recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ibar** (serbisk Ибар) er ei elv i Serbia, Kosovo og Montenegro med ei lengd på 276 km. Ho spring ut aust i Montenegro og renn inn i Zapadna Morava, sentralt i Serbia nær Kraljevo.

Ho høyrer til Svartehavet sitt nedslagsfelt og har eit eige nedslagsfelt på 8 059 km² og ei gjennomsnittleg vassføring ved munningen på 60 m³/s. Elva er ikkje framkommeleg for elvefart.

Leia
----

Ibar har kjelda si frå seks småelvar i fjellet Hajla aust i Montenegro. Ho renn generelt nordaustover og gjennom eit par landsbyar før ho renn inn i Serbia. Ho renn gjennom det meste av dei sørlege områda av Sandžak. Ein av to hovudvegar mellom Serbia og Montenegro følgjer elvar i denne delen. Nær landsbyen Vitkovići snur elva sørover og går inn i Kosovo. Ho held fram sørover til byen Kosovska Mitrovica og her tar ho ein krapp u-sving og snur nordover igjen og tilbake til sjølve Serbia. Her mottar Ibar den største sideelvar, Sitnica, frå høgre. Andre store sideelvar er Raška, Studenica og Lopatnica frå venstre og Jošanica.

Ved Gazivode er elva demt opp og reservoaret Gazivodesjøen (areal 11,9 km², høgd 693 m, djup 105 m) er danna. Vatnet i innsjøen vert nytta av industri- og gruveområda i Kosovska Mitrovica/Trepča-området. Nedanfor Gazivode ligg eit anna reservoar, Pridvoricesjøen. Desse innsjøane vatnar eit område på 300 km³.

Etter å ha passert landsbyane Žiča og Kraljevo munnar ho til slutt ut i Zapadna Morava.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ibar River» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Tredje utgåve (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije* Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Quentin Fillon Maillet** (fødd 16. august 1992) er ein fransk skiskyttar frå Champagnole i Jura-departementet. Han vann VM-gull med Frankrikes mixlag under VM i skiskyting 2016 i Oslo. Maillet har elles sanka to VM-sølv og tre VM-bronsar i ulike øvingar i tida 2015-19.

### Aktiv

Maillet gjekk ein etappe for det franske mannskapet i 4 x 7,5 km stafett, som under VM i skiskyting 2015 i Kontiolahti gjekk i inn til bronse. Året etter vart han verdsmeister då han og Anaïs Bescond, Marie Dorin-Habert og Martin Fourcade sigra i mixstafetten ved VM i skiskyting 2016 i Oslo. To nye VM-medaljar, begge i sølv, fekk Maillet ved VM i skiskyting 2017 i Hochfilzen, fyrst på mixstafetten og så i 4 x 7,5 km stafett for menn. Under VM i skiskyting 2019 i Östersund tok han sine fyrste medaljar i individuelle tevlingar, begge i bronse. Han vart tredjemann i 10 km sprint, ei plassering han forsvarte i den etterfylgjande jaktstarten. Tidlegare i 2019-sesongen sigra Maillet for fyrste gong i ei individuell tevling i verdscupen i skiskyting. I italienske Antholz triumferte han på fellesstarten. Tre veker etter vann han så jaktstarten under verdscuphelga i Midway i Utah i USA.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Quentin Fillon Maillet» frå Wikipedia på tysk, den 22. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Quentin Fillon Maillet». olympedia.org. Henta 26. oktober 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Egil Arne Egebakken** (fødd 18. januar 1943) er ein norsk biletkunstnar.

Bakgrunn
--------

Egil A. Egebakken vart fødd i Egersund og flytta til Oslo-området i samband med studie ved UiO, og han arbeidde som lærar ved Solvang ungdomsskole i Asker fram til han vart biletkunstnar på heiltid i 1974. Mens han arbeidde ved ungdomsskolen, var han i 1970-73 elev av målaren Herman Bendixen ved Asker Malerskole, nå kalla Asker Kunstskole. Denne skolen var Egebakken initiativtakar til og dessuten var han administrerande leiar for i nokre år.

Kunsntar
--------

Egebakken har vore aktiv i mange kunstnarorganisasjonar, og leiar i tre av dei. Han var formann i Akershus Bildende Kunstneres Forening, leiar for Akershus Bildende Kunstneres Forening i tre periodar, 1976-1979, 1979-1985 og 1987-1990, og Østlandsutstillingens førsteleiar i 1979.

Han er medlem av Norske Billedkunstere og Landsforeningen Norske Malere, og har vore kunstmeldar for Asker og Bærums Budstikke i ein 10-års periode.

Verka hans er innkjøpte blant anna av Norsk Kulturråd, Oslo kommunes Kunstsamlinger, Kunst på arbeidsplassen, Akershus Fylkeskommune, Asker kommune, Bærum kommune og fleire kunstforeningar. Egebakken utsmykka til dømes cruiseskip, Egersundshallen, Hovseter sykehjem, Landbrukets Hus i Oslo og Kværner i Egersund.

Utstillingar
------------

Egebakken har hatt et 50-tals separatutstillingar, og har deltatt på Statens Kunstutstilling (Høsttstillingen) ni gonger sidan han debuterte der i 1972. Vidare har han gjentatte gonger deltatt på års- og landsdelsutstillingar som UKS Vårutstilling, Sørlandsutstillingen, Vestlandsutstillingen og Østlandsutstillingen.

Han har deltatt i gruppeutstillingar i regi av Akershus Bildende Kunstneres Forening blant anna i Zakopane i Polen og i Oslo Kunstforening, og har hatt fleire separatutstillingar, blant anna i

Unge Kunstneres Samfund i Oslo,
kunstforeningene i Egersund, Haugesund, Stavanger, Elverum, Asker og Klepp,
ulike gallerier som blant anna Galleri O. Olsen i Drammen, Galleri Bi-Z i Kristiansand, Galleri Tyra i Hole og ulike galleri i Bergen,
Kunstnernes Hus i Oslo,
Kunstnerforbundet i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Egil A. Egebakken» frå Wikipedia på bokmål, den 28. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Egebakken sin CV på Kunstnernes informasjonskontor Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Egebakken på Kulturnett
* Egebakken og nokre av verka hans Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. ved kunstpaanet.com
* Om Egebakken som landskapsmålar Arkivert 2010-02-22 ved Wayback Machine. på nettstaden til Rogaland fylkeskommune

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk kunstnerleksikon
* KulturNav

 |
**Jean-Baptiste Armand Louis Léonce Élie de Beaumont** (25. september 1798–21. september 1874) var ein fransk geolog. Han er kjend for den første geologiske kartlegginga av Frankrike og for ein teori om fjellkjededanning. 

Élie de Beaumont foretok i 1821, på oppdrag frå regjeringa, ei vitskapleg reise til England, hovudsakleg for å studere dei geologiske tilhøva. Etter han kom attende byrja han som ingeniør i École nationale supérieure des mines de Paris og vart så utnemnd som *ingénieur en chef*. I 1829 vart han professor i geologi ved École des mines og 1832 professor ved Collège de France samt 1835 medlem av Académie des sciences, deär han 1853 vart vald til permanent sekretær.

Han er mest kjend for å i lag med Armand Dufrénoy utarbeide geologiske kart over Frankrike i skalaen 1:500 000, som vart gjeven ut i seks artiklar frå 1840 til 1842, samt tilhøyrande tekst: *Explication de la carte géologique de la France* (1841-48). Begge to fekk Wollastonmedaljen for dette verket i 1843. 

Han fekk stor merksemd, men ikkje så mange tilhengjarar med *Élie de Beaumonts Notice sur le systéme des montagnes* (1849-52), der han deler inn fjellkjedene i visse system, etter hovudretninga deira, og framstiller teorien om at alle fjellkjeder med same retning vart løfta opp under same tidperiode, og oppløftinga hadde samanheng med avkjølinga av jorda. Av andre arbeid han skreiv finst *Leçons de géologie pratique* (tre volum, 1845). I 1867 fekk han oppdraget om å leie arbeidet for å opprette eit nytt, meir detaljert kart (i større skala) over Frankrike. 

Han var medlem av Det franske vitskapsakademiet og vart permanent sekretær etter François Arago døydde i 1853. Han vart til og med medlem av Det prøyssiske vitskapsakademiet og utanlandsk medlem av Royal Society. I 1848 vart han utanlandsk medlem av Kungliga Vetenskapsakademien.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Léonce Élie de Beaumont» frå Wikipedia på svensk, den 5. september 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Léonce Élie de Beaumont**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Arsi Ilari Harju** (fødd 18. mars 1974) er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Kurikka. Han vart olympisk meister i kulestøyt i 2000 og tok VM-bronsen i same øvinga året etter.

Aktiv
-----

Harju tok bronsemedaljen i kulestøyt under den finske friidrettsmeisterskapen i Lapua i 1995. Året etter vart det gullmedalje i den nasjonale meisterskapen, vinnarstøyten målte akkurat like langt som bronsestøyten året før; 19,46 meter. I 1997 kompletterte han premiesamlinga med ein nasjonal sølvmedalje, slått av sin sterkaste nasjonale konkurrent, Mika Halvari.

Harju fekk si fyrste internasjonale medalje i ein seniormeisterskap under innandørs-EM 1998 i Valencia, då han tok bronse med ein støyt på 20,53 m. I den finske meisterskapen i Tammerfors i byrjinga av august 1998 imponerte han stort med 21,04 m, ny personleg rekord. Men under EM i friidrett 1998 stoppa Harju på 19,54 m og niandeplass.

I OL-sesongen 2000 viste Harju god form då han vart finsk meister for tredje gong med 20,84 m. Under OL 2000 i Sydney sette han ny personleg rekord i kvalifiseringa med 21,39 m, hans lengste støyt nokon gong. I finalen nådde han 21,29 m i sitt andre forsøk, og vann framom Adam Nelson (21,21 m) og John Godina (21,20 m), begge frå USA. Det var andre gongen Finland vann OL-gull i kulestøyt, 80 år etter at Ville Pörhölä sigra i OL i Antwerpen i 1920.

I 2001 tok Harju bronse i VM. Deretter vart det fjerdeplass under EM 2002. Med 20,21 m vart han nummer to i den finske meisterskapen i 2005, slått av Ville Tiisanoja med 21 cm.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (18,79 m -nr 17)
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa (19,01 m -nr 18)
* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (19,43 m -nr 14)
* EM 1998 i Budapest: Nr 9 – 19,54 m
* VM 1999 i Sevilla: Nr 12 (20,16 m i kvalifiseringa)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 21,29 m, framom Adam Nelson (21,21 m)
* VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje – 20,93 m, framom Manuel Martinez (20,91 m)
* EM 2002 i München: Nr 4 – 20,47 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arsi Harju» frå Wikipedia på tysk, den 5. mai 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «Arsi Harju» frå Wikipedia på finsk, den 5. mai 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Arsi Harju» (på engelsk). Olympedia. Henta 5. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Hydalen** eller **Høydal**, tidlegare skrive *Hydal*, er ein matrikkelgard i Hyllestad kommune i Sogn og Fjordane fylke. 
Garden har matrikkelnummer 19.

Geografi
--------

Hydalen ligg ved Hydalsvatnet, austom Vassenden. Garden grensar i vest til Ramsgrø og Øn, i aust til Fjaler kommune og i sør til Sundbotn.
Det går kommunal veg til bruka frå Fylkesveg 607.

Historie
--------

Hydalen er nemnt i Bergens kalvskinn frå midten av 1300-talet.

Namnet
------

I Bergen kalvskinn er namnet skrive «Ydolum» og fyrstelekkjen «Y» skal tyde barlind, slik at gardsnamnet tyder 'barlinddalen'. Sjølv om det ikkje veks barlind i Hydalen no gjer det det andre stader i Hyllestad og også i Fjaler.

I kjeldene er namnet skrive «i Ydolum» (BK. 28 b.), «i Yydolum» (BK. 29 a.), «Hiødall» (1563), «Høedall» (1603), «Høedallenn» (1608 og 1667) og «Høedahl» (1723).

Hydalen er brukt som stadnamn fleire andre stader i landet. 

Statens kartverk godkjende skrivemåten «Hydalen» i 1986 og «Høydal». i 1962.

Når gardsnamnet vert brukt som slektsnamn plar det skrivast «Høydal».

Sjå òg
------

* Matrikkelgardar i Hyllestad kommune

Kjelder
-------

1. ↑  «Postnummerkart på nettstaden til Posten».  *Vitja 5. desember 2010*
2. 1 2  «Gardsleksikon på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv».  *Vitja 5. desember 2010*
3. 1 2 3 4 5  Inger Kellmer (1990). «Hydalen : Gnr. 19». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 164. ISBN 8299219817.
4. 1 2  «Oluf Rygh: «Hydal» i *Norske Gaardnavne*».
5. ↑  «yr.no».  *Vitja 5. desember 2010*

Vidare lesnad
-------------

* Inger Kellmer (1990). «Hydalen : Gnr. 19». I Finn Borgen Førsund. *Hyllestad bygdebok : Soga om folket* **I**. Hyllestad: Hyllestad kommune. s. 164-175. ISBN 8299219817.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Hydalen» i Gardsleksikonet på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* «Hydal» i matrikkelutkastet av 1950
* «Hydal» i gardsmatrikkelen for 1886
Sorbiske påskeegg
**Slavisk eggdekorasjon** er ulike tradisjonar for å pynta egg i den slaviske verda og tilstøytande område. Tradisjonen med å pynta egg i slaviske kulturar oppstod i heidensk tid, og blei omforma gjennom religiøs synkretisme til kristne påskeegg. Dei pynta egga har likevel att mykje heidensk symbolisme.

Demonstrasjon av sorbisk eggdekorasjon
Ukrainske påskeegg, pysanky, i både moderne og tradisjonell utforming.
Dekorerte påskeegg er kjende under ulike namn frå mange slaviske folkegrupper, som kviterussarar (пісанка, *pisanka*), bulgararar (писано яйце, *pisano yaytse*), kroatar (*pisanica*), tsjekkarar (*kraslice*), makedonarar (вапцано јајце, *vapcano jajce*), polakkar (*pisanka*), russarar (крашанки, *krashanki*, eller писанки, *pisanki*), serbarar (*писаница / pisanica*), slovakar (*kraslica*), slovenarar (*pisanica,* *pirhi* eller *remenke*), sorbarar (*jejka pisać*) og ukrainarar (*писанка*, *pysanka*). Mange av namna er avleidde frå den slaviske rota *pisa*, som er knytt til måling (og kognat til latinsk *pictura*). Tradisjonen er også utbreidd i andre sentral- og austeruopeisk kulturar som ikkje er slavarar: Blant ungararar (*hímestojás*), litauarar (*margutis*) og rumenarar (*ouă vopsite*, *incondeiate* eller *impistrite*).

Som med religiøse ikon snakkar ein gjerne om å «skriva» egg i staden for å måla eller farga dei. Ein lagar ofte dekorasjonen på eit egg ved hjelp av ein voksresistent prosess som liknar på batikk. Ein bruker stylus til å påføra varm voks på skalet til eit egg, som så blir lagt i ei rekkje fargebad. Voksen forseglar fargestoffet i egget; fargane og mønsteret kjem fram når voksen blir fjerna (ved å smelta han av) til slutt.

Andre teknikkar inkluderer dropedraging, ein variant av batikk der ein bruker eit nålehovud for å påføra ein drope voks og dra han; ein ripeteknikk der ein påfører fargestoff på eit egg og deretter ripar inn mønster; måla egg, der skalet blir måla med pensel; og forskjellige versjonar av appliké, der ulike gjenstandar (halm, papir, perler, paljettar) blir limte til eggeskalet.

Galleri
-------

* Ulike egg
* Rissa polsk påskeeggRissa polsk påskeegg
* To polske eggTo polske egg
* Tsjekkisk egg pynta med dropedragingTsjekkisk egg pynta med dropedraging
* Tsjekkisk egg ein kan henga oppTsjekkisk egg ein kan henga opp
* Ukrainsk egg måla med geometriske mønsterUkrainsk egg måla med geometriske mønster
* Sorbiske eggSorbiske egg

* Egg-skulpturar
* Pisanka-skulptur i PolenPisanka-skulptur i Polen
* Pisanica-skulpturar i Zagreb i KroatiaPisanica-skulpturar i Zagreb i Kroatia
* Kjempepysanka i Vegreville i CanadaKjempepysanka i Vegreville i Canada

Kjelder
-------

1. ↑  Kazimierz Moszyński – Kultura ludowa Słowian, Kraków 1929
2. ↑  Anna Zadrożyńska – Powtarzać czas początku, Warsaw 1985, ISBN 83-209-0428-5

* *Denne artikkelen bygger på «Egg decorating in Slavic culture» frå Wikipedia på engelsk, den 12. oktober 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pysanka: Icon of the Universe (arkivert nettside)
* Polish Traditions and Customs (arkivert nettside)
* Making Sorbian Easter Eggs
* Ukrainian Easter Traditions and Customs
Koordinatar: 60°59′23″N 7°23′54″E﻿

Inni tunnelen. Foto: Markus Trienke

**Lærdalstunnelen** er ein vegtunnel mellom Aurland og Lærdal i Vestland fylke. Med sine 24 510 meter er tunnelen den lengste vegtunnelen i verda. Bygginga av tunnelen tok til den 15. mars 1995. Den 3. september 1999 var det gjennomslag, og den 27. november 2000 vart tunnelen erklært klar for vanleg trafikk. Tunnelen ligg på strekninga Oslo – Bergen. Tunnelen gjer det mogleg med eit vintersikkert samband mellom dei to største byane i Noreg. Ein må ikkje betala bompengar for å køyra gjennom tunnelen, slik som ein må gjennom mange andre tunnelar. Tunnelen er ein del av Europaveg 16.

Tunnelen er formgjeven med tanke på å letta konsentrasjonen til dei køyrande. Slik er tunnelen delt inn i fire seksjonar, med tre store fjellholer mellom. Fjellholene er lyssette og skal kunna gje dei køyrande ei avveksling. Om nokon skulle få problem under køyringa er det mogleg å stoppa og ta ein pause. 

Det er dekning for mobiltelefonnettet GSM og radiosignal for P1 og P4 gjennom heile tunnelen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Trafikkdata - Ev16 Lærdalstunnelen». Statens vegvesen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens Vegvesen om Lærdalstunnelen
* Kristin Ese: «Lærdalstunnelen - verdas lengste vegtunnel» på nettstaden til Sogn og Fjordane Fylkesarkiv
* Om Lærdalstunnelen på nettstaden World's longest tunnel page Arkivert 2010-02-17 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Bjarne Støtvig** (24. juni 1898–8. januar 1982) var ein norsk forretningsmann og politikar frå Botne i Vestfold. Han representerte partiet Høgre på Stortinget i 1950- og 60-åra.

Støtvig var son til ein gardbrukar. Frå 1915 til -18 var han butikkekspeditør i Larvik. Deretter gjekk han Treiders handelsgymnas i Oslo, der han tok eksamen i 1920 og så reiste tilbake til ekspeditørjobb i Larvik. Åra 1923-27 arbeidde han som kalkulatør i Moss. Etter vel to år som handelsagent med base i Oslo, slo han i 1930 seg ned i Larvik og dreiv eiga klesforretning i byen fram til 1965.

I over 18 år, 1945-63, var Støtvig med i bystyret i Larvik, perioden 1954-57 sat han også i formannskapet. Valbolken 1950-53 var han stortingsrepresentant frå dei seks kjøpstadene i Vestfold. Då det ved stortingsvalet hausten 1953 var slutt på eigne bykrinsar, lukkast han ikkje å verte vald frå Buskerud fylke. Derimot vann han eit stortingssete for Høgre og Buskerud i 1957, eit sete han beheldt også etter stortingsvalet i 1961. I alle tre stortingsperiodane; 1950-53, 1957-61 og 1961-65, var han formann i Administrasjonskomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Bjarne Undheim** (12. januar 1905–28. mai 1988) var ein norsk skulemann, målmann og stortingsrepresentant frå Time som i tida 1961-69 sat på Stortinget for Rogaland og Senterpartiet.

Undheim var son til ein gardbrukar i Time. Sjølv gjekk han skulevegen og tok examen artium ved Voss landsgymnas i 1925. Han studerte deretter realfag ved Universitetet i Oslo og vart cand.real. i 1930. Då hadde han allereie gjennomført pedagogisk seminar og fekk same året lektorstilling ved Rogaland landsgymnas på Bryne. Heile si yrkestid arbeidde han ved landsgymnaset, som rektor frå 1947 til 1972.

Periodane 1945-47 og 1956-67 var Undheim med i heradsstyret og formannskapet i Time. I fireårsbolken 1956-59 var han ordførar. Hausten 1961 vart han vald inn på Stortinget, og vart attvald i 1965. På Stortinget var han den fyrste fireårsperioden medlem i Kommunalkomiteen, i den andre i Protokollkomiteen.

Undheim var sterkt engasjert i idrettsaktivitet både i heimekommunen og i Rogaland fylke. Han var formann i Bryne Idrettslag frå 1939 til 1948, heidersmedlem i laget frå 1947. I 1953 vart han formann i fylkesutvalet for idrettsanlegg i Rogaland, eit verv han hadde til 1964.

Han var også engasjert i Norsk Lektorlag og var formann i Rogaland Mållag frå 1953 til 1955.

I 1974 vart han tildelt Kongens fortjenstmedalje i gull.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Prinsippet for ein brannhydrant: Ventilen nede i jorda kan opnast og lukkast ved hjelp av ein nøkkel øvst oppe. Når ventilen vert stengd, vert vatnet i han tømt ut automatisk for ikkje å fryse i den kalde årstida.
**Hydrant** eller **brannhydrant** er ei utandørs innretning over jorda, nytta til å kople brannslanger til ei nedgrave vassleidning for å skaffe vatn til brannslukking. Hydranten fungerar som ei tappekrane som kan opnast og stengjast ved hjelp av særlege reiskap eller nyklar som berre brannvesenet eller anna autorisert personell disponerar. Brannhydrantar er plassert langs gater og på andre område der det er høveleg med tanke på snøgt å kunne å slukke brann i bygningar.

Hydrant i bruk under ein brann i Ottawa i Canada.
Hydrant på Lågdalsmuseet i Kongsberg.
Ulefos Esco brannhydrant.
I nyare tider har det vorte meir vanleg å nytte nedgravne kummar med kraner med uttak for brannslanger i staden for brannhydrantar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hydrant**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Endemorenar som halvsirklar i Valle del Silencio i Chile.
**Endemorenar** eller **skruvrand** er vollar av stein, grus og leire som er avsett (lagt igjen) framfor ein isbre i ei tid der breen har stoppa. Ei rekkje av slike vollar viser kor langt breen har trengt fram til ulike tider. Generelt kallar ein morenar for israndavsettingar.

Endemorenar i Noreg
-------------------

I Noreg finn ein opptil 6-7 endemorenar framfor tidlegare brear. Har breen gått fram i ein dal, har endemorenen gjerne form som ein halvsirkel. Mange innsjøer er demma opp av endemorenar, som bresjøar.

På 1700-talet kom det mange endemorenar som i dag kan ligge mange kilometer frå dagens brefront, til dømes framfor fleire utløp frå Jostedalsbreen. Vidare kan ein finne endemorenar frå siste istid over store delar av det lågtliggande Noreg.

Larvik ligg på endemorenen som demmer opp Farrisvannet. Den største bøkeskogen i Noreg veks på endemorenen.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Bjarne Instanes** (fødd 2. juni 1925 på Grimo i Ullensvang, død 26. juni 2012 i Fana i Bergen) var ein norsk sivilingeniør.

Biografi
--------

Etter vanleg skulegang i Ullensvang, gjekk Bjarne Instanes på Framnes folkehøgskule på Vikøy og deretter Voss landsgymnas før han vart ein av 150 norske ungdommar som fekk gratis studieplass i Sveits. Her blei han verande i tre år etter at han var blitt ferdig med utdanninga som sivilingeniør før han kom heim for å gjera militærtenesta som planleggjande ingeniør i Forsvaret i 1953.

I 1954 starta han som rådgjevar i firmaet Caspar Trumpy. Her fekk han ansvar for å teikna, berekna og kontrollera bygginga av Puddefjordsbrua. I 1960 starta han sitt eige rådgjevande ingeniørfirma som etter kvart voks til 70 tilsette. Det var Instanes som prosjekterte Ulriksbanen og Hangursbanen, Sør-Norge Aluminium på Husnes og ei lang rekkje andre prosjekt i Noreg og på Svalbard. I utlandet stod han bak brubygging i Malawi, bistand til fiskerinæringa i Gambia, flyplassbygging i Saudi-Arabia, UNICEF-oppdrag i Libanon, fiskeriprosjekt i Tanzania og planlegging av kolkaiar og eksport av ris i Vietnam. Han hadde også oppdraget med å byggja ein ny permanent forskingsstasjon for Norsk Polarinstitutt på Dronning Mauds Land på Sørpolen.

Bjarne Instanes var sterkt engasjert i utforminga av området rundt Fana kyrkje, som blei kåra til tusenårsplass for Bergen kommune. Han var også ein habil hardingfelespelar og bygde sjølv fleire hardingfeler i tillegg til å samla på feler. Ei av felene hans fekk sølvmedalje under Landskappleiken på Trysil i 1989. Instanes var også ein sterk pådrivar for å få skipa Ole Bull-akademiet på Voss.

I 2006 fekk han Kongens fortenestmedalje i gull.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bjarne Instanes» frå Wikipedia på bokmål, den 12. januar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Øyvind Ask: *Broer, tunneler – og hardingfeler*. Artikkel i Bergens Tidende 11. mars 2006
* Johannes Sekse: *Kongegull til Bjarne Instanes*. Artikkel i Hardanger Folkeblad 11, mars 2006
* *Kjempestemning i Eidfjord* Artikkel i Hardanger Folkeblad 27. juni 2004
|  |
| --- |
| ***End of the World***  Studioalbum av Aphrodite's Child |
|  |
| **Utgjeve** | Oktober 1968 |
| **Sjanger** | Progressiv rock/kunstrock |
| **Lengd** | 34:43 |
| **Selskap** | Philips Records |
|
| Aphrodite's Child-kronologi |
|  | *End of the World* | *It's Five O'Clock*(1969)
 
 |

***End of the World*** er debutalbumet til det greske progrockbandet Aphrodite's Child frå oktober 1968.

Albumet inneheld den første singelen deira, «Rain and Tears», som kom ut i mai 1968 og vart ein stor hit i Europa. Då singelen vart ein stor suksess, valde bandet å spele inn eit heilt album i Paris. Andre singlar frå albumet var «End of the World» med «You're Always in My Way» som B-side og «Valley of Sadness» med «Funky Mary» som B-side. Sistnemnde vart først gjeven ut i Frankrike, men trekt attende, og vart til slutt berre gjeve ut i Portugal. Songane på disse singlane finst alle på albumet.

I følgje Allmusic-skribent Richie Unterberger gjev bruken av Mellotron albumet ei kjensle av tidleg psykedelisk Moody Blues, og det same gjer den lette bruken av klassisk musikk i melodiane. Unterberger samanliknar albumet med britiske band på denne tida, og meinte at dei stod ikkje noko tilbake for desse, men med Middelhavspåverknaden vert melodiane og songane meir tydeleg romantiske enn noko britisk eller amerikansk psykedelisk band ville ha tenkt på som passande. Unterberger meiner at denne «episke melkanolske stordommen» gjer at Aphrodite's Child til ein viss grad skil seg ut og at bruken deira av psykedeliske effektar er ganske nyskapande, særleg på avlsutninga av «Day of the Fool».

Albumet kom ut på ny i 2010 i Storbritannia på Esoteric med to bonusspor frå den europeiske singelen «Plastics Nevermore»/«The Other People», som er meir poporienterte enn det meste av albumet.

Innhald
-------

Alle songar er skrivne av Boris Bergman og Vangelis Papathanassiou, utanom der andre er nemnde.

Side 1| Nr. | Tittel | Lengd |
| --- | --- | --- |
| 1. | «End of the World» | 3:11 |
| 2. | «Don't Try to Catch a River» | 3:37 |
| 3. | «Mister Thomas» | 2:47 |
| 4. | «Rain and Tears» (Johann Pachelbel, Boris Bergman, Vangelis Papathanassiou) | 3:12 |
| 5. | «The Grass Is No Green» | 5:59 |

Side 2| Nr. | Tittel | Lengd |
| --- | --- | --- |
| 6. | «Valley of Sadness» | 3:11 |
| 7. | «You Always Stand in My Way» | 3:53 |
| 8. | «The Shepherd and the Moon» | 3:00 |
| 9. | «Day of the Fool» | 5:51 |

Medverkande
-----------

* Demis Roussos: Akustisk og elektrisk gitar, bass, vokal
* Vangelis: Klaverinstrument
* Loukas Sideras: Trommer, perkusjon, pauker
* Claude Chauvet: Vokal på «End Of The World» og «Rain And Tears»

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «End of the World (album)» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Allmusic review

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Aphrodite's Child - End Of The World (Rain And Tears) (LP) på Discogs». www.discogs.com.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
**MIRV** (Mult***i***ple Independently targetable Reentry Vehicle, - eller «fleire stridshovud med sjølvstendige målsøk i sluttfasen») er ei samling stridshovud som vert tekne fram til nærleiken av målet i ein ballistisk bererakett (ICBM).

Diagram over MIRV-fasane.  

1. Missilet vert skote ut frå silo eller transportkøyretøy ved bæreraketten sitt fyrste trinn (A).   

2. Etter eitt minutt vert andre trinn tend (B) og første trinn vert droppa.  

3. Etter 2 minutt vert tredje trinn tend (C) og andre trinn vert droppa.   

4. 3 minutt etter utskyting vert òg tredje trinn droppa, og berre satellitten eller PBV (Post-boost vehicle) (D) held fram flukta.   

5. PBV flyg til nærleiken av målet og førebur separasjon av det enkelte stridshovudet (E).   

6. PBV skyt ut det enkelte stridshovudet (E) saman med narremål og metallstrimlar som forstyrrar radaren til eventuelle anti-missil-missil eller anna luftvern.   

7. Det enkelte stridhovudet kjem inn i atmosfæren i høg fart og atomladningen vert avsikra slik at den er klar til detonasjon.   

8. Den kjernefysiske ladninga detonerer, anten i gjeven høgd over bakken eller ved kontakt med bakken.

Sjå òg
------

* SS-27

Referansar
----------

1. ↑  «Multiple Independently Targetable Reentry Vehicles (MIRVs)». Henta 14. juni 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «MIRV» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2017.*
Shantous plassering i Guangdong
Utsyn mot hamnebyen Shantou
Frå bysentrum i Shantou
**Shantou** (kinesisk: 汕頭; pinyin: *Shàntóu*) er eit byprefektur aust i provinsen Guangdong ved Kinas kyst mot Sørkinahavet. Byprefekturet har eit areal på 2 064 km² og 5 065 700 innbyggjarar (2010). Mellom 98% og 99% av innbyggjarane bur i byområdet. Byprefekturet Shantou består av seks distrikt og eitt fylke. Shantou har i lang tid vore ein viktig hamneby.

Shantou var ei av dei første «særlege økonomiske sonene» i Folkerepublikken Kina. I motsetnad til dei fleste andre byane, så som Shenzhen, Xiamen og Zhuhai, fekk byen lite ut av særordninga. Byen har det einaste universitetet i den nordaustre delen av Guangdong. 

Språket teochew, eit minnanspråk, har sitt kjernområde i denne delen av Kina.

### Samferdsle

Kinas riksveg 206 har sitt endepunkt i Shantou. Han går frå kystbyen Yantai i nord til kystbyen Shantou. Vegen går gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og til Guangdong. Også Kinas riksveg 324 fører gjennom området. Han går frå Fuzhou i provinsen Fujian og gjennom provinsane Guangdong, Guangxi, Guizhou, og endar i Kunming i Yunnan.

### Historie

Shantou var lenge ein fiskarlandsby under byen Tuojiang i Jieyang-distriktet under Song-dynastiet (960-1279). Under Yuan-dynastiet voks den til byen *Xialing*. I 1563 var Shantou del av Chenghai-distriktet i Chao-prefekturet i Chaozhou. Så tidleg som i 1574 fekk Shantou tilnamnet *Shashan Ping*. På 1600-talet vart det laga ein kanonplattform kalla *Shashan Toupaotai* i byen. 

Shantou fekk moderne bystatus i 1919, og vart utskilt frå Chenghai i 1921. Mellom 1983 og 1989 var det omvendt, Shantou administerte då nabobyen, den gamle handelsmetropolen Chaozhou.

Dei fleste innbyggjarane identifiserer seg som teochew. Det er også mange hakkaer, særleg i distrikta Chaoyang og Chaonan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shantou» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2011.*
**Sjur Torleifsson Næss** (21. september 1852–15. januar 1938) var ein handelsmann og gardbrukar frå Nes i Luster.

Far hans var gardbrukar var gardbrukar på Nes. Sjølv tok eksamen til underoffiser i Bergen i 1873, og var underoffiser fram til 1883. Åra 1877 til -93 var han handelsmann på Dalsøyra i Luster. Han overtok farsgarden i 1893 og dreiv han sidan. Næss var medlem av heradsstyret i Luster 1882-1925, ordførar 1898-1901, 1904-10. Han var formann i skulestyret i fem år og forlikskommissær 1897-1915. Perioden 1904-12 representerte han Luster i fylkesskulestyret.

Næss representerte 1900-03 Nordre Bergenhus amt på Stortinget og 1906-21 var han representant for einmannskrinsen Indre Sogn. I alle periodane representerte han Venstre. Han var medlem 1900-03 av militærkomiteen og 1906-09 konstitusjonskomiteen. Tida 1910-21 var han medlem av landbrukskomiteen, sekretær 1913-15 og nestformann 1916-21. Elles var han medlem av Lagtinget frå 1906 og av valkomiteen 1913-21.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Sjur T. Næss NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv
**Melodi Grand Prix Junior Nordic** (**MGP jr. Nordic**) er ei musikktevling for born mellom 8 og 15 år i dei nordiske landa. Ho vert arrangert på omgang av NRK, DR, SVT og YLE. Det er berre Finland som enno ikkje har arrangert tevlinga. Den danske musikktevlinga Dansk Melodi Grand Prix Junior vart arrangert fyrste gong i 2000 i Danmark, og suksessen vart gjentatt i 2001. I 2002 hadde idéen slått så godt an at han vart utvida til heile Norden, og Melodi Grand Prix Junior Nordic vart arrangert som eit samarbeid mellom Noreg, Sverige og Danmark. I 2007 vart Finland òg med i tevlinga. 

Kvart deltakarland vel ut to (tidlegare tre) songar til tevlinga, som vert vist på direktesendt TV. Det blir så arrangert ei avstemming der kvart land kan stemme på songane frå dei andre songar for å kåre ein vinnar. Kvart deltakarland deltar gjennom ein nasjonal fjernsynskanal, som har ansvar for å velje ut kva artistar og songar som skal delta i konkurransen.

Deltakarar
----------

Fire land har deltatt minst ein gong i konkurransen. Her er ei oversikt over desse landa etter kva år dei debuterte:

|  |  |
| --- | --- |
| **År** | **Land som debuterte i konkurransen** |
| 2002 | Flagget til Danmark Danmark, Flagget til Noreg Noreg, Flagget til Sverige Sverige |
| 2007 | Flagget til Finland Finland |

Vinnarar
--------

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | **Vertsby** | **Vinnarland** | **Vinnarsong** | **Artist** | **Språk** |
| 2002 | Flagget til Danmark København | Flagget til Danmark Danmark | «Kickflipper» | Razz | Dansk |
| 2006 | Flagget til Sverige Stockholm | Flagget til Danmark Danmark | «Tro på os to» | SEB | Dansk |
| 2007 | Flagget til Noreg Oslo | Flagget til Noreg Noreg | «Bæstevænna» | Celine Helgemo | Norsk |
| 2008 | Flagget til Danmark Århus | Flagget til Noreg Noreg | «Oro jaska beana» | The BlackSheeps | Norsk, samisk |
| 2009 | Flagget til Sverige Stockholm | Flagget til Sverige Sverige | «En vanlig dag» | Ulrik Munther | Svensk |

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen byggjer på «MGP jr. Nordic» frå Wikipedia på bokmål, den 6. februar 2011.*


| * v
* d
* e
Melodi Grand Prix Junior Nordic |
| --- |
| 2002  · 2006  · 2007  · 2008  · 2009 |

| * v
* d
* e
Land i Melodi Grand Prix Junior Nordic |
| --- |
| Flagget til Danmark Danmark · Flagget til Finland Finland · Flagget til Noreg Noreg · Flagget til Sverige Sverige |
Plasseringa av Longnan (gul) i Gansu
**Longnan** (kinesisk: 陇南市, pinyin: *Lǒngnán*) er eit byprefektur aust i provinsen Gansu, i den vestlege delen av Folkerepublikken Kina. Longnan har eit areal på 27 923 km² og hadde 2 567 718 ibuarar i 2010.

Byprefekturet Longnan omfattar eitt distrikt (区 *qū*), og åtte fylke (县 *xiàn*).

### Næringsliv

Mais og andre kornslag er viktige landbruksvarer, så vel som medisinske urter, vegetabilsk olje, frukt, nøtter, bær og grønsaker.

Kol, kopar, bly, sink, petroleum og gull er alle viktige mineralressursar for Longnan.

### Historie

Longnan har hatt busetnad i minst 7 000 år. For mellom 5 000 og 6 000 år tilbake utvikla kulturar seg langs elvane Xihanshui (西汉水) og Bailong (白龙江). Longnan vert rekna som vogga til Qin-dynastiet, dynastiet som vart det aller fyrste som rådde over eit samla Kina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Longnan» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Andrej Mikhajlovitsj Khramov** (fødd 17. januar 1981) er ein russisk tidlegare orienteringsløper frå Basjkortostan som vann verdscupen i orientering 2005. Han vart verdsmeister på normaldistansen i 2005, og kort-distansen både i Olomouc i 2008 og i Miskolc i 2009.

Frå 2005 til 2010 tok Khramov årleg eit VM-gull. Han vann den klassiske distansen i Japan 2005, dei to neste åra sigra han og lagkameratane Roman Efimov og Valentin Novikov i VM-stafetten. Sjølv åleine kom han på individuell bronseplass ved VM 2006 og på sølvplassen i 2007. I 2008 vart han verdsmeister på kort-distansen og europameister i stafett med Russland. I 2009 forsvarte han VM-tittelen på kort-distansen. Året etter vann Khramov i Trondheim sitt tredje VM-gull i stafett, på lag med Dmitrij Tsvetkov og Valentin Novikov. I 2015 la Russland og Khramov beslag på bronsemedaljane i VM-stafetten i Inverness. Eitt år seinare, i tsjekkiske Jeseník, syrgde Khramov, Natalia Vinogradova, Gleb Tikhonov og Galina Vinogradova for at det aller fyrste EM-gullet i øvinga gjekk til Russland.

### Medaljar og plasseringar i verdsmeisterskap

* VM 2004: Sølvmedalje i stafett
* VM 2005: Gullmedalje i klassisk løype
* VM 2006: Bronse i klassisk løype, gull i stafett
* VM 2007: Sølv i klassisk løype, gull stafett
* VM 2008: Gull på kort-distansen, sølv i stafett
* VM 2009: Gull på kort-distansen, sølv i stafett
* VM 2010: Gullmedalje i stafett
* VM 2012: Nr 5 på kort-distansen
* VM 2015: Bronsemedalje i mix-stafett

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrej Khramov» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2023.*
**Bjarte Bruland** (fødd 11. april 1969) er ein norsk historikar og er frå Førde i Sunnfjord. Han har historisk-filosofisk embetseksamen frå Universitetet i Bergen med historie som spesialfelt.

Akademisk arbeid
----------------

Bjarte Bruland har forska mykje på skjebna til jødane i Noreg under andre verdskrigen. Han var tilsett som prosjektleiar ved Jødisk Museum i Oslo frå 1. januar 2007 til 31. desember 2014 der han hadde ansvar for utstillingar, innsamling av foto og gjenstandar til samlinga i museet og andre gjeremål. Bjarte Bruland har også vore engasjert i fleire andre studie, formidling-og forskingsprosjekt om lagnaden til dei norske jødane.

Bruland var medlem i det offentleg nedsette utvalet der mandatet var å granske kva som skjedde med eigedomane til dei norske jødane under og etter den andre verdskrigen. I granskinga *NOU 1997 : 22 Inndragning av jødisk eiendom i Norge under den 2. verdenskrig* utarbeidde og førte Bjarte Bruland i lag med Berit Reisel utgreiinga til mindretalet. Det blei seinare lagt til grunn av regjering og Storting.

Bjarte Bruland har i 2000–2015 arbeidd med ein database over jødar i Noreg med formål å kartlegge lagnaden til desse under verdskrigen 1940–1945.

Boka *Holocaust i Norge : registrering, deportasjon, tilintetgjørelse* (2017) er ei vidareføring av eit treårig doktorgradsstipend frå Universitetet i Bergen med arbeidstittel *Norge og Holocaust, ca. 1925-1950*. I eit intervju med Bjarte Bruland i vekeavisa Dag og Tid blir det hevda at boka kan bli eit referanseverk om holocaust i Noreg.

Bjarte Bruland er tildelt statsstipend frå 2019 i samband med dokumenteringa og synleggjeringa av lagnaden til dei norske jødane under den tyske okkupasjonen april 1940 til mai 1945.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 2008 – *Det norske holocaust : forsøket på å tilintetgjøre de norske jødene* (Oslo: HL-senteret). ISBN 9788299750394  [Temahefte frå Senter for studier av Holocaust og livssynsminoriteter]

* 2012 – *Øyenvitner : rapport etter norske jøders hjemkomst fra konsentrasjonsleiren* (Oslo: Dynamo). ISBN 9788280712646
* 2017 – *Holocaust i Norge : registrering, deportasjon, tilintetgjørelse* (Oslo: Dreyer forlag). ISBN 9788282651424
* 2020 – *Rapport frå ein gjennomgang av Hva visste hjemmefronten* (Oslo: Dreyer forlag). ISBN 9788282655583  [Forfattarar: Elise B. Berggren, Bjarte Bruland og Mats Tangestuen]

Kjelder
-------

1. ↑  Hustad, Jon (5. mai 2017). «Jødeutryddinga sedd frå Noreg». *Dag og Tid* (18): 12.
2. ↑  Regjeringa (8. oktober 2018). «Statsstipend til Evy Johanne Håland og Bjarte Bruland». *Statsbudsjettet 2019*.  *Pressemelding.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Bjarte Bruland i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* *1997:22 Inndragning av jødisk eiendom i Norge under den 2. verdenskrig*. Oslo: Statens forvaltningsteneste. 1997.  [Forfattarar: Oluf Skarpnes (utvalsleiar), Bjarte Bruland, Thor Falkanger, Eli Fure, Ole Kristian Grimnes, Berit Reisel, Guri Sunde,Torfinn Vollan (Utvalsmedlemmane). Serie: Norges Offentlege Utgreiingar (NOU)]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CRIStin

 |
**Landsmål** var namnet på det nye, norske skriftspråket som vart skapt av Ivar Aasen på 1850-talet, fram til 1929 då nynorsk vart det offisielle namnet på denne målforma.

Om namnet og namnebytet
-----------------------

### Etymologi

Etymologisk er **landsmål** eit vel hundre år gamalt, nylaga, norsk avløysingsord for det danske lånordet riksmål. Ordet er samansett av ordet land og mål og ihopbunde med binde-s, og kan setjast om med *landsspråk/språket for heile landet/allnorsk mål* o.l. Då Ivar Aasen i 1853 gav ut *Prøver af Landsmaalet i Norge*, hadde han alt gjeve ut to ordbøker over norsk *folkesprog*.

### Ideologi

Ideologisk tyder **landsmål** såleis korkje *landsens mål*, *mål frå landet* eller *bygdemål* og heller ikkje *sidemål* eller *målform* eller *variant av norsk*. Skriftmål og skriftspråk er heller ikkje fulltekkjande, med mindre ein då meiner bokleg mål (bokmål), dvs. litteraturmål med dyrking av talemålet og talemålsnormer. I staden ligg det i ordet ei meir *sjølvhevdande* haldning, på same måte som i ordet riksmål.

Ved vurdering av kor og på kva måte ordet var ideologisk, må ein og ha i minnet at landsmål og riksmål fram til 1929 var dei offisielle namna på dei to målformene. 

### Idehistorie

Idehistorisk vart namnet nynorsk vedteke av Stortinget samstundes med at Stortinget i 1929 med eit lite fleirtal sa nei til dansk-norsk og ja til bokmål som namn det som til då hadde heitt riksmål. Ein kan nok ikkje sjå dette namnebytet lausrive frå tanken om samnorsk, der ein meinte at sjølv om folk skreiv landsmål og riksmål, så var talemålet til alle saman meir likt slik at ein kunne byggja på dette for få dei to skriftmåla til å nærma seg einannan.

Frå 1929 er nynorsk det offisielle namnet på det som føre det heitte **landsmål**. Men me lyt truleg til det sosialdemokratiske Noreg, dvs. etterkrigstida og den såkalla gravlegginga av språkstriden med hjelp av Vogt-komitéen i 1966 (der Ivar Eskeland var med), før me kan byrja å tala om at tanken om nynorsk som berre ein av to variantar av norsk, slår rot i politikken og i målrørsla – på nær den meir konservative delen av målrørsla.

Bakgrunnsstoff
--------------

* **Landsmål** i Nynorsk- og Bokmålsordboka
Leon Bakst: *Andrej Belyj*, 1905
**Andrej Belyj** (26. oktober 1880–8. januar 1934), psevdonym for **Boris Bugajev**, var ein russisk poet og romanforfattar, som vert rekna som ein av dei fremste russiske symbolistane. Belyj var son til ein matematikar og studerte sjølv matematikk.

Liv og gjerning
---------------

Gjennom sine tekstar prøvde Belyj å fornye den russiske litteraturen. Han søkte ei tilnærming mot musikken, som for han var den fremste kunstarten. Han arbeidde til dømes med gjentakande motiv og uttrykk, og interesserte seg mykje for klangen i språklyden.

Koplinga til musikken kjem klart fram i titlane til Belyjs tidlege dikt. Han kalla dei for symfoniar: *Den første symfonien* (også kalla *Den nordiske symfonien*) (1904), *Den andre symfonien* (1902), *Den tredje symfonien* (1905) og *Den fjerde symfonien* (1908).

Som romanforfattar merkar Belyj seg ut med romanen *Sølvdua* (1909), *Petersburg* (skriven 1913-14, utgjeven 1916) og *Kotik Letajev* (1917). I romanane legg Belyj for dagen stor interesse for kristen mystisisme og antroposofi. Dei tek opp spørsmålet om Russlands identitet som kløyvd mellom aust og vest. *Petersburg*, som handlar om ein revolusjonær senatorson som får i oppdrag å sprenge far sin i lufta, kan sjåast som ein allegori over revolusjonshandlingane i Russland anno 1905. Stilistisk har romanen vore jamført med James Joyce sin roman *Ulysses.*

* Andrej Belyj-prisen er ein litterær pris innstifta i 1978.

Verk på norsk
-------------

* *Petersburg*. 2001
* *Sølvduen*. 2008

Litteratur
----------

* Lillian Jorunn Helle:*Andrej Belyjs roman "Peterburg": et hovedverk innenfor den russiske symbolismens prosa*. 1981
* Lillian Jorunn Helle:*Estetikk og verdensanskuelse i den russiske symbolismen: en studie av Andrej Belyjs symbolistiske prosjekt*. 1992

* *Denne artikkelen bygger på «Andrej Belyj» frå Wikipedia på svensk, den 4. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Tia Hellebaut** (fødd 16. februar 1978) er ein belgisk tidlegare friidrettsutøvar frå Antwerpen som tevla i høgdehopp og mangekamp. Ho vart europameister i høgdehopp i 2006 og olympiameister i same øvinga i 2008.

Aktiv
-----

Hellebaut tevla i sjukamp, før ho spesialiserte seg i høgdehopp. Ho held den belgiske sjukamp-rekorden med 6 201 poeng. Ved dei olympiske leikane i 2004 vart ho nummer tolv i høgdehopp, året etter kom på sjetteplassen i verdsmeisterskapen i Helsingfors.

Ved EM i friidrett 2006 i Göteborg vann ho ein svært overraskande siger i høgdetevlinga. Ho sette då belgisk rekord ved å gå over 2,03 m. Endå høgre klarte ho i innandørs-EM 2007 då ho vann høgdetevlinga med 2,05 m. Vintersesongen 2008 vann ho femkampen i innandørs-VM.

Hellebaut ovveraska på ny i høgdetvelinga under sommar-OL 2008 i Beijing. Ho og favoritten Blanka Vlašić svinga seg begge over 2,05 m, men Vlašić trong to forsøk på høgda, mot Hellebauts eine, og dermed vann Hellebaut OL-gullet. 

Seinare vart Hellebaut nummer fem i høgdehopp i friidretts-EM 2010 i Barcelona, same plasseringa fekk ho under Sommar-OL 2012 i London. I begge desse meisterskapane vart ho ståande med 1,97 m på resultatlista. Ho la opp som aktiv våren 2013.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tia Hellebaut» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
| **Landshut** |
| --- |
| Gamlebyen i LandshutGamlebyen i Landshut Gamlebyen i Landshut |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Landshut | 

Landshut is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Bayern  Niederbayern  Kreisfri by |
| Grunnlagd | 1204 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  65,7 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 62 015   944/km² |
| Koordinatar | 48°32′0″N 12°09′0″E﻿Koordinatar: 48°32′0″N 12°09′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 445 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 84001-84036 |
| Telefon-retningsnummer | 0871 |
| Bilnummer | LA |
| **Heimeside:** www.landshut.de |

**Landshut** er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Isar i regionen Niederbayern, der han er hovudstad. Landshut ligg om lag 70 km nordaust for München

I tillegg er byen administrativt sete for *landkreisen* Landshut. Landshut er den største byen i Niderbayern etterfølgd av Straubing og Passau, i tillegg til den største byen i Aust-Bayern etter Regensburg.

På grunn av det karakteristiske byvåpenet vert byen stundom kalla «Trehjelmsbyen» (*Dreihelmenstadt*).

Historie
--------

Byen Landshut og slottet Trausnitz vart grunnlagd i 1204 av Ludvig I Wittelsbach av Bayern. Alt i 1231 vart byen residens for Wittelsbach og i 1255 då hertugdømet Bayern vart delt i to, vart Landshut hovudstad i Niederbayern. Hertug Henry XVI var den første av tre kjende, rike hertugar som styrte Bayern-Landshut på 1400-talet. Hertug Georg av Bayern gifta seg med den polske prinsessa Jadwiga Jagiellon i 1475 i Landshut og heldt ein av dei flottaste festivalane i mellomalderen (kalla Landshuter hochzeit). Etter Georg døydde oppstod det ein kort krig før byen vart ein del av Bayern-München. Ludvig X av Bayern bygde Landshut Residens i 1537-1543 etter han hadde vitja Italia. Ludvig bygde det første renessansepalasset nord for Alpane etter Palazzo Te i Mantova. Vilhelm V av Bayern oppgraderte Burg Trausnitz frå ein gotisk festning til eit renessansebyggverk der han budde då han var kronprins i ti år fram til 1579. Etter dette var Landshut mykje mindre viktig fram til Ingolstadt Universitet vart flytta til Landshut i 1800. Alt i 1826 vart derimot universitetet flytta til München.

Under den andre verdskrigen låg det ein underavdeling av Dachau konsentrasjonsleir i byen, som gav slavearbeidarar til den lokale industrien. Sidan München internasjonale flyplass opna nær Landshut i 1992 har byen vore attraktiv for forretningsselskap.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Landshut**

Kjelder
-------

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 7. februar 2012, henta 30. juni 2007

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Landshut frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |