recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Frå midtbyen i Weifang
Plasseringa av Weifang (gul) i Shandong
Weifang er den største drakeprodusenten i Kina
**Weifang** (kinesisk: 潍坊, pinyin: *Wéifāng*) er eit byprefektur i provinsen Shandong i Kina. Byprefekturet har eit areal på 15 800 km² og i nærleiken av 8,5 millionar ibuarar. Norddelen av Weifang ligg ved Bohaibukta i Gulehavet, nærare bestemt ved Laizhoubukta.

Byprefekturet Weifang omfattar fire distrikt (区 *qū*), seks byfylke (市 *shì*) og to fylke (县 *xiàn*).

### Næringsliv

Ein stor produsent av dieselmaskinar, Weichai, held til i byprefekturet. Landsbyen Yangjiabu i Hanting-distriktet er vide kjend for drakane som der vert laga. I 1980-åra vart ei stor safirgruve oppdaga i Changle. Gruva skal vere ei av dei fire største safirgruvene i verda, gruvefeltet dekker eit 450 km² stort område.

### Samferdsle

Jiaojibanen, ei jarnbane som strekker seg vest-aust i Shandong mellom Jinan og Qingdao, har stoppestad i Weifang. Også snøggtoget som trafikkerer mellom Qingdao og Taiyuan stansar i Weifang.

Kinas riksveg 206 går gjennom området. Han går frå kystbyen Yantai i nord, heilt sør til kystbyen Shantou i provinsen Guangdong. Vegen reiser gjennom provinsane Shandong, Jiangsu, Anhui, Jiangxi og til sist Guangdong. Også Kinas riksveg 308 passerer gjennom prefekturet. Han tek til i Qingdao og leier via Jinan til Shijiazhuang i Hebei.

### Historie

Weifang var busett allereie 5 000 år fvt. Under Xia- og Shang-dynastia rådde lokale kongar over området gjennom ei lensordning. Under vår- og haustannaltida (770-476 f.Kr.) og krigarrika-tida (475-221 f.Kr.) var Weifang underlagt statane Qi og Lu. Byen Qingzhou i Weifang spela ei viktig militærhistorisk rolle. Denne lange historia har sett sine spor i Weifang, med ruinar, eldgammal arkitektur, litoglyffar og gamle statuer. 

Etter Qing-dynastiets Qianlong-år har Weifang vore det nordlege motstykket til Suzhou, kva gjeld handverkskunst og brukskunst. Weifang er kjent for handlaga og maskinelt produserte drakar, nytta til leiketøy. Weifang er også Kinas største produsent av drakar. Kvart år går ein internasjonal drakefestival av stabelen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Weifang**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Weifang» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Rampinryttaren i Akropolismuseet
**Rampinryttaren** er ein gresk ryttarstatue og eit av dei fremste døma på attisk kunst frå den arkaiske tida i Hellas. Han er datert til rundt 550 f.Kr. 
Statuen er utført i marmor og har spor av svart og raud måling.

Rampinhovudet i Louvre.
Statuen har fått namn av at det kjende Rampinhovudet i Louvre i Paris viste seg å tilhøyra statuen. Hovudet blei funne ved Akropolis i Aten i 1877 og kjøpt av kunstsamlaren Georges Rampin. Han stilte det ut ved Verdsutstillinga i Paris i 1878 og skjenka hovudet til Louvre i 1896. Delar av kroppen til ryttaren og hesten blei funne ti år etter hovudet i ei grøft fylt med statuar som var blitt øydelagde under den persiske erobringa av Aten i 480 f.Kr. under Persarkrigane. Hovudet blei først samført med statuen i 1936 av arkeologen Humphry Payne.

Rampinryttaren er utstilt ved Akropolismuseet i Aten. Hovudet er ei gipsavstøyping. Det opphavlege hovudet er utstilt i Louvre saman med ei avstøyping av resten av statuen.

Ryttaren har mange eigenskapar knytte til den typiske arkaiske kouros-figuren, ein ung naken mann, men har fleire asymmetriske eigenskapar som bryt med desse konvensjonane.

Kjelder
-------

1. ↑  Notice rédigée par Henri Lechat (1900) *Persée.fr*
2. 1 2  «Head of a horseman, known as the "Rampin Horseman"» (på engelsk). louvre.fr. Henta 19. juli 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Rampinryttaren» frå Wikipedia på svensk, og «Rampin Rider» frå Wikipedia på engelsk den 19. juli 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside om hovudet ved louvre.fr (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Vassklosett med bidé og styrepanel.
Avtreda i dei ulike høgdene på La tour de l'Honneur i Lesparre-Médoc i Frankrike sett frå utsida. Det let seg lett avgjere om toalettet er i bruk.
**Toalett**, **klosett**, **do** eller **dass** er eit *avtrede*, eit møbel ein kan urinera eller ha avføring i. Ordet toalett vert òg brukt om eit rom med eit slikt møbel i. Det moderne vassklosettet som dei fleste i Noreg brukar i dag vart oppfunne på 1700-talet, men ikkje teke i bruk i byane før tidleg på 1900-talet.

Ordet toalett er fransk (*toilette*) og tyder 'lite lerretstykke', og var opphavleg eit ord som vart brukt om duken på sminkebordet. Seinare gjekk tydinga over til å verta eit rom der ein sminkar seg. I dag vert ordet stort sett brukt om møbelet der ein kan gjera ifrå seg.

I vestlege land i våre dagar er det vanleg å bruka toalett vatn til å skylja og frakta vekk avføring, urin, skit og toalettpapir. Vassklosett, urinal og bidé er ulike variantar av slike. Tidlegare har ein gjerne brukt toalett der ein har plass til å samla opp kloakken, så vert det tømt når det er fullt. I Noreg har det vore vanleg å ha slike toalett utandørs, derav namnet utedass. Slike toalett vert framleis brukte på stader der ein ikkje har tilgang til kloakkleidning.

* Offentleg toalett i Romarrikets Ostia
* Eit toalett i antikken
* Ein toalettstol på slottet Château de Vaux-le-Vicomte i Frankrike.
* Toalettstol i husværet til Marie Antoinette i Versaille, Frankrike.
* Ein tysk adeleg sitt reisetoalett frå 1850-talet

Kjelder
-------

* CAPLEX
* Wikipedia på bokmål

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* HDS

 |
**Chopok** er det nest høgaste fjellet i Låge Tatra (etter nabofjellet Ďumbier) med ei høgd på 2024 moh i det sentrale Slovakia. Frå toppen er det panoramautsikt mot Høge Tatra, Liptov og Hrondalen. Det ligg ei hytte kalla Kamenná chata nær toppen.

Tilkomst
--------

Chopok ligg langs vandringsruta E8 mellom toppane Ďumbier og Dereše. I tillegg til denne aust-vest-stien, kan ein nå fjellet på stiar frå både nord (Demänovská dolina-dalen) og sør (Trangoška og Srdiečko). Eit stykke oppover går det stolheis til Chopok úboč (1834 moh) på nordsida og Kosodrevina (1494 moh) på sørsida.

Klima
-----

Middeltemperaturen er -1 °C og den høgaste registrerte temperaturen 18 °C og den lågaste registrerte er -27 °C. Middeltemperaturen i januar er -8 °C og i juli 6 °C. Chopok er den mest vindfulle vêrstasjonen i Slovakia.

Skisport
--------

Det finst skiløyper på både nord- og sørsida av fjellet. Det ligg tre skiområde på nordsida med totalt 21 km med skiløyper, ei kabelvogn, fire stolheisar og ni skiheisar. På sørsida finst det to stolheisar og fire skiheisar. Fjellet er populært for frikøyring. I tillegg ligg Jasná skisenter på nordsida av Chopok og Srdiečko og Tále på sørsida.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chopok» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Weatherbase
2. ↑  Chopok.sk
3. ↑  Peakware World Mountain Encyclopedia
**The Hungry Hearts Performance Band**, òg kjend som **The Hungry Hearts**, er eit norsk performanceband skipa i 2006. Bandet har seks medlemmar, og kunstnarisk leiar er Tonje Gjevjon. The Hungry Hearts utviklar og produserer performance-kunst, videoverk, fotografiar, installasjonar, musikk, koreografi og tekstar.

Bakgrunn
--------

The Hungry Hearts vart skipa i 2006 og har stilt med performance-framsyningar ved blant anna Haustutstillinga i Oslo, Bergen Kunsthall, Museet for samtidskunst og Den Norske Opera & Ballett. The Hungry Hearts har òg delteke på over 50 internasjonale filmfestivalar med ulike videoarbeid, og var delaktige i den norsk-indiske spelefilmen *Life is a Moment*. I 2016 deltok The Hungry Hearts i Melodi Grand Prix med låten «Laika», saman med Lisa Dillan.

Bandet har fått merksemd for sine flamboyante opptredenar, kostyme og disco-inspirerte låtar med seksualiserte tekstar. Alle medlemmane i bandet er lesbiske, og dette er blant hovudtemaa tekstane til The Hungry Hearts.

Medlemmar
---------

Bandet består av seks medlemmar:

* Tonje Roth Gjevjon
* Edith Roth Gjevjon
* Olga Nikitina
* Isabella Kuppar
* Sigrún Huld
* T. K. N.

### Tidlegare medlemmar

* Line Halvorsen
* Henriette Høyskel
* Mona Kragar
* Ellen Frøysaa
* Ingeborg Kolle
* Sofia Varino
* Amina Bech

Referansar
----------

1. 1 2  NRK. «The Hungry Hearts featuring Lisa Dillan». *NRK* (på norsk bokmål).
2. 1 2  «thehungryhearts» (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 18. januar 2018. Henta 17. januar 2018.
3. ↑  «Nå skal 30 000 kikke på det de har laget». *Dagbladet.no* (på norsk). 7. september 2007.
4. ↑  «Småfrekke Hungry Hearts». *Gaysir*.
5. ↑  «thehungryhearts» (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 18. januar 2018. Henta 17. januar 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «The Hungry Hearts Performance Band» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2021.*
*Denne artikkelen handlar om staden i Iran. For stadar omfatta av vernekonvensjonen, sjå Ramsarstader.* 

**Ramsar** (رامسر, også romanisert som **Rāmsar** og **Rānsar** og tidlegare også kalla **Sakht sar**) er ein by i Iran ved kysten av Kaspihavet. Han er fylkeshovudstad for Ramsar-fylket i provinsen Mazandaran. Ved folketeljinga i 2006 hadde han eit folketal på 31 659.

Innbyggjarar i Ramsar talar det nordvestiranske språket gilaki.
Staden er kjend for å ha ei av dei høgaste bakgrunnsstrålingane på jorda.

Stad
----

Ramsar er den vestlegaste byen og fylket i Mazandaran. Han har kyst mot Kaspihavet i nord, Gilan-provinsen i vest, Qazvin-provinsen to i sør og Tonekabon i aust.

Næringsliv
----------

Ramsar er ein populær kystby for iranske turistar. Staden har også varme kjelder, skoga i Alborz-fjella, ferieslottet til den siste sjahen av Iran og Hotel Ramsar. 27 km sør for Ramsar, i Alborzfjella, ligg landsbyen Javaher Deh som også er ein viktig attraksjon.

Ramsar-konvensjonen
-------------------

Ramsar-konvensjonen om vern av våtmarksområde blei underskriven i Ramsar i 1971. Avtalen mellom ulike statar dekkjer vern av og samarbeid om våtmakr, med over 1 920 stader på rundt 1 680 000 km² inkluderte på Ramsar-lista over våtmarksområde med internasjonal tyding.

Radioaktivitet
--------------

Two survey meters show dose rates of 142 and 143 µSv/h on contact with a bedroom wall
Talesh Mahalleh-distriktet i Ramsar er det mest radioaktive folkesette området i verda ein kjenner, på grunn av radiumhaldige varme kjelder i området og lokale byggjemateriale derfrå. Dei rundt 2000 innbyggjarane frå distriktet og andre høgradioaktive område mottek ein gjennomsnittleg årleg strålingsdose på 10 mGy per år, ti gonger meir enn den tilrådde grensa til ICRP for kunstig radioaktiv stråling.

Bilde
-----

* Statue av Rostam framfor Ramsar gamle hotell.Statue av Rostam framfor Ramsar gamle hotell.
* Skrivebordet til Mohammad Reza ShahSkrivebordet til Mohammad Reza Shah
* Dalikhani-skogenDalikhani-skogen
* Javaher DehJavaher Deh

Kjelder
-------

1. ↑  Ramsar finst GEOnet Names Server under -3081959 i Advanced Search med Unique Feature Id
2. ↑  
«Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006)». Islamic Republic of Iran. Arkivert frå originalen (Excel) 11. november 2011.
3. ↑  2011-03-07
4. ↑  Ramsar: A brief history, retrieved 2009-11-07
5. ↑  Selinus, Olle; Finkelman, Robert B.; Centeno, Jose A. (14 January 2011). *Medical Geology: A Regional Synthesis*. Springer. s. 162–165. ISBN 978-90-481-3429-8. Henta 10 November 2012.
6. ↑  Mortazavi, S.M.J.; P.A. Karamb (2005). «Apparent lack of radiation susceptibility among residents of the high background radiation area in Ramsar, Iran: can we relax our standards?». *Radioactivity in the Environment* **7**: 1141–1147. ISSN 1569-4860. doi:10.1016/S1569-4860(04)07140-2.

* *Denne artikkelen bygger på «Ramsar» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turisme i Ramsar
* Radioaktivitet i Ramsar's radioactivity

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
***The Hitchhiker's Guide to the Galaxy*** er ein science fiction-komedieserie laga av Douglas Adams som debuterte som ein radioserie på BBC Radio 4 i 1978. Sidan det har serien vorte tilpassa andre format, som teater, ein bokserie på fem bøker publisert mellom 1979 og 1992, ein fjernsynsserie frå 1981, ein film frå 2001, eit dataspel og teikneseriar.

Bøkene
------

Bøkene er skildra som «ein trilogi i fem delar». Adams skreiv til saman fem bøker i serien, samt novella «Young Zaphod Plays It Safe»:

* *The Hitchhiker's Guide to the Galaxy*, 1979 (norsk tittel: *Haikerens guide til galaksen*)
* *The Restaurant at the End of the Universe*, 1980 (norsk tittel: *Restauranten der universet slutter*)
* *Life, the Universe and Everything*, 1982 (norsk tittel: *Livet, universet, og alt mulig*)
* *So Long, and Thanks for All the Fish*, 1984 (norsk tittel: *Ha det, og takk for all fisken*)
* *Mostly Harmless*, 1992 (norsk tittel: *Stort sett harmløs*)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Chomo Lonzo** (òg *Chomo Lönzo*, *Chomolonzo*, *Chomolönzo*, *Jomolönzo*, *Lhamalangcho*) er eit fjell i Tibet nær grensa til Nepal, ca. 5 km nordaust for Makalu i Himalaya. Namnet Chomo Lonzo tyder «Fuglegudinna».

Fjellet har tre markerte topp-punkt: det sørlegaste er med ei høgd på 7 804 m hovudtoppen. Skild frå denne av ei egg 7 300 m ligg midttoppen. Den nordvestlege toppen er om lag 7 200 m høg.

Trass i at 8000 meters-toppen Makalu ligg i nærleiken og ragar høgre enn Chomo Lonzo, er fjellet eit flott syn frå Kangshungdalen i Tibet. Den 3 000 meter høge nordaustsida er er ikkje klatra.

I 1954 var dei franske klatrarane Jean Couzy og Lionel Terray i området for å studere Makalu med tanke på eit toppforsøk. Medan dei var i området nytta dei høvet til å førsteklatre Chomo Lonzo. Dei stod på toppen 30. oktober 1954 etter å ha gått over den rinmeleg lette sørvestryggen Sakietang-La (7 214 m) som skil Chomo Lonzo frå Makalu. Året etter lukkast begge med å førsteklatre Makalu.

Referansar
----------

1. ↑  himalaya-info.org

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilde av Chomo Lonzos nordside
* Bilde frå vest med ruter innteikna Arkivert 2008-06-27 ved Wayback Machine.
* *Chomo Lonzo* på Peakbagger.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
«Akerselva ved Beierbrua med Glademøllen». Litografi av Peter Frederik Wergmann (1802-1869) med Nedre papirmølle, seinare kalla Glads mølle.
**Fredrik Glad** (8. august 1760–11. september 1840) var ein norsk gardbrukar, papirfabrikant og stortingsmann frå Christiania.

Glad var son av ein kjøpmann i Christiania. Sjølv vart han student i 1777. To år etter overtok han storgarden Grefsen og Nedre papirmølle i Aker. Eit par år seinare gifta han seg med 15-16 år gamle Johanne Dallas, ei dansarinne ved Det Kongelige Teater i København, men opphavleg frå Hamburg.

Glad var 1. representant frå Akershus amt på Stortinget 1815-16. Han var medlem av fem komitear, mellom andre av komiteen om odelslova og komiteen for land- skog- og bergvesen.

Han styrte interessene sine frå Grefsen livet ut og døydde der i 1840.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Frederik Glad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF

 |
**Milton Obote** (28. desember 1924–10. oktober 2005) var ein ugandisk politikar som var statsminister i landet 1962–1966 og president 1966–1971 og dessutan 1980–1985. 

Obote var fødd i Akokoro i Lango-distriktet i Uganda. Han tilhøyrde langofolket.

Milton Obote vart den fyrste statsministeren i det sjølvstendige Uganda i 1962. I 1966 avsette han presidenten og kongen av Buganda, Edward Mutesa II, og utropte seg sjølv til president med sterk presidentmakt. 25. januar 1971 vart Obote avsett i eit statskupp leidd av Idi Amin. 

Etter at Tanzania og ugandiske opprørarar styrta det blodige styret til Amin i april 1979, kom Obote tilbake til makta. Styret hans i perioden 1980–1985 var prega av ein blodig borgarkrig med store sivile tap.

I 1985 vart Obote avsett av militære leiarar i hans eigen hær, Tito Okello og Bazilio Olara-Okello. Obote levde deretter i eksil i Zambia resten av livet. Han døydde på sjukehus i Sør-Afrika, nesten 81 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Milton Obote» frå Wikipedia på bokmål, den 14. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Obote Series – a series of articles and interviews published in The Monitor
* Amnesty International report on Uganda.
* UPC official Website

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Fjellreven er ein freda art i Noreg. (Foto: Andreas Tille)
**Freding** er eit verkemiddel innan lovverket som er meint å ta vare på noko og verna det mot inngrep. Ein kan til dømes freda ein art, eit område, eit bygg eller særskilde ting. Føremålet med fredinga kan vera at ein vil ta vare på eit kulturminne, kulturlandskap, naturlandskap, eller at ein vil verna om ein særskild truga bestand av dyr eller plantar.

Freding av norske kulturminne
-----------------------------

Haug kyrkje på Ringerike er ei mellomalderkyrkje som automatisk er freda.(Foto: T. Bjørnstad)
Kulturminneloven fastset kva kulturminne som er freda i Noreg. Funn og funnstader frå førhistorisk tid og mellomalderen (fram til 1649) er automatisk freda. Det same gjeld samiske kulturminne som er eldre enn hundre år. Elles kan Miljøverndepartementet freda andre viktige kulturminne.

Freding inneber at ingen skal forandra, ta med seg eller på andre måtar forstyrra eit slikt kulturminne. Riksantikvaren har kontroll med freda kulturminne i Noreg.

Freding av norsk natur
----------------------

Rondane er freda som nasjonalpark. (Foto: Mats Svensson)
Naturvernloven styrer freding av viktige naturområde og truga artar. Direktoratet for naturforvalting står for styret av naturvernet.

Rundt 12,5 % av fastlandarealet i Noreg er verna etter naturvernloven. Område kan fredast på fem ulike måtar: Som naturreservat, nasjonalpark, landskap, naturminne eller biotop.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Sjå òg

* Kategorien «Freda plantar»
* Kategorien «Freda dyr»
* Kategorien «Freda bygg»
* Kategorien «Verneområde»

### Kjelder

* Bergen Museum (bergenmuseum.uib.no Arkivert 2006-08-28 ved Wayback Machine.)
* Lov om kulturminner (lovdata.no)
* Direktoratet for naturforvalting (dirnat.no)
* Riksantikvaren: Å eie et fredet hus
* Miljøstatus i Noreg: vernet natur Arkivert 2008-05-27 ved Wayback Machine. på
* Miljøstatus i Noreg: Kulturminner Arkivert 2006-05-26 ved Wayback Machine. på
**Halvor Bjellaanes** (19. juni 1925–7. oktober 2010) var ein norsk offiser, bankmann og politikar frå Mo i Rana. Han var stortingsrepresentant 1965-69 for Venstre.

Bjellaanes gjekk landsgymnaset i Orkdal før han utdanna seg i jus ved Universitetet i Oslo, cand.jur. i 1950. Perioden 1951-56 var han tilsett i Forsvaret, fyrst som løytnant i luftvernartilleriet og sidan som kaptein i forsvarsstaben.

Frå 1957 arbeidde Bjellaanes i banknæringa. Såleis var han banksjef 1957-60 i Korgen Sparebank og 1960-68 i Vefsn Sparebank. I 1968 fekk han stillinga som banksjef i Arendal Sparebank. Dei neste tiåra var han leiiande når sparebankar på Sørlandet vart slått saman i større einingar, både ved danninga av Aust-Agder Sparebank i 1973 og av Sparebanken Sør i 1984. I begge desse sparebankane var han administrerande direktør. Elles var Bjellaanes 1978-82 formann i Sparebankforeningen i Norge. Sidan hadde han verv i International Savings Banks Institute i Genève, fyrst som rådsmedlem 1983–85 og deretter styremedlem 1985–89. 1985-89 var han òg styreformann i Agderforskning.

Bjellaanes aktiv Venstre-mann. I 1959–1960 var han med i formannskapet i Korgen herad og 1961–63 det same i Vefsn kommune. Hausten 1965 vart Bjellaanes vald til å representere Nordland og Venstre på Stortinget. Dei neste fire åra var han nestleiar i Justiskomiteen.

Kjelder
-------

* Stortinget.no
**Reinald** (død 1135) vart den fyrste biskopen i Stavanger, truleg på 1120-talet. Hans store prosjekt var bygginga av Stavanger domkyrkje.

Det har vore spekulert i om han var ein normannisk[*treng kjelde*] benediktinarmunk[*treng kjelde*] frå Winchester[*treng kjelde*] i England. 

Etter ei stund med kyrkjebygging gjekk han tom for pengar.[*treng kjelde*] Morkinskinna fortel at kong Sigurd I Jorsalfar vende seg til han. Kongen ynskte å gifta seg på nytt, men biskopen av Bergen hadde nekta å annullera det tidlegare ekteskapet til kongen. Om Reinald ville, skulle kongen gje han pengar til å halda fram bygginga av domkyrkja. Eit slikt tilbod kunne ikkje Reinald takka nei til. Forteljinga har neppe noko historisk bakgrunn. 

Stavanger domkyrkje vart vigd til den heilage Svithun, og armbeinet hans vart lagd i eit relikvieskrin på høgalteret i Domkyrkja. Der vart det liggjande til etter reformasjonen. Det har vore diskutert om Reinald hadde med seg armbeinet til Stavanger.[*treng kjelde*]

Då Harald Gille og Magnus Blinde kom i konflikt nekta Reinald å gje pengar til kong Harald. For dette måtte han bøta med livet i galgen i Bjørgvin den 18. januar 1135.[*treng kjelde*]
**Millie Kirkham** (fødd 24. juni 1923 som **Mildred Eakes**, daud 14. desember 2014) var ein USA-amerikansk songar som song på mange hitinnspelingar frå midten av 1950-åra til ut i 1980-åra.

Biografi
--------

Kirkham var kjend som «Nashville-sopranen» på mange hitsongar og vart ofte rekna som eit femte medlem av The Jordanaires. Ho arbeidde med Patsy Cline, Roy Orbison, Brenda Lee, Eddie Arnold, Elvis Presley og George Jones («He Stopped Loving Her Today»).

Kirkham vart først kjend i 1957 på Ferlin Husky- hitten «Gone», der ho song harmonivokal. Elvis Presley ønskte etter dette å ha ho med på innspelingane sine, og ho deltok på Elvis Presley sin versjon av «Blue Christmas». For Presley song ho på innspelingar som «My Wish Came True», «The Wonder Of You», «Surrender», «How Great Thou Art», «Polk Salad Annie», «Bridge Over Troubled Water», «Don't», «Just Pretend», «(You're The) Devil in Disguise», «C.C. Rider» og mange andre. 

I februar 2008 stod ho på scenen i «Nashville celebrates Elvis at the Ryman» i lag med George Klein (Emcee), Pat Boone, David Briggs, Vince Gill, Amy Grant, Wanda Jackson, Wynonna Judd, Ray Walker frå Jordanaires, Ronnie McDowell, TG Sheppard, BJ Thomas og tidlegare medlemmar frå J.D. Sumner & the Stamps.

Delvis diskografi
-----------------

| År | Song | Artist |
| --- | --- | --- |
| 1956 | Gone | Ferlin Husky |
| 1957 | Blue Christmas | Elvis Presley |
| 1957 | My Wish Came True | Elvis Presley |
| 1958 | Anna Marie | Jim Reeves |
| 1960 | I'm Sorry | Brenda Lee |
| 1960 | Poetry In Motion | Johnny Tillotson |
| 1962 | Back In Baby's Arms | Patsy Cline |
| 1963 | Pretty Woman | Roy Orbison |
| 1969 | Running Bear | Sonny James |
| 1980 | He Stopped Loving Her Today | George Jones |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Millie Kirkham» frå Wikipedia på engelsk, den 3. november 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Millie Kirkham ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Koordinatar: 59°19′7″ N 18°1′16″ E﻿

**Reimersholme** er ei øy og ein bydel i Stockholms innerstad.

Reimersholme.   
Foto: Jordgubbe.
Han heitte tidlegare Räkneholmen, men 24. juni 1798 fekk han det noverande namnet sitt. Han er oppkalla etter hattemakaren og rådmannen Anders Reimers (1727–1816). Han åtte ein gard på austsida av øya.

Reimersholme ligg inntil Långholmen like vest for Södermalm. Dei første bustadene vart oppført på 1880-talet ved Charlottenburg. På 1860-talet vart det oppført ein ullfabrikk her, Stockholms Yllefabrik, der det blant anna arbeidd fangar frå fengselet på Långholmen. Fabrikken gjekk konkurs i 1934. I perioden 1942–1946 vart det oppført 900 leilegheiter, først på den austlege og nordlege sida, og etter 1980 òg på sørsida.

Øya er forbunde med Södermalm via Reimersholmsbron, som er 39 meter lang og 13 meter brei.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ullas hemsida - Om Reimersholmes historie Arkivert 2004-10-11 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Reimersholme» frå Wikipedia på bokmål, den 7. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Fjellmarikåpe** |
| 

  |
| **Systematikk** |
| **Domene:** | Eukaryota |
| **Rike:** | Plantae |
| **Klasse:** | Eudicotyledonae   |
|
|
| **Orden:** | Rosales |
| **Familie:** | Rosaceae 
  |
| **Underfamilie:** | Rosoideae |
| **Slekt:** | Alchemilla 
  |
| **Art:** | *A. alpina* |
|
| Vitskapleg namn |
| Alchemilla alpina

L. 1753 |

**Fjellmarikåpe** (*Alchemilla alpina*) er ei fleirårig plante i rosefamilien som har ei amfi-atlantisk utbreiing.

Planta vert om lag 1 dm høg, og har 5-7-kopla blad som er snaue ovanpå og glinsande silkehåra under. Gulgrøne blomstrar på korte skaft. Blømer kring juni i heiar, enger og snøleger til fjells og ikkje sjeldan i låglandet i mest heile Noreg. Funnen opp til 1760 m i Jotunheimen.

Som hos alle marikåper forplantar også fjellmarikåpa seg ukjønna. Medan dei andre marikåpeartane i Norden står kvarandre svært nær skil fjellmarikåpa seg klart frå desse.

Kjelder
-------

* Tysk wikipedia.
* Svensk wikipedia.
* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.
**1239** (romartal MCCXXXIX) var eit normalår som byrja på ein laurdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

Edvard I av England vart fødd i 1239
* 20. mars: Pave Gregor IX lyste keisar Fredrik II av det tysk-romerske riket i bann.

Fødde
-----

* 17. juni: Edvard I av England
* 17. desember: Kujo Yoritsugu, shogun av Japan

Døde
----

* 28. mars: Keisar Go-Toba av Japan

**<<   1200-talet   >>**
<< 1200 | 1201 | 1202 | 1203 | 1204 | 1205 | 1206 | 1207 | 1208 | 1209 | 1210 | 1211 | 1212 | 1213 | 1214 | 1215 | 1216 | 1217 | 1218 | 1219 | 1220 | 1221 | 1222 | 1223 | 1224 | 1225 | 1226 | 1227 | 1228 | 1229 | 1230 | 1231 | 1232 | 1233 | 1234 | 1235 | 1236 | 1237 | 1238 | 1239 | 1240 | 1241 | 1242 | 1243 | 1244 | 1245 | 1246 | 1247 | 1248 | 1249 | 1250 | 1251 | 1252 | 1253 | 1254 | 1255 | 1256 | 1257 | 1258 | 1259 | 1260 | 1261 | 1262 | 1263 | 1264 | 1265 | 1266 | 1267 | 1268 | 1269 | 1270 | 1271 | 1272 | 1273 | 1274 | 1275 | 1276 | 1277 | 1278 | 1279 | 1280 | 1281 | 1282 | 1283 | 1284 | 1285 | 1286 | 1287 | 1288 | 1289 | 1290 | 1291 | 1292 | 1293 | 1294 | 1295 | 1296 | 1297 | 1298 | 1299 >>
**Halvor Halvorsen Ophuus** (19. desember 1772–6. februar 1852) var ein norsk handverkar, gardbrukar og stortingsmann.

Halvor H. Ophuus vart fødd utanfor ekteskapet 19. desember 1772 i Storelvdal i Hedmark av Margrethe Jensdatter på Sønstu Ophuus. Far hans er i kyrkjeboka notert som gardbrukaren Halvor Torgarsen Gammelstu på Ophuus. Halvor Halvorsen vart etter konfirmasjonen utdanna til vevar og fargar ved ein «Enigheds-Fabrique» oppretta på Westgaard i Storelvdal av eit patriotisk selskap. Deretter reiste han til Trondheim, der han i 1796 fekk sveinebrev som særleg dyktig vevar og fargar hos ein fargemeister. Året etter gifta han seg med Berit Olsdatter fra Westgaard og slo seg ned som husmann under storgarden Trana i Steinkjer i Nord-Trøndelag, der han også drev aktiv som fargar og vevar. Halvor Halvorsen vart også særs interessera i gardsdrift. År 1800 kjøpte han garden Dyrstad i Egge, også Nord-Trøndelag, og heldt fram som gardbrukar med attåtsyslar. 1805 kjøpte han Nes i Grytten i Romsdal, og noko etter ein halvdel av garden Mjelva i same bygda. På Mjelva kunne han fritt drive verksemd som fargar og vevar da den andre part dreiv garden.
Halvor Halvorsen Ophuus og Berit Olsdatter fekk ei dotter og ein son, Ole Johan. Dottera var Margrethe Halvorsdatter (fødd 1. november 1797) som så gifta seg med Niels Olsen frå nabogarden Devold. Dette vart opptakten til industrieventyret Devold i Ålesund da ekteparet flytta dit i 1818.

På stortinget 1815-16 var Ophus 4. representant frå Romsdals amt. Han var medlem av fire komitear, mellom anna av komiteen som forhandla om finans-, skatte-, bank- og pengevesenet. I 1815 vart Ophuus vald inn på Stortinget. På tinget 1815-1816 kom han med forslag om tvungen utskifting av garder med teigblanding. Han meinte at utskiftinga burde vore gjort før utgangen av 1816, og at bøndene burde få ei bot på 1 spesidalar for kvar månad til arbeidet var unnagjort. Utskiftingslova vart derimot ikkje vedteken før i 1821.
Han nådde ikkje opp ved valet til 1818-tinget.

Ophuus var ein nær venn av Hans Nielsen Hauge. 

Han døydde på Mjelva 6. februar 1852.
Ole Halvorsson Mjelva var einaste son. Industripioneren Ole Andreas Devold i Ålesund var ein dotterson.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Halvor Halvorsson Ophus NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ragnhild Hutchison, *Enigheten – tekstilfabrikken i Østerdalen*, hovudoppgåve UiO 2003.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Nils Johannesson Finne** (2. juni 1868–6. mars 1927) var ein handelsmann og stortingsrepresentant frå Voss.

Finne var son til Johannes Finne, som var direktør i Voss sparebank og elles ein framståande mann i bygda. Skulevinteren 1883/84 gjekk han Hardanger og Voss amtsskule, deretter 1886/87 Garnes folkehøgskule. I ungdomsåra arbeidde han elles på gard til han i 1887 fekk plass i ei handelsbud. Frå 1891 dreiv han landhandlarforretning på Vossevangen til han døydde.

Han kom med i Voss heradsstyre i 1897 og hadde plass der til han døydde, tida 1908-25 var han ordførar for heradet. Åra 1923-24 var han formann i fylkestinget for Hordaland. Han var med både i vegstyret og i elektrisitetsnemnda til Hordaland fylke, og i Kommunikasjonsnemndi for Bergen, Hordaland, Sogn og Fjordane. Frå 1916 til 1927 var han formann i forstandarskapet til Voss off. Landsgymnas, og åra 1918-27 forlikskommissær i Voss. Han var i si tid leiar i Voss vinstrelag og 1921-27 i Hordaland vinstrelag. Elles var han medlem i Motorvognnemndi av 1921, styremedlem 1924-27 i Avholdsfolkets Landsnemnd og stortingsvald medlem av Hovudstyret for statsbanene frå 1. juli 1924. Finne var ein aktivist både innanfor frilynderørsla, målreisingsarbeidet og fråhaldssaka.

Finne var vararepresentant til Stortinget i dei tre valperiodane mellom 1916 og 1924. Han møtte fyrste gongen 16.6-20.6.1920 og frå 22.6.1921, ved begge høva i staden for Ole Monsen Mjelde og som varamann frå einmannskrinsen Voss. Fram til 6. mars 1923, då statsråd Mjelde og Blehr-regjeringa gjekk av, var Finne medlem i Tollkomiteen. Då Mjelde 25. juli 1924 fekk sete i den fyrste Mowinckel-regjeringa, kom Finne inn att på Stortinget dei siste dagane av 1924-sesjonen. Valbolken 1925-27 var han Hordaland sin 8. representant på Stortinget, var då medlem i Utanriks- og konstitusjonskomiteen til 5. mars 1926, deretter medlem i Næringskomite nr.1 til han våren 1927 døydde brått i Bergen.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*, IV.bandet, 1952-53
* Stortingsbiografi Arkivert 2016-09-18 ved Wayback Machine.
Fjellsmelle i bløming
**Fjellsmelle** (Siléne acaúlis) er ei fjellplante med lyseraude blomar. 

Ho veks i tette tuer. Tuene vert tettare kompaktare og meir halvkuleforma under ekstremt harde forhold. Blomane har svært korte stilkar. Acaúlis tyder og «utan stengel».

Fjellsmelletuene har mange blomar. Oftast er dei lyseraude, men dei kan og vere kvite. Tuene luktar av honning, og dei vert ofte vitja av insekt som syter for bestøvning. I kvar tue kan det vere ulike blomar. Hoblomane er minst, om lag 1 cm i diameter. Dei har tre spiralvridde arr. Hanblomane er noko større. Ytst i tua finn ein tvekjønna blomar. Frøa ligg i kapsla som vert spreidde med vinden. Blada er smale med stive hår i kanten. 

Fjellsmella har ei djuptgåande pelerot og er vanskeleg å plante om. I rota er det mykje opplagsnæring.
Ho har vorte brukt til mat mellom eskimoar og på Island.
Fjellsmella veks helst på baserik grunn. Ho er ofte å finne på reinroseheier. Ho er nokså vanleg i alle fjellstrøk i Noreg. Og er funna opp til 2210 m.o.h. i Jotunheimen.

Kjelder
-------

* Pål Hermansen: *Våre vakreste fjellplanter*. Universitetsforlaget 19??
* Ørjan Nilsson: *Nordisk Fjellflora*. Oslo 1995
* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora*. Oslo 1974

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fjellsmelle**
**Tamara Platonovna Karsavina** (10. mars 1885–26. mai 1978) var ei russisk ballerina. Ho var ei av Russlands fremste ballerinaer i tida før oktoberrevolusjonen.

Karsavina var fødd i St. Petersburg. Ho var dotter til ein ballettdansar, og vart utdanna til ballettdansar og ved Mariinskijballetten. Med tida skulle ho kome til å danse heile Petipas repertoar. Ho dansa med Sergej Djagilevs *Ballets Russes* og Vatslav Nizjinskij fram til 1913. Hennar mest berømte roller var Lise i *La Fille mal gardée*, Medora i *Le Corsaire* og *Eldfuglen* med koreografi av Michel Fokine.

I 1917 gifta Karsavina seg med ein britisk diplomat og busette seg i London. Ho var i 1920 med på å grunnleggje Royal Academy of Dance. Alicia Markova og Margot Fonteyn var mellom elevane hennar.

Karsavina fortel i sine memoarar, *Theatre Street*, om tida som aktiv dansar. Mellom dei russiske ballerinaene var konkurransen steinhard, og mellom Karsavina og Anna Pavlova utvikla det seg ein hatsk rivalitet. Karsavina var kjend for sin venleik, og elles innom ballettverda var ho beundra og elska.

Karsavina døydde i 1978 i Beaconsfield i England.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tamara Karsavina» frå Wikipedia på engelsk, den 24. januar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tamara Karsavina – biografi med bilete
* *The Ballerina Gallery* – Tamara Karsavina

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Grethe Støa Birketvedt** (fødd 17. september 1942) er ein norsk forskar, lege med doktorgrad, musikar og forfattar. Ho har gjeve ut fleire bøker om slanking.

Birketvedt avla doktorgraden sin ved Universitetet i Tromsø i 1995 og forska ved University of Pennsylvania frå 1995–2000 og ved Mount Sinai School of Medicine frå 2000 til 2006. Ho har sidan arbeidd ved Oslo Universitetssjukehus og Universitetssjukehuset i Tromsø med overvekt og fedme. Ho er enno aktiv som forskar. Birketvedt har publisert over 45 forskingsartiklar, har skrive fleire bøker, både fagbøker, barnebøker, musikalar og diktsamlingar. Den siste fagboka for personar som ynskjer å endra livsstilen sin er *Med Kroppen I Hodet*, ei bok som fortel om regulering mellom hovudet og kroppen når det gjeld mettheit og svolt. Den siste boka ho har gjeve ut kom i 2016 og er ein barnebok med tittelen *Innsjøen som gråt*.

Grethe Støa Birketvedt har fleire patentar innan overvekt og fedme. Ho er brukt som foredragshaldar innanfor sitt fagfelt.

Grethe er også medlem av Editorial panel for 2 av E-Cronicon sine tidsskrift; *Nutricion* og *Neurology*.

Ho vart i 2008 skulda av VG for å vera æresprofessor ved eit falskt universitet og for å ha forfalska akademiske dokument.

Bibliografi
-----------

* *På avstand* (Lyrikk, 1977)
* *Det er dager* (Lyrikk, 1979)
* *Musikklek* (Plate/CD, 1980)
* *Musikklek* (Barnebok, 1980)
* *Hildelin – et symfonisk dikt* (Lyrikk, 1980)
* *Lattergata 3* (Dramatikk, 1986)
* *Cirkus i by’n* (Dramatikk, 1993)
* *I planetens lys* (Lyrikk, 1993)
* *Vriompeisen* (Musikk, Musikkforlag, 1997)
* *Vektreduksjon* (Sakprosa, Tano, 2000)
* *Med kroppen i hodet* (Sakprosa, Versal, 2008)
* *Innsjøen som gråt* (Barnebok, To Streker 2016)

Kjelder
-------

1. ↑  «BIBSYS».
2. ↑  «Nasjonalbiblioteket».
3. ↑  «Doktorgrader ved UiT». Arkivert frå originalen 11. november 2021.
4. ↑  «Researschgate».
5. ↑  «US Patent».
6. ↑  «Canadisk patent».
7. ↑  «E-Cronicon, Nutrition».
8. ↑  «E-Cronicon, Neurology».
9. ↑  «Hun er æresprofessor ved falskt universitet», *www.vg.no* (på norsk bokmål), henta 7. desember 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Grethe Støa Birketvedt» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Presentasjon av Grethe Støa Birketvedt i Forfattarkatalogen på Nettsidene til forfattarsentrum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
**Tamara Petrovna Danilova** (fødd 30. juli 1939) er ein tidlegare friidrettsutøvar fødd i Leningrad i dåverande Sovjetunionen. Ho vart europameister i diskoskasting i 1969.

Aktiv
-----

Danilova vart nummer to i sovjetmeisterskapen 1968 og nummer tre i 1969, begge åra vann Ljudmila Muravjova diskosøvinga. Under europameisterskapen i Aten i september 1969 smelte Danilova til med eit kast på 59,28 meter i den siste omgangen, nok til å slå den dit tils leiande Muravjova med fire centimeter og vinne ein noko overraskande gullmedalje.

I 1970 vart Faina Melnik sovjetmeister framom Danilova og Muravjova. Sesongen etter vann Danilova sin einaste sovjetiske meistertittel, med Melnik og Muravjova på dei neste plassane. Ved europameisterskapen 1971 i Helsinki sette Melnik verdsrekord med sine 64,22 meter, medan Danilova kom på femteplass med 58,28 m som best.

Sommaren 1972 vart Danilova nummer tre i den sovjetiske meisterskapen, bakom Melnik og Muravjova. Under OL-finalen i München sette Danilova personbeste med 62,64 m i sitt fyrste kast. Trass i at ho auka til 62,86 m i den tredje omgangen, enda ho opp utan medalje. Tre kastarar, landskvinna Faina Melnik som vann ein klar siger, rumenske Argentina Menis og bulgarske Vassilka Stoeva, kasta alle markant lengre enn Danilova.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1969 i Aten: Gullmedalje – 59,28, framom Ljudmila Muravjova (59,24 m)
* EM 1971 i Helsinki: Nr 5 – 58,28 m
* OL 1972 i München: Nr 4 – 62,86 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tamara Petrowna Danilowa» frå Wikipedia på tysk, den 14. september 2019.*
**Morteratschbreen** (retoromansk **Vadret da Morteratsch**) er den største isbreen i Berninafjella i Bündner-Alpane i Sveits.

Han er, like etter Pasterzebreen og Gepatschferner, den tredje største og etter volum (1,2 km³) den mest massive breen i Dei austlege Alpane. Morteratschbreen er ein typisk dalbre med ein markant isfront. Akkumlasjonssonen ligg mellom toppane Piz Morteratsch, Piz Bernina, Crast' Agüzza, Piz Argient, Piz Zupò og Bellavista. Frå Piz Argient til iskanten i Val Morteratsch er den horisontale lengda kring 7 km, med ein høgdeskilnad på opp mot 2000 meter. I lag med Persbreen, som spring ut frå Piz Palü, og som møter Morteratsch like nedanfor steinformasjonen *Isla Persa* («Den tapte øya»), dekkjer breen eit areal på kring 16 km². Smeltevatnet frå Morteratschbreen vert drenert via Inn og Donau og ut i Svartehavet.

Det har vore årlege lengdemålingar av breen sidan 1878. For perioden fram til 1998 hadde breen trekt seg attende 1,8 km og i snitt om lag 17,2 meter per år. Frå 1999 til 2005 har breen trekt seg attende med 30 meter i året.

I løpet av måleperioden er det berre fire år der har isbreen rykt fram.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Morteratsch Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 5. november 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «breens online: Morteratsch». Glaciers online. Henta 18 January 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Morteratschbreen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Tamara Vladimirovna Bykova** (fødd 21. desember 1958) er ein russisk tidlegare høgdehoppar frå Azov som representerte Sovjetunionen. Ho vart verdsmeister i øvinga i 1983 og elles vann sølv i EM 1982, VM 1987 og bronse i OL 1988. Bykova sin personlege rekord frå 1984 er på 2,05 meter.

Aktiv
-----

Bykova meisterskapsdebuterte med ein niandeplass under Sommar-OL 1980 i Moskva. Seks veker seinare vart ho sovjetmeister då ho svinga seg over 1,97 m. Året etter vart ho nummer to med 1,96 m i verdscupen, i ei tevling der vesttyske Ulrike Meyfarth sette verdsrekord med 2,02 meter. Også i EM 1982 vann Meyfarth framom Bykova. Eit halvt år seinare var Bykova heilt suveren i innandørs-EM 1983 i Budapest, der ho sette innandørs verdsrekord med 2,03 m og hadde ein sigersmargin på ni centimeter til landskvinna Larisa Kositsyna. 

Utover i sommarsesongen 1983 heldt Bykova forma ved like. Under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett stod ho og Ulrike Meyfarth åleine att etter 1,99 m var unnagjort. Som den einaste tok Bykova seg over 2,01 m og vann VM-gullet. Ein månad etter VM i Helsinki møttest dei to i verdscupen i London. Her sette Meyfarth verdsrekord med 2,03 m, ein rekord Bykova tangerte få minuttar etterpå, men likevel måtte nøye seg med ein andreplass. Fire dagar seinare var det klart for nytt meistermøte i Pisa. Denne gongen vann Bykova på ny og ho sette samstundes ny verdsrekord på 2,04 m.

I juni 1984 forbetra Bykova verdsrekorden til 2,05 meter under eit stemne i Kiev. Etter som Sovjetunionen boikotta Sommar-OL i Los Angeles deltok ho ikkje i leikane. Allereie i juli månad same året tok ein annan OL-hindra høgdehoppar, bulgarske Ljudmila Andonova, over verdsrekorden då ho oppnådde 2,07 m. 

Under verdsmeisterskapen 1987 hoppa Bykova heile 2,04 m og vann sølv. Likevel vart ho stilt heilt i skuggen då Stefka Kostadinova frå Bulgaria sette verdsrekord med 2,09 meter, ein rekord som har vorte ståande. Året etter vann Bykova bronsemedaljen i høgdehopp under sommarleikane i Seoul.

### Doping

Under eit stemne i Seattle sommaren 1990 vart Bykova avslørt for bruk av efedrin og stengd ute frå friidretten i tre månader.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Nr 9 – 1,88 m
* EM 1982 i Aten: Sølvmedalje – 1,97 m, framom Sara Simeoni (1,97 m)
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje 2,01 m, framom Ulrike Meyfarth (1,99 m)
* EM 1986 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa – 1,86 m
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 2,04 m, bakom Stefka Kostadinova (2,09 m)
* OL 1988 i Seoul: Bronsemedalje – 1,99 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 7 – 1,93 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tamara Bykowa» frå Wikipedia på tysk, den 25. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Nobelprisen  

Nobelprisen i fysikk  
1912

**Nils Gustaf Dalén** (30. november 1869–9. desember 1937) var ein svensk oppfinnar.

Dalén var fødd i Stenstorp i Västergötlands län. Foreldra hans ville at han skulle bli bonde, men han byrja tidleg som oppfinnar. Gustaf de Laval råda han til å skaffa seg ei god teknisk utdaning. Han byrja då på Chalmers og etter eksamen arbeidde han meir med oppfinningar, fremst basert på å dra nytte av acetylen. Dalén studerte i 1896 på Eidgenössische Technische Hogschule Zürich.

Daléns oppfinningar omfattar klippapparat med trykkregulator, solventil og automatisk glødenettsutbyttar. Desse konstruksjonane la grunnen til selskapet AGA (AB Gas-Akkumulator) kjent særleg for sitt AGA-fyr. Slike fyr kan arbeide utan tilsyn opp til eit år. Gustaf Daléns bidrag til tryggleiken på verdshava gav han nobelprisen i fysikk i 1912. Han fekk prisen for sine "*oppfinningar av sjølvverkande regulatorar som i kombinasjon med gassakkumulatorar kan nyttast til å lyse opp fyr og lysbøyer*". Dalén fann òg opp Agaomnen, som vart introdusert på marknaden i 1929.

Dalén vart hardt brannskadd og mista synet i samband med ein gasseksplosjon i 1912 og det har blitt spekulert i om han vart tildeld Nobelprisen delvis på grunn av medkjensle etter denne ulukka. Dalén held trass skaden fram med å leie AGA til 1937.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nobelprize.org, Nobelpriset i fysik 1912
* Nobelprize.org, Gustaf Dalén - Biografi
* Dalénmuseet i Stenstorp. Modernt museum med många av Daléns og Aga's oppfinningar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Nils Hjelmtveit** (21. juli 1892–30. oktober 1985) var ein norsk skulemann og politikar frå Alversund i Hordaland. Han var kyrkje- og undervisningsminister i Nygaardsvold-regjeringa i perioden 1935-45.

Far til Hjelmtveit var gardbrukar og i si tid ordførar i Alversund herad. Sjølv gjekk han eit kurs på amtsskulen i Nordhordland, før han i 1910 reiste til Stord der han tok lærareksamen i 1913. Same året flytta han til Eydehavn i Aust-Agder, då han fekk lærarstilling ved Eydehavn skule. Fem år seinare vart han tilsett som styrar ved den same skulen.

Hjelmtveit var medlem i Stokken heradsstyre frå 1920 til -37, ordførar 1923-28 og 1931-33. I hans tid som ordførar innførte kommunen forskotsskatt, og Stokken kommune var den fyrste kommunen som innførte forskotsskatt på løn.

Ved stortingsvalet hausten 1924 vart Hjelmtveit vald inn på Stortinget for Arbeidarpartiet og valkrinsen Aust-Agder. Han vart attvald hausten 1927, men takka nei til attval i 1930. Alle seks sesjonane var han med i Næringskomite nr 2, som nestformann i perioden 1928-30. Han var også medlem av Skattelovkommisjonen av 1929.

Hjelmtveit var ein nær venn av Johan Nygaardsvold. Då Nygaardsvold danna regjering våren 1935 kravde han at Hjelmtveit måtte vere med. Som statsråd i Kyrkje- og undervisningsdepartementet «markerte ikke Hjelmtveit seg med storslagne ideologiske fremstøt, men gjennom... praktiske skolereformer.» Få av framlegga hans var kontroversielle. «Hans rettesnor var alltid ikke å gå fortere frem enn at en i nedgangstider maktet å bevare det som var gjennomført.» På eitt felt fekk han derimot motbør, og særleg frå eigne rekker i arbeidarrørsla. Hans ynskje om å byggje ut framhaldsskulen som eit grunnlag for yrkesskulen og eit alternativ for teorisvakare elevar, vart seinare parkert, til fordel for den allmennfagleg orienterte niårige skulen.

Etter verdskrigen var Hjelmtveit fylkesmann i Aust-Agder frå desember 1945 til 1961. Perioden 1957-69 var han styreformann i Norsk rikskringkasting.

Han gav i 1969 ut memoarboka *Vekstår og vargtid*.

Kjelder
-------

1. 1 2  Terjesen, Einar A. (13. februar 2009). «Nils Hjelmtveit». *Norsk biografisk leksikon*.

* Norsk biografisk leksikon
* Biografisk informasjon om Nils Hjelmtveit NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Margit** er ei novelle av Ingeborg Refling Hagen, som opnar debutsamlinga hennar, *Når elv skifter leie*.

Handling
--------

Novella skildrar samlivet mellom Petter Meisbinder (Petter Spelemann), og Margit Nordgarden, og dei utfordringane dei møter i livet. Petter var opphavleg spelemann, og kjent for å ta del i bygdefestar på ymse vis. Mellom anna hadde han vore i slagsmål og drege kniv. Margit var av «læsarom» (Hauge-rørsla), og difor sett ned på av dei andre i bygda. Trass i det ville livet sitt, var det Margit Petter ville ha. For å få ho, lyt han lova å aldri spela til dans meir, aldri drikke og aldri slost. Dette går han med på, og blir sidan heitande «Petter Meisbinder». Etter giftarmålet spelar han for det meste salmetonar og lydarslåttar. 

Saman får dei fire born, men lever i usle kår på plassen Elvebakken. Klimakset i novella kjem når difterien kjem til bygda, og to av borna deira døyr ei natt Margit strevar einsam medan Petter hentar doktor. Margit får ei krise som er svært dramatisk skildra. Men novella tonar ut i nye voner, sjølv om det er tydeleg av Margit er klenhelsa. Siste replikk i boka er «det er våren, Margit. Det er våren som teje.»

Historisk tilvising
-------------------

Petter Meisbinder budde og levde livet sitt på Tangen. Han skal ha døydd der i 1915, og kom opphavleg frå Romedal. Ingeborg Refling Hagen skildra eit par ho hadde opplevd som barn. I ei seinare bok kjem det fram at Margit døydde tidleg, og at Petter sat enkjemann i fleire år. Kåra til haugianarane, som ofte vart hundsa av «vanlege bygdefolk», er eit tydeleg emne i forteljinga, og sameleis i skillingsvisa «Tullingen», som handlar om eit av dei borna Petter og Margit miste i difteri-farangen.