recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 63°33′ S 56°41′ W﻿

**Jonassen Island** er ei av fleire øyar i Antarktis kring halvøya Graham Land, som ligg nærmare til Sør-Amerika enn nokon annan del av kontinentet.

Ho er sagt å vere særleg klipperik og er 4 km lang. Ho ligg nord for Andersson Island. 

Ho vart først kalla Irizar Island av Otto Nordenskiöld til ære for den argentinske kapteinen på skipet «Uruguay» som redda Den svenske antarktiskekspedisjonen i 1903 etter skipet deira «Antarctic» vart knust av isen. Eit år seinare, vart ei anna øy i Antarktis kalla opp etter Irizar og sidan ho var ei større øy, vart denne mindre øya kalla opp etter Ole Jonassen, som var med Nordenskiöld on på dei to store hundesledeturane hans i 1902-3.

Det er mykje bøylepingvinar og taremåsar på øya. Begge artar ynglar på øya.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jonassen Island» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  ESA Science & Technology: Graham Land
2. 1 2  *Oceanites*, arkivert frå originalen 19. juli 2011, henta 19. oktober 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Den økonomiske og monetære unionen** (**ØMU**) eller **EU sin pengeunion** (engelsk *Economic and Monetary Union* (*EMU*)) er ein myntunion danna av Den europeiske unionen (EU). Han har som mål å innføre ein felles valuta, euroen, hos alle medlemslanda, styrt gjennom ein felles pengepolitikk gjennom Den europeiske sentralbanken (ESB). Unionsprogrammet består av tre fasar; tredje fase omhandlar adopsjon av euroen som den nye mynteininga i landet. Femten av medlemslanda har gått inn i den tredje fasen og gått bort frå den tidlegare valutaen; berre Sverige, Danmark og Storbritannia står att. Sverige og Storbritannia har inflasjonsmål og flytande valutakursar, og har dermed styring over heimleg pengepolitikk gjennom sentralbankane i landet, medan Danmark har fast valutakurs mot euroen og har dermed i praksis sett ut pengepolitikken til den europeiske sentralbanken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den økonomiske og monetære union» frå Wikipedia på bokmål, den 12. februar 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Koordinatar: 55°38′00″N 13°04′00″E﻿

Arlövs kyrkja
Elisetorpsvägen i Arlöv
**Arlöv** er ein svensk tettstad og centralort i Burlövs kommun i Skåne län i landskapet Skåne. I 2005 hadde byen 9 108 innbyggjarar. Arlöv er ein del av byen Malmö.

Arlöv er mest kjend for sukkerindustrien sin, Sockerbolaget AB (bygd 1869 og i dag ått av danske Danisco Sugar), og for «hon som jobba i tvätten i Arlöv», nemleg *Hanna från Arlöv*.

I Arlöv ligg mellom anna Arlövs kyrkje og det store kjøpesentret Burlöv Center. Aust for Arlöv er den store avkjørselen som fører ein frå Yttre Ringvägen til Malmö og motorvegane E6 og E22. Arlövs sentrum består av Sockerbitstorget, som minner om eit bymessig torg med store steinhus. Det blir pryda av ein skulptur som forestiller to menn som arbeider med sukker. Fram til 1953 var torget det staden der vegen frå Lund, Riksfyran og vestkystvegen Rikstvåan møttest på veg inn/ut frå Malmö. Eit steinkast derfrå ligg ein annan arlövssilhuett, Sockerbruket.

Millionprogråka på 1960-talet innebar ei fordobling av innbyggjartalet i Arlöv. Med dei mange høghusa sine har Arlöv eit preg som skil det frå dei fleste andre tettstader i Malmö-Lund-regionen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Burlöv kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Heinrich Julius Manfred Alexander Seippel** (22. januar 1851–22. april 1938) var ein norsk filolog, folkeminnesamlar og bibelomsetjar. Alexander Seippel er i dag best kjend for å ha stått for om lag halvparten av den første nynorske bibelomsetjinga som Studentmållaget i Oslo gav ut 1921.

Bakgrunn
--------

Seippel var fødd i Kristiansand som son av en tysk forretningsmann. Han voks opp i Kristiansand Frøysnes. I 1868 tok han artium og i 1873 vart han cand.mag. etter studier i gresk og latin. Deretter følgde om lag 12 år med studie og studiereiser før han i 1886 vart utnemnd til professor i semittiske språk ved Universitetet i Oslo.

Virke
-----

Omslagsframsida på *Evangilja eller fagnad-bodi etter Lukas* frå 1920.
Som språkforskar gjorde Seippel ein stor innsats ved at han samla omtale av Norden og nordiske tilhøve i arabiske skrifter. Arbeidet vart utgjeve i 2 band *Rerum Normannicarum fontes Arabici*, i 1896 og 1928. 

Seippel skreiv sjølv lyrikk, han samla stev i Setesdal, og gjendikta lyrikarar som Hafiz og Omar Khayyam. Då Fyrebilsbibelen vart utgjeven av Studentmållaget i 1921, stod Seippel bak halvdelen av omsetjinga. Det fyrste offentlege forsøket hans var *Fyrste Mose-bok eller Upphavs-boki. Umsett fraa grunn-teksti*, utgjeven i 1905 som vedlegg til *Syn og Segn*. 

|  |  |
| --- | --- |
| [Bibelmålet] «laut vera so folkelegt som råd var; difor sette eg meg fyre at eg inkje vilde skrive ei setning som eg inkje visste eller trudde at ein norsk bonde kunde segja.»

Seippel, 1932, om Studentmållagsbibelen   |  |

Han vart Riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1896, og forfremja til *Kommandør* i 1938. Han vart medlem av Det Norske Vitenskaps-Akademi i 1897, og vart utnemnd til statsstipendiat då han vart pensjonert i 1922. Alexander Seippel døydde i Oslo.

Kjelder
-------

* Sylfest Lomheim, Aasulv Lande, Gunnar Stubseid. *Sjønna på Elbursfjell. Alexander Seippel - livet og livsverket*. Høyskoleforlaget, 2001. ISBN 82-7634-339-2
* Sylfest Lomheim. «Alexander Seippel» I. *Norsk biografisk leksikon*, 2. utg.
* sambok 24 bøker av/om/ved A. Seippel
* Bibelselskapet Arkivert 2008-12-16 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* gamal.nynorsk.no Arkivert 2012-06-18 ved Wayback Machine. Fyrebilsbibelen i fulltekst

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 68°7′S 66°22′W﻿

**Armadillo Hill** er eit isdekt fjell i Antarktis som har ei høgd på 1760 moh og som stikk 120 m oppom the surrounding isdekke. Det ligg på Graham Land-platået 4 nautiske mil aust-søraust for toppen av Northeastbreen og 8 nautiske mil nordaust for botnen av Nenyfjorden. Det vart først grovt kartlagd av British Graham Land Expedition, 1934–37, og vart kartlagd på ny i 1940 av sledelaget frå U.S. Antarctic Service som kartla fjellet og kalla det «Sawtooth». Det fekk namnet Armadillo Hill av Falkland Islands Dependencies Survey etter kartlegginga deira i 1946–47, fordi når dei såg på det frå nordaust minna isblokkene på toppen om forma til eit beltedyr (*armadillo* på engelsk).

Kjelder
-------

1. ↑  «Armadillo Hill». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Armadillo Hill» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Plasseringa til gamle Jondal stavkyrkje

**Jondal stavkyrkje** var ei stavkyrkje i Jondal i Hardanger, som vart riven i 1725. Då den neste kyrkja som vart bygd, vart riven i 1888, vart det funne tre rammetre av svilleramma til den gamle stavkyrkja, ei søyle og enkelte andre fragment. Desse var utan utskjeringar.

Historie
--------

Det finst ikkje noko grunnlag for ei detaljert datering av kyrkja. Ei kyrkje i Jondal dukkar for første gong opp i kjeldene i 1306, då ein "Jon prest i Jondal" er nemnt. Det vart sagt i ei synfaring i 1665 at det "Behøves et nyt Spaantag paa Kirken paa nordre Side, hvortil ungefær kan medgaa 6000 Egespaan, eftersom ingen huggen Bord der kan faaes uden stor Bekostning". Svalgangane vart tekne ned og sett opp på nytt i 1699-1701. I ein rapport frå 1709 heiter det at kyrkja var "en gammel Stavkirke, meget brøstfældig paa Tag, Stave og Stavlægjer." I 1722 skal kyrkja ha vore "en ældgammel og i Grund forraadnet Stavkirke, hvorudi Tjenesten med allerstørste Livsfare forrettes, og især naar det blæser noget haardt". I 1714 var det planlagt ei stor omvøle, men dette måtte ein slå frå seg fordi så mykje av treverket var rote. Kyrkja skal ha blitt riven i 1725. Den nye kyrkja stod ferdig i 1727.

Utsjånad
--------

I synfaringa i 1665 vert det nemnt at kyrkja hadde svalgang på nord- og sørsida.Kyrkja hadde ein innlagd himling, som vart utbetra 1702-1704. Svalgangane hadde to dører.

Fotnotar
--------

1. ↑  "Jon prestr i Jonaðalle". Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 444. Originalkjelde i Diplomatarium Norvegicum II, 81
2. 1 2 3  Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892), s. 444-445

Kjelder
-------

* Lorentz Dietrichson, *De norske stavkirker* (Kristiania og Kjøbenhavn, 1892)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jondal stavkyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Den vitskaplege komiteen for antarktisforsking** (*Scientific Committee on Antarctic Research*, forkorta **SCAR**) er ein komité under Det internasjonale vitskapsrådet som vart oppretta i 1958 i samband med Det internasjonale geofysiske året. Arbeidsområdet til SCAR er initiering, utvikling og koordinering av vitskapleg forsking i Antarktis. Den faglege verksemda i SCAR blir handtert av faste vitskaplege grupper, og SCAR gjev råd til dei konsultative møta under Antarktistraktaten og dessutan andre organisasjonar andsynes forsking og bevaring som påverkar forvaltinga av Antarktis og Sørishavet.

Delegatmøte i SCAR vert haldne annakvart år for å handtere administrative spurnader. Eit styre valt frå delegatane er ansvarleg for den daglege administrasjonen av SCAR gjennom sekretariatet ved Scott Polar Research Institute i Cambridge, England.

I forkant av delegatmøta arrangerer SCAR ein større open konferanse for å rette merksemda mot antarktisspørsmål, og dessutan møte i dei vitskaplege gruppene for slutthandsaming av forskingsprogramma for eventuell godkjenning av delegatane.

I 2002 mottok SCAR den prestisjefylte Fyrsten av Asturias-prisen for internasjonalt samarbeid.

Sjå òg
------

* Composite Gazetteer of Antarctica

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Den vitenskapelige komite for antarktisforskning» frå Wikipedia på bokmål, den 17. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Fundación Príncipe de Asturias*, arkivert frå originalen 29. august 2008, henta 17. oktober 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Ulf Aas** (fødd 14. september 1919 i Oslo, død 16. desember 2011) var ein norsk teiknar og illustratør. Han var særleg kjend som avisteiknar i Aftenposten.

Biografi
--------

Ulf Aas vart utdanna frå SHKS der han gjekk eitt år i bokkunstklassen. Han vart tilsett som reklameteiknar i A/S Høydahl Ohme reklamebyrå i 1939, men starta å arbeide som avisteiknar for Aftenposten frå 1. januar 1948. Sidan leverte han bidrag til avisa heilt fram til han døydde, mellom anna til Per Arne Dahl sine søndagsartiklar «Under en åpen himmel». Han har elles illustrert ei stor mengd med bøker.

Ulf Aas har skildra natur i lyriske stemningar, teikna teater, ballett og veddeløp, ofte med fokus på rørsle, reiseskisser og treffsikre, følsomme portrett i ein lett og elegant stil, gjerne utført med penn og blekk.

Ulf Aas er innkjøpt av Nasjonalgalleriet i Oslo, Bergen Billedgalleri, Riksgalleriet og Norsk Kulturråd. Han mottok Kirke- og undervisningsdepartements pris for barnebokillustrasjoner i 1965.

Aas har elles vorte utmerka med Oslo bys Kunstnerpris og er kommandør av Tegnerforbundets orden. I 1999 vart han utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden. Han har òg Deltakarmedaljen med rosett for deltaking i andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ulf Aas» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Jonas McDonnell** (fødd 2. mai 1986) er ein norsk låtskrivar og musikar frå Hønefoss. Han har skrive teksten til songen «Grab the Moment» som vann Melodi Grand Prix 2017. Songen vart framført av JOWST og Aleksander Walmann, og den kom på ein tiandeplass i Eurovision Song Contest 2017 i Kiev i mai same år.

Bakgrunn
--------

McDonnell har drive med musikk sidan han var tenåring og har vore medlem i fleire band sidan. Som 15-åring laga han trancemusikk ved hjelp av musikkprogramvaren Fruity Loops, og som 16-åring byrja han å rappe og laga eigne songar. Etter nokre år med rapping, byrja han å skrive og synge songar innan pop-sjangeren, akkompagnert av gitar.

McDonnell har studert media, IKT og design ved Høgskulen i Volda.

Referansar
----------

1. ↑  Orø, Marit (12. mars 2017). «Jonas fra Hønefoss skrev teksten til vinnerlåta!». *Ringerikes Blad*.
2. ↑  «Jonassic Park».
3. 1 2  «Jonas McDonnell». 8. oktober 2008.

* *Denne artikkelen bygger på «Jonas McDonnell» frå Wikipedia på bokmål, den 16. januar 2018.*
**John Milton Cage Sr.** (5. september 1912–12. august 1992) var ein amerikansk komponist, filosof, poet, musikkteoretikar, kunstnar, i tillegg til ein amatørmykologist og soppsamlar. Som pioner innanfor aleatorisk musikk, elektronisk musikk og ikkje-standardisert bruk av musikkinstrument, var Cage ein av dei fremste skikkelsane innan etterkrigs-avantgarden. Kritikarar har halde han fram som ein av dei viktigaste amerikanske komponistane i det 20. hundreåret.

I det offentlege var det komposisjonen «4'33"» (1952) som fekk mest merksemd, av den grunn at det i løpet av tre satsar ikkje blir spelt ei einaste note — det er lyden som elles blir skapt i konsertlokalet som er komposisjonen. Med det stilte Cage spørsmålet om kva musikk eigentleg er, og kan vera. Cage introduserte òg preparert piano, der han la eller festa gjenstandar på strengene på pianoet. For denne instrumentvarianten skreiv Cage blant anna *Sonatas and Interludes* (1946-48).

Cage hadde banebrytande lærarar som Henry Cowell (1933) og Arnold Schönberg (1933–35), men det var likevel frå ulike austlege kulturar at han henta inspirasjon. Gjennom studium av indisk filosofi og zen-buddhisme i 1940-åra, fekk han inspirasjon til å skrive aleatorisk – tilfeldig – musikk. *Yijing*, eit 2800 år gammalt kinesisk spådomsverk, blei etter dette det vanlegaste komposisjonsverktøyet til Cage. I førelesinga *Experimental Music* frå 1957 karakteriserer han musikk som «ein meiningslaus leik», og meiner at musikken verken skaper orden i kaos eller initierer forbetringar, men snarare bevisstgjer menneska på det livet dei faktisk lever.

Cage blei vald inn i American Academy of Arts and Sciences i 1978. I 1981 blei han tildelt New York Mayor's Award of Honor for Arts and Culture og i 1982 blei han utnemnd til Commandeur de l'Ordre des Arts et des Lettres av den franske staten.

Sjå òg
------

* Verk av John Cage

Kjelder
-------

1. ↑  Allan Kozinn (13. august 1992), «John Cage, 79, a Minimalist Enchanted With Sound, Dies», *The New York Times*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **John Cage**

Wikifrasar Engelsk Wikiquote har ei sitatsamling som gjeld: **John Cage**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Uksenøya** |
| --- |
| Geografi |
| **Stad** | Sunnmøre

 |
| **Areal** | 108 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal |
| **Største busetnad** | Ålesund

 |

**Uksenøya**, også kalla **Oksnøya**, ligg i Ålesund kommune på Sunnmøre, og har eit flatemål på om lag 108 kvadratkilometer. Den er den største av dei øyane som utgjer Ålesund. Ålesund sin vestlege del av øya er på om lag 62 km², og Skodje sin austlege del på om lag 46 km².

Øya er relativt lang og smal, om lag 26 km lang, frå Nørvasundet i vest til Dragsundet i aust.

Det om lag 7,48 km² store Brusdalsvatnet ligg om lag midt på øya. Brusdalsvatnet er langt og smalt, knapt 10 km langt og om lag 1,3 km breitt på det breiaste. Brusdalsvatnet er drikkevasskjelda til Ålesund kommune.

Øya har brusamband med fastlandet i Dragsundet, der E39 som går saman med E136 går over til fastlandsdelen av Skodje kommune. E39 og E136 skil lag på Moa i Ålesund, der E136 går vidare vestover til Ålesund sentrum, med bru over Nørvasundet til Nørvøya. På Moa går E39 sørover til Vegsundbrua over til Sula kommune, og med vidare samband sørover med ferje til Ørsta kommune. Frå Blindheim går Riksveg til Magerholm med ferjesamband til Ørsneset i Sykkylven kommune. Riksveg går vidare til Valle i Skodje nær Dragsundet, der det er kryss med E39/E136.

Den delen av øya som ligg i Ålesund kommune høyrde fram til 1968 til dåverande Borgund kommune, som då vart slått saman med Ålesund. Det har skjedd ei svært stor utbygging på øya, både når det gjeld bustader og næringsliv. Eit av dei største kjøpesentera i landet ligg på Moa.

Tre av dei 7 bydelane i Ålesund ligg på øya:

* Nørvasund ca. 4.000 innbyggjarar
* Spjelkavik og omland ca. 12.000 innbyggjarar.
* Indre Borgund: ca. 8.000 innbyggjarar. (Omfattar Blindheim, Flisnes, og Emblem, i tillegg til dei små øyane Humla og Tørla.)

Folketalet på den delen av Uksenøya som ligg i Ålesund kommune er såleis om lag 24.000.

Namnet
------

Mange mindre øyar med namn som Usksnøya, Yksnøya eller Oksøy, har fått namnet fordi dei har vorte brukte til oksebeite. Denne øya er så stor at namnet må eit anna opphav. Hans Strøm skriv i *Søndmørs Beskrivelsebeskrivelse* at på garden Hesseberg «sees 3 store, runde og jevnsidesliggende stene, kaldt Øksne, av hvilke den store halvø hvorpaa gaarden ligger, har i gamle dage vært kaldt Øksenø, fordi den da blev anset som en ø.»

Fotnoteliste
------------

1. ↑  Folketalskart for Ålesund kommune frå 2008, vitja 27. januar 2010[*daud lenkje*]
2. ↑  Kristian Bugge: Om namnet "Yksnøy" (Oksenøen)
3. ↑  Hans Strøm. Physisk og Oeconomisk Beskrivelse over Fogderiet Søndmør. II

Kjelder
-------

* Kristian Bugge: Om namnet "Yksnøy" (Oksenøen).Tidskrift for Sunnmøre historiske lag 1916 - 1917. 8-9de aargang.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**AVRO-turneringa i sjakk** var ei sjakkturnering halden i Nederland i 1938, sponsa av det nederlandske kringkastingsselskapet AVRO (Algemeene Vereeniging Radio Omroep). Turneringa var ei dobbel alle-mot-alle-turnering. Åtte av dei fremste spelarane i verda var med: Verdsmeister i sjakk Alexander Alekhine, tidlegare verdsmeistrar José Raúl Capablanca og Max Euwe, og dei sannsynlege utfordrarane Mikhail Botvinnik, Paul Keres, Reuben Fine, Samuel Reshevsky og Salo Flohr. Keres og Fine delte førsteplassen, med Keres som vinnar på kvalitetspoeng fordi han klarte 1,5-0,5 i partia mot Reuben Fine. Jose Capablanca, som hadde tapt berre 26 turneringsparti på 29 år, tapte 4 parti i denne eine turneringa. Forklaringa skal ligge i at han fekk eit mindre slag i løpet av turneringa.

Turneringa vart arrangert med målsettinga at den skulle kåre ein utfordrar til verdsmeisteren Alekhine, men det var inga offisiell kandidatturnering. VM-kamp mellom vinnaren Paul Keres og Alekhine vart det ikkje noko av. Forhandlingane førte ikkje fram, for ein del på grunn av utbrotet av den andre verdskrigen i 1939.

Likevel hadde AVRO-turneringa betydeleg status. Så då Verdssjakkforbundet FIDE arrangerte VM-turneringa i sjakk 1948 etter at Alekhine døydde i 1946, så vart dei seks overlenvande deltakarane i AVRO invitert (Capablanca hadde også døydd), bortsett frå at Sovjetunionen fekk byte ut Flohr med Vassilij Smyslov som hadde klart betre resultat fram mot 1948.

Speleprogram
------------

AVRO-turneringa vart spelt frå 6. til 27. november 1938. Spelarane vart flytta frå by til by på følgjande måte: 

| Runde | Stad | Dato |
| --- | --- | --- |
| 1 | Amsterdam | Nov. 6 |
| 2 | Haag | Nov. 8 |
| 3 | Rotterdam | Nov. 10 |
| 4 | Groningen | Nov. 12 |
| 5 | Zwolle | Nov. 13 |
| 6 | Haarlem | Nov. 14 |
| 7 | Amsterdam | Nov. 15 |
| 8 | Utrecht | Nov. 17 |
| 9 | Arnhem | Nov. 19 |
| 10 | Breda | Nov. 20 |
| 11 | Rotterdam | Nov. 22 |
| 12 | Haag | Nov. 24 |
| 13 | Leiden | Nov. 25 |
| 14 | Amsterdam | Nov. 27 |

Krysstabell
-----------

| Nr. | Namn | Nasjon | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | Total |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Paul Keres | Estland | XX | 1= | == | == | 1= | == | 1= | == | 8½ |
| 2 | Reuben Fine | USA | 0= | XX | 1= | 10 | 10 | 11 | == | 1= | 8½ |
| 3 | Mikhail Botvinnik | Det sovjetiske flagget | == | 0= | XX | =0 | 1= | 1= | =1 | == | 7½ |
| 4 | Machgielis Euwe | Nederland | == | 01 | =1 | XX | 0= | 0= | 01 | 1= | 7 |
| 5 | Samuel Reshevsky | USA | 0= | 01 | 0= | 1= | XX | == | == | 1= | 7 |
| 6 | Alexander Alekhine | Frankrike | == | 00 | 0= | 1= | == | XX | =1 | =1 | 7 |
| 7 | José Raúl Capablanca | Cuba | 0= | == | =0 | 10 | == | =0 | XX | =1 | 6 |
| 8 | Salo Flohr | Tsjekkoslovakia | == | 0= | == | 0= | 0= | =0 | =0 | XX | 4½ |

Kjelder
-------

* AVRO 1938 Vitja 11. april 2009 Arkivert 2008-10-20 ved Wayback Machine.
* AVRO 1938 partisamling på Chessgames.com

Fotnotar
--------

1. ↑  AVRO-turneringa partisamling på ChessGames.com.
**Abdullah «Apo» Öcalan** (fødd 4. april 1948 i Tyrkia) er ein tyrkisk-kurdisk aktivist som grunnla og styrte den militante kurdiske organisasjonen PKK (som er på lista over terrororganisasjonar i både USA og EU), fram til han vart arrestert i 1999.

Ocalan voks opp i ein fattig bondefamilie i Urfa i Tyrkia. Han fekk politisk skolering på 1970-talet då han studerte statsvitskap i Ankara. I 1978 stifta han PKK, men vart etter militærkuppet i Tyrkia i 1980 tvinga til å forlate landet. Han levde så i fleire år i Syria der han mellom anna arbeidde med å bygge opp eit nettverk av militante støttegrupper i heile Europa. Öcalan måtte forlate landet i 1998 då Tyrkia starta å utøve politisk og militært press overfor Syria. Problemet var at mange statar nekta å ta imot Öcalan, både Russland, Tyskland og Hellas nekta å ta imot han. Ein kort periode var han så i Italia, men måtte forlate landet då nærværet hans førte til ei krise i forholdet landet hadde til Tyrkia. Til slutt fekk han kome til Nairobi i Kenya, men vart i 1999 teken av tyrkiske tryggleiksagentar (i samarbeid med CIA og israelske Mossad) og frakta til Tyrkia.

Öcalan vert oppfatta som ein terrorist av tyrkarar flest og som ein helt av mange kurdarar.

Dommen og fengselsopphaldet
---------------------------

Ocalan vart den 29. juni same år dømd til døden ved henging for høgforræderi, separatisme og mord. Etter press frå EU avskaffa Tyrkia dødsstraff i fredstid i 2002, noko som førte til at Öcelan fekk omgjort straffa til livsvarig fengsel. Han har sidan dommen vore den einaste fangen på fengselsøya Imrali i Marmarahavet ved Istanbul. Over 1000 soldatar vaktar han. 

Kontakten med omverda er avgrensa. Han får ikkje sjå TV, og radioen hans tar berre inn ein tyrkisk statleg radiokanal. Han kan få lese bøker, men ingen på sitt eige språk, kurdisk. Om han ikkje oppfører seg slik fangevaktarane hans vil, risikerer han tid i isolasjonen. Då er Öcalan friteken frå familiebesøk, lufting, bøker og radio i periodar på 20 dagar om gongen, i følgje advokaten. 

Advokatane held fram å forfølgje det dei meiner er urettmessig behandling av Öcalan i domstolane, og venter òg på resultata av undersøkingar Den europeiske komitéen for kjemping mot tortur (CPT) gjorde i mai 2007. Komiteen skal ha teke hårprøvar av Öcalan fordi han sjølv hevdar han kan vere forgifta av tungmetall.

Tilhengjarar som demonstrerer til støtte for Öcalan i London, april 2003

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Abdullah Öcalan» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Han er verdens mest isolerte fange (Aftenposten, 2007)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 62°8′S 58°30′W﻿

**Denais Stack** er ein markant [[staur]] som ligg 3 km nord for Point Thomas på vestsida av Admiralty Bay på King George Island i Sør-Shetlandsøyane. Namnet «Anse Denais», etter ein av matrosane på «Pourquoi-Pas?», vart gjeve av Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, under Jean-Baptiste Charcot til ei vik på nordsida av Ezcurrafjorden. Nyare flyfoto syner at det ikkje er noko vik her og namnet Denais vart overført til stauren for å bevare namnet i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Denais Stack» frå Wikipedia på engelsk, den 30. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Denais Stack». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 15. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Denais Stack» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For fysikkprofessoren med same namn sjå John Bernhard Rekstad*

**John Bernhard Rekstad** (fødd 2. oktober 1852 i Trondenes i Troms, død 1934) var ein norsk geolog. Han tok lærareksamen 1887, var lærar ved dei høgare skulane på Røros, Namsos og Lillehammer og 1896–1900 adjunkt ved Bergens katedralskole. Frå 1900 var han første geologen ved Noregs geologiske undersøkingar i Kristiania. Han dreiv særleg med brestudier (han utforska i 1890 og 1891 heile Svartisen) og med istidsavleiringane i Noreg. For Noregs geologiske undersøkingar utførte han geologisk kartlegging, særleg på Vestlandet, i Jotunheimen og i Nordland. Han utgav ei rekkje geologiske avhandlingar.

John Berhard Rekstad var òg ivrig amatørfotograf. Dei geologiske reisene hans skulle føre han rundt om i heile landet og kameraet var alltid med han på tokt. Motivet for fotograferinga var først og fremst å dokumentere geologiske formasjonar, fjell, brear og steinprøvar. Men han fekk òg med seg mange vene stadmotiv og menneska rundt han. Negativsamlinga hans består av 2962 glasplater og planfilmar. Bileta finst på Billedsamlingen, Universitetsbiblioteket i Bergen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John Bernhard Rekstad» frå Wikipedia på bokmål, den 5. september 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Billedsamlingen - Universitetsbiblioteket i Bergen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Nasjonalbiblioteket fotograf
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| **Abelmoskusslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Kattostordenen Malvales |
| **Familie:** | Kattostfamilien Malvaceae |
| **Underfamilie:** | Malvoideae |
| **Stamme:** | Hibisceae |
| **Slekt:** | **Abelmoskusslekta** *Abelmoschus*Medik. 1787 |

**Abelmoskusslekta** (*Abelmoschus*) er ei planteslekt i kattostfamilien (Malvaceae) som omfattar 15 eittårige artar i tropane.

Slekta stammar opphavlegg frå tropisk Asia. Abelmoskus (*Abelmoschus moschatus*) blir dyrka som prydplante i tropiske og subtropiske strøk på grunn av sine vakre blomar som kan bli opptil 10 cm i diameter. Dei er oftast gule med rosa midtparti. Frøa av abelmoskus blir kalla bisam- eller moskuskorn. Dei blei tidlegare brukt til medisinen, men no berre som tilsetjing til tobakk og parfyme. 

Ein nær slektning, okra (*A. esculentus*), har kapselfrukter og blad ein kan eta. Flerie *Abelmoschus*-artar har seige bastfiber og har derfor blitt brukt til tauverk og spinnemateriale.

Kjelder
-------

* «Abelmoskus» (20. desember 2013) i *Store norske leksikon*, snl.no.
**APP-6A** er ein NATO-standard for kartsymobler. Den opphavlege versjonen, APP-6, stammar frå 1986, og *APP-6A* vart teken i bruk i 2001. Dokumentet som skildrar standarden heiter *STANAG 2019* (noverande utgåve 4), og i USA vert omtalt den som *MIL-STD-2525B.*

Denne artikkelen viser berre eit lite utdrag av standarden, som er på hundrevis av sider med detaljerte symbol.

Eininga si tilhøyre eller lydnad
--------------------------------

Om ei eining er vennleg, nøytral, ukjent eller fiendtleg vert vist med fargen og forma på symbolet.

| Ukjent | Vennleg | Nøytral | Fiendtleg |
| --- | --- | --- | --- |
|  |  |  |  |

Avdelingstypar
--------------

På innsiden av symbolet vert kva vist slags avdeling det er snakk om. Nokre få døme:

| Avdelingssymbol | Typen til avdelinga |
| --- | --- |
|  | Luftvern |
|  | Panservern |
|  | Panser |
|  | Artilleri |
|  | Flystyrke (Helikopter) |
|  | Flystyrke (Konvensjonelle fly) |
|  | Ingeniørtroppar |
|  | Infanteri (Etter kryssreimene til Napoleons infanteri) |
|  | Vedlikehald |
|  | Sanitet |
|  | Oppklaring (eller kavaleri; inspirert av sabelstroppen til kavaleristen) |
|  | Samband |

Desse symbola kan òg kombinerast, for å representera til dømes mekanisert infanteri. Det finst òg modifikatorer til symbola, som ikkje kan verka på eiga hand:

| Modifikator | Tyder |
| --- | --- |
|  | Luftmobile styrkar |
|  | Luftbårne styrkar |
|  | Amfibiske |
|  | Motoriserte |
|  | Berg |
|  | Forsyning |

Over symbolet kan eit anna symbol for storleiken til avdelinga visast.

Anna informasjon
----------------

Nede til venstre for symbolet kan namnet på avdelinga visast og nede til høgre kan namnet på høgare avdeling avdelinga tilhøyrer visast. Som eit døme kan vi sjå på kompani A eigen 42. mekaniserte infanteribataljon:

Ein fiendtleg motorisert panservernsdivisjon, ei type avdeling som ikkje finst, kunne sett ut slik:

Kjelder
-------

* UK Interim APP-6a Manual (engelsk, PDF-fil)
* Common Warfighting Symbology (engelsk)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kartsymbola for TrueType-font
| Barranquilla |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land | Colombia |
| Mayor | Elsa Noguera |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  166 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005) | 1 148 506 |
| Koordinatar | 10°57′50″N 74°47′47″W﻿Koordinatar: 10°57′50″N 74°47′47″W﻿ |
| Tidssone | EST (UTC-5) (UTC) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 080020 |
| Telefon-retningsnummer | 57 + 5 |
| **Nettstad:** www.barranquilla.gov.co |
| Plassering |
|  |

**Barranquilla** (baraŋˈkiʝa) er ein by og kommune som ligg i det nordlege Colombia. Han er einaste storbyen i Sør-Amerika som vart folkesett før han vart grunnlagt formelt. Barranquilla ligg mot kysten av Det karibiske havet, i departementet Atlántico, der han òg er hovudstaden. Barranquilla er den største byen og hamna i den nordlege karibiske kystregionen i Colombia. Hovudstadsområdet hadde ein folkesetnad på 1 885 500 i 2011 i, som gjer han til Colombias fjerde mest folkerike by etter Bogotá, Medellín og Cali.

Barranquilla ligg strategisk ved sida av deltaet til elva Magdalena, 7,5 kilometer frå utmunninga ved Det karibiske havet, og fungerer som hamn for elvetransport og maritim transport i Colombia. Han er òg viktigaste industrielle senter, handelssenter, utdanningssenter og kulturelt sentrum i den karibiske regionen i Colombia. Byen er kjernen i storbyen Barranquilla, som òg omfattar kommunane Soledad, Galapa, Malambo, og Puerto Colombia.

Barranquilla vart offisielt etablerte som ein by den 7. april 1813 sjølv om han var datert frå minst 1629. Han voks til ei viktig hamn, fungerte som ein tilfluktsstad for innvandrarar frå Europa, spesielt under og rett etter første verdskrigen og andre verdskrig, når bølgjer av fleire innvandrarar frå Midt-Austen og Asia kom. Barranquilla vart Colombia si viktigaste hamn, og med graden av industrialisering og modernitet tente byen tilnamnet Colombias Golden Gate (spansk: La Puerta dei Oro de Colombia). I 1940 var Barranquilla den nest største byen i Colombia og ein av dei meste moderne byane i Karibia og i Sør-Amerika, medan han seinare, førte lokale administrasjonar til ein nedgang i levestandard, grunna utbreidd korrupsjon. Ettersom offentlege investeringar auka i andre colombianske byar, vart Barranquilla sin nasjonale posisjon overskygd.

Byen er heim til ein av dei viktigaste folke- og kulturfestivalar i Colombia, Carnival of Barranquilla, som vart erklært som nasjonal kulturarv ved kongressen i Colombia i 2001 og anerkjent av UNESCO i 2003. Ernesto Cortissoz International Airport, vart bygd i Barranquilla i 1919, og vart den første flyplassen i Sør-Amerika. Lufthamna er del av innanlandske og internasjonale flygruter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barranquilla» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2015.*

Referansar

1. ↑  «*Carnival of Barranquilla*» (på engelsk). UNESCO. Henta 18. mars 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Barranquilla**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Tundrapiplerke** |
| TundrapiplerkeFoto: Monte M. TayloTundrapiplerkeFoto: Monte M. Taylo |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Erlefamilien Motacillidae |
| **Slekt:** | *Anthus* |
| **Art:** | **Tundrapiplerke** *A. gustavi* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Anthus gustavi***Swinhoe, 1863 |

**Tundrapiplerke** (*Anthus gustavi*) er ein sporvefugl med hekkeutbreiing i nordlege Sibir og med vinterkvarter i Søraust-Asia. Ho høyrer til den største biologiske slekta *Anthus* i familien av erler og piplerker, Motacillidae.

Skildring
---------

Utsjånd ut storleik er mykje som ei heipiplerke, med strekete fjørdrakt i olivengråbrunt, med underside i kvitt som har streker på flankene og brystet. Tundrapiplerka er ca. 14 til 15 centimeter i kroppslengd. Ho skil seg frå andre artar i slekta med relativt breie kvite langsgåande band på ryggen, og markerte lyse vengband, ho har dessutan korte tertialar som ikkje dekker handsvingfjørene i lengd. Nebbet er relativt kraftig og rosa farge, beina er lyse. Kjønna er like. Songen er låg, metallisk og karakterisert som ei trille med rytmiske slag. 

Hekkinga skjer i Nord-Russland frå omtrent vestsida av elva Petsjora vest for Ural-fjella, austover til Beringsundet, sørover til Kamtsjatkahalvøya og Kommandørøyane, dessutan eit isolert område i Amur og Primorskij kraj i Russland og på tilgrensande kinesisk område. Dei er trekkfuglar som overvintrar på øyar i Filippinane og Wallacea i Indonesia.

Hekkehabitat er myrer med sparsam vegetasjon, ved elvebreidder med tett og låg vegetasjon, også i overgangssona mellom tundra og taiga. Føda er hovudsakleg insekt.

Mellom 1991 og 2017 var det ca. 50 registreringar av tundrapiplerker på vitjing i Noreg. Alle er notert i månadene september eller oktober og alle vest i landet frå Troms til Vest-Agder med eit dominerande tal i Røst, Træna og Værøy kommunar i Nordland fylke.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

Kjelder
-------

Referansar

1. 1 2  Svensson, Lars et al (2011). *Gyldendals store fugleguide.* Gyldendal norsk forlag. ISBN 9788205418820.
2. 1 2  Tyler, S. (2018). *Pechora Pipit (Anthus gustavi)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (red.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 17. juni 2018
3. ↑  «Artsobservasjoner - rapportsystem for arter i Norge». Henta 17. juni 2018.
4. ↑  BirdLife International (2018) Species factsheet: *Anthus gustavi*. Henta frå  den 17. juni 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Tundrapiplerke**
**Aonach Mòr** er eit fjell i Dei skotske høglanda i Skottland. Det ligg 3 km nordaust for Ben Nevis på sørsida av Glen Spean, nær byen Fort William. **Nevis Range**-skiområdet ligg på nordsida av dette fjellet. 

Namnet Aonach Mòr indikerer at det er eit større fjell enn nabofjellet i sør, Aonach Beag ('liten rygg'). Aonach Mòr er derimot 13 meter lågare enn Aonach Beag, så namnet referer til volumet av fjellet når ein ser det frå dalen og ikkje høgda. 

I samband med skisenteret går det ein gondolbane og fleire stolheisar og skitrekk oppover fjellet. I tillegg til skisport vert fjellet mykje nytta til utforsykling, og har fleire år vore vertskap for verdscupen, og i 2007 vart verdsmeisterskapen halden her.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aonach Mòr» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mars 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «History», *Nevis Range* (på engelsk), henta 2. juli 2023

Koordinatar: 56°48′45″ N 4°57′42″ W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Mikulov |
| --- |
| Gamlebyen i MikulovGamlebyen i Mikulov Gamlebyen i Mikulov |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Mikulov | Byvåpenet til Mikulov |
| **Flagget til Mikulov** | **Byvåpenet til Mikulov** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Kraj | Tsjekkia  Sør-Mähren |
| Byrettar | 1410 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  45,34 km² |
| Innbyggjarar  - By (2012)   - folketettleik | 7 374   168/km² |
| Koordinatar | 48°48′20″N 16°38′0″E﻿Koordinatar: 48°48′20″N 16°38′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 242 m |
| Diverse anna |
| Postnummer | 692 01 |
| **Nettstad:** www.mikulov.cz |
| Plassering |
| 

Mikulov is located in Tsjekkia

 |

**Mikulov** (tysk *Nikolsburg*) er ein by i Tsjekkia, som ligg midt i regionen Sør-Mähren. Han ligg like nær grensa til Austerrike og har om lag 7600 innbyggjarar.

Geografi
--------

Mikulov ligg i utkanten av eit åslendt landskap og ved ein stor innsjø. Byen ligg om lag 200 til 250 meter over havet. Eit biosfærereservat definert av UNESCO startar ved Mikulov og det same gjer det moraviske karstlandskapet.

Historie
--------

Mikulov var åstad for Nikoklsburg-traktaten den 31. desember 1621 under trettiårskrigen. Etter den austerriksk-prøyssiske krigen starta grev Alajos Károlyi å utarbeide ein fredsavtale i Mikulov som førte til Prahatraktaten i 1866.

I 1938 hadde byen nesten 8000 (hovudsakleg tysktalande) innbyggjarar, men berre om lag 5200 i 1948. Dei etniske tyskarane vart kasta ut i perioden 1945-46. I 1938 var det òg 472 hovudsakleg tysktalande jødar. 372 av desse overlevde ikkje holocaust

Det viktigaste landemerka i byen er Mikulovborga til Dietrichstein-familien og Piarist-gymnaset.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Mikulov» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mikulov**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Snøleopard** |
| SnøleopardSnøleopard |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Snøleopard Utbreiinga av Snøleopard |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Kattefamilien Felidae |
| **Slekt:** | Store kattedyr *Panthera* |
| **Art:** | **Snøleopard** *P. uncia* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Panthera uncia***Schreber, 1775 |

**Snøleopard** (*Panthera uncia* eller *Uncia uncia*) er eit stort kattedyr som lever i høgfjellsområde i Sentral-Asia. 
Ein reknar med at det finst rundt 4000-6500 individ (tal frå 2003), og snøleopard er dermed rekna som truga av utrydding.

Snøleopard er nasjonaldyr for Afghanistan og nasjonalt arvedyr for Pakistan.

Snøleopard i Afghanistan.

Skildring
---------

Snøleoparden har gråkvit, tett pels med svarte eller brune flekkar. Han er 120-150 cm lang, og har ei etter måten lang hale i høve til kroppen. Vekta overstig sjeldan 75 kg. Han skil seg frå andre store kattedyr ved å ikkje kunne brøla og å eta byttet sitt i samankropen stilling.

Levevis
-------

Snøleopard lever i høgfjellet i Altaj, Tianshan, Kunlun, Pamir, Hindukush, Karakoram og Himalaya.

Leoparden er ein nattaktiv, einsleg jeger utanom i paringstida, då dei jaktar i par. Byttet består hovudsakleg av ulike fjellpattedyr som blåsau, sibirsteinbukk, ymse hjortar, smågnagarar og fuglar. Han tek også husdyr.
Som hjå dei fleste andre kattedyr er jakta basert på sniking.

Paringstida finn stad på seinvinteren. Seint på våren vert så ungane fødde, som regel i kull på 2-4. Dei opnar augo etter halvannan veke, og lever i lag med mora det påfølgjande året.

Trugsmål
--------

IUCN reknar med at bestanden av snøleopard har gått ned med mindt 20 % over dei siste to generasjonane, rekna til 16 år. Snøleoparden er truga av habitat- og byttetap grunna auka husdyrhald i leveområda hans, jakt (krypskyting), særleg på grunn av pelsen, men også for å selja levande dyr til dyrehagar og private samlingar og for kroppsdelar til kinesisk medisin. Forfølging frå lokalbefolkningar og militærkonfliktar i store delar av leveområdet dannar også trugsmål mot dyra.

Kjelder
-------


* *Verdens dyr*, Cappelen 1985
* Jackson, R. Mallon, D. McCarthy, T. Chundaway, R. A. & Habib, B. Panthera uncia (versjon 2013.2, 2008)

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Snow Leopard» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Snøleopard**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* ITIS
* EOL

 |
**Barry Edward Beckett** (4. februar 1943–10. juni 2009) var ein amerikansk klaverspelar som arbeidde som studiomusikar med mange kjende artistar. Han var òg plateprodusent. I lag med David Hood og Roger Hawkins, som var kollegaene hans i Muscle Shoals Rhythm Section, turnerte Beckett i 1973 i den utvida besetninga til Traffic. Innspelingar frå denne turneen vart konsertalbumet *On The Road*.

Han var involvert i «Muscle Shoals Sound» som medlem av rytmeseksjonen ved Muscle Shoals studio i Sheffield i Alabama, som han var med på å starte i 1969. Studioet produserte hittar som «Torn Between Two Lovers» (Mary MacGregor) og «Smoke from a Distant Fire» (Sanford-Townsend Band). Beckett var medprodusent med Jerry Wexler då Bob Dylan i 1979 bad Wexler om å produsere *Slow Train Coming*. Beckett var ikkje berre medprodusent på albumet, men spelte òg piano og orgel på det. I 1980 var han igjen medprodusent i lag med Wexler på *Saved*. 

Beckett spelte òg på Paul Simon sin «Still Crazy After All These Years», som nådde toppen av singellista i USA.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barry Beckett» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Allmusic biography
* Everett, Todd (1998). «Barry Beckett». In *The Encyclopedia of Country Music*. Paul Kingsbury, Editor. New York: Oxford University Press. pp. 31–32.
* Alabama Music Hall of Fame biography[*daud lenkje*]
* Discogs.com listing
* 1999 interview with Barry Beckett Arkivert 2016-12-20 ved Wayback Machine.
* Gray, Michael (2008) «Barry Beckett» i *The Bob Dylan Encyclopedia*, New York & London: Continuum

1. ↑  Still Crazy After All These Years

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Jan Torgersen** (fødd 30. april 1951) er ein norsk tidlegare hekkeløpar og sprintar frå Drammen. Han vart noregsmeister på 400 meter hekk i 1974. Torgersen var medlem i IF Hellas.

Torgersen overraska ved å vinne langhekken under NM i friidrett 1974, hans fyrste NM-medalje. I åra fram til 1981 vann han på 400 m hekk og 400 m til saman seks NM-sølv, dessutan tok to NM-bronsar på 400 m hekk.

Torgersen sette i 1974 personleg rekord på 400 meter hekk meit løp på 52,2, sekund. Ein rekord han i 1976 forbetra til 52,1. I 1976-sesongen gjorde han også sitt livs raskaste 400-meterløp på 48,1 sekund.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1974 i Hønefoss: Gullmedalje på 400 m hekk
* 1975 i Fana: Bronsemedalje på 400 m hekk
* 1976 i Askim: Sølvmedalje på 400 m og 400 m hekk
* 1977 i Lillehammer: Sølvmedalje på 400 m hekk
* 1978 i Steinkjer: Sølvmedalje på 400 m hekk
* 1979 i Larvik: Sølvmedalje på 400 m, bronse på 400 m hekk
* 1981 i Haugesund: Sølvmedalje på 400 m hekk

Kjelder
-------

1. ↑  «Alle tiders beste innendørs / All Time Best Indoor» (PDF), *www.friidrett.no*, henta 17. juni 2023
2. 1 2 3 4 5 6 7  «400 meter Hekk/Hurdles», *www.friidrett.no*, henta 17. juni 2023

* friidrett.no
| **Vormsi** |
| --- |
| Saxby fyr vest på VormsiSaxby fyr vest på Vormsi |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Austersjøen |
| **Koordinatar** | 59°00′N 23°13′E

 |
| **Areal** | 92 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Estland |
| **Maakond** | Lääne maakond

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 350
 |

**Vormsi** (svensk *Ormsö*) er den fjerde største øya i Estland. Øya ligg i Austersjøen, mellom Hiiumaa og halvøya Noarootsi på fastlandet. Vormsi har eit areal på 92 km² og om lag 350 innbyggjarar. Øya utgjer ein kommune i fylket Lääne maakond.

Før den andre verdskrigen var Vormsi eit av dei viktigaste svenskspråklege områda i Estland. Øya har vore busett minst sidan 1200-talet, for det meste av svenskar. Før den siste verdskrigen var folketalet på øya oppe i 3000. Men under den andre verdskrigen vart nesten alle dei etniske svenskane på øya, saman med andre etniske svenskar i Estland, evakuerte til Sverige.

Den svenske språkarven kan ein framleis sjå i mange stadnamn på Vormsi, som Hullo, Sviby, Söderby, Norrby, Diby, Rälby, Borrby, Kärrslätt, Saxby og Busby. Det svenske namnet på øya, Ormsö, skal kome av vikinghovdingen Orm.

Vormsi har ferjesamband til Rohuküla på fastlandet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vormsi (estisk)
* Den Andra Stranden - om svensk historie i Baltikum Arkivert 2017-01-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Jan and Dean** var ein USA-amerikansk rockeduo som bestod av **William Jan Berry** (3. april 1941 – 26. mars 2004) og **Dean Ormsby Torrence** (f. 10. mars 1940). 

Tidleg i 1960-åra var dei pionerar innan California Sound og vokal surfemusikk, som vart gjort populær av The Beach Boys. Blant dei mest suksessrike songane deira finn ein «Surf City» frå 1963, den første surfesongen som gjekk inn på Hot 100-lita. Dei andre singlane dei fekk inn på Topp 10-lista i USA var «Drag City» (1963), «The Little Old Lady from Pasadena» (1964) og «Dead Man's Curve» (1964). Den sistnemnde songen vart innlemma i Grammy Hall of Fame i 2008.

Duoen gav seg i 1966, men dette kom ikkje av den fallande populariteten. Jan Berry vart hardt skadd i ei bilulukke våren 1966, noko som er ironisk med tanke på at ein av dei mest kjende songane, «Dead Man's Curve», handlar om ei bilulukke. Han klarte seg trass små sjansar til å overleve, men det tok fleire år før han fekk normal tale igjen. Då Berry vart nokolunne frisk att, gav dei seg ut på turnear igjen som ikon frå den tidlege 60-talstida. 

I 1972 vann Torrence Grammyprisen for beste plateomslag for debutalbumet til det psykedeliske rockebandet Pollution, og vart nomienrt tre gonger til i same kategori for albuma til Nitty Gritty Dirt Band.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side Arkivert 2015-04-30 ved Wayback Machine.
* Jan and Dean på Allmusic
* Jan and Dean på Discogs

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan and Dean» frå Wikipedia på svensk, den 13. oktober 2009.*

1. ↑  «Jan & Dean - Official Jan Berry Website - Dead Man's Curve / The New Girl In School». Jananddean-janberry.com. Arkivert frå originalen 6. mars 2016. Henta 9. mars 2018.
2. ↑  «Pollution (3) - Pollution (Vinyl, LP) at Discogs». Discogs.com. Henta 23. august 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |