recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Philip Bernard Thompson** (fødd 21. januar 1954) er ein engelsk tidlegare fotballspelar frå Kirkby. Han var midtstoppar på Liverpool FC sitt sigerrike lag i tida frå 1972 til 1983. Perioden 1976-82 spelte han 42 landskampar for England.

### Klubbspel

Thompson tok plass som Liverpool-midtstoppar allereie 19 år gammal. Våren 1974 gjorde han ein god kamp då Liverpool slo Newcastle United 3 – 0 i FA-cupfinalen. To år seinare deltok han i UEFA-cuptriumfen mot Club Brugge. Delar av 1976/77-sesongen gjekk han skadd, han stod såleis over både den tapte FA-cupfinalen og sigersfinalen i europacupen. Året etter spelte han heile kampen då Liverpool på ny vann europacupfinalen. Frå 1979 til 1981 var Thompson Liverpool sin lagkaptein. I den eigenskap fekk han i 1981 lyfte pokalen etter laget hans vann europacupen i fotball for tredje gong. Utover i 1983 hamna han oftare på reservebenken og i desember 1984 gjekk turen til Sheffield United og 2. divisjon. Han la opp ved sesongslutt i 1986.

### Landslagsspel

Thompson var engelsk landslagsspelar frå mars 1976 til november 1982. I denne tida deltok han i 42 kampar, skåra 1 landslagsmål. Målet kom då England slo Italia 3 – 2 under ei turnering i USA i 1976. Thompson var lagkaptein i 6 kampar, mellom anna då England slo Noreg 4 – 0 i ein VM-kvalifiseringskamp på Wembley stadion i september 1980. Han spelte òg for England då returoppgjeret på Ullevål stadion 9. september 1981 enda med engelsk tap 1 – 2. Under VM i fotball 1982 hadde Thompson fast plass i den engelske fyrsteellevaren.

### Merittar

* Vinnar av europacupen i fotball: 1977, 1978 og 1981 for Liverpool FC
* Vinnar av UEFA-cupen: 1973 og 1976 for Liverpool FC
* Ligameister: 1973, 1976, 1977, 1979, 1980, 1982 og 1982 for Liverpool FC
* Vinnar av FA-cupen: 1974 for Liverpool FC
* Vinnar av den engelske ligacupen: 1981, 1982, 1983 for Liverpool FC

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Phil Thompson» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2021.*

* eu-football

| * v
* d
* e
England sitt landslag – EM i fotball 1980 |
| --- |
| 
* 1 Clemence
* 2 Neal
* 3 Sansom
* 4 Thompson
* 5 Watson
* 6 Wilkins
* 7 Keegan (lagkaptein)
* 8 Coppell
* 9 Johnson
* 10 Brooking
* 11 Woodcock
* 12 Anderson
* 13 Shilton
* 14 Cherry
* 15 Hughes
* 16 Mills
* 17 McDermott
* 18 Kennedy
* 19 Hoddle
* 20 Mariner
* 21 Birtles
* 22 Corrigan
* Landslagstrenar: Greenwood

 | Flagget til England |
|  |


| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Clemence
* 2 Anderson
* 3 Brooking
* 4 Butcher
* 5 Coppell
* 6 Foster
* 7 Keegan
* 8 Francis
* 9 Hoddle
* 10 McDermott
* 11 Mariner
* 12 Mills (kaptein)
* 13 Corrigan
* 14 Neal
* 15 Rix
* 16 Robson
* 17 Sansom
* 18 Thompson
* 19 Wilkins
* 20 Withe
* 21 Woodcock
* 22 Shilton
* Landslagstrenar: Greenwood

 | Flagget til England |
|  |
**Mahlon Clark** (7. mars 1923–20. september 2007) var ein USA-amerikansk musikar som var medlem av Lawrence Welk Orchestra frå 1962 til 1968. Hovudinstrumentet hans var klarinett.

Clark vart storbandmusikar for mellom andre Ray McKinley og Will Bradley. Han flytta til California under andre verdskrigen og etter ei stund i militæret byrja han å arbeide hos Paramount Pictures der han spelte inn musikk for mange filmar. I 1962 fekk han jobb i orkesteret til The Lawrence Welk Show. Etter Welk frotsette Clark å spele i mange filmar og med mange artistar som Frank Sinatra og Madonna.

Diskografi
----------

**Med Louis Bellson**

* *Louis Bellson Swings Jule Styne* (Verve, 1960)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mahlon Clark» frå Wikipedia på engelsk, den 8. oktober 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mahlon Clark på allmusic.com
* Mahlon Clark på IMDb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Mahmoud Ahmadinejad** (fødd 28. oktober 1956) er tidlegare president i Iran og var den sjette presidenten i landet frå 2005 til 2013. Han var borgarmeister i Teheran frå 2003 til 2005, og er rekna for å vere ein religiøs konservativ leiar med islamistiske og folkelege syn. Ahmadinejad er utdanna ingeniør og var professor ved det teknologiske og vitskaplege universitetet i Iran før han vart borgarmeister.

Ahmadinejad vart vald til president i Iran 24. juni 2005 i den andre valrunda i presidentvalet framfor rival og tidlegare president Ali Akbar Hashemi Rafsanjani, som Ahmadinejad sigra over med 61,69 % av dei rundt 28 millionar stemmene. Valdeltakinga på rundt 59,6 %. Iranske analytikarar forklarer støtta Ahmadinejad hadde, særleg blant dei fattige i landet, med den enkle livsstilen og dei populistiske meiningane hans.

Kjelder
-------

* Artikkelen «Ahmadinejad, Mahmoud» på Caplex

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**S-typeasteroidar** har ein silikatrik («steinete») samansetnad, difor *S*-en i namnet. Omtrent 17 % av asteroidane er av denne sorten, som er den nest mest vanlege asteroidesorten; berre C-typen er meir vanleg.

Karakteristikkar
----------------

S-typen er moderat lyse med ein albedo på 0,10 til 0,22 og består hovudsakleg av jern- og magnesiumsilikat. S-typen dominerer i det indre hovudbeltet innanfor 2,2 AE og er vanlege i sentralbeltet innanfor 3 AE, men er sjeldne lengre ut. Den største er 15 Eunomia (omtrent 300 km på tvers i lengste dimensjon). Rangert etter diameter kjem 3 Juno, 29 Amphitrite, 532 Herculina og 7 Iris. Desse større S-type-asteroidane er synlege i 10x50 kikkertar ved dei fleste opposisjonar; den ljosaste, 7 Iris, kan til tider bli ljosare enn 7,0 magnitude, som er ljosare enn nokon asteroide unnateke den uvanleg ljose 4 Vesta

Spektruma til S-typane har ein moderat spektralhelling ved bølgjelengder kortare enn 0,7 µm, og har trekk med moderat til svak absorpsjon omkring 1 µm og 2 µm. Absorberinga ved 1 µm indikerer silikat. Ofte er det eit breitt men grunt absorpsjonstrekk rundt 0,63 µm. Samansetninga til desse asteroidane er ofte lik den som steinete meteorittar har, som også har like spektrumleigenskapar.

S-gruppeasteroidar
------------------

Sjå òg asteroidespektraltypar 

### SMASS-klassifisering

I SMASS-klassifiseringa, er mange generelt "steinete" typar av asteroidar er samla I ei breiare S-gruppe, som har dei følgjande typane:

* A-type
* K-type
* L-type
* Q-type
* R-type
* ei S-kjernetype for asteroidar som har dei mest "typiske" spektrum for S-gruppa.
* Sa, Sk, SI, Sq og Sr-typane som inneheld krysningar mellom S-kjernetypen og, respektivt, A, K, L, Q, og R-typane.

S-gruppa er spektrumlsk ganske så forskjellig I frå den karbonrike C-gruppa og den for det meste metalliske X-gruppa.

### Tholen-klassifisering

I Tholen-klassifiseringa er "S-type" ein veldig brei gruppering som inkluderer alle typane is S-gruppa unnateke A-type, Q-type og R-type, som har spesielt "steinete" absorpsjonstrekk rundt 1 µm.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «S-type asteroid» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2021.*

Referansar
----------

* S. J. Bus og R. P. Binzel *Phase II of the Small Main-belt Asteroid Spectroscopy Survey: A feature-based taxonomy*, Icarus, Vol. 158, pp. 146 (2002).
Svensk maiblomst frå 2007
**Maiblomsten** er ei lita, blomsterforma nål til å sette på jakkeslaget eller liknande. Maiblomsten oppsto i Sverige etter en idé av Beda Hallberg, og har vore seld i Sverige sidan 1907. Norske Kvinners Sanitetsforening (N.K.S.) tok til med sal av Maiblomsten i Noreg i 1909, seinare vart han seld i samarbeid mellom N.K.S. og Nasjonalforeningen for folkehelsen. Blomen blir også seld i Finland og Estland.

Reklameplakat for maiblomsten 1915

|  |  |
| --- | --- |
| Rosenknop. 
vaardagsbrud, 
kjærlighetens milde bud, 
luk du hjertets solblomst op. 

M. B. Landstad «MAIBLOMSTEN 1915» (tredje verset)  |  |

Sal i Noreg
-----------

Maiblomsten har alltid vore relativt billeg. På slutten av 1960-talet kosta han 50 øre. Seljarane fekk 10 % provisjon. I dag kostar han 5 kr.

Maiblomsten har tilført N.K.S. og Nasjonalforeningen relativt store inntekter. I perioden 1909-2009 skal det reine kronebeløpet (ikkje inflasjonsjustert) vere på om lag 150 millionar kroner. I dei første åra vart inntektene nytta i kampen mot tuberkulosen. Etter krigen gjekk inntektene til ulike tiltak for å attreise folkehelsa. 

I dag går inntektene av salet til prioriterte satsingsområde for NKS, som til forsking på kvinnehelse og arbeid for barn og unge. Inntektene blir nytta både til nasjonale og lokale tiltak.

Bilmaiblome
-----------

Bilmaiblomen er ein maiblome for bilar. Denne er om lag 10 cm stor og kan anten festast i frontrutespegelen eller på grillen frampå bilen. Dei har komme i to fargekombinasjonar; raud og blå, og gul og grøn.

Litteratur
----------

Til maiblomsten i 1915 vart eit dikt av M. B. Landstad trykt på rekameplakatane *Til kamp mot tuberkulosen*.

|  |  |
| --- | --- |
| Et frø som falt i hjertenes jord 
er blitt til blomster som villig gror
og vokser i millioner
av blanke blomsterkroner
Maiblomsten! Og se i dens spor
blomstrer frelsen
for folkehelsen

Herman Wildenvey   |  |

Herman Wildenvey har skrive eit hyllingsdikt til Beda Hallberg og Maiblomsten.

Kjelder
-------

* Om Maiblomsten på NKS Arkivert 2012-01-28 ved Wayback Machine.
* Årets maiblomster Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* Maiblomsten på Riksarkivet Arkivert 2014-02-25 ved Wayback Machine.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Maiblomsten» frå Wikipedia på bokmål, den 12. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Majblomman. Offisell svensk nettstad.
Phil Neville i 2018
**Philip John Neville** (fødd 21. januar 1977) er ein engelsk fotballspelar og -trenar frå Bury, sidan 2018 landslagssjef for Englands kvinnelandslag. Han er særleg kjend for sine 10 år som Manchester United-spelar, ein fotballklubb han vann seks ligatitlar, tre FA-cupfinalar og Meisterligaen 1999 med. Gary Neville er hans eldre bror.

Spelar
------

Phil Neville i United-drakt
### Klubbspel

Neville fekk sin ligadebut med Manchester United i 1995. Tiårsperioden 1995-2005 var han jamnt med i fyrsteellevaren til det engelske storlaget, utan nokon gong å ha ei sentral rolle i laget. Han spelte oftast sideback, men vart også nytta i defensive midtbaneroller. Våren 1996 vart han ligameister, og han spelte heile kampen då Liverpool FC vart slått i FA-cupfinalen. Året etter vart han ligameister på ny, sameleis i 1999 og 2000. Våren 1999 opplevde han den historiske trippeltriumfen til Manchester United, spelte heile FA-cupfinalen, derimot vart han sitjande på innbytarbenken då laget hans vann meisterligafinalen mot Bayern München. Neville deltok i 252 ligakampar for Manchester United, skåra einast 5 ligamål.

Sommaren 2005 vart Neville overført til Everton FC. Her fekk han meir speletid, med fast plass på fyrstelaget, og i fleire sesongar lagkaptein. Ved sesongslutt i 2013 la han fotballskorne på hylla, etter 242 ligakampar og 4 mål for laget frå Liverpool.

### Landslagsspel

Perioden 1996-2007 deltok Neville i 59 landskampar for England, heile 23 av dei som innbytar. Han var med i EM-troppa både i 1996, 2000 og 2004. Under europameisterskapen på heimebane i 1996 fekk han ikkje speletid, derimot spelte han 3 EM-kampar i 2000 og 2 i 2004. Han makta aldri kome på skåringslista.

### Merittar

* Vinnar av meisterligaen: 1999 med Manchester United
* Engelsk ligameister: 1996, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003 med Manchester United
* Vinnar av FA-cupen: 1996, 1999, 2004 med Manchester United

Trenar
------

Etter han la opp, har Neville hatt ulike trenaroppdrag i England og Spania. Tidleg i 2018 tok han over som landslagssjef for det engelske kvinnelandslaget.

Kjelder
-------

* eu-football
* *Denne artikkelen bygger på «Phil Neville» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
*For mauryakongen, sjå Dasaratha Maurya.* 
Dasaratha sitt hoff gleder seg over fødslane til dei fire sønene hans. Illustrasjon av Shyam Sundar frå rundt 1600.
**Dasaratha** eller **Dasjaratha** (sanskrit दशरथ, IAST Daśaratha) er kongen av Ayodhya og far til Rama i hindueposet *Ramayana*. Eit overilt løfte han gjev til ei av konene fører til at Rama blir bannlyst frå hoffet og må leva i skogen i fjorten år.

Dasaratha høyrer til Ikshvaku-dynastiet (også kalla Suryavamsha og Raghuvaṃśa). Han stammar frå Raghu og er son av Aja og Indumati. Han har tre koner: Kongsdottera Kausalya frå Kosala, Sumitra frå Kashi og Kaikeyi frå Kekaya. Etter ei stor offerhandling (*yajña*) der offerelden gjev ein søt drikk til konene hans får dei fire søner: Rama, Bharata og tvillingane Laksjmana og Satrughna.

Rama, son av Kausalya, er den eldste og kjæraste sonen til Dasaratha. Kongen er i ferd med å utnemna Rama til kronprins då Kaikeyi minner han om at han ein gong har lova henne at ho kan be han om kva ho vil, og han vil oppfylla det. Det ho ber om er at sonen hennar Bharata blir utnemnd til kronprins i staden, og at Rama skal forvisast frå riket. Etter at Rama, kona hans Sita og broren Laksjmana har reist frå riket bryt Dasaratha saman i sorg og døyr. Bharata nektar å krona seg sjølv, men styrer riket som regent for Rama fram til denne kjem tilbake frå eksil.

Dasaratha er kjend som Dhasarathan på tamil, Dasarata på malayisk, Dasarath på khmer, Dasagiri på burmesisk, Thotsorot på thai, Thotarot på laotisk, ཤིང་རྟ་བཅུ་པ på tibetansk og 十车王 på kinesisk.

Kjelder
-------

* Introduction i *Book I : Bala Kanda - Book Of Youthful Majesties* (Valmiki-Ramayana), valmikiramayan.net

* *Denne artikkelen bygger på «Dasharatha» frå Wikipedia på engelsk, den 25. februar 2013.*
**Ronny André Hafsås** (fødd 14. november 1985) er ein norsk tidlegare skiskyttar og langrennsløpar frå Stårheim i Eid kommune i Sogn og Fjordane. Han vann eitt verdscuprenn i langrenn og sikra seg tre sølvmedaljar i ulike noregsmeisterskap; to i langrenn (2008 og 2010) og ein i skiskyting (2009).

Karriere
--------

### Skiskyting

Hafsås vart i 2004 juniorverdsmeister med det norske stafettlaget under junior-VM i franske Haute Maurienne.

Han debuterte i verdscupen i skiskyting i Pyeongchang Sør-Korea i februar 2008. Si første topp ti plassering i verdscupen fekk han veka etter, då han vart nummer ni på sprint-distansen i Khanty-Mansijsk. Hans beste plassering i verdscupen i skiskyting er sjetteplassen han oppnådde under på sprinten i Östersund 6. desember 2008.

Etter å ha delteke i vinter-OL 2010 i langrenn, vende Hafsås tilbake til skiskyting. Midt i mars månad gjekk inn til ein tiandeplass i 10 km sprint.

### Langrenn

Under NM på ski 2008 i Trondheim tok Hafsås sølvmedaljen på 15 kilometer fristil, berre slått av Morten Eilifsen. Året før kom han elles femteplass på same distansen.

Hafsås vann opningsrennet i Verdscupen i langrenn for 2009/10-sesongen. Den 21. november 2009 slo han franske Vincent Vittoz med 0,2 sekund på 15 km på Beitostølen. Den overraskande sigeren gav han plass på det norske stafettlaget som dagen gjekk til topps etter ein sterk sisteetappe av Petter Northug. Seinare i sesongen kom Hafsås på andreplass, bak Northug, på 15 km fri under NM i langrenn i Stokke. Han vart dermed utteken til OL, der han vart nummer 42 på 15 km fristil, også då på plassen bak Petter Northug.

Hafsås var mykje plaga med skadar i åra etter 2010 og valde å avslutte ski-karrieren i 2013.

Kjelder
-------


* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.
* Ronny Hafsås til VM[*daud lenkje*]
* langrenn.com

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Ronny Hafsås – Profil og resultatoversikt hos FIS
* IBU-biografi
Udo Beyer i 1980
**Udo Beyer** (fødd 9. august 1955) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Eisenhüttenstadt som tevla i kulestøyt for Aust-Tyskland. Han vart olympisk meister i 1976 og europeisk meister både i 1978 og 1982. Beyer høyrde til verdseliten i kulestøyt i femten år, frå midt på 1970-talet til 1990.

Aktiv
-----

Beyer vart i 1973 europameister i kulestøyt for juniorar. Året etter deltok han i EM i Roma og vart nummer åtte, tidlegare i 1974-sesongen hadde han sett personleg rekord med 20,20 m. 

Under sommarleikane 1976 i Montreal vann Beyer ei jamn kuletevling med to centimeters forsprang til sølvvinnaren Jevgenij Mironov frå Sovjetunionen. Året etter vann han kuletevlinga i den fyrste verdscupen for lag. Med sterke 21,74 m var han langt over meteren føre andremann.

Den 6. august 1978 sette Beyer ny verdsrekord i kulestøyt med 22,15 m. Nokre veker seinare vart han europameister i Praha, som i OL 1976 framom Jevgenij Mironov. Fire år seinare forsvarte Beyer EM-tittelen på suverent vis, då han slo sølvmedaljøren Janis Bojars frå Sovjetunionen med heile 69 cm. I mellomtida hadde han teke bronsemedaljen under sommar-OL 1980 i Moskva.

Sommaren 1983 forbetra Beyer verdsrekorden til 22,22 m, men klarde ikkje betre enn 20,09 m i friidretts-VM i Helsingfors og vart nummer seks i meisterskapen. Ettersom Aust-Tyskland boikotta OL 1984 i Los Angeles, deltok ikkje Beyer i leikane.

Beyer gjorde sitt liv lengste støyt og sette verdsrekord med 22,64 m den 20. august 1986. Han var såleis i fyrste rekke mellom favorittane i EM-finalen i Stuttgart åtte dagar etter. Han lukkast ikkje heilt, med 20,74 m i sluttprotokollen tok han rett nok bronse, men hamna langt bak europameisteren Werner Günthör frå Sveits og sin eigen landsmann Ulf Timmermann. Beyer deltok i sitt tredje OL i 1988, og trass i gode 21,40 m måtte han nøye seg med ein fjerdeplass.

Beyer vart austtysk meister elleve år på rad, 1977-87. Han vann kule i Europacupen for lag tre gongar etter kvarandre; 1977, 1979, 1981.

Etter 1992-sesongen la han opp som aktiv.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Nr 8 – 19,63 m
* OL 1976 i Montreal: Gullmedalje – 21,05 m, framom Jevgenij Mironov (21,03 m)
* EM 1978 i Praha: Gullmedalje– 21,08 m, framom Jevgenij Mironov (20,87 m)
* OL 1980 i Moskva: Bronsemedalje – 21,06 m
* EM 1982 i Aten: Gullmedalje – 21,50 m, framom Janis Bojars (20,81 m)
* VM 1983 i Helsingfors: Nr 6 – 20,09 m
* EM 1986 i Stuttgart: Bronsemedalje – 20,74 m
* VM 1987 i Roma: Nr 6 – 21,13 m
* OL 1988 i Seoul: Nr 4 – 21,40 m
* EM 1990 i Split: Nr 5 – 20,21 m
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (18,47 – nr 19)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Udo Beyer» frå Wikipedia på tysk, den 30. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Mahmoud Darwish** (15. mars 1941–9. august 2008) var ein framståande palestinsk poet og forfattar. Av palestinarane vart han rekna som ein nasjonaldiktar. 

Darwish vart fødd i den palestinske landsbyen Al-Birwa i Galilea. I 1948, då han var sju år gammal, måtte han og familien flykte under Al-Nakba, massefordrivinga av palestinarane, som følgde av opprettinga av staten Israel. Landsbyen vart då utsletta frå kartet. Eit år seinare var han ein av dei få av palestinske flyktningane som klarte å snike seg inn igjen til landet som no vart kalla Israel. Han vart mange gongar fengsla for politisk verksemd. Den palestinske katastrofen og lengsla etter heimlandet gjekk tydeleg fram i dikta og verka hans.

Ei av diktsamlingane hans, *Hvorfor lot du hesten bli igjen alene*, er utgjeven på norsk (bokmål), på Solum Forlag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside på engelsk Arkivert 2006-06-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Teikning av ein ubåt frå ubåtklassen Borej
Ein ubåt frå ubåtklassen Borej
**Borej** (russisk Борей), eller **Prosjekt 955**, med NATO-nemninga **Borei** og **Borej**, er ein russisk ubåtklasse. Meininga er at *Borej*-klassen skal erstatte ubåtane i dei eldre klassene Kalmar og Akula, som vart bygde i sovjettida. Ubåtane er atomdrivne og kan skyte ut atomrakettar når fartøyet er neddykka. Klassen har namn etter vindguden Boreas.

Fartøy
------

### «Jurij Dolgorukij»

Den strategiske SSBN-ubåten (K-535) «Jurij Dolgorukij» av Borei-klasse, ein koloss på 170 meter og toppfart på 25 knop. Ubåten vert driven av atomkraft og er i tillegg bestykka med 16 RSM-56 Bulava-missiler, som kvar kan inneholde opptil 10 stridshovud, sjølv om kvart missil normalt er utstyrt med færre. «Jurij Dolgorukij» har eit mannskap på 102 personar.

Hovudvåpen
----------

Dei ballistiske missila RSM-56 Bulava, 16 stykke, er hovudvåpen. Missila er i kategorien SLBM.

Sjå òg
------

* Liste over atomubåtar i teneste
* Ubåtklassar i teneste
* Liste over atomubåtar
* Russiske marinefartøy i aktiv teneste

Referansar
----------

1. ↑  Nilsen, Thomas (23. mai 2018), «Russland har prøveavfyrt en salve av ballistiske atomraketter», *dagbladet.no* (på norsk), henta 22. februar 2022
2. ↑  «Intens ubåtjakt før russiske missiltester», *Aldrimer.no* (på norsk bokmål), henta 22. februar 2022
3. ↑  
«Россия спустила на воду атомную подлодку». BBC Russian.com. 15. april 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå limbo (fleirtyding).* 

***Limbo*** er eit eventyr-plattformspel som er utvikla av den uavhengige danske spelutviklaren Playdead Studios. Det vart utgjeve i juli 2010 til Xbox 360 og året etter til PlayStation 3 og Microsoft Windows. Spelet har seinare vorte utgjeve på fleire andre plattformer. *Limbo* handlar om ein namnlaus gut som navigerer seg gjennom ei verd i svart-kvitt, på leiting etter den forsvunne systera si. Perspektivet i spelet er todimensjonalt, og det legg stor vekt på fysisk simulering av objekt i tillegg til prøving og feiling frå spelaren.

Spelemekanikkane går ut på å navigere guten gjennom dystre miljø, mens ein unngår ulike feller og farar. Dersom spelaren navigerer feil, resulterer det ofte i at guten opplever ein ekstrem og grotesk død. Spelet er laga slik at spelaren nærmast skal forventast å gjere feiltrinn før den riktige løysninga blir oppdaga. Utviklaren har kalla desse spelemekanikkane som «trial and death», der døden til spelaren ikkje har større konsekvensar enn at guten blir send eit stykke tilbake i spelet.

*Limbo* har fått god kritikk, mellom anna for dei audiovisuelle verkemidla, som den grafiske stilen og mørke stemninga, men innvendingar for den relativt korte lengda av spillet. Den neste tittelen frå Playdead Studios, *Inside*, vart utgjeven i 2016 og hentar att fleire av dei same temaa som vart presenterte i *Limbo*.

Referansar
----------

1. 1 2  «Limbo Review». IGN. 19. juli 2010. Henta 27. mai 2019.
2. ↑  «Limbo Review». GameSpot. 11. desember 2014. Henta 27. mai 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
***I manns minne. Daglegliv ved hundreårsskiftet*** er ein bokserie frå Det Norske Samlaget som kom ut frå 1967 til 1975. Bøkene består av svar frå ei skrivetevling som Nasjonalforeningen for folkehelsen lyste ut i 1964, der dei bad folk som var fødde før 1900, skriva opp livsminna sine. Det kom inn 1500 svar frå heile landet. Det første bandet i serien inneheldt svara til vinnarane, i band to kom utdrag av svar frå folk frå forskjellige miljø, og i dei tolv siste banda kom utdrag av svar grupperte etter fylke. Bøkene er rike kjelder til norsk kulturhistorie.

Alle svara er arkiverte hjå Norsk Folkeminnesamling. Ein del er og tilgjengeleg digitalt frå nettsida deira.

Bokliste
--------

* *I manns minne I* (1967)
* *I manns minne II* (1968)
* *Møre og Romsdal i manns minne* (1969)
* *Trøndelag i manns minne* (1969)
* *Oslo og Akershus i manns minne* (1970)
* *Rogaland i manns minne* (1970)
* *Buskerud og Telemark i manns minne* (1971)
* *Hedmark i manns minne* (1972)
* *Nord-Norge i manns minne* (1972)
* *Oppland i manns minne* (1972)
* *Sogn og Fjordane i manns minne* (1973)
* *Hordaland og Bergen i manns minne* (1974)
* *Agder i manns minne* (1974)
* *Østfold og Vestfold i manns minne* (1975)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Livshistorier om minneoppgåvene som ligg i folkeminnesamlinga, UiO.
* Digitaliserte minneoppgåver
* Oppgåveteksten til skrivetevlinga
**Ola Skjåk Bræk** (fødd 4. februar 1912 i Eidsvoll, død 26. desember 1999) var jurist, bankmann og politikar. 

Etter å ha vore sakførarfullmektig o domarfullmektig i Eidsvoll, arbeidde han i 10 år i Bank- og Sparebankinspeksjonen. I 1950 vart han banksjef for Sunnmøre Nye Kredittbank i Ålesund. I 1952 stod han bak ei samanslåing med tre andre bankar på Sunnmøre. Den nye banken vart Sunnmøre Kredittbank i Ålesund. I 1975 var han drivkraft bak samanslåing av Sunnmøre Kredittbank og Privatbanken i Ålesund til Sunnmørsbanken. Som banksjef var han sterkt engasjert i samfunnsutviklinga på Sunnmøre. Han ordna finansiering for omstillingar i fiskeflote og skipsbygging. Bræk var sentral i finansieringa av Vigra flyplass, og avi mange viktige vegsamband.

Ola Skjåk Bræk var vararepresentant til Stortinget i 1965 - 69, og i 1973 - 77. Han representerte Venstre. Brek vart industriminister i Korvaldregjeringa 1972 - 73.

Ola Skjåk Bræk fekk Sunnmøre Næringsråd sin ærespris i 1985. I 1976 vart han kommandør av St. Olavs Orden.

I 1990 gav han ut sjølvbiografien *Hva brast så høyt*.

Kjelder
-------

* Harald Kjølås: Sunnmøres finansminister i *100 år 100 navn. Personer som har preget Nordvestlandet*. Sunnmørsposten Forlag 2000

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Flyfoto av Maiden Castle
**Maiden Castle** er ei bygdeborg frå den engelske jernalderen. Strukturen ligg 2,6 km sørvest for Dorchester i det engelske countyet Dorset.

Dei eldste arkeologiske teikna på menneskeleg aktivitet i området består av ei rekkje vollar frå yngre steinalder. Kring 1800 fvt. under bronsealderen, blei staden brukt til å dyrka avlingar, og blei deretter forlaten. Maiden Castle sjølv blei bygd kring år 600 fvt. I den tidlege fasen var det eit relativt lite område på 16 hektar med ei ganske enkel utforming som minnar mykje om liknande bygdeborger i Storbritannia. Kring 450 fvt. blei anlegget utvida kraftig, og det omkransande området blei tredobla i omfang til kring 47 hektar. Dette gjer det til den største bygdeborga i Storbritannia, og ifølgje nokre definisjonar den største i Europa. Samtidig med utviding blei forsvarsverka til Maiden Castles gjort meir komplekse med tilføying av fleire murar, vollar og vollgraver. Kring år 100 fvt. byrja folkesetnaden på festninga å gå tilbake, og blei konsentrert kring den austlege delen av området. Staden var folkesett minst til den romerske perioden, då området var under kontrollen til den keltiske stamma durotriges.

Etter den romerske erobringa av Britannia i det første hundreåret verker det som om Maiden Castle blei forlate, sjølv om romarane kan ha vore militært til stades der. Ved slutten av 300-talet blei det oppført eit tempel og sekundære bygningar. På 500-talet var staden heilt forlaten, og han blei brukt som landbruksjord i mellomalderen.

Maiden Castle var inspirasjon for komponisten John Ireland og forfattarane Thomas Hardy og John Cowper Powys. Forsking på bygdeborger blei utbreidd på 1800-talet av arkeologen Augustus Pitt Rivers. På 1930-talet utførte arkeologane Mortimer Wheeler og Tessa Verney Wheeler dei første arkeologiske utgravingane av Maiden Castle, noko som gjorde bygdeborga betre kjend for allmugen. Det blei utført fleire utgravinger under Niall Sharples, som gav meir kunnskap om staden, og ein del av borga blei reparert på grunn av dei store tala på vitjande som kom til staden. I dag er Maiden Castle verna som eit Scheduled Ancient Monument og er drive av English Heritage.

Kjelder
-------

1. ↑  Sharples (1991a), s. 20.
2. ↑  Russell, M. (2019), *Mythmakers of Maiden Castle: Breaking the Siege Mentality of an Iron Age Hillfort*, Oxford Journal of Archaeology, 38: 325–342.

Bibligrafi
* Sharples, Nial (1991), *Maiden Castle: Excavations and field survey 1985-6*, English Heritage, ISBN 978-1-84802-167-9
* Wheeler, Mortimer (1943), *Maiden Castle, Dorset*, John Johnson for the Society of Antiquaries
* «Mai Dun Hill Fort (Maiden Castle), Dorset». *The Victorian Web*. Henta 18. mai 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Maiden Castle (Dorset)» frå Wikipedia på dansk, den 11. november 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Maiden Castle i Dorset**

* Maiden Castle ved English Heritage
* Maiden Castle ved Google Arts and Culture
* Fotografi av Maiden Castle og området rundt ved geograph.org.uk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Roque de los Muchachos-observatoriet** er eit astronomisk observatorium på La Palma på Kanariøyane, på randa av eit stort vulkankrater, 2400 meter over havet. Det vart offisielt opna i 1986. Observatoriet er internasjonalt og vert drive i fellesskap. Spania, som eig området og har ansvaret for infrastrukturen og spanske astronomar disponerer 20 % av observasjonstida på alle instrument. Storbritannia (saman med Irland og Nederland) har William Herschel-teleskopet (4,2 m; teken i bruk 1988), det heilt ombygde Isaac Newton-teleskopet (2,5 m; 1985) og Kapteyn-teleskopet (1 m; 1984) som er særskild eigna for astrometri og fotometri. Danmark har (saman med Storbritannia) Carlsberg Automatic Transit Circle (1984), eit instrument for nøyaktig og rask måling av stjerneposisjonar. Sverige har to teleskop, ein reflektor (60 cm; 1982) og eit tårnteleskop for solobservasjoner (1983). Italia har teleskopet Galilei (3,6 m, 1997).

Nordisk Optisk Teleskop (NOT), eit dansk-finsk-norsk-svensk samarbeidsprosjekt (2,5 m; 1989), høyrer òg med til observatoriet. Frå 1997 er også Island med på NOT.

Kjelder
-------


* «Roque de los Muchachos-observatoriet», *Store norske leksikon*, 5. november 2009, henta 16. juli 2016
*Namnetrekket til Johannes Vermeer*
**Jan Vermeer** (nederlandsk: **Johannes Vermeer**, i samtida også kalla **Joannis ver Meer**, **Joannis van der Meer**) døypt/gravlagd (31. oktober 1632–15. desember 1675) var ein nederlandsk kunstmålar som no er ein av dei best kjende kunstnarane frå den nordeuropeiske barokken. 

I levetida si var han kjent i Delft og Haag, men han blei fort gløymt etter at han var død; han var knapt nemnt i den store kjeldeboka om hollandsk måleri frå 1600-talet skriven av Arnold Houbraken. I nær to hundre år blei han ikkje nemnt i oversikter over nederlandsk kunst.

Vermeer spesialiserte seg på interiørscener frå middelklassen og var ein moderat framgangsrik, provinsiell sjangermålar i levetida si. Det kan sjå ut til at han aldri var særleg velståande, kanskje fordi han produserte relativt få måleri og han hadde gjeld som gjekk i arv til ektefelle og born då han døydde. 

Berre 35 måleri kan med sikkerheit tilskrivast Vermeer og det mest kjende er nok *Jente med perleøyredobb*. Måleria er stilt ut på mellom anna Rijksmuseum, Mauritshuis, Kunsthistorisches Museum, National Gallery of Scotland, Metropolitan Museum of Art og Gemäldegalerie Alte Meister.

Utvalde illustrasjonar
----------------------

* Het melkmeisje (Tenestejenta) (1657-1658)*Het melkmeisje* (*Tenestejenta*) (1657-1658)
* De astronoom (Astronomen) (1668)*De astronoom* (*Astronomen*) (1668)
* Meisje met de parel (Jente med perleøyredobb) (1665)*Meisje met de parel* (*Jente med perleøyredobb*) (1665)
* De muziekles (Musikkleksjonen) (1662-65)*De muziekles* (*Musikkleksjonen*) (1662-65)

Referansar
----------

1. ↑  Johannes Vermeer[*daud lenkje*] i databasa til RDK

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Johannes Vermeer**

* Vermeer Foundation

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Os er i Dag en Frelser fød,Guds Salvede i vores Kiød,En Herre til Guds Ære;Nu er han fød i Davids Stad.Den Søn som Englene tilbad, .Velsignet evig være;Min Siel!Kiend velDenne Naade,Frie fra Vaade, Mæt dit Øie Ved Opgangen av det Høie.

Frå *Guldbergs salmebok* (nr 10)   |  |

|  |  |
| --- | --- |
| I Dag er fødd vaar Frelsarmann,Guds Son og daa vaar Broder sann,Ein Herre til Guds Æra.No er han fødd i Davids Stad.Den Son som Englarne tilbad, .Velsigna stødt skal vera! Mi Sjæl,Kjenn velDenne NaadeFri fraa Vaade, Lat ditt Auga I hans Morgonljos seg lauga.

«Jolevers» i Elias Blix, Nokre Salmar (5. utg.)   |  |

**«I dag er fødd ein frelsar stor»** er eit preikestolvers skrive av Birgitte Cathrine Boye i 1778 som «Os er i Dag en Frelser fød», og omsett av Elias Blix i 1902. 

I 5. utgåva av *Nokre Salmar* står salmen under tittelen «I Dag er fødd ein Frelsarmann», i lag med andre preikstolvers, med overskrifta *Jolevers*. 

Salmen er med i Guldbergs salmebok og vart uforandra teken opp i *Landstads Kirkesalmebok*. I *Norsk Salmebok* står han både på nynorsk (nr 48) og bokmål («En frelser er oss født i dag», NoS nr 47).

Birgitte Cathrine Boye skreiv høgtidsvers for alle dei største heilagdagane, og vert difor kall kvinna med høgtidsversa. Juleverset vert i mange kyrkjer sunge medan presten står på preikestolen på juledagen, og høgtidsverset etter B.C: Boye har teke over frå det eldre juleverset «Et lidet barn så lystelig».

Både Boye og Blix viser til melodien «Av høyheden opprunden er» («Or høgdi ned i verdi skin»), ein melodi skriven av Philipp Nicolai i 1599.

Bakgrunnsstoff:
---------------

* Salmebloggen til Leif Haugen[*daud lenkje*]

Kjelder:
--------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* J.N. Skaar: *Norsk Salmehistorie* b. I og II, F. Beyers forlag, Bergen 1879-80
* Elias Blix: *Nokre Salmar* 5. auka utgaava Kristiania 1918
**Ola Wærhaug** (fødd 24. desember 1937) er ein tidlegare skiskyttar frå Skedsmo. Han vart verdsmeister i skiskyting 1967 i Altenberg med Noregs lag på 4 x 7,5 km stafett.

Aktiv
-----

Under VM i skiskyting 1965, avvikla i Elverum, vart Wærhaug nummer fire på 20 km. Saman med Olav Jordet, Ragnar Tveiten og Ivar Nordkil utgjorde han i same meisterskapen det norske laget som vann den uoffiselle VM-tevlinga over 4x7,5 km stafett. Året etter kom tevlingsforma stafett med på det offisielle VM-prgrammet.

Høgdepunktet for skiskyttaren Wærhaug kom under verdsmeisterskapen i skiskyting 1967 i Altenberg. Han gjekk då startetappen for det norske stafettlaget som sikra seg gullmedaljane, dei andre på vinnarlaget var Olav Jordet, Jon Istad og Ragnar Tveiten.

Wærhaug deltok i dei olympiske vinterleikane 1960 i Squaw Valley, 1964 i Innsbruck og 1968 i Grenoble. Under leikane i 1968 vann han ein olympisk sølvmedalje i stafett, saman med Olav Jordet, Magnar Solberg og Jon Istad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ola Wærhaug» frå Wikipedia på tysk, den 16. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Johannesbrødtre** |
| JohannesbrødtreJohannesbrødtre |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Erteblomordenen Fabales |
| **Familie:** | Erteblomfamilien Fabaceae |
| **Slekt:** | *Ceratonia* |
| **Art:** | **Johannesbrødtre** *C. siliqua* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ceratonia siliqua***L. 1753 |

**Johannesbrødtre** er eit tre i erteblomfamilien som vanlegvis vert dyrka i middelhavslanda. Det har lêraktige, vintergrøne blad, lange blomsterklaser og 20 cm lange, lêraktige frukter (belgar) med 12–16 ertestore frø. 

Johannesbrød
Frukta vert kalla johannesbrød og inneheld ca. 50 % sukker og noko garve- og smørsyre. Sukkeret vert først danna etter at dei umodne fruktene har vore tørka ei stund i sola. Johannesbrød vert eten rå eller blautlagt, i kaker og dessertar. Dei vert òg nytta til dyrefôr, og ekstrakt av fruktene vert nytta medisinsk ved katarar. Fordi vekta av kvart frø er konstant vart frøa tidlegare nytta av apotekarar og juvelerar ved veging, sjå karat.

Uekte johannesbrødtre er det indiske treet *Cassia fistula* som tilhøyrer same familie.

Det har namn etter døyparen Johannes som skal ha hatt belgane som einaste føde under opphaldet sitt i ørkenen.

Kjelder
-------


* Johannesbrødtre (27. desember 2013). I Store norske leksikon. Henta 5. juli 2014.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**John Andersson Austrheim** (10. oktober 1912–13. april 1995) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Gloppen i Nordfjord. Han var 1967-73 formann i Senterpartiet, og 1972-73 samferdsleminister i Korvald-regjeringa.

Austrheim var odelsgut til eitt av bruka på matrikkelgarden Austrheim vest for Sandane, kommunesenteret i Gloppen. Skuleåret 1932/33 gjekk han Nordfjord ungdomsskule, før han i si tid tok over farsgarden på Austrheim.

I 1945 vart Austrheim medlem av kommunestyret i Gloppen kommune, eit verv han hadde til 1951. Ved kommunevalet 1955 kom han innatt i kommunestyret, og vart vald til ordførar. Han var ordførar frå 1956 til 1962.

Hausten 1961 fekk Austrheim stortings-plass frå Sogn og Fjordane, vald for Senterpartiet. I sine 16 år som tingmann var han 1961-65 medlem i Sosialkomiteen, 1965-69 i Kommunalkomiteen, 1969-71 i Utanrikskomiteen, sesjonen 1971/72 på ny i Sosialkomiteen, og 1973-77 i Industrikomiteen.

Då mangeårig Senterparti-formann, og dåverande statsminister Per Borten, i 1967 sa nei til å halde fram som partiformann, vart Austrheim vald til ny formann i Senterpartiet. I perioden frå oktober 1969 til mars 1971 var han også parlamentarisk leiar i Senterpartiet.

Då Lars Korvald skipa regjering i oktober 1972, fekk Austrheim posten som samferdsleminister, ein post han hadde til Korvald-regjeringa gjekk av i oktober 1973. Ved landsmøtet i Senterpartiet i 1973 overlet Austrheim formannsvervet til Dagfinn Vårvik.

Kjelder
-------

* «John Austrheim». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
*Sjå òg Ola Nordmann av Plumbo*.
Ola Nordmann er tradisjonelt blitt framstilt i bunad med raud (nisse)lue. Dette er ein vitseteikning frå *Vikingen* i 1905 av Olaf Krohn. Ola Nordmann må bera heile to folkerøystingar (om unionsoppløysinga og monarkiet) på eitt år. Ei leande Europa ser på.
**Ola og Kari Nordmann** eller berre **Ola og Kari** er eit omgrep som ofte blir bruka som ei personifisering av vanlege nordmenn. Det blir mykje brukt i media, til dømes i snakk om folket som heilskap, om typiske eller gjennomsnittlege nordmenn. Namna er også brukt som døme i utfylling av skjema, lik Nomen nescio, NN.

Opphav
------

I 1844 gav Henrik Wergeland ut boka *Skåltaler, 474 samlede og utgivene av Ola Nordmann*. I 1915 blei namnet brukt for å skildra den vanlege nordmannen og i 1926 for å omtala nordmenn. Seinare la ein til ei Kari Nordmann. Namna Ola og Kari har lenge vore mykje brukte i Noreg, og har nordisk opphav.

Ola Dunk er eit avleidd namn brukt om ein typisk nordmann med dårlege eigenskapar.

Tilsvarande namn i andre land
-----------------------------

I Sverige er *Medelsvensson* brukt om den typiske svensken, i Danmark *Herr Sørensen* og i Tyskland *Otto Normalverbraker*.

I USA er *John* og *Jane Doe* eller *Average Joe* brukt på same måte.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ola og Kari ved Statistisk Sentralbyrå

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ola Nordmann» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2011.*

Fotnotar

1. ↑  «Ola\_nordmann» i Nynorskordboka.
2. ↑  Kristin Kværnsveen, Ola og Kari Nordmann er rundlurt[*daud lenkje*], naturvernforbundet.no, 10.12.2010
3. ↑  Dette er Kari og Ola ved Statistisk Sentralbyrå, "Kari og Ola Nordmann" feirer jul hjemme Arkivert 2015-04-02 ved Wayback Machine. boarding.no, 26.12.08; Tom M. Hansen, Ola og Kari Nordmann er kaffe-kresne Arkivert 2010-12-19 ved Wayback Machine. massiv.no; Dag-Jørgen Saltnes Ola og Kari satser på eiendom[*daud lenkje*], 27. august 2007
4. 1 2  Hvem er Ola Nordmann?, NRK.no, 01.07.2002
**Feltstyrke,** er ein vektorstorleik som blir brukt for å angje storleik og retning av den krafta som virkar på ein lekam i eit kraftfelt. Krafta er lik feltstyrken multiplisert med ein eigenskap ved lekamen som svarar til feltet, til dømes i tyngdefeltet med massen, i eit elektrisk felt med ladninga, i eit magnetfelt med polstyrken. 

Radioteknisk blir feltstyrke brukt som fysikalsk mål for signalstyrken på ein stad i det elektromagnetiske strålingsfeltet frå ein radio- eller fjernsynssender. Feltstyrken angjev effektivverdien av den elektriske feltkomponenten i strålingsfeltet, og blir målt i volt/meter (eller avleidde einingar). For god lokal kringkastingsmottaking bør feltstyrken vere minst 1000 mikrovolt/meter. Feltstyrken er ikkje alltid konstant. På stor avstand frå ein sendar kan feltstyrken variere sterkt pga endringar i refleksjonen frå dei ioniserte laga i den øvre delen av atmosfæren (sjå fading).

Kjelder
-------

Feltstyrke: fysikk. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 7. november 2013 frå .
**Man Ray**, opphavleg **Emmanuel Radnitzky**, (27. august 1890–18. november 1976) var ein USA-amerikansk dadaistisk og surrealistisk fotograf og filmregissør. Han vert rekna som ein viktig impulsgjevar til samtidig og seinare filmhistorie.

Liv og gjerning
---------------

Man Ray vart kjend med dadaismen i 1913 og grunnla i New York den amerikanske avdelinga av dada-rørsla, saman med Marcel Duchamp. Rundt 1920-21 begynte Man Ray å lage sine fotogram, verk som også Laszlo Moholy-Nagy byrja med omkring same tid. Dei plasserte ulike objekt på sensitivt fotopapir, og lyste desse opp ved hjelp av fotografiske framkallingsapparat. På denne måten fekk dei fram skuggane og teksturen i gjenstandane. Begge valde dei ofte maskindelar som objekt. Den tilsynelatande automatikken i prosessen tiltala dei dadaistiske og surrealistiske kjenslene deira.

I 1921 flytta Man Ray til Paris etter å ha erklært dadaismen i USA for død. Tre år seinare engasjerte han seg i surrealismerørsla i Paris. Frå atelieret i bydelen Montparnasse laga Man Ray ei lang rekke arbeid som revolusjonerte fotografiet i fyrste halvdelen av 1900-talet.

Man Ray regisserte fleire avantgardistiske kortfilmar, som til dømes den to minuttar lange *Le Retour à la Raison* i 1923, samt dei 15-20 minuttar lange filmane *Emak-Bakia* i 1926, *L'Étoile de Mer* i 1928 og *Les Mystéres du Château du Dé* i 1929.

Grunna verdskrigen flytta Man Ray i 1940 tilbake til USA og busette seg i Los Angeles. Etter 11 år i California returnerte han til Paris og heldt hus der resten av livet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Man Ray» frå Wikipedia på bokmål, den 13. januar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Man Ray**

* Offisielt Man Ray webarkiv
* Man Ray Trust webside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Sarah McTernan** (fødd 11. mars 1994 i County Clare) er ein irsk songar og låtskrivar, best kjend for å ha vorte nummer tre i fjerde sesong av *The Voice of Ireland* i april 2015. McTernan representerte Irland i Eurovision Song Contest 2019 med songen «22».

Bakgrunn
--------

McTernan vaks opp som einebarn i landsbyen Scarriff i grevskapet Clare, midt i Irland. Etter at ho fullførte vidaregåande i 2011, tok ho hjelpepleiarkurs i Ennis i Clare. Sidan studerte ho musikkteknologi ved Limerick Institute of Technology. I 2014 tok ho ein pause frå utdanninga for å jobba, men studerte seinare stemme og dans ved Universitetet i Limerick. McTernan spelar gitar, piano, ukulele og tinnfløyte.

I november 2014 gjekk ho vidare frå «blind auditions»-rundane i *The Voice of Ireland*. Ho hadde aldri gjort ein konsert før, og for å få meir erfaring, sette ho saman eit band kalla The JEDS. I tillegg til McTernan, bestod bandet av gitaristen Dwayne Mann, trommisen John Moroney og bassisten Declan Larkin.

I *The Voice of Ireland* song ho «Who You Are» på auditionen, og alle fire dommarane snudde stolen. Ho valde å gå inn på laget til Rachel Stevens frå S Club 7. Til slutt enda ho på ein tredjeplass i tevlinga. I 2017 og 2018 var McTernan ein av deltakarane i den sanmarinske tevlinga *1in360* for å finne den sanmarinske representanten til Eurovision Song Contest.

8. mars 2019 kunngjorde den irske kringkastaren RTÉ at McTernan skulle representere Irland i Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel. Ho deltok i den andre semifinalen med songen «22», men kvalifiserte ikkje seg til finalen.

Referansar
----------

1. ↑  Daly, Adam. «This Co Clare singer will represent Ireland in the Eurovision in Israel» (på engelsk). Henta 9. mars 2019.
2. ↑  «Sarah McTernan - Eurovision Song Contest Tel Aviv 2019». EBU. 8. mars 2019. Henta 9. mars 2019.
3. ↑  Andrew Hamilton (10. november 2017). «Sarah set to sing a song for San Marino in Eurovision» (på engelsk). Arkivert frå originalen 30. april 2019. Henta 9. mars 2019.
4. ↑  «Second Semi-Final: Last 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». EBU. 16. mai 2019. Henta 17. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Sarah McTernan» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Makarov (PM)** er ein halvautomatisk pistol konstruert sist på 1940-talet av russaren Nikolaj Fjodorovitsj Makarov. I mange år var han militær standardpistol i Sovjetunionen.

Makarovpistolen var resultat av ein konkurranse for å laga eit våpen som kunne komma i staden for Tokarevpistolen frå 1933, som i sin tur eit stykke på veg var ein variant av belgiske Fabrique Nationale sin Browning modell 1903. Tokarev vart etter krigen sedd på som for stor, tung og upåliteleg til å vera generell tenestepistol. 

Heller enn å utvikle våpenet sitt frå ein eksisterande patron, konstruerte Makarov ein ny, 9x18 mm PM, litt større enn kaliber .380 ACP, men mindre enn kaliber 9 mm Parabellum. For å få våpenet enklast og billegast råd, ville dei han skulle ha ein bakslagsmekanisme, og den nye patronen var den aller kraftigaste som kunne brukast med denne enkle mekanismen. Kula vart med vilje gjord litt breiare enn 9 mm, faktisk 9.3, for å gjera denne ammunisjonen ubrukande for NATO-våpen i 9 mm Parabellum. 

Makarovpistolen vart i 1951 vald som vinnar i den ovannemnde konkurransen, og var i teneste hjå sovjetiske militære og politi til Sovjetunionens fall i 1991. Mange tidlegare austblokkland brukar han framleis, og variantar blir framleis laga i både Russland og Bulgaria, sjølv om han er i ferd med å bli bytt ut som standardvåpen i det russiske militæret. 

*Pistolet Makarova* (PM) er då ein mellomstor pistol med enkel bakslagsmekanisme, løp fast i ramma og rekylfjøra rundt dette løpet. Fysisk liknar han Walther PP. Særmerket til våpenet er den ekstreme enkelheita, elegansen i linene og kor få delar han har, noko som gjer han svært robust. Makarov har til og med færre delar enn den austerrikske Glock-pistolen, som vart konstruert mange år seinare med enkelheit for auget. Makarovdelar blir sjeldan øydelagde ved normal bruk, og dei er lette å skifte ut om naudsynt. 

Makarov har kombinert enkeltspennar og sjølvspennar. Standardmagasinet held 8 skot, men finst med ti og tolv au. 

Makarov vart laga i mange land under den kalde krigen og etterpå, attåt Russland var det DDR, Bulgaria, Kina og det sameinte Tyskland. Marknadsverdien av dei austtyske Makarovpistolane er høgast, da dei blir rekna som dei mest vellaga.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Modern Firearms - Makarov PM / PMM / Izh-71
* Dumpshock - Makarov Arkivert 2006-05-13 ved Wayback Machine.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Makarovpistol**

Kjelde
------

Den engelskspråklege wikipediaen, som har ein lengre og meir detaljert artikkel her