recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kart over Skagerrak og Kattegat
**Skagerrak** er havområdet som går mellom Noreg, sørvestkysten av Sverige og Jylland i Danmark. Ei rett linje frå Grenen ved Skagen lengst nord på Jylland mot Marstrand i Sverige markerer grensa mellom Skagerrak og Kattegat, som fører vidare til Austersjøen. I nord grensar Indre Skagerrak til Ytre Oslofjord.

Namn
----

Namna til både *Skagerrak* og *Kattegat* har nederlandsk opphav. *Skagerrak* kjem av det nederlandske ordet for *Skagen*, det nordlegaste punktet på Jylland. Stavinga «rak» tyder sund. «Rak» kjem igjen av den urindoeuropeiske rota \*reg-, «sund». 

Eit eldre namn for både Skagerrak og Kattegat var Norskehavet eller Jyllandshavet. Knýtlingasoga nemner namnet *Jótlandshaf* for begge området.

Geografi
--------

Midt på Skagerrak
Skagerrak er grovt sett forma som ein trekant og er 240 km lang og 80 til 140 km brei. Området vert djupare mot norskekysten og når eit djup på 725 meter ved Norskerenna. Av hamnebyar langs Skagerrak finn ein Oslo og Kristiansand i Noreg og Uddevalla og Strömstad i Sverige.

Skagerrak har ein salinitet på om lag 30 psu. Volumet som er tilgjengeleg for biomasse er om lag 3600 km², og inkluderer varierte habitat som sandbanker i Sverige og Danmark til dei djupe områda i Norskerenna.

Historie
--------

Under begge verdskrigane var Skagerrak strategisk viktig for Tyskland. Eit av dei største sjøslaga under den første verdskrigen, slaget om Jylland, fann stad her 31. mai til 1. juni 1916. Det var viktig å ha kontroll over dette havområdet sidan det var den einaste naturlege tilkomsten til Austersjøen, og dette var del av årsaka til at Tyskland invaderte Danmark og Noreg under den andre verdskrigen.

Biologi
-------

Skagerrak er habitat for om lag 2000 marine artar, mange av dei tilpassa dette farvatnet. Ein finn t.d. torsk her som er tilpassa Skagerrak og som gyt utanfor norskekysten. Egga er flytande og ynglane lever av dyreplankton. Etter kvart som dei veks søkk dei til botn og veks. Torsken held seg lokalt i dei norske fjordane og flyttar seg ikkje ut av Skagerrak. 

Dei varierte habitata og dei store mengdene plankton ved overflata har gjeve eit fruktbart dyreliv. 

* Clupea harengus*Clupea harengus*
* Scomber scombrus*Scomber scombrus*
* Pandalus borealis*Pandalus borealis*
* OslofjordenOslofjorden

Bakgrunnsstoff
--------------

* Djupvassfisk i Skagerrak

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skagerrak» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Nudansk Ordbog (1993), 15. utgåve, København: Politikens Forlag.
2. ↑  Den Store Danske Encyklopædi (2004), CD-ROM edition, København: Gyldendal, *Skagerrak*.

Koordinatar: 57°50′50″N 9°04′23″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Skambankt** er ei norsk rockegruppe. Gruppa vart danna i 1994, av folk frå Klepp kommune på Jæren. I starten spela dei nokre konsertar, men gav ikkje ut musikkalbum. I 2004 vart gruppa starta opp att for fullt, og gav ut musikkalbumet *Skambankt*. 

Skambankt spelar ei blanding av rock'n'roll, punk og hardrock i tradisjonen frå til dømes Motörhead, AC/DC, Sex Pistols, Ramones og The Stooges. Alle songtekstane er på norsk språk og formidlar eit bodskap i punk-tradisjonen. Nokre stikkord kan vera tekstar mot Staten, mot Systemet, mot korrupsjon, kapitalisme, overvaking, religiøs fanatisme, og mot hat og svik.

Frå 2004 av har Skambankt spela på mange festivalar og konsertar i Noreg, Danmark og Tyskland. På Roskilde Festival i 2005 spela dei for 20 000 festivaldeltakarar. 

I 2005 lanserte dei EP-plata *Skamania*, med seks nye songar og to videoar. Mot slutten av året vart «Tom Skalle» på trommer erstatta med «Bones Wolsman». 
Eit nytt musikkalbum er under innspeling, planlagt for utgjeving i 2007.

Med i Skambankt (alle har eit alias)
------------------------------------

* Terje Winterstø Røthing - Ted Winters (gitar, vokalist)
* Hans Egil Løe - Hans Panzer (gitar, støttevokalist)
* Tollak Friestad - Don Fist (bassgitar, støttevokalist)
* Tom Erik Løe - Tom Skalle (trommer) fram til slutten av 2005
* Børge Henriksen - Bones Wolsman (trommer) frå 2005

Frontfigur Terje Winterstø Røthing spelar òg i Kaizers Orchestra.

Diskografi
----------

* *Skambankt* (DogJob, 2004)
* *Skamania* (DogJob, 2005)
* *Eliksir* (DogJob, 2007)

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.skambankt.com - offisiell nettstad
* Fanside (på engelsk)
* MySpace
* Skambankt på last.fm

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**MTV** (**Music Television**) er ein amerikansk musikk-tv-kanal basert i New York. Han vart lansert 1. august 1981 for spele musikkvideoer på lufta med kjente VJ-ar.

Michael Jackson var den første svarte artisten som viste musikkvideoane sine på **MTV**. Takket vere Jackson, vart MTV til noko heilt anna. MTV kom med ei kunngjering i 2009 der dei sa: «MTV laga ikkje Michael Jackson, han laga oss. Ingen andre rocka VMA som han gjorde! Full respekt frå MTV»

John Lack som leia opningsshowet sa følgjande «Ladies and gentlemen, Rock and Roll», og den første musikkvideoen som vart spelt var The Buggles med «Video Killed the Radio Star». Den andre videoen som vart spelt, og som ikkje vart like kjend, var Pat Benatar med «You Better Run».

I dag spelar MTV eit avgrensa utval av musikkvideoer, noko ein òg kan sjå på MTV Norge. Utover 1990-talet vart det satsa meir på seriar og røyndomsdrama retta mot tenåringar og unge vaksne. Dette auka ytterlegare etter millenniumskiftet, noko som gjekk på kostnad av kanalen sine musikkvideoar. I 2010 avgjorde kanalen seg å distansere seg frå omgrepet «Music Television», men ville likevel halde det gamle namnet. MTVs sin marknadssjef Tinte Exarhos uttalte i den samanhengen at: «*Dei som ser på kanalen i dag refererer ikkje til MTV som ein musikkanal. Det har ikkje lenger den same emosjonelle sambandet*».

Sidan lanseringen har MTV revolusjonert musikkbransjen med slagord som «Eg vil ha min MTV», noko som har vorte eit særs kjent slagord, og er mykje brukt på folkemunnane. Konseptet med Video Jockey vart populært, og ideen om ein dedikert video-basert stikkontakt for musikk vart lansert, og både artistar og fans fann ein sentral stad for musikkarrangement, nyhende og tilbod. MTV har òg vore referert utalde gonger i populærkulturen av musikarar, andre TV-kanalar og-program, filmar og bøker.

MTV har seinare skapt mange systerkanalar i USA og tilslutta kanalar internasjonalt, mellom dei MTV Noreg og MTV Europe. Den moralske innverknaden på unge menneske, inkludert døme på sensur og sosial aktivisme, har vore grunnlag for debatt i mange år. Avgjersla til MTV om å fokusere meir på røyndomsdrama har òg skapt debatt sidan 1990-talet.

MTV2
----

1. august 1996 var oppstarten for MTV2, med opphavleg mål om å spele musikkvideoer kontinuerleg utan reklameavbrot, sidan MTV hadde byrja å dreie innhaldet mot program som ikkje var musikkrelaterte. Dette vart endra på slutten av 2002, og i dag viser dei musikkvideoer, musikkrelaterte program og program som er pop- og ungdomskultur-relaterte. Målgruppa er tenåringar og personar tidleg i 20-åra.

Sjå òg
------

* MTV Europe
* MTV Norge
* MTV Unplugged

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «MTV» frå Wikipedia på bokmål, den 23. januar 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
2. ↑
3. ↑  ABC nyheter - MTV er ikke musikk-TV (11.2.2010)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* MusicBrainz (label)

 |
**Heinrich Carl von Schimmelmann** (13. juli 1724–16. februar 1782) var ein tysk kjøpmann, greve og statsmann. Han var far til den danske statsmannen Ernst Heinrich von Schimmelmann. Han var òg utgjevar av Wandsbecker Bothe. 

Heinrich Carl von Schimmelmann var fødd som kjøpmannson i Demmin i Pommern.
Som kjøpmann i Dresden og kursachsisk accise-forpaktar bygde han opp ein betydeleg formue. Dermed kunne han opne eit handelshus i Hamburg og vart eigar av fleire gods i Holstein. I 1761 gjekk han som kommerseintendant i dansk teneste og vart 1762 opphøgd til friherre og 1779 til greve. 1762 bygde han Wandsbecker Schloss. Den viktige rolla han hadde for dansk økonomi var grunnlaget for at sonen seinare vart utnemnd til dansk finansminister.

Ikkje alle initiativa hans var uomstridde, korkje innføringa av tallotteri i København, Altona og Wandsbeck eller aukinga av papirpengar på København-børsen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Christian Degn: *Die Schimmelmanns im atlantischen Dreieckshandel. Gewinn und Gewissen*, Neumünster 2000, ISBN 3-529-06148-4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Alfred Schnittke** (24. november 1934–3. august 1998) var ein tysk-russisk komponist.

Biografi
--------

Alfred Schnittke vart fødd i Engels i Sovjetunionen. Faren stamma frå Frankfurt, medan mora var russisk og jobba som tysklærar i byen. Alfred Schnittke starta si musikalske utdanning i Wien i 1946, før han studerte vidare ved konservatoriet i Moskva frå 1953 til 1958. Frå 1961 til 1972 underviste han òg ved konservatoriet, men frå og med 1973 dreiv Schnittke utelukkande med komposisjon.

Etter å ha budd i Russland i over 40 år, flytte Schnittke til Hamburg i 1990 saman med familien sin. Her fekk han stilling som professor ved musikkhøgskulen i byen. I dei siste åra sine fekk han tre tilfelle av slag. Alfred Schnittke døydde i Hamburg i 1998 og er gravlagd på Novodevitsjijgravstaden i Moskva.

Musikk
------

Schnittke gjorde forsøk med aleatorisk musikk og serialisme, men enda til slutt opp med ein fleirstilistisk komposisjonsteknikk, lik Charles Ives, Luciano Berio og Bernd Alois Zimmermann. Medan han leitte etter ein identitet som komponist, skreiv han også filmmusikk og teatermusikk. 

Schnittke skreiv 8 symfoniar, 6 concerti grossi, fleire konsertar for ulike instrument og ballettar. Frå 1986-1988 skreiv han balletten *Peer Gynt* etter Ibsen-dramaet med same namn. I 1993 skreiv han orkesterverket *Hommage à Grieg* som vart urframført på Festspela i Bergen same året i høve 150-årsjubiléet for fødselen til Edvard Grieg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Alfred Schnittke» frå Wikipedia på tysk, den 24. mars 2012.*
* *Siste avsnitt er henta frå*

* «Alfred\_Schnittke» i *Store norske leksikon*, snl.no.*, den 23. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| Nagasaki |
| --- |
| Nagasaki før og etter atombomba.Nagasaki før og etter atombomba. Nagasaki før og etter atombomba. |
| 

|  |
| --- |
| Flagget til Nagasaki |
| **Flagget til Nagasaki** |

 |
| Styresmakter |
| Land | Japan |
| Borgarmeister | Tomihisa Taue |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  406,35 km2 km² |
| Innbyggjarar  - By (2009)   - folketettleik | 446,007   1,100/km² |
| Koordinatar | 32°47′″N 129°52′″E﻿Koordinatar: 32°47′″N 129°52′″E﻿ |
| Tidssone | UTC + 9 (UTC+9) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** |
| Plassering |
| Plassering av  NagasakiPlassering av Nagasaki |

Tempelet Shofokuji i Nagasaki.
Brua Megane-bashi
**Nagasaki'** (**長崎市**, bokstaveleg «lang halvøy») er den største byen og hovudstaden i Nagasaki-prefekturet på den sørvestre kysten av den japanske øya Kyushu. Byen ligg ytst i ei lang bukt som er den beste naturlege hamna på den sørlege øya Kyushu. Han har 418.901 innbyggjarar (2003).

I den japanske mellomalderen var Nagasaki eit viktig senter for europeisk innverknad, men i moderne tid er han blitt mest kjend for å vera den andre og siste staden det er blitt brukt ei atombombe mot menneske.

Historie
--------

### Mellomalder

Nagasaki blei grunnlagd rundt 1500 og var ein nokså uviktig hamneby før portugisarane dukka opp i 1542. Den vesle byen voks raskt til eit handelssenter, og mange av varene som portugiserene tok inn hit, som tobakk, klede, tempura, brød og kakene *castellas*, blei ein del av den japanske kulturen. Også kristendommen fekk innpass i byen gjennom mange misjonærar og konverterte japanarar.

I 1587 kom nye tider med Toyotomi Hideyoshi ved makta. Den nye shogunen tok tilbake kontroll over byen frå jesuittane og utviste dei kristne misjonærane. Hideyoshi krossfesta 26 kristne i byen i 1596 for å skremma andre frå religionen som han meinte truga makta hans.

Den neste shogunen Tokugawa Ieyasu totalforbaud kristendommen. Han utviste eller forfølgde alle som følgde religionen. Nederlandske handelsmenn overbeviste herskaren om at dei berre var interesserte i handel, mellom anna ved å skyta mot kristne som stod imot han. I 1644 fekk nederlendarane ei eiga kunstig øy utanfor Nagasaki, og fram til 1855 var dette einaste kontakten Japan hadde med omverda. 

### Moderne tid

Monument til martyrane i Nagasaki.
Då Japan igjen opna dørene til resten av verda fekk Nagasaki tilbake stillinga si som viktig hamneby. Han blei ei frihamn i 1859 og utvikla industri, mellom anna verft. Under andre verdskrigen bygde ein ei rekke krigsskip i byen, noko som gjorde han til eit bombemål for amerikanarane.

9. august 1945 blei Nagasaki ramma av ei amerikansk atombombe som førte med seg store øydeleggingar og tap av menneskeliv.

Anna
----

Handlinga i operaen Madama Butterfly av Puccini er lagt til Nagasaki.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Nagasaki**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BNE
* CiNii

 |
**Aleksej von Jawlensky** (25. mars 1864–15. mars 1941) var ein russisk ekpresjonistisk målar som var aktiv i Tyskland. Han var sentral i kunstnargruppa Der Blaue Reiter frå 1911 til 1914. I 1924 var han med på å skipa kunstnergruppa Der Blaue Reiter med Vasilij Kandinskij, Paul Klee og Lyonel Feininger.

### Liv og gjerning

Jawlensky var av adelsætt, fødd i Torzjok i Tver-guvernementet i Russland. Familien flytta til Moskva då Aleksej var ti år. I hovudstaden gjorde han seinare teneste i tsarens garde som offiser, ettersom målet var eit liv i det militære. Han vart interessert i kunst og byrja tidleg på 1880-talet å studere ved kunstakademiet i St. Petersburg. Til lærar fekk han mellom andre Ilja Repin.

*Ung jente med blomehatt*, 1910
Jawlensky flytta i 1896 til München og gjekk i lære hos Anton Ažbe. I byen møtte han landsmannen Vasilij Kandinskij. Over fleire år prøvde Jawlensky ut ulike stiltypar. Fyrst kring 1908 kom han fram til det som vart hans stil, ein type ekspresjonisme inspirert av fargebruken i fransk ekspresjonisme. Denne stilen varte ved til fyrste verdskrigen, men han vart enklare i form og meir åndeleg ettersom han utvikla seg.

I 1909 var Jawlensky med på å stifte München nye kunstnarforeining, saman med mellom andre Vasilij Kandinskij, Adolf Erbslöh, Gabriele Münter og Marianne von Werefkin. Denne gruppa vart ein forløpar til *Blaue Reiter* som han var nært knytt til. I lag med Blaue Reiter stilte han ut måleri i 1912 i eit galleri i München.

Under fyrste verdskrigen, 1914, flytta Jawlensky til Sveits og budde i Saint-Prex ved Genfersjøen til 1918. For å pleie dei svake lungene sine reiste han då til Ascona. Under opphaldet i Sveits byrja han å arbeide i seriar, den fyrste serien kalla han *Variasjonar over eit landskapstema*.

I 1921 flytta Jawlensky til Wiesbaden i Tyskland, og der budde resten av livet. I Wiesbaden vart han kjend med kunstsamlaren og mesénen Heinrich Kirchhoff, som både kjøpte verk og elles ytte økonomisk stønad. Saman med Vasilij Kandinskij, Paul Klee og Lyonel Feininger stifta Jawlensky kunstnargruppa *Die Blauen Vier* i 1924. Dei stilte ut saman i Tyskland og i USA.

I 1936 vart Jawlensky medlem av det tyske Rikskulturkammeret. Året etter vart 72 av verka hans i Tyskland erklært for *entartet* kunst. Han fekk forbod mot å måle, eit forbod utan større verknad. Han hadde fått polyartritt, og denne var så kraftig han seinare i livet var nærast lam.

Galleri
-------

* Sjokko med raud hatt, 1909*Sjokko med raud hatt*, 1909
* Oberstsdorf, 1912*Oberstsdorf*, 1912
* Langstrakt hovud i brunraudt, 1913*Langstrakt hovud i brunraudt*, 1913
* Stilleben med flaske, brød og raud bakgrunn med svaler, 1915*Stilleben med flaske, brød og raud bakgrunn med svaler*, 1915
* Raud rås i St. Prex, 1915*Raud rås* i St. Prex*, 1915*

Kjelder
-------

1. ↑  Fagernes, Trond (24. november 2014), «Alexej Von Jawlensky», *Store norske leksikon*, henta 18. august 2016

---

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksej von Jawlensky» frå Wikipedia på engelsk, den 9. desember 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Sjøslaget ved Dynekilen** fann stad den 8. juli 1716 under den store nordiske krigen då ein lett dansk-norsk styrke under Peter Tordenskjold fanga og slo ein mindre svensk styrke i Dynekilen, like nord for Strömstad, på vestkysten av Sverige. 80 % av sjømennene og 90 % av soldatane i styrken til Tordenskjold var nordmenn. Svenskane hadde transportert soldatar frå Göteborg til Fredrikstad.

Den dansk-norske flotiljen slo svenskane, som hadde sett opp skipa og båtane sine for forsvar, og øydelagde eit lite øyfort utstyrt med seks 12-punds kanonar. Det største svenske skipet, «Stenbock» overgav seg, etter at dei mindre fartøya rundt gjekk på land og vart forlatne. Ein svensk landstyrke kom så til, og tvinga Tordenskjold bort. Han tok med seg nokre av dei svenske kapra skipa. Resten vart øydelagde. Den dansk-norske styrken tapte 76 mann.

Involvert skip
--------------

### Danmark-Noreg (Tordenskjold)

*Hjælper* 47 (pram)  

*Hvide Ørn* 30 (fregatt)  

*Vindhund* 16 (fregatt)  

*Charlotte Amalia* 7 (galei)  

*Louisa* 7 (galei)  

*Prinds Christian* 7 (galei)  

### Sverige

*Stenbock* 24 (pram) - Overgav seg  

*Proserpina* 14 (galei) - Kapra  

*Ulysses* 6 (galei) - Kapra  

*Lucretia* 13 (galei) - Kapra  

*Hecla* 13 (galei) - Kapra og øydelagd  

*Achilles* 5 (halvgalei) - Kapra  

*Pollux* 5 (halvgalei) - Kapra  

*Hector* 5 (halvgalei) - Kapra, øydelagd soon after  

*Castor* 5 (halvgalei) - Kapra  

*?* (halvgalei/"dobbelkorvett") - Kapra og øydelagd  

*?* (halvgalei/"dobbelkorvett") - Kapra og øydelagd  

*?* ("dobbelkorvett") - Kapra  

*?* ("dobbelkorvett") - Kapra  

*?* ("dobbelkorvett") - Kapra og øydelagd  

*?* ("dobbelkorvett") - Kapra og øydelagd  

transportskip - 19 kapra, 10 øydelagd (talet er usikkert)  

eit par væpna båtar - 54 kapra

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Dynekilen» frå Wikipedia på engelsk, den 21. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Naval Wars in the Baltic 1553-1850* (1910) - R. C. Anderson
	+ Den norske marinen Arkivert 2005-11-01 ved Wayback Machine.
Bilferja MF «Bolsøy» høyrte til MRF før fusjonen i 2001, og har framleis skorsteinsmerket til reiarlaget  
Foto: Alfred Diem
**Møre og Romsdal Fylkesbåtar** (MRF) var eit selskap som dreiv båt- og ferjetrafikk i Møre og Romsdal. Selskapet vart stifta i juni 1920. Selskapet hadde hovudkontor i Molde.

Historikk
---------

Møre og Romsdal Fylkesbåtar vart skipa med namnet Møre Fylkes Ruteselskap (MFR) 8. juni 1920. Selskapet var eit fylkesreiarlag som kjøpte opp i alt 12 lokale ruteselskap, og starta dermed med ein flåte på 34 skip. Namnet vart endra til Møre og Romsdal Fylkesbåtar 1. januar 1949. Selskapet vart fusjonert med Fylkesbaatane i Sogn og Fjordane 9. mai 2001, og desse to selskapa vart til Fjord1-konsernet. Verksemda til MRF vart vidareført under namnet Fjord1 MRF, og framleis med Molde som hovudbase. 

MRF heldt seg til sjøvegs trafikk heilt til midt på 1990-talet. Då kjøpte MRF opp fleire rutebil- og transportselskap på Sunnmøre, først Mørebil, så Stranda og Sykkylven Billag, Storfjord Rutebilar og Sørøybuss. Dei tre siste selskapa vart fusjonert inn i Mørebil. Etter Fjord1 var etablert, vart òg Sunnmøre-Romsdal Billag kjøpt (2003), og verksemda i desse selskapa vart frå 2005 organisert i Fjord1 Buss Møre og Fjord1 Gods Møre. Sistnemnde tok seinare namnet Fjord1 Transport og tok over all godstransport på veg i Fjord1-konsernet.

Sjå òg
------

* Flåteliste for MRF

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Møre og Romsdal Fylkesbåtar» frå Wikipedia på bokmål, den 28. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Fjord1 - Om Fjord1 Vitja 1. september 2009
F-104 utstilt utanfor GKN i Kongsberg.
Volvo Flygmotor RM 6C
**Volvo Aero** var eit tidlegare dotterselskap til Aktiebolaget Volvo, som utviklar høgteknologiske komponent til fly- og rom-industrien. Dei produserer òg gassturbinar. Volvo Aero vart stifta i Trollhättan, i 1930, under namnet **Volvo Flygmotor**. Oppgåva var opphavleg å forsyna det svenske flyvåpnet med jetmotorar. I 2007 hadde verksemda 3 200 tilsette og omsette for 7,646 millionar SEK. 1. oktober 2012 vart Volvo Aero seld til det britiske føretaket GKN.

Produkt
-------

Produkta til Volvo Aero vart utsette for høge påkjenningar og vart produserte med snevre toleransar og høge kvalitetskrav. 

* Motoren for det svenske jagarflyet Gripen, RM12.
* Motoren for det svenske jagarflyet Viggen, RM8.
* Deler til flymotorar for passasjerfly. Dei samarbeidde med eit ti-tal produsentar av flymotorar og leverer deler til over 80 % av alle store jetmotorar.
* Turbinar og dyser til rakettmotorar.

Fabrikkar og kontor
-------------------

Hovudkontoret til Volvo Aero låg i Trollhättan, der dei òg hadde ein fabrikk, Volvo Aero Corporation. Applied Composites AB i Linköping laga komposittprodukt. Utanfor Sverige hadde selskapet fabrikkar i Noreg, Volvo Aero Norge i Kongsberg, USA med Volvo Aero Connecticut i Newington, og India, med Volvo Aero India i Bangalore.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* Organization & locations ved www.volvoaero.com

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Volvo Aero» frå Wikipedia på dansk, den 28. juli 2011.*
Ein målebeger kan nyttast til å måle volum
**Volum** eller **rommål** er eit mål på romleg utstrekking. SI-eininga for volum er **m3**.

Volumformlar
------------

Vanlege formlar for volum:

Ein terning:  
{\displaystyle s^{3}=s\cdot s\cdot s} (der s er sidelengda)
 
Eit rektangulært prisme:  
{\displaystyle l\cdot b\cdot h} (**l**engd, **b**reidd, **h**øgd)
 
Ein rett sylinder:  
{\displaystyle \pi \cdot r^{2}\cdot h} (r = radiusen til den runde flata, h = avstanden mellom dei runde flatane)

  

Ein sfære:  
{\displaystyle {\frac {4}{3}}\pi \cdot r^{3}} (r = radiusen til sfæren)

  

Ein ellipsoide:  
{\displaystyle {\frac {4}{3}}\pi \cdot a\cdot b\cdot c} (a, b, c = halvaksane til ellipsoiden)

  

Ein pyramide:  
{\displaystyle {\frac {1}{3}}A\cdot h} (A = arealet til botnflata, h = høgda frå botnflata til apeks)

  

Ei kjegle (sirkelbasert pyramide):  
{\displaystyle {\frac {1}{3}}\pi \cdot r^{2}\cdot h} (r = radiusen til den runde botnflata, h = avstanden frå botnflata til toppen)

  

Ein tilfeldig prisme som har konstant tverrsnittareal langs høgda:  
{\displaystyle A\cdot h} (A = arealet til botnflata, h = høgda)

  

Ein vilkårleg figur (krev integralrekning):  
{\displaystyle \int A(h)dh} der h er tilfeldig dimensjon i figuren, og A(h) er arealet av ei flate vinkelrett på avstanden h beskrive som ein funksjon av posisjonen langs h. Dette vil virke for alle figurar (uansett om prisma er skeiv eller tversnittsarealet forandrar fasong).

Volummål: Andre SI-einingar
---------------------------

Ei vanleg SI-eining for volum er liter, tusen liter er volumet til ein kubikkmeter (m3). Ein kubikkdesimeter (dm3) er ein liter og kubikkcentimeter (cm3) er det same som ein milliliter.

Sjå au
------

Måleiningar for volum

Bakgrunnsstoff
--------------

* Konvertering mellom britiske, amerikanske og metriske volum- og innhaldseiningar (engelsk)
* Konvertering av volum, innhald, kubikkmetrar, kilogram, vassvekt og milliliter til liter (engelsk)
* Konverteringsreknemaskin for volumeiningar for mange einingar, grannsemd opp til ni siffer (engelsk)
***Volsungesoga***, òg kalla ***Soga om volsungane***, det vil seie soga om Volsungeætta (den ætta som den mytiske Sigurd Fåvnesbane høyrde til), er ei norrøn soge, nedskriven truleg på 1200-talet, som skildrar lagnaden til dei to høvdingeættene Volsungane og Gjukungane og korleis dei vart endeleg utsletta i ein slektsfeide mellom dei, kjenneteikna av svik, normbrot på grunn av seksuell attrå og kjærleik og freistnader på å sikre seg ein gullskatt. Attom det heile, og pådrivarar i utviklinga, står dei heidne gudane Odin, Høne og Loke, med guden Odin i brodden.

Soga byggjer på gamalt segn- og mytestoff, som til dels òg er kjent frå det gamle tyske *Nibelungenlied* (songen om Nivlungane), og ein meiner at nokre av personane har førebilete i historisk kjende personar. Men dei fleste er segnfigurar, guddommar og kvinnelege makter med førebilete i den førkristne nordiske mytologien. Ettersom mange av hendingane dessutan er meir eller mindre lett attkjenneleg motiv i tidlegkristen biletkunst, er det mykje som taler for at denne bloddrypande soga om svik og mord er meint å fungere som ein kristen reiskap i arbeidet med å overvinne heidendommen og heiden samfunnsstruktur.

Henrik Ibsen nytta soga som inspirasjon til Hærmendene på Helgeland.

Den såkalla heltediktinga i Den eldre Edda skildrar mykje av det same som Volsungesoga, men ikkje på det fullstendige og samanhengande viset som Volsungesoga gjer.

Omsetjing til moderne norsk
---------------------------

* *Soga om volsungane*, omsett av Magnus Rindal. Oslo 1974: Det Norske Samlaget. ISBN 82-521-0300-6
* *Soga um Volsungane*, omsett av Torleif Hannaas. Oslo 1922: Det Norske Samlaget.

Bakgrunnsstoff
--------------

«*Vǫlsunga saga*» av Eyvind Fjeld Halvorsen i *Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder* (1976)

Sjå òg
------

* Hylestad stavkyrkje
* Sigurdsristinga

Kjelder
-------

1. ↑
Koordinatar: 38°21′N 28°31′E﻿

**Alaşehir** (i antikken og mellomalderen kalla **Filadelfia**, gresk skrift Φιλαδέλφεια) er ein by og eit distrikt i provinsen Manisa i Egearregionen i Tyrkia. Han ligg i Kuzuçaydalen ved foten av Bozdağ. Byen ligg 105 km langs jernbanen frå İzmir.

Han ligg på ei stor og frodig slette ved Gediz NehriGedizelva. Ei av mineralkjeldene ved byen produserer eit populært vatn i Tyrkia. 

Filadelfia vart grunnlagd i 189 fvt. av kong Eumenes II av Pergamon (197-160 fvt.). 

Sjølv om fleire byar i antikken hadde namnet Filadelfia, er dette byen som er nemnd som ei av dei sju kyrkjene i Asia av Johannes i Johannes' openberring. Filadelfia er den sjette kyrkja av dei sju. Filadelfia var ein velståande by i Austromarriket og vart kalla Vesle-Aten på 500-talet. Byen vart tekne av seldsjukkane i 1074, men alt i 1098 vart han gjenerobra for Austromarriket av keisar Alexios I. I 1390 vart byen erobra av Det osmanske riket. Grekarane okkuperte byen under den gresk-tyrkiske krigen 1919-1922.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Alaşehir» frå Wikipedia på engelsk, den 26. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Albanosjøen** eller **Albanersjøen** er ein liten kratersjø i Albanarfjella i Lazio i Italia, om lag 25 km søraust for Roma. På ei høgd over innsjøen ligg Castel Gandolfo, der paven har ein villa.

I Romarriket vart han kalla «Albanus Lacus» og i nærleiken stod Alba Longa.

Med eit djup på opp til 170 meter er han den djupaste i Lazio. Han er om lag 3,5 km lang og 2,3 km brei og er danna av to vulkankrater. Ryggen mellom dei to kratera ligg midt i innsjøen på 70 meters djup.

Under Sommar-OL 1960 i Roma vart øvingane i roing haldne her. 

* Måleri av Sylvester Shchedrin, før 1825Måleri av Sylvester Shchedrin, før 1825
* Albanosjøen av George Inness, 1869Albanosjøen av George Inness, 1869
* PanoramaPanorama

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake of Albano» frå Wikipedia på engelsk, den 6. november 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Albanosjøen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Mikhail Vasiljevitsj Matjusjin**, russisk:*Михаил Васильевич Матюшин*, (1861– 14. oktober 1934) var ein russisk kunstmålar, musikar og komponist som høyrde til den russiske avantgarden.

Matjusjin var fødd i Nizjnij Novgorod. Frå 1876 til 1881 vart han utdanna ved Moskva Konservatorium og arbeidde frå 1882 til 1913 som fiolinist i hofforkesteret i St. Petersburg. Samstundes studerte han og den seinare kona hans, Jelena Guro, kunst på ein privat kunstskule og han måla i dei dagar ein serie landskapsbilete.

Matjusjin høyrde med mellom dei som grunnla futurismen i kunsten. Han og Kasimir Malevitsj danna ein livsvarig vennskap. År 1913 sette dei saman med to andre kunstnarar opp operaen *Siger over sola*. Malevitsj skapte kulissane, noko som inspirert han til å utvikle retninga suprematisme. Matjusjin skreiv musikken til operaen, diktaren Velimir Khlebnikov prologen.

Frå 1921 til 1923 arbeidde Matjusjin i 'Museum for kunstnarisk kultur', der han frå 1923 leia 'Avdelinga for vitskapleg forsking av organisk kunst'. Han beheldt stillinga også då instituttet året etter vart omdanna til 'Statleg institutt for kunstnarisk kultur'. Instituttet, som vart leia av Malevitsj, vart oppløyst i 1927.

Matjusjin døydde i Leningrad i 1934.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om kunstnaren og verka hans (russisch)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* ULAN

 |


* *Denne artikkelen bygger på «Michael Matjuschin» frå Wikipedia på tysk, den 3. januar 2011.*
**Mikhail Fjodorovitsj Larionov** (3. juni 1881–10. mai 1964) var ein russisk kunstnar, grunleggar av rayonismen.

*Sjølvportrett*, 1910
Larionov var fødd i Tiraspol i Moldova. Han vart utdanna i Moskva, der han vart kjend med si komande hustru, Natalija Gontsjarova. Han var svært produktiv og samla kring seg ei kjerne av målarar frå Moskva. Saman med dei organiserte han utstillingar som *Det gylne skinnet* og 'Rute Knekt's fyrste utstilling.

I 1913 gav han ut *Rayonistmanifestet*, som la grunnlaget for det abstrakte måleriet i Russland. Larionov spela ei viktig rolle i russisk kunsthistorie ved at han tok opp dei samtidige, 1905-08, franske idéane om målarkunsten og smelta saman desse idéane med den heimlandske folkekunsten, til dømes i *Soldatrom* (1908-11). Larionov hadde også kunsthistorisk innverknad med sitt rayonistiske måleri, der mykje er abstrakt, trass i at rayonismen ikkje var eit system bygt på nonfigurative komposisjonar.

Etter 1914 reiste Larionov frå Russland for å arbeide som scenograf ved Sergej Djagilevs russiske ballett i Paris, der han budde resten av livet. Han døydde i Fontenay-aux-Roses, nær Paris.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Mikhail Larionov» frå Wikipedia på svensk, den 21. september 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Michail Andrejevitj Suslov** (9. novemberjul./ 22. november 1902greg. død 25. januar 1982) var ein sovjetisk kommunistisk politikar.

Biografi
--------

Suslov var fødd i nærleiken av Simbirsk, noverande Uljanovsk. 
Suslov vart medlem i Sovjetunionen sitt kommunistiske parti i 1921. I 1941 vart han medlem av partiet sin sentralkomite. Han var 1944-46 ein av leiarane i Litauen sitt kommunistparti.
Frå 1947 til han døydde var Suslov sekretær i sentralkomiteen. Etter to år som redaktør for avisa Pravda var han åra 1952-53 og 1955-82 medlem av partiet sitt viktigaste organ, politbyrået. Frå cirka 1959 vart han rekna mellom partiet sine mest innflytelsesrike personar.

Han er gravlagd ved Kremlmuren, og er ein av berre tolv personar som har fått æra av å ha eit personleg gravmonument der.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mikhail Suslov» frå Wikipedia på svensk, den 1. februar 2016*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Peter Thams Buschmann** (6. desember 1762–6. april 1845) var ein prest og stortingsmann. Han var sokneprest i Ulstein på Sunnmøre 1798-1822 og Aure på Nordmøre 1822-45. På stortinget møtte han i 1818-sesjonen.

Liv og gjerning
---------------

Buschmann var fødd i Nesna, der far hans då var prest. Seinare fekk faren nytt kall i Frosta. Buschmann tok eksamen ved Trondhjems katedralskole i 1782, og studerte deretter teologi i København. 1787 var han ferdig utdanna cand. theol. og var deretter pers. kapellan i faren sitt prestegjeld, Frosta. I januar 1798 vart han utnemnd til sokneprest i Ulstein. Dette embetet hadde han til 1822, då han vart sokneprest i Aure.

Under tida i Aure låg Buschmann i strid med biskopen, Peter Bugge, som Buschmann hevda hadde lokka han til å søke Aure-kallet og ikkje det rikare kallet Tingvoll, som biskopssonen så kunne søkje og få.

Buschmann var lite omtykt i Ulstein, han vart «halden for kaut og ufolkeleg». Overfor kyrkjelyden var han myndig og mannhaftig, også utanfor kyrkjetida. Preikene hans var lærde og moraliserande, berre når han tala om det nasjonale tende han gløden hos tilhøyrarane. I Aure, derimot, skal Buschmann (kalla Gammel-Bussmann) ha vore svært godt likt av folket.

1843 vart Buschmann i prosteretten tiltala for klanderverdig embetsførsel. Han døydde før saka var avslutta.

Buschmann var valmann til valet på eidsvollsmenn 1814. Til det overordentlege storting i 1814 var han 2. varamann (suppleant). 1818 vart han vald til stortingsrepresentant for Romsdals amt, etter amtmannen sa frå seg val. På stortinget var han medlem av ni komitear. Han var formann i komiteen om sal av kyrkjer i Nord-Norge og i komiteen om den lutherske kyrkja i London.

Bibliografi
-----------

* *Tale holden i Hareids Annexkirke den 25. Marts 1814, Ekset Kongeriget Norges gamle frygtelige Løve er vaagnet Eedens Aflæggelse af Ulfsteens og Hareids Menighed i Bergens Stift 25. mars 1814*

Kjelder
-------

* Bjåstad, Ingvard: *Soga om Hareid og Ulstein. Bind II*, Ålesund 1977
* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914
* Biografisk informasjon om Peter Thams Buschmann NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Peter Olai Sivertsson Thorvik** (2. juli 1873–16. august 1965) var ein fiskar, arbeidar, fabrikkdrivar og mangeårig stortingsmann for sosialdemokratane og sidan Arbeidarpartiet, fødd i Dalsfjord på Sunnmøre og busett i Idd i Østfold.

### Liv og gjerning

Thorvik var son til ein gardbrukar og fiskar på matrikkelgarden Torvik i Dalsfjord i Volda. Han dreiv sjølv fiske og arbeidde seinare som smed i Statens hamnevesen i åtte år. I 1904 slo han seg ned i Idd i Østfold. Han var maskinist ved steinhoggeri i Iddefjorden i 13 år og seinare seks år driftsstyrar ved Torvfabrikkene som låg ved Aspedammen. Han var vald inn i heradstyret frå 1908, sat i Idd formannskap 1911-37, varaordførar og siste fem åra ordførar i kommunen.

Frå 1922 til 1945 representerte han Østfold fylke på Stortinget, fyrst vald for Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, etter samlinga i 1927 som representant for Arbeidarpartiet. Fram til 1930 var han på Stortinget medlem av Næringskomite nr 1, sidan 1931 av Sjøfarts- og fiskerikomiteen, formann i denne frå 1934. Sesjonen 1939/40 var han odelstingspresident. I den eigenskapen tok han del i dei forhandlingane presidentskapen på Stortinget førte sommaren 1940 med den tyske okkupasjonsmakta.

Åra 1925-47 var han styrar av Noregs Bank si avdeling i Halden. Han var elles ordførar i forstandarskapet i Idd Sparebank.

Kjelder
-------

* Stortinget.no[*daud lenkje*]
* Avisa Møre, 29. juni 1943
**Peter Valeur** (27. juli 1847–3. august 1922) var ein norsk embetsmann frå Bergen, som ein valbolk representerte Samlingspartiet på Stortinget

Prestesonen Valeur var fødd i Bergen. Han gjekk tre år i handverkarlære, deretter vart han student i 1868. I 1869 tok han offiserseksamen og vart utnemnd til sekondløytnant. Han studerte så jus og vart cand.jur. i 1873.

I 1874 vart han sorenskrivarfullmektig i Sunnfjord, der han ei tid også var konstituert fut. Frå 1875 arbeidde han i Armedepartmentet, fyrst som kopist, sidan 1883 som fullmektig. Han fekk stilling som postinspektør i 1886. Frå 1890 var han postmeister, fyrst to år i Kristiansund, sidan 1892 i over 20 år i Kristiansand.

Valeur representerte einmannskrinsen Fæstningen i Kristiansand på Stortinget i 1906-09, der han var medlem av Lagtinget og av gasje- og pensjonskomiteen. I 1905 stifta han Kristiansands og omegn jorddyrkingsselskap, der han vart fyrste formannen. Han var elles medlem av bystyret i Kristiansand.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Koordinatar: 66°28′S 110°30′E﻿

**Peterson Island** er ei klipperik øy i Antarktis med to viker på nordsida, som ligg like vest for Browning Peninsula i sørlege delen av Windmill Islands. Ho vart først kartlagd frå flyfoto teken av US Navy Operasjon Highjump og Operasjon Windmill i 1947 og 1948. Ho vart namngjeven av US-ACAN etter løytnant Mendel L. Peterson i US Navy forsyningsoffiser ved Operasjon Windmill då det vart oppretta astronomiske kontrollstasjonar i området i januar 1948.

Benlein Point
-------------

Benlein Point er det sørlegaste neset på øya. Det vart namngjeve av US-ACAN for bygningssnekkaren Franklin J. Benlein i US Navy ved Wilkes Station i 1958.

Mackemer Point
--------------

Mackemer Point er nordvestlegaste neset på Peterson Island. Ho vart namngjeven av US-ACAN etter flymannskap Frederick W. Mackemer i US Navy ved Wilkes Station i 1958.

Knowles Passage
---------------

Knowles Passage ligg mellom Holl Island og Peterson Island. Det vart namngjeven av US-ACAN etter løytnant Lloyd C. Knowles i US Navy ingeniøroffiser på USS «Burton Island», som deltok i kartlegginga av området i januar 1948.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peterson Island» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Peter Šťastný** (fødd 18. september 1956) er ein slovakisk tidlegare ishockeyspelar og politikar frå Bratislava. Han var verdsmeister i ishockey i 1976 og 1977 med Tsjekkoslovakia. Perioden 2004-14 var han medlem i europaparlamentet.

### Idrett

Šťastný spelte 1975-80 på Slovan Bratislava, der han i 1979 vart tsjekkoslovakisk meister, einaste pokalen han vann som klubbspelar. Frå 1980 var han aktiv i National Hockey League i Nord-Amerika, fyrst med Quebec Nordiques til 1989, deretter 1990-93 i New Jersey Devils. Han avslutta 1993-95 med St. Louis Blues.

Šťastný vann VM-gull med Tsjekkoslovakia sitt landslag i ishockey i 1976 og i 1977. Sidan deltok han i VM 1978 og 1979 og i Vinter-OL 1980 i Lake Placid. Under Vinter-OL 1994 på Lillehammer representerte han Slovakia, og året etter var han med det slovakiske landslaget som vann B-VM i ishockey.

### Politikk

I 2004 vart Šťastný vald til å representere Slovakia og kristelegdemokratane (SDKU) ved europaparlamentet, attvald i 2009.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Šťastný» frå Wikipedia på tysk, den 13. november 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
**Aleksej Vasiljevitsj Gusarov** (fødd 8. juli 1964) er ein sovjet-russisk tidlegare ishockeyspelar, fødd i Leningrad. Han er ein av eit mindretal utøvarar som har vorte både olympisk meister, verdsmeister og vinnar av Stanley Cup.

Forsvarsspelar Gusarov spelte frå 1981 till1984 på SKA Leningrad. I 1984 gjekk han over til CSKA Moskva, den dominerande klubben i sovjetisk ishockey. Vinteren 1991 flytta han til Canada der han gjorde teneste for Quebec Nordiques i National Hockey League til 1995, då klubben skifta namn til Colorado Avalanche og vart heimehøyrande i Denver i USA. Gusarov bidrog mykje til at Colorado vann Stanley Cup våren 1996. Han la opp i 2001, etter nokre månaders spel for New York Rangers og St. Louis Blues.

Gusarov hadde fast plass på Sovjetunionen sitt landslag frå 1985 til 1991. Gjennom perioden var han med å vinne gull i VM 1986, OL 1988, VM 1989 og VM 1990. Han fekk dessutan med seg eitt VM-sølv og to VM-bronser. I 1998 deltok Gusarov for Russland under dei olympiske vinterleikane i Nagano der han og lagkameratane enda opp med sølvmedalje, etter eittmålstap mot Tsjekkia i finalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexei Wassiljewitsch Gussarow» frå Wikipedia på tysk, den 30. april 2020.*
**Skrivarbrød** eller **skrivabrød** er ei lita, flat kake ein har teikna eller skrive på under steikinga. Retten stammar frå Austlandet i Noreg.

Skrivarbrød er ei form for goro eller avletter som ein dekkjer med litt røre etter at dei er steikte fyrste gongen. 
Denne røra er ganske tjukk, og kjend under ulike namn som åkost, åvkost, kosu og kosse.
Ein stryk henne utover kaka og lager eit mønster i henne, til dømes med ein kam. Ein kan laga mønster på begge sider, eller berre ei av dei. Også kanten blir pynta. Etter pyntinga steiker ein dei på nytt med open varme, i gammal tid open peiseld, i nyare tid varme frå elektrisk takke eller grillelement i steikeomn.

Retten er tidkrevjande å laga, og er tradisjonelt festmat. Ein kunne ha ulike mønster for dåp, bryllaup, gravferd og meir kvardagsleg bruk. Ein kunne til dømes laga skrivarbrød to gonger i året.

Kjelder
-------

1. ↑  «skrivarbrød» i Nynorskordboka.
2. ↑  «Oversikt norske mattradisjoner», *Servicegrossistene AS* (på norsk), henta 20. oktober 2021
3. 1 2 3  «Skrivabrød», *Norsk tradisjonsmat* (på norsk bokmål), 30. mars 2017, henta 20. oktober 2021
4. 1 2  «Skrivarbrød fra Lesja oppskrift», *Matoppskrift.no* (på norsk), henta 20. oktober 2021
Áthoshalvøya sett frå fjellet Áthos
**Áthos** (gresk Άθως), ofte kalla **Ájon Óros** (gresk Άγιον Όρος), «det heilage fjellet»), *Ayion Oros* eller *Agion Oros*, er eit fjell og ei halvøy i Khalkidikí nord i Hellas. I antikken vart halvøya kalla Ακτή (*Acte* eller *Akte*). Politisk er ho kjent i Hellas som den *autonome klosterstaten til det heilage fjellet*. Staden er oppført på lista over verdsarv og er heim til 20 ortodokse kloster som utgjer ein autonom teokratisk stat innanfor republikken Hellas. Andeleg ligg Áthos direkte under lovgjevinga til det økumenske patriarkatet Konstantinopel.

Halvøya er den austlegaste «fingeren» på den større Khalkidikíhalvøya. Áthos strekkjer seg 60 km ut i Egearhavet med ei breidd på mellom sju og tolv kilometer og dekkjer eit område på rundt 390 km². Fjellet Áthos og dei bratte sidene med tett skog reiser seg til 2 033 moh. Farvatnet rundt enden av halvøya kan vere farleg.

Sjølv om halvøya er forbunde med fastlandet kan ein berre nå ho med båt. Talet på vitjande er avgrensa og ein må ha spesielt løyve før ein kjem til Áthos. Berre menn slepp inn i området og ortodokse kristne vert prioritert i tillatingsprosedyrane. Det er religiøse vakter som ikkje er munkar som assisterer munkane. Alle andre som ikkje er munker er påkravde å leve i hovudstaden på halvøya, Karyés. Folketalet i 2011 var 1 811innbyggjarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Athos» frå Wikipedia på bokmål, den 22. august 2007.*

Referansar

1. ↑  Folketeljing 2011, revidert

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Áthos**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Aleksej Viktorovitj Sjtjusev** (8. oktober 1873–24. mai 1949) var ein russisk arkitekt. Han teikna mellom anna Leninmausoleet (1924).

Liv og virke
------------

Leninmausoleet med Kreml i bakgrunnen.
Kazanskijstasjonen.
Sjtjusev var fødd i Chișinău. Han studerte under Leon Benois og Ilja Repin ved Sankt Petersburgs kunstakademi 1891-1897. Sjtjusev utvikla stor interesse for historisk russisk kunst, og vann ry for restaureringa si av Vasilijkyrkja frå 1100-talet i Ovrutj i Ukraina. Han arbeidde sidan med moskovittisk 1400-talsarkitektur, blant anna Treeiningsdomkytkja i Potjajevskaja Lavra i Ukraina. Han fekk i oppdrag av tsarfamilien å utforma ei domkyrkje for Marfo-Mariinskijklosteret i Moskva, noko som resulterte i ein bygning i mellomaldersk Novgorod-stil.

I 1913 byrja Sjtjusev sitt største prosjekt. Han deltog og vann arkitekttevlinga for å utforma jernbanestasjonen Kazanskij. Denne jugendbygningen blandar element frå Kremltårna med tradisjonell tatararkitektur.

Etter ei kort tid der han eksperimenterte med nyklassisisme gjekk Sjtjusev over til konstruktivismen på 1920-talet. Då Lenin døydde i 1924 blei han beden om å utforma eit mausoleum for han. Sjtjusev teikna Leninmausoleet i ein stil som samanførte konstruktivistiske element med innslag frå historiske mausoleum, som Djoser-pyramiden og gravmonumentet i Pasargad.

Etter mausoleumskommissjonen fekk Sjtjusev gode kår av dei kommunistiska styresmaktene. Han blei utnemnd til leiar for Tretjakovgalleriet i 1926, og til leiar for gruppa som utforma store bruer og leilegheitskompleks i Moskva. Blant dei viktigaste bygningane han formgav på 1930- og 1940-talet er Hotell Moskva ved Manegetorget og NKVD sitt hovudkontor ved Lubjankatorget.

Sjtjusev blei tildelt Stalinprisen i 1941, 1946, 1948 og posthumt i 1952.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksej Sjtjusev» frå Wikipedia på svensk, den 30. september 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Aleksej Sjtjusev**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC
* KulturNav

 |
| **Skrova** |
| --- |
| Foto:
Svein-Magne Tunli
Foto:
Svein-Magne Tunli
 |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Lofoten |
| **Koordinatar** | 68°9′52″N 14°41′27″E﻿Koordinatar: 68°9′52″N 14°41′27″E﻿

 |
| **Høgaste punkt** | Storskrova (281 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 202 (2008)
 |

**Skrova** er namnet på ei øygruppe og eit fiskevær i Vågan kommune i Lofoten, om lag 4 km sør for Svolvær. Fiskeværet ligg hovudsakleg på Heimskrova. Normalt vert ikkje namnet Heimskrova nytta, men berre Skrova. Skrova hadde 202 innbyggjarar i 2008.

Havstykket mellom Svolvær og Skrova vert kalla *Hølla*. På motsett side av Skrova ligg Vestfjorden. 

Øygruppa består av Storskrova, Heimskrova og i tillegg ei rekkje mindre øyar og holmar. Dei fleste av desse er knytt til kvarandre med moloar og ei bru.

Skrova er kjend for tilknytinga si til lofotfiske og kvalfangst.

Skrovafjellet ligg på Storskrova. Fjelltoppen er 281 moh. og er eit turistmål på øyane. Skrova er elles ein av haldestadene til Nordlandsekspressen mellom Bodø og Svolvær.

Fiskevær
--------

Skrova sett frå Svolvær 
Foto:
Øystein H. Brekke
 

Skrova har i mange tiår vore eit senter for fiske og kvalfangst, og når lofotfisket stod på for fullt i eldre tider var det fleire tusen menneske på Skrova på vinteren. I dag er ikkje Skrova lenger så sentral når det gjeld skrei og torsk, og størsteparten av fiskeproduksjon i Skrova i dag er oppdrettslaks og aure. Når det gjeld kvalkjøtt derimot, så er Skrova framleis den staden der mesteparten av kjøtet vert levert. I juni og juli er det stor aktivitet hos dei to bedriftene som produserer kjøtet i dag.

Sjå òg
------

* Skrova fyr

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lototen Fiskefestival Skrova Arkivert 2005-04-19 ved Wayback Machine.
* Skrova.no
* Bent Svinnung si side om Skrova

| * v
* d
* e
Øyane i Lofoten |
| --- |
| Hinnøya  • Årsteinen  • Stormolla  • Litlmolla  • Skrova  • Austvågøy  • Gimsøy  • Vestvågøy  • Flakstadøya  • Moskenesøya  • Mosken  • Værøy  • Røstlandet |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |