recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Matthias Numsen Blytt** (fødd 26. april 1789 i Overhalla, død 26. juni 1862 i Kristiania) var ein norsk botanikar. Sonen Axel var òg ein viktig botanikar.

Blytt studerte først jus, men gjekk i 30-årsalderen over til botanikk og vart i 1837 professor i botanikk ved Universitetet i Oslo. Målet til Matthias Blytt var å gje ei oversikt over plantene si geografiske fordeling og han gjorde ei mengd årvisse reiser i Noreg sommarstid der han undersøkte floraen i dei fleste delane av landet. Eit unntak var i åra 1829–32, då han studerte utanlands takk vere offentlege stipend. Han kom då i kontakt med mange leiande botanikarar i Storbritannia og på kontinentet, og samla inn mange planter, spesielt i Alpane og Pyreneane. Utover i 1840-åra reiste han mindre; helsa skranta og han fekk aukande administrative plikter som professor i botanikk frå 1837 og einebestyrar av Botanisk hage.

Resultata av studia publiserte Blytt i ei rad avhandlingar som han til slutt samla i *Norges Flora*. Første band kom i 1861, mens sonen Axel fullførte verket med band 2 (1874) og band 3 (1876).

Etter at Blytt døydde gjekk den store private botaniske samlinga hans inn i Universitetsherbariet, som med det fekk eit mykje større vitskapeleg verde enn før. Det norske botaniske fagtidsskriftet *Blyttia* (grunnlagt 1943) er kalla opp etter far og son Blytt. Grasslekta *Blyttia* og moseslekta *Hypoblyttia* blei oppkalla etter Mathias Blytt.

Henrik Wergeland, som var ein interessert amatørbotanikar, gjekk på Blytt sine førelesningar. Dei to vart gode vener og Wergeland tileigna to dikt til Blytt: *Godmorgen (til en botanisk venn)* og *Til Sylvan (En Botaniker)* – der Sylvan er eit pseudonym for «M. Blytt, Lector Botanicæ».

Referansar
----------

1. ↑  *Til Sylvan (En Botaniker) – et vårdikt med skapelsesmotiv* på nb.no

Kjelder
-------

* 

* «Matthias\_Numsen\_Blytt» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Matthias Numsen Blytt i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| ***«Limits»***  Song av Pænda |
|  |
| **Land** | Austerrike |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 8. mars 2019 |
| **Sjanger** | Elektropop |
| **Lengd** | 03:24 |
| **Selskap** | Wohnzimmer |
| Låtskrivar(ar) | Gabriella Horn |
|

Pænda framfører «Limits» under ei av prøvene i Tel Aviv i 2019.
**«Limits»** ('grenser') er ein popsong frå 2019 som er komponert og vert framført av den austerrikske musikaren Pænda. Songen var det austerrikske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel.

Bakgrunn
--------

«Limits» er skriven av låtskrivaren og musikkprodusenten Gabriella Horn, betre kjent under artistnamnet Pænda. Songen er ein av låtane på albumet *Evolution II* som vart gjeve ut 26. april 2019. På førespurnad frå kringskastaren ORF sende ho hausten 2018 inn «Limits» til vurdering for Eurovision Song Contest, og ORF valde songen som det austerrikske bidraget i tevlinga.

«Limits» er ein popballade som fortel om korleis Horn i sin iver og lidenskap for musikk pressa seg forbi alle grensene sine, heilt til grensa for fullstendig utmatting. Songen fortel om sårbarheita hennar og erkjenninga om at ho må ta ein pause og ikkje presse alle grensene.

I januar 2019 vart Austerrike trekt ut til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel torsdag 16. mai, og Austerrike hadde startnummer 9. «Limits» enda på 17. plass i semifinalen og var dimed ikkje kvalifisert til finalen laurdag 18. mai.

Kjelder
-------

1. ↑  «Austria | PÆNDA Releases New Album Evolution II - Win A Signed Copy» (på engelsk). Henta 7. mai 2019.
2. ↑  «It’s Pænda singing ‘Limits’ for Austria!» (på engelsk). Henta 7. mai 2019.
3. ↑  «PÆNDA - Austria — Tel Aviv 2019». Henta 7. mai 2019.
4. ↑  «Second Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 5. mai 2019.
5. ↑  «Second Semi-Final: Last 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 16. mai 2019. Henta 17. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Limits (Pænda-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 25. desember 2021.*
**Matthias Jacob** (fødd 2. april 1960) frå Tambach-Dietharz i Thüringen er ein tysk tidlegare skiskyttar som tevla for Aust-Tyskland. Mellom 1981 og 1987 var han med å vinne tre VM-gull og like mange VM-sølv i stafett. Individuelt fekk han ein sølvmedalje i VM 1987 og ein bronsemedalje under vinter-OL 1984, begge på 10 km. Han er gift med den tidlegare langrennaren Carola Anding.

Aktiv
-----

Jacob debuterte for DDR sitt skiskyttarlandslag i 1980. Allereie i sitt fyrste VM i Lahti i 1981 fekk han plass på stafettlaget som vart verdsmeistrar, ein prestasjon han var med på å gjenta året etter. Begge desse VM-titlane vann han i lag med Mathias Jung og Frank Ullrich. Under OL 1984 i Sarajevo vart Jacob beste austtyskar på 10 km og tok bronsen.

Etter han hadde sanka tre strake sølvmedaljar i VM-stafettar, fekk Jacob sin tredje gullmedalje i stafettøvinga under VM 1987. Her gjekk han saman med Jürgen Wirth, Frank-Peter Roetsch og André Sehmisch DDR inn til ein suveren siger, over to minuttar føre Sovjetunionen på sølvplass. I same meisterskapen gjorde Jacob sitt beste individuelle resultat då han tok sølv på 10 km, bakom suverene Roetsch og med Sehmisch på bronseplass.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1981 i Lahti: Gullmedalje i stafett, nr 5 på 10 km
* VM i skiskyting 1982 i Minsk: Gullmedalje i stafett, nr 4 på 20 km
* VM i skiskyting 1983 i Antholz: Sølvmedalje i stafett, nr 8 på 20 km
* Vinter-OL 1984 i Sarajevo: Bronsemedalje på 10 km
* VM i skiskyting 1985 i Ruhpolding: Sølvmedalje i stafett og nr 7 på 10 km
* VM i skiskyting 1986 i Oslo: Sølvmedalje i stafett og nr 4 på 20 km
* VM i skiskyting 1987 i Lake Placid: Gullmedalje i stafett og sølvmedalje på 10 km
* Vinter-OL 1988 i Calgary: Nr 9 på 20 km

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Take Me Out to the Ball Game |
|  |
| Denne originalversjonen av songen vart sungen av Edward Meeker i 1908, og er ein av dei første innspelingane av songen. |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra denne fila? Sjå mediahjelp.* |

«**Take Me Out to the Ball Game**» er ein Tin Pan Alley-song frå 1908 av Jack Norworth og Albert Von Tilzer som har vorte ein uoffisiell hymne for baseball i USA og Canada.

Ein gong Jack Norworth køyrde undergrunnsbanen i New York, såg han eit skilt som sa «Baseball Today – Polo Grounds». I songen ringer kjæasten til Katie (og seinare Nelly) for å be ho ut på eit show. Ho blir med, men berre om han tek ho til ein baseball-kamp i staden. Musikken var skriven av Albert Von Tilzer. Songen vart først sungen av den dåverande kona til Norworth, Nora Bayes og gjort populær via mange varietéar. Han vart første gongen spelt på ein baseballkamp i 1934. 

Norworth skreiv ein alternativ versjon av songen i 1927. Norworth og Bayes var elles kjend for å ha skrive hittar som «Shine On, Harvest Moon».) Med sal av plater, noteark og pianorullar, vart songen ein av dei mest populære hittane i 1908.The Haydn Quartet, leia av den populære tenoren Harry MacDonough, song ein populær versjon for Victor Records.

Den mest kjende innspelinga av songen var av «Billy Murray and the Haydn Quartet», men det er ikkje visst om Murray song på songen eller ikkje.

Den originale musikken og teksten frå 1908 er no i offentleg eige i USA (opphavsretten er gått ut).

Det første verset av 1927-versjonen vert sungen av Gene Kelly og Frank Sinatra i byrjinga av musikalfilmen *Take Me Out to the Ball Game* (1949).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Take Me Out to the Ball Game (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 24. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Take Me Out to the Ball Game». *Performing Arts Encyclopedia*. Library of Congress. Henta 24. august 2014.
2. ↑  «Jack Norworth & Take Me Out to the Ball Game». Laguna Beach Historical Society. Arkivert frå originalen 4. februar 2008. Henta 24. august 2014.
3. ↑  «Nora Bayes and Jack Norworth: Together and Alone». Archeophone Records. Arkivert frå originalen 18. september 2008. Henta 24. august 2014.
4. ↑  Newman, Mark. «Take Me Out to the Ball Game: Song Historie». Major League Baseball. Henta 24. august 2014.
5. ↑  Druckenbrod, Andrew (23 juni 2008). «Name this tune: You sing 'Take Me Out,' it's 100 years old». *Pittsburgh Post-Gazette*. Henta 24. august 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Adige** (venetiansk *Àdexe*; trentinsk *Ades*; friulisk *Adis*; tysk *Etsch*; ladinsk *Adesc* eller *Adiç*; latin *Athesis*) er ei elv i Alperegionen Trentino-Alto Adige i Italia, nær grensa til Austerrike og Sveits. Med ei lengd på 410 km, 220 av dei i Sør-Tyrol, er ho den nest lengste elva i Italia etter Po med 652 km.

Klokketårnet i Reschensee.
Elva renn frå den kunstige alpesjøen Rechensee, ved Resiapasset (1 504 moh) nær grensa til Austerrike og Sveits ovanfor Inndalen. Innsjøen er kjend for kyrkjetårnet som står ute i vatnet der den tidlegare landsbyen Curon Antica (Alt Graun) låg før han lagt under vatn i 1953 då demninga stod ferdig. Nær Glurns mottar Adige elva Rom frå den sveitsiske dalen Val Müstair.

Adige renn gjennom Verona.
Adige renn austover gjennom Vinschgau (Venostadalen) til Merano der ho møter Passirio frå nord. Sør for Bolzano renn ho saman med Isarco og så sørover gjennom ein dal som alltid har vore ein av hovudfartsårene gjennom Alpane og som fører til og frå Resia- og Brennerpasset. Med ei høgd på 1 370 moh. vert dette rekna som den enklaste av dei store fjellovergangane i Alpane. 

Salurner Klause/Chiusa di Salorno smalnar inn ved Salorno og markerer den sørlege grensa til det tysktalande området i Italia. Derfor vert Adige nemnd i «Das Lied der Deutschen» frå 1841 som den sørlege grensa for ubtreiinga av det tyske språket. Songen vart nasjonalsongen til Tyskland i 1922 etter at Italia tok kontroll over Adige. 

Nær Trento mottar Adige Avisio, Noce og Fersina. Adige kryssa så Trentino og seinare Veneto, og renn gjennom byane Verona, Rovereto og Adria, Lagarinadalen og over den nordaustlege delen av Posletta og ut i Adriahavet. Både Adige og Po renn parallelt i elvedeltaet utan at dei møtes. 

Som ei fjellelv vert det stundom brå flaumar i elva. Ho er òg forbunde til kunstige undergrunnskanalar til Gardasjøen for å hindre flaum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adige» frå Wikipedia på engelsk, den 16. november 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 66°50′S 64°0′W﻿

**Cole Peninsula** er ei halvøy, 24 km lang frå aust til vest og 13 km brei, mellom Cabinetfjorden og Millfjorden på austkysten av Graham Land, like aust for Thuronyi Bluff og like nord for Den antarktiske polarsirkelen. Halvøya er omgjeve av Larsen isbrem i Weddellhavet. 

Halvøya er isdekt utanom fleire klipper som stikk ut frå Mount Hayes. Ho vart oppdaga og fotografert frå lufta i 1940 av medlemmar av East Base frå U.S. Antarctic Service (USAS). I 1947 vart det kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) og fotografert frå lufta av Ronne Antarctic Research Expedition (RARE) under Finn Rønne.

Cole Peninsula vart namngjeven av Rønne etter W. Sterling Cole frå New York, medlem av House Naval Affairs Committee, som var med på å sikre støtte frå Kongressen til å få eit skip for Rønne-ekspedisjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cole Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  "Name Details, Cole Peninsula» *Antarktis Gazetteer*, Australian Antarktis Data Centre, online

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
«**Det nye Jerusalem**» – eller «det himmelske Jerusalem» – er i kristendommen eit bilete på det evige livet etter døden, i himmelriket. 
Omgrepet har opphav i jødedommen; etter øydelegginga av Salomons tempel i år 586 f.Kr. gav ikkje jødane opp håpet om at byen Jerusalem ein gong skulle gjenreisast. Jødane heldt fram profeten Esekiel sitt ord om at Jerusalem skulle byggjast opp att den tida folket sat i fangenskap i Babylon. At det øydelagde byen Jerusalem skulle gjenreisast og byggjast opp att, var òg profetert alt i profeten Daniel i Det gamle testamentet. Tilsvarande heiter det i Salmane, (sal. 147,2) «Herren byggjer Jerusalem og samlar Israels spreidde folk.» Desse profetiane er i kristen tradisjon nytolka til å vere ein profeti om himmelriket. 

I Galatarbrevet (Gal. 4,26) skriv Paulus om «Jerusalem som er i det høge», som eit bilete på gudsriket. I Johannes' openberring er «Guds by, det nye Jerusalem, som kjem ned frå himmelen, frå min Gud» brukt som nemning på riket som skal komme. «Det nye Jerusalem» er omtalt meir detaljert i kap. 21, vers 9–27. 

Det nye Jerusalem er eit ynda tema i kristen salmedikting, spesielt i pietistisk tradisjon. Lina Sandell har dikta «Jerusalem, Jerusalem som ovan der er bygt». Hans Adolph Brorson skriv i sin *Svanesang* om «O Hellig Ånd! mit hjerte / den stad så hårdt attrår, / det søde hjem, /
Jerusalem, / hvor al min nød og smerte / sit pas og afsked får.»
***Postimees*** er ei estisk dagsavis. Med eit opplag på mellom 61 000 og 72 000 er avisa, etter laussalsavisa *SL Õhtuleht* den største og viktigaste avisa i Estland. *Postimees* tyder ’postmann’.

Historie
--------

Med løyve frå Alexander II fekk *Perno Postimees ehk Näddalileht* trykkeløyve i 1856. Avisa kom ut i Pärnu i perioden mellom 1857 og 1863 som eit åttesiders vekeblad på estisk. Redaktør var Johann Voldemar Jannsen. Den andre estiskspråklege avisa som fekk trykkeløyve same år, Tartu-avisa *Tallorahwa Postimees*, gjekk inn etter berre to år.

I 1864 forlét Jannsen *Perno Postimees*, og gav i lag med forlagsmannen Laakman ut ei konkurrerande avis, *Eesti Postimees*, som snart vart meir populær enn *Perno Postimees*. Begge avisene var viktige i den nasjonale rørsla i siste halvpart av 1800-talet.

I 1882 selde Jannsen *Eesti Postimees*, som i dei neste tre åra vart redigert av Karl August Hermann. I 1884 kjøpte Karl August Hermann avisa sjølv, og la redaksjonen til Tartu.

*Pärnu Postimees* eksisterte fram til 1885. Under leiing av Hermann kom den nystarta avisa *Postimees* i Tartu som etterfølgjar til Pärnu-avisa, først som vekeavis (1886/87), deretter 1887–91 tre gonger i veka. I 1891 vart *Postimees* den første estiske dagsavisa. Både *Eesti Postimees* og *Postimees* var talerøyr for motstandarane av tsaren si russifisering av Estland. I 1896 selde Hermann *Postimees* til eit eigedomsselskap.

Medeigar vart òg den estiske journalisten og politikaren Jaan Tõnisson. Han vart gjennom *Postimees* ein sentral person i pressemiljøet i den sjølvstendige republikken Estland i 1918. Han var medeigar i avisa fram til 1930 og sjefredaktør i åra 1896 til 1935.

Då Estland vart okkupert av Sovjetunionen i juni 1940, som følgje av Molotov–Ribbentrop-pakta, vart òg pressefridomen avskaffa. *Postimees* kom då ut som eit talerør for kommunistane, og vart 28. september 1940 erstatta av avisa *Tartu Kommunist* fram til 24. juni 1941, då Estland vart okkupert av Tyskland under Operasjon Barbarossa. Under den tyske okkupasjonen av Estland, kom avisa ut frå 13. juli 1941 til 16. september 1944, frå august 1944 under namnet *Uus Postimees*, medan ho frå 1945 igjen fekk det gamle namnet *Postimees*. Frå 1. mai 1948 og fram til 1990 vart ho gjeven ut som ei kommunistisk avis under namnet *Edasi* («Framover»).

Postimees i dag
---------------

Etter det nye sjølvstendet vart *Postimees* stifta på nytt i 1991. Eigar er *Eesti Meedia Gruppe*, der det norske mediekonsernet Schibsted i dag har 92,5 % av aksjane.

Til Postimees-gruppa høyrer også regionsavisene *Tartu Postimees*, *Pärnu Postimees*, *Sakala*, *Virumaa Teataja*, *Järvamaa Teataja* og *Valgamaalane*. Frå og med 1995 kom Postimees òg ut i ei internettutgåve. Sidan 2005 har det også kome ut ei russiskspråkleg utgåve av dagsavisa, i eit opplag på 25 000.

Hovudredaksjonen ligg i Tallinn, med regionkontor i Tartu.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Postimees**

* Postimees (på estisk og russisk)
* Schibsted-konsernet
* Eeste ajalehtede liit (Estonian Newspaper Association (på estisk og engelsk)
Kosmisk mikrobølgebakgrunnsstråling markerer yttergrensa for det observerbare univers
**Det observerbare universet** er den delen av universet som er nær nok til at ein observatør kan observere, måle og formulere teoriar om det. For oss på jorda vil dette vere eit kuleforma område der lyset frå periferien akkurat har nådd fram til observatøren (på jorda). Kvar observatør i universet har sitt eige observerbare univers som kan ha eller ikkje ha overlappande regionar med det vi ser frå jorda. Fordi universet ekspanderer kan yttergrensa forandre seg over tid, og endre storleik og moglege felles regionar.

Det observerbare universet er etter gjeldande berekningar 13,7 milliardar år gammalt og begynte ved Big Bang. Det har no ein radius på 46,5 milliardar lysår i alle retningar frå jorda. Forenkla er dette den berekna noverande avstanden til fjernaste objekt vi kunne ha sett i det observerbare universet. Dette fordi lyset frå desse har brukt omkring 13,7 mrd år på å nå jorda, mens universet har fortsett å ekspandere. Ordet *observerbar* er ikkje eit teknisk omgrep av kva som faktisk kan observerast for eksempel med eit teleskop, men er eit uttrykk for at strålinga frå eit objekt i ytterkanten akkurat har hatt tid til å nå jorda. Fordi interstellar gass i universet i ein tidleg fase ikkje var ionisert og derfor ikkje transparent for det meste av strålinga, kan ikkje dei tidlegaste objekta observerast på vanleg måte.

Referansar
----------

1. ↑  Abraham Loeb (2006). «The Dark Ages of the Universe». *Scientific American* (November 2006).

Sjå òg
------

* Galakse
* Universet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cosmology FAQ
**Matthew Locke** (1621–1677) var ein engelsk barokkomponist og musikkteoretikar.

Som gut fekk Locke lære i koret i Exeterkatedralen, under Edward Gibbons, bror til Orlando Gibbons. 18 år gammal reiste Locke i Nederland, og vart mogelegeins konvertert til katolisismen medan han var der.

I lag med Christopher Gibbons (son til Orlando), komponerte Locke musikken til *Cupid and Death,* eit maskespel frå 1653 av James Shirley. Musikken deira er den einaste musikken for eit dramatisk verk frå Caroline-tida som har overlevd fram til i dag. Locke var ein av fem komponistar som skreiv musikk for *The Siege of Rhodes* (1656), ein opera av Sir William Davenant. Dei andre fire var Henry Lawes, George Hudson, Henry Cooke og Charles Coleman. Locke skreiv musikk for fleire operaer av Davenant, *The Cruelty of the Spaniards in Peru* (1658) og *The History of Sir Francis Drake* (1659). Han skreiv musikk for prosesjonsmarsjen i samband med kroninga av Karl II.

I 1673 publiserte Locke *Melothesia,* eit musikkteoretisk verk. Framsida skildrar han som «Komponist for Hans Majestet og organist i kapellet til hennar Majestet.», —altså Karl II og Katrine av Braganza. Locke tente òg hos kong Karl som komponist for blåsarar («musikk for kongen sine sackbutar og kornettar») og komponist for fiolinar. Etterfølgjaren hans i denne stillinga var Henry Purcell og Locke har vorte skilra som mentor for Purcell. I 1675 komponerte han musikk for *Psyche* av Thomas Shadwell.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Matthew Locke (composer)» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Baker, Christopher Paul, red. *Absolutism og the Scientific Revolution, 1600–1720: A Biographical Dictionary.* London, Greenwood Press, 2002.
	+ Caldwell, John. *The Oxford History of Music: From the Beginnings to C. 1715.* Oxford, Oxford University Press, 1999.
	+ Harding, Rosamund E. M. *A Thematic Catalogue of the Works of Matthew Locke with a Calendar of the Main Events of his Life.* Oxford, Alden Press, 1971.

Referansar

1. ↑  Caldwell, s. 555.
2. ↑  Susan Treacy, i Baker, s. 237.
3. ↑   «Matthew Locke». *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company. 1913.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Fritt tilgjengelege notar av Matthew Locke i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Antiferromagnetisk fordeling av moment.
I materiale som syner **antiferromagnetisme** er det magnetiske momentet til atoma eller molekyla, vanlegvis knytt til momentet til elektrona, retta i ei regulær fordeling der tilstøytande moment (på forskjellige undergitter) peikar i motsette retningar. Dette er, som ferromagnetisme og ferrimagnetisme, eit uttrykk for ordna magnetisme. Generelt kan antiferromagnetisk orden oppstå ved låge nok temperaturar og forsvinne ved og over ein viss temperatur, Néel-temperaturen (kalla opp etter Louis Néel, som først identifiserte denne typen magnetisk ordning i 1930- og 1940-åra). Over Néeltemperaturen, vert materialet vanlegvis paramagnetisk.

Døme på antiferromagnetiske sambindingar er FeO, CoO og NiO. Antiferromagnetiske material har, i motsetnad til ferro- og ferrimagnetiske material, knapt noko praktiske bruksområde. Néel fekk Nobelprisen i fysikk i 1970 for å ha påvist antiferromagnetisme, og Clifford Shull fekk same pris i 1994 for å ha synleggjort antiferromagnetiske strukturar ved nøytrondiffraksjon.

Kjelder
-------

* antiferromagnetisme. () I *Store norske leksikon*. Henta frå:

* *Denne artikkelen bygger på «Antiferromagnetism» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  L. Néel, *Propriétées magnétiques des ferrites; Férrimagnétisme et antiferromagnétisme*, Annales de Physique (Paris) 3, 137–198 (1948).
Koordinatar: 67°8′0.34080″N 20°39′3.1104″E﻿

Gällivare jernbanestasjon
**Gällivare** (finsk *Jällivaara*, nordsamisk *Jiellevárre* og *Váhčir*, meänkieli *Jellivaara*) er ein tettstad som ligg i Norrbottens län i landskapet Lappland i Sverige. Det er administrasjonssenter i Gällivare kommun og i 2005 hadde tettstaden 8 480 innbyggjarar.

Staden er eit jernbaneknutepunkt mellom Inlandsbanan og Malmbanan. Som for nabobyen Malmberget, har gruvedrifta òg vore viktig for utviklinga av Gällivare. Aitikgruva, det største dagbrotet i Skandinavia, ligg austsøraust for tettstaden.

Inlandsbanan er ein jernbane som strekkjer seg frå Gällivare i nord til Östersund i sør, og blir trafikkert i sommarsesongen. Malmbanan er den jernbanen som sørgjer passasjer- og malmfrakt til og frå hamnene i Narvik og Luleå. 

Like ved ligg Dundret, eit fjell med tilhøyrande skianlegg, der det mellom anna er blitt halden verdscuprenn i langrenn og alpint. Junior-VM i nordiske greiner blei arrangert der i 1995. Anlegget er, avhengig av sesongvêr, ope frå 1. november til 30. april.

I tillegg til kommunen er Boliden AB og LKAB dei største arbeidsgjevarane i Gällivare. 

Den største solcellefabrikken i Nord-Europa finst her. European Energy School – Energigymnaset – blei opna i 2008, og underviser studentar frå heile Sverige.

Gällivare er eit senter for vestlæstadianismen. Årleg blir det arrangert «Gällivare julesamling» med deltakarar frå Finland, Sverige, Canada, USA, Noreg og andre land. Gudstenesta blir tolka til engelsk og finsk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gällivare» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Mugge i Gzjel-stil
**Gzjel-keramikk** er ein russisk keramikkstil med kvitt og blått mønster. Han har namn etter Gzjel i Moskva oblast som er eit senter for produksjonen av denne keramikktypen.

Oversyn
-------

Kapell i Gzjel dekorert med Gzjel-fliser.
Det blir laga keramikk til heile Russland i rundt tretti landsbyar i området søraust for Moskva, som er rikt på ulike leiretypar. Namnet Gzjel blei knytt til keramikk allereie på 1300-talet. Frå midten av 1600-talet byrja ein utvinna leire i større skala. og i 1663 gav tsar Aleksis av Russland Gzjel einrett på å laga ilåt til apotekar- og alkymibruk for apotekarordrenen i Moskva. Dette førte til høge krav til produkta.

Keramikken blei opphavleg laga av pottemakarar heime, men desse byrja nokså tidleg å danna verkstadar saman og auka produksjonen. Desse verkstadane blei etterkvart vidareutvikla til fabrikkar der ein forma produkt i former og arbeidarane kunne ha ansvaret for særskilde produkt eller ein særskild stil eller dekorasjon. Ein laga keramikk med ein kvit, tinn-basert glasur dekorert med fargar som blått, grønt, gult og brunt, i ein stil kjend som majolika. På 1830-talet byrja ein å utvikla fajanse i Gzjel, kvitt steingods som kunne måla seg såkalla *creamware* som blei laga i England på denne tida. Deretter utvikla dei produkta sine til porselen.

På midten av 1800-talet gjekk likevel industrien tilbake i området, på grunn av aukande import frå utlandet og manglande modernisering av den lokale produksjonen. Ved byrjinga av 1900-talet tilhøyrde det meste av produksjonen familien Kuznetsov. Etter den russiske revolusjonen blei Kuznetsov-fabrikkane nasjonaliserte. 

På midten av 1900-talet byrja ei restaurering av Gzjel-keramikken. I tida 1945-1949 tok ein i bruk koboltblått på kvit bakgrunn, og sameinte dekorasjonsstilen. Meisteren A.B. Saltykov utvikla eit eige atlas over pernselstrøk, og kunstnaren N.I. Bessarabova, som utvikla ein ny blå og kvit stil, blei invitert inn i produksjonen.

Galleri
-------

* Gzjel-produkt frå 1700-taletGzjel-produkt frå 1700-talet
* VaseVase
* Stør i Gzjel-stilStør i Gzjel-stil
* DyrefigurarDyrefigurar
* Dekorativ tekanneDekorativ tekanne

Kjelder
-------

1. ↑  *Russian culture in the Gzhel craft through the pages of history.*, arkivert frå originalen 5. oktober 2021, henta 5. oktober 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Gzhel» frå Wikipedia på engelsk, den 5. oktober 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Dulkina, T.I. and N.S. Grigorevna, Gzhel: keramika 18-19 vekov. Moskva: Izd-vo "Planeta", 1982.
* Ovsyannikov, I. Russian Folk Arts and Crafts. Progress Publishers, Moscow, 1969.
* Saltykov, A. B. Russkaia narodnaia keramika. Moskva, Sovetskii khudozhnik, 1960.
**Nurmijärvi** er ein kommune i landskapet Nyland i Södra Finlands län. Nurmijärvi har cirka 38 000 innbyggjarar og eit flatemål på 367,32 km². Nurmijärvis sentrum er Nurmijärvi kyrkby, med cirka 7 000 innbyggjarar. Andre tettstader i Nurmijärvi er Klövskog og Rajamäki. Nurmijärvi er heilt finsktalande, ligg berre ein halv time frå Helsingfors og har Esbo, Vanda, Tusby, Hyvinge og Vichtis som naboar.

Historie
--------

Nurmijärvi vart eigen kommune i 1605. Forfattaren Alexis Kivi (1834-1872) vart fødd i tettstaden Palojoki. Kommunen har namnet sitt etter innsjøen Nurmijärvi, men han vart delvis drenert i 1920-åra for å skaffe jord til landbruk. I 1950-åra vart han heilt drenert.

Næringsliv
----------

Av folkesetnaden er 63 prosent sysselsette innan handel, transport og øvrige tenester, 34 prosent innan industri og bygningsbransjen og 3 prosent innan landbruk. Flest tilsette har Nurmijärvi kommune, Altias, Teknos-Winter och Korsisaari.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nurmijärvi kommune Arkivert 2009-06-10 ved Wayback Machine.
* Karta

| * v
* d
* e
Kommuner i landskapet Nyland |
| --- |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Askola • Borgnäs • Borgå • Esbo • Grankulla • Hangö • Helsingfors • Hyvinge • Högfors • Ingå • Kervo • Kyrkslätt • Lappträsk • Lojo • Lovisa • Mäntsälä • Mörskom • Nurmijärvi • Pukkila • Raseborg • Sibbo • Sjundeå • Träskända • Tusby • Vanda • Vichtis | Våpenet til Nyland |

 |
| Landskap i Finland • Len i Finland • Finland |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***Cyphochilus*** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Biller Coleoptera |
| **Overfamilie:** | Scarabaeoidea |
| **Familie:** | Skarabidar Scarabaeidae |
| **Slekt:** | ***Cyphochilus***Waterhouse, 1867 |

**Cyphochilus** er ei billeslekt med uvanleg kvite kroppar som ein kan finne i søraust-Asia. Dei har skjold som er kvitare enn alt anna i naturen, sjølv mjølketenner og papir.

Fargen
------

**Kvitheita** i billa sin kropp kjem av av eit tynt lag gjenspeglande fotonisk stoff i skjoldet. Dette er berre fem mikrometer, og bygd opp av eit nettverk av nanoskjelprotein som er samansett heilt utan nokon form for system. Desse uordna delane har ei anna lysbryting enn lufta som omgjev dei, som gjer at dei kan spreie lyset over heile det synlege spekteret.

Ein trur at billa har utvikla kvitheita som kamuflasje, og at den finn løyn for rovdyr rundt ein lokal kvit soppart.

Artar
-----

* *C. assamensis*
* *C. candidus*
* *C. farinosus*
* *C. fruhstorferi*
* *C. oberthuri*
* *C. pygidialis*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cyphochilus» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2007.*

* BBC News
* Physicsworld.com Arkivert 2008-04-07 ved Wayback Machine.
* Illustrert Vitenskap Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* The University of Exeter Arkivert 2008-05-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* EOL

 |
**Fister Idrettslag** vart stifta av nokre ungdommar på Fister i 1963, men vart først godkjent av Idrettsforbundet i 1964.   

Ungdommane som stifta laget reiste etter kvart vekk frå heimbygda for å ta vidareutdanning, og dermed vart laget delvis lagt på is dei første åra. I 1968 kom nye fisterbuar inn i styret, og aktivitetsnivået auka.  

Først var det stort sett snøidrett som skiløp, men etter kvart fekk ein også augo opp for sommaridrett som friidrett. Tor Magne Wikene fekk blåsa liv i volleyballinteressa, og det gjekk så langt at volleyballaget nærma seg andre divisjon. På vinteridrettssida voks skeiseinteressa fram. Tore Sandvik vart både trenar og organisator for unge skeisetalent, og det største talentet vart Jostein Staurland. I både vestlandsmeisterskap og kretsmeisterskap hevda Fister-løpane seg, og fekk gode resultat og plasseringar. Draktfargen til Fister Idrettslag var grøn.  

I 2006 vart Fister Idrettslag slått saman med Idrettslaget Hjelm, og det nye idrettslaget fekk namnet Hjelmeland Idrettslag.
**Antidrivhuseffekt** er eit nytt ord nytta for å skildre to forskjellige effektar som skildrar avkjølinga ein atmosfære har på temperaturen på ein planet. I motsetnad til drivhuseffekt, som er meir vanleg, er antidrivhuseffekten berre kjend frå ein stad i solsystemet. 

Den vanlege drivhuseffekten oppstår fordi atmosfæren i stor grad let solstråling gå gjennom atmosfæren uhindra, medan infraraud stråling (varmestråling) vert fanga inne i atmosfæren. Med ein antidrivhuseffekt skjer det motsette (det vil sei at sollyset ikkje trengjer gjennom atmosfæren, medan varmestrålinga slepper ut).

Titan
-----

«Disen» på Titan
Dis med organiske molekyl i den øvre atmosfæren på månen Titan absorberer 90 % av solstrålinga som når månen, men klarar likevel ikkje å fange varmestrålinga frå overflata. Sjølv om ein kraftig drivhuseffekt likevel gjer at tempraturen på Titan er mykje høgare enn termal likevekt, har Titan òg ein antidrivhuseffekt, som delvis opphever oppvarminga som drivhuseffekten fører til. Overflatetemperaturen er dermed om lag 9 °C kaldare enn han elles ville vore med berre drivhuseffekten aleine. I følgje McKay *et al.* reduserer antidrivhuseffekten på Titan overflatetemperaturen med 9 ºC, medan drivhuseffekten aukar overflatetemperaturen med 21 ºC. Den samla effekten er at overflatetemperaturen (på 94 K eller -179 ºC) er 12 ºC høgare enn den effektive temperaturen (på 84 K, temperaturen ein ville hatt på planeten om her ikkje var noko atmosfære). 

I tillegg skapar denne effekten ein permanent omvendt termoklin på Titan, der atmosfæretemperaturen aukar med høgda over tropopausen. Denne forma for antidrivhuseffekt er berre kjend på Titan, men ein får ein liknande avkjølingseffekt under ein atomvinter.

Pluto
-----

På Pluto finst ein annan mekanisme som ikkje eigentleg er ein antidrivhuseffekt. Sollys treffer nitrogenis på overflata av dvergplaneten og får han til å sublimere. Dette fører til at temperaturen på Pluto er kring 10 ºC lågare enn på månen sin Charon. Sublimasjonen fører til avkjøling og liknar prosessen på jorda når sollys direkte fordampar is. Dette er den motsette effekten av rimdanning. På jorda vert derimot ikkje dette kalla ein antidrivhuseffekt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anti-greenhouse effect» frå Wikipedia på engelsk, den 3. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  C.P. McKay, J.B. Pollack, og R. Courtin, «Titan: Greenhouse and Anti-greenhouse Effects on Titan», *Science, Vol. 253,* no. 5024, 6. september 1991, s. 1118 - 1121, DOI: 10.1126/science.11538492 abstract. Sjå òg McKay, «Titan: Greenhouse and Anti-greenhouse», *Astrobiology Magazine* 3. november 2005
2. ↑  Planetary Photojornal - PIA06236: Titan: Complex 'Anti-greenhouse'
3. ↑
4. ↑  Space.com - Pluto Colder Than Expected
Måleri frå 1681 syner ein person som kastar opp.
**Kvalme** eller **nausea** (av latin *nausea*, og av gresk ναυσία - *nausia*) er ei kjensle av uro eller ubehag i den øvre delen av magesekken, med ein ufriviljug trong etter å kaste opp. Det blir somme gonger fylgt av oppkast, men ikkje av regel. Langvarig kvalme blir rekna som eit utmattande symptom.

Kvalme er eit ikkje-spesifikt symptom, som tyder at det finst fleire moglege årsaker. Vanlege årsaker er rørslesjuke, ørske, uvete, mage-tarmkatarr og matforgifting. Det er ein vanleg attåtverknad ved bruk av lækjemiddel som til dømes kjemoterapeutika (cellegift) og vomitiv. Det kan også skuldast angst, avsky og depresjon. Morgonkvalme kan oppstå i tidleg svangerskap.

Lækjemiddel som førebyggjer og mildnar kvalme blir kalla antiemetika.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nausea» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2016.*

1. ↑  ναυσία, Henry George Liddell, Robert Scott,.*A Greek-English Lexicon*, Perseus
2. ↑  Metz A, Hebbard G (September 2007). «Nausea and vomiting in adults--a diagnostic approach». *Aust Fam Physician* **36** (9): 688–92.
3. ↑  «Stress symptoms: Effects on your body, feelings and behavior». *Mayo Clinic*.
4. ↑  «Diagnostic Criteria: Clinical Guidelines for the Management of Anxiety». *PubMed*.
5. ↑  «Disease Information for Stress/Emotional/Physical: Clinical Manifestations». Arkivert frå originalen 12. juni 2016. Henta 21. februar 2016.
**Antikoagulantar** eller **antikoagulantia** er stoff som hindrar blod frå å koagulera. Slike stoff finst naturleg i blodsugande dyr som igler og mygg, men blir i dag også framstil som lækjemiddel.

Antikoagulantar vert mellom anna nytta for å førebyggja venøse trombosar, eller blodlevringar/koagulasjon, som til dømes djup venetrombose og den potensielt dødelege konsekvensen av dette, pulmonære emboli, eller lungeblodpropp. Ein pasient kan trengja tromboseprofylakse særskilt rundt ein operasjon. Dei kan òg nyttast for pasientar som treng det av andre grunnar som til dømes på grunn av atrieflimmer eller hjå pasientar med kunstige hjarteklaffar. 

Antikoagulantar vert også tilsette i blodprøver som ikkje må koagulera før analysen vert føreteken, eller donert blod som skal lagrast i ein blodbank før blodoverføring.

Det finst mange ulike antikoagulantar. Dei viktigaste er warfarin som kjem i tablettform, og heparin og lågmolekylære heparinar som må injiserast. Warfarin hemmar syntesen av vitamin K som er viktig i vidare danning av koagulasjonsfaktorar. Heparin er eit protein som aktiverer antitrombin III, eit stoff i blodet som hemmar koagulasjon.

Behandling med koagulasjonshindrande middel krev hyppig kontroll av det som ofte blir kalla «blodfortynning».

Kjelder
-------


* «Koagulasjonshindrende midler« (26. august 2013), *Store norske leksikon*. Henta 5. juli 2014.
* Øye, Ivar. «Antikoagulantia» (13. februar 2009), *Store medisinske leksikon*. Henta 5. juli 2014.
Det finst fleire ulike **kvalmestillande lækjemiddel**, eller **antiemetika**, som verkar på ulik måte, og vert brukte i ulike samanhengar.

Reisesjuke
----------

Histamin-motverkande lækjemiddel vert ofte brukt mot reisesjuke, som til dømes prometazin og meklozin. Andre føretrekk å nytta eit skopolamin-plaster.

Kvalme i kreftbehandling
------------------------

5-HT3-antagonistar eller 5-hydroksytryptaminantagonistar som ondansetron og tropisetron er dyre medisiner som ein for det meste nyttar hjå kreftpasientar med kvalme på grunn av behandlinga. Eit anna lækjemiddel som vert brukt i sterk kvalme grunna til dømes cisplatinbehandling er aprepitant. Utanfor Noreg har cannabinoid-preparat som til dømes nabilon vorte brukt, men har fleire uønskte bieffektar enn mange andre lækjemiddel.

Andre kvalmestillande
---------------------

Fentiaziner som klorpromazin og proklorperazin er i tillegg til å vera antipsykotiske lækjemiddel gode kvalmestillande, medan metoklopramid er eit lækjemiddel som vert ofte nytta ved magesjukdommar.

Glukokortikoid og benzodiazepin kan òg hjelpa mot kvalme i enkelte tilfelle.
| **Balakhna Балахна** |
| --- |
| Horisonten til BalakhnaHorisonten til Balakhna |
|  |
| Byvåpenet til Balakhna |
| **Byvåpenet til Balakhna** | 
 |
| Plassering |
| 

Balakhna is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Nizjegorod oblast |
| Grunnlagd | 1474 |
| Borgarmeister | Andrei Telukhin |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  48 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 54 500   1 135,4 /km² |
| Koordinatar | 56°29′00″N 43°32′00″E﻿Koordinatar: 56°29′00″N 43°32′00″E﻿ |
| Høgd over havet | 75 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 60640x |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)83144 |
| **Nettstad:** www.balakhna.nn.ru |

**Balakhna** (russisk Балахна) er ein by i Nizjegorod oblast i Russland med om lag 55 000 innbyggjarar. Byen ligg på høgresida av Volga, rundt 30 km nordvest for Nizjnij Novgorod.

Historie
--------

Ved bredda av Volga i Balakhna
Sretenijakyrkja
Balakhna vart grunnlagt i 1474 som *Sol-na-Gorodtse*. Etter at Khanen av Kazan jamna han med jorda i 1536 vart det ført opp eit trefort for å verne busetnaden mot fleire åtak frå tatarane. Dei neste hundreåra blømde Balakhna som eit senter for saltverk og kornhandel. Rundt problemtida var han den tolvte største byen i landet.

Adam Olearius vitja og skildra byen i 1636. Dette året bygde fleire skipsbyggarar frå Holstein dei første russiske skipa her og grunnla med det Balakhna som eit av dei fremste sentera for skipsbygging for trafikken på dei russiske elvane. Innbyggjarane var òg kjent som dugande strikkarar og for framstilling av farga fliser, som mellom anna vart nytta i utsmykkinga av Frelsarkyrkja (1668) og andre lokale bygg. Balakhna er ein av dei få russiske byane som vart vist på Amsterdam-verdskartet frå 1689 (som *Balaghna*).

Attraksjonar
------------

Den eldste bygningen i byen (og i heile regionen) er den teltforma Nikolaikyrkja frå 1552. Av alle dei teltforma kyrkje oppført i teglstein er dette den som kjem nærast sine forgjengarar bygt i tre. Kristi fødsels-kyrkje (1675) representerer ei arkaisk monumental form for klosterkatedral. Like ved ligg ein statue av Kuzma Minin, som vart fødd i Balakhna.

Den nordvestlege delen av Balakhna vert kalla Pravdinsk og var tidlegare ein eigen urbanliknande busetnad før han vart slått saman med Balakhna i 1993.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Balakhna si historie og fortidsminne

| * v
* d
* e
Byar i Nizjegorod oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Nizjnij Novgorod |
| Våpenet til Nizjegorod oblast | Arzamas • Balakhna • Bogorodsk • Bor • Dzerzjinsk • Gorbatov • Gorodets • Knjaginino • Kstovo • Kulebaki • Lukojanov • Lyskovo • Navasjino • Pavlovo • Perevoz • Pervomajsk • Sarov • Semjonov • Sergatsj • Sjakhunja • Tsjkalovsk • Uren • Vetluga • Volodarsk • Vorsma • Vyksa • Zavolzje |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 56°28′00″N 13°36′00″E﻿

Markaryd kyrkje
**Markaryd** er ein svensk by og centralort i Markaryd kommun i Kronobergs län i landskapet Småland ved elva Lagan. I 2011 hadde byen 3 966 innbyggjarar. Markaryd ligg langs E4 mellom Helsingborg og Stockholm nær grensa mellom Skåne og Småland, om lag 30 km nord for Hässleholm.

Historie
--------

Markaryd var fram til Roskildefreden i 1658 ein viktig grenseby for Sverige. I 1638 blei andre poststasjonen i Sverige lagt her for å knyte Stockholm til posttrafikken frå Danmark og det øvrige Europa. Etter at Skåne blei erobra av Sverige vart staden mindre viktig. 

På slutten av 1800-talet blei det lagt jernbane frå Åstorp til Jönköping, og ein frå Hässleholm til Halmstad. Desse banane kryssa kvarandre i Markaryd, som dermed blei eit jernbaneknutepunkt. Jernbanen er i dag mindre viktig, så jernbanen til Åstorp er nedlagd, og det same er banen nordover. Banen mellom Hässleholm og Halmstad eksisterer framleis, men nyttast i dag berre til godstrafikk og X 2000 mellom Malmö-Göteborg og nattoga mellom Malmö-Stockholm/Oslo via Hässleholm og Göteborg.

I og med at vegen mellom Helsingborg og Stockholm gjekk gjennom Markaryd vart staden viktigare. Framfor alt voks det fram ein industri basert på verkstads- og skogsproduktføretak.

Markaryd har omfattande industriverksemd. Nibe Industrier AB er eit av dei største føretaka. På staden er daglegvarebutikken ICA Kvantum, ein nybygd kino, ein symjehall (som blei bygd om til badeland sommaren 2005) samt hotell, fleire restaurantar og barar. Ein finn òg fleire pizzeriaer og frisørsalongar.

Den andre helga i september kvart år vert ein av dei største haustmarknadane i Sverige haldne her, Markaryds marknad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Markaryd» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Markaryd kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Koordinatar: 66°50′S 64°48′W﻿

**Balchbreen** er ein isbre 9 nautiske mil lang, på austkysten av Graham Land, som flyt søraust ut i Millfjorden, til sør for Gouldbreen. Han vart først kartlagt av Falkland Islands Dependencies Survey i 1946–47, og namngjeve «East Balchbreen». Med «West Balch-breen» vart han rapportert å fylle eit dalføre som kryssa Graham Land, men vidare landmåling i 1957 avslørte at det var ingen topografisk samhørsle mellom dei to. Namnet «Balch», etter Edwin S. Balch, ein amerikansk historikar som skreiv om Antarktis, har sidan berre vorte nytta om denne breen, medan den andre breen fekk namnet Drummondbreen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Balch Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Balchbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Viktor Fjodorovitsj Markin** (fødd 23. februar 1957) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Novosibirsk som representerte Sovjetunionen. Han vart olympisk meister på 400 meter i 1980 og vann også gull i 4 x 400 m stafett under dei same leikane, så vel som i VM i friidrett 1983.

Aktiv
-----

Markin sette personleg rekord på 400 meter med tida 46,96 sekundar i Sotsji den 27. mai 1980. Vel to månader seinare, i byrjinga av juli månad, forbetra han bestetida si med over halvtanna sekund til 45,34 i eit stemne på Leinin-stadion i Moskva. Under dei olympiskesommarleikane på den same arenaen i slutten av same månaden tok han seg greitt til finalen på 400 m. I finalen den 30. juli opna han i moderat tempo og låg i byrjinga av oppløpssida ei tre meter bak mannen i tet, austtyskaren Frank Schaffer. Etter ein formidabel spurt vann Markin gullmedaljen og sette samstundes ny europarekord med tida 44,60 sekundar. Sølvmedaljen kneip australiaren Rick Mitchell, hårfint framom Frank Schaffer. To dagar etter tok Markin ein ny gullmedalje då han på ankeretappen sprang det sovjetiske laget i 4 x 400 m stafett inn til siger, knappe to tidels sekund føre Aust-Tyskland. Remigijus Valiulis, Mikhail Linge og Nikolaj Tsjernetskik tok seg av dei tidlegare etappane for Sovjetunionen. 

Etter Moskva-leikane konsentrerte Markin seg om medisinstudiar. Han deltok i 1982 i europameisterskapen i Aten og fekk med seg heim bronsemedaljar både på 400 m og på den lange stafetten, i den individuelle tevlinga kom han 0,01 sekund bakom sølvvinnaren. Under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, som fann stad i Helsinki i august 1983, vart Markin slått ut i semifinalane på 400 meter med minst mogleg margin. Han og USA-amerikanske Sunder Nix fekk same tid i den andre og siste semifinalen, 45,73, men Nix vart dømd framom og kapra den siste finaleplassen som fjerdemann i heatet. Derimot lukkast Markin som ankermann å springe Sovjetunionen, som elles bestod av Sergej Lovatsjov, Aljaksandr Trosjtsjila og Nikolaj Tsjernetskik, inn til eit nytt meisterskapsgull i 4 x 400 stafett.

Markin la opp etter Sovjetunionen valde å boikotte Sommar-OL 1984 i Los Angeles.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Gullmedalje på 400 m – 44, 60, framom Rick Mitchell (44,84) og gull på 4 x 400 m stafett
* EM 1982 i Aten: Bronsemedaljar på 400 m – 45,30, og 4 x 400 m stafett
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje på 4 x 400 m stafett, utslått i semifinalane på 400 m (45,73 =nr 9)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Viktor Markin» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mai 2018.*

* «Viktor Markin» (på engelsk). Olympedia. Henta 13. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Mark Rivera** (fødd 1952) er ein amerikansk saksofonist, multi-instrumentalist, musikar og musikalsk leiar, mest kjend for arbeidet sitt med Billy Joel. I tillegg til å spele saksofon, syng Riviera og spelar gitar, fløyte, perkusjon og klaverinstrument.

Biografi
--------

Rivera spelte i bandet Tycoon i midten av 1970-åra, og via dette bandet møtte han den legendariske produsenten Robert John «Mutt» Lange. Lange, var knytt til Mick Jones og Lou Gramm frå Foreigner.

I løpet av åra har Rivera arbeidd med Hall & Oates, Tycoon, Peter Gabriel på det banebrytande albumet *So* - der Rivera speler og arrangerer blåsarar for «Sledgehammer» og «Big Time», Simon & Garfunkel, John Lennon, Billy Ocean og Eagles-gitaristen Joe Walsh.

Rivera har spelt med Billy Joel og bandet hans sidan 1982, då han erstatta Richie Cannata.

I 1995 vart Rivera med Ringo Starr & His All-Starr Band på fleire turnear.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |