recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Mammut** |
|  |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av mammut Utbreiinga av mammut |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Snabeldyr Proboscidea |
| **Familie:** | Elefantfamilien Elephantidae |
| **Understamme:** | Elephantina |
| **Slekt:** | †**Mammut** *Mammuthus*Brookes, 1828 |

**Mammut** er namnet på fleire utdøydde dyr i elefantfamilien. Mammutar var nærmast i slekt med den nålevande indiske elefanten. Dei levde på steppene i Nord-Amerika og Eurasia gjennom Pleistocen-tida, og heldt seg som regel ved iskantane.

Mange stader i verda, også i Noreg, kan ein finne rester av mammutar. I Gudbrandsdalen har ein gjort mange funn av støyttenner. I Sibir har ein funne mammutar godt bevarte i isen. Derfor veit ein ein del om korleis dyret såg ut og kva det åt.

Skildring
---------

Mammutane likna elefantar, men utmerka seg ved ein stor kul på hovudet og ein pukkel framme på ryggen. Kroppen var dekt med tett, tjukt hår, og hadde eit opptil 12 cm tjukt lag med spekk under huda ved vinterstid. Støyttennene kunne verte opptil tre meter lange og vege 80 kg, og snodde seg etter kvart som dei voks. Hoene hadde mindre og rettare støyttenner enn hannane.

Det fanst fleire mammutartar i ulike storleikar i ulike delar av verda. Dei største mammutartane levde i Nord-Amerika, og kunne bli 5 meter høge ved skuldrene. Dei fleste av dei vart likevel ikkje stort større enn dei indiske elefantane vert i dag.

Utrydding
---------

Dei fleste mammutartane døydde ut samstundes med at den siste istida slutta for om lag 12000 år sidan. Nokre få, isolerte bestandar heldt likevel stand; på St.Paul Island i Alaska klarte dei seg heilt til år 6000 f. Kr. og ein dvergart som levde på Wrangeløya døydde ikkje ut før mellom år 1700 og 1500 f. Kr. Forskarane er usamde i kvifor dei døydde ut.

Dei viktigaste hypotesane om utrydjinga går på dårleg tilpassing til klimatiske endringar og menneskeleg overbeskatning. Nokre forskarar meiner òg at dei vart offer for ein epidemi. Dei fleste meiner likevel at løysinga ligg i ein kombinasjon av klimaendringar og jakt.

Det har vorte vist, ut frå studium gjort på moderne elefantar, at menneskeleg påverknad kan ha vore ein faktor, om ikkje den einaste. Ein veit at allereie menneskearten *Homo erectus* åt mammutkjøt så tidleg som for 1,8 millionar år sidan.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mammut**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* EOL
* NDL

 |
**Sissel Castberg** (21. november 1927–23. mars 1988) var ein norsk forfattar, journalist, keramikar og homoaktivist.

Familie
-------

Sissel Castberg var dotter av jurist og professor Frede Castberg (1893–1977) og kusina hans Ella Anker (1903–1974), og sonedotter av sakføraren og den radikale Venstre-politikaren Johan Castberg.

Liv og virke
------------

Sissel Castberg vaks opp i Oslo, og budde store delar av andre verdskrigen som landflyktig i Stockholm. Tidleg i 1950-åra tok ho utdanning i Danmark, og fekk svennebrev som keramikar. Ho dreiv deretter ein eigen verkstad, der ho òg dreiv barnehage..

Sidan byrja ho å arbeide med revyar og songtekstar. Ho er mellom anna kjend for «Tannpussevise», som ho skreiv saman med Kåre Grøttum mot slutten av 1960-åra. I same periode skreiv ho òg tre høyrespel, som alle vart sende i NRK. Frå 1979 skreiv ho litteraturanmeldingar i Arbeiderbladet, og i 30 år skreiv ho dikt for Dagbladet. I 1980-åra engasjerte ho seg i verkstadsteateret Det Åpne Teater.

Castberg var mellom dei første som engasjerte seg i Det norske forbundet av 1948. I samband med at stortingsrepresentanten Wenche Lowzow, Kim Friele sin sambuar, stod ope fram som homofil i 1979, skreiv Castberg songen *Annleis* som ei direkte hyllest til denne handlinga. Han vart skriven til revyen «L/L Wang & Nilsen» med Sølvi Wang og Rolf Just Nilsen. Revyen hadde premiere på Det Norske Teatret 24. november 1979.

Bibliografi
-----------

* 1965: *Bryllupsdagen* (høyrespel, sendt i NRK 9/1 1966)
* 1968: *Du skjønner da det, ikke sant?* (høyrespel, sendt i NRK 2/12 1968)
* 1969: *Bli forsørja og ha det godt* (høyrespel, sendt i NRK 13/7 1969)

Referansar
----------

1. ↑  *Arbeiderbladet 1988.04.19*. 1988. s. 40.
2. 1 2  «Sissel Castberg», *Skeivt arkiv*, 21. februar 2019, henta 20. april 2022
3. ↑  *Hvem er hvem i norsk kulturliv?*. Dreyer. 1987. s. 74. ISBN 8209104268.
4. 1 2  «Nasjonalbiblioteket», *www.nb.no*, henta 20. april 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Sissel Castberg» frå Wikipedia på bokmål, den 21. april 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Norsk kvinnelitteraturhistorie*. Pax. 1990. s. 253. ISBN 8253014988.
* Skeivt arkiv: Sissel Castberg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* MusicBrainz (artist)

 |
| **Saransk Саранск** |
| --- |
|  |
|  |
| Byvåpenet til Saransk |
| **Byvåpenet til Saransk** | 
 |
| Plassering |
| 

Saransk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Mordovia |
| Grunnlagd Bystatus | 16411651 |
| Borgarmeister | Vladimir Susjkov |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  72 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 295 400   4 102,8 /km² |
| Koordinatar | 54°11′0″N 45°11′0″E﻿Koordinatar: 54°11′0″N 45°11′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 160 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 430000–430034 |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)8342 |
| **Nettstad:** www.adm-saransk.ru |

**Saransk** (russisk Сара́нск, mordvinsk Саран ош, *Saran osj*) er hovudstaden i Republikken Mordovia i Russland. Han ligg ved elva Insar, rundt 520 km aust for Moskva. I 2007 hadde han om lag 295 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Busetnaden vart grunnlagd i 1641 som ei festning ved den søraustlege grensa til Russland. På 1700-talet vart fortet mindre militært viktig og Saransk vart ein handels- og industriby. I 1708 vart byen underlagt Azov gubernija og seinare Kazan gubernija. I 1780 vart byen underlagt det som i 1801 vart Penza gubernija. I 1893 nådde bygginga av jernbanen Moskva – Kazan fram til Saransk. I 1928 vart byen hovudstad i det nasjonale distriktet Mordovia, som i 1934 vart til den Mordoviske ASSR og i 1991 den autonome republikken Mordova. Sovjetiske byplanleggarar bygde om det gamle bysenteret på 1960- og 1970-talet, med vide gater og enorme bustadområde.

Næringsliv
----------

Industrien i Saransk omfattar produksjon av elektriske kablar, kjemikaliar, dekorativt tøy, matprodukt, maskinbygging og metallarbeid. Byen har òg to varmekraftverk. 

Flybasen Ljambir ligg 12 km nord for byen.

Transport
---------

Saransk har hatt ein jernbanestasjon siden 1893 og den ligg for tida ved Ruzajevka – Kazan-jernbanen. Byen ligg òg ved ein hovudveg. Saransk lufthamn, som ligg 7 km sør for byen, har flyruter med mindre fly.

Kultur
------

Saransk har fleire teater: eit dramateater (grunnlagt i 1961), eit dokketeater og eit komedieteater. Byen har òg eit regionalt historisk museum og eit kunstmuseum.

Utdanning
---------

Mordovia Statlege Universitet (grunnlagt i 1957) ligg i Saransk, i tillegg til fleire tekniske skular.

Attraksjonar
------------

Byen har mange historiske arkitektoniske monument frå si tidlege historie. 

Ein merkverdig struktur i Saransk er Saransk TV-tårn, ei 180 meter høg bardunert mast av røyrstål bygt i 1961, som har 8 tverrstykke med gangvegar på to nivå frå mastestrukturen til bardunane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Saransk-online

| * v
* d
* e
Byar i Mordovia |
| --- |
| Hovudstad: Saransk |
| Våpenskjoldet til Mordovia | Ardatov · Insar · Kovylkino · Krasnoslobodsk · Ruzajevka · Temnikov | Flagget til Mordovia |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***Make It with You***  Singel av Breadfrå albumet *On the Waters* |
|  |
| B-side | «Why Do You Keep Me Waiting» |
| **Utgjeve** | Juni 1970 |
| **Sjanger** | Softrock |
| **Lengd** | 3:18 |
| **Selskap** | Elektra |
| Låtskrivar(ar) | David Gates |
| **Produsent** | David Gates |
|
| Bread-kronologi |
| «Could I»  (1969) | *Make It with You* | «It Don't Matter to Me"(1970)
 
 |

«**Make It with You**» er ein song skriven av David Gates og opphavleg skriven av softrockgruppa Bread, der Gates var medlem. Songen vart godt teken i mot av easy listening-radiostasjonar i byrjinga av den songar-låtskrivar-driven softrocktida. Han nådde fjerdeplassen på Easy Listening-lista i USA.

Release
-------

Songen vart først gjeven ut i 1970 på albumet *On the Waters* og så på singel i juni 1970. Dette vart den første topp 10-plasseringa til gruppa i USA og den eianste som nådde toppen av *Billboard* Hot 100, der han låg ei veke den 22. august 1970. *Billboard* rangerte songen som den 13. beste i 1970. Singelen nådde femteplassen på UK Singles Chart i Storbritannia. Han selde til gullplate i USa for ein millionar selde eksemplar.

Andre versjonar
---------------

Andre artistar som har spelt inn songen er mellom andre The Supremes, Aretha Franklin, Earth, Wind & Fire, Dusty Springfield, Cilla Black, The Originals, The Main Ingredient, The Whispers, Marc Anthony, Teddy Pendergrass, Don Julian & The Larks, Let Loose, Dennis Brown, Andy Williams, Lou Donaldson, Tony Mottola og Marc Cohn.

Han vart òg spelt inn på andre språk, som spansk med «Quiero Hacerte El Amor» av Blvd med M C Blvd, som vart populær på vestkysten i USA. Ralfi Pagan nådde 32. plassen på på Billboard R&B-lista sommaren 1971 med ein latin-soul-versjon av songen, og av den Puerto Rico-amerikanske, spanske R&B-gruppa Barrio Boyzz i 1993 som «Cerca de Ti» (*Close to You*).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Make It with You» frå Wikipedia på engelsk, den 1. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Billboard Year-End Hot 100 singles of 1970
2. ↑  Joel Whitburn Top R&B Singles 1942 - 2004 ISBN 0-89820-160-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics

| * v
* d
* e
Bread |
| --- |
| **David Gates****·** **Jimmy Griffin****·** **Robb Royer****·** **Mike Botts****·** **Larry Knechtel** |
| Studioalbum | *Bread***·** *On the Waters***·** *Manna***·** *Baby I'm-a Want You***·** *Guitar Man***·** *Lost Without Your Love* |
| Samlealbum | *The Best of Bread***·** *The Best of Bread, Volume 2***·** *The Sound of Bread***·** *Anthology of Bread* |
| Hitsinglar | «Make It with You»**·** «If»**·** «Baby I'm-a Want You»**·** «Everything I Own»**·** «The Guitar Man»**·** «Sweet Surrender»**·** «Aubrey»**·** «Lost Without Your Love» |
| **Fylkesveg 5742**  |
| --- |
| Fv5742 |
| Strekning |
| Bleksvingen i Stryn – Lote i Stad |
| Informasjon |
| Lengd | 38,7 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 5742 Fylkesveg 5742 |

**Fylkesveg 5742** (**Fv5742**) går mellom Bleksvingen i Stryn og Lote i Stad. Vegen her har fått namnet *Panoramaveien* på grunn av utsikta frå vegen som er lagt høgt over Nordfjord. Dette gjeld særskilt i områda rundt Fjelli, Randabygda og Hopland 

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg. Strekninga var fram til 2019 fordelt på vegnummer Fv613 (Bleksvingen-Blakset og Nos-Tvinnereim) og Fv698 (Blakset-Nos og Tvinnereim-Lote).

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Vestland**

 **Stryn**

* Fylkesveg 5742 **60** Bleksvingen
* Arm, gamal veg
	+ tunnel Blaksettunnelane I og II (125 og 506 m)
* tunnel Blaksettunnelen (2021, 1230 m)
* Arm *Sjøavegen* til Blaksetnausta (1,0 km)
* tunnel Nostunnelen (1155 m)
* Arm frå Bergslett til Øvre Tvinnereim (0,7 km)

 **Stad**

* tunnel Eitråna tunnel (1056 m)

* Fylkesveg 5742 Lote

Referansar
----------

1. ↑  
«Panoramavegen - ei reise langs fjorden». gloppen.kommune.no. 6. juli 2007.  *PDF-fil*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv613
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
Dei største europeiske vasskilja (raude linjer) som skil dei forskjellige nedslagsfelta (grå område).
Eit **vasskilje** er ei grense mellom to nedslagsfelt. I eit ås- eller fjellandskap ligg skilje på toppane og ryggane av fjella og åsane, men i flate område eller på høge platå (særleg i myrlendte område) kan skilje vere usynleg.

Vasskilje er viktige geografiske, og ofte òg politiske grenser. Vegar og jernbanelinjer følgjer ofte desse skilja for å minimere stigningsgraden og behovet for bruer.

Typar vasskilje
---------------

Vasskilje kan delast inn i tre typar: 

* Kontinentalt vasskilje — eit skilje der vatnet på kvar side renn ut i forskjellige storhav (t.d. skiljet mellom Nilen og Kongoelva, trippelskiljet i Lunghinpasset)
* Store vasskilje — Vatnet på kvar side av skiljet møter ikkje kvarandre igjen, men renn ut i same hav (t.d. skiljet mellom Huang He og Chang Jiang)
* Små vasskilje — Vatnet på kvar side av vasskiljet møter kvarandre igjen ved at elvane renn i hop (t.d. Mississippielva og Missourielva)

Vasskilje er eit hinder for elvefart. I førindustriell tid vart vasskilja kryssa ved at ein bar båtane over land ved visse stader. Seinare vart det bygd kanalar for å binde saman tilstøytande nedslagsfelt.

Fjelltoppen Dalsnibba ligg på hovudvasskiljet i Sør-Noreg, mellom den bratte og korte Geirangerelva som renn ut i Geirangerfjorden og Glommavassdraget som endar i Oslofjorden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Drainage divide» frå Wikipedia på engelsk, den 31. januar 2008.*
| **Novotsjerkassk Новочеркасск** |
| --- |
|  |
|  |
| Flagget til Novotsjerkassk | Byvåpenet til Novotsjerkassk |
| **Flagget til Novotsjerkassk** | **Byvåpenet til Novotsjerkassk** | 
 |
| Plassering |
| 

Novotsjerkassk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Rostov oblast |
| Grunnlagd | 1805 |
| Borgarmeister | Anatoli Volkov |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  117 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 178 000   1 521,4 /km² |
| Koordinatar | 47°26′0″N 40°05′0″E﻿Koordinatar: 47°26′0″N 40°05′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 80 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 346400–346429 |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)86352 |
| **Nettstad:** www.novochgrad.ru/ |

**Novotsjerkassk** (russisk Новочерка́сск) er ein by i Rostov oblast i Russland. Han ligg rundt 65 km nordaust for Rostov-na-Donu. Han har like under 180 000 innbyggarar.

Historie
--------

Novotsjerkassk var tidlegare hovudstad for donkosakkane sitt område. Byen vart grunnlagt i 1805 av Matvej Platov, som administrativt senter for Don Vojsko oblast, då innbyggjarane i Tsjerkassk stanitsa vart nøydde til å forlate heimane sine ved breidda av Don på grunn av de hyppige oversvømmingar. 

Under den russiske borgarkrigen var Novotsjerkassk sentrum for Don-armeen sin motrevolusjon og var under kommando av Aleksej Kaledin. Den raude armeen klarte 7. januar 1920 omsider å fjerne dei kvite frå byen.

Under andre verdskrig var Novotsjerkassk okkupert av den tyske armeen mellom 24. juli 1942 og 13. februar 1943. 

I 1962 vart lokale matopprør brutalt slått ned av den sovjetiske hæren i det som er vorte kjend som Novotsjerkassk-opprøret.

Økonomi og næringsliv
---------------------

Novotsjerkassk har ein stor industrisektor, med mellom anna den største lokomotivfabrikk i Russland, med 9900 tilsette, som produserer lokomotiv til jernbanane både i Russland og andre tidlegare sovjetrepublikkar.

Attraksjonar
------------

Novotsjerkassk har ein katedral (1904), palasset til atamanen til kosakkane, og monument over Matvej Platov og Jermak Timofejevitsj.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Novotsjerkassk-opprøret 1. - 3. juni 1962 (engelsk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Novotsjerkassk» frå Wikipedia på bokmål, den 25. desember 2008.*


| * v
* d
* e
Byar i Rostov oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Rostov-na-Donu |
| Byvåpenet til Rostov oblast | Aksaj**·** Azov**·** Batajsk**·** Belaja Kalitva**·** Donetsk**·** Gukovo**·** Kamensk-Sjakhtinskij**·** Konstantinovsk**·** Krasnyj Sulin**·** Millerovo**·** Morozovsk**·** Novotsjerkassk**·** Novosjakhtinsk**·** Proletarsk**·** Salsk**·** Semikarakorsk**·** Sjakhty**·** Taganrog**·** Tsimljansk**·** Volgodonsk**·** Zernograd**·** Zverevo | Flagget til Rostov oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Kivusjøen** er ein innsjø på grensa mellom Den demokratiske republikken Kongo og Rwanda. Han ligg i Albertinerifta, den vestlege delen av Riftdalen i Afrika. Kivusjøen har utløp gjennom elva Ruzizi, som renn sørover til Tanganyikasjøen. Innsjøen høyrer til Dei store sjøane i Afrika.

Sjøen er rundt 90 km lang og 50 km brei på det vidaste. Han har eit areal på rundt 2 700 km² og er dermed dne 8. største sjøen i Afrika. Kivusjøen ligg på ei høgd av 1 461 moh. Han ligg i ein riftdal som sakte utvidar seg, noko som gjev vulkansk aktivitet i området. Dette gjer òg at sjøen er usedvanleg djup, og med ei gjennomsnittsdjupne på 237 meter og ei største djupne på 480 meter er den 15. djupaste innsjøen i verda. Innsjøen er omringa av høge fjell. I den sørlege delen av sjøen ligg øya Idjwi, som er den tiande største øya i ein innsjø i verda og høyrer til Virunga nasjonalpark. Dei største byane ved Kivusjøen e Bukavu og Goma i Kongo og Gisenyi, Kibuye og Cyangugu i Rwanda.

Den første europearen som vitja sjøen var tyskaren Gustav Adolf von Götzen i 1894. Området rundt sjøen har vore ein sentral åstad for konflikten mellom hutu- og tutsi-folka i Rwanda, og deira allierte i Kongo, som blant anna har ført til folkemordet i Rwanda i 1994 og den fyrste og andre krigen i Kongo. Kivusjøen var særleg berykta som ein dumpestad for offera frå folkemordet.

Galleri
-------

* Kivu frå Sake i GomaKivu frå Sake i Goma
* Kivu med Goma i bakgrunnenKivu med Goma i bakgrunnen

Kjelder
-------

1. 1 2  «The Largest Lakes in Africa». *WorldAtlas*.
2. 1 2  Scheffel, Richard L.; Wernet, Susan J. red. (1980). *Natural Wonders of the World*. United States of America: Reader's Digest Association, Inc. s. 206–207. ISBN 978-0-89577-087-5.

* *Denne artikkelen bygger på «Kivusjøen» frå Wikipedia på bokmål, den 11. august 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Gelatinplater til bruk i matlaginga.
Medisinkapslar av gelatin, lagd for å svelgjast heile.
Godteri av gelatin forma som små gelébjørnar.
**Gelatin** (frå latin for «frose, stivna») er eit limstoff laga av protein utvunne ved å koke utvalde og sers godt reinska hud, sener og bindevev frå dyr. Gelatin er difor reinare enn den typen lim som på liknande vis vert laga av hud, sener og bindevev frå dyr. Gelatin løyser seg opp i varmt vatn, og ved avkjøling vert det ein gelé med eit innhald av ned til 10–5 gram gelatin per liter. Ulike typar gelatin kan produserast ved å la råmateriala gjennomgå ein syre- eller alkaliprosess.

Gelatin vert såleis danna ved hydrolyse av fiberprotein, såkalla kollagen, i hud, sener og bindevev. Kollagen er det proteinet som det er mest av i både dyr og menneske, og utgjer om lag ein tredel av proteinvekta. I kollagen finst dei uvanlege aminosyrene hydroksyprolin og hydroksylysin, og nesten kvar tredje aminosyre er glysin.

Bruksområde for gelatin
-----------------------

Gelatin vert nytta i matlaging og i næringsmiddelindustri for å gje rett konsistens til produktet, til fotografisk film, i gelatinkapslar for medisin og kosttilskot, og i laboratorium til å dyrke bakteriar i, og er elles mykje nytta i kjemisk-teknisk industri. Ved å modifiserast kjemisk, kan gelatin gjerast uløyseleg i vatn, og får med dette eigenskapar som opnar for mange andre bruksområde.

Alternativ til gelatin i matvarer
---------------------------------

Vegetabilske alternativ til det animalske gelatinet kan utvinnast av ymse raudalgar. Substansen som gjev tilsvarande effekt er ei stive som er mykje meir konsentrert enn gelatin. Pektinet i frukt og bær, har saman med sukker, same fortjukningsverknad. Or mjøl av fruktkjernar frå johannesbrødtreet kan det likeeins lagast fortjukningsmiddel med same verknad som gelatin, ofte nytta i iskrem og andre matvarer.

Kjelder
-------

* snl.no: Gelatin
**Steuart Smith** (fødd 24. juni 1952) er ein amerikansk gitarist og multi-instrumentalist som har arbeidd med Eagles sidan 2001. Han vart henta inn i bandet då Don Felder fekk sparken. Smith spelar sologitar i lag med Joe Walsh, som på gitarsoloen på «Hotel California». I tillegg til å spele konsertar med Eagles, spelte han òg på *Long Road Out of Eden*.

Smith har òg spelt i turnébandet til Don Henley, og stundom òg med Glenn Frey.

Smith har vore ein mykje nytta studiomusikar gjennom karrieren og han har arbeidd med John Stewart (Bullets in the Hour Glass) Mary Chapin Carpenter (Stones in the Road), Shawn Colvin (Fat City, A Few Small Repairs, Cover Girl), Rodney Crowell, Rosanne Cash, Loudon Wainwright III, Vince Gill, Dolly Parton, Wynonna Judd, Trisha Yearwood, Suzzy Roche, The Cicadas, Terri Clark, Darden Smith, Lari White, Crystal Bernard, Chely Wright, Thrasher Shiver, Kasey Chambers, Karen Staley, J.C. Jones, Sonny Burgess, Brady Seals, Matt Duke, Michelle Branch, Lucy Wainwright Roche, Charlie Louvin og Root Boy Slim).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steuart Smith» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Erlewine, Stephen Thomas (2007). «Long Road Out of Eden». *allmusic.com*. Henta 26. desember 2010.
2. ↑  Cummings, Jon. «Shawn Colvin Models Others' Songs.» *Billboard* 106.28 (9 Jul 1994): 14, 18.
3. ↑  Waddell, Ray. «Crowell Looks Back on 'Houston Kid.'» *Billboard* 113.6 (10 Feb 2001): 11, 14.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Byste av Perikles med indskriften "Perikles, son av Xanthippos, athenske". Marmor, romersk kopi etter ein gresk original frå Ca. 430 f.Kr.
**Perikles** (omlag 495 f.Kr. – 429 f.Kr.) var ein gresk politikar, general og leier av folkepartiet i Athen, som fekk makta i 462 f.Kr.

Han var leiar av Athens demokrati. Perikles gav folket medbestemmelse, medan hans diametrale motsetnad i Sparta tvang dei.

Perikles mål var å gjera Athen til den førande greske stat. Då fredsavtala mellom Sparta og Athen 446-445 f.kr. vart brudt avdi Athens voksande flåte, gjorde motstand i den peloponnesiske krig. Krigen svekte folkets tru på Perikles, men han vart vald igjen i 429 f.Kr. då berre som strateg. I ei gravtale til det athenske folk (attgjeve av historikaren Thukydid) i byrjinga av boka om den peloponnesiske krig (omlag 431 f. kr.), priste Perikles Athen for dets åpenhet og godt utvikla demokrati. (Utdrag av denne tala vart hengt opp i alle engelske busar under første verdskrig for å minna britane om, kva dei slost for.)

Perikles utsmykka Athen i samarbeide med kunstnaren Fidias. Han lét millom anna føra opp Parthenon på Akropolis som eit monument over Athens siger i perserkrigane.

Perikles døydde av pest kort etter krigen.
**Boye Ullmann** eller **Viggo Halfdan Ullmann** er ein norsk fagforeiningsmann og RVar frå Oslo. Han jobbar i dag som faglegpolitisk sekretær i Nei til EU.

Ullmann var klubbleiar i Fellesforbundet sin klubb ved Norwesco AS i nesten 20 år. Etter trakassering frå leiinga og forsøk på å pressa han ut, slutta han der på byrjinga av 2000-talet. Han har og hatt mange andre verv i fagrørsla, og i andre organisasjonar. I dag er han vara til RV sitt arbeidsutval.

I 2001 meldte Ullmann seg ut av partiet AKP i protest mot det han meinte var valdsromantiske tendensar i partiet. På RV sitt landsmøte i 2005 føreslo han at RV og AKP skulle gjennomføra forhandlingar med sikte på å slå seg saman i eitt parti.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel om arbeidskonflikten til Ullmann i Dagens Næringsliv
* Klassekampen om utmelding frå AKP[*daud lenkje*]
* Fellesforbundet-intervju med Ullmann Arkivert 2007-08-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys
* VIAF

 |
Gule blomar på forsythia.
**Gul** er ein primærfarge, og komplementærfarge til lilla. Den gule delen av fargespekteret reknar ein om lag frå 570 til 600 nanometer bølgjelengde. På grunn av tradisjonelle fargestoffa brukte innan målarkunst blei han tradisjonelt sett på som komplementær til lilla. I estetikken reknar ein gult til dei varme fargene.

Symbolikk
---------

Fargen minner om gull og står då òg for denne valøren innan heraldikken. Han har lenge vore eit symbol på rikdom og lukke i Austen. Mellom anna stod han for den kinesiske keisarfamilien, og det var forbode for vanlege folk å bera gule klede. I Sør-Asia blir gult i form av gurkemeie brukt i religiøse ritual for å bringa lukke, og buddhistiske munkar kler seg ofte i gulfarga klede.

Men gult kan òg stå for negative ting. Det er hudfargen til ein som har gulsott, og kan stå for feigskap. Det er òg fargen til galle. 

I arabisk kultur kan eit «gult smil» vera eit uekte smil som anten blir brukt for å skjula ekte kjensler, eller for å visa at ein spøk eller liknande ikkje var særleg morosam.

Gult var forbunde med Kina på grunn av keisarsambandet og fordi ein meinte menneske frå Aust-Asia hadde gul hudfarge. Det rasistiske omgrepet «den gule fare» viste til frykta ein hadde for menneske derfrå på 1800-talet og seinare. Også i dag blir «guling» brukt som eit rasistisk eller humoristisk omgrep om austasiatar.

I den kristne delen av verda har gult nært samband med påske.

Signalgult
----------

Gul kvefs på eit eple.
Synlege drosjar i New York.
Gult blir ofte brukt som signalfarge, både i naturen og blant menneska. Mange insekt blir tiltrekte av fargen fordi mange blomar er gule. Ein del dyr er på den andre sida gulfarga for å signalisera fare, som at dei er giftige eller kan stikka.

Ein bruker gult i trafikken. I trafikklys tyder det gjerne «vent» eller «gjer deg klar», medan det på jarnbanesporet tyder «køyr sakte». Nokre stader er drosjane gule for å fanga merksemd. Praksisen skal ha starta i Chicago då ein drosjeeigar fann ut at gult er den fargen menneska ser best over avstand. På same måte blir skarpt gult brukt på vestar og andre klede som skal gjera folk synlege.

Namn på gult
------------

På norsk er *gul* berre namnet på ein farge, me veit ikkje kvar det kjem frå. På nokre andre språk er namnet avleia frå noko som er gult. Dette gjeld til dømes maori, der fargen har fått namn etter kowhaiblomen, og tamil, der gul er kalla opp etter det gule krydderet gurkemeie.

Sjå òg
------

* Gulehavet
* Huangelva, Den gule elva eller Den gule floden
* Gule sider

Kjelder
-------

1. ↑  «Color».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Runestein over dansk høvding som døydde på handelsferd på sørlege Öland, Sverige.
Foto:
Erlend Bjørtvedt
 

Ein **runestein** er ein stein med runeinnskrifter, og kan òg ha bilete og dekor av ymse slag. Inskriftene vart hogde inn, så bokstavane vart rimeleg store. Formatet på steinen vart deretter.

Skriftene var enten for å minnast stormenn eller viktige hendingar og handlingar, som at nokon bar fisk til eit vatn på Hardangervidda og gjorde dette kjent for ettertida. Mange steinar var obeliskliknande, og kravde stor mannemakt å reise.

Runestein i Lund
Ofte inneheld innskriftene også figurar. Teksten kan også vere kunstnarisk utforma, til dømes kan linjene med bokstavar vere forma som band med løkker.

Runesteinar finst i heile Skandinavia. Kopiar og forsøk på svindel er kjent. Den såkalla Kensingtonsteinen frå USA trur ein er eit forsøk på å flytte vikinghistoria frå «Vinland» til Midtvesten. Helge Ingstad sine utgravingar ved L’Anse aux Meadows avdekte ingen runer, men viste truleg grensa for kor langt Leiv Erikson sine etterkomarar kom.[*treng kjelde*]

Kjende runesteinar
------------------

* Tunesteinen i Sarpsborg
* Einangsteinen i Valdres
* Vangsteinen i Valdres
* Den store og den vesle jellingsteinen i Jelling på Jylland i Danmark, siste parten av 900-talet
* Gørlevsteinane, om lag 800-talet
* Elgesemsteinen 400-talet e.Kr
* Gripsholm-runesteinen
* Hogganviksteinen
* Altunasteinen i Altuna i Uppsala län i Sverige, med mellom anna eit bilete som har den heidne guden Tors freistnad på å fiske Midgardsormen som motiv.
Eit **stev** er eit vers eller omkved frå norsk folkedikting som har fire linjer. Steva kan delast inn i fleire underkategoriar. Ordet *stev* kjem frå verbet *å stave*, eller substantivet *stav*, som peikar mot talet på tunge stavingar i verset (all bunden form har tunge og lette stavingar).[*treng kjelde*]

Gamalstev
---------

*Gamalstev* vert rekna som den eldste stevtypen. Versemålet har to rim, på andre og fjerde lina. Forma er vanleg i mange mellomalderballadar og er difor spreidd over heile Skandinavia, Island, Irland og Storbritannia. Ein reknar med at forma skriv seg frå verseforteljingar frå mellomalderen som vart omsette til norrønt omkring 1300. Gamalsteva vart truleg dansa til.

Eit typisk gamalstev kan minne om eit ordtak, eller dei er rester av viser som er forsvunne for lenge sidan. Draumkvedet er gjennomført sunge på dette versemålet, likeeins Bendik og Årolilja.

Døme:

*Det stend ei bjørk i Lanjeiseini*
*som lavar av adde greinir*
*Mange spørje, men ingen veit*
*Om Lanjeiskjempun er heimi*
(Setesdal)

Nystev
------

*Nystev* vert rekna som ei mykje yngre form. Denne forma har fastare versrytme og rimar parvis: A-A, B-B. Desse steva vart mykje nytta til dikt ved spesielle høve og er vanlege i stevjing eller stevleik. Versemålet har vore nytta av nyare diktarar, som til dømes Aasmund Olavsson Vinje i diktsyklusen *Storegut*, av Aslaug Vaa og av Ivar Aasen.

Døme:

*Til lags åt alle kann ingjen gjera*
*det er no gamalt og vil so vera*
*eg tykkjer stødt at det høver best*
*å hjelpa den som det trengjer mest.*

Slåttestev
----------

*Slåttestev* er vers, stubbar eller viser som er dikta på slåttemelodiar. Her vart rytmen forma av slåtten og oppstod når slåtten vart tulla, om det ikkje var spelemann til stades, og songaren ville brigde med tekst (jmfr. joik). Somme gongar voks steva til heile slåttestev-viser. Visa eller stevet tok ofte namn etter slåtten eller spelemannen slåtten kom frå. Mange av dei lengre visene handla om Myllarguten, eller han er nemnd i teksta. Andre spelemenn, som Hølje Plassen eller Olav Napper kunne òg få slike viser knytt til slåttar dei hadde spela. Vandreslåttar som Hopparen har ofte ei lang rekkje stev knytt til seg, ofte variert over same lesten.

Døme:

*Har du'kje hoppa, så hoppa du vel no*,
*var du'kje galen, så flaug du'kje so*,
*har du'kje vore i Hjartdal på Tho*,
*sulla, lulla, lulla-dio*
(etter hallingen «Hopparen», som finst over hele hardingfeleområdet)

Sjå òg
------

* Dikt

Kjelder
-------

1. ↑  Jacqueline Pattison Ekgren, *Studia Musicologica Norvegica*, Volume 27, Universitetsforlaget, 2001, s. 158.
2. ↑  Dagne Groven Myhren ,*Stev* S.V.Cappelens Musikkleksikon 1981, Cappelen, 1981, Column no.3 (paragraph no.4)

* *Denne artikkelen bygger på «Stev» frå Wikipedia på bokmål, den 16. august 2007.*
Koordinatar: 58°21′N 11°55′E﻿
**Uddevalla** er ein by i Sverige og administrasjonssenter (centralort) i Uddevalla kommun i Västra Götalands län. I 2005 hadde byen 30 513 innbyggjarar. Han er den største byen som ligg heilt innanfor landskapet Bohuslän, som før 1658 for det meste var ein del av Noreg. 

Uddevalla oppstod som handelsplass i mellomalderen og fekk bystatus i 1498. Lenge var økonomien basert på eksporthandel og sterkt konjunkturutsatt. Industrialiseringa på 1800-talet gav byen eit meir variert næringsliv. Fram til Roskilde-freden i 1658 tilhøyrte byen, som resten av Bohuslän, Noreg. Den heitte då (med forskjellige skrivemåter) Oddevoll. Namnet Oddevold lever att i fotballklubben IK Oddevold. 

Den norske vennskapsbyen til Uddevalla er Skien.

Galleri
-------

* Statue av Karl X Gustav av SverigeStatue av Karl X Gustav av Sverige
* UddevallabruaUddevallabrua
* Uddevalla turistkontor ved BäveånUddevalla turistkontor ved Bäveån

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Uddevalla**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Rune Skarsfjord** (fødd 23. mai 1970) er ein norsk fotballspelar og -trenar frå Narvik. For tida jobbar han som hovudtrenar for SK Brann.

Karriere
--------

Rune Skarsfjord er son av fotballtrenaren Terje Skarsfjord. Som fotballspelar spelte Rune Skarsfjord for ei rekkje ulike lag, deriblant Fotballklubben Mjølner i Narvik, Tromsdalen Fotball, Moss Fotballklubb og FC Lyn Oslo. I tillegg har han vore assistenttrenar for Rosenborg og hovudtrenar for Fotballklubben Haugesund før han kom til SK Brann.

Då Steinar Nilsen overtok som hovudtrenar for Brann etter Mons Ivar Mjelde i 2008, tok han Rune Skarsfjord med seg som assistenttrenar. Dei jobba saman fram til mai 2010, då Nilsen trekte seg. Skarsfjord vart då forfremja til midlertidig hovudtrenar. 1. november same året vart han annonsert som permanent hovudtrenar. Han har signert ein treårskontrakt med klubben som varer ut 2013. Noverande assistenttrenar er Patrik Hansson.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rune Skarsfjord» frå Wikipedia på bokmål, den 18. april 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Profil på Brann.no Arkivert 2010-12-29 ved Wayback Machine.
* Profil på LynHistorie.com
Koordinatar: 62°37′00″S 60°10′20″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Bowles Ridge**  (Hrebet Bowles) er den sentrale ryggen aust på Livingston Island. Ryggen strekkjer seg 6,5 km frå aust til vest og er 1,5 km brei. Toppen av ryggen er Mount Bowles som har ei høgd på 822 moh og ligg 9,77 km nordvest for Great Needle Peak, 6,08 km nordvest for Mount Friesland, 8,77 km aust-nordaust for St. Kliment Ohridski-basen og 9,5 km vest for Miziya Peak.

*Bowles Ridge* grensar til Kaliakrabreen og Strumabreen i nord, til Perunikabreen i vest og sørvest og til Huronbreen i søraust og aust. Han er knytt til Friesland Ridge i Tangra Mountains via Wörner Gap, til Hemus Peak via Dimov Gate og til Melnik Ridge via Yankov Gap.

Ryggen er kalla opp etter Mount Bowles.

Sjå òg
------

* Montana Bluff

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bowles Ridge» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juli 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Runesteinen ved Anda** er ei flyttblokk med to runeinnskrifter ved Andaneset i Gloppen kommune i Sogn og Fjordane. Staden ligg rett vest for ferjeterminalen ved Anda, på fergesambandet Lote-Anda på E39. Runesteinen er registrert av Riksantikvaren med ID nr. 72923.

Steinen ligg heilt ute på neset mellom Nordfjorden og Gloppefjorden. Det har gjennom tidene vore godt kjent i lokalmiljøet at det var hogd inn teikn på han. I verket *Norsk Folkekultur* (1916) vert dei omtalt som moglege runer. I 1939 kom Haakon Shetelig til staden og kunne konstatera at det dreidde seg om ekte runeinnskrifter. Hausten same år vart innskriftene dokumenterte av Håkon Hamre og publiserte året etter.

*Innskrift I* er:

**h(er) (e)r gull ok uilur un(d)ir**
Aslak Liestøl tolkar dette som: *Hèr er gull ok villur undir*. På moderne norsk vert det «Her er (det) gull og hekseri under».

*Innskrift II* er utydelig, men Liestøl meiner å lesa:

**þair luþnaukþu...**
På moderne norsk vert det: «Dei, Lodin og Tor ...». 

Begge innskriftene vert rekna å vera frå 1000-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Runesteinen ved Anda» frå Wikipedia på bokmål, den 23. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 22ff.
Koordinatar: 53°18′24.5″N 4°41′55.5″W﻿

**South Stack** (walisisk *Ynys Lawd*) er ei øy like utanfor Holy Island på nordvestkysten av Anglesey. Ho er kjend for fyret som står her.

Fyr
---

South Stack fyr med lyset på
South Stack fyr i solnedgang
Fyret vart bygt i 1809 og er 28 meter høgt. Det vart teikna av Daniel Alexander og er synleg for skip 32 nautiske mil. Det er det første fyret ein ser på nordkysten av Anglesey når ein seglar austover. Fyret vert drifta av Trinity House.

Tilkomst
--------

Fram til 1828, då det vart bygt ei hengebru i jern, kunne ein berre krysse det djupe sundet i ei korg festa til ein kabel av hamp. Hengebrua vart erstatta i 1964, men ho måtte stengast i 1983 fordi ho var for utrygg. Ei ny aluminiumsbru var bygt og fyret vart gjenopna for publikum i 1997. I dag kjem det tusenvis av folk til fyret kvart år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «South Stack» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Trinity House - South Stack page». Arkivert frå originalen 11. desember 2009. Henta 26. mars 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**NUTS** (engelsk **Nomenclature of Territorial Units for Statistics**, opphavleg frå fransk *nomenclature des unités territoriales statistiques*) er ein standardkode for administrative understatlege einingar til bruk i Eurostat-statistikk. Standarden blei utvikla av EU, og dekkjer derfor berre medlemslanda i detalj. Eurostat har òg utvikla eit hierarki for alle søkjarland etter 1980, men denne delen av standarden er ikkje endeleg fastlagd. Kodane treng ikkje å samsvare med dei reelle administrative einingane i landa. Dette kjem mellom anna av at ein ved grenseendringer ofte held fast ved dei gamle einingane i statistisk samanheng, for å kunne samanlikne målingar over tid.

Oppbygnad
---------

* NUTS 0: To bokstavar som identifiserer landet. Denne delen av koden svarer til ISO 3166-1, bortsett frå at Storbritannia bruker *UK* i staden for *GB*.

* NUTS 1: Eitt siffer eller éin bokstav som identifiserer ei understatleg eining. Nummereringa startar med 1, og etter 9 held ein fram med bokstavar. Nivået dekkjer dei same einingane som ISO 3166-2, men med andre kodar.

* NUTS 2 / NUTS 3: Nivå under dette blir gitt med siffer. Der det er for mange einingar til å bruke eitt siffer, lagar ein kunstige samanslutningar av einingar. NUTS 2 vil derfor ofte ikkje referere til eksisterande administrative einingar.

### Døme

Til dømes er koden for Portsmouth i England bygd opp slik:

* UK: Storbritannia
* UKJ: Regionen Søraust-England
* UKJ3: Hampshire and Isle of Wight
* UKJ31: Portsmouth

Utanfor EU
----------

Den tilsvarande standarden i Sambandsstatane heiter FIPS.

Avvik
-----

Det er nokre avvik i koden:

* Gibraltar har koden E021, som syner at området ligg utanfor EU.
* Fransk Guyana er lista både som FR930 (under Frankrike) og som AS13 (under Sør-Amerika)

Norsk bruk
----------

I norsk statistikk svarer fylka til NUTS 3-nivået. Statistisk sentralbyrå har òg produsert statistikk på NUTS 2-nivå, med ei inndeling av Noreg i sju regionar. SSB har òg gjort framlegg om ei inndeling på NUTS 4-nivå, med Noreg delt inn i 90 økonomiske regionar. Eurostat opererer ikkje med NUTS 4, men har i staden to lokale inndelingar, LAU1 og LAU2 (frå engelsk *Local Administrative Unit*). Norske kommunar ville tilsvare NUTS 5-nivå, eller LAU2.

Kjelder
-------

1. ↑  «NUTS: Background». eurostat. Henta 16. mars 2022.
2. 1 2  «NUTS 2021 classification». eurostat. 2021. Henta 16. mars 2022.
3. ↑  «Standard for økonomiske regioner». SSB. oktober 2000. Henta 16. mars 2022.
4. ↑  «Local Administrative Units (LAU)». eurostat. Henta 16. mars 2022.

---

* *Denne artikkelen bygger på «NUTS» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2022.*
Skildring av NVIS. Bølgja på bakken (blå) blir stoppa av ein barriere, men bølgjene som blir brotne i atmosfæren oppnår større dekning.
**NVIS** (engelsk **Near Vertical Incidence Skywave** ) er ein måte brukt til å etablere samband i frekvensområdet kortbølgje (HF) på korte avstander uten at fenomenet skip zone hindrar sambandet. Fenomenet vert særleg nytta i militært og paramilitært samband, særleg i tropane, og av radioamatørar for kontakt i nærleiken som elles kan hindrast av barrierar i synslina.
Radiobølgjene går nær vertikalt opp i ionosfæren, der dei blir brotne og sende tilbake til eit sirkulært område på opptil 650 km frå sendaren.

Frekvensar og formering
-----------------------

Dei mest pålitelige frekvensane for NVIS-kommunikasjon er mellom 1,8 MHz og 8 MHz. Over 8 MHz byrjar det å verta tvilsamt om ein får samband på denne måten, og nær 30 KHz er det nesten umogeleg. Brukbare frekvensar vert dikterte av lokale ionosfæriske forhold, som har ein sterk systematisk avhengigheit av geografisk plassering. Vanlege band som blir brukte i amatørradio på midtbreiddegrader er 3,5 MHz om natta og 7 MHz i dagsljos, men eksperimentell bruk av 5 MHz går framleis føre seg. Militær NVIS-kommunikasjon går føre seg mest på 2-4 MHz om natta og på 5-7 MHz i dagsljos.

Optimale NVIS-frekvensar har ein tendens til å vera høgare når ein nærmar seg tropane og lågare nærare arktiske regionar. Dei brukbare frekvensane endrar seg frå dag til natt, ettersom solljos gjer at det lågaste laget av ionosfæren, som blir kalla D-laget, aukar. Dette forårsakar demping av låge frekvensar om dagen, medan den maksimale bruksfrekvensen (MUF) som er den kritiske frekvensen av F-laget stig med større solljos.

NVIS er mest nyttig i fjordar og fjell der bruk av VHF- eller UHF-frekvenser er ineffektiv, eller når kommunikasjonsavstanden er utanfor 50 kilometer for jordbølgjer og mindre enn 300-1500 kilometer (500-2500 km) rekkjevidde for rombølgje i låg vinkel. Eit anna interessant aspekt ved NVIS-kommunikasjon er at retninga til avsenderen er vanskelegare å peile enn for jordbølgjekommunikasjon (dvs. VHF eller UHF). For kringkastarar tillét NVIS dekning av eit heilt mellomstort land til mykje lågare pris enn med VHF (FM), og dagtidsdekning som MW (AM) nattedekning til lågare pris og ofte med mindre forstyrrande støy.

Referansar
----------

1. ↑  Broadcasting in Band 7 (HF) in the Tropical Zone, International Radio Consultative Committee, International Telecommunications Union, Geneva, 1969
2. ↑  The Emergency Communications Antenna, By Stephen C. Finch, AIØW  Arkivert 2019-09-20 ved Wayback Machine.
3. ↑  «An analytical study of HF communications between provincial PREOC-s and the North Shore Emergency Management office at VE7NSR» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 3. mars 2016. Henta 13. mai 2019.
Kart over Kagghamraån-vassdraget. Innsjøar er skrive med feite typar, og elvar i kursiv. Prikka linjer er underjordiske elvar.
**Kagghamraån-vassdraget** er eit vassdrag som består av av fleire innsjøar og elvar med felles vassføring til Kaggfjärden i Austersjøen. Nedbørfeltet er på 97 km², og ligg hovudsakleg i Botkyrka kommun i Stockholms län i Södermanland i Sverige.

Hovudelva i vassdraget, Kagghamraån, utgjer ein av dei viktigaste stadane langs den svenske austkysten for reproduksjon. Her finn ein mellom anna kvitfinna steinulke og niauge.

Innsjøar i Kagghamraån-vassdraget
---------------------------------

* Axaren
* Bocksjön
* Brosjön
* Bysjön
* Getaren
* Gölan
* Lilla skogssjön
* Malmsjön
* Mellansjön
* Somran
* Stora skogssjön
* Övrasjön

Elvar i Kagghamraån-vassdraget
------------------------------

* Axån
* Bockån
* Brinkbäcken
* Iselstabäcken
* Kagghamraån (hovudelv)
* Kvarnsjöbäcken
* Kärrsjöbäcken
* Norrgaån
* Skälbyån
* Uringeån

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kagghamraån-vassdraget» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kagghamraån[*daud lenkje*] Fiskeriverket
* Kagghamraån Botkyrka kommun

Koordinatar: 59°8′N 17°49′E﻿
| Internett-protokollfamilien |
| --- |
| Applikasjonslaget |
| * DHCP
* DHCPv6
* DNS
* FTP
* HTTP
* IMAP
* IRC
* LDAP
* MGCP
* NNTP
* BGP
* NTP
* POP
* RPC
* RTP
* RTSP
* RIP
* SIP
* SMTP
* SNMP
* SOCKS
* SSH
* Telnet
* TLS/SSL
* XMPP
* (meir)
 |
| Transportlaget |
| * TCP
* UDP
* DCCP
* SCTP
* RSVP
* (meir)
 |
| Nettverkslaget |
| * IP
	+ IPv4
	+ IPv6
* ICMP
* ICMPv6
* ECN
* IGMP
* IPsec
* (meir)
 |
| Datalinklaget |
| * ARP/InARP
* NDP
* OSPF
* Tunnels
	+ L2TP
* PPP
* Media access control
	+ Ethernet
	+ DSL
	+ ISDN
	+ FDDI
* (meir)
 |
| Det fysiske laget |
| * RS232
* IEEE 802.3
	+ CSMA/CD
 |
| * v
* d
* e
 |

**Address Resolution Protocol** (ARP) er ein protokoll som opererer på nettverkslaget i OSI-modellen.
ARP blir brukt til å kople saman adresser frå datalinklaget og nettverkslaget (IP-adresser.
Opphavleg var ARP utforma for å vere uavhengig av IP-protokollen, men blir nesten utelukkande brukt i 
samband med IP.

Detaljert verkemåte
-------------------

Typisk blir ARP brukt på denne måten; 
Ein vert bruker IP-protokollen på nettverkslaget, men for å kommunisere med ein annan vert på det lokale nettverket må verten få tak i Ethernet MAC-adressa til mottakaren frå IP-adressa som er kjent. ARP fungerer på den måten at verten som skal sende ei pakke kringkaster ei ARP pakke som inneheld IP-adressa til mottakaren. Sender venter så på eit svar frå verten som har den IP-adressa. Ein vert kan også svare på vegne av andre vertar. Dette kallast proxy arp. 

Kvar vert på nettverket vedlikeheld ein hurtigbuffer med koplingane mellom IP-adresser og MAC-adresser for å unngå
å måtte gjenta prosessen for kvar enkelt pakke som skal bli overført. Oppføringar i hurtigbufferen slettes etter ei viss tid, og verten må sende ein ny ARP-førespurnad.

Bakgrunnsstoff
--------------

* RFC 826
H II-region i Ørnetåka
Den planetariske tåka Ringtåka
Supernovaresten Krabbetåka
**Emisjonståker** er eit breitt omgrep som femner om gasståker som er synlege ved at dei sjølve sender ut lys. Planetariske tåker, H II-regionar og supernovarestar høyrer inn under omgrepet. 

I H II-regionar er det den sterke ultrafiolette strålinga som ioniserer atoma i tåka og får dei til å senda ut lys når elektrona bli fanga inn att. Noko liknande skjer i planetariske tåker; berre at det her er den sentrale kvite dvergen som sender ut strålinga.

I supernovarestar kjem energien først frå den radioaktive nedbrytinga av nikkel og kobolt til jern. Seinare kjem han frå den kinetiske energien til materien i supernovaresten som i starten fer utover med snøggleikar på opp til 20 000 km/s. I supernovarestar som Krabbetåka kan tåka òg få energi frå den sentrale pulsaren i form av elektron med høg energi og senda ut lys gjennom synkrotronstråling.

Mørke tåker og refleksjonståker høyrer ikkje inn under omgrepet sjølv om dei sender ut mikro- og radiobølgjestråling.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Artikkelen «emission nebula» i *Philip's Astronomy Encyclopedia* utgjeven i 2002.
**Emma Steinbakken** (fødd 10. mars 2003) er ein norsk artist frå Jessheim. Ho er kjend for singlane «Not Gonna Cry» (2018) og «Without You» (2019). Ho har også gitt ut singelen «Stay With Me» (2020) som var ein del av lydsporet til den populære Netflix-serien *Hjem til jul*. I andre sesong av den norske TV-serien *Rådebank* frå 2021 bidrog ho med låten «Jeg glemmer deg aldri», ein coverversjon av «Eg gløymer deg aldri» av Hellbillies. For låten vart ho nominert til Spellemannprisen 2021 i klassen årets låt. Då det amerikanske bandet Imagine Dragons kom til Bergen med det nye albumet *Mercury* i 2022 var Steinbakken fyrste oppvarmingsartist.

Kjelder
-------

1. ↑  «Skal varme opp for Zara Larsson: – Helt sykt!». *tv2.no*. 21. juli 2021. Henta 11. mars 2022.
2. ↑  «Musikk-suksess for «Hjem til jul»». *vg.no*. 30. desember 2020. Henta 11. mars 2022.
3. ↑  «Står bak «Rådebank»-låt: − Sykt mange tilbakemeldinger». *vg.no*. 11. februar 2021. Henta 11. mars 2022.
4. ↑  «Dette er årets nominerte». *dagbladet.no*. 11. februar 2022. Henta 11. mars 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Emma Steinbakken» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)

 |