recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Parimarjan Negi
**Parimarjan Negi** (fødd 9. februar 1993) er eit sjakk-vedunderbarn frå India. Den 1. juli 2006, i ein alder av 13 år, 4 månader og 22 dagar klarte han å kvalifisere seg til tittelen Stormeister i sjakk. Han vart med dette den nest yngste som nokon gong har klart krava til å bli stormeister. 

Parimarjan Negi er berre slått av Sergej Karjakin, Ukraina, som klarte å bli stormeister då han var 12 år og 7 månader gammal. Og Negi kom med dette framom Magnus Carlsen, Noreg, som klarte å bli stormeister då han var 13 år 4 månader og 27 dagar gammal.

Allereie i juli 2005, i ein alder av 12 år, klarte Negi å kvalifisere seg til tittelen Internasjonal meister i sjakk ved å ta sitt tredje napp i tittelen i ei opa internasjonal sjakkturnering i Sort, Spania.

Stormeister-tittelen kvalifiserte han seg for ved mellom anna ein 16-plass i Hastings Chess Congress avslutta den 6. januar 2006, med 6 poeng på 10 rundar og ein ratingprestasjon på 2568. Dette var det andre stormeister-nappet av dei tre naudsynte. Det tredje nappet kom i sjakkturneringa Tsjeljabinsk oblast Superfinale-meisterskap i Satka i Russland, der han avslutta med ein remis i siste runde mot trenaren sin, stormeister Ruslan Sjerbakov, noko som var nok til å klare kravet, 6 poeng på 9 rundar i den turneringa.

Negi sin FIDE-rating var i januar 2009 på 2600.

Parimarjan Negi var elev ved Amity International School i India, og vann fleire turneringar der. Seinare byrja han studere i USA og trekte seg frå profesjonell sjakkspeling.

Turneringssigrar
----------------

Negi vann den sterke turneringa Philadelphia International Open Tournament i juni 2008 med 7 poeng på 9 rundar, utan tap.

Kjelder
-------

1. ↑  chessbase.com
2. ↑  «India bank on Harikrishna in World Team Chess Championship», *The Times of India* (Apr 18, 2015)
3. ↑   «Negi wins title», *The Telegraph* (July 2 , 2008).

* *Denne artikkelen bygger på «Parimarjan Negi» frå Wikipedia på engelsk, den 2. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Intervju med Stormeister Parimarjan Negi ved LatestChess.com, 10. juni 2007
* Parimarjan Negi sitt ratingkort hos Verdssjakkforbundet FIDE
* Parimarjan Negi sine beste sjakkparti hos Chessgames.com
* Intervju Arkivert 2006-05-06 ved Wayback Machine.
* «Negi is world's youngest GM» Arkivert 2007-10-01 ved Wayback Machine. *The Hindu*
* Rating data hos chess.vrsac.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Barry Manilow** (fødd 17. juni 1943 som Barry Alan Pincus) er ein amerikansk songar, komponist og produsent mest kjend for låtane «I Write the Songs», «Weekend in New England», «Mandy» og «Copacabana». Han spelar òg klaverinstrument og trekkspel. 

I 1978 var fem av albuma hans på salslista samstundes. Denne rekorden har berre blitt tangert av Herb Alpert, Frank Sinatra, Michael Jackson, Bruce Springsteen og Johnny Mathis. Mellom 1974 og 1983 hadde Manilow tre singlar på toppen av Billboard-lista i USA og 25 singlar som nådde Topp 40. I 1988 skal Bob Dylan ha stoppa Barry Manilow på ein fest og sagt «Don't stop what you're doing, man. We're all inspired by you.» (Ikkje stopp med det du driv med. Du er ein inspirasjon for oss alle.)

Han har òg produsert og arrangert songar og plater for andre artistar, som Bette Midler, Dionne Warwick og Rosemary Clooney, i tillegg til at han har skrive songar for film, musikalar og reklamar. Frå februar 2005 til 30. desember 2009 spelte han fast på Las Vegas Hilton, og spelte fleire hundre show før han gav seg ved hotellet. Sidan mars 2010 har han halde show ved Paris hotel i Las Vegas. Han har selt meir enn 80 millionar plater verda over.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barry Manilow» frå Wikipedia på engelsk, og «Barry Manilow» frå Wikipedia på bokmål den 18. august 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Biografi på Music Artists Biography*, arkivert frå originalen 31. oktober 2010, henta 18. august 2013
2. ↑  Patricia Butler, *Barry Manilow*, Omnibus Press, 2002. side 223.
3. ↑  «Barry Manilow | VEGAS.com». Shop.vegas.com. Henta 18. august 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Kosmologi** (frå gresk κοσμολογία (κόσμος, *verda*, og λογια, *lære*) er teoriar om universet i sin heilskap.

Den tidlegaste kosmologien er dei skildringane av verdas oppkomst, samansetning og lagnad som finst i dei religiøse mytane. I moderne tid er det teoriar som byggjer på vitskaplege observasjonar og eksperimenter som er å rekne som kosmologi, ofte omtalt som vitskapleg eller fysisk kosmologi som ein motsetnad til religiøs kosmologi. Den vitskaplege eller fysiske kosmologien tek for seg universets opphav, utstrekning og samansetning som ein prosess styrt av fysiske lover, der det rådande paradigmet går ut på at universet vart til ved ein kosmisk eksplosjon for ~13.7 ± 0.2 milliardar år sidan, det såkalla Big Bang.

Den vitskaplege kosmologien er etter sin natur ikkje konstant, ettersom den utgjer dei teoriane som på mest tilfredsstillande måte gjer greie for samanhengar som kan observerast, og difor må endrast og tilpassast nye observasjonar som betra teknikk gjev høve til. Det har gjennom tida vore mange endringar og justeringar av teoriane og dei kosmologiske modellane, sjølv om dei verkeleg store og gjennomgripande endringane har vore etter måten sjeldsynte i soga om den vitskaplege kosmologien.

Dei religiøse kosmologiane samsvarar generelt med andre fundamentale prinsipp i dei religionane dei høyrer til, som til dømes moral, etikk, metafysikk og krav til kultutøving og anna aktivitet. Kosmologi og religion utgjer på dette viset eit samanhengande system som ikkje har naturlover som fundament. Dei religiøse kosmologiane er difor å sjå på som sosiale konstruksjonar som gjer greie for verda og menneska i verda på eit vis som ikkje treng å stå i motsetnad til vitskaplege observasjonar og teoriar om kosmos. Mange religionar og religiøse menneske har godteke den vitskaplege kosmologien utan å gje slepp på den religiøse; det er soleis ei etter måten vanleg oppfatning her i landet og andre kristne land at det eksisterer ein bibelsk Guds himmel med plass til rettferdige døde, samstundes som det finst ein himmel og eit verdsrom i samsvar med det som vitskapen skildrar. Som konsekvens av dette, må dei religiøse kosmologiane stå for ei viss stabilitet, og ikkje rokkast i sine karakteristiske drag av nye eller eldre vitskaplege observasjonar og endringar i vitskaplege teoriar. Motsetnadene mellom dei religiøse og vitskaplege kosmologiane eliminerast ved at dei høyrer til to ulike tankesystem som eigenleg ikkje trengst å sameinast eller å utelukke kvarandre, då dei har å gjere med to skilde og uavhengige sider av det menneskelege tilværet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Jhelum-elva.* 
Koordinatar: 32°55′56.406″N 73°43′32.315″E﻿

Moské i Jhelum
**Jhelum** (uttalt dʒe:ləm) er ein by i Panjab i Pakistan. Han har kring 145 000 innbyggjarar (1998). Byen ligg ved vestbreidda av elva Jhelum, rundt 10 mil søraust for Rawalpindi.

Historisk er staden knytt til Aleksander den store, som skal ha kryssa elva Jhelum her. Ein har også spekulert i om gamlebyen her, på den andre sida av elva, er den same som Bukefala, byen Aleksander grunnla til minne om hesten sin på 300-talet f.Kr.

Dei viktigaste næringsvegane i Jhelum er tekstilproduksjon og tømmerhandel med tilknytte sagbruk og papirfabrikkar. 
Byen har både veg- og jernbanebru over elva Jhelum, og har transport til Peshawar og Lahore både gjennom jernbanen og hovudvegen, Grand Trunk Road.

Det finst fleire høgskular i byen med tilknyting til Universitetet i Panjab.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  
«Jhelum: by i Pakistan», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009
2. 1 2 3  
«Jhelum», *Encyclopædia Britannica*, henta 29. april 2016


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Merima Maja Brkic** (fødd 5. mai 1981 i Sarajevo) er ein norsk forfattar. Brkic kom som flyktning frå Bosnia til Årdal i 1993. Ho tok eksamen ved Årdal vidaregåande skule i 2000 og gjekk deretter eit år på Heimly Folkehøgskole i Troms. Deretter tok ho høgare utdanning i England og avslutta med doktorgrad i nevrologi ved Universitetet i Oxford i 2009.

Sidan 2009 har ho hatt fleire stillingar i England. Ho har vore politisk rådgjevar for tidlegare statsminister David Cameron og har vore tilsett i ulike rådgjevings- og forbrukarorganisasjonar, mellom anna Ofgem, Nacro og HM Revenue and Customs.

I 1996 gav ho ut diktsamlinga *Stans denne natta!* og i 1999 kom *Vekk meg*. Dikta handlar om krig og om korleis barn opplever han. Brkic fekk Sunnmørsprisen i 1999.

Bibliografi
-----------

### Bøker

* 1996 – *Stans denne natta : dikt frå Bosnia* (Oslo: Tiden). ISBN 82-10-04130-4 I fulltekst ved nb.no

1999 – *Vekk meg : dikt* (Oslo: Samlaget). ISBN 82-521-5535-9 I fulltekst ved nb.no 

### I bøker - eit utval

1999 – *Godnatt : fortellinger fra vide verden* (Oslo: Kulturbro). ISBN 82-91234-25-6 I fulltekst ved nb.no  [Av innhaldet: Admir og stjerner / Merima Maja Brkic]

Kjelder
-------

1. ↑  «Nynorskpris til bosniar». *Ymseposten*. Arkivert frå originalen 13. mars 2005. Henta 2. februar 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* I tidsskrift - eit utval ved Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| Sarrebourg |
| --- |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Lorraine  Moselle |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  16,40 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 13 330   813/km² |
| Koordinatar | 48°44′″N 07°03′″E﻿Koordinatar: 48°44′″N 07°03′″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 57400 |
| **Heimeside:** www.sarrebourg.org |

**Sarrebourg** (tysk *Saarburg*) er ein liten by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Moselle i regionen Lorraine, og har om lag 13 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Sarre.

Historie
--------

Byen vart grunnlagd som ein romersk stasjon for 2000 år sidan langs vegen mellom Reims og Strasbourg ved ein vadestad i elva Sarre. Med ein slik strategisk viktig plassering utvikla byen seg til eit kommersielt senter. 

På midten av 200-talet invaderte germanarar den romerske provinsen ved Rhinen, og dei første festningsverka vart bygd. I åra 259/260 fall den romerske grensa. Frankarar busette seg så i området, og då dei merovingiske kongane styrte området var byen framleis eit viktig senter, men under det karolingiske styret vart byen knapt nemnd. 

Sarrebourg vart verna av biskopen i Metz fram til Henrik Fuglefangar annekterte Lorriane til Austfrankarriket. Sarrebourg vart så eit len under biskopane av Metz. I 1240 vart festningsverka i byen utvida, og byen blømde økonomisk fram til 1300-talet. Produksjon av glas og kermaikk stod for mykje av denne veksten. 

Forholdet til Metz vart derimot dårleg, og Sarrebourg bad om å få vern av hertugen i Lorraine. Under trettiårskrigen vart byen lagd aude, og pest og svolt følgde i åra etter. Dette førte til at Leopold, hertug av Lorraine til slutt inviterte immigrantar frå Tyrol, Sveits og Italia til Lorraine. 

Med Freden i Vincennes i 1661 vart Sarrebourg ein del av Frankrike, og høyrde no til ei landstripe som knytte Frankrike til Alsace, og som delte Lorraine i to. Den øydelagde byen vart bygd opp att. 

Frå 1871 til 1919 høyrte Sarrebourg til Tyskland, og vart igjen teke av Tyskland under den andre verdskrigen. I dag er Sarrebourg igjen eit blømande kommersielt senter med industri som baserer seg på metall, trykkeri, skoproduksjon og jordbruksprodukt.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Stortingets utvida utanriks- og konstitusjonskomité** er ein tidlegare fast komité på Stortinget. 

Den bestod av medlemmane i den vanlege Stortingets utanriks- og konstitusjonskomité, med tillegg av Stortingspresidenten og visepresidenten (viss dei ikkje allereie var medlemmer av komiteen), vidare leiaren i forsvarskomiteen og inntil 11 medlemmar valde av Stortinget etter forslag frå valkomiteen. 

Viktige utanrikspolitiske, tryggingspolitiske og handelspolitiske saker blei drøfta med regjeringa i Stortingets utvida utanriks- og konstitusjonskomité. 

Medan utanriks- og konstitusjonskomiteen kunne beskrivast som ein saksførebuande komité, kunne den utvida utanriks- og konstitusjonskomiten beskrivast som ein konsulterande komité. Her møtte gjerne utanriksministeren, men også forsvars- eller justisministeren for å gjere greie for aktuelle saker. Ved denne konsultasjonsrolla mellom regjering og storting skilde den utvida utanriks- og konstitusjonskomiten seg frå arbeidsmåten i dei andre stortingskomiteane. Den var ein politisk tung komité med mange medlemmer, og møta hadde ein formell hierarkisk struktur.

Forhandlingane i den utvida komiteen var hemmelege, viss ikkje anna blei bestemt. Det same gjaldt for fellesmøte denne komiteen hadde med andre komitear. Leiaren kunne bestemme at også innkallinga til møtet skulle vere hemmeleg.  Regelen er at møtereferata ikkje skal offentleggerast før etter 30 år. Hemmeleghaldet har fleire gongar blitt kritisert som unødvendig og udemokratisk.

Den utvida utanriks- og konstitusjonskomiteen vart i 1993 vidareført i Stortingets utvida utanrikskomité, og deretter i 2009 i den noverande Stortingets utvida utanriks- og forsvarskomité, som har ei tilsvarande rolle og arbeidsmåte.

Bakgrunnsstoff
--------------

Stortinget.no, om Utanriks- og konstitusjonskomiteen

Fotnotar
--------

1. ↑  Anders C. Sjaastad: "Stortinget som utenrikspolitisk organ" i Fonn, Birgitte Kjos, Iver B. Neumann og Ole Jacob Sending: *Norsk Utenrikspolitisk Praksis. Aktører og prosesser*. Cappelen: Oslo, 2006
2. ↑  Anders C. Sjaastad: "Stortinget som utenrikspolitisk organ" i Fonn, Birgitte Kjos, Iver B. Neumann og Ole Jacob Sending: *Norsk Utenrikspolitisk Praksis. Aktører og prosesser*. Cappelen: Oslo, 2006
**Albert Peter Low** (24. mai 1861–9. oktober 1942) var ein kanadisk geolog, utforskar og idrettsutøvar. Utforskingane hans i 1893–1895 var viktige for å heva kanadisk suverenitet over Arktis, og seinare til å fastsetja grensa mellom Quebec og Labrador.

Liv
---

Albert Peter Low var fødd i Montreal i Quebec. Han studerte ved McGill University, som han gjekk ut frå i 1882. Han flytta til Ottawa i Ontario å jobbe som landmålar og oppdagar med Geological Survey of Canada. Low blei påskjønna av høgtståande embetsmenn for framifrå arbeid, og utførte fleire vitskaplege oppdrag i nord. Low er kanskje best hugsa som leiar for ein Dominion-ekspedisjon i 1903-04 for å hevda kanadisk suverenitet over Arktis. Reisa resulterte i ei bestseljande bok, *The Cruise of the Neptune*. I 1906 blei han utnemnd til direktør for Geological Survey of Canada. I 1907 blei han den fyrste viseministeren for Department of Mines. Han pensjonerte seg i 1913 etter ein alvorleg sjukdom.

Low var også ein idrettsutøvar, og spelte ishockey for to kjente lag, McGill University Hockey Club, som er rekna som den fyrste organiserte hockeyklubben i verda, og Ottawa Hockey Club. I 1883 stod han i måldå McGill Hockey Club vann Montreal Winter Carnival. Denne meisterskapen er rekna som den fyrst kanadiske meisterskapen. Etter å ha flytta til Ottawa i 1883 var han med på å skipa Ottawa Hockey Club, som blei til nokre vekre etter tevlinga i 1883. I 1884 vende han tilbake til Montreal Winter Carnival-tevlinga som målvakt for Ottawa, og slapp ikkje inn nokon mål mot McGill. Han var medlem av Ottawa Hockey Club til 1889.

Low døydde i Ottawa i 1942. Aplowitt, eit gjennomsynleg rosafarga koboltmineral, er kalla opp etter han. Han har også gjeve namn til A. P. Low Primary School i Labrador City.

Kjelder
-------

1. ↑  «LOW, Albert Peter». *Canadian Who's Who*: 136. 1910.
2. 1 2  «Trailblazers - Albert Peter Low». Natural Resources Canada. Arkivert frå originalen 29. januar 2009.

* *Denne artikkelen bygger på «Albert Peter Low» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Fischer, Doug (March 1, 2008). «How official Ottawa held back a 'great unsung native hero'; Even John A. Macdonald couldn't secure a full-time job for a founder of the world's first hockey league, Doug Fischer writes.». *Ottawa Citizen*. s. A1. Arkivert frå originalen November 9, 2012. Henta September 27, 2010.
* Fischer, Doug (March 2, 2008). «When hockey came to the capital; 125 years ago this week, the Ottawa Hockey Club -- the team that became the original Senators -- took to the ice for the first time. A new book tells their fascinating story». *Ottawa Citizen*. s. D4.
* «Trailblazers - Albert Peter Low». Natural Resources Canada. Arkivert frå originalen 29. januar.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Ulike soner som inneber ulike rettar for kyststaten.
**Havrett** er den delen av folkeretten som regulerer den internasjonale rettsordenen på havet. Ein skil mellom ulike soner i havet: Hamn, indre farvatn, sjøterritorium, økonomisk sone, kontinentalsokkel og ope eller fritt hav.

Havretten handlar mellom anna om kven som har rett til å gjera seg nytte av naturressursar som fisk og petroleum i dei ulike havområda utenfor kysten. Avhengig av kva sone utanfor kysten det er snakk om, vil rettane og pliktene som høyrer til kyststaten variera.

Historikk
---------

Havretten kan førast tilbake til Hugo Grotius og hans prinsipp eit fritt hav (*Mare liberum*) frå 1609. Gjennom tidene bygde havretten på sedvanerett. I 1958 blei den første havrettskonvensjonen vedteken, og i dag har dei fleste landa i verda underskrive og ratifisert SN sin havrettskonvensjon.

Kjelder
-------

1. 1 2  Helgesen, Jan E.; Hallenstvedt, Abraham (6. desember 2017). «Havrett». *Store norske leksikon*. Henta 12. august 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Havrett» frå Wikipedia på bokmål, den 12. august 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Overview - Convention & Related Agreements ved un.org
Lavik er kyrkjestad og ferjestad, og var ein gong òg tingstad
**Lavik skipreide** var ei av atten skipreider i Sogn, med namn etter tingstaden Lavik som var.

Geografisk område:

* Lavik sokn (unnateke dei austlegaste gardane Mjellelia, Nordrevik og Sørevik)
* Brekke sokn
* del av Eivindvik sokn (gardane nord for Kleivvika/Bjørndalen og aust for Krakhellesundet)
* Bø sokn
* del av Hyllestad sokn (gardane sør for Kleivevatnet/Aksavatnet, gardane på Lifjellhalvøya, gardane i Systaddalen og austover)
* del av Øn sokn (gardane sør for Åfjorden)

På Vestlandet vart skipreidene avløyste av tinglag i begynninga av 1800-talet, og etterkvart vart grensene regulerte slik at dei samsvarte betre med sokne- og kommunegrensene. 
1858 vart Eivindvik-gardane overflytta til Gulen tinglag, 1870 vart Mjellelia og Vikane overflytta frå Klevald tinglag. 1873 vart Hyllestad tinglag oppretta av Bø, Hyllestad og Øn, som alt hadde skipa Hyllestad kommune og prestegjeld, og deretter var Lavik tinglag identisk med Lavik og Brekke sokner.

Fotnotar
--------

1. ↑  Arkivverket
2. ↑  Arkivverket

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Sogn og Fjordane med skipreidene innteikna (frå *Norsk historisk leksikon*)
*Sjå òg namnet Madison*.

**Madison** er delstatshovudstad i Wisconsin i USA, og den nest største byen, etter Milwaukee. Hovudstaden er handelssentrum i eit jordbruksområde der særleg mjølkeproduksjon er viktig. Innanfor bygrensene bur litt over 200 000, men heile byområdet er 
366 950 innbyggjarar (2000).

Historie
--------

Historia til byen byrja i 1836 då den tidlegare dommaren James Duane Doty kjøpte 4 km² myr og skog ved dei fire sjøane Mendota, Monona, Kegonsa og Waubesa. Byen blei kalla opp etter James Madison, den amerikanske presidenten som var død like før.

Wisconsin var nyoppretta som amerikansk territorium det året, og hadde framleis ingen hovudstad. Doty arbeidde intenst for å få lovmakarane til å leggja han til Madison, sjølv om byen framleis berre fanst på papiret. Desse let seg overbevisa, kanskje fordi Doty baud dei på både bøffelkåper og billig land i den nye byen, men òg fordi han låg godt plassert: Midt mellom den gamle handelsstasjonen Prairie du Chien i vest og den nye og veksande Milwaukee i aust, og mellom dei viktige blygruvene i sørvest og den eldste byen i Wisconsin, Green Bay, i nordaust.

Hovudstadsbygningen, Wisconsin State Capitol, i Madison.
I 1837 la ein ned hjørnesteinen for den første hovudstadsbygningen, og året etter møttest delstatsforsamlinga her for første gong. I 1846 hadde Madison 626 innbyggjarar.

I dag
-----

Monona Terrace i Madison.
Madison blei utpeikt som den beste staden å bu i i USA av tidsskriftet *Money* i 1996. Også seinare har byen stått høgt på denne lista, hovudsakleg fordi byen har låg arbeidsløyse.

I bybildet peiker Wisconsin State Capitol seg ut. Bygningen husar begge dei lovgjevande forsamlingane, høgsteretten og kontoret til guvernøren av delstaten. På grunn av lovar som regulerer høgda på bygningane rundt kan ein sjå Wisconsin State Capitol frå heile byen og på avstand.

I Madison finst òg eit universitet, University of Wisconsin-Madison, som har uteksaminert fleire nobelprisvinnarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Madison**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Madeleinekaker
Form til å steike ein serie madeleinekaker i.
**Madeleinekaker** (uttalt madlénkaker) er småkaker som er bakte av ein deig av hovudsakleg kveitemjøl, egg, sukker og honning. Kakene vert steikte i særeigne små metallformer, *madeleineformer*, som liknar muslingskjel. Dei vert ofte serverte i samband med dessertar, til dømes iskrem, men vert og nytta som godteri (snop) for born og som enkel attåtmat til ein kopp kaffi i uformelle samankomstar mellom forretningsfolk.

Madeleinekakene har fått ein plass i litteratursoga og vorte vidgjetne etter at den franske skjønnlitterære forfattaren Marcel Proust (1871-1922) skildra i boka *Du côté de chez Swann*, fyrste bandet i romanserien *À la recherche du temps perdu* (som på norsk har fått namnet *På sporet av den tapte tid*), korleis smaken av ei madeleinekake dyppa i te laga av lindeblomar vekkjer opp nokre sentrale barndomsminne i hovudpersonen. På dette viset har madeleinekaka vorte ein slags generell metafor for hendingar som vekkjer til live minne, særleg minne frå barndomen.

Madeleinekaka har ifølgje tradisjonen fått namn etter Madeleine Paulmier, tenarinna til markien Perrotin de Baumont i Commercy i det dåverande hertugdømet Lorraine i Frankrike, som i 1755 skal ha bakt slike kaker for hertug Stanislas Leszczyński då han var vert for ein stor middag på slottet sitt i Commercy, Château de Commercy.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Soga om Commercy og om madeleinekakene på internettsidene til turistkontoret i byen.
**Knut Øysteinsson Lurås**, (1782–20. oktober 1843) var ein vidgjeten spelemann frå Tinn i Telemark. Han var den førande tradisjonsberaren på Hardingfele i dei traktene før Myllarguten og Håvard Gibøen. Han var lærar for dei båe.

Knut var son av folkeføraren og bygdehovdingen Øystein Ingusland, som hadde vore bandsmann og ven av Kristian Lofthus. Han og brørne hans, Øystein og Tomas, dreiv og med rosemåling og for vidt land og strand. Knut Lurås var visstnok den første i Telemark som var over til Vestlandet og henta spel, mellom anna frå Nils Rekve.

Rikard Berge meinte at Luråsen var den første som freista å hevja bygdemusikken opp på eit nasjnalt nivå, og auka den kunstnarlege mona i slåttespelet. Han var i mange bygder og møtte spelemenn, og la etter seg mykje påverknad i Valdres, gjennom møte med spelemannen Jørn Hilme.

Dei første vandreslåttane kan ha kome til Telemark gjennom Knut. Han skal mellom anna ha ført springaren Nordfjordingen til Telemark. Elles er det gangar-spelet han er best hugsa for, og det finst ei rekkje gangarar som ber namnet hans, for det meste i 6/8-takt. Knut bytte og mykje slåttar med numedølen Pål Løytnantsdreng.

Knut Lurås var elles kjend som ein hard kritikar og kjeftause. Det var ikkje støtt greitt å leva med dei råkande replikkane han gav frå seg. Dette kan vera ei årsak til at han miste livet i eit slagsmål på Kongsberg i 1843, og er gravlagd under skytterbanen der.

Kjelder
-------

* Kyrkjebok for Atrå sokn i Tinn, 1815-53.
Ei flate skildra ved hjelp av ein hyperbolsk paraboloide.
**Paraboloide** er eit spesielt døme på ein andregradsflate, gjeve ved eit matematisk uttrykk som *x²/a2 – y²/b2 = z*, noko som avgjer ein sadelforma flate.

Innanfor arkitektur og bygningsindustri kan det vere den matematiske nemninga for ein sadelforma takkonstruksjon, som til dømes den på Strandby kyrkje. Som takkonstruksjon er denne forma interessant, fordi kvar og ei kraft som påverkar flata vinkelrett kan opptakast av trekkrefter i sjølve flata. Dermed er det mogleg å konstruere eit stivt tak med stor spennvidde av ein relativt tynn membran og heilt utan berande taksperrer. Denne forma for konstruksjon vart utvikla i samband med bygginga av det olympiske stadionet i München i 1968. Faktisk vart metoden nytta av Antoni Gaudi i Spania alt i byrjinga av førre hundreåret. Eit anna døme på denne bygningskonstruksjonen er Pengrowth Saddledome i Calgary, Alberta i Canada som blir meint å ha ein av dei største takkonstruksjonane av denne arta i verda.

Ein parabloide er dessutan ein av dei einaste såkalla organiske formene som kan frambringast ut frå berre rette linjer.

Ein hyperbolsk paraboloide blir skildra av likninga

{\displaystyle \left({\frac {x}{a}}\right)^{2}-\left({\frac {y}{b}}\right)^{2}+2z=0}
Desse skjeringslinjene med eit plan er vanlegvis parablar eller hyperblar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paraboloide» frå Wikipedia på bokmål, den 17. september 2011.*
**Edith Carlmar** (15. november 1911–17. mai 2003), døypt **Edith Mary Johanne Mathiesen**, var ein norsk skodespelar og filmregissør, den første kvinna som laga film i Noreg. Ho er kjend for spelefilmar som *Fjols til fjells* og *Ung flukt*.

Carlmar voks opp på austkanten i Oslo. Ho var fødd utanfor ekteskap til ei fattig sydame. Jenta blei sett vekk til ein pleiefamilie med mange andre ungar og liten plass. Då ho var seks kom ho tilbake til mora, som då hadde fått leilegheit der dei begge kunne bu.

Carlmar gjekk på danseskule, og debuterte som dansar då ho var 15. I samband med teateret møtte ho Otto Carlmar, som ho gifta seg med då ho var 18. Frå 1936 arbeida ho som skodespelar, først ved Trøndelag Teater og seinare ved Det Nye. Ho blei kjend med Lillebil Ibsen og mannen hennar, Tancred Ibsen, som introduserte henne til filmverda. Edith Carlmar samarbeida med han i produksjonen av *Gjest Baardsen* og *Tørres Snørtevold*, og blei svært interessert i det nye mediet.

I 1949 starta ho saman med ektemannen Carlmar Film A/S, og tok til å skriva manus, regissera og produsera filmar. I tillegg til kortfilmar og dokumentarar laga dei i løpet av ti år ti spelefilmar av ulikt slag, frå mørke drama til komediar. Desse blei godt likte av publikum og filmmeldarar, men fleire av dei skapte moralsk forarging. Debutfilmen *Døden er et kjærtegn* handla om kjærleik utanfor ekteskapet, medan *Ung flukt* frå 1959 med ei nakenbadande Liv Ullmann førte til mykje oppstyr, og blei til og med debattert i Stortinget. 

*Aldri annet enn bråk*, som handla om fembarnsfamilien Bråten på eitt rom og kjøkken, var derimot ei sosialrealistisk skildring. Den omarbeida teaterkomedien *Fjols til fjells* med Leif Juster blei ein publikumssuksess som stadig er vist på norsk fjernsyn.

Etter dei ti filmane trekte Carlmar seg tilbake som regissør. Ho tok etter kvart mindre rollar i skodespel og filmar. I 1994 fekk ho Amandas ærespris, og i 2001 fekk ho Norsk Filmforbunds ærespris for arbeidet sitt for norsk film.

Verkliste
---------

* 1949: *Døden er et kjærtegn*
* 1950: *Sunnmøre*
* 1951: *Litt om boka gjennom 100 år*
* 1951: *Skadeskutt*
* 1953: *Ung frue forsvunnet*
* 1953: *Sonja!*
* 1953: *Langåra - Et sommerparadis*
* 1953: *Vann og kloakk*
* 1954: *Aldri annet enn bråk*
* 1954: *Oslo Bymuseum*
* 1954: *Kirker i Oslo*
* 1955: *Bedre enn sitt rykte*
* 1956: *På solsiden*
* 1957: *Fjols til fjells*
* 1957: *Slalåm under himmelen*
* 1958: *Lån meg din kone*
* 1959: *Ung flukt*
* 1965: *Bak kulissene*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Peter Hjalmar Finnestad** (9. mai 1877–3. juli 1961) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Rakkestad i Østfold. Han var mangeårig ordførar i Rakkestad og stortingsmann 1919-21 frå einmannskrinsen Tune, vald for partiet Venstre.

Finnestad tok eksamen ved jordbruksskolen på Kalnes i 1903. Han tok over garden Finnestad Nordre i 1915 og dreiv denne til høg alder.

I 1908 vart Finnestad vald inn i heradsstyret i Rakkestad, og var kommunemann samanhengande fram til andre verdskrigen. Då Degernes i 1917 vart skild ut som eige herad, vart Finnestad vald til ordførar i Rakkestad herad. Valperioden 1919-21 representerte han einmannskrinsen Tune på Stortinget, der han var medlem i Justiskomiteen.

Ved kommunevalet hausten 1928 fekk Venstre einast tre representantar i Rakkestad, så Finnestad mista ordførarvervet. Ved seinare kommuneval stilte han på felleslister. Frå 1935 til -37 var han atter ordførar, deretter varaordførar til 1941.

Under Tysklands okkupasjon av Noreg melde Finnestad seg inn i Nasjonal Samling i oktober 1940, «for å hjelpe til med å sikre den kommunale forvaltning i bygden å forsøke å få norsk styre ellers i det lengste». Okkupasjonstida hadde han ulike verv både i og utanfor kommunen. Siste tida før kapitulasjonen i mai 1945 var han ordførar i Rakkestad.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Peter Gustav Zwilgmeyer** (6. januar 1813–14. juni 1887) var ein norsk jurist, embetsmann og stortingsmann frå Ås i Akershus. Han var far til Dikken og Ludvig Zwilgmeyer. Kona hans var syster til statsråd Ludvig Daae.

Zwilgmeyer var son til ein språklærar innvandra frå Tyskland. Sjølv vart han student i 1830 og cand.jur. i 1834. Deretter var han fullmektig hos sorenskrivar i fem år, før han vart prokurator ved underretten i Romsdal 1841 og Tønsberg 1843. Han arbeidde som kopist 1849-51, sidan var han justissekretær ved stiftsoverretten i Trondheim fram til 1860. Tida 1860 til 1878 var han byfut i Risør.

Zwilgmeyer var Østerrisør sin representant på Stortinget 1865-66, der han var sekretær i kyrkjekomiteen. Dei neste tre stortingsperiodane var han varamann til Stortinget.

Han var busett i hovudstaden frå 1878 og døydde der i 1887.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Peter Lely**, opphavleg **Pieter van der Faes** (14. september 1618–30. november 1680) var ein nederlandsk-engelsk kunstmålar.

Liv og gjerning
---------------

Sjølvportrett, ca. 1660
*To damer av Lake-familien*, ca. 1650
Han var frå Utrecht, namnet Lely tok han tidleg etter ei lilje utanfor barndomsheimen i Haag. Lely studerte i Haarlem og reiste til England omkring 1641. Her måla han landskapsbilete og historiemåleri.

Etter nokre få år i England byrja han å konsentrere seg om portrettkunst. Verka hans vart med tida påverka av målestilen til Anthonis van Dyck, ein annan utvandra nederlendar. Samanlikna med denne nyttar han seg av kraftigare penselføring, sterkare fargar og sinnsstemning. Lely måla portrett av medlemer av den engelske kongefamilien og av andre mektige personar i det samtidige England. Mellom anna portretterte han begge kongane Karl I, Karl II og Oliver Cromwell. Særleg er han kjend for måleria frå det luksuriøse hoffet til Karl II.

Lely dreiv ein større målarverkstad og skal ofte ha måla berre hovudet av figurane i verk som han signerte. Han vart adla (*knight*) i 1680, kort etter døydde han i Covent Garden, den seinare bydelen i London.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Lely» frå Wikipedia på engelsk, den 29. februar 2012.*

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Peter Lely**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Tverrsnitt av ein varmfront. Den varme lufta blir løfta over den kalde, og dannar skyer.
Ein **varmfront** markerer grensa mellom to luftmassar av ulik temperatur der den varmare lufta pressar bort den kaldare lufta. Fronten er nesten alltid tilknytt eit lågtrykk.
Varmfrontar består generelt av meir stabil luft enn i ein kaldfront, t.d. er det mindre vertikale rørsler i ein varmfront, noko som fører til at det hovudsakleg blir danna lagskyer. Den varme lufta er lettare og vil derfor bli pressa over den kalde lufta, og den stigande lufta kondenserer og dannar skyer. Når ein varmfront nærmar seg vil ein derfor først kunne sjå høge cirrusskyer, etterfølgd av cirrostratus, altostratus og til slutt nimbostratusskyer som fører til regn, yr eller snø i det fronten passerer. I tillegg er det ofte tåke knytt til varmfrontar. Nedbøren kan vare frå eit par timar til fleire dagar. 

Lufttrykket fell svakt føre ein varmfront, og raskare bak fronten, medan temperaturen stig når fronten passerer. Vinden endrar vanlegvis retning med klokka føre fronten (t.d. frå sør til søraust). Etter fronten har passert, endrar ofte vinden retning mot klokka igjen på den nordlege halvkula på grunn av Corioliskrafta (t.d. frå sør til sørvest).

Frontsystem med varmfront (raud), kaldfront (blå) og okkludert front (lilla) i samband med eit lågtrykk.
I eit frontsystem følg alltid kaldfronten etter varmfronten. På grunn av den stigande lufta i ein varmfront, mister varmfronten heile tida kinetisk energi, og fronten går derfor seinare og seinare. Kaldfronten har derimot stort sett den same farten heile tida, og vil etter kvart ta igjen varmfronten. Området mellom ein kaldfront og ein varmfront blir kalla varmsektor, og vêret her er ofte grått med lågt skydekke, yr, regn og tåke. Den delen av varmfronten som kaldfronten har tatt igjen, blir ein okkludert front. 

På eit vêrkart er varmfrontane markert med ei raud linje og halvsirklar som viser retninga fronten flyttar seg i.

Sjå òg
------

* Kaldfront
* Okkludert front
* Lågtrykk
* Varmsektor
**Varnasjøen** (Варненско езеро, Varnensko ezero) er den største og djupaste limanen (innsjø i elv) langs den bulgarske svartehavskysten, og ligg om lag 2 km frå havet. Innsjøen har eit areal på 17 km² og eit volum på 165 000 000 m³. 

Innsjøen er langstrakt, og den sørlege breidda er høg, bratt og skogkledd. Varnasjøen vart danna i ein elvedal då havnivå steig etter den siste istida. Botn av innsjøen er dekt av tjukt slam og hydrogensulfit, og det finst òg store mengder medisinsk og mineralsk gjørme. Fleire elvar munnar ut i innsjøen, som Devnja og Provadijska. 

Fram til 1900-talet var vatnet ferskt, men då ein oppretta den moderne Varna hamna vart det frå 1906 til 1909 grave ut ein kanal mellom sjøen og innsjøen, som førte til at vassnivået fall med 1,4 meter og at saltvant kom inn i sjøen slik at han vart ein brakkvassinnsjø. 

I 1976 vart brua Asparuhov most opna over den 12 meter djupe kanalen. Ein annan kanal i vest har forbunde naboinnsjøen Beloslav til Varna hamn og jarnbaneterminalen. Fleire mindre hamner ligg på nordsida av Varnasjøen. Denne industrialiseringa har gjort at det tidlegare rike fiskelivet i innsjøen har minka kraftig. 

Varna kyrkjegard, der dei eldste gullskattane i verda vart funne, ligg nær den nordlege breidda, medan byen Varna ligg like aust for innsjøen. Langs nordsida av innsjøen ligg òg landsbyane Kazasjko og Ezerovo, medan Zvezditsa og Konstantinovo ligg i sør.

Kjelder
-------

* "Grad Varna - Varnensko ezero" Arkivert 2013-04-08 ved Wayback Machine.. *Varna.info.bg*.

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Varna» frå Wikipedia på engelsk, den 23. februar 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***«Almost Cut My Hair»***  Song av Crosby, Stills, Nash & Youngfrå albumet *Déjà Vu* |
|  |
| **Utgjeve** | 1970 |
| **Innspelt** | 9. januar 1970 i Wally Heider's "Studio C" i San Francisco |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 4:18 |
| **Selskap** | Atlantic |
| Låtskrivar(ar) | David Crosby |
| **Produsent** | Neil YoungDavid CrosbyGraham NashStephen Stills |
|
|

**«Almost Cut My Hair»** er ein song skriven av David Crosby og innspelt av Crosby, Stills, Nash & Young for albumet *Déjà Vu* i 1970. 

Songen er ein hymne til opprør og personleg fridom og vart innspelt i Wally Heiders «Studio C» i San Francisco. Det er ein av få songar frå Déjà Vu som vart spelt inn live av CSN&Y. Songen syner det rå og ufortrødne raseriet som vart synonymt med det elektriske materiale til supergruppa. I følgje Allmusic er det liten tvil om at Crosby dominerer innspelinga med det som kanskje er den mest lidenskaplege vokalen i heile karrieren hans. «Almost Cut My Hair» demonstrerer òg den trevegs elektriske «gitar-samtalen» mellom Crosby, Stephen Stills og Neil Young. Dette er mest truleg i instrumentalpartiet før «When I finally get myself together...».

Det finst ein lengre og uklipt versjon av songen i plateboksen *CSN*. Ein soloversjon av songen med Black Crowes-vokalisten Chris Robinson finst på konsertplata til Crosby, *It's All Coming Back to Me Now...* frå 1994.

Medverkande
-----------

* David Crosby – solovokal, rytmegitar
* Stephen Stills – gitar
* Graham Nash – orgel
* Neil Young – gitar

**Andre medverkande**

* Dallas Taylor – trommer, perkusjon
* Greg Reeves – bass

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Allmusic
**Tresa** er ei elv i Sveits og Italia som renn frå Luganosjøen mellom Lavena Ponte Tresa i Italia og Ponte Tresa i Sveits til Lago Maggiore nær Luino, eit par hundre meter etter ho renn i hop med Margorabbia. Der elva renn ut frå Luganosjøen vert ho kryssa av ei bru med Sveits på eine sida og Italia på den andre. Her ligg òg ein tollstasjon. 

Elva er om lag 13 km lang og det meste av ho dannar grensa mellom provinsen Varese i Italia og kantonen Ticino i Sveits. Ho renn gjennom dei sveitsiske kommunane Ponte Tresa, Croglio og Monteggio, og dei italienske kommunane Lavena Ponte Tresa, Cremenaga og Luino.

Elva er demma opp for å nytte elva til produksjon av vasskraft og for regulere vassføringa for å hindre flaum. 

Munningen til Tresa ved Luino og Germignaga

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hydrologiske data Arkivert 2007-06-14 ved Wayback Machine. ved Ponte Tresa

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Tresa frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 55°22′00″N 13°10′00″E﻿

Trelleborga i Trelleborg
**Trelleborg** er ein svensk by og centralort i Trelleborgs kommun i Skåne län i landskapet Skåne. I 2005 hadde byen 25 643 innbyggjarar. 

Trelleborg er den sørlegaste byen i Sverige. Han fekk kjøpstadsrettar i 1257, men Trelleborg var busett alt på 700-talet. I dag er Trelleborg ein vakker industriby ved sjøen. Den viktigaste industrien er gummi (Trelleborg AB), men Trelleborg blir sett på kartet på grunn av den store hamna i byen (Trelleborg Hamn AB). Her går det båtsamband med Scandlines, TT-Line og Unity Line til Sassnitz, Rostock, Travemünde og Swinoujscie. Andre store føretak i Trelleborg er Dux og Akzo Nobel Inks (FlintGroup).

Historie
--------

Trelleborg er nemnd for første gong i 1257, men var busett alt på 700-talet. Namnet Trelleborg kjem frå ei trelleborg som er frå vikingtida. Borga blei oppdaga på 1980-talet, og blei restaurert på 90-talet. Den blir i dag bygd vidare ut, og den nye *Trelleborga* skal vere klar sommaren 2007.

Den første kyrkja i Trelleborg, *St Nicolai kyrka*, blei påbyrja på 1200-talet og er teikna av arkitekten Helgo Zettervall. Det blei òg bygd eit stort fransiskanarkloster i 1247 eller 1267, men det er berre små delar av grunnmuren som framleis står på *Gamla torg*. 

Trelleborg blei med på flyttelasset då den danske prinsessen Sophia gifta seg med den svenske kongen Valdemar Birgersson. Trelleborgarane byrja då å betale skatt til Sophia og Valdemar.

* Klosterruinens park
* Trelleborgs jernbanestasjon

Sjå òg
------

* Trelleborgs FF

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Trelleborg kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Trent** er ei av dei største elvane i England. Ho spring ut i Staffordshire, mellom Biddulph og Biddulph Moor, og renn gjennom Midlands inntil ho ved Trent Falls renn saman med Ouse og dannar Humber, som renn derfrå austover til Nordsjøen. Elva er 298 kilometer lang. Ho renn nordover, noko som er uvanleg for engelske elver.

Trent renn forbi fleire byar, blant anna Stoke-on-Trent, Burton-upon-Trent, Derby, Nottingham, Newark og Scunthorpe.

Dei største sideelvane er Idle, Devon, Erewash, Soar, Derwent, Dove, Mease og Tame.

Trent markerer grensa mellom dei to engelske herolda Norroy og Clarenceaux. «Nord for Trent» er difor ein av fleire definisjonar på avgrensningen mellom Nord- og Sør-England.

Trent Aegir
-----------

Tidvassbølgja Trena Aegir sett frå West Stockwith, Nottinghamshire 20. september 2005
På visse tider på året kan det på dei nedre, tidvasspåverka delane av Trent finnast ei middels stor tidvassbølgje (opp til 1,5 meter høg), som er kjent som «Trent Aegir». Aegir finst når ein høg springflo møter vasstraumen frå elva, som går i motsett retning. Traktforma på elvemunningen forsterkar denne effekten, og skapar ei stor bølgje som kan merkast så langt oppstraums som til Gainsborough, og nokre gonger endå lengre. Men bølgja kan ikkje gå særleg langt forbi Gainsborough sidan forma på elva reduserer han til ikkje stort meir enn ei krusing. Nord for Newark-on-Trent i Nottinghamshire ligg tersklar i elva som stoppar bølgja fullt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «River Trent» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Richard Stone, *The Riv Trena*, (2005), s.9, s.124, Phillimore & Co Ltd, ISBN 1-86077-356-7

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete langs Trent i Nottingham, frå Nottingham21
* Trentvassdraget, forskningsprosjekt frå English Heritage og University of Birmingham
* Bilete av Trent i Nottingham Arkivert 2011-10-03 ved Wayback Machine.
**Senegambiabrua** (engelsk *Senegambia Bridge* eller *Trans-Gambia Bridge*) er ei bru i Gambia som tek Trans-Gambia Highway over Gambiaelva. Broen fører transport mellom nord og sør i landet uavhengig av ferje, og bind samstundes saman den sørlege senegalske landsdelen Casamance saman med resten av Senegal på nordsida av Gambia.

Historie
--------

Ein la fyrst fram planar om ei bru som erstatning for ferjesambandet Bamba Tenda–Yeli Tenda over Gambiaelva i 1956. I 1978 skipa Gambia og Senegal samarbeidsprosjektet *Gambia River Development Organization* for å fremja planane.

Etter mange forhandlingar om finansiering blei endeleg grunnsteinen lagt ned 20. februar 2015. Konstruksjonen blei utført av senegalesiske Arezki Group i samarbeid med det spanske selskapet Isolux Corsán. 21. januar 2019 blei Senegambia-brua opna med presidentane i både Gambia og Senegal til stades.

Kjelder
-------

1. ↑  «Long-awaited bridge over River Gambia inaugurated». *News24* (på engelsk). Agence France-Presse. 22. januar 2019. Henta 14. februar 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Senegambia Bridge» frå Wikipedia på bokmål, den 16. januar 2023.*
Tversnitt av ein senketunnel, markert med grått, som ligg i ei renne i sjøbotnen. Attfyllings-massane på kvar side er markert med grøn-gult og den steinfyllinga oppå som skal halde tunnelen på plass og verne han mot skadar, er synt på toppen av tunnelen. Over dette breier det seg blått sjøvatn.
Ferdige seksjonar av senketunnelen Tweede Coentunnel Bouwdok Barendrecht i Nederland, bygd i ei grop som ligg under vassflata, utgrave for å nyttast som byggjeplass. Seksjonane er tetta i endene, slik at gropa kan opnast mot vatnet og fyllast, og seksjonane deretter slepast ut og på plass.
**Senketunnel** er ein undersjøisk veg- eller jarnbanetunnel som er laga på land som ferdige seksjonar i stål eller betong, til dømes bygd i ei tørrdokk, og deretter dregen i overflatestilling over sjøen eller vatnet til staden der tunnelen skal gå, der seksjonane vert senka ned i ei renne som er graven ut i sjøbotnen på førehand. Her vert seksjonane skøytt vasstett saman, og steinfyllingar eller betonggfyllingar vert nytta for å hindre at han flyt opp att, og elles sytt for at han får ei tyngd som gjer han stabil. Slik ballast vert anten lagt i botn av tunnelen eller oppå han.

Senketunnelar er vanleg å nytte der vatnet er grunt og botnen er av lausmassar som gjer at ein ikkje kan sprengje ut tunnelen i fjell, slik det elles er vanleg med undersjøiske tunnelar. Senketunnelar kan nyttast i kombinasjon med undersjøiske fjelltunellar på strekningar av traseen dersom botntilhøva gjer dette naudsynt.

Skansentunnelen i Trondheim er den fyrste senketunnelen som vart bygd i Noreg, men det var senketunnelen på tunnelstrekninga under vatnet i Bjørvika i Oslo som vart teken i vanleg bruk fyrst.

Sjå òg
------

* Undersjøisk tunnel