recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gyroradius** er radien til sirkelrørsla til ein ladd partikkel i eit magnetfelt. 

{\displaystyle r\_{g}={\frac {mv\_{\perp }}{|q|B}}}
der

* {\displaystyle r\_{g}\ } er gyroradien
* {\displaystyle m\ } er massen til den ladde partikkelen,
* {\displaystyle v\_{\perp }} er snøggleikskomponenten vinkelrett på retninga til magnetfeltet,
* {\displaystyle q\ } er ladninga til partikkelen og
* {\displaystyle B\ } er det konstante magnetfeltet.

(Alle einingar er i SI)

På liknande vis er frekvensen til denne sirkelrørsla kjend som **gyrofrekvens** eller **syklotronfrekvens**, og er gjeven i radianar/sekund som:

{\displaystyle \omega \_{g}={\frac {|q|B}{m}}}
og i Hz ved:

{\displaystyle \ f\_{g}={\frac {qB}{2\pi m}}}
For elektron er dette 

{\displaystyle \nu \_{e}=(2.80\times 10^{10}\,\mathrm {Hz} /\mathrm {T} )\times B}
Mangetfeltet kan til dømes vere jorda sitt. Dette feltet er av storleiksorden 1,4 MHz og spelar ei stor rolle for den reflekterande og absorberande eigenskapen til ionosfæren.

Sjå òg
------

* Syklotron

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gyroradius» frå Wikipedia på engelsk, den 10. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. Chen, Francis F. (1984). *Introduction to Plasma Physics and Controlled Fusion, Vol. 1: Plasma Physics, 2nd ed*. New York, NY USA: Plenum Press. ISBN 0-306-41332-9.


* gyrofrekvens. I Store norske leksikon. Henta frå:
Koordinatar: 84°00′S 168°00′E﻿

**Queen Alexandra Range** er ei stor fjellkjede i Aust-Antarktis, kring 160 km, som grensar til heile vestsida av Beardmorebreen frå Polarplatået til Rossisen. Andre namn på denne fjellkjeda er **Alexandra Mountains**, **Alexandra Range** og **Königin Alexandra Gebirge**.

Det høgaste fjellet i fjellkjeda er Mount Kirkpatrick på 4528 moh. Andre fjelltoppar i fjellkjeda omfattar Mount Dickerson på 4120 moh.

Denne fjellkjede vart oppdaga på resia mot Sørpolen av den britiske antarktiskekspedisjonen (1907-09), og vart namngjeven av Ernest Shackleton etter dronning Alexandra av England. Shackleton og mennene hans, og ein seinare ekspedisjon leia av Robert Falcon Scott, samla begge steinprøvar frå fjellkjeda som inneheldt fossil. Oppdaginga av fleircella liv så nær Sørpolen var eit av bevisa nytta i teorien om kontinentaldrift som vart publisert i 1910 og 1912.

Fjell
-----

| Fjell | Høgd (moh) |
| --- | --- |
| Desennial Peak | 4020 |
| Mount Stanley | 3220 |
| Mount Bishop | 3020 |
| Ahmadjian Peak | 2910 |
| Mount Fox | 2820 |
| Mount Ida | 1565 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Queen Alexandra Range» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Queen Alexandra Range». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 27. februar 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**William «Billy» Mitchell** (29. desember 1879–19. februar 1936) var ein amerikansk general og luftmaktsteoretikar.

Mitchell tenestegjorde i Frankrike under første verdskrigen og var ved slutten av krigen leiar for alle amerikanske luftstridskrefter i landet. Etter krigen vart han nestkommanderande i flyvåpengreina til Army Air Service, og vart forkjempar for å auka bruken av luftmakt ettersom han meinte dette ville vera viktig i framtidige krigar. Han argumenterte blant anna for at bombefly var eigna til å senka krigsskip, og organiserte ei rekkje bombeangrep mot stilleståande skip for å demonstrera ideen.

Han skaffa seg fleire fiendar i hæren grunna kritikk, og i 1925 vart han fråteken ein mellombels kommisjon som brigadar. Han vart seinare same året stilt for krigsrett for ulydigheit etter å ha skulda leiarane i hæren og marinen for «ein nærast forræderisk leiing av forsvaret til nasjonen» etter at leiinga investerte i krigsskip framfor hangarskip. Han trekte seg frå hæren kort etter.

USS «Alabama» vert bomba frå fly som demonstrasjon av Mitchell sine idear
Mitchell vart posthumt utnemnd til generalmajor av president Franklin D. Roosevelt. Bombeflyet North American B-25 Mitchell er oppkalla etter han.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Billy Mitchell» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 65°55′S 64°58′W﻿

**Loqui Point** er eit nes at heilt nord på Velingrad Peninsula på Graham Coast, på sørsida av innløpet til Barilari Bay, på vestkysten av Graham Land. Det vart oppdaga og namngjeve «Cap Garcia» av Den franske antarktisekspedisjonen, 1903–05, under Charcot. Samstundes gav Charcot namnet «Cap Loqui» til neset på nordsida av Barilari Bay, etter kaptein Loqui i Den argentinske marinen. Karta etter Den franske antarktisekspedisjonen til Charcot i 1908-10 syner at «Cap Garcia» er neset nord for Barilari Bay, og namnet Cape Garcia har sidan vorte nytta for denne posisjonen. Charcot brukte ikkje namnet «Cap Loqui» på karta etter Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, og då han endra namnet Cape Garcia, vart det sørlege neset ved Barilari Bay utan namn. For å bevare namnet i området vart Loqui Point nytta om dette neset.

Kjelder
-------

* SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Loqui Point» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
***GoldenEye 007*** er eit skytespel i førsteperson, utvikla av Rare og basert på James Bond-filmen GoldenEye. Det vart utgjeve til Nintendo 64 i august 1997. Spelet har ein einspelarkampanje der spelaren tek rolla som den britiske Secret Intelligence Service-agenten James Bond medan han kjempar for å hindre eit kriminelt syndikat frå å bruke eit satellittvåpen mot London for å skape ein global finanskollaps. Spelet inneheld også ein fleirspelarmodus med delt skjerm, der to, tre eller fire spelarar kan tevle i ulike typar deathmatch-spel.

*GoldenEye 007* var utvikla over ein periode på to og eit halvt år av ei uerfaren gruppe leidd av Martin Hollis, som hadde arbeidd tidlegare på arkadeversjonen av *Killer Instinct*. Det var delvis tenkt som eit skytespel «på skjener», der spelaren følgjer ei fastlåst rute, inspirert av *Virtua Cop* frå Sega, men vart til slutt designa som eit ope skytespel der spelaren har full kontroll i alle retningar. Utviklarane tok lærdom frå *Super Mario 64* når dei designa dei opne nivåa i spelet. Spelet vart hylla av kritikarar og selde over åtte millionar kopiar verda over.

I eit historisk attersyn er *GoldenEye 007* vørdt som eit viktig spel innan skytespel-sjangeren, mellom anna for å demonstrere at sjangeren kunne fungere godt på spelkonsollar og for å markere ein overgang frå den, på den tida, arkadeliknande *Doom*-tilnærminga til ein meir realistisk stil. Det introduserte banebrytande element som sniking og konsolltilpassa deathmatch-fleirspelarmodus. Ein spirituell oppfølgjar, *Perfect Dark*, vart utgjeven i 2000, medan ei nyutvikla utgåve av spelet, også titulert *GoldenEye 007*, vart utgjeven av Activision i 2010.

Referansar
----------

1. ↑  «Miyamoto suggested GoldenEye end with Bond shaking hands with all his enemies in a hospital». Eurogamer. Henta 19. august 2018.
2. ↑  «GoldenEye 007 for Nintendo 64 Reviews». Metacritic. Henta 19. august 2018.
3. ↑  «Top 10 Best-Selling Nintendo 64 Games - News». VGChartz. Henta 19. august 2018.
4. ↑  «Nintendo 64 fyller 20 år». Gamer.no. Henta 19. august 2018.
5. ↑  «Nye Goldeneye er rett rundt hjørnet». Gamer.no. Henta 19. august 2018.
**Lorentzkrafta** er den krafta som verkar på ein elektrisk ladning som rører seg i eit magnetfelt. Lorentzkrafta kan uttrykkjast ved 

{\displaystyle \mathbf {F} =q[\mathbf {E} +(\mathbf {v} \times \mathbf {B} )]}
der *q* er storleiken av ladninga, **v** er farten, **B** den magnetiske flukstettleiken og **E** er det elektriske feltet. 

Krafta er retta vinkelrett på rørsleretninga og feltretninga. Lorentzkrafta kan ikkje forandre storleiken av ein banefarten til ein partikkel, men vil gje forandring i rørsleretninga, og vil t.d. føre til at ein ladd partikkel i eit homogent magnetfelt vil røre seg i ein sirkelbane eller langs ei skruelinje. Lorentzkrafta har stor tyding for rørsla av partiklar i sykliske akseleratorar, t.d. syklotronar, for massespektrometer, for elektronrørsla i visse elektronrøyr, for partiklar i kosmisk stråling når dei trengjer inn i magnetfeltet til jorda og meir. 

Krafta er kalla opp etter den nederlandske fysikaren Hendrik Lorentz.

Kjelder
-------

lorentzkraften. I Store norske leksikon. Henta frå: 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
To golfballar.
Ein **golfball** er ein ball særskilt laga for å spela golf med. Dagens golfballar er kjenneteikna av mange små groper på utsida for å betra flygeevna. Ballane er vanlegvis kvite, men finst òg i andre fargar, til dømes svart eller raud.

I følgje *Rules of Golf* må slike ballar ikkje vega meir enn 45,93 gram, ha ein diameter mindre enn 42,67 mm, eller skilja seg noko særleg frå ei symmetrisk kule.

Historie
--------

Dei første golfballane var laga av tre. Tidleg på 1600-talet tok ein så i bruk ein ball av kuskinn stoppa med gåsefjør, med eit lag måling utanpå. Denne ballen flaug så godt at han blei standardutstyr i over to hundreår.

Oppskoren ball saman med ein mynt.
I 1848 fann presten Robert Adams opp ein ball av guttaperka. Denne var både billigare å laga og kunne få overflata tilverka for betre aerodynamikk. I løpet av få år hadde denne ballen teke over idretten.

På 1900-talet tok ein til å laga ballar med fleire lag, først med ein massiv eller væskefylt kjerne, deretter eit lag gummi og eit tynt ytterskal. I dag lager ein ballar med to, tre eller fire lag frå ulike syntetiske material.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Kjelder

* en:golf ball
**William Leon «Billy» Goldenberg** (fødd 10. februar 1936 i Brooklyn i New York City) er ein USA-amerikansk komponist, mest kjend for arbeidet med film og fjernsyn. 

Dei mest kjende samarbeida hans var mellom anna med Steven Spielberg og fjernsynsfilmane hans (særleg *Night Gallery* i 1969 og *Duel* i 1971) og dei sju episodane han bidrog med i *NBC Mystery Movie*-serien *Columbo*. Han komponerte kjenningsmelodien til fleire TV-seriar, som *Kojak*, *Alias Smith and Jones*, *Rhoda* og *Our House*. Han komponerte òg filmmusikken til mange filmar og TV-filmar, som *Fear No Evil* (1969), *The Grasshopper* (1970), *Red Sky at Morning* (1971), *Up the Sandbox* (1972), *The Last of Sheila* (1973), *Don't Be Afraid of the Dark* (1973), *Busting* (1974), *Reflections of Murder* (1974), *The Legend of Lizzie Borden* (1975), *One of My Wives Is Missing* (1976), *The Lindbergh Kidnapping Case* (1976), *Helter Skelter* (1976), *The Domino Principle* (1977), *Mary Jane Harper Cried Last Night* (1977), *The Cracker Factory* (1979), *Scavenger Hunt* (1979), *This House Possessed* (1981), *The Best Little Girl in the World* (1981), *Reuben, Reuben* (1983), *Good to Go* (1986), *18 Again!* (1988) og mange andre.

Goldenberg var musikalsk leiar for *Elvis Presley's Comeback Special*, *The Ann-Margret Show*, *An Evening with Diana Ross* og andre.

Han fekk Emmy-prisen i 1975 for CBS-miniserien *Benjamin Franklin* og igjen i 1978 for miniserien *King*. Han har vore nominert til Emmy-prisen 22 gonger. 

Songane hans er blitt spelte inn av mellom andre Barbra Streisand, Liza Minnelli, Diana Ross, Bea Arthur og Dorothy Loudon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Billy Goldenberg» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Billy Goldenberg ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Læreboknormalen** var fram til 2012 ei trongare norm enn rettskrivinga. Hovudformålet med læreboknormalen er å få ei mest mogeleg einsarta skriftnorm i lærebøkene i skolen. Læreboknormalen har òg vore norm for språket i NRK og i statsforvaltinga.
Til læreboknormalen høyrer eineformer, jamstilte former og hovudformer, medan sideformer som i ordlistene er sett i [klammar], er godkjend rettskriving som ikkje ligg innanfor læreboknormalen.

Prinsippet med eit skilje mellom læreboknormal og godkjend rettskriving har følgd rettskrivingsreformene av 1907, 1917 og 1938. Bakgrunnen var at stor valfridom i den offisielle rettskrivinga kunne medføre vanskar i norskundervisninga; elevane burde møte ei fastare norm i skolebøkene.

Læreboknormalen i bokmål
------------------------

I 1959 vedtok Stortinget ein ny læreboknormal som bygde på rettskrivinga av 1938. Læreboknormalen vart endra noko i konservativ lei på 1980-talet. I 2005 vart læreboknormalen oppheva i bokmål, og skiljet mellom hovudformer og sideformer var borte. Samtidig vart rettskrivingsnorma stramma inn, ved at ein del tilnærmingsformer (folkemålsformer) vart tekne ut or ordlistene.

Læreboknormalen i nynorsk
-------------------------

På årsmøtet i Norsk språkråd i februar 1997 vedtok nynorskseksjonen nye prinsipp for normeringa av nynorsk:

* 1 Nynorsknormalen skal ha ein trong læreboknormal, men ei rettskriving med stor valfridom.
* 2 Det skal ikkje vera valfridom innanfor læreboknormalen utanom på dei mest sentrale punkta der det er både skrifttradisjon for valfridom og svært god talemålsdekning for to hovudformer.
* 3 Hovudgrunnlaget for val av lærebokformer skal vera den nynorske skrifttradisjonen.

I 2005 var det gjort framlegg om å oppheve skiljet mellom hovudformer og sideformer, men i nynorsk rettskriving valde departementet å halde på læreboknormalen fram til 1. august 2012.

Læreboknormalen – eit rettare språk?
------------------------------------

Det vil vera gale å seie at norsk innanfor læreboknormalen gir eit betre språk enn eit språk innanfor dei vidare rettskrivingsnormene. Men læreboknormalen hjelper språkbrukarane til ei meir konsekvent språkføring.
**Billy Konchellah** (fødd 20. oktober 1961) er ein kenyansk tidlegare friidrettsutøvar som spesialiserte seg 800-meteren. Han vann gullmedaljen på 800 m både under VM 1987 og under VM 1991. I 1993 fekk han bronsemedaljen på distansen meter under VM i Stuttgart.

Aktiv
-----

Til skilnad frå dei fleste storløparane i Kenya var Konchellah ikkje av nandi-folket, men ein masai. Før 1984 stod han i skuggen av landsmannen Mike Boit og særleg britane Sebastian Coe, Steve Ovett og Steve Cram. Fyrst i 1984 kom Konchellah fram i rampelyset. Då Joaquim Cruz vart olympisk meister på 800 m i Los Angeles sprang Konchellah inn til fjerdeplass på tida 1.44,03.

Dei neste åra sleit Konchellah med sjukdom, det vart påvist tuberkulose og han leid av astma. Han var tilbake i 1987-sesongen og noterte årsbeste i verda på 800-meter då han vart verdsmeister med personleg rekord 1.43,03, klart føre favoritten Peter Elliott frå Storbritannia. Deretter var han sett utanfor friidretten med sine astmaplagar, til dess spesialistar i USA fann at allergi var årsak til astamaen. Han busette seg så i Albuquerque i USA og la samstundes om kosthaldet.

Ved dei kenyanske uttaka til verdsmeisterskapen 1991 i Tokyo, måtte Konchellah sjå den regjerande olympiameisteren Paul Ereng framfor seg. Under tevlingane i Tokyo var Konchellah derimot i absolutt toppform. I 800-meterfinalen låg han langt tilbake i feltet, til det stod att 150 meter av løpet. På oppløpssida passerte han både Ereng og den andre favoritten, brasilianaren José Luiz Barbosa, og forsvarte VM-tittelen med tida 1.43,99.

År 1993 viste Konchellah strålande form då han vann sin semifinale under VM i Stuttgart. I finalen fylgde han sin vanlege taktikk og låg ved 600-metersmerket sist i feltet. Dei siste 200 meterane sprang han fortare enn nokon av dei andre finalistane, men forspranget til hans eigen landsmann Paul Ruto og italienaren Giuseppe D’Urso var så stort at Konchellah enda på tredjeplass.

I 1997 hadde han ambisjonar om å ta ei ny VM-medalje, men vart slått ut or semifinalane 
ved uttakstevlingane i Kenya.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1984 i Los Angeles: Nr 4 – 1.44,03
* VM 1987 i Roma: Gullmedalje – 1,43,06, framom Peter Elliott (1.43,41)
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 1.43,99, framom José Luíz Barbosa (1.44,24)
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 1.44,89, bakom Giuseppe D'Urso (1.44,86)

### Ymse

Konchellah vart i mars 2005 dømd til eitt-og-eit-halvt år i fengsel av ein finsk domstol. Til grunn for dommen låg seksuelt misbruk av mindreårige og narkotikahandel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Billy Konchellah» frå Wikipedia på tysk, den 9. oktober 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**1363** (romartal MCCCLXIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen.

Blanka av Namur døydde 1363

Hendingar
---------

### Utlandet

### Noreg

* Kong Håkon VI Magnusson gifta seg med den ti år gamle dronning Margrete Valdemarsdotter.

Fødde
-----

* 14. desember: Johannes Gerson, fransk teolog, mystikar, politikar og forfattar

Døde
----

* Blanka av Namur, norsk og svensk dronning

**<<   1300-talet   >>**
<< 1300 | 1301 | 1302 | 1303 | 1304 | 1305 | 1306 | 1307 | 1308 | 1309 | 1310 | 1311 | 1312 | 1313 | 1314 | 1315 | 1316 | 1317 | 1318 | 1319 | 1320 | 1321 | 1322 | 1323 | 1324 | 1325 | 1326 | 1327 | 1328 | 1329 | 1330 | 1331 | 1332 | 1333 | 1334 | 1335 | 1336 | 1337 | 1338 | 1339 | 1340 | 1341 | 1342 | 1343 | 1344 | 1345 | 1346 | 1347 | 1348 | 1349 | 1350 | 1351 | 1352 | 1353 | 1354 | 1355 | 1356 | 1357 | 1358 | 1359 | 1360 | 1361 | 1362 | 1363 | 1364 | 1365 | 1366 | 1367 | 1368 | 1369 | 1370 | 1371 | 1372 | 1373 | 1374 | 1375 | 1376 | 1377 | 1378 | 1379 | 1380 | 1381 | 1382 | 1383 | 1384 | 1385 | 1386 | 1387 | 1388 | 1389 | 1390 | 1391 | 1392 | 1393 | 1394 | 1395 | 1396 | 1397 | 1398 | 1399 >>
**Léon Faucher** (8. september 1803–14. desember 1854) var ein fransk økonom og politikar.

Faucher var fødd i Limoges, men flytta med familien til Toulouse då han var ni. Foreldra blei separaterte i 1816, og Léon Faucher, som stod imot faren sine forsøk på å gjera han til lærling, støtta seg sjølv og mora økonomisk gjennom resten av skulegangen sin ved å designa broderi. Han verka som privatlærar i Paris samtidig som han var student, og bevega seg i retning arkeologi og historie då Julirevolusjonen i 1830 drog han inn i aktiv politisk journalistikk på liberal side. Han var journalist for *Temps* frå 1830 til 1833, då han blei redaktør for ein kort periode for *Constitutionnel*. Han starta ei eiga søndagsavis, *Le Bien public*, som gjekk dårleg økonomisk. I 1834 byrja han arbeida for *Le Courrier français*, og var redaktør for avisa frå 1839 til 1842, då ho fekk nye eigarar..

Karikatur av Léon Faucher.
Faucher var eit tidleg medlem av Société d'économie politique, som blei skipa i 1842 av Pellegrino Rossi.

Han spesialiserte seg på økonomiske spørsmål, og blei ein ivrig talsmann for frihandel. Han føreslo mellom anna ein romansk tollunion som motstykke til dei tyske tollforeiningane.
I 1843 vitja han England for å studera samfunnssystemet der, og gav ut resultat av undersøkingane sine først i *Revue des deux mondes* og seinare i tobandsverket *Etudes sur l'Angleterre* (1845). 

Som frihandelsforkjempar blei Faucher vald inn i det franske underhuset (*Chambre des députés*) for Reims i 1847. Etter Februarrevolusjonen i 1848 blei han medlem av den konstituerade nasjonalforsamlinga for Marne. Under president Louis Napoleon blei han minister for offentlege arbeid i 1848, og deretter innanriksminister. 
Etter eit forsøk på å påverka komande val gjennom brev til prefektar blei han kritisert av nasjonalforsamlinga, og måtte gå av 14. mai 1849. I 1851 blei han innanriksminister att.

Etter Louis Napoleon sitt statskupp 2. desember 1851 trekte Faucher seg frå politikken. Han vigde seg til studiane sine, og bidrog til å grunnleggja *Crédit Foncier*.

Léon Faucher døydde 15. desember 1854 i Marseille, av tyfoidfeber. Han er gravlagd ved Père Lachaise i Paris.

Kjelder
-------

1. ↑  Courtois, Alphonse (1846), «Notice historique», *Annales de la Société d'économie politique* (på fransk): 7–10, henta 18. august 2017

* *Denne artikkelen bygger på «Léon Faucher» frå Wikipedia på svensk, og «Léon Faucher» frå Wikipedia på engelsk den 3. juli 2019.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*

* *Svensk uppslagsbok*. Malmö 1932.
***Jonas*** er ein roman skriven av Jens Bjørneboe som vart gjeven ut i 1955, på Aschehoug forlag. På den tida boka vart skriven, var Bjørneboe i starten av trettiåra og arbeidde på Steinerskolen i Oslo. *Jonas* er delt opp i to delar kalla «I Villniset» og «Under Hjulet». Boka har 12 kapittel, fem i første del og sju i andre del. Mot slutten kjem eit eige kapittel med overskrifta «Jungmannens Historie».

Handling
--------

Boka handlar om den vesle guten Jonas som veks opp på 50-talet, og vanskane han møter når han skal byrje på skulen. Jonas kan nemleg ikkje lese. I byrjinga av første klasse er det sjølvsagt normalt, men tida går og Jonas kan framleis ikkje lese eit ord i 2. klasse. Lærarinna meiner han berre treng litt press, noko som fører til at Jonas blir utsett for mobbing og plaging frå både lærar og medelevar. Etter nesten to år på denne måten, blir foreldra kalla inn til møte og fortalt at sonen deira held resten av klassen tilbake og øydelegg for dei. Dei blir pressa til å overføre Jonas til hjelpeskulen, kalla «Iddioten» av barna. Jonas har det vanskeleg på skulen, men nektar likevel å bli overført til skulen for psykisk utviklingshemma der leiinga meiner han høyrer heime. Han klamrar seg til senga, blir sjuk, og rømer snart heimanfrå.

Når han dukkar opp att er det gøymd i livbåten på eit skip utanfor Bergen. Mannskapet tar seg av han, og spesielt jungmannen, ein tidlegare lærar, blir knytt til han. Han overtalar Jonas til å reise tilbake til foreldra i Oslo. I mellomtida har onkelen til Jonas fått høyre om ein spesiell skule i byen frå nokon kundar. Der skal dei visstnok ha andre metodar, og sjølv om skulen manglar pengar og eigentleg ikkje har plass til fleire elevar, får Jonas byrje i 2.klasse der. Bjørneboe gir ikkje skulen noko namn, men den har svært store likskapar med Steinerskolen. Her er spelar undervisninga på kreativitet og fantasi, og Jonas kan delta på lik linje med alle andre. Han får i tillegg ekstratimar saman med andre elevar med lese- og skrivevanskar, der dei lærer alfabetet ved å høyre historier og teikne kvar bokstav. Og etter kvart betrar tilværet seg for Jonas.
**Léo Lacroix** (fødd 26. november 1937) er ein fransk tidlegare alpin skirennar frå Bois-d'Amont i Franche-Comté som vann sølv i utfor både under Vinter-OL 1964 og alpin-VM 1966, samt i kombinasjonen i sistnemnde meisterskap.

Aktiv
-----

Lacroix enda opp med ein sjuandeplass i storslalåm og ein ellevteplass i utfor då VM i alpine greiner 1962 vart arrangert i heimlandet. To år seinare tok han sølvmedaljen i utforrennet under Vinter-OL 1964 i Innsbruck, gullmedaljen gjekk til austerrikaren Egon Zimmermann.

Under VM i alpine greiner 1966 i Portillo i Chile vart Lacroix på ny nummer to i utfor, denne gongen bak sin eigen landsmann, Jean-Claude Killy. Dei same to vart nummer ein og to i kombinasjonen, også der med Killy framom Lacroix.

I sin siste sesong vart Lacroix nummer fire i verdscupen i alpine greiner 1967, den aller fyrste sesongen verdscupen gjekk av stabelen.

Lacroix vart invitert til Vinter-OL 1968 i Grenoble, der han avla den olympiske eiden på vegner av alle utøvarane. Etter han la opp som alpinist eigde og dreiv Lacroix ein skifabrikk.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Monika Liubinaitė** (fødd 9. februar 1988), kjend profesjonelt som **Monika Liu**, er ein i litauisk songar og låtskrivar. Ho representerte Litauen i Eurovision Song Contest 2022 med songen «Sentimentai».

Bakgrunn
--------

Liubinaitė var fødd og vaks opp i kystbyen Klaipėda i Litauen og byrja med musikk allereie frå ung alder. Som femåring byrja ho med fiolinundervisning, og nokre år seinare byrja ho å syngje, og å delta i lokale songtevlingar.

Seinare studerte Liubinaitė musikk ved Klaipėda universitet. Etter studia flytta ho til Boston i USA for å studere ved Berklee College of Music. Seinare flytta ho til London for å jobbe vidare med musikken. Ho bur no heime i Litauen, i hovudstaden Vilnius, og har utgjeve ei rekkje singlar og album. Liubinaitė er fire gongar nominert til en M.A.M.A.-pris, det litauiske svaret på Spellemannprisen, og ho har vore dommar i tv-program som litauiske *The Voice* og *Maskorama*.

I februar 2022 deltok Liubinaitė i den litauiske songtevlinga *Pabandom iš naujo 2022* på LRT televizija med sin eigenkomponerte låt «Sentimentai». Ho vann finalen 12. februar med toppoeng i både jury- og telefonavrøystinga. Gjennom sigeren fekk ho representere Litauen i Eurovision Song Contest 2022 i Torino, der ho vart nummer 14.

Liubinaitė beskriv sjølv musikkstilen sin som elektropop og har vorte samanlikna med den islandske artisten Björk.

Diskografi
----------

### Studioalbum

* 2015 – *I Am*
* 2019 – *Lünatik*
* 2020 – *Melodija*

### Singlar

* 2017 – «Hello»
* 2019 – «Komm zu mir»
* 2019 – «Resist No More»
* 2019 – «Falafel»
* 2019 – «No Matter What»
* 2019 – «Sometimes I Loved You Sometimes You Loved Me»
* 2019 – «Detective»
* 2019 – «I Wanna Be a Man»
* 2019 – «I Got You»
* 2019 – «Vaikinai trumpais šortais»
* 2020 – «Troškimas»
* 2022 – «Sentimentai»
* 2022 – «Bossa»

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Lithuania: Monika Liu wins Pabandom iš naujo – To Eurovision 2022 with "Sentimentai"». *Eurovisionworld* (på engelsk). 12. februar 2022. Henta 13. februar 2022.
2. ↑  «Monika Liu wins Pabandom iš Naujo! 2022 in Lithuania with "Sentimentai"». *wiwibloggs* (på engelsk). 12. februar 2022. Henta 13. februar 2022.
3. ↑  «Monika Liu will take 'Sentimentai' to Eurovision for Lithuania 🇱🇹». *Eurovision.tv* (på engelsk). 12. februar 2022. Henta 13. februar 2022.
4. ↑  «Monika Liu - Lithuania - Turin 2022». *Eurovision.tv* (på engelsk). Henta 19. mai 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Monika Liubinaitė» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
| Saverne |
| --- |
| Chateau des Rohans i SaverneChateau des Rohans i Saverne Chateau des Rohans i Saverne |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Alsace  Bas-Rhin |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  26,01 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 11 201   431/km² |
| Koordinatar | 48°44′″N 07°22′″E﻿Koordinatar: 48°44′″N 07°22′″E﻿ |
| Høgd over havet | 200 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 67700 |
| **Heimeside:** www.mairie-saverne.fr |

**Saverne** (tysk *Zabern*) er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Bas-Rhin i regionen Alsace, og har om lag 11 000 innbyggjarar. Byen ligg ved foten av Vogesane og 45 km nordvest for Strasbourg. 

I 2006 hadde sjølve Saverne eit folketal på 11 907, og helie byområdet med omland hadde 17 482 innbyggjarar.

Historie
--------

Saverne vart før i tida kalla *Tres Tabernae Cesaris* (Cæsar sine tre vertshus), fordi det låg tre vertshus her der reisande ofte byta oksar på grunn av den bratte stiginga opp til Lorraineplatået, og var ein viktig stad i romartida. Etter at staden vart øydelagd av germanske alemannarar vart han bygd opp att på ny av keisar Julian.

Under den tyske bondekrigen vart byen okkupert av opprørarane i 1525, men dei vart drivne ut av Antoine, hertug av Lorraine. Byen vart hardt råka under trettiårskrigen, men bispepalasset som då vart øydelagt, vart bygt opp att like etter. I 1852 vart bygningen omgjort av Louis Napoleon til bustad for enkene til riddarar i Légion d'honneur.

Saverne vart erobra av Tyskland i 1871, og annektert av Frankrike igjen etter den første verdskrigen.

I 1913 fornærma ein tysk offiser ei gruppe alsassiske rekruttar med å kalle dei «Wackes», som er eit svært nedsettande uttrykk for alsassarar. Innbyggjarane i byen demonstrerte, noko som førte til ein overdriven militær motaksjon med ulovlege arrestasjonar. Dette er opphav til uttrykket *zabernisme* (frå det tyske namnet på byen), som tyder misbruk av militær makt eller ulovleg åtak.

Galleri
-------

* Château des Rohan Château des Rohan
* Kyrkja Notre-Dame-de-la-NativitéKyrkja Notre-Dame-de-la-Nativité
* Grand'RueGrand'Rue
* RådhusetRådhuset

Kjelder
-------

1. ↑  Commune : Saverne (67437) Arkivert 2012-04-29 ved Wayback Machine. på INSEE
2. ↑  Aire urbaine 1999 : Saverne (297)[*daud lenkje*] på INSEE
3. ↑  Ammianus Marcellinus, *Res Gestae* XVI.11.11

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Saverne**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Monica Sandve** (fødd 3. desember 1973) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Vigrestad i Rogaland. Åra 2000-02 var ho som venstreveng med om å vinne OL-bronse, VM-sølv og EM-sølv for Noreg.

Sandve spelte på tredjedivisjonslaget Bryne i 1990/91-sesongen. Deretter var ho aktiv på Hinna IL i 2. divisjon i tre år. Frå 1994 til 2005 bidrog ho for Nordstrand IF i toppserien, eit lag ho vart seriemeister med i 200?.

Sandve fekk sin landslagsdebut 15. juni 1995, den neste landskampen kom fyrst 10. mars 2000. Dei neste åra fram til og med Handball-VM 2003 var ho fast i den norske landslagstroppa. I denne perioden deltok ho i alle dei internasjonale meisterskapsturneringane med Noreg, noko som resulterte i OL-bronse i Sydney hausten 2000, og sølvmedaljar etter finaletap mot Danmark både under VM 2001 og EM 2002. Sandve enda opp med 94 landskampar og 245 landslagsmål.

Merittar
--------

* OL 2000: Bronsemedalje etter 22–21 mot Sør-Korea
* EM 2000: Nr 6 med Noreg
* VM 2001: Sølvmedalje etter 25–30 mot Russland
* EM 2002: Sølvmedalje etter 22–25 mot Danmark
* VM 2003: Nr 6 med Noreg

Kjelder
-------

* handball.no
| Bøkene i *Dansen gjenom skuggeheimen* |
| --- |
| * *Stigeren* – (1919)
* *Trolldom i lufta* – (1912, 1922)
* *Vandringa* – (1923)
* *Kongen* – (1920)
* *Dansen gjenom skuggeheimen* – (1911, 1921)
* *Domkyrkjebyggjaren* – (1921)
* *I skiftet* – (1922)
* *Røysingfolke* (1914, 1923)
* *Fjellskjeringa* – (1924)
* *Herdsla* – (1924)
 |

***Dansen gjenom skuggeheimen*** (1911 og 1921) er det femte bindet i den episke kronologien til romanserien *Dansen gjenom skuggeheimen* av Kristofer Uppdal. Men ho var den fyrste av bøkene Uppdal gav ut, og ho har gjeve tittel til heile verket. Romanen skildrar møtet mellom eit bygdesamfunn og ei gruppe anleggsarbeidarar som skal føre jernbanelinja fram gjennom bygda. Handlinga går føre seg i løpet av éin sommar, og sjølv om ho ikkje er stadfesta, er det vanleg å tenkje seg at staden er Nord-Trøndelag. Skildringa av anleggsarbeidet kan for den del vere henta frå forfattaren si eiga tid som jernbanearbeidar på Hell-Sunnanbanen rundt 1904.

Møtet mellom dei to kulturane vert fokusert i møtet mellom rallaren *Sjugur Rambern* og storbondedottera *Innbranna Røysing*. Forfattaren sin tese er at den skapande krafta til erotikken og kjærleiken kan verke dempande på motsetnader. Skildringa er episk enkel, med klare frontar mellom rallarane og bygdeungdommen, og med tydelege scener: slåstkamp på lokalet, og forsoning på kyrkjetrappa i siste kapittel. Romanen inneheld også ein kunstnardraum: Sjugur målar, og ynskjer å skape eit verk som skal skildre livet og historia til rallaren. Sjølve kunstnardraumen har truleg gjenklang i Uppdal sitt eige ynskje om å formulere det same i skrift, men elles er det ikkje grunn til å lese nokon sjølvbiografi inn i romanen.

Sjugur Rambern vert så vidt introdusert i opningsbindet *Stigeren*, og er med når trådane vert samla i sistebindet *Herdsla*. Elles er historia om Sjugur og Innbranna ei bihistorie i romanverket, som særleg utspelar seg i denne boka og i framhaldet *Røysingfolke*.

Romanen vart filmatisert i 1979 som *Rallarblod*, i regi av Erik Solbakken, og med Nils Ole Oftebro og Ragnhild Hilt i hovudrollene. Songen «Rallarblod» vart skriven av Hans Rotmo og framført på Heimevernslaget si plate *Spællet om Trøndelag* (1979).. Musikalen *Ei ny tid*, som vart framført i Steinkjer i 2005 byggjer også på denne romanen.

Fotnotar
--------

1. ↑  Hovudkjelda for omtalane av dei enkelte binda i verket er Leif Mæhle sine føreord til kvart bind i nyutgåva frå 1985–1991 og presentasjonen av romanane på nettstaden uppdal.no
2. ↑  Intervju med regissøren i Dag og Tid 1997
3. ↑  *rotmomusikken.com: Songteksten*, arkivert frå originalen 6. januar 2009, henta 29. mars 2009
**Log um sams normaltid fyr kongeriket Norig** var den fyrste lova i Noreg som vart skriven på landsmål. Ho vart vedteken på Stortinget i 1894, og vart gjord gjeldande frå og med 1. januar 1895. Lova innførde ei sams normaltid for heile Noreg. Inntil då var lokal tid fastsett som soltid, etter korleis sola gjekk. Skilnaden kunne vera 1 time og 47 minutt mellom den austlegaste og vestlegaste lokaltida. Framvekst av snøggare kommunikasjonar, som til dømes telegrafi og jarnvegar kravde ei meir sams tid for at verksemda kunne gå føre seg trygt og effektivt. Ei tid opererte ein med jarnvegstid og telegraftid, som kunne skilja seg frå lokal tid. 

Lova vart oppheva 01.01.2008 og erstatta av LOV 2007-01-26 nr 04: Lov om målenheter, måling og normaltid.

Log um sams normaltid fyr kongeriket Norig
------------------------------------------

§ 1. Fraa den 1ste januar 1895 skal mideltidi fyr den meridianen, som ligg 15 grader austanfyr Greenwich, vera det loglege klokkeslætte i Norig.
Kongen kan fastsetja ei anna sams normaltid for særskilte årstider.

§ 2. Naar normaltid etter denne logi er innførd, og det daa maatte visa seg trong til aa byta um noko klokkeslætte, som er nemnt i eldre loger, skal kongen kunne taka avgjerd um slikt umbyte fyr det heile land elder fyr einskilde landsluter.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Da tiden ble normal. Innføringen av felles tid i Norge på slutten av 1800-tallet[*daud lenkje*]
* Lov om målenheter, måling og normaltid.
**Monks Bay** er ei bukt på sørkysten av Isle of Wight i England like aust for landsbyen Bonchurch. 

Ein trur at det var i Monks Bay at franske munkar frå Lyra kloster gjekk i land frå Normandie. Ho har vore ein populær turiststad og er ein av attraksjonane i byen, som har vore nytta i for karakterar som Charles Dickens. Området var òg åstad for slaget ved Bonchurch som stoppa dei franske forsøka på å erobre øya.

Klippene langs Monks Bay består av leire og det er derfor gjort tiltak for å hindre ras og utgliding. 

Området har òg vore kjend for smugling. Bukta vart nytta til å landsette last frå skip som så kunne transporterast rundt på øya.

Kjelder
-------

1. ↑  «Monks Bay, Bonchurch, Isle of Wight». *isleofwight.com*. Henta 4 September 2018.
2. ↑  Goodwin, Bonchurch from A-Z, 7.

* *Denne artikkelen bygger på «Monks Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kystvern Arkivert 2021-10-09 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 50°35′55″N 1°10′52″W﻿
Minnesmerket (innvigt 2008) med 45 steinar frå raset – ein til kvar av dei omkomne.
**Rasulukka på Nese** var ei steinskrede som tok 45 menneskeliv på Nese i Arnafjorden i Vik i Sogn og Fjordane 2. desember 1811. Skreda gjekk i totida på natta og trefte klyngjetunet på Nese og knuste mest alle husa der og førte det med seg ned på fjorden. Før ulukka budde det kring 60 personar på Nese, etter skreda var dei berre 16 att og mange av desse var born. Dei hadde hatt soveplassen sin på lemmen, og difor vorte førte oppå skreda i større grad enn dei som sov i fyrste etasje på husa. Berre elleve av dei 45 omkomne vart attfunne slik at dei kunne gravleggjast. Dagen etter var Arnafjorden full av restar av husa på Nese og anna som raset hadde sopt med seg. Somt rak langt av stad og ein fjosvegg med ei fasttjora kyr skal ha vorte funnen att inne i sjølve Sognefjorden ved Vangsnes.

Kyrkja på Nese, Arnafjord kyrkje, vart ikkje råka av skreda.

I 2008 vart det innvigd eit minnesmerke på Nese over dei som omkom i skreda.

Kjelder
-------

* Arne Inge Sæbø: «Storskreda på Nese i 1811» på nettstaden til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* «Skredet i 1811 tok 45 menneskeliv» på NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon

### Referansar

1. ↑  «Storskreda på Nese - og andre ras» på nettstaden til Vik kommune[*daud lenkje*]
***Quo vadis*** er ein historisk roman av den polske forfattaren Henryk Sienkiewicz, første gong gjeven ut i 1896.

Tittelen er latin og tyder «Kor går du hen?» Det tyder til Johannesevangeliet kapittel 13, vers 36, såvel som legenda frå dei Dei apokryfe skriftene *Peters gjerningar* der apostelen Peter under ei flukt frå Roma, i eit syn ser Jesus og spør han: «Quo vadis, Domine?» (Kor går du hen, Herre?).

Romanen til Sienkiewicz føregår i Roma under keisar Nero sine forfølgingar av den spreidde kristne forsamlinga. Han skildrar kjærleiken mellom den unge kristne kvinna Lygia og den romerske offiseren Marcus Vinicius, som nyleg er komen sigrande tilbake frå England. Konfrontert med det enkle, kristne levesettet og den åndelege krafta, samanlikna med den romerske verdslege dekadente luksusen, vel Marcus Vinicius kristendomen.

Henryk Sienkiewicz vart tildelt Nobelprisen i litteratur i 1905, vesentleg på bakgrunn av boka.

Film
----

Romanen er filmatisert minst sju gonger. Den meste kjende versjonen er *Quo Vadis* (1951) med Robert Taylor som Marcus Vinicius og Deborah Kerr som Lygia.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Quo vadis» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Quo vadis?* Arkivert 2005-02-27 ved Wayback Machine. (på polsk)
**Billy Talbot** (fødd 23. oktober 1943) er ein amerikansk musikar, og mest kjend som bassist for backingbandet til Neil Young, Crazy Horse.

Han var fødd i New York City og han starta karrieren sin som gatesongar då han var 14 år gammal. Han flytta til New Jersey med familien sin året etter og då han var 17 hadde han flytta til Los Angeles. Der vart han ven med Ralph Molina og Danny Whitten. Trioen danna ei Doo-wop-gruppe kalla Danny and the Memories. Etter å ha flytta gruppa til San Francisco vart dei The Psyrcle, som etter kvart vart utvida med Leon og George Whitsell og Bobby Notkoff. Bandet skifta då namn til The Rockets.

I 1967 møtte gruppa Neil Young, som då var medlem av Buffalo Springfield. Etter dette møtet ønskte Young å samarbeide med Molina, Whitten og Talbot og skapte Crazy Horse.

Talbot starta å spele solo i 1999 på små konsertstader, støtta av tilhengjarar av Crazy Horse. In oktober 2004 la Talbot igjen ut på eiga hand som The Billy Talbot Band, og gav ut albumet *Alive in the Spirit World* på Sanctuary Records.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Billy Talbot» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: 
		1. ↑  Memorable Music Hall of Fame, arkivert frå originalen 16. oktober 2011, henta 24. oktober 2010
		2. 1 2 3  Selvin, Joel (23 januar 2000). «Young's Bassist Has Crazy Idea: Go Solo». San Francisco Chronicle. Henta 24. oktober 2010.
		3. ↑  «CD Review: The Billy Talbot Band». Glide Magazine. September 24, 2004. Henta 24. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell Billy Talbot Band-side
* Offisiell Crazyhorse-side

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Militær taktikk** (gresk *taktikē*, kunsten å stille opp ei militær eining til strid) er ein del av krigsvitskapen. Nokre vil òg kalla dette krigskunst. Det handlar om å bruka dei ulike militære einingane slik at ein når militære målsetjingar.

Taktikken gjeld basisen for oppstilling av troppane, rørsle og strid, bruk av våpen og våpengreinar og samansetjinga av desse på nivå frå lag til og med brigade

For arménivå nyttar ein uttrykket operasjonell kunst, og på generalstabsnivå brukar ein militær strategi. Samansett skal taktikken vinna slaget, medan strategien skal vinna krigen. «Taktikk» kan òg brukast generelt for å vise framgangsmåtar til å nå mål i kvardagen.
I Noreg er taktisk kommando underlagt det operasjonelle kommandonivået (FOH), til dømes Brigadekommando, Norwegian Task Group (NorTG) eller Norwegian 
Air Operations Centre (NAOC).

Litteratur
----------

* Gerhard Muhm, *German Tactics in the Italian Campaign*,
* Gerhard Muhm, *La tattica tedesca nella campagna d'Italia, in linea gotica avamposto dei Balcani*, (Hrsg.) Amedeo Montemaggi - Edizioni Civitas, Roma 1993

Sjå òg
------

* Carl von Clausewitz
* Strategi
* Oppdragstaktikk
* Kommandostyring
* Lynkrig
* Infiltrasjonstaktikk
* Eld og rørsle
* Argumentasjon
* Hersketeknikk

Kjelder
-------

* Forsvarets fellesoperative doktrine -  Arkivert 2017-10-07 ved Wayback Machine.
**Gagnefs kommun** er ein kommune i Dalarnas län i Sverige. Kommunen grensar til Leksands kommun i nord Falu kommun og Borlänge kommun i aust, Ludvika kommun i sør og Vansbro kommun i vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Djurås.

I Gagnef finn ein eit skogkledd dallandskap med fleire ravinar. Næringslivet er dominert av jord- og skogbruk, samt treindustri. I administrasjonssenteret Djurås renn Väster- og Österdalälven saman til Dalälven. I tettstaden Gagnef er det òg ei flåtebru av tre som er eit bygningsminnesmerke over dette.

Administrativ historikk
-----------------------

Kommunereforma i 1952 påverka ikkje området, men i 1971 vart Floda og Gagnef slått saman til Gagnefs kommun.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På raud bakgrunn, ein straum med form som eit gaffelkors av gull*.

Våpenet symboliserer at Väster- og Österdalälven renn saman. Det vart fastsett i 1946. Ved samanslåinga hadde også Floda eit våpen, men det måtte vike for Gagnef sitt, som vart registrert hjå Patent- och registreringsverket i 1974.

Tettstader
----------

Det er åtte tettstader i Gagnefs kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1 | Mockfjärd | 1 935 |
| 2 | **Djurås** | 1 253 |
| 3 | Gagnef | 1 115 |
| 4 | Dala-Floda | 709 |
| 5 | Djurmo | 689 |
| 6 | Bäsna | 687 |
| 7 | Björbo | 682 |
| 8 | Sifferbo | 399 |

Kjelder
-------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Gagnefs kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Gagnef» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*I rött fält ett av vågskuror bildat gaffelkors av guld*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Dalarnas län i Sverige |
| --- |
|  | Avesta • Borlänge • Falun • Gagnef • Hedemora • Leksand • Ludvika • Malung-Sälen • Mora • Orsa • Rättvik • Smedjebacken • Säter • Vansbro • Älvdalen |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Rasmus Sivertsson Aarflot** (17. januar 1792–19. januar 1845) var ein norsk lensmann, gardbrukar, redaktør og stortingsmann.

Rasmus S. Aarflot var son av folkeopplysaren Sivert Aarflot, og bror av forfattaren Berte Kanutte Aarflot. Han var fyrst postopnar, og frå 1816 lensmann i Volda. Rasmus S. Aarflot overtok både garden Ekset i Volda og boktrykkeriet Aarflots prenteverk. Han gav ut ulike tidsskrift for å fremje folkeopplysninga (*Landboavisen*); han representerte Romsdals amt på Stortinga 1824, 1827–1828, 1833 og 1839, og var vald 1845, men han døydde før tingsamlinga. I boksamlinga på Ekset-garden fekk den unge Ivar Aasen stimulert noko av kunnskapslysta si.

Rasmus S. Aarflot var far til Mauritz Aarflot.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Rasmus S. Aarflot NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
To jagarfly og eit overvakingsfly.
**Militærfly** er fly som vert nytta til militære føremål. Dette kan vere fly som har i oppdrag å utføre kamphandlingar, som jagarfly, angrepsfly eller bombefly. Det kan også vere transportfly, rekognoseringsfly eller overvakingsfly.

Historikk
---------

Dei første luftfartøya som vart nytta i militær samanheng var varmluftsballongar som vart sende opp for å kartleggje og rapportere om fienden sine rørsler. Under første verdskrigen fortsette utviklinga av flyet som rekognoseringsverktøy. Etter kvart vart det også montert maskingevær på flya for vern, og bomber for angrep mot bakkemål.

Kamuflasje
----------

Eit C-130 Hercules transportfly.
Som regel er militærfly måla i kamuflasjefargar. Desse kan variere frå tradisjonelle grøne og brune fargar, til gråtonar og svart, avhengig av rolla til flyet. Angrepsfly som flyr lågt over bakken har som regel grøne og brune fargar på oversida, medan undersida er lys grå eller blå. På denne måten vert det vanskeleg å få auge på flyet både over og i frå bakken. Denne typen kamuflasje er og nyttig i tilfelle der flya opererer frå framskotne flystriper der dei kan gøymast bland busker og tre. Under andre verdskrigen vart hangarbaserte torpedofly og jagarfly som regel måla i blåfargar, slik at dei skulle vere vanskelege å oppdage mot havoverflata. 

Jagarfly og høgtflygande bombefly er som regel måla i lyse, grålege eller blåaktige fargar. Det er av di desse fargane er den beste kamuflasjen imot himmelen. Likevel har einskilde fly, blant anna dei amerikanske Stealth-flya F-117 Nighthawk og B-2 Spirit, mørke fargar ettersom dei som regel opererer om natta.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
| Menen |
| --- |
| Rådhuset i MenenRådhuset i Menen Rådhuset i Menen |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Menen | Byvåpenet til Menen |
| **Flagget til Menen** | **Byvåpenet til Menen** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Belgia Belgia  Flandern  Vest-Flandern |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  33,07 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 32 413   980/km² |
| Koordinatar | 50°48′″N 03°07′″E﻿Koordinatar: 50°48′″N 03°07′″E﻿ |
| Diverse anna |
| Postnummer | 8930 |
| Telefon-retningsnummer | 056 |
| **Nettstad:** www.menen.be |
| Plassering |
| Plassering av Menen i Vest-FlandernPlassering av Menen i Vest-FlandernPlassering av Menen i Vest-Flandern |

**Menen** (fransk *Menin*) er ein kommune i Vest-Flandern i Belgia. Kommunen består av sjølve byen Menen og byane Lauwe og Rekkem. Byen ligg ved grensa til Frankrike og har om lag 32 000 innbyggjarar. 

Menen har gjeve namn til Menenporten i Ieper, som er eit monument for dei som mista livet i den første verdskrigen. Porten har dette namnet fordi vegen han dekkjer går til Menen.

Historie
--------

Menen si plassering nær den franske grensa førte til mange omleiringar gjennom historia til byen. Det har vore så mange som 22 omleiringar mellom 1579 og 1830. Byen var då òg ein del av Frankrike mellom 1668 og 1713. Vauban gjorde Menen til ei modellfestning i 1679-1689. Byen vart omleira og erobra av hertugen av Marlborough sin allierte hær i august 1706.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Menen» frå Wikipedia på engelsk, den 23. november 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |