recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bharata som barn måla av Ravi Varma.
**Bharata** (devanagari भरत) er ein konge frå indisk mytologi som er stamfar til hovudpersonane i eposet *Mahabharata*. Han er omtalt i hindu- og djainteologi. Bharatanamnet går att både i namnet på slekta etter han, tittelen til *Mahabharata* og i det lokale namnet til India, *Bharat* eller *Bhārata Mātā*, 'Mor India'.

Soge
----

Bharata var son av Sjakuntala og kong Dusjyanta av Hastinapura. Dei to hadde møtt kvarandre i skogen der ho var blitt oppdregen av ein heilag einebuar. Dusjyanta gav Sjakuntala ein ring og lova å koma attende til henne. Han drog tilbake til palasset sitt og kom ikkje tilbake. Etter at 
Sjakuntala fødde ein son som var fager, klok og sterk. Han blei kalla Sarvadamana. Då guten var større drog dei til Dusjyanta sin hovudstad. Då dei kom fram sa kongen at han ikkje kjende Sjakuntala att, og ho hadde mista ringen på ferda. Først då ein fiskar hadde funne ringen inni ein fisk, og Sjakuntala hadde overtydd kongen gjennom ei rekkje argument, vedkjende han seg ekteskapet med henne. Dusjyanta tok til seg guten som sonen sin og gav han namnet Bharata. Bharata blei seinare konge over «alle kongane på jorda», altså eit stort indisk rike. Herskarane som stamma frå han bar namnet *Bharata*.

Namnet Bharata
--------------

Bharata er også namnet til ein bror av Rama i *Ramayana*, til ein son av den første djain-tirthankaraen (vismannen) Rishabha og til Bharata Muni, forfattaren av det klassiske verket *Natyashastra* om indisk scenekunst frå ei tid mellom 200 f.Kr. og 200 e.Kr. Den klassiske sørindiske danseforma bharatanatyam inneheld også dette namnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bharata» frå Wikipedia på svensk, og «Bharata (emperor)» frå Wikipedia på engelsk den 1. juli 2013.*

---

* SECTION LXXIV (Sambhava Parva continued), engelsk *Mahabharata*-omsetjing ved sacred-texts.com
* Donald A. Mackenzie, Indian Myth and Legend [1913] ved sacred-texts.com

Materiale frå *Nordisk familjebok*, «Bharata», 1913.
*For den polske pianisten, sjå Arthur Rubinstein.* 

Ilja Repin: *Portrett av Anton Rubinstein*, 1887
**Anton Grigorjevitsj Rubinstein** (russisk: Антон Григорьевич Рубинштейн) (28. november 1829–20. november 1894) var ein russisk pianist, komponist og dirigent. Han var særleg kjend som pianist, ein av tidenes største virtuosar på instrumentet. Nærpå like beundra som Franz Liszt, den mest berømte pianisten i samtida.

### Liv

Rubinstein vart fødd i Vikhvatinets. Han lærte å spele piano frå tidleg alder og spela offentleg fyrste gongen ni år gammal. Familien tok han med til læreår i Paris, og sidan Berlin, der han studerte komposisjon. Deretter flytta han til Wien. Han underviste i Wien ein kort periode, før han returnerte til Russland i 1848 og hadde sitt virke som musikar til svigermora åt tsaren.

Han byrja å turnere som pianist seint i 1850-åra, før han slo seg ned i St. Petersburg. I 1862 grunnla han St. Petersburg-konservatoriet, Russlands fyrste musikkskule. Han jobba som lærar der, og instruerte mellom andre Pjotr Tsjajkovskij. Inn i mellom la han ut på turnear. Mot slutten av livet sitt, arbeidde han ei kort tid som lærar i Dresden.

Rubinstein døydde i Peterhof ved St. Petersburg i 1894, etter ei tids vanskar med hjartet.

### Kunst

Rubinsteins verk vart mykje spela i hans levetid. Etter han døydde vart komposisjonane i stor grad ignorert. Ein grunn kunne vere at han var jøde; antisemittismen dominerte samfunnslivet i Tyskland, det musikalske knutepunktet i Europa. Ein annan grunna var at musikken hans fall uteanfor dei rådande musikksmakane i samtida. Korkje ligg den nær de nasjonale stilen til «den mektige lille gruppa» (Balakirev, Cui, Borodin, Musorgskij og Rimskij-Korsakov); han uttala seg jamvel negativt om russisk nasjonalisme. Han var lite påverka av Richard Wagner, ein komponist med verk som vart høgt skatta på slutten av det 19. hundreåret. Rubinsteins musikk vert oftare samanlikna med Frédéric Chopin og Robert Schumanns verk, begge komponistar rekna for noko gammeldagse ved Rubinsteins død. Mot slutten av det 20. hundreåret har Rubinsteins musikk vorte meir spela, og oftare vorte positivt mottatt.

Rubinstein var ein svært produktiv komponist, og skreiv tjue operaer, med *Demonen* som den mest kjende. Vidare komponerte han fem pianokonsertar, seks symfoniar, samt ei lang rekke komposisjonar for solopiano. Hans fjerde pianokonsert og andre symfoni, kjend som *Havet*, er mellom hans mest kjende verk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anton Rubinstein» frå Wikipedia på bokmål, den 24. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ljudmila Ivanovna Bragina** (fødd 24. juli 1943) er ein russisk tidlegare mellom- og langdistanseløpar som tevla for Sovjetunionen. Ho vart olympisk meister på 1500 meter i 1972, og sette fleire verdsrekordar på både 1500 m og 3000 m i tida 1972-76-

Aktiv
-----

Bragina vart nummer seks på 1500 m i EM i friidrett 1971 i Helsingfors. Året etter hadde ho store framgangar på distansen, og på den nye distansen over 3000 m. Ho sette verdsrekordar i begge; 4.06,9 og 8.53,0. I dei olympiske sommarleikane i München drog ho med seg nesten heile 1500-meterfeltet under den gamle verdsrekordtida. Sjølv vart ho på den nye verdsrekordtida 4.01,4 ein klar vinnar føre Gunhild Hoffmeister frå Aust-Tyskland. 

Etter å ha forbetra sin eigen verdsrekord på 3000 m med tre tidels sekund til 8.52,7, var Bragina største favoritten på distansen i friidretts-EM 1974. Her vart ho derimot klart slått i spurten av Nina Holmén frå Finland, og måtte nøye seg med sølvmedaljen.

Den 7. august 1976 sprang Bragina inn på smått utrulege 8.27,2 på 3000 m og slo dermed Grete Waitz sin ferske verdsrekord på distansen med over 18 sekundar. Verdsrekorden til Bragina stod i seks år.

Merknadar
---------

1. ↑  kyrillisk skrift Людмила Ивановна Брагина

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lyudmila Bragina» frå Wikipedia på tysk, den 31. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**«Why Do Fools Fall in Love»** er ein song som først vart ein hit for rock and roll-bandet Frankie Lymon & The Teenagers i 1956. Singelen nådde førsteplassen på R&B-lista i USA og sjetteplassen på pop-lista. I Storbritannia gjekk singelen heilt til førsteplassen på singellista. Songen er rangert på 307. plass på lista til musikkmagasinet *Rolling Stone* over dei 500 største songane gjennom tidene.

Songen gjorde Frankie Lymon til ein rock and roll-pioner i ein alder av berre 13 år.

Låtskriving
-----------

Seint i 1955 spelte The Teenagers (som då kalla seg sjølv The Premiers) ein song som heitte «Why do Birds Sing So Gay?» for George Goldner, som var plateprodusent og eigar av Gee Records. Jimmy Merchant, tenorsongaren i bandet, hadde skrive songen basert ei setning i på eit kjærleiksbrev til ein leigebuar i huset til bassist Sherman Garnes. Merchant skreiv ein song som Herman Santiago skulle synge, medan den lyse stemma til Frankie Lymon skulle vere harmoni. Under prøvespelinga for Godlner, foreslo han at Lymon skulle ta over vokalen. Frankie Lymon la seinare om melodien slik at han passa til si eiga stemme.

Tidlege vinylutgåve av singelen hadde Frankie Lymon, Herman Santiago og Jimmy Merchant som låtskrivarar av songen, medan seinare utgjevingar tilskreiv songen til Lymon og plateprodusenten George Goldner. Goldner vart seinare bytta ut med Morris Levy då Levy kjøpte Goldner sin del i Gee Records, the Teenagers. Etter ein lenger rettssak vart songen igjen tilskriven til Herman Santiago og Jimmy Merchant i desember 1992. Fire år seinare, i 1966, vart dette omgjort fordi Santiago og Merchant hadde brukt så lang tid før dei tok saka til retten og songen vart igjen tilskriven Lymon og Levy.

Andre utgåver
-------------

Songen vart nytta som B-side for Beach Boys-singelen «Fun, Fun, Fun», som nådde femteplass på Billboard Hot 100 i 1964.

Diana Ross gav ut ein versjon av songen i 1981 som nådde sjuande plass på lista i USA og fjerdeplass i Storbritannia..

*Why Do Fools Fall in Love* har òg vorte spelt av fleire andre artistar som Kenny Rankin, Gale Storm, Marion Ryan, Alma Cogan, Young Son, Voices of Theory, Frankie Valli and the Four Seasons og Joni Mitchell.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Why Do Fools Fall in Love (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 25. august 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-2004*. Record Research. s. 368.
2. 1 2  EveryHit.com (søk etter songar som heiter «Why Do Fools Fall In Love»)
3. ↑  Marv Goldberg's R&B Notebooks, «The Teenagers»".
4. 1 2  Frankie Lymon, Find A Grave Memorial

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 315: «Lonely Teardrops» Jackie Wilson | Plassering på lista til Rolling Stone frå 2010 over dei 500 beste songane gjennom tidene314 «Why Do Fools Fall In Love» Frankie Lymon and the Teenagers | 313: «That's Entertainment» The Jam |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
**Olga Mikhajlovna Tsjernjavskaja**, fødd **Davidova**, gift og skild **Burova**, (fødd 17. september 1963) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Irbit som vart verdsmeister i diskoskasting i 1993 og tok EM-sølv i 1990 og VM-bronse i 1995 i same øvinga. Ho tevla fyrst for Sovjetunionen, frå 1993 for Russland.

Aktiv
-----

Som Olga Burova fekk ho i 1990 sin internasjonale meisterskapsdebut i EM i Split. Med eit bestekast på 66,72 m kneip ho sølvmedaljen seks centimeter framom austtyske Martina Hellmann, ei anna austtysk kvinne, Ilke Wyludda, vart europameister. Den 29. mai 1992 sette Burova i Sotsji sin endelege personlege rekord då diskosen landa på 68,38 m. Under dei olympiske leikane i Barcelona nøgde ho seg med 64,02 m og femteplass.

Som Olga Tsjernjavskaja vann ho ein klar siger i diskostevlinga då verdsmeisterskapen 1993 fann stad i Stuttgart, med 67,40 m slo ho sølv- og bronsemedaljørane med over to meter. Under den neste verdsmeisterskapen, i Göteborg i 1995, nådde ho 66,86 m, noko som gav henne bronsen, bulgarske Ellina Zvereva tok gull og Ilke Wyludda sølv. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Sølvmedalje – 66,72 m, bakom Ilke Wyludda (68,46 m)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 5 – 64,02 m
* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje – 67,40 m, framom Daniela Costian (65,36 m)
* EM 1994 i Helsinki: Nr 5 – 62,54 m
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje – 66,86 m
* OL 1996 i Atlanta: Nr 6 – 64,70 m
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (58,64 m =nr 21)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olga Chernyavskaya» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2018.*
Koparstikk av ein «Spekhöker - Käsehöker» frå boka *Klædedragter i København*.
**Johan Heinrich Senn** (17. september 1780–29. mai 1861) var ein sveitsisk målar, teiknar og koparstikkar frå Liestal. Han er også kjend under namnet **Johannes Senn**, og måla ei rad motiv frå Noreg og Danmark.

Senn studerte ved Kunstakademiet i København 1805 og vart buande i Danmark til 1818, då han reiste heim til Sveits. 
Saman med den unge Christoffer Wilhelm Eckersberg leverte han teikningar til Gerhard Ludvig Lahde som ble stukke i kopar og tidvis kolorert. Koparstikkserien *Danske Klædedragter* (frå og med 1808) viste figurar, draktar og uniformer som alle kunne bli sett i dagleg bruk utanfor København. Ein større koparstikkserie, *Norske nationale Klædedragter* (1812–1815), på i alt 74 blad, kan tyda på at Senn har reist rundt i Noreg. 

Arbeida hans har i dag større kulturhistorisk enn eigentleg kunsthistorisk interesse, spesielt skildringane av kvardagsscener og dei detaljerte bileta i *Klædedragter i København*, 37 blad (1806-08 og 1820); *Danske klædedragter*, 30 blad (1808-12) og *Norske nationale klædedragter*, 74 blad (1812-15).

Kjelder
-------

1. ↑  «Biografi» ved F. Beckett i 1. utgave av *Dansk biografisk leksikon*, utgitt av C. F. Bricka, 15. bind, side 543, Gyldendal, 1887-1905. DBL har andre opplysingar om leveår: 1770-1830
2. ↑  Jürgensen, Sophus. «I. C. Dahl og Johannes Senn». *Samleren*, 1931
3. ↑  Baltzer M. Børsum. «Johannes Senn og folkedraktene. Etterord». Senn, Johannes (1969). *Norske nationale Klædedragter: efter en Samling af Originaltegninger tilhørende Hs. Exell. Hr. Geheime-Conferentsraad Gebhard Greve af Moltke*. Børsums antikvariat.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Johannes Senn* på Kunstindeks Danmark / Weilbachs Kunstnerleksikon
* Bilete av Johannes Senn (dansk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* SIKART
* KulturNav

 |
**Mordechaj Anielewicz** (ca. 1919/1920-8. mai 1943) var leiaren for ein organisasjon som på polsk vart kalla Żydowska Organizacja Bojowa, eller ‘jødisk kamporganisasjon’. Forkortinga var ŻOB. Organisasjonen var aktiv i oppreisten i Warszawa-ghettoen i 1943.

Han vart fødd inn i ein fattig familie. I oppveksten vart han med i den sionistisk-sosialistiske ungdomsgruppa Hashomer Hatzair. Seinare vart han leiar for denne gruppa. I byrjinga av september 1939 gjekk Tyskland til åtak på Polen, og den andre verdskrigen starta i Europa.

Den 7. september 1939, ei veke etter åtaket, flykta Anielewicz med gruppa si frå Warszawa mot aust. Dei vona at polakkane ville klara å stogga tyskarane. Sovjetunionen gjekk etter kvart inn i austlege delar av Polen. Anielewicz prøvde å koma seg over til Romania. Ein tanke var å kunna opna ein veg for unge jødar til å flykta mot Israel. Han vart teken, og sett i eit sovjetisk fengsel. Men kort tid etter vart han frigjeven, og vende attende til ghettoen i Warszawa.

Jødiske flyktningar og politiske grupperingar flykta til Vilna/Vilnius i Litauen. Byen var kontrollert av sovjetiske styrkar. Anielewicz reiste til Vilnius og overtydde folk om å reisa attende til Polen for å halda fram kampen mot nazistane. Han vende attende til Warszawa i januar 1940 saman med kjærasten Mira Furker. Han organiserte motstandsgrupper og vitja grupper i andre byar.

Sommaren 1942 var Anielewicz på vitjing sør-vest i Polen. Området hadde vorte teke opp i Stortyskland, og ein prøvde å organisera væpna motstand.

Attende i hovudstaden fann han ut at store mengder folk hadde vorte sende til konsentrasjonsleiren Treblinka. Berre 60 000 av 350 000 jødar fanst att. Han vart med i Żydowska Organizacja Bojowa (ZOB), og i november 1942 vart han vald til kommandant.

Tidleg i 1943 vart det teke kontakt med den polske regjeringa i London. Gruppa fekk våpen frå den polske delen av byen. Den 18. januar 1943 fekk han hindra ei ny storsending av jødar til utryddingsleirane. Men oppreisten i ghettoen braut etter kvart saman. Anielewicz tok sjølvmord, saman med kona og mange av hjelparane. Sjølvmorda fann stad i ZOB-bunkeren i Miła gata nr. 18 den 8. mai 1943. Tidleg i 1944 vart han etter døden tildelt Virtuti Militari, den polske militærkrossen.

Kibbutzen Yad Mordechai i Israel er oppkalla etter han og eit monument vart sett opp til minne om han.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel om Mordecai Anielewicz frå Jewish Virtual Library.
* Artikkel om Mordecaj Anielewicz Arkivert 2007-06-24 ved Wayback Machine. frå nettsida til Grange Museum Warsaw Ghetto.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
Illustrasjon av ulike jartegn frå *Nürnbergkrøniken* (1493)
**Jartegn** eller **omen** er eit særskild merke eller varsel som kan danna prov eller førebod.

Ordet jartegn (norrønt *jartegn*) er avleidd frå *\*jarknteign*, frå gotisk *airkns*: 'ærke', 'ekte'.

I gamal tid kunne jartegn òg vere eit slags legitimasjonsteikn, til dømes noko ein person fekk med seg for å vise at han var den han gav seg ut for å vere, og hadde det oppdrag han påstod å ha. I *Soga om Olav den heilage* heiter det til dømes: «Men dette fingergullet skal du gje Ragnvald jarl, og desse jartegnene vil han nok kjenne».

I allmenn forstand er fenomenet ofte tolka som eit illevarslande, negativt eller skjebnesvangert varsel. Med andre ord kan «jartegn» òg brukast om teikn (fortrinnsvis i naturen) der overeinsstemming mellom signifikant og signifikat ikkje er vilkårleg eller tilfeldig.[*treng kjelde*]

I moderne tolkingslære, semiologi og semiotikk, i arven etter Ferdinand de Saussure, vert det som regel slege fast at jartegn ikkje finst i røynda, og at tilhøvet mellom signifikant og signifikat avheng av sosiale kontraktar. Trua på jartegn er eit kjenneteikn på ei magisk røyndomsoppfatning.[*treng kjelde*]

Døme på jartegn
---------------

* At ein edderkopp kryssar vegen for ein.
* Ein svart katt kryssar vegen for ein.
* Å finna ein firkløver.

Kjelder
-------

1. ↑  «jartegn» i Nynorskordboka.
2. ↑  «järtecken», *Svensk etymologisk ordbok* (på svensk) (runeberg.org), s. 286, 1922, henta 1. november 2018
3. ↑  «jærtegn». *Store norske leksikon* (på norsk). 20. februar 2018.
4. ↑  Sturlason, S. «Soga om Olav den heilage». I  *Kongesoger*, Det norske samlaget, 4. utg. 2. oppl. 1994. 69. s. 254.

* *Denne artikkelen bygger på «Jærtegn» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Herman Carsten Johannes Scheel** (19. januar 1859–29. september 1956) var ein norsk jurist, høgsterettsjustitiarius 1920-1929, og justisminister 1910–1912.

Liv
---

Scheel var fødd på Hamar. Han blei student i 1876 og cand. jur. i 1881. Etter studieopphald i Berlin og London blei han i 1887 universitetsstipendiat og dosent i rettsvitskap ved universitetet i Kristiania. I 1892 blei han dr. jur. og 1893–1898 var han konstituert som professor medan professor Francis Hagerup var statsråd. 1898–1910 og frå 1912 var han høgsterettsassessor. Han var statsråd og sjef for justisdepartementet (justisminister) i Wollert Konow si regjering frå 1. februar 1910 til 15. februar 1912, for Høgre. Frå 1912 var han dommar i Høgsterett, og frå 1920-1929 Høgsterettsjustitiarius.

Han var gift med Sara Leonore Sandberg og hadde fem born.

Scheel blei utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs Orden. Han blei også tildelt storkross av Italias kroneorden.

Bibliografi
-----------

* *Om egtefællers formuesforhold* (1892)
* *Forelesninger over norsk tingsræt* (1901, 1905)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Herman Scheel» frå Wikipedia på bokmål, den 4. oktober 2010, som oppgav:*

* *Illustreret norsk konversationsleksikon*, bd. VI. Aschehoug, 1913

### Fotnotar

1. ↑  Herman Scheel i Store norske leksikon.
2. ↑  Scheel, Herman i Merkantilt biografisk leksikon.
3. ↑  *Verdens Gang*, 1. oktober 1956.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
Logoen til PEGI
Etiketten for spel som inneheld stygt språk
**Pan European Game Information** (**PEGI**) er eit system for aldersmerking av dataspel som blir brukt i Europa. Det er utvikla av Interactive Software Federation of Europe (ISFE) og vart nytta for fyrste gong i april 2003. PEGI-systemet blir i dag brukt i over 30 land, inkludert Noreg.

PEGI-systemet bruker fem etikettar for å merkja dataspel etter kva aldersgruppe dei kan eigna seg for: 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |  |

Etikettane ligg både på fram- og baksida av omslaget til dataspelet. Aldersmerkinga tek ikkje omsyn til vanskegraden i eit dataspel. Den noverande designen på etikettane vart introdusert i slutten av 2009, der kvart aldersmerke fekk fargekodar. Aldersgrensene 3 og 7 har grøn bakgrunn, 12 og 16 har gul og 18 har raud. Før dette hadde alle aldersmerka svart bakgrunn. I Portugal kom systemet for aldersensur av filmar i konflikt med standardmodellen til PEGI, og to av alderskategoriane hjå PEGI vart følgjeleg endra i Portugal; 3 (endra til 4) og 7 (endra til 6).

I 2008 var 50% av spela som PEGI har vurdert merkte med aldersgrensa 3. 10% var merkte 7, 24% var merkte 12, 12% var merkte 16 og berre 4% var merkte 18.

I tillegg til aldersetikettane finst det òg spesifikke etikettar for ulike typar innhald i dataspel som kan verka støytande, til dømes vald, erotikk og grovt språk.

Sjå òg
------

* Computer Entertainment Rating Organization
* Entertainment Software Rating Board

Kjelder
-------

1. ↑  *www.pegi.info/no*, arkivert frå originalen 23. august 2009, henta 7. august 2009
2. ↑  *www.pegi.info/no/index/id/352/*, arkivert frå originalen 29. oktober 2012, henta 7. august 2009

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Offisiell nettstad for internettspel
* Heimesida til ISFE

 Commons har multimedium som gjeld: **Pan European Game Information**
**Karl X** (9. oktober 1757–6. november 1836) var konge av Frankrike og Navarra frå 1824 til han abdiserte som følgje av julirevolusjonen i 1830. 

Karl var den yngste sonen til den franske kronprinsen Ludvig Ferdinand og Maria Josepha Carolina av Sachsen. Han var bror av både den avretta Ludvig XVI og Ludvig XVIII, som var den første kongen etter restaurasjonen.

Karl X var først kjend som greven av Artois (fransk *comte d'Artois*) fram til han blei konge av Frankrike i 1824. 
Han blei gift i 1773 med Marie-Thérèse av Savoie (1756–1805), dotter av kong Viktor Amadeus III av Sardinia.
I 1789, i samband med den franske revolusjonen, rømde han frå landet og kom først attende då Napoleon I fall i 1814. Han levde fråskild frå kona si, som døydde i 1805. Karl hadde opphald i Savoie, Torino, Trier og Koblenz før han ved utbrotet av Dei franske revolusjonskrigane i 1792 slo seg ned i Storbritannia, der han budde i London og Edinburgh med elskarinna Louise de Polastron.

Karl X overtok trona etter broren Ludvig XVIII i 1824. Han blei krona 28. mai 1825. Karl X viste seg å vera ein regent som ønska å vinna tilbake stordommen og den eineveldige makta frå fortida, og dette gjorde han lite populær. Ministeren hans Jules de Polignac vekte også negative reaksjonar. Til sist braut Julirevolusjonen ut, og han blei tvinga til å abdisera. 

Sonen hans, Louis-Antoine, måtte også skriva under på abdikasjonen. Ein eldre son, Karl Ferdinand, hertug av Berry, blei drepen i 1820. Karl Ferdinand fekk likevel ein son, Henri, hertug av Bordeaux, fødd etter at han døydde. Denne sonen kunne dermed gjera krav på den franske trona. Henri blei likevel ikkje innsett som konge etter Karl X. Makta gjekk i staden over til den fjernare slektningen Ludvig Filip.

Barn
----

1. Louis-Antoine av Artois, hertug av Angoulême (1775-1844)
2. Sophie av Artois (1776-1783)
3. Karl Ferdinand av Artois, hertug av Berry (1778-1820)
4. Marie Therese av Artois (1783)

Kjelder
-------

1. ↑  Karl X fra Nordisk Familjebok
2. ↑  Mary Platt Parmele (1894). *A Short History of France*. New York: Charles Scribner's Sons, s. 221.

* *Denne artikkelen bygger på «Karl X av Frankrike» frå Wikipedia på bokmål, og «Karl X av Frankrike» frå Wikipedia på svensk den 3. juli 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Aleksandr Vasiljevitsj Samsonov** (14. november 1859–30. august 1914) var ein russisk general som deltok i Den russisk-japanske krigen og i innleiinga til første verdskrigen.

Samsonov vart offiser 18 år gammal som kornett i kavaleriet i Den keisarlege russiske hæren i 1877 og generalløytnant i 1904. Under Den russisken-japanske krigen hadde han kommandoen over den sibirske kosakkstyrken.

I åra 1905-1907 var han var han stabssjef ved Warszawa militærdistrikt, og han vart i 1907 general og sjef for den donske kosakkarméen.

I 1909 til 1914 var han generalguvernør i Turkestan. Då første verdskrig braut ut fekk han kommandoen over den andre Narev-arméen, som 24. august 1914 rykte inn i det sørlege Austpreussen frå Polen.

Det russiske angrepet var planlagd som ein knipetangsmanøver, med framrykking på kvar side av Dei masuriske sjøane. Dette sjølandskapet vart vurdert som vanskeleg å trenga igjennom, i og med at sjøane var skilt av berre smale tangar og området var tungt forskansa av tyskarane. Den 1. russiske armeen under Paul von Rennenkampf skulle invadera Austpreussen nord for sjøane, medan 2. armé under Samsonov skulle gå inn sørvest for dei. Planen var at dei skulle møtast bak den 8. armeen til tyskarane, og deretter utsletta den.

Det dårlege sambandet mellom dei to russiske armeane førte til at dei rykka fram i eit ulikt tempo og Samsonov gjekk inn i ei felle. Under slaga ved Tannenberg 24.–31. august vart Samsonovs 2. armé omringa av den tyske Åttande armeen under leiing av Paul von Hindenburg og lei eit knusande nederlag. Som følgje av denne katastrofen skaut Samsonov seg natta til 30. august i nærleiken av Neidenburg i Austpreussen, i dagens polske Ermelandskmasuriske voivodskap.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksandr Samsonov» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nordisk Familiebok, bind 38 (1926), sp. 180

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Torkjell Haugerud** (23. februar 1876–21. november 1954) var ein norsk spelemann frå Bø i Telemark. Eivind Groven kalla han «ein av dei mest medvetne spelemennene i samtida».[*treng kjelde*]

Haugerud fekk spel av Leiv Sandsdalen og Halvor Flatland, og spela mykje av det gamle bøheringsspelet. Han var òg hjå Knut Dale etter spel. Samstundes var han jamnt på spelferd, og lærte spel av Ola Mosafinn og Tarjei Tvigyva, og av spelemenn i Buskerud og Valdres, mellom dei Olav Moe. Han spela mellom anna på den første landskappleiken i Bergen i 1904, der han fekk topp-plassering.

Haugerud kunne notar, og var tidleg ute med å skrive ned og samle slåttar, og gjorde eit godt tilfang av slåttenedskrifter etter seg sjølv og andre spelemenn i nedre Telemark. Han var difor esla til å vera med i redaksjonsnemnda for hardingfeleverket. Diverre rakk han ikkje så langt. Han vart operert for prostata i 1953 og døydde snart etter. Eivind Groven sørgde Haugerud med orda om at det nok gjekk mykje originalt slåttetilfang tapt med han. 

Torkjell Haugerud var ein stilskapande spelemann som ofte spela ulikt frå gong til gong. Som Groven prøvde han ut nye felestille og dikta eigne slåttar. Av dei mest kjende er lyarslåtten *Tårån i troppin*, og springaren *Jørånnatten*, kalla opp etter eit fjell i Bø. 

Hardingfeleverket har heile 106 slåttenedskrifter etter Torkjell Haugerud. Dette er det nest største tilfanget i verket.

Kjelder
-------



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
Štajerska (i raudt) er ein av fem historiske regionar i Slovenia.
**Štajerska** tysk *Untersteiermark*, latin *Styria*) er ein historisk region nordaust i Slovenia, som utgjer den sørlege tredjedelen av det tidlegare hertugdømet Steiermark. 

Hertugdømet Steiermark eksisterte som ein politisk eining frå 1100-talet til 1918, då han vart delt inn i tra tradisjonelle regionar. Den nordlege delen av det tidlegare hertugdømet utgjer i dag Steiermark i Austerrike, medan den sørlegaste tredjedelen hovudsakleg hadde slovensktalande innbyggjarar, og vert òg kalla *Nedre Steiermark*. 

Štajerska har ikkje i dag noko offisiell status som administrativ eining i Slovenia, men namnet vert ofte nytta i uformelle samanhengar. I 2005 vart Slovenia delt inn i tolv statistiske regionar, og det meste av Štajerska er i dag delt inn i regionane Podravje (*Podravska regija*) og Savinjsko (*Savinjska regija*). 

Det kulturelle og økonomiske senteret i Štajerska har alltid vore byen Maribor (tysk *Marburg an der Drau*). Andre store byar i regionen er Celje (tysk *Cilli*), Ptuj (tysk *Pettau*), Velenje (tysk *Wöllan*), Sevnica (tysk *Lichtenwald*), Brežice (tysk *Rann*) og Slovenj Gradec (tysk *Windisch-Graz*)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lower Styria» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC

 |
Grenseendringane ved freden i Teusina 1595
**Freden i Teusina** vart underteikna 18. mai 1595 av kong Sigismund etter den nordiske tjuefemårskrigen.

Bakgrunn
--------

Teusina var ein by i Ingermanland, nær byen Ivangorod. Byen vart hærteken på 1590-talet av svenske troppar, gjeven attende til Russland i 1595, og teken att i 1611.

Etter kong [[|Johan III av Sverige|Johan III]] sin krig mot Russland, og etter at Kong Sigismund tok over trona til Johan i 1592, vart det i Teusina den 20. januar 1593 inngått ei toårig våpenkvileavtale mellom Sverige og Russland. Etter det laga partane ei endeleg fredsavtale i same by 18. mai 1595.

Avtala vart offisielt godkjent i Viborgskontrakten 28. februar 1609, og deretter i freden i Stolbova 27. februar 1617.

Vilkår
------

* Russland avstår frå alle krav på Estland og retten til å innkrevja skatt av samane «frå Österbotten til Varangerfjorden»
* Sverige gjev attende Kexholm slott og Kexholms län, og dessutan andre erobringar på russisk område

Kexholms län vart gjeve attende i 1597.

Dokumentet
----------

Avtala vart underteikna av

* For Russland (tsar Fjodor Ivanovitj): prins Ivan Samsonovitj Turenin-Obolenskij og Ostafi Mikhailovitj Pusjkin
* For Sverige (kong Sigismund): riksråd Sten Banér, Krister Klasson Horn, Göran Boije og Arvid Eriksson Stålarm, og dessutan kong Sigismunds sekretær Niklas Rask till Melstad og Hans Krank.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Freden i Teusina» frå Wikipedia på bokmål, den 12. oktober 2019.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

* Originalteksta på svensk Wikisource
* Runeberg.org

Bakgrunnsstoff
--------------

* Originalteksta til avtala på svensk Wikisource
| **Ameland** |
| --- |
| Satellittbilete av AmelandSatellittbilete av Ameland Satellittbilete av Ameland |
| Plassering |
| Plassering av  AmelandPlassering av Ameland |
| Styresmakter |
| Land  Provinsar |  Nederland Friesland |
| Geografi |
| Flatevidd - By   - Land   - Vatn |  268,50 km²   60,02 km²   208,48 km² |
| InnbyggjararStatline  - Totalt (2007)   - folketettleik | 3 452   58/km² |
| Koordinatar | 53°26′″N 5°44′″E﻿Koordinatar: 53°26′″N 5°44′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.ameland.org |

**Ameland** (vestfrisisk *It Amelân*) er ein kommune og ei øy i Dei vestfrisiske øyane utanfor kysten av Nederland. Ho består stort sett av sanddyner. Det går ferje frå Holwerd på fastlandet til øya.

Landsbyar
---------

* Ballum
* Buren (Bueren)
* Hollum
* Nes

Historie
--------

Det automatiserte fyrtårnet på Ameland
Øya vart først nemnd som Ambla på 700-talet og betalte skatt til grevskapet Holland fram til 1424 då Ritske Jelmera erklærte øya for eit *friherskap* (*vrijheerschap*).

Sjølv om Holland, Friesland og Det tysk-romerske riket slost mot dette sjølvstendet, vart ho verande eit friherskap fram til familien Cammingha døydde ut i 1708. Etter dette vart den frisiske statthaldaren Johan Willem Friso av Orange-Nassau herre over Ameland og etter han sonen hans, som var statthaldar for heile Nederland, Vilhelm IV av Orange, og barnebarnet Vilhelm V av Orange.

Berre i grunnlova frå 1813 vart øya endeleg ein del av Nederland (provinsen Friesland). Dei nederlandske kongane og dronningane har framleis tittelen *Vrijheer van Ameland* i dag.

I 1940 vart øya okkupert av Tyskland og sidan ho var av liten militær verdi invaderte dei allierte aldri øya. Dei tyske styrkane vart derfor verande på øya fram til 2. juni 1945, nesten ein månad etter Nazi-Tyskland kapitulerte.

Språk
-----

Ameland er den einaste av dei frisiske øyane som det ikkje blir tala frisisk på i dag. Grunnen kan vera at det har vore stort nederlandsk nærvær på øya gjennom tidene.

Turisme
-------

Ameland er som dei andre frisiske øyane eit populært turistmål. Turistane er hovudsakleg frå andre delar av Nederland og frå Tyskland.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ameland**

* Offisiell side

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ameland» frå Wikipedia på engelsk, den 12. februar 2008.*


| * v
* d
* e
Dei frisiske øyane |
| --- |
| Dei vestfrisiske øyane | Noorderhaaks - Texel - Vlieland - Richel - Terschelling - Griend - Ameland - Rif - Engelsmanplaat - Schiermonnikoog - Simonszand - Rottumerplaat - Rottumeroog - Zuiderduintjes |
| Dei austfrisiske øyane | Borkum - Lütje Hörn - Kachelotplate - Memmert - Juist - Norderney - Baltrum - Langeoog - Spiekeroog - Wangerooge - Minsener-Oldoog - Mellum - Langlütjen I og II - Neuwerk - Scharhörn - Nigehörn - Trischen - Blauort |
| Dei nordfrisiske øyane | Pellworm - Hallig - Amrum - Föhr - Sylt - Jordsand - Rømø - Mandø - Fanø - Langli |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Øystein Orre** (d. 25. september 1066  ) var ein norsk stormann av Arnmødlingætta. Han var med Harald Hardråde til England, og fall i slaget ved Stamford bru.

Bakgrunn
--------

Øystein var son av Torberg Arnesson til Giske og Ragnhild, dotter av Erling Skjalgsson på Sola. Han hadde minst to sysken: Broren Ogmund og systera Tora, som var gift med kong Harald Hårdråde og mor til dei to sønene hans Magnus og Olav. Under herskartida til kong Olav II Haraldsson (1015-1028) hadde folk i slekta til Øystein stått og kjempa på motsette sider: Torberg og brørne hans hadde kjempa på kong Olav si side, medan far til Ragnhild Erling Skjalgsson hadde kjempa mot dem med Svein Håkonsson i slaget ved Nesjar i 1016; han ble til slutt drepen i 1028.

Øystein var trulova med kong Harald si dotter med Ellisiv av Kiev, Maria.

Slag i England
--------------

Slaget ved Fulford som skildra av Matthew Paris.
Slaget ved Stamford bru.
Øystein var med på kongen sitt felttog i England i 1066. Her hadde han kommando over reservestyrkane som passa på skipa, medan kongen rykte fram mot byen Jorvik (York) med sin hærstyrke. Hæren hans støtte saman med den til dei lokale jarlane Morcar og Edwin; dei kjempa mot Harald sin invasjonshær tre kilometer sør for York i slaget ved Fulford den 20. september. Invasjonsstyrken vann ein klar siger, og byen York og forsvararane hans overgav seg den 24. september.

Kongen blei noko seinare overrumpla av Harald Godwinsson ved Stamford bru. Då han fekk høyre om slaget ved Stamford bru prøvde Øystein å kome kongen til hjelp. Då han nådde fram var kongen allereie fallen, men Øystein med sine menn kasta seg likevel inn i striden. Øystein og størstedelen av den norske hæren fall etter ein kamp som vart kalla «Orreria».

Kjelder
-------

1. ↑  DeVries (1999) s. 250–261

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Øystein Orre» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mai 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- «Eystein Orre» i *Salmonsens konversationsleksikon. Anden Udgave*. Bd. VII (1918).
		- DeVries, Kelly (1999). *The Norwegian Invasion of England in 1066*. Boydell & Brewer Ltd. ISBN 978-0-85115-763-4.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Anne Lilia Berge Strand** (fødd 21. november 1977 i Trondheim), betre kjend som **Annie**, er ein norsk popmusikar og DJ.

Biografi
--------

Anne Lilia Berge Strand voks opp i Bergen. Ho begynte å få merksemd som artist i 1999. Under artistnamnet Annie gav ho då ut singellåten «The Greatest Hit» i samarbeid med Tore Andreas Kroknes, kjend som *DJ Erot*. Dei to artistane vart også kjærastar ein periode. Kroknes, som hadde ein medfødd hjartefeil, gjekk bort i 2001, berre 23 år gamal. Annie sin singel «I Will Get On», som også var produsert saman med Kroknes, kom ut i 2002.

Annie heldt fram som artist også etter dødsfallet, og starta nye samarbeid med andre artistar. I 2004 gav ho ut sitt fyrste album, elektropop-plata *Anniemal*. På plata bidreg m.a. Richard X, Torbjørn Brundtland, Svein Berge og finske Timo Kaukolampi, og Annie vart samanlikna med Bertine Zetlitz. «The Greatest Hit» var òg med på plata. Under utdelinga av Spellemannprisen 2004 vart Annie kåra til *Årets nykomar*. Året etter vann ho Alarmprisen i klassen for pop.

I 2005 gav ho ut samleplata *DJ Kicks* med gamle hitlåtar.  Etter dette busette ho seg i Tyskland og heldt ein låg profil fram til ho gav ut eit nytt studioalbum, *Don't Stop* i 2009, framleis i samarbeid med produsentane Richard X og Timo Kaukolampi.

Diskografi
----------

* *Anniemal* (2004)
* *DJ Kicks* (samleplate, 2005)
* *Don't Stop* (2009)
* *Dark Hearts* (2020)

Fotnotar
--------

1. ↑   Profil på Discogs.
2. ↑   Biografi på Allmusic.com
3. ↑   Platemelding av Anniemal på Groove.no
4. ↑   Platemelding av DJ Kicks på Groove.no
5. ↑   Platemelding av Don't Stop på Groove.no
6. ↑   Diskografi frå Groove.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Annie på Myspace

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ICCU
* BBC Things

 |
**Anne Lise Gjøstøl** (fødd 6. juli 1952 i Oslo) er ein norsk songar og kunstmålar.

Karriere
--------

Som åtteåring debuterte Anne Lise Gjøstøl i jentekoret til NRK og fekk vera med i fleire fjernsynsprogram på 1960-talet. Ho gav ut si fyrste singelplate i 1965, *Nå er karnevalet over*, det året ho fylte 13. Ho valde musikklinja på gymnaset, der ho m.a. gjekk saman med songarane Ellen Nikolaysen og Anne Karine Strøm. I 1969 deltok ho i NRK si talenttevling *Talent 69*, der ho kom på andreplass.

I tillegg til at ho tok songtimar med Aase Nordmo Løvbergstuderte Anne Lise vidare ved Statens Operaskole og 4 år ved Barratt Dues Musikkinstitutt. Ho har teke eksamen som songpedagog. Då Cliff Richard fekk sitt eige norske fjernsynsprogram, var Anne Lise Gjøstøl med som gjest og popsongarinne. Også i ettertid har ho delteke i svært mange fjernsynsprogram, særleg med Erik Bye. Platedebuten hennar kom i 1972, under tittelen *Ta min drøm*; den var dels innspelt i Abbey Road Studios i London. Anne Lise Gjøstøl var også stundom med i Bendik Singers og syng på den einaste LP-en dei gav ut. Elles fekk ho engasjement i Det danske teater i København i musikalen «Blomsterstenen».

Hennar neste LP, *Anne Lise Gjøstøl* frå 1974, hadde halvparten av tekstane på norsk og halvparten på engelsk. For denne plata vann ho Spellemannprisen 1975 i klassa for beste vokalist. Ho fekk fleire oppdrag i musikalar på Oslo Nye Teater og Det Norske Teatret, m.a. i *Jeppe*, *Så lenge skuta kan gå*, Jesus Christ Superstar, Les Miserables, West Side Story og *Balletten på scenen*. Ho deltok også i musikalen Leve Patagonia. I tillegg har ho songe operaroller i *Opera Mobile*, t.d. Tryllefløyta, og ho har framført si eiga førestilling for barn, *Musikkens makt* om barokk- og renessansemusikk. 

Frå 1971 til 1979 deltok ho i Melodi Grand Prix heile seks gonger utan å vinna, men fire gonger kom ho på andreplass. I 1984 gav ho ut *Visst skal våren komme - Sanger om håp* saman med Grex Vocalis og Göran Fristorp. Plata inneheldt songar av Eivind Skeie og Sigvald Tveitt. Men det ho kanskje har vorte mest kjend for er dei to singlane «Dimmefest» og «Gullfeber». Sistnemnte var ein duett med Kjell Fjalsett i høve VM i 1981, men begge desse singlane vart nokså tilfeldig utgjevne.

Den siste soloplata ho har gjeve ut, er *Blå lengsel* frå 1992. Dei siste åra har ho gjort klassiske konsertar, jolekonsertar, og utvikla seg meir som kunstmålar. Ho har studert i New York og fullførte ein mastergrad i fine art ved New York Academy of Figurative Art i 2002.

Plater
------

* *Ta min drøm* (1972)
* *Anne Lise Gjøstøl* (1975)
* *Kom kom skal jeg si deg no* (1980)
* *Visst skal våren komme - sanger om håp* (1984), med Göran Fristorp & Grex Vocalis
* *Blå lengsel* (1992)

Kjelder
-------

* Mic.no: Biografi henta frå Norsk pop- og rock-leksikon, Vega Forlag, 2005

### Fotnote

1. ↑   Offisiell nettside: Om meg.
Koordinatar: 59°54′55.004″N 10°43′49.991″E﻿

Nobels Fredssenter i nærleiken av Rådhuset i Oslo
Foto:
David Castor
 

**Nobels Fredssenter** er ei norsk stifting som vart skipa av Stortinget i 2000. Den Norske Nobelkomite vel styret i stiftinga.

Ved utstillingar, førelesningar, konferansar og andre aktivitetar for born og vaksne skal fredssenteret informere om Alfred Nobel og fredsprisen han innstifta, om dei som har fått fredsprisen, og om aktuelle konfliktar og den internasjonal innsatsen som vert gjort for å trygge freden.

Senteret har tilhald i den verneverdige stasjonsbygningen på den nedlagde Vestbanestasjonen i Oslo, den tidlegare endestasjonen for Drammensbanen i nærleiken av Rådhuset. Det vart opna av Kong Harald V 11. juni 2005, og då opningsseremonien inngjekk i det offisielle programmet for å markere at det var hundre år sidan unionsoppløysinga mellom Sverige og Noreg vart gjennomført, var både dei svenske og norske kongepara til stades.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nobels Fredssenter
Myron sin diskoskastar. Statue i København i Danmark.
**Diskos** er ein idrettsreiskap som blir nytta i friidrettsgreina **diskoskast**. Ein nytta diskosar i antikken, og dei kan ha vore utforma basert på eit kastevåpen.

Antikk bruk
-----------

I den greske antikken kunne ein diskos (gresk δίσκος, 'skive') vera av stein eller bronse, og var vanlegvis ein god del større og tyngre enn den som blir brukt i moderne friidrett. Ein nytta han berre som ei grein i olympisk femkamp. Det fanst ingen standard, og alla deltakarane kasta med same diskos. Dei tunge antikke diskosane blei truleg kasta med ei pendelrørsle.

I Iliaden si skildring av gravferda til Patroklos (song 23, vers 826) kastar deltakarane ein diskos av jern under ei diskostevling, og vinnaren fekk behalda reiskapen. Jern var dyrt og ettertrakta. I antikk mytologi blei Hyakinthos drepen av eit feilkast då han lærte Apollon å kasta diskos. I nokre forteljingar var det vindguden Zefyros som endra retning på diskosen av sjalusik. Blodet til Hyakhinthos blei til blomen hyasint.

Det er mogleg av diskoskasting byrja som stridsøvingar, og han kan ha byrja som eit våpen med slipa kantar, jamfør sørasiatisk tsjakram.

Utformninga av den moderne diskosen
-----------------------------------

Diskos på 2 kg, sertifisert for tevlingar av IAAF.
Diskos sett frå sida
Tverrsnitt av ein diskos
Ei moderne tevlingsskive for men har ein diameter på 22 cm og veg to kilo. For kvinner er diameteren 18,2 cm og vekta eitt kilo. Kantane er som regel av metall og dei flate sidene er av plast, glas- eller karbonfiber og må være glatte. Alle måla på diskosen er strengt standardiserte i dei internasjonale tevlingsreglane, og blir kontrollerte før kva tevling og like etter nasjonale og internasjonale rekordar. Det finst også skiver for nybyrjarar som er heilt av gummi og gjerne blir brukte til trening innandørs i nett.

Kjelder
-------

1. ↑  «Diskus i de olympiska spelen – diskus.nu» (på svensk). Henta 17. august 2022.
2. 1 2 3 4  Martin P:son Nilsson (1938-1947). «Diskuskastning». *Nordisk Familjeboks Sportlexikon* (på svensk). Henta 17. august 2022.
3. ↑  «Kastleken som slutade i tragedi». *Sveriges Radio* (på svensk). 18. juli 2013. Henta 17. august 2022.

* *Denne artikkelen bygger på «Diskus» frå Wikipedia på svensk, den 10. oktober 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Koordinatar: 53°26′6.1″N 4°26′13.8″W﻿

**Middle Mouse** (walisisk *Ynys Badrig*, 'Patrickøya') er ei folketom øy om lag 1 km utanfor nordkysten av Anglesey i Wales. Ho er det nordlegaste punktet i Wales og er 207 meter lang og 110 meter brei, med eit areal på 5550 m². Det høgaste punktet på øya ligg 16 meter over havet. Ho er ei av tre øyar utanfor nordkysten av Anglesey. Dei to andre er West Mouse og East Mouse.

Middle Mouse sett frå Anglesey
I følgje segna skal heilage Patrick ha forlist her, og dette er opphavet til det walisiske namnet. Han sumde i land her og grunnla etter kvart den nærliggande kyrkja Llanbadrig kring 440 e.Kr. som ein trur er den eldste kristne staden i Wales.

Det finst ein del skarv, teist og alke på øya. Området kring øya er ein populær dykkestad med eit rikt marint liv. Det er derimot lite som vernar mot dei kraftige tidvasstraumane, så ein lyt kjenne til når det er stille vatn.

S.S. «Liverpool» forliste nær Middle Mouse i 1863 etter å ha kollidert med skipet «Laplata». Ho førte ei last med tinnbarrar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Middle Mouse» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Llanbadrig Church, Anglesey».
2. ↑  Holden, Chris (2008). *Underwater Guide to North Wales Vol. 2*. Calgo Publications. s. 96–97. ISBN 978-0-9545066-1-2.
3. ↑  «UK Diving - Wrecks».
4. ↑  «National Museum Wales». Arkivert frå originalen 5. mars 2010. Henta 26. mars 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Karen Valborg Elisa Stoud Platou** (29. august 1839–29. desember 1928) var ein norsk lyrikar og kulturjournalist som blei den fyrste kvinnelege sjefsbibliotekaren i Noreg.

Biografi
--------

Platou gav ut ei diktsamling, *Digte* i 1868. Dikta er fulle av sakn og lengsle og tvil om meininga med tilværet. Dikta er sett på å ha eit sjølvbiografisk preg, skrivne mens ho var heimeverande embetsmannsdotter. Ho var nemleg dotter av borgarmeister Carl Nicolai Stoud Platou (1809–1888) og Christence Dorothea Plade Nielsen (1817–1889). Broren Lars Hannibal Sommerfeldt Stoud Platou (1848–1923) blei ein kjend psykiater mens ho sjølv vart verande ugift.

Frå 1849 til 1853 gjekk Platou på skule ved den tyskfødde Sophie Wever sitt kvinneinstitutt i Bergen. Meir påfyll i språk kom frå språkreiser til København i 1863, Paris i 1881 og ellers til England og Tyskland. 

Frå 1869 til 1883 var Platou kulturjournalist for den bergenske «Adresseavisen», De bergenske Adressecontoirs-Efterretninger. Frå 1883 til 1909 var ho medarbeidar i Bergens Aftenblad (etablert i 1880). Det var Morgenavisen som i 1909 anslo at Platou var «den som for Tiden har den længste journalistiske Løbebane at se tilbage paa her i Landet».

Valborg Platou fekk samla inn hundre tusen kroner som gjorde at man i 1906 fekk til ein arkitektkonkurranse til det som i 1917 blei opna som det nye Bergen Offentlige Bibliotek. I 1883 blei Platou «etter skarp konkurranse med tretten mannlige medansøkere», tilsett ved Bergen Offentlige Bibliotek, som den fyrste kvinnelege bibliotekaren i landet. Dette blei hennar arbeidsplass i 27 år. Under hennar leiing auka samlinga frå 28 000 til 100 000 og det blei samla inn 100 000 kroner til nybygg.

Valborg Platou fekk Kongens fortenestemedalje i gull i 1909. Pengane hadde ho klår i 1905 og det var då etterfølgjaren hennar, Arne Kildal (1885–1972) som fekk sluttført oppbygginga av biblioteket, som stod ferdig i 1917.

Kjelder
-------

1. 1 2  Trine Kolderup Flaten, *Valborg Platou* i Store norske leksikon.
2. 1 2 3  S. H. Finne-Grønn (1953). *Slekten Platou i Norge og Danmark*. Det Mallingske boktrykkeri. s. 16.  [2. utgave]
3. ↑  Platou, Valborg i Hvem er Hvem, 1912.
4. ↑  *Anno 1909* i Aftenposten den 1. februar 1984.
5. ↑  *85 aar* i Aftenposten den 27. april 1924.
6. ↑  Jorunn Hareide (født 1940), *Norske kvinnetekster 1600–1900 – «Først Kvinde – dernæst Forfatterinde»?*, utgitt på Pax i 1992

* *Denne artikkelen bygger på «Valborg Platou» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* KulturNav

 |