recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Christian Møinichen Havig** (4. april 1825–10. april 1912) var ein lensmann, gardbrukar og stortingsrepresentant, fødd på garden Havika i Overhalla i Namdalen. Christian Fredrik Havig var sonen hans.

Havig var fødd i Overhalla, men familien flytta til Vikna då han var i barneåra. Han fekk lite undervisning utanom omgangsskulen. På eiga hand lærde han seg så mykje at han fekk arbeid på kontoret hos lensmannen i Nærøy og Vikna. Seinare, 1848, vart han tilsett hos slektningen, lensmann Jørgen Havig i Namsos. I 1854 kom Havig med i Namsos bystyre, i 1858 ordførar i byen og forlikskommissær 1856-58.

År 1858 vart Havig sett til lensmann i Vefsn i Nordland. Denne stillinga hadde han heilt til 1904, då vart han etterfylgd av sonen Thorleiv N. Havig. Allereie i 1859 vart han medlem av heradsstyret i Vefsn, ordførar 1905. Elles var han forlikskommissær 1859-66 og kasserar i den lokale sparebanken 1860-70, formann i skulestyret og formann i matrikkelkommisjonen i Vefsn.

Havig representerte Nordlands amt på Stortinget frå 1871, der han hadde sete fram til 1888. I perioden 1871-74 var han medlem av justiskomite nr 1. Frå 1875 vart han medlem av jarnbanekomiteen, formann i denne frå 1880 til 1888. 1874-76 var han sekretær i Odelstinget, deretter sekretær i Stortinget 1877-85. Han var medlem av riksretten 1883–84, ei tid som mellombels president. Lagtingspresident 1886-88.

I 1884 vart Havig medlem av den parlamentariske jurykommisjonen. Seinare, 1899-1905, medlem av riksskattekommisjonen.

Lokalt engasjerte han seg for at fleire leiglendingar skulle få høve til å kjøpe gardane dei dreiv, og han arbeidde for innføring av norsk opplæringsmål i skulen. Han var leiar av Vefsn skulestyre då det i 1900 gjorde vedtak om at skuleelvane skulle bruke lærebøker på nynorsk mål. Havig var mellom dei som i 1905 tala for at Noreg skulle verte republikk.

Christian Møinichen Havig døydde i 1912. C.M. Havigs gate i Mosjøen er oppkalla etter han.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* *Verdens Gang* nr. 22, 21. februar 1885.
* «Havig, Christian Møinichen», i *Illustreret norsk konversationsleksikon*, bind III, sp. 1587. Kristiania: Aschehoug, 1909.
* Kjell Jacobsen: *Vefsn Bygdebok* b. II
* Biografisk informasjon om Christian Havig NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
«Ned slippen på færre dagar», plakat frå andre verdskrigen for New England Shipbuilding Corporation.
Koordinatar: 43°39′3″N 70°14′4″W﻿

**New England Shipbuilding Corporation** var eit skipsverft i byen South Portland i Maine i USA. Verftet oppstod som to separate verft, **Todd-Bath Iron Shipbuilding Corporation** og **South Portland Shipbuilding Corporation**, som vart skipa i høvesvis 1940 og 1941 for å møte etterspurnaden etter skip som andre verdskrigen skapte. Dei to verfta vart slått saman i 1943 og held så fram å produsere skip som East Yard og West Yard under New England Shipbuilding Corporation. New England Shipbuilding var det 97. mest verdifulle føretaket i USA for militærproduksjon. Begge verfta vart nedlagde etter krigen.

Dei to verfta bygde 266 skip: 54 i East Yard og 112 i West Yard. Dei første 30 East Yard-skipa var Oceanskip, ein klasse lasteskip bygde for Storbritannia. Alle dei andre skipa var Libertyskip og var bygde for United States Maritime Commission. Blant dei var DS «Jeremiah O'Brien», som er eit Libertyskip bevart som museumsskip i San Francisco. I motsetnad til mange museumsskip er det framleis sjødyktig og gjer ofte turar på San Francisco Bay.

Masse-sjøsetjing av fem skip den 16. august 1942
Fem av dei britiske Oceanskipa, bygg 19–24 «Ocean Wayfarer», «Ocean Stranger», «Ocean Traveller», «Ocean Seaman» og «Ocean Gallant», vart sjøsette i lag med to jagarar USS «Conway» og USS «Cony», og Libertyskipet DS «Natasha Allen» samstundes under ei massesjøsetjing den 16. august 1942. Dette var ny rekord i talet på sjøsetjingar.

Då produksjonen var på det høgaste var det 30 000 folk tilsette på verftet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «New England Shipbuilding Corporation» frå Wikipedia på engelsk, den 27. desember 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Peck, Merton J. & Scherer, Frederic M. *The Weapons Acquisition Process: An Economic Analysis* (1962) Harvard Business School p.619
2. ↑  «New England Shipbuilding (East & West)». Project Liberty Ship. Arkivert frå originalen 26. desember 2007. Henta 27. desember 2020.
3. ↑  «South Portland Shipyards of World War II – History of the Shipyards». Arkivert frå originalen 14. november 2007. Henta 27. desember 2020.
4. ↑  Colton, T. (October 16, 2010). «New England Shipbuilding, South Portland ME». *ShipbuildingHistory*. T. Colton. Arkivert frå originalen 12 August 2014. Henta 27. desember 2020.
5. 1 2  «South Portland Shipyards of World War II – Ship List». Arkivert frå originalen 21. januar 2008. Henta 27. desember 2020.
6. ↑  «Todd Yards Launch 8 In One Day». *Pacific Marine Review* ('Official Organ: Pacific American Steamship Association/Shipowners' Association of the Pacific Coast). Consolidated 1942 issues: 92. September 1942. Henta 27. desember 2020.
7. ↑  Library of Congress. «File:Liberty ship Portland.jpg». *Wikimedia Commons*. Henta 2. september 2013.
8. ↑  «Around Maine – Portland's Liberty Ship Era». Times Warner Cable. Arkivert frå originalen 21. april 2008. Henta 27. desember 2020.
**Christian Semb Grimsgaard** (2. august 1824–30. mai 1895) var ein norsk offiser, tollar og stortingsmann frå Kristiania.

Grimsgaard var son til ein handelsmann. Sjølv gjekk han offisersvegen og tok eksamen ved krigsskulen i 1844. Etter tre år på høgskule, gjekk han i 1847 over i artilleribrigaden. Han vart sekondløytnant 1848, premierløytnant 1850 og stabskaptein 1856. Frå 1861 var han major i hæren, vidare 1864 oberstløytnant og 1866 oberst. Han gjorde teneste i generalstaben frå 1852, generalstabssjef var han frå 1872. Tida 1860-66 var han referent for kommandosaker hos kongen i Stockholm. I 1878 vart han utnemnd til generalmajor i hæren og sjef for 1. akershusiske brigade. Han var då kommandant ved Fredriksten festning. I 1890 tok han avskjed frå det militære, og var sidan tollar i Drammen.

Grimsgaard var med i ei rad kommisjonar omkring militære tilhøve. År 1864 kom han med i den norsk-svensk kommisjonen vedkomande opplæring i felt, tida 1868-70 gjaldt det nytt reglement for infanteriet, også det eit norsk-svensk samarbeid. Vidare var han medlem av den store militærkommisjonen av 1870 og fleire andre militærfaglege kommisjonar.

Grimsgaard representerte Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger på Stortinget 1880-82 og på omframstortinget 1882, medlem av militærkomiteen.

Han døydde i Drammen i 1895.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
| **Caltanissetta** |
| --- |
| Plassering |
| 

Caltanissetta is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Sicilia  Caltanissetta |
| Borgarmeister | Michele Campisi |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  416 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2016)   - folketettleik | 63 360   150/km² |
| Koordinatar | 37°29′″N 14°4′″E﻿Koordinatar: 37°29′″N 14°4′″E﻿ |
| Høgd over havet | 568 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 93100 |
| Telefon-retningsnummer | 0934 |
| **Nettstad:** www.comune.caltanissetta.it |

**Caltanissetta** (siciliansk *Nissa* eller *Cartanissetta*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Caltanissetta i regionen Sicilia og har om lag 63 360 innbyggjarar. Han ligg i eit område med bølgjande åsar og mange små landsbyar. Elva Salso renn gjennom området. 

Domkyrkja i Caltanissetta

Historie
--------

Caltanissetta kan sporast tilbake til 406 fvt. då admiral Nicia av Hamilcar sin omleiringsstyrke frå Kartago oppretta eit fort på staden, seinare kalla Castra Nicia (Nicia fort). 

I 829 evt. vart byen okkupert av sarasenarar. Likskapen mellom det kartagiske namnet og det arabiske ordet *nissa* (som tyder «kvinne») gjorde at sarasenarane kalla han *Qalat al Nissa* («Kvinnefortet»), som igjen har vorte omforma til det italienske *Caltanissetta*. Busetnaden vart erobra av normannarar i 1086. Staden fekk byrettar i samband med grev Roger Borsa sine store planar om å urbanisere Sicilia, og byplanen som vart laga er framleis synleg i dag. 

Etter normannarane kom byen inn under Hohenstaufen, Anjou og til slutt Aragon, som gjorde byen til hovudstad i eit grevskap. Det var her Fredrik II av Sicilia vart erklært konge. 

I 1406 vart Caltanissetta eit len for familien Moncada av Paternò, og ei lang nedgangstid starta. I 1539 byrja bygginga av domkyrkja og i 1566 vart ei kjend bru bygd over Salso. I denne perioden vart byen utvida utanfor bymurane sine og nye bydelar (Santa Flavia, San Rocco degli Zingari og San Francesco) vart oppretta.

8. juli 1718 gjekk piemontesiske troppar til åtak på byen og mange mista livet. I 1787 vitja Johann Wolfgang Goethe byen. 

I 1813, etter 406 år, enda styret til Moncada-familien då det føydale systemet vart avskaffa og Caltanissetta vart det 22. Comarca på Sicilia. I 1819 vart han erklært provinshovudstad, men eitt år seinare vart han plyndra fordi han framleis var lojal mot Huset Bourbon. I 1844 vart byen òg bispesete. 

I 1860 gjekk Giuseppe Garibaldi inn i byen i lag med Cesare Abba og Alexandre Dumas den eldre, og 22. oktober same året vart Caltanissetta ein del av Kongedømet Italia etter ei folkeavstemming. 

Byen vart hardt råka under den andre verdskrigen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Caltanissetta**

* SiciliaOnLine: Caltanissetta

Kjelder
-------

  

* *Denne artikkelen bygger på «Caltanissetta» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Jim Hines**, fullt namn **James Ray Hines** (fødd 10. september 1946) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar som i 1968 sette verdsrekord på 100 meter med 9,9 og 9,95 sekundar og vart olympisk meister på distansen under Sommar-OL 1968 i Mexico-byen.

Hines, som var fødd i Dumas i Arkansas og vaks opp i Oakland i California, tangerte i 1967 verdsrekorden på 100 meter, lydande 10,0. På 220 yards sette han same året personleg rekord med 20,2 sekundar. Under den amerikanske meisterskapen (AAU) i Sacramento i juni 1968 vart Hines fyrstemann under 10 sekundar på hundremeteren. I den fyrste semifinalen vann han på tida 9,9 sekundar, ei tid som vart tangert av Charlie Greene i det andre semfinaleheatet. Finalen vart vunnen av Greene og Hines fekk sølv, begge to og fire andre løparar fekk den manuelle sluttida 10,0. Elektronisk tidtaking viste elles at i semfinalane sprang Hines på 10,02 og Greene 10,09 sekundar, medan Greenes vinnartid i finalen var 10,11r, to hundredels sekund fortare enn Hines.

I oktober månad 1968 var det klart for olympiske sommarleikar i Mexico. Hines vann der den fyrste semifinalen og Greene den andre, begge fekk 10,0 i manuell tid. Finaleløpet 14. oktober vart vunne av Hines på offisielt 9,9 sekundar, Lennox Miller frå Jamaica tok sølvet og Charlie Greene fekk bronsen, begge fekk 10,0 i sluttid. Elektronisk tidtaking viste 9,95 sekundar og ny verdsrekord for Hines, ein verdsrekord som vart ståande i 15 år inntil landsmannen Calvin Smith fekk notert 9,93 sekundar i 1983. Hines vann også olympisk gullmedalje i 4 x 100 meter stafett då han var ankermann på USA sitt lag som vann finalen, 0,1 sekund framom Cuba. Dei andre gullvinnarane var Charlie Greene, Mel Pender og Ronnie Ray Smith.

Hines mislukkast fullstendig då han etter Sommar-OL prøvde seg i amerikansk fotball.

Kjelder
-------

* *Friidrott 69*. Halmstad, 1968.
* «Jim Hines» (på engelsk). Olympedia. Henta 12. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Westinghouse Electric Corporation** er eit tidlegare amerikansk industriselskap med base i Pittsburgh. Det vart grunnlagd i 1886 av George Westinghouse. Selskapet vart danna på grunnlag av at Westinghouse hadde overteke patentrettane til Nikola Tesla for vekselstraumteknikk. Det utvikla infrastruktur for elektrisitetsbruk i heile USA, og verka etterkvart innan ei rekkje felt som spente frå produksjon av turbinar, generatorar, motorar og anna utstyr til elektrisitetsproduksjon, elektrotekniske konsumvarer og kjerneteknikk.

I 1890 bygde selskapet Ames Hydroelectric Generating Plant i Colorado, verdas første kommersielle kraftverk for å produsera og senda ut vekselstraum.
I 1937 bygde Westinghouse det første kjernekraftverket i USA, The Westinghouse Atom Smasher.

I 1995 tok Westinghouse over kringkastingsselskapet CBS. Deretter skilde det ut og selde storparten av industriverksemda si, mellom anna til forsvarsindustrikonsernet Northrop Grumman. I 1997 bytta det namn til CBS Corporation. 

I 1998 blei elektrisitetsdelen av verksemda, Power Generation Business Unit, seld til tyske Siemens AG. Eit år seinare selde CBS heile kjernekraftverksemda si til British Nuclear Fuels Limited (BNFL). I samband med dette blei rettar til nament Westinghouse Electric Corporation overførte til dette dotterselskapet. Westinghouse Electric Company blei seld vidare til japanske Toshiba i 2006.
Varemerket Westinghouse blir styrt av Westinghouse Licensing Corporation, eit dotterselskap til ViacomCBS.

Kjelder
-------

1. ↑  «Steam Hammer, Westinghouse Works, 1904». *World Digital Library*. 1904-05. Henta 28. juli 2013.
2. ↑  «Steam Hammer, Westinghouse Works, 1904». World Digital Library. 1904. Henta April 8, 2018.
3. ↑  «Westinghouse Electric Corporation» i *Store norske leksikon*, snl.no.
4. ↑  Walter, Marni Blake (September 1, 2015). «An Unlikely Atomic Landscape: Forest Hills and the Westinghouse Atom Smasher». *Western Pennsylvania History Magazine* (Senator John Heinz History Center) **98** (3): 36–49. Henta 3. desember 2019.
5. ↑  «TOSHIBA ACQUIRES WESTINGHOUSE FROM BNFL».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Norges Lotteforbund** (NLF) er ein friviljug norsk kvinneorganisasjon som har til formål å styrka forsvarsviljen i landet og få kvinnene med i arbeidet for Totalforsvaret både i freds- og krigstid. Norges Lotteforbund vart inspirert av den finske organisasjonen Lotta Svärd, som vart stifta i samband med den finske borgarkrigen i 1918.

Historikk
---------

NLF vart skipa den 19. mars 1928 under namnet *Norske Kvinners Frivillige Verneplikt* etter initiativ av Jacobine Rye. Dei fyrste oppgåvene deira var å opparbeida sanitetsutstyr og militært vinterutstyr, arrangera kurs innan kjøkenteneste, gassvern og sanitet, og å pynta opp militære etablissement. I 1940 fanst det 53 lokallag i Noreg med til saman 16 000 lotter. I 1943 vart organisasjonen tvangsoppløyst av okkupasjonsmakta. Men i fylgje heimesidene til NLF, gjekk mange lotter under jorda og fortsette med verksemda si i Milorg. I 1945 vart forbundet starta opp att og under eit landsmøte på Larkollen i oktober same året vart det sett opp nye retningslinjer, og namnet vart endra til Norges Lotteforbund. 

Den 31. oktober 1947 vart det underteikna ein avtale mellom NLF og Heimevernet om samarbeid. Sidan 1. juli 1951 har organisasjonen fått innvilga økonomisk stønad over statsbudsjettet til mellom anna administrasjon og til verving og utdanning av lotter. I 1951 vart det òg inngått avtalar med Sjøforsvaret og Luftforsvaret. På grunn av desse avtalane fekk lottene spesialutdanning frå 1951. Kronprinsesse Märtha var den høge vernaren for NLF. Då ho døydde i 1954, vart Prinsesse Astrid, fru Ferner verva.

I dag
-----

NLF er i dag ein politisk uavhengig organisasjon med 38 lokallag med til saman ca. 2000 medlemer (2005). Organisasjonen arbeider innan område som sanitet, samband, stabsoppgåver, transport og sjukestell. Sekretariatet deira ligg i Oslo, og dei gjev ut medlemsbladet *Lottenytt*. NLF deler òg ut Norges Lotteforbunds hederstegn til personar som har lagt ned eit særleg stort arbeid for verksemda deira.

Fordi det norske forsvaret har gjennomgått store endringar dei siste tiåra, er NLF òg i ein prosess med å tilpassa målsetjingane sine.

Kjelder
-------

* Historikk på lottene.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BR orgnr

 |
**Edmund II «jernside»**(fødd ca. 989, død 30. november 1016) var konge av England frå 23. april 1016 og fram til døden eit drygt halvår seinare. Han var sonen til Ethelred den rådville og Ælfgifu av York. Edvard vedkjennaren var halvbroren hans. Ifølgje den angelsaksiske krønika fekk tilnamnet «isen-healf» ('jernside') på grunn av sine militære bragder mot dei invaderande danane.

I 1015 gifta Edmund seg med enkja etter ein dansk herskar i England som truleg heitte Ealdgyth. Han gjorde dette på trass av ordre frå faren, som ville ha henne plassert i Malmesbury kloster. Etter at faren døydde blei Edmund vald til konge av rådmenn og borgarar i London. Rivalen hans, Knut den store, hadde større støtte enn han i resten av landet, og blei vald til konge av eit råd (*witan*) i Southampton.

Edmund blei slått av danane ved slaget i Assandun i 1016, og gjekk med på ein fredsavtale med Knut den mektige. Han fekk lov av Knut den store til å halde på Wessex, mot at det var klart at den av dei som overlevde den andre skulle herske over heile England. Kort tid etter denne semja døydde Edmund, noko som gjorde at Knut kunne bli einekonge og blei sett på som særs mistenkeleg. I ettertid er det blitt fortald ei rekkje versjonar av korleis han døydde, til dømes at han skal ha blitt stukke i enden mens han var på do. Det finst likevel ikkje noko prov på at døden hans var noko anna enn naturleg.

Edmund II blei gravlagt i Glastonbury kloster. Han hadde to barn som er kjende for ettertida: Edvard Aetheling (1016–1057) og Edmund (fødd ca. 1017).

Kjelder
-------

* «Edmund II» (2011). Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.
* "They don’t like it up ‘em…" Revisiting the sordid deaths of Edmund Ironside, Edward II, Kenneth II and James I of Scotland, allkindsofhistory.wordpress.com
* *Denne artikkelen bygger på «Edmund II av England» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Carl Henrik Bjørseth** (fødd 8. februar 1968) er ein tidlegare orienteringsløpar frå Bodø. Åra 1999–2001 vann han to VM-sølv og ein VM-bronse.

Bjørseth var med på NTHI-laga som sigra i Jukola-stafetten i 1990 og 1995, samt vann NM-gull i 1995. I 1998 vart han norsk meister på langdistansen, over tre minutt føre sølvmedaljør Bjørnar Valstad og nærare fem framom bronsevinnar Håvard Tveite.

Under verdsmeisterskapen 1999 ved Inverness kneip han sølvmedaljen på klassisk-distansen, langt bak landsmannen Bjørnar Valstad. To år seinare i Tampere la Bjørseth beslag på VM-bronsen på klassisk-distansen, landsmannen Jørgen Rostrup tok gull og finske Jani Lakanen sølv. I den same meisterskapen orienterte Bernt Bjørnsgaard, Bjørseth, Tore Sandvik og Bjørnar Valstad inn til sølv på stafetten, Finland vann.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* Nordisk 1999: Nr 5 på klassisk-distansen
* VM 1999: Sølvmedalje på klassisk-distansen
* VM 2001: Bronse på klassisk-distansen, sølv i stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Henrik Bjørseth» frå Wikipedia på bokmål, den 8. juli 2023.*
Skogsveg i Italia.
**Skogsveg** er ein enkel veg som vert bygd for å henta ut tømmer som det ville vera vanskeleg eller dyrt å få fram utan veg. Ein skil ofte mellom skogsveg for traktor (samlevegar) og skogsbilveg (adkomstvegar). Tunge skogsmaskinar gjer skade på røtene til trea. Når dei tynne hårrøterne vert slitne av vert vassopptaket redusert. Eit tett nett av samlevegar fører til mindre trafikk med maskinar, og difor mindre skade på rotsystemet. I fylgje
 er tettleiken på i Noreg på 9,5 m/ha, men Samset argumenterer for at adkomstvegtettleiken burde vera på 15 m/ha, og at samlevegtettleiken bør vera på 50 m/ha.

Skogsvegar for traktor er ofte korte vegar som ikkje treng å ha så høg standard. Tømmerkøyringa førgår ofte på vinteren, når det er tele i jorda, så vegane vert ofte laga av jord og grus som finst i skogsbotnen. Men vegane fører ofte til at den naturlege dreneringa i liene vert endra, noko som kan føra til at det rasar ut masse.

Skogsbilvegar må tola trafikk med 22 m lange tømmerbilar med mass opptil 50 tonn, så dei må ha høgare standard enn traktorvegar. Skogsbilvegar har ofte grusdekke, men om botnen er dårleg er det naudsynt å redusera akseltrykket i teleløysinga.

Klassifisering
--------------

Skogsveg i Kreis Herford i den tyske delstaten Nordrhein-Westfalen.
Landbruksdepartementet har i sine vegnormalar klassifisert skogsvegane i sju klassar:

* Landbruksveg klasse 2: Vegar dimensjonert for stor trafikk, og som kan inngå i det offentlege vegnettet.
* Landbruksveg klasse 3: Heilårs bilvegar
* Landbrusveg klasse 4: Sommarbilvegar
* Landbruksveg klasse 5: Sommarbilvegar for trafikk med køyretøy utan tilhengar
* Landbruksveg klass 6: Vinterbilvegar
* Landbruksveg klasse 7: Tung traktorveg
* Landbruksveg klasse 8: Lett traktorveg

Referansar
----------

1. 1 2  Samset, I. *Fra muskler til maskiner i skogen*, Norsk skogmuseum, 2008.
2. ↑  Fergus, T. Høydal, Ø.A. Johnsrud, T.E. Sandersen,, F. og Schanche, S. *Skogsveger og skredfare - veileder*, Skogbrukets Kursinstitut, 2011.

Sjå òg
------

* Sti

Bakgrunnsstoff:
---------------

* Normalar for landbruksvegar med byggebeskrivelse

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Pauke** er ei tromme laga av ein halvkuleforma metallkjele dekt av eit utspent skinn som kan stemmast i ulike tonehøgder ved hjelp av skruer eller ein pedalmekanisme. 

Pauker kom til Europa frå Asia på 1100-1400-talet, og er det eldste perkusjonsinstrumentet i symfoniorkesteret, og er ein kopar- eller messingkjele belagt med kalveskinn eller plastskinn. Naturskinna (kalveskinna) endrar klang alt etter vêrforhold og fukt, og skal derfor stemmast hyppig i motsetning til plastskinnspaukar. Diameteren på pauken er frå 50 til 90 cm og dei blir slått på med trekøller som har hovud av filt, lêr eller svamp. 

Ein pauke kan berre vera stemt til ein tone om gongen, og blir derfor ofte oppstilt i sett på 2-5 stk. der kvar er stemt i forskjellige tonar. Paukane blir stemt ved hjelp av pedalar som set pauken i det rette toneleiet, der han vidare blir finstemt ved hjelp av dreiehandtak. Skinnet blir stemt opp ved hjelp av ein stemmenøkkel.

Under konsertar skal paukisten ofte stemma ein eller fleire av sine paukar om til ein annan tone. Når dette skjer er paukisten nøydd til å setja hovudet heilt ned til skinnet for å kunne høyra tonen utan at publikum skal høyra han.

Kjelder
-------

* Pauke (22. juni 2012), *Store norske leksikon*. Henta 5. desember 2013.
* *Denne artikkelen bygger på «Pauke» frå Wikipedia på dansk, den 23. juli 2009.*


| * v
* d
* e
Instrumenta i symfoniorkesteret |
| --- |
| Strengeinstrument: | Fiolin • Bratsj • Cello • Kontrabass • Harpe |
| Treblåseinstrument: | Fløyte • Pikkolofløyte • Klarinett • Bassklarinett • Obo • Engelsk horn • Fagott • Kontrafagott |
| Messinginstrument: | Valthorn • Trompet • Trombone • Tuba |
| Perkusjon: | Pauke • Trommer • Triangel • Cymbal |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* BBC Things

 |
Rímac gjennom Lima. Foto: Eric Bronder

**Rímac** (quechua ‘pratsam’, tilnamn på spansk *el Río Hablador*, ‘elva som snakkar’) er ei elv so renn vestover frå Andes til Stillehavet gjennom Lima-regionen og hovudstaden Lima i Peru og er den mest vektige drikkevasskjelda for Lima-metropolen med Callao. 

Rímac dekkjer eit nedslagsfelt på 3 312 km² og har ei lengd på 160 kilometer. Bassenget har 191 innsjøar. Ho startar 5 508 moh. i Nevado Paca i Andesfjella. Øvste delen av elva renn gjennom Huarochirí-provinsen, deretter Lima-provinsen. Utlaupet er i Callao, like ved Jorge Chávez internasjonale lufthamn. Dei største sideelvane er elvane Santa Eulalia, San Mateo o Alto Rímac, Blanco og Surco. I 1962 bygde styresmakta ein 10 kilometer lang tunell forma som ein hevert for å auke drikkevasstilførselen til Rímac med ekstra vatn frå laguna Marcapomacocha. Før tunellen kom var Marcapomacocha ei kjelde til Mantaro og Amazonaselva. 

I 1998 vart det oppretta eit reservat i Lima-provinsen, *Zona Reservada del Valle del Río Rímac*, der miljøet skal vernast og reinskast etter mykje forsøpling og tømming av avlaupsvatn. Elveleiet er habitat for artar som sporvefalk (*Falco sparverius*), grønisfugl (*Chloroceryle americana*) og kvitkinnand (*Anas bahamensis*) samt hegrar som snøhegre (*Egretta thula*), kvitibis (*Eudocimus albus*) og natthegre (*Nycticorax nycticorax*). 

I Lima by finst det mange bruer over Rímac, den mest vidkjente er Puente de Piedra frå 1610, òg kalla Puente Trujillo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rímac River» frå Wikipedia på engelsk, og «Río Rímac» frå Wikipedia på spansk den 26. april 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Auguste Herbin** (29. april 1882–31. januar 1960) var ein fransk målar som var leiande innan det abstrakte måleriet i fransk kunst.

Liv
---

Herbin var fødd i Quiévy i departementet Nord i Frankrike i 1882. Han slo seg ned i Paris i 1901. Der blei han påverka av kubismen før han gjekk over til heilt abstrakt måleri. Han hadde betydeleg påverknad på den nonfigurative kunsten, bl. a. gjennom den Abstraction-Création, som han grunnlag i 1931 og leia saman med Georges Vantongerloo.

Frå 1917 arbeidde han i ein heilt abstrakt stil som skulle bli kjennemerket hans: kombinasjon av sirklar, trekantar, rektangel m. m.

Herbin fann opp eit «biletalfabet» som låg til grunn for verka hans, og som han brukte til å gje former og farger ein verbal symbolikk. Han skildra alfabetet sitt og fargetonane sine, delvis med grunnlag i Goethe si fargelære, i *L'art non-figuratif, non-objectif* (1949).

Galleri
-------

* 'Park i Paris' (1904)'Park i Paris' (1904)
* Le Canigou (1913)*Le Canigou* (1913)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Auguste Herbin» frå Wikipedia på svensk, den 27. april 2020.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
		- Bra Böckers lexikon, 1975


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Meisterligaen i handball 2013** for menn var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel, deretter spel i fire grupper à seks lag. Dei 16 beste laga i gruppespelet gjekk så vidare til utslagsspel med heimekamp og bortekamp. Vinnarane av kvartfinalane møttest til finalespel i Köln helga 1. og 2. juni.

Finalespelet
------------

* FC Barcelona – KS Kielce 28–23
* HSV Hamburg – THW Kiel 39–33

### Bronsefinalen

* KS Kielce –THW Kiel 31–30

### Finalen

* HSV Hamburg – FC Barcelona 30–29 etter ekstraomgangar

Barcelona leia 11-9 ved pause. Etter 60 minuttar stod det likt, 25-25. I ekstraomgangane skåra Hamburg 5 mål, Barcelona 4.

**Hamburg** sine målskårarar var: Michael Kraus (6), Hans Lindberg (6), Fredrik Petersen (5), Domagoj Duvnjak (4), Marcin Lijewski (3), Torsten Jansen (2), Blaženko Lacković (2), Igor Vori. Målvakt Johannes Bitter.

Flest mål i kampen gjorde Barcelonas Siarhei Rutenka (8).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League 2012/13» frå Wikipedia på tysk, den 14. oktober 2022.*
Springaren **Treskreppa** er for det meste funnen i Telemark, men slåtten har og vore nytta i Numedal, der han er kalla **Ramsen**. Rikard Berge gissa på at dette var ein slått Myllarguten skulle ha etter Nils Rekve. Det er og truleg at slåtten kjem frå Olav Napper. Tonematerialet i slåtten er lett attkjenneleg og durprega. 

Slåtten er kalla Treskreppa etter eit møte mellom Myllarguten og ein kar som for med treskreppe på ryggen:

*Myllargyten kom av Kongsberg-marknaden, og Millom Kongsberg og Vollane raaka han ein mann som gjekk bar på ei treskreppe. Han fór og selde dropar og andre lækjeraadir. Myllaren bar på feleskrine sitt. Dei kom til røds med einannan vonums meir. "Du er visst spelemann du?", sa mannen med treskreppa. "Aa nei da, nei da!" sa Myllaren. "Dettin e` bare ett fillebraat eg har handla ti meg." Dei sette seg i vegbrauti og rødde. Myllaren fekk noko dropar av honom som skulde vera gode for all ting til kalle. Men vilde ikkje mannen tulle ein slaatt, sa Myllaren, so skulde han spela. Nei, de kunde han ikkje; hadde aldri i verdi kunna tulla, han ikkje. Men Myllaren hadde daa aldri raaka nokon som ikkje hadde kunna ein einaste slaatt, lét han til. Og so vart de til de at mannen tulla noko av ein slaatt, de vesle han kunde. Den kunde Myllaren vel, og mykje lenger og heilare. Han spela den og mange andre for mannen. De var "Treskreppa", de. Og sidan kalla Myllaren aldri den slaatten noko anna.* (Berge: Myllarguten-Gibøen).

Rikard Berge skriv og at slåtten var mykje nytta av Håvard Gibøen, og kallar slåtten "ein glad og lett springar".

Talleiv Røysland nytta slåtten som tone for visa "No æ det joli au", som seinare vart spela inn av Øyonn Groven Myhren.

### Variantgruppa

Slåttegruppa har katalognummer 507 i Hardingfeleverket. Slåtten er og skriven ned av Gregar Nordbø, og det finst ein variant etter Olav Midtbø (*Ho Kjersti sjøl*). Desse formene er ikkje med i lista.

* a: *Treskreppa*, etter Gunnleik Smedal, Seljord [*daud lenkje*]. Nedskrift Eivind Groven 1921 (G 564). Slåtten er etter Olav Napper, Fyresdal.

* b: *Jåle-Ragnhild*, etter Harald Manheim, Seljord [*daud lenkje*]. Nedskrift Arne Bjørndal 1911 (B 152). Slåtten flettar ihop treskreppa med tak frå springaren Jåle-Ragnhild (dei 16 taktene i midten). Manheim hadde slåtten etter far sin, Egil Manheim, som atter hadde lært han av Leiv Sandsdalen kring 1860. Stevet er og knytt til Jåle-Ragnhild.

* c: *Springar etter Knut Vandringen*, etter Johannes Dale, Tinn [*daud lenkje*]. Nedskrift Eivind Groven 1961 etter opptak i NRK (G 1346, NRK magn. 2073).

* d: *Kjempa*, etter Olav Flåto, Hovin [*daud lenkje*]. Nedskrift Eivind Groven 1960 etter opptak i NRK (G 1172, NRK Magn. 1768).

* e: *Ramsen*, etter Olav Løndal, Tuddal [*daud lenkje*]. Nedskrift Eivind Groven 1964 etter opptak i NRK (G 1468, NRK magn. 1969).

* f: *Ramsen*, etter Hauk Buen, Jondalen i Buskerud [*daud lenkje*]. Nedskrift Eivind Groven 1964 (G 1467).

* g: *Springar etter Kari Bakkerud*, etter Odd Bakkerud, Nesbyen [*daud lenkje*]. Nedskrift Sven Nyhus 1977. Bakkerud lærte slåtten av mor si, som hadde spela hardingfele i unge år.
|  |
| --- |
| Kjemisk struktur
*Kokain* |
| **CAS-nummer**  50-36-2 | **ATC-nummer**  {{{ATC}}} |
| Metabolisme | lever |
| Halveringstid | 1 time |
| Utskiljing | Nyrene/urin |
| Administrasjonsform | oral, IV, gjennom lungene, sniffing, gjennom huda, PO |

**Kokain** (*bensoylmetylekgonin*) er eit alkaloid som ofte vert misbrukt som eit narkotikum. Kokain vert utvunne av blad frå kokabusken (*Erythroxylon cocae*), som veks i Sør-Amerika, særleg i Bolivia, Colombia og Peru. Namnet *kokain* kjem frå plantenamnet *koka* pluss alkaloidsuffikset *-in*, på folkemunn er stoffet kalla «cola», «Charlie», «blow», «snø» eller «pudder».

Kokain stimulerer sentralnervesystemet og minkar kjensla av svolt. Stoffet gjev ei sterk kjensle av lukke og mykje energi. Sjølv om kokain i dag i hovudsak vert misbrukt som rusmiddel, kan det elles i sjeldne tilfelle verta nytta til lokalbedøving ved operasjonar i augo, halsen eller nasa.

Narkotikum
----------

Kokain er eit stoff det er sterkt vanedannande, og har ei særs sterk brukarbinding. Stoffet står på den norske narkotikalista og stoffet er soleis forbode i Noreg. Stoffet står òg på dopinglista til antidoping-byrået WADA og Antidoping Norge.

Kokain kan takast på fleire ulike måtar: med sprøyte, sniffast gjennom nasa, røykjast, takast opp gjennom huda – til dømes i munnen eller ved svelging. Kroppen reagerer med høgare blodtrykk, og omfattande bruk kan føra til hjarteinfarkt.

Historie
--------

Dei oppkvikkande og svoltdempande effektane til kokablada har vore kjende i fleire hundre år før forskarane klarte å isolera den aktive substansen i 1859. I rein form er effekten av kokain langt sterkare enn i kokablada. Stoffet vart etter kvart teke i bruk som rusmiddel, og mange store intellektuelle, kunstnarar og musikarar har nytta kokain, mellom anna Sigmund Freud. Fram til 1929 kunne ein finna spor av kokain i Coca-Cola.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kokain» (på norsk bokmål). Blå kors. Henta 2. april 2023.
2. ↑  Dietrichs, Erik Sveberg; Mørland, Jørg; Bretteville-Jensen, Anne Line; Bachs, Liliana: kokain i Store medisinske leksikon på snl.no. Henta 2. april 2023.
3. ↑  Recent developments in the abuse of cocaine Arkivert 2005-03-12 ved Wayback Machine.
4. ↑  Narkotikaforskriften i Lovdata.no
5. ↑  Christine Myrvang. «Da kokainen var hvit som snø og uskyld» (på norsk bokmål). Handelshøyskolen BI. Henta 2. april 2023.
6. ↑  Coca-Cola i Store norske leksikon på snl.no. Henta 2. april 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Cocaine» frå Wikipedia på engelsk, og «Kokain» frå Wikipedia på svensk den 5. oktober 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Kokain**

 Commons har multimedium som gjeld: **Kokain**

* «Kokain» (på norsk bokmål). Rusopplysningen.
* «Cocaine» (på engelsk). United Nations Office on Drugs and Crime.
* «Cocaine Research Report» (på engelsk). National Institute on Drug Abuse.
* «Fakta om narkotika» Arkivert 2006-03-02 ved Wayback Machine. hjå Sosial- og helsedirektoratet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Carta marina, kart over Norden
**Carta marina**, er rekna å vera det tidlegaste nokolunde rette kartet over landa i Norden. Veggkartet har ei høgd på kring 1,70 meter og ei breidd på kring 1,25 m. Kartet vart teikna av den svenske naturforskaren Olaus Magnus i kring tolv år fram mot 1539. Han teikna kartet på sitt kontor i Venezia. Kartet inneheld detaljar og namn. Det er prøvd å illustrera folk og natur i ulike delar av Norden. Ein kan merka seg at i Nordsjøen og andre hav er det teikna inn kraker og andre farar som sjøfarande kunne møta på. Det finst berre eitt tidlegare kart av Skandinavia (Skandia eller Schondia), teikna av Jakob Ziegler. Andre kart finst, men det er uvisst om dei er ekte mellomalderkart. Kring 1574 forsvann *Carta marina* utan spor. Lenge vart kartet rekna som tapt. I 1886 vart kartet funne att på Hof- und Staatsbiliothek i München av Oscar Brenner, der er kartet framleis. I 1961 vart ein anna kopi funnen i Sveits. Uppsala Universitet fekk tak i kartet året etter. Dette kartet er lagra på Carolina Rediviva i Uppsala

På kartet er grensene til Noreg og Danmark ikkje heilt rett teikna, men kartet er rekna som det mest nøyaktige kartet over Norden og Skandinavia frå mellomalderen.

Namnet *Carta marina* kjem av omtalen på latin: *Carta marina et Descriptio septemtrionalium terrarum ac mirabilium rerum in eis contentarum, diligentissime elaborata Annon Domini 1539 Veneciis liberalitate Reverendissimi Domini Ieronimi Quirini*

Omsett: *Eit sjøkart med skildring av dei nordiske landa og minneverdige ting der. Nøyaktig og utførleg nedteikna i Venezia i året 1539 med generøs hjelp av den ærverdige Herren og patriarken Hieronymus Quirini*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Geografiens och de geografiska upptäckternas historia
* Ocean Eddies in the 1539 Carta Marina by Olaus Magnus Artikkel frå tidsskriftet Oceanography
* Carta Marina Arkivert 2008-12-06 ved Wayback Machine. Skildring av kartet
* Carta Marina James Bell Ford Library, Minnesota
* artikkelen *Olaus Magni* Nordisk familjebok

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Peter Jebsen** (6. mai 1824–30. oktober 1892) var ein norsk forretningsmann. Han voks opp i hertugdømet Slesvig, som den gong låg under Danmark. Han var fødd i Broager sogn på halvøya Sundeved i Nord-Slesvig og var bror til Jürg Jebsen og Johan Jebsen. Han kom til Bergen i 1843. Etter å ha vore tilsett eit par år hjå Gades Manufaktur i Bergen, kjøpte han Blindheimselva i Ytre Arna for 200 spesidalar, halve formuen sin. I 1846 bygde han eit bomullsveveri ved utløpet til elva med 36 vevstolar som han hadde kjøpt i England. Dette skal ha vore det første mekaniserte bomullsveveriet i Noreg. Verksemda auka raskt, og etterkvart vart det bygd både bomullsspinneri, fargeri og bleikeri på staden. Dette vart starten på Arne fabrikker.

Sommarvillaen til Peter Jebsen i Kalfarveien 77 i Bergen, oppført i 1869 etter teikningar av Franz Wilhelm Schiertz
I tillegg til å vere industrigründer, vart Peter Jebsen også ein pioner innan samferdslehistoria på Vestlandet. Fabrikken kjøpte i 1864 dampbåten D/S «Arne». Den viktigaste oppgåva for båten var transport mellom fabrikken i Arna og Bergen, samstundes vart han den første rutebåten som gjekk i trafikk mellom Bolstad og Bergen. Peter Jebsen var også ein av dei som jobba for å få ein jarnbane mellom Bergen og Voss.

Jebsen representerte Bergen på Stortinget i 1874 og i 1880.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Peder Jebsen Dansk biografisk leksikon
* Tekstilindustri i Bergensdistriktet etablert av innvandrere
* Biografisk informasjon om Peter Jebsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Her på Steinvikholmen slott sat Nils Lykke som fange.
**Nils Lykke** eller **Niels Lykke** (fødd ca. 1492 i Danmark, døydde på Steinviksholmen i Trondheimsfjorden 24. desember 1535) var ein dansk-norsk adelsmann.

Bakgrunn og virke
-----------------

Noreg var på denne tida inne i ei brytningstid både politisk og religiøst. Mange ynskte Noreg frigjord frå unionen med Danmark og Noreg var i ferd med å gå frå ei katolsk tru til læra til Martin Luther.

Nils Lykke kom hit for å få opplysningar om Grev Sture som leia eit åtak mot Danmark frå Sverige. Lykke kom til Austrått og vart der gift med Eline Nilsdatter Gyldenløve i 1528, dotter til Ingerd Ottesdotter Rømer (Fru Inger frå Austrått) og Niels Henriksson Gyldenløve. Eline var den tredje i rekka av fem søstrer. Eline og Nils hadde fleire born saman.

Lykke fekk med kvart god kontakt med erkebiskop Olav Engelbrektsson og det kom godt med da det var ufred mellom erkebiskopen og Fru Inger. Nils Lykke fekk skipa til semje mellom dei to i 1530.

Eline døydde i 1532 og Nils inngjekk eit nytt forhold til Lucie Nilsdotter Gyldenløve, ei yngre søster til Eline og dei fekk eit barn saman. Kjærleik med søstera til si døde hustru vart rekna for blodskam og forbode i katolsk lære. Nils Lykke bad erkebiskopen fleire gonger om dispensasjon til å gifte seg, noko som han sa seg einig i i byrjinga. Saka vart utnytta som ei brikke i maktspelet mellom Fru Inger og svigersonen, adelsmann og riksråd Vincens Lunge, på eine sida og erkebiskopen på hi.

Nils Lykke fekk Storfosen Gods av Fru Inger og budde der i tre år. Her laga han vollar og graver rundt hovudgarden til vern mot åtak. Folk vart pålagd strengt pliktarbeid for å få laga dette. Han tok også med seg sonen han hadde med Lucie hit, men sonen døydde stutt tid etter. Nils Lykke fekk og tak i Tautra kloster på den tida.

Fange på Steinvikholmen slott
-----------------------------

Vincens Lunge var uven med Nils Lykke og Olav Engelbrektsson såg han som sin fremste rival. Han og andre riksrådar utnytta det tragiske forholdet Nils Lykke hadde til Lucie i kampen om makta.

Vincens Lunge påstod at Nils Lykke vart verna av erkebiskopen og la ansvaret over på han. Erkebiskopen let seg pressa og i juni i 1535 gjekk mennene hans til åtak på Storfosen gods og arresterte Nils Lykke. Fangen vert ført til Steinvikholmen slott og ein rett på 24 menn dømde han til døden. Men fangen kunne ikkje avrettast før Noregs riksråd hadde dømd i saka. I fylje rykta vart Nils Lykke røykt ihel julekvelden i 1535 og vart eit offer i eit kynisk maktspel.

Nils Lykke har roller i skodespelet *Fru Inger til Østråt* av Henrik Ibsen og operaen *Lucie* av Edvard Hoem.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lykke, Nils Dansk biografisk leksikon
* Fru Inger til Austråt
**Helsingfors universitet** (finsk *Helsingin yliopisto*) er det største universitetet i Finland.

Universitetet er tospråkleg, sjøv om størstedelen av kursa av forståelege grunnar går på finsk. Av studentane er 6,5 % svenskspråklege. For den svenske undervisninga skal det i følgje finsk lov vere minst 27 professorat ved Helsingfors universitet. For akademiska studium på svensk i Finland finst det også heilt svenskspråklege institusjonar, den viktigaste er universitetet Åbo Akademi.

Helsingfors universitet består av elleve fakultet (teologi, jus, medisin, humaniora, matematikk-naturvitskap, atferdsvitskap, statsvitskap, agrikultur-forstvetenskap, veterinærmedisin, farmasi og biovitskap) och ei friståande eining, Svenska social- och kommunalhögskolan. Universitetets bibliotek er Finlands nasjonalbibliotek.

Historie
--------

Universitetets historie går attende heilt til 1640, då det vart grunnlagt i Åbo med namnet *Kungliga Akademien i Åbo*. Dette gjer universitetet til det eldste i Sverige, etter Uppsala og Dorpat (Tarto). Etter at Finland kom inn under Russland fekk universitetet i 1809 det nye namnet *Kejserliga akademien i Åbo*. Universitetet vart flytta etter keisarleg påbod til Helsingfors i 1828 etter Åbos brann og fekk då namnet *Kejserliga Alexanders universitetet i Finland*. Etter at Finland hadde vorte sjølvstendig fekk det namnet *Helsingfors universitet* i 1919.

Universitetets hovudbygning ligg ved Senatstorget og er teikna av Carl Ludvig Engel.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Helsingfors universitet» frå Wikipedia på svensk, den 26. november 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Helsingfors universitet**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Svenska social- och kommunalhögskolan
* Nationerna vid Helsingfors universitet
* Studentkåren vid Helsingfors universitet Arkivert 2009-08-10 ved Wayback Machine.
* Helsingfors stads och universitetets gemensamma Helsinki.fi city portal


| * v
* d
* e
Finske universitet |
| --- |
| Aalto-universitetet • Försvarshögskolan • Helsingfors universitet • Jyväskylä universitet • Konstuniversitetet • Lapplands universitet • Svenska handelshögskolan • Tammerfors tekniska universitet • Tammerfors universitet • Uleåborgs universitet • Vasa universitet • Villmanstrands tekniska universitet • Åbo Akademi • Åbo universitet • Östra Finlands universitet |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Peder Palladius
**Peder Palladius** eller **Peder Plade** (1503–1560) var ein dansk teolog, prest og biskop under reformasjonen.

Skolegang og studie
-------------------

Peder Palladius var fødd i Ribe i Danmark. Han byrja skolegangen sin i Ribe og fortsette han i Assens og Roskilde. I 1531 kom han til Wittenberg, der han studerte til magister i 1533 og doktor i teologi i 1537. Her kom han òg i kontakt med Philipp Melanchthon og Johannes Bugenhagen.

Evangelisk-luthersk reformator
------------------------------

Peder Palladius vart den første evangelisk-lutherske superintendenten eller biskopen i Sjælland då reformasjonen vart innført i Danmark-Noreg i 1537. Peder Palladius var ein flittig og viktig person som arbeidde med å innføre den nye læra. Det var oppgåva hans å forklare det nye kyrkjesynet for kyrkjelydene han visiterte. I dette arbeidet bruka han bondevit, men han diskuterte ikkje med kyrkjelyden. Han talte mot gammal misbruk og grunna det nye utan teologisk spissfinderi. Folk skulle ikkje lenger be for dei døde, skjærselden var ikkje meir, men helvete var like fullt ein del av læra.

Palladius skreiv, omsette eller let trykke ei rad andre skrift som tok sikte på å fremje sunn evangelisk-luthersk opplysning og ei rett ordning av gudstenesta. Blant dette var Den lille danske Katekismus (1537) (etter Luther), En Haandbog for Sognepræster til evangelisk Kirketjeneste (1538) (etter Luther), ei dansk omsetjing av Kyrkjeordinansen (1539) og En ret enfoldig Bedebog (1541) (etter Luther). Mange av bøkene vart trykte i nye opplag. 

Christian IIIs danske bibel, 1550
Det største arbeidet hans var revisjonen av bibelomsetjinga og utgjevinga av Christian IIIs danske bibel.

I 1556 utgav han den altarboka som lenge etter vart bruka i den dansk-norske kyrkja.

Han skreiv òg salmar, ein av dei er trykt som nr 556 i Norsk salmebok.

Palladius døydde berre 56 år gammal, fem år etter at han fyrste gong vart råka av eit slagtilfelle. Familieforholda hans er lite kjende – han vart gift med Kirstine (Pedersdotter), men det er ikkje kjend om dei hadde barn.

Kjelder
-------

Artikkelen byggjer på artiklane i bokmål og dansk wikipedia.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Roskildehistorie: Peder Palladius
* Runebergprosjektet: Dansk Biografisk Leksikon, 1. utgåve



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Parlamentsbygningen Sansad Bhavan i New Delhi.
**Lok Sabha** (hindi लोक सभा) eller **House of the People** er underkammeret i det indiske parlamentet (overhuset er Rajya Sabha). Lok Sabha møter i Lok Sabha-romma i parlamentsbygningen Sansad Bhavan i New Delhi.

Partifordelinga i Lok Sabha i 2012.
██ United Progressive Alliance
██ Indian Union Muslim League
██ J&K National Conference
██ RLD
██ NCP
██ Kongresspartiet (Indian National Congress, INC)
██ CPM
██ CPI
██ Third Front
██ AIADMK
██ BSP
██ TDP
██ BJD
██ SP-RJD
██ JD(U)
██ AITMC
██ DMK
██ Sjølvstendige og andre
██ National Democratic Alliance
██ Bharatiya Janata Party (BJP)
██ SS

Lok Sabha har 545 representantar. 543 er valde ved direkteval frå kvar sin valkrins. 131 sete (18,42 %) er reserverte for representantar for dårlegstilte kastar (Scheduled Castes, 84 sete) og dårleg stilte stammar (Scheduled Tribes, 47 sete). I tillegg er det utnemnd 2 representantar for anglo-indarar. 
Den indiske grunnloven opnar for at Lok Sabha kan ha 552 representantar, opptil 530 av dei representantar for statar, opptil 20 representantar for unionsterritoria, og opptil 2 representantar for anglo-indarane.

Dei to største partia i Lok Sabha etter valet i mai 2009 var Kongresspartiet (Indian National Congress, INC), med 198 representantar og Bharatiya Janata Party (BJP) med 112 representantar. Kjønnsfordelinga i 2009 var 485 menn og
59 kvinner.

Den vanlege parlamentsperioden er fem år. Ved unntakstilstand er det mogleg for parlamentet å utvida perioden med opptil eit år. For å kunne veljast til forsamlinga må ein vera minst 25 år gammal og ha indisk statsborgarskap.

Valkrinsane er avgrensa etter innbyggjartalet i kvart område, og byggjer på folketeljingar. Den siste endringa av Delimitation Commission bygde på folketeljinga i 2001. Opphavleg var grensene meint å endrast etter kvar folketeljing, men eit grunnlovstillegg frå 1976 avgrensa endringane for å unngå at område med avgrensa folkevekst på grunn av ønskt familieplanlegging skulle straffast.

Lok Sabha har ein eigen fjernsynskanal, Lok Sabha TV, som har hovudkvarter i parlamentsbygningen Sansad Bhavan.

Den første parlamentsperioden til Lok Sabha byrja 17. april 1952 etter parlamentsvalet halde frå oktober 1951 til februar 1952. Lok Sabha har vore gjennom 15 periodar, den siste etter parlamentsvalet i 2009.

Kjelder
-------

1. ↑  LOK SABHA (House of the People), parliamentofindia.nic.in
2. ↑  «Fifteenth Lok Sabha - Party wise» Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. National Informatics Centre
3. 1 2 3  «Frequently Asked Questions on Lok Sabha (As on 21.12.2009)» Arkivert 2013-06-22 ved Wayback Machine. National Informatics Centre
4. ↑  Part V—The Union. Article 83. p40
5. ↑  Election Commission India
6. ↑  Lok Sabha TV

* *Denne artikkelen bygger på «Lok Sabha» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad for Lok Sabha