recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
[Ei flaske eterisk olje av eukalyptus.
**Eterisk** eller **flyktig olje** er ei kompleks blanding av esterar, alkoholar, aldehydar, ketonar og terpenar. Eteriske oljer kjennast ved at dei er flyktige og luktsterke. Dei er lite vassløyselege, men løyser seg godt i alkoholar, feitt og oljer.

Plantar med høgt innhald av eteriske oljer vert bruka som krydder eller smakstilsetjing i mat og brennevin. Elles inngår eteriske oljer i parfyme og som smakstilsetjing i lækjemiddel. Bortsett frå dei små mengdene som finst i krydder, skal eteriske oljer brukast utvortes.

Ein vinn ut eteriske oljer frå aromatiske plantar. Utvinninga kan til dømes skje ved kaldpressing, destillasjon eller ekstraksjon. 

Oljene kan trengje inn i kroppen gjennom huda, lungevevet eller mage- og tarmkanal. Oljene kan stimulere kroppsorgan ved å auke blodgjennomstrøyminga i muskelvevet, og dei kan verke antibiotisk. Dette vert utnytta ved aromaterapi. Dei eteriske oljene irriterer slimhinner, augo og hud. I tillegg gjev nokre eteriske oljer risiko for systemisk forgifting ved inntak gjennom munnen, inhalasjon eller langvarig hudkontakt. Oljene kan òg gje hudirritasjonar eller vere allergiframkallande.

Døme på eteriske oljer
----------------------

* Eukalyptusolje finst både i rein form og som tilsetjingsstoff i mange ulike produkt, spesielt brukt mot luftvegsplagar. Eukalyptusolje er blant dei giftigaste eteriske oljene, inntak av 1 ml har gjeve forbigåande koma hos barn
* Kamfer
* Kaneolje
* Nellikolje har vore bruka for å kurere tannverk
* Nåletreolje/terpentin vert først og fremst brukt som fortynningsmiddel i måling.
* Peppermynteolje er mykje brukt som smakstilsetjing i næringsmiddel
* Sitronelleolje/sitrongrasolje ert bruka som middel mot insekt
* Tetreolje/melaleucaolje har antiseptiske eigenskapar og og vert bruka mot hudlidingar og som antibakterielt middel
* Vintergrønolje finst blant anna i smertestillande preparat meint til bruk på huda
* Roseolje vert bruka i parfyme

Kjelder
-------

* Helsebiblioteket - om forgiftingar Arkivert 2008-06-03 ved Wayback Machine.
* Eteriske oljer i Althelse.com[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* NDL

 |
*Sjå også dommar i tevling*
Med **dommar** i retten meiner ein vanlegvis ein person som er tilsett i ein domstol, og som har mynde til å treffe dømmande avgjerder. 

Fast tilsette dommarar er i Noreg embetsmenn, noko som mellom anna gjer at ein dommar ikkje kan avsettast på annan måte enn ved dom. Dette er ein del av maktfordelingsprinsippet, og bakgrunnen er at dommarar skal vere uavhengige av dei andre statsmaktene. Liknande reglar som sikrar at dommarar er uavhengige av dei andre statsmaktene finst i dei fleste utvikla rettssystem. 

I tillegg til dei fast tilsette dommarane har ein i Noreg eit system med dommarfullmektigar. Dette er juristar som blir tilsett som dommarar for vanlegvis 2 år, og ikkje lenger enn 3 år. Dommarfullmektigar er ikkje embetsmenn.

Også meddommarar blir rekna som dommarar etter domstollova, men desse er ikkje embetsmenn, og har såleis ikkje noko tilsvarande stillingsvern. Medlemmer av lagretten blir ikkje rekna som dommarar.

For å bli embetsdommar er det eit krav at ein har Juridisk embetseksamen eller er Master i rettsvitskap. Ein må vidare vere «vederheftig», det vil noko upresist seie at ein ikkje må vere insolvent. Det blir også stilt krav om eit reint rulleblad. For somme dommarstillingar er det dessuten ytterlegare krav. For å bli tilsett som lagmann eller høgsterettsdommar må ein ha fylt 30 år og ha juridisk embetseksamen med «beste karakter», det vil seie laud. I Noreg blir dommarar utnemnde av Kongen i statsråd etter innstilling frå Domstolsadministrasjonen. 

Den sentrale lova som regulerer dommarar i norsk rett er domstollova frå 1915.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Fabienne Serrat** (fødd 5. juli 1956) er ein fransk tidlegare skirennar frå Le Bourg-d'Oisans i Isère-departementet som i 1974 vart verdsmeister i både storslalåm og i kombinasjonen.

Aktiv
-----

Serrat debuterte i den alpine verdscupen få dagar før jul i 1972. På tampen av debutsesongen kom ho 22. mars 1973 på sigerspallen i verdscupen etter eit slalåmrenn i Heavenly Valley i USA, einast landskvinna Patricia Emonet rann fortare.

Enno 17 år gammal nådde Serrat i 1974-sesongen toppen som skirennar. Ho vann sin fyrste siger i eit verdscuprenn i Bad Gastein i slutten av januar månad. Ni dagar seinare vann ho gullmedaljen i storslalåm under VM i alpine greiner 1974 i St. Moritz. Fine plasseringar i utfor og slalåm, nr 10 og nr 4, førte til at ho også vann gullmedaljen i kombinasjonen. 

Også under alpin-VM 1978 i Garmisch-Partenkirchen sikra Serrat seg medalje i kombinasjonen gjennom sterke plasseringar i enkeltøvingane. Ho fekk då bronsen etter femte- og sjetteplass i høvesvis slalåm og storslalåm.

Serrat vart nummer fire i storslalåm under vinterleikane 1980 i Lake Placid og nummer fem i same øvinga under VM i alpine greiner 1982 i Schladming. I den olympiske storslalåmen var det landskvinna Perrine Pelen som tok bronsen, ein hundredels sekund føre Serrat på fjerdeplass.

I verdscupen i alpine greiner oppnådde Serrat 36 pallplasseringar, men einast tre gongar stod ho toppen av pallen, siste gongen i desember 1980. Perioden 1973-83 sikra ho seg 13 franske meistertitlar, flest i storslalåm.

Serrat la bort konkurranseskia i 1984. Ho er gift med den sveitsiske alpinisten Peter Lüscher som vann verdscupen i alpine greiner 1979.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Fabienne Serrat» frå Wikipedia på tysk, den 6. desember 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Høymole** |
| HøymoleHøymole |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Slireknefamilien Polygonaceae |
| **Underfamilie:** | Polygonoideae |
| **Stamme:** | Rumiceae |
| **Slekt:** | Syreslekta *Rumex* |
| **Art:** | **Høymole** *R. longifolius* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Rumex longifolius***DC. 1815 |

**Høymole** er ei fleirårig urt i syrefamilien. Arten har ei sirkumpolar utbreiing.
Planta vert kring 80 cm høg og har tungeforma blad med tverr eller rund grunn og litt bukta kant. Ho har høg tett topp. Fruktskaftet har led nedanfor midten. Høymole blomstar kring juli månad i Noreg. Høymola er rekna som eit ugras og veks vanleg på dyrka mark gjennom heile Noreg, på setrane opp til 1250 meter. Denne arten hybridiserer med fleire andre høymoleartar.

Kjelder
-------


* Johannes Lid: *Norsk-svensk-finsk flora*. Det Norske Samlaget, 1985.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Høymole**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Kremfløyte.
Kake med krem piska av kremfløyte.
Britisk *cream tea* med stivna fløyte til.
**Fløyte** er den feittrike delen av mjølka, framstilt ved separering av heilmjølk frå ku. Fløyte med høgt feittinnhald kan piskast til krem, og blir kalla **kremfløyte**.

Kremfløyten vert pasteurisert før han kjem i handelen, men han vert ikkje homogonisert.

Fløyte vert bruka i mellom anna supper, sausar, gryterettar og dessertar. Fløyten kan brukast som han er til frisk frukt og bær. Ein kan òg piske kremfløyte til krem.

Næringsinnhald
--------------

I Noreg inneheld kremfløyten 38 % feitt. Andre land kan ha lettare piskefløyte, med feittinnhald på 32 %, eller «dobbel kremfløyte» som inneheld 48 % feitt. 

100 g Tine kremfløyte gjev om lag:

* 1491 kJ (362 kcal) energi
* 2,1 g protein
* 2,9 g karbohydrat
* 38,0 g feitt
* 75 mg kalsium
* 0,14 mg riboflavin (vit. B2)
* 530 mg vitamin A

Ordsoge
-------

Ordet *fløyte* kjem frå norrønt *flautir*, 'noko som flyt oppå'. Ordet *krem* kjem frå gallisk via fransk, der ordet tyder fløyte.

Kjelder
-------

* Tine Arkivert 2008-12-22 ved Wayback Machine.
* Matvareguiden
* Nynorskordboka

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
| **Ytre Kvarøy** |
| --- |
| Geografi |
| **Stad** | Helgeland |
| **Koordinatar** | 66°29′13″N 12°53′59″E﻿Koordinatar: 66°29′13″N 12°53′59″E﻿

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |

**Ytre Kvarøy** er ei fråflytt øy i Lurøy kommune i Nordland. Namnet Kvarøy kjem truleg av eit norrønt ord som tyder *brem* eller *kant*.

I 1968 fekk Tromsø Museum tips frå ein gardbrukar frå Ytre Kvarøy om gravfunn på øya. Gravene skulle visa seg å stamma frå merovingartida, (ca. 600 - 800 e.kr.) ein tidsperiode som kom før vikingtida. Funnet er det rikaste i sitt slag frå Nord-Noreg. Det vart funne 4 mannsgraver, 4 kvinnegraver og to barnegraver, og dei stammar frå heile den 200 år lange perioden. Rik utsmykking tyder på at dei som budde her hadde handelsruter i fleire retningar. Gravfunnet vart markert med ein bautastein reist av arkeologane i 1975. Seinare er det også vorte gjort arkeologiske funn her frå vikingtida.

Dei tidlegaste skriftlege kjeldene om liv på Ytre Kvarøy er frå 1600-talet. Då budde det 2 jordbrukarar og ein husmann der. I 1723 var talet minka til éin jordbrukar.

Det budde folk på Ytre Kvarøy fram til rundt år 2000, då ho vart fråflytt. På naboøya Indre Kvarøy finst derimot framleis eit livskraftig samfunn, mykje på grunn av at ho ligg lettare tilgjengeleg for skip.

Kjelder
-------


* Kvarøys historie, henta frå Årbok for Lurøy av Rune Bang. Arkivert 2010-12-15 ved Wayback Machine.
* Lurøy kommune: Merovingerutgraving på Kvarøy.[*daud lenkje*]
* Graver, røyser og monumenter av Ingvild Larsen for Lurøy lokalhistorie og fotoarkiv. Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kvarøys historie, henta frå Årbok for Lurøy av Rune Bang. Arkivert 2010-12-15 ved Wayback Machine.
* Lurøy kommune: Merovingerutgraving på Kvarøy.[*daud lenkje*]
* Graver, røyser og monumenter av Ingvild Larsen for Lurøy lokalhistorie og fotoarkiv. Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Ethelred II** (ca. 968–23. april 1016), med tilnamnet «den rådville», var konge av England frå 978 til 1013 og 1014 til 1016. Han arva trona då han var omkring ti år gamal, etter mordet på halvbroren hans, Edvard martyren. 

Ifølge William av Malmesbury gjorde Ethelred frå seg i døypefonten då han blei døypt, noko som skal ha ført til at St. Dunstan profeterte at det engelske monarkiet ville bli styrta under styret hans. Denne historia er høgst sannsynleg ein seinare fabrikasjon. 

Seglet til Ethelred II av England
Den engelske forma av kallenamnet «den rådville» er «the Unready», eit ord som i dag tyder «den som ikkje er klar». Men på gamalengelsk tyder det «den som er utan råd», og det er også eit ordspel på namnet Ethelred, som tyder «den som har eit godt råd». 

Ethelred fekk minst seksten barn gjennom to ekteskap. Det første var med Ælfgidu, som var dottera til ein *ealdorman* frå Northumbria, og det andre, inngått i 1002, med Emma av Normandie, som var grandtanta til Vilhelm erobraren. Vilhelm brukte seinare denne slektskapen då han gjorde krav på den engelske trona. 

I Snorre Sturlason sine norske kongesoger vert Ethelred kalla «kong Adalråd».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ethelred den rådville» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mai 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Olav den Hellige i London[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NLA
* BBC Things

 |
**Høylandteppet** er eit brodert veggteppe frå Høylandet kyrkje i Nord-Trøndelag som stammar frå 1100- eller 1200-talet. Teppet er ein refil, eit smalt, langt veggtekstil med biletframstillingar. I dag måler teppet rundt 2 meter, men tidlegare var det lengre. Det er no på Vitskapsmuseet i Trondheim, medan det finst ein kopi i Høylandet kyrkje.

Høylandteppet har botn av raudt ullstoff og figurar kanta med kvitt lingarn i kontursting, fylt ut dels med blått, gult og grønt ullgarn og dels med kvitt lingarn, i ulike smøygmønster. Bilda viser scener fra soga om heilage tre kongar: Kongene som rir til Betlehem, gjevinga av gåver til Jesusbarnet og draumen til kongane. Teppet er etter alt å døme eit profesjonelt atelierarbeid, kanskje utført på grunnlag av engelske førebilde.

Fotografiet viser originalen.Foto: NTNU Vitskapsmuseet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Høylandteppet ved digitaltmuseum.no
* Høylandteppet i *Museum*, radioprogram ved NRK.no

Kjelder
-------


* «Høylandteppet» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 6. april 2014.
* Kirketekstiler fra middelalderen – Fortellinger gjennom nål og vev Arkivert 2016-04-12 ved Wayback Machine. stiklestad.no
***Mannen som elsket Yngve*** er ein roman av Tore Renberg. Boka vart fyrste gong utgjeven i 2003 på Oktober forlag og er også omsett til fleire språk. Filmen med same namn, som er basert på romanen, hadde premiere på norske kinoar 15. februar 2008.

Handling
--------

Romanen handlar om eit stort dilemma for hovudpersonen i boka – ein tenåring som går i andreklassen på vidaregåande skule i Stavanger. 

Saman med kompisen Helge og kjærasten Katrine utgjer Jarle Klepp den tøffaste gjengen på skulen. Dei forfektar kompromisslause standpunkt til dei basale spørsmåla i livet: verdsordninga, musikken, hårsveisen og kven som held mål og kven som ikkje gjer det.

Den til då høgst heterofile Jarle forelskar seg i Yngve. Yngve er ein innflyttar som spelar tennis og som ligg lysår bak gjengen når det gjeld innsikt i dei store spørsmåla i livet. Jarle må vere ærleg mot seg sjølv og kjenslene sine og kjem dermed inn i eit nett av løgner overfor den gamle gjengen. Rollespelet går over styr og Jarle går brutalt på trynet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* MannensomelsketYngve.no Arkivert 2008-02-12 ved Wayback Machine. – om filmen med same namn
* *Mannen som elsket Yngve*-fanside
* *Mathias Rust Band* på MySpace
Den vonde,depressive einsemdkjensla har vore eit gjennomgangsmotiv i biletkunsten. Eit døme er *Einsemd* av Hans Thoma i nasjonalmuseet i Warszawa.
**Einsemd** hjå eit menneske er ei djupgripande vond kjensle av å sakne varig kontakt med andre menneske. Einsemd er såleis ikkje det same som å vere åleine, ettersom ein kan trivst med å vere åleine, og difor ikkje kjenner seg einsam. Det er berre når ein ynskjer kontakt utan å vere i stand til å etablere slik kontakt, eller ikkje kan få etablert kontakt av ein tilfredsstillande sosial kvalitet, at det er snakk om einsemd. Så sjølv med eit stort kontaktnett vil ein kunne kjenne seg einsam, dersom det ikkje finst menneske som ein kan skipe nære sosiale relasjonar til. Ein har kan hende berre mange kjente, men ingen vener.

Det er ofte som ein konsekvens av livet i byar at kjensla av einsemd kan verte eit problem for mange. Men kjensla av einsemd kan òg vere knytt til aldersgrupper. Gamle menneske vil lett kunne kjenne seg lammande einsame og nedtrykte etter kvart som ektefelle, vener og kjentfolk fell frå. Og unge menneske har gjerne ein trong til medmenneskeleg kontakt som gjerne kan gjeve sterk einsemdkjensle dersom dette ikkje vert tilfredsstilt.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
Skisse som syner skilnaden mellom påverknaden på passasjerane i eit krengjetog på ei rett strekning og i ein sving.
Krengjetog som kjem ut av ei kurve. Sjå skilnadene på lutinga mellom framparten og bakparten på togsettet.
**Krengjetog** er eit jarnbanetog for passasjerar, der kvar av vognene (og lokomotivet dersom det ikkje er eit motorvognsett) er utstyrt med mekanismar som gjer at vognkassene lutar seg innover i svingane, medan boggiane med hjula ligg på skjenene på vanleg vis.

Krengingsmekanismane forskyver vognkassa med passasjerane gjennom svingen på same viset som ein syklist gjer ved å lene seg og sykkelen innover i ein sving. Dei sidekreftene som elles ville ha gjort at passasjerane kjente farta som plagsam, vert såleis redusert, og toget kan køyre med høg fart gjennom svingen utan at det vert for utriveleg for passasjerane. Tanken med å utstyre toga med kreningsmekansimer er difor å kunne setje opp farta på gamle og krokute jarnbaneliner, då både skjenegangen og toga toler mykje høgare fart enn det passasjerane i eit vanleg tog gjer.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Krengjetog**
Pløying er eit typisk døme på mannfolkarbeid.
Tømmerfløyting var mannfolkarbeid. Dette biletet er frå Klarälven i Sverige i 1918.
Å driva fiske og fraktefart var typisk mannfolkarbeid.
**Mannfolkarbeid** er arbeid som tradisjonelt har vorte utført av mannfolk, som til dømes arbeidd som vert utført med hest, som pløying, horving, tømmerkjøring, å køyra høy, møkk og så vidare. Såing, slått, tresking, tommerhogst, jakt og fiske, slakting, bygging og vøling av hus og anna snikkararbeid er andre døme. Vedhogst var òg mannfolksarbeid og ofte var det kårkallen som sat i skottet og kløyvde ved. Å fora og ta seg av hestane var òg mannfolkarbeid og kvinnfolka skulle helst ikkje visa seg i stallen. Det fanst likevel unntak, ved at ungmøyer kunne verte sette til å skyssa embetsmenn når karane var opptekne med onnearbeid. Ølbrygging hadde ikkje kvinnfolk greie på, så dette var mannfolkarbeid. Det same var tilfelle for brenning, som i eldre tid var lovleg. Kvinnfolka skulle heller ikkje vera med på fiske, men nokre stadar langs kysten var det viktig å «ha godt haill» når ein la ut på fiske. Det var spesielt i Nord-Noreg at denne skikken vart sett på som viktig.

Å driva handel var òg mannfolkarbeid og mange livnærte seg som hest-, krøter- eller skreppehandlarar. Som det går fram av namnet var yrke som embetsmenn, sysselmenn, fylkesmenn og lensmenn mannfolkarbeid. Andre øvrigheitspersonar, som til dømes prestar, var alltid menn. Å arbeida som lærar og klokkar var òg mannfolkarbeid, som av òg til vart utført som attåtarbeid av gardbrukarar. Handverk som båtbygging, notbøting, skomakararbeid og så vidare var mannfolkarbeid.

Om ein mann utførte kvinnfolkarbeid, som til dømes mjølking eller matlaging vart det rekna som ei stor skam. Fram til midten av 1900-talet var det ikkje uvanleg at kallen stod med hendene i lommene og såg på at kjerringa mjølka.

Kjelder
-------

1. ↑  Metcalfe, F. *På reise i Norge - Fra Christiania til Vadsø for hundre år siden*, J.W. Cappelens forlag, 1967.

Bibliografi
-----------

* Feiring, T. Rovde, O. og Tøsse, S. *Den norske småbrukaren 1913-1988*, Det norske samlaget, 1988.
* Flatmoen, A. *Turist i Gudbrandsdalen på 1800-talet*, J.W. Cappelen, 2007.
* Fykse, S.J. *Fjordabonden - Frå stuttorv og sigd til rundballar og reiseliv*, Hardangerforlaget, 2003.
* Kiil, A. *Da bøndene seilte - Bygdefarsbrukets historie i norderlandene*, Messel forlag, 1993.
* Krokan, I. *Det store hamskiftet i bondesamfunnet*, 3. utg. Det norske samlaget, 1982.
* Leirfall, J. *Stormaskina*, Det norske samlaget, 1970.
* Leirfall, J. *Bra folk*, Det norske samlaget, 1977.
* Vinje, A.O. *Ferdaminne frå sumaren 1860*, Det norske samlaget, 1861.
* Williams, W.M. *Til fots i Norge i 1856*, J.W. Cappelen, 2005.

Sjå òg
------

* Kvinnfolkarbeid
* Barnearbeid
Koordinatar: 60°20′28.396″N 6°15′19.228″E﻿

**Ytre Samlafjorden** er ein del av Samlafjorden og Hardangerfjorden i kommunane Kvam og Ullensvang. Fjorden har innløp i sørvest mellom sjølve tettstaden Jondal og Tørvikbygd og strekkjer seg 12 km nordaustover til Indre Samlafjorden. Sørvest for Samlafjorden ligg Hissfjorden

Mellom Jondal og Tørvikbygd går det ferjesamband. Litt aust for Tørvikbygd vert fjorden langt mykje breiare, om lag 10 km, og på nordsida her ligg tettstadane Norheimsund, som er kommunesentret i Kvam, og Øystese. Rett sør for Norheimsund ligg bygda Vikøy. Mellom Norheimsund og Øystese ligg Børveneset. Ut i fjorden frå Øystese ligg Kvamsøy. 

På sørsida av fjorden ligg bygdene Svåsand og Herand. Rett nord for Herand stig fjellet Samlen opp til ei høgd på 686 meter over havet. Samlen og Samlaneset som ligg nedanfor fjellet har gjeve namn til heile dette fjordstykket og markerer grensa mellom Ytre og Indre Samlafjorden. Den nordlege grensa mellom desse to fjordane ligg ved Fyksesund, ein 10 km lang sidefjord til Samlafjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Mannsåker** er ei grend i Ullensvang kommune i Hardanger i Vestland fylke. 
Mannsåker i Odda G nr 55. Garden grensar til Vasstun i sør og til Hjøllo i nord, i vest dannar elva Opo naturleg grense og mot aust har Mannsåker rettar like til høgfjellet.

Kort gardshistorie
------------------

Namnet Mannsåker er samansett av man dvs. fleire trælar og åker, som gjev tydinga: staden der trælane fekk bryta seg åker. Garden er fyrste gong nemnd i Bergen Kalvskinn. i 1340.
Gjennom heile mellomalderen var garden eitt bruk, men i 1612 skifter Oddmund garden i to.

I jordboka for 1626 er det sagt om garden at han har ei medels jord til åker og eng. Garden har gjennom tidene vorte hardt råka av ulukker. Tre gonger har det kome jordskreder, dei gav m.a. lågare skatt på garden, og i 1675 og 1858 brann dei fleste husa på garden ned.

Prestæker var ein stor åker på garden som kyrkja, dvs. prestebordet i Ullensvang, hadde part i. Desse partane vart innløyst av garden i 1856-97.

Garden vert delt
----------------

I 1723 er det to bruk og to tun på Mannsåker: Neditun, (samandrege i uttalen til Nitun) og Oppitun. I 1781 vart Oppitun delt likt mellom ein bror og ei syster, Nitun vart i 1811 delt likt mellom 2 brør. Frå 1891 er det 5 bruk på Mannsåker. Det femte bruket vart til ved oppkjøp av parsellar frå dei andre bruka.

Utskifting
----------

I 1901 var det jordskifte på Mannsåker. I åra 1904 til 1908. vart det bygd nye løer og våningshus på dei fleste bruka. Bruk 1, Nitun, fekk sitja att i det gamle tunet. Ved folketeljinga 1900 var det 56 menneske på garden.

Etter kvart som driftsmåtar vart rasjonaliserte og mindre arbeidskrevjande, minka folketalet. I 1950-åra var det om lag 25 menneske på garden. Det at gardane kunne drivast som små einingar fram mot vår tid, heng klart saman med tilgang på arbeid utanom gardsdrifta, t.d. var det fleire som fekk arbeid i industrien i Odda, som var Odda Smelteverk. I 2009 er det drift på dei fleste bruka på Mannsåker, innmarka vert slått og det er sauehald som dominerer i drifta.

Litteratur
----------

* Olav Kolltveit: *Odda, Ullensvang og Kinsarvik i gamal og ny tid*, Band I-III, Odda 1962-1967.
* Jon Låte: Kultursti *Mannsåker Hjøllo* tekst tavle om Mannsåker 1995-2007.



I tillegg til å vera eit gardsnamn er namnet nytta som eit etternamn.

Personar med Mannsåker som etternamn
------------------------------------

* Jon Mannsåker (1880-1964) Prest og folkehøgskulerektor.
* Dagfinn Mannsåker (1916—1994), historikar og riksarkivar.
* Marianne Mannsåker (f. 1951) - Biletkunstnar og teiknar
* Frank Ove Mannsåker (f. 1972) - Bilkunstnar og teknikar
**Ricola** er eit sveitsisk selskap kjend for å laga halspastillar med urter. Dei lagar også urtete.

Ricola-pastillar er eitt av midla ein kan ta ved forkjøling og sår hals.
Verksemda blei starta i 1930 av Emil Wilhelm Richterich som *Confiseriefabrik Richterich & Co. Laufen*, etter at han hadde kjøpt eit lite bakeri i Laufen utanfor Basel i Sveits. I 1940 skapte Richterich dei første urtepastillane med 13 urteslag som ingrediens. På 1950-talet blei det også utvikla ein urtete etter at ein hadde oppdaga at ein også kunne løysa opp pastillane i varmt vatn. I 1976 laga selskapet den første mjuke, sukkerfrie urtepastillen i Sveits.

I 2004 hadde Ricola rundt 400 tilsette. Samstundes nytta det tenestene til rundt 200 selskap i nærmiljøet. Selskapet eig også fem urtehagar i Zermatt, Kandersteg, Pontresina og Nenzlingen. Hagane dyrkar urter til produksjonen, men kan også vitjast.

Ricola vert importert til Noreg av Galleberg.

Produkt
-------

Ricola lager både mjuke og harde pastillar. Dei blir selde i esker og i posar. Ricola-pastillane er kjende for å innehalda 13 urter, som er: Salvie, apotekerkattost, ryllik, legestokkrose, smalkjempe, peparmynte, gjeldkarve, marikåpe, timian, hylleblom, marianøkkelblom, legeveronika og borremynte. Innhaldet kan variera i dei ulike produkta. Mentol er den aktive substansen i produkta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ricola» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2010.*

* Ricola.com
**Styggmyr** er eit norsk svartmetallband frå Lillehammer som har vore aktive sidan 1999. Gruppa er sett i hop av Jørgen "Skogskjelv" Mengshoel på gitar og bass, Vegard "Skarpretteren" Evensen på vokal og Ghoul på trommer. Musikalsk hentar bandet inspirasjon frå andre svartmetallgrupper av den gamle skulen som til dømes Carpathian Forest og Darkthrone, med eit tollegt rått og primitivt ljodbilete, tekstmateriale med karakteristisk svartmetalltematikk og medviten underproduksjon på utgjevingane. Nemninga war-metal har vorte nemnd som ein høveleg merkelapp på musikken deira, som har motteke blanda kritikkar.

Gruppa debuterte i 2003 med plata «World Massacre». I 2005 fylgde dei opp med plata «Hellish Blasphemy».

Diskografi
----------

### Demoar

* *Stigma Diabolicum* (2000)
* *Summoning The Demons* (2003)
* *Sathanas Supreme* (2007)

### Album

* *World Massacre* (2003)
* *Hellish Blasphemy* (2005)
* *Sathanas Supreme* (2008)

### Split-utgjevingar

* *Ancient Chtonic Union* (2008)

Fotnotar
--------

1. ↑  Encyclopedia Metallum
2. ↑  *Norweguan bandindex*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 26. april 2007
3. ↑  *Melding av World Massacre*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 26. april 2007
4. ↑  *Melding av Hellish Blasphemy*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 26. april 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside
**Sturla Brørs** (fødd 7. oktober 1965) er ein tidlegare langrennsløpar. Han gjorde sitt beste noregsmeisterskap i Vang i Hedmark i 1989. Fyrst på tremila, og sidan på den halve distansen, vann han bronsemedaljen. På tremila vart han slegen av Vegard Ulvang og Tor Håkon Holte, på 15 km var det Pål Gunnar Mikkelsplass og Oddvar Brå som kom føre hann på resultatlista. Brørs var 24 sekundar bak tremilsmeisteren i mål, og 20 sekund bak vinnaren på 15 km. Som den yngre broren Sigurd Brørs tevla han for Surnadal Idrettslag.

### Besteplasseringar i internasjonale renn

* 1987: Nr 9 på 50 km Holmenkollen
* 1989: Nr 5 på 30 km i Falun
* 1989/90: Nr 7 på 15 km i Soldier Hollow
* 1991:
* 1992: Nr 14 på 30 km i Kavgolovo
* 1993: Nr 14 på 30 km i Lahti

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1986: Nr 10 på 15 km i Vang
* Ski-NM 1987: Nr 4 på 50 km i Steinkjer
* Ski-NM 1988: Bronsemedalje på både 15 km og 30 km i Vang
* Ski-NM 1989: Nr 8 på 15 km på Geilo
* Ski-NM 1990: Nr 4 på 50 km på Gjøvik
* Ski-NM 1991: Nr 4 på 50 km i Bodø
* Ski-NM 1993: Nr 6 på 50 km på Dombås
* Ski-NM 1994: Nr 10 på jakstarten i Vegårshei

Brørs la opp i 1995.

Kjelde
------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Plötzensee** er ein innsjø i Berlin i Tyskland med eit areal på 7,7 ha og eit djup på opp til 5,5 meter. Han ligg i parken Rehberge, som før var ein del av Wedding (i dag ein del av Berlin-Mitte).

Plötzensee er kalla opp etter fisken mort, *Plötze* er eit tysk namn på fisken, som ynglar i innsjøen. Innsjøen er ein av ei rekkje innsjøar som strekkjer seg frå nordaust til Spreedalen, danna etter siste istid. Fram til 1443 hadde klosteret St. Marien i Spandau rettane til innsjøen, men desse vart overtatt av statskassen til Preussen. I 1817 kjøpte byen Berlin innsjøen og leigde ut rettane til innbyggjarar ved strandlinja og til fiske. 

I løpet av åra har det vore bygd fleire anlegg for fritidsaktivitetar ved innsjøen, som ei offentleg strand, men Plötzensee er kanskje mest kjend for det gamle Plötzensee fengsel, eit fengsel bygd på 1800-talet og som vart mest kjend under Nazi-Tyskland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Interaktivt kart over Plötzensee og området rundt.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Plötzensee frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Styggedalstindane** (2387 moh.), også kalla **Styggedalstindene**, inneheld det fjerde høgaste fjellet i Noreg, Store Styggedalstind. Det er ein fjellrygg som utgjer ein del av den større ryggen Styggedals- og Skagastølsryggen i fjellområdet Hurrungane sørvest i Jotunheimen. Styggedalstindane ligg i Luster kommune i Vestland.

Ryggen, som ligg mellom Sentraltind i vest og Jervvasstind i aust, er rundt 800 meter lang og går i aust-vestleg retning. Ryggen er smal med bratt nord- og sørside. Ryggen har to toppunkt, *Austtoppen* (2387 moh.) og *Vesttoppen* (2383 moh.), som ligg rundt 300 m fra hverandre.

Styggedalstinden (Austtoppen) er det fjerde høgaste fjellet i Noreg. Sjølv om Vesttoppen òg er eit toppunkt, og høgdemessig er kvalifisert til å kallast det femte høgaste fjellet i Noreg, er han normalt ikkje med i lister over dei høgaste fjella ettersom han har ein primærfaktor på berre 25 m.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring av Styggedalstindane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 62°31′S 60°27′W﻿

**Hero Bay** er ei bukt på nordsida på Livingston Island mellom Cape Shirreff og Williams Point i Sør-Shetlandsøyane. Namnet «Blythe Bay» vart opphavleg nytta om ei lita buk på søraustsida av Desolation Island på kartet til George Powell frå 1822 publisert av Richard Holmes Laurie, men vart feilaktig overført til denne bukta i 1930-åra. Denne feilen er no retta og denne bukta fekk nytt namn. Hero Bay er kalla opp etter den amerikanske sluppen «Hero», under kaptein Nathaniel B. Palmer, som var eit av fartøya i selfangstflåten til Pendleton frå Stonington i Connecticut, som vitja Sør-Shetlandsøyane i 1820–21.

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hero Bay». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hero Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Middelhavssporv** |
| Foto: Francesco VeronesiFoto: Francesco Veronesi |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Middelhavssporv Utbreiinga av Middelhavssporv |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Sporvefamilien Passeridae |
| **Slekt:** | *Passer* |
| **Art:** | **Middelhavssporv** *P. hispaniolensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Passer hispaniolensis***Temminck, 1820 |

**Middelhavssporv** (*Passer hispaniolensis*) er ein fugl i sporvefamilien. Han lever i middelhavsområdet og sørvestlege og sentrale Asia. Arten liknar på den nært nærskylde gråsporv, og dei to artane viser det nære tilhøvet med hybridisering, noko som kompliserer identifisering av individ av denne arten.

Skildring
---------

Middelhavssporven er 15-16 centimeter lang og har kroppsvekt på 22-38 gram. Hoer liknar mykje på hofuglar av gråsporv i fjørdrakta, men kan ha ei aning lysare underside. Hannfuglar av middehavssporven har kastanjebrun isse, svart smekk og elles svart brystparti og kraftige svarte strek på undersida. Han har kvite kinn der gråsporven er grå. Nebbet er kraftig og kjegleforma.

Lætet til denne sporven liknar gråsporvlætet, men er meir metallisk i tonen enn gråsporven.

Middelhavssporven har ei fragmentert utbreiing frå Makaronesia i vest der han er introdusert, og gjennom middelhavsområdet til Sentral-Asia. Hekkeområdet inkluderer Iberia, Sardinia, Balkan, Kanariøyane, Nordvest-Afrika, Kypros, austlege Anatolia, Levanten, nordlege Iran, sørlege Kasakhstan og nordvestre Kina. Overvintringsområde finst fragmentert i Nord-Afrika, sørlege Iran, Pakistan og Nordvest-India. Han lever året rundt i nokre område som Iberia og Nordvest-Afrika. Streiffuglar når så langt nord som til Skottland og Noreg. Det er dokumentert eit funn på Lista i 1990 og eit ved Larvik to år tidlegare. Habitatet for denne arten er fuktige, nær vatn, gjerne kultiverte, men òg i steppeområde og halvørken. Føda er først og fremst vegetabilsk, slik som grasfrø, dessutan virvellause dyr.

Populasjonen er estimert til å ligge mellom 61 og 131,5 millionar individ og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spanish sparrow» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2018.*

Referansar

1. 1 2  Svensson, Lars et al (2011). *Gyldendals store fugleguide.* Gyldendal norsk forlag. ISBN 9788205418820.
2. 1 2  Summers-Smith, D. (2018). *Spanish Sparrow (Passer hispaniolensis)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 20. august 2018
3. ↑  «Artsobservasjoner - rapportsystem for arter i Norge». Henta 20. august 2018.
4. ↑  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Passer hispaniolensis Arkivert 2016-04-06 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 20. august 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Middelhavssporv**
Drangey
**Drangey** ('Drangøy' på norsk) er ei øy midt i Skagafjörður på Island med bratte klipper på alle kantar. Øya er restane av ein 700 000 år gamal vulkan og består hovudsakleg av vulkansk tuff.

Han vart først nemnd i *Soga om Grette* som tilfluktsstaden til den fredlause Grette Åsmundsson, som budde sine sist år her i lag med bror sin Illugi og slaven hans Glaumur. Seint på hausten 1031 vart Grettir myrda av Þorbjörn Öngull.

Ei gamal segn seier at to troll, ein mann og ei kvinne, skal ha reist over fjorden med kua si då sollyset brått steig opp av havet og alle tre vart til stein. Drangey representerer kua og Kerling, kvinnetrollet, ligg sør for ho. Det andre trollet er Karl, som ligg nord for øya, men han forsvann for lenge sidan.

Fugleliv og fangst
------------------

Fuglelivet på Drangey er variert og yrande og dei vanlegaste artane er lomvi, alkefuglar og lundefugl. Lomviane hekkar i klippene, medan alkene held seg i djupe sprekker under klippene. Lundefuglen grev seg derimot holer på kanten av klippene. I tillegg til desse hekkar krykkje og havhest i klippene, og i tillegg finn ein ramn og falk på øya.

Drangey har i lange tider vore vårbod for dei lokale innbyggjarane. Kvar vår vitja dei øya for å samle inn egg og fuglar. Dei nytta tau for å klarte dei bratte klippene etter egg, medan fuglane vart fanga med flåtar under klippene. Desse flåtane vart dekte av fuglesnarer av hestehår. Fuglefangarane heldt stort sett til i skur på stranda heilt sør på øya. Frå her la dei òg ut på fiske i båtane sine. På det meste var opp mot 200 mann involvert i fuglejakta og på det meste fanga dei rundt 200 000 fuglar. Bruken av snarer vart avvikla i 1966.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Drangey frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 65°56′11″N 19°40′45″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Heilage Nikolai kyrkje i OsloFoto: Kjetil Ree

**Heilage Nikolai kyrkjelyd** er ein ortodoks kyrkjelyd med adresse i Oslo i Noreg.

Historie
--------

Etter oktoberrevolusjonen grunnla ei gruppe russiske emmigrantar ei ortodoks kyrkjelyd i Oslo. Kyrkjelyden vart formelt organisert i 1929. Kyrkjelyden har med åra fått ein meir pan-ortodoks karakter. Dei har gudstenester med liturgi på kyrkjeslavisk og norsk.

Organisering
------------

Kyrkjelyden har heile tida vore underlagt erkebiskopen for russiske kyrkjelydar i Vest-Europa med sentrum i Paris, som igjen er ein del av det økumeniske patriarkat i Konstantinopel.

Kyrkja har eit kloster i Hurdal, Hl. Trifon Skita, det einaste ortodokse klosteret i Noreg.

Kyrkjelyden har gudstenester i 

* Hl. Nikolai kirke, Oslo
* Maria Bebudelses kapell, Bergen
* Hl. Elisabets kapell, Stavanger
* St .Georgs-kapellet, Neiden

Kyrkjelyden driv òg Johnsegardsakademiet, eit ortodokst, kristent informasjons- og aktivitetssenter i Sogn og Fjordane, drive innanfor ramma av Den ortodokse kyrkja i Noreg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Drammen Kunstforening** er ei medlemsforeining skipa 18. mai 1867 i Drammen. Embets- og tenestemenn i byen stod bak, og førebiletet var kunstforeininga i Christiania. Gassverkstyrar Geelmuyden vart den fyrste formannen i foreininga.

Kunstforeininga, som er mellom dei eldste i sitt slag i landet, har som føremål å gjere det mogeleg for innbyggjarane i Drammen å verte kjend med biletkunsten, og er opa for alle som er interessert i biletkunst innanfor ein kvar teknikk og kunstretning. 

Drammen Kunstforening vart i 1996 konsolidert med Drammens Museum for kunst og kulturhistorie, fylkesmuseum og galleri for Buskerud. Kunstforeiningas *Det Faste Galleri* med ei samling på 530 verk som var bygd opp ved innkjøp, donasjonar frå privatpersonar og middel frå Norsk kulturråd, vart då ein part av stiftinga Drammens Museum. Samlinga er hovudsakleg sett saman av verk av norske kunstnarar, mellom anna ei unik samling av målarstykke av Hans Heyerdahl, og femner om både eldre kunst og moderne uttrykksformer. Det Faste Galleri har no tilhald i bygningen *Lychepaviljongen* på Drammens Museums område på Marienlyst i Drammen. Her syner Drammens Museum òg fram skiftande utstillingar, og Drammen Kunstforening er ansvarleg for éi av desse kvart år.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Nettstaden til Drammens Museum Arkivert 2013-01-15 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* BR orgnr

 |
**Helge Haugen** (fødd 15. februar 1982 i Bergen) er ein norsk fotballspelar. Han harf spela for Hønefoss BK (2012–2013) og for Brann i den norske eliteserien.

Haugen kom til Brann frå Åsane i oktober 2001 for 100 000 kroner. Han spelte for det meste på reservelaget til Brann i den første sesong sin i klubben, og det var ofte på ein uvant midtstopparplass. Han hadde berre sporadiske innhopp i eliteserien. Han blei difor fristilt av klubben framfor 2003-sesongen, men for å avventa ei eventuell juridisk behandling av korleis saka skulle løysast, heldt Haugen fram å trena med Brann. 

I mellomtida skifta Brann trenar frå Teitur Thordarson til Mons Ivar Mjelde, som valde å gjera om på avgjersla om å sleppa Haugen. Etter ein dårleg sesongstart for Brann måtte Mjelde gjera fleire grep for at klubben skulle klatra opp frå botnsjiktet. Raymond Kvisvik blei henta frå Austria Wien, Cato Guntveit og Robbie Winters blei kvitt sine skadeproblem, samstundes som han valde å para den kreative Seyi Olofinjana med den løpssterke Haugen sentralt på midtbanen. Det førte til at Brann gjorde ein svært sterk haustsesong, og klubben hadde små problem med å halda plassen i eliteserien.

I 2004 heldt Haugen fram å spela godt på Brann sin midtbane. Olofinjana blei midtvegs i sesongen erstatta av austerrikske Paul Scharner og skotske Charlie Miller, men Haugen heldt likevel fram å vera førsteval på midtbanen. Han sendte blant anna Brann til semifinalen i cupen. Brann blei same sesong cupmeistrar.

Vinteren 2005 braut Haugen foten. Det øydela heile sesongoppkøyringa. Samstundes hadde klubben henta landslagskaptein Martin Andresen. Difor var innhoppa berre sporadiske i vårsesongen. Det var først i løpet av haustsesongen Haugen klarde å etablera seg på laget, mykje på grunn av Brann sine skadeproblem. I fylgje fotballekspertane klarde han ikkje å nå opp på same nivå som sesongen før.

I 2006-sesongen vart konkurransen om plassane på midtbanen til Brann endå hardare, etter innkjøpa av Eirik Bakke og Ardian Gashi. Haugen spelte likevel over 20 seriekampar då Brann kom på andreplass i eliteserien.

Helge Haugen har kontrakt med Brann ut 2010-sesongen. Han har landskampar på alle aldersbestemte nivå, men berre éin U21-landskamp. Som tenåring var han òg ein av Noregs mest talentfulle orienteringsløparar.

Karriere som spelar
-------------------

(*Sist oppdatert 29. oktober 2006*)

|
|  |
| Klubb | Kampar | Mål | Periode |
| Noreg Brann | 114 | 4 | 2002- |
|

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Spelarprofil på skbrann.org Arkivert 2006-09-23 ved Wayback Machine.

Mal:Autortietsdata
Den kristne Bibelen, handskriven utgåve frå 1407.
**Heilage bøker**, **heilage skrifter** eller **heilage tekstar** er visse tekstar som har ein særskild status innan ulike religiøse tradisjonar. Tekstane kan vera sentrale for trua og/eller religionsutøvinga deira. Innan mange religionar meiner ein at deira heilage skrifter er guddommelege eller guddommeleg inspirerte. 

Nokre døme på heilage bøker er Toraen og den hebraiske Bibelen i jødedommen, Bibelen (med Det gamle testamentet og Det nye testamentet) i kristendommen og Koranen i islam.

Heilage bøker i utval
---------------------

Nokre heilage bøker, alfabetisk ordna :

* *Avesta*, zoroastrisme
* *Bayán*, bábisme
* *Bibelen*, kristendom
* *Bhagavadgita*, hinduisme
* *Guru Granth Sahib*, sikhisme
* *Kitab-i-Aqdas*, bahai
* *Koranen*, islam
* *Tora*, jødedom
* *Tripitaka*, buddhisme

Sjå òg
------

* Gud
* Profet
* Openberring
* Religion
* Teologi
* Verda si Heilage Skriftar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hellige bøker» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Heilage bøker**

* *Nettbibelen*, norsk utgåve av Bibelen, Det gamle og Det nye testamentet
* Bibliotek online for religiøse tekster (engelsk)
* Bibliotek for antikke tekster (engelsk)
* Internet Sacred Text Archive (engelsk)
**Helge Andreas Løvland** (11. mai 1890–26. april 1984) var ein norsk friidrettsutøvar og turnar frå Froland i Aust-Agder. Han vann gullmedaljen i tikampen og kom på femteplass i femkamp under Sommar-OL 1920 i Antwerpen. Løvland vann 11 norske meisterskapstitlar og vart tildelt kongepokalen både i 1918 og 1919. Statsminister Jørgen Løvland var farbror hans.

Karriere
--------

Løvland var son til ein lærar, kyrkjesongar og gardbrukar i Froland. Sjølv flytta til Kristiania for å gå gymnas, og seinare utdanne seg til offiser. I hovudstaden byrja han å drive med idrett og melde seg inn i IF Ørnulf. Frå 1914 sanka han seg NM-medaljar i friidrettsøvingar som 110 meter hekk, lengdehopp og diskoskasting. I 1918 vart han tildelt kongepokalen for sitt hekkeløp. Året etter vann han fire NM-gull, og fekk som den fyrste utøvaren kongepokal to år på rad. Same året, 1919, vart han tildelt Egebergs Ærespris for sine bragder i friidrett og turn.

Løvland vert framom alt hugsa for tikamp-tevlinga under Sommar-OL 1920 i Antwerpen. Halvvegs i tikampen låg han på fjerdeplass, Brutus Hamilton frå USA var i teten. Etter eit strålande hekkeløp og den etterfylgjande diskoskastinga gjekk Løvland opp i leiinga, før Hamilton vann stavhopp og på ny tok teten. Han beheldt leiinga «da Løvland mislyktes i en av sine spesialøvelser – spydkast». I den tiande og avsluttande øvinga 1500 meter måtte Løvland slå Hamilton med ni sekundar. Han sprang 9,4 sekundar fortare enn US-amerikanaren, og var dermed olympisk meister. Tidlegare i sommarleikane vart Løvland femtemann i femkampen.

Løvland var idrettsinspektør frå 1921 til 1930, deretter generalsekretær i Norges Landsforbund for Idrett og Norges olympiske komité fram til 1940. Under andre verdskrigen sat han fengsla frå 1943 i dei tyske fangeleirane Schildberg og Luckenwalde. Han var sidan idrettskonsulent i Hæren, og frå 1948 til 1955 formann i Forsvarets idrettsråd.

Løvland, som i 1916 var med å stifte Froland Idrettslag, vart av Froland kommune og private sponsorar heidra med eit minnesmerke, avduka i Froland 9. juni 2001.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1914: Gullmedalje på 110 m hekk og bronsemedalje i lengdehopp
* 1917: Gullmedalje på 110 m hekk og sølvmedalje i diskos
* 1918: Gullmedaljar på 110 m hekk og i femkamp, sølvmedalje i diskos
* 1919: Gullmedaljar på 110 m hekk, lengdehopp, femkamp og tikamp, samt sølvmedalje i diskos
* 1920: Gullmedaljar på 110 m hekk, diskos og tikamp

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Sportsguiden*. Oslo, 1966.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
Ein **kadens** (av latin *cadere*, «falle») har to tydingar innanfor musikken: Det kan anten vere ein harmonisk formel (akkordrekke) innanfor ein komposisjon, eller eit solistisk innslag i ein komposisjon.

Kadens som slutning
-------------------

I tonal musikk vert kadensar ofte brukte for å markere avslutninga av musikalske avsnitt, gjerne ved at ein via ulike akkordar går tilbake til tonika. Dei kan òg opptre som førebuingar til modulasjonar. I klassisk satslære vert ulike kadensar skildra. Ein skil ofte mellom ein *fullkomen* og ein *ufullkomen* kadens. Den fullkomne kadensen er kjenneteikna ved at den øvste stemma (i til dømes ein firstemt korsats) har grunntonen. I motsett fall vert kadensen kalla *ufullkomen*.

Kadens som solistisk del i ein konsert
--------------------------------------

Ein kadens kan òg vera ein notert eller improvisert solo som vert framført anten av ein songar eller av eit soloinstrument, der akkompagnementet har pause. Kadensen kjem gjerne på slutten av ein sats. Dette er ofte fyrste sats i kammermusikk, orkestermusikk eller andre konsertformer innanfor klassisk musikk. Denne kadensen oppstod rundt år 1700 for at solisten skulle kunne vise virituositeten i spelet sitt. Før Beethoven si tid vart kadensane berre antyda av komponistane, med ein fermate eller ordet «cadenza», slik at det var opp til musikaren å improvisere, men i seinare tid vert han oftast skriven på førehand, anten av musikaren sjølv, eller av komponisten.
**Heikki Johannes Ikola** (fødd 9. september 1947) er ein finsk tidlegare skiskyttar frå Jurva i Kurikka. Han vann VM-gullet på 20 km både i 1975, 1977 og 1981, samt gullmedalje for Finland i stafett under VM i skiskyting 1975. I alt tok han fire individuelle medaljar og seks stafettmedaljar i ulike OL og VM i tida 1972-81, alle ti medaljane i gull eller sølv.

Aktiv
-----

Ikola fekk i 1972 den fyrste av fem sølvmedaljar i stafett med Finland. Både denne fyrste i Sapporo og den fjerde stafettmedaljen i Innsbruck i 1976 var OL-sølv, medan medaljane han fekk i 1974, 1977 og 1979 var VM-sølv. I VM 1975 i Antholz vart han verdsmeister både på 20 kilometer og i stafett, den sistnemnde bragda gjorde han på lag med Heikki Flöjt, Simo Halonen og Juhani Suutarinen. Han vart dessutan nummer fire på 10 km i meisterskapen.

Ikola vart på ny verdsmeister på normaldistansen 20 km under verdsmeisterskapen i Vingrom i 1977, der han slo sølvmannen Sigleif Johansen med 25 sekundar. På finsk heimebane i Lahti i 1981 skaut Ikola 20 blanke treff på 20-kilometeren og tok sin tredje VM-tittel i øvinga, over minuttet føre det austtyske skiskytingsfenomenet Frank Ullrich.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* VM i skiskyting 1971 i Tavastehus: Nr 10 på 20 km
* Vinter-OL 1972 i Sapporo: Sølvmedalje i stafett
* VM i skiskyting 1973 i Lake Placid: Nr 11 på 20 km
* VM i skiskyting 1974 i Minsk: Sølvmedalje i stafett, nr 4 på 20 km
* VM i skiskyting 1975 i Antholz: Gullmedalje på 20 km og i stafett
* Vinter-OL 1976 i Innsbruck: Sølvmedalje på 20 km og i stafett
* VM i skiskyting 1977 i Vingrom: Gullmedalje på 20 km og sølvmedalje i stafett
* VM i skiskyting 1978 i Hochfilzen: Nr 4 på 20 km
* VM i skiskyting 1979 i Ruhpolding: Sølvmedalje i stafett, nr 7 på 20 km
* Vinter-OL 1980 i Lake Placid: Nr 18 på 20 km
* VM i skiskyting 1981 i Lahti: Gullmedalje på 20 km
* VM i skiskyting 1982 i Minsk: Nr 16 på 10 km

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |