**Ernst Toller** (1. desember 1893–22. mai 1939) var ein tysk forfattar, politikar og revolusjonær av jødisk opphav. 

Tollar var ei kort tid leiar av USPD i Bayern i den kortliva Bayerske rådsrepublikken, og slapp såvidt unna dødsstraff som følgje av dette. Seinare vann han ry fyrst og fremst som dramatikar. Etter den nasjonalsosialistiske maktovertakinga i Tyskland emigrerte han til USA. Han utførte sjølvmord der 45 år gammal.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Ernst Toller var fødd i Samotschin i provinsen Posen i Tyskland som yngste son av korngrossisten Mendel Toller og kona hans Ida, fødd Cohn. Ida dreiv kolonialvarehandelen til familien. Familien tilhøyrde den relativt velhavande borgarleg-jødiske krinsen i Samotschin, men leid òg under antisemittismen i tida. Dette førte til faren til å endra fornamnet sitt til Max.

### Politikar, fange og forfattar

Toller som festningsfange.
Ernst Toller var tidvis leiar for Tysklands uavhengige sosialdemokratiske parti i Bayern og ein forkjempar for den kortliva bayerske rådsrepublikken. Etter at republikken var blitt slått ned i mai 1919, blei Toller dømt til å fem års straff på festning. Han unngjekk dermed dødsdom. Allereie i fengselstida og også seinare kom han med dramaa sine til å bli ein av dei mest tonegjevande representantane for den litterære ekspresjonismen i Weimarrepublikken. 

Han emigrerte i 1932, fyrst til Sveits. Etter den nazistiske maktovertakinga i Tyskland i 1933 blei han fråtatt det tyske statsborgarskapet sitt, både på grunn av det jødiske opphavet sitt og den politiske oppfatninga si. Bøkene hans stod på lista nazistane oppretta i 1933 over bøker som blei brunne fordi dei blei rekna som «utyske». Ernst Toller oppheldt seg i fleire forskjellige land, men kom til USA i 1937. Som pasifist og politisk moralist blei han stadig meir resignert i høve til framgangane til fascismen. Han hadde allereie på 1920-talet åtvara mot dette. Depresjonane hans blei stadig djupare, og han utførte sjølvmord i New York i 1939, 45 år gammal. 

Nokre av dei best kjende verka til Toller er skodespela *Masse Mensch* og *Hinkemann*, som den sjølvbiografiske forteljinga *Eine Jugend in Deutschland*. Han var òg lyrikar, der særleg diktsyklusen *Das Schwalbenbuch* kan nemnast.

Det sterkt ekspresjonistiske stykket hans *Hoppla, wir leben!* tek for seg opprøret i Bayern i 1919. Dramaet hadde premiere i Berlin i 1927 med regi av Erwin Piscator.

Verk
----

* *Die Wandlung*, drama, 1919
* *Masse Mensch*, drama, 1920
* *Die Maschinenstürmer*, drama, 1922
* *Hinkemann*, tragedie, 1923
* *Der entfesselte Wotan*, komedie, 1923
* *Das Schwalbenbuch*, Weimar 1924
* *Hoppla, wir leben!*, drama, 1927
* *Justiz. Erlebnisse*, 1927
* *Quer Durch*, 1930
* *Feuer aus den Kesseln*, 1930
* *Die blinde Göttin*, 1933
* *Eine Jugend in Deutschland*, Amsterdam 1933 (Querido)
* *Nie wieder Friede*, 1934
* *Briefe aus dem Gefängnis*, 1935
* *Pastor Hall*, 1939

Kjelder
-------

1. ↑  «Ernst Toller 1893-1939». LeMO Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland. Henta 12. oktober 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Ernst Toller» frå Wikipedia på bokmål, den 31. juli 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |