recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Denne artikkelen handlar om byen sør i Syria. For den arabiske byen i Israel, sjå Beit Jann.* 
Koordinatar: 33°18′38″N 35°55′8″E﻿

**Beit Jinn** (arabisk بيت جن) er ein by sør i Syria i Rif Dimashq guvernement, sørvest for Damaskus ved foten av Hermon. Av stader i nærleiken finn ein Kafr Hur, Qalaat al-Jandal og Qatana i nordaust og Saasaa, Kanakir og Deir Maker i søraust. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde Beit Jinn eit folketal på 2 846 i 2004. Byen er òg det administrative senteret i Beit Jinn *nahiyah* som består av ni stader med eit samla folketal på 15 668. Elva Nahr al-Awaj (i antikken Parpar) renn nær byen.

Historie
--------

Beit Jinn vart vitja av den andalusiske geografen Ibn Jubayr seint på 1100-talet, under regjeringstida til Ajjubide-dynastiet. Han noterte at han var «ein landsby mellom Darayyah og Baniyas innimellom nokre åsar.»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beit Jinn» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* le Strange, Guy (1890). *Palestine Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500*. Committee of the Palestine Exploration Fund.

1. 1 2 3  Folketeljing 2004[*daud lenkje*]. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Rif Dimashq guvernement. (arabisk)
2. ↑  le Strange, 1890, s. 412.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Groupe Castel** er eit fransk drikkevareføretak. Det vart danna i 1949 under namnet Castel Frères av Pierre Castel, som har halde fram med å driva det som eit familieføretak.

Groupe Castel er i dag ein av dei fremste vinprodusentane i verda. Føretaket er den største vinprodusenten i Frankrike, og eig dei største franske og utanlandske vinmerka som blir selde i Frankrike. Groupe Castel er også den franske leiaren for bordvin og den fjerde største for øl og læskedrikkar i Afrika (etter SABMiller, Heineken og Guinness). I 2016 var det den tredje største for vin i verda, etter Constellation Brands og Gallo.

Kjelder
-------

1. ↑  «CASTEL Group - The Group, Wine, Beer and soft drinks». Arkivert frå originalen 9 October 2016. Henta 6. oktober 2016.
2. ↑  «Analysis - Castel could fetch US$27bn if sold to SABMiller». 27 June 2013. Henta 6. oktober 2016.
3. ↑  «Pierre Castel». *Forbes*. Henta 28. mars 2015.
4. ↑  «CASTEL Group - Figures». Arkivert frå originalen 5. oktober 2016. Henta 6. oktober 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
Røykjelseskjegle. Foto: André Karwath

**Røykjelse** er ei blanding av harpiks, planteoljer og andre velluktande stoff frå planter og somme tider dyr som blir brend for å gje får seg ein aromatisk røyk.

Ein kan brenna røykjelse direkte i form av små kjegler, som pulver i haldarar eller bål, eller på ein røykjelsespinne laga ved å rulla han rundt ein pinne av til dømes bambus. Etter at ein set fyr på røykjelsen skal flammen nesten slokka slik at røykjelsen gløder og sender ut ein jamn, velluktande røyk.

Røykjelsesrøyk i Lhasa i Tibet. Foto: Nathan Freitas

Røykjelse blir brukt innan religiøse samanhengar eller som stemningsskapar. Han er brukt innan buddhismen, hinduismen og dei katolske og ortodokse kyrkjene, og innan new age-religionar. I Noreg er det mange som bruker røykjelse rundt juletider.

Bruken av røykjelse går langt tilbake i tid, og han blei brukt i store mengder i ulike gudshus i Eurasia, til dømes i tempelet i Jerusalem. Men røykjelsen var òg ein luksusvare, brukt og gjeven som gåve av rikfolk og herskarar.

Den dyraste delen av røykjelse er virak, kjend som «rein røykjelse» eller *frankincense*. Andre vanlege luktgjevande delar er ambra, eine, kamfer, myrra, nellik, patsjoli, sjasmin, sedertre, sandeltre og ylang-ylang.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Røykjelse**
**Valuta** er ei eining eller eit omgrep på eit betalingsmiddel for eitt eller fleire land.
Det kan òg brukast om pengeverdi, då som regel i ordsamansetjingar.
Ordet kjem opphavleg frå det latinske ordet «va\_leo», som tyder «gjeld» eller «er verdt».

I tidlege tider veit ein at myntar frå framande land vart godteke som gangbar «valuta», mest truleg fordi dei bestod av edelt metall som hadde verdi overalt. Før den andre verdskrigen var det framleis landet sin gullreserve som stod som garanti for eit land sin valutareserve. 

Mange land brukar framand valuta (t.d. amerikansk dollar), nokre land brukar felles valuta (t.d. euro), medan dei fleste land brukar sin eigen valuta. 

Døme på valuta er norsk krone (NOK), britisk pund (GBP), australsk dollar (AUD) og russisk rubel (RUR). Forkortingane blir oppretta av ISO gjennom ISO 4217.

Tidlegare valutaeiningar (siste 50 år)
--------------------------------------

* Belgisk franc
* Finsk mark
* Fransk franc
* Gresk drakme
* Italiensk lire
* Luxembourgsk franc
* Nederlandsk gylden
* Portugisisk escudo
* Spansk peseta
* Tsjekkoslovakisk koruna
* Tysk mark
* Austerriksk schilling

Sjå òg
------

* Valutakurs
* Vekslingskurs
* Betalingssystem
* Verdsvaluta
* Valuta i ulike land

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Derwentwater** eller **Derwent Water** er ein av dei største innsjøane i Lake District nasjonalpark i Nordvest-England. Han ligg i Allerdale i Cumbria.

Innsjøen dekkjer delar av Borrowdale og ligg like sør for byen Keswick. Elva Derwent renn gjennom innsjøen. Han er om lag 4,5 km lang, 1,5 km brei og har eit areal på 5 km². På det djupaste er han 22 meter. Det ligg fleire øyar i innsjøen og ei av desse er busett. Derwent Island House er ein bustad frå 1700-talet og eigd av National Trust i dag. 

Derwentwater er omringa av vakker natur med åsar (lokalt kalla fell) og mange av åssidene ned mot Derwentwater er skogkledde. Det går ein passasjerbåt på innsjøen. Fotturar i området kring innsjøen er òg populært. 

Vegen Keswick—Borrowdale går langs austsida av innsjøen. Derwentwater gav namn til jarldømet Derwentwater.

Øyar i Derwentwater
-------------------

Det er fleire øyar i Derwentwater, dei største av desse er Derwent Island, Lord's Island, St Herbert's Island, Rampsholme Island og Otterbield Island.
St Herbert's Island har namn etter den heilage eremitten Herbert av Derwentwater.

Panoramabilete
--------------

Derwentwater frå nordsida nær Keswick

Panoramabilete av Derwentwater frå Catbells på vestsida

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Derwent Water» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  McNamara, Jane, *Table of lake facts*, Environment Agency of England og Wales, arkivert frå originalen 28. juni 2009, henta 30. mars 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Derwentwater**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Valparaíso** er den lovgjevande hovudstaden i Chile, sjølv om Santiago er den offisielle hovudstaden. Valparaíso ligg midt i Chile ved stillehavskysten, om lag 12 mil nordvest for Santiago.

Historie
--------

Valparaíso vart grunnlagt av spanjolane i 1536, og han fekk namn etter den spanske landsbyen Valparaíso de Arriba. Under kolonitida, auka ikkje byen svært mykje i omfang, men etter at Chile vart uavhengig frå Spania i 1818, vart Valparaíso den viktigaste hamnebyen, brukt av både den chilenske marinen og internasjonal handel. Skip som kom langvegsfrå stoppa her, og byen fekk på den måten mange nye europeiske innvandrarar. Desse endra kulturen i byen frå den opphavlege spanske, både innan utdanning, fritid og arkitektur.

Seinare har han vorte plyndra av piratar, han vart bombardert av spanjolane i 1866, og han har gjentekne gonger vorte skadd av jordskjelv, særleg i 1906, då 3000 menneske omkom, men også i 1730, 1960, 1971, 1985 og 2008. Byen vart seinast råka av jordskjelvet i Chile i 2010.

Då Panamakanalen opna i 1914, enda gullalderen til Valparaíso som sjøfartsby. Men dei siste tiåra har skipstrafikken auka att på grunn av frukteksport, og pga skip som ikkje er panamax, dvs. er for store for Panamakanalen. Byen er framleis den viktigaste hamnebyen i Chile.

Næringsliv
----------

I tillegg til å vera ein viktig hamneby er Valparaíso den viktigaste handelsbyen og industribyen i landet. Han eksporterer m.a. vin, kopar og frukt. Her finst store mekaniske verkstader, tekstilfabrikkar, lêrfabrikkar og møbelfabrikkar. Byen satsar sterkt på turisme, og om lag 50 store cruiseskip stansar i Valparaíso i løpet av sommaren.

Byggverk
--------

Valparaíso hamna på UNESCO si verdsarvliste i 2003. Den viktigaste grunnen til dette er det historiske kvarteret i byen, som har ei rik kulturell arv. Her finst også eit friluftsmuseum, katolsk universitet frå 1928, teknisk universitet, sjøkrigsskule og andre høgskular. Valparaíso har også mange gamle kabelbanar som framleis er i bruk. I Valparaíso står også minnesmerke for den fyrste presidenten i Chile, Manuel Blanco Encalada og admiral Thomas Cochrane.

Rett nord for byen ligg badestaden Viña del Mar.

Transport
---------

I tillegg til kabelbanane skjer transporten i byen ved hjelp av bussar og trolleybussar. Eit nytt metrosystem frå 2005 oppdaterte jernbanenettverket i landet og knyt byen saman med Santiago og andre byar.

Kjende personar frå Valparaíso
------------------------------

* Juana López (1845-1904), sjukepleiar
* Salvador Allende (1908-1973), president
* Augusto Pinochet (1915-2006), diktator
* José María Maza Sancho (f. 1948), astronom og astrofysikar

Kjelder
-------

* Store Norske Leksikon om Valparaíso.
* Engelsk Wikipedia om Valparaíso, henta inn 3. januar 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Valparaíso**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 47°6′34″N 12°20′44″E﻿

**Großvenediger** er eit fjell i Austerrike, og vert generelt rekna som det tredje høgaste fjellet (om ein ikkje reknar med dei individuelle toppane til dei to høgste fjella). Fjellet ligg i Hohe Tauern på grensa mellom Salzburg og Tirol og er dekt av isbrear.

Namnet «Großvenediger» (som tyder *stor venetianar*) vart først skrive ned i 1797. Opphavet er uklart, men kjem truleg frå italienske kjøpmenn som kom frå Venezia i sør og over fjellet. Ein annan teori er at det kan vere mogeleg å sjå toppen av fjellet så langt borte som Venezia, om lag 200 km borte. 

I 1828 sett ein ekspedisjon på 17 mann, inkludert erkehertug Johann, ut for å nå toppen, men dei klarte det ikkje. Først førti år seinare, etter at ein for første gong nådde toppen av Großglockner, gjorde eit lag leia av Josef Schwab det første forsøket på å nå toppen av Großvenediger. Dei starta ved Neukirchen am Großvenediger og klatra opp Obersulzbachtal og over Stierlahnerwand. Andre personar på ekspedisjonen var Ignaz von Kürsinger, Paul Rohregger, Dr. Ruthner og Dr. Spitaler. Berre 26 av 40 medlemmar av ekspedisjonen nådde toppen, dei andre gav seg på grunn av utmatting.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Großvenediger**


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
**Røydland**, òg skrive **Rydland** eller **Rødland**, er ein gard sør i Fitjar kommune. 

Garden grensar til Liarbø og Sæterbø i aust, til Tislavoll i vest, til Storavatnet i nord og til Stord kommune i sør. Røydlauselva dannar den nordlge grensa på austsida av Storavatnet til Årbø.

På området ligg Rydlandssaga, som ein køyrer forbi når ein passerer kommunegrensa mellom Fitjar og Stord langs Fv545. På området ligg òg ein nærbutikk.

Historie
--------

Garden er truleg gammal. I Dalen, som går ned til Storavatnet, er det funne ei utbrend mannsgrav berre nokre meter frå vatnet. Her har ein funne spyd, øks, to bryner, ein ring og ein del rusta jern. Ein har òg funne ei skaftholsøks av stein på garden. 

Garden vart først nemnd i Bjørgyngar Kalfskinn, ei jordebok over geistleg gods frå 1300-talet. Garden høyrte då til Kristkyrkja i Bergen, men kom seinare inn under bispegodset i Bergen. Ved reformasjonen vart bispestolgodset overtatt av krona og vart kalla «Stigtens gods». I 1661 hadde Aksel Mowat teke over garden. Han selde til futen Iver Knudsen Gram i 1662. Tidleg på 1700-talet selde arvingane til futen partar til brukarane, som vart sjølveigarar.

Namn
----

Raudfarge i myrane på Røydland tyder på at det har vore myrmalm som i gammal tid vart kalla «raudi». Ein meiner at garden er kalla opp etter dette. 

Gardsnament har opp gjennom åra blitt skrive Ryghialande, Rødland, Roland, Rodlandt, Røllannd, Rødlandt, Rødlandtt, Rølannd, Røeland, Røedland, Røland, Ryeland, Ryland, Rylland, Rydland og Raudland. Daglegnamnet er Rødland.

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.
* Røydland på norgeskart.no
**Desentralisering** er eit uttrykk for utflytting av makt og kapital frå sentrale område.

Tanken om fordeling av makt (til dømes maktfordelingsprinsippet) har vore nytta i mange samanhengar, både geografisk og sosialt, men når ein snakkar om *desentralisering* i vanleg språkbruk er det oftast snakk om ei omfordeling av makt frå sentrale *geografiske* område til mindre sentrale område (Uttrykket er med andre ord oftast geografisk betinga). Ei slik fordeling skal hindre at det oppstår maktmisbruk og korrupsjon i sentrale område med sterk maktsamling.

Tyskland er kjend for å ha lagt stor vekt på ein desentralisert maktstruktur då landet vart bygd opp att etter krigen. Her desentraliserte ein makt ved å plassere viktige delar av statsapparatet utover heile landet. Det vart gjort av di Nazi-partiet langt på veg tok makta grunna det svært sentraliserte maktapparatet i Tyskland etter den første verdskrigen.

Noreg er ein av dei mest sentraliserte nasjonane i Europa, då dei fleste maktsentera (Både media og statsforvalting) ligg i hovudstaden, Oslo. Den norske grunnlova beskyttar ikkje dei lokale forvaltingsnivåa (kommunar og regionar/fylker) i landet, slik som grunnlover i mange andre europeiske land gjer.

I den pågåande regiondebatten er eit av dei avgjerande spørsmåla kor mykje makt dei nye regionane skal få. I kjølvatnet av denne debatten har det komme fram krav om at dei komande region- og kommunenivåa må grunnlovfestast.

Senterpartiet er det partiet i norsk politikk som fokuserer sterkast på desentralisering av makt og kapital.[*treng kjelde*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NDL

 |
**Mjøskalk** eller **mjøskalkstein** er ein kalkstein frå ordovicium frå den nordlege delen av Oslofeltet. Han inneheld nokre av dei eldste korallreva i verda. Kalken er både finkorna og tett, og har ein farge som varierer frå grå til mørk grå avhengig av grafittinnhaldet (organisk materiale). Mjøskalken er delvis særs rein (opptil 96 % kalk), og mellom anna dolomitt, kvarts, feltspat og kloritt.

Han vert broten på Toten og ved Furuberget, nord for Hamar. Innhaldet av forureinande komponentar gjer at bruken av mjøskalk (gjennom kalkbrenning) berre avgrensar seg som miljøkalk, til jordbruket og celluloseindustrien, sjølv om han tradisjonelt sett òg har blitt brukt som bygningsstein og til finpukk. 

Kalksteinen er kalla opp etter Mjøsa og namnet vart innført i 1908 av Johan Kiær, som var professor i paleonotologi og historisk geologi ved Universitetet i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mjøskalk» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Norges geologiske undersøkelse – Industrimineraldatabasen, Forekomst nr.302 i Ringsaker*, arkivert frå originalen 17. oktober 2017, henta 15. desember 2013

* Mjøskalk. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .
**La Manga del Mar Menor** er ein populær plass for turistar i Spania. Området er ein lang sandbanke som, med unnatak av ei lita opning, skil el Mar Menor(Litlehavet) frå Middelhavet. På denne sandbanken finn ein ymse hotell og leilegheiter m.a. Ein kan driva med forskjellige typar sport på vatn og forskjellige typar landsport som tennis og golf her.
I tillegg kan ein finna mange fine promenadegater her om ein ynskjer å spasera.

Cartagena i Spania er ein av storbyane som ligg nært La Manga, og om ein skulde ha lyst på ein dagstur er Cartagena eit spanande mål.

Tilkomst
--------

Næraste flyplass er San Javier. Herfrå kan ein leiga seg bil eller ta buss til dømes.

Fakta
-----

I 1969 vart filmen *La Vida Sigue Igual* spela inn her med Julio Iglesias i hovudrolla, mellom anna i *El Casino* og *Hotel Entremares* og i 1970 vart filmen *En Un Lugar de La Manga* spela inn her òg, med Manolo Escobar og Concha Velasco i hovudrollene.

Kjelder
-------

* http://es.wikipedia.org/wiki/La\_Manga\_del\_Mar\_Menor
* http://en.wikipedia.org/wiki/La\_Manga

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 45°28′3″N 9°11′22″E﻿

**La Scala**, kort for **Teatro alla Scala**, er eit operahus i Milano i Italia. Det er eit av dei best kjende og leiande operahusa i verda, knytt til ei rekkje kjende operakomponistar og songarar.

La Scala huser eit eige kor, ballet og orkester. Det er også tilknytt ein skule, (*Accademia Teatro alla Scala*), som gjev professjonell trening i musikk, dans, scenekunst og sceneleiing.
I bygningen finn ein også Museo Teatrale alla Scala, eit museum knytt til historia til La Scala og opera generelt.

Sesongen ved La Scala opnar kvart år den 7. desember på festdagen til heilage Ambrosius, som er vernehelgen for Milano. Alle framføringar må enda før midnatt, slik at lengre operaer byrjer tidlegare når det er nødvendig.

Historie
--------

La Scala blei grunnlagd med støtte frå keisarinne Maria Theresia av Austerrike etter at eit tidlegare teater ein hadde brukt til å visa opera, Teatro Regio Ducale, hadde bunne ned 26. februar 1776.
Den nye neoklassisistiske bygningen var teikna av Giuseppe Piermarini. Teateret opna den 3. august 1778 som *Nuovo Regio Ducale Teatro alla Scala* med Antonio Salieri sin opera *L'Europa riconosciuta*.

Frå salen
La Scala husa den første produksjonen av ei rekkje kjende operaer, og hadde eit særskild tilhøve til Verdi. Ei tid nekta Verdi operaene sine frå å bli framførte her, fordi han meinte orkesteret hadde maltraktert musikken hans i samband med produksjonen av *Giovanna d'Arco* i 1845. Seinare blei partane forlikte att, og Verdi dirigerte sitt *Rekviem* der den 25. mai 1874. 
Den nest siste operaen hans, *Otello*, og den siste, *Falstaff*, hadde begge premiere på La Scala.

Teateret gjekk gjennom fleire ombyggingar og utvidingar frå 1813. Scenen blei utvida og det blei bygd ein ny inngang frå Piazza della Scala. 
Bygningen blei renovert i 1907, då han fekk si noverande utforming med 1 987 sete.

Frå 1921 blei det gjennomført ei større modernisering. I 1924 blei det bygd eit scenetårn. Det scenetekniske anlegget blei også moderisert i 1937 av Lorenzo Secco. Då bygde ein sceneheisar. 
I 1943, under andre verdskrigen, blei La Scala råka av bomber og fekk store skader. Bygningen blei attreist og opna att 11. mai 1946, med ein minneverdig konsert dirigert av Arturo Toscanini med ein sopransolo av Renata Tebaldi som skapte sensasjon.

Frå 2002 til 2004 blei den bakre delen av La Scala gjenoppbygd. Det blei bygd ein scene på 1600 m², utvidet både i høgd og djupne. Vidare blei dei historiske bygningsdelane restaurerte og moderniserte. Akustikken blei vidare forbetra gjennom spesialbygde golv i sal og scene. I denne perioden heldt kompaniet til i Teatro degli Arcimboldi i utkanten av Milano.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «La Scala» frå Wikipedia på bokmål, og «La Scala» frå Wikipedia på engelsk den 27. mai 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NLA
* CiNii

 |
**Kalori** er ei eldre måleining for energi med symbol **cal**, som svarar til 4,184 joule. Namnet kjem frå latin *calere* (å vere varm). Vanlegvis blir mengda oppgjeve i kilokaloriar (*kcal*) på matvareetikettar. I daglegtale er det vanleg å lese kcal som «kaloriar». Men i røyndomen blir dette like feilaktig som å lese *km* som meter, sidan 1 kcal = 1000 gonger energimengda i 1 cal. Ein kilokalori vart ein periode kalla storkalori med symbol Cal.

Omgrepet kalori skriv seg tilbake til tida då ein oppfatta varme som eit eige stoff, kalla *kalorikk* eller *flogiston*. Etter at ein påviste at varme var ei form for energi (kring 1850), heldt ein fram å nytte eininga kalori og kalla omrekningsfaktoren frå cal til ein mekanisk energieining for den mekaniske ekvivalenten til varmen. 

Kalori er ikkje ei SI-eining, og er i ferd med å bli fasa ut til fordel for SI-eininga joule.

Definisjon
----------

Ein kalori er den energimengda som skal til for å heve temperaturen av éitt gram vatn éin kelvin, ved eit trykk på éin atmosfære.

Mengda varme som trengst er avhengig av temperaturen til vatnet frå utgangspunktet, noko som fører til fleire ulike definisjonar av kalori, kvar av dei tilsvarande ei noko ulik energimengd. Den mest brukte definisjonen er at ein kalori svarar til 4,1868 Joule.

Kalori blir brukt særleg, av historiske årsaker, til *å oppgje energi i matvarer*. I samband med mat nyttar ein som oftast kilokaloriar (symbol **kcal**).

Posen til eit 250 gram potetchips inneheld typisk kring 1 350 000 cal, dvs 1350 kcal. Dette er nok energi til å auke temperaturen på 13,5 liter vatn frå 0 til 100 grader Celsius.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kalori» frå Wikipedia på bokmål, den 18. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kalori**
Koordinatar: 46°53′10.9″N 10°02′18.6″E﻿

**Großlitzner** er ein 3 109 meter høg og markant fjelltopp i Silvrettafjella. Grensa mellom Sveits og Austerrike går over toppen. Kantonen Graubünden og forbundslandet Vorarlberg ligg på kvar si side av statsgrensa.

Fyrstebestiginga hende 12. september 1866, og dei tre som då var toppen var Jules Jacot og dei to førarane hans, Christian Jann og A. Schlegel.

Großlitzner vert rekna som det gildaste klatrefjellet av toppane i Silvrettafjella. På nordsida ligg isbreen *Litzner-Gletscher*, tett utanfor denne står fjellhytta *Saarbrücker Hütte*. Sett frå så vel aust som vest syner Großlitzner seg som eit slankt og loddrett oppstigande bergtårn.

Große Seehorn og Großlitzner, som er knytt til einannan over den 2960 m høge egga/fjellryggen kalla Litzner-Hochjoch, vert haldne for å vere det vakrast fjellparet i Silvrettafjella.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Großlitzner» frå Wikipedia på tysk, den 12. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gross Litzner på Hikr.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Chesterfieldbukta** (engelsk *Chesterfield Inlet*) er ei bukt nordvest i Hudsonbukta i Kivalliq i det kanadiske territoriet Nunavut. Inst i bukta ligg munningen av Thelonelva etter at denne har gått gjennom Bakersjøen. Cross Bay, ei stor utviding av bukta, ligg 30 km aust for Bakersjøen. Det ligg fleire øyar i bukta, og busetnaden Chesterfield Inlet (*Igluligaarjuk*) ligg ved munningen.

Chesterfield Inlet har namn etter Philip Dormer (Stanhope), 4. jarlen av Chesterfield (1694-1773), som var engelsk Secretary of State for the Northern Department 1746-48.

To inuittgrupper heldt til i området i tida før og etter den fyrste europeiske kontakten. Qaernermiutfolk, ei gruppering innan kivallirmiut- eller rein-inuittar (*Caribou Inuit*), og aivilingmiutfolk, ei gruppering innan iglulik-inuittar. Sistnemnde fekk mest kontakt med europearane grunna felles interesse for kvalfangst.

Dei fyrste europearane som kom til bukta var sir Thomas Button med det vesle skipet «Discovery» under ei reise frå 1612 til 1613. Fleire britiske oppdagarar vitja bukta på leit etter Nordvestpassasjen. Ho fekk namnet Chesterfield Inlet rundt 1749. Kvalfangarar vitja bukta frå midten av 1800-talet.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «About Us | Chesterfield Inlet», *chesterfield-inlet.ca*, henta 13. november 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Chesterfield Inlet» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2022.*
Koordinatar: 60°4′48″N 14°59′44″E﻿**Grängesbergs gruver** er fleire jernmalmsgruver med malmhandsamingsverk i Grängesberg, 16 km sørsørvest av Ludvika.

Malmbrytinga i Grängesberg starta på 1500-talet og vart lagt ned i 1989. Malmfeltet i Grängesberg var det største i Bergslagen og omfatta fleie malmkroppar som tidvis vart brotne som einskilde gruver. Den største eininga var det om lag ein kilometer lange Exportfältet, som inneheldt fleire malmar. Lengre sør i same område finst Ormbergs- og Lombergsfelta og i nord Risbergsfeltet.

På starten av 1970-talet braut ein opp til fire millionar tonn per år. Deretter sokk produksjonen suksessivt fram til nedlegginga. Malmane var rike på mineralet apatitt og magnetittmalmar, men ca. ein femtedel inneheld hematittmalmar. Malmane ligg i eit strok av omvandla, natriumsrike vulkaniske bergartar som tillhøyrer leptittformasjonen.

Historiske bilde
----------------

* Dagbrotet ca. 1895Dagbrotet ca. 1895
* Bredsjöbrotet ca. 1900Bredsjöbrotet ca. 1900
* Gruvearbeidara ved gruva i Grängesberg ca. 1900Gruvearbeidara ved gruva i Grängesberg ca. 1900
* Välkomman og Skärningen ca. 1900Välkomman og Skärningen ca. 1900
* Karl Johnas gruvstuga ca. 1910Karl Johnas gruvstuga ca. 1910

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Grängesbergs gruvor» frå Wikipedia på svensk, den 24. mai 2013.*
**Christopher Deon Brown** (fødd 15. august 1978) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Bahamas, spesialist på 400 meter. Han vann åtte VM-/OL-medaljar med Bahamas sitt lag i 4 x 400 meter stafett, gullmedaljen under verdsmeisterskapen 2001 i Edmonton og under Sommar-OL 2012 i London. Brown sin personlege rekord på 44,40 sekund er frå Bislett stadion i Oslo 6. juni 2008.

Aktiv
-----

Brown fekk si fyrste OL-medalje ved Friidrett under Sommar-OL 2000 dei olympisk leikane i Sydney, ein bronsemedalje i 4 x 400 m stafett. Året etter vart han verdsmeister for Bahamas, etter at USA sitt lag fleire år i ettertid fekk annullert prestasjonen sin. Deretter sanka Brown og Bahamas stafettsølv i tre verdsmeisterskap i rad: 2003, 2005, 2007. Også i Sommar-OL 2008 vann Bahamas sølv i 4 x 400 m stafett. I dei neste sommarleikane, i London 2012, vart Brown olympisk stafettmeister. Han avslutta med stafett-bronse under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro.

Trass i at Brown tilhøyrde verdseliten på 400 meter i ei ti års tid, lukkast han aldri å vinne ein medalje i dei aller største internasjonale tevlingane. Han enda opp som fjerdemann i 400-meterfinalen både ved VM 2005 i Helsinki, VM i friidrett 2007 i Osaka, samt OL 2008 i Beijing. Nærast medalje kom han i Beijing, der han var fire hundredels sekund for seint i mål. Året etter vart han femtemann på distansen i VM 2009 i Berlin. Også i London OL 2012 sprang Brown inn til fjerdeplassen på 400 m. Derimot lukkast han vinne 400-meteren ved hall-VM 2010 i Doha, ei tevling med langt tynnare deltaking enn i ordinære utandørsmeisterskap.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Bronse i stafett. Utslått i kvartfinalane på 400 m (45,76=nr 25)
* VM 2001 i Edmonton: Gull i stafett. Utslått i forsøket på 400 m (46,01=nr 27)
* VM 2003 i Paris: Bronse i stafett. Utslått i semifinalen på 400 m (45,29=nr 15)
* OL 2004 i Aten: Utslått i semifinalen på 400 m (45,31=nr 11)
* VM 2005 i Helsinki: Nr 4 på 400 m – 44,48. Sølv i stafett
* VM 2007 i Osaka: Nr 4 på 400 m – 44,45. Sølv i stafett
* OL 2008 i Beijing: Nr 4 på 400 m – 44,84. Sølv i stafett
* VM 2009 i Berlin: Nr 5 på 400 m – 45,47
* VM 2011 i Daegu: Utslått i semifinalen på 400 m (45,54=nr 12)
* OL 2012 i London: Gull i stafett. Nr 4 på 400 m – 44,79
* VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalen på 400 m (45,18=nr 10)
* VM 2015 i Beijing: Utslått i semifinalen på 400 m (45,09=nr 19)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Bronse i stafett. Utslått i forsøket på 400 m (45,56=nr 17)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chris Brown (sprinter)» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Chris Brown» (på engelsk). olympedia.org. Henta 13. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
**Chester Burton «Chet» Atkins** (20. juni 1924–30. juni 2001) var ein amerikansk gitarist, stundom songar og plateprodusent. I lag med Owen Bradley, skapte ein glattare countrystil som vart kjend som Nashville sound, som var medverkande til at country vart populært hos pop-publikummet.

Den plukkande gitarstilen til Atkins var inspirert av Merle Travis. Andre store inspirasjonskjelder var Django Reinhardt, George Barnes, Les Paul og seinare Jerry Reed. Stilen hans førte til fans og beundrarar både innafor og utafor countrymiljøet, både i USA og internasjonalt. Atkins produserte plater for The Browns, Hank Snow, Porter Wagoner, Norma Jean, Dolly Parton, Dottie West, Perry Como, Elvis Presley, The Everly Brothers, Eddy Arnold, Don Gibson, Jim Reeves, Jerry Reed, Skeeter Davis, Waylon Jennings og mange andre.

Atkins fekk i alt 14 Grammy-prisar, i tillegg til Grammy Lifetime Achievement Award, ni prisar som årets instrumentalartist hos Country Music Association, og han vart innlemma i Rock & Roll Hall of Fame, Country Music Hall of Fame and Museum og Musicians Hall of Fame and Museum. I november 2011 rangerte musikkmagasinet Rolling Stone Atkins som den 21. beste gitaristen gjennom tidene.

### Påverknad

Nærbilete av Chet Atkins
I Noreg er Øystein Sunde, Claes Neeb og Lars Håvard Haugen blant kjende gitaristar som har lete seg påverka av Atkins.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chet Atkins» frå Wikipedia på engelsk, den 15. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gilliland, John (1969). «Show 10 – Tennessee Firebird: American country music before and after Elvis. [Part 2]» (audio). *Pop Chronicles*. Digital.library.unt.edu.
2. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Chet Atkins hos Country Music Hall of Fame Arkivert 2010-04-27 ved Wayback Machine.
* Allmusic entry for Chet Atkins
* Chet Atkins ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
***The Flintstones*** (norsk tittel: *Familien Flint*) er ein amerikansk teiknefilmserie som går føre seg i steinalderen. Det er ein parodi på det amerikanske forstadslivet på midten av 1900-talet, der dinosaurar, sabeltanntigrar, mammutar og liknande dyr lever i lag med berrrføtte holebuarar som nyttar teknologi frå våre dagar laga av steinalderens råvarar medan det er dyra som står for drivkrafta av dei. Serien fylgjer Fred og Wilma Flinstone og naboande deira, Barney og Betty Rubble. 

*The Flintstones* gjekk på amerikansk fjernsyn fyrste gong frå 1960 til 1966. Det var animasjonsføretaket Hanna-Barbera Productions som produserte serien. Opphavleg var teikneserien mynta på vaksne personar. Sigarettmerket Winston sponsa den første sesongen og karakterane dukka opp i fleire reklamefilmar i svart/kvitt for Winston. Etter seks sesongar vart serien lagt ned i 1966, men ei rekkje serieproduksjonar baserte på serien har vore laga. i 1994 kom kinofilmen *The Flintstones* og i 2000 kom oppfylgjaren *The Flintstones in Viva Rock Vegas*.

Familien Flintstone vert sendt med norsk tale på Boomerang. NRK har tidlegare også vist serien, i originalversjonen, med norske undertekstar.
|  |
| --- |
| **Raudbeinhonningkrypar** |
| RaudbeinhonningkryparFoto: DickDanielsRaudbeinhonningkryparFoto: DickDaniels |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Raudbeinhonningkrypar Utbreiinga av Raudbeinhonningkrypar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Tanagarar Thraupidae |
| **Slekt:** | Honningkryparar *Cyanerpes* |
| **Art:** | **Raudbeinhonningkrypar** *C. cyaneus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cyanerpes cyaneus***Linnaeus, 1766 |

**Raudbeinhonningkrypar** (*Cyanerpes cyaneus*) er ein fugl i tanagarfamilien.
Han lever i nordlege del av neotropisk område frå det sørlege Mexico, Trinidad og Tobago, sørover til Peru, Bolivia og sentrale Brasil inkludert Rio de Janeiro. I tillegg lever han på Cuba der han truleg er innført.

Skildring
---------

Hofugl i forgrunnen, hann i bakgrunnenFoto: Doug Janson 

Raudbeinhonningkryparar er i gjennomsnitt 12,2 centimeter lange, veg 14 gram og har eit middels langt svart, litt nedbøygd nebb. Praktdrakta til hannar er fiolettblå med svarte venger, hale og rygg, og lysraude bein. Krona er turkis, og undersida av vengen som berre er synleg under flyging, er sitrongul. Etter hekkesesongen, myter han til ei mørkare fjørdrakt, eklipsdrakt, hovudsakleg grøn med svarte venger.

Hoer og ungfuglar er hovudsakleg grøne, med bleikare, svakt stripa underside. Beina er raudbrune hos hoer, og brune hos unge fuglar.

Lætet til raudbeinhonningkryparar er ein tynn, høgtona 'tsip'.

Raudbeinhonningkryparar lever ofte i små grupper, ein finn dei i skogkanten, i open skog, og i kakao og sitrusplantasjar der dei lever av frukt , leddyr og nektar. Han immiterer ofte lætet til øgleugle, *Glaucidium brasilianum*.

Hoa byggjer eit lite koppforma reir i eit tre, og rugar kullet av to brunflekka, kvite egg i 12-13 dagar. Ungane treng ytterlegare 14 dagar til dei er flygedyktige.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Red-legged Honeycreeper» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2016.*

* Hilty, S. (2016). *Red-legged Honeycreeper (Cyanerpes cyaneus)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 21. februar 2016
* BirdLife International (2016) Species factsheet: *Cyanerpes cyaneus*. Henta frå  den 21. februar 2016

Referansar

1. ↑  Hilty 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Raudbeinhonningkrypar**
Oljemåleri av François Leclerc du Tremblay av Jean-Léon Gérôme
Ein **grå eminense** er ein mektig rådgjevar som held seg i bakgrunnen, er lite kjend for omverda og verkar i det stille eller også hemmeleg. Personen er gjerne utan offisielle stillingar eller rang. 

Omgrepet vart først nytta om François Leclerc du Tremblay, høgre handa til Kardinal Richelieu. Leclerc var ein fransk kapusinarmunk som bar grå, eller heller brune, kapper. Brun eller lysebrun (no beige) vart kalla grå i Frankrike på den tida. Tittelen eminense er ei tiltaleform nytta i den katolske kyrkja til kardinalar. Sjølv om Leclerc du Tremblay aldri nådde ein slik rang, er det sannsynleg at dei rundt han kan ha tiltala han på denne måten på grunn av den store innflytelsen «den grå munken» hadde på «hans eminense kardinalen», kardinal Richelieu. 

Aldous Huxley skreiv ein biografi om Leclerc på engelsk med tittelen *Grey Eminence*. Det finst også eit måleri frå 1873 av Jean-Léon Gérôme, *L'Éminence Grise*, som viser Leclerc gå ned den store trappa i Palais Cardinal.

*Grå eminense* kan også bli nytta om ein eldre person, gjerne gråhåra, som er kjend for kva han eller ho har gjort tidlegare, men som no verkar meir som ein rådgjevar enn som ein utøvar, og som har innflytelse som følgje av tidlegare status. Dette kan vere ein pensjonert professor, ein tidlegare politikar med godt rykte mv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Éminence grise» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juni 2010.*

Fotnotar
--------

* O'Connell, D.P. (1968). *Richelieu*. New York: The World Publishing Company.
Koordinatar: 32°35′25″N 58°14′30″E﻿

**Meir Shfeya** (hebraisk skrift מֵאִיר שְׁפֵיָה) er ein ungdomslandsby og jordbrukskostskule nord i Israel. Han ligg nær Zikhron Ya'akov og høyrer til Hof HaCarmel regionale kommune. I 2006 budde det 300 studentar her.

Historie
--------

Meir Shefya, 1925
Landsbyen vart grunnlagd i 1891 som ein moshava like ved Zikhron Ya'akov. Namnet er ein kombinasjon av Meir, kalla opp etter Amschel Mayer (Meir) Rothschild, bestefaren til baron Rothschild, og ei forvansking av Shveia, ein nærliggande landsby.

I 1904 grunnla Israel Belkind, som starta Bilu, ein skule i landsbyen, som tok inn foreldrelaus ungar frå Kishinev-pogromen. Dette gjorde han til den første ungdomslandsbyen i landet. Han kalla staden *Kiryat Sefer*.

I 1917 vart Herzliya hebraiske vidaregåande skule mellombels flytta til landsbyen fordi jødane vart drivne ut frå Tel Aviv og Jaffa under fyrste verdskrigen. Fyrste verdskrigen etterlet mange foreldrelause barn i Jerusalem. Ein jenteskule kalla *Alizas omsorgssenter* vart grunnlagd på staden.

Landsbyen vart nytta som treningsbase for Hagana på grunn av den avsidesliggande plasseringa i fjella. I 1957 vart han driven i lag med staten og har sidan den gong eksistert som ein ungdomslandsby.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Meir Shfeya» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2015.*

1. 1 2 3  Orphanage which became a ungdomslandsby

Bakgrunnsstoff
--------------

* Meir Shfeya Youth Village Ministry of Education

| * v
* d
* e
Hof HaCarmel regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Beit Oren**·** Ein Carmel**·** HaHotrim**·** Ma'agan Michael**·** Ma'ayan Tzvi**·** Nahsholim**·** Neve Yam**·** Sdot Yam |
| Moshavim | Bat Shlomo**·** Beit Hanania**·** Dor**·** Ein Ayala**·** Geva Carmel**·** HaBonim**·** Kerem Maharal**·** Megadim**·** Nir Etzion**·** Ofer**·** Tzrufa |
| Fellesbusetnader | Atlit**·** Caesarea**·** Ein Hod |
| Andre landsbyar | Ein Hawd**·** Kfar Galim**·** Kfar Tzvi Sitrin**·** Meir Shfeya |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| **Raud blomsterbukk** |
| 

  |
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | *Arthropoda* |
| **Underrekkje:** | *Hexapoda* |
| **Klasse:** | *Insecta* |
| **Underklasse:** | *Pterogyta* |
| **Infraklasse:** | *Neoptera* |
|
|
| **Orden:** | *Coleoptera* |
| **Familie:** | *Cerambycidae* |
| **Slekt:** | *Corymbia* |
|
| Vitskapleg namn |
| Corymbia rubra

Linné , 1758 |

**Raud blomsterbukk** er ein billeart i trebukkfamilien. Han finst i mesteparten av Europa, og er mellom anna vanleg i låglandet i Sør-Noreg. Namnet sitt har han fått på grunn av fargen og fordi dei har ein tendens til å vitja blomar, særleg frå artar i skjermplantefamilien.

Levesett
--------

Larvane hjå raud blomsterbukk går hovudsakleg på bartre, men har òg funnest på eik. Dei et først og fremst rotnande tre frå liggande stammar, røter, greiner og liknande. På denne måten lever dei i minst to år før dei forpuppar seg i mai/juni. Vaksne biller tek til å koma fram i juli, og er aktive ut august.

Kjelder
-------

Norges Biller
**Bjarne Andreas Brandal** (fødd 9. mai 1966 i Bodø) er ein norsk fotballkommentator og TV-programleiar i NRK. Som sportsjournalist har han følgt Fotballklubben Bodø/Glimt sidan 1995. Han er svoger til historikaren Nik Brandal.

Brandal har utdanning frå Universitetet i Bergen. Før han vart journalist i NRK, var han redaktør ved Melburadioen i Hadsel i Vesterålen.

Dei største høgdepunkta som sportsjournalist og sportskommentator var:

Bodø/Glimt sitt seriesølv i 2003.

Cupfinalen 2003 mellom Rosenborg og Bodø/Glimt, der Bodø/Glimt tapte etter overtid og straffespark.

Bodø/Glimt sitt seriesølv i Eliteserien 2019 då Bodø/Glimt lenge låg an til å vinne serien, men svikta mot slutten av sesongen.

Bodø/Glimt sitt seriegull i 2020, der Glimt slo utallige rekordar, som mellom anna flest scora mål(103), største sigersmargin (19 poeng), flest poeng i løpet av ein sesong (81) og flest borte- og heimesigrar. Sesongen føregjekk òg i starten av koronapandemien, noko som betydde at Brandal var ein av få som fekk kome på Aspmyra stadion for å kommentere kampane.

Brandal kommenterte òg Bodø/Glimt - Roma den 21. Oktober 2021 då Bodø/Glimt vann 6-1

Kjelder
-------
| **Fylkesveg 651**  |
| --- |
| **651** |
| Fylkesveg 651 langs Austefjord kyrkjegardFylkesveg 651 langs Austefjord kyrkjegard |
| Strekning |
| Volda – Straumshamn i Volda |
| Fylkesveg 651 |
| Informasjon |
| Lengd | 39,7 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 651 |

*Sjå òg Fylkesveg 651 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 651** (**Fv651**) går mellom Volda og Straumshamn i Volda. Veglengda er ein ferjefri alternativ veg til europaveg 39 mellom Volda og Straumshamn. På sørsida av Voldsfjorden (Fyrde - Straumshamn) er han så smal at han ikkje er eit godt alternativ, medan vegen på nordsida derimot har relativt god standard. Veglengda er 39,7 km.

I 1999 vedtok regjeringa at den framtidige stamvegen (E39) mellom Nordfjord og Volda skal gå mellom den vestre delen av Hornindal og Austefjord i Volda. Byggestart for vegen var i januar 2009. Når denne vegen vert ferdig i 2012, vert riksveg 651 på nordsida av Austefjorden/Voldafjorden ein del av E39.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Møre og Romsdal**

Volda

* Fylkesveg 651 Volda
* Rundkøyring Fv45 frå Sjukehuskrysset til **655** Brautaset i Ørsta (8,2 km)
* tunnel Rotsethorntunnelen (3962 m)
* tunnel Tunnelarm i Rotsethorntunnelen til Greifsneset (0,3 km)
	+ Rundkøyring Greifsneset
* Fv43 frå Hunneset til **655** Vatne i Ørsta (10,5 km)
* tunnel Årsettunnelen (236 m)

* Fylkesveg 651 frå Geitvik til Hornindal under bygging, klar 2012

* Fv41 frå Fyrde til Viddal i Ørsta
* tunnel Høydalstunnelen (188 m)
* Fylkesveg 651 Straumshamn

Referansar
----------

1. ↑  *vegvesen.no: Kvivsvegen*, arkivert frå originalen 16. oktober 2009, henta 24. oktober 2011

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv651
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
|  |
| --- |
| **Raudara** |
| RaudaraRaudara |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Raudara Utbreiinga av Raudara |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Papegøyefuglar Psittaciformes |
| **Familie:** | Papegøyefamilien Psittacidae |
| **Slekt:** | Fugleslekta Ara *Ara* |
| **Art:** | **Raudara** *A. macao* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ara macao***Linnaeus, 1758 |

**Raudara** (*Ara macao*) er ein stor, langhala og fargerik neotropisk papegøye som har naturleg utbreiingsområde i Mellom-Amerika og store delar av nordlege Sør-Amerika aust for Andesfjella.
Han er nasjonalfuglen i Honduras. Til liks med slektningen blågulara, er raudaraer populære burfuglar.

Skildring
---------

Vengfarger som er typisk raudaraFoto: Rupesh Sarkar

Raudara i flukt
Raudaraer er 84-89 centimeter i kroppslengd og kan vege i området 900 til 1490 gram. Halen gjer ut for meir enn halve kroppslengda på vaksne fuglar. Fjørdrakta er dominert av raud kropp og blå overside av venger, men med slåande gule vengeflekker, og blå overgump. Han er den einaste raude ara som har store gule område på vengene. Undersida av vengene er dominert av gult. Eit stort område i andelet rundt auget og til nebbet er berr, kvit hud. Overkjeven er for det meste bleik hornfarga og underkjeven er svart. Juvenile har mørke auge; vaksne har lysegule auge.

Taksonomi
Raudara vart formelt skildra av Linné i 1758 i den tiande utgåva av hans Systema Naturae under binomialnamnet *Psittacus macao*. Raudara er no plasserte i slekta *Ara* (Lacépède, 1799), ei av seks slekter av sentral- og søramerikanske araer.

Dei to underartane kan skiljast av storleik og fargedetaljer i vengfjørene:

*A. m. macao* (Linné, 1758): Nominatforma har vengene har mellom- og sekundærdekslene grøn spiss, lever i fragmenterte område av sørlege Mellom-Amerika og i Sør-Amerika aust for Andes sør til og med nordlege Bolivia
*A. m. cyanopterus* (Wiedenfeld, 1995): Den sentralamerikanske raudaraen er større enn nominatforma og har blå fjørtuppar på dei gule vengdekkfjørene i staden for grønt. Han finst i fragmenterte område frå sørauslegaste Mexico, til nordaustlege Nicaragua

Storleiken på populasjonen er estimert til under 50 000 individ og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt livskraftig, LC.

Galleri
-------

* EggEgg

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Scarlet macaw» frå Wikipedia på engelsk, den 1. januar 2021.*

Referansar

1. ↑  {Collar, N. P. F. D. Boesman, and C.J. Sharpe (2020). Scarlet Macaw (Ara macao), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.  Krev abonnement, henta 1. januar 2020
2. ↑  BirdLife International (2021) Species factsheet: *Ara macao*. Henta frå  den 1. januar 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Raudara**
**The Freesound Project** er ei nettside med creative commons-lisensierte lydfiler, meint hovudsakleg til bruk i musikk-komposisjon. Lydfilene blir opplasta til sida av brukarane, og kan vere alt frå reine utandørsopptak eller syntetiserte lydeffektar. Alle bidrag er lasta opp med ein Creative Commons Sampling Plus-lisens, og kan bli tagga med metadata, slik at andre brukarar lett kan finne fram filer etter f.eks. stil eller geografi. Bidrag er ikkje heilt frie, slik som på Wikipedia, men må bl.a. krediterast opplastar ved bruk.

Prosjektet blei offisielt starta 5. april 2005, av *musikkteknologi-gruppa* ved Pompeu Fabra-universitetet i Barcelona.

Den første kjende lovlege bruken av lydfiler frå The Freesound Project i spelefilm er Children of Men frå 2006, som nytta eit fire sekundar langt opptak av ein person som skrik.

Per 21. mai 2008 hadde prosjektet 50 000 lyder i databasen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Freesound Project
* Musikkteknologi-gruppa ved Pompeu Fabra-universitetet Arkivert 2008-08-03 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Dvergsnipe** |
| DvergsnipeDvergsnipe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Dvergsnipe Utbreiinga av Dvergsnipe |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Snipefamilien Scolopacidae |
| **Slekt:** | *Calidris* |
| **Art:** | **Dvergsnipe** *C. minuta* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Calidris minuta***Leisler, 1812 |

**Dvergsnipe** er ein fugleart i snipefamilien.

Utsjånad
--------

Vinterdrakt, El Fayoum i Egypt. Foto: Lip Kee Yap

Dvergsnipa vert 14 cm lang, med eit vengespenn på 34-37 cm, og har ein mørk, tynn nebb og mørke føter. Raske rørsler skil arten frå andre vadarar, unnateke dei andre artane i slekta *Calidris* med mørke føter. Dei hekkende vaksne har eit oransjeaktig bryst, ein kvit hals og ein tydeleg kvit v på ryggen. I vinterdrakt er identifisering vanskelegare.

Utbreiing
---------

Arten hekkar ved kysten og innsjøar i arktiske område i Asia og Europa. Talet på fuglar avheng av populasjonen av lemen. I dårlege lemenår tek «rovfuglar» som jo og snøugle hekkande arktiske vadarar i staden.

Hekking
-------

Fuglane legg reiret med 3-5 egg på marka. Dvergsnipa er polygam, og hannen og hoa kan ha separate kull.

Føde
----

Fuglane et små virvellause dyr som dei finn på mudderbankar.

Trekktilhøve
------------

Dvergsnipa er ein trekkfugl som flyg til Afrika og det sørlege Asia. Om vinteren og på trekket lever dvergsnipene i flokkar saman med andre artar i same slekta, spesielt myrsnipe.

Galleri
-------

* DvergsnipeeggDvergsnipeegg
* Film av dvergsnipe

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Dvergsnipe» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juni 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |