recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Kathrin Klaas** (fødd 6. februar 1984) er ein tysk tidlegare sleggjekastar frå Haiger i Hessen. Ho kvalifiserte seg til ni internasjonale finalar i øvinga, men makta ikkje vinne ein medalje. Fjerdeplassane i VM 2009, EM 2012 og EM 2014 vart hennar beste plasseringar.

Aktiv
-----

Klaas sette personleg rekord med 73,45 m i 2007-sesongen. To år seinare forbetra ho rekorden sin til 74,23 meter i VM-finalen i Berlin og vart nummer 4. I 2010 flytta ho sin personbeste til 74,53 m, året etter nådde ho 75,48 meter ved eit stemne i Ostrava. Etter fjerdeplass i europameisterskapen 2012, presterte Klaas sitt livs lengste sleggjekast i OL-finalen i London. 76,05 meter heldt til femteplass i ei sylskarp tevling. Sidan enda ho på ein ny fjerdeplass i EM 2014 og på ein sjetteplass i VM 2015.

I dei fleste år som aktiv sleggjekastar kom Klaas til å stå i skuggen av den eitt år eldre landskvinna Betty Heidler. Perioden 2007-18 vart Klaas tysk meister i 2014 og 2018, siste året etter at Heidler hadde lagt opp. Elles enda Klaas opp med åtte nasjonale sølvmedaljar i sleggjekasting.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2005 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (-)
* EM 2006 i Göteborg: Nr 6 – 70,59 m
* VM 2007 i Osaka: Utslått i kvalifiseringa (64,00 m=nr 28)
* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (67,54 m=nr 24)
* VM 2009 i Berlin: Nr 4 – 74,23 m
* EM 2010 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (65,82 m=nr 15)
* VM 2011 i Daegu: Nr 7 – 71,89 m
* EM 2012 i Helsinki: Nr 4 – 70,44 m
* OL 2012 i London: Nr 5 – 76,05 m
* VM 2013 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa (68,34 m=nr 20)
* EM 2014 i Zürich: Nr 4 – 72,89 m
* VM 2015 i Beijing: Nr 6 – 73,18 m
* EM 2016 i Amsterdam: Utslått i kvalifiseringa (64,39 m=nr 25)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i kvalifiseringa (67,92 m=nr 18)
* VM 2017 i London: Nr 11 – 68,91 m
* EM 2018 i Berlin: Nr 7 – 71,50 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kathrin Klaas» frå Wikipedia på tysk, den 20. juli 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Håkon Magnusson Toresfostre** (fødd 1068/1069, død 1094/1095) vart utropt til konge av Trøndelag og Oppland i 1093. Samstundes vart Magnus III Berrføtt teken til konge i Vika. Vika eller Viken var området kring Oslo. 

Håkon skal ha vore son av Magnus II Haraldson, som var konge frå 1066 til 1069. Ein kjenner ikkje til kven mor hans var.

Han var fosterson av Steigar-Tore, ein mektig mann frå Oppland, og var difor kjend som «Toresfostre». Steigar-Tore stydde opp om kravet om kongsmakt. 

Etter å ha vorte teken til konge på Opplanda vart han hylla som herskar på Øyratinget ved Nidaros. Her gav han lovnad om å oppheva fleire plikter for bøndene, som «landøre» og «julegåver».

Magnus Berrføtt godtok ikkje Håkon som medkonge. I 1093 var det kampar mellom Håkon og Magnus Berrføtt. 
Håkon døydde i 1094 eller 1095 etter å ha blitt sjuk under rypejakt på Dovrefjell. Han hadde berre vore konge i rundt eit år.

Sjå òg
------

* norske monarkar

Kjelder
-------

1. ↑   Håkon Magnusson Toresfostre - Caplex nettleksikon
2. 1 2 3 4  Håkon Magnusson Toresfostre - Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
**Norske kulturbygg** var ein samarbeids- og tenesteorganisasjon for lagsbruka i Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag, for ungdomshusa i Noregs Ungdomslag og eit kompetansesenter for organisasjonseigde kulturbygg / kulturarenaer. 

Norske kulturbygg var ei vidareføring av organisasjonen som vart skipa som «Lagsbruksnemnda» i 1949 og vart ein frittståande organisasjon under namnet «Lagsbruksamskipnaden» frå 1979. Namnet vart endra til «Norske Lagsbruk» i 1997 og til «Norske kulturbygg» i 2009. 

På ekstraordinært årsmøte 13. oktober 2012 vedtok årsmøtet å leggje ned organsisasjonen innan utgangen av året. Ved avviklinga var to landslag – Noregs Mållag og Noregs Ungdomslag (med meir enn 300 ungdomshus) – og seks lagsbruk medlemmer i organisasjonen. Blant desse lagsbruka var kaffistovene og bondeheimane.

|  |  |
| --- | --- |
| Vi skal vere best på å gje folk i by og bygd det gode organisasjonseigde kulturbygget. – Ein trygg, inkluderande og rusfri samlingsstad for alle.

Norske kulturbygg sin visjon, vedteken 2009.   |  |

Hovudkontoret låg i Oslo. Siste daglege leiar er Anders Slaatsveen.

Kjelde
------

* Kulturminneåret 2009
* Pressemelding frå Norske kulturbygg august 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Norske kulturbygg Arkivert 2011-09-29 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 6°54′N 79°53′E﻿

**Sri Jayewardanapura Kotte** (singalesisk ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ , tamil ஸ்ரீ ஜயவர்த்தனபுரம் கோட்டே), vanlegvis kalla berre **Kotte**, er den lovgjevande hovudstaden på Sri Lanka. Byen ligg om lag 8 km sør for Colombo, som er den administrative hovudstaden. Han har 117 600 innbyggjarar (estimat frå 2004). 

Namnet «Kotte» (tamilsk *kōṭṭai*) tyder «festning». Byen var opphavleg ei borg, grunnlagd på 1200-talet av Nissanka Alagakkonara, ein tamilsk herskar, for å motstå innrykkingar frå Jaffna-kongedømet. Borga var bygd på eit myrlendt område og vart forsterka med ringmurar og ei djup vollgrav. Desse gjorde byen lett å forsvara, og han vart hovudstaden til dei singalesiske kongane av Kotte-riket i 1400-talet. På den tida fekk byen namnet «Sri Jayewardanapura Kotte», som tyder «Borga i den heilage siger-sterkande byen.» 

Byen var hovudstaden åt Kotte-riket opp til slutten av 1500-talet. Han kom under portugisisk makt i 1565 då riket vart eit lydrike under Portugal. Etter at den siste kongen av Kotte-riket, Don Juan Dharmapala, døydde i 1597 fekk Portugal under Malvana-avtalen overhøgd over byen Kotte og resten av Kotte-riket. Portugisarane flytta hovudstaden sin til Colombo etter fleire åtak på Kotte. I utfall vart Kotte mindre viktig medan Colombo voks, og over dei neste hundreåra vart han til ein forstad åt Colombo sjølv om han enno hadde bystatus. 

I 1979 avgjorde det srilankesiske parlamentet å flytta setet sitt åt Kotte. Avgjerda var både symbolsk og praktisk: parlamentet turvte ein større bygning, og det var vanskeleg å finna nok plass i Colombo. Den nye parlamentsbygningen vart innvigd 29. april 1982. Staten har planlagd å flytta andre departement dit over dei neste åra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sri Jayawardenapura» frå Wikipedia på svensk, den 11. april 2006.*

* *Denne artikkelen bygger på «Kotte» frå Wikipedia på engelsk, den 11. april 2006.*

* «Kotte» i **Encyclopædia Britannica**, 2005.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
*«kingel» omdirigerer hit. For andre tydinga, sjå kingelvev.* 

|  |
| --- |
| **Edderkoppar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Chelicerata |
| **Klasse:** | Edderkoppdyr Arachnida |
| **Orden:** | **Edderkoppar** AraneaeClerck, 1757 |

*Araneus diadematus*
**Edderkoppar**, **kongroer** eller **kinglar** (Araneae) er ei gruppe leddyr. Dei er ein orden i klassen edderkoppdyr (Arachnida). Over 35000 artar er skildra. Desse er fordelt på 110 familiar.

Skildring
---------

Storleiken til edderkoppar varierer frå få millimeter til over 25 centimeter. Dei tyngste blir opptil 150 gram. Dei fleste edderkoppane lever på land. Edderkoppar har åtte bein. Kroppen er delt i ein forkropp og ein bakkropp. Augene sit framme på sida av dyret, og det kan ha seks eller åtte av dei. 

Hos mange artar er hoa større enn hannen, ofte mykje større. Det hender at hoa et hannen. Nokre artar har kompliserte paringsritual. 

Nokre edderkoppartar spinn nett som dei fangar bytte i. Silken dyra brukar til dette, vert produsert i kjertlar i bakkroppen. Kvar art har sitt mønster på nettet. Andre driv snikjakt. Dei sit skjult til eit bytte dukkar opp. Når det skjer, fangar dei byttet raskt. Alle edderkoppar er giftige, men dei norske artane er ufarlege for menneske. Gifta vert produsert i kjertlar ved kjevane.

Utvikling
---------

Edderkoppar oppstod i devontida, og har levd på jorda i nærare 400 millionar år. Dei finst over det meste av jorda, i ørken, i regnskog og i polare område.

Edderkoppar i Noreg
-------------------

Det er registrert 562 edderkoppartar i Noreg. Dei fleste lever i skog og mark, men mange finst nær folk, som husedderkopp og stor husedderkopp.

Somme edderkoppfamiliar
-----------------------

* Traktedderkoppar - Agelenidae
* Hjulspinnarar - Araneidae
* Kjeveedderkoppar - Tetragnathidae
* Jegeredderkoppar - Sparassidae
* Krabbeedderkoppar - Thomisidae
* Treløparar - Philodromidae
* Hoppeedderkoppar - Salticidae
* Kuleedderkoppar - Theridiidae
* Rovedderkoppar - Pisauridae

Sjå òg
------

* Edderkoppar i kulturen

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Edderkoppar**

* Norske edderkopper Arkivert 2010-08-25 ved Wayback Machine.
* Edderkopper Arkivert 2007-02-26 ved Wayback Machine.
* Spiderweb Arkivert 2006-12-05 ved Wayback Machine. – dansk side

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
Plasseringa av hypofysen i menneskehjernen.  
Illustrasjon: Patrick J. Lynch
**Hypofysen** (av hypo- og gr. 'vekst') eller **hjernevedhenget** eller **glandula pituitaria** er eit lite organ som ligg på undersida av hjernen i eit søkk i kraniet. Hos mennesket består hypofysen av ein framlapp og ein baklapp. Hos mange dyr finst også ein tydeleg mellomlapp. 

Organet har dobbelt opphav i fosterlivet: Framlapp og mellomlapp oppstår som utbuktning frå taket i munnhola, baklappen er ei nedbukting frå hjernen. Med noko varierande utforming er hypofysen bygd som eit dobbeltorgan hjå alle virveldyr, også fiskane. Slimålar har framlappen som ein frittståande kjertel.

I framlappen blir det produsert ei rekkje hormon, mellom dei veksthormonet som er viktig for vekst og utvikling hjå ein organisme, medan dei andre er naudsynte for funksjonen til andre endokrine organ. Denne delen av hypofysen er på den måten overordna dei fleste av dei andre endokrine organa. Framlappen står på si side under kontroll av hypothalamus idet eit fint nett av blodårer fører visse hormon frå hypothalamus til framlappen. Baklappen er lagringsstad for to hormon som blir danna i hypothalamus (vasopressin og oksytocin) og som herfrå blir ført til baklappen og blir frigjorde herfrå etter behov.

Kjelder
-------

* «Hypofysen» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hypofyse**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 57°33′11.642″N 12°41′22.387″E﻿
**Rydal** er ein svensk tettstad i Marks kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde tettstaden 405 innbyggjarar. Rydal ligg cirka sju kilometer nord for Kinna.

Rydal ligg ved elva Viskan. Her bygde den svenske industrimannen Sven Erikson i 1853 eit mekanisert bomullsspinneri, som framleis er i funksjon. I 1913 hadde det ca. 200 tilsette. Her bygde ein òg det første vasskraftverket i Sverige. Det blei sett i drift i 1882 og produserte elektrisitet til lampane i spinneriet. Staden har eit godt bevart fabrikkmiljø, og blir rekna som eit minnesmerke over gjennombrotet til industrialismen i Sverige. 

Rydals Museum viser mellom anna levevilkåra for tekstilarbeidarane i svunne tider.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om og bilder frå Rydals museum

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rydal» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Nordisk familjbok, side 702 og 703 (artikkelen om Rydal).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ringerikes Museum held til i Norderhov gamle prestegard
**Ringerikes Museum** er distriktsmuseum for Ringerike, som omfattar noverande Ringerike kommune og Hole kommune i Buskerud fylke. Museet ligg på Norderhov gamle prestegard i tidlegare Norderhov kommune, like sør for Hønefoss og tvers over den gamle hovudvegen som gjekk forbi Norderhov kyrkje.

Museet held til i den gamle prestegarden på staden, og er mellom anna kjent for *Moeminnet*, minnesamlinga etter diktarpresten Jørgen Moe, *Svenskestua*, der Anna Colbjørnsdatter i følgje segna lurte svenskane under slaget på Norderhov i 1716, og *Ikonsamlinga*, som er ein av dei mest betydningsfulle i Noreg utanfor Nasjonalgalleriet og rommer ikonar attende til 1400-talet. Ikona, som er av russiske og søraust-europeisk opphav, vart i si tid donert museet av kunstnaren Hans Ødegaard (1876–1943) frå Sokna.

Saman med museet finn ein òg Buskerud fylkesfotoarkiv og Hjemmestyrkemuseet som syner Milorgs verksemd i distriktet under andre verdskrig. Fylkesfotoarkivet har sine kontor i 2. etasje, der ein òg finn utstillinga til Hjemmestyrkemuseet.

Stiftinga Ringerikes Museum eig bygningane og samlingane, medan Stiftinga Hringariki står for drifta av museet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ringerikes Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Vinter ved Ringkollen
Foto:
Hans Olav Lien
 

Ringkollkapellet
**Ringkollen** er eit populært hytte- og friluftsområde som ligg på Krokskogen og høyrer til Ringerike kommune. Toppen av Ringkollen blir kalla *Ringkolltoppen* (702 moh.). Området Ringkollen er ikkje presist definert, men jamnast reknar ein med det kringliggande området frå Jaklefoss og inn til Øyangen. Ein kan nå Ringkollen med bil via ein bomveg. Vinterstid blir det òg sett opp rutebuss dit frå Hønefoss.

Tidlegare var Ringkollen eit seterområde.

Ringkollen er populært både sommar og vinter. Sentralt ligg ein stor parkeringsplass og like ved ligg Ringkollstua, eit hoppanlegg (k5, 10, 17, 27 og 40), eit lite alpinanlegg og eit lite sportskapell. Om vinteren er Ringkollen eit populært utgangspunkt for skiturar inn i Nordmarka. Om sommaren er det eit populært utgangspunkt for fotturar og sykkelturar i det same området. Mange av småvatna har dessutan populære bade- og fiskeplassar. Sidan Ringkollen ligg forholdsvis høgt, har området stabile snøtilhøve om vinteren, og ein kan ofte stå på ski til i slutten av april månad.

Merk at Ringkollen ikkje er ein del av Krokskogen.

Kjelder
-------

* Ringerike 1977[*daud lenkje*]
* Turistforeninga Arkivert 2013-08-27 ved Wayback Machine.

Sjå òg
------

* Ringkolltoppen
* Ringkollen kapell
* Ringkollen Skiklubb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Magerøya** (nordsamisk Máhkarávju) er ei øy i Nordkapp kommune i Finnmark fylke. Ho er 436,6 km² og her ligg Knivskjellodden, det nordlegaste punktet, i Noreg og Europa om ein reknar med øyar på kysten av fastlandet. Like ved Knivskjellodden ligg Nordkapp-platået. Øya består av bert tundralandskap utan tre (bortsett frå små lommer med fjellbjørk) og bratte klipper på kysten. Det høgaste punktet på øya er Gråkallfjellet på 417 meter over havet. 

Den største turistattraksjonen på Magerøya er Nordkapp, ei bratt klippe på nordkysten. For å ta imot dei mange turistane som kjem hit vart det bygd ein undersjøisk tunnel som stod ferdig i 1999. Nordkapptunnelen er 6,87 km lang og har eit djup på 212 meter under havoverflata og var den lengste og djupaste undersjøiske tunnelen i verda då han vart bygd. 

Tettstader på Magerøya er Nordvågen, Skarsvåg, Gjesvær, Kamøyvær og byen Honningsvåg.

Det har budd folk på Magerøya i over 10 000 år.

Folk frå Magerøya
-----------------

* Isaac Olsen (d. 1739), lærar og skribent

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Magerøya**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 58°58′13.429″N 5°43′43.838″E﻿

**Stavanger maritime museum** er eit norsk spesialmuseum for den maritime historia til Sørvestlandet. Museet blei skipa i 1926 under namnet **Stavanger Sjøfartsmuseum**, og skifta namn til Stavanger maritime museum 1. juli 2012.

Om museet
---------

Skipinga i 1926 kom etter initiativ frå eldsjelar i Stavanger Rederiforening, Stavanger Søemandsforening og Stavanger Museum. I 1979 blei Stavanger Sjøfartsmuseum slått sammen med Stavanger Museum, og frå 1. juli 2010 blei det ei avdeling ved MUST – Museum Stavanger AS ved samanslåinga av Stavanger Museum og Rogaland Kunstmuseum.

Skuter
------

### «Anna af Sand»

I 1973 mottok museet jakta «Anna af Sand» som gåve frå skipsreiaren Torolf Smedvig. «Anna af Sand» har siden blitt svært mye brukt til formidling av lokal kystkultur og til representasjon, og har utført fleire utanriksseilasar. I 1985 opna Sjøfartsmuseet nye permanente utstillingar i dei restaurerte kjøpmannsgardane Nedre Strandgate 17 og 19. Gjennom utstillingar, undervisingsopplegg, føredrag og familiearrangement auka museet tilbodet til skule og publikum elles.

### «Wyvern»

21. august 1984 blei lystfartøyet «Wyvern» gjeve som gåve til Stavanger Sjøfartsmuseum. Skuta blei teikna av Colin Archer for forretningsmannen Frederic Croft, og sjøsett i 1897. Croft selde båten ut av landet i 1909, og deretter hadde han fleire eigrar før han blei funnen i svært dårleg forfatning i Ibiza i 1978. Nokre norske selskap gjekk saman om å kjøpa han tilbake, og sørgde for å få han restaurert.

Overrekkinga til museet i 1984 blei utført av kronprins Harald. Sidan då har fartøyet representert museet, byen og landet både i nære og fjerne farvatn.

Museumsbygningen
----------------

Museunsavdelinga i Nedre Strandgate 19 har i nokre samanhengar blitt kalla ein kunstnarheim, ettersom den dansk-tyske naturvitaren, filosofen og forfattaren Henrik Steffens blei fødd her, og budde her i dei tre fyrste leveåra. Huset er merkea med eun plakett, og tida her er kort omtalt i Steffens sine memoar *Hvad jeg oplevede*.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Wyvern». *norsk-fartoyvern.no*. Norsk forening for fartøyvern. Henta 2. april 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Stavanger maritime museum» frå Wikipedia på bokmål, den 25. august 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stavanger maritime museum
* Hilde Diesen. *Dikterhus*. Tell forlag, 1994 (*bokhylla.no – fulltekst)*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |
Koordinatar: 60°1′16″N 9°16′41″E﻿

Rollag prestegardFoto: Mahlum

StabburFoto: Mahlum

BispestoveFoto: Mahlum

**Rollag prestegard** ligg nordaust for Rollag stavkyrkje. Det har vore prestegard på staden sidan mellomalderen.

På prestegarden står seks freda bygningar, dei fire førstnemnde eigd av Opplysningsvesenets fond:

* hovudbygning (med kjerne frå 1633)
* bispestove (1720)
* stort stabbur
* lite stabbur
* stabbur
* tidlegare korntørke, ombygd til garasje

Prestebustaden vart rehabilitert i 2013, og i 2016 vart ein ny garasje oppført ved garden.

Prestegarden er rekna for å ha stor verdi som kyrkjeleg kulturminne. Gårdsdrifta er frådelt og seld saman med bygningar på nordsida av det gjenverande prestegardstunet. Søraust for prestegarden er Rollag bygdetun.

Fotnotar
--------

1. ↑  Opplysningsvesenets fond: En ny bygning på Ovfs eldste prestegård Arkivert 2017-09-12 ved Wayback Machine.
2. ↑  Lagt ut for sal i 2014, ifølge Laagendalsposten.
3. ↑  irollag.no

Kjelder
-------

* Opplysningsvesenets fond
* Gunnar Birkeland og Sigrunn Nerdal, red. (2015). «78 Rollag prestegard». *Prestegårder i Norge – et utvalg*. Opplysningsvesenets fond. s. 71–72.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rollag prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Buskerud fylkeskommune: Rollag kirkegrend
**Kentin Mahé** (fødd 22. mai 1991) er ein fransk handballspelar frå Paris. Han har vunne to gullmedaljar, sølv og bronse i verdsmeisterskap, gull- og sølvmedalje i olympiske sommarleikar og ein bronsemedalje i europameisterskap. Han er spelstyrar, kan også spele venstrekant.

### Landslagsspel

Mahé debuterte på Frankrike sitt landslag mot Tunisia 28. oktober 2010, men fekk ikkje vere med på Frankrike sitt meisterskapslag før enn ved Handball-VM 2015. Etter siger i den meisterskapen, venta OL-sølv i Rio de Janeiro sommaren 2016. Eit halvt år seinare bidrog han til at Noreg vart slått 33–26 på fransk heimebane under Handball-VM 2017. Deretter vann han bronsemedaljar i EM 2018 og VM 2019. Under dei olympiske sommarleikane i Tokyo i 2021 vart han olympisk meister då Frankrike slo Danmark 25–23 i finalen. I VM-finalen 2023 møttest dei same to landa på nytt, der gjekk Mahé og Frankrike på eit sju-måls nederlag.

### Klubbspel

Åra frå 2008 til 2018 gjorde Mahé etter tur teneste i fire tyske handballag: Rheinland, Gummersbach, HSV Hamburg og Flensburg-Handewitt. Etter å ha vorte tysk meister i 2018, flytta han over til ungarske Veszprém. Her vart han ungarsk seriemeister 2019 og 2023, samt ungarsk cupmeister i tre år på rad. 3. mai 2019 var han lagets toppskårar då Veszprém tapte EHF-meisterliagafinalen for Vardar Skopje.

### Merittar

* OL-gull: 2020 med Frankrike
* VM gull: 2015, 2017 med Frankrike
* OL-sølv: 2016 med Frankrike
* VM-sølv: 2023 med Frankrike
* EM-bronse: 2018 med Frankrike
* VM-bronse: 2019 med Frankrike
* Tysk seriemeister: 2018 for Flensburg-Handewitt
* Ungarsk seriemeister: 2019 og 2023 for Veszprém
* Ungarsk cupmeister: 2021, 2022, 2023 for Veszprém

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kentin Mahé» frå Wikipedia på tysk, den 13. januar 2024.*
C-4 Argonaut fly, likt det til Flying Enterprises, alle kjøpt frå britiske BOAC.
DC-7 fly, OY-DMU, tidlegare Flying Enterprise tid med tidige Conair-fargar på høgderoret.
**Flying Enterprise** var eit dansk charterflyselskap.

Flying Enterprise A/S vart skipa i juli 1959 av to tidlegare SAS-tilsette, Hans Linde og Finn Nielsen. Dei ynskte å utfordra SAS på chartermaknaden, som SAS då hadde ei negativ haldning til.

Selskapet utførte charterflyingar til dei mest populære reisemåla langs middelhavskysten og til Kanariøyane for svenske og danske turoperatørar. Selskapet gjekk konkurs i 1965 og reiselivskongen Simon Spies kjøpte opp selskapet og starta sitt eige charterseskap under namnet Conair.

Selskapet hadde base på Kastrup ved København.

Flåte
-----

Flying Enterprise disponerte desse flya:

* 5 Canadair C-54, North Star. Ein canadiskbygget versjon av Douglas DC-4
* 4 Douglas DC-7

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flying Enterprise» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2018.*
Neiden er ei bygd i Sør-Varanger kommune i Finnmark-området i Troms og Finnmark fylke, der E 6 kryssar Neidenelva. Staden er ein samisk busetnad, og her bur dei attståande norske skoltesamane. 

Sankt Georgs kapell er det einaste ortodokse kapellet i Noreg og landets minste kyrkje. Kapellet er ifylgje tradisjonen reist av munken Trifon på 1500-talet. Äʹvv skoltesamisk museum opna i Neiden i 2017.

I Øvre-Neiden ligg ei av statens fjellstover.

Den største attraksjonen på staden er Skoltefossen, der det vert praktisert kastenotfiske på gammalt samisk vis. Laksetrapp. Veg over Sevettijärvi til det finske riksvegnettet ved Kaamanen.

Namnet kjem av skoltesamisk *Njauddâm*. Tydinga er utolka.

Folk frå Neiden
---------------

* Ørnulv Vorren (1916 —2007), etnograf, med studium av samisk kultur, voks opp i Neiden

Sjå også
--------

* Samiske stadnamn i Sør-Varanger

Kjelder
-------

«Neiden» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Koordinatar: 69°41′41.3″N 29°22′43.4″E﻿

| * v
* d
* e
Busetnader på 29. lengdegrad aust |
| --- |
| 29. austlege lengdegrad | **Berlevåg****·** Bugøyfjord**·** Bugøynes**·** **Båtsfjord****·** Kongsfjord**·** Neiden**·** **Vestre Jakobselv****·** **Vadsø** |
| I nærleiken | Austertana**·** Karlebotn**·** Nesseby**·** Polmak**·** Rustefjelbma**·** Skiippagurra**·** **Tana bru****·** Varangerbotn |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Pokémon Snap».*

***Pokémon Snap*** er eit videospel fyrst gjeve ut fyr Nintendo 64, og seinare på Virtual Console på Wii. Spelet er ei deild av Pokémon-serien, og vart fyrste gong gjeve ut i Europa 15. september i 1999. Utgåva på Virtual Console er det fyrste som hev vorte brigda sidan den upphavlege utgjevingi; på Virtual Console kann ein senda bilæte ein hev teke til uppslagstavla på konsollen. Dessutan vart dømenamnet åt hovudpersonen brigda frå Todd til Todd Snap, og pokémonen Jynx fekk liten blåraud i staden fyre den upphavlege svarte. Spelet hev 63 av dei 151 upphavlege pokémonane.

Råma åt spelet
--------------

Spelet sviv um ein pokémonfotograf som heiter Todd Snap. Han vert henta åt ei øy av Professor Oak, som tarv bilæte i høg kvalitet fyr å stydja dei vitskaplege uppdagingane han hev gjort. Øyi hev fleire vêrlag, som Todd granskar med ein særeigen farkost.

Bygnaden åt spelet
------------------

I spelet kann ein ikkje røra seg fritt, men langsmed ei ruta som er fastsett på fyrehand. Medan ein rører seg langsmed denne ruta, skal ein taka bilæte av ymse pokémonar som syner seg. Ein kann taka upp til 60 bilæte på éin tur, og når turen er ferdig dømer Professor Oak eitt av bilæti som ein vel. Dette dømer han ut frå fleire haldepunkt, til dømes storleik og haldning på pokémonen og anna.

Spelet hev sjau ulike banor: strand, tunnel, vulkan, elv, hole, dal, og ei serbana uppe i skyene. Med tidi kan ein uppdaga mykje nytt i banone, til dømes nye rutor, pokémonar, eller nye vis å få ein høg poengsum på.

Det er fleire hjelpemidel ein kann nytta fyr å få betre bilæte. Ein kann nytta eple, som lokkar til seg pokémonar, sereigne ballar, som kan slå ut, tvinga fram, eller få ein Pokémon til å te seg onnorleis, pokéfløyta, som vekkjer sovande pokémonar, og ein kan auka snøggleiken til farkosten.
Haugsfossen i elva i Simoa. Blaafarveværket ligg i dette området.
**Simoa** er ei eit parti av elva som renn i Eggedal-Sigdals-dalføret i kommunane Sigdal og Modum i Viken. Vassdraget har utspring nokre kilometer nord for Haglebuvatna. Her har elva namnet Haglebuelva, for lenger ned å skifte namn til Eggedøla. Simoa er namnet på elva nedstraums Solevatn. Elva renn så ut i innsjøen Soneren, og deretter ut i Drammenselva ved Åmot. Lengda på heile vassdraget er 88,77 kilometer, med eit nedslagsfelt på 887,37 km². Vassføringa ved utløpet i Drammenselva er 13,7 m³/s.

Det er kraftverk i Haugfossen, bygd i 1937, og i Kongsfoss, som ligg rett før Simoa renn ut i Drammenselva. Ved båe fossane har det vore tresliperi i tidlegare tider. Haugfoss Træsliberi vart sett i gang 1894, i den tidsbolken då drifta på Blaafarveværket tok slutt. Tresliperiet vart øydelagt ved ein brann i desember 1926, og deretter lagt ned. Kongssagene Brug attmed Kongsfoss vart skipa 1870, og lagt ned for godt i 1938.

Deler av Simoa vart verna mot kraftutbygging i Verneplan I for vassdrag i 1973. Sidevassdraget Nedalselv vart teke inn i verneplanen under Supplering av verneplan for vassdrag i 2005. Vernet gjeld vassdraget ned til innløpet i Soneren. Solevann naturreservat vart skipa i 1986.

Simoa har i gamal tid hatt namnet Sigm(á), som truleg har hatt meininga «elva som sig». Fyrste lekken kan vere «síga» (sige, gli). Siste ledd er «á», som tydar å, altså elv.

Bakgrunnsstoff
--------------

* NVE-atlas

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Neidenelva** (finsk *Näätämöjoki*) er elv som spring ut frå innsjøen Iijärvi i Enare, lengst nord i Finland. Elva renn frå Finland mot nord og inn i Noreg i Øvre Neiden. Vidare renn elva ut i Neidenfjorden som går over i Kjøfjorden og munnar ut i Varangerfjorden ved Revøysund.

Neidenelva er godt kjend for laksefiske, mellom anna det tradisjonsrike Käpälä-fisket (kastenot). I Neidenelva er det ikkje lov å bruke makk. Fluge er lov i heile elva, det same gjeld sluk bortsett frå soner som er reservert for floge. 

I tillegg til laks finst det ei rekke andre fiskeartar i elva som sjørøye, sjøaure, harr, gjedde og sik.

Forvaltning
-----------

Neidenelva vert forvalta av Neidenelvens Fiskefellesskap på norsk side av grensa, som er ei samslutting av grunneigarar i Neidendalen. For å oppnå status som såkalla parthavar er det fleire krav som må oppfyllast, dei viktigaste er at ein faktisk bur i Neiden og at ein eig jord med ein viss storleik. Fiskefellesskapet organiserer Käpälä-fisket, der berre parthavarane har høve til å delta.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Yongzhou** (kinesisk skrift 永州, pinyin *Yǒngzhōu*) er eit byprefektur heilt sør i provinsen Hunan i Folkerepublikken Kina, med grense til provinsen Guangxi både i vest og i sør. Byprefekturet har eit areal på 22 441 km² og eit folketal på om lag 5,7 millionar.

Byprefekturet Yongzhou omfattar to distrikt (区 *qū*), åtte fylke (县 *xiàn*) og eitt autonomt fylke.

Historie
--------

Byen Yongzhou er over 2 000 år gammal og kjend for den vakre og godt bevarte gamlebyen. Fleire tempel og tårn og den gamle bymuren speglar den historiske rolla som byen har hatt.

Samferdsle
----------

Riksveg 207 i Kina fører gjennom prefekturet; først gjennom fylket Dong'an, så gjennom sjølve byen Yongzhou, deretter gjennom fylka Shuangpai, Dao og Jianghua. Denne viktige trafikkåra tek til i Xilinhot i Indre Mongolia nær grensa til Mongolia, går sørover og endar i Hai'an, ein by som ligg i Xuwen fylke sør på Leizhouhalvøya i provinsen Guangdong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yongzhou» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mai 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Yongzhou» frå Wikipedia på tysk, den 6. mai 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Yongzhou» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NLA
* NKC
* GeoNames

 |

  


1. ↑  .
**Mikhail Anatoljevitsj Sjtsjennikov** (fødd 24. desember 1967) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Sverdlovsk som i 1994 vart europameister i 20 km kappgang. Han vann elles VM-sølv 1991 og 1997 på same distansen og OL-sølv 1996 på 50 km. Innandørs tok han fire VM-gull og tre EM-gull i 5 km kappgang. Han tevla for Sovjetunionen til 1991, sidan for Russland.

Aktiv
-----

Sjtsjennikov utmerkte seg som kappgjengar særleg på 5 km innandørs. Han vann øvinga i alle dei fire fyrste verdsmeisterskapane innandørs, frå Indianapolis i 1987 til Toronto i 1993. I dei store internasjonale meisterskapane utandørs lukkast han vinne si fyrste medalje då han vart andremann på 20 km under Friidrett-VM 1991 i Tokyo. Tre år seinare vann Sjtsjennikov gullmedaljen på same distansen ved EM 1994 i Helsinki. Under dei olympiske leikane i Atlanta i 1996 deltok han både på 20 km og 50 km. Her overraska han stort på 50 km ved å fylgje vinnaren i tevlinga, polske Robert Korzeniowski, så å seie til målstreken, i mål skilde det seks sekundar mellom den olympiske meisteren og Sjtsjennikov på sølvplass. Året etter tok Sjtsjennikov ein ny sølvmedalje, ved VM 1997 i Aten kom han i mål ti sekundar etter verdsmeisteren frå Mexico.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Nr 6 på 20 km – 1.20.47
* EM 1990 i Split: Braut 20 km
* VM 1991 i Tokyo: Sølvmedalje på 20 km – 1.19.46, bakom Maurizio Damilano (1.19.37)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 12 på 20 km – 1.27.17
* VM 1993 i Stuttgart: Diskvalifisert på 20 km
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje på 20 km – 1.18.45, framom Jauhen Misjulja (1.19.22)
* VM 1995 i Göteborg: Nr 6 på 20 km – 1.22.16
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje på 50 km – 3.43.46. Nr 7 på 20 km – 1.21.09
* VM 1997 i Aten: Sølvmedalje på 20 km – 1.21.53, bakom Daniel García (1.21.43)
* EM 1998 i Budapest: Braut 20 km

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Michail Anatoljewitsch Schtschennikow» frå Wikipedia på tysk, den 8. august 2018.*

* *Denne artikkelen bygger på «Mikhail Shchennikov» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2018.*
Tunnelopninga.
Tunnelen.
**Spiralen** er ein 1 650 meter lang vegtunnel som slynger seg seks og ein halv gang i jamn stigning som ein heliks inne i Bragernesåsen i Drammen. Vegen er kommunal bomveg, open for køyring mot ei avgift.

Heliks
Den nedre tunnelopninga ligg attom Drammen sjukehus, 50 meter over havet, og den øvre ligg på Spiraltoppen (Nedre skanse, tidlegare kalla Breidablikk), 213 meter over havet. Namna Spiralen og Spiraltoppen (namnet på både staden og på vegen mellom øvre tunnelopning og parkeringsplassen) vart fastsett i 1986. På Sprialtoppen er det restaurant og eit vidt utsyn over byen, Drammenselva, Drammensfjorden, med fjella i Kongsberg og Numedal i det fjerne. Stiar og turvegar går innover i skogsområdet Drammensmarka. Drammens Museum har sitt friluftsmuseum 300 meter innanfor Spiraltoppen. Her er det 21 gamle tømmerhus som skal illustrere farne tiders gardsdrift og bygningstradisjonar i Buskerud. 

Tunnelen er ni meter brei, kvar slyng har ein radius på 35 meter, og høgda i tunnelen, som opphavleg var 3,1 meter, er seinare auka, slik at moderne turistbussar kan køyre opp. Stigninga er 1:10.

Den nedre tunnelopninga ligg i eit tidlegare steinbrot som heilt frå byrjinga på 1900-talet hadde vore nytta til å skaffe stein til gatene i byen. Sjølve tunnelen vart òg bygd som eit steinbrot for å skaffe stein til utbygging av dei to gatene Rosenkrantzgata og Bjørnstjerne Bjørnsons gate på 1950-talet. Ingeniør Eivind Olsen lanserte då ideen om å hente steinen frå ein slik tunnel, som både ville verte ein attraksjon for byen og eit langt mindre skjemmande inngrep i naturen enn eit ope steinbrot. Arbeidet med tunnelen vart sett i gang i 1953 etter at 70 000 kubikkmeter med stein allereie var sprengd ut i steintaket. Tunnelen vart opna av kong Olav V i 1961, som var året for byen Drammens 150-årsjubileum. Eivind Olsen er heidra med ein plakett med teksten «Spiralens far - byingeniør i Drammen 1957-66» som er sett opp i nærleiken av utsynspunktet på Spiraltoppen.

Kjelder
-------

* Borgen, Per Otto. 1995. *Drammen byleksikon*, side 227 ISBN 82-91649-00-6

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Spiralen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 59°54′52.718″N 10°44′23.748″E﻿

Hotell Bondeheimen (Bøndernes Hus) i Rosenkrantz' gate 8, Oslo.
**Hotell Bondeheimen** er eit hotell i Oslo som er eigd av Bondeungdomslaget i Oslo gjennom Bøndenes Hus AS. Bygningen vart reist under namnet Bøndernes Hus i 1913 med Carl Berner og Jørgen Berner som arkitektar, og har adressa Rosenkrantz' gate 8, men med hovudfasaden mot Kristian IVs gate. Heimen Husflid har sitt butikklokale i bygningen.

I første etasje ligg hotellet sin restaurant, Kaffistova, som er populær fordi det vert servert god og tradisjonell norsk mat. Tidlegare hadde Bondeungdomslaget fleire kaffistover, Torgstova i Karl Johans gate ved Stortorget, Parkstova i Kristian Augusts gate og fleire. Drifta av hotellet og kaffistovene har sidan Bøndenes Hus stod ferdig i 1913 vore viktig for økonomien til Bondeungdomslaget i Oslo. No har hotellet om lag 135 rom og blant det høgaste belegget i Oslo. Hotellet er med i salskjeda Best Western.

Også i andre byer har det vore hotell med namnet "Bondeheimen", mellom dei Tromsø, Arendal, Grimstad, Stavanger, Lyngdal, Flekkefjord, Kristiansand, Mandal og Notodden m. fl. Alle desse verksemdene var etablert og drivne av lokallag eller fylkeslag i Noregs Ungdomslag og/eller Noregs Mållag under samlebegrepet «lagsbruk» (økonomisk verksemd driven av eit lag/ein organisasjon).

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Bondeheimen i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Koordinatar: 60°10′06″N 10°15′49″E﻿

**Storelva** startar der Ådalselva renn saman med Randselva, like nedanfor Hønefossen
Her startar Storelva
**Storelva** er ei elv i Drammensvassdraget. Elvestrekninga startar der Ådalselva (del av Begna) og Randselva renn saman, like nedanfor Hønefossen i Hønefoss, i Ringerike kommune. 

Storelva renn ut i Tyrifjorden, via nordenden av Nordfjorden, mellom det internasjonalt viktige våtmarksområdet Averøya naturreservat (ramsarområde) i Ringerike og Onsakervika (som har ein stor campingplass og sandstrand med flotte høve for bading) på Røyse i Hole kommune.

Langs elvestrekninga mellom Hønefoss og Tyrifjorden finn ein òg dei internasjonalt viktige våtmarksområda Synneren naturreservat, Lamyra naturreservat og Juveren naturreservat, som alle er såkalla kroksjøar (meanderar) og er verna som ramsarområde.

Nord i Nordfjorden renn òg Sogna ut. Ved utløpet finn ein Karlsrudtangen naturreservat, nok eit internasjonalt viktig våtmarksområde som er freda som ramsarområde. Mellom Karlsrudtangen og Averøya ligg Røssholmstranden, ei stor sandstrand som er ein populær badestad sommarstid.

Båttrafikk på elva
------------------

Storelva er no gjort framkommeleg for lystbåtar frå utløpet i Tyrifjorden og opp til Hønefossen, der det ved Bilthuggertangen på Nordsiden vert bygd eit nytt bryggeanlegg - Glatved Brygge. Strekninga utgjer om lag 16 km og hele båtleia er merka. Brygga ligg i nær tilknyting til Riddergården og plassen der tidlegare Glatvedts Hotel låg. Dette området vert nytta til konsertar, teater og andre festlege arrangement om sommaren. Brygga ligg òg i gangavstand frå Hønefoss sentrum.

Sjå òg
------

* Juveren
* Synneren
* Lamyra
* Glatved Brygge

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hedda Zinner** (20. mai 1904–4. juli 1994) var ein tysk forfattar, journalist og skodespelar.

Liv
---

Hedda Zinner var fødd i Lemberg i Galizia i Austerrike-Ungarn i 1904. Mor hennar var av austerriksk jødisk avstamming, og faren kom frå Tsjekkoslovakia.

Zinner gjekk imot faren sin vilje om at ho skulle studera på landbruksuniversitet, og byrja i staden på skodespelarakademiet i Wien. Etter dette følgde aktive år i blant anna Stuttgart og Baden-Baden. I desse åra blei ho kjent med forfattaren Fritz Erpenbeck, som ho gifta seg med. Dei busette seg i Berlin, i eit sterkt venstreorientert kunstnarkollektiv.

Zinner byrja skriva tekster om og imot sosial urettferdig, tekster som mellom anna blei gjevne ut i tidsskriftet *Die Rote Fahne*. I 1930 gav ho også ut tekstar i *Arbeiterstimme*, *AIZ*, *Weg der Frau* og *Magazin für Alle*.

Hedda Zinner slutta seg til kommunistpartiet, dels som ein reaksjon mot det amerikanske politiet sine brutale åtak på antirasistiske demonstrasjonar. På grunn av det politiske engasjementa hennar kunne ho til slutt ikkje bli verande i Berlin. Zinner emigrerte i mai 1933 til Praha, der ein snakka tysk, slik at ho kunne halda fram med å vera politisk aktiv. Ho skreiv innlegg under pseudonymet Elizabeth Frank, tekster som blei gjevne ut i AIZ og blei sende i radio. I Praha byrja Zinner òg på den politiske kabareten *Studio 1934*.

I 1935 blei Fritz Erpenbeck gjeven post som korrespondent for AIZ i Moskva. Hedda Zinner følgde med mannen sin til Sovjetunionen. Sjølv om dei ikkje snakka språket såg begge på flyttinga som å koma heim. Dei kom med forventingar om at Sovjetunionen skulle vera ein stad der dei kunne uttykka meiningane sine fritt uten å bli gjevne arbeidsforbod. Regimet til Stalin kom som eit sjokk. Då Molotov–Ribbentrop-pakta blei inngått søkte familien på hausten 1941 vern i byen Ufa ved Uralfjella. Under tida si i Ufa skreiv Hedda Zinner diktet «Eier aus der Ukraine», eit dikt som stilte spørsmål ved kampen til dei tyske soldatane, og oppfordra kvinner i Tyskland til å få mennene sine til å desertera.

I 1942 blei Fritz Erpenbeck kalla til å arbeida i Moskva. Året etter flytta Zinner etter med den eitt år gamle sonen deira John. Familien var to år til i sovjetisk eksil. Deretter fekk dei tilbod om å flytta tilbake til Tyskland, i DDR. Etter andre verdskrigen busette Zinner seg i Berlin.

Bibliografi (utval)
-------------------

1. ↑  "Katalog der Deutschen Nationalbibliothek, Zinner, Hedda"
2. ↑  "http://www.exilarchiv.de, Hedda, Zinner
3. ↑  "s. 126, German monitor, fractured Biographies, editor Ian Wallace, New York 2003. ISBN 90-420-0966-7
4. ↑    Siv Widerberg och Viveka Heyman: *Flykten valde oss : dikter om att fly från sitt land : en antologi*  «Författarna», En bok för alla, 1999, s. 216. ISBN 9172210788.
Øks frå acheuléen under eldre steinalder, funnen i Spania. 
**Eldre steinalder**, **paleolitikum** eller **paleolittisk tid** er den første delen av steinalderen og fann stad under dei geologiske epokane pleistocen og holocen. I europeisk samanheng er tidsrommet vidare delt inn i tre hovudperiodar: tidleg, mellom og sein eldre steinalder.

Frå den tidlege delen kjenner me reiskapstradisjonane oldowan (eller abbevillien i Europa) og acheuléen, der ein hakka til skarpe eggar på steinar. Clactonien, tilpassingar av steinen til skaft, og levalloisien, der ein hakka spissar ut av ein heil stein, kjem også frå denne perioden.

Under mellomperioden vidareutvikla ein denne flekkekulturen til mousterien og tayacien. Den sistnemnde typen er funne saman med moderne menneske, medan mousterien er knytt til neandertalarar.

I sein eldre steinalder laga ein spesialiserte reiskapar frå steinar som var blitt førebudde. Ein fann opp nål og tråd, skinnklede, harpun og spydkastar og tilpassa fiskeutstyr.

Eldre steinalder i Noreg
------------------------

Innan steinalderen i Noreg reknar ein tida frå 10.000 år før vår tidsrekning fram til 4000 f.Kr. som eldre steinalder.
Tida blir igjen delt inn i desse fasane:

* Fosna- og Komsafasen (10 000–8000 f.Kr.)
* Tørkopfasen (8000–7000 f.Kr.)
* Nøstvetfasen (7000–4800 f.Kr.)
* Tverrpilfasen (4800–4000 f.Kr.)

Kjelder
-------

* «Stone Age», *Encyclopaedia Britannica* (Encyclopædia Britannica Online), 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* KulturNav
* NDL

 |
**Palisades Tahoe** i Olympic Valley i Placer County i delstaten California er eit av dei største skiområda i USA. Feriestaden tek årleg imot ca. 600 000 skiløparar. Det er det nest største skiområdet ved Lake Tahoe. Dei olympiske vinterleikane for 1960 vart arrangerte i Olympic Valley.

Skistaden vart grunnlagd i 1949 som Squaw Valley. Namnet vart endra i 2021 på grunn av den nedsetjande tydinga til ordet «squaw». 

Olympic Valley
Olympic Valley ligg i fjellområdet Sierra Nevada, 1 900 meter over havet. Området er kjent for sine store snømengder, ofte fell opp til 1 200 mm gjennom vinteren. Anlegget er spreidd over seks toppar og 4 000 dekar. Høgste toppen er 2 760 meter over havet.

Soge
----

I 1942 kjøpte Wayne Poulsen, ein tidlegare skiløpar, 2 000 hektar i dagens Olympic Valley, av Southern Pacific Railroad. Poulsen trefte i 1946 Alex Cushing, ein jurist med politiske kontaktar og tilgang på kapital. Like før opninga 1949 vart Poulsen og Cushing usams om framtida for feriestaden. Cushing enda opp med å kontrollere Palisades Tahoe Corporation, som makta å få 1960-års Vinter-OL til Olympic Valley. Cushing leia Ski Corporation, morselskapet til Olympic Valley Ski Resort, til han døydde.

Cushing modellerte Olympic Valley etter europeiske alpinanlegg ved å sette basseng og losji oppe på fjellet i staden for på botnen, og ved å bringe den nyaste løfteteknologien til USA.

Sjølv om 1960-OL på det næraste var bortlova til Innsbruck i Austerrike, reiste Cushing til Paris i 1955 med ein skalamodell av sitt forslag for dei olympiske arenaene, og overtala den internasjonale olympiske komitéen til å velje Olympic Valley til arrangørstad. Det var det første, direkte fjernsynsformidla vinter-OL, med millionar av sjåarar i USA. Vinterolympiaden synte at amerikanske, alpine skianlegg hadde nådd det nivået som vart forventa av europeiske alpinanlegg.

I 1969 var Olympic Valley vertskap for den nokså ferske verdscupen i alpine greiner, med tevlingar i slalåm og storslalåm for både menn og kvinner.

I november 2010 vart Palisades Tahoe kjøpt av KSL Capital Partners.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Palisades Tahoe» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Palisades Tahoe**

* 

| * v
* d
* e
Vertsbyar for Dei olympiske vinterleikane |
| --- |
| 
* Chamonix (1924)
* St. Moritz (1928)
* Lake Placid (1932)
* Garmisch-Partenkirchen (1936)
* ~~Sapporo~~ (1940)
* ~~Cortina d'Ampezzo~~ (1944)
* St. Moritz (1948)
* Oslo (1952)
* Cortina d'Ampezzo (1956)
* Squaw Valley (1960)
* Innsbruck (1964)
* Grenoble (1968)
* Sapporo (1972)
* Innsbruck (1976)
* Lake Placid (1980)
* Sarajevo (1984)
* Calgary (1988)
* Albertville (1992)
* Lillehammer (1994)
* Nagano (1998)
* Salt Lake City (2002)
* Torino (2006)
* Vancouver (2010)
* Sotsji (2014)
* Pyeongchang (2018)
* Beijing (2022)

 |
Kirchberg
**Kirchberg in Tirol** er ein kommune i distriktet Kitzbühel i forbundslandet Tirol i Austerrike. Kommunen har ei flatevidd på 97,7 km² og i kring 5 200 ibuarar. Landsbyen Kirchberg ligg 828 meter over havet, nokre få kilometer vest om distriktshovudstaden Kitzbühel.
Turisme er den dominerande næringa, så vel sommar som vinter.

Geografi
--------

Kirchberg ligg ved sammløpet til dalane Spertental og Brixental, på vasskiljet mellom Leukental i aust og Brixental i vest.

Historie
--------

Dei eldste spora etter busetnad i Kirchberg går tilbake til forhistorisk tid, til yngre bronsealder (1100–900 f.Kr.). Bayern byrja å ta kontroll over området rundt midten av 500-talet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Einwohnerzahl 1.1.2018 nach Gemeinden mit Status, Gebietsstand 1.1.2018». Henta 9. mars 2019.
2. ↑  Mal:Internetquelle
3. ↑  Koordinate und Höhenangabe nach TIRIS online → Wasser → Einzugsgebiete und Messtools

* *Denne artikkelen bygger på «Kirchberg in Tirol» frå Wikipedia på tysk, den 29. mars 2017 og 10. mars 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kirchberg in Tirol**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Pasvikdalen** er ein ca. 150 km lang dal langs Pasvikelva, som delvis dannar grenseelv mellom Noreg og Russland. Lengst i sør ligg Øvre Pasvik nasjonalpark, og herfrå fortset dalen inn i Finland og endar opp ved Enaresjøen. 

Det veks furu- og bjørkeskog i dalen. Elles omfattar floraen og faunaen her fleire austlege innslag, som sibirgran og bisam. Klimaet i dalen er svært tørt, med ein årsnedbør på berre 400 mm. Han er den varmaste staden i Nord-Noreg om midtsommaren, med ein julinormal på 14 °C – omtrent det same som i Stavanger.

Geologi
-------

I den sørlege delen av Pasvikdalen blei det for 2500 millionar år sidan avsett vulkanske og sedimentære bergartar som utgjør Petsamo-supergruppa. I overgangen frå arkeisk til proterozoisk tid blei det danna fleire store kroppar med lagdelt gabbro. Dette markerer byrjinga på strekking av jordskorpa og riftdanning langs ei sone som er 700–800 km lang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pasvikdalen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. september 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Øvre Sund bru** er ei bru over Drammenselva i sentrum av Drammen. Brua utgjer ein del av  Fylkesveg 282 og Sentrumsringen, og var opna 9. september 2011. Brua er ein del av Vegpakke Drammen og det siste prosjektet i Sentrumsringen. Øvre Sund bru forbind Grønland (sør) og Hamborgstrøm (nord).

Øvre sund bru fotografert frå sørvest i den blå timen. Foto: Knut Arne Gjertsen

Lengda til brua er på 148 m, lengda inkl. brokar er 250 meter. Det er to køyrefelt i kvar retning i tillegg til separat sykkelveg med fortau. Lengda på delen med sykkelveg og fortau er noko kortare enn hovudspennet. Dei totale prosjektkostnadene var på 527,5 millionar kroner.

I 2000 vart ein arkitektkonkurranse kunngjort, og den vart vunnen av Bovim-Fuglu-Svingen Arkitektar (seinare Nuno Arkitektur).

Sjå òg
------

* Bruer i Noreg
* Bruer i Noreg etter lengd
* Drammen bybru
* Ypsilon bru

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Øvre Sund bru» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mai 2020.*

Litteratur
----------

* Anne-Beth Jensen: «Raffinert bruløsning», s. 126-129 i *Byggeindustrien*, Nr. 7/2011. ISSN 03327086.