recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| Kjemisk struktur
*Enalapril* |
| **CAS-nummer**  75847-73-3 | **ATC-nummer**  C09A A02 |
| Metabolisme | I levra til enalaprilat |
| Halveringstid | Ca. 11 timar |
| Utskiljing | Renal som enalapril og enalaprilat |
| Administrasjonsform | Per oral |

**Enalapril** er først og fremst eit blodtrykksminskande lækjemiddel, men vert òg nytta ved hjarte-pumpe-svikt.

Enalapril høyrer til ei gruppe lækjemiddel som vert kalla ACE-hemmarar. Desse lækjemidla hemmar omgjeringsenzymet angiotensin converting enzyme frå å gjera om angiotensin I til angiotensin II. Dette fører til lågare nivå av angiotensin II i blodet, eit stoff som blant anna får årene til å trekkja seg i hop og dermed gje pasienten eit auka blodtrykk.

Biverknadar
-----------

ACE-hemmarar gjev ofte pasientar ei irriterande, tørr hoste. I tillegg til kan ein få for lågt blodtrykk, ein biverknad som er direkte knytt til den ønskte verknaden til emnet.

Kontraindikasjonar
------------------

Enalapril bør ikkje nyttast for gravide. Ein bør og vera svært varsam med å nytta ACE-hemmarar hjå pasientar med nyrearteriestenose.

Administrasjon
--------------

Enalapril vert vanlegvis administrert i tablettform. For betra effekt, kan det òg gjevast i lag med hydroklortiazid, eit vassdrivande lækjemiddel.

Marknadsføringsløyve i Noreg
----------------------------

* Aceren, Nycomed Pharma AS
* Ednyt, Medimpex France SA
* Enalapril, Gevita AS
* Enalapril, Alpharma AS
* Enalapril, Durascan Medical Products A/S
* Enalapril, NM Pharma AS
* Enalapril Actavis, Actavis Nordic A/S
* Enalapril Alternova, Alternova AS
* Enalapril HEXAL, HEXAL A/S
* Enalapril Ranbaxy, Ranbaxy (UK) Ltd.
* Enalapril Ratiopharm, Ratiopharm GmbH
* Enalapril Sandoz, Sandoz GmbH
* Enalapril Stada, Stada Arzneimittel AG
* Linatil, A/S Gea Farmaceutisk Fabrik
* Renitec, Merck Sharp & Dohme B.V.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Preparatomtaler Arkivert 2007-11-10 ved Wayback Machine. - Statens lækjemiddelverk
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg
Det er føreslått at denne sida blir fletta med *Lånord*. (Sjå eventuelt diskusjon)

**Importord** er ord som anten i seg sjølv er henta frå eit anna språk eller inneheld språkstoff som stammar frå eit anna språk. Ei anna nemning på importord er lånord. I dag kjem dei fleste importord i norsk frå engelsk.

Direkte lån
-----------

Importord kan kome som direkte lån, dvs. lån av heile språkelement, som oftast ord eller ordformer. Dei direkte låna vert sjeldan brukte i «rå» tilstand; der er gradar av tilpassing, avhengig av bruk, tradisjon.

Hybridlån
---------

Importord kan kome i form av hybridlån, dvs. som samansette eller avleidde ord der den eine delen er heimleg eller tilpassa heimleg språkstruktur, medan den andre delen inneheld framand språkstoff. Mest vanlege er hybridsamansetjingane, t.d. «shapingkurs» og «sprayboks».

Indirekte lån
-------------

Importord kan kome som indirekte lån. Felles karakteristika her er bruk av heimlege språkelement etter utanlandsk førebilete. Vi skil mellom to undertypar:

* Omsetjingslån er skapte gjennom omsetjing av ei utanlandsk ordform til ei heimleg ordform, morfem for morfem, jf. frogman > froskemann, e-mail > e-post.
* Tydingslån er lån der ek¬sisterande ord eller uttrykk får ei tydingsutviding som skuldast påverknad frå eit korresponderande ord i eit anna språk, jf. at «virus» ikkje berre vert nytta om kroppslege sjukdomar, men òg i tydinga ‘datavirus’.

Pseudolån
---------

Importord kan kome som pseudolån. Då er det tale om ordformer som formelt sett er oppbygde av element frå eit anna språk, men ordforma i seg sjølv eksisterer då ikkje i långivarspråket. Det gjeld ord som «grillparty» i norsk og «Handy» i tysk.

Formell tilpassing
------------------

Det skjer ved importord som oftast ei eller anna form for tilpassing til den lokale språkstrukturen, t.d. gjennom staving («punk» > «pønk»), bøying («dissing» > å «disse») eller uttale (endring i tonem og lydkvalitet i substantivet «tagging»).
Koordinatar: 73°10′S 164°36′E﻿

**Mount Overlord** er eit særs stort fjell og ein utdøydd stratovulkan like nordvest for Deception Plateau, 80 km innover frå Rosshavet og like aust for toppen av Aviatorbreen i Victoria Land. Den asymmetriske vulkankjegla ligg på kanten av eit platå oppom Aviatorbreen. Det meste av kjegla er isdekt, men Mount Overlord har ein 2 km brei kaldera. Vulkanske bergartar på vestsida er daterte til kring sju millionar år gamle, så vulkanen er trudd å vere utdøydd. Det fekk dette namnet av det nordlege laget til New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition (NZGSAE), 1962–63, fordi han er «overherre» over dei mindre toppane i området. 

Topografisk kart av Mount Overlord (1:250 000 skala)

Sjå òg
------

* Vulkanar i Antarktis

Kjelder
-------

* LeMasurier, W. E.; Thomson, J.W. red. (1990). *Volcanos of the Antarctic Plate and Southern Oceans*. American Geophysical Union. s. 512 pp. ISBN 0-87590-172-7.

«Skiing the Pacific Ring of Fire and Beyond». *Amar Andalkar's Ski Mountaineering and Climbing Site*. 1997–2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Overlord» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**444** (romartal CDXLIV) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Theodosius og Aginatius var konsular (eller sjeldnare som år 1197 ab urbe condita).

Hendingar
---------

* 
* Eudocia, eldstedottera til keisar Valentinian III av Romarriket, blei trulova med Huneric, som var son av vandalkongen Genseric og romersk gissel.

Fødde
-----

* 
* Xiao Ni, prins av Sørlege Qi

Døde
----

* 
* Juqu Wuhui, prina av Nordlege Liang

**<<   400-talet   >>**
<< 400 | 401 | 402 | 403 | 404 | 405 | 406 | 407 | 408 | 409 | 410 | 411 | 412 | 413 | 414 | 415 | 416 | 417 | 418 | 419 | 420 | 421 | 422 | 423 | 424 | 425 | 426 | 427 | 428 | 429 | 430 | 431 | 432 | 433 | 434 | 435 | 436 | 437 | 438 | 439 | 440 | 441 | 442 | 443 | 444 | 445 | 446 | 447 | 448 | 449 | 450 | 451 | 452 | 453 | 454 | 455 | 456 | 457 | 458 | 459 | 460 | 461 | 462 | 463 | 464 | 465 | 466 | 467 | 468 | 469 | 470 | 471 | 472 | 473 | 474 | 475 | 476 | 477 | 478 | 479 | 480 | 481 | 482 | 483 | 484 | 485 | 486 | 487 | 488 | 489 | 490 | 491 | 492 | 493 | 494 | 495 | 496 | 497 | 498 | 499 >>
**Impuls** eller **kraftstøyt** er i fysikk kraft gonger den tida krafta verkar. Lekamen som krafta verkar på får ved kraftstøyten ei forandring i rørslemengda si. Forandringa i rørslemengd er ofte misvisande vorte kalla impuls.

I elektrisitetslæra brukast iblant impuls i tydinga kortvarig straumstøyt (straumimpuls), men som regel brukar ein heller nemninga puls i denne samanhengen.

Formel
------

{\displaystyle \mathbf {I} =\int \mathbf {F} \,dt}
der

**I** er impuls (anna symbol nytta er òg **J**),
**F** er krafta, og
*dt* er ei infinitesimal tid.
Viss *F* er konstant, vert dette redusert til
{\displaystyle {\vec {I}}} som er lik produktet av krafta {\displaystyle {\vec {F}}} og tida t

{\displaystyle {\vec {I}}={\vec {F}}\*t\,}

Eininga for impuls er newtonsekund, Ns.

Siden tida *t* er ein positiv skalar, vil impulsen ha same retninga som krafta.

Impulslova
----------

Ein lekam med masse m blir påverka av ein konstant kraft {\displaystyle F\_{res}} i tida t. Startfarten er {\displaystyle v\_{0}} og sluttfarten er v.

Akselerasjonen blir

{\displaystyle {\vec {a}}={\frac {{\vec {v}}-{\vec {v\_{0}}}}{t}}}

Av den andre lova til Newton

{\displaystyle {\vec {F\_{res}}}=m\*{\vec {a}}=m\*{\frac {{\vec {v}}-{\vec {v\_{0}}}}{t}}={\frac {m{\vec {v}}-m{\vec {v\_{0}}}}{t}}}

Me veit at rørslemengd er definert som {\displaystyle {\vec {p}}=m{\vec {v}}}

{\displaystyle {\vec {F\_{res}}}t=m{\vec {v}}-m{\vec {v\_{0}}}={\vec {p}}-{\vec {p\_{0}}}=\Delta {\vec {p}}}

Når ein lekam er påvekra av krefter, gjev resultantkrafta lekamen ein impuls som er lik forandringa i rørslemengda til gjenstanden.

{\displaystyle {\vec {I\_{res}}}=\Delta {\vec {p}}}

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Impuls (fysikk)» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2013.*
* «impuls – fysikk». *Store norske leksikon*. 28.02.2013.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 32°25′N 36°49′E﻿

**Imtan** (arabisk **امتان**) er ein landsby i As Suwaydā' guvernement, sør i Syria. Imtan ligg 37 km søraust for byen As Suwaydā', 1189 meter over havet i sørlege delen av Jabal el Druze. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde Imtan eit folketal på 2 495 i 2004.

Historie
--------

Ein trur at landsbyen har vore busett sidan 6000 fvt. sjølv om det er få spor støttar dette.[*treng kjelde*] Imtan har mange arkeologiske funn frå mange periodar, inkludert ruinane av romerske bad. 

I 1596 stod Imtan oppført i osmanske skattelister som *al-Mubattan* og var ein del av Bani Malik as-Sadir *nahiya* i Hauran qada. Han hadde ein heilt muslimsk folkesetnad som bestod av sju hushaldningar og to ungkarar. Skattane vart betalte for kveite, bygg, sommaravlingar, geiter og/eller bikubar.

Landsbyen spelte ei viktig rolle i det store syriske opprøret mot Frankrike i 1925.[*treng kjelde*]

Folkesetnad
-----------

Landsbyen er hovudsakleg busett av drusarar. Innbyggjarane er velutdanna, og staden er heimstad til over 300 universitetselevar, blant dei 80 ingeniørar og 68 legar.

Innbyggjarane driv mykje dugnadsarbeid på grunn av mangelen på offentlege tenester. Dei har i lag bygd ein skule, eit legesenter og eit daglegvarebutikk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Imtan» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Wolf-Dieter Hütteroth and Kamal Abdulfattah (1977). *Historical Geography of Palestine, Transjordan and Sør Syria in the Late 16th Century*. Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft.

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Al-Suwayda guvernement. (arabisk)
2. ↑  Hütteroth and Abdulfattah, 1977, s. 211.
3. 1 2  Fuad Al-Bunnei (April 20, 2005). «Mojtama' Madani Mossaghar (A Miniature Civil Society)». An-Nour newspaper, issue No.195 (arabisk). Arkivert frå originalen 6. juni 2011. Henta 6. juli 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Jam-session med W.E. Smith i New York. Foto: Paolo Monti, 1960

**Improvisasjon** (frå italiensk *improvviso*, uventa) er å gjere noko «på ståande fot» utan å ha førebudd det eller å ha tenkt det ut på førehand.

Improvisasjon er viktig innanfor musikk, teater, dans, poesi og livet generelt.

I musikk
--------

Mange musikarar improviserer når dei spelar. Det vil seie at dei ikkje har planlagt nøyaktig kva notar dei skal spele på førehand, men at dei til dømes improviserer i forhold til ein gjeven akkordprogresjon.

Mange tenkjer først og fremst på jazz når ein snakkar om musikk og improvisasjon, men stort sett alle sjangrar kjenner omgrepet. Sjølv Mozart improviserte på si tid, og ein hadde ofte improvisasjonsduellar der ein fekk ein melodi frå salen og improviserte med utgangspunkt i denne melodien.

Ein kan også seie at all komposisjon ein eller annan gang har vore improvisasjon, ettersom ein komponist har tenkt det utan å vite akkurat kva han eller ho skulle tenkje.

Improvisasjon i teaterkunst
---------------------------

Improvisasjon er særleg viktig innan former som teatersport og rollespel. Gateartistar og andre skodespelarar med tett publikumskontak kan også bruka mykje improvisasjon i opptredenane sine.

Improvisasjon i kvardagen
-------------------------

I dagleg språkbruk tyder improvisasjon bruken av kreativitet for å løyse problem som oppstår. Å bruke reiskapar eller materiale på andre måtar enn opphavleg tenkt er eit typisk eksempel. Snakking er også improvisasjon, fordi ein som oftast ikkje har det klart føre seg kva ein skal seie, men lagar bodskapen etterkvart som han vert framført.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***Burning of the Midnight Lamp***  Singel av The Jimi Hendrix Experience |
|  |
| B-side | «The Stars That Play with Laughing Sam's Dice» |
| **Utgjeve** | 19. august 1967 |
| **Innspelt** | 7. og 20. juli 1967 i Mayfair Studios i New York i USA |
| **Sjanger** | Psykedelisk rock |
| **Lengd** | 3:39 |
| **Selskap** | Track |
| Låtskrivar(ar) | Jimi Hendrix |
| **Produsent** | Chas Chandler |
|
| The Jimi Hendrix Experience-kronologi |
| «The Wind Cries Mary»(1967) | *Burning of the Midnight Lamp* | «Foxy Lady»(1967)
 
 |

«**Burning of the Midnight Lamp**» er ein song av The Jimi Hendrix Experience, først gjeven ut som ein singel med «The Stars That Play with Laughing Sam's Dice» som B-side i Storbritannia den 19. august 1967 (18. plas). Seinare vart han gjeven ut på det tredje og siste studioalbumet deira, *Electric Ladyland* (1968). Singelen hadde ein meir sofistikert instrumentering og produksjon enn singlane frå tidlegare i 1967, og peikar fram mot rikdomen og detaljane på *Axis: Bold as Love* (1967) og *Electric Ladyland*. Begge songane vert spelte med wah-wah-gitareffekt, som var første gong for Hendrix og som seinare skulle bli eit av varemerka hans. Songen er ein av få av Hendrix som har med klaverinstrument. 

Songen vart spelt inn 7. og 20. juli i Mayfair Studios, og har mange instrument og ein kompleks produksjon. Songen opnar med ein delikat melodi spelt på ein elektrisk cembalo og wah-wah-gitar før Noel Redding og Mitch Mitchell kjem inn på bass og trommer. Under versa speler rytmeseksjonen pågåande, i motsetnad til den engleaktige korvokale og cembaloen som skapar eit crescendo i kvart vers. I følgje lydteknikar Eddie Kramer, var vokalen av Cissy Houston og The Sweet Inspirations. Mandolineffekten er produsert med å spele inn to eller fleire gitarar som spelar den same delen langsamt, og så køyre lydbandet på dobbel snøggleik. Oppbygginga med fleire og fleire instrument vert repetert på kvart vers.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Chas Chandler og Eddie Kramer diskuterer innspelinga

| * v
* d
* e
Jimi Hendrix / Jimi Hendrix Experience / Band of Gypsys |
| --- |
| Noel Redding • Mitch Mitchell • Billy Cox • Larry Lee • Juma Sultan • Jerry Velez • Buddy Miles |
| Studioalbum | *Are You Experienced* • *Axis: Bold as Love* • *Electric Ladyland* • *The Cry of Love* • *Rainbow Bridge* • *War Heroes* • *Loose Ends* • *Crash Landing* • *Midnight Lightning* • *Nine to the Universe* • *Valleys of Neptune* |
| Konsertalbum | *Band of Gypsys* • *Historic Performances Recorded at the Monterey International Pop Festival* • *Experience* • *Isle of Wight* • *Hendrix in the West* • *More Experience* • *The Jimi Hendrix Concerts* • *Jimi Plays Monterey* • *Johnny B. Goode* • *Band of Gypsys 2* • *Live at Winterland* • *Bleeding Heart* • *Woodstock* • *Live at the Fillmore East* • *Live at Woodstock* • *Blue Wild Angel: Live at the Isle of Wight* • *The Last Experience* • *Live at Berkeley* • *Live at Monterey* |
**The Rumps** er eit nes på det nordaustlege hjørnet av Pentire Head nord i Cornwall i England. 

Neset består av hard basaltstein og stikk ut i Atlanterhavet. Den vesle øya The Mouls lgig like aust for neset. 

Ein kan nå The Rumps langs South West kyststi frå Polzeath eller langs ein offentleg sti frå parkeringsplassen ved Pentire Farm. Heile Pentire Head, med The Rumps, er eigd av National Trust. Turistbåtar seglar ofte rundt The Rumps på veg til Padstow som ligg i nærleiken.

Det står eit åsfort på The Rumps får jernalderen. Det vart gjort arkeologiske studiar av fortet som vart offentleggjort i 1974. 

Diktaren Laurence Binyon skreiv *For the Fallen* i 1914 medan han sat på klippene mellom Pentire Point og The Rumps. Det står ein plakett i stein til minne om dette på neset.

Galleri
-------

* The Rumps med åsfortetThe Rumps med åsfortet
* 'For The Fallen', ein plakett til minne om diktet som vart skrive her med The Rumps i bakgrunnen'For The Fallen', ein plakett til minne om diktet som vart skrive her med The Rumps i bakgrunnen
* The Rumps med øya The Mouls.The Rumps med øya The Mouls.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «The Rumps» frå Wikipedia på engelsk, den 17. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete og informasjon frå Strolling Guides
* Historic Cornwall om festningsverka på The Rumps

Koordinatar: 50°35′32″ N 4°55′13″ W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Sigvat får eit sverd som hirdmann av kong Olav. Illustrasjon av Christian Krohg frå 1899.
**Sigvat Tordarson** (norrønt *Sighvatr Þórðarson*), var ein islandsk skald, fødd på Island om lag 995, død i Noreg om lag 1045. I sogelitteraturen blir han ofte nemnd som **Sigvat Skald**.

Far hans var skalden Tord Sigvaldaskald, men han vart oppfostra hjå Torkjell, ein bonde på garden Apavatn i Grimsnes på Island. Han var i slekt med skaldane Ottar Svarte og Ravn Hrutafjording.

Sigvat Skald er rekna mellom dei fremste skaldane i den norrøne litteraturen. Han var først skald hos Olav den heilage og seinare hos sonen hans Magnus den Gode. Mange av kvada i Soga om Olav den heilage i Heimskringla er dikta av Sigvat, men han gjorde òg dikt om andre stormenn og fyrstar, m.a. kong Knut den mektige, hersen Erling Skjalgson og lendmannen Ivar Kvite.

Som ung mann kom han til Noreg og utanom nokre reiser til utlandet, vart han buande her livet ut. Han oppsøkte kong Olav Haraldsson då han kom til landet i 1015/1016 og fylgde sidan kongen som hirdskald. I 1025 eller 1026 var Sigvat hos kong Knut i England, truleg i eit diplomatisk ærend, og frå denne tida omtalar han seg som stallare. I 1029 reiste han på pilegrimsferd til Roma (saman med Berse Skaldtorfuson) og var på heimveg då han fekk høyre at kong Olav Haraldsson var fallen på Stiklestad. Seinare var han hos kong Magnus den gode, til han døydde om lag 1045.

Truleg hadde Sigvat Skald gard og familie i Trøndelag, og ei dotter, Tova, er nemnd. Etter ei segn vart han sjuk og døydde på Selja, seinare skal han ha blitt send til Nidaros og gravlagt i Kristkyrkja der.

Mykje av diktinga hans er teke vare på, til dømes: 

*Nesjavísur* - Om slaget ved Nesjar 1016 (det eldste kvadet som er bevart av Sigvat)
*Erfidrápa* - minnedikt om kong Olav
*Austrfararvísur* - reise til Sverige 1019
*Vestrfararvísur* - reise til England 1025/26
*Bersǫglisvísur* (fritaleviser) - til kong Magnus
*Knutsdråpa* - om kong Knut den mektige
Livet hans (og kvada) blir presentert i tåtten «Sighvats þáttr skálds».

I *Skaldatal* er Sigvat ført opp som skald hos kongane Anund Jakob Olofsson, Olav den heilage, Magnus den gode, Knut den mektige og stormennene Erling Skjalgsson og Ivar Kvite.

Referansar
----------

1. ↑  Finnur Jónsson, side 332.
2. ↑  «Tåtten om Sigvat skald», heimskringla.no
3. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource

Bakgrunnsstoff
--------------

* Soga om Olav den heilage ved heimskringla.no
* Sigvat Tordsson i *Norsk Biografisk Leksikon*
* Kjende dikt av Sigvat Tordarson Skald Skaldic Project
* Den oldnorske og oldislandske litteraturs histore av Finnur Jónsson (1.bind, side 577)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Preben Prebz Thomassen Fjell** (fødd 4. oktober 1990) er ein norsk tidlegare youtubar. Saman med Dennis Vareide dreiv han den norskspråklege YouTube-kanalen *PrebzOgDennis*. Kanalen hadde omtrent 250 000 abonnentar og 175 000 000 visningar då det i januar 2018 vart kunngjort at kanalen skulle leggast ned.

Biografi
--------

Fjell og Vareide møttest på Jeløy Folkehøyskole. Etter å ha hatt kvar kanalane sine på YouTube, starta dei ein felles kanal hausten 2012.

August 2017 hadde filmen *Prebz og Dennis: The Movie* premiere. Filmen følgjer Prebz og Dennis gjennom diverse stunt og påfunn.

Etter at PrebzOgDennis vart lagt ned i 2018 har han jobba som digital marknadsførar, innhaldsprodusent og radiovert. Fram til hausten 2021 var han fellesskaps- og innhaldsmanager for nettlesaren Vivaldi.

Hausten 2020 vart han tilsett i selskapet som utviklar av matematikkspelet *Numetry*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Preben Fjell». Famous Birthdays. Henta 18. november 2021.
2. ↑  «Lær om gjengen bak Numetry», *Mattespillet Numetry* (på engelsk), henta 14. april 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Preben Fjell» frå Wikipedia på bokmål, den 14. april 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* PrebzOgDennis på YouTube
Det norske kongevåpenet frå 1905 som utforma av Eilif Peterssen.
**Kongevåpen** er våpenskjold eller våpenmerke brukt av ein konge eller annan monark i samband med sin funksjon som statsoverhovud. Slike heraldiske våpen finst i alle europeiske monarki, og skil seg meir eller mindre frå landa sine riksvåpen, som blir brukt av den statlege styresmakta. I nokre monarki (men ikkje i Noreg), finst omgrepet *kongeleg hoffleverandør* der utvalde verksemder får bruka kongevåpenet i marknadsføring.

Eit kongevåpen er noko anna enn eit kongeleg monogram, sjølv om også monogram i form av initial (forbokstav), tal og kongekrone blir brukt som kjenneteikn for kongelege personar.

Sjå òg
------

* Det britiske riksvåpenet
* Det danske riksvåpenet
* Det nederlandske riksvåpenet
* Det norske riksvåpenet
* Det spanske riksvåpenet
* Det svenske riksvåpenet
* Kongeflagg

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av det norske kongevåpenet 1906-1937
* Det norske kongevåpenet under unionen med Sverige 1814-1905 Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Om det norske kongeflagget (på engelsk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kongevåpen» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mai 2011.*
**Westlife** er ei populær gutegruppe frå Irland, originalt sett saman av Shane Filan, Nicky Byrne, Bryan McFadden, Mark Feehily og Kian Egan. Bryan McFadden har i seinare tid gått ut or bandet. Dei har gjeve ut albuma *Westlife U.S.*, *Westlife U.K.*, «Coast To Coast», «World of Our Own», «Unbreakable: TheGreatest Hits, Vol 1», «Turnaround», «Allow Us To Be Frank», «Face To Face», «The Love Album» og fleire singlar.

Gruppa blei grunnlagd i juli 1998 i Sligo i Irland og laga songen «Together Girl Forever». Produsenten Louis Walsh fekk augene opp for gruppa, og gjekk saman med Boyzone-songaren Ronan Keating om å leia henne. Gruppa var først kalla Westside, men då det allereie var ei anna gruppe som heitte dette, blei namnet endra til Westlife. Den første singelen dei slapp, 
«Swear It Again» i april 1999, gjekk rett til topps på listene i Irland og Storbritannia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Tre einingar som er omtalt som Westfalen, innanfor dagens tyske grenser:  

*Grønn*: Kongeriket Westfalen (1807-1813)  

*Rød*: Den prøyssiske provinsen Westfalen (1815-1946)  

*Mørk grå*: Nordrhein-Westfalen (1946-)
**Westfalen** («Vestfold») er ein historisk region i Tyskland, sentrert rundt byane Dortmund, Münster, Bielefeld og Osnabrück. Han er del av dei noverande delstatane Nordrhein-Westfalen og Niedersachsen.

Westfalen er omtrent området mellom elvene Rhinen og Weser, nord for elva Ruhr. Eksakte grenser finst ikkje, då namnet Westfalen har vorte brukt om ei rekkje statar og provinsar i historia.

Opphavleg var Westfalen del av hertugdømet Sachsen, til det vart gjeve status som eit eige hertugdøme av keisar Fredrik I i år 1180. Det utgjorde då berre eit mindre område sør for elva Lippe.

Westfalen var namnet på eit napoleonsk kongedøme som eksisterte frå 1807 til 1813. Det var ein fransk vasallstat, sett opp av Napoleon Bonaparte og med broren hans Jérôme Bonaparte som konge. Denne staten delte berre namnet med det historiske området, i det det hovudsakleg inkluderte hessiske og austfalske regionar, og berre ein liten del av det historiske og geografiske Westfalen.

Seinare vart Westfalen ein prøyssisk provins. Den nordlegaste delen, inkludert byen Osnabrück, vart avstått til statane Hannover og Oldenburg.

Den noverande delstaten Nordrhein-Westfalen består av den tidlegare prøyssiske provinsen Westfalen, den nordlege delen av den tidlegare prøyssiske Rhin-provinsen, og det tidlegare fyrstedømmet Lippe.

Westfalen er mellom anna kjent for freden i Westfalen (1648), som markerte slutten på Trettiårskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Westfalen» frå Wikipedia på bokmål, den 13. august 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* NKC

 |
**Marika Lejon** (fødd 3. oktober 1984 i Stavanger) er ein norsk medievitar og artist.

Lejon er utdanna ved Universitetet i Oslo i medievitskap, der ho tok mastergrad hausten 2010. Ho er òg utdanna ved Norges idrettshøgskole, og i juni 2012 avslutta ho utdanning på NTNU i Gjøvik innan webproduksjon. Sidan 2007 har Lejon arbeidd som journalist og redaktør for fleire magasin og nettsider.

Bakgrunn som artist
-------------------

Lejon byrja å komponere musikk som seksåring. Før ho byrja å opptre på TV, deltok ho i blant anna NM i rock 2000 (finale på Rockefeller i Oslo, der ho vart kåra som beste vokalist) og By:larm 2002 (yngste deltakar).

Lejon gav ut sin fyrste singel, *To Milan*, i 2004. Ho deltok i *Kjempesjansen* hausten 2006 med den eigenkomponerte songen «Again» og sigøynarvisa «Nane Tsocha». Lejon deltok i Melodi Grand Prix 2007 med songen «Perfect Sin», som var skriven av svenske Adam Alvermark. Deretter deltok ho i *Norske Talenter* på TV2. Lejon platedebuterte i 2009 med musikkalbumet *My Fire*. I 2015 gav Lejon ut sitt andre album "Before Death", med meir preg av elektronika-pop og rock.

I 2011 deltok Lejon for andre gong i Melodi Grand Prix med den eigenkomponerte låten «Hungry for You (Gipsy Dance)». Ifølgje ho sjølv vart låten til då ho skreiv masteroppgåva, og lengta etter dans og latter.

Lejon deltok i programmet *Charterfeber* på TV3 i 2011.

Prisar
------

11. juni 2018 mottok Lejon Dixi-prisen, utdelt av barne- og likestillingsminister Linda Hofstad Helleland. Lejon mottok prisen på vegne av Kvinnefronten, der ho sit i styret. Ho er redaktør og prosjektleiar i prosjektet "Jeg er et mørketall". Dette er ei plattform der overgrepsuteatte kan dele sine historiar anonymt.

Referansar
----------

1. ↑  «Velkommen til bodymag.no - for deg som trener tungt» (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 27. mars 2016. Henta 21. februar 2017.
2. ↑  «Kjøp kosttilskudd og treningsklær hos Gymgrossisten» (på norsk bokmål). Henta 21. februar 2017.
3. ↑  «Morketall.no — En kampanje for kvinner som har opplevd overgrep.» (på norsk bokmål). Henta 1. mars 2017.
4. ↑  nrk.no – mgp
5. ↑  - Jeg er skapt til å underholde, NRK.no.
6. ↑  «Aftenposten». Henta 12. juni 2018.
7. ↑  «morketall.no». Henta 12. juni 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Marika Lejon» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
*Sjå òg staden Langhus i Ski*
Rekonstruerte langhus, jernaldergarden på Ullandhaug
**Langhus** er eit namn på ein type hus som var vanleg i vikingtida og folkevandringstida. Husa har fått namn etter den langstrekte forma si. Gjerne budde menneska i den eine enden av huset, medan ein i den andre enden hadde husdyr. Slik budde ein nær husdyra, og om vinteren fekk ein noko varme frå dyra. Det var gjerne ein eller fleire eldstadar i huset, med tilhøyrande ljore (røykhol) i taket der røyken kunne sleppa ut. 
Langhusa var gjerne låge og tilpassa landskapet. Ein tenkjer seg at mange av dei var bygd opp med steinmurar og med gras på taket. Særleg på sørvestlandet i Noreg vart det nytta steinmurar, noko som gjev karakteristiske arkeologiske funn. 
På Jernaldergarden på Ullandhaug litt utanfor Stavanger sentrum, er det bygd opp rekonstruerte langhus. Langhusa vert nytta til å formidla korleis livet kunne vera i gamal tid. Eit tilsvarande anlegg finst på Borg i Vestvågøy der det er bygd opp eit langhus med torvveggar. Huset som er bygd opp er 83 meter langt og mellom 7 og 9 meter breitt. Huset blir nytta som museum og opplevingssenter.
På Forsandmoen i Forsand kommune er òg slike hus rekonstruert.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jernaldergarden på Ullandhaug i Stavanger
* Stilhistorie for hus, mellom anna langhus
* Vitskapsmuseet i Trondheim om arkeologiske funn frå Romartida og folkevandringstida Arkivert 2003-08-30 ved Wayback Machine.
* Om daglegliv i vikingtida
* Om utgravingsprosjektet på Borg Arkivert 2006-05-11 ved Wayback Machine.
MS «Broč», tidlegare MS «Sunnhordland», er ein Westamaran Type W95 bygd i 1975.
**Westamaran** er ein katamarantype utvikla som snøggbåt av Westermoen Hydrofoil i 1973. Båttypen vart særs populær, og introduserte ein ny æra for transport langs norskekysten og andre stader.

På ruta frå Bergen til Stavanger eksisterte det alt frå tidleg på 1960-talet eit hurtigbåtsamband med hydrofoil. Dei første westamaranene gjekk saktare enn hydrofoilane, men dei var meir komfortable, og betre likt av publikum. Plassforholda var betre, og desse båtane gjekk lang mjukare i uroleg vêr. Dei var òg meir driftssikre og hadde ikkje behov for spesielle gangvegar etc. ved anløpsstadane.

Westamaranen hadde asymmetriske skrog, der innsida var nærast flat, og tunnelen mellom skroga var rektangulær i tverrsnitt. Profilen var ganske lik ein Storm-klasse torpedobåt delt i to, og konstruksjonen av Westamaranen var basert på røynslene frå denne båttypen.

Spesifikasjonar:

* Kapasitet: 166 passasjerar
* Lengd: 26,67m
* Breidde: 9,02m
* Djupgang: 1,20m
* Motorar: 2 x diesel MTU 12 V 396 TC 62
* Effekt: 2 x 880 kW.
* Drivverk: Aksler gjennom to ZF BW 800 HS 20 hydrauliske gearkasser til to LIPS faste propellere.
* Hjelpemotor: Mercedes OM 314, Stamford MHC 2341 generator 32,5 kVA

Bakgrunnsstoff
--------------

* Westamaran Arkivert 2006-12-14 ved Wayback Machine. bilete frå  Arkivert 2006-12-14 ved Wayback Machine.
**Marija Aleksandrovna Kutsjina**, sidan 2017 gift **Lasitskene** (fødd 14. januar 1993), er ein russisk høgdehoppar frå Prokhladnyj som dominerte i øvinga i perioden 2015-21. Ho vart då verdsmeister tre gongar og tok EM-gull i 2018 og OL-gull i 2021. I tillegg gjekk ho til topps i høgdehopp i Diamantserien (DL) sesongane 2014, 2015, 2017, 2018, 2019 og 2021.

Aktiv
-----

Kutsjina vann junior-EM 2011 i Tallinn då ho tok seg over 1,95 m. To år seinare vart ho nummer to i unversiaden i Kazan med 1,96 m, det same som vinnaren Kamila Stepanjuk stoppa på. I mars 2014 delte dei same to utøvarane sigeren under innandørs-VM i polske Sopot, Stepanjuk då under namnet Lićwinko. Dei hadde like mange hopp og riv i tevlinga og stoppa på 2,00 m, same høgda som bronsevinnar Ruth Beitia. Under friidretts-EM Zürich seinare på året enda derimot Kutsjina på andreplass med 1,99 m, medan Beitia smaug seg over 2,01 m og vart europameister. Jamt over var likevel Kutsjina den beste kvinnelege høgdehopparen i 2014 og ho gjekk til topps i Diamantserien med siger i tre av dei sju DL-stemna.

I 2015 vann Kutsjina innandørs-EM og ho enda på andreplass i Diamantserien. Høgdepunktet kom då ho vann VM-tevlinga i Beijing føre kroatiske Blanka Vlašić og med si eiga landskvinne Anna Tsjitsjerova på tredjeplass. Ale tre utøvarane svinga seg over 2,01 meter, avgjerande for gullstriden vart det at Vlašić måtte ha to forsøk på 1,92 m og Tsjitsjerova ikkje tok 2,01 før enn i andre forsøk. Kutsjina fekk ikkje delta i Sommar-OL 2016, ettersom Russlands friidrettsøvarar var utestengde frå leikane.

Nygift som Marija Lasitskene hadde ho stor framgang i 2017-sesongen og sette personleg rekord med 2,06 meter då ho vann eit stemne i Diamantserien i Lausanne den 6. juli. Under verdsmeisterskapen i London forsvarte ho VM-tittelen, med di ho var den einaste som hoppa 2,03 m. Året etter vann ho EM-gull i Berlin og i 2019 VM-gull. I begge desse meisterskapane sigra ho ved å ta vinnarhøgda i forsøket før sølvmedaljevinnarane, som begge hoppa like høgt som Lasistskene gjorde.

Under dei olympiske sommarleikane i Tokyo 2021 tok Lasitskene gullmedaljen med 2,04 meter og eige årsbeste.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
-----------------------------------------------------

* EM 2014 i Zürich: Sølvmedalje – 1,99 m, bakom Ruth Beitia (2,01 m)
* VM 2015 i Beijing: Gullmedalje – 2,01 m, framom Blanka Vlašić (2,01 m)
* VM 2017 i London: Gullmedalje – 2,03 m, framom Julija Levtsjenko (2,01 m)
* EM 2018 i Berlin: Gullmedalje – 2,00 m, framom Mirela Demireva (2,00 m)
* VM 2019 i Doha: Gullmedalje – 2,04 m, framom Jaroslava Mahutsjikh (2,04 m)
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 2,04 m, framom Nicola McDermott (2,02 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mariya Lasitskene» frå Wikipedia på engelsk, den 22. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 78°36′S 85°48′W﻿

**Donnellanbreen** er ein bratt dalbre som får is frå dei nærliggande Opalchenie Peak og Fukushima Peak på Vinson Plateau, topplatået i Vinson Massif i Sentinel Range i Ellsworth Mountains i Antarktis. Isbreen flyt vest-sørvestover frå Opalchenie Peak langs nordsida av Mount Slaughter ut i Nimitzbreen. 

Isbreen vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names i 2006 etter Andrea Donnellan frå Satellite Geodesy and Geodynamics Systems Group ved Jet Propulsion Laboratory i California Institute of Technology, som frå midten av 1990-åra var involvert i forskingsprosjekt der ein nytta GPS i studiet av korleis jordskorpa vart derformert i Sør-California og i Antarktis.

Kjelder
-------

1. ↑  «Donnellan Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

* SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Donnellanbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Marifjøra
**Marifjøra skipreide** var ei av atten skipreider i Sogn. Namnet kom av strandstaden Marifjøra som var tingstad for skipreidet.

Geografisk femna ho om følgjande område, som no høyrer til Luster kommune:

* Joranger sokn
* Fet sokn (unnateke Baten og Eikeberg)
* del av Urnes sokn (Notedal, Indre Eikjo og Vedvik)
* del av Gaupne sokn (Leirdal)

Heile Gaupne sokn høyrde til Marifjøra skipreide fram til 1565, då sokna (unnateke Leirdal) vart overført til Luster skipreide, i samband med at Dale len vart skipa. Det er av den grunn at dei to naboskipreidene var så ujamne i storleik. På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag i begynninga av 1800-talet, og etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene. 1840 vart Leirdal overflytta til Luster tinglag. 1890 vart så Marifjøra og Solvorn tinglag slegne saman til Hafslo tinglag, tilsvarande kommunen med same namn.

Fotnotar
--------

1. ↑  Arkivverket
2. ↑  Arkivverket

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Sogn og Fjordane med skipreidene innteikna (frå *Norsk historisk leksikon*)
**Aleksandar av Jugoslavia** (fødd 17. juli 1945) er overhovud for huset Karađorđević og tronpretendent av Jugoslavia og Serbia.

Biografi
--------

Far til Aleksandar, kong Petar II av Jugoslavia, måtte gå i eksil i London i 1941. Her fann han den framtidige kona si, Alexandra av Jugoslavia, som også levde i eksil. Dei vart gift i 1944 og fekk sin einaste son, Aleksandar, året etter.

Aleksandar vart fødd 17. juli 1945 i suite 212 på hotellet Claridge's i London. I fylgje tradisjonen skal ein framtidig jugoslavisk konge vere fødd i Jugoslavia. Den britiske regjeringa gjorde difor suiten om til eit suverent jugoslavisk territorium i eit døgn. Dimed kunne han få tittelen kronprins av Jugoslavia. Fadrar ved dåpen var kong Georg VI av Storbritannia og noverande dronning Elizabeth II av Storbritannia.

Ekteskap og born
----------------

1. juli 1972 vart han gift med Maria da Gloria af Orléans-Braganza i ei lita by ved Sevilla i Spania. Dei fekk tre søner:

* Petar av Jugoslavia (fødd 5. februar 1980)
* Filip av Jugoslavia (fødd 15. januar 1982)
* Aleksandar av Jugoslavia (fødd 15. januar 1982)

Aleksandar og Maria da Gloria, hertuginne av Segorbe vart skilt i 1985 og Aleksandar gifta seg på ny med Katherine Clairy Batis 20. september 1985 i London.

Til Jugoslavia
--------------

Han besøkte Jugoslavia for fyrste gong i 1991, men flytta der fyrst i 2000. Året etter, i 2001, fekk han jugoslavisk statsborgarskap og dei eigedomane familien hadde før dei hadde gått i eksil. I dag bur han på eit slott i Beograd i Serbia.

Gjennoppretting av monarkiet
----------------------------

Aleksandar er ein sterk forkjempar for gjennoppretting av monarkiet i Serbia og meiner at han er den rettmessige kongen av landet. Den serbisk ortodokse kyrkja støttar han i kampen og den tidlegare statsministeren Zoran Đinđić vert ofte sett med kongefamilien, sjølv om han aldri offisielt har støtta kampen for monarkiet.

Aleksandar har offisielt uttalt at han aldri vil engasjere seg politisk nettopp for å byggje opp om tanken om eit konstitusjonelt monarki, slik ein mellom anna finn i dei skandinaviske landa. I staden nyttar han og kona mykje av tida si på humanitært arbeid.

Etter at Montenegro lausreiv seg frå Serbia i 2006 røysta dei serbiske innbyggjarane for at landet skulle verte republikk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander af Jugoslavien» frå Wikipedia på dansk, den 4. desember 2011.*
Koordinatar: 80°50′S 156°42′E﻿

**Doolittle Massif** er ei kompakt fjellgruppe nordvest i Churchill Mountains mellom Zellerbreen og Seftonbreen der breane møter den større Byrdbreen. Fjellet er 10 nautiske mil (18 km) langt og har ei høgd på 2050 moh ved Mount Rainbow. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter general James H. (Jimmy) Doolittle i United States Air Force, ein amerikansk flygar og helt som vitja McMurdo-basen i 1962. I 1942 sette oberstløytnant Doolittle i gang store luftoperasjonar frå det amerikanske hangarskipet «Hornet» som førte til hangarskipbaserte R4D-operasjonar frå hangarskipet «Philippine Sea» under Operasjon Highjump i januar 1946.

Kjelder
-------

1. ↑  «Doolittle Massif». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Doolittle Massif» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Per Olav Øien** (fødd 31. oktober 1937 i Fana) er ein norsk fløytist og i fleire år solofløytist i 
Oslo Filharmoniske Orkester og Den Norske Blåsekvintett.

Han tok eksamen ved Bergens Handelsgymnas (1956) og Bergen Musikkonservatorium under fløytisten Hans Stenseth og teorilæraren Trygve Fischer. I heimbyen spelte han i Bergen Filharmoniske Orkester (1956-61), men flytta
til Oslo for å kunne studere med Ørnulf Gulbransen. Debuten fann stad i Universitetets Aula i (1962). Med jamaldrande starta han Oslo Blåsekvintett (1962). Han overtok etter Alf Andersen i Kringkastingsorkestret (1962) og heldt fram studiar internasjonalt, då hos Aurèle Nicolet i Salzburg, Marcel Moyse i Sveits og Julius Baker i USA. Øien spelte i Oslo Filharmoniske Orkester (1967-85), frå 1970 som solofløytist i orkesteret og overtok i 1972 plassen til Ørnulf Gulbransen i Den Norske Blåsekvintett (1972).

Han vart tilsett ved Norges Musikkhøgskule som førsteamanuensis (1973), der han fekk opprykk til professor (1985).
Utanlands har han spesielt spelt mykje i Canada og vore gjesteprofessor ved University of Western Ontario (1977, 1979) ofte i samarbeid med Robert Aitken. I tillegg til fleire mindre bidrag på samleplater har han gjeve ut eit par i par. Per Øien reknast med i eliten av norske fløytespelarar i det 20. århundret der namn som Alf Andersen, Ørnulf Gulbransen, Torkil Bye og Tom Ottar Andreassen høyrer til dei beste.

Utgjevingar
-----------

* *Romantic flute and harp* (Simax, 1992). Med Elisabeth Sønstevold på harpe
* *Arietta and variations* (Pro Musica, 2005). Med Geir Henning Braaten på piano og Robert Aitken på fløyte. Komposisjoner av Franz og Karl Doppler.

Prisar
------

* Prinsesse Astrids musikkpris 1965

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Per Øien» frå Wikipedia på bokmål, den 20. februar 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Elef Nesheim, *Om Per Øien* (16.1.2008)
2. ↑  artistside[*daud lenkje*] og
jobbeside[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Marikåpeslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Roseordenen Rosales |
| **Familie:** | Rosefamilien Rosaceae |
| **Slekt:** | **Marikåpeslekta** *Alchemilla*L. 1753 |

**Marikåpeslekta** er ei planteslekt i rosefamilien. Det finst om lag 300 artar, dei fleste i dei kalde tempererte og subarktiske områda i Europa og Asia, men også nokre i fjelltrakter i Afrika, Nord-Amerika og Sør-Amerika.

Marikåpar er fleirårige plantar med store blad, veike stenglar og små grøne blomstrar utan kronblad. Krukkeforma fruktbeger med fire ytre og fire indre begerblad, fire mjølberarar og ein griffel. 
Der er to grupper:
1. Fjellmarikåpe (A. alpina). Har fem-sjukopla blad.
2. Alle dei andre marikåpene, som er plantar med handlappa blad. I denne gruppa (A. vulgaris) finst 22 småartar innanfor Noreg, Sverige og Finland.
Hos dei fleste marikåpeartane utviklar frøemnet seg til frø utan befruktning. Slike apomiktiske (ikkje-seksuelle) artar kan ikkje heilt samliknast med artar som har kjønna forplanting, og ein plar kalle dei for småartar. 
Dei er lettast å kjenne ute på veksestaden og ikkje for seint på sommaren.

Kjelder
-------

* Svensk Wikipedia
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Aleksander Nevskij-katedralen i Tallinn Foto: Samuli Lintula

**Aleksander Nevskij-katedralen** er ei russisk-ortodoks kyrkje i gamlebyen i Tallinn, hovudstaden i Estland. 

Mikhail Preobrazhensky teikna kyrkja i ein typisk nyrussisk stil. Kyrkja er bygd mellom 1894 og 1900, i perioden då landet var ein del av det russiske imperiet. Aleksander Nevskij-katedralen er den største og finaste ortodokse kyrkja i byen. Ho er dedikert til helgenen Aleksander Nevskij som vann slaget i 1242 om isen på Peipus som i dag ligg på grensa mellom Russland og Estland. Den siste russiske patriarken, Aleksej II, starta prestegjerninga si i denne kyrkja. 

Interiør frå kyrkja.
Interiør under påske
Aleksander Nevskij-katedralen kroner toppen av Toompea der legenda fortel at folkehelten Kalev er gravlagt. Det må òg seiast det finst fleire andre legender om stader i Estland der Kalev kan vere gravlagt. Styresmaktene i landet planla å rive ned katedralen i 1924, men vedtaket blei aldri gjennomført. Kyrkja har vore samvitsfullt restaurert etter at Estland vann sjølvstende frå Sovjetunionen i 1991.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Nevsky Cathedral, Tallinn» frå Wikipedia på engelsk, den 14. april 2009.*
**Marija Vasiljevna Golubnitsjaja** (24. februar 1924–22. august 2015) var ein friidrettsutøvar frå landsbyen Dubovka i Sjpakovskij-distriktet i Stavropol kraj som representerte Sovjetunionen. Ho vart europameister i 80 meter hekk i 1954 i Bern og vann OL-sølv i øvinga i 1952.

### Aktiv

Golubnitsjaja var aktiv i turnsport før ho bytta til friidrett. Her utmerkte ho seg i femkamp. Frå 1950 førebudde Sovjetunionen seg til å delta i olympiske leikar for fyrste gong. Under ein før-olympisk treningsleir vart det klart at Golubnitsjaja var den beste kvinnelege hekkeløparen i riket. Under dei olympiske sommarleikane 1952 i Helsinki tok ho sølvmedaljen i 80 meter hekk, to tidels sekund attom Shirley Strickland frå Australia som sette ny verdsrekord med 10,9 sekundar. I 1954 sprang Golubnitsjaja inn til gullmedalje i hekke-øvinga ved EM i Bern på tida 11,0. Under Sommar-OL 1956 i Melbourne hekta ho i finalen i ein hekk og enda opp på femteplassen.

Golubnitsjaja døydde i Moskva, der ho hadde budd sidan 1940-åra.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1952 i Helsinki: Sølvmedalje – 11, bakom Shirley Strickland (10,9)
* EM 1954 i Bern: Gullmedalje – 11,0, framom Anneliese Seonbuchner (11,2)
* OL 1956 i Melbourne: Nr 5 – 11,3

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marija Wassiljewna Golubnitschaja» frå Wikipedia på tysk, den 19. august 2019.*
Fjernsynssendar i Mysore.
**Doordarshan** (ofte forkorta **DD**) er ein statleg kringkastar i India. Doordarshan sender lokale, regionale og riksfemnande program. Kanalane sender nyhende, faktaprogram, kultur, dramaseriar og filmar.
Ut frå studio- og sendarkapasitet er han ein av dei største kringkastarane i verda. Over 90 % av indarar kan ta inn Doordarshan.

Doordarshan er ein del av Prasar Bharati som også styrer All India Radio. Prøvesendingar starta i Delhi 15. september 1959. Frå 1965 hadde Doordarshan faste fjernsynssendingar. Først i 1972 blei sendingane utvida til Bombay (no Mumbai), Amritsar og deretter andre byar. Fjernsynsdelen blei skild frå radiodelen av kringkastingsorganisasjonen i 1976.

Doordarshan blei ein eigen nasjonal kringkastar i 1982. Dette året blei også farge-tv introdusert i India med ein tale halden på sjølvstendedagen av statsminister Indira Gandhi. I 1984 opna ein den andre fjernsynskanalen i landet, DD 2. Det finst no fleire lokale og spesialisert DD-kanalar, og kringkastaren står til saman for eit tjuetals kanalar.

Fram til 1991 var Doordarshan det einaste selskapet som sende fjernsyn i India. Deretter opna reformer for kabelfjernsyn, og indarar kunne dermed også sjå utanlandske og indiske private kanalar. Doordarshan er likevel den einaste kringkastaren med over 1 400 bakkesendarar.

Kjelder
-------


«About DD» Arkivert 2017-02-28 ved Wayback Machine. ddindia.gov.in

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Television in India» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mars 2015.*