recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hans Hansen Lillienskiold** (fødd omkring 1650 i Bergen, d. 12. januar 1703  ) var lagmann i Bergen frå 1677 til 1684 og amtmann i Finnmark frå 1684 til 1701.

Hans Hansen vart utdanna i København, arbeidde frå 1672 som sekretær ved den dansk-norske ambassaden i Stockholm. Seinare vart han viselagmann og deretter, frå 1677, lagmann i Bergen og Gulating lagdømme. I denne tida stod han i opposisjon til kjøpmennene i Bergen for måten dei utbytta fiskarane. Han vart sagt opp frå lagmanns-embetet. I staden tok han i 1684 over som amtmann i Finnmark, budde i Vadsø frå 1687 til 1701. I 1702 fekk Lillileskiold ei slag oppreising då han vart utnemnd til amtmann i Romsdal og Nordmøre, eit område der han eigde mange jordeigedomar. Han døydde i København før han kunne trå inn i embetet.

Lillienskiold skreiv verket *Speculum Boreale* ('Nordspegelen') om tilhøva i det nordlege Skandinavia. Han etterlet seg meir enn 6 000 handskrivne sider, mange med illustrasjonar i fleire fargar.

Kjelder
-------


* Hans Hansen Lillienskiold Store norske leksikon


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Arkebuse
Japanske arkebusar og andre skytevåpen frå den japanske Edo-perioden.
**Arkebuse** (uttalt *arke'bys;* frå fransk *arquebuse*, opphavleg frå tysk *hakenbühse* eller 'hakebørse') er eit handhalde skytevåpen med langt løp som vart oppfunnen i sein mellomalder. 

Namnet skriv seg frå haka, eller kroken, som var festa under kolben eller framme under løpet. Når våpenet var lagt inntil skuldra («presentert») eller lagt i anlegg, kunne kroken fange opp den sterke rekylen. 

Ordet «arkebuse» har danna «arkebusering» som tyder 'avretting ved skyting'.

Moderne europeisk rekonstruksjon av arkebusebruk.

Skildring
---------

Arkebusen var eit grovkalibra våpen der diameteren på løpet kunne koma opp i 2 cm. Vekta kunne vera på over 10 kg. Sjølv om rekkevidda var nokre hundre meter var det ikkje treffsikkert på slike avstandar. Dei fleste arkebusar vog mindre enn ein muskett og kunne difor brukast utan støttegaffel. Dette er nok grunnen til at arkebusen vart nytta heilt til inn på byrjinga 1600-talet. Avfyringsmekanismen var ein enkel flintlås.

Utbreiing og bruk
-----------------

Arkebusen vart oppfunnen i Spania på slutten av 1400-talet og vart eit utbreidd våpen i løpet av 1500-talet. Slaget ved Pavia i 1525 står att som ein av dei store demonstrasjonane av arkebusen si slagkraft som krigsvåpen, då fransk kavaleri vart nedkjempa av spanske infanteristar væpna med arkebusar. 

Arkebusen spela òg ei viktig rolle i Cristovão da Gama sine kampar mot overtalige muslimske motstandarar i Etiopia i 1540-åra og seinare i den marokkanske sigeren over Songhai-imperiet i slaget ved Tondibi i 1590. 

Ashigaru med arkebusar og skjold i Japan.
Arkebusen vart og nytta i stort monn i Japan på 1500-talet. Krigsherren Oda Nobunaga (1534-1582) utforma ein strategi der ashigaru væpna med arkebusar stod i tre rekkjer bak palisader av tre og skaut som førebuing til kavaleriet si framrykking. Metoden med tre rekkjer av skyttarar synte seg å vera god, då to rekkjer kunne lade medan den tredje fyrte av. Denne gav ei voldsom eldkraft overfor motstandaren. Bruk av arkebuse og alle andre skytevåpen, vart forbode i Japan ved shogunat-dekret i Tokugawa-perioden (1603-1868).

Mot slutten av 1500-talet byrja den kraftigare musketten gradvis å ta over for arkebusen i infanteriet, ikkje minst på grunn av evna til å trenge gjennom rustningar.

Biletdøme
---------

* 
* 
* 
* Moderne japansk rekonstruksjon.

Bakgrunnsstoff
--------------
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Lik på segl.* 
Mor og far med si avdøde dotter. I viktoriatida var det vanleg å ta bilete av lik som minne.
**Lik** (av norrønt *lík*, 'skapnad; lekam, lik') er kroppen til eit menneske som har dødd, det vil seia at alle livsfunksjonar har opphøyrd. Ein skil gjerne mellom kroppen til døde menneske, som blir kalla lik, og til dyr, som blir kalla kadaver eller åtsel. Gamle, medherja lik kan også kallast kadavar, eller bli rekna som leivningar om dei er svært gamle.

Lik får som regel ei særskild behandling som reflekterer at dei er menneskelege, samstundes som dei ikkje er levande menneske lenger. Ein kan til dømes utføra visse personlege, religiøse eller tradisjonelle ritual i samband med dei, vaska, stella og kle dei dei eller dekka dei til, og til slutt sende ein endeleg stad, til dømes gravlagde, kremerte eller liknande. Ved nokre konfliktar kan lik bli vanæra av hat mot det den avdøde var eller stod for då han levde. Ein kan då til dømes nekta dei ei skikkeleg gravferd.

Det er også knytt til eit visst ubehag i høve til lik. Lik i romtemperatur vil byrja ein forråtningsprosess, og lik av folk som har døydd av ein smittsam sjukdom kan spreia smitte. Det å sjå og lukte lik kan også vera ei psykisk påkjenning. Derfor oppbevarer ein gjerne lik på ein stad som likhus, der ein held ein låg temperatur, eller balsamerer dei eller gravlegg dei kort tid etter at nokon har døydd. Vidare er det knytt mykje folketru og dikting til daudingar og til «levande døde», som draugar eller vampyrar.

Kjelder
-------


* «lik» i Nynorskordboka.
* Arnfinn Pettersen, «Det blodsugende lik, eller: Vampyrens historie, fortalt baklengs» Arkivert 2008-03-15 ved Wayback Machine. forskning.no, 22. januar 2003
* Harald Aastorp, «Lik gir ingen stor smittefare» Arkivert 2008-03-11 ved Wayback Machine. forskning.no, 04. januar 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Lik eller levninger?»[*daud lenkje*] ved forskning.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC

 |
**Hans Harry Wergeland** (fødd 19. desember 1940) er ein norsk industrimann og gründer frå Dalsøyra i Gulen kommune. 

Etter å ha utdanna seg innan handel og jordbruk, overtok Wergeland som dagleg leiar i familieverksemda Halsvik Cementstøyperi i 1962, som produserte røyr og vegsikringar til kommunen, seinare også takstein. Fabrikken vart flytt til Sløvåg i 1987, og konsernet heiter i dag Wergeland-Halsvik AS.

Wergeland satsa med resten av familien sin sterkt i oljeservice-hamna i Sløvåg i 1992, m.a. med reinseanlegg for oljeavfall og steinknuseverk. Medan han var leiar for fabrikken, har familieselskapa også starta kabelferje mellom Duesund og Masfjordnes, og overteke eigarskapen av mellom anna Solund Skips Service AS og Eivindvik Hotell. 

Hans Wergeland var ein av skiparane av Nordhordland Handverk og Industrilag i 1972 og av Gulen og Masfjorden Industriselskap i 1994. Han har vore styremedlem i begge laga i mange år.

Hans Wergeland vart tildelt Kongens fortenestemedalje i gull i 2006 for sin innsats innan utviklinga i næringslivet i Gulen kommune og Masfjorden kommune. Under utdelinga vart det også nemnt at Wergeland har gjeve stor støtte til mange frivillige lag og kulturprosjekt opp igjennom.

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Wergeland.
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Wergeland.
* Fylkesmannen: Kongens fortenestmedalje i gull til Hans Harry Wergeland.
* Fødselsdato frå skulenettside om Wergeland-Halsvik[*daud lenkje*]
Koordinatar: 31°14′N 46°19′E﻿

**Dhi Qar guvernement** (arabisk ذي قار *Dhī Qār*) er eit guvernement sør i Irak. Provinshovudstaden er Nasiriyah. Før 1976 heitte guvernementet Muntafiq guvernement. Dhi Qar var hjartet i den irakiske oldtidssivilisasjonen Sumer, og omfattar ruinane av Ur, Eridu, Lagash, Larsa, Girsu, Umma og Bad-tibira. Det sørlege området av guvernementet er dekt av Dei mesopotamiske sumpene.

Regionen har kring 2 millionar innbyggjarar, hovudsakleg sjiamuslimske arabarar. Dei sørlege sumpområda har tradisjonelt vore heimstaden til mange sumparabarar.

Skildring
---------

Guvernementet omfattar byane al-Rifai, Qalat Sukkar, Ash Shatrah, al-Gharraf, Suq al-Shuyouk, Khamisiyah og al-Chibayish

An Nasiriyah var vitne til somme av dei hardaste kampane og hardaste motstanden under den amerikanske invasjonen i 2003.

Distrikt
--------

* Al-Chibayish
* Al-Rifa'i
* Shatrah
* Nasiriyah
* Suq Al-Shuykh

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dhi Qar Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 15. september 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Citypopulation.de

| * v
* d
* e
Guvernement i Irak |
| --- |
| Anbar**·** Babylon**·** Bagdad**·** Basra**·** Dhi Qar**·** Diyala**·** Dohuk**·** Erbil**·** Halabja**·** Karbala**·** Kirkuk**·** Maysan**·** Muthanna**·** Najaf**·** Nineveh**·** Qadisiyyah**·** Saladin**·** Sulaymaniyah**·** Wasit |
Frå Åsgårdstrand, ca. 1887
**Hans Olaf Halvor Heyerdahl** (8. juli 1857–10. oktober 1913) var ein norsk målar, fødd i Smedjebacken i Dalarna i Sverige. Han var ein viktig føregangsmann for realismen i norsk målarkunst.

Liv og gjerning
---------------

Heyerdahl var son til ein ingeniør og voks opp i Drammen. I 1873 tok han til på kunstkulen i Kristiania. Frå 1874 studerte han i lag med Eilif Peterssen ved kunstakademiet i München, der Ludwig Löfftz og seinare Wilhelm Lindenschmit var lærarane hans. Under verdsutstillinga i Paris i 1878 vart Heyerdahl tildelt ein gullmedalje for verket *Adam og Eva drives ut fra paradiset*, måla i 1877.

Åra 1878 til 1882 arbeidde Heyerdahl i Paris, der han som elev av Léon Bonnat vart påverka av friluftsmåleriet og av naturalismen. Eit hovudverk frå den perioden, *Det døende barn*, vart i 1882 kjøpt inn av den franske staten. Frå 1882 til -84 var han på studiereise i Italia, der han var i kontakt med den sveitsiske målaren Arnold Böcklin.

Frå midt på 1880-talet laga Heyderdahl fleire strandbilete med sol og svaberg. I Kristiania og Åsgårdstrand pleia han omgang med Christian Krohg, og den unge Edvard Munch. Mange av hans mest ettertrakta bilete syner sommaridyllar ved Oslofjorden. På 1890-talet måla han ei mengd portrett, samstundes som han prøvde ut eit symbolistisk biletspråk. 

Heyerdahl var elles påverka av eldre såkalla klassiske meistrar. Fargebruken i mange av hans verk er prega av varme og vare fargetonar og stor lyskraft, skildringane er gjerne både sjel- og temperamentsfulle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Heyerdahl» frå Wikipedia på svensk, den 30. november 2014.*

* Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Dhivehi** eller **maldivisk** er eit indoarisk språk som blir tala av rundt 300 000 menneske på Maldivane, der det også er offisielt språk. Språket blir også tala på den indiske øya Maliku, der det er kjent som mahl. 

Ein reknar med at dhivehi stammar frå maharashtri, eit prakritspråk som også er opphav til moderne marathi og singalesisk. Dhivehi er nært i slekt med singalesisk, som blir tala på Sri Lanka. Dhivehi har også hatt sterk påverknad frå arabisk, mellom anna på skriftspråket. Andre språk som har påverka dhivehi er er singalesisk, tamilsk, malayalam, hindi, fransk, persisk, portugisisk og engelsk. I dag blir det til dømes brukt mange engelske lånord.

Dhivehi er det sørlegaste indoeuropeiske språket. Saman med singalesisk dannar det undergruppa singelesisk-maldiviske språk. På grunn av den store spreiinga av dei maldiviske øyane har det utviklar seg regionale forskjellar i uttale og ordforråd. Desse er størst i nord og sør; folk frå Malé har til dømes store vanskar med å forstå dialekten ein bruker på Addu.

Dhivehi uttrykker eit rangsystem med tre klassar eller nivå. Det øvste nivået, *reethi bas* eller *aadhe-vadainevvun*, blir brukt for å tiltala medlemmer av øvste klasse («blått blod»), og blir i dag mest brukt på radio og fjernsyn. Neste nivå blir brukt for å visa respekt for eldre, offisielle tjenestemenn og framande, og er kjend som *labba-dhuruvun*. Det tredje nivået blir brukt i uformell daglegtale.

Skrift
------

Tittelsida til *Divehi akuru*, ei bok av Bodufenvalhuge Sidi om det gamle skriftspråket. Sida viser både dhives akuru og thaana.
Dhivehi blir skrive med thaana, eit alfabet som berre blir brukt for dhivehi, og bli skrive frå høgre til venstre. Tidlegare var eit alfabet kalla dhives akuru, av sørindisk type og med motsett skriveretning, i bruk. Dhives akuru var utbreidd på øyane fram til 1700-talet, då islam kom til Maldivane. Det blei brukt fram til 1900-talet til korrespondanse med og på isolerte stader.

Referansar
----------

1. 1 2  Ethnologue

* *Denne artikkelen bygger på «Dhivehi» frå Wikipedia på bokmål, den 16. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Useful Dhivehi words Arkivert 2012-12-23 ved Wayback Machine. ved maldiveslive.in
* Dhivehi language - Audio Bible stories and lessons ved globalrecordings.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* SUDOC

 |
**Hans Hansen Bergen** (ca. 1610–1654) var ein av dei første europeiske nybyggjarane i den nederlandske kolonien Ny Amsterdam, og ein av kring 50 til no kjende innvandrarar frå Noreg til Ny Amsterdam, seinare New York.

Liv
---

Hans Hansen kom frå Bergen og var skipsbyggjar. Han utvandra til Ny Nederland i 1633, og dukkar opp i kjeldene med noko ulike namn og namneformer, vanlegvis som Hans Hansen Noorman eller Hans Hansen Boer (*Boer* er nedelandsk for 'bonde'). Hans Hansen er også referert til som Hans Noorman, Hans Hanszen, Hans Hanszen Noorman, Hans Hanszen de Noorman, Hans Hanszen Van Bergen in Norweegan eller berre rett fram Hans Hansen.

Hans Hansen Bergen dreiv tobakksdyrking, først på Manhattan, seinare i dagens Brooklyn.

I 1639 blei Hans Hansen gift med Sarah Rapelje, dotter av Jorens Janson de Rapalie. Saman fekk dei åtte barn, og som enkje gifta Sarah seg opp att med Teunis Gysbert Bogaert.

Spor etter Hans Hansen Bergen
-----------------------------

Hans Hansen åtte ein ein større grunneigedom i dagens Pearl Street på Manhattan, nær opptil det dåverande fortet. Seinare flytte familien til Wallabout Bay i Brooklyn, og blei av dei første busettjarane der. Wallabout Bay (Kvalbukta) er i dag skipsverft for den amerikanske marinen i Brooklyn. Hans Hansen Bergen er felles forfar til Bergen-familien på Long Island og i New Jersey. Bergen Street, Bergen Street Station, Bergen Pizza og Bergen Bagels i Brooklyn har direkte eller indirekte fått namn etter Bergen-familien. Derimot har Bergen-namnet i New Jersey ikkje samanheng med Bergen i Noreg.

Etterkommarane av Hans Hansen og Sara Rapalie hadde tilhald i Brooklyn til nyare tid og eigde større landområde i Brooklyn. Det har blitt hevda at så seint som midt på 1800-talet brukte Bergen-familien framleis nederlandsk som talespråk. Teunis G. Bergen, sjølv av Bergen-familien, gav i 1866 ei omfattande slektshistorie.

Fotnotar
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Evjen, John O. (1916). *Scandinavian Immigrants in New York 1630-1674*. K. C. Holter Publishing Company, Minneapolis, Minnesota, 1916.
4. ↑  The Bergen Family, Or, The Descendants of Hans Hansen Bergen, One of The Early Settlers of New York and Brooklyn, L. I. Teunis G. Bergen, Bergen & Tripp, New York, 1866

Bakgrunnsstoff
--------------

* *The Bergen Family, or The Descendants of Hans Hansen Bergen, One of the Early Settlers of New York, and Brooklyn, L. I.*, (Teunis G. Bergen, Albany, New York: Joel Munsell, 1876)
* *Scandinavian Immigrants in New York 1630-1674*. (John O. Evjen, Minneapolis, Minnesota: K. C. Holter Publishing Company, 1916)
Den historiske Meterprototypen som var standarden frå 1889 til 1960.
**Arkivmeteren** er ein målestav i platina, laga i Frankrike i 1799 med ei avmerkt lengd som skulle vere lik ein timilliondel av avstanden frå Nordpolen til ekvator. Denne lengda vart i 1793 fastsett som legal lengdeeining i Frankrike. Arkivmeteren tente inntil 1889 som normal for alle andre metermål. Denne vart då erstatta av den internasjonale normalmeteren, Meterprototypen.

I 1889 vart meteren omdefinert som avstanden mellom presisjonsmerke på ein ny X-forma stav i platina og iridium. Denne legeringa vart vald fordi han er særs hardfør og utvidar og trekkjer seg saman særs lite med temperaturendringar. Den nye staven låg i International Bureau of Weights and Measures (BIPM) i Pavillon de Breteuil nær Paris. Utvalde metrologar kunne reise dit og lage sine eigne stavar for nasjonale prototypar.

Denne staven var standard fram til 1960 då meteren vart omdefinert med omsyn på bølgjelengda av lys strålt ut av ein krypton-86 isotop. Meteren vart igjen omdefinert i 1983 med omsyn på lysfarten.

Sjå òg
------

* Meter

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «International Prototype Meter» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Lihesten ved Lifjorden. Gygrekjeften ligg midt i bilete
**Lifjorden** er ein liten fjordarm på nordsida av Sognefjorden i Hyllestad kommune. Han har ei lengd på 6 km frå nordvest til søraust. 

Innløpet til fjorden ligg på sørsida heilt vest i fjorden. Her ligg Risnesøya midt i innløpet med dei to smale sunda Risnesstraumen på nordsida og Listraumen på austsida. Her ligg òg grenda Risnes. Fleire bruk ligg nordvest i fjorden. Desse er Hovland, Lundeland, Lekva og Øyjorda. Inst i fjorden ligg gardane Nybø, Indrefjorden og Sjøvollen. 

Fjellet Lihesten sett frå Indrefjorden i Lifjorden. Risnesnipa (777moh) til venstre, Gygrekjeften (710 moh) til høgre i biletet. Austre del av Lifjorden i framgrunnen. 16. juni 1936 flaug post- og passasjerflyet "Havørn" i fjellveggen nokre titals meter under toppen av Risnesnipa. Dette var den første flyulukka i sivil norsk luftfart. Alle ombord omkom, til saman 7 personar.
Lihesten ligg på nordvestsida av fjorden og stig forholdsvis bratt opp til ei høgd på 777 meter over havet ved Risnesnipa og til 714 meter over havet ved Gygrekjeften. På sørvestsida av fjorden ligg Sågneskollen på 516 meter over havet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Hans Hansen** (23. oktober 1844–15. september 1919) var ein handelsmann/grosserar og stortingsmann frå Drammen.

Hansen var son til ein kjøpmann i Drammen. Han fekk sjølv merkantil utdanning og tok til som handelsmann i heimbyen i 1867. Frå 1885 var han medlem av bystyret, ordførar 1897-98. Ei tid var han formann for tilsynsnemndene for jarnbanene Kristiania-Drammen og Drammen-Randsfjordbanen. Frå 1901 var han styreleiar i brannforsikringsselskapet «Norge».

Som fyrste varamann til Stortinget 1895-97 møtte Hansen både i 1895 og 1897 på tampen av sesjonane, i 1895 frå 15. mai i staden for Ole Roald Rynning, og i 1897 frå 22. juli i staden for Christopher Knudsen. I dei tre valbolkane frå 1898 til 1906 var han fast representant for Drammen på Tinget. Han heldt deretter fram som stortingsrepresentant til 1915, dei tre siste valperiodane vald frå einmannskrinsen Bragernes. Hansen var frå 1898 jamt medlem av Tollkomiteen, formann i denne frå 1900. I tillegg var han medlem av meir tidsavgrensa komitear, så som spesiakomiteen om fossefalla i 1906/07.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Søyle av dorisk type, og entablement. Engelske termar påført
**Arkitrav** (av gresk *archi* og latin *trabs*, «hovudbjelke»), òg kalla **epistyl**, er hovudbjelken som kviler direkte på søylekapitelane i klassisk arkitektur. Bjelken er den nedste, berande delen av entablementet (det øvre horisontale bjelkelaget i klassisk gresk arkitektur som består av arkitrav, frise og karniss). 

I greske tempel, som i hovudsak er laga av kalkstein eller marmor, varierer lengda på arkitravblokkenes mellom 2,50 og 4,50 meter. Den lengste arkitraven strekkjer seg over den breie, midterste inngangen i Akropolis i Aten. Han består av to blokker som ligg inntil kvarandre og er 5,43 meter lang, 1,15 meter høg og 1,44 meter brei. I egyptiske tempel finst det arkitravar med mykje større lengd.

Arkitraven er ulik i dei ulike klassiske søyleordenane. Den doriske arkitraven er slett, og blir avslutta øvst med ei svakt framspringende list. Under denne spring kortare plater fram, kvar med seks *dropar* under, rett over kvar triglyf. Dei joniske og korintiske arkitravene er oppdelte i to eller som regel tre svakt utspringande felt over kvarandre og blir vanlegvis avslutta øvst med meir eller mindre rikt profilerte lister.

Galleri
-------

* Dorisk arkitrav (oppriss og snitt) frå Parthenon.Dorisk arkitrav (oppriss og snitt) frå Parthenon.
* Jonisk arkitrav frå Priene.Jonisk arkitrav frå Priene.
* Korintisk arkitrav frå Nervas forum i Roma.Korintisk arkitrav frå Nervas forum i Roma.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arkitrav» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2021.*

Litteratur
----------

* Gunnarsjaa, Arne (1999) *Arkitekturleksikon*. Oslo : Abstrakt forlag. ISBN: 82-7935-007-1 (e-bok fra bokhylla.no)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Hans Hanssen-Fossnæs** (9. oktober 1829–28. juni 1890) var ein gardbrukar, brukseigar og stortingsmann frå Stokke i Vestfold.

Han var son til ein gardbrukar på Kroken i Ske sokn i Stokke, og overtok bruket etter far sin. I 1870 vart han eigar av Fossnæs i Arendal sokn i Stokke og flytta dit. På Fossnæs var det både mylne, sag og teglverk. Seinare selde han denne eigedomen til amtet, som der opna landbruksskule. Hanssen-Fossnæs var siste leveåra økonom ved amtssjukehuset i Tønsberg.

Hanssen-Fossnæs var 3. representant frå Jarlsbergs og Larviks amt på Stortinget i perioden 1883-85. Han var medlem av justiskomiteen. Også vald til stortingsmann for 1886-88, men møtte ikkje, då buet hans var under konkurshandsaming. Valet vart elles forkasta med 72 røyster mot 35.

Han døydde i 1890 i Tønsberg.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Hanssen-Fossnæs, Hans Christian». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: Steenske bogtrykkeri. s. 346.
* Biografisk informasjon om Hans Hanssen-Fossnæs NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Arkadij Aleksandrovitsj Rylov** (29. januar 1870–22. juni 1939) var ein russisk-sovjetisk symbolistisk målar.

Liv og gjerning
---------------

*Grøn støy*, 1904
*I Finland*, 1905
*I det blå himmelromet*, 1918
Rylov vart fødd i landsbyen Istobenskoje i Vjatka-guvernementet. Der voks han opp i heimen til stefaren, som var notar. Han flytta til St. Petersburg og studerte 1888-91 ved sentralskulen for teknisk teikning. 1894-97 studerte han ved St. Petersburgs kunstakademi under Arkhip Kuindzji.

Rylov var med i rørsla Mir iskusstva, og i etterfylgjaren *Samlinga av russiske kunstnarar*. Seinare var han også medlem av *Kunstnarforbundet i det revolusjonære Russland*. Attåt dette var han formann i det såkalla *Kuindzji-selskapet*.

Rylov byrja som historiemålar, eksamensarbeidet ved kunstakademiet var *Petsjenegarars overfall på ein slavisk landsby*. Med åra vart han i hovudsak landskapsmålar. Men samstundes har mange av bileta hans allusjonar til russisk historie. 

Mange av landskapsbileta måla etter oktoberrevolusjonen vart sett som symbol på den revolusjonære fridomen. I desse åra laga Rylov også nokre komposisjonar heilt typisk for sosialistisk realisme, til dømes *Lenin i Razliv*.

Rylov underviste ved kunstakademiet i St. Petersburg. Atelieret hans var nærast eit lite naturreservat. Der levde ikorn, kaninar og apa Manka. Ville fuglar flaug fritt, og elles var der to maurtuer. I fylgje Mikhail Nesterov elska ville dyr og fuglar Rylov og kom ofte til atelieret hans.

### Verk

Mellom Rylovs mest kjende verk er *Grøn støy* frå 1904. Biletet syner nokre lauvtunge bjørketre som svaiar i sterk vind, bakom bjørkene er små skip under segl på ein sjø eller eit hav. Eit anna kjent verk er *I det blå himmelromet* frå 1918, biletet viser villgjess flygande under ein vid himmel og over eit ope hav der eit seglskip er i fart.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arkady Rylov» frå Wikipedia på engelsk, den 7. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Arkadij Rylov**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
**Blacksod Bay** (irsk *Cuan an Fhóid Duibh*) er ei bukt av Atlanterhavet som ligg i Erris nord i County Mayo i Republikken Irland. Ho er 16 km lang og 8 km brei, med Mullet-halvøya  i vest og Kiltane Parish i aust. Kiltane går sørover frå Belmullet mot Gweesalia og Doohoma.

Geografi
--------

Blacksod Bay omfattar mange små holmar. Granitten ein finn i dette området er gammal gneis og glimmerskifer. Mullethalvøya er dekt av nokså flate sanddyner. Munningen av Blacksod Bay er vid, og bukta er ein trygg ankerplass.

I nordenden er Blacksod Bay forbunden med Broadhaven Bay av ein kanal frå 1700-taket gjennom Belmullet.

Fyr
---

Blacksod fyr, som stod ferdig i 1862, ligg 18 km frå land i Atlanterhavet. Det blei bygd av lokal granitt henta frå steinbrotet ved Termon Hill. Fyret blei brukt av dei allierte for vêrmeldinga for D-dagen i 1944, og landgangen blei utsett ein dag på grunn av ei dårleg vêrmelding. Eagle Island fyr ligg utantof nordvesttippen av Mullet.

Galleri
-------

* Seglbåt ved Elly Bay i ErrisSeglbåt ved Elly Bay i Erris
* Kiting ved Claggan-stranda i Blacksod BayKiting ved Claggan-stranda i Blacksod Bay
* Blacksod fyrBlacksod fyr
* Teampall Deirbhile (Dervla-kyrkja) med Blacksod Bay og Achill Island i bakgrunnenTeampall Deirbhile (Dervla-kyrkja) med Blacksod Bay og Achill Island i bakgrunnen

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Blacksod Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juli 2020.*
*Denne artikkelen handlar om karpefisken. For småsei, sjå sei.* 

|  |
| --- |
| **Mort** |
| MortMort |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Karpefisk Cypriniformes |
| **Familie:** | Karpefamilien Cyprinidae |
| **Slekt:** | *Rutilus* |
| **Art:** | **Mort** *R. rutilus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Rutilus rutilus***Linnaeus, 1758 |

**Mort** (*Rutilus rutilus*) er ein ferskvass- og brakkvassfisk i karpefamilien. 

Mort er ein fisk som ofte finst i store mengder i dei fleste elvene og innsjøane i låglandet i Søraust-Noreg. Han er lett å fange, men vert ikkje rekna som matfisk, og stort sett nytta til agn. Vanleg storleik er 15-25 centimeter og 200 gram, men morten kan i sjeldsynte høve verte over ein halv kilo. Morten er sylvblank med blågrå rygg og kvit underside; augo og finnane er raudlege, ryggfinnen er plassert rett over bukfinnane. Føda er insekt, plankton og algar. Gytetida er om våren, etter at temperaturen på vatnet er vorten 10-12 gradar. I elvemunningar kan det laga seg brakkvasstammer av mort, som vandrar opp i ferskvatn for å gyte. Gjedda tek mykje mort.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mort**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
**Blackfoot Confederacy**, ***Niitsitapi***, eller ***Siksikaitsitapi*** (**ᖹᐟᒧᐧᒣᑯ**, som tyder 'folket' eller 'blackfoot-talande verkelege folk'), er ei historisk samlenemning for nokre språkleg nærskylde nordamerikanske folkegrupper: *Siksika* (*Blackfoot,* 'Svartfot'), *Kainai* eller *Blood* ('Mange hovdingar') og to grupper av peigan eller piikani ('Flekkete kjortel'), nord-piikani (*Aapátohsipikáni*) og sør-piikani (*Amskapi Piikani* eller *Pikuni*). Vidare definisjonar omfattar også grupper som *tsúùtínà* (Sarcee) og *A'aninin* (Gros Ventre), som tala andre språk, men allierte seg med eller blei med i Blackfoot Confederacy.

Historisk var folk som tilhøyrde Blackfoot Confederacy nomadiske bisonjegerar og aurefiskarar som levde i store område i dei nordlege delane av Great Plains vest i Nord-Amerika, særleg den halvtørre kortgraspæiren. Dei følgde bisonflokkane som vandra mellom det som no utgjer statane USA og Canada, så langt nord som til Bowelva. Frå fyrste halvdelen av 1700-talet skaffa dei seg hestar og skytevåpen frå kvite handelsmenn og mellommenn frå cree- og assiniboinefolka. Blackfootfolk nytta desse til å utvida territoriet sitt på kostnad av nabostammer.

I dag heldt tre sjølvstyrande blackfoot-grupper frå First Nation til i Alberta i Canada (siksika-, kainai- og piikaninasjonen), medan Blackfeet Nation er ein føderalt anerkjend *Native American tribe* i Montana i USA. Gros Ventre er medlemmer av Fort Belknap Indian Community of the Fort Belknap Reservation of Montana i USA, medan Tsuutʼina Nation er ei First Nation-gruppe i Alberta i Canada.

Galleri
-------

* Kainai (Blood)-kvinner med travois.Kainai (Blood)-kvinner med travois.
* Skildring av bison som blir drivne over ei klippe, eit buffalo jump.Skildring av bison som blir drivne over ei klippe, eit *buffalo jump*.
* Blackfoot-krigarar ved Fort MacLeod i 1907Blackfoot-krigarar ved Fort MacLeod i 1907
* Buffalo Bull's Back Fat, Head Chief, of the Blood Tribe av George Catlin.Buffalo Bull's Back Fat, Head Chief, of the Blood Tribe av George Catlin.

Merknadar
---------

1. ↑  Compare to Ojibwe: *Anishinaabeg* and Quinnipiac: *Eansketambawg*

Kjelder
-------

1. ↑  Dempsey, Hugh A. «Blackfoot Confederacy». *The Canadian Encyclopedia* (på engelsk). Henta 22 July 2017.
2. ↑  McNeel, Jack (6 April 2017). «10 Things You Should Know about the Blackfeet Nation». *Indian Country Media Network*. Arkivert frå originalen 5 February 2018. Henta 22 July 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Blackfoot Confederacy» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2023.*
|  |
| --- |
| **Sukatsitron** |
| SukatsitronSukatsitron |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Sapindales |
| **Familie:** | Rutaceae |
| **Underfamilie:** | Aurantioideae |
| **Stamme:** | Citreae |
| **Slekt:** | Sitrusfrukt *Citrus* |
| **Art:** | **Sukatsitron** *C. medica* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Citrus medica***L. 1753 |

**Sukatsitron** (*Citrus medica*) eller *cedrat* er ein plante i sitrusslekta. Frukta er ei avlang sitrusfrukt med tjukt, vortete skal og lite fruktkjøt. Ei frukt kan vega opptil 2 kg. Den kvite delen av skalet kan brukast til å laga sukat.

Sukatsitron var ei av dei fire opphavlege sitrusfruktene folk byrja dyrka og som seinare skapte ei rekkje nye typar gjennom hybridisering. Dei andre tre var mandarin, pomelo og *Citrus halimii*. Ein reknar med at alle sitrusfruktene som blir dyrka i dag opphavleg stammar frå Asia, truleg Søraust-Asia, og sidan spreidde seg.

Ein dyrkar særleg sukatsitron i middelhavsland. Varieteten adamseple eller 'Ethrog', *C. medica var. ethrog*, blir hovudsakleg dyrka i Israel.
Under namnet «etrog» har sukatsitron ei viktig stilling innan jødedommen som eit av dei fire slaga plantar ein bruker under høgtida sukkót. Ein austasiatisk varietet av planten, *Citrus medica var. sarcodactylis*, har frukt som deler seg opp i «fingrar», og blir mellom anna brukt som dekorasjon, i samband med japanske og kinesiske nyårsfeiringar og som offergåve i buddhisttempel.

Kjelder
-------

1. ↑  Klein, J. (2014). «Citron Cultivation, Production and Uses in the Mediterranean Region». I Z. Yaniv; N. Dudai. *Medicinal and Aromatic Plants of the Middle-East* **2**. Springer Netherlands. s. 199–214. doi:10.1007/978-94-017-9276-9\_10.
2. 1 2  Giovanni Dugo; Angelo Di Giacomo (2 Sep 2003), *Citrus: The Genus Citrus*, CRC Press

* «Etrog citron, Citrus medica L.» Arkivert 2015-06-08 ved Wayback Machine. citrusvariety.ucr.edu

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sukatsitron**
|  |
| --- |
| **Sukkerbete** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Amarantfamilien Amaranthaceae |
| **Slekt:** | Beteslekta *Beta* |
| **Seksjon:** | *Beta* |
| **Art:** | *B. vulgaris* |
| **Underart:** | *B. v. vulgaris* |
| **Varietet:** | **Sukkerbete** Beta vulgaris vulgaris Altissima Group |

**Sukkerbete** eller **sukkerroe** er ein plante i beteslekta i amarantfamilien med høgt sukkerinnhald i rota som gjer at han kan brukast til å framstilla sukker. Sukkerbete er ein varietet av *Beta vulgaris*, som raudbete og mangold, og stammar frå strandbete.

Botanisk skisse av sukkerbete.
Rota er kvit, kjegleforma og ofte greina. Ho sit djupt og fast i jorda, ettersom ho er danna mest av den eigentlege rota til plante og ikkje hovusakleg av stengeldelar, som hos andre varieteter. Rota til beten inneheld opptil 20 % sukker. Det høge sukkerinnhaldet blei først oppdaga i 1747. Den første sukkerroefabrikken kom i drift i Tyskland i 1802. 

Sukkerbete blir særleg dyrka i Mellom-Europa, men også i Danmark og Sør-Sverige. I Noreg blei planten dyrka ein del under andre verdskrigen, men dyrkinga er ikkje lønsam i Noreg.

Sjå òg
------

* Fôrsukkerbete

Kjelder
-------


* «Sukker» (18. desember 2012), *Store norske leksikon*. Henta 25. mars 2014.
* «Sukkerbete» (31. desember 2013), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 25. mars 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sugar beet - White sugar Arkivert 2015-09-05 ved Wayback Machine. agribusiness handbook (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Kransag i bruk i Alaska på slutten av 1800-talet.
**Kransag**, eller **bordsag**, er ei sag, laga av eit breidt tynt stålblad, som vart bruka for å skjera bord og plankar av ein tømmerstokk. Stokken vart lagt på eit stillas, og ein mann sto oppe på stillaset (oppåsagaren) og drog saga oppover, medan ein annan stod under og drog saga nedover (undersagaren). Det var oppåsagaren som fungerte som bas. Den som sto under stillasjet fekk lett sagflis i augo, så det var nok ikkje så triveleg. 

Ein veit ikkje når ein fyrst tok til å saga bord og plankar på denne måten, men eit veggmåleri i Pompeii syner at det må ha vore før år 79; dette er rett nok ei grindsag, men arbeidsmåten er lik med den som vart nytta for dei breie kransagene. Det er kjend at ein over heile Europa saga bord og plankar på denne måten i mellomalderen. Etter rundt 1950 har ikkje denne arbeidsmetoden vore i bruk i Europa, men i delar av Asia, Afrika og Amerika er dei framleis i bruk. 

I Noreg var kransaga i bruk frå rundt 1600 til 1850. Dette heng nok saman med at jarnverka då vart i stand til å produsera tynne valsa stålsager. Dei var soleis i bruk samstundes med oppgangssagene. Sidan oppgangssagene vart drivne med vasshjul laut dei plasserast ved elver. Kransaga derimot kunne plasserast overalt og vart nytta når ein trong nokre bord, til dømes til vøling av bygningar. Men det var tungt arbeid å saga bord og plankar på denne måten, så ho var ikkje brukbar for storproduksjon. Bruken dabba av frå midten av 1800-talet, men i fylgje Godal var ho i bruk fram til rundt 1950. Ein film frå bygginga av Porjus kraftverk syner bruk av kransag.

Galleri
-------

* Veggmåleri i Pompeii som syner saging av planakar.
* Bruk av kransag i Britisk Columbia i Canada i 1898.
* Bruk av kransag i Alaska ca. 1905. Foto: Albert B. Kinne
* Saging av bord med kransag i Yukon i Canada i 1896. Her brukar dei ei grop i jorda i standen for stillasj.

Referansar
----------

1. 1 2 3  *Pays du Gier - Histoire des scieurs de long*, Arcoma. (vitja 7. august 2021)
2. ↑  B. Lund, *Handsaga*, Historie og kulturlandskap. (vitja 7. august 2021)
3. ↑  J.B. Godal, *Tre til båtar*, Landbruksforlaget, 2001.
4. ↑  *Porjus - Vattenfall*, YouTube, 2/9-2019.
Ei klokke i *Chapelle Saint-Antoine* i Cantal, Frankrike
**Kyrkjeklokker** er ein del av det liturgiske utstyret i kyrkjene. 

Den liturgiske funksjonen til klokkene i evangeliske kyrkjer er:

* å forkynne Guds ære
* å samle kyrkjelyden til gudsteneste
* å kalle til bønn og forbønn
* å minne om målet om eit evig liv med Gud i himmelen

Ein skil mellom tre ulike måtar å bruke kyrkjeklokkene på:

**Ringing** er å la sjølve klokka svingje på klokkeakselen. Dette er den mest vanlege måten å bruke kyrkjeklokkene på.
**Kiming** er å slå i rask takt med kolven mot slagringen på klokka. Kiming blir brukt ved fest og høgtid.
**Klemting** er å slå i langsam takt med kolven mot slagringen på klokka. Klemting blir brukt for å markere sorg.
Forringing, vanlegvis ca. 5 minutt med den største klokka, kan bli brukt ei tid før hovudgudstenesta for å kalle til gudsteneste. Like før gudstenesta, blir det ringt med alle klokkene i ca. 5 minutt, dette vert kalla samanringing. På høgtidsdagene til jul, påske og pinse blir det kima til høgmesse.

På høgtidsaftnane, dvs. på julaftan, påskeaftan og pinseaftan, skal kyrkjeklokkne ringje i ca. 5 minutt og kime i ca. 5 minutt avvekslande og med ein pause imellom på 1-2 minutt i til saman ein time, vanlegvis mellom kl. 17 og 18.

Kjelder
-------

* Retningslinjer for bruk av kirkens klokker : Fastsett ved kongeleg resolusjon 26. oktober 1990 i medhald av Grunnlovens § 16

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside om kyrkjeklokker
Tibetansk dharmahjul i Himalaya.
**Dharma** (sanskrit) eller **dhamma** (pali) er eit grunnleggjande prinsipp i indisk tenking og i hinduismen, buddhismen, djainismen og sikhismen. Omgrepet har ei brei tyding som omfattar berande prinsipp, fast ordning, moral, lov og religion.

Hinduisme
---------

Jama, guden som dømmer dei døde, er også kjend som Dharma i hinduismen.
I vedisk tradisjon er dharma den faste, moralske verdsordenen som gudane Varuna og Mitra opprettheld. I seinare hinduisk lovtradisjon nyttar ein «dharma» særleg om retten, loven, slik han kviler på ei evig verdsordning. Denne retten vart tidleg utforma i korte leietrådar, *dharmasutra*, og seinare i meir systematiske lærebøker, *dharmashastra*. Den mest kjende av desse er *Manavadharmashastra* som skal ha blitt skrive av Manu, stamfaren til menneska. Boka er truleg utforma mellom 200-talet f.Kr og 200-talet e.Kr.

Dharma er personleggjort som Jama, dødsguden. I eposet *Mahabharata* tek dharma skikkelse som Vidura. Dharma er også far til ein av heltane, Judhisjthira, som heile livet prøver å følgja dharma framfor alt anna.

I læra om fire tidsaldrar (*yuga*) står dharma, symbolisert av ein okse, støtt på fire føter i den første tidsalderen (*satyayuga*). Desse fell gradvis bort slik at i den siste tidsalderen (*kaliyuga*) står dharma berre på ein fot.

Buddhisme
---------

I buddhismen viser dharma til sjølve læra, og er ein av «Dei tre juvelane» ved sidan av Buddha og munkeordenen. Dharma viser òg til elementa som utgjer heile vera.

Dharmahjulet (*dharmachakra* eller *dhammacakka*) symboliserer dharma og har vore eit viktig bilde sidan dei tidlegaste tidene innan buddhismen.

Sikhisme
--------

I sikhismen blir *dharm* brukt om 'den rette vegen'. Denne vegen blir forklart i den heilage boka Guru Granth Sahib og er noko ein kvar sikh bør følgja.

Kjelder
-------

* 

* «dharma» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Dharma» frå Wikipedia på engelsk, den 7. november 2010.*


| * v
* d
* e
Omgrep frå buddhismen, djainismen og hinduismen |
| --- |
| Svastika | ahimsa · atman · dharma · karma · livshjulet · mandala · meditasjon · moksja/nirvana · reinkarnasjon · samadhi · svastika | Svastika |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Koordinatar: 76°55′S 144°45′W﻿

**Denfeld Mountains** er ei gruppe spreidde fjell mellom Crevasse Valley-breen og Arthurbreen i Ford Ranges i Marie Byrd Land. Fjella vart utforska under Byrd Antarctic Expedition (1928–30 og 1933–35) og av United States Antarctic Service (1939–41) alle leia av kontreadmiral Richard E. Byrd. Dei vart kalla opp etter admiral Louis E. Denfeld, generalinspektør for sjøforsvaret og eit medlem av Joint Chiefs of Staff (1947–49), som var med på å planlegginga og organiseringa av Operation Highjump (1946–47) som Byrd var leiar for.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Denfeld Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 23. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Denfeld Mountains». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. februar 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Denfeld Mountains» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Dennis Chambers** (fødd 9. mai 1959) er ein amerikansk trommeslagar som har spelt med mellom andre John Scofield, Steely Dan, Santana, Parliament/Funkadelic, David Sanborn, Bob Berg, Mike Stern og Santana. Han har også vore trommis i det svensk/norske *Grafitti* med Håkon Graf og Ulf Wakenius.

Spelestilen er prega av hans tekniske dugleik og godt utvikla koordinasjon. Han har særleg merka seg ut innan fusion- og funksjangrane, men han har også spelt med både akustiske jazzband og popartistar.

Chambers starta å spele som fireåring, og spelte sine første konsertar på nattklubbar i Baltimore allereie som seksåring. Då han var 18 år byrja han i Parliament Funkadelic, som han spela med frå 1978 til 1985. Han gjekk vidare til å jobbe saman med kjende fusionartistar som Scofield, Sanborn, Berg og «The Brecker Brothers». Sidan 1998 har han gjeve ut tre plater under eige namn.

Utvald diskografi
-----------------

* P-Funk All Stars *Live at the Beverly Theater in Hollywood* (1983)
* John Scofield *Blue Matter* (1986)
* John Scofield *Loud Jazz* (1987)
* John Scofield *Pick Hits Live* (1987)
* Steely Dan *Alive in America* (1995)
* Dennis Chambers *Outbreak* (2002)
* Howe, Wooten, Chambers *Extraction* (2003)
* Dennis Chambers *Boston T Party* (2005)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside for Dennis Chambers
* Intervju på Music Monthly Arkivert 2006-11-14 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Diabas
**Diabas**, **doleritt** eller **mikrogabbro** er ein mafisk, holokrystalllinsk, subvulkansk bergart som svarar til vulkansk basalt eller djupbergarten gabbro. Diabasgangar er typisk grunne inntrengande massar og består ofte av finkorna til afanittiske grunne intrusjonar som kan innehalde tachylitt (mørkt mafisk glas).

Diabasgangar opptrer i nesten alle geologiske formasjonar. Det norske grunnfjellet er mange stader gjennomsett av mange diabasgangar. Dei fleste diabasgangane er mindre enn 10 meter tjukke, men dei kan av og til vere særs mykje breiare.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Diabase» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Diabas. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå .

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Diabas**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BBC Things

 |
Koordinatar: 24°36′N 46°08′E﻿

**Dhurma** eller **Darma** (arabisk **ضرما**) er ein liten by 73 km med bil nordvest for Riyadh i Saudi-Arabia. Han er senteret i det vesle Dhruma guvernement i Riyadh-provinsen, og hadde 10 267 innbyggjarar i folketeljinga i 2004.
 Han ligg i den vide Al-Batin-dalen, der òg den større byen Muzahmiyya ligg.

Historie
--------

Byen er nemnt i eit dikt på 600-talet av Jarir som «Qarma» eller «Garma», og er òg nemnt med same namn i leksikonet til Yaqut. Det er ukjend når namnet «Dhruma» kom i bruk. Landsbyen var viktig før 1900-talet i Nejd som ein vestleg innfallsport til regionen Wadi Hanifa, som omfattar Riyadh og Diriyah, og tok ofte hovudtyngda av militærtokt som var retta mot regionen. Dei tradisjonelle herskarane var fjerne slektningar av Al Saud-familien, og Dhruma slo seg saman med Den første saudiarabiske staten på slutten av 1700-talet. Ein stor invasjon av saudi-styrte territorium av Yam-stamma frå Najran, kring 1000 km mot sør, vart driven attende av folket i Dhruma i 1775, etter eit intenst slag i ein nærliggande palmeskog. 

Seinare kringsete egyptisk-osmanske styrkar leia av Ibrahim Pasja byen på veg til den saudiske hovudstaden Diriyah. Dhruma gav dei god motstand og avslo tilbodet til Ibrahimom ein våpenkvile i byte mot at han fekk lov å dra vidare til Diriyah. Byen overgav seg tidleg i 1818 og straffa til Ibrahim var særleg hard, og han let soldatane sine plyndre landsbyen. Byen kom seg noko etter denne hendinga og hadde nesten 6 000 innbyggjarar i 1917. Etter at hovudvegen mellom Riyadh og Mekka vart lagt utanom Dhurma, har det gått nedover med byen og mange av innbyggjarane har flytta til Riyadh.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dhurma» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Yaqut Al-Hamawi, *Mu'jam Al-Buldan*
* Ibn Ghannam, *Rawdhat Al-Afkar wal Afham* (a history of Nejd)
* Philby, St. John B. *The Heart of Arabia: A Record of Travel & Exploration*, Vol. 1, p. 126, G.P. Putnam's Sons, NY and London, 1923.

1. ↑  *Maps* (Map). Google Maps.
2. ↑  «Saudi-Arabia: largest cities and towns and statistics of their population». World Gazetteer. Arkivert frå originalen 8. desember 2011. Henta 21. mai 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad

| * v
* d
* e
Flag of Saudi Arabia Riyadh-provinsen |
| --- |
| *Hovudstad:* Riyadh |
| Afif**·** Al Bir**·** Al Zulfi**·** Al-Ghat**·** Al-Muzahmiyya**·** Al-Quway'iyah**·** Almardmah**·** Dawadmi**·** Dhurma**·** Diriyah**·** Al-H̨āyir**·** Al-Hariq**·** Harmah**·** H̨awţah Sudayr**·** Hotat Bani Tamim**·** Jalajil**·** Al-Kharj**·** Layla**·** Al Majma'ah**·** Riyadh**·** Shaqraa**·** Sudair industriby**·** As Sulayyil**·** Thadig**·** Tharmada'a**·** Ushaiger**·** 'Uyayna**·** Wadi ad-Dawasir**·** Wadi Faran |
**Denis Viktorovitsj Kapustin** (fødd 5. oktober 1970) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Kazan. Han deltok internasjonalt i tresteghopp. Kapustin vart europameister i øvinga i 1994, tok EM-sølv i 1998 og OL-bronse i 2000. Hans personlege rekord er 17,65 m.

Aktiv
-----

Kapustin deltok ved VM i Stuttgart 1993, der han enda på ein sjetteplass. Året etter fekk hans sitt store gjemnombrot då han vann gullmedaljen i europameisterskapen 1994 i Helsingfors med eit tresteghopp som målte 17,62 m, sju cm lengre enn det franskmannen Serge Hélan oppnådde i sitt lengste hopp for dagen.

Under verdsmeisterskapen i 1995 vart Kapustin slått ut i kvalifiseringa, medan han ved VM 1997 enda på fjerdeplassen, trass eit bestehopp på heile 17,59 m. Ved EM 1998 hoppa han 17,45 m, noko som heldt til ein sølvmedalje bakom suverene Jonathan Edwards frå Storbritannia. Kort før europameisterskapen gjorde han elles sitt livs lengste tresteghopp med 17,65 m. 

Etter å ha vorte nummer ni i VM 1999 vart Kapustin bronsmedaljør under dei olympiske sommarleikane 2000 etter eitt hopp på 17,46 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Nr 6 – 17,19 m
* EM 1994 i Helsingfors: Gullmedalje – 17,62 m, framom Serge Hélan \*(17,55 m)
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalfiseringa (16,32 m)
* VM 1997 i Aten: Nr 4 – 17,59 m
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 17,45 m, bakom Jonathan Edwards (17,99 m)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 9 - 16,89 m
* OL 2000 i Sydney: Bronsemedalje – 17,46 m, bakom Yoel Garcia (17,47 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Denis Wiktorowitsch Kapustin» frå Wikipedia på tysk, den 12. september 2014.*