recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Jack London
**Jack** er eit mannsnamn danna som ei engelsk kortform for *Jackin*, eit kjælenamn for John.
Jack har norsk namnedag den 25. juli.

Fordi namnet kan minna om Jacques, som er fransk form av Jakob, har Jack vore knytt til dette. Opphavet til dei to namna er likevel forskjellig. Jake er ei vanleg engelsk kortform av Jacob, som også er kjend under forma James.

Namnet var i utstrekt brukt som tiltalenamn for ein kvar mannsperson eller hanndyr under mellomalderen i England. Det blei etterkvart også gjeve som sjølvstendig namn. Ved byrjinga av 2000-talet var det det mest brukte namnet for gutar i England, Wales og Nord-Irland.

Jack er brukt i ei rekkje engelske eventyr og barnerim, til dømes «Jack and the beanstalk» (Jack og bønnestengelen) og diktet om «Jack og Jill».

Jack the Ripper var kallenamnet gjeve til ein ukjend seriemordar i London i 1888.

Namneberarar
------------

* Jack London (1876–1916), amerikansk forfattar
* Jack Fjeldstad (1915-2000), norsk skodespelar
* Jack Nitzsche (1937-2000), amerikansk filmmusikkomponist
* Jack Nicholson (1937–), amerikansk skodespelar
* Jack Berntsen (1940-2010), norsk visesongar
* Jack Bruce (f. 1943), skotsk musikar frå Cream
* Jack Casady (f. 1944), amerikansk musikar frå Jefferson Airplane
* Jack Johnson (f. 1975), amerikansk musikar

Sjå òg
------

* JACK Audio Connection Kit

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jack (name)» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juli 2009.*

* *Top 100 names for baby boys in England and Wales*, National Statistics, 2009, arkivert frå originalen 22. mai 2011, henta 24. juli 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN

 |
Koordinatar: 76°43′S 159°40′E﻿

**Allan Hills** er ei åsgruppe, hovudsakleg isfri og kring 12 nautiske mil lang og som ligg like nordvest for Coombs Hills nær toppen av Mawsonbreen og Mackaybreen i Oates Land og Victoria Land i Antarktis. Dei vart kartlagde av gruppa frå New Zealand (1957–58) under Commonwealth Trans-Antarctic Expedition og kalla opp etter professor R.S. Allan frå University of Canterbury på New Zealand.

Det er oppdaga fleire meteorittar i desse åsane, som ligg i enden av Dei transantarktiske fjella. Av dei vert meteoritten Allan Hills 84001 sagt å vere frå Mars. Det er vorte hevda at meteoritten inneheld bevis for liv på Mars i form av mikroorganismar.

Sjå òg
------

* Marsmeteoritt
* Dei transantarktiske fjella
* Meteorittar i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Allan Hills». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 2. mars 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Allan Hills» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Einar Kristofer Sagen** (1871–1948) var ein norsk målmann, offiser og forfattar fødd i Oslo.

Sagen utdanna seg til offiser og vart utnemnd til major i 1918. Sagen var svært kritisk til forsvarspolitikken som vart ført av arbeidarpartiregjeringa, og peika på faren for tysk åtak etter 1934 dersom ikkje Forsvaret vart sterkare. Han var ein ihuga målmann og underviste i nynorsk på Krigsskulen frå 1932. Han tok avskil frå Hæren i 1936.

Sagen skreiv *Skytebok for gutar i by- og landsskular* (1910), omsette *Soldatens Bok - Hermannsboki* (1913) og gav ut *Militær ordliste med nynorsk tyding* (1932). I 1936 publiserte han forsvarsbrosjyren *Då krigen kom. Noregsveldets endelege undergang*, som tydeleg varsla om det som kom til å henda den 9. april 1940. I 1945 gav han ut *Noregs undergang og attreising* der han drog fram alle dei mistaka Nygaardsvoldregjeringa hadde gjort på forsvarsfeltet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nokre av Sagen sine bøker hjå Bergen Offentlige Bibliotek.[*daud lenkje*]
|  |
| --- |
| ***Sugar Mountain***  Song av Neil Young |
|  |
| **Utgjeve** | 1968 |
| **Innspelt** | 10. november 1968 |
| **Sjanger** | Folk |
| **Lengd** | 5:41 |
| **Selskap** | Reprise Records |
| Låtskrivar(ar) | Neil Young |
|

**«Sugar Mountain»** er ein song av den kanadiske folkrockartisten Neil Young. Young skreiv songen på 19. årsdagen sin i 1964 og teksten omhandlar ungdomen hans i Winnipeg.

Meininga i teksten
------------------

|  |  |
| --- | --- |
| You can't be twenty on Sugar Mountain
Though you're thinking that
you're leaving there too soon

Neil Young (1964)   |  |

På albumet hennar *You Can Close Your Eyes* opna Joni Mitchell, som alt var ven med Neil Young då han skreiv denne songen, songen «Circle Game» med denne talen: 

*Mitchell: «I 1965 var eg i Canada og det var ein ven av meg der som nettopp hadde forlate eit rock'n'roll-band (...) han hadde nettopp vorte 19 og det gjorde at han ikkje lenger kunne kome inn favorittilhaldsstaden sin, som var ein slags tenåringsklubb, og når du er over 18 så kjem du ikkje inn lenger. Så han følte seg frykteleg fordi jentevene hans og alle han ville vere med, bandet hans kunne framleis dra dit, skjønar du, men ein av dei tinga som dreiv han til å verte ein visesongar var at han ikkje kunne spele på denne klubben lenger. Men han var for gamal. Så han skreiv denne songen som heiter «Oh to live on sugar mountain», som var ein sørgjesong for den tapte ungdomen hans. Han skreiv han på 19. årsdagen sin (...) og eg tenkte, Gud, du veit, om du blir 19 og det ikkje er noko etter det, så er det ei ganske naken framtid, så eg skreiv denne songen for han og for meg sjølv, for å gje meg litt håp. Han heiter The Circle Game.»*

Utgjeving
---------

Young spelte songen inn først gong den 10. november 1968, som ein del av ein konsert på Canterbury House i Ann Arbor. Denne innspelinga vart gjeven ut som B-side til singelen «The Loner» i 1969 (og igjen som B-side til «Cinnamon Girl» året etter), men vart ikkje gjeven ut på eit album før samlinga *Decade* kom ut i 1977. Konserten på Canterbury House vart gjeven ut som *Sugar Mountain - Live at Canterbury House 1968* i november 2008.

Ei akustisk utgåve av songen finst òg på albumet *Live Rust* frå 1979.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sugar Mountain (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: 
		1. ↑  Neil Young Collaborations*
Koordinatar: 17°30′N 56°01′E﻿

**Al Hallaniyah** ( الحلانية) er den største og einaste busette av Khuriya Muriya-øyane i Oman. Ho ligg i midten av gruppa, åtte kilometer aust for *Al-Sawda*, den nærmaste øya, og den nest største øya i gruppa. Øya har eit areal på 56 km². Den einaste landsbyen på øya ligg på den flate vestsida, med 100-150 innbyggjarar. Ein kan nå øya med båt eller småfly. Det ligg ei lita flystripe nær landsbyen. 

Øya er generelt kupert og naken, utanom somme tamarisktre og noko gras på austsida. Den sentrale delen av øya består av ein granitttindar som ligg tett ved kvarandre. Den høgaste av desse er 495 moh.

Aust- og vestsida av øya endar i relativt låge nes. Ras al Hallaniyah er det nordlege neset på øya og er ei høg klippe på 501 moh. Klippene på neset stupar bratt ned i havet. 

Innbyggjarane nyttar båtar til å vitje dei andre øyane i gruppa for å fangle fuglar og hente egg. Anna enn dette er hovudnæringa deira fiske. Innbyggjarane talar jibbali, som er eit utryddingstruga språk.Under monsunen frå midten av mai til midten av september, kjem det kaldt, næringsrikt vatn frå djupnene til overflata og fører med seg eit rikt fiskeliv. Sjøen er ofte grov på denne tida året og vêret er vindfult og tåkete.

Sjå òg
------

* Khuriya Muriya-øyane

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Hallaniyah» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Fieldwork Reports Report from Mark Donohue: The languages of Wasur: archivists and activists
**Vigleik Eide** (4. desember 1933–30. oktober 2011) var ein norsk general frå Fana i Hordaland. Han var forsvarssjef frå august 1987 til september 1989.

Eide vart uteksaminert frå Krigsskulen i 1957. Frå 1980 var han oberst i det norske Forsvaret. År 1985-86 var han genaralmajor ved Distriktskommando Vestlandet, og 1986-87 generalløytnant og sjef for dei militære styrkane i Nord-Noreg. Deretter var han i vel to år forsvarsjef i Noreg. Hausten 1989 tok han over leiinga i NATO sin militærkomité, ein posisjon han hadde til januar 1993.

Etter han vart dimittert, hadde Eide fleire utanlandsoppdrag som gjaldt konfliktløysing. I 1994 sende Utanriksdepartementet han til Guatemala då Noreg var engasjert i fredsarbeid i landet. Året etter leidde han ei ekspertgruppe som arbeidde med nedrustningsspørsmål på Balkan.

Frå 1998 var Eide Noregs ambassadør i Damaskus.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vigleik Eide» frå Wikipedia på bokmål, den 13. desember 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 69°45′S 75°15′W﻿

**Charcot Island** eller **Charcot Land** er ei øy i Antarktis. Ho er 48 km lang og 40 km brei og er isdekt utanom nokre fjell som trengjer gjennom isen på nordkysten. Ho ligg 58 km vest for Aleksanderøya, og kring 50 km nord for Latady Island. Øya ligg i Bellingshausenhavet. Eit landemerke på øya er Cape Byrd, det nordlegaste neset på øya.

Historie
--------

Charcot Island vart oppdaga on 11. januar 1910 av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot, som etter at mannskapet hans insisterte kalla ho Charcot Land. Han gjorde dette og hevda han æra faren, Jean-Martin Charcot, ein kjend fransk lækjar. At det var ei øy vart bevist av Sir Hubert Wilkins, som fauk kring øya den 29. desember 1929.

Kollapsande isbru i 2009
------------------------

Isbrua som held Wilkins isbrem til kysten av Antarktis og Charcot Island var 28 km lang, men berre 500 brei på det smalaste. I 1950 var han 99 km lang. Ho braut sundt i april 2009 over eit område som målte 12,5 gangar 2,4 km. Isbrua kollapsa raskt og vart til hundrevis av isfjell.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Charcot Island» frå Wikipedia på engelsk, den 16. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Smith, Lewis (April 6, 2009). «Breakaway isbrem will reshape map of Antarktis». London: Times Online. Henta April 6, 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Døme på tempo for *alla breve*.
Døme på temp for lik takt.
**Alla breve** (italiensk for i halvtakt) er eit uttrykk nytta om taktartar der halvnoten vert nytta som teljeeining i staden for fjerdedelsnoten. Det vert vanlegvis vist som symbolet cut time (ein C med ei linje gjennom), som er lik 2/2. Lik takt vert skriven som tempomarkeringa common time, og er lik 4/4.

I dagens bruk indikerer *alla breve* eit forholdsvis raskt tempo. Derfor vert det ofte nytta for militære marsjar. Frå om lag 1600 til 1900 varierte bruken med omsyn til tempo, så det tyder ikkje alltid eit raskt tempo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alla breve» frå Wikipedia på engelsk, den 25. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Randel, Don Michael (2003). *Harvard dictionary of music*, fourth edition. Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press. ISBN 0674011635.
	+ Sadie, Stanley; John Tyrrell, eds. (2001). *The New Grove Dictionary of Music og Musicians*, 2nd edition. NewYork: Grove's Dictionaries. ISBN 1561592390.

1. ↑  Randel (2003), s.33, 241.
2. 1 2  Randel (2003), s.33

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Viggo Helge Rossvær** (fødd 22. november 1939) er ein norsk filosofiprofessor som er professor II ved Universitetet i Nordland og tidlegare var professor i filosofi ved Universitetet i Tromsø (1979-2009). Han tok doktorgraden ved Universitetet i Oslo i 1972 på ei avhandling om Immanuel Kant og Ludwig Wittgenstein. Rossvær var førsteamanuensis i Oslo frå 1968 til 1979 og har sidan vore professor i Tromsø.

Viggo Rossvær har markert seg som ein sterk kritikar av utviklinga til universitetet dei siste åra. Særleg har han kritisert examen philosophicum for å vera eit øydelagt og dogmatisk studium.

Han er gift med filosofiprofessor Hjørdis Nerheim.

Bibliografi
-----------

* *Ruinlandskap og modernitet: hverdagsbilder og randsoneerfaringer fra et nord-norsk fiskevær*. Spartacus, 1998.
* *Filosofiens historie* (sammen med Hjördis Nerheim). Aschehoug/Tanum-Norli, 1984.
* *Kant og Wittgenstein: metoden hos Kant og den senere Wittgenstein i lys av forholdet mellom transcendental logikk og (logisk) grammatikk*. Doktoravhandling, Universitetet i Oslo, 1971.

Kjelder
-------

1. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Viggo Rossvær» frå Wikipedia på bokmål, den 19. september 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* CRIStin

 |
Den tyske raserføraren Sofia Flörsch med eit simulatorratt frå Fanatec.
**Fanatec** er eit merkenamn ått av den tyske produsenten **Endor AG** som lagar maskinvare til simracing, som til dømes kraft-tilbakekopla ratt (inkludert direktedrevne ratt), pedalar, girskifarar og stolar. Produkta deira er utvikla i Tyskland og produsert i Kina.

Historie
--------

Ein Fanatec raserstol med ratt og anna utstyr stilt ut på Electronic Entertainment Expo 2011.
Endor AG vart grunnlagt i 1997, og blei børsnotert i 2006.

I 2005 vart Xbox 360 lansert, og Fanatec CSR var inkludert som det einaste rattet det var mogleg å kopla til trådlaust forutan Microsoft sitt eige ratt.

I 2006 signerte Fanatec ein 5-års kontrakt med Porsche om at Fanatec kunne produsera offisielle Porsche-ratt til simracing.

I 2009 vart Forza Motorsport 3 utgjeve, og Porsche 911 Turbo S-ratta laga av Fanatec var det einaste kompatible kraft-tilbakekopla rattet forutan Microsofts sitt eige trådlause racingratt.

Sponsing
--------

I 2021 vart Fanatec tittelsponsor for den europeiske GT2-serien.

Sjå også
--------

* Logitech, ein konkurrerande produsent

Referansar
----------

1. ↑  About us | Fanatec
2. ↑  ENDRF 206.25 0.00 0.00% : Endor AG - Yahoo Finance
3. ↑  Stockopedia - ENDOR AG Share Price
4. ↑  Fanatec Porsche 911 Turbo Wheel for Xbox 360 review | Engadget
5. ↑  ENDOR AG and Porsche Design Group signed a cooperation contract | GamesIndustry.biz
6. ↑  All I wheely want for Christmas: the Fanatec Porsche Turbo S | Ars Technica
7. ↑  Chou, Che. «The Ultimate Racing Wheel for Xbox 360». Turn 10. Arkivert frå originalen 26. oktober 2011. Henta 18. mai 2017.
8. ↑  DGAP-News: Endor becomes title sponsor of Fanatec GT World Challenge powered by AWS and Fanatec GT2 European Series - Bloomberg
**Vasilij-katedralen** (russisk Собор Василия Блаженного, *Sobor Vasilija Blazjennogo*) er ei russisk kyrkje som ligg mellom Den raude plassen og Moskvaelva i Moskva i Russland. Katedralen ligg like ved Kreml og er eit av dei mest kjende landemerka i heile Russland. Det offisielle namnet på kyrkja er **Maria beskyttelseskatedral ved vollgrava** (russisk Покровский Собор что на Рву, *Pokrovskij Sobor tsjto na Rvu*). Vasilij-namnet kjem frå ein russisk helgen som levde på 1500-talet. Han vart gravlagd like ved katedralen. I 1588 vart det reist eit lite kapell over grava hans, vegg i vegg med katedralen. Etter kvart gjekk folk over til å kalle heile bygningen for Vasilij-katedralen og i dag vert det offisielle namnet berre nytta i formelle samanhengar. 

Vasilij-katedralen skil seg frå dei fleste andre kyrkjebygg med dei fargerike utvendige laukkuplane. Innvendig skil bygningen seg òg frå dei fleste andre kyrkjebygg, og i staden for eit stort kyrkjerom består han av ein labyrint av tronge gongar med fleire små kapell innimellom. Alt i alt inneheld kyrkja ti kapell, kvar med sin eigen kuppel over, som ein kan sjå frå utsida.

Historie
--------

Kyrkja vart bygd på ordre frå Ivan den skrekkelege som eit minnesmerke over erobringa av Kazankhanatet i 1552. Tatarene var etterkomarar etter mongolane som erobra Russland i 1240 og heldt landet okkupert i 250 år. I tillegg hadde dei i lengre tid plaga tsaren med stadige røvertokt. Det midterste av kapellene er vigd Marias beskyttelse. Dette skuldast at sjølve storminga av Kazan skjedde på Maria beskyttelsesdag (1. oktober). Sju av dei andre kapella er vigd andre helganer som hadde festdag saman med viktige krigshendingar. Det siste kapellet, det vestlegaste, vart vigd Jesu inntog i Jerusalem. Vasilij-kapellet vart som nemnd lagt til i 1588 og fekk sin egen kuppel. Ein oppdaga etter kvart at vêr og vind trengde inn i kapella og i 1761-84 laga ein derfor eit utvendig galleri tundt andre etasje der dei fleste kapella ligg. 

Ei segn fortel at då Ivan den skrekkelege såg den ferdige katedralen så stakk ha ut augo på begge arkitektane, Barma og Postnik Jakovlev, slik at dei aldri igjen skulle kunne lage eit slikt fantastisk byggverk.

Soknepresten, Ioann Vostorgov, vart skoten 23. august 1919. Våren 1929 vart kyrkja så nedlagt som fungerande kirke og overført til det historiske museumet. Stalin hadde planar om å rive ho ned for å skaffe betre plass til militærparader på Den raude plassen, men vart overtalt til å la ho stå. Etter Stalin døydde i 1953 vart katedralen totalrestaurert. Dei siste åra har det vorte halde nokre gudstenester her, men ho vert framleis eigd av staten ved det historiske museumet i Moskva.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Vasilijkatedralen**

Koordinatar: 55°45′9″N 37°37′23″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Terminologielehre**, også kalla **terminologivitskap** og **terminologiforsking**, er vitskapen om omgrep og nemningane deira i eit fagspråk. Eit ofte brukt ord for terminologilære er *terminologi*, men innafor terminologilæra blir termen «**ein terminologi**» (noko forvirrande, kanskje) brukt om *ei systematisk termsamling*.

Generelt om terminologilære
---------------------------

Erkjenningsobjektet for terminologilæra er danninga av omgrep og omgrepssystem og framstilling av desse omgrepa med hjelp av definisjonar og nemningar. Terminologilæra utarbeider terminologiske grunnomgrep og retningslinjer for terminologiarbeidet og terminografien, eller fagleksikografien og for den systematiske framstillinga og forvaltninga av termar.

Terminologilæra speler ei viktig rolle både i det private næringslivet, det offentlege, utdanningsvesenet og vitskapen. Terminologilæra krev effektivitet og eintydigheit i fagkommunikasjonen.

Omgrepsinnhald og omgrepsomfang
-------------------------------

*Omgrepsinnhald* er summen av alle kjenneteikna ved eit omgrep. Omfanget av eit omgrep er settet av referansane til omgrepet sjølv og dei omgrepa som er underordna det i ein hierarkisk nomenklatur. Omgrepsomfanget for omgrepet «fartøy» inneheld underomgrepa landfartøy, vassfartøy, luftfartøy og romfartøy. Omgrepsinnhaldet for luftfartøy inneheld kjenneteikn som at dei flyg i jordatmosfæra, til skilnad frå romfartøy, som flyg i rommet. Dei to omgrepa er avhengig av kvarandre slik at omgrepsomfanget blir mindre jo større omgrepsinnhaldet er.

Kjelder
-------

1. ↑  DIN 2342 2011-08, Begriffe der Terminologielehre
2. ↑  Eva-Maria Baxmann-Krafft/Gottfried Herzog, *Normen für Übersetzer und technische Autoren*, 1999, S. 112

* *Denne artikkelen bygger på «Terminologielehre»» frå Wikipedia på tysk, den 17. april 2021.*

Literatur
---------

* Reiner Arntz, Heribert Picht, Felix Mayer: *Einführung in die Terminologiearbeit.* Olms, Hildesheim 2002, ISBN 3-487-11553-0
* Helmut Felber, Gerhard Budin: *Terminologie in Theorie und Praxis* (= *Forum für Fachsprachen-Forschung*, Band 9), Narr, Tübingen 1989, ISBN 3-87808-783-7.
* Felix Mayer: *Eintragsmodelle für terminologische Datenbanken. Ein Beitrag zur übersetzungsorientierten Terminographie.* Gunter Narr, Tübingen 1998, ISBN 3-8233-5350-0, S. 25–39.
* H. Suonuuti: *Guide to Terminology.* Helsinki 1997. Norsk utgåve: H. Suonuuti 2015 [2010]: Termlosen. Oslo: Språkrådet.
* Eugen Wüster: *Einführung in die allgemeine Terminologielehre und terminologische Lexikographie* (= *Abhandlungen zur Sprache und Literatur*, Band 20), 3. Auflage mit einem Vorwort von Richard Baum, Romanistischer Verlag, Bonn / Ergon, Würzburg 1991, ISBN 3-924888-48-5 / ISBN 3-89913-401-X
**Frotveit** er ein gard i Fana i Bergen kommune ved Bontveitvegen i den tronge dalen om lag 6 km nordaust for Kalandsvatnet, vest for Frotveitvatnet. 

Det er framleis gardsdrift på garden. 

Det ligg ei lysløype på garden frå Bontveitvegen i ei sløyfe 3,7 km tilbake igjen. Løypa har vore i bruk sidan 1985 for treningføremål og vart etablert i lag med Frotveit skiskyttarlag og andre idrettslag. Sidan løypa ligg kring 300 meter over havet, er her ofte snø om vinteren.

Namn
----

Frotveitvatnet. Hausdalshorga (784 moh) i bakgrunnen 
Namnet kjem frå det norrønt *Fróðaþveit*, som kjem av mannsnamnet Frode og tveit, som tyder «lite jordstykke».

Historie
--------

I mellomalderen høyrte garden til Nonneseter kloster, men vart i 1528 overteke av Vincens Lunge. Frå kring 1650 var garden ein del av godset til Hannibal Sehested, og frå 1680-åra høyrte han til lektoratet ved Latinskolen. I 1741 tok Seminarum Fredricianum over garden, og sidan 1835 var garden i bondesjølveige.

Geografi
--------

Garden ligg i dalen som strekkjer seg nordaustover frå Kalandsvatnet og oppover mot Bontveit, mellom Solbakkafjellet (458 moh) i sør, Frotveitsvatnet, Lundåsane (361 moh) og Orruta (358 moh) i aust, Ulvursfjellet (677 moh) i nord og vest. 

Garden grensar til Riple i vest, Bontveit i nord, Lund i nordaust, Håland i aust, Fjelltveit i sør og Gimmeland i sørvest.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt og Norvall Skreien (2009). *Bergen Byleksikon* (5 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1761-4.
* Bergenskart - stednavnskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Frotveit**
**Viggo Ree** (fødd 19. juni 1950 i Nordre Osen i Åmot) er ein norsk biletkunstnar, forfattar og biolog. Ree er aktiv naturvernar og er engasjert som informasjonskonsulent i Foreningen Våre Rovdyr. Som teiknar, målar og grafikar er han særleg kjend for motiva med pattedyr og fuglar i norsk natur. Viggo Ree har òg illustrert og gjeve ut fleire bøker, blant anna felthandbøker om fuglar.

Oppvekst og utdanning
---------------------

Viggo Ree voks opp i Åmot i Østerdalen, men flytta i 1958 til Jeløya i Moss der han tok examen artium i 1970. Han har kunstutdanning frå Statens håndverks- og kunstindustriskole i Oslo, der han var frå 1976 til 1980 var student på boklinja og i radérklasse ved grafisk avdeling. Viggo Ree har hatt eige grafikkverkstad frå 1981. Han bur i dag i Hole kommune i Buskerud. 

Viggo Ree er son av kunstmålaren Edmund Ree og soneson av forfattaren Ørnulf Ree.

Kunstnerisk produksjon
----------------------

Som kunstnar arbeider Ree stort sett med akvarellmåleri, grafikk og teikning. 
Han har hatt grafikkoppdrag for Den norske Bokklubben og har utført elleve frimerke med fuglemotiv for Posten. Frå 1995 har han kvart år levert akvarellar av jerv til Den Norske Friluftslivprisen. Han er innkjøpt av blant anna Nasjonalgalleriet og Norsk kulturråd.

Bibliografi
-----------

* *Feltbok. Bestemmelse av fugl og pattedyr under jaktsesongen*. Direktoratet for Naturforvaltning, 1983. Flere opplag (8. reviderte utgave i 2008), til saman 557.000 eksemplar
* *Fugleguiden*. Schibsteds Forlag, 1993
* *Dyrenes barn*. Schibsteds Forlag, 1995

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Viggo Ree» frå Wikipedia på bokmål, den 10. februar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Omtale av portrettprogram med Viggo Ree i NRK
* Viggo Rees CV ved kunstnernes informajonskontor Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Foreningen Våre Rovdyr - Curriculum Vitae - Viggo Ree

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* ISNI
* KulturNav

 |
**Termodynamisk likevekt** er eit termodynamisk system innan termodynamikk som er i termal, mekanisk og kjemisk likevekt. Den lokale tilstanden til eit system i termodynamisk likevekt vert avgjort av verdiane til parameterar som trykk, temperatur, osv. Meir spesifikt er termodynamisk likevekt kjenneteikna av eit minimum av eit termodynamisk potensial, som Helmholtz fri energi, t.d. i system med konstant temperatur og volum: 

*A = U – TS*
Eller som Gibbs fri energi, t.d. system med konstant trykk og temperatur: 

*G = H – TS*
Prosessen som fører til termodynamisk likevekt vert kalla termalisering. Eit døme på dette er eit system med vekselverkande partiklar som ikkje vert forstyrra frå utsida. Når dei vekselverkar vil dei overføre energi eller momentum seg i mellom og nå ein tilstand der tilstanden til alle partiklane sett under eitt ikkje endrar seg med tida. 

Termal likevekt har ein når to system som er i termal kontakt med kvarandre byter energi med varme. Om to system er i termal likevekt er temperaturen deira den same. 

Termodynamikk omhandlar likevektstilstandar. Ordet likevekt omfattar ein balansetilstand. I ein likevektstilstand er det ingen ubalanserte potensial (eller drivande krefter) i systemet. Eit system som er i likevekt vil ikkje oppleve endringar når det er isolert frå ytre påverknader.

Oversyn
-------

* To system er i *termal likevekt* når dei har same temperatur.
* To system er i *mekanisk likevekt* når dei har same trykk.
* To system er i *diffusiv likevekt* når dei har same kjemisk potensial.

Vilkår for likevekt
-------------------

* For eit totalt isolert system er ΔS = 0 ved likevekt.
* For eit system med konstant temperatur og volum er ΔA = 0 ved likevekt.
* For eit system med konstant temperatur og trykk er ΔG = 0 ved likevekt.

Desse forholda kan visast ved å sjå på ei differensial form av termodynamisk potensial.

Kjelder
-------


* Mandl (1988). *Statistical Physics* (2. utg.). John Wiley & Sons.
* Hans R. Griem (2005). *Principles of Plasma Spectroscopy (Cambridge Monographs on Plasma Physics)*. New York: Cambridge University Press. ISBN 0-521-61941-6.

* *Denne artikkelen bygger på «Thermodynamic equilibrium» frå Wikipedia på engelsk, den 18. februar 2008.*
Koordinatar: 22°54′N 41°08′E﻿

**Al Waba-krateret** (Maqla Tamia på arabisk) er eit vulkankrater 254 km frå Taif langs vestkanten Harrat Kishb basaltplatå, med fleire vulkankjegler. Det er 250 meter djup og 2 km i diameter. Botnen av krateret er dekt av kvit natriumfosfat-krystaller.

Ein trudde ei stund at krateret var danna av ein meteoritt, sidan utsjånaden minnar om Barringerkrateret med ei sirkelform og høge sider, men geologar er no samde om at krateret er eit maar-krater, og vart danna av vulkansk aktivitet i form av eit underjordisk freatisk utbrot - ein massiv dampeksplosjon skapt av smelta basaltisk magma som kom i kontakt med underjordisk vatn.

Det finst restar av daddelpalmeplantasjar halvvegs ned i krateret, men desse er ikkje i bruk. Det finst kjelder nær plantasjane. 

Palmetre ved Al Wahbah-krateret.
Senteret av Al Wahbah-krateret

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Wahbah crater» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mars 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Grainger, David J. (1996). «Al Wahbah volcanic explosion crater, Saudi-Arabia». *Geology Today* **12** (1): s. 27–30. doi:10.1046/j.1365-2451.1996.00006.x.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Splendidarabia.com om Wa'bah-krateret Arkivert 2013-09-17 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 62°40′59″S 61°05′53″W﻿

**Vietor Rock** er ei klippe knytt av ei landtunge til Nikopol Point på sørkysten av Byers Peninsula på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Området vart vitja av tidlege selfangarar på 1800-talet som operererte frå Byers Peninsula.

Topografisk kart over Livingston Island og Smith Island.
Klippa er kalla opp etter Alexander Vietor, kartkurator ved Yale University Library, som oppdaga dei originale logbøkene til dei amerikanske selfangarskutene «Hersilia», 1819–20 og «Huron», 1820-21,

Klippa ligg 1,2 km sør-sørvest for Nikopol Point, 7,16 km nordaust for President Head, Snow Island, 5,5 km aust-nordaust for Long Rock og 4,52 km aust-søraust for Devils Point.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vietor Rock» frå Wikipedia på engelsk, den 31. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Frostblome i Ozarkfjella i USA
**Frostblomar** er ein isformasjon der tynne lag av is vert pressa ut frå langstilka planter om hausten eller tidleg om vinteren. Dei tynne islaga vert ofte forma til spesielle mønster som krøller seg saman til kronbladaktige former som gjer at dei liknar blomar.

Frosblomane blir danna når det kjem kuldegrader før bakken er frosen. Når sevja i stilken til plantane frys vil ho utvida seg (slik vatn gjer når det frys), og laga lange, tynne sprekker langs stilken. Vatn blir så trekt ut gjennom desse sprekkene gjennom kapillarkraft, og frys når det kjem i kontakt med lufta. Etterkvart som meir vatn blir pressa gjennom sprekkene dytter det islaga bort frå stilken, og dannar eit tynt «blad».

Galleri
-------

* Frostblomar på bakkenFrostblomar på bakken
* Frostblome nedst på ein stilkFrostblome nedst på ein stilk
* 
* 
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frost flower» frå Wikipedia på engelsk, den 1. desember 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
*
Ein **vaskesetel**, frå tysk *Waschzettel*, er bokstavleg ei liste som følgjer klede som blir sende på vaskeri.

Nemninga vert i dag helst nytta i ei overførd tyding om førehandsomtale av bøker, trykt på baksida av omslaget til boka som vert omtalt. Det er forlaget som skriv denne omtalen, gjerne med eit stutt referat av handlinga i boka, slik at interesserte lesarar skal få lyst til å lese vidare. Vaskesetelen plar òg presentere forfattaren og noko av det han har publisert tidlegare. 

Omgrepet kan òg brukast om tilsvarande førehandsomtale som forlaget sender til bokhandlar og aviser som ledd i marknadsføringa av ei ny bok, anten teksten er trykt i ei brosjyre eller er lagd ut på forlaget sine nettsider. Omgrepet vart første gong bruka i denne tydinga i 1873.

Tilsvarande kan omgrepet vaskesetel òg brukast om filmomtalar, anten dei er trykte på baksida av filmomslaget eller er sende ut til utleige- og salsstader.

### Fotnotar

1. ↑  «Vaskeseddel» på Kunnskapsforlagets Store Norske leksikon 1981, ISBN 82-573-0036-5
***Å velta ei ku*** er ei bok skriven av Vegard Terøy frå Hetlandsbygda i Ryfylke (Rogaland). Boka er gjeven ut av forlaget Hetland Media i 2010.

Samandrag
---------

*Å velta ei ku* handlar om Olav Bjelland, ein ungdomsskulegut i sin beste alder. Den raude tråden får ein gjennom tankane hans. Olav sine framtidsplanar er fastsette - han skal ta over garden etter far sin. Dette skal derimot visa seg å verte vanskeleg etter at foreldra til Olav skil lag og garden vert selt. Olav reagerer med å stikke av til fjells for å leva i eitt med naturen.

Dei personane Olav har mest kjær er mormor, farfar og bestevennen Egil. Mormora verkar ateistisk, men trur på åndar og spøkelse. Farfaren er veldig kristen. Gravferda hans vert skildra i slutten av boka. Olav og vennen, Egil, har to heilt forskjellige syn på verda. Olav er inneslutta, har inga tru på menneskje og meiner at det er lita vits i å utforske verda. Egil, derimot, er så og seie den rake motsetjinga av Olav. Etter ungdomsskulen skal han vidare til Stavanger på vidaregåande skule. Olav fullfører aldri ungdomsskulen, men det skal vise seg at det ikkje har noko å seie for han...

Etter ei stund i fjellet, vert Olav bragt heim av Røde Kors. Han vert ikkje lenge heime, før han fér til fjells att. Denne gong fordi far hans kjem heim på bursdagen til son sin, og fortel om at mora, Trine, er ei hore.

Denne gongen klarar Olav å verte i skogen i over 60 dagar. Men livet i skogen forandrar Olav drastisk, både mentalt og fysisk. Det endar med at han treffer på ein engel, som etter kvart vert samanlikna med djevelen. Etter redsle og løping nedover fjellet hamnar Olav til slutt ved Hetlandsvatnet. Der beskrivast det som om han druknar og vert fødd på ny.

Det heile endar med at Olav følgjer eit kall, som er å ha eit liv i vatnet. Han vert på ein måte ein personifisering av vatn. Profetiet hans er dauden.

Oppfølgjar
----------

*På line over livet* er tittelen på oppfølgjaren til «Å velta ei ku» og vart gitt ut hausten 2011.

Kjelder
-------

1. ↑  «Å velta ei ku : roman», *www.nb.no*, henta 22. mars 2023
2. ↑  «På line over livet : roman», *www.nb.no*, henta 22. mars 2023
Bruk av en termobarisk bombe mot krigsskipet USS McNulty fra US Navy som ledd i ei militærøving.
**Termobarisk bombe** eller **aerosolbombe**, òg kalla **FAE-bombe** (frå engelsk *fuel-air explosive*) er ei sprenglading der eit brennstoff vert spreidd som aerosol i lufta. Brennstoffet tek deretter fyr og reagerer med surstoffet i lufta. Bomba gjer seg soleis nytte av oksygenet i lufta og skil seg dermed frå konvensjonelt sprengstoff som sjølv inneheld oksygen. Termobariske bomber har difor eit høgare energiinnhald per masse-einiing enn vanlege bomber. Termobariske våpen gjev ei kraftig trykkbølge, men få eller ingen fragment (splintar).

Ei termobarisk bombe inneheld normalt to sprengladingar; fyrst ei mindre, som spreier brenselet i lufta, deretter ei ny lading som tenner dette brennstoffet.

Utvikling
---------

Dei fyrste forsøka med sprengning av slike bomber vart gjorde under andre verdskrig i 1944 av Tyskland under leiing av Mario Zippermayr. Under dei tyske prøvesprengningane var kolpulver nytta, blanda med flytande surstoff.

Bruk
----

Termobariske bomber har mellom anna vore brukt av Russland i Tsjetjsenia på 1990-talet og av USA under Irak-krigen og i Afghanistan. Den største nytta av slike bomber er mot mål som personell gøymde inne i fjellhôler, tunnelar og bunkerar utan dører på grunn av forsterka trykkbølge og på grunn av at alt surstoff vert oppbrukt i området.

Sjå òg
------

* GBU-43/B
* Klasebombe
* Molotovcocktail

Referansar
----------

1. ↑  *Großvaters Vakuumbombe*, Frankfurter Allgemeine, 24.9.2007
2. ↑  Lester W. Grau og Timothy L. Thomas (2000) «Russian Lessons Learned From the Battles For Grozny» Arkivert 2010-04-30 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Termobarisk bombe» frå Wikipedia på dansk, den 22. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fuel/Air Explosive (FAE) Arkivert 2016-09-05 ved Wayback Machine.
* Thermobaric Explosive (Global Security)
* Thermobaric warhead for RPG-7
* XM1060 40 mm Thermobaric Grenade (Global Security)
* Defense Update: Fuel-Air Explosive Mine Clearing System
* Russia claims to have tested the most powerful "Vacuum" weapon

 Commons har multimedium som gjeld: **Termobarisk bombe**
|  |
| --- |
| **Turkisdaknis** |
| TurkisdaknisTurkisdaknis |
| TurkisdaknishoeTurkisdaknishoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Turkisdaknis Utbreiinga av Turkisdaknis |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Tanagarar Thraupidae |
| **Slekt:** | *Dacnis* |
| **Art:** | **Turkisdaknis** *D. hartlaubi* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Dacnis hartlaubi***P.L. Sclater, 1855 |

**Turkisdaknis** (*Dacnis hartlaubi*) er ein fugl i tanagarfamilien og er 
endemisk for Colombia. Han lever i små oppstykka habitat i alle tre fjellkjeder av Andes, totalt utbreiingsareal er ca. 140 km2.

Skildring
---------

Turkisdaknisen er ein liten tanagar med ei kroppslengd på 11 cm, der kjønna har stor skilnad i utsjånaden. Hannfuglen er lys turkisblå med ei svart maske, svart strupe, svart skulder og hale. Vengene er òg svarte, men med somme blåfrynsete fjører. Hofuglar er lite iaugefallande: brun overside, grå underside som går over til gulkvitt på midten av buken og brystet. Begge har kort og kraftig nebb og gul iris.

Lætet hos denne arten er ein uvanleg høg, monoton metallisk knirkelyd.

Han lever for det meste i fuktige habitat, mellom 1350 og 2200 moh. Dette er fruktetarar som òg tar insekt og andre leddyr.

Storleiken på populasjonen er estimert til å ligge i området 3 750-15 000, og trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som sårbar. Trugsmåla er avskoging for jordbruksføremål, kaffiplantasjar og urbanisering der arten har hatt naturleg habitat.

Kjelder
-------

* Hilty, S. (2011). 9 *Turquoise Dacnis (Dacnis hartlaubi)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 1. november 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Dacnis hartlaubi*. Henta frå  den 1. november 2015

Referansar

1. 1 2  BirdLife International (2015)
2. ↑  Hilty, 2011

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Turkisdaknis**

* Bilete av hannfugl frå Reinita Azul ProAves reserve, foto: Fabrice Schmitt /Flickr.com
Vaskemaskin frå 2020
Industriell vaskemaskin
**Vaskemaskin** er ein type kvitevare utforma for å vaska klede. Den vanlegaste typen vaskemaskin (for hushald) brukar vatn, vaskemiddel og eventuelt tøymjuknar til dette. Den første vaskemaskina ein kjenner til blei bygd i 1851, men ein serieproduserte ikkje slike maskinar før på 1920-talet. Vaskemaskinar til hushaldsbruk blei vanlege i norske heimar etter andre verdskrigen.

**Industrielle vaskemaskinar** blir brukte i industrien og er gjerne større og meir kompliserte enn dei til hushald. Ein kan bruka dei både til å vaska tøy og andre typar artiklar.

Hygiene
-------

For å oppnå eit tilstrekkeleg hygienenivå (termisk desinfeksjon) når ein vaskar tekstilar som blir nytta på kjøkken, har Mattilsynet gjeve føring om å nytta eit program med ein temperatur på minimum 65 °C. I praksis tyder det ofte 95 °C då mange vaskemaskiner ikkje har temperaturinnstillingar mellom 60 og 95 °C.

Montering
---------

I motsetnad til oppvaskmaskinar har dei fleste klesvaskemaskinar ikkje vasslås. Dei fleste forsikringsselskap krev difor at klesvaskemaskinar skal monterast på våtrom for å unngå vasskade i romma dersom det skulle oppstå ein feil med klesvaskemaskinen.

Brannfare
---------

Både vaskemaskinar og oppvaskmaskinar inneheld mykje brennbart materiale, og det blir ikkje rådd til å setja dei i gang utan at ein er heime og våken. Det kan oppstå eksplosive brannar som kan forårsaka husbrann, sjølv om vaskemaskinen står på eit rom der golv, vegger og tak er dekte med betong eller gips.

Sjå òg
------

* Vrimaskin
* Tørketrommel
* Klesbrettemaskin
* Oppvaskmaskin
* Tørkeskap

Kjelder
-------

1. ↑  «Ikke nok å være god kokk». Henta 02.01.2020.
2. ↑  «Brannstatistikk 2016 Tall fra rapporteringsløsningen (BRIS) fra brann- og redningsvesenet til DSB» (PDF).
3. ↑  «Håkon kom hjem til vaskemaskin i full fyr» (på norsk bokmål). Henta 5. desember 2021.
4. ↑  «Unngå brann i elektriske apparater | Sikkerhverdag». Henta 5. desember 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Vaskemaskin» frå Wikipedia på bokmål, den 3. januar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vaskemaskin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Turkonkurranse** er ein form for konkurranse som går ut på samle poeng ved å gå på dagsturar til fastsette mål i terrenget, som til dømes utpeika fjelltoppar, åsar og høgder, finne eit visst tal utsette orienteringspostar (turorientering), gjere overnattingsturar i terrenget, fisketurar til vatn og sjøar, vitje kulturminne, finne fram til markerte lyktestolpar i byområdet og liknande. Dette skal gjennomførast i løpet av ein avgrensa sesong.

Føremålet med turkonkurransar er å styrke interessa for friluftsliv og turgåing ved å få folk til å kome seg ut på tur i naturen eller ikring i stroka i nærmiljøet. Difor er det opp den dei einskilde deltakarane å avgjere når turane skal takast og kor lang tid som skal nyttast. Opplegget gjev vanlegvis høve til at familiar med born kan ha glede av konkurransen.

Turkonkurransar vert organiserte av ulike foreiningar, turlag og idrettsklubbar. Dei registrerer dei som ynskjer å vere med, lager eit kontrollopplegg med koder, stemplingar og liknande på kvart av måla i terrenget som deltakarane må ha vore innom, og syter for premieringar eller anna påskjøning. Det finnes også App-baserte løysningar som berre baserer seg på digital innsjekking. Då dei fleste av turkonkurransane er lagt opp slik at alle får ei påskjøning dersom dei stetter dei oppsette krava, er premien gjerne eit merke, ein medalje, eit diplom eller liknande. Vanlegvis finansierar laga denne verksemda med ei avgift frå deltakarane, som ofte kan vere lagt opp slik at dei må kjøpe ei pakke med kart og anna materiale som dei treng for å kunne take del i turkonkurransen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turorientering Arkivert 2013-12-10 ved Wayback Machine. i Teieskogen (Nøtterøy)
* Turorienteringa Askeladden skipa av Asker Skiklubb. Arkivert 2016-11-20 ved Wayback Machine.
* Turorientering Arkivert 2017-07-19 ved Wayback Machine.
* Stolpejakten; turkonkurranse som går ut på å finne fram til merka lyktestolpar og liknande.
* Trimpoeng; Heldigital løsning som ikke etterlater fysiske spor i naturen
Cathinka Guldbergs gravminne på Nordre gravlund i Oslo.Foto: A-S. Ofrim

**Cathinka Augusta Guldberg** (3. januar 1840–22. oktober 1919) var ein norsk diakonisse og grunnleggjar av sjukepleieutdanninga i Noreg.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Guldberg vaks opp i Christiania og på Nannestad, som dotter av bokhandlaren og den seinare soknepresten Carl August Guldberg. Som eldste dotter tok ho frå 15-årsalderen ansvar i heimen då mora døydde. 24 år gammal flytta ho heimefrå, og i 1866 reiste ho til diakonisseanstalten Kaiserswerth i Tyskland, den same staden der Florence Nightingale tidlegare hadde vore elev. I utdanningstida gjorde ho teneste ved feltlasarett i Dresden og Berlin under den austerriksk-prøyssiske krigen, og ved feltsjukehus i Alexandria. Mens ho enno var i Tyskland, blei ho beden om å tiltre som forstandarinne og grunnleggjar av ei diakonisseutdanning i Noreg.

### Sjukepleieinnsats i Noreg

Norsk sjukepleiarutdanning byrja 20. november 1868 med Guldberg og ein elev. Diakonisseanstalten heldt fyrst til i lokale i kommunegarden på Grønland i Oslo, seinare i Ullevålsveien, og frå 1887 på eigen eigedom på Lovisenberg, der verksemda framleis ligg. 

Diakonisseanstalten, seinare Diakonissehuset, var i 22 år den einaste sjukepleiarutdanninga i landet. Guldberg leia verksemda i 51 år, og var framleis aktiv som forstandarinne då ho døydde 79 år gammal. Verksemda hennar hadde tyding som utvikling av ein helseprofesjon, som ein kyrkjeleg teneste, og som ei sjølvbevisst profesjonsutdanning for kvinner. 

Guldberg blei, som fyrste kvinne, riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1915. Ho er måla av Emmanuel Vigeland i 1918, og ein statue av henne utført av Nic Schiøll blei avduka i 1966. Ho blei avbilda på frimerke i 1968 ved 100-årsjubileet til Diakonissehuset. 

### Familie og gravstad

Guldberg var dotter av presten Carl Guldberg, syster til blant andre fysikaren Cato Guldberg og medisinprofessoren Gustav Adolph Guldberg, og (gjennom systera si) svigerinne av fysikaren Peter Waage.

Cathinka Guldberg er gravlagd i Diakonissenes gravsted på Nordre gravlund i Oslo.

Litteratur
----------

* Andersen, Alf G og Hans-Erik Hansen. *500 som preget Norge, norske kvinner og menn i det 20. århundre*. Millennium, 1999
* Ebbell, Clara Thue. *Cathinka Guldberg, banebryter, den norske diakonisses mor*. Lutherstiftelsen, 1940

Kjelder
-------

1. ↑  Hellgren, Guro. «Cathinka Guldberg». I: Norsk biografisk leksikon, bd 3. 2001

* *Denne artikkelen bygger på «Cathinka Guldberg» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Dit minne, Jesus, det skal ståUgløymt i hug og tankarMed brød av åker er å fåOg druvor gror på rankar.Der heilagt brød dei bryt for oss,Dei skal forkynne Kristi krossFor gamle folk og unge,Til du i skyi herleg kjemOg tek oss til Jerusalem,Du vår høglova konge!

Frå *Nynorsk salmebok nr 549* |  |

**«Å Jesus, for din altarfot»** er, slik salmen står i *Nynorsk salmebok*, Bernt Støylen si omsetjing av eit utval vers frå ein av Petter Dass sine katekismesongar: «Alterens Sacramente - Den første sang: Om Brødet og dets Indstiftelses Oord, saa liudende: I den Nat, da vor HERRE JESUS Christus blev forraad, toog hand Brødet, etc». Originalen vart framlagt for sensuren i 1698 og trykt første gong i 1714. 

Petter Dass-salmen er skriven til ein del av katekisma. Originalen har 34 vers. M.B. Landstad valde ut vers 1, 26, 21, 32, 33 og 34 da han gjendikta salmen og tok han med i si Kirkesalmebog, der han vart trykt blant nattverdsalmane, på nr 58. Bernt Støylen tok utgangspunkt i vers 1, 26, 33 og 34 da han omsette salmen til nynorsk, og denne versjonen vart trykt på nr 549 i *Nynorsk salmebok*.

I Norsk salmebok er salmen trykt på nr 639, i bokmålsversjon, og det er vers 1, 26, 21, 33 og 34 hos Petter Dass som ligg til grunn for gjendiktinga. 

Meloditilvisinga hos Petter Dass er «Siungis som: Den signede Dag er os beteed, etc». I Nynorsk salmebok er det vist til salmen «Sjå der Guds Lamb (Her ser jeg da et lam)» *eller* «Du loge av Guds kjærleiks eld (O lue fra Guds kjeærlighet)». I norske folkesong vert han ofte songen på variantar av I denne søte juletid. I *Norsk salmebok* er han trykt til ein melodi skriven av Wolfgang Dachstein, Strassburg 1525, ein melodi som opphavleg har høyrd til salmen «Ein Wasserflüssen Babylon».

Sjå òg
------

* Norsk salmebok 1985
* Landstads reviderte salmebok 1926
* Nynorsk salmebok 1925

Bakgrunnsstoff
--------------

* Originaltekst
* Johannes Nilsson Skaar: *Norsk Salmehistorie* (1879)
**Håland** er ein gard i Fana i Bergen kommune nord for Samdalsvatnet. 

Det er framleis gardsdrift på garden. Garden er liten, berre vel 1x1 km.

Namn
----

Forstavinga i namnet kjem truleg frå eit eldre elvenamn.

Historie
--------

Garden høyrte i mellomalderen til Nonneseter kloster. I 1528 vart garden overteken av Vincens Lunge, og fram til 1775 vart han driven saman med Bontveit. Frå den tid var garden i bondesjølveige. 

Samdal skole, som vart nedlagd i 2009, vart bygt på garden i 1898.

Geografi
--------

Garden ligg i vestsida av Samdalen, oppover mot Lundåsane (361 moh). Garden ligg på vestsida av Hausdalsvegen. 

Garden grensar til Samdal i sør, aust og nordvest, til Lund i nord og Frotveit i vest.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt og Norvall Skreien (2009). *Bergen Byleksikon* (5 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 978-82-573-1761-4.
* Bergenskart - stednavnskart Arkivert 2020-02-17 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Håland i Bergen**