|  |
| --- |
| **Skjoldkreps** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Krepsdyr Crustacea |
| **Klasse:** | Bladfotkreps Branchiopoda |
| **Underklasse:** | Phyllopoda |
| **Orden:** | **Skjoldkreps** Notostraca |

**Skjoldkreps** er ei gruppe primitive bladfotkreps som lever i innlandsvatn over heile jorda. Tidlegare fanst dei òg i havet, men der har dei no vorte utkonkurrert. Gruppa er særs gamal, og har forandra seg lite sidan *Triops cancriformis* dukka opp i triastida for 220 millionar år sidan. Denne arten vert difor ofte kalla den eldste levande arten på jorda.

Det førekjem rundt tolv nolevande artar skjoldkreps, alle i same familie *Triopsidae*. Dei vert fordelt på to slekter *Triops* og *Lepidurus*. Dei førekjem i vatn med all slags salinitet, særleg i midlertidige dammar. Arten *Lepidurus arcticus* (arktisk skjoldkreps) førekjem òg i vanlege tjern og sjøar, mellom anna fleire stadar i Noreg.

Kjenneteikn
-----------

Skjoldkreps har fått namnet sitt frå det breie, skjoldaktige ryggskalet, som er vakse saman med hovudet. Det dekkjer og brystet og dei første kroppsledda på bakkroppen. Framme på hovudet har dei eit par fasettaugo med eit tredje, enklare auge midt mellom. 

Brystet består av elleve segment, som regel med kvart sitt lauvaktige beinpar (*phyllopodia*). Talet på desse kan variera, elleve er vanlegast men eksemplar med alt frå 10 til 32 beinpar er kjend. Desse vert nytta hovudsakleg til symjing og graving. Mellom beina går dei ei fordjupning for mat. Det siste brystleddet ber i tillegg kjønnsopningar.

Bakkroppen er sett saman av ringar, som alle er danna av meir enn eitt ekte kroppsledd. Dei har fleire sett med lemmar på kvar av dei fremste ringane, medan dei bakerste manglar dei heilt. Ytst på halespissen har skjoldkrepsane to lange halar, ein på kvar side av anusopninga. 

Skjoldkreps er små dyr, oftast mellom 2 og 12 centimeter.

Levesett
--------

Ein *Triops cancriformes* sett underifrå og ovanifrå (innfelt), pluss vasspytten han vart funnen i (nedst).
Dei langt fleste nolevande skjoldkreps heldt til i midlertidige dammar som ligg tørrlagt mykje av tida. Særleg slekta *Triops* har egg som er særs motstandsdyktige mot tørke. Alle artane har kort levetid; det går sjeldan meir enn 30-40 døger frå eit egg vert lagt til det klekte dyret legg sine eigne egg. Det finst både tokjønna, hermafrodittiske og partenogenetiske artar.

Mesteparten av tida kryp skjoldkrepsen rundt på botnen, men dei kan òg symja. Dei lever stort sett av ymse organisk materiale dei finn i avleiringane på botnen, stundom med innslag av levande bytte som blautdyr, andre krepsdyr, vassinsekt, makk, froskeegg og stundom tilmed rompetroll og småfisk.

Somme *Triops*-artar har økonomiske effektar, gjennom at store bestandar kan grava i rismarkar og drepa plantane.

Kjelder
-------

* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2002

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 3. april 2008, henta 31. mars 2008
2. ↑   Om skjoldkreps i Noreg, ved Universitetet i Oslo
3. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.dinopets.no Spørsmål og svar om «Triops» Arkivert 2010-08-25 ved Wayback Machine. ved dinopets.no
* (no) *Skjoldkreps* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Skjoldkreps* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *Skjoldkreps* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *Skjoldkreps* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Skjoldkreps* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Skjoldkreps* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *Skjoldkreps* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *Skjoldkreps* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Skjoldkreps* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Notostraca* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Notostraca* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |