recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Lepenats** (makedonsk Лепенец, albansk *Lepenci*) er ei elv i Kosovo og Nord-Makedonia med ei lengd på 75 km. Ho er ei av sideelvane til Vardar frå venstre.

Sirinić
-------

Lepenats spring ut frå Kodža Balkan-fjella aust for byen Prizren i ei høgd på 1 850 meter over havet. Ho renn austover mellom fjellet Žar i nord og nordsida av fjellet Šara i sør. Frå Šara mottar ho fleire småelvar, der *Suva reka* er den største. Vidare renn ho forbi landsbyane Sevtse og Jažintse, skistaden Brezovitsa og den litle byen og regionsenteret Štrptse.

Lepenats held fram mellom Šara frå sør og fjellet Nerodimka i nord ved landsbyane Donja Bitinja, Gotovuša, Brod og Doganović, der ho snur sørover og ut på sletta Veliko Kosovo.

Veliko Kosovo og Kačanik
------------------------

I fleire kilometer renn ho parallelt til elva Nerodimka og gjennom landsbyane Kovačevats og Bob. Ho mottar så elva Nerodimka frå venstre ved byen Kačanik, ved byrjinga av Kačanikravinen.

Ravinen er den smalaste delen av Lepnatsdalen og ligg mellom fjella Šara i vest og Skopska Crna Gora i aust. Ravinen er 23 km lang og er grave ut i kalkstein og skifer. Dei høgare delane av ravinen var ein gong utløpet frå ein innsjø som ikkje eksisterer lenger. Landsbyane Pustenik og Đeneral Janković ligg i ravinen. Etter Đeneral Janković vert Lepenats ei grenseelv mellom Kosovo og Nord-Makedonia før ho renn ut av ravinen etter landsbyen Sečište og inn i Nord-Makedonia etter 60 km.

Skopjesenkinga
--------------

Dei siste 15 km renn Lepenats gjennom den låge Skopjesenkinga og like etter inn i storbyområdet rundt Skopje. Her mottar ho fleire sideelvar frå Skopska Crna Gora til venstre. Ho renn forbi ruinane av den antikke byen Scupi, men renn elles ikkje forbi nokre busetnader før ho går inn i dei nordlege forstadane til Skopje. Ho munnar ut i Vardar i bydelen Gjorče Petrov i ei høgd på 262 meter over havet.

Kjenneteikn
-----------

Lepenats høyrer til Egearhavet sitt nedslagsfelt og har eit eige nedslagsfelt på 770 km² (695 km² i Kosovo, 75 km² i Nord-Makedonia). Elva kan ikkje nyttast til elvefart. 

Elva har eit potensial for å utnyttast til vasskraftproduksjon, men vert verken nytta til dette formålet eller til kunstig vatning. 

Lepenats var ein gong del av ein kunstig bifurkasjon då Nerodimka vart forbunde til både Lepenats og Sitnitsa via ein kanal, slik at nedslagsfelta til Egearhavet og Svartehavet så vart forbunde. Kanalen vart dekt til etter den andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lepenac» frå Wikipedia på engelsk, den 1. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Tredje opplag (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Innsatsstyrke Bjørn West** er éin av 15 innsatsstyrkar i Heimevernet. Styrken er innkvartert ved Flesland flyplass militære område, og trener primært i Hordaland. Likevel skal styrken vera innsatsklar i heile landet ved krisesituasjonar, nødkatastrofar eller ved total krig. Bjørn West har kompanistorleik, med om lag 300 soldatar, og er organisert som ein vanleg infanteribataljon. Bjørn West er sjølve spydspissen i Heimevernsdistrikt 09.

Organisasjon
------------

### Jegertropp

Hovudoppgåva til troppen er å innhenta opplysningar om motstandaren, ofte bak «fiendens linjer». Primærfunksjonane er oppklaring og overvaking frå observasjonspostar (OP), i tillegg til kontroll- og kontaktpatrulje. Jegersoldatane opptrer ofte i små patruljelag, men må òg kunne arbeida sjølvstendig. Ved oppklaring av eit område eller ein teig, vil jegerlaget arbeida til fots for å spora fiendtleg aktivitet.

### Skarpskyttartropp

Skarpskyttartroppen i Bjørn West driv med styrkevern av eigne innsatstroppar. Skarpskytterne skal vera i stand til å operera over lengre tid utan etterforsyning og under enkle tilhøve. Soldatane er utstyrt med skarpskyttarrifle HK417. 

Ein skarpskyttar frå Bjørn West med HK417.
### Innsatstroppane

Bjørn West har fleire innsatstroppar. Sjølve grunnstammen i styrken er desse troppane. Dei har som oppgåve å sikra objekt, utøva styrkevern, vegkontrollpost, isolera, pågripa og eventuelt kjempa eventuell fiendtleg styrke. I kvar innsatstropp finst geværlag, kanonlag og oppklaringslag.

Innsatstropp 1 i Bjørn West er ein spesielt utvalt tropp som øver fleire dagar i året enn dei andre troppane.

### Sambandstropp

Bataljonen, som vart oppretta i 1947, held til ved Skjold leir i Troms. Bataljonen skil seg kraftig frå dei andre manøverbataljonane sidan avdelinga er upansra og består hovudsakleg av vernepliktig personell. Medan «nabobataljonen» aukar talet på verva soldatar, vil 2. bataljon vidareførast som ein verneplikt-basert bataljon. Avdelinga går også under namnet **Infanteribataljonen** grunna det store fokuset på fotsoldatar. Sidan 2. bataljon spesialiserer seg på arktisk krigføring og forsvarsstrid, er avdelinga ein sentral aktør i innanriksforsvaret. Likevel var ikkje avdelinga ein uviktig aktør i Noreg sitt bidrag til NATO-styrkane i Afghanistan. Tenesta er ifylgje Forsvaret utfordrande og skal siktast inn mot oppdrag frå reine kampsituasjonar til handtering av oppdrag i fredsstøtteoperasjonar.

1. ↑  Ege, Rune Thomas (23. mars 2012), «Slik blir fremtidens forsvar», *Verdens Gang*, henta 29. desember 2014
2. ↑  ««2. bataljon»». Forsvaret. Henta 23. desember 2014.
Koordinatar: 62°58′S 62°30′W﻿

**Imeon Range** (bulgarsk *Хребет Имеон*, ‘Hrebet Imeon’) er ei fjellkjede på Smith Island i Sør-Shetlandsøyane. Ho strekkjer seg 30 km frå sørvest til nordaust mellom Cape James og Cape Smith, og kring 7 km brei. Det høgaste fjellet, Mount Foster, er òg det høgaste fjellet på Sør-Shetlandsøyane med ei høgd på 2105 meter over havet. Fjellet vart først klatra den 30. januar 1996 av eit lag frå New Zealand leia av Greg Landreth.

Topografisk kart over Smith Island.
Andre fjell i fjellkjeda er Evlogi Peak (2090 m), Antim Peak (2080 m), Mount Pisgah (1860 m), Slaveykov Peak (1760 m), Neofit Peak (1750 m), Drinov Peak (1630 m), Riggs Peak (1690 m) og Mount Christi (1280 m).

Ho er kalla opp etter Imeon (dagens Pamir, Hindu Kush og Tian Shan), som er den mytologiske heimstaden til bulgarane i antikken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Imeon Range» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Imeon Range. Composite Gazetteer of Antarctica.
| **Flemsøya** |
| --- |
| Flemsøya sett frå fly i søraust. 
Foto:
Eirik SolheimFlemsøya sett frå fly i søraust. 
Foto:
Eirik Solheim
 |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°40′24″N 06°17′58″E﻿Koordinatar: 62°40′24″N 06°17′58″E﻿

 |
| **Areal** | 14,3 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Skulen (492 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 568 (2001) |
| **Folketettleik** | 40 /km² |

**Flemsøya**, også kalla **Skuløya**, er ei av Nordøyane i Ålesund kommune på Sunnmøre. Flemsøya ligg mellom Haramsøya og Fjørtoft og har brusamband til Haramsøya, derfrå er det ferjesamband til fastlandet. Der er og snøggbåtsamband med dei andre nordøyane, og Ålesund 

Øya har eit areal på 14,3 km² og det høgaste punktet er Skulen på 493 meter over havet. Sør for øya ligg Longvafjorden og Haramsøya, medan Nogvafjorden og Fjørtoft ligg på nordsida.

Flemsøya sett frå fastlandet. Foto: Øystein H. Brekke

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 73°43′S 83°49′W﻿

**Ferrignostraumen** er ein isstraum på meir enn 10 km som flyt ut i Eltanin Bay sørvest for Wirth Peninsula i Antarktis. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter Jane G. Ferrigno frå United States Geological Survey (USGS). Ferrigno har vore ein spesialist nokre tiår frå 1970-åra i bruk av satellittbilete for isbrestudiar og kartkompilering.

Under breen ligg **Ferrigno Rift**, ein riftdal som er 1,5 km djup, 10 km brei og minst 100 km lang. Riftdalen vart oppdaga ved hjelp av radar som trengde ned i isen under kartlegginga av isbreen i 2010 av ei gruppe frå British Antarctic Survey og University of Aberdeen. Den isfylte riftdalen er knytt til havet og ein trur at han har innverknad på istapet frå Den vestantarktiske innlandsisen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Ferrigno Ice Stream». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. januar 2014.
2. ↑  Bingham, Robert G.; Ferraccioli, Fausto; King, Edward C.; Larter, Robert D.; Pritchard, Hamish D.; Smith, Andrew M.; Vaughan, David G. (2012). «Inland thinning of The West Antarctic Ice Sheet steered langs sub-glacial rifts». *Nature* **487**: 468–471. doi:10.1038/nature11292.  `|access-date=` requires `|url=` (hjelp)
3. 1 2  *Hidden Rift Valley discovered Beneath West-Antarctic Reveals New Insight Into Ice Loss*, ScienceDaily.com, July 25, 2012, henta 28. januar 2014

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Ferrignostraumen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ekstremvêret Oda** var eit ekstremvêr som råka kysten frå Stavanger til Stad den 4. desember 2006. Ekstremvarselet som vart sendt ut av Meteorologisk Institutt gjaldt høg vasstand på kysten, og var det andre varselet som vart sendt ut i 2007. Årsaka til den høge vasstanden var høgt astronomisk tidvatn i kombinasjon med lågtrykk og kraftig pålandsvind som stuva vatnet opp langs kysten.

Forløp
------

Vasstanden i Bergen vart målt til 2,12 m høgare enn middelvassstanden kl. 22 på kvelden, om lag 29 cm under den høgaste registrerte vasstanden i Bergen. Under ekstremvêret Inga, som var det førre ekstremvarselet sendt ut på grunn av høg vasstand, var derimot vasstanden opp til 2,20 cm. 

I varsla til Meteorologisk Institutt var den vasstanden estimert til 55-65 cm over nivåa som er gjevne i tidvasstabellane. I tillegg vart det estimert vasstand 40-50 cm over denne høgda frå Stavanger til Rørvik, og frå svenskegrensa til Tregde 45-55 cm over denne høgda.

Sjå òg
------

* Ekstremvêr i Noreg

Kjelder
-------

1. ↑  «- Toppen er nådd». Bergens Tidende. 4. desember 2006. Henta 27. november 2008.
2. ↑  «Ekstremværvarsel og vannstandsvarsel». Meteorologisk Institutt. 4. desember 2006. Henta 28. november 2008.

| * v
* d
* e
Ekstremvêr i Noreg 2000-2009 |
| --- |
| 2000 | Reidun • Sølve • Tora |
| 2001 | Ulf • Valdis |
| 2002 | Yrjan |
| 2003 | Agda • Bengt • Clara • Dyre • Edda |
| 2004 | Finn |
| 2005 | Gudrun • Hårek • Inga • ~~Jostein~~ • Kristin • Loke • Mona |
| 2006 | Narve • Oda |
| 2007 | Per • Rita |
| 2008 | Sondre • Tuva • Ulrik • Vera • Yngve |
| 2009 | - |
| Ekstremvêr i Noreg 1995-1999  • Ekstremvêr i Noreg 2010-2019 |
Flensborg Fjord, sett mot Danmark
**Flensborg Fjord** (tysk *Flensburger Förde*) er Tysklands nordlegaste og Jyllands sørlegaste fjord. Slik dannar fjorden ein del av grensa mellom Tyskland og Danmark. Stavemåten Flensborg Fjord er dansk rettskriving.

Fjorden er 50 km lang. På den danske sida i nord ligg øya Als med byen Sønderborg. Mot vest ligg Broager, Egernsund, Gråsten, Rinkenæs og Kollund. Om ein kjem frå A 10, går vegen til fjorden over elva Kruså. Kort etter Kruså finst den såkalla *Fjordvegen* frå Kollund til Rinkenæs. 

På den tyske sida finst ligg byen Flensburg (dansk Flensborg) og mot aust mellom anna Lyksborg, Holnis, Bockholmwik, Langballig, Westerholz, Steinbergkirche og Gelting.

Mellom seglsportsfolk frå båe sider av grensa vert Flensborg Fjord rekna mellom dei venaste segleområda i Austersjøen. Turistar tek gjerne båten mellom Flensborg og Sønderborg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flensborg Fjord» frå Wikipedia på dansk, den 13. januar 2006.*

Koordinatar: 54°52′N 9°33′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Ford personbil ombygd til EPA-traktor.
**EPA-traktorar** er ei svensk nemning for personbilar som er ombygd for landbruksføremål. EPA-traktorar vart innførte i Sverige under 2. verdskrig for å bøta på mangelen på traktorar. Det var som oftast gamle personbilar, eller av og til lastebilar, som vart ombygde og registrerte som EPA-traktorar. Dei ombygde traktorane var enklare og billigare enn vanlege traktorar, så folk tok til å kalla dei *EPA-traktorar*, etter det svenske lågprisvarehuset *EPA*.

Krav til ombygginga
-------------------

EPA-traktor bygd på Volvo Duett.
For å hindra at EPA-traktorane vart nytta som personbilar var det krav om at dei skulle ha ramme og ikkje sjølvberande karosseri. Dessutan var det krav om at bakakselen ikkje skulle ha fjøring. Det var ikkje noka direkte avgrensing av farten, men for å hindra for stor fart var det krav om at bakhjula maksimalt skulle rotera ein omdreiing når veivakslen i motoren roterte 10 omdreiingar. 

Etter krigen vart det slutt på å nytta EPA-traktorar innan landbruket, men på grunn av at dei kunne køyrast av 16-åringar med traktorførarkort var dei populære hjå ungdommar, som nytta dei som rånarbilar. Sist på 1960 og tidleg på 1970-talet var Volvo Duett populært som utgangspunkt for å bygga EPA-traktorar. Ein viktig grunn til dette var at han hadde ramme i staden for sjølvberande karosseri og at det var lett å få tak i reservedalar.

Frå EPA-traktor til A-traktor
-----------------------------

Frå 31. mars 1975 vart EPA-traktorane erstatta av A-traktorar, men desse vert framleis kalla EPA-traktorar på folkemunne. EPA-traktorar er saktegåande og hindrar flyten i trafikken og det er aukande motstand mot dei i Sverige.

Sjå òg
------

* Traktor
* Rånar

Kjelder
-------

1. ↑  «epatraktor». Nationalencyklopedin. Henta 23 november 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «EPA-traktor» frå Wikipedia på svensk, den 13. april 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **EPA-traktor**
Praktbind frå mellomalderen
**Klenodiebind** er rikt utsmykka bokbind med trepermar frå tidleg mellomalder.

Ofte blei berre framsida av boka utsmykka, medan bakpermen blei dekt med lêr eller stoff. Det funne bind med udskore elfenbeinarbeid, der permane ofte utgjorde eit diptykon. Andre er dekorert med gullsmedarbeid og celleemalje (*émail cloisonné*), medan andre igjen er heilet dekte av plater og felt i gruveemalje (*émail champlevé*).

Galleri
-------

* Klenodiebind
* Edelsteinskledd bind - Codex Aureus frå Sankt Emmeram i Regensburg, ca. 870Edelsteinskledd bind - *Codex Aureus* frå Sankt Emmeram i Regensburg, ca. 870
* Elfenbensplakett, moglevis frå eit bokbind. Reims frå slutten av 800-talet.Elfenbensplakett, moglevis frå eit bokbind. Reims frå slutten av 800-talet.
* Typisk Limoges-emaljearbeid, ca. 1200Typisk Limoges-emaljearbeid, ca. 1200

Sjå òg
------

* Kamé

Kjelder
-------

1. ↑  «Klenodiebind» i *Nordisk Leksikon for Bogvæsen*, bind 1, side 512 av Edward C.J. Wolf.

* *Denne artikkelen bygger på «Klenodiebind» frå Wikipedia på dansk, den 28. mai 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Klenodiebind**
Ein vanleg klepp til bruk i småbåt
*Sjå òg Klepp kommune*
Ein **klepp**, også kalla *hytt*, er ein handreiskap for å løfte fisk på land eller i båt under fiske. 

Nordamerikansk indianar fiskar med klepp.
Måsøy kommune har ein klepp i kommunevåpenet sitt
For fiske med stong frå land, i sjø og i elvar, brukar ein til vanleg ein langskafta klepp med ein stålkrok for enden. Kroken kan ein huke fast i fisken før ein dreg han til lands. Ein langskafta klepp, ei *langtroe*, vert og brukt ombord i havgåande linebåtar til å huke fisk som losnar frå lina. Ved fiske med snøre frå båt er det vanleg å bruke ein kortskafta klepp med ein svakt bogeforma stålkrok, som fiskaren høgg fast i fisken når fisken når vassoverflata. Ein stor klepp til å få storkveite ombord i båten med vert kalla *treet*.

*Hytt* er ofte nemning for ein stutt klepp som i tillegg til å huke fisk om bord i båten vert nytta til å greie fisken ut or garnmauskane med.

Klepping av fisk
----------------

Yrkesfiskarar kleppar fisken i hovudet. Om ein kleppar i fiskekjøtet vert det infisert med bakteriar frå spissen av kleppen. Det vil og verte daudblod i og rundt såret etter kleppen. Det kan føre til at filetmengda vert redusert med opp til 20%. Om ein punkterar innvolane på fisken med kleppen, kjem bakteriar frå tarminnhaldet ut. Det kan verte overført til større delar av fangsten.

Kjelder
-------

1. ↑  Arnfinn Hay: *Fiske og fangst.*. Landbruksforlaget 1996

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Klepp**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Ein klementin
**Klementin** er ei frukt i småsitrus-gruppa. I 1902 klarte presten Pierre Clément frå Algerie å krysse mandarinen med ei anna sitrusfrukt, pomerans. Klementinar inneheld vanlegvis ikkje steinar, men det kan førekome. Klementinen har ein fin balanse mellom sukker og syre. Han er ei flattrykt frukt, med tynt oransjefarga skal. Det finst mange variantar av klementinen, men det er stort sett berre spesialistar som klarar å sjå skilnaden på desse, og alle sortane vert pakka og eksporterte som klementinar. Dei fyrste variantane ein fann i Spania heiter Marisol og Oroval. Hovudsorten i Marokko har namnet Fina, den var òg den viktigaste i Spania tidlegare, der den har vorte erstatta av Clemenules, som gjev frukt med betre storleik. Når det gjeld forlenging av sesongen for frukta, har spanske Hernandina og marokkanske Nour gjort det mogleg til langt ut i februar. I Noreg vert klementinane kjøpte frå Spania og Marokko i perioden oktober–februar. Ein kan også skaffe dei frå Korsika.

| * v
* d
* e
Frukt og bær |
| --- |
| Hagebær | Hagerips · Solbær · Stikkelsbær · Jordbær · Bringebær |
| Ville bær | Blåbær · Tyttebær · Villbringebær· Markjordbær · Molte · Åkerbær · Krekling · Rognebær · Heggebær · Bjørnebær · Tranebær |
| Frukt dyrka i Noreg | Eple · Pære · Surkirsebær · Morell · Plomme |
| Sitrusfrukt | Appelsin · Klementin · Kumquat · Mandarin · Lime · Sitron · Grapefrukt |
| Anna frukt og bær | Kiwi · Nektarin · Banan · Aprikos · Druer · Ananas · Fersken · Amerikansk blåbær · Amerikansk tranebær |
Yichang i Hubei
Utsyn over byen Yichang
**Yichang** (kinesisk: 宜昌; pinyin: *Yíchāng*) er eit byprefektur i provinsen Hubei i det sentrale Kina. Folketalet i sjølve byen vart i 2005 berekna til 478 000, medan heile prefekturet har 3,92 millionar innbyggjarar. Yichang består av fem bydistrikt, tre fylke, to autonome fylke og tre byfylke. Byprefekturet har mange innbyggjarar som høyrer til minoritetsgruppa tujia. 

Tre kløfter-demninga, med verdas kraftigaste vasskraftverk, demmer opp elva Chang Jiang nær byen Yichang.

### Samferdsle

Vegar
Kinas riksveg 318, som er ein av Folkerepublikken Kinas lengste hovudvegar, går gjennom området. Han byrjar i Shanghai og er mellom anna innom Wuhan og Chengdu på sin veg inn i Tibet og Lhasa og heilt fram til ein kinesisk grenseovergang mot Nepal i Zhangmu.

Bruer
Bruer over Chang Jiang er mellom anna 

* Xiling-brua
* Yiling-brua
* Yichang-brua (Yíchāng Changjiang Gonglu Dàqiáo)
* Yiwan-brua

Styresmakter
------------

Leiaren for lokallaget til Kinas kommunistparti er Huang Chuping, og borgarmeisteren er Ma Xuming (2019).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yichang» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Yichang. Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***«Lock Me In»***  Song av Circus Mircus |
|  |
| **Land** | Georgia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 9. mars 2022 |
| **Sjanger** | Rock, progressiv rock |
| **Lengd** | 02:36 |
|
|

**«Lock Me In»** (norsk 'sperr meg inne') er ein song frå 2022 som vart framført av det georgiske progressiv rock-bandet Circus Mircus. Songen vart gjeven ut 9. mars 2022 på YouTube-kanalen til bandet. Songen var det georgiske bidraget i Eurovision Song Contest 2022 i Torino i Italia.

Om songen
---------

«Lock Me In» er skriven av bandet sjølv, ei løyndomsfull gruppe med musikarar som møtte kvarandre på ein sirkusskule i Tbilisi. Gruppa vart vald av den georgiske rikskringkastinga til å representere landet i Eurovision Song Contest 2022, og nyheita vart kunngjord i november 2021.

Fyrst i mars 2022 vart songtittelen kunngjord. Songen og musikkvideoen skulle eigentleg hatt premiere 10. mars, men planen vart endra på grunn av den russiske invasjonen av Ukraina. I staden slapp gruppa lydsporet til songen, med ein svart bakgrunn i staden for videoen. Videoen vart sloppen seinare i mars 2022.

### Eurovision Song Contest

«Lock Me In» var det georgiske bidraget i Eurovision Song Contest 2022 i Torino. Han deltok i den andre semifinalen torsdag 12. mai, der han enda på 18. og siste plass. Sidan songen ikkje var blant dei ti beste i semifinalen, kvalifiserte han seg ikkje til finalen laurdag 14. mai. Dette var tredje gang Georgia endte sist i en semifinale. 

Sceneshowet vart regissert av den svenske koreografen Emilia Sandquist.

Kjelder
-------

1. ↑  Trejo (Spain), Iván (9. mars 2022). «Listen to "Lock Me In" the song with which Circus Mircus will represent Georgia at Eurovision 2022». *ESCplus* (på engelsk). Henta 13. mars 2022.
2. ↑  «Georgia's Circus Mircus take their show to Turin 🇬🇪». *Eurovision.tv* (på engelsk). 14. november 2021. Henta 13. mars 2022.
3. ↑  «Circus Mircus on their way to Turin with ‘Lock Me In’ – listen to the song here!». *ESCBubble* (på engelsk). Henta 13. mars 2022.
4. 1 2  «Show me what you got: Georgia's Circus Mircus release their Eurovision 2022 song "Lock Me In"». *wiwibloggs* (på engelsk). 9. mars 2022. Henta 13. mars 2022.
5. ↑  «Circus Mircus - Georgia - Turin 2022». *Eurovision.tv* (på engelsk). Henta 19. juni 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Lock Me In» frå Wikipedia på bokmål, den 17. desember 2022.*
**Lochnagar** eller **Beinn Chìochan** er eit fjell i Grampians i Skottland, om lag 8 km sør for River Dee nær Balmoral. 

Fjellet har ei høgd på 1155 meter over havet. 

Namnet kjem frå *Lochan na Gaire*, som tyder «den vesle innsjøen med bråkete lydar» og er namnet på ein innsjø rett ved fjellet. Toppen har på gælisk det lite flatterande namnet Cac Càrn Beag, «liten varde av avføring». Ein brukar ofte i staden det alternative namnet *Beinn Chìochan*, «brystfjellet».

Det mest kjende trekket ved fjellet er ein nordvendt dalbotn. Rundt denne finn ein fleire toppar, både hovudtoppen og fleire subsidiære. Fjellet er ein munro, og er eit populært mål for fjellvandrarar. Den vanlegaste ruta til toppen er frå Glen Muick. Det er ofte dårleg sikt på toppen, og platået er farleg fordi det er vanskeleg å få overblikk over kor dei bratte klippene på nordsida startar.

Fordi fjellet er ein hekkestad for boltit har det fått status som *Special Protection Area*.

Referansar til fjellet
----------------------

I nærleiken av Balmoral Castle, på sørsida av Dee, ligg eit whiskydestilleri som produserer Royal Lochnagar Single Malt.

Fjellet ligg innanfor den kongelege eigedomen Balmoral. Barnehistoria *Old Man of Lochnagar*, som opphavleg vart fortalt av prins Charles til dei yngre brørne hans Andrew og Edward, er lagt til Lochnager. Historia vart utgjeve i 1980, og overskotet går til The Prince's Trust.

Under første verdskrigen fekk eit enormt krater skapt av ein mineeksplosjon ved Somme namnet Lochnagar.

Lord Byron skreiv eit dikt han kalla «Lochnagar», og seinare har det vorte skrive ein song basert på dette.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lochnagar» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2011.*

Koordinatar: 56°57′36″N 3°14′41″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
**Hedlo** er ein gamal støl i Eidfjord kommune i Vestland fylke. Hedlo ligg på vestdelen av Hardangervidda, 950 meter over havet.

Hedlo Turisthytte
-----------------

Hedlo Turisthytte
Hedlo Turisthytte er opphavleg ein støl for garden Myklathun i Øvre Eidfjord. I 1923 kunne ein lese i DNT si årbok at Lars Myklatun tok i mot turistar på setra si. I 1926 bygde han på setra, og ho er sidan utvidet både i 1936 og i 1950. Hedlo har no 50 senger, og er fortsatt eigd og driven av same familie.

Hedlo Turisthytte er i dag ei betjent privat turisthytte og ligg ved elva Veig i Veigdalen i Hardangervidda nasjonalpark. Hytta er open for gjestar om sommaren, frå juli til august. Frå turisthytta er det merka sommarruter til Besso, Sandhaug, Bjoreidalshytta, Fossli, Vivelid og Stavali.

Ved sidan av hytta ligg det ei imponerande steinhelle som har vore brukt som losji i uminnelege tider. Hytta har fått namn etter denne.

Hedlo Turisthytte fotografert vinterstid.

Kjelder
-------

* Nettstad for Hedlo Turisthytte
* Informasjon om Hedlo frå UT.no

Utsikt over elva Veig med Hedlo Turisthytte i bakgrunnen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vervarsel for Hedlo på yr.no
* Gamle bilete av stølen og Hedlo Turisthytte på Digitaltmuseum.no
Finsk ayrshirefe
**Finsk ayrshire** er den mest utbreidde storferasen i Finland (74 %). Han stammar frå skotsk ayrshirefe.
Finsk ayrshire er oftast horna og raud-brune, med roleg lynne. Gjennomsnittleg årsavdrått er på 7400 kg, med 4,36 % feitt og 3,36 % protein. Gjennomsnittleg levandevekt er på 540 kg for vaksne kyr.

Rasen kjem frå rundt 1 600 ayrshirefe som blei importerte frå Skottland og Sverige i tida 1847-1923. Finsk ayrshire er saman med svensk röd och vit boskap (SRB) og ulike norske kurasar opphavet til norsk raudt fe, som er den dominerande rasen i Noreg. Det vert enno importert sæd frå finsk ayrshire til bruk i norsk raudt fe. I 2008 var éin okse av finsk ayrshire brukt som såkalla oksefar i norsk raudt fe.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Finsk ayrshire» frå Wikipedia på bokmål, den 28. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* FABA Arkivert 2009-08-30 ved Wayback Machine.
* N-EURO-CAD Arkivert 2009-03-19 ved Wayback Machine.
* NordGen Arkivert 2016-03-03 ved Wayback Machine.
* Geno
* Finsk ayrshire-samskipnad
**Finrod**, eller **Finrod Felagund**, er namnet på ein alvekonge i J.R.R. Tolkiens legendarium. Han har ein stor plass i boka Silmarillion.

### Legendariet

Finrod var son av alvekongen Finarfin, yngste son av kong Finwë, og Eärwen av Alqualondë. Han var eldst av fem born, og søster hans var Galadriel. I Valinor hang han mykje ihop med Turgon og Fingon, og då opprøret til Fëanor braut ut, reiste han og brørne hans til Midgard, medan faren Finarfin reiste attende til Valinor. Finrods folk var ikkje med på frendedrapa i Alqualondë, og kom for seint til å stanse denne hendinga.

I Midgard kom Finrod med tida til å byggje den løynde festninga Nargothrond etter tilvising frå valaen Ulmo, og samla mykje folk der. Etter dette gjekk han ofte under namnet *Felagund*, eit namn som vart gjeve han av dvergane. Finrod var og den første som råka på manneætta då desse kom inn i Beleriand. På grunn av frendskapen til Thingol heldt han seg langt unna Fëanorssønene, og dette var ein del av ulukka i noldofolket. I det store slaget Dagor Bragollach vart Finrod berga av Barahir, og som takk for hjelpa gav Finrod han ein kosteleg ring, som Barahir kunne syne om han eller slekta hans trong hjelp. Då Barahir seinare miste livet og hovdingdømet hans vart herja, vann Beren son hans att denne ringen, og kom seinare til Nargothrond etter hjelp. Finrod reiste då av med Beren, og båe to vart fanga av Sauron, som pinte dei på mange vis. Men Finrod kjempa ein avgjerande kamp med Sauron inntil han fall, og gav slik sett livet sitt for Berens skuld. Kongedømet Nargothrond gjekk vidare til Orodreth, ein yngre bror av Finrod.

Finrod vart rekna som den mest omgjengelege av alle sonesønene til Finwë, og var lyshåra som søstera Galadriel. Langt dei fleste i slekta var mørke i håret.

### Utviklinga av legendariet

Namnet Finrod var i den tidlege fasen knytt til den kongen som seinare vart kalla Finarfin. Namneskiftet kan dokumenterast i den utgåva av Leithian-kvadet som låg føre i 1955, altså etter at Ringdrotten var utgjeven. Finrod slik han er skildra over, var lenge kalla *Inglor Felagund*, son av Finrod. Denne Inglor finn ein spor etter heilt attende til The Book of lost tales frå om lag 1917. 

I Ringdrotten møter hovudpersonen Frodo ein flokk høgalvar i skogane, og føraren for desse presenterer seg som "Gildor Inglorion av Finrodsætta". Sidan denne delen av boka vart skriven i 1938 og vart ståande uforandra, kunne ein tenkje seg at Gildor var son av Inglor (quenya-lekken *-ion* tyder "son av"). I eit notat til si utgåva av "the lost tales" kommenterer Christopher Tolkien at den første utgåva av Ringdrotten (*Tillegg F: om omsetjing*) hadde sett namna etter den eldste versjonen: Finrod = Finarfin, Inglor = Finrod. I andreutgåva, som vart gjeldande for seinare utgjevingar, vart denne feilen retta. Men "Gildor Inglorion" står framleis att i tredje kapittel av Ringdrotten.
**Friedrich Daniel Ernst Schleiermacher** (21. november 1768–12. februar 1834) var ein tysk protestantisk teolog og filosof, fødd i Breslau og død i Berlin. Han er kjend for sitt strev med å forlike opplysningstidas religionskritikk med tradisjonell protestantisk kristendom.

Schleiermacher arbeidde som predikant. Sidan var han professor i Halle og frå 1810 ved det nye universitetet i Berlin, Humboldt-Universität. Han utvikla der ei lære som går ut frå den «fromme sjølvbevisstheit» og avleier religionen frå mennesket. Kristus er «mennesket i seg», den guddommelege idéen om mennesket, opphavet til nåden og frelsa.

Schleiermacher var sterkt påverka av romantikken. Han meinte religionen høyrde kjenslelivet til, i sterk motsetnad til ein religionsfilosofi basert på fornufta. Religionen sitt eigentlege vesen er «aninga av og synet for det uendelege». Kristendommen har til oppgåve å løyse mennesket frå eit «syndefullt endelikt».

Trua og den indre kjærleiken skal, ifylgje Schleiermacher, vere drivkrafta for handling. I den ånd engasjerte han seg for kyrkjas fridom andsynes fyrstane. Han omdefinerte dogmatikkens oppgåve ved å relativere den til det historiske. Dogmatikken skal ikkje føre til tru, men utvikle dei truande si forståing av innhaldet i trua i ein historisk epoke. Læra hans om trua, og etikken og hermeneutikken hans, hadde vidtrekkande verknader.

Grunna sin store innverknad på kristen tenking, vert Schleiermacher ofte kalla far til den moderne liberale teologien.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Friedrich Schleiermacher» frå Wikipedia på svensk, den 20. november 2018.*
***The Elder Scrolls II: Daggerfall*** er eit fantasy open world action RPG-videospel utvikla og utgiven av Bethesda Softworks og i 1996 for MS-DOS. Det er ein oppfølgjar til *The Elder Scrolls: Arena* og er det andre hovudspelet i *The Elder Scrolls*-serien. Det er det fyrste spelet i serien som blei vurdert som *Mature*. Den 9. juli 2009 gjorde Bethesda *Daggerfall* gratis å laste ned på heimesida deira, som ei feiring for 15-årsdagen til *The Elder Scrolls*-serien.

Speleoppsett
------------

Som i alle *The Elder Scrolls*-spel, må ikkje spelaren utføre noko spesiell questline eller lage ein spesiell type karakter, men har frie val. *Daggerfall* har eit system der ein kan lage sine eigne trylleformlar med forskjellege effektar gjennom *Mages Guild*. Andre funksjonar i spelet inkluderer eit fortryllingsystem til karakteren sitt utstyr, som har liknande konsept som trylleformelsystemet, moglegheita til å kjøpe hus og skip, eit utval av klede og utstyr, dynamiske politiske relasjonar mellom riker, moglegheita til å bli ein vampyr, varulv og meir.

Det politiske systemet består av ei rekkje med av laug, ordenar og religionar, alle med unike oppgåver og oppdrag for spelaren. Ved å bli med i og bidra i desse organisasjonane blir måten NPCar og andre organisasjonar ser spelaren på påverka.

Handling
--------

Daggerfall er ein by i heimlandet til Breton-rasen, High Rock. Spelaren er send her på personlig førespurnad frå keisaren. *Daggerfall* si hovudhistorie har seks avslutningar.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «The Elder Scrolls II: Daggerfall» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2015.*


| * v
* d
* e
 |
| --- |
| Hovudspel | *Arena*  • *II: Daggerfall*  • *III: Morrowind* (*Tribunal*  • *Bloodmoon*)  • *IV: Oblivion* (*Knights of the Nine*  • *Shivering Isles*)  • *V: Skyrim* (*Dawnguard*  • *Hearthfire*  • *Dragonborn*) |
| Spin-offs | *Battlespire*  • *Redguard*  • *Travels*  • *Online*  • *Legends* |
| Romanar | The Infernal City  • Lord of Souls |
| Selskap | Bethesda Game Studios  • ZeniMax Online Studios  • Bethesda Softworks |
| Relatert | Rasar |
***The Elder Scrolls III: Tribunal*** er den fyrste utvidinga til Bethesda Game Studios *The Elder Scrolls III: Morrowind*. Ho føregår i byen Mournhold, hovudstaden i Morrowind, som ligg i den større byen Almalexia. Tittelen refererer til dei tre «Levande Gudane», kjend som *The Tribunal*.

Speleoppsett
------------

I staden for direkte å endra på den opphavlege spelverda, er byen Mournhold berre tilgjengelig gjennom teleportering. Spelaren kan ikkje sveve medan han er i Mournhold, fordi levitasjon ville avsløra at himmelen i Mournhold er som eit tak (sjølv om spelet seier at det er forbode av di det fornærmar Almalexia).

Ei endring som fylgde med utvidinga var ein modifikasjon av Morrowind sitt dagbok-system. I det opphavlege spelet kan spelaren si dagbok bli ekstremt lang og tungvint. Tribunal gjer at ein kan sortere innlegga etter oppdraga i staden for kronologisk rekkjefylgje. Ein annan ny funksjon er Museum of Artifacts, der eigaren av museet vil betale spelaren halvparten av verdien av ein gjenstand (opp til 30 000 gull) for svært sjeldne gjenstandar frå Morrowind. Dette er meir enn spelaren kan få for gjenstanden enn på nokon anna butikk. Museet startar med ein gjenstand, Stendarr sin hammar, og sett nye gjenstander til utstilling etter kvart som dei blir selt til museet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Elder Scrolls III: Tribunal» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Elder Scrolls III: Tribunal Arkivert 2015-10-01 ved Wayback Machine. på DMOZ
* The Elder Scrolls III: Tribunal på MobyGames

| * v
* d
* e
 |
| --- |
| Hovudspel | *Arena*  • *II: Daggerfall*  • *III: Morrowind* (*Tribunal*  • *Bloodmoon*)  • *IV: Oblivion* (*Knights of the Nine*  • *Shivering Isles*)  • *V: Skyrim* (*Dawnguard*  • *Hearthfire*  • *Dragonborn*) |
| Spin-offs | *Battlespire*  • *Redguard*  • *Travels*  • *Online*  • *Legends* |
| Romanar | The Infernal City  • Lord of Souls |
| Selskap | Bethesda Game Studios  • ZeniMax Online Studios  • Bethesda Softworks |
| Relatert | Rasar |
**Gudmund Stenersen** (18. august 1863–17. august 1934) var ein norsk målar og illustratør, fødd i Ringsaker i Hedmark. Både måleria og illustrasjonane hans er prega av stilretninga naturalismen, blanda med ein folkeleg tone.

Liv og gjerning
---------------

*Midtsommernatt*, 1907
Stenersen var fødd i Ringsaker, der far hans var dyrlækjar. Sjølv tok han examen artium på Hamar i 1883, før han utdanna seg til tannlækjar. På fritida dreiv han med måling, og allereie i 1885 vart *I Baadstøe* akseptert til Høstutstillingen i Kristiania. Etter å ha arbeidd som tannlækjar i Tønsberg frå 1886 til -89, studerte han under Léon Bonnat i Paris 1889-90. Seinare gjekk han i lære hos Fernand Cormon til 1892. Nokre år budde han i Stavanger, men var på studiereiser i Italia både i 1893 og -94. Frå 1898 var han busett i Kristiania.

I all hovudsak måla Stenersen i ein naturalistisk stil, med motiv frå Kristiania så vel som Odal, Gudbrandsdalen, Vestfold og Valdres. Elles portretterte han mange av sine samtidige, framståande personar. Han var også ein dyktig illustratør, noko bøker som *Vestlandsviser* (1898) av Vilhelm Krag, *Fra fjeld og fremmed Land* (1900) av Theodor Caspari, *Smaafæ* (1906) av Hans Aanrud, og hans eiga *Besøg i skogen* (1905) syner. Stenersen var formann i Tegneforbundet frå 1901 til 1926.

Stenersen er representert i Nasjonalgalleriet i Oslo med *Fra Siena* frå 1893, og *Njosgardene i Valdres* (1893-1902). Andre av hans mest kjende verk er *Messesøndag* frå 1893 og *St. Hansbaal* frå 1895.

Stenersen døydde i Oslo.

Galleri
-------

* En mellemakt i Christiania Theater 1899*En mellemakt i Christiania Theater* 1899
* Søndag på Majorstua, 1921*Søndag på Majorstua*, 1921
* Fra Svolvær*Fra Svolvær*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gudmund Stenersen**

* bokillustrasjon.no

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gudmund Stenersen» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2014.*
* Gudmund Stenersen hos Store Norske Leksikon
* Gudmund Stenersen hos Store Norske Leksikon utdypning


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
**Gudveigs runer** er ei runeinnskrift på ein trepinne som vart funnen ved utgravinga av kyrkjegarden på Herjolfsnes (Ikigaat) på Grønland i 1921. Innskrifta fortel om Gudveigs lagnad på ei ferd over havet og kan vera frå rundt år 1300. 

Arkeologane kom først over ei trekiste som hadde halde seg godt, men det såg ikkje ut som om nokon var gravlagde i ho. I botnen av kista var det rissa inn ein kross der brystet til den døde ville ha vore. Elles inneheldt kista berre ein trepinne som låg i det eine hjørnet av hovudenden av kista. På pinnen var det skore inn ei runeinnskrift over to sider, innleidd med ein kross. Omskrive til latinske bokstavar ser ho slik ut:

**þæsi : kona : uar : lagþ – firi : borþ : i grønalaz : haf(e) : ær : guþu(e)h : het**
På normalisert norrønt lyder innskrifta:

*Þessi kona var lagð fyrir borð í Grœnalands hafi, er Guðveig hét.*
På moderne norsk:

*Denne kvinna, som heitte Gudveig, vart lagt over bord i Grønlandshavet.*
Truleg har kvinna blitt sjuk og lete livet på ferda over havet, kanskje etter å ha vitja slekt og vener på Island eller i Noreg. Sorga har vore stor då skipet kom attende til Grønland. Dei etterletne har sørgt for at Gudveig fekk ei kristen gravferd sjølv om hennar jordiske leivningar låg på havsens botn. Runepinnen skulle kanskje vitna over for dei høgare makter om kva som var lagnaden hennar.

Runeinnskrifta er ei av fleire grønlandske runer, som skriv seg frå den norrøne busetjinga på Grønland. Busetjinga strekte seg frå 900-talet til 1400-talet, altså ein periode på rundt 500 år. Pinnen med Gudveigs runer er i dag oppbevart ved Nationalmuseet i København.

Kjelder
-------

Artikkel med informasjon og bilete frå Nationalmuseet i København Arkivert 2013-03-10 ved Wayback Machine.
**Gudny** er eit nordisk kvinnenamn sett saman av dei norrøne namnedelane *Gud-*, som tyder 'gud', og *-ny*, som tyder 'ny'. Gudny har namnedag den 16. mars. Ei anna form av namnet er Gunni.

Gudny har vore vanleg på Island sidan 900-talet. I 2004 var Guðný det 18. mest utbreidde kvinnenamnet.

Namnet har ei førekomst i Noreg i mellomalderen. Det var noko brukt etter reformasjonen. I nyare tid hadde det ein liten oppsving i bruken i mellomkrigstida, men blei seinare mindre vanleg. I 2009 var det 471 kvinner som heitte Gudny i Noreg.

Namneberarar
------------

* Gudny Dalflyen (f. 1915), norsk omsetjar
* Gudny Dahlen (f. 1942), norsk musikar
* Gudny Fagerhol (f. 1949), norsk ordførar
* Gudny Aspaas (f. 1951), norsk songar
* Gudny Hagen (f. 1954), norsk forfattar og musikar
* Guðný Halldórsdóttir (f. 1954), islandsk filmskapar

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Gudny hjå Statistisk Sentralbyrå
* Spørjekassa om namn[*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Gudny» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mars 2009.*
**Gudmund Grytøyr** (15. juli 1920–21. juli 2001) var ein norsk bonde og Arbeidarparti-politikar, fødd i Sør-Varanger og busett i Leinesfjord. 

Grytøyr var son til ein ferjeskipper og postopnar. Sjølv arbeidde han som sjømann frå 1937 til -42, 1945-46 som kontorist i Sør-Varanger kommune, 1947-48 industriarbeidar ved NEBB i Oslo og 1949-50 som kombinert skogs- og landarbeidar. I 1951 skaffa han seg ein gard i Leinesfjord i dåverande Leiranger kommune, der han budde resten av livet. Han var formann i fylkeslandbruksstyret i Nordland åra 1960-68 og 1974-80.

Grytøyr var medlem av kommunestyret i Leiranger frå 1955 til kommunen vart slått saman med Steigen i 1964, vidare medlem av kommunestyret til 1971, og i perioden 1975-79. Som andre vararepresentant på Stortinget for Nordland fylke og Arbeidarpartiet valbolken 1973–77 møtte han fleire gongar på tinget. Perioden 1977-81 hadde han fast sete på Stortinget, medlem av Sjøfarts- og fiskerikomitéen.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
**Gudmund Sandvik** (fødd 1925 i Høyland i Rogaland, død 2. februar 2008 i Oslo) var ein norsk professor i rettshistorie ved Universitetet i Oslo frå 1975. 

Sandvik blei cand.philol i 1954 med hovudfag i historie og bifag i norsk og fransk. Han var lærar ved Lycée Pierre Corneille i Frankrike, lektor ved Sorbonne-universitetet i Paris og ved landsgymnaset på Vinstra før han kom til Historisk institutt ved Universitetet i Oslo. I 1965 tok han doktorgraden med ei avhandling om eigedomsretten til dei norske prestegardane. 

Sandvik var leiar av det offentlege utvalet som i 1983 la fram forslag til ny stadnamnlov.

Som medlem av Samerettsutvalet og rettsgruppa som utgreidde retten til land og vatn i Finnmark gjorde han grundige studiar av nordnorsk og samisk historie. I dette utvalet hadde han mellom anna ansvaret for å utarbeide den historiske grunngjevinga for den nye paragrafen i Grunnlova om rettsstillinga til samane.

Sandvik gjekk av i 1995, men heldt kontakt med fagmiljøet sitt også etter at han var blitt pensjonist.

Bibliografi
-----------

* *Studiar kring problemet eigedomsretten til dei norske prestegardane* 1965 (doktoravhandling)
* *Dømande kommisjonar i Norge* 1974
* *Det gamle veldet* 1975
* *Settargjerda i Tunsberg og kongens jurisdiksjon* 1986
* *Forelesninger i rettshistorie* 1990

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gudmund Sandnes» frå Wikipedia på bokmål, den 5. januar 2010*

som oppgav som kjelde:

* Marit Halvorsen, Ola Mestad, Dag Michalsen, Kirsten Sandberg: Nekrolog i Aftenposten 8. februar 2008, del 2 side 8

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Marthe Johanne Brummenæs** (12. desember 1860–1. mai 1942), betre kjend som **Hanna Brummenæs**, var ein norsk skipsreiar. Saman med Bertha Torgersen skipa ho reiarlaget Brummenæs & Torgersen i 1909, og dei blei med dette dei fyrste kvinnelege skipsreiarane i Noreg.

Liv og virke
------------

Brummenæs og Torgersen traff kvarandre på Visnes på Karmøy då dei jobba i butikk i gruvesamfunnet der. Dei dreiv ei stund sin eigen butikk, men avslutta denne verksemda. Rundt 1900 flytta dei saman i Haugesund og byrja å interessere seg for skipsfart. Dei investerte i skipsaksjar, og la seg opp nok pengar til å kjøpe ein sildedampar i 1909. Båten heitte «D/S Gouval» og blei kjøpt kontant på tvangsauksjon.

Brummenæs og Torgersen kjøpte fire skip til på mellom 1350 dvt og 3200 dvt, som hadde som fellesnemnar at dei stort sett alle var i dårleg stand og trege. Tre av skipa var bygde på 1800-talet og det siste i 1904. Tilstanden til skipa gjorde at alle blei mista under første verdskrigen, bortsett frå «Gouval», som sank før krigen.

Etter krigen stod det dårleg til med skipsbransjen i byen. Brummenæs og Torgersen hadde betalt svært lite for sine fem skip og dreiv reiarlaget svært rimeleg, så dei gjekk med eit enormt overskot då krigsskadeerstatningane blei utbetalt.

Mellom 1921 og 1927 kjøpte Brummenæs og Torgersen fem gamle skip, og i 1929 kjøpte dei sitt einaste motorskip. Dette var «Equatore» som var i svært dårleg stand, og til slutt blei kornlager på land. Dette gjorde skipet til eit av to skip dei eigde som ikkje sank.

Før andre verdskrigen kjøpte dei fleire gamle dampskip. I løpet av krigen blei alle skipa deira senka eller gjekk på grunn.

Brummenæs blei, saman med Torgersen, kalla for «mannedamene». Ho gjekk med bukser og skal ha underteikna med «Herr». Ho var også ein streng arbeidsgjevar, og blei kalla for «Brummo» fordi ho kjefta på sjømennene om dei fyrte for hardt på veg inn til Haugesund. Ho sat ti år i bystyret for Høgre.

Brummenæs døydde i 1942 og er gravlagd saman med Bertha Torgeresen.

Kjelder
-------

1. 1 2  Mannedamene. Arkivert 2017-03-12 ved Wayback Machine. Lest 10. mars 2017
2. 1 2 3 4 5 6  De gjerrige skipsrederne - NRK. Lest 10. mars 2017
3. 1 2 3 4  Brummenæs & Torgersen - Europas første kvinnelige skipsredere. - Skipshistorie.net. Lest 10. mars 2017
4. ↑  Bentzrud, Inger (2. august 2021). «Dristige damer i dress». *dagbladet.no* (på norsk). Henta 6. august 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Hanna Brummenæs» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hanna Brummenæs og Bertha Torgersen hos Skeivt Arkiv.
* Brummenæs og Torgersen hos Kvinnehistorie.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
Minneplate over Giacomo Matteotti
**Giacomo Matteotti** (fødd 22. mai 1885, død 10. eller 11. juni 1924) var ein italiensk sosialistisk politikar som leidde opposisjonen mot regjeringa til regjeringssjef Benito Mussolini og kritiserte den aukande makta fascistane gradvis fekk i Italia. 

Matteotti var utdanna jurist, men blei etter kvart ein uredd politikar som tala fascistane midt imot. Under den første verdskrigen argumenterte han for at Italia skulle vera nøytralt, og for dette blei han internert på Sicilia. Etter kvart blei Matteotti gruppeleiar i parlamentet for det italienske sosialistpartiet.

Han forsvann plutseleg den 10. juni 1924, og blei funnen drepen nokre dagar seinare. Dette førte til å begynne med til ei parlamentarisk krise, og Mussolini måtte ta avstand frå mordet. Men samtidig blei anti-fascistiske demonstrasjonar slått ned. 

Tre menn blei arresterte for mordet, men berre ein blei dømd, og berre til ei kortvarig fengselsstraff. 

Den 3. januar 1925 tok så Mussolini «alt politisk, moralsk og historisk» ansvar for mordet i ein tale i parlamentet. 

Trass i mordet på Matteotti blei Mussolini framleis støtta av den etablerte eliten i landet, mellom anna kong Victor Emmanuel III, som nekta å be regjeringssjef Mussolini gå av. 

I 1927 var Italia blitt ein fascistisk eittpartistat.

Kjelder
-------

1. ↑  Maurizio Degl’Innocenti, *Matteotti, l’uomo e il politico*, in Fondazione Giacomo Matteotti-Fondazione di studi storici Filippo Turati, *Matteotti 100 nelle scuole*, 2022, p. 32.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Nordfjord Sogelag** vart skipa 4. januar 1908. Det var det første av dei regionale sogelaga i Sogn og Fjordane. Historielaget for Sogn vart skipa i 1909, og Sunnfjord Sogelag i 1910. Formålet for Nordfjord Sogelag vart nedfelt, i lovene for laget, i tre hovudpunkt: Det skulle byggjast eit folkemuseum, gransking av soge og målføre i Nordfjord skulle stydjast og ein skulle arbeide for å gi ut eit årsskrift. 

Det vart vedteke at folkemuseet skulle reisast i Gloppen. Hus vart kjøpte rundt om i Nordfjord, og flytt dit. Nordfjord Folkemuseum vart offisielt opna 25. juli 1920. På 1960 talet vart museet flytt til eit anna område i Sandane. Museet tek og vare på Holvikjekta i eit eige jektenaust.

Gransking av målføre og soge i Nordfjord, har mykje vorte gjort av personar utanom sogelaget. Særleg var Jacob Aaland viktig i dette arbeidet. Han vart ved fleire høve heidra av Nordfjord Sogelag for dette arbeidet. Sogelaget har gitt ut *Stortingsmenn og stortingsval i Sogn og Fjordane 1814 - 1970*.

Frå 1951 har Nordfjord Sogelag gitt ut *Årbok for Nordfjord* saman med Firda Ungdomslag og Nordfjord Folkemuseum.

Kjelder
-------

* Per Lothe:Nordfjord Sogelag 80 år i *Årbok for Nordfjord 1988*