recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Smedholmen** eller **Kjeholmen** er ein holme i Fitjarøyane i Fitjar kommune. Holmen ligg nordvest for Fitjar sentrum, aust for Engesund i Lambholmosen med Teløyno i nordvest og Fodno i nordaust og Stora Eldøy i sør. 

Opphavleg høyrte holmen til Vestbøstad, som truleg brukte holmen til beite for kje. Garden på holmen er ikkje gamal og vart truleg rydda på siste halvdelen av 1600-talet. Han vart skuldsett som sjølvstendig gard i 1723. 

Garden var husmannsplass under Vestbøstad til 1723, og høyrte derfor til Lysekloster i Os til 1875, då brukaren kjøpte garden av buet til godseigar Formann. Seinare har brukarane vore sjølvstendige fram til dei i 1975 selde garden til Fitjar kommune, som same året selde ho vidare til Staten.

Geografi
--------

Øya har eit areal på 0,23 km² og har ei grov hesteskoform med ei vik som vender ut mot nordaust. Øya er 750 meter lang frå sørvest til nordaust og litt over 500 meter brei på det breiaste. Sjølve garden ligg på vestsida av øya. 

Det høgaste punktet på øya er 24 meter over havet.

Namn
----

Gardsnamnet har ikkje endra seg stort og vart i 1701 skrive Kidholmen, i 1732 Kieholmen, i 1745 Kiholmen og sidan 1890 som Kjeholmen. Garden vert òg kalla Smeholmen, Smedholmen eller Smedaholmen etter Peder Olai Olsen, som var smed her på byrjinga av 1800-talet.

Folketalsutvikling
------------------

| 1801 | 1900 |
| --- | --- |
| 3 | 2 |

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.

  


1. ↑  Folketeljing 1801 for Stord prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Fitjar herred, frå Digitalarkivet
**Kuzma Sergejevitsj Petrov-Vodkin** ( 5. november 1878–15. februar 1939) var ein russisk-sovjetisk målar, grafikar, kunstteoretikar, forfattar og pedagog.

Liv og gjerning
---------------

*Bading av ein raud hest*, 1912
*Draumen*, 1910
Petrov-Vodkin vart fødd byen Khvalynsk (i dagens Saratov oblast), der faren var skomakar. På 1890-talet studerte han målarkunst og teikning i Samara, vidare 1895-97 på sentralskulen for teknisk teikning i St. Petersburg. Seinare flytta han til Moskva, der han studerte hos Valentin Serov og særleg Konstantin Korovin på Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. År 1901 heldt han fram studiet i München. 1904 fullførte han studiane i Moskva og for til Paris, for å gå i privatlære. Han la også ut på studieferder til Italia og Nord-Afrika.

Petrov-Vodkin slo gjennom med *Draumen* i 1910, eit bilete den ortodokse kyrkja fann vel erotisk. År 1911 vart han medlem i Mir iskusstva. Hans mest kjende verk er *Bading av ein raud hest*. Kunsten hans var omdiskutert mellom dei fremste russiske målarane, Aleksandr Benois forsvara den, medan Ilja Repin var avvisande.

I sovjet-tida arbeidde Petrov-Vodkin mykje som grafikar og dramatikar. Kunstverka hans frå denne tida er mørkare, ofte haldne i ein stil som kan minne litt om bysantisk kunst og ikonmåling. Han forfatta dessutan forteljingar og småstykke, samt teoretiske skrifter.

Frå 1918 til 1933 underviste han i det Frie Statlege Kunstpedagogiske Atelier i Petrograd (Leningrad).

I 1927 vart han diagnostisert med tuberkulose og måtte etter kvart meir eller mindre gje opp målinga. Han skreiv i denne tida tre halvt sjølvbiografiske bøker, som alle nådde ein stor lesekrins.

Galleri
-------

* Petrograd-MadonnaPetrograd-Madonna
* ModerskapModerskap
* I skotlinjaI skotlinja
* 1919. Alarm.1919. Alarm.
* Boys at playBoys at play
* InnflyttingsselskapInnflyttingsselskap
* Teater. Farse.Teater. Farse.
* Teater. Trageiey.Teater. Trageiey.
* Stilleben med ei sild.Stilleben med ei sild.
* BadarmorgonBadarmorgon
* FiskardotterFiskardotter
* Tørst krigarTørst krigar
* LeninLenin

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kusma Sergejewitsch Petrow-Wodkin» frå Wikipedia på tysk, den 1. desember 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kuzma Petrov-Vodkin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**99 f.Kr.** var eit år i Den romerske kalenderen, før innføringa av den julianske kalenderen, som i samtida var kjent som året då Antonius og Albinus var konsular (eller sjeldnare som år 655 ab urbe condita). I Kina under Han-dynastiet var det kjent som det andre året av Tianhan.

Hendingar
---------

Kina
* Krigen mellom Han-riket og xiongnufolket heldt fram.

Roma
* Romerske konsular: Aulus Postumius Albinus og Marcus Antonius.

***<*   1. hundreåret fvt.  *>***<< -100 | -99 | -98 | -97 | -96 | -95 | -94 | -93 | -92 | -91 | -90 | -89 | -88 | -87 | -86 | -85 | -84 | -83 | -82 | -81 | -80 | -79 | -78 | -77 | -76 | -75 | -74 | -73 | -72 | -71 | -70 | -69 | -68 | -67 | -66 | -65 | -64 | -63 | -62 | -61 | -60 | -59 | -58 | -57 | -56 | -55 | -54 | -53 | -52 | -51 | -50 | -49 | -48 | -47 | -46 | -45 | -44 | -43 | -42 | -41 | -40 | -39 | -38 | -37 | -36 | -35 | -34 | -33 | -32 | -31 | -30 | -29 | -28 | -27 | -26 | -25 | -24 | -23 | -22 | -21 | -20 | -19 | -18 | -17 | -16 | -15 | -14 | -13 | -12 | -11 | -10 | -9 | -8 | -7 | -6 | -5 | -4 | -3 | -2 | -1 >>
Ein **tverrsnittstudie** er den enklaste forma for kvantitative studiar, og inneber at ein observerer eit tal observasjonseiningar på eitt og berre eitt tidspunkt. Føremålet kan vera å stadfesta utbreiinga av eit fenomen eller undersøkja mistenkte årsaksfaktorar. Om ein ynskjer å undersøkja ei generell utbreiing av eit fenomen kan ein gjera eit tilfeldig utval blant heile populasjonen. Ein nyttar så regresjonsanalyse for å undersøkja statistiske samanhengar med andre variablar innan dette utvalet.

Ulemper
-------

Veikskapen med tversnittsstudiar er at dei ikkje kan seia noko om årsaks-verknadshøve, altså kva veg årsaksrelasjonane eventuelt går, eller om dei ligg nært/fjernt kvarandre i tid. Vidare vil det alltid vera vanskeleg å avdekkja bakanforliggande variablar som kan skapa ein spuriøs samanheng.

Kjelder
-------

1. ↑  Skog, Ole-Jørgen : *Å forklare sosiale fenomener - en regresjonsbasert tilnærming*, Gylendal Akademiske 2004, s. 71
2. 1 2  «tverrsnittsstudie – Store norske leksikon». *Store norske leksikon* (på norsk).
3. ↑  Skog, Ole-Jørgen : *Å forklare sosiale fenomener - en regresjonsbasert tilnærming*, Gylendal Akademiske 2004, s. 74

* *Denne artikkelen bygger på «Tverrsnittstudie» frå Wikipedia på bokmål, den 7. september 2023.*
**Brennverdi** er den energien eit brensel frigjer ved effektiv forbrenning. Fyringsolje har ein brennverdi på om lag 10 kWh/l, trepellets har ein brennverdi på om lag 4,8 kWh/kg.

Brennverdi for ved
------------------

I praksis er brennverdien for ved av alle treslag ved null prosent fukt er tilnærma lik 5,32 kWh/kg ved. Effektiv brennverdi når virke inneheld fuktigheit finn ein som

{\displaystyle H\_{\mathrm {eff} }=5{,}32-0{,}06F\_{r}}
der {\displaystyle F\_{r}} er ein korreksjonsfaktor, med eining kWh/kg, som avheng av fuktigheita i trevirket. Rå nyhogd ved, med 50 % fukt, har brennverdi omkring 2,4 kWh/kg virke, medan heilt tørr ved med 18 % fukt har brennverdi på 4,3 kWh/kg.

Brennverdien per famn eller kubikkmeter vert avhengig av eigenvekta til trevirket og kor tørt virket er.

Ein kubikkmeter tørt trevirke gir

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| **Treslag** | **kg pr. m3** | **gir** | **Kwh med 16,7 % fukt** | **Kwh med 20 % fukt** |
| Bøk | 570 |  | 2460 | 2347 |
| Eik | 550 |  | 2374 | 2265 |
| Ask | 550 |  | 2374 | 2265 |
| Alm | 540 |  | 2330 | 2225 |
| Lønn | 530 |  | 2287 | 2183 |
| Rogn | 520 |  | 2244 | 2141 |
| Bjørk | 500 |  | 2158 | 2059 |
| Svartor | 440 |  | 1899 | 1812 |
| Furu | 440 |  | 1899 | 1812 |
| Selje | 430 |  | 1855 | 1647 |
| Lind | 430 |  | 1855 | 1647 |
| Osp | 400 |  | 1726 | 1647 |
| Gran | 380 |  | 1640 | 1565 |
| Gråor | 360 |  | 1554 | 1482 |

Sjå også
--------

* Forbrenningsvarme

Kjelder
-------

1. ↑  Enova-NRK[*daud lenkje*]
2. ↑  *Skogbrukets kursinstitutt* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 23. juni 2013, henta 23. januar 2010

* Håland brensel
Overhaling av Tidaholm Hesselmanmotor.
**Hesselmanmotor** er ein råoljemotor med innsprøyting av drifstoffet og gnisttenning. Motoren vart utvikla av svensken Jonas Hesselman tidleg på 1920-talet og vart nytta i lastebilar.

Arbeidsprinsipp
---------------

Hesselmanmotoren var bygd som firetaktsmotor, med om lag same kompresjonsforhold som ein bensinmotor (6 til 7). Men i staden for å tilsetta drivstoffet til innsugningslufta saug han inn rein luft og drivstoffet vart spruta direkte inn i sylinderen mot slutten av kompresjonstakta, om lag på same måte som i ein glødehovud- eller dieselmotor, der det vart blanda med luft. På grunn av det låge kompresjonsforholdet vert ikkje temperaturen høg nok til å tenna drivstoffet som i ein dieselmotor. Det vert difor sett fyr på av ein gneist frå ein elektrisk tennplugg, som i ein forgassarmotor .

Hesselmanmotoren arbeider med tilnærma konstant drivstoff/luft-tilhøve, som forgassarmotorar. Innsprøytingspumpa skil seg difor frå innsprøytingspumpa i ein dieselmotor, der luftmengda er konstant og det er drivstoffmengda som vert regulert. For å halda brensle/luft-tilhøvet konstant har Hesselmanmotoren både eit speld i innsugningsmanifolden, som regulerer luftmengda, og variabel effektiv slaglengd på stemplet i innsprøytingspumpa. Det er viktig at innsprøytinga tek slutt rett før geisten tenner drifstoff-luftblandinga, så tidspunktet for slutten innsprøytinga er konstant og det er tidspunktet for starten på innsprøyutinga som vert regulert.

Eigenskapar
-----------

Hesselmanmotoren nytta råolje, som var billigare enn bensin, men verkningsgraden var lågare enn for dieselmotoren. Det var òg ein føremon at ein kunne nytta fleire typar drivstoff. På 1920- og 1930-talet var det låge kompresjonstilhøvet ein føremon, på det viset at massen kunna haldast lågare enn for ein dieselmotor med same effekt. Forbrenninga var noko ufullstendig, så tennpluggen hadde ein tendens til å sota ned.

Bruk
----

Dei svenske produsentane Scania-Vabis, Tidaholm og Volvo nytta Hesselmanmotorar i lastebilane sine på 1920- og 1930-talet. Volvo nytta Hesselmanmotorar i lastebilar heilt i 1947, før dei gjekk over til dieselmotorar, og i traktoren T 43, som vart produsert frå 1946 til 1950. Åkerman nytta òg Hesselman-motorar i nokre av gravemasinane sine før dei gjekk over til dieselmotorar[*treng kjelde*].

Kjelder
-------

1. 1 2  Berglund, N. og Svensson, K.-Å. *Traktorboken*, Lantbruksförbundets tidskriftsaktiebolag, 1950.
2. ↑  Olsson, C. *Volvo lastbilarna under sextio år*, Förlagshuset Norden AB, 1987.
3. ↑  Hedell, O. *Från Munktells till Valtra - en 75-årig traktorepok*, LRF Media, 2000.
**Sparebankstiftelsen DNB**, opphavleg **Sparebankstiftelsen DnB NOR**, er ei norsk stifting som er den største i landet i sitt slag. Stiftinga har som føremål å halde fram med tradisjonen frå sparebankane om å dele ut middel til ålmennyttige føremål frå avkastinga av finansverksemda.

Stiftinga vart skipa i 2002 i samband med at ein part av selskapet Gjensidige NOR vart omdanna til aksjeselskapet Gjensidige NOR ASA, og i 2003 fusjonerte med Den norske Bank (DnB) til finanskonsernet DnB NOR. Etter at DnB Nor slo saman verksemda i DnB NOR Bank, Postbanken og Vital i 2011 og endra namnet til DNB, fekk Sparebankstiftelsen DNB NOR sitt noverande namn.

Sparebankstiftelsen DNB eig om lag ti prosent av finanskonsernet DNB, og er med dette (per 2011) den nest største aksjonæren i dette konsernet etter den norske staten. Stiftinga er òg medlem i den ideelle foreininga *Foreningen Store norske leksikon*, som driv nettleksikonet snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* KulturNav
* BR orgnr

 |
Koordinatar: 67°30′48″ N 15°2′50″ E﻿

**Nevelsfjorden** er ein fjordarm av Sørfolda i Bodø kommune i Nordland. Fjorden strekkjer seg 11 km sørvestover til Tverrbakkan i botn av fjorden.

Flyfoto av Kjerringøy frå aust. Fjorden nedst til venstre er Sjunkfjorden, ved innløpet av fjorden den spisse Skeistinden, til venstre på oversida Sjunkhatten. Bak desse mot venstre Nevelsfjorden, mot høgre frå denne Eidekjosen. Bak Eidekjosen ligg Eidetinden
Fjorden har innløp mellom Fornesodden i nord og Vindvikodden i sør. Den veglause garden Øygården ligg på nordsida like vest for Fornesodden. Like vest for Øygården går fjordarmen Eidekjosen nordvestover. Sør for innløpet til Eidekjosen, på austsida av fjorden, ligg garden Nevelen, som har gjeve namn til fjorden. Denne garden er òg utan vegsamband. Godt inne i fjorden ligg Nevelfjordstraumen, eit smalt sund mellom Straumsnes i aust og Øyjorda i vest. Her svingar fjorden rett vestover og inn til Tverrbakkan.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Peter Elliott** (fødd 9. oktober 1962) er ein britisk tidlegare mellomdistanseløpar som vann sølvmedaljen på 800 meter i VM 1987 og på 1500 meter i Sommar-OL 1988.

Frå 1983 var Elliott ein av dei beste 800-meterløparane i verda. Under verdsmeisterskapen i Helsinki enda han på fjerdeplass på distansen. Året etter rauk han ut i kvartfinalen ved dei olympiske sommarleikane i Los Angeles. I 1986 la han beslag på tredjeplassen i samveldeleikane, bakom Steve Cram og skotske Tom McKean. I VM i friidrett 1987 i Roma tok han sølvmedaljen på 800 meter, eit løp der Billy Konchellah frå Kenya triumferte. Under dei olympiske leikane i Seoul deltok Elliott på både 800 meter og 1500 m. På 800 m missa kom han 6 hundredels sekund for seint til å ta bronsen. Derimot lukkast han sikre seg sølvmedaljen på 1500 meter, tett bak kenyanske Peter Rono og like framom Jens-Peter Herold og Steve Cram. Vinteren 1990 sigra Elliott på 1500 meter i samveldeleikane i Auckland. 30. mai 1990 sprang han sitt livs beste løp då han vann ein 800 meter i Sevilla på tida 1.42,97. Han var ein av favorittane på 1500 meter ved EM i friidrett 1990 i Split, men måtte nøye seg med ein fjerdeplass i finalen. To veker seinare, 16. september i Sheffield, sette han personleg rekord på 1500 m med 3.32,6.

Kjelder
-------

* World Athletics
* *Denne artikkelen bygger på «Peter Elliott (athlete)» frå Wikipedia på engelsk, den 19. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Bukkholmen** er ei lita øy i Fitjar kommune. Ho ligg mellom Engesund i søraust, Ivarsøy i sør, Siglo i vest og holmane ut mot Selbjørnsfjorden i nord. 

Garden er ikkje gammal og var opphavleg ein husmannsplass under Siglo som eigarane av Fitjargarden bygsla bort. Den første brukaren her dukka opp mot slutten av 1700-talet. I 1838 vart Bukkholmen eigen gard. Den første sjølveigaren var Mikkel Sørensen som kjøpte garden på auksjon i 1825. Han var brukar her og garden har seinare vore eigd av brukarane. 

Garden har fått namn etter holmen han ligg, som vart nytta som beite for bukkar. Namnet har alltid vore skrive på same måten og daglegnamnet er lik skrivemåten

Folketalsutvikling
------------------

| 1801 | 1900 |
| --- | --- |
| 3 | 8 |

Geografi
--------

Bukkholmen har eit areal på 14 hektar. Ho er kring 600 meter lang og kring 400 meter brei.

Kjelder
-------

1. ↑  Folketeljing 1801 for Stord prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Fitjar herred, frå Digitalarkivet

* Simon Steinsbø (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| **Pforzheim** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Pforzheim | 

Pforzheim is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Baden-Württemberg  Karlsruhe  Kreisfri by |
| Først nemnd i | 1067 |
| Ordførar | Gert Hager (SPD) |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  98,03 km² |
| Innbyggjarar  - By (2012)   - folketettleik | 116 425   1 188/km² |
| Koordinatar | 48°24′0″N 9°59′0″E﻿Koordinatar: 48°24′0″N 9°59′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 261 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 75172–75181 |
| Telefon-retningsnummer | 07231, 07234 |
| Bilnummer | PF |
| **Heimeside:** www.pforzheim.de |

**Pforzheim** er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 116 000 innbyggjarar. Byen ligg ved starten av Schwarzwald og er kjend for smykke- og klokkeindustrien. På grunn av dette har han fått kalla namnet «Goldstadt» eller «Gullbyen». Byen ligg mellom byane Stuttgart og Karlsruhe der dei tre elvane Enz, Nagold og Würm renn saman, og markerer grensa mellom Baden og Württemberg, men ligg i området Baden.

Pforzheim er ein kreisfri by, men er samstundes administrativt sete for *landkreisen* Enz, som ligg rundt byen. 

Under den andre verdskrigen vart byen bombardert fleire gonger. Det kraftigaste bombeåtaket, og eit av dei mest øydeleggjande under heile krigen vart utført av Royal Air Force (RAF) kvelden 23. februar 1945. Om lag ein fjerdedel av innbyggjarane, meir enn 17 000 menneske, mista livet, og om lag 83 % av bygningane vart øydelagt. Dei allierte meinte at byen produserte presisjonsinstrument for tyskarane og var eit transportsenter for tyske troppar. 

Etter krigen vart all stein og betong frå dei øydelagde bygningane samla i saman i ein stor haug utanfor byen, som òg vart gjort i Stuttgart og München. Ein bygning kalla Wallberg vart reist som eit betonglokk over denne haugen, som etter kvart har vorte dekt av jord og vegetasjon. I løpet av tjue år etter krigen vart Pforzheim gradvis gjenoppbygd og har fått ein meir moderne utsjånad. 

Historisk går byen tilbake til romartida og ein busetnad frå om lag år 90 e.kr. I 1080 fekk han byrettar (ty. *Marktrecht*).

I 1888 var Pforzheim målet for den første bilturen på ein landeveg då Bertha Benz (utan ektemann Carl Benz) tok meg seg dei to sønene sine på ein tur frå Mannheim - ei meir enn 60 km lang reise ein veg.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Pforzheim» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pforzheim**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
| **Sindelfingen** |
| --- |
| Det gamle rådhuset i SindelfingenDet gamle rådhuset i Sindelfingen Det gamle rådhuset i Sindelfingen |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Sindelfingen | 

Sindelfingen is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Baden-Württemberg  Stuttgart  Böblingen |
| Først nemnd i | 1155 |
| Ordførar | Bernd Vöhringer (CDU) |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  50,85 km² |
| Innbyggjarar  - By (2012)   - folketettleik | 60 795   1 196/km² |
| Koordinatar | 48°43′0″N 9°0′0″E﻿Koordinatar: 48°43′0″N 9°0′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 449 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 71063-71069 |
| Telefon-retningsnummer | 07031 |
| Bilnummer | BB, LEO |
| **Heimeside:** www.sindelfingen.de |

**Sindelfingen** er ein by i Tyskland i delstaten Baden-Württemberg med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen ligg om lag 15 km sørvest for Stuttgart. 

Byen grensar til Böblingen, Stuttgart og Leonberg, og byen glir faktisk i eitt med Böblingen. Elva Schwippe har sitt utspring i Sindelfingen. I nord ligg naturreservatet Glemswald.

Økonomien i byen er hovudsakleg basert på bilindustrien, særleg fabrikken DaimlerChrysler og kontora til Smart. I mellomalderen låg det eit veveri i byen, og i dag står moteindustrien framleis sterkt her.

Historie
--------

Sindelfingen vart først nemnd i skriftlege kjelder i 1155, men sjølve byen vart grunnlagd i 1263 av grev Rudolf von Tübingen-Herrenberg. I 1535 vart byen protestantisk som følgje av reformasjonen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sindelfingen**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Sindelfingen frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Farokonvensjonen** er ein rammekonvensjon – i regi av Europarådet – om verdien av kulturarv for samfunnet. Konvensjonen fremjar ei breiare forståing av kulturarv og hans høve til lokalsamfunn og samfunn. Ein flyttar perspektivet frå objekt til menneske og samfunn; gjenstandar og stader er ikkje i seg sjølv det som er viktig med kulturarv. Dei er viktige på grunn av den meininga og bruken folk gjev dei og verdiane dei representerer.

Han vart opna for signering i Faro i Portugal den 27. oktober 2005, og er til no ratifisert av 20 land. Noreg ratifiserte konvensjonen i 2008.

Konvensjonen legg vekt på at alle har innbyrdes ansvar for å «respektere andres kulturarv i samme grad som sin egen,» og fylgjeleg respektere heile den europeiske kulturarv.

Eit viktig element er innføringa av omgrepet «kulturarvfellesskap» («heritage communities») og understrekar eins rett til å få kulturminna sine verna. Slike «kulturarvfellesskap» kan vera etniske eller religiøse grupper, men au andre typar fellesskap som har ein felles kulturminnebestand. 

Land som har ratifisert Farokonvensjonen «erkjenner at (...) kulturarv er en iboende del av retten til å delta i kulturlivet,» slik det au er slege fast i menneskerettsfråsegna, artikkel 27. Vidare har alle «rett til å dra nytte av kulturarven og bidra til [å gjera han rikare]».

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

1. 1 2  «Convention on the Value of Cultural Heritage for Society (Faro Convention, 2005) - Culture and Cultural Heritage - www.coe.int», *Culture and Cultural Heritage* (på engelsk), henta 26. november 2023
2. ↑  «Europarådets rammekonvensjon om kulturarvens verdi for samfunnet - ETS 199 - Lovdata», *lovdata.no*, henta 26. november 2023
3. ↑  Sjå Farokonvensjonen artikkel 4, bokstav b.
4. ↑  Sjå Farokonvensjonen artikkel 1, bokstav a.
5. ↑  Sjå Farokonvensjonen artikkel 4, bokstav a.
*Juno tok mot hovudet til Argos*, 1730-32
*Sigismund Streit*, 1739
**Jacopo Amigoni** (1682–21. august 1752) var ein italiensk kunstmålar frå Napoli eller frå Venezia. Han var aktiv under sein-barokken og i rokokko-perioden. Amigoni begynte som målar i Venezia, men reiste mykje og var profilert i heile Europa, særleg var dei overdådige portretta hans mykje etterspurde. Han måla både freskar og oljemåleri, snart med religiøst og snart med mytologisk innhald. Amigoni arbeidde svært snøgt, hans virtuost måla bilete høvde godt til den rådande smaken under rokokkotida.

### Liv og gjerning

Amigoni fekk si første kunstnariske undervisning i Venezia. Opphavleg måla han både mytologiske og religiøse scenar. Då han etterkvart fekk mange bestillingar frå privatpersonar i område lengre nord, begynte han å lage verk som skildrar gudar i sanseleg lete eller som leikar. Han hadde mange kunstnarar i lære, mellom dei Charles Joseph Flipart, Joseph Wagner og Antonio Zucchi.

År 1717 og -19 er det dokumentert Amigoni arbeidde på slottet Nymphenburg i München. Sidan var han sysselsett med freskomåleri til det nybygde Schleissheim-slottet (1725-29), og i benediktinarklosteret i Ottobeuren. Han returnerte til Venezia i 1726. 

År 1729 fór Amigoni til London. Der gjorde han lukke med portretta sine. Fram til 1739 arbeidde han i England, mellom anna med utsmykking av herregardar og av teateret i Covent Garden. Under eit kortare opphald i Paris i 1736 vart han kjend med kastratsongaren Farinelli, og utførte ein del arbeid for han. I Paris overbeviste han elles målaren Canaletto om å reise til England. Han møtte elles målarane François Lemoyne og François Boucher.

Amigoni vende tilbake til Italia i 1739, kanskje til Napoli og sikkert til Monte Cassino. I klosteret på Monte Cassino fanst to lerret, som begge vart øydelagt under andre verdskrigen. Før 1747 reiste han til Venezia. Han hadde då oppdrag frå den rike kjøpmannen Sigismund Streit om å dekorere Casa Savoia og andre bygningar i byen. 

I 1747 forlet Amigoni Italia og etablerte seg i Madrid. Der var han hoffmålar til Ferdinand VI av Spania. I Madrid arbeidde han sine fem siste leveår.

Han døydde i Madrid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacopo Amigoni» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jacopo Amigoni**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NKC

 |
**Georgia O'Keeffe Museum** er eit amerikansk kustmuseum vigd Georgia O'Keeffe, livet hennar, amerikansk modernisme og offentleg engasjement. Museet opna 17. juli 1997, elleve år etter at kunstnaren døydde. Det består av fleire lokale på to ulike stader i New Mexico: Santa Fe og Abiquiu. I tillegg til hovudmuseet Georgia O'Keeffe Museum (også kalla Museum Galleries) i Santa Fe, omfattar institusjonen også eit bibliotek og arkiv innan forskingssenteret sitt i det historiske A.M. Bergere House, eit utdanningsanlegg for ungdom og offentlege program; bustaden til Georgia O'Keeffe i Abiquiu Home og Studio; O'Keeffe Welcome Center i Abiquiu og museumsbutikkar i både Santa Fe og Abiquiu. Georgia O'Keeffe har eit hus på Ghost Ranch som er ein del av O'Keeffe museum, men det er ikkje ope for allmugen.

Det private, ideelle museet blei grunnlagt i november 1995 av filantropane Anne Windfohr Marion og John L. Marion, som begge budde ein del i Santa Fe. Hovudbygningen til muset blei utforma av arkitekten Richard Gluckman i samarbeid med Santa Fe-føretaket Allegretti Architects. Andre prosjekt av Gluckman har vore eit galleri-tilbygg ved Whitney Museum of American Art i New York og Andy Warhol Museum i Pittsburgh i Pennsylvania.

Kjelder
-------

1. ↑  «Tickets and Tours» (på engelsk). Henta 25. oktober 2019.
2. ↑  «A. M. Bergere House» (på engelsk). Henta 25. oktober 2019.
3. 1 2  «FAQ» (på engelsk). Henta 25. oktober 2019.
4. ↑  Jones, Kathryn (September 1999). «The Money of Color». *Texas Monthly*. Henta 17. mars 2015.
5. ↑  «Museum History». Georgia O'Keeffe Museum. Arkivert frå originalen 20. mars 2015. Henta 17. mars 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Georgia O'Keeffe Museum» frå Wikipedia på engelsk, den 7. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Georgia O'Keeffe Museum**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Tove Lie** (fødd 3. april 1963) er ein norsk journalist og redaktør frå Landsjøåsen i Trysil som også har vore forlagsdirektør i Det Norske Samlaget frå 1. september 2008 til 3. februar 2011. Ho er frå 2012 redaktør i kunnskapsavisa Khrono, som blir gitt ut av elleve ulike universitet og høgskular. 

Lie har tidlegare vore ansvarleg redaktør og dagleg leiar i avisa *Nationen*. Før dette har ho vore vaktsjef, redaksjonssjef og nyhenderedaktør i same avis, og overtok som ansvarleg redaktør og administrerande direktør 3. mars 2005. Før ho byrja i *Nationen* var Lie mellom anna journalist og konst.redaktør i *Ny Tid*, journalist i *Klassekampen*,*Arbeiderbladet*, *Fagbladet* og *LO-aktuelt*. I studietida hennar ved Universitetet i Trondheim var ho òg journalist og redaktør i *Under Dusken* – studentavisa i Trondheim. Lie er cand.mag. med faga sosiologi, psykologi og historie.

Tove Lie har gitt ut tre bøker: *Fredsnasjonens grenseløse våpenhandel* på Aschehoug forlag i 2012 saman med Øystein Michalsen, *Grepa kvinnfolk. Foretellinger om dem som gikk før oss* på Trysilforlaget i 2015. *Adoptert og forlatt* på Frisk forlag i 2023 saman med Alexander Skadberg. *Adoptert og forlatt* fekk gode kritikkar, mellom anna i Aftenposten under tittelen Alarmerende adopsjonsfortelling. Avisa Nordland gav terningkast fem under tittelen En hjerteskjærende og ærlig historie

Utmerkingar
-----------

* Nynorsk redaktørpris i 2005
* Fagpresseprisen i 2014
* Årets nyskaper i 2018
* Årets fagpresseredaktør i 2018

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |




1. ↑  «Khrono vant årets Fagpressepris», *www.forskning.no* (på norsk bokmål), 6. juni 2014, henta 26. november 2023
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Halldor Ukristne** (norrønt *Halldórr ókristni*) var ein norsk skald som var aktiv i byrjinga av 1000-talet.

Det einaste vi veit om Halldor Ukristne er at det er nemnt i Skaldatal, at han var ein av hirdskaldane hjå Eirik Håkonsson Ladejarl då han hadde styringa med Noreg i tida 1000-1015.

Vi kjenner til berre eit dikt av han, åtte vers av «Eiriksflokkr» som er eit drottkvede (*dróttkvætt*), eit hyllingskvad til Eirik jarl. Diktet er òg stundom kalla «Eiriksdråpa» og ein trur at det kan ha vore dikta medan Eirik jarl framleis levde. Diktet er teke med i Heimskringla, i Soga om Olav Tryggvasson, og skildrar slaget ved Svolder.

Tilnamnet «*ókristni*» betyr «den ukristne» og ein reknar med at namnet kjem av at Halldor var mellom dei som avviste kristendommen og heldt seg til dei gamle gudane. Det er kjent at Eirik jarl var tolerant i høve til religion og let folk flest få tru på det ville. Ein har vel hatt lett for å tru at samfunnet dermed var lite «kristna» då ladejarlane styrte. Men dersom det ikkje var noko særsyn at folk heldt på dei gamle gudane, kan ein undre seg på kvifor han fekk eit slikt tilnamn; kanskje var grunnen motsett, og nettopp den at det på denne tida var heller uvanleg i å rekna seg som «ukristen»?

Referansar
----------

1. ↑  Skaldatal heimskringla.no, frå Snorre-Edda
2. ↑  Eiriksflokkr Arkivert 2016-04-24 ved Wayback Machine. av Halldórr ókristni (Skaldic Project)
3. ↑  EIRÍKSFLOKKR Arkivert 2016-03-06 ved Wayback Machine. av HALLDÓR ÓKRISTNI (notendur.is)
4. ↑  drottkvætt STORE NORSKE LEKSIKON
5. ↑  Soga om Olav Tryggvasson i Heimskringla

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brage : dikt og tidsånd av Örn Sævar Thorleifsson (2000) (om drottkvætt)
* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl, Bergen 1982
* Den norsk-islandske skjaldedigtning v/Finnur Jónsson (red.), København 1912–15
**Nordic Green Left Alliance** er ein partiallianse av dei nordiske sosialistiske venstrepartia. Alliansen blei skipa 31. januar 2004 på eit møte i Reykjavik på Island. Med i NGLA er Venstrepartiet dei grøne (VG) frå Island, Venstreforbundet (Vas) frå Finland, Vänsterpartiet (v) frå Sverige, Socialistisk Folkeparti (SF) frå Danmark og Sosialistisk Venstreparti (SV) frå Noreg. Formålet med alliansen er å styrkje samarbeidet og kontaktane mellom dei nordiske venstrepartia, og det internasjonale samarbeidet deira generelt, både på europeisk og globalt plan. 

I plattforma for alliansen står det mellom anna at partia baserer det politiske arbeidet sitt på internasjonal solidaritet, sosial rettferd og jamnare fordeling av goda i samfunnet, likestilling mellom kjønna, og solidaritet med dei kommande generasjonane gjennom ei berekraftig utvikling. 

Samarbeidet mellom dei nordiske venstrepartia har pågått uformelt i mange år, og har auka på dei seinare åra. Derfor bestemte partia seg for å systematisere og formalisere dette, og utvikle ei felles politisk plattform og statuttar. I statuttane blir det blant anna understreka at alle dei deltakande partia er heilt sjølvstendige, og at samarbeidet byggjer på det konføderale prinsippet om semje.

Kjelder
-------

Bakgrunnstoff
-------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Sylblad** (*Subularia aquatica*) er ein 2-8 cm høg vassplante i sylbladslekta som veks i næringsfattige innsjøar.

Skildring
---------

Blada er tynne og sylspisse. Dei sit i ein liten rosett. Blomane, som kjem i juli-august, er omlag 1 mm store, medan fruktene er 3-5 mm lange, ovale skulper. Sylblad kan ha blomsar under vatn, men det er berre blomane som stig over vassoverflata som opnar seg. Blomane under vatnet blir verande lukka og pollinerer seg sjølv.

Frå botnen av rosetten går det ut ein liten dusk av klart kvite, tynne røter.+

Sylblad veks særleg i næringsfattige innsjøar med klart vatn. Som tjørngras kan han veksa på periodisk tørrlagde breidder, der han så blir mindre av vekst.

Sylblad veks i Eurasia og Nord-Amerika. Han er utbreidd i Skandinavia.

Kjelderr
--------

* *Denne artikkelen bygger på «Sylblad» frå Wikipedia på dansk, den 30. september 2023.*
	+ *Wikipedia på dansk oppgav desse kjeldene:*

* Signe Frederiksen eit all. *Dansk flora*, 2. utgåve, Gyldendal 2012. ISBN 8702112191 .
* Miljønyt, 2, 1990, Danske Vassplantar (Webside ikkje lenger tilgjengeleg)
**Gloppholmen** er ei øy eller ein holme i Fitjar kommune. Ho ligg sør for Engesund i Engesundsleia, vest for Fitjar sentrum.

Geografi
--------

Holmen har eit areal på kring 3,9 hektar, er kring 400 meter lang og kring 150 meter på det breiaste. 

Holmen ligg like vest for Stora Eldøy med Litla Eldøy i sør. I vest ligg Flatholmen og Ivarsøyo, medan Skatholmen og Engesundsøya ligg i nordvest.

Historie
--------

Garden er ikkje særskild gammal og vart rydda på 1600-talet. Han var husmannsplass under Vestbøstad fram til 1723, då han vart skattlagd som ein eigen gard. Garden høyrde då til Lyse kloster. Seinare kjøpte familien Formann godset, men utpå 1800-talet vart brukarane her òg eigarar av garden. 

Det ligg ei langrøys på Gloppholmen, forma som ein båt med ei lengd på 41 meter og ei breidde på 8 meter. Røysa vart grave ut i 1906 og her vart funne trekol og bein.

Namn
----

Garden har skifta namn fleire gonger. Han vart truleg opphavleg kalla Gloppholmen fordi garden Gloppen nytta holmen som beite. Seinare vart han kalla Rasmusholmen etter den første brukaren, og seinare Skaffarholmen etter skysskaffaren som budde her. Etter kvart vart namnet endra til Gloppholmen att.

Folketalsutvikling
------------------

| 1801 | 1900 |
| --- | --- |
| 3 | 8 |

Kjelder
-------

* Simon Steinsbø (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar. s. 57-58.

  


1. ↑  Folketeljing 1801 for Stord prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Fitjar herred, frå Digitalarkivet
**Oliver Solberg** (fødd 23. september 2001 i Fredrikstad) er ein svensk motorsportutøvar som konkurrere i rally og rallycross under svensk lisens. Solberg er son av den norske motorsport-utøvaren Petter Solberg og den svenske kona hans, tidlegare rallyførar Pernilla Solberg (f. Walfridsson). Han er fødd i Noreg og oppheldt seg dei første åra av livet i Monaco. Sidan 2009 har han budd i Mitandersfors i Sverige og er svensk statsborgar.

Grunna sin unge alder køyrde Solberg på latvisk lisens. Latvia har mindre aldersgrense enn det Norge har for både rally og rallycross, mens ein i Sverige kan køyre rally frå 16 år men ikkje i like motorsterke bilar som det blir tillatt i Latvia. 22. april 2017 var 15 år gamle Solberg yngste deltakar nokosinne i klassen Supercar i RallyX Nordic-serien. Solberg enda på ein tredjeplass. Bilen som han køyrde var ein Citroën DS3 lånt av faren Petter Solberg. Hausten 2017 begynte han på den franske racingskula Le Monde i Le Mans.

Solberg er frå og med 2017 med i det svenske juniorlandslaget for rally. I 2019 deltok han i det amerikanske rallymesterskapet for Subaru Motorsports der han køyrde 6 av totalt 9 rundar. Han vann 3 av disse og tok dermed 3. plassen totalt bak Subarus førsteførar David Higgins og Barry McKenna (McKenna Motorsports). I 2019 laget Daniel Fahre-dokumentaren Born2Drive om Solberg og i 2020 var han med i TV-serien Team Solberg som gjekk på TVNorge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oliver Solberg» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2020.*
Moglege springartrekk
Ein **springar** (òg kalla *hest*) er ei brikke i sjakk. Kvar spelar startar med to springarar kvar, vert plasserte ved sida av tårna. Dei kvite springarane startar på felta b1 og g1, dei svarte på b8 og g8.

Springarane sitt rørslemønster skil seg frå dei andre brikkene. Springaren går på vekselvis kvite og svarte felt, i ei rørsle som kan beskrivast som at den går eitt felt framover eller til sida, og deretter to felt vinkelrett i høve til den første delen av trekket.

Diagrammet til venstre syner dei åtte moglege trekka for ein sentralt plassert springar. I motsetnad til andre sjakkbrikker kan springaren hoppe over brikker som måtte stå mellom springaren og feltet den flytter til. Som dei fleste andre av brikkene, slår den motstandarbrikker som er plassert på feltet den kjem til.

Dei fleste brikker er sterkast når dei står sentralt plassert på sjakkbrettet, og dette gjeld i særleg grad for springarar. Ein springar på sida av brettet angrip berre fire felt, og frå et hjørnefelt berre to.

Springaren er den éinaste offiseren som kan flyttast før det er gjort noko bondetrekk. Til vanleg kjem springaren i spel litt før løparen, og lenge før tårna og dronninga. 

Springaren er den éinaste brikka som kan angripe dronninga utan sjølv å vere truga av dronninga. Den vert heller ikkje angripen av ein konge, løpar eller tårn den angrip, og egnar seg difor godt til å utføre ein gaffel.

Ein springar vert rekna for å vere like sterk som ein løpar. Løparen si rekkevidde er lengre, men løparen er avgrensa til dei 32 kvite/svarte felta på brettet. Sidan springaren kan hoppe over andre brikker, vert den rekna som meir verdfull tidleg i spelet, når det er fleire brikker på brettet.

| * v
* d
* e
Sjakkbrikker |
| --- |
| 
* Bonde
* Dronning
* Konge
* Løpar
* Springar
* Tårn

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
| **Nordhorn** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Nordhorn | 

Nordhorn is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Niedersachsen  Ingen  Bentheim |
| Først nemnd i | om lag 900 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  149,64 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 53 608   358/km² |
| Koordinatar | 52°26′0″N 7°4′0″E﻿Koordinatar: 52°26′0″N 7°4′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 23 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 48527-48531 |
| Telefon-retningsnummer | 05921 |
| Bilnummer | NOH |
| **Heimeside:** www.nordhorn.de |

**Nordhorn** er ein by i Tyskland i delstaten Niedersachsen med om lag 55 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Vechte ved grensa til Nederland og den tyske delstaten Nordrhein-Westfalen og er administrasjonsstad i *landkreisen* Bentheim. Nabobyane til Nordhorn er Enschede, om lag 25 km sørvest i Nederland, Münster, om lag 75 km søraust, og Osnabrück, om lag 85 km til aust.

Historie
--------

Den første skriftlege kjelda om Nordhorn, då kjend som Northhornon, var i dokumenta til Werden kloster frå om lag år 900. 

Seint på 1100-talet hadde Nordhorn vorte eit handelssenter langs den flamske handelsruta, og handla med den lokale sandsteinen. Over tusen skip segla til Nordhorn kvart år på elva Vechte, og førte stein til Amsterdam og andre byar i Nederland. I 1379 vart busetnaden rik nok til at han fekk fulle byrettar av greven av Bentheim. 

I 1839 vart der første veveriet oppretta av Willem Stroink, og andre entreprenørar fylgde snart etter. Tekstilindustrien førte til rask vekst i byen på byrjinga av 1900-talet. 

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Nordhorn**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Nordhorn frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Dronninga** er den sterkaste brikka i brettspelet sjakk. Dronninga kan flyttast både som eit tårn og som ein løpar. Ho kan flyttast loddrett, vassrett eller diagonalt på sjakkbrettet så mange felt ein måtte ynskja. Dronninga kan ikkje hoppa over andre brikker.

Dronninga kan flytta loddrett, vassrett eller diagonalt.
Den kvite dronninga startar på D1, den svarte på D8. Dronninga startar altså alltid på eit felt med same farge som brikka. 

På grunn av den høge verdien til dronninga ventar ein ofte til midt i spelet før dronninga vert teke i bruk. I starten av spelet er dronninga sårbar. Om ei eller begge dronningane fell, er det ofte eit teikn på at spelet går mot slutten. 

Dronninga kan koma i spel att om ein bonde når fram til siste felt på andre sida av brettet. Bonden kan då endrast til ei anna type brikke. Oftast vert det vald at bonden skal endrast til ei dronning.

| * v
* d
* e
Sjakkbrikker |
| --- |
| 
* Bonde
* Dronning
* Konge
* Løpar
* Springar
* Tårn

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
| **Wangerooge** |
| --- |
| WangeroogeWangerooge |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Vadehavet i Nordsjøen |
| **Koordinatar** | 53°47′N 07°54′E﻿Koordinatar: 53°47′N 07°54′E﻿ |
| **Øygruppe** | Dei austfrisiske øyane

 |
| **Areal** | 4,97 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Tyskland |
| **DelstatLandkreis** | Niedersachsen Friesland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 985 (2007) |
| **Folketettleik** | 198 /km² |

**Wangerooge** er ei av Dei austfrisiske øyane i Nordsjøen utanfor kysten av Tyskland. Øya er òg ein kommune i *landkreis* Friesland i Niedersachsen.

Wangerooge er den minste av dei sju tyske austfrisiske øyane, og ligg lengst aust av denne øygruppa. Ho er òg den einaste av dei som har høyrt til Oldenburg mellom 1815 og 1947, medan Borkum, Juist, Norderney, Baltrum, Langeoog og Spiekeroog alltid har høyrt til Friesland. I 2007 hadde øya 985 innbyggjarar, men om sommaren tar øya ofte imot meir enn 7 000 turistar dagleg. 

Strendene, anna rekreasjon og den rolege atmosfæren på Wangerooge trekkjer til seg mange turistar. At atmosfæren er roleg ser ein igjen i slagordet til øya: «Gud skapte tid, men han nemnde aldri hast!». Det er ikkje lov med bilar på øya. Øya har båtsamband til Harlesiel på fastlandet, og ein kan nå øya med fly frå Harlesiel, Bremen eller Hamburg. Ferjene har ikkje faste avgangstider på grunn av tidvatnet, og kan berre gå på flo sjø 

Øya har to fyr, eit nytt og eit gamalt, i tillegg til vesttårnet. Sidan øya konstant flytta seg før det vart gjort tiltak for om lag hundre år sidan, forsvann bygningar vanlegvis i havet etter nokre hundreår. Vesttårnet som vart bygd i 1597 vart opphavleg bygd på austsida av øya. 

* 
* 
* 
* 
* Café PuddingCafé Pudding

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wangerooge» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side Arkivert 2013-12-24 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Dei frisiske øyane |
| --- |
| Dei vestfrisiske øyane | Noorderhaaks - Texel - Vlieland - Richel - Terschelling - Griend - Ameland - Rif - Engelsmanplaat - Schiermonnikoog - Simonszand - Rottumerplaat - Rottumeroog - Zuiderduintjes |
| Dei austfrisiske øyane | Borkum - Lütje Hörn - Kachelotplate - Memmert - Juist - Norderney - Baltrum - Langeoog - Spiekeroog - Wangerooge - Minsener-Oldoog - Mellum - Langlütjen I og II - Neuwerk - Scharhörn - Nigehörn - Trischen - Blauort |
| Dei nordfrisiske øyane | Pellworm - Hallig - Amrum - Föhr - Sylt - Jordsand - Rømø - Mandø - Fanø - Langli |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
DRAM-celle (lagrar ein bit).
Oppbygging av ei SRAM-celle, med 6 transistorar.
**RAM**, frå engelsk **r**andom-**a**ccess **m**emory, er ein type minne i ei datamaskin som blir nytta til å lagra data og programinstruksjonar når maskina er i drift og vert ofte kalla arbeids-RAM. Dette direktelageret kan addresserast vilkårleg (lesast/skrivast frå/til ein vilkårleg addresse). Moderne RAM vert laga av halvleiarar og kan vera bygd som separate integrerte krinsar. Når spenninga vert fjerna går informasjonen tapt, både for SRAM og DRAM. Informasjon ein vil ta vare på må difor lagrast på eit permanent minne, som til dømes eit platelager, før spenninga vert fjerna.

To hovudtypar
-------------

Ein skil mellom statisk RAM (SRAM) og dynamisk RAM (DRAM). SRAM lagrar kvar einskild bit i tilstanden til ein Flip-flop, medan DRAM lagrar infrmasjonen i form av ei elektrisk ladning på små kondensatorar. Det trengst minst 6 transistorarar per bit i ein SRAM, medan DRAM — i tillegg til kondensatoren — treng berre ein transistor per bit. DRAM har difor mykje større datatettleik (bit per arealeining) enn SRAM. For å få størst muleg datatettleik er kondensatorane som DRAM lagrar informasjonen på svært små, noko som fører til at dei berre kan halda på ladinga ei stutt tid (nokre titals µs). DRAM har difor innebygd elektronikk som regelmessig les ut informasjonen (spenninga) og skriv han innatt. Denne oppfriskinga syter for at informasjonen ikkje går tapt, så lenge krinsane er kopla til rett spenning. Tidsintervalet mellom kvar oppfrisking er typisk 64 µs.

Både på grunn av at informasjonen er lagra i form av små ladningar og på grunn av at det er naudsynt med regelmessig oppfrisking av informasjonen tek det lengre tid å skriva til eller lesa frå DRAM enn for SRAM. Ein nyttar difor ofte eit SRAM-mellomminne for å redusera forsinkelsen ved å lesa frå eller skriva til DRAM.

Bruksområde
-----------

Eit viktig bruksområde for RAM er som arbeidsminne i datamaskinar og innbaka system, men RAM vert òg nytta som bufferar i I/O-einingar som lydkort, grafikkort og liknande. ASIC og FPGA kan òg innehalda noko RAM (SRAM), men med mykje mindre datatettleik enn DRAM.

RAM-modular
-----------

32-MB EDO DRAM-modular.
RAM-brikker har som oftast ei ordlengd på ein Byte (8 bit). På grunn av at mange datamaskinar les/skriv blokker på 32 eller 64 bit er det vanleg at fire eller 8 RAM-brikker vert sett saman til 32- eller 64-bits modular. Det finst fleire typar modular, men den mest vanlege typen i dag (2019) er DIM-modular.

Sjå òg
------

* SRAM
* DRAM
* VRAM
* Flash-minne
* PROM

Referansar
----------

1. 1 2 3  Harris, D.M. og Harris, S.L. *Digital design and computer architecture*, 2. utg. Elsvier, 2013.
2. ↑  Liseter, Ivar M. (28. juli 2017). «RAM – IT». *Store norske leksikon* (på norsk).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Lieselotte Westermann-Krieg**, kjend som **Liesel Westermann**, (fødd 2. november 1944) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Sullingen i Niedersachsen som representerte Vest-Tyskland. Ho vann sølvmedaljen i diskoskasting både under EM 1966, OL 1968 og EM 1971. Westermann sette verdsrekord med 61,26 meter i 1967, ein rekord ho forbetra til 63,96 m i 1996. Sin endelege personlege rekord på 64,96 m oppnådde ho i 1972,

Aktiv
-----

Westermann tok steget opp mot verdseliten i 1965-sesongen, då ho som lengst presterte 55,81 m ved eit stemne i Ludwigshafen. Året etter sette ho personleg rekord med 57,38 m ved europameisterskapen 1966 i Budapest, noko som gav henne sølvmedaljen i tevlinga. Den 5. november 1967 vart Westermann i Sao Paulo den fyrste kvinnelege utøvaren som kasta diskosen over 60 meter med eit kast på 61,26 m. OL-sesongen 1968 forbetra ho seg til 62,54 m i eit stemne i Werdohl i juli, tre månader seinare tok ho sølv under dei olympiske leikane i Mexico med eit bestekast på 57,76 m. Westermann avslo å delta i Friidretts-EM 1969 då den austtyske avhopparen Jürgen May vart nekta å ta del i meisterskapen. Få veker seinare, den 27. september 1969, forbetra ho verdsrekorden til 63,96 m i Hamburg. Ved europameisterskapen 1971 i Helsinki vann ho måtte ta til takke med sølvmedalje, klart slått av sovjetiske Faina Melnik som med eit kast på 64,22 meter også tok over som verdsrekordhaldar. Westermann gjorde sitt livs lengste diskoskast i Zürich den 12. august 1972, med 64,96 m melde ho seg inn i det øvste favorittsjiktet til sommarleikane i München tre veker seinare. I München fekk ho opp eit lengstekast på 62,18 m og vart nummer fem. Ho la opp etter 1975-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1966 i Budapest: Sølvmedaljen - 57,38 m, bakom Christine Spielberg (57,76 m)
* OL 1968 i Mexico-byen: Sølvmedaljen - 57,76 m, bakom Lia Manoliu (58,28 m)
* EM 1971 i Helsinki: Sølvmedaljen - 61,68 m, bakom Faina Melnik (64,22 m)
* OL 1972 i München: Nr 5 - 62,18 m
* EM 1974 i Roma: Nr 7 - 57,40 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Liesel Westermann» frå Wikipedia på tysk, den 18. oktober 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |