recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gustav Bernhard Forstrøm** (13. november 1878–21. april 1953) var ein norsk mekanikar og verksmeister frå Slagen i Vestfold, som representerte Hordaland og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1937 til -45.

Forstrøm var son til ein sjømann. Frå 1893 arbeidde han sjølv på sjøen, mellom anna var han med på sel- og kvalfangst i Nordishavet, ved Hebridane og på Finnmarka. Han arbeidde òg på mekaniske verkstader i Tønsberg og Moss. I 1906 tok han eksamen ved Kristiania maskinistskole. To år seinare busette han seg i Odda i Hordaland då han byrja arbeide på Oddafabrikkene som mekanikar. I 1913 fekk han stilling som verksmeister i verksemda i Odda.

Forstrøm var medlem av heradsstyret i Odda 1913-16, 1925-41 og 1945, ei tid var han varaordførar i heradet. Elles var han medlem i overlikningsnemnda i 21 år til 1945. Frå 1939 til -45 var han formann i forstandarskapet til den tekniske kveldsskulen i Odda.

Hausten 1933 vart Forstrøm nominert til andreplassen på Arbeidarpartiet si stortingsvalliste for Hordaland. Han vart vald inn på Stortinget med klar margin og attvald tre år seinare. På Stortinget var han 1934-36 medlem i Universitets- og fagskulekomiteen og 1937-45 i Protokollkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-11-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 61°43′10″N 08°16′30″E﻿

**Bøvra** (òg skrive *Bøvri* eller *Bøvre*) er ei elv i Lom kommune i Innlandet. Nedbørfeltet er på 836 km².

Namnet har opphav i ei gammal form av dyrenamnet bjor/bever. 

Elva har kjeldene sine ved Smørstabbreen vest i Jotunheimen. Ho renn frå her og nordaustover ned Bøverdalen og munnar ut i innsjøen Skim i Ottavassdraget ved tettstaden Fossbergom. Like før utløpet i Skim dannar elva Prestfossen. Frå søraust tar Bøvra opp dei store sideelvane Leira og Visa, som kjem frå dei sentrale delane av Jotunheimen nasjonalpark, med dei to høgaste fjella i Noreg, Galdhøpiggen og Glittertind, på kvar side av Visdalen.

Riksveg 55 (Sognefjellsvegen) går langs vassdraget.

Nedslagsfeltet til elva er rikt på sjeldne plantar, verdfulle kulturminne frå et langt historisk tidsrom og har eit særs verdfult friluftsområde.

Det er ikkje bygd ut vasskraft i Bøvra, men elva utgjorde tidlegare ein sentral del av dei opphavlege planane for kraftutbygging i Ottavassdraget. På grunn av sterk motstand vart utbyggingsplanane skrinlagde, og vassdraget blei gjennom Verneplan IV for vassdrag verna mot framtidig kraftutbygging.

Bakgrunnsstoff
--------------

### Kjelder

* NOU 1991:12A Verneplan for vassdrag IV
* Oluf Rygh: *Norske elvenavne*, Kristiania 1904

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ilyushin Il-14
Il-14 som veteranfly 1999.
**Ilyushin Il-14 Il-14** (NATO-kallenamn **Crate**) var eit russisk to-motors sivilt og militært transport- og passasjerfly som var eit av dei viktigaste flya for Aeroflot og for flyselskap i Astblokk-landa i etterkrigstida til ut i 1990-åra.

Utviklinga av Il-14
-------------------

Flyet flaug fyrste gong i 1950. Il-14 vart òg bygd i Aust-Tyskland, Tsjekkoslovakia, og i Kina med nemninga **Y-6**.

I likskap med andre fly av same storleik og for same føremål, bygd like etter andre verdskrig var flyet meint å verta ein erstattar og etterfølgjar til Douglas DC-3 og den russiske lisensbygde variant Lisunov Li-2.

Det var utstyrt med to 1900 Hk Shvetsov ASh-82T-7 stjernemotorar.
Mengd bygde fly er usikkert, det er i alle fall over 1 000. Enkelte kjelder oppgjev over 1 122 inklusive dei som vart bygd på lisens i Aust-Tyskland og Tsjekkoslovakia.

Brukarar
--------

### Sivile flyselskap

* Aeroflot, Balkan Bulgarian Airlines, CAAC, CSA, Cubana, Interflug, JAT, LOT, Malev, Mongolian Airlines Air Mongol, Tabso, Tarom, Ukamp og Yeman Airlines

### Milltære brukarar

* Afghanistan, Albania, Alger, Kina Cuba, Tsjekkoslovakia, Aust-Tyskland, Egypt, India, Irak, Nord-Korea, Polen, Sovjetunionen, Syria og Jugoslavia

Spesifikasjonar (Il-14M-varianten)
----------------------------------

Iljusjin Il-14
### Dimensjonar

* Lengd: 22,31 m
* Vengespenn: 31,7 m
* Høgd: 7,8 m
* Max. startvekt: 18 500 kg
* Tomvekt: 12 700 kg
* Max passasjerar: 36
* Besetning: 5

### Ytingar

* Motorar: 2 × Shvetsov ASh 82T Dobbelt stjernemotor på 900 Hk
* Maksfart: 430 km/t
* Marsjfart: 345 km/t
* Marsjhøgde: 6 500 m
* Rekkjevidd: 2 250 km

Ulukker med Il-14
-----------------

Aviation Safety Network har i sin database registeret 75 ulukker med sivile Il-14 fram til 1992. Det er grunn til å anta at at talet er høgare. Det omfattar ikkje eventuelle flyulukker i Sovjets flyvåpen som sjeldan vart gjort kjend i vestlege media, og òg sivile flyulykker bak jernteppet vart ikkje alltid rapportert til den vestlege verda, med mindre den omfatta flyulukker der utanlandske passasjerar var omkomne.

25 personar, blant dei ti norske kvinner, omkom i Voronezj-ulukka 6. august 1955 ved byen Voronezj.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Iljusjin Il-14» frå Wikipedia på bokmål, den 15. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aviation Safety Networks ulukkesstatistikk
* Ei Il-14 på sin siste tur juni 2005 Arkivert 2018-01-04 ved Wayback Machine.
**Tatiana Grigorieva** (fødd 8. oktober 1975) er ein russisk-australsk tidlegare friidrettsutøver som utmerkte seg i stavhopp. Ho vann OL-sølv i 2000 og VM-bronse i 1999.

Aktiv
-----

Grigorieva vart fødd i Leningrad. I 1997 utvandra ho til Australia og byrja med stavhopp. Sommaren 1999 sette ho landsrekord ved å gå over 4,50 meter i Salamanca i Spania. Nokre veker seinare tok ho bronsemedaljen i øvinga ved VM i Sevilla. Under dei olympiske leikane på heimebane i Sydney hausten 2000 forbetra ho seg til 4,55 m og sikra seg sølvmedaljen i tevlinga. I verdsmeisterskapen 2001 enda Grigorieva på fjerdeplass, jamhøgt med bronsemedaljøren Monika Pyrek. Få veker etter VM flytta ho den australske landsrekord til 4,56 m i Yokohama. Sommaren 2002 sigra Grigorieva i samveldeleikane med eit bestehopp på 4,35 m. Ho forbetra i 2006-sesongen sitt livsbeste i stavhopp til 4,58 m ved eit stemne i Daegu.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 4,45 m
* OL 2000 i Sydney: Sølvmedalje – 4,55 m, bakom Stacy Dragila (4,60 m)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 4 – 4,55 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatiana Grigorieva» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juli 2022.*
**Kvantemekanisk tunnelering** er eit fenomen i kvantemekanikken der ein partikkel kan røre seg i strid med dei grensene energien eller rørslemengda til partikkelen skulle tilsei, så lenge denne rørsla skjer innanfor grensene gjeve av Heisenbergs uskarpleiksrelajson. På den måten kan ein partikkel gå gjennom eller over ein barriere som han i følgje klassisk fysikk ikkje skulle kunne overvinne. Slike effektar er observert i mange kvantemekaniske system, mellom anna alfadesintegrasjon. Sannsynet for kvantemekanisk tunnelering minkar eksponentielt med tjukkleiken til barrieren. Tunneleringseffektar kan derfor ha særs varierande overgangssannsyn eller levetid, og for alfadesintegrasjon er det observert levetider frå brøkdelar av sekund til milliardar av år. 

Innan mesoskopisk fysikk og nanoteknologi er ein viktig konsekvens av tunnelering at elektron kan kome gjennom tynne isolatorar og dermed gje elektrisk straum gjennom isolatoren.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kvantetunnelering» frå Wikipedia på bokmål, den 20. april 2013.*

* kvantemekanisk tunnelering. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Tatjana Borisovna Averina** (25. juni 1950–22. august 2001) var ein russisk skeiseløpar frå Gorkij som representerte Sovjetunionen. Ho vart olympisk meister på 1000 meter og 3 000 meter under Vinter-OL 1976 i Innsbruck og verdsmeister i firkamp 1978 i Helsinki. Averina var gift med skeiseløparen Aleksandr Barabasj, og blei deretter også kjend som **Tatjana Barabasj**.

Averina deltok internasjonalt frå 1970 og vart nummer tre i Skeise-EM 1971. Både i 1974, 1975 og 1976 kom ho på andreplass i den årlege verdsmeisterskapen i firkamp, slått av høvesvis Atje Keulen-Deelstra frå Nederland, Karin Kessow frå Aust-Tyskland og Sylvia Burka frå Canada. På tampen av 1974-sesongen sette Averina verdsrekord både 1500 m og 1000 m på Medeo-bana i Kasakhstan, rekordar ho forbetra fleire gongar på same bana nær eitt år seinare. Ho forbetra då også 500-meterrekorden, sist til 41,06 sekundar.

Averina på eit russisk frimerke frå 2013
Under dei olympiske vinterleikane 1976 i Innsbruck opna Averina med å vinne bronsemedaljen på 1500 m, for deretter å sikre seg bronse nummer to på 500-meteren. Sidan vann ho gullmedaljen på 1000 m, før ho avslutta medaljehausten gjennom å vinne 3000 meter med minimal margin, fire og fem hundredels sekund framom sølv- og bronsemedaljørane, bronsen gjekk elles til Lisbeth Korsmo. I firkamp-VM 1978 i Helsinki vart Averina verdsmeister framom landskmannen Galina Stepanskaja. Averina deltok i Vinter-OL 1980, utan å utmerke seg.

Kjelder
-------

1. ↑  Tatyana Averina-Barabash. sports-reference.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Bülent Ecevit** (fødd 28. mai 1925 i Istanbul, død 5. november 2006 i Ankara) var ein tyrkisk politikar som var statsminister i landet i fire omgangar.

Ecevit representerte opphavleg det republikanske folkepartiet, og vart første gong leiar for partiet i 1972. Han vann valet i 1973, og byrja sin første periode som statsminister i januar 1974. Hans første regjering er mest kjend for den tyrkiske invasjonen av Kypros som fann stad i juli 1974. Ecevit sat ved makta berre til november dette år.et 

Hans neste periode som statsminister var endå kortare, frå juni til juli 1977. Så hadde Ecevit igjen regjeringsmakt frå januar til november 1978. Etter statskuppet i Tyrkia i 1980 vart han og dei andre ledande politikarane fengsla, og etter at dei slapp ut fekk dei forbod mot politisk verksemd. Hans kone Rahsan Aral skipa då et nytt politisk part, Demokratisk Venstreparti som Ecevit seinare, då han igjen kunne ha politiske verv, vart ledar for.

Bülent Ecevit si siste periode som statsminister vart og hans lengste, frå januar 1999 til november 2002. I denne perioden vart den kurdiske opprørsleiaren Abdullah Öcalan arrestert, noko som auka Ecevit sin popularitet i Tyrkia. I 2002 ble Ecevit etterfølgt av Recep Tayyip Erdoğan.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Kinzer, Stephen (November 6, 2006). «Bülent Ecevit, a Political Survivor Who Turned Turkey Toward the West, Is Dead at 81». *The New York Times*. s. 2. Henta 6. oktober 2013.
2. ↑  Siyasetin sairi Karaoglan Arkivert 2008-10-22 ved Wayback Machine. *Hürriyet* (tr)
**Kvantehalleffekten**  er ein kvantemekanisk versjon av Hall-effekten, som kan observerast i todimensjonale system av elektron utsett for låge temperaturar og sterke magnetfelt, der Hall-leiingsevna *σ* berre kan ha kvantifiserte verdiar:

{\displaystyle \sigma =\nu \;{\frac {e^{2}}{h}},}
der *e* er elementærladninga og *h* er Planck-konstanten. I den ordinære kvantehalleffekten , kjent som heiltalig kvantehalleffekt, tar *v* heiltalsverdiar (*v* = 1, 2, 3,...). Ein annan kvantehalleffekt, kjent som den fraksjonal kvantehalleffekt, der *v* kan opptre som brøkar med oddetalsnemnar (*v* = 2/7, 1/3, 2/5, 3/5,...).

Heiltalig kvantehalleffekt vart føresagt av Ando, Matsumoto og Uemura i 1975.

Den fraksjonelle kvantehalleffekten vart oppdaga i 1982, av Daniel Tsui og Horst Störmer under eksperiment utført på heterostrukturar av galliumarsenid, utvikla av Arthur Gossard.

Effekten vart forklart av Robert B. Laughlin i 1983. Tsui, Störmer og Laughlin fekk Nobelprisen i fysikk i 1998.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kvante-Hall-effekten» frå Wikipedia på bokmål, den 10. april 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* T. Ando, Y. Matsumoto, and Y. Uemura, J. Phys. Soc. Jpn. **39**, 279 (1975)
* K. von Klitzing, G. Dorda, and M. Pepper, Phys. Rev. Lett. **45**, 494 (1980)
* R.B. Laughlin, Phys. Rev. B. **23**, 5632 (1981).
* D.C. Tsui, H.L. Stormer, and A.C. Gossard, Phys. Rev. Lett. **48**, 1559 (1982)
* R.B. Laughlin, Phys. Rev. Lett. **50**, 1395 (1983).
**Kvantetal** i kvantefysikken er tal som vert nytta for å karakterisere observerbare storeleikar. Dei syner til kor stor ein storleik er i forhold til ein viss minste storleik, eit elementærkvant, og er derfor dimensjonslause. 

Som regel er eit kvantetal heiltalig, men iblant viser det seg praktisk å velje elementærkvantet slik at kvantetalet òg kan vere halvtalig. Ein partikkel vil ifølge kvantefysikken kunne ha bestemte tilstandar, såkalte eigentilstandar. Til kvar slik tilstand svarar eit særskild sett kvantetal. For å skildre eit enkelt elektron i eit atom brukar ein til dømes vanligvis fire kvantetal som symbolsk vert skrive med n, l, m og s.

Hovudkvantetalet, n, kan han alle mogelege verdiar frå og med éin og syner i første tilnærming til energien til elektronet. I hydrogenatomet er såleis energien proporsjonal med 1/n². Banespinnkvantetalet, l, som òg blir kalla det asimutale eller orbitale kvantetalet, syner til banespinnet til elektronet som er √l(l+1)ℏ, der ℏ (vert lese h-strek) er Planckkonstanten dividert med 2π. Kvantetalet l kan ha heiltalige verdiar frå 0 til n− 1. Stundom blir verdien av l symbolsk ved bokstavane s, p, d, f, g osv. for l = 0, 1, 2 osv.

Det magnetiske kvantetal, m, syner til projeksjonen av banespinnet l i ei særskild retning, og kan han heiltalige verdiar frå −l til +l. Spinnkvantetalet, s, kan ha verdiane +½ og −½ og syner på tilsvarande måte som m projeksjonen av eigenspinnet til elektronet.

Når ein skildrar eit system av et bestemt sett av kvantetal seier ein at desse er gode kvantetal. For komplekse atom og molekyl vil dei nemnte fire kvantetala ikkje vere gode. Ein må da førestille seg at eit særskild elektron berre blir skildra ein del av tida ved eit bestemt sett av desse, og elles ved eit eller fleire andre sett. Om ein gjer målingar på eit slikt system, finn ein snart at det er i ein tilstand skildra ved det eine settet, snart i ein tilstand skildra ved det andre settet. Ein kan då finne nye avleidde kvantetal som skildrar systemet eintydig, og derfor i dette tilfellet er gode kvantetal. 

Omgrepet kvantetal har i noko grad òg blitt brukt om storleikar som elektrisk ladning, nukleontal, baryontal og leptontal i elementærpartikkelfysikken. Desse har ein annan karakter enn kvantetala i atomfysikk, og det kan vere meir relevant å bruke omgrepet ladningstal om desse storleikane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kvantetal» frå Wikipedia på bokmål, den 11. april 2013.*

* Dirac, Paul A.M. (1982). *Principles of quantum mechanics*. Oxford University Press. ISBN 0-19-852011-5.
**Tatjana Vasiljevna Kazankina** (fødd 17. desember 1951) er ein sovjet-russisk tidlegare mellomdistanseløpar frå Petrovsk i Saratov oblast som tevla for Sovjetunionen. Ho vann tre OL-gull og sette sju verdsrekordar i tida 19876-83.

### Aktiv

Kazankina vart nummer fire på 1500 m i friidretts-EM 1974 i Roma, sju tidels sekund bakom bronsevinnar Grete Andersen frå Noreg.

Ein måned før sommar-OL 1976 i Montreal vart Kazankina den fyrste kvinna som sprang 1500 meter under fire minuttar, med tida 3.56,0 slo ho Ljudmila Braginas gamle verdsrekord med heile 5,4 sekundar. Under leikane i Montreal vann ho gullmedaljen på 800 meter på ny verdsrekordtid, og på 1500 meter.

Under dei olympiske leikane 1980 i Moskva forbetra ho 1500-meterrekorden til 3.52,47, då ho forsvarte OL-tittelen på distansen. Denne verdsrekorden vart ståande i tretten år, og er i 2014 framleis gjeldande europarekord.

I 1983 var Kazankina med i innspurten på 3000 meter i det fyrste friidretts-VM i Helsingfors. Ho kom i mål som bronsevinnar, eit halvt sekund bak verdsmeister Mary Decker frå USA og einast to hundredels sekund etter sølvvinnar Brigitte Kraus frå Vest-Tyskland.

### Doping

Kazankina nekta å avlegge dopingprøve etter at ho hadde vunne eit 5000-meterløp i Paris i september 1984. Dermed vart ho utestengd frå idrett i 18 månader og kom aldri tilbake på friidrettsbana.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatjana Wassiljewna Kasankina» frå Wikipedia på tysk, den 9. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Plasseringa av Heze (gul) i Shandong
**Heze** (kinesisk: 菏泽市; pinyin: *Hézé Shì*) er eit byprefektur sørvest i provinsen Shandong i Folkerepublikken Kina. Byprefekturet har eit areal på 12 239 km² og omkring 8,3 millionar ibuarar.

Byprefekturet Heze omfattar eitt distrikt (区 *qū*) og åtte fylke (县 *xiàn*).

### Næringsliv

Heze er den største produsenten i Kina av nasjonalblomsten peon; over 30 prosent av inntektene stammar frå peonhandelen.

### Samferdsle

Den viktige jarnbanelinja Jingjiubanen har stoppestad her på si ferd frå Beijing til Kowloon i Hongkong. Denne linja passerer mellom andre Hengshui, Shangqiu, Xinzhou, Jiujiang, Nanchang, Heyuan, Huizhou og Shenzhen.

Kinas riksveg 220 går frå gjennom prefekturet. Han tek til i Binzhou og endar opp i Zhengzhou i Henan. Kinas riksveg 327 tek til i Heze og fører til Lianyungang i Jiangsu.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Heze» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Tatjana Viktorovna Lysenko** (fødd 9. oktober 1983) er ein russisk friidrettsutøvar frå Batajsk som tevlar i sleggjekast. I perioden 2006-13 har ho vorte både olympisk meister, verdsmeister og europameister i øvinga.

Aktiv
-----

Lysenko deltok i dei olympiske leikane 2004 i Aten, men makta ikkje kvalifisere seg til finalen. Sommaren etter fekk ho sitt internasjonale gjennombrot. Den 15. juli 2005 forbetra ho i Moskva den seks år gamle verdsrekorden til rumenske Mihaela Melinte med 99 centimeter til 77,06 m. Halvannan månad seinare vann ho bronsemedaljen ved friidretts-VM i Helsinki.

Den 24. juni 2006 tok ho i Zjukovskij tilbake verdsrekorden i sleggjekast med eit kast på 77,41 m, ein rekord som Gulfija Khanafejeva hadde hatt ei kort tid. Kort etter at ho hadde sigra ved europameisterskapen i Göteborg med 76,67 m, forbetra Lysenko sin eigen verdsrekord til 77,80 meter under eit stemne den 15. august 2006 i Tallinn.

### Doping

Midt i juli 2007 vart ho dømd for å ha testa positivt i ein dopingkontroll i mai månad. Før ho vart utestengd i to år, hadde Lysenko i slutten av mai månad lagt ytterlegare på sin eigen rekord, denne rekorden vart sidan underkjend grunna dopingbruken.

### Nye triumfar

Sommaren 2009 var ho tilbake i sleggjeringen og vart nummer seks under friidretts-VM i Berlin med 72,22 m. I 2010 tok ho sølvmedaljen ved EM i Barcelona, og sigra i Kontinentalen-Cupen i Split.

Lysenko vann i 2011 gullmedaljen under verdsmeisterskapen i Daegu med eit bestekast på 77,13 m. Året etter steig ho heilt til topps i sleggjeøvinga under dei olympiske sommarleikane i London med heile 78,18 m. I 2013 forsvarte ho VM-tittelen i sleggjekast på heimebane i Moskva, der ho sette russisk rekord med 78,80 m.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Татьяна Викторовна Лысенко

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tatjana Wiktorowna Lyssenko» frå Wikipedia på tysk, den 22. september 2014.*


| * v
* d
* e
Dei olympiske ringaneOlympiske meistrar i sleggekast, kvinner |
| --- |
| 
* 2000: Kamila Skolimowska
* 2004: Olga Kuzenkova
* 2008: Aksana Mjankova
* 2012: Tatjana Lysenko
* 2016: Anita Włodarczyk
* 2020: Anita Włodarczyk

 |

| * v
* d
* e
Verdsmeistrar i sleggekast, kvinner |
| --- |
| 1999: Mihaela Melinte | 2001: Yipsi Moreno | 2003: Yipsi Moreno | 2005: Olga Kuzenkova | 2007: Betty Heidler | 2009: Anita Włodarczyk |
2011: Tatjana Lysenko | 2013: Anita Włodarczyk | 2015: Anita Włodarczyk | 2017: Anita Włodarczyk | 2019: DeAnna Price | 2022: Brooke Andersen |

| * v
* d
* e
Europameistrar i sleggekast, kvinner |
| --- |
| 1998: Mihaela Melinte | 2002: Olga Kuzenkova | 2006: Tatjana Lysenko | 2010: Betty Heidler | 2012: Anita Włodarczyk | 2014: Anita Włodarczyk | 2016: Anita Włodarczyk | 2018: Anita Włodarczyk | 2022: Bianca Ghelber |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
**Teo Otto** eller **Theo Otto**, eigenleg **Theodor Karl Otto** (4. februar 1904–9. juni 1968), var ein tysk scenograf og kunstmålar, fødd i  Remscheid i Tyskland og avliden i Frankfurt am Main etter ei hjarteinfarkt. I løpet av livet hadde Teo Otto arbeidd med meir enn 800 teaterproduksjonar.

Teo Otto byrja som kunstmålar og hadde si fyrste utstilling med målarstykke under ein sommarfest på folkehøgskulen *Volkshochschule Remscheid* i Remscheid, der òg Käthe Kollwitz, Otto Pankok, Gert Wollheim og Christian Rohlfs var representerte. I tida 1923 til 1926 studerte han måleri og skulptur på kunstakademiet i Kassel hjå Ewald Dülberg (1888-1933), lagde scenedekorasjonar og hadde eit studieopphald i Paris. Han arbeidde saman med målaren Giorgio de Chirico, den ungarskfødde målaren, fotografen og scenografen László Moholy-Nagy og målaren, bilethoggaren og scenografen Oskar Schlemmer, vart kjend med komponisten Igor Stravinskij og forfattaren Bertolt Brecht, og møtte den tysk-jødiske poeten Else Lasker-Schüler.

Men i 1933 fekk Teo Otto yrkesforbod av dei nazistiske styremaktene i Tyskland etter å ha gått ut mot dei offentleg, og emigrerte til Sveits. Her lagde han scenedekorasjonar for det legendariske teateret *Zürcher Schauspielhaus* i Zürich, som vart som ein tilfluktsstad for tyskspråklege teater i tida fram til den andre verdskrigen var over. På Zürcher Schauspielhaus kom han til å verte heilt fram til han avleidd i 1968. Han stod her mellom anna for scenografien til fleire uroppføringar av Bertolt Brechts skodespel, soleis i 1941 for skodespelet *Mutter Courage und ihre Kinder* (Mor Courage og borna hennar).

Etter krigen vart Teo Otto den mest etterspurde scenografen innanfor tyskspråkleg teater. Han arbeidde mellom anna for Salzburger Festspiele og Wiener Burgtheater, men òg for scener i New York, Paris, London, Israel og fleire andre stader. Arbeida hans for skodespelaren, iscenesetjaren og intendanten Harry Buckwitz, namngjeten for sine oppsetjingar av Bertolt Brechts skodespel, vart ein rettesnor for den vest-tyske Brecht-tolkinga.

Teo Otto Theater (det tidlegare *Stadttheater*) i Remscheid i Tyskland fekk namn etter Teo Otto den 30. september 2001.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kronologisk ordna opplysningar om Teo Otto på internettsidene til Teo Otto Theater i byen Remscheid, Tyskland. Arkivert 2014-03-15 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* HDS

 |
Tradisjonell Ho-Chunk danseoppvisning i Nebraska
**Winnebago**, òg kalla **Ho-Chunk**, er ein indianarstamme som opphavleg heldt til nord for Lake Winnebago i det noverande Wisconsin i USA. No bur ein del i dette området og ein del på eit reservat i Nebraska. Språket høyrer til sioux-familien. Sjølv kallar dei seg hochungra, som tyder 'opphavsspråk-folket'.

Den tradisjonelle tilpassinga til winnebagoane liknar på tilpassinga til naboane algonkin, med jakt og sanking kombinert med eit forholdsvis rudimentært jordbruk basert på mais, graskar og tobakk. I tillegg dreiv dei ei omfattande villris-sanking. Sjølv om winnebago var og er skogsindianarar, var den språklegkulturelle tilknytinga til slettelandet og prærien tydleg. Dei kryssa Mississippielva på store jaktekspedisjonar etter bison, og slektskapssystemet deira, religiøse førestillingar, klesdrakter og dekorasjonar hadde òg meir slettelandskarakter. Derimot var neverkanoane, trugene, berenetta og mokasinane typisk for skogslandet.

Etter tilkoma til dei kvite vart winnebagoene, i likskap med andre skogsindianarar, trekt inn i pelsdyrfangsten. I løpet av 1800-talet vart dei utsett for eit stadig sterkare press frå styresmaktene som førte til at dei måtte avstå store landområde og vart tvangsforflytta, først til Iowa i 1840, såg til Nebraska i perioden 1863–1865. Dagens Wisconsin-gruppe er etterkomarar av den halvparten av stammen som forlét Nebraska og drog heim i 1880-åra.

Folketalet er vorte rekna til kring 3800 i 1650. Etter sterk nedgang fram til slutten av 1800-talet som følgje av krig, epidemiar og overgrep har mengda auka, og i 1990 vart den totale folkesetnaden oppgjeve til 6920, der 1600 høyrde heime på Nebraska-reservatet. Berre ca. 10 % nyttar morsmålet regelmessig.

Kjelder
-------

* «Winnebago» av Henning Siverts i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Knut Brustad** (fødd 23. juli 1945) er ein tidlegare mellomdistanseløpar frå Tautra i Nord-Trøndelag. Han vart noregsmeister på 800 meter åra 1967, 1968 og 1969. Brustad var medlem i Frosta Idrettslag til 1965 og representerte sidan IL i BUL.

Karriere
--------

Brustad presterte 1.50,2 og personbeste då han i 1967 vart norsk meister på 800 m. Sommaren 1968 var han i sitt livs form. Han sette livsbeste på 1500 meter då han ved eit internasjonalt stemne i svenske Västerås den 11. august vart fjerdemann på tida 3.43,1, vesttyske Bodo Tümmler vann løpet. Halvtredje veka seinare, den 29. august på Bislett stadion i Oslo, fekk han notert 1.48,7 då han vann 800-meteren i landskamp mot Spania. Tida var norsk årsbeste og hans livs beste løp. I 1969 var Brustad nest best i Noreg på begge mellomdistansane, like bak Helge Øystein Pharo på 800 m og langt bak Arne Kvalheim på 1500 m.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1963 i Trondheim: Bronsemedalje på 800 m
* 1964 i Gjøvik: Sølvmedalje på 800 m
* 1966 i Bærum: Sølvmedalje på 800 m
* 1967 i Trondheim: Gullmedalje på 800 m
* 1968 på Kongsvinger: Gullmedalje på 800 m, sølv på 1500 m
* 1969 i Fana: Gullmedalje på 800 m, sølv på 1500 m

Kjelder
-------

* Knut Brustad i friidrett.no
* Knut Brustad i «Arbeiderbladet 30. august 1968». s. 11.
HDRI-foto av Winnipegsjøen
Kart over Winnipegsjøen og nabosjøen Winnipegosis.
**Lake Winnipeg** eller **Winnipegsjøen** er ein av dei største innsjøane i Canada og ligg sentralt i provinsen Manitoba litt nord for storbyen Winnipeg. Lake Winnipeg har eit areal på 24 514 km² og er den femte største innsjøen i landet og den 11. største i verda. Winnipeg-sjøen er svært grunn, i gjennomsnitt berre 12 meter djup. Under og etter istida inngjekk bekkenet i ein langt større innsjø - Lake Agassiz. Winnipegsjøen blir brukt som reservoar for kraftproduksjonen til selskapet Manitoba Hydro. Avrenninga er via Nelson River til Hudson Bay i nordaust.

Nedbørsområdet til innsjøen er om lag 984 200 km² stort, dvs tre gonger større enn det norske fastlandet. Elvane som forsyner Winnpiegsjøen med vatn omfattar frå vest og mot klokka: **Saskatchewan** via Cedar Lake, **Dauphin River** via Lake Manitoba og Lake Winnipegosis, frå sør: **Red River**-Assiniboine, og Winnipeg-Rainy frå Rainy Lake og Lake of the Woods, og endeleg frå aust og nordover: Bloodvein River, Poplar River og Manigotagan River.

Før jarnbanen vart utbygd i 1870-åra var heile vassystemet i nedbørsområdet ei særs viktig ferdselsåre. Winnipegsjøen var via landovergangar (portages) eit knutepunkt for ferdsel på vassvegane mellom Lake Superior, Hudson Bay og pelshandlerområda i nedbørsområdet. Hudson's Bay Company hadde fort og handelsstasjonar for pelshandelen på 1800-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Winnipegsjøen» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
Landingsbanen i Lukla er i dag asfaltert, men innflgningsforholda er framleis svært vanskelege
**Tenzing–Hillary lufthavn**, tidlegare *Lukla flyplass* (IATA-kode: **LUA**, ICAO: **VNLK**) er ei lita lufthamn ved landsbyen Lukla i den austlege delen av Nepal, nær grensa til Tibet.

Flyplassen blei skipa i 1971 som Lukla airport. Han er ein av dei høgast liggjande flyplassane i verda, med ei høgd på 2 860 moh. 
Flyplassen ligg i Himalaya sør for Mount Everest. Han er eit populært utgangspunktf for fjellklatrar og fjellklatrarar som nyttar flytransport til Lukla som innfartsveg til utforsking av Khumbu, Mount Everest-regionen og Mount Everest nasjonalpark.

Flygemål
--------

|  | Flyselskap | Destinasjoner |
| --- | --- | --- |
| Flagget til Nepal | Agni Airlines | Katmandu |
| Flagget til Nepal | Gorkha Airlines | Katmandu |
| Flagget til Nepal | Nepal Airlines | Katmandu, Kangel Danda, Lamidanda, Phapla, Rumjatar |
| Flagget til Nepal | Sita Air | Katmandu |
| Flagget til Nepal | Tara Air | Katmandu |
|

Panoramabilde av flyplassen med omgjevnader.

Referansar
----------

1. ↑  Engerengen, Lars (5. april 2019). «Tenzing-Hillary lufthavn, Lukla». *Store norske leksikon* (på norsk).

* *Denne artikkelen bygger på «Tenzing-Hillary lufthavn» frå Wikipedia på bokmål, den 7. desember 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tenzing-Hillary lufthamn**

* Tenzing-Hillary lufthavn, Lukla i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Knut Høljesson Klonteig** (12. mars 1857–4. mai 1942) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Tinn i Telemark. Han representerte einmannskrinsen Øst-Telemarken på Stortinget perioden 1919-21, vald for partiet Venstre. Hølje Halvorsson Klonteig var far hans.

Klonteig tok til på Asker seminar i 1876, men vart sjuk og måtte slutte i 1878, før eksamen. I 1880 tok han underoffisereksamen i Kristiansand. Perioden 1882-93 var han heradskasserar i Tinn. Han var sersjant frå 1884, utnemnd til kommandersersjant i 1905 og fanejunker i 1910. Frå 1886 var han gardbrukar på Einung i Tinn, etter svigerfaren. I tillegg var han dampskipsførar på Tinnsjøen i periodane 1891-96 og 1900-07.

Han vart medlem av heradsstyret i 1888, og forlikskommissær frå same året. Klonteig var ordførar i Tinn i 15 år; 1901-16. Etter å ha vore varamann til Stortinget frå Øst-Telemarken i tida 1910-15, vart han ved stortingsvalet 1918 vald til stortingsmann for same krinsen og Venstre. Han var medlem i Protokollkomiteen, som sekretær frå 21. juni 1920.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Stortingsbiografi Arkivert 2016-08-12 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gravminne

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Silje Bjerke** (fødd 15. juli 1982) er ein norsk sjakkspelar og den fjerde som har fått tittelen kvinne-IM i sjakk (WIM) i Noreg. Ho er fødd og har vakse opp i Lørenskog, men er nå busett i Oslo, der ho spelar for Schakklubben av 1911 sitt lag i Eliteserien i sjakk. Bjerke er pr. 1. juli 2009 rangert som den nest sterkaste kvinnelege sjakkspelaren i Noreg, etter WIM Ellen Hagesæther. 

I 2005 blei Silje Bjerke den første kvinna som spelte i eliteklassa i NM, etter å ha kvalifisert seg via ein 2. plass i meisterklassa året før. Ho spelte på det norske kvinnelandslaget i sjakkolympiaden (lag-VM i sjakk) i 2002, 2004, 2006 og 2008. Ho har også representert Noreg i bl.a. ungdoms- og junior-VM.

I 2008 deltok Silje Bjerke i den 26. opne internasjonale turneringa i Andorra. Dette enda i hennar første innteikning i tittelen Kvinne-IM i sjakk (WIM). I Sjakkolympiaden i Dresden i november 2008 sikra Bjerke seg WIM-tittelen etter 6,5 av 9 poeng i kvinneklassa.

Bjerke blei tildelt tittelen WIM av Verdssjakkforbundet FIDE måndag 9. mars 2009. Silje Bjerke var dermed Noreg sine fjerde WIM.

Silje Bjerke er gift med sjakkspelaren Torstein Bae.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Silje Bjerke sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE
* Silje Bjerke sine parti hos chessgames.com
* Silje Bjerke sine parti i Noreg hos NorBase

Kjelder
-------

* *Norsk Sjakkblad*
* Olimpbase - nettstad med resultata frå alle sjakk-OL

Fotnotar
--------

1. ↑  Silje Bjerke sine resultat hos Olimpbase
2. ↑  FIDE sine utnemningar i første kvartal 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
**Enar Josefsson** (6. september 1916–18. desember 1989) var ein svensk langrennsløpar frå Åsele i Västerbottens län. Han vann to sølvmedaljar under verdsmeisterskapen i Lake Placid i 1950, samt ein gullmedalje i stafett i same meisterskapen og ein bronsemedalje i langrensstafetten under vinter-OL 1952.

### Aktiv

Josefsson hadde lite og inkje å vise til av toppresultat før han i 1950 reiste til ski-VM i Lake Placid i USA. Her lukkast han overmåte godt og vart nummer to både på 18 km og på 50 km. På 18-kilometeren var han berre tolv sekundar bak verdsmeisteren, landsmannen Karl-Erik Åström, nordmannen Arnljot Nyaas fekk bronsen. Josefsson tok ein ny sølvmedalje på femmila, med tida 3.00.01 var han 56 sekundar bakom landsmannen Gunnar Eriksson i tid. I melllomtida hadde Josefsson vunne VM-gull i 4x10 km stafett, då han gjekk sisteetappen for Sveriges sigersike lag, dei andre var Nils Täpp, Karl Erik Åstrøm og Martin Lundström.

I 1952 var Josefsson på plass under vinterolympiaden i Oslo. Han vart nummer 13 på 18 km, norske Hallgeir Brenden vart olympiameister. Sidan gjekk Josefsson tredeetappen for Sverige sitt firemannslag, ei tevling som enda med svensk bronseplass, Finland vann føre Noreg. Same sesongen vart Josefsson beste svenske på 18 km i Svenska skidspelen i Falun, 22 sekundar bakom vinnaren Viljo Vellonen frå Finland.

Josefsson var tilbake i Falun under verdsmeisterskapen på ski i 1954. Han deltok i alle dei tre individuelle langrenna og vart som best nummer ni, plasseringar han oppnåde både på 15 km og 50 km.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Enar Josefsson» frå Wikipedia på bokmål, den 30. januar 2013.*
I engelsk økonomisk historie er **enclosure** eller **inclosure** namnet gitt den prosessen som førte til at land som tidlegare hadde vore allmenningar — med rett til bruk og tilgjenge for alle — vart inngjerda (stengt) og eigedomen til ein enkelt privat eigar, som fekk fruktene av landet åleine. Omdanninga av felles til privat land skjedde med tvang, motstand og blodspille.

Det var to hovudbølgjer i prosessen. *Enclosure* i tudorperioden omdanna land frå åkerbruk til beitemark, vanlegvis for sau. Dette skjedde oftast ved avgjerd av godseigaren direkte. Seinare kom parlamentsvedtekne *enclosures* på 1700-talet og 1800-talet, der open mark vart samla i meir kompakte einingar med hekkar rundt.

*Enclosure* i Tudor-tida medførte ofte at folk mista beiterettar og kunne føre til at heile landsbyar vart øydelagde. Ved dei seinare skulle landsbybuarane få noko kompensasjon for å miste beiterettane sine, men land dei fekk i staden for allmenningsrettane var ofte ikkje nok til å dekkje tapet. 

Ikkje berre vart land som var formelt privateigd medteke i utestengingsprosessen. Det kunne vere område der ålmenta frå gammalt hadde visse avgrensa rettar, til dømes til å la dyra sine beite der etter at graset var slege. Også utmark som før ikkje var eigd av nokon, og var fullt ut allmenningar, vart privatisert. 

Dei områda som vart hardast ramma av *enclosure*-prosessen, var tettfolka område der det var lite beiteland og bøndene var avhengige av beiterett etter innhaustinga, og utkantstrøk der utmarksressursane hadde vore avgjerande viktige for folk. Somme stader braut det ut uro i slike område. 

*Enclosure*-tiltak frå lokale godseigarar som avfolka heile landsbyar vart kritiserte av kyrkja og styresmaktene på 1500-talet, men farten i prosessen auka likevel på 1600-talet, og eliten i landet var no positiv til det. Det kom ein serie med lover som omhandla *enclosure*, og dei vart samla i *Inclosure Consolidation Act* av 1801. *Enclosure* vart mellom anna hevda å vere nødvendig for teknologisk framsteg i landbruket. 

Mange historikarar meiner at *enclosure* var ein viktig faktor i reduksjonen av talet på småbønder i England. Det var mykje folkeleg motstand mot prosessen, på grunn av skadeverknadene for levebrødet til småbønder og landarbeidarar. Allmenningsretten hadde ikkje berre gitt høve til beiting for kyr og sauer, men òg for gjæser og grisar, og rett til å plukke bær og sanke ved. Mange menneske som før hadde kunna leve av landet, vart no tvinga inn i byane der dei vart industriarbeidarar under den industrielle revolusjonen. 

På slutten av 1800-talet var prosessen ført til endes. Mange godseigarar vart rike gjennom utestenginga av vanlege folk frå allmenningsmark og heier. Mange vanlege folk vart fråtekne gamle rettar. Mange såg prosessen som ein einaste stor svindel frå storgodseigarane si side, slik som Oliver Goldsmith i dette diktet:

They hang the man, and flog the woman,
That steals the goose from off the common;
But let the greater villain loose,
That steals the common from the goose.

Kjelder
-------

* Den engelskspråklege wikipediaen, artikkel med same namnet.
**Enaresamisk revitalisering** er eit prosjekt for å snu språkskifteprosessen frå enaresamisk til finsk som hadde gått føre seg i det enaresamiske språksamfunnet i løpet av 1900-talet.

Utgangspunktet ved inngangen til det siste tiåret av 1900-talet var eit språksamfunn på rundt 300 talarar, der berre eit fåtal talarar var fødd etter 1940-talet. Enaresamisk var relativt godt utforska, med både ei referanseordbok (Itkonen og Laitinen) og ei praktisk ordbok (Morottaja og Sammallahti), i tillegg til filologiske tekstsamlingar som dokumenterte enaresamiske dialektar.

Revitaliseringa vart starta med grunnlegginga av foreininga Anarâškielâ servi i 1986. Året etter vart bladet Anarâš-lostâ stifta. I 1997 fekk Anarâškielâ servi støtte til å starte opp eit språkreir i Enare, Kielâpiervâl. Dette språkreiret, og seinare to andre har seinare tatt i mot barn kvart einaste år. Vinteren 2009-2010 fekk 17 studentar eit heilt års fulltidsutdanning i enaresamisk. Opplegget rundt dette året er grundig skildra i Olthuis, Kivelä og Skutnabb-Kangas. 

I 2015-17 gjennomførte Giellatekno ved UiT Noregs arktiske universitet eit språkteknologisk prosjekt for enaresamisk, som resulterte i eit retteprogram, ei e-ordbok og eit maskinomsetjingsprogram mellom enaresamisk og nordsamisk. I 2018 sette Anarâškielâ servi i gang prosjetet Čyeti čälled anarâškielân (Hundre skribentar på enaresamisk), med målet om å produsere tusen sider ungdomslitteratur for enaresamisk.

Resultatet av tre tiår med revitalisering var eit språksamfunn med rundt 450 talarar, med hovudtyngda under 40 år.

Litteratur
----------

* Olthuis, Marja-Liisa - Kivelä, Suvi & Skutnabb-Kangas, Tove (2013): Revitalising Indigenous Languages. How to Recreate a Lost Generation. Bristol: Multilingual Matters.
* Pasanen, Annika 2015: Kuávsui já peeivičuovâ. 'Sarastus ja päivänvalo': Inarinsaamen kielen revitalisaatio. Doktorgradsavhandling. Helsingin yliopisto. (samandrag)
**Praktisk-pedagogisk utdanning** (**PPU**) er ei eittårig vidareutdanning ved universitet og høgskular i Noreg som kvalifiserer for arbeid som lærar, adjunkt eller lektor i mellomtrinnet til barneskulen, ungdomsskule eller vidaregåande skule. Utdanninga baserer seg på tidlegare utdanning i minst tre år som inkluderer minst eitt skulefag på 60 studiepoeng eller meir. Ein kan òg søkja opptak basert på yrkesutdanning.

Studiet inneheld både undervising i generelle pedagogiske emne og fagdidaktikk i eit eller fleire skulefag. Praksis i 12-14 veker ved ein skule er ein obligatorisk del av studiet.

Om ein ikkje har allmennlærarutdanning eller tilsvarande er det eit krav om PPU for å få fast tilsetning i undervisingsstilling ved norske skular. Tidlegare vart utdanninga kalla pedagogisk seminar (ped.sem.) og varte då berre eit halvt år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Praktisk-pedagogisk utdanning» frå Wikipedia på bokmål, den 26. januar 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* PPU ved UiO
* PPU for yrkesfag ved Høgskulen i Oslo og Akershus Arkivert 2014-02-25 ved Wayback Machine.
* PPU ved NTNU Arkivert 2007-02-08 ved Wayback Machine.
* Forskrift til opplæringsloven, Kapittel 14. Krav til kompetanse ved tilsetning i undervisingsstilling
* Forskrift til rammeplan for praktisk-pedagogisk utdanning
**Silent Valley-reservoaret** er eit reservoar nær Kilkeel i County Down i Nord-Irland. Det er den største vasskjelda til County Down, dei omliggande grevskapa og det meste av Belfast. Reservoaret vart bygd i 1920-åra av ein arbeidsstyrke på over tusen mann. Ni av dei mista livet.

Historie
--------

Sidan Belfast voks raskt var det eit aukande krav etter meir og meir vatn, og vassforsyninga byrja og verte utilstrekkeleg. Fleire stader vart kartlagd med tanke på eit nytt reservoar, men valet fall på Mournes i Down fordi vatnet her var reinast og området hadde mykje nedbør. Demninga, vanlegvis kalla Mourne Wall, vart bygd for hand og det tok 18 år å fullføre han.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel om histora til Silent Valley på BBC
* BBC - Binnian Tunnel

Sjå òg
------

* Innsjøar på Irland

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Silent Valley Reservoir frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Philippe Collet** (fødd 13. desember 1963) er ein fransk tidlegare stavhoppar frå Nancy. Han fekk bronsemedaljen i øvinga ved europameisterskapen 1986 i Stuttgart.

Aktiv
-----

Collet vart fransk meister i stavhopp i 1985, ein prestasjon han gjorde opp att i 1988, 1989, 1991 og 1992. Han sette personleg rekord med 5,85 meter i Paris den 22. juli 1986. Innandørs hoppa han seinare 5,92 m våren 1989 og 5,94 meter i mars 1990, begge gongane i Grenoble. Høgdepunktet i dei store meisterskapane kom då han tok bronsemedaljen i EM 1986 med 5,75, like høgt som sølvmedaljør Vassyl Bubka]. Bror til sistnemnde, Sergej Bubka vart europameister på 5,85 meter. Sidan tok Collet del i medaljestriden både ved Sommar-OL 1988, der han vart femtemann, og i EM 1990 og EM 1994, der han kom på fjerdeplass i begge høva.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Bronsemedalje – 5,75 m
* VM 1987 i Roma: Utslått i kvalifiseringa (-)
* OL 1988 i Seoul: Nr 5 – 5,70 m
* EM 1990 i Split: Nr 4 – 5,70 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 13
* OL 1992 i Barcelona: Nr 7 – 5,55 m
* EM 1994 i Helsinki: Nr 4 – 5,80 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Philippe Collet» frå Wikipedia på tysk, den 14. juli 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Philippe Collet» (på engelsk). olympedia.org. Henta 20. februar 2023.
Marija Savinova under Sommar-OL 2012 i London
**Marija Sergejevna Savinova** (fødd 13. august 1985) er ein russisk mellomdistanseløpar frå Tsjeljabinsk som vann gullmedaljen på 800 meter under EM i friidrett 2010, VM i friidrett 2011 og Sommar-OL 2012. OL-medaljen mista ho seinare på grunn av doping.

### Aktiv

Savinova fekk sitt internasjonale gjennombrot i 2009. Ho vann då 800 m under innandørs-EM og vart nummer fem under friidretts-VM i Berlin. Dessutan vart ho russisk meister på distansen.

I 2010 sigra Savinova på 800 m ved friidretts-EM i Barcelona på tida 1,58,22, nederlandske Yvonne Hak tok sølv på 1.58,55. Savinova imponerte stort då ho vart verdsmeister på 800 m i Daegu i 2011. Med personleg rekord og årsbeste i verda på 1.55,87 sekundar, viste ho sørafrikanske Caster Semenya til sølvplassen. Under sommarleikane i London 2012 vart det eit nytt oppgjer mellom dei same to løparane, her vann Savinova ein klar siger med over eitt sekunds margin. Vinnartida 1.56,19 var årsbeste i verda.

Savinova tok sølvmedaljen på spesialdistansen under VM i friidrett 2013 på heimebane i Moskva. Tida 1,57,80 var årsbeste for hennar del, Eunice Sum frå Kenya vann på personleg rekord 1.57,38.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Мария Сергеевна Савинова

Referansar
----------

1. ↑  
«Mariya Savinova» (på engelsk). Olympedia. Henta 14. mars 2023.
2. ↑  
«Doping Irregularities at the Olympics» (på engelsk). Olympedia. Henta 14. mars 2023. «Mariya Savinova: 2012 London – 800m (1) – Retroactively stripped of all her results from 2010 to 2013 for irregularities on her Athlete Biological Passport»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marija Sergejewna Sawinowa» frå Wikipedia på tysk, den 20. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
*Sjå òg fisken lake*
Lake- eller saltvasspumpe frå 1848 i Bad Kissingen (Tyskland)
Lake- eller saltvasspumpe frå 1848 i Bad Kissingen (Tyskland)
**Lake** (frå lågtysk 'ståande vatn, saltlake') er ei salt- eller sukkerløysing. Sidan gammalt har det vorte brukt til preservasjon og konservering av matvarer.
Saltlake blir mykje brukt til å ta vare på grønsaker, fisk og kjøt, medan sukkerlake ofte blir brukt til konservering av frukt og bær.

Saltlake
--------

Saltlake er vatn som er metta eller nesten metta med salt (NaCl). Han kan nyttast til å bevare grønsaker, fisk og kjøt. Saltlake vert òg mykje nytta til å modne halloumi- og fetaost. Saltlake kan også vera den laken som oppstår når ein saltar mat, særleg kjøt og fisk.

Sjølv om saltlake kan nyttast til bevaring på same måte som sukker eller eddik er han mykje betre å bruke under transport. Ved å tilsetje salt til vatn minkar dette frysepunktet til vassløysinga og ein kan med mykje større effektivitet transportere varer. Med ein saltkonsentrasjon på 23,3 vert frysepunkt til vatn minka til -21 °C (252,15 K). 

Ved 15,5 °C (288,65 K) inneheld metta saltlake 26,4 %, medan han ved 0 °C kan innehalde 26,3% salt. 

### Saltlake i naturen

Når sjøvatn frys til havis, vert saltet i vatnet skild ut og vatnet like omkring isen vert til saltlake. Saltare vatn har høgare tettleik enn mindre salt vatn, så dette kalde, salte vatnet er tungt nok til å søkke heilt til botn av havet og er medverkande til å drive havstraumane i havet. 

| Salinitet i vatn basert på kor mange promille salt det inneheld |
| --- |
| Ferskvatn | Brakkvatn | Saltvatn | Saltlake |
| < 0, | 0,5- 35 | 35 - 50 | > 50 |

Kjelder
-------

1. ↑  «lake» i Nynorskordboka.
2. 1 2  «saltlake». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 28. mai 2018.
3. ↑  «sukkerlake». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 3. september 2019.
4. ↑  Dennis L. Hartmann (1994). *Global Physical Climatology*. Seattle, Washington, USA: Academic Press. s. 196.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
|  |
| --- |
| ***«Universo»***  Song av Blas Cantó |
|  |
| **Land** | Spania |
| **Språk** | Spansk |
| **Utgjeve** | 30. januar 2020 |
| **Sjanger** | Pop, synth-pop |
| **Lengd** | 03:02 |
| **Selskap** | Warner Music Spain |
| Låtskrivar(ar) | Blas Cantó, Dan Hammond, Ashley Hicklin, Dangelo Ortega og Mikolaj Trybulec |
|

**«Universo»** (norsk omsetjing 'univers') er ein spansk song som vert framført av den spanske songaren Blas Cantó. Han er skriven av Cantó sjølv saman med Dan Hammond. Songen vart utgjeven 30. januar 2020 og skulle ha vore det spanske bidraget til finalen i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam laurdag 16. mai. Men tevlinga vart avlyst på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020.

Om songen
---------

«Universo» vart vald internt av den spanske kringkastaren RTVE til å representere Spania i Eurovision Song Contest 2020. Tittelen til songen vart kunngjord 23. januar 2020. Han vart framført av Blas Cantó, ein popsongar som slo gjennom med gutegruppa Auryn. 

Cantó sjølv seier songen «reflekterer ei verd som liknar mi, ved å lytte på han, kan publikum oppdage utviklinga mi. Eg synast det er ein berg-og-dalbane av kjensler». Ifølgje Cantó har songen «ein ny og nokon risikabel stil» for han, men at songen samtidig fangar essensen av han.

Musikkvideoen til «Universo» vart spela inn på Tenerife og Lanzarote.

Kjelder
-------

1. ↑  Murcia, La Opinión de. «Blas Cantó: ´Cuando canto la canción y cierro los ojos, me imagino la inmensidad´, Ricote 2020 - Fiestas de San Sebastián , La Opinión de Murcia» (på spansk). Henta 25. januar 2020.
2. ↑  «Blas Canto confirms he'll represent Spain in Eurovision 2021...and applauds "incredible human team" behind ESC» (på engelsk). 18. mars 2020. Henta 20. mars 2020.
3. 1 2 3  «Blas Cantó to sing 'Universo' for Spain in Rotterdam». eurovision.tv. 23. januar 2020. Henta 25. januar 2020.
4. ↑  Primeras imágenes del ‘Universo’ de Blas Cantó

* *Denne artikkelen bygger på «Universo» frå Wikipedia på bokmål, den 1. desember 2021.*