recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Danmark og Sør-Sverige er knytt saman med Øresundbrua.
Mellom Gilleleje og Kullen
**Øresund** eller **Øyresund** er eit sund mellom den danske øya Sjælland og det svenske området Skåne.

Øresund er eit av tre danske sund som går mellom Austersjøen og Kattegat, og er ein av dei travlaste vassvegane i verda. 

Øresundbrua opna 1. juli 2000 av kong Carl XVI Gustaf og dronning Margrethe II. Mellom Helsingborg og Helsingør i den nordlege delen av Øresund går det framleis ferjer.

Historie
--------

Politisk kontroll av Øresund har vore ei viktig sak i dansk og svensk historie. Danmark hadde militær kontroll med kystfortet Kronborg i Helsingør på vestsida og (fram til 1658) på austsida ved Kärnan i Helsingborg. Begge festningane ligg i eit område der sundet berre er 4 km breitt.

Øresundstollen
--------------

I 1429 innførte kong Erik av Pommern Ørsundstollen, der ein tok betalt for å la reisande passere sund, bruar, vegar og andre kryssingspunkt, og dette vart ein viktig del av inntekta til staten. Alle skip som passerte gjennom Øresund måtte leggje til i Helsingør og betale toll til den danske krona. Om eit skip nekta å stoppe, kunne kanonar i både Helsingør og Helsingborg opne eld og søkkje det. I 1567 vart tollen endra til 1-2 % skatt av lasteverdien, og dette gav tre gongar så høge inntekter. For å unngå at skipa rett og slett tok ei anna rute vart det òg innført toll i dei to andre danske sunda, Storebælt og Lillebælt. 

Øresundtollen var den viktigaste inntektskjelda til den danske krona i fleire hundreår, og dei danske kongane var dermed ganske sjølvstendige i forhold til det danske geheimsrådet og aristokratiet. Sverige var fritatt tollavgifta, sidan dei var ein del av Kalmarunionen med Danmark, men dette vart det slutt på etter Den store nordiske krigen i 1720, sjølv om austsida av sundet no vart svensk. 

Københavnkonvensjonen i 1857 gjorde slutt på alle tollavgifter og alle dei danske sunda vart internasjonale farvatn.

Større øyar
-----------

* Amager
* Saltholm
* Hven
* Peberholm - ei kunstig øy

Kjelder
-------

* Menefee, Samuel Pyeatt, «The Sound Dues and Access to the Baltic Sea» in Renate Platzoder and Philomene Verlaan (eds.), *The Baltic Sea: New Developments in National Policies and International Co-Operation*  (1996), pp. 101-32.

* *Denne artikkelen bygger på «Oresund» frå Wikipedia på engelsk, den 14. januar 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Øresund**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Sara Nordenstam** (fødd 28. februar 1983) er ein norsk symjar fødd i Lycksele i Sverige. 

Sara Nordenstam flytta med familien til Noreg då ho var ti år, og fekk sidan norsk statsborgarskap. I Aftenposten 16.8.08 skriv Mette Bugge at ho vart norsk statsborgar i 1994, i same artikkel står det med NTB, Olympiatoppen, som kjelde at ho vart norsk statsborgar for fire år sidan (dvs. i 2004). Ho tevlar for Lambertseter Svømmeklubb der ho òg har ein administrativ jobb. Nordenstam har studert i USA i fire år, med faga reklame og marknadsføring. Ho har to bachelorgradar. Ho er busett på Lambertseter, Oslo, og er ugift.

Sara Nordenstam tok bronsjemedalje med ny europarekord på 2.23.02 og på 200 meter bryst under Sommar-OL 2008 i Bejing.

Meisterskapsmedaljar
--------------------

| Olympiske leikar |
| --- |
| Medalje | Tevling | År | Stad |
| Bronsje | 200 m bryst | Sommar-OL 2008 | Kina Beijing |
|

Merittar
--------

* Bronsje på 200 m bryst i Sommar-OL 2008
* Fire fjerdeplassar fra EM
* Seksten NM-gull
* Tretten NM-sølv
* Åtte NM-bronsar
* To kongepokalar (2004, 2008)
* Finale i VM i Moskva 2000
* To EM-sølv som junior

Noregsrekordar
--------------

| Tevling | Resultat | Stad | Dato |
| --- | --- | --- | --- |
| 200 m bryst | 2.23.02 | Beijing, Kina | 15. august 2008 |
| 200 m IM | 2:17.36 | Barcelona, Spania | 11. juni 2008 |
| 400 m IM | 4:40.28 | Beijing, Kina | 9. august 2008 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Blokkforkasting i Tetonfjella
**Blokkforkasting** er landformer (fjell, åsar, ryggar osv.) som oppstår når store område av grunnfjellet vert broten opp av forkastingar slik at store delar av jordskorpa vert vertikalt forskyvd. 

Vertikale rørsler i blokkene som oppstår, og som stundom har vippa, kan føre til høge skrentar. Desse fjella oppstår nård jordskorpa vert strekt og forlenga av spenningskrefter. Blokkforkastingane oppstår ofte i lag med riftdalar, som er ein annan indikasjon på spenningskrefter. 

Dei oppløfta blokkene vert kalla *blokkfjell* eller horst. Mellomliggande blokker som har falle ned vert kalla *graben*. Desse kan danne små eller omfattande riftdalar. Dette er landskap ein kan sjå i Aust-Afrika, Vogesane, Basin and Range-området i det vestlege Nord\_Amerika, sør i det sentrale New England, Rhindalen og i området kring Oslo og dei djupare delane av undergrunnen under Nordsjøen. 

Hanging Hills i Connecticut (Metacomet Ridge); oppoverretta forkasting (horst) synleg frå høgre til venstre.
Blokkforkasting
To typar blokkfjell vert løfta og vippa. Vippa former for blokkfjell har ofte ei slakt hellande side på den eine sida og ein langt brattare skrent på andre sida. Dette er vanleg vest i Nord-Amerika. Når blokkene vert løfta i forhold til kvarandre får ein horst- og graben-terreng, som ein kan sjå i Nord-Europa. Slike fjellformer har to bratte sider på begge sider.

Sjå òg
------

* Fjell
* Platetektonikk
* Orogenese

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fault-block mountain» frå Wikipedia på engelsk, den 25. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Plummer, Charles, David McGeary og Diane Carlson. *Physical Geology* 8. utg. McGraw-Hill, Boston, 1999.
	+ Monroe, James S. og Reed Wicander. The Changing Earth: Exploring Geology and Evolution. 2nd educational Belmont: Wadsworth Publishing Company, 1997. ISBN 0-314-09577-2 (s. 234,-8)

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* Fault - Mountain-building By Small Movements Along Faults
**Tilda Amalie Andersen** (19. april 1861–14. februar 1924) var ein norsk skodespelar.

Familie
-------

Amalie Andersen var utanomekteskapelig dotter av kveghandlaren Truls Andersen og Anne Sophie Baltzersen. Ho vart gift 28. juli 1888 med handelslæraren Johan Fredrik Dahl (1859-1911).

Liv og virke
------------

Amalie Andersen sin vestlandske debut fann stad ved Den Nationale Scene i Bergen 11. desember 1881 i rolla som Lisbet i *En Søndag paa Amager*. Ho hadde då allereie opptredd som Elisif i *Væringene i Miklagard* på Christiania Theater i mars same år. 

Den såkalla andre debuten til Andersen kom med rolla som Inga i *Mellem Slagene* same stad, 5. februar 1882. Ho var tilsett ved dette teateret i nokre år, og spelte mellom anna Ane i *Geografi og Kjærlighed* hausten 1885

Roller i utval
--------------

* Elisif i *Væringene i Miklagard* av Oehlenschläger (Christiania Theater, 1881]
* Lisbet i vaudevillen *En Søndag paa Amager* av Johanne Luise Heiberg (Den Nationale Scene, 1881)
* Inga i *Mellem Slagene* av Bjørnstjerne Bjørnson (Den Nationale Scene, 1882)
* Ane i *Geografi og Kjærlighed* av Bjørnstjerne Bjørnson (Den Nationale Scene, 1885)

Kjelder
-------

1. ↑  SAO, Grønland prestekontor Kirkebøker, F/Fa/L0001: Ministerialbok nr. 1, 1859-1861, s. 197

* Jensson, Liv (1981). Biografisk skuespillerleksikon. Universitetsforl. s. 15. ISBN 8200056228.
* *Denne artikkelen bygger på «Amalie Andersen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Amalie Andersen**

* Amalie Andersen ved The Internet Movie Database (IMDb)
**Amanda Francisca Ooms** (fødd 5. september 1964) er ein svensk skodespelar.

Biografi
--------

Far til Ooms er fødd i Nederland, og Ooms voks opp på ulike stader i Sverige og Europa. Som ung fekk ho kontakt med Suzanne Osten og hamna i hennar teaterkollektiv i Stockholm. Ooms filmdebuterte i ein film av Osten, nemleg *Bröderna Mozart* frå 1986. Neste film ho spelte i var den norske Hotel St. Pauli frå 1988.

I 1989 spelte Ooms den kvinnelege hovudrolla i den norske filmen *Karachi* av Oddvar Einarson, m.a. saman med Jon Eikemo. Filmen handla om narkotikahandel til Noreg frå Karachi i Pakistan. Ooms vann Amandaprisen for 1989 i klassen *beste kvinnelege hovudrolle* for filmprestasjonen.

På 1990-talet tok Ooms sin karriere internasjonale dimensjonar, og ho har m.a. spelt med Donald Sutherland og Alan Rickman.
I tillegg til skodespelarkarrieren er Amanda Ooms både kunstnar, forfattar og omsetjar. Ho har sjølv gjeve ut to romanar, og ho har sett om fleire skodespel til svensk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Amanda Ooms» frå Wikipedia på svensk, den 22. november 2011.*
* *Artikkelen byggjer også på «Karachi (film)» frå Wikipedia på bokmål, den 22. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Blodpirol** |
| BlodpirolBlodpirol |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Pirolfamilien Oriolidae |
| **Slekt:** | Pirolar *Oriolus* |
| **Art:** | **Blodpirol** *O. traillii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Oriolus traillii***Vigors, 1832 |

**Blodpirol** (*Oriolus traillii*) er ein mellomstor sporvefugl og ein medlem av pirolfamilien som lever i Himalaya og nordlege delar av Søraust-Asia.

Skildring
---------

Blodpirolar har ei kroppslengde er ca. 25,5–28 centimeter, omtrent som gråtrastar. Denne pirolen har ei ikkje-typisk fjørdrakt for pirolar, hovudfarga hos modne hannar er metallisk raudbrun, elles iriserande svart hovud, bryst og venger. Nebbet er bleikt lysblått og iris er kvit. Hoa er mindre fargerik med mørkebrunt hovud og overside, lys underside med kraftige, mørke strek, gumpen er raudbrun. Det finst fire underartar og mengd og klårleik av raudbrunt hos hannfuglar varierer med underarten.

Utbreiingsområdet er i Himalaya, Myanmar, Søraust-Asia, sørvestlegaste Kina, og på øyane Taiwan og Hainan. Dei kan gjere vertikale trekk for å unngå låge temperaturar vinterstid. Om sommaren kan dei leve i høgd på opp til 4000 moh. om vinteren helst under 1800 m.

Blodpirolar beiter einslege eller parvis på frukt, gjerne fiken, og på virvellause dyr. Dei er ofte med i fleirartsflokkar. Lætet er sett saman av varierande fløytetonar.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil. Derfor vurderer IUCN status for arten som livskraftig (LC).

Kjelder
-------

* Walther, B. og P. Jones (2020). Maroon Oriole (Oriolus traillii), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, og E. de Juana, red). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.

Referansar

1. ↑  BirdLife International (2021) Species factsheet: *Oriolus traillii*. Henta frå  den 8. mars 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Blodpirol**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
| Kendal  |
| --- |
|  |
| Kallenamn «*Auld Grey Town*» |
| Plassering |
| 

Kendal is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Cumbria |
| Distrikt | South Lakeland |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 27 505 |
| Koordinatar |  54°20′″N 2°45′″W﻿Koordinatar: 54°20′″N 2°45′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | LA9 |
| Telefon-retningsnummer | 01539 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Kendal**
 |

**Kendal** er ein by i Cumbria i England. Han er administrasjonssenter og største byen i distriktet South Lakeland, og tredje største byen i grevskapet. Kendal er mest kjent som eit turistmål, for konfekten *Kendal mint cake* og for bygningane i lokal, grå kalkstein som har gjeve byen kallenamnet «Auld Grey Town».

Geografi og kommunikasjon
-------------------------

Kendal ligg ved elva Kent, og er omgjeven av låge åsar. Han ligg rett utanfor nasjonalparken Lake District, og blir ofte rekna med til parken fordi mange turistar brukar han som base under turar. Sidan han er omgjeve av landsbygd har byen lenge vore eit viktig handelssenter for området. 

Kendal stasjon betener Windermere Branch Line, og har samband til Windermere i nord og Oxenholme og Lancaster i sør. Det er omkring tolv kilometer til motorvegen M6. Hovudvegen A65 stoppar i Kendal, medan A6 går gjennom byen. 

Lancasterkanalen vart utvida til Kendal i 1819, men den nordlege delen vart ufarbar då M6 vart anlagt. Delar av den seksjonen vart drenert og fylla igjen for å hindre lekkasjar. Den delen av kanalen som gjekk gjennom byen er restaurert, og det er per 2007 planar om å restaurere resten.

Historie
--------

Kendal blir nemnt i *Domesday Book* (1086) som *Cherchbi*. Han var i fleire hundreår kjent som *Kirkbie Kendal*, som tyder «landsby med kyrkje i Kentdalen». Han vart ein periode òg kalla Kirkbie Strickland. Normannarane reiste ei festning av motte and bailey-typen der, vest i den moderne byen. 

Som mange andre marknadsbyer i området fekk Kendal ei hovudgate, *high street*, med forskansa sidegater, *yards*, slik at folkesetnaden lett kunne søkja vern når han vart raidet av Bord Reivers, anglo-skotske plyndrarar. Hovudindustrien var ullprodukt, noko som blir reflektert i våpenet til byen med mottoet *Pannus mihi panis*, «ull er brødet mitt». Det vart laga eit stoff, Kendal Green, med ein lokal produksjonsmåte, som skal ha vorte kjent etter at bogeskyttarar frå Kendal kjempa ved Agincourt iført klede av slikt stoff. 

Det ligg fleire slottsruiner i byen, der det nyaste, Kendal Castle, vart reist mot slutten av det 1100-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kendal» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Jebel al-Madhbah** (arabisk جبل المذبح) er eit fjell ved Petra, i dagens Jordan, som mange forskarar meiner kan ha vore Sinaifjellet i Bibelen, først ved Ditlef Nielsen i 1927. Toppen av fjellet er hogd bort, så spor etter eventuelt tidlegare byggverk på toppen er gått tapt.

Namnet *Jebel al-Madbah* tyder *altarfjellet*, og er godt bevart, sidan toppen av fjellet er dekt i seremonielle strukturar hogde ut i fjellet.

Fjellet er over 1000 meter høgt, men ei steintrapp går frå toppen til dalen nedanfor, der Petra ligg i det som i dag vert kalla *Wadi Musa*, som tyder *Mosesdalen*. Ved inngangen til Siq-en ligg Ain Musa, som tyder *Moseskjelda*. På 1200-talet skreiv den arabiske historikaren Numairi at Ain MUsa var Meribah, staden der Moses slo staven sin og vatnet strøymde ut av bakken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jebel al-Madhbah» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Peake-kommentarane om Bibelen*
2. ↑  Ditlef Nielsen, *The Site of the Sinai Mountain in the Bible – A Claim for Petra* (1927)
3. ↑  Sartre, Maurice (2005). *The Midtausten Under Rome*. Harvard University Press. s. 316. ISBN 9780674016835.
Koordinatar: 59°25′36.318″N 18°21′13.597″E﻿

Ytterby gruve
**Ytterby gruve** ligg på Resarö i Vaxholm kommune utanfor Stockholm i Sverige. På slutten av 1700-talet vart det funne ei rekkje uvanlege og ukjende mineral i steinar frå gruva, og i desse minerala oppdaga forskarane ikkje mindre enn sju grunnstoff:

* Erbium
* Terbium
* Ytterbium
* Yttrium
* Scandium
* Holmium
* Thulium

Sverige generelt, og Ytterby gruve spesielt, har spelt ei viktig rolle i oppdaginga av ulike sjeldne jordarts-element. Namnsettinga av grunnstoffa vart òg prega av funnstaden, t.d. gadolinium (oppkalla etter professor Johan Gadolin), holmium (frå det Latinske namnet for Stockholm), scandium, thulium (Thule = dei nordiske landa) og, naturlegvis, ytterbium, erbium, terbium og yttrium, som alle har vorte kalla opp etter sjølve Ytterby gruve.

I 1989 vart gruva registrert som eit historisk minnesmerke av det amerikanske selskapet for material, ASM (American Society for Materials). Eit gruvemuseum finst på øya.

Sjå òg
------

* Gadolinitt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ytterby gruve» frå Wikipedia på bokmål, den 7. april 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Blom, Carl-Hugo (18. juni 2006). «Ytterby gruva» (på svensk). Stockholms läns hembygdsförbund. Arkivert frå originalen 12. februar 2007. Henta 2. februar 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Film om Ytterby gruve* - periodicvideos.com
* *Oppdagarhistorie og etymologi for grunnstoffa frå Ytterby*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* KulturNav
* GeoNames

 |
**Mundheim** er ei lita bygd i enden av Øynefjorden nord for Varaldsøy i Kvam herad i Vestland. Bygda var tidlegare ein del av Varaldsøy kommune og hadde i 2003 168 innbyggjarar.

Namnet Mundheim kjem anten frå det norrøne ordet *mundr* som tyder gåve/ bruregåve, eller av *munr*, som tyder trivsle.
Riksveg 49 går gjennom Mundheim og nordover til endepunktet Norheimsund. Riksveg 48 har dels same strekning som 49, men svingar mot Fusa frå Mundheim.
Mundheim hadde lenge eige postnummer, men har i dag sams postnummer med Omastrand.

Ungane frå Mundheim går på barne- og ungdomsskule i Strandebarm. Næraste vidaregåande skular er i Fusa, Øystese og Norheimsund.

Like innanfor Mundheim ligg garden Nes, ein del av eit tidlegare klyngjetun. Her er både strandsitjarstova, gamleløa, eldhus og stabbur, alle frå 17- og 1800-talet, restaurerte. Ei typisk vestlandsk lemstove frå 1863 er òg flytt til tunet og innreidd som to utleigehusvære. Geitehuset er også restaurert til ei utleigeeining. 

Radiopersonlegdomen Svanhild Mundheim voks opp i Mundheim. Ho er òg ein namneberar for bygda; i dag er det 75 personar som har Mundheim til etternamn, ifylgje Statistisk Sentralbyrå.

Kjelder
-------

* Store Norske Leksikon om Kvam
* Kommunen sine infosider om Mundheim. Arkivert 2004-12-30 ved Wayback Machine.
* SSB sin namnestatistikk.
* Strandebarm skule sine nettsider.[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Trommedans under ei framsyning
**Miáo** 苗 er namnet på ei folkegruppe frå Søraust-Asia. I Folkerepublikken Kina, der dei fleste av dei bur, kallast dei **Miáo**, i Vietnam **mèo** eller **h'mông**, Thailand **แม้ว** (**maew**) eller **ม้ง** (**mong**), og i Burma **mun lu-myo**. I Kina vert dei rekna til dei 55 offisielt anerkjende minoritetsfolka. 

I Kina held dei til i provinsane Guizhou, Hunan, Yunnan, Sichuan, Guangxi, Hainan, Guangdong og Hubei. Frå Kina var det for fleire hundre år sidan ei utvandring sørover, til Søraust-Asia. Etter den kommunistiske maktovertakinga i Laos i 1975 flykta store grupper hmong/mong til ei rekkje vestlege land, særleg til USA, Frankrike og Australia. 

Dei fleste miaofolk bur i Kina. Miaobefolkninga har ifølge offisielle tal vakse slik:

* 1953: 2 510 000
* 1964: 2 780 000
* 1982: 5 030 000
* 1990: 7 390 000

3 600 000 av dei, det vil seie halvparten, budde i Guizhou i 1990. 

Det er også 2 millionar miaofolk utanfor Folkerepublikken Kina, særleg i Vietnam, Laos, Myanmar, Thailand, Taiwan, Kambodsja og på andre kontinent.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Miao» frå Wikipedia på bokmål, den 16. september 2009.*

.
**Multikøyring** (engelsk *multitasking*) gjer det mogeleg for eitt operativsystem å køyra fleire prosessar samstundes. 

Mange datamaskiner kan berre køyra ein (data)tråd om gongen, men dels for å skapa eit inntrykk av det at skjer samstundes, dels for å effektivt utnytta ulike delar av datamaskina, har datamaskina ei kø av aktive prosessar og byter mellom desse titals gonger per sekund eller oftare. Så lenge datamaskina ikkje er overbelasta opplever eit menneske det som at trådane køyrast samstundes. Datamaskiner med fleire prosessorar kan køyra fleire trådar samstundes, men nyttar vanlegvis likevel den her skildra tidsdelte multikøyringa.

To typar av multikøyring
------------------------

Det finst to måtar å gå fram for å oppnå multikøyring. Tidsdelt (en: *preemptive*) og samverkande (en: *cooperative*) multikøyring. I samverkande multikøyring overlatar kvar prosess frivillig over prosessoren til ein annan prosess med jamne mellomrom, til dømes sjølv om prosessen enno ventar på noko.

Om datasystemet har tilgang til eit tidsavbrot, det vil seia at ei spesiell rutine kan kallast periodisk, kan tidsdelt multikøyring nyttast. Ei særskild rutine, ei skjemalagring ligg på tidsavbrotet. Skjemalagring vel ut i frå ulike kriterier ut den prosessen som som får litt prosessortid og startar denne. Skjemalagring avbryt so prosessen, for å gje ein annan prossess prosessortid.

Fordelen med tidsdelt multikøyring er at sjølv om ein prosess læs seg, so stoggar ikkje heile systemet. Ved samverkande multikøyring læs ein prosess som køyrer heile systemet.
Dette er ein fordel for mindre kraftige system der resurssane er avgrensa, eller ved spesielle maskinvareoppsett.
Også i realtidssystem, der det vert foretatt determinitisk skjemalagring med garanterte svartider, kan samverkande multikøyring vera ein fordel.

Eksempel
--------

### Samverkande multikøyring

Eksempel på operativsystem som nyttar seg av samverkande multikøyring;

* Mac OS – Alle versjonar fram til Mac OS X.
* NetWare
* Windows – Alle versjonar fram til og med Windows 3.11.

### Tidsdelt multikøyring

Eksempel på operativsystem som nyttar seg av tidsdelt multikøyring;

* AmigaOS
* Linux
* Mac OS X
* OS/2
* Unix-system
* Windows – Alle versjonar frå og med Windows 95.

Kjelde
------

* Windows Developer Center
Enkel figur av ei sfærisk micelle
**Miceller** er aggregat av amfifile molekyl, surfaktantar eller tensid. Slike molekyl har både hydrofobe og hydrofile delar. Dei hydrofile delane er løyselege i vatn, medan dei hydrofobe delane gjerne liknar hydrokarbon. Dei enklaste surfaktantane har ei hovudgruppe som er hydrofil og ein enkel, hydrofob hale. Andre molekyl har forgreina eller fleire halar. 

Danning av miceller er ein spontan prosess som først skjer når konsentrasjonen av stoffet når eit visst nivå. Dette vert kalla kritisk micellekonsentrasjon (CMC, critical micelle concentration). Prosessen er entropidriven. Når tensidmolekyla er åleine orienterer vassmolekyla seg rundt desse og gir ein ganske ordna struktur. Denne vert broten når miceller vert danna. 

I vassløysning vil dei hydrofobe delane av molekyla søka saman slik at kontakten desse har med vatn vert minst mogleg. Dei hydrofile delane vil finnast på utsida av micella.

Form
----

Bilag og micelle
Miceller kan ha ulike former. Dei kan vera sfæriske, sylindriske eller finnast som dobbeltlag. Forma er bestemt av forholdet mellom storleiken til den hovudgruppa og halen. Dobbeltlag vert gjerne danna av molekyl med to halar. 

I organiske løysemiddel finn ein gjerne omvende miceller. I desse er det dei hydrofile gruppene som søker saman slik at dei hydrofobe delane er på utsida.

Nytte
-----

Når tensid er til stades i konsentrasjonar over CMC verkar dei som emulgatorar. Detergentar i vatn verkar ved at hydrofobe stoff som feitt og olje vert teke opp i micellekjernane. Dette skjer til dømes når ein vaskar opp eller vaskar hendene med såpe.
**Mehdi Baala** (fødd 17. august 1978) er ein fransk tidlegare mellomdistanseløpar frå Strasbourg som vart europameister på 1500 meter i 2002 og forsvarte EM-tittelen i 2006. Han sikra seg elles VM-sølv i 2003 og OL-bronse i 2008 på same distansen. Den personlege rekorden på 3.28,9 fekk han notert 5. september i 2003 i Brussel. Baala var også ein framifrå 800-meterløpar med ei bestetid på 1.43,15.

Aktiv
-----

Mehdi Baala under VM 2011
Baala vart fjerdemann på 1500 m under Sommar-OL 2000, langt bak dei tre medaljevinnarane. To år seinare vann han ved europameisterskapen i München gullmedaljen på spesialdistansen med minst mogleg margin, han og sølvvinnar Reyes Estévez fekk nøyaktig same tid, 3.45,25, i ein finale som gjekk i lusetempo til det var mindre enn ei runde att. Ei heilt anna fart hadde Baala då han fire veker seinare, 8. september 2002 i Rieti, sette fransk rekord på 800 meter med tida 1.43,15.

Baala var i si livs beste form i 2003-sesongen. Han imponerte stort då han som den einaste truga verdsrekordhaldaren, Hicham El Guerrouj, i oppløpet på 1500 m under friidretts-VM i Paris. Knapt to veker seinare vart han klokka inn 3.28,9 og fransk rekord på distansen i eit stemne i Brussel.

Gjennom sin spurtstyrke lukkast Baala i 2006 å forsvare EM-tittelen på 1500 m. Nett som under sommar-OL åtte år tidlegare, passerte Baala målstreken som fjerdemann då dei olympiske sommarleikane 2008 vart avvikla i Beijing. Men då vinnaren av løpet vart diska for bruk av dopingmidlar, rykte Baala opp til bronseplass.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 2000 i Sydney: Nr 4 på 1500 m – 3.34,1
* VM 2001 i Edmonton: Nr 12 på 1500 m– 3.55,3
* EM 2002 i München: Gullmedalje på 1500 meter – 3.45,25, framom Reyes Estévez (3.45,25)
* VM 2003 i Paris: Sølvmedalje på 1500 meter – 3.32,3, bakom Hicham El Guerrouj (3.31,7)
* OL 2004 i Aten: Utslått i forsøket på 1500 m (3.46,0 =nr 30)
* VM 2005 i Helsinki: Nr 6 på 800 m – 1.45,32. Utslått i semifinalane på 1500 m (3.41,3 =nr 19)
* EM 2006 i Göteborg: Gullmedalje på 1500 meter – 3.39,0, framom Ivan Hesjko (3.39,5)
* VM 2007 i Osaka: Diskvalifisert i semifinalane på 1500 m (=nr 24)
* OL 2008 i Beijing: Bronsemedalje på 1500 meter – 3.34,21, bakom Nicolas Willis (3.34,16)
* VM 2009 i Berlin: Nr 7 på 1500 m – 3.36,9
* VM 2011 i Daegu: Nr 9 på 1500 m – 3.37,4

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mehdi Baala» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Mehdi Baala» (på engelsk). olympedia.org. Henta 20. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Plasseringa av Yanbian (gul) i Jilin
Dongbei, eit landområde ved Yanji, hovudstaden i Yanbian
**Yanbian** (kinesisk: 延边; pinyin: *Yánbiān*) er eit autonomt prefektur for koreanarar i provinsen Jilin i Folkerepublikken Kina. Prefekturet grensar i sør mot Nord-Korea, i aust Primorskij kraj-territoriet i Russland og i nord mot Heilongjiang-provinsen i Kina. Yanbian har eit areal på 43 509 km² og hadde knapt 2,3 millionar ibuarar i 2010. Hovudstaden, Yanji, ligg om lag midt i prefekturet.

Hankinesarar er den dominerande folkegruppa og utgjer 60,7% av befolkninga. Koreanarar er den andre store folkegruppa med sine 36,26%, medan mandsjuar utgjer 2,58%

Det autonome prefekturet Yanbian omfattar seks byfylke (市 *shì*) og to fylke (县 *xiàn*).

### Soge

Grunna fattigdom vandra koreanarar, i den siste fjerdeparten av 1800-talet, i store mengder inn i Yanbian frå den koreanske halvøya. Eit stykke ut på 1900-talet kom ei ny innvandringsbylgje med koreanarar. Mange av koreanarane deltok i den kinesiske borgarkrigen, flest for kommunisthæren. Koreanarane fekk ein eigen sjølvstyrt region i 1952, den gongen utgjorde dei om lag 60% av ibuarane i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yanbian Korean Autonomous Prefecture» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Yan'an** (kinesisk skrift 延安市, pinyin *Yán’ān Shì*) er eit byprefektur nord i provinsen Shaanxi i det sentrale Kina. Prefekturet dekker eit areal på 36 712 km² og har om lag 2,19 millionar ibuarar.

Byprefekturet Yan'an omfattar eitt bydistrikt (区 *qū*) og tolv fylke (县 *xiàn*). Mellom dei tolv fylka er Zhidan, tidlegare Bao'an, som fungerte som kinesisk kommunistisk hovudstad inntil Yan'an fekk rolla.

### Næring

Yan'an er eit reisemål for såkalla «raud turisme» grunna den rolla området spela i perioden 1936-48 som base- og oppladningsstad for dei kinesiske kommunistane før det oppgjeret med Kuomintangregjeringa i åra etter 1945.

### Samferdsle

Riksveg 210 i Kina går gjennom området. Riksvegen tek til i Baotou i Indre Mongolia, fører gjennom Yan'an, Xi'an, Chongqing og Guiyang og endar opp i Nanning i Guangxi.

Byprefekturet har flysamband over lufthamna Yan'an Ershilipu.

### Historie

I kinesisk mellomalder vart byen Yan'an kalla *Yanzhou*. Området vart militærstrategisk viktig for keiserrikat og for tangutane i Det vestlege Xia-dynastiet. Byen vart lenge forsvara av Song-dynastiet (960-1279), før han vart overteken av tangutane i 1082 etter at den nye kanslaren Cai Que let tangutane få kontroll over byen som del av ei fredsavtale. Yan'an og heile Shaanxi vart erobra av mongolane seint i 1220-åra, etter at leiaren deira, Dsjengis Khan, i 1227 hadde døydd under kringsetjinga av Vestxiahovedstaden. Både under Ming-dynastiet (1368–1644) og Qing-dynastiet (1644–1911) rådde keisardømmet over Yan'an.

Mao Zedong i Yan'an i 1938
Yan'anområdet var målet for «Den lange marsjen» og funksjonell hovudstad for den kinesiske kommunistrørsla i tida 1936–48. Kommunistane tok over den katolske katedralen, som var bygt under leiing av ein spansk fransiskanarpater i 1934, og nytta bygningen til møtelokale. Seinare vart ho nytta som kaderskule. Den restaurerte bygningen er i dag eit kommunistisk minnesmerke. Kommunistane i Kina ser på Yan'an som revolusjonen si vogge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Yan'an» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Yan'an**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Sara Oust** eller **Ousten** (1778–1822) var ein norsk haugianarpredikant frå Vingelen i Tolga. Ho var leiar for haugianarrørsla i Nord-Østerdal. Oust vert omtala som kanskje den mest kjende og avhaldne av pionerpredikantane i Noreg.

Liv og virke
------------

Oust vaks opp som bondedotter og mista far sin, Engebret Engebretsen Vingelen, då ho var sju år gammal. Ho vart med mor si, Mari Persdatter Røe (1745–1818), på kolkøyring til Røros Kobberverk. Der møtte ho haugianarar. Ho var i byrjinga av 20-åra då ho vart interessert i haugianarrørsla, og vart sjølv aktiv i rørsla kring 1800. Vennar spurte Hans Nielsen Hauge om kva han meinte om dette. På denne tida var det ikkje lov å halde husmøte utan at presten var til stades (Konventikkelplakaten), og heilt uvanleg at kvinner snakka. Hauge støtta at ho kunne få tale. 

Oust vandra blant anna saman med Randi Hevle frå Drivdalen og Kirsten Fossen frå Kvikne. Oust gifta seg 26. juli 1805 med bonden Ola Toresen Røe (Utistuhaugen). (1776–1862). Dei fekk tre barn, men den fyrstefødde døydde etter få månadar. Oust var 34 år då ho fekk sitt fyrste barn, ein høg alder som var høgst uvanleg på den tida. Oust døydde sannsynlegvis i barselseng i 1822.

I kulturen
----------

I 2011 var det premiere på friluftsteateret *Noen må gå foran. Spelet om Sara Oust*. Framføringa skjedde på tunet i garden Ousta der Sara Oust vaks opp. Manusforfattar og regissør var Rolf Norsen, komponist Tone Hulbækmo, skodespelaren Ingunn Løvold og songarane Kjersti Tingelstad, Rønnaug Tingelstad, Lars Tingelstad og Andreas Moen framførte stykket.

Kjelder
-------

1. ↑   Finn Wiig Sjursen Den Haugianske periode, 1796-ca 1850. nr 5 : Artikler om Hans Nielsen Hauge, s 114
2. ↑  Sara Oust fortsetter å gå foran Artikkel av Karin Tørklep Sletten i Østlendingen.no 1. juli 2011

* *Denne artikkelen bygger på «Sara Oust» frå Wikipedia på bokmål, den 11. mars 2023.*

Litteratur
----------

* Sara Ousten fra Vindgelen (Vingelen) : presentert av H. G. Heggtveit i bokverket «Den norske Kirke i det nittende Aarhundrede. Et Bidrag til dens Historie». Første Bind. Haugianismens Tid – Første Halvdel. 1796 – 1820. Chra. 1912 – 1920 side 228 – 230

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sara Oust i Norsk biografisk leksikon
* Om Sara Oust på Setesdalswiki
* Om Sara Oust på Lokalhistoriewiki

 Commons har multimedium som gjeld: **Sara Oust**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
**Solan Gundersen** er ein figur frå forteljingane til Kjell Aukrust om livet i Flåklypa. Solan er eit «opportunistisk eksemplar av hakkespettslekten». Han vart ruga ut av egget i eit ospetre nær Glåma. Han er evig optimist, og har alltid filttøflar og strikkeskjerf på seg, og har ikkje særleg høg moral. Det klassiske utbrotet hans er: «Nei, dra meg nå baklengs inn i fuglekassa!»

Kjell Aukrust hevda at Solan og Ludvig var sider av han sjølv. Solan var typisk for haldninga hans i ungdomstida, medan Ludvig var typisk for den meir aldrande forfattaren, som var redd for det meste. Dei to var omtala som «guttene», og var å rekne som «born» i heimen hjå Aukrust. Då Kjell Aukrust døydde, stod dei båe oppførte i dødsannonsen som næraste pårørande.

Kjelder
-------

1. ↑  «Aukrust og Solan». *Hadeland*. 4. oktober 1966. s. 6.
2. 1 2  Jan Morten Frengstad (27. juli 2005). «Solan har tidenes norske filmreplikk». Østlendingen. Henta 2. januar 2023.
3. ↑  Tone Knipperud &Roger Grosvold (24. desember 2019). «'Juletradisjonens far' døde selv på julaften». abcnyheter. Henta 2. januar 2023.
**Anne Ludvigsen Kaldestad** (f. 1962 ) er ein norsk lærar og kyrkjelydspedagog som vann Bibelprisen for 2006.

Anne Ludvigsen Kaldestad har jobba som kyrkjelydspedagog i Fjell kommune på Sotra utanfor Bergen. Ho fekk Bibelprisen for arbeidet sitt med eit bibelkunnskapsopplegg for born som fekk tittelen «Vandring gjennom Bibelen for barn». Opplegget blei til med inspirasjon frå eit liknande pedagogisk opplegg i England, og baserer seg på rørsle og leik. Det har vorte utvikla kurs med dette som i 2006 hadde vorte vist fram over 1300 gonger, med over 23. 000 deltakarar på landsbasis. «Vandring gjennom Bibelen for barn» har også vorte tilrettelagt for RLE-faget i 5. klasse på grunnskulen.

Bibelprisen vart gjeven henne i 2006 for hennar arbeid med å formidla bibelkunnskap og bibelglede til born. Anne Ludvigsen Kaldestad har også vore med i trusopplæringsprosjektet *Gudsrikeleiken* i Bjørgvin bispedøme.

I august 2011 slutta Anne Ludvigsen Kaldestad i jobben sin i Fjell og gjekk saman med ektemannen inn i ny jobb i den norske sjømannskyrkja på Lanzarote.

Kjelder
-------

* Bergens Tidende, 27. 06. 06: Vandrer gjennom Bibelen Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

### Fotnotar

1. ↑  Bibel.no: Bibelprisvinnere[*daud lenkje*]
2. ↑  Iko.no om Gudsrikeleiken (Godly play)[*daud lenkje*]
3. ↑  Kyrkjeblad for Fjell, nr. 3, 2011: Nytt om navn[*daud lenkje*]
Unge yanomamiar.

Felleshuset, shapono, samlar alle familiar i eit samfunn. Kvar familie har eigne hengjekøyer og eldstad, elles er det stor kollektivisme i gruppa som bur i bygningen.
**Yanomami**, òg kjent som **yąnomamö**, er eit samfunn av urfolk med eit opphavleg territorium som ligg i ca.1000 meters høgde over havet i Sierra Parima på vasskilet mellom Orinoco og Amazonaselva, i grensetrakta mellom Brasil og Venezuela. Territoriet til yanomami breier seg ut over delar av to delstatar i begge land: Bolívar og Amazonas i Venezuela samt statane Roraima og Amazonas i Brasil. 

Yanomami er ei etnisk gruppe som er delt inn i fire undergrupper: sanumá, yanomam, tanomano og yanam. Gruppene har eigne språk av språkgruppa yanomaman, av somme rekna som eitt språk med dialektar. Yanomamifolk lever som halvnomadiske jegerar, hagebrukarar og fiskarar. Frå 1960-talet og frametter har storsamfunnet trengt seg inn på territoriet til yanomami og på 1980-talet gjekk det føre seg utnytting av naturressursar mellom anna av gull. Verksemda skapte problem for folket og har truga eksistensen. Inntrengjarar i samband med ressursutnytting og misjon førte med seg sjukdomar som ikkje yanomamiar hadde motstand mot. Mellom anna døydde fleire hundre av influensa og meslingar som vart bringa inn av inntrengjarar, i ein periode vart det registrert av 15 % av folkesetnaden døydde ut. Dei fekk òg problem med malariasmitte som kom inn i territoriet. 

I 1991 oppretta brasilianske styresmakter eit reservat på 94 000 km². I 2003 var ca. 13 500 yanomamiar busette i reservatet i Brasil. I 2006 var det registrert 16 000 yanomamiar fordelt på 255 landsbyar i Brasil. Ein reknar at folkesetnaden i Venezuela er ca. 12 000. Med ein samla folkesetnad på ca. 26 - 30 000 er yanomami det største kjente samfunn av regnskogfolk.

Kjelder
-------

* Om etikk i forsking på yanomani [*daud lenkje*]
* Regnskogfondet om eit møte med yanomanifolk
* Artikkel på skolenettet.ls.no[*daud lenkje*] daud lenke
* Wikipedia-artiklar om Yanomani på portugisisk, tysk og engelsk

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Kong Harald på besøk hos indianere i Amazonas Arkivert 2013-05-07 ved Wayback Machine.* Artikkel på Regnskogfondet sin nettstad, lest 4. mai 2013

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Anne Marit Godal** (fødd 20. november 1972) er ein norsk statsvitar, utdanna ved Universitetet i Oslo. 

I 2003 vart Godal dagleg leiar i litteraturorganisasjonen Leser søker bok. Frå januar 2011 til november 2016 var ho tilsett som dagleg leiar for prosjektet Norsk nettleksikon, seinare Foreininga Store norske leksikon, og som sjefredaktør for nettleksikonet Store norske leksikon, inkludert Norsk biografisk leksikon og Store medisinske leksikon. Då ho tok jobben sto leksikona i fare for nedlegging, men i hennar tid som sjefredaktør sikra ho den vidare finansieringa gjennom støtte frå statsbudsjettet og frå universiteta.
Frå 2017 til 2021 var Godal oppdragsutviklar ved vitensenteret Inspiria. I dag er Godal skribent, og var i 2018 redaktør for diktantologien *Alt skal bli forandra snart. 100 norske dikt om fellesskap og kamp*, i lag med Leif Høghaug.

Godal har hatt ei rekkje verv i frivillige organisasjonar, som AUF, Framfylkingen, Arbeidarpartiet, Utøyaveteranane, Nei til EU, Norsk målungdom og Noregs mållag. Ho er folkevald i Fredrikstad (2019), nestleiar for Fredrikstad Arbeidarparti (2023) og leiar av Klima- og miljøutvalet i Østfold Arbeidarparti og Arbeidarrørslas kulturnettverk.

Godal er dotter til Sissel Rønbeck og Bjørn Tore Godal, og mor til Maika Marie Godal Dam.

Kjelder
-------

1. ↑  «Har vært i dragkamp siden 2010 - nå er det klart at det overlever». *Dagbladet.no* (på norsk). 18. januar 2015.
2. ↑  «Politisk poesi har fått et oppsving etter 22. juli» (på norsk).

* Arne Guttormsen (15.1.2011), «Skal lede Norsk nettleksikon», *Vårt Land*, arkivert frå originalen 14.03.2012


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Eit av dei to pansertårna på det danske kystfortet Stevnsfortet, bygd i 1950 til 1953 inne i Stevns Klint på austkysten av Stevns på Sjælland i Danmark for å kontrollere innseglinga til Øresund frå Austersjøen. Fortet er teke ut or bruk, og frå 2008 vorte til museum over den kalde krigen.
**Kystfort** er nemnnga på stasjonære militære installasjonar langs kysten for å hindre åtak på landet frå sjøen, eller for å skaffe seg militær kontroll over strategiske sund og andre farvatn. Dei fleste kystforta har solide bygningar i stein eller betong som kan stå mot åtak frå granatar og bomber, eller er kombinert med rom inne i fjellet. Hovudvåpna på kystforta var kanonar, torpedoar (ein sprengladning utstyrt med propell drive av ein motor med trykklufttank), og dei var ofte verna med minefelt (felt med eksplosiv som vert utløyst av båtar, køyretøy eller folk), plassert i sjøen og eventuelt på land i tillegg.

Kystforta i både Noreg og andre land er i den seinare tida vorte lagd ned, då dei ikkje stettar krava til moderne krigføring og landevern. Mange av dei har vorte omgjort til museum, kulturminne eller turistattraksjonar.

I Noreg ligg dei eldste kystforta attmed Oslofjorden, ved Tønsberg, Kristiansand, Bergen, Trondheim og Vardø. Under den tyske okkupasjonen av Noreg under den andre verdskrigen vart det bygd om lag tre hundre fleire kystfort. Dei gjekk inn i den såkalla Atlanterhavsmuren eller Atlanterhavsvollen (tysk: Atlantikwall), som ikkje var ein mur eller voll, men ei 2.685 kilometer lang, tyskbygd line av kystfort på strategiske punkt langsetter vest-og nordkysten av fastlands-Europa, frå Frankrike i sørvest, over Belgia, Nederland, Danmark, og oppetter norskekysten.
**Anne Marit Jacobsen** (fødd 7. november 1946 i Oslo) er ein norsk skodespelar.

Biografi
--------

Anne Marit Jacobsen scenedebuterte i 1969 på Nationaltheatret i Stein Mehrens *Narren og hans hertug*, der ho spela Rikke. Frå og med 1970 har ho vore tilsett ved Nationaltheatret. Opptredenen hennar som Hedvig i *Vildanden* av Ibsen vart send på fjernsyn same året. Seinare har det vorte mange roller, både på film, fjernsyn, teater og revy. Talentet hennar spenner vidt og ho har spela i teaterstykke av alle slag. Ho har opptredt i verk av både Holberg, Wilde, Dostojevskij, Tsjekhov, Shakespare, Dario Fo og samtidsdramatikarar som Kaj Munk og Åge Rønning. I 1989 opptredde ho med førestillinga *Lilli Valentin* av Willy Russel, som bestod av ein monolog for éi kvinne på scena.

I 1986 sendte NRK fjernsynsshowet «Hilde? På TV?!» som var skreddarsydd til underhaldningstalentet hennar. Showet vart NRKs bidrag til tevlinga i Montreux som kåra beste og løgnaste TV-program.

Nokre av dei best kjende film og fjernsynsrollene hennar er Marikken i *Marikkens bryllup* (1972), Petrine i *Reisen til Julestjernen* (1976), Tante Petra i *Ole Aleksander Filibom-bom-bom* (1998) og Anna Nedrebø i fjernsynsserien *Vestavind* (1994). Dei siste åra har ho vore å sjå som Elsa Mork i *Sejer - Svarte sekunder* (2006), Liv i komiserien *Etaten* (2006), Hilde Henningsen i *Hvaler* (2008-2010), og filmrollene som Jill i *Kong Curling* (2011) og Tante Inger i *Som du ser meg* (2012). I 2010 laga ho ei teaterførestilling om diktaren Hans Børli.

Anne Marit Jacobsen har også opptredd som jazzsongar og framført tradisjonell folkemusikk.

Ho er dotter av songarinna Randi Heide Steen og brordotter av Harald Heide-Steen. Harald Heide-Steen jr. var syskenbarnet hennar.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1997: Per Aabels ærespris
* 2003: Komiprisen 2003 i klassen beste kvinnelige artist, revy og komedie for sin rolle som lady Bracknell i *Hvem er Ernest?*
* 2003: Aase Byes legat
* 2004: Oslo bys kunstnerpris
* 2005: Grenseløs kommunikasjon (utdelt av Telenor)
* 2006: Gammleng-prisen i klassa for scenisk verksemd og teater.
* 2006: Gullruten for beste kvinnelege skodespelar for Sejer - Svarte sekunder.
* 2016: Amandakomiteens ærespris for sin mangeårige karriere på scene, film og TV.
* 2017: Kommandør av St. Olavs Orden for «sin fremragende innsats som skuespiller».

Kjelder
-------

* «Anne\_Marit\_Jacobsen» i *Store norske leksikon*, snl.no.*, henta inn 27. november 2013.*

### Fotnotar

1. ↑   Anne Marit Jacobsen hjå The Internet Movie Database
2. ↑   «Nå gjelder det å få nye drømmer». *Hjemmet*. 06.12.2010. Henta 27. november 2013.
3. ↑  Amanda 2016: «Bølgen» er årets norske kinofilm
4. ↑  «Utnevnelse til St. Olavs Orden». kongehuset.no (publisert 27.2.2017)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Kyrkoherde** er ei stilling som arbeidsleiande prest i den Svenska kyrkan. Stillinga tilsvarer på mange måtar stillinga som prost i Den norske kyrkja, men det geografiske arbeidsområdet er mindre, slik at tittelen kanskje best bør omsetjst med sokneprest. Stillinga er dessutan tillagt nokre av dei oppgåvene kyrkjeverja har i Den norske kyrkja.

Tenesteområdet til *kyrkoherden* kallast pastorat, som tilsvarar prestegjeld i Noreg. I *pastorat* som har fleire forsamlingar (kyrkjelydar) eller sokn, har *kyrkoherden* oftast teneste i den største forsamlinga, og det vil arbeide andre prestar i dei andre sokna. I eit domsokn har *kyrkoherden* tittelen domprost i Sverige som i Noreg.

Tittelen *prost* (etter latin *prost honoris causa*) er i den Svenska kyrkan ein heiderstittel som biskopen kan tildele prestar etter forteneste.

### Krav til stillinga

Teneste som *kyrkoherde* kan søkast av prest som har gjort teneste i minst tre år, er fylt 30 år og som er budd på å samarbeide med andre prestar av såvel kvinneleg og mannleg kjønn.

### Ansvar

*Kyrkoherden* er arbeidsleiar for personalet som direkte arbeider med kjerneverksemda i soknet, det vil seie å feire gudstenester, drive kristeleg undervisning, utøve diakoni og misjon. Slik sett tilsvarar delar av arbeidsområdet til *kyrkoherden* oppgåver som i Den norske kyrkja er lagt til kyrkjeverja. 

*Kyrkoherden* har eit samordnings- och tilsynsansvar for all verksemd i *pastoratet* (prestegjeldet), ikkje berre overfor eigen kyrkjelyd. Rekkjevidda av dette ansvaret er enno ikkje fullt ut avklart i den Svenska kyrkan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kyrkoherde» frå Wikipedia på svensk, den 6. mai 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BBC Things

 |
**Anne Stine Ingstad** (11. februar 1918–6. november 1997), fødd **Anne Kirstine Moe**, var ein norsk arkeolog som er mest kjend for dei arkeologiske utgravingane ved L'Anse aux Meadows på nordspissen av Newfoundland i Canada. Her fann ho, saman med mannen Helge Ingstad, sikre prov for norrøn busetnad frå ca. år 1000 e.Kr.

Liv og virke
------------

Anne Stine Moe var frå Lillehammer. Ho vart gift med Helge Ingstad i 1941. Dei vart foreldre til forskaren og professoren Benedicte Ingstad.

Anne Stine Ingstad tok utdaning som arkeolog på 1950-talet og avla magistergradseksamen i nordisk arkeologi ved Universitetet i Oslo i 1960. Steinalderen var utgangspunktet for dei første fagartiklane hennar. I 1960-61 var ho ei kort tid leiar for Norsk Skogbruksmuseum 1960–61. I 1960 oppdaga Helge Ingstad ein muleg buplass i Newfoundland. I 7 sesongar, mellom 1961 og 1968, leia Anne Stine Ingstad arkeologiske utgravingar her. Dei kunne etterkvart bekrefte norrøn busetnad i Amerika 500 år før Christofer Columbus. Det gjekk ei tid for arbeidet vart internasjonalt anerkjent. På 1970-talet tok Anne Stine Ingstad opp eit nytt forskningsfelt, tekstilfunna frå Kaupang og Oseberg-grava.

For det vitskaplege arbeidet sitt vart Anne Stine Ingstad i 1969 utnemnd til *Honorary Dr.* ved Memorial University på St. Johns i Newfoundland. I 1992 vart ho utnemnd til æresdoktor ved Universitetet i Bergen. Ho var og kommandør av St. Olavs Orden og var medlem av Vitenskapsakademiet i Oslo.

Bibliografi
-----------

* Ingstad, Helge; Ingstad, Anne Stine (2001). *The Viking Discovery of America: The Excavation of a Norse Settlement in L'Anse Aux Meadows, Newfoundland*. Checkmark Books. ISBN 0-8160-4716-2.

* *Osebergsdronningens grav – Vår arkeologiske nasjonalskatt i nytt lys* (1993) (saman med Arne Emil Christensen, og Bjørn Myhre ISBN 82-516-1423-6

Kjelder
-------

1. ↑  Tore Gjelsvik: *Anne Stine Ingstad* - Minneord i *Polarboken 1997-1998*, s. 137, utgitt av Norsk Polarklubb 1998

* *Denne artikkelen bygger på «Anne Stine Ingstad» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* «Anne\_Stine\_Ingstad» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Anne Stine Ingstad i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |