recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Vassdamp kondenserer over ein kopp varm te
**Damp** er gassfasen til eit stoff ved romtemperatur, som normalt ville hatt enten fast form eller væskeform. 

Sjølv om damp og gass ofte ukorrekt vert brukt om ein annan, er damp ein gassfase som er i termodynamisk likevekt med væskefasen eller den faste forma av stoffet i temperatur under kokepunktet til stoffet. Når eit stoff er i gassfasen er temperaturen så høg at ein ikkje samtidig kan ha væskefasen eller den faste fasen av stoffet. Ei væske eller eit fast stoff treng ikkje koke for å frigje damp. Det atmosfæriske kokepunktet til ei væske er temperaturen der damptrykket er lik ei atmosfære. Sjå vassdamp.

Damptrykket er likvektstrykket til ei væske (eller eit fast stoff) ved ein spesifikk temperatur. Damptrykket til ei væske eller eit fast stoff (reint eller i ei blanding) er ikkje påverka av trykket i kontakt med væska eller det faste stoffet. 

For tofasesystem (t.d. to væskefasar), er damptrykket til systemet summen av damptrykket til dei to væskene.

Døme
----

* Parfyme inneheld kjemikaliar som vert damp ved forskjellig temperatur.
* Luft inneheld vassdamp som kan kondensere til små dropar, som ein kan sjå som skyer, tåke og dis.

Trivia
------

Brennbare væsker brenn ikkje når dei vert sett fyr på. Det er dampskya over væska som brenn viss dampmengda er mellom den låge og øvre eksplosjonsgrensa til væska.

Sjå òg
------

* Fordamping
* Vassdamp
* Temperatur
* Dampmaskin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
Frå Alexander McQueen-butikken i London.
**Lee Alexander McQueen** (16. mars 1969–11. februar 2010), var ein britisk moteskapar kjend som **Alexander McQueen**. McQueen var kjend for å utforma uvanlege, sjokkerande kolleksjonar som ofte blei roste av kritikarar og gav han prisen British Designer of the Year fire gonger. Han arbeidde som sjølvstendig moteskapar, med merka «Alexander McQueen» og «McQ», og for motehuset Givenchy.

Bakgrunn
--------

Lee Alexander McQueen var fødd i Lewisham aust i London som barn av læraren Joyce og Ronald McQueen, ein skotsk taxisjåfør. Han avslutta skulegangen som sekstenåring og blei lærling ved Savile Row-skreddarane Anderson & Sheppard. Han arbeidde seinare ved Gieves & Hawkes og kostymemakarane Angels and Bermans, for Koji Tatsuno og for Romeo Gigli i Milano. I 1990 byrja han studera ved Central Saint Martins College of Art and Design, der han etterkvart tok mastergrad i klesmote. Heile utgangskolleksjonen hans frå 1992 blei kjøpt av den leiande moteskribenten Isabella Blow.

Moteskapar
----------

Som moteskapar gjorde Alexander McQueen seg bemerka med outrerte klede og dramatiske framsyningar av dei, og blei kalla britisk mote sin «enfant terrible» og «hooligan». 

I 1996 blei han tilsett som sjefsdesignar av Givenchy etter John Galliano. Han arbeidde for motehuset i fem år, men fornya ikkje kontrakta si med dei, ettersom han meinte ho hemma kreativiteten hans. I staden arbeidde han med sine eigne merke, «Alexander McQueen» og «McQ». Ved utgangen av 2007 hadde han butikkar i London, New York, Los Angeles, Milano og Las Vegas.

Mellom kjendisar som brukte McQueen sine klede var Björk, som brukte ein av hans drakter på framsida av albumet *Homogenic* i 1997, Nicole Kidman, Penélope Cruz, Sarah Jessica Parker, Rihanna og Lady Gaga.

Privatliv
---------

McQueen var opent homofil heile livet. Han inngjekk partnarskap med George Forsyth i 2000. Dei gjekk frå kvarandre nokre år seinare.

Han hadde eit nært vennskap med Isabella Blow, og sjølvmordet hennar i 2007 gjekk djupt inn på han.

McQueen døydde heime ni dagar etter at mor hans Joyce var død, og dagen før gravferda hennar skulle haldast.

Kjelder
-------

* Obituary: Fashion king Alexander McQueen ved bbc.co.uk

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander McQueen» frå Wikipedia på engelsk, den 12. februar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Johannes Flintoe** (1787–27. januar 1870) var ein dansk-norsk kunstmålar.

*Myrhorn*, kring 1840

Liv og virke
------------

Flintoe var fødd i København. Faren var norsk og mora dansk. Han fekk plass ved byens kunstakademi i 1802, utdanna seg etter kvart til dekorasjonsmålar. I 1807-08 deltok han som soldat i krigen, noko som førte til at han seinare sleit med revmatisme.

Av helseomsyn flytta han i 1811 til Kristiania i Noreg. Der var han teatermålar, laga landskapsdekorasjonar, måla portrett og teikna møblar.

Men han er best kjend for sine måleri av norsk høgfjellsnatur. Gouache-måleri av fossar og fjell, naivt framstilt i skarpe fargar kjenneteiknar målarkunsten hans. Han teikna elles levande skildringar frå sine fire lange reiser til indre delar av Sør-Noreg (og ei til Trøndelag) i perioden 1819 til 1825. Verket *Scener af reiselivet i Norge* vart utgitt 1838-40 med tekst av Mauritz Hansen. Gjennom undervisning på teikneskulen i Kristiania vart Flintoe ein føregangsmann i norsk landskapsmåling.

Flintoe var nærast ein utførleg handverkar i beste empire-tradisjon.

Flintoe flytta i 1851 tilbake til København og døydde der.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johannes Flintoe» frå Wikipedia på bokmål, den 15. september 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Johannes Flintoe* på Kunstindeks Danmark / Weilbachs Kunstnerleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
|  |
| --- |
| **Tamarisk** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Nellikordenen Caryophyllales |
| **Familie:** | Tamaricaceae |
| **Slekt:** | **Tamarisk** *Tamarix*L. 1753 |

**Tamarisk** (*Tamarix*) er ei planteslekt i tamariskfamilien som omfattar tre og buskar med små, skjelaktige blad. Dei kan minna om bartre. Slekta omfattar 54 artar i Europa, Asia og Nord-Afrika. 

Salttamarisk (*T. gallica*) høyrer heime på havstrand og tørre saltstepper i middelhavslanda, og blir mykje brukt som leplante. Manna-tamarisk (*T. mannifera*) frå Arabia og Iran utsondrar etter stikk av en skjoldlus ei sukkerhaldig væske som stivnar til ein slags «manna».

Kjelder
-------

* «Tamarisk». *Store norske leksikon*. 15. februar 2009. Henta 10. juni 2018.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Johannes Olsson Helleland** (10. desember 1840–3. februar 1913) var ein lærar, ordførar og stortingsmann frå Ullensvang i Hordaland. Han var med i den store venstrerørsla, men gjekk over til Moderate Venstre og representerte dette partiet i den andre tingbolken.

Helleland var son av ein plassemann under garden Helleland. Åra 1857-61 var han krambudreng i Bergen, der han om søndagane gjekk på ein skule som gav undervisning i ymse fag. 1862-64 var han elev ved Stord seminar. Ei kort tid var han huslærar hos ein lege i Nordfjord, før han vart lærar på ein høgre jenteskule i Fredrikstad. Frå 1865 var han lærar i folkeskulen i Fredrikstad til han 1868 vart lærar på Birketvedt skule i Fjære. Året etter tok han til som lærar ved Ullensvang folkehøgskule, der han vart verande i 29 år. I tillegg var han kasserar for Ullensvang privatbank frå 1871. Helleland var medlem av heradsstyret frå 1878, ordførar 1880-95 og 1899-1904. Han var forlikskommissær 1881-90 og frå 1894 til han døydde. 

Helleland møtte på Stortinget i 1885 frå 22. april. Han var i den valperioden, 1883-85, 2. varamann frå Søndre Bergenhus amt. Perioden 1889-91 var han 5. representant frå amtet. I 1885 var han medlem av næringskomite nr 2, 1889-91 av gasje- og pensjonskomiteen.

Han døydde i 1913 i heimen sin på Lofthus i Ullensvang. 

Johannes Helleland var oldefar til stortingsrepresentant Trond Helleland (H).

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Johannes Helleland NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
Ragnhild Mowinckel (2017)
**Ragnhild Mowinckel** (fødd 12. september 1992) er ein norsk alpinist frå Molde som i 2018 vann OL-sølv i storslalåm. Storslalåm- og super-G-spesialisten Mowinckel har vunne tre NM-gull i tida 2012-14, i tillegg til tre renn i junior-VM. Ho er medlem i Sportsklubben Rival.

### Aktiv

Vinteren 2012 vann Mowinckel både storslalåm og kombinasjonen under junior-VM i Roccaraso i Italia. Sesongen etter forsvarte ho meistertittelen i kombinasjon då junior-VM vart avvikla i Quebec-provinsen i Canada.

Mowinckel debuterte i verdscupen 3. januar 2012 i Zagreb. Si hittil beste plassering i verdscupen, ein femteplass i storslalåm, oppnådde ho i Kühtai i Tirol den 28. desember 2014. Etter å ha vorte nummer seks i superkombinasjonen under Vinter-OL 2014 i Sotsji, måtte ho nøye seg med ein niandeplass i same øvinga ved VM i alpine greiner 2015 i Vail/Beaver Creek.

Mowinckel vart norsk meister i storslalåm og kombinasjon under NM i alpine greiner 2013 i Hafjell i Øyer, og tok medaljar i dei andre tre øvingane. I 2014 vart ho noregsmeister i kombinasjon på Voss.

Den 16. desember 2017 kapra Mowickel tredjeplassen i ei super-G-tevling i Val-d’Isère, hennar fyrste pallplass i eit verdscuprenn. To månader seinare tok ho sølvmedaljen i storslalåm under Vinter-OL 2018 i Pyeongchang.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
* *Denne artikkelen bygger på «Ragnhild Mowinckel» frå Wikipedia på tysk, den 14. februar 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Peder Andersen** (1. oktober 1813–29. mars 1873) var ein lærar, gardbrukar, emissær og stortingsmann frå Bardu i Troms.

Andersen var son av ein gardbrukar i Bardu. Han gjekk aldri på skule i barneåra, lesing og rekning lærde han seg heime. Dei fyrste øvingane i skriving og rekning skal ha foregått med kol på høvla trestykke. Han vart lærar og frå 1847 gardbrukar på Moen i Bardu. 

Andersen var den fyrste ordføraren i Bardu og elles med i forlikskommisjonen. Om vintrane reiste han fleire år som emissær for indremisjonen og for heidningmisjonen. Nokre vintrar under lofotfisket var han styrar av forsamlingshuset på Kalle i Lofoten.

Både for 1868-69 og 1871-73 var han 2. representant frå Tromsø amt på Stortinget. Heile tida var han medlem av budsjettkomiteen. Andersen døydde i 1873 under stortingsopphaldet i Christiania.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Peder Andersen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ragnhild Øren Gulbrandsen** (fødd 22. februar 1977) er ein norsk tidlegare fotballspelar, fødd i Narvik. Ho vart olympisk meister med Noreg under Sommar-OL 2000 i Sydney. Gulbrandsen var ein duellsterk midtspiss.

### Klubbspel

Gulbrandsen var midtbanespelar på Ranheim IL sitt fotballag på nivå 2 til og med 1996-sesongen. Sidan spelte ho på Trondheims-Ørn frå 1997 til 2005, med unnatak for 2002-03, då ho gjorde teneste for Boston Breakers i USA. På Trondheims-Ørn tok ho ei sentral rolle i angrepsspelet og var med å vinne tre seriemeisterskap; 1997, 2000 og 2001, samt fire cupmeisterskap, 1997–99 og 2001. Alle tre sesongane Trondheims-Ørn vann Toppserien var ho mestskårande i serien. Dei to siste sesongane som aktiv spelar, 2006 og -07, kledde Gulbrandsen seg i Asker-drakt.

### Landslagsspel

Frå debuten i 1997 til ho avslutta landslagstida under VM 2007 deltok Gulbrandsen i 80 landskampar. Ho var då med i fem meisterskapsturneringar; EM 1997, VM 1999, OL 2000, EM 2001 og VM 2007. Under OL-finalen 2000 sende ho i det 78- minutt Noreg opp i 2-1-leiing, og såg ut til å verte matchvinnar, til dess USA utlikna i plusstida. I staden vart det Dagny Mellgren som vart norsk matchvinnar i ekstraomgangen. Gulbrandsen skåra i alt 30 landslagsmål.

### Merittar

* Olympisk meister: 2000 for Noreg
* Seriemeister: 1997, 2000 og 2001 med Trondheims-Ørn
* Noregsmeister: 1997, 1998, 1999 og 2001 med Trondheims-Ørn

Kjelder
-------

* Norges Fotballforbund

| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – Sommar-OL 2000 |
| --- |
| 
* 1 Nordby
* 2 Sandaune
* 3 Kringen
* 4 Tønnessen
* 5 Espeseth
* 6 Riise
* 7 S. Gulbrandsen
* 8 Knudsen
* 9 Rapp
* 10 Lehn
* 11 Pettersen
* 12 Jørgensen
* 13 Bekkevold
* 14 Mellgren
* 15 Haugenes
* 16 R. Gulbrandsen
* 17 Bøe Jensen
* 18 Hovland
* 19 Kvitland
* 20 Bugge-Paulsen
* 21 Thun
* 22 Johannessen
* Landslagstrenar: Høgmo

 | Flagget til Noreg |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Ferapontovklostret** er eit klostermuseum i Vologda oblast i Russland. Museet vert halde som eit av dei vakraste døma på russisk mellomalderarkitektur. Klosteret har sidan 2000 stått på UNESCO si verdsarvsliste.

Soge
----

Freske av Dinoisij som syner helgen Nikolas
Haustkveld i Ferapontovo i 2014
Klostret vart grunnlagt av Sankt Ferapont i 1398 i det nordlege Russland, aust for Kirillo-Belozerskyklosteret. Den eldste bygninga, Jomfu Maria-katedralen, vart bygt i teglstein av dei såkalla Rostovmeisterane i 1490. Alle interiørveggane er dekte med storarta freskomåleri, laga av målaren Dionisij.

På 1530-talet vart reist både eit skattkammer, eit refektorium og ei unik Maria bodskaps-kyrkje krona med eit klokketårn. Ved den tid hadde klostret særskilde privilegiar tildelt av tsar Ivan den skrekkelege, mellom anna rådde det over omkring 60 kringliggjande bygder. Tsaren sjølv besøkte ofte klosteret som pilgrim.

Under Den store urotida vart klostret plyndra og øydelagt av polske styrkar. Ved gjenoppbygginga vart dei siste bygningane reist; den teltlike Heilag-Martinian kyrkja (1641), ei forsvarskyrkje (1650) og ein klokkestopul (1680). Klokketårnet frå 1638 skal vere det eldste i Russland.

Då klosteret gradvis mista si rolle som religiøst senter, vart det ein plass for framståande forviste prestar, så som patriarken Nikon. Klosteret vart lagt ned i 1798 av tsar Paul I av Russland. I 1904 vart det på nytt eit konvent, men 20 år seinare vart det stengt av bolsjevik-styret. Frå 1975 har Ferapontovklosteret vore eit museum.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ferapontovklosteret» frå Wikipedia på svensk, den 8. juli 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
**Ragnar Udjus** (fødd 10. oktober 1933) er ein norsk politikar og mediamann frå Landvik i Aust-Agder. Han representerte Senterpartiet og Vest-Agder på Stortinget frå 1973 til 1981.

Udjus gjekk Birkeland folkehøgskole 1950-51, og tok befalskurs hos Luftforsvaret i Stavern i 1953. Deretter utdanna han seg 1955-57 til agronom ved Holt landbruksskole. Sidan arbeidde han 1958-60 som kontrollassistent i kommunane kring Grimstad. Frå 1960 til -63 var han formannsskapssekretær og likningsassistent i Landvik kommune. Etterpå var han 1965-68 redaktør i Agder Tidend perioden og 1967-72 tilsett ved NRK-kontoret i Kristiansand.

Frå 1959 var Undjus engasjert med partiarbeid for Senterpartiet, fylkessekretær i Agder til 1972. Hausten 1972 fekk han jobb som politisk sekretær i Miljøverndepartementet, ein posisjon han hadde til han eitt år seinare vart vald til stortingsrepresentant frå Vest-Agder. Stortingsperioden 1973-77 var han medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen. Ved stortingsvalet 1977 stod han på fyrsteplassen på ei fellesliste for Senterpartiet og Det Liberale Folkepartiet. Han kom då innatt på Stortinget gjennom sistemandatet frå Vest-Agder. Dei neste fire åra var han medlem i Kommunal- og miljøvernkomiteen. Udjus var elles medlem i landsstyret til Senterpartiet i 1971-74.

Då han ikkje vart attvald i 1981, tok Udjus initiativ til radiostasjonen Radio Sør. Frå 1982 var han redaktør og leiar av nærradiostasjonen til 1991. Etter den tid arbeidde han som programskapar i lokalradio og TV Sør til år 2000. Udjus var 1984-89 leiar i Norsk Nærradioforbund.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Johannes Berg** (1. november 1863–21. november 1935) var ein norsk sjømann, fiskar, gardbrukar, postopnar og politikar. Han var stortingsrepresentant for Sør-Trøndelag og partiet Høgre i tida 1922–27, ordførar 1903–19 i Jøssund.

Berg var frå Vallersund i noverande Ørland kommune. Etter mellomskule i Trondheim reiste han i både innanriks- og utanriksfart før han tok styrmannseksamen i 1884. Sidan dreiv han fiske på bankane utom Trøndelags-kysten. I 1897 kjøpte han garden Valsøy i Jøssund og dreiv denne til 1917. Frå 1907 var han postopnar i Vallersund.

Berg var medlem i heradsstyret i Jøssund frå 1898 to 1922, ordførar i 18 år. Ei tid var han også formann fattigstyre i heradet, og formann i Fosen fiskeristyre i fleire år. Han var åstadskommisær i mange år. Hausten 1921 vart Berg vald til stortingsmann for perioden 1922-24, sidan attvald for treårsperioden 1925-27. Alle stortingssesjonane var han medlem i Post- og telegrafkomiteen.

Kjelder
-------

* Stortinget 1922-24

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
«Geonåla» er laga av forskjellige bergartar som ein finn langs Jurassic Coast og markerer den vestlege enden av denne kyststrekninga ved Orcombe Point nær Exmouth i Devon.
**Orcombe Point** er eit nes nær Exmouth i Devon i England. Neset markerer det vestlege endepunktet for Jurassic Coast, som er ein verdsarvstad. Punktet er markert med ei «Geonål» som vart avduka av prins Charles av Wales i 2002 under innviinga av verdsarvstaden. 

Geonåla står høgt på Orcombe Point og er bygd av forskjellige bergartar, alle dei viktigaste bergartane ein finn langs Jurassic Coast.

Når ein vandrar ned til Orcombe Point kan ein sjå fleire lag med forskjellige sedimentære bergartar, som vart lagt ned under forskjellige geologiske tilhøve. Nedst kan ein sjå sandstein og lenger oppe bergartar som er lagt ned i rolegare farvatn (siltstein og leirstein).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Orcombe Point» frå Wikipedia på engelsk, den 18. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Orcombe Point Arkivert 2007-10-28 ved Wayback Machine. World Heritage Coast Arkivert 2016-10-20 ved Wayback Machine..
2. ↑  Official Jurassic Coast Miniguide.

Koordinatar: 50°36′25″ N 3°23′8″ W﻿
**Ragnhild Brochmann** (fødd i 1984) er ein norsk kunst- og motehistorikar og journalist, kjent for mange som Estetikeren i Morgenbladet.

Ho har ein mastergrad i estetiske studium frå Universitetet i Oslo. Brochmann er medredaktør i den uavhengige motepublikasjonen Tableau Paper og har fartstid som film- og scenekunstmeldar og moderator for ulike debattforum. Ho har tidlegare jobba som journalist og programleiar for NRK Skole.

I juli 2019 var ho gjest i radioprogrammet Sommer i P2. Der fortalte ho om korleis det å vere ein håplaus estetikar blei den store redninga for ho då livet blei snudd på hovudet etter ho som 26-åring blei skadd ved eit uhell då ho skulle klatre over eit gjerde.

Hausten 2019 gir ho ut si første bok, *Gulliver Blitz og mysteriet med Professor Uglehus.*

Kjelder
-------

1. ↑  «Ragnhild Brochmann», *Scenekunst* (på norsk bokmål), henta 29. juli 2019
2. ↑  Co (W.Nygaard), H. Aschehoug &, «Ragnhild Brochmann», *Aschehoug forlag* (på engelsk), arkivert frå originalen 29. juli 2019, henta 29. juli 2019
3. ↑  «Ragnhild Brochmann», *Scenekunst* (på norsk bokmål), henta 29. juli 2019
4. ↑  «Sommer i P2 - 28-07-2019», *NRK Radio* (på norsk), henta 29. juli 2019
5. ↑  «Sommersnakk med Ragnhild Brochmann», *Deichman litteraturbloggen* (på norsk bokmål), 23. juli 2019, henta 29. juli 2019
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Bolverk Arnorsson** (norrønt: *Bǫlverkr Arnórsson*) var ein islandsk skald som levde omkring midten av 1000-talet.

Etternamnet hans tilseier at faren heitte Arnor, og mest truleg var han bror til skalden Tjodolv Arnorsson. I så fall kom han frå ei fattig familie i «Svarfaðardalur» på Nord-Island, slik det er nemnt i islendingesoga «Soga om Snegle-Halle».
I Skaldatal er han ført opp som skald hos kong Harald Hardråde, der det òg er sagt at han var bror til Tjodolv.

Det einaste ein veit om livet til Bolverk, er at han ei tid var hos kong Harald Hardråde, slik det er nemnt i Heimskringla. Han gjorde ei dråpa om kong Harald der han skildrar kampane til kong Harald i sørlege land. Dei to siste versa omtalar forliksmøtet mellom kong Harald og kong Magnus den gode, og krigstoget til Danmark i 1048.

Referansar
----------

1. ↑  
Fortællingen om Sneglu-Halle frå heimskringla.no
2. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource
3. ↑  Soga om Harald Hardråde Snorres kongsesoger, 1993
4. ↑  Dråpa om Harald Hardråde av Bolverk Arnorsson (Skaldic Project)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finnur Jónsson (1910). *Den oldnorske og oldislandske litteraturs historie* **1**. København: G.E.C. Gads Forlag. s. 618.
Kristi forklaring, 1408.
**Feofan Grek** (russisk Феофан Грек, gresk Θεοφάνης, 'Theofanes grekaren', fødd ca. 1340 i Konstantinopel, død ca. 1410) var ein bysantinsk kunstnar og ein av dei største ikonmålarane i Storfyrstedømet Moskva. Han var lærar og mentor for Andrej Rubljov.

Feofan var fødd i Konstantinopel. Han flytta til Novgorod i 1370, og til Moskva i 1395.

Verk i utval
------------

### Fresker

* St. Makarios av EgyptSt. Makarios av Egypt
* St. Daniil StolpnikSt. Daniil Stolpnik
* AbelAbel
* TreeiningaTreeininga

### Ikon

Det er stilt spørsmål ved om Feofan verkeleg er kunstnaren bak desse verka.

* Jomfru Maria av Don (sjå Donskoj kloster)Jomfru Maria av Don (sjå Donskoj kloster)
* Jomfru MariaJomfru Maria
* Jomfru Maria i Kreml i MoskvaJomfru Maria i Kreml i Moskva
* Johannes døyparenJohannes døyparen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Theophanes greken» frå Wikipedia på svensk, den 21. juli 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Feofan Grek**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* ULAN
* NKC
* BNE

 |
**Ferdinando Carlo Gonzaga** (31. august 1652–5. juli 1708) var det einaste barnet til hertug Karl II av Mantova og Montferrat, og den siste herskaren av hertugdømet Mantova frå huset Gonzaga.

Ferdinand Karl var først gift med Anna Isabella Gonzaga, dotter av Ferrante III Gonzaga, hertug av Guastalla og sidan med Suzanne Henriette de Lorraine.

Han mislikte at austerrikarane hadde erobra Guastalla og inngjekk ein avtale med Ludvig XIV av Frankrike i 1678, der han selde Casale. I denne samanhengen kan ministeren hans, grev Ercole Antonio Mattioli, ha vorte mannen i jernmaska, som vart fengsla i Pinerolo i april 1679 for å ha avslørt denne avtalen for fiendane til Frankrike. Hertugen nekta for alt, men inngjekk ein ny avtale med franskmennene i 1681 og fekk slik ein årleg pensjon på 60 000 lire, ein karriere som general, og ein del av i framtidige franske erobringar i Italia. Franskmennene okkuperte Casale den 29. september 1681, og hertugen av Mantova mista respekt i Italia.

Ferdinando Carlo valde igjen den franske sida i den spanske arvefølgjekrigen. I 1701, då den antifranske koalisjonen erobra Mantova, flykta han til Casale. Han måtte betale dyrt for valet sitt då franskmennene vart jaga attende over Alpane i 1706. Han vart alt erklært ein forrædar i 1701 av Josef I av Det tysk-romerske riket og alle eigedomane hans vart konfiskert i 1708.

Huset Savoie fekk den gjenverande halvdelen av Montferrat, etter å ha erobra den førte halvdelen under den mantovanske arvefølgjekrigen i 1631. Hertugdømet Mantova vart austerriksk og ikkje lenger sjølvstendig. Ferdinando Carlo døydde same året i Padova.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ferdinando Carlo Gonzaga, Duke of Mantua and Montferrat» frå Wikipedia på engelsk, den 19. januar 2012.*

Bibliografi
-----------

* Alessandro Cont, *Sotto tutela: il sovrano bambino in Italia (1659–1714)*, "Rivista storica italiana", 124, 2 (agosto 2012), pp. 537–581,

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Ormputten** er ein liten innsjø i Huddinge kommun i Sødermanland i Sverige, og ein del av Tyresån-vassdraget. Innsjøen er særs sur, truleg den suraste innsjøen i lenet. Utløpet går til Lissmasjön, og ender opp i Kalvfjärden i Austersjøen. Ormputten er liten og grunn, og er i sitt siste stadium før han går over til å bli myrland.

Ormputten ligg i Paradisets naturreservat i Hanveden. Innanfor grensene til naturreservatet er det fleire andre innsjøar og markerte turløyper; ingen av turløypane går derimot direkte til Ormputten. Innsjøen er lettast å nå frå torpet Paradiset, som ein når frå Haningeleden, eller länsväg 259, som går mellom Huddinge og Haninge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ormputten» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Paradiset Hanvedens vänner och Paradisets naturreservat[*daud lenkje*]
* Ormputten Huddinge kommun
* meir om Ormputtsområdet Huddinge kommun
* Ormputten[*daud lenkje*] Tyresåns vattenvårdsförbund

Koordinatar: 59°9′25.8″N 18°2′47″E﻿
**Bolsjojteateret** (russisk Большой театр, *Bolsjoj teatr*, norsk omsetjing 'store teater') er eit teater i Moskva i Russland som hovudsakleg syner opera, operettar og ballett.

Teateret blei grunnlagt i 1776 av prins Peter Urussov og Michael Maddox. I byrjinga gav teateret førestillingar i private heimar, men i 1780 kjøpte det Petrovkateatret og byrja å produsera skodespel og operaer.

Inne i Bolsjojteateret
Den noverande bygningen blei bygd på Teatralnajaplassen i 1825 for å erstatta Petrovkateatret, som var blitt øydelagt av brann i 1805. Det nye teateret var utforma av arkitekten Osip (Joseph) Bove, som òg hadde bygd det nærliggande Malyjteatret i 1824.

På denne tida tilhøyrde alle russiske teater tsaren. I Moskva og St. Petersburg var det to teater, eit til opera og ballett og eit anna til tragediar og komediar. Opera og ballett blei sett på som finare enn drama, og operaen blei kalla «det store teateret» (*bolsjoj* er det russiske ordet for «stor» eller «storslegen»), medan dramateateret blei kalla «mindre teater» (*malyj* er det russiske ordet for «liten»).

Teateret blei innvigd 18. januar 1825. I byrjinga presenterte det berre russiske stykke, men i 1840 utvida det òg til utanlandske verk. Ein brann i 1853 gav omfattande skadar og gjenoppbygginga fann stad under leiing av Albert Kavos, sonen operakomponist til Caterino Kavos. Teateret opna igjen i 1856. Under andre verdskrigen blei teateret skadd av bomber, men blei raskt reparert. 

Teateret er i dag mest kjent for ballettensemblet sitt, Bolsjojballetten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bolsjojteateret» frå Wikipedia på bokmål, den 8. oktober 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Bolsjojteateret**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Ragnhild Bratberg** (fødd 9. juni 1961) er ein norsk tidlegare orienteringsløpar, langrennar og skiorienterar frå Ringsaker. Ho var medlem Ringsaker IL og Ringsaker Orienteringslag.

Karriere
--------

### Langrenn

Under junior-VM på ski 1980 i Örnsköldsvik vart Bratberg nummer 2 på 5 km, for så å gå fyrste etappe då Noreg, med Grete Ingeborg Nykkelmo og Brit Pettersen på dei andre etappane, vann stafetten. Tidlegare i sesongen kom ho på sjetteplass på 10 km ved Ski-NM i Asker. I konkurransen med fleire framstormande landskvinner fekk ho heller få internasjonale oppdrag. Ho enda på 22. plass i verdscupen i langrenn 1981 og 25. plass i 1982. Etter 1984 deltok ho lite i langrenn. På tampen av si idrettskarriere gjekk ho i 1991 til topps i Birkebeinerrennet.

### Skiorientering

I staden for langrenn satsa Bratberg på skiorientering. Her vart ho verdsmeister på normaldistansen i 1986, 1988 og 1990, i 1990 vann ho også kort løype. Ho elles stafett-gull 1986, stafett-sølv 1988 og stafett-bronse 1990. I norske meisterskap gjekk ho inn til 8 sigrar.

### Orientering

Bratberg fekk delta i verdsmeisterskapen i orientering 1981 og overraska med å verte nest beste norske med sin tiandeplass. Året etter stadfesta ho at høyrde til noregseliten i idretten, mellom anna med femteplass i nordisk meisterskap og NM-sølv i begge dei individuelle tevlingane. 1984-sesongen vart Bratberg noregsmeister både i langløype og normalløype. Under den nordiske meisterskapen på Bardufoss tok ho seg av startetappen for dei fire norske kvinnene som vann stafetten. Ho vann den uoffisielle verdscupen i orientering 1984. 

I 1985 forsvarte Bratberg meistertittelen i NM lang løype og ho vann sølv på stafetten under Orienterings-VM. Året etter var ho på ny med om å vinne stafetten i nordisk meisterskap. I noregsmeisterskapane 1986 tok ho gull i klassisk og sølv i lang løype, to prestasjonar ho kopierte i 1987. Under verdsmeisterskapen sprang ho startetappen då det norske kvinnelaget vann stafetten.

1988-sesongen vart Bratbergs beste. Ho vart nordisk meister i Halmstad, både individuelt og i stafett, norsk meister på klassisk-distansen for tredje året i rad og ho vann verdscupen. Sommaren 1989 sigra ho i langdistansen-NM med ein margin på 25 minutt til nummer 2, om hausten kom ho på fjerdeplass i VM og på tredjeplass på klassisk-distansen i NM. I 1990 sikra ho seg ein ny gullmedalje i NM lang løype og ein sølvmedalje på den nye kortdistansen, som ankerkvinne sprang ho elles inn til stafett-sølv i den nordiske meisterskapen. I 1991-sesongen, hennar siste, vann Bratberg eit VM-sølv i stafett, NM-gull i lang løype og på kortdistansen, samt NM-bronse i klassisk løype, 

Gjennom åra vann Bratberg fire kongepokalar. I 1988 vart ho tildelt Egebergs Ærespris for sine prestasjonar i langrenn, skiorientering og orienteringsløp. Same året mottok ho også Porsgrunds Porselænsfabriks Ærespris.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon
* Kunnskapsforlagets idrettsleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Asle Andersen** (fødd 15. februar 1972) er ein norsk tidlegare fotballspelar, som i dag er hovudtrenar for Sandnes Ulf. Han har hatt ei lang fartstid i norsk toppfotball og har spelt for klubbane Sandnes Ulf, Bryne FK, FK Haugesund og Viking FK.

Andersen kom til Sandnes Ulf i januar 2006 som spelande trenar. Han var sterkt delaktig på banen då laget sikra opprykk til Adeccoligaen i 2007, og hadde fleire gode kampar i 2008. Siste halvdel av 08-sesongen gjekk han skadd, og i årene etterpå har han prioritert trenergjerninga og ikkje spelt kamper.

Andersen var ei viktig brikke i Brynelaget på nittitalet. Han var kaptein i fleire sesongar og medverka mellom anna til opprykket til Tippeligaen med den sterke haustsesongen1999.

Karriere som spelar
-------------------

|
|  |
| Klubb | Kampar | Mål | Periode |
|  Noreg Viking | 21 | 4 | 1991-92 |
|  Noreg Bryne | 244 | 46 | 1993-99 |
|  Noreg FK Haugesund | ? | ? | 2000-03 |
|  Noreg Bryne | 59 | 10 | 2004-05 |
|  Noreg Sandnes Ulf | 59 | ? | 2006-2008 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Asle Andersen» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Verd å vite om Asle Andersen». Bryne Fotballklubb. 15. april 2005. Henta 9. desember 2007.
Nobelprisen  

Nobelprisen i medisin  
2011

**Jules Alphonse Hoffmann** (fødd 2. august 1941) er ein fransk biolog oppvaksen i Luxemburg. Han er vinnaren av nobelprisen i medisin 2011.

Arbeid
------

Hoffmann studerte biologi og kjemi ved Universitetet i Strassbourg og fekk vitskapleg doktorgrad der i 1969. Frå og med 1964 har Hoffmann vore forskingsassistent ved Centre national de la recherche scientifique, og i 1974 vart han forfremja til forskingsdirektør. Særleg studerte han insekt og hormona deira, samt cellulær og molekulær biologi. I 2007 vart Hoffmann president i det franske vitskapsakademiet.

Hoffmann forska særskilt på stoffskiftet i hormonet Ecdyson og forsvarssystemet til fluger. Dette består i antistoff som blir syntetisert av flugene, og som til dels kan aktiverast til proteintypen Toll-protein. Liknande protein finst òg i menneskekroppen, og vert kalla Toll-like reseptorar. Toll-like reseptorar kan spela ei viktig rolle i immunsystemet når ein skal skilja ut framandlekamar og binda endotoksin. Bruce A. Beutler var særleg involvert i oppdaginga av Toll-like reseptorar.

Heider
------

I 2011 vart Jules A. Hoffmann tildelt nobelprisen i medisin saman med Bruce A. Beutler og den då avdøde Ralph M. Steinman. Dei fekk prisen for forskinga deira på medfødt og tilpasningsdyktig immunitet. I tillegg til nobelprisen har Hoffmann fått ei lang rekkje prisar for arbeidet sitt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Jules Hoffmann» frå Wikipedia på tysk, den 4. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jules A. Hoffmann**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Manytsj** (russisk Маныч) er ei elv i Rostov oblast, republikken Kalmykia og Stavropol kraj i Russland og ei av sideelvane til Don frå venstre. Elva er 219 km lang og har eit nedslagsfelt på 35 400 km². 

Elva ligg i Kuma-Manytsj-senkinga, som er kalla opp etter elva og som ofte vert rekna som ein del av grensa mellom Europa og Asia. Hovudelva Manytsj vetr vanlegvis rekna for å starte ved Manytsj-Gudilo-sjøen. Ho renn nordvestover frå her, gjennom byen Proletarsk, og munnar ut i Don ved Manytsjskaja, aust for byen Rostov-na-Donu. I følgje andre kjelder startar Manytsj der tilløpselva Kalaus munnar ut i Manytsjsenkninga og deler seg i ein bifurkasjon, i Vestre Manytsj som renn mot nordvest og munnar ut i Manytsj-Gudilos-jøen, og Austre Manytsj som renn mot søraust, og som ved høg vassføring munner ut i elva Kuma, som renn til Kaspihavet. Frå munningen av Kalaus er Manytsj 420 km lang.

Gjennom Nevinnomyssk-kanalen og Jegorlyk vert vatn frå elva Kuban ført inn i Manytsj. Elles kjem mesteparten av vassføringa i Manytsj frå snøsmelting. Vatnet frå elva vert nytta til irrigasjon i særs stor grad. 

Før bygginga av reservoar som Proletarsk-, Ust-Manytsj- og Veselyj-reservoara i Manytsjsenkninga, og reguleringa av Don gjennom det 2700 km² store Tsimljansk-reservoaret, kunne Manytsj skifte løp fleire gonger i løpet av året. Ved sterkt regnfall i Kaukasus rann vatnet frå Kalaus austover mot Kaspihavet, og ved høg vassføring i Don kunne vatnet frå her verte pressa opp 100 kilometer oppover Manytsjsenkninga.

Se også
-------

* Kuma-Manytsj-kanalen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Manytsj» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
**Vak** (sanskrit vāc-, 'stemme', 'tale', 'språk') er ei vedisk gudinne knytt til tale, ofring og skaping.

I tidlege Rigveda-hymne (bok 2 til 7) viser vāc- til stemmen, særleg prestestemmen under ofring. Først i bok 8 og 10 blir Vak personifisert.

I Vedaene blir gudinna skildra som framstilt og gift med skaparguden Pradjapati. I seinare tekstar blir ho kalla mor til Vedaene og gift med Indra. Vak blir identifiser med dei nyare gudane Bharati og Sarasvati.


| * v
* d
* e
Gudar frå vedisk tid |
| --- |
| Indra**·** Agni**·** Soma**·** Varuna**·** Mithra**·** Usjas**·** Vaju**·** Surya**·** Jama**·** Vak**·** Dyaus**·** Tsjandra**·** Nirrti**·** Tvasjtr |
| *Sjå òg hindugudar* |


| * v
* d
* e
Gudinner i hinduismen |
| --- |
| Åttetakka laksjmistjerne. | Devi Sjakti Laksjmi Parvati Sarasvati *Former av Laksjmi:* Radha  Sita  *Former av Parvati:* Bhavani  Durga Kali  Satti | Trefork, vanleg symbol for Parvati og nærskylde gudinner. |
| *Landsbygudinner:* Ammavaru Mariamman *Andre:* Bharatmata  Bhudevi  Ganga  Gayatri  Mahavidya  Yellamma  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Asorehøgtrykket** er eit stort subtropisk høgtrykk som ofte oppstår nær Asorane i Atlanterhavet, og dannar ein enden av den nordatlantiske oscillasjonen (NAO) i lag med lågtrykka nær Island. Systemet påverkar vêret og klimaet i store område av Nord-Afrika og Europa. Den tørre lufta frå Sahara og Middelhavslanda fører til subsidens over Asorane. 

Om sommaren er lufttrykket i senteret om lag 1025 hPa og flyttar seg mot Den iberiske halvøya, og dannar ofte høgtrykksryggar mot Frankrike, Tyskland og Storbritannia. Dette fører med seg varmt og tørt vêr i desse områda. Visse år er Azorehøgtrykket kraftigare og strekkjer seg vestover mot Bermuda, og påverkar vêret i austlege delar av USA. Amerikanarane kallar dette høgtrykket for **Bermudahøgtrykket**. Om vinteren flyttar ofte høgtrykket seg sør for Asorane, og trykksvingingar fører til meir variabelt vêr. 

Høgtrykket er blokkerande, og har antisyklonsk rotasjon der lufta roterer rundt høgtrykket med klokka. Dette fører til at atmosfæriske bølgjer frå Aust-Afrika forplantar seg vestover mot Nord-Amerika og Karibia, og desse fører somme tider til danninga av tropiske orkanar, særleg i løpet av orkansesongen.

Sjå òg
------

* Hadleycelle
* Sibirhøgtrykket
* Antisyklon
**Maori** (maori *māori*, uttalt [ˈmaːɔɾi]) er eit polynesisk språk snakka av maoriar på New Zealand, der det er eitt av tre offisielle språk. Maori er i nær slekt med tahitisk og rarotongansk, noko fjernare med hawaiisk og markesisk, og er endå fjernare i slekt med vestpolynesiske språk, som samoansk, tongansk og niuisk.

Ved folketeljinga i New Zealand i 2005 var det 157 110 som oppgav at dei kunne ha ein kvardagsleg samtale på maori.

Engelsk forklaring av maorinamnet «Onerahi».

Status
------

Maori er offisielt språk på New Zealand saman med engelsk og newzealandsk teiknspråk. Det fekk offisiell status i 1987 med *Maori Language Act 1987*. Dei fleste offentlege departement og etatar på New Zealand har tospråklege namn, og New Zealand Post bruker både engelske og maoriske stadnamn i adressar. Maoritalande har rett til å kommunisera med offentlege etatar på maori, men i praksis krev dette som regel bruk av tolk.

I ei kjenning i Det kongelege rådet i Storbritannia frå 1994 blei regjeringa på New Zealand halden ansvarleg for å verna språket etter Waitangitraktaten frå 1840. Sidan mars 2004 har regjeringa derfor finansiert Māori Television som delvis sender på maori. 28. mars 2008 opna 
Māori Television sin andre kanal, Te Reo, som berre sender på maori, utan undertekstar eller reklame. I 2008 gav Land Information New Zealand ut den første lista over offisielle newzealandske stadnamn med makronar som viser lang vokal.

Kjelder
-------

1. 1 2  Folketeljinga på New Zealand i 2006
2. ↑  Ruth Dyson (6. april 2006). «NZ Sign Language to be third official language» (på engelsk). Ny-Zealands regjering. Henta 9. mars 2011.
3. ↑  New Zealand Maori Council v Attorney-General [1994] 1 NZLR 513
4. ↑  «New Zealand Gazetteer of Official Geographic Names» (på engelsk). Land Information New Zealand. Henta 9. mars 2011.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Maorisk» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mars 2009 og 22. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Maori**

 Wikipedia på **maori**
Flatreimdrift (skøyten på reima er synleg).
Kilereimsdrift.
Tannreimsdrift: registerreim på ein bilmotor.
**Drivreim** er ei endelaus reim som vert nytta for å kopla saman to eller fleire roterande akslingar.

Flatreim
--------

Flatreimer er ikkje så vanlege som dei ein gong var. På 1800-talet og fram til midten av 1900-talet vart dei nytta til å drive maskiner i fabrikkar, for effektoverføring frå dampmaskiner til treskeverk, kverner, pumper osb. I regnver hende det at flatreimer slura og for å auka friksjonsflata var det vanleg å kryssa dei. I dag vert kilereimer nytta der flatreimer vart nytta før.

Kilereim
--------

Kilereimer er, som namnet røper, kileforma. Dette fører til at dei får godt feste på reimskiva. Kilereimer er billege og robuste og har lang levetid. Dei vert difor nytta til mange forskjellige føremål. Eit typisk døme er viftereimer på bilmotorar. Andre døme er i kilereimvariatorar.

Tannreim
--------

Tannreimsdrift vert nytta når ein ynskjer å synkronisera to, eller fleire, akslingar. Eit typisk døme er registerreima i mange bilmotorar. Det finst eit stort utval av tannreimer. Mange er laga med snevre toleransar for å sikra nøyaktig synkronisering av akslingane som vert kopla saman.

Sjå òg
------

* Kjede
* Tannhjul
* Aksling
**Asle Sjåstad** (6. januar 1930–22. mai 2009) var ein norsk alpinist frå Hol i Buskerud, busett på Geilo og medlem av Geilo Idrettslag. I åra frå 1955 til 1960 vann han til saman åtte norske meisterskapstitlar i dei tre eldste alpingreinene. Han var morfar til skiskyttaren Vetle Sjåstad Christiansen og fristilsrennaren Tiril Sjåstad Christiansen.

Aktiv
-----

Sjåstad markerte seg fyrste gongen då han på seinvinteren 1952 tok ein bronsemedalje i utfor under noregsmeisterskapen i Molde, med tida 1.49,0 var han 2,7 sekundar bak vinnaren Alf Opheim. To år seinare vann Sjåstad bronsen i alle tre NM-øvingane på Voss; slalåm, storslalåm og utfor, Stein Eriksen vart noregsmeister i dei to tekniske øvingane, Sigurd Rokne i utfor. Sjåstad deltok same sesongen i VM i alpine greiner 1954 i svenske Åre, men hamna langt nede på resultatlistene.

Under alpint-NM 1955 på Oppdal vann Sjåstad sine to fyrste NM-gull, i høvesvis storslalåm og utfor viste han hardaste konkurrenten, Sigurd Rokne, til sølvplass. Vinteren 1956 deltok Sjåatsad for Noreg under vinterleikane i Cortina d'Ampezzo i alle tre enkeltrenna, der ein 14. plass i utfor vart han beste plassering. Til saman gav prestasjonane i enkeltrenna ein femteplass i kombinasjonen, ei øving som ikkje stod på OL-programmet, men vart rekna som VM-tevling. Seinare same vinteren tok han to sølvmedaljar og ein bronsemedalje då NM 1956 vart avvikla på Norefjell.

Noregmeisterskapen i alpine greiner 1957 var delt mellom Oslo og Voss. Sjåstad sigra i alle tre tevlingane, i slalåm og storslalåm med god margin, i utfor derimot med minst mogleg margin; 2.04,8 mot Petter Støle sine 2.04,9. I 1958-sesongen deltok Sjåstad i VM i alpine greiner 1958 i Bad Gastein, og enda enno ein gong langt ned på resultatlistene. Under NM 1958 i Oslo vann han derimot gull i utfor, sølv i slalåm og bronse i storslalåm.

I 1959 vart den alpine noregsmeisterskapen for fyrste gong avvikla i Nord-Noreg, med Narvik som arrangørstad. Her tok Sjåstad sitt fjerde og siste NM-gull i utfor, og fekk med seg ein sølvmedalje i storslalåm. OL-sesongen 1960, som vart hans siste sesong, vart Sjåstad noregsmeister for åttande gong då han vann storslalåm på Norefjell. Utforrennet vart avlyst.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Maptaphut** (thai มาบตาพุด, engelsk *Map Ta Phut/Maptaput*) er eit *tambon*-distrikt i Thailand. Det blir administrert av  *amphoe*-distriktet Mueang Rayong, som igjen er underlagt provinsen Rayong. I 2006 var innbyggjartalet i Maptaphut 19 746.

Industri
--------

Maptaphut er ein viktig industrisone i Thailand, særleg for petrokjemiske stoff. På 1990- og 2000-talet opplevde innbyggjarane i området fleire døme på forureining, utan at fabrikkane eller politikarane såg ut til å gjera noko med det. Etter protestar frå innbyggjarar i kommunane Mapthaphut og Ban-chang blei ny utbygging av industriområde i Rayong stansa av dei thailandske styresmaktene i juni 2009, «inntil de lokale myndigheter har laget en utviklingsplan for hvordan de håndterer forurensning i fremtiden».

Kjelder
-------

* Hariharan, Malini (2010), «Thailand's Map Ta Phut crisis - the NGO side of the story», *Asian Chemical Connections*, arkivert frå originalen 24. mai 2010, henta 8. juni 2010

### Referansar

1. ↑  Hariharan 2010
2. ↑  Pattaya Tidende, 1. juni 2009, s.16

Bakgrunnsstoff
--------------

* Map Ta Phut[*daud lenkje*]. Om industrikonflikten i Maptaphut ved lexology.com.
* Map Ta Phut Power Plant, Thailand ved power-technology.com.
Ein **vaktmeister** er ein person som har heile eller delar av ansvaret for vedlikehaldet av ei eller fleire bygningar og ofte eit overordna koordineringsansvar ved større arbeid på bygningen. Vaktmeister vert òg kalla **driftsleiar**, ein tittel som er teken i bruk i nyare tid i staden for vaktmeister. 

Som oftast er ein vaktmeister eller driftsleiar i dag tilsett av ei juridisk eining som disponerer ein særskild bygningsmasse, t.d. eit bustadsamvirke eller ein skule, og har då normalt ansvar for vedlikehaldet av heile bygningsmassen og uteområda til denne eininga. Vaktmeisteren eller driftsleiaren kan vera den einaste tilsette med denne oppgåva, men kan òg ha ein eller fleire assistentar. 

**Pedell** er ei eldre nemning på ein vaktmeister, særleg ved skular, samfunnshus og liknande, som hadde leilegheit i/ved bygget. I nokre tilfelle var arbeidsplikta ein del av husleiga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vaktmester» frå Wikipedia på bokmål, den 15. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vaktmesterskolen ved NKI (arkivert nettstad)
**Aslaug Nyrnes** (fødd 27. november 1953 i Lom) er ein norsk akademikar som har teke for seg litteraturvitskap og didaktikk.

Fagleg bakgrunn
---------------

Nyrnes utdanna seg ved Universitetet i Trondheim og Universitetet i Bergen, der ho fekk grada cand.philol. ved Nordisk institutt i 1981. I 1982 blei ho tilsett ved Bergen lærarhøgskole ved Høgskolen i Bergen. Ho har førelese ulike stader om forskings- og vitskapsteori og om praktisk pedagogikk.

Nyrnes tok doktorgrad i 2002 med ei avhandling om dei didaktiske sidene ved *Moralske Tanker* av Ludvig Holberg. Avhandlinga didaktikk førte til at Nyrnes utvikla ny teori rundt retorisk didaktikk. Sidan 2007 har ho vore tilsett som professor i kunstfagdidaktikk ved Høgskolen.

Aslaug Nyrnes har leia det Norges Forskningsråd-støtta «prosjekt Kunstfagdidaktikk», som gjennom tverrfagleg støtte frå fagmiljø innan dans, drama, kunst og handverk, musikk og norsk søker å utvikla ny didaktikk for kunstfag. Ho var òg leiar for prøveordninga med eit eige vurderingsutval for sakprosa i Norsk kulturråd frå 2005 til 2008, som førte til ei fast innkjøpsordning for sakprosa frå 2009. 

Nyrnes har mellom anna gjeve ut boka *Det (ny)norske mennesket. Ein litterær analyse av familiebladet For bygd og by* (1985). Ho har òg gjeve ut fleire artiklar om pedagogikk og analyser av forfattarar som Holberg og Knut Hamsun.

Utgjevingar
-----------

* *Det (ny)norske mennesket* (Oslo: Samlaget, 1985).
* «Det didaktiske rommet. Didaktisk topologi i Ludvig Holbergs Moralske Tanker» (Universitetet i Bergen, 2002. Dr.art.-avhandling).
* *Lighting from the side : rhetoric and artistic research* (2006). Hefte i serien *Sensuous knowledge : focus on artistic research and development*
* *Ut frå det konkrete. Bidrag til ein retorisk kunstfagdidaktikk* (Oslo: Universitetsforlaget, 2008. Saman med Niels Lehmann).

Prisar og utmerkingar
---------------------

I 2006 fekk Nyrnes FoU-prisen for arbeid med å fremja Høgskolen i Bergen som forskingsinstitusjon.

Kjelder
-------


* «Aslaug Nyrnes tildelt FoU-pris» Arkivert 2011-01-01 ved Wayback Machine. ved hib.no
* «Didaktisk praksis i Holbergs Moralske Tanker» ved uib.no
* «Evaluering av sakprosaordninga» Arkivert 2009-06-19 ved Wayback Machine. ved kulturrad.no
* Søk etter «Aslaug Nyrnes» i bibsys.no[*daud lenkje*]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |