recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ola Hansson Kveli** (23. april 1921–22. april 2003) var ein norsk gardbrukar og politikar, fødd og død i Nordli i Nord-Trøndelag. Han var ordførar 1952-65, stortingsrepresentant 1965-73 og fylkesmann 1979-91.

Kveli var son til ein gardbrukar og gjekk fjellbygdskule i 1936 og Mære landbruksskole 1941-43. Han arbeidde som skogsarbeidar og var ei tid skogkjøpar for det svenske selskapet Kramfors.

30 år gammal vart Kveli vald til ordførar i Nordli og leidde kommunen 1952-63. 1964-65 var han ordførar i den nye Lierne kommune, som omfatta tidlegare Nordli og Sørli. I hans tid som ordførar bygde kommunen ut skulestellet og kraftforsyninga. Nordli kommune var òg tidleg ute med å setje vegbygginga ut på tilbod.

Frå 1961 til -69 var Kveli 1. vararepresentant til Stortinget frå Nord-Trøndelag. Då Bjarne Lyngstad var statsråd hausten 1963 og i valperioden 1965-69, møtte Kveli fast på Tinget. Hausten 1969 vart Kveli vald inn på Stortinget for Venstre, der han var ein sterk talsmann for distrikts-Noreg. Då Venstre vart splitta på sitt landsmøte på Røros i november 1972, fylgde Kveli mindretalet som braut ut og danna Det Nye Folkepartiet. Han var medlem i Militærkomitéen/Forsvarskomitéen 1965-69 og i Industrikomitéen 1969-73. Ved stortingsvalet 1973 var Kveli Det Nye Folkepartiets sin fyrstekandidat i Nord-Trøndelag, men mangla mykje på stortingsplass. I staden var han organisatorisk nestformann i partiet 1973-74 og generalsekretær 1974-75.

Kveli var kontorsjef i Røyrvik kommune 1975-79 og fylkesmann i Nord-Trøndelag 1979-91.

Kveli var mellom anna styremedlem i Nord-Trøndelag Elektrisitetsverk 1956-79, styreformann i Øvre Namdal skogindustri A/S 1966–67, styreformann i Nord-Trøndelag landbruksselskap 1976–79, medlem av Midtnorsk oljeråd 1980–83, medlem i Statens naturvernråd 1981–86, leiar i Forurensningsrådet 1984–91, leiar i Det Norske Totalavholdsselskap (DNT) og lokallagsleiar i Det frivillige Skyttervesen.

Kjelder
-------

* «Ola H. Kveli». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Christer Fuglesang var den første svensken i rommet.
Christer Torjussen er ein norsk komikar.
**Christer** og **Krister** er mannsnamn danna som nordiske variantar Kristian, som tyder 'kristen'. Ei mellomform var *Christiern*.

Christer har namnedag den 15. mars i Noreg. Krister har svensk namnedag den 13. november, ein status det først fekk i 1986.

Bruk
----

I Sverige var namnet mest brukt for nyfødde gutar på 1940- og 1950-talet.
I Noreg var namnet mest utbreidd som døypenamn mot slutten av 1980-talet, og blei gjeve til over 0,5 % av nyfødde rundt 1990.

I 2005 heitte 1,35 % eller 61 321 svenske menn Christer, og namnet var det 37. mest utbreidde. I Noreg var prosentdelen same året 0,12 %. I 2009 heitte 2898 norske menn Christer og 748 heitte Krister.

Namneberarar
------------

* Krister Henriksson (f. 1946), svensk skodespelar
* Christer Pettersson (1947–2004), svenske mistenkt for drapet på Olof Palme
* Christer Sjögren (f. 1950), svensk songar, vokalist i Vikingarna
* Christer Fuglesang (f. 1957), svensk astronaut
* Christer Falch (f. 1969), norsk plateprodusent og tv-fjes
* Christer Torjussen (f. 1970), norsk komikar
* Krister Sørgård (f. 1970), norsk langrennsløpar
* Christer Basma (f. 1972), norsk fotballspelar
* Krister Trondsen (f. 1978), norsk langrennsløpar
* Christer Strøm (f. 1988), norsk musikar og filmskapar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christer» frå Wikipedia på bokmål, og «Christer» frå Wikipedia på svensk den 15. mars 2009.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Krister hjå Statistisk Sentralbyrå
**Ola A. Bergset** (13. juni 1891–10. april 1977) var ein norsk lærar. Han var frå Fjelli i Stryn kommune. 

Bergset tok eksamen ved Volda Lærarskule i 1912. Etter å ha hatt fleire vikariat, kom han til Stongfjorden i Askvoll kommune i 1913, der han vart i 50 år. Bergset var m.a. formann i Askvoll lærarlag, Stongfjorden Sanitetslag, Stongfjorden Indremisjonsforening og Askvoll bibliotek. I over 40 år var han organist ved Stongfjorden kapell. 

Bergset tok over slektsgarden i Stryn, og dreiv han i lag med kona og eldste sonen, Alv O. Bergset.

I 1963 fekk Bergset Kongens fortenestmedalje.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1969 – *Ei fjellbygdætt frå Nordfjord : Mattisætta og Mattisgarden på Bergset : fra kvardag og helg i fjellbygda* (Sandane) I fulltekst ved nb.no

Kjelder
-------

1. ↑  «Tildelinger av ordener og medaljer / 01.07.1963 Bergset, Ola». Kongehuset. Henta 25. april 2017.

* Årbok for Nordfjord, 1977
* Gravminner i Norge

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Ola A. Bergset i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
* Verk av Ola A. Bergset iLokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane
**Petter Schramm** (fødd 4. juni 1946 i Arendal, død 27. juni 2014) var ein norsk lyrikar.

Biografi
--------

Petter Schramm var fødd i Arendal og oppvaksen i Kristiansund. Han flytta derfrå i ein alder av 22, og budde fram til 1980 fleire ulike stader i Noreg før han busette seg i Røyken.

Schramm debuterte som lyrikar i 1986 med diktsamlinga *Gitarklode*. Forlaget skreiv den gongen om poesien hans: «Diktene har en sjelden uttrykkskraft. «De er murt opp av tette billedrekker som danner intrikate møstre, lekende og myndig på samme tid. Påvirkningen fra fransk og lantiamerikansk surrealisme er tydelig». Seinare skreiv han diktsamlinga *Stoler ved havet*, gjeve ut på Gyldendal og gav ut eit utval av avisdikta sine på eige forlag. Han skreiv og avisartiklar, anmeldingar av kunstutstillingar. og gjorde opplesingar av eigne dikt i ulike samanheng Petter Schramm sin lyrikk har vore bruka som tekst eller inspirasjon for musikk, komponisten Harald Sæther har skrive ein ballettsuite med tekster frå *Gitarklode*

Bibliografi
-----------

* *Gitarklode*, lyrikk gjeve ut i 1986 (Gyldendal)
* *Stoler ved havet*, gjeve ut i 1987 (Gyldendal)
* *Havland og mennesketegn*, utvalde avisdikt 1971 - 1994 gjeve ut i 1995 (Eige forlag, prent Nor-Pro AS, Kristiansund)
* *Stemmer i et hus*, antologi - 10 dikt (Aschehoug)

Referansar
----------

1. ↑  Eilif Odde: «- Du kan ikke lure et dikt. - Petter Schramm har lagt ned sin dikterpenn»; Tidens Krav, 1.7.2014
2. ↑  Reidun Jordal Husby(03.07.2014): «Petter Schramm fra Selmers gate »; Tidens Krav, s. 24.
3. ↑  Røyken og Hurum avis, *En dimensjon*
4. ↑  Slemmestad Bibliotek, *Alfabet og Strenger*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verksliste på Harald Sæther sin nettstad Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN

 |
**Kristian Albert Christiansen** (1. januar 1888–10. oktober 1966) var ein norsk arbeidar frå Larvik som var stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet 1928-30 og 1934-45.

Far til Christiansen arbeidde på sagbruk, og sjølv byrja han 14 år gammal å arbeide på sagbruk tilhøyrande Treschow-Fritzøe. Seinare fekk han tilsvarande jobb på Norsk Impregneringskompani, også det sagbruket i heimbyen Larvik, der han frå 1942 var arbeidsformann.

Christiansen var medlem av bystyret i Larvik 1920-40, 1945-59. Mellom 1923 og 1953 var han fleire gongar varaordførar, før han 1954-55 var ordførar i Larvik. Elles var han styreformann i Gassverket i Larvik og medlem i fattigstyret, folkebibliotekstyret og Den norsk-danske ferjekomiteen. Frå 1923 til -29 var han styreformann i bladet *Nybrot*.

I 1927 vart Christiansen vald til stortingsmann for dei fem kjøpstadene i Vestfold for Arbeidarpartiet. Då Arbeidarpartiet gjekk noko tilbake ved neste stortingsval, mista han tingsetet. Derimot lukkast verte vald på ny i 1933 og attvald i 1936. Han var i alle år på Stortinget medlem i Militærkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-11-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ola Langset** (24. februar 1920–31. juli 1991) var ein norsk politikar og lærar i Molde. I perioden frå 1973 til 1977 representerte han Sosialistisk Valforbund i Møre og Romsdal på Stortinget. Ola Langset var son av lærer, forfattar, folkeminnesamlar og statsstipendiat Edvard Langset.

Langset var fødd på Straumsnes i Tingvoll. Etter å ha gått to år på Nordmøre fylkesskule frå 1936 til 1938, tok Ola Langset fireårig lærarskuleutdanning i Levanger. Då han var ferdig i 1942, fekk han jobb som privatlærar og kontorist på Spillembruket i Namdal. Sidan tok han utdanning innan gymnastikk og Staten sin sløyd- og tegnelærerskole. Han var lærar på Ona-Husøy skule frå 1945 til 1949, då han fekk jobb som lærer i folkeskolen i Molde. Eit par år var han òg lærer på Nordmøre Folkehøgskule. Han avslutta lærargjerninga si som rektor ved Langmyra skole i Molde frå 1982 til 1987.
Ola Langset var medlem av Molde bystyre frå 1955 til 1959 for Arbeidarpartiet. Etter ein pause kom han tilbake til bystyret som representant for Sosialistisk Folkeparti frå 1963 til han i 1973 vart vald inn på Stortinget, der han var medlem av Sosialkomiteen. Forutan dei politiske engasjementa sitt var Ola Langset i aktiv i idrettsarbeid og avholdsarbeid. Han var òg formann i Romsdal Mållag og Molde Hagelag.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Langset, Ola». stortinget.no. Henta 24. juli 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Ola Langset» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norske skulefolk 1952 side 792

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Stakketufter på høgdedrag, nær Folkvord i Sandnes kommune
**Stakketufter,** òg kjent som *høystakktuft*, *alvedans* eller *stakkis*, er kulturminne som hovudsakleg er kjente frå Jæren og øyane i Ryfylket. Dei ligg som regel i tilknyting til utmark. Dei blei brukt til tørking av slått frå marginale utmarksområde som supplement til ordinær fôrproduksjon. Stakketufta er karakterisert som regelmessige fordjupingar og forhøgingar i landskapet. Namnet «alvedans» er kjent frå førmoderne tid der ein trudde at alvar dansa i ring og danna dei sirkulære grøftene. I den nordiske mytologien har alvar tilknyting til hav, elver, vatn og våtområde.

Utforming
---------

Stakketufter blir laga ved at ein grev ei grøft rundt eit avskilt område der massane frå grøfta blir deponert inn mot midten. Midtområdet blir såleis liggande noko høgare enn området rundt stakketufta. Dette gir ein sjølvdrenerande effekt som gagnar tørning av slått og motverkar råte. Forma er ofte kvadratisk eller rektangulær med avrunda hjørne, men overordna tilpassast dei den lokal topografi. Stakketufter kan anten ligga i rydda lende, eller brukar nærliggande jordfast stein. Dei er utforma rektangulært eller kvadratisk, og omgitt av ein liten handgrava dreneringsgrøft. Tverrmåla er varierande, men ofte mellom 5-10 meter.

Plassering
----------

Stakketufter ligg både åleine eller i klynger opp til 10-12 stykke. Dei blir plassert bær eller i område som ikkje er jordbruksjord, det vil seie utmark, myr eller blautområde. Dette grunnast med at dei skal fungere som fôrdeponi.
Grøftene er gravne for å lage ei tørr indre forhøging til lagring av høy og lyng slått på marginale område. Dei ligg som regel øvst på høgdedrag i eller nær utmarks- eller våtområde.

Datering
--------

Profilen til ei stakketuft. Fyllskifte indikerar fleire oppgravingar
Stakketufter er «negative» strukturar i form av at dei ikkje har eige materie, men berre eksistera ved at ein grev opp ei sirkulær grøft og kastar massane mot midten av strukturen. Grunna at grøftene på stakketufta blei spadd opp i jamne mellomrom for å unngå gjengroing er det særs vanskeleg å få eit godt dateringsgrunnlag frå etableringa av strukturen. Stakketufter har blitt datert til folkevandringstida (440-550 e-kr), men har blitt brukt i heile det førmoderne landbruket.

Kjelder
-------

1. ↑  Engedal 2012: 100, Skjølsvold 1962: 171f
2. ↑  Lillehammer 2005: 124
3. ↑  Lillehammer 2005
4. ↑  Lillehammer 2005

**Litteraturliste**

* Engedal, Ø. 2012. KULTURMINNEVURDERING. Massedeponi ved Austvoll,  Sandnes k. Rogaland v.2. *Rådgjevande Akreologar. Rapport  20/2012*.

* Lillehammer, G. 2005. Konflikter i landskapet. Kulturminnevern og kulturforståelse: Analyse av alvedans og utmarksmiljø i Hå kommune i Rogaland, SV-Norge. *AmS-Nett nr. 1*. Arkeologisk museum i Stavanger.

* Skjølsvold, A. 1962. Er alvedansene på Jæren gamle lyngstakktomter? *Frá haug ok heiðni 1962, nr. 3*: 168-172
**Felix Arvid Ulf Kjellberg** (fødd 24. oktober 1989), best kjend under kallenamnet **PewDiePie**, er ein svensk dataspelkommentator på YouTube. PewDiePie opna YouTube-profilen sin 29. april 2010, og YouTube-kanalen har sidan 15. august 2013 vore den kanalen med flest abbonnentar på YouTube, med over 53 millionar. 

19. juli 2014 gjekk kanalen hans forbi Rihanna sin VEVO-kanal som tidenes mest sette; per januar 2015 har kanalen til PewDiePie fått meir enn 11,8 milliardar visingar. Som internettkjendis har PewDiePie kunne påverka salet av indiespel og samle inn pengar til veldedige føremål via sin fanbase, som har kallenamnet «Bro Army». I tillegg til internettaktiviteten sin har PewDiePie òg spelt seg sjølv i to episodar av TV-serien *South Park.*

PewDiePie lagar videoar der ein kan sjå han i det eine hjørnet av skjermen medan han kommenterer og reagerer på det som skjer i eit dataspel. Han byrja karrieren med å kommentere spel i skrekk- og actionsjangrane, i hovudsak *Amnesia: The Dark Descent*. Reaksjonane når han vert skremd eller gjer noko spesielt morosamt i eit spel, set han ofte saman til ein kavalkade med dei beste augneblikka frå videoane hans. Han legg vekt på at «YouTube skal vere YouTube», og har difor avslege å leige inn klipparar og redigerarar til videoane sine, men gjer alt arbeidet sjølv.
Dei fyrste fruktene ført fram for å bli signa i høve Kristi forklåringsdag i Den japanske ortodokse kyrkja.
**Kristi forklåringsdag** er ei kristen høgtid til minne om Kristi forklåring. Festen kom først inn austkyrkja, der han har vore feira sidan år 400 e.Kr. Feiringa fokuserer på Kristi makt og ære. Dagen er ei av dei tolv store høgtidene i den ortodokse kyrkja.

Dagen har vore markert ulike dagar i året. I Vestkyrkja blei han utropt til festdag den 6. august av pave Callixtus III etter avsluttinga av omleiringa av Beograd i 1456. Han blir markert i den ortodokse, katolske og anglikanske kyrkja denne datoen (i nokre ortodokse kyrkjer etter den julianske kalenderen, som fell på 19. august i den gregorianske).

I Den norske kyrkja blir han markert på sundagen før fastelavnssundag. Han har vore markert denne sundagen sidan 1978. Dagen markerer avslutninga på openberringstida.

Den armenske apostoliske kyrkja markerer dagen den fjortande sundagen etter påske.

Kjelder
-------

1. ↑  «The Major Feasts of the Church - Feasts of the Church - Greek Orthodox Archdiocese of America», *www.goarch.org* (på engelsk), henta 14. februar 2023
2. ↑  *Christian liturgy* by Ignatius Puthiadam 2003 ISBN 81-7109-585-2 page 169
3. ↑  «Om kirkeåret», *Den norske kirke* (på norsk bokmål), henta 14. februar 2023
4. ↑  «Feast of the Transfiguration».

* Paul Erik Wirgenes: *Fra søndag til søndag* Verbum Forlag 2006 ISBN 87-543-1068-8


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC

 |
**Ola Olsson Dønheim** (10. desember 1887–26. august 1970
) var ein norsk gardbrukar, lærar og politikar frå Surnadal på Nordmøre. Han var ordførar i heimbygda i nær 20 år og stortingsmann for Venstre bolken 1937-45. 

Dønheim var elev ved Nordmøre amtsskule i 1905 og tok eksamen ved Volda lærarskule i 1912. Sidan underviste han 1912-13 i skulen i Rindal og var lærar 1913-15 på Buskerud folkehøgskule og 1915-16 på Møre Folkehøgskule i Ørsta. I 1917 tok han eksamen ved Norges landbrukshøgskule og var frå 1918 til -27 heradsagronom i Surnadal, dei to fyrste åra også i Rindal. Han tok over farsgarden i 1921 og dreiv denne i fleire tiår. Dessutan var han frå 1924 lærar på Øvre Mo skule.

Dønheim var allereie frå 1919 ordførar i Surnadal. Han vart attvald fem gongar og var såleis ordførar heilt til 1937. Perioden 1929-31 sat han i tillegg som formann i likningsnemnda. Hausten 1936 vart han vald til stortingsrepresentant for Venstre i Møre og Romsdal. På Tinget var han medlem i Protokollkomiteen. Etter 2. verdskrigen var Dønheim på ny ordførar i 1945-46 og medlem i formannskapet 1947-?

Kjelder
-------

* Stortingbiografi
**Petter Martin Mattias Koch Sørlle** (fødd 16. februar 1884 i Tønsberg, død 29. mai 1933 i Tønsberg) var ein norsk kvalskyttar og fangstbestyrar. Sørlle er kjend for å ha patentert opphalingsslippen på flytande kvalkokeri i 1922.

Petter Sørlle var son av skipsføraren Petter Mathias Koch (1854–83) og Margrete Kristine Sørlle (f. 1856). Faren døydde til sjøs 3 månader før han blei fødd, og
mora gifta seg opp att i 1890 og utvandra til USA. Etter det budde Petter Sørlle hjå besteforeldra i Sandefjord. Også morfaren, Hans Martin Sørlle, hadde tilkyttig til sjøfart, og Sørlle sjølv gjekk tidleg til sjøs.

Sørlle var med på opninga av Sør-Orknøyane som fangstfelt i 1911. Øya Signy Island, som er ein del av Sør-Orknøyane, er kalla opp etter kona hans, Signy Sørlle. I tillegg er fleire av dei omkringliggande øyane kalla opp etter døtrene hans. Petter Sørlle var kaptein på ein norsk kvalfangstekspedisjon i området med skuta «Paal» i 1912-1913. Den andre sesongen ved øyane var det så mykje is der at kokeriskipa ikkje kunne segla inn i hamnene. I staden måtte dei arbeida utanfor iskanten, slik at flensinga blei mykje vanskelegare. Sørlle fekk då tanken om å laga ei innreting som kunne gjera at ein kunne dra heile kvalen oppå dekket og tilreia han der.

Petter Sørlle var verkasam på Sør-Georgia i fleire sesongar frå 1915. Samstundes vidareutvikla han ideen sin.
I 1922 fekk Sørlle patent på ein opphalingsslipp i akterenden på flytande kvalkokeri der kvalen kunne trekkjast direkte frå sjøen og inn på dekket for vidare handsaming. Oppfinninga auka fangstresultata til det mangedobbelte. Ho var ein viktig føresetnad for ekspansjonen av pelagisk kvalfangst etter 1927, som då vart uavhengig av britiske konsesjonar, lisensar og eksportavgift. Opphalingsslippen vart først brukt i Antarktis på «Lancing» i sesongen 1925-26. Dei fleste av landstasjonane på Sør-Georgia vart dei i påfølgjande åra stengde, Godthul i 1929, Prince Olav Harbour, Husvik og Strømnes i 1931. Berre Grytviken og Leith Harbour overlevde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Petter Sørlle» frå Wikipedia på bokmål, den 3. november 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  Basberg, Bjørn L. (29. september 2014). «Petter Sørlle». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).
2. ↑  
«Petter Sørlle». Polarhistorie.no. Henta 2. juni 2008.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
|  |
| --- |
| **Lauvmeis** |
| LauvmeisLauvmeis |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Lauvmeis Utbreiinga av Lauvmeis |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Meisefamilien Paridae |
| **Slekt:** | *Poecile* |
| **Art:** | **Lauvmeis** *P. palustris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Poecile palustris***Linnaeus, 1758 |

**Lauvmeis** eller **hampemeis** (*Poecile palustris*, tidlegare *Parus palustris*) er ein fugleart i meisefamilien. Ho er ein av dei mest vanlege fuglane å sjå på fuglebretta. Lauvmeisa liknar mykje på granmeisa, men dei har ulik song og ein kan sjå skilnader på utsjånaden òg. 

Lauvmeisa er utbreidd i to store åtskilde utbreiingsområde, på kvar si side (vest og aust) av Eurasia. Det vestre området omfattar det meste av Europa og område austover til det sentrale Ural i Russland, medan den austlege utbreiinga omfattar dei austre sentrale delane av Sentral- og Aust-Asia. Den vestlege populasjonen finst over store deler av Europa, så langt nord som til midtre Skandinavia og aust til Tyrkia, Georgia og i Russland til området vest for Ural. Den austlege fins frå Altai austover gjennom nordre Mongolia, Tibet og nordaustre Kina til Sakhalin og Japan, og sørover frå nordaustre Kina til Korea.

Lauvmeisa er ein standfugl som likar seg i lauv og blandingskog, og i parkar og hagar. I Noreg er ho vanleg i lågare lende nord til Trøndelag. Fuglen hekkar meir spreidd i Nordland.

Ho er på storleik med ei blåmeis, det vil seie 11-12 cm, og ho veg ikkje meir enn 11 gram.

Lauvmeiser opptrer oftast parvis. Lauvmeisa et for det meste ugrasfrø, insekt, edderkoppar og tistelfrø. Ofte samlar ho frø som ho gøymer og har til vintermat. Kring april-juni legg hoa 7-9 kvite, raudflekkete egg. Meisene startar ikkje ruginga før alle egga er lagde. Hoa rugar i 12-14 dagar og ungane forlet reiret etter 16-21 dagar. 

Reiret til lauvmeisa er bygt av mose, hår og ull og ligg som regel i naturlege holrom i tre eller i fugleholkar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Lauvmeis**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |
**Ola Erdal** (1874–1970) var bonde, pelsdyroppdrettar og lokalpolitikar. Han var fødd på garden Erdal i Vartdal kommune, seinare Ørsta, på Sunnmøre. Han var vide kjend for iderikdomen og nyvinningane sine. Han bygde sit eige kraftverk, som stod ferdig i 1910. Verket ytte 33 kW (45 hk).

Ole Erdal var ein pioner i oppdrett av sølvrev. I 1916 kjøpte han eit par revekvelpar frå Nord-Amerika for 15 000 kroner, saman med to andre. Etter mykje motgang, tente han etter kvart gode pengar. Han var eit år i Canada og studerte pelsdyrnæringa der. I kvart av dei støypte revehusa, som var gravne inn i bakken, var det springvatn, og elektrisk lys og varme. Det var og innlagd telefon, slik at Erdal kunne lytte på forholda i revegarden. Mange på bygdene kringom lærde av han. Reveavl vart ei viktig næring på Sunnmøre i mellomkrigstida. 

Ole Erdal sat i Vartdal komunestyre i åra 1908-1952. Han var ordførar 1923-1925.

Kjelder
-------

* Arnljot Løseth: "Noko heilt for seg sjølv" i *100 år 100 navn. Personer som har preget Nordvestlandet*. Sunnmørsposten Forlag 2000
* Gunnar Ellingsen:*Kraft til vekst. Ørsta Elverk 1915-1990*
Tverrsnitt av hóv
Ein **hóv** er den nedste delen av på foten til eit upartåa hovdyr, til dømes hest. Hos hesten er alle tær utanom tåa i midten vekkdanna, så sjølve hóven hos hesten tilsvarar langfingerneglen hos oss menneske.

Anatomi
-------

Ordet hóv vert nytta både om det harde skjoldet av keratin kring nedste tåleddet, og om heile nedste del av foten med dei indre delane: hovbeinet, hovleddet, hovsenebeinet, nedste ende av kronbeinet, nedste delen av draktbruskene og blautvevet som ligg omkring. Den ytste delen av hovkapselen veks heile tida og erstattar det som vert slite bort.

Eigenskapar
-----------

Hóven vernar mot skade, fukt og uttørring av foten. Han har støytdempande eigenskapar og spelar ei rolle i blodomlaupet til dyret.

Stell
-----

Hos tamhest treng hóven dagleg stell og ettersyn. Dei fleste hestar som er i arbeid går med hestesko, medan dei fleste unghestar går berrføtte. Nokre hesteeigarar vel også å la hestar som blir ridd på utan sko. Uansett om hóven er skodd eller ikkje, må hóven verkast med jamne mellomrom. Dette gjerast vanlegvis med 6-8 vekers mellomrom. Om hesten går med sko vert verkinga vanlegvis gjort av hovslagar.

Sjukdomar
---------

Mange vanlege hestesjukdomar går på hovane, mellom anna fang eller laminitt.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon om hóv
**Stamhus** er ei nemning på ein godseigedom (jordegods eller storgard), som utan å delast skulle arvast av eldste son av eigaren. Eigaren av eit stamhus vart ofte kalla *stamhusbesidder*, eller *godseigar*. Eit stamhus fekk skattefritak, men til gjengjeld kunne det ikkje seljast. Nemninga vart mest nytta i unionen Danmark-Noreg. Stamhuset Hesselagergård vart oppretta i 1568, som det første stamhuset i Danmark. I høve Kristian den femtes danske lov av 1683 og Kristian den femtes norske lov av 1687 vart det mogleg for eigarar av setegardar (sædegårder) å oppretta eit stamhus. Setegarden måtte vera matrikulert med over 400 tønner hartkorn. Ordninga vart i Danmark avskaffa i 1919. I Noreg er ordninga med stamhus formelt ikkje oppheva, men paragraf 108 i den norske grunnlova av 1814 seier "«Ingen Grevskaber, Baronier, Stamhuse og Fideikommisser, maa for Eftertiden opprettes»."
Stamhus vert i norske lover regulert i første rekke av lov av 23. juni 1888 nr. 3 med *særlige Bestemmelser angaaende Leilendingegods tilhørende Stamhuse og visse Stiftelser m.v.* (stamhuslova) og forskrift av 26. juni 1896 nr. 9805 *angaaende Fremgangsmaaden ved Salg af Leilændingsgods tilhørende Stamhuse m.v.* (stamhusforskrifta) gjeve i medhald av paragraf 9 i lova .

Nokre norske stamhus
--------------------

* Dønnesgodset i Dønna - stamhus frå slutten av 1600-talet, seinare oppheva
* Baroniet Rosendal- Frå 1745 eigd av slekta Rosenkrone som Stamhus, inntil Universitetet i Oslo fekk det i gåve i 1927.
* Jarlsberg gods - grevskap før 1893
* Stamhuset Ekeberg - oppretta ved testament den 5. mars 1781. Under oppløysing i 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om lov om oppløsning av stamhuset Ekeberg
* Norske slott og herregårder
* Dønnesgodset
**Ola Johan Gjengedal** (14. februar 1900–15. mai 1992) var ein norsk lærar, stortingsrepresentant frå Møre og Romsdal og for Kristeleg Folkeparti i periodane 1950-51 og 1965-69.

Gjengedal var husmannsson frå bygda Hyen i Gloppen. Han flytta til Sunnmøre og tok i 1922 eksamen ved Volda lærarhøgskule. Der etter var han lærar i Ørsta frå 1922 til 1948, med unnatak for 1927/28 då han var elev ved Noregs Lærarhøgskole, og skuleåret 1932/22 då han skulte i Haram. Frå 1948 var han skuleinspektør i Herøy til han formelt gjekk av i 1969.

Åra 1936-39 var han medlem i Ørsta heradsstyre og i 1945-47 i formannskapet. Frå 1945 var han ein sentral person i Kristeleg Folkeparti i Møre og Romsdal, både som fylkesformann til 1956 og vararepresentant til Stortinget. Han møtte på Tinget heile 1950-sesjonen og i januar og februar 1951 i staden for Einar Hareide. Perioden 1965 til -69 møtte han sjølv på Stortinget som fast representant frå Møre og Romsdal. Heile perioden var han medlem i Militærkomiteen/Forsvarskomiteen.

Etter han runda 70 år var Gjengedal aktiv periodevis ferdatalar for Sunnmøre Indremisjon, Norsk Luthersk Misjonssamband, Santalmisjonen og Den Norske Israelsmisjonen i Møre og Romsdal og Sogn og Fjordane.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Innsjøen Speicher Scheibe
**Lausitzer Seenland** er eit område med fleire store innsjøar aust i Tyskland. Det dekkjer delar av to delstatar, den nordaustlege delen av Sachsen og den sørlege delen av Brandenburg. Viktige byar i området er mellom anna Senftenberg, Hoyerswerda og Cottbus.

Innsjøane har oppstått som følgje av lange periodar med gruvedrift etter brunkol i området. Sidan slutten av 1800-talet har området vore ein industriregion, som har produsert brunkol og elektrisitet. Med gjenforeininga av Tyskland i 1990 valde ein å leggje ned den lange tradisjonen på grunn av dårlegare tilgang på brunkol og den kraftig forureininga dette førte til. Sjølv om ein framleis grev ut brunkol og nokre store kraftverk held fram å produsere straum med han, skal heile denne industrien leggast ned før 2020. 

Sidan 1970-åra har nokre gamle, stengde gruver vorte omforma til eit nytt landskap som tidlegare var ukjend i området. Det som ein gong var eit flatt land med røsslyng og få tre er no eit innsjødistrikt, som kan samanliknast med Mecklenburgische Seenplatte i Mecklenburg eller Masuria i Polen. Alt starta då innsjøen Kanppensee vart danna, og så Senftenberger See, som framleis er den største innsjøen i området. 

Fleire innsjøar er vorte danna med planar om å danna over tjue fleire. Innsjøar som allereie er danna er: 

* I nord: Gräbendörfer See, Altdöberner See, Bergheiner See
* Sentral: Senftenberger See, Ilsesee, Sedlitzer See, Partwitzer See, Geierswalder See, Neuwieser See, Blunoer Südsee, Sabrodter See, Bergener See, Spreetaler See
* I sør: Bernsteinsee, Scheibesee, Dreiweibner See, Speicherbecken Lohse II, Silbersee/Mortkasee, Knappensee, Graureihersee

Dette er ikkje dei einaste kunstige innsjøane som har vorte og vil verte danna aust i Tyskland. Rundt byen Leipzig har ein byrja å utvikle eit nytt innsjødistrikt, og ein har andre døme som Bärwalder See nær byen Görlitz i Oberlausitz.

Enkelte meiner at heile området rundt Lausitzer Seenland kan verte eit av dei mest attraktive turistområda i Tyskland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lausitzer Seenland» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juni 2007.*

Koordinatar: 51°30′06″N 14°11′30″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Ola Braanaas** (f. 1962 ) er ein norsk fiskeoppdrettar, busett på den vesle holmen Svinøya i Gulen kommune.

Biografi
--------

Braanaas vart fødd på Hamar, voks opp i Bergen og busette seg så i Florø. Braanaas arbeidde på oppdrettsanlegget til Svanøy Stiftelse før han starta Firda Settefisk i Norddalsfjorden i 1986. Då dette oppdrettsanlegget gjekk i pluss, finansierte det oppstarten av selskapet Go-Fish som han starta saman med Gudmun Strømsnes på 90-talet. Etter kort tid vart det eit av dei største oppdretts- og setjefiskselskapa i landet. På Færøyane fekk Go-Fish kontroll over halvparten av oppdrettsnæringa. Go-Fish dreiv også lakseslakteri m.a. i Florø og Davik.

I 1997 samla Strømsnes og Braanaas mange av selskapa sine i det nyoppstarta Norway Seafarms, men Braanaas heldt sitt Firda Settefisk utanfor prosjektet. Dette året vart Braanaas nr. 195 på lista over dei rikaste i Noreg. Norway Seafarms gjekk inn i Pan Fish i 1999.

Braanaas driv framleis Firda Settefisk, og er også eigar av Botnane Fiskeoppdrett i Bremanger samt ei mengd oppdrettsanlegg og eit lakseslakteri i Gulen. Han kontrollerer konsernet sitt gjennom morselskapet Firda Management.

Verksemd i Gulen
----------------

Braanaas har kjøpt og restaurert den gamle handelsstaden Skjerjehamn i Gulen. Det var også han som stod bak oppreisinga av den store statuen av Kong Olav V der, som vart laga av kunstnaren Knut Steen på oppdrag frå Oslo kommune. Då Oslo ikkje ville ha statuen på grunn av utforminga, kjøpte Braanaas han og flytte han til Skjerjehamn. Der vart ho avduka under den fyrste Utkantfestivalen i 2007.

Eitt av selskapa til Braanaas, Firda Sjøfarmer, med avdelingar i Eivindvik og Sørbøvåg, vart kåra til *Årets Bedrift* av Sparebanken Vest og avisa Strilen i 2010. I takketalen sin nemnte Ola Braanaas mellom anna kor viktig det er å ikkje halda opp med å ta sjansar etter å ha oppnådd suksess.

Ymse
----

Fordi Braanaas bur så avsides til, vart det laga eit fjernsynsprogram om han i NRK-serien Der ingen skulle tru at nokon kunne bu i 2010.

Dette året står han òg som 3. vararepresentant til Stortinget for Sogn og Fjordane Høgre.

Kjelder
-------

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Ola Braanaas. Arkivert 2012-04-21 ved Wayback Machine.
* Profil hjå Sogn og Fjordane Høgre. Arkivert 2011-02-11 ved Wayback Machine.
* Firdaposten, 21.04.10: Pris til Ola Braanaas og Firda Sjøfarmer.
* Firda, 20.09.07: Ola Braanaas har lite sans for riking-lista.
* NRK Sogn og Fjordane: Over 821.000 såg Ola Braanaas. Om "Der ingen skulle tru"

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Lauritz Kristian Nilssen Rygh** (14. juli 1874–1950) var ein norsk pressemann og politikar frå Stavanger. Han representerte byane i Vest-Agder og Rogaland og partiet Venstre på Stortinget frå 1931 til 1945.

Rygh var son til ein skomakarmeister. Etter middelskolen tok han eksamen ved Stavanger tekniske aftenskole. Frå 1889 til 1901 arbeidde i skoverksemda til faren. Han fekk då stilling i redaksjonen til Stavanger Aftenblad. I tida 1921 til 1927 var han redaktør i avisa. Sviktande helse førte til at han trekte seg frå sjefsjobben, men arbeidde i avisa til utgangen av 1940.

Gjennom fire valperiodar, 1916-28, var Rygh medlem i Stavanger bystyre. Ved stortingsvalet hausten 1930 vart han vald til stortingsrepresentant frå valkrinsen beståande av byane Kristiansand, Mandal, Flekkefjord, Stavanger og Haugesund, attvald to gongar. Perioden 1931-33 var han medlem i Finans- og tollkomiteen, deretter 1934-36 i Helsekomiteen, og til sist, 1937-45 i Universitets- og fagskulekomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2015-05-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Hévízsjøen** er ein innsjø i Hévíz i Ungarn, nær vestenden av Balatonsjøen, 8 km frå Keszthely. 

Han er den største termale innsjøen i verda med eit areal på 0,45 km². Vatnet vert varma opp av varme kjelder frå eit undervasskrater. Straumen i vatnet er svært sterk og ein meiner at vatnet i innsjøen dagleg vert heilt utskifta. 

Vatnet har rykte på seg for å ha lækjande effekt og det finst ein blømande helseturistindustri i området.

Mikroorganismar i sjøen
-----------------------

Dyre- og plantelivet er unikt i Hévízsjøen på grunn av den høge temperaturen og den kjemiske samansettinga i vatnet, som er litt radioaktivt og inneheld svovelhaldige stoff og løysingar med oksygen. Fleire artar i innsjøen er endemiske. 

Bakteriar er den dominerande livsforma i innsjøen, og det er mogeleg at dette har ein lækjande effekt. Ein finn fleire taksa her. Den mest vanlege cyanobakterien er trådforma, blågrøne algar (*Oscillatoria princeps*, *O. tenuis*, *O. jasoruensis*, *O. chlorina*, *Spirulina*). Det er verdt å merke seg at halvparten av dei blå artane er termofile og stenoterme. To termofile, blågrøne algeartar (*Pseudanabaena papillaterminata*, *Pseudanabaena crassa*) finn ein berre her i Ungarn. 

Bakterielle tektonar er typiske for innsjøen. Vulkankrateret er for det meste dekt av *Thiothrix* sp. og *Beggiatoa* sp. frå eit djup på 1,5 m til opninga av kjelda. Desse spelar ei viktig rolle i svovelsyklusen i innsjøen. 

Bakterieartar innanfor Aktinomyceta (til dømes *Streptomyces* sp. *Micromonospora* sp.) er òg verdt å nemne. *Micromonospora heviziensis*, ein svært kraftig nedbrytar av protein og cellulose, finn ein berre her i heile verda. Microbispora amethystogenes, som samlar opp jod, kan ein derimot finne i eit fåtal andre innsjøar i verda. Den sistnemnde arten har ein derimot ikkje funne i innsjøen sidan 1980-talet på grunn av omfattande gruvedrift. 

Hévízsjøen
Grønalgar – særleg *Chlorella* sp. – finn ein i heile innsjøen, bortsett frå ved og nær kjelda. *Navicula cryptocephala* og *Navicula capitatoradiata*  er vanlege kisalgar i innsjøen. Det finst få planteplankton og biomassen er låg, så det trofiske nivået i innsjøen varierer frå oligotrofisk til mesotrofisk. 

Ein har òg funne to nye artar av rundormar, *Crocodolrylaimus thermalis* og *Neoactinolaimus tepidus*, i tillegg til sjeldne artar av hjuldyr (*Epiphanes brachionus* var. *Spinosus*, *Lecane inermis*), som ein berre finn i varmt vatn.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Lake Hévíz frå Engelsk Wikipedia .*
**Ola Olafsson Røssum** (10. mai 1926–29. mai 2012) var ein norsk agronom og politikar, fødd og død i Nord-Fron. Han representerte Oppland og Senterpartiet på Stortinget i tida 1969-81.

Røssum var son til ein gardbrukar i Kvam-sokna i Nord-Fron. Han tok eksamen ved landbruksskule i 1948 og skogbruksskule 1950. Åra 1952-54 var han kontrollassistent i Rakkestad i Østfold. Deretter studerte han 1956-59 til sivilagronom ved Norges landbrukshøgskole.

Sidan var Røssum eit års tid forskingsassistent ved NLH, før han i perioden 1960-65 var driftsplanleggar i Oppland Bondelag. Han tok over farsgarden Røssem i 1965 og dreiv han til 1998.

Etter å ha vore vararepresentant til Stortinget i perioden 1965–69, fekk Røssum fast plass på Tinget frå 1969. Med attval i 1973 og 1977 vart han verande stortingsrepresentant i tolv år. Dei fyrste åtte åra var han medlem i Kyrkje- og undervisningskomiteen, siste fireårsbolken var han nestformann i Landbrukskomiten, samt visepresident i Lagtinget. Røssum var politisk nestformann i Senterpartiet i åra frå 1977 til 1981.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ola Amundsson Dekko** (25. juni 1858–9. februar 1950) var ein norsk spelemann frå Ål i Hallingdal. Han budde mange år på Torpo. Sidan han hadde ein yngre bror som òg spela fele og heitte Ola, er han ofte vore kalla *Store-dekken* (dette er og namnet på ein springar som er etter han). 

Ola Dekko fekk mykje spel etter Myreguten, og var mykje i lag med Tor Grimsgard på Nes. Grimsgard og Dekko møttest fleire vender i Ål med, og mykje av nedredalsspelet vart soleis omplanta til Ål. Ola Dekko var nyskapande, og bygde ut eldre og knappare slåttar til dei storformene som har vore nytta i dalen seinare. Han vart ei viktig kjelde for både Sevat Sataøen og Olav Sataslåtten. Spelet etter han er ofte kalla Dekkaspel, og har tydelege kjenneteikn. Slåttane Dekken nytta har ofte skyldskap nedetter dalen og i andre dalføre. 

Ola Dekko var ein drivande dansespelemann. I mange år pla han halde ope hus på sundagskvelden, slik at ungdomen i bygda kunne koma inn og danse. Dekken spela då så lenge han makta. Når han så gjekk lei, kasta han gjestene ut utan meir snakk. Han skal òg ha vore ein medveten spelemann, og var ikkje støtt nøgd med korleis dei yngre spelemennene tolka slåttane hans. Elles kunne Dekken vera ein vrien spelemann å nytta, av di han ofte drakk seg full og kunne bli valdeleg. Men han hadde ord på seg for å vera den beste i Ål i si tid.

To av sønene, Knut Dekko og Botolv Dekko spela òg hardingfele, og sistnemnte var til stor hjelp då Arne Bjørndal kom innom Dekko etter slåttar i 1937. Bror til Ola, Vesle-dekken, var bestefar til stortingspolitikaren Hallgrim Berg. 

Slåttar som Skinntrøya, Krullafuru og Basken er spela i tradisjon etter Dekken i øvre Hallingdal.

Kjelder
-------
|  |
| --- |
| **Virvellause dyr** |
| Biller er den største einskildgruppa virvellause dyrBiller er den største einskildgruppa virvellause dyr |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| ***(Urangert)***: | **Virvellause dyr** Invertebrata |

**Virvellause dyr**, **ryggradslause dyr** eller **evertebratar** er dyr utan ryggrad, det vil seie alle dyr som ikkje høyrer til virveldyra. Dette omfattar 97 % av alle beskrivne dyreartar, m.a. insekt, krepsdyr, sniglar og manetar. Omgrepet er parafyletisk og strengt usystematisk etter moderne biologisk systematikk, men det er framleis i bruk av praktiske årsaker.

Omgrepet vart først lansert av Jean-Baptiste Lamarck, som var ein av dei første viktige systematikarane innanfor dei virvellause dyra. Før han hadde Carl von Linné plassert alle evertebratar i kategoriane *Insecta* og *Vermes*, eit system som i ettertid har vorte forandra til det ugjenkjennelege basert på evolusjonistisk systematikk. I dag kjenner me rundt 36 biologiske rekker virvellause dyr.

Sjå òg
------

* Dyr
* Søvn hjå dyr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Grev **Infante Manuel av Ourém** eller *Manuel José Francisco António Caetano Estêvão Bartolomeu* (fødd 3. august 1697 i Lisboa, død 3. august 1766 i Quinta de Belas) var ein portugisisk *infante* (prins), og son av Peter II, konge av Portugal, og kona hans Marie-Sophie av Neuburg. Han var bror til kong Johan V av Portugal.

Manuel levde eit eventyrleg liv. 18 år gammal sneik han seg ombord eit engelsk skip på veg til Nederland. Broren, kong Johan V, gav ordre om at han skulle vende heim att, men han høyrde ikkje på han og reiste til Paris og sidan til Tyskland. 

1. august 1716 tilbaud han tenestene sine til prins Eugene av Savoie, i kampen mot tyrkarane i Ungarn. Der kjempa han fire dagar seinare i slaget ved Petrovaradin der han vart lett skadd, men utmerkte seg. Han deltok òg i jakta på dei flyktande tyrkarane og kringsetjinga og erobringa av Timişoara.

I 1717 var han offisielt i den austerrikske armeen og kjempa under prins Eugene i erobringa av Beograd. 

Etter freden i Passarowitz fekk han tittelen *Maréchal de camp*. Etter krigen reiste han frå hoff til hoff og levde livet, noko som inspirerte fleire forfattarar i samtida hans. 

I 1728 var han ein av kandidatane til å gifte seg med den rike Maria Zofia Sieniawska med støtte av Habsburgarane i eit forsøk på å få ei sterk stilling i Polen, før det nye kongevalet. Han vart til og med føreslått som ny konge av Polen i 1733, då den polske arvefølgjekrigen braut ut.

Året etter vendte han attende til Portugal, der han levde resten av livet i Quinta de Belas i Lisboa, og førte eit sosialt aktivt liv omgjeven av forfattarar og kunstnarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Infante Manuel, Count of Ourém» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Czartoryska z Sieniawskich Maria Zofia». *Polski Słownik Biograficzny*. Henta 1. september 2010.
2. ↑  Paweł Sieradzki (12006). *Obecność rodziny książąt Czartoryskich na ziemi jarosławskiej (The presence of the Czartoryski dukes in the land of Jarosław)*. Teka Komisji Historycznej OL PAN (99–123). s. 106.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 46°22′42″N 9°57′38″E﻿

**Piz Palü** er eit fjell i Berninafjella i Sveits og Italia med ei høgd på 3 901 meter over havet. Det er tre toppar på hovudryggen av fjellet, som går frå aust til vest. Namnet *Palü* kjem frå det latinske *palus*, som tyder sump og fjellet er truleg kalla opp etter Alpe Palü, ei høgtliggande eng om lag 4 km mot aust.

Fjell
-----

Soloppgang på Piz Palü
Ein er usikker på når fjellet først vart klatra, men første gong den høgaste toppen vart nådd var truleg i 1866 av K.E. Digby med guiden Peter Jenny. 

  

Den austlegaste toppen (3 882 moh.) vart klatra av Oswald Heer, og P. og M. Flury, med guidane Johann Madutz og Gian Marchet Colani («Kongen av Bernina») den 12. august 1835. Alle tre toppane vart først kryssa av Wachler, Wallner, George, Hans Gross og Christian Gross den 22. juli 1868. 

Fjellet har vorte noko kjend gjennom filmen *Die weiße Hölle vom Piz Palü* ('Det kvite helvete på Piz Palü', 1929), som var regissert av Arnold Fanck og Georg Wilhelm Pabst med ein ung Leni Riefenstahl i hovudrolla.

Panorama
--------

360° panoramautsikt fra Piz Palü.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piz Palü» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Collomb, Robin, *Bernina Alps*, Goring: West Col Productions, 1988

Bakgrunnsstoff
--------------

* Piz Palü på SummitPost
* Synopsis, production credits and cast of *The White Hell of Pitz Palu* (in English)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
| Castries |
| --- |
| Hamna i Castries Hamna i Castries |
| Styresmakter |
| Land | Saint Lucia |
| Geografi |
| Plassering |
| Posisjonen til Castries i Saint LuciaPosisjonen til Castries i Saint Lucia |

**Castries** er hovudstaden i Saint Lucia og hadde i 2001 eit innbyggjartal på 57 000. Han er den viktigaste hamnebyen i landet og ei av dei beste naturhamnene i Karibia. Castries har vore hovudstaden i Saint Lucia sidan 1979.

Castries har utførsla av bananar og sukkerprodukt, og eit variert næringsliv med produksjon av mellom anna drikkevarer og tobakk. Turisme er del av inntektskjelda til byen. 260 meter over havet på Morne Fortune ligg det ei festning med utsyn over byen.

Castries vart grunnlagd i 1650 av franskmennene, og var vekselvis under fransk og engelsk kontroll. I 1814 var byen ein britisk koloni. Byen har vore råka av fleire store brannar.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* 

* «Castries» av redaksjonen i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Informasjonsarbeid** er eit samleomgrep for arbeidet med informasjon andsynes ei målgruppe eller ålmenta. Informasjonsarbeidarar kan vere tilsett i private bedrifter, organisasjonar eller offentlege verksemder, med ansvar for å formidle informasjon internt og eksternt. Bedriftene rekrutterer menneske på ulike felt for å få den beste informasjonen. Dette kan blandt anna vere folk med spisskompetanse, til dømes journalistar, politikarar, juristar og andre. 

I motsetnad til journalistar er ikkje informasjonsmedarbeidarar uavhengige og kritiske, men er opptekne av at den ønskte informasjonen skal kome fram og vere mest mogeleg positiv. For at informasjonsmedarbeidarar skal gjere ein god jobb, må dei byggje relasjonar til journalistar og medier. Til dømes prate med journalistar jamleg, halde dei oppdatert om kva som skjer, og heile tida vere organiserte. For å vere ein god og gjennomført informasjonsarbeidar skal ein ikkje lyge, men vere truverdig.

Ei undersøking utført av kommunikasjonsforeningen viser at i 2005 hadde 40% av kommunikasjonmedarbeidarane bakgrunn som journalistar.

Omdømme
-------

Ein informasjonsarbeidar må ha eit godt omdømme for å vere meir truverdig. Eit godt omdømme trekkjer folk og skapar tillit blandt brukarane. Eit dårleg omdømme kan kome av usann informasjon eller dårleg service. Omdømme oppstår i skjæringspunktet mellom forventningar og opplevingar, som skapast av det aktuelle selskapet eller organisasjonen sin lovnad om levering.

Kjelder
-------


* «Etikk i presse- og informasjonsarbeid» Arkivert 2012-08-19 ved Wayback Machine. infodesign.no (09.03.2001)
* «Hva er informasjon?» Arkivert 2014-09-12 ved Wayback Machine. mediana.no
* Asbjørnsen, Dag, Gunn Bjørnsen, Veslemøy Kjendsli, Trude Løvskar, Geir Totland (2007) *Mediemøte2* – Aschehoug, Oslo


---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Omdømme» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2014.*
**Lauriz Andreas Oftedahl** (fødd **Lars Andreas Oftedahl**, 19. mai 1781–17. mars 1843) var ein norsk lærar, prest og eidsvollsmann.

Oftedahl var fødd i København, faren var ein norsk offiser. Han voks delvis opp i Kristiansand, og vart derifrå student i 1796. I 1800 vart han cand. theol.. Same året vart han lærar ved katedralskulen i Kristiansand. År 1809 vart han sokneprest i Rennesøy. I 1817 vart han residerande kapellan i Kristiansand, stiftsprost i 1825. Frå 1831 til han døydde var han sokneprest i Eiker.

På riksforsamlinga på Eidsvoll i 1814 møtte Oftedahl som 1. utsending frå Stavanger amt. Han høyrde til unionspartiet, og var medlem av deputasjonen som 17. mai møtte kong Kristian Fredrik.

Oftedahl døydde på prestegarden i Eiker i 1843.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* KulturNav

 |
**Tove Bakke** (fødd 19. desember 1954 i Sande i Sunnfjord) er ein norsk omsetjar og gjendiktar. Ho er utdanna cand.mag. i fransk, spansk og litteraturvitskap frå Universitetet i Oslo. Ho omset hovudsakleg frå fransk og spansk, og har omsett verk av forfattarar som mellom anna Astrid Lindgren, Anna Gavalda, Laurent Gaudé, Daniel Pennac og Ian Sansom. Ho har også omsett ei rad ulike teaterstykke. Sidan 1989 har ho vore saksbehandlar i Norsk Kulturråd sin litteraturseksjon. 

Ho har motteke både Bastianprisen i 2003, og Samlagsprisen i 2008. I 2009 var ho festspeldiktar ved Dei Nynorske Festspela.

Fotnotar
--------

1. 1 2  «Tove Bakke - (Forfatter)». Henta 4. mai 2009.  Kulturnett.no.
2. ↑  «Dei Nynorske Festspela på 14 språk». Ivar Aasen-tunet. 31. mars 2009. Henta 4. mai 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitaliserte bøker omsette av Tove Bakke[*daud lenkje*] hjå Nasjonalbiblioteket
* Tove Bakke. Det Norske Samlaget.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |