recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Bangor University** (walisisk *Prifysgol Bangor*) er eit walisisk universitet basert i byen Bangor i grevskapet Gwynedd i Nord-Wales. Det vart grunnlagt i 1884 og var ein av dei grunnleggande institusjonane i det tidlegare føderale University of Wales. Det har gjennom det meste av historia vore offisielt kjend som *University of Wales, Bangor* (UWB) (walisisk *Prifysgol Cymru, Bangor*), men frå september 2007 skifta universitetet namn til Bangor University, og vart sjølvstendig frå University of Wales. Etter ei undersøking i 2008 vart nesten halvparten av all forsking ved Bangor University rekna som verdsleiande. Bangor er rangert som det 251 beste universitetet i verda. Det er òg det høgast rangerte universitetet i Wales og er eit av dei femten høgast rangerte i Storbritannia.

Historie
--------

Universitetet vart grunnlagd under namnet *University College of North Wales* den 18. oktober 1884. Det fekk det formelle chartret sitt året etter. Det opphavlege lokalet var ein gammal skysstasjon, som hadde god plass til dei 58 studentane og staben. I 1911 flytta universitetet til ein ny og mykje større bygning, som no er den gamle delen av *Main Arts Building*.

I 1967 heldt Maharishi Mahesh Yogi ein forelesning om transcendental meditasjon. Under denne forelesninga fekk medlemmane av The Beatles vita at manageren deira Brian Epstein var daud.

I 1996 vart det walisiskspråklege universitetet Coleg Normal innlema.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bangor University» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 17. mai 2013, henta 15. mars 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Eigersund kommune** ligg i Dalane i Rogaland fylke og grensar i vest til Hå, i aust til Sokndal og Lund og i nord til Bjerkreim og til Sirdal i Vest-Agder. Kommunen har sine noverande grenser frå 1965 ved samanslåing av dei tidlegare kommunane Egersund, Eigersund, Helleland og delar av Heskestad.

Administrerande senter i kommunen er byen Egersund. Lokalavisa er Dalane Tidende, som òg dekkjer tre dei andre kommunane i regionen.

Geografi
--------

Egersund sentrum
Eigersund utgjer fastlandet og den busette øya Eigerøy. Ved kysten er det lågland med snaue og avrunda berg med lite vegetasjon, utanom kring kommunesenteret Egersund og tettstadene Hellvik og Helleland, der Egersund treplantingsselskap har drive og planta tre i over 100 år. Lenger inn i landet er det meir frodig med ein del skog i dalane. Her er landskapet bratt og i nordaust finst det høgder på 650–850 moh. I sørvest er toppane lågare og ligg på kring 250–350 moh. Det høgste fjellet i kommunen er Store Skykula (906 m) nord for Gyadalen. I området nært Egersund ligg høgdene på rundt 100 moh.

Sørvest for Egersund, utanfor Eigerøy, ligg det eit såkalla amfidromisk punkt, dvs. eit nullpunkt i havet i høve tidvatnet. Tidvatn frå to ulike retningar, den engelske kanalen og nord for Skottland, treffes her og nøytraliserer kvarandre. Resultatet er at det ikkje er forskjell på flo og fjære i Egersund. Langs kysten av Vestlandet og Sørlandet er det på grunn av dette nullpunktet heller ikkje store forskjellar i tidvatnet.

Samferdsle
----------

Eigerøy bru inngår i Rv502 og bind Eigerøya til fastlandet
Egersund er eit viktig trafikknutepunkt. Her møtest fleire viktige riksvegar, Fv44 Stavanger-Flekkefjord og Fv42 Arendal–Egersund; Rv502 til Eigerøya. E 39 passerer Eigersund 10 km nordvest for kommunesenteret. Sørlandsbanen går gjennom kommunen; Egersund stasjon ligg like nord for bysenteret. Anløp av kystruteskip, og ferjesamband til Danmark .

Kommunenamn og -våpen
---------------------

Namnet Eigersund kjem av norrønt språk *Eikundarsund*, sundet mellom eiketre. Ein person frå Eigersund vert kalla for **eigersundar**.

Kommunevåpenet vart godkjent ved kongeleg resolusjon i 1972. Motivet er på grøn botn eit opprett eikeblad og står som symbol for utbreiinga eika har i kommunen.

Kjente folk frå Eigersund
-------------------------

* Tor Arne Hetland (1974–), kjent langrennsløpar
* Bengt Sæternes (1975–), fotballspelar
* Anna Bugge (1862–1928), kvinnesaksforkjempar og diplomat i Genève for Sverige

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eigersund kommune
* Vêrvarsel for Eigersund Arkivert 2010-12-16 ved Wayback Machine. - yr.no

| * v
* d
* e
Kommunar i Rogaland |
| --- |
| Bjerkreim  • Bokn  • Eigersund  • Gjesdal  • Haugesund  • Hjelmeland  • Hå  • Karmøy  • Klepp  • Kvitsøy  • Lund  • Randaberg  • Sandnes  • Sauda  • Sokndal  • Sola  • Stavanger  • Strand  • Suldal  • Time  • Tysvær  • Utsira  • Vindafjord | Rogaland fylke |

Koordinatar: 58°27′8.5″N 6°0′11.2″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
**Willy Jansson** (13. mai 1927–18. september 2019) var ein konditor og politikar frå Sandefjord. Han representerte Vestfold og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1968 til 1973. 

Jansson, som var son til ein kvalfangar, tok i 1951 fagbrev som konditor. Han arbeidde som konditor i heimbyen til 1961, etter at han i ungdomsåra 1946-48 var sysselsett som reisesekretær i Nord-Noreg for metodistkyrkja. 1961-67 var han fylkessekretær i Vestfold Arbeidarparti. Etter stortingstida var han 1973-77 sekretær i Arbeidernes Opplysningsfond, organisasjonssjef 1978-83 og leiar 1983-98 i Norsk Folkeferie.

Jansson ver medlem i Sandefjord bystyre frå 1955 til 1971, i tre av periodane med sete i formannskapet. Han var elles formann i Sandefjord boligbyggelag 1962-68 og medlem av Hytteutvalet 1979–81. Stortingsperioden 1965-69 var han fyrste vararepresentant frå Vestfold til dess representanten Johan Andersen døydde i mai 1968. Sidan møtte han fast resten av fireårsbolken som medlem i Forsvarskomiteen. Valbolken 1969-73 var han ein av fire Arbeidarparti-representantar på Stortinget frå Vestfold, med plass i Kommunal- og miljøverkomiteen.

Kjelder
-------

* stortinget.no
**Stanford University** (kort *Stanford*) er eit privat amerikansk universitet i Stanford utanfor Palo Alto i California. Stanford ligg ca. 60 km sør for San Francisco og midt i hjartet av Silicon Valley, både geografisk og historisk. Det hadde i 2008 17. plass globalt på *Times* si liste over dei beste universiteta i verda.

Universitetet er blant dei mest velrenommerte i verda, og har fostra mange nobelprisvinnarar. Det vart grunnlagt i 1891 med hjelp av ein donasjon frå 1885 frå guvernør Leland Stanford og kona hans Jane til minne om den avlidne sonen deira Leland Stanford junior. Det offisielle namnet til universitet, som sjeldan blir nytta, er difor *The Leland Stanford Junior University*.

Mottoet til universitetet, *Die Luft der Freiheit weht* («lufta til fridomen blæs»), er eit sitat av humanisten Ulrich von Hutten (1488–1523). Då universitetet vart grunnlagt hadde tysk nettopp overteke for latin som det dominerande internasjonale vitskaplege språket.

Biblioteket ved Stanford University har 8,2 millionar titlar, som gjer det til det ellevte største biblioteket i USA (2006).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stanford University» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Times – THES QS Top Universities, 201-300.
2. ↑  «"Return of Organization Exempt from Income Tax – 2013" (IRS Form 990)» (PDF). *990s.foundationcenter.org*. Henta 15. november 2017.
3. ↑  American Library Association, *The World Almanac* side 404.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**David Dietrichs Swensen** (11. september 1826–26. oktober 1904) var ein skulemann og næringsdrivar frå Skjold i Rogaland.

Swensen var son til ein sokneprest. I 1845 var han eit halvår landbrukselev hos ein agronom i Lier. Året etter tilsett som praksislærar ved Buskeruds amts landbruksskule, styrar av skulen frå 1849 til 1863. I 1857 kjøpte han garden Skollerud i Ådalen, der han dreiv privat landbruksskule fram til 1874. Han selde då garden og busette seg i Kristiania. Her dreiv han skipsreiarlag og saman med andre starta han 1882 tresliperi på Vestfossen i Eiker. Året etter var han delaktig i opprettinga av Gjøvik cellulosefabrikk i Vardal.

Swensen var medlem av heradsstyret i Ådalen i lengre tid, ordførar i fleire år. Han var formann i matrikkelkommisjonen i heradet og av Hallingdals fogderikommisjon 1867-68. Swensen var 2. representant frå Buskeruds amt på Stortinget både i 1869-71 og 1871-73. I begge periodane var han medlem av tollkomiteen.

Swensen døydde i Kristiania i 1904.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**University of Alaska Fairbanks** er eit offentleg forskingsuniversitet i Fairbanks i Alaska i USA. Det tener som *flagship*-campus for University of Alaska System, og vert forkorta **Alaska** eller **UAF**.

UAF er eit land-grant, sea-grant og space-grant-institusjon, og deltar òg i sun-grant-programmet gjennom Oregon State University. Det var her utkastet til Alaska-grunnlova vart skissert og signert i 1955 og 1956. UAF vart oppretta i 1917 som **Alaska Agricultural College and School of Mines**, og dei første undervisningstimane starta i 1922.

Sju store forskingsinstitutt held til ved UAF: Agricultural and Forestry Experiment Station, geofysisk institutt, International Arctic Research Center, Arctic Region Supercomputing Center, Institute of Arctic Biology, Institute of Marine Science og Institute of Northern Engineering. Det ligg om lag 350 km sør for polarsirkelen og har fokus på forsking i nordlege område og arktiske strøk. 

Hausten 2010 hadde UAF 11 034 studentar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «University of Alaska Fairbanks» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **University of Alaska Fairbanks**

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Neve Shalom-synagogen** (hebraisk נְוֶה שָׁלוֹם *nəve šālōm*, ‘fredslunden’; tyrkisk skrivemåte **Neve Şalom**) i Istanbul er ein sefardisk synagoge i Beyoglu-distriktet i Istanbul i Tyrkia.

Etter at den jødiske befolkninga i dei gamle Pera- og Galata-distrikta (i dag samanslegne under namnet Beyoglu-distriktet) voks frå slutten av 1930-talet av, vart ein jødisk barneskule riven i 1949 for å byggje ein ny synagoge, og denne stod ferdig i 1951. Arkitektane Elyo Ventura og Bernar Motola, to unge tyrkiske jødar, stod for utforminga av synagogen. Vigslinga fann stad med den daverande tyrkiske overrabbinaren Rafael Saban til stades på søndag den 25. mars i 1951 — som svarar til 17. adár II år 5711 etter jødisk tidsrekning.

Neve Shalom er den største sefardiske synagogen i Istanbul og følgjer ortodoks jødedom. Han held gudstenester hovudsakleg på sjabbát, dei høge helgedagane og i samband med bar misvá-feiringar, gravferder og bryllaup.

Terroråtak
----------

Neve Shalom-synagogen har vorte utsett for tre terroråtak:

1. 6. september 1986 - 22 menneske drepne; truleg utført av Abu Nidal.
2. 1. mars 1992 - handgranatangrep, ingen drepne; truleg utført av den tyrkiske greina av Hizbollah.
3. 15. november 2003 - om lag 15 menneske drepne.

Kjelder
-------

1. ↑  Arsu, Sebnem; Filkins, Dexter (November 16, 2003). «20 in Istanbul Die in Bombings At Synagogues». *The New York Times*. Henta May 20, 2010.
2. ↑  Reeves, Phil (August 20, 2002). «Mystery surrounds 'suicide' of Abu Nidal, once a ruthless killer and face of terror». *The Independent* (London). Henta May 20, 2010.
3. ↑  «Bombings at Istanbul Synagogues Kill 23». *Fox News*. November 16, 2003.
4. 1 2  «Neve Şalom'a ilk saldırı değil (Not the first attack on Neve Shalom)» (på tyrkisk). Hürriyet daily website. 15. november 2003. Henta 17. april 2008.

* *Denne artikkelen bygger på «Neve Shalom Synagogue» frå Wikipedia på engelsk, den 1. desember 2004.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Neve Shalom-synagogen sin offisielle nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Oslofeltet** (òg kalla Oslo Graben) er eit særprega geologisk område (paleorift eller graben), 45–75 km i breidd, som strekkjer seg frå Langesund i sør til Brumunddal i nord. 

Feltet vart forma i oldtida til jorda, då superkontinentet Pangea tok til å sprekka opp. Ein del av jordskorpa sokk ned, og det vart mykje vulkansk aktivitet i området. Oppsprekkinga kunne ført til danninga av eit nytt havområde, men av ein eller annan grunn stogga prosessane opp. Nokre av dei same prosessane finst ved Riftdalen i Afrika i dag. 

I Oslofeltet finn ein i dag dagbergartar som basalt og rombeporfyr i tillegg til djupbergartar som har fått lokale namn på grunn av skilnader i kjemisk samansetting og utsjånad. Drammensgranitt, nordmarkitt og larvikitt er kjende djupbergartar frå Oslofeltet. Ein kan òg finna avsetnadsbergartar (sedimentære bergartar) frå karbontida og permtida. Bergartane har i lang tid vore dekte av lågbergartar. Bergartane er rike på fossil og er verdskjende blant geologar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Geologisk leksikon UIO Arkivert 2006-11-26 ved Wayback Machine.
* Mantle Plume Beneath The Oslo Graben?
* Evolution of the Arctic-North Atlantic And The Western Tethys
Koordinatar: 37°01′N 37°59′E﻿

**Birecik** (gammalgresk Βίρθα og seinare **Makedonopolis**; latinsk: **Birtha**; arabisk al-Bīrā البيرا; armensk *Bêrecûg*, osmansk-tyrkisk بيره جك), òg tidlegare kjend som **Bir** og under krosstoga som **Bile**, er ein by og eit distrikt i provinsen Şanlıurfa i Tyrkia ved elva Eufrat. Birecik er den i dag hovudsakleg busett av etniske kurdarar.

Birecikdemninga og det tilhøyrande vasskraftverket ligg i distriktet. Den romerske byen Zeugma er i dag under vatn i reservoaret bak demninga. Dei kjende mosaikkane frå Zeugma er i dag i i museum i Gaziantep. 

Ved Birecik er det ei bru over Eufrat og han ligg langs vegen frå Şanlıurfa til Gaziantep.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Birecik» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Smith, *Dictionary of Greek og Roman Geography*, *s.v.* Birtha
* Birejik Arkivert 2008-05-17 ved Wayback Machine.
* Picture gallery of this town

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til guvernøren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Den norske filmfestivalen i Haugesund** blir arrangert i byen kvar haust. Festivalen er eit aksjeselskap som har Film & Kino, Rogaland fylkeskommune og Haugesund kommune som eigarar. Kronprins Haakon er høg beskyttar for festivalen og Liv Ullmann er ærespresident. Det blir vist filmar frå mange ulike land og Amandaprisen blir utdelt i tilknyting til festivalen.

Den fyrste filmfestivalen vart halden i Drøbak i 1973. Festivalen heldt fram i åra som fylgte, men flytte no rundt frå by til by i Noreg. Amandaprisen vart utdelt fyrste gongen i 1985, og filmfestivalen vart arrangert fast i Haugesund frå og med 1987. Dei seinare åra har også *New Nordic Films* vorte arrangert under festivalen. Dette er eit forum for auka internasjonal lansering av nye, nordiske filmar.

Andre prisar
------------

I tillegg til Amandautdelinga blir det delt ut fleire prisar under festivalen. Desse er:

* Den norske filmkritikarprisen
* Gledessprederen
* Publikumsprisen
* Viaplay Nordiske Filmpris Haugesund
* The Norwegian International Film Festival and Liv Ullmann's Honorary Award
* Haugesund bys faun
* Andreasprisen
* Arne Hestenes' journalistpris

Fotnotar
--------

1. ↑  Om festivalen på dei offisielle nettsidene
2. ↑  Festivalsjef Gunnar Johan Løvvik: Nordens Cannes for 40. gang. Frå festivalkatalogen, 2012
3. ↑  Filmfestivalen sine nettsider om New Nordic Films
4. ↑  Filmfestivalen sine nettsider om festivalprisane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
Koordinatar: 51°31′23″N 0°02′25″W﻿

**Queen Mary University of London** (uformelt **Queen Mary**, **QMUL** eller **QM**) er eit offentleg forskingsuniversitet i London i Storbritannia og eit college under statlege University of London. Med røter attende til 1785 vart Queen Mary skipa då fire historiske college vart slått saman, og har vore ein del av University of London sidan 1915.

Hovudcampusen for Queen Mary ligg i Mile End-området i East End of London, med andre område i Holborn, Smithfield og Whitechapel. Han har kring 17 000 fulltidsstudentar og 4 000 tilsette. Kring 20 % av studentane kjem frå utlandet. Queen Mary er delt inn i tre fakultet - Faculty of Humanities and Social Sciences, Faculty of Science and Engineering og Barts and The London School of Medicine and Dentistry – som er vidare delt inn i 21 akademiske departement og institutt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Queen Mary, University of London» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «About Queen Mary, University of London». Queen Mary, University of London. Henta 24. oktober 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
|  |
| --- |
| ***«Echo»***  Song av Iru Khetsjanovi |
|  |
| **Land** | Georgia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 16. mars 2023 |
| **Sjanger** | Elektropop, etnopop |
| **Lengd** | 03:02 |
| **Selskap** | Giga Studio Production |
| Låtskrivar(ar) | Giorgi Kukhianidze, Beni Kadagidze, Iru Khetsjanovi |
|

«**Echo**» (norsk omsetjing: ‘ekko’) er ein song frå 2023 med den georgiske songaren Iru Khetsjanovi. Songen blei gjeven ut i mars 2023 og var det georgiske bidraget til Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool.

Om songen
---------

«Echo» er skriven av det georgiske låtskrivarteamet Giorgi Kukhianidze, Beni Kadagidze og Iru Khetsjanovi. Sistnemnde framfører også låten.

Khetsjanovi vann 2. februar 2023 den femte sesongen av *The Voice Georgia*, og ho sikra seg med det retten til å representere Georgia i Eurovision Song Contest 2023.

Etter finalen valde Khetsjanovi i samråd med den georgiske kringkastaren GPB «Echo» som bidrag til Eurovision. Låten blei offentleggjord 16. mars, som den siste av dei 37 bidraga til tevlinga dette året. Songen handlar om kjærleik: «Ekko er mi indre røyst og ei manifistering av kjærleik og fred», sa artisten i ei pressemelding då songen blei sloppen. Songen kombinerer element av georgisk folkesong med moderne popmusikk.

Musikkvideoen til «Echo» blei sloppen 16. mars og er regissert av Zaza Orasjvili. Produksjonsdesignar var Sjako Popiasjvili, mens Marika Kurdubadze kreerte kostyma. Giorgi Toriasjvili stod bak koreografien i videoen.

Georgia deltok i den andre semifinalen torsdag 11. mai i Liverpool. Der blei «Echo» nummer 12 av 16 bidrag og kvalifiserte seg ikkje til finalen laurdag 13. mai. Dette var sjette året på rad at landet ikkje nådde ein Eurovision-finale.

Kjelder
-------

1. ↑  «Georgia: Iru Khechanovi wins ticket to Liverpool 2023». *eurovision.tv* (på engelsk). 2. februar 2023. Henta 27. mars 2023.
2. 1 2 3  Mamsikashvili, Rezo (16. mars 2023). «Lastbut not least: Georgia's IRU unveils her Eurovision 2023 song "Echo"». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 27. mars 2023.
3. ↑  Veen, Renske ten (26. mars 2023). «Georgia'sIru ready to overcome "difficult" challenges at Eurovision». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 27. mars 2023.
4. ↑  «Eurovision2023: Allocation Draw results». *eurovision.tv* (på engelsk). 31. januar 2023. Henta 22. mars 2023.
5. ↑  «SecondSemi-Final of Liverpool 2023 - Eurovision Song Contest». *eurovision.tv*. Henta 18. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Echo (sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2023.*
**Toggenburg** er namnet på den øvre dalen i Thur i kantonen St. Gallen i Sveits. Dalen er òg ein valkrins i kantonen. 

Dalen går nordvestover frå vassdraget mellom Rhinen og Thur, og grensar i aust til Säntis og i sørvest til Churfirsten og Speer. Det er ein frodig dal som er kring 45 km lang frå kjelda til elva Wil ved jernbanelinja mellom Winterthur and St. Gallen. 

Den høgasteliggande landsbyen i dalen er Wildhaus der Huldrych Zwingli, den sveitsiske reformatoren, vart fødd i 1484. Andre landsbyar er Lichtensteig, Kirchberg og Wattwil.

Dei 16 kommunane i valkrinsen er Bütschwil, Ebnat-Kappel, Ganterschwil, Hemberg, Kirchberg, Krinau, Lichtensteig, Lütisburg, Mosnang, Neckertal, Nesslau-Krummenau, Oberhelfenschwil, Stein, Wattwil og Wildhaus-Alt St. Johann.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Toggenburg» frå Wikipedia på engelsk, den 10. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistinfirmasjon Arkivert 2011-03-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
*For den chilenske provinsen, sjå Provinsen Tierra del Fuego.* 

**Provincia de Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur**| Geografisk plassering
Provins i Argentina |
| **Hovudstad** | Ushuaia |
| **Flatevidd**
 - Rangering i Argentina | 21 263 km² 
23. |
| **Folketal** (2010) 
 - Rangering i Argentina
 - Folketettleik | 126 190
24.
5,8/km² |
| **Grunnlagd** | 1990 |
| **Offisielle språk** | Spansk |
| **Guvernør** | Gustavo Melella |
| **Nettstad** | www.tierradelfuego.gov.ar |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagg | Våpen |
| **Flagg** | **Våpen**  |

 |
|  |

**Provincia de Tierra del Fuego, Antártida e Islas del Atlántico Sur** er den sørlegaste av dei 24 provinsane i Argentina. Den norske omsetjinga av namnet blir: «provinsen Eldlandet, Antarktis og dei søratlantiske øyane,» noko som reflekterer Argentina sitt krav om eigarskap over m.a. Falklandsøyane.

Areal
-----

Provinsen omfattar den austlege, argentinske delen av Storøya i Eldlandet og heile Estados-øya. I praksis er det dette landområdet Argentina per i dag rår over i provinsen. I tillegg dekkjer provinsen Argentina sitt krav over Falklandsøyane, Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane og Argentinsk Antarktis. Kravet om Argentinsk Antarktis er underlagt Antarktistraktaten, og kan difor ikkje resultera i nokon eventuell konflikt.

Historie
--------

Tidleg på 1800-talet, då både Chile og Argentina vart sjølvstendige statar, var begge landa interesserte i å overta eigarskapen over heile øygruppa Eldlandet. Ikkje før i 1881 vart det vedteken ei grense mellom landområda til dei to statane. Storøya i Eldlandet, den viktigaste og mest folkerike av øyane, vart delt på midten. Bortsett frå det fekk Argentina om lag ein tredjedel av øygruppa medan Chile fekk to tredjedelar. Argentina etablerte ei lokalregjering for sin del av øygruppa i 1884.

På 1900-talet kom det til ein langvarig konflikt over tre strategisk plasserte, men folketomme øyar, *Picton*, *Lennox* og *Nueva*. Ifylgje grenseavtalen var øyane chilenske, men Argentina meldte si interesse for øyane så tidleg som 1904. Chile var ikkje interesserte i å gje frå seg øyane, og konflikten toppa seg etter andre verdskrigen, særleg i 1970-åra. I 1980-åra kom pave Johannes Paul II inn som meklar, og dei to partane greidde å arbeida seg fram til ein avtale som begge kunne godta. Ein fredsavtale vart underskriven i november 1984. Kort tid seinare, i 1990, oppretta Argentina *Eldlandet* som den yngste av provinsane sine.

Busetnader
----------

Argentina har tre større busetnader i provinsen. Det er hovudstaden Ushuaia, Rio Grande på Eldlandet og Tolhuin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tierra del Fuego Province, Argentina» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2012.*

### Fotnotar

1. ↑  Engelsk Wikipedia: Beagle Conflict

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Maren Nyland Aardahl** (fødd 2. mars 1994) er ein norsk handballspelar frå Trondheim. Sidan 2021 er ho aktiv for Odense HB i Danmark. Aardahl vart verdsmeister i 2021 og europameister i 2022 med det norske handballslandslaget. Ho er linjespelar og utmerkar seg særleg innan forsvarsspel.

Karriere
--------

### Klubbspel

Aardahl spelte på Byåsen IL sitt lag i den norske toppserien frå 2012 til 2019. Våren 2016 kneip laget andreplassen i serien bakom Larvik HK. Sesongane 2019/20 og 2020/21 gjorde ho teneste i høvesvis tyske BBM Bietigheim og rumenske Vâlcea. Frå sommaren 2021 vart ho aktiv i det danske topplaget Odensse HB.

### Landslagsspel

Aardahl fekk sin landslagsdebut 1. oktober 2021. Med Marit Frafjord ute av landslaget, fekk Aardahl ei sentral i rolle i det norske midtforsvaret jamsides Kari Brattset. Både under Handball-VM 2021 og Handball-EM bidrog ho mykje til at Noreg kunne stå att som vinnar i begge turneringane. Ved utgangen av 2022 står ho med 28 landskampar og 40 mål. 

### Merittar

* VM 2021: Gullmedalje etter 29–22 mot Frankrike
* EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maren Aardahl» frå Wikipedia på bokmål, den 1. januar 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Maren Aardahl i Byåsen Håndball
* Landskampar
**Cordobanini** er ei gruppe (stamme) av biller som høyrer til familien kortvenger. Ein kjenner berre til éin art i gruppa.

Utsjånad
--------

*Cordobanus mirabilis* er ein liten bille (ca. 1,5 millimeter) som er avlang på form og brunleg på farge. Kroppen har spreidde, ganske lange børstehår. Hovudet er avrunda firkanta med små fasettauge, maksillarpalpene er ganske små. Pronotum er ganske stort, runda, litt breiare enn langt. Dekkvengene er jambreie, kortare enn pronotum. Flygevengene er velutvikla. Bakkroppen er jambrei. Beina er middels lange, og føtene er femledda.

Arten er skildra i Veracruz i Mexico.

Systematisk inndeling
---------------------

* Ordenen biller, **Coleoptera**
	+ Underordenen Polyphaga
		- Overfamilien åtsel- og rovbiller, **Staphylinoidea**
			* Familien kortvingar (Staphylinidae) Latreille, 1802
				+ Underfamilien **småkortvingar**, **Aleocharinae** Fleming, 1821
					- Stammen **Cordobanini** Bernhauer, 1910 - ikkje i Noreg
						* Slekta *Cordobanus* Bernhauer, 1910
							+ *Cordobanus mirabilis* Bernhauer, 1910

1. ↑  Bernhauer, M. 1910: Beitrag zur Kenntnis der Staphyliniden-Fauna von Zentralamerika. Verhandlungen der Kaiserlich-Königlichen Zoologisch-Botanischen Gesellschaft in Wien, 60(7/8): 350–393.
Koordinatar: 59°08′05″N 009°37′46″E﻿

Frednesbrua sett oppstrøms frå austsida.
**Frednesbrua** er ei klaffebru av betong på Fv354 i Porsgrunn kommune i Telemark. Brua kryssar Porsgrunnselva der Skiensvassdraget munnar ut i Frierfjorden. Brua er 461 meter lang med eit hovudspenn på 60 meter. Fri seglingshøgd ved normal vasstand er 13 meter.

Brua hadde kosta 102 millionar da ho stod ferdig i 1995. Ho har eit hydraulisk lyftesystem, som ein hadde lite erfaring med i Noreg. Problem med dette, i tillegg til direkte feilkonstruksjonar, gjorde at ein fram til 2000 brukte ca. 4 mill. kroner ekstra på å halde brua i gang, i tillegg til normale driftskostnader. I 2001 blei brua bygd om for 33 millionar, og ho har etter det fungert utan større problem.

Brua blei opphavleg kalla Kulltangen bru, men blei omdøypt til Frednesbrua.

Sjå også
--------

* Porsgrunnsbrua
* Bruer i Noreg
* Bruer i Noreg etter lengd

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
RS Puppis sett frå Hubble (HST).
**Kefeidar** er variable stjerner som pulserer regelemessig. Namnet kjem frå Delta Cephei, den fyrste stjerna av sorten som vart oppdaga. Desse stjernene har forlate hovudserien og ligg til høgre for den øvre hovudserien og til venstre for dei raude kjempene på Hertzsprung–Russell-diagrammet, på den sokalla instabilitetsstripa.

Perioden til lysstyrkeendringa heng saman med snittlysstyrken til kefeiden, sånn at ein kan finna den absolutte storleiksklassen til han gjennom å måla denne perioden. So snart ein kjenner perioden, tilsynelatande og absolutt storleiksklasse, kan ein finna avstanden til kefeiden. Sidan kefeidar er synlege i eksterne galaksar, kan ein nytta kefeidar til å måla avstanden mellom Mjølkevegen og andre galaksar.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen byggjer på artikkelen «Cepheid variable» s. 80-81 i *Philip's Astronomy Encyclopedia* utgjeven i 2002.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BBC Things

 |
**Vincent Gérard** (fødd 16. desember 1986) er ein fransk handballspelar. Han vart europameister 2014, verdsmeister 2017 og olympisk meister i 2021 med Frankrike sitt landslag. I 2018 vann han EHF-meisterligaen som Montpellier-spelar. Gerard er sidan 2023 målvakt i THW Kiel.

### Landslagsspel

Gérard fekk sin landslagsdebut mot Noreg den 6. april 2013. Vinteren 2014 var han med å vinne EM-gull. Sidan vart det sølv i Sommar-OL 2016, finalesiger mot Noreg ved Handball-VM 2017, i den sistnemnde meisterskapen vart Gérard teken med «all star»-laget. Etter bronsemedalje i EM 2018 og i VM 2019, kom det store høgdepunktet under dei olympiske sommarleikane i Tokyo sommaren 2021. I OL-finalen sigra Frankrike med 25 mål mot Danmark sine 23 nettkjenningar. To år seinare møttest dei same landa til VM-finale, ein kamp Frankrike tapte. Gérard har delteke i 150 landskampar og skåra 18 mål.

### Klubbspel

Etter to år og siger i både cup og serie med Montpellier, var han Istres-spelar 2008-10. Tida 2010-15 var han aktiv for Dunkerque, eit anna topplag som vart nasjonal cupmeister i 2011 og seriemeister i 2013. 2015-19 spelte han på Montpellier att, der han i 2018 var med på å vinne finalen i den europeiske meisterligaen. Sidan gjorde han teneste i PSG frå 2019 til 2022. Etter ein sesong i Saint-Raphaël, flytta han sommaren 2023 til det tyske storlaget THW Kiel.

### Merittar

* OL-gull: 2021 med Frankrike
* VM-gull: 2017 med Frankrike
* EM-gull: 2014 med Frankrike
* OL-sølv: 2016 med Frankrike
* VM-sølv: 2023 med Frankrike
* EM-bronse: 2018 med Frankrike
* VM-bronse: 2019 med Frankrike
* Vinnar av EHF-meisterligaen: 2018 med Montpellier
* Finalist i EHF-europaserien: 2012 med Dunkerque
* Fransk seriemeister: 2008 for Montpellier, 2014 for Dunkerque, 2020, 2021, 2022 for PSG
* Fransk cupmeister: 2008 for Montpellier, 2011 for Dunkerque, 2016 for Montpellier, 2021, 2022 for PSG

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vincent Gérard» frå Wikipedia på tysk, den 13. januar 2024.*
*Denne artikkelen handlar om byen og tettstaden Moss. For kommunen, sjå Moss kommune.* 

**Moss** er ein by og administrasjonssenter i Moss kommune i Østfold i Viken. Byen strekker seg ut over kommunegrensene og inkluderer også busetnad i kommunane Rygge og Vestby. Delen av byen som ligg i Moss har 30 201 innbyggjarar (2012). Totalt har heile Moss tettstad ei folkemengd på 48 477 innbyggjarar per 1. januar 2017.

Moss ligg på austsida av Oslofjorden og er eit knutepunkt for samferdsel. Byen har ferjesamband over fjorden til Horten i Vestfold fylke, og direkte flysamband til byar i Noreg og Europa gjennom Moss lufthamn, Rygge. I tillegg har byen jernbane, og ligg nært til E 6.

Byen er eit viktig handels- og administrasjonssenter, med eit mangfaldig industri- og handelsmiljø. Moss er sete for fylkesmannen i Østfold og fylkesarbeidskontoret, medan fylkeskommunens administrasjon ligg i Sarpsborg. I byen ligg Sykehuset Østfold Moss og to vidaregåande skolar, Kirkparken VGS og Malakoff VGS, som er drivne av Østfold fylkeskommune.

Moss fekk bystatus i 1720.

Historikk og kultur
-------------------

Moss voks opp ved munningen av Mosseelva der det var kverner og saltkokeri alt i mellomalderen, og frå 1500-talet sagbruksdrift og trelasthandel. Moss er omtalt i 1560 som ladestad og blei kjøpstad i 1720 etter at Moss Jernverk var sett i drift i 1704. Jernverket blei lagt ned i 1876, men hovudbygningen, Konventionsgaarden frå 1778, er verna. Det var her Mossekonvensjonen blei underteikna i 1814. Den moderne industrialiseringa starta i Moss i siste tredjedel av 1800-talet med etablering av mellom anna hermetikkfabrikk, fabrikk for oljeklede (Helly Hansen), treforedlingsverksemd (M. Peterson & Søn AS) og glasproduksjon (Moss Glasværk).

På sørsida av Jeløy ligg Alby gård med kunstgalleriet Galleri F 15. Her er det også oppretta eit naturvernsenter. Rød Gård har allsidige kulturaktivitetar. På vestsida ligg Refsnes Gods, som nå er hotell.

Sjå òg
------

* Moss kommune
* Tettstader i Østfold

Kjelder
-------

* Tor Guttu. «På eller i Moss? - Riksmålsforbundet». *Riksmålsforbundet*. Henta 5. juni 2013.
* «Moss\_-\_tettsted» av Geir Thorsnæs / Kunnskapsforlagets papirleksikon i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Moss – tettsted» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Moss kommune

 Commons har multimedium som gjeld: **Moss**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**The Royal Society for the Protection of Birds (RSPB)** er ein britisk velgjerdsorganisasjon med sete i England og Skottland. Han blei grunnlagt i februar 1891 av filantropen og miljøaktivisten Emily Williamson. Frå byrjinga heitte han **Plumage League** og bestod av ei gruppe kvinner som forplikta seg til å, med visse unntak, ikkje nytta klede med fjører.

Organisasjonen har som formål å fremja vern av fuglar og miljøvern generelt. Han driv kampanjar og petisjonar og driv dei fleste naturreservata i Storbritannia.

Med 1300 tilsette, 18.000 frivillige og over ein million medlemmer er RSPB den største velgjerdsorganisasjonen i Europa innan dyrevern. RSPB har mange lokalgrupper, og driv kring 200 naturreservat.

1. ↑  *Punch*, Punch Publications Limited, 1889, s. 197. Henta 23 January 2013.
2. ↑  «What does the RSPB do?». *RSPB*. Arkivert frå originalen 2 januari 2007. Henta 19 February 2007.
3. ↑  «About the RSPB». *RSPB*. Arkivert frå originalen 25 mars 2012. Henta 19 February 2007.
4. ↑  «Reserves & events». *RSPB*. Arkivert frå originalen 21 september 2013. Henta 13 februari 2010.
Namneskiltet på Hell stasjon vekkjer åtgaum hjå engelskkunnige farande, ettersom Hell på engelsk tydar helvete, og Gods-expedition kan vrangtolkast til Guds expedition.
**Hell** er ein tettstad i bygda Lånke i Stjørdal kommune i Trøndelag fylke, med 1 836 innbyggjarar per 1. januar 2017. Her er ein gamal jarnbanestasjon på Meråkerbanen og Nordlandsbanen.

Namnet Hell på denne staden har opphav i det same namnet på ein gard i området, og kjem frå det gamalnorske ordet *hellir*, som tyder overheng, heller. Garden ligg i nærleiken av ein overhangande fjellknaus der det òg er helleristingar frå steinalderen.

For eit par hundre år sidan vart staden kalla *Helle*.

Hell ligg sørom Værnes lufthamn og Stjørdalselva. Fram til 1. januar 1962 var Hell administrasjonssentrum i Lånke kommune, som på denne datoen vart innlemma i det som då vart den nye Stjørdal kommune.

Kjelder
-------

1. ↑  Sandnes, Jørn & Ola Stemshaug, 2007, *Norsk stadnamnleksikon*, Oslo: Det Norske Samlaget. Side 207. ISBN 978-82-521-4905-0
2. ↑  Fölsch, E.G. *Resa i Norrige år 1817*, Strängnäs, 1818.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historiske bilete frå Hell

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Fredrik Georg Lerche** (27. mai 1807–4. november 1883) var ein norsk jurist, forfattar og politikar.

Liv
---

Lerche var fødd på Vallø, faren var forvaltar ved Vallø saltverk. Sjølv vart han student i 1825. I studentida var han ein trufast tilhengar av barndomsvenen Henrik Wergeland. Han tok juridisk embetseksamen i 1830. År 1838 vart han underrettsprokurator i Søndre Trondhjems amt, med bustad i Trondheim. Frå 1843 var han overrettsprokurator. Ved sidan av sakførarpraksisen skreiv han fleire verk om jus og norsk rettshistorie.

Fredrik Georg Lerche. Illustrasjon frå *Verdens Gang*, 1883.
Lerche vann anerkjenning mellom folk, og under påverknad av Marcus Thrane sin agitasjon vart han vald til stortingsmann for Trondheim. På Stortinget 1851 var han formann i justiskomite nr 2 og i lovkomiteen. Ved neste stortingsval mangla han ei stemme på å verte 1. representant, og vart til sist 4. varamann. Han kom atter på Stortinget 1857 og i 1858, og var i 1857 medlem av bankkomiteen.

Frå 1858 budde Lerche på garden sin, Kvamme, i Strinda. Han flytta i 1867 til Paris, andrekona hans var frå Frankrike. Under omleiringa av Paris i 1870 gjorde han, 67 år gammal, vakttjeneste på vollane. Han deltok derimot ikkje kommunardoppstanden i 1871, då «han ansaa anarkisterne liksom preusserne for motstandere av friheten og civilistationen». Han døydde i Paris i 1883.

Verk
----

* *Kongeriget Norges offentlige Ret* (1830)
* *Om Nødvendigheden af Reform i vor Retspleie* (1845)
* *Yderligere Bidrage til Juristeriets Karakteristik* (1846)
* *Udsigt over Norges Statsforfatning og Retspleie under dets Selvstændigheds-Periode i Middelalderen* (1846)
* *Systematisk Oversigt over constitutionel Forfatnings Væsen og dens Indflydelse paa Lovgivning og borgerlige Forholde* (1853)
* *Paa hvilket Punkt af politisk Udvikling befinder Norge sig for Tiden?* (1862)
* *Om Capital, Penge, Credit og Bankvæsen* (1868)

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*
* *Salmonsens konversationsleksikon*, 2. utg. bind XV, s. 697. København: J. H. Schultz, 1923.

Fotnotar

1. ↑  Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Frederik Georg Lerche i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Albert Henrik Krohn Balchen** (8. oktober 1825–12. november 1908) var ein lærar, prest, forfattar og stortingsmann, fødd i Gaular.

Balchen var son til ein prest. Han vart student frå Bergens skole i 1844 og vart cand. theol. i 1848. Dei neste åra var han skulelærar og huslærar. Frå 1851 var han styrar ved borgarskulen i Levanger, deretter lærar ved borgar- og realskulen i Christiania. Sidan var han sokneprest i Trysil 1858-67, Sarpsborg 1867-76, Høland 1876-84 og i Larvik 1884-97. Han var ordførar og sparebank-«direktør» (dvs styremedlem) i Trysil, og medlem av forlikskommisjonen i Sarpsborg.

Balchen representerte Sarpsborg på Stortinget 1868-76 og Larvik og Sandefjord frå 1886 til -91. Han var i 1868-69 medlem av kyrkjekomite nr 1. Dei to neste tingperiodane var han sekretær i kyrkjekomiteen, fram til han i 1876 var han formann for komiteen. Han fekk atter sete i kyrkjekomiteen då han kom innatt på Stortinget, 1886-91. Den siste tingbolken, 1889-91, var han i tillegg medlem av Lagtinget. Balchen var elles medlem av skattelovskommisjonen av 1884.

Han døydde i Kristiania i 1908.

Bibliografi
-----------

* 1851 – *Udvalg af christelige Psalmer*
* 1854 – *Kort Grundrids af den norske Ord- og Sætningslære* (Levanger: A. Balchen)

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Albert Balchen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
* Om Albert Balchen i Fylkesleksikon Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Valentin Porte** (fødd 7. september 1990) er ein fransk handballspelar frå Versailles. Han har vunne to gullmedaljar, sølv og bronse i verdsmeisterskap, gull- og sølvmedalje i olympiske sommarleikar og gull- og bronsemedalje i europameisterskap. I 2018 vann han meisterligaen som Montpellier-spelar. Han er venstre rykkromspelar, kan òg vere høgrekant.

### Landslagsspel

Porte fekk sin landslagsdebut i 2013 og har sidan delteke i 170 landskampar og skåra 405 mål. Med Frankrike sitt mannskap vann han EM-gull i 2014, VM-gull 2015, OL-sølv 2016, VM-gull 2017, EM-bronse 2018, VM-bronse 2019, OL-gull 2021 og VM-sølv 2023.

### Klubbspel

Porte spelte på Fenix Toulouse frå 2008 til 2016. Sidan då har han vore aktiv i Montpellier sitt sterke mannskap. 27. mai 2018 var han med på å slå Nantes 32–27 i finalen i meisterligaen. Med sine 64 mål var han lagets toppskårar i turneringa og bidrog, saman med mellom andre kapteinen Michaël Guigou og Vincent Gérard til Montpellier sin triumf.

### Merittar

* OL-gull: 2021 med Frankrike
* VM gull: 2015, 2017 med Frankrike
* EM-gull: 2014 med Frankrike
* OL-sølv: 2016 med Frankrike
* VM-sølv: 2023 med Frankrike
* EM-bronse: 2018 med Frankrike
* VM-bronse: 2019 med Frankrike
* Vinnar av EHF-meisterligaen: 2018 med Montpellier HB

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valentin Porte» frå Wikipedia på fransk, den 14. januar 2024.*
**Fyresdal**, eller **Moland**, er einaste tettstad og eit administrasjonssenter i Fyresdal kommune i sørvestlegaste delen av Telemark fylke. Bygda ligg langs Fv355 i nordenden av Fyresvatn, omtrent fem mil frå Treungen i Nissedal kommune i søraust og like langt frå Dalen i Tokke kommune i nord. 
Det meste av offentlege og private tenester i kommunen ligg på staden.

Historie
--------

På 1870-talet oppstod på grunnen til Folkestad gard eit nærings- og handverkssentrum som vart kalla **Folkestadbyen**. Det var tre gater i eit triangelmønster: Hovudvegen (no Folkestadgata-Gamleveg), Skippergata og Lensmannsgata. I laupet av 40 år vart hus flytta dit frå andre delar av bygda, og nye vart oppførte, fleire av dei i sveitserstil. Her budde handverkarar av ymse slag, men òg folk som lensmann, kaptein på rutebåten på Fyresvatn, postkøyrar, jordmor og handelsmenn. Innanfor denne litle byen fanst så seint som for 60 år sidan fem-seks daglegvarebutikkar, manufakturhandel, meieri, bakeri, bedehus og vertshus. 

Etter kvart har tettstaden vakse ytterlegare, og i dag nyttast namnet Folkestadbyen berre om dei gamle delane. Ein del av dei gamle husa tilhøyrer Fyresdal bygdemuseum, som i sin tur er ein del av Vest-Telemark Museum. Folkestadbyen fekk i 2003 tettstadsprisen for Telemark.

Folketalsutvikling
------------------

| Folketalsutvikling i Fyresdal tettstad |
| --- |
| År |  |  | Innbyggjarar |  |
| 1890 |    | 95 |
| 1900 |    | 127 |
| 1910 |    | 174 |
| 1920 |    | 147 |
| 1930 |    | 169 |
| 1946 |    | 150 |
| 1950 |    | 197 |
| 1960 |    | 304 |
| 1970 |    | 379 |
| 1980 |    | 473 |
| 1990 |    | 313 |
| 2000 |    | 403 |
| 2009 |    | 354 |
| 2012 |    | 352 |
| Kjelder: SSB: Norske folketeljingar |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hardangervidda** er den største nasjonalparken i Noreg og det største fjellplåtaet i Nord-Europa. Nasjonalparken vart stifta i 1981. Hardangervidda ligg i Hordaland, Buskerud, og Telemark høvesvis i dei tre fylka Vestland, Buskerud, og Vestfold og Telemark fylke. 

Dette er den største nasjonalparken i Noreg, og parken har eit særleg verdifullt høgfjellsområde. Den norske turistforening har i alt 26 hytter på og i nærleiken av nasjonalparken. Området er tilhaldsstad for dei største villreinflokkane i Europa, og den sørlegaste utposten for fjellrev, snøugle og mange andre arktiske artar. Hardengerviddas høgste punkt er Sandfloeggi som er 1721 moh.

Plassering
----------

Nasjonalparken ligg i Odda,Ullensvang og Eidfjord kommunar i Hordaland, Vinje og Tinn kommunar i Telemark, Hol, Nore og Uvdal kommunar i Buskerud. Det samla arealet i nasjonalparken er om lag 3422 km². Av dette ligg ca. 1813 km² i Hordaland fylke, 767 km² i Telemark fylke og 842 km² i Buskerud fylke.

Verneformål
-----------

Føremålet med Hardangervidda nasjonalpark er å verne ein del av eit særleg verdfullt høgfjellsområde på ein slik måte at landskapet med planter, dyreliv, natur- og kulturminne og kulturmiljøet elles vert bevart, samstundes som området skal kunne nyttast for landbruk, naturvenleg friluftsliv og naturoppleving, jakt og fiske og undervisning og forsking.

Bruk av nasjonalparken
----------------------

Grunneigarar og andre rettshavarar har eigedomsrett og bruksrett i nasjonalparken, og kan nytte rettane i den grad det ikkje kjem i strid med verneformålet. Det same gjeld bruk av allmenningsrettar etter fjellova.

Hardangervidda er populær til både turgåing, jakt og fiske. Motorferdsle er strengt regulert, men forvaltningen kan gje løyve til motorferdsle til turisthytter i området og til landbruk, garnfiske og storviltjakt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Direktoratet for naturforvalting, informasjon om Hardangervidda nasjonalpark. Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
* PDF-kart Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
* DNT-turplanleggar Arkivert 2007-02-06 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Nasjonalparkar i Noreg |
| --- |
| Anárjohka**·** Blåfjella-Skjækerfjella**·** Breheimen**·** Børgefjell**·** Dovre**·** Dovrefjell-Sunndalsfjella**·** Femundsmarka**·** Folgefonna**·** Forollhogna**·** Fulufjellet**·** Færder**·** Gutulia**·** Hallingskarvet**·** Hardangervidda**·** Jomfruland**·** Jostedalsbreen**·** Jotunheimen**·** Junkerdal**·** Láhku**·** Langsua**·** Lierne**·** Lomsdal-Visten**·** Møysalen**·** Raet**·** Rago**·** Reinheimen**·** Reisa**·** Rohkunborri**·** Rondane**·** Saltfjellet-Svartisen**·** Seiland**·** Sjunkhatten**·** Skarvan og Roltdalen**·** Stabbursdalen**·** Varangerhalvøya**·** Ytre Hvaler**·** Øvre Dividal**·** Øvre Pasvik**·** Ånderdalen |
| Svalbard | Forlandet**·** Indre Wijdefjorden**·** Nordenskiöld Land**·** Nordre Isfjorden**·** Nordvest-Spitsbergen**·** Sassen-Bünsow Land**·** Sør-Spitsbergen |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Naturbase

 |
*Teiknaren*, eit døme på den lutfattige, einspora kunstnaren, måla av Jean Siméon Chardin.
*Kunstnar og elev*, måla av Jan Steen.
**Kunstnar** er ei nemning brukt om nokon som utøver kunst eller lagar kunstverk, særleg om dei gjer det som yrke. Nemninga blir særleg brukt om biletkunstnarar, som målarar, grafikarar, teiknarar, skulptørar, filmkunstnarar eller fotografar, men også om mellom anna kunsthandverkarar og forfattarar. Ho kan også visa til dei som framfører eller tolkar eit kunstverk, som skodespelarar, musikarar, songarar og dansarar. «Kunstnar» er ingen verna yrkestittel, og i prinsippet kan kven som helst kalla seg det.

Vidare tyding
-------------

Kunstnar kan også visa til ei spesielt hendig og fingerferdig person, som ein trapeskunstner, kortkunstnar eller tryllekunstnar. «Tonekunstnar» blir ofte brukt om komponistar og «ordkunstnar» om forfattarar og talarar. «Kunstnar» kan dessutan brukast rosande om alle som utfører eit handverk med meisterleg dyktigheit og formsans, eller som er spesielt flinke i eit fag. «Tusenkunstnar» er ei uhøgtideleg nemning for ein som har mange ferdigheiter.

Klisjear
--------

I romantikken tenkte ein seg at kunstnarar var ein type geni med eit eige kunstnarisk sinnelag som følte sterkare og såg djupare enn andre. Ein snakkar framleis om «kunstnarsinn» som til dømes kan tyda at ein person er drøymande eller oppfarande.

Det er også knytt førestillingar til kunstnarar om at dei ofrar seg for kunsta si, trass fattigdom, svolt og sjukdom. Fleire kjende kunstnarar døydde fattige (til dømes Mozart, van Gogh og Rembrandt), men mange andre har tent godt på kunsta si også medan dei levde (til dømes Michelangelo, Rubens, Monet, Picasso og Dalí.

Ordsoge
-------

Opphavleg stammar ordet «kunstnar» frå tysk der *kunst* hadde tydinga 'det å kunna eit visst arbeid'. Kunstnaren var altså den som kunne utføra noko på ein fagleg og profesjonell måte. Denne grunntydinga finn ein framleis i omgrep som kokkekunst, hagekunst, legekunst, ingeniørkunst, krigskunst og liknande.

Ordet «kunstner» har vore i bruk i dansk frå 1700-talet. Først viste ordet til personar som utførte alle slags kunstferdige arbeid. Dei dyktigaste handverkarane og teknikarane arbeida den gongen også med det vi i dag vil kalla kunst, og ein skilte ikkje mellom handverkar og kunstnar slik me gjer det no. Ofte blir landskapsmålaren I. C. Dahl rekna som den første norske kunstnaren.

Kjelder
-------

1. ↑  Jonathan Jones: «Do rich artists make bad art?» i *The Guardian*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |