Gutorm Gjessing i 1927
**Gutorm Gjessing** (14. april 1906–27. april 1979) var professor dr. philos i etnografi og styrar for Etnografisk museum ved Universitetet i Oslo frå 1947 til 1973.

Oppvekst og studiar
-------------------

Gjessing var fødd på Stranda på Sunnmøre, men tok artium ved Oslo katedralskole i 1924, og sette i gang med magistergradsstudium i arkeologi. Han fekk magistergraden i 1931, og doktorgrad i 1934 med *Studier i norsk merovingertid*.

Arbeid som konservator
----------------------

Han var tilsett som konservator i arkeologi ved Tromsø museum frå 1936 til 1940. Gjessing utgav saman med kona si, Gjertrud Gjessing, i 1940 arbeid om den samiske folkedrakta. Han skreiv òg om norsk fangstkultur, om helleristningar i Nord-Noreg og Trøndelag, og om spennande utgravingar på Træna m.m. 

Frå 1940 til 1946 jobba han som konservator i arkeologi ved Oldsaksamlinga til Universitetet i Oslo. Før krigen var over, hadde han gitt ut ei populærvitskapleg oversikt, *Norges steinalder*, på ca. 500 sider. Han var i USA på Rockefeller-stipendiat 1946-1947, forskinga der ville i USA blitt kalla kulturantropologi.

Politisk engasjement
--------------------

Her blei ein politisk bevisstgjeringsprosess sett i gang, og han er sitert på «Jeg tok til å tvile alvorlig på bærekrafta av våre vestlige, kapitalist-demokratiske system» - og: «Det er blitt klarere og klarere for meg at etnografien (antropologien) ikke kan stå likegyldig overfor utviklinga i dei »rike landa«, med framvoksteren av mangenasjonale gigantkonsern og den intense offensiven disse konserna og i det heile storindustrien og finanskapitalen har sett inn for å bevare og å styrke de økonomiske og dermed Vestens politiske privilegier i de såkalte »U-landa« som jo alltid har vært vårt viktigste arbeidsfelt. Fortsetter faget å se bort fra disse fenomena, er det ikke i pakt med virkeligheta.» 

Han var engasjert i problemfeltet same/nordmann og samespørsmål generelt, heilt frå Tromsø-tida og til sin død. I 1951 fekk han overført Etnografisk museum si samesamling til Norsk folkemuseum ut frå resonnementet at samane skulle vere likeverdig representerte i vårt sentrale nasjonalmuseum. Han var medlem av samekomiteen av 1956. 

Gjessing har alltid vore politisk bevisst, og gjekk i ei stadig meir radikal retning. F.eks. var han med på å starte Sosialistisk Folkeparti saman med Finn Gustavsen, Knut Løfsnes, og fleire. Han var i ein periode formann i antikrigsorganisasjonen Folkereisning Mot Krig.

I 1950 var han leiar av den første norske kulturdelegasjon til Kina, og i 1966 var han med i delegasjon til Israel (kfr. biografiliste)

Nokre prisar han har motteke
----------------------------

* Språklig samlings litteraturpris 1977
* Æresmedlem Royal Anthropological Inststitute
* Den bergenske prisbelønning
* Fridtjof Nansens prisbelønning
* Qvigstad-medaljen

Delvis bibliografi
------------------

* «Mennesket er ett - kulturforskning og kulturkrise» - 1948
* «Individ og samfunn hos naturfolk» - Etnologisk Samfunns Skrifter - 1948
* «Krigen og kulturene» - 1950
* «Mennesket og kulturene» i 2 bind - 1952
* «Changing lapps», nr. 13 i London School of Economics skriftsserie "Monographs in sosial anthropology", samling forelesningar haldne der - 1952
* «Sosio-culture» - 1956
* "De hundre år - Universitetets etnografiske museums historie 1857 - 1957 - Studies honouring the centennial of Universitetets etnografiske museum vol.V (saman med Marie Krekling Johannessen) - 1957
* «Samfunn og kultur» - 1963
* «Sosialisme og fred» - 1965
* «Kibbutz, Ikke-kommunistisk kommunisme» - 1967
* «Complementarity, value, and socio-cultural field» - 1968
* «Norge i Sameland» - 1973
* «Ideer omkring forhistoriske samfunn» - utg. av Oldsaksamlingen 1977
* «Kultur og samfunn er ett» - 1977

Kjelder
-------

* Den faglege delen av denne artikkelen er plukka frå ein minnetale halden av professor dr. philos Arne Martin Klausen 21. februar 1980 (som har tillate bruken).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |