recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 60°4′39.058″N 14°58′37.603″E﻿

Grängesberg
**Grängesberg** er ein tettstad i Ludvika kommun sør i Dalarna (Dalarnas län). Grängesberg har kring 3 500 innbyggarar.

Historie
--------

Grängesberg er dominert tidlegare av jernmalmbrytinga ved Grängesbergs malmfelt som pågjekk frå 1500-talet fram til 1989. I januar 1990 gjekk det siste malmtoget frå Grängesberg til Oxelösund.

Grängesbergsbolaget hadde i løpet av ein lang periode den største jernmalmsflotta i verda og ved hundeårsskiftet 1899-1900 var Grängesbergsbolaget det mest lønsame føretaket i Sverige. I denne perioden voks Grängesberg særs raskt, i løpet av ti år vart folketalet tredobla. Malmfeltet i Grängesberg var Bergslagens største og den største eininga var det ein kilometer lange Exportfältet.

På starten av 1900-talet vart gruvdrifta drive under bakken og på starten av 1970-talet braut ein i Grängesberg opp til fire millionar tonn malm pr år. Det underminerte bakken og i løpet av 1970-talet flytta ein sentrum i Grängesberg 500 meter austover. Grängesbergs tidlegare sentrum, på folkemunne kalla Gamla Grängesberg, har anten rast ned i gruva eller ligg bakom avsperringar.

Ortnamnet inneheld soknenamnet *Gränge*, no Grangärde, og ordet berg i tydinga *bergverk* eller *gruvfält*.

"GRUFA" i Grängesberg er ein samskipnad som har som mål å skape ei permanent utstilling for å syne gruvearbeidarane sitt faglege og sosiale arbeide. Samskipnaden vil gjennom profesjonell forsking kring gruvesamfunnet gi eit bilete av gruvearbeidet, livet i gruvesamfunnet og gruvearbeidarane sin innsats i samfunnet.

Historiske bilete
-----------------

* Wollraths schakt, Grängesbergs gruve 1890-talet.
* Gruvearbeidarane i Grängesbergs gruve ved hundreårsskiftet 1900.
* Arbeidarbustader ved Källfallet, Grängesberg kring 1900.
* Karl Johnas gruvestuge i Grängesberg kring 1910.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Karl-Friedrich Haas** (28. juli 1931–12. august 2021) var ein tysk friidrettsutøvar fødd i Berlin, oppvaksen i Nürnberg. Han vann sølv på 400 meter i OL 1956 og bronse i EM 1958. Elles var han med å vinne tre OL/EM-medaljar i stafett i tida 1952-58.

Aktiv
-----

Haas vart i 1952 fjerdemann på 400 meter under dei olympiske sommarleikane i Helsinki. To dagar seinare sprang han Tyskland inn til OL-bronse i 4 x 400 meter stafett, dei ande på laget var Günther Steines, Hans Geister og Heinz Ulzheimer. Også i europameisterskapen 1954 vart Haas nummer 4 på 400 m. På den lange stafetten var han nær ved å ta att Frankrike sin ankermann, men måtte nøye seg med EM-sølv i lag med Geister, Uhlmann og Helmut Drehen. 

Under Sommar-OL 1956 i Melbourne deltok Haas både på 200 m, 400 m og i 4 x 400 m stafett. På den kortaste distansen rauk han ut i semifinalane, deretter vann han sølvmedaljen på 400-meteren, før han avslutta leikane med fjerdeplass i stafetten. I EM 1958 kneip Haas bronsemedaljen på 400 meter framfor landsmannen Carl Kaufmann, sidan var dei i lag om å vinne sølv for Vest-Tyskland i 4 x 400 m stafett.

Haas var vesttysk meister 1952-56 på 400 meter og 1952 på 200 meter. Hans personleg rekordar på dei to distansane er 21,0 og 46,29 sekund, begge oppnådd i 1956. 400-meterrekorden sette han i OL-semifinalen i Melbourne.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1952 i Helsinki: Nr 4 på 400 m – 47,22. Bronse i 4 x 400 m stafett (3.06,6)
* EM 1954 i Bern: Sølv i 4 x 400 (3.08,8). Nr 4 på 400 m – 47,6
* OL 1956 i Melbourne: Sølv på 400 m – 47,12. Nr 4 i x 400 m stafett
* EM 1958 i Stockholm: Bronse på 400 m – 47,0. Sølv i 4 x 400 m (3.08,2)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karl-Friedrich Haas» frå Wikipedia på tysk, den 24. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 

| Fakta om Fosnavåg Nedre |
| --- |
| Kommune: | Herøy |
| Fylke: | Møre og Romsdal |
| Matrikkelgardar: | Fosnavåg Nedre (gnr 33) |
| Folkemengd: | 288 *(2005)* |
| Postnummer: | 6090 |
|

 |

**Fosnavåg Nedre** er ein matrikkelgard i Herøy på Sunnmøre og ein del av tettstaden Fosnavåg.

Fosnavåg Nedre tilsvarar grunnkrinsen Fosnavåg sentrum og strekkjer seg frå Huldal, grensa mot Igesund, og til Nørvåg og Fosnavåg Øvre i andre enden. I denne krinsen finn ein Herøy Frikyrkje, Fosnavåg bedehus, hovudkontora til avisene Herøynytt og Vestlandsnytt, promenade og statuen *Fiskarkona* på Vågsplassen, Herøy Rådhus, samt hovudtyngda av handelsstanden i kommunen. I tillegg er mykje anna næringsliv samla her i næringsbygga Fosnavåg Brygge og Holmsild Brygge. Reiarlaga Rem Offshore ASA, Olympic Shipping AS, Trico Supply AS, Remøy Management AS, Fosnavåg Shipping AS, samt fleire mindre offshore- og fiskerireiarlag er òg samla i denne delen av Fosnavåg. Ved Vågsplassen finn ein òg Hotel Neptun.
**Forvitringsjord** er lausmasse danna ved forvitring av den faste berggrunnen på staden, utan at han har vore transportert av rennande vatn, isbre, vind eller ved ras. Der berggrunnen er motstandsdyktig mot nedbryting, blir det danna berre ørsmå mengder forvitringsjord, medan det kan finnast tjukke lag der forvitringa har virkt lenge, og der berggrunnen er lettoppløyseleg, oppsprukken og flisig.

Då forvitringsprosessane er sterkt avhengige av klimaet, kan forvitringsjorda bli ulik i dei ulike klimasonene, og han vil òg forandre seg etter kvart som tida går. Arktiske eller tørre klima vil gje mykje mekanisk forvitring, slik at jorda i stor grad blir eit smulder av den opphavlege berggrunnen. Temperert og fuktig klima gjev relativt meir kjemisk forvitring med jord der det blir mykje leirmineraler og kvarts. Tropisk og fuktig klima vil føre til sterk oppriking av jarn- og aluminiumrike mineral i jorda, som bauxitt og lateritt.

I Noreg vart det aller meste av forvitringsjorda skava vekk frå det opphavlege lege sitt av isbreane under istidene. I dag er difor lausmassane her i landet hovudsakleg morenejord, sediment avleira i vatn, rasjord og organisk jord, danna etter at breane trekte seg tilbake for ti-tolv tusen år sidan.

Kjelder
-------

* Forvitringsjord. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 19. november 2013 frå .
Karjol i Nærøydalen på slutten av 1800-talet. Foto: Knud Knudsen

**Karjol** er eit tohjula hestedrive køyretøy til persontransport. Nemninga «karjol» skriv seg frå fransk *carriole*, som er ei avleiing frå det keltiske *carrus*, og som betyr 'lett vogn'.

Karjol på tysk frimerke frå 1952.
Karjolen romma ein kusk og ein til to passasjerar som alle sat i eit sete, plassert beint over hjulakslingen. Vogna hadde ein skvettskjerm i forkant, til vern mot sprut og hestelort, og ein polstra benk for passasjerane som vende framover. Karjolen var ofte utstyrt med nedfellbar kalesje for dei reisande. Karosseriet var lett, for å gjere farten høgst mogleg og spare hesten for kraftbruk.

Karjolen vart brukt av skyssbønder og postbønder til transport av embets- og bestillingsmenn og andre som var på reise. Postsendingar som var for store til å gå i ein sadelsekk vart ofte frakta med karjol. Mange hesteeigarar hadde ikkje karjol, men andre, og for dei nyttigare, farkostar på både to og fire hjul.

Karjolen var i Noreg i bruk frå kring 1800 til 1940-åra. I tiåra frå fyrste verdskrigen fram til 1940-talet vart han som framkostmiddel meir og meir bytta ut mot bilen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Knut Knudsen:*Amerikansk Dame i Kariol*. Fotografi, 1873.

| * v
* d
* e
Hestereiskapar |
| --- |
| Jordarbeiding | Ard **·** Plog **·** Slodd **·** Horv **·** Moldskuffe |
| Planting og såing | Såmaskin **·** Potetplog **·** Potetard **·** Potetsettemaskin **·** Åkerrull |
| Gjødsling og vatning | Naturgjødselspreiar **·** Landtønne **·** Kunstgjødselspreiar |
| Tynning og ugrashandsaming | Hyppeplog **·** Hestehakke **·** Radreinskar **·** Tynningsmaskin **·** Åkersprøyte |
| Innhausting | Slåmaskin **·** Sleprive **·** Høyvendar **·** Høyrive **·** Sjølvavleggar **·** Sjølvbindar **·** Skurtreskjar **·** Potetopptakar **·** Rotfruktopptakar |
| Transport | Møkkaslede **·** Møkkavogn **·** Høyvogn **·** Karjol **·** Skyssvogn **·** Slede **·** Steindrog |
| Skogsreiskapar | Stutting **·** Lunndrag |
| Ymse | Hestevandring |
Koordinatar: 70°4′S 69°29′W﻿

**Mount Ethelred** er eit hovudsakleg isdekt fjell på 2470 moh. som ligg 3 nautiske mil søraust for Mount Ethelwulf og 8 nautiske mil innover frå George VI Sound i Douglas Range på Aleksanderøya i Antarktis. Fjellet vart truleg først observert av Lincoln Ellsworth, som fotograferte austsida av Douglas Range frå lufta den 23. november 1935. Austsida vart grovt kartlagd i 1936 av British Graham Land Expedition. Fjellet vart kartlagt på ny i 1948 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) og kalla opp etter Æthelred I, ein saksisk konge av England, 865–871. Vestsida av fjellet vart kartlagd frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, 1947–48, av D. Searle frå FIDS i 1960. Mount Ethelred er det sjuande høgaste fjellet på Aleksanderøya.

Sjå òg
------

* Mount Edred
* Mount Paris
* Mount Cupola

Kjelder
-------

1. ↑  «Ethelred, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Ethelred, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Eugen Onegin** (russisk Евгений Онегин) er ein opera i tre akter av Pjotr Tsjajkovskij, basert på verseromanen med same namn av Aleksandr Pusjkin. Librettoen blei skrive av komponisten sjølv i samband med Konstantin Sjilovskij. Operaen blei komponert 1877-78 og hadde urframføring i Moskva 29. mars 1879. 

Operaen blei godt mottatt i Russland, men blei sett på som ein russisk kuriositet i mange av dei europeiske byane. Den første framføringa utanfor Russland var i Praha i 1888, nesten 10 år etter at operaen blei urframført. Denne framføringa blei dirigert av Tsjakovskij sjølv. Seinare spreidde operaen seg vidare, og no blir han jamleg sett opp. *Eugen Onegin* er ein av dei mest kjente russiske operaane.

Roller
------

* Larina - mezzosopran
* Tatjana - sopran
* Olga - alt
* Filippjevna - mezzosopran
* Lenskij - tenor
* Eugen Onegin - baryton
* Prins Gremin - bass
* Triquet - tenor
* Saretskij - bass
* Ein kommandør - bass
* Guillot, Onegins kammertenar - Talerolle

Referansar
----------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Eugene Onegin (opera)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. oktober 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Operaen Eugen Onegin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* BBC Things

 |
**Karl-Erik Åström** (18. april 1924–9. desember 1993) var ein svensk langrennsløpar. Han tok to VM-gull i 1950. Åstrøm tevla for Alfredshems IK, eit idrettslag som sidan 1963 heitte MoDo AIK. Han gjekk på Limex-ski, eit svensk skimerke som mange svenske landslagsløparar i langrenn nytta frå Vinter-OL 1948 og til sist i 1960-åra.

Åström deltok i berre eit stort, internasjonalt meisterskap; VM på ski i nordiske greiner i Lake Placid i delstaten New York i USA i 1950. Her gjorde han det til gjengjeld svært godt og vann 18 km med tida 1.06.16, tolv sekundar føre landsmannen Enar Josefsson. Dei to løparane vann sidan 4 x 10 km stafett for Sverige, saman med Nils Täpp og Martin Lundström.

Sidan klarte ikkje Åström å fylgje opp. Ein tolvteplass på 18 km i Svenska skidspelen i Sundsvall, var han beste resultat i sterk internasjonal tevling sesongen etter han vart verdsmeister.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karl-Erik Åström» frå Wikipedia på svensk, den 17. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Karl-Erik Åström – Profil og resultatoversikt hos FIS
Koordinatar: 33°12′27″N 35°36′20.51″E﻿

**Beit Hillel** (בֵּית הִלֵּל) er ein moshav for ei gruppe arbeidarar i tårn- og palisade-busetjinga i Øvre Galilea nord i Israel. Han høyrer til Mevo'ot HaHermon regionale kommune. Han ligg på vestbreidda av Nahal Snir (Hasbani), kring 5 km frå Kiryat Shmona. Moshaven er kalla opp etter dr. Hillel Yaffe, ein lege som immigrerte til Israel under den andre Aliyah.

Moshaven vart grunnlagd i 1940 som ein av Ussishkinfestningane av ei blanda gruppe immigrantar frå Europa og innfødde israelarar, men vart fråflytta etter få år. I 1949 vart han busett på ny av tidlegare soldatar.

I dag bur det kring 300 familiar i landsbyen, som lever av jordbruk, kuhald og turisme.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beit Hillel» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


| * v
* d
* e
Mevo'ot HaHermon regionale kommune |
| --- |
| Moshavim | Amnun**·** Beit Hillel**·** Dishon**·** Elifelet**·** Kahal**·** Margaliot**·** Mishmar HaYarden**·** Ramot Naftali**·** Sde Eliezer **·** She'ar Yashuv**·** Yuval |
| Felleskap | Karkom**·** Korazim |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Operasjon Condor** (spansk *Operación Cóndor*, portugisisk *Operação Condor*) var ein organisasjon som dreiv ein hemmeleg «skiten krig» mot venstreopposisjonen i Sør-Amerika i åra frå 1973 til om lag 1980. Det er vanleg å rekne med at ca. 30 000 menneske blei drepne. Mange av desse blei torturerte i hel og mange berre «forsvann» utan at slektningane deira fekk vite noko hos politiet eller fekk ei grav å gå til. Ein spesialitet var å kaste ut folk frå fly eller helikopter når torturistane meinte dei ikkje kunne få meir ut av dei.

Initiativet til Operasjon Condor kom frå den chilenske generalen Augusto Pinochet, som hadde leidd militærkuppet mot den folkevalde sosialistiske presidenten Salvador Allende 11. september 1973. Med støtte frå den USA-amerikanske etterretningsorganisasjonen CIA blei det organisert ein fleirnasjonal terrororganisasjon med namnet Operasjon Condor. Organisasjonen skulle også forfølgje venstreorienterte som flykta frå Sør-Amerika til USA eller Europa. Med i organisasjonen var representantar frå USA, Chile, Argentina, Bolivia, Brasil, Paraguay og Uruguay. 

I 1980-åra blei mange av erfaringane frå torturen og terroren Operasjon Condor dreiv med bruka i tilsvarande «skitne krigar» som lokale regime med støtte frå USA førte mot venstreopposisjonen i Mellom-Amerika. Den nyutnemnde (2005) sjefen for all USA-amerikansk etterretning, John Negroponte, spela ei sentral rolle i området på denne tida.
**Karl Aasland** (13. november 1918–29. mars 1982) var ein norsk politikar frå Time kommune i Rogaland.
Han var stortingsrepresentant frå Rogaland fylke for Senterpartiet frå 1969 til 1977. Han var medlem i Landbrukskomiteen, den siste perioden nestformann.

Aasland var son til ein gardbrukar. Etter landbruksskule i 1940 gjekk han Statens Meieriskole og i 1944 tok han artium i Stavanger. Der etter studerte han ved Norges landbrukshøgskole på meieriavdelinga og tok eksamen i 1947. Same året vart han tilsett meieristyrar på Ålgård, ei stilling han hadde til 1961. Frå 1962 var han direktør ved Frue meieri i Stavanger, ein jobb han hadde til han døydde.

Åra 1960-61 var Aasland med i Gjesdal kommunestyre. I 1962 flytta han til Stavanger og var medlem av bystyret 1965-67. Frå hausten 1969 representerte han Rogaland og Senterpartiet på Stortinget i åtte år. Alle åra var han med i landbrukskomiteen, nestformann i komiteen 1973-77.

Aasland engasjerte seg i fleire meierifaglege forum og var såleis formann i Rogaland meierifolklag, seinare meierilag, frå 1951 til 1960, medlem i rådet for Vestlandske Mjølkesentral frå 1959 til -67 og i elleve år frå 1960 styreformann for Rogaland tørrmelk og kasein A/L. Elles var han formann i fagstyret for Jæren meieriskule på Bryne frå 1965 til 1981. Han var òg frå 1978 til han døydde styremedlem i Diplom-is.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 69°37′S 64°29′W﻿

**Mount Faith** er eit massivt fjell i Antarktis som ligg 9 nautiske mil nord for Mount Hope. Det har ei høgd opp mot 2,650 moh. frå nordenden av Eternity Range nord i Palmer Land. Fjellet vart oppdaga frå lufta og vart namngjeve av Lincoln Ellsworth i løpet av flyturen hans 21. og 23. november 1935, og vart kartlagt av John Riddoch Rymill frå British Graham Land Expedition i november 1936. Det vart så fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service i september 1940, og Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i desember 1947. Fjellet er eit av tre store fjell i Eternity Range som Ellsworth gav namn etter Tru, håp og kjærleik (engelsk *Faith, Hope and Charity*).

Kjelder
-------

1. ↑  «Faith, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Faith, Mount» (innhald frå Geographic Names Information System).
Ein spark med meiar av metall (Røros, 2008).
**Mei** eller fleirtal **meiar** (frå norrønt *meiðr*) er parallelle lister som utgjer den nedre delen av ein kjelke, slede, spark eller liknande som er meint å gli mot eit underlag av is eller snø. Det kan også visa til skjener som ein gyngestol, gyngehest eller vogge gyngar på.

Meiar på framkomstmiddel
------------------------

Slede med meiar av tre med metallbeslag.
Framenden til meiane på eit framkomstmiddel svingar opp for å gjera det lettare å køyra framover. Meiar på ein spark er som regel laga av metall, ofte stål, medan dei på sleder og kjelker kan vera av tre med metallbeslag.

Funksjonen til meianes funksjon er å gje eit kraftig trykk på ei lita kontaktflate slik at noko av isen eller snøen smeltar og dannar ei tynn flytande vasshinne som kraftig minskar friksjonen mot underlaget. Dermed glir meiane lett. Skeiser er laga etter same prinsipp.

Meiar på møblar
---------------

Leikevogge med meiar.
Meier på gyngestol, gyngehest eller vogge er bogeforma med oppsving i begge endar, slik at ein kan gynga fram og tilbake på same stad.

Kjelder
-------

1. ↑  «mei» i Nynorskordboka.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Meie» frå Wikipedia på bokmål, den 30. august 2020.*
|  |
| --- |
| **Dvergtettegras** |
| DvergtettegrasDvergtettegras |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Leppeblomordenen Lamiales |
| **Familie:** | Lentibulariaceae |
| **Slekt:** | *Pinguicula* |
| **Art:** | **Dvergtettegras** *P. villosa* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pinguicula villosa***L. 1753 |

**Dvergtettegras** (*Pinguicula villosa*) er ein 5 cm høg plante med små lysgrøne blad i rosett og eit kjertelhåra blomsterskaft med 7 mm lang bleikfiolett krone. 

Bladoverflata er innsmurt med slim som inneheld enzym slik at plantene kan fordøye insekt som set seg fast i slimet. Planten kan så nyttiggjere seg næringsemne frå dei rotnande insekta.

Utbreiing
---------

Dvergtettegras veks på torvmosetuer på fjellmyrar. Planten veks sjeldan i store mengder, mest i fjellskogbeltet, og ein skal ha eit observant auga og god kjennskap til vekseplassen for å finne han. I Noreg finst dvergtettegas i fjellet i frå Tynset og Os til Oppdal, Haltdalen og Brekken, dessutan i Hattfjelldal, og vanlegare frå Saltdal til (Berlevåg) (Båtsfjord)Sør-Varanger. I Sverige veks han i Gotland, i Härjedalen og frå Åsele Lappmark til Torne Lappmark. Elles finst han rundt heile polkalotten, med unntak av Island og Grønland, og slik er han den mest utbreidde av dei tettegrasartane som veks i Noreg.

Namnet
------

Dvergtettegras har namnet tettegras fordi blada frå tettegrasartane har vore bruka til å lage tettemjølk. 

Det latinske namnet kjem av *Pinguis* ’feit’, og siktar til blada som skin feittaktig. *Villósa* tyder ’lodden’.

Sjå òg
------

* Vanleg tettegras *Pinguicula vulgaris*
* Fjelltettegras *P. alpina*

Kjelder
-------

* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* Knut Fægri: *Norges planter* J.W. Cappelens Forlag 1958

Bakgrunnsstoff:
---------------

* Bilete Arkivert 2006-09-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Ratri** eller **Ratridevi** er gudinne for natta i vedisk hinduisme. Ho er sett på som ei vennlegsinna gudinne som gjev kvile og kan verna mot mørke trugsmål som kjem om natta, som tjuvar og rovdyr, eller i overført tyding dårlege eigenskapar, som gråde og sinne. 

Gudinna er skildra som ei svart ung kvinne med langt, laust hår og ei løkke i handa i *Samaveda*. Det viktigaste hymnet til Ratridevi er *Ratrisukta* i *Rigveda*. Ein dyrka Ratri om natta, til dømes ved å messa dette hymnet.

Samband med andre gudar
-----------------------

Ratri er syster til Usjas, morgonen, og nokre stader òg til Agni, elden. Ho er dotter av Dyaus.

Ein har sett henne i samband med gudinna Vagdevi, eller Sarasvati, ettersom dei to har mange likskapar. Andre har vidareført henne til den mørke og skremmande gudinna Kali.

Ettersom *ratri* ganske enkelt tyder 'natt' på sanskrit, finn ein ordet igjen i mange samanhengar som ikkje har med gudinna å gjera, til dømes i namnet på høgtidene navaratri og sjivaratri.

Kjelder
-------

* *Tantra and the Tantrik Hindu religion : Shakti and Shakta[*daud lenkje*]* av Arthur Avalon (Sir John Woodroffe)]
* *Indian Myth and Legend* av Donald A. Mackenzie
* Ratri Sukta: Ode to The Deity of Night Arkivert 2005-05-03 ved Wayback Machine. av Srinjay Chakravarti


| * v
* d
* e
Gudar frå vedisk tid |
| --- |
| Indra**·** Agni**·** Soma**·** Varuna**·** Mithra**·** Usjas**·** Vaju**·** Surya**·** Jama**·** Vak**·** Dyaus**·** Tsjandra**·** Nirrti**·** Tvasjtr |
| *Sjå òg hindugudar* |
Dvergnova HT Cas med eit utbrot (mag ~13.4) den 2. november 2010.
Lysskurve til den formørkande dvergnova HT Cas under eit utbrot 4. november 2010.
Ei **U Geminorum-type variabel stjerne** eller **dvergnova** er ein type kataklysmisk variabel stjerne som består av eit tett dobbeltstjernesystem der den eine stjerna er ein kvit dverg som tek til seg materie frå følgjesstjerna. Den første stjerna av denne typen som vart observert, var U Geminorum i 1855; men mekanismen vart ikkje kjend før 1974, då Brian Warner synte at novaen kjem av ein auke i luminositeten til akkresjonsskjeva. Dei 
liknar klassiske novaer med at det er ein kvit dverg som har periodiske utbrot, men mekanismen er annleis. Klassiske novaer kjem av fusjon og detonering av oppsamla hydrogen, medan dagen teoriar indikerer at dvergnovaer kjem av ustabilitet i akkresjonsskjeva, når gass i skjeva når ein kritisk temperatur som fører til endringar i viskositet, slik at ho kollapsar inn i den kvite dvergen og frigjev store mengder potensiell energi som skuldast tyngdekrafta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dwarf nova» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  N.N. Samus; O.V. Durlevich (February 12, 2009). «GCVS Variability Types and Distribution Statistics of Designated Variable Stars According to their Types of Variability». Henta 5. september 2015.
2. ↑  «CVnet: "Introduction to CVs" (Accessed 2006-04-17)». Home.mindspring.com. Arkivert frå originalen 26. februar 2008. Henta 5. september 2015.
3. ↑  "Calibrating Dwarf Novae". *Sky & Telescope*, September 2003, s. 20.

Bakgrunnsstoff
--------------

* AAVSO Variable Star of the Month. SU Ursae Majoris: February 2000
* Amateur Astronomers and Dwarf Novae
**Augustinius Meldal Lossius** (1. januar 1787–15. juli 1864) var ein norsk proprietær frå Hemne i dagens Sør-Trøndelag. Han var stortingsmann i 1818.

Lossius var son til ein proprietær. Han vart cand.jur. i København i 1813, der han 1810-14 var fullmektig i generalpostdirektoriatet og krigsassessor. Sidan flytta han heim til Noreg og vart i 1817 konstituert sorenskrivar i Nordmøre. I 1818 representerte han Romsdals amt på Stortinget der han var med i 10 komitear, mellom dei om turrfiskvraking, tukthus i Bodø, den lutherske kyrkja i London og om «overdaadighet». Han var òg med i Stortinget sitt sendelag til kryninga av Karl III. Johan i Stockholm.

Lossius vart tiltalt for å ha forandra ein attest vedlagd ein embetssøknad. Han vart frikjend av underretten, men dømd til bøter av overretten. I 1822 dømde Høgsteretten han til festningsarbeid, året etter omgjort til ein månads «simpel arrest». Sidan levde han som proprietær og landhandlar i Hemne.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Raud jonsokblom** |
| Raud jonsokblomRaud jonsokblom |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Nellikfamilien Caryophyllaceae |
| **Underfamilie:** | Caryophylloideae |
| **Stamme:** | Sileneae |
| **Slekt:** | Smelleslekta *Silene* |
| **Art:** | **Raud jonsokblom** *S. dioica* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Silene dioica***Clairv. |

**Raud jonsokblom** (*Silene dioica*) er ein art i nellikfamilien. Arten finst i større delar av Europa og i Nord-Afrika, og finst som forvilla art andre stader i verda.

Planta er ein fleirårig urt, som er 25-70 cm høg. Stilk og blad er oftast mjukt hårete, sjeldan glatte. Blada er lansettforma eller elliptiske, motsett stilte, med ingen eller korte bladstilkar. Blomane veks i knipper mot toppen av planta. Kronblada er purpurraude, i sjeldne tilfelle rosa eller kvite, kløyvde i spissen. Frukta er ein brungul kapsel. 

Arten veks i heile landet i veggrøfter, i all kulturmark (beitemark, eng, åker) og på avfallsplassar og rundt industrifelt. Til fjells finst planta nesten opp til 1800 moh.

Planta blomstrar i låglandet frå seint på våren og fram over føresommaren, til fjells i juli-august.

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Rödblära» frå Wikipedia på svensk, og «Rød jonsokblom» frå Wikipedia på bokmål den 27. mai 2010.*

* Floraen i farger, Aschehoug, 3. opplag, 1970.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Raud jonsokblom**

* Den virtuella floran
* IPNI • International Plant Names Index

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Sørsida av Bray Head sett frå hamna i Greystones.
**Bray Head** (irsk *Ceann Bré*) er eit nes eller ein ås med ei høgd på 241 meter nord i grevskapet Wicklow i Irland, mellom byane Bray og Greystones. Åsen er ein del av Wicklowfjella og er ein populær stad for gåturar. 

Jernbanelinja Dublin-Wicklow går på utsida av Bray Head langs kysten, stundom berre nokre meter frå klippene. Denne linja, utforma av Isambard Kingdom Brunel, vert stundom kalla «Brunel's Folly» (‘Brunels dårskap’), sidan det stadig må gjerast vedlikehald på linja ved klippene. Det tar om lag 45 minutt med tog mellom Dublin og Bray Head.

* Den dramatiske jernbaneturen langs klippene ved Bray HeadDen dramatiske jernbaneturen langs klippene ved Bray Head
* Krossen på toppen av Bray HeadKrossen på toppen av Bray Head

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bray Head» frå Wikipedia på engelsk, den 13. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Essay on Bray Head
* Bray Head på Irelandscape

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Noshaq
**Noshaq** er eit 7 492 moh høgt fjell på grensa mellom Afghanistan og Pakistan. Fjelltoppen er det nest høgste frittståande fjellet i Hindu Kush-fjella, einast Tirich Mir ragar høgre.

Noshaq ligg mellom Badakhshan-provinsen i Afghanistan og Chitral-distriktet i Khyber Pakhtunkhwa i Pakistan. Nord- og vestsidene vender mot Afghanistan medan sør- og austsidene er i Pakistan. Noshaq er den høgste fjelltoppen i Afghanistan og i det nordaustre hjørnet av landet langs Durand-linje, grenselinja mot Pakistan. Det er det vestlegaste 7000-meter-fjellet på jordkloten. Enklaste tilkomst til Noshaq er frå Chitral i Pakistan.

Japanesarane Toshiaki Sakai og Goro Iwatsubo nådde toppen som dei fyrste i 1960. Dei klatra opp søraustegga frå Qadzi Deh-breen. Normalrute går i dag langs vestegga. Dei polske klatrarane Andrzej Zawada og Tadeusz Piotrowski stod i 1973 for den fyrste vinterbestiginga. Det var fyrste gongen nokon kleiv til topps vinterstid på eit fjell høgre enn 7 000 moh.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Noshaq» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Capolago mit Blick auf den Corvatsch* (*Capolago med utsyn mot Piz Corvatsch*) ca 1926
**Giovanni Giacometti** (7. mars 1868–25. juni 1933) var ein sveitsisk kunstmålar og grafikar. Saman med venen Cuno Amiet var han den leiande postimpresjonisten i sveitsisk kunst. Han var far til både Alberto, Diego og Bruno Giacometti.

### Liv og gjerning

Giacometti var det fjerde av åtte born i ein familie i Stampa. Han studerte kunstmåling 1886-87 i München, og 1888-91 saman med Cuno Amiet his William Adolphe Bouguereau og Joseph Nicolas Robert-
Fleury ved Academie Julian i Paris. I sine tidlege år var han særleg påverka av målaren Giovanni Segantinie, som frå 1894 om somrane tok han med til landsbyen Majola. Han mottok sterke inntrykk frå
den fauvistiske kunstrørsla og -stilen, og av kunstnarane Cuno Amiet, Paul Cezanne og Vincent van Gogh. I 1900 braut han vekk frå Segantinis stil og byrja ta etter den postimpresjonistiske stilen i fransk målarkunst.

Kring 1904 budde Giacometti med familien sin i fjellandsbyen Borgonovo i Bergell. Seinare flytta dei til eit nærliggande hus i Stampa, der Giacometti brukte låven til atelier. År 1908 vart Giacometti, saman med nokre andre kunstnarar, invitert av kunstnargruppa Die Brücke til å stille ut arbeida sine i Dresden. I åra mellom 1906 og 1911 måla Giacometti i ein ekspressiv stil.

Giacomettis verk består av impresjonistiske landskapsmåleri og portrett av familien og lokale personlegdomar, som målaren Michel-Elvezia Baldini. Nokre av måleria hans er forma i ein symbolistisk stil. Arbeida hans er representert i dei fleste sveitsiske muséa.

Han døydde i Glion i 1933.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* HDS

 |



* *Denne artikkelen bygger på «Giovanni Giacometti» frå Wikipedia på tysk, den 18. juli 2011.*
Forside til ei utgåve av *Notitia Dignitatum*
***Notitia Dignitatum*** er eit unikt dokument frå det seinromerske keisarlege kanselliet og er eit av særs få dokument frå den romerske statsadministrasjonen som har overlevd fram til i dag. Dokumentet inneheld ei liste over dei høgare embeta i den sivile og militære administrasjon og kva for provinsar og einingar som var underlagt desse. Ho gjev med dette ei detaljert skildring av den administrative organiseringa av imperiet frå keisarhoffet og ned til provinsnivå. Dokumentet er svært uvanleg og har stor historisk verdi ettersom det er nesten heilt oppdatert med omsyn til situasjonen i Vestromarriket for 420-åra og i Austromarriket for tida kring 400. Det er derfor mest truleg framstilt i den vestlege delen av riket kort tid etter 420-åra. Dokumentet inneheld òg ei rekkje unøyaktigheiter og utelatingar. For kvar av dei to halvdelane av riket rekna Notitia opp alle viktige embete og administrative postar og nemner ofte lokaliteten og titlane på dei underordna medarbeidarane.

I dag finst det fleire kopiar av dokumentet som blei laga på 1400- og 1500-talet. Alle desse utgåvene er kopiert anten direkte eller indirekte frå ein kodeks som ein veit var lagra ved katedralen i Speyer, men som seinare har ein ukjend lagnad. Denne kodeksen inneheldt ei samling av ulike dokument der *Notitia* var den siste og største på i alt 164 sider. Kva for andre dokument som var i denne kodeksen er usikkert. Fleire av dei kjente kopiane er illuminerte, og illuminasjonane er truleg kopiar av jamgode bilde i Speyer-kodeksen.

Kjelder
-------

1. ↑  Dr. Ingo Maier: http://notitiadignitatum.org/601-spey.pdf Arkivert 3. september 2018 ved Wayback Machine. Speyer Codex

* *Denne artikkelen bygger på «Notitia Dignitatum» frå Wikipedia på dansk, den 19. juni 2022.*

Litteratur
----------

* *Westermann Großer Atlas zur Weltgeschichte* indeholder kort basert på m.a. Notitia
* *Notitia dignitatum: accedunt Notitia urbis Constantinopolitanae et Laterculi provinciarum*, edidit Otto Seeck, Berolini: Weidmann, 1876.
* A.H.M. Jones, *The Later Roman Empire, 284-602. A Social, Economic and Administrative Survey*, The Johns Hopkins University Press, 1986, ISBN 0-8018-3285-3

* Latinsk utgåve: *Notitia Dignitatum* illuminert frå bibliotheca Augustana
* Omsetjingar til engelsk: Cnd website, Medieval Sourcebook av William Fairley
* Kart basert på Notitia: Romarriket omkring 400
**Giorgio Vasari** (30. juli 1511–27. juni 1574) var ein italiensk kunstmålar, arkitekt og kunsthistorikar. For ettertida er han særleg kjend for sine biografiar over berømte italienske kunstnarar.

Liv og gjerning
---------------

Vasari var fødd i Arezzo i Toscana, der faren livnærte seg som keramikar. Etter råd frå syskenbarnet Luca Signorelli vart han i ung alder elev av Guglielmo da Marsiglia, ein dyktig målar av farga glas. Då han var 16 år sende kardinalen Silvio Passerini han til Firenze for å studere hos Andrea del Sarto og hos elevane hans; Rosso Fiorentino og Jacopo da Pontormo.

Vasari-korridoren
Vasari byrja som kunstmålar. Dei manieristiske måleria hans var meir beundra i samtida enn i ettertida. Han var fast tilsett hos Medici-familien i Firenze og Roma, og han arbeidde i Napoli, Arezzo og andre stader. Mange av bileta hans finst, dei viktigaste er vegg- og takmåleria i det store Sala di Cosimo i Palazzo Vecchio i Firenze. Der arbeidde han og assistentane hans frå 1555. 

Vasari tok òg oppdrag som uavhengig arkitekt, og var på det feltet meir vellykka enn som målar. Loggiaen på Uffizi-palasset i Firenze er eit sjeldant stykke urban planlegging som fungerer som ein offentleg plass. Om ein ser på den som ei kort gate, er det ei renessansegate med unik arkitektonisk utforming. Denne passasjen, som no heiter Vasari-korridoren, knyter saman Palazzo Vecchio med Palazzo Pitti på den andre sida av elva. Vasari stod også for restaureringa av mellomalderkyrkjene 'Santa Maria Novella' og 'Santa Croce'. I 1562 bygde Vasari den åttekanta kuppelen på toppen av basilikaen Madonna dell'Umiltà, eit framifrå døme på arkitekturen under høgrenessansen.

I 1547 bygde Vasari seg eit flott hus i Arezzo som han innreidd med store måleri, både på veggar og i kvelvingar. Huset er i dag museum. Han fekk plass i bystyret for fødebyen, der han steig til høgste posisjon som 'gonfaloniere'.

### Kunsthistorikar

Tittlsida på andreutgåva av Vasari si bok om kunstnarar, 1568
Vasaris mest kjende verk er *Le vite de' piú eccelenti architetti, pittori e scultori italiani*, som kom ut i 1550 i Firenze. Boka granska liva og arbeida til mange renessansemålarar, -skulptørar og -arkitektar frå Italia. Ettersom han personleg kjende fleire av kunstnarane, vart mange av livssogene både levande og truverdige. Han skreiv berre om personar som var døydd eller hadde slutta å arbeide. Det einaste unnataket var venen Michelangelo. Boka er delt i 14 kapittel og omtalar 24 ulike kunstnarar. Verket gjev lesaren eit godt innsyn i dei økonomiske føresetnadene som kunstnarane arbeidde under. Det presenterer også sin eigen teori om korleis ein lagar vakker kunst.

År 1530 nytta Vasari omgrepet gotikk, og 20 år seinare brukte han ordet «renessanse», som tyder 'gjenføding'. Han er også den som kom opp med namnet «Mona Lisa» på Leonardo da Vinci sitt berømte bilete.

Vasari døydde i Firenze den 27. juni 1574.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giorgio Vasari» frå Wikipedia på engelsk, den 24. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Parken i Villa d'Este måla av Carl Blechen i 1830
**Villa d'Este** er ein villa i Tivoli i nærleiken av Roma. Villaen og hagen er på UNESCO si liste over verdsarv.

Kardinalen Ippolito II d'Este, sonen til Lucrezia Borgia og Alfonso I av Ferrara, kom til Tivoli den 9. september 1550 til Tivoli som guvernør for byen. Han var ikkje nøgd med den offisielle bustaden han blei tiboden i samband med stillinga, og valde difor for å byggja ein ny villa. Over dei neste 10 åra skaffa han arealet han trengde, og fekk bygd villaen med ein hage i skråninga nedanfor villaen. Utforminga er tradisjonelt tilskriven Pirro Ligorio, som dreiv arkeologiske utgravingar av den romerske Villa Adriana like i nærleiken.

Hagen
-----

Hagen er laga med terrassar i skråningen nedanfor villaen, og nyttar fallet til fontener. For å skaffa vatn blei det laga ein viadukt frå Monte Sant'Angelo, og dessutan ein tunnel frå elva Anio. Vatnet blir brukt i ei stort tal fontener, som har gjeve hagen særpreget sitt og gjort han kjend over heile verda. 

Midt i hagen er det ein statue av Herkules. Herkules var ein av gudane som hadde verna Tivoli, og var ifølgje historikarar frå 1500-talet ein av forfedrane til familien Este.

Villaen
-------

Romma er rikt dekorerte. Viktige kunstnarar i sein romersk manierisme deltok. Det gjeld Livio Agresti, Federico Zuccari, Durante Alberti, Girolamo Muziano, Cesare Nebbia og Antonio Tempesta. Dette arbeidet var nesten ferdig då kardinalen døydde i 1572. Seinare bidrog òg Giovanni Lorenzo Bernini til utsmykkinga av hagen.

Villaen i kulturen
------------------

Franz Liszt skreiv pianostykket *Les Jeux d'Eaux à la Villa d'Este*, som viser til den vakre hagen og fontenene til Villa d'Este.

Kjelder
-------

1. ↑  Motivering av valet av *Villa d'Este, Tivoli* ved whc.unesco.org. Henta 2018-10-19.

* *Denne artikkelen bygger på «Villa d'Este» frå Wikipedia på bokmål, og «Villa d'Este» frå Wikipedia på svensk den 15. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Villa d'Este**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC

 |
Minneplakett over Beccari i Mondovì
**Giovanni Battista Beccaria** (3. oktober 1716–27. mai 1781) var ein italiensk fysikar, fødd i Mondovì. Han var medlem av den religiøse ordenen til Dei fromme skulane frå 1732, der han studerte, og seinare underviste i, grammatikk og retorikk. Samstundes lærte han seg matematikk.

Han vart professor i eksperimentell fysikk, først ved Universitetet i Palermo, så Universitetet La Sapienza i Roma og fekk deretter ei liknande stilling ved Torino i 1748. Han underviste sidan fyrstesøner av Chablais- og Carignan-ættene, og budde sidan i Torino. I mai 1755 fekk «fellow»-medlemskap i Royal Society i London, og publiserte fleire artiklar om elektrisitet i *Philosophical Transactions of the Royal Society*. 

Beccaria gjorde mykje, både gjennom eksperiment og framstillingar, for å spreie kunnskapen om den elektriske forskinga til Benjamin Franklin og andre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Giovanni Battista Beccaria» frå Wikipedia på engelsk, den 27. februar 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   «Beccaria, Giovanni Battista». *Encyclopedia Americana*. 1920.

* Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MGP
* NLA

 |
**Viljo Akseli Heino** (1. mars 1914–15. september 1998) var en finsk friidrettsutøvar frå Iitti som var verdsrekordhaldar på 10 000 meter frå 1944 til 1949. Han vann 10 000-meteren under EM i friidrett 1946 i Oslo.

Heino vart finsk meister på både 5 000 m og 10 000 m i 1943. Året etter vart han finsk meister på 5 000 m, men imponerte meir då han 25. august 1944 i Helsinki forbetra verdsrekorden på 10 000 meter med 17 sekundar til 29.35,4.

Under friidretts-EM 1946 på Bislett stadion var Heino fullstendig suveren i milløpet og vann på tida 29.52,0, førti sekundar framom landsmannen Helge Perälä på sølvplassen. Dagen etter vart Heino nummer fire på 5 000 meter. To år seinare sleit han med mageproblem då Sommar-OL 1948 fann stad i London. Han braut milløpet i den 17. runden og kom på 11. plass i maratonløpet.

Den 11. juni 1949 slo tsjekkoslovaken Emil Zátopek Heino sin verdsrekord på 10 000 meter. Kanppe tre månader seinare, den 1. september i Kouvola, tok Heino tilbake rekorden med eit løp på tida 29.27,2. Men allereie 22. oktober svarte langdistansefenomenet Zátopek med ei ytterlagre forbetreing av verdsrekorden på mila.

Heino la opp i 1951. Han døydde 84 år gammal i Tammerfors.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Viljo Heino» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI

 |
Tog på den transmongolske jernbanen gjennom Gobi-ørkenen.
Ulan-Ude jernbanestasjon.
Ulan Bator jernbanestasjon.
**Den transmongolske jernbane** bind saman den transsibirske jernbanen frå Ulan-Ude i Russland med Jining i Kina, via Ulan Bator i Mongolia. Linja blei bygd mellom 1949 og 1961. Ho er stort sett enkeltspora i Mongolia og dobbeltspora i Kina. Sporvidda i Russland og Mongolia er 1520 mm, medan han er 1435 mm i Kina.

Andre viktige stoppestader i Mongolia er Sükhbaatar, Darkhan, Choir, Sainshand og Zamyn-Üüd, medan kinesiske Erenhot er grensestopp der ein endrar sporvidde. Viktige bilinjer går til Erdenet og Baganuur.

Historie
--------

Utbygginga av jernbanen i Mongolia tok til seint. Ein tok til å bygga den transmongolske linja i 1947, nådde Ulan Bator i 1950 og den kinesiske grensa i 1955. Før dette hadde dei einaste jernbanelinjene vore korte godslinjer.

Operasjon
---------

Hjulendring frå mongolsk til kinesisk sporvidde.
Det mongolske jernbaneselskapet Mongolyn Tömör Zam frakter 80 % av alt gods og 30 % av alle reisande i Mongolia. Dei fleste toga har to lokomotiv for å minska sjansen for forseinkingar i det store, sparsamt folkesette landet.

Mongolske og russiske tog bruker sporvidda 1520 mm, medan Kina bruker normalspor med breidda 1435 mm. Kvar gong toga kryssar grensa må dei derfor bytta hjul. Kvar vogn blir løfta og boggiane endra. Dette, saman med toll- og passkontroll, gjer at grensepasseringa kan ta fleire timar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trans-Mongolian Railway» frå Wikipedia på engelsk, den 23. november 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (mongolsk)
**Ole Christophersen Blom** (21. juni 1784–25. mai 1845) var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Kviteseid i Telemark. Christopher Olsen Blom var sonen hans.

Han var son til ein gardbrukar. Etter han hadde fått privatundervisning heime, gjekk han ei tid navigasjonsskule i Skien. I 1802 var han understyrmann, sidan var han forvaltar av Vråliosen sagbruk til 1817. Han tok i 1817 over farsgarden Nese i Kviteseid.

Blom var medlem av forlikskommisjonen frå 1817. Alleireie året etter vart han avsett av amtmannen, innattsett etter høgsterettsdom i 1820. Også medhjelpar åt presten i Kviteseid.

Blom representerte Bratsbergs amt på Stortinget 1821, 1822 og 1824. I 1821 var han medlem av tolv komitear, mellom dei valkomiteen, komiteen om bank- og pengestellet, om utskiftingslova og om korntoll. År 1824 var han medlem av komiteen om berg- og skogvesenet. Både i 1830 og 1839 var han 1. varamann til Stortinget.
Blom var den første ordføraren i Kviteseid frå 1837 til 1841.

Han døydde på garden sin i Kviteseid i 1845.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1857-1925) (1914). «Blom, Ole Christophersen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: Steen'ske bogtrykkeri. s. 106-107.
* Biografisk informasjon om Ole Christophersen Blom NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Honiara** er hovudstaden på Salomonøyane, ein øystat i det sørlege Stillehavet. Byen ligg på øya Guadalcanal. 
Han hadde 49 107 innbyggjarar i 1999. Administrativt er han eit område for seg sjølv, medan øya utgjer provinsen Guadalcanal. Inntil den andre verdskrigen var Tulagi hovudstad, men denne byen blei så sterkt øydelagd under krigen at ein valde å flytte administrasjonen til Honiara, som var nyoppbygd og i god stand sidan USA hadde brukt staden som ein av sine større basar i Stillehavet.

Honiara ligg på nordkysten ved utløpet av Matanika-elva. Ei smal 12 km lang kyststripe dannar det meste av byen, men i dei seinare åra er det komen nye busetnadar i åsane ovanfor.

Aust for byen ligg Honiara lufthamn, den einaste internasjonale flyplassen i landet. Han blei opphavleg bygd opp under den andre verdskrigen og gjekk i mange år under namnet *Henderson airfield*.

Klimaet er tropisk med dagtemperaturer på rundt 28 gradar °C. Sjøtemperaturen er omtrent den same. Normal årleg nedbør er 2154 mm, noko som er mindre enn generelt på Salomonøyane - og mykje mindre enn på den vêrharde sørkysten av Guadalcanal.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Honiara**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 23°56′03″N 69°48′50″E﻿
**Kalo Dungar** ('Svartås', også skrive *Kala Dunger*) er det høgaste punktet i Kachch i Gujarat i India, på 462 meter. Toppen ligg 97 km frå administrasjonsstaden Bhuj og 25 km nord for næraste by, Khavda.

Toppen er truleg den einaste staden ein har panoramautsikt over saltmyra Rann av Kachchh. Sidan han ligg nær grensa til Pakistan ligg det ein militærpost på toppen. Allmugen har ikkje tilgang forbi posten.

Kalo Dungar er også kjend for eit rundt 400 år gammalt tempel til Dattatreja. Prestane i tempelet lager offermat (*prasad*) av ris som dei gjev til dei lokale sjakalane etter *aarti*-seremonien.
Ei soge knytt til tempelet fortel at då Dattatreja var på jorda kom han til Kalo Dungar og fann ei gruppe sveltande sjakalar. Som gud kunne han gje dei kroppen sin å eta, og etter at han var blitt eten bli heil att.
Ei anna soge fortel at ein heilag mann, Lakkh Guru, budde her og tilbad Dattatreja. Han pleide å mata sjakalane. Ein dag då han ikkje hadde mat å gje dei skar han ein del av sin eigen kropp og gav dei til å eta. I ein annan versjon skal ein konge ha tilbydd same offer då Dattatreja i sjakalform spurte kvifor han gav sjakalar vegetarisk mat som offer når dei var kjøtetarar.
Også tilreisande menneske blir gjevne gratis måltid ved tempelet.

Galleri
-------

* Høgaste punktet på Kalo Dungar med utsyn over Rann av Kachchh.Høgaste punktet på Kalo Dungar med utsyn over Rann av Kachchh.
* Utsyn frå Kalo DungarUtsyn frå Kalo Dungar
*

Kjelder
-------

1. 1 2 3  *The Black Hills (Kalo Dungar)*, arkivert frå originalen 22. april 2017, henta 22. april 2017
2. 1 2 3  The Jackals and Legend of Kalo Dungar
3. 1 2  
Anjali H. Desai, red. (2007), *India Guide Gujarat*, India Guide Publications
4. ↑  Jitaditya Narzary (2014/02/19), *Kalo Dungar: Black or Blue?*, arkivert frå originalen 22. april 2017, henta 22. april 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Kalo Dungar» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kalo Dungar**
Kalvedans
**Kalvedans** eller **råmjølkspudding** er ein tradisjonell dessert som utnyttar det høge proteininnhaldet i råmjølk til å lage ein stiv pudding utan å nytte andre tilsetjingsmiddel, korkje gelatin eller egg. Ein brukar omtrent ein tredjedel råmjølk og to delar vanleg mjølk. Om det er andre eller tredje mjølking, må ein redusere mengda med vanleg mjølk. Som smakstilsetjing brukar ein mandeldropar og litt sukker. Det heile vert plassert i dampbad der ein passar temperaturen slik at mjølka ikkje kokar. Etter om lag ein times tid er puddingen stiv, og kan etast med kanel og mjølk.

Oppskrift på kalvedans
----------------------

Ingrediensar:

* 1,5 liter råmjølk
* 1 dl fløyte
* 75 g sukker
* 5 kardemommefrø
* 0,5 ts malt kanel

Visp saman mjølk, fløyte, sukker og krydder. Varm opp langsamt til mjølka byrjar å tjukne. Hvis den tjuknar raskt, kan ein spe røra med litt fløyte. Hvis den tjuknar litt for lite, kan ein ha i eit par eggeplomer for å få ein god konsistens.

Helles i ei eldfast form og steik kalvedansen i vassbad i 120 °C i om lag ein og ein halv time. La kalvedansen avkjøla og server med rørte bær og vispa krem.

Referansar
----------

* Jonas Storm
* Marie Landmark. (1900) For landsbygden. Raad og Veiledning for Hus og Hjem.