recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Krater skapt av ei underjordisk atomprøvesprenging
Eit **eksplosjonskrater** er ei trakt- eller tallerkenforma senking i jordoverflata, som er danna av eit enkelt eksplosivt vulkanutbrot eller eksplosjon like over jordoverflata. Dei kan òg dannast under underjordiske atomprøvesprengingar. 

Krateret oppstår under ein eksplosjon ved at massane vert kasta opp i lufta og bort frå eksplosjonsstaden. Gass under høgt trykk og trykkbølgjer er prosessane som skapar eit slikt krater. Dei er ofte omgjevne av ein låg voll av lause utbrotsprodukt, og krateret kan vere fylt av vatn. Eit døme er maarane i Eifeldistriktet i Tyskland. 

Stundom kan store meteorittar som slår ned på jordoverflata gje knuste og smelta bergartar, som feilaktig har vorte tolka som eksplosjonsbreksje.

Sjå òg
------

* Maar, eit ofte vassfylt krater etter ein vulkaneksplosjon.
* Subsidenskrater, ei senking i underflata som har oppstått når grunnen har kollapsa ned i eit tomrom under.
* Nedslagskrater, ei senking skapt etter eit meteorittnedslag eller liknande.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Explosion crater» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2010.*
Ei **eksponentiallikning** er ei likning der ein eller fleire ukjende opptrer som eksponentar. 

Den mest grunnleggjande eksponentiallikninga er på forma {\displaystyle a^{x}=b} der a og b er vilkårlege konstantar, og {\displaystyle x} er ukjend. Denne likninga vil ha løysinga {\displaystyle x={\frac {\ln a}{\ln b}}} der {\displaystyle \ln \alpha } er den naturlege logaritmen av {\displaystyle \alpha }.

Definisjon
----------

For ei formell potensrekkje på forma 

{\displaystyle f(x)=a\_{1}x+{a\_{2} \over 2}x^{2}+{a\_{3} \over 6}x^{3}+\cdots +{a\_{n} \over n!}x^{n}+\cdots \,}
har vi

{\displaystyle \exp f(x)=e^{f(x)}=\sum \_{n=0}^{\infty }{b\_{n} \over n!}x^{n},\,}
der

{\displaystyle b\_{n}=\sum \_{\pi =\left\{\,B\_{1},\,\dots ,\,B\_{k}\,\right\}}a\_{\left|B\_{1}\right|}\cdots a\_{\left|B\_{k}\right|},}
og indeksen π går gjennom lista til alle delmengden { *B*1, ... *B**k* } av mengda { 1, ... *n* }.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Exponential formula» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2011.*
Fallskjermhoppar som «swoopar» over ein dam under Ekstremsportveko 2006.
Koordinatar: 60°42′N 6°25′E﻿
**Ekstremsportveko** er ein årleg festival for ekstremsport som blir halden på Voss i Vestland i Noreg. Under festivalen blir det halde tevlingar innan ulike former for ekstremsport. I tillegg blir det halde fleire konsertar. Ekstremsportveko blir arrangert siste veka i juni eller i veke 26 kvart år. I 2017 blei Ekstremsportveko halden for 20 gong. Dagleg leiar for Ekstremsportveko er Kjetil Kriken.

I 2012 døydde ein fallskjermhoppar i Simadalen i samband med tilsetllinga.

Griener
-------

* BASE-hopping
* Big air
* Elvepadling
* Elvesurfing
* Fallskjermhopping
* Hanggliding
* Kiting
* Klatring
* Longboarding
* Mountainbike og BMX
* Paragliding
* Rafting

Kjelder
-------

1. ↑  «Contacts». *Dagbladet.no* (på engelsk). 12. mars 2019. Arkivert frå originalen 31. oktober 2018. Henta 12. mars 2019.
2. ↑  «Fløy rett i fjellveggen». *Dagbladet.no* (på norsk). 27. juni 2012. Henta 1. august 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Ekstremsportveko» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Voss turistinformasjon
* Bergens Tidende sine sider om Ekstremsportveko

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Dominic Miller** (fødd 21. mars 1960) er ein argentinsk-engelsk gitarist som har arbeidd med World Party og King Swamp, Phil Collins på *...But Seriously* og spelt gitar på kvart Sting-album og turné sidan 1990. Han har skriven fleire songar i lag med Sting som «Shape of My Heart», som vart ein hit for både Craig David og Sugababes.

Han vart fødd i Buenos Aires og budde dei første ti åra sine i Argentina og flytta så med familien til Nord-Amerika og slo seg ned i Wisconsin, før han flytta til London. Han studerte musikk ved Guildhall School of Music i London og Berklee College of Music i Boston. Han tok òg timar hos den brasilianske gitaristen og komponisten Sebastião Tapajós.

Etter å ha turnert med World Party i 1980-åra vart han medlem av King Swamp og turnerte med dei. Han arbeidde på eit soloalbum av Phil Collins, *...But Seriously*. Han spelte gitar på innspelingane til Sting og frå 1990 har han delteke på alle albuma og turneane til Sting. Miller har òg arbeidd som plateprodusent og produserte og spelte på soloalbumet til Walter Wray, *Foxgloves and Steel Strings* i 1993. 

Miller har òg gjeve ut album og turnert som soloartist. Det første albumet hans, *First Touch*, kom ut i 1995, etterfølgd av *Second Nature* (1999) og *New Dawn* (2002). Han følgde opp med *Third World* (2004) og *Fourth Wall* (2006).

I 2003 gav han ut det klassiske albumet *Shapes* der han tolka stykke av Bach, Beethoven, Elgar og Albinoni. Albumet nådde 38. plass på den brtiske albumlista i 2003.

Dominic Miller bur i dag i Frankrike.

Discography
-----------

* 1995: *First Touch*
* 1999: *Second Nature*
* 2002: *New Dawn* (med Neil Stacey)
* 2003: *Shapes*
* 2004: *Third World*
* 2006: *Fourth Wall*
* 2009: *In A Dream* (med Peter Kater)
* 2010: *November*
* 2012: *5th House*

Musikarar som han har arbeidd med
---------------------------------

* Sting
* Sugababes
* Chris Botti
* Bryan Adams
* A.R. Rahman
* Joss Stone
* Backstreet Boys
* Vinnie Colaiuta
* Phil Collins
* Sheryl Crow
* Placido Domingo
* Donovan
* Julia Fordham
* Peter Gabriel
* Pat Metheny
* Mariza
* Mark Hollis
* Mark Hudson
* Michael Kamen
* Manu Katché
* Nigel Kennedy
* Kenny Kirkland
* Kristina Kovač
* Level 42
* Mike Lindup
* Jimmy Nail
* Howard New
* Pino Palladino
* Luciano Pavarotti
* Guy Pratt
* Pretenders
* Rod Stewart
* Ian Thomas
* Tina Turner
* Steve Winwood
* Walter Wray
* Rick Wright
* Paul Young

Kjelder
-------

1. 1 2  Gable, Christopher (2008). *The soul cages*. *The words and music of Sting*. s. 55. Henta 14 June 2010.
2. ↑  Grey, Hilarie (May 1998). *Currents*. *JazzTimes*. s. 89–90. Henta 4 June 2010.
3. ↑  Roberts, David (2006). *British Hit Singles & Albums* (19th utg.). London: Guinness World Records Limited. s. 366. ISBN 1-904994-10-5.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Dominic Miller ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Richat-strukturen i Sahara i Afrika
Ein **dome** eller ein **dom** er ei avlang eller kuppelforma kvelving som til dømes oppstår i vulkanske massar eller folda bergartslag. Laga i ein dome buler oppover i midten, og om toppen av domen har erodert bort, vil ein få ei rekkje konsentriske lag som vert gradvis eldre innover mot dei eldste bergartane i midten. Mange geologiske domar er for store til at ein kan studere dei frå overflata, og kjem berre til syne på kart. 

Under leiting etter petroleum undersøker ein gjerne domestrukturane i sedimentære bergartar, fordi det er høve for at olje eller naturgass kan ha samla seg under eit tettande lag. I Ekofiskområdet er fleire av førekomstane knytte til domar som ligg oppå saltdiapirar.

Sjå òg
------

* Antiklinal
* Bekken
* Granittdom
* Petroleumsreservoar
* Saltdom

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dome (geology)» frå Wikipedia på engelsk, den 25. september 2010.*

* «Dome» av Inge Bryhni i *Store norske leksikon*, snl.no.
Koordinatar: 56°27′38.819″N 12°55′8.0112″E﻿

**Skummeslövsstrand** er ein tettstad i Laholms kommun i Hallands län i Halland i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 454 innbyggjarar. Det ligg langs vestkysten, på grensa til Skåne. Det er eit turiststed, kjend for vakre, lange strender.

Skummeslövsstrand har vekse fram som ein badestad ved Laholmsbukta mellom Mellbystrand og Hemmeslövsstrand på sørspissen av Halland. Skummeslövsstrand ligg i den sørlege delen av den lengste sandstranda i Sverige, som er 12 km lang.

Staden voks opp på 1920-talet, då handelsmannen Carl Wingren med kompanjongar kjøpte strandnære område av lokale bønder, og stykka dette ut til tomter for sommarhytter og barnekoloniar. Dei siste åra har mengda fastbuande auka kraftig. I dag er kring 25 prosent av husa busett året rundt.

Spora og fritid
---------------

I Skummeslövsstrand er det eit varmebadanlegg, ein tennisstadion med ni grusbaner (blant dei største utandørsanlegga for tennis i Sverige), ein 12-hols golfbane (pay&play) og eit par campingplassea.

Kuriosum
--------

* Skummeslövsstrand er, med sine 17 bokstavar, den poststaden i Sverige som har flest bokstavar.
* Mats Wilander spelte den første offisielle tenniskampen sin i Skummeslövsstrand.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skummeslövsstrand» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Skurlast** er trelast skore direkte av tømmerstokkane med sag, eller framstilt ved kløyving eller ved splitting.

Skurlast vert framstilt på eit sagbruk og skoren i standard dimensjonar, målt i millimeter. Utgangspunktet for standarden er den gamle eininga tomme. Skurlasten kan vere gjennomskåre, det vil seie at plankane eller borda har stokkens opphavlege ytterkantar, eller kan vere skåre skarpkanta.

Alt etter tjukkleik og breidde vert skurlast kategorisert som lekter, rekker, bord, plankar og firkantar.
Mesteparten av skurlasten blir no for tida kløyvd/høvla til stender, bjelkar, kledning, paneler, listverk osb.

I moderne byggjeverksemd blir det stort sett berre nytte justert trelast. Dette er skurlast som etter tørkinga er justert til eksakte mål med ein definert toleranse, og med plane, parallelle flatsider. Justert skurlast har to millimeter mindre mål enn skurlast, og er glatthøvla på tre eller fire sider. Justeringa vert vanlegvis gjort med høvelmaskin, men dette er i og for seg ikkje eit vilkår.

Trelast med høvla glatt overflate, som anten er plan eller forma til forskjellige profilar, blir kalla høvellast.
**Barbi Henneberger**, eigentleg **Barbara-Maria Henneberger**, (4. oktober 1940–12. april 1964) var ein tysk alpin skirennar frå Oberstaufen i Bayern som vann OL-bronsen i slalåm i 1960 og VM-bronsen i kombinasjon 1960, begge medaljane tok ho under vinterleikane i Squaw Valley.

Aktiv
-----

Henneberger deltok i alle øvingane under dei olympiske vinterleikane 1960 i Squaw Valley. Her gjorde ho det best i slalåm, der ho tok bronsemedaljen, men var nærare sju sekund bakom gullmedaljevinnaren, Anne Heggtveit frå Canada. For dei samla resultata i olympiaden vann Henneberger VM-bronse i kombinasjon, ei øving som ikkje stod på OL-programmet.

Ved VM i alpine greiner 1962 i franske Chamonix enda Henneberger på fjerdeplassen i utfor, ni hundredels sekund bakom bronsevinnaren, og vart nummer fem i slalåm og 13 i storslalåm. Med desse prestasjonane enda ho på fjerdeplassen i kombinasjonen.

Under Vinter-OL 1964 i Innsbruck vart Henneberger nummer fem, sju og ti i høvesvis utfor, storslalåm og slalåm. I VM-kombinasjonen gav det henne ein femteplass.

Vel to månader etter leikane i Innsbruck omkom Henneberger i eit snøskred i Val Selin nær St. Moritz under filminnspeling. Også den USA-amerikanske alpinisten Buddy Werner omkom i skredet.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Barbara Henneberger» frå Wikipedia på tysk, den 16. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Bardal** er ei bygd i Leirfjord kommune på Helgeland. Bygda ligg ved Ranfjorden, Fylkesveg 17 og riksveg 808 og har postnummer 8897.

I Bardal har det vore jektebruk sidan 1611 og handelshus (eit borgarleie) i periodar frå 1695. Bardal har i periodar sokna til Nesna, i andre periodar til Hemnes. Frå 1738 til 1918 høyrde borgarleiet til Hemnes, men den omkringliggande jorda høyrde til Nesna. Ved kongeleg resolusjon 18. oktober 1918 vart borgarleiet Bardal overført frå Hemnes sokn til Nesna sokn og prestegjeld. 

Ved kongeleg resolusjon 10. juni 1887 blei det tillatt å byggje eit kapell på Bardal der det skulle vere fire gudstenester årleg, etter kongeleg resolusjon 2. mai 1903 seks gudstenester årleg.

Bardal høyrer no til Leirfjord kommune. Bygda har om lag 100 innbyggjarar.

Kjelder:
--------

* Bardalinfo Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* Terje Roghell: *Folk og slekt på Hemnesberget* Hemnes kommune 2007 ISBN 978-82-993491-7-8

Fotnotar
--------

1. ↑  «Digitalarkivet».
2. ↑  «disnorge.no».
3. ↑  «disnorge.no».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 62°47′15.770″N 9°37′29.885″E﻿
**Nerskogen** er ei bygd vest i Rennebu kommune i Trøndelag (tettstaden strekkjer seg òg over i Oppdal kommune). Fylkesveg 512 går gjennom bygda. Nerskogen har daglegvarehandel, skule (1–7) og barnehage.

Historie
--------

Nerskogen var utmark og setergrend fram til 1920-åra da dei første bureisarane slo seg ned og byrja heilårsdrift. Oppdalingen Halvar Engelsjord og familien hans var dei fyrste fastbuande i fjellbygda, og ved Gregosen står eit minnesmerke over pionergjerningane deira.
I slutten av 1930-åra auka nybygginga på, og selskapet Ny Jord kjøpte eit nybrotsfelt i Sørøyåsen som vart parsellert ut til om lag 30 nye bruk i 1936–37. I åra som følgde vart det stadig fleire brukarar på dette feltet. 
Nerskogen vart poststad da Særeggan brevhus vart oppretta i 1944. Namnet vart endra til «Nerskogen» frå 1.1.1947. Postkontoret vart omgjort til landpoststasjon i 1987 og er i dag postfilial. 

Staden har òg lange tradisjonar som sørsamisk område.

Geografi
--------

Nerskogen ligg aust i Trollheimen og er omgjeven av storfelt natur på alle kantar. Det meste av busetnaden ligg langs elva Grana (Grøna) som renn ut i Granasjøen rett nordaust for Nerskogen. Grenda ligg om lag 700 moh. medan fleire av toppane ikring ragar opp mot 1200 moh.

Næringsliv
----------

Trass i høgda over havet blir det drive ein god del tradisjonelt jordbruk på Nerskogen. Elles er lafting av hytter ei vesentleg næring saman med anna tenesteyting knytt til hytteliv og naturopplevingar. Nerskogen har skianlegg med alpinbakke og godt utvikla løypenett. Granasjøen er vassmagasin for Grana Kraftverk, men byr òg på gode moglegheiter for fiske og andre aktivitetar.

Kulturliv
---------

Nerskogsmuseet vart offisielt opna i 1992 og omfattar fleire gamle seterhus med innbu i tillegg til ei jordgamme av sørsamisk modell. Like ved museet står dessutan eit minnesmerke over presten Ola Røkke som spela ei viktig rolle i bureisingsarbeidet i 1930-åra. Nerskogen kapell vart oppført i tømmer i 1962 og har eigen kyrkjegard.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nerskogen Sameielags nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Espen Rian** (fødd 10. februar 1981) er ein norsk tidlegare kombinertrennar frå Stadsbygd. Han var med på det norske firemannslaget som vann bronsemedalje i lagtevlinga under Ski-VM 2007. Frå NM-tevlingar fekk han med seg fem bronsemedaljar.

Karriere
--------

Rian debuterte i verdscupen 29. desember 2001 i Oberwiesenthal, der han kom på 22. plass i sprintøvinga. I november og desember 2006 oppnådde han to plasseringar mellom dei ti første i verdscupen. Den beste plasseringa i verdscupen vart ein femteplass i Holmenkollen i 2008-sesongen.

Under VM 2007 i Sapporo var han med på å ta bronse i lagtevlinga med det norske laget, saman med Petter Tande, Magnus Moan og Håvard Klemetsen. Individuelt vart han nummer åtte i normaløvinga med to hopp i skibakken og 10 km langrenn.

Rian var reserve til vinter-OL 2010 i Vancouver. Då Ole Christian Wendel vart sjuk og reiste heim, reiste Rian til Canada. Han deltok i den øvinga då det vart hoppa i den store bakken og vart nummer 35, dessutan var han med på Noregs lag som kom på femteplass i lagtevling.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* 2007: Nr 8 i normalprogrammet, bronsemedalje i lag under Ski-VM i Sapporo
* 2009: Nr 18 i halvprogrammet i verdsmeisteskapen i Liberec
* 2010: Nr 5 i lagtevling i vinter-OL i Vancouver

### Besteplasseringar i internasjonale renn

* 2001/22: Nr 22 i Oberwiesenthal
* 2002/03: Nr 15 i Harrachov
* 2004: Nr 14 i Lahti
* 2004/05: Nr 21 i Trondheim
* 2006/07: Nr 6 på Lillehammer
* 2008: Nr 5 i compactsprint i Holmenkollen
* 2009: Nr 9 i Seefeld
* 2009/10: Nr 14 i Kuusamo
* 2010/11: Nr 11 på Lillehammer

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2003: Nr 4 i kombinert halvprogram i Molde
* Ski-NM 2004: Bronse i kombinert halvprogram og nr 9 i normalbakken, begge på Bardufoss
* Ski-NM 2005: Nr 4 på Lillehammer
* Ski-NM 2006: Bronse i halvprogram på Kongsberg
* Ski-NM 2007: Bronse i kombinert halvprogram i Bardu og nr 12 i skihopp i storbakken på Lillehammer
* Ski-NM 2008: Bronse i halvprogram i Trondheim
* Ski-NM 2009: Bronse i fellesstart på Gjøvik
* Ski-NM 2010: Nr 6 på Steinkjer

Han la opp som aktiv kombinertløpar i 2011.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Espen Rian i fis-ski.com
* Espen Rian i olympedia.org
**Den norske skole Costa Blanca (DNSCB)** er ein norsk privatskule (grunnskule og vidaregåande opplæring) i Spania med statsstøtte, og som fylgjer norske læreplanar. Eigar av skulen er *Fundacion Noruega Costa Blanca*, som er ei spanskregistrert stifting med Ellen Watkinson som leiar.

Skulen ligg i Alfaz del Pi kommune på Costa Blanca i Alicante-provinsen i Valencia-regionen i Spania. Alfaz del Pi ligg om lag 40 minutts køyring frå 
flyplassen i Alicante, og to timar køyring frå flyplassen i Valencia. Kommunen Alfaz del Pi er liten i flatemål og i folketal (i overkant av 20000 innbyggjarar). Elevane som 
går på skulen bur hovudsakleg i Alfaz del Pi eller i grannekommunar som Altea, La Nucia, Finestrat, Benidorm eller Villajoyosa.

DNSCB vart skipa i 1972, og er den største av alle norske utanlandsskular, med godkjenning av opplæringstilbod for til saman 305 elevar. DNSCB er medlem i Godkjente Norske Utenlandsskolers Forening (GNUF). 
Skulen er fulldelt (= har alle klassesteg) 1.-10. klasse i grunnskulen og tilbyr vanleg treårig studiespesialisering, VG1 helse- og oppvekstfag og VG2 helsearbeidarfag. På studieførebuande vidaregåande skule har DNSCB særleg 
mange valfrie fagtilbod innanfor samfunnsfaga (sosiologi og sosialantropologi, politikk og menneskerettar og historie og filosofi). Skulen gjev tilbod om spanskopplæring til alle.

Lærarane ved skulen har norsk godkjend lærarutdanning, og det er sterk tevling om lærarstillingane ved skulen. Den norske skole Costa Blanca samarbeider nært med Noregs største universitet, Noregs Teknisk-Naturvitskaplege Universitet (NTNU) om lærarutdanning og har grunnskulelærar- og lektorstudentar derifrå i praksis i periodar. DNSCB samarbeider ogso nært med NTNU om forsking og skuleutvikling, særleg mykje innanfor samfunnsfaga.

Skulen gjev tilbod både for heiltids- og deltidselevar, og har skulefritidsordning for elevar i 1.-4. klasse. Skulen har kantine som sel varm og kald mat og frukt, og har dessutan symjebasseng.

### Skuleleiing og kontakt

Rektor ved skulen er Jorid Skinnehaugen Myhre og viserektor er Nils Petter Lie-Gjeseth.

Kjelder
-------

1. ↑   Sjå informasjon om skulen på www.costablancaskole.com, henta 5. august 2019.
Sovjetisk propagandaplakat som krev at «kulaker» må vekk frå kollektivbruka.
**Kulak** (russisk *кула́к*, *kulak*, polsk *kułak*) var eit omgrep brukt om delar av bondestanden i Det russiske keisarriket, Sovjet-Russland og Sovjetunionen. 
Ordet *kulak* betyr «neve».

Opphavleg vart ordet *kulak* brukt av bondestanden for å visa til folk som utnytta andre, til dømes (ågermenn, framleigarar osb.), og sjølv ein gründerbonde som dreiv med innleigd arbeidskraft 
var ikkje i deira augne ein kulakk. Seinare vart omgrepet teke i bruk av bolsjevikane i marxistisk forstand for å visa til einkvar velståande bonde. Dei gjorde det synonymt med omgrepet kapitalist på det feilaktige grunnlaget at bruken av innleigd arbeidskraft i bondejordbruk var ei form for kapitalisme. Seinare under Josef Stalin vart omgrepet «kulak» 
brukt om alle småbrukarar, og gjennom kollektiviseringa søkte regimet «utrydding av kulakane som klasse».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kulak» frå Wikipedia på bokmål, den 23. april 2017tittel=Kulakker.*

1. 1 2 3  Figes, s. 91 (fotnote)
2. ↑  *«Великая Октябрьская социалистическая революция»*. Энциклопедия. 3-е изд. доп. М. 1987. С. 262; Краткий политический словарь. 2-е изд. доп. М. 1980. С. 207; Трапезников С. П. Ленинизм и аграрно-крестьянский вопрос: В 2 т. М. 1967. Т.2. «Исторический опыт КПСС в осуществлении ленинского кооперативного плана. С. 174.

### Litteratur

* Figes, Orlando (2014), *A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924*, London: The Bodley Head, ISBN 9781847922915
Øvre Vollgate 15 i Oslo, *Bokhandelens hus*, som huser Den norske Forleggerforening og Bokhandlerforeningen.
**Den norske Forleggerforening**, og kalla **Forleggerforeningen**, er ein bransjeorganisasjon og medlemsforeining for norske forlag. Administrasjonen har tilhald i Øvre Vollgate 15 i Oslo. Foreininga vart skipa i 1895.

Foreininga har som oppgåve mellom anna å take vare på forlaga sine interesser andsynes både forfattarorganisasjonar og omsetjarorganisasjonar som Norsk faglitterær forfatter- og oversetterforening, Den norske Forfatterforening, foreininga Norske Barne- og Ungdomsbokforfattere, Norsk Oversetterforening (som organiserer omsetjarar av skjønnlitteratur) og fleire, og likeeins andsynes Bokhandlerforeningen (som ivaretek interessene til bokhandlarane). Foreininga yter òg juridisk hjelp og andre tenester til medlemane. Dessutan er foreininga talsorgan andsynes styresmakter, presse, kringkasting og liknande. 

Som medlemar i foreininga kan verte slike verksemder som har som næring å gje ut bøker, vitskaplege tidsskrift, ljodbøker, audiovisuelle læremiddel eller anna opphavsrettsverna materiale i elektronisk form. Verksemda må vere registret i Noreg. Både store og små forlag er medlemar i foreininga. Til saman står desse verksemdene for mesteparten av omsetjinga av bøker i Noreg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Den norske Forleggerforening.
* Forelggerforeningens oversyn over medlemsforlaga.
Ei flaske Braastad XO og eit tulipanforma cognacglass
**Braastad** er eit konjakkmerke produsert av konjakkhuset Tiffon. Dei eig om lag 40 ha vinmark i Grande Champagne og Fins Bois, og kjøper elles inn både vin for destillering, nydestillert konjakk og lagra konjakk frå rundt 350 andre vinbønder. Dermed er dei òg ein négociant. 

I alt kjem 10% av konjakken deira frå Borderies, og 30% frå kvart av områda Fins Bois, Grande Champagne og Petite Champagne. Til saman ca. 6 millionar liter vin går med til destillasjon av konjakk her. 

Konjakkhuset heiter eigentleg Tiffon, men marknadsførast i Noreg under namnet Braastad på grunn av den norske eigarskapen. Braastad konjakk er eit merke eigd av Tiffon. I tillegg marknadsfører ein i Noreg merket Bonaparte, som er eit Arcus-produkt, som blir tappa på flaske av Arcus, men konjakken er kjøpt inn frå Tiffon. Hovudsetet er familiens vingard; Château de Triac, som ligg i Petite Champagne.

Historie
--------

Tiffon si historie blir rekna frå 1875, då Méderic Tiffon grunnla konjakkhuset. 

Sverre Braastad flytta i 1911 frå garden Braastad utanfor Gjøvik til Cognac. Her fekk han jobb på konjakkhuset Bisquit, men fall etterkvart for dottera i konjakkhuset Tiffon, Edith Rousseau. Dei gifta seg i 1913. 

Tiffon blir i dag drive av Sverre Braastad sin son, Robert Tiffon, og sonesønene Antoine, Jan og Richard. 

Ein annan Braastad, Philippe Braastad-Tiffon arbeider som kjellarmeister hos eit anna «norsk» konjakkhus; Birkedal Hartmann. Han er barnebarn av Sverre Braastad, og gjekk ut av konjakkhuset Braastad etter usemje om drifta av huset. Han har òg lansert ein egen brandy med namnet *Braastad-Tiffon*, men dette er ikkje ein konjakk, sidan den er laga utanfor cognac-regionen.

Nokre produkt
-------------

### Tiffon

* V.S.
* V.S.O.P.
* X.O.
* Vieux Superieur
* Grande Champagne
* Grande Reserve
* Vieille Reserve

### Braastad

Braastad VSOP.
* V.S.
* V.S.O.P.
* X.O. Fine Champagne
* Château de Triac Réserve de la Famille (mellom 40-60 års fatlagring)
* Braastad 100 Ans de Liberté

### Bonaparte

* VS (ny versjon av Vinmonopolets gode gamle "Tre Stjerner", relansert i 1997).
* VSOP – Petite Champagne og Fins Bois, lagringstid er 4-8 år på eikefat.
* Bonaparte La Fontaine Single Vineyard – Heile konjakken er henta frå éin vingard; La Fontaine. Lagringstid ca. 10 år.
* XO – minimum lagringstid på eikefat er 16 år.
* Bonaparte Royal 60 ans (jubileumskonjakk ifm. kongeparets 60-årsdag) – samansett av 60 år gamle konjakkar frå Grande Champagne og Petite Champagne.

### Andre drikkar

* Pineau des Charentes; *Tiffon Pineau des Charentes*.
* Brandy; *Philippe Braastad-Tiffon Brennevin* (druebrandy, 6 mnd på eikefat)

Sjå òg
------

* Sverre Braastad
* Tiffon
* Courvoisier
* Biscuit

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Braastad» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2013.*

1. ↑  *Aperitif.no -* Brennevin på fransk, arkivert frå originalen 13. februar 2006, henta 16. juni 2012
2. ↑  NRK.no - *Heftig krangel i Cognac-Braastad*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cognac Tiffon
* Braastad Cognac Arkivert 2010-05-26 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 59°56′56.375″N 10°44′3.5844″E﻿

Ullevaal stadion sett utanfråFoto: Kjetil Ree

Hafslundtribunen på Ullevaal StadionFoto: Anne-Sophie Saldana

**Ullevaal Stadion** er Noregs landslagsarena i fotball og ligg på Ullevål i Oslo. Han blei opna i 1926 av kronprins Olav. Opninga blei markert med ein fotballkamp mellom Lyn og svenske Örgryte, kronprinsen tok avsparket i kampen. Lyn-laget var styrkt av spelarar frå Vålerenga, Frigg, Gjøa og Kampørn.

Norges Fotballforbund eig Ullevaal Stadion. Flest tilskodarar var det på landskampen mot Sverige 22. september 1935 med 35 495 personar. Eit vekkelsesmøte med Billy Graham i 1955 hadde 40 000 menneske innanfor portane. I dag (2008) er kapasiteten 25 572. Alle plassane på stadionen er sitjeplassar. Det finst planar om å auke kapasiteten til 30 000. Dette vil gjera Ullevaal skikka til å halde EM- og VM-kampar, samt e-cupfinalekampar.

I tillegg til landslaget, spelar òg Lyn sine heimekampar på Ullevaal Stadion.

Bakgrunnsstoff
--------------

* ullevaal-stadion.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
Ulla Pirttijärvi opptrer med Ulda ved Etno-Espa musikkfestival i Helsinki i august 2022.
**Ulla Pirttijärvi-Länsman** (fødd 13. november 1971) er ein samisk joikar frå Angeli (nordsamisk *Áŋŋel*), i Finland. Ho byrja karrieren sin med gruppa Angelin Tytöt, men forlet kort tid etter for å ha ein solokarriere. Ho framfører tradisjonell joik akkompagnert av vestlege arrangement på moderne instrument.

Liv og virke
------------

Ulla Pirttijärvi voks opp med joik og annan song. Som ung child høyrde ho på mora og onkelen som song soger til henne, og ho song i lag med dei; då ho var ti kunne ho synga åleine. Ho byrja opptre offentleg med ei gruppe jenter som kalla seg Angelin Tytöt.

Pirttijärvi er svært engasjert i å frema samisk kultur og samisk sjølvstyre. I 1996 skreiv ho musikkboka *Hoŋkoŋ dohkká*, som vann ein kulturpris frå Nordisk sameråd, og skreiv og produserte eit tilhøyrande album med songar retta mot barn for å læra dei samisk språk og tradisjon.

Pirttijärvi bur i Utsjoki med dottera Hilda og sonen Nilla-Ande. I 2014 skipa Ulla og dottera Hildá Länsman musikkgruppa Solju, og i 2015 deltok dei i *Uuden Musiikin Kilpailu* i Finland med songen «Hold Your Colours».

Prisar og utmerkingar
---------------------

I 2007 blei Pirttijärvi-Länsman gjeven Áillohaš musikkpris, ein samisk musikkpris tildelt av Kautokeino kommune og Kautokeino sameforening for å æra viktig innsats vinnaren har gjort for samisk musikk.

Album
-----

* *Hoŋkoŋ dohkká* (1996)
* *Ruošša eanan* (1998)
* *Máttaráhku askái* (2002)
* *Áibbašeabmi* (2008)
* *Ulda* (2012)
* *Roijk* (2016)
* *Ođđa áigodat* (2018)
* *Vulleš Heaika* (2019) (single)
* *Áššu* (2019)

Kjelder
-------

1. ↑   Short Biography
2. ↑  «Hoŋkoŋ dohkká / Ulla Pirttijärvi». *Dat.net* (på nordsamisk, norsk bokmål, og engelsk). DAT. Henta January 25, 2019. «Ulla Pirttijärvi was awarded with Nordic Sámi Council’s Literature Prize in 1996 for her book.»
3. ↑  «UMK 2015: Solju». *YLE* (på finsk). Henta January 24, 2015.
4. ↑  Skancke-Knutsen, Arvid (March 28, 2011). «Mari Boine jubilerer» (på norsk bokmål). Folkorg.no. Henta August 7, 2021.
5. ↑  Hætta, Wenche Marie. «Hvem-Hva-Når om Sámi Grand Prix» (på norsk bokmål). NRK. Henta August 2, 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Ulla Pirttijärvi-Länsman» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* CiNii
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 60°0′33.732″N 10°42′42.012″E﻿

Ullevålseter ein aprildag i 2011.Foto: Oskar Seljeskog

**Ullevålseter** er ei såkalla *markastue*, ein serveringsstad i Nordmarka i Oslo, 335 meter over havet og 5,5 kilometer nord for Sognsvann og endestasjonen på Sognsvannsbanen. Ein turveg, lysløype om vinteren, går mellom Sognsvann og Ullevålseter, som ligg i eit område der skogsvegar, stigar og skiløyper møtast. Serveringsstaden har 150 sitjeplassar, og er mykje nytta av turfolk, mellom anna av unge foreldre som lett kan take med borna på ein trilletur, sykkeltur eller skitur frå Sognsvann.

Oslo kommune er eigar av Ullevålseter, som har 150 sitjeplassar og vert drive i privat regi. Den same familien har stått for drifta sidan 1927.

Opphavleg var Ullevålseter ein eigedom under Store Ullevål gard, som låg der Ullevål sjukehus ligg no. Eigedomen har vore i kommunal eige frå 1900. Det huset som står på Ullevålseter i dag, er bygd for serveringsverksemd, og har ikkje noko med den tidlegare bruken av eigedomen å gjere.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ullevålseter**

* Oslo kommune om Ullevålseter

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Siril Helljesen** (fødd 14. oktober 1978) er ein norsk dressurryttar. Ho tevlar for Follo Hestesportklubb og er busett på Vinterbro i Ås kommune.

Siril Helljesen har gått på rideskule og ridd for instruktør frå ho var i 12-årsalderen. Ho har gode resultat frå diverse dressurritt-tevlingar, og deltok for fyrste gong under sommar-OL 2012 i London saman med hesten «Dorina». Etter å ha fått underkjent ei øving då hesten vart skremt og fatta feil galopp, fekk ekvipasjen 69,985 på dressurprogrammet i kvalifiseringsrunden. Ekvipasjen var best av dei som vart slått ut, og berre 0,410 skilde dei frå å gå vidare i tevlinga. Dette var fyrste gong sidan 1956 at ein dressurryttar deltok for Noreg i olympiske leikar.

Kjelder
-------

1. ↑   Østlandets Blad, 30.05.12: Siril Helljesen klar for OL i London
2. ↑   Akkurat ikke videre, NRK nyheter 03.08.2012, kl. 16.38
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 15. august 2012, henta 12. august 2012

Bakgrunnstoff
-------------

* Profil hjå Norges Rytterforbund Arkivert 2012-07-18 ved Wayback Machine.
**Heinz Hajek-Halke** (1. desember 1898–11. mai 1983) var ein tysk eksperimentell fotograf som saman med Otto Steinert var med i gruppa Fotoform.

Liv
---

Hajek-Halke var fødd i Berlin i 1898. Han voks opp i Argentina, og kom tilbake til Tyskland i 1910. Han byrja studera grafikk i Berlin i 1915. I 1916 blei han soldat under første verdskrigen.
Etter at krigen slutta fortsette han å studera frå 1919 til 1923. I 1925 byrja han verka som sjølvlært fotograf, og gjorde oppdrag for mange ulike blad. Han hadde eit kortvarig samarbeid med ein annan ung og nyskapande fotograf, Yva, i 1926.

Frå 1934 til 1937 laga han fotoreportasjar for bladet *Natur und Volk*. I 1937 laga han fleire reportasjar frå Brasil. 
Frå 1938 til 1945 arbeidde han for flyfabrikanten Dornier-Werke. Seinare blei han frilansar.

I 1949 blei Hajek-Halke med i den tyske gruppa Fotoform, og tok del i dei to første utstillingane hennar. I 1955 blei han utnemnd til professor i fotografi og grafisk design ved Hochschule für bildende Künste (no Universität der Künste Berlin) i Berlin.

Verk
----

Som fotograf eksperimenterte Hajek-Halke med ulike teknikkar for fotomanipulasjon som fotomontasje, kollasj, dobbeleksponering og å kombinera fleire negativ til eit fotografi.

Han var interessert i dyr - han tok makrofotografi av insekt og dreiv med slangar. Han eksperimenterte med lysgrafikk, og fotograferte ståltrådfigur han hadde laga for dette føremålet.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1965: Kulturpreis der Deutschen Gesellschaft für Photographie
* 1978: David-Octavius-Hill-medaljen

Utstillingar
------------

(Utval)

* 1960: Nasjonalmuseet for moderne kunst i Tokyo
* 1970: Landesbildstelle Berlin
* 1978: Galerie Werner Kunze, Berlin
* 1997: Haus am Waldsee, Berlin
* 2002: Kunsthaus Lempertz, Köln
* 2002: Centre Georges Pompidou, Paris
* 2007: Kunstbibliothek Berlin
* 2008: Kunstfoyer der Versicherungskammer Bayern, München
* 2009: Städtische Galerie Regensburg
* 2012: Akademie der Künste, Berlin

Utgjevingar
-----------

* *Experimentelle Fotografie*
* *Lichtgrafik*

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Heinz Hajek-Halke». *Photography*. Art Directory. Henta 25. januar 2018.
2. 1 2  «Hajek-Halke, Heinz (XX.XX.1898 - 11. Mai 1983), Fotograf». archiv.adk.de. Henta 1. juli 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Heinz Hajek-Halke» frå Wikipedia på tysk, og «Heinz Hajek-Halke» frå Wikipedia på engelsk den 1. juli 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilde av Heinz Hajek-Halke ved deutschefotothek.de

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
|  |  |
| --- | --- |
| Hvor kunde nogen mene,Som har naturlig Sands,At vi vor GUD kand tieneMed syndig Drick og Dantz;

Frå 3. verset av «Bort, Verdens Jule-Glæde»   |  |

**«Bort, Verdens Jule-Glæde»** er opningssalmen i den fyrste salmesamlinga Hans Adolph Brorson gav ut; *Nogle Jule-Psalmer (Gud til Ære og Christne-Siæle, i sær sin elskelige Meenighed til Opmuntring Til den forestaaende Glædelige Jule-Fest Eenfoldig og i Hast sammenskrevne av H.A.B.)* (1732). 

Salmen er eit åtak på den verdslege julefeiringa, og ei oppmoding om å feie vekk gamle juleskikkar, og heller samle seg om stallen i Betlehem. Salmen tonar ut med ei bøn om at «Psalmerne kand klinge / I hvermands Huuß og Boe!» I overskrifta er det vist til Kol. 3,16-17 og Luk. 2,15.

A.G. Rudelbach skreiv om salmen at han er eit døme på at det individuelt etiske skugger for det hymniske. Salmen vart då heller ikkje teken med i seinare salmesamlingar før Andreas Hauge tok han med i si *Psalmebog for Kirke og Hus* (1874). 

Salmen har 9 vers, dei to siste var med i Landstads Kirkesalmebok. Desse er omsett til nynorsk av Matias Skard (1904) og tekne inn i *Nynorsk Salmebok* og *Norsk Salmebok* som nr. 10, «Til høgtid no seg samle». Denne salmen vert sungen til ein tone av H.O.C. Zinck frå 1801. Opphavleg var meloditilvisinga «Hjertelig mig nu længes».

Bakgrunnsstoff
--------------

* Songteksten i opphavleg versjon (Kaliope)

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962
* J.N. Skaar: *Norsk Salmehistorie* b. I og II, F. Beyers forlag, Bergen 1879-80

### Notar

1. ↑  Kol. 3,16-17
2. ↑  Luk. 2,15
**Bosna** (bosnisk kyrillisk: **Босна**) er den tredje lengste elva i Bosnia-Hercegovina, og vert rekna for ein av dei tre store, indre elvene i landet, i lag med Neretva og Vrbas. Dei tre andre store elvene som renn innom Bosnia-Hercegovina er Una i nordvest, Sava i nord og Drina i aust. Bosna har ei lengd på 271 km, og namnet har ikkje utanlandske variasjonar. På romarrtida var ho kalla *Bosona*, og ein meiner at dette er det illyriske opphavet til namnet *Bosna*.

Elveleie
--------

Bosna går gjennom Bosnadalen, det industrielle senteret i byen med nærare ein million menneske, i tillegg til fleire store byar. Dei største sideelvane til Bosna er Željeznica, Miljacka, Fojnica, Lašva, Gostović, Krivaja, Usora og Spreča.

Ho har sitt utspring ved Vrelo Bosne ved foten av fjellet Igman utanfor Sarajevo. Kjelda er eit av Bosnia-Hercegovina sine naturlege landemerker og turistattraksjonar. Frå her renn Bosna nordover, gjennom hjartet av regionen Bosnia, før ho munnar ut i elva Sava

Sjølv om elva ikkje renn innom andre land, renn Bosna gjennom mange kommunar og regionar i Bosnia. Frå kjelda ved Sarajevo kommune renn ho gjennom Zenica-Doboj kommune, regionen Doboj og Posavina kommune.

På veg nordover renn Bosna gjennom byane Visoko, Zenica og Doboj.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bosna» frå Wikipedia på engelsk, den 19. februar 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Erik Guay** (fødd 5. august 1981) er ein kanadisk tidlegare alpin skirennar. Han vann i 2010 FIS-premien som årets best super-g-rennar, i 2011 vart han verdsmeister i utfor og i 2017 i super-g.

Aktiv
-----

Guay fekk sin verdscupdebut 10. desember 2000. Under verdsmeisterskapen 2003 i St. Moritz overraska han med sjetteplass i så vel utfor som super-g. Tidleg i 2004-sesongen kom han for fyrste gongen på pallen i verdscupen, han vart då nummer 2 bak Michael Walchhofer i utforrennet i Lake Louise.

24. februar 2007 vann Guay sitt fyrste verdscuprenn, utforrennet i Garmisch-Partenkirchen. På tampen av 2010-sesongen sigra han i to super-g-renn, fyrst i Kvitfjell og deretter i Garmisch-Partenkirchen. Triumfane førte han til topps i super-g i FIS-turneringa. I ein elles svak sesong, smekka Guay til og sikra seg gullmedaljen i utfor då VM i alpine greiner 2011 fann stad i Garmisch-Partenkirchen. I 2014-sesongen vann to utforrenn i verdscupen.

Under verdsmeisterskapen 2017 i St. Moritz vann Guay gullmedaljen i super-g, fire dagar seinare tok han sølvmedaljen i utfor. Han sleit med ryggsmerter i 2018-sesongen og la opp i november 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* Munzinger (sport)

 |
**Erik Stein Johnsen** (fødd 4. juli 1965) i Oslo er ein norsk, tidlegare skihoppar frå Oslo, som i 1988 vann olympisk sølvmedalje individuelt og bronsemedalje for lag. Han tevla for Romsås Idrettslag.

Karriere
--------

Johnsen slo gjennom nasjonalt i 1987 og fekk på tampen av sesongen sin debut i verdscupen under Holmenkollrennet. Sesongen etter debuterte han i den tysk-austerrikske hoppveka, men hamna langt nede på resultatlistene. Men nokså brått, frå slutten av januar 1988 var han jamnt høgt oppe i teten i verdscuprenna. Under vinter-OL 1988 i Calgary vann han sølvmedalje i stor bakke, langt bak vinnaren Matti Nykänen og 0,2 poeng føre bronsemannen Matjaz Debelak. Tidlegare i OL hadde han vorte nr 41 i normalbakkerennet. I lag med Ole Christian Eidhammer, Jon Inge Kjørum og Ole Gunnar Fidjestøl vann Johnsen bronsemedalje i laghoppinga i Calgary-OL. Same året vann Johnsen hopprennet i Holmenkollen. OL-sølvet i 1988 vart kåra til OLs beste norske prestasjon og Johnsen fekk tildelt Fearnleys olympiske ærespris. Han vart også noregsmeister i normalbakken. I 1989-sesongen vart Johnsen nummer 10 i storbakken under verdsmeisterskapen i Lahti, og fekk med seg ein sølvmedalje frå NM. Johnsen var ein av hopparane som mislukkast etter at V-stilen dominerte skihoppinga frå 1990-sesongen av.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1987: Nr 15 Holmenkollen (debut)
* 1988: Sølvmedalje i OL i Calgary. To sigrar i verdscupen; Meldal og Holmenkollen, samt ein andreplass (St. Moritz) og to tredjeplassar (begge Lahti)
* 1988/89: Nr 2 i Thunder Bay

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1987: Nr 7 i storbakke på Odnes
* Ski-NM 1988: Gullmedalje i normalbakken i Skien
* Ski-NM 1989: Sølvmedalje i storbakken på Odnes

Han la opp i 1991.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* Boksignering med 1980-tallets storhoppere Arkivert 2010-12-06 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Erik Johnsen i fis-ski.com
* Erik Johnsen i olympedia.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Erik Fossan** (fødd 17. november 1971) er ein norsk sjakkspelar. Han vart utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE 7. september 1997. 

Han klarte krava til IM-tittelen i to sjakkturneringar i Gausdal i 1992 og 1995, med 5,5 poeng av 9 moglege i Gausdal Troll Masters 8-15. januar 1992  og med 7 av 9 moglege i Skei Masters si B-gruppe 5-14. mai 1995, og deretter med 6 av 9 moglege i eliteklassa i Noregsmeisterskapen i sjakk i Stavanger i 1997. Kravet til eigen rating på over 2400 passerte han etter 7. runde i NM. 

Han vann lilleputtklassa (under 12 år) i Noregsmeisterskapen i sjakk i 1984, og vart noregsmeister i sjakk for juniorar i 1988.. 

Erik Fossan har vore medlem i Ganddal Sjakklubb, Bergens Schakklubb og Stavanger Sjakklubb.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Erik Fossan sine parti hos www.chessgames.com
* Erik Fossan sine parti hos NorBase
* Erik Fossan sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

* Norsk Sjakkblad
* Øystein Brekke: *Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989*, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Brekke, Øystein og Thor Geir Harestad (1997): *Sjakkens Holmenkollen: Gausdalsjakk 1970-1996*. Åmot: Norsk Sjakkforlag. ISBN 82-90779-01-1

Fotnotar
--------

1. ↑  Norges Sjakkforbunds forbundspost nr. 3 - 1997
2. ↑  Norsk Sjakkblad nr. 1-1992, s. 3-5
3. ↑  Brekke og Harestad s. 186
4. ↑  Norsk Sjakkblad nr. 5-1997 s. 6-7
5. ↑  Brekke s. 107
6. ↑  Brekke s. 107
Ei blokk med peperinostein frå romartida
**Albanostein** er ein lys tuffbergart frå Albanarfjella i Italia. 

Romarane nytta steinen, som dei kalla *lapis albanus*, som byggestein i fleire praktbygningar og til fontener. Ein varietet av steinen kalla dei peperino. Denne steinen kan vera brun eller grå. Han inneheld fragment av basalt og kalkstein, med spreidde krystallar av augitt, mika, magnetitt, leucitt og andre liknande mineral. Namnet *peperino* viser til dei mørke prikkane til nokre av minerala, som kan minna om peparkorn.

Galleri
-------

* Porta Pretoria i Albano Laziale i Italia laga av peperino.*Porta Pretoria* i Albano Laziale i Italia laga av peperino.
* Fontene med skulpturar i peperino i Marino i LazioFontene med skulpturar i peperino i Marino i Lazio

Kjelder
-------

* «Albanostein» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Peperino» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.
**Nora Brockstedt** (20. januar 1923–5. november 2015), offisielt namn **Nora Riis**, jentenamn **Nora Berg**, var ein norsk artist.

Brockstedt debuterte på Chat Noir i 1943, og i dei to neste tiåra vart ho ein av landet sitt mest populære og underhaldarar. Brockstedt platedebuterte den 21. februar 1945 saman med Oddvar Sanne, som «Harmony Duo», med Kristian Haugers orkester. Dei song inn «Kanskje engang tilbake den komme» / «Enn en gang skal fuglene synge». (Telefunken T-8340.) På 1950-talet fekk ho ei rekkje store slagerar og opptredde jamleg på radio med blant anna «En lite pike i lave sko», «Augustin» og ikkje minst «Tango for to». Frå 1950 til 954 var ho medlem av songkvintetten «The Monn Keys» saman med Arne Bendiksen, Per Asplin, Oddvar Sanne, Fredrik Conradi og Sølvi Wang. Egil Monn-Iversen hadde den musikalske leiinga i gruppa.

Nora Brockstedt debuterte for Noreg i Eurovision Song Contest i 1960, der ho kom på ein 4. plass. Ho deltok igjen i 1961.

Brockstedt spelte inn plater på merka Musica og RCA Victor for Nera, men i 1960 skifta ho selskap til Egil Monn-Iversen A/S og merkt Karusell.

I 2004 utkom albumet *As Time Goes By* på etiketten Jazzavdelinga. I 2005 følgde ho opp med julealbumet *Christmas Songs* på same etikett og gav i samband med sin 85-års dag 20. januar 2008 ut albumet *Nora – for swingande*! på etiketten Park Grammofon.

Nora Brockstedt var gift med songtekstforfattaren Arne Riis, som døydde i 2009.

Brocktedt gjekk bort etter kort tids sjukeleie 5. november 2015.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Kongen sin fortjenstmedalje i gull (1995)
* Heidersprisen til juryen under Spellemannprisen 1974
* Gammleng-prisen som veteran i 1983
* Alf Prøysens Ærespris i 1997
* Norsk Artistforbunds Ærespris i 2002

Nora Brockstedt som deltakar i Melodi Grand Prix
------------------------------------------------

| År | Tittel | Plassering i den norske finalen | Plassering i den internasjonale finalen |
| --- | --- | --- | --- |
| 1960 | *Voi Voi* | Nr. 1 | Nr. 4 |
| 1961 | *Snu deg om* | Nr. 2 |
| 1961 | *Sommer i Palma* | Nr. 1 | Nr. 7 |
| 1963 | *Drømmekjolen* | Nr. 4 |
| 1963 | *Solhverv* \* | Nr. 1 |
| 1965 | *Med lok og lur* | Nr. 2 |
| 1965 | *Bare det aller, aller beste* | Nr. 3 |
| 1968 | *Nysgjerrig-Per* | Nr. 2 |
| 1968 | *Nordlys* | Nr. 3 |
| 1977 | *Mærra has sitt Ka'l* | Nr. 5 i semifinale |
| 1977 | *Springaren* | Nr. 6 i semifinale |

Filmografi
----------

* 1979 *Jul i Skomakergata* (TV) – Fru Enebær
* 1968 *Mannen som ikke kunne le*
* 1954 *Portrettet* – Kvinne i Solsund Sangkor (The Monn Keys)
* 1953 *Brudebuketten*
* 1952 *Det kunne vært deg* – Syngande dame

Sjå òg
------

* Eurovision Song Contest 1960
* Eurovision Song Contest 1961

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Nora Brockstedt er død». *TV 2*. Henta 5. november 2015.
2. ↑  Nora Brockstedt hos Norsk Biografisk Leksikon

* *Denne artikkelen bygger på «Nora Brockstedt» frå Wikipedia på bokmål, den 7. november 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lydsnutt med Nora Brockstedt finst på www.mic.musikkonline.no Arkivert 2007-12-05 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Albany-nederlandsk** |
|
| **Klassifisering:** | Kreolspråk Nederlandske kreolspråk  Jersey-nederlandsk |
| **Bruk** |
| **Utdøydd:** | 1900-talet |
|
| **Språkkodar** |
|

**Albany-nederlandsk** (ned.:/eng. *Albany Dutch*) var ein nederlandsk dialekt som var i bruk frå 1600-talet og fram til rundt 1920, med nokre få brukarar heilt til 1940-åra. Albany-nederlandsk var i bruk i den tidlegare nederlandske kolonien Ny-Nederland langs Hudsonelva i den amerikanske delstaten New York. Området omfatta (delar av) fylka Orange, Putnam, Ulster, Dutchess, Greene, Columbia, Albany og Rensselaer. Ofte vert albany-nederlandsk omtalt som ein del av Jersey-nederlandsk, akkurat som mohawk- og Pella-nederlandsk og negroe dutch. Både denne og dei andre nederlandske dialektane i dette området utvikla seg frå nederlandsk slik det vart brukt på 1600-talet, uavhengig av den europeiske nederlandsken.

I ein del område var Albany-nederlandsk det einaste språket som vart brukt til langt inn på 1800-talet, medan engelsk ganske tidleg fekk ein dominant rolla i andre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Albany-nederlandsk» frå Wikipedia på bokmål, den 1. desember 2015.*

1. ↑  Lowlands-L Arkivert 2007-08-04 ved Wayback Machine. 1 nov. 2002 (03), ISSN 189-5582, LCSN 96-4226
2. ↑  Linguistic Geography of Pennsylvania (se *Hudson valley*)