recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Lavernock **Lavernock** |
| --- |
| Plassering |
| 

Lavernock is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Wales |
| Hovudområde | Vale of Glamorgan |
| Geografi |
| Koordinatar |  51°14′25″N 3°10′20″W﻿Koordinatar: 51°14′25″N 3°10′20″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Lavernock**
 |

**Lavernock** er ein landsby i Vale of Glamorgan i det sørlege Wales. Han ligg mellom Penarth og Sully ved Bristolkanalen.

13. mai 1897 sende Guglielmo Marconi, med assistanse frå ingeniøren George Kemp frå postkontoret i Cardiff, det første trådlause radiosignalet over vatn frå Lavernock Point i landsbyen til øya Flat Holm i Bristolkanalen. Meldinga som vart send med morsealfabetet var 'ARE YOU READY' ('er du klar').

Lavernock Point med Flat Holm i bakgrunnen
Ved landsbyen ligg Cosmeston Lakes Country Park, ein park med rikt fugleliv og ein rekonstruksjon av ein landsby frå mellomalderen. Det er òg godt turterreng med utsikt til øyane Flat Holm og Steep Holm.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lavernock» frå Wikipedia på bokmål, den 22. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kart over Paleo-Tethys-havet.
Bilete av Paleo-Tethys-havet før den kimmerske plata flytta nordover og lukka havet. Paleo-Tethys-havet vart lukka for 180 millionar år sidan. Bilete er ei teikning av jorda for om lag 290 millionar år sidan (perm)
Den kimemerske plata flyttar seg nordover og lukkar Paleo-Tethys-havet, medan Tethyshavet opnar seg i sør. Bilete av jorda for 249 millionar år sidan (grensa mellom perm og trias)
**Paleo-Tethys-havet** var eit urhav i paleozoikum som låg mellom Gondwana og dei såkalla huniske terrana, av det som i dag dannar delar av Sentral-Europa, Den iberiske halvøya og Kina. 

Paleo-Tethys-havet tok for då to små terran dreiv bort frå Gondwana i sein ordovicium og byrja å flytte seg mot Euramerika i nord. I denne prosessen for svann Rheichavet mellom Det gamle raude kontinentet og dei huniske terrana. I devontida opna den austlege delen av Paleo-Tethys-havet seg opp då Nord-Kina og Sør-Kina flytta seg nordover. Dette gjorde at Proto-Thetys-havet, ein forgjengar til Paleo-Tethys-havet, krympa fram til sein karbon, då Nord-Kina kolliderte med Siberia. I sein devon danna det seg ein subduksjonssone sør for dei huniske terrana, der botn av Paleo-Tethys-havet forsvann under. Gondwana starta å flytte seg nordover og lukka i prosessen den vestlege delen av Paleo-Tethys-havet. 

I karbontida fann det stad ein kollisjon mellom Det gamle raude sandsteinkontinentet og dei europeiske, huniske terrana. Dette vert kalla den variskanske orogensen (alleghenianske orogensen i Nord-Amerika). Rheichavet hadde då heilt forsvunne og dei vestlege områda av Paleo-Tethys-havet lukka seg. 

Seint i permtida braut den smale, lange kimmerske plata (i dag delar av Tyrkia, Iran, Tibet og delar av Søraust-Asia) bort frå Gondwana (som no var ein del av Pangea). Sør for Kimmeria danna det seg eit nytt hav, Tethyshavet. Seint i trias var det berre eit smalt sund igjen av Paleo-Tethys-havet. I tidleg jura, som ein del av den alpine orogensen, forsvann oseanskorpa i Paleo-Tethys-havet under den kimmerske plata og lukka havet frå vest til aust. Ein siste rest av Paleo-Tethys-havet utgjer kanskje ein del av havbotn i Svartehavet. 

Paleo-Tethys-havet låg der Indiahavet og Sør-Asia i dag ligg.

Sjå òg
------

* Tethyshavet
* Proto-Tethys-havet
|  |
| --- |
| **Palawanbrillefugl** |
| PalawanbrillefuglPalawanbrillefugl |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** NT Nær truga |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Brillefuglar Zosteropidae |
| **Slekt:** | *Zosterornis* |
| **Art:** | **Palawanbrillefugl** *Z. hypogrammicus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Zosterornis hypogrammicus***Salomonsen, 1961 |

**Palawanbrillefugl** (*Zosterornis hypogrammicus*) er ein sporvefugl som er endemisk for oppstykka avgrensa høgtliggande skogsområde på øya Palawan på Filippinane. Han er medlem av den biologiske slekta *Zosterornis* av totalt fem liknande brillefuglartar. Heile gruppa er endemisk for Filippinane.

Skildring
---------

Dette er ein relativt stor brillefugl, ca. 14-15 centimeter i kroppslengd. Fjørdrakta til vaksne fuglar er generelt olivengrøn på oversida og undersida er olivengul med mørke striper i lengderetninga. Eit stort felt på sida av hovudet frå nebbet bakover og ned mot nakken er mellomgrått. Kjønna er like.

Habitatet til denne arten er eviggrøn, høgtliggande skog frå 1000 moh. til over 2000 meter på den sørlege delen av Palawan. Føda er både insekt og vegetabilsk materiale. Dei plukkar insekt frå blader i alle høgder i trea, men mest oppe i trekroner. Dei beitar parvis eller i små grupper.

Palawanbrillefuglar er rekna som vanlege i det litle utbreiingsområdet sitt. Populasjonen er ikkje estimert, men er trudd å vere stabil. Arten var tidlegre klassifisert som sårbar, no nedgradert til globalt nær truga.

### Oppdaginga

I august 1961 kom eit dansk ekspedisjonsskip til Palawan og biologane ombord slo leir i ei høgd på 1100 moh. på fjellet Mataling. Eit eksemplar av denne fuglen vart funne og levert til den danske ornitologen Finn Salomonsen som skildra *Zosterornis hypogrammicus* som ein ny art for vitskapen. Den artspesifikke namnedelen *hypogrammicus* kjem frå gresk 'hupo' og 'grammikos' og refererer til den streka undersida.

Kjelder
-------

* David Brewer (2018). *Birds New to Science - 50 Years of Avian Discoveries* (1. utg.). London, New York: Christopher Helm. s. 276. ISBN 978-1-4729-0628-1.
* Collar, N. & Robson, C. (2018) *Palawan Striped-Babbler (Zosterornis hypogrammicus)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 20. mai 2018

Referansar

1. 1 2  Collar, N. & Robson, C. (2018)
2. ↑  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Zosterornis hypogrammicus*. Henta frå  den 20. mai 2018
3. ↑  David Brewer (2018)
4. ↑  Jobling, James A (2010). *The Helm Dictionary of Scientific Bird Names*. London: Christopher Helm. s. 199. ISBN 978-1-4081-2501-4.
**André Bucher** (fødd 19. oktober 1976) er ein sveitsisk tidlegare friidrettsutøvar frå Neudorf i Luzern som tevla på mellomdistansane. Hans største triumf var sigeren på 800 meter under VM 2001 i Edmonton. Same sesongen vann han ein del av hovudpremien i Golden League-turneringa. Også bestetida 1,42,55 presterte han i 2001-sesongen.

Aktiv
-----

Bucher deltok i Sommar-OL 1996 på spesialdistansen 800 meter, der han vart slått ut i semifinalane. Også i VM 1997 rauk han ut i semifinalane. I EM i friidrett 1998 i Budapest tok han seg greitt til finalen på 800 m, der han vann sølvmedaljen med sveitsisk rekordtid, 1.45,04, tyske Nils Schumann vann tevlinga. Nummer to på 800 m vart han også i unversiaden 1999, medan han i verdsmeisterskapen same året enno ein gong vart utslått i semfinalane.

Under dei olympiske sommarleikane 2000 vart André Bucher nummer fem i 800-finalen, i eit løp der han i siste sving vart mykje forstyrra av italienaren Andrea Longo, så mykje at italienaren vart diskvalifisert.

Bucher feira sin største triumf i 2001 då han vart verdsmeister på 800 m. Under meisterskapen i Edmonton var han heilt suveren, dei andre medaljevinnarane kom i mål kring ni tidels sekund bak. Vel ei veke etter VM-triumfen sprang han i Zürich i mål på rekordtida 1.42,55, sveitsisk rekord til denne dag (2015). Gjennom 2001-sesongen vann han fem av 800-meterløpa i Golden League-stemna og dermed ein del av hovudpremien. Til sist i sesongen sigra han i IAAF-finalen.

Frå 2002 vart Bucher meir og meir plaga av ulike slitasjeskadar. Han lukkast likevel kapre sølvmedaljen på 800 under EM i friidrett 2002 i München, eit reint lureløp som vart vunne av Wilson Kipketer som representerte Danmark. 2005-sesongen vart Buchers siste som toppidrettsutøvar.

Både 2001 og 2002 vart Bucher vald til årets idrettsutøvar i Sveits.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1996 i Atlanta: Utslått i semfinalane (1,46,41 =nr 11)
* VM 1999 i Aten: Utslått i semfinalane (1.46,88 =nr 14)
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 1.45,04
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i semfinalane (1.48,07 =nr 19)
* OL 2000 i Sydney: Nr 5 – 1.45,40
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 1.43,70
* EM 2002 i München: Sølvmedalje – 1.47,43
* VM 2003 i Paris: Utslått i semfinalane (1.46,67 =nr 11)
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (1.47,34)
* VM 2005 i Helsingfors: Utslått i kvalifiseringa (1.47,97)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «André Bucher» frå Wikipedia på tysk, den 8. april 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «André Bucher» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* André Bucher ved IAAF.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Lavrans Solli** (fødd 21. februar 1992 i Oslo) er ein norsk symjar som representerer Bergens Svømme Club.

Solli tok tre gull under junior-NM i Bergen. Distansane var 50, 100 og 200 meter rygg. Han sette også juniorrekord under sommar-OL for ungdom 2010, og fekk bronse på 100 meter rygg.

I mai 2012 sette Solli ny noregsrekord på 100 meter rygg under EM i symjing 2012 i Debrecen med tida 54,83. Han sette også ny nordisk rekord på 50 meter rygg under same EM med 25,28. På begge desse distansane var det han sjølv som hadde den tidlegare noregsrekorden. Den nye noregsrekorden på 100 meter rygg vart avgjerande for at Solli fekk representera Noreg under sommar-OL 2012, som «læregut».

I juli 2012 tok Solli sitt tredje ordinære NM-gull i Tøyenbadet i Oslo.

Lavrans Solli deltok under sommar-OL 2012 saman med symjarane Sara Nordenstam og Ingvild Snildal. Solli sumde 100 meter rygg, og var sju tidelar unna å koma i semifinalen.

Under NM i symjing 2013 vann Solli alle dei 7 distansane han deltok i.

Olympiske medaljar
------------------

### Flagget til Singapore Sommar-OL for ungdom 2010

#### Flagget til Noreg Noreg

 Bronse på 100 meter rygg
 Gull på 200 meter rygg (NM 2013)
 Gull på 4x100 meter fri (NM 2013)
 Gull på 4x50 meter lag medley (NM 2013)
 Gull på 50 meter rygg (NM 2013)
 Bronse på 4x200 meter fri (NM 2013)
 Gull på 4x50 meter fri (NM 2013)
 Gull på 100 meter fri (NM 2013)
 Gull på 4x100 meter lag medley

Kjelder
-------

1. ↑   Svømming.no, 20.08.10: Lavrans Solli til finale i YOG med juniorrekord
2. ↑  Bergens Tidende, 24.05.12: Svømte seg rett inn i europatoppen[*daud lenkje*]
3. ↑   Svømming.no, 24.06.12: Lavrans Solli fra BSC er klar for OL
4. ↑   NRK.no, 10.07.12: Lavrans Solli tok sitt tredje gull
5. ↑   NRK.no, 29.07.12: Læregutten sju tideler unna semifinale

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Crubeens til sals.
**Crubeens** (frå irsk *crúibín*, 'griseføter') er ein irsk matrett laga av kokte griseføter.

Etter at dei er kokte med krydder, urter og grønsaker (som lauk, gulrot, laurbærblad, persille og pepar) kan ein panera griseføtene før ein frityrsteiker dei, eller dei kan bakast. Crubbeens kan serverast varme eller kalde.

Retten var utbreidd som snøggmat på gatekjøken og i og ved pubar på heile 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Dei er blitt mindre vanlege, men blir framleis serverte i tradisjonell form sør på Irland og i gourmetrestaurantar med interesse for tradisjonsmat.

Crubeens er nemnde i folkesongen «The Galway Races» som mellom anna er blitt framført av The Clancy Brothers, The Dubliners, The Chieftains og The Pogues.

Kjelder
-------

1. ↑  crúibín Foras na Gaeilge, 2013.
2. ↑  Crubeens (Crunchy Pigs' Trotters). European Cuisines. Retrieved: 2010-10-15.
3. ↑  «Ireland: Crubeens (Crunchy Pigs' Trotters)», *European Cuisines*
4. ↑  «Galway Races», *King Laoghaire - Irish Ballads & Tunes*

* *Denne artikkelen bygger på «Crubeens» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juli 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cruibini (Grilled Pigs' Trotters) recipe Arkivert 2004-12-17 ved Wayback Machine.
*For sideelva til Karamea, sjå Crow-elva i West Coast.* 

**Crow-elva** renn gjennom nasjonalparken Arthur's Pass National Park i regionen Canterbury på New Zealand. Ho har utspringet sitt nær Mount Rolleston, renn sørover og munnar ut i Waimakaririelva.

Elva fekk namn etter ein gråflikfugl *(lōkako)*, som vart sett i 1865 under ei utforsking av området. Sørøy-kokakoen vart sist sett i 1930-åra, og er truleg utdøydd.

Miljøverndepartementet, Department of Conservation (DOC), vedlikeheld ei fottur-rute langs elva og ei villmarkshytte er tilgjengeleg for tugåarar.

Sjå òg
------

* Anti Crow-elva

Referansar
----------

1. ↑  Peter Dowling, red. (2004). *Reed New Zealand Atlas*. New Zealand: Reed Books. kart 69. ISBN 0-7900-0952-8.
2. 1 2 3  «Arthur's Pass: Avalanche Peak - Crow River route». Department of Conservation. Henta 15. januar 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Crow River (Canterbury)» frå Wikipedia på engelsk, den 15. januar 2013.*

Koordinatar: 42°59′0″ S 171°30′40″ E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Albert Theodor Alexius Moeskau** (27. september 1864–18. august 1929) var ein norsk arbeidar og politikar, fødd i Stange i Hedmark, busett i Tune i Østfold. 

Moeskau var son til ein husmann og seinare meieriarbeidar som budde i Stange og på Hamar. Sjølv reiste han til sjøs i 1882 og var sjømann dei neste sju åra. Han tok deretter til på meieriet («melkefabrikken») på Hamar, flytta så i 1891 til Tune der han arbeidde på eit meieri i Sannesund.

Moeskau var medlem av heradsstyret i Tune frå 1907, og var samstundes både åstads- og forlikskommisær. Åra 1904-08 var han formann i amtspartiet til Arbeidarpartiet. Valbolken 1913-15 var han vald inn på Stortinget for Arbeidarpartiet frå einmannskrinsen Tune. Det måtte ekstra val til, då det fyrste vart forkasta, men han vann begge avrøystingane. På Tinget var han medlem av Tollkomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* «Albert Moeskau død», *Smaalenenes Social-Demokrat 1929.08.19*, 19. august 1929

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ferenc Gyurcsány** (fødd 4. juni 1961 i Pápa i Vest-Ungarn) er ein ungarsk politikar, og var statsminister i Ungarn frå 2004 til 2009. Han representerer Det ungarske sosialistpartiet (*Magyar Szocialista Párt - MSZP*).

Gyurcsány studerte til å bli lærar og fekk bachelorgrad i 1984 frå Janus Pannonius-universitetet i Pécs. I 1990 fullførte han ein mastergrad i økonomi ved det same universitetet. Han vart først med i politikken gjennom den kommunistiske ungdomsligaen (KISZ) i 1984. Frå 1984 til 1988 var han nestleiar i KISZ i Pécs. Frå 1988 til 1989 leia han KISZ sin studentorganisasjon. etter kommunismens fall i 1989 vart han nestleiaren i KISZ sin etterfylgjar, det Ungarske Demokratiske Ungdomsforbundet. I 1990 avbraut han den politiske karrieren sin for å jobba i næringslivet.

I 2002 vendte han tilbake til politikken, som rådgjevar for Péter Medgyessy, som vart statsminister i 2002. Frå mai 2003 til september 2004 var han minister med ansvar for idrett, ungdom og born. Han sat i denne posisjonen då Ungarn vart utsett for ein dopingskandale under sommar-OL i Athen i 2004. Etter samarbeidsproblem med Medgyessy gjekk han av frå regjeringa i september 2004. Like etterpå måtte Medgyessy gå av som statsminister etter at sosialistpartiet sin liberale koalisjonspartnar ikkje lenger kunne godta han. Gyurcsány vart då vald som statsminister av parlamentet, 29. september 2004. Ved parlamentsvalet i 2006 gjekk sosialistpartiet hans fram med litt over eitt prosentpoeng og fekk 43,2 % av røystene. Gyurcsány si koalisjonsregjering vart dermed sitjande.

Gyurcsány gjekk av som statsminister 14. april 2009 og vart erstatta av partifellen Gordon Bajnai.

Gyurcsány er gift for andre gong. Han har to søner frå det første ekteskapet, og ein son og ei dotter frå det andre.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* Munzinger (iba)

 |
Koordinatar: 58°45′15.523″N 17°0′17.194″E﻿

Nyköpings byvåpen
Nyköping 1690
Nyköpingshus ved Nyköpingsån
Brandholmens gamle flyplass
Nyköpingstornen 2006
Stadshuset i Nyköping
**Nyköping** er ein svensk by og centralort i Nyköpings kommune i Södermanland län i landskapet Södermanland, 60 km nordaust for Norrköping. I 2011 hadde byen 29 891 innbyggjarar.

Byen er sete for länsadministrasjonen i Södermanland. Her er hamn og stor handel og industri. Byen er eit trafikknutepunkt ved Havn, betydelig handel og industri. Kommunikasjonssentrum ved E 4 og jernbanelinjene Stockholm–Malmö og Grängesberg–Oxelösund. 

Nyköping fekk bystatus i 1444 og ligg ved Austersjøen.

Historie
--------

Ved Nyköpingån er det blitt funne etterleivningar som er datert til rundt 2000 f.Kr. Nyköping er truleg ein av dei eldste busetnadane i Sverige. Staden, ved munningen av fire elver, Nyköpingsån, Kilaån, Svärtaån samt Idbäcken, var spesielt viktig på den tida då den viktigaste transporten skjedde med båt.

Det eldste privilegiebrevet til Nyköping stammar frå 1444; det omhandla tilgang til øyar i skjergarden. I løpet av mellomalderen var det fleire riksmøte og krigshendingar i byen. I 1280 blei det grunnlagt eit fransikanarkloster i byen. 

Det er ikkje kjend når slottet Nyköpingshus blei reist, men hertug Magnus Ladulås førte der dei forhandlingane som gjorde at den svenske krona fekk kontroll over Visby. På slottet sat Valdemar Birgersson som fange og døydde der i 1302. I 1317 skjedde det som er blitt kalla for «Nyköpings gjestebod» der hertugane Erik Magnusson og Valdemar Magnusson blei tatt til fange av bror deira, kong Birger Magnusson, og seinare døydde. Under Albrekt av Mecklenburg si tid var slottet styrt av den tyske riddaren Raven van Barnekow og seinare Bo Jonsson (Grip).

Sjå òg
------

* Stockholm Skavsta Airport

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Nyköping kommun Arkivert 2011-08-24 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Sveriges residensstäder |
| --- |
| Noverande | AB: Stockholm • C: Uppsala • D: Nyköping • E: Linköping • F: Jönköping • G: Växjö • H: Kalmar • I: Visby • K: Karlskrona • M: Malmö • N: Halmstad • O: Göteborg • S: Karlstad • T: Örebro • U: Västerås • W: Falun • X: Gävle • Y: Härnösand • Z: Östersund • AC: Umeå •  BD: Luleå | Sveriges flagga |
| Avskaffa | L: Kristianstad • P: Vänersborg • R: Mariestad |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Buskmure** |
| BuskmureBuskmure |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Roseordenen Rosales |
| **Familie:** | Rosefamilien Rosaceae |
| **Slekt:** | Buskmureslekta *Dasiphora* |
| **Art:** | **Buskmure** *D. fruticosa* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Dasiphora fruticosa***Rydb. 1898 |

**Buskmure** er ei plante i rosefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing, og veks i Nord-Europa, i det nordlege Sibir, i Alaska, det nordlege Canada og på Grønland. Buskmure er ei lita lauvfellande busk med ei stiv opprett og tettgreina vekstform. Planta vert om lag 1.5 m i diameter. Borken er først lysgrøn med tett hårkledning. Seinare vert borken brun og stripet, og til sist skalar han av i tynne strimlar. Knoppane er spreidde og spisse med grågrøn farge. Blada er ulikefinna med 3-7 småblad. Kvart småblad er elliptisk med heil rand og lett hårkledning. Oversida er grågrøn, medan undersida er gråleg. Blomstrane liknar jordbærplanta sine i forma, og dei kan vert gule, oransje, lyseraude eller kvite, alt etter sorten. Fruktene er små nøtter, som modnast og spirer villig. 

I Noreg veks planta ikkje vilt. Buskmura er ei mykje nytta pryd- og hekkplante i hagar.

Galleri
-------

* 
* Buskmure i CaliforniaBuskmure i California

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Almindelig buskpotentil» frå Wikipedia på dansk, den 17. august 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |
|  |
| --- |
| **Gråkinndovenfugl** |
|  |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av Gråkinndovenfugl Utbreiinga av Gråkinndovenfugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Spettefuglar Piciformes |
| **Familie:** | Dovenfuglar Bucconidae |
| **Slekt:** | *Bucco* |
| **Art:** | **Gråkinndovenfugl** *B. noanamae* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Bucco noanamae***Hellmayr, 1909 |

**Gråkinndovenfugl** (*Bucco noanamae*) er ein fugl i dovenfuglfamilien og er endemisk for Colombia med utbreiing i vestlege delar av landet nord for Buenaventura, i nord heilt mot grensa til Panama og Det karibiske havet.

Skildring
---------

Dette er ein mellomstor, tjukkfallen insektetande dovenfugl med kroppslengd på 18 centimeter. I hovudtrekk har denne fuglearten brun overside, kvit strupe, svart bryst og elles lys underside med mørke flekker. 
Oversida er skildra som gråleg brun med svakt skravert mønster i farge som er nærmar seg raud, han har kvitt nedst i panna og kvit augestripe, øyredekkarane er grå. Det kvite partiet i strupen dannar ein krage ut mot sidene på halsen. Brystet er svart, buken og kroppssidene er kvite med brungule flekker. Nebbet er svart, iris raud og beina lys grå.

Desse fuglane sit ofte urørlege og stille på greiner, bøyer seg så ned og plukkar insekt fra bladverk. Songen er ein serie av mange flytetonar som startar i ei trille og blir meir strekt ut mot slutten. Det naturlege habitatet er i fuktig og våt skog, kan òg bruke gjenvekst sekundærskog og i krattskog og sit lågt i vegetasjonen.

Denne dovenfuglen lever i lågland, under 100 moh. Utbreiingsområdet er frå vestkysten av Urabá-bukta mot Det karibiske havet, i eit belte sørover gjennom Chocó-departementet i vestlege Colombia til Uramba nasjonalpark, så vidt inn i Valle del Cauca-departementet.

Ein kjenner ikkje storleiken på populasjonen, men han er trudd å vere minkande. Arten er sjeldan i utbreiingsområdet og IUCN har klassifisert han som nær truga. Trugsmåla er nye busettingar, avskoging og utviding av plantasjar og anna landbruksdrift.

Kjelder
-------

* Rasmussen, P.C. Collar, N. & Boesman, P. (2013). *Sooty-capped Puffbird (Bucco noanamae)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 1. mai 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Bucco noanamae Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 1. mai 2015
* Steven L. Hilty & William L. Brown, *A Guide to the Birds of Colombia*, Princeton University Press 1986, ISBN 9780691083728

Referansar

1. ↑  Steven et al (1986)
2. 1 2  Rasmussen et al (2013)
3. ↑  BirdLife International factsheeet(2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gråkinndovenfugl**

* Bilete av gråkinndovenfugl på Flickr.com
**Albert John Luthuli** (ca. 1898–21. juli 1967) også kjend under zulunamnet sitt, **Mvumbi**, medan etternamnet òg kan stavast **Lutuli**, var ein sørafrikansk lærar og politikar.

Han var president for ANC, som kjempa for rettane til dei svarte afrikanarane i landet mot det kvite mindretalsstyret, i 1950-åra, heilt til han blei sett i husarrest i 1958. Luthuli fekk Nobels fredspris i 1960.

Livssoge
--------

Byste av Albert Luthuli

Nobelprisen  

Nobels fredspris  
1960

Luthuli blei fødd i Rhodesia rundt 1898, der foreldra hans var kristne misjonærar. Etter at faren døydde flytta mora og ungane tilbake til Natalprovinsen, der dei kom frå. Luthuli utdanna seg til lærar og blei engasjert i fagforeininga for svarte lærarar, *African Teacher's Association*, som han i 1933 blei president for. Han heldt òg preiker i metodistkyrkjer.

Luthuli hadde hatt mykje å gjera med onkelen sin, Martin Luthuli, som var hovding for dei kristne zuluane. I 1933 blei Luthuli sjølv spurd om å bli hovding for denne gruppa. Etter fleire års tenkepause sa han ja, og blei formelt hovding i 1936. Denne stillinga hadde han til dei sørafrikanske styresmaktene tok henne frå han i 1953.

Apartheidsystemet blei utforma frå 1930- til 1950-åra med stadig større undertrykking av svarte. I 1944 reagerte Luthuli ved å bli med i partiet African National Congress, ANC, som kjempa imot dei nye diskriminerande påboda.

Dei sørafrikanske styresmaktene hevda at å vera hovding og medlem i partiet utgjorde ei interessekonflikt, og bad han gje opp ei av dei. Då han nekta, tok dei frå han hovdingtittelen. Ein månad etter dette blei han vald til president for partiet. Han fekk straks reiseforbod, som varte i til saman fire år.

I 1956 deltok Luthuli på ein ANC-konferanse og blei arrestert for landsforræderi, saman med 155 andre. Etter eitt år i varetekt blei klaga mot han droppa. Han fekk likevel påbod om å halda seg innan 8 km omkrins frå heimen sin. I 1961 blei påbodet heva i ti dagar slik at han kunne dra til Oslo og motta Nobels fredspris.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Fermats siste teorem** eller **Fermats store teorem** er eit av dei mest kjende teorema historia til matematikken. Det seier at det ikkje finst nokre positive heiltal *x*, *y* og *z* slik at *x**n*+*y**n* = *z**n*, der *n* er eit naturleg tal større enn 2.

I 1637 skreiv den franske matematikaren Pierre de Fermat i margen på kopien sin av Diophantus *Arithmetica* at han hadde funne «eit verkeleg merkverdig bevis» for denne satsen, men at margen ikkje var stor nok til å skrive det ned. (Original: *Cuius rei demonstrationem mirabilem sane detexi hanc marginis exiguitas non caperet.*) Ikkje før 358 år seinare, i 1995 vart eit bevis for teoremet publisert.

Fermats siste teorem er ei generalisering av den diofantiske likninga *x*2+*y*2 = *z*2, som er knytt med Pythagoras teorem. Denne likninga har uendeleg mange heiltalige løysingar, men for høgare potensar finst det altså ifølge Fermats teorem ingen løysingar.

Beviset for Fermats teorem vart endeleg funnen av Andrew Wiles og publisert i *Annals of Mathematics* i 1995. Beviset hans er på rundt 200 sider, og utanfor rekkevidda for dei fleste nolevande matematikarar. 

Fermat hadde eit bevis for tilfellet n=4. Ei framstilling av dette beviset finst frå side 3 i denne pdf-fila.

Leonhard Euler hadde eit bevis for n=3.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fermats siste teorem» frå Wikipedia på bokmål, den 12. november 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Singh, Simon *Fermats siste sats*, Oslo 1998, ISBN 82-03-20840-1


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
**Albert Hustin** (15. juli 1882–12. september 1967) var ein belgisk lege som oppdaga korleis ein kunne konservera blod og utførte den første ikkje-direkte blodoverføringa.

Hustin var fødd i Ethe, ein liten landsby i Gaume i den belgiske Luxembourg-provinsen. Han studerte medisin ved Université libre de Bruxelles, der han blei assistent for den vidkjende kirurgen Antoine Depage.

Medan Albert Hustin prøvde å finna ein kur for kullosforgifting ved å reinsa blodet med oksygen utanfor kroppen. Problemet var at blodet koagulerte. Hustin følgde opp koaguleringsstudia til Jules Bordet og Octave Gengou, og kjende til dei antikoagulerande eigenskapane til bordsalt og glukose. Begge desse stoffa hadde biverkningar som gjorde at ein ikkje ville kunna bruka blodet etter å bruka dei. Natriumsitrat var kjend for å stabilisera harpiksstoffet mastiks, men blei no også prøvd med blod. Dette gav gode resultat.

Etter fleire dyreforsøk ved Institut Solvay hadde Albert Hustin utforma eit system for indirekte blodoverføring. 27. mars 1914 kunne han gjera det første forsøket med menneske, ein pasient som hadde hatt store indre blødningar. Hustin tok trikken til Saint-Jean-sjukehuset medan han heldt flaska med ukoagulert blod varm mellom føtene. Metoden var ein suksess, og revolusjonerte behandling under første verdskrigen og seinare. 

I november same året utførte den argentinske legen Luis Agote, som arbeidde sjølvstendig frå Hustin, også ei indirekte blodoverføring der han brukte natriumsitrat til å hindra koagulering. 

Ein av dei første som utførte blodoverføringar i stor skala var Antoine Depage, i militærsjukehuset l’Océan i La Panne. Blodoverføringar blei utbreidde for å behandla soldatar under første verdskrigen, men var like gjerne direkte overføringar som moderne, indirekte overføringar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Albert Hustin» frå Wikipedia på fransk, den 5. juli 2014.*
* «Histoire de la transfusion sanguine pendant la Grande Guerre.», 1914-1918.be.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC

 |
**Frithigern** var ein hovding for vestgotarane i 370-åra. Han er best hugsa for å ha sigra over romarane i Slaget ved Adrianopel i 378. 

Frithigern var kristen, og låg i trette med Athanarik, som var den øvste leiaren for tervingane frå 369. Han førte ein stor gotarflokk som slo seg ned på sørsida av Donau i 376 etter at hunarane var komne på herjing til Dacia. Han førte flokken saman med Alaviv. Dei fekk løyve etter keisarleg bod, at dei kunne slå seg ned i Thrakia. Gotarfolket skulle få rå seg sjølve, men fekk ikkje vidare hjelp av romarane. Dei fekk òg bod om at dei skulle vera landevern i byte for løyva til å slå seg ned. 

Folket som Frithigern førte var heller stort, og keisar Valens skjøna snart at dette kunne verte vanskeleg. I tillegg kom òg austgotarane, og dei samla seg no for å slost for rettane sine, då det synte seg at romarane ikkje gav dei stort. Alaviv og Frithigern vart bedne inn av Lupicinus, guvernøren i Marcianopel, til eit forsoningsgilde, men stoda var vanskeleg, og det kom snart til trette mellom romarane og dei ventande gotiske vaktene. Tervingane som var lægra utanfor byen fekk snart gjetord om dette, og dei kravde at byen skulle opne portane og gje dei mat. Lupicinus svara med å få dei gotiske vaktene drepne. I uroa som følgde rømde Frithigern, men Alaviv har truleg mist livet i kampen. Frithigern tok no leiarskapen over gotarfolket i Thrakia, og det kom til ope opprør. Gotarfolket byrja no reine hærtog, og plundra det dei fann. Lupicinus samla folk mot dei, men vart drepen, og den romerske hæren i Thrakia vart slegen ned. Dette var den første gotiske sigeren på romersk jord.

Då dette vart kjend, fekk Frithigern stønad frå thrakiske landarbeidarar og gruvearbeidarar, og den romerske underklassa som leid under hard skattlegging. I eigna var det òg mange gotiske trælar i romersk teneste. Dei gotiske troppane i den romerske hæren skifte òg side, og samla seg til Frithigern. 

Den største sigeren vart vunne i slaget ved Adrianopel året etter, då sjølvaste keisaren vart drepen.

Det er rekna som truleg at gotane miste taket på dei første sigrane sine og vart svekka etterpå. Frithigern forsvinn utor soga om lag 379, og gotarane var i praksis utan leiarskap frå 381 då Athanarik døydde, til Alarik samla dei att mot slutten av 300-talet.

Kjelde
------

* Herwig Wolfram - *The goths*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Claus Frimann Dahl Clasen** (fødd 7. juli 1894 i Kristiania, død 29. mars 1970 i Oslo) var ein norsk visedikter, underhaldar og moromann i radioen sin barndom. Han var kjend som **Lyktemanden**.

Av yrke var Clasen assurandør og arbeidde i Storebrand. Seinare stifta han si eiga assuranseforretning. 

Då Kringkastningsselskapet A/S tok til med sendingar frå Telegrafbygningen i Oslo i 1925, vart Lyktemanden første moromann i norsk radio. Han fekk eit faste program på ein halv time ein gong i veka. Frimann Clasen skreiv ei mengde revyviser, helst under pseudonymet Lyktemanden.

Lyktemandens vekerevy heldt fram etter at NRK overtok all kringkasting i 1933. Programmet gjekk heilt til 1940. Det inneheldt monologar, og satiriske og humoristiske viser om aktuelle hendingar. 

Frimann Clasen var svært produktiv. Han skreiv om lag 3 000 viser for radio frå 1925 til 1940. I tillegg skreiv han ei stor mengd reklameviser, revyviser og slagertekstar. I 1947 trudde han at den totale produksjon var minst 10 000 viser, vers og høvesdikt. 

I dag er han mest kjend som som opphavsmannen til «Lykkeliten», ein song han skal ha skrive då ein av hans eigne søner vart fødd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frimann Clasen» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Lyktemanden hjå MICs nettavis
* Teksta til *Lykkeliten* Arkivert 2008-10-21 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* MusicBrainz (artist)

 |
| **Świdnica** |
| --- |
| Gamlebyen Gamlebyen |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Świdnica** |

 |
| Plassering |
| 


 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Nederschlesiske voivodskap |
| GrunnlagdByrettar | 9901267 |
| Borgarmeister | Wojciech Murdzek |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  22 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006) | 60 354 |
| Koordinatar | 50°51′0″N 16°29′0″E﻿Koordinatar: 50°51′0″N 16°29′0″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 58-100 til 58-106 |
| Telefon-retningsnummer | +48 74 |
| Bilnummer | DSW |
| **Nettstad:** www.um.swidnica.pl |

**Świdnica** (tysk *Schweidnitz*, tsjekkisk *Svídnice*) er ein by sørvest i Polen med kring 60 000 innbyggjarar. Han ligg i Nederschlesiske voivodskap og er den sjuande største byen der. 1975–1998 var han ein del av det tidlegare Wałbrzych voivodskap.

Historia
--------

Katedralen St. Stanislav og St. Vaclav
Świdnica vart ein by i 1250, sjølv om det ikkje finst dokument lenger som stadfester dette. I starten høyrte byen til hertugdømet Wroclaw (Breslau) og fekk to viktige privilegium for å støtte opp om utviklinga. I 1290 hadde Świdnica bymurar med seks portar, handverket og handelen blømde. Frå 1291 til 1392 var byen hovudstad Hertugdømet Świdnica.

Mot slutten av 1300-talet vart byen underlagt Kongedømet Böhmen og byen voks gradvis i denne perioden. Den siste piast-hertugen var Bolko II av Świdnica, og då han døydde i 1368 og landområdet hans vart styrt av hustrua fram til 1392. Då ho døydde vart landområdet innlemma i Böhmen av Wenzel IV. I 1493 vart byen omtalt av Hartmann Schedel i Nürnbergkrønika som *Schwednitz*.

I 1471 var det 47 handelslaug i drift i byen, og nesten 300 heimar hadde rettar til å brygge øl, og større kveg- og humlemarknader vart ofte halde. Ølet vart sendt til mange byar i Europa, som Breslau, Praha, Heidelberg, Kraków og Pisa.

I 1526 vart heile Schlesien, inkludert Schweidnitz, underlagt Habsburgmonarkiet. Trettiårskrigen (1618–1648) gjekk hardt ut over hertugdømet. Byen vart annektert av Kongedømet Preussen under den første schlesiske krigen og så omgjort til ei festning. Schweidnitz vart ein del av det prøyssisk-leia Tyske keisardømet i 1871 under samlinga av Tyskland.

Byen kom tilbake til Polen etter Postdamkonferansen i 1945 og gjeve namnet *Świdnica*. Den tyske folkesetnaden som ikkje alt hadde flykta frå byen vart kasta ut og erstatta av polakkar. Mange av polakkane hadde igjen vorte kasta ut av polske område annekterte av Sovjetunionen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Schlesisk kart frå 1600-talet med byen Schweidnitz
* Offisiell nettstad

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Świdnica**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Şamaxı astrofysiske observatorium** (aserbajdsjansk *Şamaxı Astrofizika Rəsədxanası*) er eit stort observatorium i Aserbajdsjansom ligg 22 km nordvest for Şamaxı i distriktet Şamaxı. Observatoriet ligg i Store Kaukasus, 1435 meter over havet. Det høyrer til Aserbajdsjans nasjonale vitskapsakademi.

Det vart grunnlagt i 1958 av Jusif Mammadalijev og vart bygt mellom 1958 og 1960. Hovudinstrumentet er Carl Zeiss-spegelteleskopet på 2,0 m, som vart innvigt i 1966. Observatoriet har også tre mindre teleskop.

Teleskop
--------

* 2,0 m Carl Zeiss-spegelteleskop
* 70 cm AZT-8 Cassegrain-teleskop
* 60 cm Zeiss-600 Cassegrain-teleskop
* 35 cm Katadioptrisk-teleskop

Galleri
-------

* Observatoriet med 2,0 m Carl Zeiss-spegelteleskopetObservatoriet med 2,0 m Carl Zeiss-spegelteleskopet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shamakhy Astrophysical Observatory» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Şamaxı astrofysiske observatorium**

* (az) (en) Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Kommandørkaptein** er ei offisersgrad i Sjøforsvaret. Den svarar i Noreg til grada oberstløytnant i Hæren og Luftforsvaret. I NATO sitt system er kommandørkaptein rangert på nivå OF4.

I den britiske og den USA-amerikanske marinen svarar kommandørkaptein til *Commander* og i den tyske marinen til *Fregattenkapitän*.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Grad under:Orlogskaptein | **Sjøforsvaret**Militære grader | Grad over:Kommandør |
| Grad under:Major |  **Hæren og Luftforsvaret** Militære grader | Grad over:Oberst |


Militære grader i Noreg

**Hæren/Luftforsvaret:** Meinig/Flysoldat – Korporal – Sersjant – Fenrik – Løytnant – Kaptein – Major – Oberstløytnant – Oberst – Brigader – Generalmajor – Generalløytnant – General

**Sjøforsvaret:** Utskriven meinig – Utskriven leiande meinig – Kvartermeister – Fenrik – Løytnant – Kapteinløytnant – Orlogskaptein – Kommandørkaptein – Kommandør – Flaggkommandør – Kontreadmiral – Viseadmiral – Admiral
**Jacques Henri de Durfort, hertugen av Duras** (9. oktober 1625–12. oktober 1704) var marskalk av Frankrike.

Bror hans, Guy Aldonce de Durfort de Lorges, var òg marskalk av Frankrike. Han tente først under onkelen sin, Turenne, og under Condé. Han utmerkte seg i Mariendal og Alerheim. 

I 1651 følgde han Condé inn i eit opprør, men kom attende i teneste hos kongen i 1657 med tittelen generalløytnant. Han spelte ei viktig rolle i erobringa av Franche-Comté og vart av Ludvig XIV utpeikt som guvernør i provinsen og marskalk i 1675. I 1689 tok han del i øydelegginga av Pfalz under niårskrigen.

Han gifta seg med Marguerite Félice de Lévis, dottera til Charles de Lévis, hertugen av Ventadour og Marie de La Guiche. Marguerite Félice var svigerinna til Charlotte de La Mothe Houdancourt og tante til hertuginna av Rohan-Rohan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacques Henri de Durfort de Duras» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jacques Henri de Durfort de Duras**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Jacques Villon**, opphavleg **Gaston Emile Duchamp** (31. juli 1875–9. juni 1963) var ein fransk kubistisk målar og grafikar frå Damville i Eure i regionen Haute-Normandie. Sju raderingar frå 1913 vert rekna som hans viktigaste bidrag til den kubistiske stilretninga. Raymond Duchamp-Villon og Marcel Duchamp var brørne hans.

### Liv og gjerning

Villon voks opp i ein rik familie. Frå 1894 studerte han juss ved Sorbonne-universitet i Paris. Han tok opp teikning og grafikk og var bidragsytar til både aviser, tidsskrift og plakatsøyler. For å unngå forveksling med slektningane tok han kunstnarnamnet Jacques Villon, etter den franske mellomalderpoeten François Villon.

Åra 1903-05 studerte han ved Académie Julian i Paris. Etter først å ha latt seg inspirere av Edgar Degas og Henri de Toulouse-Lautrec, fatta han interesse for fauvismen, før han nærma seg kubismen og den abstrakte impresjonismen. I 1906 flytta han til landsbyen Puteaux, i utkanten av Paris. Der konsentrerte han seg om å lage grafiske arbeid og utveksle erfaringar med grafikarar som Manuel Robbe.

I 1911 begynte Villon og brørne hans å organisere ei fast diskusjonsgruppe med både kunstnarar og intellektuelle medlemer som Francis Picabia, Robert Delaunay, Fernand Léger. Denne Puteaux-gruppa arrangerte Section d'Or-utstillinga i Paris i oktober 1912. På denne utstillinga og i 1913 presenterte han fleire nyskapande raderingar. Før første verdskrigen deltok han også på den største kunstutstillinga i New York.

Etter verdskrigen var over mot ein abstrakt kunst, med einsfarga, matematiske flater. Gjennom ein periode på nær ti år arbeidde han som grafikar, der han kopierte verk av kjende målar som Édouard Manet og Pablo Picasso. Han begynte å måle att i 1930, som målar konsentrerte han seg etter kvart om landskapsmotiv. Bileta frå perioden er stramt komponerte, med ein meir mangleta fargebruk enn han hadde nytta i tidlegare verk.

Villon døydde i atelieret i Puteaux. Henie Onstad Kunstsenter i Bærum eig oljemåleriet *Den vesle byen* frå 1944.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacques Villon» frå Wikipedia på tysk, den 31. oktober 2013.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
*Landing ved Westminster-brua*, 1818
**Jacques-Laurent Agasse** (24. april 1767–27. desember 1849) var ein sveitsisk dyre- og landskapsmålar. Han var fødd i Geneve, levde og arbeidde i Storbritannia i lang tid, og døydde i London.

Liv og gjerning
---------------

Agasse var fødd og oppvaksen i Geneve, der faren var kjøpmann. Han fekk si fyrste kunstutdanning på ein teikneskule i heimbyen, École de dessin d'après nature. År 1786 reiste han til Paris for å utdanne seg vidare i atelieret til Jacques-Louis David. Han studerte dyreanatomi og dissekering på veterinærskulen og på naturhistorisk museum. Under den franske revolusjonen reiste han tilbake til Geneve. Mellom dei tidlege verka hans finn ein silhouettmåleri i stilen til Jean-Daniel Huber.

*Den nubiske giraffen*, ca. 1827
Agasse vart kjend med den rike briten George Pitt, og reiste med han til Storbritannia. Der oppdaga han den engelske målarkunsten. Heimkomen til Geneve, arbeidde Agasse saman med ungdomsvenene Firmin Massot og Wolfgang-Adam Töpffer. I fellesskap måla dei rikt broderte og livlege landskap, der kvar av dei måla dei delane dei var best på; dyr, menneske, landskap (td. *Der Pferdemarkt in Gaillard*). Saman med Massot og Töpffer høyrde Agasse, på overgangen mellom 1700- og 1800-talet, til mellom dei viktigaste føregangsmennene for den såkalla Genfer-skulen.

År 1800 etablerte Agasse seg i London som dyremålar. Han var snart kjend for sine framstillingar av hestar og hundar. Han måla ville og eksotiske dyr òg, som han studerte i London Zoo. Frå 1801 til 1845 stillte han regelmessig ut i Royal Academy of Arts. Eit av hans fremste verk er *Das Gestüt von Lord Rivers in Stratfield Saye* (omkring 1806). Han laga også sjangermåleri, mellom anna frå Themsen, og illustrete biologibøker. I sine seinare år måla han også portrettmåleri.

Agasse, som var ugift, levde av kunsten sin, men vart aldri rik av han. Han døydde i London i 1849.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacques-Laurent Agasse» frå Wikipedia på tysk, den 1. august 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Werke von und über Jacques-Laurent Agasse[*daud lenkje*] im Katalog der Schweizerische Nationalbibliothek

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* HDS

 |
Voluspå på eit frimerke frå Færøyane
**Kosmologiske dikt** (av gresk *kosmologia*, 'lære om verdsbygnaden') er dikt som fortel om korleis verda vart skapt og utviklar seg. Eit kosmologisk dikt kan òg kallast ein kosmogoni.

Døme
----

Det norrøne eddadiktet *Voluspá* kan tene som døme på eit kosmologisk dikt. Det fortel om korleis gudane, verda, tussane og menneska vart til, korleis verda utvikla seg og gjekk under i Ragnarok, og om korleis ho oppstod att for andre gong med ein ny himmel og ei ny jord. Og om den vona som knytte seg til to overlevande menneske, ein mann og ei kvinne, som fekk høve til å byrja heilt på nytt. Det finst fleire omsetjingar.

Henrik Wergeland sitt dikt *Skabelsen, Mennesket og Messias* (1830) (og den omarbeidde versjonen *Mennesket* frå 1845), gjerne omtala som *verdsdikt*, er òg kosmologiske. Wergeland si skapingssoge har henta inspirasjon frå mange kantar, mellom anna frå Bibelen, som i seg sjølv må reknast som eit kosmologisk verk. Han tek til med skapinga av verda og sluttar med Openberringsboka.

Diktet til Wergeland er eit storfelt episk-dramatisk-lyrisk verk. Den verdshistoriske framstillinga sprengjer rammene for bibelen, som held seg til soga åt jødefolket. Wergeland vil fortelja om heile menneskja, om «Makt og Bedrag» og om voksteren mot sanning, fridom og kjærleik. Verket i første utforming avsluttar nærast apokalyptisk. Den omarbeidde versjonen endar i ein utopi, «Jesu aandige Opstandelse», som er utforma som eit visjonsdikt.

Kjelder
-------

1. ↑  Jf. *EDDA KVÆDE: Norrøne fornsongar* På nynorsk ved Ivar Mortensson Egnund, tridje utgåva. Det norske samlaget 1941.
2. ↑   Moen, Svein Roald, Solum 1988: *Skapelse, fall og frelse: en studie i Henrik Wergelands* Skabelsen, mennesket og Messias*. Doktoravhandling 1986, og Myhren, Dagne Groven, 1991* Kjærlighet og Logos : En undersøkelse og en sammenligning av Henrik Wergelands verdensdikt: Skabelsen, Mennesket og Messias (1830) og Mennesket (1845)*. Doktoravhandling, 1988. Solum forlag, 1991.*
**Jacques Herbrand** (12. februar 1908–27. juli 1931) var ein fransk matematikar. 

Sjølv om han døydde ung, berre 23 år gammal, så rakk han å gjere ein stor innsats innanfor matematisk logikk og algebraisk talteori, særleg klassefeltteori. Særleg viktig var arbeidet hans innanfor matematisk logikk, der han saman med K. Gödel og T. A. Skolem var ein hovudperson i utviklinga som matematisk logikk gjennomgikk omkring 1930.

Han introduserte den rekursive funksjonen. *Herbrand-teoremet* syner til eit av to heilt forskjellige teorem. Eit av dei er frå doktorgradsavhandlinga hans om bevisteori, og den andre til Herbrand–Ribet-teoremet. Herbrand-kvotienten er ein Euler-karakteristikk, nytta i homologisk algebra. 

Han omkom då han fall utanfor Massif des Écrins i Alpane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacques Herbrand» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MGP

 |
|  |
| --- |
| Kjemisk struktur
*Hydroklortiazid* |
| **CAS-nummer**  58-93-5 | **ATC-nummer**  C03A A03 |
| Metabolisme |  |
| Halveringstid | Ca. 9,5-13 timer, lenger ved nyresvikt |
| Utskiljing | Renal |
| Administrasjonsform | Per oral |

**Hydroklortiazid** er er eit urindrivande lækjemiddel som blant anna vert brukt for å senkja blodtrykk, mot hjartesvikt, ødem og diabetes insipidus. Ein kan òg nytta hydroklortiazid mot auka kalsiumutskiljing i urinen, hyperkalsuri.

Hydroklortiazid høyrer til ei gruppe lækjemiddel som vert kalla tiazid. 

Stoffet står på dopinglista til antidoping-byråa WADA og Antidoping Norge.

Administrasjon
--------------

Enalapril vert vanlegvis administrert i tablettform. Ein finn òg ofte hydroklortiazid i kombinasjon med andre lækjemiddel som til dømes ACE-hemmaren enalapril, betablokkaren bisoprolol og angiotensinreseptorblokkarar.

Marknadsføringsløyver i Noreg
-----------------------------

Hydroklortiazid som einaste virkestoff:

Esidrex, Novartis Norge AS

Bakgrunnsstoff
--------------

* Preparatomtaler Arkivert 2007-11-10 ved Wayback Machine. - Statens lækjemiddelverk
* Felleskatalogen - Felleskatalog over farmasøytiske spesialpreparat marknadsført i Noreg