recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**1724** (romartal MDCCXXIV)

Hendingar
---------

### Utlandet

* Königsberg blei grunnlagt.

### Noreg

*

Fødde
-----

 Immanuel Kant fødd 22. april
*Sjå òg Fødde i 1724.*

* 22. april: Immanuel Kant, tysk filosof
* 25. august: George Stubbs, britisk målar

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1724.*

* 7. mars: Pave Innocens XIII (fødd 1655)

**<   1700-talet   >**
< 1700 | 1701 | 1702 | 1703 | 1704 | 1705 | 1706 | 1707 | 1708 | 1709 | 1710 | 1711 | 1712 | 1713 | 1714 | 1715 | 1716 | 1717 | 1718 | 1719 | 1720 | 1721 | 1722 | 1723 | 1724 | 1725 | 1726 | 1727 | 1728 | 1729 | 1730 | 1731 | 1732 | 1733 | 1734 | 1735 | 1736 | 1737 | 1738 | 1739 | 1740 | 1741 | 1742 | 1743 | 1744 | 1745 | 1746 | 1747 | 1748 | 1749 | 1750 | 1751 | 1752 | 1753 | 1754 | 1755 | 1756 | 1757 | 1758 | 1759 | 1760 | 1761 | 1762 | 1763 | 1764 | 1765 | 1766 | 1767 | 1768 | 1769 | 1770 | 1771 | 1772 | 1773 | 1774 | 1775 | 1776 | 1777 | 1778 | 1779 | 1780 | 1781 | 1782 | 1783 | 1784 | 1785 | 1786 | 1787 | 1788 | 1789 | 1790 | 1791 | 1792 | 1793 | 1794 | 1795 | 1796 | 1797 | 1798 | 1799 >
**Johan Ludvig Heiberg** (14. desember 1791–25. august 1860) var ein dansk dramatikar og mektig kritikar frå København. Han var 1849-56 sjef for Det kongelige Teater i København. 

Heiberg var frå 1822 til -25 lektor i dansk ved universitetet i Kiel. Han vart der kjend med filosofien til Georg Wilhelm Friedrich Hegel, noko som vart skiljesetjande for synet hans på kunst og kultur. Etter han kom tilbake til København, fekk Heiberg åra 1825-27 oppført fire vaudevillar, med stor suksess. Seinare kom fleire romantiske stykke, særleg kjend vart *Elverhøj* frå 1828.

Frå 1827 gav Heiberg ut det estetiske tidsskriftet 'Københavns flyvende Post', eit skrift som øvde stor makt over samtidig dansk litteratur og kultur. Han kritiserte og arbeidde iherdig mot liberale idear og uttrykk, noko som mellom anna førte til at han på 1850-talet forkasta nokre av Henrik Ibsen og Bjørnstjerne Bjørnson sine stykke. Heiberg sitt mest personlege verk er *Nye Digte* frå 1840, eit arbeid som innheld både filosofiske dikt, ein romansyklus og ei komedie.

I 1831 gifta Heiberg seg med skodespelaren Johanne Luise Pätges, og frå 1849 var han i sju år sjef for Det kongelige Teater.

Kjelder
-------

* Johan Ludvig Heiberg i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Oskefisen og prinsessa, teikna av Erik Werenskiold 
**Oskefisen** eller **Oskeladden** er nemninga på helten i mange norske folkeeventyr. Namnet hans er til vanleg Espen, men han kan og heite til dømes Johannes (brørne heiter støtt Per og Pål). I fleire eventyr er guten husmannsson, eller bondeson, men namnet kan og vera nytta om ein kongsson, berre han er yngst, og rekna som lite tess. 

Namnet «»oskefis peiker mot rolla guten har i byrjinga av eventyra. Han sit for det meste og grev i oska på peisgrua, medan dei eldre brørne gjer gardsarbeid og er til nytte. Namnet peikar mot at han har til oppgåve å halde elden på grua ved like, noko han gjer ved å blåse til han (eller *fise*, som tyder mest det same). Han blir beint fram rekna som "ein liten fis" av dei eldre brørne. Eventyra syner stort sett at det er nett oskefisen/ladden som vinn til sist, av di han har hellet og vitet med seg, og av di han gjer gaum på det dei eldre brørne ikkje ensar.

### Teoriar om eventyrhelten

Det har vore laga mange teoriar kring denne figuren. Det har vore hevda han er eit døme på draumen om vinst hjå vanlege folk, og om korleis ein tapar nyttar vit og hell for å vinne fram. Oskefisen har vore sett som ein nasjonal folkekarakter, og har nytta han i nasjonsbygginga. Henrik Ibsen nytta han til dømes som eit av fleire førebilete for Peer Gynt ("Hjemme ligger du i gruen/roter rundt i kull og emmer").

### Frå Oskefis til Oskeladd

I dag er det nemninga «Oskeladd» eller «Askeladd» som er mest nytta, sjølv om Oskefisen var til stades i alle eventyroppskriftene (det finst og døme på namnet «oskepott» nytta om guten). Skiftet skuldast reinskrivinga som vart gjort av Peter Christen Asbjørnsen i høve den første eventyrsamlinga frå 1843. Ordet fis vart rekna som usømeleg, og Asbjørnsen nytta «Oskepott» i den første utgåva si. Ordet «Oskeladden» vart truleg innført seinare, av Moltke Moe, for ikkje å blande eventyrhelten med heltinna frå det tyske eventyret Oskepott (Aschenpützel). Sidan har «Oskeladden» vore mest einerådande.

Sjå òg
------

* Tyrihans

Kjelder
-------
*For fotosfærisk fakkel, sjå fakkel i astronomi.* 
Ein brennande fakkel.
Moderne fakkel nytta til eldsluking.
Ein **fakkel** er ei eld- og lyskjelde laga av ein stav med brennbart materiale i eine enden. Dette kan til dømes vera trefliser, tynne stikker eller bast, og materialet kan ofte vera innsett med til dømes bek, tjøre eller petroleum for å brenna betre. Faklar er blitt nytta til opplysing, opptog, rituale og som symbol frå gammal tid. I moderne tid er dei ikkje i dagleg bruk, men kan nyttast seremonielt, mellom anna i demonstrasjonar og til å tenna bål som den olympiske elden. Faklar kan også brukast til eldsluking og sjonglering.

Fakkel som symbol
-----------------

Mange gudar i antikken blei viste med faklar i hendene. Dette gjaldt særleg gudar som var knytte til kjærleik og fruktbarheit.

I det gamle Hellas blei det halde fakkelløp, *lampadedromia*, der ein frakta eld frå eit altar til eit anna så raskt som mogleg, i nokre høve til hest.

Fakkelen er blitt nytta som teikn på opplysing og fridom, blant anna av Fridomsgudinna i New York.

Sjå òg
------

* Fakkeltog
* Fyrverkeri

Kjelder
-------

1. 1 2  «fakkel – brennfakkel». *Store norske leksikon* (på norsk). 23. august 2023.
2. ↑  Towneley, Parker Robert Christopher TowneleyParker Robert Christopher (20. desember 2012). «torch-race» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-954556-8. doi:10.1093/acref/9780199545568.001.0001/acref-9780199545568-e-6509?rskey=3ehvmu&result=15.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Fakkel» frå Wikipedia på bokmål, den 21. september 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Zoltán Magyar** (fødd 13. desember 1953) er ein ungarsk tidlegare turnar frå Budapest. Frå 1973 til 1980 var han verdas beste turnar i bøylehest. I åtteårs-perioden vann han denne øvinga i kvar einaste store meistermøte.

Magyar slo gjennom i året 1973 og vart i Grenoble europameister i bøylehest. I Turn-VM 1974 i Varna slo han i same øvinga den sterke russaren Nikolaj Andrianov med 0,20 poeng. Ved EM i 1975 i Bern forsvarte Magyar sin tittel frå 1973. Med fjerdeplass i Bern presterte han sitt livs beste mangekamp. Under Sommar-OL 1976 i Montreal kom han på femteplass i hopp. Nok ein gong var han uslåeleg i bøylehest, med 19,70 poeng oppnådde han den høgste skåra i nokon av apparat-finalane. I Vilinius i 1977 vann han for tredje gong bøylehest i europameisterskap. Ved Turn-VM 1978 vart han tildelt heile 19,800 poeng i bøylehest og slo andre andremann med 0,375 poeng, hans aller største sigersmargin. Eitt år seinare, ved Turn-VM 1979 i Fort Worth, forsvarte Magyar meistertittelen med sine 19,825 poeng. Under dei olympiske sommarleikane i Moskva i 1980 vann han bronse med det ungarske mannskapet i lagekamp. På bøylehesten oppnådde Magyar enno ein gong den høgste poengsummen av alle med sine 19,925 poeng.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zoltán Magyar» frå Wikipedia på tysk, den 2. januar 2024.*
**Ole Thorenius Eidem** (12. mars 1865–12. november 1911) var ein norsk offiser, forfattar og stortingsmann frå Kristiansund.

Eidem var son av ein kjøpmann i Kristiansund. Han studerte artilleri i Sverige, Danmark, Tyskland, Frankrike og England, på seinare utanlandsreiser studerte han bruken av elektrisitet og torpedo. I 1890 vart han premierløytnant og gjekk dei neste tre åra på den militære høgskulen. 1894-97 var han sjef for Oscarsborgs mineforsvar. Utnemnd til kaptein 1897 og var nokre år lærar ved sjøkrigsskulen. Frå 1901 var han minedirektør. Frå 1907 med rang av kommandørkaptein. Han var formann i marinen sin minekommisjon og medlem av regulerings- og verftskommisjonen. Perioden 1902-10 var han redaktør av marinen sitt tidsskrift, og han var medforfattar av *Vor sjømagts historie*.

Eidem hadde sete på Stortinget i to periodar. 1906-09 representerte han Jarlsberg krins, og 1910-12 Horten krins. Begge krinsane var einmannskrinsar, likt alle valkrinsar til Stortinget den gongen. Han vart fyrste gongen vald for koalisjonen Samlingspartiet, siste gongen for Høgre. I den siste perioden møtte han einast 1910-sesjonen. Han var heile si stortingstid medlem av militærkomiteen, sekretær i 1910. I 1910 også medlem av Lagtinget.

Han døydde i 1911 i Horten, der han budde størstedelen av sitt vaksne liv.

Eidembreen på Spitsbergen er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
Sporting Braga-spelarane klar til bortekamp i Europaligaen mot polske Lech Poznan i februar 2011
**Sporting Clube de Braga** er eit idrettslag frå byen Braga i Portugal, i Noreg best kjend som **Sporting Braga** eller berre Braga. Idrettslaget vart stifta i 1921. Fotballklubben til Sporting Braga har spela fast i øvste fotball-divisjonen i Portugal sidan 1975.

Sporting Bragas einaste store triumf på fotballbana kom i 1966 med siger i den portugisiske cupen. Sidan den gong har klubben spela seg fram til tre nasjonale cupfinalar, alle har enda med tap. Klubben gjorde sin beste ligasesong då han i 2010 kom på andreplass i den portugisiske toppdivisjonen, fem poeng bakom serievinnaren Benfica. Dermed var Braga kvalifisert for Europaligaen, der laget i 2011 slo seg gjennom heilt til finalen. Sjølve finalen vart spela i Dublin og var eit heil-portugisisk oppgjer ettersom FC Porto var det andre finalelaget. Braga tapte 0-1.

Sporting Braga spelar heimekampane på *Estádio Municipal de Braga*, nybygd til EM i 2004. Stadion-anlegget tek imot inntil 30 286 tilskodarar. Laget spelar i raude trøyer med kvite armar, kvite bukser og raude strømper.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «S.C. Braga» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Devonøya med Haughton-krateret
Satellittfoto av Devonøya
**Devonøya** er den nest største av Elisabetøyane i Nunavut-territoriet i Canada, og den største folketomme øya på jorda.
Devonøya har eit flateinnhald på 55,247 km², og består av prekambrisk gneis og paleozoisk siltstein og leirskifer. Høgste punktet er Devon-iskulen på 1920 m, som ligg i den arktiske cordilleraen (Gfjellrekka). Devonøya har fleire mindre fjellrekker, så som Treuter-fjella, Haddington-fjellrekka og Cunningham-fjella.

Natur
-----

Ettersom øya ligg langt mot nord og mykje av øya ligg heller høgt over havet, finst det næring til berre ein mager bestand av moskusokse, små fuglar og pattedyr. Øya hyser samfunn av hypolittiske organismar, som held til under grus og stein. Dyrelivet er konsentrert om Truelove Lowland-området, som har eit relativt gjestmildt mikroklima med ganske frodig arktisk vegetasjon. Temperaturane i den korte (40 til 55 døgn) vekstsesongen går sjeldan over 10 °C, og om vinteren kan temperaturen falle til så lågt som −50 °C. Med ein polar ørken-økologi får Devonøya svært lite av nedbør.

Cape Liddon er eit fuglereservat kjent for sine bestandar av teist og havhest. Også eit anna fuglereservat, Cape Vera, er kjent for sin havhest-bestand.

Midt på Devonøya ligg Haughton-krateret. Krateret vart danna for om lag 39 millionar år sidan då ein meteoritt på ca 2 km i diameter kolliderte i det som den gong var ein skog. Han etterlet seg eit krater, om kring 23 km vidt, som var ein innsjø i fleire millionar år.

Historie
--------

Ein utpost vart bygd i Dundas Harbour (74°31′N 82°23′V / 74.517°N 82.383°V) i august 1924, som del av styresmaktene sitt forsøk på å ta kontroll over utanlandsk kvalfangst og annan aktivitet. Utposten vart utleigd til Hudson's Bay Company i 1933.

Eit kraftig fall i prisane på pelsverk, og trongen for å kutte naudhjelps-kostnadene førte til forflyttinga av 53 inuittfamiliar frå Baffinland til Devonøya i 1934. Flyttinga vart sett på som ei ulykke grunna vindtilhøva og det mykje kaldare klimaet, og inuittane valde å forlate staden i 1936. Utposten vart atterbefolka seint på 1940-talet for å drive vaktteneste, men vart på nytt stengd i 1951 grunna isvanskar.

Berre ruinane av nokre få bygningar finst i dag i Dundas Harbour.

Vitskaplege granskingar
-----------------------

I 2007 vart det funne fossil av sel-stamfaren Enaliarctos (*Puijila darwin*) på Devonøya.

Haughton-krateret er i dag rekna for å vere ein av dei best eigna stadene til Mars-forsking. Om somrane føregår eit samansett forskingsprogram, NASAs Haughton Mars Project. HMP har årleg sidan 1997 utført geologiske, hydrologiske, botaniske og mikrobiologiske studiar i dette strenge miljøet.

Forskarar og journalistar har i åra frå 2004 budd i det nakne, sterile miljøet i periodar opptil fire månader. Dette har vore gjort for å simulere korleis det er å leve og arbeide i eit Mars-likt miljø, med tanke på framtidige opphald på den raude planeten.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Devon Island» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juni 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Castell i Vilafranca del Penedès.
**Castell** (katalansk for «tårn»; uttale: [kəsˈteʎ]) er eit tårn av menneske som ein bygger under ulike feiringar i Catalonia, Valencia-regionen, Balearane og Roussillon. Tradisjonen oppstod under Ball dels Valencians-arrangementa i Valls, nær byen Tarragona, i Catalonia, og er fyrst dokumentert i 1712. På 1700-talet spreidde han seg til nærliggjande landsbyar og byar, og på midten av 1900-talet blei skikken populær i resten av Catalonia og områda rundt. 16. november 2010 blei *els castells* («tårna») ført opp på UNESCO si liste over meisterverk i munnleg og immateriell kulturarv.

I eit castell medverkar ei høvesvis stor gruppe menn og kvinner i alle aldrar og med ulike fysiske eigenskapar. Dei trenar som regel heile året for å delta i tevlingar og oppvisingar. I basen (*la pinya*) til kvart castell deltek dessutan vener, familiemedlemmar, tilhengjarar og spontane tilskodarar som samlar seg i *colla de castellers*. Ein person som deltek i bygginga av eit castell blir kallar for *casteller*. Mens tårnet blir reist og teke ned, blir det spelt musikk som reflekterer utviklinga av tårnet. Musikkstykket blir kalla *Toc de Castells*, og blir spelt av fløyter og timbales.

Kjelder
-------

1. ↑  «Close-Up: Catalonia's human towers», *BBC News*, 14. november 2010.
2. ↑  «Los 'castells', Patrimonio de la Humanidad», *El País*, 16. november 2010.
3. ↑  Castells hos UNESCO

* *Denne artikkelen bygger på «Castell» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Katalansk–engelsk ordliste for castell-uttrykk
**Kartvelske** eller **sørkaukasiske språk** er ein språkfamilie som ifølgje Ethnologue inneheld fem språk. Alle språka i familien blir snakka i Georgia, mens nokre av dei har talarar også i andre land. Språktreet for familien ser slik ut:

* Kartvelske språk
	+ Georgiske språk
		- Georgisk
	+ Zan
		- Lazisk
		- Mingrelsk
	+ Svansk

Georgisk og jødegeorgisk er dei einaste språka i familien som har ein skrifttradisjon. Georgisk har vorte skrive med det georgiske alfabetet sidan 3. hundreåret f.Kr. mens jødegeorgisk blir skrive med det hebraiske alfabetet. Desse er også dei einaste innbyrdes forståelege språka i familien. Georgisk er det mest talte språket i familien, med over 4 000 000 talarar. Det er også det einaste språket med offisiell status.

Mange språkforskarar har forsøkt å forbinde dei kartvelske språka med andre språkfamiliar, men har ikkje klart det. Familiar ein har prøvd å knyte til kartvelsk er dei nordvestkaukasiske språka og dei nordaustkaukasiske språka, og tidlegare også baskisk, men ingen har klart å vise at dei skulle stamme frå eit felles urspråk.

| * v
* d
* e
Kartvelske språk |
| --- |
| georgisk**·** mingrelsk**·** lazisk**·** svansk |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Willi Wülbeck** (fødd 18. desember 1954) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Oberhausen som tevla for Vest-Tyskland. Han vart verdsmeister på 800 meter i 1983.

Aktiv
-----

Wülbeck tok seg til finalen på 800 m ved europameisterskapen 1974, der han vart åttande- og sistemann i feltet på ny personleg rekord. To år etter vart han nummer fire i Sommar-OL 1976, over sekundet bak bronsemedaljøren. Fire år seinare glapp dei olympiske sommarleikane då Vest-Tyskland fylgde USA og boikotta Sommar-OL 1980 i Moskva, grunna Sovjetunionen sin invasjon i Afghanistan.

Wülbecks gjorde sitt livs løp då han i den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, i Helsinki den 9. august 1983, vann ein klar siger på 800 meter på tida 1.43,65, tysk rekord også i 2018. Sommaren 1984 var Wülbeck skadd, så OL i Los Angeles gjekk fløyten og han la bort piggskoa.

Frå 1974 til 1983 vann Wülbeck ti strake vesttyske meisterskap på 800 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Nr 8 på 800 m – 1.46,3
* OL 1976 i Montreal: Nr 4 på 800 m – 1.45,26
* EM 1982 i Aten: Nr 8 på 800 m – 1.48,90
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje på 800 m – 1.43,65, framom Rob Druppers (1.44,20)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Willi Wülbeck» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mai 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
| Det kyrilliske alfabetet |
| --- |
| А | Б | В | Г | Ґ | Д | Ђ |
| Ѓ | Е | Ё | Є | Ж | Ѕ | З |
| И | І | Ї | Й | Ј | К | Л |
| Љ | М | Н | Њ | О | П | Р |
| С | Т | Ћ | Ќ | У | Ў | Ф |
| Х | Ц | Ч | Џ | Ш | Щ | Ъ |
|   | Ы | Ь | Э | Ю | Я |   |
| Utgåtte teikn |
| Ҁ | Ѹ | Ѡ | Ѿ | Ѻ | Ѣ | ІА |
| Ѥ | Ѧ | Ѫ | Ѩ | Ѭ | Ѯ | Ѱ |
|   |   | Ѳ | Ѵ | Ѷ |   |   |

**Ќ** (minuskel: **ќ**) er ein kyrillisk bokstav brukt til å skriva makedonsk. Han er den 24. bokstaven i det makedonske alfabetet. Ќ representerer ein ustemd palatal plosiv /c/ eller ustemd alveolo-palatal affrikat /tɕ/.

Med latinske bokstavar kan han transkriberast som ć, eventuelt som ḱ. På norsk blir ќ transkribert som kj.
Han svarar til den serbiske bokstaven Ћ, som også blir transkribert som ć. Han representerer ljoden [c]~[t͡ɕ], til skilnad frå č (kyrillisk Ч), som representerer ljoden [t͡ʃ].

Kjelder
-------

1. ↑  Corbett, Professor Greville; Comrie, Professor Bernard (September 2003). *The Slavonic Languages* (på engelsk). Routledge. ISBN 978-1-136-86137-6.
2. ↑  Språkrådet Transkripsjon av makedonsk kyrillisk- Besøkt 15. august 2022.
«**One Morning in May**» (Roud 140, Laws P14) er ei engelsk folkevise som har vorte samla inn frå tradisjonelle songarar i England og USA og har òg vorte spelt inn av revy-songarar. Gjennom bruk av tvitydig tekst, i alle fall i dei engelske versjonane, fortel ho om eit møte mellom ein grenader (eller soldat) og ei dame.

Tekstane har vorte spora til slutten av det 17. eller byrjinga av det 18. hundreåret. Det finst ei rekkje tekstvariantar, og songen har mange titlar. Dei vanlegaste i Roud-indeksen er «The Nightingale», «The Bold Grenadier» og «One Morning in May», i den rekkjefølgja.

Historie
--------

### Publiserte versjonar

«The Souldier (sic) and His Knapsack», registrert hos Stationers Company i 1639 kan vera denne songen, men som Steve Roud og Julia Childs påpeikar «soldatar og ryggsekker er ein ganske vanleg kombinasjon». Den tidlegaste kjende teksten er ein skillingstrykk-ballade med tittelen «The nightingale's song: or The soldier's rare musick, and maid's recreation» gjeven ut mellom 1689 og 1709 av W. Onley frå London, i Bodleian Ballad Collection. Denne teksten har ein from moral på slutten som både seinare utgivarar og tradisjonelle songarar har utelate.

*New Penguin Book of English Folk Songs* har ein versjon med tittelen «Water Rattle» sunge av Arthur Howard i 1981 og spelt inn av Ian Russell..

Teksten dukka opp i 1927 i *The American Songbag* av Carl Sandburg, etter å ha kome gjennom Gilbert Raynolds Combs. Desse tekstane er brukte av Bill Keith og Jim Rooney, av James Taylor i 1972 på albumet hans *One Man Dog*, og av The Country Gentlemen på deira album med same namn frå 1973.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «One Morning in May (folk song)» frå Wikipedia på engelsk, den 7. april 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Rould Folk Song Index at the Vaughan Williams Memorial Library:  Henta 7. april 2023
2. 1 2 3  Roud, S, and Bishop, J; The New Penguin Book of English Folk Songs; London, 2012 s442
3. ↑  «Many Versions of The Nightingale or The Grenadier (Soldier) and the Lady». *www.stolaf.edu*. Henta 7. april 2023.
4. ↑  Bodleian Ballad Collection. Henta 7. april 2023
5. ↑  Bodleian Ballad Collection  Henta 7. april 2023
6. ↑  Bodleian Ballad Collection  Henta 7. april 2023
7. 1 2  «Full text of "The American Songbag"». *archive.org*. Henta 7. april 2023.
8. ↑  «Guide to the G.R. Combs Ballad Collection». *community.berea.edu*. Henta 7. april 2023.
Det er føreslått at denne sida blir fletta med *byparlamentarisme*. Oppgjeven årsak: *Små nyansar mellom parlamentarisme i by/kommune og fylkeskommune*. (Sjå eventuelt (diskusjon))

**Parlamentarisme i kommunar** er ein måte å styre norske kommunar eller fylkeskommunar som er eit unntak frå kommunelova sin hovudmodell om formannskap. Parlamentarismen i norske kommunar er ganske lik parlamentarismen i Noreg. Det tyder at eit Byråd/Kommuneråd eller Fylkesråd styrer, men er avhengig av å ha tillit frå eit fleirtal i kommunestyret eller fylkestinget. Ein kommune eller eit fylke med parlamentarisme har ikkje formannskap eller fylkesutval. Ordføraren si rolle er og avgrensa til å vere ordstyrar og representere kommunen eller fylket. Rådet vil vanlegvis få seg delegerte dei fullmaktene som formannskapet og andre utval i kommunestyre ellers har. Det er kommunestyret eller fylkestinget som avgjer kor omfattande delegeringa til rådet skal vere. I ein kommune eller ein fylkeskommune med parlamentarisme fell stillinga som rådmann bort. Rådet overtar leiinga av administrasjonen.

### Kommunar med parlamentarisme

* Oslo
* Bergen
* Tromsø (2011-15)

### Fylkeskommunar med parlamentarisme

* Troms og Finnmark
* Nordland
* Viken

Sjå òg
------

* Parlamentarisme

Kjelder
-------

1. ↑  Lægland, Martin (28. oktober 2019), «Nå er Prestbakmo valgt som ny fylkesordfører for Troms og Finnmark», *folkebladet.no* (på norsk bokmål), henta 3. desember 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kommuneloven sine reglar om parlamentarisme
**Ny-Ålesund** er ein tettstad inst i Kongsfjorden på Svalbard, og den 4. nordlegaste busettinga i verda.

Her held forskingsinstitusjonar frå fleire land til. Ny-Ålesund forskingsstasjon blir driven av Kings Bay AS som er kalla opp etter gruveselskapet Kings Bay som hadde verksemd her frå 1909 til 1963.

Ny-Ålesund flyplass, Hamnerabben og ei sjøhamn på sørsida av Kongsfjorden gjev kommunikasjon med omverda.

Historie
--------

Ny-Ålesund om sommaren.
Fortøyningsmasta til luftskipet «Norge» står framleis i Ny-Ålesund.
Kvalfangaren Jonas Poole fortalde alt i 1610 at det fanst kol i området. I 1909 byrja ein så smått å vinna det ut, men det var då Peter S. Brandal kom med i 1917 største utbygginga tok til. Reiaren frå Ålesund trong kol til skipa sine, og fekk ikkje frå Storbritannia fordi han var blitt svartelista for å ha handla med Tyskland medan første verdskrigen var i gang.

Då krigen slutta gjekk kolprisen ned, og drifta blei for kostbar. Den norske staten gav støtte til fortsatt drift, noko som styrkte det norske kravet på Svalbard.

Gruvedrifta heldt fram til 1960-talet, då ei stor ulukke den 5. november 1962 drap 21 arbeidarar. Desse dødsfalla, som kom på toppen av over 60 i all tida gruvene hadde vore i drift, førte til den politisk dramatiske Kings Bay-saka, og at gruvedrifta blei nedlagd.

I 1968 byrja Norsk Polarinstitutt sin forskingsaktivitet på staden, og på 80- og 90-talet følgde institusjonar frå ei rekke andre land etter. I dag har institusjonar frå Noreg, Tyskland, Storbritannia, Italia, Japan, Frankrike, Sør-Korea og Kina alle aktivitet i Ny-Ålesund. Elles har Ny-Ålesund fått ein plass i den norske polarforskingssoga ved å ha vore utgangspunktet for Roald Amundsen og Umberto Nobile si ferd over Nordpolen med luftskipet «Norge» i 1926.

Vern
----

Busetting og besøk i Ny-Ålesund er strengt regulert, mellom anna for å verna forskingsprosjekta mot innblanding. Eit mindre tal turistar får vitja byen under cruise, men berre for ein dag. Det er ikkje lov for framande å overnatta her utan å ha vore invitert av ein ny-ålesundar.

For å bu her fast må ein ha arbeid på staden, og ta tryggingskurs for å kunne verna seg mot isbjørn. Norske tilsette i Kings Bay får ikkje arbeida i meir enn fem år.

Galleri
-------

* Den gamle freda telegrafstasjonen i Ny-Ålesund på Svalbard stod ferdig restaurert våren 2014. 
Foto:
Andrew Shiva, 2016.Den gamle freda telegrafstasjonen i Ny-Ålesund på Svalbard stod ferdig restaurert våren 2014. 
Foto:
Andrew Shiva, 2016.
* Nordpolhotellet. 
Foto:
Andrew Shiva, 2016.Nordpolhotellet. 
Foto:
Andrew Shiva, 2016.
* Postkontoret i Ny-Ålesund.Postkontoret i Ny-Ålesund.
* Ny-Ålesund museum. 
Foto:
Andrew Shiva, 2016.Ny-Ålesund museum. 
Foto:
Andrew Shiva, 2016.
* Byste av Roald Amundsen. 
Foto:
Andrew Shiva, 2016.Byste av Roald Amundsen. 
Foto:
Andrew Shiva, 2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side for Ny-Ålesund forskingsstasjon
* Offisiell side for Kings Bay

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
UDel memorial.
**University of Delaware** er eit privat, delstatsfinansiert sea-grant, space-grant- og land-grant-universitet i Newark i delstaten Delaware i USA. Det er fire underliggaende campusar i delstaten. Det var oppretta i 1743 som *New London Free School* og registrert av koloniregjeringa i 1769, men akkreditert som høgare lærestad først i 1833 for å unngå konkurranse med University of Pennsylvania. 

I dag vert det rekna blant dei kvalitetsmessige høgt rangerte Public Ivy-universiteta. Særleg kjemi- og business-studiane er særs høgt rangert. Den omkringliggande farmasiindustrien i Delaware har omfattande forskingssamarbeid med universitetet.

Universitetet har 76 studieprogram i meir enn 40 fag i utlandet, til saman i 35 land på alle kontinent. I tillegg er IT-nettverk og -tenester særs godt utbygd ved lærestaden.

College ved University of Delaware er:

* College of Agriculture and Natural Resources
* College of Arts and Sciences
* Alfred Lerner College of Business and Economics
* College of Engineering
* College of Health Sciences
* College of Human Services, Education and Public Policy
* College of Marine and Earth Studies

Ved universitetet var det 19 742 studentar og 1421 vitskapelege tilsette i 2006, og same året var skulepengane US$ 7.740 for studentar folkeregisteret i Delaware. Studiane vert gjeve opp til doktorgradsnivå.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «University of Delaware» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **University of Delaware**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN
* NLA

 |
*«nordlys» omdirigerer hit. For avisa, sjå avisa Nordlys.* 
Nordlys i Alaska
**Polarlys** (*aurora polaris*) er eit naturfenomen som oppstår når solvinden er kraftigare enn normalt, med store elektriske utladingar som slynger elektrisk ladde partiklar (elektron og proton) mot jorda. Når desse partiklane kolliderer med, og ioniserer, luftmolekyl i den ytre delen av atmosfæren (90 km til 150 km over bakken), vert det produsert «dansande» (bølgjande) lys med ulike fargar.

Polarlys på den nordlege halvkula vert òg kalla *aurora borealis* eller *nordlys*, medan polarlys på den sørlege halvkula ofte vert kalla *aurora australis* eller *sørlys*. Nord- og sørlys opptrer i ein oval ring rundt den magnetiske nord- eller sørpolen.

I Noreg er nordlyset mest aktivt like før midnatt, to-tre døger etter at store solflekkar har hatt utbrot på sola. Dei mest aktive nordlysmånadene er mars, april, september og oktober. På grunn av lystilhøva er det lettast å sjå nordlyset kring midtvinter.

Sjå òg
------

* Dagpolarlys

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nordlysstasjonen i Adventdalen på Svalbard (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Andreas Landmark** (14. april 1769–4. desember 1839) var ein norsk embetsmann og stortingsmann.

Landmark var fødd i Kristiania, faren var ein kunstvevar innvandra frå Värmland i Sverige. Frå han var 13 år gammal, voks han opp hos ein morbror i Aurskog. I vaksen alder var han fullmektig hos sorenskrivar i Sunnfjord og i Nordfjord. Frå 1804 til 1829 var han fut i Sunnmøre. Han var far til Jens Landmark, og bror av Nils Landmark.

Landmark var 1. representant frå Romsdals amt på Stortinget 1821 og på overordentleg storting 1822. I 1821 var han medlem av 12 komitear, formann i fire av dei. Han var formann i komiteane om fisket i Borgundfjorden, om fisket ved Skudenes, om garnfisket på Kaurås og om hummarfisket. Elles var han sekretær i fem andre komitear, og mellom anna medlem av komiteen om kjøpstad i Ålesund.

Heile embetstida som fut budde Landmark på garden Brandal i Hareid. Der døydde han i 1839. I Brandal sentrum vart det hausten 1977 avduka bauta til minne om Landmark.

Kjelder
-------

1. ↑  *Tidsskrift for Sunnmøre Historielag*. Utgjeve av Sunnmøre Historielag, Sunnmøre Museum og Aalesunds Museum,1998

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Peter Andreas Morell** (fødd **Amundsen**) (1. januar 1868–30. januar 1948) var ein norsk gardeigar og Høgre-politikar. Han var sosialminister frå 1926 til 1928.

Morell var fødd i Christiania, far hans var brukseigar. Etter å gått på Ås høiere landbruksskole, arbeidde han på faren si mylne, Bjølsen Valsemølle. Han overtok farsgarden Nedre Grefsen i 1890, seinare kjøpte han gardane Storo og Østre Grefsen. Etter tilhøva dreiv han moderne gardsbruk, tok mellom anna tidleg i bruk elektriske anlegg i gardsdrifta. Han drog ofte utanlands, både på studieturar og feriereiser.

Morell var medlem av heradsstyret i Aker 1895-1909 og 1911-16, ordførar i Aker 1902-07 og 1911-16.

Han var 1. varamann til Stortinget mellom 1903 og 1912, og møtte større delar av perioden 1904-06. 1905-06 var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen. Han fekk fast stortingsplass i 1919, og sat fram til 1927. Nestformann i protokollkomiteen 1919-20. I perioden 1920-26 var han formann i sosialkomitéen. Morell var sosialminister i Ivar Lykke si regjering frå 1926 til 1928. Sidan var han frå 1928 til 1938 stempelpapirforvaltar.

Morell vart tildelt både 7. juni-medaljen, Kongens fortjenstmedalje i gull, Kong Haakon VIIs jubileumsmedalje og storkorset av Dannebrogordenen.

Han døydde i Oslo i 1948.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sprauten, Knut. «Peter Andreas Morell». *Norsk biografisk leksikon*. Henta 19. juli 2010.
* «Peder Andreas Morell». *Norsk samfunnsvitenskapelig datatjeneste*. Henta 19. juli 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Noregsmeisterskapen i handball 1998/99** for kvinner vart vunne av Bækkelagets Sportsklub etter finalesiger 25 – 21 over Larvik Håndballklubb.

### Semifinalane

* Byåsen IL – Larvik HK 25 – 29
* Bækkelaget SK – Nordstrand IF 39 – 16

### Finalen

Finalen vart avvikla i Oslo Spektrum laurdag 13. februar 1999 framfor 6 934 tilskodarar. Laga låg likt til 8 – 8, deretter rykte Bækkelaget ifrå til 14 – 8. Ved pause stod det 16 – 11 på måltavla. I den andre omgangen kontrollerte oslolaget kampen inn til firemålssiger 25 – 21.

**Bækkelaget** sitt meisterlag bestod av Cecilie Leganger, Monica Kyvåg, Hong Jeong-Ho (5), Gitte Madsen (3), Anja Andersen (8), Sahra Hausmann (3), Siv Heim Sæbøe (2), Kari Anne Hole (2), Lise Larssen (1), Stine Steen (1) og Mette Ruud Johansen. 

**Larvik**-måla kom frå Lina Olsson (8), Cathrine Haakestad (4), Kristine Duvholt (2), Kristine Moldestad (2), Katja Nyberg (2), Heidi Flaatnes (1), Birgitte Sættem (1), Line Eftang (1).

Dommarane Rune Forbord og Ole Jørstad straffa Bækkelaget med fire 2-minuttutvisingar og Larvik med fem.

Kjelder
-------

* Dagsavisen 14. februar 1999
Gunnar Heiberg
**Gunnar Edvard Rode Heiberg** (18. november 1857–22. februar 1929) var ein norsk forfattar og teaterleiar. Han markerte seg særleg som forfattar av skodespel, elles ein framifrå essayist. I si dikting var han samstundes subtil psykolog og fus stridsmann.

Heiberg slo i 1883 gjennom med skodespelet *Tante Ulrikke*. Stykket byggjer på minne frå sosialistmøte i hovudstaden og er ein lovsong til dei som trassig strider for ein idé enda om dei har «folkemeininga» mot seg. 1884–88 var han sjef for Den Nationale Scene i Bergen, arbeidde òg som journalist og kritikar. Med *Kong Midas* i 1890 vekte han mykje harme, då mange meinte hovudfiguren var ein karikatur av Bjørnstjerne Bjørnson, stykket vender seg mot altfor ihuga og ikkje ærlege sanningsseiarar. Sidan kom *Kunstnere* og *Gerts have*. *Balkonen* gav han ut i 1894, men vart ikkje sett opp på norske teater før 20 år seinare. I dei neste stykka, *Det store lod*, *Folkeraadet*, *Harald Svans mor* og *Kjærlighed til næsten* er politiske og sosiale tilhøve atter i sentrum for interessa. Heiberg vil vise korleis pengar kan skapa menneske om, han driv aristofansk gjøn med aktuell politikk, gjev hånske innsyn i umoralsk journalistikk, og piskar sjølvsykja. I 1904 kom *Kjærlighedens tragedie*, eit stykke om kjærleik som lagnadsmakt, ei kjensle som lyfter mennesket mot stjernene og støyper det i avgrunnen, djupast sett ein hyllest til livskreftene. I åra før unionsoppløysinga var Heiberg aktivt med i det politiske ordskiftet, han stridde for ei sterk stode mot Sverike og var vonbroten over Karlstad-forliket. I sorg og harme skreiv han *Jeg vil værge mit land*, vendt mot dei som fekk forliket i stand og vigt til Georg Stangs minne.

Heiberg var ein framifrå eassayist. Dei beste artiklane samla han i åtte essay-bøker. Eit utval av artiklane vart i 1951 trykt opp i *Hugg og stikk*.

Kjelder
-------

* Johs. A. Dale sitt oppslag i *Norsk Allkunnebok* V.
* snl.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Blodårene i menneskekroppen, pulsårene markerte med raudt.
**Pulsårer** (også kalla *arterier*, frå gresk *aeirein* løfta, via latin *arteria*) er blodårer som leier blod ut frå hjartet. Dei kallast pulsårer av di hjarteslaga får dei til å pulsera. Det er to årer som går ut frå menneskehjartet: lungepulsåra leier oksygenfattig blod frå høgre hjartekammer til lungene, mens livpulsåra eller aorta forsyner kroppen med oksygenrikt blod frå venstre hjartekammer. Heilt i starten av aorta går dei to kranspulsårene av, dei forsyner hjartemuskelen med blod.

Oppbyggnad
----------

Pulsårene har tre skilde lag med vev:

* (Tunica) intima ligg inst mot blodet. Her er det mest endotel-celler.
* (Tunica) media ligg i midten. Her er det muskel-celler og elastisk vev.
* (Tunica) adventia ligg ytst og kapslar inn det heile, her er det bindevev.

Pulsårene blir mindre etter kvart som dei forgreinar seg og avstanden frå hjartet aukar. Etter kvart går dei over i arterioler som igjen går over i kapillærar.

Sjå også
--------

* Lungekretsløpet
* Systemkretsløpet

Kjelder
-------

* Øyri, A: Norsk medisinsk ordbok
* Engelsk Wikipedia

  


| * v
* d
* e
Krinsløpssystemet |
| --- |
| Blod  |  Hjarte → Livpulsåre → Pulsåre → Kapillær → Vene → Holvene → Hjarte → Lungepulsåre → Lungene → Lungevene → Hjarte |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Laksegilje. Foto frå samlinga til Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane 
Ei **gilje** er ein fiskereiskap som truleg har røter tilbake til steinalderen. Giljene vart brukt til laksefiske og var vanleg på Vestlandet i Noreg.

Utsjånad
--------

Ei gilje er eit stillas bygd i strandsona. På denne festa ein ei not, kalla giljenot ellet sitjenot, som fungerte som ein stor håv. Nota vart senka slik at den låg flatt under vatn, men hadde eit hjørne over vatn. Giljene vart bygd på stader der fisken vandra. Oppe i stillaset var det plass til to fiskarar på vakt.

Metode
------

Fisket med gilje er best i tussmørke. Dei to vaktmennene i stillaset sat oppe på toppen av gilja og stirde ned i sjøen. Når laksen kom, drog dei i to tau, og laksen vart fanga. Så måtte dei ro ut til nota og få laksen om bord før dei tok ein ny runde i gilja.

Historie
--------

Denne fiskemetoden har trulig røter tilbake til steinalderen, og var utbredt på Vestlandet før i tida. Laksefiske med gilje og not var nesten einerådande fram til midt på 1800-talet. Men mot slutten av 1800-talet kom ein ny reiskap, kilenota. Kilenota var sjølvfiskande i motsetnad til fiske med gilje. I dag er dei fleste giljene kulturminne som ikkje er i bruk.

Kjelder
-------


* «Galdeverpet - lakseverp i Ortnevik» i *Kulturhistorisk leksikon frå Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane*.
* Laksegiljene og sitjenota, Kulturhistorisk vegbok Hordaland
* Gilje, Store Norske Leksikon
|  |
| --- |
| ***«Power»***  Song av Diljá |
|  |
| **Land** | Island |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 4. mars 2023 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 03:03 |
| **Selskap** | Rok |
| Låtskrivar(ar) | Diljá Pétursdóttir, Pálmi Ragnar Ásgeirsson |
|

«**Power**» (norsk omsetjing: ‘kraft’); islandsk tittel: **«Lifandi inni í mér»**, er ein popsong frå 2023 av den islandske songaren Diljá. Songen blei gjeven ut 4. mars 2023 og vann den islandske songtevlinga Söngvakeppnin 2023. Gjennom sigeren blei «Power» det islandske bidraget i Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool.

Om songen
---------

«Power» er skriven av Diljá Pétursdóttir og Pálmi Ragnar Ásgeirsson. Fyrstnemnde framfører songen også, under artistnamnet Diljá. Ásgeirsson er også ein av låtskrivarane bak «Unbroken», det islandske Eurovision-bidraget i 2015.

Hausten 2022 sende dei songen inn til den islandske songtevlinga Söngvakeppnin 2023 i regi av den islandske allmennkringkasteren RÚV. Vinnaren fekk representere Island i Eurovision Song Contest 2023.

«Power» blei plukka ut til å delta i tevlinga, og i tråd med tevlingsreglane måtte låten bli framført på islandsk i semifinalen og sidan på valfritt språk i ein eventuell finale. Den islandske versjonen heiter «Lifandi inni í mér» (*levande inni meg*) og blei offentleggjord 28. januar saman med dei andre bidraga. Låten kvalifiserte seg frå semifinalen og blei framført på engelsk i finalen laurdag 4. mars 2023. I finalen vann «Power» telefonavrøystinga og blei dimed det islandske bidraget til Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool.

### Eurovision Song Contest

Island deltok i den andre semfinalen torsdag 11. mai i Liverpool. Der enda «Power» på ellevteplass og kvalifiserte seg ikkje til finalen laurdag 13. mai. Dette var fyrste gongen sidan 2018 at Island ikkje nådde ein Eurovision-finale.

Listeplasseringar
-----------------

| Liste (2023) | Høgasteplassering |
| --- | --- |
|  Island (Tónlistinn) | 1 |
|  Litauen (AGATA) | 78 |

Kjelder
-------

1. 1 2  Kristjans, Kristin (4. mars 2023). «Diljáwins Söngvakeppnin and will sing "Power" at Eurovision 2023 for Iceland». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 26. mars 2023.
2. ↑  «Iceland: 'Söngvakeppnin' 2023 lineup announced». *eurovision.tv* (på engelsk). 28. januar 2023. Henta 26. mars 2023.
3. ↑  Vautrey, Jonathan (18. februar 2023). «Iceland: Diljá and BRAGI qualify from Söngvakeppnin 2023 semi-final 1». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 26. mars 2023.
4. ↑  «Diljáwill represent Iceland at Eurovision 2023». *eurovision.tv* (på engelsk). 4. mars 2023. Henta 26. mars 2023.
5. ↑  «Eurovision2023: Allocation Draw results». *eurovision.tv* (på engelsk). 31. januar 2023. Henta 22. mars 2023.
6. ↑  «SecondSemi-Final of Liverpool 2023 - Eurovision Song Contest». *eurovision.tv*. Henta 18. mai 2023.
7. ↑  «TÓNLISTINN– LÖG: Streymi, spilun og sala viku 10. Birt 12. mars 2023.» (på islandsk). Tónlistinn. Arkivert frå originalen 12. mars 2023. Henta 26. mars 2023.
8. ↑  «202320-os savaitės klausomiausi (Top 100)» (på litauisk). AGATA. 19. mai 2023. Henta 19. mai 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Power (sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2023.*
**Johny Birkeland Transport AS**, **JBT**, er eit tranport- og slamsugingsselskap basert i Sløvåg i Gulen kommune. JBT vart etablert som eit privat selskap i 1982, og omgjort til aksjeselskap i 1994. I 2015 blei det del av gruppa Norva24, som blei danna ved at fleire mindre føretak slo seg saman.

Johny Birkeland transport tilbyr tenester knytt til innsamling og avvatning av slam frå septiktankar og liknande. Kundane deira er i hovudsak kommunar i Sogn og Fjordane og Hordaland, samt interkommunale selskap. Om nødvendig kan dei levera til heile Møre og Romsdal, Sogn og Fjordane og Rogaland. 

I tillegg tilbyr JBT ymse tenester innanfor oljeindustri, næringsliv og privatmarknad. Dette kan t.d. vera reinsing eller kvalitetskontroll av tankar. JBT leiger også ut mobile toalett.
Til slamsuging og liknande, nyttar JBT slamsugaren vakumkjempen, som er noko av det mest moderne som finst på marknaden i dag.

JBT har ein miljøretta profil, og er medlem i arbeidsfellesskapet Septik24, som dekkjer store delar av Sør-Noreg.

Dagleg leiar er Johny Birkeland. Ifylgje freshnews.no har selskapet 24 tilsette.

Kjelder
-------

1. ↑  «Johny Birkeland Transport | Norva24 | Du kan stole på oss - vi hjelper alltid!», *Norva24*, 7. september 2016, henta 27. desember 2019
2. ↑  «Om Norva24 - VI HJELPER ALLTID!», *Norva24*, henta 27. desember 2019

* JBT på Septik24.no med info-brosjyre
* JBT på 180.no
* JBT på freshnews.no
**John Bernhard Rekstad** (fødd 2. november 1943) er ein norsk fysikar. 
Han vart dr.philos. i 1976, og har sidan 1980 vore professor i fysikk ved Universitetet i Oslo. Rekstad er kjent for arbeid innan eksperimentell kjernefysikk. Etter studieopphald ved Niels Bohr Instituttet i København, har han som leder vore sterkt engasjert i forskingsprosjekt ved syklotronlaboratoriet i Oslo og har trekt det inn i eit internasjonalt forskingsmiljø. Han har òg arbeidt for samarbeid mellom grunnforsking og praktisk forsking. Sammen med Industrifondet tok han initiativet til opprettelsen av Inovasjonssenteret og deretter Forskningsparken som vart etablert i Oslo i 1989, Han var med i styret i Innovasjonssenteret 1985–88. Han var òg ein av initiativtakarane til skipinga av Forskningsstiftelsen for Oslo-regionen, FOSFOR, og var styreformann 1987–89. Frå 1987 til 1993 var han medlem av styret for Norges Almenvitenskapelige Forskningsråd. Han var medlem av styret til IFE fra 1993 til 1998. I perioden 2008 - 2010 var han norsk medlem i ESFRI (European Strategy Forum on Research Infrastructures). Rekstad stod for bygginga av det første soloppvarma huset i Noreg i 1977, ei forsking som førte til danninga av selskapa Solnor AS (1990), SolarNor AS (1995), Aventa AS (2004) og Inaventa Solar AS (2019).

Han var òg ein av grunnleggjarane av Senter for akseleratorbasert forskning og energifysikk (SAFE) i 2005 ved Universitetet i Oslo.

Rekstad er medlem av Det norske Vitenskapsakademiet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av John Bernhard Rekstad (1943-) i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

* John Bernhard Rekstad. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:
**Andrea Elizabeth Zonn** (fødd i 1969) er ein USA-amerikansk songar og fiolinist frå Urbana i Illinois. Ho syng og speler klassisk fiolin, og meistrar ei rekkje andre musikksjangrar.

Karriere
--------

Ho voks opp i eit miljø omgitt av musikk. Zonn møtte Alison Krauss første gong på ein fele-konkurranse på Champaign County Fair då ho var 10 år (og Alison 8). Sjølv om dei to unge musikarane delte ein felles musikalsk arv, vart deira vegar meir ulike. Zonn byrja universitetsstudia sine som 15-åring ved University of Illinois i Urbana-Champaign, og vart deretter overførte til Vanderbilt University i 1986.

Zonn har turnert med Vince Gill, Lyle Lovett og sidan 2003 med James Taylor. Zonn har spelt inn med folk som James Taylor, Yo-Yo Ma, Vince Gill, Mickey Newbury, Randy Travis, Trisha Yearwood, Martina McBride, Bart Millard, George Strait, Amy Grant, Alison Krauss, Alison Brown, Lyle Lovett, Keb' Mo' og Neil Diamond.

Zonn var medprodusent av prosjektet **Hands Across the Water**, ein samarbeids-CD for å samla inn pengar til den asiatiske tsunamien i desember 2004.

I 2010 vart Zonn med på Troubadour Réunion Tour som oppvarmingsartist for James Taylor og Carole King, og turnerte med Trace Adkins i november og desember 2013 for å støtta dei keltiske julealbuma hans med tittelen *The King's Gift*.

I 2014 reiste Andrea Zonn med James Taylor på turné for å marknadsføre albumet hans *The Essential James Taylor*. Som ein del av denne turneen var ho korsongar og fiolinist, i tillegg til å vera ein del av det overordna bandet leia av trommeslagaren Steve Gadd og bassisten Jimmy Johnson. Ho var ein del av den firestemmige korvokalgruppa med Arnold McCuller, Kate Markowitz og David Lasley, og erstatta avdøde Valerie Carter.

Diskografi
----------

* *Love Goes On* 2003
* *Hands Across The Water* (Produsent) 2005
* *Rise* (Produsent) 2015

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrea Zonn» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Woliver, Robbie (30. april 2000). «MUSIC; Country, With Twang and Pop». *Nytimes.com*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**David Ervin** (fødd 16. mars 1961 i Englewood i New Jersey i USA) er ein jazzfunk-klaverspelar frå USA.

Biografi
--------

Ervin voks opp i Altadena i California, der han tok etter den musikalske faren sin, DiFosco Ervin, òg kjend som Big Dee Irwin. DiFosco Ervin var ein songar, låtskrivar og plateartist som leia Doo-Wop-gruppa The Pastels. 14 år gammal kombinerte David Ervin element av rock, funk og soul og nytta analoge synthesizerar. Kort tid etter byrja han å spele digitale klaverinstrument og synthesizerar. Kring 20 år gammal var Ervin blitt ein ettersøkt studiomusikar i Los Angeles. Ervin lagde mange rytmespor for andre artistar og nytta seg av dei fremste teknologiske framspringa innan digitale synthesizerar i 1980- og 1990-åra. Han har spelt på album av Tina Turner, Natalie Cole, Phyllis Hyman, Gladys Knight and the Pips, the Jacksons, The Crusaders og Joe Sample.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «David Ervin» frå Wikipedia på engelsk, den 21. april 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

*