recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 37°49′N 29°53′E﻿

**Acıgöl** (tyder «den bitre innsjøen» på tyrkisk) er ein innsjø i indre område av Egearregionen i Tyrkia, i eit lukka tilsigsområde mellom provinsen Denizli, provinsen Afyonkarahisar og provinsen Burdur. Vassnivået varierer stort gjennom året med 100 km² om våren og 35 km² seint på sommaren. Den største djupna er berre 1,63 emter. Innsjøen er kjend for innhaldet av natriumsulfat som vert nytta i industrien og den største kommersielle produksjonen av natriumsulfat i Tyrkia føregår her. Han ligg 60 km aust for byen Denizli. Kring insjøen ligg frå vest til aust Bozkurt, Çardak, Dazkırı og Başmakçı.

Innsjøen ligg 836 meter over havet og får hovudsakleg vatn frå kjelder rike på sulfat som kjem ut frå ei forkasting på sørsida. Det er estimert at innsjøen inneheld 12,5 millionar tonn natriumsulfat i overflata og i saltlake under overflata er reservane kanskje så mykje som 70 millionar tonn eller meir. Den årlege produksjonen seint i 1990-åra var 100 000 tonn operert av private selskap. ted by private sector companies.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Acıgöl» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Donald E. Garrett. *Sodium Sulfate: Handbook of Deposits, Processing, and Use ISBN 0-12-276151-0* (på engelsk). Elsevier, 2001.  (limited preview of section on Lake Acıgöl)
**Tsjatoranga** er eit gammalt indisk brettspel som har utvikla seg til indisk og vestleg sjakk og mange liknande spel. 

Den største forskjellen mellom det gamle spelet og moderne versjonar er at det hadde fire spelarar som styrte kvar sin hær. Dei brukte også ein indisk terning til å spela. Ein kunne vinna spelet ved å ta kongen til motstandaren, eller ved å ta alle brikkene hans bortsett frå kongen. 

Brikkene var noko forskjellige frå moderne sjakkbrikker, men mykje er òg likt. Tsjatoranga var basert på samansetjinga av ein gammal indisk hær. 

Kongen og rådgjevaren hans, vesiren, heldt til i midten. Nær seg hadde dei stridselefantar, som seinare blei til våre løparar. Infanteriet blei til ei rekke av marsjerande bønder. Raske stridsvogner på sidelinjene kunne flytta seg raskt, men berre rett fram. Dei blei til tårn i Vesten. Kavaleri kunne manøvrera raskt og overraskande, og blei til springarar, som framleis kan springa over andre brikker.

Reglane for korleis ein kunne flytta var til dels svært ulike:

* Elefantar kunne flytta ei rute skrått eller ei rute fram
* Vesiren, som svarte til vår dronning, kunne berre flytta ei rute skrått
* Bønder kunne berre flytta ei rute fram, også i det første trekket
* Kongen kunne ikkje bytta plass med elefanten (tårnet) som i vårt sjakkspel, men ein gong per spel kunne han flyttast som ein springar

Reglane for springartrekket har halde seg frå tsjatoranga til moderne sjakk, og er det viktigaste provet på at det nye spelet stammar frå det gamle.
Koordinatar: 33°0′N 36°7′E﻿

**Inkhil** (arabisk أنخل, òg skrive **Ankhil**) er ein by i al-Sanamayn-distriktet i Daraa guvernement sør i Syria, nord for Daraa og like aust for Golanhøgdene på Hauransletta. I 2004 registrerte Syrisk statistisk sentralbyrå eit folketal på 31 258.

Historie
--------

Under Romarriket var Inkhil dominert av det ghassanidske arabiske kongedømet, ein vasall under romarane, basert i den nærliggande Jabiya i vest. Blant ruinane i byen finst det ein stor villa, datert til 100-talet evt.. Inne i bygningen er ein stor kvelva sentral hall, som er knytt til fleire rom med byster og andre bysantinske skulpturar av basalt. Fasaden har ein særs dekorert inngang og konkylieforma nisjer.

Byen bestod av kring 50 hus tidleg i 1840-åra og alle innbyggjarane var muslimar. I Palestine Exploration Fund sitt *Quarterly Statement* vart Inkhil registrert å vere ein «liten plass med 55 til 60 hus».

Inkhil var ein av dei første byane som deltok i opprøra som førte til den syriske borgarkrigen mot regjeringa til Bashar al-Assad i mars 2011 etter demonstrasjonane i Daraa. Den 19. august vart fire demonstrantar drepne og dusinvis skadde etter at syriske tryggingsstyrkar skaut mot demonstrasjonen frå ein moské etter fredagsbøna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inkhil» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Palestine Exploration Fund (1897). *Quarterly statement*. Published at the Fund's Office.
* Shahid, Irfan (2002). *Byzantium and the Arabs in the Sixth Century: pt. 1, Toponymy, Monuments, Historical Geography, and Frontier Studies*. Dumbarton Oaks Research Library and Collection. ISBN 0884022145.

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Daraa guvernement. (arabisk)
2. ↑  Shahid, s.203.
3. ↑  Ball, s.240-241.
4. ↑  Royal Geografikal Society, s.335.
5. ↑  Palestine Exploration Fund, s.190.
6. ↑  Sterling, Joe. Daraa: The spark that lit the Syrian flame. *CNN*. 2012-03-01. Henta den 1. juli 2014.
7. ↑  Inkhil Live Blog. *Al Jazeera English*. 2011-08-19. Henta 1. juli 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Petter Wettre** (fødd 11. august 1967) er ein norsk jazzmusikar (saksofon) og komponist, kjent frå ei rekkje innspelingar og samarbeid og vinnar av to Spellemannprisar.

Etter oppvekst i Sandefjord studerte han ved Toneheim folkehøgskole (1987) og Berklee i Boston (1992), blant anna under George Garzone, før han etablerte seg i jazzmiljøet i Oslo med eigen trio og kvartett, og dessutan spelte i Storeslem, Sandefjord Storband, Oslo Groove Company og
Norske Store Orkester. Han har òg medverka på utgjevingar med blant anna Torbjørn Sunde (*Meridians*, 1998), Frode Alnæs (*Frode*, 1996), Element (*Shaman*, 1999).

På debutplata med hans **Petter Wettre Quartet - Pig Virus** hadde han med Håvard Wiik piano, Terje Gewelt bass og Per Oddvar Johansen trommer.
Hans **The Trio** (1995-2001) har variert med Jarle Vespestad/Per Oddvar Johansen/Jon Christensen trommer og Ingebrigt Håker Flata/Arild Andersen/Per Zanussi bass. Den seinare tida har han spelt særs med dei danske musikarane Jonas Westergaard bass og Anders Mogensen trommer i høvesvis trio og kvartett format. Dagens utgåve av **Petter Wettre Quartet** består av Westergaard og Mogensen på høvesvis bass og trommer, og dessutan Erlend Slettevoll - piano. I einskilde tilfelle blir Erlend Slettevoll erstatta av gitarist Kim Johannesen.

Wettre driv plateselskapet Household Records (2002-), har undervist ved Oslo musikkonservatorium/Agder musikkonservatorium og gav ut Elvin Jones-transkripsjonar i boka *Live at the Lighthouse* (2005).

Utgjevingar
-----------

* Petter Wettre Quartet, *Pig virus* (Curling Legs, 1996) med Wiik/Gewelt/Johansen
* *Meet the locals* (Resonant Music, 1998) med Flaten/Vespestad
* *In color* (Resonant Music, 2000) med Liebman/Flaten/Vespestad
* *The only way to travel* (2000) - gav Spellemannprisen 2000 i klassen jazz med Per Oddvar Johansen
* *The mystery unfolds* (BP Records, 2001) med Flaten/Vespestad
* *Household name* (2003) med Wiik, Zanussi, Mogensen og Palle Pesonen gitar
* *Live at Copenhagen Jazzhouse* (2003) med Anders Christensen bass og Mogensen
* *Tour de force* (2004) med Liebman og Flaten/Vespestad
* *Hallmark moments* (2004)
* *State of the art* (2006) med kvintetten
* *Paramount* (2006) solo
* *Fountain Of Youth* (2007) - gav Spellemannprisen i klassen jazz
* *Appetite for Structure* (2007)
* *Fountain Of Youth - Live!* (2008)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Petter Wettre» frå Wikipedia på bokmål, den 13. august 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Petter Wettre Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. plateoversikt frå grinningtroll.com
2. ↑  Pig virus lydklipp fra Norsk jazzarkiv.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Luger P08
**Lugerpistolen** eller *Parabellumpistolen* er ein halvautomatisk pistol introdusert av Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken (DWM). Han var populær både militært og sivilt i første halvdel av førre hundreåret. Av andre nemningar for våpenet kan nemnast *P08*, som han fekk da han vart tenestevåpen for den tyske hæren i 1908. Denne pistolen er ikkje minst viktig fordi han var den første som bruka kaliber 9 mm Parabellum, som dei fleste tenestepistolar i dag har. 

Pistolen var konstruert av Georg Luger og var ei vidareutvikling av Borchardt C-93.

Dette våpenet vart produsert med svært høge kvalitetskrav, og somme av dei kan brukast enno. Lugerpistolane er veldig treffsikre, har ergonomisk grep, men toler ikkje så godt skit og lort på grunn av at mykje av eldgjevingsmekanismen er open. Lugeren har eit kneledd som tek rekylen og driv sjølvlademekanismen. 

Dei første Lugerpistolane vart produserte alt før 1900, men det var dette året han først vart teken inn som tenestevåpen, av den sveitsiske hæren. Da bruka han ein patron i 7.65 mm, 7.65 Parabellum. Sveitsarane kalla han *Ordonnanzpistole 00*.

Lugeren vart vurdert i USA au, da i 9 mm Parabellum, men der enda dei opp med Colt 1911 i kaliber .45 ACP (11.25 mm). Men sivilt vart han ganske utbreidd i USA au, dei neste par ti-åra. 

Våpenet vart teke inn i den tyske marinen i 1904, og i 1908 av den tyske hæren, etter at kaliberet var endra til 9 mm Parabellum. Han kom i staden for *Reichsrevolver*, som hadde vore tysk tenestevåpen til da. 

Luger P08 var standard tenestepistol for den tyske hæren i begge verdskrigane, men vart gradvis erstatta av Walther P38 frå 1938 av. Lugeren hadde vorte for dyr for militæret, og P 38 tolte au støv og skit betre. Også Mauser produserte elles på denne tida både Luger og den nye Walther P38.

Somme sportskyttarar, særleg i Sveits, har halde fram med å bruke Lugerpistolar i 7,65 mm fordi dei er så treffsikre. 

Normal produksjon av denne pistolen enda i 1999. 

Tusenvis av eksemplar vart tekne med til USA og Sovjetunionen etter krigen som souvenirar, og ein del vart au att i okkuperte land som Noreg da tyskarane fór heim att i 1945.

Bakgrunnsstoff
--------------

* World of Lugers Arkivert 2006-07-18 ved Wayback Machine.
* Maßtafeln zur Pistole 08 und langen Pistole 08

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Lugerpistol**

Kjelde
------

Den engelskspråklege wikipediaen, som har ein meir detaljert artikkel her
Ein **allofon** er ein måte å uttala eit fonem på, lydleg realisert som ein fon. Fleire liknande fonar kan høyra til den same allofonen. Fleire allofonar kan igjen høyra til det same fonemet. Til skilnad frå fonema, har ikkje allofonane tydingsskiljande funksjon i språket.

Inndelinga i fonem og allofonar er ulik frå språk til språk. På norsk brukar me til dømes aspirert /p/ når lyden står åleine først i eit ord ([phark]), men uaspirert /p/ når han kjem etter /s/ ([spark]). Kinesisk er eit døme på eit språk der /p/ og /ph/ er to ulike fonem.

Når to allofonar opptrer i ulike lydlege samanhengar innan det same talemålet, som norsk [p] og [ph], seier me at dei er *komplementært distribuerte*. Bruken av enkelte andre allofonar varierer med dialekten til språkbrukaren. Dei ulike r-lydane i norsk er eit døme på dette. Ordet «rar» tyder nett det same om det vert uttalt med skarre-r eller med rulle-r. Me kallar slike allofonar *dialektalt distribuerte*.

I IPA-lydskrifta vert allofonar skrivne i hakeparentes for å markera fonetisk transkripsjon ([p]).
**Allmennaksjelova** (Lov om allmennaksjeselskaper) er lov av 13. juni 1997 nr 45, som har reglar om allmennaksjeselskap.

Allmennaksjelova skal ikkje forvekslast med Aksjelova, Lov om aksjeselskaper, lova av 13. juni 1997 nr 44. Almennaksjelova gjeld for aksjeselskap som i vedtektene kallar seg eit allmennaksjeselskap, og som har ein aksjekapital på minst kr 1.000.000.

Den vanlege aksjelova gjeld for dei aksjeselskapa som ikkje er omfatta av allmennaksjelova. Desse vanlege mindre aksjeselskapa må ha ein aksjekapital på minst kr 100.000.

Dei to lovene er for det meste heilt like, men med nokre strengare reglar for allmenaksjeselskapa.

Dei to lovene avløyste tidlegare aksjelover, den siste av 4. juni 1976 nr 59. Dei to nye lovene vart iverksett (trådde i kraft) 1. januar 1999.

Dei to aksjelovene gjeld begge for selskap der ingen av deltakarane har ansvar for selskapet sine forpliktelsar, udelt eller for delar som til saman utgjer selskapet sine samla forpliktelsar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aksjeloven (asl)
* Allmennaksjeloven (asal)
**Europaan Project for Ice Coring in Antarctica (EPICA)** er eit internasjonalt, europeisk prosjekt for å bore djupe iskjernar i Antarktis. Hovudmålet er å få fullstendig dokumentasjon av dei klimatiske og atmosfæriske tilhøva som er arkivert i den antarktiske isen ved å bore og analysere iskjerneprøvar og samanlikne dei med prøvane tekne på Grønland. Undersøkinga av desse prøvene gjev informasjon om korleis klimaet har variert.

Europaan Science Foundation EPICA (1996–2005) dreiv boreprosjekt ved to stader i Antarktis: Concordia-stasjonen ved Dome C og Kohnen-stasjonen.

I 2008 fekk prosjektet Descartesprisen for forsking.

Sjå òg
------

* Dome C
* Concordia-stasjonen
* Vostok-stasjonen
* Kohnen-stasjonen
* Valkyrjedomen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «European Project for Ice Coring in Antarctica» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  ESF’s Europaan ice core project EPICA receives prestigious Descartes Prize for Collaborative, Transnational Research[*daud lenkje*] ESF press release, 12 March 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* EPICA hos Europaan Science Foundation[*daud lenkje*]
* White JW (June, 2004). «Paleoclimate. Do I hear a million?». *Science* **304** (5677): 1609–10. PMID 15192208. doi:10.1126/science.1100084.  as PDF Arkivert 2005-05-22 ved Wayback Machine.
**Ludvig Stoud Platou** (26. mars 1778–30. november 1833) var ein dansk-norsk historikar og stortingsmann. Han var den første professoren i historie ved universitetet i Christiania.

Liv og gjerning
---------------

Platou var fødd i Slagelse i Danmark. Han vart student i 1795, og studerte så estetikk og historie. Lærar i historie og geografi i København frå 1801. Han tok skuleembetseksamen i 1803 og var deretter adjunkt ved katedralskulen i Christiania. Frå 1806 var han overlærar. Etter Enevold Falsen døydde i 1808 overtok han utgjevinga av den offisielle avisa *Budstikken*, som i 1810 vart talerøyr for Selskabet for Norges Vel. Platou deltok i stiftinga av dette selskapet, og var seinare ei leiande kraft i selskapet, visepresident i 1822.

Etter opprettinga av det norske universitetet i 1813 vart Platou utnemnd til professor i historie og statistikk. I 1815 vart han ekspedisjonssekretær i indredepartementet. Han beheldt halvparten av professorløna, mot å halde førelesingar i statsøkonomi, statistikk og geografi. Konstituert statssekretær i perioden 1817-21, utnemnd til statssekretær i 1825.

Platou representerte Akershus amt på Stortinget i 1824. Han var då formann i kyrkjekomiteen, samt medlem av tre andre komitear. Tidlegare, i 1814, vart han av riksforsamlinga vald til å stå føre utgjevinga av riksforsamlingsforhandlingane, saman med Georg Sverdrup og Christopher Omsen.

Platou gav ut ei rekke lærebøker i geografi og historie.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Bokmålswikipedia
* Biografisk informasjon om Ludvig Platou NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Rano Kau frå vegen til Orongo som syner kløfta i kraterveggen.
**Rano Kau** er ein 324 meter høg utdøydd vulkan som utgjer den sørvestlege delen av Påskeøya, ei chilensk øy i Stillehavet. Han vart danna av basaltisk lava i pleistocen og dei yngste bergartane er daterte til mellom 150 000 og 210 000 år sidan.

Krateret
--------

Rapa Nui med Rano Kau og vulkanane Terevaka og Poike. I sør ligg ruinane ved Orongo og småøyane Motu Nui, Moto Kau Kau og Motu Iti. I nord ligg Mataveri lufthamn så byen Hanga Roa.
Rano Kau har ein kratersjø som er ein av berre tre naturlege ferskvassjøar på øya. Det meste av ulkanen ligg ved kysten og har erodert til høge kystklipper, som ved eit punkt har starta å gå gjennom kraterveggen. På nordsida heller vulkanen ned mot Mataveri internasjonale lufthamn.

Rano Kau er ein verdsarvstad i Rapa Nui nasjonalpark og har òg gjeve namn til ein av sju delar av parken. Den viktigaste arkeologiske staden på Rano Kau er ruinane av den seremonielle landsbyen Orongo som ligg på ein stader der kystklippene og den indre kraterveggen møter kvarandre. Ein av fleire moai-statuar vart registert i klippene ved Rano Kau i 1880-åra, men denne hadde falle ned på stranda nedanfor då Routledge-ekspedisjonen vitja øya i 1914.

I tillegg til basalt består krateret av fleire andre vulkanske bergartar, som obsidian og pimpstein.

Krater er kring 1,5 km i diameter og har sitt eige mikroklima. Botnen ligg i le for vindane som gjev regn til restne av øya, og fiken og vindruer trives i Rano Kau. Den indre kratersida var den siste staden der toromiro-treet voks vilt, før det vart hogd ned og nytta som brensel i 1960.

Kratersjøen i Rano Kau med Orongo lengst til høgre.

Geotermisk aktivitet
--------------------

Ein gong tidleg på 1900-talet tok bestyraren på øya eit bilete av damp som kom ut av kraterveggen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rapa Nui nasjonalpark (spansk)
* Rapa Nui National Park - UNESCO World Heritage Centre
* Guide to Easter Island Arkivert 2007-08-15 ved Wayback Machine. from the Easter Island Foundation

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rano Kau» frå Wikipedia på engelsk, den 17. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Haase, Karsten M.; Peter Stoffers; C. Dieter Garbe-Schönberg (oktober 1997). «The Petrogenetic Evolution of Lavas from Easter Island and Neighbouring Seamounts, Near-ridge Hotspot Volcanoes in the SE Pacific». *Journal of Petrology* **38** (06): 785–813. doi:10.1093/petrology/38.6.785. Henta 16. mars 2010.
* Katherine Routledge The Mystery of Easter Island (1919) ISBN 0-932813-48-8
* VAN TILBURG, Jo Anne. 1994. Easter Island: Archaeology, Ecology and Culture. Washington D.C.: Smithsonian Institution Press.

1. ↑  Flenley & Bahn 2003 The enigmas of Easter Island ISBN 0-19-280340-9 page 18
2. ↑  Dampsprekk i Rano Kau

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Ludvig Kristoffer Olavius Strømme** (21. juli 1834–8. mars 1913
) var ein lærar, prest og politikar. Han var fødd i Ørskog og døydde i Bergen. Lars Strømme var far hans.

Liv og gjerning
---------------

Strømme gjekk Klæbu seminar, fekk der sitt vitnmål i 1854. Dei neste åra fram til 1860 var han lærar. Frå 1862 var han student, uteksaminert cand. theol. frå universitet i hovudstaden i 1866. Ei tid lærar ved Kristiania tukthus. Deretter sokneprest i to prestegjeld i Finnmark, fyrst i Kautokeino 1867-70 og så Talvik 1870-77. 1877-83 var han sokneprest i Herøy på Sunnmøre. I den lange perioden 1883-1910 var han sokneprest i Selje i Nordfjord, fjorten av åra var han prost i Nordfjord.

Strømme var ordførar både i Kautokeino og i Talvik. I dei to stortingsperiodane 1892-94, 1895-97 stod han på fyrste varaplass, møtte på tinget både i 1893, -94, -96, -97. Fast stortingsrepresentant for Nordre Bergenhus 1898-1900. 1893-94 var medlem av næringskomite nr. 1, på dei seinare tinga var medlem av protokollkomiteen.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914
Hólladinga sin verkemåte
Snitt gjennom hólladning. Det gule området er sprengstoff
Ei h**ólladning** er ei sprenglading som er forma slik at energien vert fokusert. Ulike typar vert brukt for å forma metall, atomvåpen og trenga gjennom panser. Ei typisk moderne hóllading kan trenga gjennom panserstål til omtrent 7 gonger diameteren til ladninga.

Ei typisk hólladning er laga av ein massiv sylinder av sprengstoff med ei konisk hóllading i den eine enden. Dette holrommet er belagt med eit tett, formbart metall som til dømes kopar. Når ladninga vert detonert frå den andre enden, vert koparen projisert ut i ein tynn,  flytande stråle med ein toppfart opp til 12 km/s. Trykket som vert skapt tvingar metallet som vert treft til å gje seg og vert pressa unna i ein hydrodynamisk respons. 

Avstanden mellom materialet som skal penetrerast og metallkonusen av kopar kallast standoff. Denne avstanden trengst for at jetstrålen skal rekkja å strekkja seg ut for å gje best mogleg inntrengningsevne. Den optimale avstanden er vanlegvis ein avstand som er 3-6 gonger diameteren til ladninga (kaliber).

Holladningsprinsippet vart utnytta til panservernsvåpen først under andre verdskrigen, i den tyske invasjonen av Belgia i 1940. Mot slutten av krigen brukte òg andre land prinsippet i nokre av sine panservåpen.

Motmiddelet mot holladningsgranater er reaktivt panser.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hulladning» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utviklinga av holladninga (engelsk)
Koordinatar: 65°10′S 59°55′W﻿

**Castor Nunatak** er ein nunatak 3 nautiske mil sørvest for Oceana Nunatak i Seal Nunataks, utanfor austkysten av Den antarktiske halvøya. Han vart oppdaga og kartlagd som ei øy i desember 1893 av ein norsk selfangstekspedisjon under Carl Anton Larsen, som namngav han etter «Castor», eit skip som i tillegg til selfangst utforska vestkysten av Den antarktiske halvøya under kaptein Morten Pedersen i 1893–94. Det vart oppdaga at det var ein nunatak i 1902 av Den svenske antarktisekspedisjonen under Otto Nordenskjöld.

Kjelder
-------

1. ↑  «Gna-GeographicNamesOfTheAntarctic1stEdition1981\_djvu». s. 371. Henta October 28, 2011.
2. ↑  «Castor Nunatak». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta oktober 28, 2011.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Castor Nunatak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Echo & the Bunnymen** er eit engelsk post-punkband, danna i Liverpool i 1978. Den opphavlege besetninga bestod av vokalist Ian McCulloch, gitarist Will Sergeant og bassist Les Pattinson. Til rytmar nytta dei ein trommemaskin. I 1980 hadde Pete de Freitas kome med i bandet som trommeslagar, og debutalbumet deira *Crocodiles*, vart møtt med god kritikk og nådde Topp 20 i Storbritannia. Det andre albumet deira, *Heaven Up Here* (1981), vart igjen ein kritikarfavoritt og nådde tiandeplassen på den britiske albumlista. Kultstatusen til bandet vart etterfølgd av kommersiell suksess på midten av 1980-talet, då dei fekk ein hitsingel med «The Cutter» og det påfølgjande albumet *Porcupine* (1983), som nådde andreplassen i Storbritannia. Den neste utgjevinga deira, *Ocean Rain* (1984), gjorde det òg særs godt i Storbritannia og har sidan vorte rekna som høgdepunktet deira med hitsinglane «The Killing Moon», «Silver» og «Seven Seas». Eit studioalbum til, *Echo & the Bunnymen* (1987), kom ut før McCulloch forlet bandet for å starte ein solokarriere i 1988. Året etter omkom de Freitas i ei motorsykkelulukke, og bandet dukka opp att med ny besetning. Med dei originale medlemmane Will Sergeant og Les Pattinson kom Noel Burke som vokalist, Damon Reece på trommer og Jake Brockman på klaverinstrument. Denne inkarnasjonen av bandet gav ut *Reverberation* i 1990, men fekk dårleg kritikk og salstal, og bandet gav seg heilt i 1993.

Etter å ha arbeidd i lag som Electrafixion, kom McCulloch og Sergeant igjen i saman med Pattinson i 1997 som Echo & the Bunnymen med ein britisk hitsingel «Nothing Lasts Forever». Eit album med nye songar, *Evergreen*, fekk god kritikk og bandet la igjen ut opå turne. Sjølv om Pattinson forlet bandet ein andre gong, har McCulloch og Sergeant halde fram å gje ut nye songar som Echo & the Bunnymen, inkludert albuma *What Are You Going to Do with Your Life?* (1999), *Flowers* (2001), *Siberia* (2005) og *The Fountain* (2009).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Echo & the Bunnymen» frå Wikipedia på engelsk, den 13. desember 2011.*

Fotnotar
--------

1. ↑  «Echo & the Bunnymen in it for the long haul». Chicago Tribune.com. Henta 13. desember 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
Utsyn over Rapallo
Rapallo-borga
Hamnegate i Rapallo
**Rapallo** er ein by og ein kommune i provinsen Genova i Liguria-regionen i Italia. Kommunen har om lag 29 000 ibuarar og eit areal på 33,6 km². Kystbyen Rapallo ligg på den italienske rivieraen i ei bukt av Liguriahavet, mellom kommunane Portofino i vest og Chiavari i aust.

Staden har eit mildt klima og hovuddelen av byen ligg på rimeleg flatt land. Mange har busett seg i åsane som reiser seg rett bakom bykjernen, der det er betre ly mot dei kraftige nordavindane.

### Soge

Dei eldste busetnadene på staden er truleg frå det åttande hundre før Kristi fødsel.

Landsbyen Rapallo vart erobra av lombardar i 643. I Karl den store si regjeringstid vart han underlagt greiven i Genova. Bynamnet vert nytta fyrste gongen i eit dokument frå 964. Frå 1200-talet til napoleonskrigane låg Rapallo under bystaten Genova. Galeiar frå Rapallo deltok til dømes i Meloria-slaget i 1284. Den 5. september 1494 vart byen erobra av aragonesarar, medn tre dagara seinare vart det jaga bort av ein sveitsisk styrke på 2 500 mann. Gjennom 1500-talet vart byen angripen og plyndra av ottomanske og nordafrikanske piratar. Til vern mot slike angrep vart bygt ei borg ved hamna. 

Etter at Frankrike hadde styrt byen i meir enn ti år, erobra britiske styrkar Rapallo i 1814. Året etter vart han innlemma i den nye staten kongeriket Sardinia, som del av hertugdømet Genova.

12. november 1920 skreiv Italia og kongeriket Jugoslavia under på Rapallo-avtalen, ein avtale som løyste grensespørsmåla mellom dei to statane. Italia fekk hand om den strategisk viktige fjellryggen i Julian-Alpane då grensesene vart fastsett i nordaust. I april 1922 inngjekk Russland og Tyskland ein avtale der dei to statane gav avkall på krigerstatningar og tok opp ordinær diplomatisk komtakt. 

Vinterstid har Rapallo i generasjonar vore ein ynda stad for rikfolk frå det nordvestlege Italia. Sidan andre halvdel av det 19. hundreåret har også ein del utlendingar budd i byen, mellom dei tyske Friedrich Nietzsche og USA-amerikanaren Ezra Pound

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rapallo» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**John Mayne** (1759–1836) var ein skotsk forleggjar, journalist og diktar fødd i Dumfries. Verka hans påverka diktaren Robert Burns og blei beundra av Walter Scott.

Mayn flytta med familien til Glasgow i 1782, der han lærte seg trykking, og slo seg ned i London i 1787. Her var han mellom anna eigar og medredaktør i avisa *The Star*. Han trykte fleire av dikta sine i denne avisa, men også andre stader, som i *Gentleman's Magazine*.

I 1780 blei diktet hans «The Siller Gun» trykt i si opphavlege form i *Ruddiman's Magazine*, som blei gjeve ut av Walter Ruddiman i Edinburgh. Det er eit humoristisk dikt om ein gammal skikk i Dumfries om eit wapenshaw der ein tevla om å vinna eit kanonløp av sølv. Mayne skreiv også eit dikt om halloween, «Hallowe'en», i 1780. Dette påverka Robert Burns sitt dikt «Halloween» frå 1785.

«Logan braes» frå 1789 inspirerte Burns til å skriva eit dikt med same namn, og ta med to linjer frå Mayne sitt verk. Han skal ha trudd at det var ein eldre folkesong.

Mayne skreiv også diktet «Glasgow» i 1783, det patriotiske stykket «English, Scots, and Irishmen» i 1803, og ein versjon av balladen «Helen of Kirkconnel»

Kjelder
-------

1. 1 2  Scottish Poetry of the Eighteenth Century By George Eyre-Todd s. 151. Taylor & Francis
2. 1 2 3 4  «Mayne, John (1759–1836), poet | Oxford Dictionary of National Biography», *www.oxforddnb.com* (på engelsk), doi:10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-18442, henta 19. oktober 2019
3. ↑  Thomas Crawford,Burns: a study of the poems and songs Stanford University Press, 1960
4. ↑  Robert Chambers The Life and Works of Robert Burns, Volume 1 Lippincott, Grambo & co. 1854

* *Denne artikkelen bygger på «John Mayne» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **John Mayne** ved Wikisource. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Ola Håstabø** (1826-1899) var ein norsk spelemann frå Hardanger. Ola Håstabø kom frå Løfloten under Håstabba, som det offisielle namnet på garden er. Løfloten ligg like ved Kvandal. Etter Håstabø lever det meir enn 30 slåttar som han laga eller formidla vidare i si eiga utforming. Han har forma ut slåtten *Spelar-Guro*, som han hadde etter Nils Rekve, og *bruraslåtten* (etter Isak Rokne). Spelar-Guro vart kalla opp etter kona, som heitte Guro. Slåtten er og kjend under namnet Fjøllmanngjenta. Håstabø budde i sine eldre dagar på Hamre med Guro. Det er kjent at Håstabø spelte på ei isak-fele frå 1751.

Håstabø hadde lært mykje spel av Nils Rekve, og var ein av dei faste læresveinane hans Nils. Mange av dei sokalla *håstabøgangarane* er truleg rekveslåttar. Elles var Håstabø i lag med Per Bulko og Nils Reiseter. Han tok og imot og spela i lag med spelemenn frå Telemark. Ola Mosafinn var på Løfloten i 1850 og fekk ei rad med slåttar av Olav.

Håstabø hadde ei rekkje andre læresveinar, deriblandt Nils Tjoflot, som han rekna som ein av dei beste, og Halldor Meland. Ein annan var Per Kjepso (1873-1925). Mange av slåttane etter Olav vart og ført vidare av brorsonen Sjurd Håstabø.

### Håstabøslåttar i Hardingfeleverket

Arne Bjørndal skreiv ned fire slåttar etter Ola Mosafinn som visst var etter Håstabøen. Elles finst det håstabøslåttar etter Magnus Dagestad, Anders S. Kjerland og Halldor Meland og Sjurd Håstabø (ti slåttar). 

* nr 89a, *gangar* (6/8). Håstabø kalla denne for *Brureslåtten hans Isak Rokne*. Variant b er etter Magnus Dagestad.

* nr 151a, *Halling etter Mosafinn* (2/4). Mosafinn fekk slåtten frå Håstabøen i 1850.

* springar nr 116, *Filipslåtten.* Namnet er etter ein sprek dansar, Filip Mala. Håstabø fekk slåtten frå spelemannen Nils Reiseter frå Granvin.

* springar nr 366a, *Håstabøen*. Det var Mosafinn som namngav slåtten til ære for Håstabø. Håstabø hadde slåtten etter Per Bulko. Slåtten er seinare bygd ut av Halldor Meland.

* Bjørndal skreiv og om ein slått som ikkje er prenta i Hardingfeleverket: *Langemarsjen*, som Håstabø lærte av spelemannen Olav Bergsland frå Åmotsdal, Seljord.

Sjå og under Slåttar frå Hardanger
San i Sanok, 2005.
San i Debna, 2005.
**San** (ukrainsk Сян) er ei elv søraust i Polen og vest i Ukraina. Ho er ei sideelv til Wisła med ei lengd på 433 km, noko som er det sjette lengste i Polen. Elva har eit nedslagsfelt på 16 861 km² (14 390 km² i Polen). San har utspringet sitt i Karpatane nær landsbyen Sianky i ei høgd på 900 meter, nøyaktig på grensa mellom Polen og Ukraina. og på det kontinentale vasskiljet. Ho dannar grensa mellom dei to landa i om lag 50 km. 

«San» kjem frå det urindoeuropiske ordet som tyder «fart» eller «rask straum». På keltisk tyder San 'elv'. Den største kunstige innsjøen i Polen, Solinasjøen, vart danna då det vart bygd ei demning over San nær Lesko.

Historie
--------

Elva vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1097 som *Sanъ*, *reku Sanъ*, *k Sanovi*, *nad Sanomъ* (1152) og *Sanu* (1287). På gamle kart over Rutenske voivodskap i Polen (1339-1772) finn ein «San» (1339), «San» (1372), «Szan» (1406), «Sanok» (1438), «Saan» (1439), «Sayn» (1445), «San» (1467), «Szan» (1517) og «Schan» (1526).

Området som elva renn gjennom vart busett i førhistorisk tid av forskjellige folk som keltarar, gotarar og vandalar. Etter fallet til Romarriket (som inkluderte dei søraustlege delane av Polen sør for San, vart området invadert av ungararar og slavarar

Sandalen må har vore ei viktig handelsåre så tidleg som 800- eller 900-talet. Regionen vart ein del av staten Stormähren fram til ungarske stammer invaderte området rundt 899. Lendiarar i området valde då å støtte ungararane. Polen, Kievriket og Ungarn kjempa stadig om området på 900-talet. 

Under den andre verdskrigen og invasjonen av Polen i 1939 prøvde polske styrkar å forsvare ei linje langs San frå 6. september 1939 før tyskarane braut gjennom bruhovudet deira den 12. september 1939.

Sideelvar
---------

|  |  |
| --- | --- |
| **Frå høgre**1. Wołosaty,
2. Solinka,
3. Hoczewka,
4. Osława,
5. Sanoczek,
6. Tyrawski,
7. Baryczka,
8. Stupnica,
 | **Frå venstre**1. Wiar,
2. Wisznia,
3. Rada,
4. Szkło,
5. Lubaczówka,
6. Lubienia,
7. Wisłok,
8. Trzebośnica,
9. Tanew,
10. Bukowa,
 |

Byar
----

* Dynów, Jarosław, Lesko, Leżajsk, Nisko, Przemyśl, Radymno, Rudnik nad Sanem, Sandomierz, Sanok, Sieniawa, Stalowa Wola, Ulanów, Zagórz

Sjå òg
------

* Elvar i Polen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «San River» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mai 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Prof. Adam Fastnacht, *Slownik Historyczno-Geograficzny Ziemi Sanockiej w Średniowieczu* (Historisk-geografiske ordbok for Sanokdistriktet i mellomalderen), Kraków, 2002, ISBN 83-88385-14-3.

Fotnotar

1. ↑  plfoto.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Olav Jensson Myklebust** (20. juni 1868–3. oktober 1938) var ein gardbrukar og stortingsmann frå Kvinnherad. Han representerte Venstre på Stortinget frå 1913 til han døydde i 1938.

Myklebust var son til ein gardbrukar, han voks opp på garden Røysland til 1881. Familien flytta då til odelsgarden på Myklebust. Vintrane 1883/84 og 1884/85 gjekk han i privatskule på Rosendal i Kvinnherad. I 1898 overtok han farsgarden og dreiv denne i fleire tiår. Frå 1904 var han medlem av heradsstyret, varaordførar 1910-13.

Valperiodane mellom 1913 og -21 representerte Myklebust Indre Sunnhordland krins på Stortinget. Fyrste treårsperioden var han medlem av næringskomite nr 2, i dei to neste treårsperiodane nestformann i same. Frå 1922 til han døydde representerte han Hordaland fylke. Tida 1922-30 var han formann i næringskomite nr 2, deretter formann i helsekomiteen til han døydde.

Myklebust var president i Lagtinget 1931-36 og varapresident i Stortinget 1937-38. Elles var han med i ulike spesialkomitear på Stortinget, mellom anna i leiande posisjonar i fullmaktskomiteen. Han var også med i fleire offentlege utval; formann i Tuberkulosenemndi av 1923.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**John Artur Ljunggren** (9. september 1919–13. januar 2000) var ein svensk kappgjengar frå Forsheda som vart europameister 1946 og olympisk meister 1948 i 50 km kappgang. Han vann elles sølv og bronse i same øvinga under Sommar-OL 1960 og 1956, i tillegg til EM-sølv i 1950.

Aktiv
-----

John Ljunggren under Sommar-OL 1960
Ljunggren gjekk mykje som barn. Som kappgjengar vart han kjend for sin gang-teknikk, og vart aldri diskvalifisert frå nokon av dei 499 tevlingane deltok i. Nasjonalt deltok han også i sykling, orientering, terrengløp og langrenn.

Ljunggren var van med heitt, men ikkje kjølig vêr, så då OL-tevlinga i Helsinki i 1952 gjekk i kjølig sommarregn fekk han krampe og enda på niandeplass. Kort før målgang under Sommar-OL 1960 i Roma auste ein velmeinande funksjonær ei bøtte isvatn over han, Ljunggren fekk så krampe og vart andremann. Under dei olympiske sommarleikane 1956 i Melbourne gjekk han inn til bronse, trass i ei sår-infisert tå.

Ljunggren var kristen og skal ha sagt at «idrotten har givit mig allt utom pengar!». Han døydde i Voxtorps församling i Värnamo kommune, 80 år gammal.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1946 i Oslo: Gullmedalje på 50 km - 4.38.20, framom Henry Forbes (4.42.58)
* OL 1948 i London: Gullmedalje på 50 km - 4.41.52, framom Gaston Godel (4.48.17)
* EM 1950 i Brussel: Sølvmedalje på 50 km - 4.43.25, bakom Giuseppe Dordoni (4.40.42)
* OL 1952 i Helsinki: Nr 9 på 50 km - 4.43.45
* EM 1954 i Bern: Nr 4 på 50 km - 4.38.09
* OL 1956 i Melbourne: Bronsemedalje på 50 km - 4.35.02. Nr 4 på 20 km - 1.32.24
* EM 1958 i Stockholm: Nr 9 på 50 km - 4.42.40
* OL 1960 i Roma: Sølvmedalje på 50 km - 4.25.47, bakom Don Thompson (4.25.30). Nr 7 på 20 km - 1.37.59
* EM 1962 i Beograd: Nr 5 på 50 km - 4.30.19
* OL 1964 i Tokyo: Nr 16 på 50 km - 4.29.09. Nr 19 på 20 km - 1.37.03

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Ljunggren» frå Wikipedia på svensk, den 23. august 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «John Ljunggren» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «John Ljunggren» (på engelsk). Olympedia. Henta 5. mars 2023.
**John Maclean** (24. august 1879–30. november 1923) var ein skotsk sosialist og sjølvstendeforkjempar. Han vart fødd i Glasgow i Skottland, i ein familie av høglandsopphav frå øya Mull. Maclean vart skulelærar, og tok så ein mastergrad ved universitetet i Glasgow. Han blir sedd på som ein av dei leiande figurane i skotsk sosialisme.

Politikk
--------

Maclean vart overtydd marxist, og han slutta seg til *Social Democratic Federation* SDF, som sidan skipa *British Socialist Party* BSP. Han arbeidde mellom anna ilag med vennen James Maxton mot første verdskrigen, ein krig han såg som ein imperialistisk krig som sette arbeidarar opp mot kvarandre. 

Den politiske aktiviteten hans gjorde at styresmaktene vart merksame på han, og i 1915 vart han sparka frå lærarjobben. Derfor vart han heiltids forelesar og organisator for glasgow-arbeidarane. Seinare kom han til å skipe *Scottish Labour College*. I 1916 vart han òg fengsla for antikrigsarbeidet sitt. Dette var den første av fleire fengslingar han vart utsett for på grunn av meiningane sine. 

Da Det britiske kommunistpartiet CPGB vart skipa i 1920, var BSP den største av dei konstituerande organisasjonane. Men Maclean vart snart framandgjord frå kommunistpartiet, og han gjekk inn i *Socialist Labour Party* SLP same året. Dette var fordi han var i ferd med å utvikle ei tru på at dei skotske arbeidarane raskare kunne gå i ei meir radikal retning enn dei engelske og valisiske, og SLP var i hovudsak eit skotsk parti i røynda. 

Maclean vart enda meir nasjonalistisk i tankegangen, og da det synte seg at SLP ikkje ville gå inn for sjølvstende, skipa han i 1923 *Scottish Workers Republican Party* SWRP, som kombinerte radikal sosialisme med tru på fullt skotsk sjølvstende. Partiet var sterkt påverka av tenkinga til den irske sosialisten James Connolly, som vart avretta etter Påskeopprøret i 1916.

Ettermæle
---------

Da Maclean døydde seinare same året som partiet hans vart skipa, berre 44 år gammal, med ei helse nedbroten av fleire fengselsopphald, stod tusenvis av menneske langs gatene i Glasgow for å vise han siste æra. Slik hadde ryet hans auka før han døydde. 

Han etterlét seg ei arv som både arbeidarrørsla og sjølvstenderørsla i Skottland har hevda å halde levande, noko som er mesta eineståande. Det nye Scottish Socialist Party SSP (skipa 1998) hevdar dei no fører Maclean-tradisjonen vidare. Det gjeld særleg SSP-fraksjonen *Scottish Republican Socialist Movement* SRSM.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Du kan mellom anna lese meir om John Maclean hos SRSM Arkivert 2005-12-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
|  |
| --- |
| Petäjävesi gamle kyrkje |
| Kyrkja sett frå sør |
| Taket i kyrkja |

**Petäjävesi gamle kyrkje** er ei trekyrkje, bygd i åra 1763-1764 for Petäjävesi bedehusforsamling i Jämsä sokn i Tavastland sentralt i Finland. 

Kyrkja er eit typisk døme på ein arkitektonisk tradisjon som er unik for dei austlege delane av Nordeuropa. I 1994 vart ho teken med på UNESCO si liste over verdsarv.

Historikk
---------

Kring 1720 vart det gjeve løyve til å byggja eit gravkapell i området. Då budde det få menneske der, og folk ferdast oftast langs med vassdrag. På sommaren ferdast ein gjerne i båt, og på vinteren med slede på isen. Ein bygde kapellet mellom dei to innsjøane Jämsä og Petäjävesi. Kapellet vart erstatta av ei kyrkje bygd i tre på same staden. Kyrkja stod ferdig 1764. Byggmeister for kyrkja var snikkarmeisteren Jacob Clementsson Leppänen, som og teikna henne.

Den gamle kyrkja ligg ein kilometer frå sjølve tettstaden Petäjävesi. I 1879 stod det ferdig ei ny kyrkje inne i sjølve tettstaden. Den gamle kyrkja vart då mindre bruka.

Kyrkja og interiøret
--------------------

Interiør i kyrkja med preikestolen
Bygningen er ei krosskyrkje som dannar ein gresk kross. Høge, svakt kanta kvelvingar av furu dekkjer krossarmane. I skjæringspunktet ragar det ein åttekanta mellomkuppel. 

Ein går inn i kyrkja gjennom grunnetasjen til klokketårnet. Klokketårnet vart bygd i tida 1820-1821 av Jacob Clementsson Leppänens sin sonson Erkki Leppänen.

Preikestolen er etter tradisjonen rekna å vera eldre enn sjølve kyrkja, og er stilistisk lik preikestolen i Jämsä si førre hovudkyrkje. Altertavla, og truleg tavlene på alterveggen er truleg måla av C. F. Blom i 1843.

Utsida av kyrkja vert prega av det høge valmtaket, i stil med gamal gotisk stil tradisjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Petäjäveden vanha kirkko[*daud lenkje*] (på finsk)
* Museiverket om världsarven i Finland (på svensk)
* UNESCO World Heritage Centre - Petäjävesi Old Church

Litteratur
----------

* Leif Anker og Ingalill Snitt: Norsk tittel: Vår Nordiske Verdensarv — ISBN 82-90823-35-5

| * v
* d
* e
Verdsarven i Finland |
| --- |
| Gamle Raumo (1991)**·** Sveaborg (1991)**·** Petäjävesi gamle kyrkje (1994)**·** Verla tresliperi og pappfabrikk (1996)**·** Bronsealdergravrøysane i Sammallahdenmäki (1999)**·** Struvemeridianen1(2005)**·** Höga kusten/Kvarken arkipel2 (2006) |  |
| Årstalla angjev når staden vart teken opp på verdsarvlista 1: Delt mellom Estland, Finland, Hviterussland, Latvia, Litauen, Moldova, Noreg, Russland, Sverige og Ukraina2: Delt med Sverige |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Olav Moe**, fødd 23. juli 1872 og daud 11. august 1967, var ein kjend spelemann, bladstyrar og bygdepolitikar frå Vestre Slidre.

Olav var son av Mikjel Olson Moe og Marit Pedersdotter Neste. Faren Mikjel var og spelemann, og Olav fekk dei første slåttane i heimemiljøet. Mora Marit døydde då Olav var seks år gamal, og han kom til å vekse opp på øvre Neste i vestre Slidre.

Med tida vart Olav godt kjend med tradisjonen etter Jørn Hilme, og førte mykje hilmespel vidare. Han var i lære hjå Jørn Røn, son av spelemannen Knut Ringestad. Elles fekk Olav spel av Ola Hamre, Ivar Ringestad, Ulrik Jensestogun og Ola Haugset.

Då Olav Moe var 25, i 1897, var han på kappleik i Bergen og tevla der oppatt i åra etter. Her møtte han mellom anna Torkjell Haugerud frå Seljord, Kjetil Flatin, Ola Mosafinn, Magnus Dagestad og Sjur Helgeland. I møte med desse, fekk Olav hug til å byggje ut spelet sitt. I Bergen råka han og på Edvard Grieg, som sa til han:

"Du må fara kring og læra alt du kan av desse slåttane og halde dei ved like reint og ekte, for dei må vera grunnlaget for all framtids tonedikting i Noreg".

Så Olav Moe tok til med slåttesamling, som andre spelemenn i tida, og byrja med konsertturnear. Kring 1904 var Olav Moe og på repetisjonsøving, og råka på komponisten Johannes Hanssen. Då Olav Moe spela Hallingen Rotneims-Knut, vart dette kimen til Valdresmarsjen.

I 1906 reiste Olav på spelferd til USA, og kom saman med Hans Fykerud, Gunnleik Smedal, Olav Napper og Eivind Aakhus. Han spela på den amerikanske austkysten, og i det norskamerikanske midtvesten. Elles reiste Olav til Danmark og spela der.

Frå 1908 var Olav og huslyden hans bufast i Aurdal, og her budde han livet ut.

Elles var Olav Moe med på å få i gang lokalavisa Valdresen, og sat som bladstyrar fram til 1925. Han var ein framifrå folketalar, og såg seg sjølv i tradisjon etter Bjørnstjerne Bjørnson. Han leia Oppland Landbruksselskap i mange år, og var med på å få lagt Valdres Jordbruksskule til Leira.

Ei tid sat Olav Moe på Stortinget som varamann for Det radikale folkepartiet, og var og med i fedrelandslaget.

Olav heldt seg frisk og før langt opp i åra, og levde til han vart 95 år. Han var såleis til stades og helsa det andre Jørn Hilme-stemnet i 1961.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF

 |
**Leadenhall Market** er ei overbygd marknadsgate i City of London. Ho ligg eit par kvartal aust for Bank undergrunnsstasjon med inngang frå Leadenhall Street og Gracechurch Street.

Leadenhall Market ligg på gamal historisk grunn; her låg rådhuset i romarane sitt Londinium. Etter at romarane trekte seg ut av Britannia fall denne delen av byen tilbake til jordbruksland. I mellomalderen blei det bygd ein herregard på staden; denne hadde tak dekt med blyplater og blei kalla Leaden Hall. På 1300-talet oppstod ein marknad for matvarer, tekstilar og jernvarer på garden. Marknadden fekk etter kvart fjørfe og ost som sine spesialitetar, og seinare også fisk, kjøtt og korn. I 1408 festa borgarmeisteren i byen, Dick Whittington, eigedommen Leaden Hall. Hovudbygningen blei øydelagd i brann i 1484, og i 1666 gjekk heile marknaden med i den store bybrannen.

Leadenhall Market tidleg på 1800-talet.
Etter brannen fortsette marknaden å eksistere i skiftande bygningar fram til 1881, då dagens bygning blei innvia. Den overdådige støypejernskonstruksjonen er teikna av sir Horace Jones, som også er ansvarleg for marknadane ved Smithfield og Billingsgate. 

Bygningen gjekk gjennom ein totalrenovering i 1991, og har fått tilbake sitt originale, fargeglade interiør. I dei seinare åra er Leadenhall blitt invadert av motebutikkar, men ein einsleg slaktar og ein fiskehandlar held stadig stand.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leadenhall Market» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mai 2008.*

Koordinatar: 51°30′46.12″N 0°05′00.67″W﻿
**Kjepso** er ein matrikkelgard (gardsnummer 79) i Kvam herad. Hovudbruket er ein veglaus fjellgard med tunet og bøane på ca. 250 meters høgd og tilkomst på ein sti i bratt lende. Kjepso ligg inst i Kvam, ved grensa til Granvin herad. 

Det har vore to husmannsplassar under Kjepso. Det inste bruket heiter Floten (Kjepso Floten) og ligg nedom Fylkesveg 7. Der vert det drive med utleige og halde ymse kurs og seminar.

Garden høyrde fram til 1881 til Kinsarvik sokn og Ullensvang herad. Då vart søknad om overføring til Øystese sokn og Vikøy kommune (Kvam) innvilga. I Kinsarvik hadde Kjepso gardsnummer 116. Kjepso ligg omtrent midt mellom kyrkjene i Kinsarvik og Øystese.

Kjepso er fyrste gong nemnd i kjeldene i 1318. Namnet skal ha samanheng med norrønt 'kefis', som tyder træl, og ein meiner garden heiter so fordi han vart rydda av ein træl.

På oppsida av fylkesvegen mellom Kjepso og Lussand ligg eit skogområde på Uranes som er verna som naturreservat. Uranes naturreservat er oppretta for å verne eit større edellauvskogsområde med stor økologisk variasjon.

I 2008 sende NRK eit program om garden i serien *Der ingen skulle tru at nokon kunne bu*.

Gardsnamnet vert også brukt som familienamn. Ein kjend namneberar var spelemannen Per Kjepso (1873-1924).

Referansar
----------

1. 1 2 3 4  Olav Kolltveit (1974). «116. Kjepso». *Odda, Ullensvang og Kinsarvik i gamal og ny tid. 5 2 : Bygdesoga*. Odda: Bygdeboknemnda for Odda, Ullensvang og Kinsarvik. s. 9.
2. 1 2 3  O. Olafsen (1921). «Gno. 79. Kjepso». *Kvam i fortid og nutid*. Kvam: Kvam kommune. s. 964.
3. ↑  «Diplomatarium Norvegicum (volumes I-XXI), bind XII, brev 56». «(...) iordh þa er Kexiskor heitir (..)»
4. ↑  ««Forskrift om vern for Uranes naturreservat i Granvin og Kvam kommuner, Hordaland fylke.»». lovdata.no.
5. ↑  ««Uranes»». Miljødirektoratet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* O. Olafsen (1921). «Gno. 79. Kjepso». *Kvam i fortid og nutid*. Kvam: Kvam kommune. s. 964.
* Olav Kolltveit (1974). «116. Kjepso». *Odda, Ullensvang og Kinsarvik i gamal og ny tid. 5 2 : Bygdesoga*. Odda: Bygdeboknemnda for Odda, Ullensvang og Kinsarvik. s. 9.
* Arils Aasland og Åsbjørg Strand (1963). «Kjepso». *Norske gardsbruk : Hordaland fylke. 1 1 : Sunnhordland, Hardanger, Voss*. Oslo: Forlaget Norske gardsbruk. s. 596.
* *Der ingen skulle tru at nokon kunne bu*-programmet om Kjepso på nettstaden til NRK

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Voss |  |  |
| Indre Ålvik | ***N*** | Lussand |
| ***V*** **Kjepso** ***A*** |
| ***S*** |
|  | Hardangerfjorden |  |