recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedow** (fødd 29. juni 1957) er ein turkmensk politikar og president i Turkmenistan frå 14. februar 2007 til 19. mars 2022. Før det var han fungerande president sidan 21. desember 2006.

Liv og virke
------------

Berdimuhamedow vart fødd i landsbyen Babarap i Asjkhabad-provinsen i den dåverande turkmenske sovjetrepublikken i Sovjetunionen. Han gjekk ut frå odontologisk fakultet ved Det turkmenske statlege medisinske instituttet i 1979, og begynte i 1980 å jobba som tannlege. Frå 1990 til 1995 var han dekanus ved det same odontologiske fakultetet. I 1995 begynte han jobba for helsedepartementet. I 1997 vart han helseminister og i 2001 vart han visestatsminister. Rolla som statsminister vart fylt av presidenten sjølv, Saparmyrat Nyýazow. Då presidenten brått døydde i desember 2006 stod Berdimuhamedow fram som fungerande president. Etter grunnlova skulle leiaren for nasjonalforsamlinga, Öwezgeldi Ataýew, ha tatt over, men han vart i staden arrestert og tiltalt for maktmisbruk og brot på menneskerettane.

Turkmenistan har vore eit svært lukka samfunn under president Nyýazow, som hadde samla all makt på sine eigne hender. Ekspertar var usikre på kven som ville ta over då han brått døydde, og det er klart at det har vore ein skjult maktkamp mellom Nyýazow sine nære medarbeidarar etter at han døydde. Grunnen til at Berdimuhamedow ser ut til å ha gått sigrande ut av denne maktkampen er enno uklar. Det vart heldt presidentval 11. februar 2007, der Berdimuhamedow var ein av seks kandidatar. Valkampen bar preg av at at makteliten ville sørgja for at han vann valet. Til dømes gjekk leiaren for valkommisjonen ut med open stønad til Berdimuhamedow. Etter grunnlova kunne han ikkje stilla som kandidat ved valet fordi han var fungerande president, men nasjonalforsamlinga endra denne lova den 26. desember 2006, samstundes som dei senka aldersgrensa for å vera president frå 50 til 40 år, slik at Berdimuhamedow likevel kunne stilla. Dei offisielle resultata gav Berdimuhamedow 89,2 % av røystene, og han vart svoren inn som president 14. februar 2007.

Den første utanlandsreisa Berdimuhamedow gjorde som president var ei vitjing til Saudi Arabia, der han utførte den muslimske pilegrimsreisa umrah, og møtte kong Abdullah.

Berdimuhamedow vart etterfylgd av son sin, Serdar, mars 2022.

Kjelder
-------

1. ↑  Brown, B. «Gurbanguly Berdymukhammedov» (på engelsk). Encyclopedia Britannica. Henta 19. februar 2024.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gurbanguly Berdimuhamedow**

* Dadodjan Azimov. «Turkmenistan's chance of a thaw» (på engelsk). Eidgenössische Technische Hochschule Zürich.

| * v
* d
* e
Presidentar i Turkmenistan |
| --- |
| 
* Saparmyrat Nyýazow (1990–2006)
* Gurbanguly Berdimuhamedow (2007–2022)
* Serdar Berdimuhamedow (2022– )

 |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* RLS
* CiNii
* BBC Things

 |
**Petrea Magdalene Buchholm** (1786–1874) var ein norsk forfattar.

Familie
-------

Petrea Buchholm var dotter av lyrikaren Magdalene Sophie Buchholm (1758-1825) og tollinspektør Joachim Frederik Buchholm (ca. 1762–1834). Ho var halsyster av legen og døvelæraren Peter Atke Castberg (1779–1823).

Liv og virke
------------

Petrea Buchholm vaks opp i Flekkefjord og Stavanger, og kom til Kragerø då faren vart tollinspektør der i 1806. Ho oppheldt seg òg fleire periodar i København. Ho var tilhengar av den kyniske skulen innanfor filosofien, og freista å oppretta ein eigen jenteskule i Kragerø.

I København gav ho i 1817 ut den vesle barneboka *En Faders Vandring med sine Børn fra Kiøbenhavn til Brede*. I 1822 gav ho ut ei bok med *Smaae Fortællinger af forskjellige Forfattare*. På tittelbladet av boka er det oppgjeve at forteljingane er «udgivne af en Dame». Det er uvisst om dette er forteljingar ho har omsett, eller om ho berre var redaktør.

Verk
----

* 1817: *En Faders Vandring med sine Børn fra Kiøbenhavn til Brede*, København
* 1822: *Smaae Fortællinger af forskjellige Forfattere*, Christiania

Kjelder
-------

1. ↑  «Stabbestad : Kragerø-slekten Heuchs lystgård». Henta 12. november 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Petrea Buchholm» frå Wikipedia på bokmål, den 12. november 2021.*
	+ *Wikipedia på bokmål* oppgav desse kjeldene:
		- *Dette skrev kvinner*. Skolen. 1984. s. 42. ISBN 8257900109.
		- *Norsk kvinnelitteraturhistorie*. Pax. 1990. s. 252. ISBN 8253014988.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Runeberg: Norsk Forfattar-Lexikon 1814-1880 / Første Bind. A-B, Buchholm, Petrea, vitja 17/1 2020

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
«Sverrehuskene», ein karusell på Tusenfryd.
**Tusenfryd** er ein moropark ved Vinterbro i Ås kommune, om lag 20 kilometer sør for Oslo, like ved E6 og E18.

Parken vart opna 11. juni 1988 av dåverande administrerande direktør Åse Kleveland. I dag er Thomas Nygård direktør. Parken tilhøyrer det spanske konsernet Parques Reunidos, som også eig Bø Sommarland.

Tusenfryd har i overkant av 400 000 vitjarar kvart år. Mellom Tusenfryd sine hovudattraksjoner kan ein nemne «SuperSplash», ei berg-og-dal-bane som endar med eit plask i vatnet, «ThunderCoaster», ein av Europas største berg-og-dal-baner som er laga i tre og «SpeedMonster» i stål som stod klar til sesongopninga i april 2006. «SpeedMonster» akselererer frå 0 til 90 km/t på 2,2 sekund. Speed Monster kosta rundt 70 millionar kroner og var parken si største investering så langt.

Kjelder
-------


* FAKTA / HISTORIKK Arkivert 2014-07-15 ved Wayback Machine. tusenfryd.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Parques Reunidos

| * v
* d
* e
Store moroparkar i Noreg |
| --- |
| Bø Sommarland  | Hunderfossen Familiepark  | Kongeparken  | Kristiansand Dyrepark  | Tusenfryd |
KartStore Molvik
**Store Molvik** er ei fråflytta bygd i Berlevåg kommune i Finnmark. Ho ligg ved Molvikbukta på austsida av Tanafjorden i eit dalsøkk, rundt 20 kilometer sørvest for Berlevåg sentrum. Busetnaden, som no vert brukt til fritidsbustader, ligg på ein stor strandvoll mellom Molvikvatnet og sjøen. Lengre opp i dalen ligg eit hyttefelt. 

Ein kommunal grusveg frå Berlevåg er open i sommarhalvåret, og om vinteren er det ei godkjend snøscooterløype langs vegen.

I området rundt finst det ei rekkje gamle strandlinjer som følgje av landhevinga etter siste istid.

Referansar
----------

1. ↑  «Store Molvik». *Faktaark*. Kartverket. Henta 6. desember 2017.
2. ↑  «Løypebeskrivelse for snøskuterløyper i Berlevåg kommune». Berlevåg kommune. 21. januar 2011. Henta 6. desember 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Store Molvik» frå Wikipedia på bokmål, den 28. desember 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Utsikt over Store Molvik i Tanafjorden, Berlevåg, Finnmark Arkivert 2019-12-28 ved Wayback Machine. ved Borealfoto.com
**Stein skole**, også kjent som «Eventyrskolen», er eit lite skolebygg i Nes kommune som i dag er museum og utstillingslokale under Akershusmuseet. I 1930-åra vart skolen utsmykka av kjente norske kunstnarar, blant anna Reidar Aulie, Dagfinn Werenskiold, Henrik Sørensen, Birgit Abrahamsen, Harald Dal og Per Teigen. Dei skapte skolebygget om til ei fantasifull og fargestrålande ramme rundt undervisninga. Initiativtakarane til utsmykkinga var lærar på skolen gjennom mange år, Erling Elverhøy i samarbeid med Ingeborg Refling Hagen. Sidan Henrik Wergeland var heimehøyrande på Romeriksbygdene, er det naturleg at anden hans har fått setje ein god del preg på skolen.

Ved sidan av Stein skole ligg «gamleskolen» frå 1852, som var i bruk fram til 1912. «Eventyrskolen» var i ordinær bruk som folkeskole frå 1912 til 1972. 

Mostu skole på Strandlykkja, ein tidlegare grendeskole sør i Stange i Hedmark, er utsmykka etter liknande idear.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Akershusmuseet
* Nes samlinger – Stein skole
* Om Stein skole på Ingeborgmuseets sider
Holmboe i Botanisk hage i Oslo på 1930-talet
**Jens Holmboe** (fødd 5. mai 1880 i Tvedestrand, daud 24. juli 1943) var ein norsk botanikar.

Jens Holmboe var son av legen Michael Holmboe. Han vart student i 1898 og vann kronprinsens gullmedalje i 1902 for avhandlinga «Plantarester i norske Torvmyrer». I 1899 vart han konstituert og i 1902 fast tilsett som assistent ved universitetet i Kristianias botaniske have. I 1906 vart han konservator ved Bergens Museums botaniske avdeling, og i 1914 professor i botanikk ved museet. Frå 1907 til 1917 var han dessutan direktøren for museet, men han sa frå seg stillinga då det administrative arbeidde i samband med den planlagde skipinga av eit bergensk universitetet fekk så stort omfang at det hindra det vitskaplege arbeidet. Frå 1906 var han i tillegg redaktør for tidsskriftet *Naturen*, og fram til han gjekk av som direktør òg av årboka til museet.

Heilt frå han var student, dreiv Holmboe botaniske studiar og gjorde mange vitskaplege undersøkingar i Noreg og i utlandet. I 1905 var han på Kypros for å studera øyas eiendommelege og mangelfullt kjente flora. Resultatet av studiane offentleggjorde han i eit stort tal større og mindre avhandlingar. Dei fleste behandlar plantegeografiske emne. Særleg freista han å bidra til utgreiing av korleis Noreg fekk det noverande plantedekket sitt. Andre skrift tok opp planteøkologiske og kvartærgeologiske spørsmål. Han skreiv òg om diatomear, orientalske plantar og om arvelegheitsspørsmål.

Holmboe var medlem av den norsk-svenske reinbeitekommisjonen av 1913 og deltok i det store feltarbeidet og utarbeidinga av innstillinga som låg til grunn for konvensjonen av 5. februar 1919 om «Flytlappernes tilgang til renbeitning». Frå 1910 var han medlem av Videnskabs-Selskabet i Christiania. Han var kommandør av den svenske Vasaordenen og riddar av Nordstjerneordenen.

Bibliografi
-----------

* Holmboe, Jens (1910). Veiviser i Den botaniske Have. Kristiania.
* Holmboe, Jens (1912). Vaarens utvikling i Tromsø amt: fænologiske undersøkelser. Bergen.
* Holmboe, Jens (1929). Gamle norske matplanter. Oslo: I kommisjon hos J. Dybwad.
* Holmboe, Jens (1937). Plantelivet: lærebok i botanikk for skoler. Oslo: Cappelen.
* Holmboe, Jens (1940). Plantelivet: utgave for realskolen og gymnasiets to første klasser. Oslo: Cappelen.
* Holmboe, Jens (1941). Gratis mat av ville planter: med oppskrifter av Juliane Solbraa-Bay. Oslo: Cappelen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jens Holmboe, utdypning». Store norske leksikon.
2. ↑  Salmonsens konversationsleksikon, *Anden Udgave*, bind XI
3. ↑  «Holmboe, Jens». J. Schultz, København.

* *Denne artikkelen bygger på «Jens Holmboe (1880–1943)» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2022.*
**Max Anthony Whitlock** (fødd 13. januar 1993) er ein britisk turnar som er trefaldig verdsmeister og to gongar olympisk meister i bøylehest, samt olympisk meister 2016 i frittståande.

### Aktiv

Whitlock bidrog i fire øvingar då Storbritannia våren 2012 vann lagtevlinga ved europameisterskapen i Montpellier. Under Sommar-OL 2012 i London vann han to bronsemedaljar, fyrst med det britiske mannskapet i lagtevlinga og deretter i bøylehest. I 2013 vart han europameister i frittståande, året etter i bøylehest. Ved Turn-VM 2015 i Glasgow vart Whitlock verdsmeister på bøylehest. Under Sommar-OL 2016 i Rio de Janeiro fekk han bronse i mangekampen, før han vann gullmedaljen i så vel frittståande som bøylehest, noko som gjorde ham til den fyrste britiske olympiameister i turn. Han heldt fram med å vinne gullmedaljar i bøylehest i dei neste store meisterskapane: Turn-VM 2017 i Montreal, Turn-EM 2019 i Szczecin, Turn-VM 2019 i Stuttgart og under dei olympiske leikane i Tokyo i 2021. Også i Turn-VM 2023 kvalifiserte han til finalen i bøylehest, eit fall i øvinga gjorde at han enda på femteplassen.

Whitlock har sanka seks (3-0-3) OL-medaljar, åtte (3-5-0) VM-medaljar og åtte (4-3-1) EM-medaljar i turn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Max Whitlock» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2024.*
**Berte Skeel** (26. mars 1644–5. juli 1720) var ei dansk adelskvinne og filantrop som var medstiftar av Roskilde Adelige Jomfrukloster.

Skeel vart fødd på Vallø, som dotter av riksråd Christen Skeel til Fusingø (1603–1659) og Birgitte Rud (1612–1645). Ho vart trulova med oberst Kjeld Lange, men då han fall i 1658 under omleiringa av København, gifta ho seg på ny i 1662 med Niels Rosenkrantz til Stovgård (1627–1676). Han fall som generalløytnant under den skånske krigen. I dette ekteskapet hadde ho fødd fire barn, som ho alle mista. 

Skeel søkte erstatning ved å oppsede ei mengd adelege gutar og jenter i heimen sin. I 1683 kjøpte ho Selsø, og frå sin far arva ho Holbækgård, som ho oppretta til stamhus for brordotter si. I 1698 kjøpte ho, saman med Margrethe Knudsdatter Ulfeldt, Sortebrødregaard i Roskilde med tilhøyrande gods, der dei året etter oppretta Roskilde Adelige Jomfrukloster. Dessutan stifta ho fleire mindre legat, mest til fordel for fattige.

Skeel døydde i København i 1720, og vart bisett i Nikolaj kirke.

Kjelder
-------

1. ↑  Ilsøe, Grethe (2003). *Berte Skeel (1644 - 1720)*. Dansk kvindebiografisk leksikon.
2. ↑  Bricka, Carl Frederik. «14 (Dansk biografisk Lexikon / XVI. Bind. Skarpenberg - Sveistrup)». *runeberg.org* (på dansk). Henta 17. januar 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Berte Skeel» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mars 2023.*
*Corroboree* av Tommy Mcrae
WR Thomas, *A South Australian Corroboree*, 1864, Art Gallery of South Australia
**Corroboree** er eit generisk ord for eit samkome av australske aboriginar. Det kan vera ein heilag seremoni, eit festleg høve eller ha krigersk karakter. Ordet blei danna av dei fyrste britiske busetjarane i Sydney-området av eit ord i det lokale språket dharug. Ein corroboree omfattar vanlegvis dans, musikk, oppkleding og gjerne kroppsdekorasjon.

Ordsoge
-------

Ordet «corroboree» blei teke i bruk av britiske busetjarar kort tid etter koloniseringa etter det australske ordet *garaabara*, som tyder ‘dans’. Det gjekk dermed inn i det australske engelsk som eit lånord.

*Corroboree*, ei ballettførestilling basert på corroboree.
I heile Australia kan ordet «corroboree» omfatta songar, dansar, samlingar og møte av ulike slag. Corroboreear har også omfatta sportstilstellingar og andre former for framsyning av dugleik.

Ei anna skildring er «ei samling av aboriginske australiarar som samverkar med Drøyminga gjennom song og dans».

Sjå også
--------

* Corroboree 2000, ei forsoningstilstelling i Sydney
* «Corroboree», eit dikt av Max Fatchen
* Luau
* Pow wow
* Wangga, tradisjonell musikk og seremoni i nordvestleg Australia

1. ↑  «Macquarie Atlas of Indigenous Australia». Macquarie. Henta 17 January 2020.
2. ↑  Sweeney, D. 2008. "Masked Corroborees of the Northwest" DVD 47 min. Australia: ANU, Ph.D.
3. ↑  «Corroboree [ceremonies explained]». *Aboriginal Incursions*. Henta 17 January 2020.
4. ↑  «Corroboree». Arkivert frå originalen 26. april 2012. Henta 3. januar 2012.
Begnadalen sett frå vegen til Hedalen. 
Foto:
John Erling Blad
 

**Begnadalen** er dalføret av Begna mellom Bagn og Sperillen, som strekkjer seg frå Sør-Aurdal kommune i Innlandet til Ringerike kommune i Buskerud.

Gjennom Begnadalen går E 16 og dermed hovedtyngden av biltrafikken til Valdres og over Filefjell til Sogn. Før Valdresbanen vart bygd, gjekk dampskipstrafikk over Sperillen og opp Begna til Sørum, der hesteskyssen tok over. Begnadalen har om lag 530 innbyggjarar, mellom Garthus og fylkesgrensa.

Tidlegare var Begnadalen saman med Hedalen eit eige annekssokn. Då vart *Begnadalen* omtalt som «Nedre Hedalen» og *Hedalen* omtalt som «Øvre Hedalen». Dette heng att i lokal språkdrakt då stadene er omtalte som «oppi Hedalen» og «nedi Begnadalen».

Kjelder
-------

* «Begnadalen» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Begnadalen» frå Wikipedia på bokmål, den 4. september 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Begnadalen.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Statens Kornforretning** er eit tidlegare statleg organ i Noreg. Det vart oppretta ved lov av 22. juni 1928, føremålet var å sørgje for sikker tilgang til korn i Noreg. Det vart nedlagt i 1999.

Historie
--------

### 1920-talet

Kornforretninga voks ut av den sokalla kornsaka, som langt på veg dominerte norsk politikk i ein trettiårsperiode mellom 1890-talet og 1920-talet og truleg var avgjerande i opprettinga av Bondepartiet i 1920. 

På byrjinga av 1920-talet var Noreg prega av skarpe skilje og ein økonomisk nedtur som råka bønder og arbeidarar hardt. Venstre og Arbeidarpartiet kravde å få oppretta eit statleg importmonopol for å sikre matforsyninga til arbeidarar og småfolk. Bondepartiet kravde vern av produksjonen til norske bønder, som alltid vart hardast råka av økonomiske nedturar. Ved sida av desse stod konservative Høgre og kritiserte planane om importmonopol kraftig.

Resultatet vart eit kompromiss om opprettinga av eit statleg organ, *Statens Kornforretning*, som fekk monopol på all import av korn, slik AP og Venstre kravde. Samstundes vart kornforretninga pliktig å kjøpe opp alt korn som vart produsert av norske kornbønder, og på denne måten sikra ein at gardsbruk ikkje vart lagde ned under økonomiske kriser, men vart sikra stabil inntekt. Kornforretninga bygde opp svære kornlager til bruk i krisesituasjonar.

Kornforretninga fungerte etter målsetjingane, og etter knapt eit år i drift var den store kornsaka, som hadde dominert norsk politikk i mest 30 år, forsvunnen frå media.

### 1990–2000

I 1995 vart forretningsdelen av Statens kornforretning privatisert under namnet Statkorn AS. Statkorn skifta seinare namn til Unikorn AS. Unikorn driv handel og import med korn, kraftfor, silodrift og korntransport. 

I 2000 vart resten av Statens kornforretning samordna med Omsetningsrådet, Fraktkontoret for slakt, Landbrukets priscentral og delar av Statens landbruksbank under paraplyen Statens landbruksforvaltning.

Kjelder
-------

1. ↑  Syverud, Gunnar (29. august 2023). «Statens Kornforretning». *Store norske leksikon* (på norsk).
2. ↑  Forvaltningsdatabasen, Statens Kornforretning, besøkt 25. august 2023.
**WhatsApp** er ein proprietær lynmeldingsapplikasjon hovudsakleg tilgjengeleg for smarttelefonar, men kan au brukast på datamaskinar. I tillegg til å senda tekstmeldingar kan brukarane av applikasjonen senda kvarandre bilete, video, dokument og ljodmeldingar og dela plasseringa si ved hjelp av ein integrert kartfunksjon.

Namnet på verksemda, WhatsApp, er eit ordspel av uttrykket *What's Up?* som på norsk tyder «Kva skjer?»

Soge
----

WhatsApp Inc. vart grunnlagd i USA i 2009 av Brian Acton og Jan Koum, som begge var tidlegare tilsette i Yahoo!, og er basert i Mountain View i California. Verksemda vart kjøpt opp av Facebook, Inc. i 2014 for 19 milliardar dollar.

I desember 2013 rapporterte WhatsApp at dei hadde 400 millionar aktive brukarar per månad. Per april 2014 hadde dei over 500 millionar aktive brukarar, med 700 millionar bilete og 100 millionar videoar delte igjennom tenesta kvar dag, og meir enn ti milliardar meldingar kvar dag.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

1. 1 2  «About Us | WhatsApp», *WhatsApp.com* (på engelsk), henta 20. februar 2024
2. ↑  Laia Reventós. «Inside the world of WhatsApp» (på engelsk). *El País*. Henta 3. august 2014.
3. ↑  Eric Jackson. «Why Selling WhatsApp To Facebook Would Be The Biggest Mistake Of Jan Koum's And Brian Acton's Lives» (på engelsk). *Forbes*. Henta 3. august 2014.
4. ↑  «Facebook to Acquire WhatsApp» (på engelsk). Facebook. Henta 3. august 2014.  Pressemelding.
5. ↑  «400 Million Stories» (på engelsk). WhatsApps blogg. Arkivert frå originalen 23. august 2014. Henta 3. august 2014.
6. ↑  Amit Chowdhry. «WhatsApp Hits 500 Million Users» (på engelsk). *Forbes*. Henta 3. august 2014.
**Polydor** (grunnlagd 1924) er eit internasjonalt, opphavleg tysk plateselskap med hovudkvarter i London. Selskapet vart etablert av Deutsche Grammophon i 1924, og retta seg inn mot popmusikk etter den andre verdskrigen (1946). Den britiske avdelinga vart etablert seinare i 1956 og distribuerte The Beatles sine tyske innspelingar med Bert Kaempfert som produsent. I USA vart PolyGram eit resultat av Polydors fusjon med Phonogram Records (i 1972), og tok seinare over Decca og andre merke.

Selskapet hadde òg det samtidige merket Mercury Records for visse typar musikk. PolyGram inngjekk under selskapet Universal Music Group frå 1998, og forsvann frå den amerikanske marknaden. Merket blir framleis nytta i England for britiske artistar som Klaxons, Sophie Ellis-Bextor, Take That og Kaiser Chiefs, og dessutan distribusjon av amerikanske Eminem og Gwen Stefani.

I Noreg hadde Telefunken ansvaret for Polydor i 1930-åra (med mellom anna Ivar Ruste som artist). Seinare følgde Proton. Polydor overtok etikettane *Nor-Disc* og *Karusell* frå Arne Bendiksen sitt plateselskap i 1964. Ei rekkje norske artistar har vorte utgjeve på Polydor, mellom andre Åse Kleveland, Per Asplin, The Pussycats, Terje Rypdal, Wenche Myhre, Finn Kalvik, Lillebjørn Nilsen, Jon Arne Corell, Ole Paus, Benny Borg, Åge Aleksandersen, Ketil Bjørnstad, Birgitte Grimstad, Frode Alnæs, og Jan Werner Danielsen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Polydor Records» frå Wikipedia på bokmål, den 23. januar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Polydor i Tyskland Arkivert 2017-12-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NLA
* MusicBrainz (label)

 |
**Swona** er ei folketom øy i Pentland Firth utanfor nordkysten av Skottland.

Namnet på øya har norrønt opphav, og *Svíney* eller *Swefney* tyder anten «Svinøy» eller «Sveinsøy» (etter Svein Asleifsson).

Geografi og geologi
-------------------

Swona, sett frå South Ronaldsay.
På veg mot nordenden av Swona. Ein kan sjå fleire hus på øya.
Swona er den nordlegaste av dei to øyane i Pentland Firth mellom Orknøyane og Caithness på det skotske fastlandet. Ho ved det sørlege innløpet til Scapa Flow, vest for South Ronaldsay. 

Øya ligg i den kraftige tidvasstraumen i Pentland Firth, som er kraftig på både nord- og sørsida av øya. Straumen er tydeleg store delar av døgnet med straumsjø og malstraumar. Ein kan òg få store dønningar etter uvêr. 

Swona er om lag 2 km lang og 800 meter brei. Det høgaste punktet på øya ligg 41 meter over havet og ho har eit areal på 0,92 km². Øya består av gammal raud sandstein med klipper på austsida.

Administrativt høyrer øya til Orknøyane, medan Stroma, i sør høyrer til Highland (tradisjonelt ein del av Caithness). Det er ingen båtsamband til øya. 

I 2005 var Swona eigd av to bønder frå Orknøyane, men på grunn av vanskelege landingstilhøve er ho ikkje opparbeidd. Øya har status som *Site of Special Scientific Interest* (stad av særskild vitskapleg interesse) med mange sjeldne planter.

Historie
--------

Det er gjort førhistoriske funn på øya, og restar etter nyare tids landbruk og busetnader. Øya var busett frå rundt 500 f.Kr. og fram til 1974. 

Det vart bygd båtar på øya i mange år. Den siste av desse, «Hood», ligg oppå grusstranda ved landgangsplassen. Båten har eit hol i sida og kan ikkje lenger nyttast. 

Det ligg mange skipsvrak rundt øya på grunn av dei sterke straumane i Pentland Firth. I 1931 forliste eit 6000 tonn dansk frakteskip, «Pennsylvania», ved øya. 

Swona Minor fyr vart bygt i 1906 på sørvestenden av Swona. Det var opphavleg eit støypejernstårn, men vart erstatta av eit forsterka betongtårn i 1980-åra. Det tidlegare Stroma fyr var bygt i 1896 og står på nordenden av Stroma.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Swona» frå Wikipedia på engelsk, den 22. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The Orkney Vikings» (PDF). Henta 22. mars 2010.
2. ↑  Anderson, Joseph (Ed.) (1893) *Orkneyinga Saga*. Omsett av Jón A. Hjaltalin & Gilbert Goudie. Edinburgh. James Thin and Mercat Press (1990). ISBN 0-901824-25-9
3. 1 2  Overview of Swona - Gazetter for Scotland

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flyfoto av Swona

| * v
* d
* e
Orknøyane |
| --- |
| Øyar i Orknøyane |
| Busette øyar | Mainland · Auskerry · Burray · Eday · Egilsay · Flotta · Gairsay · Graemsay · Hoy · North Ronaldsay · Papa Stronsay · Papa Westray · Rousay · Sanday · Shapinsay · South Ronaldsay · South Walls · Stronsay · Westray · Wyre |
| Andre øyar | Eynhallow · Helliar Holm · Lamb Holm · Switha · Swona |
| Byar og landsbyar | Kirkwall · Balfour · Finstown  · Houton · Longhope · Lyness · Stromness · Whitehall |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Angelo Poliziano**, også kjend som **Politian**, eigentleg **Angelo Ambrogini** (fødd 14. juli 1454 i Montepulciano i Italia, død 28. september 1494 i Firenze) var ein italiensk humanist og diktar. Poliziano var venn og protegé av Lorenzo de' Medici, og ein at dei fremste klassisk lærde i renessansen. Han beherska gresk og latin like godt som det italienske morsmålet sitt, og var ein leiande diktar, filosof og filolog. Blant dei tidlege verkane hans er ei latinsk omsetjing av *Iliaden* (ferdig i 1475). Det diktariske meisterstykket hans er verket *Stanze cominciate per la giostra del Magnifico Giuliano de' Medici* (ferdig i 1478).

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Angelo Poliziano heitte eigentleg **Ambrogini**, men kalla seg Poliziano etter fødebyen sin (Montepulciano, latin *Mons Politianus*). I Firenze fekk han ein introduksjon og undervisning i klassisk lærdom av same lærer som Lorenzo de' Medici, som blei vernaren hans.

Mellom det trettande og nittande året sitt skreiv Poliziano brev på latin og epigram på gresk, omsette fire bøker av *Iliaden* til latinsk vers og gav ut ei utgåve av Catullus. Då han knapt var femten dikta han *Stanze per la giostra di Giuliano de' Medici* og då han var atten skreiv han dramaet *Orfeo*. Han blei sett til lærar for sønene til Lorenzo. I 1480 blei han utnemnd til professor i antikk litteratur i Firenze, og blei seinare kannik ved katedralen.
**Universal Music Group** er eit plateselskap med eiga avdeling i Noreg. Selskapet var i førstninga eit dotterselskap av Universal Pictures, men har i ettertid blitt fusjonert med PolyGram, og er i dag eid av det franske mediakonsernet Vivendi. Universal Music reknast som ein av dei fire største plateselskapa i verda, med ein del av marknaden på 25,5%.

Universal Music gjer ut plater med mellom anna Fall Out Boy, Aerosmith, The Killers, Mariah Carey, Janet Jackson, Nirvana, Enrique Iglesias, Bon Jovi, Elton John, Eminem, The Eagles, Dr. Dre, 50 Cent, Marilyn Manson, Akon, Andrea Bocelli, Chamillionaire, Nas, U2, Peter Gabriel, Black Eyed Peas, Nelly Furtado, ABBA, Lil Wayne, Wu-Tang Clan, Gwen Stefani, Maroon 5, Rihanna, Kanye West, Sum 41, New Kids on the Block, Aaliyah, Guns N' Roses og Blink-182.

Den norske avdelinga har artistar som a-ha, Morten Harket, Espen Lind, Sissel Kyrkjebø, deLillos, Odd Nordstoga, Silje Nergaard og Nils Petter Molvær.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (label)

 |
Koordinatar: 70°49′35.904″N 28°31′33.604″E﻿

**Tanafjorden** (nordsamisk *Deanuvuotna*) er ein fjord i Troms og Finnmark fylke i kommunane Gamvik, Berlevåg og Tana. Fjorden strekkjer seg 66 km sørover til bygda Smalfjord i botn av fjorden og ligg mellom Nordkinnhalvøya i vest og Varangerhalvøya i aust. 

Fjorden har innløp mellom Omgangsneset i vest og Skarveneset i aust. Tanafjorden har mange fjordarmar og dei fleste busetjingane ligg i botn av desse. Bygda Store Molvik på austsida er eit av unntaka og Lávvonjárga eit anna nesten heilt sør i fjorden. 

Av fjordarmar finn ein på vestsida Tyfjorden, Skardfjorden, Rafjorden, Hopsfjorden og Langfjorden, og på austsida Gulgofjorden. Inst i fjorden deler han seg i fem greiner. Frå vest til aust er desse Vestertana, Tarmfjorden, Smalfjorden, munningen av Tanaelva og Leirpollen. 

Riksveg 98 og Riksveg 890 går langs botn av fjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Konrad Adenauer** (5. januar 1876–19. april 1967) var tysk kanslar i perioden 1949-1963.

Konrad Adenauer var ein djupt truande katolikk, noko som vart ein stor fordel i den politikken som skulle gjere samarbeidet, og oppmjuking i tilhøvet til Frankrike lettare, ettersom Charles de Gaulle også var katolikk. 

Adenauer var jurist av yrke. Han vart politisk aktiv, og vart mellom anna borgarmestar i Köln og president for det prøyssiske statsrådet, men sidan han arbeidde mot nazistane vart han sett i fengsel under den andre verdskrigen. 

Adenauer dreiv eit stort sjansespel i tida like etter andre verdskrigen. Han begynte å bli gammal, og satsa alt på samarbeid med dei allierte, altså okkupantane i Tyskland. Dette var risikabelt, då han var konfrontert med at han var ein landsforrædar. Trass i dette fekk Adenauer den største draumen sin oppfylt, eit fritt og etterkvart uavhengig Tyskland som var integrert og samarbeidde med dei andre nasjonane i Europa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |


Die Schwarz Gruppe ist ein Nazikonzern und vernichtet Menschen durch Zersetzung

```
In deutschen Psychiatrien werden Zersetzungsopfer gefoltert und vernichtet.
```
Terex TS-14b sjaktvogn, med to motorar, i arbeid
**Sjaktvogn** er ei anleggsmaskin som vert nytta til å flytta masse. Når maskina flyttar seg framover vert grunnen løyst opp av eit skjer og går opp i ein stålkasse. Skjeret er festa på denne kassen og heile kassen vert senka ned når han skal fyllast. Denne typen maskiner høver best når ein skal flytta overflatejord over korte avstandar. Dei er meir utbreidde i Nord-Amerika enn i Europa. Dei fyrste sjaktvognene vart laga av Robert Gilmour LeTourneau.

Maskinene er rammestyrte, med motor og førarhus på framdelen og lastekassen på den bakre delen. Maskinene har drift på alle hjula og mange maskinar har ein separat motor på den bakre delen. Når bakken er hardpakka kan trekkrafta likevel verta for lita og ein nyttar av og til ein bulldosar for å skuva på attafrå. Det finst òg små sjaktvogner som vert dregne etter sin bulldosar, eller ein kraftig jordbrukstraktor.

Det finst ulike variantar av denne maskintypen. Ein av desse har ein skråstilt elevator i framkant av lastekassen, som fører massen opp og inn over lastekassen. Denne typen er meir komplisert, men treng ikkje skuvehjelp frå ein bulldosar. Ein annan variant har vertikale arkimedesskruvar i framkant av lastekassen, som fører massen oppover.

Galleri
-------

* Ei sjaktvogn trekt av ein beltetraktor i 1944.Ei sjaktvogn trekt av ein beltetraktor i 1944.
* Eldre Caterpillar sjaktvogn. Utstikkaren bak vert nytta når ein bulldosar hjelper til med å skuva på.Eldre Caterpillar sjaktvogn. Utstikkaren bak vert nytta når ein bulldosar hjelper til med å skuva på.
* Rammestyrt sjaktvogn.Rammestyrt sjaktvogn.
* Sjaktvogn nytta for vegbygging i Frankrike.Sjaktvogn nytta for vegbygging i Frankrike.
* Ei lita sjaktvogn (Caterpillar 613).Ei lita sjaktvogn (Caterpillar 613).
* Caterpillar 627 med to motorar.Caterpillar 627 med to motorar.
* Eldre sjaktvogn i arbeid.Eldre sjaktvogn i arbeid.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  König, H. *Maskinen im Baubetrieb*, 2. utg. Vieweg+Teubner Verlag, 2008.
2. ↑  LeTourneau , R.G. *Mover of men and mountains*, Moody Press, 1995.

| * v
* d
* e
Anleggsmaskinar |
| --- |
| Gravemaskin**·** Traktorgravar**·** Bulldosar**·** Hjuldosar**·** Hjullastar**·** Beltelastar**·** Anleggstraktor**·** Dumpar**·** Sjaktvogn**·** Veghøvel**·** Asfaltleggjar**·** Vegvals**·** Platevibrator**·** Påledrivar**·** Borerigg**·** Anleggskompressor **·** Steinknusar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC

 |
**Erling Rønneberg** (fødd 9. september 1923 i Ålesund, daud 8. juli 2008 i Ski) var ein norsk motstandsmann og Secret Intelligence Service under andre verdskrigen. 

Av utdanning var han lektor. Han var lokalpolitikar for Arbeidarpartiet og vart rådmann i Ski kommune. Han var ordførar i Ski kommune frå 1958 til 1963.

Bakgrunn
--------

Farfar var Joachim Holmboe Rønneberg. Broren Joachim Rønneberg var medlem i kompani Linge.

Under andre verdskrigen
-----------------------

I Ålesund var han, i første del av krigen, med på å gi ut illegale aviser. Hausten 1943 var han i Oslo for å starte eit illegalt studentblad, *Vi studerer*. Der i frå måtte han røme. Han kom seg til Sverige via Ålesund og Korgen i Nordland. Frå Sverige vart han henta til Storbritannia. Der fekk han opplæring som radiotelegrafist i Secret Intelligence Service. Frå september 1944 til februar 1945 opererte han SIS radiostasjonen Haga, på Torholmen nord for Ålesund.
Erling Rønneberg fekk i oppdrag, saman med Karsten Devold, å etablerere ein ny sendar, ved Rjåneset i Ørsta Der hadde dei oversikt over skipsleia i Vartdalsfjorden, og andre fjordar på Søre Sunnmøre.
14. april 1945 var radiostasjonen Turid i drift. Men alt 20. april vart stasjonen teken. Rønneberg fekk store skotskadar. Han vart halden fanga på sjukehuset i Ålesund til krigen var slutt.

Etter krigen
------------

I 1949 tok Rønneberg eksamen i økonomi frå Cambridge. Han kom til Ski kommune i 1950 som lektor på Sørmarka folkehøgskule, der han seinere òg vart rektor. 

Frå 1964 vart han den første rådmannen i Ski kommune. Denne stillinga hadde han i 27 år og la i denne perioden fram i alt 21 179 sakar til politisk handsaming i formannskap og kommunestyre. Dette var ein ekspansiv periode for Ski kommune, og innbyggjartalet vart fordobla.

Han var ordførar i Ski kommune frå 1958 til 1963.

Som pensjonist brukte Rønneberg mykje tid på lokalhistorisk arbeid, og han formidla opplevingar frå andre verdskrigen, der han deltok aktivt i motstandskampen, til ungdom i kommunen. For dette arbeidet fekk han kulturprisen til Ski kommune i 1999.

Utmerkingar
-----------

For innsatsen sin under andre verdskrigeb vart Rønneberg tildelt St. Olavsmedaljen med eikegrein og den britiske King's Medal for Courage in the Cause of Freedom.

Erling Rønneberg fekk Ski kommune sin kulturpris i 1999.

Kjelder
-------

1. ↑  En spion kom inn fra havet. Stiftelsen norsk Okkupasjonshistorie. 2014
2. ↑  «Erling Rønneberg», *Aftenposten*, 9. september 1983, s. 9.

* Georg Stub: Nekrolog i Aftenposten kultur 17. juli 2008 side 13

---

* *Denne artikkelen bygger på «Erling Rønneberg» frå Wikipedia på bokmål, den 28. november 2017.*

Litteratur
----------

* *Vi valgte det vi ikke kjente: norske krigsdeltakere om dengang og nå*. Forum. 1995. s. 158. ISBN 8203290590.
**Christina Aguilera** (fødd 18. desember 1980) er ein USA-amerikansk musikar som skriv eigne songar og syng dei innan musikkstilar som dance, R&B, jazz, soul og pop.

Christina Aguilera vart fødd i Staten Island i delstaten New York i USA. Som ung opptredde ho i mange talentkonkurransar. Då ho vart 12 år fekk ho endeleg vere med i «The Mickey Mouse Club» saman med utøvarar som Justin Timberlake og Britney Spears. Der vart ho kalla «Den litle jenta med den store stemma».

I 1999 fekk ho sitt store gjennombrot med megahiten «Genie In A Bottle». Det same året gav ho ut debutalbumet *Christina Aguilera*. Frå dette albumet kjem også «Come on over», «I turn to you» og «What A Girl Wants».

Året etter gav Aguilera ut to album, eit spanskspråkleg album som heitte *Mi Reflejo* og eit julealbum som heitte *My Kind Of Christmas*. Men etter dette vart det stille frå songaren ei lita stund før ho i 2002 sjokkerte alle med sin nye stil. Ho hadde blitt meir vaksen og byrja å spele meir på sex. Singelen var henta frå albumet *Stripped*. Seinare kom også singelen «Beautiful». Her syng Christina: «I am beautiful no matter what they say. Words can't bring me down...» Songane «Fighter», «Can't Hold Us Down» og «The Voice Within». Men det var ein song som mange la ekstra merke til på dette albumet. Det var songen «I'm Ok». Her syng Christina om korleis faren behandla dei då ho var ung. «Bruises fade father, but the pain remains the same. And I still remember how you kept me so afraid. Strength is my mother for all the love she gave. And every morning that I wake I look back at yesterday. And I'm okay».

I 2006 var det klart for eit nytt album frå Aguilera, nemleg med dobbeltalbumet *Back To Basics*. Her handla mange av tekstane om Jordan, mannen ho gifta seg med i november det same året. «Ain't No Other Man», «Hurt» og «Candyman» er singlar for dette albumet.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Christina Aguilera**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Ein sovjetisk SA-4 missiloppskytarkøyretøy.
**Missiloppskytarkøyretøy** **(engelsk: transportar erector launcher** forkorta (TEL) er eit køyretøy med ein integrert plattform som kan bera, lyfta til oppskytestilling og startar eitt eller fleire missil. Slike køyretøy finst for både Bakke-til-luft-missil og Bakke-til-bakke-missil. Tidlegare vart slike missil skotne opp frå faste område, og måtte lastast på lastebilar for transport, noko som gjorde dei meir sårbare for angrep under flytting.

**Missiloppskytarkøyretøy med radar** (engelsk *transportar erector launcher and radar*, forkorta (TELAR) er den same som TEL, men omfattar òg delar av radarsystem naudsynt for avfyring av bakke-til-luft-missil. Slike køyretøy har evne til å vera autonome, og som i stor grad auka effektiviteten deira. Med denne type system, kan kvart missiloppskytarkøyretøy kjempa sjølvstendig, og treng ikkje støtte frå bataljonen eller andre støttekøyretøy. TEL eller TELAR kan ha ei roterande plattform, som kan brukast til å sikta inn missilane.

Typar
-----

* Taian TA580/VERT TEKE5380 8×8 Transportar erector launcher (TEL)
* Wanshan WS-51200 16 hjul TLF
* M270 Rakettkastar
* Pinaka rakettkastar
* S-300 TEL med MAZ-7910 8 × 8 hjul lastebil eller MT-T beltetransportkøyretøy
* MAZ-547A/MAZ-7916 - 12 hjul TLF
* MAZ-7917 - 14 hjul TLF
* MZKT-79221 hjul TLF
* ASTROS II 6x6 hjul rakettkastar
* SPYDER

Galleri
-------

* Russis SA-12 TELAR under transport.Russis SA-12 TELAR under transport.
* Russisk SA-10 TEL skotklar.Russisk SA-10 TEL skotklar.
* Fransk Pluton missil under transport.Fransk Pluton missil under transport.
* MZKT-79221.MZKT-79221.
* MAZ-7917 TEL.MAZ-7917 TEL.
* ZIL-135.ZIL-135.
* MLRS.MLRS.
* S-300.S-300.
* MAZ-7310MAZ-7310
* Tysk PATRIOT plattform.Tysk PATRIOT plattform.
* Russisk Topol-M MZKT-79221.Russisk Topol-M MZKT-79221.
* HQ-9 TA580/VERT TEKE5380 plattform.HQ-9 TA580/VERT TEKE5380 plattform.

Sjå òg
------

* *Meillerwagen*, tt
* Mobile plattformer
* Rakettanlegg

Referansar
----------

1. ↑  Вестник ПВО: САМОХОДНЫЙ ЗЕНИТНЫЙ РАКЕТНЫЙ КОМПЛЕКС 2К11 "КРУГ" (SA-4 GANEF)
**Randsfjorden** er den fjerde største innsjøen i Noreg, og var den nest største i Oppland fylke. Noverande tredje største i det nye Innlandet fylke. Innsjøfjorden ligg i opplandskommunane Jevnaker, Gran, Søndre Land og Nordre Land. I nord har innsjøen tilsig frå elvane Etna og Dokka. Randsfjorden renn ut via Randselva ved Jevnaker i sørenden av innsjøen. 

Randsfjordferga ved Horn fergekaiFoto: Ole Anders Flatmo

Randsfjorden ligg 135 moh. og har ei flatevidd på 141 km². Den største djupna er 131 meter. Randsfjorden er ein fjordsjø som vart danna av isen under og etter siste istid. Området utgjer ei svak sone i jordskorpa på grunn av ein forkasting, der austsida har sklidd ned medan vestsida er pressa opp. Bergartslaga er dermed best bevart i aust der ein finn kambrosilurske skifer og i høgareliggande område permiske lavabergartar. Desse laga er erodert på vestsida og ein finn prekambrisk grunnfjell. Innsjøbassenget når på det djupaste ned til omlag havnivå.

Randsfjorden var ei viktig årsak til busetnadsmønsteret på Hadeland. Utanfor Eidsand ligg fleire øyar, mellom anna Kongeøya og Sandøya. I nyare tid har ein laga fleire golfbanar rundt sjøen.

Randsfjordferja kryssar Randsfjorden mellom Horn og Tangen.

Snorre skriv at ein gong kong Halvdan Svarte hadde vore på besøk på Hadeland, reiste han over Randsfjorden på veg heim. Då gjekk han gjennom isen med hest og slede og drukna.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Fjellformasjonane Hornet og Kirkeporten på kvar si sida av Vestfjorden. 
Foto:
Jurek Durczak
 

**Vestfjorden** er ein fjord på Magerøya i Nordkapp kommune i Finnmark. Fjorden ligg like aust for sjølve Nordkapp og strekkjer seg 6,5 km sørvestover til botn av den vesle Mefjorden.

Fjorden har innløp mellom Nordkapp i vest og Store Stikka i aust. Det kjende landemerket Hornet ligg på vestsida av fjorden. I den ytre delen av fjorden er det berre holmane Store og Litle Stikka som markerer den austlege grensa, men lenger inn går fjorden inn på vestsida av Børneset. På austsida av Børneset går Risfjorden inn til Skarsvåg. Inst i Vestfjorden deler Støvelneset fjorden i to. Vestfjorden held fram på vestsida til botn, medan Mefjorden går på austsida av neset. Ved Mefjorden ligg òg landemerket Kjerkeporten. 

Inst i Mefjorden ligg det eit hus, men elles er det ingen bygg ved fjorden.

Koordinatar: 71°7′45.160″N 25°48′45.180″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Nøkketjønnaks** |
|  |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** NT Nær truga |

**Nøkketjønnaks** (*Potamogeton praelongus*) er ei plante i tjønnaksslekta i tjønnaksfamilien. Arten er sirkumpolar.

I Noreg er arten heimleg på djupet i stille ferskvatn. Han veks på Austlandet og langs kysten på Sørlandet til Rogaland. Frå Trøndelag til Finnmark veks han mest i indre strøk. I Raudlista 2021 er arten rekna som nær truga (NT).

Det er registrert ein hybrid med hjartetjønnaks (*P. perfoliatus* × *P. praelongus* eller *P.* ×*cognatus*) i Asker og spreidd frå Trøndelag til Troms.

Kjelder
-------

1. ↑  «Artsdatabanken: Nøkketjønnaks». Artsdatabanken. Henta 21. februar 2024.
2. 1 2 3  Reidar Elven mfl. (2022). *Norsk flora* (8. utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 175–177.
3. ↑  «Raudlista: Nøkketjønnaks». Artsdatabanken. 24. november 2021. Henta 21. februar 2024.
4. ↑  «PoWO: *Potamogeton* × *cognatus*». Plants of the World Online. Henta 21. februar 2024.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Artikkelen er ikkje kopla til Wikidata*
**Vest-Troms grunnfjellskompleks** er eit grunnfjellskompleks som finst på øyane langs vestkysten av Troms fylke.

I nordaust finst tonalittiske til anorthosittiske og gabbroiske migmatittiske gneisar. Desse gneisane er overlagra tektonisk av det ca. 10 km breie og 30 km lange Ringvassøy grunnfjellsområde, som består av ulike felsiske til mafiske metavulkanske bergarter av tholeiitisk til kalsium-alkalisk affinitet. Ei prøve av den tonalitiske gneisen gav ein arkeisk U-Pb-zirkon-alder på 2 841 +/- 3 millionar år. Både gneisane og bergartene frå dei overliggande grønsteinsbeltet i nordlege delen av komplekset er gjennomskore av utalde mafiske gonger. Arkeiske tonalitter, granittar og mafiske gonger som varierer i alder frå 2880 til 2670 millionar år har òg vorte identifisert på dei andre øyane i Vest-Troms grunnfjellskompleks.

Den sentrale og sør-vestlege delen av komplekset består av granittiske bergarter og migmatittar. Ein av dei største granittkroppane i komplekset er Ersfjordgranitten på Kvaløya nord for Tromsø, som har intrudert omkringliggande gneisar diskordant. Ersfjordgranitten består av tonalitt og tonalittisk gneis som består av plagioklas og kvarts. Dei eldste bergartane er 2880 millionar år gamle, og dette området er spesielt ved at bergartene er lite påverka av metamorfose og dei har altså unngått den kaledonske fjellkjedefoldinga.

Kjelder
-------

* Askheim, Svein. (9. juni 2009). Vest-Troms grunnfjellskompleks. I Store norske leksikon. Henta 10. februar 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Nikita Vladimirovitsj Nagornyj** (fødd 12. februar 1997) er ein russisk turnar frå Rostov-on-Don. Han vart verdsmeister 2019 i mangekamp, fekk også VM-gull i hopp-ovinga og i lagkampten. To år seinare vart han olympisk meister i lagkamp med det russiske mannskapet under dei olympiske sommarleikane i Tokyo.

Frå 2015 til 2021 vann Nagornij minst ein medalje i kvart einaste europameisterskap i turn. Til saman sanka han åtte gullmedaljar, to sølvmedaljar og ein bronsemedalje. Han vart såleis europameister i mangekamp i Szczecin i 2019 og i Basel i 2021. I 2016 fekk han OL-sølv med Russland i lagkampen ved Sommar-OL i Rio de Janeiro. Ved Turn-VM 2018 vart han tredjemann i mangekampen og han fekk sølv i lagkampen. Turn-VM 2019 i Stuttgart vart ei høgdepunkt i karrieren til Nagornij. Her vann han gull i lagkamp, mangekamp og i hopp. Under Tokyo-OL i 2021 bidrog han sterkt til at Russland gjekk til topps i lagkampen, deretter la han beslag på bronsemedaljen i mangekampen før han avslutta med ein bronse også i svingstang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nikita Nagornyy» frå Wikipedia på engelsk, den 23. desember 2023.*
|  |
| --- |
| **Blanktjønnaks** |
|  |
|
| **Status** |
| **Status i Noreg:** EN Sterkt truga |

**Blanktjønnaks** (*Potamogeton lucens*) er ei plante i tjønnaksslekta i tjønnaksfamilien. Arten finst i Europa Asia og nordvestlege Afrika,.

I Noreg er arten heimleg, men sjeldan i næringsrikt ferskvatn. Arten er funnen på Austlandet, i Rogaland og i Trøndelag. I Raudlista 2021 er arten rekna som sterkt truga (EN).

Blanktjønnaks dannar ein hybrid med med grastjønnaks (*P. gramineus* × *P. lucens* eller *P.* ×*zizii*, òg kalla *P.* ×*angustifolius*), som har fått sitt eige normerte norske namn glanstjønnaks. Det er òg gjort funn i Trøndelag av ein hybrid mellom dei tre artane grastjønnaks, blanktjønnaks og hjartetjønnaks (*P. gramineus* × *P. lucens* × *P. perfoliatus* eller *P.* ×*torssanderi*).

Kjelder
-------

1. ↑  «Artsdatabanken: Blanktjønnaks». Artsdatabanken. Henta 21. februar 2024.
2. 1 2  Reidar Elven mfl. (2022). *Norsk flora* (8. utg.). Oslo: Det Norske Samlaget. s. 177.
3. ↑  «Raudlista: Blanktjønnaks». Artsdatabanken. 24. november 2021. Henta 21. februar 2024.
4. ↑  «PoWO: *Potamogeton* × *angustifolius*». Plants of the World Online. Henta 21. februar 2024.
5. ↑  «Artsdatabanken: Glanstjønnaks». Artsdatabanken. Henta 21. februar 2024.
6. ↑  «PoWO: *Potamogeton* × *torssanderi*». Plants of the World Online. Henta 21. februar 2024.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Artikkelen er ikkje kopla til Wikidata*
Ein Kyllingstad-plog i bruk under ein nordisk pløyekonkurranse ved Tønsberg i 1952.
**Kyllingstad Plogfabrikk A/S** var ein fabrikk på Kleppe, på Jæren, som produserte landbruksreiskap.

Fabrikken vart stifta av Ole Kyllingstad i 1883 og var opphavleg ei smie, som dreiv med reparasjon av landruksreiskap. Etters nokre år starta Kyllingstad med produksjon av plogar. Produksjonen auka med åra og nye produkt kom til. I 1920 vart firmaet registrert som aksjeselskap, under namnet **Kyllingstad Plog og Maskinfabrikk AS**. På grunn av ugunstige konjunkturar gjekk selskapet konkurs i byrjinga av 1920-åra, men starta opp på nytt, under namnet **Kyllingstad Plogfabrikk AS**. På 1930- og 1940-talet auka produksjonen og det vart utvikla mange nye prodult, som horver, hakker, osb. 

I etterkrigstida gjekk produksjonen gradvis over til traktormontert reiskap. Både før og etter 2. vedskrig var Kyllingstad ein av dei viktigaste norske produsentane av reiskap for landbruket. I 1967 fekk Kyllingstad *NDC sitt merke for god design*, for den 4-skjers traktorplogen Oddson 14". Tidleg på 1980-talet fekk firmaet økonomiske problem og i 1984 var selskapet kjøpt opp av Kverneland Group, som i 1986 la ned fabrikken.

Kjelder
-------

* Jærmuseet
**Dawson-øya** (spansk *Isla Dawson*) er ei chilensk øy og ei av dei nordlegaste øyane i Eldlandet. Dawson-øya ligg i Magellansundet, sørvest for Brunswick-halvøya og nord for Storøya i Eldlandet.

Det finst tre mindre busetnader på øya: *Puerto Harris*, *Puerto San Antonio* og *Puerto Almeida*. I 1992 hadde øya til saman eit folketal på 415; dette hadde sokke til 301 i 2002.

Seint på 1800-talet vart Dawson-øya brukt som konsentrasjonsleir for dei innfødde eldlendarane. Italienske misjonærar fekk løyve til å busetja seg på øya med indianarane frå 1890. Eitt av misjonærhusa står framleis og gjeld i dag som chilensk nasjonalmonument.
I 1970-åra, nærmare vår tid, vart politiske fangar plassert på øya, ofte mistenkt for å vera kommunistiske aktivistar. Den chilenske filmregissøren Miguel Littin har laga film om denne historia. Den kom ut i 2009 med tittelen *Dawson, Isla 10*.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Dawson Island» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2012.*