recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lars Grini** (fødd 29. juni 1944) i Gran, er ein norsk, tidlegare skihoppar. Han vann bronsemedaljen i storbakkerennet under Vinter-OL 1968 i Grenoble, og vann to år seinare ein ny medalje av same valør under verdsmeisterskapen i Štrbské pleso, den gongen i normalbakken. Tidlegare, i 1967-sesongen, sette han verdsrekord i skiflyging i Oberstdorf med eit hopp på 150 meter. Han tevla for Ski- og fotballklubben Lyn.

Fremste prestasjonane
---------------------

Grini slo gjennom i 1965-sesongen. Etter å ha vunne bronsen under noregsmeisterskapen i normalbakken Midstubakken, bak Bjørn Wirkola og Torgeir Brandtzæg, imponerte han stort under Holmenkollrennet i mars. Han forbetra den årsgamle bakkerekorden i Holmenkollbakken med to meter til 89 meter. Grini enda på andreplass, 1,2 poeng bak vinnaren av tevlinga, Dieter Neuendorf.

To år seinare var Grini tilbake i toppen, vann Svenska skidspelen, men vert særleg hugsa for verdsrekorden som han sette i skiflygingsbakken i Oberstdorf. Med eit hopp på 150 meter forlenga han rekorden for verdas lengste skihopp med fire meter.

I 1968 vart Grini beste nordmann under OL-rennet i storbakken og vann bronsemedaljen. Han vart nummer 13 i normalbakken. Ny bronse kapra han under verdsmeisterskapen i Strbske Pleso i 1970, då i normalbakken, i storbakken vart resultatet ein 11. plass.

Same sesongen, 1970, vart Grini noregsmeister fyrste gongen, han vann då normalbakkerennet i Trondheim. Sidan fekk han to til NM-gull, i 1973 og 1974, det siste i storbakken. I alt vann Grini tre gullmedaljar, like mange sølvmedaljar og fire bronsemedaljar under NM-hopprenn.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1965: Nr 2 i Holmenkollen
* 1967: Vinnar av Svenska Skidspelen i Falun
* 1967/68: Bronsemedalje i storbakken under OL i Grenoble. Nr 2 i Oberstdorf og i Lahti
* 1969: Vinnar av Svenska Skidspelen i Falun, nr 3 i Bischofshofen
* 1970: Bronsemedalje under verdsmeisterskapen i Strbske Pleso
* 1971: Nr 12 i Svenska Skidspelen i Falun
* 1972: Nr 8 i Holmenkollen
* 1974: Nr 15 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1965: Bronsemedalje i normalbakken i Oslo
* Ski-NM 1967: Sølvmedalje i normalbakken i Mo i Rana
* Ski-NM 1968: Sølvmedalje i normalbakken på Ørskog, bronsemedalje i storbakken i Bærum
* Ski-NM 1969: Nr 7 i storbakken på Odnes
* Ski-NM 1970: Noregsmeister normalbakken i Trondheim
* Ski-NM 1971: Bronsemedalje i normalbakken i Rælingen
* Ski-NM 1972: Bronsemedalje i normalbakken i Trondheim
* Ski-NM 1973: Noregsmeister normalbakken på Vang, sølvmedalje i storbakken på Lillehammer
* Ski-NM 1974: Noregsmeister i storbakken i Meldal
* Ski-NM 1976: Nr 5 i storbakken på Rena

Grini la opp som skihoppar i 1976. Sidan dreiv han oppdrett av travhestar heime på Gran.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Lars Grini – Profil og resultatoversikt hos FIS
* Scanpix

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Marianne Dahlmo** (fødd 1. mai 1965) er ein norsk tidlegare langrennsløpar frå Bodø. Ho vann fire renn i verdscupen i langrenn i tida 1986-89, og enda på andreplassen i verdscupen 1986 og på tredjeplassen sesongen etter. Dahlmo, som var medlem av Bodø & Omegn IF, vart dobbel noregsmeister i 1986 og fekk tre stafettmedaljar med Noreg i åra 1987-89. Ho var ein av dei første kvinnelege langrennarane som meistra skøyteteknikken.

Aktiv
-----

Dahlmo debuterte i verdscupen i Davos 18. desember 1984. Ho fekk sin fyrste pallplass då i byrjinga av mars 1985 vart nummer tre på ein 5 kilometer i Lahti. Sin fyrste siger i eit verdscuprenn tok ho på 20 km i Oberstdorf 15. februar 1986. Kvar av dei neste tre sesongane vann ho eit renn verdscupen, den fjerde og siste sigeren kom på 10 km i Klingenthal den 10. januar 1989. Både i 1986- og 1987-sesongen kjempa ho om å vinne verdscupen for kvinner, men vart nummer to i 1986 og tre året etter, begge gongane var det finske Marjo Matikainen som sikra seg FIS-pokalen.

Dahlmo deltok i alle fire verdsmeisterskapane på ski i perioiden 1987 til -93. Hennar beste individuelle plasseringar var to femteplassar, fyrst på 10 km i 1987 og så 5 km i 1991. Både i VM 1987 og OL 1988 gjekk ho for Noregs to sølvlag i 4 x 5 km stafett, medan ho i 1989 fekk ein bronsemedalje på stafetten under ski-VM i Lahti.

I 1986 vart Dahlmo norsk meister både på 5 km og 20 km. Dei neste fire åra, 1987-90, sikra ho seg fire NM-sølv og like mange NM-bronsar.

Ho la opp etter 1994-sesongen.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* Ski-VM 1987 i Oberstdorf: Sølvmedalje på stafetten, nr 5 på 10 km
* Vinter-OL 1988 i Calgary: Sølvmedalje på stafetten, nr 8 på 20 km
* Ski-VM 1989 i Lahti: Nr 6 både på 10 km og på 30 km, bronsemedalje på stafetten
* Ski-VM 1991 i Val di Fiemme: Nr 5 på 5 km
* Ski-VM 1993 i Falun: Nr 19 på 5 km

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1986: Gullmedalje både på 5 km og 20 km på Vang
* Ski-NM 1987: Sølvmedalje både på 5 og 10 km i Steinkjer
* Ski-NM 1988: Sølvmedalje på 20 km, bronse på 5 km på Vang
* Ski-NM 1989: Sølv på 10, bronse på 5 km og 20 km på Geilo
* Ski-NM 1990: Bronsemedalje på 30 km på Gjøvik
* Ski-NM 1991: Nr 7 på 30 km i Bodø
* Ski-NM 1992:
* Ski-NM 1993: Nr 4 på 15 km på Lillehammer
* Ski-NM 1994: Nr 9 på 30 km på Koppang

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Marianne Dahlmo» (på engelsk). Olympedia. Henta 23. juni 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Mount Kosciuszko
**Mount Kosciuszko** er eit 2 228 meter over havet høgt fjell i delstaten New South Wales i Australia. Fjellet er det høgste på det australske fastlandet.

Fjellet er kalla opp etter den polske nasjonalhelten Tadeusz Kościuszko. I 1840 føretok den polske oppdagingsreisande Paweł Edmund Strzelecki den fyrste kjende turen til topps på fjellet, og gav i det høvet fjellet namn. Den australske uttalen [ˈkɔziˌɔskoʊ], skil seg ein del frå den polske uttalen [ˈkoɕˈtɕuʃko].

Bakgrunnsstoff
--------------

 «Kosciusco». *Encyclopædia Britannica* (11. utg.). 1911.  

* Peakware - World Mountain Encyclopaedia foto
* mt kosciuszko Mt Kosciuszko Inc. Perth - Australia

  


| * v
* d
* e
Seven Summits |
| --- |
| Asia | Mount Everest (8848 moh) |
| Sør-Amerika | Aconcagua (6962 moh) |
| Nord-Amerika | Denali (6190 moh) |
| Afrika | Kilimanjaro (5893 moh) |
| Europa | Elbrus (5642 moh) eller Mont Blanc (4810 moh) |
| Antarktis | Vinson Massif (4892 moh) |
| Oceania | Puncak Jaya (4884 moh) eller Mount Wilhelm (4509 moh) eller Mount Kosciuszko (2228 moh) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Minho** er den lengste elva i Galicia i Spania med ei lengd på 308 km. 

Namnet vert skrive Minho på portugisisk og *Miño* på galisisk og spansk. Begge namna kjem frå det latinske *Minius*. Minho gjev vatn til vingardar og jordbruksområde og vert nytta til produksjon av vasskraft. Ho renn òg langs delar av grensa mellom Spania og Portugal. 

Kjelda til Minho ligg om lag 50 km nord for Lugo i Galicia. Elva renn like sør for murane til denne gamle romarbyen og renn sørover gjennom kløfter før dalen vert breiare nord for Ourense. Elva er gjort om til reservoar frå Portomarín til Frieira. I elva finn ein følgjande reservoar: Belesar med 654 hm³, Peares med 182 hm³, Velle med 17 hm³, Castrelo med 60 hm³ og Frieira med 44 hm³.

Tjue kilometer nord for Ourense, ved Os Peares, mottar Minho vatn frå den største sideelva si, Sil. Ho renn gjennom Ourense og renn sørvestover til ho når den portugisiske grensa nær Melgaço. Det er ei stor demning ved Frieira nær byen Ribadavia, som er kjend for vinen Ribeiro.

Den portugisiske delen av Minho deler landet i to i om lag 80 km. Dalen er eit frodig jordbruksområde der det vert dyrka korn, poteter, kål eller berre gras, avhengig av tida på året. Overalt inn i mellom jordbruksområda elvane og hagane finn ein vinrankane, som vert nytta til den lett muserande Vinho Verde. Den beste av desse, Alvarinho, vert produsert i området rundt Monção og Melgaço.

Etter å ha passert mellomalderbyane Melgaço og Monção renn Minho med den spanske byen Tui og den portugisiske Valença do Minho på kvar side. Begge byane har bevarte festningsverk og er nasjonalmonument. Minho munnar ut i Atlanterhavet nær Caminha.

Sideelvar
---------

### Frå høgre

I provinsen Pontevedra: Río Tamuxe (òg kalla Carballas, Carballo ou Carvallo), Río Pego, Río Cereixo da Brinha, Río Furnia (òg kalla Forcadela), Río Louro, Río Tea, Río Caselas, Río Tea, Río Deva (det finst ei anna elv kalla Deva på venstresida), Río Ribadil, Río Cea. I provinsen Ourense: Río Avia, Río Barbantiño. Río Bubal på grensa mellom Ourense og Lugo. I provinsen Lugo: Río Asma, Río Narón, Río Ferreira, Río Mera, Río Narla, Río Ladra, Río Támoga, Río Anllo.

### Frå venstre

Rio Mouro, Rio Gadanha og Rio Coura på den portugisiske sida, Río Deva (det er ei anna elv som heiter Deva på høgresida), Río Arnoia, Río Barbaña (i byen Ourense), Río Lonia (i byen Ourense), Sil River, Río Sardiñeira, Río Loio, Río Neira, Río Chamoso, Río Robra (òg kalla río Santa Marta), Río Lea, Río Azúmar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Elva Minho**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Minho River» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juni 2008.*
| **Olkhon** |
| --- |
| OlkhonOlkhon |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Bajkalsjøen

 |
| **Areal** | 730 km² km²

 |
| **Høgaste punkt** | Zjima (1276 moh. (818 m over innsjøen) moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Russland |
| **DistriktFøderasjonssubjekt** | SibirIrkutsk oblast |
| **Største busetnad** | Khuzjir

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 1500 |
| **Folketettleik** | 2 /km² |
| **Innfødde folk** | Burjatar |

**Olkhon** (russisk Ольхон) er den fjerde største øya i ein innsjø i verda. Ho er den klart største øya i Bajkalsjøen aust i Sibir i Russland med eit areal på 730 km².

Geografi
--------

Olkhon har eit variert terreng og mange arkeologiske landemerke. Langs austsida er det bratte fjell og Zjima er det høgaste fjellet på 1276 meter over havet og 818 meter over Bajkalsjøen. Øya er stor nok til å ha eigne innsjøar og består av ei blanding av taiga, steppe og til og med ein liten ørken. Eit djupt sund skil øya frå land. 

Øya har oppstått som følgje av millionar av år med tektonisk rørsle, som har skapt det djupe sundet kalla Det vesle sjøsundet og steinblokker som har danna øya. Dei bratte fjellsidene viser den vertikale hevinga av jordoverflata.

Innbyggjarar
------------

Olkhon
Ferja over til Olkhon
Øya har om lag 1500 innbyggjarar som hovudsakleg består av burjatar, det innfødde folket på øya.

Det er fleire busetnader og fem landsbyar på øya: Jalga, Malomorets, Khuzjir, Kharantsi og Ulan-Khusjin. Landsbyen Khusjir er det administrative senteret på Olkhon og har om lag 1200 innbyggjarar og eit lokalt museum.

Økonomi
-------

Dei fleste innbyggjarane er fiskarar, bønder og kvegbønder. På grunn av aukande turisme frå heile verda arbeider òg ein del i denne sektoren og turisme har vorte ein viktig del av økonomien på Olkhon.

Kultur
------

Dei innfødde burjatane meiner at øya er ein andeleg stad og på vestkysten, nær Khuzjir ligg Bajkal sitt mest kjende landemerke, Sjamanka eller Sjamanklippa. Dei innfødde trur at Burkhan, ein moderne religiøs kultfigur frå altajfolket, lever i grotta i denne klippa. Museet på Olkhon har utstillingar frå naturen og etnografien på øya, inkludert piper og samovarar. 

Olkhon er eit heilag sjamanistsenter og vert òg rekna som senter for Kurumtsjinskajkulturen frå 700-1000-talet.

Historie
--------

Sjamanklippa nær Khuzjir
Øya har ei lang historie. Dei opphavlege innfødde folkegruppene var kurykanar, forfedrane til burjatane og jautkane.

Russiske utforskarar vitja staden første gong på 1600-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olkhon» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Olkhon Island». baikal.eastsib.re. Henta 5. august 2008.
2. ↑  Russisk Greenpeace
3. 1 2  «Olkhon island». irkutsk.org. Henta 5. august 2008.
4. ↑  «Description of Olkhon island». Henta 5. august 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Olkhon**

Koordinatar: 53°09′24″N 107°23′01″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
**Kama** (russisk Ка́ма) er ei stor elv i Russland og den lengste sideelva til Volga frå venstre. Før dei renn saman er ho faktisk lenger enn Volga. 

Elva spring ut i Udmurtia, nær byen Kuliga og renn nordvestover i 200 km, før ho snur nordaustover nær byen Lojno i nye 200 km, før ho så snur sørover og vestover i Perm kraj. Ho renn igjen igjennom Udmurtia og så gjennom Tatarstan, der ho munnar ut i Volga.

Totalt har Kama ei lengd på 1805 km. Dei største sideelvane hennar er Kosa, Visjera, Sylva, Tsjusovaja, Belaja, Ik, Izj, Zaj, Vjatka og Mjosja. Av byar ved Kama finn ein Solikamsk, Berezniki, Perm, Sarapul og Naberezjnje Tsjelnyj. Elva renn vest for Uralfjella og vert mykje nytta til transport. 

Hamn ved Kama.
Før jernbanane vart bygd var Kama knytt til viktige portager med Nordre Dvina og Petsjora. Tidleg på 1800-talet vart Nordre Jekaterinskij-kanalen bygd mellom øvre Kama og Vytsjegda, ei sideelv til Nordre Dvina, men denne vart lite brukt og stengd etter nokre år.

Demningar og reservoar
----------------------

Kama er demd opp fleire stader: 

* Ved Perm ligg demninga Kama vasskraftverk som dannar Kamareservoaret
* Ved Tsjajkovskij ligg Votkinsk vasskraftverk som dannar Votkinskreservoaret;
* Ved Naberezjnje Tsjelnyj ligg demninga Nizjnekamsk vasskraftverk som dannar Nizjnekamsk-reservoaret.

Galleri
-------

* Elvane Tsjusovaja og KamaElvane Tsjusovaja og Kama
* Kama i byen PermKama i byen Perm
* Ei fagverksbru av Lavr Proskuryakov over Kama. Tidleg fargebilete av Prokudin-Gorskij frå om lag 1912.Ei fagverksbru av Lavr Proskuryakov over Kama. Tidleg fargebilete av Prokudin-Gorskij frå om lag 1912.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kama River» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Elva Kama**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Ole-Johan Dahls hus, knytt til UiO.
**Gaustadbekkdalen** er eit strøk i bydel Nordre Aker i Oslo. Gaustadbekkdalen er avgrensa av Ring 3 i nord, Vestgrensa t.o.m. Trimveien i aust, Sognsvannbekken i vest, og Sognsvannsbanen og Rasmus Winderens veg i sør. Dermed grensar strøket til Gaustad i nord, Sogn i aust, Blindern i søraust og Vinderen i sør og vest, der strøket sluttar ved Blindern stasjon.

UiO og forsking er særs rådande i Gaustadbekkdalen, området vart allereie i 1952 gjennom eit vedtak i Stortinget bandlagt til forsking og undervising.

Namn og geografi
----------------

Gaustadbekkdalen er eit dalsøkk som ligg sør for det gamle Gaustadjordet, og naturleg nok ved Gaustadbekken. 

Som følgje av bygginga av Ole-Johan Dahls hus går Gaustadbekken no langs bakkeplan. Dei siste femti åra har han gått under bakken i røyr.

Busetnad
--------

Området har bygg for forsking og undervising. I dag er rundt ein tredel av Noregs samla forskings- og utviklingsressursar lokalisert i området.

Så langt er det bygt fire bygg, alle ligg sør for Problemveien:

* Forskingsparken i Oslo – 140 føretak, forskingsgrupper og institutt (til saman 1700 personar) driv FoU-verksemd innan bioteknologi, IKT, media, materialforskning, elektronikk og miljøforsking.
* Kristen Nygaards hus, fram til 2011 kjent som *Informatikkbygningen*. Bygget inneheld Institutt for informatikk, USIT, og Norsk Regnesentral og stod klårt i 1988.
* Ole-Johan Dahls hus, bygt under arbeidstittelen *Ifi2*. Institutt for informatikk sitt andre bygg. Bygget stod ferdig i slutten av 2010, og vart opna i januar 2011.
* SINTEF-bygget

Området har òg sin eigen t-banestasjon og trikkehaldeplass som er oppkalla etter Forskingsparken: Forskingsparken stasjon. Heilt i strøkgrensene finn ein òg Blindern t-banestasjon og Gaustadalléen trikkehaldeplass.

### Vidare utbygging

Det til nye forskings- og undervisingsbygget for livsvitenskap, kjemi og farmasi på UiO skal byggjast her frå 2019 til 2024. Med eit areal på 66.000 kvadratmeter vert det det største universitetsbygget i Noreg. Dei samla kostnadene for bygget ved byggjestart var estimerte til 6,8 millardar kroner.

### Studentvelferd

Heilt i nordaust (i Trimvegen) har studentane hatt velferdstilbod sidan siste halvdel av 90-talet. Her finn ein idrettsbygget Domus Athletica (1996) som gav namn til Trimvegen, og Vestgrensa studentby (1999).

Referansar
----------

1. 1 2  «Livsvitenskapsbygget», *www.uio.no* (på norsk) (Universitetet i Oslo), henta 6. januar 2020
2. ↑  Aftenposten.no - *Her kommer Norges største universitetsbygg* (30.11.2014)

* *Denne artikkelen byggjer på «Gaustadbekkdalen» frå Wikipedia på bokmål, den 2. jan 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statsbygg – Gaustadbekkdalen nord
* Aftanposten – Norges Silicon Valley (frå 24.04 .10)
Koordinatar: 72°0′S 68°35′W﻿

**Saturnbreen** er ein isbre som ligg søraust på Aleksanderøya i Antarktis. Isbreen er 28 km lang og 11 km brei, og flyt søraust og ut i George VI-isen i George VI Sound nord for Corner Cliffs. Sjølv om breen ikkje ligg i Planet Heights, har han og nærliggande isbrear fått namn etter planetar av solsystemet. Kysten i nærleiken vart først sett frå lufta av Lincoln Ellsworth den 23. november 1935, og grovt kartlagt frå bilete tekne på denne flyturen av W.L.G. Joerg. Isbreen vart kartlagt i 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) etter planeten Saturn, den sjette planeten i solsystemet.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Jupiterbreen
* Uranusbreen
* Venusbreen

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Saturn Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ollie E. Brown** (stundom berre kalla **Ollie Brown**; f. 1952 ) er ein USA-amerikansk trommeslagar, perkusjonist og plateprodusent. Han spelte mykje som studiomusikar og spelte på over hundre album frå 1970- til 1990-åra. Brown var òg eine halvparten i den amerikanske dance-pop-duoen Ollie & Jerry, som hadde ein hit med «Breakin'... There's No Stopping Us» i 1984.

Tidleg karriere
---------------

Av arbeid han gjorde finn ein *I Can Stand a Little Rain* av Joe Cocker, *1990* og *A Song for You* av The Temptations, *It's My Pleasure* av Billy Preston og *Black and Blue* av The Rolling Stones, i tillegg til album av Diana Ross, Van Morrison, Leo Sayer og Sly and the Family Stone.

I lag med Preston og pianisten Ian Stewart spelte Brown òg i turnébandet til The Rolling Stones i midten av 1970-åra. Han var òg eit tidleg medlem av Stevie Wonder sitt Wonderlove.

Raydio og Ollie & Jerry
-----------------------

Seint i 1970-åra spelte Brown på debutalbumet Raydio. Dette førte til eit samarbeid med Raydio-bassisten Jerry Knight, som òg var ein ivrig studiomusikar.
I lag danna dei to duoen Ollie & Jerry, og spelte inn songen «Breakin'... There's No Stopping Us» for breakdancing-filmen *Breakin'* i 1984. Songen vart ein suksess og nådde 9. plassen på *Billboard* Hot 100 i 1984. Ollie & Jerry spelte òg inn musikk for oppfølgjaren *Breakin' 2: Electric Boogaloo*.

Brown skreiv og framførte songen «They're So Incredible» for filmmusikken til *Nerdenes hevn*. «They're So Incredible» vert framført av nerdane i filmen med ein annan tekst.

Seinare arbeid
--------------

Under og etter tida med Ollie & Jerry, var Brown framleis særs aktiv som studiomusikar, og produserte eller spelte på dusinvis av album mellom 1980 og 2000. Av desse finn ein mellom anna *Bad* av Michael Jackson og Ray Parker jr.-singelen «Ghostbusters», som Brown produserte. I 1980-åra deltok han òg på album av Blondie, The Jacksons, La Toya Jackson ('If You Feel the Funk'), DeBarge og Quincy Jones.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ollie E. Brown» frå Wikipedia på engelsk, den 29. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Jasper, Tony (1984). *The Rolling Stones*. Treasure Press. ISBN 1-85051-011-3.
2. 1 2 3 4  «Ollie E. Brown: Credits». *allmusic*. Henta 29. januar 2015.
3. 1 2  Whitburn, Joel (2004). *The Billboard Book of Top 40 Hits (8th Edition)*. Billboard Books. s. 468. ISBN 0-8230-7499-4.
4. ↑  «Ollie & Jerry: Overview». *allmusic*. Henta 29. januar 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Bucegifjella om våren.
**Bucegifjella** er ei fjellkjede sentralt i Romania, sør for byen Braşov. Dei er ein del av Dei sørlege Karpatane, ei gruppe i Karpatane. 

I aust stupar Bucegifjella bratt ned mot Prahovadalen, ein populær turistdestinasjon (med mellom anna Buşteni og Sinaia). I høgda ligg Bucegiplatået der vind og regn har skapt spesielle steinformasjon som «Sfinksen» og «Babele». 

Fjella er delt inn i tre område: 

* Bucegifjella (Omul - 2505 moh)
* Leaotafjella (Leaota - 2133 moh)
* Piatra Craiului-fjella (Baciului - 2238 moh)

Branpasset går mellom Piatra Craiului og Leaota-fjella og var tidlegare markert med ein grensovergang mellom Valakia og Transylvania og vart forsvart av Branslottet.

Ein meiner at Bucegifjella var trakarane sitt heilage fjell *Kogainon* der den mytiske personen Zalmoxis budde i ei grotte

  

* Sfinksen i BucegiSfinksen i Bucegi
* Bucegifjella sett frå ein gondolbaneBucegifjella sett frå ein gondolbane
* BabeleBabele
* Heltekrossen på CaraimanHeltekrossen på Caraiman

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biletgalleri av Bucegifjella
* Kart over Bucegifjella Arkivert 2007-03-13 ved Wayback Machine.
* Bucegi naturpark

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bucegi Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2008.*

Fotnotar
--------

1. ↑  http://www.montania.ro

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 66°33′S 138°15′E﻿

**Françaisbreen** er ein isbre i Antarktis som er 4 nautiske mil brei og 12 nautiske mil lang. Breen flyt nord-nordaust frå innlandsisen til kysten av Antarktis like vest for Ravin Bay. Sjølv om ingen isbrear vart nemnde av kaptein Jules Dumont d'Urville på karta hans av denne kysten, er han nært knytt hans «Baie des Ravins» og skildringa av ei vik på kysten nær munningen av denne breen og dette indikerer at han først vart sett av Den franske antarktisekspedisjonen, 1837–40. I løpet av desember 1912 slo medlemmar av Den australasiatiske antarktisekspedisjonen (AAE) leir i fjellsida like aust for breen, men dei refererte ikkje til breen i AAE-rapportar, sjølv om breen var godt synleg mot nordvest. Han vart skissert frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946–47. Den franske antarktisekspedisjonen under Mario Marret i 1952–53 drog med slede vest på isen til isklippene like aust for breen. Han vart kalla opp etter «Français», ekspedisjonsskipet til Den franske antarktisekspedisjonen, 1903–05, under dr. Jean-Baptiste Charcot.

Kjelder
-------

1. ↑  «Français Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. oktober 2012.
2. ↑  Alberts, Fred G. red. (June). *Geographic Names of Antarctica* (PDF) (second utg.). USA Board on Geographic Names. s. 257. Henta 14. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Français Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**François-Marie de Broglie,** seinare **1. duc de Broglie**, (11. januar 1671–22. mai 1745), den tredje sonen til Victor-Maurice de Broglie, var ein fransk militær leiar. Han vart kalla opp etter bestefaren, som var den første comte de Broglie i Frankrike.

Han gjekk inn i hæren i tidleg alder og hadde ei variert karriere før han 23 år gammal vart oberstløytnant i kavaleriregimentet til kongen. 

Han tente kontinuerleg under den spanske arvefølgjekrigen og var til stades under slaget ved Malplaquet. Han vart generalløytnant i 1710 og tente med Villars i det siste felttoget i krigen og ved slaget ved Denain. I fredstida heldt han fram karrièren innan militæret og i 1719 vart han generaldirektør for kavaleriet og dragonane. Han vart òg sett til diplomatiske oppgåver og var ambassadør i England i 1724.

Krigen i Italia førte han ut i felten att i 1733, og året etter vart han fransk marskalk. I felttoget i 1734 var han ein av dei øvstkommanderande på den franske sida, og kjempa i slaga ved Parma og Guastalla. Ei kjend hending då han så vidt klarte å rømme då fienden storma forlegningen hans i Secchia (slaget ved Quistello) natt til 14. september 1734.

I 1735 vart han erstatta av marskalk de Noailles. Han vart generalguvernør i Alsace då Fredrik den store uventa vitja Strasbourg i 1740.

I 1742, under den austerrikske arvefølgjekrigen vart Broglie kommandør av den franske hæren i Tyskland, men leiareigenskapane hans svikta han. Han hadde alltid vore forsiktig og trygg, og mangla fleksibilitet og djervskap. Det einaste han lukkast med i krigen var å erobre område Sahay (25. mai 1742), som han fekk tittelen hertug av Broglie for og vart pair av Frankrike. Han returnerte til Frankrike i 1743 og døydde to år seinare. 

Han var far til Victor-François de Broglie og Charles-François de Broglie.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «François-Marie, 1st duc de Broglie» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **François-Marie de Broglie**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Silke Renk** (fødd 30. juni 1967) er ein tysk tidlegare spydkastar frå Querfurt i Sachsen-Anhalt som vart olympisk meister i øvinga i 1992. Ho representerte Aust-Tyskland til 1990, sidan det samla Tyskland.

Sommaren 1988 presterte Renk sitt lengste kast med den dåverande spydtypen, i austtyske Rostock landa spydet på 71,00 meter. Under Sommar-OL i Seoul tre månader seinare vart ho nummer fem med sine 66,38 m. To år seinare rykte ho ein plass fram på resultatlista under EM i Split og vart nummer fire. Året etter tok ho endå eit steg fram og vann bronsen under Tokyo-VM 1991.

Under dei olympiske sommarleikane 1992 i Barcelona kasta Renk 67,24 m i den fyrste finaleomgangen og la seg på andreplassen, etter som Natalja Sjikolenko i same omgangen tok leiinga med eit kast på 68,26 m. Slik var stillinga til sjette og siste omgangen. Renk lukkast då smelle til med 68,34 m og kneip gullmedaljen, åtte centimeter framfor Sjikolenko.

Renk enda på sjetteplassen i spydtevlinga under VM 1993. Ho deltok ikkje i EM 1994 grunna ein kneskade. Sidan var ho med i VM 1995, OL 1996 og VM 1997, alle tre gongane mangla ho nokre få desimeter på å kvalifisere seg til finale.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Nr 5 – 66,38 m
* EM 1990 i Split: Nr 4 – 64,76 m
* VM 1991 i Tokyo: Bronsemedalje – 66,80 m
* OL 1992 i Barcelona: Gullmedalje – 68,34 m, framom Natalja Sjikolenko (68,26 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 6 – 64,00 m
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (59,86 m =nr 13)
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa (59,70 m =nr 13)
* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (60,72 m =nr 13)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silke Renk» frå Wikipedia på tysk, den 29. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Mount Kenya
**Mount Kenya** er eit fjellmassiv i Kenya, det nest høgste i Afrika etter Kilimanjaro. Høgste fjelltoppane i Mount Kenya er 5 199 meter over havet høge **Batian** medan toppane *Nelion* og *Lenana* er høvesvis 5 188 moh. og 4 985 meter over havet. Mount Kenya ligg sentralt i Kenya, straks sør for ekvator, rundt 150 kilometer nord-nordaust for hovudstaden Nairobi. Mount Kenya er opphav til namnet på republikken Kenya.

Mount Kenya er ein stratovulkan som vart danna for om lag tre millionar år sidan, rett etter den austafrikanske sprekka oppstod. Fjellmassivet var dekt av ein isbre i tusenvis av år, noko som har ført til at fjellskråningane er sterkt nedslitne, med mange dalar som spreier seg ut frå midten av massivet. I dag finst 11 små isbrear i Mount Kenya-massivet. Dei skogkledde bergskråningane er ei viktig vasskjelde for mykje av landet Kenya.

Fjelltoppen vart bestigen fyrste gongen i 1899.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Kenya» frå Wikipedia på engelsk, den 15. februar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |
Ukerna teiknpar til venstre og kerna teiknpar til høgre. Legg merke til skilnaden i mellomromma mellom teikna som er merkte med raude liner.
**Kerning** er, i typografien, den minkinga eller aukinga som vert gjord mellom bokstavpar for å ivareta eit godt tekstbilete, slik at det vert lettare å lesa teksten. Ein godt kerna tekst vil gje inntrykk av at mellomromma mellom kvart teikn er like.

Kerning bør ikkje blandast med sperring eller kniping, som i staden vert gjorde for å auka og minka avstanden mellom alle teikn i eit ord.

I dei fleste skrifttypane finst det informasjon om kerningavstanden innebygd, men ofte er det naudsynt å endra avstanden manuelt. I program som InDesign finst det ein funksjon som gjer det mogeleg å nytta såkalla optisk kerning, som lagar ein høveleg kerningavstand.

Før i tida, då blytypar vart nytta, var det vanskeleg å endra kerningavstanden mellom to teikn (særleg *f* og *i*, som vert synte på biletet). Difor tok ein til å laga blytypar med to eller fleire teikn på, og desse vert kalla ligaturar.
**Polar Bear Provincial Park** er ein isolert villmarkspark heilt nord i Ontario i Canada. Han ligg på vestkysten av Jamesbukta der denne møter Hudsonbukta. Terrenget er del av Hudson Bay Lowlands og omfattar urørt lågtliggande tundra. Mykje av området er prega av permafrost, med mykje myr, sump og muskeg.

Parken dekkjer 23 552 kvadratkilometer (9 093 sq mi) og er den største parken i Ontario. Han er administrert av Ontario Parks, og ein treng spesielle løyve for å vitja han. Det finst ingen fasilitetar for vitjande, og ein kan berre nå han med luftfartøy. Hovduføremålet med parken er å verna om habitatet for artane her, særleg dei fleire hundre isbjørnane som migrerer gjennom området.

Polar Bear Provincial Park er blitt rekna som eit internasjonalt viktig våtmarksområde under Ramsar-konvensjonen sidan mai 1987.

Kjelder
-------

1. ↑  «Welcome to Polar Bear Provincial Park», *www.ontarioparks.com* (på engelsk), henta 11. juni 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Polar Bear Provincial Park» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juni 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Kornsiloar i Port Giles i Australia. Foto: Scott Davis

Ein **silo** er eit bygg eller eit rom for konservering og lagring av gras og anna silofôr i landbruket, lagring av matkorn, og til dømes på ei industriverksemd for anna som er eigna for slik form for lagring. Ein silo kan vere tårnforma (tårnsilo) eller plan, han kan vere frittståande eller ein del av ein driftsbygning i landbruket, eller eit tårnforma lagringsrom med tappeordning nedst, for lagring av korn (kornsilo), kol, sand eller anna. 

Ordet silo vert òg nytta som ei kortform for silofôr. Dei som har ein silo slår og samlar i hop graset fleire gongar kvar sommar, og legg det i silo. Graset vert nytta som mat til storfe om vinteren.

Tidlegare vart graset turka til høy før det vart lagra. Etter at silosyra vart utvikla, vart det stadig meir vanleg å legga graset i silo. I nyare tid har et vorte vanlegare med rundballar, som gjer det mogleg å ta vare på surfor utan å byggje kostbare silobygg.

I Noreg har bruk av tårnsilo fram til no vore den vanlegaste metoden for å konservere gras. Anleggskostnaden er høg, sidan er kostnadane rimelege i lengda. Tårnsiloen gir ofte fôr med høg kvalitet. Pakkinga vert effektiv i ein høg tårnsilo fordi graset vert pressa godt saman av si eiga tyngd. Tårnsiloen er støypt i betong eller bygd i stål eller tre. Ved bygging i andre materialar enn tre må det takast omsyn til korrosjonen som ensileringsmiddelet medfører. T.d. kan ein offeranode koplast til armeringa i ein betongsilo. 
Det er mogeleg å mekanisere innlegging og/eller tømming med såkalla fylltømmarar. Elles er det vanleg med uttak med vinsj og silograbb. Den enklaste forma er manuell tømming med høygaffel og silospade.

Rakettsilo
----------

Rakettsilo er ein bygning med siloform som kan brukast om avfyringsrampe for eit interkontinentalt ballistisk missil (ICBM). Då er siloen graven ned slik at berre topplokket er synleg.

Sjå også
--------

* Grasfordelar for silo

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silofôr» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Ei **kerrcelle** er eit apparat som omdannar elektriske spenningsvariasjonar til lysvariasjonar. Apparatet byggjer på den elektrooptiske kerreffekten, oppdaga av den britiske fysikaren John Kerr (1824–1907) i 1875, og utvikla for praktisk nytte av den tyske fysikaren August Karolus (1893–1972) i 1923–24.

Kerrcella består av to plane elektrodar i ei gjennomsiktig væske, t.d. nitrobenzen, C6H5NO2, plassert mellom to polarisatorar, t.d. nicolprisme. I den første polarisatoren blir ljoset lineært polarisert. I væska blir polarisasjonsplanet dreidd i takt med den påtrykte signalspenninga mellom elektrodane. Den andre polarisatoren virkar som analysator, og vil gje varierande lysstyrke ut i takt med variasjonane i polarisasjonsretninga. Slik kan lysstyrken kontrollerast ved å variere spenninga på elektrodane. Kerrcella vart først utvikla for bruk i billettelegrafi og fjernsyn, og blir no brukt bl.a som optisk lukkar ved hurtig fotografering. Reaksjonstida er kort, ned til ca 10-8 s.

Kjelder
-------

* kerrcelle. I Store norske leksikon.
Sanddyner i Sahara-ørkenen
Sanddyner i Tyskland
**Sanddyne** eller berre **dyne** er ei nemning på ein sandrygg eller haug av sand som vert flytta av vind eller som er avsett av strøymande vatn. I Noreg finst det sanddyner mellom anna på Jærstrendene og i området ved Røros. 

Det er sanddyner i Danmark langs kysten mot Vesterhavet og nedover mot dei frisiske øyane og Den engelske kanalen. Dei høgaste sanddynene i verda ligg i Namibørkenen sørvest i Afrika, og er opptil 340 meter høge. 

Langstrakte flygesanddyner oppstår særleg i ørken- og kystområde med kraftig vind og lite vegetasjon. Dynene flytter seg med vinden i ei rørsle som vert kalla sandflukt, og vert liggjande på tvers av vindretninga. Sanddynene kveler i stor grad plantelivet. For å hindra sanddynene i å spreia seg og øydeleggja dyrka mark, kan ein planta ut til dømes furutre og marehalm. Slik kan ein binda sand, og minske sandflukt.

Nemninga «dyne» er lånt frå det frisiske ordet «düne». På dansk vert nemninga «klitter» nytta om sanddyner.

Typar sanddyner
---------------

Sanddyner har slakare helling på vindsida og brattare på lesida. Dei dannar elles ulike formasjonar:

1. **Barkaner** er halvmåneforma dyner.
2. **Parabolske dyner** oppstår når sand vert bunde av noko vegetasjon
3. **Seifdyner** er lange dyner på opptil fleire hundre kilometer. Dei har skarpe kammar.

Sjå òg
------

* Sand
* Ørken

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
Koordinatar: 63°2′S 56°0′W﻿

**Français Rocks** er ei gruppe skjer som ligg utanfor nordaustkysten av D'Urville Island i Joinville-øyane. Namnet «Pointe des Français» vart gjeve av kaptein Jules Dumont d'Urville under Den franske antarktisekspedisjonen, 1837–40 til eit nes nordaust på øya, som ein på den tida trudde var landfast med Joinville Island. Målingar av Falkland Islands Dependencies Survey (1952–54) og flyfoto av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (1956–57) har ikkje funne noko nes i dette området. For å bevare namnet i området UK Antarctic Place-Names Committee (1978) vart det gjeve til desse skjera.

Kjelder
-------

1. ↑  «Français Rocks». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 17. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Français Rocks» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Enkle sandalar med flat sole og smale reimer eller lêrsnorer vert ofte spøkefullt kalla «jesussandalar».
Sandal med høg hæl
Moderne sandal i kunstmateriale
Kinesiske «massasjesko», helsesandalar med småstein limt til solen
Tradisjonelle japanske tresandalar, såkalla geta, med stylteforma sole og flip-flopp-reimar
**Sandalar** er ei form for skoty der reimer festar solen til foten. Stundom vert også ordet sandal nytta om andre lette og luftige sko.

Sandalar er vanlege i store delar av verda, særleg der klimaet er varmt og tørt.

Ordsoge
-------

Ordet *sandal* har kome til norsk og dansk frå tysk som har det frå det latinske *sandalium*, som igjen har henta ordet frå gresk der det har asiatisk opphav.

Historikk
---------

Sandalar med solar og reimer er mellom de eldste typane fottøy vi kjenner til. Biletgalleriet syner sandalar av ulike typar flettverk, av skinn og lær og med tresole.

* Barnesandalar av papyrus frå det 18. dynastiet i Det gamle EgyptBarnesandalar av papyrus frå det 18. dynastiet i Det gamle Egypt
* Strekteikninger av ulike typar sandalliknande fotty frå antikkenStrekteikninger av ulike typar sandalliknande fotty frå antikken
* Restane etter ein romersk sandal (solea) frå ca. år 200, funnen i Mainz i TysklandRestane etter ein romersk sandal (*solea*) frå ca. år 200, funnen i Mainz i Tyskland
* Sandalar fletta av esparto-gras og tauverk, funne i ei grotte i Andalusia i Spania og daterte til 400-talet f. Kr. Sandalar fletta av esparto-gras og tauverk, funne i ei grotte i Andalusia i Spania og daterte til 400-talet f. Kr.
* Sandal fletta av yucca (palmelilje), funne i New Mexico i USA og datert til 1200-taletSandal fletta av yucca (palmelilje), funne i New Mexico i USA og datert til 1200-talet
* Sandal frå Inkariket på 1400-talet ved kysten av dagens Sør-PeruSandal frå Inkariket på 1400-talet ved kysten av dagens Sør-Peru
* Rekonstruksjon av ein mjuk sandalliknande skinnsko frå 100-talet, funne i ei myr ved Hannover i TysklandRekonstruksjon av ein mjuk sandalliknande skinnsko frå 100-talet, funne i ei myr ved Hannover i Tyskland
* Pontifikalsandalar frå et sveitsisk kloster tidleg på 1500-taletPontifikalsandalar frå et sveitsisk kloster tidleg på 1500-talet
* Waraji, tradisjonelle stråsandalar frå Japan*Waraji*, tradisjonelle stråsandalar frå Japan

Kjelder
-------


* Store Norske leksikon om sandal

* *Denne artikkelen bygger på «Sandal» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------
**Separasjon** er opphøyr av det ekteskapelege samlivet. Ordet separasjon kjem frå latin *separare*, 'skilje'.

Dette kan skje antan ved faktisk separasjon/samlivsbrot, eller ved separasjon etter lova. Separasjon etter norsk lov skjer ved løyve eller i sjeldne tilfelle ved dom på separasjon etter reglane i ekteskapslova, legal separasjon. 

Kvar av ektefellane kan krevje separasjon. Viss partane flyttar frå kvarandre, og altså blir faktisk separert, så kan kvar av dei eller begge krevje skilsmisse etter 2 år. Det vanlege er likevel at ein eller begge søker Fylkesmannen om løyve til separasjon. Når partane deretter ikkje har budd saman i eitt år, kan kvar av dei eller begge krevje skilsmisse.

Ein separasjon blir utan rettsverknad viss partane held fram samlivet eller flyttar saman igjen. Samliv i ei overgangstid til samlivet blir brote, eller kortvarige forsøk på å gjenoppta samlivet har likevel ikkje denne verknaden.

Viss ektefellane har felles born som er under 16 år, så må ektefellane møte til mekling med formål å kome fram til ein avtale om foreldreansvaret, kvar borna skal bu fast (dagleg omsorg) og samvær, før dei kan søke om og få løyve til separasjon.

Nokre saker om oppløysing av ekteskap blir ført for domstolane. I somme tilfelle kan då resultatet bli dom på separasjon.

Verknaden av løyve til eller dom på separasjon inntrer den dagen løyvet blir gitt eller dommen blir avsagt, viss ikkje anna blir bestemt. 

Verknadane av separasjon etter lova er mellom anna at den gjensidige underhaldsplikta opphøyrer, og det gjer også den gjensidige arveretten.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ekteskapslova av 4. juli 1991 nr 47 på Lovdata
**Primærsuksesjon** er eit uttrykk frå glasiologi og økologi for flora og fauna etter at ein isbre har trekt seg tilbake. Breen etterlèt seg eit område utan planteliv og dyreliv. Ikkje lenge etter at isen er borte, vil dei første plantene etablera seg, og etter kvart vil fleire arter av planter og dyr koma til. Ein økologisk suksesjon som startar «på berr bakke» blir kalla ein **primærsuksesjon** eller *primær suksesjon.* Primærsuksesjonar opptrer òg blant anna etter vulkanutbrot, etter leirras og jordskred og på tørrlagd innsjøbotn eller havbotn. Økologiske suksesjonar som ikkje startar på berr bakke, er **sekundærsuksesjoner** eller *sekundære suksesjonar.* Gjengroing av ein innsjø og endringane som skjer når eit åkerstykke vert liggjande brakt, er døme på sekundære suksesjonar.

Kjelder
-------

* Peter Van Marion; Hilde Hov; Tone Thyrhaug; Øyvind Trongmo (2011). Klaus Anders Karlson; Ellen Semb, red. *Senit SF Naturfag VG1* (på norsk). Gyldendal Undervisning. s. 40. ISBN 978-82-05-38690-7.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Primærsuksesjon» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mai 2015.*
Fleseland ved Lenesfjorden
**Lenesfjorden** eller **Lenefjorden**, stundom skrive *Lehnesfjorden*, er ein fjord langs grensa mellom kommunane Lindesnes og Lyngdal i Agder. Fjorden har innløp frå Grønsfjorden ved Jåsund. Lenesfjorden er ein del av same fjordsystemet som Grønsfjorden og til saman har dei ei lengd på om lag 20 km. Frå Jåsund strekkjer Lenesfjorden seg både sørover til Spangereid og nordover til Lene, som han er kalla opp etter. Frå Spangereid til Lene er Lenesfjorden 10,5 kilometer lang. 

På det djupaste, om lag midt mellom Jåsund og Fleseland, er Lenesfjorden 179 meter djup. I motsetnad til den urolege Grønsfjorden som fører ut til havet, er Lenesfjorden nesten innelukka. Dette kan ha gjeve opphav til det det gamle fjordnamnet *Lene*, av *\*Lini*, ei svak form av *linr* - 'jamn, mild'.

Sommaren 2007 vart Spangereidkanalen mellom Lenesfjorden og Båly ved Spangereid opna. Kanalen gjere det lettare å ta seg frå aust til vest med båt, då ein kan sleppe å runde det vêrharde området rundt Lindesnes fyr.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Spørsmål og svar frå Statens kartverk om stadnamnet[*daud lenkje*]

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sande kyrkje** ligg på Sandsøya i Sande kommune på Sunnmøre. Ho vart bygd i 1880, og vigsla 30. november det året.

Tidlegare kyrkjer
-----------------

Kyrkjesande på Sandsøya har vore kyrkjestad frå mellomalderen. Den tidlegaste kyrkja ein kjenner var ei stavkyrkje. Ho er nemnd i eit skifte frå 1329. I ein tilsynsrapport frå 1709 vert Sande kyrkje nemn som ei stavkyrkje med to tårn. Denne kyrkja vart reven i 1835. Ei ny kyrkje vart reist på om lag same staden. Ho vart vigsla 6. november. Denne kyrkja fekk stormskade både i 1863 og i 1874. Jon Sefland frå Nordfjordeid som vart leigd for å vøle kyrkja, fann at det ikkje kunne gjerast i den stand ho var. Det vart bestemt at kyrkja skulle rivst for å bygge nytt.

Kyrkja frå 1880
---------------

For at ny kyrkje kunne byggast måtte fundamenta utbetrast. Med Sefland som leiar vart kyrkja bygd. Materialane frå den gamle var brukte, og den nye kyrkja fekk same grunnmåla. Ho vart noko høgare enn den gamle, fekk fleire vindauga og nye takkonstruksjonar. Det vart ikkje utarbeidd teikningar til nybygget. Det ser ut som Jon Sefland stod for konstruksjonen. 

Den nye kyrkja fekk og stormskade. I februar 1907 vart spiret rive ned. Sande kyrkje fekk orgel i 1920. Koret vart på 1930-talet måla av Jonas Peson. Desse måleria, som var på kryssfinerplater, vart tekne vekk på 1970-talet etter avtale med Riksantikvaren. I 2008 kom dei på plass att etter påtrykk frå kyrkjelyden.

Inventar frå stavkyrkja
-----------------------

I Sande kyrkje finn ein eit gamalt altarskap. Det er truleg laga i Lübeck kring 1460. Ein messehakel som har høyrt til kyrkja er og frå 1400-talet. Over koret heng eit gamalt krusefiks. Det stammar frå midt på 1600-talet. Frå den tid er og eit epitafium. Det syner familien til Franz Madsen Kølholt, som gav krusefikset til kyrkja.

Sande kyrkje på Sunnmøre is located in Møre og Romsdal
Plasseringa til Sande kyrkje på Sunnmøre

Kjelder
-------

* Isak Våge: Sandsøya og Sande kyrkje

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alf Henry Rasmussen (1993). «Sande kyrkje, Sandsøy». *Våre kirker. Norsk kirkeleksikon*. Kirkenær: Vanebo forlag. s. 305. ISBN 82-7527-022-7.
* «Sande kyrkje på Sunnmøre». *Kirkesøk*. Den norske kyrkja.
* 

* Sande kyrkje på Sunnmøre i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Søre Sunnmøre prosti |
| --- |
| Austefjord • Bjørke • Dalsfjord • Gursken • Hornindal • Hareid • Herøy • Hjørundfjord • Indre Herøy • Kilsfjord • Larsnes • Leikanger • Rovde • Sande • Sankt Jetmund • Syvde • Ulstein • Vartdal • Vanylven • Volda • Ørsta • Åram |
**François Asselineau** (fødd 14. september 1957) er ein fransk politikar for partiet Union populaire républicaine, UPR, som har som mål å få Frankrike ut av Den europeiske unionen og den tilhøyrande eurosona, der valutaen euro nyttast, og likeeins få landet ut av militæralliansen NATO. Før Asselineau skipa dette partiet i 2007, hadde han vore medlem i Rassemblement pour la France (RPF).

François Asselineau, som er *Inspecteur général des finances* og økonomiprofessor, vart engasjert i politikken i 1999 for fyrste gong ved å gå inn i det nasjonalkonservative euroskeptiske politiske partiet Rassemblement pour la France (RPF) (Rassemblement pour la France et l’indépendance de l’Europe, «Samling for Frankrike og for Europas sjølvstende»‎). I dette partiet vona han å finne ein ny gaullisme, altså ein politikk som bygde på det ideologiske arvegodset etter president Charles de Gaulle.

På femtiårsdagen 25. mars 2007 for underteikninga av Romatraktaten, traktaten mellom dei seks europeiske landa som la det formelle grunnlaget for forløparen til Den europeiske unionen, skipa François Asselineau den nye politiske rørsla som fekk namnet l’Union Populaire Républicaine (UPR, «Den folkelige republikanske union»). Dette er ei rørsle som har som sitt fremste føremål å få Frankrike til einsidig, demokratisk og i samsvar med den internasjonale retten å gå ut av Den europeiske unionen. Brotet med unionen, som Union Populaire Républicaine framhever å vere den einaste av dei politiske rørslene som klart og tydeleg seier å ha som sitt mål, hevdast å vere nøkkelen til å kunne gje til det franske demokratiet eit reelt innhald, atterreise økonomien og verne om alt som er oppnådd av sosiale gode.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «François Asselineau» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------