recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Joar Vaadal** (fødd 2. august 1960) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Steinkjer som vart både cup- og seriemeister med Lillestrøm Sportsklubb, og spelte 10 landskampar i åra 1984-86.

Vaadal var angrepsspelar på Steinkjer IFK, eit topp andredivisjonslag tidleg i 1980-åra. Han var toppskårar då laget i 1983-sesongen enda på tredjeplass i B-avdelinga, og dermed mislukkast i å rykke opp i 1. divisjon.

Vaadal valde då å skifte beite. Dei fire sesongane 1984–87 var han Lillestrøm-spelar, der han på 77 seriekampar skåra 25 mål. I Lillestrøm danna han spisspar saman med André Krogsæter, mellom anna i cupfinalen i 1985, då Lillestrøm vann 4-1 over Vålerenga og Krogsæter skåra alle måla. Året etter vart Vaadal seriemeister med romeriksklubben. 

Frå juni 1984 til mai 1985 deltok Vaadal i ni landskampar for Noreg. Dei to landslagsmåla han skåra, kom begge i OL-kampen mot Qatar i Boston 2. august 1984. Noreg vann 2-0. Han fekk sin tiande og siste kamp då han var innbytar i ein OL-kvalifiseringskamp mot Sovjetunionen i oktober 1986.

### Merittar

* Noregsmeister: 1985 med Lillestrøm SK
* Seriemeister: 1986 med Lillestrøm SK

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joar Vaadal» frå Wikipedia på bokmål, den 5. mai 2016.*


| * v
* d
* e
Fotball piktogram ~~0~~
Det norske herrelandslaget i fotball – Sommar-OL 1984 ~~0~~ Dei olympiske ringar |
| --- |
| 
* 1 Thorstvedt
* 2 Fjælberg
* 3 Kojedal
* 4 Eggen
* 5 Sirevåg
* 6 Ahlsen
* 7 Mordt
* 8 Herlovsen
* 9 Gran
* 10 Sundby
* 11 Kollshaugen
* 12 By Rise
* 13 Vaadal
* 14 Johansen
* 15 Berg
* 16 Krogsæter
* 17 Seland
* Trenar: Fossen

 |
**Joaquim Carvalho Cruz** (fødd 12. mars 1963) er ein brasiliansk tidlegare mellomdistanseløpar frå Taguatinga. Han vart olympisk meister på 800 m i 1984 og vann OL-sølv på same distansen i 1988.

Cruz utmerkte seg ved å sette juniorverdsrekord på 800 m med 1.44,3 som 18-åring i 1981. To år seinare leia han VM-finalen på 800 m ut på oppløpet, men vart passert av vesttyskaren Willi Wülbeck og på målstreken av nederlendaren Rob Druppers. Dermed vart det bronse på den unge brasilianaren, og gull på Wülbeck.

Under Sommar-OL 1984 i Los Angeles vann Cruz 800 meter på tida 1.43,00, klart framom verdsrekordhaldar Sebastian Coe som kom i mål på 1.43,64. Cruz kvalifiserte seg også til semifinalane på 1500 m i OL, men ei forkjøling gjorde han ikkje deltok. Like etter sommarleikane vann han eit stemne i Zürich på tida 1,42,34 og vart andremann i verda under 1.43 på 800 m. To dagar etterpå fekk han notert 1.42,41 i Brussel og ytterlegare to dagar seinare sprang han i mål på 1.41,77 ved eit stemne i Köln, fattige fire hundredels sekund bak verdsrekorden til Coe.

Etter å ha vunne samtlege sju 800-meterar han deltok i i 1984, heldt Cruz fram å imponere i 1985-sesongen. Han vann då seks av åtte 800-metertevlingar og avslutta med løp på 1.42,51 og 1.42,49. Både i 1986 og 1987 var han plaga av skadar, men lukkast likevel vinne 1500 m under dei panamerikanske leikane i Indianapolis gjennom sin spurtstyrke.

Den 14. august 1988 sprang Cruz sin aller beste 1500 meter og sette brasiliansk rekord med 3.34,6 i Hengelo. Seks veker seinare vann Cruz sølvmedaljen på 800 meter under dei olympiske leikane i Seoul, 0,35 sekund bak kenyanaren Paul Ereng og 16 hundredels sekund framom Saïd Aouita frå Marokko.

Sidan sleit Cruz med akillesproblem og var ikkje i nærleiken av tidlegare toppnivå. Han lukkast i 1995 i Mar del Plata likevel vinne 1500 m i dei panamerikanske leikane for andre gong.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsinki: Bronsemedalje på 800 m – 1.44,27, bak Rob Druppers (1.44,20)
* OL 1984 i Los Angeles: Gull på 800 – 1.43,00, utslått i semifinalane på 1500 m
* OL 1988 i Seoul: Sølv på 800 – 1.43,90, utslått i forsøka på 1500 m
* VM 1995 i Göteborg:Utslått i semifinalane på 1500 m
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i forsøka på 1500 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joaquim Cruz» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
**Joan Miró** (20. april 1893–25. desember 1983), fødd i Barcelona, død i Palma de Mallorca, var ein spansk (katalonsk) kunstmålar, skulptør og keramikar. Miró var ein av dei viktigaste representantane for den kunstretninga som fekk nemninga surrealisme.

Mirós verk speglar interessa hans for det undermedvitne, for den «barnlege anden», og for sitt opphavsland, som for Miró fyrst og fremst var sjølve området Catalonia i Spania. Ved debuten synte han sterk påverknad frå kunstretningar som fauvisme, kubisme og ekspresjonisme, men utvikla etter kvart ein personleg flatestil med naive stildrag. Måleriet *La Ferme* frå 1920 (no i National Gallery of Art i Washington, D.C. i USA) er eit av det mest vidgjetne verka frå denne perioden.

I 1919 reiste Miró fyrste gongen til Paris i Frankrike, og var ut på 1920-talet meir og meir knytt til denne byen. Frå denne tida av vart arbeida hans meir og meir prega av det draumeaktige, i samsvar med dei hovudideane som låg til grunn for den surrealistiske kunstretninga, som han slutta seg til. Men i 1930-åra framheve han ved fleire høve eit ynske om å stå fritt frå alle konvensjonelle, målariske metodar, for heller « les tuer, les assassiner ou les violer » («drepe, myrde og valdtake dei»). Han ville ikkje bøye seg for nokre krav, korkje dei estetiske, metodemessige eller dei surrealistiske. 

Til Mirós ære, og med midlar og verk frå han, vart det i 1975 skipa ei stifting i Barcelona, *Fundació Joan Miró*, som er eit kunst- og kultursenter med mål å presentere dei nye tendensane i samtidskunsten. Andre utstillingsstader med viktige samlingar av Mirós verk er *Fundación Pilar i Joan Miró* i Palma de Mallorca, *Musée national d'art moderne* i Paris, *le musée d'art moderne de Lille* i Lille i Frankrike og *Museum of Modern Art* i New York.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fundació Joan Miró (Miro-stiftinga i Barcelona), med sider på katalansk, spansk og engelsk. Arkivert 2015-03-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Monolitten og den skulpturpryda trappa opp til han.
**Monolitten**, som tyder «ein (udelt) stein», er namnet på den drygt 17 meter høge steinsøyla av ei einaste blokk Iddefjordsgranitt med til saman 121 uthogde menneskefigurar, som står som det visuelle midtpunktet i Vigelandsanlegget i Frognerparken i Oslo. Monolitten vart modellert i leire av skulptøren Gustav Vigeland og støypt i gips i tre stykkje, som er teke vare på i Vigeland-museet rett attmed Frognerparken. Men figurane vart altså hogd ut av ei einaste steinblokk i samsvar med denne gipsmodellen, og dette vart gjort etter at blokka var sett opp på staden der ho skulle stå. Eit hus med stillas vart bygd kring blokka for å kunne få arbeidet gjort.

Ein av smijarnsportane i balustraden som avgrensar platået.
Opp til platået der Monolitten står, som er det høgste punktet i Frognerparken, fører ei monumental sirkulær trapp pryda av 36 skulpturgrupper i granitt. Skulpturgruppane er radiært plassert nedover trappa i åtte rader, modellert av Vigeland i åra frå byrjinga av den fyrste verdskrigen og fram til 1926, og sette opp frå 1947 og framover. Som ei nedre avgrensing av platået er det bygd ein låg balustrade i granitt med åtte breie, vekselvis smale dobbeltportar i smijarn med smijarnsfigurar av menneske i alle aldrar, teikna av Vigeland i perioden 1933 til 1937, men ikkje gjort ferdige før etter at han var avliden, og sett på plass i 1952.

Sjå òg
------

* Vigelandsanlegget

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om monolitten på Vigelandsmuseets internettsider. Arkivert 2013-12-31 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 59°55′39.60″N 10°41′55.98″E﻿
Kabelbru ved universitetet i Monserrato
**Monserrato** er ein by og ein kommune i Storbyområdet Cagliari i regionen Sardinia i Italia, om lag fem kilometer nordaust for byen Cagliari. Kommunen har 20 000 ibuarar og eit areal på 6,5 km².

I mellomalderen, då med namnet Pauli, var landsbyen del av Cagliari-judikaturet. Seinare låg byen under respektive republikken Pisa, Aragon-ætta og Arborea-judikaturet. Seinare var det eit vasallrike under kongeriket Spania først, og så hertugdømet Savoie.

Monserrato var eigen kommune til 1928, då han vart lagd under Cagliari. Etter ei lokal folkeavrøysting i 1991 vart Monserrato på ny ein sjølvstendig kommune.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Monserrato» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2014.*


| * v
* d
* e
Kommunar i storbyområdet Cagliari |
| --- |
| 
* Assemini
* Cagliari
* Capoterra
* Decimomannu
* Elmas
* Maracalagonis
* Monserrato
* Pula
* Quartu Sant'Elena
* Quartucciu
* Sarroch
* Selargius
* Sestu
* Settimo San Pietro
* Sinnai
* Uta
* Villa San Pietro

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Monreale** (siciliansk Murriali) er ein by og ein kommune i provinsen Palermo i regionen Sicilia i Italia. Kommunen har 39 000 ibuarar og dekker ei flatevidd på 529 km².

Byen ligg 310 meter over havet, på ein åskam ved fjellet Monte Caputo med utsikt over den fruktbare dalen Conca d'Oro (*Det gylne skjell*). Kommunen er kjend for sine appelsinar, oliven og mandeltre, landbruksvarer som vert eksportert i store mengder. Til provinshovudstaden Palermo i nordaust er det om lag sju km.

Utsyn over Monreale

### Soge

Etter at muslimar i 831 okkuperte Palermo vart bispesetet flytta ut or byen. Den vesle kyrkja *Aghia Kiriaki* ved dagens Monreale fekk status som bispekyrkje, noko som varde ved i over 200 år. Monreale byrja utviklinga frå landsby då dei normanniske kongane av Sicilia valde området til jakt og bygde eit palass her. Under den sicilianske kongen Vilhelm II bygde benediktinarane frå *Cava de' Tirreni* eit kloster som sat med store midlar. På same tid vart bygt ein katedral for erkebiskopen, som hadde stor makt over heile Sicilia. I dag er berre katedralen att av desse bygningane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Monreale» frå Wikipedia på tysk, den 26. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Politisk rådgjevar** er i Noreg ein tittel på ein person, ein politikar, som har støttefunksjonar for andre politikarar. 

Det kan dreie seg om overordna oppgåver som å utforme politikk, mediestrategi og liknande. Og det kan dreie seg om bistand med praktiske oppgåver, som taleskriving, brevskriving og liknande. Det kan også dreie seg om kontakt med publikum, interesseorganisasjonar, administrasjonen og media, og kontakt med dei politiske partia dei høyrer til. I mange tilfelle er dei politiske rådgjevarane aktive politikar, og deltar i debattar, skriv avisinnlegg mv. Dei er i tillegg også ofte aktive lokalpolitikarar, med politiske verv i kommunar og fylkeskommunar, og politiske verv på ulike plan i dei politiske partia dei høyrer til.

Politiske rådgjevarar finn ein særleg to stadar: Statsrådar har ein eller fleire politiske rådgjevarar, som er ein del av den politiske leiinga av departementet. Også stortingsgruppene til partia har tilsett eigne politiske rådgjevarar til hjelp for stortingsrepresentantane.

Politiske rådgjevarar for norske statsrådar
-------------------------------------------

I norske departement er politiske rådgjevarar politisk oppnemnde, som hjelparar for statsråden. 

Ein politisk rådgjevar går inn i det som blir omtala som den politiske leiinga i departementet, altså dei som er politisk oppnemnde: Statsråd, statssekretærar og politiske rådgjevarar.
Frå Pollen i ArendalFoto: Karl Ragnar Gjertsen

**Poll** er ein innestengd fjord og er kjenneteikna ved at munningen utgjer ein flaskehals i forhold til vassmassene inne i fjorden. Namnet kjem av *pollr* på norrønt, 'ei vik med smalt innløp'. 

Namnebruken er kjend langs norskekysten, men er ikkje konsekvent. Fagfolk som geografar, geologar og vassforskarar nyttar stundom poll om ein del «fjordar» og «vatn». Døme på dette er Nordåsvatnet og Selenvatnet i Bergen og Skjerstadfjorden ved Fauske. Tidvasstraumane i munningen av enkelte pollar kan stundom danna malstraumar.

Pollar er oftast danna over tid gjennom landhevinga etter ei istid eller ved sedimentasjono g gjengroing av utløpet. I Noreg har pollane ein viss tilførsel av ferskvatn frå land, som kan gje spesielle hydrografiske forhold, sidan lettare ferskvatn legg seg øvst og vernar det underliggande saltvatnet mot varmetap ut mot atmosfæren. Saltvatnet kan då vere gunstig for produksjon av yngel frå østersen *Ostrea edulis*. Slike ynglepollar har det vore fleire av langs norskekysten og har mellom anna vorte utnytta kommersielt. Den mest kjende av desse østerspollane er Espevikpollen på Tysnesøy i Hordaland.

Kjelder
-------

* «Poll» av Dag Klaveness i *Store norske leksikon*, snl.no.
Utsyn mot Monte Carlo
Monte Carlo i solnedgang
**Monte Carlo** (oksitansk *Montcarles*, monegassisk *Monte-Carlu*) er den mest velståande bydelen i Monaco og vert stundom feilaktig rekna som hovudstaden i fyrstedømet, sjølv om det formelt ikkje finst ein hovudstad her. Monte Carlo er kjend for kasinoa, gambling, glamour og glimt av kjende personar. Det bur om lag 3000 innbyggjarar her permanent. Bydelen Monte Carlo inneheld sjølve Monte Carlo, der kasinoet ligg, men òg områda Saint Michel, Saint Roman/Tenao og strandområdet Larvotto. Det grensar til den franske kommunen Beausoleil (tidlegare kalla Haut-Monte-Carlo).

Monte Carlo vart grunnlagd i 1866 og er kalla opp etter den dåverande regjerande fyrsten, Karl III av Monaco. Sjølve fjellet er ein del av foten av Dei maritime Alpane, som Monaco ligg nedanfor.

Circuit de Monaco ligg i Monte Carlo, der Formel 1-løpet Monaco Grand Prix finn stad. Det er òg vertskap for verdsmeisterskapen i boksing, moteshow og andre hendingar. Mange kjendisar og kongelege har vitja Monte Carlo i mange tiår.

Monte Carlo er ein av dei største turiststadane i Europa, men dei største turistattraksjonane som St. Nicholas-katedralen, Napleonsmusemuet, Det oseanografiske museumet og akvariumet og fyrstepalasset ligg alle i bydelen Monaco-Ville.

Kasinoet
--------

Monte Carlo kasino
Den mest kjende turistattraksjonen i Monte Carlo er kasinoet og Grand Théâtre de Monte Carlo, eit opera- og baletthus. Innbyggjarane i Monaco har ikkje løyve til å kome inn i kasinoet.

Fotnotar
--------

1. ↑  state.gov

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Monaco frå Wikivoyage
* Reiseguide til Monte Carlo og Monaco
* Panoramabilete av Monte Carlo
* Monaco Portal

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Monte Carlo» frå Wikipedia på engelsk, den 5. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 54°45′S 69°29′W﻿

**Monte Darwin** er eit av dei høgste fjella i Eldlandet. Den nær 2 500 meter høge fjelltoppen ligg i den chilenske delen av Storøya i Eldlandet. Monte Darwin ligg i fjellkjeda Cordillera Darwin på nordsida av Beagle-kanalen. Fjellet er dekt av isbrear, særleg sørsida har store brear. Berggrunnen er kristallinsk glimmerskifer.

Sommaren 1962 kleiv briten Eric Shipton til topps saman med tre chilenarar; Eduardo Garcia, Federico Vivanco og Cedomir Marangunic. Beste tida for ein topptur er sommarstida frå midten av desember til ut mars.

Fjellet fekk namnet sitt under den andre ekspedisjonen med HMS Beagle. Kaptein Robert FitzRoy gav det namnet Mount Darwin, i høve ekspedisjonsmedlemen Charles Darwin sin 25-årsdag, 12. februar 1834.

Mount Darwin ligg i Alberto de Agostini nasjonalpark.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Monte Darwin» frå Wikipedia på tysk, den 14. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Arne Askildsen** (25. august 1898–12. juli 1982) var ein norsk lensmann og politikar, fødd i Kristiansand. Han representerte Kristeleg Folkeparti på Stortinget perioden 1954-57.

Askildsen var son til ein skipstømmermann. Etter framhaldsskule 1912/13 arbeidde han 1914-15 på kemnerkontoret i Kristiansand. Der etter gjekk han handelsskule og fekk i 1916 jobb på fylkeskontoret i Mandal, frå 1919 som fylkesfullmektig for Vest-Agder. I 1928 tok Askildsen over som lensmann i distriktet Halse, Harkmark og Mandal, ei stilling han hadde i 40 år.

Askildsen var medlem i kommunestyret i Mandal frå 1936 til 1940, 1945-47 og 1951-63. Hausten 1953 vart han vald inn på Stortinget for Kristeleg Folkeparti, perioden 1954-57 hadde han sete i Justiskomiteen. Gjennom størsteparten av livet var han aktiv i Norsk Luthersk Misjonssamband, mellom anna var styremedlem 1939–55 og 1958–64, i tillegg var han formann for pensjonskassa til misjonssambandet frå 1952 til 1966.

Arne Askildsen var far til forfattaren Kjell Askildsen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
**Konstantin Apollonovitsj Savitskij** (6. juni 1844–13. februar 1905) var ein russisk kunstmålar av den realistiske skulen, ein tidleg skildrar av livet til arbeidarklassen. Han var fødd i byen Taganrog sørvest i Russland og blei elev ved St. Petersburgs kunstakademi, der han seinare underviste.

Oppvekst
--------

*Born med kyllingar*, 1872
*Linjearbeid ved jarnbanen*, 1874
*Mistenkelege folk*, 1882
*Rekviem for den niande dagen på kyrkjegarden*, 1885
*Til krig*, 1888
Savitskij voks opp i Taganrog og i landsbyen Frankovka, der familien leigde eit sommarhus. Savitskij-familien budde i bygget som hyste Taganrog gymnas. Faren arbeidde som doktor på gutegymnaset. I dag ligg Taganrog jarn- og stålverk (TAGMET) på området der han budde.

Tidleg i barndomen viste Konstantin interesse for måling. Når han var ved stranda mot Azovhavet saman med foreldra, likte han å lage skisser. Teiknetimane på gymnaset var av hans kjæraste stunder.

Livet endra seg uventa for Savitskij då han gjekk i femte klasse på Taganrog gymnas. Begge foreldra døydde brått. Savitskij flytta til ein onkel som budde i dagens Latvia. Han gjekk der på ein privat kostskule til han i 1862 fullførte skulen og reiste til St. Petersburg.

Kunstnar
--------

I St. Petersburg tok Savitskij til ved St. Petersburgs kunstakademi. Han merka seg tidleg ut som ein av dei beste studentane på akademiet. Hans måleri i studenttida vart belønna med sølvmedaljar, og for biletet *Kain og Abel* (1871) mottok han ein gullmedalje. Personlege kontaktar med framståande representantar i den russiske kulturverda, til dømes Ilja Repin, Ivan Sjisjkin, Viktor Vasnetsov, Mark Antokolskij, Vladimir Stasov og Nikolaj Karamzin hadde stor innverknad på utviklinga til den unge kunstnaren.

Etter fullførte kunststudiar i heimlandet oppheldt han seg to år utanlands. Vel heimkomen vart Savitskij medlem av Peredvizjnikij-gruppa, ei samling russiske realist-målarar som i protest mot akademiske restriksjonar danna eit kunstnarkooperativ som dreiv vandreutstillingar frå 1870 av. Kunstverket *Linjearbeid på jarnbanen* var eit av dei første måleria vigd arbeidarklassa sine livskår. Titlane på kunstverka hans, så som *Mista alle eigedelar i brannen*, *Til krig*, *Gjetarar*, *Krutsjnik* og *Gatespråk ved skranken* viser kva retning kunsten hans utvikla seg i.

Målaren Savitskij underviste i over 20 år i målarkunst på kunstskular i Moskva, St. Petersburg og Penza. I 1897 fekk Konstantin Savitskij ei stilling ved Det keisarlege kunstakademiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Konstantin Savitsky» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2009.*

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Konstantin Savitskij**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* NKC
* Discogs (artist)

 |
**Konservatismen** (frå latin; *conservare*, å ta vare på) som politisk retning oppstod etter den franske revolusjonen frå 1789 og frametter. 

Ein av dei fremste tenkjarane i den tidlege konservatismen var den britiske godseigaren Edmund Burke. 

Dei konservative var sjokkerte over den valden som ramma adelen i Frankrike under revolusjonen, og meinte denne hang nødvendig saman med tanken om at alle menneske var likeverdige og måtte ha same rettane (menneskerettane). Dei konservative meinte ulikskap er naturleg, og at alle samfunn må utvikle seg gradvis på sine eigne gitte premissar. Derfor måtte den radikale og universelle menneskerettstanken avvisast. 

På 1800-talet var konservatismen ideologien til monarkiet, adelen og kyrkjeleiarane. Mot dei stod dei liberale, som representerte det ikkje-adelege borgarskapet som var på veg opp og fram i samfunnet, og dei tidlege sosialistane, som kjempa arbeidarklassen si sak. Noko av det viktigaste for dei konservative (og mange liberale) på denne tida var å hindre innføring av allmenn stemmerett. 

Dei konservative i Noreg representerte, i mangel av ein adel, *embetsmennene* og deira sær-rettar i embetsmannsstaten (1814-1884). Det konservative partiet, Høgre, oppstod som ein kamporganisasjon *mot* innføring av parlamentarismen, det vil seie prinsippet om at regjeringa ikkje kan ha stortingsfleirtalet imot seg. 

I dag kallar det norske partiet Høgre seg *liberal-konservativt*. Det har foregått ein viss dragkamp innanfor Høgre mellom *verdikonservative* kretsar og marknadsliberalistiske kretsar. Det er ikkje anna å vente, for marknadskreftene er i røynda ei sterk endringskraft i samfunnet. Dei fleste er vel samde om at marknadsliberalistane synest å ha overtaket i Høgre no. Såleis representerer partiet Høgre i dag først og fremst den økonomiske liberalismen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* BBC Things

 |
**Frank Gray**, fullt namn **Francis Tierney Gray**, (fødd 27. oktober 1954) er ein skotsk tidlegare fotballspelar frå Glasgow. Han var i mange sesongar sideback i Leeds United og to år i Nottingham Forest. Med sistnemnde vann han europacupen i fotball 1980.

Karriere
--------

### Klubbspel

Gray fekk sin debut i Leeds-trøya i 1973. I sesongen 1973/74 deltok han i for få kampar til å vinne ligapokal då Leeds for andre gong gjekk til topps i ligaen. Derimot tok han plass på venstrebacken då Leeds møtte Bayern München i europacupfinalen 28. mai 1975, ein kamp som enda med Leeds-tap 0–2. I 1979, etter 193 ligakampar for Leeds United, vart han overført til Nottingham Forest. Her var han i 1980 med på å tape ligacupfinalen mot Wolverhampton, for så å vinne europacupfinalen mot Hamburger SV. Allereie i 1981 var Gary tilbake i Leeds-drakt. Etter den tid fylgde fire år med Leeds og så like lenge i Sunderland AFC, to klubbar som sleit i 2. og 3. divisjon. Gray la opp i 1992.

### Landslagsspel

Gray deltok i perioden frå april 1976 til juni 1983 i 32 av kampane til Skottlands landslag. Han fekk ikkje plass i troppen til VM i fotball 1978. Hans einaste landslagsmål kom på straffespark då Skottland vann 2–1 over Nederland den 23. mars 1982.

### Merittar

* Vinnar av Europacupen: 1980 for Nottingham Forest
* Finalist i Europacupen: 1975 for Leeds United
* Finalist i cupvinnarcupen: 1973 for Leeds United
* Finalist i ligacupen: 1980 for Nottingham Forest

Kjelder
-------

* Frank Gray ved eu-football
* *Denne artikkelen bygger på «Frank Gray (footballer)» frå Wikipedia på engelsk, den 10. november 2022.*


| * v
* d
* e
Skottland sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Rough
* 2 McGrain (kaptein)
* 3 Gray
* 4 Souness
* 5 Hansen
* 6 Miller
* 7 Strachan
* 8 Dalglish
* 9 Brazil
* 10 Wark
* 11 Robertson
* 12 Wood
* 13 McLeish
* 14 Narey
* 15 Jordan
* 16 Hartford
* 17 Evans
* 18 Archibald
* 19 Sturrock
* 20 Provan
* 21 Burley
* 22 Leighton
* Landslagstrenar: Stein

 | Flagget til Skottland |
|  |
**Karakol** (kirgisisk Каракол) er ein by i Kirgisistan. Han ligg 1750 moh. ved austenden av den store innsjøen Issyk-Kul, og er administrasjonssenter i Issyk-Kul-provinsen. I sovjettida heitte byen *Prsjevalsk* etter den russiske oppdagaren Nikolaj Przjevalskij, som døydde her i 1888.

Dunganarmoskéen i Karakol
Byen dekkjer eit areal på 44 km², og har eit folketal på 66 294 (2009).

Byen blei grunnlagd som militærstasjon i 1869. Han er industrisentrum i eit rikt jordbruksdistrikt.

Turisme er ein viktig næringsveg, og Karakol er mykje brukt som startpunkt for turar i Tian Shan-fjella. Attraksjoner i sjølve byen er dunganarmoskéen av tre og den russiskortodokse katedralen, også den i tre. Seks kilometer utanfor byen ligger grava til Przjevalskij med ein minnepark og eit museum.

I Mikhailovka-bukta ligg det eit testanlegg for torpedoar.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Karakol». *Store norske leksikon*. 14. februar 2009. Henta 3. mars 2019.
2. ↑  «2009 population census of the Kyrgyz Republic: Issyk-Kul Region» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 10 August 2011. Henta 4. januar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Karakol» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mars 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Utsikt mot K2 frå Concordia.
**Karakoram** er ei fjellkjede i grenseområdet mellom Pakistan, Kina og India, meir spesifikt i regionane Gilgit, Ladakh og Baltistan. Ho er ei av dei største fjellkjedene i Asia, og blir oftast rekna som ein del av Himalaya. Karakoram husar mange spektakulære og høge fjell, som K2, Masherbrum, Gasherbrum-gruppa, Muztagh og Trango-massivet. Kjeda har over seksti toppar som er høgare enn 7000 meter.

Karakoram-kjeda er om lag 500 kilometer vid, og er det området i verda utanom polarområda som har størst innhald av isbrear.

*Karakoram* tyder «svart grus» på tyrkisk. Mange av breane er dekte av grus og slam.

Sjå òg
------

* Høgaste fjell i verda

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete frå Karakoram
* Adventure Photographs Karakoram Arkivert 2005-09-20 ved Wayback Machine.
* Satellittbilete og kart over Karakoram

* *Denne artikkelen bygger på «Karakoram» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Karatsjaj** (russisk Карачай) er ein liten innsjø sør i Uralfjella vest i Russland. Frå 1951 starta Sovjetunionen å dumpe radioaktivt avfall i Karatsjaj frå Majak, det nærliggande lageret og opparbeidingsanlegget for radioaktivt avfall, nær byen Oziorsk (då kalla Tsjeljabinsk-40).

I følgje Worldwatch Institute frå Washington, D.C. sin rapport om radioaktivt avfall er Karatsjaj «den mest forureina staden på jorda». Innsjøen tok opp om lag 4,44 exabecquerel (EBq) med radioaktivitet, inkludert 3,6 EBq av cesium-137 og 0,74 EBq av strontium-90. Til samanlikning førte Tsjernobylulukka til eit utslepp på 5 til 12 Ebq radioaktivitet, men denne strålinga var ikkje konsentrert på ein stad. 

Strålingsnivået i regionen i området nær der det radioaktive avfallet vert slept ut i innsjøen var 600 røntgen per time i 1990, som er meir enn nok til å ta livet av eit menneske i løpet av ein time. 

Det radioaktive avfallet i Karatsjaj truar Nordishavet og kan flytte seg rundt halve jorda om det for alvor kjem ut i havet.

Historie
--------

I 1960-åra byrja innsjøen å tørke ut og arealet fall frå 0,5 km² i 1951 til 0,15 km² mot slutten av 1993. I 1968 etter ein tørkeperiode i regionen, førte vinden med seg radioaktivt støv bort frå dei uttørka områda av innsjøen og bestrålte ein halv million menneske med 185 petabecquerel stråling.

Mellom 1978 og 1986 vart innsjøen fylt med nesten 10 000 hole betongblokker for å hindre at sedimenta flytta seg. Innsjøen er i dag heilt dekt med betong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Karachay» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  *Karatsjaj*, arkivert frå originalen 28. desember 2005, henta 29. august 2008
2. ↑  Lenssen, "Nuclear Waste: The Problem that Won't Go Away", Worldwatch Institute, Washington, D.C. 1991: 15.
3. 1 2  Tsjeljabinsk-65[*daud lenkje*]
4. ↑  NRDC (Nuclear Program Staff Publication)[*daud lenkje*]
5. ↑  Wise Nc; Soviet Weapons Plant Pollution
6. ↑  Sandia National Lab - Advanced Simulation and Computing Contamination Sites
7. ↑

Koordinatar: 55°39′42″N 60°51′16″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Kahurangi nasjonalpark** er ein nasjonalpark nordvest på Sørøya på New Zealand. Parken vart oppretta i 1996, og har eit areal på 4 520 km². Han er den nest største av dei fjorten nasjonalparkane på New Zealand, og vart danna ut frå den tidlegare North-west Nelson Forest Park.

Kahurangi Point, som vert rekna som grensa mellom West Coast og Tasman, ligg i parken, det same gjer fottur-ruta Heaphy Track og Mount Owen.

Parken vert administrert av Miljøverndepartementet, Department of Conservation. Fotturar, rafting og grotteklatring er populære aktivitetar i parken. Etter å ha vore forbode i mange år, vart terrengsykling tillate på Heaphy Track på prøvebasis for vintrane 2011, 2012 og 2013. I kor stor grad syklinga er til ulempe for fotturistane og dyrelivet, vil avgjera om forsøket vil halda fram eller ikkje.

Vernetiltak
-----------

I tillegg til dei pågåande vernetiltaka til Miljøverndepartementet, er der ein privat samskipnad som tek sikte på «å gjennomføra, i samarbeid med Miljøverndepartementet, ein strategi for å ta vare på eller føra attende trua flora og fauna i nedslagsfeltet til Flora Stream i Kahurangi National Park. Dette vil gje ei rikare oppleving for alle som vitjar dette populære området, og føra til auka verdsetjing og bruk av parken.» «Samskipnaden har no om lag 30 kilometer med fangstlinjer, med feller med 100 meters mellomrom. Eit utryddingsprogram for veps er også på plass. Overvaking av fuglar står òg på foreininga sitt program.»

*Dracophyllum* i Kahurangi National Park

Sjå òg
------

* Verna område på New Zealand
* Biologisk mangfald på New Zealand

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kahurangi National Park» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2012.*

Referansar

1. ↑  «Heaphy Track mountain bike trial» (PDF). Department of Conservation Nelson/Marlborough. Desember 2010.
2. ↑  «Our Mission». Motueka: Friends of Flora Inc.
3. ↑  «Tourism working with conservation». Motueka: Bush & Beyond.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Department of Conservation information - Kahurangi National Park

| * v
* d
* e
Nasjonalparkar på New Zealand |
| --- |
| Nordøya | Egmont • Te Urewera • Tongariro • Whanganui |  |
| Sørøya | Abel Tasman • Aoraki/Mount Cook • Arthur's Pass • Fiordland • Kahurangi • Mount Aspiring • Nelson Lakes • Paparoa • Westland |
| Stewart Island/Rakiura | Rakiura |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Kai Arne Engelstad** (fødd 21. desember 1954) er ein norsk tidlegare skeiseløpar frå Oslo. Han vann bronsemedaljen på 1000 meter under Vinter-OL 1984 og kom på tredjeplass i sprint-VM same sesongen. Engelstad, som vann tre nasjonale sprintmeisterskap, var medlem i Arbeidernes Skøyteklubb/Ask Skøyteklubb.

Engelstad vart nummer fem og beste nordmann ved sprint-VM 1976 i Vest-Berlin. Året etter vart han norsk sprintmeister på Tynset, medan han i 1978 og 1979 måtte sjå seg slått av Frode Rønning i dei nasjonale sprintmeisterskapane. I 1980 kom Engelstad på femteplass i sprint-VM.

Etter tredjeplassar ved sprint-NM 1981 og 1982, gjekk Engelstad dei neste sesongane heilt til topps ved sprintmeisterskapen 1983 på Røros og 1984 i Verdal. Seinare i OL-sesongen 1984 fekk han bronsen på 1000 meter under vinterleikane i Sarajevo i dåverande Jugoslavia. Tre veker etter vinterleikane vart han nummer tre ved sprint-VM i Trondheim.

Engelstad la opp etter 1986-sesongen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kai Arne Engelstad» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Kai Arne Engelstad» (på engelsk). Olympedia.
Lassiter Coast
Lassiter Coast (Antarktis)

**Lassiter Coast** er den delen av austkysten av Den antarktiske halvøya som strekkjer seg frå Cape Mackintosh til Cape Adams. Den nordlege delen av kysten vart oppdaga og fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service (USAS) i 1940. I 1947 vart heile kysten fotografert frå lufta av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) under Finn Ronne, som i lag med Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) kartla kysten frå bakken. Kysten vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter kaptein James W. Lassiter som då var i US Army Air Force (USAAF), og som var sjefpilot under RARE. Lassiter var ikkje berre pilot på flyturen sørvestover frå Cape Adams, då områda til 76°00'S, 72°30'W (Mount Hassage-området) vart observert første gong, men òg på flyturen søraustover til kring 79°00'S, 43°45'W, då sjøsida av Ronne isbrem og vestlege og sentrale område av Filchner isbrem vart oppdaga og fotografert for første gong.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Lassiter Coast» (innhald frå Geographic Names Information System).

Koordinatar: 73°45′S 62°0′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Gneis med granittgangar
Gangar i Black Canyon i Gunnison nasjonalpark i Colorado i USA
Ein **gang** er ein tavleforma bergartsmasse, malm eller mineral som fyller ei sprekk eller ei spalte i bergrunnen. Gangane er yngre enn berggrunnen omkring, og er vanlegvis forskjellig frå denne. dei kan vere frå nokre centimeter til mange meter tjukke og frå nokre desimeter til fleire titals kilometer lange. Dei er anten tverrgangar som skjer strukturen i sidebergarten, eller laggangar som er parallelle med lagdelinga der.

Eruptivgangar
-------------

Eruptivgangar er magma som har størkna i ei spalte eller ein sprekk og slik laga ein gang. Dei er smale i forhold til lengda og djupna og gjerne steile. Ofte finst dei òg i grupper, såkalla svermar. Dei viktigaste gangane er diabas-, aplitt- og pegmatittgangar, men i prinsippet kan alle magmatiske bergartar opptre som gangar.

Mineralgangar
-------------

Mineralgangar oppstår ved at vanlege mineral og ertsar fell ut i sprekker. Utfellinga har skjedd frå vasshaldige, oftast hydrotermale løysingar eller frå gassar.

Fortrengingsgangar
------------------

Fortrengingsgangar vert danna ved at eldre berggrunn vert erstatta langs ei spalte eller ein sprekk. Sjå metasomatose.

Førekomst i Noreg
-----------------

I Noreg finn ein svermar av diabasgangar frå prekambrium på Varangerhalvøya, ved Egersund, i Rogaland og på Sørlandet. Her og i dei kaledonske områda finn ein òg mange gangar av pegmatitt og aplitt. Ein finn gangar av diabas, kvartsporfyr og rombeporfyr frå permtida og karbontida i Oslofeltet. I Sunnhordland og på kysten frå Møre til Trøndelag finn ein òg gangar av den meir sjeldne lamprofyren.

Kjelder
-------

* «gang. – geologi» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Kirsti Paltto** (f. 1947 ) er ein finsk samisk forfattar frå Outakoski i Utsjok. Ho gjekk på Inarin kristillinen kansanopisto, den kristne folkehøgskolen i Enare i 1964-1965, og deretter på lærarseminarium i Raahe, der ho vart ferdigutdanna som lærar i 1971. Paltto arbeidde som lærar i fire år, og har etter det arbeidd som forfattar. Ho har publisert dikt, barnebøker, noveller og skodespel.

Viktige tema i Paltto sin produksjon er brytninga mellom det samiske samfunnet og det finske storsamfunnet, og overgangen frå tradisjonelt til moderne samfunn.

Fleire av Paltto sine noveller har vorte omsett til norsk, svensk, finsk, enaresamisk, italiensk, tysk, engelsk og ungarsk.

Bibliografi
-----------

* 1971: *Soagŋu* (noveller)
* 1973: *Saamelaiset*.
* 1981: *Risten* (noveller)
* 1987: *Guhtoset dearvan min bohccot* (roman)
* 1991: *Guržo luottat* (roman)
* 1992:  *Guovtteoaivvát nisu* (noveller)
* 1992: *256 golláža* (roman)
* 2001: *Suoláduvvan* (noveller). Nominert til Nordisk råds litteraturpris i 2002.
	+ 2003: *Stjålet*
* 2007: *Násttit muohtagierragis*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 70°13′S 68°13′W﻿

**Carse Point** er det vestlegaste neset på sørsida av munningen Rileybreen i Palmer Land og føre George VI Sound. Det består av fire toppar på opp til 1250 meter over havet. Det ligg skild frå Mount Dixey i nordaust av eit lågt isdekt skard og frå Mount Flower i aust av ein liten isbre. Massivet som neset er ein del av vart først fotografert frå lufta den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth og kartlagd frå bilete av W.L.G. Joerg. Neset vart kartlagd i 1936 av British Graham Land Expedition (BGLE) under Rymill og vart namngjeven i 1954 etter Verner D. Carse, medlem av BGLE, 1934–37.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carse Point» frå Wikipedia på engelsk, den 2. januar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Carse Point» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Carols by Candlelight** er ein juletradisjon frå Australia der mange folk saman syng julesongar til levande lys, ofte med musikkakkompagnement. I den australske tradisjonen samlar ein seg gjerne utandørs i ein park for å synga, ettersom jula finn stad om sommaren. Hendinga finn stad anten på julaftan eller helga før julaftan.

Historie
--------

Skikken starta julaftan 1938, då radiomannen Norman Banks frå Melbourne fekk arrangert ei julesongsamling i Alexandra Gardens. Banks skal ha blitt inspirert julaftan året før, då han gjennom eit vindauge såg ei eldre kvinne som song «Away in a manger» til radioen sin i lyset frå eit stearinlys. Carols by Candlelight var meint som ei samling der folk kunne synga saman, med tende lys. Rundt 10 000 menneske møtte til det første arrangementet, og ein tradisjon var fødd. I krigsåret 1940 blei hendinga halden til inntekt for Raudekrossen, Australian Comforts Fund og Austin sjukehus, og rundt 60 000 menneske var med. Sidan 1965 har inntektene frå Carols by Candlelight i Melbourne gått til Vision Australia.

Etter andre verdskrigen blei Carols by Candlelight i Melbourne flytt til Sidney Myer Music Bowl, der arrangementer framleis blei haldne i 2010-åra. Hendinga blei først fjernsynsoverført i 1970, av Channel 0, og frå 1979 av Channel. Det blir no sendt direkte på fjernsyn av Nine Network til heile Australia, New Zealand og fleire stillehavsøyar. 

Skikken har også spreitt seg til resten av Austalia, der hendinga kan haldast av kyrkjer, lokale styresmakter eller lokale lag. Eit av dei meir kjende arrangementa er Carols in the Domain i Sydney.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2012-01-07 ved Wayback Machine. ved visionaustralia.org.au

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carols by Candlelight» frå Wikipedia på engelsk, den 29. desember 2011.*

* «A Proud History» Arkivert 2011-12-08 ved Wayback Machine. ved visionaustralia.org.au
**John Garang de Mabior** (23. juni 1945–31. juli 2005) var visepresident i Sudan og tidlegare leiar for opprørsgruppa SPLA (*Sudan People's Liberation Army*) Han var dinka, frå ein fattig familie. 

Garang studerte økonomi i USA og tok doktorgrad i jordbruksøkonomi der. På 1970-talet slutta han seg til dei militære styrkane i Sudan og steig i gradene til oberstløytnant. I 1983 blei han send til Bor for å slå ned eit mytteri; 500 soldatar frå den sørlege delen av Sudan. I staden starta han en opprørshær, SPLA, som kjempa mot militærstyre og islamistisk dominans. Noko før hadde regjeringa bestemt at den islamske sharia-loven skulle gjelda i hele landet, også i det hovudsakleg ikkje-muslimske Sør-Sudan. Garang oppfordra fleire garnisonar til å gjera opprør. Mytteria markerte byrjinga på den andre borgarkrigen i Sudan, som førte til ein og ein halv million døydde i løpet av tjue år med konflikt. 

SPLA fekk støtte frå Libya, Uganda og Etiopia. Styrkane til Garang kontrollerte store delar av den sørlege landsdelen, som han kalla «det nye Sudan».

Garang nekta å delta i interimregjeringa av 1985 eller vala i 1986, og blei verande opprørsleiar. Men i januar 2005 underteikna SPLA og regjeringa ein fredsavtale. Den 9. juli 2005 blei Garang svoren inn som visepresident, rett etter at han og president Omar al-Bashir underteikna ein grunnlov som etablerte ei maktdeling. Garang blei samstundes administrativ leiar for det sørlege Sudan for seks år; etter denne perioden skulle etter avtalen ei folkerøysting i sør ta stilling til eventuelt sjølvstende. Ingen kristen eller sørsudanesar hadde nokon sinne hatt ein så høg regjeringspost.

Garang blei meldt død av SN den 1. august 2005 etter at helikopteret hans hadde havarert dagen før på veg tilbake frå nabolandet Uganda. Ulukka er ikkje sett på som mistenkeleg, men fleire tusen sørsudanesarar protesterte likevel i gatene i Khartoum.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 59°55′58.645″N 16°57′47.642″E﻿

Morgongåva stasjon, i dag er det berre lokaltog som stoppar på stasjon
**Morgongåva** er ein svensk tettstad i Heby kommun i Uppsala län i landskapet Uppland. I 2005 hadde tettstaden 1 351 innbyggjarar. 

På 1870-talet då Norra stambanan (i dag Dalabanan) blei anlagt tok dei tyske eigarane på eige initiativ opp spørsmålet om ein skulle bygge ein jernbanestasjon på Morgongåva. Det var ikkje ein del av den foreslåtte utbygginga av jernbanen, men på grunn av eit stort jernverk som var under oppføring blei det laga ein stasjon. Ein la samtidig gater med husnummer og det oppstod eit samfunn. Jernverket blei derimot ein fiasko då det av ulike årsaker aldri kunne bli tatt skikkeleg i bruk.

I 1898 etablerte istadenfor Westerås Lantbruksmaskiner (som seinare bytta namn til Westeråsmaskiner) produksjon av mellom anna såmaskinar (seinare òg snøscooterar). Produksjonen av landbruksmaskinar blei nedlagt i 1988. I dei gamle fabrikklokala er det i dag ein lågprisbutikk. På tettstaden er òg distribusjonssentralen til AdLibris som er den største nettbaserte bokhandelen i Sverige. I dag jobbar det langt fleire personar på det gamle fabrikkområdet enn då det var fabrikk der.

Namnet på tettstaden er først kjend som namnet på ein gard i 1667. Grunnen til at garden hadde dette namnet er ikkje heilt klarlagt, men visstnok skal namnevalget springe ut frå eit trekantdrama. På 1600-talet hadde ein brukseigar i Molnebo, like utanfor Morgongåva eit forhold med ei av tenestepikene sine. Ho vart gravid og brukseigaren var redd for at kona skulle få vite om forholdet. Han «kjøpte» ein av tenarane som skulle sørge for jenta og det kommende barnet, då jenta og tenaren gifta seg fekk dei ein gard som bryllupsgåve, morgongåve, derav namnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Morgongåva» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Morogoro sentrum
**Morogoro** er ein by i Tanzania som ligg 200 km frå Dar-es-Salaam og er regionshovudstad i Morogoro-regionen. Ved folketeljinga i 2002 hadde byen 228 863 innbyggjarar.

Byen ligg i nærleiken av Uluguru-fjella. Han er eit landbrukssenter, huser mellom anna Sokoine landbruksuniversitet. Her ligg òg det økonomiske universitetet i Tanzania, IDM (*Institute of Development Management*). 

Morogoro er ein kjend by innan tanzaniansk musikk. Salim Abdullahs kubanske marimbaband er frå Morogoro, det same var songaren og gitaristen Mbaraka Mwinsheshe. Byen er òg kjend for fotballklubbane sine.

Morogoro er eit knutepunkt for vegane mellom Dar-es-Salaam og hovudstaden i landet Dodoma og mellom Dar-es-Salaam og Mbeya. Det går tog frå Morogoro til Dodoma, Mwanza og Kigoma.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Morogoro» frå Wikipedia på bokmål, den 18. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Morogoro ved lonelyplanet.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Cesária Évora var en kjent morna-sanger.
**Morna** er ein musikksjanger som stammar frå Kapp Verde. Musikkstilen liknar bossa nova og fado, men er også karakterisert som ei form for blues. Som fado er morna prega av ein melankolsk, nostalgisk lengt, kalla *sodade* på Kapp Verde og *saudade* i Portugal. 

Ei morna-gruppe.
Mornamusikk har vanlegvis tekst på Kapp Verde-kreol, og nyttar instrument som strengeinstrumentet cavaquinho, klarinett, trekkspel, fiolin, piano og gitar. Morna blir brukt som dansemusikk til pardans.

Songaren Cesária Évora bidrod til å gjera morna kjend internasjonalt, og hennar største hit var songen «Sodade». Ein ny generasjon musikarar inkluderer Mayra Andrade og Sara Tavares, som begge blei påverka av Évora.

Kjelder
-------

1. ↑  «Lavteknologisk musikk med technotempo», Jungeltelegrafen, NRK.
2. ↑  «Singer Cesaria Evora dies at the age of 70», *BBC News*, 17. desember 2011, henta 8. mars 2019
3. ↑  Pareles, Jon (18. desember 2011). «Cesária Évora, Queen of Morna Singing, Dies». *The New York Times*. ISSN 0362-4331. Henta 28. mai 2017.
4. ↑  Denselow, Robin (11. mars 2014). «Mayra Andrade review – languid world music, with jazz excursions». *The Guardian* (på engelsk). ISSN 0261-3077. Henta 28. mai 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Morna» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mars 2019.*
Koordinatar: 75°48′0″S 132°18′0″W﻿

**Mount Andrus** er ein skjoldvulkan 3,2 km søraust for Mount Boennighausen heilt søraust i Ames Range i Marie Byrd Land i Antarktis. Det vart kartlagd av USGS frå landmålingar og flyfoto tekne i U.S. Navy, 1964-68. Det vart namngjeve av US-ACAN etter løytnant Carl H. Andrus i US Navy, militærlege og øvstkommanderande på Byrd-stasjonen i 1964. 

Andrus har ein 4,5 km brei kaldera ved toppen. Det vart oppdaga svak fumaroleaktivitet i 1977 ved Mt. Kaufmann i nordenden av Ames Range der Mount Andrus er den sørlegaste vulkanen. 

Mount Andrus vart klatra første gongen av Michael J. Andrus, som stod på ski ned fjellet i august 2006. Han er ikkje i slekt med Carl H. Andrus, som fjellet er kalla opp etter. 

Topografisk kart over Ames Range (1:250 000 kala) frå USGS Mount Kosciusko

Sjå òg
------

* Vulkanar i Antarktis

Kjelder
-------

* «Andrus». Global Volcanism Program, Smithsonian Institution. .
* LeMasurier, W. E.; Thomson, J.W. red. (1990). *Volcanos of the Antarctic Plate and Southern Oceans*. American Geophysical Union. s. 512 pp. ISBN 0-87590-172-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2005-10-30 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ingvar Hestnes** (30. mars 1904–27. februar 1990) var ein norsk spelemann frå Valsøyfjorden i Halsa kommune på Nordmøre.

Ingvar Hestnes vart fødd i 1904 av foreldra Nils Hestnes (bonde og stortingsmann) og Anne Skogset. Han vart interessert i felespel som 8-åring, men den første tida spela han berre på ei fjølfele som ein eldre bror hadde laga åt han, og seinare i barndommen vart det mest spel på tyskfele (flatfele, vanleg fele). Da han var 19 år gammal, kjøpte faren ei hardingfele åt han gjennom kristiansundsspelemannen Nils Bakke, og det var hardingfela som kom til å stå hjarta hans nærmast.

Han spela folkemusikk frå Nordmøre med hovudvekt på tradisjonen etter Holger Aresvik, Hallvard Ørsal og Erik Almhjell, men sette eit sterkt personleg preg på slåttane gjennom framføringsstilen sin. Ein av dei slåttane han sette mest preg på var det som var kjent som «Bruramarsj frå Valsøyfjord», men han hadde òg ein svært ekspressiv vri på sunndalsslåtten «Grølislåtten». I tillegg spela han ein del gammaldans og laga ein del eigne melodiar — slik som valsane «Drømmaren» og «Fjellvandraren».

I kappleikssamanheng har han vunne 1. premie i hardingfele (Fylkeskappleiken i Møre og Romsdal), 2. premie i hardingfele (Fylkeskappleiken 1967 og 1969) og 2. premie i vanleg fele (Distriktskappleiken 1968, Fylkeskappleiken 1971).

Kjelder
-------

* Halse, Leif: *Spelemenn på Nordmøre*. Trondheim (Nordmøre Spelemannslag / Rune Forlag), 1973. ISBN 82-523-0022-7
* Ingvar Hestnes på safon.org[*daud lenkje*]