recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Cupeño** er eit utdøydd uto-aztekisk språk som tidlegare vart snakka av cupeño-folket i sørlege Carlifornia. Den siste talaraen, Roscinda Nolasquez, døydde i 1987.

Cupeño vart opphavleg snakka i Cupa, Wilaqalpa, og Paluqla i San Diego County, og seinare i Pala Indian Reservation.

Morfologi
---------

Cupeño er eit agglutinerande språk. Verb blir bøygd i transitivitet, tempus, aspekt, modus, person, tal.

  

Cupeño har to modi, realis *=pe* og irrealis *=e'p*.

Verba blir bøygd i person og tal, og desse kategoriane blir uttrykt med prefiks:

| Person | Singular | Plural |
| --- | --- | --- |
| 1 | ne- | chem- |
| 2 | e- | em- |
| 3 | pe- | pem- |

### Tempus-aspekt-systemet

Futurum er umarkert. Preteritum har eigne suffiks, preteritum imperfektum har eigne suffiks, jf.

| Tal | Presens | Imperfektiv | Fut. Imp | Umarkert |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Singular | -qa | -qal | -nash | -ne |
| Plural | -we | -wen | -wene | -wene |

Fonologi
--------

### Vokalar

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | **Fremre** | **Midtre** | **Bakre** |
| **Trong** | i, i: |  | u, u: |
| **Halvopen** | ɛ, ɛ: | ə, ə: | o, o: |
| **Open** |  | a, a: |  |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cupeño language» frå Wikipedia på engelsk, den 25. november 2012.*

Fotnotar

1. ↑  Hill, Jane H. 2005: A Grammar of Cupeño. Univ of California Press.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Cupeño language, Four Directions Institute
* Status of Cupeño language, *Ethnologue*
* Cupeño language, UC Berkeley
Den opphavlege stasjonsbygningen på Bestun stasjon, slik han no står på Norsk Jernbanemuseum på Hamar.
**Bestun stasjon**, som vart opna 15.juli 1884 med namnet Vækkerø og fekk namnet Bestum 15. august 1890, Bestun 1. september 1922, var ein stasjon for lokaltog på Drammensbanen på Bestum i Oslo, mellom Skøyen stasjon og Lysaker stasjon. Stasjonen vart lagt ned i 1973 som stoppestad for persontog, og som stasjon for godstog i 1978, og utbygd som ein del av Skøyen stasjons sporområde for oppstilling av dei lokaltoga som har denne stasjonen som si endestasjon i Oslo. 

Den opphavlege stasjonsbygningen i tre, teikna av arkitekt G. A. Bull i sveitserstil, var truleg frå 1884, og truleg rive om lag 1918 og flytta til Norsk Jernbanemuseum på Hamar, der han er å sjå i dag. Ein ny stasjonsbygning i mur i nybarokk stil vart bygd i 1918, teikna av arkitekt Eivind Gleditsch ved NSBs arkitektkontor. Banen var då bygd ut til dobbeltspor, og stasjonsbygningen, som låg på gateplan lågare enn spora, gav tilkomst til ei plattform mellom spora gjennom ein gang under spora. Stasjonsbygningen er teke vare på.

Tidlegare låg det i mange år føre planar om å byggje ei jarnbaneline frå Bestun stasjon til Grefsen stasjon (på Gjøvikbanen i Oslo), for på den måten å få til eit samband mellom Drammensbanen og det banenettet som hadde Oslo Ø som endestasjon. I lange tider vart det halde open ein korridor for ei slik bane i ymse reguleringsplanar. Men desse byggjeplanane vart aldri realiserte, og etter at Oslotunnelen vart bygd, er dei uaktuelle.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bestun stasjon i Norsk Jernbaneklubbs stasjonsdatabase.
* Gamle fotografi frå området på nettstaden *oslobilder.no*.
Koordinatar: 12°09′N 53°03′E﻿

**Samhah** eller **Samha** (arabisk skrift سمحة) er ei øy i Socotraøyane, mellom hovudøya Socotra og Somalia. Heile øygruppa høyrer til Jemen og er ein del av Socotra guvernement. Somalia har òg gjort krav på øya. Øya har eit areal på 40 km² og er den minste av dei tre busette øyane i gruppa, etter hovudøya Socotra og Abd al Kuri. Folketalet er på kring 100 menneske, som bur i ein landsby vest på nordkysten. Samhah og naboøya Darsah (17 km i aust) vert i lag kalla «Al Akhawain» (arabisk الأخوين) som tyder «Brørne». 

Kart over Socotraøyane; Samha i midten til venstre.
Samhah er 12 km lang og 6,8 km brei.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Samhah» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2016.*


| * v
* d
* e
Øyar i Jemen |
| --- |
| Socotraøyane | Abd al Kuri**·** Darsah**·** Samhah**·** Socotra |
| Hanishøyane | Zuqar**·** Hanish al Kabir **·** Hanish al Ṣaghir |
| Andre øyar | Jabal al-Tair**·** Kamaran**·** Perim**·** Zubairøyane |
| Commons page **Øyar i Jemen på Commons** |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
'*Cupfinalen for menn 2009* var den siste og avgjerande kampen i Noregsmeisterskapen i fotball for menn, den 104. cupfinalen i Noreg. Kampen stod mellom Aalesunds Fotballklubb frå Ålesund og Molde Fotballklubb. Finalen vart avvikla sundag 8. november 2009 på Ullevaal Stadion i Oslo framfor 25 109 tilskodarar. Etter 120 minutt stod det 2 – 2 på måltavla. I den etterfylgjande straffeskytinga trefte AaFK på alle sine straffespark, Molde stoppa på 4 fulltreffarar. Dermed hadde Aalesund FK sikra seg kongepokalen i klubbens aller fyrste NM-finale.

### Kampen

Mame Biram Diouf sende Molde i føringa i det 27. minutt og på ny i det 96. minutt. I mellomtida skåra Glenn Roberts for AaFK då kampen var 53. minutt gammal. Ni minutt ut i andre ekstraomgng syrgde innbytaren Tor Hogne Aarøy for at det vart ei straffesparktevling som skulle avgjere NM-finalen. Denne tevlinga opna med at Molde-innbytaren Mota bomma. Sidan skapte alle ni eksekutørane nettsus. Straffene frå Stephenson, Arneng, Herrera, Phillips og Skiri ordna dermed NM-pokal til Aalesunds Fotballklubb.

### Laga

**Ålesund FK** sitt historiske mannskap: Anders Lindegaard, Ville Jalasto, Amund Skiri, Jonatan Tollås Nation, Jonathan Parr, Khari Stephenson, Johan Arneng (kaptein), Trond Fredriksen, Fredrik Carlsen, Diego Silva, Glenn Roberts. Pablo Herrera kom inn etter ein times spel, Tor Hogne Aarøy og Demar Phillips entra bana i det 102. minutt. Roberts, Fredriksen og Silva steig av etter tur.

**Molder FK** mønstra: Knut Lillebakk, Kristoffer P. Vatshaug, Christian Steen, Vegard Forren, Øyvind Gjerde, Daniel Hestad (kaptein), Makhtar Thioune, Magne Hoseth, Pape Paté Diouf, Mame Biram Diouf, Mattias Moström. Marcus Andreasson kom inn for skadde Gjerde i slutten av fyrste omgang. Thomas Holm kom i spel vel kvarteret ut i andre omgang, og José Mota deltok i ekstraomgangane.

Hovuddommar var Kristoffer Helgerud frå Lier.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cupfinalen i fotball for menn 2009» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mai 2022.*
**Hellen Onsando Obiri** (fødd 13. desember 1989) er ein kenyansk friidrettsutøvar som deltek i mellom- og langdistanseløp. Ho vart verdsmeister på 5 000 meter i 2017 og i 2019. Obiri har elles to OL-sølv på same distansen og ein VM-bronse på 1500 meter. Obiris personlege rekordar er høvesvis 3.57,0 på 1500 m frå 2014, medan ho kom i mål på 14.18,3 då ho vann 5 000-meteren ved DL-stemnet i Roma i 2017.

Aktiv
-----

Obiri vann bronsemedaljen på 1500 m under VM i friidrett 2013. Frå 2015 satsa ho mest på 5 000 meter, ein distanse ho tok sølvmedaljen på under Sommar-OL 2016. Ved verdsmeisterskapen sigra ho med stor margin på same distansen. To år seinare i Doha forsvarte ho VM-tittelen på halvmila, då etter eit drabeleg spurtoppgjer. På mila enda ho på femteplass. Også under dei olympiske leikane i Tokyo sommaren 2021 sprang Obiri begge langdistansane. På 5 000 m kneip ho sølvmedaljen med 0,01 sekunds margin til tredjemann, fire dagar seinare sette ho personbeste på 10 000 meter med 30.24,2 og vart nummer 4. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2011 i Daegu: Nr 11 på 1500 m – 4.20,2
* OL 2012 i London: Nr 12 på 1500 m – 4.16,5
* VM 2013 i Moskva: Bronsemedalje på 1500 m – 4.03,8
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølvmedalje på 5 000 m – 14.29,7, bakom Vivian Cheruiyot (14.26,1)
* VM 2017 i London: Gullmedalje på 5 000 m – 14,34,8, framom Almaz Ayana (14.40,3)
* VM 2019 i Doha: Gullmedalje på 5 000 m – 14,26,7, framom Margaret Kipkemboi (14.27,4). Nr 5 på 10 000 – 30.35,8
* OL i 2021 i Tokyo: Sølvmedalje på 5 000 m – 14.38,3, bakom Sifan Hassan (14.36,7). Nr 4 på 10 000 m – 30.24,2

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hellen Obiri» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Gamle sveitsiske hellebardar, blankvåpen med eit økseblad med spydspiss montert på eit langt skaft
**Hellebard** er eit våpen som er samansett av eit økseblad og ein spydspiss på enden av eit langt skaft. Hellebardar var mykje brukte blant fotsoldatar på 1300-talet og 1400-talet og blir enno bore som seremonielt skaftevåpen av Sveitsargarden i Vatikanet. Ein kan òg finne hellebarden i somme av dei bergenske bogekorpsa. 

Miniatyrmåleri frå 1513 som viser sveitsiske *Reisläufer* på veg over Alpane etter erobringa av Cremona. Leigesoldatane er utstyrte blant anna med lange hellebardar og piker.

Historikk
---------

Vakter frå Sveitsergarden utanfor eit skilderhus i Vatikanet. Paven si livvakt er væpna med tradisjonelle hellebardar og ber uniformer inspirerte av klesdrakta som sveitsiske leigesoldatar og tyske landsknektar bar sist på 1400-talet
Teikning frå 1513 som viser bruk av hellebardar i kamp under den gamle krigen om Zürich i 1443
### Utforming, utbreiing og bruk

Hellebardane hadde gjerne tre element på ei stong:

* eit økseblad til å hogge med
* ein spydspiss til å stikke med
* ein hake til å krøke fast t.d. kavaleristar i rustning eller til å deformere rustningar.

Hellebarden var billig å lage, og kunne brukast på ulike måtar i kamp, både i forsvar og angrep. 
Hellebardar var hovudvåpenet for dei tidlegare sveitsiske hærane på 1300-talet. 

### Etymologi

Orda *hellebard* kan komme frå dei tyske orda *halm* («stamme») og *barte* («øks»). Det er òg mogleg at ordet er avleidd frå *hellebaard* som tyder helvetesbart på nederlandsk.

Kjelder
-------

1. ↑  «hellebard» i Nynorskordboka.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Hellebard» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2010.*
**Helsebiblioteket.no** er ein offentleg finansiert nettstad som blei lansert 6. juni 2006 og som gir norsk helsepersonell og studenter gratis tilgang til oppdatert, fagleg kunnskap.

Dette blir gjort ved å

* abonnere på og gi tilgang til elektroniske tidsskrift
* gi tilgang til databaser og kliniske oppslagsverk
* gi tilgang til oppsummert forsking
* samle nettressursar
* skrive eigne aktueltartiklar

Helsebiblioteket.no gir tilgang til ny forsking, oppsummert forsking, nasjonale faglege råd og retningslinjer frå offentlege myndigheiter, rettleiingar, råd og prosedyrar frå anerkjende fagmiljø. Helsebiblioteket inneheld fleire emnesider. Dei mest omfattande er forgiftingar, kvalitetsforbetring, legemiddel, psykisk helse og samfunnsmedisin og folkehelse.

Nettstaden blir finansiert gjennom Statsbudsjettet. Han er driven av Folkehelseinstituttet. Professor dr. med. Magne Nylenna er ansvarleg redaktør for nettstaden.

6. januar 2012 fekk Helsebiblioteket.no Norsk bibliotekforening sin pris Årets bibliotek 2011. Det er første gong prisen gjekk til eit heildigitalt bibliotek.

Helsebiblioteket held til i det gamle Rikshospitalet sin kvinneklinikk, no Domus & Medicus, i Pilestredet park 7 i Oslo.

Helsebiblioteket har frikjøpt sentrale oppslagsverk som Legevakthåndboken, BMJ Best Practice, UpToDate og Micromedex for alle i Noreg.

Helsebiblioteket tilbyr også elektroniske tidsskrift som BMJ (British Medical Journal), JAMA (The Journal of the American Medical Association) og The New England Journal of Medicine (NEJM).

Helsebiblioteket er mykje nytta, både av helsepersonell, studentar og lekfolk.

Kjelder
-------

1. ↑  Erikstein, Bjørn; Larsen, Bjørn-Inge; Røttingen, John-Arne. «Helsebiblioteket» gir fagstoff til alle. Dagbladet 7. juni 2006.
2. ↑  Organisering og finansiering Arkivert 2016-02-04 ved Wayback Machine.. Helsebiblioteket.no 18. januar 2016.
3. ↑  Nye oppgaver i 2016[*daud lenkje*]. Folkehelseinstituttet 18. desember 2015.
4. ↑  Helsebiblioteket.no er Årets bibliotek 2011 Arkivert 2014-12-05 ved Wayback Machine.. Norsk bibliotekforening 6. januar 2012.
5. ↑  Eggen, Runar; Tjensvoll, Kjell; Nylenna, Magne. Examining the Use of an Open Digital Health Library for Professionals. JMIR Research Protocols Oct-Dec 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

* Helsebiblioteket.no
* Emnesida forgiftninger
* Emnesida legemidler
* Emnesida psykisk helse
* Emnesida samfunnsmedisin og folkehelse Arkivert 2012-10-22 ved Wayback Machine.
*Denne artikkelen handlar om om det eksisterande partiet Samfunnspartiet. For partiet med same namn frå 1930-talet, sjå Samfundspartiet.* 

**Samfunnspartiet** er namn på eit mindre politisk parti i Noreg. Partiet vart grunnlagt i 1985 av Øystein Meyer Johannessen. Det er registrert i Partiregisteret.

Partiet har skildra seg sjølv som anarkistisk og bygd på bodskapen om nestekjærleik frå Det Nye Testamentet og humanistisk respekt for menneskeverdet.[*treng kjelde*]

Partiet har mellom anna hatt kjendisadvokaten Tor Erling Staff som kandidat. I 1995 stilte kunstnaren Ludvig Eikaas til val som ordførarkandidat for partiet i Oslo. Andre partinominasjonar skal ha blitt gjort utan at dei nominerte visste om det; mellom anna blei biskop Øystein I. Larsen, tidlegare medlemmer av Kystpartiet og redaktørar i fleire aviser nominert til valet i Nordland i 2005 mot sin vilje.

Johannesen og Samfunnspartiet har i samband med særleg stortingsval nytta utradisjonelle metodar for å få merksemd. Særleg i 2005 fekk partiet stor merksemd etter at det vart parkert ein imitert bombebil med krigstrugsmål skrivne med arabisk skrift på sidene. Under stortingsvalet same året fekk partiet desidert minst oppslutnad, med til saman 42 stemmer på landsplan.

Kjelder
-------

1. ↑  «Nøkkelopplysninger fra Enhetsregisteret - Brønnøysundregistrene», *w2.brreg.no*, henta 29. januar 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

* **NRK:** Politiutrykning til NRK (5. september 2005)
* **NRK:** NRK-trussel var politisk stunt (6. september 2005)
* **Dagbladet:** Derfor parkerte de «bombebilen» (6. september 2005)
* **TV2 Nettavisen:** Her er Norges minste parti (13. september 2005)

| * v
* d
* e
Politiske parti i Noreg |
| --- |
| Tala i parentes er prosentvis oppslutnad ved Stortingsvalet 2021. Partia som ikkje har prosenttal deltok anten ikkje ved siste valet eller hadde mindre enn 0,1% oppslutnad. |
| På Stortinget | 
* Arbeidarpartiet (26,3)
* Høgre (20,4)
* Senterpartiet (13,5)
* Framstegspartiet (11,6)
* Sosialistisk Venstreparti (7,6)
* Raudt (4,7)
* Venstre (4,6)
* Miljøpartiet Dei Grøne (3,9)
* Kristeleg Folkeparti (3,8)
* Pasientfokus (0,2)

 |
| Ikkje på Stortinget | 
* Noregsdemokratane (1,1)
* Pensjonistpartiet (0,6)
* Konservativt (0,4)
* Industri- Og Næringspartiet (0,3)
* Partiet Sentrum (0,3)
* Helsepartiet (0,2)
* Liberalistane (0,2)
* Folkeaksjonen nei til meir bompengar (0,1)
* Alliansen (0,1)
* Piratpartiet (0,1)
* Norges Kommunistiske Parti
* Feministisk initiativ
* Kystpartiet
* Generasjonspartiet
* Redd Naturen
* … **fleire**

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Samisk ortografi** er rettskrivinga til dei åtte samiske språka som har eigne skriftspråk, sørsamisk, umesamisk, pitesamisk, lulesamisk, nordsamisk, enaresamisk, skoltesamisk og kildinsamisk.

Det er mogleg å identifisere tre ulike utviklingsliner i skriftfestinga av samisk. Den eldste har som utgangspunkt at dei ortografiske prinsippa skal vere dei same for samisk som for majoritetsspråket. Han går attende til tradisjonen der samisk først vart teke i bruk som skriftspråk, i Sverige. Skriftspråka som står i denne tradisjonen er det gamle umesamiske skriftspråket frå 1700-talet, og tildels dei moderne sørsamiske og lulesamiske skriftspråka. Også den eldste rettskrivinga for nordsamisk i Noreg, Leem si rettskriving, står i denne tradisjonen. Den andre tradisjonen går attende til Rasmus Rask sin revisjon av Leem, og byggjer på det fonematiske prinsippet. Nord-, enare og skoltesamisk er ein del av denne tradisjonen. Den tredje tradisjonen er representert av kildinsamisk, som har vorte skriftfesta tre gonger: Først av russiske misjonærar, så på 1920- og 30-talet som del av Stalin sin språkpolitikk, med det latinske alfabetet, og til slutt på 1970-talet, med kyrillisk alfabet.

Blant samar er det ei sterk kjensle av at det er *eitt samisk folk*. No og då har det gjeve seg utslag i framlegg til eit samla samisk skriftspråk, men til det er dei språklege skilnadene for store.

Sjå også
--------

Sjå under artiklane til dei individuelle språka, og under spesialartiklane:

* Nordsamisk ortografi
* Sørsamisk ortografi
* Kildinsamisk ortografi
* Lulesamisk ortografi

| * v
* d
* e
Samiske språk |
| --- |
| Samiske språk | akkalasamisk  • enaresamisk  • kemisamisk  • kildinsamisk  • lulesamisk  • nordsamisk  • pitesamisk  • skoltesamisk  • sørsamisk  • tersamisk  • umesamisk |
| Fonologien til: | enaresamisk  • nordsamisk  • skoltesamisk  • sørsamisk |
| Morfologien til: | enaresamisk  • nordsamisk  • lulesamisk  • skoltesamisk  • sørsamisk |
| Syntaksen til: | enaresamisk  • nordsamisk  • skoltesamisk  • sørsamisk |
| Samisk språkforsking | Samisk sosiolingvistikk  • Samisk språkteknologi  • Samisk ortografi  • Samisk litteratur |
| Samisk språkhistorie | Samisk grammatisk historie  • Samisk lydhistorie  • Ursamisk  • Det finsk-samiske urspråket |
| Samiske område | Samiske kommunar  • Samiske område i Noreg  • Samisk språkforvaltingsområde |
**Raymond Queneau** (21. februar 1903 – 25. oktober 1976) var fransk romanforfattar, poet, dramatiker og matematiker. Forfattar av mellom anna *Zazie på metroen* og ein av grunnleggjarane av den litterære rørsla kalla «Oulipo» (*Ouvroir dei Littérature Potentielle* – *Systue for potensiell litteratur*). Han deltok òg i surrealistrørsla i mellomkrigstida, og var ein av leiaren av rørsla. Ein annan varAndre Breton. Han var òg kjend for sin kyniske humor.

I 1923 vert han kjent med Surrealistrørsla, ei rørsle han var engasjert i heilt til han vart ekskludert i 1930 etter at hans tilhøve til Breton hadde rakna. I mellomtida heldt til han to år i det militære, der han lærde seg arabisk og argot. Under ei ferd til Hellas i 1932 vert han medvitne ved å la det litterære og det munnlege språket gli frå kvarandre; å sameina desse vert frå no av hans overordna litterære prosjekt.

I 1936 publiserer han sin første roman, *Le chiendent*, som ifølgje han sjølv er eit forsøk på ein litterær illustrasjon sin av Descartes *Discours dei la méthode.* Hans fyrste litterære suksess fekk han likevel med boka *Pierrot monnar ami* i 1942. I 1947 kom *Exercises*  ut, ei bok som fortel same historie med hundre ulike stiluttrykk, *Zazie dans le métro*, som kom ut i 1959 (utgjeven på Norsk av Solum Forlag i 2004), vart ein bestseljar i Frankrike og vart seinare filmatisert av Louis Malle.

Han gifta seg med Janine Kahn i 1928, og med ho fekk han ein son, Jean-Marie, i 1934. Dei vart verande gift fram hans hustrua døde i 1972.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Raymond Queneau» frå Wikipedia på bokmål, den 10. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Fond* sin Queneau, fransk og engelsk
* Raymond Queneau i Bibliothèque nationale de France, fransk
* Raymond Queneau ved Braulio Tavares, engelsk
**Raymond Robertsen** (fødd 12. september 1974 i Hammerfest) er ein norsk politikar for Høgre.

Robertsen var innvald på Stortinget frå Finnmark 2001–2005, og sat i Stortingets kyrkje-, utdannings- og forskingskomité. Han var leiar i Finnmark Unge Høgre 1993–1997, leiar i Hammerfest Høgre 1998–2001 og fylkessekretær i Finnmark Høgre 1999–2001, medlem av Hammerfest formannskap 1995–2001 og medlem av Finnmark fylkesting 1999–2001. Han er medlem av Hammerfest formannskap att frå 2007 og har fungert som setteordfører fleire gonger.

Han har utdanning i offentleg økonomi og administrasjon frå Høgskulen i Finnmark 1996–1998 og i internasjonal markedsføring frå same stad 1998–1999. Han har blant anna jobba som kontorassistent ved Elvetun barnehage 1993–1994, lærer ved Sandøybotn skule 1994–1995, lærer ved Akkarfjord skule 1995–1996 og prosjektleiar i Pro Barents A/S 2006–2007. Robertsen har òg vore tilsett i Hammerfest og omegn næringsutvikling AS (HONU) og dagleg leiar i stiftinga Barentshavkonferansen 2007–2013. I 2013 vart han dagleg leiar i Vest-Finnmark regionråd.

Kjelder
-------


* «Raymond Robertsen». Stortinget.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Raymond Robertsen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2015.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 54°22′S 36°13′W﻿

**Bikjebukten** eller **Hound Bay** er ei bukt mellom Tijuca Point og Cape Vakop langs nordkysten av Sør-Georgia. Namnet «George Bay» og «Hundebugten» har òg vore nedteikna på kart for denne bukta. South Georgia Survey, 1951–52, rapporterte at kval- og selfangarane kalla «Bikjebugten». Namnet Hound Bay vart foreslått av UK Antarctic Place-Names Committee og er ei engelsk omsetjing av det norske namnet.

Den 21. april 1982 gjekk britiske Special Boat Service i land ved Hound Bay frå helikopter frå HMS «Endurance», og gjorde eit forsøk på å krysse over til dei argentinske stillingane gjennom Sörling Valley til Cumberland East Bay, der dei vart drivne attende av snø og is 22.-24. april.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hound Bay». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.
2. ↑  Bicheno, Hugh (2006) *Razor's Edge: The Unofficial History av Falklandskrigen*. London. Weidenfield & Nicholson. ISBN 978-0-7538-2186-2

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bikjebukten» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Gry Jannicke Jarlum, kjend som Jannicke. Foto: Jarle Vines

**Jannike** og **Jannicke** er skandinaviske kvinnenamn av lågtysk opphav. Jannike har namnedag den 21. april i Noreg og den 11. januar i Sverige. **Jannik** er ei kortform av namnet.

Jannike kjem frå lågtysk der det blei danna som eit diminutiv for Johanne eller ei kvinneleg form av Jan. Dette igjen kjem frå Johannes, eit namn som kjem frå hebraisk og tyder 'Gud er nådig'. I dag er Janke og Janneke vanlege nederlandske former av namnet. Andre skrivemåtar er Janich, engelsk *Janeka* og ungarsk *Janika*.

Namneberarar
------------

* Jannike M. Falk (f. 1943), norsk filmprodusent
* Jannik Bonnevie (f. 1945), norsk skodespelar
* Gry Jannicke Jarlum (f. 1962), norsk-svensk musikar med artistnamnet Jannicke
* Jannike Kruse (f. 1975), norsk artist
* Jannicke Abrahamsen (f. 1978), norsk musikar med artistnamnet Jannicke
* Jannike Irene Østby (f. 1978), norsk langrennsløpar

Kjelder
-------

* 

* «Jannike» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* behindthename.com
Kjevle av tre.
**Kjevle** (av norrønt *kefli*) er ein reiskap som kan nyttast for å glatte ut deig. Det består av ein sylinderform valse med handtak. Ofte kan handtaka vera festa til ein aksel som går gjennom valsen, men kjevlet kan òg vera laga i eitt stykke. Kjevlet er oftest gjort av tre, men finst òg i stein, metall, porselen, plast og kombinasjonar av desse. Kjevlet vert rulla fleire gongar over deigen slik at deigen gradvis vert flatare og tynnare. Kjevle kan ha ei lengd på 30-40 cm, men kan også vera kortare. Diameteren kan vera om lag 8-12 cm på tjukke kjevle, og 2-3 cm på tynne pinnekjevle.

Kokk bruker kjevle av stål.
Porselenskjevle.
Kjevle med handtak festa på eine sida.
Japanske kjevle i eitt stykke.

Bruk
----

Kjevle kan brukast til baking av tynne kaker og brød og til botn eller lok i terter, paiar og pizza. Det er også brukt til å laga nudlar, pasta og annan fylt deig.

I eldre tider i Noreg var det vanleg at bakstekjerringar fór rundt på bygdene og baka flatbrød, lefse og andre brødvarer, og det var vanleg at bakstekjerringa hadde med seg ei eller fleire av tenestejentene på garden. Når dei fyrst var i gang, var det vanleg at dei baka store stablar med flatbrød og anna brød som stod seg lengje. Bakstekjerringane hadde stor røynsle med å kjevla ut tynne deigar, og dei la ofte stor flid i arbeidet, for ikkje å «skjemma ut fingrane sine». Mange gardar hadde eit eige eldhus der bakinga gjekk føre seg.

Kjevletypar
-----------

Det finst ulike typar kjevle:

* **Glatte kjevle,** med ein heilt glatt sylinder, er ei utbreidd kjevleform.

* **Lefsekjevle** har furer i rulleretninga.

* **Flatbrødkjevle** har småruta mønster over heile rulleoverflata.

* **Knekkebrødkjevle** eller **kruskavel** er eit kjevle som er særskilt laga for knekkebrødsbaking. Sylinderen er ikkje glatt, men har derimot knottar, for å skape det rette mønstret på knekkebrødet.

* **Mønsterkjevle** er eit kjevle med overflate som ikkje er slett, men lagar eit mønster på flata som ein rullar over. Ein kan normalt berre rulle over ei gong for å lage eit avsett mønster. Desse kjevlene vart vanlegvis nytta vanlegast til kakedekorering. Desse kjevla blir til vanleg laga av plast.

* LefsekjevleLefsekjevle
* Fransk bakekjevle med utskorne mønster.Fransk bakekjevle med utskorne mønster.
* Knekkebrødkjevle med forseggjort mønster.Knekkebrødkjevle med forseggjort mønster.
* Fleire kjevle, nokre med mønster.Fleire kjevle, nokre med mønster.

Kjevle i kulturen
-----------------

Ettersom baking gjerne har vore kvinnfolkarbeid, har kjevlet alltid vore innan rekkevidd for kona. Av den grunn vert kjevlet i teikneseriar ofte framstillt som kvinna sitt «våpen», som i teikneserien *Finbeck og Fia*.

Kjelder
-------

1. ↑  Fredriksen, S. *Takkebakst*[*daud lenkje*], www.heimbygda.no

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjevle**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
Koordinatar: 59°56′15.173″N 10°47′5.0388″E﻿

Eit oversyn over Sinsenkrysset i 2011, før Ring 3 var lagt i Løren-tunnelen på strekninga mellom Sinsen og Økern. Gjøvikbanen og Sinsen stasjon på T-banen til venstre på fotografiet.
Sinsenkrysset slik det såg ut i 1965. Ring 3 går mellom nedre venstre hjørnet og øvre høgre hjørnet på fotografiet, Trondheimsveien, som no er rikveg 4, kjem ut frå bykjerna i øvre venstre hjørnet og går nordover i høgre hjørnet. Jarnbanelina i øvre delen av fotografiet er Gjøvikbanen. Foto: Ukjend fotograf / Oslo byarkiv
.
**Sinsenkrysset** er namnet på eit kryss i fleire plan i Oslo, utbygd gjennom åra i fleire etappar. Krysset koplar saman Ring 3 (riksveg 150), som går i boge kring det sentrale Oslo, med riksveg 4 mellom Oslo og Gjøvik.

Krysset er sett saman av ein rundkøyring i terrengplanet som gjev samband mellom dei to kryssande vegane, ei bru som riksveg 4 går over rundkøyringa på, og ein tunnel under rundkøyringa som Ring 3 er lagt i. Mellom rundkøyringa og dei to kryssande vegane er det rampar. Diagonalt går ein eigen trasé for trikkelina i ei skjering under Ring 3. Mellom krysset og Økern går Ring 3 i den om lag 1200 meter lange Lørentunnelen, opna i 2013.

Utbygginga av Sinsenkrysset har gått føre seg i fleire etappar. Rundkøyringa, som var den fyrste av denne storleiken i Noreg, vart bygd i 1957. Deretter vart trikkelina lagt under vegen i rundkøyringa. I 1970 vart Trondheimsveien (noverande riksveg 4), som då var hovudvegen ut av byen nordover, lagt i bru over rundkøyringa, og i 1991 fekk trikkesporet noverande trasé under krysset. I 1994 vart Ring 3 lagt under rundkøyringa.

I nærleiken av vegkrysset er det haldeplassar for trikk, T-bane og buss. Grensene for dei administrative bydelane Nordre Aker, Bjerke, Sagene og Grünerløkka møtast i krysset.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Janne Fardal Kristoffersen** (fødd 8. november 1970 Lindesnes) er ein norsk politikar for Høgre som var ordførar i Lindesnes kommune frå 2011 til 2019.

Kristoffersen har vore medlem av Lindesnes kommunestyre sidan 2003, og var gruppeleiar og varaordfører 2003–2011. Ho har òg vore kvinnepolitisk leiar i Vest-Agder Høgre sidan 2006 og 1. vararepresentant til Stortinget frå Vest-Agder sidan 2009. Ho var elles leiar i Lindesnes Høgre 2005–2006.

Kristoffersen har grunnfag i norsk, engelsk og marknadskommunikasjon, og tok seinare utdanning til helsefagarbeidar i heimesjukepleia og videreutdannelse i psykiatri og geriatri. Fardal Kristoffersen har jobba heimesjukepleia i heimkommunen Lindesnes.

Prisar
------

* 2008 – Agderrådets likestillingspris på vegner av Lindesnes kommune

Kjelder
-------

1. ↑  «Ordføreren i Lindesnes, Janne Fardal Kristoffersen». Høyre. Henta 26. juli 2012.
2. ↑  Horve, Mari (8. mars 2008). «-Et liv uten politikk? Nei, huff». *Fædrelandsvennen*.
3. ↑  «Agderrådets likestillingspris 2008». Agderrådet. 2008. Arkivert frå originalen 17. april 2008. Henta 26. juli 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Janne Fardal Kristoffersen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Janne Fardal Kristoffersen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Thorleif Schjelderup** (20. januar 1920–28. mai 2006) var ein norsk skihoppar og forfattar frå Oslo. Ferdinand Schjelderup var far hans. Han var 1940-44 gift med Sossen Krohg. Seinare var han gift med Anne Brown. På 1970-talet budde han fleire år i Stockholm, saman med operasongaren Ranveig Eckhoff.

Skihoppar
---------

Schjelderup vann sølvmedaljen under NM-hopprennet i 1947, 0,7 bak overraskingsmannen Henry Amdahl. Under det spesielle hopprennet i Vinter-OL 1948 vann Schjelderup bronsemedaljen bak landsmennene Petter Hugsted og Birger Ruud. Same året vart han nummer to i Holmenkollrennet, bak Arne Hoel, men på plassen føre olympiameisteren Hugsted, samt han fekk bronse under noregsmeisterskapen, delt med Birger Ruud. Schjelderup var den første nordmann som hoppa over 100 meter på ski. Han var instruktør for det norske hopplandslaget frå 1957 til-62.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1948: OL-bronse i St. Moritz. Nr 2 i Holmenkollen
* 1949: Nr 12 i Holmenkollen
* 1950: Nr 11 i Holmenkollen
* 1951: Nr 5 i Holmenkollen
* 1953: Nr 13 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* 1946: Nr 6
* 1947: Sølvmedalje
* 1948: Bronsemedalje på Lillehammer

Forfattarskap
-------------

Schjelderup dreiv eit omfattande friluftsliv, mellom anna var han, som far sin, medlem av Norsk Tindeklub. Han skreiv fleire bøker om friluftsliv og reiseliv. Tidleg tok han i bruk smalfilm, reiste i mange år rundt og viste film og kåserte.

Bibliografi
-----------

* *Fra sprøytehopp til Planica*, 1950
* *Du skulle forføres : noen tanker om frihet*, 1952
* *Alt om skihopping*, 1956
* *Hvordan planlegges samfunnet : orientering for ungdom om regionplanlegging*, 1969
* Thorleif Schjelderup & Rolf Vik: *Miljøvern*, 1973.
* *Hva er galt med oss?*, 1976
* *Så langt øyet kan se.*, 1979
* *Mitt hjerte til Vestlandet.*, 1981

Kjelder
-------

* P. Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*. Oslo, 1957
* Bibsys

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Generalsekretær** er tittelen på den «overordna sekretæren», det vil seie den daglege leiaren, i ein stor organisasjon eller institusjon, for eksempel ein interesseorganisasjon eller eit vitskapsakademi. Generalsekretæren er som regel tilsett, til forskjell frå organisasjon sin styreleiar som ofte blir vald på eit landsmøte eller ei generalforsamling. Ein generalsekretær arbeider også på heiltid, noko ein styreleiar ikkje alltid gjer. Ein generalsekretær kan i slike tilfelle dermed ha meir reell makt enn styreleiaren, på grunn av høvet til å bruke meir tid, og tettare kontakt med organisasjonen.

Generalsekretær blir også brukt om den øvste leiaren i administrasjonen av internasjonale organisasjonar som for eksempel FN, NATO, OPEC, Interpol og Europarådet. Ordet tilsvarar då det engelske *secretary general*.

Generalsekretæren i politiske parti kan også ha tittelen partisekretær eller berre sekretær.

Sjå også
--------

* Administrerande direktør
* Dagleg leiar
* Formann (fleirtyding)
* Leiar (funksjon)
* Organisasjon
* President
**Janteloven** er ein oppdikta lov skriven av Aksel Sandemose i 1933 til romanen *En flyktning krysser sitt spor*. Loven har namn etter byen Jante, der hovudpersonen i boka voks opp, men forfattaren sjølv meinte han uttrykte ei universell sanning, «menneskenes iboende ondskap og evne til å trykke hverandre ned».

Loven er gått inn som eit uttrykk på norsk og andre språk og blir særleg brukt i samanhengar der ein meiner ein person som har stukke seg fram er blitt forfølgd for det. Eit tilsvarande engelsk uttrykk er «tall poppy syndrome», der ein metaforisk kappar av valmuane som strekkjer seg høgast.

Teksten til Janteloven
----------------------

1. Du skal ikkje tru du er noko.
2. Du skal ikkje tru du er like mykje som oss.
3. Du skal ikkje tru du er klokare enn oss.
4. Du skal ikkje innbilla deg at du er betre enn oss.
5. Du skal ikkje tru du veit meir enn oss.
6. Du skal ikkje tru du er meir enn oss.
7. Du skal ikkje tru du duger til noko.
8. Du skal ikkje le av oss.
9. Du skal ikkje tru nokon bryr seg om deg.
10. Du skal ikkje tru du kan læra oss noko.

Seinare i boka kjem Sandemose opp med eit 11. bod: Du trur kanskje ikkje at eg veit noko om deg?
Thornton Wilder
**Thornton Niven Wilder** (fødd 1897 i Madison i Wisconsin, død 7. desember 1975 i Hamden i Connecticut)var ein amerikansk forfattar.

Wilder var diplomatson og budde store delar av barndomen sin i Kina. Den eldre broren hans, Amos, og deira tre yngre systrer, Charlotte, Isabel og Janet, var òg forfattarar med ein viss suksess. Wilder hadde òg ein tvillingbror, men han døydde under fødselen.

Wilder byrja å skrive skodespel medan han gjekk på The Thacher School i Ojai i California, der han ikkje fann seg til rette og vart mobba av medelevane sine som over-intellektuell. Ifølgje medelevane hans vart han etterlate til seg sjølv og gøymde seg i biblioteket, samstundes som han lærde å distansere seg frå audmjukingane og skilnadene.

Etter å ha tenestegjort i kystvakta under første verdskrigen, byrja han på Oberlin College før han byrja på Yale University. Seks år etter han var uteksaminert frå Yale, i 1925, utkom den første romanen hans, *The Cabala*. I 1927 kom boka som gav han kommersiell suksess, *The Bridge of San Luis Rey* og gav han hans første Pulitzer (i 1928). Denne kom på norsk under tittelen *Broen San Luis Rey* i 1929.

I åra 1930 til 1937 underviste han på University of Chicago. I 1938 og 1943 vann han igjen Pulitzer-prisen, denne gongen for drama for skodespela sine *Our Town* i 1938 og *The Skin of Our Teeth* i 1942.

Under andre verdskrigen tenestegjorde han i luftvåpenet og mottok fleire utmerkingar. Etter krigen underviste han i fleire år på University of Hawaii og i lyrikk ved Harvard. Trass i at han fortrinnsvis såg på seg sjølv om ein lærer og sekundært som forfattar, fortsette han å skrive heile livet sitt.

Wilder vart i 1956 utnemnd til den tyske ordenen Pour le Mérite für Wissenschaften und Künste. I 1957 mottok han Friedenspreis des Deutschen Buchhandels (dei tyske bokhandlarane sin fredspris) og Presidentens fridomsmedalje (Presidential Medal of Freedom) i 1963. I 1967 vann han National Book Award (den nasjonale bokprisen) for romanen *The Eighth Day*. Han døydde medan han sov, i Hamden i Connecticut, der han hadde budd saman med systera si Isabel i mange år.

Wilder har òg skrive komedien *The Merchant of Yonkers* frå 1938, som kom i ny utgåve under tittelen *The Matchmaker* i 1954, og som danna grunnlaget for den verdskjende operetten *Hello, Dolly!*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thornton Wilder» frå Wikipedia på bokmål, den 6. august 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Generelle fourierrekkjer** har i matematisk analyse vist seg å vere nyttige. Dei er alle spesialtilfelle av dekomponeringar ove rein ortonormal base av eit indre produktrom. Her ser ein på kvadratingrerbare funksjonar definert på eit intervall med reelle tal, som mellom anna er viktig for interpolasjonsteori.

Definisjon
----------

Ein tenkjer seg eit sett med kvadratintegrerbare funksjonar med verdiar i F=**C** eller **R**,

{\displaystyle \Phi =\{\varphi \_{n}:[a,b]\rightarrow F\}\_{n=0}^{\infty },}
som er parvise ortogonale for det indre produktet. 

{\displaystyle \langle f,g\rangle \_{w}=\int \_{a}^{b}f(x)\,{\overline {g}}(x)\,w(x)\,dx}
der *w*(*x*) er ein vektfunksjon og {\displaystyle {\overline {\cdot }}} representerer kompleks konjugering complex conjugation, til dømes {\displaystyle {\overline {g}}(x)=g(x)} for F=**R**.

Den generelle fourierrekkja til ein kvadratintegrerbar funksjon *f*: [*a*, *b*] → F, med omsyn til Φ, vert då

{\displaystyle f(x)\sim \sum \_{n=0}^{\infty }c\_{n}\varphi \_{n}(x),}
der koeffisientane er 

{\displaystyle c\_{n}={\langle f,\varphi \_{n}\rangle \_{w} \over \|\varphi \_{n}\|\_{w}^{2}}.}

Døme
----

Legendre-polynoma er løysingar til Sturm–Liouville-problem

{\displaystyle \left((1-x^{2})P\_{n}'(x)\right)'+n(n+1)P\_{n}(x)=0}
og på grunn av denne teorien er desse polynoma eigenfunksjonar til problemet og er løysingar ortogonale med omsyn til det indre produktet over med einingsvekt. Så vi kan lage ei generelle fourierrekkje (kalla Fourier–Legendre-rekkje) som omfattar legendre-polynom og

{\displaystyle f(x)\sim \sum \_{n=0}^{\infty }c\_{n}\varphi \_{n}(x),}
{\displaystyle c\_{n}={\langle f,P\_{n}\rangle \_{w} \over \|P\_{n}\|\_{w}^{2}}}
Som eit døme, la oss rekne ut Fourier–Legendre-rekkja for *ƒ*(*x*) = cos *x* over [−1, 1]. No er

{\displaystyle {\begin{aligned}c\_{0}&=\sin {1}={\int \_{-1}^{1}\cos {x}\,dx \over \int \_{-1}^{1}(1)^{2}\,dx}\\c\_{1}&=0={\int \_{-1}^{1}x\cos {x}\,dx \over \int \_{-1}^{1}x^{2}\,dx}={0 \over 2/3}\\c\_{2}&={5 \over 2}(6\cos {1}-4\sin {1})={\int \_{-1}^{1}{3x^{2}-1 \over 2}\cos {x}\,dx \over \int \_{-1}^{1}{9x^{4}-6x^{2}+1 \over 4}\,dx}={6\cos {1}-4\sin {1} \over 2/5}\end{aligned}}}
og ei rekkje omfattar desse ledda

{\displaystyle c\_{2}P\_{2}(x)+c\_{1}P\_{1}(x)+c\_{0}P\_{0}(x)={5 \over 2}(6\cos {1}-4\sin {1})\left({3x^{2}-1 \over 2}\right)+\sin {1}(1)}
{\displaystyle =\left({45 \over 2}\cos {1}-15\sin {1}\right)x^{2}+6\sin {1}-{15 \over 2}\cos {1}}
som skil seg frå cos *x* med om lag 0.003, om 0. Det kan vere nyttig å nytte slike Fourier–Legendre-rekkjer sidan eigenfunksjonane alle er polynom og dermed integral. Slik vert koeffisientane enklare å rekne ut.

Koeffisientteorem
-----------------

Somme teorem om koeffisientane *c**n* er mellom anna: 

### Bessel-ulikskapen

{\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }|c\_{n}|^{2}\leq \int \_{a}^{b}|f(x)|^{2}\,dx.}
### Parseval-teoremet

Om Φ er eit komplett sett

{\displaystyle \sum \_{n=0}^{\infty }|c\_{n}|^{2}=\int \_{a}^{b}|f(x)|^{2}\,dx.}

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Generalized Fourier series» frå Wikipedia på engelsk, den 2. desember 2009.*
Thorolf Holmboe: Teiking av Alstahaug kyrkje
**Thorolf Holmboe** (10. mai 1866–8. mars 1935) var ein norsk kunstmålar, illustratør og designar. 

Holmboe var fødd i Vefsn , men voks opp i Alstahaug og, frå han var ti år, i Tromsø, der faren Othar Ervigius var kunsthandlar, tollkasserar og landmålar. Faren var òg ein av grunnleggjarane av Tromsø Kunstforening og ein habil akvarellmålar. Broren Othar Holmboe vart òg kunstmålar.

Thorolf Holmboe tok artium og Krigsskolens nedste avdeling i Kristiania før han i 1886 reiste til Berlin og vart den siste norske eleven av Hans Gude. Han debuterte på Høstutstillingen i 1887 med fleire motiv frå Helgeland. Mot slutten av 1880-alet var Holmboe ei tid i Paris. Her fekk han sjå japanske arbeid, som då var på moten, og han fekk interesse for kunsthandverk og kunstindustri.

Mellom dei illustrasjonane han teikna, er furua som prydar framsida til Nitedals fyrstikkeske, hanen på Sætre kjeks og vikingskip-emblemet til Norsk Hydro.

Holmboe framstilte ei stor mengd bruksgrafikk, herunder òg overrekkingskort og postkort, oftast i jugendstil. Han fekk m.a. trykt ein serie postkort med Nordlandsmotiv, sidan ein serie med silhuett-motiv. Spesielt nordlandsmotiva vart trykte i mange opplag og nådde slik ut til dei breie lag av folket. 

Holmboe illustrerte bøker av Vilhelm Krag, Johan Bojer , Jonas Lie og Petter Dass (Nordlands Trompet 1892).

Holmboe fekk Petter Dass-medaljen i 1912.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder:
--------

* Kristin Halaas: «Thorolf Holmboe – det moderne bildet av Nordland» i *Årbok for Helgeland 2006* ISBN 82-90148-66-6

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Døme på ein generalbass-notasjon med basslinje, besifring og i lys skrift eit forslag til oppbygging av akkordar
**Generalbass** eller **basso continuo** (italiensk *uavbroten bass*) er ein akkompagnemensteknikk som oppstod i overgangen til barokken då musikkidealet i renessansen med fleire sjølvstendige stemmer (polyfoni) vart erstatta med ei enkelt melodistemme over eit eller fleire akkompagnerande instrument (monodi).

I barokkmusikken har melodistemma fokus, medan generalbassen dannar den harmoniske grunnstrukturen og improviserte mellomstemmer fyller ut lydbiletet.

Akkordane til generalbassen vart ikkje skrivne ned, men besifra (jfr. gitarbesifring) med tal og andre symbol. Detaljane rundt akkordane vart overlatt til utøvaren som ofte improviserte stemma si. Medan moderne utgåver gjerne gjev ein ferdig akkordgang i noteskrift kunne særs tidleg musikk heilt mangle besifring slik at musikarane sjølv valde akkordar ut frå den musikalske samanhengen.

For å spele akkordane brukte ein fleirstemmige instrument som regal (i tidlegbarokken, dette instrumentet gjekk snart av mote), orgel, orgelpositiv, cembalo, spinett, lutt, teorbe, gitar eller harpe. Sjølve bass-stemma vart ofte spelt på eit bassmelodiinstrument som til dømes cello, kontrabass, bassgambe, fagott, bassdulzian, posaune og rankett.

Ofte vart det ikkje gjeve generalbass-instrument slik at utøvarane hadde fridom til å velje etter kva ein hadde tilgjengeleg eller kva ein syntes passa musikken best.

I større orkester var det gjerne fleire akkord- og bassmelodiinstrument som spelte vekselvis eller saman. Titlane på mange barokkstykke nemner at musikken skal utførast med ein slik *continuo-gruppe* som til dømes J. S. Bach sin *Konsert for 2 fiolinar, strykarar og continuo i d-moll*.

Døme
----

Eit døme frå Johann Sebastian Bach sin Johannespasjon. Her vert resitativet (*recitativo secco*) ført an av «tørre» akkordar:

Notar frå JohannespasjonenNotar frå Johannespasjonen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forklaring med mange notedøme (tysk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Basso continuo» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Avram Noam Chomsky (1928–)
**Generativ lingvistikk** er ei retning innanfor lingvistikken som som nyttar ein generativ grammatikk, det vil seie *ein fullt eksplisitt grammatikk*, eller *eit endeleg sett av reglar eller prinsipp som genererer dei og berre dei grammatiske setningane i eit gjeve språk*.

Ein sentral person i utviklinga av generativ grammatikk er Noam Chomsky, med *Syntactic Structures* frå 1957, men også med arbeid som eksplisitt utarbeidde det formelle fundamentet for teorien.

Sidan kring 1970 har det vorte utvikla ulike lingvistiske teoriar, som alle står i tradisjonen til generativ grammatikk, slik det vart definert ovanfor:

* Transformasjonell grammar (TG, Chomsky sine teoriar)
	+ Standardteorien (ST, brukt om teorien presentert i Chomsky 1965)
	+ Den utvida standardteorien (EST, med Chomsky sine tillegg tidleg på 70-talet)
	+ Revised Extended Standard Theory (REST, ca. Chomsky 1980)
	+ Prinsipp- og parameter-teorien (P&P)
		- Styrings- og bindingsteorien (GB, presentert i Chomsky 1981: *Lectures on Government and Binding*)
		- Minimalistprogrammet (MP (Chomsky 1995)
* Ikkje-transformasjonelle generative teoriar
	+ Relasjonell grammatikk (RG)
	+ Leksikalsk-funksjonell grammatikk (LFG)
	+ Generalised Phrase Structure Grammar (GPSG)
	+ Head-Driven Phrase Structure Grammar (HPSG)
	+ Kategorialgrammatikk
	+ Tree-Adjoining Grammar

Usemja dei ulike teoriene i mellom gjekk langs fleire akser: Dels om tilhøvet mellom syntaks og semantikk (og etterkvart i det heile om i kor stor grad grammatikken er modulær), og dels om grammatikken skal vere uttrykt ved hjelp av spesifikke reglar eller ved hjelp av prinsipp. Kor mange av motsetnadene dei ulike retningane i mellom som er substansielle, og kor mange som er notasjonelle, er tildels eit ope spørsmål, som det vil vere vanskeleg å svare på før dei blir betre og meir presist definert.

Termen *generativ grammatikk* blir ofte brukt i ei anna tyding, som «den grammatikken som til ei kvar tid blir praktisert av Chomsky og hans tilhengjarar». Denne språkbruken reflekterer Chomsky sin dominerande posisjon innanfor fagfeltet, men er upresis. Mellom anna er det framleis eit ope spørsmål om minimalismeprogrammet, Chomsky sin versjon av generativ grammatikk sidan midten av 1990-talet, fell inn under definisjonen av generativ grammatikk (det har vorte hevda, men ikkje vist, at det er tilfelle).
Thorney Island på eit kart frå 1835 (i midten til venstre) før ho vart knytt til fastlandet med dike
**Thorney Island** er ei øy i Chichester Harbour i West Sussex i England. Det samle sundet Great Deep går mellom fastlandet og øya. Dike kryssar sundet og gjer i røynda øya til ei halvøy. Landsbyen West Thorney ligg på austsida av øya og er ein del av ein militærbase her. 

Det går ein offentleg sti rundt heile øya. Sørsida av øya er ein del av ein militærbase og tilkomsten her for publikum er avgrensa til stien og St. Nicholas-kyrkja i West Thorney. For å gå på stien i denne delen må ein via ein interkom oppgje namn, adresse og telefonnummer. SØr for øya ligg Pilsey Island, og desse er knytt i hop via ein sandbanke. 

I 2001 hadde øya 1079 innbyggjarar. Den britiske forfatteren Alan Watts vart fødd på Thorney Island i 1923.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thorney Island (West Sussex)» frå Wikipedia på engelsk, den 24. januar 2010.*

Koordinatar: 50°49′02″N 0°55′13″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Torkjell Kristian Berulfsen** (fødd 20. januar 1943) er ein norsk journalist, komikar, forfattar og programleiar.

Karriere
--------

Berulfsen er son av språkforskaren Bjarne Berulfsen. Han er utdanna på handelsgymnasium og innan filologi. I 1982 vart han tilsett i NRK. Han har leidd radio- og TV-program som *Reiseradioen*, *Nitimen*, *Nattradioen*, *Borgulfsen* (med Knut Borge), *WOK*, *Dykk i arkivet*, *Edle dråper* og *Herfra til halv ti*. Dessutan har han laga seriane *Opp i røyk*, *Ganefryd*, *Berulfsens pengebinge*, *Berulfsens fargerike* og *Berulfsens konspirasjoner*. 

Berulfsen vart kåra til beste mannlege programleiar under Gullruten 2007 for *Berulfsens fargerike*. Han fekk dessutan Lytterprisen til Riksmålsforbundet i 2000.

Utgjevingar
-----------

* *Edle dråper*, om alkoholdrikk, Cappelen, 2001. Òg utgjeven på Lydbokforlaget.
* *Opp i røyk*, om tobakk, Cappelen, 2003.
* *Luksus*, om luksus, Cappelen, 2005.
* *Den store norske humorboken*, redaktør, Cappelen, 2005.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Torkjell Berulfsen». *Store norske leksikon* (på norsk). 29. september 2014.

---

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 4. januar 2010, klokka 20:09.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Torkjell Berulfsen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |