recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Prilep Прилеп |
| --- |
| Utsyn over Prilep frå MarkotårnaUtsyn over Prilep frå Markotårna Utsyn over Prilep frå Markotårna |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Prilep |
| **Byvåpenet til Prilep** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Statistisk region | Nord-Makedonia Pelagonia |
| Borgarmeister | Marjan Risteski |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  1 194,44 km² |
| Innbyggjarar  - By (2021)   - folketettleik | 69 025   57,79/km² |
| Koordinatar | 41°20′40″N 21°33′10″E﻿Koordinatar: 41°20′40″N 21°33′10″E﻿ |
| Høgd over havet | +620 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 7500 |
| Telefon-retningsnummer | 389 048 |
| **Heimeside:** prilep.gov.mk |
| Plassering |
| Plasseringa til Prilep i Nord-MakedoniaPlasseringa til Prilep i Nord-MakedoniaPlasseringa til Prilep i Nord-Makedonia |

**Prilep** (makedonsk Прилеп; tyrkisk *Pirlepe* eller *Perlepe*; arumensk *Parleap*; gresk Περλεπές, *Perlepes*, eller Πρίλαπο, *Prilapo*) er ein by og ein kommune i regionen Pelagonia i Nord-Makedonia. Kommunen fekk sitt noverande omfang i 2004, då dei tidlegare kommunane Topoltsjani og Vitolisjte vart innlemma i kommunen.

Kommunen har eit areal på 1 194,44 km2 og hadde 69 025 innbyggjarar ved folketeljinga i 2021. I 2002 hadde kommunen 76 768 innbyggjarar, den tidlegare kommunen Prilep hadde 73 351, medan sjølve byen hadde 66 246 innbyggjarar.

Prilep er kjend som «byen under Marko sine tårn» sidan han ligg nær tårna til den legendariske helten kong Marko.

Prilep ligg nord på sletta Pelagonia sør i landet og er sete i kommunen med same namn. Prilep ligg 128 km frå hovudstaden Skopje, 44 km frå Bitola og 32 km frå Krusjevo.

Historie
--------

Prilep vart grunnlagd på ruinane av den antikke byen Styberra, som først var ein by i Makedonia og seinare innlemma i Romarriket. Styberra vart rasert av gotarar i 268, men var delvis busett heilt sidan den gong. Byen vart først nemnd som Prilep i 1014 som staden der Samuil av Bulgaria visstnok fekk hjarteåtak då han såg at tusenvis av soldatane hadde vorte gjort blinde av austromarane etter slaget ved Kleidion. Han vart tatt tilbake av Det andre bulgarske riket før han vart erobra av Det osmanske riket. Prilep var under osmanarane sin kontroll i seks hundre år før han vart ein del av Jugoslavia. Då Jugoslavia braut saman i 1992 vart han ein del av staten som no heiter Nord-Makedonia.

Busetnader i kommunen
---------------------

Dei største busetnadene i kommunen var:

| Busetnad | Folketal 2002 |
| --- | --- |
| Prilep | 66 246 |
| Varosj | 3 458 |
| Kanatlartsi | 972 |
| Malo Konjari | 727 |
| Golmo Konjari | 699 |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Prilep» frå Wikipedia på engelsk, den 2. februar 2008.*

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2021
2. ↑  Folketeljing 2002 justert for nye kommunegrenser 2004
3. 1 2  Folketeljing 2002, detaljerte resultat

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Richie Cannata** (fødd 3. mars 1949) er ein amerikansk musikkprodusent, multi-instrumentalist og studioeigar. Han er mest kjend for å ha spelt saksofon i bandet til Billy Joel i lag med Doug Stegmeyer og Liberty DeVitto. Etter han slutta i bandet i 1981 opna han Cove City Sound Studios i Glen Cove i New York. Artistar som har spelt inn musikk i studioet hans er mellom andre Celine Dion, Billy Joel, Jennifer Lopez og Marc Anthony.

Cannata spelte i bandet til Tommy Shawi midten av 1980-åra, på dei tre første soloalbuma hans.

I midten av 1990-åra turnerte Cannata med The Beach Boys, og spelte saksofon, blåseinstrument og synthesizer. I 2006 kom Cannata attende til Joel, mellom anna for 12 konsertar i Madison Square Garden.

Billy Joel-abum
---------------

* 1976 *Turnstiles*
* 1977 *The Stranger*
* 1978 *52nd Street*
* 1980 *Glass Houses*
* 1981 *Songs in the Attic*
* 1985 *Greatest Hits Volume I & II*
* 1993 *River of Dreams*
* 1997 *Greatest Hits Volume III*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Richie Cannata» frå Wikipedia på engelsk, den 28. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Cannata's birthday celebration
2. ↑  imdb

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
| Lure |
| --- |
| Horisonten til Lure i FrankrikeHorisonten til Lure i Frankrike |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Bourgogne-Franche-Comté  Haute-Saône |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  24,31 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 8 263   340/km² |
| Koordinatar | 47°41′″N 06°30′″E﻿Koordinatar: 47°41′″N 06°30′″E﻿ |
| Høgd over havet | 293 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 70200 |

**Lure** er ein liten by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Haute-Saône i regionen Bourgogne-Franche-Comté. Byen hadde 8 267 innbyggjarar i 2007.

Historie
--------

Eit benediktinarkloster vart bygd her i 959. Grevar frå Alsace heldt til ved klosteret, som hadde nær kontakt med Alsace. Rundt 1340 reiste munkane festningsverk for å verne seg mot åtak frå huset Valois. Frå 1392 var byen underlagt hertugane av Austerrike. Klosteret vart nedlagd i 1790 under den franske revolusjonen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lure i Frankrike**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Preševodalen** (albansk: *Lugina e Preshevës*, serbisk: Прешевска Долина eller *Preševska Dolina*) er ein geografisk region sør i Sentral-Serbia. Regionen består om lag av kommunane Bujanovac and Preševo, som begge grensar til Kosovo.

Geografi
--------

Geografisk er Preševodalen same dalen som elva Moravica renn gjennom, frå munningen i Južna Morava i Bujanovac til kjelda nær byen Preševo i Medvedja. Han er ein del av Morava/Vardar ruta frå nord til sør over Balkan, som følgjer elvane Velika Morava, Južna Morava og Moravica gjennom Serbia frå der Velika Morava renn saman med Donau (når ein reiser sørover), til der ei sideelv renn saman med elva Vardar sør for Preševo. Vidare sørover kjem ein gjennom Makedonia og Hellas til Egearhavet. Ruta er den viktigaste kommunikasjonsåra som kryssar Balkanhalvøya frå nord til sør, og ei forholdsvis direkte rute frå Egearhavet til Mellom-Europa, medan resten av Balkanhalvøya er fjellkledd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Preševo Valley» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2009.*
Frå ein kampanje for leselyst på portugisisk-talande Aust-Timor.
**Lusofoni** er eit omgrep som brukast om kulturen rundt det portugisiske språket. Ein *lusofon* person er ein person som talar portugisisk. Ordet stammar frå namnet på den gamle romerske provinsen Lusitania, som omfatta det området som i dag tilsvarar Portugal. 

Omgrepet lusofoni omfattar meir enn det å vere portugisisktalande. Det viser til folk med ein kulturbakgrunn som er nært knytt til det portugisiske språket, uavhengig av etniske og geografiske skilnader. Den lusofone kulturen er ei arv frå det portugisiske imperiet. Enno i dag finst det ei kulturell og politisk tilknyting mellom dei landa som før høyrde til dette imperiet, noko som mellom anna kjem til uttrykk gjennom Samveldet av portugisiskspråklege statar, som vart danna i 1996.

Dei lusofone landa er Portugal, Angola, Brasil, Kapp Verde, Guinea-Bissau, Macau, Mosambik, São Tomé og Príncipe, Aust-Timor i tillegg til andre portugisiskspråklege samfunn rundt om i verda.Til saman finst det om lag 200 millionar menneske i verda som snakkar portugisisk.

Sjå òg
------

* Frankofoni

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ein smak av lusofoni (portugisisk)
**Bastard** er eit rockeband frå Stord. Bandet vart danna i 1992, og har fire medlemer, John Ståle Eldøy på gitar og vokal, Eivind Birkeland på bass, Øyvind Spissøy på trommer og Morten Nesse på gitar.

Forutan å vera rockemusikk, kan musikken til Bastard karakteriserast som *rølpemusikk*, grunna dei humoristiske tekstane. Stilen liknar det meir kjende Sandnes-bandet Ingenting. Vokalen er på sunnhordlandsdialekt, noko som gjev musikken eit eksotisk preg. Bastard er særs populære i Sunnhordland, men har også spela konsertar andre stader, mellom anna i Bergen.

Bastard har gjeve ut fire album gjennom sitt eige plateselskap Ulv i Fårikål records. Nokre av dei største hitane er «Bein Harald» og «Politikk».

John Ståle Eldøy, Eivind Birkeland og Øyvind spissøy starta Bastard i 1992. Seinare same år fekk dei med seg Tor Inge Hystad. I 1993 gav dei ut det første albumet sitt, og selde 3000 eksemplar. Ståle Eskeland kom inn i bandet i 1995, men gjekk ut av gruppa året etter, det same gjorde Hystad. I 1998 kom gruppa attende med Morten Nesse som ny gitarist. Ettersom bandmedlemane no hadde vorte meir vaksne, fekk gruppa eit meir seriøst preg, og populariteten har auka etter dette.

Utgjevne titlar
---------------

* *Bastard*, 1993
* *Seriøst pisspreik*, 1995
* *Hånd i hånd*, 1999
* *Kan kje*, 2008

Kjelder
-------

* Bastard si vevsida

Fotnotar

1. ↑  Bergens Tidende, 1999
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Lindisfarne kloster. For musikkgruppa, sjå musikkgruppa Lindisfarne.*

| **Lindisfarne** |
| --- |
| Lindisfarne-borgaLindisfarne-borga |
| Geografi |
| **Stad** | Berwick-upon-Tweed

 |
| **Areal** | 5 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | England |
| **Grevskap** | Northumberland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 162 (2001)
 |

Vegen mellom Lindisfarne og fastlandet når sjøen er i ferd med å stige.
**Lindisfarne**, òg kalla **Holy Island**, 'Den heilage øya', er ei tidvassøy som ligg nordaust i England, i Northumberland nær Skottland. Øya, som berre har køyrbart vegsamband med fastlandet på fjøre sjø, er kjend for det tidlegare klosteret sitt, Lindisfarne kloster, og det er vanleg å nytte berre namnet Holy Island om denne øya på karta og i andre samanhengar. Klosteret blei herja i eit tidleg vikingåtak i 793, og dette åtaket har ofte vorte rekna som byrjinga på vikingtida. Klosteret ligg i dag i ruinar og er teke vare på som eit fornminne. Det ligg òg ein borg på øya, Lindisfarne Castle (Lindisfarne slott).

Fakta
-----

St. Aidan av Lindisfarne.
Klosteret på Lindisfarne blei grunnlagd av benediktinarar rundt 635, då kong Oswald av Northumbria sende den irske munken Aidan dit frå Iona. I tidleg mellomalder var det eit viktig lærdomssentrum, og opphavsstaden til manuskripet Lindisfarne-evangelia. 

I 793 gjekk vikingar i land på øya, drap munkar og stal skattar frå klosteret. Det brutale åtaket av heidningar på den heilage staden blei i Den angelsaksiske krønika sett i samanheng med andre teikn som hungersnaud, uvêr og syn av drakar på himmelen, og skapte stor uro. Dette er det eldste dokumenterte vikingåtaket, og difor blir det ofte rekna som byrjinga på vikingtida, sjølv om det no helst vert nytta andre definisjonar og kriterium på når vikingtida tok til. Dateringa på åtaket er ofte oppgjeve som 8. januar, men dette er truleg ei feillesing av datoen 8. juni. Vikingåtaket er skildra på Lindisfarnesteinen frå 800-talet.

Kjelder
-------

* Lindisfarne i *Caplex*
* 

* «Holy Island» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Lindisfarne» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juni 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Graham-Campbell, James; David M. Wilson (2001). "Salt-water bandits" (Digitized by Google Books online). *The Viking World* (3 ed.). London: Frances Lincoln Ltd.. pp. 10 and 22. ISBN 0-7112-1800-5, 9780711218000.. Retrieved on 2008-12-01.
		- Swanton, Michael. The Anglo-Saxon Chronicle, p. 57, n. 15.
		- "Lindisfarne Castle - National Trust".. Retrieved on 2008-07-15.

1. ↑  Folketeljing, Parish of Holy Island

Bakgrunnsstoff
--------------

* *The holy island of Lindisfarne*, lindisfarne.org.uk
* Holy Island Crossing Tide Tables 2008 Arkivert 2021-02-21 ved Wayback Machine. *Northumberland life*
* *Lindisfarne* Strolling guides

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Torpedobatteriet ved Rutledal** (offisielt heitande **HKB 16./981 Risenaes**) i Gulen kommune i Vestland vart bygd av tyske okkupasjonsstyrkar under kampane i Noreg i 1940 under andre verdskrigen. Det stod ferdig allereie i mai det året. Dette var det fyrste større forsvarsverket tyskarane bygde i Sogn og Fjordane. 

Batteriet var med å sperra innlaupet til Sognefjorden. Lenger inn i fjorden er det tilgang til passasjen frå Sogn til austlandet og Fillefjell og Flåmsbana, noko som var av militær tyding i tilfelle ein alliert invasjon.

Torpedobatteriet låg nede ved sjøkanten i Rutledal. Det hadde to torpedorøyr på 53 cm, og i alt åtte torpedoar. Røyra var norske, og stamma frå KNM «Skarv», ein torpedobåt av Lyn-klassa. Torpedoane kunne skytast ut med trykkluft frå ein svingbar torpedokanon med doble røyr og treffa mål i ein sektor frå Risnøyna til Rysjedalsvika. Mannskapet var på 14 mann lagt i enkle trebygningar nede ved strandkanten. Dei hadde seinare også ein infanteriavdeling til nærstøtte. Denne var plassert på Brekke, og skulle virka mot eventuelle allierte avdelingar som kunne koma til å falle kystfestningane i ryggen.

Etter krigen vart torpedobatteriet overteke av Kystartilleriet og var i bruk fram til 1954, då det vart lagt ned.

Sjå også
--------

* Nesje fort (HKB 14./981 Naesje) - påbyrja hausten 1940
* Rutledal fort (HKB 15./981 Kirkeöen) - påbyrja 1941
* Afsneset fort (HKB 17./981 Klaevold)
* Risenes fort (HKB 16./981 Risenaes) - ferdigstilt september 1942

Kjelder
-------

* Artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia.
| بندر سري بڬاوان |
| --- |
| Sultan Omar Ali Saifuddin-moskeen og pålebygde Kampong Ayer.Sultan Omar Ali Saifuddin-moskeen og pålebygde Kampong Ayer. Sultan Omar Ali Saifuddin-moskeen og pålebygde Kampong Ayer. |
| Styresmakter |
| Land | Brunei |
| Grunnlagd |  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 78 000 |
| Koordinatar | 4°53′25″N 114°56′32″E﻿Koordinatar: 4°53′25″N 114°56′32″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.municipal-bsb.gov.bn |

**Bandar Seri Begawan**, ofte korta ned til **BSB** eller **Bandar**, er hovudstaden i Brunei. Han ligg nord på Borneo, ved nordbreidden av elva Brunei. Byen ligg 15 km frå elvemunningen i Sørkinahavet, og har med si elvehamn lenge vore eit handelssenter. I 2001 hadde byen rundt 78 000 innbyggjarar.

Namn
----

Bandar Seri Begawan fekk det noverande namnet sitt den 5. november 1970. Det tidlegare namnet på byen var *Bandar Brunei*, *Brunei by*. *Bandar* kjem opphavleg frå persisk og tyder 'by' eller 'hamn' på malayisk. *Seri* kjem frå sanskritordet *sri* som tyder 'heilag'. *Begawan* er ein tittel av sanskritopphav med tydinga 'herre' som tradisjonelt har vore brukt av sultanane i landet. Namneendringa blei gjort for å æra Omar Ali Saifuddien, far til den dåverande sultanen av Brunei, Hassanal Bolkiah.

Soge
----

Folk har budd i pålehus nær denne staden i fleire hundre år. Byen blei hardt skadd under andre verdskrigen, men blei etter dette gjenoppbygd som økonomisk of administrasjonssenter for Brunei.

Økonomi og kommunikasjon
------------------------

Økonomien i Bandar Seri Begawan og Brunei har vokse på petroleumsindustri. Ein prøver òg å byggja opp andre servicenæringar. 

Kampong Ayer og vasstaxiar.
Brunei internasjonale lufthamn ligg 11 km utanfor byen, og flyselskap som Royal Brunei Airlines, Singapore Airlines, Malaysian Airlines, Air Asia og Thai Airways International har ruter her.
Bandar Seri Begawan har elles busstasjon med samband til resten av Brunei, i aust ved å køyra gjennom Sarawak i Malaysia. Byen har taxi- og vasstaxitenester.

Sultan Omar Ali Saifuddin-moskeen

Bydelar og bygningar
--------------------

Bydelen Kampong Ayer, med rundt 30 000 innbyggjarar, er bygd på pålar ute i elva.

I Bandar finst fleire to veldige bygg. Sultan Omar Ali Saifuddin-moskeen, bygd i 1965, var lenge den største i Søraust-Asia. Jame'asr Hassanil Bolkiah-moskeen frå 1994 er større. Like sør for bysentrumet ligg sultanpalasset Istana Nurul Iman. Det blei fullført i 1985, og er rekna som verdas største residenspalass.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Bandar Seri Begawan frå Wikivoyage

Kjelder
-------

* Britannica.com, Bandar Seri Begawan
* «Bandar\_Seri\_Begawan» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Bandar Seri Begawan» frå Wikipedia på engelsk, den 12. januar 2011.*

* bruneibay.net, Kingdom, Culture & Lifestyle Arkivert 2016-04-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Bandrikse** |
| Bilete av underarten G. p. mellori frå Lady Elliot Island, søraustre Queensland, AustraliaFoto: Tom TarrantBilete av underarten *G. p. mellori* frå Lady Elliot Island, søraustre Queensland, AustraliaFoto: Tom Tarrant |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Tranefuglar Gruiformes |
| **Familie:** | Riksefamilien Rallidae |
| **Slekt:** | *Gallirallus* |
| **Art:** | **Bandrikse** *G. philippensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Gallirallus philippensis***Linnaeus, 1766 |

Bandrikse-egg
**Bandrikse** (*Gallirallus philippensis*) er ein vassfugl i riksefamiliener ein svært spreidd, mellomstor rikse i karakteristiske farger. Denne arten er utbreidd i store delar av den australasiatiske regionen og i den sørvestlege stillehavsregionen. Dette inkluderer Filippinane, Ny-Guinea, Australia, New Zealand og ei mengd mindre øyar, som dekker ei rekkje breiddegradar frå tropane sør til den subantarktiske regionen.

Skildring
---------

Det er ein i stor grad bakkelevande fugl på storleik med ei lita tamhøne, ca. 30 centimeter med kroppssvekt på 170 gram. Bandriksa har hovudsakleg brun overside, fine striper i svart og kvitt på undersida, eit langt kvitt augebryn, kastanjefarga band frå nebbrota rundt nakken, med eit gulbrunt band tvers over brystet. Kinn, hals og øvre bryst har grå farge. Nebbet er langt, kraftig og brunfarga. Dei nyttar ei rekkje fuktige habitat eller våtmarker med låg, tett vegetasjon som gøymsle. Dei kan bruke mangroveskog og andre salte miljø. Fuglane er vanlegvis ganske skjerre, men kan bli tillitsfulle, til dømes på stader lagt til rette for rekreasjon på øyar innanfor det store barriererevet i Australia.

Bandriksa er ein altetar som beitar på ei rekkje terrestriske virvellause dyr og små virveldyr, frø, nedfallsfrukt og anna vegetabilske matkjelder, og dessutan åtsel og avfall. 

Dei plasserer vanlegvis reira i tett vegetasjon av gras eller takrøyr nær vatn. Storleiken på kulla kan vere 3-4, på New Zealand 5-6, truleg med fleire kull i sesongen. Sjølv om nokre øypopulasjonar kan vere truga, eller til og med utrydda av introduserte rovdyr, er arten som heilskap rekna som livskraftig og stabil. Arten har hatt tilbakegang på New Zealand på grunn av habitattap og indroduserte rovdyr, og finst no mest i mangrovar og i vårmarker med ferskvatn på Nordøya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buff-banded Rail» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mai 2013.*

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2013) Species factsheet: *Gallirallus philippensis Arkivert 2013-12-01 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 5. mai 2013.

### Referansar

1. ↑  Marchant, S.; & Higgins, P.J. (Eds). (1993). *Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Volume 2: Raptors to Lapwings*. Oxford University Press: Melbourne. ISBN 0-19-553069-1
2. ↑  BirdLife International 2013

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bandrikse**
**Orkestersuitar** eller ***Ouverturar*** BWV 1066–1069 er ei samling musikkverk av Johann Sebastian Bach, truleg komponert mellom 1725 og 1739 i Leipzig. Ordet ouverture syner til opningssatsen der ein del med langsam rytme med punkterte notar vert etterfølgd av ein fuge. På denne tida vart dette namnet òg nytta om ein heil suite med dansestykke i fransk barokkstil.

Ouverture No. 1 i C-dur, BWV 1066
---------------------------------

1. Ouverture
2. Courante
3. Gavotte I/II
4. Forlane
5. Menuett I/II
6. Bourrée I/II
7. Passepied I/II

Instrumentering: Obo I/II, fagott, fiolin I/II, bratsj, basso continuo

Ouverture No. 2 i h-moll, BWV 1067
----------------------------------

1. Ouverture
2. Rondeau
3. Sarabande
4. Bourrée I/II
5. Polonese (Lentement) - Dobbel
6. Menuett
7. Badinerie

Instrumentering: Solo fløyte, fiolin I/II, bratsj, basso continuo

*Badinerie* har vorte eit standardstykke for solofløytistar sidan han er hurtig og vanskeleg.

Ouverture No. 3 i D-dur, BWV 1068
---------------------------------

1. Ouverture
2. Air
3. Gavotte I/II
4. Bourrée
5. Gigue

Instrumentering: Trompet I/II/III, pauker, obo I/II, fiolin I/II, bratsj, basso continuo

*Air* er eit av dei mest kjende verka frå barokkmusikken. Eit arrangement av stykket av den tyske fiolinisten August Wilhelmj (1845–1908) har vorte kjend som Air on the G-string.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Air on the G String |
|  |
| Innspeling frå 1920, framført av Joel Belov (fiolin) og Robert Gayler (piano) |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra denne fila? Sjå mediahjelp.* |

Ouverture No. 4 i D-dur, BWV 1069
---------------------------------

1. Ouverture
2. Bourrée I/II
3. Gavotte
4. Menuett I/II
5. Réjouissance

Instrumentering: Trompet I/II/III, paukar, obo I/II/III, fagott, fiolin I/II, bratsj, basso continuo

Opningssatsen frå denne suiten vart nytta om att av Bach for den korale opninga av kantaten *Unser Mund sei voll Lachens*, BWV 110.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orchestral suites (Bach)» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Orkestersuite No. 1: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.
* Orkestersuite No. 2: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.
* Orkestersuite No. 3: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.
* Orkestersuite No. 4: Fritt tilgjengelege notar på International Music Score Library Project.
* Orkestersuite No. 1, Orkestersuite No. 2, Orkestersuite No. 3 og Orkestersuite No. 4 Werner Icking Music Archive for orkestersuitane.
**Mikroklima** eller **lokalklima** er eit lokalt atmosfærisk område der klimaet er forskjellig frå det omliggande området. Området kan variere i storleik frå nokre få kvadratcentimeter (mikroklima) til fleire kvadratkilometer (som ein dal, då kalla lokalklima). Dei fysiske lovene som styrer prosessane mellom jordoverflata og atmosfæren er dei same over heile jorda, men verknaden på klimaet kan variere mykje frå ein stad til ein annan. Karakteristiske trekk i mikro- og lokalklimaet vert avgjort av dei storstilte vêr- og klimatilhøva, kva overflater ein har i området og topografien til området. 

Dei lokale kontrastane vert ofte størst i klårvêr med vindstille eller svak vind, og av den grunn vert mikro- eller lokalklimaet ofte kalla eit «godvêrsklima». I denne typen vêr er det lokale skilnader i strålings- og varmeomsetninga som påverkar lokalvêret, og ein kan seie at dette er *strålingsbestemt*. I skya vêr med vind vert skilnadane i lufttemperatur og luftfukt som regel små og lokalvêret vert då dominert av luftmassar som vert advektert frå andre område. Ein kan då seie at lokalvêret er *advektivt bestemt*. I slike tilfelle kan ein sjølvsagt framleis få store skilnader i nedbør- og vindfordelinga. 

Årsakene til dei lokale skilnadane i klimaet er skilnader i overflatetype (skog eller anna plantedekke, snaufjell, vatn, busetnad, tørr eller fuktig overflate osv.) og den lokale topografien (fjell som skuggar for sola, helling, orientering av bakkar og lier, vid eller trong dal osv.)

Sjå òg
------

* Makroklima
* Mesoklima

Kjelder
-------

* Kåre Utaaker (1991). *Mikro- og lokalmeteorologi - Det atmosfæriske miljø på liten skala*. Bergen: Alma Mater. ISBN 82-419-0063-5.
Utsyn over Orinocodeltaet. Foto: Rich Childs

**Orinocodeltaet** (spansk *Delta del Orinoco*) er elvedeltaet åt Orinoco i det austre Venezuela kor floda munnar ut i Atlanterhavet. Det meste av delstaten Delta Amacuro samt nokre kvadratkilometer av delstaten Monagas inngår i deltaet. Totalt areal er ca. 40 000 km², av det 22 000 km² våtmark og sump.

Form
----

Kart over Orinocodeltaet.
Orinocodeltaet har omriss som ei vifte slik det er forma av Orinoco der ho forgreinar seg i talrike elvefar, *caños*, som buktar seg gjennom eit flatt landskap siste stykket på veg mot havet. Orinocofloda har ei breidd på ca. 20 km der forgreininga startar. Det finst totalt ca. 70 store *caños* og talrike mindre. Den største cañoen, eller hovudlaupet, har namnet Río Grande. Dette laupet tømmer seg gjennom den søraustlege delen av deltaet, medan det nest største elvefaret, Caño Manamo, renn nordover mot den vestre delen av deltaet. Kystlinja av deltaet er 360 km lang. 

Orinocodeltaet har liknande karakteristikkar som deltaet åt elva Niger, det er påverka av havet og det manglar lagune. Ein kan dele deltaet inn i to soner: 

* Det øvre Orinocodeltaet er hovuddelen mellom Caño Manamo og Caño Araguao; han er relativt tørr og her finn ein majoriteten av busettingar, mellom desse òg hovudstaden i Delta Amacuro, Tucupita;
* Det nedre Orinocodeltaet er ein langt mindre, sekundær del sør om hovuddelen mellom Caño Araguao og Río Grande.

Miljø
-----

### Klima

Det er eit vått og heitt tropisk klima i deltaet. Gjennomsnittleg årstemperatur er ca. 26 °C. Årleg nedbør varierer frå 1500 mm til 2600 mm med mest nedbør nærast havet og mot sør. Flaumtid er august og september, medan det er tørr sesong frå desember til april. 

Waraoar i ein kano langd den frodige breidda av ein *caño*. Foto: Roar Johansen

### Økologi

I deltaet finn ein store område med permanent tropisk våtmark, grunne permanente vassøkosystem så vel som skog og kjerr som er sesongmessig overflauma av ferskvatn. Elvekantane i delar av deltaet er overgrodd av mangroveskog. Tidvatnet tar dagleg opp sjøvatn gjennom *caños* og skaper ei tidvassbølgje kjend som *macareo* eller *pororoca*. Dette gjev skiftande straumretningar i cañosane, spesielt i overflata.

Folk
----

I delstaten Delta Amacuro bur det 157 000 menneske og Orinocodeltaet har tilsvarande folketal. Av desse er om lag 30 000 waraoar.

Kjelder
-------

* Artikkelen «Orinoco Delta» på engelsk Wikipedia per 14. november 2007
* White, W.A. et al, *Geo-Environments of the Northwest Orinoco Delta, Venezuela*, Intercienca, oktober 2002[*daud lenkje*]
* *Inventory of geo-environmental characteristics of the Orinoco Delta*, Bureau of Economic Geology, The University of Texas at Austin, 1998 Arkivert 2014-11-18 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Encyclopedia of Earth: Orinoco Delta swamp forests (engelsk)
* Orinoco wetlands (WWF)
* Orinoco Delta swamp forests (WWF)
* Guianian mangroves (WWF)
**Gerlachovský štít** er den høgaste toppen i Høge Tatra i Slovakia, samt heile den 1500 km lange fjellkjeda Karpatane. Fjellet er òg det høgaste i nordlege og austlege område av Mellom-Europa.

Høgda vert ofte oppført som 2655 meter over havet, men den nøyaktige høgda er 0,6 meter lågare. Pyramideforma til massivet er markert av ei stor dalgryte. Sjølv om fjellet ikkje er veldig høgt, stig det om lag 2000 meter rett opp frå dalbotn og verkar derfor særs imponerande. Tidlegare vart fjellet bre rekna som enno eit fjell i Høge Tatra, men har sidan fått stor symbolsk verdi for dei forskjellige landa som har herska over området. På 1800-talet og fram til midten av 1900-talet hadde det fire forskjellige namn og namna vart endra seks gonger. Fjellet har vore det høgaste i Kongedømet Ungarn, og i Tsjekkoslovakia og Slovakia i løpet av berre to tiår på 1900-talet. 

Gerlachovský štít har same geologi og økologi som resten av Høge Tatra. I tida på 1900-talet då austeuropearane berre hadde avgrensa område å feriere i, var fjellet det høgaste tsjekkarar, austtyskarar, ungarar, polakkar og slovakar hadde høve til å vitje.

History
-------

Gerlachovský štít til høgre med den store dalbotn
Gerlachovský štít vart ikkje tidlegare rekna som det høgaste fjellet i Tatrafjella. Etter dei første offisielle målingane i Tatrafjella i Habsburgmonarkiet på 1700-talet, vart Kriváň på 2494 meter over havet rekna som den høgaste. Andre toppar som ein vurderte om kunne vere dei høgaste på denne tida var Lomnický štít (2633 moh) og Ľadový štít (2627 moh). Den første som fann ut at Gerlachovský štít var det høgaste var skogforvaltaren Ľudovít Greiner i 1838. Greiner sine målingar vart formelt stadfesta då den austerrikske hæren gjorde målingar i 1868, men vart først anerkjend som den høgaste toppen etter at Wien militærinstitutt for geografi gav ut nye kart for Sentral-Europa rundt 1875.

Den første ein kjenner til som nådde toppen av fjellet var Ján Still frå landsbyen Nová Lesná i 1834. I 1880 vart ruta gjennom *Velická próba* (Velická-utfordringa) og *Batizovská próba* (Batizovská-utfordringa) sikra med kjettingar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gerlachovský štít» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Gerlachovsky Stit». JScoles, SummitPost.org. 27. desember 2005.
2. ↑  Ludwig Greiner, «Die Gerlsdorfer Spitze als die höchste Gebirgshöhe der Karpathen.» *Gemeinnützige Blaetter zur Belehrung und Unterhaltung,* 1839.
3. ↑  Július Burkovský og Igor Viszlai (6. oktober 2996. 2006). «Ľudovít Greiner» (på slovakisk). Lesy SR (Forests of the Slovak Republic).

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Gerlachovský štít**

* Oversyn og råd for klatrarar
* Detaljert skildring av toppane i Høge Tatra Arkivert 2007-08-19 ved Wayback Machine. (slovakisk)
* Kart over området Arkivert 2019-10-30 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Gerda Kraan**, eigentleg **Gerarda Maria Kraan** (fødd 30. juli 1933), er ein nederlandsk tidlegare friidrettsutøvar frå Leiden. Ho vart europameister på 800 meter i 1962.

Aktiv
-----

Kraan sette nasjonal rekord på 800 m i 1958 med tida 2.16,6. Sesongen etter forbetra ho rekorden med åtte sekundar og vann sitt fyrste nederlandske meisterskap. Etter ho forsvarte meistertittelen på 800 m i 1960, deltok ho på distansen under Sommar-OL 1960 i Roma, men rauk ui kvalifiseringa. 

To år seinare var ho i sitt livs form. Finalen på 800-meteren ved europameisterskapen 1962 i Beograd gjekk i stor fart. På oppløpsida var Kraan heilt suveren, dei andre medaljevinnarane kom i mål over to sekundar bak. Vinnartida 2.02,8 var ny europarekord. Same sesongen sette Kraan nederlandsk rekord også på 400 m, tid 53,7 sekundar. Både 400 m- og 800-meterrekorden var landsrekordar til 1968. 

Også under dei olympiske sommarleikane 1964 i Tokyo nådde Kraan 800-meterfinalen. Atter gjekk finalen i rekordfart, her utan at Kraan kunne halde fylgje med teten. Sluttida 2.05,8 heldt til sjuandeplass, medan britiske Ann Packer vann på verdsrekordtida 2.01,1.

Kraan vart nederlandsk meister på 800 meter frå 1959 til -63, i 1961 også på 400 meter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gerda Kraan» frå Wikipedia på nederlandsk, den 7. juni 2015.*
Koordinatar: 46°35′32.9″N 7°56′52.6″E﻿

**Lauberhorn** er eit fjell i Bern-Alpane i Sveits, mellom Wengen og Grindelwald. Toppen ligg 2472 meter over havet. 

Fjellet er mest kjend for Lauberhornrennet (tysk *Lauberhornrennen*) som vert halde her kvart år oppfor Wengen i Berner Oberland. Utforrennet er det lengste i verda med ei løype på 4455 meter og ei løpstid på om lag to og eit halv minutt. Det er om lag 30-45 sekund lenger enn vanlege utforrenn. Toppfarten når gjerne 160 km/t ved *Haneggschuss*, den høgaste farten ein oppnår i renn arrangerte av FIS i verdscupen i alpine greiner. Lauberhornrennet vert sagt å vere det vakraste i verda, omgjeve av Eiger, Mönch og Jungfrau oppfor Lauterbrunnendalen, og vert vanlegvis halde under knallblå himmel i midten av januar. Løpet er òg kjend for hoppet *Hundschopf,*, eit 40 meter høgt hopp over ein bergnabb, samt *Kernen-S* der ein passerer over ei bru i kring 80 km/t, samt *Wasserstation*-tunnelen som går under den lokale jarnbanen Wengernalpbahn).

Det har vorte halden utforrenn i Lauberhorn sidan 1930 og er eit av dei eldste skirenna i verda. I 1991 omkom den unge austerrikaren Gernot Reinstadler under trening før rennet, som då vart avlyst det året. Lasse Kjus er den einaste frå Skandinavia som har vunne rennet, noko han gjorde i 1999.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lauberhorn» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lauberhorn.ch - offisiell side

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
*Sjå òg East Loch Tarbert ved Harris*
East Loch Tarbert mot Loch Fyne
Kopi av eit vikingskip i full skala
Atlaset til Blaeu frå 1654 med Tarbert-eidet til høgre. Kartet er slik at vest er øvst.
**East Loch Tarbert** er ein liten *sea loch* eller fjord på austsida av Kintyrehalvøya i Skottland. Han er ein del av den mykje større Loch Fyne. Landsbyen Tarbert ligg ved fjorden. Eit smalt, 1,5 km breitt eid skil fjorden frå West Loch Tarbert.

Denne lune fjorden har vore ein viktig landgangsplass for sildefiskarar frå så langt tilbake som minst 836 då han vart nemnd i Annals of Ulster.

I følgje *Heimskringla* til Snorre Sturlason fekk kong Magnus Berrføtt vikingskipet sitt drege over eidet under kampen om å erobre Hebridane. Han gjorden ein avtale med kong Malcolm III av Skottland om at han kunne ta alt landet på vestkysten som han kunne segle rundt. Magnus meinte at Kintyre hadde betre land enn det meste av Hebridane og gav derfor ordre om å dra skipet hans over eidet slik at han kunne gjere krav på halvøya. Kintyre vart slik under norsk styre dei neste 10-15 åra.

Meir enn to hundre år seinare gjorde Robert Bruce det same under den skotske sjølvstendekrigen for å imponere klanhøvdingane i Argyll. Han nytta trestammer til å rulle skipet sitt over.

På 1700-talet noterte Thomas Pennant at havgåande fartøy på opp til 10 tonn vart drege over eidet for å unngå det farlege og stormfulle farvatnet rundt Mull of Kintyre. James Watt meinte det skulle vere mogeleg å byggje ein kanal over eidet, men tida gjekk og då Crinankanalen stod ferdig i 1801 var ikkje kanalen over eidet lenger naudsynt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «East Loch Tarbert, Argyll» frå Wikipedia på engelsk, den 14. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Murray, W.H. (1977) *The Companion Guide to the West Highlands of Scotland.* London. Collins.
	+ Hollander, Lee M. (ed. & tr.) (1964) *Heimskringla: History of the Kings of Norway.* Austin: University of Texas Press.

1. ↑  "East Loch Tarbert" Gazetteer for Scotland.
2. ↑  "West Loch Tarbert" Gazetteer for Scotland.
3. ↑  "Lochgilphead & Tarbert Area"[*daud lenkje*] Undiscovered Scotland.
4. ↑  Magnus's saga, kapittel 10 i Hollander (1964), s. 676–677.
5. ↑  Murray (1977) s. 100. har datoen 1093.
6. ↑  «Tarbert History» Tarbert.info.
7. 1 2  Murray (1977) s. 100–01.

Koordinatar: 55°52′3″N 5°23′55″W﻿
**East Riding of Yorkshire**, eller berre **East Yorkshire** er eit ikkje-metropolitansk og seremonielt grevskap med einskapleg styresmakt i England. For seremonielle årsaker omfattar grevskapet òg byen Kingston upon Hull, som er ei eiga einskapleg styresmakt. Det er kalla opp etter det historiske East Riding of Yorkshire (ein av tre *ridings* i tillegg til North Riding og West Riding), som òg var eit administrativt grevskap fram til 1974. Frå 1974 til 1996 utgjorde dagens East Riding of Yorkshire den nordlege delen av det ikkje-metropolitanske grevskapet Humberside.

Landskapet består av låge kalksteinsåsar, Yorkshire Wolds, omgjeve av dei lågtliggande frodige slettene Holderness og Vale of York. Humber-estuaret og Nordsjøen markerer den sørlege og austlege grensa. Ein har gjort arkeologiske funn i alle historiske periodar sidan den siste istida i grevskapet. Det er få store busetnader og ingen industrisenter. Området vert administrert frå byen Beverley. 

Økonomien er hovudsakleg basert på jordbruk og turisme, som har medverka til ein landleg karakter i grevskapet. 

Namnet kjem frå norrønt *þriðing* (*thridhing*, «tredjedel»), som er ei gammal inndeling av grevskap. Det tradisjonelle grevskapet Yorkshire bestod av, som namnet antydar, tre slike einingar - aust, nord og vest. Grevskapet er altså basert på grenser frå mellomalderen. I 1996 vart den nordlege delen av Humberside innlemma i East Riding, det vil si dei tidlegare distrikta Beverley, East Yorkshire, Holderness og den nordlege delen av Boothferry. Desse vert etter grenseendringa ikkje lenger rekna som eigne distrikt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell turistside
* Offisiell nettstad
* Mange bilete frå East Riding of Yorkshire Arkivert 2009-08-29 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «East Riding of Yorkshire» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2009.*


| * v
* d
* e
Grevskap i England |
| --- |
|  | Bedfordshire**·** Berkshire**·** City of Bristol**·** Buckinghamshire**·** Cambridgeshire**·** Cheshire**·** Cornwall**·** Cumbria**·** Derbyshire**·** Devon**·** Dorset**·** Durham**·** East Riding of Yorkshire**·** East Sussex**·** Essex**·** Gloucestershire**·** Hampshire**·** Herefordshire**·** Hertfordshire**·** Isle of Wight**·** Kent**·** Lancashire**·** Leicestershire**·** Lincolnshire**·** City of London**·** Merseyside**·** Norfolk**·** Northamptonshire**·** Northumberland**·** North Yorkshire**·** Nottinghamshire**·** Oxfordshire**·** Rutland**·** Shropshire**·** Somerset**·** South Yorkshire**·** Staffordshire**·** Stor-London**·** Stor-Manchester**·** Suffolk**·** Surrey**·** Tyne and Wear**·** Warwickshire**·** West Midlands**·** West Sussex**·** West Yorkshire**·** Wiltshire**·** Worcestershire |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Latvisk** er eit baltisk språk, i lag med litauisk og det utdøydde gammalprøyssisk. Det blir tala hovudsakleg i Latvia, av om lag 1,5 millionar menneske. 

I strukturen er det meir moderne enn litauisk, og har òg fleire låneord, frå tysk, svensk, russisk og engelsk. Det blir skrive med latinsk skrift, med somme diakritiske teikn. Det har ikkje artiklar.

Utbreiing
---------

### Offisiell status

Latvisk er offisielt språk i Latvia og EU.

  

### Morfologi

*Hovudartikkel: Latvisk morfologi*

Latvisk har sju kasus, nominativ, genitiv, dativ, akkusativ, instrumentalis, lokativ og vokativ.

Adjektiva kongruerer med substantiva i kasus og numerus.

Verba blir bøygd i tempus, person, numerus og modus.

Skriftsystem
------------

Latvisk blir skrive med det latinske alfabetet, med visse tilleggsbokstavar, og inneheld til saman 33 bokstavar.

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A a | E e | I i | Ļ ļ | R r | V v |
| Ā ā | Ē ē | Ī ī | M m | S s | Z z |
| B b | F f | J j | N n | Š š | Ž ž |
| C c | G g | K k | Ņ ņ | T t |  |
| Č č | Ģ ģ | Ķ ķ | O o | U u |  |
| D d | H h | L l | P p | Ū ū |  |

Latvisk skil mellom korte og lange vokalar.Bokstaven *h* førekjem i latviske ord berre i framlyd. Eit karakteristisk trekk ved latvisk, som det deler med litauisk og russisk, er at dei transkriberer framandord etter uttalen. «George Bush» blir t.d. referert til som *Džordžs Bušs* på latvisk.

Historie
--------

### Ytre språkhistorie

Det er mykje strid i det sjølvstendige Latvia om statusen til russisk språk og brukarane av dette. Ein relativt stor del av folkesetnaden er russisktalande, og ein god del av desse finn det vanskeleg å lære seg latvisk, noko som har vorte ein føresetnad for å få statsborgarskap og fulle rettar.

| * v
* d
* e
Baltiske språk |
| --- |
| Vestbaltiske språk † | 
* Gammalprøyssisk †
* Jotvingisk †
* Galindisk †

 |
| Austbaltiske språk | 
* Kurlandsk †
* Latvisk
* Selisk †
* Litauisk
* Samogitisk
* Semgallisk †
* Skalvisk †

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Gerhard Nenning** (29. september 1940–22. juni 1995) var ein austerriksk alpin skirennar frå Lech i Vorarlberg som sikra seg tre VM-medaljar i tida 1962-64. Vinteren 1968 vann han FIS-pokalen som beste utforkøyrar i verdscupen i alpine greiner.

Aktiv
-----

Nenning deltok i alle øvingane under VM 1962 i Chamonix. Han tok bronsemedaljen i slalåm, bak Charles Bozon og Guy Périllat frå arrangørlandet Frankrike, og vart høvesvis nummer fem og åtte i utfor og storslalåm. Samanlagt gav desse prestasjonane han sølvmedaljen i kombinasjonen. 

To år seinare fekk Nenning eit nytt VM-sølv i kombinasjon, då for sine plasseringar under OL 1964 i Innsbruck. Kombinasjonen stod ikkje på det olympiske programmet, FIS baserte øvinga på kva utøvarane hadde oppnådd i OL-greinene, der Nenning vart nummer seks i storslalåm og nummer sju både i slalåm og utfor.

Nenning kom på sjuandeplass i utfor då VM i alpine greiner 1966 vart avvikla i Portillo i Chile. OL-sesongen 1968 vann han tre utforrenn i verdscupen i alpine greiner; fyrst i Wengen, så i Kitzbühel og til sist i Aspen i Colorado. Under vinterleikane i Grenoble vart han nummer åtte i storslalåm og ni i utfor.

Nenning la opp som aktiv alpinist i 1970.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Gerhard Nenning» frå Wikipedia på tysk, den 14. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Laterittjord** er eit tynt, hard lag på eller nær overflata av eit jordsmonn. Vanlegvis er det frå eit par millimeter til eit par centimeter tjukt. Det vert som regel danna i eit område med mykje nedbør og råhumus i overflata. Jordsmonntypen som oppstår her er podsol.

Nedbøren renn gjennom råhumuslaget og vaskar ut forskjellige mineral i dei øvste laga av jord. Denne utvaska jorda vert kalla bleikjord. Minerala vert så avsett djupare ned og pressar jorda saman til Lateritt. Lateritt kan òg oppstå ved at vatn sildrar gjennom jordsmonnet både oppover, nedover og sidevegs. Mineral ein ofte finn i Lateritt er silikat, jern, kalsium og aluminium og fosfor. Ein har funne Lateritt på Mars, og dette kan hjelpe til med å vise at planeten ein gong hadde meir vatn enn i dag.

Lateritt stenger vass- og stofftransporten i jroda og er slik sett teikn på uheldige jordbotnsforhold. Lyngheiene i Danmark er eit område der Lateritt typisk oppstår. Her vert fenomentet kalla al.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring
* NASA: Sanden på Mars Arkivert 2009-04-27 ved Library of Congress Web Archives

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Duricrust» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Verden i dag. 17 : Sentral-Afrika*. Bonniers Bøger. 1995. s. 86. ISBN 874277366 Check `|isbn=` value: length (hjelp).
2. ↑  «Holy Cow Snow Queen Phoenix». Arkivert frå originalen 5. juni 2008. Henta 22. februar 2010.

* 

* «Laterittjord» av Inge Bryhni i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Sebastian Bayer** (fødd 11. juni 1986) er ein tysk friidrettsutøvar frå Aachen som vart europameister i lengdehopp under EM i friidrett 2012. Både i 2009 og 2011 vann han lengdetevlinga i innandørs-EM. Personlege bestenoteringar er 8,71 m innandørs, og 8,49 m utandørs.

Aktiv
-----

Bayer vart tysk meister i lengdehopp i 2006, men lukkast ikkje å nå finalen under friidretts-EM same året. Også i 2008 vann han den tyske meistertittelen, med personleg utandørsbeste på 8,15 m, men heller ikkje under Sommar-OL 2008 var han i nærleiken av kvalifisere seg til finaletevlinga. 

Tidleg i mars 2009, fem månader før VM 2009 i Berlin, smelte Bayer til med heile 8,71 m, ny innandørs europarekord med 15 cm, då han vann EM-gullet innandørs i Torino. I den tyske friidrettsmeisterskapen i Ulm 4. juli 2009 vart han tysk lengdemeister for tredje gong, vinnarhoppet på 8,49 m er det lengste han har prestert utandørs. Ein skade i ein fot hindra Bayer i å yte sitt beste under Berlin-VM, så han makta ikkje å kvalifisere seg til lengdefinalen.

I 2011 forsvarte Bayer i Paris EM-tittelen innandørs med eit bestehopp på 8,16 m. Seinare på året vart han nummer åtte då VM fann stad i Sør-Korea. Bayer vart i 2012 tysk meister for femte gong, og i EM-tevlinga i Helsingfors vann han ei klar siger etter å ha landa på 8,34 m i sitt lengste hopp. Nokre veker seinare kom han på femteplass i lengdetevlinga under OL i London. I 2013 enda han som niandemann i lengdehopp under VM i Moskva. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

Bayer under innandørs-EM 2011
* EM 2006 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (7,66 m -nr 20)
* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (7,77 m -nr 23)
* VM 2009 i Berlin: Utslått i kvalifiseringa (7,98 m -nr 19)
* VM 2011 i Daegu: Nr 8 – 8,17 m
* EM 2012 i Helsingfors: Gullmedalje – 8,34 m, framom Luis Felipe Méliz (8,21 m)
* OL 2012 i London: Nr 5 – 8,10 m
* VM 2013 i Moskva: Nr 9 – 7,98 m
* EM 2014 i Zürich: Utslått i kvalifiseringa (7,56 m -nr 23)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sebastian Bayer» frå Wikipedia på tysk, den 27. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Sebastian Samuelsson** (fødd 28. mars 1997) er ein svensk skiskyttar som vaks opp i Malmköping i Södermanlands län og i Sollefteå i Västernorrlands län. Han vann ein gull- og ein sølvmedalje under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang. Året etter fekk han ein bronse då verdsmeisterskapen fann stad heime i Sverige.

### Aktiv

Sebastian Samuelsson i 2019
Samuelsson overraska stort då han i dei olympiske vinterleikane 2018 gjekk inn til sølv på jakstarten. Med startnummer 13 og 34 sekundar bak teten, kleiv han etter framifrå skyting og gode ski framover i feltet. I innspurten la han tyske Benedikt Doll bak seg og vart nummer to bakom franske Martin Fourcade. Tre dagar etter gjekk Samuelsson eit nytt godt renn då han vart fjerdemann på 20-kilometeren. Vel ei veke seinare krynte han innsatsen med å verte olympisk meister i 4 x 7,5 km stafett. Han gjekk då tredje etappen for det svenske mannskapet som triumferte framfor favorittane frå Noreg. Dei andre gullvinnarane var Peppe Femling, Jesper Nelin og Fredrik Lindström. Under VM i skiskyting 2019 i Östersund enda Samuelsson på ny på fjeredeplassen i normalprogrammet. Saman med Hanna Öberg vann han så bronse i den nye VM-øvinga parstafett.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sebastian Samuelsson» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Sebastian Samuelsson». olympedia.org. Henta 26. oktober 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Taran** er eit personnamn som kan brukast av både kvinner og menn.

På norsk er Taran ei målføreform av kvinnenamnet Torunn, særleg bruka i Buskerud og Telemark. Namnet har opphav i norrønt *Þórunnr*, samansett av gudenamnet *Tor* og verbet *unna* som tyder 'elske'.

Namnet er òg bruka som mannsnamn i fleire ulike tradisjonar. På sanskrit og avleidde språk tyder ordet 'himmel' eller 'fartøy', og er brukt som mannsnamn blant hinduar og sikhar. Namnet er også kjend blant tidlege britar; det var brukt av ein piktisk konge og er også kjend som eit gælisk namn. Namnet er avleidd frå toreguden Taranis. Det tyder 'tore' og er i slekt med dei nordiske namna Tor og Tore.

Bruken av namnet i Noreg
------------------------

I folketeljinga i 1801 nær hundre manntalsførte med namnet *Taran* eller *Tarand*, 28 av desse budde i Ål i Hallingdal.

I teljinga frå 1900 var det 33 kvinner og ein mann som hadde dette namnet.

I 2008 var det meir enn 150 kvinner og 8 menn som hadde Taran til første fornamn.

Kjende namneberarar
-------------------

### Kvinner

* Taran Anne Sæther

### Menn

* Taran av piktarane (konge 692-696)
* Taran Adarsh (f. 1964), indisk filmkritikar og -makar
* Taran Killam (f. 1982), USA-amerikansk skodespelar
* Taran Noah Smith (f. 1984), USA-amerikansk skodespelar

Annan bruk
----------

* Tarn Taran, heilag by for sikhar
* Taranpanth, djainistisk sekt grunnlagd av Taran Svami

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Taran hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet

Kjelder
-------

1. ↑  Søk i Digitalarkivet

* Olav Veka: *Namneboka* (Det Norske Samlaget, 1991) ISBN 82-521-3604-4
* Taran på *Think Baby Names*
* 
* Søk etter norsk namnestatistikk for Taran hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet