recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Kvithai** |
| **Status i verda:** VU Sårbar
Kvithai  Kvithai |
| **Systematikk** |
| **Rike:** | *Animalia* |
| **Rekkje:** | *Chordata* |
| **Klasse:** | *Chondrichthyes* |
|
|
| **Orden:** | *Lamniformes* |
| **Familie:** | *Elasmobranchii* |
| **Slekt:** | *Carcharodon* |
| **Art:** | *C. carcharias* |
|
| Vitskapleg namn |
| Carcharodon carcharias

Linné , 1758 |

**Kvithaien** *(Carcharodon carcharias)* er ein stor haiart som lever på grunt vatn i alle dei store verdshava, helst i tempererte til tropiske hav. Kvithaien er den einaste arten i slekta si, *Carcharodon*.

Skildring
---------

Store kvithaiar kan bli opp til åtte meter lange og vega over 2 tonn. Dei blir kjønnsmogne om lag 15 år gamle, og kan leva i rundt 30 år. Kvithaien lever helst åleine, men kan sjeldan sjåast i par. Dei føder levande ungar, mellom fem og ti i kvart kull. Haien har mange, skarpe tenner på 8-10 cm, og lever av sel, sjøpattedyr og fisk. I dag har kvithaien status som truga art grunna ulike menneskelege inngrep.

Åtak på menneske
----------------

Kvithaien har elles blitt illgjeten gjennom filmen Haisommer (1975) av Steven Spielberg, basert på ein roman av Peter Benchley. I filmen blir amerikanske badegjester massakrert av ein kjempekvithai på nær 8 meter og tre tonn. I røynda er ikkje menneske favorittbyttet til kvithaien. Ifylgje Engelsk Wikipedia er det på verdsbasis registrert 66 åtak av kvithai på menneske sidan år 2000; av desse var det berre 14 som enda med døden.

Kjelder
-------

* «hvithai» i *Store norske leksikon*, snl.no.*, henta inn 7. februar 2012.*
* *Engelsk Wikipedia om Great White Shark, henta inn 7. februar 2012.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* ITIS
* EOL

 |
|  |
| --- |
| **Busttjønnaks** |
|  |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** NT Nær truga |

**Busttjønnaks** (*Stuckenia pectinata*) er ei plante i trådtjønnaksslekta i tjønnaksfamilien. Arten finst over det meste av verda.

I Noreg er arten heimleg i ferskvatn eller brakkvatn. Arten veks spreidde stader på Austlandet og langs kysten til Troms. I Raudlista 2021 er arten rekna som nær truga (NT).

Hybriden med trådtjønnaks (*S. filiformis* × *S. pectinata* eller *S.* ×*suecica*) er funnen spreidde stader nær kysten frå Agder til Troms, men finst truleg fleire stader der foreldreartane finst.

Kjelder
-------

1. ↑  «Artsdatabanken: Busttjønnaks». Artsdatabanken. Henta 22. februar 2024.
2. 1 2 3  Reidar Elven mfl. (2022). *Norsk flora* (8. utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 179.
3. ↑  «Raudlista: Busttjønnaks». Artsdatabanken. 24. november 2021. Henta 22. februar 2024.
4. ↑  «PoWO: *Stuckenia* × *suecica*». Plants of the World Online. Henta 22. februar 2024.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Artikkelen er ikkje kopla til Wikidata*
**Jevgenij Prokopjevitsj Beljajev** (20. mars 1954–15. mars 2003) var ein russisk langrennar frå Kirovsk i Murmansk oblast som tevla for Sovjetunionen. Han vann OL-gull i 4 x 10 km stafett i 1980, OL-sølv på 15 km i 1976, to sølvmedaljar i Ski-VM 1978, samt stafett-bronse i 1976.

Aktiv
-----

Beljajev slo gjennom i 1975-sesongen med tredjeplassar på tremila i Falun og på 15 km i Lahti. Under vinterleikane 1976 i Innsbruck vann han sølvmedaljen på 15 km, 2,7 sekundar bak landsmannen Nikolaj Bazjukov, og gjekk fyrsteetappen for Sovjetunionen sitt bronselag i 4 x 10 km stafett. Seinare i OL-sesongen vart han nummer to på 15 km i Lahti, over halvminuttet bak Juha Mieto. I 1977 vart han nummer seks på 30 km i Falun. 

Til liks med OL 1976 vart Beljajev andremann på 15 km då Ski-VM 1978 vart arrangert i Lahti, polske Józef Łuszczek overraska stort og vann med ein margin på 2,3 sekundar til Beljajev. Ei lita veke seinare vann Beljajev ein ny sølvmedalje då han på femmila måtte sjå seg slått av svenske Sven-Åke Lundbäck.

Under Vinter-OL 1980 i Lake Placid gjekk Beljajev inn til femteplass på 15 km, før han gjekk tredjeetappen for Sovjetunionen i 4 x 10 km stafett. Saman med Vasilij P. Rotsjev, Nikolaj Bazjukov og Nikolaj Zimjatov syrgde han for at det vart olympisk gullmedalje. Til sist i leikane vart han nummer seks på 50-kilometeren.

Beljajev vart nummer tre på 15 km i Lahti i 1981, klart slått av nordmennene Oddvar Brå og Ove Aunli.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**Øyvind Dybvad** (fødd 3. februar 1908 i Stjørdal i Nord-Trøndelag, død 12. desember 1989) var ein norsk teikneserieskapar. 

Etter folkehøgskule, underoffisersskule og handelsskule vart han knytt til *Norsk Barneblad*, før han vart fast tilsett i 1941. Alt i 1939 hadde han teke til å arbeide med teikneserien *Smørbukk*. Han gjorde Smørbukk litt eldre, og samstundes vart forteljingane meir morosame. Dette vart forsterka av Jens R. Nilssen sine fantasifulle teikningar.

Dybvad fekk i 1944 i gang teikneserien *Tuss og Troll*. Også her var det Jens R. Nilssen som teikna. Han var medredaktør i *Norsk Barneblad* frå 1949 saman med Andreas Haavoll, men dei to vart i 1954 usamde om opphavsretten til teikneseriane, og Dybvad gjekk over til Noregs Boklag. Her starta han saman med Jens R. Nilssen teikneserien *Peik*. Øyvind Dybvad var attende som tekstforfattar i Smørbukk i åra 1980–1983.

Utmerkingar
-----------

* Han var æresmedlem i Noregs Mållag
* Leiar for Bondeungdomslaget i Oslo.
* For verksemda si vart han tildelt Kongens fortenestmedalje i gull.
* I 1977 vann han Nynorsk barnelitteraturpris for *Håkon Hestekar gjennom eld og vatn*

Kjelder
-------

* Haakon W. Isachsen: *Ingen jul uten Juleheftene* (Egmont Serieforlaget, 2004).
* «Øystein Dybvad» av Svein Askheim hjå Store norske leksikon, innhenta 2. desember 2009.
* «Øyvind Dybvad» i Allkunne, innhenta 17. april 2010.

### Referansar

1. ↑  Isachsen 2004, s. 77.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Heimehjelp** er ei profesjonell teneste som hjelper einkvan til å bu heime med oppgåver som personleg stell, matlaging, reingjering, vedlikehald, innkjøp og papirarbeid.

Ein kan ha høve for heimehjelp på grunn av sjukdom, skade, funksjonshemming, alder eller anna. I nokre høve kan ein betala for heimehjelp, men i andre kan ein vera gratis for brukaren, til dømes i velferdssamfunn etter behov eller gjennom velgjerdsorganiasjonar.

Heimehjelp i Noreg
------------------

Heimehjelp høyrer til dei sosiale omsutstenester i Noreg, og skil seg frå heimesjukepleie som tilhøyrer helsetenester. Heimehjelp er definert i Standard for næringsgruppering (SN) som kode 88.10. Den kommunale omsutstenesta er den som vedtek om ein kan motta slik hjelp.

Brukarstyrt personleg assistanse er ei alternativ organisering av denne tenesta.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Home Care Services», *medlineplus.gov*, henta 28. mars 2024
2. 1 2  «Praktisk bistand/heimehjelp - Hå kommune», *www.ha.no*, henta 28. mars 2024
3. ↑  «Heimesjukepleie og heimehjelp - Aurland kommune», *www.aurland.kommune.no*, henta 28. mars 2024
4. ↑  «Standard for næringsgruppering (SN)». ssb.no.
5. ↑  «Rett til praktisk bistand (hjemmehjelp)» (på norsk bokmål). www.helsetilsynet.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Hjemmehjelp» frå Wikipedia på bokmål, den 26. januar 2018.*
**Hans Cato Aall** (13. april 1807–7. april 1862) var ein norsk prest, ordførar og stortingsmann.

Aall var son av ein kjøpmann i Porsgrunn. Han voks opp hos farbroren Niels Aall, og vart student i 1824. I 1829 vart han cand. theol. året etter vikarierte han som skulestyrar i Larvik. Same hausten, 1830, utnemnd til personalkapellan i Sande i Vestfold, og i 1833 til sokneprest i Hammerfest. Frå 1840 var han i tillegg prost i Vestfinnmark prosti. Medan han budde i Finnmark stod han bak ei ny utgåve av Hans Friis sitt verk, *Beskrivelse over de norske Finlapper* (1841, 1. utgåve 1740).

Aall var ordførar i Hammerfest, og 2. representant for Finmarkens amt på Stortinget i 1842. På tinget var han medlem av næringskomite nr 1.

Hausten 1844 vart Aall utnemnd til sokneprest i Brunlanes, der han var til han døydde. Han var ordførar i Brunlanes.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Halvorsen, J. B.: *Norsk Forfatter-Lexikon*. 1. bd. s. 6. Kristiania: Den norske forlagsforening, 1885.
* Biografisk informasjon om Hans Cato Aall NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys
* VIAF

 |
**Hans Jakob Olsen Aschjem** (27. februar 1825–27. februar 1895) var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Lardal i Vestfold.

Aschjem var son til ein gardbrukar i Lardal. Sjølv gifta han seg i 1846 til garden Grini i Lardal og overtok denne etter svigerfar sin. Han fekk plass i heradsstyret i 1856, og var med der i lang tid, perioden 1874-81 var han ordførar. Elles var han forlikskommissær 1866-73 og 1883-95.

Aschjem var stortingsmann frå Jarlsberg og Larvik amt 1862-73 og 1877-79. Frå 1862 til 1866 var han medlem av protokollkomiteen, 1862-63 av skoglovskomiteen, medan han 1868-73 og 1877-79 var medlem av budsjettkomiteen. Elles var han medlem av Lagtinget 1872-73 og 1877-79. I 1873 var han med i Stortinget sin deputasjon til kongekroninga i Trondheim.

Han døydde på garden sin i Lardal i 1895.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Jakob Aschjem NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Hans Larsson Saakvitne** (3. juli 1839–9. november 1910) var ein norsk lærar, gardbrukar, lensmann og stortingsmann for Venstre frå Granvin.

Saakvitne var son av ein gardbrukar. Etter eit kort opphald på Voss lærarskule, var han frå 1859 til 1866 lærar, og frå 1863 til -67 gardbrukar på farsgarden. Frå 1867 til 1892 var han gardbrukar på Nesheim i Granvin. Såkvitne var lensmann i Vossestrand 1892-1901, budde då på Oppheim i Vossestrand. 1901-10 var han lensmann i Ulvik, flytta då til Skeie i Ulvik og busette seg der.

Saakvitne var ordførar i Ulvik 1876-88 og 1890-91. Deretter ordførar i Granvin 1891-92, etter Ulvik-heradet var delt i tre nye herad. Han var forlikskommissær 1871-92, formann i amtsskattekommisjonen 1892-94 og formann i skulestyret.

Saakvitne var stortingsmann for Søndre Bergenhus amt 1883-88 og 1898-1900 og for Hardanger krins 1906-09. Han var 1. varamann for perioden 1880-82 og møtte på Stortinget fyrste gongen i 1880 frå den 9. april, som medlem av næringskomite nr 1. Perioden 1883-85 var han medlem av næringskomite nr 2, 1886-88 av Lagtinget og justiskomite nr 1. Under åra 1898-1900 var han sekretær i Lagtinget og medlem av konstitusjonskomiteen og den militære straffelovskomiteen, 1899-sesjonen var han og med i valkomiteen. I si siste periode på Stortinget, 1906-09, var han medlem av Lagtinget og 1906-07 av sosialkomiteen, samt 1908-09 av konstitusjonskomiteen. Saakvitne var medlem av sivilprosesskommisjonen av 1908.

Han døydde på Skeie i Ulvik i 1910.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Saakvitne NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Vasilij Kudinov** (17. februar 1969–11. februar 2017) var ein sovjet-russisk handballspelar. Han vann to gull- og ein bronsemedalje i olympiske leikar i tida 1992-2004, to VM-gull og eitt VM-sølv i tida 1993-1999, samt gull- og sølvmedalje i europameisterskap. På klubbnivå vart han seriemeister i fire ulike land: Sovjetunionen, Frankrike, Tyskland, Japan og vann EHF-cupen med SC Magdeburg. Kudinov var venstre rykkromspelar.

### Klubbspel

Kudinov var frå 1987 til -92 aktiv i Dynamo Astrakhan. Sidan gjorde han i fem år teneste for franske Ivry. Dei neste fire åra, 1997-2001, spelte han fyrst i tre år for tyske Hameln og så ein sesong i SC Magdeburg. Den eine sesongen i Magdeburg kom til å verte hans høgdepunkt som klubbspelar, med di laget gjekk til topps i bundesligaen og slo kroatiske Metković med store siffer i finalen i EHF-cupen. Deretter gjekk turen til japanske Honda Suzuka, før han avslutta med spel for Dynamo Astrakhan i 2004/5.

### Landslagsspel

Kudinov debuterte på det sovjetiske landslaget i 1990. Med eks-Sovjetunionen vann han ein gullmedalje under Sommar-OL 1992 i Barcelona. Året etter vart han verdsmeister med Russland sitt landslag. Deretter var han med å tape finalen i EM 1994 og vinne finalane i EM 1996 og VM 1997. I to av desse tre siste finalane møtte han og lagkameratane hans Sverige til dyst. Også i VM 1999 og Sommar-OL 2000 var Sverige finalemotstandar. I VM-finalen sigra Sverige, OL-finalen i Sydney enda i triumf for Russland og Kudinov. Han avslutta medaljehausten med ein OL-bronse under sommarleikane 2004 i Aten.

Kudinov var toppskårar ved EM 1994. Han fekk plass på all-star-laget både då, samt ved VM 1997 og VM 1999.

### Merittar

* Sommar-OL 1992: Gullmedalje,
* VM 1993: Gullmedalje, 28-19 over Frankrike
* EM 1994: Sølvmedalje, 21-34 mot Sverige
* EM 1996: Gullmedalje, 23-22 mot Spania
* VM 1997: Gullmedalje, 23-21 mot Sverige
* VM 1999: Sølvmedalje, 24-25 mot Sverige
* Sommar-OL 2000: Gullmedalje, 28-26 mot Sverige
* Sommar-OL 2004: Bronsemedalje, 28-26 mot Ungarn
* Vinnar av EHF-cupen: 2001 for SC Magdeburg
* Sovjet-meister: 1990 for Dynamo Astrakhan
* Fransk seriemeister: 1997 for Ivry
* Fransk cupmeister: 1996 for Ivry
* Tysk ligameister: 2001 for SC Magdeburg
* Japansk seriemeister: 2002, 2003, 2004 for Honda Suzuka

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wassili Alexandrowitsch Kudinow» frå Wikipedia på tysk, den 14. april 2024.*
**Hans Jørgen Reutz Synnestvedt** (20. april 1777–12. juni 1841) var ein offiser, vegmeister og stortingsmann.

Synnestvedt var fødd i Norddal, der faren som var offiser dreiv gard. Han var ei tid pasje ved hoffet i København. Sidan steig han i gradene til kaptein og vart utnemnd til vegmeister for både Romsdals amt og Søndre Trondhjems amt. Han kjøpte garden Årø i Bolsøy i 1809, og budde der sidan. År 1827 vart Synnestvedt land- og sjøkrigskommissær for Trondheim.

Synnestvedt var 1. representant frå Romsdals amt på Stortinget 1815-16. Han var medlem av ti komitear, mellom anna av komiteen for geografisk oppmåling og komiteen som forhandla om matrikkellova.

Han døydde på Hopsøya i Hitra medan han var på embetsreise.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Synnestvedt NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Vestmarka og dei andre områda som vert rekna med til Oslomarka.
**Vestmarka** er eit skogs- og utmarksområde som ligg i dei tre kommunane Asker, Bærum og Lier i Viken fylke. Vestmarka høyrer til det skogs- og utmarksområdet kring Oslo som har fått namnet Oslomarka, og soleis underlagt den særlege lovgjevinga som gjeld for dette særs intensivt nytta fritids- og rekreasjonsområdet.

Namnet Vestmarka vart laga på slutten av 1800-talet som fylgje av at folk frå byen fekk interesse for å dyrke friluftslivet ved å gå fot- og skiturar i skogsområda kring hovudstaden; før denne tida hadde ingen gått i skogen utan å ha eit arbeid å gjere der. Namnet Vestmarka poengterer soleis at dette skogsområdet ligg vest for Oslo. Grovt sett vert Vestmarka avgrensa av Europaveg 16 i nordaust, og elles av Holsfjorden (ein arm av innsjøen Tyrifjorden) og Lierbygda i vest, og mot sør av Europaveg 18 over Lierskogen og dei jordbruksområda og tettbygde områda som ligg i kommunane Asker og Bærum. Dei næraste lutene av Oslomarka aust og nord for Vestmarka er Bærumsmarka og Krokskogen, i sør Kjekstadmarka.

Terrenget i Vestmarka er kupert, og ligg i gjennomsnitt på om lag 400 meter over havet; høgste punktet er toppen av Kraftkollen, 481 meter over havet. I høve til bygdene i Asker, Bærum og Lier, ligg Vestmarka på eit høgare nivå, og åsene på randa mot bygdene gjev difor godt utsyn over vedkomande bygder og fjordene dei grensar til, som til dømes utsynet frå toppen av Skaugumsåsen i Asker når det gjeld Indre Oslofjord og tilgrensande distrikt. Dei største vatna i Vestmarka er Semsvannet, Store Sandungen, Asdøltjern og Ståvivannet.

I Vestmarka er det eit tett nett av rydda og merkte turstigar og skiløyper, og dessutan skogsvegar som eignar seg for sykling. Stigane er merkte med blåe merke og skiløypene med raude merke.

Litteratur
----------

Asker og Bærum Historielag har gjort mykje for å kartleggje og kaste ljos over Vestmarkas kultursoge, og har mellom anna gjeve ut desse bøkene:

* Larsen, Jan Martin; Stenseng, Jon. 2000. *Vestmarka : veifar og vandring*. [Asker] : Asker og Bærum Historielag: ISBN 82-90095-08-2
* Larsen, Jan Martin; Stenseng, Jon; Kittelsen, Kjell H. 2002 [2001]. *Vestmarka : seterliv og kølabrenning*. Asker og Bærum Historielag: ISBN 82-90095-09-0

Kart
----

* *Orienteringskart* i målestokk 1:10000 for dei ulike lutane av Vestmarka er utarbeidd av idrettslag som nyttar marka som trenings- og konkurranseterreng for orienteringsløparar.
* *Turkart Vestmarka* i målestokk 1:20000 er utarbeidd og utgjeve av Asker Skiklubb på grunnlag av orienteringskarta, revidert i 2009, med dei oppmerkte og rydda turstigane og skiløypene i området innteikna. På baksida av kartet er det fyldige opplysningar om Vestmarka, mellom anna om Vestmarka si kultursoge.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Opplysningar om Vestmarka i Skiforeningens database

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Saint Andrew** er eit parish (tilsvarande fylke) på Jamaica som ligg sørdaust på øya. Det grensar til Saint Catherine i vest, Saint Mary i nord, Portland i nordaust og Saint Thomas i aust. I sør ligg Kingston og Det karibiske havet.

Fylket er 455 km² stort og har eit folketal på 540 715.
Administrasjonssenteret er Half Way Tree.

Fylket er tettast folkesett i vest. Tettstaden danna av hovudstaden Kingston breier seg inn i fylket, som mellom anna omfattar bydelen Trenchtown. Andre busetnader er Half Way Tree, Cross Roads og Constant Spring. Dei viktigaste jordbruksprodukta er kaffi og grønsaker.

University of the West Indies ligg i Saint Andrew Parish, rundt 11 km nordaust for Kingston. University of Technology (tidlegare College of Arts, Science and Technology) ligg også i nærleiken.

Kjelder
-------

1. ↑  «Population by Parish». *Statistical Institute of Jamaica*. Henta 16. september 2015.
2. 1 2 3  «POLITICAL GEOGRAPHY». *discoverjamaica.com*. The Gleaner Online. Henta 23. september 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Bjørn Moi Reinertsen** (10. mars 1920–16. desember 1943) var eit av dei sentrale medlemma av den norske etterretningsorganisasjonen XU under andre verdskrigen. Han vart drepen av Gestapo 16. desember 1943.

Då krigen byrja studerte Reinertsen medisin ved Universitetet i Oslo i eit miljø der fleire av Xu sine framståande medlem vart rekrutterte frå. Etter den tyske invasjonen av Noreg vart Reinertsen tidleg med i illegalt arbeid og var med å gi ut aviser. 

Reinertsen vart arrestert av Gestapo og sat fengsla på Grini i to månader hausten 1942 i samband med Kongeblomstaksjonen.

Då han vart drepen av Gestapo i desember 1943, tilhøyrde han den sentrale XU-leiinga i Oslo i lag med Øistein Strømnæs, Anne Sofie Østvedt, Astrid Løken og Otto Øgrim.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bjørn Moy Reinertsen - Norsk digitalt fangearkiv 1940-1945 - Fanger.no». *www.fanger.no*. Henta 16. mars 2024.
2. ↑  Færøy, Frode (29. august 2023). «XU». *Store norske leksikon*. Henta 16. mars 2024.

* *Denne artikkelen bygger på «Bjørn Reinertsen» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sæter, Einar og Sæter, Svein (2007): *XU. I hemmeleg teneste 1940–45*. Samlaget Oslo.
* Omstenda rundt avrettinga på okkupasjonen.no
* Data om fengselsopphaldet på Grini på fanger.no
* Om XU i Store norske leksikon
Kart over Filippinane med øya Mindoro markert med raudt
**Mindoro** er ei øy i Filippinane. Ho er den sjuande største øya, dekker ei flatevidd på 10 244 km². Øya ligg sørvest for Luzon og nordaust for Palawan. Landbruket er hovudnæringa med varer som sitrusfrukter, bananar og kokosnøtter. Det bur om lag ein million menneske på øya.

Språk og religion
-----------------

Tagalog er det mest tala språket på Mindoro. På nokre delar av øya er det store innslag av dei innfødde sine språk, visayan og mangyan. Filipino og taglish er utbreidd i og i kring stader som Puerto Galera, Pinamalayan og Calapan. Sameleis med tungemåla visayan, mangyan, og ilokano. Framandspråk som vert tala er engelsk, fukien og i liten grad spansk.

Kristendomen er religionen med størst utbreiing. Folkegruppa mangyan, med status som urfolk, praktiserer animisme.

Økonomi
-------

Hovudnæringa på Mindoro er landbruk. Produksjonen omfattar ei mengd frukter, så som sitrus, banan, lanzones, rambutan og kokosnøtter. Mellom kornslaga finn ein ris, mais, sukkerrøyr, peanøtter, fisk (mallefisk, mjølkefisk, tilapia), kveg og fjørfe. Ein del lever av tømmerhogst. Gruvedrift etter kopar, mangan og baritt spelar ei viss rolle. I tillegg vert det teke ut marmor.

Turisme er også viktig, med reisemål som Apo Reef nasjonalpark på øya Lubang, og kommunen Puerto Galera med sine strender og dykkarstader.

Strand nord på Mindoro

Historie
--------

I tidlegare tider vart øya kalla *Ma-i* eller *Mait* av kinesiske handelsmenn. Historiske kjelder viser at innbyggjarane på øya på 900-talet mellom anna selde bivoks, bomull, perler, skjelpaddeskal og betelnøtter (til medisinsk bruk). Av kinesarane kjøpte dei porselen, jarngryter, bly, farga glasperler og jarnnåler.

Spanjolane kalla øya for *Mina de Oro* ('gullgruve'), og av dette kjem dagens namn Mindoro. Frå 1921 utgjorde øya ein eigen provins i Filippinane. Dagens deling av øya i to provinsar, Occidental Mindoro og Oriental Mindoro, har gjeldt sidan 1950. Desse provinsane er igjen ein del av regionen MIMAROPA.

Fauna
-----

Tamaraw, eller mindoro-dvergbøffel, (*Bubalus mindorensis*) er ein art særeigen (endemisk) for øya. Tamaraw er eit hornkveg i slekt med vassbøffelen og er ein utryddingstruga dyreart.

Kjelder
-------

1. ↑  .

* *Denne artikkelen bygger på «Mindoro» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mindoro**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* GeoNames

 |
Bydel Nordre Aker i høve til dei andre bydelane i Oslo
**Bydel Nordre Aker** er ein administrativ bydel i Oslo med eit areal på 13,6 km². Bydelen ligg mellom bydel Bjerke i Groruddalen, og på ei stutt strekning bydel Grünerløkka, i aust, og Sognsvannsbekken i vest, der bydelen grensar til bydel Vestre Aker, og dessutan på ei stutt strekning til bydel Frogner. I sør grensar bydelen til bydelane St. Hanshaugen og Sagene, i nordaust til Lillomarka.

Bydelen vart skipa ved bydelsreforma i 2004, då talet på bydelar i Oslo vart minska monaleg i høve til den opphavlege inndelinga i administrative bydelar frå 1988. Bydel Nordre Aker vart såleis skipa ved å slå saman dei to dåverande bydelane Sogn og Grefsen-Kjelsås, og leggje til stroka Ullevål hageby, Blindern og Nedre Tåsen frå den dåverande bydelen St. Hanshaugen-Ullevål, og stroket Gaustad frå den dåverande bydelen Vindern.

Namnet Nordre Aker er eit namn som vart funne på i samband med bydelseforma i 2004, og har tidlegare korkje vore nytta om område eller bydelar i Oslo eller i den tidlegare kommunen Aker. Bydelen samsvarar i utstrekning med den delen av den tidlegare kommunen Aker som før samanslåinga i 1948 låg mellom byen Oslo i sør og byggjegrensa mot Marka i nord.

Bydelen er mellom dei største i Oslo med omsyn til talet på busette og til talet på arbeidsplassar. Arbeidsplassane ligg for det meste i vest, der Universitetet i Oslo, Forskningsparken, Meteorologisk institutt, Rikshospitalet (som inngår i Oslo universitetssykehus), Norges Idrettshøgskole, Riksarkivet og Statsarkivet i Oslo ligg, og i Nydalen-Sandakerområdet, der mellom anna Handelshøyskolen BI og fleire andre verksemder har tilhald. Ullevaal Stadion, der det òg er kontorlokale for mykje av den nasjonale idrettsadministrasjonen, og Norsk Teknisk Museum, ligg likeiens i bydelen. Bydelsadministrasjonen har tilhald i Nydalen.

Kjelder
-------

* Oslo byleksikon, femte utgåva, side 389-391

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bydel Nordre Aker**

* Internettsidene til bydel Nordre Aker
| **Sumvitg** |
| --- |
| Horisonten til SumvitgHorisonten til Sumvitg |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Sumvitg |
| **Kommunevåpenet til Sumvitg** |

 |
| Plassering |
| 

Sumvitg is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Graubünden |
| Distrikt | Surselva |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  101,88 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 1 281   12,6 /km² |
| Koordinatar | 46°43′0″N 8°56′0″E﻿ / ﻿46.71667°N 8.93333°E﻿ / 46.71667; 8.93333 |
| Høgd over havet | 1056 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 7175 |
| **Nettstad:** www.sumvitg.ch |

**Sumvitg** er ein kommune i distriktet Surselva i kantonenen Graubünden i Sveits. Kommunen har 1 281 innbyggjarar (2010) og eit areal på 102 km². Kommunesenteret ligg 1056 meter over havet. Retoromansk er dominerande talemål i kommunen.

Grenda Surrein i Sumvitg
Kommunen ligg i Disentis kreis og dekkjer begge sidene av Vorderrheindalen og Val Sumvitg. Han består av landsbyen Sumvitg og grendene Surrein, Rabius, Laus og Compadials samt fleire spreidde gardar. I nord deler kommunen ei kort grense med kantonen Glarus, denne grensa går over fjelltoppen Tödi, den høgste i kommunen og som her heiter Piz Rüssein.

Lag da Laus (Laussjøen) ligg ovanom grenda Laus.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sumvitg» frå Wikipedia på tysk, den 22. oktober 2011 og «Sumvitg» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (retoromansk)/(tysk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* NKC
* GeoNames

 |
Theresienstadt i dag
**Theresienstadt** eller **Terezín** er namnet på ein garnisonsby og eit fort i Tjekkia, som under andre verdskrigen blei bruka som ein tysk konsentrasjonsleir.

Theresienstadt var en by Føreren ga som gave til jødene. ligg 62 km nord for Praha ved elvane Elben og Eger.

Den 10. juni 1940 overtok Gestapo Theresienstadt og gjorde fortet til eit fengsel. I november 1941 blei garnisonsbyen omgjord til ein indhegna ghetto for jødar. Funksjonen skulle vere å få omverda til å tru at jødane levde eit idyllisk liv i ghettoen, men i realiteten var det ein konsentrasjonsleir. Der det før hadde budd 7 000 menneske, blei det no stua saman 50 000, og i løpet av 1942 døydde det 16 000 menneske der, mellom dei Sigmund Freud si syster.

I denne leiren blei det elles spelt inn ein film som skulle vise kor godt jødane hadde det under nazismen. Etter filmen var laga blei dei fleste av skodespelarane og instruktøren sende til Auschwitz. Instruktøren, Kurt Gerron, og kona hans blei myrda i gasskammer 28. oktober 1944. Filmen blei aldri vist som heilskap, men blei klipt inn diverse nazistiske propagandafilmar. 

Omkring 144 000 jødar blei sende til Theresienstadt krigen igjennom. Av dei døydde ca ein firedel (33 000) i leiren, for det meste av svolt og sjukdom. Ca 88 000 blei deporterte til Auschwitz eller andre utryddingsleirar. Då leiren blei frigjord, var det 19 000 overlevande.

I dag fungerer konsentrasjonsleiren i fortet som eit museum. Garnisonsbyen er atter ein sivil by med knapt 3 000 innbyggjarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Theresienstadt» frå Wikipedia på dansk, den 17. juli 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Theresienstadt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Vevkjerringar** |
| 

Phalangium opilio  *Phalangium opilio* |
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | *Arthropoda* |
| **Underrekkje:** | *Cheliceriformes* |
| **Klasse:** | *Arachnida* |
|
|
| **Orden:** | ***Opiliones*** |
|
|
|
| Vitskapleg namn |
| Opiliones

Sundevall, 1833 |

**Vevkjerringar** eller **langbein** (*Opiliones*) er ei gruppe edderkoppdyr med særs lange bein sett i høve til kroppen. Gruppa er særs stor, med omkring 6 400 beskrivne artar, dei fleste i tropisk Sør-Amerika og Søraust-Asia. I Norden førekjem det 24 av dei; 17 av desse er funne i Noreg. Stikk i strid med kva mange trur er dei ikkje farlege i det heile teke.

Tovenger av familien *Tipulidae* har òg særs lange bein og vert òg ofte kalla «langbeinar» eller «stankelbeinar»; desse er derimot lette å skilja frå vevkjerringane på at dei har tydelege venger og lang bakkropp.

Kjenneteikn
-----------

Vevkjerringar har, som andre edderkoppdyr, todelt kropp delt i forkroppen *prosoma* og bakkroppen *opisthosoma*. Forkroppen er vidare delt inn i ei for-forkropp *proterosoma* og to fri ekstrasegment som dannar ei brei kopling med bakkroppen. Det er ikkje alltid like lett å sjå dette, og sjølv på ganske nært hald kan det verke som om kroppen berre består av eitt ovalt kroppssegment.

Klosaksane er små og består av berre tre segment, og pedipalpane er lange og liknar bein. Om lag midt oppe på kroppen til vevkjerringane sit det eitt par augo på ein slags «plattform» eller «pidestall» ein kallar ein augetuberkel. På bakkroppen har vevkjerringane eitt par med trakeopningar.

I motsetnad til hjå andre edderkoppdyr har vevkjerring-hannane ein penis.

Levesett
--------

Dei fleste vevkjerringar likar seg best i fuktige og skuggefulle område i skogbotnar og i holer. Dei lever stort sett av små virvellause dyr, men kan òg eta ein del små åtsel og daudt plantemateriale. Dei brukar pedipalpane til å føra maten til munnen, der dei først tygg han opp med klosaksene. Noko som skil vevkjerringane frå andre edderkoppdyr er at dei er i stand til å ta opp solide partiklar, ikkje berre flytande føde.

Kjelder
-------

* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2002
* Stol, Ingvar: *Norske Insekttabeller 16 - Vevkjerringer (Opiliones)[*daud lenkje*]* Norsk Entomologisk Forening 1999

1. ↑  Kury, Adriano B: Classification of Opiliones Arkivert 2020-11-12 ved Wayback Machine.
2. ↑  Stol, Ingvar: *Distribution and ecology of harvestmen (Opiliones) in the Nordic countries* Norwegian Journal of Entomology nr.1 2003 (Samandrag)
3. ↑  Stol, Ingvar: «Checklist of Nordic Opiliones» i *Norwegian Journal of Entomology* vol.54, no.1 2007 (s.23-26)
Helvellyn, ein rest av vulkansk aktivitet i Lake District.
Kalkstein i ovanom Malham Cove i Yorkshire Dales.
**Engelsk geologi** er ei oversikt over den geologiske historia i England. 

For 730 millionar år sidan var England ein vulkansk øyboge nær ei subduksjonssone på kanten av Gondwana-kontinentet. Granittiske høgdeområde i Dartmoor, Bodmin Moor og Scilly Isles i Cornwall vart danna på denne tida.

I kambriumtida trekte havet seg innover England og det vart avsett leire som blant anna ved Nuneaton i The Midlands. I ordoviciumtida sprakk Gondwanaland opp og England vart ein del av Avalonia. Ved Skiddaw i Lake District vart leire avsett i nordgrensa til Avalonia. Helvellyn og Scafell Pike-fjella består av lavabergartar som tilhøyrer Borrowdale vulkanittgruppe. Vulkansk oske og lava frå silurtida finst i Mendip Hills. England låg i sørlege delen av den kaledonske fjellkjeda.

I devontida vart Old Red-sandstein avsett over sentrale og sørlege delar av England ved erosjon av den kaledonske fjellkjeda. I karbontida trekte Det rheiske havet seg innover England og danna eit grunt havområde. Kalk frå karbontida utgjer Mendip Hills i Peak District i Derbyshire, nordlege Lancashire og nordlege Penninane. Over denne kolhaldige kalksteinen vart det avsett mørk marin skifer, siltstein og grovkorna sandstein, som tilhøyrer Millstone Grit-formasjonen. I Yorkshire Dales med Ingleborough kan ein sjå formasjonen over karbonførande kalkstein i landskapet under. Seinare i karbontida vart kol danna i elvedeltaer som finst så langt sør som Kent og nordover til Tyne and Wear.

Den variscisk orogenesen fann stad i permtida så langt nord som Derbyshire og Berwick-upon-Tweed. Ved slutten av permtida hadde England ørkenklima og det vart danna red beds. Vulkansk intrusjon av kvartsdoleritt som utgjer Whin Sill, finst ved High Force på Alston Block og ved Hadrianmuren. Tethyshavet og Zechsteinhavet vart danna i permtida. I England vart leire, kalk og grus avsett.

I triastida vart lag av New Red Sand avsett over sentrale delar av England og i forkastingsbasseng i Cheshire. Eit sedimentasjonsbasseng vart utvikla i Hampshire-regionen.

I juratida sprakk Pangea opp og havet steig. Leire og sand vart avsett i Sør-England frå Cleveland Hills i Yorkshire til Jurassic Coast i Dorset. Oolittkalk finst i Cotswold Hills, korallkalk i Vale of White Horse og Portlandkalk i Isle of Portland.

I krittida var det opne, marine tilhøve. Flinthaldig, kvit kalk vart danna over mesteparten av England, som ein kan sjå ved White Cliffs of Dover og Seven Sisters i Sussex og dannar òg Salisbury Plain.

Den vulkanske Lundy Island i Bristol Channel vart danna i tertiærtida. I samband med den alpine orogenesen vart Londonbassenget og Weald antiklinal danna. I Sør-England vart londonleire avsett og i Den engelske kanalen slam og fluvial sand. Ved slutten av tertiærtida var landskapet omtrent som i dag.

Kjelder
-------

* Askheim, Svein. (30. mai 2013).  Englands geologi]. I Store norske leksikon. Henta 9. februar 2014.
Liguriahavet
**Liguriahavet** eller **Det liguriske havet** (italiensk *Mar Ligure*, fransk *Mer Ligurienne*) er ein arm av Middelhavet mellom Den italienske rivieraen (Liguria og Toscana) og øyane Korsika og Elba. Havområdet er truleg kalla opp etter ligurarane som budde ved kysten i antikken.

Havet grensar til landa Italia, Frankrike og Monaco. I aust grensar havet til Tyrrenhavet og i vest til sjølve Middelhavet. Genova er den viktigaste byen langs kysten, og nordvestkysten er kjend den vakre naturen og det behagelege klimaet.

Genovabukta ligg lengst nord i havet. Elva Arno munnar ut i havet i aust, i tillegg andre elvar med utspring i Apenninane. Hamnene i Genova, La Spezia og Livorno ligg ved klippene langs kysten.

På det djupaste er havet om lag 2 850 meter djup, nordvest for Korsika. Området mellom Korsika og det italienske fastlandet vert kalla Korsikakanelen og er om lag 80 km brei. Han skil Liguriahavet frå Tyrrenhavet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Ligurian Sea frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 43°29′54″N 9°02′30″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Jokkmokk** (nordsamisk **Jåhkåmåhkke**) ligg i det svenske länet Norrbottens län i landskapet Lappland. Administrasjonssenter i kommunen er Jokkmokk. Kommunen er den nest største kommunen etter Kiruna ut frå flatevidd. Kommunen grensar mot Noreg i vest og har grenser mot dei svenske nabokommunane Gällivare, Boden, Älvsbyn, Arvidsjaur og Arjeplog. 

Jokkmokk vart grunnlagt på byrjinga av 1600-talet då kong Karl IX av Sverige valde å skape kyrkje- og marknadsplassar i det nordlege Sverige. Vintermarknaden Jokkmokks marknad som vert halde kvart år i februar vart først gongen halden i 1605.

Sidan 1950-talet har Jokkmokk opplevd ein storstilt utbygging av vasskraftsressursane i kommunen og kraftprodusenten Vattenfall har vore hjørnestensbedrifta i kommunen. Kommunen står for 10% av vasskraftproduksjonen i Sverige, og Harsprånget er det største vasskraftverket i landet.

Geografi
--------

Jokkmokk har store urørte naturområde, og nasjonalparkane Stora Sjöfallets nasjonalpark, Padjelanta, Sarek og Muddus ligg heilt eller delvis innanfor kommunegrensene. I Sarek ligg fjellmassivet Sarektjåkkå med det nest høgaste fjellet i Sverige, Stortoppen på 2089 moh. Det er fleire store innsjøar i kommunen, som Virihaure, Vastenjaure, Akkajaure, Stora Lulevatten, Saggat og Skalka som vert drenert av Lule älv eller sideelva Lilla Luleälven. Fjellbyen Kvikkjokk ved innsjøen Saggat er eit ofte brukt utgangspunkt for turar inn i nasjonalparkane Sarek og Padjelanta.

E45 går gjennom kommunen, det same gjer jernbanestrekninga Inlandsbanan.

Samisk språk og kultur
----------------------

Ein stor del av innbyggjarane i Jokkmokk kommune har samisk som heimespråk eller kunnskap i samisk. Ein av dei fem sameskulane i Sverige og sameskulestyret held til i Jokkmokk. Samisk har status som offisielt minoritetsspråk i kommunen. Ájtte fjäll- och samemuseum er hovudmusset for samisk kultur i Sverige og ligg i kommunen.

Tettstader
----------

Jokkmokk kommune hadde tre tettstader i 2005.
Folketalet i tabellen er frå 31. desember 2005.

| # | Tettstad | Innbyggjarar |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Jokkmokk** | 2 976 |
| 2. | Vuollerim | 800 |
| 3. | Porjus | 317 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jokkmokk kommune» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Folketalsstatistik kvartal 3 2011. Statistiska centralbyrån (30. september 2011). Besøkt 7. januar 2012.
2. ↑  Artikkel om Jokkmokk kommune i snl.no
3. ↑  Det svenske Språkrådets hjemmesider, om minoritetsspråk
4. ↑  Statistiska centralbyrån den 31 december 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Kommunar i Norrbottens län i Sverige |
| --- |
|  | Arjeplog • Arvidsjaur • Boden • Gällivare • Haparanda • Jokkmokk • Kalix • Kiruna • Luleå • Pajala • Piteå • Älvsbyn • Överkalix • Övertorneå |  |
| Sjå òg: Kommunar i Sverige |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Årsdøgntrafikk**, forkorta **ÅDT**, er i prinsippet summen av talet på køyretøy som passerer eit punkt på ein vegstrekning (for begge retningar samanlagt) gjennom året, dividert på dagane i året, altså eit snittal for dagleg trafikkmengd. 
ÅDT vert normalt rekna ut frå trafikktellingar på ulike dagar gjennom eitt år. Tellepunkt med automatiske telleapparater reknar nøyaktig ÅDT. Teljingar kan òg gjerast på basis av mengd passeringer av bomstasjoner.

Statens vegvesen fører statistikk over ÅDT.

Trafikk på kvardagar
--------------------

*Verkedøgntrafikk* omfattar kvardagar og vert berekna på same måte som ÅDT. *ÅDT-T* tyder årsdøgertrafikk, tunge køyretøy (registrert/tillaten totalvekt > 3,5 tonn). Dette er ofte ein viktig parameter fordi tunge køyretøy slit mykje på vegbanen. Slitasjen aukar radikalt med tyngda på køyretøyet.

Klassifisering
--------------

ÅDT dannar grunnlaget for klassifisering av ny veg i vegnormalsystemet til Statens vegvesen (dvs. kva for ein standard (breidd, utforming, tryggleikskrav m.v.) vegen skal ha). ÅDT vert òg brukt som eit grunnlag for å kalkulera drift- og vedlikehaldsutgiftene på vegstrekningar, og kva omleggingar, utvidingar og standardendringar ein kjem til å trenga. Etter framlegg til vegdirektoratet til nye norske vegnormalar er det til dømes sett ei ÅDT-grense som utløyser krav om 4-feltsmotorveg. Den er per 1. januar 2012 på ÅDT = 12 000.

Transportarbeid
---------------

ÅDT gjev eit ufullstendig bilete av transportarbeidet på vegen – både fordi ein bil med éin person tel likt med til dømes ein buss med 50 eller 100 passasjerar, og fordi syklistar og fotgjengarar ikkje vert rekna med. Sykkeltrafikk og gangtrafikk vert talt nokre få stader.

Andre faktorar
--------------

ÅDT til ein veg vert brukt – saman med del tunge køyretøy, gjennomsnittsfart, stiging/fall, topografi, delen piggdekk og delen våt/tørr vegbane til å rekne utstøyen langs vegen. m.a. ved teikning av støykart.

Referansar
----------

1. ↑   «Trafikkdata», *Statens vegvesen* (på norsk bokmål), henta 25. august 2020
2. ↑  Trond Foss m.fl.: 2010: Utredning av vegavgift for tunge kjøretøy. Sintef Teknologi og samfunn
3. ↑  «Du kan måle støyen / Klart du kan! - Norsk forening mot støy», *www.stoyforeningen.no*, henta 25. august 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Årsdøgntrafikk» frå Wikipedia på bokmål, den 25. august 2020.*
**Hinnøya** (nordsamisk **Iinnasuolu**) er den største øya i Noreg (2204,7 km², av det 1410,7 km² i Nordland og 1218,5 km² i Troms) utanom Svalbard, og er delt mellom kommunane 
Andøy, Hadsel, Lødingen, Sortland og Vågan i Nordland og Harstad, Kvæfjord og Tjeldsund i Troms.

Byen Harstad og tettstadane Lødingen, Borkenes og Sigerfjord ligg på øya. 

Søraust på Hinnøya, nord for Lødingen; i april 2006.
Hinnøya har mange fjordar og består hovudsakleg av kupert og fjellendt terreng. Særleg gjeld dette den sørlege delen av øya der Møysalen nasjonalpark ligg, inkludert det høgaste fjellet på øya, Møysalen med 1262 meter over havet. Det beste jordbruksområdet ligg i nordaust i kommunane Harstad og Kvæfjord. Dei største fjordane på øya er Øksfjorden og Gullesfjorden, som nesten deler øya i to. Ho grenser òg til dei store fjordane Andfjorden i nord, Vågsfjorden i nordaust og Vestfjorden i sør.

Vegsamband
----------

Hinnøya er knytt til fastlandet med Tjeldsundbrua (1005 m) som strekkjer seg over Tjeldsundet langs etter Kong Olavs veg. Hinnøya er også knytt til Langøya med Sortlandsbrua og til Andøya med Andøybrua. Lofast, det ferjefrie vegsambandet til Lofoten, vart offisielt opna 1. desember 2007. Sambandet er ein del av E10 som går svært nær Møysalen nasjonalpark.

Forfjorddalen nordvest på Hinnøya i Andøy kommune.

Fotnotar
--------

1. ↑  *Statkart*, arkivert frå originalen 1. februar 2014, henta 5. april 2008
2. ↑  «Hinnøya». *Faktaark*. Kartverket. Henta 12. oktober 2016.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Hinnøya» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hinnøya**

* Dyreliv på Hinnøya

| * v
* d
* e
Øyane i Vesterålen |
| --- |
| Andøya  • Austvågøya  • Hinnøya  • Hadseløya  • Langøya |
| Øksnes Vestbygd med øyane: Skogsøya  • Nærøya  • Tindsøya  • Dyrøya |

| * v
* d
* e
Øyane i Lofoten |
| --- |
| Hinnøya  • Årsteinen  • Stormolla  • Litlmolla  • Skrova  • Austvågøy  • Gimsøy  • Vestvågøy  • Flakstadøya  • Moskenesøya  • Mosken  • Værøy  • Røstlandet |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Olavsstake** |
| OlavsstakeOlavsstake |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Lyngfamilien Ericaceae |
| **Underfamilie:** | Monotropoideae |
| **Slekt:** | *Moneses* |
| **Art:** | **Olavsstake** *M. uniflora* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Moneses uniflora***A.Gray, 1848 |

**Olavsstake** (*Moneses uniflora*) er ein om lag 10 cm høg eviggrøn plante med små lysgrøne blad og kvite nikkande blomstrar på opprett stengel. Han blei tidlegare rekna til vintergrønfamilien men er no rekna som del av lyngfamilien. Arten er den einaste i slekta *Moneses*.

Blomsterkrona er reint kvit og har form som ei femtakka stjerne. Blomsteren har gule støvberarar, og han har ein intens krydderduft. Olavsstaken formerer seg kjønna, ved sjølvbestøving eller ukjønna ved hjelp av lange utløparar.

Olavsstake er vanleg i moserike skogar over heile Skandinavia. Han veks opp til 1080 moh. i Hemsedal. I Danmark er han sjeldan. Elles er han utbreidd cirkumpolart frå Europa gjennom Sibir til Nord-Amerika. Sør i utbreidingsområdet veks han helst i fjelltraktar.

I Sverige vert han kalla *ögonljus* eller *ögonpyrola*; namnet har samanheng med at planten har vore bruka som lækjemiddel mot augesjukdommar. Det er usikker om det norske namnet har folkeleg tradisjon eller om det er eit nylaga namn.

Kjelder
-------


* Johannes Lid: *Norsk og svensk flora* Det Norske Samlaget 1974 ISBN 82-521-0297-2
* C.A:M. Lideman: *Nordens Flora* Gyldendal Norsk Forlag 1977 ISBN 82-05-08681-8
* Knut Fægri: *Norges planter* J.W. Cappelens Forlag 1958
* «Art Moneses uniflora», artsdatabanken.no

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Olavsstake**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Sigrid Helliesen Lund** (fødd ) var ein norsk fredsforkjempar. Ho er kjend for sin humanitære innsats gjennom mesteparten av det 20. århundre, og spesielt motstanden mot okkupasjonen av Noreg under andre verdskrigen.
 Arbeidet med å redde jødar under holocaust i Noreg gjorde at ho posthumt fekk utmerkinga *Righteous Among the Nations*.

Biografi
--------

Lund vaks opp i ein gjestfri heim, som var open for kunstnarar og intellektuelle på den tida, og utvikla tidleg eit sterkt sjølvstende, og nekta blant anna å bli konfirmert i Den norske kyrkja. Ho tok sin examen artium i 1911, og studerte deretter musikk i Kristiania, Bayreuth, og Paris. Ho hadde sin debutkonsert som songar i 1918, i Oslo. Men ho utvikla en sykdom i andedråttsorgana som gjorde det umogleg for vidare songkarriere.

Lund gifta seg med Diderich H. Lund i 1923. Dei fekk to barn. Ho byrja sin humanitære innsats i 1927 mens ho budde med familien sin i Odda. Der protesterte ho mot det ho oppfatta som uakseptabel klasseskilnad. Etter at ho vitja Tyskland i 1934, blei ho med i Internasjonal Kvinneliga for Fred og Fridom i 1935. Ho ble også påverka til å byrje arbeidet for flyktningar. Ho var aktiv i Nansenhjelpen og fortsette sin innsats i det okkuperte Noreg under andre verdskrigen, samstundes som ho også starta sin innsats for barn med spesielle behov.

Hausten 1939 reiste Lund til Praha for å bringe 37 jødiske barn til Noreg på sommarleir. Ettersom forholda for jødar i heimlandet til borna blei stadig verre, fekk foreldra til borna tilbud om å la borna bli verande i Noreg. Fjorten barn blei igjen her i landet. Den tysk-russiske barnepsykologen Nina Meyer Hasvoll blei overtalt til å starte ein barneheim der borna kunne bu, og Sigrid Helliesen Lund blei ein støttespelar for den jødiske barneheimen i Oslo. Ho spelte også ei sentral rolle då barna blei smugla over til Sverige hausten 1942, og dimed slapp unna Holocaust. Dokumentarfilmen til filmskaparen Nina Grünfeld, *Ninas Barn*, handlar om denne redningsaksjonen.

Som pasifist var Lund ellers aktiv blant kvekarane under krigen.

I februar 1944 måtte Lund sjølv flykte frå Noreg til Sverige, der ho fekk kapteinsgrad med ansvar for velferdsstatens tenester for nordmenn som var blitt repatriert frå konsentrasjonsleirane til nazistane. Ho fortsette med dette arbeidet etter krigen, og utvida arbeid til også å omfatte handelsflåten. Ho var også den fyrste leiaren av Redd Barna i Noreg.

Sigrid Helliesen Lund slutta seg formelt til kvekarsamfunnet i Oslo i 1947, og blei ein leiande skikkelse innanfor det globale kvekarsamfunnet.

Kjelder
-------

1. 1 2  Aarek, Hans Eirik (2000). «Sigrid Helliesen Lund». I Helle, Knut. *Norsk biografisk leksikon* **2**. Oslo: Kunnskapsforlaget.
2. 1 2  «TheRighteous Among the Nations: Helliesen Sigrid (1892 - 1987)». Yad Vashem. Henta 19. august 2015.
3. ↑  «Filmstudieark- Ninas barn». *www.filmweb.no*. Henta 25. juni 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Sigrid Helliesen Lund» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2024.*