recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Arkeologisk funnstad frå Thule-kulturen.
Utbreiing av dagens inuittspråk i Nord-Amerika.
**Thulekulturen** er eit arkeologisk omgrep for det arktiske Thule-folket som ein kallar forfedrane til alle moderne inuittar i Canada, Alaska og på Grønland. 

Namnet «Thule »kjem frå staden Thule (flytta og omdøypt til Qaanaaq i 1953) i nordvestlege Grønland, der ein fann dei første arkeologiske spora frå dette folket. Sambandet mellom Thule-folket og inuittane er biologisk, kulturell og språkleg.

Thule-folket kom over Beringsundet til Alaska ein gang i tida 500 e.Kr. og til Nunavut i Canada ein gong rundt 1000 e.Kr. Ei gruppe flytta seg austover til Grønland i løpet av 1200-talet. Thule-folket spreidde seg over heile det arktiske Nord-Amerika, og fram til moderne tid har kulturen deira vore oppsiktsvekkande einsarta med eit tradisjonelt levesett basert på fisk og pattedyr i havet og på land for mat, varme, lys, klede, reiskap og ly. Thule-folket erstatta Dorset-kulturen i løpet av 1400-tallet.

Kjenneteikn og leivningar
-------------------------

Vinterbustadane til Thule-folk hadde stort sett eitt til fire hus med rundt ti menneske i kvart hus. Nokre større busetjingar kan ha hatt fleire enn eit dusin hus, men det var neppe meir enn rundt femti innbyggjarar der til same tid. Husa blei bygde av kvalbein frå sommarjakta, men dei laga også andre typar bustader, mellom anna telt. 

Nokre Thule-folk vandra sørover i den såkalla «andre ekspansjonen» eller «andre fasen» til kulturen. I løpet av 1200-talet eller 1300-talet hadde Thule-kulturen strekt seg utover eit område som tilsvarar det området i nordamerikansk Arktis som dagens inuittar har.

Det finst ein del spor som støttar trua på at Thulefolket, og i mindre grad òg Dorsetkulturen, hadde sporadisk kontakt med den norrøne folkesetnaden på Grønland. I løpet av 1000-talet reiste dei norrøne grønlendarane til Nord-Grønland for å driva jakt og fiske, og av og til òg til kysten av Labrador i Canada for å henta trevirke. Større kontakt og kulturutveksling med europearar byrja først på 1700-talet, og saman med dei allereie øydeleggande effektane av Den vesle istida mellom 1650 og 1850, braut Thule-samfunna saman og folket blei deretter kjent som eskimoar og seinare som inuittar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thulekulturen» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2022.*
Oreganoblad (bergmynte).
Tørka oregano.
**Oregano** er handelsnamnet på krydder av ulike underartar og kultivarar av bergmynte i slekta *Origanum* i leppeblomfamilien. Oregano er det engelske namnet på bergmynte.

Dei er alle aromatiske urter, og mange blir brukt som smakstilsetning i matrettar. Det krydderet som i Noreg og Sverige blir seld som oregano er ofte ei blanding av tørka blad frå underarten *gresk oregano* og sorten *Compactum*.

Det er òg andre artar i slekta *Origanum* som blir nytta som krydder, mellom desse merian *(Origanum majorana)*, men dei blir ikkje rekna som oregano-krydder.

Etymologi
---------

Oregano er den anglifiserte forma av det italienske ordet *origano*, eller mogleg frå mellomalder-latin *organum*. Det siste er nytta i minst eitt gammalengelsk skrift. Begge kjem frå klassisk latin *origanum*, som truleg refererer til merian (*Origanum majorana*), og var sjølv ei avleiing frå det greske ὀρίγανον (*origanon*), som viste til ei plante med sterk lukt og smak. Etymologien av det greske ordet er ofte oppgitt som *oros* ὄρος 'fjell' + verbet *ganousthai* γανοῦσθαι 'glede seg over', men *Oxford English Dictionary* gjer merksam på at det mest truleg er eit lånord frå eit ukjent nordafrikansk språk.

Referansar
----------

1. ↑  ὀρίγανον, Henry George Liddell, Robert Scott, *A Greek-English Lexicon*, on Perseus
2. ↑  origanum Arkivert 2012-04-18 ved Wayback Machine. on Oxford Dictionaries
3. ↑  *Oxford English Dictionary Online*. Draft revision for "oregano", June 2008; draft revision for "origanum", March 2009; draft revision for "organum", June 2008
*Artikkel har fleire tydingar*

**Artikkel** (tidlegare òg referert til som **kjenneord**) er ei undergruppe av ordklassen determinativ. I norsk blir *ein, ei* og *eit* rekna som artiklar. Artiklane blir brukt til å introdusere nye referentar i samtalen, som i eventyrinnleiinga «det var *ein* gong *ein* mann…». I andre språk enn norsk blir dei vidare brukt til å visa til same referenten seinare, som engelsk «*the* man» eller fransk «*la* fois».

Artiklar i ulike språk
----------------------

Artikkelbruk i europeiske språk.██ artiklar og binding som morfologisk kategori ██ binding som morfologisk kategori, men ikkje artiklar ██ binding som morfologisk kategori, suffiks for både bunden og ubunden form ██ binding som morfologisk kategori, suffiks berre for bunden form ██ ikkje artiklar
I norsk kan artiklar ikkje bli brukt framfor substantiv i bunden form (*\*ein båten* er ugrammatisk). I andre språk er det sanverkad mellom artiklar og binding i større og mindre grad, jf. kart.

Ein finn særleg artiklar i nokre indoeuropeiske språk som engelsk, fransk, tysk og skandinaviske språk, og semittiske språk som arabisk og hebraisk. Språkforskarar reknar med at protoindoeuropeisk ikkje hadde artiklar, ettersom verken latin, persisk, sanskrit eller moderne hindi eller slaviske språk har det. 

Artiklar frå dei mest talte språka i verda| Språk | Bunden artikkel | Ubunden artikkel |
| --- | --- | --- |
| arabisk | *al-* | (ingen) |
| engelsk | *the* | *a*, *an* |
| tysk | *der*, *die*, *das* | *ein*, *eine* |
| spansk | *el*, *la*, *los*, *las* | *un*, *una* |
| portugisisk | *o*, *a*, *os*, *as* | *um*, *uma* |
| fransk | *le*, *la*, *les* | *un*, *une*  partitiv *du*, *de la*, *des* |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Article (grammar)» frå Wikipedia på engelsk, og «Artikkel (grammatikk)» frå Wikipedia på bokmål den 19. januar 2010.*

Fotnotar

1. ↑  Dag Gundersen (1997). «Ny grammatikk». *Språknytt* (3).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Nonnenwert ligg i elva Rhinen
**Nonnenwerth** er ei øy nær Bad Honnef i Rhinen i Tyskland. Ho er administrativt del av Remagen i Rheinland-Pfalz.

Klosteret
---------

Øya er hovudsakleg kjend for benediktinarnonnklosteret, og seinare fransiskanarklosteret, som låg her. 

### Første grunnlegging

I 1126 vart det grunnlagd eit nonnekloster med benediktinarar her av erkebiskopen av Köln, Fredrik I, og abbed Kuno av Siegburg. I 1465 vart det med i reformrørsla Bursfeldekongregasjonen, men vart nesten heilt øydelagd i 1477 under kampar mot Burgund. Det vart òg hardt råka av svenske troppar i 1632 under trettiårskrigen.

I 1773 vart klosteret øydelagd av brann og bygd opp att i barokkstil. I 1802 vart nonneklosteret lagt ned som del av sekulariseringa av kyrkjelege eigedomar. I 1821 vart eigedomen seld på auksjon og nytta som eit gjestgivari. Dette vart vitja av Franz Liszt, som komponerte stykket «Die Zelle in Nonnenwerth» om det. 

### Andre grunnlegging

I 1854 vart bygningane kjøpt av fransiskanarar, som starta eit nytt kloster her. Under den første verdskrigen byrja nonnene å undervise jenter, og ein skule vart snart oppretta. Denne er framleis aktiv.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Nonnenwerth frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 50°38′N 7°13′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Sameige** ligg føre når to eller fleire personar eig ein ting saman. Sameige kan oppstå på mange ulike måtar, t.d. ved at to eller fleire kjøper eller arvar ein ting saman.

Ein skil mellom fritt sameige (der sameigarane sjølve har vald å eige ein sameigepart) og bunde sameige (der sameiga t.d. har oppstått ved arv). 
Ein skil òg mellom personalsameige (sameige mellom personar) og realsameige (der sameigeparten er knytt til ein fast eigedom, t.d. eit gardsbruk sin eigarpart i felles utmark).

Lov om sameige av 18.06.65 regulerer rettshøvet mellom sameigarane, m.a. kor mykje kvar av dei kan bruke tingen, kva dei kan nytte den til, utgiftsdeling, rett til utløysing av sameigepart og rett til oppløysing av sameiga.

Eit seksjonssameige er ei særform for sameige og er regulert av ei særlov; Lov om eierseksjoner av 23.05.97. I eit seksjonssameige har kvar av sameigarane eksklusiv bruksrett til ein fysisk del av eigedomen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lov om sameige
* Lov om eierseksjoner
Ein **sameby** er ei juridisk eining innanfor samisk reindrift i Sverige. Samebyane tilsvarer på mange måtar dei norske reinbeitedistrikta, med nokre vesentlege skilnader. Samebyane byggjer på, men er ikkje alltid samanfallande med den tradisjonelle sidainndelinga i det samiske samfunnet.

Retten til reindrift er i Sverige knytt til samisk herkomst og medlemskap i ein sameby (i tillegg er det visse unntak for reindift i Tornedalen. Om lag 10 % av alle svenske samar er medlem av ein sameby. Til skilnad frå dei norske reinbeitedistrikta forvaltar mange av samebyane òg retten til jakt og fiske innanfor grensene sine, og har òg rett til ved, bygningsmateriale og duodjimateriale til eige bruk.

Samebyane er heimla i den svenske *Rennäringslagen* frå 1971, og i eldre lovar attende til den første *renbeteslagen* i 1886. Det er i alt 51 samebyar i Sverige. Dei er delte inn i 33 fjellsamebyar, 10 skogsamebyar og 8 konsesjonssamebyar i Tornedalen. I 2010 var 4 686 reineigarar medlemmar av samebyane.

Sjå òg
------

* Liste over samebyar i Sverige

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sameby» frå Wikipedia på bokmål, den 19. oktober 2019.*

Referansar
----------

1. ↑  For norske lesarar er det nyttig å vita at *by* på svensk betyr 'bygd' eller 'landsby', ikkje ein urban «by», som på svensk heiter *stad*.
2. 1 2  Samebyerna organiserar renskötseln hos samer.se
3. ↑  Rennäringslag hos riksdagen.se
4. ↑  Karta över samebyarna i Sverige hos samer.se
**Sørøysund kommune** er ein tidlegare kommune i Finnmark, som no er ein del av Hammerfest kommune. Hammerfest by og landdistrikt blei i 1852 delt opp i Hammerfest by og Hammerfest landdistrikt. 1. juli 1869 blei Hammerfest landdistrikt delt opp i Sørøysund og Kvalsund kommunar. 1. januar 1992 blei Sørøysund kommune slått saman med Hammerfest kommune. Sørøysund kommune omslutta Hammerfest fullstendig, og kommuneadministrasjonen låg i Hammerfest.

### Folketalsutvikling

**Folketalsutvikling for tidlegare Sørøysund kommune frå 1920 til 1991:**

| 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1961 | 1.1.1971 | 1.1.1981 | 1.1.1991 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1679*a* | 1955*a* | 2061*a* | 2075*a* | 2231*a* | 2230 | 2211 | 2341 |
|

*a* *Dette talet omfattar eit område som vart overført frå Sørøysund til Hammerfest kommune i 1963. Dette området hadde då 33 innbyggjarar.*

Kjelder
-------

1. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
2. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
3. 1 2 3 4 5  Folkemengd i Sørøysund 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
**Karl av Frankrike, hertug av Berry** (*Charles de France, Duc de Berry*) (31. juli 1686–5. mai 1714) var ein soneson av Ludvig XIV av Frankrike. Han var son av Ludvig, le Grand Dauphin og Victoria av Bayern.

Sjølv om han var barnebarn av Ludvig XIV, var han rangert som *fil si de France* («son av Frankrike»), i staden for *petit-fil si de France* («soneson av Frankrike»), sidan han var sonen til tronarvingen. Han var òg arving til trona av Spania i sju år (1700-1707).

Han vart gift med Marie Louise Élisabeth av Orléans 6. juli 1710. Ho var slektningen hans, dotter av Filip II av Orléans og Françoise-Marie de Bourbon. Ekteskapet vart ikkje særleg lukkeleg, og dei fekk berre born som døydde tidleg.

Han døydde etter at han pådrog seg indre skader ein gong han var på jakt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karl, hertug av Berry» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mai 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* BNE

 |
|  |
| --- |
| **Søtpotet** |
| SøtpotetSøtpotet |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** Datamangel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Solanales |
| **Familie:** | Convolvulaceae |
| **Stamme:** | Ipomoeeae |
| **Slekt:** | *Ipomoea* |
| **Art:** | **Søtpotet** *I. batatas* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Ipomoea batatas***Lam. 1793 |

Rotknollar av søtpotet
**Søtpotet** (*Ipomoea batatas*) er ei fleirårig, krypande urt som høyrer til vindelfamilien. Ho liknar på potet, men er ikkje av same familie, derimot av same orden; Solanales. Rotkonollane har ei avlang form og er ofte større enn potetknollane, med raudrosa eller kvitt skal og kvitt eller gult fruktkjøt. Søtpoteta har ein søtleg smak og er rik på mellom anna A-, C- og E-vitaminar. Søtpoteta vert tillaga på same måten som poteta.

Søtpoteta har truleg sitt opphav i Sør-Amerika, der ho har vorte odla fram gjennom kanskje 5 000 år. I Polynesia er det opplysningar om at søtpoteta har vore dyrka der allereie kringom 1250. Planta vart introdusert i Kina i 1694. I dag vert søtpoteter dyrka i land med tropisk og varmt temperert klima, dersom tilgangen på vatn er tilstrekkeleg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sötpotatis» frå Wikipedia på svensk, den 26. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Søtpotet**

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Ipomoea batatas** 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
Ein trykkmålar med einingane PSI (raudskala) og kPa (svart skala)
**Trykk i pund per kvadrattomme** (symbol: lbf/in2) er ei trykkeining basert på avoirdupois-einingar (engelsk målesystem). Eininga vert stort sett berre brukt med den engelske forkortinga av namnet, **psi**, som står for «Pound-force per square inch». Måleininga vert stort sett brukt som mål for trykket i dekk eller i dykkarflasker. 

1 lbf/in² = 6,89475729 Pa. 


**Trykkeiningar**|   | Pascal(Pa) | Bar(bar) | Teknisk atmosfære(at) | Atmosfære(atm) | Torr(mmHg) | Trykk i pund per kvadrattomme(psi) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 Pa | ≡ 1 N/m² | 10−5 | 10,197×10−6 | 9,8692×10−6 | 7,5006×10−3 | 145,04×10−6 |
| 1 bar | 100 000 | ≡ 106 dyn/cm² | 1,0197 | 0,98692 | 750,06 | 14,504 |
| 1 at | 98 066,5 | 0,980665 | ≡ 1 kgp/cm² | 0,96784 | 735,56 | 14,223 |
| 1 atm | 101 325 | 1.01325 | 1.0332 | ≡ 1 atm | 760 | 14.696 |
| 1 torr | 133.322 | 1.3332×10−3 | 1.3595×10−3 | 1.3158×10−3 | ≡ 1 mmHg | 19.337×10−3 |
| 1 psi | 6 894.76 | 68.948×10−3 | 70.307×10−3 | 68.046×10−3 | 51.715 | ≡ 1 lbf/in² |

**Døme:** 1 Pa = 1 N/m²  = 10−5 bar  = 10,197×10−6 ved  = 9,8692×10−6 atm osv.  

**Merk:** mmHg er ei forkorting for millimeter kvikksølv, og kalla torr.
**Sametingsbygningen** huser den folkevalde forsamlinga og administrasjonen for Sametinget i Noreg. Bygningen stod ferdig i 2000 og vart offisielt innvia 2. november 2000 av Kong Harald V. 

Spesialbiblioteket i Sametingsbygningen.
Hovudansvarleg for den heilskaplege utforminga og innreiinga var sivilarkitektane Stein Halvorsen og Christian Sundby frå Oslo. Bygningen er 5 300 kvadratmeter, og forma som ein halvsirkel i to etasjar. Bygningen inneheld Samisk spesialbibliotek, resepsjon, møterom og kontor, samt plenumssalen til Sametinget.

Utsmykking
----------

Under samemøtet i Trondheim i 1917 måla Astri Aasen 10 bilete; bileta har sidan 1997 hengd i Sametingsbygningen.
Den kunstnariske utsmykkinga i plenumssalen er Hilde Skancke Pedersens storslåtte veggmåleri i emalje og bladgull på sink. Det storslåtte veggmåleriet «Luottat – Spor» av kunstnaren Hilde Skancke Pedersen finst i og utanfor Sametingets plenumssal. Det er sinkplater på betong bak talarstol/podium i plenumsalen (utført i emalje og bladgull på sink) og langs veggane utanfor plenumsalen (foajéen) og i underetasjen utanfor auditoriet, etsa på metallplater. Temaet er basert på arkeologiske spor frå samiske bu- og gravplassar i form av hustufter/sirklar og labyrintar. 

Utsmykkinga «Den som...» av kunstnaren Kristin Ytreberg finst på alle veggane i vandrehallen. To element er tatt i bruk: tinnbroderi inspirert av samisk ornamentikk og ordspråk og visdomsord frå J. Quigstads samlingar.

I Sametingets bibliotek står utstilt Kåre Kivijärvis «Fra de store banker» (1959/1961), samt «Kvinne (portrett) i Nesseby» (1972). Fotografia er kopiar (2004) av original foto 1/9 (d.v.s. den første av ni fotografi av same motiv). Fotografia vart innkjøpt av Utsmykkingsfondet for offentlege bygg i samband med utsmykkinga av Sametingsbygningen i 2000. Dei opphavlege bileta vart skada av sollys, og kopiane av fotografia vart hengt opp våren 2004 i biblioteket.

Prisar
------

Sametingsbygningen om vinteren.
Sametingsbygningen vart i 2002 tildelt Nordnorsk arkitekturpris. 2003 vart det tildelt Fiabci Norways Eiendomspris i kategorien offentlege bygg. Sametingsbygningen vart tildelt Statens Byggeskikkpris 2001.

Historie
--------

Sametingsrepresentant Ragnhild Lydia Nystad foreslo i 1993 å bygge ein eigen bygning i Karasjok for Sametinget. Byggearbeidet starta i august 1998 og i juni 1999 la stortingspresident Kirsti Kolle Grøndahl ned grunnsteinen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sametingsbygningen» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sametinget om Sametingsbygningen[*daud lenkje*]
* Nordnorsk arkitekturguide om Sametingsbygningen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Sergej Petrovitsj Kljugin** (fødd 24. mars 1974) er ein russisk tidlegare høgdehoppar frå Kinesjima. Han vart olympisk meister i øvinga i 2000.

### Aktiv

Kljugin forbetra sin personlege rekord til 2,30 meter i 1997-sesongen. Ved verdsmeisterskapen 1997 i Aten vart han nummer 11 med 2,29 m. Året etter, 12. august 1998, gjorde han sitt livs høgste hopp under stemnet Weltklasse Zürich der han tok seg over 2,36 m. Seinare i 1998-sesongen vann han bronsemedaljen i europameisterskapen i Budapest. Med 2,32 meter i sluttprotokollen vart han einast overgått av Artur Partyka frå Polen og briten Dalton Grant.

Kljugins store stund kom under OL 2000 i Sydney. Her vann han OL-gullet i høgdehopp. Sigershoppet målte 2,35 m, ein centimeter under hans personlege rekord. 

Kljugin vart russisk meister i høgdehopp både i 2000 og 2001. Han enda på fjerdeplassen i høgdetevlinga under VM i friidrett 2001 i Edmonton.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1997 i Aten: Nr 11 – 2,29 m
* EM 1998 i Budapest: Bronsemedalje – 2,32 m, framom Martin Buß (2,32 m)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (2,20 m)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje 2,35 m, framom Javier Sotomayor (2,32 m)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 4 – 2,30 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sergei Petrowitsch Kljugin» frå Wikipedia på tysk, den 16. april 2015.*
**Paasselkä** (tidlegare *Paasivesi*) er ein oval innsjø i eit nedslagskrater i Södra Savolax i Finland. Innsjøen, som er ein del av Orivesi, som igjen er ein del av den store innsjøen Saimaa, har ingen øyar, noko som er uvanleg for innsjøar i området. Paasselkä er òg uvanleg djup, 75 meter på det djupaste. 

Alderen på det mykje eroderte og 10 km breie nedslagskrateret er ukjend, men det må ha skjedd for mindre enn 1,885 milliardar år sida, sidan grunnfjellet vart danna på denne tida. På grunn av den uvanlege forma og dei magnetiske anomaliane ein har målt i området, mistenkte ein lenge at Paasselkä var blitt danna på grunn av eit nedslag, og dette vart stadfesta ved hjelp av boreprøvar i 1999. Dermed vart krateret det niande kjende krateret i Finland. I motsetnad til andre finske krater ser det ikkje ut til å ha vorte gravlagd under lag med sediment.

Lysfenomen
----------

Päässelän pirut, eller Paasselkä-djevlane, er eit lysfenomen ein hevdar stundom oppstår ved innsjøen og i myr- og skogområdet like i nærleiken. Ein har skildra lyset som ei kule som flyttar seg med forskjellig fart, eller står heilt i ro, og stundom er det fleire kuler. Fenomenet har vore kjend i lang tid, og er ein del av dei lokale segnene, som har gjeve det namnet «djevlar». Dei lokale innbyggjarane trudde dei lysande kulene var skapt av onde vesen. Dei magnetiske anomaliane i samband med nedslagskrateret kan kanskje vere noko av årsaka til fenomenet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Database over nedslagskrater
* Strukturen til krateret i Paasselkä Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Paasselkä frå Engelsk Wikipedia .*
Oversyn over tilhøva mellom kompleksitetsklassene
I matematikk og informatikk er **PSPACE** ei kompleksitetsklasse. Ho kan definerast som mengda av alle problem som kan løysast av ei turingmaskin med ei polynomiell mengde plass.

Relasjonar til andre kompleksitetsklasser
-----------------------------------------

Følgjande relasjonar er kjende mellom PSPACE og andre kompleksitetsklasser. Merk at ⊊ ikkje er det same som ⊈. ⊊ er ekte-delmengde relasjonen. ⊆ er delmengderelasjonen.

{\displaystyle {\begin{array}{l}{\mathsf {NL\subseteq P\subseteq NP\subseteq PH\subseteq PSPACE}}\\{\mathsf {PSPACE\subseteq EXPTIME\subseteq EXPSPACE}}\\{\mathsf {NL\subsetneq PSPACE\subsetneq EXPSPACE}}\\{\mathsf {P\subsetneq EXPTIME}}\end{array}}}

Innehalde i PSPACE har ein òg PSPACE-komplette problem som er dei hardaste problema i PSPACE. Dei er definerte som ved andre kompleksitetsklasser.

Eigenskapar
-----------

PSPACE er lukka under operasjonane union, komplement og kleenestjerne.

Ein annan interessant eigenskap er at komplementet av PSPACE er lik PSPACE sjølv. Med andre ord er co-PSPACE = PSPACE.

Litteratur
----------

* Sipser, Michael (1997). Introduction to the Theory of Computation. PWS Publishing. ISBN 0-534-94728-X.  Section 8.2–8.3 (The Class PSPACE, PSPACE-completeness), ss. 281–294.
Koordinatar: 32°46′57.95″N 35°38′22.73″E﻿

**Ein Gev** (hebraisk עֵין גֵּב) er ein kibbutz på austbreidda av Genesaretsjøen nord i Israel. Han høyrer til Emek HaYarden regionale kommune. I 2002 var folketalet i Ein Gev var 521.

Kibbutzen ligg nær ruinane av den gresk-romerske busetnaden Hippos.

Historie
--------

Kai i Ein Gev kring 1947.
Kibbutzen Ein Gev vart grunnlagd 6. juli 1937 under arabararopprøret i Palestina i 1936–1939 som ei tårn og palisade-busetjing, slik mange kibbutzar oppstod i denne tida, og han vart raskt eit levedyktig samfunn. Dei første nybyggjarane var emigrantar frå Tsjekkoslovakia, Tyskland, Austerrike og Baltikum. Dei brukte intensive oppdyrkingsmetodar og utvikla bananplantasjar. Dei fiska òg i Genesaretsjøen. I 1947 hadde Ein Gev hadde eit folketal på 450.

Ein Gev låg like ved grensa til Syria og vart bomba under slaget i Kinarotdalen og i andre kampar under den arabisk-israelske krigen i 1948. Desse farane forsvann då Israel okkuperte Golanhøgdene i nærleiken under seksdagarskrigen i 1967.

Økonomi
-------

Kibbutzen driv eit feriesenter og ein fiskerestaurant. Innan jordbruk vert det dyrka bananar og drive meieridrift og strutseavl. Kibbutzen bygde ein konserthall med 2 500 seter for å huse den årlege Ein Gev musikkfestivalen.

Teddy Kollek (andre frå høgre), med pionerane frå Ein Gev (1934–39)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ein Gev» frå Wikipedia på engelsk, den 22. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Ein Gev
2. 1 2  Jewish National Fund (1949). *Jewish Villages in Israel*. Jerusalem: Hamadpis Liphshitz Press. s. 34–35.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (he) (en)

| * v
* d
* e
Emek HaYarden regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Afikim**·** Alumot**·** Ashdot Ya'akov Ihud**·** Ashdot Ya'akov Meuhad**·** Beit Zera**·** Degania Alef**·** Degania Bet**·** Ein Gev**·** Ginosar**·** Hukok**·** Kvutzat Kinneret**·** Ma'agan**·** Masada**·** Ravid**·** Sha'ar HaGolan**·** Tel Katzir |
| Moshavar | Almagor**·** HaOn |
| Andre landsbyar | Kinneret**·** Poria Illit**·** Poria - Kfar Avoda**·** Poria - Neve Oved |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
*For måleeininga med forkortinga Pa, sjå Pascal.* 
*For grunnstoffet med forkortinga Pa, sjå, sjå protactinium.* 
Heilag stein ved paen Ruapekapeka.
Ein **pa** eller **pā** (uttala pah) var ein maorilandsby eller ei grend som var forskansa og bygd for forsvar. Dei vart sett på som sosiale senter for sin stamme og sosiopolitiske senter for alle iwiar. I eit maorisamfunn stod ein stor pa for mana til ein høvding eller rangatira. Nesten alle pa var bygde på trygge og grøderike område. Sjølv om dei var bygde for forsvar, gjorde dei i fremste rekkje teneste som bustadar.

Ein avgrensande faktor til desse maoriskansene var at mannskapa måtte forlata dei ofte for å dyrka jord, hausta avlingar eller sanka mat i naturen. Såleis kunne dei gjerne vera fråflytta i fire til seks månadar i året.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pa**

* Potts, Kirsty N. (2014). *Murihiku Pa: An Investigation of Pa Sites in the Southern Areas of New Zealand* (PDF) (Master of Arts). University of Otago.
* Prickett, Nigel (2016), *Fortifications of the New Zealand Wars* (PDF), Wellington: New Zealand Department of Conservation
**Sergej Leonidovitsj Rozjkov** (fødd 1. april 1972 i Murmansk i Russland) er ein russisk skiskyttar.

Rozjkov har deltatt i verdscupen i skiskyting sidan 1995. Allereie i første sesongen vann han sitt første renn, 20 km i Pokljuka. Seinare har han vunne tre individuelle verdscuprenn til. I VM i Lahti i 2000 var han med å vinna gull med det russiske stafettlaget. 2004/05-sesongen var den beste sesongen hans så langt i verdscupen, då han kom på 5. plass samanlagt.

Rozjkov bur i Reutov i Moskva oblast. Han er gift og har eit barn. Han er utdanna frå Murmansk Statlege Tekniske Universitet. Han var med i den russiske troppen til OL i Torino i 2006. Der fekk han berre gå ein distanse, fellesstarten, der han kom på 20. plass.

Kortfatta merittliste
---------------------

(per 28. februar 2006)

* Verdscupen samanlagt:
	+ Beste plassering: 5. plass (2004/05)
* Verdsmeisterskap:
	+ 1 gull, 4 sølv (beste individuelt: 4. plass på 20 km i 1997, 20 km i 2001 og jaktstart i 2003
* Olympiske leikar:
	+ Beste plassering: 4. plass (stafetten, Salt Lake City 2002) beste individuelt 12. plass (20 km, 2002)
* Verdscuprenn:
	+ 4 gull, 4 sølv, 11 bronse

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Sergey Rozhkov» (på engelsk). olympedia.org. Henta 13. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Eiliv Gudrunsson** (norrønt: *Eilífr Goðrúnarson*) var ein skald som levde i siste delen av 900-talet.

Han hadde etternamn etter mora (metronym namneskikk, i motsetnad til patronym) noko som skulle tyde på at han vaks opp utan ein far, eller at mora var ei mektig og framståande kvinne. Noko meir om ætta til Eiliv veit vi ikkje, heller ikkje når, eller kvar helst han vart fødd. Han er ikkje nemnd i samtidige kjelder frå Island og ein reknar som mest truleg at han var ein norsk skald.

Eiliv er nemnd i Skaldatal som ein av skaldane hos Håkon Sigurdsson Jarl. Berre få dikt av han er kjende, det viktigaste er *Torsdråpa* som handlar om den norrøne guden Tor si reise til jotnen Geirrød. Diktet er i drottkvede (*dróttkvætt*) og fylt med gåtefulle omskrivingar og fantasifulle kjenningar, som gjer det tungt tilgjengeleg. 

I eit dikt (halvstrofe) nytta Eiliv ein kjenning for *Kristus*, og det har vore drøfta om han, ein av skaldane i kretsen rundt Håkon jarl, var blitt ein kristen. Han må i alle høve ha vore kjend med kristendommen.

Alle dei kjende dikta av Eiliv Gudrunsson er funne i Skaldskaparmål i Snorre Edda.

Referansar
----------

1. ↑  Skaldatal frå heimskringla.no (Snorre-Edda)
2. ↑  drottkvætt STORE NORSKE LEKSIKON
3. ↑  Skaldskaparmål på norrønt, frå heimskringla.no (Snorre Edda)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det norrøne fyrstediktet av Bjarne Fidjestøl, Bergen 1982
* Den norsk-islandske skjaldedigtning v/Finnur Jónsson (red.), København 1912–15
* Eiliv Gudrunsson Norsk Biografisk leksikon

Kjende dikt av Eilif Gudrunsson
* *Torsdråpa* Arkivert 2015-06-01 ved Wayback Machine. frå Skaldic Poetry
* *Fragment* Arkivert 2015-12-28 ved Wayback Machine. frå Skaldic Poetry

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)

 |
**Sergej Aleksandrovitsj Kirdjapkin** (fødd 18. juni 1980) er ein russisk friidrettsutøvar frå Insar som vann 50 km kappgang både under EM 2005, VM 2009 og Sommar-OL 2012, for så i 2015 å få annullert VM-sigeren og OL-triumfen grunna bruk av dopingmidlar.

Aktiv
-----

Kirdjapkin vart andremann på 50 km ved verdspokal-tevlinga i ungarske Miskolc våren 2005, åtte sekundar bak landsmannen Aleksej Vojevodin. Tre månader seinare vart Kirdjapkin ein suveren europameister i Helsinki, tre minuttar føre Vojevodin på andreplass.

Etter tre magre sesongar kom Kirdjapkin tilbake og tok ein klar fyrsteplass under VM 2009 i Berlin, 2 minuttar og 41 sekundar framom norske Trond Nymark. Nesten like klar var sigeren ved verdspokal-tevlinga 2012 i Saransk i Russland i mai månad. Nokså nøyaktig tre månader etter gjekk Kirdjapkin inn til gull då den olympiske 50-kilometeren fann stad i London, knapt eitt minutt framom Jared Tallent frå Australia. 

### Doping

I 2015 og 2016 underkjende Det internasjonale friidrettsforbundet alle Kirdjapkins prestasjonar i tida etter 20. juli 2009, grunna påfallande utslag i hans såkalla biologiske pass. Dermed mista han gullmedaljane frå VM 2009 og OL 2012.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2005 i Helsinki: Gullmedalje – 3.38.08, framom Aleksej Vojevodin (3.41.35)
* VM 2007 i Osaka: Braut 50 km
* OL 2008 i Beijing: Braut 50 km
* VM 2009 i Berlin: Annullert gullmedalje – 3.38.35
* EM 2010 i Barcelona: Braut 50 km
* VM 2011 i Daegu: Braut 50 km
* OL 2012 i London: Annullert gullmedalje – 3.35.59

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sergey Kirdyapkin» frå Wikipedia på engelsk, den 7. august 2018.*

* *Denne artikkelen bygger på «Sergei Alexandrowitsch Kirdjapkin» frå Wikipedia på tysk, den 7. august 2018.*
Vernebygget over domkyrkjeruinen på Hamar
St. Hallvard kyrkje og kloster
Chateau Neuf
**Kjell Arve Lund** (fødd 18. juni 1927 på Lillehammer, død 17. august 2013) var ein kjend norsk arkitekt. Han var òg kjend som visediktar med fleire populære barnesongar i Barnetimen for dei minste på slutten av 1950-talet.

Arbeid og karriere
------------------

### Arkitekten

Kjell Lund vart utdanna ved NTH i 1950. I 1958 etablerte han eige arkitektkontor i Oslo saman med Nils Slaatto (1923–2001), *Kjell Lund og Nils Slaatto (ANS)*, og har sidan teikna ei rekke hus som har vekt stor merksemd både nasjonalt og internasjonalt. Av kjende bygningar finn ein Veritasbygget på Høvik, vest for Oslo, Chateau Neuf og Noregs Bank (1973–1987) begge i Oslo. Kontoret har òg teikna kloster og kyrkjer, mellom desse St. Hallvard kyrkje og kloster (1958—1966), ein bygning som arkitektstanden sjølv har kåra til 1900-talets viktigaste, og vernebygget over domkyrkjeruinen på Hamar (1997—1998). Arkitektkontoret vart kjent for store byggeoppgåver i tegl og betong og for å nytolke trearkitekturen. Kjell Lund opererte innanfor eit strukturalistisk arkitekturuttrykk, kjenneteikna ved å vere oversiktleg og ha synlege konstruksjonar. Samarbeidet med Slaatto varte heilt til 1995, men Lund + Slaatto Arkitekter, som vart etablert i 1987, vidarefører kontinuiteten frå det opphavlege selskapet. Kjell Lund underviste både ved NTH og AHO. Han var ei tid redaktør for Byggekunst og Arkitektnytt og skreiv ei rekke fagartiklar om arkitekturen si rolle i samfunnet og tilværet.

Kjell Lund vart tildelt Norsk Form sin heiderspris for 1995 og Groschmedaljen i 2005. Han var æresmedlem av Norske Arkitekters Landsforbund og riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

### Barneunderhaldaren

Kjell Lund har stått bak fleire seriar i Barnetimen for dei minste i NRK frå 1958 til 1962. Der framførte han rundt 20 eigne viser. Av desse kom åtte ut på plate. Mellom dei mest kjende er «Her kommer guttemusikken», som vart skriven for Lørdagsbarnetimen, «Hobbyvisa» og «Den store sinte svarte skumle katta til fru Haugen». Han gav ut «Her kommer guttemusikken og tretten andre viser fra barnetimen» i 1961 og barneboka «Pål og Gro på Maihaugen» i 1966, som er ei historie om to barn som opplever korleis det var å bu på ein gard i Vågå i 1780-åra.

Diskografi
----------

* *Viser Fra Barnetimen For De Minste* - EP
* *I Barnetimehuset* - LP

Kjelder
-------

* Viser fra barnetimen for de minste
* I Barnetimehuset

### Fotnotar

1. ↑  Arkitektur.no, 20.08.13: Kjell Lund døde 17. august, 86 år gammel.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Intervju
* Intervju i Vårt Land 2007[*daud lenkje*]
* Presentasjon som visedikter og artist på mic.no/ballade.no Arkivert 2010-09-18 ved Wayback Machine.
* Tilgjengeleg diskografi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 33°58′52″N 42°33′23″E﻿

**Wadi Al-abyad** eller *Wadi al Ubayyid* (arabisk وادي الأبيض) er den nest lengste wadien i Irak etter Wadi Hauran og ligg vest i Irak i Al Anbar guvernement og Karbala guvernement. Dalen strekkjer seg kring 250 km frå grensa til Saudi-Arabia (nær Arar) i Al Anbar guvernement til innsjøen Milh vest i Karbala guvernement. Han er kring 1 km brei og 40-50 meter djup. 

Wadi Al-abyad vert stundom òg nytta om eit større område som omfattar sjølve Wadi Al-abyad sidedalane og området rundt. Wadi Al-abyad er ein tørr stad trass i oasen Ghadir Abu Muraji ligg sentralt i dalen i Al Anbar guvernement i tillegg til somme stader som har vatn i regntida. Somme år er det nok vatn til at det renn ei elv i Wadi Al-abyad og ut i Milh.

Plante- og dyreliv
------------------

Det tørre klimaet har innverknad på dyre- og planteliv i wadien. Det veks ingen planter her utanom ørkenvegetasjon. Somme dyr har tilpassa seg eit liv i ørkenen. Av pattedyra som bur i Wadi Al-abyad er hare, rüppells rev, gråulv, persiagaselle, i tillegg til mange fugleartar, både fastverande og trekkfuglar som trappar, sandhøns og klippedue.

Al-Abyad-dammen
---------------

Wadi Al-Abyad-dammen vart bygd i 2002 på det lågaste punktet i Wadi Al-Abyad nær grensa til Saudi-Arabia for å samle regnvatn om vinteren og våren for den lange sommaren. Vatnet er blitt nytta av beduinar og kveget deira. Dammen har ein kapasitet på 25-50 millionar kubikkmeter. Dammen er 8 km lang, 2 km brei og 18 meter høg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wadi Al-abyad» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «سد الأبيض الصحراوي العراقي ينجز قريبا,». *archive.aawsat.com*. Henta 31. juli 2015.
**Kjell Kristian Rike** (12. juli 1944–19. mai 2008) var ein norsk sportskommentator. Rike kommenterte i mange år langrenn, skiskyting, fotball og skyting på NRK, og er spesielt kjent for samarbeidet sitt med Jon Herwig Carlsen som kommentator for langrenn og skiskyting. Rike blei kommentator for skiskyting i NRK i 1977, og begynte å kommentere langrenn i 1985. Rike har au vore kommentator i fleire fotball-VM sidan 1986. Han har dessuten kommentert friidrett, golf, trav, sykling, skyting og alpint. Han har også i periodar fungert som avdelingsleiar i NRK-sporten.

I 2007 fekk Rike heidersprisen frå Gullruten for innsatsen sin som sportskommentator saman med Carlsen.

Han var ein periode også programleiar i *Norge Rundt* og *Langs Landeveien* ved sida av jobben i NRK-sporten. Rike var au den som fann fram vignetten til *Norge Rundt* (Norsk dans nr. 2 av Edvard Grieg). Da NRK Fjernsynet fylte 25 år i 1985 var Rike ein av programleiarane for jubileumssendinga.

Rike har også ei fortid som aktiv skyttar og fotballspelar, og blei blant anna skyttarprins på Landsskyttarstevnet i 1972 og Noregsmeister i feltskyting på Landsskyttarstevnet i 1974.

Kjelder
-------
**Sergej Mironovitsj Kirov** (27. mars 1886–1. desember 1934) var ein sovjetisk kommunistisk politikar. Han gjekk inn i det russiske arbeidarpartiet i 1904. Det er ikkje klart om han tok parti for bolsjevikane mot mensjevikane før etter revolusjonen. I åra fram til den russiske revolusjonen var han i fleire periodar arrestert for den politiske verksemda si.

Etter revolusjonen deltok han i den russiske borgarkrigen. I 1921 vart han leiar for kommunistpartiet i Aserbajdsjan. I 1926 vart han leiar for partiet si avdeling i Leningrad, mellom anna for å få orden på partiavdelinga. I 1930 vart han medlem av politbyrået. I denne perioden markerte Kirov seg som ein sterk tilhengar av Stalin. Mange hevdar at Kirov begynte å markere usemje med Stalin sine til tider brutale metodar utover på trettitalet, men dette er ikkje dokumentert.

Kirov vart myrda i 1934, og omstenda rundt mordet har vore gjenstand for mykje spekulasjon. Dette sidan mordet danna grunnlaget for Moskvaprosessane. Stalin meinte at det dreia seg om ein trotskistisk konspirasjon. Kritikarar av Stalin og Sovjetunionen meinte på den andre sida at det var Stalin som stod bak fordi Kirov representerte ein trussel mot Stalin si makt. Denne teorien har blitt støtta også av Khrusjtsjov og Gorbatsjov. Opninga av dei sovjetiske arkiva har ikkje kunna gitt noko avklaring på saka. Den tidlegare sovjetiske etterretningsagenten Pavel Sudoplatov meiner at det rett og slett dreia seg om eit sjalusidrap som Stalin såg sitt snitt til å utnytte til sin fordel.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sergej Kirov» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Sergej Vladimirovitsj Tsjepikov**, russisk **Сергей Владимирович Чепиков** (fødd 30. januar 1967) i *Khor* i Khabarovsk kraj i Russland) er ein russisk skiskyttar med ein uvanleg langvarig og innhaldsrik karriere. Han er dobbelt olympisk meister i skiskyting.

Sergej Tsjepikov har høyrd til den absolutte verdseliten i skiskyting heilt sidan 1988, då han 21 år gamal tok gull på stafetten og bronsemedalje på 10 km under OL i Calgary. Han vann verdscupen i skiskyting samanlagt sesongane 1989/90 og 1990/91. I 1994 vart han olympisk meister på sprinten i Lillehammer-OL. Deretter prøvde han seg ei stund som langrennsløpar, og deltok i OL i Nagano i 1998 på det russiske langrennslagte. Etter dette OL gav han seg som toppidrettsutøvar. 

Etter tre år ute av rampelyset gjorde Tsjepikov comeback og deltok igjen i verdscupen i skiskyting i 2001/02-sesongen, då han kom på 23. plass samanlagt. Under VM 2005 i Hochfilzen, tok han sølvmedalje på jaktstarten og på stafetten, i ein alder av 38 år. 2004/05-sesongen vart den beste sesongen hans etter comebacket, med ein fjerdeplass samanlagt i verdscupen.

Tsjepikov var med i den russisk troppen til OL i Torino i 2006, som vart hans sjette OL, det femte som skiskyttar. Han var der med å ta sølv på stafetten. Han bur i Jekaterinburg.

Kortfatta merittliste
---------------------

(pr. 28. februar 2006)

* Verdscupen samanlagt:
	+ To førsteplasser (1989/90 og 1990/91)
* Olympiske leikar:
	+ 2 gull (1 individuelt, sprinten i 1994), 3 sølv
* Verdscuprenn:
	+ 5 gull, 8 sølv, 5 bronse

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fanside for Sergej Tsjepikov Arkivert 2006-02-23 ved Wayback Machine. på russisk
* «Sergey Chepikov». olympedia.org. Henta 23. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Sergej Eisenstein** (23. januar 1898–11. februar 1948) var ein russisk filmregissør og filmteoretikar fødd i Riga, i dagens Latvia. Han er mest kjend for dei nyskapande filmane *Pansarkryssaren Potemkin* og *Oktober*.
Han er rekna som den leiande filmregissøren frå Sovjetunionen.

Nyskaping
---------

Eisenstein var ein pionér når det gjeld redigering, og til forskjell frå samtidige regissørar meinte han at ein kunne framskaffa kjensler hjå publikum med den rette redigeringa av filmen. Bøkene hans om temaet har hatt innflyting på fleire store regissørar.

Stumfilmane *Pansarkryssaren Potemkin* og *Oktober*, som båe er baserte på sanne historier og presentert på ein «realistisk» måte, har hatt stor innverknad på tidlege regissørar av dokumentarfilmar.

Liv
---

Den unge Sergej med foreldra Mikhail og Julija Eisenstein
Sergej Eisenstein var fødd i Riga, som då var del av Tsar-Russland, med jødisk-tyskbaltisk far og russisk mor. 
Han vart gripen av den russiske revolusjonen i 1917, og melde seg friviljug til den raude arméen i 1918. 

Eisenstein var ein populær filmregissør i Sovjetunionen. Ei reise til Europa og Hollywood, der han ikkje lukkast som regissør, gjorde at han etter kvart vart sett på med mistru av Josef Stalin og kommunistpartiet. 

Han døydde i Moskva der han er gravlagd på Novodevitsjijgravstaden.

Nokre utvalde filmar
--------------------

* *Streiken* (1924)
* *Pansarkryssaren Potemkin* (1925)
* *Oktober* (1928)
* *Generallinja* (1929)
* *Storm over Russland* (1938)
* *Ivan den skrekkelege* (1944-1946)

Kjelder
-------

1. ↑  Svendsen, Trond Olav (16. desember 2020). «Sergej Eisenstein». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  Mitry, Jean (February 7, 2020). «Sergey Eisenstein - Soviet film director». *Encyclopaedia Britannica*. Arkivert frå originalen May 29, 2019. Henta March 18, 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Rolf Thommessen** (22. juli 1879–9. desember 1939) var ein norsk journalist og politikar frå Oslo. Han var sjefredaktør for avisa Tidens Tegn frå 1917 til 1938, og representerte Akershus og Frisinna Venstre på Stortinget i valbolken 1928-30. Han var son til Ola Thommessen.

### Liv og gjerning

Thommessen studerte kunsthistorie ved Universitetet i Oslo og ved universitet i Paris og Berlin. I 1908 vart han dr. philos. på avhandlinga «Kunstneren i den græske kunst». Han arbeidde som kunstkritikar i Verdens Gang 1901-10, ved Historisk museum 1908–1910 og var universitetsstipendiat 1909–10. I 1910 tok han til som journalist i Tidens Tegn og vart redaktør i 1915, frå 1917 som einerådande redaktør. Avisa satsa under hans leiing på kulturstoff og på biletstoff, noko son var uvanleg i samtidige norske aviser.

Thommessen hadde ei rad politiske verv for Frisinna Venstre. Frå 1923 var han formann i partiet 1933, samstundes skjøtta han vervet som generalsekretær. Han var varaordførar i Bærum 1928–31. Som stortingsmann 1928–1930 sat han i Universitets- og fagskulekomiteen og i Den store budsjettkomiteen. Høgreorienterte Thommessen støtta det konservative Fedrelandslaget i 1925 og let Nasjonal Samling profilere seg i Tidens Tegn i 1933. Avidsdrifta gjekk dårlegare på 1930-talet, og han trekte seg heilt ut i 1938.

Han busette seg på Hisøy i Aust-Agder, der han døydde i desember 1939.

Kjelder
-------

Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Kjell Anders Jonevret** (fødd 28. juni 1962) er ein svensk fotballtrenar og tidlegare fotballspelar. Hen er for tida hovudtrenar for Viking FK. Der han vart tilsett 19. juni 2012 og fekk då ein kontrakt ut 2015 sesongen (tre og eit halvt år).

Karriere
--------

Han vart tilsett som trenar for Molde Fotballklubb i desember 2006, og tok MFK til siger og opprykk frå 1. divisjon i 2007. I 2008 vart det ein 9. plass i Eliteserien og semifinale i cupen.

I 2009 leia han Molde FK til sølv i Eliteserien og sølv i den norske cupen. Den 30. august 2010 fekk han sparken som hovudtrenar av klubben på bakgrunn av dei svake sportslege resultata den sesongen.

Jonevret kom til Molde frå trenarjobben i Djurgårdens IF Fotboll. Han leda Djurgården til svensk serie- og cupmeisterskap i 2005. I 2005/06 sesongen spelte klubben Champions League-kvalifisering mot Juventus. Djurgården leia 2-0 borte mot Juventus men det enda 2-2. I returen vann italienarane 4-1. Han fekk sparken etter 2006-sesongen fordi dei sportslege ambisjonane til klubben ikkje var oppnådd.

Han var assistenttrenar under Erik Hamrén i AIK Fotboll og Vasalund.

Jonevret vart som spelar cupmiester med Viking i 1989, med siger over nettopp Molde i finalen.

Merittar
--------

### Som trenar

* SM-gull (2005) med Djurgården
* Svensk cupmeister (2004, 2005) med Djurgården
* Addecoligameister (2007) med Molde FK
* Sølv i Tippeligaen (2009) med Molde FK
* Sølv i den norske cupen (2009) med Molde FK

### Som spelar

* Tidenes toppscorar på IF Brommapojkarna
* Cupmeister med Viking FK (1989) (slo Molde i finalen)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kjell Jonevret» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Kjell Jonevret har som svensker flest et kallenavn. – Kjelle! Du bare legger til en e på slutten, det er typisk svensk, forklarer han muntert.» Line Lauvsnes Oddekalv (16. mai 2009). «Storbygutten fant lykken i Molde». Aftenposten.no. Henta 25. november 2011.
**Rolf Bernt Thorsen** (fødd 22. august 1961) er ein norsk næringsdrivar og tidlegare roar, fødd i Zürich i Sveits. Han vart tre gongar verdsmeister i dobbeltsculler, i 1982 med Alf Hansen og i 1989 og 1994 med Lars Bjønness. Thorsen er medlem i Horten Roklubb.

Karriere
--------

### Roing

Thorsen vann bronse i dobbeltsculler under VM 1981, gull året etter og sølv i 1983, alle åra i par med Alf Hansen. Han deltok i Sommar-OL 1984, utan å vinne medalje, tok derimot sølvmedaljar i dobbeltfirar ved VM 1987 og under sommarleikane 1988 i Seoul. I 1989 vann han gullmedalje i dobbeltsculler saman med Lars Bjønness ved verdmeisterskapen i Bled. Under Sommar-OL 1992 kopierte Noreg og Thorsen sølvprestasjonen i dobbeltfirar frå førre Sommar-OL. Sidan sikra Thorsen og Bjønness sølv i dobbeltsculler ved VM 1993, før dei avslutta medaljefangsten med VM-gull 1994 i samebåttypen. Thorsen vann 9 nordiske meistertitlar og 11 NM-gull i perioden 1982–95, ni av desse i singlesculler. Han vart tildelt 7 kongepokalar og i 1989 Morgenbladets gullmedalje. Thorsen la opp som aktiv i 1996 og var visepresident 1996–2000 og president 2000–2010 i Norges Roforbund.

### Yrke

Thorsen er anleggsingeniør og har vore administrerande direktør i NCC Property Development AS.

Kjelder
-------

* «Rolf\_Thorsen» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |