recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Omslagen til *Glade borgere* fra 1919 av Johan Bull.
**Anthon Bernhard Elias Nilsen** (30. juni 1855–6. desember 1936) var ein norsk næringsdrivar, stortingsmann og forfattar frå Svelvik i Vestfold. Han var ein framståande Høgremann, som under psevdonymet **Elias Kræmmer** skreiv ei lang rekke populære underhaldningsbøker.

Liv og gjerning
---------------

Nilsen var son til ein skipper og reiste sjølv til sjøs i fire år, tok styrmannseksamen i 1872 og skippereksamen året etter. I 1874 byrja han arbeide på eit kontor i Drammen, frå 1876 var han styrar for sagbruket Nilsen & Mathisen i Fredrikstad. Seinare starta han sjølv opp med trelasthandel, sagbruk, høvleri, cellulosefabrikk og tresliperi, frå 1900 busett i Moss. Han var medlem av ulike kommunale styre, så som bystyre, hamnestyre og skulestyre. Formann i Fredrikstad «tømmerdirektion» og i Den norsk høvellastforening, samt representantskapen i Privatbanken. I tillegg var han styremedlem og -leiar i ei rad private aksjeselskap. I 1912 busette Nilsen seg i Kristiania, der han var sjef for firmaet Anth. B. Nilsen & Co. Ltd. 

Han engasjerte seg i politikken for Høgre-partiet og var formann i 'Smaalenenes amts konservative forening' og ei tid medlem av sentralstyret i «Høgre». Perioden 1895-97 representerte Nilsen byen Fredrikstad på Stortinget, der han i 1895 var permittert frå 24. juni, og i 1896 frå 30. mai. På tinget var han medlem av konstitusjonskomiteen, og i 1897 også av ein spesialkomite vedkomande «ihændehaveobligationer».

Som forfattaren Elias Kræmmer debuterte Nilsen i 1894 med *Glade Borgere*, «humørfylte skildringer frå småbylivet». Over dei neste 25 åra kom fem liknande samlingar, som alle vann eit stort publikum. Endå større suksess hadde han med fem humoristiske romanar som han gav ut i tidsrommet 1920 til -30. På 1930-talet kom tre band med erindringar; tekstar som vaker i grenselandet mellom faksjon og fiksjon. Eit tolvbands samleverk, *Romaner og fortellinger», kom ut i 1949.*

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
**Blod, Snått & Juling** var ei norsk musikkgruppe som fleire sentrale folk i Kaizers Orchestra spela i. Det som blei til Kaizers Orchestra starta heilt tilbake i kring 1990, då det var to 15-årige barndomskameratar Janove Ottesen og Geir Zahl som danna bandet Blod, Snått & Juling på Bryne. Dei spela i kjellaren heime hjå Geir Zahl og brukte ofte kassettspelaren til opptak.

Etter ein lengre pause, der Geir mellom anna var eit år i USA, gjorde Blod, Snått & Juling si første studioinnspeling i 1994. *Ein Glad Tunnel* blei innspelt hjå ein kar på Klepp. Ni låtar blei spelt inn på to dagar, Janove og Geir stod sjølv for all instrumentering. Resultatet blei ganske skeivt, litt fordi låtane var rare, og mykje fordi gutane ikkje var klar over at det gjekk an å gjera ting om att i studio. Heile opplaget (50 kassettar) blei seld ut. Songar som «Livredde», «Märtha Louise» og «På Pøbben» blei kuriosa på vorspiel.

Etter at Jan Ove hadde fått seg eit år i Frankrike i 94-95, var det nytt prosjekt på gang, denne gongen litt meir seriøst. Seks songar blei innspelde i eit skikkeleg studio på Sandnes, tre av dei med fullt band (Frode Efteland på trommer og Terje Vinterstø på el-gitar) — og denne gongen gjorde dei ting om att viss dei ikkje var nøgd med fyrste opptak. Nok ein gong blei det gjeve ut ein kassett, 100 eks. denne gongen. *Sympatiske fisk* inneheldt hits som «Kadavers», «Månemann» og «Ut av kroppen opplevelse», og fekk heiderleg omtale i Jærbladet. Janove og Geir gjorde også sporadiske live-opptredenar på denne tida. 

Hausten 1995 flytta Jan Ove og Geir til Bergen for å studera. Mange nye songar blei laga, men no på litt meir popete musikk med mykje koring. Sommaren 1996 blei det gjort endå ei innspeling med tanke på kassettmarknaden. Seks nye songar med fullt band (Frode og Terje, pluss Gaute Tengsareid på bass).
Denne innspelinga blei ein nedtur. Blod, Snått & Juling var ikkje nøgde og opptaka blei aldri offentleggjorde. Hausten 1996 drog Janove i militæret medan Geir blei att i Bergen. Blod, Snått & Juling blei lagt på is.

Janove flytta til Bergen igjen hausten 1997, og begynte på musikklærarutdanninga på Høgskulen på Landås. Livet blei betre, og musikalsk skjedde det også ting. Etter å ha plukka opp eit par tips om overgangsakkordar og liknande på høgskulen blei han plutseleg veldig kreativ. Dette resulterte i ein del trivelege songar. Desse songane blei starten på det nye prosjektet som blei kalla Gnom.
Koordinatar: 67°3′48.312″N 14°34′14.225″E﻿

Flyfoto av Beiarfjorden og Sandhornøya sett frå aust. 
Foto:
Erlend Bjørtvedt
 

Kjellingstraumen bru over Beiarfjorden
**Beiarfjorden** er ein fjordarm av Nordfjorden i Gildeskål kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 19 km austover til Tverrvika i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Røssnesodden i nord og Framnes i sør. Fjorden strekkjer seg austover frå Sandhornøya. Nordfjorden kjem frå nord, medan Holmsundfjorden går sørover langs austsida av øya. Litt lenger aust ligg Skålsvika på nordsida og Ytre og Indre Kjelling på sørsida. Her vert fjorden smalare og vert kalla Kjellingsundet. Fylkesveg 17 kryssar sundet via den 662 meter lange Kjellingstraumen bru. 

På andre sida av sundet ligg øya Evja midt i fjorden. To smale sund går på kvar side av øya, Kroksundet på nordsida og Evjeosen på sørsida. Aust for øya går fjorden gjennom det samle Ferjesundet. Frå her går fjorden søraustover til Breidvika, før fjorden går austover igjen. På nordsida av fjorden litt lenger inne ligg Øynes og her svingar fjorden sørover og inn til botn av fjorden. Beiarelva munnar her ut i fjorden. 

Riksveg 813 går langs vestsida heilt inst i fjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Robert Anthony Eden** (12. juni 1897–14. januar 1977) var ein britisk politikar for det konservative partiet. Han var utanriksminister 1935-1938, 1940-1945 og 1951-1955, og statsminister 1955-1957.

### Liv og gjerning

Eden var fødd i West Auckland i Durham, og kom frå ei sterkt konservativ jordeigarslekt. Han hadde ein eldre og ein yngre bror, den yngre fall då slagkryssaren *HMS Indefatigable* sokk under Jyllandsslaget i 1916. Eden studerte ved Eton og Christ Church i Oxford. Der tok han eksamen i språk. Han tala flytande fransk, tysk og persisk, dessutan hadde han gode kunnskapar i russisk og arabisk.

Eden var medlem av parlamentet frå 1923 til 1957. Frå straks føre jul i 1935 var han utanriksminister i Storbritannia, kalla av Stanley Baldwin som leia si tredje regjering. Edne heldt fram som utanriksminister då Neville Chamberlain våren 1937 tok over som statsminister. Eden gjekk i februar 1938 av som utanriksminister då statsminister Chamberlain avviste den fredsplanen som USA sin president, Franklin D. Roosevelt, i løynd hadde lagt fram. Avgangen var ein protest mot at Chamberlain vedtok å starte forhandlingar med Benito Mussolini, den fascistiske leiaren av Italia.

I 1940 kom Eden inn att som utanriksminister då Winston Churchill danna ny regjering i mai. Han var under andre verdskrigen med i alle britiske delegasjonar som under Churchill deltok i dei allierte sine toppmøte. Som utanriksminister frå 1951 forhandla Eden og hans sovjetiske kollega fram ein interimsfred i Vietnam i 1954.

7. april 1955 tok Eden over som statsminister i Storbritannia. Ved Suez-krisa hausten 1956 sende han britiske troppar til Egypt, før den israelske invasjonen fann stad. Dette leia Storbritannia inn i bitre kontroversar med fleire ulike internasjonale aktørar. Dels som ei fylgje av påkjenningane, men òg utslag av langvarig bruk av medisinen Benzedrine (amfetamin), forverra Eden si helse seg. Han gjekk av som statsminister på nyåret i 1957, finansministeren Harold Macmillan tok over som statsminister.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anthony Eden» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Blindelag** var lokale frivillige lag i Noreg som arbeidde for blindesaka. Mange av dei var skipa på 1950-talet. 
Aktiviteten i desse laga vart mindre og mindre utover 1970-talet og fram til tusenårsskiftet ettersom det var dårleg med nyrekruttering av medlemmer og dei som opphavleg skipa laget vart eldre og eldre og etterkvart døydde.

Aktiviten var ofte innsamling av pengar til blindesaka gjennom lotteri, sal av handlaga produkt. Møta var ofte organiserte ved at medlemma møttest hos kvarandre. Dette gjekk ofte på rundgang og kunne vere i for av syklubb eller syforeining.

Ein del arkivmateriale for somme lag er å finne i private og offentlege arkiv.

Lokale blindelag
----------------

* Alstahaug blindelag
* Jakobsbakken blindelag / Bursi blindelag, Sulitjelma
* Tasta Blindelag, Stavanger
* Blindelaget Solstrålen, Måndalen i Romsdal
* Vardø blindelag

Referansar
----------

1. ↑   Nordlands avis 1958-09-26
2. ↑   Sulitjelma historielag
3. ↑   Arkivert 2011-09-15 ved Wayback Machine. Byarkivet, Stavanger kommune
**Cosimo di Lorenzo Rosselli** (1439–7. januar 1507) var ein italiensk renessansemålar som arbeidde i Firenze og Roma.

*Madonna og barn med englar*, ca 1480
Rosselli var frå Firenze. I åra 1453-56 var han elev av Neri di Bicci, kanskje også av Benozzo Gozzoli. I 1481 deltok han i utsmykkinga av det sixtinske kapellet, på oppdrag frå pave Sixtus IV. Han måla der *Nattverden* og *Moses tek mot lovtavlene* med meir. Mellom verka hans i Firenze er freskoane i *Santissima Annunziata* og *Sant’Ambrogio*.

Rosselli var teknisk sett ein framifrå målar, men han mangla originalitet. Han måla i ein ganske streng lineær og stiv stil. I sine seinare år måla han i ein stil som minner om Filippino Lippi. Fra Bartolommeo, Andrea del Sarto og Piero di Cosimo var mellom dei han hadde til elevar.

Kjelder
-------

*Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Cosimo Rosselli**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* BNE

 |
Kyrkjekor på begge sider av koret i York Minster.
**Anthem** (av gammalengelsk *antefn*, frå gresk *antifona*) er namnet på ei engelsk form for kormusikk som opphavleg vart nytta om ein kyrkjeleg vekselsong (antifoni) mellom to kor. Musikkforma er ein mellomting mellom kantate og motett. Ho blei utvikla i den anglikanske kyrkja på midten av 1500-talet som ein motsats til den katolske musikkforma motett. Medan motetten har latinsk tekst, har anthemet tekst på engelsk. I moderne engelsk språkbruk vert «anthem» vanlegvis nytta om vokal kyrkjemusikk, ofte sungen som vekselsong, der orda er henta frå Bibelen eller ein annan religiøs tekst (som liturgien). 

Opphavleg brukte ein skriva og framføra anthem med berre vokalmusikk («full anthem»). Etterkvart blei ei form med éin eller fleire solistar utvikla, kjend som «verse anthem». Denne typen kunne akkompagnerast med instrument og i nokre høve orkester. På 1700-talet gjekk ein tilbake til vokale anthem med noko bruk av soloparti.

I begge typane anthem brukte ein gjerne motståande kor til vekselsong, gjerne kjend som *decani* (på dekanen si side) og *cantoris* (på kantoren si side). 

Kjente anthem-komponistar Thomas Tomkins, Henry Purcell og Georg Friedrich Händel, Samuel Sebastian Wesley og Ralph Vaughan Williams.

Kjende anthem
-------------

* «Zadok the priest» av Händel, skrive til kroninga av Georg II av Storbritannia
* «Funeral Anthem for the Death of Queen Caroline» av Händel

Anna tyding
-----------

Annan moderne bruk av «anthem» kan vera songar som lovpriser eller er djupt knytte til noko. «National anthem» er det engelske ordet for nasjonalsong. «Anthem» kan også brukast om songar knytte til ein idrett, ein musikksjanger, ein subkultur eller liknande.

Kjelder
-------


* «anthem», merriam-webster.com
* «Anthem» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «anthem» i musikkordboken.no
* «anthem» (2011), *Encyclopædia Britannica*. Encyclopædia Britannica Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.
Dogg på eit spindelvev
**Doggpunktet** til ein luftpakke er temperaturen lufta må avkjølast til, ved konstant lufttrykk, for at vassdamp skal kondensere til vatn, ofte kalla dogg. Når doggpunkttemperaturen kjem under 0 °C kallar ein det **rimpunktet** sidan vassdamp ikkje lenger vil danne dogg, men rim eller rimfrost ved deposisjon. 

Lufta kan innehalde meir vassdamp når temperaturen aukar. Vassdampen sitt likevektspartialtrykk aukar med aukande temperatur og dermed kan meir vatn fordampe. Lufta har ingenting å seie for fordampingsprosessen, og sjølv om vassdampen var den einaste gassen til stades ville han ha kondensert. 

Doggpunktet er knytt til relativ fukt. Høg relativ fukt indikerer at doggpunktet er nærare lufttemperaturen. Viss den relative fukta er 100 %, vil doggpunkttemperaturen og lufttemperaturen vere like. Viss ein har eit konstant doggpunkt vil den relative fukta minke når lufttemperaturen aukar. Dette er årsaka til at tropisk klima kan ha låg relativ fukt og likevel kjennast ubehageleg. 

Ein plar å kjenne uvelvære ved høge doggpunkt. Dei som er vand med kontinentalklima startar å kjenne seg ubehageleg når doggpunktet kjem opp i mellom 15 og 20 °C.

Formel
------

Her er ein formel til å rekne ut doggpunktet innanfor ±0,4 °C. Han gjeld for 

0 °C < *T* < 100 °C
0,01 < *RH* < 1,0
0 °C < *Td* < 50 °C
der 

*T* = temperaturen i grader Celsius
*RH* = er relativ fukt
*Td* = er doggpunkttemperaturen som skal reknast ut.
Formelen er:

{\displaystyle T\_{d}={\frac {b\ \gamma (T,RH)}{a-\gamma (T,RH)}}}
der

{\displaystyle \gamma (T,RH)={\frac {a\ T}{b+T}}+\ln RH}
og

*a* = 17.27
*b* = 237.7 °C
ln er naturleg logaritme.
For utleiing av formelen og feilestimat sjå 
Utrekning av doggpunktformel Arkivert 2014-10-03 ved Wayback Machine..

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kva er doggpunkt? Arkivert 2010-12-01 ved Wayback Machine.
Skisenteret
**Sierra Nevada**, som tyder 'dei snødekte fjella' på spansk, er ei fjellkjede i regionen Andalucia i Spania. Her ligg det høgaste fjellet på det spanske fastlandet, med ei høgd på 3478 meter over havet. 

Fjellkjeda er ein populær turistdestinasjon. Her ligg det sørlegaste skisenteret i Europa, i eit område ved Middelhavet som er kjend for varmt vêr og mykje sol. Ved foten av fjella ligg byen Granada og like ved ligg Málaga og Almería.

Delar av fjella er ein del av Sierra Nevada nasjonalpark. Fjella har vorte erklært eit biosfærereservat. Eit observatorium, Sierra Nevada observatorium, ligg på nordsida av fjellet, om lag 2800 meter over havet.

Danning
-------

Sierra Nevada vart skapt under den alpine orogenesen, som danna dei europeiske Alpane i aust til Atlasfjella i Nord-Afrika i sørvest. Fjella vart skapt i tertiærperioden (65 til 1,8 millionar år sidan) ved at den afrikanske plata kolliderte med den eurasiatiske plata.

Geografi
--------

Sentralt i fjellkjeda går ein rygg frå vest-sørvest til aust-nordaust. Ein langt strekke av denne ryggen held seg over 3000 meter over havet. 

På sørsida av fjella fører fleire lange, men smale elvedalar mot sørvest mellom fleire mindre fjellkjeder. 

På den brattare og klippefulle nordsida går dalane i forskjellige retningar. Denne sida er dominert av Rio Genil som spring ut nær Mulhacén og som har mange sideelvar som òg spring ut i fjella.

Høgaste fjell
-------------

* Mulhacén
* Veleta
* Alcazaba

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Sierra Nevada (Spain)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Engelskspråkleg magasin for regionen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Satellittbilete
* Sierra Nevada skisenter Arkivert 2008-05-11 ved Wayback Machine.
* Kart over Sierra Nevada[*daud lenkje*]
* Gamle bilete
* Sierra Nevada naturpark

Koordinatar: 37°05′N 3°10′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* GeoNames

 |
Astronaut Samantha Cristoforetti drikk kaffi ombord på Den internasjonale romstasjonen i Star Trek-uniform.
**Trekkie** eller **trekker** er namn som vert brukt på ihuga fans av science fiction-franchisen Star Trek.

Det finst mange Star Trek-fanklubbar. Den største er for tida *STARFLEET International* som har om lag 4000 medlemmer. I Noreg er den største fanklubben *Trekkers Norge*, som er i oppstartsfasen.

Trekkieliv
----------

Nokre Trekkers reiser regelmessig på Star Trek-samlingar (ofte kalla «cons»), og er nokre gonger bitre rivalar av ihuga Star Wars-fans. Slike samlingar har enno ikkje vore arrangerte i Noreg, men det blir stundom halde samlingar i vårt naboland Sverige. *Trekkers Norge* planlegg den første norske samlinga juli 2006 i Stavanger (Warp 2006 Arkivert 2005-12-19 ved Wayback Machine.).

Oppfattingar utanfrå
--------------------

Omgrepet «trekkie» blir nokre gonger sett på som nedsetjande, kanskje fordi det blir sett på som ein parallell til omgrepet «groupie». Somme Star Trek-entusiastar brukar i staden omgrepet «trekker», mens andre tykkjer det sistnemnte blir snobbete og av den grunn vel å identifisere seg som «Trekkies».

Det er ei vanleg mistyding at blant trekkies finn ein folk som snakkar det konstruerte *Klingon*-språket. Røynsla er annleis ettersom nokre av dei som snakkar språket mest flytande er meir språkentusiastar enn folk som er opptatt av Star Trek. Dei fleste trekkies har berre det heilt grunnleggjande ordforrådet av klingonsk — som nokre få, vanlege ord som har vore brukt eit utal gonger gjennom serien. Dei har som regel ingen kjennskap til setningsoppbyggjing eller presis uttale.

Ein dokumentarfilm frå 1997 kalla *Trekkies* handlar om nokre av desse tilhengjarane.

Trekkies har vorte parodierte i fleire filmar, mellom anna *Galaxy Quest*. William Shatner framførte ein kjend sketsj på *Saturday Night Live* som også parodierte trekkies.

Trekkiegrupper
--------------

Alle «trekkies» er for øvrig ikkje heilt like. Enkelte kan ha ulike seriar dei liker betre enn andre. Medan somme er fan av originalserien frå slutten av 60-talet er det andre som er mest glad i Star Trek - The Next Generation, eller ein av dei andre seriane som er laga. Det er også fans av pocketbøkene som omhandler karakterar og hendingar i Star Trek-universet.

Sjå også
--------

* Star Trek

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trekkers Norge (fanklubb) Arkivert 2005-02-10 ved Wayback Machine.
Sierra de Andújar, ein del av Sierra Morena
**Sierra Morena** er ei fjellkjede som strekkjer seg 400 km frå aust til vest i det sørlege Spania. Ho grensar mot det sentrale platået (*Meseta Central*) på Den iberiske halvøya og er vasskiljet mellom dalane til Guadiana i nord og Guadalquivir i sør. 

Sierra Morena er skapt av løfting på grunn av trykk frå den afrikanske plata som pressar på nordover. Her finst førekomstar av bly, sølv, kvikksølv og andre metall, som har vorte vunne ut sidan førhistorisk tid. 

Fjellkjeda ligg innanfor provinsen Jaén, og det skarpe passet skapt av elva Despeñaperros, med over 500 meter høge bratte fjellveggar, er den naturlege vegen gjennom Sierra Morena frå nord til Andalucia.

Det meste av Sierra Morena er verna del av naturparkar, som Despeñaperros, Sierra de Andújar (Jaén), Sierra de Cardeña-Montoro, Sierra de Hornachuelos, Sierra Madrona, Sierra Norte de Sevilla og Sierra de Aracena Huelva.

Fjellkjeda er nemnt i romanen *Don Quixote*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sierra Morena**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sierra Morena» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2009.*
Utsyn mot Molladalen.
**Molladalen** er ein fjelldal i Barstadvik i Ørsta kommune på Sunnmøre. Han ligg vest for Hjørundfjorden, lengst nord på Ørstahalvøya i Sunnmørsalpane. Dalen vert omkransa av bratte og taggete fjellformasjonar. Ein finn mellom anna ei rekkje pinaklar som er ettertrakta klatremål. Fjella rundt dalen vert omtala med fellesnemnaren Molladalstindane. Dei best kjende fjelltoppene er Ramoen (Jønshornet), Randers topp og Mohns topp. I dalen ligg fleire vatn. Det største, Storevatnet, ligg 774 moh.

Kvart år vitjar ei rekkje klatrarar Molladalen. Det er utgidd ein klatrefører for området.

Frå Melbøsætra i Barstadvikdalen er det merka rås til Molladalen. Råsa har ein utsett passasje ved inngangen til Molladalen. Her er det hengt opp ein kjetting som ein kan halde seg fast i. Ein bør rekne med ca. 2 timar på oppturen. Molladalen kan og nåast frå Ytre-Standal over Molladalsskaret på 990 m.o.h.

Molladalen har av bønder i Barstadvik vorte brukt til sauebeite. I 1864 vart 76 sauer drepne då dei vart jaga ut for eit stup av ein bjørn.

Bakgrunnsstoff
--------------

Bøker
* Jon Hagen og Helge J. Standal: Molladalen, Volda 1989

Nettstader
* Klatreførar Arkivert 2007-09-20 ved Wayback Machine.
Innan mekanikken skildrar ein rørsla til partiklar eller lekamar matematisk i tilhøve til eit gjeve koordinatsystem. Dette referansesystemet har sjølv ein bestemd rørsletilstand som påverkar korleis rørslene ser ut. Eit **tregleikssystem**, òg kalla **inertialsystem**, er eit koordinatsystem som ikkje er under akselerasjon. Då vil den mekaniske skildringa av ei rørsle oppfylle Newtons lovar. Det inneber at kvar og ein akselerasjon som blir observert i eit tregleikssystem er skapt av ei kraft.

Det er ikkje lett å finne eit verkeleg tregleikssystem: jorda roterer rundt seg sjølv, jordkloden blir trekt mot sola, sola blir trekt mot senteret av galaksen, og galaksen er òg akselerert av gravitasjonskrefter frå andre stader. Men i praksis har dette lite å seie så lenge akselerasjonen kan reknast som svak. I kva grad han kan det avheng av storleiksordenen på det fysiske systemet som skal modellerast. Til dømes er jordrotasjonen viktig i meteorologisk samanheng, men neglisjerbar for fenomen som føregår på ein mindre skala.

I Newtons mekanikk er det ein vanleg framgangsmåte å rekne på det akselerte systemet som om det var eit tregleikssystem. Dette kan gjerast ved å innføre imaginære krefter som sentrifugalkrafta og corioliskrafta.

Newton hevda i teoriane sine eksistensen av eit absolutt tregleikssystem slik at all observert rørsle (som naudsynleg er relativ) kunne tilskrivast ei absolutt rørsle. Relativitetsteorien avviser dette, og hevdar i staden at alle tregleikssystem er likeverdige. Dette synspunktet vart formulert allereie av Galileo Galilei og går under namnet relativitetsprinsippet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Treghetssystem» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2013.*
**Eva Bergh** (25. februar 1926–19. februar 2013) var ein norsk skodespelar med lang fartstid ved Den Nationale Scene.

Bergh scenedebuterte ved Det Nye Teater i 1949 og filmdebuterte same år i *Døden er et kjærtegn*. Ho hadde ein framståande posisjon ved Den Nationale Scene i over 40 år, og gjorde mellom anna ei rekkje store ibsenroller. Ho har òg hatt ei rekkje hovudroller i musikalar, mellom anna *My Fair Lady* (1963), *Kiss me Kate*, *Hello Dolly* og *Spelemann på taket*. Dei dramatiske oppgåvene hennar omfattar utover Ibsen, rolla som Elizabeth i Schillers *Maria Stuart* og mora i Hans Wiers-Jenssens *Anne Persdotter*.

Etter filmdebuten i 1949 hadde Eva Bergh hovudrolla i filmar som *Skadeskutt* (1951), og dessutan leiande rollar i den svenske *Hård klang* (1952) og Tancred Ibsensin film *Venner* (1960) og den dansk-norske samproduksjonen *Skal vi lege gjemsel?* (*Ska' vi leke skjul*) (1971).

Eva Bergh var gift med komponisten Sverre Bergh (1915–1980).

Filmografi
----------

* 1949 – *Døden er et kjærtegn*
* 1951 – *Skadeskutt*
* 1952 – *Hård klang* (svensk)
* 1952 – *The Long Memory*
* 1960 – *Venner*
* 1970 – *Skal vi leke gjemsel?*
* 2004 – *Salto, salmiakk og kaffe*

Kjelder
-------

1. ↑  «Eva Bergh er død». Den Nationale Scene. Arkivert frå originalen 20. februar 2013. Henta 20. februar 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Eva Bergh» frå Wikipedia på bokmål, den 17. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eva Bergh ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* KulturNav

 |
**Rune Urban Gustafsson** (25. august 1933–15. juni 2012) var ein svensk jazzmusikar frå Göteborg. Han spela gitar og var komponist, kjend for musikken til filmen *Mannen som slutade röka* frå 1972; *Släpp fångarne loss, det är vår!* frå 1975; og *Söndagsbarn* frå 1992.

Gustafsson spela dei fyrste åra som profesjonell med trommeslagaren Nils Bertil Dahlander i Göteborg. På 1950-talet flytta han til Stockholm for å samarbeide med Putte Wickman (*Swedisk Jazz Kings*, EP, 1957) og Arne Domnérus med Radiobandet og Radiojazzgruppen, og var ein mykje nytta studiomusikar. *Young Guitar* (Metronome, MLP 15072, 1961) var Gustafsson fyrste viktige musikkverk, her spela han i lag med Arne Domnérus, Jan Johansson, Jimmy Woode, Bjarne Nerem, Börje Fredriksson og Jan Allan.

*Rune at the Top* kom ut i 1969, og inkluderte blant andre norske Jon Christensen på trommer. Han spela duo med Arne Domnérus i *Dialog* (1972) og med Domnérus ulike orkester, med Jan Johansson, Georg Riedel, Cornelis Vreeswijk, Ulf Johansson, Andreas Öberg og fleire. På hans eigen *Rune Gustafsson himself plays Gilbert O'Sullivan* (1973) spela han med Egil Bop Johansen, denne var også med på *Killing me Softly* (1973) og *Move* (1977). For albumet *Move* fekk han prisen Gyllene Skivan.

På *On a Clear Day* (Sonet, SLP 2581, 1976) hadde han mellom andre med seg Red Mitchell og trommeslagaren Ed Thigpen. Gustafsson spela med Zoot Sims på to plater, derav *In a sentimental mood*, Sims siste innspeling.

Gustafsson bidrog på fleire norske musikkverk, mellom andre på Jan Eggum sitt debutalbum frå 1975, med Sandviken Big Band (*Live 30 Years In Business*, 1999), og Det Norske Kammerkor (*Jonas Ørstavik, World Tour*, Kirkelig Kulturverksted, 2006).

Kjelder
-------

1. ↑  «Rune Gustafsson är död» Arkivert 2013-12-29 ved Wayback Machine. *Orkesterjournalen*, 18. juni 2012.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Rune Gustafsson» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Eusébio da Silva Ferreira** (25. januar 1942–5. januar 2014) var ein portugisisk fotballspelar, fødd i dåverande Lourenço Marques i den portugisiske kolonien Mosambik. Han vann Europacupen i fotball med Benfica i 1962, og fekk bronsemedalje med Portugal under VM i fotball 1966. I 1965 vart Eusébio, som var ein særleg dyktig senterløpar, kåra til årets fotballspelar i Europa.

### Klubbspel

Eusébio spelte for Lisboa-klubben Benfica frå 1960 til 1975. Gjennom femten sesongar sikra hans seg og klubben 11 triumfar i den portugiske serien og fem nasjonale cupgull. Han skåra to av måla då Benfica vann 5-3 over Real Madrid i finalen i Europacupen 1962 i Amsterdam. Både i 1963, 1965 og 1968 nådde Benfica finalen i Europacupen, men måtte sjå seg slått av høvesvis AC Milan, Inter og Manchester United.

### Landslagspel

Eusébio debuterte på Portugals landslag i oktober 1961. Hausten 1965 kvalifiserte Portugal seg til sitt fyrste fotball-VM. Under VM i fotball 1966 i England spelte laget seg fram til semifinale mot vertsnasjonen, etter ein historisk kvartfinale mot Nord-Korea. Nordkoreanarane gjekk opp i leiing 3-0, før Eusébio skåra fire mål og gav Portugal sigeren 5-3. I semifinalen vart det tap 1-2 for England, men i bronsefinalen mot Sovjetunionen vart siger med 2-1. Eusébio vart toppskårar i meisterskapen med ni mål. Han spelte sin 64. og siste landskamp i 1973, bokført med 41 landslagsmål.

### Merittar

* VM-bronse i 1966 med Portugal
* Vinnar av Europacupen med Benfica i 1962
* Portugisisk serimeister med Benfica: 1961, 1963, 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1975
* Portugisisk cupmeister med Benfica: 1962, 1964, 1969, 1970, 1972

Eusébio døydde i Lisboa.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |



| * v
* d
* e
Portugal sitt landslag – VM i fotball 1966 (bronsemedalje) |
| --- |
| 
* 1 Américo
* 2 Carvalho
* 3 Pereira
* 4 Vicente
* 5 Germano
* 6 Peres
* 7 Figueiredo
* 8 Lourenço
* 9 Hilário
* 10 Coluna (kaptein)
* 11 Simões
* 12 J. Augusto
* 13 Eusébio
* 14 Cruz
* 15 Duarte
* 16 Graça
* 17 Morais
* 18 Torres
* 19 Pinto
* 20 Baptista
* 21 J. Carlos
* 22 Festa
* Landslagstrenar: Glória

 | Flagget til Portugal |
|  |
**Jarmila Kratochvílová** (fødd 26. januar 1951) er ein tsjekkisk tidlegare friidrettsutøvar som representerte Tsjekkoslovakia. Ho vart verdsmeister både på 400 m og 800 m i 1983. Kratochvílová sin verdsrekord på 800 meter frå 1983 er framleis gjeldande i 2017.

Aktiv
-----

Kratochvílová utmerkte seg ikkje som toppløpar før ho var 28 år gammal. Dei neste åra presterte ho på eit heilt anna nivå enn tidlegare. Under dei olympiske sommarleikane i Moskva tok ho sølvmedaljen på på 400 m på sterke 49,46, to år etter at ho fyrste gongen sprang under 53 sekundar på distansen. Den 6. juli 1981 sette ho i Bratislava nasjonale rekordar på både 100 m og 200 m med høvesvis 11,09 og 21,97 sekundar, fenomenale tider for ein utøvar som ikkje var spesialist på distansane. To år etter OL i Moskva tok ho ein ny sølvmedalje på 400 m då ho under europameisterskapen sette personleg rekord på 48,85, nett som i Moskva måtte ho sjå seg slått av austtyske Marita Koch.

Den 26. juli 1983 vann Kratochvílová 800 meter under eit stemne i München. Tida 1.53,28 var ny verdsrekord og er i 2017 framleis gjeldande. Fjorten dagar seinare sikra ho seg VM-gullet på distansen då ho vart klokka inn på 1.54,68 i Helsinki, nær halvtanna sekund framom sølvvinnaren og nesten tre sekund føre bronsemedaljøren i tevlinga. Dagen etter, 10. august 1983. smelte ho til med ny verdsrekord på 400 m med tida 47,99 sekundar, landskvinna Taťána Kocembová tok sølvet på 48,59, begge gjorde sitt livs løp på distansen. 400-meterrekorden vart ståande i vel to år, til dess Marita Koch presterte 47,60, også det ein verdsrekord som i 2017 har vart i over tretti år. 

Mistankar om at Kratochvílová var dopa har aldri ville lagt seg, men ingen prov har vorte lagt fram.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Utslått i semifinalane (53,93 =nr 14)
* OL 1980 i Moskva: Sølv på 400 m – 49,46, bakom Marita Koch (48,88)
* EM 1982 i Aten: Sølv på 400 m – 48,85, bakom Marita Koch (48,16) og i 4 x 400 m stafett
* VM 1983 i Helsinki: Gull på 400 m – 47,99, og 800 m – 1.54,68
* VM 1987 i Roma: Nr 5 på 800 m – 1.57,81

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jarmila Kratochvílová» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Brunryggmaursmett** |
|  |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av Brunryggmaursmett Utbreiinga av Brunryggmaursmett |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Maurfuglar Thamnophilidae |
| **Slekt:** | *Epinecrophylla* |
| **Art:** | **Brunryggmaursmett** *E. fjeldsaai* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Epinecrophylla fjeldsaai***P.L. Sclater, 1857 |

**Brunryggmaursmett**, *Epinecrophylla fjeldsaai*, er ein liten fugl i maurfuglfamilien. Denne arten lever i tropisk, fuktig skog, under 450 moh. i austlege Ecuador og i ved øvre Napo i Loreto-regionen, Peru. Han er vanleg i Yasuní nasjonalpark, Ecuador. Brunryggmaursmett er ein nyleg skildra og lite kjent art som er vanskeleg å skilje frå andre artar i same slekta. Han vart først plassert i slekta *Myrmotherula*, seinare sett inn i *Epinecrophylla*.

Brunryggmaursmett er ca. 11 cm i lengd, kjønna er ulike i fjørdrakta: hannfuglen har brun overside, underside og andlet er gråleg, strupen svart og kvitflekkete. Fjørdrakta åt hofuglen har overside som hannen, men undersida er lys brun, strupen er lysare, nesten kvit, med svarte streker. Songen er kraftig, høgfrekvent. 

Denne arten beitar i fleirartsflokkar, lågt i underskog.

Kjelder
-------

* Schulenberg, T. Stotz, D. Lane, D. O'Neill, J, & Parker, T. *Birds of Peru*. Christopher Helm, London. (2007) ISBN 978-0-7136-8673-9
* Ridgeley, Robert S. Paul J. Greenfield, *The Birds of Ecuador vol II,*  Christopher Helm London (2001) ISBN 0-7136-6117-8
* BirdLife International (2014) Species factsheet: *Epinecrophylla fjeldsaai Arkivert 2014-08-21 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 20. august 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar av brunryggmaursmett hos Internet Bird Collection
Skilt med melding om at jula kjem - «Christmas is Coming».
**Christmas is Coming** er eit engelsk barnerim og julesong som kan ha ulike melodiar.

Rimet har følgjande tekst:

*Christmas is coming, the geese are getting fat* (alternativt *the goose is getting fat*)
*Please put a penny in the old man's hat* (alternativt *please to put* eller *please do put*)
*If you haven't got a penny, a ha'penny will do*
*If you haven't got a ha'penny, then God bless you!*

Bakgrunn
--------

Teksten har ukjend opphav. Han blei gjeven ut i *Bye-Gones* i 1882, eit tidsskrift knytt til Wales og nærområda. Han blei også publisert i boka *Shropshire Folklore* året etter, der han skal ha blitt samla inn i Oswestry. Omtalen av gås som julemåltid peiker på eit opphav frå georgiansk tid eller viktoriatida, då dette blei vanleg.
Songen blei nedteikna som del av eit rim knytt til Guy Fawkes- eller bonfire night den 5. november i Oldham ved Manchester i 1945.

Oppfordringa om å gje småpengar i ein hatt gjer at songen blir knytt til almissegjeving, som også er vanleg rundt juletider. Ifølgje songomtalen til The Kingston Trio blir songen ofte framført medan ein sender ein hatt rundt for å ta imot pengegåver.

Melodi
------

Songen kan framførast til mange ulike melodiar. Han kan også syngast som kanon. Han kan syngast til ein tradisjonell melodi som er ein variant av den engelske dansemelodien kjend som «Country Gardens». Det finst også melodiar komponert av forfattaren Edith Nesbit, Henry Walford Davies og Nick Reynolds.

Innspelingar
------------

The Kingston Trio spelte inn songen som ein kanon med tittelen «A Round About Christmas» til julealbumet *The Last Month of the Year* frå 1960.
Harry Belafonte gav ut ein versjon på sitt julealbum  *To Wish You a Merry Christmas* frå 1962.
For fjernsynsprogrammet Muppetshow og det tilhøyrande albumet *John Denver and the Muppets: A Christmas Together* frå 1979 blei det laga ein calypsoaktig versjon.

Inspirasjon
-----------

Teksten har vore utgangspunkt eller inspirasjon for nye versjonar og songar, som Christmas in the Old Man's Hat av Noel Mcloughlin og Christmas Is a-Comin', skriven av Frank Luther og framført av Bing Crosby.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Origins: Christmas is Coming [revised, updated 11-12-14]», *TreasuryIslands*, 13. desember 2012, arkivert frå originalen 14. desember 2017, henta 13. desember 2017
2. ↑  «A Guy Fawkes Rhyme», *Journal of the English Folk Dance and Song Society* (English Folk Dance + Song Society) **4**: 258, 1945
3. ↑  *The Last Month of the Year (Capitol T/ST-1446) LINER NOTES*, lazyka.com, arkivert frå originalen 25. september 2018, henta 20. desember 2017
4. ↑  
*Christmas is coming*, Singing Together, Autumn 1984, BBC Publications
5. ↑  «CHRISTMAS IS COMING lyrics \*\*\*». *www.carols.org.uk*. Henta 13. desember 2017.
6. ↑  William E Studwell; Frank Hoffmann; B Lee Cooper (2012), *The Christmas Carol Reader*, Routledge, s. 141
7. ↑  «Christmas Is Coming – Nursery Rhymes». allnurseryrhymes.com. Henta 13. desember 2017.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Christmas Is Coming» frå Wikipedia på engelsk, den 20. desember 2017.*
**Rune Brattsveen** (fødd 5. april 1984) er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Nordre Land som vann VM-gull og -sølv med Noreg i høvesvis 2012 og 2008.

### Aktiv

Brattsveen debuterte i verdscupen i skiskyting i desember 2007 i finske Kontiolahti, og imponerte ved å verte nummer ni på sprintdistansen og fem på jaktstarten dagen etter. Femteplassen skulle vise seg å verte hans aller beste individuelle plassering i verdscupen, men i stafett fekk han vere med på triumfar i Ruhpolding i januar 208 og i Hochfilzen i desember 2011.

Under VM i skiskyting 2008 i Östersund gjekk Brattsveen den andre etappen på det norske laget som tok sølv i 4 x 7,5 km stafett og vart nummer 11 i fellesstarten. Fire år seinare fekk han gå den andre etappen i 4 x 7,5 km stafett for Noreg i VM i skiskyting 2012 i Ruhpolding. Saman med Ole Einar Bjørndalen, Tarjei Bø og Emil Hegle Svendsen vart han verdsmeister, eit halv minutt framom Frankrike sitt mannskap. Seinare i 2012 vann Brattsveen fellesstarten og fekk bronsen i 20 km då noregsmeisterskapen 2012 fann stad i Saupstad ved Trondheim, hans einaste individuelle NM-medaljar.

Brattsveen la opp etter 2014-sesongen, etter lengre tids sjukdom.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rune Brattsveen» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mars 2016.*
Indigopulver.
**Indigo** er ein mørk blåfiolett farge som ein kan utvinne frå indigoplanten *Indigofera anil*. Ordet *indigo* er lånt frå spansk og tyder 'indisk'. Fargen har fått namnet sitt fordi naturleg indigo vert utvunne i Bengal i Aust-India. Indigofargen er med i fargespekteret og har bølgjelengder rundt 500-520 nm. Han er rekna blant dei sju fargane i regnbogen. 

Fargestoffet er funne brukt i band hos mumiar i Egypt. Syntetisk indigo kom på marknaden rundt 1900 og vert i dag mellom anna bruka til farging av dongeri.

Indigo i kulturen
-----------------

«Indigo» er namnet på ein mann kledd i indigofarga klede i barnetv-serien om *Gullars*.

Kjelder
-------

1. ↑  Rosen, Joe (26. juni 2017). «Encyclopedia of Physics». Infobase Publishing – via Google Books.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Indigo» frå Wikipedia på bokmål, den 22. august 2009. Bokmålsartikkelen oppgjav som kjelde:*
	+ Bertsch McGrayne,Sharon: *Prometheans in the lab*, McGraw-Hill, 2002, ISBN 0-07-140795-2
**Brunt-Väisälä-frekvensen** eller oppdriftsfrekvensen blir brukt i atmosfærisk dynamikk eller oseanografi om frekvensen som ein pakke vil svinge opp og ned med rundt likevektspunktet i eit statisk stabilt luft- eller vasslag. 

{\displaystyle N\equiv {\sqrt {{\frac {g}{\theta }}{\frac {d\theta }{dz}}}}}, der \theta  er potensiell temperatur, g er den lokale tyngdeakselerasjonen og {\displaystyle z} er høgda.
I havet der salinitet er viktig, eller i ein ferskvassinnsjø som er i ferd med å fryse til og tettleiken ikkje er ein lineær funksjon av temperaturen, har ein

{\displaystyle N\equiv {\sqrt {-{\frac {g}{\rho }}{\frac {d\rho }{dz}}}}}, der {\displaystyle \rho }, potensiell tettleik, er avhengig av både temperatur og salinitet.

Kontekst
--------

Dynamiske prosessar der Brunt-Väisälä-frekvensen blir brukt er adiabatiske og innanfor stabile lagdelte hydrostatiske væsker. Viss ein pakke blir forskyvd vertikalt i ei slik væske, vil den akselerere tilbake til utgangspunktet på grunn av oppdriftskrafta. Viss omgivnadane hadde vore statisk ustabile ville ikkje pakken ha gått tilbake til utgangspunktet, men i staden halde fram i den retninga pakken blei forskyvd.
| **Torre del Greco** |
| --- |
| Hamna i Torre del GrecoHamna i Torre del Greco Hamna i Torre del Greco |
| Plassering |
| 

Torre del Greco is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Campania  Napoli |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  30 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2001)   - folketettleik | 90 607   3097/km² |
| Koordinatar | 40°47′″N 14°22′″E﻿Koordinatar: 40°47′″N 14°22′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 80059, 80040 |
| Telefon-retningsnummer | 081 |
| **Nettstad:** www.comune.torredelgreco.na.it |

**Torre del Greco** (it. 'det greske tårnet') er ein by i provinsen Napoli i regionen Campania i Italia og har om lag 90 000 innbyggjarar. Folket i byen snakkar ein spesiell dialekt kalla *torrese*, og stundom *corallini*. 

Aleksandr A. Ivanov: *Torre del Greco nær Pompeii*, 1846.
Greske og spanske tradisjonar har påverka kulturen i byen.

Torrese
-------

Torrese er ein dialekt som er mykje påverka av greske og spanske ord og som vert rekna som uforståeleg for folk i Nord-Italia. Ordet for 'jente' i torrese er til dømes *guagliona* og for 'gut' *guaglione*. Dei tilsvarande italienske orda for gut og jente er *ragazzo* og *ragazza*. Begge torrese-orda kjem frå det gamle greske ordet for gut og jente som ein finn på den greske øya Rhodos, som dei napolitanske grekarane kom frå.

Folk frå Torre del Greco
------------------------

* Gino D'Acampo (f. 1976), kokk, programleiar på fjernsyn

Bakgrunnsstoff
--------------

* torreweb.it
* torremania.it
*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Torre del Greco» frå Wikipedia på engelsk, den 16. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Indra på elefanten Airavati. Sørindisk illustrasjon frå rundt 1820.
Utskjering av Indra frå tempelkomplekset Sambor Prei Kuk i Kambodsja.
**Indra** (sanskrit इन्द्र) er ein vedisk gud som tidlegare var svært viktig innan hinduismen. Han er kongen av devaene og Himmelen, med krig og vêr, særleg regn og torevêr, som sine viktigaste område. I dag er ikkje guden tilbeden, men han er framtredande i mange hindumyter, og 250 hymne i Rigvedaen — ein fjerdedel — er tileigna han.

Indra svarar til Tor i norrøn gudetru og til Zevs og Jupiter i gresk og romersk mytologi. Medan han i dag er erstatta av gudar som Sjiva og Visjnu, tok han sjølv plassen til dei eldre gudane Varuna og Dyaus.

Familie
-------

Indra var son av Dyaus og Prithvi og gift med Satsji (Indrani). Dei hadde ungane Djayanta, Midhusa, Nilambara, Rbhus, Rsabha og Sitragupta. I tillegg var Indra far til apekongen Vali, helten Ardjona med Kunti og dei stormfulle marutane med Diti. Han blir òg nemnd som far, men òg som bror, til solguden Surya.

Skildring
---------

Indra skal vera stor og kraftig med lange armar og raudleg hår og skjegg — men mange statuar av han er skjegglause. Han rir elefanten Airavata og held våpenet vadjra, ein torekile. 

Guden held til på toppen av fjellet Meru, i Svarga, som er å likna med Valhall eller Himmelen. Han drikk gjerne den heilage drikken soma, som hjelper han til å utføra heltedådar.

Soger
-----

Det største verket til Indra var å drepa den demonske draken Vritra, som hadde teke til seg alle dei viktige levemidla i verda, som lys, vatn og kyr.

Guden opptrer òg i audmjukande forteljingar. I *Ramayana* blir det fortald at han, ved å forkle seg som mannen hennar, hadde samleie med den vakre Ahalya. Ektemannen Gautama kom tilbake og oppdaga Indra, fortsatt forkledd, på veg ut. Ettersom Gautama var ein mektig rishi hadde han makt til å forbanna Indra og gjorde det — ved å gje han tusen kvinnelege kjønnsorgan over heile kroppen. Desse blei seinare forandra til auge.

Indra i andre religionar
------------------------

Indra er kjend som Thagyamin, kongen av nat-åndene i burmesisk tradisjon. og som Taishakuten i japansk gudetru, der han er ein viktig vernargud.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring og bilde av Indra

### Kjelder

* en:Indra


| * v
* d
* e
Gudar frå vedisk tid |
| --- |
| Indra**·** Agni**·** Soma**·** Varuna**·** Mithra**·** Usjas**·** Vaju**·** Surya**·** Jama**·** Vak**·** Dyaus**·** Tsjandra**·** Nirrti**·** Tvasjtr |
| *Sjå òg hindugudar* |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Koordinatar: 54°26′S 36°12′W﻿

**Buxtonbreen** er ein isbre som flyt nordaust mellom Heaneybreen og Cookbreen, på nordkysten av øya på Sør-Georgia, like sør for Mount Skittle. Fronten av Buxtonbreen ligg i Saint Andrews Bay. Buxtonbreen ligg nær Rossbreen, som er ei grusstrand som er att etter at breen trekte seg attende. 

Buxtonbreen vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1987 etter tre medlemmar av Buxton-familien: Major Aubrey Leland Oakes Buxton (Baron Buxton av Alsa), Pamela Mary Birkin (baronesse Buxton av Alsa) og dottera deira Lucinda Catherine (Cindy) Buxton i FRGS som vitja Sør-Georgia i mars 1982.

Plante- og dyreliv
------------------

Det er ein hekkeplass for kongepingvin nær enden av Buxtonbreen ved Saint Andrews Bay. Denne fuglekolonien har meir enn 100 000 pingvinar. På grunn av den lange yngletida er kolonien alltid okkupert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Buxton Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 24. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Buxtonbreen». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 28. desember 2013.
2. ↑  «Buxtonbreen». *Australian Antarctic Data Centre*. Henta 28. desember 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Saint Andrews Bay Arkivert 2016-10-11 ved Wayback Machine.
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Buxtonbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Jonas Nilsson** (fødd 7. mars 1963) er ein svensk tidlegare alpin skirennar frå Hedemora som vart verdsmeister i slalåm i 1985.

### Aktiv

Nilsson vart i 1981 junior-europameister i slalåm. Slalåmspesialisten melde seg på verdseliten i greina i OL-sesongen 1984. Under Vinter-OL 1984 i Sarajevo vart han nummer fire, einast fem hundredels sekund bakom bronsemedaljøren.

Storfavoritten Marc Girardelli leia slalåmrennet i VM i alpine greiner 1985 i Bormio etter den fyrste omgangen. Med bestetid i andre omgangen overraska Nilsson med å verte verdsmeister i slalåm, seks hundredels sekund framom Girardelli. 

Den 16. desember 1985 vann Nilsson i Madonna di Campiglio det fyrste av to verdscuprenn, begge i slalåm. Verdscuptriumf nummer to kom i Kranjska Gora i byrjinga av januar 1990.

Nilsson vart nummer seks i yndlingsgreina under vinterleikane 1988 i Calgary, nummer fem i VM i alpine greiner 1989 og avslutta med ein åttandeplass i 1992-OL i Albertville. Han la deretter bort konkurranseskia.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Jonas Nilsson» frå Wikipedia på svensk, den 4. januar 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Figuren til venstre syner effusjon, medan figuren til høgre syner diffusjon.
**Effusjon** er lekkasje av gass gjennom ei lita opning. I prosessen strøymer individuelle molekyl gjennom opninga utan å kollidere med andre molekyl. Dette skjer om diameteren til holet er langt mindre enn midlare fri bane for molekyla. I følgje Grahamlova er raten gassane effunderer (t.d. kor mange molekyl som passerer gjennom holet per sekund) avhengig av molekylvekta. Gassar med låg molekylvekt effunderer raskare enn gassar med høg molekylvekt. For to gassar med same temperatur {\displaystyle T} (og same spesifikke varme), og dermed same kinetiske energi er kvadratisk middelverdi av molekylfarten, {\displaystyle v\_{\rm {rms}}}, til kvar gass gjeven med denne likninga

{\displaystyle {\frac {3}{2}}k\_{\rm {B}}T={\frac {M}{2}}v\_{\rm {rms}}^{2}}
der {\displaystyle k\_{\rm {B}}} er Boltzmannkonstanten. Lettare molekyl har dermed høgare fart. Dette fører til at fleire molekyl passerer gjennom holet per tidseining. Dette er årsaka til at ein ballong fylt med hydrogen, som har låg molekylvekt, slepp ut gassen raskare enn ein lik ballong fylt med oksygen, som har høgare molekylvekt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Effusion» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  K.J. Laidler and J.H. Meiser, Physical Chemistry, Benjamin/Cummings 1982, p.18

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grahamlova Arkivert 2013-07-25 ved Wayback Machine.