recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Mannfolk*** er ein roman av Arne Garborg, utgitt i 1886. Det er ein naturalistisk roman som diskuterer moralen i samtidas Kristiania og som set fram forslag til korleis folk kunne få det betre, som å gi kvinnene betre vilkår og mann og kvinne høve til å bu i lag utan å vera gifte. For dette blei Garborg sett på som landets farlegaste mann. Saman med *Hjaa ho mor, Trette menn* og *Bondestudentar* tilhøyrer *Mannfolk* den delen av Garborg sin forfattarskap som gjerne blir kalla «kristianiaromanane».

Romanen stadfesta folks syn på han som radikalar og kom til å endra livet hans fullstendig. Han kom ut i ei dramatisk tid for norsk litteratur og ytringsfridom, i kjølvatnet av «Albertine-saka», «Jæger-saka» og «Kielland-saka». «Mannfolk-saka» fekk som konsekvens at Garborg mista stillinga som fast revisor på Stortinget. Stortingsbøndene likte dårleg at forfattaren problematiserte ekteskapet som institusjon. Då han blei ståande utan fast inntekt flytta dei nygifte Arne og Hulda Garborg til hytta hans, Kolbotn, på Tynset. Dette blei innleiinga på ein meir produktiv fase i forfattarskapen og skulle gi han eit internasjonalt gjennombrot.
**Johannes Torsteinsson Krukhoug** (22. april 1863–29. august 1943) var ein lærar og politikar frå Øyer i Oppland.

Krukhoug var son til ein gardbrukar. Vinteren 1878/79 gjekk han Gudbrandsdal amtsskule. Fire år seinare tok han eksamen ved seminaret på Hamar og i 1884-85 var han halvtanna år elev ved latinskulen på Hauges Minde i Kristiania. Perioden 1886-92 var Krukhoug lærar i Nordre Langlia i Sør-Fron. Etter eit år som skulemeister i Råde i Østfold, fekk han så i 1894 stillinga som lærar og kyrkjesongar i Kvikne i Nord-Fron, ei stilling han hadde i over 39 år. «Krukhoug var ein samvitsfull og dugande lærar. Særleg måtte ein legge merke til når ein kom i skulen hans, den gode orden elevane hadde i dei skriftlege arbeid.»

Frå 1898 til 1910 var Krukhoug medlem i heradsstyret i Nord-Fron, deretter var han i ni år ordførar i Nord-Fron til ut 1919. Elles var i 8 år formann i soknerådet, formann 1922-24 i verjerådet og i fleire år overformyndar. Han var i 12 år kasserar og styremedlem i Gudbrandsdal Ungdomslag.

Valbolken 1919-21 representerte Krukhoug einmannnskrinsen Nordre Gudbrandsdalen på Stortinget, vald for Arbeiderdemokratene, medlem i Jarnbanekomiteen. Den neste valbolken, 1922-24, var han 1. varamann til Stortinget, då vald frå Oppland fylke. Han møtte då i fire veker sommaren 1922, i staden for Alf Mjøen.

Notar
-----

1. ↑  Skulesoge for Fron, s. 166

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]
* Albert Kvammen:*Skulesoge for Fron*. 1971

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Johannes Tørrissen Worum**, (4. juni 1817–20. desember 1889) var ein norsk lærar og stortingspolitikar frå Ytterøy i Nord-Trøndelag. Worum var son til stortingsrepresentant Tørris Johnsen Worum og Ingebor Olsdatter.

Worum gjekk ut frå Asker seminar i 1839, og var frå 1840 kyrkjesongar i heimbygda Ytterøy til han døydde. Tida 1840-62 var han også lærar. Han var kommunekasserar i Ytterøy 1845-73 og ordførar for heradet 1848-51 og 1856-59. Dessutan var han forlikskommissær frå 1856 og styreformann for den lokale sparebanken frå 1862.

Worum hadde sete på Stortinget i 1854 og 1859-60 som representant for Nordre Throndhjems Amt. I 1854 var han medlem av budsjettkomiteen, og i 1859-60 av justiskomite nr 2. Ved stortingsvalet mellom dei to tingsamlingane han deltok på, vart han vald til 1. varamann.

Kjelder
-------

1. 1 2  Johannes Tørrissen Worum – Norwegian Social Science Data Services (NSD)
2. ↑  Ytterøy ministerialbok 1817-1842 (722A04), Fødte og døpte 1817

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
*Flaming June* (1895) av Frederic Leighton.
Skulptur av June Gordon, markise av Aberdeen og Temair.
**June** er eit personnamn som kjem frå engelsk og kan brukast som kvinnenamn og noko sjeldnare som mannsnamn. June har norsk namnedag den 1. juni, saman med Juni.

Namnet blei teke i bruk på 1800-talet. 
Kvinnenamnet kjem frå det engelske namnet på månaden juni, som igjen stammar frå den romerske gudinna Juno. Det kan òg vera ei kortform av namn som Junius, Junious, Junio og Juniper.

June var eit svært vanleg jentenamn og ein del brukt som gutenamn tidleg på 1900-talet i USA. Som jentenamn nådde det ein topp i 1925 som det 39. mest populære namnet i landet, men blei så gradvis mindre brukt og forsvann frå lista av dei 1000 mest populære namna i 1987. Seinare har bruken teke seg nokoo opp att, og i 2018 var det nummer 241 på lista.

Som gutenamn var June på sitt mest populæer i 1922 med ein 697. plass, men gjekk så tilbake og forsvann frå topp 1000-lista i 1939.

I Noreg var namnet mest brukt frå rundt 1985 til rundt 2000. I 2009 var det 2498 norske kvinner som heitte June.

Namneberarar
------------

* June Mathis (1892–1927), manusforfattar i Hollywood på 1920-talet
* June Caprice (1895–1936), USA-amerikansk stumfilmskodespelar
* June MacCloy (1909–2005), USA-amerikansk skodespelar
* June Marlowe (1903–1984), USA-amerikansk skodespelar
* June Black (1910–2009), newzealandsk keramikar og målar
* June Whitfield (1925–2018), engelsk skodespelar
* June Nash (f. 1927), USA-amerikansk antropolog
* June Carter Cash (1929–2003), USA-amerikansk countryartist, gift med Johnny Cash
* June Anderson (f. 1952), USA-amerikansk sopran

Kjelder
-------

1. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «June» frå Wikipedia på bokmål, og «June (personal name)» frå Wikipedia på engelsk den 1. juni 2009.*
* behindthename.com
| Būr Saʿīd (ar. بورسعيد) |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| LandGuvernement | EgyptBur Saʿid |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2008) | 588 935 |
| Koordinatar | 31°15′″N 32°17′″E﻿Koordinatar: 31°15′″N 32°17′″E﻿ |
| Tidssone - Ved sommartid | EET (UTC+2) EEST (UTC+3) |

**Port Said** er ein hamneby nordaust i Egypt ved Middelhavet. Han ligg ved austenden av Nildeltaet og vest for munningen av Suezkanalen. 

Suezkanalaen og Port Said fotografert frå den internasjonale romstasjonen.

Soge
----

Port Said og Suezkanalaen rundt 1880.
Byen blei grunnlagd i 1859 i samband med bygginga av kanalen, og kalla opp etter den dåverande visekongen av Egypt, Muhammad Said. På andre sida av Suezkanalane ligg Port Fouad, som blei bygd i 1927 for å minska overfolkinga i Port Said.

Sidan 1976 har byen vore ein frihandelsone.

Økonomi
-------

Ferje og moské i Port Said.
Som hamneby har Port Said lenge vore ein stasjon for skip som går gjennom Suezkanalen, og driv skipsforsyning og eksport av egyptiske varer. Viktige næringsvegar er fiske og industriverksemd knytt til mellom anna mat, kjemikaliar og sigarettar.

Transport
---------

Gratis ferjesamband knyter saman nabobyane Port Said og Port Fouad.
Byen har også ein mindre flyplass, Port Said lufthamn.

Bysborn
-------

Fødde i Port Said:

* Cecil Purdy (1906-1979), australsk sjakkspelar
* Amr Diab (f. 1961), musikar
* Mohamed Zidan (f. 1981), fotballspelar

Budde i Port Said:

* Olaf Stapledon (1886-1950), engelsk science fiction-forfattar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Port Said» frå Wikipedia på engelsk, og «Port Said» frå Wikipedia på tysk den 25. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Johannes Thingnes Bø** (fødd 16. mai 1993) er ein norsk skiskyttar frå Markane i Stryn som vann verdscupen i skiskyting 2019. Åra 2015-19 sikra han seg sju gullmedaljar i verdsmeisterskapane, attåt han vart olympisk meister på 20 km under Vinter-OL 2018. I tillegg vann han desse sesongane fem VM-sølv, to OL-sølv og to VM-bronsar. Han er ein yngre bror til Tarjei Bø og medlem i Markane Idrettslag.

Aktiv
-----

Johannes T. Bø markerte seg allereie tidleg som eit stor idrettstalent. I 2011 vart han dobbel junior-noregsmeister i skiskyting og attpåtil norsk juniormeister i 15 km langrenn. Sesongen etter vann han to individuelle gullmedaljar og stafettgull under junior-VM i skiskyting i finske Kontiolax. I sin siste juniorsesong var han nær ved å kopiere alle desse prestasjonane, men måtte nøye seg med sølv på sprinten, i tillegg til gullmedaljane i jakstart og på stafetten.

Bø fekk sitt definitive internasjonale gjennombrot som skiskyttar då han midt i desember 2013 vann både sprint-tevlinga og den etterfylgjande jaktstarten under verdscuprenna i Annecy-Le Grand Bornand. Under Vinter-OL 2014 deltok han for Noreg i 4 x 7,5 km stafett, eit lag som kom på fjerdeplass, hans beste individuelle plassering i leikane kom på den avsluttande fellesstarten der han vart nummer åtte. På tampen av sesongen, i tida 13.-16. mars, gjekk han til topps i samtlege tre verdscuprenn i Kontiolahti. Då sesongen var over etter tevlingar i Holmenkollen, stod han att med tredjeplassen i verdscupen i skiskyting for 2014-sesongen, få poeng bakom landsmannen Emil Hegle Svendsen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johannes Thingnes Bø» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2014.*

* «Johannes Thingnes Bø» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. februar 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
**Johannes Ockeghem** (fødd ca. 1410, død 6. februar 1497) var ein fransk-flamsk komponist som fekk stor tyding for utviklinga av den flamske skolen.

Liv og verk
-----------

Johannes Ockeghem vart fødd i Saint-Ghislain, i dag i Belgia, mellom 1410 og 1425. Den første datoen vert rekna som mest sannsynleg, basert på eit dokument som syner at han skal ha møtt den noko eldre Gilles Binchois, medan denne framleis var i Hainaut. Sidan Binchois reiste herifrå alt i 1423, er det truleg at Ockeghem i det minst lyt ha vore korgut på denne tida. Det er ikkje usannsynleg at Binchois var læraren til Ockeghem.

Samtidige dokument syner at han var songar, først i Vår frue kyrkje i Antwerpen frå 1443 til 1444, og sidan i teneste hjå hertugen av Bourbon. Frå 1450 var han tilsett ved det kongelege kapellet i Paris, der han tente under kongane Karl 8. Ludvig 11. og Karl 9. til han døydde i 1497.

Under dei franske kongane vart han tilsett som første kapellmeister, og vart tiltrudd oversynet med skattkista til kongen. Bortsett frå ei reise til Spania var han ikkje mykje utanfor Frankrike i livet. Han møtte Guillaume Dufay under ei reise til Cambrai i 1464. Ockeghem var ikkje berre komponist, men og ein fremragande diplomat og matematikar. Dette siste var ofte rekna som ein naudsynt tilleggsdisipln for ein komponist.

I samtida vart Ockeghem rekna som den fremste. Johannes Tinctoris nemner han først av alle i lista si over dei beste komponistane på 1400-talet. Han fekk lovtalar av mellom andre Erasmus frå Rotterdam etter at han var avliden. Diktaren Jehan Molinet skreiv eit minnedikt om han, der han reknar opp fire yngre komponistar som gret over han. Teksta vart tonesett av Josquin des Prez. I samtida såg ein heil generasjon komponistar Ockeghem som eit førebilete. Seinrenessansehistorikarane gav han beint fram æra for å ha «skapt» renessansemusikken. 

Gjennom Ockeghem kom den franske påverknaden attende i europeisk musikk. Særskilt musikken hans er rekna som ei blanding av fransk og flamsk i stil. Musikken til Ockeghem kan elles vera rik på innfall, og fylt med intrikate rytmiske liner. Ockeghem skal ha hatt ein fyldig bass, og mange av verka hans inneheld fantasirike bassliner, meir enn det som til då hadde vore vanleg. Av verka hans er det berre ein leivd att: 14 messer, 5 motettar og 21 chansonar. Attåt var han ein av dei første som skreiv eit rekviem.

Han skreiv for både fire og fem stemmer. Parodimessa kan ha vore utvikla av Ockeghem, som ikkje var nøgd med å nytte ein einskild cantus firmus som melodisk førelegg.

Kjelder
-------

* Allan W. Atlas: *Renaissance Music*, London 1998.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Funksjonstapping av familien** vil seie at familien mistar mange av sine tradisjonelle roller, økonomisk eller sosialt. Slik funksjonstapping av familien har skjedd i overgangen mellom det preindustrielle samfunnet til det moderne samfunnet. I det preindustrielle samfunnet var storfamilien hovudsakleg eit produksjonsfellesskap, der alle i familien måtte hjelpe til for å produsere det dei trengte til eige forbruk. Dei førte eit naturhushald som var avhengig av skiftingane i naturen. 

Dette er ein motsetning til dagens familie, der velferdsstaten har overtatt mange av dei økonomiske og sosiale funksjonane familien hadde før. Barnetrygd, bustønad og arbeidsløysetrygd er berre nokre av tiltaka staten kan tilby dersom ein treng det. Familien er blitt eit pengehushald, der ein ved hjelp av inntekter i form av pengar kan kjøpa det meste av varer og tenester ein treng. Barn er i mykje større grad fritatt frå arbeid, og dei familiære relasjonane er blitt mindre. Ein snakkar hovudsakleg om ein kjernefamilie, beståande av mor, far og ein relativt liten barneflokk. 

Til tross for funksjonstappinga er familien framleis ein viktig institusjon i samfunnet.

Kjelder
-------

* Anders Bjørnstad, Torstein Bjaaland, Per Påske Gulbrandsen, Sosialkunnskap, 2008: Gyldendal. ISBN 9788205375567
**Urige Arado Buta** (fødd 28. november 1982) er ein norsk-etiopisk langdistanseløpar. 

Urige Buta vart fødd i Etiopia, men kom til Noreg for å søkja asyl i 2003 og budde fyrst på asylmottak på Husnes i Kvinnherad kommune. I tida på mottaket brukte han mykje tid på å springa, og talentet hans vart lagt merke til. Etter tida på asylmottaket busette Buta seg i Haugesund. Her begynte han å tevla for Haugesund Idrettslag.

I april 2010 i Hamburg sette Urige Buta ny personleg rekord i maraton på 2,09,27. Den gongen var han framleis etiopisk statsborgar; hadde han vore norsk statsborgar ville dette ha vorte ny norsk rekord. Urige Buta vart norsk statsborgar i juni 2011.

Urige Buta deltok for fyrste gong i OL under sommar-OL 2012 i London, der han representerte Noreg. Buta deltok under maratonløpet den 12. august, den siste dagen i OL. Han heldt godt fylgje i byrjinga, men mot slutten sleit han mykje med leggen og enda til slutt på ein 36. plass på tida 2,17,58. Vinnaren vart Stephen Kiprotich frå Uganda med tida 2,08,01.

Fotnotar
--------

1. ↑   Haugesunds Avis, 03. september 2005: «Løper for framtida»
2. ↑  «Urige Buta norsk statsborger»
3. ↑  *Resultatliste frå sports-reference.com*, arkivert frå originalen 14. august 2012, henta 23. august 2012
4. ↑   Kondis.no: 36. plass for Urige Buta i OL
Koordinatar: 54°2′4″N 1°16′30″W﻿

**Ure** er ei elv i North Yorkshire i England. Ho spring ut i Penninane, renn gjennom nasjonalparken Yorkshire Dales, og går over i Ouse i Yorkshire nær Boroughbridge, mellom Ripon og York. Av sideelvar finn ein Swale og Skell. Elva renn mellom anna gjennom Wensleydale, som tidlegare heitte *Yoredale* etter elva.

Overgangen til Ouse blir nokre gonger rekna som starten på ei ny elv, med Ure som ei sideelv, men oftast reknast det som eit namneskifte på same elv.

Namnet kjem kanskje frå eit norrønt ord for «fruktbar jord». Eit anna høve er at det kjem frå Jor, seinare Yore, som kanskje er avleidd frå keltisk isura, «heilagt».

Løpet
-----

Det første staden av tyding elva passarar er nasjonalparksenteret ved Hawes. Nokre kilometer lenger aust renn ho gjennom Aysgarth-falla, ein foss med tre fall. Ho passerer så Middleham Castle og ruinane av Jervaulx Abbey. Elva renn så gjennom landsbyen Masham og forbi Marmion Tower i West Tanfield og Norton Conyers.

Ure renn så gjennom Ripon og forbi Newby Hall og fornminnet Devil's Arrows. Rett vest for Boroughbridge er A1 ført på ei bru over elva. Austom byen renn Swale inn i Ure, og omkring ei mil lenger ned, ved Cuddy Shaw Reach nær Linton-on-Ouse, skiftar ho namn til Ouse.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ure» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Korpset under NM i 2002
**Sveio skulekorps** høyrer til i Sveio kommune som ligg heilt sør i Hordaland fylke. Korpset vart stifta etter vedtak i Sveio skulestyre i 1962. 

Talet på medlemmer har gjennom dei fleste åra stort sett vore mellom 20-24. På denne sida av tusenårsskiftet derimot, har medlemstalet i hovudkorpset stort sett vore omkring 30-35 musikantar og det totale medlemstalet i korpset med aspirantar og juniorar rundt 40-50.

Den siste vanskelege perioden hadde korpset i 1998. Manglande rekruttering gjennom fleire år samstundes som mange gjekk av for aldersgrense, førte til store vanskar for organisasjonen.

Jubel ved NM-siger i 2003
Etter fleire år der korpset anten ikkje evna å stilla i NM for skulekorps, eller måtte ta til takke med jumboplasseringar i lågaste divisjon, blei det laga ein strategiplan for å få korpset opp i øvste divisjon. 

Året 2001 tok Sveio Skulekorps steget opp i 2. divisjon. Dette året hamna dei nest sist. Året etter fortsette oppturen og korpset hamna på 5. plass i same divisjon. I 2003 gjekk Sveio Skulekorps heilt til topps i divisjonen, med 96 av 100 oppnåelege poeng - den høgaste poengsummen som blei oppnådd i samtlege divisjonar det året.

Etter siger i 2. divisjon, såg korpset det som naturleg å ta steget vidare opp i første divisjon, der dei etterkvart har etablert seg, utan å nå heilt til topps.
De Havilland DHA-3 Drover
**De Havilland DHA-3 Drover** var eit australsk bygd, lågvinga, tre-motors passasjerfly, konstruert og bygd av de Havilland Australia seint på 1940-talet. Flyet hadde likskapstrekk med den to-motors, britisk-bygde De Havilland DH 104 Dove.

Det vart berre bygd 20 eksemplar av denne flytypen som flaug for fyrste gong i 1948. Flyet vart nytta som passasjar- og fraktfly av dei australske selskapa Qantas og TAA. Modellen er likevel mest kjend som ambulanseflyet som  Royal Flying Doctor Service of Australia brukte til eit godt stykke ut på 1960-talet.

Drover vart bygd for å erstatta de Havilland Dragon Rapide som då var i utstrekt bruk i Australia, mellom anna hos Royal Flying Doctor Service.

Spesifikasjonar
---------------

Drover VH-DHM tilhøyrande Historical Aircraft Restoration Society.
### Dimensjonar

* Lengd: 11 m
* Vengespenn: 17,38 m
* Høgd: 3 m
* Tomvekt: 1 859 kg
* Lastekapasitet: 681 kg
* Max. take-off vekt: 2 950 kg
* Max drivstoff: 408 liter
* Besetning: 1 pilot
* Passasjerar: 6–8

### Ytingar

* Toppfart: 225 km/t
* Marsjfart: 201 km/t
* Rekkjevidd: 805 km
* Stigningsevne: 244 m/min
* Startlengd: 475 meter
* Landingslengd: 460 m.
* Motorar: 3× De Havilland Gipsy Major Mk-10 4-sylindret luftkjølt rekkjemotorar: 145 hk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «De Havilland DHA-3 Drover» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Foto av prototypen
Stolt – sterk – synleg; frå Stolthetsparaden 2008 i Oslo
*Krøplingane* måla av Pieter Bruegel den eldre. Funksjonshemmingar kan vera svært synlege, men mange er meir skjulte.
Tilrettelegging som heisar og ramper for rullestolbrukarar og bakkemønster for synshemma kan gjera det lettare for funksjonshemma å delta i samfunnet.
**Funksjonshemming**, **funksjonsnedsetting** eller **handikap** viser til ulike former for nedsett arbeids- eller funksjonsevne på grunn av psykiske, fysiske eller sosiale årsaker hos eit individ eller i omgjevnadene. Funksjonshemmingar kan vera lett synlege, som når ein kan sjå at ein lem manglar eller manglar funksjon, men mange er vanskelege å merka, til dømes når det gjeld astma, dysleksi og mange psykiske lidingar. 

Funksjonshemmingar er også avhengige av situasjon. Lese- og skrivevanskar er ikkje synlege der ein ikkje bruker skrift. Blinde kan snakka på telefon utan at ein merkar at dei er blinde. Om nokon ikkje kan gå treng dei ikkje ha problem når dei sit eller køyrer. Behandling av funksjonshemming kan dermed føregå på to måtar: Ein kan prøva forbetra evnene dei funksjonshemma manglar gjennom hjelpemiddel eller terapi (til dømes briller, høyreapparat eller proteser), eller å gjera eit samfunn meir tilpassa ulike funksjonshemmingar, til dømes gjennom universell utforming.

Typar
-----

Ein kan dela inn funksjonshemmingar på ulike måtar. Ein vanleg måte er denne:

* rørslehemming
* dysleksi
* hørselshemming
* psykisk funksjonshemming
* skjult funksjonshemming (t.d. astma, allergi, diabetes, epilepsi)
* synshemming

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Funksjonshemning» frå Wikipedia på bokmål, den 1. oktober 2010.*

* Fra bruker til borger. NOU 2001: 22 ved regjeringen.no
* Om funksjonshemmig Arkivert 2010-11-24 ved Wayback Machine. ved HiO

Bakgrunnsstoff
--------------

* Funksjonshemming Arkivert 2011-05-17 ved Wayback Machine. ved forskning.no
* Disapedia Wiki for funksjonshemma Arkivert 2010-07-01 ved Wayback Machine.

### Organisasjonar

* Funksjonshemmedes Fellesorganisasjon
* Unge funksjonshemmede
* Norges Handikapforbund
* Ryggforeningen i Norge
* Handicapsiden.no Portal for handikappede og funksjonhemmede og for folk flest
* Frambu-Senter for sjeldne funksjonshemninger
* Folk med funksjonshemninger, EU-OSHA
* Integrering og rehabilitering av folk med funksjonshemninger Arkivert 2007-12-17 ved Wayback Machine. EU-OSHA
* Disability Help Site
* Arbeids- og velferdsforvaltningen - NAV

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
**Geopotensial** er det same som tyngdepotensial i tilhøve til havoverflata. Geopotensialet er dermed lik det arbeidet som må utførast mot tyngda for å løfte ein masseeining frå overflata til havet opp til det ønskte punktet. Høgda til dette punktet over havet vert kalla geopotensiell høgd. 

Ofte vert geopotensialet definert som *minus* potensiell energi per masseeining, slik at gravitasjonsvektoren vert ein gradient av dette potensialet, utan minuset. 

Innan geofysikk vert tyngda skild frå gravitasjon. Tyngda vert definert som resultanten gravitasjon og sentrifugalkrafta skapt av jordrotasjonen. Havnivå er nær ei av dei ekvipotensielle flatene til tyngda. Denne ekvipotensielle flata, eller flata med konstant geopotensial, vert kalla geoiden.

For banemekanikk for satellittar vert geopotensialet typisk skildra av ei rekkje utvidingar av sfæirske harmoniske bølgjer (spektral representasjon). I denne samanhengen vert geopotensialet rekna som potensialet til gravitasjonsfeltet til jorda, som vil sei at ein ikkje ta med det sentrifugale potensialet. 

Løyser ein geopotensialet (Φ) får ein:

{\displaystyle \Phi (h)=\int \_{0}^{h}g\,dz\ }
{\displaystyle \Phi =\int \_{0}^{z}\left[{\frac {Gm}{(a+z)^{2}}}\right]dz}
Integrerer og får

{\displaystyle \Phi =Gm\left[{\frac {1}{a}}-{\frac {1}{a+z}}\right]}
der:

G=6.673x10-11 Nm2/kg2 er gravitasjonskonstanten,
m=5.975x1024 kg er massen til jorda,
a=6.378x106 m er den gjennomsnittlege radiusen til jorda,
z er høgda i meter
Φ er geopotensialet ved høgda z, som er i einingar [m2/s2] eller [J/kg].

Sjå òg
------

* Geoide
* Fysisk geodesi
* Geopotensiell høgd

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Geopotential» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Holton, James R. *An Introduction to Dynamic Meteorology*. 4th ed. Burlington: Elsevier, 2004. Print.
**Geokjemi** er studiet av den kjemiske samansettinga til jorda og andre planetar, dei kjemiske prosessane og reaksjonane som styrer samansettinga av bergartar og jord, og syklusane til stoff og energi som transporterer dei kjemiske komponentane i jorda, samt samspelet deira med hydrosfæren og atmosfæren. Geokjemien høyrer inn under geologien. 

Faget omfattar metodar og teknikkar som spenner frå statistiske studiar av til dømes den gjennomsnittleg samansettinga til mantelen, til praktisk bruk av elektronstråler for analyse av små mineralkorn. Innan eksperimentell geokjemi nyttar ein modellar for likevektsprosessar, men sidan prosessane i jorda kan skje over særs lang tid, er dei ikkje alltid enkle å rekne på. 

Geokjemi er viktig innan leiting etter malm. 

Dei viktigaste felta innan geokjemi er:

1. Isotopgeokjemi: Undersøking av den relative og absolutte konsentrasjonen av grunnstoff og isotopane deira i undergrunnen og på jordoverflata.
2. Utforsking av fordelinga og rørslene til grunnstoffa i ulike delar i jorda (jordskorpe, mantel, hydrosfære etc.) og i mineral for å avgjere underliggande system for fordeling og rørsler.
3. Kosmokjemi: Analyse av fordelinga av grunnstoff og isotopane deira i universet.
4. Organisk geokjemi: Studie av rolla til prosessar og stoff frå levande eller tidlegare organismar.
5. Bruk i miljømessig, hydrologisk og mineralsk utforsking.

Den norske geologen Victor Goldschmidt var med på utviklinga av den moderne geokjemien og er i ettertida omtalt som «geokjemiens far», og ideane til faget vart utvikla av han i ei rekkje publikasjonar frå 1922 under tittelen *Geochemische Verteilungsgesetze der Elemente*.

Sjå òg
------

* Petrologi

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Geokjemi» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mai 2010.*

* «geokjemi» av Inge Bryhni i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utdanning.no si yrkesskildring av geokjemikar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 71°41′S 74°57′W﻿

**Pesce Peninsula** er ei brei snødekt halvøy som ligg mellom Rameaufjorden og Verdifjorden på nordsida av Beethoven Peninsula, sørvest på Aleksanderøya i Antarktis. Dykeman Point er det einaste neset på Pesce Peninsula heilt nord på halvøya. Ho vart fotografert frå lufta av Ronne Antarctic Research Expedition (RARE), 1947–48, og kartlagd frå bilete av D. Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS), 1960. Ho vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter offiser Victor L. Pesce i U.S. Navy som var befalshavande, U.S. Navy Antarctic Development Squadron Six (VXE-6), frå mai 1980 til mai 1981. Pesce Peninsula er ei av åtte halvøyar på Aleksanderøya.

Sjå òg
------

* Beethoven Peninsula
* Harris Peninsula
* Monteverdi Peninsula

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Pesce Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ein **perturbasjon** er i fysikk ei lita forstyrring av ein enkel, veldefinert rørsletilstand. Perturbasjonsmetoden blir brukt i teoretisk fysikk, særleg i kvantemekanikk, som ein approksimasjonsmetode for å løyse problem som ikkje lèt seg løyse eksakt. Ein finn ei løysing for det reine, uperturberte systemet og studerer verknaden av perturbasjonen ved hjelp av rekkjeutviklingar, der ein ved stadig å ta med fleire ledd kjem nærare og nærare den eksakte løysinga.

Ein approksimasjon for den eksakte løysinga til A er summen av ei rekkje av perturbasjonar (her kalla \epsilon ), som følgjer:

{\displaystyle A=A\_{0}+\epsilon ^{1}A\_{1}+\epsilon ^{2}A\_{2}+\cdots }
I dette døme er {\displaystyle A\_{0}} den kjende løysinga til det eksakt løysbare startproblemet og A\_{1}, {\displaystyle A\_{2},}... representerer **høgareordensledd** som ein kan finne ved iterasjonsmetodar. For små \epsilon  ver desse høgarordensledda i rekkja mindre og mindre for kvart nye ledd. Ei tilnærma «perturbasjonsløysing» får ein ved å avbryte rekkja. Ein førsteordens perturbasjon vil då vere:

{\displaystyle A\approx A\_{0}+\epsilon A\_{1}}

Kjelder
-------

* «perturbasjon – fysikk». *Store norske leksikon*.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Perturbation theory» frå Wikipedia på engelsk, den 14. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN

 |
Koordinatar: 60°18′4″N 5°22′40″E﻿

Staden der Birkeland gamle kyrkje låg på Kirkebirkeland. Steinmuren markerer tuftene etter den gamle kyrkja
**Birkeland gamle kyrkje** var ei kyrkje som stod på Kirkebirkeland i Fana bydel i Bergen. Tuftene etter kyrkja og kyrkjegarden er i dag markert med ein steingard. 

Kyrkja vart nemnd første gongen i 1329, men var truleg eldre enn det. I mellomalderen var kyrkja ei stavkyrkje. Frå denne kyrkja er det bevart eit altarskap som i dag finst på Historisk Museum i Bergen. Stavkyrkja vart riven på første halvdel av 1600-talet og bygd opp at som ei tømra langkyrkje. Kyrkja hadde våpenhus i vest, tårn på vestsida av skipet og eit smalare kor i aust. 

Då dei norske kyrkjene vart selde i 1720-åra, vart Birkeland kyrkje seld til kyrkjeverjene, og høyrte til seinare mellom andre Werner Christie, Wollert Krohn og Michael Krohn til ho i 1839 vart overteken av «sognets almue»

På grunn av problem med å halde kyrkja ved like og sidan kyrkja etter kvart vart for lita, vart det avgjort å byggje ei ny kyrkje ved Nesttun i 1879, dagens Birkeland kyrkje. Den gamle kyrkja vart då riven.

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
* Bilete av plakett
**Silahdar Damat Ali Pasja**, òg kjend som Silahdar Ali Pasja, (fødd 1667 i Iznik, død 1716 i Beograd) var ein osmansk-tyrkisk general og storvesir.

Tidlege år
----------

Ali Pasja var fødd i İznik (Nikea i antikken), nær Bursa i Tyrkia. Han gjekk i trening på Enderun palasskule i Istanbul og under regjeringstida til Mustafa II vart han vald som personleg sekretær for sultanen. I 1709 vart han trulova med dottera til Ahmet III, og fekk tittelen *damat* (brudgom) og vart utpeikt som andrevesir. Den 27. april 1713 vart han storvesir.

Tida som storvesir
------------------

Grava til Silahdar Ali Pasha i Beograd.
Kort tid etter han tiltredde i stillinga, oppnådde han å fornye Pruth-traktaten med Russland, og sikra slik den nordlege grensa for Det osmanske riket ved Dnepr.

Tidleg i 1715 flytta han merksemda si mot Morea (Peloponneshalvøya i det sørlege Hellas), som hadde vore under Republikken Venezia sidan Moreakrigen og freden i Karlowitz i 1699. Osmanarane hadde aldri gløymd dette tapet. Då venetianarane gav tilflukt for opprørarar frå Montenegro i provinsen deira Dalmatia, og somme av kjøpmennene deira var involvert i ein strud med osmanske fartøy, nytta Ottoman Porte (regjeringa) dette som tilskot til å erklære krig.

Det påfølgjande felttoget i 1715, leia av Silahdar Ali Pasha sjølv, vart ein stor suksess, og heile Morea fall raskt utan den osmanske armeen tapte særleg med menn.

Habsburgsk Austerrike, som var ein alliert av Venezia, erklærte derimot òg krig mot osmanarane. I 1716 flytta Ali Pasha til den austerrikske grensa, der han kommanderte den osmanske armeen mot austerrikske styrkar under prins Eugene av Savoie i slaget ved Petrovaradin (5. august 1716). Under slaget mista Ali Pasha livet. Han vart gravlagd i Beograd.

Etter han døydde vart han kalla **Şehit Ali Pasha** (martyr).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silahdar Damat Ali Pasha» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Biografi om Ahmet III (tyrkisk)
2. ↑  Prof. Yaşar Yüce-Prof. Ali Sevim: *Türkiye tarihi Cilt III*, AKDTYKTTK Yayınları, İstanbul, 1991 p 268-269

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Birkeland kyrkje** er ei langkyrkje frå 1878 på Nesttun i Fana i Bergen.

Altarpartiet

Historie
--------

I middelalderen låg det ei stavkyrkje på same plassen. Kyrkja er fyrste gong nemna i skriftlege kjelder frå 1329. Mellomalderkyrkjar vart reven og ein ny tømmerkyrkje vart bygd ein gong før 1642. Denne kyrkja kom i privat eige i 1724 då ho vart kjøpt opp av kyrkjeverjene Arne Olsen Øvre Totland og Lars Olsen Øvre Birkeland. I 1839 overtok soknet kyrkja. Tømmerkyrkja vart riven før den nye steinkyrkja vart oppført etter teikningar av arkitekt Giovanni Müller. Kyrkja vart vigsla 21. november 1878 og har 400 sitjeplassar. 
Kyrkja har tre klokker frå høvesvis 1637, 1665 og 1937.

Inventar
--------

Altertavla i kyrkja er eit oljemåleri signert Anders Askevold i 1879 og synear Jesus svevande. Bilete er ein replika av eit altertavlemåleri i Kaupanger stavkyrkje, målt av Askevold i Paris i 1865.

Kyrkja har teke vare på ei rekkje eldre skattar: Ein apostelfigur frå 1400-talet, eit krusifiks frå 1500-talet, dåpsfat og ljosestake frå 1600-talet, brudebenk frå 1669, ljosarm frå 1708, disk frå rundt 1720, ljosekrone frå 1735, alterkalk frå 1848, messehagel frå 1866 og oblatgjemme og to alterstakar frå 1878.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Birkeland kirke». Bergen byleksikon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hans-Emil Lidén. Birkeland kirke i *Norges Kirker*, NIKU og KA
* Birkeland kirke Kirkesøk

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Fana prosti |
| --- |
| Austevoll • Bekkjarvik • Birkeland • Bønes • Fana • Fyllingsdalen • Hundvåkøy • Møkster • Nore Neset • Os • Skjold • Slettebakken • Storekalsøy • Storetveit • Sælen • Søreide • Ytrebygda |
Taurikura landhandel og Mount Manaia
Mount Manaia sett frå hamna i Taurikura
**Taurikura** er ein liten, landleg busetnad i Whangarei District, om lag 30 kilometer søraust for Whangarei city i regionen Northland på New Zealand.

Byen ligg ved stranda i havbukta *Calliope Bay* ved foten av det 420 meter høge fjellet Mount Manaia som — saman med Bream Head og øyene Hen and Chicken Islands — er restar etter ein svært gammal vulkan.

I Taurikura ligg mellom anna ein baptisteigd leirstad og ein landhandel. Den lokale skulen er *Whangarei Heads School* (frå 1858), som gjer krav på å vera den nest eldste skulen på New Zealand som ennå held til på den opphavlege staden.

Byen byr på fleire gode utsiktspunkt over mot oljeraffineriet Marsden Point Oil Refinery som ligg på motsett side av Whangarei Harbour. 

Berre eit kort stykke unna byen ligg fleire framifrå havstrender.

Referansar
----------

1. Geological Society of New Zealand Årskonferanse, 2.-5. desember 2002 Arkivert 2006-06-22 ved Wayback Machine.

2. Vevsida til Whangarei Heads School

3. Northland Naturally, Vevside til Mount Manaia Arkivert 2007-10-24 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

Whangarei Heads turistinformasjon Arkivert 2019-01-21 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 35°49.36′S 174°31.40′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| **Hürth** |
| --- |
| Gamlebyen i HürthGamlebyen i Hürth Gamlebyen i Hürth |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Hürth | 

Hürth is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Köln  Rhein-Erft-Kreis |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  51,173 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 55 593   1 086/km² |
| Koordinatar | 50°53′0″N 06°53′0″E﻿Koordinatar: 50°53′0″N 06°53′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 54-154 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 50354 |
| Telefon-retningsnummer | 02233 |
| Bilnummer | BM |
| **Heimeside:** www.huerth.de |

**Hürth** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 55 000 innbyggjarar og ein av forstadane til Köln. Han ligg i *kreisen* Rhein-Erft-Kreis.

Geografi
--------

Hürth ligg om lag 9 km sørvest for Köln på nordaustsida av naturreservatet Kottenforst-Ville.

Byen består av tretten tidlegare sjølvstendige landsbyar, og er inndelt i fleire sentrum over eit relativt stort område mellom innsjøar og små skogområde.

Historie
--------

1. april 1930 vart landsbyane Hürth (med Alstädten og Knapsack), Berrenrath, Fischenich, Gleuel (med Sielsdorf og Burbach), Hermülheim og Kendenich (med Kalscheuren) slått saman til kommunen Hürth. Etter at Köln i nokre år hadde prøvd å innlemme Efferen til byen, vart Efferen, i tillegg til Stotzheim, i staden ein del av Hürth i 1933. Dette gjorde Hürth til den største landlege kommunen i Tyskland fram til 1978, då Hürth vart ein forstad til Köln.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hürth» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hürth**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Silbury Hill** er ein kunstig kalksteinshaug nær Avebury i det engelske grevskapet Wiltshire. Det er ein del av verdsarvstaden Stonehenge, Avebury and Associated Sites.

Silbury Hill er ein del av komplekset av steinaldermonument rundt Avebury, som inkluderer Avebury steinsirkel og West Kennett Long Barrow, og er med sine 37 meter den høgaste førhistoriske menneskelagde haugen i Europa og dessutan ein av dei største i verda. Storleiken kan samanliknast med nokre av dei minste egyptiske pyramidane i pyramidekomplekset ved Giza. Silbury Hills opphavlege formål er framleis særs omdiskutert. Fleire andre viktige neolittiske monument i Wiltshire, inkludert Marden og Stonehenge, kan vere kulturelt eller funksjonelt relatert til Avebury og Silbury Hill.

Plassering
----------

Silbury Hill ligg heilt inntil vegen A4 omtrent midt mellom byane Marlborough og Calne i fylket Wiltshire i England.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silbury Hill» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2011.*

Koordinatar: 51°24′56″N 1°51′27″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
Sila nasjonalpark
**Silafjella** (italiensk *La Sila*) er eit fjellplatå og ein historisk region i Calabria, sør i Italia. Han ligg i provinsane Crotone, Cosenza og Catanzaro. Fjella er delt inn (frå nord til sør) i *Sila Greca*, *Sila Grande* og *Sila Piccola*. Dei høgaste toppane er Botte Donato (1 928 m) i Sila Grande, og Monte Gariglione (1 764 m) i Sila Piccola.

Silafjella er ein del av Sila nasjonalpark, eller Parco Nazionale della Sila, som vart oppretta i 2002.

Historie
--------

Dei første kjende busetjarane på Silaplatået var folket som utgjorde Brutium, ei gamal stamme av gjetarar og bønder. Etter øydelegginga av Sybaris i 510 f.Kr. fekk Roma meir påverknad over Calabria, inkludert Sila. Seinare vart området okkupert av austgotarar, austromarar og frå 1000-talet italo-normannarar. Sistnemnde oppretta fleire kloster i området, som Matina av San Marco Argentano, Sambucina ved Luzzi og Florensekloster ved San Giovanni in Fiore, grunnlagd av Joachim av Fiore.

I 1448-1535 slo emigrantar frå Albania seg ned i området mot Det joniske havet og danna samfunnet som vert kalla Sila Greca («Gresk Sila»). I dag er det 30 kommunar i Sila der albansk språk er bevart. 

Etter at området vart ein del av Italia på 1800-talet vart Sila ein base for røvarar. Området vart svært isolert om vinteren og nye vegar vart bygd for å betre dette, inkludert vegen Paola-Cosenza-Crotone og fjelljernbanar som Cosenza-Camigliatello Silano-San Giovanni in Fiore og Paola-Cosenza .

I dag er det aukande grad av turisme i området.

Bakgrunnsstoff
--------------

Sila nasjonalpark
Sila Calabria

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen La Sila frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 39°22′N 16°30′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
***Wii Sports*** er eit idrettsspel utvikla og utgjeve av Nintendo som ein lanseringstittel til spelkonsollen Wii. Det vart gjeve ut i Nord-Amerika saman med Wii-konsollen i november 2006, og i Japan, Australia og Europa månaden etter. Spelet følgde med Wii-konsollen i alle territoria utanom Japan, som gjorde dette til det første spelet pakka med ein Nintendo-konsoll sidan *Super Mario World* for SNES i 1990.

*Wii Sport* inneheld fem spel basert på fem idrettsgreiner: tennis, baseball, bowling, golf og boksing. Spela er utvikla for å demonstrere eigenskapane til Wii-fjernkontrollen, der spelarar kan etterlikna rørslene ein gjer på ekte for å gje innputt til spela, til dømes svinge kontrollen for å slå ein tennis-rekkert.

*Wii Sports* fekk gjengs god kritikk og har vunne ei rekkje prisar. Det er eitt av dei mestsejlande dataspela gjennom tidene, med 82,90 millionar selde kopiar internasjonalt per 30. september 2021. I 2009 fekk spelet ein oppfølgjar, *Wii Sports Resort*.

Oppsett
-------

*Wii Sports* er ei samling av fem spel basert på idrettsgreinene tennis, baseball, bowling, golf og boksing. Splela er tilgjengelege gjennom hovudmenyen. Spela nyttar dei rørslesensoren i Wii-fjernkontrollen og nunchuken slik at spelaren kan etterlikne korleis ein speler i røynda ved å røre på kontrollen, til dømes ved å halda Wii-fjernkontrollen som ei golfkølle eller ei bowlingkule. Nokre delar av spelinga er automatisk styrte av spelet, som i tennis der forflyttinga av sjølve spelarfiguren skjer automatisk medan slaga frå tennis-rekkerten er kontrollerte av spelaren.

Kvar av greinene har ein standardmodus, treningsmodus og fleire modi for fleirspel. I standardmodus ligg reglane for sporten nært reglane slik dei er i ekte sport. Treningsmodus er ein einspelarmodus som lèt ein øva seg på enkelte felt innanfor sportane, og lønnar ein med medaljar om bragda er god nok. Kvar sport har modi for ein eller to spelarar, der nokre av dei stør speling for opp til fire spelarar på ulike vis. I golf og bowling kan fleire spelarar delta ved å dela på ein Wii-fjernkontroll etter tur, mens tennis krev at kvar av spelarane har sin eigen kontroll. I fleirspelar-modus speler spelarane oftast mot kvarandre etter reglane for sportane. Unntaket er tennis der to kan spela i lag eller mot kvarandre.

Figurane i spelet blir henta frå Mii-kanalen på Wii. Dette lèt ein laga Mii-figurar som kan bli sendte til spel som stør denne funksjonen. Mii-ar som er lagra på Wii vil dukka opp i folkemengda i bowling-spela og som lagkameratar i baseball-kampane. Ein kan også senda Mii-figurar over til internminnet i Wii-fjernkontrollen for bruk på ein annan Wii med ei anna lagring.

Kjelder
-------

1. ↑  «IR Information: Financial Data - Top Selling Title Sales Units - Wii». Nintendo. Henta 15. november 2021.
Taumata i 2006.
**Taumatawhakatangihangakoauauotamateapokaiwhenuakitanatahu**, eller **Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu** er på maori namnet på ein 305 meter høg ås nær Porangahu, sør for Waipukurau i det sørlege Hawke's Bay-området i New Zealand. Stadnamnet vert ofte korta til **Taumata**, av praktiske grunnar.

På namneskiltet til åsen står det «Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu», som på 85 bokstavar er eitt av dei lengste stadnamna i verda. Det er mange ulike måtar å stava namnet på.

Omsett til norsk tyder namnet noko nær: Toppen av åsen (eller staden) der Tamatea spela på (nase)fløyta si til den han hadde kjær. Tamatea, landetaren, var mannen med store kne, som sklei ned, klatra opp på og svelde fjell for å reisa gjennom landet.

Namnet har òg vorte skrive «Tetaumatawhakatangihangakoauaotamateaurehaeaturipukapihimaungahoronukupokaiwhenuaakitanarahu», ei form som har 92 bokstavar. Namnet kom inn i Guinness rekordbok som det lengste stadnamnet i verda, men blei kritisert av mellom anna walisarar for å vera oppdikta. I si lange form er namnet til Taumata lengre enn Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch. På den andre sida er det mykje kortare enn det offisielle namnet til Bangkok.

Kjelder
-------

1. ↑  Reed, A. W. (2010). Peter Dowling, red. *Place Names of New Zealand*. Rosedale, North Shore: Raupo. s. 392. ISBN 9780143204107.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***Wild Honey Pie***  Song av The Beatlesfrå albumet *The Beatles* |
|  |
| **Utgjeve** | 22. november 1968 |
| **Innspelt** | 20. august 1968,EMI Studios i London |
| **Sjanger** | \* Eksperimentell pop* lo-fi
* psykedelisk folk
 |
| **Lengd** | 0:52 |
| **Selskap** | Apple Records |
| Låtskrivar(ar) | Lennon–McCartney |
| **Produsent** | George Martin |
|
|

«**Wild Honey Pie**» er ein kort song av The Beatles, skriven av Paul McCartney, men på vanleg vis tilskriven Lennon/McCartney. Han vart gjeven ut på det doble albumet *The Beatles (White Album)* i 1968.

Songen er berre 52 sekund lang og er ein av fleire korte songar på *The Beatles*. Songen er spesiell fordi McCartney gjorde alt på eiga hand utan at dei andre medlemmane i bandet medverka. George Harrison var på ferie i Hellas då innspelinga skjedde den 20. august 1968. Vokalen til McCartney er lagt på fleire gonger (fleirsporsinnspeling) og han speler alle instrumenta; bass, elektrisk gitar og 12-strengars akustiske gitarar, samt trommer. Teksten er enkel, berre tittelen som vert repetert fleire gonger: *Honey Pie – Honey Pie …*

McCartney har sagt dette om songen: «Vi var i ei eksperimentell stemning og eg sa, 'kan vi ikkje berre finne på noko?' Eg starta å spele på gitaren gitaren og lagde eit fleirsporseksperiment i kontrollrommet. Det er særs heimelaga, ingen stor produksjon i det heile. Eg berre gjorde dette korte stykket og la på fleirsporsharmoni til han og eit harmoni her og eit harmoni der og bygde han opp skulpturelt med mykje vibrato på gitarstrengane, verkeleg trekte som ein galen i strengane, derfor 'vill' i tittelen.»

Ifølgje McCartney skulle ikkje songen med på albumet, men kona til George Harrison, Pattie Boyd, likte han så godt at dei valde å ta han med. 

Trass i at tittelen er lik, så har songen ingenting å gjere med songen «Honey Pie» frå same album.

Medverkande
-----------

* Paul McCartney – lead og korvokal, akustisk gitar, basstromme, anna perkusjon

Personell per Ian MacDonald

Andre versjonar
---------------

Songen har vorte spelt av fleire andre artistar: 

* The Pixies i 1988, på deira album *Pixies at the BBC* som kom i 1998.
* Phish i 2002 på deira *Live Phish 13*-album.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Instrumentering og tekst for Wild Honey Pie Arkivert 2005-11-03 ved Wayback Machine.
* Alan W. Pollack om «Wild Honey Pie»
* Sitat om «Wild Honey Pie» og andre spor på *The Beatles*-albumet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wild Honey Pie» frå Wikipedia på bokmål, den 8. februar 2009.*
* MacDonald, Ian (2005). *Revolution in the Head: The Beatles' Records and the Sixties* (Second Revised utg.). London: Pimlico (Rand). ISBN 1-84413-828-3.

1. 1 2  Courrier, Kevin (2008). *Artificial Paradise: The Dark Side of the Beatles' Utopian Dream: The Dark Side of the Beatles' Utopian Dream*. ABC-CLIO. s. 215. ISBN 978-0-313-34587-6.
2. ↑  Athitakis, Mark (September–October 2013). «A Beatles Reflection». *Humanities*. National Endowment of the Humanities. Henta 16. mars 2018.
3. ↑  Miles 1997, s. 497.
4. ↑  MacDonald 2005, s. 309.
Tysk sjukepleiar framfor ei sjukehusseng.
Ein **sjukepleiar** er ein helsearbeidar utdanna i sjukepleie. Sjukepleiarar arbeider i alle delar av helsetenesta. Sjukepleiarar driv både med direkte sjukepleie og leiing av sjukepleietenesta.

Utdanning
---------

Sjukepleiarutdanninga i Noreg er treårig og gjev bachelorgrad i sjukepleie. I dag er det 46 høgskular som har tilbod om sjukepleiarutdanning.

Autorisasjon
------------

Det er Statens autorisasjonskontor som gjev autorisasjon som helsepersonell og kvar helsearbeidar får eit eige registreringsnummer i helsepersonellregisteret (HPR)

Autorisasjonen skal sikre at sjukepleiaren har dei nødvendige kvalifikasjonar for yrket. Autorisasjonen tek slutt ved fylte 75 år. Sjukepleiarar som ynskjer å jobbe som sjukepleiar etter fylte 75 år må søkje om lisens.

Tittelen «Sjukepleiar» er ein verna yrkestittel med heimel i lov 1999-07-02 nr 64: Lov om helsepersonell m.v. (helsepersonellova) med seinare endringar. Personar utan autorisasjon har ikkje tilgang til å nytte same tittel eller tittel som liknar eller kan gje inntrykk av at vedkommande har autorisasjon. Den gamle nemninga «Offentleg godkjend sjukepleiar» fall bort med denne lova.

Spesialisering
--------------

Nokon sjukepleiarar er spesialsjukepleiarar, med etterutdanning i spesialfelt som anestesisjukepleie, intensivsjukepleie, nevrosjukepleie, barnesjukepleie eller operasjonssjukepleie. Jordmødrer og helsesjukepleiarar (tidlegare helsesøstrer) er òg spesialsjukepleiarar, med unntak av nokre eldre jordmødrer.

For dei fleste spesialutdanningane er det krav om to års klinisk erfaring som sjukepleiar før ein kan byrje på vidareutdanning. Utdanninga skjer på høgskulane. Utdanningane tek frå 1,5 år til 2 år.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Sykepleierforbund
* Tidsskriftet Sykepleien
* Statens autorisasjonskontor for helsepersonell

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sjukepleiar**