recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Redditch  |
| --- |
| MarknadsplassenMarknadsplassen Marknadsplassen |
| Plassering |
| 

Redditch is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Worcestershire |
| Distrikt | Redditc |
| Borgarmeister | Cllr Carol Gandy |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 78 050 |
| Koordinatar |  52°19′″N 1°56′″W﻿Koordinatar: 52°19′″N 1°56′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.redditchbc.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Redditch**
 |

**Redditch** er ein by og eit administrativt distrikt i Worcestershire i England. Han ligg i ved A441 som går mellom Birmingham og Cookhill. Den romerske vegen Icknield Street går rett austom byen.

Byen blir nemnt første gongen i 1348 som *Red-Dych*, antakeleg ein referanse til den raude leiren ved elva Arrow. I mellomalderen vart han eit sentrum for produksjon av nåler, og seinare har fiskekrokar og anna fiskeutstyr vore viktige produkt. Nåleproduksjonen er dokumentert på Forge Mill Needle Museum.

I 1964 fekk han statusen som *new town*, og folketalet auka på nokre år frå drygt 30 000 til over 75 000. Ein stor del av dei som flytta til dei mange nye bustadområda som sprang opp kom frå Birmingham, og mange pendlar dit for å arbeide. Den tradisjonelle nåleproduksjonen er erstatta av moderne industri. Blant produkt byen er kjent for å nyare tid er motorsyklar og stålfjærer.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Redditch» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Svein Fjælberg** (fødd 12. januar 1959) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Sola i Rogaland. Mellom 1979 og 1989 vann han to seriegull og to cupgull med Viking Fotballklubb frå Stavanger. Fjælberg byrja spela for klubben i 1979 og var med på fyrstelaget dei neste elleve sesongane, bortsett frå dei to åra 1987-88 då han gjekk skadd. Han spela 33 landskampar for Noreg i tida 1979-86.

Sidan han la opp som fotballspelar i 1990 har Fjælberg hatt ulike stillingar i Viking FK.

### Klubbspel

Fjælberg spela for tredjedivisjons-klubben Sola FK frå 1976 til -78. Før 1979-sesongen vart han overført til Viking for 45 000 kroner, og var så langt Vikings dyraste signering. Allereie i sin fyrste sesong vart han dobbeltvinnar då klubben vann både seriemeisterskapen og cupmeisterskapen, den siste etter siger i finalen med 2-1 over Haugar.

Fjælberg vann sitt andre seriegull med Viking i 1982-sesongen. Året etter vart han kåra til «Årets spelar» i Noreg. I 1984 spela han sin andre NM-finale då Viking møtte Fredrikstad Fotballklubb. Etter uavgjort i den fyrste finalekampen, måtte Viking reise heim med tap etter omkampen.

Ved sesongslutt 1986 rykte Viking ned i andre-divisjon, men Fjælberg spela nesten ikkje dei to åra klubben deltok i den divisjonen. Han var mykje plaga av skader, men kjempa seg tilbake då klubben atter spela i den norske toppdivisjonen i 1989. Viking slo seg det året fram til ny NM-finale. Der møtte klubben Molde FK. Som i 1984 vart det omkamp etter uavgjortresultat i fyrste finalekampen. I den andre finalekampen sigra Viking 2-1, med Fjælberg som kaptein og kongepokalvinnar i sin siste kamp før han la opp.

### Landslagsspel

Fjælberg debuterte på det norske landslaget 26. september 1979 mot Vest-Tyskland i ein kvalifiseringskamp til sommar-OL 1980. Han var med på Noregs lag som deltok i fotballturneringa under sommar-OL 1984 i Los Angeles. 24. september 1986 spela han sin 33. og siste landskamp då Noreg møtte DDR i ein EM-kvalifiseringskamp.

### Merittar

* Seriemeister med Viking 1979 og 1982
* Cupvinnar med Viking 1979 og 1989
* NM-sølv i cupen med Viking 1984

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Svein Fjælberg» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2012.*


| * v
* d
* e
Fotball piktogram ~~0~~
Det norske herrelandslaget i fotball – Sommar-OL 1984 ~~0~~ Dei olympiske ringar |
| --- |
| 
* 1 Thorstvedt
* 2 Fjælberg
* 3 Kojedal
* 4 Eggen
* 5 Sirevåg
* 6 Ahlsen
* 7 Mordt
* 8 Herlovsen
* 9 Gran
* 10 Sundby
* 11 Kollshaugen
* 12 By Rise
* 13 Vaadal
* 14 Johansen
* 15 Berg
* 16 Krogsæter
* 17 Seland
* Trenar: Fossen

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Andreas Aarflot** (fødd 1. juli 1928) er ein norsk teolog og biskop emeritus i Den norske kyrkja.

Aarflot vart fødd i Yiyang i Hunan i Kina, der mor og far hans tente Det Norske Misjonsselskap. Sjølv er han cand. theol. frå Det teologiske menighetsfakultet (1951) og dr. theol. frå Universitetet i Oslo (1970). Han hadde studieopphald i Heidelberg i Tyskland, i England og i USA og vart utnemnd til æresdoktor ved St. Olaf College (1987) og æresmedlem av *Finska kyrkohistoriska sällskapet* (1978).

Aarflot har mellom anna arbeidd for Den norske Sjømannsmisjon og Indremisjonsforbundet og gjort presteteneste i Røyken. Han arbeidde ved Menighetsfakultetet som stipendiat frå 1960, fakultetslektor frå 1968 og dosent frå 1970 før han vart professor i 1976. Same året vart han utnemnd til biskop i Borg bispedømme etter at Per Lønning trekte seg i protest mot abortlovgjevinga. I 1978 tok Aarflot over etter Kaare Støylen som biskop i Oslo og preses i bispemøtet.

I eigenskap av preses heldt han preika under signinga av Kong Harald V i Nidarosdomen 23. juni 1991. Aarflot vigsla Rosemarie Køhn til biskop. Ho var den første kvinnelege biskopen i Noreg og Norden. Han vart etterfølgd som biskop i Oslo av Gunnar Stålsett; utnemninga av Stålsett skapte debatt.

Aarflot vart rekna som ein moderat konservativ biskop og høyrde teologisk til sentrum i Den norske kyrkja.

I 1979 vart biskop Aarflot utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs Orden.

Bibliografi (utval)
-------------------

* *En tro som bærer*, Oslo 1998
* med Carl Fredrik Wisløff, *Norsk kirkehistorie*, 3 bd. Oslo 1966-1971
* *Norsk kirke i tusen år*, Oslo 1978
* *Norsk kirkehistorie i grunnriss*, Oslo 1974
* *Kirke og stat i Noreg. frå reformasjonen til våre dager*, Stavanger 1969
* *Tro og lydighet. Hans Nielsen Hauges kristendomsforståelse*, Oslo 1969
* *Samtidsspeil eller fyrtårn?*, 2008

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Aarflot» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
«Ivory Tirupati» har kraftig slagside.
**Slagside** er eit omgrep som viser til at eit skip heller, krenger eller ligg over til ei av sidene, utan at ytre krefter verker på skipet. Ofte kjem slagside av at lasta er uheldig fordelt eller trimma feil, at lasta har forskyvd seg under sjøgang, eller lekkasje i skipet der vatn har trengd inn.

I motsetnad er rulling den dynamiske rørsla frå side til side skapt av bølgjer. Om eit skip får stor nok slagside vil det til slutt kollsegle og potensielt søkkje.

Omgrepet vert òg nytta i vanleg språkbruk med tydinga å ha tendens til eller ha helling i mot noko, i ei eller anna retning. Til dømes kan nokon ha «politisk slagside».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Angle of list» frå Wikipedia på engelsk, den 27. juni 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kemp, Peter (1976). *The Oxford Companion to Ships and the Sea*. s. 488. ISBN 0192115537.
2. ↑  Naval Training Publications Detachment (1972). *Hull Maintenance Tech 3 & 2* (på engelsk). Washington, DC: United States Naval Training Publications. s. 522.
3. ↑  Barrass, Bryan; Derrett, D. R. (23. februar 2011). *Ship Stability for Masters and Mates* (på engelsk). Elsevier. s. 366. ISBN 978-0-08-046008-6.
**Andreas Schelven Schroeter Bloch** (29. juli 1860–11. mai 1917) var ein norsk teiknar, målar og illustratør, fødd i Skedsmo. Han laga ei mengd portrett, måla historiske og militære motiv, og var elles karikaturteiknar, kostymedesignar og målar av postkort.

*Kaptein Drejer paa stubben*

Liv og gjerning
---------------

Postkortet *Godt Nytaar!*
Bloch var son til ein offiser. Sjølv gjekk han i 1878-79 på Knud Bergslien sin målarskule i Kristiania, og studerte deretter vidare i Düsseldorf i 1880–81. Etter han etablerte seg i den norske hovudstaden, var hans kunstnariske verksemd i hovudsak konsentrert om portrettmåleri og historiemåleri. Blochs mest prestisjetunge oppdrag var måleriet som viser kroninga av kong Haakon og dronning Maud i 1906.

Militærmåleriet var ein populær sjanger i europeisk måleri då Bloch var aktiv. Særleg gjaldt det militære hendingar i samtida, men det gjaldt også for historiemåleriet. Bloch tok opp sjangeren i Noreg, men vart meir eller mindre ståande isolert i heimlandet. Han var i mange år illustratør i *Folkebladet* og illustrerte ei rekke bøker. Boka *Syv-aars-krigen for 17. mai 1807–1814* av Henrik Angell er kanskje det mest kjende verket som Bloch illustrerte. Som illustratør av historiske verk er Bloch ein av de fremste i landet. Utan å vere av dei berømte kunstnarane i Noreg, har Bloch vore ein av dei som sterkast har prega folks visuelle oppfatning av norsk historie, særleg historia i åra kring 1800. Han var elles ein flittig teiknar av postkort, og ein mykje aktiv karikaturteiknar i moroblad som Krydseren, Vikingen, Tyrihans og Korsaren.

Då Postvesenet skulle uniformerast, teikna Bloch utkast til uniformer. Det same gjaldt då Skogvesenet i 1900 fekk uniformer. Han teikna fleire byvåpen, mellom andre for Horten og Ålesund. Bloch teikna kostymar for Christiania Theater og seinare for Nationaltheatret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andreas Bloch» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Svein Olsen Øraker** (fødd 10. august 1886 i Vestre Slidre, død 27. september 1963) var ein norsk skulemann og politikar (Ap).

Han var bondeson og tok examen artium i 1906 og lærarskuleeksamen i 1907. Han var lærar i Vardal 1907–1908, i Valdres 1908–1910 og i Hammerfest 1910–1916 (adjunkt frå 1912, overlærar frå 1913). Deretter var han konstituert styrer ved Hammerfest kommunale høiere almenskole 1916–1918, før han var overlærer og styrer ved Levanger gymnas og realskole 1918–1947, lærer ved Norsk Korrespondanseskole 1942–1944 og skuledirektør i Oslo 1947–1956 (konstituert 1947–1949).

Øraker var lokalpolitisk engasjert i både Hammerfest og Levanger. I Hammerfest var han varaordfører 1916–1917 og ordførar i 1918. I Levanger var han varaordfører 1922–1924, ordførar i 1927, varaordfører i 1928, ordførar 1929–1930, varaordfører 1937–1939, ordførar i 1946, formann i ligningsrådet 1922–1924, formann i skulestyret i 1936–1947, formann i overligningsnemnden 1926–1947 og styreformann ved Levanger tekniske aftenskole 1920–1941. Han var innvald på Stortinget frå Trondheim og Levanger krets 1937–1949, og fungerte som vararepresentant 1922–1936. Av andre verv kan nemnast formann i Hammerfest Arbeidarparti 1914–1915, nestformann i Inntrøndelag Arbeidarparti 1931–1936, formann i Levanger og omegns Representantskapet til kreditbank 1937–1939, formann i Levanger Arbeidarparti 1945–1946 og medlem av Noregs Banks representantskap 1947–1956.

I 1957 vart han tildelt Kongens fortenestmedalje i gull.

Kjelder
-------


* «Svein O. Øraker». Stortinget.no.

* Svein Olsen Øraker Arkivert 2016-03-08 ved Wayback Machine. hos Levanger kommune

* *Denne artikkelen bygger på «Svein O. Øraker» frå Wikipedia på bokmål, den 5. juli 2016.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Svein Haftorn** (30. januar 1925–28. juli 2003) var ein norsk zoolog, ornitolog og professor. Haftorn publiserte meir enn hundre vitskaplege artiklar om fuglar samt ei rekke populærvitskapliee bøker og tidsskriftartiklar. Hovudverket var «Norges fugler» (1971).

Haftorn var fødd i Drammen. Han vart cand. real. I 1952, og tok dr. philos grad i 1957. Han tok initiativ til å stifte Norsk Ornitologisk Forening der han var formann frå 1958 til 1966. Haftorn var og redaktør av foreininga sitt vitskaplege tidsskrift, «Ornis Norvegica», til han døydde. Haftorn var medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab og Det Norske Videnskaps-Akademi og mottok i 2003 Kongens fortjenstmedalje i gull.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Svein Haftorn» frå Wikipedia på bokmål, den 8. desember 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svein Haftorns privatarkiv ved NTNU Universitetsbiblioteket.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
*For den sjiamuslimske martyren, sjå Husayn ibn Ali.* 

**Hussein bin Ali** (1854–1931) var sjarif og emir av Mekka og sjølvutnemnd konge av Hedsjas frå 1916 til 1924. 

Hussein bin Ali var ein arabar fødd i Istanbul under Det osmanske riket. Han blei utnemnd til vernar av dei heilage stadene i Hedsjas etter Den ungtyrkiske revolusjonen i 1908. I 1916, under første verdskrigen, innleia han i samspel med britane Arabaropprøret mot tyrkarane. I 1924 utropte han seg vidare til kalif over alle muslimar. 

Hussein bin Ali blei anerkjend som konge av Hedsjas av stormaktene, men måtte seinare i 1924 gje opp makta etter å ha blitt overvunnen av naboherskaren Abdulaziz Ibn Saud. Hussein bin Ali flykta til Kypros og deretter til Amman i Jordan. Her døydde han i 1931 og blei gravlagd i Jerusalem.

Han var far til kongane Abdullah I av Jordan og Feisal I av Irak.

Kjelder
-------

* «Hussein Ibn Ali» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Hussein bin Ali, Sharif of Mecca» frå Wikipedia på engelsk, den 14. desember 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Svein Geirfinn Molaug** (9. desember 1914–27. februar 2007) var ein norsk museumsmann og kulturhistorikar frå Stavanger. Han er særleg kjend for si tid som leiar av Norsk Sjøfartsmuseum, då han la ned stor innsats for å synleggjere den gamle kystkulturen i Noreg. I 1985 gav han ut hovudverket *Vår gamle kystkultur* i to band.

Liv og gjerning
---------------

Molaug var son til ein lærar i Stavanger. Sjølv tok han til å studere ved universitetet i Oslo, etter han hadde gjort unna militærtenesta. Han tok magistergraden i kunsthistorie i 1946, men før den tid hadde han fungert som fylkeskonservator i Vestfold 1944-45. Frå 1947 var han konservator ved Norsk Folkemuseum i Oslo, der han hadde ansvar for by- og bygdesamlingane.

I 1956 vart Molaug tilsett som direktør ved Norsk Sjøfartsmuseum i Oslo. Gjennom sine 28 år som leiar for museet la han ned ein formidabel innsats og fornya både sjøfartshistoria og langt på veg skapte omgrepet kystkultur. Han fekk engasjert mange lag og miljø langs kysten, mellom anna dykkarklubbar, som var aktive deltakarar i marin-arkeologiske søk. I tillegg sørgde han for å få gjort ei mengd intervju med gamle seglskutefolk, og andre som hadde hatt sitt virke på kysten.

Gjennom åra skreiv Molaug ei rad artiklar om folkekunst, kulturhistorie og marinarkeologi. Hovudverket, tobandsverket *Vår gamle kystkultur* frå 1985, eit standardverk om levevis i norske kystsamfunn, har sidan kome ut i fleire opplag.

Molaug døydde i Oslo i 2007.

Kjelder
-------

* Svein Molaug i Norsk Biografisk Leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Floral-Fontenen vart omdøypt Hutatma Chowk («martyr-korsvegen» eller «martyr-plassen») som eit minnesmerke over Samyukta Maharashtra rørsla. Hutatma Chowk memorial med Blomar-fontenen på venstre side i bakgrunnen.
**Hutatma Chowk** (marathi हुतात्मा चौक, 'Martyr-plassen') er det offisielle namnet på eit torg i Sør-Mumbai i Maharashtra i India. Fram til 1960 var plassen kjend som *Flora Fountain* etter fontena som står der.

Plassen vart offisielt omdøypt til minne om medlemmar av Samyukta Maharashtra Samiti som mista livet då politiet skaut på den fredelege demonstrasjonen deira. Ein statue av ein «martyr med ein flamme» er reist ved sida av Flora-fontena.

Historie
--------

Amar Jyot på Hutatma Chowk
Hutatma Chowk ligg i det travle finansielle distriktet i Taragarh. Torget fekk det noverande namnet sitt frå ei hending i 1960 då ein fredeleg demonstrasjon av Samyukta Maharashtra Samiti (*Den sameinte Maharashtra-komiteen*), som kjempa for ein eigen marathitalande delstat, vart skoten på av politiet. Hendinga medførte 105 dødsfall.

Hutatma Chowk-plassen er omgjeven på alle sider av bygningar bygd i løpet av den britiske kolonitida. Flora-fontena dannar sentrum av den enorme plassen. Rundt fontena er det utskorne figurar. 

Fontena blei bygga i 1864, og førestiller den romeske gudinna Flora, gudinna for grøde og overflod. Då ho vart bygd stod ho i midten av byen. 
Det kosta 47 000 rupi å byggja henne. Han vart delvis påkosta av Agri-Horticultural Society of Western India. Cursetjee Fardoonjee Parekh donerte 20 000 rupi til bygginga. Fontena blei hoggen ut av britisk Portland-stein. Ho vart reist til ære for sir Bartle Frere som var guvernør av Bombay på den tida. Sir Frere var ansvarleg for riving av Bombay Fort og utforma mykje av det moderne sentrumet av Mumbai. I utgangspunktet skulle fontena oppkallast etter guvernøren, men namnet blei endra før avdukinga. Flora-fontena står på nøyaktig same stad som porten Churchgate til Bombay-fortet stod. Området rundt Flora-fontena er forretningsdistriktet i Mumbai, og er bygd ut med kontor, bankar, skular og butikkar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hutatma Chowk (Martyrplassen i Mumbai)» frå Wikipedia på bokmål, den 24. juli 2016.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Karat.* 
**Karat** er det same som 200 mg og blir nytta i Noreg og andre land som vekteining i samband med verdifastsetting av perler, diamantar og andre edelsteinar. Før det nye målesystemet vart innført i Noreg i 1875 utgjorde ein karat 192 mg.

Medan 1 karat historisk har svart til 207 mg, vart 1 metrisk karat redefinert til 200 mg av den 4. CGPM (Conférence Générale des Poids et Mesures) i 1907 for handel med perler, diamantar og andre edelsteinar. I Noreg vart den metriske karat innført ved lov av 31. oktober 1946.

1 metrisk karat = 200 mg = 2 × 10−4 kg

Historisk
---------

Frå gammalt av var det vanleg å nytte ulike frø og nøtter som målestokk for vekt. Ein valde då frø som syntest å vere mest mogleg like kvarandre for å minske vektvariasjonar. Ein karat var då lik vekta av tre byggkorn (3 grain) eller 4 kveitekorn. Dette førte til at det vart lokale variasjonar alt etter fukt og planteveksttilhøve.

Karat var opphavleg ei nemning på frø frå Johannesbrødtreet. Frøa vart nytta som lodd av handelsmenn som kjøpte og selde edelmetall og -steinar.

Tidlegare vart nemninga karat òg nytta om reinheits- eller finheitsgraden i edelmetall og anna metall, men i dag nyttar ein tusendelar om reinheita i desse varene.

24 karat var da det same som 100/100 eller 1000/1000. Den vanlege legeringa i smykker inneheldt 14 karat gull som svarte til 58,5 % eller 585 ‰ medan dei resterande 10 karat var andre metall.
Nathalie Eklund står slalåm i Trysil i 2011
**Slalåm** er ein alpin idrett der utøvaren køyrer på ski ned ein bakke, i sikksakk mellom hinder. Ordet er opphavleg eit norsk uttrykk frå Telemark. Det kjem frå *sla*, 'hellande' og *låm*, 'løype'.

Dei første skiløparane i Morgedal skilte løypene sine mellom slalåm, ufsilåm og uvyrdslåm. Slalåm var nemninga på ei løype eller eit spor (låm) i ein slak bakke eller skråning (sla), mest for kvinner og barn. Ufsilåm var ei bratt løype med eitt hinder som kunne vere eit hopp, gjerde, ein vanskeleg unnamanøver, eit juv, ein fjellskrent eller anna. Uvyrdslåm var ei løype som starta langt oppe og hadde fleire slike hinder.

Slalåm i moderne form er ei konkurransegrein i alpin skiidrett som går ut på at utøvaren må ta seg ned ein bakke og passere mellom oppsette portar. For mennene er det mellom 55 og 75 portar, medan damene konkurrerer i mellom 40 til 60 portar. 

Nest etter telemarkskjøring blir slalåm rekna som den mest tekniske av dei alpine skidisiplinane fordi det er i denne greina portane står tettast, det vil seie med kortast avstand mellom kvarandre. Svingane slalåmkøyraren må ta gjennom portane blir derfor hurtige og korte.

Øvinga har stått på det olympiske programmet sidan Vinter-OL 1948 i St. Moritz.

Sjå òg
------

* Storslalåm
* Super-G
* Utfor
* Alpin kombinasjon

Kjelder
-------

1. ↑  *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon*. Oslo: Kunnskapsforlaget, 1990, s.273.
2. ↑  «slalåm» i Nynorskordboka.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Slalåm» frå Wikipedia på bokmål, den 27. januar 2009.*
|  |
| --- |
|  ***Religion***  |
| **Indoiranske religionar** |
| parsisme - hinduisme |
| djainisme - buddhisme |
| sikhisme - bahá’í |
|  |
| Denne artikkelen erdel av serien om**Parsismen** |
| *Teologi* |
| Ahura Mazda |
| Angra Mainyu |
| Spenta Mainyu |
| Yazataene |
| Amesja Spentaene |
| *Skrifter* |
| Avesta - Khorda Avesta |
| *Sentrale personar* |
| Zarathushtra |
| Mardanfarrokh |
| *Språk* |
| avestisk - pahlavi |
| *Religionsfilosofi* |
| tru - etikk - moral |
| *Organisasjonar og rørsler* |
| Bombay parsi pantsjáyat |
| World ZoroastrianOrganisation |
| Den tradisjonellemazdayasni-parsismen |
| Gatha-parsismen |

**Gatha-parsismen** er ei ombotsrørsle (reformrørsle) i parsismen, særleg i India, som hevdar at seinare tradisjonar har forvanska Zarathustra si opphavlege lære. Dei vrakar alle bøker i Avestaen bortsett frå gathaene, som ein trur Zarathustra sjølv skreiv, og alle tradisjonar som vart bygte på desse bøkene. 

Gatha-parsarar godtek ikkje persongjeringa av dei seks Amesha Spentaene og andre figurane som Sraosha og Rashnu, og trur at dei er betre forstått som religiøse omgrep eller som eigenskapar til Ahura Mazda. Dei godtek heller ikkje dualismen av Ahura Mazda og Ahriman som er ein veldig viktig del av tradisjonell parsisme. Dei seier at dualismen i parsismen er moralsk dualisme, som berre finst i menneske. Dualismen kjem frå valet som menneske har mellom Spenta Mainyu og det gode livet, og Angra Mainyu og det dårlege livet. Ahriman er berre persongjeringa av Angra Mainyu, og finst ikkje som person. Ahura Mazda sjølv er høgsett over denne dualismen.

Gatha-parsarar har også forlate *búnak pásbani* (sæd-reinleik) prinsippet, som indiske parsarar tradisjonelt har sett på som svært viktig. *Búnak pásbani* gjer det ulovleg for parsarar å gifta seg med folk frå andre religionar, og seiar at berre folk med parsiske foreldrar kan bli parsarar. Gatha-parsarar hevdar at dette prinsippet blei til i ei tid då parsismen var truga. Dei seier at prinsippet er uturvande i dag, og kven som helst kan bli parsar no.

Gatha-parsismen og den tradisjonelle mazdayasni-parsismen har ikkje skilja seg som forskjellige sekter eller samfunn enno, men ordskiftet har blitt mykje meir skjerande og bittert i dei siste åra.

Sjå òg:
-------

* Parsismen
* Den tradisjonelle mazdayasni-parsismen
**Gatúnsjøen** (spansk *Lago Gatún*) er ein stor kunstig innsjø i Panama. Han er ein viktig del av Panamakanalen, både som vassreservoar og av di han utgjer 33 km av kanalen.

Sjøen kom til mellom 1907 og 1913, då Gatúndemninga blei reist i Chagreselva. Den gongen var dette verdas største jorddemning, og sjøen var verdas største menneskeskapte innsjø. Han har ei overflate på 425 km² ved ei normal vass-stand på 26 m over havflata, då er det 5,2 kubikkilometer vatn i sjøen.

Av di nedbøren i Panama er særs variabel gjennom året, og skipstrafikken gjennom slusene gjer at mykje vatn blir sleppt ut i havet frå sjøen, er forvaltinga av vatnet i sjøen ein viktig del av drifta av Panamakanalen.

Kjelder
-------


* Denne artikkelen er omsett frå Gatun Lake på vårt engelskspråklege søsterprosjekt, vitja 20. juli 2007. Der er fylgjande kjelder gjevne:
	+ *History Of The Panama Canal*, by Ira E. Bennett
	+ *The Panama Canal*, by Colonel George W. Goethals
	+ Arkivert 2007-07-31 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 55°20′0″N 10°58′0″E﻿

Den «gamle» delen av Sprogø sett frå sørsida av øya.Foto: Erik V. Pedersen, 1989

Teikning av Sprogø fyr frå seint på 1800-talet.
**Sprogø** er ei lita, verna dansk øy, som ligg i Storebælt. Ho ligg om lag midt i sundet, 6,7 km frå Sjælland og 8 km frå Fyn. 

I dag er øya ein del av Storebæltsambandet, som knyter Fyn og Sjælland i hop med bruer og tunnel. Under konstruksjonen av sambandet vart øya kraftig utvida frå 38 til 153 hektar. 

På den opphavlege delen av Sprogø står det bygningar att frå byrjinga av 1100-talet, ei festning bygd av kong Valdemar den Store. Under anleggsarbeidet vart det gjort omfattande arkeologiske undersøkingar, og mellom anna fann ein ut at det hadde vore folk her for meir enn 8 000 år sidan. 

Øya har ingen busetnad i dag, men vert brukt av *Sund og Bælt*, selskapet som eig og driv bruene. Øya er òg eit naturreservat, og ofte vert det stelt i stand turar til øya. 

Ein mørkare del av øya si historie fann stad mellom 1923 og 1959, då ein førte kvinner her som vart sett på som sjukleg promiskuøs, og då stort sett uønskte graviditetar. På denne tida vart dette sett på som ein svært human måte og gjere dette på, sidan kvinnene tidlegare vart sperra inne. 

Fyret, som ein kan sjå på bilete, vart bygd av posttenesta i 1868 og erstatta det eldre fyret frå 1809. Det vart bygd på fundamentet til festninga frå 1100-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Sprogø frå Engelsk Wikipedia .*

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sprogø**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
***Mål og Makt*** er eit tidsskrift gjeve ut av Studentmållaget i Oslo, med støtte frå Velferdstingets Kulturstyre. *Mål og Makt* vart gjeve ut fyrste gong i 1934, men sovna raskt att. Etter 1934 gav Studentmållaget ut fleire aviser og blad, men noko nytt tidsskrift etter same lesten vart det ikkje før på 70-talet. I 1971 vart tidsskriftet skipa under namnet *Sentrum og Periferi*, og det bytte namn til *Mål og Makt* alt året etter. Fram til 1998 var bladet fyrst og fremst eit målteoretisk tidsskrift, men etter den redaksjonelle endringa det året liknar bladet no meir på 30-talsbladet med same namn. Bladet kjem med tre til fire nummer i året, og har eit opplag på om lag 500.

Sidan det er Studentmållaget som gir ut *Mål og Makt* er dei fleste i skriftstyret knytt til målrørsla. Tidsskriftet tek imot alle tekstar så lenge dei er skrivne på nynorsk. Såleis dukkar det opp mange ulike tema og saker. Språkpolitikk, språkhistorie og sosiolingvistikk er gjentakande tema. Somme utgåver har temanummer, som til dømes Latin-Amerika eller feminisme. I dei siste åra har Mål og Makt gitt to skribentar fast plass i tidsskriftet. Assad Nasir, debattant og lektor, skriv dikt på bakerste side. Den andre faste skribenten går under dekknamnet Lullen Fanitullen. Mål og Makt skildrar henne som «ei forunderleg kvinne som ingen forlèt utan å fått merke av henne». Ho skriv vanlegvis openhjarta om sine romantiske uhell.

Kjelder
-------

1. 1 2  *Mål og Makt nr. 165, 2016*
2. ↑  *Mål og Makt nr. 152, 2012*
3. ↑  *Mål og Makt nr. 159, 2014*
4. ↑  *Mål og Makt nr. 164, 2016*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mål og Makt
* Digitalt arkiv
**Svein Johannessen** (17. oktober 1937–27. november 2007) var ein norsk sjakkspelar.

Svein Johannessen blei utnemnd til internasjonal meister i sjakk  (IM) i 1961, som den andre frå Noreg med denne tittelen.

Svein Johannessen blei Noregsmeister i sjakk fire gongar, i 1959, 1962, 1970 og 1973. I 1959 blei han nordisk meister i sjakk i Ørebro, framom ei rekke sterke spelarar, den mest kjend den svenske stormeister Gideon Ståhlberg.

Svein Johannessen var rekna som den sterkaste spelaren i Noreg frå han vart norsk og nordisk meister i 1959, og fram til Leif Øgaard tok over hegemoniet i 1974. Han spelte heile 10 sjakk-olympiader (lag-VM i sjakk) for Noreg, i 1956, 1960-1962-1964-1966-1968-1970-1972-1974 og 1978 og var førstebordspelar i 6 på rad, frå 1960 til 1970.

Svein Johannessen var aktiv sjakkspelar frå han som 14-åring dukka opp i si første landsturnering i Skien i 1952. Han vart junior-noregsmeister i 1954. Han spelte sitt siste parti berre nokre veker før han døydde. 

Mesteparten av tida var Svein Johannessen medlem i Oslo Schakselskap, der han også vart æresmedlem hausten 2007. Den internasjonale sjakkturneringa Sveins minneturnering har blitt arrangert i i Oslo i juni kvart år sidan 2008.

Øystein Brekke gav ut ein biografi over Svein Johannessen i 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svein Johannessen sine beste parti på www.chessgames.com
* Svein Johannessen sine parti i Noreg hos NorBase
* Svein Johannessen sin rating hos verdssjakkforbundet FIDE

Kjelder
-------

* Øystein Brekke: *Sjakkmesteren Svein Johannessen*, Norsk sjakkforlag 2009, ISBN 978-82-90779-05-9
* Øystein Brekke: *Norges sjakkforbund 75 år 1914-1989*, Norges Sjakkforbund 1989, ISBN 82-991916-0-2
* Øystein Brekke: *Norske sjakktrekk. Norges Sjakkforbund 100 år 1914-2014*, Norges Sjakkforbund 2014, ISBN 978-82-991916-2-3
* Olimpbase, database over sjakk-olympiadar mv

Fotnotar
--------

1. ↑  Brekke 1989, s. 95
2. ↑  Brekke 1989, s. 100 flg
3. ↑  Brekke 1989, s. 117
4. ↑  Olimpbase
5. ↑  Brekke 2014 s. 294
**Ola Jensen Myro** (1817–1904), kjend som **Myreguten**, var ein sentral norsk spelemann i Hallingdal på 1800-talet. Han påverka både Sevat Sataøen og Ola Dekko.

Ola Myro kom opphavleg frå Nes i Hallingdal, der han var i lag med mellom andre Gudbrand Skjellerud og Kittil Langåker, son av Harald Langåker. Han spela og med Gudbrand Østen. Kring 1850 flytte han til Ål, der han henta spel hjå Knut Asleson Strand. Han kom soleis til å vera ein viktig mellomlekk i formidlinga av strandaspelet.

Etter 1860 tok vekkingsrørsla (påverka av Vis-Kari frå Flå), tak i Hallingdalsbygdene, og mange spelemenn la bort felene sine. Myreguten var av dei som opponerte mot rørsla og spela likevel. Ein gong spurde han presten i Ål om det var synd å spela fele. «Hald det for deg sjølv», svara presten. Då skreiv Ola eit vers på feleskrinet:

Se her er min felehytte
og mange tror den er til liden nytte,
men lad dem sige hvad dem vil
jeg vandrer ærlig med mit spil.
Slik kom Myreguten til å halde tradisjonen ved like livet ut. Sevat Sataøen møtte Myreguten medan han var framvokstring.

### Slåttar i tradisjon etter Myreguten

Springaren «Skinntrøya» er for det meste spela etter Myreguten i Hallingdal, sameleis Skuslen, som vart ført vidare av Ola Dekko.

Det finst og ein særskild springar etter Myreguten på nedstilt bass. Denne slåtten finst ikkje utanfor Ål, nr 330 i Hardingfeleverket, skriven ned etter Sevat Sataøen.

Kjelder
-------

1. ↑  ««Gamle spelemenn i Hallingdal» av Ola Perstølen med tilføyelser fra andre kilder», *Hallingminne*, 18. mai 2018, arkivert frå originalen 5. desember 2021, henta 5. desember 2021
**Fon** (fon *fon gbè*, uttalt [fɔ̃̄ɡ͡bè][fɔ̃̄ɡ͡bè]) er eit gbe-språk i kwa-gruppa av voltakongo-språk i niger-kongofamilien. Fon blir snakka av 1 435 000 av fonfolket, av dei bur 1,4 millionar i Benin og resten i Togo. Til liks med andre gbe-språk er fon eit isolerande SVO-språk.

«Velkommen» (**kwabɔ**) på eit skilt framfor eit apotek i Cadjehoun lufthamn.

Fonologi
--------

  

Fon har fjorten vokalfonem, fordelt på sju orale og sju nasale vokalar.

Vokalfonema i fon|  | Fremre | Midtre | Bakre |
| --- | --- | --- | --- |
| Trong | i ĩ |  | u ũ |
| Halvtrong | e ẽ |  | o õ |
| Halvopen | ɛ  ɛ̃ |  | ɔ  ɔ̃ |
| Open |  | a ã |

Sjølv om /ẽ/ og /õ/ er eigne fonem blir dei alltid realiserte som [ɛ̃] og og [ɔ̃].

Kjelder
-------

1. ↑  Claire Lefebvre og Anne-Marie Brousseau (2002). A Grammar of Fongbe. Walter de Gruyter. s. 15–29. ISBN 3110173603.

* *Denne artikkelen bygger på «Fon (språk)» frå Wikipedia på bokmål, den 31. desember 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* SUDOC

 |
Døme på ein termikk frå bakken til ei cumulussky. Skya (A) er over bakken. Sola varmar opp bakken (1). Varmluft (2) byrjar å stige til den vert avkjøld. På grunn av den lågare lufttrykket vil den utvide seg og søkke (3)
Ein **termikk** eller **termisk oppvind** er ei søyle med stigande luft frå låg høgde i atmosfæren. Termikkane vert danna på grunn av ujamn oppvarming av jordoverflata som følgje av solstråling, og er eit døme på konveksjon. Sola varmar opp bakken, som så varmar opp lufta over den. 

Når det oppstår eit område med varmare luft vil dette området utvide seg og bli lettare (mindre tettleik) enn lufta rundt. Denne lettare luftmassen vil så stige, men vil samtidig avkjølast på grunn av utvidinga. Denne prosessen held fram til lufta har blitt avkjølt så mykje at den har den same temperaturen som den omliggande lufta, og den vil då stoppe å stige. Termikkar har ofte søkkande luft i området rundt termalsøyla. Dette er luft som søkk ned til bakken for å erstatte den stigande lufta. 

Storleiken og krafta til termikkane er avhengig av samansettinga til lufta i den lågare atmosfæren. Hovudsakleg når lufta er kald vil bobler med varm luft dannast ved bakken og varme lufta over, og stig så som ein varmluftsballong. Ein seier då at lufta er ustabil. Viss det er varmare luft i høgda over, kan ein temperaturinversjon hindre termikken i å stige vidare. Ein seier då at lufta er stabil. 

Cumulusskyer er ofte ein synleg indikasjon på at ein har termikkar. Når ein har eit jamt vindfelt kan termikkar og cumulusskyene oppstå i rekkjer langs vindretninga. Cumulusskyer vert danna av stigande luft i termikkane som så vert avkjøld når den stig. Avkjølinga fører til at vassdampen i lufta kondenserer til synlege vassdropar. Det kondenserte vatnet frigjev latent varme som varmar opp lufta. Lufta kan då fortsette å stige. Svært ustabil luft kan stige så høgt og kondensere så store mengder vatn at dei kan gje regnbyger eller føre til torevêr.

Termikkar er og ein av fleire prosessar som kan få seglfly til å stige.

Sjå òg
------

* Vertikal vind
|  |
| --- |
| **Myrfiol** |
| 

  |
| **Systematikk** |
| **Domene:** | Eukaryota |
| **Rike:** | Plantae |
| **Klasse:** | Eudicotyledonae   |
|
|
| **Orden:** | Malpighiales |
| **Familie:** | Violaceae 
  |
| **Slekt:** | Viola 
  |
| **Art:** | *V. palustris* |
|
| Vitskapleg namn |
| Viola palustris

L. 1753 |

**Myrfiol** (*Viola palustris*) er ein art i fiolfamilien og har ei sirkumboreal utbreiing. Planta er vanleg over heile Noreg og veks på fuktige stader både i låglandet og til fjells.

Myrfiol er ein fleirårig urt med lange krypande jordstenglar. Blada sit samla i ein rosett. Bladskiva er glatt og nyreliknande utan tydeleg spiss. Blomstane står på 5-10 cm høge skaft direkte frå jordstilken og vert opp til 1,5 cm lange. Blomsterstilkane har to små bleike blad som sit fast ved eller nedom midten. Kronblada er bleikt gråfiolette med mørke årar. To av kronblad peikar opp, dei tre andre nedover. Frukta er ein glatt og noko trekanta kapsel som sit på eit oppoverretta skaft. Kapselen opnar seg eksplosjonsaktig.
Myrfiolen blomstrar i mai-juni i låglandet, til fjells i juni-juli.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kärrviol» frå Wikipedia på svensk, den 9. januar 2014.*

* *Floraen i farger*, Aschehoug, 3. opplag, 1970.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den virtuella floran

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Myrfiol**
**Myriam Bédard** (fødd 22. desember 1969) er ein kanadisk tidlegare skiskyttar frå Québec. Ho vann ein VM-tittel i 1993 og begge dei individuelle tevlingane i skiskyting under vinterleikane på Lillehammer i 1994.

### Liv og gjerning

I 1991 vart Bédard den andre kanadiaren som vann eit verdscuprenn i skiskyting. Både i 1991- og 1993-sesongen kom ho på andreplass i verdscupen i skiskyting. Ho deltok for Canada under vinter-OL 1992 i Albertville, der ho fekk bronsemedaljen på 7,5 km sprint. Året etter vart ho i Borovets verdsmeister i same øvinga, 7,5 km sprint. Ho kjempa hardt for sigeren også på 15 km, men måtte gje tapt overfor Petra Schaaf frå Tyskland.

Under OL 1994 på Lillehammer lukkast Bédard overmåte godt, og gjekk til topps i begge dei individuelle tevlingane. Ho la opp som skiskyttar i 1998.

På byrjinga av 2000-talet var Bédard ei tid medlem av styret i det internasjonale skiskyttarforbundet (IBU), åleine kvinne mellom sju menn. I 2007 vart ho funnen skuldig for å ha bortført dotter si til USA, ho slapp unna dom, men fekk to års prøvetid. Bédard hadde då i førevegen vore opphav til fleire kontroversielle saker i den kanadiske offentlegheita.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Myriam Bédard» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.

| * v
* d
* e
Dei olympiske ringane Olympiske meistrar på 7,5 km skiskyting, kvinner |
| --- |
| 1992: Anfisa Reztsova **·** 1994: Myriam Bédard**·** 1998: Galina Kukleva
**·** 2002:  Kati Wilhelm**·** 2006:  Florence Baverel-Robert**·** 2010:  Anastasija Kuzmina**·** 2014:  Anastasija Kuzmina **·** 2018: Laura Dahlmeier **·** 2022:  Marte Olsbu Røiseland |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Husum protestsvin
**Husum protestsvin**, offisielt **Tysk Saddelsvin** (tysk *Rotbuntes Husumer*) er ein dansk-tysk svinerase frå Nordfrisland. Det er raudt på farge med ei kvit stripe tvers over ryggen.

Svinet skal ha blitt avla fram som ein protest mot forbod mot danske kulturuttrykk, som å flagga med Dannebrog, etter at Sønderjylland kom under tysk styre i 1864. Fargane til dyret kan minna om dei til det danske flagget. Det blei særleg avla fram mange dyr av denne typen i byen Husum, og grisen har derfor namn herfrå.

Det blei danna eit alslag for svinet i 1954. I dag finst det få individ av arten, fleire av dei er i dyrehagar.

Kjelder
-------

1. 1 2  *Husumer Protestsvin | Historiskerejser.dk* (på dansk), henta 6. juni 2020
2. ↑  FAO DAD-IS: Rotbunte Husumer
3. 1 2  Brigitte Alfter (18. januar 2008). «Protestsvin fra Husum og andre historier».
4. ↑  Porter, Valerie; Alderson, Lawrence; Hall, Stephen J. G.; Sponenberg, D. Phillip (9. mars 2016), *Mason's World Encyclopedia of Livestock Breeds and Breeding, 2 Volume Pack* (på engelsk), CABI, ISBN 978-1-84593-466-8, henta 6. juni 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Husum protestsvin**
**Verdsmeisterskapen i ishockey 1963** vart arrangert i Stockholm i Sverige i tida frå 8. mars til 17. mars 1963. Meisterskapen vart avvikla som ein seriemeisterskap der dei åtte deltakarlanda møttest i innbyrdes oppgjer. Sovjetunionen vart verdsmeister med betre målskilnad enn Sverige, Tsjekkoslovakia kom på bronseplass. 

Sverige vann 2-1 over Sovjetunionen i sin andre kamp. Avgjerande for pokalkampen vart det at i lagas siste kamp i turneringa tapte Sverige 2-3 mot Tsjekkosolovakia.

Tabell
------

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Sovjetunionen | 7 | 6 | 0 | 1 | 50 - 9 | 12 |
| 2 |  Sverige | 7 | 6 | 0 | 1 | 44 - 10 | 12 |
| 3 |  Tsjekkoslovakia | 7 | 5 | 1 | 1 | 41 - 16 | 11 |
| 4 |  Canada | 7 | 4 | 1 | 2 | 46 - 22 | 9 |
| 5 |  Finland | 7 | 1 | 1 | 5 | 20 - 35 | 3 |
| 6 |  Aust-Tyskland | 7 | 1 | 1 | 5 | 16 - 43 | 3 |
| 7 |  Vest-Tyskland | 7 | 1 | 1 | 5 | 21 - 64 | 3 |
| 8 |  USA | 7 | 1 | 1 | 5 | 21 - 75 | 3 |
|

### Sovjetunionens meisterlag

Målvakter: Viktor Konovalenko, Boris Zajtsev  

Forsvarar: Eduard Ivanov, Aleksandr Ragulin, Nikolaj Sologubov, Viktor Kuzkin, Vitalij Davidov  

Løparar: Vladimir Jursinov, Venjamin Aleksandrov, Aleksandr Almetov, Boris Majorov, Jevgeni Majorov, Vjatsjeslav Starsjinov, Stanislav Petukhov, Viktor Jakusjev, Jurij Volkov, Jurij Paramosjkin

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Världsmästerskapet i ishockey för herrar 1963» frå Wikipedia på svensk, den 1. november 2019.*
**Verdsmeisterskapen i ishockey 1976** vart arrangert i Katowice i Polen i tida frå 8. til 25. april 1976. Meisterskapen vart avvikla som ein seriemeisterskap der dei åtte deltakarlanda møttest til innbyrdes oppgjer i eit gruppespel. Deretter møttest dei fire beste laga på nytt i eitt innbyrdes sluttspel i kampen om VM-tittelen, medan dei fire laga med færrast poeng møttest til spel om plassane 5 til 8. Alle laga tok med seg poenga i gruppespelet til sluttspelet.

Tsjekkoslovakia var suverent best og vart verdsmeister for andre gong. Sovjetunionen sikra seg sølvplassen og Sverige kom på bronseplassen.

Tabell 1-4
----------

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 |  Tsjekkoslovakia | 10 | 9 | 1 | 0 | 67 - 14 | 19 |
| 2 |  Sovjetunionen | 10 | 6 | 1 | 3 | 50 - 23 | 13 |
| 3 |  Sverige | 10 | 6 | 0 | 4 | 34 - 29 | 12 |
| 4 |  USA | 10 | 3 | 1 | 6 | 24 - 42 | 7 |
|

Tabell 5-8
----------

| Plass | Lag | Kampar | Sigrar | Uavgj. | Tap | Målskår | Poeng |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 5 |  Finland | 10 | 2 | 4 | 4 | 35 - 41 | 8 |
| 6 |  Vest-Tyskland | 10 | 3 | 2 | 5 | 26 - 41 | 8 |
| 7 |  Polen | 10 | 3 | 2 | 5 | 32 - 47 | 8 |
| 8 |  Aust-Tyskland | 10 | 2 | 1 | 7 | 19 - 52 | 5 |
|

### Tsjekkoslovakia sitt meisterlag

Målvakter: Jiří Holeček, Vladimír Dzurilla   

Forsvarar: Oldřich Macháč, František Pospíšil, Jiří Bubla, Milan Kajkl, Milan Chalupa, Miroslav Dvořák, František Kaberle   

Løparar: Vladimír Martinec] Jiří Novák, Bohuslav Šťastný, Marián Šťastný, Ivan Hlinka, Jiří Holík, Eduard Novák, Milan Nový, Jaroslav Pouzar, František Černík, Peter Šťastný

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Världsmästerskapet i ishockey för herrar 1976» frå Wikipedia på svensk, den 14. november 2019.*
**Verdsmeisterskapen i ishockey 1996** vart arrangert i Wien i Austerrike i tida frå 21. april til 5. mai 1996. Tsjekkia vart verdsmeister etter finalesiger over Canada. USA vann bronsekampen.

Meisterskapen vart avvikla gjennom gruppespel og påfylgjande utslagsspel. Dei 12 deltakarlanda var delt i to grupper à 6 lag. Dei fire beste laga i kvar av gruppene gjekk vidare til utslagskampar basert på plasseringa i gruppespelet; kvartfinalar, semifinalar, bronsefinale og finale.

Finalen
-------

Finalen mellom Tsjekkia og Canada fann stad i Wiener Stadthalle framfor 9 500 tilskodarar. Canada tok leiinga ved Steve Thomas før Robert Lang utlikna i fyrste halvdelen av fyrste periode. Dei same to spelarane skåra kvart sitt mål i den andre perioden, då i omvendt rekkefylgje. Stillinga 2-2 heldt seg til det stod att 19 sekundar av tredje periode, då sende Martin Procházka Tsjekkia framom med 3-2. Jiří Kučera fastsette resultatet til 4-2 seks sekundar før sluttsignalet lydde.

### Tsjekkia sitt meistermannskap

Målvakter: Roman Turek, Roman Cechmánek, Petr Franek   

Forsvarar: Michal Sýkora, Drahomír Kadlec, Frantisek Kaberle, Antonín Stavjana, Stanislav Neckár, Jiří Veber, Jirí Vykoukal   

Løparar: Radek Belohlav, Radek Bonk, Robert Reichel, Robert Lang, Otakar Vejvoda, Martin Procházka, David Výborný, Jirí Dopita, Jiří Kučera, Robert Kysela, Pavel Patera, Viktor Ujcík, Roman Meluzín

USA sikra seg bronsemedaljane ved å vinne 4-3 mot Russland etter lengd speletid.

Semifinalane
------------

* Tsjekkia – USA 5-0
* Canada – Russland 3-2 på straffeslag

Kvartfinalane
-------------

* USA – Sverige 3-2
* Canada – Finland 3-1
* Russland – Italia 5-2
* Tsjekkia – Tyskland 6-1

Nedrykk
-------

Dei to laga som enda sist i gruppene møttest til nedrykkskampar. Frankrike sigra over Austerrike med to gongar 6-3.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Världsmästerskapet i ishockey för herrar 1996» frå Wikipedia på svensk, den 15. desember 2019.*
**Språkdød** vil seia at eit språk ikkje lenger er i vanleg bruk som eit levande språk, men er eit døydt språk utan språkleg utvikling. Det er vanleg å rekna med at dette skjer når det ikkje lenger finst morsmålsbrukarar av språket. Frå denne augneblinken går ikkje språket lenger gjennom ei naturleg utvikling, men stivnar fast i eit uforanderleg og stivt stadium. 

I moderne tid (ca. 1500 til no, etter utviklinga av kolonialisme) ha språkdød typisk funne stad som følgje av kulturell assimilering som fører til språkskifte og at ein gradvis går vekk frå innfødde språk til fordel for eit utanlanlandsk lingua franca, typisk eit språk frå Europa. I 2010 meldte UNESCO at rundt 2 500 språk var truga av utrydding. Dei siste tre generasjonane har 250 språk døydd ut.

Sjølv om eit språk er dødt betyr ikkje det at det ikkje lenger finst. Eit dødt språk kan vera godt dokumentert, lærast bort som framandspråk, og i nokre samanhengar òg bli vidareført både som skrift- og talespråk. Latin er eit godt døme på dette – språket er dødt, men blir framleis brukt i fleire samanhengar, og det er mange som beherskar språket sjølv om ingen har det som morsmål. Døde språk kan òg gjenopplivast, med visse fonologiske avgrensingar. Eit godt døme på dette er dei keltiske språka kornisk og manx, som begge er blitt kalla utdøydde, men som i dag igjen blir lærte bort til barn som morsmål.

Det er fleire grunnar til at språkdød finn stad. Ein grunn kan vera at alle brukarane av eit språk døyr. Den største grunnen er likevel eit språkskifte der brukarane går over til andre språk. Dette kan koma av at større eller mektigare språk trenger seg på, og at brukarane av dei døyande språka meir eller mindre frivillig går over til desse språka, fordi det gir meir prestisje, eller fordi det gir dei fleire moglegheiter i samfunnet.

Kjelder
-------

Referansar

1. ↑  Byram, Michael; Hu, Adelheid (26. juni 2013). *Routledge Encyclopedia of Language Teaching and Learning* (på engelsk). Routledge. ISBN 978-1136235535.
2. ↑  Walt, Christa Van der (1. mai 2007). *Living Through Languages: An African Tribute to René Dirven* (på engelsk). AFRICAN SUN MeDIA. ISBN 9781920109707.
3. ↑  Hall, Christopher J.; Smith, Patrick H.; Wicaksono, Rachel (11. mai 2015). *Mapping Applied Linguistics: A Guide for Students and Practitioners* (på engelsk). Routledge. ISBN 978-1136836237.
4. ↑  «Smått». *Språknytt*. 2009. Arkivert frå originalen 1. mai 2010.

* Geir Wiggen. «Språkdød». Universitetet i Oslo. Arkivert frå originalen 12. juli 2007. Henta 1. desember 2007.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Språkdød» frå Wikipedia på bokmål, den 12. mai 2022.*

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BBC Things

 |
**Herdlefjorden** er ein 19 km lang fjordarm av Hjeltefjorden i kommunane Alver og Askøy i Vestland. Fjorden er kalla opp etter øya Herdla som han har innløp ved. På gamle kart er namnet *Herløfjorden*, i samsvar med stavinga av øynamnet. Herdlefjorden går frå Herdla i nord til Byfjorden ved Bergen og Salhusfjorden i sør. Herdlafjorden går på nordaustsida av Askøy og på sørvestsida av Holsnøy. 

Fjorden har innløp nord for Herdla og sør for Agnøyane på nordvestsida av Holsnøy og går hovudsakleg søraustover. Litt søraust for Herdla ligg den avlange øya Ypso, og her går Rosslandspollen 2,5 km innover på Holsnøysida. Ein like lang poll ligg litt lenger sør på Askøysida, Fauskangspollen inn til Fauskanger. 

Fleire bygder og grender ligg langs fjorden på begge sider. På Askøy finn ein Hapoldo, Abbedisso, Hegernes, Skjelviki og Kyrkjevik. På Melandssida ligg Io, Fløksand og Holmeknappen. 

Herdlefjorden er ei av seglingsleiene inn til Bergen, men Hjeltefjorden er meir brukt. Seglingshøgda gjennom Hjeltefjorden og under Askøybrua er 63 meter. I samband med at Askøybrua opna i 1992, vart det gjeve politiske lovnader om ei alternativ seglingslei inn til Bergen. Tanken er at høge cruiseskip og oljeinstallasjonar skal kunna koma heilt inn i Bergen hamn. Flaskehalsen for innsegling i Herdlefjorden er ved Herdla. Det er planar om å utvida leia ved å sprengja ut i Skjelangersundet og «Det Naue». Saka har vore til utgreiing i fleire år, og naturvernarar protesterer mot planane.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |