recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Karl Alfred Nicolay Marthinsen** (25. oktober 1896–8. februar 1945) var ein norsk politimann som var sjef for Statspolitiet i Noreg under andre verdskrigen. Han vart skoten av motstandsfolk i Oslogjengen på Blindern i Oslo.

Liv
---

*Norsk Tidend* sitt oppslag om represaliane etter likvideringa av Martinsen
Marthinsen var fødd i Karlsøy, men før han var året flytta familien til eit fiskevær i dagens Nordkapp kommune, og medan han var i tenåra, vidare til Mehamn. I 1918 tok han eksamen ved underoffiserskule og vart utnemnd til sersjant. Han tok deretter handelsskule og arbeidde i fire år på kontoret til eit fiskemottak i Mehamn. Sidan vende han tilbake til det militære og var stasjonert Kirkenes, der han var etterretningsoffiser i staben til Aust-Finnmark forsvarsavsnitt.

I 1933 melde Marthinsen seg inn i Nasjonal Samling. Vinteren 1940 kom han i kontakt med sjefen for utrykningspolitiet, den framståande NS-mannen Jonas Lie, som var i Finnmark grunna vinterkrigen mellom Sovjetunionen og Finland. Etter at den tyske okkupasjonsmakta hadde oppløyst det norske forsvaret, gjekk Marthinsen inn i politiet. Han steig raskt i gradane og vart sjef for det norske tryggingspolitiet med tittelen politigeneral, og rapporterte direkte til politiminister Jonas Lie.

Våren 1941 vart Statspolitiet danna, basert på ei samordning av overvakings- og utrykningspolitiet. Marthinsen fekk sjefsstillinga i Stapo og var sidan den sentrale leiaren i norsk politi, nest etter Jonas Lie. Frå 30. mars 1944 var Marthinsen også landshirdsjef. Han var ein effektiv og til dels omsynslaus politileiar, som mellom anna aksepterte utstrakt bruk av tortur. Marthinsen stod også sentralt då dei norske jødane vart arresterte og sende til Tyskland.

Kring månadsskiftet januar-februar 1945 gav leiinga i Milorg ordre om at Marthinsen måtte ryddast or vegen. Morgonen 8. februar 1945 låg folk frå Oslogjengen gøymde ved ein bakketopp i Blindernveien på universitetsområdet. Sidan bilen til Marthinsen gjekk på knott, mista bilen mykje motorkraft og hadde låg fart på bakketoppen. Der, frå ein posisjon bak ein vedstabel ved Farmasibygninga, skaut attentat-folka mot bilen med brengun. Marthinsen vart drepen på staden, medan sjåføren vart skadeskoten.

Okkupasjonsstyret sette i verk omfattande represaliar etter drapet på Marthinsen. Til saman 29 personar vart avretta på Akershus festning som svar på attentatet. Marthinsen vart gravlagd på æreskyrkjegarden Ekeberg i Oslo. Då kyrkjegarden vart nedlagd, vart leivningane i 1952 flytta til Vår Frelsers gravlund i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karl A. Marthinsen» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2017.*

* *Norge i krig*. 1984

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Tre Cime di Lavaredo** (italiensk for «dei tre Lavaredo-toppane», på tysk kalla *Drei Zinnen*) er tre karakteristiske fjelltindar i Dolomittane i Italia og ei av dei mest kjende fjellgruppene i Alpane. Nordsida av fjellet er ein av dei seks store nordsidene i Alpane. 

Fram til 1919 danna toppane ein del av grensa mellom Italia og Austerrike. I dag ligg dei innanfor den italienske grensa i provinsane Bolzano og Belluno. Den største av dei tre toppane er 2 999 meter over havet. Han står mellom den minste toppen (2 857 moh) og den vestlegaste (2 973 moh).

Førsteklatring
--------------

Den første klatringa av den store toppen vart utført 21. august 1869 av Paul Grohmann med guidane Franz Innerkofler og Peter Salcher. Den vestlegaste toppen vart klatra på dagen ti år seinare av Michel Innerkofler med G. Ploner. Den minste toppen av den siste av dei tre til å verte klatra. Det skjedde 25. juli 1881 av Michel og Hans Innerkofler. Den minste av dei tre toppane vert rekna som den vanskelegaste av dei tre. 

Emilio Comici var den første som klatra nordsida av den store toppen i 1933. Denne delvis utskytande nordveggen vert framleis rekna som ein av dei seks store nordsidene i Alpane av fjellklatrarar.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Tre Cime di Lavaredo» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Alexander Huber og Willi Schwenkmeier (2003). *Drei Zinnen*. Bergverlag Rother. ISBN 3-7633-7513-9.
* Viktor Schemfil (1984). *Die Kämpfe im Drei-Zinnen-Gebiet und am Kreuzberg bei Sexten 1915-1917*. Universitätsverlag Wagner. ISBN 3-7030-0170-4.
* Richard Goedeke (1988). *Sextener Dolomiten*. (Alpenvereinsführer) Bergverlag Rother. ISBN 3-7633-1255-2.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***Treat Her Right***  Singel av Roy Head and the Traits |
|  |
| **Utgjeve** | 1965 |
| **Sjanger** | Soul |
| **Lengd** | 2:04 |
| **Selskap** | Back Beat |
| Låtskrivar(ar) | 
* Roy Head
* Gene Kurtz
 |
|

«**Treat Her Right**» er ein soulsong skriven av Roy Head og Gene Kurtz. Han vart spelt inn av Head and The Traits i 1965. Songen nådde andreplassen i USA på både pop- og R&B-lista til *Billboard*. The Beatles-songen «Yesterday» hindra «Treat Her Right» frå å nå toppen av *Billboard* Hot 100. Medlemmar av The Traits som spelar på denne songen er Johnny Clark på sologitar, Frank Miller på rytmegitar, Gene Kurtz på bass, Dan Buie på klaverinstrument, Danny Gomez og Tommy May på tenorsaksofon, Johnny Gibson på trompet og Jerry Gibson på trommer.

«Treat Her Right» vart spelt inn i Gold Star Studios (seinare kjend som SugarHill Recording Studios) i Houston.

Andre versjonar
---------------

Songen er blitt spelt inn av mange andre artistar, som Jimmy Page, Bruce Springsteen, Jerry Lee Lewis, Bon Jovi, Chris Farlowe (som «Treat Her Good») og Mae West og Barbara Mandrell som «Treat Him Right».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Treat Her Right (Roy Head song)» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-2004*. Record Research. s. 250.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
**Karl Amundsen** (fødd 10. november 1873 på Brandval, død 13. juni 1961 på Løten) var ein norsk snikkar og forretningsførar frå Brandval i Hedmark, og politikar for høvesvis Arbeidarpartiet og kommunistpartiet (NKP).

Amundsen var fødd og oppvaksen på ein husmannsplass under garden Sjøndem i Brandval. Han gjekk i lære og vart bygningssnikkar i Kristiania, og budde så ei tid etter 1900 i Romedal der kona hans var frå. I 1904 busette han seg på Løten og arbeidde som bygningsmann til 1911, då han fekk arbeid som forretningsførar for sjukekassa i Løten og elles var «riksforsikringenes tilsynsmand».

Etter å ha vore med i styret i Hedmark Arbeidarparti i seks år, var han amtsformann i same frå 1912. Same året vart han vald til å representere einmannskrinsen Søndre Hedemarken på Stortinget. Vald inn for Arbeidarpartiet hadde han i 1913-15 sete i tollkomiteen. Ved stortingsvalet 1915 fekk han i andre valomgang 4 379 røyster, men tapte for Karl Wefring frå Frisinna Venstre som oppnådde 4 886 røyster. Både i 1921 og 1924 stilte Amundsen som kandidat ved stortingsval, i 1924 for det nyskipa Norges Kommunistiske Parti, begge gongane utan å nå opp.

Amundsen var kjend for å ha funne på avisnamnet Demokraten.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Sahra Hausmann** (fødd 6. februar 1973) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Oslo. Perioden 1996-99 vann ho både gull- og sølvmedaljar i såvel VM som EM i handball. Ho vann elles to europeiske cupturneringar med Bækkelaget SK.

Kantspelaren Hausmann spelte på Bækkelagets Sportsklub gjennom heile 1990-talet. Saman med spelarar som Cecilie Leganger og danske Anja Andersen var ho med å vinne cupvinnarcupen både i 1998 og 1999.

Hausmann fekk sin landslagsdebut i 1993. Ho måtte vente til Sommar-OL 1996 i Atlanta før ho fekk sin meisterskapsdebut, men sat på tribunen då Noreg tapte bronsefinalen. Same hausten vann ho ein sølvmedalje med Noreg under EM i handball 1996, ein medalje av same valør fekk ho også i handball-VM 1997, ved begge desse høva gjekk dei danske handballkvinnene sigrande ut av meisterskapen. Derimot lukkast ho og Noregs lag å verte europameister i 1998 og deretter vinne handball-VM 1999 på heimebane. Under sjølve VM-finalen 1999 på Lillehammer var Hausmann atter plassert på tribunen. Ho spelte sin 90. og siste landskamp i 2000, i alt skåra ho 193 landslagsmål.

### Merittar

* OL 1996: Nr 4 etter 18–20 mot Ungarn
* EM 1996: Sølvmedalje etter 23–25 mot Danmark
* VM 1997: Sølvmedalje etter 20–33 mot Danmark
* EM 1998: Gullmedalje etter 24–16 mot Danmark
* VM 1999: Gullmedalje etter 25–24 mot Frankrike

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sahra Hausmann» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2016.*
Friluftsklubbens merke
**Friluftsklubben i Oslo** er ei foreining til fremme av frilufsliv. Klubben arrangerer turar som er opne for alle. Dei fleste turane er dagsturar i skogane rundt hovudstaden. Det blir også arrangert lengre turar i andre område som Skrimfjell, Sunnmørsalpane, Rondane og Jotunheimen. Turar går heile året og nær kvar helg. Friluftsklubben har også hyttedrift. Friluftsklubben er ein upolitisk og sjølvstendig organisasjon og er ikkje tilslutta Skiforeningen eller Den Norske Turistforening. Klubben gjev ut bladet "Friluft". Foreininga mottar inga offentleg stønad. I motsetning til Den Norske Turistforening og Skiforeningen blir Friluftsklubben drive heilt på dugnad.

Medlemsmøte
-----------

Til medlemsmøta i klubben blir det ofte invitert foredragsholdere som snakkar om ulike aspekt ved friluftsliv, også utover Nordmarka. Ein har hatt foredrag om bestiging av Kilimanjaro, Arne Hjeltnes har halde foredrag om Gutta på tur og Ragnar Lien "prikken" har fortalt om skitur til Nordpolen.

Hytter
------

Friluftsklubben driv desse hyttene i Oslomarka:

* Solstua turisthytte, på Krokskogen, like ved Kleivstua. Solstua tilbyr berre overnatting.
* Sellanrå turisthytte, i "Maridalsalpene", nær Tømte. Sellanrå er den einaste sjølvbetjente turisthytta i Oslomarka.

Friliuftsklubben driv òg vaffelserveringa på Smedmyrkoia i skisesongen.

Historie
--------

Friluftsklubben har sitt utspring i "Ungdomsgruppa" i Oslo og omegn turistforening (OOT). Ungdomsgruppa hadde ei øvre aldersgrense og medlemmer som passerte denne grensa etablerte den eksklusive foreininga "U+". U+ blei lagt ned og Friluftsklubben blei stifta 5. juni 2000.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Foreininga si nettstad
Mickey Curry som nummer 2 frå høgre.
**Michael Timothy Curry** (fødd 10. juni 1956) er ein amerikansk trommeslagar. Han er mest kjend for eit langvarig samarbeid med musikaren Bryan Adams, men har òg arbeidd med Hall & Oates, Cher, Tina Turner, Alice Cooper, David Bowie, Elvis Costello, Sam Phillips, Tom Waits, The Cult, Steve Jones og andre musikarar.

Biografi
--------

Han spelte i mange lokale band i Connecticut fram til kring 1980, då han byrja å arbeide i forskjellige studio i New York. På Manhattan vart han med i eit band kalla Tom Dickie and the Desires. Manageren deira var Tommy Mottola, som òg var manager for Hall & Oates. Mottala likte arbeidet til Curry og bad han med på innspelinga av Hall & Oates-albumet *Private Eyes*.

Omkring same tid møtte Curry produsenten Bob Clearmountain, som nettopp hadde byrja å arbeide med ein ung Bryan Adams. Kort tid etter spelte Curry på det andre albumet til Adams, *You Want It You Got It*. Han turnerte med Hall & Oates i fleire år og spelte på fleire studioalbum med Adams. Frå 1986 turnerte han òg fast med Adams. Curry har spelt på nesten alle albuma til Adams.

I tillegg til Bryan ADams har Curry spelt med andre artistar, som Jude Cole og The Cult.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mickey Curry» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Bio Section». Mickeycurry.com. 4. september 2009. Henta 6. mars 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Nettlesaren Mozilla Firefox og Xclock i twm
**twm** er ein vindaugehandsamar for X Window System, og har blitt distribuert som standard vindaugehandsamar sidan fjerde utgåva av X (X11R4). Han støtter tittellinjer, dekorerte vindauge og ikon, og er til ein viss grad konfigurerbar. Sjølv om twm var eit stort gjennombrot då han kom ut, har han blitt utmanøvrert av nyare vindaugehandsamarar. Det vert heller ikkje gjort noko vedlikehald på twm lenger. Vindaugehandsamaren er fortsett tilgjengeleg som del av mange X-distribusjonar, sjølv om han vert lite brukt som anna enn «siste skanse». Somme VNCserverar nyttar twm som standard vindaugehandsamar ved installasjon.

Historie
--------

Den første versjonen, som vart skriven av Tom LaStrange for X11R1, vart publisert på Usenet comp.unic.sources den 13. juni 1988. Mindre enn eit år seinare vart han kontakta av Jim Fulton frå X Consortium som foreslo at LaStrange gav over vedlikehaldet av kjeldekoden til X Consortium. Etter å ha gjort den kompatibel med den da nye Inter Client Communications Conventions Manual overtok den plassen til uwm som standard vindusbehandler fra X11R4, den fjerde utgåva av vindaugesystemet. 

Sjølv om twm i dag vert nytta svært sjeldan, har den hatt ein massiv innverknad på utviklinga av andre vindaugehandsamarar. Fleire vindaugehandsamarar, slik som swm; vtwm; tvtwm; ctwm; fvwm, byggjer direkte vidare på koden til twm, mens andre har henta idear og konsept derfrå.

Namnet
------

Det har vore noko usemje om forkortinga twm står for. *Tom's* og *Tab* Window Manager. Begge namna er i grunn rette. Det originale namnet var *Tom's Window Manager*, men då X Consortium tok over prosjektet, vart namnet forandra til *Tab Window Manager*. Slik vart det grunngjeve:

> *To save Tom LaStrange from being blamed for any of the massive numbers of changes that have been done to twm since he gave up control of it, the name «twm» now stands for «Tab Window Manager»*.
> 
> 


|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| **Vindaugehandsamarar for X window** |
| AfterStep | Blackbox | evilwm | Enlightenment | Fluxbox | FVWM | IceWM | Ion | KWin | Metacity | MWM | Openbox | Sawfish | twm | Window Maker |

 |
Figur av Meissnereffekten. Dei magnetiske feltlinjene, representert med piler, går utanom ein superleiar når han er under ein kritisk temperatur.
**Meissnereffekt** er eit fenomen der superleiarar viser seg ugjennomtrengelege for magnetiske feltlinjer. Effekten kan reknast som ei form for diamagnetisme, og blir forklart ved at det oppstår ei ordna elektronrørsle i overflata til leiaren, slik at magnetfeltet inne i leiaren blir oppheva. I nokre superleiarar (type I, t.d. tinn, kvikksølv) blir feltet oppheva fullt så lenge det er svakt. Men ved ein kritisk styrke, som regel omkring 0,1 tesla, trengjer det inn i leiaren, og samstundes opphøyrer denne å vere superleiande. Avkjølast eit slikt stoff i eit sterkt magnetfelt, blir det ikkje superleiande før magnetfeltet reduserast til under den kritiske styrken. Straks det blir superleiande, forsvinn magnetfeltet inne i leiaren.

I andre stoff (type II, t.d. vanadium, niob eller samansette material) trengjer magnetfeltet delvis inn òg når det er superleiande. Desse stoffa held superleingsevna si i forholdsvis sterke felt, og kan difor brukast til superleiande magnetar. Men òg for desse er det ein kritisk feltstyrke der superleiinga opphøyrer.

Meissnereffekten vart oppdaga 1933 av tyskaren Walther Meissner og Robert Ochsenfeld.

Kjelder
-------

* meissnereffekt. I Store norske leksikon. Henta frå:
| Cherbourg-Octeville |
| --- |
| Luftfoto av Cherbourg Luftfoto av Cherbourg |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Cherbourg-Octeville** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Normandie  Manche |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  6,91 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik - Storbyområde | 44 108   3 667/km² 117 855 |
| Koordinatar | 49°38′″N 1°38′″W﻿Koordinatar: 49°38′″N 1°38′″W﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 50100 |
| Bilnummer | www.ville-cherbourg.fr |
| Plassering |
|  |

**Cherbourg-Octeville** er ein by og kommune nordvest i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Manche i regionen Normandie og har om lag 45 000 innbyggjarar. Etter ei folketeljing i 1999 har storbyområdet 117 855 innbyggjarar. 

Kommunen oppstod då byen Cherbourg vart slått i saman med Octeville den 28. februar 2000 og fekk det offisielle namnet Cherbourg-Octeville. Cherbourg-Octeville ligg nord på halvøya Cotentin

Eit arsenal for Den franske marinen ligg i Cherbourg.

Historie
--------

19. juni 1864 fann det militære samanstøtet mellom USS «Kearsarge» og CSS «Alabama» stad utanfor Cherbourg. Cherbourg var første stoppestad for RMS «Titanic» etter ho gjekk ut frå Southampton i England. 

Slaget ved Cherbourg i juni 1944 følgde etter Operasjon Overlord, og dei allierte klarte å erobre byen 30. juni. 

Forfattaren Alfred Rossel var frå Cherbourg og komponerte mange songar som dannar ein del av arva frå området. Rossel sin song «Sus la mé» («På havet») er ein patriotisk song som ofte vert sunge i regionen. Den lokale dialekten vert kalla cotentinais

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cherbourg på Titanic-Titanic.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Mick «Woody» Woodmansey** (fødd 1951) er ein engelsk trommeslagar frå Driffield i Yorkshire, mest kjend for arbeidet sitt med David Bowie og The Spiders from Mars. Han spelte på Bowie-albuma *The Man Who Sold the World* (1970), *Hunky Dory* (1971), *The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars* (1972) and *Aladdin Sane* (1973).

Woodmansey vart erstatta i The Spiders from Mars av Aynsley Dunbar, som spelte på det neste albumet til Bowie i 1973, *Pin Ups*. Woodmansey danna The Spiders from Mars for eitt album, i lag med bassisten Trevor Bolder. Dei måtte nytte Dave Black på sologitar fordi Mick Ronson var utilgjengeleg og Pete McDonald song solovokal. Dei hadde med seg klaverspelaren Mike Garson, som hadde vore ein viktig del av bandet til Bowie i Ziggy Stardust-tida. Bowie medverka ikkje i det heile til albumet kalla *The Spiders From Mars*.

Etter at the Spiders var endeleg oppløyst, danna han bandet Woody Woodmansey's U Boat, med Phil Murray, Frankie Marshall, Phil Plant og etter kvart Martin Smith, og dei gav ut debutalbumet *U Boat* i 1977.

Woodmansey har òg spelt med Art Garfunkel.

Han spelte i bandet Cybernauts, og er i dag trommeslagar i 3-D.

Diskografi
----------

### Med David Bowie

* *The Man Who Sold the World* (1970)
* *Hunky Dory* (1971)
* *The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars* (1972)
* *Aladdin Sane* (1973)
* *Ziggy Stardust - The Motion Picture* (konsertopptak frå 1973, gjeven ut i 1983)
* *Santa Monica '72* (konsertopptak frå 1972, gjeven ut i 1994)

### Med Dana Gillespie

* *Weren't Born a Man* (1974)

### Med The Spiders From Mars

* *Spiders from Mars* (1976)

### Med Woody Woodmansey's U-Boat

* *Woody Woodmansey's U-Boat* (1977)

### Med Cybernauts

* *Cybernauts Live* (2001)

### Med 3-D

* *Future Primitive* (2008)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mick Woodmansey» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Woody Woodmansey's U Boat - *U Boat*, 1977: WindowsMedia.com website.
2. ↑  Art Garfunkel Arkivert 2007-04-08 ved Wayback Machine. collaboration: *ArtGarfunkel.com* website.
3. ↑  Cybernauts Arkivert 2005-04-04 ved Wayback Machine. band membership: *DefLeppard.com* website section.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den offisielle heimesida Arkivert 2016-01-31 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Columbitt**-(**tantalitt**-)gruppa er ei gruppe mineral som omfattar blant anna columbitt-Fe (tidl. ferrocolumbitt), columbitt-Mn (tidl. manganocolumbitt), columbitt-Mg (tidl. magnocolumbitt) og fersmitt. Denne mineralgruppa er nærskyld med euxenitt-gruppa. Columbitt krystalliserer rombisk, er svart med submetallisk glans og er hardt (H 6-6,5) og tungt (5,2 - 6,7 g/cm3 ). Det er kalla opp etter figuren Columbia.

**Columbitt-(Fe)** er karakteristisk for granittiske pegmatittgangar og finst fleire stader i Noreg. Det er kjemisk sett eit jarn-niob-oksid, FeNb2O6, som dannar blandkrystaller med det tilsvarande tantalmineral, FeTa2O6(tantalitt-Fe).

**Columbitt-(Mn)** MnNb2O6 finst ofte på same måte som columbitt-(Fe) men er ikkje så vanleg. Minerala kan berre skiljast ved kjemiske analysar. Columbitt-(Fe) er kjent frå mange pegmatittar i Østfold og Iveland-Evje-området. Columbitt-(Mn) er kjent frå til dømes Sørfold, Tokke og Iveland.

Kjelder
-------

* «Columbitt». *Store norske leksikon*. 6. mars 2009. Henta 14. februar 2014.

1. ↑  Columbite-(Fe) Mineral Data
2. ↑  Columbite-(Fe) on Mindat.org

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Columbitt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
| **Ratonneau** |
| --- |
| Stranda ved St Estève på søraustsida av RatonneauStranda ved St Estève på søraustsida av Ratonneau |
| Geografi |
| **Stad** | Middelhavet utanfor Marseille |
| **Koordinatar** | 43°16′55″N 5°18′32″E﻿ |
| **Øygruppe** | Frioul

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Frankrike |
| **Department** | Bouches-du-Rhône

 |

**Ratonneau** er ei av øyane i øygruppa Frioul i Middelhavet nær Marseille utanfor sørkysten av Frankrike. Ho er relativt lang og tynn, og er om lag 2,5 km lang, men ikkje breiare enn 500 meter. Ho er forbunde med den nærliggande øya Pomègues, som går om lag parallelt, via ein molo som vart konstruert i 1822 for å danne eit hamneområde.

Den romerske flåten som omleira Marseille i 49 fvt. ankra opp ved øya. Seinare vart øya nytta for å setje utanlandske sjømenn i karantene, særleg dei som hadde kolera. Det neoklassiske hôpital Caroline vart konstruert på austsida av øya i 1828 etter teikningar av Michel-Robert Penchaud, men vart delvis øydelagd av bombetokt under den andre verdskrigen. 

På midten av øya ligg ei festning, og ei mindre festning ligg ved den vestlege enden. Den mindre øya If ligg mot søraust. 

Øya har fleire strender, og i dag vert øya hovudsakleg vitja av turistar, som kjem hit med båtar frå Gamlehamna i Marseille om sommaren. Øya har turistrestaurantar, nokre suvenirbutikkar, ein brannstasjon og eit rådhus. Det er ikkje lov med motoriserte køyretøy.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Springfield** er ein by sørvest i delstaten Massachusetts i USA med 155 929 ibuarar i 2020. Byen er fylkessete i Hampden County og ligg i eit storbyområde med ikring 700 000 fastbuande. Springfield ligg på austbreidda av Connecticut-elva, 39 kilometer nord om Hartford, hovudstaden i Connecticut, på vestbreidda av elva.

Historie
--------

Springfield vart grunnlagt i 1636. Under den amerikanske revolusjonen vart Springfield utpeika til å hyse staten USA sitt våpendepot, grunna den sentrale plasseringa til byen. Der laga ein dei såkalla Springfield-riflene, våpenet som soldatane i unionist-hæren nytta under borgarkrigen i USA. Våpendepotet Springfield Armory vart nedlagt i 1968 og er i dag museum. Museet hyser verdas største samling av historiske amerikanske skytevåpen.

I dag er byen den økonomiske hovudstaden i denne delen av Massachusetts.

Den fyrste amerikanske ordboka, den fyrste USA-amerikanske gassdrivne bilen og den fyrste maskinelle dreiebenken med utskiftbare delar, såg alle dagens lys i Springfield. I 1891 vart idretten korgball skapt i Springfield. Bokforlaget Merriam-Webster har hatt hovudkontor i byen sidan det vart grunnlagt i 1831.

Springfield.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Springfield, Massachusetts» frå Wikipedia på engelsk, den 1. mai 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Springfield i Massachusetts**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Twilight** er ein bokserie skriven av den amerikanske forfattaren Stephenie Meyer.
Serien består av fire bøker som kom ut mellom 2005 og 2008. Dei fire bøkene har kome ut på norsk med titlane *Evighetens kyss* (eng. *Twilight*), *Under en ny måne* (*New Moon*), *Formørkelsen* (*Eclipse*) og *Ved daggry* (*Breaking Dawn*). I november 2009 var det blitt selt over 85 millionar eksemplar av bøkene, og dei var blitt omsette til minst 38 ulike språk.

Serien er også blitt filmatisert. *Twilight*-filmen kom ut i 2008 og den andre, *The Twilight Saga: New Moon* i 2009. Den tredje filmen, *The Twilight Saga: Eclipse*, har utgjevingsdato 30. juni 2010.

Ung jente held eit eple. Motivet er brukt til å illustrere *Twilight* og symboliserer forboden frukt, som nemnd i Bibelen.

Referansar
----------

1. ↑  What's with the apple?, stepheniemeyer.com

* «Stephenie Meyer: Midnight Sun» (PDF). Henta 24. november 2009.

* Opphavleg omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta torsdag 7. januar 2010, klokka 19:56.
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Twilight (series)» frå Wikipedia på engelsk, den 14. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Twilight Norge
* Stepheniemeyer.com - Twilight Series
* TwilightTheMovie.com Arkivert 2011-02-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Ein klassisk overdrive-pedal frå Ibanez.
**Forvrenging** eller **distortion** i musikk er ein effekt som endrar lyden. Han vart typisk nytta i samband med elektriske gitarar i form av ein effektpedal som er kopla til ein gitarforsterkar, eller som ein innebygd funksjon i forsterkaren. Bruken av effekten byrja då ein oppdaga at røyrforsterkarar går *overdrive* (kjem i høg intensitet) når røyra vert overbelasta. Overdrive i si reine form utan effektpedalar vert stadig nytta i flittig i kombinasjonen mellom hammondorgel og Leslie-høgtalarar. Sistnemnte er ein særskild konstruert forsterkar/høgtalar som vert nytta for å frambringe spesielle lydeffektar ved å utnytte dopplereffekten. Denne lyden vart utvikla og perfeksjonert av Jon Lord frå rockebandet Deep Purple. I musikksjangrar som rock, heavy metal og hardrock vert desse lydeffektane nytta ofte. Forvrenging av lyd i negativ forstand, til dømes ved komprimering av lydfiler som MP3 er noko anna.

Overdrive / distortion
----------------------

Ein overdrivepedal klipper eller overstyrer og/eller komprimerer dynamikken i eit lydsignal. Effekten legg til *sustain* (varigheit), harmoniar, og overtonar som gitaren ikkje ville hatt utan desse hjelpemidla. Den mest brukte typen pedalar legg til *sustain* og ein varmare, rundare klang, mens dei meir ekstreme legg til mange overtonar som ikkje eksisterer i den eigentlege tonen, og gjer at ein får ein mykje meir kompleks og dissonerande tone, som lyder skarpare for øyret. 

Ein annan måte å oppnå distortionlyd er å gje ein røyrforsterkar eit mykje sterkare signal (*gain*) enn han klarer å behandle. Og ein oppnår då same effekt. Det er denne metoden ein meiner når ein bruker ordet «overdrive». Ein varierer då graden av forvrenging (*distortion*) ved å justere innsignalet opp for å få meir forvrenging eller ned for å få mindre. Mange gitarister meiner denne metoden gir ein betre og meir autentisk distortioneffekt. Dei fleste røyrforsterkarar til elektrisk gitar og bassgitar er tilrettelagt for dette.

Fuzz
----

Ein fuzzboks lager òg ein forvrengt versjon av lydsignalet, men i motsetnad til andre distortionpedalar, aukar han og klipper signalet tilstrekkeleg. Dermed vert ei vanleg sinusbølgje om til ei bølgjeform som er mykje nærare ei firkantbølgje. Lyden av dette gjev ein klassisk fuzztone, som er litt røff i kantane. Han blir enno meir forvrengd enn lyden i ei vanleg forvrenging eller overdriveboks. Fuzzlyden har vanlegvis òg ein lågare mellomtone enn andre forvrengde eller endra lydar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Distortioneffekter» frå Wikipedia på bokmål, den 18. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   «Guitar Distortion Pedals», *AMS*
2. ↑  «Guitar Dictionary» Arkivert 2017-12-08 ved Wayback Machine. *Music Dictionary*
3. ↑  «Jon Lord», *Dairiki.org*
4. ↑  *«The Distortion of Sound»*, arkivert frå originalen 30. september 2014, henta 18. februar 2018

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |
Koordinatar: 66°21′S 114°38′E﻿

**Colvocoresses Bay** er ei bukt langs Budd Coast ved Williamsonbreen. Bukta er over 30 nautiske mil brei ved innløpet og er okkupert av bretunger og isfjell frå Williamsonbreen og Whittlebreen. Ho vart skissert av G.D. Blodgett (1955) frå flyfoto teken under U.S. Navy Operasjon Highjump (1946-47), og vart namngjeven av Advisory Committee on Antarctic Names etter George Colvocoresses, som var sjøkadett på sluppen «Vincennes» under US Exploring Expedition (1838-42) leia av Charles Wilkes. Colvocoresses, som seinare vart kaptein i U.S. Navy, publiserte (1852-55) si eiga skildring om reisa i *Four Years in the Government Exploring Expedition Commanded by Captain Wilkes*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Colvocoresses Bay». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Colvocoresses Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Treak** (uttalt med to stavingar, frå norrønt *trehakl*, 'motgift') er ein særeigen, lakrisaktig norsk søtsak laga av brunt sukker, fløyte og einebær. Han kan minna om fløytekaramell i tekstur, med mild smak av einebær. Treak har ord på seg for å styrka immunforsvaret.

«Treak» eller «treakel» kan også ganske enkelt visa til lakris.
Ordet treak kjem opphavleg frå gresk *thēriaca* (θηριακή), 'motgift', og har kome til norsk gjennom låtysk.
Det er omtalt i bøkene om Kristin Lavransdatter.

Kjelder
-------

1. ↑  Høeg, Ove Harbo (1996). *Eineren i norsk natur og tradisjon*, Norsk skogbruksmuseum, s. 103–108
2. ↑  Fjelstad, Sverre M. (1930-) (1999). *På tur!*. Schibsted. s. 50. ISBN 8251617553.
3. ↑  treak i Norsk Ordbok
4. ↑  «treacle, n.» OED Online. Oxford University Press, mars 2016.
5. ↑  «treak» i Nynorskordboka.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Treak» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juni 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppskrift på treak ved Matoppskrift.no
Finsk/svensk røykstove med røykomn.
**Røykstove** er ein type bustadhus der røyken frå eldstaden går rett ut i rommet og gjennom ei opning i taket. Eldstaden er enten ein open åre oftast plassert midt på golvet, eller ein røykomn plassert i eit hjørne av rommet. Frå begge desse typane eldstad går røyken ut i rommet, legg seg under taket og går ut i friluft gjennom ei opning i taket kalla ljore. Før røykomnen og skorstein vart vanleg, var hus med åre det normale i Noreg og vart berre kalla stove. Etter at stovene kom på museum blir denne typen kalla «årestove». Ulikt åren er røykomnen ein nesten lukka eldstad, vanlegvis oppmura av stein og leir. Steinmassene gjev god magasinering av varmen, men samstundes mindre lys. Hus med røykomn blir kalla «røykomnstove» eller berre røykstove.

Ordet «stove» (stogo, stugu, stue) blir i denne samanheng brukt mest om det vi i dag kallar våningshus eller bustadhus, ikkje berre eitt bestemt rom i bustaden. Etter at skorstein eller peis vart vanleg i bustadhus hadde mange gardar framleis eit eige eldhus bygd som røykstove.

Røykomnen avløyste åren i vikingtid eller mellomalder, i følgje Lorentz Dietrichson skjedde dette særleg i Olaf Kyrres tid og gjennom kontakt med normannarane som herska i England. Overgangen frå røykomn til eldstad med skorstein er bygningshistorisk ein av dei viktigaste her i landet. Første gong skorsteinsinnretning er nemnt i Noreg, er for Erkebispegården kring 1428, men det kan òg ha vore skorstein i Håkonshallen frå 1250. I store delar av landet vart peis eller grue teken i bruk på 1600-1700-talet, bygg med skorstein fekk gjerne namnet «peisstove» etter eldstaden. Unnatak er særleg Vestlandet der ein held på røykomnen og i større grad gjekk direkte over til jarnomn då denne kom på 1800-talet. Innføring av skorstein gav reinare lufte innomhus og det gjorde det mogleg å legge himling, innreie loft og byggje i fleire etasjar. Då ljoren forsvann var det også plass til ein solid lansgåande bjelke under mønet, ein mønsås, slik at «åstaket» kunne erstatte sperretaket.

Kjelder
-------

1. ↑  *Vestlandets historie*, band 2 (Samfunn). Bergen: Vigmostad & Bjørke, 2006.
2. ↑  Riksantikvaren om røykstove (publisert 10. mars 2010), lese på nett 4. april 2013.
3. ↑  Vreim, Halvor (1947): Norsk trearkitektur. Oslo: Gyldendal.
4. 1 2 3  Dietrichson, Lorentz (1906): Vore Fædres Verk: Norges Kunst i Middelalderen - en populær Fremstilling. Kristiania: Gyldendal
5. ↑  Sunnfjord museum: byggeskikk[*daud lenkje*] lese på nett 4. april 2013.
Koordinatar: 61°3′59.78″N 10°25′36.73″E﻿

Minnealtar nær den gamle kyrkjestadenFoto: Jan-Tore Egge

Røykjelseskar frå RøyneFoto: Kulturhistorisk museum

**Røyne kyrkje** (eller *Røine kyrkje*) på Vingrom skal ha stått litt nord for noverande Røine gård. Tunet låg der inntil på 1700-talet. Området vart planert rundt 1970, og det finst ikkje synlege restar etter kyrkja i dag. Kyrkja er omtala i eit skinnbrev frå 1407, og det går fram av skinnbrev frå 1344 og 1411 at Rise var prestegard..

Dagfinn Skre, som har skrive om området sin kyrkjearkeologi, meiner at den beskjedne størrelsen på gardane i området tyder på at kyrkja har vore oppført som fellesprosjekt snarare enn som høgendekirke på den største garden. Utsjånaden til kyrkja synest å vere ukjend.

Det er reist eit minnealtar nær den gamle kyrkjestaden, der det iblant vert halde friluftsgudstenester.

Kjelder
-------

* Skre, Dagfinn (1988). *Gård og kirke, bygd og sogn. Organiseringsmodeller og organiseringsenheter i middelalderens kirkebygging i Sør-Gudbrandsdalen*. Øvre Ervik: Alvheim & Eide. s. 72-73. ISBN 82-90359-44-6.  [Riksantikvarens rapporter 16]

* *Denne artikkelen bygger på «Røyne kirke (Lillehammer)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Røyne kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Fotnotar
--------

1. ↑  Gnr. 25, jf. Gardar på Lillehammer
2. ↑  Skre (1988), s. 72–73.
3. ↑  Lillehammer kommune og Skre (1988), s. 71.
4. ↑  Sjå t.d. *Vår fedrearv. Menighetsblad for Lillehammer og omegn* nr. 2/2014, s. 19.
Risør Tresnekke 1967-modell
**Trebåt** er ein båt laga heilt eller hovudsakleg av treverk. Slike båtar blir bygga av profesjonelle trebåtbyggarar, eller i nokre tilfelle av amatørar som ein hobby.

I dag er trebåten ein moderne båtkonstruksjon som ofte kombinere flere typer materialar. Det finst ei rekkje ulika typar, som snekke, skøyte, seglbåt og motorbåt.

Sjølv om plastbåten er ein stor aktør finst det framleis mange trebåtar, og nokre er på museum som har samla gamle og spesielle modellar. Det blir også halde trebåtfestivalar der ein viser fram trebåtar.

Nokre kjende trebåtar er for vikingskipa, «Fram» og Redningsskøyta.
Kjende norske trebåtbyggarar er Colin Archer, Johan Anker og Bjarne Aas.

Sjå òg
------

* Vollen kystkultursenter
* Klinkbygde båtar
* Risør Trebåtfestival

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trebåt» frå Wikipedia på bokmål, den 4. september 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trebåtbyggerier i Norge

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNE

 |
Foto over utsikta frå Grande Dixence-demninga.
Kart over Dix-reservoaret med Grande Dixence-demninga.
**Grande Dixence** er eit vasskraft-kompleks som består av den 285 meter høge ***Grande Dixence-demninga*** og kraftstasjonane *Bieudron*, *Fionnay*, *Nendaz* og *Chandoline* i kantonen Valais, heilt sørvest i Sveits.

**Bieudron-stasjonen** i Cleuson har tre peltonturbinar kvar på 432 - 449 MW, med totalt installert vasskrafteffekt på 1269 MW. Direkteeffekten av Grand Dixence og litt kraft frå Mauvoisin-demninga (128 MW), gjev ein vannkraftproduksjon på inntil 1800-2100 MW i heile komplekset.

Grande Dixence vasskraftverk er eit kompleks som omfattar følgjande fire kraftstasjonar:

* **Bieudron** - 1269 MW, 3 turbinar, høgdefall 1883 m
* Fionnay - 290-321 MW, 12 turbinar, høgdefall 874 m
* Chandoline - 150 MW, 10 turbinar, høgdefall 1748 m
* Nendaz - 390-408 MW, 12 turbinar, høygefall 1008 m

Reservoara omfattar Lac de Cleuson på 0,51 km², og Lac des Dix på 3,65 km². Sistnemnde blir regulert av Grande Dixence-demninga, som er heile 285 meter høg og dermed den høgaste i Europa. Vekta til demninga er 15 millionar tonn, meir enn vekta av Keops-pyramiden. Innsjøen, som ligg 2364 moh, blir inntil 284 meter djup når han er fylt opp med inntil 400 millionar m³ vatn.

Dei fire kraftstasjonane ligg 1800 meter lågare enn demninga, altså på om lag 550 moh nede i Rhône-dalen. Det er i tillegg eigne pumpestasjonar i Arolla, Ferpècle, Stafel og Z'Mutt. Operatørselskapet er det lokale konsortiet Grande Dixence SA, som vart grunnlagt i 1950 og held til i byen Seten. Årleg produksjon er på om lag 2 TWh, som utgjer om lag ein femtedel av den elektriske krafta som blir produsert ved hjelp av oppdemming i Sveits.

Den første demninga i Grande Dixence vart bygd 1922-47, men dagens store demning vart nybygd frå 1951 til 1965, gjennom 15 års anleggsarbeid. I 1958 vart vekselstasjonen i Chamoson sett opp, og i løpet av tjue år var totaleffekten oppe i 800 MW. Dette vart meir enn dobla gjennom anleggsarbeid 1993-98, då kraftstasjonen i Cleuson vart bygd ut.

I år 2000 oppstod det eit brot i det eine avløpsrøret for vatn frå demninga, og anlegget vart stengt for rekonstruksjon. Dette starta i 2005 og stod ferdig i 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grande Dixence Arkivert 2009-09-22 ved Wayback Machine. - offisiell nettstad på engelsk.
* Grande Dixence Arkivert 2009-08-29 ved Wayback Machine. - historie.
* Historisches Lexikon der Schwaiz - «Grande Dixence».
Den søramerikanske unionen

Den søramerikanske unionen 2008.
**Den søramerikanske unionen** (nederlandsk *Unie van Zuid-Amerikaanse Naties*, forkorta *UZAN*, portugisisk *União de Nações Sul-Americanas*, forkorta *UNASUL*, spansk *Unión de Naciones Suramericanas*, forkorta *UNASUR*, engelsk *Union of South American Nations*) er eit frihandelsområde, bygd etter modell av Den europeiske unionen (EU), som dekkjer heile Sør-Amerika med unntak av Fransk Guyana, Falklandsøyane og Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane. 23. mai 2008 vart traktaten som skipa Den søramerikanske unionen signert. Han trådte i kraft 11. mars 2011.

Medlemsland
-----------

|  |  |
| --- | --- |
| * Argentina
* Bolivia
* Brasil
* Chile
* Colombia
* Ecuador
 | * Guyana
* Paraguay
* Peru
* Surinam
* Uruguay
* Venezuela
 |

### Observatørar

* Mexico
* Panama

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «De søramerikanske lands union» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Den søramerikanske unionen**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Den søramerikanske unionen |
| --- |
| Medlemmar | 
* Argentina
* Bolivia
* Brasil
* Chile
* Colombia
* Ecuador
* Guyana
* Paraguay
* Peru
* Surinam
* Uruguay
* Venezuela

 |
| Observatørar | 
* Mexico
* Panama

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
**Den store ufreden** (finsk *isoviha*, svensk *stora ofreden*) er eit omgrep som vert nytta i finsk historie om den russiske invasjonen og okkupasjonen av det svensk-kontrollerte Finland frå 1714 og fram til freden i Nystad i 1721, som enda den store nordiske krigen. Stundom vert uttrykket nytta om heile den store nordiske krigen.

Under krigen kjempa finske soldatar i Polen og Russland, men dei vart òg sende ut for å forsvare områda i Baltikum, der dei gradvis måtte bukke under for åtaka til Peter den store. Etter nederlaget i Poltava i 1709, var ikkje den svenske armeen lenger til nok hjelp. Russland erobra Viborg i 1710 og invaderte resten av Finland i 1713, der dei slo den finske armeen i slag i Pälkäne i 1713 og Storkyro (Isokyrö) i februar 1714.

Etter sigeren i Isokyrö vart Mikhail Golitsyn guvernør i Finland. Finnane starta geriljakrig mot russarane. Som hemn måtte dei finske bøndene betale store skattar til russarane (som var vanleg på den tida). Plyndringa var omfattande, særleg i Österbotten og i samfunna nær hovudfartsårene. Kyrkjene vart plyndra og Isokyrö brende ned til grunnen. Russarane nytta brente jords taktikk i eit fleire hundre kilometer breitt belte for å hindre svenske motåtak. Om lag 5 000 finnar mista livet og kring 10 000 vart tekne som slavar, og berre nokre få tusen av desse kom nokon gong attende. Tusenvis, særleg funksjonærar, flykta òg til det (relativt) trygge Sverige. Dei fattigare bøndene gøymde seg i skogane for å unngå herjinga til okkupasjonsmakta og tvangsutskrivinga.. Nådeløysa var verst mellom 1714 og 1717 då den frykta svenske greven Gustaf Otto Douglas, som hadde gått over til russarane i løpet av krigen, leia okkupasjonen. 

I tillegg til røvinga til russarane vart Finland, i lag med dei baltiske landa, råka av pest. I Helsingfors mista 1185 menneske livet, nesten to tredjedelar av innbyggjarane.

Sjølv den svenske vestsida av Bottenhavet vart herja av russarane. Byen Umeå vart brend ned av russarane den 18. september 1714 og etter å ha vorte bygd opp att, vart han herja igjen i 1719, 1720 og 1721. 

Det tok fleire tiår før den finske folkesetnaden og økonomien kom seg på fote att etter freden i 1721, men då vart Finland igjen plaga under den mindre ufreden, som ikkje råka landet like hardt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greater Wrath» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ *Svenska slagfält*, 2003, (Wahlström & Widstrand, ISBN 91-46-21087-3)

1. ↑  *Suomen historian pikkujättiläinen*. ISBN 951-0-1425-0. s. 265.
2. 1 2  Uppslagsverket Finland, 1985

Sjå òg
------

* Den store nordiske krigen
* Finsk historie
* Den mindre ufreden
* Den gamle ufreden
Verdas første **is-kalorimeter**, nytta vinteren 1782-83, av Antoine Lavoisier og Pierre-Simon Laplace, for å avgjere varmen skapt av forskjellige kjemiske endringar.
Eit **kalorimeter** (frå latin *calor*, som tyder varme) er eit apparat nytta innan kalorimetri eller varmemåling, der ein måler varmen skapt av kjemiske reaksjonar eller fysiske endringar, i tillegg til varmekapasitet. Eit enkelt kalorimeter består berre av eit termometer festa til ein metallboks fylt med vatn over eit forbrenningskammer. 

For å finne entalpi-endringa per mol av eit stoff A i ein reaksjon mellom dei to stoffa A og B, vert stoffa lagt til eit kalorimeter og temperaturen vert målt før og etter reaksjonen. Ved å multiplisere temperaturendringa med massen og dei spesifikke varmekapasitetane til stoffa, får ein ein verdi for energien som er gått tapt eller er absorbert under reaksjonen. Ved å dele energien på kor mange mol av stoffet A som var med i reaksjonen får ein entalpiendringa til reaksjonen. Denne metoden vert hovudsakleg nytta innan akademisk læring, sidan han skildrar kalorimetriteorien. Han tar ikkje omsyn til varmetap gjennom boksen eller varmekapasiteten til termometer og sjølve boksen.

Sjå òg
------

* Entalpi
* Varme
* Kalori
* Forbrenningsvarme

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Calorimeter» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------
**Kalsedon** er ein særs finkorna (mikro- til kryptokrystallinsk) varietet av kvarts med fibrig tekstur. Mineralet har voksaktig glans og vanlegvis gråleg farge, men det finst fleire fargetypar som blir brukt som edelsteinar, mellom anna karneol og sarder som er raudlege, krysopras og plasma som er grøne og heliotrop (blodstein) som er grøn med blodraude flekker. Agat er eit banda variant av kalsedon, likeeins onyks og sardonyks, som har parallelle band (brukast til kaméar). Jaspis, flint, chert og prasem er nærskyld med kalsedon, men er meir urein og har korna tekstur. Kalsedon-mineral opptrer særleg i holrom i sedimentære bergartar og i lavaer. 

Kniv laga i kalsedon omkr. år 1000
Mineralet er oppkalla etter byen Khalkedon i Tyrkia.

I Noreg er det mellom anna kjent frå kalkstein i området Brevik–Porsgrunn.

Kjelder
-------

1. ↑  Rudolf Duda and Lubos Rejl: *Minerals of the World* (Arch Cape Press, 1990)

* Ivar Oftedal (1960): Steiner i farger
* «Kalsedon». *Store norske leksikon*. 26. februar 2013. Henta 14. februar 2014.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
Historisk fotografi av Kalvskinnet skole og elevar.
**Kalvskinnet skole** er ein tidlegare barneskule i bydelen Kalvskinnet i Trondheim. Skulen blei teikna av Ole Falk Ebbell og var ferdigbygd i 1887. Skuledrifta slutta i 2010, etter langvarig politisk strid i kommunen. Ein starta i staden ei omfattande renovering av skulebygget, og andre brukarar som Birralee International School, skulefritidsordninga og Trondheim kommunale kulturskole flytta midlertidig ut.

Naturfagstime ved Kalvskinnet skole rundt 1900.
Kalvskinnet skole i 2007.

Nedlegging
----------

Kalvskinnet skole blei føreslått nedlagt i 2008 saman med fleire andre små skular. Han hadde då 91 elevar, og om lag 20 tilsette. Nedlegginga blei stoppa, men skulen blei i staden delvis slått saman med Ila skole med felles rektor. Klassetrinna skulle reduserast frå 1.-7. til 1.-4. klasse. Endringane førte til at mange elevar søkte seg vekk frå skulen, og til slutt blei undervisinga der avvikla.

Etter skuletid har skulen husa SFO, og Trondheim kommunale kulturskole har hatt undervising for elevar frå heile byen i musikk, song, teater og sirkus i skulebygget.

Kjende elevar
-------------

* Cissi Klein (1929-1943), holocaustoffer

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kalvskinnet skole**

* Kalvskinnet skole i Trondheim[*daud lenkje*] ved kildenett.no

Kjelder
-------


* Sæba Bajoghli, Kalvskinnet og Berg er reddet[*daud lenkje*], adressa.no, 12.01.2009.
* Hermann Hansen, Hilde I. Skjesol, Elevene rømmer fra Kalvskinnet, adressa.no, 27.04.2010.
* Mari K. By Rise, Hilde I. Skjesol, Kalvskinnet og Berg kan få leve, adressa.no, 12.01.2009.
* [Hilde I. Skjesol, Vil fjerne de små skolene Arkivert 2011-08-05 ved Wayback Machine. adressa.no, 07.10.2008.
* Elisabeth Aas, Morten Karlsen, Mot nedleggelse for Kalvskinnet, nrk.no, 27.04.2010.
* Contact Information Arkivert 2011-09-07 ved Wayback Machine. *Birralee International School Trondheim*.
* Nettsidene til Trondheim Kommune om skulen. (ikkje lenger tilgjengelege)
* Ikke skole på Kalvskinnet neste skoleår. trondheim.kommune.no, 16.02.2011.
Koordinatar: 54°25′S 36°50′W﻿

**Jacobsen Bight** er ei bukt på sørkysten av Sør-Georgia mellom Larvik Cone og Cape Darnley. Namnet «Sukkertoppbukta» vart nytta av Olaf Holtedahl i 1929 for heile kysten mellom Cape Darnley og Sandefjord, som var nedteikna på kartet hans som éi bukt. Namnet «Zuckerspitzenbucht» vart nytta for den nordvestlege av to bukter på same kysten av Ludwig Kohl-Larsen i 1930. South Georgia Survey, 1951–52, kartla kysten i detalj og stadfesta at det var to bukter. Sidan namnet som kjem frå Mount Sugartop er mistydande (fordi fjellet ikkje er særskild dominerande ved bukta) og ingen av dei eksisterande namna var i bruk lokalt, foreslo UK Antarctic Place-Names Committee i 1957 eit nytt namn. Jacobsen Bight er kalla opp etter Fridthjof Jacobsen (1874–1933), som arbeidde med Compañía Argentina de Pesca i Grytviken, 1904–21, og som seinare vart nestleiar i selskapet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jacobsen Bight». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Jacobsen Bight» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |