagane før arrestasjonen. NSM støtta PST i etterforskinga, og kverrsette noko elektronisk utstyr, mellom anna avlesingsutstyr til adgangskort. PST sa at mannen var sikta for brot på paragraf 121 i straffelova - etterretningsverksemnd mot statsløyndomar. Den latviske avisa Meduza ser på denne saka som eit tydeleg samband til Frode Berg-saka.

Mikhail Botsjkarjov vart varetektsfengsla fram til torsdag 18. oktober 2018, men då gjekk ikkje retten med på meir varetekt av di PST ikkje hadde lagt fram flerie prov på spionasje. Tingretten la vekt på at Botsjkarjov hadde gjeve PST tilgang til alle data han hadde inkludert løynlege passord, og at PST saman med NSM burde ha god nok teknisk kunnskap til å gjere seg nytte av dette. PST anka likevel avgjerda til Borgarting lagmannsrett, og fekk frist til fredag 19. oktober klokka 1200 med å finne prov som held til vidare fengsling. Dette kunne dei ikkje, og Mikhail Botsjkarjov vart sett fri same fredagen.

Etter dette, sa russiske parlamentsrepresentantar at dei ikkje ville delta på arrangement i Noreg utan garanti frå norske styresmakter mot slike grunnlause arrestasjonar og rettshandsaming.

Referansar
----------

1. ↑  «Mikhail Botsjkarev siktet for spionasje. Stortingsdirektøren åpnet selv seminaret». *Dagbladet.no* (på norsk). 24. september 2018.
2. ↑  «Stortingsansatte reagerte på oppførselen til russer: Nå er han siktet for ulovlig etterretning». *Dagbladet.no* (på norsk). 23. september 2018.
3. ↑  «Сотрудника Совета Федерации арестовали в Норвегии. Его подозревают в шпионаже в норвежском парламенте — Meduza», *Meduza* (på russisk), henta 18. oktober 2018
4. ↑  Kjørholt, (NTB) NTB-Dag (4. oktober 2018). «Spionsiktet russer anker kjennelse om varetekt». *ht.no* (på norsk bokmål).
5. ↑  Vigsnæs, Maria Knoph. «Botsjkarjov til NRK: – Nå vil jeg reise hjem så fort som mulig». *NRK* (på norsk bokmål).
6. ↑  «PST anker løslatelse av spionsiktet russer». *www.dn.no*. 18. oktober 2018.
7. ↑  Svendsen, Christine. «PST trekker anken mot spionsiktet russer». *NRK* (på norsk bokmål).
8. ↑  «Russiske politikere krever sikkerhetsgaranti for å reise til Norge», *www.msn.com* (på norsk bokmål), henta 1. november 2018
**Peter Taugwalder** (5. mai 1820–11. juli 1888) war ein sveitsisk fjellklatrar og -førar frå Zermatt, der han også døydde.

Liv og gjerning
---------------

Fjelltoppane Castore og Pollux. Taugwalder var i 1864 mellom dei tre fyrstebestigarane av Pollux
Matterhorn, med både Hörnligrat og nordveggen
Foreldra til Taugwalder var fjellbønder. Han vart sjølv bonde, men dreiv også i mange år som fjellførar. Ved sidan av fleire fyrstebestigingar, leia han i 1851 dei tre forskarbrørne Schlagintweit til topps på austtoppen av Monte Rosa. Det var andre gonge folk kleiv opp Monte Rosa.

Taugwalder og den samnemnde sonen var mellom dei sju, som den 14. juli 1865, som dei aller fyrste makta å klatre til topps på Matterhorn. Klatreturen kom i stand på oppdrag frå briten Edward Whymper, som hadde med seg landsmennene Francis Douglas, Charles Hudson og Robert Hadow, samt fjellførarane Michel Croz og Taugwalder. Ferda til topps gjekk frå Zermatt over Hörnligrat.

Under nedstiginga, som vart lagt til nordveggen, styrta fire mann i dauden. Hadow rausa ut og drog med seg Croz, Hudson og Douglas. Far og son Taugwalder prøvde å halde att dei som sklei ut, men tauet rauk. Edward Whymper og Taugwalder-karane tok seg uskadde ned til Zermatt.

Ulukka på Matterhorn og dei påfylgjande skuldingane gjekk mykje inn på Taugwalder. Han dreiv på som fjellførar nokre år til, men reiste så til Nord-Amerika. Etter heimferda til Sveits døydde han i grenda Schwarzsee i Zermatt.

Notar
-----

1. ↑  HLS: Taugwalder, Peter

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Taugwalder» frå Wikipedia på tysk, den 8. oktober 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS

 |
**Peter Ustinov** el. **Peter Alexander von Ustinov** (16. april 1921–28. mars 2004) var ein britisk forfattar, skodespelar, instruktør og debattant. Hans familiære bakgrunn var blanda, far hans var såleis tysk statsborgar og mor hans russisk. I kraft av faren sitt arbeid innanfor det tyske diplomatiet, som nyheitskorrespondent og under andre verdskrigen som etterretningsoffiser for den britiske sikkerheitstenesta MI5, reiste familien mykje rundt. Dette er truleg ein av grunnane til at Peter Ustinov talte så mange språk, såleis engelsk, fransk, spansk, tysk, italiensk og russisk og i mindre grad tyrkisk og gresk.

I karrieren som filmskodespelar er han mest kjend for å ha medverka i romar-filmane *Quo Vadis?* og *Spartacus*, og dessutan for å ha spela Hercule Poirot i eit par filmar, først og fremst i *Døden på Nilen*.

Ustinov mottok to gonger ein Oscar for beste mannlege birolle. Først for rolla i *Spartacus* og sidan for rolla i *Topkapi*.

Attåt karrieren som skodespelar skreiv Ustinov også romanar og teaterstykke, og han var ein ivrig samfunnsdebattant. Peter Ustinov var såleis president for World Federalist Movement - som går inn for ei verdsregjering - frå 1991 og fram til sin død.

Utvalde filmar
--------------

* *One of Our Aircraft is Missing* (1942)
* *Quo Vadis?* (1951)
* *Spartacus* (1960)
* *Billy Budd* (1962)
* *Topkapi* (1964)
* *Døden på Nilen* (1978)
* *The Bachelor* (1999)
* *Luther* (2003)

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Ustinov» frå Wikipedia på dansk, den 25. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Aleksej Nikolajevitsj Vojevodin** (fødd 9. august 1970) er ein russisk tidlegare kappgjengar frå Penza oblast som vann sølvmedalje på 50 km i Friidretts-EM 2003 og i VM 2005, og bronsemedaljen på distansen i Aten-OL 2004. Han vart dopingdømd i 2008.

Aktiv
-----

Vojevodin makta ikkje å gjere seg gjeldande i medaljestriden under verdsmeisterskapane i tida 1995-2001. Derimot gjekk han inn til sølv på spesialdistansen 50 km då europameisterskapen 2002 fann stad i München, meir enn tre-og-eit-halvt minutt bak Robert Korzeniowski frå Polen. Eitt år etter gjekk Vojevodin sitt liv snøggaste 50 km då han ved verdsmeisterskapen i Paris/Saint-Denis vart klokka inn på tida 3.38.01. Han enda likevel på fjerdeplass og utan medalje, 15 sekundar unna bronsemedaljøren. Under dei olympiske leikane 2004 i Aten kneip Vojevodin bronsen bakom Robert Korzeniowski og sin eigen landsmann Denis Nizjegorodov. Året etter tok Vojevodin sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen i Helsinki, halvminuttet føre Alex Schwazer frå Italia og over tre minuttar bakom landsmannen ]]Sergej Kirdjapkin]].

### Doping

Vojevodin testa i april 2008 positivt på erythropoetin (EPO) og vart stengd ute frå idretten i to år. Han kom aldri tilbake i tevling.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Nr 15 – 3.59.23
* VM 1997 i Aten: Nr 10 – 3.54.28
* VM 2001 i Edmonton: Braut 50 km
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 3.40.16, bakom Robert Korzeniowski (3.36.39)
* VM 2003 i Paris: Nr 4 – 3.38.01
* OL 2004 i Aten: Bronsemedalje – 3.43.34
* VM 2005 i Helsinki: Sølvmedalje – 3.41.25, bakom Sergej Kirdjapkin (3.38.08)
* VM 2007 i Osaka: Braut 50 km

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexei Nikolajewitsch Wojewodin» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juni 2019.*
Patriark **Aleksej II** (23. februar 1929–5. desember 2008) var den femtande patriarken av Moskva og heile Russland og primas i Den russisk-ortodokse kyrkja. 

Patriarken vart fødd i Tallinn i Estland som Aleksej Mikhailovitsj Ridiger (kyrillisk Алексе́й Миха́йлович Ри́дигер). Faren Mikhail Ridiger var ein prest av tysk-baltisk opphav medan mora Jelena Josifovna Pisareva var russisk. I mellomkrigstida var Estland sjølvstendig og blei eit åndelege sentrum for den russisk-ortodokse kyrkja.

Patriark Aleksej II og Vladimir Putin ved presidentinnsettinga hans i 2000.
I 1953 fullførte Aleksej teologistudium i dåverande Leningrad (St. Petersburg) og i 1961 blei han utnemnd til biskop for Tallinn og Estland. Han blei vald til patriark i 1990 i det første valet sidan revolusjonen utan påverknad frå kommunistpartiet. Han blei også den første patriarken i Russland etter samanbrotet av Sovjetunionen, og leidde kyrkja i ei tid då ho fann seg ein ny plass i det offentlege Russland. 

I mai 2007 møtte han metropolitan Laurus av den russisk-ortodokse kyrkja utanfor Russland, som var blitt oppretta under sovjettida, for ein tilnærmingsseremoni mellom dei to kyrkjesamfunna. Patriarken hadde derimot dårlege tilhøve til paven i Roma, som han skulda for å misjonera i ortodokse område.

Aleksej II døydde 5. desember 2008.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Patriarch Alexy II of Russia» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2008.*
* Sophia Kishkovsky, «Patriarch Aleksy II, Russian Orthodox Leader, Dies at 79». *NY Times*. December 6, 2008.

Fotnotar
--------

1. ↑  Russlands religiøse overhode er død Arkivert 2008-12-08 ved Wayback Machine.. *Vårt Land*. Vitja 14. desember 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Aleksej II av Moskva**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Siri Kristine Nordby** (fødd 4. august 1978) er ein norsk tidlegare fotballspelar som spelte sytten sesongar, 1996-2012, og over 300 kampar for Røa Idrettslag. Ho og Kristine Edner bidrog mykje til at Røa både vart, og vart verande ein toppklubb i norsk kvinnefotball. Nordby, som fekk EM-sølv med Noreg i 2005, spelte 43 landskampar i tida 2004-11.

### Klubbspel

Nordby starta spele for Øvrevoll Ballklubb, men bytta til Røa i 1996. Sidan spelte ho i alle år for Røa, bortsett frå ein periode då ho var med på fotballaget til University of South Florida i USA. Dei fyrste åra, då Røa klatra opp gjennom seriesystemet, var ho angrepsspelar med stor suksess.

Etter ho i 2001 kom heim frå USA vart Nordby ein stadig viktigare spelar for Røa. Ho utvikla seg som spelar, frå 2004 på midtstopparplass. Saman med stopparkollega Marit Fiane Christensen la ho grunnen for Røa sitt sikre forsvarsspel. Allereie i sin fyrste sesong som midtstoppar var Nordby med på å vinne både serien og cupen for Røa. I cupfinalen 2004 skåra ho det fyrste målet.

Frå 2009 var Nordby kaptein i Røa. I 2010-sesongen var ho heilt avgjerande for kontinuiteten i klubben, ettersom Kristine Edner, Marit Fiane Christensen og Marie Knutsen var gravide mesteparten av sesongen og Lene Mykjåland var i USA. Røa lukkast å vinne sølv i serien og gå heilt til topp i cupspelet. I 2011 markerte Nordby seg mellom anna med presise frispark då Røa vart seriemeister.

### Landslagsspel

Nordby debuterte for Noreg den 24. juli 2004 i ein kamp mot Tyskland. Ho var med i den norske troppen som tok seg til finalen under fotball-EM 2005, men fekk lite speletid i sluttspelet i England.

Fyrst i 2007 erobra Nordby ein fast landslagsplass. I 2008 var ho med då Noreg vart nummer fire i fotball-VM i Kina. Ho skåra sitt fyrste landslagsmål 3. mai 2008 mot Israel i sin 34. kamp for landslaget. Sidan skåra ho på straffe trøstemålet i kvartfinalen mot Brasil under sommar-OL 2008 i Beijing.

I oktober 2008 erklærte Nordby og fire andre Røa-spelarar; Marie Knutsen, Guro Knutsen, Lene Mykjåland og Marit Fiane Christensen, offentleg at dei var ferdig med landslaget. Dei uttrykte misnøye med landslagsleiinga. Bjarne Berntsen var då landslagssjef. Sidan fekk Nordby eit innbyte i ein privatlandskamp mot Finland i 2011.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Siri Nordby» frå Wikipedia på bokmål, den 23. oktober 2014.*


| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – Sommar-OL 2008 |
| --- |
| 
* 1 E. Skarbø
* 2 A. Stangeland Horpestad
* 3 G. Følstad
* 4 I. Stensland
* 5 S. Nordby
* 6 M. Knutsen
* 7 T. Rønning
* 8 S. Gulbrandsen
* 9 I. Herlovsen
* 10 L.M. Wiik
* 11 L. Larsen Kaurin
* 12 M. Fiane Christensen
* 13 L.G. Storløkken
* 14 G. Knutsen
* 15 M. Skammelsrud Lund
* 16 E. Thorsnes
* 17 L. Mykjåland
* 18 C.C. Nilsen
* Landslagstrenar: B. Berntsen

 | Flagget til Noreg |
|  |
**Lars Hertervig** (16. februar 1830–6. januar 1902) var ein norsk kunstmålar. Han vart fødd i 1830 på Borgøy i Tysvær kommune, men voks for det meste opp i Stavanger, der han seinare døydde. Hertervig var plaga av sinnslidingar heile livet, noko som gjorde han fattig og ukjend som målar. Kunsten hans er blitt gjenoppdaga i moderne tid, og har inspirert ei rekke samtidskunstnarar. Det er særleg naturskildringar frå Ryfylke kunstnaren er kjend for.

***Skogtjern***  
Oljemåleri frå 1865.
Hertervig drog til akademiet i Düsseldorf i 1852 for å gå i lære hjå Hans Gude. Etter berre to år som kunststudent måtte han avbryta studia og flytta tilbake til Stavanger-området på grunn av mentale plager, truleg schizofreni. Verken ein sjøtur til Middelhavet eller eit opphald på Gaustad asyl kunne lækja han. 

Hertervig henta motiva sine frå fjord og skog i stavangerområdet. Arbeida hans frå 1860-åra er særleg merkte av sjukdommen hans. Trea har forvilla, fantastiske former, klippene og skyene har ofte blokkaktige former. 

Dei siste tretti åra av livet sleit Hertervig med dårleg økonomi og hadde ikkje lenger råd til å måla med olje på lerret. Frå denne perioden er det arbeid utført med akvarell og gouache på papir som ikkje var laga for slike arbeid. I nokre bilete bygde han opp arbeida av fleire lag og papirbitar som er limt saman med heimelaga rugmjølsklister.

Hertervig døydde i Stavanger som fattiglem. Det endelege gjennombrotet hans kan seiast å ha kome på den store jubileumsutstillinga i Christiania i 1914, fyrst 12 år etter han var daud.

Det finst få eller ingen portrett av Hertervig. Eitt kan vera måla av Niels Bjørnsen Møller i 1851, då båe studerte ved Christiania Tegneskole. Det vert òg hevda at Hertervig teikna eit sjølvportrett. Det er heller ikkje verifisert.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lars Hertervig**

* Bergen Kunstmuseum om Lars Hertervig Arkivert 2005-03-07 ved Wayback Machine.
* Kulturformidling om Lars Hertevig Arkivert 2004-11-17 ved Wayback Machine.
* Fragmenter - Lars Hertervigs sene arbeider på papir 1868-1902 om ei utstilling ved Museet for samtidskunst

### Litteratur

* Fosse, Jon: *Melancholia I-II*; roman om Lars Hertervig, Oslo 1999. ISBN 82-521-5534-0
* Torvund, Helge: *Blått sug Lars Hertervig*, Stavanger 2002. ISBN 82-91370-47-8

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 33°48′N 36°09′E﻿

**Sirghaya** (arabisk سرغايا) er ein liten by i landsbygda kring Damaskus sørvest i Syria.

Sirghaya har eit folketal på 16 647, som hovudsakleg er muslimar.

Etymologi
---------

Ein trur at namnet Sirghaya har arameisk opphav, og tyder hestesal på grunn av forma på dalen mellom fjella.

Det er ingen større arkeologiske funn i området, utanom nokre grotter og gamle graver.

Geografi
--------

Han ligg 60 km frå Damaskus, 1 446 meter over havet ved foten av Anti-Libanon-fjella. Sirghaya har eit moderat klima med temperatur som varierer frå 25 til 32 grader Celsius om sommaren. Om vinteren kan temperaturane variere frå -5 til 10 med periodevis snøfall.

Landsbyen har vegsamband til Damaskus via Zabadani og den gamle jernbanen kan nå Beirut via Riyaq (or Rayak) i Bekaa.
Byen har mange stader med flott utsikt og kjelder og brunnar med friskt vatn.

Økonomi
-------

Hovudnæringa i byen er basert på jordbruk og dei viktigaste avlingane er eple, kirsebær, pære, fersken og aprikos).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sirghaya» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Heinz Kuttin** (fødd 5. januar 1971) er ein austerriksk, tidlegare skihoppar frå Gassen i Kärnten. Han vart verdsmeister i normalbakken under Ski-VM 1991, der han også vann eit VM-gull med Austerrike sitt lag i laghopp.

### Aktiv

Kuttin debuterte i verdscupen som 16-åring, og kom på ein fin åttandeplass. Han deltok i OL 1988 i Calgary og vart nummer seks og beste austerrikar i normalbakken. I VM 1989 i Lahti tok han bronsemedaljen i normalbakken.

To år seinare, under VM 1991 vart han verdsmeister i normalbakken med 222,9 poeng, 0,9 framom sølvvinnaren Kent Johanssen frå Noreg. Tidlegare i same meisterskapen vann han også VM-gull i lagtevlinga, dei andre på Austerrike sitt lag var Ernst Vettori, Andreas Felder og Stefan Horngacher.

Under OL 1992 i Albertville fekk Kuttin bronsemedaljen i storbakken og ein sølvmedalje i lagtevlinga. Både under Ski-VM 1993 i Falun og under OL på Lillehammer vart det bronsemedaljar på Austerrike i laghopp, Kuttin var på laget begge gongane.

Kuttin vann to verdscuprenn, begge i Granåsen i Trondheim (1991 og -92), og kleiv på pallen etter tolv verdscuprenn (2-6-4). Dessutan var han med å vinne to lagtevlingar i verdscupen. Han la opp som aktiv i 1995.

### Verdscupsigrar

| Dato | Stad | Land |
| --- | --- | --- |
| 13. mars 1991 | Trondheim | Noreg |
| 8. mars 1992 | Trondheim | Noreg |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heinz Kuttin» frå Wikipedia på tysk, den 2. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Heinz Kuttin – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Heinz Kuttin» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Alfred Maurstad** (26. juli 1896–5. september 1967) var ein norsk skodespelar, spelemann og regissør. Han vart fødd på Maurstad i Nordfjord.

Frå tidleg ungdom spela Alfred Maurstad til dans i Nordfjord, og gjorde fleire store konsertinnspelingar av norske slåttar med hardingfele. Han var ein av dei fyrste som spela hardingfele i norsk radio på 1920-talet. Og han var med i "Hardinfeletrioen" saman med Eivind Groven og Sigbjørn Bernhoft Osa.

Maurstad tok underoffisersskulen i Bergen. Han debuterte på Det Norske Teatret i 1920, og jobba på Nationaltheatret frå 1931. Han var sjef for Trøndelag Teater frå 1948 til 1950. 

Maurstad spela hovudrolla i fleire suksessfilmar som Fant, Tørres Snørtevold og Gjest Baardsen. 

Som skodespelar vart han legendarisk for tolkingane av hovudrollene i Ibsens Peer Gynt og Hans E. Kincks Driftekaren. I 1955 vann han Aamot-statuetten.

I feriane budde Alfred Maurstad på det vesle småbruket på Maurstad. Det vart sidan overteke av skodespelarsonen Toralv Maurstad (f. 1926). Alfred Maurstad er også far til skodespelar Mari Maurstad. 

Alfred Maurstad var Kommandør av St. Olavs orden. 
I 1977 vart Maurstad-monumentet (av Arnold Haukeland) avduka i Maurstad-parken på Nordfjordeid.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Nellie Cournoyea** OC ONWT (fødd 4. mars 1940) er ein kanadisk politkar frå Aklavik som var den sjette premieren (leiaren) av Nordvestterritoria frå 1991 til 1995. Ho var den fyrste kvinnelege premieren av eit kanadisk territorium og den andre kvinnelege premieren i kanadisk historie etter Rita Johnston i Britisk Columbia.

Bakgrunn
--------

Cournoyea er av norsk og inupiat-avstamming.
Som barn var ho elev ved ein kostskule for urfolk. Truth and Reconciliation Commission-rapporten fortel korleis ho blei teken vare på av urfolksfamiliar langs ruta si etter at ho flykta frå ein anglikansk studentbustad i Nordvestterritoria etter ein konfrontasjon med ein lærar.

Før ho byrja i politikken arbeidde Cournoyea som stasjonsvert og leiar for CBC North i Inuvik, og arbeidde med landrettar for urfolk for Inuit Tapirisat of Canada.

Politisk karriere
-----------------

Ho blei fyrst vald inn i den lovgjevande forsamlinga til territoriet i 1979, som representanr for valdistriktet Western Arctic fram til det blei oppløyst i 1983, og deretter for det nye distriktet Nunakput i resten av den politiske karrieren. Ho hadde fleire ulike regjeringspostar.

14. november 1991 blei ho vald til premier i territoriet under konsensusmodellen, der leiaren blir vald av dei folkevalde etter valet. Cournoyea var premier til 1995, og valde deretter å ikkje stilla til val att. Ho blei seinare leiar og administrerande direktør for Inuvialuit Regional Corporation.

Ho vann National Aboriginal Achievement Award, no Indspire Awards, i 1994, og er blitt tildelt æresdoktorat i lov og rett frå Lakehead University, Carleton University og University of Toronto.

I 2008 blei ho utnemnd til Officer of the Order of Canada, og vald inn i Aboriginal Business Hall of Fame. I 2016 blei Cournoyea tildelt Order of the Northwest Territories.

Kjelder
-------

1. ↑  Nellie J. Cournoyea Arkivert 2013-12-24 ved Wayback Machine. at Collections Canada]
2. ↑  «Report of the Truth and Reconciliation Commission: Executive Summary» (PDF). s. 121. Arkivert frå originalen (PDF) July 4, 2017. Henta September 26, 2015.
3. ↑  «Governor General Announces New Appointments to the Order of Canada».
4. ↑  «Inuit Congratulate Nellie Cournoyea For Induction into Aboriginal Business Hall of Fame». Inuit Tapiriit Kanatami. February 19, 2008. Arkivert frå originalen May 4, 2013. Henta 20. april 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Nellie Cournoyea» frå Wikipedia på engelsk, den 22. november 2022.*
**Erik Holmberg** (23. mai 1922–18. september 1998) var ein norsk fotballspelar frå Fredrikstad som spelte på Fredrikstad Fotballklubb, og i åra 1949-54 vart seriemeister fire gongar og noregsmeister ein gong. Han var norsk høgreback i 27 landskampar.

Holmberg spelte i alle år på Fredrikstad (FFK) og vann Hovedserien 1948/49, 1950/51, 1951/52 og 1953/54. I 1950 var han med då FFK slo SK Brann med 3-0 i NM-finalen i Oslo.

Holmberg debuterte for Noreg i ein landskamp mot Danmark i København 8. juli 1946. Han vart tildelt gullklokka då Noreg møtte Sverige i Sommar-OL 1952 i finske Tammerfors og tapte 1-4. Sin 27. og siste landskamp fekk Holmberg seinhaustes 1953 i Hamburg. I VM-kvalifiseringskampen mot det som skulle vise seg å verte det komande verdsmeisterlaget Vest-Tyskland, enda det med 5-1 til heimelaget.

Holmberg var trenar i FFK frå 1956 til 1959, og førte laget til siger i cupfinalen hausten 1956 og siger i seriefinalen våren 1957. Han var trenar i Østsiden IL i åra 1966-68.

### Merittar

* Seriemeister: 1949, 1951, 1952 og 1954 med Fredrikstad
* Noregsmeister: 1950 med Fredrikstad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Erik Holmberg» frå Wikipedia på bokmål, den 25. april 2016.*

* Magnus Breili: *Fotballboken*,1967.

| * v
* d
* e
Fotball piktogram ~~0~~ Det norske herrelandslaget i fotball – Sommar-OL 1952 ~~0~~ Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1 A. Hansen (gk)**·** 2 Holmberg**·** 3 Boye Karlsen**·** 4 Olsen**·** 5 Svenssen **·** 6 Spydevold**·** 7 Hvidsten**·** 8 Thoresen**·** 9 Wang Sørensen**·** 10 Johannessen**·** 11 Dahlen**·** 12 Blohm (gk)**·** 13 O. Hansen**·** 14 Henriksen**·** 15 Nilsen**·** 16 Pedersen**·** 17 Ødegaard**·** 18 Jevne**·** 19 Kristiansen**·** 20 Orre**·** Trenar: Frank Soo (ENG) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Erik Møinichen Lie** (1869–1943) var ein norsk forfattar, kulturhistorikar og pressemann. 

I dag er Erik Lie kjend for to ting: Å ha stifta Den norske Forfatterforening i 1893 og ha forsvart Tyskland så grundig under første verdskrigen at hovudverket i så måte, *Indenfor fæstningens mure, skildringer fra det beleirede Tyskland*, 1918, ikkje eingong er nemnd i Norsk biografisk leksikon frå 1938. Boka er eineståande i den norske bokheimen. Andre nordmenn, som Bjørn Bjørnson og Eivind Berggrav skreiv nok og både om og frå keisar Wilhelms Tyskland, men truleg ingen så grundig og elegant som Lie.

«Saa rolig lægger alene den sig til hvile, som føler kræfterne svulme i sine lemmer og som derfor intet frygter», opnar tysklandssskildringa frå 1918. Det er Berlin. Boka tek oss til både den tyske vest- og austfronten, frå Flandern til Finskebukta, ispedd sigersmeldingar frå den austerrikske Isonzofronten i sør. Den tyske generaliteten er hovudkjelda i skyttargrav og
bunkers, og til slutt vendar forfattaren i zeppelinar attende til den tyske rikshovudstaden.
Boka er overveldande i sine detaljkunnskapar, i seg sjølv ei historisk primærkjelde.

Ein annan merkeleg ting ved Lie, var at han var heller franskkulturell i utgangspunktet. I 1890-åra var han biblioteker ved Sainte-Genevièvebiblioteket i Paris. Der fekk han oppretta ei skandinavisk avdeling. Hans andre hovudinteresse var ætta. Saman med emissær Faste Svendsen reiste han bauta over stamfaren deira, Mons Lie, og skreiv boka *Nådigherren* om same. Lie var ingen skjønnlitterær forfattar. Son av søskenbarna Jonas Lie den eldre og Thomasine Lie var han ein ættekjær nordmann, som sjølv langt inne på Wolhyniens stepper fekk fletta inn nokre ord om ulven på Rørosvidda.

Erik Lie var far til Jonas Lie den yngre.

Kjelder
-------

* Fødsels- og dødsår frå SNL-artikkel om Lie.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 61°10′N 6°59′E﻿
**Norane** (lokalt Noradn) er ei rekkje bygder i Sogndal kommune i Vestland. 
Dei ligg på rad og rekkje innover Norafjorden frå Fatlaberget til Stedjeberget. 
Midt i ligg Uri (steinura) som deler dei utanføre med dei innanføre. 
Ved folketeljinga i 2001 budde det 645 personar i Norum delområde. 
Bygdene er frå ytst til inst: Ytre og Indre Slinde, Nornes, Ylmeim, Fimreite på sørsida, Ylvisåker, Fardal, Øvstedalen og Øyragrendi. 

Norane har ein eigen skule som heiter Norane skule, og har kring 45 elevar fordelt på klassestega 1.- til 7. 

Norane er òg eit kyrkjesokn i Indre Sogn prosti, men namnet på soknet vert skrive Norum. Soknekyrkja heiter Norum kyrkje og er frå 1863. Ho står på Ylmeim, og fram til ei gong på 1800-talet heitte soknet det same som staden der kyrkja stod.  Namnet har hatt ulike skrivemåtar, som Ølmheim, Ylmheim, Ylmeim.

Kjelder
-------

* SSB: Kart som viser tettstader, delområde og grunnkrinsar i Sogndal kommune

Fotnotar
--------

1. ↑   SSB: «Folke- og boligtellingen 2001, kommune- og bydelshefter 1420 Sogndal»
2. ↑  Margrethe Henden Aaraas og Sigurd Vengen: «Norum kyrkje» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Norum sokn på nettstaden til Den norske kyrkja
* «Kirkebøker, Sogn og Fjordane» på nettstaden til Arkivverket

| * v
* d
* e
Sokn i Sogn |
| --- |
| Arnafjord • Balestrand • Borgund • Dale • Feios • Fet og Joranger • Fjærland • Flåm • Fortun • Fresvik • Gaupne • Hafslo • Hauge • Jostedal • Kaupanger • Leikanger • Nedre Årdal • Nes • Norum • Nærøy • Solvorn • Stedje • Tønjum • Undredal • Vangen • Vangsnes • Vik • Øvre Årdal |
**Brigitte Oertli** (fødd 10. juni 1962) er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Egg i kantonen Zürich. Ho vann to OL-sølv i 1988 og ein VM-bronse året etterpå. Både i 1985 og 1988 kom ho på andreplass i verdscupen i alpint.

### Aktiv

Oertli meisterskapsdebuterte internasjonal under VM i alpint 1985 i Bormio. Der kom ho femteplass i slalåmtevlinga og åttandeplass i utforløypa. Ho deltok også i VM i alpint 1987 i Crans-Montana, og vart nummer 10 i super-G og nr 11 i storslalåm.

Under vinter-OL 1988 i Calgary tok Oertli sølv i utfor, bak den suverene vinnaren Marina Kiehl frå Vest-Tyskland. Ho gjentok bragda i kombinasjonen, då bakom Anita Wachter. Under VM i alpint 1989 i Vail i Colorado fekk ho bronse i kombinasjonsøvinga, etter Tamara McKinney og landsmannen Vreni Schneider.

Gjennom si tid som aktiv vann Oertli ni verdenscuprenn, sju av dei i den alpine kombinasjonen. Ho vann kombinasjonsdelen i verdscupen heile fire sesongar (1985, 1987-89). Ho gjekk første gongen til topps i verdscupen 9. desember 1984, den siste sigeren kom 10. desember 1989. Flest sigrar oppnådde ho i 1988-sesongen, då ho også vann sin einaste siger i slalåm og sin einaste i utfor.

To gongar kom Oertli på andreplass i verdscupen i alpint for kvinner, høvesvis 1985 og 1988. I 1985 var ho med på ein sveitsisk storeslem, Michela Figini vann då verdscupen i alpint føre Oertli, 259 poeng mot 218, med Maria Walliser på tredjeplass. I tillegg kom Erika Hess på ein delt fjerdeplass.

Oertli la opp i 1990.

### Verdscupsigrar

| Dato | Stad | Land | Øving |
| --- | --- | --- | --- |
| 9. desember 1984 | Davos | Sveits | Kombinasjon |
| 11. januar 1985 | Bad Kleinkirchheim | Austerrike | Kombinasjon |
| 11. januar 1987 | Mellau | Austerrike | Kombinasjon |
| 13. desember 1987 | Leukerbad | Sveits | Kombinasjon |
| 18. januar 1988 | Saas-Fee | Sveits | Slalåm |
| 24. januar 1988 | Bad Gastein | Austerrike | Kombinasjon |
| 5. mars 1988 | Aspen | US-Amerika | Utfor |
| 15. januar 1989 | Grindelwald | Sveits | Kombinasjon |
| 10. desember 1989 | Steamboat Springs | USA | Kombinasjon |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brigitte Oertli» frå Wikipedia på tysk, den 18. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Brigitte Oertli – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Brikt Jensen** (15. september 1928–14. november 2011) var ein norsk forleggjar, forfattar, professor og programleiar frå Bergen.

Biografi
--------

Etter oppveksten i Bergen og noko arbeid i avisa Dagen, starta Jensen studia sine ved Universitetet i Oslo i 1949. Her vart han utdanna til mag. art, cand. philol og fekk doktorgrad i litteraturhistorie i 1964. Doktorgradsavhandlinga handla om den franske forfattaren François Mauriac og hadde tittelen *Diktning eller psykologi*.

Frå 1957 - 1959 jobba Jensen som lektor i norsk ved Universitetet i Strasbourg, og etter eit par nye stillingar vart han tilsett som kontorsjef ved UiO. Han tok også til som litteraturkritikar, både i Frisprog og Verdens Gang. Då Jensen i 1962 skreiv ei innstilling til kyrkje- og undervisningsdepartementet, bidrog han sterkt til skipinga av Norsk kulturråd og Norsk kulturfond. Han fekk Bastianprisen i 1964 for si omsetjing av André Gide si *Falskmynterne*.

I 1964 vart han redaktør i Gyldendal sitt tidsskrift, Vinduet, og året etter vart han assisterande direktør i Gyldendal. Jensen fekk mykje å seia for forlaget Gyldendal, då han var administrerande direktør frå 1970 - 1980 og deretter hovudkonsulent. 

I 1984 vart han programleiar for NRK sitt Bokstavelig talt, ein litterær fjernsynsserie. I 1988 vart han utnemnd til professor II i allmenn litteraturvitskap ved Universitetet i Bergen. I 1990-åra jobba han også som litteraturanmeldar i Dagbladet.

Brikt Jensen vart i sitt fyrste ekteskap far til Ingebrigt Steen Jensen. Hans andre ekteskap varte fram til kona døydde i 2003.

Verv
----

* Formann i Selskapet for utgivelse av Gamle Norske Håndskrifter 1969–79
* Formann i Den norske Forleggerforening 1972–75
* Formann i Kommunale Kinematografers Landsforbund
* Formann i Norsk Kino- og Filmfond 1982–85
* Formann i Statens Bibliotekråd 1985–87
* Medlem i Pressens faglige utvalg 1986–92
* Viseformann i Foreningen Norden 1969–72
* Styremedlem i Henie-Onstad Kunstsenter 1970–91
* Styremedlem i Nationaltheatret 1975–79.
* Medlem i International Publishers' Association 1972–80
* Formann i Stabæk Fotball 1977-79

Verk (utval)
------------

* *Diktning eller psykologi?* dr.avh. 1963
* *Glimt fra det 20. århundres litteratur*, 1966
* *Brev fra et steinhus*, 1976
* *Hver dag*, 1980
* *Et varig vennskap. 46 brev fra Nordahl Grieg til Nils Lie 1928–43*, 1981
* *Sigurd Hoel om seg selv*, 1981
* *Det moderne gjennombruddet i nordisk litteratur*, 1986
* *Fotnoter til en uskreven bok*, 1988
* *Vår egen litteratur. Brikt Jensens lesebok for de tusen hjem*, 1991
* *Selvangivelse*, 1993
* *Min korsikanske landsby*, 1995
* *Ordspråkleksikon*, 1996
* *På sporet av det 20. århundre. En litterær reise 1900–1951*, 2 bind, 1999–2000

Kjelder
-------

* NBL-artikkel om Jensen, skriven av Egil Tveterås.
**Heinz Wosipiwo** (fødd 25. januar 1951) er ein tysk, tidlegare skihoppar frå Sohl i delstaten Sachsen og som representerte Aust-Tyskland. Han vann i 1972 sølvmedaljen i den fyrste verdsmeisterskapen i skiflyging, to år seinare fekk han også ein sølvmedalje i normalbakkerennet under verdsmeisterskapen på ski i Falun.

### Aktiv

Wosipiwo byrja som hoppar med Harry Glaß som trenar. Han oppnådde i 1972 sine fyrste internasjonale topplasseringar i den tysk-austerrikske hoppveka, då han vart nummer seks i Innsbruck og enda på fjerdeplassen i samanlagt i hoppveka.

Wosipiwo oppnådde ofte gode resultat i skiflyging. Under VM i skiflyging 1972 i Planica i mars månad tok han sølvmedaljen, gullmedaljen gjekk til Walter Steiner, medan Jiří Raška fekk bronse. 9. mars 1973 sette Wosipiwo ny verdsrekord i skiflyging med 169 meter i Heini-Klopfer-bakken i Oberstdorf. To år seinare, i 1975, vart han nummer seks i VM i skiflyging i Bad Mitterndorf.

Romjula 1973 vart Wosipiwo nummer to i opningsrennet i den tysk-austerrikske hoppveka, men var over tjue poeng bakom landsmannen Hans-Georg Aschenbach. Sju veker seinare fekk Wosipwo sølvmedaljen i normalbakkerennet under VM 1974 i Falun, landsmannen Hans-Georg Aschenbach var nok ein gong hans overmann.

Wosipiwo la bort hoppskia i 1975.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heinz Wosipiwo» frå Wikipedia på tysk, den 13. januar 2013.*

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Heinz Wosipiwo – Profil og resultatoversikt hos FIS