recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Sjå òg den etiopisk-jødiske sigdhøgtida*
Ein sigd frå Nordmøre. Denne typen relativt rettblada sigd er den eldre typen i Noreg.
Ein sigd frå Sogn. Denne krumblada sigdtypen er relativt ny i Noreg.
Ein sigd
Ein **sigd** er ein jordbruksreiskap med meir eller mindre kurva blad og kort handtak. Sigdar blei brukte til å hausta kornavlingar for hand før ein tok i bruk maskiner til å gjera dette. 

Bladet på sigden er skarpt på innsida av kurva, og ein svinger dette mot botnen av strået som blir skore og samstundes fanga opp i sigden.

Eit blad som har blitt brukt til å skjera kornslag, som inneheld silisiumdioksid (SiO2), får eit særskilt skin av dette. Dette særpreget kan arkeologar nytta til å sjå om eldgamle steinreiskaper har vore brukte til jordbruk.

### Som symbol

I gresk mytologi brukte Kronos og Persevs sigden som våpen. I romersk mytologi hadde guden Saturn sigd som symbol.

Innan kommunismen blei hammaren og sigden eit symbol på arbeidaren og bonden. Dette symbolet blei mellom anna brukt i det sovjetiske flagget.

* Ein sigd i brukEin sigd i bruk
* Bondekone med sigd, måleri av Walter Graf Von KalckreuthBondekone med sigd, måleri av Walter Graf Von Kalckreuth

* Hammar og sigd blei eit viktig kommunistisk symbolHammar og sigd blei eit viktig kommunistisk symbol
* Sigden nytta som kommunevåpen, her Krina kommune i TysklandSigden nytta som kommunevåpen, her Krina kommune i Tyskland

| * v
* d
* e
Jordbruksreiskapar |
| --- |
| Jordarbeiding, planting og såing | 
* Spade
* Hakke
* Grev
* Spett

 |
| Gjødsling og vatning | 
* Greip
* Bøtte

 |
| Innhausting | 
* Ljå
* Sigd
* Slegel
* Soll
* Høygaffel
* Rive
* Lauvkniv
* Potethakke
* Myrski

 |
| Husdyrstell | 
* Råkkå
* Bøtte
* Hakkelsesmaskin
* Rotfruktkvern
* Soplime
* Kost

 |
| Foredling av mjølk | 
* Separator
* Kinne
* Smørsil

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* NDL

 |
**Datamus**, også berre kalla mus, er i datavitskapen ein peikereiskap som vert nytta saman med ei datamaskin. Datamusa er utstyrt med ei anten ei kule, optisk lys eller ein laser som registrerer todimensjonal rørsle, opp og ned og til venstre og høgre.

Historie
--------

Opphavsmannen til datamusa er Douglas Engelbart frå Stanford Research Institute. Han fann henne opp i 1963 då han jobba med eit system kalla oN-Line. Ideen var at brukaren skulle kunne styre eller påverke systemet, både maskinvare og dataprogram, med sin eigen kropp. Den første datamus var ein treklosse som hadde to hjul som registrerte rørsle i kvar si retning. Engelberg prøvde òg peikereiskap kopla til hovudet, men handmusa var mest praktisk.

I løpet av 1970-talet forbetra Bill English musa med å skifte ut hjula med ei kule som kunne rulle i alle retningar. Små hjul inne i musa registrerte når musa flytta seg. Denne typen datamus vart populær då Apple lanserte Macintosh-maskina i 1982, men det var arbeidstasjonen 8010 Star Information System frå Xerox som var den første datamaskina som kom med datamus. Eigarar av datamaskiner frå IBM og kompatible datamaskiner måtte lenge klare seg utan mus, eller kjøpe det som ekstrautstyr.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Demokratiske Sosialistar** var eit tidlegare politisk parti i Noreg. Det vart danna i 1973. Det fulle namnet var *Demokratiske Sosialistar AIK*. AIK stod for «Arbeiderbevegelsens informasjonskomité mot norsk medlemskap i EF», som bestod av medlemmer i Det norske Arbeidarpartiet som var mot norsk medlemskap i det som no heiter EU, Den europeiske unionen. Fleirtalet i AIK braut ut av Arbeidarpartiet i 1972, under striden framfor den første folkeavstemminga om norsk EU-medlemskap. 

Demokratiske Sosialistar AIK deltok i stortingsvalet i 1973 som ein del av Sosialistisk Valforbund, saman med SF, NKP og uavhengige sosialistar. DS AIK tok så del i prosessen for å omgjera valforbundet til eitt politisk parti, som da det vart skipa i 1975 fekk namnet Sosialistisk Venstreparti. DS AIK vart oppløyst i 1976, til liks med SF, som avtala i samlingsprosessen. Fleirtalet i NKP ville likevel ikkje vera med, og dette partiet heldt fram som eige parti utanfor SV. 

Demokratiske Sosialistar AIK spela ei viktig rolle i samlingsprosessen som førte fram til skipinga av valforbundet og partiet SV. Utan at desse nei-folka frå DNA hadde brote ut og deltatt i prosessen, ville truleg verken valforbundet eller eit samla venstresosialistisk parti vorte ein realitet, for motsetningane mellom SF og NKP var for store til at eit tosidig samarbeid hadde komme på tale.

Da DS AIK vart danna, vart stortingsrepresentant Berit Ås vald til leiar. Ho vart med det den første kvinnelege partileiaren i norsk historie. Ho vart òg den første leiaren i det samla SV.

| * v
* d
* e
Tidlegare politiske parti i Noreg |
| --- |
| 
* Arbeiderdemokratene
* Barn-Eldre
* Centrum
* Demokratiske Sosialistar
* Fedrelandspartiet
* Fellesliste mot framandinnvandring
* Folkeaksjonen mot Bompengar
* Framstegspartiet (1957)
* Frie Venstre-veljarar
* Frihetsvernet
* Frisindede Venstre Fylkeslistene for Miljø og Solidaritet
* Kristent Konservativt Parti
* Kvit Valallianse
* Det Liberale Folkepartiet (1972-1988)
* Liberale Folkeparti (1957)
* Moderate Venstre
* Nasjonalalliansen
* Nasjonal Samling
* Noregs Demokratiske Parti
* Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti
* Norsk Folkeparti
* Norsk Sosialdemokratisk Parti
* Politisk Alternativ Hordaland
* Det Politiske Parti
* Reformpartiet
* Rettferdspartiet
* Samefolkets Liste
* Samfundspartiet
* Samlingspartiet
* Samlingspartiet Ny Fremtid
* Sjukehuslista for bevaring av Vestfold lokalsjukehus
* Stopp Innvandringen
* Sosialdemokratane
* Sosialistisk Folkeparti
* Sosialistisk Valforbund
* Folkeavstemningspartiet/Tverrpolitisk Liste
* Tverrpolitisk Kyst- og Distriktsparti

 |
| **Sjå òg:** Politiske parti i Noreg |
|  |
| --- |
| **Sigdskeiand** |
| SigdskeiandSigdskeiand |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Andefuglar Anseriformes |
| **Familie:** | Andefamilien Anatidae |
| **Slekt:** | *Spatula* |
| **Art:** | **Sigdskeiand** *S. rhynchotis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Spatula rhynchotis*** |

Sigdskeiand, hannfugl. Foto: DickDaniels

**Sigdskeiand** (*Spatula rhynchotis*, tidlegare *Anas rhynchotis*) er ei mellomstor grasand i *Anas*-slekta som har leveområde søraustlege Australia og på New Zealand.

Skildring
---------

Sigdskeiender har eit karakteristisk stort, grått, spatelforma nebb. Som vanleg for *Anas*-endene viser dei kjønnsdimorfisme i fjørdrakt og fjørdrakta åt andriken endrar seg vesentleg mellom eklipsdrakta og praktdrakta. I praktdrakt syner han blågrått farga hovud, ei kvit vertikal stripe mot nebbrota, og gyldent auge. Brystet er lyst med mørkebrune flekker. Bakkanten av kroppsida har ein kvit flekk. Hannar i eklipsdrakta er bleikare og liknar hofuglar. Hoa er jamt brunspraklete med litt bleikare nebb. er mørk brun, med markerte mørke striper på eit bleikt hovud, nebbet er grått. I flukt viser begge kjønn eit grønt vengespegl, *speculum*, samt eit breit gråblått band på framvengen. Kroppslengda er gjennomsnittleg 49 centimeter og hannar veg ca. 650 gram, hofuglar litt mindre.

Dei føretrekk habitat i grunne innsjøar i låglandet og treffast òg i estuar.

Føda er først og fremst små, akvatiske plantar, og frø og dyreplankton som dei siler ut frå vatnet. Dei tar og store virvellause dyr som biller og ferskvasssniglar. 

Egglegging skjer frå oktober til januar. Kullet er typisk 11 egg som hoa rugar i ca. 25 dagar. Ungane er dunkledde i mørkebrunt ved klekking og flygedyktige etter ca. 50–60 dagar. 

Storleiken på populasjonen var estimert til ca. 150 000 individ på 1980-talet, og er rekna å vere stabil. 

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Sigdskeiand |
| Svensk | Australisk skedand |
| Dansk | Australsk Skeand |
| Engelsk | Australian Shoveler |
| Maori | Kuruwhengi |
| Bokmål | Sigdskjeand |

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (rev. utg.), Viking, 2005.

Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *sigdskjeand* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *sigdskjeand* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *sigdskjeand* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (en) *sigdskjeand* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Spatula rhynchotis* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Spatula rhynchotis* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Spatula rhynchotis* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata

* Videoar, bilete og lydopptak av sigdskeiender hos Internet Bird Collection

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* EOL

 |
***How to Train Your Dragon: The Hidden World*** (norsk: *Dragetreneren 3*) er ein amerikansk dataanimert action-fantasifilm frå 2019, produsert av DreamWorks Animation og distribuert av Universal Pictures. Han oppfølgjaren til 2010-filmen *How to Train Your Dragon* og 2014-filmen *How to Train Your Dragon 2*, ein filmserie som er laust basert på bokserien under same namn av den engelske forfattaren Cressida Cowell. Filmen er regissert av Dean DeBlois og har på originalspråket stemmeskodespelarar som Jay Baruchel, Craig Ferguson, America Ferrera, Jonah Hill, Kristen Wiig, og Christopher Mintz-Plasse. Norske stemmeskodespelarar er mellom andre Alexander Rybak og Kjersti Sandal.

Handlinga byggjer vidare på universet frå dei to førre filmane, med vikingen Hikken og draken Tannlaus i hovudrollene. Hikken er blitt høvding og har fullført draumen om å skapa eit samfunn der drakar og menneske lever saman, på øya Borkøy. Etter at ein ny trugsel oppstår, drar heile stammen frå den gamle landsbyen deira for å finna ein ny heim.

*How to Train Your Dragon: The Hidden World* hadde premiere 11. januar 2019 i Noreg og 22. februar 2019 i USA.

Referansar
----------

1. ↑  .
2. ↑  .
3. 1 2  ; *Box Office Mojo*; vitjingsdato: 25. april 2022.
4. ↑  «Kinoåret 2019». *Filmweb*. Henta 6. januar 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *How to Train Your Dragon: The Hidden World* ved The Internet Movie Database (IMDb)
**Qeqertalik kommune** er ein kommune på Grønland oppretta 1. januar 2018 frå dei fire sørlegaste distrikta i tidligare Qaasuitsup kommune. Kommunen har omtrent 6 500 innbyggjarar og eit areal på 62 400 km². Administasjonssenteret ligg i Aasiaat.

Geografi
--------

Qeqertalik grensar til Qeqqata kommune i sør og til Avannaata kommune i nord. Mot aust grensar han mot Sermersooq kommune over innlandsisen og langs den 45. vestlege lengdegraden. Kommunen består hovedsakleg av lokalsamfunna omkring Diskobukta, bortsett frå nordaustkysten og Nuussuaqhalvøya som høyrer til nabokommunen Avannaata.

Busetnader
----------

* **Aasiaat distrikt**
	+ Aasiaat (Egedesminde)
	+ Akunnaaq
	+ Kitsissuarsuit (Hunde Ejlande)
* **Kangaatsiaq distrikt**
	+ Kangaatsiaq
	+ Attu
	+ Iginniarfik
	+ Ikerasaarsuk
	+ Niaqornaarsuk
* **Qasigiannguit distrikt**
	+ Qasigiannguit (Christianshåb)
	+ Ikamiut
* **Qeqertarsuaq distrikt**
	+ Qeqertarsuaq (Godhavn)
	+ Kangerluk

Administrasjon
--------------

I samband med oppdelinga av Qaasuitsup kommune vart det vald eit overgangsutval i april 2017 på 15 medlemmar i den framtidige Queqertalik kommune. Ved etableringa av Queqertalik kommune 1. januar 2018 tiltredde overgangsutvalet som kommuneråd i den nye kommunen fram til kommunevalet i april 2021, og Ane Hansen frå Inuit Ataqatigiit vart vald som borgarmeister.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Qeqertalik» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Kommunar på Grønland |
| --- |
| Avannaata kommune**·** Kujalleq kommune**·** Qeqertalik kommune**·** Qeqqata kommunia**·** Sermersooq kommune |
**Skotholmen** (uttale *skåthålmen*) er ein holme og ein gard nordvest i Fedje kommune. Han er den nordlegaste garden på Fedje og er knytt til Moldøyna i søraust ved ei vegfylling. Holmen ligg på nordsida av Kyrkjevågen og nordaust for Mulen. Nord for Skotholmen ligg Moldøyosen, som er innseglinga til hamna på Fedje frå Fedjefjorden i vest. 

Namnet «Skot» kjem truleg av «skjota» eller skyta, det vil sei eit framspring av land eller ei høgd som skyt i vêret. Det står mellom anna ein knaus på Skotholmen som skulle passa bra til denne skildringa. 

Namnet har òg vorte skrive Stokholm i skriftlege kjelder, og det er denne stavinga som er nytta som slektsnamn i dag. I dei skriftlege kjeldene har namnet varieret mykje oppgjennom hundreåra: Schodeholmen, Skotholm, Schottholm, Schodtholm, Schotholmen, Skaatholmen, Stockholmen, Stocholmen, Stocholmen, Stokholm, Stochhlomb og Stocholm. I kyrkjebøkene vart i tillegg namnet Stefholmen nytta på 1700-talet, og på 1800-talet nytta prestane òg namnet Vågen. 

Garden vart nemnd første gongen i 1590.

Kjelder
-------

* Arvid Skogseth (1997). *Fedje og folket: Gards- og ættesoge for Fedje*. Fedje kommune.

### Fotnotar

1. ↑  Oluf Rygh (1910). *Norske Gaardnavne* **11**. s. 427.
Kart over naturparken
**Sierra de Grazalema** er ei fjellkjede og eit verna område nordaust i provinsen Cádiz sør i Spania. Parken dekkjer 516 km² av fjellkjeda, som igjen er ein del av Cordillera Penibética. Av mindre fjellkjeder i Sierra de Grazalema finn ein Sierra de Zafalgar, Sierra del Pinar og Sierra de Endrinal. *Pinar* (eller *Torreón*) på 1654 meter over havet er den høgaste toppen. 

Sierra de Grazalema er eit karstområde og her finst store kalksteinsgrotter, som Cueva del Gato, Cueva de la Pileta og Garganta Verde. Det finst òg store koloniar med gribb i Sierra de Grazalema, inkludert nokre få åtselgribbar, ein art som er alvorleg utryddingstrua. Naturparken vart erklært eit biosfærereservat i 1977.

Byar i parken
-------------

Ni kommunar i provinsen Cádiz ligg heilt eller delvis innanfor naturparken. Desse er Algodonales, Benaocaz, El Bosque, El Gastor, Grazalema, Prado del Rey, Ubrique, Villaluenga del Rosario og Zahara de la Sierra. I tillegg ligg fem byar i provinsen Malaga innanfor parken: Benaoján, Cortes de la Frontera, Jimera de Líbar, Montejaque og Ronda.

Galleri
-------

* GrazalemaGrazalema
* Llanos del Ravel or Llanos del revésLlanos del Ravel or Llanos del revés
* Cueva de las Dos PuertasCueva de las Dos Puertas
* Llanos de LíbarLlanos de Líbar
* Abies pinsapoAbies pinsapo
* Pinsapar frå Llanos del RavelPinsapar frå Llanos del Ravel
* Gyps fulvusGyps fulvus
* Calzada romanaCalzada romana
* Villaluenga del RosarioVillaluenga del Rosario
* Salto del CabreroSalto del Cabrero
* Grazalema frå EndrinalfjellaGrazalema frå Endrinalfjella

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Sierra de Grazalema Natural Park» frå Wikipedia på engelsk, den 12. mai 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Grazalema naturpark - dyre- og planteliv Arkivert 2009-02-28 ved Wayback Machine.
* Grazalema naturpark (spansk)

Koordinatar: 36°46′8″N 5°25′52″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**90 f.Kr.** var eit år i den før-julianske romersk kalenderen. I Romarriket i samtida var det kjent som året då Caesar og Lupus var konsular, eller sjeldnare, år 664 ab urbe condita. I Kina under Han-dynastiet var det kjent som det tredje året av zhenghe.

Hendingar
---------

* Etruskarane blei gjevne privilegium som romerske borgarar.
* Forbundsfellekrigen heldt fram i Romarriket. *Lex Julia* gav alle som ikkje hadde løfta våpen mot romarane borgarskap.
* Eit opprør mot romarane oppstod i Corfinium.

Fødde
-----

* Aulus Hirtius, romersk politikar og historikar

Døde
----

* Dionysios Trax, gresk grammatikar

***<*   1. hundreåret fvt.   *>***
< | 
-100 | -99 | -98 | -97 | -96 | -95 | -94 | -93 | -92 | -91 |
-90 | -89 | -88 | -87 | -86 | -85 | -84 | -83 | -82 | -81 |
-80 | -79 | -78 | -77 | -76 | -75 | -74 | -73 | -72 | -71 |
-70 | -69 | -68 | -67 | -66 | -65 | -64 | -63 | -62 | -61 |
-60 | -59 | -58 | -57 | -56 | -55 | -54 | -53 | -52 | -51 |
-50 | -49 | -48 | -47 | -46 | -45 | -44 | -43 | -42 | -41 |
-40 | -39 | -38 | -37 | -36 | -35 | -34 | -33 | -32 | -31 |
-30 | -29 | -28 | -27 | -26 | -25 | -24 | -23 | -22 | -21 |
-20 | -19 | -18 | -17 | -16 | -15 | -14 | -13 | -12 | -11 |
-10 | -9 | -8 | -7 | -6 | -5 | -4 | -3 | -2 | -1 | 
>
Det akamediske kvarter
Som Noregs nest største by har Bergen ei rekkje utestader. **Utelivet i Bergen** er prega av det sterke studentmiljøet i byen, og difor er studentstader som til dømes Kvarteret og Hulen dominerande, men utelivet omfattar likevel mykje meir enn studentar og er mangfaldig i norsk samanheng.

Historikk
---------

Utelivet i Bergen har, som byen, vore særs internasjonalt prega, og har ei historie attende til tidleg mellomalder. Bergen har og har hatt eit sterkt preg av sjøfart og ulik handelsverksemd, med mange vitjande som ynskjer avkopling med ein tur på byen. Hanseatane på Bryggen i Bergen hadde til dels eigne utestader, slik som dei hadde ei eiga kyrkje (Mariakirken i Bergen). Knytt til hanseatane var det fleire vinstover og skytilstover (Shjøtstuer). Hanseatane hadde ikkje lov til å ha familien med seg, eller stifta familie medan dei var i teneste. Prostitusjon i Bergen har difor lange tradisjonar. 
Hanseatane handla med folk frå Nord-Noreg, som kom til Bergen med fisk. Under Nordfarstemna tidleg på hausten kom det tusenvis av handlande som gjerne ville nytta seg av utelivet i det som den gongen var den største byen i Noreg.
På ein fest i Bergen tidleg på 1500-talet møtte den seinare kong Christian II av Danmark-Noreg på ei hollandsk kvinne, Dyveke Sigbritsdatter. Ho vart elskarinna til kongen. Dyvekes Vinstue er oppkalla etter henne.

Utestader
---------

* **Barar - Pubar**
	+ Finnegans Irish Pub
	+ Inside Rock Café
	+ Legal
	+ The Scotsman
	+ Fotballpuben
	+ Zachen
	+ Bergen Gjestehus
	+ Maxime
	+ Hectors Hybel
	+ Wesselstuen

* **Diskotek**
	+ Inside diskotek
	+ Miles Ahead diskotek
		- **For 18-åringar**
			* Champions diskotek
			* Exodus diskotek
			* Ovenpaa diskotek
			* TMP diskotek
			* Trøkkeriet - senere kalt Downstairs (lå under Fotballpuben)

* **For homofile**
	+ Fincken
	+ Kremm
	+ The Sailor

* **Studentstader**
	+ Studenten
	+ Club Alrek
	+ Club Jur
	+ Det Akademiske Kvarter
	+ Garage
	+ Hulen i Bergen
	+ Ad fontes

* **Vidgjetne Kaféar**
	+ Børs Cafe
	+ Cafe Opera
	+ Lido
	+ Godt Brød
	+ Kafe Kaffan

* **Holbergstuen**
* **Wesselstuen**

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.BergenUteliv.no - ei oversikt over utestader i Bergen
**Sifan Hassan** (fødd 1. januar 1993) er ein etiopisk-nederlandsk mellom- og langdistanseløpar som vart europameister på 1500 meter i 2014 og på 5 000 meter i 2018, verdsmeister på så vel 10 000 meter som på 1500 m i 2019 og olympisk meister både 5 000 og 10 000 meter i 2021. Ho har elles vunne OL-bronse på 1500 m i 2021, VM-bronse på 1500 m i 2015 og på 5 000 m i 2017, samt EM-sølv på 5 000 m i 2014 og på 1500 m i 2016.

Aktiv
-----

Hassan kom til Nederland som 15-åring. Ho byrja utmerke seg i 2013-sesongen, same året som ho fekk nederlandsk statsborgarskap. Frå 2014 etablerte ho seg i verdstoppen på mellom- og langdistansane. Sommaren 2014 vann ho 1500 m ved DL-stemnet på tida 3.57,0, før ho så vann distansen under EM i Zürich der ho også tok sølv på 5 000 m, like bak Meraf Bahta. 2015-sesongen forbetra ho seg til 3.56,0 på 1500 m. Under VM 2015 sprang ho inn til bronse, eit stykke bak Genzebe Dibaba frå Etiopia og Faith Kipyegon frå Kenya.

I London-VM 2017 enda Hassan opp med ein femteplass på 1500 m og bronse på 5 000 m. Sommaren 2018 setet ho europarekord med 14.22,3 på 5 000 m i Rabat, ein månad seinare sigra ho lett på distansen ved EM i Berlin. 2019-sesongen var Hassan nærast utilnærmeleg. Etter ei rekke sterke prestasjonar om sommaren, mellom anna 14.22,1 på 5 000 m, feia ho all motstand unna under VM i Doha i september/oktober. Ho sette då europarekord på 1500 m med sterke 3.51,9 og gjorde personbeste på mila med 30.17,6. 10. oktober 2020 vart ho den fyrste frå eit europeisk land som sprang under 30 minutt på 10 000 meter, 29.36,6 vart sluttida i Hengelo.

6. juni 2021 sette Hassan verdsrekord på 10 000 m på Hengelo. Tida 29.06,8 skulle berre verte ståande i to døgn, ettersom Letesenbet Gidey då presterte 29.01,0. Under dei utsette sommarleikane i Tokyo i 2021 deltok Hassan på både 1500 m, 5 000 m og 10 000 m. Den 2. august vann ho 5 000 m med god margin til Hellen Obiri frå Kenya. 6. august hadde ho lite å stille opp mot høvesvis Faith Kipyegon og britiske Laura Muir i spurten på 1500 m og måtte nøye seg med bronse. Dagen etter vann Hassan eit nytt OL-gull, på mila var ho eit knapt sekund framom Kalkidan Gezahegne som representerte Bahrain. Det må kallast eit paradoks at dei begge var fødde og oppvaksne i Etiopia, det landet som bronsevinnaren i løpet representerte.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 2014 i Zürich: Gull på 1500 m – sølv på 5 000 m
* VM 2015 i Beijing: Bronse på 1500 m – 4.09,3
* EM 2016 i Amsterdam: Sølv på 1500 m – 4.33,76, bakom Angelika Cichocka (4.33,0)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Nr 5 på 1500 m – 4.11,2
* VM 2017 i London: Bronsemedalje på 5 000 m, nr 5 på 1500 m
* EM 2018 i Berlin: Gullmedalje på 5 000 m – 14.46,1, framom Eilish McColgan (14.53,0)
* VM 2019 i Doha: Gull på 1500 m og 10 000 m
* OL i 2021 i Tokyo: Gull på 5 000 m og 10 000 m, bronse på 1500 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sifan Hassan» frå Wikipedia på tysk, den 29. juni 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Just Johan Bing** (24. april 1866–23. januar 1954) var ein norsk litteraturhistorikar og stifts-/statsarkivar. I tillegg til si store interesse for litteratur interesserte han seg sterkt for lokalhistorie, arkeologi og helleristingar. Han tok initiativet til Vestlandske Historielags Fællesforening i 1918, og var mellom skiparane av Landslaget for bygde- og byhistorie i 1920.

Just Bing var fødd i Eidsberg. Han vart student i 1883, og tok filologisk-historisk embetseksamen med lærareksamen 1889–1890. Han vitja fleire tyske universitet, og fekk doktorgraden i 1894 med si tyske avhandling «Novalis (Friedrich v. Hardenberg): eine biographische Charakteristik». Under sine utanlandsreiser (Tyskland, Austerrike, Danmark, Frankrike og Italia) gjorde han litterære og kunsthistoriske studiar. 1895–1901 var han universitetsstipendiat. Han vart utnemnd til stiftsarkivar i Bergen 21. september 1903, ei stilling han hadde i over 30 år.

Han vart gift i 1900 med Marie Grieg (1872-[941). Bing døydde i Follebu i Gausdal.

Verk
----

* *Novalis (Friedrich v. Hardenberg) : eine biographische Charakteristik*, 1893.
* *Tider og idealer. Studier i fransk poesi og malerkunst*, 1896.
* *Norske digte og digtere*, 1898.
* *Norsk literaturhistorie*, 1904.
* *Europas literaturhistorie i det 19. aarhundrede*, 1906.
* *Henrik Ibsen*, 1909.
* *Norsk litteraturhistorie : til skolebruk*, 1915.
* *Aarstads historie*, 1922.
* *Rock carvings of the Norse bronze age*, 1925.
* *Verdens-litteraturhistorie : grunnlinjer og hovedverker*, 3 band 1928-1934
* *Band 1: Fra Homer til Swift*, 1928.
* *Band 2: Fra Voltaire til Balzac*, 1929.
* *Band 3: Fra Heine til verdenskrigen*, 1934.
* *Fra trolldom til gudetro. Studier over nordiske helleristninger fra bronsealderen*, 1937.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stiftsarkivar Bing i Bergensposten, utgitt av Statsarkivet i Bergen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Just Ebbesen von der Lippe** (13. januar 1904–24. mars 1978) var ein norsk pressemann og politikar frå Bergen, mangeårig partisekretær i Norges Kommunistiske Parti.

Lippe var medlem i Det norske Arbeidarparti frå 1921. Etter partisplittinga i 1923 tok han steget over i NKP. Saman med Henry W. Kristiansen, Otto Luihn og Albin Eines sat han i 1924 fengsla i fem veker, etter politiet raida partikontoret til NKP. I tida 1925-29 var han partisekretær for Ungkommunistane i Noreg. Frå 1928 var han medlem i eksekutivkomiteen til den kommunistiske ungdomsinternasjonalen. I byrjinga av 1930-åra leia han den skandinaviske avdelinga på den internasjonale Lenin-skulen i Moskva, for så å verte send til Vladivostok.

Lippe flytta til Noreg att og arbeidde til 1940 som journalist i NKP-organet *Arbeideren.* Han var med i sentralstyret til NKP frå 1937 til -45 og på ny 1950-72. Under 2. verdskrigen flykta han i 1941 til Sverige, der han sat fengsla i halvtanna år. Etter han vart sett fri reiste han vidare til Storbritannia, der melde han seg til teneste i dei norske militære styrkane. Han var offiser i den norske styrken som deltok i frigjeringa av Finnmark vinteren 1945. Frå 1947 til -49 var han journalist i NKP-avisa *Friheten*, og der etter til 1963 partisekretær i Norges Kommunistiske Parti. Lippe var redaktør for boka *Norges kommunistiske partis historie* som kom ut i 1963.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND

 |
| **Sotra** |
| --- |
| Fjordlandskap på Sotra. Foto: Frode Inge HellandFjordlandskap på Sotra. Foto: Frode Inge Helland |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Midhordland |
| **Koordinatar** | 60°16′N 05°03′E﻿Koordinatar: 60°16′N 05°03′E﻿

 |
| **Areal** | 175,90 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Liatårnet (341 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Vestland |
| **Største busetnad** | Ågotnes (3624 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 20 300 (2023) |
| **Folketettleik** | 115 /km² |

**Sotra** er ei øy vest for Bergen i Øygarden kommune i Vestland. Ho er 175,90 km² stor og har om lag 20 000 innbyggjarar. På folkemunne femner ofte nemninga «Sotra» også om øyane Bildøyna og Litlesotra. I nord grensar Sotra til øyane Turøyna og Misje. 

Tidlegare høyrde den nordlege delen av øya til Fjell kommune, medan den sørlege halvdelen av øya høyrde til Sund kommune. I samband med kommunereforma vart Fjell slegen saman med kommunane Sund og Øygarden til nye Øygarden kommune i 2020 og heile øya ligg no i ein kommune. 

Ei dansk omskriving av namnet, «Sartor», har tidlegare vore i bruk. Dette namnet vert i dag berre brukt av enkelte firma på Sotra (Sartor Storsenter, Sartor Maskin AS og Sartor Skytterlag).

Liatårnet er det høgaste fjellet på Sotra med ei høgd på 341 meter over havet. Eit anna fjell er Gardafjellet.

Sotra Sportsklubb sitt herrelag spelar i 2. divisjon avdeling 2 (2020).

Utsikt frå Liatårnet nordover mot Nessjøen, Møvik og skjærgården utanfor.
Foto:
Frode Inge Helland
 

**Folketalsutvikling:**

| 1801 | 1900 | 2000 | 2023 |
| --- | --- | --- | --- |
| 1848 | 4049 | 13 216 | 20 300 |
|

Sjå òg
------

* Fjell festning

Referansar
----------

1. ↑  «100 største øyer i Noreg», *Kartverket.no*, henta 23. april 2023
2. ↑  26-åring blir første kvinnelige hovedtrener i 2.-divisjon. NRK. Vitja 19. juni 2020
3. ↑  Folketeljing 1801 for Sund prestegjeld, frå Digitalarkivet
4. ↑  Folketeljing 1900, frå Digitalarkivet
5. 1 2  Befolkning, etter grunnkrets, statistikkvariabel og år, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
Byste av Clemens Brentano
**Clemens Wenzeslaus Brentano de La Roche** (8. september 1778–28. juli 1842) var ein tysk poet og forfattar. Ved sida av Achim von Arnim var han den viktigaste representanten for Heidelberg-romantikarane.

Han var den andre sonen til Frankfurt am Main-kjøpmannen Peter Anton Brentano (frå slekta Brentano di Tremezzo) og Maximiliane von La Roche, som Goethe hadde vore forelska i i ungdommen.

Brentano studerte i Halle og Jena, og busette seg seinare i Heidelberg, Wien og Berlin. Han var ein nær venn av Christoph Martin Wieland, Johann Gottfried von Herder, Johann Wolfgang von Goethe, Friedrich Schlegel, Johann Gottlieb Fichte og Ludwig Tieck.

I 1801 flytta han til Göttingen, og blei kjend med Achim von Arnim. I 1804 flytta han igjen til Heidelberg og samarbeidde med Arnim om *Zeitungen für Einsiedler* og *Des Knaben Wunderhorn*. I åra mellom 1808 og 1818 budde han mest i Berlin, og frå 1819 til 1824 i Dülmen i Westfalen.

Til dei talrike søskena hans høyrde Bettina Brentano (gift von Arnim), Georg Brentano, Christian Brentano, Sophie Brentano, Ludovica Brentano («Lulu»), Kunigunde Brentano («Gunda»), som var gift med den romantiske rettsteoretikaren Friedrich Carl von Savigny, og dessutan Magdalene («Meline») Brentano (gift von Guaita).

Dikt
----

* *Eingang*
* *Frühlingsschrei eines Knechtes*
* *Abendständchen*
* *Lore Lay*
* *Auf dem Rhein*
* *Wiegenlied*
* *An Sophie Mereau*
* *Ich wollt ein Sträusslein binden*
* *Der Spinnerin Lied*
* *Aus einem kranken Herzen*
* *Hast du nicht mein Glück gesehen?*
* *Frühes Lied*
* *Schwanenlied*
* *Nachklänge Beethovenscher Musik*
* *Romanzen vom Rosenkranz*
* *Einsam will ich untergehn*
* *Rückblick*

Kjelder
-------

1. ↑  Crawford, Heidi. "Clemens Bretano", *Encyclopedia of the Romantic Era, 1760-1850*, Christopher John Murray (ed.), s. 109, Routledge, 2013, ISBN 9781135455798
2. ↑  John F. Fetzer, *Clemens Brentano*, Twayne Publishers, 1981, s. 11.

* *Denne artikkelen bygger på «Clemens Brentano» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2023.*
**Nordmør Dampskibsselskab** var eit reiarlag med hovudkontor i Kristiansund. Reiarlaget vart konstituert 29. desember 1902, og frå 1. januar 1903 vart rutene og dei seks skipa til Christiansunds Dampskibsselskab overteke. Reiarlaget kjøpte same år DS «Tourist» som kunne ta 120 passasjerar. I 1906 vart nybygget DS «Øren» levert, og i 1909 «Driva». I februar 1915 fekk reiarlaget overlevert nybygget DS «Surendalsfjord» som var meint å setjast inn i rute mellom Kristiansund og Sunndalsøra i samband med utbygginga av Aura-kraftverket. DS «Surendalsfjord» var med sina 440 bruttoregistertonn det største skipet til reiarlaget, men første verdskrigen førte til stopp i Aura-utbygginga, og skipet vart allereie juli 1916 selt til Russland. Under første verdskrig vart òg skipa DS «Mørejarlen» og DS «Christiansund» selt for å gjera reiarlaget gjeldfritt. Selskapet dreiv rutetrafikk i Nordmøre og Romsdal og dessutan ei rute til Trondheim. I 1920 vart dei sju gjenverande skipa til reiarlaget overteke av det nyoppretta fylkesreiarlaget Møre Fylkes Ruteselskapet (MFR) for 1 050 000 kroner. I 1947 endra MFR namn til Møre og Romsdal Fylkesbåtar (MRF).

Skorsteinmerket til reiarlaget var svart skorstein med eit gult belte omgjeve av smale kvite linjer over og under.

Flåteliste
----------

Nordmør Dampskibsselskab sitt DS «Statsraad Riddervold» i Lurvika, Aure kommune. Biletet er teke ein gong mellom 1903 og 1910.  
Ukjend fotograf

| Namn | Tidsrom | Type | Tonnasje | Anna |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| DS «Mørejarlen» | 1903-1918 | Lokalrutebåt | 53 brt |  |
| DS «Ganger Rolf» | 1903-1920 | Lokalrutebåt | 121 brt | Overført MFR i 1920 |
| DS «Statsraad Riddervold» | 1903-1920 | Kystruteskip | 201 brt | Overført MFR i 1920 |
| DS «Nordmøre» | 1903-1920 | Lokalrutebåt | 180 brt | Overført MFR i 1920 |
| DS «Christiansund» | 1903-1918 | Lokalrutebåt | 117 brt |  |
| DS «Hankø» | 1903-1920 | Kystruteskip | 242 brt | Overført MFR i 1920 |
| DS «Tourist» | 1903-1920 | Lokalrutebåt | 54 brt | Overført MFR i 1920 |
| DS «Øren» | 1906-1920 | Fraktebåt | 21 brt | Overført MFR i 1920 |
| DS «Driva» | 1909-1920 | Kystruteskip | 325 brt | Overført MFR i 1920 |
| DS «Surendalsfjord» | 1915-1916 | Kystruteskip | 440 brt |  |

Kjelder
-------

* Ragnar Ulstein: Om samferdsel i Møre og Romsdal – Del I: Som skyttel i vev. Utgjeve av Møre og Romsdal Fylkesbåtar 1995. ISBN 82-90393-76-8
* Åre Inge Torvik: Om samferdsel i Møre og Romsdal – Del II: Samfunn og ferdsel. Utgjeve av Møre og Romsdal Fylkesbåtar 2000. ISBN 82-7955-020-8
**Kalle Løchen** (9. mai 1865–20. november 1893) var ein norsk kunstmålar og skodespelar, fødd på Fåberg i Oppland. Arne og Einar Løchen var eldre brør.

*Selvportrett*, 1885
16 år gammal byrja Løchen i 1881 på Tegneskolen i Kristiania med Julius Middelthun som lærar. Han var òg elev hos Wilhelm von Hanno og Knud Bergslien. I 1883 deltok han i Frits Thaulow sitt såkalla «friluftsakademi» på Modum og debuterte same året på Høstutstillingen i Kristiania. Arbeida hans er i den naturalistiske stilretninga, forma med «friske penselstròk og varsame fargeverknad». 

Løchen gifta seg i 1886 med skodespelaren Anna Brun (1862-92) og fekk to born med henne. Han byrja som skodespelar då paret flytta til Bergen og arbeidde på Den Nationale Scene. Sidan returnerte han til hovudstaden og var knytt til Klingenberg Theater, som låg på Tivoli i Oslo.

Løchen skaut seg i Ekebergskogen i Oslo.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* KulturNav

 |
**Bertil Ebbe Gustaf Albertsson** (1. september 1921–3. mars 2008) var ein svensk langdistanseløpar frå Uppsala som vann bronsemedaljen på 10 000 meter under Sommar-OL 1948 i London.

Albertsson vart svensk meister på 5 000 meter i 1947, 1949 og 1951-53. Sommaren 1948 vart han femtemann på 5 000 m, før han sikra seg bronsemedaljen i milløpet under dei olympiske leikane i London. Han sprang i mål på tida 30.53,6, langt bak Emil Zátopek fra Tsjekkoslovakia som sette olympisk rekord på 29.59,6 og sølvinnar Alain Mimoun. I 1948 vann Albertsson også sitt fyrste SM-gull på mila, på tampen av OL-sesongen sette han svensk rekord med 30.17,4. Også i 1950 og 1954 vart han svensk milmeister. I 1951 gjorde han sitt livs beste løp då han forbetra den svenske milrekorden til 29.46,0. I 1952 sprang han personbeste 14.15,0 på 5 000 m. Under Sommar-OL 1952 i Helsinki vart han nummer 9 på 5 000 m og 12 på 10 000 m.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bertil Albertsson» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2023.*
* *Denne artikkelen bygger på «Bertil Albertsson» frå Wikipedia på svensk, den 8. august 2023.*
**Kalmarunionen** er ei nemning på personalunionen mellom Danmark, Sverige og Noreg mellom 1397 og 1523. Kongeriket Sverige styrte over delar av det seinare Finland. Kongeriket Noreg styrte over Færøyane, Island og Grønland. Dei tre kongerika hadde ein sams monark, men hadde eigne riksråd. Sverige var misnøgd med unionen, og Danmark si sterke makt. Den 6. juni 1523 vart Gustav Vasa vald til konge av Sverige, og Kalmarunionen braut saman.
Unionen mellom Danmark og Noreg heldt fram, som Danmark-Noreg.

Byrjinga
--------

Kong Albrekt av Mecklenburg var innblanda i ei arvsstrid om arvet etter Bo Jonsson. Albrekts motstandar, delar av den svenske høgadelen, søkte i denne konflikten hjelp av Margrete Valdemarsdatter, Danmark og Noregs regent. Saman styrta dei svenske rebellane og danskane kong Albrekt i 1389. Som eit resultat av dette skapa dronning Margrete ein union av Danmark, Sverige og Noreg i Kalmar. Den 17. juni i 1397 krona dronning Margrete nevøen Erik av Pommern til konge over alle dei tre nordiske landa.

Dronning Margrete og seinare Erik heldt derimot ikkje løfta sine til høgadelen særskilt godt. Dessutan måtte bøndene betala ekstra skatt, og krig mot importland minska den svenske eksporten. I 1434 resulterte dette i Engelbrektsopprøret.

Konfliktar
----------

Det var utbreidd misnøye i Sverige med unionen, og det av fleire grunnar. Ein grunn var sentraliseringa av makta til Danmark, ei anna var Danmark sin stadige krig med Schleswig, Holstein, Mecklenburg og Pommern, eit stadig irritasjonsmoment for den svenske jerneksporten til kontinenta. Vidare bidrog dei danske futane til misnøye gjennom den tøffe skattlegginga av dei allereie hardt råka svenske bøndene. Dessutan fanst det framleis tvistar der avtalar hadde blitt inngått men ikkje gjennomførte. Engelbrekt Engelbrektsson leidde ei tid ein del av folket i opprør mot danskane sitt velde i Sverige. Det svenske aristokratiet sitt krav på suverenitet voks seg sterkare i dei fleste ledda inntil Kristian II, den dåverande kongen i unionen, gjorde ein utrensking i Sverige under Stockholms blodbad i 1520.

Oppløysinga
-----------

Stockholms blodbad gjorde at svenskane enda ein gong prøvde å driva ut danskane, og dei lukkast med dette i 1521. 6. juni 1523 blei Gustav Vasa vald til konge over Sverige, som då blei eit suverent monarki igjen. Danmark beheldt kontrollen over Noreg heilt fram til 14. januar 1814, då Noreg blei gitt til Sverige i utbytte mot Pommern.

Sjå òg
------

* Engelbrektsopprøret
* Danmark-Noreg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Couesnon** er ei elv i departementet Mayenne nordvest i Frankrike, som munnar ut like ved Mont Saint-Michel. Den nedste delen av elva dannar den historiske grensa mellom hertugdøma Normandie og Bretagne. Elva har gjennom tidene skifta mellom to elveleie nord og sør for Mont Saint-Michel, men har no til slutt lagt seg til det sørlege elveleiet, noko som har ført til uttrykket «Couesnon sin galskap plasserte Mont Saint-Michel i Normandie» («*le couesnon en sa folie mit le Mont en Normandie*»). Den administrative grensa i dag følgjer derimot ikkje elva og ligg seks kilometer lenger vest.

Geografi
--------

Dei gjørmete kantane til Couesnon er nesten som kvikksand om ein er uforsiktig.
Couesnon, Sée og Sélune dannar eit komplistert vassystem i bukta til Mont Saint-Michel. Tidvatnet fører store mengder sediment med seg, som dannar store sanddyner i elva, som elvane igjen fører med seg tilbake til sjøen. 

Munningen til Couesnon ved Mont Saint-Michel.
På 1900-talet vart Couesnon omgjort til ein kanal for å redusere erosjon av elvebreidda. I 1969 vart det bygd ei demning. Desse endringane av elva og vegen over til Mont Saint-Michel har ført til at det har bygd seg opp mykje gjørme ved munningen. Derfor har dei franske styresmaktene lagt fram planar om å byte ut vegen til øya med ei bru, og endre demninga slik at sedimenta igjen kan førast ut i sjøen. 

Under springflo kan ein sjå ei tidvassbølgje oppover i elva. 

Couesnon renn gjennom følgjande departement og byar: 

* Ille-et-Vilaine: Fougères, Antrain
* Manche: Pontorson

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Couesnon» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Couesnon på sandre.eaufrance.fr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Santamartakolibri** |
| SantamartakolibriSantamartakolibri |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Santamartakolibri Utbreiinga av Santamartakolibri |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Underfamilie:** | Trochilinae |
| **Stamme:** | Mellisugini |
| **Slekt:** | *Chaetocercus* |
| **Art:** | **Santamartakolibri** *C. astreans* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Chaetocercus astreans***Bangs, 1899 |

**Santamartakolibri** (*Chaetocercus astreans*) er ein liten og fargerik kolibri som er endemisk for Sierra Nevada de Santa Marta i Colombia.

Skildring
---------

Som dei andre artane i slekta *Chaetocercus* er santamartakolibrien ein liten kolibri med rettpeikande nebb, totalt berre ca. 7 centimeter. Praktdrakta til hannen har fleire farger: oversida av hovudet og nakken er skinande grøn, grønfarga går gradvis over i mørk skinande blått på rygg og bakkropp. Strupen og halsen er iriserande raud med bakoverstikkande, raude fjører. Brystet er lyst grått. Hofuglen har meir avdempa farger, heile oversida er bronsegrøn, undersida inkludert strupe er varierande lys kanelraud. Ho har ein mørk flekk på kinnet. Den stutte halen er kløfta hos hannfuglen, men meir avrunda hos hoa. Begge har ein iaugefallande kvit flekk på kroppssidene.

Leveområdet er relativt lågt i Sierra Nevada de Santa Marta, ca. 825-2000 moh. i utkanten av skog og i kaffiplantasjar med skugge. 
Populasjonen er ikkje estimert, men arten er vanleg innanfor utbreiingsområdet og bestanden er trudd å vere stabil og livskraftig.

Kjelder
-------

* Züchner, T. & Boesman, P. (1999) *Santa Marta Woodstar (Chaetocercus astreans)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 4. juli 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Chaetocercus astreans*. Henta frå  den 4. juli 2015

Referansar

1. ↑  Züchner et al (1999)
2. ↑  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flickr.com Bilete av hofugl Henta 4. juli 2015
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Halsnøya.* 

| **Halsnøy** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Ryfylke |
| **Koordinatar** | 59°11′34″N 05°57′07″E﻿Koordinatar: 59°11′34″N 05°57′07″E﻿

 |
| **Areal** | 6,0 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Eikefjellet (214 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Rogaland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 170 |
| **Folketettleik** | 28 /km² |

**Halsnøy** eller **Halsne** er ei øy i Ryfylke, og er den største av Fisterøyane i Stavanger kommune, tidlegare først Fister kommune, seinare i Finnøy kommune. 

Halsnøya sør om Ombo
Halsnøy har om lag 50 husstandar og her bur dei fleste av dei ca. 170 fastbuande på Fisterøyane samla sett. Næringsvegane er frukt, oppdrettsfisk og skjeloppdrett. I Skartveitsvågen ligg ein familiedriven butikk. Her finst fasilitetar for båtturistar. Øya har gode båtsamband, både med bilferje og hurtigbåt til andre øyar i kommunen, til Jelsa, Sauda, Nedstrand og Stavanger.

Kjelder
-------

* Om Fisterøyane hos Finnøy kommune Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* Handelsbladet FK om butikken Arkivert 2007-10-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Prinsippet for ein reiparbane.
**Reiparbane** (etter lågtysk *reperbane*) er ein fabrikk eller ei innretning der fiber vert tvinna saman til tau, reip og trosser. Tidlegare var dei vanlegaste fibra hamp og sisal, no vert det for det meste nytta kunstfiber. Trosser kan vere tvinna saman av to kordelar (toslått), tre (treslått, som er det vanlegaste), eller fleire. Fibra vert tvinna saman så fast at tvinninga ikkje gjekk så lett opp att etter at tauet var ferdig. Dei eiskilde linene som tauet vert tvinna av, kordelane, er òg tvinna, og prinsippet for tauproduksjon kan i det store og heile samanliknast med framgangsmåten som vert nytta når vert laga tråd til klede av ull, linfiber eller anna fiber. 

I tidlegare tider vart arbeidet med å slå tau gjort for hand. Men med tida vart det utvikla innretningar eller maskinar med tannhulsdrev som sytte for at tvinninga vart jamn. Bygningane som vart nytta til reiparbanar i seilskutetida er særs lange, då det vart kravd ei strekning på om lag 400 meter å strekkje ut kordelane på for å få eit langt nok ferdig tau. I land der vêrtilhøva gjorde det mogleg, har det òg vore reiparbanar som stod i friluft.

Kjelder
-------

1. ↑  «reiparbane» i Nynorskordboka.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Etiopisk-jødisk leiar under sigdhøgtida i Jerusalem i 2008.
**Sigd** er ei etiopisk-jødisk høgtid som blir feira den 29. hesjván. Dagen fell femti dagar etter jom kippur, likande skikken med å feira sjavuot femti dagar etter pesah. Høgtida blir feira gjennom faste og valfart, i dag hovudsakleg til Jerusalem. Sigdhøgtida har vore ein israelsk høgtidsdag sidan 2008.

  

Den jødiske høgtida feirar godtakinga av Toráen, og blir tidvis sett på som eit minne om openberringa av dei ti bodorda på Sinaifjellet. Tradisjonen til dei etiopiske rabbinararne (*kessim*) at ein tok til å feira høgtida under kristne forfølgingar av jødane på 1400-talet. Dei skal ha blitt inspirerte av Esra-Nehemja-forteljinga om korleis moselovane blei førte tilbake til jødane som hadde tapt dei i det babylonske eksilet. Til minne om dette har etiopiske jødar valfarta til Midraro, Hoharoa eller Wusta Tsegai i Etiopia.

Ordet «sigd» er amharisk og er eit etiopisk ord for synagoge. Det er i slekt med arabisk *masdjid*, 'moské'.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sigd» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2009.*

Fotnotar

1. ↑  Engelsk Wikipedia oppgav Yedioth Ahronoth Ethiopian Sigd Made Official State Holiday. July 2, 2008
2. ↑  Engelsk Wikipedia oppgav Ashkenazi, Michael, and Alex Weingrod. Ethiopian Jews and Israel. Transaction Publishers, 1987.
Senehinna og apofysar er vist. Delar av høgre hovudskalle og hjerne er fjerna.
**Sigdfolda** eller **falx cerebri** (latin for «sigd i storhjernen») er ein sigdforma, slitesterk og bøygd fald i senehinna som går vertikalt nedover fissura longitudinalis cerebri mellom hjernehalvdelane.

Framparten er snever og er festa til beinkammen i silbeinet. Bakparten er vid og er festa til den øvre overflata av *tentorium cerebelli*. Den øvre grensa er konveks og er festa midtveges til den indre kranieoverflata. Den strekker seg bak til *protuberantia occipitalis interna*, og inneheld *sinus sagittalis superior*. Den nedre grensa er fri og konkav, og inneheld *sinus sagittalis inferior*.

Sigdfolda er kjend for å kalsifisere med alderen.

Sjå òg
------

* falx (fleirtyding) — andre anatomiske strukturar som inneheld «falx» eller «sigd»
* fahrs sjukdom

Fleire bilete
-------------

* Sigdfolda jamført med hovudskallenSigdfolda jamført med hovudskallen
* Indre overflate av pannebeinetIndre overflate av pannebeinet
* Sagittalsnitt av hovudskallen. Sinusar i senehinna er vist.Sagittalsnitt av hovudskallen. Sinusar i senehinna er vist.
* Senehinna i menneskehjernenSenehinna i menneskehjernen
* SigdfoldaSigdfolda

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen har bygd inn tekst frå ei offentleg utgåve av Gray's Anatomy.*

* *Denne artikkelen bygger på «Falx cerebri» frå Wikipedia på engelsk, den 2. januar 2014.*

1. ↑  Jansen, Jan (13. februar 2009). «sigdfolden». Store Medisinske Leksikon. Henta 2. januar 2015.
Koordinatar: 44°45′10″N 33°51′39″E﻿

**Bakhtsysaraj** (krimtatarisk *Bağçasaray*; ukrainsk og russisk Бахчисарай; tyrkisk *Bahçesaray*) er ein byliknande busetnad sentralt på Krimhalvøya sør i Ukraina. Han er det administrative senteret i Bakhtsysaraj rajon (distrikt), og den tidlegare hovudstaden i Krim-khanatet. Det største landemerket i byen er Hansaray, det einaste større palasset frå Krim-khanane, og i dag eit populært museum.

Byen er først nemnt i 1502, og vart hovudstad i Krim-khanatet i 1532 under regjeringstida til Sahib I Giray. Byen var så det politiske og kulturelle senteret for Krim-tartarane frem til khanatet vart erobra av Russland i 1783. Byen heldt den kulturelle tydinga si òg etter dette, heilt til tartarane vart drivne bort frå Krim i mai 1944.

Asteroiden 3242 Bakhchisaraj, oppdaga av ukrainaren Nikolaj Tsjernykh, er kalla opp etter byen. Byen er òg kjent i Russland for Aleksandr Pusjkin-diktet «Fontena i Bachtjisaraj», seinare koreografert som ballett av Rostislav Zakharov.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bakhchisarai» frå Wikipedia på engelsk, og «Bakhtsjisaraj» frå Wikipedia på bokmål den 1. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side for palasset Arkivert 2016-05-20 ved Wayback Machine. (engelsk/ukrainsk/russisk)

| * v
* d
* e
Den autonome republikken Krim |
| --- |
| Administrativt senter: **Simferopol** |
| Alusjta**·** Armjansk**·** Bakhtsjisaraj**·** Bilohirsk**·** Dzjankoj**·** Feodosia**·** Jalta**·** Jevpatoria**·** Kertsj**·** Krasnoperekopsk**·** Saky**·** Sudak**·** Sjtsjolkine |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |