recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 58°43′34″N 09°15′51″E﻿

**Risøya** er ei øy i Risør kommune. Øya ligg rett utanfor Risør. På øya ligg det hytter og ein gard utan gardsbygningar.

Namnet Risøya
-------------

Risøya har fått namnet sitt av *ris* (eldre *hris*) kratt, som dekkjer store delar av øya. Det er au denne øya som har gitt namn til Risør by.

Soga
----

Garden Risøya har frå gamal tid vore ein øydegard. Det kan tenkje seg at garden har gått ut frå Randvik gardane og at eigedomen au omfatta Lekerøya i Søndeled, som au har blitt kalla Vestre Risøya. Desse tvilling-øyane har saman med andre mindre øyar og holmar høyrt eigedomen til. Desse øyane har kanskje vore møtestad for Søndeledbønder og hollandske skipparar, for å kjøpe og selje tømmer og andre varer. Denne øygruppa blei kanskje kalla Risøyene, og lasteplassen for Østre Risøyene for å ikkje forveksle med Vestre Risøya i Dypvåg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søndeledboka bind 3. Søndeled gårdshistorie.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Mbulaeni Mulaudzi** (8. september 1980–24. oktober 2014) var ein sørafrikansk friidrettsutøvar frå Limpopo-provinsen i det nordaustlege Sør-Afrika. Han tevla internasjonalt på 800 meter, der han vann VM-gull i 2009, tok OL-sølv i 2004 og VM-bronse i 2003.

Aktiv
-----

Mbulaeni Mulaudzi under friidretts-VM 2007
Mulaudzi sitt fyrste store meisterskap var VM i friidrett 2001 i Edmonton, der han vart sjettemann på 800 m. Året etter vann han spesialdistansen i samveldeleikane og vart nummer tre i den panafrikanske meisterskapen. Mulaudzi enda på tredjeplassen under VM i Paris i 2003, bak Djabir Saïd-Guerni og Jurij Borzakovskij.

Under opningsseremonien ved Sommar-OL i Aten i 2004 fekk Mulaudzi æra med å vere flaggberar for den sørafrikanske troppen. I Aten-leikane tok han elles den olympiske sølvmedaljen på 800-meteren, hårfint framom kenyansk-danske Wilson Kipketer, Jurij Borzakovskij vann løpet. Mulaudzi klarte ikkje å kvalifisere seg til finalen under VM 2005, ved VM 2007 kom han inn til sjuandeplass. Under Sommar-OL 2008 rauk han på ny ut i semfinalane.

Høgdepunktet for Mulaudzi kom under friidretts-VM 2009 i Berlin. Sidan tempoet i løpet var heller lågt, vart medaljestriden avgjort i eit rivande spurtoppgjer. Her lukkast Mulaudzi å vinne på tida 1.45,29, seks hundredels sekund framom vinnarane av sølv og bronse. Same sesongen gjorde han med 1.42,86 sitt liv snøggaste 800-meter.

Ved innandørs verdsmeisterskap på 800 m vann Muluadzi gull i 2004 og fekk sølvmedaljar i 2006 og 2008.

Mulaudzi la opp som aktiv utøvar i 2013. Han omkom i ei bilulukke i Mpumalanga-provinsen, 34 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mbulaeni Mulaudzi» frå Wikipedia på bokmål, den 19. august 2015.*

* «Mbulaeni Mulaudzi» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
**Waitahanui-elva** (engelsk *Waitahanui River*) er ei elv i regionen Waikato på Nordøya på New Zealand.

Geografi
--------

Waitahanui er ei av dei tre største elvene som renn inn i Tauposjøen (dei andre er Tongariro-elva og Taupo-Tauranga-elva). Waitahanui renn ut frå åssidene i Kaimanawa Range og kryssar riksvegen *State Highway 1* der ho renn gjennom busetnaden Waitahanui, før ho når Tauposjøen.

Sportsfiske
-----------

Waitahanui er ei populær fiskeelv, og i vintermånadane går regnbogeaure og aure opp i elva for å gyta. I munningen til Waitahanui føregår òg *Picket Fence Catch* («stakittgjerdefisket)», der ein ofte kan sjå sportsfiskarar stå skulder ved skulder i vatn til brystet tvers over elvemunningen, der dei pørver å fanga så mykje fisk som råd når han går opp i elva.

Debatt om offentleg tilgjenge
-----------------------------

I seinare år har det kome til auka spenning mellom lokale maoriar og sportsfiskarar om tilgjenge til elva. Etter den avtalen som gjeld for tida, har sportsfiskarar som har løyst fiskelisens rett til å ferdast 20 meter frå elvebreidda. Somme lokale grunneigarar har ikkje vore samde i dette, slik at det har kome til ein del konfrontasjonar mellom fiskarar og grunneigarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waitanahui River» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Miljødepartementet om tilgjenge til elva[*daud lenkje*]
* Kart over elva

Koordinatar: 37°50′S 176°36′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 49°02′39″N 24°21′35″E﻿

**Kalusj** (ukrainsk Калуш, polsk *Kałusz*) er ein by i lågberga i Karpatane i Ivano-Frankivsk oblast (provins) vest i Ukraina.

Han er ein eigen kommune i oblastet, og er i tillegg det administrative senteret i Kalusj rajon (distrikt).

Viktige lokale næringar er matindustri, produksjon av klede, kjemikaliar, handarbeid, treutskjering og betong.

Historie
--------

1889, Kałusz
Kalusjon vart først nemnd som ein busetnad i Halytsjyna i 1437. Byen var ein del av Det polsk-litauiske samveldet, Austerrike-Ungarn og Den andre polske republikken. Byen har framleis eit gammalt rådhus.

Under andre verdskrigen vart innbyggjarane i byen vitne til mange folkeutreinskingar. I 1940 tvinga sovjetarane mange av innbyggjarane til Sibir, mange av dei polske. I 1941-1942 vart den jødiske folkesetnaden i byen myrda av tyskarane, og då krigen var over var det knapt ein einaste jøde igjen i byen. Byen hadde fram til krigen hatt eit livleg jødisk samfunn sidan 1500-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kalush, Ukraine» frå Wikipedia på engelsk, den 18. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til byen

| * v
* d
* e
Ivano-Frankivsk oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Ivano-Frankivsk |
|  | Bolekhiv**·** Bursjtyn**·** Dolyna**·** Halytsj**·** Horodenka**·** Jaremtsje**·** Kalusj**·** Kolomyja**·** Kosiv**·** Nadvirna**·** Rohatyn**·** Snjatyn**·** Tlumatsj**·** Tysmenytsia |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ellen Øseth** (fødd 29. april 1979) er ein norsk master i fiskerifag og SV-politikar. Ho har vore tilsett ved Norsk Polarinstitutt i ei årrekkje, frå 2022 som assisterande direktør. Øseth har også vore fylkespolitikar i Troms fylke, og statssekretær i Miljøverndepartementet.

Virke
-----

Øseth studerte frå 2001 til 2008 fiskerifagstudiet ved Noregs fiskerihøgskole ved Universitetet i Tromsø, og oppnådde mastergrad i faget. Ho skreiv hovudoppgåve om forvalting av kongekrabbe.

Frå 2009 til 2017 var ho klimarådgivar og seniorrådgivar i Norsk Polarinstitutt. Frå 2017 til 2022 var ho seksjonsleiar i Miljørådgivningseksjonen same stad. Frå 1. januar 2022 var ho tilsett som assisterande direktør ved polarinstituttet.

Frå 2003 til 2019 var Øseth fylkespolitikar i Troms for SV. I 2013 vart ho utnemnd til statsekretær for miljøvernminister Bård Vegar Solhjell.

Kjelder
-------

1. ↑  «(+) – Gleder meg veldig til å ta en større del i den strategiske ledelsen av Norsk Polarinstitutt.», *www.svalbardposten.no* (på norsk bokmål), 7. januar 2022, henta 6. august 2023
2. ↑  «Statssekretær Ellen Øseth (SV)», regjeringen.no.
3. 1 2  Polarinstitutt, Elin Vinje Jenssen / Norsk (6. januar 2022), «Ellen Øseth er ny assisterende direktør ved polarinstituttet», *www.npolar.no* (på norsk bokmål), henta 6. august 2023
4. ↑  «Ellen Øseth er ny statssekretær i Miljøverndepartementet»». regjeringen.no. 1. mars 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
|  |  |
| --- | --- |
| My face in thine eye, thine in mine appears, 
And true plain hearts do in the faces rest; 
Where can we find two better hemispheres, 
Without sharp north, without declining west?  — John Donne: «The Good Morrow»]frå tredje vers

 |  |

John Donne blir rekna som opphavsmannenen til den metafysiske poesien.
**Metafysisk poesi** (engelsk ***metaphysical poetry***) er ei litterær rørsle innan engelsk litteratur frå barokktida på 1600-talet.

Representantane for retninga var interesserte i filosofiske spørsmål, men «metafysisk» er i denne samanhengen ikkje å forstå som adjektivet til metafysikk. Nemninga kjem frå ein vilkårleg, negativt lada konnotasjon som ein av hovudkritikarane av retninga, Samuel Johnson, sette fram i verket *The Lives of the Poets* (1744) for å karakterisere diktarane i rørsla.

Dei viktigaste emnene til dei metafysiske poetane var religion og kjærleik. Ofte blei temaet behandla i form av argumentasjonar: som monologar, som samtaler med ein trulaus elskar, med Gud eller med allegoriske figurar, til dømes Døden. Mykje brukte stilmiddel var ordspel, oksymoron, paradoks, og spesielt ein retorisk figur som i England blei kalla *metaphysical conceits* etter det italienske *concetto* («innfall»). *Conceits* var utvida, usannsynlege og utbroderte metaforar som kunne prege et heilt dikt og som fungerte som ei form for paradoks ved at ei samanlikning som til å begynne med verkar latterleg, til slutt står fram som heilt logisk og samanhengande. Andre kjenneteikn på stilen er ei ufullstendig syntaks, uregelbunden metrikk og ein uformell måte å uttrykke seg på.

Et særdrag ved den metafysiske diktinga er ei bevisst avgrensing mot elisabethansk dikting, til dømes samtidas vanlegaste litterære rørsle, petrarkismen, noko som kjem til uttrykk i kritikk av konvensjonelle normer og verdisyn. Det er viktig å merke seg at dei metafysiske dikta og den kritikken som ligg i dei ikkje blei sett på som ei offisiell motrørsle til dei rådande litterære straumdraga. Tvert om, dei første metafysiske dikta sirkulerte berre i private kretsar og var spesielt hos den tidlege John Donne ikkje meint for eit større publikum. Den tydinga som denne poesien blir tillagt i dag er hovudsakleg basert på ei retrospektiv fortolking.

Dei viktigaste metafysiske poetane er:

* John Donne
* George Herbert
* Andrew Marvell
* Thomas Traherne
* Henry Vaughan
* Richard Crashaw
* Thomas Carew
* Abraham Cowley
* John Cleveland
* Francis Quarles

På 1900-talet blei dei metafysiske poetane førebilete for dei engelskspråklege modernistane, til dømes T.S. Eliot som i 1921 skreiv eit essay om korleis metafysisk poesi påverka modernistisk dikting.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er ei omsetting av «Metaphysische Dichtung» frå Wikipedia på tysk, den 16. november 2011.*

Fotnotar

1. ↑  «The Good Morrow» ved luminarium.org

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en)Metafysiske poetar
* *Metaphysical Poetry.* Med introduksjon og merknader av Colin Burrow. London: Penguin. (ISBN 0-140-42444-X)
**Nøttveit** er eit gardsbruk i Fana i Bergen, sør for Smørås.

Namn
----

Namnet kjem frå det norrøne *Notaþveit* der *not* tyder «nøtt» og *þveit* eit lite jordstykke.

Historie
--------

Garden høyrte til Nonneseter kloster, men vart kjøpt av Vincens Lunge i 1528 og vart verande i Lunge-slekta dei neste hundreåra. Sidan 1733 har garden vore i bondeeige. I seinare år har det vore fleire utparselleringar.

Under andre verdskrigen søkte sabotørar frå Saborg dekning på garden. Tyskarane kom på dei og angreip, men motstandsmennene klarte å flykta.

Geografi
--------

Nøttveit dekkjer i dag området frå Iglevatnet og sørover. Den vestlege grensa går langs Smøråsvegen frå krysset ved Apeltunvegen og sørover forbi Nøttveitlia, gjennom skogen aust for Apeltunhaugene til Barkhellershaugane. Frå her går grensa opp i åsane og austover til Bjørnevatn, og så nordover langs vestsida av Bjørnevatn og austsida av Steintrælia og Steintræbakken. Vidare nordover går grensa på vestsida av Nøttveitbekken til Iglevatnet. Garden grensar til Skjold i nord, Apeltun i vest, øvre Titlestad i sør og Smørås i aust.

Bruk av namn
------------

Nøttveit har gjeve namn til fleire vegar i området: 

* Nøttveitvegen
* Nøttveitlia
* Nedre Nøttveit

Kjelder
-------

1. ↑  «Folk som låg i dekning på garden Nøttveit under krigen». NRK. 1998.

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Bergenskart - stednavnskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.
**Thomas Wessinghage** (fødd 22. februar 1952) er ein tysk tidlegare mellom- og langdistanseløper frå Hagen som representerte Vest-Tyskland. Han vart europameister på 5 000 meter i 1982.

I 1974-sesongen sette Wessinghage personbeste på 1500 meter med 3.39,0 og han vann bronsemedaljen på distansen ved Friidretts-EM i Roma. Etter å ha vorte fjerdemann på 1500 meter ved EM 1978 i Praha, var han i sitt livs form i 1980. Han fekk ikkje delta i Sommar-OL 1980, ettersom Vest-Tyskland boikotta leikane. Derimot sette han tysk rekord med 3.31,58 då Steve Ovett i samløp sette verdsrekord med 3.31,36 i Koblenz den 27. august 1980. Under europameisterskapen i Athen i 1982 spurta Wessinghage inn til gullmedalje på 5 000 meter. Året etter kom han på sjetteplass på same distansen i VM i friidrett 1983. Hans personlege rekord på 5 000 m på 13.12,7 er frå 1982.

Kjelder
-------

* Thomas WESSINGHAGE | Profile, World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Wessinghage» frå Wikipedia på tysk, den 7. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
**Sigmund Olaf Plytt Mowinckel** (4. august 1884–4. juni 1965) var ein norsk teolog fødd i Kjerringøy. Han var ein internasjonalt kjend forskar på Det gamle testamentet.

Prestesonen Mowinckel vart cand.theol. i 1908. 1911-13 studerte han i Tyskland og vart påverka av den tyske gammaltestament-forskaren Hermann Gunkel. Seinare verka også den danske religionshistorikaren Vilhelm Grønbech inn på Mowinckels forfattarskap.

Frå 1915 var Mowinckel tilsett ved Det teologiske fakultet i Oslo, fyrst som universitetsstipendiat og sidan 1917 som dosent, frå 1922 i professor-stilling. Gjennom artiklar og bøker ytte han viktige bidrag til utforskinga av dei historiske, profetiske og poetiske tekstane. Sterkast interesse fanga hans studiar av dei bibelske salmane. Dei seks delane i *Psalmenstudien*, som kom ut i åra 1921–24, vart grundig diskutert innom fagfeltet.

Kjelder
-------

* Sigmund Mowinckel i Norsk Biografisk Leksikon ved snl.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**«Zero Gravity»** (norsk omsetjing 'null tyngdekraft') er ein operapopsong frå 2019 som vert framført av den australske sopranen Kate Miller-Heidke. «Zero Gravity» vann den australske songtevlinga *Eurovision – Australia Decides* og var det australske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel.

Om songen
---------

Miller-Heidke skreiv «Zero Gravity» saman med Keir Nuttall og Julian Hamilton etter å ha fått fødselsdepresjon, og følte seg «vektlaus» i tida etterpå. Miller-Heidke sa: «Etter at eg fødde sonen min Ernie, gjekk eg gjennom ein lang periode der eg følte at eg hadde mista identiteten min og følte meg tåkete og nedfor på ein måte. Det tok eit par år etter fødselen før eg følte at eg fekk tilbake styrken min, motivasjonen og ei kjensle av kven eg er. Og det var berre ei heilt fantastisk kjensle, og det er det eg har prøvd å fange i denne songen.»

«Zero Gravity» var ein av ti deltakarar i songtevlinga *Eurovision – Australia Decides,* som vart arrangert i Gold Coast i Australia laurdag 9. februar 2019 av den australske kringkastaren SBS. Miller-Heidke er klassisk skolert, men har sidan gått over til popmusikk og blandar sjangrar som pop, klassisk og opera. Songen «Zero Gravity» er ei blanding av pop og opera, òg kalla operapop. Miller-Heidke og songen «Zero Gravity» vann både jury- og telefonavrøystinga og vart dimed det australske bidraget til Eurovision Song Contest.

### Eurovision Song Contest

I januar 2019 vart Australia trekt til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel tysdag 14. mai, og Australia hadde startnummer 12. «Zero Gravity» vann semifinalen og kvalifiserte seg dimed til finalen laurdag 18. mai. I finalen kom songen på niandeplass av 26 deltakarar.

Referansar
----------

1. ↑  Richards, Natalie (9. februar 2019). «Kate Miller-Heidke will represent Australia at the 2019 Eurovision Song Contest». *Perth Now*. Henta 10. februar 2019.
2. ↑  «Kate Miller-Heidke, on 'plumbing the depths' for 'Zero Gravity', and her love of all things Eurovision». Special Broadcasting Service. 7. februar 2019. Henta 4. mars 2019.
3. ↑  «Kate Miller-Heidke - Australia — Tel Aviv 2019». Henta 8. mai 2019.
4. ↑  «Australia decides: Kate Miller-Heidke to Tel Aviv». 9. februar 2019. Henta 8. mai 2019.
5. ↑  «First Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 7. mai 2019.
6. ↑  «First Semi-Final: 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 14. mai 2019. Henta 15. mai 2019.
7. ↑  «Grand Final of Tel Aviv 2019». EBU. mai 2019. Henta 26. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Zero Gravity» frå Wikipedia på bokmål, den 21. april 2021.*
**Sigmund Andreas Monen** (fødd 29. august 1940) er ein norsk pensjonert adjunkt og kulturpådrivar i Evje og Hornnes kommune. Han arbeidde ved Evje skule, men er mest kjend som pådrivar for å få etablert eit bygdemuseum i kommunen. I arbeidet med Fennefoss museum kom han i kontakt med steinmannen Theodor Gautestad og var sjølv interessert i stein og mineral. Mykje av innsatsen hans var knytt til å sikre dei verdifulle minerala i museet sine samlingar.

Heider
------

15. februar 2008 vart han tildelt Kongens fortenestmedalje i sølv av ordførar Bjørn Alfred Ropstad ved eit arrangement på Fennefoss museum. På diplomet stod det at han var lektor, men det ville han ikkje at det skulle stå. Difor sende han det tilbake til kongen. Kongen gjorde om avgjerda om å gje han sølv og tildelte ved nytt vedtak 25. mars 2008 Kongens fortenestemedalje i gull. Denne fekk han tildelt 25. november av konstituert fylkesmann Svein Åril.

Kjelder
-------

* *Setesdølen* 25. november 2008 side 13
* Fylkesmannens tale ved tildeling av gullmedaljen Arkivert 2009-03-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Logoen til Sogn og Fjordane Kunstmuseum på ei glasdør.
**Sogn og Fjordane Kunstmuseum** vart grunnlagt i 1987 som *Fylkesgalleriet i Sogn og Fjordane*. Det noverande namnet fekk museet i 2000, og i 2004 vart det gjort om til ei stifting med ansvar for om lag 4000 kunstverk. Det er eit desentralisert museum, med driftsansvar for Anders Svor Museum i Hornindal, Astruptunet og Eikaasgalleriet i Jølster, Sogn Kunstsenter i Lærdal , SFKM i Førde (tidlegare Sogn og Fjordane Kunstnarsenter i Førdehuset og Sogn og Fjordane Kunstmuseum på Prestebøen). I 2009 gjekk Sogn og Fjordane Kunstmuseum inn i det konsoliderte stormuseet, Musea i Sogn og Fjordane saman med Kystmuseet, Nordfjord Folkemuseum, Sunnfjord Museum og De Heibergske Samlinger - Sogn Folkemuseum.

Frå 3. januar 2016 er Janne K. Leithe direktør for museet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Musea i Sogn og Fjordane |
| --- |
| Kystmuseet **·** Sogn og Fjordane Kunstmuseum **·** Sunnfjord Museum **·** Nordfjord Folkemuseum **·** De Heibergske Samlinger – Sogn Folkemuseum **·** Norsk Kvernsteinsenter |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
Lagoppstillingane til UEFA-cupfinalen mellom CSKA Moskva og Sporting CP i 2005
**Sporting Clube de Portugal**, i Noreg kjend som **Sporting Lisboa** eller berre **Sporting**, er eit idrettslag i Lisboa i Portugal. Sporting er mest kjend for fotballaget sitt, men har utøvarar på toppnivå også i andre idrettar. Laget, som vart skipa 1. juli 1906, har over 100 000 medlemer.

Sporting CP er ein av dei tre store ("Três Grandes") fotballklubbane i Portugal, saman med Benfica og FC Porto. Sporting CP var mellom klubbane som danna Primeira Liga i 1933 og har aldri sidan rykt ned frå Primeira Divisão, til liks med Porto og Benfica. Sporting har vunne 18 nasjonale seriemeisterskap og 19 cupmeisterskap. Høgdepunktet for klubben er likevel sigeren i Cupvinnarcupen 1964. I 2005 nådde Sporting Lisboa finalen i UEFA-cupen, der det vart tap mot CSKA Moskva, endå kampen vart avvikla på Sporting si heimebane i Lisboa. Laget spelar i kvite-og-grønstripete trøyer og svarte bukser.

Gjennom den over 100-årige historia til Sporting har lag og enkeltutøvarar vunne tre olympiske gullmedaljar og mange sølv- og bronsemedaljar, samt tusenvis av nasjonale meisterskap. Carlos Lopes vann OL-gull i friidrett då han i 1984 sigra i maratonløpet i Los Angeles. Basketballaget til Sporting vann sju nasjonale seriemeisterskap og fem cupmeisterskap i perioden 1954-82. I rullehockey har Sporting sigra i fire store europeiske turneringar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sporting Clube de Portugal» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juni 2013.*
| Mbanza Kongo |
| --- |
| Horisonten til Mbanza KongoHorisonten til Mbanza Kongo |
| Styresmakter |
| Land | Angola |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 67600 |
| Koordinatar | 6°16′″S 14°15′″E﻿Koordinatar: 6°16′″S 14°15′″E﻿ |
| Høgd over havet | 408 m |
| Tidssone | UTC +1 (UTC1) |

**Mbanza Kongo** var hovudstad i kongeriket Kongo i Afrika. Byen låg 300 km sør for Kongofloden, på eit høgdedrag som i dag ligg like innanfor den angolanske sida av grensa mellom DR Kongo og Angola. Mbanza Congo er i dag ein av dei større byane i Angola.

Manikongoen hadde setet sitt i byen, og namnet *Mbanza* tyder «hoff». Ei segn fortel at byen, som riket, blei grunnlagd av Ntinu Lukeni, også kalla Wene, ein høvdingson frå Vungu etter at han kryssa elva Nzadi. Fleire grunnleggjingsforteljingar frå andre bantufolk har ei liknande handlingsrekkje.

Den første europearen som vitja byen var portugisiske Diogo Cao i 1483. Dei to rika oppretta diplomatiske band og handelsforbindelsar. Men tilhøvet blei mindre og mindre likeverdig ettersom slavehandel svekka Kongoriket. Portugisarane gjorde det sidan til ein koloni og døypte byen om til *São Salvador*. 

Då europearar først kom dit skal han ha hatt 60 000–100 000 innbyggjarar. 
Ei reiseskildring frå byen i 1678 skildra han som ein forlaten ruin der elefantane herska i gatene.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Sogn og Fjordande fylkesbibliotek** er ein eigen institusjon under Sogn og Fjordane fylkeskommune, lokalisert i Førde saman med bl.a. kulturavdelinga i fylkeskommunen. 

Fylkesbiblioteket i Sogn og Fjordane flytta i 2012 inn i nye kontorlokaler, midt i Førde sentrum i Storehagen Atrium
Fylkesbiblioteket er eit kompetansesenter som arbeider med utvikling av bibliotektenester i Sogn og Fjordane fylke. Det samarbeidar med kommunale, fylkeskommunale og statlege instansar om tenester for bibliotek og skuler i fylket.

Det yter mellom anna rettleiing og assistanse, og held møte og kurs om fagområdet. Sogn og Fjordane fylkesbibliotek har bokbåt.

Bilioteket arbeider i samsvar med *Strategisk plan for bibliotekutvikling i Sogn og Fjordane 2011-2014* .

«Det overordna målet i plandokumentet er å gi innbyggjarane i Sogn og Fjordane betre bibliotektenester. Vegen til dette går gjennom sterkare grad av samarbeid mellom biblioteka, fornying av kompetanse hos dei bibliotektilsette og utvikling av innhald og tenester i biblioteka.» (Erikstad, 2010).

Referansar
----------

1. ↑  *Strategisk plan for bibliotekutvikling i Sogn og Fjordane 2011-2014* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 5. mars 2016, henta 7. november 2012
2. ↑  "Endra rolle for Fylkesbiblioteket." (Erikstad,Ingebjørg, http://sfj.no, 26. oktober 2010).[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside Sogn og Fjordane fylkesbibliotek Arkivert 2021-01-27 ved Wayback Machine.
* Heimeside bokbåten Epos
* Lov om folkebibliotek
**Økoturisme** er turisme som legg vekt på det økologiske, sosiale og kulturelle avsvaret den reisande har, og som ønskjer å stå fram som eit alternativ til kommersiell masseturisme eller såkalla charterturisme. Den internasjonale økoturismesameininga (TIES) og dei sameinte nasjonane definerer økoturisme som «Sustainable tourism to natural areas that conserves the environment and improves the well being of the local people». I tillegg har dei sameinte nasjonane definert følgjande rammer for økoturismen: naturbaserte opplevingar, bidrar aktivt til natur- og kulturvern, tek hensyn til lokal kultur, gjev noko attende til lokalsamfunnet, formidlar miljømedvit og følgjer miljøprinsipp i drifta av verksemda.

Føretaka som driv økoturisme i Noreg er samla i nettverket Norsk Økoturisme som er administrert av Innovasjon Norge.

Kjelder
-------

* «økoturisme» i *Store norske leksikon*, snl.no.

1. ↑  «Norsk Økoturisme». Visit Norway. 8. mars 2012. Henta 26. juli 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Økoturisme
* The International Ecotourism Society

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* NDL

 |
Russisk ikon frå 1600-talet av det sjuande økumeniske konsilet.
Økumenisk gudsteneste i Osnabrück under kyrkjefestivalen Katholikentag.
**Økumenikk** (frå gresk *oikoumene*, 'den busette verda') er eit omgrep som dekkjer både arbeid for auka forståing og samarbeid mellom forskjellige kristne kyrkjer, og det teologiske studiet av forholdet mellom kyrkjene. Det vert òg til tider nytta om samarbeid mellom ulike religionar, men dette vert eigentleg kalla *interreligiøsitet*.

Splittinga mellom dei forskjellige delane av den kristne kyrkja går tilbake til oldkyrkjeleg tid, men det var med det store skismaet i 1054 at det verkeleg kom eit skarpt skilje mellom dei to store delane av kyrkja; tidlegare splittingar hadde vore meir avgrensa, men no vart kristeneininga delt mellom aust og vest. I vest fekk ein så ytterlegare ei stor splitting i reformasjonen på 1500-talet. Sjølv om det alltid har vore visse samtalar med omsyn på å sameine dei forskjellige kyrkjesamfunna, var forholdet inntil andre halvdel av 1900-talet generelt prega av mistru og fiendtlege innstillingar. 

Ei av dei store endringane i det økumeniske klimaet kom med det andre vatikankonsilet (1962 1965), då den katolske kyrkja opna for samtalar med andre kyrkjesamfunn i ei heilt ny and. Etter dette har ein mellom anna kome fram til *Felleserklæringa om rettferdiggjeringsslæra* (1999), der Det lutherske verdsforbundet og den katolske kyrkja presenterte eit felles syn på eit av dei sentrale stridstema mellom kyrkjene. Erklæringa viser mykje av det økumeniske arbeidet ved at han ikkje legg skjul på at det i spørsmålet om rettferdiggjeringslæra ikkje er full semje, men at han presenterer det som er felles, og samstundes legg fram kvar kyrkje sitt syn på det som gjenstår, slik at ein er klar over bakgrunnen for skilnadane, og dermed kan unngå ordkrigar av den typen som oppstod ved reformasjonen.

Mellom lutherske og anglikanske kyrkjer har ein mellom anna kome fram til Porvoo-avtalen, som oppretta eit nattverdsfellesskap mellom desse.

Det er usemje om kva som er det endelege målet for økumenikken, sidan ein har forskjellige syn på hva *Kyrkja* er. For dei som ser kyrkja som ein institusjon som er naudsynt for frelse, som katolikkar og ortodokse, er målet full eining innanfor éi kyrkje; for andre er målet gjerne felles nattverdsfeiring, men ikkje nødvendigvis ei felles kyrkje.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Økumenikk» frå Wikipedia på bokmål, den 12. februar 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Økumenikk» ved kirken.no
* «Økumenikk» ved katolsk.no
* «Enhet/økumenikk - ressurser» Arkivert 2010-12-26 ved Wayback Machine. ved misjonsforbundet.no
| Auch |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Auch |
| **Byvåpenet til Auch** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Midi-Pyrénées Gers |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  72,48 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik - Byområde | 21 838   301/km²24 725 |
| Koordinatar | 43°38′″N 00°35′″E﻿Koordinatar: 43°38′″N 00°35′″E﻿ |
| Høgd over havet | 166 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 32000 |

**Auch** (gasconsk *Aush*) er ein by og kommune sørvest i Frankrike. Han er *préfecture* (administrasjonsstad) i departementet Gers i Midi-Pyrénées. Auch er den historiske hovudstaden i Gascogne, og har i dag over 20 000 innbyggjarar. Elva Gers renn gjennom byen.

Historie
--------

Auch er ein svært gammal by, og namnet kjem frå stamma Aquitani som budde i området fram til romarane erobra det på 50-talet fvt. Romarane kalla denne stamma *Ausci*. Romarane kalla byen *Augusta Auscorum* (eller *Augusta Ausciorum*), som tyder «Augusta av Ausci». Etter kvart droppa ein *Augusta*, og namnet utvikla seg etter kvart til Aush og Auch. Innbyggjarar i Auch vert kalla *auscitains*.

I romartida var Auch ein av tolv *civitates* i den romerske provinsen Novempopulana (Gascogne).

Då Éauze, hovudstaden i Novempopulana, i 409 vart lagt i ruinar av vandalar, vart Auch den nye hovudstaden i Gascogne. Han vart sete for eit katolsk bispedøme, som dekte heile Gascogne og som varte fram til den franske revolusjonen. Erkebiskopen hadde tittelen Primas av Aquitaine, Novempopulana, og av kongedømet Navarre.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Uoffisiell nettside om Auch Arkivert 2008-10-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Attila Zsivóczky** (fødd 29. april 1977) er ein ungarsk tidlegare mangekjempar frå Budapest. Han vann bronsen i tikampen under VM 2005, året etter vann han sølv i same ved EM 2006. Gyula Zsivótzky, olympisk meister i sleggjekasting, var far hans.

Aktiv
-----

Attila Zsivóczky varti 1996 junior-verdsmeister i tikamp i Sydney. Fem år seinare kneip han fjerdeplassen under verdsmeisterskapen 2001 i Edmonton. I 2005 vart han med 8 480 poeng andremann i Götzis-stemnet, 54 poeng bak Roman Šebrle frå Tsjekkia. Under verdsmeisterskapen i Helsinki same året fekk Zsivóczky bronsemedaljen i tikampen, slått av Bryan Clay frå USA og nemnde Šebrle. Sommaren 2006 sikra Zsivóczky seg, med liten margin, sølvmedaljen då europameisterskapen fann stad i Göteborg, atter vart han klart slått av Roman Šebrle.

Zsivóczky sin personlege rekord i tikamp oppnådde han i juni 2000, med 8 554 poeng vart han då femtemann under meistermøtet i Götzis.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1998 i Budapest: Nr 16 – 7 876 poeng
* VM 1999 i Sevilla: Nr 10 – 8 019 poeng
* OL 2000 i Sydney: Nr 8 – 8 277 poeng
* VM 2001 i Edmonton: Nr 4 – 8 371 poeng
* OL 2004 i Aten: Nr 6 – 8 287 poeng
* VM 2005 i Helsinki: Bronsemedalje – 8 385 poeng
* EM 2006 i Göteborg: Sølvmedalje – 8 356 poeng
* VM 2007 i Osaka: Nr 12 – 8 017 poeng
* OL 2008 i Beijing: Braut etter ei øving
* EM 2014 i Zürich: Nr 17 – 7 646 poeng

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Attila Zsivóczky» frå Wikipedia på tysk, den 15. juni 2021.*
Koordinatar: 65°43′15.956″N 14°39′13.327″E﻿

**Joesjö** (eller *Jovattnet*) er både namnet på ein innsjø og ei bygd i Storuman kommun i Västerbottens län i Sverige. Innsjøen ligg ca. 30 kilometer vest for Tärnaby og Hemavan. Riksveg 73 frå Grane passarar forbi innsjøen, 25 kilometer frå E12 på svensk side.

Joesjö blir rekna som samisk område, og vart busett i 1837 av *Henrik* og *Lars Larsson* frå *Kittelfjäll*. Saman med familiane deira flytta dei derifrå kort tid etterpå, og Joesjö vart deretter ikkje busett før i 1844, då *König Olofsson Tiger* flytta dit frå Degerfors.

Bygda har utvikla seg frå å utelukkande vere basert på jordbruk og fiske, til å livnære seg på turisme. Innsjøen og dei omkringliggande elvane er rik på røye og aure, og er populære blant sportsfiskarar.

I bygda finst blant anna *Tärna Vilt AB*, med kjøttforedling, utleige av skuterar, nærbutikk og ein restaurant. Fram til 1950-talet var Joesjö eit knutepunkt for handelen mellom Sverige og den midterste delen av Helgeland.

Frå Joesjö er det ca. 5 km til næraste norske garden.

Den svenske alpinisten Ingemar Stenmark vart fødd i Joesjö.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joesjö» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Llangorse Lake** (walisisk *Llyn Syfaddon* eller *Llyn Syfaddan*) er den største naturlege innsjøen i Sør-Wales og ligg i Brecon Beacons nasjonalpark, nær byen Brecon og landsbyen Llangors. 

Innsjøen er kjend for fisk som ikkje høyrer til laksefamilien (sørleg gjedde), vassport og den einaste crannogen i Wales. Llangorse er òg ein av stadane som vert oftast nemnd i walisiske folkeminne. 

På grunn av den lange historia til innsjøen har han hatt mange forskjellige namn. 

Llangorse Lake er ein eutrofisk bresjø med ein omkrins på kring 8 km og eit areal på 1,53 km². Innsjøen er 1,5 km lang og ligg 154 meter over havet.. Innsjøen ligg mellom nedslagsfelta til River Wye i nord og River Usk i sør. Elva som renn ut av innsjøen heiter Afon Llynfi.

Innsjøen har status som *Site of Special Scientific Interest* (SSSI) og har eit rikt mangfald på fisk og fugl, noko som vart nemnd alt på 1100-talet av Gerald av Wales (Giraldus Cambrensis).

Crannógen er ei lita kunstig øy, som ligg om lag 40 meter frå nordsida av innsjøen. Han vart bygd av massive stokkar av eik. Han vart utforska av arkeologar frå National Museum of Wales mellom 1989 og 1993. Ein fann mellom anna tekstil av høg kvalitet og ein bronse-tapp frå 700- til 800-talet.

I 1925 fann arkeologar ein nesten komplett uthola kano i innsjøen. Karbon-14 datering viste at han kom frå 800-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Llangorse Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 23. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ The Description of Wales av Geraldus Cambrensis på Project Gutenberg
	+ The Domesday Book of Mammoth Pike av Fred Buller, Hutchinson, 1979 (ISBN 0-09-136170-2)

1. ↑
2. ↑  *Llangorse lake i Brecon Beacons national park*, arkivert frå originalen 12. november 2006, henta 23. desember 2010
3. 1 2   Keen, Richard and Burgum, Ian. *Wales.* Orion Publishing Company (1997) s. 134.
4. ↑  «Rescuing Llangors Crannog». *Council for British Archaeology* (84). September/October 2005. Henta 23. desember 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Slaget ved Toulon** eller **slaget ved Kapp Sicié** fann stad 22. og 23. februar 1744 i Middelhavet utanfor kysten av Toulon i Frankrike. Ein spansk konvoi slo den britiske Middelhavsflåten. Den franske flåten kom til støtte for Spania mot slutten av slaget då den britiske flåten trekte seg tilbake.

Slaget
------

Den 22. februar gjekk 30 britiske skip under Thomas Mathews til åtak på den spanske baktroppen. Den franske og spanske flåten hadde til saman 27 skip, men dei franske skipa deltok ikkje i sjølve slaget. Mathews hadde følgd etter den franske flåten i perioden opp til slaget i tilfelle ein av sidene erklærte krig mot ein annan som ein del av den austerrikske arvefølgjekrigen. Dei tolv spanske skipa vart kommandert av Don Juan José Navarro. Kl. 17 trekte begge sidene seg bort frå kvarandre. Åtaket heldt fram frå lang avstand dagen etter, men britane leid kraftig, og då franskmennene kom til, vart britane tvungen til å trekke seg tilbake. Den 24. februar segla Mathews mot Italia.

Mathews sin nestkommanderande, viseadmiral Richard Lestock bad seinare kong Georg II av Storbritannia om å stille mange av dei britiske offiserane som hadde delteke i slaget for krigsretten, inkludert Mathews. Mathews og fleire andre offiserar vart sagt opp av Royal Navy som følgje av dette .

Skip i slaget
-------------

### Frankrike og Spania

**I front**   

«Boree» 64  

«Tolosa» 60  

«Tigre» 50  

«Eole» 64  

«Alcion» 56  

«Duc d'Orleans» 68  

«Espoir» 74 (flaggskipet til de Gavaret)  

**Senter**   

«Trident» 64  

«Heureux» 60  

«Aquilon» 44  

«Sólide» 64  

«Diamant» 50  

«Firme» 70  

«Terrible» 74 (flaggskip)  

«Sancti Spiritus» 68  

«Serieux» 64  

**Bak**   

«Oriente» 60  

«América» 60  

«Neptuno» 60  

«Poder» 60 - Øydelagd og fanga, men gjenerobra og bora i senk dagen etter  

«Constante» 70  

«Real Felipe» 114 (flaggskipet til Juan José Navarro)  

«Hércules» 64  

«Brillante» 60  

«Halcón» 60  

«San Fernando» 64  

«Soberbio» 60  

«Santa Isabel» 80  

3 fregattar  

2 brannskip  

1 slagskip som vart nytta som sjukehusskip

Skip merkte med \* var spanske.

### Britane (Thomas Mathews)

**I front**   

«Chatham» 50  

«Nassau» 70  

«Chichester» 80  

«Boyne» 80  

«Barfleur» 90 (flaggskipet til Rowley)  

«Princess Carolina» 80  

«Berwick» 70  

«Stirling Castle» 70  

«Bedford» 70  

**Senter**   

«Dragon» 60  

«Royal Oak» 70  

«Princess» 70  

«Somerset» 80  

«Norfolk» 80  

«Marlborough» 90  

«Dorsetshire» 80  

«Essex» 70 (Richard Norris)  

«Rupert» 60  

«Namur» 90 (flaggskip)  

**Bak**  

«Salisbury» 50  

«Romney» 50  

«Dumkint«? 60  

«Revenge» 70  

«Cambridge» 80  

«Neptune» 90 (flaggskipet til Lestock)  

«Torbay» 80  

«Russell» 80  

«Buckingham» 70  

«Elizabeth» 70  

«Kingston» 60  

«Oxford» 50  

«Warwick» 60  

3 fregattar  

3 brannskip  

3 skonnertbriggar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Toulon (1744)» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Carlos Martínez-Valverde, *La campaña de don Juan José Navarro en el Mediterráneo y la batalla de Sicié (1742-1744).*
**Selskabet for de norske Fiskeriers Fremme** er ei foreining som arbeider for å fremje dei norsk saltvass- og ferksvassfiskeria. Selskapet vart stifta 26. april 1879 i Bergen og har hovudkontor i byen. Det eig og driv Norges Fiskerimuseum og eit stort fagbibliotek.

Selskapet skulle arbeide for utklekking og oppdrett av yngel, forbetring av reiskapar og fangstmetodar, og forbetring av fiskeriprodukta. Handelsstanden i Bergen utgjorde hovudtyngda i selskapet. Mellom dei 17 som stod bak innbydinga til skipinga var det ingen fiskarar. 

Selskapet tok mål av seg til å fylle alle fellesoppgåver i fiskerinæringa. Indredepartementet brukte det som konsulent i fiskerispørsmål. Det mottok direkte statstilskot, i tillegg til at det formidla støtte til andre. Selskabet for de norske Fiskeriers Fremme fekk mykje mindre å seie då fiskeristyrelsen, som seinare vart Fiskeridirektoratet vart oppretta i 1900. I 1882 skipa selskapet Fiskerimuseet i Bergen, frå 1993 Norges Fiskerimuseum. Selskapet gav ut *Norsk Fiskeritidende* i tidsrommet 1882-1930. Frå 1903 gav det ut *Norsk Fiskeralmanakk*. På same tid tok det til å bygge opp eit fagbibliotek. No er det om lag 30 000 bind, som ein finn i Norges Fiskerimuseum sine samlingar.

Ulike laboratorium og forskingstiltak har vore og er lokaliserte ymse stader i Noreg.

Kjelde
------

1. ↑  «Selskabet for de norske Fiskeriers Fremme». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). Oslo: Kunnskapsforlaget. Henta 30. mai 2019.

* *Gyldendals store konversasjonsleksikon, bind 5*. 1972
* Pål Christensen og Abraham Hallenstvedt: *I kamp om havets verdier. Norges Fiskarlags historie*. Norges Fiskarlag 2005
* Anders Haaland: Norges Fiskerimuseum - landets eldste næringsmuseum, i  *Norges Fiskerimuseum, Årbok 1999*
**Zersenay Tadese** (fødd 8. februar 1982) er ein eritreisk langdistanseløpar. Han vann bronsemedaljen i 10 000 meter under OL 2004 i Aten og sølvmedaljen på same distansen i verdsmeisterskapen 2009. Den olympiske medaljen var den aller fyrste til ein representant frå Eritrea.

Aktiv
-----

Tadese var ein av verdas beste milløparar i tida 2004-12. Under dei olympiske leikane i Aten i 2004 vart han tredjemann på 10 000-meteren, 13 og 17 sekundar bak to karar frå grannelandet Etiopia. Dei to etiopiarane, Kenenisa Bekele og Sileshi Sihine, kom dei neste sesongane til å hindre Tadese siger i baneløp ved VM og OL. Jamt måtte han nøye seg med plasseringar frå 4. til 6. plass. Einast under verdsmeisterskapen 2009 sprang han inn til medalje i milløpet. Atter ein gong måtte han sjå Bekele vinne gullmedaljen, sjølv tok han sølv, fire sekundar bak den suverene etiopiaren.

Sine aller beste langdistanseløp på både 5 000 m og 10 000 m gjorde Tadese sommaren 2006. I Roma sette han personleg rekord med 12.59,2 på halvmila, seks veker seinare presterte han i Brussel imponerande 26.37,2 på den doble distansen.

Tadese hevda seg elles framifrå i halvmaraton og i terrengløp. Såleis vann han fem gull i verdsmeisterskap i halvmaraton 2006-09 og 2012. År 2007 vart han også verdsmeister i terrengløp. Den 21. mars 2010 sette han verdsrekord med tida 58.23 då han sigra i Lisboa halvmaraton.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2003 i Paris: Nr 8 på 5 000 m – 13.05,5
* OL 2004 i Aten: Bronsemedalje på 10 000 m – 27.22,5. Nr 7 på 5 000 m – 13.24,3
* VM 2005 i Helsinki: Nr 6 på 10 000 m – 27.12,8. Nr 14 på 5 000 m – 13.40,2
* VM 2007 i Osaka: Nr 4 på 10 000 m – 27.21,3
* OL 2008 i Beijing: Nr 5 på 10 000 m – 27.05,1
* VM 2009 i Berlin: Sølvmedalje på 10 000 m – 26.50,1, bakom Kenenisa Bekele (26.46,3)
* VM 2011 i Daegu: Nr 4 på 10 000 m – 27.22,5
* OL 2012 i London: Nr 6 på 10 000 m– 27.33,5

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zersenay Tadese» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Zersenay Tadese» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.
**Anna Viktorovna Pjatykh** (fødd 4. april 1981) er ein russisk tidlegare tresteghoppar frå Moskva. Ho tok VM-bronsen i øvinga i 2005 og 2009, og EM-bronsen i 2006. I 2016 vart ho frådømd bronsemedaljen ho vart tildelt i Berlin-VM 2009.

Aktiv
-----

Pjatykh kom på fjerdeplassen i tresteg-tevlinga under verdsmeisterskapen 2003 i Paris/Saint-Denis. To år seinare kleiv ho opp på sigerspallen då VM 2005 fann stad i Helsinki, der ho vann bronsemedaljen etter eit bestehopp på 14,78 meter, einast Trecia Smith frå Jamaica og Yargelis Savigne frå Cuba hoppa lengre. I 2006 vann Pjatykh ein ny bronsemedalje ved europameisterskapen i Göteborg, etter å ha prestert sitt livs lengste tresteghopp på 15,02 meter. Landskvinna Tatjana Lebedeva vann tevlinga med 15,15 m, greske Khrysopigi Devetzi tok sølv med 15,05 m.

Pjatykh vart nummer fire i Osaka-VM 2007 og nummer tre i Berlin-VM 2009, grunna doping vart begge desse medaljeplasseringane underkjende i 2016.

Pjatykh var russisk meister i tresteghopp i åra frå 2004 til 2007.

### Doping

I desember 2016 dømde Den internasjonale sportsdomstolen (CAS) alle hennar plasseringar frå og med VM 2007 for ugyldige, etter at retesta dopingprøver viste at ho hadde brukt det anabole steroidet Turinabol for å forbetre prestasjonane sine.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2002 i München: Nr 8 – 14,08 m
* VM 2003 i Paris: Nr 4 – 14,72 m
* OL 2004 i Aten: Nr 8 – 14,79 m
* VM 2005 i Helsinki: Bronsemedalje – 14,78 m
* EM 2006 i Göteborg: Bronsemedalje – 15,02 m
* VM 2007 i Osaka: Annullert fjerdeplass – 14,88 m
* OL 2008 i Beijing: Annullert åttandeplass – 14,73 m
* VM 2009 i Berlin: Annullert bronsemedalje – 14,58 m
* VM 2013 i Moskva: Annullert sjuandeplass – 14,29 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anna Wiktorowna Pjatych» frå Wikipedia på tysk, den 19. september 2019.*
Storhertuginne **Anna Petrovna av Russland, tsesarevna av Russland** (**Anna Petrovna Romanova** russisk Анна Петровна), (fødd 27. januar 1708 i Moskva, død 4. mars 1728 i Kiel) var den eldste dottera til tsar Peter I av Russland og Katarina I av Russland. Syster hennar, Elisabet av Russland, herska som tsarina mellom 1741 og 1762. Sonen hennar Peter regjerte som tsar i 1762, som arvingen til Elisabeth. Ho var òg inngift hertuginne av Schleswig-Holstein-Gottorp.

Anna vart fødd utanfor ekteskap og vart legitimert då foreldra gifta seg i 1712. At ho var uekte fødd gjorde at fleire ekteskaplege alliansar vart avslått. Ho gifta seg til slutt med Karl Fredrik av Holstein-Gottorp, ein nevø av den barnlause Karl XII av Sverige.

Den 17. mars 1721 kom Karl Fredrik til Russland for å verte kjend med den framtidige kona si og svigerfaren. Han prøvde å nytte ekteskapet for å sikre russisk støtte for planane hans om å ta tilbake Schleswig frå Danmark. Han søkte òg støtte av Russland i kravet sitt om den svenske trona. Med vilkåra i freden i Nystad lovde derimot Russland å ikkje blande seg inn i dei indre stakene i Sverige, så håpet hans var dårleg underbygd. 

22. november 1724 vart ekteskapskontrakten signert, og Anna og Karl Fredrik sa frå seg alle rettar og krav til den russiske trona på vegner av dei sjølv og etterkomarane deira. Som følgje av denne klausulen, sikra tsaren seg retten til å namngje sine eigne etterfølgjarar til den russiske trona. Eit par månader seinare, i januar 1725, låg Peter den store på dødsleiet. Han klarte å seie orda: *gje alt til...*, men klarte ikkje seie meir og bad om å få Anna sendt til seg for å seie hans siste vilje til ho. Då prinsessa kom fram, klarte ikkje tsaren å seie meir. Enkelte har basert på denne historia spekulert i om Peter ønskte at Anna skulle overta trona, men dette har aldri vorte stadfesta. 

Hertugen og Anna gifta seg etter Peter døydde, den 21. mai 1725, i Treeiningskyrja i St. Petersburg. Dei fekk eitt born: 

* Peter Feodorovitsj av Holstein-Gottorp (21. februar 1728 – 17. juli 1762)

I 1739 døydde far til Peter og han vart hertug av Holstein-Gottorp som Karl Peter Ulrich. Han kunne då reknast som arving til begge tronene (Russland og Sverige);

* + Han regjerte over Det russiske imperiet som Peter III og var gift med Katarina den store.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grand Duchess Anna Petrovna of Russia» frå Wikipedia på engelsk, den 5. desember 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Anna Georgine Rogstad** (26. juli 1854–8. november 1938) var den første kvinna som tok sete i Stortinget, den 17. mars 1911. Rogstad var ein norsk lærar, kvinnesakskvinne og politikar for Frisinnede Venstre frå Veisten i Nordre Land.

Bakgrunn
--------

Anna Rogstad vart lærarinne i Kristiania i 1877, og i 1889 vart ho leiar i Kristiania Lærerinneforening, eit verv ho hadde i 32 år. Ho endra foreininga frå å vere ein selskapeleg samskipnad til ein fagorganisasjon. Då Norges Lærerinneforbund, ein landsorganisasjon for folkeskolelærarar, vart danna i 1912, var Rogstad leiar fram til 1919. Ho ville betre utdanninga for jenter og starta i 1900 ein framhandsskule for jenter attåt folkeskulen. Skulen vart populær, og Kristiania kommune overtok han i 1909. Anna Rogstad heldt fram som styrar til ho gjekk av med pensjon i 1923.

Anna Rogstad var med å skipa Norsk Kvindesagsforening i 1884 og Kvindestemmeretsforeningen i 1885. Ho var nestleiar for Kvindestemmeretsforeningen i 1885-97 og 1902-13.

I Kristiania representerte Rogstad lærarinnene i skulestyret frå 1894 til 1916. Ho vart vararepresentant til bystyret for Kvindestemmeretsforeningen i 1901, representant til bystyret på ei fellesliste av Høire, Den liberale vælgerforening og Næringspartiet i 1907 og vararepresentant til bystyret for Frisinnede Venstre i 1910.

Rogstad var 1. vararepresentant til Stortinget frå 1910 til 1912. Ho representerte Frisinnede Venstre på et fellesliste med Høire, der Høire-mannen Jens Bratlie stod øvst. Anna Rogstad møtte som første kvinne på Stortinget 17. mars 1911. Ho møtte i kortare periodar i 1911, og da Jens Bratlie vart statsminister i februar 1912, møtte ho så lenge regjeringa sat, til januar 1913. Ho var ein aktiv representant som engasjerte seg i ei rekkje saker, frå forsvar og utdanning til kultur og likestilling.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anna Georgine Rogstad» frå Wikipedia på bokmål, den 22. januar 2011.*
* Anna Rogstad frå Norsk biografisk leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

* Agerholt, Anna Caspari (1973) Den norske kvinnebevegelseshistorie. Oslo: Gyldendal.
* Hagemann, Gro (1992) Skolefolk. Lærernes historie i Norge. Oslo: Gyldendal.
* Moksnes, Aslaug (1984) Likestilling eller særstilling? Norsk Kvinnesaksforening 1884-1913. Oslo: Gyldendal.
* Norges officielle statistik V.128 (1910) Stortingsvalget 1909. Kristiania: i kommission hos H. Aschehoug & Co.
* Nylænde, Norsk Kvinnesaksforenings blad, 1889-1923.
* Stortinget og Statsraadet 1814-1915 (1915). Kristiania: Steen'ske Bogtrykkeri.
* Anna Rogstad i Stortinget.
* Anna Rogstad Arkivert 2014-03-05 ved Wayback Machine. i Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |