recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Carmine Rojas** (fødd 14. februar 1953) er ein amerikansk bassist som er mest kjend som bassist og musikalsk leiar i bandet til Rod Stewart.

I tillegg til Stewart har Rojas spelt inn musikk og turnert med mange andre artistar, som David Bowie, Keith Richards, Tina Turner, Stevie Wonder, Ronnie Wood, Stevie Ray Vaughan, B.B. King, Eric Clapton, Mick Jagger, Peter Frampton, Al Green, Carly Simon, John Waite, Steve Winwood, Billy Joel, Herbie Hancock, Julian Lennon, Carole King, Bobby Womack, Sam Moore, Olivia Newton John, Carlos Santana, Labelle, Nona Hendryx, Michael Bolton, Allen Toussaint, Phil Ramone, Kevin Shirley, Charlie Sexton, Billy Squier, Jewel, Sass Jordan, Dave Mason, Mike Patton, Glenn Hughes, Nektar, Laura Pausini, Tetsuya Komuro og andre.

I løpet av tida han spelte med David Bowie, spelte han på nokre av dei største hittane hans som på *Let's Dance*. Han vart introdusert for Bowie av trommeslagar Tony Thompson. Rojas og Thompson kjende kvarandre frå tida dei spelte i Labelle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carmine Rojas» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
2. ↑  Interview from the Stick Center

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* Discogs (artist)

 |
**Jörgen Mårtensson** (fødd 4. desember 1959) er ein svensk tidlegare orienteringsløpar. Han vart verdsmeister på klassisk-distansen i VM 1991 og VM 1995. Åra 1982, 1988 og 1995 sigra han i den individuelle tevlinga i nordiske meisterskap.

Mårtensson sanka ti VM-medaljar i tida frå 1981 til 1987. Omframt to gull- og tre sølvmedaljar i individuelle tevlingar, var han med på å vinne tre stafett-sølv og to stafett-bronsar. I nordiske meisterskap tok han åtte medaljar, fordelt på fem gull, eitt sølv og to bronsar.

Mårtensson sigra i femdagars-tevlinga O-Ringen i 1981, i 1996 og 1997.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 1981: Sølv i stafett, nr 6 individuelt
* VM 1985: Sølv i stafett, nr 4 individuelt
* VM 1987: Bronse i stafett, nr 4 individuelt
* VM 1989: Sølv i stafett, nr 5 individuelt
* VM 1991: Gull i klassisk løype
* VM 1993: Sølv i klassisk løype
* VM 1995: Gull i klassisk løype, sølv i kort løype og bronse i stafett
* VM 1997: Sølv i klassisk løype

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jörgen Mårtensson» frå Wikipedia på svensk, den 29. juni 2023.*
**Vjatsjeslav Ivanovitsj Ivanenko** (fødd 3. mars 1961) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Kemerovo som i 1988 vart olympisk meister i 50 km kappgang som representant for Sovjetunionen.

Ivanenko tok sølvmedaljen på 50 km ved EM 1986 i Stuttgart, 59 sekundar bak Hartwig Gauder frå Aust-Tyskland. Året etter 
tok han bronsemedaljen på same distansen under verdsmeisterskapen i Roma, over tre minuttar bak verdsmeister Gauder og to-og-eit-halvt minutt bakom sølvvinnar Ronald Weigel. Under Sommar-OL 1988 i Seoul makta Ivanenko å vinne gullmedaljen på 50-kilometeren, med sitt livs bestetid på 3.38.29 viste han dei same to austtyskarane Weigel og Gauder til sølv- og bronseplass.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje – 3.41.54, bakom Hartwig Gauder (3.40.55)
* VM 1987 i Roma: Bronsemedalje – 3.44.02
* OL 1988 i Seoul: Gullmedalje – 3.38.29, framom Ronald Weigel (3.38.56)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wjatscheslaw Iwanowitsch Iwanenko» frå Wikipedia på tysk, den 5. august 2018.*
**Nils Martinsson Kverneland** (19. oktober 1878–12. desember 1963) var ein norsk gardbrukar, skulestyrar og politikar frå Time i Rogaland. Han representerte Bondepartiet på Stortinget frå 1925 til 1945.

Kverneland var son til ein gardbrukar. Etter han hadde gjort ferdig amtsskolen i Jæren og Dalane i 1896, var han dei neste to åra elev ved landbruksskulen på Tveit i Ryfylke. Deretter gjekk han 1899-1901 jordbruksavdelinga og 1902 hagebruksavdelinga ved Noregs Landbrukshøgskule på Ås i Akershus. Seinare fekk han stipend til å studere småbruksdrift i Danmark og Sverige.

Frå 1902 til -11 underviste Kverneland på Jønsberg landbruksskule. I 1911 overtok han farsgarden og dreiv denne i om lag 20 år. Samstundes byrja han som andrelærar ved ein vinterlandbruksskule på Jæren. I 1919 vart han styrar ved vinterlandbruksskulen, ei stilling han hadde til 1942. Han var elles formann i mellom anna Jærens Potetmelfabrikker, i Rogalands Meierilag 1918-24 og Rogalands landbruksselskap 1923-34.

Kverneland var ordførar i Time i seks år, 1919-24. Ved stortingsvalet i 1924 vart han vald til å representere Rogaland og Bondepartiet på Stortinget. Med fire attval vart han verande stortingsrepresentant til 1945. Han var 1925-27 medlem i Tollkomiteen, 1928-30 i Næringskomiteen, 1931-33 sekretær i Sjøfarts- og fiskerikomiteen og frå 1934 medlem i Veg- og jarnbanekomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-08-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 59°54′59.224″N 10°45′18.090″E﻿

Huset i bakgarden i Calmeyers gate 15B, der *Den israelitiske menighed* tidlegare hadde synagogen sin, har hysa Jødisk Museum i Oslo frå 2008.
**Jødisk Museum i Oslo** er eit museum i Oslo som skal take vare på og formidle soga til jødar i Noreg. Museet vart skipa i 2004 i samarbeid mellom Det mosaiske trossamfunn og Oslo Bymuseum, og vart ei stifting i 2006. Museet opna for publikum i lokala i Calmeyers gate 15b i 2008 med utstillinga «Friheten vinnes ikke bare én gang», som dreidde seg om jødiske kunstnarar i Noreg og om jødar som tok del i kampen mot nazismen under andre verdskrigen.

Mange av dei jødane som innvandra til Noreg i tida kring midten av 1800-talet og frametter, etter at den såkalla jødeparagrafen i Grunnlova vart sletta i 1851, slo seg ned i stroket der museet ligg, og i området på Nedre Grünerløkka i nærleiken. I tida frå 1921 til 1942 hadde dei sin synagoge i dei lokala som no hyser museet.

Jødisk Museum i Oslo har inga stor samling av jødiske seremonielle objekt, i motsetnad til dei fleste andre jødiske musea i Europa. Dei fleste jødane som emigrerte til Noreg mellom 1880 og 1920 kom frå fattige kår i Aust-Europa, og hadde ikkje mange gjenstandar med seg. Dessutan gjekk mange kulturhistoriske gjenstandar tapt under andre verdskrigen ved at dei anten vart konfiskerte av den tyske okkupasjonsmakta eller stolne av dei norske medløparane deira. Dokument og dokumentasjonsmateriale (einskildbrev og korrespondanse, identifikasjonskort, diplom, bøker, hefter) og fotografi dominerer difor samlinga av gjenstandar i museet. Dette har museet anten fått som gåver eller er samla inn av dei tilsette. Museet hadde i 2016 omlag 780 dokumenterte, registrerte og magasinerte einingar eller museumsnummer som femnar om ikring 2228 objekt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til museet
Ei flaske Carlsberg-øl.
**Carlsberg** er eit dansk bryggeri som vart grunnlagd i 1847 av J.C. Jacobsen. Hovudkvarteret er i København i Danmark. Hovudmerket deira er Carlsberg, men dei brygger òg Tuborg og fleire lokale øltypar. Etter samanslåinga med det norske konglomeratet Orkla ASA i januar 2001 vart Carlsberg den femte største bryggerigruppa i verda. Carlsberg er den leiande på ølsalg i Russland med rundt 40 prosent av marknaden. I 2009 vart Carlsberg det fjerde største bryggeriet i verda med rundt 45 000 tilsette.

Historie
--------

Carlsberg vart grunnlagd av J.C. Jacobsen og første brygget deira var ferdig 10. november i 1847. Carlsberg byrja eksportere øl i 1868 og brygging utanlands byrja i 1968 med opninga av eit bryggeri i Blantyre i Malawi. Den opphavlege logoen viste ein elefant og ein svastika. Svastikaen kvitta dei seg med i 1930-åra, då det tyske nazistpartiet tok hevd på symbolet og sulka det til. Grunnleggjaren J.C. Jacobsen var ein filantrop og ihuga kunstsamlar. Han samla seg ei imponerande kunstsamling som no er i Ny Carlsberg Glyptotek i København.

Jacobsen starta Carlsberg Laboratorium i 1875. Der skulle ein arbeide med vitskaplege problem knytte til brygging. Laboratoriet fekk ei kjemiavdeling og ei fysiologisk avdeling. Gjærarten som blir brukt til å lage lys lager, *Saccharomyces carlsbergensis*, vart isolert på laboratoriet og namngitt etter det. Konseptet pH vart utvikla der saman med utvikling innan proteinkjemi.

Den første lisensen i USA vart gitt til Photos Photiades Breweries, og i 1966 vart Carlsberg-øl brygga for første gongen utanfor Danmark ved Photiades bryggeri på Kypros. Carlsberg overtok Tuborg-bryggeria i 1970 og slo seg saman med Tetley i 1992. I 2008 kjøpte Carlsberg, saman med Heineken, Scottish & Newcastle bryggeri, det største bryggeriet i Storbritannia.

Regionale operasjonar
---------------------

Carlsberggruppa delar operasjonane sine inn i tre markeder: Nord- og Vest-Europa, Aust-Europa og Asia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carlsberg Group» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juli 2013.*

1. ↑  *Nettstaden til Carlsberg Group*, arkivert frå originalen 7. februar 2012, henta 11. juli 2013
2. ↑  Andrew E. Kramer (Jul 20, 2011), «Russian Law to Restrict Beer Sales», *The New York Times*
3. ↑  *Pubzone.com*, arkivert frå originalen 6. august 2010, henta 11. juli 2013
4. ↑  Nettstaden til Carlsberg Group
5. ↑  "Sørensen, Søren Peter Lauritz (1868–1939)" Arkivert 2006-10-04 ved Wayback Machine.. 100 Distinguished European Chemists. European Association for Chemical and Molecular Sciences. Retrieved 2007-01-09.
Russisk ikon av Andrej Rubljov brukt på andre pinsedag.
**Andre pinsedag** er måndagen etter pinsedagen, eller *kvitsun(dagen)* som han vart kalla i eldre nynorsk.

Andre pinsedag er tradisjonell gudstenestedag, men kan, avhengig av lokal sed og skikk òg verte nytta til konfirmasjon eller til friluftsgudstenester. Elles har mange annekskyrkjer som ikkje har gudsteneste på pinsedagen istaden gudsteneste denne dagen. Andre pinsedagen plar preiketeksten i Den norske kyrkja vere henta frå Evangeliet etter Johannes; anten den kjende teksten i Johannes 3.16 ff, eller Joh. 6.44 ff, som har same tema.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | For so elska Gud verdi at han gav Son sin, den einborne, so kvar den som trur på honom, ikkje skal verta fortapt, men hava ævelegt liv. |  » |
| —
Joh. 3,16 (Studentmaallaget si bibelumsetjing, 1921) |

Helgedag
--------

*Annandag pingst* var heilagdag i Sverige fram til 2004. I Storbritannia var *Whit Monday* *bank holiday* til 1967. Dagen vert halden som helg i mellom anna Frankrike, Tyskland, Sveits, Hellas, Ungarn, Belgia, Nederland og Danmark.

Kjelder
-------

* Engelsk og svensk Wikipedia
* «Tekstane i kyrkjeåret frå 1. sundag i advent 1977» i *Bibelen*, Det norske Bibelselskap 1978
Jødekake av opphavleg type
Nederlandske *jodenkoeken*
**Jødekaker** er det vanlege namnet på ei gruppe småkaker med sefardisk opphav i skandinavisk kokekunst.

Då sefardiske kryptojødar utvandra frå Spania og Portugal til Nord-Europa kring 1600- og 1700-talet tok dei med seg element av iberisk sefardisk kultur — inkludert sefardisk (jødisk) og arabisk (muslimsk) kokekunst med bruk av sukker i tillegg til meir utbreidde søtingsstoff som honning og ulike typar fruktsirup.

Eit av desse elementa var småkaker bakt med piska egg, sukker, mjøl og vegetabilsk olje (t.d. olivenolje) som basis. Karakteristisk for desse sefardiske småkakene er at det er minimalt med væske i dei, og at dei difor kunne halda seg lenge. Blant sefardar i Nederland blei desse kakene noko endra ved at dei bytta ut olja med smør. Seinare er ofte også margarin blitt brukt. Desse kakane kom til å bli kjende som «joodse boterkoeken» (‘jødiske smørkjeks’) i Nederland og som «jødekaker» («jødekakor», «jødekakur», «jødekager» eller «judebröd») i Norden.

Den nederlandske typen er blitt vidare endra i Danmark, slik at det i dag finst fleire variantar av jødekaker. Det er nok den danske varianten som er best kjent i Noreg. Her finst det stadig mange som bakar jødekaker som ein tradisjonell del av sin julebakst. Jødekakene i dansk og norsk versjon er meir som søta butterdeigkjeks, av og til med perlesukker og hakka mandlar på.

Referansar
----------

1. ↑  «Jødekager», *www.webopskrifter.dk* (på dansk), henta 5. desember 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Jødekake» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2019.*
**Carmen Garayalde Zubizarreta** (8. august 1913–8. september 2002) var ein uruguayansk lærar, kunstnar og politisk aktivist.

Liv
---

Carmen Garayalde blei fødd 8. august 1913 i Montevideo i Uruguay i ein økonomisk solid familie av basksike innvandrarar. Som ungdom studerte ho song og fiolin, og blei med i kammerorkesteret José Pedro Massera, skipa av vennene og familien til Massera Lerena, som songar.

Garayalde studerte måling ved Círculo de Bellas Artes, der ho haddde Domingo Bazurro og Guillermo Laborde som lærarar. Garayalde kom til å studera under sistnemnde igjen ved Universidad del Trabajo del Uruguay for å læra om komposisjon og dekorasjon. Ho tok også timar i måling og gravering hjå Cecilia Marcovich, Demetrio Urruchúa og María Carmen Portela. Under rettleiing frå Portela byra Garayalde å utvikla den grafiske teknikken koldnålsradering.

Garayalde hadde ein nær vennskap med Amalia Polleri, og dei to laga ein plakat i lag som einstemmig vann ei tevling halden av Comisión de Damas for å senda naudhjelp til Spania i 1937. To år seinare deltok dei to kvinnene ved ei utstilling skipa av Demetrio Urruchúa ved Plaza de Cagancha i Montevideo.

I 1938 gifta ho seg med José Luis Massera, og dei fekk to barn. Paret gjekk med i kommunistpartiet under andre verdskrigen.

På 1970-talet drog Gayalde i eksil på grunn av den politiske forfølginga under militærdiktaturet i Uruguay. Ho budde i Barcelona og var aktiv i eksilrørsla Frente Amplio en el Exterior.

I 1991 var ho tilbake i Montevideo og heldt for første gong ei retrospektiv separatutstilling av nokre av verka sine. I 2013 blei det halde ei retrospektiv utstilling av teikningane og graveringane hennar ved Museo de Arte Contemporáneo de El País.

Kjelder
-------

1. ↑  «Garayalde, Carmen». *autores.uy* (på spansk). Autores. Henta March 28, 2017.
2. ↑  García Ferreira, Roberto (2011). «La fiebre que llega desde el Norte: la correspondencia privada de un matrimonio comunista en los orígenes de la Guerra Fría (1947–1948)». *SudHistoria* (på spansk). Henta November 30, 2017.
3. ↑  Di Maggio, Nelson (2013). *Artes visuales en Uruguay: diccionario crítico* (på spansk). Zonalibro. s. 271. ISBN 978-9974991569.
4. ↑  «Amalia Polleri». *issuu.com* (på spansk). ISSUU. Henta March 28, 2017.
5. 1 2  «Museo Nacional de Artes Visuales», *mnav.gub.uy* (på spansk), henta 27. juni 2021
6. ↑  *Revista Dossier* **8**, 2014, ISSN 1688-3683

* *Denne artikkelen bygger på «Carmen Garayalde» frå Wikipedia på engelsk, og «Carmen Garayalde» frå Wikipedia på spansk den 27. juni 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* El Cerro ved Museo Nacional de Artes Visuales
**Józef Łuszczek** (fødd 20. mai 1955) er ein polsk tidlegare langrennar frå landsbyen Bustryk ved Zakopane. Han vart verdsmeister på 15 km under Ski-VM 1978 og tok bronsemedaljen på 30 km i same meisterskapen.

### Aktiv

Łuszczek vart nummer åtte på tremila i Svenska skidspelen 1977 i Falun. Under verdsmeisterskapen 1978 i Lahti kom han på ein overraskande bronseplass på 30 km, bak to utøvarar frå Sovjetunionen. Få dagar seinare gjekk han heilt til topps på 15 km, 2,3 sekundar framom Jevgenij Beljajev frå Sovjetunionen. Han avslutta Lahti-VM med å verte sjuandemann på femmila. For sine prestasjonar i Lahti vart han kåra til årets idrettsutøvar i Polen.

I 1979-sesongen vart Łuszczek nummer tre på 15 km i Holmenkollen, vel eit halvt minutt bakom Thomas Wassberg og Oddvar Brå. Under dei olympiske leikane i Lake Placid vinteren 1980 gjekk Łuszczek sterke renn både på 30 km og 15 km, noko som resulterte i høvesvis femte- og sjetteplass.

Łuszczek deltok i Ski-VM 1982 i Oslo, der ein 15. plass på 30 km var hans plassering. Same sesongen enda han på sjetteplass på femmila i verdscuprennet i Lahti. I sitt siste store meisterskap, Vinter-OL 1984, klarte han ikkje å kome mellom dei 25 beste i nokon av dei tre individuelle tevlingane.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Józef Łuszczek» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. februar 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
**Nils Olavsson Golten** (11. mai 1936–26. mars 1999) var ein norsk fiskar og politikar frå Sund i Hordaland. Han representerte partiet Høgre og Hordaland fylke på Stortinget i tida 1985-93.

Golten gjekk i ungdomsåra både Voss folkehøgskule, fiskarfagskule og handelsskule. Han byrja tidleg i fiskaryrket, og vart skipper på fiskebåt i ganske ung alder. Golten vart verande i yrket til han i 1985 fekk stortingsmandat.

I 1971 vart Golten vald til styremedlem i Norges Fiskarlag, eit verv han hadde i femten år. Åra 1976-83 var han medlem av hovudstyret for Statens fiskarbank. Samstundes fekk han plass i fleire offentlege utval: Han var 1980-89 medlem i Konsesjonsutvalet, eit utval som vurderte behovet for innføring av nye konsesjonsordninga i fiskeria, vidare var han frå 1983 medlem i Konsesjonsutvalet for Sjøfartsdirektoratet, og frå 1984 medlem i Sikkerhetsutvalget for fiskeflåten.

Gjennom tolv år, frå 1972 til 1983, var Golten medlem av Sund kommunestyre. Perioden 1981-85 møtte han på Stortinget nokre få veker, då han var vararepresentant for Høgre og Hordaland fylke. Frå 1985 hadde han fast tingplass frå same valkrinsen, og vart attvald for ein ny periode i 1989. Alle åtte åra frå 1985 var han medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen..

Frå han forlet Stortinget i 1993, jobba Golten som kvalitetssjef ved Sotra Fiskeindustri a/s.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
**Józef Klemens Piłsudski** (5. desember 1867–12. mai 1935) var ein polsk militær og nasjonalistleiar. Han var først kommandant for Den polske legionen i den austerrikske hæren, og seinare vart han Polen sin første president etter staten vart skipa, i 1918–1922, og i åra 1926–1935.

Józef Piłsudski var fødd i Zułowo (no Zalavas) utanfor Vilnius (polsk Wilno), i russisk Litauen. Han var sidan ungdomen polsk nasjonalist, og vart i 1886 utvist frå universitetet i Kharkov der han las medisin. Han vart forvist til Sibir i fem år i 1887. Da han kom tilbake, gjekk han inn i Det polske sosialistpartiet PPS. Han vart arrestert i 1900, men klarte å rømme, og fór til Galizia, som høyrde til Austerrike da. Frå 1905 gjorde geriljatroppane hans raid inn i Polen.

For å bryte laus Polen frå Russland samarbeidde Pilsudski med Tyskland og Austerrike-Ungarn. Med geriljatroppane sine som kjerne skipa han *Den polske legionen*, som han leidde i strid på austerriksk side i første verdskrigen. I november 1918 vende han tilbake til Warszawa, der han vart utpeika til øvstkommanderande og president. Han ville no ikkje lenger vere politisk bunden til sin gamle kameratar i PSP.

I aust var grensene ikkje fastlagde etter Versaillesfreden. Det fanst nye statar som Litauen og Ukraina, og det kommunistiske Russland gjorde krav på mange av dei same områda som Polen ville ha. Dette førte til Den polsk-sovjetiske krigen. Fredsslutninga i mars 1921 førte til at Polen fekk heller store område med ikkje-polsk befolkning i aust.

Pilsudski gjekk av som statsjef i 1922, men hadde framleis stor innverknad i polsk politikk. I mai 1926 gjorde han statskupp, og dette førte til at Polen vart eit diktatur frå 1926 til 1939. Han døydde i Warszawa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Józef Piłsudski» frå Wikipedia på svensk, den 25. juni 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Gamal rotfrukstkvern.
**Rotfruktkvern**, òg kalla **nepekvern**, er ei kvern som tidlegare vart nytta fot å mala sund nepe og kålrot for å bruka som fôr til storfe. Dei er sett saman av ein behalder, der rotfruktene vart plasserte, og ein underliggande konisk trommel med skarpe knivar. Rotfruktene vart kutta opp i tynne skiver, som kom ut i den enden av trommelen med størst diameter. Ein plasserte ofte ei trillebår der, slik at ein kunne trilla fôret direkte inn til kyrne. Dei minste kvernene hadde sveiv og vart dregen med handmakt. På 1950- og 1960-talet vart sveiva ofte erstatta med ein elektrisk motor.

Referansar
----------

1. ↑  K. Hansen, *Landbrugets redskaber og maskiner*, Det kgl. danske landhusholdningsselskab, 1955.

| * v
* d
* e
Jordbruksreiskapar |
| --- |
| Jordarbeiding, planting og såing | 
* Spade
* Hakke
* Grev
* Spett

 |
| Gjødsling og vatning | 
* Greip
* Bøtte

 |
| Innhausting | 
* Ljå
* Sigd
* Slegel
* Soll
* Høygaffel
* Rive
* Lauvkniv
* Potethakke
* Myrski

 |
| Husdyrstell | 
* Råkkå
* Bøtte
* Hakkelsesmaskin
* Rotfruktkvern
* Soplime
* Kost

 |
| Foredling av mjølk | 
* Separator
* Kinne
* Smørsil

 |
**Jødeparagrafen** vil seia siste passus i § 2 i Grunnlova av 1814 som lydde «Jøder ere fremdeles udelukkede fra Riget.»

I grunnlova §2, religionsparagrafen, kom det inn eit forbod mot jesuittar, munkeordnar og jødar. Det var den siste setninga som inneheldt forbodet mot jødar, som seinare vart kalla *Jødeparagrafen*. Jødeforbodet gjekk attende på *Christian Vs norske lov* frå 1687.

Soge
----

Ved skrivinga av den norske grunnlova i 1814 var pådrivarane for ordlyden i §2 om å halda Noreg fritt for jødar særleg fronta av Christian Magnus Falsen, Georg Sverdrup og Nicolai Wergeland.

### Avskaffing

Henrik Wergeland, rett nok sonen til Nicolai Wergeland, tok opp jødespørsmålet i *Statsborgeren* i 1837, og i 1839 hadde han utarbeidd eit grunngjeve framlegg for å slette siste passus i Grunnlova. Det vart opplese i Stortinget i 1839 og sidan innarbeidd i Wergelands skrift *Indlæg i Jødesagen*. Stortingspresidenten, Wilhelm Anton Sørenssen, fremja Wergelands framlegg som sitt eige. Saka kom opp i Stortinget første gong i 1842 og fekk simpelt fleirtal. Grunnlovsendring treng 2/3 fleirtal. Det vanta 11 stemmer. Framlegget var oppe også i 1845 og i 1848. I 1851 vart jødeparagrafen sletta, seks år etter Wergelands død.

Då saka var oppe første gong 9. september 1842, var diktaren sjølv til stades. Han skreiv eit friskt referat av debatten: *Jødesagen i Det norske Storthing* (1842).

Dei to diktsamlingane *Jøden* (1842) og *Jødinden* (1844) er poetiske innlegg i jødesaka. Her tek Wergeland mellom anna opp religiøs toleranse i vidt perspektiv, motarbeider fordomar og kritiserer kristne som vil stengje folk med anna tru ute. Religionsfridom er òg eit tema i *Nordmandens Kathekisme* (1845).

### Gjeninnføring

Under den andre verdskrigen gjeninnførte Vidkun Quisling jødeparagrafen 12. mars 1942, og han vart ståande under hans regjering fram til frigjeringa i 1945.

Kjelder
-------

1. ↑  Harket, H. (9. oktober 2022). «Hvorfor ble jødene utestengt på Eidsvoll?». Norgeshistorie.
2. ↑  «Ny doktorgrad: Jødeparagrafen og Eidsvoll 1814». UiB. 11. november 2015.
3. ↑  Grunnlovsbestemmelse 12. mars 1942 om tilføyelse til Grunnlovens § 2 (jøders utelukkelse fra riket), jf. Norsk Lovtidend Avd. 2 1942, s. 136.

Litteratur
----------

* Benkow, Jo: *Henrik Wergeland : Såmannen* 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jødeparagrafen i Stortinget.no
* Wergeland og Stortinget
* Wergeland og jøders adgang til riketArkivert 2014-08-14 ved Wayback Machine.
* Zakariassen, E. S. (5. mai 2022). «Religion i Grunnloven: Grunnlovens § 2 Tidslinje». NDLA.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| **Carlow** |
| --- |
| Domkyrkja i CarlowDomkyrkja i Carlow Domkyrkja i Carlow |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Carlow |
| **Byvåpenet til Carlow** |

 |
| Plassering |
| 

Carlow is located in

 |
| Styresmakter |
| Land  Provins  Grevskap | Irland Irland  Leinster  County Carlow |
| Grunnlagd | 600-talet |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006) | 20 724 |
| Koordinatar | 52°49′50″N 6°55′54″W﻿Koordinatar: 52°49′50″N 6°55′54″W﻿ |
| Høgd over havet | 57 m |
| Diverse annan informasjon |
| **Heimeside:** www.carlow.ie |

**Carlow** (irsk *Ceatharlach*, tyder «firedelt innsjø») er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Carlow og ligg 84 km frå Dublin. Elva Barrow renn gjennom byen, som har om lag 20 000 innbyggjarar. Elva danna tidlegare grensa mellom grevskapa County Laois og Carlow.

Historie
--------

Carlow-området har vore busett i fleire tusen år. Ein meiner at St. Mullins kloster vart grunnlagd på 600-talet. Carlow Castle vart bygd av William Marshal, jarlen av Striguil og lorden av Lesinter 1207-1213 for å vakte over den vikige vadestaden over elva. Ballyloughan Castle, Ballymoon Castle, Leighlinbridge Castle og Tårnhuset vart alle bygd på 1300-talet. Saint Patrick's College vart starta i 1793 og Carlow tinghus vart bygd på 1800-talet.

I 1650, under Cromwell si erobring av Irland, vart Carlow omleira og erobra av engelske styrkar. Under opprøret i 1798 var Carlow åstad for massakeren av 600 opprørarar og sivile etter at United Irishmen ikkje klarte å ta byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carlow» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turisme i Carlow
* Verksemder i Carlow County Arkivert 2005-12-01 ved Wayback Machine.
* Turistattraksjonar i Carlow Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Meisterligaen i handball 2014 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 7. september 2013 og avslutta med sluttspel 3.-4. mai 2014. Győri ETO frå Győr i Ungarn vann turneringa for andre året i rad.

Turneringa med 16 deltakande lag opna med seriespel i fire grupper à 4 lag. Dei to beste laga i desse gruppene gjekk vidare til ei hovudrunde med to grupper à 4 lag. Dei to beste laga i hovudrunde-gruppene kvalifiserte seg til sluttspel. Norske Larvik HK vart slått ut i hovudrunda.

Sluttspelet
-----------

Sluttspelet vart avvikla helga 3. og 4 mai 2014. 

* Semifinalane:
* Győri ETO – Midtjylland HB 29 – 26
* ŽRK Budućnost – Vardar 22 – 20 etter ekstraomgangar

* Bronsefinalen:
* Vardar – Midtjylland HB 34 – 31

### Finalen

* Győri ETO – ŽRK Budućnost 27-21

Györi ETO tok kontroll over kampen i fyrste omgang og leia 15–10 ved pause. I den andre omgangen styrte laget inn til siger 27–21.

**Győri ETO** sitt vinnarlag bestod mellom andre av målvakta Katrine Lunde og målskårarane Anita Görbicz 7, Heidi Løke 4, Eduarda Amorim 4, Adrienn Orbán 4, Katarina Bulatović 3, Bernadett Bódi 2, Anikó Kovacsics 2 og Dorina Korsós 1.

Cristina Neagu vart toppskårar for Budućnost med 7 sine fulltreffarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League der Frauen 2013/14» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2022.*
**Nils Olsson Løingslåtta**, (6. november 1826–30. juli 1912), var ein norsk kjend forteljar og tradisjonsberar frå Hol i Hallingdal. Han var frå garden Rygg, sjølv var han gardbrukar på bruket Løingslåtta i heimbygda.

I følgje Lars Reinton var Nils Løingslåtta ein forteljar av det spontane slaget.

Reinton skriv:*Han var ikkje før komen innom døra, so bar det til å fortelja. Eg var hjå han og fekk han til å fortelja om forfedrane mine. Han sat ved vindauga, den gamle, magre mannen, med augo som stirde meir innetter enn frametter, hovudet nikka og nikka, han var so skjelv, hendene hans riste. Men fortelnadene hans kom som hugne i stein. Ein såg skapnadene for seg...*

Rikard Berge skriv: *Med sitt gode minne, sin lyriske hug og si klaare, rike maalføring høyrde han til dei beste sogusegjarar Hallingdal hev havt paa 1800-tale, de tvilast ikkje*.

Nils var av den store Rygg-slekta i Hol, og var barnebarn av rosemålaren Kitil Olsson Rygg. Nils budde i Kvisle heile livet.

Kjelder
-------

* Lars Reinton:*Villandane*, 1939
* Rikard Berge:*Norsk Sogukunst*, 1924
Utsyn over Carlyon Bay frå vestsida av St Austell Bay, mot Ropehaven og neset Black Head.
**Carlyon Bay** er ei bukt og ei strand i St Austell på sørkysten av Cornwall i Storbritannia. 

Mykje av sanden på stranda er eigentleg avfall frå kaolinindustrien kalla «stent». Stranda er omgjeve av låge klipper og delt inn i tre område: Crinnis, Shorthorn og Polgaver. Cornwall Wildlife Trust har erkært Shorthorn Beach, den midtre stranda, som ein nasjonalt viktig stad. 

I området rundt sjølve bukta, ein gong ein del av tinngruveindusteien med mange groper, finst nokre store hotell og ein golfbane. 

Ein scene frå filmen *Dracula* frå 1979 vart filma her.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Protestgruppe mot utvikling av Carlyon Bay
* Carlyon Bay strandutviklar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carlyon Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Carlyon Bay frå Internet Movie Database

Koordinatar: 50°20′10″ N 4°43′55″ W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Europameisterskapen i fotball 1972** var den fjerde europameisterskapen i fotball. Meisterskapen vart avvikla i Belgia med fire deltakarland i tida 14. til 18. juni 1972. Omframt vertsnasjonen Belgia hadde Sovjetunionen, Ungarn og Vest-Tyskland kvalifisert seg til sluttspelet gjennom gruppekampar og kvartfinalar i tida hausten 1970-våren 1972.

Vest-Tyskland vann 2-1 over Belgia i den fyrste semifinalen, Gerd Müller skåra begge dei vesttyske måla. I den andre semifinalen sigra Sovjetunionen 1-0 over England etter eit mål av Anatolij Konkov. Sidan vann vertsnasjonen bronsemedalje i meisterskapen med 2-1 over Ungarn på 'Stade de Sclessin' i Liege etter mål av Raoul Lambert og Paul van Himst.

Lagoppstillingane i EM-finalen 1972

### Finalen

Finalen vart spela 18. juni 1972 på Heysel-stadion i Brussel, framfor vel 43 000 tilskodarar. Vest-Tyskland imponerte stort og vann 3-0 over Sovjetunionen, etter to mål av Gerd Müller og eitt av Herbert Wimmer.

For **Vest-Tyskland** sitt meisterlag spela Sepp Maier, Horst-Dieter Höttges, Georg Schwarzenbeck, Franz Beckenbauer, Paul Breitner, Uli Hoeneß, Herbert Wimmer, Günter Netzer, Jupp Heynckes, Gerd Müller og Erwin Kremers.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fußball-Europameisterschaft 1972» frå Wikipedia på tysk, den 10. juni 2013.*

* *Rothmans Football Yearbook 1972-73*

| * v
* d
* e
Europameisterskapen i fotball |
| --- |
| Frankrike 1960**·** Spania 1964**·** Italia 1968**·** Belgia 1972**·** Jugoslavia 1976**·** Italia 1980**·** Frankrike 1984**·** Vest-Tyskland 1988**·** Sverige 1992**·** England 1996**·** Belgia-Nederland 2000**·** Portugal 2004**·** Austerrike-Sveits 2008**·** Polen-Ukraina 2012**·** Frankrike 2016**·** *Pan-Europa 2021* |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
***Andrea Chénier*** er ein verismo-opera på fire akter skriven av den italienske komponisten Umberto Giordano, med libretto av Luigi Illica.

Handlinga går føre seg i og rundt Paris under den franske revolusjonen og det tilhøyrande skrekkveldet. Hovudtemaet er livet til den franske diktaren André Chénier som blei giljotinert i 1794, berre 31 år gammal. Handlinga er mest fiksjon og rører i liten grad kjende faktum om diktaren.

Operaen kom til i åra 1894–1895. Illica skreiv opphavleg librettoen for komponisten Alberto Franchetti, men han valde å seia han frå seg til fordel for Giordano.

*Andrea Chénier* blei uroppført 28. mars 1896 på Teatro alla Scala i Milano. Same året følgde oppføringar i New York. Librettoen blei raskt omsett til tysk, og denne versjonen blei oppført 28. januar 1897 i Wrocław og 5. februar 1897 i Hamburg under leiing av Gustav Mahler. Fram til 1909 blei *Andrea Chénier* omsett til ei rekkje språk, som fransk, tsjekkisk, ungarsk, svensk og engelsk.

Ariar
* *Un dì all'azzurro spazio* (Chénier, 1. akt)
* *Vivere in fretta* (Bersi, 2. akt)
* *Eravate possente* (Maddalena, 2. akt)
* *Son la vecchia Madelon* (Madelon, 3. akt)
* *La mamma morta* (Maddalena, 3. akt)
* *Nemico della patria* (Gérard, 3. akt)
* *Come un bel dì di Maggio* (Chénier, 4. akt)

Galleri
-------

* Den franske diktaren André Chénier, som inspirert operaen.Den franske diktaren André Chénier, som inspirert operaen.
* Frithiof Strömberg i André Chénier ved Kungliga Operan i 1909.Frithiof Strömberg i *André Chénier* ved Kungliga Operan i 1909.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrea Chénier» frå Wikipedia på bokmål, den 2. oktober 2021.*

Litteratur
----------

* Rudolf Kloiber, Wulf Konold, Robert Maschka: *Handbuch der Oper*, 9. Auflage. Bärenreiter, Kassel 2002, ISBN 3-7618-1605-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stephen L. Parker: *Synopsis*, Stanford University 1996
**Nils Nilsson Skaar** (1. januar 1826–18. oktober 1909) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann. Skaar kom frå garden Skåro opp for austsida av Fyksefjorden i Kvam herad i Hordaland. Han var ordførar i heimekommunen i 20 år og sat på stortinget i 15 år.

Yrkesliv
--------

Skaar dreiv frå han var seksten år gammal med bygningsarbeid, fór i jektefart og var på fiskeri. 1851 kjøpte han garden Botnen i dåverande Vikør herad. Fem år seinare overtok han farsgarden Skåro og dreiv denne til han skøytte han frå seg i 1886. Frå 1884 til 1889 var han fyrvaktar på Lerøy.

Styringsmann
------------

Skår var 1854-61 med i heradstyret i Vikør. Frå 1866 kom han inn att i heradstyret, og vart vald til ordførar. Eit verv han hadde heilt fram til 1885, då han gjekk ut or heradstyret. Han hadde elles mange andre kommunale verv i desse åra. Mellom anna var han 1867-69 med i matrikkelkommisjonen for Nordhordland, og var forlikskommissær for åstadsaker 1880-85. På statleg nivå var han 1884-86 med i kommisjonen som såg på organiseringa av hæren.

Stortingsmann
-------------

Skaar var suppleant (varamann) til stortinget 1868-69. I 1870 vart han vald inn på Stortinget som tredje representant frå Søndre Bergenhus for perioden 1871-73. Sidan vart han vald til stortingsrepresentant for fylket i alle val, heilt til han før valet hausten 1885 sa frå seg.

Fyrste perioden på Stortinget var han medlem av protokollkomiteen. 1874 sat han i vegkomiteen, resten av si tid (1875-85) var han med i militærkomiteen. 1883-84 var han medlem av riksretten som dømde statsministeren frå embetet.

Skaar døydde i Norheimsund i Kvam. Han var far til Nils Nilsson Skaar og bror av Gjermund og Johannes Nilsson Skaar.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914
* Biografisk informasjon om Nils Nilsson Skaar (1826–1909) NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
VCS3
**VCS 3** (*Voltage Controlled Studio with 3 oscillators*) er ein berbar analog synthesiser med ein fleksibel delvis modulstemme-oppbygging

Historie
--------

Han vart skapt i 1969 av Peter Zinovieff sitt EMS-selskap. Elektronikken vart stort sett designa av David Cockerell og sjølve utforminga av maskinen av den elektroniske komponisten Tristram Cary. VCS 3 var meir eller mindre den første berbare kommersielt tilgjengelege synthesizeren sidan han kom i ein liten trekasse. I Storbritannia var det mogeleg å få kjøpt ein slik for like under £1000. Instrumentet var vanskeleg å stemme og var ustabilt, men var kjend som ein ekstremt kraftig generator av elektroniske effektar og prosessorar av ytre lydar. 

VCS 3 var særleg populær hos progressive rockeband og vart bytta på innspelingar av The Alan Parsons Project, Jean Michel Jarre, Hawkwind, Brian Eno (med Roxy Music), King Crimson, The Who, Gong og Pink Floyd, mellom andre. Kjende songar der instrumentet er nytta er The Who-songen «Won't Get Fooled Again» frå *Who's Next* og Pink Floyd sin «On the Run» frå *The Dark Side of the Moon*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «EMS VCS 3» frå Wikipedia på engelsk, den 16. februar 2011.*
**Andrea Ehrig-Mitscherlich** (fødd 1. desember 1960) er ein tysk tidlegare skeiseløpar frå Dresden som representerte Aust-Tyskland. Ho vart verdsmeister i firkamp 1983 og 1985, olympisk meister på 3000 meter i 1984 og femfaldig europameister: 1983 og 1985-88.

15 år gamle Andrea Mitscherlich tok OL-sølv på 3 000 meter under Vinter-OL 1976 i Innsbruck, eitt hundredels sekund framom Lisbeth Korsmo på bronseplass og fire hundredels sekund bakom gullvinnar Tatjana Averina. I 1982 vart ho nummer to i firkamp-VM, klart slått av landskvinna Karin Enke. Året etter var rollene omsnudd og Mitscherlich vann både EM- og VM-tittel framom Enke. I OL-sesongen 1984 vart Enke verdsmeister att og Mitscherlich toar. Under vinterleikane 1984 i Sarajevo tok Mitscherlich sølvmedaljane på 1000 og 1500 meter, på begge distansane slått av Enke, før ho til sist vann olympisk gull på 3 000 meter, med halvt anna sekund betre tid enn sølvmedaljør Enke. Vinteren 1985 vart Mitscherlich europameister i Heerenveen og verdsmeister i Sarajevo, i Sarajevo var ho nesten tre tidspoeng framom nummer to i meisterskapen. Også under EM 1986 på Geithus vart Mitscherlich ein suveren vinnar. I verdsmeisterskapen 1986 i Haag måtte ho nøye seg med ein andreplass, atter slått av Karin Kania-Enke, eit utfall som gjentok seg i VM 1987 i West Allis i USA. Derimot tok Ehrig-Mitscherlich sin fjerde EM-tittel i Groningen i 1987 og sin femte på Kongsberg i 1988. I sitt fjerde og siste OL, Vinter-OL i Calgary, sanka ho to nye sølvmedaljar på høvesvis 3000 m og 5000 m og ein bronsemedalje på 1500 meter. Ho la deretter opp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrea Ehrig-Mitscherlich» frå Wikipedia på tysk, den 3. februar 2018.*

* «Andrea Ehrig-Schöne-Mitscherlich» (på engelsk). Olympedia. Henta 27. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Carnacmegalittane, rekkjene *Alignement de Kermario*.
Eit anna parti av *Alignement de Kermario*.
Dolmen (gravkammeret) i Kermario-rekkjene.
Menhirar reist i ein halvkrins i enden av rekkjesystemet *Ménec*.
Gigantsteinen Manio (*Le géant du Manio*).
**Carnacmegalittane**, fransk: **alignements de Carnac** (Carnac-rekkjene), er lange rekkjer av oppsette store bautastein såkalla megalittar eller menhirar, med innslag av megalittiske gravkonstruksjonar (dolmar og ganggraver), som ligg i kommunen Carnac i département du Morbihan i Bretagne i Nordvest-Frankrike. Dette komplekset er rekna for å vere dei mest imponerande og sjåverdige megalittmonumenta i verda, med nesten 4000 oppsette stein på ei strekning på meir enn fire kilometer mellom la baie de Plouharnel (Plouharnel-bukta) og elva Trinité-sur-Mer. Dei markerar i røynda møtet mellom to ulike terrengområde, eit kystområde i sør og eit innlandsområde i nord. Det er mogleg at rekkjene opphavleg har nådd fram til elva Crach, og vil då ha vore om lag åtte kilometer lange.

For å verne og teke vare på steinsettingane og området dei ligg i, har området vore stengd for publikum om sommaren frå 1991, men vert framleis halde ope om vintaren. Det synte seg at den frie tilgangen til området i sommarhalvåret førte til øydeleggingar og veltingar av menhirane og slitasje på terrenget.

Steinrekkjene
-------------

Det er fire steinrekkjesystem i Carnac, som alle hovudsakleg er orientert i vest-austretninga: *Le Ménec*, *Kermario*, *Kerlescan* og *Le Petit Ménec*. Hovudretninga er frå sør-vest til nord-est (N 65°), ettersom talet på menhirar aukar mot aust. *Le Ménec* er 1165 meter lang og hundre meter brei og inneheld 1099 menhirar i elleve liner, med ein fire meter høg stein som den høgste. Le Ménec held fram mot sør-vest som ein cromlec, som er nemninga for ein sirkel av reiste steinar, og denne cromlech'en er framleis på 71 steinblokker, jamvel om dei nokre av dei ligg i landsbyen Ménec. I aust ligg det og ein cromlech, strekt øydelagt. *Kermario*, med gigantsteinen le Manio, er den mest kjende og mest vitja av Carnac-rekkjene, ettersom det er her ein finn dei største megalittanen eller menhirane, til saman 982 menhirar i ti liner. *Kerlescan* inneheld 540 menhirar fordelt på tretten liner over eit areal på 3,50 hektar. I enden ligg ein *cromlech* på 39 menhirar. Kerlescan-rekkjene held fram gjennom ein skog.

Tidfesting
----------

Steinrekkja Kermario, som truleg er av same alder som steinrekkja Kerlescan, ser ut til å vere bygd over gravhaugen *le Manio*, som er tidfesta til 4000-3500 år før Kr.f, og ein trur at bygginga av steinrekkjene elles har skjedd litt tidlegare i yngre steinalder.

Fortnotar
---------

1. ↑  J. L'Helgouach, L'apport des recherches récentes à la connaissance des monuments mégalithiques de Bretagne, Problème der Megalithgräberforschung, Vorträge zum 100. Geburtstag von Vera Leisner, Deutsche Archàologisches Institut Abteilung Madrid (Madrider Forschungen, Band 16), Walter de Gruyter, Berlin, 83-111.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om steinrekkjene i Carnac (på engelsk)
* Om megalittane og «megalittismen» («megalittkulturen») i Morbihan (fransk eller engelsk)
**Nils Nilsson Skaar** (28. mars 1852–12. juni 1948) var ein norsk lærar, gardbrukar, redaktør, lokalpolitikar og stortingsmann frå Fyksesundet i Kvam i Hordaland. Han var ordførar i heimkommunen i 20 år og hadde fast sete på Stortinget i til saman 15 år, og deltok på ytterlegare to sesjonar. Dessutan styrte han *Hordaland Folkeblad* i meir enn ein mannsalder.

Han var son av Nils Nilsson Skaar (1826–1909).

Liv og gjerning
---------------

Skaar gjekk lærarskule på Voss i 1866–68 og Stord seminar i 1869–70. I 1872 var han elev ved Christopher Bruun sin folkehøgskule i Gausdal. Vinteren 1872–73 var han lærar på ein folkehøgskule på Jæren som var styrt av Wilhelm Konow. Dei to neste vintrane var han atter elev, fyrst på Bruun sin folkehøgskule og så på Askov folkehøjskole i Danmark. Åra 1877–85 var han lærar på Hardanger Folkehøgskule i Ullensvang.

Skaar var redaktør av fleire aviser. I 1878 vart han redaktør for og sidan eigar av avisa *Hardangeren*, som han døypte om til *Søndre Bergenhus Folkeblad* og seinare *Hordaland Folkeblad*. Skaar skreiv om lokale saker, men også om rikspolitikken, og avisa hadde ein vid lesarkrins. Han styrte avisa fram til 1940. I 1882 kjøpte han ein liten gard i Norheimsund og budde der sidan. Same året vart han valmann til stortingsvalet, noko han var fast fram til 1903. I heradstyret kom han med i 1886, frå 1888 og fram til 1919 var han ordførar i heimkommunen Vikør.

På Stortinget møtte han 1886–88 som representant Venstre for Søndre Bergenhus (Hordaland) og 1889–94 for Det moderate Venstre. Stortingsperioden 1898-1900 var han fyrste varamann, og møtte nokre månader i 1898 og fast frå oktober 1899. 1910–24 møtte han igjen for Venstre, som representant for valkrinsen Hardanger. I dei ulike stortingssesjonane sat han i ei rekkje komitear.

Skaar var utsending frå amtet til kongekroninga i Trondheim i 1906 og amtsrevisor 1898–1910. Gjennom åra var han medlem av mange offentlege utval og styre, mellom anna som formann i Kvams venstreforening og Hordaland Mållag. 1925–1936 var han redaktør for Hardanger historielag sitt tidsskrift.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814–1914* (Kristiania, 1914).
* «Nils Nilsson Skaar» i Allkunne, innhenta 9. juli 2010.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Máirtín Ó Cadhain
**Máirtín Ó Cadhain** (1906–18. oktober 1970) var ein av dei mest framståande irskspråklege forfattarane på 1900-talet.

Han var frå Connemara, var irsk nasjonalist med band til IRA og språkaktivist. Han var internert av politiske grunnar frå 1942 til 1949. I si diktargjerning var han modernist og nytta eit vidt spekter av dialektar (til og med skotsk gælisk). Han skreiv utelukkande på irsk, i motsetnad til andre forfattarar frå dei irskpråklege områda, t.d. Liam Ó Flaithearta som skifta namn til O'Flaherty og språk til engelsk etter han slo i gjennom. 

Ó Cadhain skreiv ei rekke noveller, dessutan tre romanar. Berre ein av romanane blei gjeve ut mens han levde; *Cré na Cille* i 1949. Boka er samtalar mellom gravlagde på ein kyrkjegard og er eit absurd bilete på livet på den irske landsbygda. Trass i at romanen er kjent som ei sentral bok i irsk litteratur, kom den fyrste omsettinga av boka til eit anna språk ikkje før i 1995. Det var til norsk (*Kirkegårdsjord*) ved Jan Erik Rekdal.

Fleire skrifter er blitt gjeve ut etter han døyde. Han var utdanna lærar og blei æresprofessor i irsk ved Trinity College i Dublin året han døyde.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Meisterligaen i handball 2018 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til med kvalifiseringsspel 9. september 2017 og avslutta med sluttspel 12.-13. mai 2018. Győri ETO frå Győr i Ungarn vann turneringa for fjerde gong.

Etter kvalifiseringsspel i september opna turneringa med 16 deltakande lag i seriespel delt i fire grupper à 4 lag. Dei tre laga med flest poeng i dei enkelte gruppene gjekk vidare til hovudrunda, som bestod av to grupper à 6 lag. Dei fire beste i desse to gruppene møttest til kvartfinalar basert på poengskår. Norske Larvik HK og IK Våg enda begge sist i innleiande gruppespel.

Sluttspelet
-----------

Sluttspelet vart avvikla i Budapest helga 12. og 13. mai 2018. 

* Semifinalane:
* Győri ETO – CSM București 26-20
* Vardar – Rostov 25–19

* Bronsekampen:
* CSM București – Rostov 31–30

### Finalen

* Győri ETO – Vardar 27–26 etter ekstraomgangar

Győri opna best og leia 7–4, før Vardar snudde til 8–7. Ved pause stod det 9–9. Etter pause var Vardar det førande laget, Győri utlikna til 20–20 før ordinær tid var ute. I ekstraomgangane tok Györi kontroll om kampen og fekk, nett som året før, hand om trofeet. 

**Győri ETO** sitt vinnarlag bestod mellom andre av målvaktene Kari Aalvik Grimsbø og Éva Kiss, måla kom frå Nycke Groot 9, Eduarda Amorim 6, Bernadett Bódi 4, Anita Görbicz 3, Anne Mette Hansen 3, Yvette Broch 1, Stine Oftedal 1. Nora Mørk sat på benken.

Serbiske Andrea Lekić vart toppskårarar for Vardar med 6 mål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League der Frauen 2017/18» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2022.*
**Meisterligaen i handball 2021 for kvinner** var ei turnering arrangert av Europas handballforbund (EHF) som tok til 12. september 2020. Turneringa med 16 deltakande lag opna med seriespel i to grupper à 8 lag. Basert på plasseringa i seriespela møttest laga til utslagsspel over fire rundar. Topplaga i dei to gruppene møtte botnlaga i åttedelsfinalane, vidare møtte toarane i gruppene sjuarane, trearane møtte seksarane og firarane måtte opp mot femmarane. Laga som vann kvartfinalane møttest til sluttspel i Budapest 29. og 30 mai.

IK Våg/Vipers frå Kristiansand vann turneringa etter finalesiger 34 – 28 over franske Brest BH. I semifinalen vann laget 33 – 30 over CSKA Moskva. Tidlegare slo Vipers ut GK Rostov med 57 mot 50 i kvartfinalane og Odense med 65 mot 62 i oktofinalane. Det var andre gongen eit norsk lag vann meisterligaen.

Sluttspelet
-----------

* Semifinalane:
* Brest BH – Győri ETO 27 – 25 etter ekstraomgangar
* IK Våg/Vipers – CSKA Moskva 33 – 30
* Bronsefinalen:
* Győri ETO – CSKA Moskva 32 – 21

### Finalen

IK Våg/Vipers – Brest BH 34 – 28.

Dei norske kvinnene tok kommandoen i kampen frå start. Ved pause leia dei 18 – 14, i den andre omgangen kontrollerte Vipers inn til klubbens fyrste internasjonale triumf. Med sine 12 skåringar var Henny Reistad kampens store profil, saman med målvakta Katrine Lunde. Elles skåra Jana Knedlíková 6 mål, Emilie Hegh Arntzen og Heidi Løke 4 mål, begge, Ragnhild Dahl 3 mål, Nora Mørk og Vilde Jonassen skåra 2 mål kvar, Marta Tomac fekk ei nettkjenning. Linn Sulland, Malin Aune, June Andenæs, Hanna Yttereng, Tonje Refsnes, Sunniva Andersen og målvakta Andrea Austmo Pedersen var også med på Vipers-triumfen.

Ana Gros vart toppskårar for Brest BH, som elles hadde norske Tonje Løseth med i sitt mannskap.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «EHF Champions League der Frauen 2020/21» frå Wikipedia på tysk, den 16. juli 2021.*