Austkysten av Grønland har mange fjordar. Nedst i bildet ser me Scoresbysund, verdas lengste.
Ein **fjord** er som regel ei langstrakt hav- eller innsjørenne med land på båe langsidene og med ein lukka ende (fjordbotnen) og ein open ende. Nemninga *fjord* kan òg vere bruka om ei seglingslei som er omgjeven av holmar, øyar eller fastland på begge sider. Ein lang innsjø med enkel, langstrakt form kan òg ha nemninga fjord.

I vitskapleg terminologi er nemninga *fjord* bruka om ei havbukt som er danna ved at ein bre har forma og fordjupa ein tidlegare dal .

Ordsoge
-------

Ordet fjord het på norrønt i *fjǫrðr*, i dativ *firði* og i genitiv *fjarðar*. Ordet er danna av germansk *\*ferþu-*, og har samanheng med verbet 'fare' og substantivet 'ferje'. Den indogermanske rota *\*per-* tyder 'å setje over til den andre bredda'. Ordet *fjord* er i slekt med engelsk *ford* og tysk *Furt* ('vadestad'). I den vitskaplege tydinga er ordet lånt inn i tysk som *Fjord* og engelsk som *fiord*. I tydinga seglingslei brukast i tysk ordet *Förde* og i engelsk *firth*, også dette ordet skal vere henta frå nordisk språk.

Ordet *fjord* har gitt opphav til stadnamnet Førde. Endinga *-fjorden* finst i ei rad stadnamn, ved somme høve ut frå dativforma forvanska til '*-fær, -før* eller, etter *-s-*, *-vær, -vør* (jf. Tysvær), ved andre høve forvanska til *-fôr* eller *-jord*.

Geologi
-------

Fjordane er oftast U-dalar laga av isbrear, som nå står under vatn. Fjorden er gjerne grunnare der han opnar seg mot havet av fleire grunnar, fordi isbreane sine morenemassar ligg att der, fordi isen var tjukkare lengre inn i landet eroderte han fjorden raskare lengre inne og/eller så stod isen i lengre tid inne i fjordane (og grov da fjorden meir ut). Denne *fjordterskelen* gjer at fjordar er rolegare enn det opne havet, og dermed ofte naturlege hamner. Ulempa med fjordterskelen er den hindrar utskifting av vatn, noko som gjer at til dømes forureining ofte vert verande i fjorden i lang tid.

Delar av fjordar
----------------

Fjordar eller fjordsystem kan innehalde **sidefjordar**, sundstrekningar der sidelanda er avbrotne av tverrfjordar eller sund mellom øyar, vikar, bukter og nes.

Fjordar utan hav
----------------

Ein smal innsjødel som munnar ut i ein større innsjø har òg gjerne nemninga fjord — som Furnesfjorden som er ei grein av innsjøen Mjøsa. Sjølve Mjøsa vert og vanleg kalla *fjorden*.

Ein del lange, fjordliknande innsjøar, særleg på Austlandet, vert òg kalla fjordar. Tyrifjorden og Randsfjorden er døme på dette. Nemninga kan henga saman med at dei vart brukte til ferdsel på same måte som fjordar i havet.   Ordet *fjord* har samanheng med verbet «å fara» og substantivet «ferd» og heng òg etymologisk saman med engelsk «ford» (t.d. Oxford) og tysk «Furt» (t.d. Frankfurt am Main).

Dei fleste fjordane i verda finst langs kysten av Noreg, Skottland, Island, Grønland og det austlege Canada kring Nordatlanteren; langs kysten av British Columbia (Canada) og Alaska (USA) langs det nordaustlege Stillehavet; langs kysten av Chile ved det søraustlege Stillehavet og langs det sørvestlege New Zealand.

Vidkjende fjordar
=================

Langs Nordatlanteren
--------------------

### Fjordar i Noreg

Hjørundfjorden (Foto:Eli Anne Tvergrov
Sognefjorden. Foto: Roger Wesson

* Sognefjorden (lengste fjorden i Noreg på 204 km)
* Geirangerfjorden
* Nærøyfjorden
* Hardangerfjorden
* Hjørundfjorden
* Trondheimsfjorden
* Varangerfjorden

Sjå òg Fjordar i Noreg
### Skottland

* Firth of Forth
* Firth of Tay
* Cromarty Firth

### Island

* Borgarfjörður
* Breiðafjörður
* Eyjafjörður
* Ísafjörður
* Hvalfjörður

Utsyn over Eyjafjörður på Island.
### Grønland

* Kong Oskars Fjord
* Ilulissatfjorden
* Scoresbysund (verdas lengste fjord, 313 km)

### Austkysten av Canada

* Hamilton Inlet

Langs det nordlege Stillehavet
------------------------------

### British Columbia (Canada)

* Burrard Inlet

### Alaska (USA)

* 

Langs det sørlege Stillehavet
-----------------------------

Doubtful Sound er ein fjord på New Zealand. *(Foto: Stephen Codrington)*
### Chile

* 

### New Zealand

* Dusky Sound
* Doubtful Sound
* Marlborough Sounds
* Milford Sound

Referansar
----------

1. ↑  Kunnskapsforlaget *Store norske leksikon* 1979 ISBN 82-573-0038-1
2. ↑  Leiv Heggstad, Finn Hødnebø og Erik Simensen *Norrøn ordbok*, Det Norske Samlaget 1990 ISBN 82-521-3493-9
3. ↑  Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
4. ↑  Oluf Rygh *Norske Gaardnavne* (innl.), Kristiania 1898

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Fjord**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |