recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Abraham Theodor Berge**, (20. august 1851–10. juli 1936) var ein norsk politikar frå Lyngdal i noverande Vest-Agder fylke. Han var statsminister i Noreg frå 30. mai 1923 til 25. juli 1924. Berge representerte Frisindede Venstre og var ein av stiftarane av partiet. 
Tidlegare statsminister Otto Bahr Halvorsen døydde etter berre to månadar i statsministerstolen i si andre regjering. Regjeringa Halvorsen gjekk av 29. mai 1923. 
Berge gjekk inn for å fjerna alkoholforbodet, noko som gav den nye regjeringa problem. Stortingsfleirtalet kravde ny folkerøysting om alkoholforbod, og regjeringa fall.

Riksrett
--------

Abraham Berge og seks av statsrådane hans vart i 1926 utsett for riksrettstiltale. Regjeringa Berge hadde gjort løyvingar utan å informera Stortinget. Saka var frå 1923 og løyvingane var gjort for å stø opp om Handelsbanken. Berge og statsrådane vart frikjende. Eit mindretal røysta mot frikjenning. Vurderinga ved frikjenninga gjekk på at regjeringa hadde handla i beste meining.

Sjå òg
------

* Norske regjeringar
* Abraham Berge si regjering

Kjelder
-------

* Dødsdato frå NBL-artikkel om Berge, skriven av Sven Carstens.
* Biografisk informasjon om Abraham Berge NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Musungar oppfostra på kattemjølk etter at mor deira døydde.
Babyar kan få annan mat frå dei er rundt seks månader gamle.
**Ablaktasjon** kjem frå latin og tyder om lag 'avmjølking'. Det viser til avsluttinga av amming frå ei pattedyrmor si side, og avvenning frå diing frå avkomet si side. Ved avvenning kan ein unge gå over frå morsmjølk til vanleg mat eller tilpassa føde som mos, graut eller morsmjølkerstatting. Mora på si side sluttar å produsera mjølk. Slutten av mjølkeproduksjon kan ofte gjera at hoa kan unnfanga igjen ved at han fører til brunst eller eggløysing. I husdyr kan ein ofte framskunda avvenning av ungar men fortsetja mjølking for sjølv å utnytta mjølka, eller for ikkje å tera på mordyra.

Avvenninga skjer ofte i ein prosess der den diande ungen gradvis går over til vanleg mat i takt med at mora får ein stadig minkande mjølkeproduksjon, men kan også skje som ei brå avslutting. Nokre dyr, til dømes grønlandssel, har brå avvenning som vane, men hjå andre kan død eller andre problem hjå mor eller avkom føra til plutseleg mjølkeavslutting. For å minka mjølkeproduksjon og dermed hindra mjølkespreng kan ein bruka medikament, til dømes bromokriptin, som minskar produksjonen av prolaktin.

Menneske
--------

Kva tid og korleis ein byrjar avvenning av småbarn varierer, og heng saman med kulturelle og sosiale faktorar.
Verdas helseorganisasjon (WHO) meiner det beste for helsa til mor og barn er at babyar berre får brystmjølk fram til dei er seks månader gamle. Deretter kan ein innføra mat medan ein fortset å amma, gjerne fram til ungen er to år.

Av matmengde reknar WHO med at ungar som blir amma etter eige ønske bør få rundt 130 (200) kcal per dag ved 6-8-månadsalderen, 310 (300) kcal per dag ved 9-11-månadsalderen og 580 (550) kcal per dag ved 12-23-månadsalderen (tala i parentes gjeld u-land. Forskjellane kjem av skilnader i morsmjølkinntak).

Ungar treng ikkje særskild innkjøpt barnemat, men må få mat som er tilpassa evna deira til å ta og tygga. Halvårsgamle ungar kan eta mos, puré og graut medan dei frå rundt 8 månader også ofte kan plukka opp og eta mindre matbitar sjølve. Eittåringar kan som regel eta det same som resten av familien et, bortsett frå mat dei kan setja i halsen (slik som nøtter, druer eller rå gulrot).

Kjelder
-------

* Ablactation i Encyclo
* ablactation i The Free Dictionary
* «Ablaktasjon» i *Caplex*.
* «ablaktasjon» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Fôring av ammeku før og rundt kalving Arkivert 2011-06-15 ved Wayback Machine. ved tyr.no
* Gris Arkivert 2011-09-08 ved Wayback Machine. ved dyreweb.no
* Guiding principles for complementary feeding of the breastfed child (PAHO, WHO, 2003)
* Practice of Ultra Early Ablactation on Japanese Black Calves[*daud lenkje*] (summary) Journal of Livestock Medicine (2002)
* Breastfeeding supplements in urban and rural areas of Bangladesh. (summary) Rural Demogr. 1986;13 (1-2):1-11.
* Comparison of four different dosages of injectable bromocriptine retard for puerperal ablactation (abstract)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| **Indre Mongolia内蒙古**  |
| --- |
| Fleire namn | Kyrillisk: Өвөр Монгол (transkripsjon): Öbür mongγol Pinyin: *Nèi Měnggǔ*) |
|  |
| Plassering |
| Kart over Indre Mongolia i Kina.Kart over Indre Mongolia i Kina.Kart over Indre Mongolia i Kina. |
| Styresmakter |
| Land | Folkerepublikken Kina, Republikken Kina |
| Hovudstad | Hohhot |
| Leiar | Bu Xiaolin, Wang Lixia |
| Geografi |
| Flatevidd | 1,183,000 km2 km² |
| Annan informasjon |
| **Nettstad:** www.nmg.gov.cn |

**Indre Mongolia** er ein autonom region i Folkerepublikken Kina.

Geografi
--------

Indre Mongolia grensar i nord til republikken Mongolia og Russland, i sør til provinsane Hebei, Shanxi, Shaanxi, Ningxia og Gansu og i aust til Liaoning, Jilin og Heilongjiang. Provinsen dekkjer 12 % av arealet til Kina, men berre 2 % av innbyggjarane bur der. Regionen er med andre ord ein av dei mest grisgrendte områda i Kina. Størstedelen av området ligg på mellom 1000 og 1500 moh. og store delar av Gobiørkenen ligg i Indre Mongolia.

Innbyggjarar
------------

Folketalet består i 80 % hankinesarar, 17 % mongolar og minoritetsgruppene mandsjuar (2 %), huikinesarar (0,9 %), daur (0,3 %), evenkar, oroqin og koreanarar. Regionen har status som nasjonalt minoritetsområde for mongolane. Opphavleg var dei nomadefolk, men dei fleste er bufaste no til dags. Om lag 350 000 driv framleis med gjeting av buskap. Størstedelen av innbyggjarane er busette på Hetao-sletta langs Huang He og sideelvane og på Khorcinsletta. Dei største byane er industribyen Baotou og hovudstaden Hohhot. Berre 5 % av arealet i regionen er dyrka mark; dette har sjølvsagt med det barske klimaet å gjera.

Historie
--------

Området vart politisk sameint med Kina då den mongolske hæren erobra Kina på 1200-talet. Seinare, då Ytre Mongolia vart liggjande inneklemt mellom interessene til Kina og Russland, blei Indre Mongolia verande under kinesisk innverknad. I 1947 oppretta dei kinesiske kommunistane Indre Mongolia som autonom region. I moderne tid har det vorte danna separatistrørsler i det mongolske folket i regionen.

Administrative einingar
-----------------------

Prefektura i Indre Mongolia.
Sletteland i Indre Mongolia.
Indre Mongolia er delt inn i 12 prefektureiningar:

1. Alxa
2. Bayan Nur
3. Wuhai
4. Ordos
5. Baotou
6. Hohhot
7. Ulanqab
8. Xilin Gol
9. Chifeng
10. Tongliao
11. Hinggan
12. Hulunbuir

Desse er inndelte i 102 ulike typar fylke, som igjen er inndelte i 1425 ulike typar kommunar.

Kjelder
-------

* 

* «Indre\_Mongolia» i *Store norske leksikon*, snl.no. skrive av Cato Næverdal.
* *Bokmålswikipedia om Indre Mongolia, henta inn 26. mars 2011.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ein **lensmann** var i mellomalderen ein tenestemann under sysselmannen. Ordet tyder eigentleg *ein mann som har eit len*.

I dag er lensmannen ein statstenestemann som har polititenesta og ymse administrative oppgåver i eit lensmannsdistrikt.

Historie
--------

Lensmannsetaten har røter attende til 1200-talet. Den første tida hadde lensmennene først og fremst innkrevingsoppgåver, men dei hadde òg oppgåva med å halde orden under tinget. Lensmennene var underlagt sysselmennene.

Etter kvart fekk lensmennene auka mynde og autoritet. Dei arbeidde under futane, slik at kvart futedømme hadde mange lensmannsdistrikt. Dei viktigaste oppgåvene var pengeinnkreving og det vi i dag kallar politioppgåver. 

Då eineveldet vart nnført i 1660 var det rundt 300-350 lensmenn i Noreg. Eineveldet førte til eit sterkare embetsmannsstyre, og oppgåvene til lensmennene (som ikkje var embetsmenn) som det ytterste forvaltningsleddet vart endå viktigare. Utover 1800-talet byrja lensmennene å tilsette medhjelparar, lensmannsbetjentar, som dei løna sjølve. 

I dag er lensmannsetaten ein del av Politiet i Noreg.

Kjelde:
-------

* Stortingsmelding nr 22 (2000-2201)
|  |
| --- |
| ***Sex Power***  Filmmusikkalbum av Vangelis |
|  |
| **Utgjeve** | 1970 |
| **Innspelt** | Slutten av 1969 |
| **Sjanger** | Progressiv rock, psykedelisk musikk, vise, lydspor |
| **Lengd** | 34:23 |
| **Selskap** | Philips Records |
|
| Vangelis-kronologi |
|  | *Sex Power* | *Fais que ton rêve soit plus long que la nuit*(1972)
 
 |

**Sex Power** er eit filmmusikkalbum av den greske musikaren Vangelis for filmen med same namn i 1970, med Jane Birkin i hovudrolla. Dette var det første albumet han gav ut som soloartist. Vangelis byrja å spele inn musikk for filmen seint i 1969. 

Musikken på albumet består av somme melodiar, rare lydeffektar, omstendeleg perkusjon, korsong med eit snev av Middelhavet.

Songane har ikkje nokre titlar på albumet, men spor 2 og 5 på side 1 vart gjeven ut på singel med tittelen «Djemilla»/«Third Love». Demis Rossous syng tekstlaus vokal på «Third Love». 

Albumet er sjeldant og vanskeleg å få tak i og har aldri offisielt blitt gjeve ut på CD. Det har derfor relativt høg pris på marknaden. Årsaka til at albumet ikkje er kome ut på ny kan vere at musikken vart laga til ein erotisk film, og at Vangelis er brydd av dette.

Innhald
-------

Side ein| Nr. | Tittel | Lengd |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Part I» | 0:29 |
| 2. | «Djemilla» | 3:11 |
| 3. | «Part III» | 2:50 |
| 4. | «Part IV» | 3:10 |
| 5. | «Third Love» | 3:14 |
| 6. | «Part VI» | 3:23 |

Side to| Nr. | Tittel | Lengd |
| --- | --- | --- |
| 1. | «Part VII» | 2:06 |
| 2. | «Part VIII» | 8:11 |
| 3. | «Part IX» | 3:17 |
| 4. | «Part X» | 2:23 |
| 5. | «Part XI» | 1:32 |

Kjelder
-------

1. 1 2 3
**MB «Tafjord»** er ein tidlegare norsk fjordbåt bygd i 1927, til bruk i Tafjord. Motorbåten vart bygd på Einar Helland båtbyggjeri på Vestnes i Romsdal.

Under Tafjord-ulukka 7. april 1934 blei båten løfta 60 meter opp på land.

Oversikt over fartøyet
----------------------

MB Tafjord er bygd som ein kutter med loddrett stamn og utoverhengende hekk. Skansekledingane rr tett, og dekket er lagt oppå det som normalt ville vore toppen av rekkestøttene omtrent frå midtskips og framover. Som rekke er det ei røyrrekke med septer som er skrudd fast i dekk. Akter er det vanleg topprekke, men her er det montert aluminiumssider oppå rekka. Heilt akter er det ope. Dekkshuset akterut er i aluminium, og er bygd saman med trestyrehuset. Inni styrehuset er det nedgang til maskinrommet. Framme på dekk er det nedgang til
salongen. Aktafor nedgangen er det plass for ein skylight, men denne er fjerna. 
I salongen er det ribba for innreiing. Som rutebåt var det her langsgåande benk på den eine sida og lause klaffstolar elles. Ved visse høve
kunne salongen nyttast til lasterom, og dette var truleg årsak til den enkle innreiinga. Utanom skylighten er det fire koauge som gir lys til salongen.

Referanseperiodar for vern
--------------------------

MB «Tafjord» har gått gjennom feire ombyggingar, men har ein ganske einsarta driftshistorie. Før 1950 verkar ombyggingshistorien noko uklar førebels. Etter denne tid ser det til å vere følgjande epokar som peikar seg ut:

1. 1950-1973: Rute- og skyssbåt. Dagens styrehus, men galgedekk og open gang under. Billettkontor aktafor styrehuset og toalett på hekken.

Nedgangskappe omtrent midtskips på babord side. Flatt skylight i tre. Motor: 24 hk Union.

1. 1973-1979 Rute- og skyssbåt. Utsjånad som i føregåande tidsperiode, men med Volvo Penta motor
2. 1979-1984: Fritidsbåt. Ombygging i 1984-85 omfatta arrangementet aktafor styrehuset. Billettkontor, gang og toalett erstatta med salong bygd i aluminium. Ny nedgangskappe og skylight i aluminium.
3. 1985-2002: Som føregåande periode, men i 2002 vart det sett inn ein nyare Volvo Penta.

**Utgangspunkt for vern** 
Som rute- og skyssbåst lik han såg ut då hang gjekk ut av drift i 1979

Kjelder
-------

1. 1 2  Tafjord, norsk-fartoyvern
2. ↑  Alfred Nilsen, «Ein båt med historisk verdi», storfjordnytt.no (4. april 2013)
**1551** (romartal MDLI)

Hendingar
---------

Sjølvportrett av Domenico Beccafumi, som døydde i 1551.
### Utlandet

* Taqi al-Din beskreiv eit dampdrive grillspyd.

### Noreg

*

Fødde
-----

*

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1551.*

* 21. januar: Stygge Krumpen, dansk biskop
* 18. mai: Domenico Beccafumi, italiensk målar

Referanse
---------

1. ↑  al\_Din, T. *Al-Turuq al-samiyya fi al-alat al-ruhaniyya*, 1551.

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
**Düsseldorf-skulen i elektronisk musikk**, eller berre **Düsseldorf-skulen**, var ei utvikling i elektronisk musikk i 1970-åra, forma av Düsseldorf-baserte artistar som Kraftwerk, Cluster, Can og Neu!. Stilen er karakterisert av synthesizermelodiar og rytmiske basslinjer og markante trommer. Dei fleste verka er instrumentale og vokal vert berre nytta til ein viss grad. Omgrepet vert stundom nytta som ein motsetnad til den samtidige rørsla kalla Berlin-skulen i elektronisk musikk.

Tidleg musikk
-------------

Dei tidlege verka til Kraftwerk og Can skil seg frå den seinare, meir suksessrike perioden. Album som *Kraftwerk* og *Kraftwerk 2* er særs eksperimentelle med harde trommer, eletrisk fiolin og manipulert, elektrisk fløyte.

Hovudperioden
-------------

Dei store albuma, som har gjort denne stilen kjend er Kraftwerk-albuma *Autobahn* og *The Man-Machine*, som har definert sjangeren. Songar som «The Robots» frå *The Man-Machine* i 1978 og «Home Computer» frå *Computer World* 1981 gjekk bort frå tidlegare retningar i elektronisk musikk.

Düsseldorf-skulen i dag
-----------------------

Av dei originale banda er det berre Kraftwerk som framleis er aktive.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Düsseldorf School of electronic music» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Encyclopedia of Electronic Music
* Kraftwerk
**m.p.p.** er ei avkorting for **med påhalden penn**. Omgrepet var vanleg den gongen mange ikkje kunne skrive. For likevel å kunna underteikne brev og andre dokument, heldt personen handa si på pennen medan namnet hans vart skrive, med (m.p.p.) bak namnet. Underteikninga vart då rekna som gjeldande.

Signaturar med (m.p.p.) bak treng ikkje å vere prov for at personane som har signert ikkje kunne skrive namnet sitt. Pennen kunne verte send rundt til alle som skulle signere, slik at dei hadde halde i han. Så skreiv den som var mest skrivedyktig signaturane. 

Det er ikkje eit vilkår for gyldigheita av ei slik underskrift at personen har halde i pennen. Det er tilstrekkeleg at han eller ho samtykker i at ein annan skriv under på hans eller hennar vegne.

Underskrift gjort med påhalden penn er også no ein gyldig måte å skrive under på eit dokument. Dette førekjem frå tid til anna, særleg når den som skal skrive under av helsegrunnar ikkje er i stand til å halde ein penn, men har full forståing av kva han eller ho skriv under på.

Kjelder
-------

* hist.uib.no
**1559** (romartal MDLIX)

Hendingar
---------

Fredrik II vart konge i Danmark-Noreg i 1559
### Utlandet

* 

### Noreg

* Fredrik II vart konge i Danmark-Noreg

Fødde
-----

*

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1559.*

* 1. januar: Kong Kristian III av Danmark-Noreg
* 25. januar: Kristian II

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
**Edward Graham McCreadie** (fødd 15. april 1940) er ein skotsk tidlegare fotballspelar frå Glasgow. Han var venstreback-back 1972-73 i Chelsea FC og landslagsspelar 1965-69 for Skottland.

Karriere
--------

### Klubbspel

McCreadie spelte på det skotske andredivisjonslaget East Stirlingshire til han i 1962 vart overført til engelske Chelsea FC, ein klubb han rykte opp i 1. divisjon med. 15. mars 1965 vart han matchvinnar då Chelsea vann ligacupfinalen med 3 mot 2 over Leicester City. To år seinare spelte han sin fyrste finale i FA-cupen, ein kamp som enda med tap mot Tottenham Hotspur. I april 1970 deltok McCreadie i dei berykta finalane mot Leeds United i FA-cupen. Etter 2–2 på Wembley stadion, måtte det ekstraomgangar til i omkampen på Old Trafford før Chelsea-kapteinen kunne heve klubbens aller fyrste FA-pokal.

### Landslagsspel

Frå debuten 10. april 1965 til 17. mai 1969 spelte McCreadie 23 av Skottlands landskampar. Han kom ikkje på skåringslista.

### Merittar

* Vinnar av FA-cupen: 1970 for Chelsea FC
* Vinnar av den engelske ligacupen: 1965 for Chelsea FC

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eddie McCreadie» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mai 2022.*
* eu-football
HMS Devonshire var ein britisk kryssar av London-klassa
**HMS «Devonshire»** var ein britisk kryssar, kanskje best kjend i Noreg som skipet som evakuerte kongefamilien og den norske regjeringa i 1940.

Skipet vart sjøsett 22. oktober 1927 og kom i operativ teneste 18. mars 1929. Andre skip i same klassa var: HMS «London», HMS «Shropshire», HMS «Sussex».
Storleiken på skipet var: deplasement = 9 850 tonn, lengde 192,80 m, breidde 20,12 m, djuptgåande: 6,32 m. Våpensystem m.a.: 8 x 8" kanoner, 4 x 4" kanoner, 4 x 2 punds luftvernkanoner, 8 torpedorør. Skipet var utstyrt med eit fly og hadde eit mannskap på 784 mann.

Skipet gjorde først teneste i 1. kryssarskvadron i Middelhavet, og vart stort sett der fram til byrjinga av andre verdskrigen. Det tok del i den allierte kampanjen i Noreg, og etter at dei norske styrkane måtte kapitulere i juni 1940 var det HMS «Devonshire» som evakuerte den norske regjeringa, kongefamilien og mange sivile. 
Med totalt 461 passasjerar gjekk skipet frå Tromsø i åtte-tida om kvelden 7. juni 1940. Det var stor krigsaktivitet i farvatnet der dei fór og mellom andre vart hangarskipet HMS Glorius senka av tyske krigsskip og 1.419 personar omkom. HMS «Devonshire» tok ikkje del i kamphandlingane, og om morgonen 10. juni kom dei velberga fram til hamnebyen Greenoch i Skottland. 

Seinare i 1940 var skipet med i operasjonar mot Vichy-franske område i Afrika. I januar 1941 vart det sendt til Sør-Atlanteren for å ta del i jakta på den tyske hjelpekryssaren «Kormoran», men utan å lukkast. Mellom mai og september tok det del i operasjonar utanfor kysten av Noreg og Russland.

2. november 1941 var HMS «Devonshire» med på å kapre ein heil Vichy-fransk konvoy aust for Kapp det gode håp. Seinare same månaden, 22. november, senka skipet den tyske hjelpekryssaren «Atlantis» nord for Ascension i Sør-Atlanteren.

I mars 1942 var skipet stasjonert i Indiahavet, og i april tok det del i erobringa av Madagaskar. Frå mars 1944 og til slutten av krigen tenestegjorde skipet i heimeflåten (Home Fleet). HMS «Devonshire» kom attende til norske farvatn i 1944 som eskorteskip under dei britiske hangarskipsoperasjonane med angrep mot slagskipet «Tirpitz».

Etter fem lange krigsår, kom kryssaren HMS «Devonshire» nok ein gong til Noreg. 7. juni 1945, på dagen fem år etter avreisa fra Tromsø i 1940, kom skipet inn på Oslos havn i spissen for ein marinestyrke som førte kong Haakon, kronprinsesse Märtha og kronprinsborna attende til Noreg.

Etter krigen vart HMS Devonshire bygt om til treningsskip i 1947, og heldt fram i denne tenesta til det vart selt for opphogging i 1954.

Referansar
----------

1. ↑  Forsvarsmuseet Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine. Kongen og marinen til England
2. ↑  Aftenposten Skipet som reddet kongen

Bakgrunnsstoff
--------------

* WW2 Cruisers - HMS Devonshire.
**1554** (romartal MDLIV) var eit normalår som byrja på ein måndag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

Lady Jane Grey vart avretta i London den 12. februar
### Utlandet

* 12. februar: Lady Jane Grey vart avretta i London etter ni dagar som dronning.

### Noreg

*

Fødde
-----

*

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1554.*

* 12. februar: Lady Jane Grey, engelsk adelskvinne og de facto dronning av England og Irland

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
**M-type-asteroidar** er asteroidar av ukjent samansetning. Dei er moderat lyse med ein albedo på 0,1-0,2. Nokre av dei består av nikkel og jern, enten reint eller blanda med mindre mengder av stein. Desse asteroidane er tenkte å vera bitar av metallkjernene til differensierte asteroidar som har blitt delt opp i bitar etter kraftige nedslag. Ein meiner at desse M-type-asteroidane er opphavet til jernmeteorittane.

Andre M-typar har ukjent samansetning. For eksempel har 22 Kalliope ein tettleik som er for låg til å vera eit metallhaldig objekt; sjølv ein porøs asteroide av metall ville trengt ein porøsitet på 70 % for å ha så låg tettleik. Kalliope og 21 Lutetia har trekk i spektruma som hintar til at dei har hydrerte mineral og silikat, låge radaralbedoar som ikkje stemmer med ei metallhaldig overflate, og karakteristikkar som har meir til felles med C-type-asteroidar. Ei rekkje andre M-type-asteroidar passar heller ikkje inn i kategorien med metallrike asteroidar.

16 Psyche er den største M-type-asteroiden og ser ut til å vera metallhaldig.  Ein M-type, 216 Kleopatra, vart fotografert ved hjelp av radar av Arecibo-observatoriet i Puerto Rico, og har ei form lik eit hundebein.

M-typen var ein av dei tre hovudkategoriane i den første klassifikasjonen, og var opphavleg tenkt å vera ein klasse for metallhaldige asteroidar.
**Det lybske myntsystemet**, **Lübische Mark** eller **Lübsche Mark** (latin: *Marca Lubicensis*) hadde utgangspunkt i hansabyen Lübeck. Lybsk myntrekning spelte ei stor rolle i Nord-Europa i seinmellomalderen og fram mot slutten av 1500-talet. Systemet bygde på sølvmyntfot , og hadde opphavleg utgangspunkt i ei kølnsk mark, som i dagens mål veg 233,85 g. Med tida vart lybsk mynt slått med stadig lågare sølvinnhald, slik at sølvmengda i ei mark pengar omkring år 1500 var 1/13 jamført med sølvinnhaldet i ei kølnsk mark finsølv.

Den lybske sølvmarka var inndelt slik at ei mark = 16 skilling a 12 penningar; det gjekk altså 192 penningar på ei mark.

I Danmark vart det lybske myntsystemet innført omkring år 1400, i Noreg like før år 1500, i kong Hans si regjeringstid. Forordning 12. januar 1582 (godkjend for Noreg 1. august 1589) oppgav definitivt tilknytinga til det lybske myntsystemet; i staden vart det innført eit myntsystem som bygde på dalaren. Mark som teljeeining for 16 skilling vart likevel bruka fram til 1813.

Kjelder
-------

1. ↑  Historisk leksikon
2. ↑  Norsk mynt i 1000 år
På dette biletet ser me korallar, svampar og muslingar; typiske benthosdyr i tropisk saltvatn
**Benthos** eller **bentiske organismar** er eit samleomgrep for ulike organismar som lever i, på eller i umiddelbar nærleik av botnen av vatn. Desse organismane omfattar m.a. pigghudingar, svampar, korallar, muslingar, mange fisk og krepsdyr og ei rekkje andre livsformer.

Ein kan dela desse organismane inn etter kva slags næringsopptak dei har i **plantebenthos** og **dyrebenthos**, eller me kan dela dei inn etter storleik. Vanlegvis reknar ein **Makrobenthos** som bentiske organismar større enn 1 mm, meiobenthos som dei mellom 1 mm og 32 µm, og ein reknar organismar mindre enn dette som mikrobenthos. Ein tredje måte ein kan dela bentiske vesen inn etter kvar i botnsubstratet ein finn dei. **Endobenthos** lever *i* sedimenta, **epibenthos** lever *på* dei, og **hyperbenthos** lever rett over dei.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* NDL

 |
**Martin Julius Halvorsen** (4. november 1867–17. mars 1951
), kjend som **M. Jul Halvorsen**, var ein boktrykkar og redaktør, opphavleg frå Oslo. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i valperioden 1913-15.

Halvorsen var son til ein skomakar i hovudstaden. Sjølv lærde han seg til typograf. Han vart tidleg kjend som «en radikal og uforferdet mann som med stor energi gikk inn i organisasjonsarbeidet», opphavleg venstremann «på den ytterste radikale fløy». Mellom anna var han med å stifte Norsk Fagforbund, formann i forbundet 1897-99. Han var elles formann i Kristiania demokratiske arbeidarorganisasjon i fem år. Halvorsen var medlem i Kristiania bystyre 1897-1901, vald for partiet Venstre.

Frå 1902 var Halvorsen livet ut busett på Jessheim i Ullensaker herad. Her etablerte han eige trykkeri og byrja gje ut avisa Romerikes Blad, ei avis han redigerte i mange tiår. Han var medlem i Ullensaker heradsstyre 1904-10, deretter med plass i formannskapet i Ullensaker. I fleire periodar var han varaordførar, og ein treårsbolk ordførar i heradet. Fyrst etter 30 år som kommunemann takka han nei til attval. Hausten 1912 vart Halvorsen vald til stortingsmann frå einmannskrinsen Mellem Romerike og sat sesjonane 1913-15 i Lagtinget og i Budsjettkomiteen. Då Det norske Arbeidarparti vart splitta, melde Halvorsen seg inn i Noregs Sosialdemokratiske Arbeidarparti.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Arbeiderbladet 19. mars 1951
Nedstraums hindringar, i dette tilfellet Madeira og Kanariøyane, skapar eddyar turbulente mønster kalla virvelgater.
Når to straumar møtes (her Oyashio- og Kuroshiostraumen), skapar dei eddyar. Planteplankton vert konsentrert langs grensene til desse eddyane og gjer det mogeleg å sjå vassrørsla.
Ein **eddy** er ein virvel i ei væske og den motsette straumen som oppstår når væske renn forbi ei hindring. Like bak hindringa, nedstraums, vil ikkje væska vere i rørsle, så væska når væska passerer hindringa, vil ho strøyme inn i tomrommet skapt av virvelen på kvar side av hindringa, etterfølgd av ein reversert væskestraum bak hindringa som renn på framsida, mot bakenden av hindringa. Dette fenomenet er mest synleg bak store steinar i elvar. 

Ein anna type turbulens er virvelen. Eddyar i gassar, som har dei same eigenskapane som gassar, vert som regel kalla virvlar. For virvlar vert det ikkje laga noko tomrom, men berre eit område med lågare trykk, men igjen ein tilbakestraum som får gassen til å rotere.

Sjå òg
------

* Malstraum
* Virvelvind

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eddy (fluid dynamics)» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2011.*
**Edel Leverås** (fødd 18. november 1934), gift **Serigstad**, er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar som åra 1956-63 vart noregsmeister fem gongar i kulestøyt, fire gongar i diskoskast og i 1956 den siste norske meister i slengballkasting.

Aktiv
-----

Leverås sette 29. juli 1956 norsk rekord i kulestøyt med 11,79 meter på Skatval. Tre veker seinare vann ho gullmedaljen i øvinga under NM i friidrett 1956, der ho òg sikra seg det siste NM-gullet i slengballkasting og fekk bronsen i diskoskastinga. Åra 1957, 1958 og 1960 vart Leverås dobbeltmeister i noregsmeisterskapen. Elles vann ho NM-gull i kulestøyt i 1961 og diskoskast i 1963. 

I åra fram til 1961 forbetra Leverås noregsrekorden i kulestøyt heile 11 gongar, frå 12,08 m i 1957 til sist 13,24 meter i 1961. Under NM i friidrett 1958 i Trondheim kasta Leverås diskosen 40,42 m og sletta dermed den seks år gamle noregsrekorden til Kirsti Jordet. Seinare forbetra Leverås rekorden ytterlegare fire gongar, sist til 42,29 meter då ho vann bronsemedaljen i diskoskast under Nordisk meisterskap i friidrett 1961 på Bislett stadion i Oslo den 31. juli 1961. Den noregsrekorden gjaldt til 1968, noregsrekorden hennar i kulestøyt fall i 1964.

Kjelder
-------

* friidrett.no
Koordinatar: 34°N 34°E﻿

Kart over Det levantinske havet
**Det levantinske havet** er den austlegaste delen av Middelhavet.

Det levantinske havet grensar til Tyrkia i nord, Syria, Libanon, Israel og Gazastripa i aust, Egypt og Libya i sør og Egearhavet i nordvest. I vest ligg det opne Middelhavet (stundom kalla Libyahavet) og grensa er definert som ei linje frå neset Ra's al-Hilal i Libya til øya Gavdos, sør for Kreta. Den største øya i Det levantinske havet er Kypros. På det djupaste er havet 4384 meter i Pliniusgropa, kring 80 km sør for Kreta. Det levantinske havet dekkjer eit område på 320 000 km.

Den nordlege delen av Det levantinske havet, mellom Kypros og Tyrkia vert kalla Det kilikiske havet. I nord ligg òg dei store buktene İskenderunbukta (nordaust) og Antalyabukta (nordvest).

Leviatan-gassfeltet ligg i dette området under Det levantinske bassenget.

Økologi
-------

Suezkanalen som stod ferdig i 1969, knyter Det levantinske havet til Raudehavet. Raudehavet ligg høgare enn det austlege Middelhavet, så kanalen fungerer som eit tidvassund der vatn frå Raudehavet strøymer ut i Middelhavet. Bittersjøane, som er hypersaline naturlege innsjøar som dannar ein del av kanalen, blokkerte tilførselen av artar frå Raudehavet til Middelhavet i mange tiår, men etter kvart som saltinnhaldet i sjøane vart likt det i Raudehavet, byrja planter og dyr å flytte seg vidare i kanalen og har byrja å kolonisere det austlege Middelhavet. Denne vandringa vert kalla Lessepsvandringa, etter Ferdinand de Lesseps, sjefsingeniøren for kanalen.

Bygginga av Aswan-demninga i Nilen i 1960-åra har redusert tilførselen av ferskvatn og slam til Det levantinske havet. Det har gjort havet relativt saltare og meir næringsfattig enn før, noko som har ført til at det historisk viktige sardinfisket har kollapsa. Dette har igjen vore til fordel for raudehavsartane som er vande til det saltare og meir næringsfattige Raudehavet.

Sjå òg
------

* Levanten

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Levantine Sea» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 17. juli 2011, henta 17. august 2012
2. ↑  *arkivkopi* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 18. juli 2011, henta 17. august 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Study and Analysis of Water Masses Formation in the Levantine Sea Arkivert 2011-07-17 ved Wayback Machine.
**Benue** (fransk *la Bénoué*) er den største sideelva til Nigerelva. Ho er rundt 1 400 km lang, av dette dryge 1 000 km i Nigeria. Elva er seglbar over nesten heile lengda si i sommarmånadene. Ho er følgjeleg ein viktig transportveg i dei områda ho renn gjennom. I Nigeria renn den øvre del gjennom delstaten Taraba, og den nedre delen gjennom Benue. Området er ofte herja av malaria.

Benue-elva har utspring på Adamawaplatået nord i Kamerun frå grensetraktene mot Tsjad i aust, og renn derfrå i nordvestleg retning, gjennom den 308 meter lange Lagdo-demningen (84 MW, reservoar 586 km²), via byen Garoua og over grensa til Nigeria sør for Mandarafjella. Deretter renn ho vest- og sørvestover gjennom nabobyane Yola og Jimeta, deretter Numan, Ibi og Makurdi, før ho munnar ut i Nigerelva ved Lokoja, 150 km sør for den nigerianske hovudstaden Abuja.

Vasskraft
---------

Benue-vassdraget har eit betydeleg potensial for vasskraft. Førebels er Lagdo-demningen bygd ut i Kamerun, medan Nigeria har vurdert større utbyggingar med løfte om kinesisk finansiering. Dei gjennomførte og planlagde vasskraftprosjekta omfattar:

* Lagdo-demningen – 84 MW – det største vasskraftprosjektet i Kamerun utanom vassdraget Sanaga. Bygd ut med kinesisk bistand, blir i dag drive av det amerikanske energiselskapet AES.
* Mambila-demningen - 3900 MW - det største vasskraftprosjekt i Nigeria, «Nimengbeila» på Benue si sideelv Donga, som har fått løfte om kinesisk finansiering. Prosjektet blei kopla til bygging av oljeraffineri med totalt 28 milliardar US-dollar i potensiell kinesisk kapital.

Sideelvar
---------

Sideelvane frå høvesvis aust og vest er omtrent jamstore, og mange av dei er dryge 200 km lange. Den øvste sideelva er Mayo Kébbi, som i flaumperiodar har samband med elva Logone – ein del av dreneringssystemet til Tsjadsjøen. Sideelva renn gjennom Tsjad og Kamerun der ho møter Benue ved byen Garoua. Ovanfor denne staden blir Benue demd opp med Lagdo-demningen.

Neste større (høgre) sideelv er Gongola, som er om lag 400 km lang. Ho startar i dei sentral-nigerianske fjella i delstaten Bauchi aust for byen Jos, og munnar ut i Benue-elva ved byen Numan.

Andre høgre sideelvar er Pai, Wase, Ankwe og Okwa, medan venstre sideelvar er Taraba og Donga i Taraba-staten, og Katsina i Benue-staten. Desse venstre sideelvane kjem frå Adamawaplatået i inntil 2 000 meters høgde, og har potensial for vasskraft.

Kjelder
-------

1. ↑  Dams Planned for African Rivers - International Rivers, mai 2006, side 12.
2. ↑  Chinese investment in African hydro - International Water Power, 6. november 2009.
3. ↑  ERA Field Report No 19: Power Shift at the Dam, a looming National Disaster - Lori Pottinger, IRN.org. 1999.
4. ↑  Nigeria/China’s $28.5bn Oil Deal may be Truncated Arkivert 18. september 2010 på Wayback Machine. - Business World, 24. mai 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Benue» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2023.*
Eddy Ottoz til høgre, i trening i Brescia saman med den franske konkurrenten Guy Drut.
**Eddy Ottoz** (fødd 3. juni 1944) er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar, fødd i Mandelieu-la-Napoule i Alpes-Maritimes i Frankrike. Han vart europameister på 110 meter hekk i 1966 og 1969, i 1968 tok han OL-bronse i same øvinga.

Aktiv
-----

Ottoz sette italiensk rekord med 13,8 sekundar då han vart nummer fire i OL-finalen på 110 m hekk under sommarleikane 1964 i Tokyo. To år seinare var han stor favoritt på korthekken då EM i friidrett 1966 fann stad i Budapest, og innfridde med å vinne på tida 13,7, tre tidels sekund føre dei andre medaljevinnarane.

I tynnlufta i Mexico-byen sette alle dei beste hekkeløparane nye personlege rekordar då OL-finalen 1968 vart avvikla. Willie Davenport frå USA vann løpet og vart på elektroniske ur klokka inn til 13,33, Eddy Ottoz tok bronsemedaljen på den italienske rekordtida 13,46, offisielt 13,4.

Ottoz forsvarte EM-tittelen på korthekken under friidretts-EM 1969 i Aten. Vinnartida 13,5 var ny meisterskapsrekord. Han la deretter opp.

Sonen Laurent Ottoz var også hekkeløpar, og forbetra i 1994 den 26 år gamle landsrekorden til faren frå 13,46 til 13,42 sekundar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1964 i Tokyo: Nr 4 – 13,8
* EM 1966 i Budapest: Gullmedalje – 13,7, framom Hinrich John (14,0)
* OL 1968 i Mexico-byen: Bronsemedalje – 13,46
* EM 1969 i Aten: Gullmedalje – 13,5, framom Dave Hemery (13,7)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eddy Ottoz» frå Wikipedia på tysk, den 25. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Jakob Pettersson Rypdal** (19. februar 1926–6. desember 2015) var ein norsk friidrettsutøvar, gymnastikklærar og gardbrukar frå Tresfjord i Romsdal som vart noregsmeister i tresteghopp fire gongar i tida 1953-57. Han levde ugift.

Aktiv
-----

Kvart einaste år frå 1950 til 1960 sikra Rypdal seg ein NM-medalje i tresteghopp. Han vann gull i øvinga i 1953, 1954, 1955 og 1957. Dei hine åra fekk han med seg 5 NM-sølv og to NM-bronsar. Han deltok i 25 landskampar og EM i friidrett 1958. Den 15. mai 1960 sette han livsbeste med 15,06 meter heime i Tresfjord.

Rypdal var medlem i Tresfjord IL. Han fekk kallenamnet «Tresteg-Jakob», både for å skilje han frå ein samnemnd sambygding og frå lagkameraten i Tresfjord IL, langdistanseløparen Jakob Kjersem.

### Plassering i internasjonale meisterskap

* EM 1958 i Stockholm: Utslått i kvalifiseringa (14,41 m=nr 21)

Kjelder
-------

* friidrett.no
* Bygdebladet 9. desember 2015

Notar
-----

1. ↑  Tidens Krav 16. mai 1960

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Dov Ber Borochov** (3. juli 1881–17. desember 1917) var ein marxistisk sionist og ein av grunnleggjarane av den sionistiske arbeidarrørsla, men også av den jiddische filologia.

Han var fødd i det russiske imperiet (idag Ukraina), og slutta seg til Russlands Sosialdemokratiske Arbeidarparti, men vart ekskludert for dei sionistiske synspunkta sine. Etter det var han med å skipe Poale Sion, og arbeidde for dei i fleire land. Etter marsrevolusjonen i Russland vende han attende dit, for å leie *Poale Sion* (Poale Sion vart seinare kløyvd i ein høgre- og ein venstrefraksjon, som har utvikla seg til dei moderne israelske partia Avoda og Meretz). Borochov vart sjuk av lungebetennelse og døydde i desember 1917.

Borochov er rekna som ein av fedrane til den sosialistiske sionismen. Borochov var svært viktig i sionistrørsla. Han analyserte mellom anna jødane sin situasjon i Europa, og meinte dei ville bli tvinga til å emigrere til Palestina. Eit nøkkel-element i Borochov sin ideologi var at han meinte jødiske og arabiske arbeidarar hadde dei same klasseinteressene og kunne stå saman i klassekampen i Palestina, og meinte det måtte vere plass til både jødar og arabarar i landet, slik at dei kunne leve saman i fred.

Medan dei fleste sionistane såg negativt på jiddisch og ville erstatte det med hebraisk, var Borochov ein ihuga tilhengar av jiddisch, og skreiv mykje om kor viktig dette språket var. Han blir rekna som ein av grunnleggjarane av moderne jiddisch-studium.

Kjelder
-------

Den engelskspråklege wikipediaen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ber Borochov Internet Archive
* A brief history of Labor and Socialist Zionism
* Poalei Tziyon
* The National Question and Class Struggle - Ber Borochov 1905
* Poalei Tziyon - Our Platform -1906 Sets out the essential of Borochovian Marxist Zionism.
* The Economic Development of the Jewish People - Ber Borochov 1916
* Poalei Tziyon Peace Manifesto - 1917
* Eretz Yisrael in our program and tactics, Ber Borochov, 1917

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NLA

 |
**Jakob Nilsson Vik** (12. mars 1882–12. september 1960) var ein norsk gardbrukar, meieristyrar og politikar frå Øystese i Hordaland. Han var sosialminister frå 1931 til 1933, og var stortingsrepresentant frå Hordaland i tida 1928 til 1945. Vik var medlem av Bondepartiet.

Vik utdanna seg ved Stend landbruksskule i Fana (1903) og Statens meieriskule i Brandbu (1906). Ved sidan av arbeidet som gardbrukar på farsgarden Vik i Kvam herad var han i åra 1906-13 og 1923-28 styrar av det lokale meieriet. Ei tid var han styreformann i Hardanger Meieribolag og styremedlem i Norske Melkeprodusenters Landsforbund.

Vik var medlem i Kvam heradsstyre frå 1919, ordførar 1922 til 1931. Frå 1928 representerte han Hordaland fylke og Stortinget, og vart attvald ved dei neste tre stortingsvala. Han var medlem i høvesvis Skog- og vassdragskomiteen, deretter i Finans- og tollkomiteen, Sosialkomiteen og Militærkomiteen. Våren 1931 vart Vik sett til å styre Sosialdepartementet i Kolstad-regjeringa, og heldt fram i posten då Jens Hundseid tok over som statsminister i mars 1932. Regjeringa vart felt eitt år seinare, og Vik tok på nytt sete i Stortinget. Han hadde stortingsplass til 1945.

Etter den tyske invasjonen i Noreg i april 1940 vart det ei samlingsregjering stabla på beina. Vik vart utnemnd til å representere Bondepartiet i regjeringa, men fekk ikkje bod om utnemninga før det var for seint å slutte seg til Nygaardsvold-regjeringa som var på flukt nordover i Noreg.

Vik døydde på Oppdal Turisthotel.

Bakgrunnsstoff
--------------

* disnorge
* Biografisk informasjon om Jakob N. Vik NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
BACH-motivet
**BACH-motivet** er innan musikken notesekvensen *b*, *a*, *c* og *h*. Dette firenotarsmotivet har vorte brukt av mange komponistar, vanlegvis som ei hyllest til Johann Sebastian Bach. Det fyrste kjende eksempelet finst allereie i eit stykke av Jan Pieterszoon Sweelinck. Det er mogleg, men ikkje stadfest, at han brukte det det for å hylle ein av Johann Sebastian sine forfedrar — fleire av dei var òg musikarar.

Moglegheita å setje etternamnet Bach til tonar på dette viset kjem av at den tyske (og skandinaviske) *B* viser til det som i engelsk blir kalla *B flat* (nederlandsk «bes»), medan H er den tonen som på engelsk blir kalla *B*.

J.S. Bach sjølv brukte motivet i ein fuge i den avsluttande delen av *Die Kunst der Fuge* (BWV 1080) — eit arbeid han ikkje fullendte før han døydde i 1750. Det kan sjå ut til at motivet finst i fleire av dei andre verka hans òg; som i slutten av den fjerde av dei kanoniske variasjonane av «Vom Himmel Hoch» (BWV 769). Førekomsten i nest siste noterekkje i *Kleines harmonisches Labyrinth* (BWV 591) vert ikkje rekna som særleg framståande, og dette arbeidet kan til og med vere uekte (Johann David Heinichen vert av nokon rekna som den eigentlege komponisten). Motivet finst i *Matteuspasjonen*, i avsnittet der koret syng «Denne mann var sikkert Guds eigen son». I mange stykke blir ikkje sjølve notane B-A-C-H bruka, men snarare ei transponering av dei.

Motivet vert ofte brukt av andre komponistar i fuger eller anna kompleks polyfon musikk — kanskje fordi Bach sjølv brukte det i siste satsen av *Die Kunst der Fuge* — ein fuge som har ry som den legendariske fullkomne fugen (som rettnok aldri vart fullført av komponisten).

Arbeid som på ein framståande måte brukar BACH-motivet er blant andre, i kronologisk rekkjefølgd:

* 1845 – Robert Schumann: Seks fuger for orgel, pedalpiano eller orgelharmonium, opus 60
* 1855 – Franz Liszt: *Fantasie und Fuge über das Thema B-A-C-H*, for orgel (1855, seinare arrangert for piano)
* Johannes Haarklou: *Preludium og fuge over B-A-C-H* for orgel
* 1878 – Nikolaj Rimskij-Korsakov: *Variasjonar over BACH*, for piano
* 1900 – Max Reger: *Fantasi og fuge over B-A-C-H* for orgel
* 1910 – Ferruccio Busoni: *Fantasia contrappuntistica* for piano (fyrste versjon 1910, seinare versjonar 1912 og 1922)
* 1932 – Arthur Honegger: *Prélude, Arioso, Fughette* for piano (1932, seinare arrangert for strykeorkester)
* 1932 – Francis Poulenc: *Valse-improvisation sur le nom Bach* for piano
* 1937–38 – Anton Webern: *Strykekvartett*
* 1952 – Jean Coulthard: *Variasjonar over BACH* for piano
* 1952 – Luigi Dallapiccola: *Quaderno musicale di Annalibera*
* 1964 – Arvo Pärt: *Collage over B-A-C-H* for strykeinstrument, obo, cembalo og piano
* 1974 – Rudolf Brucci: *Metamorfosis B-A-C-H* for strykeinstrument
* 1976 – Milos Sokola: *Passacaglia quasi Toccata on B-A-C-H* for orgel
* 1985 – Alfred Schnittke: *Concerto Grosso No. 3*
* 1990-åra – Ron Nelson: *Passacaglia (Homage on B-A-C-H)* for blåseensemble
**Jakob Peter Helmer Andersen** (22. august 1856–30. november 1914) var ein norsk fiskar, fyrvaktar og stortingsmann frå Dverberg i Nordland. Han var medlem av Venstre.

Andersen var son til ein fiskar og husmann. Etter å ha vore fiskar nokre år, var han frå 1878 busett i Berlevåg i Finnmark. Der arbeidde han som oppsynsmann og arbeidsformann for telegrafvesenet. I 1887 gjekk han tilbake til fiskeria, frå 1896 med eigen båt. Frå 1897 budde han i Honningsvåg. 

Andersen fekk stipend til å studera fiskeri i Danmark i 1902. I 1909 fekk han stilling i fyrstellet, arbeidde fyrste åra ved Ytterøyane fyr i Sunnfjord, frå 1913 var han fyrvaktar på Røværsholmen fyrstasjon.

Andersen var medlem av Tana heradsstyre, seinare av Kjelvik skule- og fattigstyre. Valbolken 1903-06 var han 2. representant på Stortinget for Finmarkens amt. I den neste perioden, 1906-09, representerte han einmannskrinsen Vest-Finnmarken. Han var medlem av næringskomite nr. 1 i den fyrste stortingsperioden, i den andre av næringskomite nr 2.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Jakob Peter Helmer Andersen Arkivert 2013-10-16 ved Wayback Machine. Biografier 1905-1945, nsd.uib.no
* Rogaland fylke, Haugesund by, Dødsfallsprotokoll (SAST/A-101415/G/Ga/L0005), 1914-1922, oppb: Statsarkivet i Stavanger. , arkivverket.no


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Torbjørn Yggeseth** (18. juni 1934–10. januar 2010) ) var ein norsk skihoppar, flygar og idrettsleiar frå Heggedal i Asker. Han tevla for Heggedal Idrettslag i si tid som aktiv.

Biografi
--------

Yggeseth tok examen artium i 1953 før han gjekk inn i Forsvaret der han utdanna seg til jagarflygar på flyskule i Canada. Seinare var han pilot og testflygar i SAS, der han arbeidde til han gjekk av med pensjon i 1994.

Yggeseth vann skiflygingsrennet i Kulm i 1959, og vart same året tildelt 'Sportsjournalistenes statuett' som «Årets idrettsnamn». Han vart nummer fem i hopprennet under vinter-OL 1960 i Squaw Valley. I 1963 vann Yggeseth hopprennet i Holmenkollen. Han kom på andreplass samanlagt i den tysk-austerrikske hoppveka både i 1962/63 og 1963/64, der han vann to av renna; i Bischofshofen i 1963 og i Oberstdorf 1963/64. Hans einaste NM-medalje var eit sølv i 1963, bak Torgeir Brandtzæg. Under Vinter-OL 1964 kom han på høvesvis 14. og 28. plass.

I 1965 kommenterte Yggeseth og Per Jorsett frå NM i hopp i Skuibakken. Yggeseth uttalte då at «selv for Engan er det ikke moro å hoppe etter Wirkola». Dette skal vere fyrste gongen dette uttrykket vart brukt.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1956: Nr 13 i Holmenkollen
* 1958: Nr 8 i Holmenkollen
* 1959: Nr 6 i Holmenkollen
* 1960: Nr 5 i OL i Squaw Valley. Nr 4 i Holmenkollen
* 1963: Siger i Bischofshofen og i Holmenkollen, nr 3 i Oberstdorf. Nr 2 i den tysk-austerrikske hoppveka
* 1963/64: Siger i Oberstdorf, nr 3 i Bischofshofen. Nr 2 i den tysk-austerrikske hoppveka

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1958: Nr 4 i Oslo
* Ski-NM 1963: Sølvmedalje i Rælingen
* Ski-NM 1966: Nr 6 i normalbakken på Rena
* Ski-NM 1967: Nr 5 i normalbakken i Mo i Rana

Idrettsleiar. Ymse
------------------

Yggeseth var leiar for hoppseksjonen til Det internasjonale skiforbundet (FIS) frå 1982 til 2004. Han fekk mykje motbør då han i 2004 nekta kvinnelege hopparar å delta i skiflygingsrenn. 

Yggeseth vart tildelt Holmenkollmedaljen i 1963, saman med Alevtina Koltsjina, Pavel Koltsjin og Astrid Sandvik. Han var æresmedlem av Det internasjonale skiforbundet, samt av Norges Skiforbund.

Notar
-----

1. 1 2  Thorbjørn Yggeseth er død – NRK
2. ↑  Å hoppe etter Wirkola, - og andre uttrykk som fortsatt lever - NRK
3. ↑  Han "hoppet etter Wirkola" – NRK

Bakgrunnsstoff
--------------

* FIS-profil Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* Torbjørn Yggeseth Arkivert 2012-12-13 ved Wayback Machine. – Olympiske resultater fra sports-reference.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |