recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Edvard Alme** (fødd **Edvard Germanus Johannessen**, fødd 1848 i Bergen, død 1922 i Bergen) var ein norsk forretningsmann, forfattar og målmann. Alme vart fødd i Bergen, men ætta var frå Hafslo i Sogn. Alme kom tidleg med i krinsen av målfolk kring Henrik Krohn, og var medskipar av Vestmannalaget i 1868 ein alder av 19. Frå 1874 og fram til 1916 var han tilsett som kontorsjef i handelshuset C. Sundt, der han vart kjend som ein framifrå administrator og vart høgt verdsett av eigarar og tilsette.

I Vestmannalaget sat han i styret 1876-79 og var formann frå 1879-1908. Han sat òg som bladstyrar av For Bygd og By i 1879. I Vestmannalaget arbeidde han mykje for norsk kledebunad, felespel, song og dans og var med i «domsnemndi for skulebøker» og andre skrifter som laget hadde med å gjere. Med pseudonymet Edvard Alme gav han ut fleire omsetjingar frå den vesterlandske bokheimen: I 1903 gav han ut *Hermann og Dorothea* av Goethe i kommisjon hjå bokhandlar Floor og to år seinare kom fyrste akt av *Kaupmannen i Venezia* av Shakespeare, med Gula Tidend som utgjevar. Dei to siste utgjevingane hans vart *Shakespeare-sonnettor* frå 1918 og *Byron Kvæde* (attdikting av Lord Byron) frå 1920. Båe er tospråklege og har Kristian Madsens Bokhandel som utgjevar. Han sytte òg for at skriftene til Henrik Krohn vart gjevne ut på nytt.

Alme fekk òg påskjøning for arbeidet han la ned som formann og drivkraft i Bergen Myrdyrkningsforening. 12. juni 1918 vart han utnemnd til Riddar av fyrste klasse av St. Olavs Orden «for Fortjenester af Myrdyrkningen paa Vestlandet».

Kjelder
-------

* Askeland, J. (2018). *Den trufaste vestmannen* [Etterord]. I Alme, E. *Ein flokk Shakespeare-sonnettor* (s. 49-55). Bergen: Norsk Bokreidingslag. ISBN 978-82-7834-053-0
* Eskeland, S. (1954). Johannessen, Edvard Germanus. I *Norsk allkunnebok. VI. bandet* (s. 943). Oslo: Fonna Forlag.

Fotnotar
--------

1. ↑  Hannaas, T. (1922, 15. juni). Edv. G. Johannessen. *Gula Tidend*, s. 6.
2. ↑  Askeland, J. (2018), s. 49
3. ↑  Eskeland, S. (1954)
4. ↑  Askeland, J. (2018), s. 53-54
5. ↑  Eskeland, S. (1954)
6. ↑  Askeland, J. (2018), s. 49-50

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Edvard Alme i BIBSYS
**Rob Mathes** (fødd 10. september 1970) er ein USA-amerikansk plateprodusent, musikkarrangør, komponist, låtskrivar og artist. Han har skrive bluesaktige spiritual-pop.

Som produsent har Mathes arbeidd med Sting, Panic! at the Disco, The Young Veins, Beth Hart, Bettye LaVette, Carly Simon, Rod Stewart, Vanessa L. Williams, Michael Cavanaugh og Melissa Errico.

Arrangement og komposisjonar
----------------------------

Album som Mathes står som arrangør er mellom andre:

* *Genius Loves Company* (2004) – Ray Charles
* *Pretty. Odd.* (2008) – Panic at the Disco
* *Save Rock and Roll* (2013) – Fall Out Boy
* *Too Weird to Live, Too Rare to Die!* (2013) – Panic! at the Disco
* *Water in a Whale* (2013) – Jillette Johnson
* *High Hopes* (2014) – Bruce Springsteen
* *Pray for the Wicked* (2018) – Panic! at the Disco
* *A Celebration of Endings* (2020) – Biffy Clyro
* *OK Human* (2021) – Weezer

Andre artistar Mathes har arrangert eller komponert musikk for er mellom andre Train, Gin Wigmore, Lou Reed, Bono, Sting, Sade, Lenny Kravitz og Jay-Z, Yo Yo Ma, Eric Clapton, Elton John, Luciano Pavarotti, Boston Pops Orchestra, Tony Bennett, Natalie Cole, Hot Hot Heat, Avril Lavigne, Butch Walker, Renée Fleming, Vanessa Carlton, Bowling for Soup, Evangeline Vournazos, Tim McGraw, Yolanda Adams, George Michael, Celine Dion, Ghostface Killah, Peter Cincotti, Renee Olstead, Lyle Lovett, Ronan Tynan, David Sanborn, Michael McDonald, Eliane Elias, The Cab og The Young Veins.

Mathes har òg gjeve ut album på eiga hand.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rob Mathes» frå Wikipedia på engelsk, den 9. april 2022.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Concert flyer Arkivert 2011-07-26 ved Wayback Machine. (PDF) First United Methodist Church, Stamford, Connecticut (7. mars 2010) Henta 10. januar 2011

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Mellomaldersk bispestav i emalje frå Limoge.
**Bispestav** (krumstav, *baculus pastoralis*) er ein stav med ei krumming øvst som ein hyrdestav.
Han er eit vyrdnadsteikn for biskopar og eit symbol på hyrdegjerningen til biskopane. Bispestavar kan ha enkel utforming som minnar om ein vanleg hyrdestav, men mange er meir kunstnarleg utført med skulptur og utsmykkingar.
Bispestaven er viktig ved investituret (innsetjinga) av ein biskop og når biskopar utfører visse høgtidelege roller.

Fransk bispestav skore ut i kvarts frå 1200-talet. Kvartsen kan ha vore eit symbol på reinleiken til ei abbeddisse.
Bispestav blir brukt i den katolske kyrkja og visse evangeliske kyrkjer som den anglikanske og den svenske kyrkja. Også abbedar og abbedisser kan bruka bispestav som symbol for si leiande rolle i høve til ein flokk. Paven bruker i dag ikkje bispestav, men ein krosstav. 

Bispestavar med noko ulik utforming blir også brukt i austleg kristendom. Den eldste utforminga er som ein tau-kross med krossarmane bøygde nedover og ein liten kross øvst. Den andre forma er danna av to stiliserte slangar eller drakar med bakoverbøygde hovud og ein liten kross imellom dei.

Staven kan også vera symbol for visse helgenar og merkedagar. Helgenar som var biskopar eller på anna vis «hyrdingar» blir til dømes ofte vist med bispestav, som heilage Nikolas, heilage Ansgar, heilage Svithun, heilage Scholastica og heilage Kolumba. På primstaven har han vore brukt til å visa blåsmesse, nilsmesse og syftesok.

Bilde
-----

* Engelsk bispestav frå 1100-talet.Engelsk bispestav frå 1100-talet.
* Tysk bispestav frå 1200-talet som viser Maria som får bodskapen.Tysk bispestav frå 1200-talet som viser Maria som får bodskapen.
* Bispestav i elfenbein frå Noreg på 1300-talet. Utskjeringane viser Heilag-Olav og ein annan figur omgjevne av lauv.Bispestav i elfenbein frå Noreg på 1300-talet. Utskjeringane viser Heilag-Olav og ein annan figur omgjevne av lauv.
* Fransk bispestav frå 1700-talet.Fransk bispestav frå 1700-talet.
* Armensk bispestav frå 1800-talet.Armensk bispestav frå 1800-talet.
* Enkel moderne bispestav frå Italia.Enkel moderne bispestav frå Italia.

Kjelder
-------


* «Abbess». I *Catholic Encyclopedia*. Henta 5. juni 2015.
* «Bispelue» (14. februar 2009). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 5. juni 2015.
* «Crosier». I *Catholic Encyclopedia*. Henta 5. juni 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bispestav**
**Uluru** eller **Ayers Rock** er ein fjellformasjon som ligg i Nordterritoriet i sentrale Australia, i Uluru-Kata Tjuta nasjonalpark. Fjellet er heilag for fleire anangufolk (aboriginarar), og har mykje bergkunst. Det har også blitt eit nasjonalt symbol for Australia, og er rekna som verdsarv av UNESCO.

Uluru-fjellet er ein inselberg-monolitt av arkose-sandstein. Det er 335 meter høgt og forma som ein oval med ei lengd på 3,6 km og vidde på 2 km. Det har som regel ein raudleg let, men ser ut til å skifta farge ut frå tida på dagen, vêr og årstid. Ved solnedgang blir fjellet djupraudt ein augneblink, medan i sjeldan regnvêr blir det sjåande sølvgrått ut. 

Bergkunst på Uluru.
Skydekt Uluru.
Uluru frå lufta.

Namn
----

Namnet «Uluru» kjem frå pitjantjatjara, og har inga anna tyding på dette språket. I 1873 gav landmålaren William Gosse det namnet «Ayers Rock» etter den dåverande kolonisekretæren for Sør-Australia, sir Henry Ayers. Dette blei det vanlegaste namnet på engelsk, men i 1993 vedtok ein å kalla fjellet «Ayers Rock/Uluru». I 2002 blei det offisielle namnet snudd til «Uluru/Ayers Rock» etter førespurnad frå turistnæringa i Alice Springs.

Fjellet har sidan 1985 høyrd til aboriginarane, men er leigd ut til dei australske styresmaktene i ein 99-årskontrakt. Det er tabu for lokale aborignarar å gå opp på fjellet, men mange turistar klatrar likevel opp på det.

Sjå òg
------

* Kata Tjuta

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Uluru» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mai 2011.*
* «Uluru/Ayers Rock», *Encyclopædia Britannica*, 2011.

Fotnotar

1. ↑  «Dual Naming of Features», *NT.gov.au*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Uluru**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

Uluru nær solnedgang.

Koordinatar: 25°20′43″S 131°02′04″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Edvard Jacobsen Bjorlivold** (1868–19. januar 1951) var ein norsk treskjerar frå Lesja i Gudbrandsdalen. Han er òg kjend under namnet **Edvard Jacobsen**.

Liv
---

Edvard Bjorlivold var fødd på Holun på Lesjaskog i 1868 i ein søskenflokk på sju av foreldre Jakob frå Liaholen og Marit Rolvsdotter frå Sletta-Brekka. Faren var forkynnande haugianar. Han vart gift med Enetta Eriksddotter Lykkeslet (1876-1946). Dei fekk ingen born. I 1896 kjøpte han garden Bjorlivoll.

Læring og utvikling
-------------------

Han tok vinteren 1886/87 eit 6-månaders kurs i treskjering på Sør-Skotte på Lesja. Kurset vart gitt av Hans L. Lindsø som i 1903 vart lærar på Hjerleid Husfidsskule.

Arbeid
------

Edvard Bjorlivold arbeidde ulike prydgjenstandar som skrin og ambar. Han laga òg større utskorne skåp. Mellom anna vann han ei sølvmedalje på Verdsutstillinga i Paris for ein kråskåp i 1900.
Ein viktig del av arbeidet var å finne gode treemne. Det meste av det han laga vart omsett direkte i bygda, men han selde òg gjennom Husfliden.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1887, Oscar 2. sølvmedalje, Trondheim
* 1889, to bronsemedaljar, Verdsutstillinga i Paris
* 1897, diplom frå Kunst- og industriutstillinga i Stockholm
* 1900, sølvmedalje og diplom, Verdsutstillinga i Paris
* 1910, sølvmedalje, Landbruk-, skog- og indudtriutstillinga på Gjøvik
* 1914, sølvmedalje, Jubileumsutstillinga på Frogner

Kjelder
-------

* Årbok for Lesja 2011, Lesja historielag
* Årbok frå Gudbrandsdalen 1986

### Referansar

1. ↑  Lesja bygdebok, band 1 s. 232
*Kon-Tiki* i Kon-Tiki Museet i Oslo
**Kon-Tiki-ekspedisjonen** var ein seglas med flåten «Kon-Tiki» under leiing av Thor Heyerdahl i 1947 for å sannkjenne ein del av teorien åt Heyerdahl om folkevandringa i Stillehavet. Flåten blei bygd av balsatre. Ein nytta korkje spiker eller ståltråd for å sette han saman, berre tau av hamp. Bambusrøyr, bananblad og nokre få fureplankar var anna byggjematerialar i flåten. 

Seglasen starta frå Callao, hamnebyen ved Lima i Peru den 28. april 1947, og tok slutt på eit korallrev ved Raroia i Polynesia den 7. august etter ein overfart på nesten 8 000 km i løpet av 101 dagar. Heyerdahl hadde nå prova teorien om at balsaflåtar kan flyte og segle frå vestkysten av Sør-Amerika til Polynesia, og at det ikkje er noko hinder for at menneske kan ha reist same ruta i førkolumbisk tid.

Bok og film
-----------

Boka til Heyerdahl om ekspedisjonen vart utgjeven på engelsk i 1948, og omsett til mange språk. Ho kom ut på norsk same år under namnet *Kon-Tiki ekspedisjonen* og blei ein bestseljar. 
I 1951 kom filmen *Kon-Tiki*, som vann ein Oscar for beste dokumentar. Heyerdahl både regisserte og spela i filmen.

Namnet «Kon-Tiki»
-----------------

KonTiki vaktliste
Flåten blei døypt «Kon-Tiki» etter «solkongen» Con-Tiki Viracocha. Etter det Thor Heyerdahl skriv i boka si om ekspedisjonen fortel ei segn at Tiki og folket hans levde ved Titicaca. Ein dag vart dei overfalle og nesten utrydda av ein nabostamme. Berre Kon-Tiki og dei næraste overlevde. Dei tok seg ned til havet, kor dei forsvann over havet mot vest. I følgje Thor Heyerdahl er Kon-Tiki stamfar til folket i Polynesia.

Mannskap
--------

Med unntak av den svenske sosiologen Bengt Danielsson var mannskapet om bord Thor Heyerdal sine vener frå Little Norway under krigen. Utanom ekspedisjonsleiaren Heyerdahl var desse med:

* Erik Hesselberg, som navigatør. Han var ein god målar og hadde teikna den store Kon-Tiki figuren på seglet.
* Knut Haugland, radioekspert som hadde hatt ei viktig rolle under tungtvatnsaksjonen på Vemork under krigen.
* Torstein Raaby, også radioekspert, hadde spela ein viktig rolle under krigen ved senkinga av den tyske kryssaren Tirpitz.
* Herman Watzinger, student ved NTH. Tok fri frå studiane og var ansvarleg for meteorologiske og hydrografiske målingar undervegs.
* Bengt Danielsson blei hyra på i Peru som stuert, med ansvar for daglege matrasjonar. Han var den einaste av mannskapet som snakka spansk, og blei brukt som tolk.

Kon-Tiki i Kon-Tiki Museet
--------------------------

* 
* 
*

Sjå òg
------

* Ra I (1969)
* Ra II (1970)
* Tigris (1977)
* Kon-Tiki Museet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kon-Tiki-ekspedisjonen» frå Wikipedia på bokmål, den 2. mars 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kon-Tiki Museet
* Heyerdahl, Thor: *Kon-Tiki ekspedisjonen*. Gyldendal (1948)
| **Komsomolsk-na-Amur Комсомольск-на-Амуре** |
| --- |
|  |
|  |
| Byvåpenet til Komsomolsk-na-Amur |
| **Byvåpenet til Komsomolsk-na-Amur** | 
 |
| Plassering |
| 

Komsomolsk-na-Amure is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Khabarovsk kraj |
| Grunnlagd Bystatus | 19321933 |
| Borgarmeister | Vladimir Mikhaljov |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  325 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2009)   - folketettleik | 270 800   833,2 /km² |
| Koordinatar | 50°33′0″N 137°00′0″E﻿Koordinatar: 50°33′0″N 137°00′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 30 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | VLAT (UTC+10)VLAST (UTC+11) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 6810xx |
| Retningsnummer (tlf) | (+7)4217 |
| **Nettstad:** www.kmscity.ru |

**Komsomolsk-na-Amure** (russisk Комсомо́льск-на-Аму́ре) er ein by i Khabarovsk kraj i Russland. Han ligg på venstresida av elva Amur, rundt 356 km nordaust for Khabarovsk, og ved BAM-jernbanen. I 2009 hadde byen om lag 270 000 innbyggjarar. 

På kinesisk vert byen kalla Gongqing Cheng (共青城), direkte omsett som «Komsomolbyen». Området låg opphavleg i keisardømet Kina, men kom under russisk overhøgd etter Aigun-traktaten i 1858. 

Landsbyen *Permskoje* (russisk skrift Пе́рмское) vart grunnlagd i 1860 av innflytta småbønder frå Perm gubernija. I 1932 vart det bygt tungindustrifabrikkar på staden, landsbyen fekk bystatus og namnet vart endra til Komsomolsk-na-Amure, sidan han vart grunnlagt som industrielt senter av den kommunistiske ungdomsorganisasjonen Komsomol.

I løpet av 1900-talet utvikla byen seg til eit regionalt senter for industriar som metallurgi, maskinbygging, oljeraffinering og skipsbygging. Flyprodusenten Sukhoi har store fabrikkar i byen. Khurba flybase ligg sør for byen og Dzemgi flybase ligg i nord.

Kjende personar frå Komsomolsk-na-Amure
---------------------------------------

* Valerij Rjumin, sovjetisk kosmonaut
* Jurij Tsjaika, politikar
* Julija Tsjepalova, skiløpar og olympisk meister.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Komsomolsk-na-Amure» frå Wikipedia på bokmål, den 30. november 2008.*


| * v
* d
* e
Byar i Khabarovsk kraj |
| --- |
| Administrativt senter: Khabarovsk |
| Våpenskjoldet til Khabarovsk kraj | Amursk · Bikin · Komsomolsk-na-Amure · Nikolajevsk-na-Amure · Sovetskaja Gavan · Vjazemskij | Flagget til Khabarovsk kraj |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***Goodbye Blue Sky***  Song av Pink Floydfrå albumet *The Wall* |
|  |
| **Utgjeve** | 30. november 1979 |
| **Innspelt** | April-november 1979 |
| **Sjanger** | Progressiv rock |
| **Lengd** | 2:45 |
| **Selskap** | Harvest Records (UK), Columbia Records (US)/Capitol Records (US) |
| Låtskrivar(ar) | Roger Waters |
| **Produsent** | Bob Ezrin, David Gilmour, James Guthrie og Roger Waters |
|
|

«**Goodbye Blue Sky**» er ein song av det britiske bandet Pink Floyd laga av Roger Waters. Songen vart gjeven ut på albumet deira *The Wall* i 1979.

Komposisjon
-----------

Songen er forholdsvis roleg, men tonen endrar seg fleire gonger gjennom songen. I introduksjonen kan ein høyre ei uskuldig barnestemme som seier «Look, mummy, there's an aeroplane up in the sky!». Denne delen av songen er roleg, men vert brått meir skummel. Kort etter denne endringa startar tekstpartia. Songen har visse likskapstrekk med songen «Grantchester Meadows» frå *Ummagumma*.

Plot
----

Som dei andre songane på *The Wall* fortel «Goodbye Blue Sky» ein del av historia om hovudpersonen Pink. Songen forklarar depresjonen til Pink som eit resultat av at han voks opp i ei etterkrigsverd med berre den oververnande mora hans til å ta seg av han. Han skildrar òg at Pink er lei seg for at den barndomen han skulle hatt, vart tatt bort frå han sjølv før han vart fødd. Vi får så vite at han reiser til USA og blir ei rockestjerne, der han og kjærasten hans giftar seg.

Filmversjonen
-------------

I filmversjonen er denne delen animert av Gerald Scarfe. Den viser ei due som eksploderer til ei nazistisk ørn, som grip jorda og etterlater eit spor av blod. Ho glir over England og dannar ein krigsherre som spyr ut fly. Ein kan sjå nakne personar med gassmasker som gøymer seg frå faren («the frightened ones») og eit engelsk flagg som vert omforma til ein blodig kross. Dette er ein av dei mest dramatiske animasjonssekvensane i filmen. I motsetnad til albumet, kjem denne sekvensen etter «When the Tigers Broke Free», del 2.

Medverkande
-----------

* David Gilmour – solo- og harmonivokal, akustisk gitar, bassgitar, Prophet-5
* Roger Waters – EMS VCS 3
* Richard Wright – Prophet-5

med:

* Harry Waters – barnestemme

Personell per Fitch og Mahon.

Coverversjonar
--------------

* Ann Wilson i 2007 på albumet *Hope & Glory*, er det ein versjon med systera Nancy. Bandet til systrene Heart, har òg gjeve ut eit konsertopptak av songen på *Dreamboat Annie Live*.
* The Future Sound of London laga ein versjon av songen kalla «Goodbye Sky».
* Det alternative metallbandet System of a Down og Yes har òg spelt songen fleire gongar på konsertar.

Kjelder
-------

* Fitch, Vernon. *The Pink Floyd Encyclopedia* (3. utg.), 2005. ISBN 1-894959-24-8

  





1. ↑  Fitch, Vernon and Mahon, Richard, *Comfortably Numb — A History of The Wall 1978–1981*, 2006, p.81.
**Ultimogenitur** (av latin *ultimat*, 'den siste', og *genitus*, 'fødd'), sistefødselsrett eller yngste sons rett viser til at det sistefødde barnet i ein familie har fortrinnsrett til å arva visse eigedommar eller titlar. I arvesystem der arva følgjer farslinja vil dette gå til den yngste sonen.

I nordisk rettshistorie har retten berre vore formelt kjend på Bornholm. Han blei anerkjend gjennom ei kongeleg dansk forordning om «selveiergaardes arv» 14. oktober 1773. «Naar en selv-eier-gaard falder i arv, da er, efter Bornholm's gamle vedtægt, den yngste søn nærmest til sæde og adgang..» Etter den yngste sonen og sønene hans skulle den næraste eldre sonen arva, og «naar ingen sønner ere til, da iblandt døtrene den ældre frem for de yngre.»

Dei eldre syskena skulle få ein del av arva utbetalt («taaleligt vederlag»). Ordninga blei oppheva i 1887.

Sjå òg
------

* Fyrstefødselsrett, primogenitur
* Odelsrett
* Sekundogenitur

Kjelder
-------

1. ↑  «ultimogenitur». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål). 2. februar 2018.
2. ↑  Yngste sons rätt i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1922)
Sivert Høyem syng på Piknik i Parken i Oslo i 2016 Foto: Tore Sætre

**Sivert Høyem** (fødd 22. januar 1976) er ein norsk songar, gitarist og låtskrivar. Han var vokalist i den norske rockegruppa Madrugada fram til gruppa vart oppløyst i 2008.

Karriere
--------

Høyem voks opp i bygda Kleiva utanfor Sortland. På 90-talet starta han gruppa *Abbey's Adoption* og starta opptrådte på *Rock Mot Rus (RMR)* på Andøya i Vesterålen. Bandet har seinare vorte kjend som Madrugada.

Madrugada har gjeve ut til saman seks album sidan 1999, og Høyem vart med det særleg kjend for si mørke røyst. I 2004 starta Høyem solokarriere med bandet The Volunteers på plata *Ladies and Gentlemen of the Opposition*, og heldt fram suksessen med oppfylgjaren *Exiles* desember 2006. I 2007 vart Madrugada oppløyst etter at gitaristen Robert Burås døydde.

Sivert Høyem deltok også i songen «Venn», som vart utgjeven i samband med tsunamien i 2004 i Indiahavet.

Den 28. september 2009 kom Høyem med sitt tredje soloalbum, *Moon Landing* der han for fyrste gong ikkje nytta The Volunteers. Albumet vart dels spelt inn på ei hytte på Norefjell, dels i Svenska Grammofonstudion i Göteborg og dels i Parkometer Studio i Oslo. Høyem har sjølv skrive alle songane og produsert plata sjølv i samarbeid med Cato Salsa. For albumet vann han ein spellemannpris i klassa mannleg artist under Spellemannprisen 2009.

I oktober 2010 gav Høyem ut songen *Prisoner of the Road* til inntekt for TV-aksjonen til Flyktningehjelpen.

Sivert Høyem Band
-----------------

* Sivert Høyem - vokalist, gitar, låtskrivar
* Cato Thomassen - gitar, keyboard
* Børge Fjordheim - trommer, tamburin
* Rudi Nikolaisen - bass
* Kalle Gustafson - bass
* Christer Knutsen - gitar, keyboard

Diskografi
----------

* *Ladies and Gentlemen of the Opposition* (15. mars 2004) - 3. plass på VG-lista Topp 40.
* *Exiles* (11. desember 2006)
* *Moon Landing* (28. september 2009)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* Video - Sivert Høyem på Rock mot Rus i 1993

Referansar
----------

1. ↑  Musikknyheter.no, 02.10.10: Sivert Høyem gir låt til inntekt for TV-aksjonen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)

 |
Monti Sibillini om sommaren.
**Sibillinifjella** er ei fjellkjede i Italia og utgjer ein del av Dei sentrale Appenninane. Ho ligg mellom austlege område av Umbria og Marche, og består nesten utelukkande av kalkstein som vart danna frå 100 til 50 millionar år sidan. Dei fleste fjelltoppane er over 2000 meter og den høgaste er Monte Vettore på 2 476 m.

Sidan 1993 har området vore ein del av nasjonalparken Parco Nazionale dei Monti Sibillini

Topografien er dominert av U-dalar og nedsenkingar danna av isbrear. Det er òg enkelte karstformasjonar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Sibillini Mounts frå Engelsk Wikipedia der følgjande kjelder mellom anna vart nytta:*

* Bernardino Gentili (April 2002). «Note di Geomorfologia del Parco Nazionale dei Monti Sibillini». *Collana dei Quaderni scientifico-divulgativi del Parco Nazionale dei Monti Sibillini*. Ancona: Aniballi Grafiche.

Koordinatar: 42°49′26″N 13°16′32″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Kart over Bonifaciosundet.
**Bonifaciosundet** (før 1861 stava *Bonifaccio*) er sundet mellom Korsika og Sardinia, kalla opp etter den korsikanske byen Bonifacio. Det er om lag 11 km breitt og går mellom Tyrrenhavet og det vestlege Middelhavet. Den største djupna er 100 meter.

Maddalenaøyane ligg i sundet, like nord for Sardinia. 

Sjømenn har i lange tider frykta dette farvatnet på grunn av vêret, havstraumane, grunnene og andre hindringar. Den mest kjende ulukka i Bonifaciosundet var då den franske fregatten «Sémillante» forliste her 15. februar 1855. Skipet hadde forlate hamna i Toulon dagen før og var på veg til Svartehavet med troppar til Krimkrigen. Ho vart råka av ein storm, trefte eit rev og sokk. Ingen av dei 750 om bord overlevde. I 1993 forliste eit tankskip her, og etter den tid har det vore forbode for franske og italienske skip med farleg gods å passere sundet. Skip med farleg last under andre flagg blir frårådd å sigla her og må ha med los.

Kjelder
-------

1. ↑  «European Space Agency Observing the Earth». *web page*. European Space Agency. Henta 4 October 2011.
2. ↑  «International Maritime Organization Marine Environment Protection Committee 61st Session, Agenda Item 9 Annex, page 1» (PDF). *PDF document*. International Maritime Organization. Arkivert frå originalen (PDF) 25. april 2012. Henta 4 October 2011.
3. ↑  «The Strait of Bonifacio: a Particularly Sensitive Sea Area (PSSA)». Henta 18 June 2013.
4. ↑  «IMO Resolution A.666(18) Navigation in the Strait of Bonifacio» (PDF). *PDF document*. Arkivert frå originalen (PDF) 28. august 2013. Henta 18 June 2013.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Strait of Bonifacio» frå Wikipedia på engelsk, den 28. november 2007 og 27. februar 2015.*

Koordinatar: 41°18′43″N 9°12′46″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
**Sic** (latin for 'slik') er ein merknad som indikerer at ei uvanleg staving eller ein skrivemåte for eit ord, ein frase eller eit sitat skal lesast eller skrivast på nøyaktig den måten det er vist (at det altså ikkje er ein stavefeil), og derfor ikkje skal rettast opp. 
Det fullstendige omgrepet er *sic erat scriptum*, 'slik var det skrive'. Vi finn også den norskspråklege merknaden «(står så)» brukt på same måten.

Sic kan ha to forskjellige tydingar; anten var stavefeilen gjort frå før av personen ein siterer, men at det ville vere ukorrekt å rette opp feilen, eller at det berre ser ut til å vere ein feil, men faktisk er korrekt. Eit døme på det første har vi når Aasentunet på si nettside gir att ein salme av Elias Blix, og vil få fram at det er forfattaren, ikkje avskrivaren, som har valt å bruke hokjønnsartikkel her: «So held daa med sin høge Gjest / [...] Guds Folk ei (sic) fager Pintsefest!». Eit døme på det andre kan vere ein omtale av filmen «Gurin med reverompa»: «Men enkefru Stengenføhn-Gnad (sic) lar seg ikkje så lett vippe av pinnen og legg seg på hjul etter Solan og Ludvig [...]»

Sic kan òg nyttast ironisk, for å føre lesaren si merksemd mot ein dumskap eller på anna vis oppsiktsvekkande opplysning.

Hovudformålet med å bruke ordet er å unngå hyperkorreksjonar, det vil seie feilaktige rettingar, som tenkte korreksjonar eller endringar utført i teksten.

Mange trur at «sic» står for det engelske «*spelled incorrectly*» (stava feil), men det er ei mistyding, sjølv om «sic» ofte vert nytta til å peike ut ein uvanleg eller ukorrekt stavemåte.

Bruk i faste uttrykk
--------------------

Ordet sic er òg nytta i fleire faste latinske uttrykk:

* «Sic transit gloria mundi» ('Slik svinner verdas herlegdom')
* «Sic semper tyrannis» ('Slik går det alltid med tyrannar')
* «Sic itur ad astra» ('Slik dreg ein til stjernerne')

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sic» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2007.*

* *Denne artikkelen bygger på «Sic» frå Wikipedia på engelsk, den 28. desember 2017.*

1. ↑  Footnotes, 1, in opinion of November 15, 2012 in *U.S. v. Bryant*, Case No. 11-CR-20034. (Federal judge noted using variant spelling of Bryant's given name, "'sic erat scriptum'" in court document.)
2. ↑  *Ivar Aasen-tunet, nettside med tekstar av Elias Blix*, arkivert frå originalen 17. august 2016, henta 12. januar 2016
3. ↑  Aeneiden bok IX, linje 641
**Muzio Clementi** (24. januar 1752–10. mars 1832) var ein italiensk komponist, pianist og musikkpedagog under klassisismen. Han er rekna som ein av grunnlegjarane av moderne klaverspel, og den første til å skrive spesielt tilpassa pianomusikk. Clementi var også pianoprodusent og notegutgjevar.

Liv
---

Muzio Filippo Vincenzo Francesco Saverio Clementi vart fødd i Roma, men verka hovudsakleg i England. Han var ei tid dirigent for den italienske operaen i London. Han er best kjend for samlingane av pianostudiar, *Gradus ad Parnassum*, som Claude Debussy sin komposisjon *Doctor Gradus ad Parnassum* (første sats i suiten *Children's Corner*) er ein referanse til. Clementi skreiv eit sekstitals klaversonater som påverka utviklinga av denne sjangeren. an skreiv også vokal og kammermusikk og fleire symfoniar.

Muzio Clementi døydde i Evesham i England, 80 år gammal. Han er gravlagd i Westminster Abbey i London.

Omdøme
------

Clementi var mykje omtykt i samtida, ofte meir kjend enn samtidige Wolfgang Amadeus Mozart og nesten like velkjent som Joseph Haydn og Ludwig van Beethoven, men blei meir gløymt på 1800- og 1900-talet.

I 1781 tok Clementi del i ei pianotevling mot Mozart framfor keisar Josef II i Wien. Mozart la ikkje skjul på at han mislikte Clementi sterkt, noko som har fått nokon til å kalle dei «erkerivalar». Dette gir neppe eit korrekt bilete; Clementi sjølv skal ikkje ha gjengjeldt Mozarts mishagsytringar.

Pianisten Vladimir Horowitz var svært glad i Clementi sin musikk, og samanlikna den med Ludwig van Beethoven sine beste verk. Horowitz sine innspelingar av musikken til Clementi førte til auka interesse for Clementi, og til ei gjenreising av ryet hans som ein viktig komponist.

Kjelder
-------

1. 1 2  
Muzio Clementi (2009, 14. februar) i *Store norske leksikon*. Henta 4. august 2013.
2. 1 2 3 4 5 6  
William H. Youngren, Finished Symphonies, *The Atlantic Monthly*, May 1996

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Muzio Clementi» frå Wikipedia på bokmål, den 9. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.MuzioClementi.com (engelsk) Arkivert 2008-06-07 ved Wayback Machine.
* Muzio Clementi Society
* www.wolfmusic-publications.com/index.html Arkivert 2010-07-25 ved Wayback Machine.
* Muzio Clementi-biografi av Tel Asiado på mozartforum.com
* Fritt tilgjengelege notar av Muzio Clementi ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Songen «*Good King Wenceslas»* i *Christmas Carols, New and Old*
**«Good King Wenceslas»** er ein engelsk julesong. Han handlar om den heilage kongen Venceslas av Böhmen (ca. 903/907–929/935) og medynken hans med ein fattig bonde som samla ved for å kunna varma seg på minnedagen for den heilage Stefan. Stefanusdagen er 26. desember, det vil seia på andre juledag, og Stefan er minna som den fyrste kristne martyren.

Den engelske teksten blei skriven av John Mason Neale i 1853. Han fann melodien i samlinga *Piæ cantiones* frå 1582, der han ikkje var knytt til juletida, men var brukt til vårsalmen *Tempus Adest Floridum*.
Neale og musikksamarbeidaren hans Thomas Helmore gav ut songen i *Carols for Christmas-Tide* på Novello & Co same året han blei skriven.

Kjelder
-------

1. ↑  Margaret Vainio: *Good King Wenceslas - an "English" Carol*. 1999 (pdf 6,8 mb); studentoppgave fra universitetet i Jyväskylä
2. ↑  «Piae cantiones». *Cappelens musikkleksikon. Bind 5 : Musikalier - Schwegel*. Cappelen. 1980. s. 357-358. ISBN 8202036887.
3. ↑  Lund Jensen, Anker (1972). *Sing a song*. Fabritius. s. 234. ISBN 8207015292.
4. ↑  Weller, Shane (9. juni 1992). *Christmas Carols: Complete Verses*. s. 19. ISBN 9780486273976. Henta 18. november 2015.
5. ↑  «Good King Wenceslas». Hymnsandcarolsofchristmas.com. 30. september 2006. Henta 18. november 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Good King Wenceslas» frå Wikipedia på bokmål, den 20. desember 2022.*
**Muzong av Tang** (795–25. februar 824) var keisar av Kina under Tang-dynastiet, frå 821 til 824. 

Keisar Muzong var son av keisar Xianzong, då oldefar hans Dezong var keisar. Det personlege namnet hans var **Li Heng** (kinesisk 李恒, *Lǐ Héng*). Han blei utnemnd til kronprins i 812, og etter at Xianzong skal ha blitt drepen av ein evnukk blei Li Heng utropt til keisar i 820. 

Etter å ha kome på trona brukt Muzong mykje av tida si på festing og drikking, og utførte ikkje alle dei keisarlege pliktene sine. Dei militære leiarane i regionane (*jiedushi*) som var blitt mellombels stagga byrja å utfordra sentralmakta att, og tre område nord for Gulefloden blei i røynda sjølvstendige Korrupsjon var også utbreidd i riket.

I 823 blei keisar Muzong lamma av eit slag, og etter fleire oppfordringar utropte han eldstesonen sin Li Zhan til kronprins. Kort tid etter skal tilstanden hans ha betra seg. I tida som følgde blei hoffet hans dominert av evnukken Wang Shoucheng og kanslaren Li Fengji. Den korte regjeringstida hans enda med eit nytt slag våren 824. Muzong blei gravlagd i Guangling. Døden hans blei sett på som byrjinga på nedgangstida til Tang-dynastiet. Li Zhan etterfølgde faren som keisar Jingzong.

Kjelder
-------

1. ↑  *Tangshu*, bd. 16.
2. ↑  *Zizhi Tongjian*, bd. 242.
3. ↑  Xiong, Victor Cunrui: *Historical Dictionary of Medieval China*, Scarecrow Press, 2008 (engelsk), s. 370. ISBN 0810860538. Henta 20 november 2014.
4. ↑  Zhou, Xiuqin: *Zhaoling: The Mausoleum of Emperor Tang Taizong*, SINO-PLATONIC PAPERS, 2009 (engelsk), s. 241-243. Henta 22. november 2014.
5. ↑  *Zizhi Tongjian*, bd. 243.

* *Denne artikkelen bygger på «Emperor Muzong of Tang» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2020.*

Litteratur
----------

* Herbert A. Giles: *A Chinese biographical dictionary.* London 1898
|  |
| --- |
| **Skjoldlus** |
| 

Icerya purchasi  *Icherya purchasi* med avkom |
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | *Arthropoda* |
| **Underrekkje:** | *Hexapoda* |
| **Klasse:** | *Insecta* |
| **Underklasse:** | *Pterogyta* |
| **Infraklasse:** | *Neoptera* |
|
|
| **Orden:** | *Hemiptera* |
| **Underorden:** | *Stenorrhyncha* |
| **Overfamilie:** | ***Coccoidea*** |
|
|
|
| Vitskapleg namn |
| Coccoidea |

**Skjoldlus** er ei stor gruppe insekt innanfor nebbmunnane. Dei er særs små og lever stort sett som parasittar på plantar, bortsett frå somme som et sopp. Det er skildra rundt 8 000 artar i 28 familiar på verdsbasis. I Noreg er 36 av desse registrert, fordelt på sju familiar. Sannsynlegvis er det reelle talet ein del høgare; i Danmark har ein funne heile 63 ulike artar.

Kjenneteikn
-----------

Skjoldlus er små insekt med stor skilnad på kjønna. Hoene er som oftast trege med utydeleg leddelingo og reduserte bein og augo. Dei manglar både vengjer og antenner. Ullskjoldlushoer er bevegelege gjennom heile livet, medan artar som utviklar skal eller ekte skjold er fastsitjande bortsett frå i første larvestadium.

Hannane er mykje mindre enn hoene og er ganske smale. Dei har trådforma antenner og eit nåleforma paringsorgan bakst på kroppen. Nokre artar har to par vengjer, andre har eitt eller ingen. Hann-skjoldlus har særs korte liv; det varierer frå nokre timer til nokre dagar.

Larvane er papirtynne og flate, og er like for begge kjønn. Dei har antenner, og eitt fotledd med klo på beina.

Levesett
--------

Skjoldlus lever på plantar og syg saft av dei. Dei fleste artane går på mange ulike forskjellige planteartar, og mange er farlege skadedyr. Saftsuginga får blada til å bli misfarga eller få nekroseflekkar. Ein del artar skil i tillegg ut store mengder *honningdogg* - ekskrement med særs høgt sukkerinnhald - og gjev med det grobotn for svertesopp.

Skjoldlus formeirar seg stort sett kjønna, men partenogenese skjer òg. Ein del artar føder levande ungar. I Noreg er livssyklusen vanlegvis på ein generasjon i året, men det kan vera fleire i drivhus og på stoveplantar.

Desse insekta har mange naturlege fiendar. Særleg snyltekvefsar er viktige, men òg marihøner er vanlege predatorar på skjoldlus.

Kjelde
------

* Fjelddalen, Jac.: *Skjoldlus (Coccinea, Hom.)i Norge* i Insekt-Nytt #3 1996
**Piotr Władysław Fijas** (fødd 27. juni 1958) er ein polsk, tidlegare skihoppar frå Bielsko-Biała. Han var kjend som ein skiflygar, og vann bronsemedaljen i VM i skiflyging i Planica i 1979. I 1987 sette han i Planica verdsrekord i skiflyging med eit hopp på 194 meter.

### Aktiv

Fijas deltok internasjonalt i skihopping frå 1978 og 1988. Han kom på bronseplassen i VM i skiflyging i Planica i 1979, der Armin Kogler frå Austerrike vart verdsmeister. I 1987 sette han verdsrekord i Planica med 194 meter, ein verdsrekord som stod i sju år. Han sette også bakkerekord i Vikersundbakken i 1986 med 163 meter.

Mellom 1980 og 1987 oppnådde Fijas ti pallplasseringar i verdscupen. Tre av dei var sigrar, dei to fyrste vinteren 1980, den tredje og siste i januar 1986. Alle tre sigrane kom i storbakkar. I hans beste sesong samanlagt i verdscupen, 1984/85 vart han nummer 14.

Fijas deltok frå 1980 til 1988 i alle dei store meisterskapane i nordiske greiner; sjuandeplassen i normalbakken under vinter-OL i Sarajevo i 1984 vart hans beste plassering. Han vart også nummer sju i sitt siste skiflygings-VM, i 1988 i Oberstdorf.

Fijas la opp som skihoppar etter 1988-sesongen. Han er i dag med i trenar-teamet til det polske hopp-landslaget.

### Verdcupsigrar

| Dato | Stad | Land |
| --- | --- | --- |
| 27. januar 1980 | Zakopane | Polen |
| 9. februar 1980 | St. Nizier | Frankrike |
| 12. januar 1986 | Liberec | Tsjekkia |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piotr Fijas» frå Wikipedia på tysk, den 15. januar 2013.*

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* FIS-biografi Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.
* «Piotr Fijas» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. februar 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
Side frå folketeljinga i 1801. Frå Riksarkivet.
**Folketeljinga i 1801** er den fyrste nominative folketeljinga i Noreg. Det er altså den fyrste folketeljinga som registrerer namn og anna informasjon om kvar einskild innbyggjar. Folketeljinga 1801 ligg i sin heilskap ute på internett, og er ei database det er mogleg å søkje i.
Teljinga vart halde i heile kongeriket Danmark-Noreg.

Folketal
--------

Ut frå folketeljinga i 1801 reknar ein folketalet i Noreg ved teljingstidspunktet til 883 603 menneske. Av desse budde kring 10 % i byar.

Manglar i folketeljinga
-----------------------

Heile Holt prestegjeld med sokna Holt, Dypvåg og Flosta manglar i teljinga. Det same gjer gardene i Maridalen i Aker. Det er i tillegg kjend at enkeltgardar manglar.

Registreringa
-------------

Det vart nytta ferdigtykte skjema i føringa av teljinga. Dermed vart det ei nokså einskapleg føring for heile landet. Skjemaet har rubrikkar for gards- og gatenamn, personnamn og posisjon i familien, alder, ekteskapeleg status og yrke.

Registreringa av den enkelte personen vart gjort der han eller ho budde fast, og ikkje der personen var på teljedagen. Dermed er òg sjøfolk og folk på reisefot tekne med på staden der dei budde.

Alder vart i teljinga oppgjeve ut frå fyrstkomande fødselsdag. Dermed vil ein person som nettopp hadde vorte 20 år stå oppført som 21 år gamal. Det er òg grunn til å tru at mange av leveråra som er oppgjevne er omtrentlege.

Folkesetnaden vart delt inn i familiar, som svarer til husstandar. Ein familie kan slik innehalda både personar som er i slekt, tenestefolk og leigebuarar.

Kjelder
-------


* Folketellingen 1801 frå Lokalhistoriewiki
* Folketælling Wikipedia på dansk

Bakgrunnsstoff
--------------

* Folketeljinga 1801 på nett Arkivert 2010-11-22 ved Wayback Machine.
* Nettutstillinga "folke og boligtellinger ved tre århundreskifter" hjå Statistisk Sentralbyrå
**Ola Rasmussen Skjåk**, eller **«Skjåk-Ola»** (1744–1803 i Skjåk) var ein norsk treskjerar og skåpmakar. Skjåk-Ola er skaparen av det klassiske stoveinteriøret i Nord-Gudbrandsdalen. Kjenneteiknet på arbeidet hans var ein livleg og rik akantusskurd med stor rikdom og fantasi. Han vert rekna for å vere den fremste eksponenten for blomstringa i bygdekunsten nord i Gudbrandsdalen i hundreåret frå 1750. Den tradisjonelle stoveinnreidinga i Nord-Gudbrandsdalen var bygd rundt framskåp, roskåp, blandstampbenk, handklekast, høgsetehylle, langhylle over klevadørene, glaspostar og listeverk, alt pynta med akantusrankar og høvla profilar.

Framskåp skore av Skjåk-Ola. Skåpet har stått på en gard i Bøverdalen og er no på Norsk Folkemuseum. NF.1936-0384.Foto: Anne-Lise Reinsfelt

Ola Rasmussen Skjåk var son til Rasmus Larsen Skjåk og Sidsel Olsdatter Lund, 
Han var fødd på garden Nigard Skjåk like ved Skjåk kyrkje. Medan han var unge bestemte kyrkjesoknet at den gamle mellomalderkyrkja i Skjåk ikkje lenger var teneleg og at dei måtte ha ei ny kyrkje. Ein trur at det var frå å sjå Jakup Klukstad og Sylvfest Skrinde skjere altertavla og preikestolen i den nye Skjåk kyrkje at Skjåk-Ola fekk inspirasjonen og idéen til sjølv å verte treskjerar.

Då han var om lag 20 år gamal laga han stoveinteriøret på nabogarden *Uppigard Skjåk*. Stova står enno der med interiøret nokonlunde intakt. 

Skjåk-Ola var yngstesonen, og ein trur at det var då foreldra døydde han flytta til *Søre Teigom* lenger nord i dalen, der fekk han seg eigen snikkarverkstad og han vart der i mange år. Der laga han framfor alt skåp, men også til dømes kyrkjesledar og ambarar. Av skåpa er det først og fremst dei staselege framskåpa som er kjende, men han laga også til dømes roskåp og hengeskåp.

Mange meiner at det aller finaste av framskåpa hans er det som no står på Kunstindustrimuseet i Oslo. 

Skjåk-Ola var ugift og døydde barnlaus, men han etterlet seg eit arbeid som skapte ein tradisjon og ei lang rekkje etterkomarar i treskjering og møbelsnikkeri.

Kjelder
-------

* *Skjåk-Ola 250 år*, utgjeve av Skjåk Kommune 1995.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* KulturNav

 |
| **Vendsyssel-Thy****Lokalt namn: Nørrejyske Ø** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Nordlege delen av Jylland. |
| **Koordinatar** | 57°17′N 10°02′E

 |
| **Areal** | 4 686 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Danmark |
| **Region** | Region Nordjylland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 306 373 (2003) |
| **Folketettleik** | 65 /km² |

**Vendsyssel-Thy** eller **Nørrejyske Ø** er den nest største øya i Danmark, og er den delen av Jylland som ligg nord for Limfjorden. Ho består av Vendsyssel, Hanherrederne og Thy. Området var delt mellom Nordjyllands Amt (Vendsyssel, det meste av Hanherrederne), Viborg Amt (vestlegaste del av Vester Hanherred, Thy) og Ringkjøbing Amt (Thyholm), men frå 2007 vart ho ein del av Region Nordjylland.

Ho har eit areal på 4 686 km². Og i 2003 budde det 306 373 innbyggjarar her. På øya ligg mellom anna Hanstholm, Hirtshals og Frederikshavn, som danskebåtane frå Noreg går til. Nørresundby er den nordlege delen av Aalborg, som stort sett ligg sør for Limfjorden. 

Etter å ha vore landfast med resten av Jylland sidan om lag 1100 vart området ei øy igjen den 3. februar 1825, då ei stormflo braudt gjennom Agger Tange og skapte Aggerkanal. Sand la seg derimot i Aggerkanal, og han vart heilt lukka igjen i 1877, men før den tid hadde Thyborøn Kanal vorte danna lenger sør i samband med ei stormflo i 1862.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nørrejyske Ø» frå Wikipedia på dansk, den 26. mars 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°48′35″N 35°39′19″E﻿

**Bhamdoun** (arabisk بحمدون) er ein by i Libanon 23 km frå Beirut på hovudvegen til Damaskus og i forstadane til turistbyen Aley, 1100 meter over havet oppom Lamartinedalen. To fråskildre landsbyar utgjer byen, *Bhamdoun-el-mhatta* (tyder bokstavleg «Bhamdoun stasjonen») og *Bhamdoun-el-day'aa* («Bhmadoun landsbyen»). Ein jernbane brukte å knyte Bhamdoun og Beirut saman og togstasjonen var ein viktig del av byen i mange år. Stasjonen og jernbanen vart etter kvart nedlagt då bilane tok over. Folkesetnaden er hovudsakleg ortodokse kristne.

Før den libanesiske borgarkrigen var Bhamdoun ein av dei mest populære feriestadane om sommaren. I dag er turistindustrien igjen på veg opp i byen med fleire hotell og restaurantar. Turistar, særleg frå landa kring Persiabukta som ein gong vitja Bhamdoun, kjem attende her i sommarferiane sine. Mange har ògg kjøpt feriehus her.

Han har fem kyrkjer, to moskéar og ei synagoge frå 1910. Synagoga var ein av dei tre store synagogene i Libanon, men vart lagt ned kort tid før borgarkrigen. 

I 2000 byrja vingarden Chateau Belle-Vue å dyrke vindruer, noko som skapte nokre få jobbar i landsbyen. Vinproduksjonen starta i 2003. Vinen «Renaissance 2003» frå her vann ein internasjonal vinpros i 2005 og er i dag tilgjengeleg i restaurantar og hotell på tre kontinent..

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bhamdoun» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Parfitt, Tudor, *Israel and Ishmael: Studies in Muslim-Jewish relations*, Page 89, St. Martin's Press 2000
2. ↑

| * v
* d
* e
Flag of Lebanon Aley distrikt i Libanonfjella guvernement |
| --- |
| Hovudstad: **Aley** |
| Byar og landsbyar | Ain Aanoub **·** Ainab **·** Al Azzounieh **·** Abey **·** Aghmeed **·** Ain Dara **·** Aley **·** Aramoun**·** Baissour**·** Basateen **·** Bdadoun **·** Bechamoun**·** Bmahray**·** Bsous **·** Shemlan**·** Kahale**·** Kaifun**·** Al Nreijat **·** Nabaa Al Safa**·** Qmatiye**·** Saoufar**·** Souk El Gharb**·** Silfaya |  |
| Kjende landemerke | Bsous silkemusuem **·** Midtaustensenteret for arabiske studiar |
| Kjende folk | Khalil Saeed Hawayek **·** Philip Hitti **·** Habib Abou Sakr  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Folkesuverenitetsprinsippet** er ei politisk læresetning som går ut på at all legitim statsmakt stammar frå folket sjølv. Omgrepet står i motsetnad til prinsippet om fyrstesuverenitet. 

Dette vart formulert fyrste gongen i ei fråsegn frå det engelske parlamentet sommaren 1649, etter oppgjeret med kong Karl I av England. Det blei med denne eine fråsegna i fyrste omgang, men prinsippet vart effektuert som parlamentarisk prinsipp i England frå 1689. Seinare vart prinsippet endeleg formulert hos Jean-Jacques Rousseau i hans verk *Contrat Social*, på norsk «Samfunnspakta». Her vert folket sjølv fastsett som suverent: 

*«Suvereniteten, som berre er ei utøving av samviljen, kan aldri avhendast, og når suvereniteten heilt og halde er ein kollektiv skapning, kan han berre representerast ved seg sjølv. I same stunda som det kjem ein tyrann, eksisterer ikkje suvereniteten meir, og den politiske einheita er øydelagd.»*

I Norges Grunnlov finst referansen i paragraf 49: 
*«Folket udøver den lovgivende magt ved Stortinget...»*

Folkesuverenitetsprinsippet opptrer som eit krav om at statsstyret skal utgå frå ei folkevald forsamling eller gjennom direkte folkeavstemming.

Folkesuverenitetsprinsippet er knytt til framveksten av liberalismen på 1700- og 1800-talet og vart brukt som eit våpen for borgarskapen i kampen mot kongemakt og adelsprivilegium. Fyrst ute var England under parlamentskrigen frå 1642 til 1649. Derifrå kan ein fylgje tanken fram til utviklinga før den franske revolusjonen og Den amerikanske sjølvstendeerklæringa – i neste omgang fekk dette avgjerande tyding for Noreg i 1814. 

Folkesuverenitetsprinsippet hadde stor tilslutning innan politiske krinsar i Noreg i 1814. På det sokalla stormannsmøtet på Eidsvoll i februar 1814 vart det nytta som grunngjeving for å avvise Christian Frederiks planar om å gjere seg til konge i Norge i kraft av arveretten.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Folkesuverenitetsprinsippet» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mars 2014.*

Referansar
----------

1. ↑   Samfunnspakten, omsett av Sverre Holm, utgjeve i boka Voltaire – Rousseau, Gyldendal 1975)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |