recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Riksarkivet**, som vart skipa i 1817, er den parten av Arkivverket som har ansvaret for arkiva frå den statlege sentraladministrasjonen, altså departementa og direktorata og tilsvarande organ, og dessutan arkiva etter Høgsterett. Viktige arkiv etter privatpersonar, og etter private verksemder og organisasjonar, tek Riksarkivet seg òg av.

Riksarkivet har lokale i ein bygning i nærleiken av Sognsvann stasjon på Sognsvannsbanen i Oslo, der det òg er underjordiske magasin, og er organisert i fem avdelingar: Bevarings- og tilsynsavdelingen, Depotavdelingen, Publikumsavdelingen, Administrasjonsavdelingen og It-avdelingen.

Alle kan vende seg til Riksarkivet for å få svar på spørsmål eller få løyst problem som arkivmaterialet kan bidra til, anten ved å møte opp personleg, eller ved å sende brev, telefaks, e-post, eller ved å take ein telefon. Riksarkivet stiller arkivmaterialet til rådvelde for gjennomlesing på lesesalen i bygningen, og har dessutan sal av bøker i ein eigen bokhandel og over internett.

Kjelder
-------

1. ↑  Riksarkivets endringshistorie
2. ↑  Talet på tilsette i følge Norsk samfunnsvitenskapelig datatjenestes forvaltningsdatabase

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Pål Anders Ullevålseter** (fødd 7. desember 1968) er ein norsk enduroførar (motorsyklist) som fleire gonger har delteke i det legendariske Paris-Dakar-rallyet.

I 2004 tok Ullevålseter heim VM-tittelen samanlagd i Rally Paris–Dakar. Han deltok i dette løpet for fyrste gong i 2002. I 2006 vart det bronse i sigeren samanlagd.

Han byrja å køyre motocross aktivt i 1991, men for nokre år sidan fann han ut at Noreg vart for lite. Ullevålseter ynskte å satse internasjonalt, og valet fall på enduro. Enduro tyder uthaldenheit, og set naturleg nok knallharde krav til den fysiske og psykiske forma til løparane. Sjølv meiner han at nettopp uthaldenheit og styrke er dei beste eigenskapane hans. 

Ullevålseter var tidlegare gift med Solveig Helen Våge Ullevålseter, som han har to søner saman med.

Ullevålseter vann *71° nord - Norges tøffeste kjendis 2011*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Pål Anders Ullevålseter

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
| Woking  |
| --- |
| SentrumSentrum Sentrum |
| Plassering |
| 

Woking is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Surrey |
| Distrikt | Woking |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 62 796 |
| Koordinatar |  51°18′″N 0°33′″W﻿Koordinatar: 51°18′″N 0°33′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Woking**
 |

**Woking** er ein by i grevskapet Surrey i England. Han ligg i den vestre delen av grevskapet, omkring 30 minutt med tog frå London. Ein stor del av folkesetnaden pendlar anten til London eller til Heathrow lufthamn. Byen har kring 60 000 innbyggjarar, men i lag med Byfleet har dei i lag kring 105 000 innbyggjarar. 

Byen oppstod rundt ein jernbanestasjon som vart bygd på 1800-talet for å fungere som krysspunkt mellom to jernbanelinjer. Den eine av dei gjekk til Brookwood gravlund, som vart oppretta av *London Necropolis Company* som avlastningskyrkjegard for London. Woking fekk seinare det første krematoriet i Storbritannia, i 1878.

Det finst planar om å flytte grevskapsadministrasjonen for Surrey til Woking. Han ligg per i dag i Kingston, men den byen er overflytta frå Surrey til Stor-London.

Den mest kjende fotballklubben i byen er Woking F.C.. Fotballspelaren Michael Hale er frå Woking. Ein annan kjend person frå Woking er H.G. Wells, som i boka si *Krigen til klodane* lét marsbuarane lande i byen. Det er reist ein statue av ein marsbuar – etter skildringa til Wells – i sentrum.

Den første moskéen til Storbritannia ligg i Woking.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Woking» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 33°41′39.25″N 35°42′07.63″E﻿

**Al Shouf-seder naturreservat** er eit naturreservat i Chouf distrikt i Libanon. Det ligg i fjellsida av Barouk og dekkjer eit område på 550 kvadratkilometer, nesten 5,3% av Libanon.

Reservatet omfattar libanonsederskogane i Barouk, Maaser el Shouf og Ain Zhalta. Det er eit viktig fugleområde og økoturisme-område. Her held 32 ville pattedyrartar, 200 fugleartar og 500 planteartar til.

Geomangfald
-----------

Barouk består av bergartar frå pliocen som har gjennomgått store tektonske rørsler som har delt fjella i Libanon i to parallelle delar. Den austlege fjellkjeda vert kalla Anti-Libanon og den vestlege Libanonfjella. Dei to fjellkjedene er delte av Beqaadalen. Hovudbergarten er kalkstein. Heile Barouk er grottefylt kalkstein, med mange overflatedetaljar som dolinar, som indikerer grotteformene inne i fjellkjeda. Ei grotte, som er 700 meter lang, ligg nær landsbyen Niha. Grotta er full av stalaktittar og stalagmittar.

Det høgatse fjellet i fjellkjeda er på 1980 meter over havet. 

Vasstilførsla i området kjem hovudsakleg av regn. Det kan ligge snø i kortare periodar på dei høgare toppane, og i samband med regn og snøsmelting kan det oppstå flaum i området. Mykje av vatnet trekk ned i dei porøse bergartane og ned i dei mange store kjeldene som ligg i dei lågareliggande områda. Desse har på grunn av dette vatn gjennom tørketida frå april til november. Det regnar i snitt 1200 mm i året, og årsmiddeltemperaturen er 11,3 ºC. I august når maksimumstemperaturen i snitt 23,4 ºC, medan minimumstemperatureni januar i snitt er -0,6 ºC. Kulderekorden i januar er -10,8 ºC og varmerekorden i august er 32,3 ºC. Det er kring 50 til 55 snødagar i året.

Kulturarv
---------

* **Sedertrea:** Sederskogane i Libanon er dei eldste dokumenterte i historia. Dei vart nemnde av sumerarane på 2000-talet fvt. mellom anna i Gilgamesh-diktet.
* **Historiske kulturstader:**

Somme av landemerkene i området er: 

* + **Qalaat Niha:** Grotteborga i Tyr, som er nært knytt til prins Fakhreddin II si episke historie.
	+ **El Nabi Ayoub:** Eit kapell bygd på ein ås oppom landsbyen Niha med leivningane etter Job. Ayoub er det arabiske namnet for profeten Job.
	+ **Qab Elias-borga:** Denne ein gong så mektige drusar-borga tente som utpost og kontrollerte vegen mellom Beirut og Damaskus.
	+ **Mazar El Sit Cha'wane:** El Sit Cha'wane er ein kjend figur i drusisk religion. Som Job i Gamletestamentet, var ho ein modell for dyd og fromheit. Eit kapell vart reist i hennar namn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Shouf Cedar Nature Reserve» frå Wikipedia på engelsk, den 14. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Wolfgang** er eit gammalt tysk mannsnamn. Det kjem frå *Wolfsgänger*, ei nemning brukt om dei to ulvane til guden Wotan (svarte til Odin) og kanskje òg om krigarar som kledde seg i dyreskinn.

Namnet blei lite brukt i mellomalderen; av namn som byrja med Wolf- var Wolfhart og Wolfram betre likt. Men bruken tok seg opp i Bayern på grunn av den heilage biskopen Wolfgang av Regensburg. Utanfor sør-Tyskland er berre Wolfgang Amadeus Mozart og Johann Wolfgang von Goethe kjende berarar av namnet; men kanskje på grunn av desse er det no eit nokså velbrukt namn i Tyskland.

Kjende namneberarar
-------------------

* Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832), tysk forfattar, poet og vitskapsmann
* Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), austerriksk komponist
* Wolfgang Pauli (1900-1958), austerriksk fysikar og nobelprisvinnar
* Wolfgang Paul (1913-1993), tysk fysikar og nobelprisvinnar
* Wolfgang Uhlmann (f. 1935), tysk sjakkspelar
* Wolfgang Schüssel (f. 1945), tidlegare kanslar i Austerrike
* Wolfgang Plagge (f. 1960), norsk pianist og komponist
* Wolfgang Loitzl (f. 1980), austerriksk skihoppar

Kjelder
-------

* Tysk Wikipedia
**Pål Schjetne** (fødd 6. juni 1953) er ein norsk, tidlegare kombinertløpar frå Trondheim. Han vart noregsmeister i øvinga i 1974 og tok elles to NM-sølv. Schjetne representerte Redalen Idrettslag.

Karriere
--------

Atten år gamle Schjetne imponerte då han vinteren 1972 tok NM-sølvet, bakom Kåre Olav Berg. I 1973 vann han junior-VM i kombinert i Toksovo ved Leningrad i Sovjetunionen. Under NM på ski i 1974 tok han sin einaste NM-tittel, då han i Selbu slo Arne Bystøl med knappe to poeng. Same sesongen kom Schjetne på 9. plass under verdsmeisterskapen i Falun. To år seinare kopierte han denne prestasjonen med ein ny niandeplass under vinter-OL i Innsbruck. Hans beste internasjonale resultat var tredjeplassen i Lahti i 1975, eit renn som vart vunne av verds- og olympiameisteren i kombinert, Ulrich Wehling.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1974: Nr 9 i ski-VM 1974 i Falun og nr 6 i Holmenkollen
* 1975: Nr 3 i Lahti, nr 6 i Holmenkollen
* 1976: Nr 4 i Falun, nr 9 i vinter-OL i Innsbruck
* 1978: Nr 10 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1972: Sølvmedalje i Trondheim
* Ski-NM 1973: Nr 5 på Lillehammer
* Ski-NM 1974: Gullmedalje i Selbu
* Ski-NM 1975: Sølvmedalje i Rælingen
* Ski-NM 1977: Nr 4 på Vang

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Pål Schjetne» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pål Schjetne i fis-ski.com
* Pål Schjetne i olympedia.org
Wolfgang Rolff
**Wolfgang Dieter Rolff** (fødd 26. desember 1959) er ein tysk tidlegare fotballspelar og -trenar. Han var ein energisk midtbanespelar, størst suksess som spelar hadde han med Hamburger SV og Bayer Leverkusen.

### Klubbspel

Han spelte for sju ulike klubbar i heimlandet i tida 1979-96, og for franske RC Strasbourg. Lengst tenestetid hadde han 1982-86 i Hamburger SV, 1986-89 i Bayer Leverkusen og 1991-94 i Karlsruher SC. Med Hamburg var han våren 1983 med om å vinne den vesttyske bundesligaen og finalen i europacupen. Fem år seinare førte han som kaptein Bayer Leverkusen til triumf i UEFA-cupen. Ettersom finalen mot Espanyol enda 3–3, vart oppgjeret avgjort med straffeskyting. Rolff skåra Leverkusens fyrste mål i ei tevling som enda med 3-2 til det vesttyske mannskapet.

### Landslagsspel

Frå debuten i februar 1983 deltok Rolff i 37 kampar for Vest-Tyskland fram til august 1989. Han representerte landet både i Fotball-EM 1984, VM i fotball 1986 og Fotball-EM 1988. Under verdsmeisterskapen i Mexico spelte han to kampar, mellom anna i den berykta semifinalen mot Frankrike. Han kom aldri på skåringslista.

### Trenar

Rolff var trenar for Werder Bremen-mannskapet som i 2008 vann DFB-pokalen og året etter tok seg til finalen i UEFA-cupen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wolfgang Rolff» frå Wikipedia på tysk, den 20. juni 2021.*
* eu-football


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |



| * v
* d
* e
Vest-Tyskland sitt landslag – EM i fotball 1984 |
| --- |
| 
* 1 Schumacher
* 2 Briegel
* 3 Strack
* 4 K. Förster
* 5 B. Förster
* 6 Rolff
* 7 Brehme
* 8 K. Allofs
* 9 Völler
* 10 Meier
* 11 Rummenigge (lagkaptein)
* 12 Burdenski
* 13 Matthäus
* 14 Falkenmayer
* 15 Stielike
* 16 Bruns
* 17 Littbarski
* 18 Buchwald
* 19 Bommer
* 20 Roleder
* Landslagstrenar: Derwall

 | Flagget til Vest-Tyskland |
|  |


| * v
* d
* e
Vest-Tyskland sitt landslag – VM i fotball 1986 (sølvmedalje) |
| --- |
| 
* 1 Schumacher
* 2 Briegel
* 3 Brehme
* 4 Förster
* 5 Herget
* 6 Eder
* 7 Littbarski
* 8 Matthäus
* 9 Völler
* 10 Magath
* 11 Rummenigge (kaptein)
* 12 Stein
* 13 Allgöwer
* 14 Berthold
* 15 Augenthaler
* 16 Thon
* 17 Jakobs
* 18 Rahn
* 19 K. Allofs
* 20 Hoeneß
* 21 Rolff
* 22 Immel
* Landslagstrenar: Beckenbauer

 | Flagget til Vest-Tyskland |
|  |



{{Kategori:Spelarar i Fotball-VM 1986]]
**Wolfgang Hanisch** (fødd 6. mars 1951) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Großkorbetha i Sachsen-Anhalt som representerte Aust-Tyskland. Han vann i tida 1971-80 fire medaljar i spjutkasting i internasjonale meisterskap.

Aktiv
-----

Hanisch sette personleg rekord med 84,38 m sommaren 1971, men det kom svært overraskande at han i august skulle ta bronsemedaljen ved EM i Helsinki med eit kast på 84,22 m. I den neste europameisterskapen, i Roma i 1974, overraska han på ny og vann sølvmedaljen med ny personbeste på 85,46 m, over 4 meter bakom vinnaren, favoritten Hannu Siitonen frå Finland, norske Terje Thorslund tok bronsen.

I 1978 flytta Hanisch den personlege rekorden med fleire meter, fyrst i Halle i mai til 89,06 m. Midt i juni passerte han 90-metersgrensa då han med sine 90,32 m vann eit stemne i Aust-Berlin. Sitt livs lengste kast presterte Hanisch då han vann spjut-tevlinga i Världsspelen i Helsinki den 28. juni. Spjutet hans landa på 91,14 meter, også andremann i tevlinga, norske Bjørn Grimnes gjorde sitt livs lengste kast med 88,32 m
. Under EM i Praha to månader seinare vann Hanisch EM-medalje for tredje gong i rad, ein bronsemedalje 16 cm bak Nikolaj Grebnev frå Sovjetunionen og halvannan meter unna vinnarkastet til vesttyske Michael Wessing.

Hanisch vart bestemann i spjutkast då verdscupen for landslag 1979 fann stad i Montreal i Canada, vinnarkastet målte 86,48 meter. Litt lengre kasta han under dei olympiske sommarleikane 1980, 86,72 m heldt til bronse.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971 i Helsinki: Bronsemedalje – 84,22 m
* EM 1974 i Roma: Sølvmedalje – 85,46 m, bak Hannu Siitonen (89,58 m)
* EM 1978 i Praha: Bronsemedalje – 87,66 m
* OL 1980 i Moskva: Bronsemedalje – 86,72 m

Notar
-----

1. ↑  Rogalands Avis 29. juni 1978

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wolfgang Hanisch» frå Wikipedia på tysk, den 2. september 2019.*
* *Denne artikkelen bygger på «Wolfgang Hanisch» frå Wikipedia på engelsk, den 2. september 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Regatta i Sables-d'Olonne i Frankrike.
Regatta med små seglbåtar (segljoller). Det er viktig å halde båten på rett kjøl ved å henge utanbords på losida etter ein trapes festa i masta, og soleis utnytta vinden best mogleg ved ikkje å redusere seglarealet.
**Regatta** er ein konkurranse mellom mannskap i seglbåtar om å kome fyrst frå start til mål på ei bane markert av utlagde bøyer i sjøen, eller for større seglbåtar eller seglskip, frå start til mål mellom stader langs større havstykke.

For slike typar regatta som går føre seg på baner markert med bøyer, må deltakarane runde bøyene etter ein kurs som er fastsett på førehand av dei som arrangerer regattaen. Vanlege reglar for segling gjeld, mellom anna reglane om vikeplikt for andre seglbåtar.

Regatta, helst omtalt som segling, inngår som ei av konkurransegreinene under dei olympiske sommarleikane. 

Nemninga regatta vert òg nytta i somme høve om liknande konkurransar for båtar med motor.

Sjå òg
------

* Segling

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Regatta**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Allan Wipper Wells** (fødd 3. mai 1952) er ein britisk tidlegare friidrettsutøvar frå Edinburgh som vart olympisk meister på 100 meter ved Sommar-OL 1980 i Moskva.

Wells siit gjennombrot kom så seint som i 1978. Han vann då både 100 m og 200 ved den britiske friidrettsmeisterskapen. I august same året vann han 200 m og vart andremann på 100 m under Samveldeleikane i Edmonton. Framgangen heldt fram i 1979, med sigeren på 200 m i Europacupen framfor verdsrekordhaldar Pietro Mennea som eit høgdepunkt.

Under dei olympiske sommarleikane i Moskva i 1980 sette Wells britisk rekord med 10,11 sekundar i semifinalane. Han vann så 100 meter-finalen i med minimal margin til favoritten, kubanaren Silvio Leonard. Begge fekk tida 10,25 sekundar, og det er sagt at Wells vann med åtte centimeter ved at han kroppen langt fram i finishen. Han tok seg også til finalen på 200 meter, der han vart slått i kampen om gullmedaljen av Pietro Mennea med to hundredels sekund og fekk sølv med britisk rekord på 20,21 sekundar.

I 1982 vann Wells så vel 100 m som 200 m då Samveldeleikane fann stad i Brisbane i Australia. På 100-meteren vart han i kraftig medvind klokka inn på 10,02, og vann med tre hundredels sekund på den framstormande kanadiaren Ben Johnson. Derimot kom han medaljelaus frå Friidretts-VM 1983. Han enda då som fjerdemann på begge sprintdistansane, høvesvis tre og eitt hundredels sekund bakom bronsevinnarane.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Nr 6 på 100 m – 10,45 m
* OL 1980 i Moskva: Gull på 100 m – 10,25, sølv på 200 m – 20,21, nr 4 i 4 x 100 m stafett
* VM 1983 i Helsinki: Nr 4 både på 100 m – 10,25 og 200 m – 20,52
* OL 1984 i Los Angeles: Utslått i semifinalane på 100 m (10,71 =nr 16) og nr 7 i 4 x 100 m stafett
* EM 1986 i Stuttgart: Nr 5 både på 100 m – 10,24 og 200 m – 20,89

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Allan Wells» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juli 2017.*
**Håkon André Eikemo Opdal** (fødd 11. juni 1982) er ein norsk fotballspelar frå Odda. Han var fast målvakt i Brann frå sommaren 2004, då klubben selde Ivar Rønningen til Rosenborg, fram til etter 2011-sesongen. Frå 2012 har Opdal vore fyrstemålvakt for den danske klubben Sønderjysk Elitesport.

Karriere
--------

Han vart for alvor ein del av klubben sitt A-lag då Brann selde Magnus Kihlstedt sommaren 2001 til FC København, og debuterte i cupkampen mot Ørn Horten kort tid etter. Han fekk sin eliteseriedebut for Brann i den siste seriekampen i 2002, som innbytar mot Rosenborg. I 2003 fekk han spela fleire kampar frå start ettersom Rønningen i periodar var ute med skade. Han vart ved enkelte høve foretrekt framfor Rønningen då sistnevnte var skadefri, men var for det meste andrevalg.

I 2004-sesongen fekk Opdal mykje av æra for at Brann gjekk til cupfinalen som dei vann. Han vart helt i straffesparkkonkurransen i 4. runde i cupen mot Bodø/Glimt då han vart matchvinnar både som fylgje av viktige redningar, og ved at han sette inn det avgjerande straffesparket sjølv.

Han var ein av Brann sine betre spelarar i 2005 til tross for at Brann-fansen og fotballekspertar meinte at keeperplassen var Brann sin svakaste lagdel før sesongstart. Opdal har fått kritikk for at han manglar autoritet i feltarbeidet, og har fleire gonger slept inn mål som fylgje av dårleg inngriping i feltet. På den andre side er han rekna som svært god på streken, og spesielt imponerande i éin-mot-éin-situasjoner.

I 2006-sesongen har Opdal fortsett utviklinga si. Han held fram å prestera på streken, men har no òg fått betre eigenskapar i feltet. Før sommarpausen slepte Opdal berre inn 7 mål på 11 kampar. Det gjorde at media og landslagstrenar Åge Hareide verkeleg har fått augene opp for Brann-keeperen. Det resulterte i plass i troppen mot Sør-Korea i mai 2006, men Opdal sett på benken heile kampen.

Håkon Opdal har 10 kampar for det norske U21-landslaget. Han har tidlegare spelt for Odda. Far hans er noverande ordførar i Odda kommune, John Opdal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Håkon Opdal» frå Wikipedia på bokmål*

* Fotballresultata er henta frå altomfotball.no, 07.10.12
**Håkon Armand Menzoni Johnsen** (3. mars 1914–17. oktober 1991) var ein norsk arbeidar og politikar frå Trondheim. Han var stortingsrepresentant 1945-73 for Arbeidarpartiet.

Johnsen var son til ein maskinist og voks opp i arbeidarbydelen Lademoen i Trondheim. Etter å ha fullført middelskulen i 1931 var han lagerekspeditør ved manufakturavdelinga til Norges Kooperative Landsforening i Trondheim. Ved sidan av arbeidet gjekk han i 1935 Arbeiderhøyskolen på Malmøya og i 1942/43 på handelsskule.

Johnsen engasjerte seg tidleg i Arbeidernes ungdomsfylking i Trondheim, formann i Trondheim AUF 1932-35 og Sør-Trøndelag AUF 1937-38. I 1938 kom han inn i Trondheim bystyre. Under andre verdskrigen sat han i tysk fangenskap i fire år. Då krigen var over, tok han plass i bystyret, der han vart verande i ti år framover.

Ved stortingsvalet 1945 vart Johnsen vald til til stortingsrepresentant frå kjøpstadene i Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag for Arbeidarpartiet, attvald i 1949. Sidan vart han attvald også i 1953, 1957, 1961, 1965 og 1969, representerte då Sør-Trøndelag fylke. Etter to sesjonar i Helsekomitéen og like mange i Post-, telegraf- og kystfartskomitéen, hadde han plass i Kyrkje- og undervisningskomitéen i tjue år, 1950-1969, siste fire åra var han formann i komitéen. I si aller siste stortingsperiode, 1969-73, var han odelstingspresident og dessutan nestformann i Protokollkomitéen i tre sesjonar, og medlem i Justiskomitéen i ein sesjon.

Johnsen var kjend som ein humørfylt, energisk og frittalande politikar. Han vart ikkje renominert til stortingsvalet 1973, noko som har vorte forklart med krav om kvinnerepresentasjon og hans engasjement for norsk medlemskap i det Europeiske Fellesskap i 1972.

Johnsen var med i mange styre og representantskap i lokale og nasjonale kulturinstitusjonar, både medan han sat på Stortinget og i tida etterpå.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Håkon Johnsen» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2016.*

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Håkon Unge** eller **Håkon Håkonsson Unge**, fødd i Bergen 10. november 1232, død i Tønsberg 30. april (eller 5. mai) 1257, var formelt norsk samkonge i åra 1240-1257. Håkon Unge var son av kong Håkon IV Håkonsson (1204-1263) og dronning Margrete Skulesdotter (død 1270). Håkon Håkonsson den eldre vart òg kalla «Håkon Gamle», for å skilja han frå Håkon Unge.

Den norske tronarvingen Håkon Unge fekk kongstittel i 1240 då hertug Skule gjorde opprør for å krevja det norske kongedømet for seg selv. Opprøret mislukkast. Håkon Unge vart gift med Rikitsa Birgersdotter av Bjälboætta i Oslo i 1251. Rikitsa var dotter av den mektige svenske jarlen Birger Magnusson. Birger jarl var grunnleggjar av Stockholm, far til to søner som båe vart kongar av Sverige og styrte sjølv som Sverige sin reelle herskar som formyndarregent frå 1248 og til han døydde i 1266.

Ekteskapet var ein dynastisk allianse mellom det norske og det svenske kongedømet. Giftarmålet kan sjåast som eit forlenging av fredsavtala frå 1249 som sa at «det skulle vera fred mellom Noreg og Sverige, uvener av den eine eller den andre skulle ikkje trivast eller tolast i den andre sitt rike.»

Deira einaste barn var Sverre Håkonsson (1252-1261). Han døydde berre 9 år gamal.

Håkon Håkonsson Unge gravlagd i St Hallvards kyrkje i Oslo,

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN

 |
Håland i Erfjord
**Hålandstunet** er ei avdeling under Ryfylkemuseet. Håland er ein gammal storgard som ligg ein liten avstikkar frå riksveg 13 i Erfjord. Anlegget er restaurert, og består av stovehuset, Målarstova og Håmannsbua. 

Historia om Håland som museumsgard starta i 1960. Da fekk Rogaland Folkemuseum Målastova og Røykstova med Håmanns-bua som gåve frå Hadle Haaland. Føresetnaden var at museet, i samarbeid med ei museumsnemnd nedsett av Erfjord bygdeungdomslag, skulle setta bygningane i stand og bruke dei som bygdemuseum. 

Målastova var kjent som eit viktig kulturminne alt lenge før denne tida. Dekorasjonsmålinga i stova er truleg frå 1640-talet. Dette er meir enn 100 år før det blei vanleg å dekorere gjestebuene på gardane i Ryfylke med rosemåling. Målastova er derfor sjeldan og ho har stor aldersverdi. Ho er og eit minne frå ei tid da den direkte handelen med utlandet førte kapital, idear og menneske til Ryfylke frå landa kring Nordsjøen

Målastova var ikkje i god stand da museet overtok ho. Ho hadde vore brukt som vedbu ei tid, og det meste av målinga på veggane var slite av. Men taket var godt bevart, og etter ei restaurering kring 1980, reknar vi med at dette er sikra. 

Håmannsbua har truleg vore brukt til oppbevaring av tekstilar, som gjestebu og til møte når det blei halde ting på Håland. I tida før museet overtok bygningane hadde røykstova vore brukt til eldhus, mjølkebu, jordkjellar og verkstad.

Hovudbygningen på Håland blei overtatt av museet i 1996. Huset vart restaurert til slik det såg ut kring 1890. 

Møblane og inventaret er delvis frå Barkeland og frå samlingane til Erfjord bygdemuseum. Ein sjeldan gjenstand i samlingane frå Håland er Kong Christian den IIIs bibel frå 1550. Det er spesielt at eit eksemplar av denne første danske bibelomsettinga kom til Håland, og at ein har lukkast med å ta vare på han. I dag kjenner vi til berre 36 eksemplar av denne bibelen i Noreg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Hålandstundet på nettstaden til Ryfylkemuseet

| * v
* d
* e
Ryfylkemuseet |
| --- |
| Nesasjøhuset • Kolbeinstveit • Guggedalsloftet • Røynevarden • Hålandstunet • Litunet • Jelsa skulemuseum • Kvednahola på Ritland • Stampa på Kvæstad • Øystad kvernhusanlegg • Hustveit • Industriarbeidarmuseet • Sinkgruvene i Allmannajuvet • Sauda museum  • Vigatunet • Hjelmeland bygdemuseum • Forsand bygdemuseum • Sjøhuset i Bergevik • Bibmus • Husmannsplassen Bakken  • Finnøy bygdemuseum • Bethel på Judaberg • Kvitsøy hummermuseum • «Brødrene af Sand» • Folkemusikkarkivet for Rogaland |

Koordinatar: 59°21′9″N 6°14′9″E﻿
Kasjmirske born fotografert med tjudidar rundt 1890.
**Tjudídar** eller **tsjurídar** (hindi चूड़ीदार [cūḍīdār]) er bukser frå nordlege Sør-Asia som er lause i livet men har lange, smalnande føter. Dei kan brukast som både manns- og kvinneklede i India og Pakistan. Tjudidar er historisk eit muslimsk klesplagg, men er også blitt utbreidd som moteplagg blant andre grupper.

Namnet tjudidar tyder 'med ei rekkje rynker' på hindi, og viser til rynkinga av stoffet nedst på føtene.

I dag bruker ein som regel tjuridar saman med ei laus skjorte (kurta eller kamiz). På 1800-talet kunne nordindiske kvinner bera buksene med tynne skjørt over og blusar. Kvinnelege utøvarar av den tradisjonelle dansen kathak bruker framleis ein liknande stil, medan mannlege dansarar kan bruke tjudidar med skjorte eller jakke (*achkan*) til.

Tjudidar skil seg frå vidare sørasiatiske bukser som gjerne blir kalla *padjama*, og vide bukser som smalnar nedst, *salvar* — sjå salvar kamíz.

Kjelder
-------

* Booth, Greg, «Pandits in the Movies: Contesting the Identity of Hindustani Classical Music and Musicians in the Hindi Popular Cinema», *Asian Music* (University of Texas Press) **36** (1, Winter/Spring 2005): 60–86, doi:10.1353/amu.2005.0004
* Shah, Purnima, «Transcending Gender in the Performance of Kathak», *Dance Research Journal* (University of Illinois Press on behalf of Congress on Research in Dance) **30** (o. 2 (Autumn, 1998)): 2–17
* Soanes, Catherine; Stevenson, Angus, red. (2005), «churidars plural noun», *The Oxford Dictionary of English (revised edition)*, Oxford University Press

| * v
* d
* e
Klede frå Sør-Asia (bangladeshiske, indiske, nepalske, pakistanske og srilankiske klede) |
| --- |
| **Hovud og hals** | turban | rumál  | dupatta |
| **Overdelar** | kurta | tsjoli | uttaríyam |
| **Nederdelar** | dhoti, vetti, lungi  | katjha  | tjudídar  | padjáma |
| **Samansette antrekk** | sari | læhnga tsjoli | pávádai dávani | salvar kamíz |
**Arizona** er ein av dei sørvestlege delstatane i USA. Hovudstaden er Phoenix.

Historie
--------

Dei første europearane som søkte seg inn i området var to spanske munkar som i 1539 og 1540 leita etter dei mytiske *Sju gullbyane*. Dei første busetnadene var i hovudsak å rekne som misjonsretta. På denne tida var Arizona ein del av den spanske kolonien Mexico. I 1775 grunnla spanjolane *Fort Tucson*. Etter den meksikanske krigen vart Arizona i 1848, saman med dei andre delane av USA som i dag ligg nord for grensa, amerikansk territorium.

Arizona si historie er full av legender om det gamle *Ville Vesten* og to av dei mest kjende indianarhovdingane Geronimo og Cochise leia sine stammer i gjentekne stridar mot dei kvite. 

Byen Tombstone var åstad for den mest kjende revolvarduellen i Vesten – *The Gunfight at the O.K. Corral*. Staten har om lag 250 000 indianarar i 14 stammer busette i 20 reservat, og det gjer Arizona til ein av dei statane i USA som har flest indianske innbyggjarar.

Arizona er etter Hawaii og Alaska den av delstatane som sist vart innlemma i USA (i 1912).

Geografi
--------

Sola går ned i Grand Canyon i Arizona
Arizona er ein av dei sørlegaste delstatane i USA, og består for det meste av flate ørkenlandskap, der det kan bli ekstremt varmt på sommaren, men også på vinteren er det varmt her. 

Grand Canyon ligg i Arizona. Grand Canyon består av fleire djupe tronge dalar danna av Coloradoelva over fleire millionar år. Eit anna kjent område danna av store naturkrefter er Meteor Crater, eit meteorkrater midt i Arizona. Det vart danna av ein meteoritt som slo ned i Arizonaørkenen for rundt 50 000 år sidan. Omkrinsen på det er ca. 1 km.

Elles grensar Arizona i sør til Mexico, i vest til California og Nevada, i nord til Utah og i aust til New Mexico. Arealet er 295 000 km².

Økonomi
-------

Den viktigaste industriproduksjonen i staten gjeld elektriske produkt og varer til bruk i kommunikasjons- og flyproduksjon. Arizona har hatt mange kopargruver og framleis kjem meir enn 50 % av den samla koparproduksjonen i USA frå Arizona. Fleire jordbruksprodukt er viktige i økonomien, viktigast er kreaturoppdrett, meierivarer og bomull.

| * v
* d
* e
Administrative einingar i USA |
| --- |
| Delstatar | 
* Alabama
* Alaska
* Arizona
* Arkansas
* California
* Colorado
* Connecticut
* Delaware
* Florida
* Georgia
* Hawaii
* Idaho
* Illinois
* Indiana
* Iowa
* Kansas
* Kentucky
* Louisiana
* Maine
* Maryland
* Massachusetts
* Michigan
* Minnesota
* Mississippi
* Missouri
* Montana
* Nebraska
* Nevada
* New Hampshire
* New Jersey
* New Mexico
* New York
* Nord-Carolina
* Nord-Dakota
* Ohio
* Oklahoma
* Oregon
* Pennsylvania
* Rhode Island
* Sør-Carolina
* Sør-Dakota
* Tennessee
* Texas
* Utah
* Vermont
* Vest-Virginia
* Virginia
* Washington
* Wisconsin
* Wyoming

 | USA |
| Føderalt distrikt | Washington, D.C. |
| Oversjøiske territorium | 
* Amerikansk Samoa
* Guam
* Jomfruøyane
* Nord-Marianane
* Puerto Rico

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Bjørn Farmann (Haraldsson)** (død om lag 927) var konge i Tunsberg (Tønsberg) og bror av kong Eirik Blodøks (Haraldsson). Han var son av kong Harald Hårfagre (Halvdansson) og Svanhild Øysteinsdotter. Bjørn hadde hovudbølet sitt på kongsgarden Sem i Vestfold. I soga om Harald Hårfagre i Heimskringla fortel Snorre Sturlason at kong Bjørn hadde kjøpskip i fart på andre land. *Bjørn var ein klok og omtenkt mann, og såg ut til å bli ein god hovding.*

Eirik Blodøks tok livet av Bjørn Farmann. Grunnen skal ha vore at Bjørn ikkje ville gje han dei skattane kong Harald hadde rett på i Vestfold. Kong Bjørn skal vera gravlagd i Farmannshaugen på Sem. 
Gjennom sonen Gudrød vart Bjørn Farmann stamfar til kong Olav II den heilage.

Farmann var ordet for «handelsmann» eller «reisande/sjøfarande handelsmann» i norrøn tid. På Island er ordet «farman» framleis levande og i Sverige finst ordet «farmandsbønder» i bruk om bønder som også er handelsmenn.
Ordet «Farmann» i namnet Bjørn Farmann er såleis ikkje eit eigenamn, men tydde Kong Bjørn «handelsmannen» (farmann) frå Tunsberg.

Seinare bruk av namnet
----------------------

Før språkreforma av i bokmål av 1959 vart «Farmann» ofte stava på dansk måte som «Farmand».

Bjørn Farmann har gjeve namn til forretningsbladet Farmand, som vart gjeve ut frå 1891 til 1989 og som i 2004 blei relansert med moderne den moderne stavinga *Farmann* samt rutebilselskapet Farmand (som seinare vart kjøpt opp av Norgesbuss).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
Ein **termodynamisk prosess** er ein tilstandsendring i eit termodynamisk system, frå ein initial stabil tilstand til ein endeleg stabil tilstand. Termodynamiske prosessar skil seg frå kvarandre ved kva parametrar, som til dømes temperatur, trykk, volum, som vert halde konstant. Ein finn det nyttig å gruppera desse parametrane i par, der parameteren som vert helt konstant er ein av parametrane i eit konjugert par. Dei vanlegaste termodynamiske prosessane er: 

* Trykk-volum-konjugat par: overføring av mekanisk eller dynamisk energi på grunn av arbeid:
	+ Isobar prosess: konstant trykk
	+ Isokor prosess, eller *isovolumetrisk prosess*: konstant volum

* Temperatur-entropi-konjugat par: overføring av termisk energi på grunn av oppvarming:
	+ Adiabatisk prosess: utan varmeutveksling med omgjevnadane
	+ Isoterm prosess: konstant temperatur
	+ Isentrop prosess: (identisk med ein adiabatisk prosess om prosessen er reversibel): konstant entropi
	+ Isentalp prosess: konstant entalpi

Ein serie termodynamiske prosessar i eit system som fører tilbake til den opphavlege tilstanden til systemet, vert kalla ein termodynamisk syklus.

Sjå òg
------

* Faseovergang
* Kvasistatisk prosess
* Polytrop prosess
* Termodynamisk syklus
**Abraham de Bellebat de Duquesne-Guitton** eller **Duquesne-Guiton** (1648–1724) var ein fransk kaptein og admiral. 

I 1687 segla han frå Kapp det gode håp i «L'Oiseau», med den franske ambassadøren Claude Céberet du Boullay ombord for å opprette ein fransk ambassade I kongedømet Siam. 

Han fekk auge på Eendracht Land på kysten av Vest-Australia og segla opp til kysten nær Swan-elva den 4. august – dette var første gong Frankrike var i kontakt med Australia. Han skreiv at det såg særs attraktivt ut og var grønt og frodig, trass i at det var midt på vinteren.

Han vart utpeikt til generalguvernør på Windward Islands (*Gouverneur général des Isles du Vent*) etter at han konverterte frå protestantismen til katolisismen. Han hadde dette embetet frå 1714 til 1717.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abraham Duquesne-Guitton» frå Wikipedia på engelsk, den 2. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «French maritime history in WA - wait, there’s more - and it’s sensational!» (PDF). *The Australian Association for Maritime History, Quarterly Newsletter* **79**: 3–4. June.
2. ↑  Pritchard, James (2004). *In Search of Empire: The French in the Americas, 1670-1730*. Cambridge: Cambridge University Press. s. 512. ISBN 0-521-82742-6.  f245

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* SUDOC

 |
Koordinatar: 66°3′6.3540″N 17°53′30.919″E﻿

Arjeplog kyrkje
**Arjeplog** er ein svensk tettstad som ligg i Norrbottens län, og i landskapet Lappland. Det er administrasjonssenter og einaste tettstad i Arjeplog kommun, og hadde i 2015 1 822 innbyggjarar.

Arjeplog ligg mellom innsjøane Hornavan, den djupaste innsjøen i Sverige, og Uddjaure. Like aust for Arjeplog ligg innsjøen Kakel.

Stadnamnet Arjeplog blir nemnt i kjeldene første gongen i 1640 og er av samisk opphav. Riksveg 95 – «Silvervägen» – som går mellom Skellefteå og Bodø passarar gjennom Arjeplog og har sitt namn etter sølvgruvene i Nasa. I 1965 vart Silvermuseet opna, etter initiativ frå den såkalla lappmarksdoktoren Einar Wallquist

Til trass for at Arjeplog ligg nokre mil sør for polarsirkelen, kan ein frå fjellet Galtispouda like utanfor Arjeplog sjå midnattssola 10. juni – 3. juli.

Testby for bilindustrien
------------------------

Store delar av Europas bilindustri har valt Arjeplog som sentrum for vintertesting. Det er den viktigaste private næringsvegen i kommunen. Frå desember til mars kjem det til Arjeplog ca. 2 300 ingeniørar og teknikarar som arbeider med å vinterteste bilar. Testindustrien har vorte særs viktig for økonomien i Arjeplog. I kommunen finst ein vidaregåande skule med linje for biltestverksemd, og dessutan universitetsutdanning ved Luleå tekniske universitet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arjeplog» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Abraham Aakre** (11. oktober 1874–6. oktober 1948) var ein norsk skulemann og politikar fødd i Drangedal i Telemark. I perioden 1926–27 og 1934–36 representerte han Østfold og Arbeidarpartiet på Stortinget.

Karriere
--------

Aakre utdanna seg til lærar og underviste i skulen, mellom anna i Gjerstad, fram til 1902. Sidan arbeidde han ved skular i Halden. Etter eit tiår i guteskulen gjekk han over i jenteskulen. Frå 1927 var han styrar av guteskulen, til sist skuleinspektør 1931–42 og samstundes styrar av jenteskulen. Jamsides stillingane i den offentlege skulen underviste han 1906–31 i rekning og presisjonsteikning ved den tekniske kveldsskulen og frå 1915 i song ved den høgare skulen i Halden.

Aakre engasjerte seg i politikk, såleis var han bystyremedlem samanhengande frå 1908 til og med 1931. Fram til 1919 vald for fråhaldspartiet, sidan for Arbeidarpartiet. Han var varaordførar 1913, ordførar 1920, varaordførar 1921 og ordførar 1925–31. Gjennom åra hadde han ei mengd verv, både i det offentlege og det sivile liv.

Stortingsbolken 1925–27 var han fyrste varamann frå Østfold-byane, møtte i den eigenskap i 1926 og 1927. Etter den valde representanten Karl Olafsen døydde, hadde han siste månadene fast tingplass. Gjennom stortingsvalet hausten 1933 kom han inn att på Stortinget, der han hadde sete i Justiskomiteen. I denne tida var han leiande då bynamnet Fredrikshald vart bytta ut med Halden.

Kjelder
-------

* Karl Georg Jacobsen: Haldenbiografier II. 1975.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Abraham Pederssøn Bakkhaug** eller **Abraham Fjelli** (1817–1893) (?) var ein «Rydningsmand Tjærebrænder» på Bakkhaugen i Sparbu.

Abraham Fjelli er namngjeten for å ha gått på sine bein to gongar til den svensk-norske unionskongen i Stockholm for å hevde rettane sine til å take trevyrke i skogen mot viljen til dei lokale styresmaktene, og difor vart det på 1980-1990-talet laga ei teaterframsyning om han som vart framført i friluft oppe på fjellet mellom Ogndal og Henning.

Frå midt på 1800-talet budde Abraham Fjelli på Bakkhaugan nordaust for Åksjøen. Dei som budde her var etterkommarar av gruvearbeidarane i Mokk gruver i Ogndal og stod lågare på rangstigen enn husmenn. Dei fekk slå graset på myrane, og hogge tre som forstmannen blinka ut til dei. Abraham Fjelli laga traug av treyrkjet han fekk, og sønene hans brende tjære i miler inne på fjellet.

Abraham kom i konflikt med forstvesenet, særleg forstmann Nicolay Martens på Steinkjer, då han hadde hogd tre utan løyve. Han hevda retten sin, og gjekk etter det folk seier til kongen i Stockholm for å legge fram saka si. Han fekk medhald, og eit brev som viste at han hadde rett til å hogge dei trea han ville ha. Dette godtok ikkje forstvesenet, og Abraham Fjelli gjekk ein tur til. Denne gongen var det ein ny konge av Norge og Sverige, og han fekk ikkje medhald.

I 1872 vart han kasta ut frå heimen sin i Bakkhaugan, og han døydde nokre år seinare. Det bur framleis etterkommarar av han i Henning, Ogndal og Sparbu.

Teaterframsyninga
-----------------

I 1987 var Jakob Bjerkem dagleg leiar for Nord-Trøndelag teatersamlag. Han fekk då ideen om å lage eit friluftsteater om Abraham Fjelli. Inger Ramberg Røthe laga både tekst og musikk til dette turteatret som sette kjenslene i sving hos folk flest. Andreas Gjermstad hadde rollen som Abraham Fjelli.

Oppsettinga var eit fellesprosjekt mellom dei fem ungdomslaga i Sparbu og Ogndalen (Bagabu Ungdomslag, Sparbu Ungdomslag, UL Framsyn, UL Ogna og Øvre Ogndal UL)

Kjelder
-------

1. ↑   Folketeljinga 1865
Koordinatar: 62°45′58″N 007°52′07″E﻿
**«Tjelle-skredet»** var eit fjellskred som fann stad den 22. februar 1756. 15 million kubikkmeter stein rasa ut frå Tjellafjellet ved Tjelle i Nesset kommune i Møre og Romsdal fylke. Dette er truleg det største steinraset i Noreg, og det vert sagt til å vera eit av dei største steinskreda i Nord-Europa målt i volum rasmasse. Under rasulukka i Loen i 1936 rasa det, til samanlikning, ein million kubikkmeter rasmasse.

Raset ved Tjelle laga tre bølgjer som nådde opptil «50 skritt» over normalt flomål og som gjekk «200 skritt» innover land, der dei slo inn på andre sida av Langfjorden og vidare inn i Eresfjorden. Ifølgje Noregs Geotekniske Institutt merkte ein 25 km unna (på Veøy i Molde) seg at bølgja slo «20 skritt» høgare enn normalt flomål.

32 menneske omkom i raset og dei tre påfølgjande flodbølgene.

Det finst ei oppslagstavle i området der skredet gjekk som forbireisende kan lesa. Her er det òg sett ut benk for å nyta naturen rundt om i den austlege delen til raset. Det har no vorte sett opp ein bauta med informasjon om raset. Den 22. februar 2006 var det 250 år sidan raset gjekk, noko som vart markert med ei samling på Tjellefonna der fleire hundre menneske møtte opp.

Sjå òg
------

* Norske katastrofar og store ulukker

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tjelle-skredet» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fjellskredprosjektet ved Fylkesmannen i Møre og Romsdal
* Nye Molde sjukehus: Vurdering av oppskyllingshøyder 18. mai 2005
* Bygda vår Tjelle Arkivert 2005-11-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
|  |
| --- |
| **Isopodar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Krepsdyr Crustacea |
| **Klasse:** | Storkreps Malacostraca |
| **Underklasse:** | Eumalacostraca |
| **Overorden:** | Peracarida |
| **Orden:** | **Isopodar** IsopodaLatreille, 1817 |

Oversida av isopod i baltisk rav
Undersida av isopod i baltisk rav
**Isopodar**, *isopoda*, er ein orden krepsdyr som lever i fuktige miljø over heile kloten. Dei er mest talrike på grunt vatn i havet, men dei er òg vanlege i djuphavet, i ferskvatn og på land. Til denne ordenen høyrer mellom anna skrukketroll og tanglus.

Isopodane er ei gamal gruppe; dei eldste fossilane er funne i lag frå karbontida og liknar påfallande på visse artar som lever den dag i dag i ferskvatn på den sørlege halvkula.

Skildring
---------

Isopodar har tredelt kropp som består av hovud, thorax og abdomen. Dei har eit framståande par antenner og sju par gangbein. Bakerst på kroppen har dei uropodar, som varierer i farge frå mørk grå til kvite.

Isopodar pustar med gjeller. Landlevande artar (skrukketroll) har utvikla såkalla *pseudotrakèer* som leier oksygen frå lufta inn i blodkarsystemet, *hemolymfen*. Dette er ikkje 100% effektivt, så skrukketrolla må framleis halda seg i fuktige miljø.

Levesett
--------

Isopodar finst i ei rekkje ulike miljø og er tilpassa ei rekkje ulike levesett. 

* Skrukketroll er altetarar som lever av ymse plantemateriale, særleg daudt og forråtnande.
* Slekta *Bathynomus* et åtsel i djuphavet og kan bli opp til 45 cm lange.
* Slekta *Cymothoa* lever parasittisk i munnen på fisk, og er kjend for å eta opp tunga til vertsdyret.
* Familien *Limnoriidae* lever av plantemateriale frå drivved eller sjøplanter dei borar seg inn i.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artsliste (engelsk) Arkivert 2007-07-17 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
Fana gymnas
Fana gymnas
**Fana gymnas** var ein allmennfagleg vidaregåande skule på Paradis i Fana bydel i Bergen, nedlagt etter skuleåret 2015/16. Skulen opna som mellomskule i 1916 i det første bygget til det som i dag er Paradis skole og vart gymnaset *Fana kommunale høyere allmenskole* frå 1934. Seinare vart skulen utvida med nye bygningar. Den siste av desse er frå 1957 og er teikna av arkitekt Theodor Olsen. Då fylkeskommunen tok over dei vidaregåande skulane, skifta skulen namn til Fana gymnas. 

Under den andre verdskrigen vart skulen nytta som Storetvedt hospital som reservesjukehus for Haukeland sjukehus i samarbeid med Paradis Raude Kross. 

Skulen ligg i Statsminister Michelsens veg, nesten vegg-i-vegg med Paradis skole. Det gjekk meir enn 500 elevar på skulen, fordelt på 20 klassar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside Arkivert 2009-02-20 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Kongedømet Dei to Sicilia** (italiensk  *Regno delle Due Sicilie*, bokmål òg *Begge Sicilier*) var det nye namnet som Bourbon-kongen Ferdinand IV av Napoli, I av Dei to Sicila gav det nye riket sitt (inkludert Sør-Italia og øya Sicilia) etter slutten på napoleonskrigane og han hadde fått all makt tilbake i 1816. Hovudstaden i kongedømet var Napoli.

Overblikk
---------

Før dei franske invasjonane under napoleonstida herska bourbonarane over dei same områda, men dei var då formelt delt i Kongedømet Napoli og Kongedømet Sicilia. Etter at dobbeltkongedømet skifta namn vart Ferdinand kjend som kong Ferdinand I av Dei to Sicilia. Kongedømet bestod til 1860, då kong Frans II vart styrta av opprørsstyrkane til Garibaldi og støtta av kongedømet Sardinia. Dette kongedømet annekterte Begge Siciliar, og frå no av vart det nye området kalla kongedømet Italia.

### Namnehistoria

Namnet *Dei to Sicilia* går tilbake til 1282, då kongedømet Sicilia vart delt i to. Sjølv om det framleis vart styrt som ei eining i endå eit hundreår, skilde øya og fastlandet lag under den sicilianske aftansongen, eit opprør mot det napolitanske styre der Sicilia kom inn under Aragon. Dei angevinske napolitanske kongane klarte å halde på områda på fastlandet og haldt på namnet «Kongedømet Sicilia» for å halde kravet sitt i hevd. I ein periode vart Sør-Italia kalla «Kongedømet Sicilia på denne sida av fyret», etter fyret på fastlandssida av Messinasundet. Men dette var aldri kongedømet sitt offisielle namn. 

Dei to kongedøma var ikkje igjen under same herskar før i 1735 under Karl III av Spania, og vart ikkje folkerettsleg samla før etter Wienerkongressen i 1815.

Ferdinand I av Dei to Sicila

Kongar av Dei to Sicilia, 1816-1860
-----------------------------------

* 1816 Ferdinand I
* 1825 Frans I
* 1830 Ferdinand II
* 1859 Frans II

I 1860 vart kongedømmet erobra av Kongedømet Sardinia, og namnet forsvann.

Eit anna kjend medlem av Huset Begge Siciliar var Maria Christina av Bourbon-Dei to Sicilia (1806-1878)

Hendingar
---------

* 1820–21: *Carbonariane* tvingar Ferdinand I til å vedta ei grunnlov. Seinare klarte kongen ved hjelp av austerrikske troppar å tilsidesette lova. Han starta så å forfølgje liberale og carbonariane.

Kjelder
-------

  

* *Denne artikkelen bygger på «Two Sicilies» frå Wikipedia på engelsk, og «Begge Sicilier» frå Wikipedia på bokmål den 6. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* NKC

 |
Kommunesenteret på Nesttun
**Fana kommune** er ein tidlegare kommune i Hordaland fylke, som vart innlemma i Bergen den 1. januar 1972. Fana etablerte sit første heradshus i 1906 på Midtun. Kommunen omfatta ved innlemming 210,35 km² (av dette 11,28 km² ferskvatn) og 44 402 innbyggjarar. Den var då ein av det meste folkerike i landet og velståande kommunar. Lokalavisa Fanaposten dekker det meste av den tidlegare kommunen.

Til Fana høyrde dei noverande bydelane Fana og Ytrebygda, og dessutan Bønes, som no høyrer til Fyllingsdalen bydel, og områda Fantoft, Minde og Nattland, som no høyrer til Årstad bydel. Fana kommune inkluderte tidlegare òg Fyllingsdalen (12,5 km²), som vart selt til Bergen for 1,5 millionar kroner den 12. augusten 1955. Heile den sørlege halvparten av noverande Bergen kommune tilhøyrde dermed opphavleg Fana, og har i dag ca. 100 000 innbyggjarar (2010).

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Fana kommune frå 1920 til 1972:**

| 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1971 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 11595*a, b* | 14476*a, b* | 20183*a, b* | 22886*a, b* | 33703*b* | 44059 |
|

*a**Talet omfattar Fyllingsdalen, som vart overført til Bergen i 1955. Området hadde då 1590 innbyggjarar.*
*b**Talet omfattar eit område som vart overført til Bergen i 1966. Området hadde då 4 innbyggjarar.*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fana kommune» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bergen byleksikon på nett, om Fana kommune


1. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
2. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
3. 1 2 3  Folkemengde i Fana 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå