recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Snitt av jorda, frå kjernen til eksosfæren..
Ein **geotermisk gradient** er temperaturgradienten til jorda nedover i djupna, altså korleis temperaturane aukar med djupna. Denne indikerer at varme strøymer bort frå den varme, indre kjernen. Bortsett frå i grenseområda mellom jordskorpeplater stig temperaturen vanlegvis 25-30 °C per km nedover i grunnen dei fleste stader på jorda.. Globalt reknar ein den gjennomsnittlege geotermiske gradienten til å vere på 24 °C/km.
Strengt tatt syner forstavinga *geo* til jorda, men omgrepet vert òg nytta på andre planetar. Den indre varmen til jorda kjem frå ein kombinasjon av overskotsvarme etter planeten vart skapt (om lag 20 %) og varme produsert av radioaktiv nedbryting (80 %). Dei største varmeproduserande isotopane i jorda er kalium-40, uran-238, uran-235 og thorium-232. I midten av planeten er temperaturen opp mot 7000 K og trykket kan nå 360 GPa. Sidan mykje av varmen kjem frå radioaktiv nedbryting, trur forskarar at tidleg i historia til jorda, før isotopane med korte halveringstider vart uttømt, så var varmeproduksjonen frå jorda langt høgare. Denne ekstra varmeproduksjonen var to gonger dagens nivå for om lag 3 milliardar år sidan. og ville ha auka temperaturgradientane inne i jorda. Dette førte igjen til at mantelkonveksjonen og platetektonikken vart langt meir aktiv slik at det vart skapt vulkanske bergartar som komatiittar, som ikkje vert danna i dag.

Sjå òg
------

* Geotermisk energi

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Geothermal gradient» frå Wikipedia på engelsk, den 16. mai 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Fridleifsson,, Ingvar B.; Bertani, Ruggero; Huenges, Ernst; Lund, John W.; Ragnarsson, Arni; Rybach, Ladislaus (11. februar 2008). O. Hohmeyer and T. Trittin, red. «The possible role and contribution of geothermal energy to the mitigation of climate change» (pdf). Luebeck, Germany: 59–80. Henta 16. mai 2010. [*daud lenkje*]
2. 1 2  Turcotte, D.L.; Schubert, G. (2002). «4». *Geodynamics* (2 utg.). Cambridge, England, UK: Cambridge University Press. s. 136–137. ISBN 978-0-521-66624-4.
3. ↑  Sanders, Robert (10. desember 2003). «Radioactive potassium may be major heat source in Earth's core». UC Berkeley News. Henta 16. mai 2010.
4. ↑  Alfè, D.; Gillan, M. J.; Vocadlo, L.; Brodholt, J.; Price, G.D. (2002). «The *ab initio* simulation of the Earth's core» (PDF). *Philosophical Transaction of the Royal Society of London* **360** (1795): 1227–1244. Henta 16. mai 2010.
5. ↑  Vlaar, N; Vankeken, P; Vandenberg, A (1994). «Cooling of the earth in the Archaean: Consequences of pressure-release melting in a hotter mantle». *Earth og Planetary Science Letters* **121**: 1. doi:10.1016/0012-821X(94)90028-0.

### Andre kjelder

1. ↑  «geotermisk\_gradient» av Inge Bryhni i *Store norske leksikon*, snl.no.
| Hawes  |
| --- |
| HovudgataHovudgata Hovudgata |
| Plassering |
| 

Hawes is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | North Yorkshire |
| Distrikt | Richmondshire |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 1 180 |
| Koordinatar |  54°18′″N 2°12′″W﻿Koordinatar: 54°18′″N 2°12′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DL8 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1969 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Hawes**
 |

**Hawes** er ein liten marknadsby i Wensleydale i North Yorkshire. Han ligg i nasjonalparken Yorkshire Dales, og er blant anna kjent for Yorkshire Dales Museum og Hawes Creamery som produserer osten Wensleydale.

Blant attraksjonar i området finn ein fossen Hardraw Force og Buttertubs Pass som knyt Wensleydale med Swaledale. Noko lenger ned i dalen ligg Aysgarth-falla. Hawes er ein av dei mest vitja stadane i nasjonalparken. Elva Ure renn gjennom Hawes. Utanfor byen ragar Great Shunner Fell.

Byen høyrer til eit verdsleg sokn som òg inkluderer landsbyen Gayle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hawes» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 53°06′30″S 73°31′30″E﻿

**Big Ben** er eit vulkansk fjellmassiv som dominerer geografien på Heardøya i det sørlege Indiahavet. Det er ein komposittkjegle med ein diameter på kring 25 kilometer. Den høgaste toppen er Mawson Peak, på 2745 meter over havet. Mykje av fjellet er dekt av is, inkludert 14 store isbrear som glir ned frå Big Ben til sjøen. Big Ben er det høgaste fjellet i australsk territorium. Eit mindre vulkansk nes, Laurenshalvøya, strekkjer seg kring 10 km i nordvest, skapt av ein separat vulkan, Mount Dixon. Det høagste punktet her er Anzac Peak, på 715 moh.

Satellittbilete av sørenden av Heardøya. Cape Arkona er sett til venstre på biletet, med Liedbreen like oppom og Gotleybreen like nedanfor. Big Ben og Mawson Peak er sett på høgresida av biletet.

Sjå òg
------

* Vulkanar i Australia

Kjelder
-------

* LeMasurier, W. E.; Thomson, J.W. red. (1990). *Volcanos of the Antarctic Plate and Southern Oceans*. American Geophysical Union. s. 512 pp. ISBN 0-87590-172-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klikk her Arkivert 2014-02-11 ved Wayback Machine. for å sjå eit kart over Heard- og McDonaldøyane
* Location and history of Heardøya

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* CiNii
* GeoNames

 |
**Gerd Kanter** (fødd 6. mai 1979 i Tallinn) er ein estisk diskoskastar og olympisk meister for Estland. Hans personlege rekord i diskoskast, frå Helsingborg, 2006, er på 73,38 m. Dette er også estisk rekord og tredje lengst i verdshistoria. Berre Jürgen Schult (74,08 m) og Virgilijus Alekna (73,88 m) har kasta lengre.

Karriere
--------

Gerd Kanter deltok i sommar-OL 2004 i Aten, men enda der på ein 19. plass. I 2005 slo han gjennom, m.a. ved å ta sølv under VM i friidrett i Helsingfors. Kanter kasta for fyrste gong over 70 meter i 2005-sesongen. 

Under EM i friidrett 2006 i Göteborg tok han ein ny sølvmedalje med eit kast på 68,03 m. I 2007 vart han verdsmeister under VM i friidrett 2007 i Osaka med eit kast på 68,94. Under sommar-OL 2008 i Beijing tok han olympisk gull med eit kast på 68,82 m; ein meter framfor andreplassen, Piotr Malachowski frå Polen. 

I VM i friidrett 2009 i Berlin tok Kanter bronse. Under EM i friidrett 2010 i Barcelona enda han på fjerdeplass, men kom sterkare attende til VM i friidrett 2011 i Daegu, der han tok sølv, og kom på plassen etter gullvinnaren Robert Harting frå Tyskland. Under EM i friidrett 2012 i Helsingfors fekk han ei ny sølvmedalje, nok ein gong slått av Harting.

Gerd Kanter tevlar for Estland under sommar-OL 2012 i London.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Gerd Kanter» frå Wikipedia på engelsk, den 28. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 68°26′22.520″N 22°28′5.0556″E﻿

**Karesuando** (finsk *Kaaresuvanto*, nordsamisk *Gárasavvon*) er nordlegaste tettstaden, kyrkjebyen og soknet i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 313 innbyggjarar. Staden fekk sin første faste busetnad i 1670, då Måns Mårtensson Karesuando, òg kalla *Hyvä Maunu Martinpoika*, kjøpte samen Henrik Nilsson Nikkas' jord, fiskevatn, utmark og beitemarker. Den første kyrkja på staden blei bygd 1816. Staden ligg i Kiruna kommun.

Soknepresten, vekkingspredikanten og botanikaren Lars Levi Læstadius virka i Karesuando frå 1826 til 1846, der han starta den vekkinga som er kjend som læstadiansmen, oppkalla etter han. Frå 1828 var han busett i Laestadiuspörtet i Karesuando.

Denne artikkelen om Karesuando gjeld den svenske sida. Det svenskspråklege namnet Karesuando kan òg sikte til tettbusetnaden i Kaaresuvanto på finsk side av elva, sjølv om han primært brukar den finske eller samiske namneforma om seg sjølv. Dei vert vanlegvis rekna som to ulike tettstader, då det heiter at same tettstad eller by ikkje kan ligge i to ulike land. I Finland har enkelte derimot framleis den oppfatninga at det er éin tettstad, sidan busetnaden på begge sider av elva tradisjonelt var finskspråkleg, og dei begge har namnet Kaaresuvanto på finsk. Ved grunnskulane heller ein på den finske sida til sør-finske dialektar, medan ein på den svenske sida lærer svensk.

E8 går gjennom finske Kaaresuvanto og er det nordlege endepunktet for E45. Karesuando er endepunkt for den svenske Riksväg 99. Brua over elva blei opna i 1980.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Karesuando» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Karesuando.se

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Terje Ludvik Hanssen** (fødd 20. september 1948) er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Kabelvåg. Han var med på stafettlaget som tok bronse i VM i 1974, og deltok i Vinter-OL 1976 med femteplass på stafetten. Hanssen var medlem av Trondheims Politis Idrettslag.

Ved NM i skiskyting 1972 på Evjemoen tok Hanssen sølv i den individuelle øvinga, nøyaktig eitt minutt bak lagkamerat Magnar Solberg. To dagar etter gjekk dei same to skiskyttarane, samt Kåre Åmot og Egil Asbøll region Ut-Trøndelag inn til siger i NM-stafetten. Fire år seinare vann Hanssen eit nytt NM-sølv på 20 km då meisterskapen fann stad heime i Trondheim, men han var meir enn fire minuttar bak den suverene vinnaren, finnmarkingen Sigleif Johansen.

Saman med Kjell Hovda, Kåre Hovda og Tor Svendsberget vann Hanssen bronse i 4 x 10 km stafett under VM i skiskyting 1974 i Minsk. Han deltok i Vinter-OL 1976 utan suksess, ein femteplass i stafett saman med Kjell Hovda, Svein Engen og Tor Svendsberget var det beste. På 10 km sprint i VM 1976 i italienske Antholz gjekk Hanssen inn til ein 12. plass.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
*Denne artikkelen handlar om viruset. For informasjon om sjukdommen, sjå Herpes simplex.* 

|  |
| --- |
| **Herpes simplexvirus** |
| Herpes simplexvirusHerpes simplexvirus |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Heunggongvirae |
| **Rekkje:** | Peploviricota |
| **Klasse:** | Herviviricetes |
| **Orden:** | Herpesvirales |
| **Familie:** | Herpesvirus Herpesviridae |
| **Underfamilie:** | Alfaherpesvirus Alphaherpesvirinae |
| **Slekt:** | *Simplexvirus* |
| **Art:** | **Herpes simplexvirus** *H. herpesvirus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Human herpesvirus 1*** |

**Herpes simplexvirus type 1** og **2** (**HSV-1** og **HSV-2**), òg kjend som **humant herpesvirus 1** og **2** (**HHV-1** og **HHV-2**), er to virus i herpesvirusfamilien som valdar infeksjon hjå menneske. HSV-1 plar å føre til herpes labialis, medan HSV-2 plar å føre til herpes genitalis. Begge virusa er allstadsnærverande og smittsame. Dei blir spreidde når infiserte personar produserer og skil ut viruset. Herpes simplex kan smitta gjennom kontakt med spytt, til dømes når nokon delar drikke.

Symptom på herpes simplex-infeksjon er vassaktige blemmer i huda eller på slimhinnene i munnen, på leppene eller på kjønnsorgana. Når lesjonane lækjar plar det å oppstå skorper som er karakteristiske for herpessjukdom. Somme gonger fører viruset til milde eller atypiske symptom ved utbrot. HSV-1 og -2 står ved lag i kroppen fordi dei blir *latente* og gøymer seg frå immunsystemet. Dette gjer dei i cellekroppen til nervecellene, på same måte som nevrotrope og nevroinvasive virus. Etter den fyrste infeksjonen, *primærinfeksjonen*, er det ikkje uvanleg at det oppstår sporadiske episodar med *reaktivering* eller *utbrot*. Ved utbrot blir viruset aktivt og transportert via aksonar til huda, der virusreplikasjon og utskiljing fører til nye sår.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Herpes simplex virus» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2015.*

1. 1 2  Ryan KJ, Ray CG (editors) (2004). *Sherris Medical Microbiology* (4th utg.). McGraw Hill. s. 555–62. ISBN 0-8385-8529-9.
2. ↑  «Herpes simplex». DermNet NZ — New Zealand Dermatological Society. 16. september 2006. Henta 15. oktober 2006.
**Kari Marie Martinsen** (fødd 20. januar 1943) er ein norsk sjukepleiar, magister i filosofi og dr.philos. Ho er professor emerita i sjukepleievitskap ved Høgskolen i Harstad og Haraldsplass diakonale høgskole. Martinsen er anerkjent for å har kome med eigna bidrag innanfor omsorgstenkning og sjukepleie.

Liv og virke
------------

Martinsen har vore tilsett ved Danmarks sygeplejerskehøjskole, no Institutt for sygeplejevidenskab ved Århus universitet, og seinare ved Avdeling for sjukepleie, Universitetet i Tromsø. I 1998 vart ho knytt til seg Lovisenberg diakonale høgskole, og i 2002 vart ho tilsett ved Institutt for samfunnsmedisin, Seksjon for sjukepleievitskap, Universitetet i Bergen. Martinsen har skrive ei rekkje bøker og artiklar innanfor omsutsfilosofi, historie og sosialpolitikk.

I staden for fokus på omgrepdefinisjonar og tekniske oppgåver har Martinsen søkt å retta blikket mot kva pleie og omsut eigenleg handla om. Difor byrja ho på eit studium i filosofi for å finna ut av dette, og ho markerte seg som ein kritikar av den herskande positivismen, influert av Hans Skjervheim. Utover i karrieren si la ho større og større vekt på den danske filosofen Knud Ejler Løgstrup. På mange måtar er Martinsens tankar på eit meir metafysisk nivå enn eit reint sjukepleie-praksis-nivå, men det tek opp grunnleggjande problemstillingar som ein møter som sjukepleier i kontakt med pasientar.

Martinsen sine utgjevingar på 90-talet vart vurdert som samfunnskritiske, og ho mottok kritikk frå Norsk Sjukepleiarforbund som oppfordra medlemmane sine til ikkje å lesa tekstane hennar. Dei utestengte Martinsen frå NSF, men i 1993 bad forbundet offisielt om orsaking.

Kongen utnemnde i 2011 Martinsen til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden «for hennes innsats innen sykepleie.» I 2013 mottok ho Admiral Carl Hammerichs minnelegat for innsatsen sin for dansk-norsk samarbeid innan sitt fagområde.

I mars 2013 vart boka *Nødvendige omveier* utgjeven i samband med 70-årsdagen til Martinsen. I boka diskuterer 23 ulike forfattarar fleire av dei temaa som ho har skrive om i forfattarskapet sitt; som omsutsfilosofi og etikk, kunnskap og danning og historie og helsepolitikk.

Utvald bibliografi
------------------

* *Omsorg, medisin og sykepleie* (1989) Universitetsforlaget.
* *Fra Marx til Løgstrup* (1993) Universitetsforlaget.
* *Fenomenologi og omsorg* (1996) Universitetsforlaget.
* *Samtalen, skjønnet og evidensen* (2005) Akribe Forlag.
* *Care and vulnerability* (2006) Akribe Forlag.
* *Å se og å innse* (2009) Akribe Forlag.

Kjelder
-------

1. ↑  «Omsorgsfilosof i kamphumør». *forskning.no*. Henta 10. januar 2017.
2. ↑  «Utnevnelse til St. Olavs Orden», kongehuset.no, vitja 16. april 2011.

* *Denne artikkelen bygger på «Kari Martinsen» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mars 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Adalbert** (ca. 1000–1072) var erkebiskop av Hamburg-Bremen, eit bispedøme som omfatta Skandinavia og størstedelen av Nord-Tyskland, frå 1043. Han stod høgt i kurs hjå keisar Henrik III, som han følgde gjennom fleire krigstog. Han sende misjonærar til dei nordiske landa, Grønland og Orknøyane. Han var i si tid den mektigaste kyrkjeleiaren i Nord-Europa, og freista å gjera kyrkjeprovinsen sin til eit nord-europeisk patriarkat, mest mogleg uavhengig av paven. 

Adalbert var formyndar for Henrik IV då han i 1056 vart konge i Tyskland, seks år gamal. Adalbert hadde såleis den reelle makta i Tyskland i perioden fram til Henrik IV vart myndig. Også som vaksen såg Henrik på han som sin fremste rådgjevar, og løna han godt med store gåver frå krongodset. Maktstillinga til Adalbert vart etter kvart upopulær mellom fyrstane og dei andre stormenna i riket at keisaren måtte fjerna han frå hoffet i 1066. Alt i 1069 kalla keisaren han attende, men Adalbert støtte no på sterk motstand både hjå paven og i dei nordiske rika.

Adalbert er gravlagd i domkyrkja i Bremen. Livet hans er skildra av Adam av Bremen.

Kjelder
-------


* snl.no


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
Koordinatar: 70°40′15″ N 70°8′12″ E﻿

**Jamalhalvøya** (russisk полуостров Ямал; *Poluostrov Jamal*) er ei halvøy i Jamalo-Nenetsk nordvest i Sibir i Russland, som strekkjer seg om lag 700 km utover i Karahavet. Ho grensar til Bajdaratskajabukta i vest og til Obbukta i aust. På språket til dei innfødde innbyggjarane, nenetsane, tyder *Jamal* 'verda sin ende'.

Halvøyar er stort sett dekte av permafrost og er geologisk eit ungt landområde, mindre enn 10 000 år gammal. 

Jamalhalvøya har godt bevarte tradisjonar for nomadisk reinsdyrhald. Fleire tusen nenetsar og khantar held om lag 500 000 rein. 

Nokre av dei største gassfelta i Russland ligg på Jamalhalvøya. Bovanenkovskoje er eit felt som er planlagt utvikla av Gazprom i 2011-2012, noko som set reinsdyrhaldet her i fare. 

Sommaren 2007 vart godt bevarte leivningar av ein 10 000 år gammal mammutkalv funne av reinsdyrgjetarar. Dyret var om lag seks månadar gammalt då det døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:Yamal Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  NY Times - 11. juli 2007

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Kari-Anne Henriksen** (fødd 22. april 1980) er ein norsk tidlegare handballspelar frå Bergen. Ho spelte 12 landskampar for Noreg og skåra 17 mål. I 2002 vann ho EM-sølv med det norske landslaget.

Karriere
--------

### Klubbspel

Henriksen spelte på Tertnes frå 1997 til 2005. Etter Mette Davidsen la opp grunna skade, fekk Henriksen ein sentral plass i laget som spelstyrar (playmaker) i angrep. Ho var sjølv mykje plaga med skadar, stod fleire sesongar over mange kampar. Frå 2005 til 2009 gjorde ho teneste i danske Ikast. Sidan busette ho seg i Oslo og spelte på Rælingen HK i 2009-10 og Oppsal IF 2010-13.

### Landslagsspel

Henriksen fekk sin landslagsdebut i oktober 2001 mot Sverige. Semifinalen mot Frankrike under europameisterskapen 2002 vart hennar 12. og siste i landslagsdrakta. EM-finalen såg ho frå tribuneplass, ein kamp som enda med tap 22-25 mot arrangørlandet Danmark.

### Merittar

* EM 2002: Sølvmedalje etter 22–25 mot Danmark

Kjelder
-------

* Landskampstatistikk
**Terese Pedersen** (fødd 27. april 1980), gift Hosking, er ein norsk tidlegare handballspelar frå Sandefjord som vart europameister tre gongar på rad i tida 2004-08, og elles fekk både VM-sølv og VM-bronse. Ho var målvakt på ei rad handballag i inn- og utland. 

Pedersen spelte på Sandar IL til 1999, Larvik HK 1999-2001, IL Runar 2001-0?, Tertnes IL 200?-06, danske Randers HK 2007-09, Hypo Niederösterreich 2009-11 og på Byåsen IL 2011-14.

Pedersen debuterte på landslaget 3. august 2004 mot Sverige. I åra fram til 2009 var ho med i alle tre europameisterskapane og ditto verdsmeisterskap, ofte utan å få særleg mykje speletid. Ho sat på tribunen i begge EM-finalane 2004 og -06, men deltok i VM-finalen 2007. Til Sommar-OL 2008 i Beijing reiste ho som reserve, då heile den norske handballtroppen bestod av einast 12 spelar. Under EM 2008 i Makedonia i desember same året spelte ho så godt at ho fekk rolla som andremålvakt, og tok del i finalen saman med målvaktskollega Katrine Lunde. Pedersen fekk 15. desember 2009 notert sin 82. og siste landskamp, då Noreg slo Spania i bronsekampen i VM.

### Merittar

* EM 2004: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark
* VM 2005: Nr 9 med Noreg
* EM 2006: Gullmedalje etter 27–24 mot Russland
* VM 2007: Sølvmedalje etter 24–29 mot Russland
* EM 2008: Gullmedalje etter 34–21 mot Spania
* VM 2009: Bronsemedalje etter 26–21 mot Spania

Kjelder
-------
**Kristian Ørud** (27. februar 1872–2. juli 1946) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Østre Toten. Han var ordførar i Østre Toten åra 1923-25 og stortingsmann frå Oppland fylke og for Bondepartiet i tida 1922–36.

Han voks opp på garden Ørud, som faren hadde kjøpt i 1879. Etter han hadde gått to år på amtsskulen og teke kurs ved landbrukshøgskulen på Ås, tok han over farsgarden i 1904 og dreiv garden i lang tid.

Ørud var medlem av heradsstyret frå 1913 til 1928, perioden 1923-25 var han ordførar. Då Bondepartiet vart skipa i 1920, gjekk han i bresjen for det nye partiet i Oppland, og var fylkesformann for Oppland bondeparti i heile 17 år; 1921-38. Valperiodane 1922-24 og 1925-27 var han fyrste varamann til Stortinget frå Oppland, og møtte bolkevis i fem av dei seks stortingssesjonane. Frå 1928 til 1936 hadde han fast tingplass. Til 1933 var han medlem i Post-, telegraf- og kystfartkomiteen, medan han i 1934-36 var medlem i Militærkomiteen.

I 1939 vart Ørud utnemnd til styrar av Noregs Bank si avdeling på Gjøvik, ei stilling han hadde til 1945. Han var medlem av Nasjonal Samling, og kom i 1945-46 under etterforsking. Saka var ikkje ferdig etterforska då han døydde.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-03-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Terje Krokstad** (fødd 1. oktober 1956) er ein tidlegare skiskyttar frå Krokstadøra i Snillfjord. Han vann ein bronsemedalje under VM i skiskyting 1982 i Minsk, og vart norsk meister på 10 km same sesongen.

### Aktiv

Krokstad fekk sin VM-debut i 1978, då han vart nummer 13 på 10 km. Han deltok for Noreg i Vinter-OL 1980 Lake Placid og vart nummer 17 på 10 kilometer. To år seinare tok han bronsemedaljen på 20 km under verdsmeisterskapen i Minsk, bakom verdsmeisteren Frank Ullrich som representerte DDR og landsmannen Eirik Kvalfoss. Krokstad var på plass under Vinter-OL 1984 Sarajevo, der han enda opp med verte nummer 18 på 20 km.

Krokstad vart norsk meister på 10 km på Steinkjer i 1982, og tok elles tre individuelle sølvmedaljar og like mange bronsemedljar under noregsmeisterskapane i tida 1978-85.

Kjelder
-------



* *Denne artikkelen bygger på «Terje Krokstad» frå Wikipedia på tysk, den 17. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Terje Krokstad» (på engelsk). Olympedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Kristiania norske Theater** var eit norsk teater skipa i 1852 under namnet **Den norske dramatiske skoles Theater**. I 1854 blei dramaskulen gjort om til fast teater.

Initiativet til stiftinga kom frå premierløytnant i ingeniørvåpenet Johannes Benedictus Klingenberg etter at han hadde gjesta Det norske Theater i Bergen og blitt skuffet over det unorske repertoarvalet. Også Christiania Theater var på denne tida dominert av dansk språk og kultur.

Knud Knudsen var språkkonsulent ved teateret. Henrik Ibsen bleu henta frå teateret i Bergen, der han var sceneinstruktør og husdiktar, for å bli artistisk direktør ved Kristiania norske Theater. Ibsen overtok ansvaret for teaterdrifta frå hausten 1857, og fungerte som leiar for teateret fram til det gjekk konkurs sommaren 1862.

Stykke som *Hærmændene på Helgeland* av Ibsen og *Kong Sverre og Halte-Hulda* av Bjørnson hadde urpremiere ved teateret. Det sette også opp *Ervingen* av Ivar Aasen på nynorsk.

Det blei etablert eit nytt Kristiania norske Teater, også kalla Møllergadens Teater, på same staden 1870-72 under leiing av Bjørnstjerne Bjørnson og med skodespelarar frå Christiania Theater.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Christiania Norske Theater». *Store norske leksikon* (på norsk). 29. september 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Kristiania norske Theater» frå Wikipedia på bokmål, den 1. februar 2020.*

Litteratur
----------

* Øyvind Anker 1956: *Kristiania norske Theaters repertoire 1852-1863*. Oslo: Gyldendal.
* Ragnvald Michael Raum Klingenberg 1852: «Den norske dramatiske Skole i Christiania og dens Theater. (Med Prospekt af Theatrets Indre)». I: *Illustreret Nyhedsblad* No. 58-1852.
* Audhild Lund 1925: *Henrik Ibsen og Det norske teater 1857-1863*. Oslo.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Kristian Pedersson Tønder** (9. november 1860–9. mars 1934) var ein norsk prest og politikar frå Nesna i Nordland. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1916 til 1933.

Tønder var fødd i Sørli i Nesna, der foreldra hans dreiv gard. Sjølv gjekk han skulevegen og tok eksamen ved Tromsø seminar i 1883. Frå 1887 studerte han teologi ved universitet i hovudstaden og vart cand.theol. i 1894. Han arbeidde som lærar i Kristiania til 1901, då han tok det praktisk-teologiske seminaret. Frå mai 1902 var han i fem år prest i Ibestad. I den lange perioden frå juni 1907 til 1931 var han sokneprest i Salangen. Han var ordførar i Salangen frå 1904 til han døydde i 1934, og hadde fleire andre tillitsverv i heradet.

I 1911 grunnla Tønder avisa *Folkeviljen* og var den fyrste redaktøren for bladet. Tønder var så stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet i seks periodar frå 1916. Den fyrste treårsperioden vart han vald frå einmannskrinsen Trondenes, i den neste frå einmannskrinsen Senjen. Sidan representerte han Troms, då det atter vart fylkesvise valkrinsar. På Stortinget var Tønder mellom anna ein ihuga fråhaldsmann, leia Arbeidarpartiet si fråhaldsgruppe dei to periodane han var tingmann.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*, X. bandet. 1966
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1980** fann stad på Heysel-stadion i Brussel 14. mai 1980, framfor 36 000 tilskodarar. Valencia CF vann finalen, den 20. i sitt slag, med sluttsiffera 5-4 mot Arsenal FC frå London. Alle måla kom i straffesparktevlinga etter 120 mållause minuttar.

### Kampen

Korkje Valencia eller Arsenal var i stand å finne nettmaskane gjennom 120 minuttars spel. Straffeskytinga tok til med at Valencias Kempes og Arsenals Brady bomma på sine forsøk. Sidan sette dei åtte neste utvalde eksekutørane skota inn i mål. Også Ricardo Arias, den sjette straffeskytaren til Valencia, lukkast få ballen forbi Arsenal-målvakta. Derimot sette Graham Rix Arsenals sjette forsøk nokså beint på Valencia-målmannen, som dermed berga Valencia-triumf.

Vojtech Christov frå Tsjekkoslovakia dømde kampen.

### Laga

**Valencia**-laget: Carlos Pereira, José Carrete, Manuel Botubot, Ricardo Arias, Miguel Tendillo (kaptein), Daniel Solsona, Enrique Saura, Rainer Bonhof, Javier Subirats, Mario Kempes og Pablo Rodríguez. I det 112. minutt tok Ángel Castellanos over for Subirats.

**Arsenal**-laget: Pat Jennings, Pat Rice (kaptein), David O'Leary, Willie Young, Sammy Nelson, Graham Rix, Brian Talbot, David Price, Liam Brady, Alan Sunderland og Frank Stapleton. John Hollins spelte 2. ekstraomgang i staden for Price.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1980 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2018.*
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1968** fann stad på Stadion Feijenoord i Rotterdam 23. mai 1968, framfor 53 276 tilskodarar. Italienske AC Milan vann finalen, den 8. i sitt slag, med siffera 2-0 over Hamburger SV.

### Kampen

Lagoppstillingane
Den svenske Milan-spissen Kurt Hamrin vart einsleg målskårar med sine to nettkjenningar i den fyrste omgangen, i høvesvis det 3. og det 19. minutt.

José María Ortiz frå Spania dømde kampen.

### Laga

**Milan** sitt vinnarlag bestod av: Fabio Cudicini, Angelo Anquiletti, Nevio Scala, Karl-Heinz Schnellinger, Roberto Rosato, Giovanni Trappatoni, Giovanni Lodetti, Gianni Rivera (kaptein), Kurt Hamrin, Angelo Sormani og Pierino Prati.

**Hamburg** mønstra: Özcan Arkoç, Helmut Sandmann, Egon Horst, Willi Schulz, Jürgen Kurbjuhn, Holger Dieckmann, Werner Krämer, Bernd Dörfel, Uwe Seeler (kaptein), Franz-Josef Hönig og Gert Dörfel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1968 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2018.*
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1969** fann stad på St. Jakob-stadion i Basel 21. mai 1969, framfor 19 478 tilskodarar. Slovan Bratislava frå dåverande Tsjekkoslovakia vann finalen, den 9. i sitt slag, med siffera 3-2 over FC Barcelona frå Spania.

### Kampen

Slovan Bratislava sjokkopna og tok leiinga i det 2. minutt ved Ľudovít Cvetler. José Antonio Zaldúa utlikna til 1-1 i det 16 minutt, men skåringar ved Vladimír Hrivnák i det 30. og Ján Čapkovič i det 42. minutt syrgde for leiing 3-1 til Slovan Bratislava til puase. Carles Rexach reduserte til 2-3 i det 52. minutt, fleire mål kom ikkje.

Laurens van Ravens frå Nederland dømde kampen.

### Laga

**Slovan Bratislava** sit vinnarlag bestod av: Alexander Vencel, Jozef Fillo, Vladimír Hrivnák, Alexander Horváth (kaptein), Ján Zlocha, Jozef Čapkovič, Ivan Hrdlička, Ľudovít Cvetler, Ladislav Móder, Karol Jokl, Ján Čapkovič. Midtvegs i andre omgang tok Bohuš Bizoň over for Móder.

**Barcelona** stilte med: Salvador Sadumi, Josep Franch, Ferran Olivella, Joaquim Rifé, Silvestre Eladio, Carlos Pellicer, Pedro Zabalza, José Antonio Zaldúa, Santiago Castro, Josep Maria Fusté og Carles Rexach. Franch vart skadd 10 minuttar ut i kampen, inn kom Chus Pereda. I pausa gjekk Castro ut og Jorge Alberto Mendonça tok over.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1969 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2018.*
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1999** fann stad i Villa Park i Birmingham 19. mai 1999, framfor 33 021 tilskodarar. SS Lazio frå Roma vann den historiske finalen, den 39. og siste i sitt slag, med sluttsiffera 2-1 over Real Mallorca.

Finalen markerte slutten på turneringa Cupvinnarcupen, ei turnering der 32 ulike klubblag frå 12 fotballforund hadde gått til topps.

### Kampen

Lagoppstillingane
Christian Vieri sende Lazio i tet i det 7. minutt, men allereie fire minuttar seinare utlikna Dani García til 1-1. Dei neste 70 minuttane stod det likt på måltavla, til dess Pavel Nedvěd skåra det aller siste målet cupvinnarcupsoga og vart matchvinnar for Lazio.

Günter Benkö frå Austerrike dømde finalekampen.

### Laga

**Lazio** sitt vinnarlag bestod av: Luca Marchegiani, Giuseppe Pancaro, Alessandro Nesta (kaptein), Siniša Mihajlović, Giuseppe Favalli, Dejan Stanković, Matías Almeyda, Roberto Mancini, Pavel Nedvěd, Christian Vieri og Marcelo Salas. I løpet av den andre omgangen kom Sérgio Conceição inn for Stanković i det 56. minutt og Attlio Lombardo for Nedvěd i det 84. minutt. Og Fernando Couto rakk å verte bytta inn før sluttsignalet lydde, ut steig Mancini.

**Real Mallorca** stilte: Carlos Roa, Javier Olaizola, Marcelina Elena, Gustavo Siviero, Miquel Soler, Lauren Etamé-Mayer, Vicente Engonga, Ariel Ibagaza, Jovan Stanković, Dani García og Leonardo Biagini. Biagini måtte vike for Veljko Paunović i det 73. minutt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1999 UEFA Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2018.*
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1971** fann stad på Karaiskakis-stadion i Aten. London-laget Chelsea FC vann finalen, den 11. i sitt slag, etter laget i den fyrste finalen 19. mai spelte 1-1 mot Real Madrid, og Chelsea vann omkampen den 21. mai med siffera 2-1. 42 000 tilskodarar var til stades på den fyrste kampen, medan 19 917 såg det avgjerande oppgjeret.

### Kampen

Peter Osgood gav Chelsea leiinga i det 56. minutt den 19. mai, og Ignacio Zoco utlikna for Real Madrid heilt på tampen av ordinær tid. I omkampen sende John Dempsey og Osgood Chelsea opp i leiing 2-0 til pause, skåringane kom etter 32 og 38 minuttar. Ein halvtime ut i den andre omgangen reduserte Sebastián Fleitas til 1-2, fleire mål kom ikkje.

Rudolf Scheurer dømde den fyrste finalekampen og Anton Bucheli den andre, begge dommarane var frå Sveits.

### Laga

Vinnarane frå **Chelsea FC** var Peter Bonetti, John Boyle, David Webb, John Dempsey, Ron Harris (kaptein), Charlie Cooke, Alan Hudson, Keith Weller, Tommy Baldwin, Peter Osgood, Peter Houseman, John Hollins, Paddy Mulligan, Derek Smethurst.

**Real Madrid** mønstra: Jose Luis Borja, José Luis López, Ignacio Zoco, Gregorio Benito, Fernando Zunzunegui, 
Manuel Velázquez, Pirri Martínez (kaptein), Ramón Grosso, Sebastián Fleitas, Amancio Amaro, Manuel Bueno, Toni Grande, Francisco Gento, Miguel Pérez.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1971 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2018.*


1. ↑  «The emperors of Athens: how Chelsea won the Cup Winners' Cup in 1971», *These Football Times* (på engelsk), 14. desember 2018, henta 5. juli 2019
2. ↑  «UEFA Cup Winners' Cup: 1970/71 | Official Site | Chelsea Football Club», *ChelseaFC*, henta 5. juli 2019
Kvar Curaçao ligg på kartet
**Curaçao** (uttale [kura'são]) er ei mindre øy sør i det karibiske havet utanfor kysten av Venezuela. Ho er den største og mest folkerike av dei såkalla ABC-øyane (for Aruba, Bonaire og Curaçao). Fram til 10. oktober 2010 var ho ein del av Dei nederlandske Antillane, etter den datoen er ho eit eige autonomt *land*, underlagt det føderale monarkiet Kongeriket Nederlanda. Curaçao sin hovudstad er Willemstad.

Curaçao er 444 kvadratkilometer stor. Befolkninga er oppgjeve til 133 644 innbyggarar i 2004.

Historisk har Curaçao vore viktig for utviklinga av den nederlandske kolonimakta og den var sentral i slavehandelen. I det 20. hundreåret utvikla øya også ein betydeleg petroleumsindustri, der olje blei frakta over frå Venezuela og raffinert på Curaçao av Royal Dutch Shell. I dag er turisme og *offshore*-verksemd viktige næringsvegar.

Arkitekturen er svært interessant og Willemstad er på UNESCO si verdsarv-liste.

Curaçao er eit fleirspråkleg samfunn, der det blir snakka papiamento, nederlandsk, spansk og engelsk. Papiamento er førstespråk for eit fleirtal av folket, men både engelsk og nederlandsk har i tillegg offisiell status som statleg språk. Her er ein språkstrid på øya om kva som bør vere førstespråk.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Kongeriket Nederlanda |
| --- |
| Noverande | Aruba**·** Curaçao**·** Nederland **·** Sint Maarten |
| Tidlegare | Surinam**·** Dei nederlandske Antillane**·** Nederlandsk Austindia |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Den gamle Mester er eit eiketre i Krødsherad kommune med status som naturminne. 
**Naturminne** er freda område eller einskilde naturobjekt. Dette kan til dømes vera einskilde tre, vassdrag, fossar eller geologiske, botaniske eller zoologiske førekomstar som ein reknar som verneverdige. Dette kan til dømes vera fordi dei har stor tyding for biologisk mangfald.

Per 2006 var det oppretta 280 naturminne i Noreg. Det første botaniske naturminnet i Noreg blei freda i 1914. Det var eiketreet «Den gamle Mester» i Krødsherad i Buskerud.
Eit døme på eit geologisk naturminne er Bjerkøya naturminne i Asker kommune. Kvitskriuprestan i Sel kommune er eit døme på eit geologisk naturminne i Noreg.

Kjelder
-------

1. 1 2  Brænd, Tore J. (4. oktober 2017). «naturfredning». *Store norske leksikon* (på norsk).
2. ↑  «Naturminnen», *Naturvårdsverket* (på svensk), arkivert frå originalen 2. september 2019, henta 3. september 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Naturminne» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Cupvinnarcupfinalen i fotball 1985** fann stad på Stadion Feijenoord i Rotterdam 15. mai 1985, framfor 38 500 tilskodarar. Everton FC frå Liverpool vann finalen, den 25. i sitt slag, med siffera 3-1 over Rapid Wien.

### Kampen

Etter ein mållaus fyrsteomgang sende Andy Gray Everton i teten, eit kvarter seinare la Trevor Steven på til 2-0. Midtspissen til Rapid, Hans Krankl, reduserte til 1-2, før Kevin Sheedy omgåande la på til Everton-siger 3-1.

Paolo Casarin frå Italia dømde kampen.

### Laga

**Everton** sitt vinnarlag var: Neville Southall, Gary M. Stevens, Kevin Ratcliffe (kaptein), Derek Mountfield, Pat Van Den Hauwe, Trevor Steven, Peter Reid, Paul Bracewell, Kevin Sheedy, Graeme Sharp og Andy Gray.

**Rapid Wien** mønstra: Michael Konsel, Leo Lainer, Kurt Garger, Karl Brauneder, Heribert Weber, Reinhard Kienast, Zlatko Kranjčar, Peter Hrstic, Rudi Weinhofer, Hans Krankl og Peter Pacult. I det 60. og 67. minutt kom Johann Gröss og Antonín Panenka inn på bana, ut gjekk fyrst Pacult og sidan Weinhofer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1985 European Cup Winners' Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2018.*
Frå passvegen Großglockner-Hochalpenstraße
Goldberg-massivet sett frå Wangenitzsee
**Goldberg-massivet** er eit område i den austre delen av fjellkjeda Hohe Tauern i Alpane i Austerrike. Massivet ligg i forbundslanda Salzburg og Kärnten. Hocharn, den høgste fjelltoppen, når 3 254 meter over havet. Andre kjende fjelltoppar i Goldberg-massivet er Schareck (3 123 moh.) og Hoher Sonnblick (3 106 moh.).

Vest i fjellområdet går den alpine passvegen Großglockner-Hochalpenstraße, medan den austerrikske hovudjarnbanestrekninga Tauernbahn ligg aust i Goldbger-massivet.
Fjellområdet har fått namn etter dei gullfunna som i historisk tid vart gjort her, og i Raurisdalen kan ein enno vaske gull. Fjelltoppane Goldbergspitze og Goldzechkopf minner om dei gullgruvene som fanst i Hohe Tauern i seinmellomalderen og opp mot 1800.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Goldberggruppe» frå Wikipedia på tysk, den 19. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
*Perpetuum Mobile I*, videokunst som del av verket *Fish Flies On Sky* av Nam-June Paik ved Museum Kunstpalast i Düsseldorf i 1987.
*Spunkt Art Now* av Oli Sorenson frå 2020.
**Videokunst** er ei kunstform basert på levande bilde, og kan bestå av video og/eller lyd. Ho eksisterer fritt frå TV eller kino. Videokunst dukka opp som fenomen på 60 og 70-talet, og er i stadig bruk spesielt som ein del av kunstinstallasjonar. Fenomenet datakunst har oppstått seinare, og sjølv om dei to formene ligg nær kvarandre så er produksjonsmidla og til dels verkemidla forskjellige. Utøvarar av videokunst, som ved ein performance, blir av og til omtalte som VJ (video jockey), som er ein visuell variant av ein DJ (disc jockey).

Ein av dei viktigaste skilnadane mellom videokunst og kinovist film er at kunstforma bruker andre konvensjonar enn dei som definerer uttrykksforma til film. Videokunst treng ikkje skodespelarar, han kan vera utan dialog og forteljar eller eit gjenkjennbart tema. Svært ofte manglar underhaldningsmomentet, og det kan vera formidling av ei stemning eller kjensle som er det drivande. Distinksjonen er viktig fordi han set eit skilje mellom videokunst og kinofilm og også avantgarde-film og kortfilm. Kanskje den enklaste definisjonen er at målet for ein kinofilm er å underhalda, medan videokunst kan vera meir samansett, frå å utforska grensene i kunstarta (Peter Campus – *Double Vision*) eller ved å angripa forventningane til observatøren slik ho er forma av konvensjonell kinofilm (Joan Jonas – *Organic Honey's Vertical Roll*).

Videokunstnarar
---------------

* Vito Acconci
* J Tobias Andersson
* Annika Larsson
* Bruce Nauman
* Magnus Wassborg
* Shirin Neshat
* Andy Warhol
* Tony Oursler
* Nam June Paik
* Pippilotti Rist
* Jonas Lundh
* Joanna Rytel
* Bill Viola
* Wolf Vostell
* Magnus Wallin
* Anders Weberg
* Johanna Billing
* Jannicke Låker
* A K Dolven
* Kjartan Slettemark

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Videokunst» frå Wikipedia på bokmål, den 16. januar 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kunst og design i skulen
* Videokunst Kunst og design i skulen
* Journalen: «Viktig videokunst»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* BBC Things

 |
**Brades** (også **Brades Estate**) er ein by med rundt 1000 innbyggjarar som har vore fungerande hovudstad for det britiske territoriet Montserrat i Karibia sidan 1998.

Topografisk kart over Montserrat med stader og den avstengde sona sør på øya avmerkt.
Brades ligg nordvest på Montserrat, i Carr's Bay/Little Bay-området. Småbyen tok over funksjonen som hovudstad etter a den offisielle hovudstaden Plymouth sør på øya blei forlaten og øydelagd ved utbrotet til Soufriere Hills-vulkanen i 1997. Den offisielle statusen er ikkje overført til Brades, men det er oppført mange nye regjeringsbygningar her og guvernøren har kontor her.

Namn
----

Det er føreslått fleire andre namn på den nye hovudstaden, til dømes «Port Diana», til minne om prinsesse Diana og «St Patrick's», til minne om opprøret på Montserrat på patriksdagen 17. mars 1768.

Kjelder
-------

1. ↑  Leonard, T. M. (2005). *Encyclopedia of the Developing World*. Routledge. s. 1083. ISBN 978-1-57958-388-0. Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
2. ↑  T.d. Ministry of Communications, Works and Labour; «PWD Moves To Brades» Arkivert 2013-08-04 ved Wayback Machine. www.gov.ms
3. ↑  Governor's Office, Brades, gov.uk
4. ↑  «Montserrat Asks to Re-name Capital after Diana», bbc.co.uk

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Brades» frå Wikipedia på engelsk, den 28. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Brades**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Golden retriever-tispe
Golden retriever-valp.
**Golden retriever** er ein hunderase av retrievertype. Han er ein stor hund med tjukk, gyllen pels og hengande øyre. Golden retriever oppstod som ein fuglehund i Storbritannia på 1800-talet. Han er mykje brukt både som brukshund og kjæledyr.

Skildring
---------

Pelsen er lettkjenneleg gjennom sin gylne farge, i sjatteringar frå djup gyllen til fløytefarga, og kan vera glatt eller lett bølgja. Han har brei skalle, kraftig snute og hengande øyre. Hannhundar har ei mankehøgd på ca. 56–61 cm medan tisper ligg på ca. 51–56 cm. Vekta ligg på ca. 30–43 kg hjå hannane og 25–35 kg hjå tispene, men vekt er ikkje nemnd i rasestandarden.

Golden retriever er kjend som ein stødig, sjølvsikker og vennleg hund. Hundane har høgt aktivitetsnivå og treng mykje mosjon. Dei er rekna som særs intelligente og trenbare, og kan lett lærast opp til jaktapport, agility, dressur, som blindehund og lavinehund. Golden retriever har også gode symjeevne. Dei er også særs barnevennlege, og er populære familiehundar. 

Golden retriever-hann

Historie
--------

Golden retriever blei avla fram av lord Tweedmouth på landeigedommen hans i Skottland. Det som skulle bli ein god apporthund, tilpassa storskala fuglejakt med moderne skytevåpen, blei til gjennom kryssingar av *wavy-coated retriever* (no flatcoated retriever) og ein spanieltype som ikkje finst lenger, *tweed water spaniel*. I avlsarbeidet blei det også nytta irsk setter, blodhund og St. John's water dog frå Newfoundland.

Helse
-----

Golden retrieveren blir omtalt av Norsk Retrieveklubb som ein sunn hunderase. Nokre dyr får hoftedysplasi og albuedysplasi, men det er ikkje noko stort problem. Gjennomsnittsalderen er over 12 år.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Om Rasen». Henta 18. april 2018.
2. ↑  «RASEBESKRIVELSE FOR GOLDEN RETRIEVER» (PDF). Norsk Kennel Klub. 26.05.2010.
3. ↑  «Helse». Henta 18. april 2018.

* 
* 
* 
* 
* Arkivert 2016-04-29 ved Wayback Machine.
* 

* *Denne artikkelen bygger på «Golden retriever» frå Wikipedia på bokmål, og «Golden Retriever» frå Wikipedia på engelsk den 10. juni 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Golden retriever**
Koordinatar: 62°39′02.5″S 60°22′49″W﻿

**Raquelia Rocks** er ei gruppe på tre nærliggande skjer aust i South Bay på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis danna av eit framspring frå Atlantic Club Ridge halvvegs langs gummibåtruta mellom Den spanske antarktisbasen og den bulgarske antarktisbasen på øya. Området vart ofte vitja tidleg på 1800-talet av engelske og amerikanske selfangarar som opererte frå nærliggande Johnsons Dock.

Topografisk kart over Livingston, Greenwich, Robert, Snow og Smith-øyane.
Namnet dukka først opp på eit spansk kart frå 1998.

Skjera ligg 820 meter sør-sørvest for Hespérides Point, 350 meter frå det næraste neset og 830 meter vest-nordvest for Ballester Point.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Raquelia Rocks» frå Wikipedia på engelsk, den 30. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Lodève |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Lodève** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Languedoc-Roussillon  Hérault |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  23,17 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 6 900   297/km² |
| Koordinatar | 43°44′″N 03°19′″W﻿Koordinatar: 43°44′″N 03°19′″W﻿ |
| Høgd over havet | 165 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 34700 |

**Lodève** er ein liten mellomalderby og kommune sørvest i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Hérault i regionen Languedoc-Roussillon, og har om lag 7 000 innbyggjarar.

Geografi
--------

Lodève ligg der slettene stig opp mot Larzac-platået, 54 km frå Montpellier, i dalen til elva Lergue. Han er omgjeve av grøne åsar og vingardar, og ligg berre 8 km frå den store kunstige innsjøen Salagousjøen.

Historie
--------

Lodève vart grunnlagd som hovudstad for ei stamme kalla Lutevani, før han vart ein romersk by under namnet Luteva. Byen var stoppestad for dei mange pilegrimane som skulle til Santiago de Compostela via Arles-vegen. Byen var eit bispesete fram til den franske revolusjonen, og var òg eit senter for tekstilproduksjon under Louis XV, og heimstad til ein av berre to kongelege veggteppeveveri. Den andre var gobelinfabrikken i Paris.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turisme i Lodéve

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Alumnus** eller **alumn** (frå latin for 'fosterson', gjennom USA-engelsk) er eit akademisk omgrep som etter USA-amerikansk førebilete no har vorte teke i bruk i norsk og andre språk om ein tidlegare elev eller student ved ein høgskule eller eit universitet, vanlegvis etter avsluttande eksamen frå skulen eller universitetet, i somme land òg for elevar frå gymnas og andre lærestader på liknande nivå. *Alumnus* eller *alumn* er såleis ingen akademisk grad eller yrkestittel, men ei nemning utan vidare meining enn at vedkomande har vore student ved den lærestaden som vedkomande er *alumnus* eller *alumn* ved.

Det har vorte vanleg i mange land, også i Noreg, at det ved høgskular og universitet vert skipa såkalla alumnusnettverk, det vil seie at lærestaden legg til rette for at tidlegare studentar kan halde kontakt med lærestaden og kvarandre for å utveksle kunnskap og røynsler. I USA er ofte tanken attom slike alumnusnettverk dessutan å få kontaktar i næringslivet med sikte på å oppnå økonomiske tilskott til universitetet. 

Ordet alumnus eller alumn, som i si noverande meining må reknast som eit nytt ord i norsk, bør ifylgje Språkrådet nyttast i denne forma: ein *alumnus* – fleire *alumnusar*, eller ein *alumn* – fleire *alumnar*.

Tidlegare bruk av nemninga
--------------------------

I eldre tid vart nemninga *alumn* nytta om ein elev på ein lærestad som gav både kost, losji og undervisning, anten gratis eller mot vederlag. Med utgangspunkt i dette vart nemninga òg nytta i utvida meining om ein som var elev ved ein lærestad.

Kjelder
-------

* Språkrådet om Alumnus, alumner, alumnusnettverk
* snl.no:alumn
*For busetjinga på New Zealand, sjå Oban på New Zealand.* 

| Oban  |
| --- |
| skotsk-gælisk | An t-Òban |
| Oban frå Druim MorOban frå Druim Mor Oban frå Druim Mor |
| Plassering |
| 

Oban is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Argyll and Bute |
| Tradisjonelt grevskap | Argyll and Bute  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 8 120 |
| Koordinatar |  56°25′″N 5°28′″W﻿Koordinatar: 56°25′″N 5°28′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PA34 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1631 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Oban**
 |

 **Oban**  (*An t-Òban* på skotsk-gælisk, som tyder «Den vesle bukta») er ein by i regionen Argyll and Bute  i Skottland. Han har kring 8000 innbyggjarar.

Sjølv om staden er av audmjuk storleik, er det den største byen mellom Helensburgh og Fort William. I turistsesongen aukar innbyggjartalet til byen opp til 25 000 menneske. Oban ligg vent til ved Firth of Lorn, med utsikt til øyane Kerrera og Lismore. Turistattraksjonar i Oban inkluderer The Waterfront Centre, St. Columba-katedralen, Oban-destilleriet, Dunollie Castle, Dunstaffnage Castle og McCaig`s Tower.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oban» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |