recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Estisk kroon** eller **krone** (Ekr - *Eesti kroon*) var valutaen i Estland. Valutakoden er **EEK**. 1 Kroon (pluralform *krooni*) = 100 senti (singularform *sent*). Noregs Bank noterer valutakurs for estikse kroner. Ei estisk krone er notert til mellom 50 og 60 øre (2009).

Valutaen vart innført i 1928 i staden for den tidlegare *estiske marken* som var innført i 1921. Den estiske krona gjaldt fram til at Estland vart hærteken av Sovjetunionen i 1940, og rubelen vart innført som betalingsmiddel. I juni 1992 vart den estiske krona på nytt innført som valuta istaden for rubelen. Den første tida var ho knytt til D-marken. Då Tyskland innførte euro, vart krona bunden til euroen i staden. Estland vart medlem av EUs pengeunion 1. januar 2011. Etter ein overgangsperiode på to veker er den estiske krona frå og med 15. januar 2011 ikkje lenger gyldig betalingsmiddel, men kan vekslast inn til sentralkurs (1 EUR = 15,6455 EEK) i sentralbanken.

Bruk
----

Valutaen vart utmynta av *Eesti Pank - EP* som vart grunnlagd i 1919 og fornya i 1990. EP har hovudkontor i Tallinn.

Valørar
-------

* mynt: 1 og 5 krooni
* underening: 5, 10, 25 og 50 senti
* setlar: 1, 2, 5, 10, 25, 50, 100 og 500 krooni

Sedlar
------

| Sedlar |
| --- |
| Bilete | Valør | Farge | Utsjånad |
| Framside | Bakside | Framside | Bakside |
|  |  | 1 kroon | Oransje/Brun | Kristjan Raud | Slott Toompea |
|  |  | 2 krooni | Grå blå | Karl Ernst von Baer | Tartu universitet |
|  |  | 5 krooni | Oransje | Paul Keres | Narva slott og Ivangorod festning |
|  |  | 10 krooni | Raud | Jakob Hurt | Tamme-Lauri ek |
|  |  | 25 krooni | Grøn | Anton Hansen Tammsaare | Vargamäe by |
|  |  | 50 krooni | Lysgrøn | Rudolf Tobias | Estonia-teateret |
|  |  | 100 krooni | Lysblå | Lydia Koidula | Baltisk klint |
|  |  | 500 krooni | Lilla | Carl Robert Jakobson | Ladusvala |

Referansar
----------

1. ↑  *Noregs Bank*, arkivert frå originalen 26. mars 2009, henta 13. april 2009

* *Denne artikkelen bygger på «Estnisk krona» frå Wikipedia på svensk, den 13. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Centralbanken EB Arkivert 2007-03-16 ved Wayback Machine.
* EEK-sedlar Arkivert 2007-03-19 ved Wayback Machine.
* **Aktuell kurs** frå XE.com
Spitzer-bilete av Andromedagalaksen
**Spitzer Space Telescope** eller berre **Spitzer** (tidlegare **the Space Infrared Telescope Facility**, **SIRTF**) er eit infraraudt romobservatorium. Det er det fjerde og siste av teleskopa i NASA sitt Great Observatories-program og blei skote opp den 25. august 2003 ifrå Cape Canaveral Air Force Station i Florida. 

Spitzer er det so langt største infraraude romobservatoriet og skal studera universet i lysbølgjelengder mellom 3 og 180 mikrometer.

Observatoriet er namnsett etter Lyman Spitzer Jr som var den første til å føreslå å plassera eit større teleskop i bane rundt jorda.

Kjelder
-------

1. 1 2  «About Spitzer» Arkivert 2010-06-06 ved Wayback Machine. - om Spitzer Space Telescope på den offisielle heimesida
2. ↑  «Lyman Spitzer, Jr.» Arkivert 2008-03-27 ved Wayback Machine. - kort biografi om Lyman Spitzer Jr. på heimesida til Spitzer Space Telescope

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Spitzer Space Telescope**

* Den offisielle heimesida til prosjektet
Det franske nasjonalemblemet
**Det franske nasjonalvåpenet** vart innført i si noverande form i 1953. Frankrike har ikkje hatt eit offisielt riksvåpen sidan 1870, men nyttar i staden eit nasjonalvåpen med symbol frå revolusjonen; eit sigdforma skjold med monogrammet RF, for République Française (Den franske republikk), og med ein bord, som endar i to løvehovud, som ramme, alt i gull. Bak skjoldet er eit risknippe med gulløks, flankert av ei eikegrein og ei olivengrein, begge i gull.

  

I 1999 tok regjeringa og departementa i Frankrike i bruk ein eigen logo, som er basert på trikoloren, der det kvite midtfeltet er forma som ein silhuett av kvinnefiguren Marianne, som er symbolet på Frankrike. Under flagget er det eit tekstfelt med devisa Liberté · Égalité · Fraternité (fransk, «Fridom, likskap, brorskap») og det offisielle namnet på staten: République Française.

Sjå òg
------

* Det franske flagget

Kjelder
-------

* «Frankrike – flagg og våpen» i *Store norske leksikon*, snl.no.

| * v
* d
* e
Europeiske riksvåpen |
| --- |
| Albania**·** Andorra**·** Austerrike**·** Belgia**·** Bosnia-Hercegovina**·** Bulgaria**·** Danmark**·** Estland**·** Finland**·** Frankrike**·** Færøyane**·** Hellas**·** Irland**·** Island**·** Italia**·** Kasakhstan**·** Kroatia**·** Kviterussland**·** Latvia**·** Liechtenstein**·** Litauen**·** Luxembourg**·** Malta**·** Moldova**·** Monaco**·** Montenegro**·** Nederland**·** Noreg**·** Polen**·** Portugal**·** Rep. Makedonia**·** Romania**·** Russland**·** San Marino**·** Serbia**·** Slovakia**·** Slovenia**·** Spania**·** Storbritannia**·** Sveits**·** Sverige**·** Tsjekkia**·** Tyrkia**·** Tyskland**·** Ukraina**·** Ungarn**·** Vatikanstaten |
**Det gylne hornet** (tyrkisk **Haliç**, 'kanal') er ei grein av Bosporos, sundet som skil den europeiske og asiatiske delen av Tyrkia.

Det gylne hornet strekkjer seg frå Bosporos ca. 7 km i nordvestleg retning inn i europeisk Tyrkia, og deler dermed den europeiske delen av Istanbul i to. Kanalen er på det meste 800 meter brei og har ei middeldjupne på 40 meter. Haliç vert kryssa av tre bruer – Galatabrua, Atatürkbrua og Fatihbrua.

Det gylne hornet sett frå Eyüpgravlunden
Kanalen fekk namnet Det gylne hornet i tida då breiddene tente som fritidsområde for sultanen og dei leiande familiane i Det osmanske riket, som budde der i palassa og strandvillaene sine kjent som *yalı*. Under 1900-talet vart områda på begge sider av Det gylne hornet skjemma av industriutbygging. I seinare år er det lansert rehabiliteringsprogram som skal prøve å gje området tilbake noko av gammal stordom.

Sjå òg
------

* Golden Gate

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Det gylne horn» frå Wikipedia på bokmål, den 13. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
Tittelbladet til *Ichthyologia* av Artedi.
**Peter Artedi** (27. februar 1705–27. september 1735), også kjend under det latinifiserte fornamnet *Petrus* og slektsnamnet *Arctaedius*, var ein svensk biolog som vert rekna som grunnleggar av iktyologien.

Peter Artedi var einaste son til Olaus Arctaedius (1670-1728), som var *kyrkoherde*, og Helena, fødd Sidena (ca 1680-1759).

Etter gymnasiestudie i Härnösand, der farfaren var lærar, vart Peter Artedi skriven inn ved Uppsala universitet 30. oktober 1724. I Uppsala vart Artedi raskt kjend som den leiande innan naturvitskapen, og Carl von Linné vart ein god ven for resten av livet hans. Peter Artedi omkom ved drukning i Amsterdam då han var 30 år gammal.

Peter Artedi er kjend som den første moderne forskaren innan iktyologien (fiskvitskapen). Artedi levde ikkje lenge, men Linné sytte for at verka hans vart gjevne ut etter at han døydde. *Ichthyologia* omfattar meir enn iktylogines vitskapsfelt: dets andre del, «Philosophia ichthyologica», er ein systematisk klassifikasjon der Artedi klargjer slektsamanheng og opprettar nomenklaturreglar. Desse har mykje til felles med arbeida til Carl von Linné. Sidan Linné redigerte Artedis manuskript, er det vanskeleg å vite kven som har påverka kven, men det er klart at begge hadde eit fruktbart utbytte av kvarandre. Mange har likevel meint at det var Linné som tok over klassifikasjonssystemet frå Artedi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Artedi» frå Wikipedia på svensk, den 23. mai 2007.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:* 
		- E. Lönnberg «Artedi, Peter», *Svenskt Biografiskt lexikon* Del II, s.305 ff; andra uppgifter om datum förekommer; og *Herdaminnen''*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sveriges Radio P1, Vetenskapsradion Veckomagasin 2005-04-22
* Riksmuseet, Artedi 300 år Arkivert 2005-07-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Det første meksikanske keisardømet** (spansk *El Primer Imperio Mexicano*) var monarkiet i Mexico i åra 1821-1823. Det oppstod etter Den meksikanske sjølvstendekrigen. Keisarriket eksisterte berre i 18 månader, frå 21. juli 1822 til 19. mars 1823, og hadde berre ein keisar, Agustín de Iturbide. Landområda til riket omfatta den kontinentale delen av det tidlegare spanske visekongedømet Nueva España, inkludert området styrt av generalkapteinen av Guatemala. 

Etter sjølvstendeerklæringa 27. september 1821 hadde det meksikanske parlamentet som intensjon å oppretta eit samvelde der kongen av Spania, Ferdinand VII, også ville vera keisar av Mexico, men begge landa skulle ha sine eigne lovar og lovgjevande forsamlingar. Om kongen nekta å ta imot tilbodet, sørga loven for at eit medlem av Bourbon-familien kunne overta den meksikanske trona. Kong Ferdinand nekta å anerkjenne sjølvstendet til Mexico, og sa at Spania ikkje ville tillata at nokon annan europeisk prins overtok den meksikanske trona. Etter forslag frå parlamentet blei dermed meksikanaren Agustín de Iturbide keisar av Mexico. 

Då keisarriket braut saman blei Mexico ein republikk, medan Sentral-Amerika braut ut og danna ein ny stat, Den mellomamerikanske føderasjonen.

Sjå òg
------

* Det andre meksikanske keisardømet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Det første meksikanske keiserriket» frå Wikipedia på bokmål, den 30. august 2019.*
| Collingwood |
| --- |
| Nelson HouseNelson House Nelson House |
| Styresmakter |
| Land  Region | New Zealand New Zealand  Tasman |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2006) | 235 |
| Koordinatar | 40°40′38″S 172°40′58″E﻿Koordinatar: 40°40′38″S 172°40′58″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | +12 (UTC) +13 (UTC) |
| Diverse anna |
| Telefon-retningsnummer | 03 |
| Plassering |
| 

Collingwood på New Zealand is located in New Zealand

 |

**Collingwood** er ein liten by som ligg i det nordvestlege hjørnet av Sørøya på New Zealand ved Golden Bay.

Geografi
--------

Collingwood ligg i den vestlege delen i Golden Bay ved munningen til Aorere-elva. I denne byen endar riksvegen *State Highway 60*.

Historie
--------

Byen vart frå først av kalla Gibbstown etter den newzealandske politikaren William Gibbs, men fekk seinare namnet Collingwood etter admiral Cuthbert Collingwood, lord Nelson sin nestkommanderande i slaget ved Trafalgar. Under gullrusjåra på 1850-talet vaks folketalet i byen sterkt, og det kom framlegg om å gjera han til den nye hovudstaden på New Zealand. Byen vart sterkt øydelagd av brann i 1859 og på nytt i 1904.

Turisme
-------

Byen er eit senter for økoturisme på grunn av nærleiken til Kahurangi National Park og Farewell Spit naturreservat.

Referansar
----------

1. ↑  Tasman District Council (TDC). «Collingwood Plans 2009-2029». tasman.govt.nz. Henta 21. mai 2012.
2. ↑  «Collingwood New Zealand - some history». Farewell Spit Eco Tours. Henta 10. januar 2013.

* Reed, A. W. (2002). *The Reed Dictionary of New Zealand Place Names*. Auckland: Reed Books. ISBN 0-7900-0761-4.

* *Denne artikkelen bygger på «Collingwood, New Zealand» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SUDOC
* GeoNames

 |
Riksvåpenet til Færøyane.
**Det færøyske riksvåpenet** har opphav frå 1400-talet. Våpenskjoldet viser ein vêr på blå bakgrunn.

Våpenskjoldet vart teke ut av bruk då lagtinget vart nedlagt i 1816. Etter at lagtinget vart gjenreist i 1852, og sjølv medan Færøyane var sjølvstendige under den andre verdenskrigen, var ikkje det færøyske riksvåpenet brukt. Det færøyske riksvåpenet vart teke i bruk igjen i 1948, men det var berre statsministeren og regjeringa, og ikkje lagtinget, som brukte våpenskjoldet.

Eit nytt våpenskjold vart laga, og den 1. april 2004 kunngjorde den færøyske statsministeren at styresmaktene skulle byrja å nytta den nye utgåva av riksvåpenet. Den nye utgåva vart grunnlagd på den opprinnelege utgåva frå Kirkjubøur. Letene var inspirert av det færøyske flagget, og gult/gull vart lagt til deretter. Den nye utgåva viser ein sint vêr, klår til å verja. Det nye riksvåpenet vert nytta av dei færøyske styresmaktene og dei færøyske ambassadane.

Utgåver
-------

* Det færøyske riksvåpenet brukt frå 1533-1816.Det færøyske riksvåpenet brukt frå 1533-1816.
* Det færøyske riksvåpenet som har vorte brukt sidan 2004.Det færøyske riksvåpenet som har vorte brukt sidan 2004.

Kjelder
-------

1. ↑  «Skjaldarmerkið», *www.lms.fo* (på færøysk), henta 28. september 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Det færøyske riksvåpenet» frå Wikipedia på færøysk, den 28. september 2022.*


| * v
* d
* e
Europeiske riksvåpen |
| --- |
| Albania**·** Andorra**·** Austerrike**·** Belgia**·** Bosnia-Hercegovina**·** Bulgaria**·** Danmark**·** Estland**·** Finland**·** Frankrike**·** Færøyane**·** Hellas**·** Irland**·** Island**·** Italia**·** Kasakhstan**·** Kroatia**·** Kviterussland**·** Latvia**·** Liechtenstein**·** Litauen**·** Luxembourg**·** Malta**·** Moldova**·** Monaco**·** Montenegro**·** Nederland**·** Noreg**·** Polen**·** Portugal**·** Rep. Makedonia**·** Romania**·** Russland**·** San Marino**·** Serbia**·** Slovakia**·** Slovenia**·** Spania**·** Storbritannia**·** Sveits**·** Sverige**·** Tsjekkia**·** Tyrkia**·** Tyskland**·** Ukraina**·** Ungarn**·** Vatikanstaten |
**Det franske mandatet for Syria og Libanon** (òg kalla **Det franske mandatet for Syria**, fransk *Mandat français pour la Syrie et le Liban*, arabisk الانتداب الفرنسي في سوريا و لبنان *al-Intidab al-Firansi fi Suriya wa Lubnan*) var eit mandat i Folkeforbundet som vart grunnlagt etter fyrste verdskrigen og delinga av Det osmanske riket.

I løpet av dei to åra etter verdskrigen var over i 1918, og slik det var nedskrive i Sykes-Picot-avtalen som vart signert mellom Storbritannia og Frankrike under krigen, hadde britane kontroll over det meste av det osmanske Mesopotamia (dagens Irak) og den sørlege delen av Osmansk Syria (Palestina og Transjordan), medan franskmennene hadde kontroll over resten av Osmansk Syria (dagens Syria, Libanon, Alexandretta) og andre delar av det søraustlege Tyrkia. Tidleg i 1920-åra vart den britiske og franske kontrollen over desse områda formaliserte i mandatsystemet til Folkeforbundet og Frankrike fekk mandatet over Syria den 29. september 1923, som omfatta område i dagens Libanon og Alexandretta (Hatay) i tillegg til sjølve Syria.

Adminsitrasjonen over regionen under franskmennene vart utført gjennom ei rekkje område, inkludert Det syriske forbundet (1922–24), Staten Syria (1924–1930) og Den syriske republikken (frå 1930), i tillegg til minste statar som Staten Stor-Libanon, Alawittarstaten og Jabal ad-Druze.

Det franske mandatet i Syria varte til 1943, då to land fekk sjølvstende frå mandatperioden, Syria og Libanon, i tillegg til at Hatay vart ein del av Tyrkia i 1939. Franske soldatar forlét Syria og Libanon i 1946.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «French Mandate for Syria and the Lebanon» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mai 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  League of Nations Official Journal, Vol 3, August 1922, p. 1013
**Det første slaget ved Kapp Finisterre** var utkjempa 14. mai 1747 då 14 britiske linjeskip under admiral George Anson gjekk til åtak på ein fransk konvoi på 30 skip kommandert av Admiral de la Jonquière under den austerrikske arvefølgjekrigen. Britane kapra fire linjeskip, to fregattar og sju handelsskip i eit sjøslag som varte om lag fem timar i Biscayabukta utanfor Kapp Finisterre nordvest i Spania. Ein fransk fregatt, eit krigsskip frå Det franske austindiske kompaniet og dei andre handelsskipa kom seg unna. 

Anson var om bord på «Prince George» og kontreadmiral Sir Peter Warren på «Devonshire». Dei hadde segla frå Plymouth 9. april for å hindre fransk skipsfart. Då Anson oppdaga ein stor konvoi gjorde han signal om danna ei slaglinje, då kontreadmiral Warren mistenkte at fienden alt var på flukt bort frå dei. Han sa frå til admiralen, som så gav signal om å følgje etter. «Centurion» segla raskast og kom først fram til dei bakarste franske skipa, som vart kraftige angripe og to andre skip kom akterut for å gje det franske skipet støtte. Tre engelske skip til kom fram, mellom anna «Devonshire». Franskmennene hadde mange fleire skip og kjempa fram til kl. 19 om kvelden, då alle bortsett frå to av skipa deira var kapra, samt ni av handelsskipa. Franskmennene mista 700 menn, skadde eller drepne, og britane 520. Det vart funne i overkant av £300 000 om bord på krigsskipa, som vart overført til dei britiske. 

Etter sigeren vart Anson forfremma til viseadmiral og vart adla. 

Eit anna slag i same området, det andre slaget ved Kapp Finisterre, følgde i oktober same år.

Involverte skip
---------------

### Britiske (George Anson)

Talet bak skipsnamnet er talet på kanonar. 

«Prince George» 90 (flaggskip)  

«Devonshire» 66  

«Namur» 74 (opphavleg 90)  

«Monmouth» 64  

«Prince Frederick» 64  

«Yarmouth» 64  

«Princess Louisa» 60  

«Nottingham» 60  

«Defiance» 60  

«Pembroke» 60  

«Windsor» 60  

«Centurion» 50  

«Falkland» 50  

«Bristol» 50  

«Ambuscade» 40 (tidelgare franske «Emuscade»)  

«Falcon» 10 (korvett)  

«Vulcan» 8 (brannskip)

### Franske (de la Jonquière)

«Diamant» \* 30/56 - Kapra, seinare søkt  

«Philibert» \* 30 - Kapra  

«Vigilant» \* 20 - Kapra  
 
«Chimère» 36 - Slapp unna  
 
«Rubis» 52 - Kapra  

«Jason» 50 - Kapra  

«Sérieux» 64 (flaggskip) - Kapra  

«Invincible» 74 - Kapra  
 
«Apollon» \* 30 - Kapra  
 
«Thétis» \* 22 - Kapra  

«Modeste» \* 18 - Kapra  

«Gloire» 40 - Kapra  

«Emeraude» 40 - Slapp unna  

«Dartmouth» \* 18 (tidlegare britisk sjørøvarskip) - Kapra  

konvoi på 24 skip eller færre - 6 kapra

Skip markerte med \* var frå Det franske austindiske kompaniet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «First battle of Cape Finisterre (1747)» frå Wikipedia på engelsk, den 1. januar 2009.*
**Spjelkavikelva** (også kalla *Gamleelva*) er ei elv i Ålesund kommune i Møre og Romsdal. Den renn frå Brusdalsvatnet (26 moh.) mot vest til munninga i Åsefjorden ved Spjelkavik. Elva er 2,25 km lang. Den har eit nedbørfelt på 30,89 km² og middelvassføring ved osen er 1,11 m³/s.

Elva var nytta til kraftproduksjon frå 1917. Kraftstasjonen Spjelkavik var i drift til 1981. For å leie vatn til kraftstasjonen blei det grave ein kanal frå Lillevannet (ein mindre innsjø nedanfor Brusdalsvatnet) til bygdesenteret. Planen om kraftverk blei diskutert frå 1893. Kraftstasjonen leverte 600 kW og var Ålesunds elektrisitetsforsyning til Tafjord kraftselskap leverte straum frå 1923. Stasjonen blei i 1923 overført til Spilkevigs fabrikk for garn og anna fiskeutstyr.

Referansar
----------

1. ↑  NVE Atlas, Elvenett, dato=7. februar 2015
2. ↑  NVE Atlas, Nedbørfelt, dato=7. februar 2015
3. ↑  *Utbygget vannkraft i Norge*. I kommisjon hos Aschehoug. 1930.
4. 1 2 3  Grytten, Harald (1997). *Byleksikon*. Ålesund: Sunnmørsposten forl. ISBN 8291450056.
5. ↑  Braaten, Ivar G. (1995). *"Næsten som dagslys": elektrisitetsforsyninga i Ålesund og Sula gjennom 100 år*. Ålesund: Ålesund og Sula everk. ISBN 8299368006.
Kart over Det fjerne austen
**Det fjerne Austen** er eit europeisk omgrep for landa aust i Asia, i stor grad tilsvarande den nyare nemninga Aust-Asia. Omgrepet kom i bruk i Europa på 1400-talet særleg i det britiske imperiet som ei neming for den fjernaste Austen, forbi Det nære austen og Midtausten. Før første verdskrigen vart *Det nære Austen* brukt om landa nær det osmanske riket, *Midt-Austen* om nordvestlege Sør-Asia og Sentral-Asia, og *Det fjerne Austen* om land langs den vestlege delen av Stillehavet og den austlege delen av Indiahavet. 

Nemninga er like så mykje knytt til kultur som til geografi; Australia og New Zealand, som kulturelt er vestleg orientert, vert aldri omtalt som ein del av det fjerne Austen. 

Det kinesiske Qing-dynastiet hadde eit motsvarande omgrep for land vest for den arabiske verda, Tàixī (泰西) eller «fjerne vesten».

Kjelder
-------

1. ↑  «Fjerne østen». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 18. september 2019.
2. ↑  «Where is the Middle East? The Near East? The Far East?». *Dictionary.com*. 24 February 2012. Henta 19 October 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* BBC Things

 |
**Arianna Ulivi** (fødd 14. oktober 1999 i Galeata) er ein italiensk songar og medlem i jentegruppa The Peppermints.

Eurovision
----------

### Junior Eurovision Song Contest 2014

Ulivi vart vald ut av Radiotelevisione della Repubblica di San Marino til å representere San Marino i Junior Eurovision Song Contest 2014 i Marsa på Malta med Rafaella Perniola, Anita Simoncini, Greta Doveri og Sara Dall'Olio som jentegruppa The Peppermints. Gruppa framførte songen «Breaking My Heart» på engelsk og italiensk, og enda på 15. plass med 21 poeng; åtte frå Italia og eitt frå Malta. I tillegg fekk alle landa tolv poeng for at ingen land skulle stå att utan poeng. Songen er skriven av Luca Medri, Chris Lapolla, Antonello Carozza og The Peppermints.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Guida allo Junior Eurovision Song Contest 2014» (PDF) (på italiensk). EurofestivalNEWS. Henta 28. november 2014.
2. 1 2 3  «About The Peppermints» (på engelsk). Junioreurovision.tv. Henta 28. november 2014.

| * v
* d
* e
Sanmarinske deltakarar i Junior Eurovision Song Contest |
| --- |
| Michele Perniola (2013) • The Peppermints (2014) • Kamilla Ismailova (2015) |


| * v
* d
* e
Sanmarinske låtskrivarar i Junior Eurovision Song Contest |
| --- |
| Antonio Carozza, Massimiliano Messieri, Michele Perniola og Piero Romitelli (2013) |
Kart som viser grensene for dei romerske murane i Skottland. Landet nord for desse såg romarane på som «Caledonia».
**Caledonia** er det latinske namnet som Romarriket gav, til den nordlegaste delen av Storbritannia. Bruken av namnet vert nokre gonger nytta spesielt om området nord for Den antoninske muren, men vert oftast brukt som synonym for det området som i dag utgjer Skottland.

Namnet er avleidd frå ein piktisk stamme som romarane hadde kalla *Caledonii*, som var ein av fleire i området, og kanskje den dominerande. Namnet deira finn ein også i «Dùn Chailleann», eit skotsk-gælisk ord for byen Dunkeld, og «Sidh Chailleann» for fjellet Schiehallion, «Alve(bakke)n til kaledoniarane».

Den moderne bruken av omgrepet Caledonia på engelsk og skotsk er som regel ei romantisk eller poetisk nemning for Skottland. Skottland er i seg sjølv avleidd frå Scotia, det latinske namnet på Irland. Nordlege irske stammar, «skotarar», innvandra eller invaderte vestkysten av Skottland på 500-talet e.Kr. og danna etter kvart kongedømmet Dalriada i konkurranse med den piktiske folkesetnaden i det som vert kalla for Piktland. Med tida var skotarane og piktarane sameinte til eitt folk, skottarar, kanskje på grunn av presset frå ei tredje folkegruppe nordfrå, dei norrøne, hovudsakleg frå Noreg.

Den kaledonske orogenesen er ei fjellkjedefalding som er oppkalla Caledonia, og som grovt sett går frå Skottland, gjennom Noreg og endar på Svalbard.

Ny-Caledonia er eit fransk territorium i Stillehavet som fekk namn av James Cook i 1774.

Sjå òg
------

* Hadrians mur
* Slaget ved Mons Graupius

Kjelder
-------

* «Caledonia» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 4. juli 2010.
* «Caledonia» i 1911-utgåva av Encyclopædia Britannica hjå Wikikjelda på engelsk.
**Alessandro Heinrich Rütten** ({{datoar}]), best kjend som **Sammy Clay,** **Sandro Nicolas** og no **TYLR**, er ein tysk songar av gresk og amerikansk opphav. Han skulle ha representert Kypros i Eurovision Song Contest 2020 med songen «Running», men tevlinga vart avlyst på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Bakgrunn
--------

Sandro vart fødd i Heinsberg i Tyskland av ei gresk mor og ein amerikansk far. Han vaks opp i Tyskland der han starta musikkarrieren sin.

I 2015 prøvesong han for talenttevlinga *Das Supartalent*, den tyske versjonen av *Norske talenter*. I 2018 deltok han i den åttande sesongen av *The Voice of Germany.* Han framførte Shawn Mendes' «In My Blood» under den anonyme prøvesongen-runden, og alle fire dommarar snudde stolane for han. Han vart etter kvart slått ut i singoff-runden.

I 2019 representerte Sandro USA i New Wave-festivalen i Sotsji i Russland og enda på sjetteplass. 29. november 2019 kunngjorde den kypriotiske kringkastaren RIK at Sandro skulle representere Kypros i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlysa Eurovision Song Contest for å hindre spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19.

Referansar
----------

1. ↑  «tylerfromheaven». *Instagram*. Henta 22. mars 2021.
2. 1 2 3 4 5  «Cyprus: Sandro will represent Cyprus at Eurovision 2020». 29. november 2019. Henta 29. november 2019.
3. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
4. ↑  Η Κύπρος πάει Γιουροβίζιον με τον Sandro Nicolas
5. 1 2 3  «Cyprus: Sandro to Rotterdam!». 29. november 2019. Henta 30. november 2019.
6. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Sandro Nicolas» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Arhinia** (av gresk a-, 'utan' og *rhinos*, 'nase') er ein medisinsk tilstand med medfødd fullstendig eller delvis mangel av nase og lukteorgan. Ofte opptrer tilstanden saman med andre misdanningar, særleg i fjeset, og kan vera livstrugande for barnet. Arhinia er ein svært uvanleg tilstand, med ei utbreiing på under 1 blant 100 000 fødslar. Berre nokre titals tilfelle av arhinia der barnet overlevde fødselen er skildra i medisinsk litteratur.

Bakgrunn
--------

Ein har liten kunnskap om kva som gjer at nasen ikkje utviklar seg fullstendig i nokre tilfelle. Fosterutviklinga av nasen finn stad mellom 3. og 8. svangerskapsveke, og arhinia kan då finna stad om naseområdet lukker seg før nasen er ferdig utvikla, om endodermet som skal bli til nasebore ikkje opnar seg eller gjennom andre feil i utviklinga. Svangerskapa til barn med arhinia er ofte normale, og ein kjenner ikkje til ytre påverkingar som fører til misdanninga. I dei fleste tilfella har barna hatt normale kromosom, men i to tilfelle har ein funne anomaliar på kromosom 9, og i eit anna hadde barnet ein ny gjensidig translokasjon mellom to kromosom.

Skildring
---------

Arhinia kan ha ulike former. I svært sjeldne tilfelle kan berre eine halvdelen av nasen mangla. Det er mogleg å ha eit flatt område utan nokon nase i det heile teke, men med normal overleppe og utan hareskår. I andre kan nasen vera delvis utvikla som ein liten topp utan nasebore. I eitt skildra tilfelle mangla barnet også luktelapp i hjernen, hadde høg gane og lite utvikla øyrekanal, ansikts- og brystbein. I eit anna hadde barnet verken utvikla auge eller nase, men var elles normalt. 

Arhinia medfører sperring av dei vanlege luftvegane gjennom nasen, og barn fødde med dette kan derfor ha svært vanskeleg for å pusta og ta til seg næring gjennom munnen.

Diagnose og behandling
----------------------

Fullstendig arhinia kan i nokre høve diagnostiserast ved ultralyd før fødselen. Etter fødselen vil ein som regel gjennomføra kirurgiske inngrep som opnar luftvegane, som regel trakeotomi. Seinare kan ein prøva å konstruera indre og ytre nasestrukturar. Dette blir ofte gjort etter nokre år, når fjeset har fått forma si, men kan også utførast på nyfødde.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arhinia ved orphanet (engelsk)

Kjelder
-------


* Arhinia ved orphanet (engelsk)
* Guzin Akkuzu, Babur Akkuzu, Erdinc Aydin, Murat Derbent og Levent Ozluoglu (September 20, 2007.), «Congenital partial arhinia: a case report», *2007 Akkuzu et al; licensee BioMed Central Ltd.*  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
* Fakhraee SH, Nariman S, Taghipour R. (Sep;14(5)), «Congenital arhinia: case report of a rare congenital anomaly.», *Arch Iran Med.* (Department of Neonatology, Mofid Children's Hospital, Tehran, Iran): 355–6  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
* Abhishek Goyal, Vikesh Agrawal, V. K. Raina, and D. Sharma, «Congenital arhinia: A rare case», *Journal of Indian Association of Pediatric Surgeons* (Pediatric Surgery Unit and Department of Surgery, NSCB Government Medical College, Jabalpur, Madhya Pradesh, India)  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
**Aries Merritt** (fødd 24. juli 1985) er ein USA-amerikansk hekkeløpar som vart olympisk meister på 110 meter hekk under Sommar-OL 2012. Same året den 7. september sette han verdsrekord i øvinga med tida 12,80 sekundar, ein rekord som framleis gjeld (2019).

Aktiv
-----

Merritt vann 110 meter hekk i junior-VM i 2004 i Grosseto i Italia framom Dayron Robles frå Cuba. To år seinare gjekk Merritt til topps på 110 meter i den nordamerikanske studentmeisterskapen (NCAA) på tida 13,21, I IAAF-finalen 2008 vart han fjerdemann på korthekken, året etter rauka han tidleg ut under VM i friidrett 2009. Hausten 2011 tok han seg til finalen på 110 meter hekk ved VM i friidrett i Daegu, der han kom på femteplass etter ei svakt løp. Landsmannen Jason Richardson vart verdsmeister.

Våren 2012 sprang Merritt inn til siger på 60 meter hekk ved innandørs-VM. Midtvegs i året vann han det USA-amerikanske OL-uttaket på den sterke tida 12,93, ei tid han kopierte ved to stemne i Europa to og tre veker etterpå. Under dei olympiske sommarleikane i London i august viste han på ny klasse i semifinalen med 12,94, i finalen 8. august sette han personleg rekord med 12,92 og vann ein klar siger føre landsmannen Richardson. Til sist forbetra Merritt verdsrekorden på korthekken til 12,80 sekundar ved det siste DL-stemnet for sesongen i Brussel den 7. september. Dayron Robles sin gamle rekord lydde på 12,87.

Etter å ha vorte sjettemann i Moskva-VM 2013, vart Merritt alvorleg sjuk. Han vart diagnostisert med ein sjeldan nyresjukdom. Merritt kom tilbake på friidrettsbana i 2015 og imponerte med årsbeste 13,04 og bronse i VM-finalen, eitt hundredels sekund bakom sølvmedaljøren.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvartfinalane (13,71 =nr 27)
* VM 2011 i Daegu: Nr 5 – 13,67
* OL 2012 i London: Gullmedalje – 12,92, framom Jason Richardson (13,04)
* VM 2013 i Moskva: Nr 6 – 13,31
* VM 2015 i Beijing: Bronsemedalje – 13,04
* VM 2017 i London: Nr 5 – 13,31

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aries Merritt» frå Wikipedia på engelsk, den 28. juni 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Cajamarca, med Santa Appollonia-haugen i forgrunnen. *Foto: J. Stander*
**Cajamarca** by ligg i det nordlege høgland i Peru og er hovudstaden i Cajamarca-regionen. Byen ligg på ca. 2700 moh. og folkesetnaden er på kring 100 000 menneske. Klimaet i området er ekvatorialt, så det er mildt, tørt og mykje sol. Jorda er fruktbar og området er godt kjent for meieriprodukt og ein fin ost. Turistar kjem til byen for å oppleve dei varme kjeldene også kalla inkabadet, og for å sjå katedralen. Det finst fleire gruveverksemder i drift i nærområda. Men framføre alt minnest peruanarane Cajamarca som den staden der inkariket fekk sin bane med slaget i Cajamarca og kor den siste inka, Atahualpa vart avretta.

Historie
--------

Cajamarca har ei historie meir enn 3000 år attende. Ein kan observere spor av pre-Chavín-kulturar på arkeologiske stader i nærleiken, så som Cumbe Mayo og Kuntur Wasi. I perioden frå år 1463 til 1471, erobra Túpac Yupanqui regionen og fekk Cajamarca inn i Tawantinsuyu, eller inkariket, i den tida då faren Pachacútec regjerte riket frå Cuzco.

Sjå òg
------

* Inkarikets fall

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå bredemd sjø.* 
Isskjering ved Kragerø tidleg på 1900-talet
Molbekktjernet i Mosseskogen blei laga som isdam på 1800-talet.Foto: Edmund Schilvold, 2009

**Isdam** er en liten kunstig innsjø laga for å kunna skaffe is til isskap og liknande nedkjøling. Isdammar kunne vera viktige før kjøleskap blei utbreidde. Mange garder hadde isdammar som kunne brukast nedkjøling av mjølk. 

I Groruddalen var det fire verksemder som dreiv med isskjering på 1920- og -30-talet. Oslo Ismagasin på Årvoll var den siste naturisverksemda i Oslo. Heilt fram til 1967/68 skar firmaet ut store isblokker som blei leverte til firma og privathushaldningar.

Det finst framleis ein del isdammar, men ein henter ikkje lenger ut is frå dei. Mange isdammar har grodd igjen, men i dag rekner ein dei for å ha kulturhistorisk verdi og vera ein viktig del av kulturlandskapet. Fleire steder arbeider ein difor for å verna isdammar og hindra gjengroing.

Sjå også
--------

* Isdrift
* Ishus
* Isskap

Kjelder
-------

1. ↑  Byarkivet Oslo - Et iskaldt kulturminne (1997)

* *Denne artikkelen bygger på «Isdam» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2018.*
**Ariana Humlesnurr** (1885-1899) var ei halvblods heks i *Harry Potter*-serien av J.K. Rowling. 

Ho var det yngste barnet og den einaste dottera til Kendra og Percival Humlesnurr. Brørne hennar var Aberforth og Albus Humlesnurr som båe var eldre enn Ariana. Då ho var seks år, såg nokre gompegutar Ariana øve på magi. Då Ariana ikkje kunne vise gutane trikset, gjekk dei til åtak på henne for å få henne til å slutte å gjere magien. Dette gav henne så sterke traume at dei magiske evnene hennar vart ustabile og ukontrollerbare. Faren tok til å gå til åtak på gutane, men blei fengsla i Azkaban for det. Mora og familien flytta til Gudriksdal og heldt Ariana gøymt frå dei andre innbyggjarane, av di mora visste at Ariana ville blitt teken til St. Mungos hospital dersom tilstanden hennar vart allment kjend. Under eit anfall då ho var fjorten år gamal, forårsaka Ariana ein magisk eksplosjon som drap mora hennar. Den eldre broren Albus blei då hennar føresette. Ariana døydde då ho tilfeldigvis blei treft av ei forbanning i ein trevegs-duell mellom brørne hennar og den svarte trollmannen Gellert Grindelwald, som var ven med Albus på den tida. Det var aldri kjend kven som gjorde trylleformelen som enda med Arianas dødsfall. Denne hendinga fekk ein stor innverknad på båe brørne sine liv.

Kjelder
-------

* Engelsk wikipedia
* Harry Potter lexicon: Humlesnurr-familien
* *Harry Potter og Dødstalismanene* av J.K. Rowling. (Side 511-515, norsk utgåve, pocket)
Skyer dekkjer ein del av kalderaen
Frå kanten av Caldera til sidedalen
Pinus canariensis. Caldera de Taburiente
**Parque Nacional de la Caldera de Taburiente** er ein nasjonalpark på øya La Palma i Kanariøyane i Spania. Han inneheld den enorme **Caldera de Taburiente**, som ein meiner ein gong var eit enormt krater, men som i dag er ein fjellboge med ei rar kraterform. Området dominerer den nordlege delen av øya og har vore ein nasjonalpark sidan 1954.

Kalderaen er om lag 10 km på tvers og veggane tårnar 2000 meter over botn av krateret. Det høgaste punktet er Roque de los Muchachos på nordveggen, som strekkjer seg 2423 meter over havet. Det går veg opp til toppen av fjellet. Teleskopa i Roque de los Muchachos observatorium ligg heilt opp til toppen. 

Under den spanske erobringa av Kanariøyane på 1400-talet, budde dei siste innfødde i øygruppa, guanchear, i kalderaen. Det viste seg umogeleg for spanjolane å invadere området og dei slo først guancheane ved ved å lure leiaren deira ut av krateret. 

*Cumbrecita* ligg søraust langs kanten av kalderaen og gjev eit flott utsyn over området. I sørvest opnar kalderaen seg ut mot havet. Denne opninga heiter *Barranco de las Augustias*.
*Cumbre Nueva* er ein rygg som starta ved kalderaen og held fram sørover. 

Plantelivet i nasjonalparken er dominert av store skogar med kanarifuru og utryddingstrua kanarieiner.

Geologisk opphav
----------------

Satellittbilete av *Caldera de Taburiente*. *Barranco de las Augustias* er oppe til høgre og *Cumbre Nueva* er oppe til venstre (sør er øvest og nord er nede)
Kalderaen oppstod for om lag 2 millionar år sidan med ein massiv skjoldvulkan som målte 20 km i diameter. Kalderaen er ikkje danna av ein vulkansk eksplosjon, men ved erosjon.

Namn
----

Ordet «kaldera» tyder «kjele» på spansk. Ordet vert nytta om særs store vulkankrater og namnet kjem frå Caldera de Taburiente. 

*Taburiente* er ikkje eit spansk ord, men kjem frå språket til guancherane og tyder «slette».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Caldera de Taburiente National Park» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Carmen Díaz Alayón (1987): Materiales toponímicos de La Palma, Excmo. Cabildo Insular de La Palma, págs. 142-145

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Immigrantar til USA avlegg eid til landet i ein rettsbygning i New York i 1930 og får statsborgarskap og papir.
Foto:
Deutsches Bundesarchiv
 

Amerikanske skuleelevar helsar flagget med *Pledge of Allegiance* (truskapsløfte) og høgrearmen utstrekt i bellamyhelsing ca. 1941. Slik «hitlerhelsing» blei avskaffa i 1942.
**Pledge of Allegiance** (norsk 'lojalitetsforplikting') er ein truskapseid til USA. Han blir utført ved mange offentlege hendingar i landet. Møte i Kongressen opnar til dømes med sitering av eiden. 

Eidsavseiinga kombinert med høgrearmen utstrekt i romersk helsing, såkalla bellamyhelsing, blei skapt av Francis Bellamy og første gong kunngjort i 1892. På grunn av likskapen med «hitlerhelsing» blei gesten erstatta av å ha høgre hand på hjartet frå 1942. Andre gestar har vore løfta høgrearm med handflata opp og utstrekt hand lagt vassrett på tvers av brystet.

Teksten til den noverande *Pledge of Allegiance* er slik:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| « | I pledge allegiance
to the flag
of the United States of America,
and to the Republic for which it stands:
one Nation under God,
indivisible,
With Liberty and Justice for all. |  » |

Teksten er blitt endra ein del i historia. I den opphavlege versjonen var ikkje linja *One Nation under God* med. På grunn av det store fleirtalet av kristne i USA blei denne linja teken med i 1954, og denne versjonen er den absolutt mest kjende. Det er òg blitt gjord andre små endringar av mindre tyding, men den versjonen som blir brukt i dag har altså vore uendra sidan 1954.

Ein skal lesa opp eiden i gjevakt med andletet mot flagget og høgre hand over hjartet. Om ein ikkje er iført uniform, skal menn fjerna alle ikkje-religiøse hovudplagg med høgre hand og halda dei ved venstre skulder, med handa over hjartet. Personar i uniform skal bli verande stille, med andletet mot flagget, medan dei utfører den militære helsinga.

Referansar
----------

1. ↑  *Title 4, Kapittel 1, seksjon 4, US Code*, arkivert frå originalen 14. oktober 2012, henta 21. november 2018

* *Denne artikkelen bygger på «Pledge of Allegiance» frå Wikipedia på bokmål, den 19. januar 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pledge of Allegiance**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BBC Things

 |
**Suva** er hovudstaden og den største byen i Fiji. Byen ligg på søraust-kysten av øya Viti Levu.

Historie
--------

Suva var opphavleg ein landsby på Fiji-øyane. Fiji vart ein britisk koloni i 1874, og britane gjorde offisielt Suva til hovudstad i staden for Levuka i 1882. I oktober 1910 fekk Suva bystatus og vart med det den fyrste byen på Fiji. Suva har utvikla seg til å få mange forstader og har vorte eit større metropol-område. Suva er ein av dei største byane i Sør-Stillehavet.

Innbyggjarar
------------

Suva er den viktigaste hamnebyen på Fiji. Han eksporterer m.a. sukker og frukt. Folket i Suva er for det meste fjianarar og indo-fijianarar, men også europearar, kinesarar m.m.

Bygningar
---------

I Suva finst University of South Pacific, Fiji Museum, den botaniske hagen Thurston Gardens pluss eit stort shoppingsenter.

Transport
---------

Transportsystemet i Suva består for det meste av bussar og drosjar. Det går også ferjer herifrå til dei andre Fiji-øyane. På øya Viti Levu ligg også lufthamna Nausori International Airport.

Galleri
-------

* Admiral Jellicoe landing at Suva, Fiji. Fotografi frå 1919*Admiral Jellicoe landing at Suva, Fiji.* Fotografi frå 1919
* Postkort frå Suva frå rundt 1950.Postkort frå Suva frå rundt 1950.
* Utsyn mot Suva hamn.Utsyn mot Suva hamn.
* Suva sentrum i 2015 med Prouds Triangle (Ivi Tree), Post Office og Ganilau House (TFL).Suva sentrum i 2015 med Prouds Triangle (Ivi Tree), Post Office og Ganilau House (TFL).
* Grand Pacific HotelGrand Pacific Hotel
* RitzRitz
* Carnegie LibraryCarnegie Library
* Suva Picnic ParkSuva Picnic Park

Kjelder
-------

* Suva i Store Norske Leksikon

* *Denne artikkelen bygger på «Suva» frå Wikipedia på engelsk, den 5. januar 2011.*
**Plessurfjella** er ei fjellkjede i Alpane aust i Sveits. Ho vert rekna som ein del av Dei sentrale Alpane. Fjella er kalla opp etter elva Plessur, som spring ut midt i fjella. Plessurfjella er fråskilde Glarus-Alpane i vest av Rhinendalen; frå Rätikonfjella i nord av Landquartdalen (Prättigau); frå Albulafjella i søraust av Landwasserdalen; og frå Oberhalbsteinfjella i sør av Albuladalen. 

Plessurfjella vert drenerte av elvane Rhinen, Plessur, Landwasser og Landquart. Vintersportsstaden Arosa ligg midt i fjellkjeda. 

Av fjelltoppar i Plessurfjella finn ein Aroser Rothorn (høgast på 2985 moh.) og Stätzer Horn (2576 moh.).

Fjellovergangar i Plessurfjella er Strela-passet, frå Davos til Langwies, på 2377 moh.

Galleri
-------

* Vatn nær ArosaVatn nær Arosa
* OberseeObersee
* LenzerheidedalenLenzerheidedalen
* Lenzer HornLenzer Horn
* Parpaner Rothorn (høgre)Parpaner Rothorn (høgre)
* Lenzer HornLenzer Horn

Sjå òg
------

* Dei sveitsiske Alpane

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Plessur Range» frå Wikipedia på engelsk, den 5. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Swisstopo-kart
**Sutlej** (uttalt sˈʌtlidʒ) er ei elv i Sør-Asia med utspring i Himalaya. Ho er den austlegaste og største sideelva til Indus gjennom Chenab.
Sutlej er rundt 1450 km lang, og ei av dei fem elvene som har gjeve namn til Punjab («Femelvlandet»).

Elva har utspring ved Rakshastal-sjøen sørvest i Tibet. Ho følgjer ein djup dal som går tvers gjennom heile fjellkjeda og deler Himalaya i vestleg og ein austleg del.

Sutlej er mykje nytta til kunstig vatning og kraftproduksjon. Elva er opphav til to vatningssystem: Sirhindkanalen, som ved Rupar tek vinterflaumen frå Sutlej, og oversvømmingskanalen for øvre og nedre Sutlej i Ferozepur og Bahawalpur nedanfør møtepunktet mellom Sutlej og Bias.

I byrjinga av 1800-talet, då Ranjit Singh herska over Sikh-riket, danna Sutlej ei grense mellom sikhane og områda under Det britiske austindiakompaniet. Sikhstatar sør for elva blei kalla *Cis-Sutlej-statar*.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Sutlej», *Store norske leksikon*, 22. april 2013

Materiale frå *Nordisk familjebok*, «Sutlej», 1913.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Sutlej» frå Wikipedia på svensk, den 27. mai 2016.*
| **L'Hospitalet de Llobregat** |
| --- |
| Klokketårnet på domkyrkja ved elva.Klokketårnet på domkyrkja ved elva. Klokketårnet på domkyrkja ved elva. |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til L'Hospitalet de Llobregat | Byvåpenet til L'Hospitalet de Llobregat |
| **Flagget til L'Hospitalet de Llobregat** | **Byvåpenet til L'Hospitalet de Llobregat** |

 |
| Kallenamn «*L'H*» |
| Plassering |
| 

L’Hospitalet de Llobregat is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Catalonia |
| Provins | Barcelona |
| Grunnlagd | 1100-talet |
| Borgarmeister | Núria Marín Martínez |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  12,49 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 261 310   20 921,5 /km² |
| Koordinatar | 41°21′″N 2°6′″E﻿Koordinatar: 41°21′″N 2°6′″E﻿ |
| Høgd over havet | 27 moh |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.l-h.cat |

**L'Hospitalet de Llobregat**, eller berre *L'Hospitalet*, er ein by som ligg like sørvest for Barcelona i Catalonia i Spania. Ut frå folketal er han den nest største byen i Catalonia med kring 260 000 innbyggjarar. L'Hospitalet de Llobregat er kjend for å vere den mest folketette byen i heile Spania og i heile Den europeiske unionen med nesten 21 000 innbyggjarar per kvadratkilometer.

Historie
--------

Ein har funne spor etter folk i området frå steinalderen. Det er òg funne spor etter romarane frå 100-talet f.Kr. som ein gravdekorasjon av hovudet til Medusa som i dag er utstilt på arkeologisk museum i Barcelona. Det var først på 900-talet at det dukka opp skriflege kjelder til *Provençana*, som var det opphavlege namnet på byen. Det noverande namnet kjem frå katalansk og kjem av eit herberge ved kyrkja Santa Eulalia de Provençana, som vart nytta av pilegrimar i mellomalderen. Byen vart verande ein landsby fram til 1800-talet då dei første tekstilfabrikkane vart bygd og folketalet auka. I 1960- og 1970-åra opplevde byen ein ny stor folkeauke då folk flytta hit frå fattiga område i Spania. Nødvendige tiltak for å byggje ut skular, bustader og infrastruktur vart derimot ikkje gjennomført før i 1990-åra. 

Den svenske målaren og anarkisten Ivan Aguéli, som konverterte til islam og sufisme, døydde her, påkøyrt av eit tog i 1917.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hospitalet de Llobregat**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Historiske byggverk i Hospitalet de Llobregat

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE
* GeoNames

 |
| **Fylkesveg 557**  |
| --- |
| **557** |
| Strekning |
| Liavatnet – Straume i Bergen |
| Fylkesveg 557 |
| Informasjon |
| Lengd | 5,7 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
|  |

*Sjå òg Fylkesveg 557 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 557** (**Fv557**) går mellom Liavatnet og Straume i Bergen. Veglengda er 5,7 km. Heile strekninga er under planlegging og bygging i ny trasé som firefelts motorveg. Vegen vil i den samanhengen òg verte forlenga frå Straume til Flyplassvegen.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Hordaland**

Bergen

* Rundkøyring Fylkesveg 557 Lappeleiren, Fv191 til Lyngbø
* Rundkøyring Fylkesveg 557 Lappeleiren

motorveg Ny motorveg Liavatnet-Sandeidet (2. byggetrinn Ringveg Vest). Opnar 2013
* tunnel Videreføring av Knappetunnelen 2,8 km med arm til Sandeidet. Opnar truleg i 2013.

* **558** Bjørndal
* Fv282 frå Sandeidet til **540** Sælen

motorveg Ny motorveg Sandeidet-Dolviken (1. byggetrinn Ringveg Vest). Opnar 2010
* tunnel Knappetunnelen 2,6 km med arm til Straume. Opnar 2010.

* Rundkøyring **540** Sandeidet
* Rundkøyring **556** Straume

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv557
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Idensalmi**, finsk **Iisalmi**, er ein bykommune nordaust i landskapet Norra Savolax (finsk Pohjos-Savo) i Finland. Kommunen, som er einspråkleg finsk, har eit landareal på 872,2 km² og i kring 21 000 ibuarar. Vel 109 km² av arealet er dekt av vatn, byen er omgjeven av innsjøsystema Saimen og Päijänne.

Kyrkja er frå 1627, byen Idensalmi fekk bystatus i 1891. Tre innsjøruter møtest i byen, som også er knutepunkt for Savolaxbana og jarnbanene til Ylivieska og Kontiomäki. Næringslivet omfattar fleire industriar og eksportbedrifter; mellom anna sagbruk, metallindustri og Olvi bryggeri. Fleire museum ligg i byen, mellom dei Arabia si kaffikoppsamling, bryggerimuseum, naturvitskapleg museum, poststempelmuseum, lokalhistorisk museum og Juhani Aho-museet.

Kjelder
-------

* Idensalmi i Store norske leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Iisalmi**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |