recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Paramillo-massivet** er ei fjellkjede i den tropiske delen av Andes. Det ligg i nordenden av Cordillera Occidental (Vestandesfjella) i Colombia. Den høgaste toppen i kjeda er Cerro Paramillo på 3730 moh.

Paramillo nasjonalpark
----------------------

Mykje av området ligg innanfor Paramillo nasjonalpark (Parque nacional natural Paramillo), som går frå massivet til låglanda ved Det karibiske havet. Økosystema i massivet er typiske for Tropiske Andes, og omfattar páramo og fjellskog. 

Dette er ein av to regionar der den truga fuglen paramillotapakulo (*Scytalopus canus*) lever.

Eit pattedyr som finst her er den sårbare brillebjørnen (*Tremarctos ornatus*).

Kjelder
-------

1. 1 2  «Cerro Paramillo - Peakbagger». Henta 27. desember 2016.
2. ↑  «Scytalopus canus - IUCN Red List of Endangered Species». Henta 27. desember 2016.
3. ↑  «Paramillo Tapaculo - BirdLife Factsheet». Henta 27. desember 2016.
4. ↑  «Tremarctos ornatus - IUCN Red List of Endangered Species». Henta 27. desember 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Paramillo Massif» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juni 2019.*
**Paraskevi Tsiamita** (fødd 10. mars 1972) er ein gresk tidlegare friidrettsutøvar frå Volos som vart verdsmeister i tresteghopp i 1999.

Tsiamita deltok ikkje i internasjonale meisterskap før 1998. Under europameisterskapen i Budapest forbetra ho i kvalifiseringa den personlege rekorden kraftig til 14,23 m, i finalen nådde ho 13,90 m og vart nummer ni. Sommaren 1999 var Tsiamita i sitt livs form. Den 1. august landa ho på 6,93 m i ei lengdehopptevling i greske Pátra, hennar livs lengste hopp. 
I tresteg-kvalifiseringa under friidretts-VM 1999 i Sevilla tre veker seinare smelte Tsiamita til med eit hopp på 15,07 m. Like langt kom ho ikkje i VM-finalen, men eit bestehopp på 14,88 gav henne gullmedaljen i øvinga. Sidan var ho plaga med skadar og gav opp idretten i 2004.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1998 i Budapest: Nr 9 i tresteghopp – 13,90 m
* VM 1999 i Sevilla: Gullmedalje i tresteghopp – 14,88 m, framom Yamilé Aldama (14,61 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paraskevi Tsiamita» frå Wikipedia på tysk, den 28. mai 2018.*
Parangkonsert i Valsayn på Trinidad.
**Parang** er ei populær form for folkemusikk frå Trinidad og Tobago. Ho byggjer på musikk innført til Trinidad av spanjolar eller spansktalande venezuelanske innvandrarar av afrikansk og urfolksopphav. Seinare blei det utvikla ei ny musikkform, *soca parang*, der ein også brukte lokal socamusikk og i nokre høve også chutneymusikk, som har sørasiatiske inspirasjonar. Namnet «parang» er knytt til *parranda*, spansk for 'fest' eller 'å gå ut', som også er kjend frå den nærskilde tradisjonen aguinaldo.

Framføring
----------

Tradisjonell parangutøving er svært lik aguinaldoskikken i Venezuela, som også kan minna om å gå julebukk. I juletida kan parangutøvarar (*parranderos*) vitja husa til familie og vener og vekka dei med parangmusikk, for deretter å bli servert mat og drikke. Skikken blir framleis utført av mindre, uformelle og større, meir organiserte grupper, men det er også blitt vanleg å halda *parang fiesta* med sceneunderhaldning. Slike tilstellingar kan finna stad frå oktober til januar, og ender med ein nasjonal parangkonkurranse på heilagetrekongarsdag 6. januar.

Instrument
----------

Paranggruppe med typiske instrument.
Tradisjonelle parang-instrument er mellom anna den vesle gitartypen cuatro og rytmeinstrumentet maracas (lokalt kalla *chac-chacs*). Andre vanlege instrument er mellom anna fiolin, vanleg gitar, mandolin/bandolin og bandol og den lokale box bass og rytmeinstrumenta claves (lokalt kalla *toc-toc*) tamborin, caja og marimbola.

Typar
-----

I den tradisjonelle musikken har ein fleire ulike songtypar, mellom anna:

* *aguinaldo* eller *serenal*, songar knytt til juleevangeliet og julehøgtida
	+ *anunciacion*, songar med emne frå Maria bodskapsdag
	+ *nacimiento*, songar om fødselen til Jesus
* *guarapo*, ein sekulær song om diverse emne med improviserte delar
* *estribillo*, ein livleg call and response-song
* *manzanares*, ein vals knytt til Manzanare-elva i Venezuela
* *joropo*, dansesong som minner om spansk vals
* *despedida*, ein avskjeds- og takkesong

Ein kan også ha spansk vals- og salsaparang.

Moderne parang, som har utvikla seg som populærmusikk frå 1950-talet, blir sunge på engelsk og kan ta innehalde nordamerikanske julemotiv som «Santa».

Parang blanda med chutneymusikk («charang») kan tidvis også ha hinditekst.

Parangutøvarar
--------------

Viktige paranggrupper og utøvarar er mellom anna Daisy Voisin, Henry Perreira, Sharlene Flores, Leon Caldero, Baron, Jacqueline Charles, Lara Brothers, Francisca Allard & Philip Allard (Dinamicos) og Los Tocadores.

Kjende utøvarar av parang-soca er mellom anna Scrunter, Baron, Crazy og Big B.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Parang Lime Arkivert 2007-10-14 ved Wayback Machine. om parangmusikk ved parang.itgo.com
* Soca Parang & Christmas Music, musikkdøme ved trinijunglejuice.com
* Los Tocadores Arkivert 2018-08-05 ved Wayback Machine. parangband

Kjelder
-------

* «Parang» Arkivert 2013-12-09 ved Wayback Machine. nalis.gov.tt
* «Parang Lime» Arkivert 2007-10-14 ved Wayback Machine. parang.itgo.com

* *Denne artikkelen bygger på «Parang» frå Wikipedia på engelsk, den 11. desember 2013.*
**Barthélemy Menn** (20. mai 1815–10. oktober 1893) var ein sveitsisk landskapsmålar. Han var både fødd og døydde i Genève.

Liv og gjerning
---------------

*Bondegard i Coinsins*, ca. 1865
Menn byrja sine kunststudiar i Genève hos Wolfgang-Adam Töpffer og Leonard Lugardon. Hausten 1833 drog han til Paris og gjekk i lære hos Jean-Auguste-Dominique Ingres. Seint i 1834 følgde han etter Ingres til Roma. Han vende tilbake til Paris i 1838, der han vart kjend med landskapsmålarane Charles-Francois Dumouriez, Théodore Rousseau og Camille Corot. Han hadde elles omgang med George Sand og Eugène Delacroix, sistnemnde ville ha han til assistent til eit stort dekorasjonsoppdrag. Åra 1839-43 stilte Menn ut verk på salongen i Paris. Då han mangla oppdrag, slo han seg i 1844 ned i Genève.

Sjølvportrett med stråhatt, 1872
Menn er mest kjend for sine poetiske og idylliske landskap. Landskapsbileta hans er likevel mindre prega av romantikken enn Alexandre Calame sin landskapsmotiv. Menn hadde nær kontakt med Camille Corot, og vart mykje påverka av hans kunstsyn. Saman dekorerte dei to, i åra 1857-59, den store salongen på slottet Gruyère. Menn tok også inntrykk frå Gustave Courbet, i det heile var fransk målarkunst den dominerande kjelda for kunsten hans. 

Menn var i mange år professor ved kunstakademiet i Genève (École des Beaux-Arts). Her hadde han i åra 1872-78 Ferdinand Hodler til elev. Albert Bartholome, Auguste Baud-Bovy, Eugène Burnand, Édouard Castres, John Graff, Édouard Jeanmaire, François Furet og Alfred Rehfous var andre kunstmålarar som gjekk i lære hos han.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Barthélemy Menn» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* HDS
* SIKART

 |
Ein del av eit kart over Aralsjøen frå 1853 (frå Journal of the Royal Geographical Society, Vol. 23, 1853)
Taras Sjevtsjenko: Teltet til ekspedisjonen på øya Barsa-Kelmes i 1848
**Barsa-Kelmes** (frå kasakhisk) var den største øya i Aralsjøen og utgjer Barsa-Kelmes naturreservat. Uttørkinga av Aralsjøen har derimot gjort Barsa-Kelmes til ei halvøy. I 1980-åra hadde øya eit areal på 133 km². På grunn av alt saltet som ligg att etter sjø kan det vere særs ubehageleg i støvstormar og kraftig vind.

Historie
--------

Øya vart oppdaga i august 1848. Geografen A. Maksjejev og topografen A. Akisjev gjorde ei topografisk undersøking av øya og skildra landskapet her. 

Ein springedderkopp, *Sitticus barsakelmes*, vart kalla opp etter øya i 1998.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barsa-Kelmes» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2008.*
	+ *Den engelske utgåva oppgav desse kjeldene:*
* *Tekhnika Molodyozji* (*Техника молодежи*). 1991, No. 3; 1993, No. 4.
* *Leksikon om mystiske stader på Jorda* (*Энциклопедия загадочных мест земли*)

Bakgrunnsstoff
--------------

1. ↑  WWF om Aralsjøen Arkivert 2007-01-13 ved Wayback Machine.>

* Biletgalleri Arkivert 2006-06-20 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 45°38′N 59°52′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Tuna på Barstad ligg langs Fylkesvegen. Husa nærmast fjorden høyrer til Lynge.
**Barstad i Vartdal** er ein matrikkelgard i tidlegare Vartdal kommune, noverande Ørsta kommune. Matrikkelgarden har gardsnummer 90 i Ørsta.

Garden ligg på ei slette i bygda Barstadvik, ved Storfjorden. Garden ligg på sørsida av Storelva i dalføret. Han vert avgrensa av Storelva, og av matrikkelgardane Melbø (i nordaust) og Lynge (i sørvest).

Tre brukarar på Barstad skatta til tiendpenningskatten i 1520. I 1603 var det sju brukarar av garden. Talet på gardsbruk låg frå sju til ni dei neste 250 åra, husa låg då i eit klyngjetun. Garden vart utskift i åra 1868-70, frå siste tiåra av hundreåret vart elles fleire av bruka på Barstad delt i to. Gardsbruka vart då liggjande langsetter bygdevegen (til Erdal).

Før eit stormver skadde og øydela mange av husa på garden i siste halvdel av 1700-talet, låg klyngjetunet nærare Storelva. Etter dette flytta brukarane vestover mot fjellfoten til nytt klyngjetun. Garden hadde seter på Barstadsætra 5 km unna klyngjetunet.

Frå kring 1905 fekk Barstad busetjing som ikkje var knytt til landbruk. I fyrste omgang kom denne nær fjorden og Vartdalsstrandvegen, seinare og framover på sletta. Vegen langs Vartdalsstranda frå grannebygda Bukta vart bygd i 1873-74. Denne vegen vart omlagd i perioden 1956-58, då strekninga vart del av hovudveg-sambandet mellom Bergen og Ålesund, noverande Europaveg 39. Hovudtilkomst mellom bruka og i bygda elles er Fylkesveg 5910.

### Folketal

* 1801: 47 personar (9 heimar)
* 1865: 47 personar (8 heimar)
* 1900: 76 personar (11 heimar)

Kjelder
-------

* Buset, Johannes: *Vartdalssoga. Første bandet*. 1964
* Grøvik, Ivar: *Vartdalssoga. II*. 1983
* Folketeljingar for 1801, 1865 og 1900
Presbyteriansk kross.
**Presbyterianisme** er ei form for protestantisk kristendom og ei eiga kyrkjestyreform. Ho blir praktisert av mange (men ikkje alle) protestantiske kyrkjer som historisk har knytt seg til Jean Calvin si lære, kalvinismen.

Namnet «presbyterianisme» kjem av det greske ordet *presbyteros* (πρεσβύτερος), som betyr 'eldre'. Dette er valt fordi ei presbyteriansk kyrkje blir leia av nokre lokalt valde eldre, i motsetnad til ei episkopal kyrkje, som blir leia av biskopar.

Presbyterianismen har røter tilbake til den skotske reformasjonen, særleg under John Knox. Det finst mange uavhengige presbyterianske kyrkjer i verda, både av geografiske og doktrinære grunnar. Teologisk legg presbyterianarar vekt på at Gud er allmektig i alle ting, også frelse, dei har høg akt for Skriften og ser det som nødvendig med ei personleg omvending gjennom trua på Jesus Kristus.

Sjå òg
------

* Den reformerte kyrkja

Kjelder
-------

1. ↑  Lyby, T.C. «Presbytetianisme» (på dansk). Den Store Danske. Henta 16. desember 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Presbyterianisme» frå Wikipedia på dansk og «Presbyterianisme» frå Wikipedia på bokmål, den 16. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Presbyterianisme**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Preseptorisk** betyr det same som **ufråvikeleg**. At ein regel i ei lov er preseptorisk medfører at den ikkje kan fråvikast i avtale mellom to eller fleire partar. Omgrepet blir først og fremst brukt i kontraktsrettslege lover, der det ofte vil vere nokre reglar som er preseptoriske, medan andre er deklaratoriske, (fråvikelege). Dei aller fleste slike lover har ein paragraf i innleiinga til lova som regulerer i kva grad lova er ufråvikeleg. Gjerne slik at lova i utgangspunktet preseptorisk, og at det blir særleg oppgitt dersom ein regel skal vere fråvikeleg. Det motsette utgangspunktet er også mogleg. Der lova ikkje har slike tydelege reglar, må ein sjå på kvar enkelt regel i lova, tolke regelen, for å finne ut om regelen er fråvikeleg.

Lover som regulerer avtalar med forbrukar vil ofte vere preseptoriske til fordel for forbrukaren, for å beskytte forbrukaren mot utnytting frå den profesjonelle parten. Derimot er reglane normalt fråvikelege på den måten at forbrukaren kan få ein betre avtale enn det som følgjer av lova. Eit eksempel på ei lov med ei slik regulering er Forbrukerkjøpslova frå 2002.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Preseptorisk» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mars 2009.*
**Arthur Stanley Wint** (25. mai 1920–19. oktober 1992) var ein jamaicansk friidrettsutøvar som vann to OL-gull og like mange OL-sølv, fordelt på sommarleikane 1948 og 1952.

Liv og idrett
-------------

Wint deltok frå 1942 i treningsleirar til det britiske flyvåpenet. Frå 1944 til -47 var han flypilot i Royal Air Force. Der etter studerte han medisin i London.

Under dei olympiske sommarleikane 1948 i London sprang Wint inn til sølvmedalje på 800 meter, tre tidels sekund bakom Mal Whitfield frå USA og like langt framom bronsemedaljøren, franske Marcel Hansenne. Tre dagar seinare, den 5. august 1948, vart Wint olympisk meister på 400 meter framom landsmannen Herb McKenley. «Jamiacas to negrer... dro hverandre frem til seieren på [Bill] Carrs berømte olympiske rekord fra 1932» på 46,2 sekundar, McKenley fekk sluttida 46,4. «McKenley stakk sin hånd inn i Wints der de sto sammen på seierspallen og slapp den ikke før den internasjonale olympiske komités visepresident, Brundage, kom frem med medaljene. Det var to lykkelige store barn fra solens øy. Nå hadde Jamaica vunnet og deres flagg gått til topps.»

Resultatlista etter den olympiske 800-meteren i Helsinki 1952 var nær identisk med slik ho var i OL 1948. USA-amerikanaren Whitfield forsvarte OL-tittelen med nøyaktig same tid, 1.49,2, medan Wint som sist tok sølvmedaljen tre tidels sekund føre bronsevinnaren, men med eitt tidels sekund betre tid, 1.49,4. På 400 meter enda Wint på femteplassen, men som sist vart det dobbeltsiger til Jamaica, no ved George Rhoden og Herb McKenley. Alle desse tre jamaicanarane sprang på laget som den 27. juli 1952 sette verdsrekord med tida 3.03,9 og vann OL-finalen i 4 x 400 m stafett. 

Wint deltok i si siste friidrettstevling på Wembley stadion i London i 1953. To år seinare flytta han heim til Jamaica og var åleine dokter i eit stort distrikt vest på øya.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1948 i London: Gull på 400 m – 46,2, sølv på 800 m – 1.49,5
* OL 1952 i Helsinki: Sølv på 800 m – 1.49,4, gull i 4 x 400 m stafett (3.03,9), nr 5 på 400 m – 47,0

Notar
-----

1. ↑  P.Chr. Andersen: Den nye olympiaboken s. 24
2. ↑  P.Chr. Andersen: Den nye olympiaboken s. 24

Kjelder
-------

* P.Chr. Andersen: Den nye olympiaboken. Oslo 1957.

* *Denne artikkelen bygger på «Arthur Wint» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BBC Things

 |
**Peter Andersen** (fødd 3. september 1972), kjend under artistnamnet **DQ**, er ein dansk artist, revyskodespelar og dragartist. Han vann Dansk Melodi Grand Prix i 2007 med songen «Drama Queen» og representerte Danmark i Eurovision Song Contest i Helsingfors same år. Songen vart slått ut i semifinalen.

Bakgrunn
--------

Andersen vart fødd i Næstved i Danmark. Han starta songkarrieren sin i bandet Turn on Tina i 1997, der han imiterte Tina Turner. Bandet turnerte konsertar og festivalar både i Danmark og utlandet.

Seinare skapa Andersen artistpersonlegdomen DQ. Han produserte eit eige dragshow og underheldt på firmafestar, konsertar og privatfestar. Han spela også fast på Cafe Frederik i Esbjerg i over ti år. Han opptredde også med dragshowet sitt over heile Europa og i Thailand, Canada og Grønland.

I 2007 vart Andersen landskjend i Danmark då han vann Dansk Melodi Grand Prix med songen «Drama Queen». I kjølvatnet av sigeren fekk han ei rekkje nye oppdrag, inkludert som fast revyskodespelar saman med artistar som Anne Herdorf, Ann Hjort, Ulla Jessen, Rasmus Krogsgaard, Jesper Søgaard, Kim Brandt, Randi Winter og Lars Arvad. 

Han har også opptredd i fleire danske tv-program, blant anna *Go’ morgen Danmark*, *Aftenshowet*, *Fredag i farver* og *Masterchef*. Han opptrer også regelmessig på show og konsertar.

Kjelder
-------

1. ↑  «DQ». *Eurovision.tv* (på engelsk). Henta 21. april 2022.
2. 1 2 3  «Om DQ | DQ». *www.drama-queen.dk* (på dansk). Henta 15. juli 2018.
3. ↑  «Det laver Peter 'DQ' Andersen i dag: Se MGP-vinder give den som Emmelie de Forest». *B.T.* (på dansk). Henta 15. juli 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «DQ (artist)» frå Wikipedia på bokmål, den 21. april 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Koordinatar: 34°50′29″N 36°55′41″E﻿

**Ayn al-Niser** (arabisk عين النسر, òg skrive **Ain al-Nisr** eller **Ayni-Nasir**) er ein by sentralt i Syria i Homs guvernement, nordaust for Homs. Av stader i nærleiken finn ein al-Mishirfeh i vest, Ayn al-Dananir i nordvest, Izz al-Din i nord, al-Mukharram al-Fawqani i aust og Umm al-Amad i søraust. 

I følgje Statistisk sentralbyrå i Syria (CBS), hadde Ayn al-Niser eit folketal på 604 i 2004. Han er det administrative senteret og den 11. største staden i Ayn al-Niser *nahiyah* («underdistrikt») som består av 16 stader med eit samla folketal på 30 267. Innbyggjararane i landsbyen er etniske tjerkessarar frå Shapsugh, Kabardian og Bzhedug-folket.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ayn al-Niser» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Folketeljing 2004 Arkivert 2019-12-15 ved Wayback Machine.. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Homs guvernement. (arabisk)
2. ↑  Jaimoukha, Amjad. The Circassians of Syria: Opting for the Rightful Cause *Circassians Voices*. 2012-07-12.
Koordinatar: 33°36′50″N 36°10′48″E﻿

**′Ayn al-Fijah** (arabisk عين الفيجة, òg skrive **Ain al-Fijeh** og **Ein Al Fejeh**) er ein liten by sør i Syria i Rif Dimashq guvernement, kring 25 km sørvest for Damaskus. I nærleiken ligg Dayr Miqrin i vest, al-Zabadani i nordvest, Basimah i søreast og Qudsaya i sør. I 2004 hadde landsbyen 3806 innbyggjarar.. Byen er det administrative senteret, men ikkje den største byen, i Ayn al-Fijah *nahiyah* («underdistrikt»), som består av seks stader og ein samla folkesetnad på 19 584.

Kjelde
------

Byen vart bygd kring Ayn al-Fijah-kjeldene, som er opphavet til elva Barada som gjer ferskvatn til Damaskus. I det første hundreåret evt. bygde romarane eit tempel ved Ayn al-Fijah. I 1907 bygde osmanske styresmakter det første reine vassrøyranlegget ved kjeldene. I 1924 starta den syriske forretningsmannen Lutfi al-Haffar og Abd al-Wahab al-Qanawati selskapet Ayn al-Fijah, som nytta vatn frå kjelda til kunstig vatning. Tidleg på 1900-talet var selskapet eit av dei mest lønsame og innovative i Damaskus.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ayn al-Fijah» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  %20web %20site/General\_census/census\_2004/NH/TAB03-28-2004.htm General Census of Population and Housing 2004 Arkivert 2019-12-14 ved Wayback Machine.. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Rif Dimashq guvernement. (arabisk)
2. ↑  Skildring av Ayn al-Fijah Arkivert 2013-07-03 ved Archive.is. Archnet Digital Library.
3. ↑  Doumani, 2007, s. 125.
4. ↑  Moubayed, 2006, s. 235.
5. ↑  Moubayed, 2006, s. 450-451.
|  |
| --- |
| **Sporvehauk** |
| SporvehaukhannSporvehaukhann |
| SporvehaukhoeSporvehaukhoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig**Status i Noreg:** LC LivskraftigUtbreiinga av Sporvehauk Utbreiinga av Sporvehauk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Haukefuglar Accipitriformes |
| **Familie:** | Haukefamilien Accipitridae |
| **Slekt:** | *Accipiter* |
| **Art:** | **Sporvehauk** *A. nisus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Accipiter nisus***Linnaeus, 1758 |

**Sporvehauk** (*Accipiter nisus*) er ein rovfugl i haukefamilien.

Skildring
---------

Sporvehaukegg
Læte
Sporvehauken er 28-38 cm og 110-340 g. Han har lang hale med 4-5 mørke tverrband og breie, avrunda venger. Hoa er størst. Ho er brungrå på oversida og tverrstripa brun på undersida. Hannen er grå på oversida og tverrstripa oransjeraud under. 

Fuglen flyg med nokre få raske vengeslag som vert avløyst av glideflukt.

Utbreiing
---------

Sporvehauken finst i det meste av Europa og søraustover til det nordlege Iran. Andre underartar finst i Nord-Afrika og Asia.

Førekomst i Noreg
-----------------

Fuglen hekkar i skogområde over heile landet, men er fåtalig nord for Saltdalen. I kystområda kan fuglen hekke heilt ut i dei ytste skogplantingane. Sporvehauken hekkar helst i tett skog, gjerne i yngre plantefelt av gran og furu. Han er også påvist som hekkefugl opp i fjellbjørkeskogen. I hekketida held sporvehauken seg til skogområda, medan han på hausten og vinteren vert observert jaktande opp til fjells og i byområde, gjerne ved fuglebrett.

Levesett
--------

Sporvehauken er ein rovfugl som mest jaktar på fuglar, men han tek òg smågnagarar. 

Hoa legg 4-5 egg i mai og rugar dei i 40 dagar. Ungane vert flygedyktige etter 25-30 dagar. 

Sporvehauken er ein trekkfugl som kjem i mars-april og reiser til område lenger sør i Europa, spesielt Danmark, Frankrike og Storbritannia, i september-oktober. Mange overvintrar i kyststrøk og ved byar og tettstadar. 

* Film av sporvehauk

Kjelder
-------

1. ↑  Stokke BG, Dale S, Jacobsen K-O, Lislevand T, Solvang R og Strøm H (24. november 2021). «Fugler: Vurdering av spurvehauk Accipiter nisus for Norge. Norsk rødliste for arter 2021.». Artsdatabanken. Henta 12. mars 2022.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
2. ↑  «Artsdatabankens artsopplysningar». Artsdatabanken. 12. mars 2022. Henta 12. mars 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sporvehauk**

* Norsk ornitologisk forening
* Norsk fugleatlas, 1994.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Sporvehauk |
| Norrønt | Spǫrrhaukr |
| Svensk | Sparvhök |
| Dansk | Spurvehøg |
| Engelsk | Eurasian Sparrowhawk |
| Tysk | Sperber |
| Fransk | Épervier d'Europe |
| Spansk | Gavilán |
| Russisk | Jastreb-perepeljatnik (Ястреб-перепелятник) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**Sportsklubben Hardy** er eit idrettslag, stifta 10. oktober 1915, heimehøyrande i Bergen. Laget spelte i mørkeblå trøyer og kvite bukser. I 2015 hadde ikkje klubben lag i seriesystemet.

SK Hardy sokna frå starten, til 1960-åra, til bydelen Nygård i Bergen. I 1930-åra var Hardy eit av Bergens og Noregs beste fotballag. 1935-sesongen tok laget seg til semifinalane i noregmeisterskapen. I semifinalen, som vart avvikla på Brann stadion framfor 17 000 tilskodarar, måtte Hardy tole tap 0-3 mot Fredrikstad Fotballklubb, den blivande noregsmeisteren. To av Hardy-spelarane spelte året etter på Noregs OL-lag under Sommar-OL 1936, det såkalla Bronselaget som vann 3-2 over Polen i bronsefinalen. Vengen Magdalon Monsen deltok einast i den eine OL-kampen, medan indreløparen Odd Frantzen også var med då Tyskland vart slått 2-0, samt då Noreg tapte 1-2 mot Italia under Fotball-VM 1938 i Frankrike.

Frå sist på 1960-talet svikta rekrutteringa til SK Hardy, og klubben flytta til bydelen Mannsverk. Laget spelte i seriesystemet i lokale Hordalands-avdelingar til 1995, då Hardy trekte seg frå den ordinære seriefotballen. Fram til 2014 deltok likevel klubben i sjuarfotball og oldboys-fotball.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «SK Hardy» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2018.*
**Sosiolingvistikk** er eit fagfelt som tek for seg verknaden ulike samfunnsaspekt har på språkbruk, og over verknaden språkbruken har på samfunnet. Samfunnsaspekt som sosiolingvistikken tek for seg, kan til dømes vera kulturelle normer, forventingar og samanhengar. Studiar av språkbruken sin verknad på samfunnet vert ogso kalla for **språksosiologi**. Sosiolingvistikken har mykje til felles med pragmatikk og er historisk sett knytt til språkantropologi, i den grad at det har vorte stilt spørsmål ved sjølve skilnaden mellom desse to vitskaplege felta.

Kjernekonseptet til sosiolingvistikken er sosiolektar, det vil seie språkvarietetar som er brukt av ei viss samfunnsgruppe som kan verte fråskilde frå andre, takka vere slike kriterium som etnisk bakgrunn, religion, status, kjønn, utdanningsnivå, alder og så vidare. Sosiolingvistikken forskar på kor forskjellige sosiolektane er, kva for reglar som styrer dei og i kor stor grad ein kategoriserer individ etter sosiale eller sosioøkonomiske klasser etter om dei følgjer desse reglane. Slik språkbruken varierer frå ein stad til ein annan, varierer han òg i ulike sosiale klasser, og det er dette sosiolingvistikken er mest oppteken av.

Referansar
----------

1. ↑  Sandøy, He.; Mæhlum, B.; Akselberg, G.; Røyneland, U.; Sandøy, Ha. (2008). *Språkmøte: innføring i sosiolingvistikk*. Oslo: Cappelen Akademisk.
2. ↑  Gumper, J.; Cook-Gumper, J. (2008). «Studying language, culture, and society: Sociolinguistics or linguistic anthropology?». *Journal of Sociolinguistics* **12** (4): 532-545.
3. ↑  Trudgill, P. (2000). *Sociolinguistics: An Introduction to Language and Society*. London: Penguin Books.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Utyn over Wellington mot nordvest frå toppen av Mount Victoria. Midt i biletet ligg nasjonalmuséet «Te Papa».
**Mount Victoria**, også kalla Mount Vic, er eit karakteristisk høgdedrag på 196 meter som ligg aust for bysentrum i Wellington på New Zealand. Det er kalla opp etter dronning Victoria av Storbritannia. Sør for fjellet er det eit utspring, Mount Albert, og desse to er bundne saman med ein åskam. Mount Victoria er også namnet til den omliggjande bydelen i Wellington.

Bydelen Mount Victoria er ei blanding av bustads- og forretningsområde og ligg på vestsida av åsryggen ovanfor den sørlege delen av det sentrale forretningsområdet i Wellington. Tilgrensande bydelar, som nesten berre består av bustadområde, er Oriental Bay, Roseneath og Hataitai. 

Government House, bustaden til den newzealandske generalguvernøren, ligg i åssida til Mount Victoria, sør for Basin Reserve idrettsstadion, mellom Mount Victoria og Newtown. Bak denne ligg Wellington Hospital. 

Ei gresk ortodoks kyrkje ligg på vestsida av Mount Victoria, og Basin Reserve idrettsstadion og det newzealandske krigsminnesmerket ligg ved foten av fjellet. 

Ein vegtunnel, Mount Victoria Tunnel, går gjennom åsryggen og bind saman den sentrale bydelen med flyplassen Wellington International Airport, og med Evans Bay og halvøya Miramar Peninsula. 

Panorama av Wellington frå Mount Victoria om kvelden

Kjelder
-------

1. ↑  «Mt Victoria Historical Society Mount Victoria is an inner-city suburb of Wellington, New Zealand, with a rich history and heritage.», *mtvictoria.history.org.nz*, henta 24. mai 2022

Sjå òg
------

* Mount Victoria i Auckland
* Mount Victoria i New South Wales
* Mount Victoria i Alberta i Canada
* Mount Victoria i Papua Ny-Guinea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Barstadvik sett frå Storfjorden**Barstadvik** er ei bygd på Vartdalsstranda i Ørsta kommune på Sunnmøre.

#### Geografi

Barstadvik er ein dal med godt jordbruksland i dalbotnen og høge fjell på kvar side av dalen. Barstaddalen ligg nord-sør mot Storfjorden i nord. På vestsida av dalen ligg fjellet Klovekinn med den karakteristiske Masdalskloven med toppen Klovetinden 949 moh. På austsida av dalen ligg Romestrandshornet 911 moh. og Ramoen 1419 moh. Ein sidedal til Barstaddalen er Molladalen, ein dalbotn omkransa av høgalpint landskap med piggar og taggar som vert mykje brukt av fjellklatrarar.

Nedom Coop-Marked Barstadvik, ligg badestranda Playa del Kaia. Playa del Kaia er ein fin liten sandstrand. Om sommaren er der toalett og dusj som vitjande kan bruke.

#### Samfunn

Bygda har samvirkelag med bensinpumper. Barstadvik har eige vassverk ved Romestrand. Bygda har og eige kloakknett. Ho har landpostbod. På 1960-talet bygde ein eit nytt stort samfunnshus her etter at det gamle brann ned nokre år tidlegare. 

Næringsveg har tradisjonelt vore landbruk med grasproduksjon, storfe- og sauehald og fjordfiske. Om sumaren har bøndene sleppt sau på beite i fjella rundt bygda. Revefarmar har vore vanlege i bygda, men denne næringa er sterkt redusert. Turisme er ein aukande næringsveg. Barstadvik har landbasert fiskeoppdrettsanlegg. Bygda ligg nær Ålesund. Mange pendlar dit på arbeid. 

I Barstadvik finn ein desse matrikkelgardane:
Romestrand, 
Volle, 
Erdal, 
Barstad, 
Melbø og
Lynge.

#### Samferdsel

**E39** går gjennom bygda. Fylkesveg 5910, 5,6 kilometer, går på båe sider av dalføret. Lengst mot sør går det bomveg til Barstadsetra. Her går merka rås til Molladalen. Til Ålesund kjem ein om ein tek ferje frå Festøya til Solavågen.

### Grunnkrinsen Barstadvik

Grunnkrinsen Barstadvik omfattar i tillegg til dei ovanfor nemnde matrikkelgardane i Barstadvika, også matrikkelgarden Festøya mot nord, og dei tre matrikkelgardane i Bukta krins mot sør: Rotneset, Rot og Masdal. Per 1. januar 2009 hadde grunnkrinsen Barstadvik 319 innbyggjarar ifølgje SSB.

Kjelder
-------

1. ↑  «Elvaråsa i Barstadvika» (PDF). friluftsraadet.no. Henta 23. september 2021.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Bartlesville** er ein amerikansk by som ligg i Washington County i Oklahoma.
Ved folketeljinga i 2020 var folketalet 37 290. Byen dekkjer eit areal på 58,99 km². Caney River renn gjennom Bartlesville.

Bartlesville ligg 47 mile (76 km) nord for Tulsa og 18 mile (29 km) sør for delstatsgrensa til Kansas. Han er administrajsonsstad for Washington County. Ein del av busetnaden i Bartlesville ligg i nabofylket Osage County.

Bartlesville er kjend som langvarig hovudkvarter for Phillips Petroleum Company. Frank Phillips grunnla Phillips Petroleum i Bartlesville i 1905 då området framleis var *Indian Territory*. Selskapet blei slått saman med Conoco til ConocoPhillips og seinare delt opp att i to ulike føretak, Phillips 66 og ConocoPhillips. Begge føretaka har halde noko av verksemda i Bartlesville, men dei har flytta hovudkontora til Houston i Texas.

Området er ein av to stader i Oklahoma der ein lenapestamme bur, den andre er i Anadarko.

Byen har namn etter Jacob Bartles, ein kvit svigerson av lenapehovdingen Charles Journeycake, som flytta hit frå Wyandotte County i Kansas i 1873. Han slo seg fyrst ned ved Silver Lake, ein innsjø sør for dagens Bartlesville. I 1874 opna han ein handelsstasjon og postkontor ved Turkey Creek, i dagens East Bartlesville. Han utvida med å byggja om ei mølle, ei krambu, eit herberge, ei smie og ein stall. Bartles fekk etterkvart også elektrisitet, telefon og vasstilførsel til staden som fyrst blei kjend som «Bartles Town».

Kjelder
-------

1. ↑  «Census - Geography Profile: Bartlesville city, Oklahoma». Henta 15. desember 2021.
2. ↑  «Find a County». National Association of Counties. Arkivert frå originalen 12. juli 2012. Henta 7. juni 2011.
3. ↑  "Delaware (Lenape)." Arkivert 2015-02-25 ved Wayback Machine. USGenWeb. 2. jnuar 2015. Henta 24. februar 2015.
4. ↑  May, Jon D. "Bartlesville." *Encyclopedia of Oklahoma History and Culture*. Retrieved January 15, 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Bartlesville, Oklahoma» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bartlesville i Oklahoma**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Småbåtregisteret** samlar inn, samordnar og systematiserer data om fritidsbåtar, herunder opplysingar om båt, motor og eigartilhøve.

Registeret vert nytta ved identifisering av båtar og båteigarar i saker som gjeld tjuveri, skadeverk og ulykkar på sjøen. Det vert òg nytta til å legitimere eigedomsrett ved sal av fritidsbåt.

Registeret vart innført som ei obligatorisk ordning ved lov som trådde i kraft desember 1997. Registreringsplikten vart oppheva desember 2002, slik at registrering i småbåtregisteret no er ei frivillig ordning. Likevel kan registrering likevel vere eit krav som forsikringsselskapet set som vilkår for å forsikre fritidsbåtar.

Småbåtregisteret vert no ført av Redningsselskapet. Dei som vil stå registrerte, må betale eit årleg gebyr.

Kjelde
------

* Om småbåtregisteret på NSSR sine heimesider Arkivert 2007-10-10 ved Wayback Machine.

### Referansar

1. ↑  Ikrafttredelse av kapittel II i lov 19. august 1994 nr. 57 om registrering av fritids- og småbåter.
2. ↑  Lov om fritids- og småbåter. kap. 2
**Småkraftverk** er vasskraftverk med effekt mellom 1000 og 10 000 kW (Mellom 1 og 10 MW). Nemninga vert òg bruka som ei fellesnemning for kraftverk med effekt under 10 000 kW.

Kraftverk som omfattar oppdemming, senking av vasstanden og overføringar mellom vassdrag, og kraftverk som vil påverke
alminneleg lågvassføring er avhengige av konsesjon frå NVE. For småkraftverk (kraftverk med effekt meir enn 1 MW) bør 
ein søkje om konsesjon utan først å gå vegen om vurdering av konsesjonsplikta.

Kraftverk med effekt mellom 100 og 1000 kW vert kalla minikraftverk.

Kraftverk med effekt under 100 kW vert kalla mikrokraftverk. Eit mikrokraftverk på 10 kW kan i løpet av eit år maksimalt gje ein produksjon på i overkant av 80 000 kWh, som teoretisk er nok til å dekkje forbruket på eit alminneleg stort gardsbruk. Sidan produkson og forbruk vil variere i ulik takt, må ein likevel rekne med å måtte kjøpe litt straum i periodar, medan ein sel i periodar med produksjonsoverskot.

Bakgrunnsstoff:
---------------

* NVE: Bygging av små kraftverk - planlegging og sakshandsaming (PDF)[*daud lenkje*]
* Om småkraftverk på www.jordbruk.info
* Kraftkalkulator
* Småkraft og vassdrgasvern Arkivert 2007-03-14 ved Wayback Machine.
Laxsjö by, ein småort i nordre Jämtland
**Småort** er ei nemning som blir nytta i Sverige av Statistiska centralbyrån (SCB) og er definert som ein samla busetnad med 50-199 innbyggjarar, der det er høgst 150 meter mellom husa. Ein småort kan likevel ha meir enn 200 innbyggjarar om delen fritidsbustader utgjer meir enn 50 %. Kvar småort har sin eigen småortskod.

Definisjonen og den langvarige uttynninga (utglesning) av folkesetnaden på landsbygda, fører til at mange grender som samtidig hyser ein småort har ei klart større befolkning enn den som blir oppgitt av SCB sin befolkningsstatistikk.

I 2000 fanst det 2 690 småortar og i 2005 fanst det 2 876 småortar i Sverige. Mellom 2000 og 2005 vart 152 orter omdefinert som småort ettersom folketalet hadde sokke til under 50 innbyggjarar. 59 småortar hadde auka folketal og hadde antan vokse i hop med ein tätort eller blitt ein ny eigen tätort. 397 nye småortar kom til i same perioden. Avgrensinga av småortar blir justert kvart femte år, parallelt med tätorterna. Resultatet av 2005 årets småortsavgrensing vart publisert den 27. april 2007.

Sjå òg
------

* Liste over småorter i Sverige
* Tätort
* Glesbygd
* Landsbygd
* Fritidshusområde
* Håla
* By

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Småort**

* Småorternas landareal, folkmängd och invånare per km² 2000 och 2005, SCB

Referansar
----------

1. ↑  «Småorter 2005» (PDF). Statistiska centralbyrån. 27 juni 2007. Henta 23 september 2011.
**Tommy Tee** (fødd 18. desember 1971) er artistnamnet til den norske hiphop-pioneren **Tommy Flaaten** frå Grefsen i Oslo.

Biografi
--------

Tommy Tee har drive på med hiphop sidan slutten av 80-talet, hovudsakleg som DJ og produsent. I tillegg har han vore drivkraft bak plateselskapet Tee Productions, butikken T&D Records og radioprogramma «Strictly Hip-hop» på Rainbow Radio og «National Rap Show» på NRK P3.

Som produsent er han vidgjeten i hiphopmiljø i heile Europa så vel som i undergrunnskrinser i USA, der han har gjort beats for storleikar som M.O.P, Souls of Mischief og AG. Han har dessutan fått med seg utallige kredible namn på eigne prosjekt; m.a. Talib Kweli, Styles P, Craig G, Pete Rock, Chingy, Stat Quo, Rah Digga, Young Zee og Proof frå D12.

I 1998 fekk han ein hit i Noreg med singelen *Takin' Ova* der både Warlocks, Diaz, Opaque og N-Light-N er med han og rappar.

Solodiskografi
--------------

* *Bonds Beats and Beliefs* (1998)
* *T.P. Allstars: Norske Byggeklosser* (1999)
* *Various: ScandalNavia vol.1* (2000)
* *Back To Work* (2005)
* *2 Legender utan Penger* med Ken Ring (2004)
* *Tommy Tycker Om Mej* (2005)
* *No Studio No Time* (2007)
* *Absolute Music Tee* (2007)
* *3 The Hard Way* (EP Collection) (2009)
* *Studio-Time* (2009).

Utmerkingar
-----------

* Gammleng-prisen 2004 i klassen rap.
* For *Studio-Time* vann han Spellemannprisen 2009 i klassen hip-hop.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Kontrollrommet i Ågestaverket
**Ågestaverket** (ASEA) var det første kjernekraftverket i Sverige. Bygginga starta i 1957 og verket stod ferdig i 1962. Kraftverket var i drift frå 1964 til 1974 og gav hovudsakleg fjernvarme til bydelen Farsta i Stockholm, saman med små mengder elektrisitet (12 MWe og 68 MW termalt). Det er alment akseptert at dei underjordiske reaktorane hadde militære føremål og kunne produsere plutonium.

Selskapa Elverk og Statens Vattenfallsverk bygde Ågestaverket. Før det stod ferdig vart ein større reaktor, Marviken eller R4, bygd. R4-reaktoren skulle nyttast til både elektrisitet og plutoniumproduksjon, men vart kansellert i 1970.

Ågestareaktoren, med 10 MW, var mykje mindre enn seinare svenske reaktortypar. Reaktoren var ein del av eit prosjekt kalla *Svenska Linjen*, eit internasjonalt initiativ om å nytte naturleg uran (ikkje opprika) som brensel i kommersielle kraftverk. Kraftverket vart mellom anna lagt ned på grunn av låge oljeprisar og dårleg økonomi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ågesta Nuclear Plant» frå Wikipedia på engelsk, den 7. november 2008.*

Fotnotar

1. ↑  «Neutral Sweden Quietly Keeps Nuclear Option Open». *The Washington Post*. 25. november 1994.

Koordinatar: 59°12′21.68″N 18°4′58.34″E﻿
Koordinatar: 55°55′24.355″N 14°17′28.151″E﻿

Hus i Åhus
**Åhus** er ein tettstad i Kristianstads kommun i austlege Skåne, ved utløpet til Helge å i Hanöbukten. Staden har 10 487 fastboende (2020) og mottar mange sommargjester.

Historie
--------

Åhus si historie går tilbake til sein jernalder, då ein viktig handelsplass blei etablert litt lenger opp langs elva i forhold til dagens Åhus. Namnet kjem frå det oldnordiske ordet *aos*, som tyder «elveos». Åhus var då ein del av det danske riket. På 1100-talet blei det oppført ei borg utanfor byen etter kontinentalt førebilete, truleg av erkebiskop Eskil i Lund. Denne borga fekk namnet *Aose-hus*. Blømingstida opplevde byen frå 1200- til 1400-talet, då han høyrte under Lunds erkebispesete. Mellom anna blei det då oppført ein bymur; i dag er restane etter denne muren dei best bevarte restane av ein ringmur frå mellomalderen i Sverige. Dei eldste, kjende byrettane er frå 1326, men i følgje byen sin eigen tradisjon reknar ein med at byen blei grunnlagt i 1149, då erkebiskop Eskil fekk han i forlening.

Byen mista mykje av tydinga si i og med reformasjonen på 1500-talet, eit hundreår då òg svenske plyndringstog råka området hardt og mellom anna la borga i ruinar. Nedgangstida enda med at Åhus mista byrettane sine i 1617, då Christian IV grunnla festningsbyen Christianstad. I 1658 tilfalt Åhus saman med resten av Skåne Sverige ved freden i Roskilde.

På 1720-talet byrja ein å dyrke tobakk ved Åhus. Dyrkinga stoppa på midten av 1960-talet. I moderne tid er Åhus blitt kjent for ålefiske og for produksjonen av Absolut vodka.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åhus» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Ágrip af Nóregs konunga sögum*
***Ågrip*** eller ***Ágrip af Nóregs konunga sögum***, som tyder noko slikt som «Utdrag frå norske kongesagaer», er eit verk skrive ein gong rundt 1190 av ein ukjend forfattar, truleg av ein nordmann i Nidaros. Det er den eldste av alle dei norske kongesogene ein kjenner til.

Teksten er eit samandrag om historia om dei norske kongane, skriven på gammalnorsk. Den etterlatne teksten byrjar med døden til Halvdan Svarte og endar med tiltredinga av Inge Krokrygg. Det vil seie frå om lag 880 og fram til om lag 1136. Både byrjinga og slutten av verket har gått tapt. Ein meiner at originalen har dekt ein større periode, truleg heilt opp til regimet til kong Sverre Sigurdsson. Det var kanskje kong Sverre sjølv som bestilte verket for at han utover si eiga soge, som vart skriven av Karl Jónsson, ønskte å sjå livsverket sitt i ein større samanheng. 

«Forfatteren har nyttet både latinske og norrøne skrifter, men også norsk tradisjon, særlig trøndersk, og han viser god kjennskap til norsk lovgivning. Noen god forteller er han ikke, og komposisjonen er ytterst klosset,» skriv brørne Beyer i si *Norges litteraturhistorie*.

Den vanlege oppfatninga er at den ukjende forfattaren er ein prest med nær tilknyting til erkesetet i Nidaros i Trøndelag. I utgreiinga om hardstyret Noreg vart utsett for etter slaget på Stiklestad, nemner han òg skattebyrda som Alfivasønene innførte (*Ågrip;58*). Det gjeld tidsrommet like før 1035:

«Kvar mann som rodde på havet, skulde leggja landvorde til kongen kvar han så rodde ut ifrå, det er fem fiskar. Kvart skip som for burt frå landet, -på det skulde kongen lasta eitt rom tvers yver skipet. Kvar mann som for til Island, både innlendsk og utlendsk, skulde leggja landøyre.» 
*Ågrip* vert ofte samanlikna med to andre norske samandrag av norsk historie frå same periode, *Historia Norvegiæ* og *Historia de Antiquitate Regum Norwagiensium*, skrivne av Theodoricus monachus. Begge desse vart skrivne på latin, medan *Ågrip* var banebrytande ved å nytte det språket som vart talt i Noreg i samtida. Det einaste eksisterande manuskriptet er frå første halvdel av 1200-talet i ei islandsk handskrift og vert no oppbevart på Den Arnamagnæanske Samling i København, kategorisert som «AM 325 II 4to».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ågrip» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   Beyer, Harald og Edvard, *Norges litteraturhistorie*, Oslo 1978. Side 40.
2. ↑   *Ågrip or Noregs kongesoger*, nynorsk umsetjing ved Gustav Indrebø, Det norske samlaget, 1973

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Ågrip or Noregs kongesoger* (2. utg.). Oslo: Samlaget. 1973.  [Omsett av Gustav Indrebø, revidert av Arnt Løftingsmo, innleiing og merknadar av Bjarne Fidjestøl]
* *Ågrip : ei liti norsk kongesoge : gamalnorsk grunntekst og nynorsk umsetjing*. Oslo: Samlaget. 1936.  [Omsett av Gustav Indrebø]
* Stutt ágrip af Noregs konúnga sögum - *Teksten på gammelnorsk*
* «AM 325 II 4to» Arkivert 2008-06-23 ved Wayback Machine. - *med bilete av manusskriptet*
* «Menota» - *Arkiv for nordiske middelaldertekster*
**Resitativ** er ein komposisjonsteknikk som vert nytta som melodisk tale til musikk eller ei skildrande forteljarform der musikken følgjer orda. Han vert ofte nytta i operaer, oratorium og kantater. 

Resitativa lèt seg lett skilje frå dei meir melismatiske ariane sidan rytmane og melodien ofte minner om vanleg tale og ofte består av repeterte tonar. Det vert nytta der dialogar eller monologar er sunge mellom ariane, koralane eller andre nummer og er meint for å få historia til å gå fort framover.

Resitativa har ofte særs enkelt akkompagnement og er ofte ikkje meir enn basso continuo (som ofte berre består av eit cembalo) som spelar ein akkord ein gong i mellom. Omgrepa *recitativo secco* og *recitativo accompagnato* (eller *recitativo stromentato*) vert nokre gonger nytta for å skilje mellom resitativ akkompagnert av berre continuo og resitativ akkompagnert av orkesteret.

Eit kjent døme er byrjinga av siste sats i Beethoven sin 9. symfoni, her vert hovudtemaet *Freude, schöner götterfunken...* introdusert av eit resitativ.

Sjå òg
------

* Sprechgesang
* Bel canto

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Resitativ» frå Wikipedia på bokmål, den 5. april 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Resava** (serbisk Ресава) er ei elv sentralt i Serbia og ei 65 km lang sideelv til Velika Morava frå høgre. Ho har gjeve namn til den omliggande regionen Resava og klosteret Resava monastery.

Resava spring ut frå regionen Homolje aust i Serbia i ei høgd på 1100 moh. Resava har grave ut ei 25 km lang og 400 meter djup kløft. I kløfta vert elva ei slukelv og dannar eit 25 meter høgt fossefall, eit av dei høgaste i det sentrale Serbia.

Etter kløfta renn elva ut i regionen med same namn og tar imot den største sideelva si, Resavica nær landsbyen Dvorište. Ho renn forbi klosteret Manasija og regionssenteret Despotovac. og

Resava høyrer til nedslagsfeltet til Svartehavet og drenerer eit område på 685 km².

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Resava River» frå Wikipedia på engelsk, den 17. mars 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Mala Prosvetina Enciklopedija*, 3. utg. (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
	+ Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
**Pardubice** er ein by i Pardubice kraj i Tsjekkia ved elva Elbe, 104 km aust for Praha. 

Byen vart grunnlagd rundt 1340, men det hadde vore eit kloster her sidan tidleg på 1200-talet.

Pardubice er ein viktig industriby, og her finst mellom anna ein kjemisk fabrikk (som produserer Semtex, eit plastisk eksplosiv), eit oljeraffineri, ein fabrikk for tungt maskineri og elektronisk utstyr. 

Sidan 1874 har det vorte halde eit vidkjend hesteløp her, *Velká Pardubická*. Det er sagt at dette er det hardaste hesteløpet på kontinentet. 

Pardubice har eit gamalt sentrum med mange restaurantar. Her finn ein eit gamalt tårn og eit nyleg renovert slott. Arnošt av Pardubice, den første erkebiskopen i Praha, vart fødd i Pardubice i 1297.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pardubice» frå Wikipedia på engelsk, den 24. mars 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pardubice**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |