recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Taunton  |
| --- |
| Tårnet på St. James Church ved County GroundTårnet på St. James Church ved County Ground Tårnet på St. James Church ved County Ground |
| Plassering |
| 

Taunton is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Somerset |
| Distrikt | Taunton Deane |
| Grunnlagd |  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 61 373 |
| Koordinatar |  51°1′″N 3°6′″W﻿Koordinatar: 51°1′″N 3°6′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | TA1, TA2, TA3, TA4 |
| Telefon-retningsnummer | 01823 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Taunton**
 |

**Taunton** er administrasjonsbyen i Somerset i England. Han er òg administrasjonssenter for distriktet Taunton Deane. Namnet er ei samantrekning av *Tone Town*, frå elva Tone som renn gjennom byen.

Ein meiner at det låg ein romano-britisk landsby ved forstaden Holway. I angelsaksisk tid var Taunton ein viktig stad, der kong Ine av Wessex reiste forsvarsvollar omkring år 700. Det vart grunnlagt eit kloster på staden før 904. Herregarden på staden vart ått av biskopen av Winchester, og det var gjennom biskopen at «Tauntonmennene» fekk det første chartret sitt av kong Edvard i 904. Chartret gav dei fridom frå all skatt til krona og grevskapet. Før *Domesday Book* vart nedteikna i 1086 hadde Taunton vorte ein krets (*borough*) med store privilegium. Han vart styrt av ein embetsmann utpeikt av biskopen.

I mellomalderen vart det halde store marknader og festivalar i byen, som særleg var kjent for ulltøyet kjent som «Tauntons». I 1627 vart han inkorporert, og korporasjonen styrde inntil 1792. Då fall chartret bort fordi det var for få medlemmar i korporasjonen, og eit nytt vart ikkje utskrive før i 1877. Mot slutten av 1700-talet gjekk det nedover med den engelske ullindustrien, og silkeveving vart introdusert.

Hausten 1685 budde George Jeffreys i Taunton under dei blodige rettsmøta etter slaget ved Sedgemoor.

Under andre verdskrigen var Bridgwater og Taunton-kanalen ein del av Taunton Stop Line, ei forsvarslinje meint å skulle stoppe ein eventuell tysk invasjon. Det er enno mogleg å sjå små bunkerar langs kanalen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Taunton (England)» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Michael «Mike» Moran** (fødd 4. mars 1948) er ein engelsk klaverspelar, låtskrivar og plateprodusent.

Moran er mest kjend som studiomusikar og produsent, og skreiv musikk for filmar som *Time Bandits* og *The Missionary*. Han spelte òg med Ian Gillan Band.

«Rock Bottom» var han song han skreiv saman med Lynsey de Paul som den britiske songen i Eurovision Song Contest 1977. Songen kom på andreplassen i konkurransen og vart ein hit i mange europeiske land. 

De Paul og Moran skreiv sidan fleire songar i lag, som «Let Your Body Go Downtown» for Martyn Ford Orchestra.

I mange år var Moran musikalsk leiar for barnemusikkshowet på ITV i Storbritannia, *Get It Together*, og spelte på showet kvar veke med forskjellige studiogjester. 

Andre songar Moran har vore med å skrive er «Snot Rap» (Kenny Everett), «No Mean City», kjenningsmelodien til krimserien *Taggart*, sungen av Maggie Bell; «It's Alright», kjenningsmelodien til krimserien *New Tricks*, sungen av Dennis Waterman; og musikk for dei britiske underhaldningsshowa *Chain Letters*, *Lucky Ladders* og *The Krypton Factor*. 

Han har arbeidd med forskjellige medlemmar i Queen, Ozzy Osbourne, Nicko McBrain og George Harrison. Han hadde ansvar for konsertproduksjonen og miksinga av *Ziggy Stardust: The Motion Picture* i 1973, i lag med David Bowie og produserte fleire hittar for Bowie i 1970- og 1980-åra. Han var medprodusent, arrangør, spelte klaverinstrument og var medlåtskrivar på alle songane på albumet *Barcelona*, det klassiske albumet til Freddie Mercury og operasongaren Montserrat Caballé som kom i 1988. Han produserte *The Queen Album* (1988), *Piaf* (1994) og *Essential Musicals* (2006) for Elaine Paige. Han var med i *Dragon's Den* som den musikalske leiaren for ein Dusty Springfield-musikal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mike Moran (music producer)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. november 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Roberts, David (2006). *British Hit Singles & Albums* (19th utg.). London: Guinness World Records Limited. s. 208. ISBN 1-904994-10-5.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mike Moran ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
«Hark! The Herald Angels Sing» framført av U.S. Army Band.
**«Høyr kor englar syng i kor»** er ei omsetjing av den engelske julesongen «Hark! The Herald Angels Sing», opphavleg skriven av Charles Wesley og trykt i *Hymns and Sacred Poems* i 1739. Salmen vart omsett til nynorsk av Kjetil Frøysa i 1978. Salmen er teken med i *Norsk Salmebok* på nr 50. Ei eldre omsetjing til bokmål heiter «Hør den englesang så skjønn».

Førstelina lydde opphavleg «Hark! how all the welkin rings / Glory to the King of Kings». Dagens versjon er resultatet av fleire endringar, hovudsakleg ved George Whitefield, som Wesley samarbeidde med. 

Den mest kjende melodien byggjer på ein korsats komponert av Felix Mendelssohn i 1840, ein del av kantaten *Festgesang zur Säcularfeier der Buchdruckerkunst*, som vart komponert til feiringa av Johann Gutenberg og oppfinninga av boktrykkarkunsten. Tonen er omarbeidd av den engelske songaren William H. Cummings i 1856.

Det finst også eit arrangement av «See, the Conqu'ring hero comes» frå *Judas Maccabaeus* av Händel. Dette blir tradisjonelt blitt framført ved *Nine Lessons and Carols* i St Patrick's Cathedral i Dublin, som blir overført på RTÉ Radio 1 julaftan. Organisten W.H. Jude komponerte under viktoriatida også ein melodi til songen.

Kjelder
-------


* «Hark! The Herald Angels Sing» på Engelsk Wikipedia 21.12.2008
* *Norsk Salmebok*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **Hark! the herald angels sing** ved Wikisource. |
**Sjur Hansson Halkjelsvik** (26. august 1787–6. september 1868) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Volda på Sunnmøre. Han var på stortinget i sesjonane 1830, 1845 og 1848. Han var den fyrste ordføraren i Volda (1838-39), ordførar på ny i perioden 1842-45.

Liv og gjerning
---------------

Halkjelsvik var fødd Sjur Hansson Eide og kom frå den einbølte garden Eide i Austefjorden i Volda. Han var systerson av Rasmus Jakobsson Vassbotn og Per Jakobsson Bjørkedal. Då Sivert Aarflot i 1803 opna ein sundagsskule der det var undervist i skriving, rekning, historie, geografi, naturkunne og astronomi var Sjur ein av elevane. I åra frå 1805 til 1812 var han omgangsskulelærar i Volda.

I 1812 gifta Sjur Hansson Eide seg med jordatausa i Skjervagarden i Halkjelsvik i Volda, Anne Helene Pålsdotter Halkjelsvik. Sidan var han gardbrukar i Skjervagarden. Attåt hadde han fleire tillitsombod i Volda. Viktigast var arbeidet i forlikskommisjonen der han virka frå 1821 og heilt fram til han døydde. Han var vaksinatør (mot koppar) i perioden 1819-46.

Halkjelsvik var den som i 1814 reiste med eidsdokumentet frå Volda til avlevering hos amtmannen i Molde. Sidan var han mange gonger valmann til samlinga som valde stortingsmenn frå Romsdals amt. Sjølv var han mellom suppleantane (varamennene) til stortinga 1818, 1833, 1845 og 1851. Han var stortingsmann i 1830, då medlem av justiskomiteen. Til stortinget 1845 var han fyrste suppleant, men møtte då Rasmus S. Aarflot døydde før stortingssesjonen tok til. Attvald i 1848, sat då i kyrkjekomite nr. 1, nett som i den føregåande sesjonen. I 1848 hadde han plass i Lagtinget og. Han treivst visst ikkje i stortinget og gjorde heller lite av seg.

I 1837 vart Halkjelsvik vald til ordførar i Volda, den fyrste etter innføringa av formannskaplovene. I til saman seks år var han ordførar, og sat jamnt i heradsstyret. Han var byggjeleiar og oppsynsmann då den fyrste lærarskulen i Volda, Voldens høiere Almenskole, var oppført i 1860.

Halkjelsvik sitt samfunnssyn oppsummerer historikaren Jostein Nerbøvik i uttrykket *Enigheds Kraft*. Halkjelsvik var «overtydd om at vekslinga og skifteverknaden mellom "Fællesarbeidet" og det vanlege individuelle arbeidet ville fremje samhald og samfunn i det heile». Samfunnet skulle tuftast på eit samvirke av «dugnad, samnøyte og moraløkonomi».

På 80-årsdagen i 1867 vart Halkjelsvik tildelt borgardådsmedaljen i sølv, etter innstilling frå formannsskapet i Volda.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og statsraadet 1814-1914, 1ste bind*. Kristiania 1914
* Nerbøvik, Jostein: *Myndige møringar 1740-1870*. Volda 2004
* Biografisk informasjon om Sjur Hansson Halkjelsvik NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys
* VIAF

 |
***Wii Sports Resort*** er eit idrettsspel utvikla og produsert av Nintendo som ein oppfølgjar til Wii Sports. Det vart gjeve ut i Japan i juni 2009, og i Australia, Europa og Nord-Amerika i juli 2009. Spelet krev Wii MotionPlus for å kunne bli spelt.

Oppsett
-------

*Wii Sports Resort* finn stad på ei tropisk øy; Wuhu, som også er representert i Wii Fit, der tolv ymse sportar er tilgjengelege for ein å spela. I likskap med føregangaren er alle sportane spelte ved å bruka Wii-fjernkontrollen, og eventuelt nunchuken, til å etterlikna rørsler som blir gjorde i ekte sport. I sporten der ein skal skyta med pil og boge må ein til dømes halda Wii-fjernkontrollen loddrett for å halda bogen og sikte, medan Nunchucken kan bli trekt bakover for å trekkja bogestrengen i den retninga. Nyheita i Wii Sports Resort er støtte for Wii MotionPlus. Dette gjev såkalla 1:1-kontroll, som lèt ein kontrollera spela med meir presisjon enn tidlegare.

Wii MotionPlus trengst for alle Wii-fjernkontrollane som blir nytta til å spela *Wii Sports Resort*. Dei fleste sportane i spelet som støttar 3 eller 4 spelarar lèt ein enkelt Wii-fjernkontroll bli delt mellom spelarane etter tur. Unntaket er kanopadling, der alle fire spelarane trengjer kvar sin kontrollar for å spela.

Kjelder
-------

1. ↑  Wii Sports Resort (japansk)
2. ↑  Wii Sports Resort and Wii MotionPlus - Release date announced
3. 1 2  Wii Sports Resort Arkivert 2016-04-03 ved Wayback Machine. nintendo.no
4. ↑  Nintendo to set Summer '09 Ablaze with Wii MotionPlus and Wii Sports Resort
**Sunndal skyttarlag** vart stifta den 17. mai 1863 og det vart da avgjort at ein skulle melde laget inn i Centralforeningen for Udbredelse af Legemsøvelser og Vaabenbrug - ein av organisasjonane som leidde fram til det som i dag er Det frivillige skyttervesen. Først 21.- 22. juni 1924 fekk skyttarlaget sin eigen bane. Grunna omlegging av riksvegen, vart denne øydelagt ca 1962. Ny bane kom på plass ca. 1975 med 300m og 100m hald. Han vart lagt på Gravem øvst i Sunndal. Banen vart ombygd i 2004 og vart da utstyrt med elektroniske skiver, no på 200m og 100m. På baneområdet har skyttarlaget òg eit skyttarhus som er mykje nytta til ymse tilstellingar. Knytt til skyttarhuset har no skyttarlaget bygd ein innandørs skytebane for kaliber .22.

Sunndal Skyttarlag har vore og er eit av dei mest aktive skyttarlaga på Nordmøre. Det er via Nordmør Skyttersamlag tilslutta Det frivillige skyttervesen. Av dei meir prominente medlemmene i laget kan nemnast Barbara Arbuthnott som i ei vanskeleg tid for laget gjorde mykje for halda aktiviteten oppe, og Ivar Ivarson Halden - kalla Ivaso. Førstnemnde vert heidra kvart år med skyttarstemnet som er kalla «Lady Arbuthnotts pris». Ivaso fekk òg namnet sitt knytt til eit årleg stemne - feltstemnet Ivasofelten.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sunndal skyttarlag
* Nordmør skyttarsamlag
* Det frivillige skyttervesen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BR orgnr

 |
**Sjurd Brynjulfsson Liland** (1792-1867, var ein spelemann frå Voss, far av Ola Mosafinn.

Sjurd var son av Brynjulf Olsson, og hadde åtte søsken. Slekta var gamal på Voss. Han tok ved fela i tolvårsalderen, og fekk mykje spel av vossingane Nils Rekve og Per Kvarme. 

I 1816 vart han gift med Ingebjørg Klausdotter Mosafinn, som han alt hadde ein son med to år før. Dette barnet døydde (ein gut dei kalla Brynjulf), men borna dei fekk i lag etter giftet, levde opp. Ola Mosafinn var den yngste av borna til Sjurd og Ingebjørg, fødd 1828. 

Då Sjurd vart gamal, gifte han seg oppatt med Herborg Magnusdotter Kyte. Sonen Ola spela i bryllaupet, men Sjurd døydde berre tre år etter.

Ola Mosafinn var svært nøgje med at far hans skulle koma med som kjelde. Sjurd hadde lærd sonen sin ei rekkje gamle vossaslåttar, og desse vart gjevne vidare som han sjølv hadde lærd dei. Sjurd Liland var ein typisk bygdespelemann av det gamle slaget, og gjennom nedskriftene Arne Bjørndal gjorde etter Ola Mosafinn vart mykje gamalt vossaspel teke vare på for ettertida.
Kart over Sunni-triangelet, som er eit forenkla syn av området der dei fleste sunnimuslimske arabarane bur.
**Sunni-triangelet** er ein tett folkesett region i Irak, nordvest for Bagdad, som hovudsakleg er busett av sunnimuslimske arabarar.

Hjørna i det grovt trekanta området vert vanlegvis rekna å liggje nær Baqubah (på austsida av triangelet), Bagdad (på sørsida), Ramadi (på vestsida) og Tikrit (på nordsida). Kvar side er kring 125 km lang. Området omfattar byane Samarra og Fallujah.

Eit kart frå 2003 frå CIA Factbook som syner området som har flest sunnimuslimske arabarar i lyst oransje.
Området var ein sterk støttespelar for den tidlegare irakiske presidenten Saddam Hussein, og mange statlege tilsette, politikarar og militære leiarar frå og med 1970-åra kom frå dette området. Saddam sjølv var fødd like utafor Tikrit. 

Etter invasjonen av Irak i 2003 vart området fokus for væpna sunnimotstand mot koalisjonsstyret. Det vart spådd i vestleg presse at Saddam kom til å skjule seg hos sunni-støttespelarane og 13. desember 2003 vart han teken til fange i raid mot landsbyen ad-Dawr kring 15 km sør for Tikrit.

Omgrepet Sunni-triangelet vart nytta av og til frå 1970-åra blant akademiske Irak-spesialistar, vanlegvis for å skilje det frå dei nordlege og sørlege områda av landet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sunni Triangle» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ahmed Hashim (2005). *Insurgency and Counter-insurgency in Iraq*. Cornell University Press. s. 129. ISBN 0-8014-4452-7.
General **Fulgencio Batista y Zaldívar** (16. januar 1901–6. august 1973) var *de facto* leiar av Cuba frå 1933 til 1940 og den offisielle presidenten i landet frå 1940 til 1944 og igjen frå 1952 til 1959.

Batista vart fødd i Banes på Cuba i 1901 og ein reknar han for å vera mulatt. Han gjekk inn i hæren i 1921. Sersjant Batista leia i 1933 det såkalla «Sersjantopprøret» som avsette interimregjeringa til Carlos Manuel de Céspedes, som tidlegare hadde styrta Gerardo Machado. Ramon Grau vart president og Batista vart stabssjef for hæren og kontrollerte i røynda presidentembetet. Grau var president i berre litt meir enn hundre dagar før han vart avløyst av Carlos Mendieta y Montefur (som sat elleve månader), etter det igjen av Jose Barnet y Vinajeras (fem månader), og så av Miguel Gomez y Arias (sju månader) før Federico Laredo Bru klarte å styra frå desember 1936 til oktober 1940.

I oktober vart Batista folkevald president på Cuba. I 1944 vart Batista med ei lovendring nekta å stilla til attval og han vart etterfølgd av Ramon Grau. Batista trekte seg att til frivillig eksil i Florida, før han vende att i 1952.

Batista organiserte eit militært statskupp den 10. mars 1952, og styrta Carlos Prio Socarras (vald i 1948) og vart diktator. Regjeringa hans var på god fot med den nordamerikanske regjeringa og mafiaen. Eit utal nordamerikanske selskap gjorde det godt på Cuba og øya vart eit viktig turistmål. Men dei økonomiske depresjonane i 1950-åra auka motstanden mot Batista, då innfødde kubanarar såg seg sjølv verta marginaliserte i sitt eige land etter inntoget av nordamerikanske turistar og forretningsføretak.

Bland dei mange motstandarane av Batista var Fidel Castro. Castro hadde prøvd å utfordra kuppet juridisk, men kravet hans vart avvist. Castro vart sett i fengsel etter å ha leia eit klossete og dyrt åtak på Moncada-basen i juli 1953. Det var i fengsel at han skreiv den sjølvbiografiske boka, *La historia me absolverá* (Historia vil frikjenna meg).

Med hjelp frå jesuittane vart Castro sett fri etter eit amnesti i mai 1955 og drog i utlegd i Mexico og USA der han planla nok eit kuppforsøk. Då Castro vende att til Cuba som leiar av 26. juli-rørsla, hende det med enda eit katastrofalt åtak i desember 1956. Berre Castro og elleve andre overlevde og trekte seg att i fjella og førte derifrå ein geriljakrig.

I mai 1958, sette Batista i gang eit stort åtak mot Castro og dei andre opprørsgruppene (som ikkje var knytt til Castro). Styrkane til Castro vann ei rekke sigrar, trass i at dei var mange færre (dei talde færre enn hundre mann), hjelpt av den massive deserteringa bland hæren til Batista. Mot dette bakteppet av aukande borgarkrig, heldt Batista, som etter grunnlova var hindra i å halda fram som president, eit val der favorittkandidaten hans, Carlos Rivero Aguero, slo Grau. Den 1. januar 1959 flykta Batista og Rivero til Den dominikanske republikken, og styrkane til Castro marsjerte inn i Havanna.

Batista flytta til permanent eksil i Portugal og Spania, og døydde i Guadalmina i Spania.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Knut J. Skaale**, også kalla «Jøra-Knuten», (fødd Knut Johannesson) (20. juli 1843–5. januar 1900) var ein norsk fartøybyggjar frå Rosendal i Kvinnherad kommune i Hordaland. Skaale bygde om lag hundre fartøy før han døydde. Han er mest kjend for å ha konstruert jakta «Gjøa», som Roald Amundsen brukte då han segla Nordvestpassasjen tidleg på 1900-talet.

Biografi
--------

Knut J. Skaale blei fødd på Nes i Rosendal og var son til fartøybyggjar Johannes Jørgensson. Han flytta seinare til Skaala som han sistpå skreiv seg. Kallenamnet «Jøra-Knuten» fekk han fordi han var frå Jørgens-tunet, som var ei vanleg nemning av personar i Kvinnherad. Skaale byrja som læregut hjå Tørris Skaaluren då han var 16 år gamal, og var nokre år i lære. Skaale bygde deretter sin eigen verv attmed Tørris i dagens Skålevika, der han konstruerte alle fartøya sine. I tillegg dreiv han med eit større rydningsarbeid på faren sin gard. Skaale gifta seg med Anna Farteinsdotter og dei fekk éin son, Knut K. Skåla.

Gjøa
----

Skaale bygde «Gjøa» etter tinging frå nordlandsskippar Asbjørn Sexe frå Ullensvang, som trengte ei ny jakt. I denne perioden blei Skaale og Sexe godt kjend, og dei korresponderte med kvarandre via brev om skuta og anna virke i kvardagen. Både kona og faren til Skaale blei med i arbeidet med å byggje skuta; blant anna høvla kona delar av kjølen på ho. Han fann mykje av tømmeret ved Bjørgane i Ølve, men masta og rundholtane fekk han hogga på Varaldsøy. Skuta stod klar i 1872 og dei døypte ho «Gjøa» etter kona til Sexe. I 1887 vart ho seld til ein selfangar i Nord-Noreg og det vart lagt ishud på ho. Roald Amundsen kjøpte deretter skuta i 1901 til bruk som ekspedisjonsskip i Arktis.

Død
---

I klokkarboka frå Kvinnherad sokn 1873–1900 står det at Skaale døydde av leversjukdom den 05.01.1900 og blei jordfesta den 12.01.1900.

Referansar
----------

1. ↑  Nerhus, "*Gjøa" : vår verdskjente minneskute*, 7.
2. 1 2  Vaage, *Kvinnherad band 1, bygdesoga*, 369.
3. 1 2  Nerhus, "*Gjøa" : vår verdskjente minneskute*, 7–8.
4. ↑  «Klokkerbok for Kvinnherad prestegjeld» (på norsk). Arkivverket Bergen.

Litteratur
----------

* Nerhus, Hans. Kap. II. I *"Gjøa" : vår verdskjente minneskute*. Oslo: Forlaget form og farge, 2. oppl. 1981.
* Statsarkivet i Bergen, klokkerbok for Kvinnherad prestegjeld nr. A2, Kvinnherad sokn 1873–1900.
* Vaage, Erling. «Nyreisingstid 1850–kring 1900». I *Kvinnherad band 1, bygdesoga*. Rosendal: Kvinnherad bygdeboknemd, 1972.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Sunndalsøra** er kommunesenteret i Sunndal kommune, ein tettstad med 4 064 innbyggjarar per 1. januar 2017. 

Sunndaløra var berre nokre få hus nedmed fjøra og mellom dei bratte fjella inst i Sunndalsfjorden før aluminiumsverket, som kom i drift frå 1954. 

Da kom det folk frå store delar av landet til staden for å arbeide og busetje seg der. 

Det utvikla seg ein nokså særmerkt tettstadskultur på Sunndalsøra, folkeleg og prega av arbeidarklassen og sosialdemokratiske likskapsideal og offentleg styring av utviklinga. Truleg er Sunndalsøra den tettstaden i Noreg som har største delen av bustadmassen sin i bustadsamvirket, med både blokker, rekkjehus og jamvel nokre einebustader innan kooperasjonen.

Dialekta på Sunndalsøra er nordmørsk, og har mellom anna kløyvd infinitiv, men skil seg som eit typisk bymål ut frå dialektene omkring ved ei kraftig forenkling av grammatikken og ordbøyingane. 

Sidan aluminiumsverket i 2004 var ferdig modernisert og no er det største og mest moderne i Europa, er framtida til tettstaden og kommunen sikrare enn det ein frykta for få år tilbake. Forureininga frå aluminiumsverket er òg berre ein brøkdel av det ho var, og Sunndalsøra framstår i dag som ein rein og vel utbygd småby som har dei fleste tilbod folk treng. Attåt aluminiumsverket og forskingsmiljøet der, har Sunndalsøra eit avansert forskingsmiljø når det gjeld akvakultur og ein vidaregåande skule med mange studieretningar.

Folket i Sunndal kommune stemte nei til at Sunndalsøra offisielt skulle bli ein by ved ei lokal folkerøysting i 1999.

Sjå òg
------

* Tettstader i Møre og Romsdal

Kjelder
-------

* SSB: «Tettsteder og sentrumssoner. 1. januar 2005. Møre og Romsdal»

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Eit **holonomt system** er eit mekanisk system av lekamar eller materielle punkt der rørslefridomen er avgrensa av føringar. 

Holonomiske føringar er forhold mellom koordinatane (og kanskje tida) som kan uttrykkast på følgjande form: 
{\displaystyle f(q\_{1},q\_{2},q\_{3},\ldots ,q\_{n},t)=0}, der {\displaystyle \{q\_{1},q\_{2},q\_{3},\ldots ,q\_{n}\}}, er n koordinatar som skildrar systemet. Til dømes ei føring vere at rørsla til ein partikkel avgrensast til å ligge på flata av ei kule, men om partikkelen kan falle av kula under påverknad av gravitasjon, så vil føringa verte ikkje-holonomisk. 

Snøggleiksavhengige føringar som 

{\displaystyle f(q\_{1},q\_{2},...q\_{n},{\dot {q}}\_{1},{\dot {q}}\_{2},...{\dot {q}}\_{n},t)=0}

er vanlegvis ikkje holonomiske.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Holonomic constraints» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Herbert Goldstein, Charles P. Poole, John L. Safko, *Classical Mechanics (3rd Edition)*, Addison Wesley; ISBN 0-201-65702-3
**Knut Olav Åmås** (fødd 19. januar 1968 i Mo i Rana) er ein norsk forfattar, filosof, redaktør og kulturleiar oppvaksen i Odda.

Knut Olav Åmås er direktør i Fritt Ord. Han leiar Mediemangfaldsutvalet og er styreleiar i Foreningen Store norske leksikon. 

Han er cand.philol. med hovudfag i filosofi frå 1996 og doktorgrad i medievitskap frå Universitetet i Bergen i 2005. Han har jobba som journalist i *Bergens Tidende*, samt som redaktør ved Universitetet i Bergen. Åmås var forlagsredaktør på Universitetsforlaget frå 1996 til 2001 og redaktør for tidsskriftet *Samtiden* frå 2001 til 2006. I 2004 var han bokmeldar og laurdagsspaltist i *Dagbladet*. Frå 2005 var Åmås deltidskommentator i *Aftenposten*, frå 2006 debatt- og kronikkredaktør i avisa og frå 2008 kultur- og debattredaktør same stad. Han var statssekretær for Høgre i Kulturdepartementet før han overtok direktørstillinga i Fritt ord.

Han har omsett, redigert og skrive fleire bøker om filosofi, idéhistorie og kjønnsforsking, mellom anna om filosofen Ludwig Wittgenstein. I 2004 gav han ut *Mitt liv var draum*, ein litterær biografi om lyrikaren Olav H. Hauge. Boka danna i 2005 grunnlag for doktorgraden hans i medievitskap.

Knut Olav Åmås fekk nynorskprisen til Samlaget, Melsom-prisen, i 2005 for biografien om Olav H. Hauge. Saman med Cathrine Sandnes fekk han prisen *Årets tidsskrift 2006* frå Tidsskriftforeningen for arbeidet med *Samtiden*. I 2007 vart han tildelt Den Store Journalistprisen.

Åmås var redaktør for den nyaste utgåva av *Hvem er hvem?*, som vart utgjeven i september 2008. Same året var han også redaktør for boka *Norge. En diagnose*.

Bibliografi
-----------

* 1994: *Det stille alvoret. Ludwig Wittgenstein i Norge 1913–50* (Samlaget, saman med Rolf Larsen
* 1994: *Wittgenstein and Norway* (Solum forlag, redaktør saman med Kjell S. Johannessen og Rolf Larsen)
* 2000: *Ludwig Wittgenstein* (Gyldendal, Ariadne-serien)
* 2000: *Elsk meg litt, elsk meg lenge. Homofil kjærlighet i hundre år* (Kagge forlag, redaktør)
* 2001: *Norsk homoforskning* (Universitetsforlaget, redaktør saman med Marianne Brantsæter, Turid Eikvam og Reidar Kjær)
* 2004: *Mitt liv var draum* (Samlaget, biografi om Olav H. Hauge)
* 2005: *Venner for livet, lesebok om vennskap* (Kagge forlag, redaktør)
* 2007: *Verdien av uenighet - Debatt og dissens i Norge* (Kagge forlag)
* 2007: *Livet med kreft* (Aschehoug, redaktør. Utgjeven til Radiumhospitalet sitt 75-årsjubileum)
* 2008: *Norge. En diagnose* (Schibsted, redaktør)
* 2008: *Hvem er hvem?* (Aschehoug, redaktør)

Kjelder
-------

### Referansar

1. ↑   Åmås sin doktorgradsbiografi om Olav H. Hauge.
2. ↑  Den store journalistprisen til Knut Olav Åmås 2007 Arkivert 2008-05-12 ved Wayback Machine..

Bakgrunnsstoff
--------------

* Intervju i *Universitas*, 2006
* Kort presentasjon hjå Det norske samlaget
* vinduet.no: *Tre teser om norsk forleggeri*, 2001 Arkivert 2007-02-11 ved Wayback Machine.
* Presentasjon av boka *Verdien av uenighet*[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Knut Monsson Nordanger** (10. desember 1883–31. mai 1965) var ein norsk lærar, politikar og embetsmann frå Hordabø i Hordaland. Han var stortingsrepresentant frå Akershus fylke og Arbeidarpartiet frå 1925 til 1936, og fylkesmann i Hedmark 1936-53.

### Liv og gjerning

Nordanger tok eksamen ved lærarskulen på Stord i 1903, og underviste så i Ryfylke, på Høland og på Lillestrøm. Han var i Lillestrøm skulestyrar frå 1919 til -35. I Lillestrøm var han aktiv i lokalpolitikken og var ordførar i to periodar, 1917-19 og 1923-31.

Ved stortingsvalet 1924 fekk Nordanger plass på Stortinget, vald frå Akershus og Arbeidarpartiet. I dei to fyrste tingbolkane, 1925- og 1928-30 var han med i Justiskomiteen, nestformann i den andre bolken. Bolken 1931-33 var han medlem i Kyrkje- og skulekomiteen, samt nestformann i Lovkomiteen. I den siste treårsbolken, 1934-36, var han formann i Kommunalkomiteen.

Nordanger opparbeidde seg stor kunnskap i kommunale spørsmål og var med i ei mengd nemnder og utval. Han gav i 1931 ut bøka *De arbeiderstyrte kommuner* og skreiv saman med Arnljot Engh *Kommunalkommunskap*, som kom ut 1936-40.

Nordanger vart i 1935 utnemnd til fylkesmann i Hedmark, eit embete han vart fjerna frå av nazi-styresmaktene i 1942. Han fekk tilbake posisjonen i 1945 og var fylkesmann til 1953.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1958
* Stortingsbiografi Arkivert 2016-04-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Knut Severin Jonas Olsson Otterlei** (28. november 1868–31. oktober 1939) var ein fiskar, gardbrukar, organisasjonsmann og politikar. Han var frå øya Fjørtoft i Haram.

Otterlei var son av ein gardbrukar på Fjørtoft. Han gjekk Romsdals amtsskole 1883-84, og dreiv deretter fiske. I 22 år førte han fiskefartøy, ti av desse åra var han skipper på eigen motorkutter, som dreiv både torske- og sildefiske på sunnmørshavet og vidare. Han tok over farsgarden på Otterlei i 1893 og dreiv denne ved sidan av fisket.

Otterlei hadde mange verv i fiskerinæringa, var leiar av fleire organisasjonar og tiltak. Han var medlem av heradstyret i Haram, i fleire år var han ordførar. Han var vald som stortingsrepresentant for Venstre frå Romsdals amt i periodane 1913 - 1921, medlem av konstitusjonskomiteen.

Otterlei døydde på heimegarden i 1939.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Dominik Baldauf** (fødd 23. april 1992) er ein austerriksk langrennløpar.

Baldauf vart austerriksk juniormeister på sprint i 2009, og han kom på 5.-plass i *Alpencup* dette året. Ved European Youth Olympic Festival 2009 kom han på 18.-plass på sprinten.

Ved junior-VM 2010 kom han på 58.-plass på 10 km klassisk. Året etter kom han på 12.-plass på sprinten og 39.-plass på 10 km fri teknikk ved junior-VM 2011. I tillegg deltok han på det auøsterrikske laget som kom på 6.-plass på stafetten.

Han deltok igjen ved junior-VM 2012, der han kom på 41.-plass på skiathlon og 23.-plass på sprinten. Han fullførte ikkje 10 km klassisk. På stafetten kom Austerrike på 14.-plass.

I 2013 deltok han ved U23-VM på ski i Liberec, der han kom på 27.-plass på sprinten og 51.-plass på skiathlon. Ved U23-VM 2014 i Val di Fiemme kom han på 45.-plass på sprinten, 40.-plass på 15 km klassisk og 26.-plass på skiathlon.

Baldauf deltok ved Ski-VM 2015 i Falun, der han fekk 24. beste tid i prologen, men kom på 4.-plass i sin kvartfinale, og vart slått ut. Han enda dermed på 19.-plass på sprinten.

Under VM 2019 i Seefeld vart Baldauf pågripen, mistenkt for doping. Austerriksk politi stadfesta at Baldauf, lagkameraten Max Hauke og kasakhstanske Aleksej Poltoranin hadde erkjent bloddoping.

Kjelder
-------

1. ↑  FIS - *Men 1.4 km Sprint Classic* Finals[1], vitja 20. februar 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Dominik Baldauf» frå Wikipedia på bokmål, den 11. september 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Dominik Baldauf – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Dominik Baldauf» (på engelsk). olympedia.org. Henta 27. januar 2023.
**Adam Ludwig Lewenhaupt** (15. april 1659–12. februar 1719) var ein svensk general og greve.

Lewenhaupt mista foreldra sin då han var ni år, men voks opp hos Per Brahe d.y. Han vart utdanna ved Lunds universitet og i Uppsala. Han skulle eigenleg bli diplomat men gjekk i staden inn i det militære. Han tenestegjorde i utlandet i nokre år, før han vende tilbake til Sverige.

Då den store nordiske krigen braut ut, vart han sett til å leia eit nydanna infanteriregiment. Han var ein av dei få svenske kommandantane som hadde suksess mot dei russiske styrkane i det området, medan Karl XII førte krig i Polen og Sachsen. I 1704 vann han slaget ved Jakobstadt og året etter vann han slaget ved Gemauerthof og vart då utnemnd til guvernør i Riga.

I 1708 vart han beordra til å marsjere austover med ei forsyningskolonne for å støtte opp under invasjonen til Karl XII av Russland. Dette førte til at han leia dei svenske styrkane i slaget ved Lesnaja same år, der han vart slått og måtte forlate forsyningane. Året etter var han igjen ved hæren til kongen, og Lewenhaupt leia infanteriet under det katastrofale slaget ved Poltava og seinare stod han for kapitulasjonen ved Perevolotsjna nokre dagar etter. Han døydde i russisk krigsfangenskap i 1719, og Karl XII gjorde ingen forsøk på å få han frigjeve.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adam Ludwig Lewenhaupt» frå Wikipedia på bokmål, den 4. desember 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Adele av Champagne** (ca. 1140–4. juni 1206), også kjend som *Adèle, Adelaide* og *Alix*, var den tredje kona til kong Ludvig VII av Frankrike og mor til den einaste mannlege arvingen hans, den framtidige Filip II August. Ho var dotter av Theobald II av Champagne og Matilda av Kärnten.

Adele var aktiv i det politiske livet i landet, saman med brørne sine Henrik I av Champagne, Theobald V av Blois og Guillaume aux Blanches Mains, erkebiskop av Reims. Henrik og Theobald var gift med døtrene til Ludvig VII og den første kona hans, Eleanora av Aquitaine. 

Miniatyrmåleri som framstiller fødselen til Filip II.
Eleanora og brørne hennar følte at deira stilling var truga då arvingen av Artois, Isabella av Hainaut, blei gift med Adele sin son, Filip. Adele gjekk i allianse med Hugo III, hertug av Burgund, og greve Filip av Flandern, og prøvde sjølv å interessera Fredrik Barbarossa. Det braut ut krig i 1181, og forholda blei så dårlege at Filip prøvde å få skilsmisse frå Isabelle i 1184.

Sjølv om makta til Adele minska etter at Filip blei konge i 1180, fungerte ho som regent av kongedømet i 1190, då Filip blei med på det tredje krosstoget. Ho kom i skuggen igjen då han kom tilbake i 1192, men deltok i opprettinga av fleire kloster.

Adele døydde den 4. juni 1206, og blei gravlagd i klosterkyrkja i Pontigny nær Auxerre.

Barn
----

Adele hadde to barn med kong Ludvig VII av Frankrike:

* Dieudonné, den framtidige Filip II August av Frankrike (fødd 21. august 1165), den einaste mannlege arvingen til Ludvig VII
* Agnes av Frankrike (fødd 1171), gift med keisar Alexios II Komnenos av Austromarriket.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Adele av Champagne» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mars 2019.*

Litteratur
----------

* Gislebert av Mons: *Chronicon*
* Gobry, Ivan: *Louis VII Le Jeune*, Pygmalion 2002
* Gobry, Ivan: *Les Capétiens – 888-1328*, Tallandier 2001

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)

 |
|  |
| --- |
| Artikkelen inngår i serien om
**Domstolar i Noreg** |
| **Alminnelige domstoler** |
| Høgsterett
Lagmannsrett
Tingrett
Forliksråd |
| **Særdomstoler** |
| Riksrett
Arbeidsretten
Jordskifterett
Skjønnsretten

---

Domstoladministrasjonen |

Domstoladministrasjonen i Trondheim. 
Foto:
Cato Edvardsen (2009)
 

**Domstoladministrasjonen** er eit norsk uavhengig forvaltingsorgan med ansvar for administrativ støtte for alle dei alminnelege domstolane i landet, og for jordskiftedomstolane. 

Domstoladministrasjonen har reint administrative oppgåver, og har ikkje noko med domstolane si dømmande verksemd å gjere. Domstoladministrasjonen har sekretariatfunksjonar ved tilsetting av dommarar, men har elles ikkje innverknad på tilsettingane. Tilrådingar for utnemning av dommarar blir gjort av ei uavhengig nemnd, Innstillingsrådet for dommere, og sjølve utnemningane skjer hos Kongen i statsråd.

Domstoladministrasjonen har budsjettmynde, ansvar for kompetanse- og utviklingsarbeid og informasjonsverksemd både innanfor domstolane og eksternt.

Domstoladministrasjonen arbeider tverrfagleg, men er delt inn i følgjande åtte einingar:

* Organisasjon og personal-eininga
* Økonomi- og eiendomseininga
* Juridisk eining
* Eining for informasjon og samfunnskontakt
* Serviceeeininga
* IKT-eininga
* Jordskifteeininga
* Eining for kompetanse

Domstoladministrasjonen vart oppretta 1. november 2002, då oppgåvene vart overført frå Justisdepartementet. Hovudkontoret er i Trondheim. Direktør er Sven Marius Urke.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Domstoladministrasjonen.no
* Domstol.no

Kjelder
-------

1. ↑  Domstoladministrasjonen (2014). «Urke ny direktør i Domstoladministrasjonen». Henta 22.5.2019.
**Adam Kszczot** (fødd 2. september 1989) er ein polsk mellomdistanseløpar frå Opoczno. Han er trifaldig europameister på spesialdistansen 800 meter i tida 2014-18 og tok VM-sølv på same distansen både i 2015 og 2017, samt EM-bronse 2010. Frå innandørsmeisterskapane har han fått med seg to EM-gull, VM-sølv og VM-bronse.

Aktiv
-----

Kszczot vann 800 meter under U23-EM 2009 med tida 1.45,81. Same sesongen vart han polsk meister på 800 meter, og deltok i verdsmeisterskapen i Berlin, utan å nå finalen. I 2010 deltok han i innandørs-VM 2010 i Doha, der vart nummer tre med tida 1.46,69. Også ved EM i friidrett 2010 i Barcelona fem månader seinare kom han på bronseplassen på 800 m.

I mars 2011 sprang Kszczot inn til siger på 800 m ved innandørs-EM 2011 i Paris, med landsmannen Marcin Lewandowski på plassen bak. Ein ny triumf kunne han bokføre då han ved U23-EM i Ostrava i juli månad vann på tida 1.46,71. Vel ein månad seinare vart han nummer seks på 800 meter då VM 2011 vart avvikla i Doha. Mindre enn to veker etter VM sette han personleg rekord med 1.43,30 i italienske Rieti. Året etter vart han slått ut i semifinalane under Sommar-OL i London.

Kszczot forsvarte i 2013 EM-tittelen på 800 m innandørs, ein prestasjon ingen hadde gjort på 42 år. I 2014 var han suveren på 800 meter under europameisterskapen i Zürich, der Artur Kuciapski syrgde for polsk dobbeltsiger. I VM-finalen 2015 viste spurtsterke Kszczot sin fremste styrke då han passerte fleire løparar på oppløpssida og tok sølvet, bak verdsrekordhaldaren David Rudisha. Sommaren 2016 vann Kszczot 800 m ved friidretts-EM i Amsterdam, som i innandørs-EM 2011 kom landsmannen Lewandowski inn til sølvmedalje.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane (1.46,33 =nr 16)
* EM 2010 i Barcelona: Bronsemedalje – 1,47,22
* VM 2011 i Daegu: Nr 6 – 1,45,25
* OL 2012 i London: Utslått i semifinalane (1.45,34 =nr 12)
* VM 2013 i Moskva: Utslått i semifinalane (1.45,68 =nr 12)
* EM 2014 i Zürich: Gullmedalje – 1.44,15, framom Artur Kuciapski (1,44,89)
* VM 2015 i Beijing: Sølvmedalje – 1.46,08, bakom David Rudisha (1.45,84)
* EM 2016 i Amsterdam: Gullmedalje – 1.45,18, framom Marcin Lewandowski (1,45,54)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Utslått i semifinalane (1.44,70 =nr 9)
* VM 2017 i London: Sølvmedalje - 1.44,95, bakom Pierre-Ambroise Bosse (1.44,67)
* EM 2018 i Berlin: Gullmedalje – 1.44,59, framom Andreas Kramer (1.45,03)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Adam Ksczot» frå Wikipedia på tysk, den 12. juli 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «Adam Ksczot» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 85°20′S 166°30′E﻿

**Dominion Range** er ei brei fjellrekkje som er kring 48 km lang og dannar store framspring i samløpet mellom Beardmorebreen og Millbreen i Antarktis. Fjellkjeda er ein del av Dronning Maudfjella

Fjellkjeda vart oppdaga av Nimrodekspedisjonen (1907–09) og namngjeven av Shackleton etter Dominionen New Zealand, som støtta ekspedisjonen økonomisk.

Det høgaste fjellet i rekkja er Mount Mills på 2955 moh.

Geologi
-------

### Mount Mills

Mount Mills er det høgaste fjellet i rekkja på 2955 meter over havet og utgjer den nordlegaste skrenten ovanom Beardmorebreen 13 km nord for Mount Saunders. Fjellet vart oppdaga av Nimrodekspedisjonen (1907–09) under Shackleton, og kalla opp etter James Mills, som betalte for tauinga av ekspedisjonensskipet «Nimrod» til Antarktis i 1908.

### Mount Nimrod

Mount Nimrod er eit fjell på 2835 meter over havet som ligg 6 km søraust for Mount Saunders. Det vart oppdaga av Nimrodekspedisjonen og kalla opp etter ekspedisjonsskipet «Nimrod».

### Mount Saunders

Mount Saunders er eit fjell på 2895 meter over havet som utgjer vestskrenten av Dominion Range, 7,2 km nordvest for Mount Nimrod. Det vart oppdaga av Nimrodekspedisjonen (1907–09) og kalla opp etter Edward Saunders, sekretæren til Ernest Shackleton, som assisterte i førebuinga av ekspedisjonen.

### Safety Spur

Safety Spur er eit lite fjellframspring i Dominion Range, som strekkjer seg søraust frå eit breitt isolert fjell mellom munningen av Vandamentbreen og vestsida av Millbreen. Det fekk dette namnet av New Zealand Geological Survey Antarctic Expedition (NZGSAE) (1961–62) det var her dei kom fram etter å ha kryssa Millbreen i november 1961.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dominion Range» frå Wikipedia på engelsk, den 24. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Dominion Range». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. februar 2013.
2. ↑  «Mount Mills». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. februar 2013.
3. ↑  «Mount Nimrod». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. februar 2013.
4. ↑  «Mount Saunders». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. februar 2013.
5. ↑  «Safety Spur». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. februar 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Kabylsk** er eit berbarspråk (kabylsk *taqbaylit*, uttala [θɑqβɛiˈliθ]) snakka av kabylfolket. Det er over 6 000 000 talarar i heile verda, ein majoritet av dei, 4,5 millionar, bur i Algerie.

Grammatikk
----------

### Morfologi

Som i andre afroasiatiske språk er ordbøyinga sentrert rundt konsonantstrengar, såkalla *røter*, t.d. *rg* «å drøyme». Desse dannar eit XCXCX-templat, som det er mogleg å setje inn vokalar for, for å få ulike ordformer.

Vokalisering a-u:  argu  (imperfektiv)   

Vokalisering u-a:  urga  (perfektiv) 

Kabylisk har ulike modus, kausativ, passiv, resiprokal, faktiv + resiprokal. Desse blir danna med å prefiksere konsonantar til CC-templatet.

I arabisk er det ein tendens til tre-konsonant-røter, men i kabylisk er tendensen å ha to.

Kabylisk har også affiksering. Konsonantinitiale substantiv dannar plural med suffiks, som sg. *lbiru*, pl. *lbiruwat*,

Språkhistorie
-------------

### Ytre språkhistorie

Kabylsk har ei relativt kort historie, det var (med nokre unntak) nesten ikkje skrive før på 1900-talet, likevel har det i seinare tid har ein liten men aukande litteratur vokse fram. Den originalt munnlege poesien til Si Mohand og Ait Menguellet er spesielt verdt å nemne her.

Døme:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Ord | Omsetting | Uttale: |
| jord | akal | ækjel |
| himmel | igenni | iguenni |
| vatn | aman | æmen |
| eld | times | thimess |
| menneskje | amdan | amdhan |
| mann | argaz | ærges |
| kvinne | tamettut | thæmttoth |
| eta | ečč | etsh |
| drikka | sew | soww |
| stor | meqqar | mekkor |
| liten | mezzi | beztouh. amezzjan, akkrour |
| natt | idh | idh |
| dag | ass | æss |

### Indre språkhistorie

...

Bakgrunnsstoff
--------------

* La page Berbère / Kabyle Arkivert 2006-05-04 ved Wayback Machine.
* Portail de la Kabylie
* Kabyle.com

Litteratur
----------

* Loikkanen, Sinikka 1998: Vocabulaire du roman kabyle (1981-1995) une étude quantitative. *Études et documents berbères*, no. 15/16, p. 185-196, online loikkanen98.pdf

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Anatolij Ivanovitsj Sjeljukhin** (6. april 1930–21. oktober 1995) var ein langrennar frå Kostroma i Russland som representerte Sovjetunionen. Han vann bronsemedaljen på 30 km under Ski-VM 1958 i Lahti og fekk ein stafett-bronse under Vinter-OL 1960.

Aktiv
-----

Sjeljukin kom på fjerdeplass på 30 km under dei olympiske vinterleikane 1956 i Cortina d'Ampezzo, eitt sekund bak landsmannen Pavel Koltsjin som tok bronsen. På femmila i Cortina enda Sjeljukin på femteplassen.

Under verdsmeisterskapen 1958 i Lahti deltok Sjeljukihn i alle fire langrennstevlingane. Han tok bronsemedaljen på 15 km, slått av finske Veikko Hakulinen og landsmannen Koltsjin. Sidan fekk han ein sølvmedalje i 4 x 10 km stafett, saman med Fjodor Terentjev, Nikolaj Anikin og ankermann Koltsjin enda Sovjet sitt mannskap 29 sekundar bakom gullvinnar Sverige.

Sjeljukhin vann så ein olympisk bronsemedalje under Vinter-OL 1960 i Squaw Valley. Han gjekk startetappen for det sovjetiske stafettlaget som kom på tredjeplass på 4 x 10 km bak Finland og Noreg, dei andre på laget var Gennadij Vaganov, Aleksej Kuznetsov og Nikolaj Anikin.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Einskilskopp frå Valle i Setesdal, datert 1777, høgd 7,5 cm. {{Foto: Anne-Lise Reinsfelt, Norsk Folkemuseum, NF.1911,0673}}
Einskilsbolle frå Fyresdal i Telemark, datert 1705 (?). Høgd 8 cm. Foto: Anne-Lise Reinsfelt, Norsk Folkemuseum NF.1897-1038

**Einskilskopp** eller **einskilsbolle** er eit lite drikkekar av tre tradisjonelt brukt på den norske landsbygda. Slike kar rommar gjerne mellom 0,2 og 0,5 liter. 
Einskilskoppen er skore av eit stykke og forma som ein liten bolle med ein eller to hankar i sida. Tilsvarande kar utan hank blei gjerne kalla einskilbolle (jf. ølbolle).
Hovudsakleg blei denne typen kopp brukt til å drikka øl, men det finst også opplysingar om at ein kunne bruka han til å drikka mjølk av. 

Med einskilskoppar var det meininga at ein person skulle drikka heile innhaldet, medan ølbollar kunne bli sende rundt mellom fleire. I Setesdal var det skikk å drikka einskjeld når gravferdsfolket kom til gards: «Ølet hadde dei i store ølskåler som sto på bordet med einskilsskåler ved sida. Dei skiftaest til og drakk av desse.»

M.B. Landstad skildra skikken med å drikka einskjeld i Telemark: 

*Naar maden er taget av bordet, bæres der frem ølboller af indtil en skjæppes rum, hvoraf 2 eller 3 sættes på det langs stuen løbende bord. Gjæsterne sætter sig da omkring dette, især de gamle, medens ungdommen danser, kvinderne ved den nederste og mænderne ved den øverste ende. I enhver av de store med inskripsjoner og brogede farver malede ølboller svømmer en and, der er uthulet og dannet til en slags øsekopp. Skjænkesvenden øser nå opp det sterke skummende øl i smaa skaaler, af størrelse med en kontorkopp, «einskjelskoppar»; disse skal enhver drikke ud. Dette kaldes at drikke «einskjels» (en for en) og nu går det løs med drikkestev.*
På ein ølbolle datert 1779 frå Rauland i Telemark er skikken omtalt slik:

Ud af min gule kop,
en bonde før har drukket,
og med en enskiels kop
sin Tonges Bran(d) udslukket.
Et veldigt rus han fik,
saa knapt (han) kunde staa,
men som det gick med ham,
saa kand det flere gaa.

Kjelder
-------

1. ↑  Middtun (1921) s. 237.
2. ↑  Visted og Stigum (1951) bd. 2, s. 115.
3. ↑  Visted og Stigum (1951), bd. 2, s. 120.

* *Denne artikkelen bygger på «Einskilskopp» frå Wikipedia på bokmål, den 15. september 2018.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

Litteratur
* Gjærder, Per (1975): *Norsk drikkekar av tre*. Bergen – Oslo – Tromsø
* Midttun, Gisle (1921): Liv og levemåte. (I Norsk Bygder Setesdalen, Kristiania, s. 212-250)
* Visted, Kristoffer og Stigum, Hilmar, 1951: Vår gamle bondekultur. Oslo.
* Nomenklatur for drikkestell Østby, Jon Birger (1983): *Nomenklatur for drikkestell*, med tegninger av Torill Sand. Oslo

Bakgrunnsstoff
--------------

* Einskilskopper og einskilsboller i DigitaltMuseum