recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Deon Hemmings** (fødd 10. september 1968) er ein jamaicansk tidlegare friidrettsutøvar frå Saint Ann Parish som i 1990-åra og tidleg 2000-tal tilhøyrde verdseliten på 400 meter hekk. Åra 1992-2001 kvalifiserte ho seg til alle åtte OL- og VM-finalane på langhekken. Ho vart olympisk meister i 1996, og tok òg OL-sølv, VM-sølv og to VM-bronsar i øvinga. Dessutan vann ho OL-sølv og VM-bronse i 4 x 400 m stafett med Jamaica.

Aktiv
-----

Hemmings kom på andreplass på 400 m hekk i Samveldeleikane 1994 i Victoria i Australia, britisk-engelske Sally Gunnell sigra. I 1995 vann Hemmings si fyrste VM-medalje, ein bronsemedalje på 400 meter hekk i Göteborg.

Høgdepunktet for Hemmings kom under dei olympiske leikane 1996 i Atalanta, der ho lukkast vinne langhekken på ny olympisk rekord, 52,82 sekundar, framom Kim Batten og Tonja Buford-Bailey, begge frå USA. Det var den aller fyrste olympiske gullmedaljen vunne av ei kvinne frå Jamaica. I VM 1997 var ho nær ved å sikre seg nok ein gullmedalje, men måtte gje tapt for Nezha Bidouane frå Marokko. Ho fekk også ein bronsemedalje i same meisterskapen då ho sprang den tredje etappen for Jamaica sitt lag i 4 x 400 meter stafett. To år seinare tok ho i Sevilla si tredje strake VM-medalje i 400 m hekk, ein bronse.

Eit sterkt løp av russiske Irina Privalova hindra Hemmings å forsvare OL-gullet på langhekken då sommarleikane 2000 fann stad i Sydney. Med 53,12 sekundar i sluttid viste ho Hemmings til sølv på tida 53,45. Også i 4 x 400 meter stafett fekk Hemmings ein sølvmedalje for sin og lagkameratane sin innsats.

Ho la opp etter 2001-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Utslått i forsøka (nr 18 – 57,13)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 7 på 400 m hekk – 55,58
* VM 1993 i Stuttgart: Nr 6 på 400 m hekk – 54,99
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje på 400 m hekk – 53,48
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje på 400 m hekk – 52,82
* VM 1997 i Aten: Sølv på 400 m hekk – 53,09. Bronse i 4 x 400 m stafett
* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje på 400 m hekk – 53,16
* OL 2000 i Sydney: Sølvmedaljar på 400 m hekk – 53,45, og i 4 x 400 m stafett
* VM 2001 i Edmonton: Nr 7 på 400 m hekk – 55,83

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deon Hemmings» frå Wikipedia på engelsk, den 31. juli 2016.*

* «Deon Hemmings» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Sogn politimeisterbustadFoto: Bjørn Erik Pedersen

**Sogn politimeisterbustad** i Leikanger er teikna av Riksarkitekten i 1938 og oppført i 1939/40. Bygningen har vore embetsmannsbustad for politimeisteren i Sogn frå han vart bygd og fram til 1996. 

Politimeisterbustaden er plassert på ei bratt tomt mellom riksvegen og Sognefjorden. Anlegget består av bustadhus og garasje. Huset er i to høgder: Sokkeletasjen og terrassen er bygd i betong og resten av huset er bygd i tre. Huset er eit sjeldan døme på 30-talsfunksjonalisme utanfor dei større byane i Norge.

Freding
-------

Både bustadhus og garasje vart freda i 2001. Fredinga gjeld både interiør og eksteriør. Interiøret omfattar innvendig hovudstruktur (rominndeling) og arkitektoniske detaljar (dører, vindauge, listverk, overflater, dekor etc), samt fast innreiing.

Målet med fredinga er primært å bevare dei arkitektoniske kvalitetane. Det at huset ligg i ei lita bygd, fører til auka verneverdi, då det er sjeldan at ein finn døme på reindyrka 30-talls funksjonalisme utanfor dei store byane. Ut over det arkitektoniske er politimeisterbustaden verdifull som ei sein utgåve av embedsmannsbustaden. Bygningen har hatt ein offisiell funksjon som gjer at bygningen er meir sentral i lokalmiljøet enn ein privat villa.

Vestland fylkeskommune har forvaltningsansvaret for freda bygningar og anlegg i Vestland fylke. Det betyr at eigar kan ta kontakt med fylkeskommunen i spørsmål om freding, tiltak på eigedomen og for råd i samband med istandsetting. Private eigarar av freda bygningar og anlegg kan i tillegg søke fylkeskommunen om tilskot til istandsetting og vedlikehald av bygg.

Kjelder
-------

* Lovdata: Forskrift om fredning av Sogn politimesterbolig, Leikanger kommune, Vestland. Besøkt 16.9.2020]
* NRK.no Riksantikvaren freder bygdefunkis. Publisert 5.9.2001. Besøkt 16.9.2020
* Vestland fylkeskommune, Ønskjer du å frede eit bygg? Eller planlegg du tiltak på eit freda bygg? Besøkt 16.9.2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sogn politimeisterbustad i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

  



Koordinatar: 61°11′10″ N 6°49′37″ E﻿
Borsj servert med ein klatt smetana.
**Borsj** (også stava *borsjtsj* og *borscht*; ukrainsk og russisk stavemåte Борщ) er ein tradisjonell ukrainsk supperett som er vanleg å servere i store delar av Aust-Europa. Hovudingrediensen er raudbete, men suppa inneheld som regel også forskjellige andre grønsaker og i mange tilfelle også kjøt. 

Raudbeter er basis for suppa. Når dei kokar gjev dei frå seg ein djupraud farge til suppa. Nokon inkluderer andre beter, poteter, kål, lauk og eventuelt kjøt når dei kokar borsj, som gjerne vert servert med ein klatt smetana i (eit rømme-liknande mjølkeprodukt) og brød til. Alternativt kan ein bruke litt rømme eller yoghurt om ein ikkje har tilgang på smetana. 

I 2022 kunngjorde SN sin organisasjon for utdanning, vitskap, kultur og kommunikasjon (UNESCO) at dei hadde føydd borsj til lista over truga kulturelle tradisjonar, basert på risikoen for at Russlands invasjon av Ukraina kunne skade posisjonen til matretten som ein del av kulturarven til Ukraina. Den nye statusen gjer at Ukraina kan søkje om middel for å promotere og beskytte borsj.

Kjelder
-------

1. ↑  Schultze, Sydney (2000). *Culture and Customs of Russia*. Greenwood Publishing Group. pp. 65–66. ISBN 978-0-313-31101-7.
2. ↑  Marks, Gil (2010). "Borscht". *Encyclopedia of Jewish Food*. Hoboken: John Wiley & Sons. pp. 196–200. ISBN 978-0-470-39130-3.
3. ↑  Lee, Alexander (August 2018). "From Russia with Borscht". *History Today*. 68 (8).
4. ↑  Eriksen, Kristin (2022-04-21) *Fire oppskrifter på borsjtsj – rødbetsuppe*. NRK Mat. Besøkt 2023-06-25
5. ↑  «Ukrainsk borsch», Et kjøkken, 31. mars 2022
6. ↑  «Ukraina har vunnet over Russland i krigen om Borsjtsj», ABC Nyheter, 4. juli 2022
7. ↑   "‘Culture of Ukrainian borscht cooking’ inscribed on the List of Intangible Cultural Heritage in Need of Urgent Safeguarding" (UNESCO)

* *Denne artikkelen bygger på «Borsj» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Johnn Ravnkilde Hardang** (fødd 25. desember 1953) er ein norsk radiopastor og dagleg leiar i P7 Kristen Riksradio. Han har ansvar for programserien *Vindu mot livet*. Forkynninga hans kan høyrast på meir enn førti lokalradioar rundt i Noreg, 5 dagar i veka. Radioprogramma ligg dessutan tilgjengelege på Internett.

Hardang nyttar 1/3 av arbeidstida på reiseverksemd, med tanke på bibelhelger og evangeliserande opplegg. Han er busett i Straume i Fjell kommune. Han har gjeve ut ei rekkje bøker og hefter, dei fleste på Sambåndet Forlag. Han har tidlegare vore rektor på Bibelskolen Bildøy Bergen.

Bibliografi
-----------

* *Forventning - Vindu mot livet 2* (Bok. Sambåndet Forlag AS)
* *Fredstanker - Vindu mot livet 1* (Bok. Sambåndet Forlag AS)
* *I møte med Jesus* (Bok. Sambåndet Forlag AS)
* *Ingen som Gud* (Hefte. Kristen Riksradio/Biblia fjernundervisning)
* *Lyset fra Golgata - Sanger vi aldri glemmer - Vindu mot livet* (Bok. Sambåndet Forlag AS)
* *Tre uker med 3,16* (Bok. Sambåndet Forlag AS)
* *Veien* (Sambåndet Forlag AS)
* *Våg livet* (Hefte. Sambåndet Forlag AS)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dagens Vindu mot livet Arkivert 2006-09-04 ved Wayback Machine. Nettradio

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
**John Wesley** (28. juni 1703–2. mars 1791) var ein engelsk prest, kjend som grunnleggjar av metodismen.

Wesley studerte i Oxford frå 1720. Han var teken opp som «fellow» ved Lincoln College i 1726 og prestevigd i 1728. Frå året etter hadde Wesley ei leiarrolle i ein krins av såkalla vakte studentar, ein krins som vart omtala med spottenamna Holy Club eller Methodists.

I 1735 reiste Wesley til Nord-Amerika som misjonær og prest for kolonistane. Etter tilbakekomsten til England opplevde han og broren Charles Wesley ei religiøst openberring. Saman med broren og George Whitefield arrangerte han friluftsmøte som samla mange tilhøyrarar og førte til ei stor vekkjing.

Frå 1740 danna John Wesley i England eit landsomfattande indremisjonsselskap, men formante tilhengarane å halde seg i den engelske statskyrkja. Ein dogmatisk dissens førte til brot med George Whitefield, etter som Wesley var motstandar av den kalvinske læra om predestinasjonen. Wesley forkynte at Guds nåde gjaldt alle. 

Presteskapet sin uvilje mot metodistrørsla, saman med ein sterk separatistisk tendens i rørsla, leia til at medlemen i rørsla organiserte seg som eige kyrkjesamfunn. Wesley sjølv tok det avgjerande steget då han 1784 byrja ordinere medlemer til presteteneste. Same året fekk han godkjent metodistsamfunnet som juridisk person.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| Farnborough  |
| --- |
| Fanrborough jernbanestasjon kring 1914Fanrborough jernbanestasjon kring 1914 Fanrborough jernbanestasjon kring 1914 |
| Plassering |
| 

Farnborough i Hampshire is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Hampshire |
| Distrikt | Rushmoor |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  19,49 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 61 201   3 140,1 /km² |
| Koordinatar |  51°17′″N 0°45′″W﻿Koordinatar: 51°17′″N 0°45′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | GU14 |
| Telefon-retningsnummer | 01252, 01276 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Farnborough i Hampshire**
 |

**Farnborough** er ein by i grevskapet Hampshire i England, om lag 50 kilometer sørvest for London. Han er administrasjonsbyen i distriktet Rushmoor og er ein del av byområdet til den jamstore og nærliggande Aldershot, med totalt om lag ein kvart million innbyggjarar. Farnborough har kring 60 000 innbyggjarar. Administrativt er han delt inn i ni mindre kretsar, eller wards.

Farnborough er mest kjend for flyplassen og den internasjonale flyutstilligna som vert halde annakvart år. Dei åra flyutstillinga ikkje er her, vert han halden o Le Bourget i Paris. Det var her Samuel Cody gjennomførte den første flyginga i Storbritannia med ein motordriven farkost i 1908. Royal Aircraft Factory (RAF) starta her i 1911 ein fabrikk for produksjon av sperreballongar. I 1918 bytte ein namn til Royal Aircraft Establishment (RAE) for å ikkje forvekslast med det nyoppretta Royal Air Force (RAF). Fabrikken spelte ei stor rolle under begge verdskrigane, og har drive forsking med flytypar og jetmotorar. I dag inngår RAE i Defence Evaluation and Research Agency (DERA).

Sport i Farnborough
-------------------

Det vesle fotballaget Farnborough Town FC, som ikkje høyrer til ligasystemet, fekk nasjonal merksemd i 2003 då dei to seg heilt til fjerde runde i FA-cupen og trekte vinnaren frå året før, Arsenal FC, på heimebane. Dei tapte kampen 1-5. 

17. april 1860 vart det første verdsmeistermøtet i boksing gjennomført mellom John Heenan og Tom Sayers. Kampen varte i 37 runder då tau rundt boksen gjekk sundt. Etter at dette vart fiks varte kampen fem rundar til før dommaren braut av kampen og erklærte han som uavgjort.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Farnborough» frå Wikipedia på svensk, den 13. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Rushmoor Borough Council, The population of Aldershot and Farnborough*, arkivert frå originalen 2. september 2012, henta 13. juli 2011

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Farmakonísi** (gresk Φαρμακονήσι, tyrkisk *Bulamaç Adası*) er ei øy i Hellas som høyrer til Dodekanesane i Egearhavet. Ho vert òg stundom kalla *Farmakos*, *Farmako* eller *Farmakousa*.
Ho ligg midt i øygruppa utanfor austkysten av Tyrkia. I nord ligg øya Agathonísi, i vest øyane Lipsí, Pátmos og Léros, og i sør øyane Kálymnos og Psérimos.

Farmakonísi er 38,8 km² stor og er kjend for sitt rike planteliv. Øya høyrer til Léros kommune. I dag har øya berre 10 innbyggjarar (2011).

Plutarkh skriv i *Parallelle liv* at då Julius Cæsar var ung reiste han til Litleasia og vart kidnappa av sjørøvarar. Han vart halde fange på Farmakonísi i 38 dagar. Med han var fanga lovde han at om han kom fri ville han kome tilbake å ta livet av alle sjørøvarane. Etter å ha betalt dobbelt så mykje lausepengar som kidnapparane kravde (han meinte det opphavlege beløpet var for lite for ein som han) og slapp fri, sende han ein flåte tilbake til øya og fekk alle sjørøvarane krossfesta.

Kjelder
-------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 17. desember 2007, henta 5. august 2007
2. ↑  Folketeljing 2011, revidert

* *Denne artikkelen bygger på «Farmakonisi» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart Arkivert 2011-07-26 ved Wayback Machine.

  


| * v
* d
* e
Dodekanesane |
| --- |
| **Agathonísi** • **Pátmos** • Arkí • **Lipsí** • **Léros** • Farmakonísi • **Kálymnos** • Ímia • Psérimos • Télendos • **Astypálea** • **Kos** • **Nísyros** • Jyalí • **Kárpathos** • Saría • **Kásos** • **Tílos** • **Sými** • **Khálki** • **Ródos** • **Kastellórizo (Mejísti)** • Ro • Strongylí Kastellorízou |

Koordinatar: 37°17′16″N 27°05′07″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Grandes Jorasses** er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Dei franske Alpane med ei høgd på 4 208 meter over havet. 

Den første klatringa av den høgaste toppen på fjellet, Pointe Walker, gjorde Horace Walker med fjellførarane Melchior Anderegg, Johann Jaun og Julien Grange 30. juni 1868. Den nest høgaste toppen på fjellet (Pointe Whymper, 4 184 m) vart først klatra av Edward Whymper, Michel Croz, Christian Almer og Franz Biner 24. juni 1865. 

Dei andre toppane på fjellet er Pointe Croz (4 110 m), Pointe Margherita (4 065 m), Pointe Elena (4 045 m) og Pointe Young (3 996 m).

Nordsida
--------

Nordsida av fjellet er ein av dei seks store nordsidene i Alpane. Han er ein av dei mest kjende fjellveggane i Alpane og strekker seg 1 200 meter over Leschauxbreen, og er 1 km brei. Den klassiske ruta opp veggen heiter Walker Spur, som fører rett til toppen av Pointe Walker.

Kjelder
-------

* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grandes Jorasses på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* NDL

 |
**Modellsnikkar** er ein handverkar som lagar modellar av gjenstandar i full storleik i ulike materiale for å lage støypeformer som skal nyttast til å støype gjenstandane i metall. Det vert laga avtrykk av modellen i ei form med sand, og deretter vert det fylt smelta, flytande metall i holrommet som avtrykket har laga i sanden. Dersom gjenstanden er komplisert, må modellen verte bygd i fleire delar som vert sett saman, slik at modellen kan takast ut or sandforma utan at avtrykket vert skipla.

Tidlegare vart modellar laga i tre, og kunne ofte vere særs store, som til dømes modellar til støypeformer for propellar på store skip, og dette er bakgrunnen for namnet på yrket. Men no vert òg andre materiale nytta, serleg plast.

Modellsnekring krev stor presisjon, til dømes når det skal lagast modellar til å støype maskindelar og anna utstyr etter. I somme høve vil avvik på under millimeteren kunne vere nok til at modellen må vrakast. Omfattande materialkunnskap og god kunnskap og røynsle i bruk av maskiner, som til dømes dreiebenkar, fresarar, boremaskiner og anna utstyr vil vere naudsynt for ein god modellsnikkar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Høgskulen på Vestlandet, Senter for nye medier: Modellsnekker Arkivert 2005-01-16 ved Wayback Machine.
| **Modica** |
| --- |
| Borga i ModicaBorga i Modica Borga i Modica |
| Plassering |
| 

Modica is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Sicilia  Ragusa |
| Borgarmeister | Pietro Torchi Lucifora |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  290,77 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 53 380   180/km² |
| Koordinatar | 37°19′″N 13°35′″E﻿Koordinatar: 37°19′″N 13°35′″E﻿ |
| Høgd over havet | 296 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 97015 |
| Telefon-retningsnummer | 0932 |
| **Nettstad:** www.comune.modica.rg.it |

**Modica** (gresk Μότουκα *Mótoyka*, latin: *Mutyca* eller *Motyca*) er ein by i provinsen Ragusa på Sicilia i Italia med om lag 55 000 innbyggjarar.

Byen ligg i Ibleafjella og i lag med Val di Noto er han ein del av UNESCO sin verdsarv i Italia.

Historie
--------

I følgje Thukydides vart byen grunnlagd i 1360 fvt. eller 1031 fvt. og vart busett av sicelar om lag 600-talet fvt. og seinare styrt frå Siracusa. Modica vart erobra av romarane etter slaget ved Dei egadiske øyane mot Kartago i punarkrigane 241 fvt. i lag med Siracusa og heile Sicilia. Han vart ein sjølvstendig *municipium*. 

I 535 kasta den austromerske generalen Belisarius ut gotarane og byen vart underlagt Austromarriket. I 845 erobra arabarar Modica og han fekk namnet *Mudiqah*. I 1091 enda den langvarige krigen til normannarane, leia av Roger av Hauteville, mot arabarane med fallet til heile Val di Noto, den søraustlege delen av øya. 

I 1296 vart Modica hovudstad i grevskapet Modica, som under Chiaramonte-familien vart ein velståande, delvis sjølvstyrt, stat som kontrollerte om lag den sørlege tredjeelden av øya. Dei hadde mellom anna retten til å prege sine eigne myntar. I 1693 vart området råka av eit jordskjelv som øydela heile Val di Noto.

Modica vart annektert til Italia i 1860 og var provinshovudstad fram til 1926 då han inkludert i provinsen Ragusa.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Modica**

Kjelder
-------

  

* *Denne artikkelen bygger på «Modica» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Del av ein modelljarnbane.
Ein **modelljarnbane** er ein modellbygd miniatyrutgåve av ein jarnbane. Eit fastmontert modell vert kalla modelljarnbaneanlegg, eller berre MJ-anlegg. Nokre modellbyggjarar byggjer sine anlegg etter førebilete på verklege jarnbaner og prøver å få modellen så lik som mogeleg. Andre byggjer etter fri fantasi. 

Mange modelljarnbaneenuiastar samlar seg i klubbar der medlemmane byggjer og driftar eit felles anlegg. Trondhjem Modelljernbaneklubb som vart starta i 1955 er Noregs eldste aktive modelljarnbaneklubb.

Skalaer
-------

Eit propanfyrt tog i 1:8 skala som vert køyrd av det finske jarnbanemuseet.
1:8, 1:24(G), 1:48(O), 1:64(S),1:87(HO), Brio, 1:160(N), 1:220(Z)
1:24(G), 1:48(O), 1:64(S),1:87(HO), Brio, 1:160(N), 1:220(Z)
Modelljernbaner kan byggjast i ei rekke forskjellige skalaer, der den største er nesten ti gongar så stor som den minste. Den mest vanlege skalaen er H0 (utt. Hå null) som har eit størrelsesforhold på 1:87.

| Skalens namn | Størrelsesforhold | Sporvidde |
| --- | --- | --- |
| 2 (II)2m (G) | 1:22,5 | 64 mm45 mm |
| 1 | 1:32 | 45 mm |
| 0 | 1:45 | 32 mm |
| S | 1:64 | 22,5 mm |
| H0 | 1:87 | 16,5 mm |
| TT | 1:120 | 12 mm |
| N | 1:160 | 9 mm |
| Z | 1:220 | 6,5 mm |

Ein har andre skalaer og, men desse er dei mest kjende. I tillegg til desse finn ein blant anna ei rekkje større skalaer slik som til dømes 1:8 og 1:11. Desse er så store at folk kan sitte oppå toga medan ein køyrer. Slike tog er sjølvsagt plasskrevjande og dyre, spesielt om ein ikkje vil byggje dei sjølv. Ein jernbane i ei slik skala er difor helst for dei med stor lommebok og enda større hage.

Bakgrunnsstoff
--------------

* MJwiki, leksikon for modelljernbane
* Norsk MJ Forum
* Modelljernbaneforeningen i Norge Arkivert 2006-04-27 ved Wayback Machine.
* Norsk Jernbaneklubb
* Trondhjem Modelljernbaneklubb Norges eldste

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Modellbyggjar i djup konsentrasjon.
**Modellbygging** er eit yrke eller ein hobby som går ut på å byggje miniatyrutgåver av verkelege gjenstandar etter eit fastsett høvetal, såkalla skalamodellar. Ein strevar etter å få modellen så truverdig lik førebiletet som mogleg. 

Modellar kan òg byggjast på grunnlag av fantasibilete, slik det gjerne er aktuelt ved rollespel som til dømes Warhammer.

Når ein har som hobby å byggje modellar, nyttar ein som regel meir eller mindre heilt tilskorne materialar eller tillaga delar frå byggjesett som ein kjøper i hobby- og leiketøysforretningar og så limer saman, men mange modellbyggjarar hentar og materiala sjølve, gjerne frå naturen. Plast og trevirke er materiale som er lett å arbeide med og lime saman og er difor ofte nytta i byggesetta. Metall er tyngre og vanskelegare å lage til ettersom det gjerne må smeltast og støypast.

Gjenstandar som ofte vert modellerte er gjerne transportmiddel som båtar, bilar, tog eller fly, men òg byggverk og levande figurar.

Sjå òg
------

* Modellfly
* Modelltog
* Modellbåt
* Skalamodell

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Model building» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juli 2007.*
**Gregory Haughton**, kjend som **Greg Haughton**, (fødd 10. november 1973) er ein tidlegare sprintar frå Jamaica som tevla internasjonalt på 400 meter. Han vann bronsemedaljen på 400-meteren i verdsmeisterskapane 1993 og 2001, og under OL 2000. Elles var han med å vinne fire VM-sølv i 4 x 400 meter stafett for Jamaica, samt OL-sølv og OL-bronse i same øvinga.

Aktiv
-----

Haughton sprang sitt livs kjappaste 400 meter då han vart tredjemann på 400 meter under verdsmeisterskapen 1995 i Göteborg. Med tida 44,56 sekund vart han slått berre Michael Johnson og Butch Reynolds, begge frå USA. I den same meisterskapen byrja han på ei unik rekke av stafettmedaljar. Saman med lagkameratar vann Haughton då sølvmedaljen i 4 x 400 m stafett. I dei komande åra sikra han seg på den lange stafetten ein bronse i OL 1996, sølv i VM 1997, VM 1999, OL 2000 og VM 2001. Individuelt vann han bronsemedaljen på 400 meter under OL 2000 og i VM 2001.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Nr 6 på 400 m – 45,63.
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje – 44,56. Sølv i 4 x 400 m stafett (2.59,8)
* OL 1996 i Atlanta: Bronse i 4 x 400 m stafett (2.59,4)
* VM 1997 i Aten: Sølv i 4 x 400 m stafett (2.56,7)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 6 – 45,07. Sølv i 4 x 400 m stafett (2.59.3)
* OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje – 44,70. Sølv i 4 x 400 m stafett (2.59,7)
* VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje – 44,98. Sølv i 4 x 400 m stafett (2.58,3)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greg Haughton» frå Wikipedia på engelsk, den 7. august 2020.*
**Nyliberalisme** er eit omgrep som blir brukt om ein marknadsvenleg politikk som vektlegg det private næringslivet si rolle og vil avgrensa staten si rolle, hovudsakleg fokusert på det økonomiske planet. Den vert difor òg ofte omtala som økonomisk liberalisme i Noreg. Omgrepet "nyliberalisme" er ikkje klart definert, og vert mest nytta som eit fiendebilete av aktørar på den politiske venstresida om høgresida sin politikk. Svært få politiske eller økonomiske aktørar omtalar seg sjølve som nyliberalistar. Bruken av omgrepet er difor problematisk. 

Det som vert kalla nyliberalismen fekk eit grunnleggjande fotfeste i Vesten gjennom Margaret Thatcher (Storbritannia) og Ronald Reagan (USA). Dette tankesettet har langt på veg vorte teke opp av både konservative, kristendemokratiske og sosialdemokratiske politikarar - utan at dei nødvendigvis fører ein meir liberal politikk utanfor det økonomiske. Eit av dei første regima som prøvde ut dei nyliberalistiske teoriane var militærdiktaturet til Augusto Pinochet i Chile.

Nyliberalismen kom til verda på 70- og 80-talet, som ein reaksjon på den sosiale regulerings- og utjamningspolitikken som hadde vorte ført tidlegare. Nyliberalismen står hovudsakleg for ei nedbygging av handelsbarrierar, skattar og avgifter, og ei nedbygging av det offentlege generelt. Samstundes er ikkje tankesettet altomfattande, slik libertanismen er, og sosialdemokratar over heile Europa har difor prøvd å kombinere tankane i nyliberalismen med sosialistiske ideal. Her er Tony Blair og New Labour eit døme.

Men nyliberalismen er òg vanskeleg å skildre med eit enkelt sett grunnverdiar. Mange meiner til dømes at thatcherismen står i direkte motsetnad til dei nyliberale strøymingane i Vesten i dag. Definisjonane flyt òg meir ut etter som motstandarar av nyliberalismen ofte vil nytte uttrykket nyliberalisme som eit skjellsord for alle politiske vedtak som tek makt frå dei folkevalde institusjonane og gjev meir makt til marknaden og særleg til internasjonale korporasjonar.

### Lenkjer

* Kva er nyliberalisme?

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* HDS
* NDL

 |
**Decorah** er ein by i Winneshiek County i Iowa i USA. Ved folketeljinga i 2010 hadde byen 8127 innbyggjarar.

Historie
--------

Vesterheim Norwegian-American Museum
Staden var opphavleg folkesett av winnebagofolk, som hadde ei busetjing her rundt 1840. I 1848 blei desse folka flytta av dei amerikanske styresmaktene til eit nytt reservat i Minnesota, og landsbyane deira i Iowa blei opna for europeisk-ætta nybuggjarar. På 1850- og 1860-talet auka innbyggjartalet kraftog på grunn av slike tilflyttarar. Mange av desse var norsk-amerikanarar, og byen har sidan hatt ei viktig stilling i norsk-amerikansk kultur

Kultur
------

Tidleg i juli husar Decorah Nordic Fest, ei feiring av norsk kultur med folkedans, mat og musikk. Decorah er òg heimstad for Vesterheim Norwegian-American Museum. Fram til 1972 vart Decorah Posten, ei av dei største norskspråklege avisene i USA, gjeven ut her.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Decorah, Iowa» frå Wikipedia på engelsk, den 20. januar 2019.*

Referansar
----------

1. ↑  «Find a County». National Association of Counties. Arkivert frå originalen 31. mai 2011. Henta 7. juni 2011.
2. ↑  «American FactFinder». United States Census Bureau. Henta 11. mai 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Stig Johansen** (fødd 13. juni 1972) er ein tidlegare fotballspelar frå Kabelvåg i Nordland. Han var i to periodar angrepsspelar på Bodø/Glimt og svensk seriemeister 1999 for Helsingborg IF.

Karriere
--------

### Klubbspel

Johansen spelte frå 1989 til 1992 på Kabelvåg IL sitt lag på nivå 4. 1993-sesongen var han aktiv for Fotballklubben Mjølner på nivå 2. Johansen treivst ikkje i Narvik, melde ved sesongslutt difor overgang til nyskipa FK Lofoten. I 1994 skåra han 38 seriemål for laget frå Vågan på nivå 4. Til 1995-sesongen skreiv han kontrakt med Bodø/Glimt. Med 19 nettkjenningar vart han toppskårar for eit mannskap som enda på tredjeplass i eliteserien 1995. Også i 1996 og 1997 var han toppskårar for Bodø-laget.

I august 1997 vart Johansen overført til engelske Southampton FC. Korkje der, eller i Bristol City FC, makta han å spele seg til plass i fyrsteellevaren. Sommaren 1998 gjekk turen til til svenske Helsingborg, der norske Åge Hareide var lagsjef. Hareide, med Johansen på laget, leia Helsingborg til triumf i Allsvenskan 1999.

Frå 2001 til og med 2009 spelte Johansen på Bodø/Glimt sitt lag i vekselvis eliteserien og på nivå 2 i seriesystemet. I 2003 var han kaptein for eit Bodø/Glimt-mannskap som kom på andreplass i eliteserien og spelte NM-finale mot Rosenborg BK. På Ullevaal stadion i Oslo sende Johansen Glimt i føringa, før Rosenborg utlikna og vann med 3–1 etter ekstraomgangar. 

### Landslagsspel

Johansen deltok i 3 landskampar, alle under ei turnering i Australia i januar 1997. Noreg tapte mot Sør-Korea og Australia, mot New Zealand vart det siger 3–0. Johansen kom ikkje på skåringslista.

Merittar
--------

* Vinnar av Allsvenskan: 1999 med Helsingborg IF
* Tapande NM-finalist: 2003 med Bodø/Glimt
* Sølv i eliteserien: 2003 med Bodø/Glimt
* Bronse i eliteserien: 1995 med Bodø/Glimt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stig Johansen» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2023.*
* Stig Johansen i eu-football


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Stig Erik Constans Wennerström** (22. august 1906–22. mars 2006) var ein svensk oberst i flyvåpenet, spion for Sovjetunionen og dømd for spionasje.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Stig Wennerström var fødd i Stockholm som son av major Gustaf Wennerström og Ester Berggren. Han gifta seg i 1939 med Ulla-Greta Carlsson, dotter av konsul Eric Carlsson og Helga Andersson. 

### Militær

Wennerström vart fenrik i marinen i 1929, og tok deretter flyutdanning. I 1936 vart han løytnant i flyvåpenet, i 1939 kaptein, i 1944 major, i 1946 oberstløytnant og i 1951 oberst. 

Under andre verdskrigen var han flyattaché og gjorde teneste i Moskva i perioden 1940-41. Etter krigen var han i Moskva i åra 1949-52 og i Washington i 1952-57. Han var arveprins Gustaf Adolfs sin adjunkt i åra 1938-47. I tillegg var han lærar ved den svenske flykrigshøgskulen og den kongelige sjøkrigsskulen.

Det fanst to høgt verdsette svenske GRU-agentar i denne perioden, ein hadde kodenamnet *Ørnen* (Wennerström), i tillegg var det òg ein agent som gjekk under kodenamnet *Getingen* («kvepsen»). Identiteten til den sistnemnde er aldri blitt klarlagt.

Wennerström avslørte så godt som heile det svenske forsvaret til Russland på 1950-talet. Dessuten overlét han heile det danske *Drakenprosjektet* til Sovjetunionen. Wennerström arbeidde òg som militærattaché i Washington der han var til stor nytte for GRU. 

Allereie i 1943 fekk den svenske Säkerhetspolisen (Säpo) mistanke om at Wennerström arbeidde i tysk teneste. I 1947 vart det funne indikasjonar på at han hadde kontakter med Sovjetunionen, men dette kunne ikkje bevisast tilstrekkeleg.

### Avslørt som spion

Mot slutten av 1950-talet vart spaninga mot Wennerström intensivert, og hushjelpa hans vart verva som agent for Säpo. I juni 1963 melde ho at ho hadde funne nokre gøymde filmrullar. Filmane viste seg å innehalde bilde av graderte dokument, og Wennerström vart pågripen nokre veker seinare, den 25. juni 1963. 

Han vart dømd til livsvarig straffarbeid, men 6. oktober 1973 bestemte regjeringa Palme å gjera om straffa til 20 års fengsel, noko som førte til at han kunne prøveløslatast etter at halve straffa var sona. 6. september 1974 slutta Den svenske riksdagen å innvilge prøvelauslating.

Wennerström skreiv memoarane sine etter lauslatinga. Han grunngav handlingane sine med at han bidrog til å oppretthalda terrorbalansen og gjennom dette freden.

Innflytelse
-----------

Den svenske rockegruppa Reeperbahn (med mellom andre Olle Ljungström) har skrive ein song med tittelen «Kalla kriget» som handlar om Stig Wennerström.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stig Wennerström» frå Wikipedia på bokmål, den 27. februar 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svensk storspion død - nyhetsoppslag i VG

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
| **Fylkesveg 128**  |
| --- |
| **128** |
| Strekning |
| Krosby i Askim – Momarken i Eidsberg |
| Fylkesveg 128 |
| Informasjon |
| Lengd | 5,5 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 128 |
| Restriksjonar |
| Bomstasjonar | 1 |

Fylkesveg 128 kryssar Glomma på Fossum bru.
Foto:
Tommy Gildseth
 

Fylkesveg 128 går forbi den katolske Mariakyrkja i Askim.
Foto:
Jan-Tore Egge
 

*Sjå òg Fylkesveg 128 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 128** (**Fv128**) går mellom Krosby i Askim og Momarken i Eidsberg. Veglengda er 5,5 km.

Rv128 var tidlegare europaveg 18 fram til motorvegen mellom Krosby og Sekkelsten vart opna den 28. oktober 2005. Ved opning av ny motorvegparsell mellom Sekkelsten og Momarken 31. august 2007 vart Rv128 forlenga til Mysen langs gamle E18.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Østfold**

Askim

* Rundkøyring Fylkesveg 128 Krosby
* Fv734 Skjoldenveien frå Gurud til **115** Hauger (5,1 km)
* Rundkøyring **115** Vammaveien, felles trasé til Edwin Ruuds gate
* Rundkøyring **115** Edwin Ruuds gate
* Fv738 frå Sekkelsten til Solbergfoss
* Rundkøyring **124** Sekkelsten

Eidsberg

* Bomstasjon Eidsberg (Slitu, berre frå aust)
* Fv691 Slitu
* Rundkøyring Fil:Riksveg E 18 V.svg Fv708 Brennemoen
* bro Morenen bru over motorvegen ved Brennemoen
* Rundkøyring Fil:Riksveg E 18 Ø.svg Brennemoen
* Fv708 Brennemoen
* Rundkøyring Fylkesveg 128 Fylkesveg 128 Momarken

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv128
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**ABC Startsida.no** er ein av dei eldste og mest populære nettportalane i Noreg.[*treng kjelde*] Portalen vart oppretta i 1996 som *ABC Startsiden.no*. Per 22. desember 2005 var portalen, med 640 000 unike brukarar dagleg, mellom dei tre mest nytta norskspråklege nettstadane på verdsveven. Per 20. februar 2022 er ikkje lenger sida på nynorsk. 

I si eiga filosofi-erklæring skriv ABC Startsida.no at dei skal tilby ei teneste med høg kvalitet, utan «design eller finesser som ikkje er naudsynte». Dei legg òg vekt på å ha ein fri redaksjon, og at innhaldet ikkje skal vere forma etter økonomiske interesser. 

Frå å vere ein rein nettportal då sida vart lansert, har redaksjonen vorte utvida i fleire retningar. Mellom anna har ABC Startsida eit eige nyhendemagasin, ABC Nyheter (tidlegare kjend som Neste Klikk), ein chat-teneste, WAP-tenester og Blog-teneste, mellom mykje meir.

Selskapet, som er heileigd av Telenor er særs lønsamt, og har gått med overskot frå 1999 til 2006. Omsetnaden auka med om lag 70% frå 2004 til 2005.

Nynorsk
-------

Den 17. mai 2005 lanserte ABC Startsiden.no, i samarbeid med Noregs Mållag ein nynorsk tvillingportal til den opphavlege bokmålsportalen. Føremålet med lanseringa var at *ABC Startsida.no* skulle vere ein vegopnar for nynorsk innhald på internett. I pressemeldinga frå selskapet heitte det at *«Startsiden gjer det VG og Dagbladet ikkje vil...»*. Dei to versjonane er heilt identiske med kvarandre i utforming og innhald. 

Per mars 2006 har den nynorske portalen dagleg 5500 unike vitjarar.

Kjelder
-------

* **LNK-nytt Arkivert 2007-01-09 ved Wayback Machine.:** 70 kommunar vel Startsida Arkivert 2006-02-17 ved Wayback Machine.
* **Propaganda:** Startsida framom VG og Dagbladet
* **Startsida.no:** Om ABC Startsida
* **Propaganda:** Rekordtall for Startsiden (6. mars 2006)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Startsida.no
* Oversikt over tenestene Startsida.no tilbyr Arkivert 2006-02-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
**Detroit** er den største byen i delstaten Michigan i USA. Han har 886 675 innbyggjarar (2005), og er dermed den tiande største byen i USA. Detroit ligg i Wayne County.

Detroit er namngjeten som sentrum for bilindustrien i USA, og for musikkmiljøet i byen. Detroit har difor fått tilnamna «Motor City» og «Motown». Detroit er òg kjend for høg kriminalitet, han er ein av dei farlegaste byane i USA.

Geografi
--------

Satellittbilete av Detroit og naboområde. Foto: NASA
Detroit sentrum om kvelden. Foto: Shawn Wilson

Byen har namnet «Detroit» på grunn av at han ligg ved Detroitelva (frå fransk «Rivière du Détroit», 'sund-elva'). Detroit ligg mellom to sjøar, Eriesjøen og St. Clair-sjøen.

Detroit har eit areal på 370,2 kvadratkilometer.

Klimaet i Detroit er typisk for Midtvesten, med kalde vintrar og varme somrar. Som ei følgje av nærleiken til dei store sjøane er det mykje snø i Detroit om vinteren.

Detroit ligg attmed grensa til Canada, og har tunnelsamband til byen Windsor på den andre sida av grensa.

Økonomi
-------

Henry Ford starta bilselskapet Ford i Detroit i 1903, og i heile det tjuande hundreåret har byen vore hovudsetet for bilindustrien i USA. Dei to andre store bilprodusentane i landet, General Motors og DaimlerChrysler, held òg til i Detroit.

Tilbakegangen i bilindustrien har gjort at det dei siste åra har vorte mange arbeidslause industriarbeidarar i Detroit.

Idrett
------

Det er toppnivålag i alle dei fire store idrettane i USA i Detroit. I ishockeyserien NHL speler laget Detroit Red Wings, og i basketballserien NBA speler laget Detroit Pistons. Detroit Lions er amerikansk fotball-laget i Detroit, og i baseball har Detroit laget Detroit Tigers. Detroit er ein av få byar i USA som har lag i både NFL, NHL, NBA og MLB.

Folk frå Detroit
----------------

* Sixto Rodriguez (f. 1942), songar og låtskrivar kjend som «Rodriguez»

Kjelder
-------

1. ↑  Johnson, Scott (February 27, 2013). «Salta a la fama el rockero de origen mexicano Sixto Rodríguez, tras el Oscar a documental sobre él». El Sur Acapulco. El Sur Acapulco. Arkivert frå originalen August 9, 2016. Henta September 7, 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Detroit**

 Reiseguide for Detroit frå Wikivoyage
* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NLA

 |
**Detlef Michel** (fødd 13. oktober 1955) er ein tysk, tidlegare friidrettsutøvar frå Berlin, som tevla i spydkast for DDR og Berlin SC. Han vart verdsmeister i øvinga i 1983, og tok to EM-medaljar; ein sølvmedaljen i 1986 og ein bronsemedalje i 1982. Michel er 184 cm høg og hadde ei tevlingsvekt på kring 93 kg.

### Aktiv

Michel vart austtysk meister i spydkast sju gongar: 1975, 1979, 1980, 1982, 1983, 1986 og 1987. Han deltok i friidretts-VM 1978 og vart nummer fire. To år seinare mislukkast han å kvalifisere seg til spydkastfinalen under OL i Moskva. Under europameisterskapen i 1982 vann han si fyrste EM-medalje, sjølv fekk han bronse då landsmannen Uwe Hohn vart europameister. Året etter vart Michel verdsmeister i Helsingfors, med eit kast på 89,48 meter var han nærare fire meter føre dei andre medaljevinnarane.

Grunna boikott deltok ikkje Aust-Tyskland i sommar-OL 1984, derimot tok Michel sølvmedaljen under EM i friidrett 1986. Han deltok i sommar-OL 1988, men kom ikkje til finalen. Michel la opp som spydkastar i 1990.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Nr 4 – 85,46 m
* EM 1982 i Aten: Bronsemedalje – 89,32 m, bakom Uwe Hohn (91,34 m) og Heino Puuste (89,56 m)
* VM 1983 i Helsingfors: Gullmedalje – 89,48 m, framom Tom Petranoff (85,60 m) og Dainis Kūla (85,58 m)
* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje – 81,90 m, bakom Klaus Tafelmeier (84,76 m)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Almanakk for Noreg** er ein almanakk som har vore utgjeven av Universitetet i Oslo kvart år sidan 1814. Almanakken vert redigert av ein almanakk-komité utnemnd av Det akademiske kollegium ved Universitetet i Oslo. Almanakken kjem ut både på nynorsk og bokmål. På bokmål heiter han **Almanakk for Norge**. Tabellane blir rekna ut ved Institutt for teoretisk astrofysikk.

Almanakken har sidan 1912 komme ut med parallellutgåver på nynorsk og bokmål. Boka har no eit A6-format og 128 sider. Av innhaldet er kalendarium med merkedagar, solrenning og soleglad i ei rekkje byar, kulminasjon og nedgang for sol, måne og planetane frå Venus til Saturn, månefasar, tussmørketabellar og planetkart som syner planetbaner på himmelen gjenom året. Det er òg statistiske oppgåver, meteorologiske data og oversikt over reglar for jakt, fangst og fiske.

Almanakken har kvart år ein temaartikkel. Temaartiklane dei siste åra har vore:

* 2021: Botolv Helleland: «Norsk stadnamnarkiv 100 år» og Espen Sørbye: «Forbodstida»
* 2019: Albert Rønning: «1319 – byrjinga på slutten for norsk sjølvstende»
* 2018: Finn E. Johannesen: «Spanskesykja»
* 2016: Øystein Sørensen: «Oktoberrevolusjonen og Noreg» og Alv Egeland: «Kristian Birkeland»
* 2015: Martin Austnes: «Noregs Bank – Banken som skulle gje det nye Noreg ei framtid»
* 2014: Morten Nordhagen Ottosen: «'Mirakelåret' 1814 i eit europeisk perspektiv»
* 2013: Johan Moan: «Døgnrytmar og årsrytmar hos mennesket»
* 2012: Nils Voje Johansen: «Då venuspassasjar endra verda»
* 2011: Johan Peter Collett: «Det Kongelige Frederiks Universitet blir grunnlagt i 1811» - om Universitetet i Oslo.
* 2010: Henrik G. Bastiansen: «Norsk fjernsyn er 50 år»
* 2009: Trond Bergh: «Bergensbanen 100 år»
* 2008: Odd Arvid Storsveen: «Enhver Religion har et mildt og kjærligt Hjerte» - om Henrik Wergeland religiøse tenking.
* 2007: Finn Erhard Johannessen: «Kong Chulalongkorns noregsreise i 1907»
* 2006: Vigdis Ystad: «Ibsen hundre år etter»
* 2005: Henrik G. Basiansen: «1905: Telegrafen, telefonen og unionen»
* 2004: Marie Skoie: «Da tida vart normal»

Historie
--------

Den første norske almanakken kom ut i 1643; den vart då utgjeven for året 1644. Universitetet i Oslo har gitt ut almanakk sidan 1814. 
Frå 1912 til 1987 hadde Almanakkforlaget einerett på å produsere almanakkar. Sidan på 1995 har Gyldendal vore forleggar for Universitetet i Oslo. Samstundes byrja Almanakkforlaget å gje ut sin eigen *Norsk almanakk*.

Referansar
----------

1. ↑  «Almanakken, Universitetet i Oslo». Henta 17. september 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Almanakk for Noreg
**Eirik Martin Torvaldsson Sommer** (28. oktober 1832–12. april 1904) var ein norsk lærar og forfattar. Han var ein av dei fyrste til å gje ut bøker på landsmål.

Sommer var fødd i Trondheim som son av ein skomakar. Han utdanna seg til lærar ved Klæbu seminar, som han gjekk ut frå i 1852. Deretter var han huslærar i nokre år, før han verka på verksskulen ved Nedre Leirfoss i Strinda i åtte år. Han måtte etterkvart gje seg som lærar på grunn av nedsett syn. I 1867 kjøpte han eit gardsbruk i Åfjord på Fosen der han levde livet ut.

Sommer gav ut diktsamlinga *Soga-visor om de norske Konungar og de største Hend i Norrig i den hedenske Tidi til Haaken Jarl sit Fall* i 1857. Dette var ei av dei aller fyrste bøkene på landsmål gjevne ut etter Ivar Aasen. Han gav så ut historieboka *Noregs Saga i Stuttmaal* (1862), som Aasen skreiv føreord til, og ei byrjinga på *Sverresoga* på landsmpål (1864). Eirik Sommer spelte òg ei viktig rolle i det første mållaget i Trondheim.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Hoel, Oddmund Løkensgard; Allkunne (11. mars 2021). «Eirik Sommer». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Dee** (skotsk-gælisk *Uisge Dè*) er ei elv i Aberdeenshire i Skottland. Elva spring ut i Cairngorms og renn gjennom Strathdee (Deeside) på veg mot Nordsjøen ved Aberdeen. Namnet er dokumentert heilt tilbake til 100-talet e.Kr. i verket til geografen Ptolemaios som *Δηοῦα* (Deva), som tyder 'gudinne', noko som indikerer at elva hadde guddommeleg status i trua til innbyggjarane som budde her då. Det er fleire andre elvar med same namnet i Storbritannia som har same opphav. 

Elva renn gjennom mellom anna Braemar, Ballater, Aboyne og Banchory, før ho munnar ut i Nordsjøen gjennom hamna i Aberdeen. Det vart bygd ein kunstig kanal i 1872 for å utbetre hamna, som er det største marinesenteret i Europa for offshoreindustrien i Nordsjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «River Dee, Aberdeenshire» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dee i Aberdeenshire**

Koordinatar: 57°4′18″N 2°51′0″W﻿
Absorpsjonsband i jordatmosfæren danna av drivhusgassar og effektane dette har på den transmitterte strålinga.
Eit **absorpsjonsband** er ei rekkje bølgjelengder (eller tilsvarande frekvensar i det elektromagnetiske spekteret) som kan produsere ei særskild omforming av eit stoff. Sidan energirike overgangar kan gå begge vegar, kan absorpsjonsbanda òg fungere som emisjonsband.

Oversyn
-------

I følgje kvanteteori kan atom og molekyl berre halde på ei viss særskild energimengd, eller berre eksistere med særskilde tilstandar. Derfor kan eit stoff berre endre energi i visse «steg» tilpassa dei tillatne energinivåa dei kan eksistere i. Kvart av desse stega tilsvarar til ei viss energimengd, som kan skildrast som ei bølgjelengd av lys (eller ei spektrallinje). Så når lys frå ein av desse spesifikke bølgjelengdene vekselverkar med eit molekyl, kan denne bølgjelengda verte absorbert, medan andre bølgjelengder passerer forbi. Dette er opphavet til absorpsjonsspeketeret. 

Ikkje alle molekyl er heilt like, sjølv molekyla i same stoff. Dei flytte seg forskjellig og vibrere og rotere forskjellig, og ha forskjellige nabomolekyl. På grunn av dette skjer kvar overgang ved litt forskjellige bølgjelengder i forskjellige molekyl, så i staden for ei uendeleg smal absorpsjonslinje i spekteret, ser ein i staden eit band - ei variasjonsbreidde som kvar særskilde overgang kan skje under ved dei riktige tilhøva.

Eigenskapar
-----------

### Utforming

Banda kan ha forskjellig utforming og analysar av desse banda kan gje informasjon om overgangen som har skapt bandet. I mange tilfelle er det nyttig å tenkje seg at eit spektralband er ei enkel gaussisk eller lorentzisk modellform.

### Breidde

Det er mange mekanismar som avgjer breidda til eit absorpsjonsband, som 

* Vibrasjonar
* Rotasjonar
* dopplerforbreiing

Forskjellige absorpsjonsband
----------------------------

### Eletroniske overgangar

Elektroniske overgangar skjer hovudsakleg i energiar som tilsvarar UV-delen og den synlege delen av spekteret. Dei største medverkande faktorane som skapar breiare spektrallinjer i eit absorpsjonsban er fordelinga av vibrasjons- og rotasjonsenergiane til molekyla. I spektroskopi innan gassfasen kan ein skilje finstrukturen som desse faktorane skapar, men i spektroskopi på væskefasen til eit stoff, skapar dei forskjellige molekyla breiare strukturar og glattare band. Elektroniske transisjonsband kan ha ei breidde som varierer frå ti til fleire hundre nanometer.

### Vibrasjons- og rotasjonsovergangar

Vibrasjonsovergangar finn stad i den infraraude delen av spekteret ved bølgjelengder på rundt 1-30 mikrometer. 

Rotasjonsovergangar finn òg stad i det infraraude spekteret, men ved lågare energiar enn vibrasjonsovergangar.

Sjå òg
------

* Spektroskopi
* Spektrallinje

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Absorption band» frå Wikipedia på engelsk, den 14. august 2008.*
**Jens Michael Lund** (13. januar 1872–10. mars 1943) var ein norsk jurist frå Oslo, frå 1916 til 1920 den fyrste riksmeklingsmannen i Noreg. 

Lund var dotterson til Frederik Stang og bestefar til høgsterettsdommaren Ketil Lund. Han var dessutan bror til juristen og politikaren Fredrik Stang Lund.

Jens Michael Lund vart cand.jur. i 1897 og var høgsterettsadvokat frå 1902. Attåt advokatpraksisen var han frå 1908 redaktør av *Norsk retstidende* og frå 1911 formann i appellkommisjonen til riksforsikringa.

I tida 1916-20 var Lund Noregs fyrste riksmeklingsmann, ei tid prega av talrike arbeidstvistar i landet. Også etter at han hadde slutta som riksmeklingsmann deltok han som meklar i fastlåste og vanskelege konfliktar. Han var såleis fungerande riksmeklingsmann under sjømannskonflikten i 1921 og formann i skilsdomstolen for ei rad tvistar i 1922.

Perioden 1922–36 var Lund formann i arbeidsrådet og 1933–36 i boikottdomstolen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jens Michael Lund» frå Wikipedia på bokmål, den 28. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |