recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Petter Moen
**Petter Moen** (14. februar 1901–8. september 1944) var ein norsk aktuar og motstandsmann frå Drammen.

Far til Moen var lokomotivførar. Sjølv tok han eksamen artium og frå 1920 arbeidde han i forsikringsselskapet Idun i Oslo, etter ei tid i ei aktuar-stilling. Under den tyske okkupasjonen av Noreg tok Moen del i den illegale motstanden, særleg som distributør og produsent av illegale aviser og trykksaker. Frå 1943 hadde han ei sentral rolle i dette arbeidet i Oslo. Etter kvart lukkast Gestapo å rulle opp ulike illegale nettverk og Moen og fleire andre vart arrestert 3. februar 1944. Medan han sat fengsla på politistasjonen Møllergata 19 skreiv Moen dagleg i kode på toalettark som han gøymde, desse kom for ein dag etter krigen var over. Petter Moen vart i september 1944 send til fangenskap i Tyskland med skipet «Westphalen». Han omkom då skipet forliste utanfor Marstrand i Sverige den 8. september.

*Petter Moens dagbok* kom ut i 1949, og er omsett til fleire språk.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Hans Peter Jenssen** (1. februar 1797–2. april 1868) var ein norsk kjøpmann og stortingsmann frå Trondheim. Han var far til Hans Peter Jenssen og Anton Jenssen, medan Nicolai Jenssen var ein eldre bror.

H.P. Jenssen var son til ein grosserar. Saman med fleire brør eigde han firmaet Jenssen & Co. i Trondheim. Han var elles styreleiar i både Trondheim Sparebank, og «direktør» for Røros og Selbu verk og for Nordenfjeldske dampskipsselskap, samt i mange år medlem i Trondheim bystyre.

Jenssen møtte fyrste gongen på Stortinget i 1842-sesjonen som suppleant i staden for Jacob Gram og valkrinsen Trondhjem. Sidan var han vald representant frå valkrinsen Trondhjem og Levanger på stortinga 1845, 1851, 1859-60 og 1862-63, dessutan møtte han som suppleant/varamann på Omframtstortinget 1858 frå 29. mai. I 1864 melde han forfall til omframtstortinget grunna sjukdom. På Stortinget var Jenssen medlem i Næringskomite nr 2 i 1842 og 1845 og sekretær i 1851. Vidare var han medlem av Lagtinget i 1845,1851, 1859-60 og 1862-63. Han var også medlem 1851 i Jarnbanekomiteen og 1860 i Valkomiteen, samt formann i Bankkomiteen både i 1859-60 og 1862-63. I 1845 var Jenssen medlem av Riksretten som frikjende statsråd Jørgen Herman Vogt, og i 1860 av deputasjonen Stortinget sende til kryninga av Karl III i Stockholm.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Hans Peter Jenssen (1797–1868) NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
| Arundel  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Arundel is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | West Sussex |
| Distrikt | Arun |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 3 408 |
| Koordinatar |  50°51′″N 0°33′″W﻿Koordinatar: 50°51′″N 0°33′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | BN18 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1903 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Arundel**
 |

**Arundel** er ein marknadsby i West Sussex i England. Han ligg i området South Downs, ved elva Arun som han har gjeve namn til.

Byen ligg ved ein viktig vadestad i elva Arun. Normannarane bygde Arundel Castle for å forsvare denne strategisk viktige staden. Etterkvart voks det opp ein by sør for slottet. Seinare fekk elva, som opphavleg heitte Tarrant, nytt namn etter byen.

Bydistriktet var eit av dei 178 som vart reformert gjennom *Municipal Reform Act 1835*. Han vart i 1974 ein del av distriktet Arun, og er eit verdsleg sokn innanfor distriktet.

Arundel ligg nord for hovudvegen A27, medan Arundel stasjon betener Arun Valley Line.

I 2004 fekk Arundel status som Fairtrade Town.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arundel» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Hans Kristian Seip** (fødd 6. november 1881 i Røyken, død 25. mars 1945 i Lærdal) var ein norsk politikar som representerte Venstre og Avholdspartiet. Han var opphavleg frå Røyken, men flytta til Bergen i 1915.

Hans Kristian Seip tok eksamen ved Kristiania tekniske skule i 1900 og studerte i Sveits 1902-1903. Han jobba for Statens vegstell frå 1900 til 1915, vart tilsett som avdelingsingeniør i Bergen i 1915 og tok til i stillinga som vegsjef i Bergen i 1921.

Seip var ordførar i Bergen for Avholdspartiet mellom 1923 og 1924, og mellom 1925 og 1930 var han vararepresentant til Stortinget for Venstre. I 1929 vart han tilsett som fylkesmann i Sogn og Fjordane, ei stilling han hadde til han vart avsett av den tyske okkupasjonsmakta i 1941. Seip var òg stortingsrepresentant frå 1934 til han døydde i 1945.

Det står ein minnestein på grava til Hans Seip i Fjærland. Denne vart reist og avduka søndag, 19. juni 1949.

Kjelder
-------

* Sogn og Fjordane fylkeskommune/Fylkesarkivet: Minnestein over fylkesmann Hans Seip Arkivert 2012-03-17 ved Wayback Machine.
* NRK Sogn og Fjordane Fylkesleksikon, Hans Seip

---

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Seip» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Artur Partyka i 2014
**Artur Jerzy Partyka** (fødd 25. juli 1969) er ein polsk tidlegare friidrettsutøvar frå Stalowa Wola som tevla i høgdehopp. Han vart europameister i øvinga i 1998, etter tidlegare å ha vunne to VM-sølv, eitt OL-sølv og eitt EM-sølv, samt ein OL-bronse og ein VM-bronse. Partyka tok medalje i sju store, internasjonale meisterskap på rad; 1992-98.

Aktiv
-----

Partyka fekk ein sølvmedalje i innandørs-VM 1991 med eit hopp på 2,37 m. Same året deltok han i VM i friidrett 1991 i Tokyo og vart nummer 12. Han deltok så i OL 1992 i Barcelona og hoppa 2,34 m, eit resultat som heldt til delt bronsemedalje med Hollis Conway og Tim Forsyth.

I VM 1993 hoppa Partyka 2,37 m og tok sølvmedaljen bak Javier Sotomayor som tok seg over 2,40 m. Også i EM 1994 fekk han sølv, då med 2,33 m, to centimeter lågare enn gullvinnaren, nordmannen Steinar Hoen.

I VM 1995 i Göteborg tok Partyka endå ein medalje, då vart det bronse med 2,35 m, to centimeter under Troy Kemp og Sotomayor. Året etter vart det sølv i OL i Atlanta, gullmedaljen gjekk til USA-amerikanaren Charles Austin som svinga seg over 2,39 m. I same sesongen sette Partyka personleg rekord på 2,38 m i eit stemne i den tyske byen Eberstadt. Under VM 1997 i Aten tok han ein ny sølvmedalje, atter fann han sin overmann i Sotomayor.

Partykas siste internasjonale meisterskap vart EM 1998 i Budapest. For fyrste og einaste gong vann han gullmedaljen. Han var ein av to mann som klarde 2,34 m. 

Han vart polsk meister 12 gongar på rad, 1989-2000.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa (2,19 m)
* EM 1990 i Split: Nr 11 – 2,24 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 12 – 2,24 m
* OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje – 2,34 m, delt med to andre utøvarar
* VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 2,37 m, bakom Javier Sotomayor (2,40 m)
* EM 1994 i Helsingfors: Sølvmedalje – 2,33 m, bakom Steinar Hoen (2,35 m)
* VM 1995 i Göteborg: Bronsemedalje – 2,35 m, framom Steinar Hoen og Steve Smith (2,35 m)
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 2,37 m, bakom Charles Austin (2,39 m)
* VM 1997 i Aten: Sølvmedalje – 2,35 m, bakom Javier Sotomayor (2,37 m)
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 2,34 m, framom Dalton Grant (2,34 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Artur Partyka» frå Wikipedia på tysk, den 18. oktober 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (polsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
**Petter Amundsen** (fødd i 1962)[*treng kjelde*] er ein norsk organist og forfattar som også vert omtalt som amatørkryptograf.

Amundsen er organist ved Holmenkollen kapell i Oslo.

Shakespeare-teori
-----------------

Amundsen er kjend for spekulative teoriar om William Shakespeare, mellom anna at Francis Bacon, saman med nevøen sin Henry Neville og det løynlege brorskapet rosenkrossordenen, var dei eigentlege forfattarane av verka til Shakespeare. Teorien fekk brei omtale i eit program på NRK.

I 2009 kom TV-serien *Shakespeares skjulte koder* ut. Serien hadde fire episodar og handlar om det same som boka. Her vart sjåarane med Amundsen til øya Oak Island. Den britiske Shakespeare-eksperten Stanley Wells kalla teorien for ein «intellektuell leik». Den 13. april 2012 hadde ein film om hypotesane til Amundsen, *Shakespeares skjulte sanning*, premiere i ei rekkje norske byar.

Utgjevingar
-----------

I eit samarbeid med forfattaren Erlend Loe gav Amundsen i 2006 ut boka *Organisten.* I boka står det om Amundsens kodefunn, teknikkar og fremgangsmåter. 

I 2012 vart det utgjeve ei E-bok skrivem av Amundsen, *Oak Island and the Treasure Map in Shakespeare*.

* 2015 - Slank.iSofa. Hvordan bli slank og sunn uten mas.
* 2017 - Jakten på Selandergården, en vandring i Tordivelen flyr i skumringens rike.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Petter Amundsen» frå Wikipedia på bokmål, den 5. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Aftenposten: «Derfor er jeg kristen»
* Dagbladet: «Hevder han har funnet løsningen på Shakespeare-gåten»
* NRK: «Organisten»
* NRK: «Ein fantastisk historie»
* NRK: «Skeptiske til Shakespeare-teori»
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Drontar».*

**Drontane** (*Ráphidae*) er eit fugleslag som sokna til duvefuglane, men som hev dåe ut. Dette var store fuglar som ikkje var føre til å fljuga, og som ikkje hadde serlege likskapar med duvor av i dag elles helder. Drontane var helst klumpute å sjå til og vanta venger. Dette gjorde deim so hjelpelause i møte med menneske, dei endå kunde fangast med berre nevane. Sidan kjøtet på dronten visstnog var godt på smak, vart dei veidde ned av europearane. Der fanst tri artar drontar, og dei livde på øyar i Indiahavet nære Madagaskar. Alle tri artane vart med kvart rudde ut etter at europeiske sjøfolk kom til øyane.

Dei tri artane var:

* Dronten (*Rálphus cucullátus*) som vog innpå 20-25 kg og livde på Mauritius. Sidsten av denne arten vart drepen i 1681.
* Eremittfuglen elder reuniondronten (*Ráphus solitárius*) som livde på Réunion. Denne arten liktest mykje dronten på Madagaskar, men var kvit flekkjomtil. Denne arten do ut i 1746.
* Solitærfuglen elder rodriguesdronten (*Pezóphaps solitária*) som livde på Rodriguez. Arten var litegrand mindre en hine drontane. Sidste solitæren do ikring 1790.

Peikar ut
---------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Hn/Drontar**
**Hans Rasmus Astrup** (17. april 1831–19. februar 1898) var ein norsk industrigründer, politikar og filantrop.

Astrup var i si tid Noregs rikaste mann. Kometkarrieren hans hadde djupe røter i norsk næringsliv. Etter kvart som voksteren ved landets største industriverksemd, Røros kobberverk, smadra den gamle distriktsdominansen til Hov i Ålen, vart dei gamle setervollane busette. Unge Svend Nesvoll drog frå Ålen til Kristiansund og vart bakarmeistar der. Han kalla seg Svend Vold og vart ein innflytelserik mann. Han var den fyrste som skaffa byen eit skikkeleg vassverk. Ruinane av dette vassverket vart seinare kalla Voldvannene. Dette var morsfolket til Astrup. Far hans var kaptein i Molde.

Unge Astrup drog til Barcelona. Etter borgarskule og handelskontor i Kristiansund, vart han 20 år gammal betrudd å sigle ei skute klippfisk til Spania. Fire år seinare byrja han eiga fiskeforretning i Barcelona. 

Etterkvart slo Astrup og kompanjongen N. Sørensen seg på trelast. Hovudforretninga var Skutskär bruk ved Gävle i Sverige, der Dalelven kjem ned frå dei store svenske skogane der jarnvinna i si tid la grunnlaget for den svenske industrien. I 1873 løyste Astrup kompanjongen ut. Tolv år seinare selde han verksemda si. Han flytta heim til Noreg, der han kjøpte Meråker bruk, eit likande kompleks som det han hadde drifta i Sverige. Det var som om slektssusen frå grensebygda Ålen fylgde han i all hans ferd.

Astrup leia Arbeidsdepartementet 1885–1888. I dei dagar var det eit framleis eit sjeldsyn å verta statsråd utan akademisk utdanning. Men Astrup ruvde no i samfunnslivet; rik, vennesæl og gåvmild som få. Han hadde sterke kulturelle interesser, var mange kunstnarars ven og mesén. Han ivra sterkt for grunnlegginga av Nationaltheatret i hovudstaden. Han sat på Stortinget for Kristiansund og Venstre 1889–1891 og 1895–1897. Det herskapelege huset hans i Oslo var næraste granne til både den tyske, franske og engelske ambassaden. Arvingane hans gav det til Videnskapsakademiet.

Kjelder
-------

* Anders Reitan: *Ålen*, 1936.
* Reidar Sevåg: *Statsråd H.R.Astrup*, 1967.
* Biografisk informasjon om Hans Rasmus Astrup (1831–1898) NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF
* GND

 |
**Malgorzata Piotrowska** (fødd 18. januar 1957) er ein polsk-norsk illustratør og forfattar fødd i Warszawa i Polen og busett i Noreg sidan 1987. 

Piotrowska har utdanning frå Kunstakademiet i Warszawa. Ho har illustrert ei svært stor mengde biletbøker, både med eigne og andre sine tekstar. Bileta hennar er kjenneteikna av naivistiske figurar, ein fri og fargesterk akvarellteknikk og påverknad frå aust- og mellomeuropeisk bilettradisjon.

Piotrowska fekk Ordknappen i 2007 for *Spurvegutten*. I 2016 fekk ho Brageprisen i open klasse, sakprosa for born og unge saman med forfattaren Gudny Ingebjørg Hagen for *Fest og feiring*.

Kjelder
-------

1. ↑  «Vinnere av Brageprisen 2016». Brageprisen.no. 23. november 2016. Henta 6. september 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Meir grundig biografi og bibliografi Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Malgorzata Piotrowska i Galleri BBB (Fredrikstad bibliotek sitt nettgalleri av barnebokillustrasjonar) Arkivert 2005-08-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Kart over medlemsland i OSSE
**Organisasjonen for tryggleik og samarbeid i Europa** (OTSE eller OSSE, «for sikkerheit») er ein internasjonal tryggleiksorganisasjon som fokuserer på konflikthandtering. OSSE jobbar med å hindra at konfliktar oppstår, meklar i konfliktar som har oppstått og bistår òg med gjenoppbygging etter at ein konflikt er avslutta. 

Organisasjonen har 56 medlemsland frå Europa, Sentral-Asia og Nord-Amerika. Han blei grunnlagd med verknad frå 1. januar 1995 som ei forlenging av Helsingforsprossessen, som starta med eit møte i den finske hovudstaden Helsingfors i 1975. Føremålet var å vera ein møtestad for aust og vest under Den kalde krigen.

OSSE har hovudsetet sitt i Wien. Formannskapet roterer mellom medlemslanda, og blir halde av utanriksministeren i det valde landet. Under Kosovokrigen var den norske utanriksministeren Knut Vollebæk formann for OSSE.

Historie
--------

**Konferansen for tryggleik og samarbeid i Europa** (**KSSE**) var opphavet til OSSE. KSSE blei skipa i 1973 og bar dette namnet fram til namnebytet i 1995. KSSE vart særleg kjend for Helsingfors-konferansen i 1975, som fastslo tesen om at grensene i Europa var ukrenkelege.

Då demokratiske opposisjonspolitikarar i USA kravde internasjonale valobservatørar under presidentvalet i USA i 2004, blei OSSE invitert til å observera for å sjå at alt gjekk rett for seg under valet.

Under krigen i Donbass i Ukraina frå 2014 tok organisasjonen ei viktig observasjonsrolle.

Kjelder
-------

1. ↑  «Secretary General». OSCE.org. 20 June 2011. Henta 18. februar 2015.
2. ↑  Galbreath, David J. (2007). *The Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE)*. New York, NY: Routledge. ISBN 9780203960943.  Oppgjeve av Engelsk Wikipedia.
3. ↑  «Latest from OSCE Special Monitoring Mission (SMM) to Ukraine based on information received as of 18:00 (Kyiv time), 16 February 2015, KYIV» (17 February 2015), OSCE.org

---

* *Denne artikkelen bygger på «Organisasjonen for sikkerhet og samarbeid i Europa» frå Wikipedia på bokmål, den 17. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Norge og OSSE ved Utanriksdepartementet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Hans Hansson Skikkelstad** (4. september 1789–29. mars 1843) var ein norsk gardbrukar, industrireisar og stortingsmann frå Vardal i Oppland. Han var svigerfaren til Ole Mustad.

Skikkelstad var frå garden Bråstad i Vardal, der far hans var garbrukar. Sjølv var han frå 1809 gardbrukar på Skikkelstad i heimbygda. Ei tid var han i tillegg med på å forpakte Gjøvik glasverk. I året 1832 grunnla han og ein kompanjong *Brusveen staaltraad- og spikerfabrik* ved Hunnselva i Vardal. År 1838 busette han seg på garden Brusveen.

Skikkelstad var 4. representant frå Kristians amt på Stortinget i 1833, medlem av militærkomiteen. Ved det førre stortingvalet, 1830, vart han vald til 2. varamann. 1838-39 var han den fyrste ordføraren i Vardal. 

Han døydde på garden sin, Brusveen i Vardal, i 1843. Industriverksemda gjekk då over til svigersonen Ole Mustad, som seinare vart til firma *O. Mustad & Søn*.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Kyrjkjebok for Vardal 1831-53.
* Biografisk informasjon om Hans Skikkelstad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Malin Ewerlöf** (fødd 2. juni 1972) er ein svensk tidlegare friidrettsutøvar frå Gävle. Ho vann sølvmedaljen på 800-meteren under Friidretts-EM 1998 i Budapest.

### Aktiv

Ewerlöf sprang inn til siger i juniorklassa både i VM i terrengløp 1989 og på 1500 meter ved EM 1991. Ho lukkast ikkje ta seg til meisterskapsfinale i seniortevling før 1997. Den sommaren sette ho personleg rekord på 1500 meter med 4.05,4 ved eit stemne i Luzern. Under verdsmeisterskapen 1997 i Aten enda ho på tiandeplassen på distansen. Ved europameisterskapen 1998 i Budapest sette Ewerlöf med tida 1.59,44 svensk rekord i semifinalane. I finalen overraska ho med å ta sølvmedaljen, over sekundet bak den suverene vinnaren frå Russland.

Perioden 1990-99 vann Ewerlöf 1500-meteren i sju svenske meisterskap og 800-meteren i seks. Ho sikra seg elles fire SM-gull i terrengløp og sigra i 2005 i SM i maratonløping.

### Medalje og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1994 i Helsinki: Utslått i semifinalane på 800 m (2.02,28=nr 15)
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i forsøka på 800 m (2.02,28=nr 23)
* OL 1996 i Atlanta: Utslått i kvalifiseringa på 1500 m (4.13,8=nr 18) og i forsøka på 800 m (2.01,61=nr 22)
* VM 1997 i Aten: Nr 10 på 1500 m – 4.08,6
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje på 800 m – 1.59,61, bakom Jelena Afanasjeva (1.58,50)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa på 1500 m (4.07,6=nr 18)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Malin Ewerlöf» frå Wikipedia på svensk, den 20. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Malin Ewerlöf» (på engelsk). Olympedia. Henta 5. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* LIBRIS

 |
Flyfoto over delar av Mombasa
**Mombasa** er ein by i Kenya. Med vel 915 000 innbyggjarar (2009) er han den nest største byen i landet, og den største hamnebyen i Aust-Afrika. Han vart grunnlagd på den no landfaste Mombasaøya, straks sør for ekvator. Byen er også senter for eit 230 km² stort administrativt distrikt, som også ber namnet Mombasa.

Byen er eit stort handelssenter med kaffihandel, næringsmiddel- og kjemisk industri, stålverk, aluminiumsvalseverk, oljeraffineri, sementfabrikk. Turismen spelar ei viktig rolle, og byen har internasjonal flyplass.

Ibuarane i Mombasa er for det meste swahilitalande av Miji Kenda-folket, men gjennom hundreåra har det vore ei større tilflytting av arabarar og indarar. I dei siste tiåra har mange kome flyttande frå det kenyanske innlandet til hamnebyen.

Namnet på byen kjem av arabarane sitt gamle namn på han; Manbasa.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mombasa» frå Wikipedia på bokmål, den 13. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Mona Evjen** (fødd 13. februar 1955) er ein norsk friidrettsutøvar frå Bodø. Evjen var i mange år den beste kvinnelege sprinteren i Noreg, og i tillegg til total dominans på 100 meter og 200 meter, hevda ho seg også godt på 400 meter. Med heile 21 individuelle NM-titlar er ho ein av dei mestvinnande friidrettsutøvarane i Noreg, og ho har nesten like mange stafettgull. Hennar personlege bestetid på 200 meter stod i 2009 framleis som norsk rekord. I tillegg var Evjen med på laga som framleis held noregsrekordane på 100, 200 og 400 meter stafett.

Trass suksessen i Noreg nådde Evjen aldri heilt opp i internasjonal samanheng, og kom aldri lenger enn til ein semifinale i EM i 1982.

Etter at friidrettskarrieren var over busette Mona Evjen seg i Stavanger, og har mellom anna jobba som rådmann i tidlegare Rennesøy kommune.

Personlege rekordar
-------------------

| Distanse | Tid | År |
| --- | --- | --- |
| 100 meter | 11,58 | 1982 |
| 200 meter | 23,31 | 1982 |
| 400 meter | 53,89 | 1980 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mona Evjen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå byen Petsjora.* 

**Petsjora** (komi og russisk печора) er ei stor elv i det europeiske Russland, i Republikken Komi og i Nenetsia. Petsjora er 1809 km. lang, og har eit nedbørsfelt på 325 000 km². Det er stor skipsfart på Petsjora.

Petsjora har kjeldene sine i Uralfjella aust for Ust-Iljitsj, søraust i Komi, og renn nordover gjennom Jaksja, Ust-Ilytsj, Troitsko-Petsjorsk, Vuktyl, Petsjora og Narjan-Mar før ho ved Nosovaja renn ut i Petsjorahavet i Barentshavet. Kjeldene til Petsjora og sideelva Ilytsj er eit verna naturområde kalla Petsjora-Ilytsj naturresrvat.

På 1990-talet var det store oljeutslepp på oljeselskapet Komineft si røyrleidning, noko som førte til stor ureining av Petsjora. 

Dei største sideelvane hennar er Unja, Nordre Mylva, Lemju, Kozjva, Lyzja, Izjma, Pizjma, Vel, Tsilma og Sula frå venstre, samt Ilytsj, Sjtsjugor, Usa, Jorsa, Laja og Sjapkina frå høgre.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Omleiringa av St. Augustine** var ein del av Dronning Anne-krigen i november og desember 1702. Engelske styrkar frå provinsen Carolina og deira indianske allierte, kommandert av guvernøren i Carolina, James Moore, mot den spanske kolonifestninga Castillo de San Marcos i St. Augustine i Spansk Florida.

Etter å ha øydelagd spanske kystsamfunn nord for St. Augustine kom styrkane til Moore fram til St. Augustine den 10. november og byrja omleiringa. Den spanske guvernøren Joseph de Zúñiga y Zérda hadde fått nok tid på seg til å trekkje sivile og matforsyningar inn i festninga og sende melding til nærliggande spanske og franske samfunn om støtte. Dei engelske kanonane gjorde lite skade på festningsmurane, og dette fekk guvernør Moore til å sende ei melding til Jamaica for å få større kanonar. Spanjolane si bøn om hjelp var ein suksess og ein flåte vart send frå Havanna i Cuba. Soldatane gjekk i land den 29. desember og Moore avslutta kringsetjinga dagen etter. Han vart tvungen til å brenne mange av båtane sine før han vendte attende til Charles Town i skam.

Kjelder
-------

1. ↑  Arnade (1959), s. 22,29,35
2. ↑  Arnade (1959), s. 5

* *Denne artikkelen bygger på «Siege of St. Augustine (1702)» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2011.*

Koordinatar: 29°53′52″N 81°18′41″W﻿
**Petter Bøckman** (fødd 13. desember 1967 i Oslo)er ein norsk zoolog og universitetslektor ved Naturhistorisk museum ved Universitetet i Oslo (UiO). Bøckman jobbar særleg med populærvitskapleg kunnskapsformidling. Han er fødd og oppvaksen i Oslo, og bur der.

Bøckman har hovudfagseksamen i biologi (zoologi) frå UiO 2002 og er kjend frå radio og TV der han fleire gonger har formidla kunnskap om dyr. Han var òg ein av hovudmennene bak utstillinga «Mot naturens orden?» som handla om homoseksualitet blant dyr. Utstillinga vart synt på Naturhistorisk museum i 2006 og 2007 og fekk stor mediemerksemd og hausta debatt etter motstand frå visse kristne miljø; mellom anna slo ein pastor fast at «denne Bøckman vil brenne i helvete». Bøckman mottok Homofrydprisen 2007 saman med Geir Søli for utstillinga.

Petter Bøckman var fast gjest på det populærvitskaplege radioprogrammet *Superstreng* på Kanal 24, frå episode 50 til 58, der han fortalde om dyra sitt sexliv og var kvar veke på *Frokost-TV* i 2007-2008.

Bøckman var aktiv innanfor laivmiljøet i Noreg på 1990-talet, og har vore medarrangør på ei rekkje levande rollespel. Han har òg skrive ein del laivteori, mellom anna ei tilpassing av *The Three Way Model* for Nordisk laiv. Han var saman med Ragnhild Hutchison redaktør for artikkelsamlinga til laivkonferansen Knutepunkt i 2005.

Referansar
----------

*Omsett frå Bokmålswikipedia 4. mars 2011*

1. ↑  Oslo gay animal show draws crowds, BBC international, 19. okt, 2006
2. ↑  Lillebo, Maria Røbech (17. oktober 2006). «Provokasjon eller opplysning?». Dagbladet. Henta 26. juli 2008. «*..og har blitt bedt om «å brenne i helvete» av norske pastorer.*»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dyr vi har utryddet, ein serie korte program frå Norgesglasset, NRK P1, 2007
* Mot naturens orden? (Naturhistorisk museum)
* Provokasjon eller opplysning? (Dagbladet, 2006)
* Elefantrytter i TV-studio Arkivert 2007-09-16 ved Wayback Machine. (Uniforum nett)
* The Three Way Model
* Petter Bøckman som NRK P1 sin lunsjgjest (27. mai 2008, NRK Østlandssendingen)[*daud lenkje*]
* Superstreng, radioprogram/podcast med Petter Bøckman som gjest Arkivert 2008-10-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* CRIStin

 |
**Petseri maakond** eller **Petserimaa** var eit tidlegare fylke i Estland som vart oppretta i 1920. Men sidan 1944 har størstedelen av det vore administrert som ein del av Pskov oblast, fyrst av Russiske SFSR og frå 1991 av, av Russland.

Historie
--------

Setoane, eit finsk folkeslag som er i slekt med estarane, reknar heile det historiske fylket Petseri maakond som sitt heimland. Dei russiske innbyggjarane i Petseri maakond var hovudsakleg gammaltruande som snakka ein mellomting mellom russisk og kviterussisk. På midten av 1400-talet, vart eit av dei viktigaste russisk-ortdokse klostera, Pskovo-Petsjerskij-klosteret grunnlagt i området.

I det siste året av den fyrste verdskrigen, frå februar til desember 1918, vart hovudstaden i fylket, Petsjory, okkupert av tyske styrkar. Byen vart deretter overteken av estiske styrkar den 29. mars 1919, som ein del av den estiske sjølvstendekrigen. Gjennom den russisk-estiske Tartu-traktaten fekk deretter Estland Petsjory og området rundt, Setomaa-regionen. Petsjory fekk namnet Petseri og området vart heitande Petseri maakond.

Under den andre verdskrigen vart Petseri maakond okkupert av den tyske hæren mellom august 1941 og 11. august 1944, og deretter av sovjetstyrkar under framstøtet deira mot Nazi-Tyskland. Sovjetstyresmaktene annekterte Petseri maakond til Russiske SFSR i 1944. I 1991, etter at Sovjetunionen braut saman, fremja Estland eit krav om få området tilbake, slik det var sagt i Tartu-traktaten. Estland gav opp dette kravet i november 1995.

Estland har skrive under på den estisk-russiske grensetraktaten av 18. mai 2005. I innleiinga står det at den tidlegare traktaten om statsgrensa delvis vert oppheva, i samanheng med paragraf 122 i den estiske grunnlova.

Fotnotar
--------

1. ↑  *Culture and Power at the Edges of the State* av Thomas M. Wilson, Hastings Donnan, s. 268. ISBN 3-8258-7569-5.
2. ↑  *The Slavonic and East European Review*, s. 516.
3. ↑  *Post-Cold War Identity Politics: Northern and Baltic Experiences*, s. 263. ISBN 0-7146-5428-0.
4. ↑  *A Political and Economic Dictionary of Eastern Europe*, s. 443. ISBN 1-85743-063-8.
5. ↑  «Estonian Parliament ratifies Estonian-Russian border treaties Arkivert 2016-01-30 ved Wayback Machine.»

| * v
* d
* e
Fylke i Estland |
| --- |
| Harjumaa  · Hiiumaa  · Ida-Virumaa  · Järvamaa  · Jõgevamaa  · Läänemaa  · Lääne-Virumaa  ·  Pärnumaa  · Põlvamaa  · Raplamaa  · Saaremaa  · Tartumaa  · Valgamaa  · Viljandimaa  · Võrumaa | Det estiske flagget |
| Petserimaa vart annektert av Sovjetunionen i 1945, og er i dag annektert av Russland. |
**Alf Petter Hugsted** (11. juli 1921–16. mai 2000) var ein norsk skihoppar. Han var både fødd og døydde på Kongsberg.

Karriere
--------

Hugsted vart olympisk meister i hopp i under Vinter-OL 1948 i St. Moritz, føre Birger Ruud på sølvplass og Thorleif Schjelderup på bronseplass. Hugsted hoppa 65 meter i fyrste omgang og 70 meter i andre omgang, det lengste hoppet i tevlinga. Alle dei norske medaljane kom etter klart høgre stilkarakterar enn for dei sterkaste, utanlandske konkurrentane. Hugsted fekk 18 og to gongar 18,5 poeng i teljande karakterar for fyrstehoppet og tre gongar 19 for andrehoppet. Finnen Matti Pietikäinen hoppa 69,5 og 69 meter, men tapte totalt 12 stilpoeng i høve til Hugsted og hamna på fjerdeplass i tevlinga. For prestasjonen i OL-bakken vart Hugsted tildelt 'Sportsjournalistenes statuett' for 1948, den aller fyrste som vart utdelt. Han var også med i Ski-VM 1950 i Lake Placid, enda då på sjuandeplass, endå om han var berre femte beste nordmann.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1948: Gullmedalje under OL i St. Moritz. Nr 3 i Holmenkollrennet
* 1950: Nr 7 i VM i Lake Placid. Nr 3 i Holmenkollrennet
* 1951: Nr 13 i Holmenkollrennet

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* 1946: Nr 9
* 1947: Nr 6 i Tistedalen
* 1948: Nr 5 på Lillehammer

Kjelder
-------

* P. Chr. Andersen: *Den nye olympiaboken*. Oslo, 1957.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 14. mars 1948 - Petter Hugsted ble nr 2 i Bergensbakken Arkivert 2012-02-05 ved Wayback Machine. Historien om en hoppbakke
* Arkivert 2008-06-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
**Petter Andersson Dass** ( **Petter Dass d.y.**) (30. mars 1708–26. februar 1760) var ein norsk godseigar på Helgeland, fødd på Alstahaug prestegard. Han var son til Rebekka Lorentzsdotter Angell og sokneprest Anders Dass, og soneson til diktarpresten Petter Dass.

Petter Dass (d.y.) flytta inn på Tjøtta gard i 1738, same året som han gifta seg med Susanna Elisabeth Margrethe Bergmann (død 15. april 1744). Dei gjorde Tjøttagarden til eit godssentrum. Etter faren ervde han jordegods og tienderettar i Tjøtta, Vefsn, Alstahaug, Rana og Lurøy. I 1750 kjøpte han allmenningane i Helgeland av staten.

Petter Dass (d.y.) hadde ingen barn då han døydde, og godset han hadde bygd opp, vart selt på auksjon til Isach Coldevin d.e. på Dønnes slik at eigedommane vart ein del av Dønnesgodset.

Kjelder:
--------

1. ↑  Alstahaug kyrkjebok 1760 s.461 - gravlagt 12. mars 1760

* Axel Coldevin: *Jordegods og storgårder i Nord-Norge* Lokalhistorisk forlag Espa 1989
* Erik Berntsens slektssider
**Muskovitt**, **kaliglimmer** eller **lys glimmer** KAl2(AlSi3O10)(F,OH)2, òg kalla kaliglimmer, er ein lys glimmer i glimmergruppa. Muskovitt blir òg kalla kråkesølv, fordi den er eit glinsande, halvvegs gjennomskineleg mineral som dannar blada, tette aggregat. Det er eit mykje utbreidd mineral, og blir utvunne frå pegmatittgangar, tidlegare òg i Noreg. Det blir òg framstilt kunstig. Det blir nytta som elektrisk isolasjonsmateriale.

På Mohs hardheitskala er muskovitt 2–2,25 parallelt med [001]-planet, 4 perpendikulært på [001]-planet og ein spesifikk gravitet på 2,76–3. Det kan vere fargelaust eller ha eit skin av grått, brunt, grønt, gult, eller meir sjeldsynt fiolett eller raudt, og kan vere transparent eller translusent. Det er anisotropisk og har ei høg dobbeltbryting. Krystallsystemet er monoklinisk. Den grøne, krom-rike varianten går under namnet **fuchsitt**; maripositt er òg ein krom-riik type av muskovitt.

Muskovitt med beryl (var. morganitt) frå Paprok i Afghanistan (dimensjonar: 5,9×4,8×3,4 cm)
Muskovitt frå ein utvekst på ein pegmatitt, Patapsco River i Baltimore County i Maryland
Muskovitt er det mest vanlege glimmeret. Ein finn det i granitt, pegmatitt, gneis og glimmerskifer, og som kontakt i metamorfiske bergartar eller som eit sekundærmineral som resultat av endring av topas, feltspat, kyanitt, osv. I pegmatitt opptrer det ofte som svære flak som har kommersiell verdi. Muskovitt er etterspurd som brannhemmande materiale og isolasjonsmateriale og i noko grad som smørjemiddel.

Etymologi
---------

Namnet «muskovitt» kjem av engelsk og det latinske ordet *Muskovia*, som er eit eldre namn på storfyrstedømmet Moskva, der mineralet skal ha blitt nytta som vindaugsglas.

Kjelder
-------

1. ↑  Muscovite mineral information and data Mindat
2. ↑  Muscovite Mineral Data Webmineral
3. ↑  Handbook of Mineralgy

* *Denne artikkelen bygger på «Muscovite» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mai 2013.*

Sjå òg
------

* Glimmer

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Muskovitt**

| * v
* d
* e
Fyllosilikat |
| --- |
| Serpentingruppa | Antigoritt Krysotil Lizarditt Népouitt |
| Leirmineralgruppa | Kloritt1 Dickitt Halloysitt Illitt Kaolinitt Montmorillonitt Nakritt Nontronitt Palygorskitt Saponitt Sepiolitt Serpentin1 Talk |
| Glimmergruppa | Biotitt Glaukonitt Lepidolitt Margaritt Muskovitt Flogopitt |
| Klorittgruppa | Kloritt |
| 1. Serpentin og kloritt er somme tider klassifisert som leirmineral |
**Mutaz Essa Barshim** (fødd 24. juni 1991) er ein høgdehoppar frå Doha i Qatar. Han vart verdsmeister i 2017 og forsvarte VM-tittelen i 2019, sommaren 2021 vart han olympisk gullmedaljevinnar i Tokyo. Hans personlege rekord på 2,43 meter er det einast verdsrekordhaldaren Javier Sotomayor med 2,45 m som overgår.

Aktiv
-----

Barshim var ein dei absolutt beste høgdehopparane i verda frå 2012. Under Sommar-OL 2012 var han ein av tre utøvarar som fekk kvar si bronsemedalje. Veker etter sommarleikane presterte han personbeste i Lausanne med 2,39 m. Denne landsrekorden forbetra han den 1. juni 2013 i Eugene i Oregon til 2,40 m. I verdsmeisterskapen 2013 i Moskva måtte han nøye seg med sølv, trass i at han tok seg over 2,38 m.

5. september 2014 vann Barshim høgdetevlinga i DL-stemnet i Brussel på 2,43 meter, ingen andre enn verdsrekordhaldaren hadde hoppa så høgt. Etter fjerdeplass i Beijing-VM 2015, lukkast han vinne sølvmedaljen under OL 2016 i Rio de Janeiro.

Barshim vann gullmedaljen både ved Friidretts-VM 2017 og Friidretts-VM 2019, i den siste meisterskapen var han den einaste som svinga seg over 2,37 meter, årsbeste for hans del. Også under Sommar-OL i 2021 presterte han 2,37 m, noko som gjorde at han italienaren Gianmarco Tamberi kunne dele gullet.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2011 i Daegu: Nr 7 – 2,32 m
* OL 2012 i London: Bronsemedalje – 2,29 m
* VM 2013 i Moskva: Sølvmedalje – 2,38 m, bakom Bohdan Bondarenko (2,41 m)
* VM 2015 i Beijing: Nr 4 – 2,33 m
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølvmedalje – 2,36 m, bakom Derek Drouin (2,38 m)
* VM 2017 i London: Gullmedalje – 2,35 m, framom Danil Lysenko (2,32 m)
* VM 2019 i Doha: Gullmedalje – 2,37 m, framom Mikhail Akimenko (2,35 m)
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 2,37 m, delt med Gianmarco Tamberi

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mutaz Essa Barshim» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juni 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* Munzinger (sport)

 |
Logo
**Petróleos de Venezuela, S.A.** (**PDVSA**) er eit statseigd oljeselskap i Venezuela. Det vert drive stort innan eksport av petroleum frå Venezuela. PDVSA kjøpte halvdelen av bensin- varemerket Citgo frå Southland Corporation i 1986 og resten i 1990. Slik kom selskapet seg inn på marknaden i USA. 
PDVSA vart etablert i 1975, og har hovudkontoret sitt i Caracas.

Venezuela er rekna å ha dei største petroleumsreservene i Amerika. Landet er på femteplass i verda om ein listar opp land etter petroleumsreserver. 
Med reservane i Orinoco-beltet er det rekna med at landet kan ha opp imot dei største reservene i verda. 

PDVSA har ein produksjonskapasitet, inkludert avtalar med andre selskap, på 4 millionar fat kvar dag (600,000 m³). Dagleg produksjon er på det jamne over 3 millionar fat om dagen (500,000 m³). Reservane er rekna å vera 78 milliardar fat råolje og 4190 km³ naturgass.

I 2002 slutta mange av dei tilsette i PDVSA seg til ein nasjonal streik. Målet med streiken var at president Hugo Chávez skulle lysa ut eit tidleg nyval. Styresmaktene sette inn lojal arbeidskraft, og tusenvis av streikande fekk ikkje halda fram i arbeidet sitt.

Konkurrentar
------------

* Exxon Mobil Corporation
* Petróleos Mexicanos
* Saudi Arabian Oil Company
* Petrobras

Bakgrunnsstoff
--------------

* PDVSA - Petróleos de Venezuela - offisiell nettstad
* Yahoo! - Petróleos de Venezuela SA selskapsprofil
|  |
| --- |
| **Omnparula** |
| OmnparulaFoto: Klickr-brukar: Mike's BirdsOmnparulaFoto: Klickr-brukar: Mike's Birds |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig██ Hekkeområde██ Overvintringsområde ██ Hekkeområde██ Overvintringsområde |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Parulafamilien Parulidae |
| **Slekt:** | *Seiurus* |
| **Art:** | **Omnparula** *S. aurocapilla* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Seiurus aurocapilla***Linnaeus, 1766 |

**Omnparula** (*Seiurus aurocapilla*) er ein liten sporvefugl i parulafamilien, Parulidae. Denne trekkfuglen hekkar i det sentrale og austlege Nord-Amerika og overvintrar i Mellom-Amerika, på mange karibiske øyar og i staten Florida.

Skildring
---------

Denne arten har storleik typisk for parulaer, 14-16,5 centimeter i lengd og vekt på 15,5-26 gram. Han har ein karakteristisk oransje midtstripe frå nebb til nakke, omkrinsa av smalare svarte striper. Elles er hovudet og heile oversida olivenbrun. Undersida er kvit med svarte strek i brystet og på flankane. Kjønna er like. 

Omnparulaer søker føde på bakken inne i skogshabitat. Her tar dei hovudsakleg insekt, men òg anna smådyr. Under trekket og i vinterkvarteret kan dei beite på vegetabilsk føde som bær og frø.

Hekkeutbreiinga er vid, frå sørlege Nordvestterritoria og nordaustre British Columbia over til Newfoundland. Sørover i USA berre aust for Rocky Mountains. Sørgrensa i sentrale USA er omtrent rett nord for statane Colorado og Kansas. I aust hekkar dei i nordlegaste Georgia og Sør-Carolina og nordover. Reiret har gjeve namn til arten, det er ein samansett, overbygd konstruksjon på bakken voven saman av gras, daude blad og mose. Brunhovudtrupial er ein vanleg reirparasitt.

Dette er ein sterk trekkfugl som vinterstid lever frå sørlege Mexico og sørover gjennom det meste av Mellom-Amerika. Dei overvintrar òg i Florida og i Karibia. Meir sporadisk trekker nokre fuglar over til nordaustlege Colombia og nordvestlege Venezuela.

Storleiken på populasjonen er ikkje estimert. Han var stabil gjennom dei siste 40 åra fram til år 2007. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

Spontant i Noreg
Eit individ av arten er registrert på Karmøya i oktober 2003.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ovenbird» frå Wikipedia på engelsk, den 9. september 2019.*

Referansar

1. 1 2 3  Curson, J. & Christie, D.A. (2019). *Ovenbird (Seiurus aurocapilla)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 9. september 2019
2. ↑  BirdLife International (2019) Species factsheet: *Seiurus aurocapilla*. Henta frå  den 9. september 2019
3. ↑  *Sjeldne fugler i Norge i 2003 - Rapport fra Norsk sjeldenhetskomité for fugl (NSKF)* Ornis Norvegica 28: 4-50 2004. Henta 9. september 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Omnparula**
**Omleiringa av Maastricht** var eit særs viktig ledd i kong Ludvig XIV av Frankrike sine planar om å erobra Dei sameinte Nederlanda for å hemne dei audmjukande vilkåra han måtte godta frå Trippelalliansen då han prøvde å erobre Spansk Nederland. Etter å ha gjort ein skinnmanøver mot Gent og Brussel, marsjerte Ludvig og hæren hans forbi Maastricht, som vart styrt av både Dei sameinte Nederlanda og bispedømet Liège, i mai 1672 og lèt byen vere i fred. I 1673 vart forsyningslinene hans truga og han valde å erobre byen. Omleiringa byrja 11. juni 1673. 

Maastricht var den første store byen som vart angripe av Sebastien Vauban, ein meister innan festningshandverk på denne tida. I tillegg til at han skaut på bymurane med kanonar, gav han ordre om å grave grøfter i eit sikksakkmønster, parallelt til murane. Med å gjere det på denne måten var det vanskeleg for forsvararane å få åtakarane i sikte og slik kunne slik kunne dei ingeniørtroppane nå uskadd fram til bymurane for å plante bomber i muren. 

24. juni var minnefestdagen for Johannes Døyparen og kong Ludvig ønskte å erobre byen innan den tid slik at han kunne feire messa i domkyrkja i Maastricht. Grøftene stod ferdig og regimentet til kongen og kompaniet med dei grå musketerane førte an marsjen inn i byen under kapteinløyntnant Charles de Batz de Castelmore si leiing. Han var òg kjend som d'Artagnan. Franskmennene kryssa vollgrava etter harde kampar og erobra eit halvmåneforma festningsverk der nokre av dei hardaste kampane under slaget stod. 

Dei fleste av franskmennene vart driven ut av spanske reservestyrkar kort tid etter, men om lag 30 mann heldt ut nesten heile natt. Hertug James Scott av Monmouth prøvde å erobre ein veg som var under spansk kontroll, men måtte trekke seg tilbake etter å ha mista 300 mann. Nederlendingane gjenerobra den halvmåneforma festinga kort tid etter og då hertugen av Monmouth samla troppane sine saman til eit nytt åtak vart dei driven tilbake nok ein gong og denne gong mista grev d'Artagnan livet.

Til slutt gav den franske kongen ordre om at artilleriet skulle setjast i gang igjen og lokka nederlendingane til å overgje seg i løpet av ei veke. 

Då Nijmegentraktaten enda krigen mellom franskmennene og nederlendingane vart Maastricht gjeve tilbake, men Ludvig heldt fleire andre av Habsburg sine byar. 

Slaget vert kanskje meir hugsa for dei revolusjonerande teknikkane som Vauban nytta, enn for sjølve utfallet av slaget.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Siege of Maastricht» frå Wikipedia på engelsk, den 18. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Davis, Paul K. (2001). "Besieged: 100 Great Sieges from Jericho to Sarajevo." Oxford: Oxford University Press.
*Sidor som ligg under «Hn» er skrivne på høgnorsk. Denne finst òg i gjeldande rettskriving — sjå «Ludvig Jerdal».*

**Ludvig Jerdal** (april 1908–4. november 2003) var ein norsk bladmann, rìtstjore og målmann. Jerdal var fødd i Kvinesdal, men lìvde storparten av livet i Bjørgvin. 

Jerdal var i 33 år bladmann i Dagen. Fyrr andre verdskrigen var han bladmann i *Gula Tidend*, og han var eitt år rìtstjore i *Norsk Tidend*. 

Jerdal var mest kjend fyr å vera ein strid talsmann fyr konservativ nynorsk. 

Jerdal hadde ei rad organisasjonsverv, m.a. som leidar i 9 år fyr Bondeungdomslaget i Bergen, 9 år i Landslaget for spelemenn (1952–1961), 15 år i Vestlandske Mållag, 26 år i Norsk Bladmannalag og 40 år i Vestmannalaget. Jerdal var heiderslagsmedlem i Landslaget for spelemenn og frå Island fekk han Falkeordenen, «Hin Íslenska Fálkaorða».

Jerdal var med i motstandsarbeid under andre verdskrigen, og sat tri og eit halvt år i tyskt tukthus, etter at Kristian Stein-organisasjonen vart lagd i dagen i oktober 1941.
**Omleiringa av Lille** (12. august - 10. desember 1708) var viktigaste operasjonen i 1708 under den spanske arvefølgjekrigen. Etter eit standhaftig forsvar i 120 dagar, kapitulerte den franske garnisonen i byen og festninga Lille, kommandert av marskalk Boufflers, for styrkane til Hertugen av Marlborough og prins prins Eugene.

Omleiringa var kjende bland samtidige for ***l'affaire des poudres*** («kruthendinga»), der Chevalier de Luxembourg med 2 000 kavaleristar passerte gjennom dei allierte linjene og klarte å levere 40 000 pund krut til forsvararane.

Omleiringa var mogeleg fordi ein fransk arme vart utsletta i slaget ved Oudenarde og ved at ein førte i land ved Ostend store mengder ammunisjon og mat etter slaget ved Wijnendale. Under det meste av felttoget kommanderte Eugene styrken som kringsette Lille, medan Marlborough kommanderte styrkane som dekte desse mot franskmennene i området. I ein kort periode seint i september, etter at Eugene vart skadd den 21. tok Marlborough kommandoen over både kringsetjarane og dekningsstyrken. 

Den 22. oktober gjekk dei allierte inn i byen med enorme tap, 12 000 mann. Boufflers heldt fram motstanden frå citadellen i Lille i fleire veker, og påførte dei allierte ytterlegare tap på 4 000 mann. Medan den dyktige manøvreringa til dei allierte frustrerte franskmennene som prøvde å redde den dyrebare festninga—den siste viktige franske bastionen nord i Flandern—førte det heltemodige forsvaret til Boufflers at omleiringa varte godt inn i vinteren, fram til at ein ikkje lenger kunne utføre tokt mot Frankrike det året. Det franske forsvaret i Lille trekte seg attende med full krigsære. 

Med tapet av Lille forsvann det franske nærværet i Nord-Flandern, og dei allierte vendte seg mot Gent, og tok byen seint i desember. Ein invasjon Frankrike sommaren etter langs den opne korridoren gjennom Lille, stogga derimot opp med det blodige slaget ved Malplaquet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Siege of Lille (1708)» frå Wikipedia på engelsk, den 19. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Chandler, David (2003). *The Oxford History of the British Army*. Oxford University Press. ISBN 9780192803115.
* Lynn, John A. The Wars of Louis XIV, 1667–1714. Longman, (1999). ISBN 0-582-05629-2
* Treasure, Geoffrey (1985). *The Making of Modern Europe, 1648-1780*. Routledge. ISBN 9780415051361.

1. ↑  Eggenberger, David, *An Encyclopedia of Battles*, (Courier Dover Publications, 1985), 243.
2. 1 2 3  Lynn (1999), s. 321
3. ↑  Childs (1982), s. 133
4. ↑  Chandler (1986), s. 89
5. ↑  Treasure (1985), s. 279

Bakgrunnsstoff
--------------

* Omleiringa av Lille 1708