recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tittelsida i *Kubla Khan* frå 1816
**«Kubla Khan; or, a Vision in a Dream»** er eit dikt av Samuel Taylor Coleridge som tek tittelen sin frå den mongolske/kinesiske keisaren Kublai Khan av Yuan-dynastiet. Det romantiske diktet er prega av eksotiske bilde, sterke kjensler, rytme som plutseleg skiftar, og ei historie om korleis det blei til som er nesten like interessant som sjølve verket.

Diktaren om diktet
------------------

Coleridge hevda at diktet var inspirert av ein opiumspåverka draum (implisitt i undertittelen «A Vision in a Dream»), men at diktinga vart avbroten av ein mann som kom. Dette er ikkje sannsynleg, da dei fleste opiumsbrukarane har store vanskar med å hugse draumar når dei tok opium rett for dei sovna. Somme har lura på om den levande biletbruken i diktet heller stammar frå ein hallusinasjon i vaken tilstand, som vel kunne ha vore opiumspåverka.

Diktaren hevda at «Kubla Khan» vart skrive hausten 1797 i eit gardshus nær Exmoor, men det kan ha vorte laga på eit av fleire andre besøk på garden. Det kan òg ha vorte revidert fleire gonger før det vart publisert første gongen i 1816.

Andre om diktet
---------------

Det er mykje spekulasjon om kva diktet tyder. Somme meiner forfattaren berre har skrive ned synet sitt, medan andre insisterer på at det er eit tema eller ei meining med det. Somme ser diktet som ein metafor for seksuelt samkvem, medan andre meiner det er eit dikt som understrekar det vakre i kunstnarleg skaping.

Kubla Khan i kulturen
---------------------

Det namngjetne diktet har inspirert engelsk populærkultur i stor grad. Det opptrer i filmar, som *Citizen Kane*, og i songar, til dømes hjå popgruppa Frankie Goes to Hollywood (tittelkuttet på dobbeltalbumet "Welcome to the Pleasuredome" frå 1984) og den progressive canadiske rockgruppa Rush (songen "Xanadu" på albumet "A Farewell To Kings" frå 1977). Romanen *Dirk Gently's Holistic Detective Agency* av Douglas Adams viser stadig til dette diktet. Namnet *Xanadu* frå den første lina av diktet har mellom anna inspirert xanadu-hus frå 1970-talet. *The man from Porlock*, den ukjende mannen som skal ha forstyrra Coleridge under skrivinga, er blitt utsett for stadige spekulasjonar og etterapingar.

Bakgrunnsstoff
--------------

Heile teksten finst nedanfor, saman med den namngjetne kommentaren diktet var følgt av da det først vart utgjeve, tilliks med ein marg-kommentar på ein opphavleg manuskopi med Coleridge si eiga handskrift og eit sitat frå William Bartram, som ein trur er ei av kjeldene til diktet.

* Tekst til diktet med meire frå virginia.edu
**Anders John Aune** (1. mai 1923–13. november 2011) var ein norsk politikar og embetsmann frå Stjørna i Sør-Trøndelag. Han representerte Arbeidarpartiet og seinare Framtid for Finnmark på Stortinget, samt fylkesmann i Finnmark.

Far til Aune var arbeidar og heradskasserar i Stjørna. Sjølv gjekk han landbruksskule i 1939 og avla studenteksamen i 1943. Frå 1943 til 1945 sat han i tysk fangenskap. Etter frigjeringa fullførte Aune studiane i rettsvitenskap og vart cand.jur. i 1948.

Sidan arbeidde Aune 1949-50 som sekretær i Prisdirektoratet, før han i 1950 vart fylkesfullmektig i Finnmark. Perioden 1954-59 var han sjukehusdirektør i Finnmark og deretter fylkeskontorsjef i Finnmark 1959–63 og 1967–69. Frå 1963 til -65 fungerte han som fylkesmann i Finnmark. I 1966 og 1967 var han underdirektør ved Direktoratet for jakt, viltstell og ferskvassfiske. 

Aune var 1951-52 varaordførar i Vadsø for Arbeidarpartiet og ordførar i 1953–1959. I 1969 fekk han plass på Stortinget for Finnmark for Arbeidarpartiet. Dei fyrste sju vekene som tingmann var han medlem av Kommunalkomiteen, sidan i fireårsperioden av Finanskomiteen. Han var elles medlem av Fullmaktskomiteen frå februar 1972 til han forlet Stortinget hausten 1973. Aune gjekk ut av Stortinget då han hadde sikra seg stillinga som fylkesmann i Finnmark frå 1974, ein jobb han hadde til 1989.

I 1989 melde Aune seg ut av Arbeidarpartiet og stilte til stortingsval for Framtid for Finnmark, til dagleg kalla Aune-lista. Frå 1989 til -93 var han den einaste representanten for FfF på Stortinget. Dei fire åra var han medlem av Finanskomiteen og Fullmaktskomiteen,

Aune vart i 1985 utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden. Same året vart han tildelt ordenen Finlands kvite rose. I 2008 vart ei byste av Anders Aune reist framom rådhuset i Vadsø.

Kjelder
-------

* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
Galaksar i Hubble Deep Field.
**Ekstragalaktisk astronomi** er ei grein av astronomi som omfattar objekt utafor vår eigen galakse, Mjølkevegen. Med andre ord er det studiet av alle astronomiske objekt som ikkje er dekt av galaktisk astronomi.

Etter kvart som instrumenta har blitt betre, har ein kunne undersøke meir fjerntliggande objekt i større detalj. Det er derfor nytting å dele greina inn i **nær-ekstragalaktisk astronomi** og **fjern-ekstragalaktisk astronomi**. Førstnemnde omhandlar objekt som galaksar i Den lokale gruppa, som er nær nok til at ein kan få særs detaljerte analysar av innhaldet (t.d. supernovarestar). 

Some tema er:

* Galaksegrupper
* Galaksehopar
* Superhopar
* Galaksefilament
* Kvasarar
* Radiogalaksar
* Supernovaer
* Intergalaktiske stjerner
* Intergalaktisk støv
* Intergalaktiske støvskyer
* Det observerbare universet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Extragalactic astronomy» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  M. E. Bailey, David Arnold Williams - **Dust in the universe: the proceedings of a conference at the Department of Astronomy, University of Manchester, 14-18 desember 1987** - Page 5,9 (Google Books accessed 2010)
**Eksplosiv** er stoff som er i stand til eller er tilbøyeleg til å eksplodere. 

Eksplosiv vert delt inn i dei tre hovudgruppene sprengstoff, krut og pyroteknisk stoff. Sprengstoff kan detonere og nyttast for den knusande og sjokkdannande evna si, og detonasjonen må innleiast av eit initialsprengstoff. Krut deflagrerer og vert nytta når det trengst eit drivmiddel (pneumatisk kraft eller reaksjonskraft). Pyrotekniske stoff er òg deflagrerande. Reaksjonsgassane vert nytta til lydeffektar, men elles er her varmeutviklinga viktigare, som til dømes som tenning, eller for danning av lys eller røyk. 

Overgangen mellom dei tre gruppene er flytande, og til dømes kan same eksplosiv alt etter omgjevnadane både detonere og deflagrere. 

I daglegtale vert ikkje eksplosive gass- eller støvblandingar rekna som eksplosiv. 

Lov om eksplosive varer av 14. juni 1974 gjeld tilverknad, oppbevaring, transport (herunder lasting og lossing), erverv, bruk og inn- og utførsel av eksplosiv vare samt handel med slik vare. Statens Sprengstoffinspeksjon og dei kommunale brannstyra fører tilsyn med at reglane i lova blir haldne.

Sjå òg
------

* Detonasjon
* Deflagrasjon
* Forbrenning

Kjelder
-------

* eksplosiv. (06.11.2011) I *Store norske leksikon*. Henta frå:
*Jomfrua føder*, ca 1540-43
**Domenico di Giacomo di Pace Beccafumi** (1486–18. mai 1551) var ein italiensk bilethoggar og målar. Han vert rekna til manieristane.

### Liv og gjerning

Domenico var fødd i Montaperti ved Siena kring 1486. Som far sin gjekk han i teneste hos adelsmannen Lorenzo Beccafumi, og det var denne adelsmannen som ordna han læreplass hos ein målar i Siena. Etter eit par år i Roma kring 1510 arbeidde Domenico Beccafumi for det meste i Siena, der han måla takhimlingar, altartavler og fresker. Særleg kjend er han for å ha designa golvmosaikken i katedralen i Siena, eit arbeid som han arbeidde med i 30 år og som det tok over hundre år å fullføre. På sine eldre dagar arbeidde Beccafumi mest som skulptør.

Verka hans har ein stil som bygde på samtidige, florentinske verk. Beccafumi var også påverka den eldre målarstilen utvikla i Siena, som Duccio var den fremste representanten for. Sidan etterlikna han Michelangelo, som han studerte i Roma. *Jomfrua føder* frå ca 1543 er kanskje det mest kjende biletet etter han.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Domenico Beccafumi**

Kjelder
-------

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*, 1996

* *Denne artikkelen bygger på «Domenico Beccafumi» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Skuronn i gamle dagar. Målarstykke av Abel Grimmer (om lag 1570-om lag 1619), flamsk målar, Antwerpen.
Moderne skuronn med skurtreskar.
**Skuronn** er ei onn på hausten då kornet vert hausta. Tidlegare vart kornet skore med sigd, eller slege med ljå. Når kornet vart skore vart det samstundes samla og bunde til høveleg store kornband. Dette arbeidet kravde at ein stod bøygd heile dagen og det førte til mange stive ryggar rundt om på gardane. Når kornet vart skore med sigd var både kvinner og menn var med på dette arbeidet, men når det vart slege med ljå var det mennene som slo og kvinnene som batt. Kornbanda vart sette på staur for å tørka og når kornet var tørt vart det køyrd inn og lagra på kornlåven. Treskinga skjedde som oftast seinare på hausen, eller ut over vinteren.

Havreskjering med sigd på Fossheim i Jølster på slutten av 1800-talet. 
Foto:
Axel Lindahl

Rundt 1850 kom dei fyrste sjølvavleggarane for hest på marknaden i USA og seinare vart det utvikla sjølvbindarar som i tillegg til å slå kornet samla det og batt det saman til kornband. Då sjølvbindarane kom til Noreg tidleg på 1900-talet var det berre storgardane som såg seg råd til å kjøpa dei, men etter kvart fekk òg mindre gardsbruk sjølvbindarar. Desse maskinane gjorder slutt på det tidkrevjande arbeidet med å skjera kornet. 

Då skurtreskarane vart utbreidd gjekk skuronna enda snøggare. I dag vert det nytta store og effektive skurtreskarar, som gjer at kornet kan haustast i rett tid og det er lettare å unngå tap på grunn av overmodning.

Sjå òg
------

* Sjølvavleggar
* Sjølvbindar
* Tresking
* Drøfting
* Skurtreskar
* Onn
* Våronn
* Slåttonn
**Skybase** er høgda frå bakken til botn av ei sky. Den er vanlegvis uttrykt i meter over jordoverflata, eller det tilsvarande trykknivået i hPa.

Målingar
--------

Høgda på skybasen kan estimerast ut frå målingar av lufttemperaturen og fukta på overflata. I dag har ein i tillegg moderne autmatiserte instrument som kan måle høgda til skybasen ved eit lasersystem kalla skyhøgdemålar.

Vêr og klima
------------

Dei fleste skyer har meir eller mindre same skybase innanfor same luftmasse, fordi dei termodynamiske forholda som avgjer høgda til skybasen stort sett er homogene over store område. Dette er ikkje tilfelle for skytoppar, som kan variere stort frå sky til sky sidan høgda på skya er avhengig av den lokale konveksjonen. 

Skyer påverkar strålingsforholda i atmosfæren. I det termale spektralområdet er vatn eit godt absorpsjonsmiddel (og kan dermed òg stråle mykje i følgje Kircchoff si lov om varmestråling). Dermed utvekslar skyer varmestråling mellom basen og jordoverflata under skya ved å absorbere og tilbakestråle infraraud stråling. 

Skybasen er ein viktig meteorologisk faktor for luftfartstryggleik, sidan dei avgjer om pilotar må bruke visuelle flygereglar (Visual Flight Rules, VFR) eller må følgje instrument flygereglar (IFR) når dei skal ta av eller lande.

Sjå òg
------

* Skyhøgd
* Skydekke

Referansar
----------

* Huschke, Ralph E. (1959) *Glossary of Meteorology*, American Meteorological Society, Boston, Second printing-1970.
* McIntosh, D. H. (1972) *Meteorological Glossary*, Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Minimumkrav for VFR-flyging.
Skybrot. Foto: Tomasz G. Sienicki

Eit **skybrot** er ei ekstremt kraftig regnbyge, ofte blanda med hagl og torevêr, som vanlegvis ikkje varer lenger enn eit par minutt, men som kan føre til mindre flaumar. Skybrot oppstår frå skyer som har stor vertikal utstrekking (cumulonimbus). Monsunregnet i juli og august fører til mykje vatn i jordsmonnet i Himalaya, og oppstår det då eit skybrot kan resultat vere katastrofalt. 

Rask utvikling av nedbør i cumulonimbusskyer er mogeleg på grunn av ein nedbørsprosess kalla Langmuir, der store dropar veks raskt ved koalesens med mindre dropar som fell seinare. 

I India får ein ofte skybrot når monsunskyene driv nordover frå Bengalbukta eller Arabiahavet mot Himalaya. Dette kan føre til så mykje regn som 75 millimeter i timen. Eit døme på eit slikt skybrot skjedde i Mumbai i juli 2005. Då kom det om lag 950 mm regn på åtte til ti timar. Dette lamma den største byen og det finansielle senteter i India.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Skybrot**

* Bilete: Skybrot med hagl Arkivert 2006-11-13 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Laukurt** |
| LaukurtLaukurt |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Krossblomordenen Brassicales |
| **Familie:** | Krossblomfamilien Brassicaceae |
| **Stamme:** | Thlaspideae |
| **Slekt:** | *Alliaria* |
| **Art:** | **Laukurt** *A. petiolata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Alliaria petiolata***Cavara & Grande |

**Laukurt** (*Alliaria petiolata*) er ein toårig plante i krossblomfamilien. Han kan bli 20–100 cm høg og har opprett stengel og tynne, glatte og hjerteforma blad. Blomane er små og kvite med lange skulper. Heile planten har ei sterk lauklukt. Han kan etast, og har smak av lauk og sennep.

Laukurt kan veksa på steinete stader, i småkratt, skogskant og andre skuggefulle stader. Planten føretrekk næringsrik, kalkhaldig jord. Ein kan finna han i skogar, hagar og parkar.

Bruk og utbreiing
-----------------

Laukurt er ein av dei eldste plantane ein har kjennskap til blei brukt til matlaging i Europa. Prov for dette er i arkeologisk funn frå Baltikum, datert til 6100-5750 før notida.
Blada kan brukast hakka til å smaksetja salatar eller sausar som pesto. Blomar og frukt kan også brukast, og i fransk tradisjon finst det døme på bruk av frø til smaksetjing. Urten har også vore brukt i plantemedisin til desinfeksjon, vassdrivande middel og i nokre høve for å lega sår.

Laukurt blei innført som nytteplante til Nord-Amerika, og blei først skildra her på 1800-talet. I mange område er planten no rekna som ein invasiv art som har fortrengd fleire lokale plantar og er giftig for fleire sommarfuglar.

Laukurt finst naturleg i store delar av Europa og i Nord-Afrika og vestlege Asia til Himalaya.
I Noreg finst laukurt i kyststrøk frå Oslo til Nordland.

Bilde
-----

* Blomar og bladBlomar og blad
* FrøkapslarFrøkapslar
* FrøFrø
* Blomsterfluge på laukurt.Blomsterfluge på laukurt.
* Sommarfugl (Anthocharis cardamines) på laukurtblom.Sommarfugl (*Anthocharis cardamines*) på laukurtblom.

Kjelder
-------

1. 1 2  
«Alliaria petiolata - (M.Bieb.)Cavara.&Grande.», pfaf.org
2. 1 2  
«Løkurt» (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 2. mai 2015.
3. ↑  Saul, Hayley; Madella M; Fischer A; Glykou A; Hartz S (21 August 2013). «Phytoliths in Pottery Reveal the Use of Spice in European Prehistoric Cuisine». *PLOS ONE* (PLOS). ISSN 1932-6203. doi:10.1371/journal.pone.0070583. Henta 22 August 2013.
4. 1 2  Gualtiero Simonetti (1990). Stanley Schuler, red. *Simon & Schuster's Guide to Herbs and Spices*. Simon & Schuster, Inc. ISBN 0-671-73489-X.
5. ↑  «Garlic Mustard», nps.gov

* Art Alliaria petiolata, artsdatabanken.no

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Laukurt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Laura Chinchilla Miranda** (fødd 28. mars 1959 i San Jose) er ein costaricansk politikar som var president i Costa Rica frå 2010 til 2014. Ho representerte Partido de Liberación Nacional, same partiet som forgjengaren Óscar Arias Sánchez. Laura Chinchilla var den fyrste kvinnelege presidenten i landet nokonsinne.

Politisk karriere
-----------------

Far hennar jobba i mange år som riksrevisor i Costa Rica. Laura Chinchilla har studert ved Universitetet i Costa Rica og har ein mastergrad i offentleg politikk frå Georgetown University i Washington, D.C.

Etter fleire ulike verv, sat ho som visejustisminister frå 1994-1996 og minister for offentleg statstryggleik frå 1996-1998. Deretter var ho ein av to visepresidentar under Óscar Arias Sánchez frå 2006-2010. Ved valet i 2010 vedgjekk motstandaren Otton Solis nederlag då 44 % av røystene var talde av di Laura Chinchilla hadde fått 47 % av røystene, og han sjølv låg på andreplass med 23 %. Chinchilla trong over 40 % for å unngå omval.

Som politikar støttar Laura Chinchilla frihandel og er motstandar av abort. Ho har også eit konservativt synspunkt på homofile ekteskap, men har uttalt at ho ser behovet for å få på plass lovfesta homofile sambuarskap. I motsetnad til president Sanchez, vil ho ikkje skilja kyrkje og stat i det katolske Costa Rica. Dessutan har ho gjort det til eit mål å arbeida mot auka klimaendringar. Chinchilla kan nyta godt av at Sanchez losa landet trygt gjennom den globale finanskrisa, og har uttalt at ho vil halda fram i same økonomiske kurs som under Sanchez.

Populariteten til Laura Chinchilla sokk relativt kort tid etter valet. Ifølgje undersøkingar meiner kostarikanarane at ho ikkje gjer nok for å nedkjempa fattigdom, og fleire grupper har protestert for å få betringar i respektive jordbruket, helsesystemet og telefonnettverket. I ei undersøking frå 2010 omtalte 75 % at Chinchilla si regjering var «korrupt», og at 53 % hadde mistillit til måten ho administrerte på.

Familieliv
----------

Laura Chinchilla gifte seg fyrste gongen 22 år gamal, men dei skildest etter tre år. Ho flytte saman med ein spansk advokat på nittitalet, dei fekk ein son saman i 1996 før dei gifte seg i 2000.

Kjelder
-------

1. ↑  Ticotimes.net: Costa Rica to inaugurate first female president saturday Arkivert 2013-04-13 ved Wayback Machine. (engelsk)
2. ↑  Nrk.no, 08.02.10: Laura Chinchilla vinner valget
3. 1 2 3  Voxxi.com, 14.08.12: Laura Chinchilla: Is honesty enough for Costa Rica? Arkivert 2013-10-20 ved Wayback Machine. (engelsk)
4. ↑  Neue Zürcher Zeitung, 08.02.10: Erstmals Frau an die Spitze Costa Ricas gewählt (tysk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
***Nintendogs (ニンテンドッグス Nintendoggusu)*** er eit kjæledyrsimulator-videospel utvikla og utgjeve av Nintendo til Nintendo DS. Det blei fyrst utgjeve i Japan i 2005, og blei seinare utgjeve i Nord-Amerika, Australia, Europa og andre regionar. Det fanst opphavleg tre forskjellige versjonar: *Dachshund & Friends*, *Lab & Friends* (*Shiba & Friends* i Japan) og *Chihuahua & Friends*. Spelet har blitt gjeve ut på nytt to gonger etter det, fyrst som ei samla utgjeving med ei spesiell utgåve av Nintendo DS, med ein ny versjon kalla *Nintendogs: Best Friends*, og seinare som *Nintendogs: Dalmatian & Friends*.

I Nintendogs brukar spelaren berøringsskjermen til å klappe hundane og bruke ulike element som har blitt funne eller kjøpt. Dette er alt frå ballar og frisbear, til leiker, mat og til å halde hundane nøgde. Den innebygde mikrofon brukar spelaren til å rope på hundane, få dei til å gjere triks og uttale namnet til hunden i byrjinga av spelet, i tillegg til å lære hunden kommandoar som "sitt" eller "rull over". Spelaren kan gå på tur med hundane sine og til parken dersom dei ynskjer det. Dei kan òg møte hundane til andre spelarar i multiplayer-modus ved å bruke DS-ane sin trådløse linking.

Nintendogs fekk for det meste positive tilbakemeldingar. Spelet har ein score på 85% på Game Rankings og har vunne mange prisar. Pr. 31. mars 2013, har alle versjonane av Nintendogs kombinert solgt 23,95 million eksemplar verda over, noko som gjer spelet det andre på Nintendo DS bestseljarlista, berre bak *New Super Mario Bros.*. I 2010 blei det annonsert ein etterfylgjar, med tittelen *Nintendogs + Cats*, som vil bli lansert for Nintendo 3DS.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nintendogs» frå Wikipedia på engelsk, den 1. august 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell *Nintendogs* nettstad (Engelsk, USA)
* Offisiell *Nintendogs* nettstad (Engelsk, Storbritannia)
**«Nynorsk 2011»** var eit nettforum for arbeidet med revisjon av nynorskrettskrivinga. Rettskrivingsnemnda vart oppnemnd av Språkrådet med medlemmer både frå fagmiljø og viktige brukargrupper. Nemnda la ei førebels innstilling ut på høyring 1. februar 2011 før styret i Språkrådet gjorde vedtak om nynorskrettskrivinga og sende vedtaket over til Kulturdepartementet. Etter planen skulle Rettskrivinga av 2012 gjelde frå august 2012. Då skulle det òg liggje føre nye ordbøker.

Målet var å lage ei tydeleg, enkel og stram norm for nynorsk, utan sideformer. Norma skulle gjere det lettare å vere nynorskbrukar og vere lett å bruke uavhengig av formell utdanning og språkkompetanse.

Arbeidet skulle gjennomførast i ein open og inkluderande prosess. Nettsida «Nynorsk 2011» var ein del av denne opne prosessen. Då høyringa var over, hadde det kome i alt 412 blogginnlegg og kommentarar på *Nynorsk 2011*. «Bloggen har truleg ført til at ein del yngre språkbrukarar har engasjert seg», meinte Språkrådet. Til e-postadressa var det kome 90 innlegg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nynorsk 2011 Arkivert 2011-02-21 ved Wayback Machine.
* Høyringsdokument

Referansar
----------

1. ↑  Ny rettskriving for 2000-talet
| Peterborough  |
| --- |
| Peterborough-katedralenPeterborough-katedralen Peterborough-katedralen |
| Plassering |
| 

Peterborough is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cambridgeshire |
| Distrikt | Peterborough |
| Grunnlagd | 655 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  343,38 km² |
| Innbyggjarar  - By (2008)   - folketettleik | 164 000   477,6 /km² |
| Koordinatar |  52°35′0″N 0°15′0″W﻿Koordinatar: 52°35′0″N 0°15′0″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PE |
| Telefon-retningsnummer | 01733 |
| **Nettstad:** www.peterborough.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Peterborough**
 |

**Peterborough** er ein by og eit administrativt distrikt, med status både som *city* og sameint styresmakt, i Cambridgeshire i England. Byen ligg 55 km nordaust for Northampton med kring 140 000 innbyggjarar. 

Byen ligg ved elva Nene, i eit lågtliggande og flatt område, vest for The Fens. Distriktet omfattar nokre landsbyar, som Wittering og Thorney. Byen er eit jernbaneknutepunkt og eit handelssentrum med teglverk, jernbaneverkstadar, maskin- og næringsmiddelindustri. Byen er eit anglikansk bispesete. Katedralen, som vart innvigd i 1238), er bygd i seinnormannisk stil.

Byen voks opp omkring eit benediktinarkloster frå 655, vart herja av vikingar på på 800- og 1000-talet og øydelagd av brann i 1117. Peterborough fekk status som *new town* i 1967.

Byen Peterborogh har eit eige fotballag som heiter Peterborough United FC. Dei spelar i Coca-Cola Championship, som er det nest øvste nivået i engelsk fotballiga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peterborough» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2011.*

* «Peterborough» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Skånevikfjorden** er ein del av Hardangerfjorden i kommunane Kvinnherad og Etne. Det meste av fjorden ligg på søraustsida av Halsnøy i sør og nord for Skånevik i sør. 

Fjorden er ei fortsetjing av Bjoafjorden og Melen i vest og går 15 km nordaustover til han deler seg i Matersfjorden og Åkrafjorden. Medrekna Åkrafjorden er fjordsystemet 46 km langt. 

Det vestlege innløpet til fjorden ligg mellom Melsneset på Fjelbergøy i nordvest og Kjølbergneset i søraust. Området frå Kjølbergneset og nordaustover vert kalla Skånevikstranda. Litt lenger aust ligg tettstaden Skånevik som fjorden er kalla opp etter. Frå her går det ferje nordover, over fjorden til Utåker og til Matre. Nord for Skånevik strekkjer Vannes seg nordover i fjorden. På austsida av Vannes ligg innløpet til Åkrafjorden. 

Mellom Halsnøy og fastlandet går Høylandssundet nordvestover til Husnesfjorden på nordsida av Halsnøy. Aust for dette sundet og litt inn i fjorden ligg Utåker på og rett aust for Utåker ligg innløpet til Matersfjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Mihaela Peneș** (fødd 22. juli 1947) er ein rumensk tidlegare friidrettsutøvar frå București som vart olympisk meister i spydkast i 1964 i Tokyo.

Aktiv
-----

Storvaksne Peneș var berre 17 år gammal då ho under sommarleikane i Tokyo i 1964 vann gullmedaljen i spydkast-tevlinga for kvinner. I fyrste finaleomgang slengde ho spydet 60,54 meter, og vann framom Márta Antal frå Ungarn og Jelena Gortsjakova frå Sovjetunionen, sistnemnde hadde sett ny verdsrekord i forsøket med 62,40 meter. Året etter vann Peneș spydkast-tevlinga i universiaden i Budapest.

Peneș var tilbake i Budapest i 1966, der ho deltok i europameisterskapen. Her oppnådde ho 56,94 m og tok sølvmedaljen, gullet gjekk til Marion Lüttge frå Aust-Tyskland med 58,74 m.

21 år gamle Peneș opna OL-finalen i Mexico-byen i 1968 med å ta leiinga ved å kaste 59,92 i sitt fyrste forsøk. I andre omgang presterte Angéla Németh frå Ungarn 60,36 m, ein prestasjon som gjorde at ho vann gullmedaljen, med Mihaela Peneș og austerrikske Eva Janko på dei andre medaljeplassane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mihaela Peneș» frå Wikipedia på tysk, den 31. august 2014.*


| * v
* d
* e
Dei olympiske ringaneOlympiske meistrar i spydkast, kvinner |
| --- |
| 1932: Babe Didrikson**·** 1936: Tilly Fleischer**·** 1948: Herma Bauma**·** 1952: Dana Zátopková**·** 1956: Inese Jaunzeme**·** 1960: Elvīra Ozoliņa**·** 1964: Mihaela Peneș**·** 1968: Angéla Németh**·** 1972: Ruth Fuchs**·** 1976: Ruth Fuchs**·** 1980: María Colón**·** 1984: Tessa Sanderson**·** 1988: Petra Felke**·** 1992: Silke Renk**·** 1996: Heli Rantanen**·** 2000: Trine Hattestad**·** 2004: Osleidys Menéndez**·** 2008: Barbora Špotáková**·** 2012: Barbora Špotáková**·** 2016: Sara Kolak**·** 2020: Liu Shiying |
Koordinatar: 65°10′S 64°10′W﻿

**Petermann Island** er ei lita øy like utanfor vestsida av Den antarktiske halvøya i Antarktis og like sør for Booth Island og Lemaire Channel. Ho er 2 km lang, og har den sørlegaste kolonien med bøylepingvinar i verda, i tillegg til mange adeliepingvinar.

Panorama - pingvinkoloniar, cruiseskip og turistar. Petermann Island i Antarktis
Adeliepingvinar hekkar på Petermann Island. Fugleskiten deira gjer at klippene får ein rosa farge.
Groussac-hytta på Petermann Island.
Øya vart oppdaga av ein tysk ekspedisjon i 1873-74, som namngav ho etter geografen August Petermann. Den franske antarktisekspedisjonen 1908-10 overvintra ombord på skipet «Pourquoi-Pas?» i ei vik på søraustsida av øya, som dei kalla Port Circumcision fordi ho vart oppdaga 1. januar 1909, den tradisjonelle dagen for Jesu omskjering (*circumcision* på fransk).

Ekspedisjonen bygde hytter i vika, men desse er i dag borte, og berre ein varde står att, i tillegg til ei redningshytte bygt av Argentina i 1955, og ein kross til minne om tre medlemmar av British Antarctic Survey som døydde i 1982 i eit forsøk på å krysse havisen frå Faraday Station til Petermann.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* Kravområde i Antarktis

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Petermann Island» frå Wikipedia på engelsk, den 18. november 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Borreslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Korgplanteordenen Asterales |
| **Familie:** | Korgplantefamilien Asteraceae |
| **Underfamilie:** | Carduoideae |
| **Stamme:** | Cynareae |
| **Slekt:** | **Borreslekta** *Arctium*L. 1753 |

**Borreslekta** (*Arctium*) er ei planteslekt i korgplantefamilien. Plantane i slekta store og grove med store, breie blad og raude blomstrar. Korgene er kulerunde, korgdekkblada endar i ein skarp krokspiss. Når fruktene er modne, har korgene lett for å huka seg fast i dyr og menneske som går forbi, og på denne måten blir plantane spreidde.

Slekt omfattar 5 artar. 4 av dei er funne i Noreg. Dei er særs nærstående og dannar ofte hybridar med kvarandre. Vanlegast er småborre, andre artar er storborre, skuggeborre og ullborre.

Røttne av borre har før spelt ei stor rolle i folkemedisinen som middel mot ulike typar sjukdommar, særleg skulle dei hjelpa godt mot håravfall.

Borre har mange norsk dialektnamn, som *klengja* og *kåteblom* (Telemark), *kleikj* (Innherred), *klunge* (Vest-Agder), *luseblad* (Sunnmøre og Nordfjord) og *lungegras* (Vest-Agder).

Sjå òg
------

* Borrelås

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «borre». *Store norske leksikon* (på norsk). 30. desember 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Hijaz i Saudi-Arabia.
**Hijaz** eller **Hedsjas** ( arabisk الحجاز) er ein region vest i Saudi-Arabia mot Raudehavet frå Asir i sør til grensa mot Jordan i nord. Han er ca 300 000 km² i flatevidd. I den arabiske verda var Hedsjas ein provins kor islam voks fram på 600-talet. Han kom under Egypt etter at Bagdadkalifatet fall i 1258. Frå 1517 kom området til å ligge under osmanarane.

Etter omkring 1200 vart det indre styret teke hand om av emirane i Mekka. Frå 1845 blei den osmanske overhøgvørde meir tilstades og meir avskydd, og i 1916 gjorde ein lokal leiar, Hussain I ibn Ali, opprør mot osmanarane. Han fekk stønad frå England og Lawrence av Arabia og tok tittelen konge av Hedsjas. Ibn Saud av Nedsjd erobra kongeriket i 1925 slik at etter 1932 gjekk Hedsjas inn i kongeriket Saudi-Arabia under kong Ibn Saud.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hijaz**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**a)** Glykoproteinet CD4 er assosiert med hjelparceller og T-celler. Eit ekstracellulært patogen vert handsama i sambindinga til eit klasse II MHC-molekyl, og samspelet vert styrkt av CD4-molekylet. **b)** CD8 er assosiert med cytotoksiske T-celler. Eit intracellulært patogen er vist som eit klasse I MCH-molekyl, som samspelar med CD8.
Eit **patogen** (frå gresk πάθος *pathos* «liding, lidenskap» og -γενής *-genēs* «skapar av»), i si eldste og vidaste tyding, er noko som kan skape sjukdom. Omgrepet er oftast nytta for å skildre ein **infeksiøs agens** (på folkemunne kjent som ein bakterie) — ein mikroorganisme, bakterie, sopp eller protozo som fører til sjukdom i verten. Verten kan vere eit dyr, ei plante, ein sopp eller ein annan mikroorganisme.

Patogenet kan invadere verten på fleire måtar. Hovudmåtane har ulike episodiske tidsrammer, men jordureining har det lengste og mest vedvarande potensialet for å huse patogen. Organismar som skapar sjukdom i menneske vert skildra som «sjukdomsframkallande». Nokre av sjukdommane som kjem frå virale patogen er koppar, influensa, kusma, meslingar, vasskoppar, ebola og raude hundar.

Ikkje alle patogen er naudsynleg uheldige for menneske. I entomologi går patogena under éin av dei tre «P-ane» (predatorar, patogen og parasitoidar) som virkar som naturlege eller introduserte biologiske kontrollar som undertrykkjer skadedyr, særleg leddyr.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pathogen» frå Wikipedia på engelsk, den 4. januar 2015.*

1. ↑  Dictionary.com: Pathogen. Henta 17. august 2013
2. ↑  MetaPathogen - Pathogens and vectors
**Ansvar** er eit fleirtydig ord som kan brukast om ulike omgrep, men grunntydinga er å "svare" for noko, stå til rette for noko, gjera reie for noko - eller bera utgiftene for noko som ein sjølv er årsak til.

Etymologi
---------

**Ansvar** er eit arveord vi finn att i det norrøne "andsvar". Før i tida var denne skrivemåten òg brukt i nynorsk.
Ordet ansvar kjem òg frå det latinske ordet for svar - responsum, som tyder å vera gjenstand for skuld eller plikt.
And- finn vi òg i andre ord, som andføttes, andror og andøve. Vidare brukast på 
nynorsk ord som andlet og andsynes oftare enn på bokmål.  And- tyder ’mot, til’, og andsvar er i Norrøn ordbok forklart som ’svar, 
tilsvar, motsvar, forsvar’. Tydinga ’svar’ finn vi att i engelsk "answer" og tysk "Antwort".

Ein kan ha ansvar for
---------------------

* *oppgåve*, oppdrag, aktivitet, arbeidsområde og liknande
* forplikting til å gjera eller la vere noko i moralsk, etisk og/eller juridisk forstand
* risiko i tydinga å bera konsekvensar av ei uventa utvikling: vanlegvis om det negative, det vil seia å klandrast, gjera meirarbeid, dekkje utgifter og anna, men òg om det positive, å få ros og anna som er fordelaktig
* erstatningsansvar (juridisk)
* strafferettsleg ansvar (juridisk)
* konstitusjonelt ansvar (juridisk).

Ofte vert ordet *ansvar* brukt i daglegspråket utan at det vert klargjort kva meininga er – eventuelt om ein siktar til fleire av tydingane. Særleg finst dette i utsegn om at ein person *ber ansvaret* eller *har ansvaret* for ei handling, unnlating, tilstand og liknande.

Referansar
----------

1. ↑  kilde:
2. ↑  kilde:

* *Denne artikkelen bygger på «Ansvar» frå Wikipedia på bokmål, den 4. desember 2017.*
Stavkyrkjeportal frå ØyfjellFoto: Ove Holst

Planke med utskeringar frå korskillet i stavkyrkjaFoto: Ørnulf Hjort-Sørensen

**Øyfjell stavkyrkje** er ifølgje Lorentz Dietrichson nemnd berre to gongar i mellomalderen: 25. august 1401 og i 1453. Kyrkja er omtala av Jens Nilssøn, som visiterte ho i 1595 og fortel at det vart ble halde gudsteneste åtte gongar i året. Samme stad går det fram at kyrkja var anneks til Lårdal, noko som varte ved til 1859, då Øyfjell vart lagd til Rauland. I 1662 skal det ha vore behov for vøling. Ein synfaringsrapport frå 1668 skildrar ei stavkyrkje omgjeven av svalgangar, og det let til at kyrkja er i brukbar stand. Stavkyrkja vart riven i 1826, og ny kyrkje (dagens) vart innvigd i 1833.

Stavkyrkjeportal
----------------

Ein portal frå stavkyrkja er bevart i Oldsaksamlinga. Dietrichson seier om portalutskjeringane at dei «tilhører Telemarkstypen, er brede, næsten raa, men kraftige og klare, dog vidner forskjellige merker om, at de tilhører en sen tid.» Dominans av plantemotiv, proporsjonar og det Dietrichson oppfattar som lågare kunstnerisk verd, vert teke til inntekt for dette synet, og Dietrichson meiner portalen stammar frå «betydelig længer ned i tiden» enn den tidfestinga til ca. 1200 som Nicolay Nicolaysen hadde forsøkt seg på tentativt. Roar Hauglid verdset handverket høgare og daterer portalen til midten av 1200-talet. Han meiner same person må stå bak arbeid i m.a. Vinje stavkyrkje og Uvdal stavkyrkje.

I tillegg er det bevart ein gjennombroten planke frå korskillet.

Kjelder
-------

* Jan Brendalsmo: Kildegjennomgang: Middelalderske kirkesteder i Telemark (Riksantikvaren, 2016), s. 127–128
* Lorentz Dietrichson (1892). «Øifjeld kirke». *De norske stavkirker: Studier over deres system, oprindelse og historiske udvikling. Et bidrag til Norges middelalderske bygningskunsts historie*. Kristiania: Cammermeyer. s. 415–417.

* *Denne artikkelen bygger på «Øyfjell stavkirke» frå Wikipedia på bokmål, den 8. september 2020.*

Fotnotar
--------

1. 1 2  Dietrichson, s. 415.
2. ↑  Diplomatarium Norvegicum I:576
3. ↑  Venteleg Diplomatarium Norvegicum II:802, utan at kyrkje- eller soknenamnet er omtala eksplisitt.
4. ↑  Jens Nilssøn (1981). Yngvar Nielsen, red. *Biskop Jens Nilssøns visitatsbøger og reiseoptegnelser 1574–1597*. Carl Zakariasson. s. 379.
5. ↑  Arkivverket: Prestegjeld og sogn i Telemark
6. 1 2  Brendalsmo, s. 127.
7. ↑  Dietrichson, s. 416.
8. ↑  Ifølgje Dietrichson.
9. ↑  Roar Hauglid (1969). *Norske stavkirker*. Dreyer. s. Pl. 131.
10. ↑  Roar Hauglid (1973). *Norske stavkirker: Dekor og utstyr*. Dreyer. s. 185 og 198.
11. ↑  Sjå t.d. Hauglid (1973), s. 358.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Øyfjell stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Perpetuum mobile** er latin, og tyder *evig rørsle*. Dette var namnet forskarar i tidlegare tider brukte til å betegne ein hypotetisk maskin, som skulle kunne gå til evig tid, utan at driv- eller brennstoff blir tilført. Meir folkeleg har han ofte vorte kalla ein **eviggangsmaskin**.

Det var fysikaren Clausius som foreslo at andre hovudsetninga i termodynamikken kunne formulerast i utsegna om at *«det er umogleg å konstruere ein syklisk maskin som ikkje har nokon annan verknad enn å overføre varme frå ein kaldt til ein varmare lekam»*. Denne utsegna kunne då visast å vere einstydande med at *perpetuum mobile er umogleg*.

Ein eviggangsmaskin bryt òg med den første lova i termodynamikken som seier at mengda energi er konstant. Dette tyder at ei maskin kan ikkje gje ut meir energi enn han blir tilført.

Det var termodynamikken si store fortjeneste, at han kunne gje fred til alle dei forskarane som hadde via liva sine til å finne opp ein
eviggangsmaskin, då det altså viste seg å vere umogleg. Dette har likevel ikkje stoppa folk i nyare tid frå å prøve. Spesielt kan nemnast Howard Johnson som i 1979 lukkast i å få patent US4151431 sine?vid=USPAT4151431 hos det amerikanske patentkontoret, for ein såkalla magnetmotor. Denne skulle utnytte ein kombinasjon av magnetar i ein rotor som skulle gje større kraft i ein rotasjonsretning enn i den andre. Det skulle slik bli skapt ein rotasjon utan tilførsel av energi.

Ein kan tenkja seg ei «maskin» som aldri stoppar opp, til dømes ein romstasjon som roterer til evig tid. Dette er mogleg etter Newtons første lov, som seier at ein lekam held seg i ro eller i konstant rørsle dersom ingen kreftar virkar på han. Men romstasjonen brukar ikkje rotasjonen sin til å lage straum, overføre varme eller utføre andre arbeid, dette ville bryte med termodynamikken si første og andre hovedsetning. Når han ikkje kan gjere noko av dette kan han eigenleg ikkje kallast ei maskin heller.

Liknande argument kan førast for at superleiarar, der elektrisk straum kan sendast i ring til evig tid utan tap, ikkje kan brukast til å konstruere ein eviggangsmaskin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Perpetuum mobile» frå Wikipedia på bokmål, den 5. november 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  The Howard Johnson's permanent magnetic motornewebmasters.com freeenergy indexL. David Ropar, Linear Motor.
| Anstruther  |
| --- |
| skotsk-gæliskskotsk | Eanstar Enster |
| Sjøsida i AnstrutherSjøsida i Anstruther Sjøsida i Anstruther |
| Plassering |
| 

Anstruther is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Fife |
| Tradisjonelt grevskap | Fife  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 3 600 |
| Koordinatar |  56°13′″N 2°42′″W﻿Koordinatar: 56°13′″N 2°42′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | KY10 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1333 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Anstruther**
 |

**Anstruther** (skotsk **Enster**, gælisk **Eanstar**) er ein by i regionen Fife i Skottland. Han har kring 3500 innbyggjarar. Byen er den største busetjinga i området East Neuk, ei strekning langs nordsida av Firth of Forth, rett ovanfor Isle of May. Han har eit minnesmerke over slaget ved Isle of May. 

Det er gjort funn knytt til piktarane og tidleg kristen tid på staden. Han var tidlegare ein fiskarlandsby, og Scottish Fisheries Museum ligg der. 

Turisme er no viktigaste næringsvegen, spesielt knytt til golfbanen og marinaen. Byen har ein fish and chips-butikk som har vunne ein pris for maten sin. 

Anstruther er fødebyen til geologiprofessor Andrew Lawson.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anstruther» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**9 x 19 mm Parabellum**, som er ein patron med måla 9x19mm, og som no er standard NATO-ammunisjon for pistolar og maskinpistolar, vart introdusert av den tyske våpenprodusenten DWM for lugerpistolen deira. Det var ein kraftigare versjon av den tidlegare 7,65 mm Parabellum som dei første lugerpistolane bruka. Han har vorte den mest utbreidde pistolpatronen i verda, og blir i tillegg bruka i ein del karabinar og i dei fleste maskinpistolar etter andre verdskrigen. Namnet Parabellum kjem frå det gamle latinske mottoet *«Si vis pacem, para bellum!»* - «Om du søkjer fred, ver budd på krig», som au var DWM sitt motto. 

Patronen vart utvikla i 1902, og presentert for britiske, amerikanske og tyske militære styresmakter i åra 1902-1904. Den tyske hæren vedtok å gjera Luger til tenestepistol i 1908, og da i 9 x 19 mm Parabellum-kaliberet. Etter første verdskrigen vart militære pistolar i dette kaliberet meir vanlege, og etter andre verdskrigen spreidde det seg enda raskare. 

Patronar i kaliber 9 x 19 mm Parabellum har vorte produserte av og for meir enn 70 land, og i dag kan dette seiast å vera standardkaliberet for pistolar i mesta heile verda. 

9 x 19 mm Parabellum har flat kulebane og moderat rekyl. Det er au ein fordel at patronen er relativt liten og har låge produksjonskostnader. I USA påstår somme at han ikkje har såkalla stoppkraft nok, iallfall ikkje med heilmantelkuler, men han er likevel svært utbreidd der au, både til bruk i det militære tenestevåpenet sidan 1985, Beretta 92F, i mange politidistrikt og blant sivile. I Europa meiner dei fleste at patronen er svært god, og at ein del amerikanske våpensynsarar overdriv trongen for store patronar til dømes til politibruk. 

Attåt kaliber 9 x 19 mm Parabellum, blir kaliberet au kalla til dømes 9x19 mm, som måla faktisk er, **9 x 19 mm Luger** og **9 x 19 mm NATO**.

Kjelde
------

Engelskspråkleg wikipedia
**Erik Olsson Nord** (16. oktober 1780–18. september 1858) var ein norsk smed, urmakar, gardbrukar og stortingsmann frå Eid i Nordfjord. Han representerte Nordre Bergenhus amt på Stortinget i 1814 og 1833. Nord var ein vidkjend urmakar i samtida.

Liv og gjerning
---------------

Nord var son til ein gardbrukar og byggmeister i Eid. Sjølv vart han kjend som ein dugande smed og klokkemakar. Før han vart konfirmert laga han ei stoveklokke som han gav til soknepresten i bygda. Seinare laga han eit ur med mange visarar, eine visaren trong eit år på å gå rundt.

I 1801 var Nord i militærteneste i garnisonen i Bergen. Han lærte då mykje av regimentssmeden. Her kom han i kontakt med eit miljø som målbar tankar om nasjonalt sjølvstende. Frå 1808 pakta Nord garden Løkja i Eid. Seinare arbeidde han i to år som børsesmed i Bergen, hos regimentssmed Larsen. Mot slutten av krigsåra arbeidde han som korpssmed i Nordfjord, arbeidde då også i våpensmier i Selje, samt i Volda på Sunnmøre. Han tak avskjed som korpssmed i 1814.

Den 23. september 1814 var Nord ein av dei som vart peika ut til å representere Nordre Bergenhus amt på det 1. overordentlege storting. Valet fann stad på garden Vange i Vik i Sogn. Stortingsmann Nord var med i forhandlingsnemnda og den 25 mann sterke delegasjonen som møtte kong Kristian Fredrik på Bygdøy, for der å take mot fråsegna der kongen sa frå seg makta over Noreg.

I slutten av november 1814 var Nord med i ein sju mann sterk deputasjon som Stortinget sende til Stockholm for å møte kongen over Sverige og Noreg, for der å få godkjend grunnlova av 4. november 1814. Wilhelm F.K. Christie leia deputasjonen. Midt i desember månad var dei i gjestebod på Stockholm slott, og dagen etter vart grunnlova overlevert kongen. I samband med audiensen fekk Nord ein gulldåse, samt ein medalje i eit kjede. Både på Stortinget og i Stockholm gjekk han kledd i si nasjonaldrakt; «hvit vadmelstørie med grønne, taggede kanter og sølvknapper, sort vest, sorte knæbukser med sølvspendær og knapper ved knærne, spraglete strømper og sølvspændte sko». 

Nord kjøpte handelsstaden Bryggja i ytre Nordfjord i 1818. Dei 400 spesidalarane han trong til kjøpet skal han ha fått låne av kong Karl Johan. Styringa av handelen overlet han til ein annan, sjølv dreiv med sitt handverk.

I 1833 vart Nord vald til stortingsmann på ny, han var då medlem av konstitusjonskomiteen og Lagtinget.

På sine eldre dagar flytta Nord til Ålesund, der ein son budde. Han døydde i Ålesund i 1858.

Kjelder
-------

* T.O. Eide: «Stortingsmann Erik Nord» i *Årbok for Nordfjord 1965*, side 90-95.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Erik Nord NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF

 |
**Erik Eriksen** (20. november 1902–7. oktober 1972) var statsminister i Danmark frå 30. oktober 1950 til 30. september 1953. Eriksen, som var medlem av Venstre, var folketingsrepresentant frå 1935 til 1968.

Liv og gjerning
---------------

Erik Eriksen var fødd på ein gard i Ringe sokn på Fyn, i eit miljø prega av grundtvigianisme og folkehøgskulerørsla. Han vart formann for Venstres Ungdom i 1929 og innvald til Folketinget i 1935, der han hadde sete til 1968.

Eriksen fekk posten som landbruksminister i den såkalla fridomsregjeringa frå 1945, og heldt fram i same i Knud Kristensen-regjeringa 1945-47. Då Hans Hedtoft måtte gå av som statsminister i 1950, danna Erik Eriksen ei borgarleg regjering i lag med Det Konservative Folkeparti. Eriksen sitt politiske meisterstykke var den nye grunnlova av 1953, som han lukkast få vedteken, trass bitter motstand frå nokre partifellar, mellom dei tidlegare statsminister Knud Kristensen.

Trass i valsiger for Venstre i 1953 måtte Eriksen gje frå seg regjeringsmakta. Han heldt fast ved det tette samarbeidet med dei konservative, ei linje som møtte motstand i partiet. I mai 1965 kom han i mindretal i folketingsgruppa då det var på tale om å slå saman Venstre og Det Konservative Folkeparti. Han gjekk då av som formann og stilte ikkje til val ved folketingsvalet 1968.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Erik Eriksen» frå Wikipedia på dansk, den 25. oktober 2015.*


| * v
* d
* e
Danske statsministrar etter 1945 |
| --- |
| Vilhelm Buhl (1945)**·** Knud Kristensen (1945–47)**·** Hans Hedtoft (1947–50)**·** Erik Eriksen (1950–53)**·** Hans Hedtoft (1953–55)**·** Hans Christian Hansen (1955–60)**·** Viggo Kampmann (1960–62)**·** Jens Otto Krag (1962–68)**·** Hilmar Baunsgaard (1968–71)**·** Jens Otto Krag (1971–72}**·** Anker Jørgensen (1972–73)**·** Poul Hartling (1973–75) **·** Anker Jørgensen (1975–82)**·** Poul Schlüter (1982–93) **·** Poul Nyrup Rasmussen (1993–2001)**·** Anders Fogh Rasmussen (2001–09)**·** Lars Løkke Rasmussen (2009–11)**·** Helle Thorning-Schmidt (2011–15) **·** Lars Løkke Rasmussen (2015–19)**·** Mette Frederiksen (2019–) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |