recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Plasseringa av Timanhøgdene i Europa.
**Timan** eller **Timanhøgdene** (russisk Тиманский кряж, *Timanskij Krjazj*) er eit høgdedrag lengst nord i den europeiske delen av Russland. Mesteparten av Timan ligg i Republikken Komi, medan den aller nordlegaste delen ligg i det autonome området Nenetsia og Arkhangelsk oblast. Det høgaste punktet i Timan er 463 moh.

Timanhøgdene, som ligg vest for dei nordlege Uralfjella, er ein del av Den austeuropeiske sletta. Ho ligg vest for elva Petsjora og delar Det nordrussiske låglandet i ein vestleg og ein austleg del. Timan endar ved Barentshavet i nord.

Landskapsbiletet i Timanhøgdene, som ligg i taiga- og tundrabelta, er kjenneteikna av eit bakkete og berglendt åsterreng som er vorte slipt og forma av ismassane under istidene. Fleire elvar har kjeldene sine i Timanhøgdene. Dei viktigaste er Petsjora sine sideelvar Izjma, Mezen og Vytsjegda, som er ei sideelv til Nordre Dvina.

Den største byen i det elles tynt folkesette Timan er Ukhta, som vart grunnlagt på 1930-talet for å opne Timan for utvinning av råstoff. I Timan-området finst mange forskjellige naturressursar − mellom anna gass, olje, bauxitt og titanmineral.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Timanhøydene» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Florence Steurer** (fødd 1. november 1949) er ein fransk tidlegare skirennar frå Lyon. Ho vann to VM-sølv og ein VM-bronse i tida 1966-72, samt OL-bronse i 1972. Steurer vart nummer to i verdscupen i alpine greiner 1969.

Aktiv
-----

Sommaren 1966 tok 16 år gamle Steurer bronsemedaljen i storslalåm under VM i alpine greiner 1966 i chilenske Portillo. To år seinare heldt ho på å ta ein ny bronsemedalje i storslalåm under vinterleikane i heimlandet, men kom i mål ein hundredels sekund bakom bronsevinnaren, sveitsiske Fernande Bochatay.

Steurer fekk sølvmedaljen i kombinasjonen då VM i alpine greiner 1970 vart avvikla i Val Gherdëina. Medaljen kom etter gode prestasjonar i dei ordinære øvingane; ho vart nummer seks, sju og åtte i høvesvis utfor, slalåm og storslalåm.

I sitt sist internasjonale meisterskap vann Steurer ein OL-bronse i slalåm under Vinter-OL 1972 i Sapporo. For sine prestasjonar i OL-løypene fekk ho VM-sølv i kombinasjonen, då denne øvinga ikkje stod på OL-programmet.

Steurer deltok i verdscupen i alpine greiner frå starten i 1967 til 1972. I sin beste sesong, 1969, vart ho nummer to etter austerrikske Gertrud Gabl i kampen om den store FIS-pokalen. Til saman stod Steurer 27 gongar på sigerspallen etter renn i verdscupen, men ho vann berre fire av dei, tre i slalåm og eitt i storslalåm. Ho vart fransk meister fire gongar i 1967 og 1969; to i utfor, samt ein gong i både slalåm og kombinasjon.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Florence Steurer» frå Wikipedia på tysk, den 6. desember 2014.*
**Jean Philippe Arthur Dubuffet** (31. juli 1901–12. mai 1985) var ein fransk målar og bilethoggar. Han er kjend for sine verk i enkle og gjerne irrasjonelle former, noko han sjølv kalla for *Art Brut*.

Signatur
Jean Dubuffet i 1960.

Liv og gjerning
---------------

Han var fødd og voks opp i Le Havre. I 1918 flytta han til Paris for å gå på Académie Julian, men slutta etter eit halvår for å studere vidare på eigenhand. Han var mykje oppteken av det som hende i verda, og gav opp kunsten ein periode frå 1924 til 1930, fordi «kunsten var død». Ved sidan av å arbeide i faren sin vinhandel, måla han litt innimellom, inntil han begynte for fullt i 1942. Første separatutstillinga hadde han i 1944. Han nærma seg surrealistane i 1948, og den såkalla patafysikken i 1954.

Påverka av Hans Prinzhorn si bok om kunsten til dei mentalt sjuke, lanserte Dubuffet omgrepet *Art Brut* på den kunsten som ikkje-profesjonelle outsiderar, som til dømes psykiatriske pasientar, fengselsinnsette og born laga. Han samla sjølv på slik kunst, verk av kunstnarar som Aloïse Corbaz, Alfredo Pirucha og Adolf Wölfli. Sjølv prøvde han å lage sin eigen kunst like uavhengig av normer som Art Brut, slik at arbeida hans framleis verkar primitive og barnlege.

Mange av arbeida hans er måla med oljefargar gjort til ein impasto, ved å sette til sand, tjøre og strå for å gje overflata ein særeigen tekstur. Frå 1962 avgrensa Dubuffet fargebruken til raudt, kvitt, svart og blått, og gjekk over til å nytte polyester til skulpturane som han då måla med vinylmåling. Han eksperimenterte også med musikk, og laga fleire innspelingar i lag med den danske målaren Asger Jorn tidleg på 1960-talet.

Dubuffet døydde i Paris i 1985.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean Dubuffet» frå Wikipedia på bokmål, den 2. september 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*For musikkgruppa, sjå Rolling Stones.* 

***Rolling Stone*** er eit amerikansk magasin som er dedikert til musikk og populærkultur. Det blei grunnlagt i San Francisco i 1967 av Jann Wenner (som framleis er redaktør og utgivar) og musikkritikar Ralph J. Gleason. Til å byrja med blei bladet identifisert med hippie-bevegelsen, men distanserte seg frå andre undergrunnsmagasin ved å omfamne meir tradisjonelle journalistiske standardar og unngå radikale, politiske idear. Då Rolling Stone satsa på å dekke politikk på byrjinga av 70-talet, var det gjennom den særeigne gonzojournalistikken til Hunter S. Thompson.

På byrjinga av 1980-talet flytta magasinet til New York for å kome nærare reklamebransjen, og blei på same tidspunkt meir reinhåra (m.a. ved å narkotikateste tilsette). Mange meiner at Rolling Stone mista sjela si, og blei eit anna blad ved denne overgangen.

Bladet gjennomgjekk ei ansiktsløfting på byrjinga av 2000-talet, etter at salstala hadde sokke takka vere konkurranse frå manneblad som *Maxim* og *FHM*. Bladet satsar no på å nå eit yngre publikum ved å fokusere på unge og pene stjerner.

Galleri
-------

* 2004.2004.
* 1971.1971.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rolling Stones heimeside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* MusicBrainz (label)

 |
Film
----

*Titanic* blei den første filmen som tente inn over ein milliard dollar. Andre storinntenande engelskspråklege filmar dette året var *The Lost World: Jurassic Park*, *Men in Black*, James Bond-filmen *Tomorrow Never Dies*, *Air Force One*, *As Good as It Gets,* Liar Liar*,* My Best Friend's Wedding*,* The Fifth Element *og* The Full Monty*.*

Musikkgruppa Spice Girls prega også andre media. Dei var med på opninga av den nye britiske fjernsynskanalen Channel 5 og vitja filmfestivalen i Cannes for å fortelja om den komande filmen sin, *Spiceworld: The Movie*. Filmen hadde premiere den 26. desember og tente inn 6,8 millionar pund den første veka.

*Star Wars*-trilogien blei gjenutgjeven i ny utgåve, og ein tok til å laga *Star Wars Episode I: The Phantom Menace*.

Musikk
------

Den britiske jentegruppa Spice Girls prega popverda og media. Dei opptrådde på BRIT Awards i februar og vann to prisar, for «Wannabe» som beste singel og med beste video til «Say You'll Be There». Då veldedigheitssingelen «Mama/Who Do You Think You Are» kom inn som nummer ein på singellista UK Top 40 i mars blei dei den første gruppa som hadde hatt fire singlar på førsteplassen på rad. I USA nådde også albumet deira *Spice* førsteplassen på albumlista, den første britiske debutplata til å gjera dette. I november kom albumet deira *Spiceworld*, som også kom inn på den amerikanske lista. Spice Girls blei den første gruppa sidan The Beatles som hadde to album på denne samstundes. I mai opptrådde Spice Girls live for første gong på jubileumskonserten til Prince's Trust i Manchester Opera House. Dei braut kongeleg protokoll ved å kyssa og klypa prinse Charles. I november kutta Spice Girls ut manageren sin, Simon Fuller.

Amerikansk austkyst-hiphop frå Bad Boy Records gjorde det godt på hitlistene. Puff Daddy nådde førsteplassen med sine singlar «Can't Nobody Hold Me Down» og «I'll Be Missing You» til minne om The Notorious B.I.G. som var blitt skoten på veg heim frå Soul Train Music Awards. Notorious B.I.G. sjølv fekk også to posthume førsteplasseringar med «Hypnotize» og «Mo Money Mo Problems», der Puff Daddy også var med.

Shania Twain gav ut albumet *Come on Over* som selde over 34 millionar eksemplar, det bestseljande country-albumet og det bestseljande albumet til ein kvinneleg artist nokonsinne.

Den britiske gruppa Oasis gav ut sitt tredje album, *Be Here Now*. Det blei eit av verdas raskast seljande musikkalbum med 695 761 eksemplar selde i Storbritannia den første veka. Radiohead gav ut kritikarroste *OK Computer*. The Verve gav ut release *Urban Hymns*.

Dei største hitsongane på listene i verda var «I'll Be Missing You» av Puff Daddy og Faith Evans, «Candle in the Wind '97» av Elton John, skriven til prinsesse Diana si gravferd, «Barbie Girl» av Aqua, «Don't Speak» av No Doubt og «Mmmbop» av Hanson.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1997 in music» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2009.*
**Westland Tai Poutini National Park** ligg ved vestkysten på Sørøya på New Zealand. Han vart oppretta i 1960, hundreåret etter den europeiske busetjinga i Westland District. Parken dekkjer eit areal på 1 175 km², og strekkjer seg frå dei høgaste tindane i Søralpane til ei oppriven og avsidesliggjande kystlinje. Han grensar til Aoraki/Mount Cook National Park oppe i Søralpane.

Franz Josef Glacier i 2011.
Inne i parken finst isbrear, innsjøar og tette tempererte regnskogar, så vel som leivningar etter gamle gullgravarbyar langs kysten. Breane Franz Josef og Fox Glacier er to populære turist mål i Westland Tai Poutini National Park. Parken tilbyr jakt på hjort, gemse og himalayatahr, og helikoptertransport fører jegerane til ulendte fjellområde. Den populære turstien Copland Track går oppetter langs elva frå brua over Karangarua River. I tillegg til fjell-landskapa som er synlege frå stien, er det varme kjelder ved Welcome Flat Hut.

I 2010 vart meir enn 4 400 ha lagt til parken. Dette bestod av fleire spreidde område ved parken, dei fleste aust for Okarito Lagoon.

Kjelder
-------

1. ↑  «Westland Tai Poutini National Park». Department of Conservation.
2. ↑  «New additions to Westland National Park». New Zealand Government. 17. juni 2010. Henta 4. februar 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Westland Tai Poutini National Park» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Westland Tai Poutini National Park at the Department of Conservation

| * v
* d
* e
Nasjonalparkar på New Zealand |
| --- |
| Nordøya | Egmont • Te Urewera • Tongariro • Whanganui |  |
| Sørøya | Abel Tasman • Aoraki/Mount Cook • Arthur's Pass • Fiordland • Kahurangi • Mount Aspiring • Nelson Lakes • Paparoa • Westland |
| Stewart Island/Rakiura | Rakiura |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Stor fantasi og fuge i g-moll**, BWV 542, er eit orgelpreludium og ein fuge av Johann Sebastian Bach. Verket har fått tilnamnet «Stor» for å skilje det frå den tidlegare Liten fuge i G-moll, som er kortare. 

Ein har funne bevis på at Bach komponerte og skreiv om Fantasi og fuge i g-moll for orgel, som ei prøvespeling for ein organiststilling i Hamburg i 1720. Bach fekk ikkje jobben, men verket har overlevd og generasjonar av organistar sidan har rekna det som eit av dei største orgelverka.. Dei to delane av BWV 542 (fantasien, stundom kalla preludium, og fugen) trur ein er komponert kvar for seg. Fugen vart truleg komponert medan Bach var i Weimar (1708-1717) og fantasien då han var i Köthen (1717-1723, men om prøvespelingsteorien er rett, ikkje seinare enn 1720).

Det vart transkribert for piano av Franz Liszt som S.463.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Great Fantasia and Fugue in G minor, BWV 542» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2010.*

### Referansar

1. ↑  Blair Johnston. «Fantasia and Fugue, for organ in G minor ("Great"), BWV 542 (BC J42, 57, 67)». Allmusic. Henta 23. april 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stor fantasi og Fuge in G-moll: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.
**Roman Jakobson** (russisk Роман Осипович Якобсон *Roman Osipovič Jakobson*; (1896–1982) var ein russisk-jødiske lingvisten som var med og skipa Lingvistkrinsen i Praha i 1926. Han fekk meir å seie for utviklinga av lingvistikken på 1900-talet enn dei fleste, og fonologien stod sentralt i arbeidet hans.

Biografi
--------

Han flykta frå Tsjekkoslovakia i 1939, før den tyske innmarsjen, og drog til Norden, fyrst til Danmark og Noreg, der han hadde nær kontakt med den norske lingvisten Alf Sommerfelt, og så vidare til Sverige då tyskarane kom. I 1941 drog han til USA; i 1943 fekk han eit professorat ved Columbia University; i 1949 blei han kalla til Harvard University; frå 1957 underviste han òg ved granneinstitusjonen Massachusetts Institute of Technology (MIT). Mellom dei fremste elevane til Roman Jakobson er den latvisk-amerikanske jødiske lingvisten Morris Halle (1923–), som byrja å studere ved Columbia University etter at han hadde teke mastergraden i lingvistikk ved University of Chicago i 1946, og som i 1951 blei professor ved MIT.

Vitskapleg arbeid
-----------------

I 1952 gav Roman Jakobson og Morris Halle ut boka *Preliminaries to speech analysis : the distinctive features and their correlates* i lag med den svenske fonetikaren Gunnar Fant (1919–1909). Her presenterer dei eit sett med *distinktive trekk* som var meint å uttrykkje alle distinktive opposisjonar i alle språk i verda.

Fotnotar
--------

1. ↑  Jamfør heimesida til Morris Halle ved MIT:
2. ↑  *Preliminaries to speech analysis : the distinctive features and their correlates.* Av Roman Jakobson, C. Gunnar M. Fant, Morris Halle. (Technical Report No 13.) Cambridge, Mass. : MIT.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
|  |
| --- |
| **Stor havnål** |
| Stor havnålStor havnål |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Nålefisk Syngnathiformes |
| **Familie:** | Nålefiskfamilien Syngnathidae |
| **Slekt:** | *Entelurus* |
| **Art:** | **Stor havnål** *E. aequoreus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Entelurus aequoreus***Linnaeus, 1758 |

**Stor havnål** er ein beinfisk i nålefiskfamilien. Arten lever på grunt vatn frå Nord-Noreg til Asorane og er den største nålefisken i våre farvatn.

Kjenneteikn
-----------

Den store havnåla er lang og tynn med glatt overflate. Beinringane rundt han er delvis dekt med tjukk hud, noko som gjer at kroppen får eit ovalt snitt. Som andre havnåler har ho ikkje andre finnar i vaksen tilstand enn ryggfinnen; larvar har i tillegg nokre tynne og membranaktige brystfinnar. Dei sym dårleg, men kan symja både fram- og bakover.

Kroppen er gulaktig til brun med lyse tverrstriper på sida. Eksemplar med grå flekkar finst òg. Arten er den største nålefisken i norske farvatn; hoa kan bli over 60 cm. Hannane er litt mindre, dei når ei maksimallengd på 40 cm.

Levesett
--------

Den store havnåla finst mellom tang og tare nært kysten på grunt vatn. Ho er mest vanleg i strandsona frå 10 m djupn og oppover, men har vorte observert ned til 100 m. Om vinteren går ho djupare enn om sommaren.

Paringstida skjer i juni-juli, og havnåla er monogam. Hannen og hoa formeirer seg vertikalt i vatnet medan dei klamrar seg til kvarandre i S-form. Hoa festar 200-1000 egg til buken til hannen, som så befruktar dei og ber på dei til dei klekker.

Stor havnål et hovudsakleg små krepsdyr og fiskeyngel.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Stor havnål |
| Svensk | Större havsnål |
| Engelsk | Snake Pipefish |
| Tysk | Große Schlangennadel |
| Fransk | Entélure |

Kjelder
-------

* Jonsson, Bror: «Nålefisker» i *Norges dyr - Fiskene 2*, Cappelen 1992
* FishBase

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Stor havnål**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |
Westbourne i røyr over undergrunnen ved Sloane Square undergrunnsstasjon.
**Westbourne** er ei av dei no overbygde elvane i London og ei sideelv til Themsen frå nord. Det eldste kjende namnet på elva var Kilburn (*Cye Bourne*, «kongsbekken»); på visse strekningar og til ulike tider har ho òg gått under namn som Bayswater, Ranelagh og Serpentine River. Westbourne er avleidd av den eldste busetnaden omkring Westbourne green, som låg *West of Bourne* - «vest for bekken». Westbourne er i dag i sin heilskap lagt i kulvert.

Wetbourne kjem frå Hampstead og renn sørover gjennom bydelen Kilburn, som opphavleg var namnet på elva i dette området. Ho renn langs Kilburn Park Road og Shirland Road, gjennom området Bayswater rett vest for Paddington stasjon og inn i Hyde Park. Bayswater har namn etter Bayards Watering, som skal ha vore ein stad for vatning av hestar der vegen mellom London og Uxbridge kryssa Westbourne.

Gjennom Hyde Park manifesterer Westbourne seg som den langstrekte dammen Long Water/Serpentine, anlagt i 1730 ved oppdemming av Westbourne i sørenden av parken. I røyndomen går ikkje det forureina vatnet til Westbourne lenger inn i dammen; han får tvert imot vatnet sitt frå Themsen.

Westbourne forlèt Hyde Park ved Knightsbridge, som opphavleg var ei bru over elva. Herfrå og ut i Themsen dannar ho grensa mellom bydelane Westminster og Kensington and Chelsea. Ho renn ut i Themsen ca 300 m ovanfor Chelsea Bridge, gjennom eit røyr som enno er synleg ved lågvatn. Bourne Street like ved Sloane Square er eit minne om Westbourne. Ved Sloane Square undergrunnsstasjon kan Westbourne sjåast (og høyrast) i eit kolossalt røyr over skjenegangen.

På 1400-talet vart Westbourne teke i bruk som drikkevasskjelde for London, og det vart lagt roer av holte trestokkar fram til vasspostar i City. Utover på 1700-talet vart Westbourne meir og meir tilgrisa av kloakk, og ikkje lenger brukbar som vasskjelde.

Ved utbygginga av Belgravia, Chelsea og Paddington vart Westbourne litt etter kvart lagt i roer, eit arbeid som var fullført i 1850-åra.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Westbourne» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Underjordisk vandring i Westbourne-kloakken. Gammalt kart vedlagt. Arkivert 2006-11-26 ved Wayback Machine.
**Stor-Elvdal kyrkje** også kjent som Stor-Elvdal kirke er ei åttekanta kyrkje frå 1821 i Stor-Elvdal kommune i Innlandet.

Byggverket er i tømmer og har 600 plassar. Det er bygd i perioden 1809-1921 i empirestil.

Svend Aspås var arkitekt for bygget og leia sjølv byggearbeidet før han døydde. Kyrkja i Stor-Elvdal er i si hovudform ei sterkt forenkla utgåve av Røros kyrkje, eller helst Tynset kyrkje som førebilete, men med sentraltårn som Sør-Fron kyrkje.

Inngangsparti
Det er bygd i perioden 1809-1921 i empirestil og har barokkorgel. Stor-Elvdal kyrkje var truleg utgangspunkt for utforming av Tolga kyrkje teikna av Rasmus Svendsen Aspås. Far Svend Aspås leverte teikningar til Stor-Elvdal kyrkje i februar 1807 og fekk for det 9 riksdalar i honorar. Aspås var frå før kjend for arbeidet på Røros kyrkje og Vang kyrkje - begge desse store bygga var i mur. Aspås kom til Stor-Elvdal i juli 1807 og byrja byggearbeidet. Arbeidet stansa opp i 1812 på grunn av den vanskelege situasjonen i landet, og tok til att i 1819. På det meste var 18 mann i arbeid. I løpet av 1809 var tømringa med tak og tårn ferdig. I 1819 vart det sett inn glasvindauge, og det vart sett opp spir og detaljar i smijern. Innreidingsarbeidet vart i hovudsak utført i løpet av 1820. Klokkene kom opp i 1821 og kyrkja vart innvigd 21. september 1821 med prost Andreas Wulfsberg i spissen. Dørene gikk opphavleg innover slik det var vanleg, men etter brannen i Grue kyrkje i 1822 vart dørene snudd slik at dei slo utover. I 1829 vart kyrkja måla innvendig som siste trinn i byggearbeidet. Kostnadane ved bygget vart delt på gardbrukarane som betalte i tømmer eller kontante pengar. I tillegg til frie materialar og pliktarbeid, kosta bygget 2674 specidaler i direkte utlegg. Kyrkja er utforma som ein litt langstrakt åttekant med tilbygg for sakristi og våpenhus på kortveggene.

Kjelder
-------

1. ↑  Fosvold, Anders (1936). *Bygdebok for Stor-Elvdal. Bidrag til bygdens historie*. Arbeidsnevnd.
2. ↑  Pedersen, Svein Henrik: *Kirkebygging i Søndre Trondhjems amts landdistrikter 1780-1851. En undersøkelse av lokal- og sentraladministrative forholds betydning for behandlingen av og holdningene i kirkebyggesaker.* Hovedoppgave, 1992.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Stor-Elvdal kyrkje». *Kirkesøk*. Den norske kyrkja.
* 

* Stor-Elvdal kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Sør-Østerdal prosti |
| --- |
| Atneosen • Deset • Drevsjø • Elgå • Elverum • Engerdal • Evenstad • Heradsbygd • Hernes • Koppang • Ljørdalen • Nordre Osen gamle • Nordre Osen nye • Nordre Trysil • Nordskogbygda • Plassen • Sollia • Stor-Elvdal • Strand • Sømådal • Søre Elvdal • Søre Osen • Sørskogbygda • Trysil • Tørberget • Østby • Åmot |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Kate Næss** (30. august 1938–15. juli 1987) var ein dei norske lyrikarane som blir rekna mellom dei mest interessante frå 1960-åra, jamvel om ho ikkje gav ut fleire enn tre diktsamlingar. For debutsamlinga si fekk ho Dagbladets lyrikkpris. Ho har òg gjendikta amerikansk og tysk lyrikk, og var blant dei som introduserte sjangeren *jazz & poesi* i Noreg. Forfattaren Jan Erik Vold har sagt at ho var «sekstitallets hemmelige dronning» i tittelen til ei utgåve frå 2004 av Næss' samla dikt og gjendiktingar, som han var redaktør for.

Kate Næss utdanna seg til stofftrykkar ved Statens Håndverks- og Kunstindustriskole i Oslo etter at ho hadde teke examen artium i 1956 og studert filologi nokre år. Ho var med i Studentteateret, og vart tidleg aktiv i den vidgjetne Club 7 i Oslo, som var ein eksponent for radikal motkultur i Noreg frå 1960-talet og framover. Det var ho som fann på namnet Club 7.

Diktsamlingar
-------------

* *Billedskrift*, 1962
* *Mørkerommet*, 1964
* *Blindgjengere*, 1969

**Nyutgjevingar av diktsamlingane:**

* Næss, Kate. 1969. *Dikt*. [Oslo:] Dreyer. ISBN 82-09-10558-2
* Næss, Kate. 1989. *Gjendiktninger*. [Oslo:] Dreyer. ISBN 82-09-10559-0
* Vold, Jan Erik (red.). 2004. *Kate Næss : sekstitallets hemmelige dronning : samlede dikt og gjendiktninger*. [Oslo:] Den norske lyrikklubben. ISBN 82-525-4566-1

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Jeannette Eleanor Wirz** (fødd **Altwegg**; 8. september 1930–18. juni 2021) var ein kunstløpar som representerte Storbritannia. Ho vart verdmsmeister 1951 og olympisk meister 1952 i singelløp, begge åra vart ho også europameister.

Karriere
--------

Altwegg vart fødd i Bombay i India, med skotsk mor og sveitsisk far. Ho voks opp i Liverpool. Under Vinter-OL 1948 i St. Moritz sikra ho seg bronsemedaljen i singelløp. Ho kom også på tredjeplassen i så vel EM 1949 som VM 1949. Sesongen etter kleiv ho ho opp på sølvplassen ved EM i kunstløp 1950 i Oslo, og ved VM 1950 i London. Vinteren 1951 skøyta Altwegg til EM-gull i Zürich og VM-gull i Milano. Etter å ha sigra i singelløpet under Kunstløps-VM 1952 og Vinter-OL 1952 i Oslo, la Altwegg opp.

Ho var gifta med ein sveitsar og busette seg i Sveits.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jeanette Altwegg» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (iba)

 |
Sylindertoppen til ein firesylindra firetakts ottomotor, med to ventilar per sylinder (stt frå undrsida).
**Topplokket** på ein motor stenger av sylindtoppane. Omgrepet *topplokk*, eller *sylindertopp*, vert nytta sjølv om sylindrane er plasser horisontalt (som på ein horisontalt plassert rekkemotor, eller på ein boxermotor, står på skrå (som på n v-motor, eller heng opp-ned (som på ein stjernemotor). 

På firetaktsmotorar har topplokket kanalar for tilførsel av innsugingsluft (dieselmotorar) eller luft/gass-blanding (ottomotorar) og innsugings- og utblåsingsventilane er plasserte i topplokket. Totaktsmotorar syg som oftast inn luft/gass-blandinga og bles ut eksosen gjennom opningar i sylinderveggen. 

På ottomotorar står tennpluggane i topplokket, medan dieselmotorar med direkte innsprøyting har innsprøytingsdysene i topplokket. 

På motorar med veskekjøling har topplokket kjølekanalar innvendig, medan det på luftavkjølte motorar har kjøleribber. Topplokket er ein av dei mest kompliserte delane på ein forbrenningsmotor og har stor betydning for eigenskapane til motoren.
**Jørgen Norheim** (fødd 25. november 1952) i Sollia i Østerdalen) er ein norsk forfattar, historikar og t-baneførar.

Jørgen Norheim voks opp i Vestre Slidre. Han er utdanna cand. philol. med hovudfag i historie, hovudoppgåva hans frå Universitetet i Oslo i 1986 heiter *«I verda, men ikkje av verda» : problem i norsk kyrkjehistorieskriving*. Frå 1987-96 var han redaktør i tidskriftet Syn og Segn. Forfattardebuten kom med romanen *Liten svein i bærskog ut* i 1994. I 2003 vart han nominert til Nordisk Råds litteraturpris for romanen *Ingen er så trygg i fare*, noko som kom svært uventa på det meste av Noregs kulturarbeidarar då dei aldri hadde høyrt om Jørgen Norheim før.

Verk
----

* 1994 *Liten svein i bærskog ut*, roman (Samlaget, Oslo)
* 1998 *Mars : erindrings- og oppmuntringsskrift*, roman (Samlaget, Oslo)
* 2002 *Ingen er så trygg i fare*, roman (Samlaget, Oslo)
* 2008 *Adjutanten*, roman (Samlaget, Oslo)

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 2012: Samlagsprisen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Kristendommen** |
| Icthys-symbolet |
| **Treeininga** |
| Gud Fader |
Jesus |
Den heilage ande | |
| **Skrifter** |
| **Bibelen**: GT/NT
katekisme | salmebok |
| **Utøving** |
| Forbøn | gudsteneste | kyrkje | liturgi | nattverd | sabbat  | sakrament 
**Bøner:** «Fader vår» | «Hill deg, Maria» | Jesusbøna |
| **Retningar** |
| Anglikansk | ortodoks | katolsk | luthersk | presbyteriansk | |
| **Livssyklus** |
| Dåp | konfirmasjon | ekteskap | død | gravferd |
| **Merkedagar** |
| **Kyrkjeåret**: Advent | jul | faste | påske | pinse | olsok | hausttakkefest | helgemesse |
| **Viktige personar** |
| **Nye testamentet:**Maria | Paulus
**Mellomalderen:**Augustin | Gregor den store | Ansgar
**Reformasjonen:**Jan Hus | Martin Luther | Jean Calvin | Ulrich Zwingli
**Pietisme og lekmannsrørsle:**Pontoppidan | Hans Nielsen Hauge | Lars Levi Læstadius |
| **Geistlege** |
| biskop | pave | prest

 |
| **Abrahamittiske rel.** |
| Jødedom  kristendom |
| islam  bahá’í  sikhisme |

Ei **katekisme** (av mellomalderlatin *catechismus* til gresk *katekhismos*) er ei kort framstilling av den kristelege truslæra og sedelæra.

Luthers litle katekisme
-----------------------

Luther var den første som brukte ordet *katekisme* som boktittel. I 1529 gav han ut både den litle, og den store katekisma. Dei er ikkje utdrag av kvarandre, men to ulike teologiske framstillingar av den kristne trua. Den litle katekisma er skrive til «vanlege prestar og predikantar», men er nok først og fremst tenkt til «husfaren» og hans undervisning av husfolket og borna sine. Katekisma har hatt stor påverknad, både som lærebok i skulen, men også som vedkjenningsskrift.

Den litle katekisma har fem partar:

* den fyrste parten er dei ti bodorda,
* den andre parten er trua,
* den tredje parten er fadervår,
* den fjerde parten er dåpssakramentet,
* den femte parten er nattverdssakramentet.

I tillegg kjem morgon- og kveldbøner, bordbøner og hustavla.

Forklaringa
-----------

På 1700-talet kom det fleire utgåver av Petter Dass sine katekismesongar. Her tittelblad av utgåve frå 1750, etter foto i Årbok for Helgeland2006
Petter Dass skreiv i sine katekismesongar (1698, trykt 1715) ei forklåring til kvart ledd i Luthers katekisme, *Forfattet i beqvemme sange*. Under pietismen vart Erik Pontoppidan si bok *Sandhed til gudfrygtighed* (1737), ei katekismeforklåring med spørsmål og svar, mykje brukt i konfirmasjonsundervisninga og kristendomsundevisninga. I 1891 vart Elias Blix si omsetjing av katekisma til landsmål tillaten brukt ved den offentlege religionsundervinsinga i Noreg. Sidan har forklaringa komme i fleire utgåver på norsk.

Katekisma i andre kyrkjer
-------------------------

Den katolske kyrkja si offisielle katekisme *Catechismus Romanus* vart skriven for prestar i 1566. Peter den store fekk i 1723 utarbeidd ei russisk-ortodoks katekisme til bruk for ungdommen.

Sjå au
------

* Katekismetavle

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Jeannette Rankin, amerikansk pionerpolitikar.
**Jeannette** og **Jeanette** er kvinnenamn av fransk opphav. Dei er dimimutivsformer av Jeanne, ei kvinneleg form av Jean, som er den franske forma av Johannes. Tydinga av namnet er 'Gud er nådig'.

Namna har mange ulike skrivemåtar, som Janet, Janeth, Janett, Janette, Jannet, Jannit, Jeanet, Jeaneth, Jeanett, Jeannet, Jeannett, Zsanett, Žanet. 

Jeanette har namnedag den 21. april i Noreg, 29. mai i Sverige og 15. november i Finland. Janette har også namnedag den 15. november i Finland.

Namnet Jeanette blei teke i bruk i Noreg seint på 1800-talet, men blei først utbreidd på byrjinga av 1980-talet.

Namneberarar
------------

* Jeanette Churchill (1854–1921), fødd Jerome, amerikansk sosietetskvinne, mor til Winston Churchill
* Jeannette Rankin (1880–1973), amerikansk politikar, første kvinne i det amerikanske representanthuset og senatet
* Jeanette Wolff (1888–1976), tysk politikar og foreiningskvinne

Sjå og
------

* Jeannetteøya

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jeanette» frå Wikipedia på bokmål, den 20. april 2009.*
**Jean Calvin** (10. juli 1509–27. mai 1564) var ein fransk-sveitsisk kyrkjereformator fødd i Noyon i Picardie. 

Han var påverka av Martin Luther. Calvin drog bort frå Frankrike i 1534 på grunn av at han vart forfølgt og oppheldt seg deretter hovudsakleg i Genève i Sveits, der han døydde i 1564.

Kalvinismen lærer at Bibelen er Guds lov. Nokre menneske er forutbestemt av Gud til evig frelse, andre til evig fortaping. Guds majestet og forutbestemming er viktige delar av læra til Calvin.

Kalvinismen
-----------

Læra til Jean Calvin spreidde seg til mange land, og går gjerne under nemninga kalvinisme. Kalvinismen vart det dominerande teologiske systemet i Skottland, Nederland og nokre delar av Tyskland. Han fekk òg innflytnad i Frankrike, Ungarn (særleg i Transsylvania som no er i Romania, og i område som no ligg nordaust i Ungarn), og i Polen. Eit fleirtall av dei første europeiske kolonistane på den midtre atlanterhavskysten til USA og i New England var òg kalvinistar, blant anna puritanarane og dei nederlandske grunnleggjarane av Ny-Amsterdam (New York). Sør-Afrika vart kolonisert av nederlandske kolonistar på 1600-talet; dei vart kjent som «boere» eller «afrikaanarar». Sierra Leone vart kolonisert av kalvinistar frå Nova Scotia. Nokre av dei største kalvinistiske gruppene vart etablert på 1800- og 1900-talet; særleg store er dei i Korea og Nigeria.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Luton Shelton** (fødd 11. november 1985) er ein fotballspelar frå Jamaica som spelar spiss for Vålerenga Fotball, etter eit opphald i Sheffield United. Våren 2009 var han leigd ut til den danske klubben Aaalborg BK, etter at opphaldet i Vålerenga ikkje blei heilt vellukka. Shelton blir rekna som ein særleg rask spelar.

Shelton starta karrieren sin i den jamaicanske klubben Harbour View FC og fekk sine første landskampar for Jamaica, før han skreiv kontrakt med svenske Helsingborgs IF. Her fekk han til eit vidgjete samarbeid med Henrik Larsson i angrepsrekka, som resulterte i fleire mål og heldt Olivier Karekezi ute av startoppstillinga i lange periodar. Spelet til Shelton gjorde blant anna at fleire engelske klubbar blei interessert i han, og i januar 2007 skreiv han under for Sheffield United med ein overgangssum på 27,5 millionar SEK.

I Sheffield fekk han ligadebuten frå start mot Manchester United på Old Trafford i april 2007.

Kjelder
-------

1. ↑  BBC.co.uk – Warnock wraps up double signing (Publisert 15. januar 2007, vitja 24. juli 2008)

* *Denne artikkelen bygger på «Luton Shelton» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juli 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* – Spelarprofil hos Vålerenga fotball Arkivert 2008-07-30 ved Wayback Machine.
**Kateřina Holubcová-Jakešová** (fødd 28. juni 1976), fødd **Losmanová**, er ein tsjekkisk tidlegare skiskyttar frå Ústí nad Labem som vart verdsmeister på 15 km i 2003 og tok bronsen på sprinten i same meisterskapen. Ho var i nokre år gift med skiskyttaren Tomáš Holubec.

### Aktiv

Kateřina Losmanová vart junior-verdsmeister i sprint i 1995. Ho deltok så i alle dei store meisterskapane i perioden 1996-2006, men utmerka seg einast under VM i skiskyting 2003 i Khanty-Mansijsk. Under den meisterskapen hevda ho seg derimot i alle dei fire individuelle øvingane. Det tok til med bronsemedalje i 7,5 km sprint og heldt fram med åttandeplass i jaktstarten. Deretter overraska ho stort ved å vinne 15 km normalprogram etter prikkfri skyting, åtte sekundar framom Olena Zubrilova. På den avsluttande fellesstarten skaut ho seg ut av medaljestriden med ein bom på siste liggjande skyting og vart nummer fem.

Holubcová fekk på nyåret 2003 sin fyrste av fem pallplassar i verdscupen i skiskyting. I tyske Oberhof vart ho nummer tre på sprinten, same plassen fekk ho i jaktstart i Östersund. Med dei to medaljane i VM 2003 og ein andreplass i italienske Antholz i januar 2004, kom Holubcová opp i til saman fem verdscup-pallplassar (1-1-3) i karrieren. Ho vart nummer 8 i verdscupen i skiskyting 2003.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kateřina Holubcová» frå Wikipedia på tysk, den 3. mars 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Kateřina Losmanová-Holubcová». olympedia.org. Henta 15. november 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* NKC

 |
**Michael Walchhofer** (fødd 28. april 1975) er ein austerriksk tidlegare alpin skirennar frå Radstadt i forbundslandet Salzburg. Han vann VM-gull i utfor i 2003 og tok tre VM-medaljar i 2005 og eitt OL-sølv i 2006. Walchhofer vann FIS-pokalen til beste utforrennar i 2005, 2006 og 2009.

### Aktiv

Walchhofer sikra seg sin fyrste siger i verdscupen i alpine greiner då han vann kombinasjonen i Kitzbühel i januar 2003. Få veker seinare overraska han med å verte verdsmeister i utfor under VM i alpine greiner i St. Moritz, eit halvt sekund føre sølvvinnaren, norske Kjetil Andre Aamodt. Fram til mars 2011, då han vann eit utforrenn i norske Kvitfjell, sikra Walchhofer seg 19 sigrar i enkeltrenn i verdscupen, 14 av topplasseringane kom i utforrenn. Alle desse ni sesongane, 2003-11, vann han minst eitt renn i verdscupen. Både i 2005, 2006 og 2009 sanka han flest verdscuppoeng av utforrennarane.

Walchhofer var ein av dei mest suksessrike utøvarane under VM i alpine greiner 2005 i Bormio. Rett nok vann han inga gullmedalje, men tok sølv i super-G bakom Bode Miller frå USA og bronsemedalje i utfor bakom USA-amerikanarane Miller og Daron Rahlves. I kombinasjonen vart han nummer fire, før han så deltok i super-G-delen for Austerrike sitt sølvmannskap i lagtevlinga.

I 2006 tok Walchhofer sølvmedaljen i det olympiske utforrennet i Torino, bakom den franske overraskingsmannen Antoine Deneriaz. I åra framover til og med 2011 representerte han Austerrike i alle dei store meisterskapane, VM og OL, utan å sette sitt preg på tevlingane. Sjuandeplassen i utfor under VM i alpine greiner 2011 i Garmisch-Partenkirchen var han beste plassering.

Han la bort konkurranseskia etter 2011-sesongen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Michael Walchhofer» frå Wikipedia på tysk, den 28. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Luther Ronzoni Vandross** (20. april 1951–1. juli 2005) var ein amerikansk songar, låtskrivar og plateprodusent. I løpet av karrieren sin selde Vandros meir enn 25 millionar album og vann åtte Grammy Award inkludert beste mannlege R&B-vokal fire gonger. 

Luther Vandross byrja å spele piano då han var tre år. Han starta karrieren sin på 1970-talet som bakgrunnsvokalist for artistar som David Bowie (som oppdaga han og fekk han med på sitt *Young Americans*-album), Roberta Flack, Carly Simon, Donna Summar, Bette Midlar, Chic og Barbra Streisand. Han fekk endeleg gjennombrotet sitt som gjestesanger for gruppa Change. Hans første hit var «Searching».

Vandross hadde diabetes, ein sjukdom som gjekk i familien. I 2003 vart han veldig sjuk. Han stilte opp på Grammy for å motta prisen for årets song, og då sa han «Whenever I say goodbye it's never for long because I believe in the power of love» (direkte omsett: «Kvar gong eg seier farvel er det ikkje for lenge, fordi eg trur på styrken i kjærleiken».

Forutan å vere på The Oprah Winfrey Show, vart han aldri sett offentleg igjen. Luther Vandross døydde 1. juli 2005 på John F. Kennedy Medical Center i Edison i New Jersey i ein alder av 54. Grunnen til at han døydde vart aldri sagt offentleg. Minnestunda vart halden 8. juli, 2005 i New York City. To dagar seinare vart han gravlagd i George Washington Memorial Park i Paramus i New Jersey.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luther Vandross» frå Wikipedia på engelsk, og «Luther Vandross» frå Wikipedia på bokmål den 6. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Luther Vandross». *AskMen.com (UK Edition)*. Arkivert frå originalen 2. juni 2013. Henta 6. mai 2011.
2. ↑  «Vandross' Funeral Soulful and Powerful». *Yahoo! News*. July 8, 2005. Henta 6. mai 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* Remembering Luther Vandross Arkivert 2021-06-16 ved Wayback Machine.
* Luther Vandross på Allmusic
* Luther Vandross ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Luther Vandross på Find A Grave

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**LUFS - Landslaget for nærmiljøskulen** er ein norsk organisasjon som og arbeider for å styrkje nærmiljøskular, og for å rådgje og kurse foreldre, lærarar og andre. Organisasjonen vart skipa i 1988, og har sidan midt på nittitalet vore høyringsinstans i saker som gjeld grunnskulen. LUFS meiner at «folkestyret er tufta på ein offentleg, gratis skule – knutepunktet der alle må møtast».

LUFS er ein desentralisert dugnadsorganisasjon, og er partipolitisk nøytral. Det politiske arbeidet har sidan starten handla om å synleggjere skulens plass som samfunnsaktør og som sentralt knutepunkt i lokalsamfunnet. Det har i stadig sterkare grad og handla om å hjelpe foreldregrupper som slåst for skulen sin, så dei får rett handsaming andsynes lovverket. LUFS samarbeider og med ei rekkje landsfemnande organisasjonar om Fellesfråsegna Nærmiljøskolene forsvinner.

Både Barneombodet og andre offentlege instansar viser til LUFS, som sit på særs høg kompetanse innanfor feltet sakshandsaming i skulenedleggjingssaker. I Statsbudsjettet 2005 seier Stortinget:
«Komiteen viser til at LUFS – Landslaget for nærmiljøskolen – gjør et viktig arbeid for foreldre og elever på små skoler.»

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  Informasjon om LUFS
2. ↑  Fellesfråsegna
3. ↑  Statsbudsjettet 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til LUFS
* Skoleplassen - Internettside med mykje pedagogisk stoff driven av LUFS
**The Ivors Academy** (tidlegare **British Academy of Songwriters, Composers and Authors** – BASCA) er ein av dei største profesjonslaga for komponistar, låtskrivarar og tekstforfattarar i Europa. Det har som føremål å støtta, verna og tala for interessene til denne gruppa. Organisasjonen representerer musikkskaparar innan alle sjangrar, frå visesong til media og samtidsmusikk til jazz. Han ha kring 2000 medlemmer.

Organisasjonen blei danna i 1999 gjennom ei samanslåing av tre organisajsonar – Composers Guild of Great Britain (CGGB), Association of Professional Composers (APC) og British Academy of Songwriters, Composers and Authors (BASCA, tidlegare Songwriters Guild of Great Britain og før det British Songwriters Protection Guild of Great Britain). Den nye organisasjonen blei først kalla British Academy of Composers and Songwriters, før han endra namn til British Academy of Songwriters, Composers and Authors (BASCA) i 2009. I 2019 blei namnet endra til The Ivors Academy, etter låtskrivaren Ivor Novello og The Ivor Novello Awards eller The Ivors.

Laget deler ut Ivor Novello Awards og British Composer Awards.

Kjelder
-------

1. ↑  «'An important step in our history': BASCA rebrands as The Ivors Academy». *Musicweek.com*. Henta 2. januar 2021.
2. ↑  «The Response of the British Academy of Composers Songwriters and Authors to the call for evidence of the independent review of intellectual property and growth» (PDF). *Ipo.gov.uk*. March 2011. Arkivert frå originalen (PDF) 1. mars 2012. Henta 4. februar 2012.
3. ↑  «Our history | The Ivors Academy | Champions of Music Creators», *The Ivors Academy* (på engelsk), henta 3. april 2021

* *Denne artikkelen bygger på «The Ivors Academy» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Ivor Novello Awards
* Gold Badge Awards
* British Composer Awards
* British Academy of Songwriters, Composers and Authors (1968). *60 years of British hits, 1907–1966 / The Song Writers' Guild of Great Britain*. London: Song Writers' Guild of Great Britain. s. 127.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Michel Miguel Elias Temer Lulia** (fødd 23. september 1940) er ein brasiliansk politikar og sakførar, som var president i Brasil frå 2016 til 2019. Han tok over som president etter at Dilma Rousseff vart avsett. Temer representerer sentrum-høgre-partiet *Movimento Democrático Brasileiro* (MDB).

Foreldra til Temer innvandra til Brasil frå Libanon på 1920-talet. Etter å ha fullført jusstudiar ved universitetet i São Paulo (USP) i 1963, arbeidde Temer som sakførar. I 1974 tok han doktorgraden i offentleg rett ved eit katolsk universitetet i São Paulo. Gjennom 1960- og 70-åra var han også aktiv som førelesar i rettsvitskap, og forfatta fleire verk om rettsspørsmål.

Sidan 1981 har Temer vore aktiv i Partido do Movimento Democrático Brasileiro (PMDB), det største partiet i landet. I 1982 fekk han jobb som delstatsadvokat, og frå 1984 var han statssekretær for offentleg tryggleik. Som kongressmedlem deltok Temer i den nasjonale forsamlinga som kunngjorde Brasils nye grunnlov i 1988, etter ein lang periode med militærdiktatur. Han har vore medlem i det nasjonale underhuset seks gonger og president i nasjonalforsamlingan tre gongar: 1997–1998, 1999–2000 og 2009–2010. Han var formann i PMDB i tida 2001-16.

Frå 2011 til 2016 var Temer visepresident i Brasil. PMDB-partiet var då ein del av ein koalisjon med det regjerande arbeidarpartiet (PT). Både ved presidentvalet i 2010 og 2014 var Temer visepresidentkandidat under Dilma Rousseff. Etter president Rouseff vart suspendert 12. mai 2016, rykte Temer inn på presidentkontoret. Rivningane i regjeringskoalisjonen førte til at Rouseff vart frådømd embetet 31. august 2016, og Temer utnemnd til president ut året 2018. Heile prosessen har vorte karakterisert som eit regjeringskupp.

Temer utnemnde omgåande ei ny og meir høgreorientert regjering. Han varsla samstundes tiltak som skulle gje den brasilianske staten tillit hos finansaktørane. Eit middel i så måte var å reduserere løyvingane til helse og utdanning.

Kjelder
-------

1. ↑  Watts, Jonathan (12. mai 2016), «Dilma Rousseff suspended as senate votes to impeach Brazilian president», *The Guardian* (på engelsk), henta 22. mai 2018

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* Munzinger (iba)

 |
**Michaela Dorfmeister** (fødd 25. mars 1973) er ein austerriksk tidlegare alpinist frå Wien som vann verdscupen i alpine greiner 2002. Ho vann VM-gull i 2001 og i 2003, og to OL-gull i 2006. I verdscupen sikra ho seg også sigeren i utforcupen i 2003 og 2006, super-G-cupen i 2005 og 2006, og storslalåmcupen i 2000-sesongen.

Karriere
--------

Dorfmeister debuterte i verdscupen i 1991. Den 16. desember 1995 vann ho eit utforrenn i St. Anton, den fyrste av i alt 25 rennsigrar i verdscupen. Men det skulle gå heilt til mars 1999 før ho fekk sin andre.

Under Vinter-OL 1998 i Nagano tok Dorfmeister sølvmedaljen i super-G, eitt hundredels sekund bakom vinnaren Picabo Street frå USA. Året etter lukkast ho få med seg to medaljar heim frå i VM i alpine greiner 1999 i USA, fyrst tok ho bronsemedaljen i super-G, fire dagar etter fekk ho sølvmedaljen i utfor. 

I 2000 vann ho sin fyrste FIS-pokal då ho viste seg som den beste kvinnelege storslalåm-rennaren i verda. Sesongen etter vart ho verdsmeister i utfor under VM i alpine greiner 2001 i St. Anton.

Dorfmeister vann ein suveren siger i verdscupen i alpine greiner 2002. Ho fekk 1271 poeng, medan landskvinna Renate Götschl på andreplassen stoppa på 931 poeng. Men Dorfmeister lukkast ikkje å vinne medaljar i Vinter-OL i Salt Lake City, hennar beste plassering i ei OL-tevling i 2002 vart ein fjerdeplass i storslalåm.

Ho tok sin andre VM-tittel då ho vann super-G under VM i alpine greiner 2003 i St. Moritz. 2003-sesongen under eitt var ho den beste kvinnelege utfor-rennaren i verda, ein prestasjon ho gjentok i 2006. Dessutan viste ho seg som den beste kvinnelege super-G-utøvaren i både 2005- og 2006-sesongen. 

Dorfmeister vann gullmedaljen i utfor under Vinter-OL 2006 i Torino. Fem dagar etter utfortevlinga vart ho olympisk meister også i super-G. Begge tevlingane vart avvikla i Cesana Torinese, ein fjell-kommune 97 kilometer vest for Torino. Sin siste siger i eit verdscuprenn kunne ho bokføre i Øyer kommune då ho 3. mars 2006 vann ei super-G-tevling i Hafjell. Ho la opp etter OL-sesongen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Michaela Dorfmeister». olympedia.org. Henta 15. november 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Henrik Mathiesen** (9. juli 1847–8. oktober 1927) var ein norsk forretningsmann, historikar og illustratør frå Strinda i Sør-Trøndelag.

Mathiesen var son til ein forretningsmann og proprietær. Han dreiv sjølv forretning og gardsbruk ei tid. I godt vaksen alder utdanna han seg i teikning i København og var ei tid vitskapleg teiknar for Oluf Rygh ved Universitetet i Kristiania. Seinare arbeidde han mykje saman med arkeologen Ingvald Undset og han illustrerte på 1890-talet Ole Andreas Øverland si noregssoge i to band.

Frå midten av 1880-åra engasjerte Mathiesen seg sterkt for kulturminnevernet, særleg for Nidarosdomen og andre mellomalder-bygg. Gjennom sitt omfattande arbeid med Trondheim og Trøndelags historie var han på mange vis ein føregangsmann i granskinga av norsk byhistorie. Han formidla den lokale og nasjonale soga både ved tallause foredrag og gav ut eit stort tal tidsskrift- og avisartiklar, sogehefte og bøker.

Politisk var Mathiesen ein radikal Venstre-mann som stridde for at Trøndelag og det trøndske skulle stå sentralt i den norske «nasjonalånden». Både grunnlegginga av Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum i 1893 og gjenopplivinga av olsokfeiringa i 1897 høyrde med i den målsettinga.

Kjelder
-------

* lokalhistoriewiki