recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Talet 1 729i ulike talsystem:** |
| 110 1100 0001 | binært |
| 3301 | oktalt |
| 1 729 | desimalt |
| 6 C1 | heksadesimalt |
| MDCCXXIX | romartal |

**Talet 1 729** er eit samansett tal: 1 729 = 7·13·19.

Det blir gjerne kalla Ramanujan-Hardy-talet, etter ei kjend historie om dei to matematikarane.

Ein gong Ramanujan låg sjuk i Putney kom Hardy for å vitja han. Hardy hadde reist med ein svært keisam drosje, sa han, nummeret hans var **1 729** og det var ingenting ved dette talet som var spennande. Ramanujan sa då at det tvert om var eit svært interessant tal, nemleg det minste heiltalet som kan skrivast på to ulike måtar som summen av to kubikktal.
Det vil seie:
1 729 = 12³ + 1³ = 10³ + 9³
Det er berre dersom ein held negative heiltal utanfor at dette gjeld. Dersom ein òg tek med negative heiltal, blir 91 det minste talet ein kan laga på denne måten.

Talet 1 729 er deleleg med summen av sifra i talet både når det er skrive oktalt (3+3+0+1 = 7), desimalt (1+7+2+9 = 19) og heksadesimalt (0x6+0xC+0x1 = 6+12+1 = 19).
**Christian Frederik Møllerop Sissener** (15. november 1849–4. januar 1903) var ein norsk godseigar og politikar frå Trondheim. Han var stortingsmann 1898-1900 frå Smaalenene.

Sissener var son til ein infanterioffiser. Sjølv vart han student i 1870 og studerte så jordbruk i nær eit år hos storbonden Arne Omsted i Grue, medan han i 1873/74 gjekk landsbruksskulen på Ås i Akershus.

I 1874 kjøpte Sissener herregarden Tomb i Råde i Østfold, der han sidan budde. Han var heradsstyremedlem 1878-82 og på ny frå 1888; ei tid som varaordførar. Sissener var styremedlem i den lokale sparebanken, i amtet sitt landsbruksselskap og styret i Norges Vel. Han var formann i Norsk meieriforening og Norsk travselskap. 

Sissener var valmann 1888, 1891, 1894 og 1897. Fyrst på valtinget 1897 nådde han opp og representerte perioden 1898-1900 Smaalenenes amt og partiet Høgre på Stortinget. Han var medlem i Landbrukskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Christian Slater** (fødd **Christian Michael Leonard Hawkins**, 18. august 1969) er ein amerikansk skodespelar fødd i New York.

Tidleg i karrieren spelte Slater i såpeserien *Ryan's Hope* på ABC før han debuterte på Broadway i 1980 som Winthrop Paroo i *The Music Man* saman med Dick Van Dyke. På Brodway spelte han også i *Copperfield*, *Merlin*, *Macbeth*, *Side Man* og *The Glass Menagerie*. Slater opptredde også ved West End i London i *One Flew Over the Cuckoo's Nest* og *Swimming With Sharks*.

I 1985 hadde Slater si første filmrolle i *The Legend of Billie Jean* som Binx, bror til Billie Jean. Han hadde si første viktige rolle i *Rosens navn*, der han spelte novise i eit benediktinarkloster saman med Sean Connery. Han fekk også mykje merksemd for rolla si som J.D. i *Heathers* frå 1989, der han spelte saman med Winona Ryder. På 1990-talet spelte Slater i fleire kassasukksessar som *Robin Hood: Prince of Thieves* saman med Kevin Costner, Morgan Freeman og Alan Rickman. Sidan 2000 har han arbeidd både med film og fjernsyn, som i seriane *The West Wing* og *Alias*.

Filmar
------

(Utval)

* 1985 - *The Legend of Billie Jean*
* 1986 - *Rosens navn*
* 1989 - *Heathers*
* 1989 - *The Wizard*
* 1990 - *Tales from the Darkside: The Movie*
* 1990 - *Young Guns II*
* 1991 - *Star Trek VI: The Undiscovered Country*
* 1991 – *Robin Hood - tyvenes prins*
* 1992 - *Kuffs*
* 1993 - *True Romance*
* 1993 - *Viltre hjerter*
* 1994 - *En vampyrs bekjennelser*
* 1996 - *Broken Arrow*
* 1997 - *Austin Powers – Agenten som kom ut av fryseren*
* 1998 - *Hard Rain*
* 1998 - *Very Bad Things*
* 2001 - *3000 Miles to Graceland*
* 2005 - *Alone in the Dark*
* 2006 - *Bobby*
* 2007 - *He Was a Quiet Man*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Christian Slater**

* Offisiell nettstad for Christian Slater
* Christian Slater ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Christian Slater hos Internet Broadway Database
* Christian Slater hos TCM
* Christian Slater hos Rotten Tomatoes

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christian Slater» frå Wikipedia på bokmål, og «Christian Slater» frå Wikipedia på engelsk den 23. januar 2011.*
**Knocknarea** (irsk *Cnoc na Rí*) er ein ås i County Sligo i Republikken Irland. Han dominerer landskapet vest for byen Sligo. Namnet Knocknarea vert ofte omsett til 'The Hill of the Kings' (‘Cnoc’ tyder ås og 'Rí ' tyder ‘konge’). Det er mange teoriar om kva namnet tyder, inkludert «Bøddelåsen» og «Månefjellet».

Det 327 meter høge fjellet av kalkstein stikk seg opp frå resten av landskapet på halvøya Cúil Irra mellom buktene Sligo Bay og Ballysadare. I tillegg ligg det ei stor steinrøys ‘*Miosgán Medbha*’ (Maeve sin smørklump) på fjelltoppen. Sjølv om røysa ikkje er graven ut, har ho form og struktur som ei ganggrav frå yngre steinalder.

Dronning Maeve si grav
----------------------

Maeve si steinrøys på toppen av Knocknarea
Dronning Maeve si steinrøys har ein diameter på 55 meter og er 10 meter høg, og ho er med det den største grava av denne typen på Irland utanfor Boynedalen. Det er estimert at det har gått med 40 000 tonn i stein i røysa. Arkeologen Stefan Bergh skriv i ei bok at det store søkket på vestsida av røysa kanskje kan ha vore steinbrotet som steinen i gravhaugen vart henta frå. 

Medb eller Maeve var krigsdronninga av Connacht i keltisk mytologi. Soga om delar av regjeringstida hennar er skrive ned i ‘*Táin Bó Cúailnge*’ - ofte berre forkorta til ‘The Táin’ - på 1100-talet. Sjølve Táin-segna er derimot rekna for å vere mykje eldre, kanskje heilt tilbake til eit par hundreår f.Kr. På grunn av våpena og dyra i soga meiner enkelte at Dronning Maeve er frå jernalderen, men ingen veit sikkert om ho i røynda eksisterte eller ikkje. Maeve skal visstnok vere gravlagd ståande i Knocknarea-røysa, påkledd i krigsuniform og vendt mot nord og fiendane hennar i Ulster. Sjølv om ganggraver er datert til yngre steinalder har det vore tilfelle der slike graver er brukt om att i bronse- og jernalderen.

Monumentlandskapet
------------------

Maeve si steinrøys er den største, men ikkje det einaste monumentet på toppen av Knocknarea. Det ligg òg fleire mindre graver i linje frå sør til nord. Mange av dei var ganggraver og vart kraftig øydelagd av utgravingar på 1800-talet. 

Knocknarea ser ut til å ha vore ein viktig rituell stad og møteplass gjennom yngre steinalder. Ein har funne spor av hus på toppen og store mengder restar etter produksjon av steinreiskap er òg funne. 

Ein har funne mange funn frå førhistorisk tid rundt heile Sligo Bay. Frå Knocknarea kan ein sjå andre slike stader som Croaghaun Mountain, den megalittiske gravplassen i Carrowkeel og Cairns Hill. Ganggrava Carrowmore ligg aust for foten av Knocknarea.

Bevaring
--------

Det har i aukande grad vorte snakka om vern av Knocknarea og steinrøysa på toppen, sidan fleire og fleire turistar i området har ført til øydelegging av røysa. Det er i dag ikkje lov å klatre på røysa eller ta bort steinar frå ho.

Kjelder
-------

  

* *Denne artikkelen bygger på «Knocknarea» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 34°45′53″N 36°19′8″E﻿

**Al-Huwash** (arabisk الحواش, *al-Ḥwāsh*) er ein gresk-ortodoks kristen by nordvest i Syria like ved grensa til Libanon og som administrativt høyrer til Homs guvernement. Av byar i nærleiken finn ein al-Husn og Marmarita i vest, Shin i aust og Talkalakh i sørvest. I følgje Statistisk sentralbyrå i Syria (CBS) Hawash eit folketal på 4 067 i 2004. Alle innbyggjarane er kristne, og det same er innbyggjarane i landsbyane i området. 

Han ligg midt i eit barskogdekt fjell som er ein populær feriestad om sommaren. Hawash er den største landsbyen i Wadi al-Nasarah («Dalen til dei kristne») i regionen Homs.(ein viktig historisk stad og populær turistdestinasjon.)

Namnesoge
---------

Namnet **Huwash** kjem frå *Hoshe* som er arabisk for «kjoleliv» eller ein stad med blomar. Det har òg blitt foreslått at *Wash* er eit ord frå syrisk som tyder 'godt jordsmonn'.

Historie
--------

Al-Huwash er datert attende til 1700-talet. I lag med mange andre landsbyar i området flytta dei første innbyggjarane i området til Hawash frå Libanon og den sørlege Hauran-sletta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Huwash» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Offisiell nettstad Arkivert 2014-07-14 ved Wayback Machine.
* Al-Wadi International University
* HPU Al-hwash Private University
* Alhwash In Wikimapia

1. ↑  Folketeljing 2004 Arkivert 2013-01-12 ved Archive.is. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Homs guvernement. (arabisk)
2. ↑   Arkivert 2009-07-17 ved Wayback Machine. Alhwash Team
3. ↑  'Hwash My Love' Book
Beinvirvlar frå ei ryggsøyle.
**Bein** (norrønt *bein*) eller **knokkel** (frå lågtysk *knokel*) er ein avgrensa del av eit skjelett, bygd opp av beinvev.

Anatomisk skisse av tverrsnitt av ein knokkel.

Oppbygnad og funksjon
---------------------

Knoklane gjev feste for sener og musklar, held oppe kroppen og gjer at han kan røra seg. Dei gjev også vern til indre organ, som hjernen gjennom skallen.
I tillegg tener knoklane som lager for viktige stoff som kalsium, fosfat og inni nokre holrom beinmerg med stamceller for alle slags blodceller.

Menneskebein inneheld rundt 60 % mineral og 15 % vatn. Rundt 25 % er organiske stoff, hovudsakleg proteinet kollagen type I. Samanetninga gjer knoklane harde og samstundes strekkfaste.
Det finst rundt 206 ulike bein i menneskeskjelettet (hjå ein vaksen - nyfødde har fleire enkeltbein fordi alle ikkje har vakse saman).

Bein som materiale
------------------

Utskjering i kvalbein frå Noreg.
Bein kan brukast som materiale til reiskapar og kunstverk. 
Knoklar frå større dyr som hest, ku, hjort og kval har også vore råstoff for beinkol, beinmjøl, beinfett, lim, fosforutvinning og beinoske til porselen.

Sjå òg
------

* knoklar i menneskeskjelettet
* knokkelbrot

Kjelder
-------

* «Ben: medisin, zoologi – 1» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*.
* Holck, Per, Knokkel (28. januar 2014), *Store medisinske leksikon*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Knokkel (28. januar 2014), *Store medisinske leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
Sultan Selim III tek imot den franske diplomaten Vicomte d'Andrezel i audiens i Topkapı-palasset 10. oktober 1724. Bilete av Jean-Baptiste van Mour, 1724.
Barbara Bush, kona til den amerikanske presidenten George W. Bush, dottera Laura og Francis Rooney, den amerikanske ambassadøren til Vatikanstaten, i privat audiens hjå pave Benedikt XVI 27. august 2006.
**Audiens** er ei høgtideleg mottaking der ein høgtståande person, ofte eit statsoverhovud, tek imot undersåttar eller sendebod. Ordet stammar frå latin *audentia*, av *audire*, 'å høyra', og tyder 'høve til å høyrast'. Audiensar kan omfatta eit visst seremoniell.

I Noreg
-------

I Noreg gjev kongen og andre medlemmar av kongefamilien audiens i ulike samanhengar. Kongen mottek ambassadørane for framande land første gong i *høgtideleg audiens*. Ambassadøren leverer her akkreditiva sine. Norske statsborgarar blir mottekne i audiens etter å ha blitt utnemnde til ein orden eller å ha motteke medalje, for at dei skal kunna takka for heidersteiknet dei har motteke. Kongen kan òg ta imot personar i audiens for at desse skal få høve til å gjera greie for for ei sak eller presentera ein organisasjon.

Anna
----

* *Audiens* er tittelen på lyrikaren Gro Dahle si debutsamling frå 1987.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Audiens», kongehuset.no.
2. ↑  «Høytidelig audiens», kongehuset.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Audiens» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det norske kongehuset om «Audiens»
**Aud Gaundal** (fødd 10. november 1949) er ein tidlegare norsk politikar for Arbeidarpartiet.

Gaundal var fødd i Steinkjer. Etter handelsskole var ho elev ved Skogn folkehøgskole i 1968, og fullførte yrkesskole og fagopplæring som typograf i 1979 og dessutan grunnkurset til fagrørsla og LO-skulen i 1985. Seinare studerte ho kommunal økonomi og leiing ved Høgskulen i Nord-Trøndelag 2005–2007. Gaundal arbeidde som bod 1966–1967, butikkmedarbeider i 1967 og kafémedarbeider i 1968. Deretter arbeidde ho i *Trønder-Avisa* som perforatør 1971–1978 og typograf 1979–1993.

Gaundal har hatt ei rekkje verv i politikk og organisasjonsliv. Ho har vore leiar i Steinkjer Grafiske samskipnad, leiar for Grafisk Klubb i *Trønder-Avisa*, medlem av Landsstyret til Norsk Grafisk Forbund og forbundsstyre i fleire periodar, leiar i Steinkjer Faglege Arbeiderlag og Steinkjer faglege samorganisasjon i ein kort periode og dessutan medlem av Arbederpartiets sentralstyre 1983–1989. Vidare var ho medlem av Steinkjer kommunestyre og formannskap 1980–1993 og 2007–2011, mellom anna varaordfører og gruppeleiar 2007–2011. Gaundal var 1. vararepresentant til Stortinget frå Nord-Trøndelag 1985–1993 og fast innvalgt representant 1993–2005. På Stortinget var ho medlem av Stortingets energi- og miljøkomité 1993–1997, Stortinget sitt kommunalkomité 1997–2001, Stortingets næringskomité 2001–2005 og medlem av delegasjonen i Nordisk Råd 2001–2005.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aud Gaundal» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Aud Gaundal». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
| **Stormolla** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Nord-Noreg |
| **Koordinatar** | 68°15′44″N 14°52′42″E﻿Koordinatar: 68°15′44″N 14°52′42″E﻿ |
| **Øygruppe** | Lofoten

 |
| **Areal** | 34,4 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Heggedalstind (751 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |

**Stormolla** (eller **Molla**) er ei øy i Lofoten i Vågan kommune i Nordland. Øya ligg aust for Svolvær og har eit areal på 34,4 km². Det høgaste punktet på øya er Heggedalstind på 751 moh.

Dei to største bygdene på Storolla er Brettesnes og Ulvåg. Brettesnes ligg lengst sør på øya, og har i dag om lag 20 fastbuande, men tidlegare var det mellom anna sildoljefabrikk på staden. Sildoljefabrikken vart lagt ned i 1990.

Ulvåg ligg på austsida av øya og har òg om lag 20 fastbuande. Ulvåg fekk vegsamband i 2002.

Tidlegare gjekk det ferje mellom Svolvær og Våtvika ved Brettesnes. Men sidan vegen vart bygd rundt det meste av øya, har ferja gått mellom Finnvika nord på øya og Digermulen på Hinnøya. Innbyggjarane på Store Molla er lite nøgd med ordninga, sidan det paradoksalt nok nå tar lengre tid å reise om Digermulen, Raftsundbrua og Fiskebøl til kommunesenteret Svolvær, enn det gjorde då ferja gjekk direkte frå øya til Svolvær.

Hurtigruta passerer Storolla på veg mellom Svolvær og Raftsundet.

Skodespelarem Wenche Kvamme bur på Brettesnes og er bestyrar på vertshuset Den Glade Skrei.

Referansar
----------

1. ↑  «Stormolla». *Faktaark SSR*. Kartverket. Henta 11. oktober 2016.
2. ↑  Stormolla på Norgeskart.no fra Statens kartverk

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stormolla på nett Arkivert 2006-08-07 ved Wayback Machine.
* Bent Svinnung si side om Gullvika på Stormolla
* Bent Svinnung si side om Krabbvågen på Stormolla
* Ferjeruter Digermulen - Finnvik Arkivert 2006-05-20 ved Wayback Machine.
* Ferjeruter Finnvik - Digermulen Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Nettportal for heile Lofoten

| * v
* d
* e
Øyane i Lofoten |
| --- |
| Hinnøya  • Årsteinen  • Stormolla  • Litlmolla  • Skrova  • Austvågøy  • Gimsøy  • Vestvågøy  • Flakstadøya  • Moskenesøya  • Mosken  • Værøy  • Røstlandet |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Audioingeniør**, eller **lydingeniør**, er ein person som har ingeniørutdanning (Bachelor, Master eller doktorgrad) innan audioteknologi. I Noreg hadde Høgskolen i Buskerud fram til 2015 ei treårig utdanning på Bachelor-nivå innan audioteknologi. 

Medan ein lydteknikar arbeider med opptak, redigering og ymse manipulering av lydmateriale arbeider ein audioingeniør med teknologien som ligg til grunn for det tekniske utstyret lydteknikarane nyttar, som til dømes utvikling av nytt utstyr, modifisering av utstyr, prosjektering av nye lydanlegg for studio, kringkasting, osb. 

Moderne audioteknologi byggjer i stort mon på digital signalhandsaming, så audioingeniørar må ha inngåande kjennskap til dette fagområdet. Dei bør dessutan ha grunnleggande kunnskap om akustikk, elektronikk, høgtalarar, mikrofonar, måleteknikk, osb.

Sjå òg
------

* Ingeniør
* Lydteknikar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Elektroingeniør med spesialisering i Audioteknologi Arkivert 2008-04-12 ved Wayback Machine.
Austria sitt vinnarlag i cupen i 2009
**Fußballklub Austria Wien** er ein fotballklubb i Wien i Austerrike. Austria, som har spelt i den austerrikske toppdivisjonen i fotball sidan den vart starta opp i 1911, tapte finalen i Cupvinnarcupen 1978 med 0-4 for belgiske Anderlecht.

Austria har frå 1924 til 2013 vunne 24 seriemeisterskap. Klubben har gått til topps i den nasjonale fotballcupen heile 27 gongar, fyrste gongen i 1921 og den hittil siste i 2009. Båe i 1933 og 1936 vann klubben den såkalla mitropapokalen, ei cupturnering mellom fotballag i Sentral-Europa. Fotballaget var på sitt aller beste i slutten av 1970-åra, då den nådde finalen i Cupvinnarcupen 1978 og semifinalen i Europacupen året etter.

Sidan 1973 spelar Austria heimekampane på Generali Arena, eit anlegg med plass til 13 500 tilskodarar. Laget spelar i lilla drakter, med ein kvit tverstolpe over brystet.

Nordmennene Mons Ivar Mjelde, Sigurd Rushfeldt, Petter Rudi, Raymond Kvisvik og Thorstein Helstad har alle spelt for Austria Wien.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «FK Austria Wien» frå Wikipedia på tysk, den 20. september 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Auckland City: Oransje farge viser området Auckland City innanfor samansmeltinga Auckland i grått. Bysenteret er markert med ein ring. Merk at øyar i indre og ytre Hauraki Gulf òg går inn i Auckland City. 
**Auckland City** er eit tidlegare administrative område innan Auckland. Territoriet dekkjer eidet som bind saman Nordøya på New Zealand med ei stor halvøy som stikk nord i Stillehavet. Somme øyar i Haurakibukta går òg inn i byen. Styret for regionen Auckland har sete i Auckland City.

Historie
--------

Sentralregjeringa på New Zealand omstrukturerte det lokale styresettet i landet i 1989. Då vart Auckland City slegen saman med åtte andre og mindre einingar til ein ny og større Auckland City. Den nye byen fekk dobbel folkesetnad i høve til den gamle og fusjonen definerte dagens geografiske grenser for byen. Auckland City inngår i det bymessige område Auckland saman med dei andre urbane nabobyane North Shore, Waitakere og Manukau. I 2010 blei det oppretta ei sameint styresmakt for alle desse områda, Auckland Council.

Geografi
--------

Hovuddelen av Auckland City ligg på eit eid (landbru). Waitemata Harbour, som opnar mot Haurakigolfen i nord, skil eidet frå North Shore byen. Manukau Harbour opnar mot Tasmanhavet i sør. Øyane i den indre golfen omfattar Rangitoto, Motutapu, Browns Island, Motuihe, Rakino, Ponui og Waiheke, medan den ytre golfen inkluderer Hauturu/Little Barrier Island, Great Barrier Island og Mokohinau Islands. Ein signifikant del av det sentrale forretningsområdet er bygd på tomtegrunn som vart utvikla igjennom dei siste hundreåra.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstatden til Auckland City
* History of Auckland City Arkivert 2005-03-06 ved Wayback Machine. av Graham Bush på engelsk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Auckland City» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2006.*
Jordfresar.
Nærbilete av rotoren på ein jordfresar.
**Jordfresar** er ein jordbruksmaskin med ein roterande aksling med L-forma knivar, montert i trepunktsopphenget og driven frå kraftuttaket på ein traktor. Turtalet til rotoren varierer frå 125 til 500 O/min, men 250 til 350 o/min er mest vanleg. Standard turtal på kraftuttaket er 540 eller 1000 o/min, så mange jordfresarar har girkasse med fleire hastigheiter. Jordfresarar krev stor effekt og dei fleste vert drivne med 1000 o/min på kraftuttaket, som er det vanlege på større traktorar. Arbeidsbreidda varierer frå rundt 0,5 m for små sjølvgåande fresar til over 6 m for store maskinar. Arbeidsdjupna vert justert med djupnehjul eller meiar. 

Jordfresarar vert nytta for å knusa torv og jordklumpar og for å blanda kalk og naturgjødsel med jorda. Dei høver godt på myrjord og kan i nokre høve erstatta pløying og horving. På steinrik jord høver dei ikkje så godt. Maskinane er kostbare, krev stor effekt og har høge driftutgifter.

Motorhakker
-----------

Honda motorhakke.
Motorhakker er små sjølvgåande jordfresarar som vert nytta innan hagebruk og i drivhus. Motorhakker har ikkje så høgt turtal som traktormonterte jordfresarar og er meir å rekna for roterande hakker. Dei vert drivne framover av rotoren. Små jordfresar for tohjulstraktorar er òg meir å rekna som roterander hakker enn som jordfresarar.

Referansar
----------

1. ↑  Bell, B. *Farm machinery*, Farming press, 4. utg. 1996.

| * v
* d
* e
Jordbruksmaskinar |
| --- |
| Jordarbeiding | Plog **·** Slodd **·** Horv **·** Jordfresar **·** Grubber **·** Steinplukkar |
| Planting og såing | Såmaskin**·** Potetsettar **·** Plantemaskin **·** Åkerrull |
| Gjødsling og vatning | Naturgjødselspreiar **·** Gjødselpumpe **·** Kunstgjødselspreiar **·** Vatningsutstyr |
| Radreinsking og ugrasfjerning | Radreinskar **·** Åkersprøyte |
| Innhausting | Slåmaskin **·** Skårleggar **·** Høyvendar **·** Høysvans **·** Silosvans **·** Vossakasso **·** Fôrhaustar **·** Ballpresse **·** Rundballpakkar **·** Sjølvlastarvogn **·** Kornhaustarvogn **·** Sjølvavleggar **·** Sjølvbindar **·** Treskjeverk **·** Drøftemaskin**·** Skurtreskjar **·** Risknusar **·** Potetopptakar **·** Rotfruktopptakar **·** Gulrotopptakar **·** Laukopptakar |
| Transport | Tilhengar **·** Avlessarvogn **·** Frontlastar **·** Teleskoplastar **·** Baklastar **·** Høyelevator **·** Høykanon **·** Rundballgaffel **·** Rundballklemme **·** Silokuttar **·** Transportkasse |
| Mjølkeproduksjon | Mjølkemaskin **·** Røyrmjølkeanlegg**·** Mjølkerobot |
Illustrasjon av ei jordmor somhjelper ei fødande kvinne frå 1513.
**Jordmor** er i Noreg ein fødselshjelpar godkjent etter lov om helsepersonell. Grunnlaget for offentleg autorisasjon er ei to-årig vidareutdanning for sjukepleiarar. I tillegg til arbeidet under sjølve fødselen arbeider jordmødre òg med oppfølging av gravide i svangerskapet. Jordmødre er som regel tilsette ved sjukehus, fødestover eller i kommunehelsetenesta, men nokre driv òg fødselshjelp heime hjå folk. Det er over 2000 aktive jordmødrer i Noreg (2005). Tittelen blir nytta på jordmødrer av båe kjønn.

Namn
----

Plausible forklaringar på etymologien til *jordmor* er at det er den som hjelper barnet til jorda, ifølgje Aftenposten. Vidare, skreiv avisa at opphavet kan vera ljosmor, lysmor, som var brukt om fødselshjelparen.

Forklaringa at jordmor er personen som tar imot barnet på jordgolv og gir det til mora er ikkje den mest plausible, meiner språkforskar Ernst Håkon Jahr, ifølgje media.

Historie
--------

Mannleg jordmor i Noreg. Foto: Karen Beate Nøsterud/norden.org

Noreg
I 1810 blei det heimla i lov at jordmødrer skulle ha utdanning. Jordmortenesta blei vidare heimla i eiga jordmorlov i 1889, ei lov som med endringar galdt fram til helsepersonellova trødde i kraft 1.1.2001. 

Fram til jordmorutdanninga tok til ved Fødselsstiftelsen i Kristiania i 1818 måtte utdanninga skje i København. 65 norske jordmødrer fekk opplæring på jordmorskolen i København frå han vart oppretta i 1787.

I 1948 blei utdanninga endra frå ei sjølvstendig utdanning til ei vidareutdanning for sjukepleiarar. Ho var frå starten eittårig med eit turnusår etter, dette blei endra til ei toårig utdanning utan turnusteneste i 2005.

Frå starten var det som regel gifte kvinner eller enker som var jordmødrer, det blei rekna som naturleg at ho hadde fødd sjølv. Dette blei etter kvart endra til at jordmødrer var ugifte, som sjukepleiarar var det, og i 1910 fanst berre ugifte jordmødrer. Menn fekk tilgang til yrket først i 1973.

I Noreg er jordmødrer organiserte i Den norske jordmorforening, stifta 1908, og Jordmorforbundet, stifta i 1957. Jordmorforbundet samarbeider med Norsk Sykepleierforbund.

Kjelder
-------

1. 1 2  Joakim Stubberud. "Hvorfor beholde tittelen jordmor?". 2018-06-11. Aftenposten. S. 13
2. ↑  Aud Farstad. 2018-02-03. Klassekampen. S. 38

---

* *Jordmor* i Store Norske Leksikon
* Mari Hagtvedt: Jordmorvesenets utvikling. *Tidsskrift for jordmødre*, 2008, 2, 23-25.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jordmor**

* Aud Farstad. *På liv og død - Distriktsjordmødrenes historie*. 2016

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* HDS
* NKC
* NDL

 |
**Hans-Joachim Walde** (28. juni 1942–18. april 2013) var ein tysk friidrettsutøvar, fødd i dåverande Landkreis Lüben, dagens Nederschlesiske voivodskap i Polen, som representerte Vest-Tyskland.

Aktiv
-----

Walde var ein av verdas beste i tikamp-øvinga gjennom heile tiåret 1963-72. I 1964 vart han vesttysk meister i øvinga, før han same hausten sikra seg bronsemedaljen under Sommar-OL i Tokyo. Tre år seinare var han tilbake i Tokyo, der han vann tikampen i universiaden 1967 med 7 819 poeng. Tidlegare i 1967 oppnådde han 7 992 poeng då han vann eit stemne i Los Angeles framfor Bill Toomey frå USA. Under sommarleikane i Mexico-byen i oktober 1968 gjorde Walde sitt livs beste tikamp-tevling og samla 8 111 poeng (8 094 etter seinare tabell) og tok sølv, verdsrekordhaldaren Bill Toomey vann gullmedaljen. I 1969 vart Walde vesttysk meister for andre gong, året etter sette han verdsrekord i sjukamp. Han vart så tredjemann ved 1971-EM i Helsinki, langt bak europameisteren Joachim Kirst frå Aust-Tyskland og svensken Lennart Hedmark. Walde deltok i Sommar-OL 1972 på vesttysk heimebane, der ein skade gjorde at han trekte seg frå tevlinga etter 4 øvingar.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1964 i Tokyo: Bronsemedalje – 7809 poeng
* OL 1968 i Mexico by: Sølvmedalje – 8111 poeng, bakom Bill Toomey (8193)
* EM 1971 i Helsinki: Bronsemedalje – 7951 poeng
* OL 1972 i München: Braut etter 4 øvingar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hans-Joachim Walde» frå Wikipedia på tysk, den 24. mai 2019.*

* «Hans-Joachim Walde» (på engelsk). Olympedia. Henta 9. april 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Ei **jordreform** er ei omfordeling av landbruksareal, normalt ved at store eigedommar vert stykka opp frivillig eller med tvang, og delt ut til eigedomslause landarbeidarar eller småbønder. Dette har vore vanlegast i jordbruket og mindre vanleg i skogbruket.

Det finst ei rekkje historiske døme på jordreformar, som ofte (men ikkje alltid) er knytte til «progressive», venstreorienterte politiske rørsler. I nokre tilfelle, som i Sverige i 1757–1807 og i Noreg på 1800-talet, var føremålet ikkje sosial omfordeling av ressursar, men å styrkje effektiviteten i jordbruket. Både innføringa og opphevinga av føydal liveigenskap i Europa skjedde gjennom radikale jordreformer, med høvesvis sentralisering og fordeling av eigarskap. Vidare må ein også sjå på den sovjetiske kollektiviseringa under Stalin som ei jordreform.

Kjelder
-------

* «Jordreform» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 25. april 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Chloros** er eit gresk ord som kan tyda grøn, eller gulgrøn. Det er òg eit gresk etternamn.

Bruk i naturvitskapen
---------------------

*Chloros* er rota til fleire naturvitskaplege ord som har med grønt å gjera, som i namnet på den gulgrøne klorgassen. 

I biologien er det brukt om det grøne plantestoffet klorofyll og kloroplastar, organellane som utfører fotosyntesen i plantane og lagar klorofyll. I tillegg blir det brukt i mange samansetjingar i binominale plantenamn for å uttrykka at ein viss del av dei er grøne.

*Chloros* i bibellæra
---------------------

Ordet opptrer òg i Bibelen, mellom anna i openberringa til apostelen Johannes (6:8). Her blir det brukt til å skildra ein hest som skal bringa død og forderving til verda. Dette ordet har skapt store problem for bibelomsetjarar, som må velja om dei skal omsetja bokstaveleg eller velja ein anna farge som betre uttrykker døden. Hesten er derfor blitt skildra både som gul eller bleikgul og grå eller bleik.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Latinske plantenamn på *chlor-* (engelsk)
* Feilomsetjingar i Bibelen (engelsk)
**Jordforsk** — Senter for jordfaglig miljøforskning — var ei norsk forskingsstifting. Ho gjekk inn i Bioforsk i lag med Planteforsk og Norsk senter for økologisk landbruk i 2006. Stiftinga vart danna i 1989 ved samanslåing av GEFO (Institutt for georessurs- og forurensningsforskning) og Det norske jord- og myrselskap. Jordforsk er eit nasjonalt kompetansesenter for miljøspørsmål knytte til både jord, vatn, avfall og landskap, og er støtta av både Miljøverndepartementet og Landbruksdepartementet.

Organisasjon
------------

Jordforsk var ei privat stifting der styret hadde medlemer frå styresmakter, forvalting, forsking og næringsliv. Det var eit av dei fem nasjonale miljøinstitutta som danna Miljøalliansen, saman med Norsk institutt for vannforskning (NIVA), Norsk institutt for luftforskning (NILU), Norsk institutt for by- og regionforskning (NIBR), Norsk institutt for naturforskning (NINA), Norsk institutt for kulturminneforskning (NIKU) og CICERO Senter for klimaforskning.

Verksemd
--------

På oppdrag frå næringsliv, offentlege styresmakter og verksemder, konsulentfirma og einskildpersonar dreiv Jordforsk forsking for å bidra til langsiktig og utviklande forvalting av jord, vatn, avfall og landskap.

De fire faggruppene/forskingsavdelingane til Jordforsk var: 

* Vasskvalitet og arealbruk.
* Jordkvalitet og jordressursar.
* Avfall og miljøgifter.
* Naturbaserte rensesystem.
**Hans Andersen Foss** (25. november 1851–9. juli 1929) var ein norsk-amerikansk forfattar, journalist og fråhaldsforkjempar, aktiv i USA. Forteljingane han var populære også i Noreg, og fem av bøkene kom ut her til lands.

Foss var eldste son til ein sjølveigarbonde på garden Fossen i Heggen sokn i Modum. I 1877 emigrerte han til USA, der han debuterte som forfattar i 1885 med *Husmands-gutten: En Fortælling fra Sigdal*. Boka, som kom ut i Decorah i Iowa, fortel om ein fattig husmannsgut som dreg til Amerika, vert rik og reiser heim for å gifte seg med garddottera. Romanen vart umåteleg populær og nådde eit stort publikum, også i Noreg. Året etter gav han ut romanen *Kristine: En fortælling fra Valdres*, og nybyggjarromanen *Livet i Vesterheimen*. Også *Kristine Valdresdatter*, som den etterkvart vart kalla, var populær i Noreg, og vart filmatisert i 1930 av Rasmus Breistein. Songen «Det vinker til meg i denne kveld» vart ein ganske omtykt song i si tid.

I åra 1888 til 1893 redigerte Foss avisa Nordmanden som kom ut i Grand Forks i Nord-Dakota. Her skreiv han ei rekke romanforteljingar som fyrst gjekk som føljetongar i avisa, og seinare kom i bokform. Gjennom Nordmanden stridde Foss for særleg fråhaldssaka og ein radikal reformpolitikk. Desse to tema kjem til uttrykk i høvesvis romanane *Den amerikanske saloon* frå 1889, og *Hvide slaver* frå 1892.

Frå 1893 gav Foss ut avisa Nye Nordmanden i Minneapolis. Etter nokre år slutta han som skribent og vart kornhandlar. I 1906 flytta han til Minot i Nord-Dakota og busette seg der. Foss skreiv då fleire publikasjonar for fråhaldsrørsla og støtta aktivt Populist Party.

Litteraturhistorisk spelte Foss størst rolle gjennom den måten romanane hans påverka andre norskamerikanske forfattarar, som til dømes Peer Stromme og Ole Rølvaag.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. IV. bandet. 1953

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Andersen Foss» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Ole Olsen Nauen** (21. juli 1866–10. desember 1931) var ein norsk gardbrukar, verkseigar og politikar frå Sem i Vestfold. Han representerte Høgre på Stortinget i tre valbolkar i tida 1910-24.

Far til Nauen var gardbrukar og klokkestøypar. Ole Olsen Nauen sjølv fekk stipend for å studere klokkestøyping i Tyskland. Han tok over leiinga av klokkestøyperiet på Nauen i 1893 og styrte verksemda til 1925. Støyperiet voks mykje gjennom desse åra, og vart i praksis den einerådande leverandøren av kyrkjeklokker i Noreg. Han var også gardbrukar på farsgarden.

Nauen var med i heradsstyret i Sem i 24 år, ordførar i tre av åra og varaordførar i ni år. Elles var han åstadskommissær og styreleiar i den lokale sparebanken.

Valbolken 1910-12 var han varamann til Stortinget frå Jarlsberg krins, møtte 26. juni–8. august 1911 og 6. mai–4. juli 1912, begge gongane i staden for Christoffer Hannevig og som medlem i sosialkomiteen. På ny stortingsvaramann 1919-21 frå Jarlsberg, møtte heile sesjonane i 1920 og 1921, i staden for permitterte Sam Eyde, medlem i Finans-og tollkomiteen. Valbolken 1922-24 var han fast representant på Stortinget frå Vestfold fylke, medlem i Justiskomiteen.

Kjelder
-------

* Larssen, Svein Døvle (13. februar 2009). «Ole Olsen Nauen». *Norsk biografisk leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Ole Olsson Teslien** (1770–21. mai 1851) var ein norsk lærar og gardbrukar frå Røros i Sør-Trøndelag. Han var stortingsmann i ein periode.

Far til Teslien var fyrst gardbrukar i Røros, sidan i Strinda. Sjølv var han ei tid lærar i Røros og gardbrukar på Ormhaug. I 1802 kjøpte han garden Overvik i Strinda. Omkring 1810 vart han eigar av eit bruk på garden Teslien i same heradet. Busett på Teslien frå omkring 1819. Han var medlem av styret for Selskapet for Strinden prestegjelds vel, og var medlem av bygdekommisjonen som styrte med skule- og fattigstellet i Strinda.

Teslien var valmann fleire gongar, mellom anna ved valet til riksforsamlinga i 1814. Han var sjølv 2. representant frå Søndre Trondhjems amt på Stortinget i 1818. På tinget var han medlem av 16 komitear, mellom dei komiteane om sal av benefisert gods, allmugeskulelova, sagbruksprivilegiar, Røros koparverk og fleire komitear om bank- og pengestellet. I 1818 deltok han i deputasjonen som Stortinget sende til kroninga av Karl III Johan av Noreg i Trondheim.

Han døydde på garden sin i Strinda i 1851.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole Olsson Teslien NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Ole Pålsson Håkenstad** (17. oktober 1775–16. april 1866) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann. Han møtte i Stortinget fyrste gongen i 1814, siste gongen i 1842.

Håkenstad var frå garden Harildstad i Nord-Fron i Oppland. Tidleg i 1800-åra arva han garden Håkenstad i Vågå etter morbror sin, og budde der sidan.

Håkenstad var forlikskommissær i Vågå og valmann i lang tid. 1820-22 var han mellombels lensmann i bygda.

Til stortinget vart Håkenstad vald fyrste gongen til det overordentlege storting 1814 for Kristians amt (Oppland). Han var representant på tingsamlingane 1815-16, 1818, 1824, 1827, 1833, 1836, 1839 og 1842. Og så deltok han på to overordentlege stortingssesjonar (1828 og 1836-37). Til stortingsvala 1821 og 1830 baud han seg fri. I dei ulike stortingssesjonane sat han i ei rekke komitear, på 1818-tinget heile femten ulike komitear.

Håkenstad var medlem av den 25 mann sterke deputasjonen frå stortinget som møtte Kristian Fredrik på Bygdøy den 10. oktober 1814, for å take imot kongens abdikasjonserklæring.

Kjelder
-------

* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet*, 1814-1914. B. 1 D. 1 : Biografier A-K digital utgåve side 317
* Biografisk informasjon om Ole Pålsson Håkenstad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Ole Torjersson Svanøe** (28. mars 1781–29. desember 1859) var ein norsk mangesyslar og stortingsmann frå Ål i Hallingdal. Han var far til Kristoffer Svanø.

Liv og gjerning
---------------

Svanøe var son til ein gardbrukar på Stave i Ål. I 1801 trefte han Hans Nielsen Hauge og vart med Hauge på tur frå Gol til Lærdal. Frå då av var han ein av Hauges næraste vener. Deretter reiste han til heimbygda att og var gardbrukar på farsgarden til 1804. Då selde han garden i Ål og kjøpte godset Svanøy i Kinn prestegjeld i Sunnfjord. Bak kjøpet stod Hans Nielsen Hauge. På Svanøy dreiv han stort gardsbruk og fiskeri, anla sagbruk og skipsverft og dreiv nokre år med saltbrenning. År 1812 tok han borgarskap i Bergen og dreiv handel. Han budde nokre år i Sandviken ved Bergen, flytta så tilbake til Svanøy.

Heile sitt liv var Svanøe ein av dei mest verksame haugianarane. Han var mellom dei som hadde størst innverknad i rørsla, og vart i Hauge sitt testament innsett som ein av «dei eldste».

Svanøe var 3. representant frå Nordre Bergenhus amt på omframstortinget 1814. Seinare representerte han amtet på Stortinget 1821-28, 1836-37 og 1842. I 1821 var han medlem av fem komitear, mellom dei komiteen om gasjar og pensjonar. Både i 1821 og på omframstortinget 1822 var han medlem av budsjettkomiteen. I 1824 var han medlem av justiskomiteen og komiteen om innløysinga av riksbanksetlane. På Stortinget 1827 var han medlem i komiteen om jordbruk og fedrift, samt komiteen om brennevinslova. I 1836 var han medlem av konstitusjonskomiteen og i 1842 av desisjonskomiteen.

Tildelt borgardådsmedaljen i sølv.

Han døydde på Svanøy i 1859.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ole Svanøe NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**«Svartsnær»** er ei novelle skriven av Ingeborg Refling Hagen i 1921. *Svartsnær* er og tittel på heile novellesamlinga, som inneheld fire noveller i alt. Tittelnovella er den lengste. Forteljinga tek namnet frå fenomenet Svartsnær, og spelar på at hovudpersonen nærast vert dregen under i ei rad hendingar ho ikkje kan rå med.

Handling
--------

Novella handlar om ei jente, *Gunhild Gunhildstua*, som er fødd utanfor ekteskap i små kår, på ein vesal plass. Mora, som og heiter Gunhild, kan ikkje fø ho, og lid av tæring. Difor vert Gunhild send på legd til ein storgard i bygda. Novella skildrar alle redslene den vesle jenta lyt døyve på denne garden fram til ho er i konfirmasjonsalderen, korleis ho vert mishandla og tidvis mobba av gardjenta Oliv. I denne tida får ho ein einaste ven, tenestejenta Brite, som rømer i trass av di Gunhild vert sverta til det yste.

Det einaste som held Gunhild oppe i desse åra, er kjennskapen til sin eigen kulturelle arv, eventyr og folkeviser. Når røyndomen blir for hard, søkjer ho trøyst i desse eventyra, og vinn styrke der. Frå ho var lita, har ho drøymt om at ein mann ho kallar «kongen» skal koma å hente ho heim til slottet sitt, av di ho trur ho er ei bortsett kongedotter (mest som oskepott). Denne «kongen» er i røynda presten i bygda, som berga ho då ho mest kom under hesten hans då ho var småjente. 

Gjennom forteljinga vert Gunhild vonbroten gong på gong, og alle dei vonene ho lever for, svik ho. Mora døyr, «kongen» kjenner ho ikkje att når han endeleg kjem, av di ho er større enn ho var då ho først såg han, og alle andre voner brest for ho. Mykje av grunnen til at desse vonene slitnar er at storgarden eig så mykje makt i bygda at sjølv den nye presten ikkje vågar gå mellom når kjerringa krev at Gunhild skal lide under pisken. Sistpå er det berre ei von att i Gunhild, at barndomsheimen enno står der, og ho rømer frå garden og heimatt til Gunhildstua. Her søkjer ho endeleg livd og ly i eventyra. Når mannen frå fattigkassa kjem på vitjing, møter han ei jente som ser ut til å ha mist vitet.

Seinare bruk
------------

Ingeborg Refling Hagen nytta soga omatt i *Livsfrisen*, og klårgjer her tematikken i novella noko, ved å vise til bibelsitatet «Ve han som vinn heile verda, men skar sjela si». Gunhild har varda om sjela si heile vegen, og endeleg sleppt verda heilt. Prisen er at verda ser ho som ubrukeleg eller galen.
**Alexander Pope** (21. mai 1688–30. mai 1744) var ein engelsk diktar og kritikar. Han vert rekna som den største diktaren i samtidas England.

Liv og gjerning
---------------

Pope si familie var katolsk, og strenge antikatolske lover gjorde at han ikkje fekk gå i skule. Opplæring i heimen og seinare grundige sjølvstudiar la grunnen for ein omfattande kunnskap om språk og litteratur.

Påverka av franskmannen Nicolas Boileau skreiv Pope eit poetisk læredikt, *Essay on Criticism*, som kom ut 1711. Dette og seinare verk gjorde ham til den leiande diktaren og den fremste representanten for nyklassisismen i England. Posisjonen hans kom elles mykje til å kvile på omsetjinga av *Iliaden* (1715–20) og *Odysseen* (1725–26).

Pope sitt ry som forfattar kom i fremst rekke av moraliserande, ironiske og satiriske dikt. Mellom hans mest populære verk er det komiske heltediktet *The Rape of the Lock* frå 1712. År 1728 kom han med *Dunciad*, den fyrste av tre versjonar av eit verk i same heroisk-komiske sjangeren. Han skreiv òg naturskildrande dikt som *Windsor Forest* (1713) og kjenslevare dikt som *Elegy to the Memory of an Unfortunate Lady* (1717).

Åra 1731-35 priste Pope måtehald gjennom epistlar i *Moral Essays*. Lærediktet *An Essay on Man* (1733–34) syner ein deistisk og rasjonalistisk tankegang som braut med katolisismen. I *Satires and Epistles of Horace Imitated* (1733–38) kritiserte han mellom anna den politiske korrupsjonen.

Pope forma mange fyndord som framleis lever, han skal såleis vere den mest siterte engelske diktaren etter William Shakespeare.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon
**James Ramsay MacDonald** (12. oktober 1866–9. november 1937) var statsminister i Storbritannia i ni månader i 1924 og frå 1929 til 1935. Han var den aller fyrste regjeringssjefen utgått frå Det britiske arbeidarpartiet. MacDonald var ein viktig politisk strateg for den britiske arbeidarrørsla og ein framifrå talar.

Liv og gjerning
---------------

MacDonald var frå Lossiemouth i Skottland. Han var ein av tre sentrale aktørar då Det britiske arbeidarpartiet vart skipa i 1900, Keir Hardie og Arthur Henderson dei to andre. Frå 1906 representerte han Arbeidarpartiet i parlamentet, vald frå Leicester. Perioden 1911-14 var han parlamentarisk leiar for Arbeidarparti-gruppa. Som pasifist var han mot den britiske deltakinga i fyrste verdskrigen. Dette førte til at mista leiarposisjonen i partiet, og i 1918 vart han ikkje attvald til parlamentet. Frå hausten 1922 representerte han valkrinsen Aberavon i parlamentet og vart på ny parlamentarisk leiar for Arbeidarpartiet.

22. januar 1924 vart MacDonald leiar av ei mindretalsregjering, med støtte frå det liberale partiet. Etter parlamentsvalet hausten 1924 gjekk regjeringa hans av. Fem år seinare fekk Arbeidarpartiet den største partigruppa i parlamentet og MacDonald vart på ny statsminister. Den andre arbeidarparti-regjeringa vart sterkt prega av den store depresjonen og vart i 1931 splitta i synet på den økonomiske politikken. Oppmoda av kongen, danna MacDonald i august ei nasjonal samlingsregjering som ville gjennomføre utgiftskutt for å forsvare gullstandarden, ein politikk som vart forlaten etter ein streik i den britiske atlanterhavsflåten.

Frå 1931 til 1935 var MacDonald statsminister i ei samlingsregjering dominert av konservative statsrådar og støtta av berre nokre få Labour-medlemmer. MacDonald vart utvist frå Arbeidarpartiet, som kalla han ein svikar. Gjennom parlamentsvalet i oktober 1931 fekk samlingsregjeringa ein overveldande majoritet, Arbeidarpartiet vart redusert til kring 50 sete i Underhuset. Stendig sviktande helse leia til at han gjekk av som statsminister i 1935. I staden leidde han det viktige kongsrådet til han trekte seg tilbake i 1937, mindre enn eit halvår før han døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ramsay MacDonald» frå Wikipedia på engelsk, den 26. oktober 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ramsay MacDonald**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 57°44′40″N 10°38′53″E﻿

Grenen sett frå sør
Grenen
**Grenen** er den nordlegaste enden av Jylland og dermed Danmark, og ligg nord for Skagen. Grenen har fått dette namnet fordi det har form som ei grein frå eit tre.
Neset er dekt av sand, som vert ført med vinden langs hele vestkysten av Jylland, og derfor veks neset om lag 10 meter kvart år mot nordaust. 

Havområda Skagerrak og Kattegat møtes ved Grenen, og dette kan ein ofte sjå på bølgjene som kjem frå kvar si side. Dette skapar kraftige vasstraumar som gjer det livsfarleg og strengt forbode å symje der. Ein kan gjerne vasse, og prøve å stå med ein fot i Skagerrak og ein fot i Kattegat. 

Grenen er eit vakkert og populært utfluktsmål. Mange turistar samlat i sommarhalvåret på den ytterste spissen av neset. Mange er frakta ut med traktorar med passasjervogner, som køyrer i skytteltrafikk frå parkeringsplassen. 

Skagens Odde og Grenen trekk òg til seg rovfuglar i trekktida om våren, og er ein av dei beste stadane i Nord-Europa for å sjå rovfugl. Rovfuglane er sveveflygarar, som utnyttar oppdrifta som vert danna over land. Fuglane kryssar helst ikkje store strekningar over ope hav, og fuglane kjem opp langs kysten frå sør, og dermeed heile vegen opp til odden. Her samlar dei seg før dei kryssar dei 65 km over til Sverige på veg mot hekkeplassane.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skagen Odde natursenter Arkivert 2007-09-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Million Wolde** (fødd 17. mars 1979) er ein etiopisk tidlegare friidrettsutøvar som vart olympisk meister på 5 000 meter i 2000 og VM-sølv på same distansen i 2001.

Aktiv
-----

I 1998 vart Wolde juniorverdsmeister på 5 000 meter i Annecy i Frankrike og i 8 km terrengløp i Cape Town i Sør-Afrika. Han sette i august sin endelege personlege rekord på 5 000 m med tida 12.59,3 i eit stemne i Zürich. Året etter vart han åttandemann på 5 000-meteren i Friidretts-VM 1999 i Sevilla.

Høgdepunktet i Wolde si karriere kom under sommarleikane 2000 i Sydney. 5 000-meterløpet gjekk for ein stor del i eit moderat tempo, så då Wolde stakk i tet på 200 m før i mål greidde han lett halde unna for resten av feltet og tok gullet på tida 13.35,4, eit lite sekund framom sølvvinnar Ali Saïdi-Sief frå Algerie og Brahim Lahlafi frå Marokko på bronseplass.

Ved verdsmeisterskapen 2001 i Edmonton i Canada var Wolde ute av stand til å fylgje Richard Limo, då den unge kenyanaren avslutta med ei råsterk sisterunde på 5 000-meteren. Wolde hadde derimot ingen vanskar med å sikre seg sølvmedaljen i tvelinga.

Sidan var Wolde skadeplaga og fekk ikkje fleire meisterskapsoppgåver for Etiopia, men var likevel aktiv i mange år.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Utslått i forsøka på 3 000 m hinder (8.32,7 =nr 26)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 8 på 5 000 m – 13.20,8
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje på 5 000 m – 13.35,4, framom Ali Saïdi-Sief (13.36,2)
* VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje på 5 000 m – 13.03,4, bakom Richard Limo (13.00,7)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Million Wolde» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juni 2018.*