recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Wincents Lassen Giørges Sebbelow** (14. november 1770–19. april 1841) var ein dansk-norsk offiser, forretningsmann, stortingsmann og forfattar.

Liv og gjerning
---------------

Sebbelow var fødd i Danmark. I 1788 vart han fenrik ved fynske infanteriregiment, tok avskjed tre år seinare med løytnants grad. År 1792 tok han juridisk eksamen. Budde ei tid i England og i 1796 i Bergen. Deretter gifta og slo han seg ned i Kristiansand, der han tok til å drive handel.

Ved stortingsvalet for Kristiansand i 1818 vart Sebbelow samrøystes vald til 1. representant. På tinget var han medlem av femten komitear, mellom anna var han formann i komiteen om bankmennene sitt ansvar og likninga i Kristiansands stift. Kring pengestellet stod det mykje strid på 1818-stortinget. Sebbelow samla oppisjonen mot Wedel sin anti-inflasjonspolitikk. Han tala for ein politikk der ein auka setelmengda og gav større kreditt. Planen sanka mykje støtte på det kriseramma austlandet, utan å sanke fleirtal på tinte.

Til stortinget 1821 var han i fyrste omgang vald til 1. varamann, men rykte opp då den valde representanten melde forfall. Valet vart deretter forkasta. Ved nytt val vart han 2. representant, eit val som vart godkjent fyrst 6. mars med 55 mot 22 stemmer. Vala på Sebbelow vart møtt med stor motstand, mellom anna vart det lagt fram prov at han ei rekke gonger var bøtelagd for injuriar. Sågar hadde han i høgsterett fått stadfesta ei bot på 1600 kr. På stortinget var han formann i fire komitear, ein av dei gjaldt etablering av marinebase i Horten. Han var og til stades på det overordentleg storting 1822.

År 1821 vart Sebbelow utnemnd til landkrigskommisær i vestre sønnafjellske distrikt, etter påtrykk frå kongen.

Forfattaren Sebbelow er særleg kjend for sitt skrift *Forslag til strax at afhjælpe det Norske Folks Nød, Frygt og Pengetrang, ved uopholdelig at give det tilbage Alt, hvad det har været aftvunget til den tvugne Banks Fond og siden at gjøre det stort og lykkeligt ved et stadigt Pengevæsen og en forbedret Agerdyrkning m.m.*. Skriftet vart trykt i Kristiania i 1818, og medverka til å gje Sebbelow ei framståande rolle på Stortinget det året.

Sebbelow døydde i Larvik.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

### Fotnotar

1. ↑  Digitalarkivet 1801-telling for 1001 Christiansand
2. ↑  Sejersted, Francis:*Den vanskelige frihet* s. 44f, Bind 10 av *Norges Historie*,1978

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Satansopp** (*Rubroboletus satanas*) er ein art i slekta *Rubroboletus*. Soppen er giftig, og kan gje kraftige sjukdomssymptom. Unge soppar som ikkje har den karakteristiske raude stilken kan forvekslast med etande soppar av slekta *Boletus*, som denne soppen tidlegare var rekna for å tilhøyra.

Det finst ikkje dokumenterte funn av soppen i Noreg, men ein har funne han i Sverige, sørvest i Finland og i Danmark.

Kjenneteikn
-----------

Satansopp har halvkuleforma hatt som blir inntil 25 cm i diameter. Hatten er lysegrå til gulgrå, seinare lysebrun. Overflata på hatten er matt og tørr. Røyra er gule, med oransje til karminraude porer som blånar ved trykk. Stilken er gulaktig, seinare karminraud i midten og har gult årenett øvst. Kjøtet er gulkvitt og blånar sakte ved overskjering. Soppen luktar av urin som ung og seinare av rote.

Soppen dannar sopprot i lag med varmekjære lauvtre, som eik og bøk. Han er særleg å finna på kalkrikt jordsmonn.

1. ↑  Justin (5. juni 2019), «Satan’s Shroom», *Nature's Poisons* (på engelsk), henta 4. februar 2024
2. ↑  «Species Fungorum - Species synonymy», *www.speciesfungorum.org*, henta 4. februar 2024
3. ↑  Lotta Sandhammar, Unikt fynd av giftig svamp i Uppsala på svt.se, 21 september 2018.
4. ↑  Djävulssopp på Artdatabanken.
5. ↑  Side 28, Sigmund Sivertsen: *Sopp, Enkel Og Sikker Artsbestemmelse*, oversatt av Jan Gausemel, Cappelen, 2005
6. ↑  «Rubroboletus satanas, Devil's Bolete mushroom», *www.first-nature.com*, henta 4. februar 2024
**Ernesto Canto Gudiño** (18. oktober 1959–20. november 2020) var ein meksikansk kappgjengar som vart verdsmeister på 20 kilometer i 1983 og olympisk meister i 1984.

Karriere
--------

Canto vann i 1981 20 km kappgang i IAAF-verdscupen. Ved verdsmeisterskapen i Helsinki i 1983 rykte han frå tetgruppa etter 15 km og sikra seg gullmedaljen med ein margin på 10 sekund til andremann. Kort tid etter sigra han også i panamerikaleikane i Caracas. Under dei olympiske leikane 1984 i Los Angeles tok han gullmedaljen på 20 km etter ein iherdig kamp mot landsmannen Raúl González (sølv) og italienske Maurizio Damilano (bronse). Sidan vart han diskvalifisert i VM i friidrett 1987 og i Sommar-OL 1988. Han steig av idretten etter å ha vort nummer 29 i Barcelona-OL 1992.

Canto døydde av kreft i bukspyttkjertelen og levra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ernesto Canto» frå Wikipedia på tysk, den 23. september 2023.*
* «Ernesto Canto» (på engelsk). Olympedia.org. Henta 18. april 2024.
**Verdsmeisterskapen 1971 i sprint-firkamp på skeiser** vart avvikla i Inzell i forbundslandet Bayern i Vest-Tyskland helga 20.–21. februar. Meisterskapen var den andre med eit program i sprint-firkamp. 66 utøvarar, 37 karar og 29 kvinner, deltok i meisterskapen.

Erhard Keller frå Vest-Tyskland og Ruth Schleiermacher frå Aust-Tyskland vart verdsmeistrar.
Svenske Hasse Börjes vann 500 meter laurdag, Keller sundag. Ard Schenk frå Nederland vann begge 1000-meterane. Anne Henning frå USA var kjappast av kvinnene på dei to 500-meterane, Ljudmila J. Titova frå Sovjetunionen vart sterkast av kvinnene på begge 1000-meterane.

### Verdsmeisterskapen 1971 i skeise-sprint/Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Erhard Keller |  Vest-Tyskland | 158,420 |
| Sølv | Ove König |  Sverige | 158,510 |
| Bronse | Ard Schenk |  Nederland | 159,080 |
| 4 | Takayuki Hida |  Japan | 159,960 |
| 5 | Ivar Eriksen |  Noreg | 160,280 |
| 6 | Valerij Muratov |  Sovjetunionen | 160,730 |
| 7 | Johan Granath |  Sverige | 161,650 |
| 8 | Keiichi Suzuki |  Japan | 161,890 |
| 9 | Dan Carroll |  USA | 161,950 |
| 10 | Arne Herjuaune |  Noreg | 162,110 |
| 11 | Masaki Suzuki |  Japan | 162,400 |
| 12 | Seppo Hänninen |  Finland | 162,680 |
| 13 | Jan Bols |  Nederland | 162,730 |
| 14 | Magne Thomassen |  Noreg | 162,880 |
| 15 | Göran Claeson |  Sverige | 162,940 |

Dato: 20./21. februar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen sprint 1971» frå Wikipedia på nederlandsk, den 1. februar 2024.*
**Aleksej Nikolajevitsj Vojevodin** (fødd 9. august 1970) er ein russisk tidlegare kappgjengar frå Penza oblast som vann sølvmedalje på 50 km i Friidretts-EM 2003 og i VM 2005, og bronsemedaljen på distansen i Aten-OL 2004. Han vart dopingdømd i 2008.

Aktiv
-----

Vojevodin makta ikkje å gjere seg gjeldande i medaljestriden under verdsmeisterskapane i tida 1995-2001. Derimot gjekk han inn til sølv på spesialdistansen 50 km då europameisterskapen 2002 fann stad i München, meir enn tre-og-eit-halvt minutt bak Robert Korzeniowski frå Polen. Eitt år etter gjekk Vojevodin sitt liv snøggaste 50 km då han ved verdsmeisterskapen i Paris/Saint-Denis vart klokka inn på tida 3.38.01. Han enda likevel på fjerdeplass og utan medalje, 15 sekundar unna bronsemedaljøren. Under dei olympiske leikane 2004 i Aten kneip Vojevodin bronsen bakom Robert Korzeniowski og sin eigen landsmann Denis Nizjegorodov. Året etter tok Vojevodin sølvmedaljen ved verdsmeisterskapen i Helsinki, halvminuttet føre Alex Schwazer frå Italia og over tre minuttar bakom landsmannen ]]Sergej Kirdjapkin]].

### Doping

Vojevodin testa i april 2008 positivt på erythropoetin (EPO) og vart stengd ute frå idretten i to år. Han kom aldri tilbake i tevling.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Nr 15 – 3.59.23
* VM 1997 i Aten: Nr 10 – 3.54.28
* VM 2001 i Edmonton: Braut 50 km
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 3.40.16, bakom Robert Korzeniowski (3.36.39)
* VM 2003 i Paris: Nr 4 – 3.38.01
* OL 2004 i Aten: Bronsemedalje – 3.43.34
* VM 2005 i Helsinki: Sølvmedalje – 3.41.25, bakom Sergej Kirdjapkin (3.38.08)
* VM 2007 i Osaka: Braut 50 km

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexei Nikolajewitsch Wojewodin» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juni 2019.*
* «Aleksey Voyevodin» (på engelsk). Olympedia.org. Henta 18. april 2024.
Ein Black Brant-rakett lik den som skapte misforståinga i 1995
**Raketthendinga på Andøya** (kjend som **Black Brant scare** på engelsk) var ei hending som byrja med ei rakettoppskyting frå Andøya Rakettskytefelt den 25. januar 1995. Raketten, som hadde med seg måleutstyr for å studera nordljos over Svalbard, fekk ein meir nordleg kurs enn det som var planlagt. Ei mistyding hadde også ført til at rakettoppskytinga ikkje vart gjort kjend til radarkontrollørane over det russiske luftrommet. Då raketten vart oppdaga av russiske radarar vart det set i gang førebuingar for å svara med eit atomåtak frå russisk side, sidan det var grunn til å tru at forskingsraketten var ein atomrakett. Den vidgjetne atomkofferten vart sendt til den dåverande russiske presidenten, Boris Jeltsin, som då var klår til å setja i gang eit motåtak mot USA. Det vart hindra då raketten fall i havet, i staden for å halda fram over russiske landområde.

Situasjonen var kritisk i dei minutta mistydinga var verst, og ifylgje russiske styresmakter er dette det næraste dei har vore å føra ut eit atomåtak. Ein samanliknar gjerne hendinga med Cubakrisa i 1962.

Russisk oppdaging
-----------------

Raketten vart fyrst oppdaga av varslingsradaren i Olenegorsk, som oppdaga den over Barentshavet. Ein kunne ikkje identifisera raketten, men russarane var kjent med at USA tidlegare hadde patruljert farvatna langs norskekysten med atomubåtar lasta med Trident-missil, som kunne nå Moskva på 10 minutt. På radarsentralen såg ein òg at det fall seksjonar ifrå raketten, noko som òg er tilfelle for stridshovudet i Trident-missil. Med omsyn til kursen til raketten kunne det verka som om han var retta mot Moskva. 

### Reaksjon

Militæret vart sett i omgåande førebuing, og den vidgjetne atomkofferten vart send til president Boris Jeltsin. Sidan ein Trident-rakett kunne nå den russiske hovudstaden på 10 minutt, vart det sett ein frist på nettopp 10 minutt, der ein skulle gjera klår, og taka stilling til om ein skulle gjennomføra eit motåtak

Etter 5 minutt vart russiske ubåtar beordra til å taka inn kampposisjon, og å førebu eit motåtak viss ordre vart gjeve. Russiske strategiplanar tillét eit motåtak sjølv før eit eventuell missil skulle treffa russiske landområde. I 4 minutt venta ubåtmannskap på ordren til motåtak. Men 8 minutt etter at alarmen fyrst gjekk fall raketten ned i Barentshavet. Ordren om å setja i verk eit motåtak vart aldri gjeve.

Informasjonssvikt
-----------------

Dei norske og amerikanske forskarane som var ansvarlege for oppskytinga hadde meldt frå om henne veker føre til russiske styresmakter, men denne meldinga vart ikkje gjeve vidare til radaroperatørane, som tolka radarbiletet som eit fiendtleg stridshovud. Det førte til at varslings- og informasjonsprosedyrar vart revaluert og gjort om.

Eksterne lenkjer
----------------

* PBS: A Close Call – The Norwegian Rocket Incident
* The historical guy
|  |
| --- |
| **Spansk kjørvel** |
| Spansk kjørvelSpansk kjørvel |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** Framandart med svært høg risiko |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Orden:** | Skjermplanteordenen Apiales |
| **Familie:** | Skjermplantefamilien Apiaceae |
| **Underfamilie:** | Apioideae |
| **Stamme:** | Scandiceae |
| **Understamme:** | Scandicinae |
| **Slekt:** | *Myrrhis* |
| **Art:** | **Spansk kjørvel** *M. odorata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Myrrhis odorata***Scop. |

**Spansk kjørvel** (*Myrrhis odorata*) er ein 50-120 cm høg krydderurt. Blad og frø frå planten blir brukt som krydder i matlaging og brennevin. Smaken minnar om lakris eller anis, eller kjørvel.

Namn
----

Slektsnamnet *Myrrhis* er avleidd frå gresk *myrrhis* [μυρρίς] eller myrra, ei aromatisk olje. Artsnamnet *odorata* tyder 'duftande*.*

Skildring
---------

Spansk kjørvel er ein fleirårig, urteaktig plante med ein opprett, kvisla og buskete vekst. Stenglane er hole, fura og runde eller svakt samantrykte i tverrsnitt. Dei kan vera hårete eller heilt hårlause. Blada er langstilka og fleire gonger fjørdelte. Bladavsnitta er eggeforma og grovtanna, ofte med ein kvit flekk ved bladstilken. Oversida er grasgrøn, medan undersida kan vera noko lysare på grunn av hårlag. 

Bløming føregår i mai-juni. Blomane veks samla i endestilte skjermar som dannar storskjermar. Kvar blome er regelmessig og 5-talig med kvite kronblad. Fruktene er opprette, todelte spaltefrukter som fremtrer som nøtter.

Rotsystemet består av ei kraftig og djuptgåande pålerot med forholdsvis få siderøter.

Utbreiing
---------

Planten høyrer opphavleg heime i Pyreneane og på Balkan. I dag er han spreidd og naturalisert i det meste av Europa. Han gror i bryna til lauvskogar, langs vegar og nær busetnader og er særleg knytt til lysopne eller lett skugga veksestader med middels fuktig og næringsrik jord i eit mildt, havprega klima. 

Spansk kjørvel finst forvilla på ulike stader i Sør- og Midt-Noreg og i Tromsø, og ein finn særleg fleire store bestandar på Nordvestlandet. Han blir rekna som ein framandart med svært høg risiko av Artsdatabanken.

Innhaldsstoff
-------------

Alle overjordiske delar av planten er sterkt aromatiske. Lukta kjem av eit stort tal eteriske oljer (trans-anethol, germacren, caryophyllen, limonen, myrcen og estragol) og flavonoid.

Bruk
----

Blad og frø blir brukt som krydder i matlaging og til brennevin. Blada og friske frø kan brukast i salatar, medan tørka frø kan brukast som krydder i kålrettar.

Kjelder
-------

1. ↑  M. Grieve A Modern Herbal
2. ↑  Germot Katzers Spice Pages
3. ↑  Mæhlum, Lars (11. april 2018). «spansk kjørvel». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
4. ↑  «Spansk kjørvel», *www.artsdatabanken.no* (på norsk bokmål), henta 2. september 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Spansk kørvel» frå Wikipedia på dansk, den 2. september 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Kart over Oslofjorden og Vingulmark slik namn og grenser var under mellomalderen.
**Vingulmark** (norrønt *Vingulmǫrk*) var det gamle namnet på eit småkongedømme og seinare jarledømme i norrøn tid og i mellomalderen i området rundt Oslofjorden. Vingulmark var eit av dei fire fylka under Borgartingslova som til saman utgjorde det gamle landskapet Vika. I dag er namnet Vingulmark ikkje i bruk. Det gamle Vingulmark omfatta det som i dag er Austfold, Follo, Oslo, Asker, Bærum, Røyken og Hurum, og ein periode dessutan Eiker og Lier, som elles høyrde til Vestfold. Ved inndelinga av landet i sysler vart Vingulmark delt i Oslosysle og Borgarsysle.

Første ledd i namnet, *Vingul*, er noko uvisst. Det kan vere eit eldre namn for den innste delen av Oslofjorden frå før vikingtid av ukjent innhald, eller det kan ha samanheng med «vingle» i tydinga «svinge», «bøye ustøtt». Den opphavlege tydinga på namnet kan ha vore meint i overført tydning, på norrønt har vingul tydinga 'hestefallos'. Stadnamnet kan då peike tilbake på kva landskapet likna på, eksempelvis den delen av Oslofjorden.

Siste ledd i namnet, *mark* eller *mork*, hadde også frå gamal norrøn tid (tidleg jernalder) tydning *grense*, *merke* som grenseområde mellom bygder. Truleg var ei slik mark som skilde dei to delane av det landskapet som i dag er kalla Austfold.

Snorre Sturlasson skriv i *Heimskringla* at Harald Hårfagre arva gjennom anna Vingulmark etter sin far Halvdan Svarte, som han forsvarte ved å bekjempe kong Gandalv, som tidlegare hadde hatt halve Vingulmark, og son hans, Hake.

Nokre av dei kjente småkongar i Vingulmark er:

* Gudrød Veidekonge, fekk halve Vingulmark i medgift.
* Alvgeir
* Gandalv Alvgeirsson
* Halvdan Svarte, son av Gudrød Veidekonge og far til Harald Hårfagre.
* Olav Haraldsson Geirstadalf, son av Harald Hårfagre.
* Tryggve Olavsson, son av Olav Haraldsson Geirstadalf, soneson av Harald Hårfagre og far til Olav Tryggvason.
* Harald Grenske, far til Olav Haraldsson den heilage, brent i hel av Sigrid Storråde.

Etter Harald Grenske er det neppe rimeleg å snakke om Vingulmark som eit småkongedømme. Snorre nemnar at Håkon jarls son Eirik Håkonsson fekk Vingulmark som jarldømme.

Referanse
---------

1. ↑  Jørn Sandnes og Ola Stemshaug: *Norsk stadnamnleksikon*. Samlaget 1976; og Asgaut Steinnes: *Husebyar*, 1955.
2. ↑  *Vingul*, akkusativ for *vingull*, har ei innhaldsforskuving i moderne islandsk, og tyder et ubesluttsamt menneske.
3. ↑  Sandnes og Stemshaug tolkar mork som 'mark, skog', og skriv (under Hedmark) at «sisteleddet mork må før rikssamlinga ha vore knytt til laust organiserte folkeland eller smårike i utkantane av dei større, samla busetnadsområde (→ Telemark, Vingulmark)».
4. ↑  heimskringla.no: Halvdan Svartes saga
5. ↑  heimskringla.no: Haraldssaga

Sjå også
--------

* Ranrike – eit anna norsk stadnamn ikkje lenger i bruk
**PricewaterhouseCoopers** (**PwC**) er verdas største internasjonale revisjonsselskap. Det vart danna i 1998 gjennom ein fusjon av *Price Waterhouse* og *Coopers & Lybrand*, begge grunnlagt i London. PwC er det største av dei fire store revisjonsselskapa i verda, der dei andre tre er Deloitte, Ernst & Young og KPMG.

PricewaterhouseCoopers tilbyr tenester innan revisjon, rådgjeving, skatt og avgift til offentlege og privateigde verksemder.

På verdsbasis har selskapet 146 000 tilsette i 150 land, og inntektene i 2007 var 25 milliardar dollar. Hovudkontoret ligg i New York.

I Noreg har PwC over 1 200 tilsette. I desember 2007 flytta PwC inn i nye lokale i Bjørvika i Oslo etter å ha vore på Skøyen i fleire år. 

Kontorbygget til PwC i Bjørvika, Oslo. Foto: Bjørn Erik Pedersen

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «PricewaterhouseCoopers» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **PricewaterhouseCoopers**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Mal:Infoboks forskar
**Belinda Ekornås** (fødd ) er ein norsk psykolog som arbeider med militærpsykologi og forebygging av radikalisering og valdeleg ekstremisme. Ho er seniorforskar ved Nasjonalt kunnskapssenter om vald og traumatisk stress (NKVTS).

Utdanning og karriere
---------------------

Ekornås blei cand.psychol. ved Universitetet i Bergen i 2000 og skreiv hovudoppgåve om *Trening av militære team i en navigasjonssimulator*. Ho er godkjend som psykologspesialist og har doktorgrad i psykologi frå Universitetet i Bergen (2013). Ho mottok Inspirasjonsprisen for 2013 frå Norsk Psykologforening.

Ekornås har arbeidd med stress i militære team sidan ho var ferdigutdanna psykolog, og har vore tilknytta eit militærpsykologisk forskingsprosjekt ved Sjøkrigsskulen. Sidan 2020 har ho arbeidd med forskingsprosjektet *Veteraners familier: Psykisk helse og hverdagsliv etter utenlandsoperasjoner* ved NKVTS.

Kjelder
-------

1. ↑  Disputas – Belinda Ekornås, Det psykologiske fakultet, UiB
2. ↑  Inspirasjonsprisen 2013: Belinda Ekornås Arkivert 23. september 2021 på Wayback Machine. Norsk Psykologforening
3. ↑  Skal forske på veteranfamiliene i banebrytende prosjekt, *Forsvarets forum*
4. ↑  «Belinda Ekornås». Arkivert frå originalen 23. september 2021. Henta 23. september 2021.
5. ↑  Belinda Ekornås

* *Denne artikkelen bygger på «Belinda Ekornås» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2024.*
**Mats Møller Dæhli** (fødd 2. mars 1995) er ein norsk fotballspelar frå Oslo som sidan 2024 spelar for Molde Fotballkkubb. Perioden 2013-23 har han delteke i 36 av Noregs landskampar og skåra 2 mål.

Karriere
--------

### Klubbspel

Dæhli debuterte på FK Lyn i 2011. Etter halvtanna år i ungdoms-avdelinga til Manchester United, spelte han haustesongen 2013 for Molde FK. Han vart bytta inn på laget då Molde vann NM-finalen 2013 med 4-2 over Rosenborg BK. Frå januar 2014 og ut året gjorde han teneste i Cardiff City, ein klubb som våren -14 rykte ned frå Premier League. I 2015 og -16 spelte han på tyske SC Freiburg, også her var han med på nedrykk frå øvsteligaen. Ein skade kom elles til å setje preg på mykje av opphaldet i Freiburg. Frå vinteren 2017 til ut 2019 spelte Dæhli for FC St. Pauli på nivå 2 i tysk seriefotball. I januar 2020 vart han overført til den belgiske toppklubben KRC Genk og eit tilvære som benkeslitar. Sidan januar 2021 er han tilbake på tysk nivå 2, då med FC Nürnberg.

### Landslagsspel

Dæhli fekk sin landslagsdebut 15. november 2013 i ein kamp som enda med tap 1–2 mot Danmark. Han skåra sitt einaste landslagsmål då Noreg den 10. oktober 2014 slo Malta 3–0. På landslaget har han heile vegen oftast vore innbytar.

### Merittar

* Noregsmeister: 2013 med Molde FK

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mats Møller Dæhli» frå Wikipedia på tysk, den 22. november 2021.*
* eu-football
**Frederik Rode** (23. september 1800–24. oktober 1883) var ein prest og stortingsmann. Han var far til Carl Theodor Rode og Otto Rode.

Rode var fødd i København, far hans var generalkrigskommissær Hans Henrik Rode. Han vart student i Christiania i 1819 og cand. theol. i 1824. 1820-21 var han huslærar, og 1824-25 lærar ved katedralskulen i hovudstaden. Elles manuduktør i teologi.

Frå 1826 var Rode sokneprest til Alta-Talvik og prost i Vest-Finmarken, der han i «flere aar førte et fuldstændig nomadeliv for at betjene» dei vidstrakte embetsdistrikta. Sokneprest i Gjerpen 1834-54 og attåt prost i Bamble frå 1843. Stiftsprost i Christiania 1854 og hoffpredikant. 1859-75 var han sokneprest i Lier. Både i 1849 og 1859 fekk han flest stemmer før bispeutnemningar, Tromsø fyrst og Bergen sidan, men baud seg fri begge gongane.

Rode var 2. representant på Stortinget 1833 for Finnmark. Han var formann i komiteen om tiendrettane i Finnmark og sekretær i kyrkjekomiteen.

Henrik Ibsen gjekk til konfirmasjonsundervisning hos Rode i juni og juli 1843.

Etter at han slutta som prest i Lier, budde Rode i Kristiania. Døydde der i 1883.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

1. ↑  Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*

* Biografisk informasjon om Frederik Rode NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
**Bjarne Ulvestad** (fødd 28. juni 1922 på Sunnmøre død 1. mars 2004, daud 1. mars 2004) var ein norsk germanist og professor i tysk ved Universitetet i Bergen.

Ulvestad vart student i 1943 og studerte filologi ved Universitetet i Oslo frå 1945 til 1947, ved Dartmouth College i USA frå 1947 til 1948 og Universitetet i München 1952–1953. Han tok doktorgraden ved Universitetet i Wisconsin med avhandlinga *Indirect Discourse in Modern German* i 1954, og var tilsett ved Universitetet i California frå 1956 til 1957. Han var professor i tysk ved Universitetet i Bergen frå 1957 til 1992. Hovudfeltet hans var tysk syntaks. Han var òg interessert i dialektologi, særleg sin eigen dialekt, sunnmørsk.

Bibliografi
-----------

* *Rette det som rangt er*. Syvde: Syvde sogelag, 2009.

Kjelder
-------

1. ↑  DIS Gravminner i Norge

* *Denne artikkelen bygger på «Bjarne Ulvestad» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Bjarne Ulvestad i BIBSYS
* Bokanmeldelse i *På høyden*
* ULVESTAD Bjarne i *Hvem er Hvem?* 1973.
* Bjarne Ulvestad i *Allkunne*
|  |
| --- |
| 
 |
|  |

Den britiske **Invasjonen av Martinique** fann stad i januar 1759 då ein større amfibisk styrke under Peregrine Hopson gjekk i land på den franske øya Martinique og prøvde å erobre ho utan å lukkast under sjuårskrigen. Kanoneld frå den britiske flåten var ikkje særleg effektiv mot festninga i Fort-Royal sidan ho låg på nokre høge klipper og det ikkje va gode landgangsplassar i nærleiken. Det britane ikkje visste var at den franske guvernøren Francis de Beauharnais ikkje hatt fått forsyningar på fleire månader og sjølv ei kort omleiring ville ført til at fortet hadde kapitulert. Både Moore og Hopson valde istaden å sjå korleis dei kunne angripe hovudhamna på Martinique, Saint-Pierre. Etter eit planlaust bombardement frå skipa den 19. januar, som igjen hadde liten effekt på forsvarsverka i hamna, trekte dei seg attende og gjekk i staden til angrep på Guadeloupe, der mange franske sjørøvarar heldt til.

Ekspedisjonen på Guadeloupe vart ein suksess, og øya overgav seg til dei i mai 1759.

I 1760 klarte ein britisk styrke å erobre Martinique.

Kjelder
-------

1. ↑  Anderson s.312–313
2. ↑  Dull, s. 138–139
3. ↑  Simms s.451

* *Denne artikkelen bygger på «Invasion of Martinique (1759)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Anderson, Fred. *Crucible of War*, Faber og Faber, 2000
	+ Dull, Jonathan *The French Navy and the Seven Years War*
	+ McLynn, Frank. *1759: The Year Britain Became Master of the World.* Pimlico, 2005
	+ Simms, Brendan. *Three Victories and a Defeat: The Rise and Fall of the First British Empire.* Penguin Books, 2008
Veving av kente
**Kente** er eit tradisjonelt mønstra klede frå Vest-Afrika som blir laga i Ashantiregionen i Ghana og delar av Elfenbeinskysten.

Veving av kente på ein bandevevstol.
Ulike kentemønster.
Kledet blir vove av bomull eller silke, i nyare tid også kunststoff, i klare fargar. Det var tidlegare reservert kongelege. Fordi det ikkje blir laga silke i området blei det frå 1600-talet importert klede av silke som ein rekte opp for å få silketråd til å veva med.

Kenteklede blir vove som kring ti centimeter breie band på ein bandvevstol, og banda blir sydde saman for hand til eitt tøystykke. Mannsdrakta består av eit stort tøystykke som er cirka 2,5 meter breitt og 3,5 meter langt, sydd saman av 24 band. Det blir vikla kring kroppen som ein toga, med høgre skulder og arm fri. Kvinnedrakta består av eit stort eller to til tre mindre tøystykke som er sydde saman av fem til tolv 2 meter lange band.

Ein ber kenteklede ved høgtidelege høve. Dei er politisk ladde, men er og blitt moteklede. I 2018 blei til dømes kente nytta til plagg på Louis Vuitton-visinga i Paris. Kente er òg blitt nytta av amerikanske kongressmedlemmer ved demonstrasjonar i kongressen.

I dag er kenteklede ikkje berre reservert for kongane og dei mektige høvdingane, men blir òg brukt til å masseprodusera vesker, slips, belte, hattar og ulike klede. Få vevarar er interesserte i å laga kente etter dei strevsame, tidskrevjande og dermed kostbare gamle metodane, så mønstera er i dag ofte trykte på bomullstøy og importerte frå Kina.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kente cloth (Asante and Ewe peoples)» (på engelsk). Henta 29. mai 2022.
2. 1 2  «Letter from Africa: Kente - the Ghanaian cloth that's on the catwalk» (på engelsk). Henta 28. mai 2022.
3. ↑  «Fact check: Yes, Kente cloths were historically worn by empire involved in West African slave trade» (på engelsk). Henta 29. mai 2022.
4. ↑  «Kente — ett tyg för kungar». Henta 29. mai 2022.
**Gåte** er ei musikkgruppe frå Sør-Trøndelag som speler ei blanding av norsk folkemusikk og rock.

Oppstart
--------

Medlemene i gruppa var i starten vokalist Gunnhild Sundli, bror hennar, Sveinung Sundli, på fele og tangentinstrument, Magnus Børmark på gitar, Gjermund Landrø på bass og Martin Langlie på trommer. Seinare overtok Kenneth Kapstad etter Langlie. Gåte har jobba saman med den kjende felespelaren Knut Buen, og nokre av tekstane deira byggjer på dikt av Astrid Krog Halse.

Debutalbumet *Jygri* selde over 40 000 eksemplar. I 2002 vann gruppa Spelemannsprisen for beste nykomar for denne plata. Dei mest kjende songane Gåte spela er «Bendik og Årolilja», «Grusomme skjebne», «Kara tu omna» og «Knut liten og Sylvelin».
Gruppa fekk Prøysenprisen i 2003.

Oppløysing og comeback
----------------------

Gruppa vart vedteken oppløyst i september 2005. I byrjinga vart oppløysinga av mange omtala som ein pause, men medlemer i gruppa understrekte seinare at det var snakk om eit brot. På tampen av 2005 heldt Gåte fire avskjedskonsertar; to konsertar på Blæst i Trondheim, éin konsert på Rockefeller i Oslo og den siste konserten i Setesdal på nyårsaftan.

I 2010 gjorde gruppa eit mindre comeback. Etter ein underskriftaksjon på Facebook, sa medlemene seg viljuge til å ha konsert i Trondheim den 24. oktober 2009. Etter dette fekk gruppa lyst til å reisa på sommarturné i 2010, og det resulterte i fire konsertar denne sommaren: éin på Vinjerock, éin på Raumarock, éin på Storåsfestivalen og til slutt éin på taket til Operahuset i Oslo.

Eit meir markant comeback kom i 2017, då med Gunnhild og Sveinung Sundli, samt Magnus Børmark frå den opphavlege besetninga, og dei to nye medlemmane Jon Even Schärer og Mats Paulsen på trommer og bass. November same år gav dei ut EP-en *Attersyn*, og november 2018 kom albumet *Svevn*. Gruppa heldt fram med å skape ny musikk, og kom med EP-en *Til Nord* våren 2021, som vart utvida til albumet *Nord* i desember same år.

Etter å ha gitt ut EP-en *Vandrar* i desember 2023, kom det melding 5. januar 2024 om at Gåte er med som deltakarar i Melodi Grand Prix 2024 med låta «Ulveham»

Utgjevingar
-----------

* Gammel (EP) (2000)
* GÅTE (EP) (2002)
* Jygri (2002)
* Statt opp (EP) (2003)
* Sjå Attende (singel, 2004)
* Iselilja (2004)
* Liva (live) (2006, både CD og DVD)
* Attersyn (EP) (2017)
* Svevn (2018)
* Til Nord (EP) (2021)
* Nord (2021)
* Vandrar (2023)

Kjelder
-------

1. ↑  «Gåte» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  Sveinung Sundli i avisa Sør-Trøndelag, 3. januar 2006
3. ↑  Nielsen, Vetle (5. januar 2024), «Dette er artistene i «Melodi Grand Prix 2024»», *NRK* (på norsk bokmål), henta 7. januar 2024

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Musikkgruppa Gåte**
**Verdsmeisterskapen på skeiser 2018 i firkamp** vart avvikla på Olympisch Stadion i Amsterdam i Nederland dagane frå 9. til 11. mars. 24 menn og 22 kvinner frå 13 ulike land deltok i meisterskapen.

Patrick Roest frå arrangørlandet og Miho Takagi frå Japan vart verdsmeistrar, begge for fyrste gong. Roest var bestemann på 500 meter, medan andremann samanlagt, Sverre Lunde Pedersen, vann både 5 000 m og 1500 meter. Svenske Nils van der Poel var best i milløpet. I kvinneklassa gjekk Takagi fortast av alle på dei to kortaste distansane, og nederlandske Ireen Wüst på dei to lengste distansane.

Dei norske deltakarane vart nummer 2 Sverre Lunde Pedersen, 9 Håvard Bøkko og Ida Njåtun, 12 Simen Spieler Nilsen og 16 Sofie Karoline Haugen.

Skeise-VM 2018
--------------

### Menn


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Patrick Roest |  Nederland | 154,547 |
| Sølv | Sverre Lunde Pedersen |  Noreg | 154,941 |
| Bronse | Marcel Bosker |  Nederland | 155,953 |
| 4 | Sven Kramer |  Nederland | 156,003 |
| 5 | Bart Swings |  Belgia | 156,266 |
| 6 | Nils van der Poel |  Sverige | 156,799 |
| 7 | Haralds Silovs |  Latvia | 159,667 |
| 8 | Danila Semerikov |  Russland |  |
| 9 | Håvard Bøkko |  Noreg | 115,296 |

Dato: 9.–11. mars  

  

### Kvinner


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Miho Takagi |  Japan | 166,905 |
| Sølv | Ireen Wüst |  Nederland | 167,758 |
| Bronse | Annouk van der Weijden |  Nederland | 169,840 |
| 4 | Antoinette de Jong |  Nederland | 170,016 |
| 5 | Francesca Lollobrigida |  Italia | 170,181 |
| 6 | Martina Sáblíková |  Tsjekkia | 170,965 |
| 7 | Ayaka Kikuchi |  Japan | 172,042 |
| 8 | Nikola Zdráhalová |  Tsjekkia | 172,051 |
| 9 | Ida Njåtun |  Noreg | 126,324 |

Dato: 9.–11. mars

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschappen schaatsen allround 2018» frå Wikipedia på nederlandsk, den 24. januar 2024.*
Liebherr 631 beltelastar.
**Beltelastar** er ei anleggsmaskin som vert nytta for planering og lasting av jord, drus og stein. Arbeidsoppgåvene er langt på veg dei same som for ein hjullastar, men på grunna av at belta er marktrykket mindre. Beltelastarar kan difor nyttast på mark som er for blaut for hjullastarar. 

Beltelastarar vert produserte i storleikar frå 5 til 25 tonn og med skuffevolum på opp til 3 m2. Dei vert drivne av dieselmotorar med effekt frå 30 til 160 kW. Maksimalfarten varierer frå 7 til 11 km/time.

Soge
----

Beltelastarar vart utvikla etter 2. verdskrig, ved at skjeret på bulldosarar vart erstatta med ein kraftig frontlastar som på ein hjullastar. Men beltetraktorane som vart nytta for bulldosarar vart for framtunge når dei vart nytta for beltelastarar. Mange produsentar flytta difor motoren bak på maskina, slik at han fungerte som motvekt mot lasta i den frontmonterte skuffa. Førarhuset vart flytta framover til om lag midt på maskina, slik at føraren fekk betre utsikt framover. På sama måte som bulldosarar kan beltelastarar utstyrast med ein bakmontert grubbar.

Oppbygging
----------

Beltelastar.
1. Beltevangar
2. Motor
3. Hevarmar - med parallellføring
4. Skuffe
5. Grubbar
6. Førarhus

Galleri
-------

* Beltelastar i arbeid med å rydda etter ein tornado i Georgia i USA.Beltelastar i arbeid med å rydda etter ein tornado i Georgia i USA.
* Caterpillar beltelastar.Caterpillar beltelastar.
* Caterpillar 953C beltelastar i arbeid i ei elv.Caterpillar 953C beltelastar i arbeid i ei elv.
* Ein eldre Fiat beltelastar.Ein eldre Fiat beltelastar.

Referansar
----------

1. 1 2  König, H. *Maskinen im Baubetrieb*, 2. utg. Vieweg+Teubner Verlag, 2008.

Sjå òg
------

* Hjullastar

| * v
* d
* e
Anleggsmaskinar |
| --- |
| Gravemaskin**·** Traktorgravar**·** Bulldosar**·** Hjuldosar**·** Hjullastar**·** Beltelastar**·** Anleggstraktor**·** Dumpar**·** Sjaktvogn**·** Veghøvel**·** Asfaltleggjar**·** Vegvals**·** Platevibrator**·** Påledrivar**·** Borerigg**·** Anleggskompressor **·** Steinknusar |
**Segelstad bru** er administrasjonssenter i Gausdal kommune i Innlandet fylke. 
Tettstaden har 1 053 innbyggjarar per 1. januar 2023, og ligg ved vegskiljet mellom Austre og Vestre Gausdal. 
Staden har fått namnet sitt frå brua som bind dei to delane av kommunene saman.

Ei rekkje verksemder og butikkar er lokalisert på Segalstad bru. 
Den viktagste er trevareverksemda Gausdal Bruk. 
På Segalstad bru finn ein òg Fjerdum skole, Gausdal videregående skole, kommuneadministrasjonen og idrettsanlegg.

Ved Segalstad bru er også det fyrste av dei to Q-meieria i Noreg. 
Dette var tidlegare Gausdal Ysteri, ein av dei største brunostprodusentane i landet.

Segalstad Bru er kjend for kampane i aprildagane 1940, der fleire menn fall.

Sjå òg
------

* Tettstader i Innlandet

Kjelder
-------


* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Oppland»

---

* *Denne artikkelen bygger på «Segalstad bru» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Boris Johnson** (fødd 19. juni 1964) er ein britisk konservativ politikar, journalist og redaktør. Frå juli 2019 har han vore statsminister i det Sameinte Kongeriket Storbritannia og Nord-Irland. Han blei vald inn i det britiske parlamentet i 2001, og som borgarmeister av London i 2008. Johnson har også vore skribent i fleire britiske aviser, og var ei tid redaktør for det konservative politiske magasinet *Spectator*. Johnson er kjend i britisk presse for ei eksentrisk framferd prega av humor og flauser.

Liv
---

**Alexander Boris de Pfeffel Johnson** blei fødd i New York som eldste son av Stanley Johnson, tidlegare konservativt europaparlamentsmedlem og tilsett ved Europakommisjonen og Verdsbanken, og den første kona hans, målaren Charlotte Johnson Wahl. Boris Johnson har ein blanda familiebakgrunn og har kalla seg sjølv ein «einmanns smeltedigel», ettersom oldeforeldregenerasjonen hans inneheld både jødar, kristne og muslimar. Éin oldefar var den tyrkiske minsteren Ali Kemal Bey, som blei drepen under den tyrkiske frigjeringskrigen.

Johnson var stipendelev ved Eton og studerte ved Balliol College i Oxford. Han skreiv for avisene *Times*, *The Wolverhampton Express* og *Star* før han blei tilsett av *The Daily Telegraph*, der han mellom anna blei assisterande redaktør. Frå 1994 til 1995 skreiv han politiske kommentarar for *The Spectator*, som han blei redaktør for i 1999, ei stilling han gav opp då han blei skuggeminister for høgare utdanning i 2005.

Johnson er medlem av parlamentet for Henley i Oxfordshire. Han var offisiell opposisjonstalsmann (*front-bench spokesman*) som skuggeminister for høgare utdanning fram til han kunngjorde planane sine om å bli borgarmeister for London i juli 2007.

Boris har også vore gjest og gjesteprogramleiar fleire gonger i *Have I Got News for You*, det britiske opphavet til *Nytt på nytt*.

Kjelder
-------

* 

* *Denne artikkelen bygger på «Boris Johnson» frå Wikipedia på bokmål, og «Boris Johnson» frå Wikipedia på engelsk den 16. mai 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  *The Guardian*: Phooey! One-man melting pot ready to take on King Newt (17. juli 2007)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Aud Kolberg** (fødd 30. september 1957) er ei norsk statstenestekvinne.

Bakgrunn
--------

Kolberg har cand.mag. i historie, sosialøkonomi og statsvitskap frå Universitetet i Oslo i 1982. To år etter blei det ein cand.polit. frå same universitet.

Virke
-----

I 1985 fekk Kolberg jobb i Utanriksdepartementet som underdirektør i perioden 1995–98. Kolberg var ministerråd ved ambassadane i New Delhi i India i perioden 1998–2001 og Washington D.C. i USA i perioden 2006–09. Ho hadde også eit opphald i Afrikabanken i Abidjan på Elfenbenskysten. Så var ho ekspedisjonssjef i 2009–14 og assisterende utanriksråd i 2014–17.

I 2017 blei Kolberg utnemnd til ambassadør ved den norske ambassaden i København. I januar 2021 blei Kolberg utnemnd til ambassadør ved den norske ambassaden i Stockholm.

Kjelder
-------

1. ↑  Aud Kolberg fra altinget.dk.
2. ↑  Aud Kolberg hos snl.no.
3. ↑  Hils på vår nye ambassadør! Arkivert 30. august 2019 på Wayback Machine. fra norway.no den 15. november 2017.
4. ↑  Offisielt fra statsråd 22. januar 2021 frå Regjeringen.no

* *Denne artikkelen bygger på «Aud Kolberg» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mars 2024.*
Bryggene er viktige kulturminne som pregar hamnemiljøet i mange norske kystbyar, som her i Tromsø.
Brygge bygd ca 1910 ved «Skorpsjøen» i Dønna.
Flytebryggjer i Kuviga småbåthavn i Arendal.Foto: Karl Ragnar Gjertsen

**Bryggje**, òg skrive *brygge*, *bryggja* eller *brygga*, er på dei sørlege kystane av Noreg nytta om dei innretningane som òg vert kalla kai, særleg når kaia står vinkelrett på strandlina. Bryggje vert òg nytta om flytande innretningar til å fortøye båtar i, såkalla *flytebryggjer*.

På vestlandskysten, og særleg på kysten nordetter frå Nordmøre, vert ordet bryggje òg nytta om eit sjøhus som ligg heilt i sjøkanten, gjerne slik at båtar har tilflott, det vil seie at dei kan verte fortøyde heilt innåt brygga for lasting og lossing.

Bryggja vart bruka som lager for utstyr som skulle brukast på sjøen og for varer som skulle skipast ut eller var førte til lands. Ei brygge kan ha ei vinne for å heise last i eller frå båtane.

I byane hadde gjerne kvar handelsmann si eiga bryggje. Gardar som låg eit stykke frå sjøen, kunne ha si eiga bryggje ved sjøen, ofte slik at mange gardar hadde bryggjene ståande attmed kvarandre. Somme stader var det vanleg å innreie bryggjeloftet for overnatting.

Med moderne transportmønster er det lite trong for tradisjonelle bryggjer. Dei bryggjene som er tekne vare på, har stort sett fått eit nytt bruksområde. Dei kan likevel ha namnet *brygge* i behald. Bryggen i Bergen er eit vidgjete døme på eit slikt historisk bryggjekompleks, medan Aker brygge i Oslo er eit nytt namn på eit gamalt område.

Sjå òg
------

* Kai. Sørover kysten vert ordet *brygge* bruka om ei kai, spesielt når det står vinkelrett på kystlina.
* Byen Brugge vert uttala som *brygge*.

Kjelder
-------

### Fotnoter

1. ↑  Lydiabrygga Arkivert 2013-06-05 ved Wayback Machine. i Sjøgata i Mosjøen vart eit kulturpolitisk symbol i arbeidet for å ta vare på gamle hus.
Steinar Reiten
**Steinar Reiten** (fødd 10. mai 1963) er ein lærar og politikar frå Gjemnes. Han representerte Møre og Romsdal og Kristeleg Folkeparti på Stortinget 2017-21. Agnes Reiten var mor hans og Sverre Reiten farfaren.

Steinar Reiten vart utdanna lærar ved lærarskulen i Volda. Etter spesialutdanning i Bergen fekk han i 1989 stilling som media-lærar ved Bjerkly folkehøgskole i Åsnes kommune i Hedmark. Her var han aktiv i lokalpolitikken, varaordførar 1990-2002. Tingbolken 2001-05 var han andre vararepresentant til Stortinget frå Hedmark.

I 2002 fekk Reiten jobb på Averøy ungdomsskole og flytta dit. Perioden 2007-11 var han medlem i fylkestinget i Møre og Romsdal, der han var leiar i miljøutvalet. Han vart i 2011 attvald til fylkestinget, då som Kristeleg Folkeparti sin toppkandidat.

I tida 2009 til 2017 var Reiten fyrste vararepresentant til stortinget for Møre og Romsdal KrF. Han møtte då fleire gongar på Stortinget, i bolkar då den valde Kristeleg Folkeparti-representanten var sjukepermittert. I 2017 var han den fyrste nordmøringen som var Møre og Romsdal Kristeleg Folkeparti sin fyrstekandidat ved eit stortingsval. Han skulle også verte den siste frå fylket som representerte partiet på stortinget. Heile fireårsperioden var han medlem i Næringskomteen.

Kjelder
-------

* stortinget.no
Plasseringa av Leyte i Visayas i Filippinane
**Leyte** er ei øy aust i øygruppa Visayas i Filippinane. Norddelen av øya ligg vest for øya Samar, mellom dei to øyane går det inntil to kilometer trange San Juanico-sundet. Sør for Leyte skil Surigaosundet øya frå austdelen av den store øya Mindanao. Aust for Leyte og nord for Mindanao breier Leytebukta seg, som vidare mot aust går over i Filippinarhavet. Vest for Leyte skil Canigaokanalen øya frå øyane Cebu og Bohol.

Leyte har eit flatemål på 7 368 km². Øya er om lag 180 kilometer lang i retning nord-sør, og 65 km på det breiaste. Ho er svært rik på fjell, mellom anna to aktive vulkanar, og i all hovudsak dekt av skog.

I kring 1,95 millonar menneske er busett på Leyte, dei allar fleste ibuarane er kristne og soknar til katolisismen. Sør og vest på øya talar ein cebuano, medan ein i nord og aust talar waray. Dei mest folkerike byane på Leyte; Tacloban og Ormoc, ligg på høvesvis austsida og vestsida av øya.

Leyte er kjend for fleire slag som fann stad her under andre verdskrigen, mellom anna slaget ved Leytebukta.

Dagane 7. og 8 november 2013 herja Tyfonen Haiyan heile øya Leyte og fleire kringliggjande øyar.

Kjelder
-------

1. ↑  .

* *Denne artikkelen bygger på «Leyte» frå Wikipedia på tysk, den 14. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Dronningvevkjerring** |
|  |

***Megabunus diadema*** er ei vevkjerring (langbein) som finst utbreidd i nordvestlege delar av Europa: på Island og Færøyene, Storbritannia, vest i Frankrike og nord i Spania. I Noreg finst han òg, på vestkysten frå Trøndelag til Vest-Agder.

Kjenneteikn
-----------

*Megabunus diadema* er, som andre vevkjerringer, eit åttebeint lite dyr med særs lange bein i høve til kroppen, lange bein-aktige pedipalpar og augo plassert på ein slags «pidestall» (augetuberkel) om lag midt på kroppen. Arten er lett å skilja frå andre nordiske artar på strukturen som har gitt han namnet sitt; «diademet» som omkransar augetuberkelen.

Hoene er som regel 3,2-4,8 mm lange. Hannar er særs sjeldne, sidan arten for det meste formeirar seg ved partenogenese - jomfrufødsel.

Levesett
--------

*Megabunus diadema* lever på stein i barskog og blandingsskog, på myrer og i lyngheier. I motsetnad til mange andre vevkjerringar er ikkje arten særleg sensitiv overfor lys.

Kjelder
-------

* Stol, Ingvar: *Jakten pa den partenogenetiske langbein Megabunus diadema (Opiliones)* i Insekt-Nytt 1, 1999
* Stol, Ingvar: *Ecology and body size of the parthenogenetic Megabunus diadema (Fabricius, 1779) (Opiliones: Phalangiidae) at Karmøy, Western Norway* i Fauna Norvegica 25: 39-44 (2005, Abstract)

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Artikkelen er ikkje kopla til Wikidata*
**Lenz-lova** er ein regel i elektrisitetslæra som seier at når det induserast ein elektrisk straum i ein leiar, har straumen alltid ein slik retning at verknadene av han vil motverke årsaka til at straumen vart indusert. Om induksjonsen til dømes kjem av rørsla av ein magnetpol i nærleiken av ein leiar, så vil straumen som blir indusert i leiaren, skape eit magnetisk kraftfelt med retning slik at det motverkar rørsla av magnetpolen. 

Lenz-lova kjem av Le Chatelier-prinsippet og gjev uttrykk for stabiliteten i naturen. Lova vart først formulert av den russiske fysikaren Heinrich Lenz (1804–65).

Lenz-lova er synt med minusteiknet i Faradays induksjonslov,
{\displaystyle {\mathcal {E}}=-N{\frac {\partial \Phi \_{\mathrm {B} }}{\partial t}},}
som indikerer at den induserte emfen ({\displaystyle {\mathcal {E}}}) og endringa i den magnetiske fluksen ({\displaystyle \partial \Phi \_{\mathrm {B} }\,}) har motsett forteikn.

Kjelder
-------

1. ↑  Giancoli, Douglas C. (1998). *Physics: principles with applications* (5th utg.). s. 624.

* «Lenz'\_lov» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eddy Currents and Lenz's Law Arkivert 2009-02-07 ved Wayback Machine.
* EduMation A brief video demonstrating Lenz's law
**Herefoss kyrkje** er ei åttekantkyrkje kirke frå 1865 i bygda Herefoss i Birkenes kommune i Agder. Byggverket er i lafta tømmer og har 200 plassar. Herefoss kyrkje vart innvigd av biskop Jacob von der Lippe 11. oktober 1865. Den har store vindauge og har ein lys, og enkel stil. Arkitekt var Jacob Wilhelm Nordan.

Herefoss vart eige prestegjeld i 1875. Herefoss høyrer i dag til Birkenes prestegjeld.

Dette er den tredje kyrkja på staden. I 1487 vart Herefoss sokn nemnt i offisielle dokument. Dei to tidlegare kyrkjene lå nærare Herefossfjorden, men staden var flaumutsatt, og ein valde å flytta kyrkja lengre frå vatnet. Byggmester var Mikkel Mortensen. Kyrkja vart omfattande restaurert til hundreårsjubileet.

Altartavle
----------

Altartavla frå 1634 har tidlegare vore i bruk i Oddernes kyrkje, som fekk ny tavle i 1704. Den gamle tavla kom til Herefoss i 1790. Tavla har vore overmåla og vart restaurert tidleg på 1960-talet. Altertavla har to etasjar i same breidde og med sidefløyer. Den er 2,40 meter høg og 2,47 meter breid, og laga av eik og furu. I de øvre bildene sees Adam som klynger seg til korset, et menneske med et anker og en due og et menneske som holder fast i et kors. Dette er i sjeldsynt framstilling av korsfestinga ved at det viser ei teologisk tankerekkje: Jesus heng på korset, blodet strøymer over Adam, ein stråle fra Jesus går rett til Adams hjarte, medan Jesus bøyer hovudet og ser ned på Adam. Bibelteksten er på latin: "Sanguis Jesu Christi Filii Dei purificat nos ab omni peccato (Jesus, Guds sønn, reinsar oss for all synd). I midtfeltet er det skreve inn fleire bibelvers. Nederst på altertavla er det eit bilete av nattverden innrama av nattverdshistoria. Kunstnaren er ukjent, men årstallet er måla i eit av felta på tavla.

Kjelder
-------

* *Herefoss kyrkje: festskrift til hundre års høgtida 1965*. Kristiansand: Fædrelandsvennens trykkeri. 1965.
* Nenseter, Bjarne (1992). «Herefoss kyrkje». *På kirkevandring i Aust-Agder*. Arendal: Kilden forlag. s. 84-85. ISBN 82-7627-003-4.
* Rasmussen, Alf Henry (1993). *Våre kirker. Norsk kirkeleksikon*. Kirkenær: Vanebo forlag. s. 470. ISBN 82-7527-022-7.
* Øverland, Olava og Mellin, Bo Aje (1995). *Våre altertavler*. Oslo: Det Norske Samlaget. s. 110-111. ISBN 82-521-4500-0.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Herefoss kyrkje». *Kirkesøk*. Den norske kyrkja.
* 

* Herefoss kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Fotnotar
--------

1. 1 2  Øverland, Olava: *Våre altertavler*. Oslo: Samlaget, 1995.

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Vest-Nedenes prosti |
| --- |
| Birkenes • Eide • Fevik • Fjære • Grimstad • Herefoss • Høvåg • Justøy • Landvik • Lillesand • Vegusdal kapell • Vegusdal kyrkje • Vestre Moland • Østerhus |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* KulturNav
* GeoNames
* SSR (namn)

 |