recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Clamecy |
| --- |
| Horisonten til Clamecy |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Clamecy** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Bourgogne-Franche-Comté  Nièvre |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  30,26 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 4 806   158/km² |
| Koordinatar | 47°28′″N 03°31′″E﻿Koordinatar: 47°28′″N 03°31′″E﻿ |
| Høgd over havet | 160 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 58500 |
| **Heimeside:** www.vaux-yonne.com |

**Clamecy** er ein landsby og kommune sentralt i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Nièvre i regionen Bourgogne-Franche-Comté. Byen har om lag 5 000 innbyggjarar.

Clamecy er hovudstad i eit arrondissement, og ligg der elva Yonne og Beuvron renn i hop, i tillegg til kanalen Canal du Nivernais. Byen ligg om lag 70 km nordaust for Nevers langs jernbanelinja mellom Paris og Lyon.

Historie
--------

Tidleg i mellomalderen høyrte Clamecy til abbeden av St. Julian ved Auxerre. På 1000-talet gjekk han vidare til grevane av Nevers og Auxerre. Ein av desse, Herve IV av Donzy, gav innbyggjarane byrettar i 1213. Etter at Jerusalem vart teke av Saladin i 1188, vart Clamecy sete for biskopane av Betlehem. Dei heldt til i Panthenor, som grev Vilhelm IV av Nevers hadde testamentert til dei, fram til den franske revolusjonen. Under statskuppet i 1851 braut det ut opprør i byen, som vart kraftig slått ned på av dei nye styresmaktene.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistguide for Clamecy
* Bilete av kyrkja i St. Martin
* Bilete av slottet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Oslo Nye Sparebank** var ein sparebank skipa i 1921 og som vart fusjonert med Vestlandsbanken (seinare fusjonert inn i Fokus Bank)) i 1975. Banken hadde nynorsk som forretningsmål, og var ein viktig del av dei nynorske forretningstiltaka som vart skipa i mellomkrigstida.

Banken vart skipa etter opptak frå Bondeungdomslaget i Oslo, som skaut inn halvparten av grunnfondet til sparebanken. Halvparten av forstandarskapet i banken skulle veljast blant innskytarar som òg var medlemer i Bondeungdomslaget. Bakgrunnen for den nye banken var i røynda pensjons- og sparekassenemndene i Bondeungdomslaget som vart slegne saman til ei nemnd som skulle finne ei løysing på finansspørsmål for laget og medlemene. Eldsjelene bak tiltaket ynskte å både å fremje sparetanken blant ungdomen og styrkje nynorsken i forretningslivet. I tillegg kunne ein slik nynorskbank gje eit trygt og sikkert økonomisk grunnlag for målreisinga og alle forretningstiltaka i målrørsla.

I fyrste omgang var det nok med ein liten bank som kunne ha ope nokre ettermiddagar i veka. Det var ein sparebank til ålmennyttige føremål ein ynskte seg, og ikkje ein forretningsbank som gav utbyte til eigarane. Det var Bondeungdomslaget sjølv som førebudde saka saman med dei andre nynorskinstitusjonane og -organisasjonane i Oslo.

I 1958 var grunnfondet til banken 270 000 kr (tilsvarar 3,1 mill 2010-kroner) og rådvelemidelen 6,67 mill kr (tilsvarar 65,1 mill. 2010-kroner).

Oslo Nye Sparebanks Fond
------------------------

Vestlandsbanken kjøpte opp Oslo Nye Sparebank i 1975. Kjøpssummen var 1,1 mill kr (svarer til 5,3 mill 2010-kroner), og denne summen vart til grunnkapitalen i Oslo Nye Sparebanks Fond. Fondsmidelen er i dag ca 3,5 mill kr.

Oslo Nye Sparebanks Fond har som føremål å stø slike tiltak som sparebankar plar stø, men særleg tiltak som er til bate for innflyttarar eller organisasjonane deira i Oslo eller grannekommunane. Fondet gjev berre tilskot til nynorsktiltak.

Fondet har eit styre med fire medlemer. Styret i Bondeungdomslaget i Oslo, styret i Noregs Mållag, styret i Sparebankforeningen og Kreditttilsynet peikar ut ein medlem kvar, med personleg varamedlem. Administrasjonen i Norsk Barneblad fungerer som sekretariat for fondet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oslo Nye Sparebanks Fond Arkivert 2010-09-14 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

1. ↑  Norsk Allkunnebok, bind 9, side 230
2. ↑  «Og byen er vår bror» Bondeungdomslaget i Oslo 1899-1989, Noregs Boklag/Det Norske Samlaget : Oslo 1989, side 71
3. ↑  «Og byen er vår bror» Bondeungdomslaget i Oslo 1899-1989, Noregs Boklag/Det Norske Samlaget : Oslo 1989, side 72
4. ↑  SSBs prisendringskalkulator,
5. ↑  Norsk Allkunnebok, bind 9, side 230
6. ↑  Årsmelding for Oslo Nye Sparebanks Fond for 2009
7. ↑  Årsmelding for Oslo Nye Sparebanks Fond for 2009
| Rochechouart |
| --- |
| Château de Rochechouart Château de Rochechouart |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Rochechouart** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Nouvelle-Aquitaine Haute-Vienne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  53,88 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 3 808   68/km² |
| Koordinatar | 45°49′″N 00°49′″E﻿Koordinatar: 45°49′″N 00°49′″E﻿ |
| Høgd over havet | 265 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 87600 |

**Rochechouart** (*Rechoard* på oksitansk) er ein liten by og kommune i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Haute-Vienne.

Historie
--------

Rochechouart ligg i området til krateret Rochechouart-Chassenon, eit 214 millionar år gamalt meteorittkrater, som vart oppdaga i 1967. 

I 800 år var byen sete for visehertugane av Rochechouart, men familien forsvann i 1832. I dag er våpenskjoldet til visehertugane òg byvåpenet til byen. 

Château de Rochechouart vart bygd på 1200-talet.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Clark Gable** (1. februar 1901–16. november 1960) var ein amerikansk skodespelar.

Gable er mest kjend for rolla som Rhett Butler i filmen *Tatt av vinden* frå 1939, ei rolle som vart nominert til Oscar for beste mannlege hovudrolle. Han vann prisen i 1934 for filmen *Det hendte en natt*, og vart òg nominert for si rolle i *Mytteriet på Bounty* i 1935. Andre kjende filmar var *Fristelser* (1932), *Hustru kontra sekretær* (1936), *Saratoga* (1937), *Mogambo* (1953) og *Uten feste* (1961), som vart den siste filmen hans. Gable døydde 59 år gammal av eit hjarteinfarkt berre nokre få dagar etter at innspelinga av *Uten feste* vart ferdig.

Gable spelte mot nokre av dei best kjende kvinnelege skodespelarane i Hollywood. Han og Joan Crawford spelte i åtte filmar saman, Myrna Loy spelte saman med han sju gonger og Jean Harlow seks gonger. Han spelte òg i fire filmar saman med Lana Turner og i tre filmar med både Norma Shearer og Ava Gardner. I 1999 vart Gable kåra til tidenes sjuande største mannlege filmlegende av Det amerikanske filminstituttet.

Biografi
--------

Gable vart fødd 1. februar 1901 i Cadiz i Ohio. Då han var sju månader gammal døydde mor hans. Som sekstenåring slutta han på skulen og byrja å jobba på ein fabrikk. Etter at han såg eit stykke som imponerte han, bestemte han seg for å verta skodespelar. Han byrja å turnera med ulike teatergrupper av varierande kvalitet. Han skaffa seg òg tidvis inntekter som seljar og industriarbeid.

Referansar
----------

1. ↑  «AFI's 100 Years...100 Stars» (på engelsk). Det amerikanske filminstituttet.

* *Denne artikkelen bygger på «Clark Gable» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Oslo Schakselskap** er ein sjakklubb i Oslo, som i mesteparten av tida han har eksistert har vore den klart største og sterkaste sjakklubben i Noreg.

Oslo Schakselskap vart stifta 4. februar 1884, som Christiania Schakselskab. Den var ein av dei sju sjakklubbane som var med og stifta Norges Sjakkforbund i 1914. 

I 1918 donerte bankier Johs. G. Heftye eit fond til klubben. Dette fondet danna grunnlaget for at klubben i 1952 kunne skaffe seg eigne lokale i Bogstadveien 30 på Majorstua.

Oslo Schakselskap hadde per 1989 vunne NM for klubblag 17 gongar: I 1937, 1939, 1958, 1959, 1968, 1974, 1977, 1978, og 9 år på rad i åra 1980 til 1988. (Først frå 1971 vart dette ei årleg sjakkturnering). Klubben har dei siste sesongane spelt i den norske eliteserien i sjakk.

Spelarar frå klubben har vunne Noregsmeisterskapen i sjakk 44 gongar fram til 2008, av dei 84 gongar NM til då hadde blitt arrangert.

Oslo Schakselskap er no den nest største i Noreg, med om lag 95 medlemmar pr 9.4.2008.

Dei mest kjende spelarane frå klubben no, er stormeistrane i sjakk Leif Erlend Johannessen, Einar Gausel og Leif Øgaard, og Jon Ludvig Hammer, som kvalifiserte seg til stormeistertittelen i januar 2009.

Kjelder
-------

* Øystein Brekke: Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Oslo Schakselskap

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Kjell Bjørndalen** (fødd 23. juni 1946 i Modum i Buskerud) er ein norsk fagforeiningsleiar som tidlegare leia fagforbundet Fellesforbundet. Han vart vald til leiar i forbundet i 1991 og sat fram til 2007, då Arve Bakke tok over. Bjørndalen vart tilsett i Norsk Jarn- og Metallarbeiderforbund i 1977. På landsmøtet til forbundet i 1986 vart han vald som 1. sekretær.
På Fellesforbundets konstituerande landsmøte i 1988 vart han vald som leiar i Fellesforbundet sin seksjonen Jern og Metall. Frå 1991 har Bjørndalen vore medlem av LO-sekretariatet, og frå 1992 har han vore medlem av sentralstyret i Det norske Arbeidarpartiet.

Bjørndalen fekk i 2007 den høgaste utmerkinga i norsk fagrørsle, Pioneren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kjell Bjørndalen» frå Wikipedia på bokmål, den 27. april 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Fellesforbundet om Kjell Bjørndalen Arkivert 2007-08-25 ved Wayback Machine.

1. ↑  «En pioner ble takket av». Dagsavisen. 12. oktober 2007. Henta 2. november 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kjell Bjørndalen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Kjell Sigurd Fjalsett** (fødd i 152) er ein norsk gospelsongar og musikar.

Biografi
--------

I ungdomstida forlét Kjell Fjalsett gymnaset for å reisa på turné. Sidan heldt han fram som musikar i 21 år før han endeleg vart utdanna journalist.

Fjalsett vart fyrst kjend då han laga ein norskspråkleg versjon av Negro Spiritual-en Oh Happy Day. Han spelte inn songen på plate hjå Arne Bendiksen på slutten av 1960-åra, og vart mykje spelt på radio. Fjalsett var også med på å arrangera nokre av dei fyrste gospelfestivalane i Noreg. Under Gospelfestivalen på Hedmarktoppen på Hamar i 1972 danna han kvartetten Frisk Luft saman med Arnold Børud, Ivar Skippervold og Rune Larsen. Kvartetten gav ut to LP-ar på syttitalet: *Gospel Live* (1973) og *Frisk Luft 2* (1975).

I 1976 tok Fjalsett til å samarbeida med Rolf Løvland. Løvland var på den tida ein uerfaren artist, men skulle seinare verta kjend for å ha stått bak fleire norske Eurovision-songar. Då Fjalsett fekk platekontrakt med det svenske plateselskapet Pilot, var det Løvland som skreiv og arrangerte dei fleste av songane på plata, som fekk namnet *En dag*. Plata selde til gull både i Noreg og Sverige. Fjalsett har samarbeidd mykje med Løvland sidan.

Kjell Fjalsett har gjeve ut tre soloplater, samt fem med Frisk Luft. Ein av dei største slagerane hans i dag, er *Gullfeber*, den offisielle songen frå Ski-VM i 1982. Songen vart skriven av Tore W. Aas og Jan Linnsund, og framført med Anne Lise Gjøstøl. Ein annan er speidarsongen frå 1984 med Hilde Kjeldsen frå Oslo Gospel Choir. 

Dei siste åra har Fjalsett vore med på eit comeback med Frisk Luft. Den siste soloplata han har gjeve ut, er *Alt har sin tid* på Lynor (2007). Ei norsk omsetjing av Rolf Løvland sin song You Raise Me Up; *Reis meg opp*, er med på plata. Songen har kome med på Norsktoppen. Fjalsett har også delteke i ein kampanje mot piratkopiering; *Piracy Kills Music*.

Kjell Fjalsett bur i dag på Jar i Bærum. Han er gift og har tre born.

Kjelder
-------

* Sgsang.no om Kjell Fjalsett. Arkivert 2012-11-25 ved Wayback Machine.
* Engelsk Wikipedia om Kjell Fjalsett, henta inn 3. oktober 2011.

Fotnotar
--------

1. ↑  *Ballade.no om Frisk Luft*, arkivert frå originalen 18. september 2010, henta 3. oktober 2011
2. ↑  Alt har sin tid på nrk.no[*daud lenkje*]
Plasseringa av Qingyang (gul) i Gansu
**Qingyang** (kinesisk: 庆阳市; pinyin: *Qìngyáng Shì*) er eit byprefektur aust i provinsen Gansu i den vestlege delen av Folkerepublikken Kina. Byprefekturet har eit areal på 27 119 km² og hadde 2 211 191 ibuarar i 2010.

Byprefekturet Qingyang omfattar eitt distrikt (区 *qū*) og sju fylke (县 *xiàn*).

### Næringsliv

Olje og naturgass er grunnleggjande for økonomien i Qingyang. Esel, sau, storfe og mjølk er dei viktigaste dyra og produkta i husdyrhaldet; det vert dyrka aprikos, ulike grønsaker og bær.

### Samferdsle

Kinas riksveg 211 går gjennom området. Han fører frå Yinchuan i den autonome regionen Ningxia Hui, til Xi'an i provinsen Shaanxi.

### Historie

Qingyang var del av det området der dei eldste kulturane langs Huang He utvikla seg, og høyrde inn under det opphavlege kjerneområdet for staten Qin, ei statsdanning som etterkvart skulle samle Kina under Qin-dynastiet.

Prefekturet var også viktig under den kommunistiske revolusjon i 1930- og 1940-åra.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Qingyang» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
Vodka kjem i mange variantar. Bilete viser utvalet inne på eit supermarket i Sankt Petersburg, Russland.
To shotglas med vodka og sitronskiver.
**Vodka** (av russisk for ‘lite vatn’) er eit ukrydra brennevin som er framstilt av korn eller potet og filtrert over trekol. Alkoholstyrken er vanlegvis 37,5–50 volumprosent. Fargen er vassklår eller gulaktig, og smaken er mild og nøytral.

Vodka er opphavleg ein austeuropeisk drikk, men blir no framstilt i dei fleste europeiske land og i USA. I Aust-Europa er det ikkje uvanleg at ein serverer vodka til maten. Brennevinet blir også brukt i mange cocktailar. Aromatiserte vodkatypar, som er smaksette med ulike typar krydder eller frukt, er også blitt vanlege.

Russisk plakat som åtvarer mot å bruka sigarettar og vodka som «hjelp» mot sjukdom.

Kjende vodkamerke
-----------------

* Rachmaninoff
* Chopin
* Smirnoff
* Absolut
* Danzka Vodka
* Finlandia
* Kirow
* Koskenkorva
* Kalinka
* Nemiroff
* Skyvodka
* Stolichnaya
* Boris Jelzin
* Vikingfjord
* Russian Standard
* Time Bandit vodka
* Chinggis

Kjelder
-------

1. ↑  Klouman, Sverre (1999). *Moro med ord : litt om ordenes vandringer, historie, slektskap og hemmeligheter - Nasjonalbiblioteket*. Oslo: Aschehoug. s. 17. ISBN 8203223052.
2. 1 2  «vodka» i *Store norske leksikon*, snl.no.
3. ↑  Herlihy, Patricia (1991). «Joy of the Rus': Rites and Rituals of Russian Drinking». *The Russian Review* **50** (2): 131–147. ISSN 0036-0341. doi:10.2307/131155.
| Nyons |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Auvergne-Rhône-Alpes  Drôme |
| Grunnlagd | 500-talet fvt. |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  23,45 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 6 731   287/km² |
| Koordinatar | 44°22′″N 05°08′″E﻿Koordinatar: 44°22′″N 05°08′″E﻿ |
| Høgd over havet | 270 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 26110 |

**Nyons** er ein liten by og kommune søraust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Drôme og har om lag 7 000 innbyggjarar. 

Nyons har eit svært mildt mikroklima, noko som gjer det til ein god stad for folk med pusteproblem. Derfor er det oppretta ein spesial klinikk her til dette føremålet.

Historie
--------

Nyons vart grunnlagd på 500-talet fvt. som ***Nyrax*** av ei gallisk stamme, sannsynlegvis Segusiavi eller Sequani. Hecataeus nemnde Nyrax rundt år 500 fvt. då han skriv om keltarar. Han ligg ved elva Aigues eller Eygues, som er kryssa av ei antikk bru. 

Ei romansk bru i Nyons

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
| **Freising** |
| --- |
| Mariendom i FreisingMariendom i Freising Mariendom i Freising |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Freising | 

Freising is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Bayern  Oberbayern  Freising |
| Grunnlagd | 700-talet |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  88,45 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 46 437   525/km² |
| Koordinatar | 48°24′0″N 11°45′0″E﻿Koordinatar: 48°24′0″N 11°45′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 448 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 85354, 85356 |
| Telefon-retningsnummer | 08161 |
| Bilnummer | FS |
| **Heimeside:** www.freising.de |

**Freising** er ein by i Tyskland i delstaten Bayern med om lag 45 000 innbyggjarar. Han er administrasjonssete *landkreisen* med same namn. Byen ligg nord for München ved elva Isar, nær Franz Josef Strauß internasjonale flyplass. Når ein landar på denne flyplassen ved München kan ein sjå byen i nord med sine to kjende åsar, domkyrkjeåsen med slottet til biskopen og Mariendom og åsen Weihenstephan med det eldste bryggeriet i verda.

Historie
--------

St. Peter og Paul krigsminne
Sjølv om ein har funne arkeologiske funn frå bronsealderen i området, har ein ikkje funne spor som viser vedvarande busetnad her før på 700-talet. St. Korbinian slo seg ned ved eit helgenskrin som alt eksisterte i Freising i 724. Han var forløparen til bispedømet Freising som vart oppretta etter hans død av St. Bonifatius. I følgje hans *Vita* av biskop Arbeo tvinga han ein bjørn til å bere bagasjen sin over Alpane etter at han hadde tatt livet av pakkhesten hans. Den sadla bjørnen er framleis eit symbol på byen, som mellom anna vert vist på byvåpenet, sjølv om sete for bispedømet vart flytta til München i 1821. Administrasjonen for bispedømet held derimot framleis til i Freising.

I 764-783 oppretta biskop Arbeo eit bibliotek og eit scriptorium ved klosteret, og busetnaden utvikla seg til eit religiøst senter. 

I 996 fekk Freising byrettar av keisar Otto III. Etter at München vart grunnlagd 40 km lenger sør rundt 1150 vart Freising mindre økonomisk viktig. I 1159 vart den romanske domkyrkja bygd (med ei dyresøyle i krypten).

Under sekulariseringa i 1803 mista den romersk-katolske kyrkja mange av eigedomane sine og makta i byen. 

Mariendom
Pave Benedikt XVI studerte i byen, var erkebiskop av München og Freising frå 1977 til 1982, og fører både byen sitt våpen og landkretsen sitt i sitt pavelege våpen.

Kjende personar
---------------

* Otto av Freising (1112 - 1158), biskop.
* Benedikt XVI
* Ludwig Prandtl

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Freising» frå Wikipedia på engelsk, den 21. juli 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2005-03-05 ved Wayback Machine.
* Bavarian state library
* Society for Music, Theatre and Art in Freising

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 15°28′10″N 43°32′43″E﻿

**Al Mahwit** (arabisk المحويت) er hovudstaden i Al Mahwit guvernement i Jemen. Han ligg i ei høgd på kring 2000 moh.

Historie
--------

Al Mahwit
Den gamle byen Al-Mahwit ligg kring ei fjellfestning. Fram til 1970-åra var Al Mahwit særs isolert. Byen hadde eit folketal på kring 10 000 tidleg i 1980-åra. Etter den tid vart infrastrukturen utbetra og det vart lagt innlagt vatn, kloakkhandtering og elektrisitet til byen.

Geografi
--------

Området er fjelldominert og ligg i Harazfjella og tiltrekkjer seg fjellturistar. Det ligg fleire wadiar kring Al-Mahwit som Wadi Sama'a, Wadi Eyan, Wadi Juma't Saria, Wadi Hawar, Wadi Bour, Wadi Al- Hawdh, Wadi Thabab, Wadi Laa'a, Wadi Al-Ahjer og Wadi Naa'wan. Fleire landsbyar ligg spreidde i området som vart bygd på og rundt klipper.

Økonomi
-------

Området er avhengig av jordbruk, hovudsakleg produksjon av kaffi, tobakk, mais, durra og khat.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Mahwit» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Burrowes, Robert D. (2010). *Historical Dictionary of Jemen*. Rowman & Littlefield. s. 230. ISBN 978-0-8108-5528-1.
2. ↑  Hämäläinen, Pertti (1999). *Jemen*. Lonely Planet Publications. s. 148. ISBN 978-0-86442-603-1.

| * v
* d
* e
Flag of Yemen Al Mahwit guvernement |
| --- |
| **Hovudstad: Al Mahwit** |
| Distrikt | Al Khabt-distriktet**·** Al Mahwait-distriktet**·** Al Mahwait by-distriktet**·** Ar Rujum-distriktet**·** At Tawilah-distriktet**·** Bani Sa'd-distriktet**·** Hufash-distriktet**·** Milhan-distriktet**·** Shibam Kawkaban-distriktet |
Koordinatar: 71°0′S 70°0′E﻿

**Lambertbreen** er ein stor isbre i Aust-Antarktis. Han er kring 100 km brei og over 400 km lang, og kring 2500 meter djup, og står oppført i Guinness rekordbok som den største isbreen i verda. Han drenerer 8% av innlandsisen i Antarktis aust og sør for Prince Charles Mountains og flyt nordover til Ameryisen.

Denne breen vart skissert og namngjeve i 1952 av den amerikanske geografen John H. Roscoe som gjorde ein detaljert studie av området frå flyfoto tekne under USN Operasjon Highjump i 1946-47. Han gav namnet «Baker Threebreen», og nytta kodenamnet som flyfotograferingsflyet og mannskapet nytta om denne kysten i mars 1947, då breen vart oppdaga. Isbreen vart skildra i Atlasregister nr. 14 om antarktiske namn (U.S. Board on Geographic Names i 1956), men vart ikkje nedteikna på publiserte kart. På grunn av dette vart namnet Lambertbreen, gjeve av ANCA i 1957 etter kartlegginga av området av ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) i 1956, i staden nytta om denne breen. Han er kalla opp etter Bruce P. Lambert, direktør i National Mapping i det nasjonale departementet for nasjonal utvikling. Han flyt delvis over Lambertgraben og munnar ut i Prydzbukta.

Fjernmåling
-----------

Isbreen er viktig i studiet av klimaendringar fordi særs små endringar i klima kan få store konsekvensar for isstraumen ned denne breen. Dei fleste studiane av Lambertbreen vert gjort med fjernmåling på grunn av dei vanskelege vêrtilhøva i området.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  Tulloch, Coral (2003). *Antarctica: Heart of the World*. Sydney: ABC Books. s. 11. ISBN 0-7333-0912-7.
2. ↑  Scott, Keith (1993). *australian Geographic book of Antarctica*. Terrey Hills, New South Wales: Australian Geographic. s. 127. ISBN 1-86276-010-1.
3. ↑  «Antarktisbreen mai Yield Clues To Global Climate Change». *ScienceDaily*. 26. juni 2002. Henta 29. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Lambert Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Botnvatn** er vatnet i dei store havdjupa og ved botnen av store innsjøar. 

Havvatnet i dei øvre laga varierer mykje i temperatur og saltinnhald, medan vatnet i dei djupare delane er einsarta over store område. Til dømes har botnvatnet i Norskehavet ein salinitet på 34,90–34,92 ‰ og ein temperatur mellom −0,8 og −1,2 °C.

Botnvatnet i eit havbasseng svarer til det tyngste vatnet som kan kome inn i noko mengd. Det vert anten danna ved avkjøling av saltvatn i overflata, som i Norskehavet og Middelhavet, eller det kjem inn frå eit tilgrensande hav i større djup. Dei undersjøiske ryggane som skil havbassenga skapar på den måten stor skilnader. Botnvatnet i Polhavet kjem inn frå Norskehavet over Svalbard–Grønland-ryggen som er inntil 2600 m djupt. Nær botn i det eurasiske bassenget i Polhavet er saliniteten 34,90–34,99 ‰ og temperaturen −0,6 °C. Enkelte tropiske basseng har derimot høg temperatur heilt til botn, som Suluhavet nord for Borneo med kring 10,3 °C i vatnet frå 700 m djupne til botn på 4825 m. Dette er det kaldaste og tyngste vatnet som kan kome inn i bassenget, gjennom det djupaste sundet kring 700 m under havflata. 

I djupe ferskvassjøar er òg temperaturen i botnvatnet tilnærma konstant. I Noreg er han kring 4 °C, som skuldast at ferskvatn har størst tettleik ved denne temperaturen. I varmare land svarar temperaturen av botnvatnet omtrent til den lågaste temperaturen vatnet i overflata kan ha.

Kjelder
-------

* «bunnvann» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Heile og langsskorne nyper.
**Nype** eller **hjupe** er ei falsk frukt danna av plantar i roseslekta, som nyperose. Nyper er avrunda, krukkeaktige stengeldelar med glatt utside som typisk er raudleg eller oransje. På innsida av det kjøtfulle skalet sit fleire små nøtter. Nyper har ein karakteristisk sursøt smak og blir mellom anna brukte til saus, suppe, syltetøy og til å laga te og vin. Nyper har eit særs høgt innhald av vitamin C. Dei har lenge blitt brukt innan urtemedisin mot mellom anna forkjøling og betennelse. Nyper kan tørkast og knusast til nypepulver som også inneheld mykje C-vitamin. C-vitamininnhaldet i 100 gram etande nype er 840 mg og 270 mg i nypepulver.

* Nyper på buskNyper på busk
* Rose og nypeRose og nype
* Nyper av centifolierose (Rosa centifolia)Nyper av centifolierose (*Rosa centifolia*)
* Nyper av finnrose (Rosa acicularis var. nipponensis)Nyper av finnrose (*Rosa acicularis var. nipponensis*)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Nype**

* NIFAB – Nasjonalt informasjonssenter for alternativ behandling (UiT) Arkivert 2011-10-12 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* Rose hip ved herbwisdom.com
* «nype» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Koordinatar: 54°24′40″ S 3°16′48″ E﻿

**Nyrøysa** er eit område på nordvestkysten av den norske øya Bouvetøya i Søratlanteren. 

Nyrøysa er den største isfrie staden på øya og vart danna mellom 1955 og 1958 av ei rasmorene. Nyrøysa er ca 700 meter lang og med ei gjennomsnittshøgd på mellom 25 og 40 meter. Overflata er ujamn og består av steinblokker, lavastein og grus. Erosjon har gjort at Nyrøysa har mista 50-100 meter land i perioden 1966-1979, og 6-9 meter forsvann i perioden 1996-1999.

Alle forskingstokt til Bouvetøya i seinare tid har vore basert på Nyrøysa, sidan dette området er den mest tilgjengelege delen av øya. Norsk Polarinstitutt sette i 1996 opp ein feltstasjon på 36m² på i Nyrøysa. 19. oktober 2007 meldte Norsk Polarinstitutt at feltstasjonen var borte. I 2006 var det eit jordskjelv i havet utanfor som vart registrert til 5,5 på Richters skala av European-Mediterranean Seismological Centre i Strasbourg i Frankrike. Ei mogeleg årsak til at feltstasjonen vart borte er at jordskjelvet har svekket barduneringa og fundamenteringa og at ekstreme vinterstormar kan ha blese feltstasjonen på havet. I statsbudsjettet for 2009 var det sett av 8,8 millionar for å sette opp ein ny feltstasjon.

Fem arter av mose, fem lav, ein sopp og 20 algar har vore registrert i Nyrøysa.

Pelsselkolonien i Nyrøysa auka frå ca. 7 900 individ til ca. 65 000 individ mellom 1990 og 1997. Etter dette har utviklinga stabilisert seg, truleg på grunn av mangel på eigna areal. I same perioden var det ein bestandsnedgang i pingvinkoloniane, der spesielt ringpingvinen er utsett. I 1990 vart det registrert høvesvis 2 700 og 5 900 ring- og gulltoppingvin. I 1997 var talet redusert til 422 og 4 700. Endringane i pingvinbestandane kan ein truleg sjå i samanheng med den store auken i pelsselbestanden, der pelsselen har overtatt territoriet til pingvinane. Pelsselbestanden i heile Antarktis er i vekst, og bestanden synes å ha kome seg etter selfangsten tok slutt.

I perioden frå 1. november til 15. mars skal ferdsel og opphald i Nyrøysaområdet berre skje i samband med miljøovervakingsverksemda godkjent av Norsk Polarinstitutt. I perioden frå 1. november til 1. mai skal luftfartøy halde ein vertikal og horisontal avstand på 500 meter til Nyrøysaområdet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nyrøysa» frå Wikipedia på bokmål, den 12. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Bouvetøya (Bouvet Island) Nature Reserve». BirdLife International. Henta 12. desember 2012.
2. ↑  «Norsk feltstasjon tatt av naturkreftane ved Antarktis». Norsk Polarinstitutt. Henta 12. desember 2012.
3. ↑  «Bouvetøya». Miljøstatus i Norge, Statens forurensningstilsyn. 25. januar 2008. Henta 12. desember 2012.
4. ↑  «Forskrift om ferdselsbegrensning i Nyrøysaområdet på Bouvetøya». Miljøverndepartementet, avdeling for internasjonalt samarbeid. 24. juni 2005. Henta 15. desember 2008.
**Martin Gundersen** (25. september 1835–17. juli 1886) var ein norsk gardbrukar, lensmann og stortingsmann frå Åsnes i Hedmark.

Gundersen var son til gardbrukarar i Åsnes. Sjølv vart han eigar av garden Keiserud i heimbygda, folketeljinga 1865 fortel at han i tillegg til sitt arbeid som gardbrukar var «Incassator og Regnskabsfører». I 1873 vart han også lensmann i Åsnes.

Allereie i 1855, 20 år gammal, vart Gundersen kasserar for Åsnes herad, og frå 1864 til -74 var han ordførar i Åsnes. Han var dessutan med i forlikskommisjonen i mange år, samt kasserar i den lakale sparebanken frå 1879.

Gundersen var fyrste varamann til Stortinget 1871-73 og møtte i 1872 frå 25. april, i staden for den dødssjuke Anders Reitan. I 1873-sesjonen var han på fast plass. Stortingsperioden 1874-76 møtte han som 2. representant for Hedemarkens amt. Heile tida var han medlem av konstitusjonskomiteen. Gundersen var elles medlem av skoglovskommisjonen av 1871.

Han døydde på garden sin i Åsnes i sitt 51. år.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Marthinius Skøien** (1. januar 1849–3. mars 1916) var ein norsk fotograf.

Norangsdalen fotografert av Skøien 1880-1910
Skøien var fødd på Gran på Hadeland. Han reiste tidleg til Christiania for å læra om fotografering. Han fotograferte i Christiania med skiftande adresser og var òg ofte i Lofthus i Hardanger. I 1896 køpte han ein eigedom ved Adamstuen i Ullevålsveien og kalla staden for «Skøienlund». På Skøienlund bygde han eit stort atelier og her utførte han alt fremkallingsarbeidet sjølv. Skøien fekk premiar på utstillingar i inn- og utland. Han fotograferte ein serie landskapsbilete på minst 234 motiv som vart selt gjennom bokhandlerne og var berekna på turistar. Skøien var den fyrste som anla eit lystrykkeri i Noreg. Han må ha fotografert vekselsvis i Christiania og Lofthus, det finst daterte bilete frå Lofthus frå 1883. Han overtok òg B. Schrøders plater frå Lofthus. I 1971 vart platene redda av Josef Lutro, som fann dem hos den skomakeren Skøien hadde losjert hos, og fekk dem plassert i Hardanger Folkemuseum i Utne. Den yngste dottera, Joron Margaretha vart buande på Adamstuen som gift. Ho tok hand om alt Skøiens utstyr og alle glasplatene. I 1955 gav ho platene til Riksantikvaren og sjølve fotoutstyret til Norsk Folkemuseum. Marthinius Skøien er òg representert i billedsamlingen ved Norsk Maritimt Museum og Nasjonalbiblioteket.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marthinius Skøien» frå Wikipedia på bokmål, den 8. oktober 2018.*

Litteratur
----------

* Bonga, Susanne: *Eldre norske fotografar*, 1980
* Erlandsen, Roger: *«Pas no paa*! No tek eg frå holet!», 2000, ISBN 82-91780-02-1
* Hamrar, Trond B.: *Landskapsfotograf Marthinius Skøien*, Årbok for Valdres, 1986
* Larsen, Peter og Sigrid Lien: *Norsk fotohistorie*, 2007
* Meyer, Robert: *Den glemte tradisjonen.* Utstillingskatalog, Oslo Kunstnerforening, 1989

Bakgrunnsstoff
--------------

* Marthinius Skøien i Fotografregisteret. i Marthinius Skøien i Fotografregisteret..
* Digitaliserte bilete av Skøien hos Nasjonalbiblioteket.
|  |
| --- |
| **Elektrisk ål** |
| Elektrisk ålElektrisk ål |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Gymnotiformes |
| **Familie:** | Gymnotidae |
| **Slekt:** | *Electrophorus* |
| **Art:** | **Elektrisk ål** *E. electricus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Electrophorus electricus***Linnaeus, 1766 |

**Elektrisk ål** (*Electrophorus electricus*) er ein stor ferskvassfisk som lever i Orinoco- og Amazonas-bassenga i Sør-Amerika. Namnet sitt har han fått på grunn av dei elektriske organa han har på bakkroppen, og som brukast til forsvar og jakt og som sanseorgan. Med desse kan han produsera elektriske sjokk på mellom 600 til 800 volt.

Kjenneteikn
-----------

Elektrisk ål har ein avlang, tilnærma firkanta kropp nesten utan skjel. Hovudet er flatt med ein firkanta munn som sit ytst på snuten. Gattfinnen går heilt ut til haletippen. Fargen er mørk skittengrøn og skiftar over til gulaktig på undersida.

Fisken kan bli opptil 250 cm lang og vege opp til 45 kilo. Vanleg lengd på dyra er derimot ikkje meir enn ein meter.

Sidan områda den elektriske ålen lever i er mørke, grumsete og ofte oksygenfattige, er gjellene tilpassa til å kunne ta opp oksygen frå luft så vel som vatn. Kvart 10. minutt eller tilsvarande sym dei opp til overflata og gulpar i seg ein munnfull luft.

Levesett
--------

Mesteparten av tida ligg den elektriske ålen stille i mørke bakevjer i elver og bekkar. Dei er lite selskapelege, og lever som regel åleine i skjul.

Jakt skjer om natta. Ungdyr lever av virvellause dyr dei finn på botnen medan vaksne stort sett et fisk og litt frosk, som dei drep med dei elektriske organa sine. Desse vert òg nytta til forsvar mot predatorar; noko som fungerer så effektivt at arten ikkje har andre naturlege fiendar enn mennesket.

### Formeiring

Elektrisk ålElektrisk ål har ytre befruktning, kor hoa legg egga sine i eit skumreir hannen har bygd. Hannen befruktar dei, og tek òg på seg jobben å vakta reiret med dei veksande larvane til dei vert skyld ut i vatnet 10 cm lange i løpet av regntida (vanlegvis midt i januar). 

Det er tre gonger så mange hannar som hoer, og desse er òg størst. Hoene produserer tre kull på til saman 17 000 egg. Mykje tyder på at den reproduktive suksessen til dyra avheng av kor gode reirplassar dei finn.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Elektrisk ål |
| Svensk | Darrål, elektrisk ål |
| Dansk | Elektrisk ål |
| Engelsk | Electric eel |
| Tysk | Zitteraal |
| Fransk | Anguille électrique |
| Spansk | Anguila eléctrica |
| Russisk | Elektritsjeskij ugor (Электрический угорь) |

Bakgrunnsstoff
--------------

* FishBase

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
**Martin Heinrich Klaproth** (1. desember 1743–1. januar 1817) var ein tysk kjemikar som oppdaga dei tre grunnstoffa 
uran, zirkonium og titan.

Klaproth gjorde mykje for å forbetra og systematisera framgangsmåtane innan analytisk kjemi og mineralogi. Gjennom arbeidet sitt både oppdaga og identifiserte han grunnstoffa uran, zirkonium og titan. Han fann òg fram til oppbygginga av fleire samansette stoff, mellom anna dei som inneheldt dei nyleg oppdaga grunnstoffa tellur, strontium, cerium og krom.

Vitskapsmannen som skulle bli leiande innan kjemifaget i Tyskland starta som apotekar. Han var fødd i Wernigerode og hadde først assistentjobbar i apotek i Quedlinburg, Hannover, Berlin og Danzig (Gdańsk) før han slo seg ned i Berlin som styrar av eit apotek i 1771. Etter å ha gifta seg med den velståande Christiane Sophie Lehmann, niesa til apotekaren Andreas Sigismund Marggraf, blei han eigar av *Bären-Apotheke* i byen i 1780.

Frå 1782 var Klaproth tilsett ved Ober-Collegium Medicum, og fem år seinare blei han førelesar i kjemi for det kongelege prøyssiske artilleriet. Då Humboldt-universitet i Berlin blei grunnlagd i 1810 blei han utnemnd til professor i kjemi.

Martin Klaproth blei ramma av slag første nyttårsdag og døydde i Berlin.

Sonen hans, Heinrich Julius Klaproth, hadde gått mot faren sin vilje og blei ein orientalist og oppdagar.

Kjelder
-------

* Engelsk Wikipedia
* Tysk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Martin Heinrich Klaproth**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Hovudkontoret til Glamox ligg i denne kontorbygningen i Nydalen i Oslo.
**Glamox** er ein norsk produsent og leverandør av ljosrøyrarmatur og elektriske varmeomnar. Føregangaren til Glamox, **L/L Maskin-EL**, vart stifta av gründaren Birger Hatlebakk, i Trondheim, i 1947. I 1948/49 utvikla Hatlebakk ein unik prosess som gjorde det råd å framstille ljos- og varmereflektorar av aluminium. Namnet Glamox kjem frå «**GLA**tt **M**att **OX**idised», som syner til denne prosessen. I 1951 vart namnet på føretaket endra til *Glamox*. I 1957 vart produksjonen flytta frå Trondheim til Molde.

I dag er Glamox eit etter måten stort føretak i norsk målestokk, med om lag 2200 tilsette og ein omsetnad på 3,3 milliardar NOK (2021).[*treng kjelde*]

Glamox produserer hovudsakleg lysarmatur for industri, skipsfart, oljeverksemd og næringsbygg. Føretaket har fabrikkar i Tyskland, Estland, Kina og Canada i tillegg til i Noreg. Den største fabrikken ligg i Molde, der Birger Hatlebakk stifta Glamox i 1957.

Glamox Luxo har fabrikk i Kirkenær i Grue kommune med om lag 50 tilsette som produserer armbaserte lampar. Luxo vart kjøpt i 2009.

Kjelder
-------

1. ↑  Linder, Mats (22. januar 2023). «Glamox». *Store norske leksikon* (på norsk).
2. ↑  Effektivisering i alle ledd. Kongsvingerregionen.no. Vitja 18. juli 2020. «I dag har virksomheten om lag 50 tilsatte [...] Grue-bedriften, som er den eneste i Glamox Luxo-familien som lager armbaserte produkter»
3. ↑  Norske Luxo saksøker Pixar. Stavanger Aftenblad. Vitja 18. juli 2020

* *Denne artikkelen byggjer i delvis på «no:Glamox» frå Wikipedia på bokmål, den 24. januar 2008.*
*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Glamox**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
|  |
| --- |
|  |
| * Elektrisitet
* Magnetisme
 |
| 
Elektrostatikk

* Elektrisk lading
* Statisk elektrisitet
* Elektrisk felt
* Leiar
* Isolator
* Triboelektrisitet
* Elektrostatisk utlading
* Induksjon
* Coulomb-lova
* Elektrisk fluks
* Gauss-lova
* Elektrisk potensial energi
* Elektrisk dipolmoment
* Polarisasjonstettleik

 |
| 
Magnetostatikk

* Ampère-lova
* Magnetfelt
* Magnetisering
* Magnetisk fluks
* Biot–Savart-lova
* Magnetisk moment
* Gauss' magnetismelov

 |
| 
Elektrodynamikk

* Lorentz-kraft
* Elektromagnetisk induksjon
* Faradays lov
* Lenzs lov
* Forskyvingsstraum
* Maxwells likningar
* Elektromagnetisk felt
* Elektromagnetisk stråling
* Maxwell-tensor
* Poynting-vektor
* Liénard–Wiechert-potensial
* Jefimenkos likningar
* Virvelstraum

 |
| 
Elektrisk krins

* Straum
* Potensial
* Spenning
* Motstand
* Ohms lov
* Seriekrins
* Parallellkrins
* Likestraum
* Vekselstraum
* Elektromotorisk spenning
* Kapasitans
* Induktans
* Impedans
* Resonanskammer
* Bølgjeleiar

 |
| 
Kovariant formulering

* Elektromagnetisk felttensor
* Elektromagnetisk stressenergitensor
* Firestraum
* Elektromagnetisk firepotensial

 |
| 
Vitskapsmenn

* Ampère
* Coulomb
* Faraday
* Gauss
* Heaviside
* Henry
* Hertz
* Lorentz
* Maxwell
* Tesla
* Volta
* Weber
* Ørsted

 |
| * v
* d
* e
 |

Impedans i det komplekse planet.
**Elektrisk impedans** er definert som tilhøvet

{\displaystyle Z={\frac {V}{I}}},
der *V* er elektrisk spenning og *I* er elektrisk straum. *Impedans* kjem frå lat. *impedire* (hindra, gjera motstand) og er ei generalisering av motstand. Omgrepet vart innført av Oliver Heaviside i 1886[*treng kjelde*]. Impedans har einig V/A, som har fått namnet Ohm og symbolet Ω. 

Impedans er ein kompleks storleik og kan på rektangulær form uttrykkast 

{\displaystyle Z=R+jX},
der realverdien er elektrisk motstand, {\displaystyle j={\sqrt {-1}}} og {\displaystyle X} er talverdien til den elektriske reaktansen. På polar form kan impedansen uttrykkast som

{\displaystyle Z=|Z|e^{j\theta }},
der

{\displaystyle |Z|={\sqrt {R^{2}+X^{2}}}}
er talverdien og

{\displaystyle \theta ={\frac {X}{R}}},
er vinkelen mellom spenning og straum.
Reaktansen kan vera positiv eller negativ.

Impedansen til ein ideell spole

{\displaystyle Z\_{L}=j\omega L},
der \omega er vinkelfrekvensen og *L* er induktansen til spolen, er ein impedans der realdelen (motstanden) er null og reaktans er positiv. For ei sinusforma spenning betyr dette at spenninga ligg {\displaystyle 90^{o}} (ei kvart bølgjelengd) før straumen. 
Impedansen til ein ideell kondensator

{\displaystyle Z\_{C}={\frac {1}{j\omega C}}=-j{\frac {1}{\omega C}}},
der *C* er kapasitansen til kondensatoren. I dette tilfellet er reaktansen negativ. Det betyr at spenninga ligg {\displaystyle 90^{o}} etter straumen.

1. ↑  S. Franco, *Electric circuits fundamentals*, Saunders College Publishing, 1995.

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**«Saga Siglar»** var ein fullskala modell av knarren Skuldelev 1, ein båt frå vikingtida som vart funnen i Roskildefjorden på Sjælland. Knarren vart bygd i Bjørkedalen i 1982–1983. Sigurd Bjørkedal bygde han, saman med sønene Jakob, Ottar og Dag Inge, for Ragnar Thorseth. 

Knarren var bygd av furu, med kjøl, stamnar og botnstokkar av eik. Han var 16,5 meter lang og 4,8 meter brei. Han vart rigga med eit råsegl på 96 m², i ei 13 meter høg mast. Han stikk 0,6 meter djupt når han er tom, og 1,3 meter fullasta. Då kan han bere 16 tonn med last og ballast.
Det vart innsett ein 22 hk dieselmotor. Under seglas vart han styrd med sideror. Eit enkelt hekkror kunne monterast for bruk ved motordrift i tronge farvatn.

I 1984–1986 gjennomførte Ragnar Thorseth jordomsegling med «Saga Siglar».

«Saga Siglar» forliste under ein storm i Middelhavet i mai 1992. Han var då, saman med osebergreplikaen «Oseberg», på veg til verdsutstillinga i Sevilla. Båe skipa forliste. Mannskapa vart redda.

I 1993, som erstatning for «Saga Siglar», vart «Borgundknarren» bygd på Bjørkedalen etter same mål som forgjengaren. «Borgundknarren» er no eigd av Sunnmøre Museum.

I 1994 bygde same båtbyggarane knarren «Kvitserk» til Ragnar Thorseth.

Kjelder
-------

* Ragnar Thorseth: *«Saga Siglar»*
* Om vikingskipet «Skuldelev 1»
* Om vikingskipet «Skuldelev 1» på internettsidene til *Vikingeskibsmuseet* i Roskilde i Danmark. Arkivert 2013-11-10 ved Wayback Machine.
**Elektrisk forskyving** eller **elektrisk flukstettleik**, vanlegvis med symbolet {\displaystyle \mathbf {D} }, er eit vektorfelt som opptrer i Maxwell-likningane. Det er ein fysikalsk storleik lik produktet av den elektriske feltstyrken, E, og permittiviteten, ε. Elektrisk forskyving skuldast dels frie ladningar i eit stoff. 

I SI-einingar vert **D** målt i coulomb per kvadratmeter (C/m2).

Definisjon
----------

I eit dielektrikum fører eit elektrisk felt **E** til at bundne ladningar i stoffet (atomkjernar og elektrona deira) vert noko fråskild, slik at det vert skapt eit lokalt elektrisk dipolmoment. Den elektriske forskyvinga **D** er definert som 

{\displaystyle \mathbf {D} \equiv \varepsilon \_{0}\mathbf {E} +\mathbf {P} ,}
der {\displaystyle \varepsilon \_{0}} er permittiviteten i vakuum og **P** er den (makroskopiske) tettleiken til dei permanente og induserte elektriske dipolmomenta i stoffet, kalla polarisasjonstettleik. Ved å skilje den totale mengda ladningstettleik i frie og bundne ladningar: 

{\displaystyle \rho =\rho \_{f}+\rho \_{b}}
kan tettleiken skrivast om som ein funksjon av polarisasjonen **P**:

{\displaystyle \rho =\rho \_{f}-\nabla \cdot \mathbf {P} .}
**P** er eit vektorfelt der divergensen gjev tettleiken av bundne ladningar {\displaystyle \rho \_{b}} i stoffet. Det elektriske feltet tilfredsstiller likninga:

{\displaystyle \nabla \cdot \mathbf {E} ={\frac {1}{\varepsilon \_{0}}}(\rho \_{f}+\rho \_{b})={\frac {1}{\varepsilon \_{0}}}(\rho \_{f}-\nabla \cdot \mathbf {P} )}
og dermed 

{\displaystyle \nabla \cdot (\varepsilon \_{0}\mathbf {E} +\mathbf {P} )=\rho \_{f}}.
Forskyvingsfeltet tilfredsstiller derfor Gauss-lova i eit dielektrikum: 

{\displaystyle \nabla \cdot \mathbf {D} =\rho -\rho \_{b}=\rho \_{f}} .

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Electric displacement field» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2012.*
Bilete av den optiske ettergløden til gammaglimt GRB 990123.
**Gammaglimt** er dei mest kraftige eksplosjonane i universet sidan Big Bang og det mest lyssterke fenomenet ein kjenner til. Gammaglimt skjer på avstandar av milliardar av lysår og består av ein kraftig utladning av gammastråling og ein seinare etterglød i synleg lys. Gammaglimt kan vara i alt ifrå millisekund til fleire minutt.

Sannsynet for at ei av desse strålene treff jorda, er forsvinnande liten, men dersom det skulle skje, ville det ha øydeleggjande verknad for livet på jorda.

Opphav
------

Illustrasjon av ei massiv stjerna som kollapsar og dannar eit svart hòl.
Det finst ulike teoriar for kva som er opphavet til gammaglimt:

* hypernovaeksplosjonar som let etter seg svarte hòl
* binærsystem beståande av nøytronstjerner eller svarte hòl slår seg saman til eit svart hòl

I det første scenarioet går kjernen til ei massiv stjerna tom for kjernar som kan fusjonerast med energigevinst. Dette skjer når kjernen består av jern, og kjernen vil no kollapsa til eit svart hòl om stjerna er massiv nok. Store mengder frigjord energi vil so skapa to jetstråler av partiklar med relativistisk fart som går ut frå polane til stjerna. Dette vil kunna bli observert som eit gammaglimt om ei av jetstrålene peikar mot jorda.

I det andre scenarioet vil samanslåinga av to nøytronstjerner eller ei nøytronstjerna og eit svart hòl føra til at store energimengder blir frigjorde og igjen gje opphav til to jetstråler som kan registrerast som gammaglimt.

Historia
--------

Gammaglimt blei først observert i 1967 av dei amerikanske Vela-satellittane som leitte etter energirik gammastråling som skulle stamma frå sovjetiske atomprøvesprengningar på baksida av månen. I staden oppdaga satellittane gammastråling frå andre stader i universet; utan at ein visste kor dei kom ifrå. Seinare observasjonar har vist at gammaglimt skjer på svært store avstandar på milliardar av lysår.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artiklar om gammaglimt på heimesidene til Universitet i Oslo
* Sida hos NASA om gammaglimt

Kjelder
-------

1. ↑  «Swift Explorer - News Media Kit» - PDF-dokument med informasjon om Swift-sonden på prosjektet si heimesida.
2. ↑  «Gamma-Ray Bursts: Introduction to a Mystery» NASA's Imagine the Universe om gammaglimt.
3. ↑  «Gammaglimt», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014
4. 1 2  [ «Taking a ringside seat
for a gamma-ray burst»] Arkivert 2008-09-20 ved Wayback Machine. - Artikkel om gammaglimt frå 1999 hos NASA.
5. 1 2 3  «Universets voldsomste hemmeligheter skal avsløres» - artikkel av Knut Jørgen Røed Ødegaard om oppskytinga av romteleskopet Swift.
6. 1 2 3  «Tidenes kraftigste lysblaff fra gammaglimt» - artikkel av Knut Jørgen Røed Ødegaard om det krafigaste gammaglimtet registrert (2008).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |