recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Southwark-katedralen frå ein nabobygning
**Southwark-katedralen** (**St Mary Overie**) er ein anglikansk katedral i Southwark, London. Den ligg på sørbreidda av Themsen, nær London Bridge, og er sete for Southwark bispedømme. 

Jernbanelinja frå London Bridge-stasjonen til Cannon Street-stasjonen går rett utanfor katedralen, og blokkerer innsikta mot sørsida av katedralen.

Kyrkja blei bygd som ei soknekyrkje omkring 1220, med fleire ombyggingar fram til 1420. Den blei ein katedral først i starten av det 20. århundre, då det anglikanske bispedømmet Southwark blei oppretta. Dette er ein av to stader for anglikanske og katolske bispedømme som har same namn; det andre er Liverpool. I begge tilfella er det det katolske som er eldst, sjølv om det dreiar seg om ei nyetablering i moderne tid, då alle katolske bispedømme blei overtatt av Den engelske kyrkje ved reformasjonen. I begge tilfella er det også snakk om eit anglikansk bispedømme og eit katolsk erkebispedømme. 

Den første organisten etter at den blei oppgradert til katedral var dr. E.T. Cook, som i 1920-åra og 1930-åra hadde daglege konsertar på BBC Radio. 

I 2002 vann bispedømmet nybygg ved katedralen, kalla *Southwark Cathedral's Millennium Buildings*, ein pris for beste nye bygningar det året. 

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Southwark-katedralen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Southamptonøya** (engelsk *Southampton Island*, inuktitut *Shugliaq*) er ei stor øy ved innløpet til Hudsonbukta ved Foxesjøen. Shugliaq er underlagt Kivalliq-regionen i Nunavut-territoriet i Canada. Flatevidda skal vere 41 214 km². Ho er den niande største øya i Canada. Einaste busetnaden på øya er Coral Harbour, eller Salliq, med eit folketal på 712 etter folketeljinga frå 2001.

Geografi
--------

Kart over Hudsonbukta med Salliq
Kart over Salliq
Shugliaq er skild frå Melvillehalvøya av Frozen Strait. Andre sjøvegar rundt om kring øya er Roes Welcome Sound i vest, Bay of Gods Mercy i sørvest, Fisher Strait i sør, Evans Strait i søraust og Foxe Channel i aust.

Hansine Lake ligg langt nord på øya. Bellhalvøya utgjer den søraustre delen av øya. Mathiasen Mountain, eit fjell i Porsildfjella, er med sine vel 600 moh. det høgste punktet på øya.

Fauna
-----

Fuglereservata East Bay Migratory Bird Sanctuary og Harry Gibbons Migratory Bird Sanctuary er viktige yngleplassar for snøgåsa (*Anser caerulescens caerulescens*).

Historie
--------

I historisk samanheng er Shugliaq kjend for sine no utdøydde innbyggjarar, sadlermiutane (på moderne inuktitut *sallirmiut*). Desse er blitt sette i samband med den eldgamle dorsetkulturen, kalla *tuniit* av inuittane. Gruppa vart erklært etnisk og kulturelt utdøydd etter 1902-03, då ein innført sjukdom drap alle sallirmiutar i løpet av veker.

Tidleg på 1900-talet vart øya folkesett på ny av aivilingmiutar frå Repulse Bay (Naujaat) og Chesterfield Inlet (Igluligaarjuk), etter oppmoding frå kvalfangaren George Comer og andre. Folk frå Baffinøya innvandra 25 år seinare. Den seinare kjende John Ell, reiste då han var barn til Shugliaq saman med mor si, Shoofly, på Comer sine skonnertar.

Den største sadlermiut-buplassen låg på Native Point ved munningen av bukta Native Bay.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Southampton Island» frå Wikipedia på engelsk, den 7. november 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Metronym** eller **metronymikon**, av gresk *meter*, 'mor' og *onyma*, 'namn' er tilnamn, mellomnamn eller etternamn laga av av namnet til mora med eit tillegg som viser slektskapet, i norsk endinga *-son* eller *-dotter*, eventuelt *-sen,* -søn(n) *eller* -datter*.*

Bruk i norsk tradisjon
----------------------

Metronym er svært sjeldant bruka i Noreg. I staden vart det bruka patronym, også for barn som var fødde utanfor ekteskap og som voks opp i lag med mora. Dersom farskapet var ukjend, kunne metronym bli bruka i staden.

Blant sjeldne døme på metronym i nordisk tradisjon finst Olav Åsteson i «Draumkvedet» og Gunhildsønene frå sogelitteraturen. I den norske kongerekka finn ein Svein Alfivason som eit synonym til Svein Knutsson. 

I nyare tid vert barn stundom gjeve metronym som mellomnamn i Noreg.

Metroym som slektsnamn
----------------------

I engelsk tradisjon kunne barn av ugifte mødrer eller barn fødde etter at faren doydde få metronym som etternamn. Andre grunnar til å bruka metronym kunne vera at faren sitt namn var utanlandsk, vanskeleg å uttala, eller hadde ei uønskt tyding. Ein kunne også bruka metronym for å unngå forveksling med naboar og slektningar, om mora hadde ein særs sterk vilje eller høg status. Det finst døme på at kongeleg brukte metronym for å støtta krava sine på trona - til dømes var den eldste sonen til Matilda eller Maud av England kjend som Henry FitzEmpress (der *-fitz* tyder 'son av', frå latin *filius*), fordi ho var tysk-romersk keisarinne eller *empress*. Etternamnet Dyson ført tilbake til ei Dionissia som levde rundt 1300.
Andre metronyme slektsnamn er Babbs, Beaton, Custer, Hilliard, Ibbetson, Parnell, Maude, Marriott, Megson og Tiffany.

På Island er bruk av patronym hovudregelen, men det finst døme på bruk av metronym. Fotballspelaren Heiðar Helguson heitte i oppveksten Heiðar Sigurjónsson, men tok sidan etternamn etter mora Helga.

Kjelder
-------

1. ↑  Mary Ann Whatmore (nee Dyson) 1876 -1936 and the DNA of her male ancestors Arkivert 2010-11-24 ved Wayback Machine. oppgjev Sykes, Bryan (2003), *Adam’s Curse*, Bantam Press
2. ↑  Hey, David (1997). «metronymic». *The Oxford Dictionary of Local and Family History*. Oxford University Press.
3. ↑  Bowman, William Dodgson. *The Story of Surnames*. London, George Routledge & Sons, Ltd. 1932. No ISBN.

* Allkunne.no
* Omgrep i genealogien Arkivert 2010-01-07 ved Wayback Machine.
| **St Mary's** |
| --- |
| Hugh TownHugh Town |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 49°54′49″ N 6°17′31″ W﻿Koordinatar: 49°54′49″ N 6°17′31″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Scillyøyane

 |
| Administrasjon |
| **Land** | England |
| **Grevskap** | Cornwall

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 1666 (2001)
 |

**St. Mary's** (kornisk *Ennor*) er den største øya i Scillyøyane i England. 

Hovudbyen Hugh Town (kornisk *Tre Huw)* vart seld til innbyggjarane av den britiske krona i 1949. Resten av øya høyrer til Cornwall. Andre busetnader på øya er Old Town, Porthloo, Holy Vale, Maypole, Rocky Hill og Telegraph.

Det ligg ein flyplass på øya. Det har vore ein redningsbåtstasjon på St Mary's sidan 1837.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St Mary's, Isles of Scilly» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **St Mary's i Scillyøyane**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Stabburet AS** er ein norsk matvareprodusent som produserer mange kjente merkevarer, for eksempel frossenpizzaene Grandiosa og Big One. I tillegg produserer Stabburet merkevarer som Nora syltetøy, saft og grønsaker, Stabburmakrell, Nugatti, Fun Light og Idun. Stabburet vart etablert av Gunnar Nilsen i 1943, og er no ein divisjon av Orkla Foods. Denne forretningseininga er ein del av Orkla Brands (Orklas merkevareverksemd). I 2007 var Stabburets driftsinntekter på 2.783 millionar kroner. Dei to markedsområda Daglegvare og Storhushalding stod for 72 % og 28 % av omsettinga.

Hovudkontoret ligg på Kolbotn i Akershus, og foretaket har om lag 1000 tilsette.

Daglegvareområdet er ansvarleg for sal og marknadsføring mot norsk daglegvarehandel, medan Storhushalding arbeider mot bensinstasjonar, storkioskar, gatekjøkken, kantiner, kafeteriaer/kroer og hotell. Bedrifta har òg fagfunksjonar for innkjøp, produktutvikling, produksjon/logistikk, forretningsutvikling/IS, økonomi, personal og informasjon.

Stabburet har totalt åtte produksjonsanlegg i Sør-Noreg. I tillegg kjem dei regionale salskontora.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Ingse Stabel**, eigenleg **Inger-Else Stabel**, (fødd 14. desember 1946) er ein norsk jurist og tidlegare dommar i Høgsterett. Stabel sat i Høgsterett frå 1. mai 2001 fram til 2017. Ho er tidlegare likestillingsombod og leiar for Trygderetten.
Ingse Stabel er kjend for engasjement i kvinnekampen og for arbeid med likestillingsjus.

Stabel vart fødd i Oslo. Ho tok juridisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo i 1971. Ho var konsulent i Justisdepartementets lovavdeling 1971-1973, dommarfullmektig i Lyngen heradsrett 1973-1974, førstekonsulent, byråsjef og underdirektør i Justisdepartementets lovavdeling 1974-86, og advokat hos Regjeringsadvokaten 1986-1988.

Ingse Stabel var likestillingsombod frå 1988 til 1994, lagdommar i Eidsivating lagmannsrett, no Borgarting lagmannsrett 1994-1997, og leiar av Trygderetten frå 1997 til 2001, da ho blei utnemnd til høgsterettsdommar.

Ho var medlem i Stortingets granskningskommisjon for dei hemmelege tenestene frå 1994 til 1996.

Ho er dotter til høgsterettsdommar Carl Ludovico Stabel (1912-88).
Ho var gift med informatikeren Jo Piene 1970-85. Sidan 1996 har ho vore sambuar med Knut Brofoss.

Kjelder
-------

* Ingse Stabel hos domstol.no, vitja 15. juni 2010

Fotnotar
--------

1. ↑  «Ingse\_Stabel» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Ein okse blir fanga med lasso under ein rodeo.
**Lasso** er ein fangstreiskap i form av eit langt kastetau med ei renneløkke som skal enda rundt ein del av dyret ein skal fanga.

Ordsoge
-------

Ordet «lasso» kjem frå spansk *lazo*, avleidd av latin *laqueus* som tyder 'snare' eller 'snor').
Andre spanske namn på reiskapen er *lariat*, *riata* og *reata*, frå spansk *reatar*, 'knytta oppatt'.

Det nordsamiske namnet på lasso er *suohpan*. 
Det lulesamiske er *sjuohpan*. Særskilde lassotypar kan ha andre namn, som *gartsak* for ein lasso av sener og skinne, *dájvek* for ein lasso av tæger (trerøter) og *nuovvek*, ein lasso av hamp.

Bruk
----

Framstilling av farao Ramses II med lasso i eit relieff frå tempelet til Seti I.
Kasting med lasso mot simler og kalvar i Gabna sameby i Nord-Sverige. Foto: Silje Bergum Kinsten/norden.org

Lasso er kjend frå det gamle Egypt og den minoiske sivilisasjonen, der han blei brukt til jakt.
Han er kjend frå før-kolumbisk tid i Sør-Amerika. I nyare tid er han særleg brukt i samband med innfanging av kveg og hestar i Nord- og Sør-Amerika. Han er ofte knytt til cowboykulturen. Nord i Europa og Asia er lasso blitt mykje brukt innan reindrift til å fanga inn reinsdyr.

Ein variant av lasso er ei løkke på ei lang stong (nordsmisk *njozon*). Denne blir gjerne brukt til å fanga reinkalvar.

Skildring
---------

Lasso med lassoring
Renneløkka på ein lasso kan vera danna ved hjelp av ein lassoknute, ein lassoring, skinn eller eit anna tau. Innan tradisjonell reindrift har lassoringen vore laga av geviret til eit reinsdyr, men i nyare tid blir han også laga av plast.

Tauet må i begge høve vera glatt og tungt nok til at kasta berar. Kasteteknikken er noko ulik, fordi ein i USA brukar ei lita løkke, og resten av tauet i ein kveil, medan samane lèt heile taulengda vera ei løkke, og vrir kastet slik at den siste vesle løkkedelen hamner der han skal.[*treng kjelde*]

Kjelder
-------

1. ↑  «lasso» i Nynorskordboka.
2. ↑  «riata, n.». *OED Online*. Oxford University Press. September 2019. Henta 11. oktober 2019.
3. ↑  «Norsk-nordsamisk ordbok / Dáru-davvisámi sátnegirji – Davvi Girji», *533.davvi.no*, henta 11. oktober 2019
4. ↑  «Ordbank», *Sametinget* (på svensk), henta 11. oktober 2019
5. 1 2 3  Sommerfelt, Axel (28. september 2014). «lasso». *Store norske leksikon* (på norsk).
6. ↑  «Naturbruk Vg1 - Merking av rein - NDLA», *ndla.no*, henta 11. oktober 2019
7. ↑  Utsi, Tove Aagnes; Bongo, Marit Inger; Lysne, Dag Atle; Finnmark, Høgskolen i, «Reindriftssamenes bruk av geviret», *naturfag.no* (på norsk), henta 11. oktober 2019

---

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Lasso» frå Wikipedia på bokmål, den 9. oktober 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå komposisjon.* 
Komposisjon med musikkinstrument og noteark.
**Komposisjon** kan innan musikk visa til eit særskild musikkstykke, den strukturen musikkstykket har eller prosessen med å laga eit nytt musikalsk verk. Sjølve ordet «komposisjon» tyder 'å setja saman delar til ein heilskap', og folk som driv med komposisjon vert kalla komponistar. Omgrepet komposisjon kan også brukast innan fotografi, målarkunst, teikning og litteratur, men ordet «komponist» viser som oftast til ein som driv med musikk.

Komposisjonslære omfattar allmenn musikklære, harmonisering, kontrapunkt, instrumentasjon, musikalsk formlære og anna.

Når ein komponerer musikk, er det vanlegaste å notera ned musikken ved hjelp av noter. Ved hjelp av notesystemet kan ein notera ned kva slags takt musikkstykket skal ha, om takta skal varierast, kor høgt musikkvolumet skal vera på dei forskjellige partia, kva slags instrument som skal brukast, og så vidare. Nyttige teknikkar innan komposisjon er orkestrering og musikkteori. Ein annan komposisjonsmetode er improvisasjon, som tyder at ein nærmast komponerer samtidig som ein speler inn eit nytt musikkstykke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Musical Composition» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2012.*

### Fotnotar

1. ↑   «komposisjon» i *Store norske leksikon*
2. ↑  «Komposisjon: musikk – 2» (18. mai 2012). I *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 24. april 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Komposisjon i musikk**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Kompensasjonsdjupne** eller **kompensasjonsnivået** er eit omgrep i marinbiologi og ferskvassbiologi, og skildrar det vassdjupet der lyset er så svakt at planteplanktonet ikkje har noko netto fotosyntese. Det vil si at mengda karbon tapt ved celleanding er like stor som den mengda som vert knytt opp ved fotosyntesen. Kompensasjonsdjupna skil mellom den eufotiske og afotiske sonen i vatnet.

Forsøk har vist at kompensasjonsdjupna ligg på eit nivå der mellom 0,1 og 1% av sollyset har trengd ned. 

**Karbonatkompensasjonsdjupne** er djupna i havet der oppløysingsgraden av kalsiumkarbonat (CaCO3) er like stor som tilførsla. Denne likevekta har ein i dag vanlegvis på djupner mellom 3000 m og 5000 m, men dette kan ha endra seg i løpet av historia til jorda. Over kompensasjonsdjupna vil ein finne kalkslam avsett på botn av verdsahava, danna av små kalsiumkarbonatpartiklar som sakte søkk ned frå vassmassane oppfor. Under denne djupna vil kalkpartiklane gå i oppløysing, og i staden finn ein brunt eller raudt djuphavsslam med annan samansetting.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kompensasjonsdyp» frå Wikipedia på bokmål, den 5. september 2010.*

* 

* «Kompensasjonsdjupne» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Eit tårn i Daggett, California, USA står i fokuset for mange spegl som reflekterer sollyset
**Solenergi** er dei ulike formene for energi ein kan tappe frå sola.

Bakgrunn
--------

Bakgrunnen for å bruka sola som energikjelde er at jordoverflata mottek kring 1400 W / m2, målt på ein overflate som står normalt på (i ein rett vinkel på) sola. Av den totale energien går omtrent 19 % vekk i absorpsjon i atmosfæren, og skyer reflekterer gjennomsnittleg 35 %. Vanlegvis reknar ein 1020 W per kvadratmeter ved havoverflata. Håpet er å bruka denne «gratis» energien, men det er fleire praktiske problem som plassmangel, oppstartkostnad og verforhold.

Som direkte former for solenergi reknar ein da:

* sollys treffer ei solcelle og genererer energi.
* sollys treffer ei absorberande overflate, solfangar, og varmen blir boren bort av ein krets med væske. I Noreg har Solarnor vore pionerar i dette arbeidet og selskapet har utvikla teknologiar knytte til polymerar og vatn.
* sollys treffer overflata på solsegletet til eit romfartøy, og vert konvertert direkte til kraft som skubbar romfartøyet.
* sollys treffer ein spegel eller ein fiberoptisk kabel, som igjen leier lyset inn i ein bygning.

*Mengda solenergi som treffer jordas overflate i løpet av 40 minutt, er større enn all energien verdas befolkning treng i eit år.*

Solkraftindustri
----------------

Solenergi kan omdannast til elektrisitet ved hjelp av solceller. Desse kallast også photovoltaiske (PV) celler, etter effekten som omdannar sollys til elektrisitet (den fotovoltaiske effekt). Ei solcelle består av ei tynn skive av nesten 100 % rein silisium, kalla ein *wafer*. Waferen vert vidarebehandla slik at når han mottar lys, utviklar den elektrisitet. Vanlegvis er ei rekkje solceller kopla saman i eit panel, eit solcellepanel. 

### Solkraftindustri i Noreg

Ei norsk bedrift, REC, er verdas største produsent av waferar til solceller og eit leiande, fullt integrert selskap i solkraftindustrien. Dessutan har selskapet førstehandstilgang til superreint silisium som det er mangel på i industrien.
Ei anna norsk bedrift, Elkem Solar i Kristiansand kommune, produserer solcellesilisium med ein fjerdedel av energien som likande anlegg med tradisjonell teknologi brukar.
Det finst også nye produsentar av solcelleteknologi, desse er små og retta mot spesifikke utnyttingar, slik som Solar LED som lagar solcellebasert Skilt belysning som kombinerer LED og solceller utvikla av LED Nordic AS.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen bygger på «Solenergi» frå Wikipedia på bokmål

Litteratur
----------

* Harald N. Røstvik: *The Sunshine Revolution* 1992 ISBN 82-91052-03-4

Sjå også
--------

* Vindkraft
* Vannkraft
* Atomkraft
* Biokraft
* Kolkraft

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Solenergiforening
* AltOmSolvarme - nyheter innanfor solvarme (dansk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC

 |
**Salvatore Morale** (fødd 4. november 1938) er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar frå Teolo i provinsen Padova. Han vart europmeister på 400 meter hekk i 1962, og verdsrekordhaldar på distansen frå 1962 til -64.

Aktiv
-----

Morale deltok på langhekken i dei olympiske leikane 1960 på italiensk heimegrunn i Roma. Han rauk ut i semifinalane, der han med tida 51,48 sekundar vart slått med ein hundredels sekund av sjette- og sistemann som kvalifiserte seg til finalen. Morale vart dermed nummer sju i øvinga.

I 1961 sette Morale ny europarekord med eit løp på 49,7 sekundar. Ved europameisterskapen i Beograd i 1962 gjorde han sitt livs løp då han vart europameister på tida 49,2, ei tangering av verdsrekorden til Glenn Davis frå USA. Han sprang også for Italia sitt firemannslag på den lange stafetten, og vart nummer fem.

Ein månad før dei olympiske sommarleikane 1964 i Tokyo hadde USA-amerikanske Rex Cawley sett verdsrekord med 49,1 sekund. I Tokyo levde Cawley opp til favorittstempelet og vann OL-gull med tida 49,6. Briten John Cooper og Morale vart begge klokka inn på 50,1 sekundar. Morale vart dømd sist av dei to og fekk den olympiske bronsemedaljen. Han la deretter opp.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Salavtore Morale» frå Wikipedia på tysk, den 16. oktober 2014.*
'Astraia syner seg for gjetarane'
**Salvator Rosa** (20. juni 1615–15. mars 1673) var ein italiensk målar, poet og gravør under barokken. Han arbeidde i Napoli, Roma og Firenze.

### Liv og gjerning

Rosa var fødd i Aranella ved Napoli. Han studerte fyrst hos morbroren Domenico Antonio Greco og sidan hos svogeren Francesco Fracanzano. Men det var fyrst då han var elev av den spanske meistermålaren José de Ribera han mogna som målar. Midt på 1630-talet gjekk Rosa i lære hos den napolitanske målaren Aniello Falcone, som i hovudsak laga slagscener. Målaren Giovanni Lanfranco såg Rosas talent og rådde han å reise til Roma, der Rosa så budde frå 1634 til 1636. Deretter vende han tilbake til Napoli for å lage måleri med ulike slags jaktscener.

Frå 1641 til 1649 arbeidde Rosa i Firenze på oppdrag frå Medici-familien. Han laga mest måleri, men han sysla også med poesi i krinsen Accademia dei Percossi. Rosa forfatta fleire satiriske verk med skarp samfunnskritikk, og opptredde som skodespelar og songar. Lorenzo Lippi oppmuntra Rosa til å hjelpe seg med å komponere det burleske poemet *Il Malmantile Racquistato*.

Frå 1649 budde Rosa i Roma livet ut. I Roma sysselsette han seg med radering, dikting og måling. Han laga måleri med landskaps- og slagscener, men også portrett og bilete med religiøse og allegoriske motiv.

Kjelder
-------

* Svensk wikipedia som gav opp;
* Wittkower, Rudolf, *Art and Architecture in Italy 1600-1750*. Harmondsworth: Penguin Books 1986. ISBN 0-14-056116-1 som si hovudkjelde.

### Fotnotar

1. ↑  Wittkower, a.a. s. 325.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Salvator Rosa**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå namnet Salve.* 
Lanolinsalve frå ei tube.
**Salve** (medisinsk latin *unguentum*) er eit legemiddel eller ei form for kosmetikk ein bruker utanpå kroppen ved å breia han utover huda. Salvar er halvfaste ved romtemperatur og blir gjerne mjukare etter påføring. Dei er som regel danna av eit salvegrunnlag, t.d. feitt, og eitt eller fleire legemiddel som kroppen skal ta opp. Ein kan framstilla salver i mortar eller ved hjelp av salvemølle.

Ein særs blaut salvetype er krem, *cremor*, som ofte er ein vasshaldig emulsjon. *Pasta* er derimot ein fastare salve med høvesvis store mengder faste stoff i seg.

Vanlege legemiddel i salvar er til dømes sinkoksid, svovel, tjørepreparat, antibiotika, antiseptika, fungicid og kortikosteroidar. Salvegrunnlaget kan vera eitt stoff eller ei blanding av fleire, til dømes faste feittstoff, feite oljer, voks, vaselin, vassfritt lanolin eller vasslauselege stoff.

I tillegg til medisinsk bruk blir salvar også brukt kosmetisk og seremonielt, som ved salving av kongar eller ved mumifisering.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Så här gör man en salva (svensk)

Kjelder
-------

* «salve – legemiddel» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Salve Andreas Salvesen** (23. september 1909–26. desember 1975) var ein norsk organisasjons- og stortingsmann frå Kristiansand. Han møtte på Stortinget frå Vest-Agder og for Arbeidarpartiet i tida 1958-73.

Salvesen var son til ein fabrikkarbeidar. Etter middelskule 1922-25, gjekk han teknisk kveldsskule 1927-29. Han var kasserar i Sørlandets faglege samorganisasjon frå 1933 og sekretær i organisasjonen frå 1936. Frå 1957 var han sekretær og 1960 leiar av Landsorganisasjonen sitt distriktskontor for Sørlandet.

Gjennom 30 år, 1934-63, var Salvesen medlem i Kristiansand bystyre, varaordførar 1945-47. I denne tida var han styremedlem 1940-54 og formann 1954-65 i Kristiansand elektrisitetsverk.

I 1949 vart Salvesen vald inn landsstyret til Det norske Arbeiderparti og til medlem i representantskapet i Landsorganisasjonen. Dei to verva hadde han til høvesvis 1952 og 1956. Stortingsperiodane 1958-61 og 1961-65 møtte han fast på Stortinget som vararepresentant frå Vest-Agder i staden for statsråd Jens Haugland, bortsett frå fem veker i august/september 1963. Sidan representerte han fylket og Arbeidarpartiet som fast representant frå 1965 til 1973. På Stortinget var Salvesen medlem i Sosialkomiteen 1958-61, Finans- og tollkomiteen 1961-65 og formann i Administrasjonskomiteen 1965-73. Den siste valbolken, 1969-73, var han elles varapresident i Odelstinget; fungerande odelstingspresident i to månader hausten 1970.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Bonneville Salt Flats.
Ein **saltsjø** er ein innsjø som inneheld høgare nivå av salt (som regel natriumklorid) og andre mineral enn ein vanlegvis finn i andre innsjøar. Som regel er grensa sett til minst 3 gram salt per liter. I mange tilfelle har saltsjøar høgare saltkonsentrasjon enn vanleg sjøvatn. Saltsjøar med særs høgt saltinnhald blir kalla hypersalte innsjøar.

Eigenskapar
-----------

Saltsjøar vert danna når vatnet som renn ut i ein innsjø inneheld salt eller mineral og så ikkje kan renne vidare ut frå innsjøen fordi han er endorheisk. Vatnet forsvinn då berre frå innsjøen via fordamping og på den måte aukar saltinnhaldet i innsjøen fordi saltet vert liggande att. Saltsjøar har derfor ofte vore nytta til saltproduksjon. Høg salinitet fører som oftast òg til eit unikt dyre- og planteliv i og nær innsjøen. 

Om det renn mindre vatn ut i innsjøen enn det som fordampar vil til slutt innsjøen forsvinne og etterlate ei saltslette eller playa.

Kjende saltsjøar
----------------

Dei fire største saltsjøane i verda er Kaspihavet, Aralsjøen, Balkhasjsjøen og Store Saltsjø, som er den største på den vestlege halvkula.

Den høgastliggande saltsjøen er Namtso, og den lågasteliggande er Daudehavet, som òg er det lågaste punktet på jordoverflata.

Sidan 700-talet har det vorte vunne ut salt frå Baskuntsjak i Russland, som vart transportert ut via Silkevegen. I dag utgjer det reine saltet (99,8 % NaCl) 80 % av den totale saltproduksjonen i landet. Etter behov vert det vunne ut mellom 1,5 og 5 millionar tonn salt per år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saltsjø» frå Wikipedia på engelsk, den 12. januar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Saltsjøar på www.esf.edu Arkivert 2007-12-23 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Utsyn frå Malerwinkel
Kyrkja St. Batholomä Church og austsida av Watzmann
**Königssee** er ein innsjø heilt søraust i Bayern i Tyskland, nær grensa til Austerrike. Han ligg nær den bayerske byen Berchtesgaden, like sør for den austerrikske byen Salzburg i dei tyske Alpane. Königssee (*Kongens innsjø*) er den djupaste innsjøen i Tyskland. Innsjøen vart danna av isbrear under den siste istida. Han er 7,7 km lang og om lag 1,7 km brei på det breiaste. Bortsett frå utsiget, elva Königsseer Ache ved landsbyen Königssee, er innsjøen omringa av bratte fjell, som Watzmann.

Innsjøen er kjend for det klåre vatnet, og det vert sagt at det et den reinaste innsjøen i Tyskland. På grunn av dette har det berre vore lov med straumdrivne båtar og robåtar på innsjøen sidan 1909. Innsjøen og områda rundt er ein svært populær turiststad. 

St. Bartholomä, eit lite og attraktivt kloster, ligg ved innsjøen.

Bakrgunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Königssee**

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Königssee frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
**Southern rock** er ein undersjanger av rock og ein sjanger innan americana. Han utvikla seg i Sørstatane i USA ut frå rock and roll, country og blues, og fokuserer generelt på elektrisk gitar og vokal. Sjølv om opphavet til omgrepet «southern rock» er ukjend «meiner mange at desse bidragsytrarane til utviklinga av rock and roll har blitt undervurdert i rockehistoria».

The Allman Brothers Band spelte southern rock med lange jammar. The Marshall Tucker Band var òg kjend for å bruke jazzinstrument som fløyte og saksofon i jammane sine. Laust tilknytt den første bølgja av southern rock-artistar var Barefoot Jerry og Charlie Daniels. Tidleg i 1970-åra kom ei ny bølgje meir hardrock-prega southern rock-grupper. Desse la vekt på boogie-rytmar, kjappe gitarsoloar og tekstar som omhandla det ofte utsvevande livet til arbeidarklasseungdommar i Sørstatnae, ikkje ulikt outlaw country-rørsla. Sjølve musikken var tungt inspirert av rockemusikken frå slutten av 1960-åra.

I 1990-åra dukka det òg opp southern rock-artistar. The Black Crowes, som kom frå Atlanta i Georgia, blanda stilen til band som Led Zeppelin og The Rolling Stones med southern rock-stilen til The Allman Brothers Band. I tillegg har alternativ rock-grupper som Kings of Leon kombinert southern rock med garagerock, alt-country og bluesrock. Fleire av dei tidlege southern rock-gruppene frå 1970-åra er framleis aktive, som Lynyrd Skynyrd, The Marshall Tucker Band, Molly Hatchet, ZZ Top og Wet Willie.

Sjå òg
------

* Countryrock
* Heartland rock
* Rootsrock
* Swamprock
* Tulsa Sound

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Southern rock» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *The Rolling Stone Illustrated History of Rock & Roll*, Random House, 1980. "Southern Rock" entry by Joe Nick Patoski; ISBN 0-394-73938-8.
* Kemp, Mark. *Dixie Lullaby: A Story of Music, Race and New Beginnings in a New South*, New York, New York: Free Press/Simon & Schuster, 2004, s. 17; ISBN 0-7432-3794-3.

1. ↑  Brant, Marley. Southern Rockers: the roots and legacy of Southern rock. New York: Billboard Books, 1999, p. 22

| * v
* d
* e
Rock |
| --- |
| Alternativ rock • Beatmusikk • Bluesrock • Boogaloo • British Invasion • Canterbury scene • C-rock • Countryrock • Folkrock • Fratrock • Garasjerock • Glamrock • Hardrock • Heavy metal • Humorrock • Instrumental rock • Jam • Krautrock • Kristen rock • Kunstrock • Poprock • Powerpop • Progressiv rock • Psykedelisk rock • Pub rock i Australia • Pub rock i Storbritannia • Pønkrock • Rap-rock • Rockabilly • Rock ’n’ roll • Sambarock • Softrock • Southern rock • Stardionrock • Stonerrock  • Surferock • Tyrkisk rock |
| Southampton  |
| --- |
|  |
| Kallenamn «*so'ton*» |
| Plassering |
| 

Southampton is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Hampshire |
| Distrikt | Sameint styresmakt |
| Grunnlagd | ca. 43 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  51,47 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011)   - folketettleik - Byområde - Storbyområde | 253 651   4 928,1 /km²895 569 1 547 000 |
| Koordinatar |  50°53′49″N 1°24′15″W﻿Koordinatar: 50°53′49″N 1°24′15″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | SO |
| Telefon-retningsnummer | 023 |
| **Nettstad:** www.southampton.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Southampton**
 |

**Southampton** er ein by og eit distrikt i det søraustlege England. Han ligg omtrent midt mellom Portsmouth og Bournemouth. Byen var tidlegare ein del av Hampshire, men sidan 1. april 1997 har han vore administrert som ei sameint styresmakt.

Distriktet omfattar fleire busetjingar utanom sjølve Southampton by, mellom anna Bassett, Bitterane, Millbrook, Shirley, Swaythling, Wollston, Totton og Eling.

Byen vart kraftig bomba under andre verdskrigen, og mange historiske bygningar vart øydelagt. Delar av den gamle bymuren er verna, og dessutan byporten *Bargate* i nordenden av muren.

University of Southampton og Southampton Solent University (tidlegare Southampton Institute) er dei fremste læra- og forskningssentrene i byen. Ordance Survey, det britiske kartverket, har hovudkvarteret sitt i Southampton.

Hamna er den viktigaste på sørkysten av England, og blir brukt både til kommersiell trafikk og til fritidsbåter.

Fotballaga til byen er Southampton FC, kjent som *The Saints*. Det var ein av spelarane til laget, Charles William Miller, som grunnla den første fotballklubben i Brasil.

Historie
--------

Southampton og Portsmouth ca. 1888
Ein har funne spor etter busetjingar frå steinalderen i området, men den første permanente busetnaden er frå romersk tid. Byen var då kjent som *Clausentum*, og var hamneby for Winchester og Salisbury.

Angelsaksarane flytta sentrum over elva Itchen, til staden der byen ligg no. Southampton er framleis ei viktig hamn. I 1014 skal Knut den store ha slått den angelsaksiske kongen Ethelred den rådville. Det var under dette slaga Knut vert sagt å ha kommandert tidvatnet til å stoppe. Etter normannarane erobra England vart Southampton den viktigaste hamna for transport mellom Winchester, som var hovudstaden i England ein periode, og Normandie.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Southampton» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Southampton City Council and CityWeb

 Reiseguide for Southampton frå Wikivoyage

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* BBC Things

 |

  



1. ↑
**Saint Patrick’s Cathedral** i Dublin (offisielt engelsk namn *The National Cathedral and Collegiate Church of Saint Patrick, Dublin*, irsk *Árd Eaglais Naomh Pádraig*) er den største av dei to domkyrkjene til den anglikanske irske kyrkja i Dublin og den største kyrkjebygningen på Irland. Katedralen blei bygd frå 1191 till 1270. Det anglikanske erkebispesetet i Dublin er likevel i Christ Church Cathedral; Patrikskatedralen er i staden nasjonal katedral for heile Irland.

Den katolske erkebiskopen i Dublin har setet sitt i Pro-Cathedral of the Immaculate Conception of the Blessed Virgin Mary. I Armagh finst det også ei katolsk og ei anglikansk domkyrkje kalla opp etter heilage Patrik som begge er erkebispesete.

Galleri
-------

* Kyrkjeskipet med utsyn mot koret.Kyrkjeskipet med utsyn mot koret.
* Interiør med heraldiske flagg.Interiør med heraldiske flagg.
* Lady ChapelLady Chapel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St Patrick's Cathedral, Dublin» frå Wikipedia på svensk, den 16. juni 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **St Patrick's Cathedral i Dublin**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
| **St Martin's** |
| --- |
| Flyfoto av St. Martin'sFlyfoto av St. Martin's |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 49°57′49″ N 6°17′22″ W﻿Koordinatar: 49°57′49″ N 6°17′22″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Scillyøyane

 |
| **Areal** | 2,37 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | England |
| **Grevskap** | Cornwall

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 142 (2001) |
| **Folketettleik** | 60 /km² |

**St Martin's** (kornisk *Brechiek*, tyder 'flekkete øy') er den nordlegaste av dei busette øyane i Scillyøyane i England. Ho har eit areal på 2,37 km².

Dagmerket på St Martin's
Det er tre busetnader på øya, Higher Town, Middle Town og Lower Town, nokre spreidde gardar og hus. Totalt har øya 142 innbyggjarar (2001). 

Det ligg eit hotell på øya og ein pub. I tillegg finst eit gjestehus og ein liten campingplass. 

I nord går ein veg over til White Island som berre er mogeleg å bruke ved lågvatn.

Nordaust på øya står eit raudt og kvitt dagmerke. Det vart reist i 1683 av Thomas Ekins, den første statthaldaren til familien Godophin på øya. Det er 4,8 meter i diameter og 6,4 meter høgt. 

Det er to kyrkjer på St Martin's.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St Martin's, Isles of Scilly» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **St Martin's i Scillyøyane**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ingrid av Danmark** (fødd Ingrid Victoria Sofia Lovisa Margareta 28. mars 1910–7. november 2000) var ei svensk prinsesse og dansk dronning som ektefelle av Frederik IX frå 1947 til 1972. Ho var mor til den danske dronninga Margrethe II.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Ingrid var fødd på Stockholms slott som prinsesse av Sverige. Ho var den einaste dottera til kong Gustaf VI Adolf av Sverige og den første kona hans, Margaret. Ingrid var berre ti år då mora døydde, og tre år seinare gifta faren seg opp att med Louise Mountbatten.

### Ekteskap med kronprins Frederik av Danmark

24. mai 1935 gifta prinsesse Ingrid seg med den danske kronprinsen Frederik. Vigselen fann stad i Storkyrkan i Stockholm.

Kronprinsparet fekk tre døtrer:

* Prinsesse Margrethe av Danmark (f. 1940), dronning Margrethe II av Danmark
* Prinsesse Benedikte av Danmark (f. 1944)
* Prinsesse Anne-Marie av Danmark (f. 1946), dronning Anne-Marie av Hellas

### Dronning

20. april 1947 døydde kong Christian X av Danmark, og Frederik blei kong Frederik IX av Danmark med Ingrid som dronning. Sidan det nye kongeparet ikkje hadde nokon søner, måtte lova endrast i 1953. Lova gav òg kvinner arverett til trona, men likevel etter eventuelle brør. Dette medførte at prinsesse Margrethe blei tronfølgjar i staden for onkelen sin, prins Knud.

14. januar 1972 blei dronning Ingrid enke. Dottera hennar blei regjerande dronning med namnet Margrethe II.

Dronning Ingrid skulle leva livet som enke i nesten tretti år. Denne tida brukte ho særleg på familien sin, som med tida blei talrik. I tillegg til Margrethe sine to søner fekk Benedikte tre barn med den tyske ektemannen sin, medan Anne-Marie, som blei dronning av Hellas, fekk heile fem barn. Dronning Ingrid rakk òg å oppleva å bli oldemor.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ingrid av Danmark» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2022.*

Litteratur
----------

* Steffen Heiberg (2004). Danske dronninger i tusind år (dansk). København: Gyldendal. s. 98–100. ISBN 87-02029-46-4.

* Dronning Ingrid og det moderne monarkiet
* Biografi på Den store danske
* Gravstad.dk
**St George's Channel** (walisisk *Sianel San Siôr*, irsk *Muir Bhreatan*) er sundet mellom Irskesjøen i nord og Keltarsjøen i sørvest. Historisk vart namnet nytta om farvatnet mellom Irland i vest og Wales og West Country i aust. Bristolkanalen gjekk dermed ut i St George's Channel. Namnet vert i dag vanlegvis nytta om farvatnet rundt det smalaste området av sundet, mellom Carnsore Point i County Wexford og Saint David's Head i Pembrokeshire. Farvatnet lenger nord vert no rett og slett rekna som den sørlege Irskesjøen, medan farvatnet sør for sundet vert rekna som ein del av Keltarsjøen. I Irland snakkar ein derimot ofte om ein «tur over kanalen» når ein snakkar om til og frå Storbritannia. 

Cape Cornwall ved sørvestenden av Cornwall er der St George's Channel møter Den engelske kanalen. Kysten av St George's Channel er kysten av Nord-Cornwall og Nord-Devon i West Country Pembrokeshire og Cardigan Bay i Wales og grevskapa Wexford, Waterford og Cork sør på Irland.

Av dyreliv i St George's Channel finn ein brugde, delfin, nise, gråsel, havlêrskjelpadde, hummar og andre dyr. Vatnet er reint og klårt og har mange matkjelder for desse dyra. 

Namnet på sundet skal ha kome frå segna om at heilage Jørgen (St. George) reiste til Romersk Britannia frå Det osmanske riket på 1300-talet og at han då kom gjennom dette sundet.

Sjå òg
------

* North Channel

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «St George's Channel» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Stø med lunnar og vorar i Geiranger.
**Lunn** (av norrønt *hlunnr*) er ein rund stokk ein kan bruka som underlag for å flytta på noko.

Lunnar i ei stø er stokkar eller staur som er lagt ned for å dra båtar på land, eller for å setje båtar på sjøen, med minst mogleg slit eller skade på båt og kjøl.

Lunnane skulle helst vera av lauvtre, gjerne rogn, for den turka ikkje så lett ut, og ga betre glid enn nåletre. Lunnane måtte liggja så tett, at båten hadde minst to lunnar under kjølen til ei kvar tid når den gleid over. Var det turt i veret og båten tung, så måtte ein smørje lunnane. Til det vart oftast nytta grakse, som var eit feitt avfallsprodukt etter trandamping. Denne graksen var sers seig, og vart ikkje så fort vaska vekk av sjøen, men først og fremst var den bilig og lett tilgjengeleg.

Lunnane var feste i støa mellom steinar ute med sidene, og slik at båtkjølen ikkje kom ned i steinane. Støa var oftast nokså steinete og ruglete, så lunnane kunne ikkje rulle under kjølen, slik som ein annan type lunnar som vert nytta på veg.

Kjelder
-------

1. ↑  «lunn» i Nynorskordboka.
**Ingvald Tøndel** (7. januar 1887–28. september 1952) var ein norsk bonde, emissær og ordførar i Hemne i Sør-Trøndelag. Han representerte Kristeleg Folkeparti på Stortinget 1945-52.

Tøndel var fødd og oppvaksen i Lensvik, i ein familie av haugianarar. Far hans, gardbrukar Ole Nilsen Tøndel, var ordførar i Lensvik. Sjølv utdanna han seg ved Fredly Folkehøgskole 1904-05 og Hylla hagebruksskole 1907. Frå 1913 til 1950 dreiv han eit gardsbruk i Hemne og var elles deltidstilsett i Trøndelag indremisjonskrins frå 1923.

Tøndel var medlem av Hemne heradsstyre 1922-34, ordførar 1924-34. Han representerte då Bondepartiet. Etter Kristeleg Folkeparti byrja markere seg i norsk politikk, melde han seg inn i det partiet. Gjennom stortingsvalet 1945 vart han den aller fyrste Kristeleg Folkeparti-representanten frå Trøndelag på Stortinget, attvald med større margin i 1949 På Stortinget var han medlem 1945-49 i Skog- og vassdragskomiteen og 1950-52 i Samferdslekomiteen. Tøndel døydde 15 månader før andre tingperioden var over, Johannes Wigum rykte då inn som fast representant.

Elles var Tøndel medlem av Nidaros bispedømmeråd 1941-49, varaordførar 1947-51 i Hemne og dessutan fleire andre verv i det offentlege og i religiøse organ og organisasjonar.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Luo** (*Dholuo*, uttalt [d̪ólúô]) er eit nilosaharisk språk som talast av 4 410 000 av luofolket i Kenya og Tanzania som bur ved østkysten av Victoriasjøen og område sør for dette. Språket vert brukt i sendingar på KBC (Kenya Broadcasting Corporation, tidlegare *Voice of Kenya*) og Radio Ramogi. Luo er i nær slekt med lango, acholi og adhola som alle blir tala i Uganda, og i fjernare slekt med luwo som blir tala i Sør-Sudan.

Fonologi
--------

Luo er eit tonespråk. Det har både leksikalsk tone og grammatisk tone, t.d. i danninga av passive verb. Det har vokalharmoni etter ATR-status: vokalar i ikkje-samansette ord må vera anten [+ATR] eller [−ATR]. ATR-harmonien gjeld òg halvvokalane //w, y/, y/. Vokallengda er kontrastiv.

### Vokalar

Luo har to sett av vokalar som skil seg frå kvarandre med trekket [+/−ATR] ("advanced tongue root", dvs. at [+/-ATR] viser til to ulike uttalemåtar av same vokal).

| Fremre | Midtre | Bakre |
| --- | --- | --- |
| Nesten-trong | ɪ | ʊ |
| Sentral | ɛ | ɔ |
| Open | ɐ |

| Fremre | Midtre | Bakre |
| --- | --- | --- |
| Trong | i | u |
| Sentral | e | o |
| Open | a |

### Konsonantar

I tabellen nedanfor står ortografiske symbol i parentes om dei er ulike frå IPA-symbola. Merk spesielt at <y> brukast for IPA [ɪ], noko som er vanleg i afrikanske ortografiar. <th> og <dh> er plosivar og ikkje frikativar som i swahili.

| Labialar | Dentalar | Alveolarar | Palatalar | Velarar | Glottaler |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nasalar | m | n | ɲ (ny) | ŋ (ng') |
| Plosivar | prenasalisert | mb (mb) | nd (nd) | ɲɟ (nj) | ŋg (ng) |
| ustemt | p | t̪ (th) | t | c (ch) | k |
| røysta | b | d̪ (dh) | d | ɟ (j) | g |
| Frikativar | f | s | h |
| Trillar | ɲ |
| Approksimanter | w | l | ɪ (y) |

Grammatikk
----------

Luo er kjend for kompliserte fonologiske vekslinger, som blant anna brukast for å skilje uomsettelege eigetilhøve frå omsettelege. Dette første dømet er ein omsettelig eigedom, sidan beina ikkje er del av hunden:

*chogo guok*
bein hund
«beinet til hunden» (som han et)
Følgjande er likevel ein uomsettelig besittelse, sidan beinet i dette dømet er ein del av kua:

*chok dhiang'*
bein (status constructus) ku
«eit kubein» (beinet til kua)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luo (språk)» frå Wikipedia på bokmål, den 1. januar 2016.*

Referansar
1. ↑  Ethnologues tal
2. ↑  Tucker 1994, s. 25.
3. ↑  Ethnologue-tal
4. ↑  Okoth Okombo 1997, §1.3.4
5. ↑  Tucker 1994, §1.3 og §1.42
6. ↑  Tucker 1994, §1.43
7. ↑  Tucker 1994, s. 198.

Bibliografi
* D. Okoth Okombo (1997). *A Functional Grammar of Dholuo*. Köln: Rüdiger Köppe Verlag.
* A.N. Tucker (1994). *A Grammar of Kenya Luo (Dholuo)*. Köln: Rüdiger Köppe Verlag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Luo Arkivert 2010-10-07 ved Wayback Machine. - *UCLA Language Materials Project*, University of California Los Angeles (UCLA).
**Ingvar Lars Helle** (12. april 1933–14. mai 2003) var ein norsk økonom, skulemann, advokat og politikar, fødd i Larvik og busett i Stavanger. Han var politisk aktiv i Venstre og seinare Det Nye Folkepartiet, stortingsrepresentant 1969-73. Historikaren Knut Helle var bror hans.

### Liv og gjerning

Ingvar Helle voks opp i Larvik og sidan i Hetland herad, der far hans var skuleinspektør. Etter eit år som meteorologassistent på Jan Mayen, utdanna han seg til siviløkonom ved Norges Handelshøyskole i Bergen, tok eksamen i 1958. Der etter var han lektor ved Stavanger Handelsgymnasium 1958-67. År 1962 avla han juridisk embetseksamen ved Universitetet i Oslo. Frå 1967 til 1980 var han rektor ved Stavanger Handelsskole/Ledaal videregående skole.

I 1980 byrja Helle å arbeide i oljenæringa. Han var 1981-82 personalsjef i det USA-amerikanske oljeboringsselskapet Loffland Brothers North Sea Inc, før han i tida 1982-87 hadde ymse stillingar i Statoil. Frå 1988 var han administrerande direktør i Norpipe A/S, til dess han frå 1991 til -97 på ny arbeidde i Statoil. Frå 1997 til han døydde var Helle advokat i firmaet Helle, Torall, Berven og Brygfjeld. 

Helle var 1965-71 bystyremedlem i Stavanger for Venstre og 1968-71 medlem i Rogaland fylkesting. Perioden 1969-73 var han stortingsrepresentant frå Rogaland, vald inn for Venstre. Etter at Venstre-gruppa på Stortinget kløyvde seg på landsmøtet på Røros i november 1972, fylgde Helle dei utbrytarane som danna Det Nye Folkepartiet. På Stortinget var han 1969/70-sesjonen nestformann i Justiskomiteen, dei tre siste sesjonane var han sekretær i Samferdslekomiteen.

Valbolken 1980-83 møtte Helle på fylkestinget att, då som gruppeleiar for Det Liberale Folkepartiet (Det Nye Folkepartiet). I to år, 1978-80, var han landsformann i partiet. Etter Det Liberale Folkepartiet slutta seg saman med Venstre i 1988, var han medlem i landsstyret i Venstre.

Kjelder
-------

* Stortinget.no
På dette biletet frå delstaten New York ser vi restar av eit peneplan som er blitt heva, slik at dalen i forgrunnen har skore seg ned.
Eit **peneplan** er eit landområde som er nesten plant etter lang tids erosjon og blir danna i område som har vore tektonisk stabile i fleire titals eller hundrevis av millionar år. Når elvar og bekkar har kome ned til erosjonsbasis, vil dei byrje å erodere landskapet på sidene. Til slutt vil alle høgder i landskapet vere borte, og ei flat slette er danna.

Omgrepet peneplan kjem frå teorien til den amerikanske geografen W.M Davis om den geomorfologiske syklusen. Eit tektonisk danna høgland vil gå igjennom fleire stadium med erosjonsmessig utjamning til det blir danna ei jamn flate like over havnivået.

Ei alvorleg innvending mot denne teorien er at det ikkje finst gode døme på peneplan i notida, noko som strid mot aktualitetsprinsippet i geologien. Forklaringa kan vere at det ikkje har vore mogleg å danne peneplan i neogen på grunn av omfattande fjellkjedefolding og stadige skiftingar i havnivå.

I norsk geologi er det særskild to peneplan som er vorte studert. Ved byrjinga av kambrium var det meste av Noreg og Fennoskandia slite ned til ei flat slette, det subkambriske peneplanet, som etter kvart vart oversumt av havet. Hardangervidda, Finnmarksvidda og låglandet i Östergötland er restar av dette peneplanet.

Den paleiske overflata er eit yngre peneplan som vart danna i mesozoikum. Då var Den kaledonske fjellkjeda slite ned, og Noreg var igjen eit sletteland omtrent på høgd med havflata. Heving av terrenget og erosjon under istidene har omdanna denne overflata, men han er likevel enno eit påfallande trekk ved landskapet i Noreg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peneplan» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* I.B. Ramberg, I. Bryhni og A. Nøttvedt, red. (2006). *Landet blir til: Norges geologi*. Trondheim: Norsk Geologisk Forening. ISBN 978-82-92344-31-6.
* J.D. Phillips (2002). «Erosion, isostatic response, and the missing peneplains». *Geomorphology* **45** (3–4): 225–241. ISSN 0169-555X. doi:10.1016/S0169-555X(01)00156-8.