recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hough-funksjonar** er eigenfunksjonane til tidvasslikningane til Laplace som styrer væskerørsle på ein roterande sfære. Slik sett vert dei nytta i geofysikk og meteorologi der dei dannar ein del av løysinga for bølgjer i atmosfæren og havet. 

Kvar hough-modus er ein funksjon av breiddegrad og kan uttrykkast som ein uendeleg sum av tilknytte legendre-polynom; funksjonar som er ortogonale over sfæren i det kontinuerlege tilfellet. Dermed kan ein òg sjå på dei som generelle fourierrekkjer der basisfunksjonen er eigensvingingar i ein atmosfære som er i ro.

Sjå òg
------

* Sekundær sirkulasjon
* Legendrepolynom
* Primitive likningar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hough function» frå Wikipedia på engelsk, den 25. november 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Lindzen, R.S. (2003). «The Interaction of Waves and Convection in the Tropics» (PDF). *Journal of the Atmospheric Sciences* **60**: 3009-3020. Arkivert frå originalen (PDF) 13. juni 2010. Henta 25. november 2009.
Ei rekkje nedgravde Cadillacar måla i regnbogefargar.
Flytande oljeprojeksjonar med ein kraftig lampe som vart nytta til å projisere roterande fargar på skjermar sidan 1960-åra.
**Psykedelia** er eit omgrep som vart gjeven til subkulturen av folk som ofte nytta psykedeliske stoff som LSD, meskalin og peyote i 1960-åra. Omgrepet vert òg nytta til å skildre psykedelisk kunst og psykedelisk musikk. Psykedelisk kunst og musikk prøver typisk å gjenskape eller reflektere opplevinga av endra medvitstilstandar. Psykedelisk kunst brukar ofte forvrengde eller surrealistiske bilete, lyse fargar og fulle spektrum og animasjonar (som teiknefilmar) for å framkalle og overføre til sjåaren eller lyttaren kva kunstnaren opplevde under påverknad av dop, eller forsterke opplevinga til dopbrukaren. Psykedelisk musikk brukar forvrengd elektrisk gitar, element av indisk musikk som sitaren, elektroniske effektar, lydeffektar og romklang, i tillegg til studioeffektar som å spele lydband baklengs eller panorere lyden frå ei side til side. Omgrepet «psykedelisk» kjem frå det gammalgreske ordet *psykhē* (ψυχή, «sinn») and *ogdēloun* (δηλοῦν, «å avdekke»), omsett som «sinnsavslørande».

Ei psykedelisk oppleving vert kjenneteikna av ei slåande oppfatning av aspekt ved eins sinn ein tidlegare ikkje kjende til, eller ved ein kreativ overflod frå eit frigjort sinn. Psykedeliske tilstandar er ei rekkje opplevingar som omfattar endring av oppfatning som hallusinasjonar, synestesi, endra medvitstilstand eller fokusert medvit, variasjonar i tankeprosessar, transe eller hypnotiske tilstandar, mystiske tilstander og andre tankeendringar. Ein kan oppnå psykedeliske tilstandar via forskjellige teknikkar, som meditasjon, stimulering av sansane eller sanseberøving, og oftast ved hjelp av psykedeliske stoff. Når desse psykoaktive stoffa vert nytta for religiøse, sjamanske eller andelege føremål, vert dei kalla enteogen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Psychedelia» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  "psychedelic". *Online Etymology Dictionary.*
2. ↑  Psychedelic sensory stimulation exemplified by "The Holotope Experience" utilized by Bashar. Explained in YT video titled "About The Holotope Experience".

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Psykedelia**
Koordinatar: 77°57′29″ S 163°10′38″ E﻿

**Mitchellbreen** er ein isbre som fell bratt frå Chaplains Tableland i nordaust Royal Society Range i Victoria Land, og som flyt aust-nordaust mellom Transit Ridge og Ibarra Peak og saman med Bluebreen flyt sør for Granite Knolls. 

Han vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1992 etter J. Murray Mitchell som var ein klimatolog i U.S. Weather Bureau frå 1955–86. I 1974 og framover spelte han ei viktig rolle i Polar Research Board ved National Academy of Sciences, og avdelinga for polarundersøkingar ved National Science Foundation.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mitchell Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 20. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «GNIS Detail - Mitchellbreen». *Geographic Names Information System*. US Geological Survey. 7. februar 2012. Henta 20. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mitchell Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Emmy von Winterfeld gav opphavleg ut bøker under pseudonymet E. v. Warnow, og seinare under namnet Emmy von Winterfeld-Warnow.
**Pseudonym**, **psevdonym** (frå gresk ψευδώνυμο, 'falsk namn') eller **løyndenamn** er eit oppfunne namn brukt av ein person i staden for det rette namnet. Franske ord for løyndenamn er *nom de plume*, 'pennenamn', for forfattarar som ikkje ynskjer å nytta sitt eige namn ved publisering, eller *nom de guerre*, 'krigsnamn', for namn brukte i samband med krig i verkeleg eller overført tyding.

Bruk av løyndenamn
------------------

Løyndenamn kan brukast som dekknamn når ein gjer noko ein ikkje vil bli avslørt for, til dømes å gje ut skrifter som vil bli dårleg likte av samfunnet rundt dei eller styresmaktene. Men bruk av løyndenamn er ikkje alltid negativt eller hemmeleg. Også skodespelarar, idrettsfolk og musikarar nyttar pseudonym, gjerne fordi dei vil ha eit namn som kling betre eller er lettare å seia eller hugsa.

### Kjønn

Ein kan bruk løyndenamn til å endra eller skjula kjønnet sitt. Dei har mellom anna vore mykje brukt av kvinner som vil unngå diskriminering. Særleg var dette vanleg på den tida ein meinte kvinner hadde mindre tankekapasitet enn menn, men også i dag finst det forfattar som tek eit pseudonym eller skjular dei kvinnelege førenamna sine bak førebokstavar, som britiske J.K. Rowling.

Den franske matematikaren Sophie Germain (1776–1831) kalla seg «Le Blanc» i korrespondanse med andre matematikarar.
Den franske forfattaren Amandine-Aurore-Lucile Dupin braut med ein tradisjonell kvinnerolle, mellom anna ved å gje ut bøker, og brukte mannsnamnet George Sand som løyndenamn for dette. Angloirske Molly Keane gav ut romanar som *MJ Farrell* for ikkje å få dårleg rykte i sosietetskretsane ho vanka i. 

### Sjangerskilje

Den norske forfattaren André Bjerke kalla seg for «Bernard Borge» når han skreiv kriminallitteratur. Truleg gjorde han det for å skilla dette forfattarskapet frå resten av verka sine. Agatha Christie og Ruth Rendell er andre forfattarar som valde pseudonym når dei skreiv i andre sjangrar enn normalt.

### Kollektivpsevdonym

Fleire forfattarar som skriv eitt verk eller ein serie kan òg ta eit felles namn. Dei best kjende eig Stratemeyer-syndikatet og blei brukt på seriebøkene deira om mellom anna Hardyguttene («Franklin W. Dixon») og Frøken Detektiv («Carolyn Keene»). Bak namna stod fleire forfattar som var pålagde anonymitet.

«John Donner» og «Helene Holst-Hammerfeldt» er norske kollektivpsevdonym med kjende opphavspersonar. Dei 13 bøkene til John Donner i *Sommerset-serien* blei skrivne av Ragnar Hovland, Einar Økland, Per Olav Kaldestad og Sigbjørn Heie, medan dei tre forfattarane May Grethe Lerum, Anne B. Ragde og Trude Brænne Larsen skreiv kvar si av bøkene i serien *Emilies tid*.

Sjå òg
------

* Artistnamn
* Kategorien pseudonym

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Map of Proposed Mithila State, showing its districts
**Mithila** (sanskrit मिथिला, *mithilā*) er eit gammalt indisk kongerike og eit landskap i moderne India og Nepal som dekker halvparten av den indiske delstaten Bihar og sørlege delar av Nepal. Det viktigaste språket i området er maithili. 

Mithila er kjent som namnet på hovudstaden i Videhariket, heimstaden til Sita i hinduverket *Ramayana*. Noverande Janakpur, største byen i noverande Mithila, er rekna som denne byen. Mithila-området er også assosiert med Buddha og Mahavira, grunnleggjarane av buddhismen og djainismen, som begge skal ha blitt fødd her. Området er kjent over heile India for folkekunstforma *madhubani*, også kalla mithilakunst, som blir laga her.

Geografi
--------

Mithila ligg nær nordgrensa av Bihal og sør i Nepal, med elvane Kosi i vest og Gandak i aust som omtrentlege grenser. Heile området ligg nord på Gangessletta. Viktige byar i Mithila er Janakpur, Rajbiraj og Biratnagar i Nepal og Darbhanga, Madhubani, Sitamarhi, Samastipur, Purnia , Supaul, Madhepura, Champaran, Muzaffarpur, Munger, Samastipur, Begusarai og Saharasa i India.

### Klima

Klimaet i Mithila er tørt og kjølig for dette området. Sommartemperaturane ligg rundt 35-45° C medan vintertemperaturane er rundt 5-15° C. Monsunregn fører til årlege flaumar som gjer store øydeleggingar og skapar problem for dei som bur her.

### Økonomi

Jordbruk er den viktigaste næringa i regionen, med ris, kveite, mais, belgfrukter som mung, svarte linser og dueerter, og jute.

Kjelder
-------

* Engelsk Wikipedia
* 


| * v
* d
* e
Ramayana |
| --- |
| *Personar:* **Rama**  **Sita**  **Laksjmana**  **Hanuman**  **Ravana**  *andre*  *Stader:* Mithila  Ayodhya  Lanka |
| *Versjonar av Ramayana:* *Valmiki-Ramayana*  *Kambaramayanam*  *Ramtsjaritmanas*  *Ramakien*  *Sjå òg hinduskrifter* |
**Mitchell Watt** (fødd 25. mars 1988) er ein australsk tidlegare lengdehoppar. Han vann etter tur medalje i to verdsmeisterskap og i Sommar-OL 2012.

Watt forbetra seg jamnt og trutt i 2009-sesongen, frå 8,04 meter i januar til 8,43 m i Rethymno på Kreta den 20. juli. Ein månad seinare landa han på 8,37 m under verdsmeisterskapen i Berlin og vann bronsen. Den 29. juli 2011 sette han australsk rekord i Stockholm med eit hopp som målte 8,54 meter. I september 2011 sikra han seg sølvmedaljen i VM med eit hopp på 8,33 m, Året etter tok han i London-OL eit nytt sølv i lengdehopp, trass i moderate 8,16 m.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2009 i Berlin: Bronsemedalje – 8,37 m
* VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje – 8,33 m, bakom Dwight Phillips (8,45 m)
* OL 2012 i London: Sølvmedalje – 8,16 m, bakom Greg Rutherford (8,31 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mitchell Watt» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
*For stasjonane på Bybanen, sjå Nesttun terminal og Nesttun sentrum haldeplass*

**Nesttun stasjon**, frå 1883 til 1888 *Nesttun stoppestad*, er ein nedlagd stasjon på Vossabanen og den smalspora Nesttun-Osbanen. Han låg på Nesttun i Fana kommune, no Bergen kommune, og vart opna i 1883 som Nesttun stoppestad på Vossabanen. I 1888 skifta han namn til Nesttun stasjon, og frå 1894 til 1935 var han endestasjon på Nesttun-Osbanen. Nesttun-Osbanen hadde ei sporvidde på 750 mm og kunne ikkje bruke same materiell som Vossabanen, og stasjonen hadde dimed eit omlastingsspor for gods. Stasjonen låg langs strekninga Minde-Midtun på Vossabanen, som vart riven etter at Ulrikstunnelen vart opna i 1964.

Stasjonen omfatta tidlegare både stasjonsbygning, kiosk, godshus, priveter, mjølkebod og lasterampe. Området hadde fem spor, der eit av dei var omlastningsspor. Den fyrste stasjonsbygningen vart teikna av Balthazar Lange. Då Vossabanen vart ombygd med bredt spor, vart stasjonsbygningen flytta til Ygre stasjon på Voss. Ein ny og større stasjonsbygning vart så bygd etter teikningane til NSB-arkitekt Paul Due, og vart riven i 1981. Eit godshus og ein mjølkebod står framleis i dag. Både traseen for Vossabanen på og forbi stasjonsområdet, med den gamle steinkvelvbrua over elva på Nesttun, og traseen for Osbanen ut frå stasjonsområdet, er vorte omgjort til gang- og sykkelveg. Det gamle stasjonsområdet vart innsnevra i samband med at vegen gjennom Nesttun vart lagt om for å gje plass til tunnelinnslaget for Nesttunhaugtunnelen på Bybanen som går gjennom Nesttun.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nesttun stasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 4. januar 2015.*
**Pathumwan** eller **Pathum Wan** er eit distrikt i Bangkok i Thailand. Folkesetnaden er 52 613 i 2013.

Lumpini-parken (สวนลุมพินี)

Historie
--------

*For meir om dette emnet, sjå Siam-strøket i Bangkok.*
Aulaen til Chulalongkon Mahawitthayalai ('Chulangkon-universitetet') vart bygd i 1937–1938.
Kong Mongkut, som herska frå 1851–1868, gav ordre om å bygge eit lite lystslott på staden. Dette var Pathumwan-slottet eller 'Lotus-slottet'. Han fekk også bygd buddhisttempelet Wat Pathum Wanaram like ved.

Sra Pathum-slottet ('Lotusdamslottet') vart bygt ferdig i 1916, på tomta til Prins Mahidol Adulyadej.

Siam Center-kjøpesenteret opna i 1973, og er det eldste i området.

Ein av Thailand sine første radiokringkasting-stasjonar, «Saladaeng Station», låg på hjørnet av Witthayu-vegen (kjend som «Wireless Road») og Rama 4-vegen.

Lumphini-stadionet har flytta sin verksemd, thaiboksing, frå stadionet på Rama 4-vegen, og stadionet hadde sin siste kamp der i 2014.

Næringsliv
----------

CentralWorld-kjøpesenteret
Distriktet har ei rekkje kjøpesenter, Siam Center, Siam Paragon, MBK Center kjend som *mah boon krong*, Bonanza Mall, CentralWorld (tidlegare World Trade Center), BigC Ratchadamri, Narayana Phan, Gaysorn, Central Chit Lom og Siam Discovery Center.

Administrasjonseininger
-----------------------

Pathumwan-distriktet og kringliggande område
Underdistrikta (*khwaeng*) er

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| 1. | Rong Mueang | รองเมือง |  |
| 2. | Wang Mai | วังใหม่ |  |
| 3. | Pathum Wan-underdistriktet | ปทุมวัน |  |
| 4. | Lumpini eller Lumphini | ลุมพินี |  |

Galleri
-------

* Ratchaprasong-knutepunktet med Erawan-heilagdommen til høgreRatchaprasong-knutepunktet med Erawan-heilagdommen til høgre
* Erawan-heilagdommen eller San Thao Maha Phrom ('heilagdommen til vårherre Brahma den store')Erawan-heilagdommen eller San Thao Maha Phrom ('heilagdommen til vårherre Brahma den store')
* Hua Lamphong-jernbanestasjonenHua Lamphong-jernbanestasjonen
* Sathani Ratchadamri ('Ratchadamri-stasjonen')Sathani Ratchadamri ('Ratchadamri-stasjonen')
* Chulalongkon Mahawitthayalai ('Chulangkon-universitetet')Chulalongkon Mahawitthayalai ('Chulangkon-universitetet')

Referansar
----------

1. 1 2  2bangkok.com:Bangkok's Crucible of Construction Arkivert 2005-11-18 ved Wayback Machine.
2. ↑  Naenna, Oranee (2002). *นามนี้มีที่มา* [*These names have origins*] (på thai). Bangkok: Praphansan. s. 60–61. ISBN 9789742308483.
3. ↑  «Last Ever Show At Old Lumpinee Stadium 8th February 2014» (Video). *YouTube*. Henta 8. mai 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 46°17′41″N 9°35′10″E﻿

**Piz Badile** er eit fjell i Bregagliafjella på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 3 308 meter over havet. Nordaustsidaveggen av fjellet vert rekna som ein av dei seks store nordsidene i Alpane. 

Toppen av fjellet vart først nådd 27. juli 1867 av W.A.B. Coolidge med fjellførarane F. og H. Dévouassoud via sørryggen. 

Piz Badile frå sør
To klassiske ruter opp Piz Badile er nordryggen og *Cassin-ruta* på nordaustsida. Nordryggen, *Badilekante*, vart først klatra solo av den sveitsiske guiden Christian Klucker i 1892. Den mest populære ruta på nordaustveggen er Cassin-ruta, kalla opp etter Riccardo Cassin, som var første til å klatre opp fjellet på denne sida. i lag med V. Ratti, G. Esposito, Mario Molteni og Giuseppe Valsecchi 14.- 16. juli 1937. Molteni og Valsecchi var alt i fjellsida då Cassin og laget hans starta, men klatrarane slo seg saman. Molteni døydde av utmatting og kulde på toppen, medan Valsecchi døydde på veg ned sørryggen, like før han nådde hytta. 

Namnet *Badile* tyder «spade», fordi fjellet ser ut som ein spade når ein ser det frå Val Bregaglia.

Utsyn frå Soglio mot Scioratoppane (venstre), Piz Cengalo (venstre i midten) og Piz Badile (i midten)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Piz Badile på SummitPost
* Ei klatreforteljing frå nordaustsida av Piz Badile i 1961

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Piz Badile frå Engelsk Wikipedia der følgjande kjelder mellom anna vart nytta:*

* Collomb, Robin G. *Bregaglia West*, Goring: West Col Productions, 1984
* Engel, Claire, *Mountaineering in the Alps*, London: George Allen and Unwin, 1971

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
DJ Falk, som lagar house-musikk.
Døme på house-musikk.
**House** er ein sjanger innan elektronisk musikk eller elektronika. Sjangeren oppstod i den amerikanske byen Chicago i Illinois i 1980. 

Det var opphavleg popularisert på 1980-talets diskotek i 1984. I 1985 byrja musikken også å bli spelt i andre byar som Detroit, Toronto, New York City, Montreal, San Francisco, Los Angeles, Manchester, Miami, London og Paris. Etter dette byrja det i det heile å påverke populær musikk i Europa, med pop-hittar som «House Nation» av House Master Boyz og Rude Boy Of House (1987) og «Doctorin 'The House» av Coldcut (1988). House-musikk har blitt innført i pop og dansemusikk sidan 1990-talet.

House-musikk i dag
------------------

Ein ny generasjon av house musikk DJ-ar har opplevd ein voksande fanskare frå midten av 2000-talet og framover. Døme på desse DJ-ane er mellom anna Afrojack, Avicii, Daft Punk, David Guetta, Deadmau5, Digitalism, Edward Maya, Eric Prydz, Kaskade, Laidback Luke, Madeon, Miami Horror, Porter Robinson, Sasha, Steve Aoki, Sebastian Ingrosso, Swedish House Mafia og Wolfgang Gartner.

Sjå ogso
--------

* Sjangrar innan elektronisk musikk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «House music» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* House music frå the Open Directory Project Arkivert 2012-07-18 ved Wayback Machine.
* (2004) HouseKeeping: Funky House DJs from the UK

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Gamalt bilete av Hotel Ullensvang, frå Nasjonalbiblioteket.
**Hotel Ullensvang** er eit hotell som ligg på Lofthus i Hardanger.

Historie
--------

Hotellet vart starta opp av Hans Utne i 1846 som skysstasjon, fordi han trong overnattingsplass for folk han skulle ro over fjorden. Han og kona Brita Aga dreiv også skipsekspedisjon, landhandel og postopneri.

Hotellet gjekk så i arv til sonen Bjarne Utne og kona Brita. Dei utvida til 50 senger og heilårsdrift. Eit nytt anneks med 35 sengeplassar vart ferdig bygt i 1934. Under andre verdskrigen vart hotellet nytta som aldersheim av Bergen Aldersheim. I 1962 overtok tredje generasjon, Hans Utne og kona Ellen. Fjerde generasjon, Edmund Harris Utne og Ina Utne, kom inn i drifta i 1969. Fram til 2021 vart hotellet drive av den femte generasjonen, Hans Edmund Utne og Barbara Zanoni Utne. I 2021 vart hotellet selt til til H.I.G. Capital og Hamilton Hotel Partners. Det har no 168 rom og stor aktivitets- og badeavdeling.

I hagen til hotellet står komponisthytta til Edvard Grieg, ved namn Komposten.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6 7  «Historien om Hotel Ullensvang», *Hotel Ullensvang*, arkivert frå originalen 19. august 2021, henta 19. august 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Hotel Ullensvang

 Commons har multimedium som gjeld: **Hotel Ullensvang**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Nestlé**, *Société des Produits Nestlé S.A.*, er eit internasjonalt selskap og verdas største næringsmiddelselskap. Selskapet blei grunnlagd i 1866 av Henri Nestlé. Hovudkontoret ligg i Vevey i Sveits.

Nestlé eig fleire varemerke for mellom anna kaffi, sjokolade, iskrem og godteri, barnemat og morsmjølkerstatning, frukostblandingar, mineralvatn og anna. Namnet Nestlé har ofte ein tilbaketrekt plass på varene, medan merkevarenamna som Nescafé, Perrier, Bona, Mövenpick eller After Eight er meir framtredande.

Historie
--------

Hovudkontoret til Nestlé.
Nestlé blei grunnlagd i 1866 av apotekaren Henri Nestlé (Heinrich Nestle) som Farine Lactée Henri Nestlé lk.A. I 1867 byrja Henri Nestlé å tilverka mjølkepulver som blei seld som morsmjølkerstatning. Familievåpenet til Nestlé av fuglar i eit reir blei teke i bruk som logo for selskapet. I 1874 blei selskapet aktivt i Tyskland. Same året forlét grunnleggjaren verskemda.

### Fusjonar og internasjonal ekspansjon

Nestle byrja utanlandsk tilverking då selskapet opna ein fabrikk i Noreg i 1898. I 1905 fusjonerte selskapet med Anglo-Swiss Condensed Milk Company. I 1929 gjekk sjokoladeprodusentane Peter, Cailler, Kohler og Nestlé saman med Nestlé som namn. Frå 1938 hadde verksemda suksess med sin pulverkaffi – Nescafé. I 1947 gjekk Nestlé saman med Maggi, i 1962 med svenska Findus og i 1971 med Ursina-Franck AG. 

I 1986 lanserte selskapet Nespresso i Sveits. I 1988 kjøpte det den britiske verksemda Rowntree's med varemerka Smarties, After Eight og Kit Kat. Same året kjøpte Nestlé også den italienske pastaverksemda Buitoni.
På 1990-talet blei mineralvatn eit nytt produkt etter kjøp av Perrier og Sanpellegrino.

Kjelder
-------

1. ↑
2. 1 2 3 4
3. ↑
4. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 1. juni 2014, henta 6. april 2015

* *Denne artikkelen bygger på «Nestlé» frå Wikipedia på svensk, den 6. april 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC

 |
**Patrick Timothy Crerand** (fødd 19. februar 1939) er ein skotsk tidlegare fotballspelar frå Glasgow som med Manchester United vart FA-cupvinnar, to gongar ligameister og i 1968 vinnar av europacupen. I tida 1961-65 spelte han 16 landskampar for Skottland. Crerand var i alle år ein defensiv midtbanespelar, taklingssterk og med ein presis pasningsfot.

### Klubbspel

Crerand var Celtic-spelar frå hausten 1957 til han 6. februar 1963 vart overført til Manchester United. Med Celtic spelte han den skotske cupfinalen 1961, ein kamp som enda med tap 0-2 i omkampen mot Dunfermline. Allereie våren 1963 vann Crerand sin fyrste pokal med Manchester United då han var med å vinne FA-cupfinalen mot Leicester City med 3-1. Både i 1965 og 1967 hadde han ei viktig rolle då United lukkast gå til topps i den engelske ligaen. Den 29. mai 1968 kom høgdepunktet for Crerand og Manchester United, klubben vann då europacupfinalen på Wembley stadion i London med 4-1 over Benfica frå Lisboa. Ved sesongslutt i mai 1971 la han fotballskoa på hylla, etter 304 ligakampar for Manchester United.

### Landslagsspel

Crerand landslagsdebuterte 3. mai 1961. I 1962 var han sterkt delaktig då Skottland vann den britiske landslagsmeisterskapen. Sidan fekk han få landslagsoppdrag og tok på seg den mørkeblå landslagtrøya for 16. og siste gongen 13. oktober 1965 då Skottland tapte 1-2 mot Polen på Hampden Park. Han vart verande utan landslagsmål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pat Crerand» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mai 2018.*
**Torstein Dahle** (fødd 20. februar 1947) i Oslo) er ein norsk politikar som var leiar for Raudt frå partiet blei skipa i 2007 til 2010.

Karriere
--------

Frå 2003 til 2007 var han leiar for Raud Valallianse, som han vart medlem av ved skipinga i 1973. Han var tidlegare også medlem av AKP. Han er utdanna siviløkonom ved Norges Handelshøyskole og arbeider på Høgskulen i Bergen som høgskulelektor. Han har tidlegare arbeidd ved Skatteetatskolen og vore timelærar ved BI og Norges Handeshøyskole. Han har også vore engasjert som utgreiar og forfattar av fleire rapportar for forskingsstiftinga De Facto.

Sidan 1987 har Dahle sete i bystyret i Bergen, der han er vorten ein populær politikar. Han har i mange år vore den fremste talsmannen for partiet i Bergen. Ved fylkestingsvalet i 2003 vart han vald inn i Fylkestinget i Hordaland, etter at veljarane hadde flytta han opp frå den nedste plassen på lista. På grunn av det store talet på kumuleringar og slengjarar han fekk ved kommunevalet i Bergen i 2007, rykte han opp frå fjerde til fyrste plass i bystyret etter valoppgjeret.

I 2001 melde Dahle pastor Enevald Flåten til politiet for brot på rasismeparagrafen (§135a i straffelova), etter at Flåten uttalte at griser veit betre enn homofile. Saka vart lagd bort.

Kjelder
-------

* «Han er mest populær» i bt.no 12. septmeber 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Torstein Dahle**

* Meldinga av Enevald Flåten

| * v
* d
* e
Leiarar for Raudt |
| --- |
| Torstein Dahle (2007–2010) • Turid Thomassen (2010–2012) • Bjørnar Moxnes (2012–2023) • Marie Sneve Martinussen (2023–) |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
Sannsynet for å få tala 2 til 12 ved å trilla to terningar.
**Sannsyn** er ei vurdering av kor sannsynleg det er at ei viss hending vil skje. Ein kan oppgje sannsyn numerisk som eit tal mellom 0 og 1, der 0 angjev at noko *nesten aldri* vil skje, medan 1 angjev at det *nesten alltid* vil skje. Til dømes vil ein ha 1/6 sjanse for å få talet 6 viss ein trillar ein vanleg terning.

Sannsyn er utvikla ved hjelp av sannsyntsteori, og blir gjerne nytta saman med kombinatorikk og/eller statistikk for å rekna på moglege utfall.

Vurdering av sannsyn
--------------------

Sannsyn kan vera viktig mellom anna i samband med:

* odds på travbanen.og liknande
* vinnarsjanseutrekningar til sjansespel som Lotto og liknande
* vêrmelding
* militær strategi
* sjakkstrategi
* nærings- og forretningsdrift

Kjelder
-------

1. ↑  Aven, Terje (27. september 2019). «sannsynlighet». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).

* *Denne artikkelen bygger på «Sannsynlighet» frå Wikipedia på bokmål, den 11. mai 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BBC Things

 |
**Charles «Charlie» Vernon** er basstrombonist i Chicago Symphony Orchestra (CSO) og professor i trombone ved DePaul- og Northwestern-universitetet i Illinois i USA. 

Han har utdanning frå Brevard College og Georgia State University. Hovudlærarane hans var basstrombonisten Edward Kleinhammer og tubaisten Arnold Jacobs, begge tidlegare medlemer av Chicago Symphony Orchestra.

Vernon byrja i symfoniorkesteret i Chicago i 1986, han kom då frå Philadelphia Orchestra, der han hadde spelt sidan 1981. Før det spelte han i Baltimore Symphony frå 1971 til 1980 og i San Francisco Symphony frå 1980 til 1981. 

Charles Vernon er klinikk-artist for Selmer Instrument Company og ein hyppig gjesteartist for International Trombone Association, og han har gjort mange solo-konsertar verda over. I april 1991 framførte han verdspremiera av Ellen Taaffe Zwilich sin konsert for basstrombone saman med CSO. I 2006 var det premiere på *«Chick 'a' Bone Checkout»*, ein ny konsert for alt-, tenor- og basstrombone, komponert av Christian Lindberg.

Sjå òg
------

* Trombone

Bakgrunnsstoff
--------------

* CharlieVernon.com - Charlie Vernon si nettside
* The Chicago Symphony Orchestra sin profil av Charles Vernon Arkivert 2007-11-12 ved Wayback Machine.
**Torshov skole** var ein statleg spesialskule for elevar med lærevanskar. Skulen vart etablert av Johan Anton Lippestad i 1878, fyrst omtalt med namnet *Anstalten for aandelig abnorme Piger* og etter få år som *Institutt for aandelig abnorme piger Thorshaug*. På folkemunne var skulen lenge kjend som *Lipper'n*. Året før hadde Hansen og Johan Anton Lippestad skipa Skolen for åndssvage børn, men den vart alt i 1878 delt i ein gute- og ein jenteskule. Skulen hadde statstilskot frå byrjinga, og staten tok over skulen frå 1. juli 1889, frå 1892 under namnet *Torshaug offentlige aandssvageskole*. I 1908 vart skulen både for gutar og jenter.

Namnet var *Torshov offentlige skole for åndssvake* 1925-1951, *Torshov offentlige skole for evneveike* frå 1951 og berre *Torshov skole* frå 1976. Skulen vart lagt ned i 1992, men delar av verksemda er ført vidare ved Torshov kompetansesenter. 

Johan Anton Lippestad var ein pionér innanfor undervisninga av born med lærevanskar og vart i 1904 den fyrste direktøren for det statlege abnormskulevesenet. Lippestad tilsette etter kvart alle syskena sine ved skulen. Den mest kjende er Emma Hjorth som arbeidde ved skulen 1879-1903. Miljøet ved skulen stod sterkt i nordiske fagkrinsar. Sentralt for Lippestad og Hjorth var at det offentlege ikkje berre måtte ta ansvar for dei «dannelsesdyktige», men òg for dei «ikke-dannelsesdyktige» borna.

Styrarar:

* 1878-1904: Johan Anton Lippestad
* 1904-1915: Nils Jørgensen
* 1915-1916: Jon Grue (fungerte aldri i stillinga pga sjukdom)
* 1915-1933: Morten Udgaard
* 1933-1939: Samson Eik
* 1939-?: Lauritz Sølvberg

Referansar
----------

1. ↑  Utdjupande artikkel om Johan Lippestad på snl.no
2. ↑  Utdjupande artikkel om Emma Hjort på snl.no

Kjelder
-------

* «Torshov (Oslo)», lokalhistoriewiki.no
* Sølvberg, Lauritz: *Johan Anton Lippestad og hans verk. Et bidrag til åndssvakeskolens historie i Norge gjennom 100 år.* Oslo 1945.
* Sigvald Løkeland: Statens spesialskoler 1825-1992[*daud lenkje*], konsept 1.11.2008, skolenettet.no
**Sorenskrivar** er ein offentleg embetsmann og dommar som er utnemnd til øvste administrative leiar for ein domstol i fyrste instans, det vil seie ein tingrett. Sorenskrivarordninga blei innført på bygdetinga ved forordning av 31. juli 1591. Forordninga kom med påbod om at det skulle tilsetjast ein «svoren skriver» i alle sokn, dvs. ein for kvart bygdeting sin rettskrets, eller tinglag, som det seinare vart kalla i Christian IVs Norske Lov av 1604. Embetsdistriktet til ein sorenskrivar bestod vanlegvis av fleire tinglag. Frå slutten av 1920-tallet vart ikkje nemninga tinglag brukt. I staden vart det skildra kva for herad (kommunar) embeta dekka. 

Sorenskrivaren skulle opphavleg ikkje vere dommar, men ein skrivar som hjelpte lagrettemennene, først og fremst med å forme ut og skrive ned domsbreva. Etter kvart fekk likevel sorenskrivaren ein dommarfunksjon; fyrst som meddommar, seinare som hovuddommar og i enkelte tilfelle einedommar. I forordning av 23. oktober 1634 fekk sorenskrivaren status som dommar saman med lagrettemennene. Med Christian Vs Norske Lov av 1687 blei bygdetinget den nye fyrsteinstansen i landdistrikta, og sorenskrivaren blei einedommar i alle sivile saker og straffesaker som ikkje høyrde inn under militær eller geistleg rett.

Sorenskrivarane har i stor grad helde på statusen sin sidan, men viktige endringar skjedde i 1890 då Straffeprosessloven av 1887 trådde i kraft, samt i 1927 då fyrste del av sivilprosessreformen tredde i kraft. Fordi sorenskrivarane var einedommarar, var praksis heilt fram til 1960-talet å opprette nye sorenskriveri når eitt embete fekk for stor arbeidsbyrde. Etter dette har utviklinga gått i retning av å slå saman embete til større, kollegiale domstolar.

Arkiv
-----

Arkiv etter sorenskriveria finst i statsarkiva, som høyrer inn under Arkivverket.

Kjelder
-------

* Kiil, Alf (1969). *Arkivkunnskap. Statsarkiva*. Oslo: Universitetsforlaget. ISBN 82-00-08765-4.
* NOU (1999). *[i første instans. Førsteinstansdomstolenes arbeidsoppgaver og struktur]*. Oslo: Statens forvaltningstjeneste. [NOU 1999:22]
* Arkivkatalog for Lyngen sorenskriveri hjå Statsarkivet i Tromsø
Sir **Charles Lyell** (fødd 14. november 1797 i Kinnordy i Forfarshire, død 22. februar 1875 i London) var ein skotsk geolog.

Charles Lyell har namngjeve fleire geologiske pokar, mellom anna pleistocen.

Virke
-----

Sir Charles Lyell vert i lag med James Hutton rekna som fedre for den moderne geologien, i den forstend at dei utvikla geologien til ei eiga vitskapsgrein. Det viktigaste arbeidet hans var omfattande lagfølgestudiar for å reie ut forskjellige tidsepokar, studiar som han utførte i 1830-åra. Den viktigaste publikasjonen kom i 1830: *Principles of Geology*, med undertittelen *Being an inquiry how far the former changes of the earth's surface are referable to causes now in operation.* Ei anna avhandling var *Elements of Geology* (1838) og begge var lenge viktige lærebøker. Lyell utforma aktualitetsprinsippet, som seier at alle dei geologiske prosessane som har virka gjennom historia til jorda, òg virkar i vår tid, og ved å studere dei kan ein finne årsaka til dei endringane jorda har gjennomgått. Arbeidet hans stod i sterk konstrast til katastrofeteorien, som då var herskande. 

Han var nær ven med og mentor for Charles Darwin, men aksepterte aldri evolusjonsteorien hans fullt ut, trass i at han var ein av dei første som vart konsultert av Darwin om desse teoriane. Han utvikla derimot saman med ein annan geolog det kompromisset som resulterte i at Darwin til slutt publiserte *The Origin of Species* i 1859. Lyell skreiv sjølv boka *Geological Evidence of the Antiquity of Man* (1863) der han skildra tolkinga si av utviklingslæra som viste på ein overbevisande måte at menneskeslekta er mykje eldre enn det ein tidlegare trudde. Dette var eit avgjerande bevis for at utviklingslæra òg omfatta menneska. 

Charles Lyell

Utmerkingar
-----------

Charles Lyell vart tildelt Royal Medal i 1834. I 1858 mottok han Copley Medal. I 1966 blei han tildelt Wollaston Medal. 

Han vart tildelt Tistelordenen, og i 1864 vart han utnemnd til baronett. Lyell vart gravlagd i Westminster Abbey.

Månekrateret Lyell på månen er kalla opp etter han, og det same er eit krater på Mars. Fjellet Mount Lyell vest på Tasmania i Australia er òg kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Charles Lyell» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mai 2010.*

* «Charles\_Lyell» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Sannkjenningsteori**, **erkjenningsteori** eller **epistemologi** (frå gresk *episteme*, 'kunnskap', 'vitskap' og *logos*, 'fornuft') er ei grein innanfor filosofien som skildrar læra om kunnskap, eller meir nøyaktig opphavet til og avgrensinga av kunnskapen vår.

Epistemologien inneber også studium av sanningskunnskap i tydinga sikker kunnskap. Tradisjonelt er det berre matematikken som kan sjåast på som nøyaktig, men ifølgje moderne fenomenologi kan alle vitskapar framstillast logisk og nøyaktig. 

Den mest kjende erkjenningsfilosofen er Descartes, som er sagt å vere den fyrste som framsette prov for eksistensen vår, med slutninga *Je pense, donc je suis*, «Eg tenkjer, altså er eg» (latin: «Cogito ergo sum»). Dette uttrykket kan utvidast til at alt vi sansar er prov på at vi eksisterer.

Kjelder
-------


* «Filosofi – filosofiens disipliner» av Lars Fredrik Händler Svendsen på Store norske leksikon, innhenta 5. mars 2010.

---

* «Erkjennelsesteori» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 5. mars 2010.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Randi Monsen** (18. februar 1910–24. august 1997) var ein norsk teiknar og illustratør. Ho var særleg kjent som teiknar i Arbeiderbladet.

Randi Monsen var fødd på Hamar som dotter av arbeidarpartipolitikaren og stortingspresidenten Fredrik Monsen (1874-1954) og læraren Aasta Ingerø Hansen. Pressemannen Per Monsen (1913-1985) var bror hennar.

Monsen gjekk på Statens håndverks- og kunstindustriskole og Statens Kunstakademi i periodane 1934–1935 og 1940–1944 som elev av Per Krohg og Thorbjørn Lie-Jørgensen. Frå 1945 til 1980-talet var ho knytt til Arbeiderbladet i Oslo, der ho særleg bidrog med portrett- og teaterteikningar. Ho har elles illustrert fleire bøker og laga ei rekkje karikaturportrett. 

Ho gifta seg med bilethoggaren Kjeld Arthur Midleton Rasmussen i 1949. Ekteskapet deira blei seinare oppløyst.

Illustrerte bøker
-----------------

* *Herrefolk og andre fe* av Dorian Red
* *Bak disken og på landeveien* av Otto A. Diserud
* *Tanker i hytt og vær* av Odd Bang-Hansen
* *Ni venner i profil* av Christian S. Oftedal
* *Premierer og Portretter* av Paul Gjesdahl

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Randi Monsen» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juni 2019.*

1. 1 2  Falahat, Ann (29. september 2014). «Randi Monsen». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).

Bakgrunnsroff
-------------

* Randi Monsen i *Norsk biografisk leksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
**Lualaba** (òg kalla Luala) er ei elv i Den demokratiske republikken Kongo, og i praksis den austlege opphavselva for Kongoelva. Lualaba er den største tilløpsselva til Kongo rekna etter vassføring, og gjennom sideelva Luvua sine tilløpselver Luapula og Chambeshi er ho òg den lengste. Hovudløpet til Lualaba er 1800 km langt. Elva byrja i grenseområdet mot Zambia, og renn derfrå mot nord til Kisangani, der elva Kongo offisielt byrjar.

Elveløp
-------

Fiske i Boyomafalla.
Kjeldene til Lualaba ligg 1400 moh. på Katangaplatået vest for Lubumbashi i provinsen Katanga, og fell derfrå gjennom ein serie fossar og stryk (457 meter på 72 km) ned til Manikaplatået. Ved Kamalondo blir elva utnytta til produksjon av vasskraft, ved Nzilo-demninga nær Nzilofalla. Frå Bukama er elva seglbar over ei strekning på 640 km ned til Kongola. På denne strekninga renn Lualaba gjennom ei rekkje sumpar og innsjøar (mellom anna Upembasjøen og Kisalesjøen). Nedstraums frå Kongola renn elva gjennom den tronge slukten Portes d'Enfer. Mellom Kasongo og Kibombo er elva igjen seglbar over rundt 100 km, før ho igjen går inn i eit bankparti ved Kindu-Port-Empain. Slutten på elva blir markert ved Boyomafalla, som blir danna av sju kataraktar over ei strekning på 100 km mellom Ubundu og Kisangani. Nedanfor Boyomafalla heiter elva Kongo.

Historie
--------

Bilde av Lualaba frå då ho låg i Belgisk Kongo.
Under den europeiske utforskinga av Afrika på 1800-talet var Lualaba rekna på som ein av fleire moglegheiter til å vera kjelda til Nilen, og ho blei mellom anna utforska av David Livingstone som dette. Verney Lovett Cameron fastslo likevel at elva låg for lågt til å kunna vera ei sideelv til Nilen, og at ho dermed måtte drenera mot Kongo og Atlanterhavet. Dette blei stadfesta av Henry Stanley, då han i 1876-77 reiste frå Tanganyikasjøen og ned Lualaba og Kongo, til Boma ved Atlanterhavet.

Sideelver
---------

Dei største sideelvene til Lualaba er (frå nord til sør) Lowa, Ulindi, Luama, Lukuga (som har utløp frå Tanganyikasjøen), Lufira, Lubudi og Luvua. Upemba nasjonalpark ligg sør og austom elva i den sentrale delen av Katanga-provinsen.

Byar langs elva
---------------

Dei største byane langs elva er Kindu, Kasongo, Kongolo og Kabalo.

Kjelder
-------

1. ↑  Stanley, H.M. 1899, Through the Dark Continent, London: G. Newnes, Vol. One ISBN 0486256677, Vol. Two ISBN 0486256685

* *Denne artikkelen bygger på «Lualaba (elv)» frå Wikipedia på bokmål, den 8. august 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lualaba-elva**

Litteratur
* Tim Butcher: *Blood River – A Journey To Africa's Broken Heart*, 2007. ISBN 0-701-17981-3
* John Blashford-Snell: *In the Steps of Stanley*, Hutchinson & Co, London 1975, ISBN 0-09-125080-3

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Randi Karlstrøm** (fødd 25. juni 1960 i Tinn i Telemark) er ein norsk politikar for KrF. 

Karlstrøm vart utdanna sivilagronom frå Landbrukshøgskolen på Ås i 1986. Ho var frå 1992 til 1995 generalsekretær i Norsk Bonde- og Småbrukarlag. I 1996 fekk ho likestillingsprisen i Finnmark fylke. Ho satt på Stortinget frå Finnmark i 1997–2001. I 1999 starta ho ein kaffebar i heimbygda, som ho enno driv. Frå 2004 har ho vore deltidstilsett  i Finnmark krets av Noregs KFUK-KFUM. I 2006 vart ho medlem av Nord-Hålogaland Bispedømmeråd, og i 1997-2001 medlem i Nordisk Råd.

Stortingskomitéar
-----------------

* 1997–2001 medlem av Næringskomitéen frå 22. mars 2000
* 1997–2001 medlem av Finanskomitéen til 21. mars 2000
* 1997–2001 varamedlem av Valkomitéen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Randi Karlstrøm» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stortinget.no - Biografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
*Fray Pedro de Zaldivia y el Bandido Maragato*. Del av ein serie måleri av Francisco de Goya.
**Ran** er vinningstjuveri som blir utført ved hjelp av vald eller trugsmål. Enkeltpersonar, verksemder eller verditransportar kan bli rana. Ein som utfører eit ran blir kalla **ranar**.

Ran i norsk rett
----------------

Ein person kan straffast for ran i norsk rett om han får tak i ein gjenstand som tilhøyrer ein annan 
med vinning for auget, anten ved å øve vald mot ein person eller ved hjelp av trugsmål som framkaller alvorleg frykt for vald mot ein person. Ein kan også straffast for ran om ein bruker slike middel til å tvinga nokon til å valda tap fare for tap (straffeloven § 268 jf § 267). Bortføring av ein person for utpressing, «kidnapping», er derfor juridisk sett ran eller forsøk på det. I andre tilfelle kan ran liggja på grensa mot tjuveri, til dømes om ein riv ein ting frå ein annan utan elles å tilføya denne overlast (som veskenapping).

Straffa for ran er fengsel i inntil fem år, medan grovt ran kan straffast med fengsel i inntil 12 år. Har det grove ranet hatt til følgje død eller betydeleg skade på lrp[[ eller helse, kan straffa omfatta fengsel inntil 21 år. Ved avgjeringa av om ranet er grovt eller ikkje skal det særleg leggjast vekt på om det er brukt grov vald, om det er truga med skytevåpen eller ein annan særleg farleg reiskap, om ranet er nøye planlagt, utført mot forsvarslaus person eller gjeld ein betydelig verdi.

Dei strengaste ransdommane avsagt i Noreg blei nytta etter ranet av Norsk Kontantservice (NOKAS) i Stavanger i 2005. Ved dommar frå Høgsteretten i 2007 (Rt-2007-1056) fekk deltakarane mellom 9 og 18 år i fengsel for ulike roller i ranet der ein politimann blei skoten og drepen under gjennomføringa.

Kjelder
-------


* «Ran» (5. juli 2012), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 9. mars 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Straffeloven §§ 267-268

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
| **Sanlúcar de Barrameda** |
| --- |
| Barrio Alto i Sanlúcar de BarramedaBarrio Alto i Sanlúcar de Barrameda Barrio Alto i Sanlúcar de Barrameda |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Sanlúcar de Barrameda | Byvåpenet til Sanlúcar de Barrameda |
| **Flagget til Sanlúcar de Barrameda** | **Byvåpenet til Sanlúcar de Barrameda** |

 |
| Plassering |
| 

Sanlúcar de Barrameda is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Andalucía |
| Provins | Cádiz |
| Grunnlagd | [[]] |
| Borgarmeister | Angel Pozo |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  174 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 63 509   365 /km² |
| Koordinatar | 36°47′″N 6°21′″W﻿Koordinatar: 36°47′″N 6°21′″W﻿ |
| Høgd over havet | 30 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Telefon-retningsnummer | 11540 |
| **Nettstad:** www.aytosanlucar.org |

**Sanlúcar de Barrameda** (eller berre *Sanlúcar*) er ein by nordvest i Cádiz i den autonome regionen Andalucía sør i Spania. Sanlúcar ligg ved munningen av elva Guadalquivir.

Historie
--------

I 1264, etter at Sanlúcar de Barrameda vart teken frå maurarane av Alfonso X av Castilla, vart han rekonstruert og vart på 1400- og 1500-talet ein av dei viktigaste hamnebyane for handel mellom kysten av Atlanterhavet og kysten av Middelhavet. 

Etter Den nye verda vart oppdaga vart Sanlúcar ein stad der skip vart reparert og mange spanske conquistadorar reiste av stad frå denne byen. Kristoffer Columbus sette av stad på den tredje reisa si den 30. mai 1498 frå Sanlúcar. Ei anna historisk avreise hadde Ferdinand Magellan den 10. august 1519 med ein flåte på fem skip som reiste frå Sevilla, ned Guadalquivir til Sanlúcar de Barrameda ved munningen av elva, der dei var fem veker. Sanlucar var òg staden der det einaste skipet frå ekspedisjonen kom attende, kommandert av Juan Sebastián Elcano. Dette var det første skipet som segla rundt jorda. 

Alonso Fernández de Lugo, som erobra Kanariøyane, La Palma (1492) og Tenerife (1495), var frå Sanlúcar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside
* Infosanlucar.com

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sanlúcar de Barrameda» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Plasseringa til De Long-øyane. Ein trudde Sannikov Land låg nord for desse.
**Sannikov Land** (russisk Земля Санникова) var ei fantomøy i Nordishavet. Myta om øya oppstod i Russland på 1800-talet.

Jakov Sannikov og Matvej Gedensjhtrom hevda å ha sett øya under kartleggingsekspedisjonen sin til Nysibirøyane i 1809-1810. Jakov Sannikov var den første som rapporterte å ha sett «ukjend land» nord for Kotelnyjøya i 1811 (derfor «Sannikov Land»).

I 1886 rapporterte den russiske oppdagaren baron Eduard Toll om at han hadde sett land i det fjerne under ein ekspedisjon til Nysibirøyane. I august 1901 sette han ut på ein ny ekspedisjon, *den russiske polekspedisjonen*, med det russiske polarskipet «Zarja» over Laptevhavet for å finne det segnomsuste Sannikov Land, men vart raskt blokkert av pakkis ved Nysibirøyane. I 1902 gjorde Eduard Toll og tre av mannskapet frå Zarja forsøk på å nå Sannikov Land nord for De Long-øyane til fots medan Zarja låg fanga i isen. Dei fann ikkje øya og forsvann sporlaust i november 1902 då dei reiste sørover frå Bennettøya på lause isflak. 

På første halvdelen av 1900-talet vart det klart at det ikkje fanst noko Sannikov Land. 

På bakgrunn av det solide arbeidet Sannikov elles gjorde og fordi det ligg grunne sandbankar der øya visstnok vart observert, meiner somme historikarar og geografar at øya verkeleg eksisterte, men vart øydelagd av erosjon og vart ein undersjøisk sandbanke som fleire andre øyar i området. Denne prosessen er observert med fleire øyar i Nysibirøyane, som til dømes Semjonovskij som forsvann på 1950- eller 1960-talet. Andre igjen meiner at Sannikov Land kan ha vore ei luftspegling, som ein ofte kan sjå i arktiske strøk, av Bennettøya. Andre igjen reknar Sannikov Land som ei form for pseudohistorie.

Sannikov Land
-------------

Segna om Sannikov Land kan ha vore opphav til adventurespelet *Syberia*

Den russiske geologen og science fiction-forfattaren Vladimir Obrutsjev skreiv ei fiktiv soge om øya i romanen ***The Sannikov Land*** (1926). 

I 1973 vart ein science fiction-film kalla *The Sannikov Land* gjeve ut i Sovjetunionen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Mills, W. J. 2003, *Exploring polar frontiers: a historical encyclopedia.* ABC CLIO Publishers, Oxford, Storbritannia.
2. 1 2  Gavrilov, A.V. N.N. Romanovskij, V.E. Romanovskij, H.-W. Hubberten og V. E. Tumskoj, 2003, *Reconstruction of Ice Complex Remnants on the Eastern Siberian Arctic Shelf.* Permafrost and Periglacial Processes. vol. 14, s. 187–198.
3. ↑  Grigorov, I.P. 1946, *Disappearing islands.* Priroda, s. 58–65 (in Russisk)
Lubjankabygninga ved Lubjankaplassen
**Lubjanka** (russisk skrift Лубянка) er det uoffisielle namnet på ei bygning ved Lubjankaplassen i Moskva, der dei sovjetiske løynlege tenestene, som er best kjent under namna NKVD og KGB, hadde hovudkvarter frå 1920 til 1991. Bygningen omfatta vidare KGB sitt sentrale fengsel og arkiv. Etter at Sovjetunionen braut saman har den russiske tryggingstenesta FSB hatt hovudkvarter i Lubjanka.

Fengsel
-------

Lubjanka omfatta eit stort fengsel. I kjellarromma der vart fleire hundre tusen menneske forhøyrde og torturerte, særleg frå 1920 og i åra med dei store utreinskingane. Det var vanleg å hindra fangane å sove over svært lang tid. Under forhøyra vart dei regelmessig mishandla og terrorisert. Mange fangar tok sjølvmord eller vart skotne i denne kjellaren etter «rettssaker» utan forsvarar.

Etter KGB
---------

Etter at KGB vart oppløyst, vart bygninga brukt som hovudkvarter for Den russiske grensevakta. Noko av fengselet vert no (2017) brukt av ei av avdelingane til FSB. Resten er KGB-museum (russisk Историко-демонстрационный зал ФСБ России) og ope for turistar og andre interesserte. I 1990 vart den sokalla Solovetskijsteinen reist tvers over Lubjankaplassen frå bygninga for å minnast ofra for den politiske undertrykkinga i Sovjet-tida.

Referansar
----------

1. ↑  *Советский политический анекдот [Soviet political anecdotes]*. Асс. Спектрум. "О".
2. ↑  
*Alef*, 495-505, Chamah, 1993
3. ↑  «1001 избранный советский политический анекдот (1001 selected Soviet political anecdotes)», *ModernLib.ru*, henta 22. august 2016

* *Denne artikkelen bygger på «Lubjanka» frå Wikipedia på bokmål og «Lubyanka Building» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2017.*