recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 83°40′S 145°00′W﻿

**Whillansstraumen** er ein isstraum i Den vestantarktiske innlandsisen, tidlegare kalla **Ice Stream B**. Han fekk nytt namn i 2001 etter glasiolog ved Ohio State University, dr. Ian Whillans.

Nyare forsking
--------------

Whillansstraumen er ein av fleire store, rasktflytande isstraumar som strøymer ut frå Den vestantarktiske innlandsisen og ut i Rossisen. Det vert forska mykje på isstraumen. Mellom anna trur forskarane at ein subglasial innsjø under isen er med på å få isen til å flyte raskare etter kvart som innsjøen periodevis fyllast og tømmast.

Andre forskarar, òg finansierte av National Science Foundation, rapporterte 5. juni 2008 i journalen *Nature* at seismologiske data og GPS-data synete at Whillansstraumen sender ut to seismiske bølgjer kvar dag, kvar tilsvarande eit jordskjelv med momentmagnitude på 7. Forskinga syner at elvar av is flyttar seg ein halvmeter i løpet av ti minutt, og så er i ro i 12 timar, så flyttar dei seg enno ein halvmeter.Kvar gong han flyttar seg, vert det sendt ut seismiske bølgjer som vert registrerte av seismografar kring Antarktis og til og med så langt borte som Australia, meir enn 6400 km unna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Whillands Ice Stream» frå Wikipedia på engelsk, den 29. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Antarctic Glaciologists Honored by ACAN Arkivert 2007-06-30 ved Wayback Machine.

1. ↑  «The Antarctic Sun: Subglacial Waterworks».
2. ↑  «The Antarctic Sun: Earthshaking Discovery».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Marcus Henrik Florentz** (fødd 1775 i Risør, død 12. desember 1869 i Kviteseid) var ein norsk fut og stortingsrepresentant til omframstortinget i 1814. Han representerte Bratsbergs amt.

Florentz tok juridisk embetseksamen i København i 1800. Han vart først fogdbetjent, seinare tilsett som kopist i rentekammeret og vart futfullmektig i 1807. Han var fut i Øvre Telemark 1811–1836 og budde på Roeid i Kviteseid. Han var medlem av øvre Telemarkens matrikulkommision i 1819 og forlikskommisær.

Florentz var gift to gonger, første gong med Adelaide Kloumann, dotter av justisråd Kloumann. Han gifta seg andre gong i 1813 med Anna Dorothea Rye, dotter av oberstløytnant Mathias Andreas Rye og syster til Johan Henrik Rye og den kjende offiseren Olaf Rye.

Kjelder
-------

* Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet, 1814-1914. B. 1 D. 1 : Biografier A-K digital utgåve side 252
* Biografisk informasjon om Marcus Henrik Florentz NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Marcus Cælius Rufus** (82-48 f.Kr.) var ein romersk politikar og elev av Cicero. Cælius levde eit liv i luksus og hadde ein affære med Clodia, som seinare skulda Cælius for å freiste å myrde henne med gift. Trass i Cælius sin livsstil og vennskapet med Ciceros politiske fiende Catilina, valde Cicero å forsvare han i ein tale som er teken vare på for ettertida. Då Cicero seinare var guvernør i Kilikia (51-50 f.Kr.) heldt Cælius han oppdatert om dei politiske hendingane i Roma. Desse breva er tekne vare på i Ciceros brevsamling *Ad Familiares*.

Som politikar tente Cælius som tribun i 52 og edil i 50. Då den store romerske borgarkrigen braut ut støtta Cælius Julius Cæsar, og vart utnmend til pretor i 48. I den tida då Cæsar var borte frå Roma skapte Cælius så mykje uro i byen at han laut flykte derifrå. Han slutta seg så til ei samansverjing mot Cæsar saman med Titus Annius Milo, og vart drepen kort tid etter.

Kjelder
-------

* Cælius Rufus, Marcus (1916). I *Salmonsens konversationsleksikon. IV: Bridge—Cikader* (s. 391-392). København: J. H. Schultz Forlagsboghandel.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| ***«Carry On»***  Song av Crosby, Stills, Nash & Youngfrå albumet *Déjà Vu* |
|  |
| **Utgjeve** | 1970 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Lengd** | 4:27 |
| **Selskap** | Atlantic |
| Låtskrivar(ar) | Stephen Stills |
| **Produsent** | Neil YoungDavid CrosbyGraham NashStephen Stills |
|
|

**«Carry On»** er ein song skriven av Stephen Stills og innspelt av Crosby, Stills, Nash & Young for albumet *Déjà Vu* i 1970. 

Songen opnar *Déjà Vu* og er ein av dei få band-orienterte songane på albumet, i staden for dei andre songane som hovudsakleg var soloinnspelingar. Kombinasjonen av dei robuste vokalharmoniane til CSNY opp mot både akustiske og elektriske gitarar representerer to like uimotståelege sider av supergruppa. Songen vart spelt på mange av konsertane deira og vart synonym med den blømande album rock-rørsla seint på 60-talet og tidleg på 70-talet.

Teksten omhandlar kjærleik, tap og til slutt frigjering. I motsetnad til albumet *Crosby, Stills & Nash* frå 1969, er vokalen langt meir kraftfull. I følgje Allmusic er det kombinasjonen av den brennande sologitaren til Stills, den intuitive tromminga til Dallas Taylor og den oppfinnsame bassen til Greg Reeves som definerer denne utgåva av CSN&Y. Enkelte har hevda at bandet aldri var så gode og inspirerte som dei var her.

Songen vert avslutta med ei funky utgåve av ein tidlegare Stills-song kalla «Questions», som han opphavleg skreiv medan han enno var i Buffalo Springfield.

Ei lengre utgåve av songen finst på konsertplata *Four Way Street* (1971).

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Allmusic
**John Edward Gray** (12. februar 1800–7. mars 1875) var ein britisk zoolog. Han var storebror til George Robert Gray og son av farmakologen og botanikaren Samuel Frederick Gray.

John Gray var zoologiinspektør ved British Museum i London frå 1840 til 1874. Han gav ut fleire katalogar over samlingane til museet, som òg inneheldt omfattande diskusjonar om dyregrupper og skildringar av nye arter. Han forbetra dei zoologiske samlingane ved museet og gjorde dei til nokre av dei beste i verda.

Gray var fødd i Wallsall i Midlands, men familien flytta til London der han studerte medisin. Han hjelpte faren med å skriva *The Natural Arrangement of British Plants* (1821). Gray vart tilsett ved Den zoologiske avdelinga til British museum i 1824 for å hjelpa John George Children med å katalogisera reptilsamlinga. I 1840 overtok han Children sin post som zoologiinspektør.

Gjennom dei 50 åra då han var tilsett ved British Museum skreiv Gray nesten 500 avhandlingar. Mange av dei skildra nye artar, melllom anna afrikansk palmerullar, baykatt, berghøne, karakal og tartarfalk. Han står òg oppført som autor for grupper som eplesniglar, kenguruar, menneskeapar, pungrotter, storkar og stålormar. Dei meste kjende krypdyra i Australia er som regel skildra av Gray: Krageagam, blåtungeskinkar, torndjevel og gouldvaran.

Verk
----

* *Illustrations of Indian Zoology* (1830–1835)
* *The Zoological Miscellany.* *To Be Continued Occasionally* (1831)
* *Catalog of Shield Reptiles* (1855 og 1870)

Bakgrunnsstoff
--------------

* John Edward Gray, the Indian Pond Heron and Walsall av RSPB

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
John Glenn Foto: NASA

**John Herschel Glenn Jr.** (18. juli 1921–8. desember 2016), var ein USA-amerikansk astronaut og politikar.

Glenn studerte realfag ved Muskingum College og fekk flygarutdanning i marinen i 1942. Han vart offiser i US Marine Corps i 1943, og var aktiv pilot under den andre verdskrigen og Koreakrigen. I 1959 vart John Glenn utvald som astronaut som ein av dei første sju «Mercury Seven» astronautane som vart plukka ut av NASA til det amerikanske Mercury-programmet.

Den 20. februar 1962 vart John Glenn den første amerikanaren i bane rundt jorda, i romfartøyet «Friendship 7». John Glenn vart etterpå konsulent hjå NASA fram til 1965. I november 1974 vart han vald til senator frå Ohio. Han vart attvald i 1980, 1986 og 1992. Den 29. oktober 1998 var Glenn, i ein alder av 77 år, med romferja Discovery på STS-95-ferda, og vart såleis den eldste romfararen nokonsinne.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Morgonsong**, **ottesong** (norrønt *óttusǫngr*) eller **laudes**, latin for 'lovprisingar', er ei av morgonens tidebøner, eller ei gudsteneste halden om morgonen.

Den katolske tidebøna har namnet *laudes*. Tidebøna har namn etter opningsorda i salmane 148-150, som opnar med orda Lovsyng Herren. 
I den katolske kyrkja er laudes og vesper dei viktigaste tidebønene.

I Den norske kyrkja blir det halde ottesong på førstedagane i dei store høgtidene i visse kyrkjelydar, særleg i byane. Gudstenesta består av ein forkorta høgmesseliturgi.

Liturgi
-------

I den katolske kyrkja vert laudes lesen på latin. Morgonsongen har i norsk form fått plass i Gudstenestebok for den norske kyrkja. Liturgien for morgonsongen inneheld følgjande ledd:

1. Innleiing
2. Morgonsalme
3. Bibelske salmar – ein, to eller tre bibelske salmar; anten frå Salmane eller ein annan bibelsk salme i bunden form
4. Tekstlesing
5. Preike eller tekstmeditasjon
6. Sakarjas lovsong (*Benedictus*) – dette leddet er høgdepunktet i laudes
7. Bøn
8. Herrens bøn
9. Slutningssalme
10. Avslutning – lovprising, velsigning og eventuelt postludium.

Referansar
----------

1. ↑  «ottesong» i Nynorskordboka.
2. ↑  Cappelens musikkleksikon (1980) ISBN 82-02-03690-9
3. ↑  Salme 148,1
4. ↑  «Ottesang.», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009
5. ↑  *Gudstenestebok for Den norske kyrkja del I Gudstenester* ISBN 82-543-0507-2

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
Teikning av Wilhelm Frimann Koren Christie frå 1842
**Morkensteinen** var ein runestein frå garden Morken, som ligg ca. to kilometer søraust for Manger kyrkje ved Radøyveien i Radøy kommune i Hordaland.

Steinen vart første gong skildra av Frantz Wolf i 1810, som fortel at han stod «i en Biergkløft». Seinare vart steinen studert av både Wilhelm F.K. Christie og biskop Jacob Neumann. I 1868 fortel Nicolay Nicolaysen at steinen ca. 20 år tidlegare var vorten slegen i stykke og brukt til å byggja ein potetkjellar. Ingen har sidan funne noko spor etter steinen. Med Christies teikning som basis har språkforskaren Magnus Olsen tolka innskrifta:

**pal reist runar þesar umþrinink**
På norrønt vert det *Páll reist runar þessar um þrining*.

På moderne norsk vert det «Pål reiste desse runene ved Trinitatis» (dvs. treeiningssundag; første sundag etter pinse.)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Morkensteinen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2019.*

Litteratur
----------

* *Norges innskrifter med de yngre runer*. Norsk historisk kjeldeskrift-institutt. s. 22ff.
*Denne artikkelen handlar om øya. For kommunen, sjå Hitra kommune.* 

| **Hitra** |
| --- |
| Frå Hitra, med Nordbotn kyrkjeFrå Hitra, med Nordbotn kyrkje |
| Geografi |
| **Stad** | Hitra kommune

 |
| **Areal** | 571,5 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Mørkdalstuva (345 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Trøndelag

 |

Fillan er den største tettstaden på øya.
**Hitra** er ei øy som ligg i Hitra kommune i Trøndelag fylke, sørvest for munninga av Trondheimsfjorden. Utanfor Hitra ligg øya Frøya. Hitra er den sjuande største øya i Noreg og den største sør for Lofoten. Det høgaste punktet på øya er Mørkdalstuva på 345 moh. Langs kysten mot sør, vest og nord er naturen på øya prega av vêrhardt kystklima med nakne lyngheiar. I det indre av øya finst furuskog, fjellterreng og store myrflater med rikt fugleliv.

Hausten 2004 opna Statkraft 24 vindmøller på Eldsfjellet med samla maksimal yting på 55 MW, og ei 10 km lang kraftleidning til Fillan.

Kjelder
-------

* «Hitra – øy i Hitra kommune» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesidene til Hitra kommune
* Turistinformasjon om Hitra

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Nordaustkaukasiske språk** (òg kalla **austkaukasiske**, **dagestanske** eller **kaspiske språk**) er ein språkfamilie som blir snakka i dei russiske republikkane Dagestan, Tsjetsjenia og Ingusjetia, i nordlege Aserbajdsjan og Georgia, og dessutan av utvandrarar frå desse områda. Han er éin av tre språkfamiliar som berre blir snakka i Kaukasus *(sjå kaukasiske språk for meir informasjon)*.

Familien er kjend for sitt komplekse lydverk (opptil 60 konsonantar og 30 vokalar i einskilde språk), substantivklasser, ergativ setningsstruktur, og mange kasus, inkludert fleire lokative kasus.

Språkklassifikasjon
-------------------

### Nakh-språk

*Hovudartikkelen for dette emnet er **Nakh-språk**.*

Nakh-språka blir snakka i Tsjetsjenia, Ingusjetia og Georgia. Tsjetsjensk og ingusjisk er offisielle språk i republikkane sine.

* batsisk
* veinakh-språk
	+ tsjetsjensk
	+ ingusjisk

### Avarisk-andiske språk

Dei avarisk-andiske språka blir snakka i nordvestlege og vestlege Dagestan. Avarisk er *lingua franca* for alle desse språka, og dessutan for dei tseziske språka.

* avarisk
* andiske språk
	+ akhavakhisk
	+ andisk
	+ bagvalalsk
	+ botlikhisk
	+ ghodoberisk
	+ karatansk
	+ tindisk
	+ tsjamalalsk

### Tseziske språk

Tseziske språk blir for det meste snakka i sørvestlege Dagestan. Ingen av dei er litteraturspråk.

* Austlege tseziske språk
	+ hunzibisk
	+ bezjtisk
* Vestlege tseziske språk
	+ tsezisk
	+ khvarsjisk
	+ hinukhisk

### Lezgiske språk

Dei lezgiske språka blir snakka i søraustlege Dagestan og nordlege Aserbajdsjan. Lezgisk er det største språket i gruppa, og lezgisk og tabassaransk er dei einaste litteraturspråka.

* artsjinsk
* udinsk
* kjernelezgiske språk
	+ agulsk
	+ lezgisk
	+ tabassaransk
	+ rutulsk
	+ kryzisk
	+ budukhisk
	+ tsakhursk

### Isolerte språk

Språk som ikkje kan klassifiserast utover at dei er nordaustkaukasiske språk.

* lakisk
* khinalugisk
* dargisk

Slektskap med andre familiar
----------------------------

Mange språkforskarar meiner at dei nordaustlege (dagestanske) og nordvestlege (pontiske) kaukasiske språka dannar ein nordkaukasisk familie, nokon gonger kalla kakukasiske språk (sjølv om dette ikkje er meint å dekke den sørkaukasiske familien). Denne teorien er likevel ikkje godt bevist.

Nokre språkforskarar, som Igor Diakonov og Sergej Starostin, hevdar at det finst likskapar mellom Nordaustkaukasiske språk og dei utdøydde språka hurrittisk og urartisk. Hurrittisk vart snakka fleire stadar i den fruktbare halvmånen på den 3. og 2.  tusenåret f.Kr. Urartisk var språket som vart snakka i Urartu, eit stort rike sentrert rundt Vansjøen i dagens Tyrkia, som eksisterte frå rundt 1000 f.Kr. til 585 f.Kr.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |

Kjelde
------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta onsdag 4. april 2012, klokka 21:56.
**Norddalsbrua** er ei jarnbanebru av stål over Norddalen austom Narvik i Nordland. Brua på Ofotbanen vart teken i bruk då Ofotbanen vart opna i 1902, og var i bruk fram til 1988, da jarnbanen vart lagd om i Norddalen. Brua er 180 meter lang. Største høgde over dalbotnen er 40 meter.

Brua vart konstruert i Tyskland og frakta i delar til Norddalen. Der vart ho montert på berre fire og ein halv månad. Brua vart bygd fordi Forsvaret kravde at det skulle byggjast minst ei større bru på banen, som skulle kunna sprengjast om landet vart invadert av fiendtlege styrkar. Då tyskarane invaderte Noreg i 1940, prøvde dei norske styrkane å sprengje brua den 14. april, men brua fekk berre mindre skader, og tyskarane reparerte henne i løpet av relativt kort tid.

Seinare vart Norddalsbrua forsterka til å tole 25 tonns akseltrykk, og ho vart reparert etter ei avsporing i 1975. Då det vart snakk om å skifte ut brua grunna av alderen, vart det i staden avgjord å leggje om jarnbanen. Banen vart bygd eit stykke vidare opp Norddalen, med ei mykje mindre bru lenger oppe i dalen. Den nye traséen vart opna i 1988. Norddalsbrua er likevel teken vare på.

Ein modell av Norddalsbrua står på Ofoten Museum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Norddalsbrua» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mars 2008.* Bokmålsartikkelen oppgjev desse kjeldene:

1. ↑  *bjerkvik.gs.nl.no*, arkivert frå originalen 13. oktober 2008, henta 9. mars 2008
2. ↑   historiskt.nu

Bakgrunnsstoff
--------------

* MJwiki: Norddalsbrua på Ofoten Museum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 62°37′30″S 61°07′00″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**President Beaches** er ei rekkje strender som strekkjer seg 11 km langs den vide vestenden av Byers Peninsula på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis mellom Start Point i nord og Devils Point i sør.

Namnet «West Beaches» vart gjeve av K.R. Everett i United States Antarctic Research Program (USARP) som undersøkte jordsmonnet i området i februar 1969. Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) valde i staden å bruk det historiske namnet for dette området. Så tidleg som 1820-21 skal selfangarar frå Stonington ha nytta namnet «President's Harbor» (no New Plymouth) for ankerplassen like utanfor strendene.

Kjelder
-------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «President Beaches» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum** er eit museum i Trondheim, grunnlagt 1893. Museet har samlingar av eldre og nyare kunsthandverk, der ca. 15 % er utstilt i lokala til museet i Munkegaten. Underetasjen er vigd dei stilhistoriske samlingane, m.a. trønderske sølvarbeid frå 1600- og 1700-talet og norske glasarbeid frå 1700-åra. I 1907 designa den belgiske arkitekten Henri van der Velde eit interiør for museet som i dag dannar kjernen i ei rik art nouveau-utstilling. Den moderne samlinga omfattar blant anna *Scandinavian design* frå 1950–1965, ei smykkesamling, og dessutan over 20 biletteppe av Hannah Ryggen.

Museumsbygningen ligg i Munkegata, eitt kvartal frå Nidarosdomen. Han er teikna av Herman Krag Arkitektkontor og bygd i 1968.

Galleri
-------

* Museet (til venstre i biletet) ligg i Munkegata, like ved Fylkeshuset på den andre sida av Erling Skakkes gate (til høgre), Trondheim rådhus og Nidarosdomen (lengst til venstre).Museet (til venstre i biletet) ligg i Munkegata, like ved Fylkeshuset på den andre sida av Erling Skakkes gate (til høgre), Trondheim rådhus og Nidarosdomen (lengst til venstre).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2021.*

Litteratur
----------

* Bratberg, Terje T.V.: *Trondheim Byleksikon*, Kunnskapsforlaget, Oslo 1996

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Nordenfjeldske Kunstindustrimuseum**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Minimalstat** eller **nattvekterstat**, er ein liberalistisk statsmodell der statleg regulering og sosial tryggleik er avgrensa til eit minimum. Dette inneber at staten har få oppgåver, i all hovudsak berre å verne borgarane mot kvarandre med politi og rettsstell, i tillegg til å verne borgarane mot ytre fiendar med eit forsvar. Alle andre oppgåver skal vere opp til private ordningar og borgarane sjølv. 

Idéen er at staten ikkje skal ha for mykje makt, ettersom dette kunne føre til autoritære regime. Ettersom minimalstatar har lite makt vil dei ikkje kunne setje rammer for marknadsøkonomien.

For klassiske liberalistar, minarkistar og nyliberalistar er minimalstaten den einaste rettferdige måten å styra ein stat på, ettersom skattlegging og paternalistiske og moralistiske inngrep i borgarane sine liv er minimal.

Kjelder
-------

1. ↑  «minimalstat — Den Danske Ordbog», *ordnet.dk*, henta 26. november 2022
2. ↑  «natvægterstat | lex.dk», *Den Store Danske* (på dansk), henta 26. november 2022

* *Denne artikkelen bygger på «Minimalstat» frå Wikipedia på dansk, den 26. november 2022.*
Kontrollpanelet på ein Minimoog.
**Minimoog** er ein monofonisk analog synthesizer, oppfunnen av Bill Hemsath og Robert Moog. Han vart lansert i 1970 av R.A. Moog Inc. (Moog Music etter 1972), og produksjonen vart lagt ned i 1981. Han vart designa på ny av Robert Moog i 2002 og lansert som Minimoog Voyager.

Minimoogen vart kom på marknaden då synthesizerar byrja å verta nytta i rock og pop. Store modular synthesizerar var dyre, tungvindte og skrøpelege og ikkje ideelle å nytte på scenen. Minimoogen vart designa til å inkluderte dei viktigaste delane av ein modular synthesizer i ein kompakt innpakning, utan at ein trong koplingssnorer. Instrumentet vart derimot etter kvart eit særeige og populært instrument på eiga hand. Det er framleis i bruk i dag, meir enn førti år etter det vart lansert, på grunn av den intuitive utforminga og dei kraftige bass- og sololydane.

Kjende brukarar
---------------

Heart, ABBA, Metronomy, Rick Wakeman, Yes, Radiohead, Edward Van Halen, Mother Mallard's Portable Masterpiece Company, PFM (Premiata Forneria Marconi), Emerson, Lake & Palmer, Paul Davis, Uriah Heep, Jeff Beck, Happy The Man, Kraftwerk, Passport, Synergy, Mando Lichtenberger, Jr, Devo, Gary Numan, Michael Jackson, Manfred Mann's Earth Band, Geddy Lee frå Rush, Tony Hymas, Funkadelic og Parliament, Hot Butter, Shooter Jennings, Eduardo Parra, Richard Wright for Pink Floyd og Robert Lamm.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Minimoog» frå Wikipedia på engelsk, den 11. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Chronology 1953-1993». *Moog history*. MoogArchives.com.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Minimoog ved Synthmuseum.com
* Minimoog ved Vintage Synth Explorer
* Minimoog Resource
* Minimoog prototypes ved Audities.org Arkivert 2011-07-25 ved Wayback Machine.
**Minister** er ein tittel som blir brukt på medlemmer av ei regjering og diplomatar med rang under ambassadør.

I politikken
------------

Ein minister som er medlem av ei regjering, og har oftast ansvar for eit bestemt saksområde, med eit tilhøyrande ministerium eller departement, og eventuelle underliggande etatar. Ein minister utan eit slikt fastsett ansvarsområde blir kalla minister utan portefølje. I mange land er det berre dei ministrane som rangerer høgast som er medlemmer av kabinettet.

I Noreg har er det berre to av medlemmane i regjeringa som formelt har tittelen *minister*: statsministeren og utanriksministeren. I daglegtale blir tittelen likevel brukt også om dei andre medlemmane av statsrådet. Den offisielle tittelen på desse er statsråd.[*treng kjelde*]

I diplomatiet
-------------

Ein minister i diplomatisk teneste har nest høgaste rang, under ambassadør, og opptrer ofte som ambassadøren sin medhjelpar. Tidlegare, til langt inn på 1900-talet) blei ambassadørar berre sendt av mektige statar til andre mektige statar, medan diplomatiske sendemenn til og frå mindre mektige statar hadde tittelen *minister*.

I andre samanhengar
-------------------

Ordet *minister* kan også nyttast om prester eller andre som har ein leiarfunksjon i ei menigheit, som f.eks. er vanleg i unitarmenigheiter i USA.

Sjå også
--------

* Norske regjeringar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE

 |
Den komplekse effekten (VA) er vektorsummen av aktiv effekt (P) og reaktiv effekt (W).
**Kompleks effekt** er produktet av straum og spenning i vekselstraumsfrinsar. Komplekse effekt har eininga Volt-Ampere (VA).

I vekselstraumskrinsar er ikkje straum og spenning alltid i fase, men er tidsforskyva i høve til einannan. I frekvensplanet ver dette uttrykt som ei faseforskyving, med ein vinkel φ. Den komplekse effekten kan uttrykkast

{\displaystyle S=P+jQ},
der *P* er effektivverdien til den aktiv effekten og *Q* er effektivverdien til den reaktive effekten. Talverdien til *S*, dvs. {\displaystyle |S|}, vert kalla *tilsynelatande effekt*.

Når spenninga har effektivverdie {\displaystyle V\_{\mathrm {eff} }} straumen har effektivverdie {\displaystyle I\_{\mathrm {eff} }} og ein vel spenninga som referanse vil straumen ha ei fasevilkel {\displaystyle \phi } i høve til spenninga. Ein kan da uttrykka den aktive effekten som

{\displaystyle P=V\_{\mathrm {eff} }I\_{\mathrm {eff} }\cos(\phi )=\operatorname {Re} (V\_{\mathrm {eff} }I\_{\mathrm {eff} })},
der *Re* står for realverien og φ er effektfaktoren. Den aktive effekten har eininga watt. Den reaktive effekten kan uttrykkast 

{\displaystyle P=V\_{\mathrm {eff} }I\_{\mathrm {eff} }\sin(\phi )=\operatorname {Im} (V\_{\mathrm {eff} }I\_{\mathrm {eff} })},
der *Im* står for imaginærverdien. Den reaktiv effekt vart oppgjeven i var, som er ei avstutting av *volt-ampere reaktiv*.

Tap på grunn av reaktiv effekt
------------------------------

Den aktive effekten er reell effekt som kan utnyttast til å driva motorar, lamper og så bortetter. Den reaktive effekten er effekt som vert mellomlagra i reaktive komponentar (induktansar og kapasitansar) i krinsen. Den reaktive effekten er med andre ord effekt som går fram og attende i krinsen, men som ikkje vert nytta til å utføra arbeid. På grunn av at leiarane har motstand fører den reaktive effekten til tap, kalla «Ohmske tap». Når straum og spenning er i fase vert den reaktive effekten lik null ({\displaystyle \sin(0)=0}) og ein unngår tap på grunn av reaktiv effekt. Ein nyttar difor ulike former for fasekomensasjon for å redusera fasevinkelen. Dei fleste store elektrisk motorar er induksjonsmotorar, som har ein induktiv (positiv) effektfaktor på 0.85 or 0.90. Synkronmotorar derimot har kapasitiv (nagativ) effektfaktor og vert av og til nytta som fasekompensatorar.

Kjelder
-------

1. ↑  Hayt, W.H. og Kemmerly, J.E. *Engineering circuit analysis*, 5. utg. McGrew-Hill, 1993.
**Valerij Anatoljevitsj Spitsyn** (fødd 5. desember 1965) er ein russisk tidlegare kappgjengar frå Magnitogorsk som i 1994 vart europameister på 50 kilometer, året etter han vann VM-bronse på same distansen.

Aktiv
-----

Spitsyn vart i 1992 nasjonal meister på 50 km, før han seinare på året deltok i dei olympiske sommarleikane i Barcelona. I den spanske OL-byen gjekk lagkameraten Andrej Perlov inn til siger, sjølv vart Spitsyn fjerdemann på tida 3.54.39, 54 sekundar unna bronsemedaljøren Ronald Weigel. Eitt år seinare sikra Spitsyn seg bronsemedaljen ved Friidretts-VM 1993 i Stuttgart der han kom i mål etter 3.42.50 tids gange, berre gullvinnar Jesús Ángel García frå Spania og finnen Valentin Kononen gjekk fortare. Under EM i friidrett 1994 i Helsinki sigra Spitsyn på tida 3.41.07, to-og-eit-halvt minutt føre Thierry Toutain frå Frankrike.

Den 21. mai 2000 vann Spitsyn den russiske meisterskapen på verdsbestetida 3.37.26, ein rekord som gjaldt til august 2002.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1992 i Barcelona: Nr 4 – 3.54.39
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 3.42.50
* EM 1994 i Helsinki: Gullmedalje – 3.41.07, framom Thierry Toutain (3.43.52)
* VM 1995 i Göteborg: Braut
* OL 2000 i Sydney: Braut

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waleri Anatoljewitsch Spizyn» frå Wikipedia på tysk, den 18. juni 2019.*

* «Valery Spitsyn» (på engelsk). Olympedia. Henta 14. mars 2023.
**Valerij Ivanovitsj Vasiljev** (3. august 1949–19. april 2012) var ein russisk ishockeyspelar frå Volkhov som deltok på Sovjetunionen sitt landslag i 13 år. Med Sovjetunionen vann forsvarsspelaren Vasiljev ni VM-gull og to OL-gull i tida 1970-82.

Vasiljev spelte opphavleg på Torpedo Gorkij. I 1967 vart han overført til Dynamo Moskva og spelte for laget i den sovjetiske ishockeyserien fram til 1984. Sidan CSKA Moskva på den tida dominerte den innanlandske ishockeyen, vart han aldri seriemeister.

Frå Ishockey-VM 1970 deltok Vasiljev i nær samtlege meisterskaps-turneringar med det sovjetiske ishockeylandslaget i åra fram til 1982, delvis som lagkaptein. Både i 1973, 1977 og 1979 vart han kåra til den beste forsvarsspelaren i verdsmeisterskapen, og kom elles med på All Star Team i 1975 og 1981.

### Merittar

* Gullmedalje i VM: 1970, 1973, 1974, 1975, 1878, 1979, 1980, 1981 og 1982 med Sovjetunionen
* Gullmedalje i Vinter-OL: 1972 og 1976 med Sovjetunionen
* Sølvmedalje i VM: 1972 og 1976 med Sovjetunionen
* Sølvmedalje i Vinter-OL: 1980 med Sovjetunionen
* Bronsemedalje i VM: 1977 med Sovjetunionen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Waleri Iwanowitsch Wassiljew» frå Wikipedia på tysk, den 24. april 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NDL

 |
Snublestein til minne om Ruth Maier framfor Dalsbergstien 3 i Oslo
Gunter Demnig i Werkendam i Nederland i 2010 med snublesteinar til minne om familien de Vries
Land der det er sett ned snublesteinar pr. 2016
**Snublesteinar** er standardiserte individuelle minnesmerke over kvart av ofra for det nazistiske Tysklands organiserte drap på jødar og andre menneske før og under andre verdskrigen. Minnesmerka er 10x10x10 centimeter store steinar av betong med ei messingplate på toppen, der det er skrive namn, dato for fødsel og død, og staden for drapet, som er nedstøypte i fortauet eller grunnen framfor bustaden eller arbeidsstaden til kvar av dei som vart drepne. Overflata på steinen ligg i flukt med overflata på fortauet, slik det er ei symbolsk form for snubling, ei skarp påminning om ein menneskeskapt tragedie som ikkje må få skje omatt, som steinen er meint å skape.

Den tyske kunstnaren Gunter Demnig (fødd 27. oktober 1947 i Berlin) fekk i 1993 ideen til dette prosjektet, som han kalla «Stolpersteine» (tysk for *snublesteinar*). Steinane er både meint som minnesmerke, og som offentlege kunstverk, og Gunter Demnig har eigarretten til konseptet. Frå dei fyrste steinane vart sett ned i Tyskland i 1994, har prosjektet vorte spreidd til dei andre europeiske landa som vart råka av desse ugjerningane. I samarbeid med den tyske forfattaren og journalisten Raimund Wolfert, sytte i 2010 Jødisk Museum i Oslo for å få sett i gang prosjektet i Noreg òg. Til å byrje med vart tjuge snublesteinar sett ned, 19 steinar for ofra frå Calmeyers gate 15 i Oslo, og ein stein for Ruth Maier i Dalsbergstien i Oslo. Seinare har det vorte sett ned snublesteinar i ein rad andre byar og kommunar her i landet.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Snublesteinar**

* Jødisk Museum i Oslo: Snublesteiner Arkivert 2014-08-26 ved Wayback Machine.
* Oppdatert oversyn frå Jødisk Museum i Oslo over stader i Noreg der det er lagt ned snublesteinar til minne om deporterte jødar
* Internettsida til Gunter Demnig om organiseringa av snublesteinar
Snuten på ein borzoi er lang
Snuten på ein villkatt er kort
**Snut** eller **snute** er området som omgjev og omfattar munnen og som regel også nasen på ein del dyr. Snuten kan også ha andre sanseorgan, som verhår. Det er typisk ein smalnande kroppsdel som strekkjer seg framover frå panna, men kan variera mykje på form. Snuteforma kan vera eit viktig kjenneteikn for ein dyreart eller ein rase.

Ein snakkar mellom anna om snute på pattedyr, amfibium, krypdyr og tildels andre dyr, som fiskar og insekt. 
Snutebiller er et kjent eksempel frå insektverda, mens pansermaller er fiskar ein gjerne omtalar som lang- eller kortsnuta.
Hjå enkelte pattedyr er snuten sterkt avspissa som eit nebb, og då omtalar ein han gjerne som dette, til dømes hjå nebbkvalar og nebbdyr.

Overført tyding
---------------

Snute kan brukast som slang eller nedsetjande uttrykk om ansiktet eller munnen til menneske. Snut er også eit nedsetjande slanguttrykk for politi.

Ein kan også omtala framdelen av ting som snutar, til dømes snuten på ein bil, eit fly eller ein båt (baugen). Den framstikkande delen av sko kan også omtalast som snute.

Sjå òg
------

* Nebb
* Nase
* Snabel
* Tryne
* Mule

Kjelder
-------

1. ↑    (2000). *Krokodiller*. Gyldendal undervisning. s. 4. ISBN 8205270112. ;
Roig, Olaf A. (1958). *Hundene i farger*. Aschehoug. s. 3.

* snut i Norsk Ordbok
* «snute» i Nynorskordboka.
* Eikeseth, Wenche. snuteparti (15. februar 2009). *Store norske leksikon*.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Snute» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2016.*
**Snøballjorda** (av engelsk: *Snowball Earth*) er ein hypotese som prøver å forklare ei rekkje fenomen i geologiske lagrekkjer gjennom å føreslå ei istid under yngre proterozoikum (1 000–542 millionar år sidan) som var så alvorleg at heile jorda var dekt av isbrear. Uttrykket «Snowball Earth» vart først nytta i 1992 av Jospeh Lynn Kirschvink ved California Institute of Technology.

Paul F. Hoffman ved Harvard University støttar teorien om snøballjorda og peikar mellom anna på flyttblokker, som berre kan eksistere som følgje av isbresmelting, i Namibørkenen. Det er vanskeleg å forklare eksistensen til desse flyttblokkene på annan måte enn med denne teorien, sidan det ikkje finst nokre andre geologiske teoriar som kan forklare førekomsten av glasiale avleiringar i form av tillitt i Namibia. 

Hyopotesen kom til som følgje av forsking på «atomvinteren» under den kalde krigen, men vart lenge avfeidd av forskarar på grunn av utrekningar som ein russisk matematikar gjorde der han viste at jorda aldri ville tine opp igjen om noko slikt skjedde. Tilhengjarar av teorien meiner derimot at vulkansk aktivitet kan få sjølv ei jord som er heilt dekt av isbrear til å tine opp igjen. Vulkanar slepp ut CO2 og om heile jorda var dekt av isbrear, kunne ikkje lenger berggrunnen ha teke opp gassen ved forvitring, heller ikkje ved biologiske kalkavsetningar og planteproduksjon. Dette ville dermed ført til auka mengder CO2 i atmosfæren, auka drivhuseffekt og temperaturar høge nok til å smelte isen att. Den kalde snøballtilstanden ville difor ta slutt og i ein overgangsperioden ville det ha blitt særs varmt. Karbondioksiden som vart skylt ut av atmosfæren som hydrogenkarbonat i havet med nedbøren og avrenninga batt seg til oppløyst magnesium og kalsium som karbonat (kalk), og dette syner seg verda over ved at tillittane frå seint i prekambrium ligg under tjukke avleiringar av karbonat.

Under desse kalde periodane må det meste av livet på jorda ha vorte utsletta, bortsett frå somme miljø på havbotnen under isen og i vulkanske område. Det var lite planter og dyr på jorda i denne tida, og dei livsformene som fanst her ville ha blitt påført store påkjenningar mellom ekstrem kulde og varme, men det stimulerte kanskje samstundes til ei eksplosiv utvikling av nye artar, som var betre tilpassa tilhøva. Tilhengjarar av snøballteorien har påpeikt at «den kambriske eksplosjonen», då særs mange nye livsformer utvikla seg, kom like etter den påståtte snøballjorda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Snöbollsjorden» frå Wikipedia på svensk, den 18. august 2008.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:* 
		- BBC Horizon, 22 februar 2000, *Snowball Earth''*

1. 1 2 3 4  Bryhni, Inge. (2009, 15. februar). Snøballteorien. I Store norske leksikon. Henta 7. januar 2014 frå .
Når kvitt lys går gjennom eit prisme fører dispersjonen til at dei forskjellige fargane (med forskjellig bølgjelengd) refrakterer med forskjellige vinklar og det kvite lyset vert delt inn i regnbogefargar.
**Dispersjon** i optikk er eit fenomen der fasesnøggleiken til ei bølgje er avhengig av frekvensen til bølgja, eller eventuelt når gruppesnøggleik er avhengig av frekvensen. 

Stoff som har slike eigenskapar vert kalla *dispersive stoff*. Dispersjon vert stundom kalla *kromatisk dispersjon* for å vektlegge at han er avhengig av bølgjelengda eller gruppsnøggleiksdispersjon for å vektlegge rolla til gruppesnøggleiken. 

Dispersjon vert oftast skildra for lysbølgjer, men kan opptre for alle slags bølgjer som vekselverkar med eit medium eller passerer gjennom ein inhomogen geometri (til dømes bølgjeleiar), slik som lydbølgjer. Dispersjonen til eit stoff vert målt med abbetalet, *V*, til stoffer, der lågt abbetal syner til kraftig dispersjon.

Døme på dispersjon
------------------

Det vanlegaste døme på dispersjon er truleg ein regnboge, der dispersjonen fører til at det kvite lyset vert delt inn i forskjellige komponentar med forskjellige bølgjelengd (forskjellige fargar). Dispersjon har òg ein effekt i mange andre høve, som til dømes når dispersjonen fører til at pulsar vert spreidde i optisk fiber slik at signalet vert dårlegare over lange avstandar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dispersion (optics)» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Born, Max; Wolf, Emil (October 1999). *Principles of Optics*. Cambridge: Cambridge University Press. s. 14–24. ISBN 0-521-64222-1.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Dispersjon i optikk**
**Solfrid Heier** (fødd 20. september 1945), også kjend under artistnamnet **Winnie**, er ein norsk skodespelar og songar. Ho har spelt i filmar som *Skjær i sjøen*, *Balladen om mestertyven Ole Høiland*, *Olsenbanden*, *Krigerens hjerte* og *Ute av drift!*. 

Heier scenedebuterte på Oslo Nye Teater då ho var 17 år gamal, i musikalen *Dikter i ulvepels*, og har sidan også spelt på Riksteatret, Trøndelag teater, Chateau Neuf og Stadsteatern i Stockholm. Heier har også hatt gjesteroller i TV-seriar som *Karl & Co*, *Hotel Cæsar* og *Mot i brøstet*. 

Heier debuterte som artist i midten av 60-åra under artistnamnet Winnie. I 1967 deltok ho i Melodi Grand Prix med låten «Skitur», saman med Toril Støa, og enda på ein tredjeplass. Solfrid Heier var også plateartist i Sverige. 

I 2007 var Heier einaste skodespelar i stykket *Alkymisten*, basert på boka av Paulo Coelho, på blant anna Christiania Theater.

Filmografi
----------

* 1965 – *Skjær i sjøen* – Lone
* 1968 – *Sus og dus på by'n* – Olga
* 1969 – *Olsenbanden* – Ulla, trulovaren til Benny
* 1969 – *Brent jord* – Herdis
* 1970 – *Balladen om mestertyven Ole Høiland* – Taterjenta
* 1974 – *Under en steinhimmel* – Martha
* 1992 – *Krigerens hjerte* – Mrs. Simmonaes
* 1994 – *Ute av drift!* – Jorunn Verde
* 2005 – *Olsenbanden jr. på Cirkus* – Fru Flamingo

Diskografi
----------

* 1965 – «Tänk om han säger nej»/«Usla karl» (Karusell KFF 625)
* 1967 – «Skitur»

Kjelder
-------

1. ↑  «Solfrid Heier (74): Slik holder jeg meg ung». VG.no. Henta 19. november 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Solfrid Heier» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* Solfrid Heier hos IMDb.com
* Solfrid Heier hos Sceneweb.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Karl VI måla av Johann Gotfried Auerbach på 1730-talet.
**Karl VI** (1. oktober 1685–20. oktober 1740) var keisar av Det tysk-romerske riket frå 1711 til han døydde i 1740. Han var han den andre sonen til Leopold 1. og veslebror til Josef 1. som han etterfølgde.

Karl streva alt i 1700 etter den spanske trona i den spanske arvefølgjekrigen, men med freden i Rastatt 1714 måtte han oppgje det. Han gifta seg med Elisabeth Kristine av Braunschweig-Wolfenbüttel, som hen fekk to born med, Maria Teresia i 1717 og Maria Anna i 1718. Han arbeidde for å få dottera Maria Teresia anerkjend som etterfølgjaren sin i dei austerrikske landa, noko han lukkast med den pragmatiske sanksjon i 1713. Då Karl døydde i 1740 utløyste dette den austerrikske arvefølgjekrigen, som plaga etterfylgjaren hans, Maria Teresia, i åtte år.

Karl VI var den siste av den habsburgske mannslinja.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Karl Ditlev Rygh** (fødd 7. juni 1839 i Verdal, død 10. mars 1915) var ein norsk arkeolog og politikar. Han var son til Peder Rygh, samt bror til Evald og Oluf Rygh. 

Karl Rygh studerte fag som historie, latin og oldnorsk og seinare stadnamnforsking og forhistorisk arkeologi. Han vart cand. philol. i 1863, og var frå 1866 til 1899 lærar ved Trondheims katedralskole. 

I 1866 vart Rugh medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab, og i 1868 vart han vald inn i direksjonen for trondheimsavdelinga av Foreningen til norske fortidsmindesmerkers bevaring. Frå 1870 var han styrar av selskapet si oldsaksamling.

Rygh var medlem av bystyret i Trondheim frå 1878 til 1900. Han representerte valkrinsen Trondheim og Levanger i fire periodar på Stortinget, vald for partiet Høgre. Rygh var i perioden 1883-85 fyrste varamann (suppleant), møtte i 1885 frå 15. mai i staden for Fredrik Lorck. I dei neste tre tingperiodane var han fast representant på Tinget, medlem av protollkomiteen 1886-88, budsjettkomiteen 1889-1894, samt Lagtinget 1892-94.

Etter at broren Oluf døydde, stod Karl Rygh for utgjevinga av dei nordafjellske banda av Norske Gaardnavne. Han døydde ugift i Trondheim.

Karl Rygh vart i 1944 portrettert på Det Kongelige Norske Videnskabers Selskabs medalje.

Kjelder
-------

1. ↑  Kjetil Kvist. «I vitenskapens tjeneste». gullmedalje.com. Henta 25. august 2016.

* Lindstøl, Tallak (1914). «Rygh, Karl Ditlev». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: [Steenske bogtrykkeri]. s. 733.
* Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 44.
* Biografisk informasjon om Karl Rygh NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Karl Fredrik Nordström** (11. juli 1855–16. august 1923) var ein svensk målar, særleg kjend som landskapsmålar. Han var leiar for Konstnärsförbundet 1896-1920 og var på 1890-talet aktiv i den såkalla Varbergsskolan.

Liv og gjerning
---------------

*Granngårdarna i Appelvik*, 1894
*Kyrkesund*, 1911
*Regnbågen*, 1899
Nordström var fødd og oppvaksen på øya Tjörn i Västra Götaland. Som 20-åring reiste han til Stockholm for å studere ved Konstakademien, der han mellom andre vart instruert av Edvard Perséus. Mellom 1880 og -82 studerte han på ulike stader i Frankrike, der han særleg orienterte seg impresjonistisk målarkunst.

I 1886 gifta han seg med kunstnaren Tekla Lindeström. Saman med mellom andre Carl Larsson, arbeidde ekteparet i den svenska kunstnarkolonien i Grez-sur-Loing ved Paris. Nordström budde så i Tjörn og fleire andre stader i Sverige. Somrane 1893-95 heldt han til i bygda Appelvik sør om Varberg, saman med Nils Kreuger og Richard Bergh. Desse målarane danna den såkalla Varbergsskolan. Nordström måla i desse åra verk som *Varbergs fäste*, *Skymningsmotiv från Varberg*, *Natt*, *Granngårdarna i Appelvik*, *Solglitter på havet* og *Borreberg på Tjörn*.

Nordström var mellom grunnleggjarane og ein av dei leiande i Konstnärsförbundet, styreleiar 1896-1920. Han var også lærar på Konstnärsförbundets målarskola i byrjinga av 1900-talet, med mellom andre Tor Bjurström til elev.

Nordström var ein nær ven av August Strindberg.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Karl Nordström» frå Wikipedia på svensk, den 29. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Karl Nordström**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Kunstmålaren Karl Straume 1953.
Foto:
Arne F. Køpke, *Billedbladet NÅ*/Arkivverket

Karl Straume og sonen Oddvar 1953.
Foto:
Arne F. Køpke, *NÅ*/Arkivverket
 

**Karl Olav Straume** (1877–1968) var ein norsk kunstmålar frå Hovdebygda i Ørsta. Han fornorska etternamnet sitt frå Strømme til Straume.

Foreldra var fanejunker Ola R. Strømme (1842-1908) og Ane Petrine, fødd Hovden, som var syster til Anders Hovden. Karl Straume var farbror til kunstmålaren Olav Strømme.

Karl Straume tok lærarutdanning og arbeidde i skulen i 3 år, før han bestemte seg for å bli kunstnar. Han utdanna seg ved Kunstakademiet under Chr. Krohg og Halfdan Strøm og seinare Acedemie Moderne under Friesz i Paris. Han debuterte i Aalesunds kunstforening i 1910, og var representert på Haustutstillinga i 1914. Karl Straume arbeidde mest med oljemåleri, men laga også tresnitt og arbeidsteikningar til biletvev.

Karl Straume var med å starte Møre kunstnerlag i 1931 og var formann i foreininga i 15 år. Møre kunstnerlag heiter no Bildende kunstnere Møre og Romsdal.
Straume var formann i styret for Ivar Aasen-museet frå 1946 til 1967.

Straume skreiv dikt, og fekk i 1967 gitt ut diktsamlinga *Lilja i dalen* på Lunde forlag.

I 1961 fekk Karl Straume Kongens fortenestmedalje i gull.

Kjelder
-------


* Ivar Aasen-tunet - Straume, Karl
* Kulturnett.no om Karl Straume


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* ISNI
* SUDOC
* KulturNav

 |
Minnesmerke over Karl Renner i Siegendorf
**Karl Renner** (14. desember 1870–31. desember 1950) var ein austerriksk sosialist, og høyrte til den særeigne venstresosialistiske retninga ein kallar austromarxismen. Han var rettslærd, og skreiv fleire viktige verk innan rettslæra frå ein marxistisk synsstad, blant anna «*Den sosiale funksjonen til rettsinstitusjonane*», som blei utgitt i 1904. 

I verket «*Problema i marxismen*» frå 1916 kom Renner med ei tidleg analyse av den statsregulerte forma for kapitalisme som kom tydeleg til syne i krigsøkonomien under første verdskrigen. 

Etter Renner var død, blei verket hans «*Endringane i det moderne samfunnet*» utgitt, i 1953. Det dreiar seg om sosialistisk strategi i eit seinkapitalistisk samfunn. 

Somme reknar Renner som ståande på høgre fløy innanfor austromarxismen, relativt nær revisjonismen til Eduard Bernstein. Det er iallfall sant at Renner stod eintydig på det parlamentariske demokratiet sin grunn, og han forsvarte ei parlamentarisk strategisk linje innetter i ordskifta i det austerrikske sosialdemokratiske partiet SDAP, no SPÖ. 

Karl Renner var den første statsministeren i republikken Austerrike i 1918, hadde sidan fleire ministerpostar, og frå 1945 til han døydde var han presidenten i landet.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Syndicat National dei l'Édition Phonographique** (norsk omsetjing: *nasjonalt syndikat for lydutgjevingar*), forkorta **SNEP**, er eit fransk samvirke beståande av medlemmar frå musikkbransjen i Frankrike. SNEP vart grunnlagt i 1922 og består av 48 medlemsorganisasjonar. Føremålet er å verna interessene til den franske musikkbransjen, på same måte som norske TONO vernar den norske musikkbransjen. 

SNEP er ansvarleg for å krevja inn og fordela royaltyar og innbetalte avgifter for bruk av musikk- og lydproduksjonar medlemsorganisasjonane i radio, fjernsyn, filmar, sceneproduksjonar og andre plattformer. Samanslutninga jobbar òg for å hindra piratkopiering og ulovleg deling av verka til medlemmane. 

Olivier Nussa er styreleiar for SNEP per 2018.

Hitlister og salstrofé
----------------------

SNEP tildeler òg salstrofé i musikkbransjen og utarbeider og publiserer vekentleg offisielle hitlister over dei meste populære singela og musikkalbuma i Frankrike. 

I november 1984 starta SNEP med å utarbeida ein topp 50-liste over dei meste selde musikksinglane i landet. Sidan hausten 2002 har dei offisielle listene vore som følgjer:

* Topp 100 over singlar
* Topp 150 over musikkalbum selt til full pris
* Topp 40 over samlealbum
* Topp 40 over musikkalbum selt til nedsett pris

Før 1984 vart dei franske hitlistene utarbeidd av Institut français d'opinion publique (IFOP).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Syndicat National de l'Édition Phonographique» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2020.*

1. ↑  «L'organisation». *SNEP*. 1. november 2013. Henta 7. desember 2018.
2. ↑  «AG SNEP : OLIVIER NUSSE PRESIDENT». *SNEP*. 21. juni 2018. Henta 7. desember 2018.
3. ↑  «Les Chansons (Chronologie des différents Classements) avec leur particularité». *www.infodisc.fr*. Henta 7. desember 2018.