recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Svetlana Leonidovna Boginskaja** (fødd 9. februar 1973) er ein tidlegare turnar frå Minsk som representerte Sovjetunionen til 1991, og deretter Belarus til ho la opp i 1996. Ho vart verdsmeister i mangekamp i 1989 og europameister 1989 og 1990. Boginskaja sanka seg tre OL-gull, fem VM-gull og ni EM-gull åra 1988-92.

Aktiv
-----

Boginskaja deltok i Turn-VM 1987 der ho kom på bronseplass i bom-øvinga og fekk sølv i lagtevlinga. Under Sommar-OL 1988 vart ho olympisk meister i hopp og med det sovjetiske mannskapet i lagtevlinga, dessutan tok ho ein sølvmedalje i frittståande og ein bronse i mangekampen. I europameisterskapen 1989 vart ho gullvinnar i mangekamp, frittståande og hopp. Nokre månader seinare gjekk ho til topps i mangekampen og i frittståande ved Turn-VM 1989, ho fekk gull også i lagtevlinga.

Under Turn-EM 1990 i Brussel gjorde Boginskaja reint bord med di ho vann alle fem tevlingane, rett nok måtte ho dele fyrsteplassen i skranke med to andre turnarar. Ved verdsmeisterskapen 1991 kom ho på andreplass i mangekampen, medan ho vann gullmedaljar i bom og i lagtevlinga. Gjennom året 1992 vann ho ein gullmedalje i bom i europameisterskapen, ein sølvmedalje i hopp i verdsmeisterskapen og ein gullmedalje i hopp med eit lag frå den oppløyste Sovjetunionen i Barcelona-OL. 

Etter eit opphald kom Boginskaja tilbke og deltok i Turn-VM 1995 der ho enda på 16. plass i mangekampen. I 1996 vann ho ein sølvmedalje i hopp ved Turn-EM. Ho avslutta med å verte nummer 5 i hopp-øvinga under Sommar-OL 1996.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Svetlana Boginskaya» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2022.*

* «Sviatlana Bahinskaya» (på engelsk). Olympedia. Henta 13. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Blå vassflate i ein søledam. Foto: Jerry Segraves

Den blå planeten, fotografert frå ferda Apollo 17 gjorde til månen i 1973.
**Blå** er den fargen som spenner over bølgjelengder frå om lag 440 til 490 nanometer. Blå er ein av fargane som dannar fargepunkta i TV-skjermane. I estetikken reknar ein blått til dei *kalde* fargane.

Blå er ein heller sjeldan farge i levande organismar, og få matvarer har blå farge. Derimot er dagshimmelen og mange former for vatn blå. Lyshuda menneske kan òg få litt blåfarge, til dømes om dei slår seg eller blir svært kalde. Blåfargen kjem fordi blodet under huda får mindre oksygen. Blåmerke blir til ved at blodkar blir sprengde og sig ut i vevet, der det ikkje får tilført hemoglobin. Når ein blir blåfrosen, er det blodårene som trekkjer seg saman og dermed hindrar tilføring av hemoglobin. På grunn av samband mellom fargen og blåmerke har nokre lingvistar foreslått at det urgermanske opphavsordet hans, *blǣwo*, hadde noko slekt med ordet *bliuwan*, «å slå», men dei fleste aksepterer ikkje denne teorien.

Mange indoeuropeiske språk, mellom anna norrønt, brukte namnet på fargen om alle mørke fargar, og skilde såleis ikkje mellom blått og svart. Det er på grunn av dette at visse hindugudar, som Krisjna, ofte blir framstilde som blå — dei skal nemleg ha vore særs mørke i huda.

Somme språk, mellom anna russisk, har ikkje noko felles ord for alle blåfargar, men ser på himmelblått *(голубой)* og havblått *(синий)* som to «grunnleggjande» og ulike fargar. (Eit slikt skilje kan stundom bli bruka på norsk òg, i regnbogefargane, men der kallar vi den eine for *blått* og den andre for *indigo*.)

Symbolikk
---------

### Politisk

I politikken er blått oftast fargen til den politiske høgresida, men i USA symboliserer denne fargen den politiske venstresida.

### Religiøst

Blått har sidan gammaltestamentleg tid representert dei religiøse boda i jødedommen, og jødar er etter Toráen pålagde å ha ein tråd farga med blåfargen tekhélet i sisijótane (hjørnefrynsene) av sine talletót (bønesjal). Kunnskapen om korleis ein dreiv ut dette fargestoffet gjekk tapt i uroa kring Israel/Palestina kring 800-talet, og dei fleste sisijót har i dag berre kvite frynser. Blåfargen som generelt religiøst symbol har likevel halde seg, og mange talletót er kvite med blå striper. Denne symbolikken er bakgrunnen for fargane i det israelske flagget.

### Nasjonalt og organisatorisk

#### Blått og kvitt

Blått i kombinasjon med kvitt er brukt i nasjonalflagga åt Finland, Hellas, Honduras, Israel, Mikronesiaføderasjonen, Skottland og Somalia. Internasjonale organisasjons- eller unionsflagg i blått og kvitt inkluderer Antarktis, NATO, Nordisk råd, OPEC og SN (Dei sameinte nasjonane).

#### Blått og gult

Blått i kombinasjon med gult er brukt i nasjonalflagga åt Kasakhstan, Palau, Sverige og Ukraina. Internasjonale organisasjons- eller unionsflagg i blått og kvitt inkluderer EU.

Anna
----

Blått har gjeve namn til:

* blått blod
* blåmåndag
* musikkforma blues
* den norske kongen Harald Blåtann
* Den blå moskéen i Istanbul

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Svetlana Vladimirovna Davidova** (fødd 14. november 1968), gift **Svetlana Petsjorskaja**, er ein russisk tidlegare skiskyttar. Ho vann sju gullmedaljar i ulike VM i skiskyting, og sigra i 1991 i kampen om verdscup-pokalen.

Aktiv
-----

Davidova fekk i 1989 bronsemedaljen på 15 km i sitt fyrste verdsmeisterskap i skiskyting, og gjekk så andreetappen på Sovjetunionen sitt vinnarlag i 3x7,5 km stafett. Året etter var ho nær ved vinne gull i alle fire øvingane under VM 1990 i Minsk. Ho vart suveren verdsmeister på 15 km og deltok for Sovjets vinnarlag i både stafett og lagtevlinga. På sprintdistansen, som vart flytta til Oslo og avvikla der, skaut ho på seg to strafferundar og måtte sjå seg slått av norske Anne Elvebakk med 3,3 sekundar. I 1991 kopierte Davidova plasseringane i VM med gullmedaljar i stafett i lagtevling, og sølvmedalje på sprinten. Under vinter-OL i 1992 fekk ho OL-sølv på 15 km bakom tyske Antje Misersky. Sidan deltok Davidova i skiskytings-VM 1995, men utan å merke seg ut.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1989 i Feistritz: Gull på stafetten og lagkonkurransen, bronse på 15 km
* VM i skiskyting 1990 i Minsk og i Oslo: Gull på 15 km, stafetten og lagkonkurransen, sølv på sprinten
* VM i skiskyting 1991 i Lahti: Gull på stafetten og lagkonkurransen, sølv på sprinten
* Skiskyting under Vinter-OL 1992 i Albertville: Sølvmedalje på 15 km
* VM i skiskyting 1995 i Antholz: Nr 14 på 15 km

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Svetlana Pechorskaya» (på engelsk). olympedia.org. Henta 26. januar 2023.
Hovedbygningen ved NTH
Flyfoto over Gløshaugen og NTH Foto: Mittet & Co, ca. 1933

**Norges tekniske høgskole** (**NTH**) er ein tidlegare teknisk høgskule i Noreg som gjekk inn i Universitetet i Trondheim, seinare NTNU.
Han utdanna sivilingeniørar og sivilarkitektar.

Høgskulen blei opphavleg skipa som «Norges tekniske høiskole» i 1910.

I 1968 blei NTH, Den allmennvitenskapelige høgskole (AVH) og Vitenskapsmuseet slått saman til Universitetet i Trondheim (UNIT). NTH og AVH heldt likevel på ein stor grad av sjølvstyre.

I 1996 blei Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet (NTNU) danna gjennom ei samanslåing av NTH, Den allmennvitenskapelige høgskole, Vitenskapsmuseet, Det medisinske fakultet, Kunstakademiet i Trondheim og Musikkonservatoriet i Trondheim til eitt universitet. NTH som institusjon eksisterte dermed i tidsrommet 1910–1996. Etter dette har aktivitetane til NTH vore vidareførte som ein del av NTNU.

Kjelder
-------

1. ↑  «Trondhjems Adresseavis 1910.09.15». *Trondhjems Adresseavis*. 15. september 1910. s. 2.

* *Denne artikkelen bygger på «Noregs tekniske høgskole» frå Wikipedia på bokmål, den 18. april 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Lise Haavik** (fødd 23. februar 1962 i Narvik) er ein norsk-dansk songar som er best kjend for å ha representert Danmark i Bergen i Eurovision Song Contest 1986. Ho er også kjend i Danmark for sitt arbeid i duoen Trax saman med sin ektemann, John Hatting.

Biografi
--------

### Tidleg liv

Haavik vart fødd i Narvik 23. februar 1962. Ho flytta til Danmark i 1982 for å studere økonomi ved Odense Universitet og Copenhagen Business School. Haavik samarbeida med John Hatting seint i 1983, og dei gifta seg like etter. På den tida jobba ho med musikk på fulltid og slutta å studere.

### Musikalsk karrière

Eit år etter ho flytta til Danmark, vart Haavik med i amatørsongtevlinga til Se & Hør, der ho kom på andreplass. Like etter dette møtte hun John Hatting, som seint i 1983 søkte etter ein kvinneleg songar for å starte ein duo. Plateselskapet sende Haavik, og saman danna dei duoen Trax.

Haavik representerte Danmark i Eurovision Song Contest 1986 med songen «Du er fuld af løgn». Mens begge var til stades på scena i Grieghallen, var det berre Haavik som song, og som vart kreditert under framsyninga (Hatting vart seinare kreditert som komponist). Songen enda på sjetteplass av totalt 20 deltakarar. Det er den einaste gongen Haavik har delteke i Eurovision Song Contest, etter fleire mislykka forsøk på å representere Danmark i 1984 og 1985. Ho prøvde seg også for Noreg i Melodi Grand Prix 1988, utan å nå finalen.

Haavik har fortsett å jobbe med musikk, med hennar siste verk, «Cry Me a River», utgjeve i 2007.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Denmark in 1986». ESCToday. Henta 6. oktober 2008.
2. ↑  *Eurovision Song Contest 1986* (3. mai 1986). *Danmarks Radio.*
3. ↑  Cry Me a River at Yahoo! Music

* *Denne artikkelen bygger på «Lise Haavik» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lise Haavik på Internet Movie Database
* Lise Haavik på Danske Film

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Sverre Sørsdal** (5. august 1900–21. mars 1996) var ein norsk boksar og lækjar fødd på Hamar. Han var olympisk sylv- og bronsemedaljevinnar i boksing i klassa lett tungvekt, og er ein av berre fire nordmenn som har vunne OL-medalje i boksing. For lækjarinnsatsen sin mottok han sidan Kongens fortenestmedalje i gull.

Karriere
--------

Sørsal representerte Noreg i boksing i tre olympiske leikar. I OL i 1920 fekk han sylvmedalje og i OL 1924 fekk han bronse, medan det vart fjerdeplass i klassa tungvekt i OL 1928. Han var òg to gonger noregsmeister i lett tungvekt, frå NM i 1920 og NM i 1924. Boksekarriera hans var attåtsyssel medan han studerte medisin ved Universitetet i Oslo og han boksa for Akademisk Boxe-Club. Seinare var han i fleire år overlækjar på Vardø Sjukehus. For innsatsen sin som lækjar vart han tildelt Kongens fortenestemedalje i gull.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rolf Bryhn og Knut Are Tvedt: *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon* Oslo, 1990. ISBN 82-573-0408-5
* Røyving, Egil: *Klar ... boks! : erindringer om norsk boksing gjennom et århundre.* Oslo : Norges bokseforbund

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* ISNI

 |
F-117 Nighthawk er eit døme på eit kampfly med stealth-teknologi
**Stealth-teknologi** dekkjer eit breitt spekter av teknikker som vert nytta til å gjera fly, skip og missil mindre synlege på radar, infraraud teknologi eller andre teknologier som er meint å sjå dei.

Eit fartøy med stealth-teknologi vil typisk vere designa frå byrjinga til å ha ein så liten signatur som mogeleg på radar og infraraude overvakingssystem.

Stealth-teknologi på kampfly
----------------------------

Mykje av teknikken er at flyet får runde og glatte kantar, slik at radarbølgene vert skubba vekk frå flyet til alle kantar, og ikkje vert reflekter attende til radaren. 
Dersom flyet skal nyttast i kamp, til dømes F-22 og F-35, er det òg montert avkjøling på etterbrennaren, slik at vermesøkjande missil ikkje lett kan låsast fast til flyet som mål.

Referansar
----------

1. ↑  Rao G.A.; Mahulikar S.P. (2002). «Integrated review of stealth technology and its role in airpower». *Aeronautical Journal* **106** (1066): 629–641.
2. ↑  Mahulikar S.P.; Sonawane H.R.; Rao G.A. (2007). «Infrared signature studies of aerospace vehicles». *Progress in Aerospace Sciences* **43** (7–8): 218–245. Bibcode:2007PrAeS..43..218M. doi:10.1016/j.paerosci.2007.06.002.
**Staņislavs Olijars** (fødd 22. mars 1979) er ein latvisk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Tsjeljabinsk i dåverande Sovjetunionen. Han tevla i 110 meter hekk og vart europameister i øvinga i 2006, og fekk sølv i EM 2002. Dessutan fekk han bronsemedaljar i 60 m hekk i innandørs-EM 2002 og innandørs-VM 2007.

### Aktiv

Olijars vart juniorverdsmeister på 110 meter hekk i 1998. Både under friidretts-EM 1998 i Budapest, VM 1999 i Sevilla og dei olympiske sommarleikane 2000 i Sydney rauk han ut or korthekk-tevlinga i semifinalane.

Våren 2002 vart Olijars nummer tre på 60 meter hekk i innandørs-EM i Wien. Seinare det året tok han sølvmedaljen på 110 m hekk under EM i München på glitrande 13,22 sekundar, einast verdsrekordhaldaren Colin Jackson sprang fortare. Den 13. juli 2003 gjorde Olijars sitt livs snøggaste løp på 110 meter hekk då han i eit stemne i Lausanne fekk notert 13,08 sekundar. I 2004 sprang han seg til finaleplass på korthekken under OL i Aten, sluttida hans på 13,21 sekundar heldt til ein femteplass.

Olijars største stund på friidrettsbana kom under EM i Göteborg 2006, der han vann gullmedaljen på tida 13,24, langt førr nestemann. I 2007 vart han bronsemedaljør i innandørs-VM i Valencia på 60 meter hekk, etter Liu Xiang og Allen Johnson.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Utslått i kvartfinalane (nr 22 – 13,62)
* EM 1998 i Budapest: Utslått i semifinalane (nr 16)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i semifinalane (nr 14 – 13,70)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i semifinalane (nr 11 – 13,50)
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 13,22, bakom Colin Jackson (13,11)
* VM i 2003 i Paris: Braut forsøksløpet
* OL 2004 i Aten: Nr 5 – 13,21
* VM i 2005 i Helsinki: Utslått i semifinalane (nr 11 – 13,53)
* EM 2006 i Göteborg: Gullmedalje – 13,24, framom Thomas Blaschek (13,46)
* VM 2007 i Osaka: Utslått i semifinalane (nr 22 – 13,78)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane (nr 17 – 13,50)
* EM 2010 i Barcelona: Braut forsøksløpet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Staņislavs Olijars» frå Wikipedia på tysk, den 15. juli 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «Staņislavs Olijars» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juli 2016.*
Installasjon av *Christo* (Christo og Jeanne-Claude) på Exposición sobre Christo, Museo Würth La Rioja, Spania, august 2009.
**Installasjonskunst**, eller berre **installasjon**, er nemninga på ein kunstnerisk sjanger som er kjenneteikna av at kunstnaren nyttar ulike gjenstandar som i seg sjølv ikkje treng å vere kunstverk (måleri, skulptur og liknande), men til dømes meir eller mindre omarbeidde gjenstandar frå dagleglivet, frå naturen eller frå skrothaugane, for å lage ei romleg samansetting og samanblanding som er egna til å gje tilskodarane kunstopplevingar ved hjelp av dei assosiasjonane som samansettinga av gjenstandane fører til.

Eit kunstverk av denne typen, som vert kalla ein *installasjon*, er ofte laga spesielt til det aktuelle utstillingsrommet eller den aktuelle utstillingsstaden, og spelar gjerne på den samverknaden som den aktuelle staden og sjølve verket har på publikum. Verket kan difor ofte ikkje flyttast utan vidare, men må tilpassast eller lagast om att dersom det skal synast fram ein annan stad. I mange høve kan dessutan materiala i verket vere av ein slik art at det må lagast om att om det skal synast fram på ein annan stad.

Installasjonskunst i ulike former og med ulike uttrykk har frå 1950-1970-talet og framover vore stendig meir dominerande på kunstutstillingar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Installasjonskunst**

* Irish Museum of Modern Art: WHAT IS––Installation Art?
Steart Point
**Steart-halvøya** er ei halvøy i Somerset i England. Heilt ytst på halvøya ligg Fenning Island og ytst på denne ligg Steart Point. Ho består hovudsakleg av lågtliggande, flatt jordbruksland, og strekkjer seg nordover på vestsida av Stockland Reach, dei nedre delane av estuaret til River Parrett.

Bridgwater Bay, eit nasjonalt naturreservat, ligg nord for halvøya.

Hovudbusetnaden på halvøya er landsbyen Steart, men to andre landsbyar, Stockland Bristol og Otterhampton ligg ved foten av halvøya. 

Vest for halvøya ligg landsbyen Stolford og Hinkley Point, og i sør ligg landsbyen Combwich.

Steart-halvøya har vorte råka av flaum mange gonger. Den mest alvorlege var i 1981. I 1997 førte ein kombinasjon av kysterosjon, høg flo og bølgjer til flaumvernet stod i fare for å bryte saman. Det er derfor lagt planar for å utbetre flaumvernet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steart Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Stolford to Combwich Coastal Defence Strategy Study» (PDF). *Environment Agency*. Arkivert frå originalen (PDF) 27. september 2007. Henta 31. oktober 2007.

  

Koordinatar: 51°12′36″ N 3°2′6″ W﻿
Admiral **John Byng** (29. oktober 1704–14. mars 1757) var ein offiser i Royal Navy som vart stilt for krigsrett og avretta for å ha mislukkast i år «gjere sitt yttarste» under slaget ved Menorca i starten på sjuårskrigen.

Byng gjekk inn i marinen i 1718, 14 år gammal. Far hans var då ein veletablert admiral med ei stor karriere som hadde vunne mange sjøslag og var høgt akta av kongane han tente. 

Tidleg i karrieren vart Byng send til ein rekkje postar i Middelhavet. 23 år gammal vart han kaptein på HMS «Gibraltar». Fram til 1739 kom han ikkje ut i kamp.. I 1742 vart han kommandørguvernør i den britiske kolonien Newfoundland.

Han vart forfremma til kontreadmiral i 1745 og til viseadmiral i 1747. Han tente på dei mest komfortable stasjonane og unngjekk dei meir krevjande oppgåvene i marinen.

I 1756 fekk han i oppgåve å segle til Menorca, som var under britisk kontroll, for å hjelpe garnisonen der i forsvaret mot den franske marinen. Franskmennene kom dit før Byng og flåten hans nådde fram, og slaget ved Menorca fann stad utanfor øya. Dette markerte starten på sjuårskrigen i Europa. Byng kom imot den franske flåten på ei linje, men med ein vinkel i forhold til den franske linja. Dette medførte at dei første skipa i linja vart hardt råka av fransk kanoneld, før dei bakre skipa i den britiske flåten kom innanfor rekkevidd for sine kanonar. Byng innsåg at han ikkje ville klare å påføre franskmennene noko skade og vende attende til Gibraltar, der han hadde starta reisa. 

Det mislukka slaget og tapet av Menorca førte til stort sinne i Storbritannia. Byng vart ført heim og stilt for krigsrett for brot på Krigsartiklane. Lova sa at dersom ein offiser ikkje hadde gjort sitt yttarste, skulle han dømmast til døden, og slik vart det òg med Byng, som retten meinte hadde vist dårleg mot. John Byng vart skoten 14. mars 1757 om bord på HMS «Monarch».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Byng» frå Wikipedia på engelsk, den 7. oktober 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.*

1. 1 2 3  Godfrey, Michael (2000). «Byng, John». *Dictionary of Canadian Biography Online*. Library og Archives Canada. Henta 4. mars 2008.
2. ↑  1911 Encyclopædia Britannica/Byng, John, Wikisource 1911 encyclopedia project.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi på *Dictionary of Canadian Biography Online*
* John Byng på *Ward's Book of Days*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
Jyske hestar i arbeid i København
**Jysk hest** er ein dansk trekkhestrase.

Raseskildring
-------------

Jyske hestar ved Vorup Enge nær Randers.
Jysk hest er tungbygd og sterk. Hesten er vanlegvis raud med lys man og hale, men andre fargar er og tillatne etter rasestandarden. Avlsmålet er å avle fram ein mellomstor, harmonisk, muskuløs og triveleg hest med god djupn og breidde, og med eit arbeidsviljug, fromt og tillitvekkjande lynne.

Historie
--------

Dagens stamme av jysk hest kan sporast tilbake til 1860-talet, då lokale hopper på Jylland vart kryssa med ein innført engelsk hingst, som skal ha vore ei krysning mellom rasane shirehest og suffolk. Denne hingsten var raud med kvite sokkar. Tidleg på 1900-talet var hesterasen særs talrik, og var i bruk som arbeidshest både i landbruket og i byane. Frå midten av 1900-talet og i tiåra frametter vart hesten sine arbeidsoppgåver overtekne av bil og traktor, og talet på individ sokk. Sidan 1928 har jyske hestar vore nytta til å trekke bryggerivogner for bryggeriet Carlsberg. På det meste hadde dei 210 jyske hestar.

Førekomst
---------

Der finst berre nokre hundre individ att av rasen, og eit verneprogram er sett i verk.

Bruk
----

Den jyske hesten vert nytta innan jordbruk og transport. Bryggeriet Carlsberg har om lag 15 jyske hestar som framleis køyrer øl i København. Desse dyra deltek òg ved oppvisningar, byfestar og liknande.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon om jysk hest
* Den danske avlsforeininga si nettside (sida er på dansk)
* Om jysk hest på ei dansk skuleside (sida er på dansk)
Kart over Costa del Sol - byar, feriestader og landsbyar.
Bustader.
**Costa del Sol** («Solkysten») er ein region sør i Spania i den sjølvstyrte regionen Andalucía. Regionen består av kystbyar og feriestader langs Middelhavet i provinsen Málaga. Costa del Sol ligg mellom to mindre kjende kyststriper, Costa de la Luz og Costa Tropical. Tidlegare bestod kysten her berre av nokre små, rolege fiskelandsbyar, men regionen er fullstendig omvandla på siste halvdel av 1900-talet til ein verdskjend turistdestinasjon.

Her ligg byane Málaga, Torremolinos, Benalmádena, Fuengirola, Mijas, Marbella, San Pedro de Alcántara, Estepona, Manilva, Vélez-Málaga, Rincon de la Victoria, Nerja, Torrox, Sotogrande, San Roque og La Línea de la Concepción.

Det har vore busetjingar her sidan bronsealderen og området har vorte styrt av fønikarar, kartagenarar, romarar, vandalar, vestgotarar og maurarar, fram til *Reconquista*.

Området vart oppdaga og utvikla for internasjonal turisme i 1950-åra og har sidan vore ein populær destinasjon for utanlandske turistar. Området er særleg kjend for byar som Marbella, som har gjeve Costa del Sol rykte for å vere ei leikegrind for rike og kjende folk. 

I 1970- og 1980-åra var regionen kjend for at britiske gangsterar flytta hit for å unngå å verte dømd i heimlandet. Her kunne dei leve i luksus og på grunn av det anstrengte forholdet mellom Spania og Storbritannia angåande Gibraltar, vart det ikkje utført utlevering mellom dei to landa. Dette fenomenet har vore opphav til fleire filmar.

Costa del Sol er eit populær turistområde som tar imot millionar av turistar årleg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Costa del Sol» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Chris Summers. «Life on the 'Costa del Crime'». BBC News. Henta 18. mai 2008.
2. ↑  Judy Hobson. «Hotline puts squeeze on 'Costa del Crime'». BBC News. Henta 18. mai 2008.
3. ↑  Raul G.T. «Costa del Sol News». Malagaweb. Henta 8. juni 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Guide til Costa del Sol

| * v
* d
* e
Spain Spanske kystar |
| --- |
| Costa Brava  • Costa Dorada  • Costa del Azahar  • Costa Blanca  • Costa Cálida  • Costa de Almeria  • Costa de Granada  • Costa del Sol  • Costa de la Luz  • Costa de las Rías Bajas  • Costa da Morte  • Costa Verde  • Costa Vasca |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Lloret de Mar, den største feriestaden i Costa Brava
**Costa Brava** er eit kystområde nordaust i Catalonia i Spania i *comarques* Alt Empordà, Baix Empordà og La Selva i provinsen Girona. *Costa* er det katalanske og spanske ordet for «kyst» og *Brava* tyder «ulendt» eller «vill». Costa Brava strekkjer seg frå Blanes, 60 km nordaust for Barcelona, til grensa av Frankrike. 

I 1950-åra utpeikte Franco-regimet Costa Brava som ein passande stad for å skape ein turistdestinasjon, hovudsakleg for pakketuristar frå Nord-Europa, og særleg Storbritannia og Frankrike. Kombinasjonen av varmt sommarvêr, flott natur og flotte strender førte til at det vart bygd hotell og leilegheiter i hopetal på stader som Blanes, Tossa de Mar og Lloret de Mar. Turismen tok raskt over frå fiske som hovudnæringa i området. 

Cadaqués
Sjølv om store delar av Costa Brava er utbygd med omsyn til turismen, finst her òg stader som har ein meir tradisjonell utsjånad for turistar som vil ha noko meir enn berre sol, strand og sangria.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side for turisme i Costa Brava
* Reiseguide til Costa Brava[*daud lenkje*] (engelsk)
* Interaktivt gatekart over Costa Brava

| * v
* d
* e
Spain Spanske kystar |
| --- |
| Costa Brava  • Costa Dorada  • Costa del Azahar  • Costa Blanca  • Costa Cálida  • Costa de Almeria  • Costa de Granada  • Costa del Sol  • Costa de la Luz  • Costa de las Rías Bajas  • Costa da Morte  • Costa Verde  • Costa Vasca |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 83°50′S 130°00′W﻿

**Van der Veenstraumen** , tidlegare **Ice Stream B1**, er ein stor søraustleg sidebre til Whillansstraumen i Marie Byrd Land i Antarktis. Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Cornelis J. «Kees» van der Veen ved Byrd Polar Research Center og Departments of Geological Sciences and Geography ved Ohio State University. Han var ein teoretisk glasiolog og samarbeidde med Ian Whillans, 1986–2001, på mange rapportar om dynamikken til Den vestantarktiske innlandsisen, inkludert tidlegare Ice Stream B, som no er Whillansstraumen.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Van der Veen Ice Stream». *Geographic Names Information System*. United States Geological Survey. Henta 28. desember 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Van der Veen Ice Stream» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Hermann Scherer** (8. februar 1893–13. mai 1927) var ein tysk-sveitsisk ekspresjonistisk kunstmålar og bilethoggar fødd i Rümmingen i Baden-Württemberg.

Liv og gjerning
---------------

'Mor', 1924
Etter endt skulegang begynte Scherer i 1907 som lærling i steinfaget i ein verkstad i Lörrach. Åra 1910-19 arbeidde han etterrokes som steinhoggar i verkstadene til tre ulike bilethoggarar i Basel. Kring 1919/20 hadde Scherer ei modernistisk oppfatning av kva kunst var og skulle vere. I den samanheng øydela han mange av dei verka han hadde skapt til då.

To tilhøve hadde avgjerande innverknad på hans kunstnariske utvikling i dei tidlege 1920-åra; ei vandreutstilling med Edvard Munchs kunst på Kunsthaus Zürich, og så vart han kjend med Ernst Kirchner. Åra 1922-24 arbeidde han i fleire lange periodar i grenda Frauenkirch ved Davos. I 1924 fekk han så høve til å delta på ei utstilling av nyare tysk kunst i Stuttgart med tre av treskulpturane sine.

Same året danna han, saman med Albert Müller og Paul Camenisch, kunstnargruppa Rot-Blau («Raud-blå») som også Werner Neuhaus slutta seg til. På ei utstilling i Kunstverein Basel i 1925 fekk gruppa stor offentleg merksemd. Kort etter fekk gruppa høve til å stille ut verk på Kunsthaus Zürich. Til begge utstillingane vart enkelte verk avvist, då dei vart erklært for å vere støytande.

Hausten 1926 vart Scherer alvorleg sjuk og døydde 13. mai 1927. Året etter markerte Kunsthalle Basel kunstnaren med ei utstilling som presenterte meir enn 200 av verka hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hermann Scherer» frå Wikipedia på tysk, den 4. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hermann Scherer**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* HDS

 |
**Christlich-Soziale Union in Bayern** (**CSU**) (**CSU** – *Christlich-Soziale Union in Bayern e.V.* (hjelp·info)) er eit konservativt politisk parti i Tyskland som saman med systerpartiet CDU utgjer den såkalla unionsfraksjonen i den tyske riksdagen. Partileiar er Erwin Huber. CSU er berre representert i den sørlegaste av dei tyske delstatane, Bayern. 

Partiet blei grunnlagt i 1946 som etterfølgjar til Bayerische Volkspartei, som blei oppløyst i 1933. Av historiske grunnar er den bayerske utgåva av unionen teken vare på som eit eige parti, og CDU driv inga politisk verksemd her. Det tyder ikkje at samarbeidet mellom dei to er utan problem, og CSU har stått for ein meir sjåvinistisk og høgreorientert politikk enn systerpartiet sitt. 

Den mest markante personen i partiet si historie er Franz Josef Strauss, som var ministerpresident (statsminister) i Bayern i ei årrekkje på 1970- og 80-talet. Strauss var òg kandidaten for unionen som forbundskanslar, men var for omstridd, både i CDU og blant vesttyskarar, til å bli vald. 

Edmund Stoiber har leidd CSU sidan 1999. I 2002 var han kanslarkandidat for unionen, men tapte på målstreken for Gerhard Schröder. Ved riksdagsvalet i Bayern i september 2003 fekk CSU heile 60,7 % av stemmene. Stoiber valde å trekkje seg som leiar i 2007 etter at det blei kjent at han hadde late medarbeidarane sine spionere på Gabriele Pauli etter at ho hadde kritisert Stoiber.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Roger Gjøvaag** (fødd 7. september 1956) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Trondheim som vart noregsmeister på 3 000 meter hinder i 1983, 1987 og 1988, og i 3 kilometer terrengløp i 1984. Han var medlem i Byåsen IL til 1979, sidan representerte han Strindheim IL og til sist IL i BUL.

Gjøvaag var mellomdistanseløpar før han i 1980 byrja satse på hinderløp. 8.46,8 sende han opp på tredjeplass på statistikken over norsk årsbeste-tid. Han forbetra seg i 1981 til 8.43,2. I 1983-sesongen vann han 3 000 m hinder ved noregsmeisterskapen, og sprang han distansen på 8.38,6 og norsk årsbeste. Gjøvaag gjorde sitt livs beste løp då han, den 27. juni 1986 i Hengelo, vart fjerdemann i tevlinga på tida 8.29,0, like bakom landsmannen Are Nakkim.

Gjøvaag deltok i EM i friidrett 1986. Han rauk ut i kvalifiseringa på tida 8.39,6: 20. beste tid.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1980 i Bodø: Bronsemedalje i 3 000 m hinder
* 1981 i Haugesund: Sølvmedalje i 3 000 m hinder
* 1983 i Trondheim: Gullmedalje i 3 000 m hinder
* 1984 i Øvre Årdal: Nr 4 i 3 000 m hinder
* 1985 i Bærum: Bronsemedalje i 3 000 m hinder
* 1986 i Sandnes: Sølvmedalje i 3 000 m hinder
* 1987 i Nesbyen: Gullmedalje i 3 000 m hinder
* 1988 på Byrkjelo: Gullmedalje i 3 000 m hinder
* 1989 i Stjørdal: Bronsemedalje i 3 000 m hinder

Gjøvag vann i 1984 NM-gull i 3 km terrengløp, to år seinare tok han sølvmedalje i same. År 1989 enda han på bronseplassen i noregsmeisterskapen i maraton.

Kjelder
-------

* friidrett.no
|  |
| --- |
| **Vortesvin** |
| VortesvinhannVortesvinhann |
| VortesvinhoeVortesvinhoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Vortesvin Utbreiinga av Vortesvin |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Klauvdyr Artiodactyla |
| **Familie:** | Svin Suidae |
| **Slekt:** | *Phacochoerus* |
| **Art:** | **Vortesvin** *P. africanus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Phacochoerus africanus***Gmelin, 1788 |

**Vortesvin** (*Phacochoerus africanus*) er ein art i svinefamilien som høyrer heime i Afrika og finst frå Mauritania til Etiopia, sør til Namibia og det austre Sør-Afrika. Dette vortesvinet er òg kjent som *nordleg vortesvin*, sidan det òg har ein meir sørleg slektning; ørkenvortesvinet (*P. aethiopicus*).

Vortesvin har ein nær sylindrisk kropp med eit særs stort hovud med ansiktsvorter som er mest iaugefallande hjå hannane. Dei har støyttenner og også nokre velutvikla hjørnetenner i underkjeven. Kroppslengda er på 110-135 cm, skulderhøgda ca. 70 cm, halen 40 cm, vekta 40-110 kg. Dei held gjerne halen rett opp når dei går. 

Film av beitande vortesvin i Tanzania
Vortesvin
Vortesvinet trivst på både open og plantedekt savanne, grasdekte steppar og i halvørken. Rundt Kilimanjaro finn ein arten i høgder på opp mot 3 000 moh.

Underartar
----------

* *P. africanus* (vortesvin)
	+ *P. a aeliani* (eritreisk vortesvin)
	+ *P. a africanus* (nordleg vortesvin])
	+ *P. a massaicus* (sentralafrikansk vortesvin)
	+ *P. a sundevallii* (sørleg vortesvin)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vanlig vortesvin» frå Wikipedia på bokmål, den 17. februar 2022.*
**Trekkers Norge** er ein norsk fanklubb for folk som har ei særskild interesse for Star Trek-franchisen. Klubben vart starta opp i november 2004, og ser på seg sjølv som ein arvtagar til *Star Trek Norge*.

Star Trek Norge var ei nettside starta opp av *Mads Andre Strømsnes* 1. august 2001. Det var ikkje ein organisasjon i vanleg forstand, men ei nettside med tilhøyrande diskusjonsforum og tilknytt IRC-kanalen #STNorge på EFnet. Star Trek Norge vart offisiell lagd ned 17. januar 2005. Sjølv om det ikkje var ei offisiell organisasjon, var det jamvel ei stor hjelp i å knyte band blant norske Star Trek-fans.

I november 2004 starta ei ny organisasjon opp. Han vart først kalla Star Trek Norge (same namn som Strømnes' si side), men skifta namn til Trekkers Norge 21. januar 2005. I motsetnad til Star Trek Norge, tek denne organisasjonen sikte på å bli ei vanleg organisasjon med betalte medlem og ei rekkje lokallag rundt om i landet. Dei ønskjer å leggje til rette for ulike arrangement, både lokalt og i andre former. Til juli neste år planlegg dei ein nasjonal kongress i Stavanger, kalla *Warp 2006*.

Mads Andre Strømnes vart kåra til første æresmedlem i Trekkers Norge, då mykje av grunnlaget for den nye organisasjonen vart tilrettelagt av han.

Sjå også
--------

* Star Trek
* Trekkie

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trekkers Norge Arkivert 2005-04-09 ved Wayback Machine.
Sattelittbilete av Egearhavet
Kart
**Egearhavet** (gresk: Αιγαίον Πέλαγος, *Aigaion Pelagos*) er ein arm av Middelhavet som ligg mellom den greske halvøya og Anatolia (Litleasia, som no er ein del av Tyrkia). Det er forbunde med Marmarahavet og Svartehavet gjennom Dardanellane og Bosporos.

Etymologi
---------

I oldtida var det ulike forklaringar på namnet til havet. Det vart sagt at det hadde namnet etter ein by; Aegae, etter ei amasonedronning med namn Aegae som drukna i havet, eller etter Aegeus, far til Theseus, som drukna seg i havet då han trudde sonen var død. Ein annan mogeleg etymologi er frå rota Αιγ- (Aeg-) som tyder *bølgje*, altså *bølgja hav* som i αιγιαλός (aighialos).

Kultur
------

Egearhavet var fødestad for to av dei store sivilisasjonane i oldtida — minoarane på Kreta og mykenarane på Peloponnes. Seinare utvikla bystatane Athen og Sparta seg saman med mange andre og danna den greske sivilisasjonen. Egearhavet har seinare vore folkesett av persarar, romarar, bysantinarar, venetianarar, seljuktyrkarar og osmanarar.

Det opphavlege demokratiet vart utvikla rundt Egearhavet.

Øyane i Egearhavet
------------------

Øyane i Egearhavet kan delast inn i sju grupper: Thrakiahavgruppa, Dei egeiske øyane, Dei nordlege Sporadane, Kykladane, Dei saroniske øyane, Dodekanesane og Kreta. Ordet *arkipelago* blei først nytta om desse øygruppene. Mange av øyene i Egearhavet er forlengingar av fjellkjeder på fastlandet. 

Mange av øyene har trygge hamner og bukter, men navigasjon mellom dei er generelt vanskeleg. Fleire av øyane er vulkanske, og nokre har rike førekomstar av marmor og jern. Dei største øyane har fruktbare dalar og sletter. To av dei store øyene i Egearhavet høyrer til Tyrkia: Bozcaada (gresk Ίμβρος, Imvros) og Gökçeada (gresk Τένεδος, Tenedos).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |
**Roger William Byrne** (8. februar 1929–6. februar 1958) var ein britisk-engelsk fotballspelar frå Manchester, ligameister med Manchester United i 1956 og 1957. Han var ein av dei åtte Manchester United-spelarane som omkom i ei flyulukke ved München.

### Klubbspel

Byrne var proffspelar i Manchester United frå hausten 1951. Han spelte seg snøgt til fast plass i forsvarsrekka til laget og var kaptein i United frå 1955. Både våren 1956 og våren etter førte han klubben til ligapokal i England. Den 4. mai 1957 gjekk han derimot på tap i FA-cupfinalen mot Aston Villa med 1-2, ein kamp der han og lagkameratane hans måtte spele så å seie heile kampen med 10 mot 11, etter at United-målvakta vart skadd tidleg i oppgjeret.

### Landslagsspel

Byrne spelte 33 landskampar for England, skåra ingen mål. Frå debuten i Glasgow mot Skottland, 3. april 1954, til sin siste landskamp 27. november 1957, eit heimemøte mot Frankrike, deltok han i samtlege av Englands landskampar. Denne lange uavbrotne landslagsrekka har ingen andre England-spelarar gjort han etter. Byrne var såleis med i alle Englands VM-kampar i 1954, ei turnering der laget rauk ut i kvartfinalane.

Byrne og sju andre Manchester United-spelarar omkom då eit rutefly styrta ved ein flyplass i München. Spelarane var på veg heim frå ein europacupkamp i Beograd.

### Merittar

* Engelsk ligameister: 1956 og 1957 med Manchester United
* Finaletap i FA-cupen: 1957 med Manchester United

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Roger Byrne» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2019.*


| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1954 |
| --- |
| 
* 1 Merrick
* 2 Staniforth
* 3 Byrne
* 4 Wright (lagkaptein)
* 5 Owen
* 6 Dickinson
* 7 Matthews
* 8 Broadis
* 9 Lofthouse
* 10 Taylor
* 11 Finney
* 12 Burgin
* 13 Green
* 14 McGarry
* 15 Wilshaw
* 16 Quixall
* 17 Mullen
* 18 Chilton
* 19 Armstrong
* 20 Jezzard
* 21 Haynes
* 22 Hooper
* Landslagstrenar: Winterbottom

 | Flagget til England |
|  |
I fysikken er **effekt** (symbol: P) definert som mengda arbeid utført per tidseining. Effekt vert målt i den SI-avleia eininga watt med symbol W. Éin watt svarar til å omsetje eller forbruke éin joule per sekund. 

Medan watt uttrykker arbeid per sekund, uttrykker kWh/h arbeid per time, eit uttrykk som vert nytta innan energiproduksjon. 

Sidan éin joule svarar til eit arbeid lik det å skyve med ei kraft av 1 Newton over ein avstand av 1 meter, vil ein effekt på 1 watt kunne skuva ein lekam med ei kraft av 1 Newton med ein snøggleik på 1 meter per sekund. Dette svarar til å heise ca. 102 gram 1 meter oppover per sekund ved jordoverflata.

Ei eldre måleining for effekt som framleis er i bruk er hestekraft, som er lik 735,49875 watt, eller å heise 75 kg ein meter opp per sekund. Ein kW tilsvarar 1,36 hestekraft.

Samanhengen mellom fysiske parametrar
-------------------------------------

### Turtal og dreiemoment

Samanhengen mellom effekt, turtal og dreiemoment er gjeven ved:

{\displaystyle P=\tau \omega }
der 

P er effekten
\tau  er dreiemoment i Newtonmeter og
\omega  er omdreiingsfarten i radianar per sekund.
Ei omdreiing er 2 \pi  radianar. Har ein til dømes gjeve at ein motor yter 100 Nm ved 6000 omdreiingar per minutt er effekten såleis

100 (6000/60)({\displaystyle 2\pi )} = ca 63 Kilowatt
### Kraft og snøggleik

Samanhengen mellom effekt, kraft og snøggleik er gjeven ved:

{\displaystyle P=vF}
der

v er snøggleik i meter per sekund og
F er kraft i Newton.
Visst ein skyv ein kjelke avgarde med ei kraft på 10 Newton med ein snøggleik på 2 meter per sekund yter ein ein effekt på 20 Watt. Føresetnaden her er at retninga på krafta ein skyv med er den same retninga som snøggleiken. 

### Arbeid og tid

Samanhengen mellom effekt, arbeid og tid er gitt ved

P={\frac {W}{t}}
der 

W er arbeid målt i Joule
t er tid i sekunder.
Dersom ein har utført eit arbeid på 20 Joule i løpet av 4 sekund har ein hatt ein gjennomsnittleg effekt på 5 Watt over dei 4 sekunda. 

### Elektrisk effekt

Elektrisk effekt som vert omsett i ein komponent er gitt ved formelen:

{\displaystyle P=UI\,\!}
der 

P er effekten, målt i watt
U er spenninga (eller spenningsfallet) over komponenten, målt i volt
I er straumen, målt i ampere
Dersom ein forbruker 10 ampere (A) over eit spenningsfall på 230 volt er effekten 2 300 Watt. Når ein arbeider med vekselspenning og vekselstraum er effekta lik produktet av effektivverdiane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Effekt» frå Wikipedia på bokmål, den 15. august 2012.*
**Agaton Sax** er ein litterær figur som er hovudperson i den svenske bokserien med same namn, skriven av Nils-Olof Franzén. Agaton Sax er privatdetektiv og redaktør for *Byköpingsposten* i Byköping (norsk *Småköpingsposten* og Småköping). Han løyser sakene sine samtidig som han driv avisa i byen.

Andre tilbakevendande karakterar i forteljingane om den intelligente og språkgeniale Agaton Sax er den tafatte Overdetektivinspektør Joshua H Lispington ved Scotland Yard, den lokale politimannen Antonsson, skurkane Julius Mosca, Octopus P. Scott, Herr Gustafsson og Helvassa Gullan, og dessutan Agaton si tante Tilda, dachsen Tickie og den unike datamaskinen hans Tenkende August.

Bøkene kom fyrst ut ved Bonniers forlag i serien Önskedeckarna, under Bonniers Juniorböcker. Illustrasjonane var laga av Åke Lewerth frå byrjinga.

Den siste boka, *Agaton Sax och den mörklagda ljusmaskinen*, blei skriven på førespurnad frå det engelske forlaget til Nils-Olof Franzén, som hadde hatt suksess med bøkene i omsetjing der. Bøkene blei då illustrert av Quentin Blake.

Utgitte bøker
-------------

* *Agaton Sax klipper till* (1955)
* *Agaton Sax och den ljudlösa sprängämnesligan* (1956)
* *Agaton Sax och vita möss-mysteriet* (1957)
* *Agaton Sax och de slipade diamanttjuvarna* (1959)
* *Agaton Sax och det gamla pipskägget* (1961)
* *Agaton Sax och Byköpings gästabud* (1963)
* *Agaton Sax och bröderna Max* (1965)
* *Agaton Sax och den bortkomne mr Lispington* (1966)
* *Agaton Sax och de okontanta miljardärerna* (1967)
* *Agaton Sax och den svällande rotmos-affären* (1970)
* *Agaton Sax och den mörklagda ljusmaskinen* (1978)

Filmatiseringar
---------------

Den fyrste boka som blei filmatisert var *Agaton Sax och bröderna Max* som i 1972 blei ein animert TV-serie med same namn. Serien bestod av fire avsnitt på 20-minutt, og var laga av animasjonsstudioet Team Film. 

*Agaton Sax och Byköpings gästabud* blei den fyrste heilt animerte langfilmen frå Sverige i 1976.

Samtidig som langfilmen blei vist på kino, sendte svensk TV ein animert TV-serie med same opphavsmann og skodespelarar. Agaton Sax-serien består av tre halvtimeslange avsnitt basert på bøkene *Agaton Sax och den ljudlösa sprängämnesligan*, *Agaton Sax och det gamla pipskägget* og *Agaton Sax och den bortkomne mr Lispington* (som i filmatisering fekk namnet *Agaton Sax och kolossen på Rhodos*).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Agaton Sax» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nils-Olof Franzén og Agaton Sax på Hollin
* "Agaton Sax och Byköpings Gästabud" på Imdb
**Afzal Khan** (fødd i 1966), òg kjend som **John Rambo**, er ein pakistansk fjernsyns-, film- og scene-skodespelar og komikar. Han vart fyrst vidgjeten for rolla som ein vaktmester ved namn John Rambo i komedieprogrammet *Guest House*. Seinare tok han namnet John Rambo som uoffisielt scenenamn. Dette stammar frå Sylvester Stallone sin karakter John Rambo i *Rambo*-filmane. Han vert som oftast referert til som Rambo i rulletekstane til filmane han er med i.

Karriere
--------

Afzal Khan sine fyrste røynsler med skodespel var ved ulike scener i Islamabad. Han deltok i somme skodespel produserte av den pakistanske fjernsynskanalen PTV. Desse spela vart berre sende i Islamabad og Peshawar.

I 1991 spela han vaktmeisteren John Rambo i *Guest House*. Det var ein stor suksess, og Rambo vart ein av dei mest populære figurane i serien.

Etter suksessen som John Rambo, byrja han å få tilbod om å spela i spelefilmar. Han deltok i den fyrste filmen sin i 1992, og vart ei kjend Lollywood-stjerne. Bakgrunnen hans som komikar gjorde at han stort sett berre fekk oppdrag i komediar eller «morosame» roller. Han freista gjera somme seriøse roller, men dette var ikkje så vellukka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* imdb
**Verdscupen i langrenn for menn i 1999-sesongen** omfatta 19 individuelle tevlingar og 6 stafettar. Tevlingane tok til 28. november 1998 og vart avslutta 20. mars 1999. Dei 19 individuelle renna bestod av fire tevlingar over 10 kilometer, fire over 15 km, ei på 25 km, fire tremiler og to femmiler, samt fire sprintrenn. Fem av stafettane var på 4 x 10 km, den siste stafetten gjekk over 18 km der to utøvarar veksla om å gå.

Renna fann stad i Muonio (2), Lahti og Vantaa i Finland, Milano og Toblach (2) i Italia, Davos (2) og Engelberg i Sveits, Kitzbühel, Garmisch-Partenkirchen i Tyskland, Seefeld in Tirol, Ramsau am Dachstein (4) i Austerrike, Otepää i Estland, Nové Město na Moravě (3) i Tsjekkia, Falun (2) i Sverige og Oslo (2) i Noreg.

Bjørn Dæhlie frå Noreg vann FIS-pokalen for sjette og siste gong. Han sigra i fem tevlingar og [Mika Myllylä]] frå Finland i fire. Nordmannen Tor Arne Hetland og Mikhail Botvinov, som representerte Austerrike, vann begge to renn kvar. Svenskane Per Elofsson, Mathias Fredriksson og Anders Bergström toppa kvar sitt renn. Det same gjorde norske Espen Bjervig og Thomas Alsgaard, samt Peter Schlickenrider frå Tyskland.

Individuelt
-----------

| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| 1 | Bjørn Dæhlie |  Noreg | 885 |
| 2 | Mikhail Botvinov |  Austerrike | 685 |
| 3 | Mika Myllylä |  Finland | 573 |
| 4 | Mathias Fredriksson |  Sverige | 484 |
| 5 | Per Elofsson |  Sverige | 465 |
| 6 | Anders Bergström |  Sverige | 454 |
| 7 | Espen Bjervig |  Noreg | 406 |
| 8 | Jari Isometsä |  Finland | 370 |
| 9 | Aleksej Prokurorov |  Russland | 366 |
| 10 | Erling Jevne |  Noreg | 318 |
| 11 | Alois Stadlober |  Austerrike | 279 |
| 12 | Fulvio Valbusa |  Italia | 273 |
| 13 | Thomas Alsgaard |  Noreg | 266 |
| 14 | Niklas Jonsson |  Sverige | 259 |
| 15 | Ivan Bátory |  Slovakia |  |
|  | Christian Hoffmann |  Austerrike | 248 |
| 17 | Odd-Bjørn Hjelmeset |  Noreg | 246 |
| 18 | Fabio Maj |  Italia | 227 |
| 19 | Frode Estil |  Noreg |  |
|  | Kristen Skjeldal |  Noreg | 219 |
| 21 | Vladimir Vilisov |  Russland | 211 |
| 22 | Andrus Veerpalu |  Estland | 189 |
| 23 | Tor Arne Hetland |  Noreg | 170 |
| 24 | Silvio Fauner |  Italia | 169 |
| 25 | Giorgio Di Centa |  Italia | 132 |

Kjelder
-------

* fis.ski
Trekkveg i bruk.
*Pramdragarar ved Volga* (1870-73). Målarstykke av Ilja Repin.
Ein trekkveg langs Chesapeake- og Ohio-kanalen
Ein trekkveg hogd ut i fjellet langsetter elva Lot i Frankrike.
Oljemåleriet *The leaping horse* av John Constable syner ein hest som hoppar over ei hindring på ein trekkveg.
Ein **trekkveg** eller ein **slepeveg** er ein veg eller eit jernbanespor som går langs breidda av ei elv, kanal eller ein annan vassveg. Meininga er at eit køyretøy på land, eit trekkdyr eller ein arbeidsgjeng sleper ein båt, ofte ein lekter. Denne transportmetoden var vanleg der segling ikkje var mogeleg på grunn av sterk straum, tunnelar og bruer, eller ugunstige vindforhold. 

Etter den industrielle revolusjonen vart sleping på denne måten foreldra når båtane vart motoriserte og jernbanetransport erstatta den trege slepemetoden. Sidan den gong har mange av desse trekkvegane vorte omdanna til gang- og sykkelvegar eller bilvegar. Mange av dei vert òg framleis kalla trekkvegar sjølv om dei lenge ikkje har vore i bruk til dette føremålet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Towpath» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2008.*