recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Gulirisk** |
| GuliriskFoto: Luis GarcíaGuliriskFoto: Luis García |
| Læte |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigOmtrentleg geografisk utbreiing av arten gulirisk. 

██ Berre hekking
██ Lever her året rundt
██ Overvintring Omtrentleg geografisk utbreiing av arten gulirisk.

██ Berre hekking
██ Lever her året rundt
██ Overvintring
 |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Finkefamilien Fringillidae |
| **Slekt:** | *Serinus* |
| **Art:** | **Gulirisk** *S. serinus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Serinus serinus***Linnaeus, 1766 |

**Gulirisk** (*Serinus serinus*) er den minste og den europeiske arten i slekta *Serinus* i finkefamilien. Han er nært nærskyldt kanariirisk.

Skildring
---------

Gulirisken er liten fink med relativt stort hovud og butt nebb, 11-12 centimeter i kroppslengd, og veg 8,5 til 14 gram. Fjørdrakta har mørke striper på grågrøn overside, og einsfarga lysgul overgump. Det gule brystet og kvite buken er òg sterkt streka. Hannar har eit lysare gult andlet og bryst, gule vengeband og gult på sidene av halsene. Hoer har svakare gulfarge. Kontaktlætet er ei summande lys og klår trille, songen ein intens straum av kvasse tonar.

Leveområdet er i Europa sør for Skandinavia og sør for Storbritannia, men inkludert Baltikum i nordaust, Nordvest-Afrika i sørvest, Anatolia og kystområda frå Egypt til Tyrkia i søraust. Sørlege og vestlege populasjonar er i stor grad standfuglar, nord og nordaust vil dei trekke sør om vinteren. Gulirisk er ein sjeldan streiffugl i Noreg, med typisk færre enn fem godkjente observasjonar per år, dei fleste i Akershus og Vest-Agder. Føretrekte hekkehabitat er ei blanding av opne område og skog av nåletre. Føda er hovudsakleg frø, med tillegg av planteskot, blomar og noko insekt. 

Denne vesle fuglen verkar aktiv og rastlaus, er iaugefallande, men òg ein noko sky fugl. Utanom hekketida kan dei danne flokkar, deltar også i fleirartsflokkar saman med til dømes steinsporv og middelhavssporv.

Populasjonen er estimert til mellom 45 og 75 millionar individ og er trudd å vere minkande. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «European serin» frå Wikipedia på engelsk, den 26. august 2018.*

Referansar

1. ↑  Beaman/Madge, Handbuch der Vogelbestimmung. Ulmer 1998; side 770
2. ↑  Svensson, Lars et al (2011). *Gyldendals store fugleguide.* Gyldendal norsk forlag. ISBN 9788205418820.
3. 1 2  Clement, P. (2018) *European Serin (Serinus serinus)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 26. august 2018
4. ↑  «Artsobservasjoner - rapportsystem for arter i Norge». Henta 26. august 2018.
5. ↑  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Serinus serinus Arkivert 2015-05-01 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 26. august 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gulirisk**
**Stephanie Graf** (fødd 26. april 1973) er ein austerriksk tidlegare mellomdistanseløpar frå Klagenfurt. Ho tok sølvmedaljen på 800 meter både i Sommar-OL 2000 og VM 2001.

Aktiv
-----

Graf sprang inn til bronsemedalje på 800 meter ved europameisterskapen 1998. Året etter vart ho nummer sju i VM-finalen på personleg rekord 1.57,92. Under Sommar-OL 2000 i Sydney presterte ho livsbeste då ho sikra seg sølvmedaljen på tida 1.56,64. Både i OL-finalen og det komande innandørs-VM 2001 i Lisboa måtte ho sjå seg klart slått av Maria Mutola. Også i VM-finalen 2001 i Edmonton enda Graf på sølvplass, fattige tre hundredels sekund attom Mutola. Ved innandørs-VM 2003 i Birmingham fekk Graf eit nytt sølv, då slått med eit knapt halvsekund av Mutola.

### Doping

I 2010, sju år etter ho la opp, vart Graf dømd til to år utestenging frå idrett, grunna opplysningar om involvering i bruk av blodplasma.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (2.02,52=nr 18)
* EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 2.00,11
* VM 1999 i Sevilla: Nr 7 på 800 m – 1.57,92
* OL 2000 i Sydney: Sølvmedalje på 800 m – 1.56,64, bak Maria Mutola
* VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje på 800 m – 1.57,20, bak Maria Mutola (1.57,17)
* VM 2003 i Paris: Nr 8 (1.59,26 i semifinalane)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stephanie Graf» frå Wikipedia på tysk, den 12. juni 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Hugo Lous Mohr** (27. september 1889–20. februar 1970) var ein norsk målar, fødd i Mandal. Han er særleg kjend for sine veggmåleri.

Mohr studerte kunstmåling hos Henrik Sørensen frå 1916 til 1918. Deretter gjorde han studiar i Frankrike, Italia, Spania og Nederland. I 1923-24 utsmykka han Johanneskyrkjas menighetshus i Bergen med freskomåleri. Eit lite tiår seinare, 1932, laga han freskane på korveggen i den nybygde Volds-kyrkja. Sidan arbeidde han 1936-50 med å dekorere himlingane i Oslo domkyrkje, desse takmåleria vert rekna for hovudverket hans.

Mohr måla også uttrykksfulle portrett og særprega landskapsbilete. Nasjonalgalleriet har eit portrett av sonen Bjart, og landskapa *Frosset Fjell* og *Skjærgård*. Eitt av måleria hans, *Kornskrud*, var motiv på 50-kroner-setelen i 1948-66-serien frå Noregs Bank.

Frå 1952 hadde Mohr Statens kunstnarløn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hugo Lous Mohr» frå Wikipedia på bokmål, den 11. desember 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 51°44′N 9°50′W﻿

**Bearahalvøya** (irsk *Béara*) er den sørlegaste av dei store halvøyane på sørvestkysten av Irland. To fjellkjeder går langs sentrale delar av ho, Cahafjella og Slieve Miskish. Den nordlege delen av halvøya, bortsett frå nær enden av ho, ligg i County Kerry, medan resten ligg i County Cork. 

Dei største turistattraksjonane her er ruinane av Puxley Mansion, Dunboy Castle og Derreen Gardens. Tidlegare i historia har ho vore maktsetet til O'Sullivan Bere-klanen og var ein av dei siste områda med gælisk motstand etter slaget ved Kinsale. Seinare vart det vunne ut mykje kopar her, noko som bevart for evig tid i romanen *Hungry Hill* av Daphne du Maurier

*Beararingen* er ei turistrute på om lag 195 km rundt halvøya. Ringen startar ved Kenmare, kryssar Healy Pass gjennom Adrigole, forbi Castletownbere, Allihies, skiljevegen til Dursey Island, Eyeries og Ardgroom, og endar i Glengarriff. Området har lenge vore knytt til sjøen og Castletownbere er ein av dei største fiskehamnene på Irland og har gode båtfasilitetar.

Sjå òg
------

* Dinglehalvøya
* Iveragh

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beara Peninsula» frå Wikipedia på engelsk, den 22. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* bearalink.com
* bearatourism.com
* bearainfo.com
* Reiseguide

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Hugo Parr** (fødd 23. april 1947) er ein norsk fysikar og embetsmann.

Han tok doktorgraden ved Universitetet i Oslo i 1976, og var tilsett same stad fram til 1978. Han har særleg arbeidd med faststoff-fysikk. Han vart byråsjef Olje- og energidepartementet frå 1978 til 1984, og laboratoriesjef ved Det norske Veritas frå 1984 til 1986, då han vart avdelingsdirektør ved Statens Teknologiske Institutt. I 1987 vart han ekspedisjonssjef i Næringsdepartementet og i Nærings- og energidepartementet frå 1992. Hugo Parr har vore ekspedisjonssjef og leiar for ulike avdelingar i Næringsdepartementet, og gjekk i 2004 over til Moderniseringsdepartementet, der han leia Avdeling for IT-politikk. Han har vore medlem i fleire råd og utval, mellom anna ekspertgruppe for forsking og utvikling i IEA frå 1978 til 1984, ekspertgruppa for forsking og utvikling i EFTA frå 1988, og i rådet til ESA frå 1995 (formann 1996–1999).

President i Norges Sjakkforbund
-------------------------------

Hugo Parr var president i Norges Sjakkforbund frå 2001 til 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |
**Hugo Simberg** (24. juni 1873–12. juli 1917) var ein finsk målar, grafikar og skulptør, fødd i Fredrikshamn. Så å seie all hans kunst høyrer til stilretninga symbolismen.

### Liv og gjerning

*Sårad ängel*, 1903, kåra til Finlands nasjonalmåleri i 2007.
Simberg var son til ein oberst. Han voks opp i Fredrikshamn til familien flytta til Viborg då han var åtte år gammal. Han utdanna seg på ein teikneskule i Helsingfors 1893-95 og dei to neste åra hos Akseli Gallen-Kallela i Ruovesi. Deretter vitja han dei italienske byane Firenze, Pisa, Roma, Napoli og Venezia frå november 1897 til sommaren 1898. Hausten 1898 vart han medlem av Konstnärsgillet. Frå januar 1899 var han lærar ved ein teikneskule i Viborg. I juni same året la han ut på ei lengre studiereise i Russland, mellom anna i Kaukasus. Seinare gjorde han utferder til Italia, Frankrike og USA.

Simberg laga symbolistiske måleri som til dømes *Sårad ängel* (1903), *Flodstranden* og *Döden* i ein vemodig, bisarr stil som til ein viss del minner om Ivar Arosenius sine bilete. Simbergs kunst vart heller lite påakta medan han levde. Etter han døydde i Etseri i 1917 vart det stelt i stand to utstillingar i Helsingfors med Simbergs kunst. Desse utstillingane vekte både allmenta og kritikken, slik at arbeida hans vart jamt meir påakta. I Sverige vart to utstillingar i 1924 og 1929 med finsk kunst, der verk av Hugo Simberg hengde jamsides det beste av Akseli Gallen-Kallela sin produksjon på heidersplass.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hugo Simberg» frå Wikipedia på svensk, den 1. juli 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Holger Danske er ein mytisk dane frå fleire forteljingar.
**Danane** (norrønt *danr*) var eit nordgermansk folk i området som i dag omfattar sørlege Sverige og Danmark. Danane blei nemnde i skriftlege kjelder frå 500-tallet: av Jordanes, Prokopios, og Gregorius av Tours. I Jordanes si skildring av landområdet Scandza (antageleg Skandinavia) fortel han at danane var av same slag folk som suionar (svear), og skal ha fordrive ei anna germansk stamme ved namn herularar frå heimlandet sitt. Danar vart ikkje nemnde av Tacitus, noko som mogelegvis kan bety at dei i første hundreåret e.Kr. ikkje skilte seg frå svearane. 

Ifølgje den danske forfatteren frå 1100-talet Sven Aggesen var det den mytiske kong Dan som gav namn til danane. Han skal då òg ha gitt namnet til Danmark i overført betydning, men dei fleste språkforskarane tvilar sterkt på dette. Det var ikkje før på 700-tallet at «danar» verker å ha blitt synonymt for heile Danmarks befolkning, men samtidig blei «danar» og «dansk tunge» (dansk språk) tidvis betegnelsen på nordbuarar generelt, for i vikingtida klarte nemleg ikkje landa sør for Skandinavia alltid å skilje mellom nordmenn, svenskar og danar. Den etymologiske bakgrunnen til «danar» er sannsynlegvis ei avleiing av det indoeuropeiske \*dhen-, som betyr «flate, flatt brett», som kanskje viser til den flate geografien til Danmark. Tillegget «mark» i Danmark kjem frå norrønt *mǫrk* og betyr grense eller grenseområde, altså «Dananes grenseland». Frå slutten av mellomalderen blei nemninga *danar* erstatta av *danskar*.
Portrett av Severin Roald frå Folkebladet nr. 10 1898
**Severin Roald** (1858–1898) var ein norsk skodespelar frå Vigra på Sunnmøre. Før han byrja som skodespelar arbeidde han som telegrafist i Sandefjord, Bergen og Kristiania. Det var først etter mora sin død i 1881 at han valde å satse på ei karriere innan teater.

I byrjinga sleit Roald med å få roller, men etter å ha fått hjelp av Bjørn Bjørnson, som var teatersjef på Christiania Theater og son av Bjørnstjerne Bjørnson, fekk han tilbod om jobb. Han debuterte med ei rolle i *«Maria Stuart i Skottland»* av Bjørnstjerne Bjørnson. Han fekk gode kritikkar for rolletolkinga si, og vart raskt populær. Populariteten førte han ut i ei krise, noko som fekk Roald til å reise heim att til heimstaden Vigra. Seinare arbeidde han ved Bergens Theater under Gunnar Heiberg, der han i løpet av 8 år spelte til saman 170 roller. Deretter arbeidde han ein stutt periode ved Carl Johan Theater i Kristiania, før han vende attende til Christiania Theater. Der fekk han si største rolle som Byggmester Solness i Henrik Ibsen sitt drama med same tittel. Då Ibsen ei tid seinare vart 70 år gammal, vart det markert med ei ekstra framsyning av stykkjet med Roald i hovudrolla. To veker seinare døydde Roald av ukjende årsaker, 40 år gammal. Seinare vart det reist ei statue av han på vestsida av Gamle Aker kyrkje.

Kjelder
-------

* Oddgeir Bruaset: *Arven: ei vandring i sunnmørsk kulturhistorie del II*, s. 140-141 – Skyline, 2008. ISBN 978-82-91385-48-8.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
Koordinatar: 67°25′N 15°05′E﻿

**Sjunkhatten nasjonalpark** (*Dávga suoddjimpárkka*) er ein norsk nasjonalpark som ligg i eit kupert fjell- og dalområde i Nordland; nord for Bodø og sør/vest for Sørfolda-fjorden. Parken vart oppretta i 2010, for å «ta vare på et stort, sammenhengede og villmarkspreget naturområde som inneholder særegne, representative økosystemer og landskap, og som er uten tyngre inngrep». Den dekker eit område på 417,5 km2.

Nasjonalparken ligg i kommunane Bodø, Fauske og Sørfold. Parken har blitt lansert som «Barnas nasjonalpark», og regjeringa ønskjer å legge vekt på spesiell tilrettelegging og utvikling av tilbod retta mot barn og unge.

Geografi, landskap, geologi
---------------------------

Landskapet er prega av erosjon frå isbrear, med spisse toppar og avrunda fjell, dalbotnar og morenar. Området har mange elver og vatn, og viltre fjellelver pregar landskapet.

Det finst fleire sjeldne plante- og dyreartar. Av desse er 18 såkalla raudlisteartar.

Verneområdet har òg ein sjeldan høg grottetettleik og framstår som et av de viktigaste grotteområda i Noreg.

Forvaltning og bruk av området
------------------------------

Næringsinteressene i verneområdet er knytt til tradisjonelle næringar. Duokta reinbeitedistrikt ligg innanfor nasjonalparken og har beiteinteresser i store delar av området. Jordbruket har òg beiteinteresser, det beiter fleire tusen sauer innanfor nasjonalparken.

Referansar
----------

Fotnotar

1. ↑  regjeringen.no: verneforskriften

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjonsside om Sjunkhatten nasjonalpark Arkivert 2012-05-11 ved Wayback Machine. hos Direktoratet for naturforvaltning.
* regjeringen.no: Pressemelding ved opprettinga 5.2.2010

| * v
* d
* e
Nasjonalparkar i Noreg |
| --- |
| Blåfjella-Skjækerfjella**·** Breheimen**·** Børgefjell**·** Dovre**·** Dovrefjell-Sunndalsfjella**·** Femundsmarka**·** Folgefonna**·** Forollhogna**·** Fulufjellet**·** Færder**·** Gutulia**·** Hallingskarvet**·** Hardangervidda**·** Jomfruland**·** Jostedalsbreen**·** Jotunheimen**·** Junkerdal**·** Láhku**·** Langsua**·** Lierne**·** Lomsdal-Visten**·** Møysalen**·** Raet**·** Rago**·** Reinheimen**·** Reisa**·** Rohkunborri**·** Rondane**·** Saltfjellet-Svartisen**·** Seiland**·** Sjunkhatten**·** Skarvan og Roltdalen**·** Stabbursdalen**·** Varangerhalvøya**·** Ytre Hvaler**·** Øvre Anárjohka**·** Øvre Dividal**·** Øvre Pasvik**·** Ånderdalen |
| Svalbard | Forlandet**·** Indre Wijdefjorden**·** Nordenskiöld Land**·** Nordre Isfjorden**·** Nordvest-Spitsbergen**·** Sassen-Bünsow Land**·** Sør-Spitsbergen |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* Naturbase

 |
Koordinatar: 66°18′S 110°29′E﻿

**Beall Island** er ei klipperik øy i Antarktis, som er 1,7 km long, med små viker på både aust- og vestsida. Ho ligg 300 meter nordvest for Mitchell Peninsula i Windmill Islands. Ho vart først kartlagd frå flyfoto teken av US Navy Operasjon Highjump og Operasjon Windmill i 1947 og 1948. Ho vart namngjeven av US-ACAN etter James M. Beall, ein vêrobservatær med Operasjon Windmill.

Beall Reefs
-----------

Beall Reefs er ein undersjøisk rygg med ei djupne mindre enn 1 m og ligg 800 meter vest for øya. Grunnene vart oppdaga frå Wilkes Station i 1961 og vart namngjeven av ANCA etter øya.

Connors Point
-------------

Connors Point er det nordvestlege neset på øya. Det vart namngjeve av US-ACAN etter William J. Connors i US Navy som var ved Wilkes Station i 1958.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Beall Island» frå Wikipedia på engelsk, den 15. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Pátrabukta frå rommet, mars 1994Pátrabukta
**Pátrabukta** (gresk Πατραϊκός Κόλπος, *Patraikós Kólpos*) er ei bukt i Det joniske havet i Hellas. I aust ligg Ríosundet mellom nesa Río og Andírio med Korintbukta på andre sida. Río-Andírio-brua går over dette sundet. I nord ligg periferieininga Etoloakarnanía ut mot bukta, medan Akhaía ligg i sør. I vest endar bukta ved ei linje frå øya Oxía til Kapp Áraxos. Ho er 40–50 km lang og 10-20 km brei med eit areal på 350–400 km². 

Hamnebyen Pátra ligg i søraust og er den einaste større hamna i bukta. Frå her går det ferjer til Ancona og Brindisi i Italia i tillegg til Kefaloniá. Mesolóngi har òg ei hamn. Det ligg strender i sør, i aust og enkelte stader i nord. Dei gamle hamnene i Río og Andírio ligg aust i bukta. Det er mykje fisk i Pátrabukta. 

Tre slag kalla slaga ved Lepanto vart utkjempa i denne bukta i 1499, 1500 og 1571, sjølv om Lepanto (i dag Návpaktos) er ein del av Korintbukta. 

Skipet Vivi trefte ei sjømine og sokk på 30 meters djup den 11. september 1940.

Stader langs bukta
------------------

* Río aust, strender
* Pátra aust, hamn and strender
* Paralía, søraust
* Roítika, søraust
* Monodéndri, søraust
* Tsoukouléika, søraust
* Alissós, sør, strand
* Alykés, nord for Káto Akhaía, sør
* Ionikí Aktí, sør
* Kapp Áraxos, sørvest
* Mesolóngilagunen, nordvest
* Mesolóngi, nord
* Andírio, nordaust, hamn

Elvar
-----

* Akhelóos
* Évinos
* Loúros

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pátrabukta sett frå verdsrommet Arkivert 2012-07-17 ved Wayback Machine.
* Satellittbilete av mellom anna Pátrabukta og andre område vest i Hellas

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Gulf of Patras frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Skogbrannen i 2007 sett frå aust
**Párnitha** (gresk Πάρνηθα), stundom kalla *Parnes* og *Parnetha* og i eldre tider *Parnes* eller *Parnis*, er ei skogkledd fjellkjede nord for Aten i Hellas og den høgaste på halvøya Attikí med 1 413 moh. Den høgaste toppen heiter Karavóla (Καραβόλα). Mykje av fjellet er ein nasjonalpark. Toppen ligg 18 km nord for Akhárnes og 30 km nord for Aten. Fjellet dekkjer eit område på om lag 250 km². Andre toppar er Órnio (Όρνιο - 1 350 m), Aéras (Αέρας - 1 160 m), Avgó (Αβγό - 1 150 m), Xerovoúni (Ξεροβούνι, tyder «tørt fjell» - 1 120 m) og Mavrovoúni (Μαυροβούνι - 1 095 m).

Om fjellet
----------

Av byar rundt fjellet finn ein Asprópyrgos, Fylí, Akhárnes (Menídi), Varymbómbi, Thrakomakedónes, Dekélia, Avlónas og Ájos Stéfanos, i tillegg til busetnaden Ájos Merkoúrios. Frå toppen kan ein sjå mellom anna fjella Pendéli i aust, Ymittós i søraust og Egáleo i sør, i tillegg til Den thriasiske sletta, Saroniabukta, inkludert øyane Salamína og Éjina og buktene Nord-Évvia-bukta og Sør-Évvia-bukta med øya Évvia på andre sida. Ein kan òg sjå store delar av storbyområdet Aten.

Skogar av gresk gran og aleppofuru dekkjer fjellsidene under tusen meter, og er ofte truga av skogbrann, som i 2005 og 2007. Over tusen meter er det stort sett gras og kratt, og under 300 meter stort sett jordbruksområde og urbane forstader. Ein kan finne om lag tusen planteartar på fjellet, inkludert krokus og tulipanar. Fjellet inneheld òg kronhjort.

Etter den enorme skogbrannen i slutten av juni 2007 forsvann 80 % av dei sjeldne skogane. Forskarar reknar med at det kan ta hundre år før området kjem seg på fote att og at dette kan føre til tyngre luft i Aten og at problema med smog kjem til å auke. Temperaturane kan kome til å stige og flaum kan verte eit problem i fleire år framover.

Fotnotar
--------

1. ↑  Greske skogbrannar nær Aten på BBC

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside for Párnitha nasjonalpark
* Webkamera på 1 330 m høgd

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Parnitha frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Adolf Brand** (fødd 14. november 1874 i Berlin, død 2. februar 1945) var ein tidleg tysk homofil aktivist og grunnleggar av det første regelmessig utkommande homofile tidsskriftet i verda – *Der Eigene* (1896-1932).

I 1903 grunnla han saman med Benedict Friedlaender og Wilhelm Jansen Gemeinschaft der Eigenen (GdE), som hadde som ideal homofil kjærleik mellom maskuline menn og pederasti, i tydinga relasjonar mellom vaksne menn og unge gutar/menn etter modell frå den greske antikken. Dei avviste medisinske teoriar om homoseksualitet som til dømes Magnus Hirschfeld sin teori om «seksuelle mellomtypar» og homoseksuelle som eit «tredje kjønn». Likevel kjempa Brand og GdE dels saman med Hirschfeld og hans Wissenschaftlich-humanitäre Komitee for avskaffinga av straffeforbodet mot homoseksuell omgang mellom menn, § 175 i den tyske straffelova frå 1871, utan at dette lukkast. 

GdE dreiv også med friluftsarrangement og leirliv, og var såleis ein del av den tyske ungdomsrørsla (jf. til dømes Wandervogel-rørsla). 

Brand var mellom anna kjent for å avsløra kjente personar for å vera homoseksuelle; ei verksemd som seinare har blitt kalla outing. Han blei såleis dømd til 18 månader fengsel i 1907, for æreskrenking mot den tyske rikskanslaren Bernhard von Bülow etter ein slik aksjon. 

Brands ideologi hadde ein blanding av autoritære, anarkistiske, misogynistiske og dels antisemittiske trekk, særleg med brodd mot oppfatningar om at homoseksuelle menn var feminiserte som resultat av ein medfødd tilstand. Dette stod i skarp kontrast til Magnus Hirschfeld sine oppfatningar, som både var prega av ein biologisk teori om homoseksuelle som eit tredje kjønn, og som var venstreorienterte og knytte han til feminismen. 

Brand måtte på 1930-talet gi opp både aktivismen og verksemda som forleggar, etter fleire åtak frå nazistane og beslaglegging av bøker og utstyr. Han heldt fram med å bu i Berlin til han døydde under eit luftåtak frå dei allierte i 1945.
**Sjur Hesjevoll** (19. mars 1914–18. desember 1994) var ein norsk kunstnar og spelemann frå Jostedalen i Luster kommune i Sogn og Fjordane.

Bakgrunn
--------

Sjur Hesjevoll vart fødd på garden Hesjevoll i Jostedalen i Luster i Sogn. Foreldra var Anna Hesjevoll (f. Krokgjelet, 1875-1954) og Olav H. Hesjevoll (1870-1955). Sjur vaks opp i ein stor syskenflokk, med to søstre og ni brør. Sjur var den tiande av dei tolv borna.

Sjur stifta aldri familie, og budde på garden Hesjevoll heilt fram til han gjekk bort i 1994. Han er gravlagd på Jostedal kyrkjegard.

Folkemusikar
------------

Sjur tok til med hardingfelespel allereie som gutunge, og gjekk i lære hjå fleire spelemenn i Jostedalen. Mellom anna fekk han lære slåttar av Martin Halveg (1885-1966), Olaf Sperle (1890-1971) og Johannes Ormbergstøl (1893-1949). Han hadde og tradisjon frå mora og faren som tralla.

Jostedølen vart rekna som ein viktig tradisjonsberar og formidlar av spelet i Indre Sogn. Han blir av mange rekna som ein av dei viktigaste spelemennene frå Jostedalen på 1900-talet. 
Hesjevoll spelte mykje til dans, og var mest kjend som dansespelemann. Slåtterepertoaret hans var stort og allsidig, med både runddans og bygdedans.

Lenge var Sjur Hesjevoll aktiv i Sogn spelemannslag, og i periodar fungerte han som musikalsk leiar for laget. I 1954 var Sjur Hesjevoll med på å skipe Jostedal spel- og dansarlag.

Sjur Hesjevoll deltok på sin fyrste kappleik som 16-åring. Seinare deltok han på ei rekkje stemner og kappleikar.

Årdølen Håkon Høgemo held Sjur Hesjevoll som ein av sine største inspirasjonskjelder.

Hesjevoll vart utnemnd til æresmedlem i Jostedal spel- og dansarlag, og i 1988 fekk han Folkemusikkprisen frå Sogn og Fjordane Folkemusikklag.

I tillegg frå å vere ein framifrå spelemann på hardingfele, dreiv jostedølen kunstmåling, treskjæring og tredreiing.

Sjur Hesjevoll gjorde ei rekkje innspelingar, og i dag finst det lydopptak i NRK sitt folkemusikkarkiv, Norsk Folkemusikksamling i Oslo, Arne Bjørndals Samling i Bergen, og Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane. 
I 2009 kom det ei plate med arkivopptak av Sjur Hesjevoll. Utgjevinga var eit samarbeid mellom Jostedalen spel- og dansarlag, plateselskapet ta:lik og NRK.

Utgjevingar
-----------

* *Hardingfelespel frå Jostedalen* (ta:lik 2009)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lokalhistoriewiki
* Arkivert 2014-03-20 ved Wayback Machine.
* 
* Lydopptak av Sjur Hesjevoll kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
| **Adelboden** |
| --- |
| Adelboden sett frå EngstligenalpAdelboden sett frå Engstligenalp Adelboden sett frå Engstligenalp |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Adelboden |
| **Kommunevåpenet til Adelboden** |

 |
| Plassering |
| 

Adelboden is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen Bern |
| Distrikt | Frutigen-Niedersimmental |
| Språk | tysk |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  88,2 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 3 563   40,4 /km² |
| Koordinatar | 46°30′0″N 7°34′0″E﻿Koordinatar: 46°30′0″N 7°34′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 1350 moh |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.3715.ch |

**Adelboden** er ein kommune i distriktet Frutigen-Niedersimmental i kantonen Bern i Sveits. Kommunen har eit areal på 88,2 km og hadde 3563 innbyggarar i 2010. Kommunesenteret ligg 1 350 meter over havet, 35 km sørvest for Interlaken.

Adelboden ligg øvst i dalen Engstligental, og grensar i sør mot kantonen Valais. Heile kommunen ligg over 1 000 meter over havet, fjelltoppane Wildstrubel og Steghorn er over 3 000 moh.

Staden er kjend som eit senter for alpin skisport, fleire gongar har der vore arrangert verdscuprenn i alpint. Skirennarane Frieda Dänzer, Annerösli Zryd, Marlies Oester, Hans Pieren og Adolf Rösti er alle frå Adelboden.

Tysk er offisielt språk i kommunen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adelboden» frå Wikipedia på tysk, den 21. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Adelboden**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Fylkesnemndene for barnevern og sosiale saker** er norske statlege forvaltingsorgan som gjer vedtak om tvungne hjelpetiltak til barn, overtaking av omsorg for barn, fråtaking av foreldreansvar, tvangsplassering av barn med åtferdsvanskar, og ein del andre vedtak med heimel i barnevernlova, tvangsinnlegging av rusmiddelmisbrukarar med heimel i sosialtenestelova, og tvangsvedtak etter smittevernlova.

Det er 12 fylkesnemnder som kvar dekkjer eitt eller to fylke. Ved handsaming av saker består fylkesnemndene av ein fylkesnemndsleiar, som er ein jurist med dommarkvalifikasjonar. Og i tillegg vanlegvis, avhengig av sakstype - ein eller to alminnelege medlemmer og ein eller to sakkunnige medlemmer.

Fylkesnemndene blei etablert 1. januar 1993 og er uavhengige domstolliknande forvaltningsorgan. Vedtaka i fylkesnemndene kan berre overprøvast av domstolane.

Sakshandsamingsreglane for Fylkesnemdene stod opphavleg i Sosialtenestelova, men blei frå 1. januar 2008 flytta til barnevernlova. 

Sjå også Barnevern i Noreg

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lov om barneverntjenester (barnevernloven) kapittel 8 om «Saksbehandlingsregler for fylkesnemnda» hos Lovdata.no
* Fylkesnemndene for barnevern og sosiale saker hos Regjeringen.no, vitja 12. mars 2010

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
**Administrasjon** (av latin *administratio*) er det å forvalta, leia eller styra ein organisasjon. Ordet blir òg brukt om staden (bygningen) der administreringa føregår, og om sjølve organisasjonen som administrerer, som i *statsadministrasjonen*. I folkeleg daglegtale kan dette dermed visa både til regjeringsbygga og byråkratiet som held til der.

Administrasjonen arbeider både med hovudmålet til organisasjonen og med dei naudsynte støttefunksjonane som til saman må til for å styra og vedlikehalda drifta. Der er funksjonar som logistikk, innkjøp, betalingsformidling, personaladministrasjon, løn, kontrollar, rutinar med meir.

Funksjonen administrasjon er naudsynt for einkvar organisasjon, men kan dekkjast av ein eller fleire personar, avhengig av storleiken på verksemda. Administrasjon er eit eige fag eller delfag ved dei fleste utdanningstilbod som er retta mot det offentlege eller næringslivet. Faget er gjerne kombinert med økonomi og rekneskap i fagområdet økonomi og administrasjon. 

I offentlege organisasjonar gjev forvaltningsrett lovreglar for korleis administrasjonen skal arbeida. Forvaltningsrett tilhøyrer den delen av jussen som tek for seg offentleg rett.

IT-administrasjon
-----------------

Innan informasjonsteknologi er administrasjon – eller vanlegare systemadministrasjon – eit omgrep som blir nytta om rutinemessige driftsoppgåver som oppretting av brukarkontoar, å sørgja at for serverar fungerer og liknande.

Sjå òg
------

* Administrasjonssenter
* Administrativ databehandling
* Forvalting
* Organisasjonsteori

Kjelder
-------

1. ↑  «administrere» i Nynorskordboka.

* *Denne artikkelen bygger på «Administrasjon» frå Wikipedia på bokmål, den 1. august 2020.*
**Fy** (frå norrønt *fy*) er eit norsk kraftuttrykk for avsky eller klandring. Det kan nyttast til banning. 

Ein brukt variant av ordet er *føy*, og ordet er nærskyldt uttrykket «tvi» («tvi vøre» er i seg sjølv ein banneformular). Dette utropet finst og i engelsk, som «fie» (ofte nytta i skodespela til William Shakespeare). Ein reknar med at dette er ein språkleg måte å uttrykke spytting på. Innanfor folketrua var spytting ein måte å avverja vonde makter eller djevelen. 

Som uttrykk er *fy* tett knytt til tabuorda, som òg er kalla «fy-ord». Ordet er assosiert med skam, noko som kjem tydeleg fram i formularen «fy skamme seg», eller eldre «fy for skam». Ordet er i dag mykje nytta i oppdrett av hundar, som blir fya meir enn andre når dei skal irettesetjast. I oppseding har ein for det meste gått bort frå fying mot born.[*treng kjelde*]

Innanfor banninga er fyinga kopla saman med helvete eller djevelen, som ein altså skulle fordrive (fy te helvete, fy fanden). Mindre krasse former som «fy farao», «fy flade», «fy te grisen» («fyttigrisen») eller «fy te katta» er òg dokumenterte.

Kjelder
-------

1. ↑  
*Norsk ordbok: ordbok over det norske folkemålet og det nynorske skriftmålet*. Samlaget. 1993. s. 1069. ISBN 8252141773.
2. ↑  
«fy» i Nynorskordboka.
3. ↑  
fy i *Den Danske Ordbog*
4. ↑  Skretting, Tobias (1998). *Jæren syng i merg og minne: mitt eige morsmål slik eg har høyrt det og brukt det*. T. Skretting. s. 254. ISBN 8299327946.
Administrasjonsrådet i Vitenskapsakademiet, Oslo (1940)
**Administrasjonsrådet** styrte Noreg ei kort tid under andre verdskrigen, frå 15. april til 25. september 1940. 

Administrasjonsrådet var inga eigentleg regjering, men eit styringsorgan oppretta av Høgsterett, mot den dåverande regjeringsleiaren Vidkun Quisling sitt ynskje, den 15. april 1940. 
Tyskland hadde då okkupert delar av Noreg. Medlemene gav ein truskapseid til det tyske riket sin fullmaktshavar, Curt Bräuer. Vidkun Quisling understreka seinare at den fyrste regjeringa hans ikkje hadde svore slik truskap.

Administrasjonsrådet vart oppløyst 25. september 1940 av Reichskommissar Josef Terboven, og erstatta av eit kommissarisk råd oppretta av han sjølv.

Administrasjonsrådet var desse personane:

* Fylkesmann Ingolf Elster Christensen, formann
* Stadsfysikus Andreas Diesen
* Direktør i Statistisk Sentralbyrå Gunnar Jahn
* Universitetsrektor ved Universitetet i Oslo Didrik Arup Seip
* Sorenskriveren i Nedre Romerike Ole F. Harbek
* Direktøren for den statlege industriforsyninga Jens Bache-Wiig
* Dosent ved Norges Landbrukshøgskole Rasmus Mork

Sjå òg
------

* Norske regjeringar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Adolf Mauritz Fonahn** (15. juni 1873–21. august 1940) var ein norsk medisinalhistorikar, orientalist og numismatikar frå Hedrum i Vestfold.

Fonahn vart utdanna cand. med. i 1899. I 1909 vart han universitetsstipendiat i medisinalhistorie, frå 1917 var han dosent. To år seinare vart han styrar for Myntsamlinga ved Universitetet i Oslo. År 1926 vart han konservator ved den asiatiske avdelinga ved Etnografisk Museum, Universitetet i Oslo.

Alt i studieåra tok Fonahn til å granske medisinalhistorie, jamsides fagstudiet. Han lærte seg gammalegyptisk og arabisk språk, og gjorde mange studieferder utanlands. Fonahn gav ut fleire viktige verk, til dømes *Zur Quellenkunde der persischen Medizin* i 1910. Særleg kjent vart seksbandverket *Quaderni d'anantomia* som kom i åra 1911-16. Dette verket om Leonardo da Vinci gav han ut saman med Halfdan Hopstock og Ove Vangensteen. Der makta dei tyde teksta på orgiginalteikningane, ei tekst skriven med «spegelskrift».

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok, IV. bandet, 1953

1. ↑  Per Holck. «Adolf Fonahn». Norsk biografisk leksikon. Henta 6. mars 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Europacupen i fotball 1978** var ei fotballturnering der vinnarane av 30 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar Liverpool FC. Turneringa var den 23. i rekka. I finalen 10. mai 1978 i London vann nettopp Liverpool FC med 1-0 over Club Brugge frå Belgia.

Europacupen 1978 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt. Turneringa tok til 14. september 1977. Etter to cuprundar i september-november, vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars-april 1978.

Vinnarlaget Liverpool fekk walkover i fyrste runde og slo deretter ut Dynamo Dresden, Benfica frå Lisboa og i semifinalane Borussia Mönchengladbach, forrige års finalemotstandar. På si side sende Club Brugge finske Kuopion PS, Panathinaikos frå Athen, Atlético Madrid og Juventus frå Torino ut av turneringa.

### Finalen

I overkant av 92 000 tilskodarar såg finalen på Wembley stadion i London 10. mai 1978. Kampens einaste mål kom etter 64 minuttars spel, då Kenny Dalglish vart spelt fri i straffefeltet og kippa ballen over Brugge-målvakta frå skrått, kort hald.

Vinnarlaget **Liverpool** bestod av: Ray Clemence, Phil Neal, Phil Thompson, Alan Hansen, Emlyn Hughes (kaptein), Jimmy Case, Terry McDermott, Graeme Souness, Ray Kennedy, Kenny Dalglish og David Fairclough. Steve Heighway tok over for Case minuttet før laget tok leiinga.

**Club Brugge** mønstra fylgjande mannskap: Birger Jensen, Fons Bastijns (kaptein), Eduard Krieger, Georges Leekens, Gino Maes, Julien Cools, Dany Decubber, René Vandereycken, Jan Simeon, Lajos Kü og Jan Sørensen. Dirk Sanders kom inn i staden for Kü i det 60. minutt og Jos Volders for Maes i det 80. minutt.

Charles Corver frå Nederland var finaledommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1977/78» frå Wikipedia på tysk, den 5. juni 2017.*
**Admittans** er det inverse av impedans

Y=Z^{{-1}}=1/Z\,
der

*Y* er admittansen, målt i Siemens.
*Z* er impedans, målt i ohm.
Admittan er ein kompleks storleik og kan uttrykkast

Y=G+jB,
der *R* er realdelen, j={\sqrt {-1}} og *B* er talverdien til den imaginære delen. 

SI-eininga for admittans er siemens (symbol S). Eininga mho, med symbolet ℧ (ein opp-ned omega Ω), vart tidlegare nytta. Oliver Heaviside gav namn til admittans i 1887.

Admittans vert nytta innan elektromagnetisme, for elektriske krinsar, innan mekaniske system, innan akustikk, og så vidare. 

Når impedansar er kopla i parallell vil bruk av admittans, i staden for impedans, som oftast føra til enklare matematiske uttrykk, men alt som kan reknast ut ved å nytta admittans kan òg reknast ut ved å nytta impedans.

Bruk innan elektro
------------------

I ein elektrisk krins er *G=1/R* konduktansen, der *R* er elektrisk motstand og *B=1/X* er *suseptansen*, er der *X* er reaktansen. Når det flyt ein elektrisk straum gjennom ein admittans går noko av energien tapt i konduktansen, ved at han går over til termisk energi. Suseptansen lagrar energi mellombels, denne energien går ikkje tapt og vert ført attende til krinsen.

Kjelder
-------

1. ↑  Ushida et al. "Immittance matching for multidimensional open-system photonic crystals", *Phys Rev B*, vol 68, no. 15, Oct 2003.

Sjå òg
------

* Impedans

Bibliografi
-----------

* Carter, G.W. og Richardson, A. *Techniques of circuit analysis*, Cambridge Univ. Press, 1972.
* Clement, P.R. og Johnson, W.C. *Electrical engineering science*, McGrew-Hill, 1960.
* Dorf, R.C. og Svoboda, J.A. *Introduction to electric circuits, 5. utg. John Wiley & Sons, 2001.*
* Edminister, J.A. *Electric circuits*, 1. utg. McGrew-Hill, 1965.
* Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E. 5. utg. McGrew-Hill.1993.
* Ivison, J.M. *Electric circuit theory*, Van Norstrand Reinhold Australia, 1977.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Europacupen i fotball 1990** var ei fotballturnering der vinnarane av 31 europeiske toppseriar i fotball var påmelde, attåt tittelforsvarar AC Milan. Turneringa var den 35. i rekka. I finalen 23. mai 1990 i Wien vann tittelforsvararen 1-0 over Benfica frå Lisboa. AC Milan sikra seg dermed sin fjerde triumf i Europacupen i fotball.

Europacupen 1990 var ei rein utslagsturnering. Ved lik målskilnad etter dobbelkamp talde bortemål dobbelt, stod det framleis likt vart det ekstraomgangar og til sist straffespark-tevling. Turneringa tok til 13. september 1989. Etter to ordinære cuprundar i september-november vart kvartfinalane og semifinalane avvikla i mars og april 1990.

Vinnarlaget frå Milano slo i turneringa ut høvesvis HJK Helsinki, Real Madrid, KV Mechelen og Bayern München. Både i kvartfinalane mot KV Mechelen og i semifinalane mot Bayern tok Milan seg vidare etter ekstraomgangar. Finalist Benfica vann mot Derry City, Honvéd Budapest, Dnepr Dnepropetrovsk og på bortemål mot Olympique Marseille.

Lagoppstillingane i finalen, Milan i kvitt

### Finalen

57 500 tilskodarar såg finalen på Praterstadion i Wien 23. mai 1990. AC Milan vann 1-0 då nederlendaren Frank Rijkaard skåra frå 13-14 meter i det 68. minutt, etter eit glitrande framspel.

Vinnarlaget **AC Milan** bestod av: Giovanni Galli, Mauro Tassotti, Franco Baresi (kaptein), Alessandro Costacurta, Paolo Maldini, Angelo Colombo, Frank Rijkaard, Carlo Ancelotti, Alberigo Evani, Ruud Gullit og Marco van Basten. Daniele Massaro kom i det 72. minutt inn i staden for Ancelotti, medan Filippo Galli erstatta Colombo to minuttar før slutt.

**Benfica** mønstra: Silvino Louro, José Carlos, Aldair Santos, Ricardo Gomes, Samuel Quina, Vítor Paneira, Valdo Filho, Jonas Thern, Hernâni Neves, Mats Magnusson, António Pacheco. Cesar Brito og Vata Garcia vart bytta inn etter 61 og 75 minuttars spel, ut gjekk høvesvis Pacheco og Paneira.

Austerrikaren Helmut Kohl var kampens dommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Europapokal der Landesmeister 1989/90» frå Wikipedia på tysk, den 17. juni 2017.*
**Anatolij Eduardovitsj Serdjukov** (fødd 8. januar 1962 i Kholmskij i Krasnodar kraj) er ein russisk politikar. Han var forsvarsminister i Russland frå 2007 til 2012 og skatte- og avgiftsminister frå 2004 til 2007.

Serdjukov er utdanna innan økonomi og jus. Han fullførte si første utdanning i Leningrad i 1984, og tok ein ny grad ved St. Petersburg statsuniversitet i 2001. 

I mai 2001 vart han nestleiar for Skatte- og avgiftsdepartementet si avdeling i St. Petersburg, i november same året vart han leiar for avdelinga. 2. mars 2004 vart han henta til Moskva som viseminister i Skatte- og avgiftsdepartementet, og berre to veker seinare tok han over som skatte- og avgiftsminister. 27. juli 2004 vart han leiar for Det føderale skattevesenet, underlagt Finansdepartementet.

15. februar 2007 utnemnde president Vladimir Putin han til ny forsvarsminister etter Sergej Ivanov. Han vart avsett 6. november 2012 i samband med ein korrupsjonsskandale. Han blei etterfølgd av Sergej Kuzjugetovitsj Sjojgu.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Russian Defence Minister Anatoly Serdyukov fired by Putin». *BBC News*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Anatolij Serdjukov**

* Biografi på det russiske Finansdepartementet sin nettstad (på russisk, arkivert)
Den heilage **Anatolios av Konstantinopel** {død 3. juli 458) var ein patriark av Konstantinopel på 400-talet.

Liv
---

Anatolios var fødd i Alexandria på andre halvdelen av 300-talet. Han vart ordinert som diakon av Kyrillos av Alexandria. Han og Kyrillos var med på det tredje økumeniske konsilet i Efesos i 431, der deltakarane fordømde læra til Nestorius, som ut frå ortodoks syn var kjettersk. 

Etter at Kyrillos døydde i 444 vart Anatolios verande diakon i Alexandria. Den nye erkebiskopen av Konstantinopel, Dioskoros av Alexandria, fylgde læra til Eutyches, som hevda at Guds natur i Kristus har absorbert den menneskelege. Dette vart sett på som kjettersk av den ortodokse kyrkja, som meinte læra undergrov grunnlaget for Kyrkja si lære om frelse og bot for mennesket. I 449 heldt Dioskoros og tilhengarane hans eit konsil som var støtta av keisaren, men fordømd som kjettersk av seinare ortodokse. Flavian, som var patriark i Konstantinopel, forfekta dette ortodokse synet, vart avsett/

Anatolios vart vald som den nye patriarken og byrja ivrig å gjenopprette klarskap i rettruskapen. På eit kyrkjemøte i 450 fordømde han læra til Eutyches og Dioskoros. Pave Leo I nekta først å godta ein biskop som var blitt utnemnd av ein kjettar, men etter at Anatolios hadde demonstrert rettrua si blei han akseptert.

Keisar Theodosius hadde støtta eutychianismen. Då han døydde 28. juli 450 fekk landet Austromarriket nye leiarar som derimot såg på denne læra som kjettersk. Året etter, i 451, vart det fjerde økumeniske konsilet halde i Kalkedon med hjelp av patriark Anatolios. Deltakarane ved det kalkedonske konsilet stadfesta dogmet om å tilbe Kristus som «ein perfekt guddom og eit perfekt menneske, ein ekte Gud og eit ekte menneske».

Kyrkja kjempa mot kjetteri i lang tid. og Anatolios var i kontinuerleg kamp mot kjetterske lærer fram til han døydde i 458. Sjølve dødsfallet har vore mistenkt for å vera eit drap utført av kjettarar.

Minnefestdager for St. Anatolios
--------------------------------

* 3. juli i den julianske kalenderen, tilsvarande 16. juli i den gregorianske

Kjelder
-------

* Ortodoks kalender 2007

Fotnotar

1. 1 2  «Council of Chalcedon» i *Catholic Encyclopaedia*
2. ↑  «Den hellige Anatolius av Konstantinopel ( -458)» ved katolsk.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den hellige Anatolius av Konstantinopel ( -458) ved katolsk.no
* «St. Anatolius» i *Catholic Encylopedia* ved newadvent.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Inge Bryhni** (fødd 5. april 1933 på Løten) er ein norsk geolog, og førstekonservator ved Naturhistorisk museum, Universitetet i Oslo på Tøyen i Oslo. 

Etter oppveksten i ytre Romsdal studerte han geologi ved Universitetet i Bergen (cand.real. 1958) og University of California, Berkeley.
Han vart i 1962 tilsett som universitetslektor ved Universitetet i Oslo, og vart i 1967 førstekonservator ved Mineralogisk-geologisk museum på Tøyen, der han i 2012 er *konservator emeritus*. Opp gjennom åra gjorde han flere undersøkingar av berggrunn i store delar av Sogn og Fjordane og Møre og Romsdal.

Han har vore ofte på NRK med eigne seriar, skrive fleire populærvitskaplege framstillingar og vore fagansvarleg ved Store Norske Leksikon med følgjande fagområde: Geologi generelt, geologiske prosessar og strukturar, geologisk tidsrekning, sedimentologi, petroleumsgeologi. For formidlinga si vart han i 1984 tildelt NAVF sin pris på 25 000 kroner for populærvitskapleg forfattarskap, og i 2011 tildelt *Toffenprisen* frå Norsk geologisk forening. 

Steinparken på Bud i Romsdal er etablert av han. Han har òg utarbeidd nettleksikonet *Geoleksi*.

* Steinparken på Bud i Romsdal Steinparken på Bud i Romsdal

Bibliografi
-----------

* Inge Bryhni (1972). *Mineralidentifikasjon*. Universitetsforlaget.  [96 sider]
* Inge Bryhni (1995). *Geologiske prosesser*. Oslo.  [229 sider]
* Ivar B. Ramberg, Inge Bryhni og Arvid Nøttvedt, red. (2006). *Landet blir til: Norges geologi*. Norsk geologisk forening.  [608 sider]

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inge Bryhni» frå Wikipedia på bokmål, den 8. februar 2014.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Inge Bryhni, videoforedrag». NRK.
2. ↑  Torstein Helleve (28.1.2011). «Toffenprisen til Inge Bryhni».
3. ↑  «Geoleksi på nett».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Karl Ernst Adolf Anderssen** (6. juli 1818–13. mars 1879), fødd og død i Breslau, Preussen, var ein sjakkspelar frå Tyskland som i ein periode blei rekna som verdas sterkaste spelar. Han er mellom anna kjend som vinnaren av to av dei mest kjende sjakkpartia i sjakkhistoria, «det udødelege partiet» mot Lionel Kieseritzky i 1851, og «det eviggrønne partiet» mot Jean Dufresne.

Adolf Anderssen vann dei tre største turneringane som blei arrangert medan han levde, – London 1851, London 1862 og Baden-Baden 1870. Etter sigeren i turneringa i 1851 blei han rekna som verdas sterkaste sjakkspelar, fram til han tapte ein tvikamp mot amerikanaren Paul Morphy i 1858. Etter at Paul Morphy slutta å spele sjakk eit par år etterpå var Adolf Anderssen kanskje igjen verdas sterkaste aktive spelar. Men i 1866 tapte han ein ny tvikamp, mot Wilhelm Steinitz, som deretter kunne reknast som verdas sterkaste spelar, uoffisiell verdsmeister i sjakk. 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |