recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Kjevelause fiskar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Deuterostome dyr Deuterostomia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Overklasse:** | **Kjevelause fiskar** AgnathaCope, 1889 |

**Kjevelause fiskar** (*Agnatha*/*Cyclostomata*) er ei gruppe virveldyr som består av rundt 72 artar niauge (*Cephalaspidomorphi*) og slimålar (*Myxini*). Gruppa vert òg kalla *rundmunnar*, og er den mest primitive gruppa virveldyr. Dei lever i kjølig vatn i heile verda, og i Noreg finst fem artar.

Elveniauge
Dei kjevelause fiskane er ikkje lenger rekna som ei monofyletisk gruppe, sidan ein reknar med at niauge er nærare i slekt med virveldyr med kjevar enn dei er med slimålane. Dette kan ein sjå mellom anna på at slimålane manglar ryggvirvlar og teknisk sett ikkje *er* virveldyr. Mange forskarar snakkar difor om *kraniatar* eller «kraniedyr» i staden for *vertebratar*.

Skildring
---------

Kjevelause fiskar er avlange, åleliknande fiskar som i tråd med namnet sitt manglar kjevar. I staden har dei runde munnar med ru tunger, men utan tenner. Skjelettet er svakt og i brusk, men nokre utdøydde artar hadde eit heildekkande kroppspanser. Dei færraste artane har finnar, og dei få som har det har berre på ryggen. Derimot har dei høgt utvikla respirasjonsapparat; ei rekke gjellekammer ligg attmed tarmen og har direkte samband med fisken si overflate. I motsetnad til dei fleste andre fiskane manglar dei skjel, og er i staden dekt med slim.

Immunforsvar
------------

Til skilnad frå ryggradsdyr med kjevar har ikkje kjevelause fiskar immunoglobulin. I staden nyttar dei variable lymfocyttreseptorar. Variable lymfocyttreseptorar er dei eldste kjende reseptorane frå eit adaptivt immunsforsvar og dei einaste kjende antigenreseptorane som ikkje baserer seg på immunoglobulin.

Utvikling
---------

Kjevelause fiskar var dei første ekte vertebratane som oppstod, allereie for over 500 millionar år sidan. Ein reknar med at alle virveldyr stammar frå den vesle fisken *Haikouichthys*, som sannsynlegvis var i nær slekt med niauga og levde i kambriumtida.

I ordovicium og silur eksisterte det eit stort utval pansra rundmunnar i alle verdshava. Desse utvikla seg til bruskfisk og beinfisk, vart utkonkurrerte og døydde ut i devontida. Sidan då har kjevelause fiskar hovudsakleg vore åleliknande åtseletarar og parasittar.

Systematikk
-----------

* **Klasse** *Myxini*: Slimålar
* **Klasse** *Cephalaspidomorphi*: Niauge
	+ Petromyzontiformes

Artar i Noreg
-------------

* Slimål (*Myxine glutinosa*)
* Havniauge (*Petromyzon marinus*)
* Elveniauge (*Lampetra fluviatilis*)
* Bekkeniauge (*Lampetra planeri*)
* Arktisk niauge (*Lampetra japonica*)

Kjelder
-------

* *Norges dyr*, *Cappelen 1992*

1. ↑  Mariuzza, Roy A; Velikovsky, C. Alejandro; Deng, Lu; Xu, Gang; Pancer, Zeev (2010). «Structural insights into the evolution of the adaptive immune system: The variable lymphocyte receptors of jawless vertebrates». *Biological Chemistry* **391** (7). doi:10.1515/bc.2010.091.

* Engelsk Wikipedia
Koordinatar: 71°35′S 00°30′W﻿

**Jutulstraumen** er ein stor isbre i Dronning Maud Land i Antarktis, kring 190 km lang og som flyt nordover til Fimbulisen mellom Kirwanveggen, Borgmassivet og Ahlmannryggen i vest og H.U. Sverdrupfjella i aust. Han vart kartlagt av norske kartografar frå landmålingar og flyfoto av NBSAE (1949-52) og flyfoto av norske ekspedisjonen (1958-59) og namngjeve Jutulstraumen. Isstraumen har ein fart på kring 4 meter per dag nær kysten, der han har store bresprekkar.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Jutulstraumen Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 29. januar 2014.
2. ↑  «Norwegian–U.S. traverse of East Antarctica — Jutulstraumen». Norsk Polarinstitutt. February 23, 2009. Henta 29. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Jutulstraumen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Rainer Konrad Stenius** (19. mars 1943–2014) var ein finsk lengdehoppar frå Helsinki som vann sølvmedaljen i øvinga under EM i friidrett 1962 i Beograd. Han var finsk rekordhaldar i lengdehopp frå 1966 til 2005.

### Friidrett

Stenius vart finsk meister i lengdehopp i 1962, 1965 og 1966. Under europameisterskapen 1962 i Beograd sette han personleg rekord med 7,85 m og vann sølv, landsmannen Pentti Eskola vann bronsen, han òg med 7,85 i sluttprotokollen. Einast favoritten Igor Ter-Ovanesjan frå Sovjetunionen stekte seg lengre enn dei to finlendarane. Stenius forbetra sitt personbeste til 7,89 m då han vann øvinga i eit stemne i Turku 14. juni 1963. Ut over i juni og juli månad 1965 flytta Stenius den personlege rekorden tre gongar, sist til 8,00 m i Salo. Den 7. august i Jyväskylä tangerte han så den finske lengderekorden til Eskola på 8,04 m, før han ei veke seinare i Helsinki hoppa 7,89 m og vart nordisk meister.

Den 6. mai 1966 sette Stenius nordisk rekord i Los Angeles med eit hopp på 8,16 meter. Prestasjonen vart verande finsk rekord inntil Tommi Evilä den 12. august 2005 landa på 8,18 m. Seinare i 1966-sesongen vart Stenius femtemann i lengdehopp ved Budapest-EM, der han som best nådde 7,68 m. Ein langvarig skade i hælsena (akillesen) gjorde at han la opp i 1967.

### Ymse

Stenius studerte i mange år i USA, fyrst ved University of San Francisco. I 1976 tok han ein doktorgrad i idrettsvitskap ved University of Oregon. Han arbeidde som trenar i USA like til 1992. Dei neste fem åra livnærte han seg som sportsfiskar i Costa Rica. I 1997 vende han heim til Finland der han på ny arbeidde som idrettstrenar.

Stenius døydde i Espoo hausten 2014. Han hadde lege død i sju veker då han vart funnen i heimen sin den 5. desember. Grava hans var utan stein til dess stavhopparen Risto Ankio og andre tidlegare landslagskollegaer kjøpte ein stein i 2018.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rainer Stenius» frå Wikipedia på finsk, den 21. juni 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Rainer Stenius» frå Wikipedia på svensk, den 21. juni 2019.*
**Iain Menzies Banks** (16. februar 1954–9. juni 2013) var ein skotsk forfattar som skreiv sciencefictionbøker som **Iain M. Banks** og anna slags skjønnlitteratur som Iain Banks. Den første skjønnlitterære romanen hans var *The Wasp Factory*. Som sciencefictionforfatter er han kjend for *Cultureserien* som han har bygge opp gjennom ei rekke bøker.

Banks studerte engelsk språk og filosofi ved universitetet i Stirling. Han gifta seg i 1992 og budde i North Queensferry, ein by på nordsida av Firth of Forth. I seinare år var Banks ein forkjempar for skotsk sjølvstende. Etter den britiske deltakinga i okkupasjonen av i Irak i 2003 støtta han også kampanjen for å stille den britiske statsministeren Tony Blair for riksrett. I protest skar han opp sitt britiske pass og postla det til Downing Street 10 (statsministerboligen).

3. april 2013 blei det kjent at Iain Banks hadde fått diagnosen gallekreft med spreiing. Han døydde berre to måneder seinare, 9. juni 2013.

Referansar
----------

1. ↑  «Iain Banks dies of cancer aged 59», *BBC News*, 9. juni 2013.
2. ↑  Sørgjerd, Christian: «Forfatteren Iain Banks er død», Aftenposten 9.juni 2013
3. ↑  A Personal Statement from Iain Banks. 3. april 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Iain M. Banks» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Distriktet Bulqizë innafor regionen Dibër i Albania
**Distriktet Bulqizë** (albansk: *Rrethi i Bulqizës*) var eit distrikt i Albania. Ved ei administrasjonsreform i år 2000 vart distrikta oppløyste som administrativ eining og erstatta av større regionar. I dag inngår området i regionen Dibër. Hovudstaden i distriktet var Bulqizë.

Etter kommunereforma i 2014 er dei tidlegare landkommunane og bykommunane i dag fordelte slik på dei nye kommunane:

| Bykommune | Landkommune | Noverande kommune |
| --- | --- | --- |
| Bulqizë |  | Bulqizë |
|  | Martanesh | Bulqizë |
|  | Fushë-Bulqizë | Bulqizë |
|  | Zerqan | Bulqizë |
|  | Shupenzë | Bulqizë |
|  | Gjoricë | Bulqizë |
|  | Ostren | Bulqizë |
|  | Trebisht | Bulqizë |
|

Referansar
----------

1. ↑  *A Brief History of the Administrative-territorial Organization in Albania*, arkivert frå originalen 9. juni 2017, henta 15. juli 2019
2. ↑  Regionreforma i 2000
3. ↑  Kommunereforma i 2014

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Distriktet Bern-Mittelland** er eitt av ti distrikt (tysk: *Verwaltungskreis*) i kantonen Bern i Sveits. Distriktet har ei flatevidd på 946,3 km² og hadde 388 546 innbyggarar i 2010. Distriktet grensar i nord til kantonen Solothurn og i vest til kantonen Fribourg. Distriktet høyrer til forvaltningsregionen Bern-Mittelland, distriktet er elles det einaste i regionen.

Distriktet Bern-Mittelland består av 96 kommunar. Bern, Köniz, Ostermundigen, Muri bei Bern, Worb, Münsingen, Ittigen og Belp er dei åtte kommunane med meir enn ti tusen innbyggarar. Dei andre kommunane er Allmendingen, Arni, Bäriswil, Biglen, Bleiken bei Oberdiessbach, Bolligen, Bowil, Bremgarten bei Bern, Brenzikofen, Büren zum Hof, Clavaleyres, Deisswil bei Münchenbuchsee, Diemerswil, Etzelkofen, Ferenbalm, Fraubrunnen, Frauenkappelen, Freimettigen, Gelterfingen, Gerzensee, Golaten, Grafenried, Grosshöchstetten, Guggisberg, Gurbrü, Häutligen, Herbligen, Iffwil, Jaberg, Jegenstorf, Kaufdorf, Kehrsatz, Kiesen, Kirchdorf, Kirchenthurnen, Kirchlindach, Konolfingen, Kriechenwil, Landiswil, Laupen, Limpach, Linden, Lohnstorf, Mattstetten, Meikirch, Mirchel, Moosseedorf, Mühleberg, Mühledorf, Mühlethurnen, Mülchi, Münchenbuchsee, Münchenwiler, Münchringen, Münsingen, Neuenegg, Niederhünigen, Niedermuhlern, Noflen, Oberbalm, Oberdiessbach, Oberhünigen, Oberthal, Oppligen, Riggisberg, Rubigen, Rüeggisberg, Rümligen, Rüschegg, Schalunen, Scheunen, Schlosswil, Schwarzenburg, Stettlen, Tägertschi, Toffen, Trimstein, Urtenen-Schönbühl, Vechigen, Wald, Walkringen, Wichtrach, Wiggiswil, Wileroltigen, Wohlen bei Bern, Worb, Zauggenried, Zäziwil, Zollikofen og Zuzwil.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bern-Mittelland (Verwaltungskreis)» frå Wikipedia på tysk, den 1. september 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Landøya** er ei slags halvøy og bustadområde i Asker kommune i nærleiken av Holmen. Halvøya grensar til Holmenfjorden og til sundet mellom fastlandet og Nesøya, der ein finn Hestesund og Nesbukta, og vert administrativt rekna til Nesbru. Over Landøya går Landøyveien frå kryss med vegen Fekjan langs Neselva og fram til Hestesund, der det er ei brygge, og før i tida var ferjeoverfart til øyane utanføre.

Landøya har inga typisk form til halvøy å vere, for strekninga som knyter ho til fastlandet, det låge eidet som strekkjer seg frå Nesbukta i sundet mellom Nesøya og fastlandet og fram til Holmenbukta i Holmenfjorden, er særs langt i høve til forma og storleiken på arealet på halvøya. Namnet Landøya syner nok difor ikkje berre til at dette er ei halvøy, men har truleg mykje å gjere med at halvøya har likskap med ei øy som hever seg opp over både dette låge eidet og sjøen ikring, og på den måten står fram som ei «landøy».

I bakkane ned mot Holmenbukta og Holmenfjorden ligg det mange eldre hus i sveitserstil på tomter med strandline, brygger og såkalla badehus, små hus som i gamal tid var viktige for å kunne kle seg om i klede som søma seg for bading i fjorden. I Nesbukta ligg det eit lystbåtverft, og sjølve bukta er full av flytebrygger og fortøyningsplassar for lystbåtar.

Forfattaren Kristofer Uppdal budde på Landøya nokre år før sjukdomen tok makta over han. Den norske skeisedronninga Sonja Henie hadde eit stort bustadhus på Landøya, der ho budde når ho var i Noreg. (Vegen som huset ligg attmed, har no fått namnet Sonja Henies vei.) Den kjende motstandsmannen frå siste verdskrigen, Max Manus, budde òg på Landøya etter krigen og fram til han døydde i 1996.

I 1972 vart det bygd ein ungdomsskule på eit større areal på Øvre Nes i skråninga ned mot eidet som skil Landøya frå Nes-området, og denne skulen fekk namnet Landøya ungdomsskole, sjølv om han eigenleg ikkje ligg på Landøya.
**Fucinosjøen** (italiensk *Lago Fucino* eller *Lago di Celano*) var ein stor innsjø sentralt i Italia, men han vart tømd for vatn i 1875.

I antikken vart han kalla *Fucinus Lacus* og romarane grunnla busetjingar ved breidda, som Marruvium. Han var åstad for slaget ved Fucinosjøen i år 89 e.Kr.. Sjølv om innsjøen gav frodig jord og mykje fisk, næra han òg malaria og utan naturlege utsig førte han ofte til flaum i det omliggande området. Keisar Claudius prøvde å kontrollere innsjøen ved å grave ein 5,6 km lang tunnel gjennom *Monte Salviano*, noko som tok 30 000 arbeidarar og ti år, utan at det hjelpte. Den opphavlege innsjøen hadde eit areal på om lag 140 km², som vart redusert til 90 km² etter Claudius sin tunnell vart bygd. Ein 4,5 km lang kanal vart forlenga og gjort djupare av Hadrian og dette reduserte arealet til 57 km². Ein større tunnel bygd på 1800-talet øydela den romerske tunnelen 

På 1800-talet vart den sveitsiske ingeniøren Franz Mayor de Montricher utnemnd av prins Alessandro Torlonia til å drenere innsjøen. Han bygde ein 6,3 km lang og 21 meter brei kanal frå 1862 til 1875 og alt vatn i innsjøen rann ut. Sletta som oppstod er ei av dei frodigaste i Italia og kjelda til elva Garigliano. 

Fucino i dag sett frå *Monte Sirente*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fucine Lake» frå Wikipedia på engelsk, den 7. november 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* A. Campanelli (ed.) 2001 *Il Tesoro del lago, L'archeologia del Fucino e la collezione Torlonia*
* Sandro D'Amati 1960 *Il prosciugamento del Fucino*, Avezzano
* Cesare Letta 1972 *I Marsi e il Fucino nell’antichità*, Milan.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***«I Want Your Love»***  Singel av Eduard Romanyuta |
|  |
| **Land** | Moldova |
| **Språk** | Engelsk |
| Låtskrivar(ar) | Erik Lewander, Hayley Aitken og Tom Andrews |
|

**«I Want Your Love»** er ein song av Eduard Romanyuta. Han er skriven av Erik Lewander, Hayley Aitken og Tom Andrews.

Eurovision
----------

### *O Melodie Pentru Europa 2015*

«I Want Your Love» deltok i *O Melodie Pentru Europa 2015*, den moldovske uttakinga til *Eurovision Song Contest 2015* i Wien i Austerrike, og vart framført på engelsk av Eduard Romanyuta. Bidraget vann den fyrste semifinalen med 19 poeng, og gjekk vidare til finalen, der det gjekk sigrande ut med 22 poeng samt retten til å representere Moldova i *Eurovision Song Contest 2015*.

### *Eurovision Song Contest*

Moldova vart representert av «I Want Your Love», som vann '*O Melodie Pentru Europa 2015*. Bidraget vart framført på engelsk av Eduard Romanyuta. Moldova deltok i den fyrste semifinalen og enda på ellevteplass med 41 poeng; 10 frå Georgia, åtte frå Romania, seks frå Armenia, fem frå Kviterussland, Makedonia og Serbia og to frå Albania. Bidraget gjekk ikkje vidare til finalen. Hadde ein berre brukt telefonrøyster hadde bidraget enda på tolvteplass med 48 poeng, og hadde ein berre brukt juryrøyster hadde bidraget enda på 14. plass med 46 poeng.

Fotnotar
--------

1. 1 2 3  «Moldova» (på engelsk). eurovision.tv. Henta 25. mai 2015.
2. ↑  «Eurovision 2015: Semifinal 1 Split Results» (på engelsk). The Eurovision Times. Henta 26. mai 2015.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Førre**«Children of the Universe» | **Eurovision Song Contest-song nr. 1 357** | **Neste**«Face the Shadow» |
Frankrike. Massif Central er synleg som ein stor raudaktig masse i dei sentrale og sørlege delane av landet. På den søraustlege grensa til Italia ligg Alpane, og i sørvest langs grensa til Spania ligg Pyreneane.
Massif Central i Frankrike
**Massif Central** er eit stort fjellmassiv i dei sentrale og sørlege delane av Frankrike. Området var tidlegare vulkansk aktivt, men det har ikkje vore nokre utbrot her på 5 000 år. Mellom Massif Central og Alpane ligg ein djup dal frå nord til sør danna av elva Rhône, på fransk òg kalla *sillon rhodanien* («fura til Rhône»).

Massif Central var lenge ei transporthindring, men etter at motorvegen A75 opna har det både opna opp Massif Central og gjort det enklare å kome seg frå nord til sør.

Administrasjon
--------------

Dei følgjande departementa vert hovudsakleg rekna som ein del av Massif Central: Allier, Ardèche, Aveyron, Cantal, Corrèze, Creuse, Haute-Loire, Haute-Vienne, Loire, Lot, Lozère og Puy-de-Dôme.

Dei følgjande regionane vert rekna som ein del av Massif Central: Auvergne, Limousin, medan Languedoc-Roussillon, Midi-Pyrénées og Rhône-Alpes delvis dekkjer området. 

Dei største byane er Clermont-Ferrand og Saint-Étienne.

Fjell
-----

Fjell i Massif Central (om lag frå nord til sør)

* Chaîne des Puys
	+ Puy de Dôme (1 464 m)
	+ Puy de Pariou (1 210 m)
	+ Puy de Lassolas (1 187 m) og Puy de la Vache (1 167 m)
* Monts-Dores
	+ Puy de Sancy (1 886 m)
* Le Cantal
	+ Plomb du Cantal (1 855 m)
	+ Puy Mary (1 787 m)
* L'Aubrac
* Cevennane
	+ Mont Lozère (1 702 m), den høgaste ikkje-vulkanske toppen
	+ Mont Aigoual (1 567 m), nær Le Vigan

Platå
-----

* Larzac
* Plateau de Millevaches

Bakgrunnsstoff
--------------
«**I Will Wait for You**» er ein engelsk versjon av songen **«Je ne pourrai jamais vivre sans toi»** frå den franske musikalen *The Umbrellas of Cherbourg* (1964). Musikken vart komponert av Michel Legrand og teksten vart skriven av Jacques Demy. Han vart framført i filmen av Catherine Deneuve, som fekk stemma si dubba av Danielle Licari. Den engelske teksten av songen vart skriven av Norman Gimbel. Denne versjonen vart nominert til Oscarprisen for beste song i 1966. 

Songen er spelt inn av mange vokalistar, som Frank Sinatra, Astrud Gilberto, Violetta Villas, Trini Lopez, Bobby Darin, Nana Mouskouri (fransk tysk, spansk, italiensk og japansk), |Cher, Andy Williams, Petula Clark, Tony Bennett, Vikki Carr, Liza Minnelli, Connie Francis, Beverley Craven og the Walker Brothers. Av jazzmusikarar finn ein Oscar Peterson, Gil Evans, Donald Byrd og Louis Armstrong. 

Sergio Franchi spelte songen i 1967 på albumet *From Sergio – With Love*.

Roger Williams og Herb Alpert & The Tijuana Brass har begge spelt inn instrumentalversjonar av songen. 

Vokalgruppa Pust har spelt inn ein norsk versjon, «Eg vil vent», på plata *Fryktløs* frå 2013. 

Connie Francis-versjonen av songen vart nytta i *Futurama*-episoden «Jurassic Bark».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «I Will Wait for You» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Sergio Franchi - From Sergio - With Love», *Discogs* (på engelsk), henta 18. juli 2019
2. ↑  Handlen, Zack (2 July 2015). «Futurama: "Jurassic Bark"/"Crimes Of The Hot"». *The A.V. Club*. Henta 7 October 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* "I Will Wait For You" i Internet Movie Database
* "I Will Wait For You" framført av Beverley Craven
* Heile songteksten på MetroLyrics
| **Fuday** |
| --- |
| Geografi |
| 

Fuday is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°3′ N 7°23′ W﻿Koordinatar: 57°3′ N 7°23′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 2,32 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Mullach Neacail (89 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Fuday** (Fuideigh) er ei folketom øy på 2,32 kvadratkilometer i Ytre Hebridane i Skottland. Ho ligg i Sound of Barra, like aust for Scurrival Point på Barra og vest for Eriskay. Fuday er eigd av dei skotske styresmaktene. Øya var folkesett fram til 1901, men det har ikkje vore registrert høgare folketal enn 7 nokon gong. 

An Caolas Fuideach
Ho vert framleis nytta som beitemark for kyrna om sommaren. Første gong det vart sett ut kyr på øya døydde dei av tørste, fordi eigaren ikkje viste dei kvar den einaste drikkevasskjelda på øya var, langt inne på øya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fuday» frå Wikipedia på engelsk, den 26. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Overview of Fuday». Gazetteer for Scotland. Henta 26. februar 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Bilal Alexander Saab** (fødd 16. mars 1999 i Hasvik) er ein norsk songar og musikar, best kjend for å vere frontfigur i bandet NorthKid. Han er også kjend for å ha vunne den åttande sesongen av *Stjernekamp* i 2019 og den tredje sesongen *Maskorama* hausten 2022.

Bakgrunn
--------

Saab er fødd og oppvaksen på Sørøya i Hasvik kommune i Finnmark, med far av libanesisk opphav og mor frå Finnmark. Han gjekk i perioden 2015–2018 på musikklinja ved Alta videregående skole.

TV-framsyningar
---------------

Hausten 2019 deltok Saab i den åttande sesongen av *Stjernekamp*. Han kom til finalen og vann over Kim André Rysstad.

Våren 2022 deltok Saab som vokalist for bandet NorthKid i *Melodi Grand Prix 2022*, med låten «Someone».

Hausten 2022 deltok Saab i *Maskorama*, som «Zombien», og vann finalen laurdag 19. november.

Kjelder
-------

1. 1 2  NTB (26. oktober 2019). «Bilal Saab (22) vant Stjernekamp». *ABC Nyheter*. Henta 29. oktober 2019.
2. ↑  «Får skryt av Bilal». *NRK*. 23. oktober 2019. Henta 29. oktober 2019.
3. ↑  «*Polarfuglen*». *NRK*. 17. november 2019. Henta 19. februar 2022.
4. ↑  Hyttebakk, Jon Marius (10. januar 2022). «Disse skal være med i Melodi Grand Prix 2022». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 12. januar 2022.
5. ↑  Borgen, Espen (19. november 2022). «Vinneren er kåret – her kaster han maska». *NRK* (på norsk). Henta 19. november 2022. «Zombien stakk velfortjent av med seieren i høstens Maskorama.»

* *Denne artikkelen bygger på «Bilal Saab» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilal Saab på Internet Movie Database
Digital høgdemodell av Vercors-massivet
**Vercors** er eit platå i departementa Isère og Drôme i austlege delar av Frankrike. Fjellkjeda er ein del av Préalpes. Ho ligg vest for Dauphiné-Alpane, med elvane Drac og Isère i mellom. Den austlege fjellsida grensar opp mot Grenoble. Ho består av fleire skisenter, der Villard-de-Lans er det største.

Dei høgaste toppane på Vercors er: 

* Grand Veymont (2 346 m)
* Grande Moucherolle (2 284 m)
* Mont Aiguille (2 086 m)
* Moucherotte (1 901 m)

Den andre verdskrigen
---------------------

Under den tyske okkupasjonen av Frankrike under den andre verdskrigen omkom mange frå den franske motstandsrørsla under kampar i 1944 på platået. Etter dette vart landsbyar på platået frisett frå tyskarane. I juni 1944 vart det erklært for Republikken Vercors, den første demokratiske staden i Frankrike sidan byrjinga av den tyske okkupasjonen i 1940.
5. juni 1944 vendte den franske regjeringa i London seg til folket i Vercors, og bad dei ta til våpen og kjempe mot den tyske hæren som var på veg til Normandie.
Som følgje av dette landa tyske fallskjermjegarar på platået og slo brutalt ned på opprøret og terroriserte busetnaden på platået med valdtekt og tortur. 600 franskmenn omkom. 


 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Massif du Vercors**

Koordinatar: 44°58′N 5°25′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Cupfinalen for menn 2014** var den siste og avgjerande kampen i Noregsmeisterskapen i fotball for menn, den 109. cupfinalen i Noreg. Kampen stod mellom Molde Fotballklubb og Odds Ballklubb frå Skien, og vart avvikla søndag 23. november 2014 på Ullevaal Stadion i Oslo. Molde FK vart norsk meister etter å ha vunne med 2-0 over Odd. Det var fjerde gongen klubben vann NM-finalen. 26 582 tilskodarar var til stades på arenaen.

### Laga

Molde stilte med fylgjande mannskap: Ørjan Nyland (kaptein), Martin Linnes, Joona Toivio, Vegard Forren, Per-Egil Flo, Mattias Moström, Harmeet Singh, Etzaz Hussain, Mohamed Elyounoussi, Daniel Chukwu og Fredrik Gulbrandsen. Björn Sigurdarson kom inn i staden for Chukwu i det 69. minutt, Tommy Høiland inn for Gulbrandsen i det 79. minutt og Daniel Berg Hestad inn i sluttsekundane for Moström.

Odd mønstra spelarane: Andre Hansen, Lars-Kristian Eriksen, Jarkko Hurme, Steffen Hagen, Thomas Grøgaard, Fredrik Nordkvelle, Fredrik Jensen, Jone Samuelsen, Chukwuma Akabueze, Frode Johnsen og Herolind Shala. Ole Jørgen Halvorsen erstatta Shala i det 66. minutt, Ardian Gashi Jensen i det 81. minutt og Håvard Storbæk Nordkvelle i det 84 minutt.

### Måla

Fredrik Gulbrandsen sende Molde i føringa i det 73. minutt, medan Mohamed Elyounoussi la på til 2-0 i det 88. minutt.

Kjelder
-------

altomfotball.no
**Torjus Larsson Værland** (23. november 1868–1954) var ein norsk gardbrukar, trelasthandlar og politikar frå Vegårshei. Han representerte partiet Venstre på Stortinget frå 1919 til 1933 og var sosialminister 1928-31.

Liv og gjerning
---------------

Værland var frå garden Værland i Vegårshei. Han tok i 1887 over farsgarden og dreiv i tillegg sagbruk og trelastforretning i tida 1904-22. Frå 1900 til 1925 var han medlem av heradsstyret i Vegårshei, ordførar i perioden 1907 til 1919.

Ved stortingsvalet hausten 1918 vart Værland vald til å representere einmannskrinsen Holt på Stortinget. Han vart attvald i 1921 og ved fleire seinare val, men då frå valkrinsen Aust-Agder, ettersom ordninga med einmannskrinsar var avvikla. I perioden 1919-28 var han med i lønningskomitéen, nestformann 1919-24 og formann 1925-28. 

Då Johan Ludwig Mowinckel danna si andre regjering 15. februar 1928 fekk Værland posten som sosialminister, ein posisjon han hadde til regjeringa gjekk av 11. mai 1931. Han var sidan, 1931-33, i si siste periode som stortingsrepresentant medlem i fullmaktskomitéen.

Same året som han forlet Stortinget fekk Værland plass i styret for Hypotekbanken, eit verv han hadde til 1942. Tidlegare, i 1926, var han formann i Komiteen om Statens pensjonskasse av 1926.

Kjelder
-------


* Biografisk informasjon om Torjus Værland NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Cupfinalen for menn 2018** var den siste og avgjerande kampen i Noregsmeisterskapen i fotball for menn, den 113. cupfinalen i Noreg. Kampen stod mellom Rosenborg Ballklub frå Trondheim og Strømsgodset Idrettsforening frå Drammen. Finalen vart avvikla søndag 2. desember 2018 på Ullevaal Stadion i Oslo framfor 22 182 tilskodarar. Rosenborg vann kampen 4–1 og kunne ta imot klubbens 12. kongepokal.

### Kampen

Mustafa Abdellaoue sende SIF i føringa i det 13. minutt. Fem minutt seinare utlikna RBK-kapteinen, danske Mike Jensen. Fem minutt før pause hadde Rosenborg snudd til 2–1 ved Anders Konradsen. I den andre omgangen fann dansken Nicklas Bendtner vegen til nettmauskane to gongar, det siste målet kom langt ute i plusstida.

### Laga

**Rosenborg BK** sitt vinnarlag bestod av: André Hansen, Vegar Hedenstad, Tore Reginiussen, Even Hovland, Birger Meling, Mike Jensen (kaptein), Anders Konradsen, Anders Trondsen, Pål André Helland, Nicklas Bendtner og Samuel Adegbenro. Yann-Erik de Lanlay tok over for Adegbenro i det 56. minutt, Jonathan Levi fekk spele eit langt kvarter i staden for Hedenstad og Alexander Søderlund ti minutt i staden for Helland.

**Strømsgodset** stilte med: Morten Sætra, Lars Vilsvik, Mounir Hamoud, Jacob Glesnes (kaptein), Jonathan Parr, Henning Hauger, Herman Stengel, Amahl Pellegrino, Tokmac Nguen, Eirik Ulland Andersen, Mustafa Abdellaoue. 15 minutt før full tid måtte Pellegrino vike plass for Lars Sætra. Martin Ovenstad og Kristoffer Tokstad fekk spele siste ti minutta, ut fór Stengel og Vilsvik.

Trond Ivar Døvle frå Fjellhamar dømde oppgjeret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «2018 Norwegian Football Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 4. mai 2022.*
**Torkild Brakstad** (20. september 1945–14. mai 2021) var ein norsk fotballspelar og -trenar.

Karriere
--------

Han spelte, som broren Erik Brakstad, for heimbyen sin Molde. Han spelte på A-laget frå 1962 til 1978, derav 104 kampar i eliteserien 1974–78 og 12 mål. Han representerte òg Noreg sitt herrelandslag i fotball ved tre kampar i 1974. Brakstad var trenar i Molde i fleire periodar som spelande (1969–74 og 1976) og hovudtrenar (1980–81, 1986). Frå 1983 til 1984 trente han Tromsø der han la grunnlaget for opprykket til 1. divisjon fotball for menn 1985, og hadde to korte opphald i Rosenborg og Molde (1986).

Brakstad var utdanna adjunkt og lærar i Molde kommune.

Kjelder
-------

1. ↑  «Tidligere Molde-, TIL- og RBK-trener død». *www.aftenposten.no* (på norsk bokmål). Henta 15. mai 2021.
2. ↑  «Torkild Brakstad er død». *Molde*. Henta 15. mai 2021.
3. ↑  «Kampstatistikk: Torkild Brakstad». Norges Fotballforbund. Henta 29. desember 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Torkild Brakstad» frå Wikipedia på bokmål, den 29. desember 2022.*
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1963** fann stad på Stadion Feijenoord i Rotterdam 15. mai 1963, framfor 49 000 tilskodarar. London laget Tottenham Hotspur vann finalen, den 3. i sitt slag, med siffera 5-1 over Atlético Madrid.

### Kampen

Finalelaget til Tottenham i Rotterdam 15. mai 1963
Jimmy Greaves skåra det fyrste målet i kampen i det 16. minutt og John White la på til 2-0 i det 35. minutt. Straks etter pause reduserte Enrique Collar til 1-2 for Atlético Madrid på straffespark. Midtvegs i omgangen auka Terry Dyson Tottenham-leiinga til 3-1, før Greaves og Dyson begge skåra sine mål nummer to i kampen slik at Tottenham-sigeren lydde på 5-1.

Andries van Leeuwen frå Nederland dømde kampen.

### Laga

**Tottenham**-triumfatorane var: Bill Brown, Peter Baker, Maurice Norman, Tony Marchi, Ron Henry, Danny Blanchflower, Cliff Jones, John White, Bobby Smith, Jimmy Greaves og Terry Dyson.

**Atlético Madrid** mønstra: Edgardo Madinabeytia, Feliciano Rivilla, José Antonio Rodríguez, Ramiro Valente, Jorge Griffa, Jesús Glaría, Miguel Jones, Adelardo Rodríguez, Chuzo González, Jorge Alberto Mendonça og Enrique Collar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1963 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2018.*
Rytmen i ein sarabande.
*La Sarabande* (1895). Måleri av Ferdinand Roybet.
**Sarabande** (italiensk *sarabanda*) er ein dans i tredelt takt. Han er først nemnd truleg i Sentral-Amerika, og var på 1600- og 1700-talet ein selskapsdans i Spania.

Eldste skriftlege omtalen av dansen me kjenner er frå 1539, då ein dans kalla *zarabanda* er nemnt i eit dikt skrive i Panama av Fernando Guzmán Mexía. Det ser ut til at dansen vart populær i dei spanske koloniane før han flytta tilbake over Atlanterhavet og til Spania. Medan han vart forboden i Spania i 1583 for å vere uanstendig vart han ofte nemnt i litteraturen for denne perioden, mellom anna av Cervantes og Lope de Vega. 

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Sarabande |
|  |
| Sarabande av Bach |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra denne fila? Sjå mediahjelp.* |

Sarabanden vart stort sett dansa i eit sakte tempo i 3/2 eller 3/4 takt. Det andre taktslaget vert særleg vektlagt. I barokkmusikken vart dansen ein tradisjonell sats i ein suite, som regel mellom couranten og gigen.

Musikkforma blei gjenoppliva sist på 1800-talet og byrjinga av 1900-talet av komponistar som Debussy og Satie og, i ulik stil, av Vaughan Williams i *Job* og Benjamin Britten i *Simple Symphony*.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Sarabande» frå Wikipedia på bokmål, den 25. april 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   Richard Hudson: «Sarabande», New Grove Online (krev betalt tilgang).

* *Denne artikkelen bygger på «Sarabande» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Torleiv Bolstad** (fødd 1915 i Øystre Slidre, død 1979 i Oslo) var ein framståande spelemann frå Valdres. Han var av dei førande tradisjonsberarane frå dette området i si tid. 

Torleiv Bolstad tok til å lære slåttar alt i femårsalderen, av grannen Torstein Rogne. Då han var ti, fekk han seg fele, og fekk mykje spel i nærmiljøet der han voks opp. Han lærde mellom anna mykje spel av Ola Okshovd, og fekk slik nær kjennskap til spelet etter Jørn Hilme.

Som vaksen reiste Bolstad til Oslo, og kom til å halde seg aktiv i lagsarbeidet der, tilknytt Laget for folkemusikk og Valdreslaget. I seinare år reiste han mykje oppatt til Valdres, og var ein skatta læremeister for dei yngre spelemennene der. Torleiv Bolstad hadde eit klokkereint og avslepe spel, som har vore stilskapande for det seinare Valdres-spelet. Han var kjend for ein stødug og god danserytme, og var svært medveten om kvaliteten på dansen, og dialogen mellom dansar og spelemann. 

Torleiv Bolstad var mykje i lag med Kjetil Løndal, og desse to var rekna som dei beste konsertspelemennene i samtida. 

Det var rekna som eit sårt tap for spelemannsmiljøet at Torleiv Bolstad gjekk bort så tidleg, berre 64 år gamal.

Hardingfeleverket har trykt opp 58 slåttenedskrifter etter Torleiv Bolstad, den største luten slåttenedskrifter frå Valdres i det heile.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Gravestikke og koparplate
**Koparstikk** er både nemninga på ein metode for å lage bilete for hand på ei trykkplate av kopar, og nemninga for det biletet som deretter vert laga på papir ved hjelp av denne trykkplata. Koparstikk er såleis ein av fleire grafiske framgangsmåtar for å trykke bilete i mange eksemplar. Det er mellom dei eldste grafiske teknikkane, og har sitt opphav i gullsmed- og våpenkunsten i mellomalderen. Dei eldste koparstikka som kan tidfestast, er frå 1446 og laga i det som no er Tyskland.

Koparstikket er ein djuptrykksteknikk, det vil seie at det er trykksverta som ligg i liner gravert ned i koparplata som festar seg til papiret under trykkinga. Ved hjelp av ei gravstikke, eit jarn med v-forma eller rektangulært tverrsnitt i spissen, vert linene graverte ned i koparplata. Typisk for linene i eit koparstikk, er at dei endar i ein spiss. Djupna og breidda på linene kan endrast ved å variere trykket på gravestikka og vinkelen på ho i høve til plata, og såleis få fram fine og grove strekar på det ferdige trykket. Ved å leggje linene meir eller mindre tett og skravere i kryss, kan ein òg oppnå ulike valørar i motivet. Plata ligg gjerne på ei slags pute for å kunne vriast på når linene skal danne bogar og vinklar.

Langsetter både sidene av den graverte lina lagar det seg ein kant, ein «grat», som skal verte polert vekk før plata vert sett inn med trykksverte. Strekane i det ferdige trykket vert då skarpe og distinkte, i motsetnad til trykk framstilt med den såkalla *tørrnålsteknikken*, der graten langs linene ikkje vert fjerna. Graten verkar då inn på papiret under trykkinga og gjev streken ein mjukare og meir «lodden» karakter, som mange kunstnarar set pris på.

Trykksverta skal verte klint godt ned i strekane i plata. Deretter skal plata «slåast av», det vil seie at sverta vert tørka vekk frå overflata av plata, slik at det berre er sverte att nede i dei graverte strekane. Når sverta legg seg på papiret under trykkinga, får ein såleis eit spegelvendt bilete av det som vart rissa inn i plata. For kvart einaste trykk må plata smørast inn med ny sverte og deretter «slåast av».

Bakgrunnsstoff
--------------

* snl.no: Kobberstikk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC

 |
**Biologisk klasse** er ein kategori nytta i den biologiske systematikken. Ein klasse kan omfatte ein eller fleire skylde ordenar, og ein eller fleire skylde klassar blir samanfatta som ei rekkje.

I likskap med andre kategoriar (med unnatak av art) er det eit reint skjønnsspørsmål kva gruppe ein vel å kalle ei klasse.
I dag er systematikken derfor meir opptatt av slektskapet mellom organismar eller stamtre enn av kategoriar.

I botanikken blir det vitskapelege namnet for ein klasse danna ved at rota til namnet på typusslekta får endinga -phyceae (for algar), -opsida (for landplanter) eller -mycetes (for soppar). Dei tilsvarande endingane for underklasser er -phycidae, -idae og -mycetidae.

### Kjelde

Omsett frå Wikipedia på riksmål/bokmål

| v • d • e Taksonomisk rang  |
| --- |
| **Domene/Overrike** | Overrekkje | Overklasse |  | Overorden | Overfamilie | Overtribus |  | Overart |
| **Rike** | **Rekkje**/**Divisjon** | **Klasse** | Legion | **Orden** | **Familie** | **Tribus** | **Slekt** | **Art** |
| Underrike | Underrekkje | Underklasse | Kohort | Underorden | Underfamilie | Undertribus | Underslekt | Underart |
| Infrarike | Infrarekkje | Infraklasse |  | Infraorden |  |  | Seksjon | Infraart |
|  | Mikrorekkje | Parvklasse |  | Parvorden |  |  | Serie | Varietet |
|  |  |  |  |  |  |  |  | Form |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
|  |
| --- |
| ***One of My Turns***  Singel av Pink Floydfrå albumet *The Wall* |
|  |
| A-side | Another Brick in the Wall Part II |
| **Utgjeve** | 30. november 1979 |
| **Innspelt** | April-november 1979 |
| **Sjanger** | Progressiv rock |
| **Lengd** | 3:35 |
| **Selskap** | Harvest Records (UK), Columbia Records (US)/Capitol Records (US) |
| Låtskrivar(ar) | Roger Waters |
| **Produsent** | Bob Ezrin, David Gilmour, James Guthrie og Roger Waters |
|
| Pink Floyd-kronologi |
| «Have a Cigar»(1975) | *One of My Turns* | «Run Like Hell»(1980)
 
 |

***One of My Turns*** er ein song av det britiske bandet Pink Floyd laga av Roger Waters. Songen vart gjeve ut på albumet deira *The Wall* i 1979 og som b-side på singelen «Another Brick in the Wall (Part 2)».

Komposisjon
-----------

Songen er delt inn i tre ulike delar. Ein oppdelt dialog, eit roleg parti med vokal, og eit meir bråkete parti med vokal.

Tekst
-----

Som med dei andre songane på *The Wall* fortel «One of My Turns» ein del av historia om hovudpersonen Pink. Pink inviterer ein kvinneleg tilhengjar til rommet sitt etter han har fått vite om kona sitt andre forhold. Først prøver kvinna å få kontakt med han, men han er for opptatt med å tenkje på kona til å høyre kva kvinna seier. Då kvinna held fram med å prøve og få kontakt med han, eksploderer Pink, vert valdeleg og raserer rommet.

Filmversjon
-----------

Pink slepp inn ein kvinneleg tilhengjar på hotellrommet sitt. Etter at ho prøver å forføre Pink, vert han svært sint og raserer hotellrommet, og kuttar seg i handa då han kastar eit TV-apparat ut vindauget.

Medverkande
-----------

* Roger Waters – vokal, bassgitar
* David Gilmour – sologitar
* Richard Wright – orgel, Prophet-5 synthesizer
* Nick Mason – trommer, perkusjon

med:

* Bob Ezrin – piano
* Lee Ritenour – rytmegitar og rytmegitar med wah-wah-pedal
* Trudy Young – stemma til groupie-jenta

Personell per Fitch og Mahon.

Kjelder
-------

* Fitch, Vernon. *The Pink Floyd Encyclopedia* (3. utg.), 2005. ISBN 1-894959-24-8

1. ↑  Fitch, Vernon and Mahon, Richard, *Comfortably Numb — A History of The Wall 1978–1981*, 2006, p.86
**Jul-Anders** er ein førjulstradisjon frå Nord-Noreg. Kvelden 30. november er **Jul-Anderskvelden** i somme bygder i Salten. Då kom han Jul-Anders på besøk i heimane, og han måtte handsamast på skikkeleg vis om han ikkje skulle bli vreid og gjere ugagn – i verste fall røve med seg ungar i huset.

Bakgrunnen for julandersskikken er ikkje kjend. Jul-Anderskvelden fell saman med St. Andreas' dag. Det er derfor grunn til å tru at det er ein samanheng mellom Jul-Anders og katolsk tid i Noreg. Men noko av innhaldet i skikken minnar òg om heidensk tid med bortføring av ungar som eit viktig element. Jul-Anders liknar òg på ein figur vi møter ved juletider i andre delar av landet, julebukken, og til ein viss grad òg på eit nyare fenomen i Noreg, halloween. Julandersskikken er ikkje dokumentert skriftleg frå eldre tid, og vi har såleis berre munnleg tradisjon å bygge denne artikkelen på.

Det var helst unge, vaksne menn som gjekk Jul-Anders. Dei måtte kle seg ut etter visse reglar. Drakta skulle ha dyrepreg, gjerne med skinn frå ville dyr, men det kunne òg vere frå husdyr. Dyrepreget kunne vere understreka ved at Jul-Anders gjerne hadde ei kurumpe festa til drakta. Fottøyet skulle stå i stil, og maska var laga av skinn og skulle vere så grotesk som mogleg, gjerne med hoggtenner og horn, og med blodflekker og flenger. Som døme på slike groteske innslag kunne vere horn som var fylte med blod, eller ei anna raudfarga væske, og som «tilfeldig» kunne få lekkasje medan Jul-Ander var innom ein stad. 

Det var ofte fleire julandersar i følgje, og somme av dei hadde gjerne ei bjølle rundt halsen eller festa til drakta slik at det høyrdest når «hån Jul-Anders» nærma seg. Dei hadde òg ein lang stav i eine handa, og gjerne ein sekk over skuldra. Når følgjet nærma seg ein gard, ringla dei kraftig med bjøllene og dunka med staven i døra eller veggen. Møtet med folk i huset var prega av ritual. Jul-Anders vart gjerne spurt om kvar han kom frå, og då var svaret gjerne «Riebivagge», eit område langt inne i fjellet. I somme tradisjonar skulle Jul-Anders seie denne regla til husbondsfolket:

Får e' ikkj' kørs og kak'
ska' e' aljlj ungan tak'
Får e' ikkj' kørs og krengel
ska' e' om jula rengel
Så vart følgjet invitert i hus og bydd å ete.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jul-Anders lever ennå. Arkivert 2016-03-01 ved Wayback Machine. sussi.gabrielsen.no
* Jul-Anderskveld 30.november Arkivert 2010-09-03 ved Wayback Machine.; Stygge Jul-Andersmasker[*daud lenkje*], beiarn.kommune.no

Kjelder
-------


* Sussi Gabrielsen, «Jul-Anders lever ennå.» Arkivert 2016-03-01 ved Wayback Machine. ved sussi.gabrielsen.no
* Maria Øines, «Jul-Anders»[*daud lenkje*] ved minskole.no
| **Juist** |
| --- |
| Byen JuistByen Juist |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Austersjøen |
| **Koordinatar** | 54°32′N 13°6′E﻿Koordinatar: 54°32′N 13°6′E﻿

 |
| **Areal** | 16,43 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Tyskland |
| **DelstatLandkreis** | NiedersachsenAurich

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 1 786 (2006) |
| **Folketettleik** | 109 /km² |

**Juist** er ein av dei sju busette austfrisiske øyane i Niedersachsen ved kysten av Tyskland. Øya ligg i Vadehavet sør i Nordsjøen mellom øyane Borkum i vest, Memmert i sørvest og Norderney i aust. Han er òg kommune i *landkreis* Aurich.

Juist er 17 km lang og 500 til 1000 meter brei (avhengig av nivået på tidvatnet). Det er to landsbyar på øya: Den største landsbyen Juist, og Loog.

Transport
---------

Juist har ferjesamband til Norddeich på fastlandet, men båtane kan derimot berre nå øya ved flo sjø, noko som vanlegvis tyder ein gong om dagen. Juist har derimot ein småflyplass, men vêret set ofte ein stoppar for avgangar til og frå øya, særleg om vinteren.

Historie
--------

På 1600- og 1700-talet byrja Juist og dele seg i to etter fleire stormfloder. Rundt år 1770 byrja å folk å lukke det nesten to km breie sundet som hadde oppstått med sand. Så seint som i 1928 vart nordsida av øya reparert. Dette skapte ein innsjø på øya, og med tida har det tyngre saltvatnet trengd ned i sanden, medan regnvatn har vorte liggande att oppå. Derfor har vatnet vorte eit ferskvatn, og øya får derfor ikkje tilført ferskvatn frå fastlandet. 

Stranda og sanddynene på vestsida av Juist eroderer kvart år, som på alle Dei austfrisiske øyane. Kanten på sanddynene flyttar seg fem meter sørover kvart år. Alle øyane bortsett frå Juist og Langeoog har store betongmolar i den vestlege enden for å hindre dette.

Turisme
-------

Turisme er ein av hovudnæringane på Juist, og i nesten alle bygningar på øya er det gjesterom. Det er òg fleire hotel og ungdomsherberge. Øya er mellom anna populære for folk med pustevanskar på grunn av den reine lufta som er her.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Juist» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mai 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* Bilete frå Juist
* Juist jernbane, nedlagd i 1984

| * v
* d
* e
Dei frisiske øyane |
| --- |
| Dei vestfrisiske øyane | Noorderhaaks - Texel - Vlieland - Richel - Terschelling - Griend - Ameland - Rif - Engelsmanplaat - Schiermonnikoog - Simonszand - Rottumerplaat - Rottumeroog - Zuiderduintjes |
| Dei austfrisiske øyane | Borkum - Lütje Hörn - Kachelotplate - Memmert - Juist - Norderney - Baltrum - Langeoog - Spiekeroog - Wangerooge - Minsener-Oldoog - Mellum - Langlütjen I og II - Neuwerk - Scharhörn - Nigehörn - Trischen - Blauort |
| Dei nordfrisiske øyane | Pellworm - Hallig - Amrum - Föhr - Sylt - Jordsand - Rømø - Mandø - Fanø - Langli |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Magnus Rindal** (fødd 7. februar 1942) er ein norsk norrønfilolog.

Rindarl vart fødd på Nordfjordeid. Med cand.philol. i 1968 frå Universitetet i Bergen var Rindal lektor, dosent og professor i norrøn filologi same stad fram til 1989, då han melde overgang til Universitetet i Oslo. Her venta eit professorat i nordisk språkvitskap som han hadde til han vart pensjonist, berre avbrote av tre år innan nordisk mellomalderkultur då han òg leidde Senter for studium i vikingtid og nordisk mellomalder i tida 1993 til 1996. I denne perioden var han òg Noregs forskingsråd sin områdeleiar for kultur og samfunn, og fekk Prisen for god forskningsformidling ved Universitetet i Oslo i 1998. I denne tida vart han òg innvald i Det norske språk- og litteraturselskap frå 1991 og Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1995. Rindal var styreleiar då Høgskulen i Bodø i 2010 vart omgjort Universitetet i Nordland.

Kjelder
-------

1. ↑  «Magnus Rindal (CV)».

* *Denne artikkelen bygger på «Magnus Rindal» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***Riella affinis*** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Levermosar Marchantiophyta |
| **Klasse:** | Marchantiopsida |
| **Underklasse:** | Sphaerocarpidae |
| **Orden:** | Sphaerocarpales |
| **Familie:** | Riellaceae |
| **Slekt:** | *Riella* |
| **Art:** | ***R. affinis*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Riella affinis***M.Howe & Underw. 1903 |

***Riella affinis*** er ein levermose. I likskap med andre artar i slekta lever *R. affinis* i vatn. Han veks vertikalt når han er under vatn, men står ikkje på eiga hand om han er ute av vatn. Som alle artar i slekta er thallus hjå *R. affinis* forma som ei lang bladaktig vengje langs ein stilk, med småe bladutvekstar i to rader langs stilken. Atheridia sit langs kanten på vengja, antan einskildvis eller i småe klasar på 2-7 antheridia. Archegonia sit langs stilken. Skjela kring rhizoidane er småe, ofte mest ikkje synlege. Antheridia og archegonia sit på same planten.

*R. affinis* veks på Kanariøyene og i California og Texas.

Kjelder
-------

* NatureServe Comprehensive Species Index[*daud lenkje*]
* Howe, M. A. & Underwood, L. M. (1903) *Bulletin of the Torrey Botanical Club*. 30(**4**), 214-24.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ITIS
* EOL

 |