recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 61°55′S 57°59′W﻿

**Pyrites Island** er den største av tre småøyar som ligg nordaust for Gam Point og utgjer austsida av Esther Harbor, utanfor nordkysten av King George Island i Sør-Shetlandsøyane. I 1913-14 vart klippene heil ytst på Gam Point og øyane kring kalla Esther, Pyritis (sic) eller Pyritic Islands av den skotske geologen David Ferguson, som rapporterte at dei bestod av pyritt med årer av kvarts. Frå skildringa til Ferguson kan det verke som at isklippene bak Gam Point har rykte fram sidan 1914 slik at «øya» i dag er landfast. Den høgaste av dei gjenverande øyane er øya som er skildra her. Namnet vart tilrådd av United Kingdom Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1960 for at ho ikkje vart forveksla med «Esther»-namna i nærleiken.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Pyrites Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Vidar Terje Davidsen** (fødd 4. januar 1958) er ein norsk tidlegare fotballspelar som vann tre seriegull og eitt cupmeisterskap med Vålerengen IF i tida 1980-84. Gjennom åtte sesongar, 1979-86, spelte han 46 landskampar for Noreg og skåra fem landslagsmål. Han var trenar for Vålerenga då laget triumferte i fotballcupen 1997.

Spelar
------

### Klubbspel

Davidsen spelte for Bærum SK i 1976. Dei neste tre sesongane var han Frigg-spelar, eit lag som då hevda seg bra i 2. divisjon, men utan å kunne rykke opp i toppdivisjonen. Perioden 1980-86 var han eit fast innslag på midtbana til Vålerenga. I laget si beste tid på fotballbana var han med å verte cupmeister i sin fyrste sesong. Sesongane 1981, 1983 og 1984 sikra han seg og Vålerenga tre seriemeistertitlar. I 1987-sesongen var Davidsen Lillestrøm-spelar, utan å utmerke seg. Sidan var han spelande trenar i Bærum SK.

### Landslagsspel

Davidsen debuterte på det norske landslaget 9. august 1979 og skåra det einaste målet då Noreg vann over Finland. I åra framover spelte han i alt 46 landskampar, og skåra fem landslagsmål. Han vert særleg hugsa for målet han skåra då Noreg hausten 1985 overraska og slo Italia 2-1 i ein vennskapskamp på bortebane i Lecce.

### Merittar

* Seriemeister: 1981, 1983 og 1984 med Vålerengen
* Noregsmeister: 1980 med Vålerengen
* Tapande cupfinalist: 1983 og 1985 med Vålerengen

Trenar
------

Davidsen trena Vålerenga i åra 1993-97, Lyn 1998-2001 og Strømsgodset IF i 2003-04. Sett vekk frå 1997-sesongen, då han førte Vålerenga til opprykk frå nivå to og siger i noregsmeisterskapen i fotball, hadde han lite suksess med trenargjerninga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vidar Davidsen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. april 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
|  |
| --- |
| **Svartstrupejernsporv** |
| SvartstrupejernsporvTeikning av John GoldSvartstrupejernsporvTeikning av John Gold |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Jernsporvfamilien Prunellidae |
| **Slekt:** | Jernsporvar *Prunella* |
| **Art:** | **Svartstrupejernsporv** *P. atrogularis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Prunella atrogularis***Brandt, 1844 |

**Svartstrupejernsporv** (*Prunella atrogularis*) er ein sporvefugl i jernsporvfamilien med eit relativt avgrensa utbreiingsområde i Uralfjella og i fjellområde i vestlege Sentral-Asia med overvintring i sentrale og i sørvestlege Asia.

Skildring
---------

Storleiken på denne arten er som jernsporv, 13 til 14,5 centimeter. Det er variantar av fjørdrakta i populasjonane. I sommardrakta har svartstrupejernsporven eit breitt svart parti over strupen og kinna med lyst mustasjeparti i mellom, svart nebb og krone. Dei har ei brei kvit augebrynstripe som hos nokre fuglar er ho ikkje synlege framføre auget. Utanom hekketida er augebrynstripa brunbeige og strupe-kinn kan vere svakare svartfarga. Brystet og buken er beige med raudskjer og kan ha mørke strekar på flankane. Oversida er matt mørkebrun med flekker. Nebbet er lite og rettpeikande.
Kjønna er like.

Denne arten kan leve i karrig, lågt kratt og anna skog, både lauvskog og barskog inkludert einer. I Sentral-Asia kan dei treffast opp til 3000 moh. I vinterkvarteret kan dei leve lågare og i varierte naturtypar. Hekkeområdet er Uralfjella i Russland og i fjellområde i vestlege Sentral-Asia. Overvintring går føre seg i fragmenterte område i frå Kasakhstan til nordlege Iran, i Afghanistan, nordlege delar av Pakistan og India og i vestlege Nepal. Der er òg eit overlappande vinter og sommarområde i austlege Kasakhstan og i tilgrensande naboland i aust.

Svartstrupejernsporvar vil helst ete insekt og anna leddyr, men om vinteren beitar dei ofte på frø, både frå gras og meir urteaktige plantar. 

Storleiken på populasjonen er estimert til i mellom 10 og 100 tusen individ. Bestanden er stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig, LC.

Spontant i Noreg
Eit individ av arten er registrert i Hauge i Dalane i november og desember 2013.

Kjelder
-------

* Hatchwell, B. & de Juana, E. (2020) *Black-throated Accentor (Prunella atrogularis)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 14. januar 2020

Referansar

1. ↑  Svensson, Lars et al (2011). *Gyldendals store fugleguide.* Gyldendal norsk forlag. ISBN 9788205418820.
2. ↑  BirdLife International (2020) Species factsheet: *Prunella atrogularis Arkivert 2015-05-11 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 14. januar 2020
3. ↑  «Artsobservasjoner - rapportsystem for arter i Norge». Henta 14. januar 2020.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Svartstrupejernsporv**
Koordinatar: 31°42′59.75″N 34°38′1.68″E﻿

**Nitzanim** (hebraisk skrift נִצָּנִים, tyder Knoppar) er ein kibbutz sør i Israel. Han ligg mellom Ashkelon og Ashdod på Nitzanim-sanddynene og høyrer til Hof Ashkelon regionale kommune. I 2006 hadde han 343 innbyggjarar.

Kibbutzen vart grunnlagd etter Jewish National Fund kjøpte eit landområde og eit stort hus kalla «herskapshuset» i 1942. Dei første innbyggjarane var immigrantar, mellom andre Holocaust-overlevande. Han tok seinare i mot fleire immigrantar frå Polen og Romania.

Kibbutzen vart erobra av den egyptiske hæren under den arabisk-israelske krigen i 1948 i slaget ved Nitzanim, men vart teken attende av israelske styrkar mot slutten av krigen. Busetnaden vart så flytta kring fire kilometer sørover frå den opphavlege plasseringa. I 1949 vart Nitzanim ungdomslandsby grunnlagd på den opphavlege staden. Ungdomslandsbyen vart nedlagd i 1990 og i 1990-åra vart fellesbusetnaden Nitzan grunnlagd på staden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nitzanim» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Women of Valor Sentral - Nitzanim Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine. Society for the Preservation of Israel Heritage sites

| * v
* d
* e
Hof Ashkelon regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Gvar'am**·** Karmia**·** Nitzanim**·** Yad Mordechai**·** Zikim |
| Moshavar | Beit Shikma**·** Berekhya**·** Ge'a**·** Heletz**·** Hodia**·** Kokhav Michael**·** Mash'en**·** Mavki'im**·** Nir Yisrael**·** Netiv HaAsara**·** Talmei Yafeh |
| Fellesbusetnadar | Bat Hadar**·** Nitzan**·** Nitzan Bet |
| Ungdomslandsbyar | Kfar Silver |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Carl Fredrik Bunæs** (16. oktober 1939–6. oktober 2022) var ein norsk friidrettsutøvar frå Drammen. Fyrste halvdelen av 1960-åra var han i aller fremste rekke mellom sprintarane i Norden, han vann då fire nordiske meisterskapstitlar. I tiåret 1957-66 vart han 18 gongar norsk meister på sprintdistansane 100 meter (5), 200 meter (9) og 400 meter (4). Han var medlem av IK Tjalve.

Karriere
--------

Bunæs vann si fyrste gullmedalje i ein noregsmeisterskap og sette sin fyrste noregsrekord allereie då ho var 18 år. Begge prestasjonane kom på det som ein må kalle spesialdistansen, 200 meter. Her fekk han notert 21,3 sekund i 1957, ein rekord som hans sterkaste konkurrent, Bjørn Nilsen tok over med fyrst 21,2 og så 21,1 i 1958. Bunæs tok tilbake rekorden i 1959, då han vart klokka inn på 21,0.

I 1960 vann Bunæs 200-meteren på tida 20,9 sekund under ein landskamp i Karlstad, både norsk og nordisk rekord. Same sesongen forbetra han den norske 400-meterrekorden til 47,3 og han vart under NM 1960 tildelt kongepokalen for sin dobbeltsiger, 100 m og 200 m, sistnemnde distanse på ny meisterskapsrekord. Han deltok også i Sommar-OL 1960 i Roma, der han vart utslått i kvartfinalane på både 200 m (21,4 =nr 17) og 100 m (10,5 =nr 15).

Tre nordiske friidtettsmeisterskap vart arrangert i tida 1961-65. Bunæs vann i 1961 både 100 meter og 200 meter, i 1963 sigra han på 100 m, medan han i 1965 vart nordisk meister på 400 meter. Som 400-meterløpar nådde han toppen i 1963-sesongen, då han på Bislett stadion flytta noregsrekorden til 47,1 og deretter til 46,6.

Bunæs var ein framifrå poengplukkar for Noreg i landskampane. I sine 41 landskampar stod han på startstreken 130 gongar, 96 gongar kom han i mål som vinnar. Med IK Tjalve sine stafettlag vann han heile 26 NM-gull.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1956: Bronsemedalje på 100 m – 10,7
* 1957: Gullmedalje på 200 m – 21,3, og bronsemedalje på 100 m – 10,8
* 1959: Gullmedaljar på 100 m – 10,5, og på 200 m – 21,6
* 1960: Gullmedaljar på 100 m – 10,6 og på 200 m – 21,2. Kongepokal.
* 1961: Gullmedaljar på 100 m – 10,6 og på 200 m – 21,6
* 1962: Gullmedaljar på 100 m – 10,8 og på 200 m – 21,6
* 1963: Gullmedaljar på 100 m – 10,5, 200 m – 21,2, og 400 m – 48,3
* 1964: Gullmedaljar på 200 m – 21,7, og 400 m – 48,3, samt sølvmedalje på 100 m – 10,7
* 1965: Gullmedaljar på 200 m – 21,2, og 400 m – 47,7
* 1966: Gullmedaljar på 200 m – 21,4, og 400 m – 47,5

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Sport i navn & tall*. 1971
* friidrett.no


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 31°44′7.79″N 34°37′29.28″E﻿

**Nitzan** (hebraisk skrift ניצן, tyder *Knopp*) er ein religiøs fellesbusetnad sør i Israel. Han ligg mellom Nitzanim-sanddynene nord for Ashkelon og høyrer til Hof Ashkelon regionale kommune. I 2007 var folketalet 3 000. Byen har mange Bnei Menashe (10 -20% av folkesetnaden), frå det indiske-myanmarske grenseområdet i India.

Historie
--------

Den første busetnaden som låg her var kibbutzen Nitzanim i 1943. Kibbutzen vart grunnlagd etter Jewish National Fund kjøpte landområdet og eit stort hus som berre vart kalla «herskapshuset» i 1942. Dei første innbyggjarane var immigrantar, somme var Holocaust-overlevande. Han tok seinare i mot fleire immigrantar frå Polen og Romania. Kibbutzen vart erobra av Egypt under den arabisk-israelske krigen i 1948, men teken attende av Israel mot slutten av krigen. Kibbutzen vart så flytta fleire kilometer lenger sør. 

I 1995 hadde Nitzan eit folketal på 105. Han opplevde ein stor vekst i midten av 2000-åra då fleire familiar flytta hit då dei vart evakuerte frå Gush Katif under den israelske tilbaketrekkinga frå Gaza. 500 mobile heimar vart bygd aust i Nitzan (eit område som vart kalla **Nitzan Bet**).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nitzan» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Women of Valor Sentral - Nitzanim Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine. Society for the Preservation of Israel Heritage sites

| * v
* d
* e
Hof Ashkelon regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Gvar'am**·** Karmia**·** Nitzanim**·** Yad Mordechai**·** Zikim |
| Moshavar | Beit Shikma**·** Berekhya**·** Ge'a**·** Heletz**·** Hodia**·** Kokhav Michael**·** Mash'en**·** Mavki'im**·** Nir Yisrael**·** Netiv HaAsara**·** Talmei Yafeh |
| Fellesbusetnadar | Bat Hadar**·** Nitzan**·** Nitzan Bet |
| Ungdomslandsbyar | Kfar Silver |
**Pyroksen** er eit kjemisk ueinsarta mineral. Dei to vanlegaste pyroksentypane er diopsid og enstatitt. Pyroksen kan skiljast frå liknande mineral på den særeigne måten mineralet spaltar på. Mineralet har kjemisk svakare bindingar i to retningar. Steinprøvane har derfor alltid spalteplan som står om lag 90 grader (vinkelrett) på kvarandre. 

Pyroksen er stabilt i ei rekke geologiske miljø (stabilt med variert trykk og temperatur). Det finst til vanleg i magmatiske og metamorfe bergartar danna ved høg temperatur. Havbotnsbergartane gabbro (djupbergart) og basalt (dagbergart) inneheld typisk ein del pyroksen. Pyroksen er etter feltspat truleg det vanlegaste mineralet i jordskorpa. 

Pyroksen har til no ikkje vore brukt til mange praktiske føremål, men kan vere ein mogeleg slaggdannar i jarnindustrien grunna evna til å takle høge temperaturar. Olivin og dolomitt vert som oftast brukt til dette føremålet.

Viktige mineral
---------------

* Enstatitt Mg2Si2O6
* Bronzitt/hypersthen (Mg,Fe)2Si2O6
* Ferrosilitt Fe2Si2O6

### Klinopyroksen (monokline)

* Klinoenstatitt Mg2Si2O6
* Klinoferrosilitt Fe2Si2O6
* Pigeonitt (Mg,Fe,Ca)2Si2O6

* Diopsid CaMg Si2O6
* Hedenbergitt CaFe Si2O6
* Johannsenitt CaMn Si2O6

* Augitt (Ca,Mg,Fe,Al)2(Si, Al)2O6
* Omfacitt (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)(Si, Al)2O6

* Spodumen LiAl Si2O6
* Jadeitt NaAl Si2O6
* Ægirin NaFe Si2O6
* Kosmoklor NaCr Si2O6

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pyroksen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mineralgalleri[*daud lenkje*]
**Vilhelm Friman Koren Bjerknes** (14. mars 1862–9. april 1951) var ein norsk fysikar og meteorolog. Bjerknes vert rekna som grunnleggjar av moderne vêrvarsling. Han var òg grunnleggjaren av Bergensskulen i meteorologi.

Fotografi av Vilhelm BjerknesFoto: Christoffer Gade Rude/Nasjonalbiblioteket

Bjerknes var fødd i Christiania og fekk tidleg interesse for væskedynamikk. Ei tid var Bjerknes assistent for far sin, Carl Anton Bjerknes, innan matematisk forsking. I 1890 vart han assistent for Heinrich Hertz og gav viktige bidrag til Hertz sitt arbeid om elektromagnetisk resonans.

I 1895 vart han professor i anvendt mekanikk og matematisk fysikk ved Universitetet i Stockholm. Grunnleggjande samanhenger mellom væskedynamikk og termodynamikk vart utforska og forklart. Arbeidet hans inspirerte både Vagn Walfrid Ekman og Carl-Gustav Arvid Rossby til å nytta resultata. Storskala rørsler i verdshava og atmosfæren kunne i større grad kartleggjast. Slik kunne vérvarslinga utviklast meir profesjonelt. Allereie i 1904 såg Bjerknes at forskinga kunne nyttast i vêrvarslinga. 

I 1907 kom Bjerknes attende til universitetet i Christiania før han vart professor i geofysikk ved universitetet i Leipzig i 1912. I 1917 planla han og organiserte den meteorologiske verksemda på Geofysisk Institutt ved Bergen Museum, som nyleg var grunnlagd av Bjørn Helland-Hansen. I Bergen skreiv han boka *On the Dynamics of the Circular Vortex with Applications to the Atmosphere and to Atmospheric Vortex and Wave Motion (1921)*. Frå 1926 til han gjekk av i 1932 var han professor ved Universitetet i Oslo.

Bjerknes gjorde opptak til å etablera Vêrvarslinga på Vestlandet. Frå 1949 var Bjerknes statsstipendiat. 

Både på planeten Mars og på Månen er eit krater oppkalla etter Bjerknes. 

Meteorologen Jacob Bjerknes (1897-1975) var son av Vilhelm Bjerknes.

Litteratur
----------

* Robert Marc Friedman: *Appropriating the weather : Vilhelm Bjerknes and the construction of a modern meteorology,* New York 1989. ISBN 0-8014-2062-8 (hardcover), ISBN 0-8014-8160-0 (paperback)
* William Helland-Hansen: (hovudredaktør): *Naturhistorisk vegbok, Hordaland*, Bergen Museum 2004. ISBN 82-7326-061-5
* Sverre Petterssen: *Kuling fra nord. En værvarslers erindringer*  Oslo 1974. ISBN 82-03-06278-4

Bakgrunnsstoff
--------------

* Portrett av Vilhelm Bjerknes Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* Meteorologiens far Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* On the Shoulders of Giants: Vilhelm Bjerknes Arkivert 2007-08-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Carl Bugge** (fødd 13. september 1881 Heddal, død 7. april 1968) var ein norsk geolog. 

Han starta på bergstudiet ved Universitetet i Oslo (Kristiania) i 1900 og tok bergeksamen (can.min) i 1903. I 1904 vart han amanuensis hos professor L. Vogt ved Metallurgisk laboratorium. I 1906 studerte han i Hamburg, samstundes som han var assistent ved Noregs geologiske undersøkingar (NGU). Bugge vart myntmeister på Kongsberg frå 1907 til 1921, men heldt fram med dei geologiske undersøkingane sine og i 1918 vart han Dr. philos. med avhandlinga *Kongsbergfeltets geologi*. Som myntmeister var han med på å modernisere myntsystemet, og mellom anna innførte Noreg nikkelmyntar etter hans forslag. Han var òg medlem av bystyret i Kongsberg. 

Frå 1921 til 1951 var han direktør ved Noregs geologiske undersøkingar (NGU) 1921–51. Han heldt då fram med vitskaplege arbeid, mellom anna med geologiske gradteigskart for Hemsedal og Gol. Som pensjonist heldt han fram det geologiske arbeidet og publiserte i 1954 avhandlinga *Den kaledonske fjellkjede i Norge*, som var ei samanstilling av dei geologiske observasjonane han hadde gjort gjennom livet sitt. Avhandlinga var nyskapande og han hevda mellom anna at fjellkjedefoldinga gjorde at bergartane låg invertert, altså at dei eldste bergartane låg over dei yngre bergartane. Han vart sterkt kritisert for denne påstanden då avhandlinga kom ut, men seinare forsking viste at Bugge hadde rett. 

Han var gift med Catharine Werenskiold, dotter til målaren Erik Werenskiold.

Verk
----

Eit utval av verka som Carl Bugge publiserte. 

* *Kalksten og marmor i Romsdals amt*, i Norges geologiske undersøkingar si årbok 1905, 1905
* *Studien über Kugelgesteine. I. Der Kugelnorit zu Romsaas*, VSK Forh. 1906 nr. 8, 1906
* *Rennebu. Fjeldbygningen inden rektangelkartet Rennebus omraade*, Norges geologiske undersøkelse 56, 1910
* *Petrographische Resultate der 2ten Fram-Expedition*, 1910
* *Lagfølgen i Trondhjemsfeltet*, i Norges geologiske undersøkelse årbok 1912, 1913
* *Kongsbergfeltets geologi*, dr.avh. Norges geologiske undersøkelse 82, 1917
* *Hemsedal og Gol. Beskrivelse til de geologiske gradteigskarter E 32 v og E 32 ø*, Norges geologiske undersøkelse 153, 1939
* *Den kaledonske fjellkjede i Norge*, Norges geologiske undersøkelse 189, 1954

Kjelder
-------

* Norsk biografisk leksikon:

* «Carl\_Bugge» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Vilhelm IV** (21. august 1765–20. juni 1837), tysk *Wilhelm IV Heinrich*, engelsk *William IV Henry*, var konge av det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland og kongeriket Hannover frå 26. juni 1830 til han døydde. Han fekk tilnamnet *Sjømannskongen*. Slekta til Vilhelm IV var av fyrstehuset Hannover.

William var kong Georg III av Storbritannia sin tredje son og ein yngre bror av kong Georg IV av Storbritannia.

Frå 1791 til 1811 budde han saman med den irske skodespelarinna Dorothy Jordan. Saman fekk dei ti barn. I 1818 gifta han seg med Adelheid av Sachsen-Meiningen. Døtrene deira overlevde ikkje barndomen og Vilhelm IV hadde dermed ingen direkte tronfylgjar.

Han vart etterfylgd på den britiske trona av brordottera, Victoria av Storbritannia. I Hannover var det ikkje tillate med kvinneleg tronfylgje, der vart han etterfylgd av broren Ernst August I av Hannover.

Titlar
------

Vilhelm sin offisielle tittel i Storbritannia medan han var konge var: *William the Fourth, by the Grace of God, of the United Kingdom of Great Britain and Ireland King, Defender of the Faith». ('Vilhelm den fjerde, av Guds nåde, konge av det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland, forsvarar av trua').*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Dorian Holley** (fødd 1. januar 1956) er ein USA-amerikansk musikar, korsongar og songlærar. Han byrja den profesjonelle karrieren sin som korvokalist på scenen for Michael Jackson under Bad World Tour i 1987, og spelte på fleire turnear med Jackson. Han har òg sunge for artistar som Rod Stewart i 1991 og James Taylor i 1994 og 2019. I 1991 var syngestemma til korguten i Robert Townsend-filmen *The Five Heartbeats*. 

Holley var i tre sesongar vokalist for fjernsynsshowet *Dancing with the Stars*. Han var òg i fleire år assisterande musikalsk leiar og songlærar for songkonkurransen *American Idol*. 

I 2008 gav Holley ut det første albumet sitt *Independent Film*. Året etter arbeidde han med Jackson for siste gongen i høve, der han skulle vere korvokalist. Dei planlagde konsertane vart aldri noko av då Jackson døydde.

Diskografi
----------

* *Independent Film* (2008)

Filmar
------

| Film |
| --- |
| År | Titlar | Rolle | Merknad |
| 1992 | *Live in Bucharest: The Dangerous Tour* | Seg sjølv | Korsongar for Jackson |
| 2009 | *Michael Jackson's This Is It* | Seg sjølv | Korsongar og vokalleiar for Jackson |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorian Holley» frå Wikipedia på engelsk, den 7. november 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Dorian Holley ved The Internet Movie Database (IMDb)
**Victoria Maria Benedictsson** (6. mars 1850–21. juli 1888), fødd Bruzelius, var ein svensk forfattar og dramatikar som skreiv romanane sine under pseudonymet og mannsnamnet  **Ernst Ahlgren**. Ho vart fødd i grenda Domme i dåverande Skytts härad, som no er ein del av Trelleborgs kommun i Skåne, og døydde 38 år gamal for eiga hand i København i Danmark. Der er ho gravlagt på Vestre Kirkegård under namnet Ernst Ahlgren.

Victoria Benedictsson voks opp i grenda Domme, der foreldra hennar var jordbrukarar. Ho vart tidleg interessert i kunst, og gjekk i teneste som guvernante for få pengar til å kunne studere til kunstnar i Stockholm med godkjenning av faren, som seinare endra meining og nekta ho dette. For å kome seg unna foreldra sine, gifta ho seg 21 år gamal med ein 49 år gamal enkjemann med fem born, og fekk to døtrer med han, men den eine døydde allereie som spedbarn.

I 1882 vart ho sjuk og sengeliggjande, og det vart under sjukdomsperioden ho utvikla forfattarskapen sin. Ho debuterte i 1884 med novellesamlinga *Från Skåne*, og året etter kom romanen *Pengar*, som vart gjennombrotet hennar. Som så mange andre svenske forfattarar på 1880-talet fann ho så vegen til København, der den danske litteraturkritikaren Georg Brandes vart merksam på henne, og dei hadde ei stutt og ulukkeleg kjærleiksaffære i åra 1886-1888.

Sjølv om Victoria Benedictssons tid som forfattar vart kort, er ho rekna som ein av dei fremste av dei realistiske forfattarane i 1880-talets Sverige. I romanane tek ho opp ekteskapsproblematikk og aktuelle kvinnesakspørsmål. Debutromanen *Pengar* skildrar ei ung og umogen jente som vart overtala til gifte seg alt for tidlig med ein rik godseigar, men som med tida bryt ut av ekteskapet. I romanen *Fru Marianne* frå 1887 skildrar ho ei kvinne som vert slite mellom ektemannen Börje, som er ein heiderleg og praktisk bonde, og den kultiverte vennen Pål. Men soga endar ikkje her i skilsmisse som i romanen *Pengar*, men med framhald av samlivet i eit ekteskap kjenneteikna av likeverd og samforstand mellom ektefellane.

Skjønnlitteratur av Victoria Benedictsson
-----------------------------------------

* Från Skåne. Stockholm: Fritze. 1884.
* Final: skådespel i 3 akter. Stockholm: Hæggström. 1885.
* Pengar: novell. Stockholm: Fritze. 1885.
* Folklif och småberättelser. Stockholm: Beijer. 1887.
* Fru Marianne: roman. Stockholm: Hæggström. 1887.
* Berättelser och utkast. Stockholm: Hæggström. 1888.
* Modern: en berättelse. Stockholm: Beijer. 1888.
* Den bergtagna: en kärlekens tragedi. Stockholm: Hæggström. 1890.
* Efterskörd. Stockholm: Hæggström. 1890.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Victoria Benedictsson**

* Atrium Förlag om Victoria Benedictsson, med lenkjer og lesetips
* Internettside med opplysningar og mange fotografi om Victoria Benedictsson
* *Victoria Benedictsson* : *En sjelfbiografi ur bref och anteckningar samlade och utgifne af Axel Lundegård*, Stockholm 1890)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Aristofanes**, eller **Aristophanes** (Gresk: Αριστοφάνης), (ca. 448 f. Kr.–380 f. Kr.) var ein attisk komediediktar frå Hellas i antikken.

Ein kjenner ikkje fødestaden eller den eksakte fødedatoen hans, men han var truleg utdanna i Athen. Han er kjend for å ha skrive komediar som 'Fuglane' for dei to athenske festivalane Dionysia og Lenea. Han skreiv minst 30 stykke, av dei har me 11 bevarte, og stykka hans er dei einaste me har att av den eldre greske komediediktinga. Mange av stykka hans var politiske og dei var ofte fulle av satire om kjende athenske borgarar og deira framferd i den peloponnesiske krigen. Han skal ved fleire høve ha vorte dregen for retten skulda for ærekrenkingar.

Han framstår i Platons *Drikkegildet i Athen* (*Symposion*) der han gjev ei humoristisk mytisk framstilling av opphavet til kjærleiken. I *Skyene* vert kjende figurar som Sokrates gjort til lått, og stykket er truleg hovudgrunnen til den utbreidde misforståinga om at Sokrates var sofist. *Lysistrata* vart skriven under den peloponnesiske krigen mellom Athen og Sparta og presenterer eit pasifistisk tema på komisk vis: kvinnene i dei to statane nektar ektemennene sex til dei sluttar kriginga. Dette stykket har sidan vorte illustrert av Pablo Picasso og er i dag truleg det mest kjend av stykka til Aristofanes.

Sjølv om stykka hans har tydeleg bodskap manglar dei ofte ei klar intrige og dei liknar ofte meir på moderne revyar enn på moderne komediar. Sambandet frå komedien til opphavet i drikkeviser er tydeleg i diktinga hans, humoren er grovkorna og kan godt kallast både lytehumor og underbuksehumor. Ei av dei nyaste norske oppsettingane av Aristofanes heitte talande nok *Full fjert for fred : fritt kompostert etter Freden*, og var omsett av Petter Næss for Oslo Nye Teaters dokketeater.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aristofanes i Britannica (engelsk)
* Aristofanes i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Arild Sandvoll omgjeven av koret sitt, Cæciliaforeningen. Foto: Anders Beer Wilse

**Arild Edvin Sandvold** (2. juni 1895–12. august 1984) var ein norsk organist og komponist frå Oslo. Størstedelen av virket sitt gjorde han som organist i Oslo domkyrkje og som orgellærar på Oslo Musikkonservatorium (no Noregs Musikkhøgskule) i meir enn 50 år.

Sandvold studerte først nokre år i Oslo, før han reiste til Leipzig der han lærte orgelspel hjå Karl Straube. I Leipzig høyrde Sandvold Max Reger sin orgelmusikk, som fekk stor påverknad på han. Denne påverknaden kjem tydelegast fram i det store orgelverket *Introduktion og Passacaglia*, som er særs omtykt òg i dag.

Utmerkingar
-----------

* I 1949 blei Sandvold utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden
* I 1953 blei han utnemnd til riddar av 1. klasse av Finlands løves orden.
* I 1964 blei han utnemnd til medlem av det svenske Kungliga Musikaliska Akademien.
* I 1965 forfremja til kommandør av St. Olavs Orden.
* I 1978 fekk han Lindemanprisen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Verknaden til liten storm på havet
**Liten storm** er vindstyrke 9 i Beaufortskalaen og den svakaste av stormkategoriane. Vindsnøggleiken er då 20,8–24,4 m/s eller 76-87 km/t. I eldre sjønemning heitte vindstyrken storsegls kuling.

Verknader
---------

### Land

Heile store tre svaiar og hiv på seg. Takstein kan blåse av.

### I fjellet

Vind og snøfokk gjer det umogeleg å ta seg fram på ski over fjellet. Sjølv i klårvêr og lite snøfokk kan påkjenninga bli så stor at ei snøhole eller ei hytte er einaste redning. 

### På sjøen

Vinden skapar høge bølgjer (7-10 m). Tette skumstrimer driv i vindretninga. Sjøen byrjar å rulle, og sjørokket kan føre til nedsett sikt.

Andre språk
-----------

| Språk | Namn |
| --- | --- |
| Svensk | Mycket hård vind (på land), halv storm (til sjøs) |
| Dansk | Stormende kuling |
| Færøysk | Stormur |
| Islandsk | Stormur |
| Engelsk | Strong gale |

Kjelder
-------

* «liten storm» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Beaufortskalaen |
| --- |
| Stille • Flau vind • Svak vind • Lett bris • Laber bris • Frisk bris • Liten kuling • Stiv kuling • Sterk kuling • Liten storm • Full storm • Sterk storm • Orkan |
Hans Krankl
**Hans Krankl**, eigenleg **Johann Krankl** (fødd 14. februar 1953) er ein austerriksk tidlegare fotballspelar frå Wien. Midtspissen er best kjend for sine år i Rapid Wien og FC Barcelona. Etter han la fotballskoa på hylla, arbeidde Krankl i vel 20 år frå 1987 som fotballtrenar for klubbar i Austerrike og Tyskland. Han var landslagssjef i Austerrike frå 2002 til 2005.

### Klubbspel

Etter spel på lågare nivå for Wiener AC, spelte Krankl frå 1972 på toppserielaget Rapid Wien. Sommaren 1978 vart han overført til FC Barcelona der han skåra 29 seriemål på 30 kampar i sin fyrste sesong på det spanske laget. Han skåra det fjerde målet då Barcelona vann finalen i cupvinnarcupen 1979 med 4-3 mot Fortuna Düsseldorf. Utpå hausten 1979 mista han plassen i fyrstelaget og vart send til First Vienna i heimlandet. Han prøvde seg i FC Barcelona att hausten 1980, men flytta allereie i desember same året heim til Rapid Wien. Her var Krankl med å vinne to seriemeisterskap og tre rake cuppokalar. I 1985 skåra han då Rapid møtte engelske Everton FC i finalen i cupvinnarcupen, ein kamp Everton vann 3-1. Frå 1986 var Krankl spelande trenar i Wiener SC i eit par år.

### Landslagsspel

Krankl spelte 69 landskampar i tida 1973-85 og fann nettmauskane 34 gongar i dei kampane. Han deltok i VM i fotball 1978 og skåra fire mål i turneringa, to av dei då han i mellomspelet vart matchvinnar mot Vest-Tyskland, til lita nytte. Under VM i fotball 1982 skåra han eitt mål.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1979 med FC Barcelona
* Austerriksk seriemeister: 1982 og 1983 med Rapid Wien
* Austerriksk cupmeister: 1976, 1983, 1984, 1985 med Rapid Wien

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Krankl» frå Wikipedia på tysk, den 14. oktober 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Austerrike sitt landslag – VM i fotball 1978 |
| --- |
| 
* 1 Koncilia
* 2 Sara (kaptein)
* 3 Obermayer
* 4 Breitenberger
* 5 Pezzey
* 6 Hattenberger
* 7 Hickersberger
* 8 Prohaska
* 9 Krankl
* 10 Kreuz
* 11 Jara
* 12 Krieger
* 13 Happich
* 14 Strasser
* 15 Weber
* 16 Persidis
* 17 Oberacher
* 18 Schachner
* 19 Pirkner
* 20 Baumeister
* 21 Fuchsbichler
* 22 Baumgartner
* Landslagstrenar: Senekowitsch

 | Flagget til Austerrike |
|  |


| * v
* d
* e
Austerrike sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Koncilia
* 2 Krauss
* 3 Obermayer (lagkaptein)
* 4 Degeorgi
* 5 Pezzey
* 6 Hattenberger
* 7 Schachner
* 8 Prohaska
* 9 Krankl
* 10 Hintermaier
* 11 Jara
* 12 Pichler
* 13 Hagmayr
* 14 Baumeister
* 15 Dihanich
* 16 Messlender
* 17 Pregesbauer
* 18 Jurtin
* 19 Weber
* 20 Welzl
* 21 Feurer
* 22 Lindenberger
* Landslagstrenarar: Latzke & Schmidt

 | Flagget til Austerrike |
|  |
**Kirkens Nødhjelp** er ein friviljug, felleskyrkjeleg hjelpeorganisasjon. Organisasjonen jobbar med katastrofehjelp, langsiktig utviklingsarbeid og med å påverke haldningar og politiske beslutningar. Kirkens Nødhjelp er medlem av det internasjonale nettverket «Action of Churches Together» (ACT). 

Organisasjonen støttar prosjekt i rundt 70 land, og har eigne kontor i 25 av desse. Dei tematiske prioriteringane til organisasjonen er hiv/aids, vatn, kjønnsbasert vald, fred og forsoning, godt styresett og klimaendringar. Organisasjonen får økonomisk støtte frå private gjevarar, Norad og frå Utanriksdepartementet.

Kirkens Nødhjelp si ungdomsrørsle heiter Changemaker, og den jobbar for å endre dei strukturelle årsakene til urettvise og fattigdom. Kirkens Nødhjelp sitt utvekslingsprogram for ungdom heiter Communication for Change.

Generalsekretær er Lisa Sivertsen. I april 2019 tek Dagfinn Høybråten over som generalsekretær. 

Leiar av organisasjonen sitt styre er Kjetil Aano.

Historie
--------

I oktober 1947 vedtok Menighetspleiernes Landsforbund å samle inn pengar og forsyningar til folk som leid naud i Tyskland. Ikkje lenge etter vart organisasjonen Kirkens Nødhjelp stifta.

I 1961 vart det etablert eit arbeid i Abakaliki i Nigeria, der behovet var stort etter Biafra-krisen i regionen. Dette var det første langsiktige utviklingsprosjektet i regi av Kirkens Nødhjelp. Tidlegare hadde organisasjonen jobba med katastrofehjelp.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
Valdéshalvøya i Argentina. *(Kjelde: NASA)*
Ei **halvøy** (latin *paene insula*, 'nestenøy'), òg kalla **nes**, **odde**, **skage** og **tange**, er eit stykke land som stikk ut frå eit større fastland slik at det vert omgjeve av vatn på tre sider så det berre vert landfast på ei lei.

Halvøyar kan likna litt på nes, som har vatn på tre sider. Det er berre det avlange tungeliknande skapet på neset og det at øya gjerne er rund, som skil dei to slaga landstykke.

Halvøyar i verda
================

I Eurasia
---------

Halvøya Jylland.
### På Europafastlandet

* Balkan
* Bretagne
* Gibraltar
* Den iberiske halvøya
* Den italienske halvøya
* Jylland

Den skandinaviske halvøya *(Kjelde: NASA)*
### Den skandinaviske halvøya

#### Noreg

* Kjerringøy
* Lindesnes
* Nedstrandshalvøya
* Romsdalshalvøya
* Skriverøya
* Varangerhalvøya

  

### Afrika

* Kapp det gode håp

### I Midtausten

* Den arabiske halvøya
* Sinaihalvøya
* Qatar

Koreahalvøya
Kamsjatkahalvøya. *(Kjelde: NASA)*
### I Austasia

* Koreahalvøya
* Kamsjatka

  

### Amerika

Californiahalvøya
* Alaskahalvøya
* Californiahalvøya
* Floridahalvøya
* San Francisco-halvøya
* Yukatanhalvøya

### Antarktis

* Antarktishalvøya

Bakgrunnsstoff
==============

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Halvøy**
Skodespelaren Doris Day i filmtrailer.
Forfattaren Doris Lessing.
**Doris** er eit kvinnenamn av gresk opphav. Det har også vore noko brukt som mannsnamn. Namnet er i slekt med Dorris og Dory.

Doris har svensk namnedag den 6. februar og norsk den 7. august.

Tyding
------

Det greske ordet *doris* (Δωρίς) tyder 'dorisk kvinne'. Doris er namnet på ei okeanide (ei havnymfe) i gresk mytologi.

Det kan også vera sett på som ei kortform av Dorothea (gresk Δωροθεα), der førsteleddet tyder 'gåve'.

Bruk
----

Namnet blei utbreidd i Europa på 1800-talet. Det var særleg brukt i USA på 1920- og 1930-talet, då 1,0 % og fleire av alle jenter fekk namnet. I Noreg hadde 573 kvinner førenamnet Doris i 2009.

Kjende namneberarar
-------------------

* Doris Lessing (1919-2013), britisk forfattar
* Doris Day (1922-2019), amerikansk songar og skodespelar
* Doris Hart (1925-2015), USA-amerikansk tennisspelar
* Doris Roberts (1930-2016), USA-amerikansk skodespelar
* Doris Troy (1937-2004), USA-amerikansk songar
* Doris de Agostini (f. 1958), sveitsisk alpinist

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Doris» frå Wikipedia på bokmål, og «Doris» frå Wikipedia på dansk den 6. februar 2009.*
* Doris på behindthename.com
* Søk etter norsk namnestatistikk for Doris hjå Statistisk Sentralbyrå
**Hans Jakob Reite** (fødd 1956) er ein norsk sivilagronom, informasjonsarbeidar og kulturarbeidar. Han vaks opp på Sunnmøre og er busett i Førde. Reite er sivilagronom frå Landbrukshøgskulen (1982) og Pedagogisk seminar ved Universitetet i Tromsø (1985). Han har yrkeserfaring frå rådgjeving og forvalting i landbruk (ca sju år), informasjons- og organisasjonsarbeid hjå Fylkesmannen i Sogn og Fjordane (ca ti år), sals- og informasjonssjef i fem år ved Sogn og Fjordane Teater og frå 2013 tilsett på Høgskulen i Sogn og Fjordane. 
Reite har vore aktiv i oppstartinga og arbeidet med Førderevyen og han har i mange år hatt einmannsfirmaet "Skråblikk - Hans Jakob Reite på kulturoppdrag".

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 2000 – *Naturbruksprosjektet : vern, bruk og næring* (Leikanger: Fylkesmannen i Sogn og Fjordane). ISBN 82-91031-50-9 I fulltekst ved nb.no  [Forfattarar: Tom Dybwad, Hans Jakob Reite]
* 2005 – *Palmerevyen* (Førde: Selja). ISBN 82-91722-58-7  [Hovudfotograf: Oddleiv Apneseth]
* 2007 – *Førde : [frå steinalderen til Himmelbrua]* (Førde: Selja). ISBN 978-82-91722-76-4  [Tekst: Hans Jakob Reite ; hovudfotograf: Finn Loftesnes]

### I tidsskrift- eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Høgskulen på Vestlandet
* Kulturnett Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Ørjan Drange** (fødd 11. juni 1978 i Bergen) er ein norsk forfattar.

Drange voks opp på Sand i Ryfylke. Då han hadde fullført vidaregåande skule, gjekk han eitt år på Nansenskolen på Lillehammer, der han valde skrivekunstlina. Etter å ha fullført militærteneste, studerte han ved Universitetet i Bergen i to år, der han tok historie grunnfag og nokre andre fag. I 2003 debuterte Drange som forfattar med boka *Under steinbølgene*, ein sciencefiction-roman som er skriven på nynorsk. Sidan 2004 har han jobba som assistent for utviklingshemma i Bergen kommune.

*Under steinbølgene* er den einaste romanen Drange til no har skrive. Boka omhandlar eit oppdikta og gjennomført univers der eit telepatisk nettverk rår over menneska. Dei to unge mennene Munder og Ikar er eg-personane i boka, og ein følgjer dei i parallelle handlingar medan dei er i teneste for «Sjeleveven», men også somme tider utanfor «veven» sin kontroll.

Elles har han hatt eit par kortprosatekstar på trykk i tidsskriftet *Ratatosk*.

Kjelder
-------

* «Ørjan Drange» i Allkunne, innhenta 27. juli 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Vestlandsforfattere – Ørjan Drange Arkivert 2007-08-09 ved Wayback Machine.» hjå Bergen Offentlige Bibliotek.
* Bjørn Brøymer: «Forfatter som utfordrer» på Aftenposten.no (24.10.2008).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
Nitrogenkringslaupet illustrert skjematisk. Abiotisk nitrogenfiksering er ikkje med.
**Nitrogenfiksering** er ein biologisk prosess som konverterer uorganisk nitrogen i atmosfæren til ammoniakk (NH3) eller andre organiske sambindingar som kan nyttast av levande organismar. Visse typar bakteriar har evna til å fiksere nitrogen ved hjelp av enzym som nitrogenase. Nitrogen er ein vektig komponent av livsnødvendige stoff hos alle levande organismar, og danning av den biologiske nitrogenbindinga er ein like viktig prosess for livet på jorda som fotosyntesen. Nitrogen kan også fikserast kunstig og industrielt, til dømes i kunstgjødselproduksjon.

Nitrogen er ein naudsynt ingrediens i aminosyrer og nukleinsyrer. Men dei fleste organismar kan ikkje nytte den atmosfæriske nitrogenen direkte, og må i staden få tilgang til den gjennom opptak av organiske sambindingar eller gjennom ein annan type symbiose med nitrogenfiksande organismar.
Nitrogenfikserande bakteriar kan leve i samspel med plantar, og i nokre tilfelle kan dette forholdet føre til danning av knollar på planterøtene. Desse knollane gjev eit beskytta miljø for bakteriane, og i retur får plantane tilgang til ammoniakk og andre nitrogensambindingar som blir produserte av bakteriane.
Nitrogenfiksering spelar ein viktig rolle i økosystem over heile verda, og bidrar til å oppretthalde balansen i nitrogen-karbon-syklusen. Prosessen spelar også ei viktig rolle i jordbruket, der nitrogenfikserande plantar som alfalfa og soya blir nytta til å forbetre nitrogeninnhaldet i jordsmonnet og auke avlingane.

Biologisk nitrogenfiksering vart oppdaga av Jean-Baptiste Boussingault i 1838. Oppdaginga av det som gjer prosessen mogleg skjedde i 1880, og prosessen vart fullt ut skildra av den nederlandske mikrobiologen Martinus Beijerinck i 1901.

Kjelder
-------

* Sirevåg, Reidun,¨*nitrogenfiksering* i Store norske leksikon på snl.no. Henta 10. april 2023 frå  lisens: CC-BY-SA-3.0

Referansar

1. ↑  Illustrasjonen var første gongen publisert av US Environmental Protection Agency. Arkivert 11. oktober 2003 på Wayback Machine.
2. ↑  Sirevåg i snl.no/nitrogenfiksering
3. ↑  Killpack, Scott C and Buchholz, Daryl (1993). «Nitrogen in the environment: Nitrogen replacement value of legumes». University of Missouri. Extension Division.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
4. ↑  Beijerinck MW (1901). «Über oligonitrophile Mikroben» [On oligonitrophilic microbes]. *Centralblatt für Bakteriologie, Parasitenkunde, Infektionskrankheiten und Hygiene* (på tysk) **7** (16): 561–582.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Nitrogenfiksering*, Universitetet i Oslo, Institutt for biovitenskap, 4. februar 2011. Henta 10. april 2023
* Postgate J. R. (1987). *Nitrogen Fixation* (2nd utg.). Cambridge: Cambridge University Press.

 Commons har multimedium som gjeld: **Nitrogenfiksering**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Vidar Henning Underseth** (fødd 13. februar 1958) er ein norsk spelemann og folkedansar frå Solund i Sogn og Fjordane. Underseth spelar fele og hardingfele, og har vunne Landskappleiken i pardans i 1989, 1991 og 1994. Alle tre gongane hadde han Hilde Bjørkum som dansepartnar. I 1989 mottok Underseth og Bjørkum kongepokal i dans på landskappleiken.

Vidar Underseth er oppvaksen i Tangenes i Solund i Ytre Sogn, og tok til å spele fele då han var 15-16 år gamal. Seinare gjekk han i lære hjå jølstringen Sigmund Eikås. Underseth er busett i Ålesund, og arbeider 50 % som hardingfelelærar i Ålesund kommune, og 50 % i Sogn og Fjordane fylkeskommune si fylkesmusikarordning. I 2006 ga han ut *Mine første feleslåttar*, eit læreverk på DVD for fele og hardingfele.

Underseth er musikalsk leiar i hardingfelegruppa i spelemannslaget UL Ivar Aasen i Ålesund.

Prisar og stipend
-----------------

* Arbeidsstipend frå Statens kunstnarstipend .

Kjelder
-------

1. 1 2  «Vidar Underseth: hardingfele/dans»
2. ↑  «Musikkavdelinga sin julekalender 2012 - Luke #11»
3. ↑  «Vidar Underseth», Sogn og Fjordane folkemusikklag
4. ↑  "Vidar Underseth - Sogn og Fjordane folkemusikklag"

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lydopptak av Vidar Underseth kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
|  |
| --- |
| **Ørkengaupe** |
| ØrkengaupeØrkengaupe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av ørkengaupe Utbreiinga av ørkengaupe |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Kattefamilien Felidae |
| **Slekt:** | *Caracal* |
| **Art:** | **Ørkengaupe** *C. caracal* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Caracal caracal***Schreber, 1776 |

**Ørkengaupe** eller **karakal** (*Caracal caracal*) er eit mellomstort kattedyr i *Caracal*-slekta. Ho er nært i slekt med afrikagullkatt og serval. Karakalen lever i turt og halvturt klima på stepper og i ørken i store delar av Afrika, Midtausten og vestlege delar av Asia. Ordet «karakal» kjem gjennom fransk frå tyrkisk *kara kulak* som tyder 'svart øyra'.

Ørkengaupe i Serengeti.

Skildring
---------

Ørkengaupe i National Zoo i Washington.
Ørkengaupe minner om gaupe, men er slankare og har lengre bein og øyro. Pelsen er einsfarga raudbrun til gulgrå. Augo er gulbrune med rund pupill. Kroppslengda er 55–57 cm med ein hale på 22 cm. Skulderhøgda er 40–45 cm og vekta 16–23 kg. Gaupa lever av små pattedyr, fuglar og kalvar av hjortedyr. Ho er mest aktiv ved skumring og demring, men kan òg jakta om dagen og natta.

Underartar
----------

* *C. c. algira*
* *C. c. caracal*
* *C. c. damarensis*
* *C. c. limpopoensis*
* *C. c. lucani*
* *C. c. michaelis*
* *C. c. nubicus*
* *C. c. poecilictis*
* *C. c. schmitzi*

Kjelder
-------


* «ørkengaupe» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Karakal» frå Wikipedia på bokmål, den 28. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ørkengaupe**

* Shefferly, N. 2002. *Caracal caracal* (On-line), Animal Diversity Web.
* Caracal (*Caracal caracal*). Lioncrusher's Domain.
Nitrittion
Modell av eit nitrittion
Nitrittion
**Nitritt** er eit ion med kjemisk formel NO2−. Anionet er symmetrisk med like N-O-bindingslender og ei O-N-O-bindingsvinkel på ca. 120°. Han er giftig for dyr og planter, men dels blir det ført med vassrørsla bort frå dei øvste jordlaga, og dels kan visse bakteriar omsetje iona til luftformig nitrogen. Difor er nitrittskadar sjeldne, med mindre iona har nådd ned til grunnvatnet. I så fall kan sårbare personar (især born under to år) skadast alvorleg av forgifting med nitrosaminar som blir danna i tarmen.

Nitritt vert nytta som konserveringsmiddel i matvareindustrien (hamburgerrygg, saltkjøt, pølser og anna kjøtpålegg). Ved handsaming med nitritt heldt kjøtet ein lyseraud farge, som skjuler den grå tonen som oppstår når kjøtet oksiderer.

Nitritt er òg ein relativt spesifikk og sensitiv markør for urinvegsinfeksjon. Førekomsten av nitritt i urinen kan testast enkelt ved urinstix, som til dømes Combur. I urin finst naturleg nitrat, og mange bakteriar som medfører urinvegsinfeksjon har evna til å omdanne nitrat til nitritt. Dette gjeld enno ikkje for Pseudomonas species, enterokokkar og stafylokokkar, sidan ingen av desse bakteriane kan redusere nitrat til nitritt. Statistisk sett er desse bakteriane mykje sjeldnare ved urinvegsinfeksjon enn t.d. den vanlege Ea. coli, som kan omdanne nitrat til nitritt. Når ein finn nitritt i urin, er det altså eit relativt sikkert teikn på at ein har urinvegsinfeksjon, slik at det indiserer at urinen sendast inn til bakteriologisk dyrking ved eit mikrobiologisk laboratorium. Det er viktig å merke seg at ein positiv nitrittest ikkje seier noko om det faktisk finst bakteriar i urinen, heller ikkje kva for ein type eller konsentrasjon - alt saman tilhøve som er avgjerande for handsaminga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nitritt» frå Wikipedia på bokmål, den 26. februar 2011.*