recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Olav Olavsen** (25. desember 1753–20. januar 1832) islandsk: *Ólafur Ólafsson*, var ein islandsk-norsk arkitekt, jurist og stortingsmann.

Olavsen var fødd på Tverå i Skagafjördur syssel på Island. Han vart utskriven frå Holar skule i 1773 og same året tilsett på amtmannskontoret der. I 1777 byrja han å studere ved universitetet i København, vart cand. jur. i 1782. Ved sidan av universitetsstudiane gjekk han på Det Kongelige Danske Kunstakademi, der han i 1780 vann sølvmedaljar i bygningsklassa. Under opphaldet i København stifta han i 1779 det islandske litteraturselskapet. Fåfengt søkte han om den ledige stillinga på kunstakademiet eom lærar i geometri.

I 1784 fekk Olavsen stilling som teiknelærar og lektor i matematikk ved bergseminaret på Kongsberg. År 1787 vart han attåt lektor i lovkunne, med professortittel frå 1794. Bergseminaret vart nedlagt i 1814.

Olavsen var 1803-22 auksjonsforvaltar på Kongsberg.

På Stortinget 1818 representerte Olavsen Kongsberg. Han var medlem av elleve komitear, mellom dei var komiteen om odelslova, bergverkslova, filologisk eksamen og om Røros koparverk.

Han døydde i Kristiania i 1832.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak (1914). «Olavsøn, Olav». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. B. 1 D. 2 : Biografier L-Ø : samt tillæg. Kristiania: [Steen'ske bogtrykkeri]. s. 660.
* Fødselsdato frå NBL-artikkel om Olavsen, skriven av Einar Sørensen.
* Biografisk informasjon om Olav Olavsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* PolSys
* VIAF
* GND
* KulturNav

 |
Koordinatar: 40°11′N 27°58′E﻿

**Kuşsjøen** eller  **Manyassjøen** (tyrkisk *Kuş Gölü*, som tyder fuglesjøen, *Manyas Gölü*) er ein innsjø vest i Tyrkia, som ligg i Bandırma-ormådet. Han er ein grunn, næringsrik ferskvassjø med ei middeldjupne på 3 meter. Han får tilførsel av vatn frå undergrunnskjelder og fire småelvar. 

Manyassjøen har vore ein viktig hekkestad og overvintringsplass for vassfugl. I 1938 vart det oppretta eit naturreservat kalla Fugleparadiset av den tyske hydrologen og zoologen Curt Kosswig. Det er registrert meir enn 270 fugleartar ved innsjøen. Av viktige artar finn ein kvithodeand (*Oxyura leucocephala*), skjestork (*Platalea leucorodia*), flamingo (*Phoenicopterus roseus*), samt hekkande populasjonar av den sårbare krøllpelikanen (*Pelecanus crispus*).

Jordbruk og bygginga av ein demning i området har truga økosystemet i innsjøen. Demninga har ført til auka vassnivå slik at mange av myrområda, som er viktige for fuglane, ligg under vatn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Kuş» frå Wikipedia på engelsk, den 14. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kuşsjøen**

* Bird Paradise Arkivert 2010-06-20 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Woody Bay** er ei bukt 5 km vest for Lynton og 12 km aust for Combe Martin på nordkysten av Devon i England. Den steinete stranda ligg mellom bratte klipper nedanfor høgdedraga Exmoor. Området er i dag eit roleg område av Devon, i utkanten av Exmoor nasjonalpark opg eit vendepunkt på vandrestien South West Coast Path, men ein gong var det planar om å utvikle eit travelt ferieområde her. 

Obest Lake ønskte å utvikle nabobyane Lynton og Lynmouth til eit ferieparadis og gjorde mykje for å utvikle området. Det vart bygd hotell her i 1894, ein ny golfbane, tomtar vart selde for å byggje villaer, vegar og jernbane vart bygde og ei lang brygge som dampbåtane kunne legge til. Brygga var derimot for kort til at båtane kunne leggje til ved fjøre sjø, og ho vart seinare kraftig råka av ein storm. Pengane til Lake to slutt og han gjekk personleg konkurs. Lake måtte i fengsel for å ha skusla bort pengane til andre investorar og døydde i 1907 i lag med planane om vidare utvikling av området.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Exmoor nasjonalpark

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Woody Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ J Travis: *An Illustrated History of Lynton and Lynmouth 1770-1914* Breedon Books, 1995. ISBN 1-85983-023-4
	+ J Travis: *Lynton and Lynmouth, Glimpses of the Past*, Breedon books, 1997. ISBN 1-85983-086-2

Koordinatar: 51°13′37″ N 3°53′31″ W﻿
**Sava Bohinjka** er ei av kjeldeelvane til Sava nordvest i Slovenia.

Ho er 31 km lnag og er den kortaste av to kjeldeelvar som renn saman og dannar Savar i Radovljica. Den andre er den 45 km lange Sava Dolinka. Sava Bohinjka spring ut nedanfor Komarčaryggen i ei høgd på 805 meter over havet, frå kjelder i Triglavvassdalen. Fram til ho når Bohinjsjøen vert elva kalla Savica ('vesle Sava') og her finst den 60 meter høge Savicafossen. Ho renn så gjennom Ukanckløfta, der Savica kraftverk er bygd med ein kapasitet på 3 MW. Ho renn frå Bohinjsjøen som Sava Bohinjka gjennom Bohinjska Bistrica, Bohinjska Bela og nær Bledsjøen, før ho møter Sava Dolinka nær Radovljica.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sava Bohinjka» frå Wikipedia på engelsk, den 20. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Baedeker, Karl (1879) «Terglou: The Valley of the Wocheiner Save» *The Eastern Alps: Including the Bavarian Highlands, the Tyrol, Salzkammergut, Styria og Carinthia* (4th ed.) Dulau og Co. London, s. 353, OCLC 4018143

Koordinatar: 46°21′N 14°09′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Olav Versto** (22. juni 1892–13. juni 1977) var ein småbrukar og politikar frå Rauland i Telemark, stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet frå 1928 til 1961. Han var far til Aslak Versto og bestefar til journalistane Olav Versto og Astrid Versto.

Versto var fødd på ein gard i Rauland. 18 å gammal var han med og skipa Vinje arbeidarlag. Frå 1919 til -31 var han medlem av Vinje formannskap, og på ny frå 1947 til -55. Mellom 1931 og 1937 var han varaordførar. Gjennom desse åra hadde ha mange tillitsyrke, mellom anna styreformann i Skafså kraftverk.

Ved stortingsvalet hausten 1927 vart Versto vald inn på Stortinget frå Telemark. Etter å ha vorte attvald sju gongar, forlet han Stortinget i 1961. I utanriks- pg forsvarspolitiske spørsmål sokna han til venstrefløya i Arbeidarpartiet, kritiserte ofte politikken til NATO.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*. X. bandet. 1966

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Hvalfjörður** ('Kvalfjorden') er ein fjord vest på Island mellom Mosfellsbær og Akranes. Fjorden er om lag 30 km lang og 5 km brei. 

Namnet Hvalfjörður kjem av dei mange kvalane som finst her. Fram til 1980-åra låg ein av dei største kvalstasjonane på Island i fjorden. Tidlegare låg det òg mange sildefiskeri her. 

Hvalfjörður
Botnsdalur sett frå Hvalfjörður
Under den andre verdskrigen låg det ein marinebase for den britiske og den amerikanske marinen i fjorden. Eit av kaianlegga som vart bygd av den amerikanske marinen vart seinare nytta av kvalselskapet Hvalur fram til kommersiell kvalfangst vart nedlagd i åttiåra. 

Fram til seint på 1990-talet måtte reisande med bil ta ein lang omveg 62 km rundt fjorden for å kome seg frå Reykjavík til byen Borgarnes. I 1998 opna tunnelen Hvalfjarðargöngin, som gjorde reisa mykje kortare. Tunelen er om lag 5,7 km lang og kuttar reisetida med bil rundt fjorden med om lag ein time. Tunnelen går til eit djup på 165 meter under havoverflata. 

Reisande mistar derimot ein del vakker natur på vegen. Innerst i fjorden finn ein ei blanding av vulkanske fjell og grøn vegetasjon om sommaren. Ved *Botnsá* kan ein t.d. sjå lupinar, forskjellige andre blomar og mose, i tillegg til ein liten skog av bjørk og bartre. Denne skogen er planta, eit prosjekt som har pågått på Island i nokre år. 

Turen til det høgaste fossefallet på Island, Glymur, startar frå botn av fjorden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hvalfjörður» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete 1
* Bilete 2

Koordinatar: 64°23′N 21°40′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Glärnisch
Säntis oppfor Alt St. Johann
Altmann sett frå Säntis
Grosser Mythen
**Dei nordaustlege sveitsiske Alpane** er ein del av Alpane og Pré-Alps som ligg nordaust i Sveits. Denne regionen grensar til Vierwaldstättersjøen i sørvest, Klausenpasset, øvre Linthdalen og Walensjøen i sør, Rhindalen i aust og Bodensjøen i nord.

Fjelltoppar
-----------

Dei største fjella i dei sveitsiske foralpane, nord for Klausenpasset, er:

| Namn | Høgdenivå (m) |
| --- | --- |
| Glärnisch (høgast) | 2920 |
| Bös Fulen (Böser Faulen) | 2804 |
| Säntis | 2504 |
| Altmann | 2438 |
| Faulfirst | 2416 |
| Alvier | 2363 |
| Churfirsten | 2309 |
| Speer | 1954 |
| Grosser Mythen | 1902 |
| Rigikulm | 1800 |
| Hoher Kasten | 1798 |
| Rossberg | 1583 |
| Zugerberg Hochwacht | 992 |
| Albis Hochwacht | 880 |
| Uetliberg | 873 |

Sjå òg
------

* Dei sentrale Alpane
* Glarus-Alpane

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «North-Eastern Swiss Alps» frå Wikipedia på engelsk, den 5. februar 2012.*
Bauta på ei gravrøys i nærleiken av der Olav Vigdeild kom frå.
**Olav Vigdeild** hadde hovdingesete på Viktil i Frosta. Garden ligg om lag 2 km sørvest for vikinghamna på Fånestangen, og det er grunn til å tru at Vigdeild var brukar av denne hamna. Han levde på første delen av 1200-talet, var lendmann, og mogleg den største hovdingen Frosta har fostra.

Vigdeild var Hertug Skule sin mann og vårbelg, og kjempa mot Håkon Håkonson og birkebeinarane. Olav var med anna førar for 14 langskip som saman med Guttorm frå Suderheim (Sørem på Leinstrand i Trondheim) skulle til Bergen vinteren 1239-40 for å ta kongen. På grunn av motvind og at rykte gjekk føre dei over alt vart plana endra og dei byrja i staden å herja på Møre.

Etter desse herjingane vart Olav med Hertug Skule ned Gudbrandsdalen og ned til Nannestad, der det vart eit slag ved Laaka, som dei vann. Seinare kom dei i kamp med birkebeinarane i Vestre Strete i Oslo. Her rømde vårbelgane og kampen held fram på Halvard kyrkjegard. Olav rømde inn inn i Lavranskyrkja og berga livet ved at Gaute frå Melhus spurde om han ville ha grid, noko Olav sa ja til. Henrik Ibsen skriv om dette i *Kongs-Emnerne*.

Kjelder
-------

* Moksnes, Leif: *Frostaboka (Bind 1)*, Frosta historielag (1968)
* Tordsson, Sturla: *Håkon Håkonssons saga*
Koordinatar: 35°19′30″N 43°46′20″E﻿

**Hawija** (arabisk الحويجة, *Al Hawyjah*) er ein by i Al-Hawija-distriktet i Kirkuk guvernement i Irak, 45 km vest for Kirkuk, og nord for Bagdad. Byen har kring 100 000 innbyggjarar. 

Under Irakkrigen vart amerikanske og irakiske styrkar utsette for fleire dødelege åtak i området frå opprørske sunni-muslimar. I mars 2006 vart området kring Hawija rekna som eit av dei farlegaste i heile Irak og amerikanske soldatar og utanlandske presse kalla området «det nordlege Anbar», som synte til den valdelege provinsen i Vest-Irak. 

Etter Irakkrigen var det igjen store mengder vald i Hawija i april 2013 då den irakiske hæren støytte saman med sunni-muslimar under ein sunni-demonstrasjon. 53 menneske mista livet den første dagen, men etter ei veke med uro hadde 215 menneske mista livet.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Hawija» frå Wikipedia på engelsk, den 27. februar 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Rasmus Johannes Mork** (19. januar 1896–23. mai 1974) var ein norsk meieripioner frå Ørsta.

Far hans, Rasmus P. Mork, dreiv eige meieri i Ørstavik frå 1890-åra til han litt før 1910 vart meieristyrar i Ålesund. Også sonen Rasmus J. Mork tok til i meierinæringa og vart utdanna meierikandidat frå Noregs Landbrukshøgskule i 1917. Året etter tok han til som kontorsjef i Statens rasjoneringsdirektorat. Mork tok i 1920 cand.oecon.-eksamen og arbeidde frå 1921 til 1966 som dosent og seinare professor i meieridriftslære ved landbrukshøgskulen på Ås, rektor ved høgskulen 1946-53. Gjennom åra skreiv han ei rekke avhandlingar om meieridrift.

Den 15. april 1940 vart Mork av Høgsterett utpeika til medlem av Administrasjonsrådet, der han hadde ansvar for saker under Landbruksdepartementet. Frå 1945 til 1962 var han med i Statens ernæringsråd, formann siste åtte åra. Perioden 1950-56 var Mork president i 'Federation internationale laiterie'.

### Verk

* *Melkens avregning*. 1923
* *Meieribruket i Møre inntil 1930*. Ålesund 1939.
* *Melkeomsetning og meieridrift i Norge 1930-40*. 1941
* *Produktutbyttet ved melkens foredling i meierier*. 1944
* Også engelskspråklege skrifter

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Torghatten ASA** (tidlegare **Torghatten Trafikkselskap ASA** er eit transportkonsern som driftar bussar, ferjer og snøggbåtar i store delar av landet, særleg i Trøndelag og Nord-Noreg. Selskapet vart skipa i 1878 og hadde ved utgangen av 2004 driftsinntekter på over 1,2 milliardar kroner og 2358 tilsette. Konsernsjef er Brynjar Forbergskog. Hovudkontoret ligg i Brønnøysund, og har teke namnet sitt etter det vidgjetne fjellet Torghatten som ligg i Brønnøy kommune.

Dei største dotterselskapa til firmaet er Fosen Trafikklag, Bastø Fosen, FosenNamsos Sjø, Kystekspressen, Torghatten Trafikkselskap AS, TTS bil & dekksenter, Trønderbilene, Sørlandsruta, Norgesbuss (oppkjøpt i 2004) og Torghatten Nord AS (oppkjøpt frå Hurtigruten ASA i 2008.)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen er omsett frå «Torghatten ASA» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Torghatten ASA sine offisielle nettsider.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BR orgnr

 |
**Anortositt** er ein grovkorna (fanerittisk), lys blåleg, grå til brunleg magmatisk bergart. Bergarten er klart dominert av plagioklas (75-95% plagioklas er vanleg), i 1-10 cm store krystall, med samansetnad vanlegvis mellom An70 og An40. Han kan nokre gonger ha *labradorisering*, som er ei lysbryting i bergarten. Denne lysbrytinga oppstår på grunn av avblanding av lamellar av to typer plagioklas. Desse er små og først synleg i optisk mikroskop. Både antipertittar og böggildlamellar (An48 – An56) er vanlege. Dei siste skapar fargespel i plagioklas, noko som er med på å gjere anortositt attraktivt som fasade- og prydstein. Andre karakteristiske mineral er ortopyroksen, og olivin. Bergartane kan klassifiserast som anortosittar, leukonorittar, leukogabbroar, og leukotroktolittar ut frå varierande innhald av pyroksen og olivin.

Massif-type anortosittar er vanlegvis særs grovkorna, homogene og massive bergartar, der plagioklas kan ha ein tendens til å danne ein planar laminasjon. Lagning er ikkje utprega, men svak isomodal lagning kan opptre, og ein kan finne modalgradering. Desse lagningane er derimot lite uthaldande. Orthokumulatar, det vil sei kumulat av eitt eller fleire kumulatmineral i tillegg til krystallisasjonsproduktet av interstitiell smelte, er vanlege. 

Opphavet og danningsmekanismane for massiv-type anortosittar er eit kontroversielt tema. Teoriane om foreldremagma kan delast inn i to grupper, anten har anortosittene krystallisert frå monzonorittisk/jotunittisk smelte dannet i nedre skorpe, eller frå mantelderivert basaltsmelte som har fraksjonert ut olivin og pyroksen på djupt nivå i skorpa, moglegvis kontaminert med skorpemateriale.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anortositt» frå Wikipedia på bokmål, den 11. desember 2013.*
**Rasmus Olsen Langeland** (8. februar 1873–1954), fødd i Sunnylven, var ein norsk gardbrukar og politikar frå Bondepartiet. Han sat på Stortinget for Møre frå 1922 til 1945, og var arbeidsminister 1931–1933.

Langeland blei innvald i Borgund heradsstyre i 1913, og sat fram til 1922. Same året blei han stortingsrepresentant, og sat fram til 1945. Langeland sat først i Lønningskomiteen i to periodar, før han gjekk over til Jernbanekomiteen. Han sat deretter i Finans- og tollkomiteen og i Skog- og vassdragskomiteen.

I regjeringane Kolstad og Hundseid 1931–1933 var Langeland arbeidsminister. Han var også Bondepartiet sin nestformann 1930–1935.

Rasmus Olsen Langeland var far til Olav Rasmussen Langeland, som følgde i faren sitt politiske fotspor som stortingsrepresentant.

Kjelder
-------

* «Rasmus Olsen Langeland». Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste. Henta 2010-06-24 / 2017-07-05.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Torill Selsvold Nyborg** (fødd 23. februar 1952) er ein norsk politikar som representerer Kristeleg Folkeparti.

Nyborg er oppvaksen i Ålvik i Kvam i Hardanger. Ho var misjonær i Arequipa i Peru frå 1977 til 1982. 

I 1995 til 1999 gjekk ho inn i Hordaland fylkesting som leiar for kultur- og helseutvalet. I perioden 1999-2003 var Nyborg fylkesvaraordførar i Hordaland. Ho vart vald til fylkesordførar i fylket fyrste gong frå 2003-2007, då ho avløyste Gisle Handeland. Med dette vart Nyborg den fyrste kvinnelege fylkesordføraren i Hordaland, og den fyrste i stillinga som representerte KrF. Tom-Christer Nilsen var fylkesvaraordførar i denne perioden. Nyborg vart attvald frå 2007-2011, framleis med Nilsen som fylkesvaraordførar. I 2011-2015 var ho gruppeleiar for KrF på fylkestinget. 

Torill Selsvold Nyborg har engasjert seg sterkt i kampen for større regionar, og har vore leiar av Vestlandsrådet. Ho tok i 2005 imot Øyvind Heitmann frå Republikken Gulating som også arbeider for sterkare sjølvstyre på Vestlandet. Ho er også kjend for sitt arbeid for ei ny jarnbane i Hordaland, t.d. frå Bergen til Norheimsund.

Ved stortingsvalet 2005 vart Nyborg vald som 2. vara til Stortinget for Hordaland KrF.

Torill Selsvold Nyborg er gift med Geir Magnus Nyborg, kjend frå skipinga av Kystradioen og *Familier & Medier*. Ho er busett på Bildøy i Fjell kommune på Sotra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Torill Selsvold Nyborg» frå Wikipedia på bokmål, den 11. august 2009.*
* Liste over Fylkesordførarar dei siste to periodane frå Wikipedia på bokmål.
* Fylkesordføraren si nettside på www.hordaland.no. Arkivert 2007-12-14 ved Wayback Machine.
* Nyborg sin profil på Stortinget.no.
* Stanley Hauge: Torill Selsvold Nyborg ny fylkesordførar i Hordaland. Arkivert 2006-10-09 ved Wayback Machine.
* Nrk.no: Fylkesordføreren blir sittende.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fylkesordføraren si nettside på www.hordaland.no. Arkivert 2007-12-14 ved Wayback Machine.
* Nyborg sin profil på Stortinget.no.
* Stanley Hauge: Torill Selsvold Nyborg ny fylkesordførar i Hordaland. Arkivert 2006-10-09 ved Wayback Machine.
* Nrk.no: Fylkesordføreren blir sittende.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Anouar Brahem** (fødd 20. oktober 1957) er ein tunisisk musikar og komponist. Han spelar den nord-afrikansken lutten oud og er ein nyskapar på instrumentet. Musikken hans har elementar frå klassisk arabisk musikk, folkemusikk og jazz. Utanfor heimlandet er han særleg kjend i jazz-krinsar. I Tunisia blei han kjend på slutten av 1980-talet.

Brahem byrja å studera oud då han var ti, hjå Ali Sitri på det nasjonale musikk-konservatoriet i Tunis. Etter seks år i Paris byrja han som leiar av *Ensemble Musical De Ville De Tunis* i 1987. I 1991 kom den fyrste plata hans ut på det tyske jazz-merket ECM.

Spelestilen hans blir ofte samanlikna med Rabih Abou-Khalil sjølv om komposisjonane er både opne og mjuke. Oftast nyttar han ei gruppe på tre eller fire musikarar, og endrar alltid samansettinga frå plate til plate. Ein gjennomgåande medmusikar er den tyrkiske perkusjonisten Lassad Hosni. Jan Garbarek var med på plata *Madar*, Jon Christensen på *Khomsa*.

Diskografi
----------

* 1991, *Barzakh* (ECM 1432)
* 1992, *Conte de l'incroyable amour* (ECM 1457)
* 1994, *Madar (ECM 1515)*
* 1995, *Khomsa* (ECM 1561)
* 1998, *Thimar* (ECM 1641)
* 2000, *Astrakan Café* (ECM 1718)
* 2002, *Le Pas du Chat Noir* (ECM 1792)
* 2002, *Charmediterranéen* (ECM 1828)
* 2006, *Voyage de Sahar*
* 2009, *The Astounding Eyes of Rita* (ECM 2075)
* 2014, *Souvenance* (ECM 2423/24)
* 2017, *Blue Maqams* (ECM 2580)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

Kjelder
-------

* Engelsk Wikipedia den 2. februar 2006

Fotnotar

1. ↑  arabisk أنور ابراهم

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Geologisk datering** er forskjellige metodar for å datering innan geologi. Den geologiske dateringa er dels relativ og dels absolutt. Under ei relativ datering vert ei hending eller ein geologisk fase datert i forhold til ein anna som er kjend, og vil då vere eldre, yngre eller samtidig med den kjende. Under ei absolutt datering prøver ein å uttrykke alderen i det eksakte talet på år, ofte i millionar av år.

### Relativ datering

Eit geologisk lag som til dømes ligg over eit anna vil som regel vere yngre enn laget det ligg over, dersom dei har lege uforstyrra sidan dei vart danna. Normalt vil den relative dateringa gå ut på å plassere ei hending inn i ein geologisk tidsskala ved hjelp av fossil eller andre stratigrafiske hjelpemiddel.

### Absolutt datering

Ein kan få absolutt datering ved å telje årringar på trestammer, kalla dendrokronologi eller varv i istidssediment. Den sistnemnde metoden kan nyttast nøyaktig tilbake til kring 15 000 år sidan. 

Absolutt datering er ofte basert på radioaktive isotopar i bergartar, mineral og fossil. Isotopane går ofte gjennom fleire trinn når dei vert radioaktivt nedbryte. Tida det tar å spalte halvparten av ei viss mengd av eit radioaktiv stoff vert kalla halveringstida. Når ein veit kor mykje det er att av ein radioaktiv isotop, og kor mykje som er danna av den stabile isoptopen, kan ein rekne ut alderen. De eldste stoffet er 238U, uran med nukleontal 238, som utgjer 99,28 prosent av naturleg uran. Det går over til det stabile 206Pb (bly med nukleontal 206). Halveringstida er 4,51 milliardar år. Metoden vert kalla uran-blymetoden. Andre metodar er kalium-argonmetoden med halveringstid på 1,28 milliardar år, rubidium-strontiummetoden med ei halveringstid på 47 milliardar år. Denne metoden er mindre utsett for feilkjelder enn dei andre, men fordi det er lite rubidium i dei fleste mineral, og fordi halveringstida er så lang, kan han berre nyttast til prøvar som er meir enn 10 millionar år gamle.

14C er karbon med nukelontal 14. Dette vert danna heile tida ved stråling i jordatmosfæren. 14C-atom finst i organiske stoff, som tre og muslingskal, slik at dei vert svakt radioaktive. Radiokarbondatering vert nytta til å datere organiske stoff ved hjelp av denne isotopen. Halveringstida er er 5730 år og metoden kan nyttast til å datere lekamar opp til 65 000 år, men vert unøyaktig når tida nærmar seg 25-30 000 år. Metoden vert mykje nytta innan arkeologi.

Kjelder
-------

* 

* «Aldersbestemmelse» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Rasmus Løland-stipendet for ny norsk barne- og ungdomslitteratur**  er ein norsk litteraturpris som har vorte delt ut årleg av Rogaland fylkeskommune sidan 2007. Stipendet er på 100 000 kroner og vert tildelt etter søknad. Det er det litterære rådet i Norsk Barne- og Ungdomsbokforfattere som vel ut mottakaren av stipendet.

Stipendet er oppretta til minne om forfattaren Rasmus Løland frå Ryfylke og skal stimulere til auka produksjon av barne- og ungdomslitteratur.

Mottakarar
----------

* 2015 – Erna Osland
* 2013 – Hilde Hagerup
* 2012 – Rune Belsvik
* 2011 – Bjørn Ingvaldsen
* 2010 – Maria Parr
* 2009 – Jon Ewo
* 2008 – Arnt Birkedal
* 2007 – Finn Øglænd

Kjelder
-------

* Om Rasmus Løland-stipendet på nettstaden til Rogaland fylkesbibliotek[*daud lenkje*]

### Fotnote

1. ↑  «Rasmus Løland-stipendet 2015 går til Erna Osland». Rogaland fylkeskommune. 24. mars 2015. Henta 8. september 2017.
2. ↑  NBUforfattere.no, 16.05.13: Rasmus Løland-stipendet til Hilde Hagerup. Skrive av Magnhild Bruheim. Vitja 12.01.14
Naturreservatet Ein Afek i Israel.
**Naturreservat** er naturområde som er rettsleg verna. Slike reservat kan lagast for å verna om visse artar, landformer eller økosystem og kan vera viktige for forsking og biologisk mangfald.

Noreg
-----

Naturreservat er den strengaste forma for områdevern som finst i Noreg. Mildare former for områdevern er landskapsvernområde og til ei viss grad nasjonalparkar. Freding som naturreservat skjer med heimel i Naturvernlova og på Svalbard med heimel i Svalbardmiljølova.

Per 1. januar 2006 hadde Noreg 1 753 naturreservat med eit samla areal på 3 846 km², noko som svarar til 1,2 % av arealet i Noreg. I tillegg har Svalbard 21 reservat på til saman 25 314 km², 41,5 % av arealet på øygruppa. Det største naturreservatet i Noreg ligg på Svalbard, Nordaust-Svalbard naturreservat. Dette blei oppretta 1. juli 1973 og omfattar eit areal på 55 354 315 dekar, inkludert havområda. 

Naturreservata omfattar urøyvd eller tilnærma urøyvd natur, eller dei er ei spesiell naturtype av vitskapleg eller pedagogisk tyding. Eit naturreservat kan totalfredast, eller fredast for bestemte formål. Spesielt viktige våtmarksområde av internasjonal tyding kan også fredast som såkalla ramsarområde.

Naturreservat blir oppretta ved kongeleg resolusjon. Fylkesmennene er forvaltningsmynde for dei fleste av verneområda. På Svalbard er reservata forankra i Svalbardmiljøloven, og her er det sysselmannen som er forvaltningsmynde.

Sjå også
--------

* Ramsarområde (våtmarksområde med internasjonal vernestatus)
* Områdevern
* Verneområde i Noreg

Bakgrunnsstoff
--------------

* Naturbase (Direktoratet for naturforvaltning)
* Naturvernlova på Lovdata
* Svalbardmiljølova på Lovdata

Fotnotar
--------

1. ↑  2007. *Miljøstatus Norge.Vernet natur.* Direktoratet for naturforvaltning Arkivert 2008-05-27 ved Wayback Machine.. Vitja 24. mai 2009
**Torgjo** er ein gard på Selsøyo i Fitjarøyane i Bømlo kommune. Inntil 1990-åra høyrte garden og øya til Fitjar kommune. I tillegg til Torgjo ligg gardane Eidet i aust og Kvarven på øya. I vest ligg Brandasund og i nord Selbjørnsfjorden.

Historie
--------

Torgjo er ein av dei eldste gardane på Brandasundsøyane og var i hevd i 1328, men har seinare truleg lege øyde til slutten av 1500-talet, og han vart først nemnd i 1638 i eit festebrev. 

Det har truleg budd folk her i lang lang tid, og det er funne fem steinøkser og ei flintpil på staden.

Namn
----

Gardsnamnet kjem truleg av at det har vore ein handelsplass her, t.d. i fisketida. Her har òg vore anna ferdsel gjennom Brandasundet. 

Namnet har vorte skrive Torvett i 1701, Torvet i 1715, Sellisøen eller Torvet i 1723 og Torge i 1890. Namnet vert no skrive Torgjo, medan daglegnamnet er Torjo. Slektsnamnet som kjem frå garden er Torget.

Kjelder
-------


* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.
**Ansgar Gabrielsen** (fødd 21. mai 1955) er ein norsk politikar frå Mandal, som har representert partiet Høgre. Perioden 2001-05 var han statsråd i Bondevik II-regjeringa.

Gabrielsen var ordførar i Lindesnes i tida 1987–1993. 1989-90 var han samstundes formann i Vest-Agder Høgre og medlem av Høgre sitt sentralstyre. Han vart innvald på Stortinget for Høgre frå Vest-Agder i [1993, og hadde sete på Stortinget i 12 år. I den fyrste stortingsperioden var han medlem av sosialkomiteen, i den andre av næringskomiteen, samt valkomiteen. Frå oktober 2001 var han næringsminister i Kjell Magne Bondeviks nye regjering, ei stilling han hadde til 2004. I si tid som næringsminister fremja Gabrielsen eit lovforslag om minst 40% kvinnerepresentasjon i selskapsstyre. Forslaget fekk motbør, mellom anna frå partifellar, men vart vedteke med røyster frå opposisjonen på Stortinget. I 2004 vart han flytta over til helsedepartementet og var sjef for dette til Bondevik-regjeringa gjekk av hausten 2005. Gabrielsen tok ikkje attval til tinget i 2005.

Kjelder
-------


* «Ansgar Gabrielsen». Stortinget.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Ansgar Gabrielsen» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juni 2013.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
Granitt til bruk som naturstein i India.
**Naturstein** er stein som kan sagast, spaltast eller hoggast til emne som kan brukast til bygg og anlegg. Tidlegare blei naturstein mykje brukt i form av blokker som blei murte; seinare har ein teke i bruk plater og heller. Ein deler gjerne inn naturstein i tre typar: Blokkstein, skifer og murestein.

Handbryting av stein i India.
*Blokkstein* er massive bergartar (som granitt, larvikitt, marmor og kleberstein) som ein sager eller splittar ut av fjellet i form av rektangulære blokker, som igjen blir saga eller splitta til mindre plater i fabrikkar eller for hand. 

*Skifer* er bergartar som har naturleg kløyv, det vil seia at bergarten kan splittast langs til plater. Vanlege skifertypar er leirskifer, fylittskifer, glimmerskifer og kvartsittskifer. 

*Murestein* viser til rå blokker og emne som kjem til ved sprenging i mange typer bergartar, til dømes skifer, gneis og granitt. Dei kan nyttast til tørrmuring og forblending. 

Dovre kyrkje er dekt med lokale skiferplater.
Kolmårdsmarmor i rådhuset i Stockholm.

Bruk
----

Naturstein er blitt mykje brukt til monumentalbygg, som sakralbygg, monument, slott, rådhus, kulturhus og liknande. Medan ein tidlegare gjerne brukte heile steinblokker, blir det i dag gjerne brukt plater som kledning til veggflater, golv, trapper, fortau, terrassar og liknande. Steintypen blir også mykje brukt til tørrmuring langs vegar og liknande.

Naturstein i Noreg
------------------

Eksportverdien for naturstein i Norge ligg over ein milliard kroner i året. Over halvparten av dette er larvikitt, mens resten er marmor og skifer. Dei viktigaste produkta er:

* Larvikitt Polert syenitt med perlemorglans, til dømes Lundh Labrador.
* Fauskemarmor
* Kleberstein til bruk i omnar og peiaer. Målselv i Indre-Troms og Otta og Sel i Gudbrandsdalen. Kleberstein til Nidarosdomen blir i dag tatt ut i Kvikne.
* Ottaskifer, oppdalskifer og altaskifer.
* Boknstein

Bakgrunnsstoff
--------------

* NGU (Norges Geologiske Undersøkelse)

Kjelder
-------


* Naturstein (2009, 14. oktober), *Store norske leksikon*. Henta 10. august 2013.
**Raphaël Poirée** (fødd 9. august 1974 i *Rives* i Rhône-Alpes i Frankrike) er ein fransk skiskyttar. Poirée har sju VM-gull, vann verdscupen samanlagd fire år og vann 44 verdscup-renn. Han la opp etter 2006/07-sesongen. Han var gift med den norske skiskyttaren Liv Grete Skjelbreid Poirée 2000-2013.

Bakgrunn
--------

Poirée vart fødd i Rives og er oppvaksen i La Chapelle en Vercors i Frankrike. Gjekk på idrettsgymnas i Villard-de-Lans. Klubben hans er Vercors Ski De Fond. Poirée er yrkesmessig knytt til militæret slik det er vanleg for skiskyttarar i fleire europeiske land. Han har ein yngre bror, Gaël (f. 1978), som òg driv skiskyting på elitenivå.

Karriere
--------

Han starta sin internasjonale skiskyttarkarriere i 1994 då han vart dobbel junior-verdsmeister. I verdscupen vart han nr. 17 samanlagd allereie i sesongen 1995/96. I 1998 vann han sin første verdscupsiger (Ruhpolding), og denne sesongen vart han nr. 5 samanlagd i verdscupen. Sidan har resultatet samanlagt ikkje blitt dårlegare enn det. Frå sesongen 1999/2000 vann han verdscupen samanlagd tre år på rad. Han har 44 sigrar i verdscupen. Han vann samanlagd 2003/04 og vart nr. 3 i 2004/05 - ein sesong der han sleit både med sjukdom og utstyr.

I VM har han til saman vunne sju gull- tre sølv- og sju bronsemedaljar. Den første medaljen var bronse på jaktstarten i VM i Pokljuka i 1998. Det første VM-gullet kom i Holmenkollen på fellesstart i 2000. I 2001 i Pokljuka vann han fellesstarten og stafettgull, og i Oberhof i 2004 tok han tre gullmedaljar, i 20 kilometer, sprint og fellesstart. I OL har han sølv på jaktstart og bronse på stafetten frå Salt Lake City i 2002, og bronse på stafetten frå Torino i 2006.

Poirée gifta seg i 2000 med Liv Grete Skjelbreid Poirée. Dei har to døtrer saman.

### Kortfatta merittliste

* Verdscup samanlagd:
	+ 4 sigrar, 1 andreplass, 2 tredjeplassar
* Verdsmeisterskap:
	+ 7 gull, 3 sølv, 7 bronse
* Olympiske leikar:
	+ 1 sølv, 2 bronse
* Verdscuprenn:
	+ 44 gull, 39 sølv, 20 bronse

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fusa biathlon fanclub
* 

* (en) Raphaël Poirée – Profil og resultatoversikt hos FIS
* Raphaël Poirée i olympedia.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
**Rasmus Christian Rask** (22. november 1787–14. november 1832) var ein dansk språkvitar. Han skreiv fleire grammatikkar og forska på komparativ fonologi og morfologi. Rask arbeidde for ei uttalenær (ortofon) rettskriving.

Rask var fødd i Brandekilde på Fyn. Han vart student ved universitetet i København, og viste seg då å ha ei framståande evne til å læra seg språk. Rask fekk først ei stilling som assisterande bibliotekar ved universitetet og vart seinare professor i asiatiske språk der.

Han gav ut eit grammatisk oversyn over islandsk og andre gamle nordiske språk, samanfatta frå arbeidet til fleire tidlegare forskarar, i 1811. Mellom 1813 og 1815 budde han på Island der han lærte seg språket og kulturen og studerte den islandske litteraturen. Då han kom tilbake til København starta han det Islandske Litterære Selskab.

Vidare gav Rask ut ei angelsaksisk grammatikk, eit verk som såg på røtene til dei nordiske språka og samanlikna dei med andre, særleg gresk og latin, og ein tysk artikkel om språka og litteraturen i Noreg, Island, Sverige og Finland. Rask omsette òg begge eddaene til svensk.

I 1822 skal han ha kunna minst tjuefem språk og dialektar, og ha studert meir enn det dobbelte.

Rask utførte eit imponerande forskingsarbeid for si tid ved å reisa gjennom Russland og Persia for å studera og samanlikna språka der. Han skal ha lært seg persisk nok til å kunne føra samtalar på seks veker. Han drog deretter vidare til Bombay, der han skreiv ein artikkel om avestisk, parsarane sitt heilage språk, og fortsette så til Ceylon (Sri Lanka) der han skreiv ei skildring av dei indiske språka. I 1832 kom Rask tilbake til Danmark med fleire verdifulle dokument på mellom anna pali, avestisk og singalesisk

Seinare gav Rask ut grammatikkar om spansk, italiensk og frisisk, og ein dansk grammatikk for engelsktalande. I 1826 gav han ut eit essay om dansk rettskriving. I 1832 kom grammatikken hans over nordsamisk ut, *Ræsonneret lappisk sproglære efter den sprogart, som bruges af fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske grammatica*. Grunnlaget for dei nordsamiske ortografiske grunnprinsippa byggjer framleis i dag på arbeidet lagt ned av Rask i denne grammatikken. Han døydde i København den 14. november 1832.

Rask var den første som peikte på likskapar mellom nordiske og gotiske språk på den eine sida og litauisk, slavonisk, gresk og latin på den andre. Det var òg han som fann opp den såkalla Grimms lov om korleis konsonantar endra seg frå gamle indoeuropeiske språk til nyare germanske, sjølv om han berre samanlikna dei med gresk, sidan han ikkje kjende til sanskrit.

Bibliografi (utval)
-------------------

* Rask, Rasmus 1832: Ræsonneret lappisk sproglære efter den sprogart, som bruges af fjældlapperne i Porsangerfjorden i Finmarken. En omarbejdelse af Prof. Knud Leems Lappiske grammatica
* Rask, Rasmius: *Singalesisk Skriftlære*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Figur av skilnaden mellom geomagnetiske polar (Nm og Sm) og geografiske polar (Ng og Sg).
Dei **geomagnetiske polane** er motsette punkt der aksane til ein teoretisk dipol bryt jordoverflata. Denne dipolen er som ein kraftig magnet i sentrum av jorda, og det er denne teoretiske dipolen som er det næraste ein kjem ei forklaring på det magnetiske feltet ved jordoverflata. I røynda er ikkje dei magnetiske polane to motsette punkt - det vil sei at dei ligg ikkje på ei linje som går gjennom sentrum av jorda. 

På grunn av væskerørsle i den ytre kjernen til jorda flyttar dei geomagnetiske polane seg heile tida. I tusenvis av år har retninga deira i snitt omtrentleg følgd rotasjonsaksen til jorda, men med nokre millionar års mellomrom bytar polane plass (nord byter plass med sør). 

Sidan den magnetiske nordpolen trekkjer til seg nordpolen på ein magnet, er han fysisk sett i røynda ein sørleg magnetisk pol. I 2010 låg den magnetiske nordpolen omtrent ved 80°5′N 72°13′W﻿, på Ellesmere Island.

Dei geomagnetiske polane flyttar seg på grunn av smelta jernlegeringar som rører seg i den ytre kjernen av jorda. Dei siste 150 åra har polane flytta seg vestover med kring 0,05° to 0,1° per år, og lite nord og sør.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Geomagnetic pole» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* McElhinny, Michael W.; McFadden, Phillip L. (2000). *Paleomagnetism: Continents and Oceans*. Academic Press. ISBN 0-12-483355-1.
* Merrill, Ronald T. (2010). *Our Magnetic Earth: The Science of Geomagnetism*. University of Chicago Press. ISBN 0-226-52050-1.
* Merrill, Ronald T.; McElhinny, Michael W.; McFadden, Phillip L. (1996). *The magnetic field of the earth: Paleomagnetism, the core, and the deep mantle*. Academic Press. ISBN 978-0-12-491246-5.

1. ↑  National Geophysical Data Center. «Geomagnetic Field FAQ». Henta 28. mai 2013.
2. ↑  Merrill, McElhinny & McFadden 1996, Chapter 2
**Rasmus Olsson Tveteraas** (28. desember 1862–10. juni 1938) var ein norsk skulemann, skribent og politikar frå Haus i Hordaland. Han representerte Venstre på Stortinget frå 1924 til 1930.

Han var son til ein gardbrukar. Etter eksamen ved Stord seminar var Tveteraas lærar i Høgsfjord i tida 1883-90. Frå 1892 var han lærar ved skular i Stavanger, sidan 1906 styrar ved Sandviken skole og 1910 Våland skole. Han avslutta yrkeslivet som skuleinspektør i Stavanger, 1922–1933.

Medan han var i Høgsfjord vart Tveteraas vald inn i heradsstyret. I Stavanger var han bystyremedlem frå 1898 til 1934, unnateke valperioden 1902-04. Tveteraas var varamann for Venstre, og ein valkrins som omfatta heile fem byar, til Stortinget i periodane 1922-24 og 1925-27. Han møtte frå 25. juli 1924, då Lars Oftedal vart sosialminister, og hadde sete på tinget til midt i neste valbolken, då Lars Meling atter tok plass i Stortinget ettersom regjeringa han sat i gjekk av. Perioden 1928-30 hadde Tveteraas fast stortingsplass og var medlem av kyrkje og sosialkomiteen.

Tveteraas var i mange år formann i Rogaland Historielag og redaktør for Rogaland Historielags årshefte, samt medlem av hovedstyret Det norske Misjonsselskap. Frå 1891 gav han ut fleire forteljingar og diktsamlingar.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*, X. bandet. 1966
* SND[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
Inverted Jenny
**Inverted Jenny**, 'opp-ned-Jenny' eller 'omvende Jenny', er eit amerikansk frimerke utgjeve første gong den 10. mai 1918. På dette frimerket er biletet av Curtiss JN-4 «Jenny» attgjeve i midten av frimerket trykt opp-ned. Dette er truleg den mest kjende feilen i amerikansk filateli. Berre eitt ark med 100 av det omvende frimerket er nokon gong funne, noko som gjer dette feiltrykket til eit av dei mest verdifulle i filatelien si historie. I desember 2007 vart eit postfriskt eksemplar selt for 825 000 dollar.

Kjelder
-------

1. ↑  Weber, Paul J. (27. desember 2007). «Rare 'Jenny' Stamp Sells for $825,000» (på engelsk). *Huffington Post*. Henta 15. januar 2012.

* Amick, George: *The Inverted Jenny: Mystery, Money, Mania* . Scott Pub Inc Co. ISBN 89487-089-)

---

* *Denne artikkelen bygger på ««Opp-ned» Jenny» frå Wikipedia på bokmål, den 6. desember 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Postal Service Announces Very Limited Edition Stamps Circulated with Recent Issue of Famous ‘Upside Down’ Jenny Stamp ved nettstaden til US Postal
Grava til Steinsvik på Vår Frelsers gravlund i Oslo
**Rasmus Olai Steinsvik** (22. september 1863–22. juni 1913) var ein norsk bladmann (journalist), forfattar, målmann og redaktør, fødd i Dalsfjorden i noverande Volda kommune på Sunnmøre. Rasmus Steinsvik var frå 1896 gift med forfattarinna Marta Steinsvik. Han sette seg tidleg føre å arbeida for fridom for alle, nasjonalt sjølvstende og norsk målreising.

Rasmus Steinsvik var bladstyrar for avisa «Den 17de Mai» frå 1893 til han døydde i 1913.
Tysdag 9. januar i 1894 kom fyrste utgåva av «Den 17de Mai». Arne Garborg og Rasmus Steinsvik gjorde opptakt til bladet. Hulda Garborg døypte bladet, og Arne Garborg vart med i bladstova (redaksjonen). Dei same personane var og knytt til avisa «Fedraheimen».

Bakgrunnsstoff
--------------

Nettlenkjer
* Aasentunet om Rasmus Steinsvik, med ymse artiklar
* Herbjørn Sørebø i Dag og Tid om Steinsvik som bladmann
* Nasjonalbiblioteket om "Den 17de Mai".
* Rasmus Olai Steinsvik målmann, journalist, forfatter, redaktør
* Skrifter av eller om Rasmus Steinsvik i bokdatabasen Bibsys[*daud lenkje*]

Litteratur
* Dalhaug, Ole: *Den 17de mai : Rasmus Steinsvik 1863-1913*, 1997.
* Gausemel, Steffen: *Rasmus Steinsvik, hovudoppgåve i norsk.* Universitetet i Oslo 1937.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
Daniel i løvehola, verna av ein engel. Måleri ved François Verdier.
**Daniel** (arameisk og hebraisk דָּנִיֵּאל, Dāniyyêl, 'Gud er dommaren min', gresk Δανιήλ, Daniḗl) er hovudpersonen i Daniels bok i Den hebraiske bibelen og Det gamle testamentet. 

Boka fortel at Daniel som ung mann blei ført av stad saman med tre venner i utlegd i Babylon der han blei utdanna i kaldeanske språk og kultur, men han gjekk aldri over til deira religion. Gjennom guddommeleg visdom frå sin eigen gud, den jødiske Jahve, tolka han draumane og visjonane til kongane, og blei såleis ein framståande figur ved hoffet i Babylon. Til sist hadde han eigne apokalyptiske visjonar som er blitt tolka som Dei fire verdsmonarkia. 

Nokre av dei best kjende forteljingane i Daniels bok, som det blir hevda han skreiv sjølv på 500-talet f.Kr. er om Shadrak, Meshak og Abed-Nego, dei tre følgjesvennane hans som fekk trua si prøva ved å bli kasta i ein brennande omn; Skrifta på veggen der ei overnaturleg handskrift føreseier undergangen til det babylonske riket; og Daniel i løvehola, der han overlever denne prøvinga med guddommeleg hjelp.

Daniel blir rekna som ein profet innan kristendommen og av islam, men i den rabbinske litteraturen er han ikkje lista saman med profetane, og er dermed ikkje rekna som ein profet i jødedommen.

Det moderne teologiske synet forstår forfattaren av Daniels bok ikkje som Daniel sjølv, men ein anonym forfattar som levde i den makkabeiske perioden under Antiokos IV Epifanes i løpet av 100-talet f.Kr. og som sette saman oldtidslegender med ein pseudepigrafi beståande av «visjonar».

Merknadar
---------

1. ↑  I Dan 6,22, men ingen andre stader, er det arameiske namnet דָּנִיֶּאל.

Kjelder
-------

1. ↑  VanderKam & Flint 2002, ss. 137–138
2. ↑  Collins 1994, s. 2
3. ↑   Collins 1994, s. 122–123

* *Denne artikkelen bygger på «Daniel (bibelsk person)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
**Rasmus Elias Eliasson Lyngnes** (3. januar 1886–19. desember 1980
) var ein skulemann og biolog frå Dalsfjord på Sunnmøre.

Lyngnes var son til ein gardbrukar. Sjølv tok han etter kvart skulevegen, tok såleis eksamen ved krigsskulen i 1910 og lærarprøva i 1911. Der etter underviste han fram til 1924 i realfag på Volda mellomskule og gymnas. Han vart cand.real. i 1921 og var lektor ved landsgymnaset på Eidsvoll frå 1924 til 1945, bortsett frå skuleåret 1930/31, då han var styrar ved den kommunale høgre allmennskulen i Drøbak. Av helsegrunnar slutta han skulen og flytta sidan til Ålesund, der han budde på Store-Nørve.

Framom alt interesserte Lyngnes seg i biologi. I 1936 vart han dr.philos. med eit arbeid over raudålen (Myxime glutinosa). Han skreiv elles mange vitskaplege artiklar og avhandlingar om biologiske emne, mellom anna om skadeinsekt på trevyrke, særleg om husmotten. Lyngnes var både i Japan og i Sør-Amerika på granskingsferd.

Han var òg oppteken av gammal bondekultur. I 1967 gav han såleis ut bygdesoga *Dalsfjord I-II*, ei gards- og kultursoge om førverande Dalsfjord kommune.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957
Bygningen for Rasmus Meyers Samlinger attmed Lille Lungegårdsvannet har no namnet KODE 3 Foto: Nina Aldin Thune

**Rasmus Meyer** (4. juni 1858–14. januar 1916) var ein norsk forretningsmann og mesen frå Bergen. Rasmus Meyer gav den store kunstsamlinga si til Bergen kommune. Samlinga fekk namnet Rasmus Meyers Samlinger, som seinare har vorte ein del av KODE Kunstmuseene i Bergen.

Frå 1905 vart Rasmus Meyer ein kunstsamlar i stor stil då han kjøpte verftseigaren Ananias Dekke si etterlatne privatsamling. Han hadde mål om å samle kvar kunstnar som hadde vore viktig for norsk målarkunst og som synte utviklinga til måleriet gjennom tidene. Samlinga hans inneheld verk av dei fleste store målarane frå I.C. Dahl til Matisse-elevane sitt gjennombrot i 1914. Vekta ligg på Edvard Munch med ei eineståande samling av måleri og grafiske blad. Samlinga inneheld også ein stor del av Theodor Kittelsen sine arbeid, og alle teikningane og skissene Gerhard Munthe laga til det store arbeidet med dekor av Håkonshallen. Dette vart øydelagt under eksplosjonsulykka på Vågen i Bergen i 1944.

Rasmus Meyer vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1911. Han døydde i 1916 i Bærum.

Litteratur
----------

* Arntzen, Jon Gunnar (red.); *Bergensere i tusen år*, Oslo 2005, ISBN 82-573-1652-0

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Oftalmoskop (til venstre) og otoskop til høgre)
**Oftalmoskopi** eller **fundoskopi** er ein medisinsk test der ei lyskjelde vert send gjennom auga for å avdekke eventuell patologi. Instrumentet som vert brukt til denne undersøkinga vert kalla eit *oftalmoskop* eller ein *augespegel*. Det er eit viktig hjelpemiddel ved undersøkinga av netthinna (lat. *retina)*, glaslekamen (*corpus vitreum*) og linsa (*lens crystallina*) i auga. I oftalmoskopet kan lysstyrken og forma på lysstrålen varierast, og det kan setjast inn ulike fargefilter for at ein lettare skal kunna vurdera spesielle tilstandar i auga.

Instrumentet vert ofte levert saman med eit otoskop, eit instrument for undersøking av øyra, då desse to instrumenta kan nytta det same handtaket.

Dersom ein hjå pasientar finn hevelse (ødem) kring synsnerva, papilleødem, tyder dette på auka trykk inne i kraniet. Slikt kan koma av høgt blodtrykk, hydrocefalus, hjernesvulst, eller ei rekkje andre tilstandar. Ved glaukom (*grøn stær*) er innmunninga til synsnerva innoverkrumma, eller uthòla. Grå stær (*katarakt*) viser seg som mørke eller gråaktige flekker (fortettingar) ulike stader i augelinsa.

Hjå pasientar med diabetes mellitus er det tilrådd regelmessig oftalmoskopi (halvårleg, årleg eller annakvart år) for å sjå etter teikn til om sjukdomen har påverka netthinna (diabetisk retinopati). Skade av synet ved denne tilstanden kan hindrast gjennom behandling med laser dersom den vert oppdaga i tide.

Ved høgt blodtrykk som har påverka blodårer i netthinna, kan desse synlege forandringane i årene i netthinna vera svært like forandringane i årene i hjernen og altså seia noko om tilstanden der (ateromatose, arteriosklerose, «åreforkalking»).

Oftalmoskopet vart oppfunne av Hermann von Helmholtz i 1851.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |