recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ottar Gjermundshaug** (23. januar 1925–10. april 1963) var ein norsk kombinertrennar og langrennar frå Alvdal. Han vann VM-sølv i kombinert i 1950. Mellom 1946 og 1950 vann han tre norske meisterskap på ski, to i kombinertrenn (1946 og 1950) og eitt i 18 kilometer langrenn (1949).

Aktiv
-----

Ottar Gjermundshaug vann den fyrste norske meisterskapen i kombinert etter den andre verdskrigen, der den eldre broren Magne tok bronsemedaljen. To år seinare vart Ottar nummer to i noregsmeisterskapen i kombinert og fekk same plassering i øvinga i Holmenkollen, men var ikkje med til vinter-OL i St. Moritz.

Både i 1949 og 1950 fekk Gjermundshaug NM-medaljar i kombinert, så vel som 18 km langrenn. Begge åra vart han noregsmeister; i 1949 i langrenn og i 1950 i kombinert. Sistnemnde vinteren reiste han med den norske troppen til VM på ski i Lake Placid i USA, og vart beste nordmann i kombinert i meisterskapen. Han deltok under vinter-OL i 1952 i Oslo og kom på sjetteplass i kombinert og på 17. plass på 18-kilometeren.

Han la konkurranseskia på hylla i 1952.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1948: Nr 2 i Holmenkollen
* 1949: Nr 3 i Holmenkollen
* 1950: Sølvmedalje i kombinert i ski-VM i Lake Placid
* 1951: Nr 3 i Svenska skidspelen i Sundsvall
* 1952: Nr 6 i kombinert i vinter-OL i Oslo

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1946: Gullmedalje i kombinert
* Ski-NM 1947: Nr 4 i kombinert
* Ski-NM 1948: Sølvmedalje i kombinert
* Ski-NM 1949: Gullmedalje på 18 km langrenn, bronsemedalje i kombinert
* Ski-NM 1950: Gullmedalje i kombinert og sølvmedalje på 18 km langrenn
* Ski-NM 1951: Nr 5 i kombinert
* Ski-NM 1952: Sølvmedalje i kombinert og nr 4 på 30 km langrenn

Bakgrunnsstoff
--------------

* Profil på FIS-Ski.com Arkivert 2012-10-10 ved Wayback Machine.
* 

* (en) Ottar Gjermundshaug – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ottar Gjermundshaug» frå Wikipedia på bokmål, den 16. januar 2013.*
Drumlin omringa av vatn i Clew Bay i County Mayo i Republikken Irland
Profil og plan av ein drumlin
Ein **drumlin** (irsk *droimnín*, som tyder «ein liten åsrygg») er ein avlang kvalforma ås danna av isbrear. Den lange aksen går parallelt til rørsla til isen, der den stumpe enden er vendt mot isrørsla. Drumlinar kan verte over 45 meter høge og nesten ein kilometer lange. Ein finn dei ofte i eit drumlinfelt i lag med andre åsryggar med same form, storleik og orientering. Drumlinar har vanlegvis fleire lag som indikerer at jorda gradvis vert lagt oppå ei kjerne, som kan vere av stein eller ei morene. 

Det er mange teoriar og mange diskusjonar om korleis dei faktisk oppstår. Enkelte reknar som ein direkte formasjon av isen, medan ein annan teori går ut på at store mengder vatn brått har flauma ut på grunn av det høge trykket under isebreen. Uansett korleis dei har oppstått vert dei rekna for å ha ei bølgjeform (på likande måte som bølgjer i sanden på ei strand eller i ei elv). Ein veit lite om kvifor drumlinar oppstår i nokre område med isbrear og ikkje i andre. 

Clew Bay i Republikken Irland er eit godt døme på drumlinar i vatn der drumlinane oppstår som øyar i sjøen og dannar ein topografi som «egg i ei korg». Drumlinar ligg vanlegvis parallelt til kvarandre og kan ofte utgjere grupper på fleire hundre eller til og med fleire tusen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Drumlin» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

* Edward J. Tarbuck og Frederick K. Lutgens (2002). *Earth: An Introduction to Physical Geography*. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall. s. 347–350. ISBN 0-13-092025-8.
* Alan Trenhaile (2007). *Geomorphology: A Canadian Perspective*. Don Mills, Ontario: Oxford University Press. s. 183–6. ISBN 0-19-542474-3.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Drumlin**

* Skisse av ein idealisert drumlin
* Douglas E. Cox: Drumlins and subglacial meltwater floods Arkivert 2008-09-02 ved Wayback Machine.
* Douglas E. Cox: The role of vortices in drumlin formation Arkivert 2007-01-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Sunnmørsdialekt** er ei samlenemning for dialektar i futedømet Sunnmøre i Møre og Romsdal fylke. Sunnmørsdialektane høyrer alle til dei nordlege e-måla av vestnorske målføre. 

Dialektane i Nordfjord i Sogn og Fjordane har mange fellestrekk med sunnmørsdialektane, og somme reknar dei som å høyre til same dialektgruppa.

Største skilnaden mellom sunnmørsdialektane er det mellom bymålet i Ålesund og sunnmørsmålet elles. I Ålesund heiter det *e*, *me* og *de* for pronomena *eg*, *meg* og *deg*, medan bygdemåla har *ej*, *mej* og *dej*. Subjektsforma av første person fleirtal er i Ålesund *vi*, medan det på sunnmørsbygdene òg kan heite *oss* eller *me* (for nynorsk standard *vi/me*).

Andre særskilde former i sunnmørsk bygdedialekt er t.d. presens av verba «ha» (*he*, jf. eldre nynorsk *hev* og norrønt *hef*) og «få» (*fæ*/*fær*, jf. eldre nyn. *fær* og norr. [ek] *fæ*/[hann] *fær*). Desse formene er sjeldne i norske (rurale) dialektar generelt, då dei fleste har formene *har* og *får* òg i talemålet. Når det gjeld presensforma av verbet «kome» høyrer ein i bygdemålet ofte den lydrett omlydte forma frå overgangen frå urnordisk, *kjøme* (med tonelag 1), parallelt med den avrunda forma *kjeme* (tonelag 1). Båe variantar finn ein òg brukt parallelt i norrønt; *kǿmr* og *kemr*.

Nynorsk skriftspråk står særs sterkt på Sunnmøre generelt, men bykrinsane i Ålesund har alltid brukt bokmål. Bokmålsbruken har spreidd seg noko i Ålesund kommune med byveksten og utbreiinga av bydialekten. I høve den siste målrøystinga i kommunen, i skolekrinsen til Blindheim skule i 2018, vart bokmål sigrande. Den førre folkerøystinga skjedde i 2006 i Stokke skulekrins, då blei det fleirtal for nynorsk. 

Grunntrekka i bydialekten er for øvrig også mest i samsvar med mange av grunntrekka i nynorsk, objektivt sett, mellom anna med gjennomført trekjønnsordning.

Kjelder
-------

1. ↑  Flem, Sofie Svanes (22. november 2018), «Nå blir Blindheim bokmålsskole», *smp.no*, henta 19. juli 2019
**Dronninga av Saba** er ein figur kjend frå jødisk, kristen og muslimsk tradisjon. Ho vert omtalt i Første kongebok og Andre Krønikebok i Bibelen, i Koranen og i etiopiske Kebra Nagast.

Ein del historikarar har identifisert Saba med eit sørarabisk kongedøme, Sabaʾ, som låg i noverande Jemen. Det finst ikkje historiske prov på at dronninga har eksistert.

Etiopisk freske i Addis Ababa av dronninga Saba som reiser til kong Salomo.

Legender
--------

Ifølgje nokre legendariske tradisjonar utanom Bibelen fekk dronninga av Saba eit barn med Salomo, sonen Menelik, som vart konge over Etiopia. Dette er blant anna attgjeve i verket *Kebra Negast* frå 1300-talet. Trua på at Salomo fekk etiopiske etterkommarar har spelt ei rolle i den etiopiske ortodokse kyrkja og seinare i rastafarianismen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dronningen av Saba» frå Wikipedia på bokmål, den 13. november 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  National Geographic, issue mysteries of history, september 2018, s.45.
Koordinatar: 62°37′50″S 60°06′50″W﻿

**Huronbreen** er ein 7,7 km lang og 3,5 km brei isbre på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Isbreen grensar til Bowles Ridge i nord, Wörner Gap i vest og Tangra Mountains i sør, og får is tilført frå fleire sidebrear som flyt frå fjellet på nordsida mellom Mount Friesland og Helmet Peak og går aust-nordaustover til han munnar ut i Moon Bay sør for Elemag Point og nord for Yana Point. Camp Academia ligg ved øvre Huronbreen, nordvest for forberga ved Zograf Peak.

Øvre Huronbreen frå Ongal Peak, med Kuzman Knoll og Bowles Ridge i bakgrunnen.
Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
Isbreen vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee i 1958 etter den amerikanske skuta «Huron» (kaptein John Davis) i New Haven i Connecticut, som vitja Sør-Shetlandsøyane i 1820–21 og 1821–22.

Sjå òg
------

* Camp Academia
* Tangra 2004/05

Kjelder
-------

1. ↑  «Huron Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 15. januar 2014.

* Huron Glacier. SCAR Composite Gazetteer of Antarctica

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Huronbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om elva Swale i England. For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Swale.* 

---

**Swale** er ei elv i Yorkshire i England. Ho er ein av dei større sideelvane til Ure, som så renn ut i Ouse og deretter Humber.

Elva har utspringet sitt høgt opp i Yorkshire Dales, ved grensa mellom North Yorkshire og Cumbria og ikkje langt frå staden der elva Eden startar. Det første stykket er ho berre ein bekk, og ho blir kalla eigenleg ikkje Swale før staden der Birkdale Beck og Great Sleddale Beck møtest.

Kisdon Force er ein av attraksjonane ved Swale
I nærleiken av landsbyen Keld kryssar ho Pennine Way, og renn så austover gjennom kalkåsane i Swaledale.

Etter fleire fossefall når ho Richmond, der ho passerer Richmond slott og travbanen i Catterick. Ho vender så mot sør i Vale of Mowbray, der elva Wiske renn inn i ho frå Northallerton og Cod Beck frå Thirsk. Ho renn så inn i Ure rett austom Boroughbridge, på ein stad som blir kalla Swale Nab.

Swale seiast å vere den raskaste rennande elva i England.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Swale (elv)» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*
To druidar. Reproduksjon av eit relieff frå 1700-talet.
**Druide** (frå latin pl. *druidae*, via fransk og engelsk)[1] var ein religiøs klasse hos fleire folk som tala keltiske språk. Dei var truleg både dommarar, spåmenn og prestar, og klassen kan ha vore delt i underklassar som reine druidar, *filid* (irsk) sjåarar og *bardi* (irsk) diktarar. Det er kjelder for at både menn og kvinner på Irland kunne vera druidar, om det same var tilfelle på det europeiske fastlandet veit ein ikkje.

Ein veit lite om druidanes religiøse tru, mellom anna av di det var ein heilt munnleg tradisjon som berre innvigde tok del i. Religionen inneheld likevel ofringar av dyr og menneske, og ein trudde på sjelevandring. Det er ikkje samband til sjamanisme.

Druidane blei utrydda under Romarstyret, mest kjend er massakren på Anglesey i 61. På Irland forsvann dei etter at kristendommen kom.

Ein finn druidisme som ei grein av moderne heidenskap, dette er ei moderne oppfinning.

Ordsoge
-------

Opphavet til ordet er uviss. Det latinske *druidae* og greske *druidai* peikar mot ei gallisk rot *druvis* som aldri er funnen. Det finst fleire hypotesar om galliske og greske røter i ord som tyder *eik*, *skog* og *vis*. Ingen av desse hypotesane har vunne fram.

Det gamalirske ordet *drui* finn ein ofte omsatt med druide. Dette er ikkje heilt rett, som det moderne irske ordet *draoi* kan det òg tyde trollmann, sjåar, spåmann. Det gamle ordet kunne også tyde *ein med kunnskap*, mens det i moderne tid også kan tyde ein som gjer pek.

Kjelder
-------

1. ↑  James MacKillop:  *Myths & legends of the Celts*, Penguin, 2005
|  |
| --- |
| ***Hurting Each Other***  Singel av The Carpentersfrå albumet *A Song for You* |
|  |
| B-side | «Maybe It's You» |
| **Utgjeve** | 23. desember 1971 |
| **Innspelt** | 1971 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 2:48 |
| **Selskap** | A&M1322 |
| Låtskrivar(ar) | Gary GeldPeter Udell |
| **Produsent** | Jack Daugherty |
|
| The Carpenters-kronologi |
| «Bless the Beasts and Children»(1971) | *Hurting Each Other* | «It's Going to Take Some Time»/«Flat Baroque»(1972)
 
 |

«**Hurting Each Other**» er ein song som vart gjort populær av The Carpenters i 1972. Han vart skriven av Gary Geld og Peter Udell i 1965, og vart spelt inn av artistar frå Ruby and the Romantics til Rosemary Clooney.

Versjonar
---------

Ein tidleg versjon av songen vart spelt inn av Jimmy Clanton og gjeve ut i 1965 som ein singel på Mala Records. I følgje Richard Carpenter hadde versjonen av «Hurting Each Other» ei anna kjensle enn versjonen til Carpenters.

Chad Allan & The Expressions, som seinare vart The Guess Who, spelte òg inn songen i 1965 på *Hey Ho (What You Do to Me)*. Dei gav han ut som singel og nådde 19. plassen på den kanadiske singellista tidleg i 1966. 

Ein versjon av «Hurting Each Other» finst òg på The Walker Brothers-albumet *Portrait*, som kom ut i 1966.

Carpenters-versjonen
--------------------

The Carpenters spelte inn «Hurting Each Other» mot slutten av 1971. Han vart gjeven ut som singel seint i 1971 frå albumet *A Song for You*. Han nådde andreplassen på *Billboard* Hot 100 og toppen av Easy Listening-lista.

The Carpenters framførte «Hurting Each Other» på mange av konsertane sine, mellom anna ein forkorta versjon på *Live in Osaka* i 1974.

Medverkande
-----------

* Karen Carpenter - Solo- og korvkoal.
* Richard Carpenter - korvokal, klaverinstrument.
* Joe Osborn - bassgitar
* Hal Blaine - trommer
* Gary Coleman - perkusjon

Lister
------

| Liste | Plassering |
| --- | --- |
| Canada | 2 |
| Japan | 56 |
| U.S. *Billboard* Hot 100 | 2 |
| U.S. *Billboard* Easy Listening | 1 |

Seinare versjonar
-----------------

Andy Williams gav ut ein versjon i 1972 på albumet *Love Theme frå «The Godfather»*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hurting Each Other» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Search result, ACE title search, Performers of "Hurting Each Other"». American Society of Composers, Authors, and Publishers (ASCAP). Arkivert frå originalen 27. mars 2003. Henta 27. september 2013.
2. ↑  «45 Discography For Mala Records». *Discographies of 50's and 60's record labels*. Global Dog Productions. Henta 27. september 2013.
3. ↑  Frå omslaget til *Carpenters: Gold 35th Anniversary Edition*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Drontar».*
**Drontane** (*Ráphidae*) var eit fugleslag som høyrer til duefuglane, men som har døydd ut. Dette var store fuglar som ikkje kunne flyga, og som ikkje hadde særleg til felles med duer av i dag. Drontane var klumpete å sjå til og vanta venger. Dette gjorde dei så hjelpelause i møte med menneske at dei kunne fangast med berre nevane. Sidan kjøtet på dronten visstnok var godt på smak, vart dei utrydda av europearane. Det fanst tre artar drontar, og dei levde på øyar i Indiahavet nære Madagaskar. Alle tre artane vart utrydda etter at europeiske sjøfolk kom til øyane.

Dei tre artane var:

* Dronten (*Rálphus cucullátus*) som vog innpå 20-25 kg og levde på Mauritius. Siste eksemplar av arten vart drepen i 1681.
* Eremittfuglen eller reuniondronten (*Ráphus solitárius*) som levde på Réunion. Denne arten likna dronten på Madagaskar, men var kvitflekkete. Denne arten døydde ut i 1746.
* Solitærfuglen eller rodriguesdronten (*Pezóphaps solitária*) som levde på Rodriguez. Arten var litt mindre enn dei andre drontane. Siste solitæren døydde ikring 1790.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Drontar**
Del av Damsgård med Damsgård hovudgard. Prospekt av Johan F. L. Dreier frå 1810
**Johan Fredrik Leonard Dreier** (7. april 1775–16. desember 1833), var ein av dei leiande teiknarane av prospekt og portrett på starten av 1800-talet. Dreier vart fødd i Trondheim, og døydde i Bergen. Dreier arbeidde i grenselandet mellom det å vera kunstnar og det å vera handverkar. Mykje - eller det meste av det han måla eller teikna, var tingingsverk frå folk som ville ha eit måleri av garden sine, familien sin eller båtane sine. Stilen i arbeidet hans kan verka litt naivistisk, men det er òg mykje i arbeida som peikar fram mot den nasjonalromantiske perioden som kjem seinare. Fleire vidgjetne kunstnarar, mellom anna I.C. Dahl gjekk i lære hjå Dreier.

I tillegg til å vera kjend for sine prospekt, spesielt av Trondheim og Bergen, er òg Dreier kjend som å vera den som teikna ned dei norske bondedraktene tidleg på 1800-talet. Mykje av dette arbeidet la grunnlaget for framveksten og interessa for bunadar seinare på 1800-talet.

Dreier vart fødd i Trondheim i 1775 av foreldra Tørris Haftorsen Dreier og Karen Benjaminsdatter Blostrup. Det var meininga at han skulle fylgja i faren sine fotspor og verta målarmeister, men slik vart det ikkje. Allereie som ung byrja han å teikna, og det finst fleire teikningar er tekne vare på. Mellom anna eit portrett av familien Weybye frå 1789. I år 1800 flytta han til Bergen.

I Bergen budde han først hjå familien Smith, der dei hadde ei tenestejente som var like gamal som Dreier. Ho heitte Cecelia Maria Andersdatter. Saman vart dei foreldra til guten Johan Fredrik, fødd i 1804. Johan jr. døydde allereie i 1820, og han var då lista som «uekte barn» i kyrkjeboka.

Dreier gifta seg seinare med Karen Christine Frechenelle i 1808. Saman fekk dei dottera Karen Helchina Dreier i 1811, som gifta seg med Adolph Lausen Hansen i 1833. Desse fekk igjen ei dotter, som var ei av kjeldene til Einar Lexow si bok *Johan F. L. Dreier's norske folkedragter* i 1913.

Det var ikkje veldig lukrativt å livnæra seg som kunstmålar i Bergen på denne tida, og Dreier merka mot slutten av livet spesielt stor konkurranse frå nye teknikkar for trykking innan grafikk. Nokre av Dreier sine bilete vart laga som koparstikk og trykt opp utan at han fekk noko for det, og difor finst det mange koparstikk som eigentleg er Dreier sine bilete, men som ikkje ber namnet hans.

Verk av Dreier finst i museum over heile Europa. Norsk Folkemuseum har mange av desse.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete hjå Norsk Folkemuseum Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Bilete hjå riksarkivet Arkivert 2006-05-15 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Johan Gørbitz** (8. september 1782–3. juli 1853) var ein norsk målar.

Bakgrunn og virke
-----------------

Gørbitz var fødd 8. september 1782 i Sandviken ved Bergen. I 1798 blei han send til København for å utvikla dei kunstnariske evnene sine, som han tidleg hadde lagt for dagen. I 1802 måtte han avbryta studiane ved kunstakademiet, og vende heim til Bergen, der han verka som portrettmålar fram til 1805. 1805–1807 var han igjen i København for å fortsetja utdanninga, men reiste så til Dresden og vidare til Wien, der portrettet hans av den danske *chargé d'affairen* Nissen vekte stor merksemd og skaffa han mange bestillingar. I 1809 flytta han til Paris, der han vart verande i mange år som populær portrettmålar. Fyrst i 1836 vende han tilbake til Noreg, og busette seg då i Christiania, der han levde tilbaketrekt resten av livet.

Gørbitz er særleg kjent for portretta sine av Niels Henrik Abel og Camilla Collett. Gørbitz gate i Sandviken i Bergen og i Oslo er oppkalla etter han.

Galleri
-------

* Niels Henrik AbelNiels Henrik Abel
* Camilla CollettCamilla Collett
* Jonas CollettJonas Collett
* Peter Jonas CollettPeter Jonas Collett
* Jacob NeumannJacob Neumann
* Frederik StangFrederik Stang
* Magnus Andreas Thulstrup (1769–1844) Magnus Andreas Thulstrup (1769–1844)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johan Gørbitz» frå Wikipedia på bokmål, den 28. januar 2022.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- «Görbitz, Johan», i *Salmonsens konversationsleksikon*, 2. utg. bind X, s. 535. København: J. H. Schultz, 1920


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Johan Gunnar Andersson** eller *An Desheng* 安德生 (fødd 3. juli 1874 i Knista i Närke i Sverige, død 29. oktober 1960) var ein svensk arkeolog, paleontolog og geolog. 

Andersson studerte ved Universitetet i Uppsala og deltok som 25-åring på ein ekspedisjon til Spitsbergen. I 1898 leia han sin egen ekspedisjon til same område, og i 1902 deltok han på den svenske antarktisekspedisjonen til Otto Nordenskjöld til Antarktis.

I 1906 vart Andersson som professor leiar for det svenske organet for geologiske undersøkingar. I 1914 vart han engasjert av den kinesiske regjeringa som geologisk rådgjevar. Teneststaden til Johan Gunnar Andersson var det nyoppretta nasjonale geologiske instituttet (*Dizhi kaochasuo*) og han vart snart god ven med leiaren her, Ding Wenjiang. På denne tida hjelpte Andersson med utdanninga av kinesiske geologar og oppdaga enkelte jernmalmførekomstar, noko som var til stor hjelp for den kinesiske industrien. 

Seinare oppdaga Andersson saman med dei kinesiske kollegaene sine, som forskaren Yuan Fuli, så langt ukjente avlagringar frå yngre steinalder. Desse låg i provinsen Henan ved Guleelva. Epoken funna stamma frå fekk namnet Yangshaokulturen, etter ein landsby der ein i 1921 hadde gjort dei første funna. Mellom 1923 og 1924 var Andersson med på arkeologiske utgravningar i provinsane Gansu og Qinghai. Mest respekt fekk han for dateringa av funna i Zhoukoudian i nærleiken av Beijing (*Pekingmennesket*), som han kunne legge til eldre steinalder.

I 1926 fekk Johan Gunnar Andersson i oppdrag av den svenske Riksdagen å grunnlegge eit museum som skulle overta de arkeologiske gjenstandane som Andersson hadde teke med seg frå Kina. Alt same år oppstod så det som no heter Östasiatiska museet i Stockholm, under leiing av Johan Gunnar Andersson frå 1928. Ein større del av samlinga skulle sendast attende til Kina som følgje av ein svensk-kinesisk avtale. Dette skjedde så med sju sendingar mellom 1927 og 1936. Denne delen av samlinga gjekk snart etter tapt under den andre sino-japanske krigen. 

Johan Gunnar Andersson publiserte fleire bøker og vitskaplege rapportar. Dei siste vart for det meste publisert i dei egne årsskriftene til museet. Han er òg kjent for boka *Den gula jordens barn*, som vart omsett til mange språk.

I Sverige fekk han tilnamnet «Kina-Gunnar».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johan Gunnar Andersson» frå Wikipedia på bokmål, den 15. august 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ Johan Gunnar Andersson: *Der Drache und die fremden Teufel* F. A. Brockhaus Verlag, Leipzig 1927
	+ Magnus Fiskesjö og Chen Xingcan. *China before China: Johan Gunnar Andersson, Ding Wenjiang, and the Discovery of China's Prehistory*. Stockholm: Museum of Far Eastern Antiquities [Östasiatiska museet], 2004. ISBN 91-970616-3-8.
	+ Bernhard Karlgren: *Johan Gunnar Andersson. In Memoriam*, Östasiatiska Samlingarna, Stockholm, Bulletin No. 33, Stockholm 1961


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Johan Gustaf Sandberg** (1782–1854) var ein svensk målar; professor i teikning ved Kungliga Akademien för de fria konsterna frå 1828, direktør for institusjonen åra 1845–53. Sandberg laga for det meste historiemåleri med motiv or nordisk mytologi og svensk historie.

Liv og gjerning
---------------

*Gustav Vasa talar til dalkarlarna i Mora*, 1836
Sandberg var frå 1794 elev ved Kungliga Akademien för de fria konsterna i Stockholm. Seinare i studietida lærde han også musikk og klaverspeling og tente pengar på leksjonar, samt gjennom arbeid på dekorasjons-målarverkstaden ved det kongelege teatret. Han slutta seg med tida til den opposisjonen mot kunstakademiet som hadde sin kjerne i 'Sällskapet för konststudium'. Tvisten med akademiet la seg snart, Sandberg vart medlem i 1821 og professor i 1828.

Hans fremste verk er kalkmåleria med Gustav Vasa i domkyrkja i Uppsala. Måleriet *Gustav Vasa talar til dalkarlarna i Mora* frå 1836 viser eit motiv som han gjentok i domkyrkja. Sandberg laga teikningane til praktverket *Ett år i Sverige* som kom ut i perioden 1827-35, bileta vart graverte under leiing av Christian Didrik Forssell. Mange somrar vitja Sandberg Säfstaholms slott, der han laga målmmeri som skildra folkelivet og folkedrakter.

Sandberg var elles ein framifrå portrettmålar og måla ei mengd portrett. Mellom anna måla han mange av portretta til praktverket *Galleri af utmärkta svenska lärde, vetenskapsidkare och konstnärer* som han gav ut 1835–42.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Johan Gustaf Sandberg**

Kjelder
-------

* *Den svenska målarkonstens historia*. 2001

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Johan Henrik Andresen** (fødd 25. juli 1961) er ein norsk forretningsmann som var registrert som den rikaste i Noreg på dei offisielle skattelistene for 2007. Han er god for nærare 2,8 milliardar norske kroner, og hadde ei inntekt på over 439 millionar norske kroner i følgje likninga for 2007. Sedan 2011 har han ikke nytta jr. etter sitt namn.

Rikdomen kan i stor grad knytast til arven av eit stort tobakkskonsern. Som den eldste av fire sysken i Andresen-familien, som har drive tobakksproduksjon sidan 1849, vart det han som arva verksemda. Han overtok gradvis som innehavar utover på 1990-talet og vart partnar i 1994 og konsernsjef i 1998. Men i 2005 selde han alle aksjane sine i Skandinavisk Tiedemanns Tobaksfabrik for 3,3 milliardar kroner. I dag er han eigar og konsernsjef i morselskapet Ferd. Dette har også fleire dotterselskap i andre bransjar, som til dømes Elopak som produserer emballasje og Swix som produserer skismurning. Han viste også interesse for å kjøpe sveitsiske SIG i 2006–2007, men valde til slutt å trekkje seg frå budkampen.

Andresen har engasjert seg i arbeidet med å få fram unge forretningstalent, mellom anna gjennom ulike opplegg for unge gründerar og som styremedlem i Ungt Entreprenørskap Norge. Han har også teke initiativ til eit samarbeid mellom private aktørar og det offentlege for å få oppretta eit stort mikrofinansfond for Noreg (2006).

Johan Henrik Andresen har ein Bachelor of Arts på Dartmouth College i USA frå 1988 og ein Master of Business Administration frå Rotterdam School of Management i Nederland frå 1993. I tillegg har han studert historie ved Universitetet i Oslo og arbeidd som produktsjef i International Paper Co. i USA. Andresen er busett i Oslo og har to døtrer.

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Andresen jr. Johan H.» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).
* «Johan Henrik Andresen jr.» på Store Norske Leksikon, innhenta 30.06.2009.

### Fotnotar

1. ↑  «Satser på videre vekst – uten SIG[*daud lenkje*]» på Ferd.no
2. ↑  «Konsernledelsen Arkivert 2010-10-30 ved Wayback Machine.» på Ferd.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Eit xylografi frå 1873 (Berlin)
**Xylografi** (av gresk *xylos*, 'tre') eller **trestikk** er ein grafisk metode der ein graverer ei trykkplate i eit særs hardt treslag, ofte buksbom. Trestikket skil seg frå tresnittet ved at det vert skore i endeveden, ikkje i langveden, slik at ein vert uavhengig av retningane i veden og kan arbeide med tynnare og finare liner. I trestikket kan ein få fram mange valørar av gråtonar.

Metoden vart oppfunnen av briten Thomas Bewick og vart mykje bruka for framstilling av bokillustrasjonar på 1800-talet.

* Trestykke gravert av Thomas Bewick. Det har same høgd som trykketypar slik at det kan trykkast saman med tekst.Trestykke gravert av Thomas Bewick. Det har same høgd som trykketypar slik at det kan trykkast saman med tekst.
* Trestykket sett ovanfrå.Trestykket sett ovanfrå.
* Bilete trykka frå trestykket.Bilete trykka frå trestykket.

Litteratur
----------

* Johannesson, Lena, *Xylografi och pressbild: bidrag till trägravyrens och till den svenska bildjournalistikens historia*. Stockholm 1982.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Xylografi**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
Eit **kreolspråk**, eller berre **kreol**, er eit blandingsspråk (pidginspråk) som har fått morsmålstalarar. Språket vert dermed utvikla vekk frå dei avgrensa uttrykksmåtane i eit pidginspråk, og vert eit fullstendig språk med meir komplisert vokabular og grammatikk, og eit meir utbygd lydsystem. Dei fleste kreolspråka har likevel ei regelbunden og enkel formlære, og uttrykkjer grammatiske relasjonar meir ved eigne ord enn ved bøyingsformer.
Kreolspråk er særleg utbreidd i Karibia, Surinam, Guyana, Vest-Afrika og Papua Ny-Guinea, og dei har vanlegvis eit sterkt islett av ord av germansk eller romansk opphav som er tekne over frå språket til ei tidlegare kolonimakt. Døme på kreolspråk er tok pisin (Papua Ny-Guinea), pitkairnsk (Pitcairn og Norfolkøya) og haitisk (Haiti). Sistnemnde har eit normert skriftspråk og er offisielt språk i Haiti.

Sjå òg
------

* kreolisering

Kjelder
-------

* «Kreolspråk» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 24. april 2010.
* «Kreolspråk» hjå Store norske leksikon, innhenta 24. april 2010 (lisensiert under CC-BY-SA).


| * v
* d
* e
Typar av språk etter bruk |
| --- |
| 
* Folkespråk
* Kreolspråk
* Pidginspråk
* Kunstig språk

 |
| Utryddingstruga språk | 
* Truga språk
* Klårt utryddingstruga språk
* Alvorleg utryddingstruga språk
* Kritisk utryddingstruga språk
* Utdøydd språk

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Johan Georg III** (20. juni 1647–12. september 1691) var kurfyrste av Sachsen frå 1680 til 1691.

Han endra den franskvenlege kursen til faren og tok parti mot Ludvig XIV av Frankrike. Han var med i slaget ved Wien mot Det osmanske riket i 1683 som marskalk av Det tysk-romerske riket og støtta Leopold vidare i den store tyrkiske krigen frå 1686. Han vart ikkje med i Augsburgforbundet i 1686 mot Frankrike i niårskrigen, men reiste personleg til Haag i mars 1688 for å diskutere med Vilhelm av Oranien, Georg Vilhelm av Braunschweig-Lüneburg og Fredrik Vilhelm av Brandenburg om mogelege trekk mot Ludvig XIV. Han støtta derimot ikkje direkte at Vilhelm skulle ta over den engelske trona. 

Etter ein ny invasjon av Frankrike i 1689, lånte han igjen bort soldatane sine for å verne Franken. Han vart seinare med i armeen til Karl av Lorraine og tok del i omleiringa av Mainz.

Sonen hans, Friedrich August den sterke av Sachsen, var konge av Polen 1697-1704 og 1709-1733.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «John George III, Elector of Saxony» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Johan Georg III av Sachsen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
Bymotiv frå Xinyang
Plasseringa av Xinyang-prefekturet i Henan
**Xinyang** (kinesisk: 信阳; pinyin: *Xìnyáng*) er eit byprefektur lengst sør i provinsen Henan i det sentrale Kina. Byprefekturet har eit areal på 18 819 km² og hadde vel 6,1 millionar ibuarar i 2010. Xinyang grensar i sør til provinsen Hubei, og i aust til Anhui.

Byprefekturet Xinyang omfattar to bydistrikt (区 *qū*) og åtte fylke (县 *xiàn*).

### Næring

Byen er eit viktig regionalt senter for den sørlegaste delen av Henan, samt det nordlege Hubei. Mellom anna er her ein omfangsrik matvare- og tekstilindustri.

Om lag 8 km vest for bysentrum ligg Nanwan-demninga som demmer opp det inntil 50 km² store, og svært fiske- og dyrerike reservoaret Nanwan (Sørsjøen). Dette området er skogkledd og verna, innsjøen har heile 61 mykje besøkte øyar.

### Samferdsle

Jingguangbanen, toglinja mellom Beijing i nord og Guangzhou i sør, har stoppestad her. Denne sterkt trafikkerte jarnbanelinja er også innom mellom andre Baoding, Shijiazhuang, Handan, Anyang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Shaoguan.

Kinas riksveg 107 går gjennom området. Han fører frå Beijing til Shenzhen og er innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou. Også Kinas riksveg 312 fører gjennom området. Han går frå Shanghai og passerer mellom andre Suzhou, Nanjing, Hefei før han kjem til Xinyang, vidare leier han til Xi'an, Lanzhou, Jiayuguan i Gansu og Urumqi, før han endar på grensa mot Kasakhstan.

### Arkeologi

I bydistriktet Pingqiao ligg Changtaiguan (长台关乡), der vart gjort viktige funn under utgravingane på Changtaiguan Chumu (长台关楚简, «Chugravene ved Changtaiguan»). I 2006 vart kommunenamnet Changtaiguan endra til Changtai (长台乡).

Utgravingane fann stad i 1957 og 1958, der det i gravene frå Chu-tida mellom anna vart funne bambustekstar, lakkvarer og musikkinstrument. Også to graver frå krigarrika-tida vart avdekt. I alt vart over hundre bambustavler med skriftteikn funne. Særleg interesse vekte dei konfusianske tekstane frå grav 1. Ein av tekstane var eit «gravinventar» (*qiǎncè*, 遣策), der alt som var lagt ned i grava var opprekna.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xinyang» frå Wikipedia på bokmål, den 8. januar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Schlager & Chansons** var den vesttyske uttakinga til Eurovision Song Contest 1956. Finalen fann stad 1. mai 1956 i Großer Sendesaal des Kölner Funkhauses i Köln, og vart presentert av Heinz Piper. Tevlinga vart vunnen av Walter Andreas Schwarz med den tyskspråklege songen «Im Wartesaal zum großen Glück», som fekk representere Vest-Tyskland i den fyrste utgåva av Eurovision Song Contest i Lugano i Sveits. Av di kvart land deltok med to bidrag kvar vart det andre valt ut av Arbeitsgemeinschaft der öffentlich-rechtlichen Rundfunkanstalten der Bundesrepublik Deutschland. Tre dagar før tevlinga hadde Lys Assia òg delteke i den sveitsiske uttakinga, der to av bidraga hennar vart valt ut til å representere Sveits. Namnet på songen og kva for plassering ho fekk er ikkje kjend. Det gjekk rykte om at Assia framførte den tyskspråklege songen «Ein kleiner gold'ner Ring», men ho kunne berre hugse at ho hadde framført songen i ein tysk musikkfestival. Seinare viste det seg at ho deltok i den tyske schlagerfestivalen i 1961 med «Ein kleiner goldner Ring». Ho fekk ikkje representere Vest-Tyskland, men vann Eurovision Song Contest 1956 for Sveits med songen «Refrain».

I fylgje reglane måtte alle deltakarlanda arrangere ei nasjonal uttaking. Ingen av deltakarane som står oppført på lista kan hugse at dei deltok, og ein av artistane hadde ein konsert i Berlin same kveld som tevlinga vart arrangert. Det er dimed truleg at tevlinga berre er oppdikta og aldri fann stad.

**Finalen**| # | Artist | Song | Språk | Låtskrivar | Poeng | Plass |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 01 | Lys Assia |  |  |  |  |  |
| 02 | Rolf Baro |  |  |  |  |  |
| 03 | Eva Busch |  |  |  |  |  |
| 04 | Angèle Durand |  |  |  |  |  |
| 05 | Margot Eskens |  |  |  |  |  |
| 06 | Friedel Hensch og Die Cyprys |  |  |  |  |  |
| 07 | Margot Hielscher |  |  |  |  |  |
| 08 | Bibi Johns |  |  |  |  |  |
| 09 | Gerhard Wendland |  |  |  |  |  |
| 10 | Walter Andreas Schwarz | «Im Wartesaal zum großen Glück» | Tysk | Walter Andreas Schwarz |  | 01 |
| 11 | Hans Arno Simon |  |  |  |  |  |

Sjå òg
------

* Vest-Tyskland i Eurovision Song Contest 1956
* Eurovision Song Contest 1956
* Tyskland i Eurovision Song Contest

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Duitsland op het Eurovisiesongfestival 1956 frå Nederlandsk Wikipedia .*

Fotnotar
--------

1. ↑  Jan Feddersen: *Ein Lied kann eine Brücke sein*, Hoffmann und Campe 2002
2. ↑

| * v
* d
* e
Uttakingar til Eurovision Song Contest 1956 |
| --- |
| Nationaal Songfestival 1956**·** Concours Eurovision 1956**·** Grand Prix de la Chanson Européenne**·** Schlager & Chansons**·** Festival della Canzone Italiana di Sanremo 1956 |
|  |
| --- |
| **Lutzigran** |
| LutzigranLutzigran |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Bartre Pinophyta |
| **Klasse:** | Pinopsida |
| **Orden:** | Furuordenen Pinales |
| **Familie:** | Furufamilien Pinaceae |
| **Underfamilie:** | Piceoideae |
| **Slekt:** | Granslekta *Picea* |
| **Art:** | **Lutzigran** *P. ×lutzii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Picea ×lutzii***Little, 1953 |

**Lutzigran** (eller  *lutzgran* , *Picea x lutzii* eller òg berre *P. lutzii*) er ein plante i furufamilien. Ho opptrer naturleg i vesterdelen av Canada og i Alaska, som ein krysning mellom sitkagran og kvitgran, der desse tresklaga naturleg møtest. Ho er òg omtalt som ein nær slektning av desse treslaga.

Kryssinga har med seg mange av dei gode eigenskapane til sitkagrana og kvitgrana.

Lutzigran i norsk skogbruk
--------------------------

Lutzigran liknar sitkagran og kvitgran. Ho veks nesten like godt som sitkagran, men i nordlege kyststrok vert ho ikkje like grovkvista. Ho vert difor mykje bruka i skogreisinga på kysten av Nord-Noreg. Ho veks godt, og ho spreier seg naturleg, og kan difor trengje vekk andre artar.

Referansar
----------

1. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Inngangspartiet til hovudkontoret til Xinhua i Beijing.
**Xinhua** (kinesisk: 新华通讯社, pinyin: *Xīn Huá tōngxùnshè*; 新華通訊社 eller kort 新华社 *Xīn Huá shè*, norsk: **Det nye Kina**) er eit nyhendebyrå for regjeringa i Folkerepublikken Kina og det største av landet sine to byråer. Det andre er 中国新闻社 / 中國新聞社 *Zhōngguó xīnwén shè* China News Service. Xinhua vart grunnlagt i 1931 og har hovudsete i Beijing.

Xinhua har over 10 000 tilsette (2008). Det kan samanliknast med Reuters sine om lag 1300 tilsette. Byrået utgjev mellom anna ut dei kinesiske dagsavisene Dagbladet til Folket (*Renmin Ribao*) og Referansenyhender (*Cankao Xiapxi*).

Byrået utarbeider òg interne nyhenderapportar (*neican*) forbeholdt utvalde leiande politikarar og embetsmenn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Xinhua» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den kinesiske heimseida
* Heimesida på engelsk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* NDL

 |
**Xinzheng** er ein by med rang som byfylke i provinsen Henan i Folkerepublikken Kina. I 1999 var folkesetnaden på 608 567.

Xinzheng ligg sør for provinshovudstaden Zhengzhou og bli i dag rekna som ein satellittby til hovudstaden. Mot aust ligg storbyen Kaifeng, mot sør er Xuchang og mot vest er Luoyang.

Han er ein av dei byane i Henan som blei utvalde som stadar for reform og liberaliseringseksperiment.

Xinzheng ligg i eit jordbruksdistrikt med m.a. kveite, mais, bomull og tobakk. Området er berømt for kinesiske dadlar (jujube). Det er òg rikt på mineral som kol, bauxitt og silisium.

Historie
--------

Xinzheng er hevda å vera fødestaden til det legendariske *Xuanyuan Huangdi*, ("Den gule keisaren"), som ifølgje mytane er stamfaren til det kinesiske folket. Han skal ha gjort Xinzheng til sin hovudstad og lokalt reknar ein difor med at heile den kinesiske kulturen har utspring derfrå. Det som i alle fall er sikkert frå arkeologiske funn, er at staden hadde bufast folkesetnad allereie 6000 år f.Kr. (Peiligangkulturen).

Under Vår- og haustannaltida (770–446 f.Kr.) var Xinzheng i fleire hundreår hovudstaden til Han-staten. Xinzheng er rekna som ein av «ti kinesiske oldtidshovudstader».

Samferdsel
----------

Rriksveg 107 i Kina fører gjennom området. Han går frå Beijing til Shenzhen, og går også innom provinshovudstadene Shijiazhuang, Zhengzhou, Wuhan, Changsha og Guangzhou.

Kjelder
-------

1. ↑  National Population Statistics Materials by County and City – 1999 Period, *in* China County & City Population 1999, Harvard China Historical GIS

* *Denne artikkelen bygger på «Xinzheng» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* How to pronounce Xinzheng?. Howtopronounce.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jan Olaf Engsmyr** (fødd 23. desember 1944) er ein tidlegare norsk lokalpolitikar for Arbeidarpartiet. Han var ordførar i Sarpsborg kommune gjennom ein periode på 16 år frå 1995 til 2011. 

Engsmyr er busett på Greåker og kom med i politikken som kommunestyrerepresentant i Tune kommune i 1975. I den første perioden med storkommune var han gruppeleiar for Ap, og frå 1995 var han ordførar. Han gjekk formelt av som ordførar 13. oktober 2011 og vart då pensjonist. Før han vart heiltidspolitikar arbeidde han som reparatør på Glomma Papp og deretter, frå 1983, som tillitsvald i Jern og Metall.

Dottera Linda Marie Engsmyr vart varaordførar i Sarpsborg då Engsmyr gjekk av som ordførar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan O. Engsmyr» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2011.*

1. ↑  «Dette er Jan O. Engsmyr». Sarpsborg Arbeiderblad. 8. september 2007. Henta 19. november 2011.
2. ↑  «Disse skal styre byen». Sarpsborg Arbeiderblad. 6. oktober 2011. Henta 19. september 2011.
**178** var eit normalår som byrja på ein onsdag i den julianske kalenderen. I Romarriket var det kjend som året då Scipio og Rufus var konsular, eller sjeldnare, som år 931 ab urbe condita.

Hendingar
---------

* 
* Bruttia Crispina gifta seg med keisar Commodus av Romarriket og blei gjeven tittelen «augusta».
* Keisar Marcus Aurelius og sonen Commodus kom fram til Carnuntum i Pannonia, og reiste vidare til Donau for å kjempa mot markomannarane.

Fødde
-----

*

Døde
----

* Keisarinne Song av Han

**<<   100-talet   >>**
<< 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109 | 110 | 111 | 112 | 113 | 114 | 115 | 116 | 117 | 118 | 119 | 120 | 121 | 122 | 123 | 124 | 125 | 126 | 127 | 128 | 129 | 130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139 | 140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149 | 150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 | 160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169 | 170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179 | 180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | 188 | 189 | 190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199 >>
| **El Hierro** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 27°44′N 18°03′W﻿Koordinatar: 27°44′N 18°03′W﻿ |
| **Øygruppe** | Kanariøyane

 |
| **Areal** | 278 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Malpaso (1502 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Spania |
| **Provins** | Santa Cruz de Tenerife |
| **Største busetnad** | Valverde (5797 innb.)

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 10 162 (2003) |
| **Folketettleik** | 37 /km² |

Virgen de la Caridad kapell
Vestenden av El Hierro var lenge rekna for å vere enden av den kjende verda for europearane.
**El Hierro**, med kallenamnet *Isla del Meridiano* («Meridianøya»), er ei spansk øy. Ho er den minste, sørlegaste og vestlegaste øya i Kanariøyane i Atlanterhavet. Ho ligg akkurat på 18 grader vest.

Historie
--------

Namnet på øya kjem frå guanche og tyder «helt», men i løpet av åra har namnet endra seg til «Hierro», som tyder «jarn» på spansk. Derfor vert *Ferro* òg stundom nytta som eit alternativt namn på øya. 

Dei innfødde på øya, kalla *bimbachar*, vart erobra av Jean de Béthencourt, men det skjedde meir gjennom forhandlingar enn med militær makt. Béthencourt var alliert med Augeron, bror til monarken på øya. Han hadde i årevis vorte halde fange av europearane og var her ein meklar mellom europearane og guanchane. Mot at Béthencourt fekk kontroll over øya, lovde han fridom for dei innfødde, men han heldt ikkje lovnaden og selde seinare mange av dei som slavar. Mange franskmenn og spanjolar frå Galicia slo seg ned på øya.

Geografi og natur
-----------------

Som resten av øygrupper er øya fjellendt. Ho har eit areal på 278 km².
Det høgaste punktet ligg midt på øya og heiter Malpaso med ei høgd på 1502 meter over havet. Fleire unike artar finst på El Hierro, som ei kjempeøgle (*Gallotia simonyi*).

Øya er ein del av provinsen Santa Cruz de Tenerife og består av tre kommunar: 

* Frontera
* Valverde
* El Pinar

Valverde ligg nordaust på øya, medan Frontera ligg i sørvest. Begge inneheld fleire landsbyar. Setet på øya er Valverde. I 2003 budde litt over 10 000 innbyggjarar på øya.

Turisme
-------

Som alle av Kanariøyane er El Hierro ein turistdestinasjon. Ho har ein liten flyplass ved Valverde og ein ferjeterminal som begge har samband med Tenerife.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «El Hierro» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **El Hierro**

* Plante- og dyreliv på El Hierro

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Jan «Janne» Jönsson** (fødd 24. mai 1960) er ein svensk fotballtrenar som i dag er hovudtrenar i Aalesunds Fotballklubb.

Han starta trenarkarrieren sin i svensk fotball som trenar for Ljungskile SK frå 1998 til 2000 og for Landskrona BoIS frå 2001 til 2004. I 2005 overtok han som trenar for for Stabæk Fotball. I løpet av tida si som Stabæk-trenar kjøpt spelarar som Joakim Persson, Jesper Jansson, Alan Carlos Gomes da Costa («Alanzinho»), Daniel Nannskog, Markus Karlsson, Somen Tchoyi, Johan Andersson og Pontus Farnerud.

Jönsson leia Stabæk Fotball frå 1. divisjon i 2005 til seriemeisterskap i Tippeligaen 2008. Han gjekk seinare til Rosenborg der han vann to bronsemedaljar før han sette kursen mot Aalesunds FK for å ta over etter Kjetil Rekdal.

Spelarkarriere
--------------

* Halmstads BK
* Sanfrecce Hiroshima
* Vissel Kobe

Jan Jönsson hadde ein framgangsrik spelarkarriere i Halmstads BK før han vart trenar.

Trenarkarriere
--------------

* Sanfrecce Hiroshima (assistent)
* Vissel Kobe (assistent)
* Ljungskile
* Landskrona (2001–2004)
* Stabæk Fotball (2004–2010)
* Rosenborg (2011–2012)
* Aalesund (2013-)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Jönsson» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* J.League Data Site

* J.League Data Site
**Ekvivalensprinsippet** til Albert Einstein slår fast at dei lokale verknadane av eit gravitasjonsfelt er identiske med dei lokalet verknadane av ein uniform akselerasjon. Dette er eit sentralt prinsipp i den generelle relativitetsteori.

Dette inneber blant anna at den tunge massen til ein lekam (massen som gjev opphav til gravitasjon) og den trege massen til ein lekam (massen som gjev opphav til tregleik) må vere like. Ulike vitskapsmenn gjorde målingar for å finne ein skilnad. Isaac Newton og Friedrich Wilhelm Bessel målte til dømes svingetida til pendlar med ulik masse, men identisk lengd. Dei fann ingen målbar skilnad.

Ein av dei umiddelbare konsekvensane av ekvivalensprinsippet er at *lysstråler vil vise seg å bli bøygd i eit gravitasjonsfelt*. Einstein sin feltteori føreser til dømes at ei lysstråle vil bøyast mot sola med 1,75 bogesekund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ekvivalensprinsippet» frå Wikipedia på bokmål, den 19. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* ekvivalensprinsippet i Store Norske Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Jan Hammer** (fødd 17. april 1948) er ein tsjekkisk-amerikansk musikar, komponist og plateproduent. Han vart først kjend då han spelte klaverinstrument i Mahavishnu Orchestra tidleg i 1970-åra, og er kjend som filmmusikkomponist for fjernsyn og film, inkludert «Miami Vice Theme» og «Crockett's Theme» frå den populære 80-talsserien *Miami Vice*. Han har halde fram å arbeide både som utøvande musikar og produsent, og har i den seinare karrieren òg vore filmprodusent. 

Hammer har samarbeidd med somme av dei viktigaste jazz- og rockemusikarane som John McLaughlin, Jeff Beck, Al Di Meola, Mick Jagger, Carlos Santana, Stanley Clarke, Tommy Bolin, Neal Schon, Steve Lukather og Elvin Jones blant fleire. Han har komponert og produsert musikk til minst 14 filmar, musikken for 90 episodar av Miami Vice og 20 episodar av den populære britiske TV-serien *Chancer*.

For komposisjonane sine har han vunne fleire Grammyprisar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jan Hammer» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Huey, Steve «Jan Hammer Biography», Allmusic, henta 6. juli 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jan Hammer ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |