recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eesti Keskerakond** (på norsk *Det estiske senterpartiet*) er eit sosialliberalt sentrumsparti i Estland. Etter at det slo seg saman med Det estiske pensjonistpartiet (*Eesti Pensionäride Erakond*) den 20. august 2005 har det nest flest medlemer av dei estiske politiske partia. Ved parlamentsvalet i 2007 fekk det 26,1 % av røystene og 29 mandat i nasjonalforsamlinga (av 101). Det er det største opposisjonspartiet. Leiaren er Edgar Savisaar, som var statsminister i Estland frå 1990 til 1992. Partiet er medlem av Det europeiske liberaldemokratiske og reformpartiet, saman med mellom anna norske Venstre. I namn og symbolbruk er det òg knytt til dei andre nordiske senterpartia - som Senterpartiet i Noreg, Centerpartiet i Sverige og Centern i Finland har det ein firkløver som partisymbol. Partiet vart grunnlagd 12. oktober 1991.

Politikk
--------

Partiet seier sjølv at det har som mål at det vert danna ein sterk middelklasse i Estland. Det kallar seg eit «liberalt parti for middelklassen». Det støttar småbedrifter. I 1999 gjekk partiet til val med innføring av progressiv inntektsskatt som si fremste kampsak - Estland er eit av dei få landa i verda som har flat inntektsskatt. I 2004 inngjekk det eit samarbeid med det russiske "maktpartiet" Sameint Russland, noko som kan ha gjort partiet ekstra populært blant den russiske minoriteten i Estland. Fleirtalet på partiet sitt landsmøte i 2003 gjekk mot estisk EU-medlemskap.

Historie
--------

Partiet har teke del i fleire koalisjonsregjeringar sidan det vart stifta. Det har òg vore utsett for splittingar og avskalingar, ettersom det estiske partisystemet har utvikla seg etter sjølvstendet i 1991. Det var det største partiet i Estland ved parlamentsvala i 1999 og 2003. Fram til parlamentsvalet i 2007 sat det i ei koalisjonsregjering med det liberalistiske Reformpartiet og det populistiske Estlands folkeunion. Det gjekk svakt fram ved valet i 2007, men gjekk ut av regjeringa, og er no det største opposisjonspartiet i landet.

### Oppslutning ved parlamentsval 1995-2011

| Årstal | Mandat | Røyster |
| --- | --- | --- |
| 2011 | 26 | 23,3 % |
| 2007 | 29 | 26,1 % |
| 2003 | 28 | 25,4 % |
| 1999 | 28 | 23,4 % |
| 1995 | 16 | 14,2 % |

Litteratur
----------

* Elisabeth Bakke (red): *Sentral-Europa og Baltikum etter 1989* (2. utg.), Samlaget, 2006, 280 s. ISBN 82-521-6786-1.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisielle nettsider på estisk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
**Tore Embretsen Aaen** (10. mars 1860–17. august 1931) var ein norsk lærar, gardbrukar, statsrevisor og stortingsmann frå Tynset i Hedmark. Han representerte Venstre. Thore Myrvang var bror hans.

Aaen var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han Tromsø seminar. Då han var ferdig der, 1880, byrja han som lærar i heimbygda Tynset. I 1884 kjøpte han garden Åen og dreiv fram til 1910 som gardbrukar attåt lærargjerninga. I 1915 vart han statsrevisor, slutta då som lærar.

Han var medlem av heradsstyret frå 1893, ordførar 1893-98 og 1901-07. Dessutan var han skulestyreformann, medlem av amtsutvalet, samt åstadskommissær.

Aaen representerte Hedemarkens amt på Stortinget 1903-06 og Nordre Østerdal krins 1906-18. Han var 1903-04 medlem av næringskomite nr 2. Frå 1904 til -15 var han med i protokollkomiteen, sekretær 1910-12 og formann 1913-18 i komiteen. Elles var han sekretær i Odelstinget 1910-12 og i Stortinget 1913-15. I 1918 var han også medlem av utanrikskomiteen.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Sjálvstýrisflokkurin**, norsk *Sjølvstyrepartiet*, (ofte kalla *Sjølvstendepartiet/Selvstendighetspartiet*), er eit sosialliberalt politisk parti på Færøyane. Ved siste val, i 2011, fekk partiet 4,2 % av røystene, og 1 representant i Lagtinget (av 33). Partileiaren heiter Jógvan Skorheim. Partiet har generelt arbeidd for større færøysk sjølvstyre, og går i dag inn for sjølvstende for Færøyane.

Historie
--------

Sjølvstyrerørsla spring ut av foreininga Føroya Framburdsfelag, som samla dei færøyske nasjonale kreftene etter julemøtet i Lagtingshuset i 1888. Partiet har vore representert i Lagtinget sidan 1906, sjølv om det ikkje vart formelt stifta før i 1909. Den første leiaren var Jóannes Patursson.

Eit av hovudpunkta for partiet i starten vår å arbeida gjennom Lagtinget for å oppnå så stor innflyting og sjølvstende som mogleg, i forståing med den danske regjeringa og riksdagen. Fram til 1918 var partiet i mindretal, men fekk ved lagtingsvalet det året for første og einaste gong reint fleirtal med 11 mandat mot Sambandsflokkurin sine 9. Partileiaren J. Patursson vart deretter Færøyane sin representant i det danske Landstinget. Etter at det andre nasjonale partiet, Fólkaflokkurin, vart oppretta i 1940, mista partiet ein stor del av si politiske påverkning.

Partiet har, etter at det har vore med på å oppnå anerkjenning av det færøyske språket og sjølvstyrelover, ført ein moderat nasjonal politikk. Det er ofte i vippeposisjon når det skal skipast ny regjering.

### Valresultat 1984-2015

| Årstal | Mandat | Røyster |
| --- | --- | --- |
| 1984 | 2 | 8,5 % |
| 1988 | 2 | 7,1 % |
| 1990 | 3 | 8,8 % |
| 1994 | 2 | 5,6 % |
| 1998 | 2 | 7,7 % |
| 2002 | 1 | 4,4 % |
| 2004 | 1 | 4,6 % |
| 2008 | 2 | 7,2 % |
| 2011 | 1 | 4,2 % |
| 2015 | 2 | 4,0 % |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisielle nettsider Arkivert 2007-02-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Herbert Spencer** (Utt: spˈensə) (27. april 1820–8. desember 1903) var ein britisk filosof. Samstundes med Charles Darwin, Ernst Haeckel og Thomas Huxley medverka han til å utarbeide evolusjonsteorien til eit omfattande filosofisk system. 

Spencer måla av John Bagnold Burgess i 1871-1872

Filosofi
--------

Spencer meinte at samfunnsliv, kunst og vitskap er styrt av dei same lovene som gjeld for biologiske artars opphav og utvikling. Spencers syn var påverka av politisk økonomisk teori og nytta Darwins teori om naturleg seleksjon i eit samfunnsøkonomisk perspektiv. Spencer meinte samstundes at samfunnet går i retning av å bli stadig meir avansert og innfløkt, men at einskildindividet i løpet av denne prosessen blir friare enn før, og at konkurranse mellom menneske fremjar framsteget. I *Social Statistics* (1851) seier han at dei fattige ikkje klarar å tilpasse seg denne utviklinga, og derfor kan etterlatast for å døy. Dette synet heng saman med Spencers moralfilosofiske utilitarisme; Han hevdar at det vil kome seinare slekter til gode dersom ein let naturen gå sin gang og fjerne dei uønskte individa. Dette, seier Spencer, er det moralsk riktige standpunktet, fordi det har heile menneskeheita si lukke i tankane. likefullt var han også ein utprega individualistisk tenkjar. Han gjer greie for moralfilosofien sin i *Principles of Ethics* (1878).

Tankane til Spencer fekk mykje motbør frå 1880 og framover, frå vitskapleg såvel som religiøst hald. Spencer si filosofiske verksemd femnar om den optimismen som rådde i samtida, og arbeidet hans blei viktig for fleire fagdisiplinar, særleg pedagogikk, religionshistorie, sosiologi og antropologi. Han blir òg rekna som ein viktig premissleverandør for sosialdarwinismen.

Kjelder
-------

* Stromberg, Roland: *European Intellectual History since 1789*, s. 116-118. 6th edt. Prentice Hall. ISBN 0-13-105990-4
* «Herbert\_Spencer» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Herbert Spencer**

| * v
* d
* e
Sentrale politiske filosofar |
| --- |
| Klassisk | Aristoteles • Cicero • Platon • Sokrates • Thukydides • Xenofon |
| Absolutisme | Hobbes |
| Liberalisme/Libertarianisme | Arendt • Aron • Bentham • Berlin • Dworkin •  D. Friedman • M. Friedman • Fukuyama • Hayek • Jefferson • Kant • Locke • Machiavelli • Madison • Mill • Milton • Mises • Montesquieu • Nietzsche • Nozick • Rawls • Rousseau • Smith • Spencer • Thoreau • Voltaire • Weber |
| Konservatisme | Burke • Hume • Maistre • Strauss |
| Sosialisme | Cohen • Engels •  Gramsci • Hegel • Kautsky • Luxemburg • Mao • Marcuse • Marx • Rousseau • Sorel |
| Anna | al-Fārābī |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Vjatsjeslav Semjonovitsj Skomorokhov** (4. oktober 1940–5. november 1992) var ein friidrettsutøvar frå Starobilsk som 1969 vart europameister på 400 meter hekk. Han representerte Sovjetunionen.

Karriere
--------

Skomorokhov deltok i EM i friidrett 1966 i Budapest på 110 meter hekk, der han vart nummer 7 på 14,2 sekund. Sidan gjekk han over til å tevle i 400 m hekk, sovjetmeister i fire år på rad frå 1968. Under dei olympiske sommarleikane i Mexico-byen hausten 1968 sette han personleg rekord på 49,61 i semifinalen. I finalen sprang han sitt livs løp og vart femtemann på tida 49,12, sekundet bak David Hemery som sette verdsrekord, men berre eitt tidels sekund bak sølvvinnaren.

Etter å ha vunne den sovjetiske meisterskapen i 1969 på 49,1 sekund, reiste Skomorokhov til europameisterskapen i Aten som ein av favorittane. Han innfridde og vann gullmedaljen på 49,7 sekund, fire tidelar framom John Sherwood frå Storbritannia. To år seinare enda Skomorokhov på sjuandeplassen i langhekk-finalen ved EM i friidrett 1971.

Skomorokhov var nesten dauv, han kunne såvidt høyre smellen frå startpistolen.

Kjelder
-------

* World Athletics

* *Denne artikkelen bygger på «Wjatscheslaw Semjonowitsch Skomorochow» frå Wikipedia på tysk, den 27. august 2023.*
**Venstrepartiet dei grøne** (Vinstrihreyfingin – grænt framboð) er det sosialistiske partiet på Island. Partiet, med forkortinga VG, blei skipa 6. februar 1999 som ein freistnad på å sameine venstresosialistar og miljøaktivistar framfor valet det året. 

Da hadde det ei tid vore gjort freistnader på ei brei sameining av folk frå Alþýðubandalagið (Folkealliansen), Alþýðuflokkurinn (Sosialdemokratane), Kvennalistin (Kvinnelista) og Þjóðvaki (ei utbrytargruppe frå sosialdemokratane) i eitt samla parti, men det lukkast ikkje. 

Endskapen på drøftingane om ulike alternativ for samling av venstrekreftene blei å skipe ei ny politisk rørsle, bygd på strid for sosial rettferd, sjølvstendig utanrikspolitikk og miljøvern. Partiet fekk 9,1 prosent av røystene og 6 medlemer av Alltinget. Ved valet i 2003 gjekk det litt tilbake, fekk 8,8 prosent av røystene og 5 medlemer av Alltinget. Ved valet i 2007 gjekk VG derimot mykje fram, fekk mesta 15 % av røystene og 9 medlemer innvalde i Alltinget. Valet i 2009 gav ny framgang, med 21,7 % av røystene og 14 alltingsmandat. Resultatet var likevel svakare enn dei fleste meiningsmålingane før valet, som gav partiet opp under 30 % oppslutnad. Venstrepartiet vart det tredje største partiet på det nye Alltinget.

Partiet er med i det nordiske venstrepartisamarbeidet Nordic Green Left Alliance, ilag med mellom andre norske SV.

Valresultat
-----------

| Val | Røyster | % | Mandat |
| --- | --- | --- | --- |
| 1999 | 15 115 | 9,1 % | 6 |
| 2003 | 16 129 | 8,8 % | 5 |
| 2007 | 26 136 | 14,3 % | 9 |
| 2009 | 40 580 | 21,7 % | 14 |
|

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida åt partiet (Mest stoff på islandsk, men noko på dansk og engelsk au.)
**Heim** er eit tidlegare herad som låg i Sør-Trøndelag fylke.

Heim herad omfatta områda på båe sider av den ytste delen av Hemnfjorden mot Trondheimsleia og vart rekna til Fosen. Flatemålet var 276,61 km2, 262,32 km2 landareal og 45,66 km2 produktivt land. Hemnfjorden delte heradet i dei to fråskilde landområda *Vestre Heim* og *Austre Heim*. Vestre Heim omfattar Røysøya og Mistfjorden, og grensa mot Stemshaug i vest og Hemne mot sør. Austre Heim ligg kring Åstfjorden og Bustsundet, omfattar øya Hemnskjela og grensa mot Agdenes i nordaust og Snillfjord i sør.

Heim var eige sokn i Hevne formannskapsdistrikt frå 1839 og blei eige herad frå 1. januar 1911 ved delinga av Hevne herad i dei to herada Hevne (seinare Hemne) og Heim. Ved delinga vart heradsgrensa endra noko, ved at nokre gardar (nr. 45-53) vart overførte frå Hevne til Heim og somme (nr. 28-30) fra Heim til Hevne. Heim hadde då ei folkemengd på 1533. Heradshuset låg på Heim.

1. januar 1964 vart heradet skild i to, og Vestre Heim slegen saman med dåverande Hemne og Vinje herad til Hemne kommune, medan Austre Heim, dåverande Snillfjord og Ytre Agdenes inngjekk i Snillfjord kommune. Ved delinga hadde Vestre Heim ei folkemend på 711, medan Austre Heim hadde 724 innbyggjarar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
**Partito Democratico** (PD) (*Demokratisk Parti*) er eit italiensk sentrum-venstreparti. 

Partiet sin leiar er Walter Veltroni, visestatsminister og kulturminister i perioden 1996–1998 og leiar for Democratici di Sinistra frå 1998 til 2001, og borgermeister i Roma sidan 2001.

Partiet blei grunnlagt den 14. oktober 2007 som ei samanslåing av forskjellige parti til venstre og sentrum som hadde vore ein del av valalliansen *L'Unione*. Partia som gjekk inn i det nye partiet var: 

* Democratici di Sinistra (sosialdemokratisk);
* Democrazia è Libertà - La Margherita (sentrumsparti);
* Partito Democratico Meridionale (sentrumsparti);
* Progetto Sardegna (progressivt regionalistisk);
* Movimento Repubblicani Europei (sosialliberalisme);
* Repubblicani Democratici (sosialliberalisme);
* Italia di Mezzo (kristelegdemokratisk);
* Alleanza Riformista (sosialdemokratisk).

I det siste tiåret har det vore pågåande forsøk på å danne nye alliansar, og å etablere nye parti som alliansar av gamle parti. Sidan venstresida ikkje har vore stor nok til å regjere aleine, har den også måtta trekkje med seg progressive delar av sentrum. Ein tilsvarande prosess har funne stad på høgresida. Sentralt for å forstå denne prosessen er endringane i valsystemet i 1993 med overgang frå forholdstalsval til eit system som hovudsakleg var basert på fleirtalsval, men med visse proporsjonale element. Normalt har ein trudd at dette burde føre til eit topartisystem (jfr. Duvergers lov), men i Italia har dei i staden fått ei utvikling mot valalliansar.

Sigeren ved parlamentsvalet i 2006 bidrog positivt til ein fortgang i arbeidet for eit meir einskapleg sentrum-venstre-parti. Den 19. april 2007 heldt Democratici di Sinistra sin siste partikongess, etter at omtrent 75 % av partiet sine medlemer hadde støtta danninga av *Partito Democratico*. Ein venstreopposisjon valde ikkje å bli ein del av det nye partiet. Dette førte til danninga av *Sinistra Democratica*. 

Danninga av det nye partiet har ikkje skjedd utan vanskar. Eit spørsmål som det har vore strid om, er kva for eit europeisk parti det nye partiet skal ha tilknyting til. Her har skiljelinene følgt dei gamle partia, med personar fra Democratici di Sinistra som ønskjer at partiet skal slutte seg til Det europeiske sosialdemokratiske partiet, mens dei frå Democrazia è Libertà - La Margherita ønskjer å slutte seg til Det europeiske demokratiske partiet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Partito Democratico» frå Wikipedia på bokmål, den 31. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Rifondazione Comunista**, eigentleg **Partitio della Rifondazione Comunista**, **PRC**, er eit reformkommunistisk parti i Italia. Det sprang ut av det gamle italienske kommunistpartiet PCI da det blei splitta i 1991. Høgrefløya i partiet danna da det sosialdemokratiske PDS, no DS, Democratici di Sinistra, Venstredemokratane. Da PRC nekta å halde fram med å vere støtteparti for den daverande sentrum-venstreregjeringa i 1998, i protest mot ein etter deira meining nyliberal regjeringspolitikk, blei det mindre partiet PdCI, Partito dei Comunisti Italiani, skipa av dei som var usamde i denne avgjerda. Men PRC sin leiar, Fausto Bertinotti, sa seg i 2004 viljug til å gå inn i ei ny sentrum-venstreregjering for å få fjerna høgreregjeringa til statsminister Silvio Berlusconi (sidan 2001). Fausto Bertinotti er elles også leiar i det nyskipa europeiske venstrepartiet EL. PRC har 6 representantar i EU-parlamentet, der dei høyrer til venstregruppa GUE-NGL (Det sameinte europeiske venstre- Nordiske grøne venstre). PRC har ved vala fått om lag 6 prosent av stemmene totalt, men står sterkare i regionane Bologna og Toscana. 

PRC har i stor grad makta å stå fram som det fremste politiske uttrykket for dei globaliseringskritiske rørslene, men utan å prøve å underordne dei partiet. Dette har gitt dei stor sympati, men foreløpig ikkje særleg utteljing ved val. 

Politisk har PRC tatt klare oppgjer ikkje berre med stalinismen, men med sjølve den leninistiske ideen om partiet som ein fortropp som skal ta statsmakta og endre samfunnet på vegner av massane. Partiet ser seg som ein del av ei brei mangfaldig rørsle mot nyliberalisme og krig. PRC er eit klart reformkommunistisk parti, som skil seg frå både tradisjonell kommunisme og frå sentrumsorientert sosialdemokrati. 

PRC har saman med globaliseringskritikarane og fagrørsla mobilisert til store demonstrasjonar dei siste åra. Men resultata ved vala så langt har overbevist partileiinga og fleirtalet i partiet om at dei må vere viljuge til å delta i ei sentrum-venstreregjering for å moblisere veljarane i val.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til partiet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
| **Bielefeld** |
| --- |
| Bielefeld i 1895Bielefeld i 1895 Bielefeld i 1895 |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Bielefeld | 

Bielefeld is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Detmold  Kreisfri by |
| Grunnlagd | 1214 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  257,8 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 325 846   1 264/km² |
| Koordinatar | 52°1′0″N 8°31′0″E﻿Koordinatar: 52°1′0″N 8°31′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 115 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 33501-33739 |
| Telefon-retningsnummer | 0521, 05202-05209 |
| Bilnummer | BI |
| **Heimeside:** www.bielefeld.de |

**Bielefeld** er ein by i Tyskland nordaust i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 325 000 innbyggjarar. Han ligg i regionen Detmold på både aust- og vestsida av Teutoburger Wald. 

Namnet «Bielefeld» kjem frå det gamle namnet *bileveld*, som tyder «åslendt slette». Byen ligg mellom dei to åsryggane som utgjer den sørlege og nordlege delen av Teutoburger Wald. Sentrum ligg på austsida, medan delar av den moderne byen har spreidd seg til motsett side og på åskammane.

Historie
--------

Bielefeld vart grunnlagd i 1214 av grev Hermann II von Ravensberg for å vakte gjennomgangen av Teutoburger Wald. Det store slottet Sparrenburg vart bygd sentralt i byen og vart aldri erobra gjennom heile mellomalderen. Slottet forfall utover på 1700- og 1800-talet og vart restaurert i 1879, men har no ein litt anna utsjånad enn det hadde i mellomalderen.

På 1400-talet var Bielefeld eit av dei minste medlemmane i Hansaen. Seinare utvikla handelen med lin seg og byen vart kjend som «linbyen».

Industri
--------

I dag består industrien mellom anna næringsmiddelindustri, tilverking av hushaldningsutstyr, informasjonsteknologi og ulik tungindustri. Bielefeld har òg dei to største protestantiske sosiale institusjonane (*Diakonie*) i Europa, *von Bodelschwingsche Anstalten Bethel* og *Evangelisches Johanneswerk*.

Utdanning
---------

Bielefeld har hatt universitet sidan 1969. Av dei første professorane var den kjende tyske sosiologen Niklas Luhmann. Andre høgare utdanningsinstitusjonar i Bielefeld er det teologiske seminaret Bethel (*Kirchliche Hochschule Bethel*) og Fachhochschule som er internasjonalt kjend for si utdanning innan fotografi og design. Andre kulturinstitusjonar er kunstmuseet (*Kunsthalle*) og Rudolf Oetker-konsertsal (*Rudolf-Oetker-Halle*).

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Bielefeld» frå Wikipedia på engelsk, og «Bielefeld» frå Wikipedia på bokmål den 15. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bielefeld**

* Webkamera frå *Jahnplatz* i Bielefeld Arkivert 2006-04-04 ved Wayback Machine.
* Konspirasjonsteori: Bielefeld eksisterer ikkje
* Bilete

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Kerstin Anita Marianne Ekberg** (29. september 1931–11. januar 2015) var ein svensk modell og skodespelar. Ho er mest kjend for hovudrolla i Federico Fellini sin film *Det søte liv*, med den ikoniske badescena frå Fontana di Trevi i Roma.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Anita Ekberg var dotter av Alva og Gustav Ekberg og voks opp i Östra Fäladsgatan 29 i Malmö.

### Karriere

I 1951 vann Ekberg venleikskonkurransen Fröken Sverige. Same året kom til USA for å konkurrere i Miss Universe-kåringa. Den vann ho ikkje, men fekk arbeida som fotomodell og på nattklubbar før ho gjorde ein strålande filmdebut i Hollywood i 1953. Først hadde ho nokre biroller for Universal Pictures i filmane *Abbott and Costello go to Mars* og *The Golden Blade* der ho spelte saman med John Wayne og Lauren Bacall.

Howard Hughes ville at ho skulle skifta namn; han meinte at Ekberg var for vanskeleg å uttala. Men ho nekta og meinte at dersom ho vart kjend skulle folk læra seg å uttala namnet hennar, og dersom ho ikkje vart kjend spelte det inga rolle.

Det internasjonale gjennombrotet kom med filmen *Krig og fred* (1956). Etter fem år i Hollywood drog ho til Italia for å spela inn *Det søte liv*, Federico Fellini sin film frå 1960 som utgjorde høgdepunkt i karrieren til Ekberg. Ho spelte rolla som Sylvia mot Marcello Mastroianni. I filmen badar ho i ei berømt scene i Fontana di Trevi i Roma.

I november 1961 poserte ho for magasinet *Playboy*.

I 1963 spelte ho mot Frank Sinatra og Dean Martin i western-komedien *4 for Texas*. Deretter var ho knapt med i nokre nemneverdige filmar - unntaket var først i 1987, då ho hadde ei minnesverdig rolle i *Intervista*. Ho har aldri medverka i nokon svensk film.

Ekberg var gift to gonger: Med den britiske skodespelaren Anthony Steel (1956–1959) og den amerikanske skodespelaren Rik Van Nutter (1963–1975).

Filmografi (utval)
------------------

* 1956 – *Krig og fred*
* 1960 – *Det søte liv*
* 1960 – *Kokottene*
* 1978 – *Mord i klosteret*

Kjelder
-------

1. ↑  «Anita017». Bilderisyd.se. Henta 11. januar 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Anita Ekberg» frå Wikipedia på bokmål, den 13. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anita Ekberg ved The Internet Movie Database (IMDb)

 Commons har multimedium som gjeld: **Anita Ekberg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Sinistra Democratica** (SD) er eit demokratisk sosialistisk italiensk politisk parti. 

Partiet blei grunnlagt den 5. mai 2007 av tidlegare medlemer av Democratici di Sinistra (DS) med Fabio Mussi og Gavino Angius i spissen. Desse forlet sistnemnde parti etter at det blei vedteke at dette partiet skulle nedleggjast og slåast saman med sentrumspartiet Democrazia è Libertà - La Margherita, i det dei saman skulle danne Partito Democratico. 

Blant dei som har slutta seg til *Sinistra Democratica* er ein statsråd, (Fabio Mussi), 4 medlemer av Europaparlamentet (Giovanni Berlinguer, Claudio Fava, Pasqualina Napoletano og Giulietto Chiesa), 12 senatorar og 21 frå deputertkammeret. Parlamentarikarane som har etablert seg som ei sjølvstendig gruppe i parlamentet held fram med å støtte den regjerande sentrum-venstre-koalisjonen under leiing av Romano Prodi. 

Leiande medlemer har uttrykt at meir enn eit politisk parti, så er Sinistra Democratica ei rørsle med mål om å samle heile venstresida i Italia, frå Rifondazione Comunista til Socialisti Democratici Italiani.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Official website
**Klassisk feltteori** er ein fysisk teori som skildrar korleis eit eller fleire fysiske felt vekselverkar med stoff. Ordet klassisk vert nytta for å skilje teorien frå kvantefeltteori nytta i kvantemekanikk. 

Eit fysisk felt kan ein tenkje seg som eit felt der ein har ein fysiske storleik i kvart punkt i rom og tid. I vêrvarsling er til dømes vindstyrken ein dag over eit område skildra ved å gje ein vektor til kvart punkt i rommet. Kvar vektor representerer retninga lufta går i det punktet. Utover dagen vil retningane til vektorane endra seg ettersom vinden endrar retning. Frå eit matematisk synspunkt er klassiske felt skildra av delar av fiberbuntar (kovariant klassisk feltteori). Omgrepet 'klassisk feltteori' vert ofte nytta om fysiske teoriar som skildrar elektromagnetisme og gravitasjon, to av fundamentalkreftene i naturen. 

Det vart skildra fysiske felt før relativitetsteorien, då feltteorien måtte endrast. Klassisk feltteori vert derfor vanlegvis kategorisert som anten ikkje-relativistisk eller relativistisk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Classical field theory» frå Wikipedia på engelsk, den 10. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
**Nepals kommunistiske parti** (nepali**Nepal Kamyunishta Parti** (NKP), engelsk **Communist Party of Nepal**) vart offisielt grunnlagt 15. september 1949 i Calcutta i India. Partiet vart danna for å kjempa mot det autokratiske Rana-regimet, føydalismen og imperialismen. 

Partiet gjekk i oppløysing på 60-talet, etter at leiaren Keshar Jung Rayamajhi vart ekskludert. Tilhengjarane hans gjekk ut og danna eit nytt prosovjetisk kommunistparti som seinare har vorte kjent som Nepals kommunistiske parti (Rayamajhi). Eit stort fleirtal vart att i NKP, men fleire splittingar følgde, og etter kvart var det berre att ein liten kjerne rundt leiaren Tulsi Lal Amatya. Siste resten gjekk inn i det store parlamentariske partiet UML på midten av 90-talet.

Splittingar og avleggjarar frå NKP
----------------------------------

* Nepals kommunistiske parti (Rayamajhi) i 1962
* NKP (Ekda Kendra) i 1990
	+ NKP (maoistisk) i 1994
	+ NKP (Ekda Kendra Masal) i 2002
* Communist Party of Nepal (Unified Marxist-Leninist)

Kjelder
-------
**Svalbard museum** er eit natur- og kulturhistorisk museum for Svalbard og Arktis. 

Samlingane til museet består av gjenstandar, fotografi, arkivalia, kunst og bøker og er på over 55 000 gjenstandar, av dei er ca. 7 000 registrerte.

Svalbard museum blei stifta 18. januar 1979. museet opna 4. juni 1981 Fram til 2006 fungerte det gamle grisefjøset i Longyearbyen som museumslokale. Frå april 2006 flytta museet til Svalbard Forskningspark.

Svalbard museum er frå 1. januar 2006 organisert som ei stifting. Stiftinga blei oppretta av Longyearbyen lokalstyre, Store Norske Spitsbergen Kulkompani, Universitetssenteret på Svalbard, Norsk Polarinstitutt og Sysselmeisteren på Svalbard. 

Ved sida av Svalbard museum fins det fire andre gjenstandssamlingar på Svalbard: Pomormuséet i Barentsburg, Ny-Ålesund By- og Gruvemuseum, Luftskipsmuseet på Spitsbergen og Samlingane på Bjørnøya.

Kjelder
-------

1. 1 2  Om Svalbard museum, Svalbard museum.
2. 1 2  Kari. Holm, (1. januar 2006). *Longyearbyen - Svalbard : historisk veiviser*. Holm Forl. OCLC 219007221.
3. ↑  «Svalbard Museum». *VisitNorway.com*. Innovation Norway. Henta 2. april 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Svalbard museum» frå Wikipedia på bokmål, den 19. september 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Guldberg og Waage
**Cato Maximilian Guldberg** (fødd 11. august 1836 i Christiania, død 14. februar 1902 i Kristiania) var ein norsk matematikar og fysikar. Han er mest kjend for at han i 1864 utvikla masseverknadslova saman med kollegaen sin og svoger Peter Waage.

Han voks opp i Christiania og Nannestad som eldste born av bokhandlar, seinare sokneprest *Carl August Guldberg* og Hanna Bull. Ungdomsåra var han i Fredrikstad hos farmora som dreiv eit reiarlag, og han fekk prøvt sjømannslivet. Han tok artium i Fredrikstad og Christiania 1854, deretter universitetsstudium i matematikk og fysikk. I studietida budde han hos mostera og ektemannen hennar, statsråd Hans Riddervold, hans seinare svigerforeldre.

Etter eksamen i 1859 underviste han ved Nissens skole, ved Krigsskulen og skreiv for Polyteknisk tidsskrift. Han fekk eit reise- og utdanningsstipend i 1861, og studerte praktisk matematikk og maskinlære i Tyskland, Sveits og Frankrike. Han vart universitetsstipendiat i 1867, og professor i 1869.

Teorien som seinare vart kjend som *masseverknadslova* vart først presentert i Vitskapsselskapet i 1864, i skriftet *Studier over Affiniteten*. Seinare vart det publisert i revidert utgåve i 1867: *Édtudes sur les affinités Chimiques*, og etter at dei fekk internasjonal heider kom ein ny, utvida presentasjon i *Journal für praktische Chemie* 1979.

Guldberg var direktør for *Hovedbanen* 1878-83, redaktør for *Polyteknisk tidsskrift* 1863-73, medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1867 (og var preses og visespreses her 1872-1895), medlem av Det Kongelige Norske Videnskabers Selskab frå 1870, riddar av St. Olavs Orden frå 1891 (kommandør frå 1896), æresdoktor ved Uppsala universitet 1877, riddar av Vasaordenen 1866, Dannebrogordenen 1872 og Nordstjerneordenen 1882.

Han var bror av diakonipioneren Cathinka Guldberg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cato Guldberg» frå Wikipedia på bokmål, den 19. september 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Andersen, Alf G og Hans-Erik Hansen. *500 som preget Norge, norske kvinner og menn i det 20. århundre*. Millennium, 1999
* Birkeland, Bent. «Cato Guldberg» I: Norsk biografisk leksikon, bd 3, 2001


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Olav Rytter** (29. januar 1903–7. juni 1992) var ein norsk journalist og omsetjar. Han er mest kjend som medarbeidar ved den norske avdelinga i BBC under andre verdskrigen.

Bakgrunn
--------

Rytter var fødd iKristiansund som son av lyrikaren og omsetjaren Henrik Rytter og Maren Ovidia Olsen.

Han var gift med Dagny Jørgine Sausjord frå 1928 til 1945 og med Hanne Bull (fødd Stang) frå 1948. Gjennom den andre kona var han svigerson av Emil Stang d.y.

Rytter vart utdanna filolog ved Universitetet i Oslo. Han studerte også ved Karlsuniversitetet i Praha, og spesialiserte seg på slaviske og indo-ariske språk. Han var lektor i norsk i Praha og Warszawa frå 1928 til 1935. I 1936 vart han tilsett som redaktør i den nystarta nynorske avisa *Norsk Tidend*.

Andre verdskrigen
-----------------

Ved krigsutbrotet 9. april 1940 arbeidde Rytter i nyhendeavdelinga i NRK. Han følgde regjeringa til Hamar, Elverum og Nybergsund. Han kom seg over til London via Stockholm og var på plass i BBC med norske sendingar frå 18. april 1940. Rytter vart verande ved BBC under heile krigen. Han deltok i frigjeringa av Finnmark i 1944 i operasjon Crofter, som sivil militær kaptein og tolk. Etter kapitulasjonen vart han i dåverande kronprins Olavs følgje tilbake til Noreg og var på plass i NRK med sin første reportasje av heimturen den 14. mai 1945.

Rytter skreiv boka *Frå Nybergsund til Honnørbrygga* i 1946. Boka inneheld enkelte reportasjar og intervju han gjorde som krigskorrespondent og progamsekretær ved BBC under krigen.

Etter krigen
------------

I perioden 1948 til 1953 var han sjef for dei Dei sameinte nasjonane sitt informasjonskontor i Praha. Han omsette fleire bøker frå indiske og slaviske språk, og fekk i 1975 Norsk kulturråd sin omsetjarpris.

Prisar og utmerkingar
---------------------

I 1975 fekk han Norsk kulturråd sin omsetjarpris. Rytter vart før andre verdskrigen utnemnd til riddar av Den kvite løveordenenen, og vart i 1947 forfremja til offiser for innsatsen for Tsjekkoslovakia under verdskrigen. Han var òg innehavar av Deltakarmedaljen, Haakon VIIs 70 års medalje, Kong Christian X fridomsmedalje og Medaljen for siger over Tyskland.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Olav Rytter 85 år». Norwegian News Agency. 26. januar 1988.
2. 1 2  Dahl, Hans Fredrik (28. september 2014). «Olav Rytter». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).
3. ↑  «Olav Rytter». *Store norske leksikon* (på norsk). 30. juni 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Olav Rytter» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Olav Rytter i BIBSYS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
**Land og fridom** (**Land and Freedom**, **Tierra y libertad**) er ein britisk/spansk samproduksjon frå 1995, regissert av den namngjetne britiske regissøren Ken Loach, og med *screenplay* av Jim Allen.

Filmen byggjer delvis på George Orwell si dokumentarbok frå den spanske borgarkrigen, *Homage to Catalonia* (*Hyllest til Catalonia*), som òg er utgjeven på norsk.

Filmen byrjar med at karakteren David Carr, spelt av Ian Hart, døyr som gamal mann. Barnebarnet hans finn blant dei etterlatne tinga hans avisutklipp, brev og fotografi frå da David var med som frivillig på den anti-fascistiske sida i den spanske borgarkrigen. Ho finn òg eit raudt halstørkle med ein neve jord i. Mesteparten av handlinga i filmen er da det ho les ut av desse kjeldene.

Vi følgjer den unge kommunisten David frå arbeidsløysa i Liverpool til POUM-militsen i Catalonia, der han ved eit tilfelle hamnar. Kommunistane, det venstresosialistiske POUM og anarkistane er allierte i kampen mot Franco, men etter kvart dominerer kommunistane meir og meir på grunn av at berre Sovjetunionen gir den spanske regjeringa våpen til å forsvare seg med. Vestmaktene driv med «ikkje-innblanding», samtidig som Hitler og Mussolini støttar Franco.

Stalin vil ikkje at den spanske revolusjonen skal utvikle seg, og brukar innverknaden sin til å undertrykkje POUM. David tenkte å slutte seg til den kommunistleidde Folkehæren, men går tilbake til POUM etter kampane i Barcelona mellom kommunistar og politi på den eine sida, og anarkistar og POUM på den andre.

Filmen er ein sterk kritikk av rolla til kommunistane under borgarkrigen, og inneheld òg ei kjærleikssoge mellom David og den spanske milits-kvinna Blanca, spelt av Rosana Pastor. Filmen sluttar med at gamle David blir gravlagd, medan dotterdotter hans les nokre liner frå eit dikt av William Morris. Poenget er at kampen for fridom og sosialisme ikkje er fånyttes, og skal halde fram.

Filmen vart «Film of the Year» under European Film Awards i 1995, og fekk under filmfestivalen i Cannes prisane «International Critics' Prize» og «Ecumenical Prize».

Kjelder
-------

1. ↑  ; vitjingsdato: 13. mars 2018.

* Omslaget til DVD-versjonen av filmen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
**Kjell Fuglehaug,** fødd 1950, er ein norsk programleiar for NRK.

Biografi
--------

Far til Kjell Fuglehaug jobba på Bergensbanen, og Fuglehaug er difor nærmast oppvaksen langs banen. Dei fyrste leveåra sine budde han på Bergheim, før dei flytte til Hallingskeid i Ulvik herad. Her måtte han ta toget for å gå på skule på Finse. Som tredjeklassing flytte Fuglehaug til Myrdal, der han budde til han var 15. Då flytte han til Voss.

Fuglehaug starta i NRK i 1979 som kontaktmedarbeidar. Han vart fast tilsett i 1983, og jobba dei fyrste åra i NRK sin distriktsredaksjon i Hordaland. Seinare jobba han som programleiar i NRK P2 i nokre år og deretter gjekk han over i NRK P1.

I 1995 starta Fuglehaug som fjernsynsprogramleiar for NRK. Han er mest kjend frå NRK-programmet Antikviteter og snurrepiperier, men har også leidd andre program. M.a. var han programleiar for NRK-programmet *Med hjarte på rette banen* som vart laga i høve 100-årsjubiléet til Bergensbanen.

I dag er Fuglehaug tilsett i Naturredaksjonen i NRK og lagar eigne tittelprogram frå norsk natur, som *Kjos i det fri*, *Med fjellsko og fallskjerm* og *Ut på tur til Hardanger*.

Han har også delteke med innslaget *Frå loft til kjellar* på Morellfestivalen på Lofthus i Hardanger.

Programleiar
------------

* *Rett vest*, NRK P2
* *Kara på tur*, NRK P2
* *Kunden har også rett*, NRK P2
* *I godt lag*, NRK P2
* Norgesglasset, NRK P1
* Nitimen, NRK P1
* Reiseradioen, NRK P1
* Da Capo (fra Bergen) NRK 1
* Antikviteter og snurrepiperier, (1994 - 2001) NRK 1
* *Kvelden før kvelden*, (2002) NRK 1
* Fra loft og kjeller, (2004) NRK 1
* Sommeråpent, (2009), NRK 1
* *Med hjarte på rette banen*, NRK 1

Referansar
----------

1. 1 2  NRK Nett-TV: Med hjarte på rette banen. Fuglehaug fortel om oppveksten sin.
2. ↑  NRK, 12.05.03: Til Voss med musikk og fallskjerm
3. ↑  Nrk.no: Antikviteter og snurrepiperier. Profil av Fuglehaug.
4. ↑  *Om morellfestivalen.*, arkivert frå originalen 27. januar 2011, henta 4. mai 2011
5. ↑  Profil på Filmfront.no
***Fuglar i flukt***, original tittel på fransk: *Le Peuple Migrateur*, engelsk: *Winged Migration*, er ein dokumentarfilm frå 2001, regissert av Jacques Cluzaud, Michel Debats og Jacques Perrin. Perrin har òg vore med å skrive kommentarane i filmen når dei følgde fuglar under trekk.

Filmen er dedikert den franske ornitologen Jean Dorst.

Produksjon
----------

Flyging saman med prega fuglar av fleire artar, biletet er ikkje frå opptak til denne filmen
Opptaka til filmen vart gjort i løpet av fire år på alle sju kontinent. Dei fleste opptaka er filma frå lufta, teamet brukte då eit kamera montert i ulike små flygefartøy, og sjåarane får inntrykk av å flyge saman med ei rekkje ulike artar, spesielt kanadagjæser. Dei trekkjer i alle slags vêrtilhøve over alle slags landskap, og flyginga skjer over store avstandar for at fuglane skal overleve i naturen. Filmskaparane eksponerte over 950 kilometer med råfilm for å lage dokumentaren på 89 minutt. I eit tilfelle vart filmarbeid gjennom to månader på éin stad redigert ned til mindre enn éit minutt i den endelege utgjevinga.

Mange av opptaka tatt frå fly syner tamme fuglar. Filmskaparane klekte og oppfostra fuglar frå fleire artar, mellom dei storkar og pelikanar. Dei nyfødde fuglane vart prega på menneska og vart lærte til å flyge saman med filmteamet. Fuglane vart òg eksponerte for filmutstyret gjennom livet, for at fuglane skulle reagere naturleg på utstyret, slik filmskaparane ønskte. Fleire av desse artane hadde aldri vore prega før. Filmen vart skoten frå ultralette fly, paraglidarar, og varmluftballongar, og dessutan med bruk av lastebilar, motorsyklar, motorbåtar, fjernstyrte robotar og eit fransk krigsskip. Produsenten seier at *Fuglar i flukt* korkje er dokumentar eller fiksjon, men snarare ein «naturleg tale».

Filmen seier at ingen spesielle effektar vart brukte ved filminga av fuglane, sjølv om nokre sekvensar som viser jorda frå verdsrommet utvidar dei verkelege opptaka.

Lydsporet av Bruno Coulais vart spela inn av fleire bulgarske vokalgrupper på bulgarsk, og dessutan har Nick Cave og Robert Wyatt gjeve bidrag med musikk. Vokale effektar inkluderer sekvensar der pesing ved vengeslag skal gjere inntrykk av at sjåaren er ein fugl.

Kritikk
-------

*Fuglar i flukt* har ei samla oppslutning på 96 % på Rotten Tomatoes.

Filmen vart nominert til Oscar for beste dokumentarfilm.

Kjelder
-------

* *Første versjon av denne artikkelen byggjer på «Winged Migration» frå Wikipedia på engelsk den 21. januar 2012*

### Referansar

1. ↑  *Freebase Data Dumps*, Google, Wikidata Q15241312
2. ↑  «Programmer: Fuglar i flukt». *Nrk nettstad*. Henta 21. januar 2012.
3. ↑  "Making of" special feature på DVD-plata
4. ↑  «Rotten Tomatoes». Henta 21. januar 2012.
5. ↑  «NY Times: Le Peuple Migrateur». *NY Times*. Arkivert frå originalen 5. september 2009. Henta 21. januar 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstad for å promotere filmen henta 21. januar 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Ein sunnmørsottring bygd av Sigurd Bjørkedal
**Sigurd Asgeir Bjørkedal** (fødd 6. mai 1920 i Bjørkedalen i Volda i Møre og Romsdal, død 15. mars 2011) var ein norsk båtbyggjar og bonde.

Som praktiserande båtbyggjar var han sentral i å ta vare på den gamle båtbyggjartradisjonen i Bjørkedalen. Saman med brørne Saxe og Jakob heldt han ved like kunnskapen om å bygge snedbetning, den gamle sunnmørsbåten. Bygginga av ein sunnmørsottring til Sunnmøre Museum på 1950-talet hadde stor betydning, sidan dei då kunne rådføre seg med eldre båtbyggjarar.

I 1973 bygde han ein kopi av Kvalsundskipet. Frå 1981, då han bygde ein ny sunnmørsottring, samarbeidde han med og overførte mykje kunnskap til sønene som har ført tradisjonen vidare etter faren.

I 1983 bygde dei knarren «Saga Siglar» til Ragnar Thorseth. Det er eit vikingskip bygd etter Skuldelev 1 som vart funnen ved Roskilde i Danmark. Med dette skipet gjennomførte Thorseth mellom anna ei jordomsegling.

Seinare overtok sonen Jakob ansvaret for båtbygginga. Sigurd var likevel ein viktig medhjelpar då det vart bygd kopi av Osebergskipet i 1987, og av Gokstadskipet i 1990.

Han var bror til Saxe Bjørkedal.

I 2009 fekk Sigurd Bjørkedal kongens fortenestmedalje i sølv.

Kjelder
-------

* Karl Anders Helset: Kongens sølv til Sigurd Bjørkedal. *KYSTEN* Nr 1 2010
Skuldelev 2 utstilt på Vikingeskibsmuseet i Roskilde.
**Skuldelev 2** er det andre av Skuldelevskipa som vart funne i Roskildefjorden 1962. Det har vore eit krigsskip som er bygd for høg fart både med segl og årar.

Skipet er eit av til saman 5 skip som vart senka i Roskildefjorden til eit forsvarsverk som skapte vanskar for fiendar som freista kome inn til Roskilde. Dette skipet vat senka kring 1070.

Skuldelev 2 er eit langskip, kanskje av skeidetypen. Det er omkring 30 m langt og 3,8 m breidt, og 1 m djupgåande. Besetninga har vore 65-70 mann.

Årringsdatering syner at skipet var bygd i nær Dublin i Irland kring år 1042. Byggematerialane har vore eik. Det har vore reparert fleire gonger, og prøver frå tømmeret syner ar det har vore gjort kring Irskesjøen. Skipet har hatt eit stort segl, kring 112 m² og kan ha kome opp i 15 knops fart. Det har vore ei *30-sesse*, som har hatt 60 årar. Vraket av det lange skipet var i dårleg forfatning. Berre omlag 25 % av det opphavlege skipet er funne.
Under utgravinga trudde ein lenge at det var restane av to skip, og det vart kalla **Skuldelev 2-4**, og det er ikkje noko av Skuldelev vraka som no har nummer 4.
Skuldelev 2 ar det lengste vikingskipet ein kjende til heilt til Suldelev 6, som har vore 36 meter langt, vart funne i 1996.
Vikingskipsmuseet i Roskilde har laga rekonstruksjon av Skuldelev 2, «Havhingsten frå Glendalough», som vart sjøsett i 2004. Sommaren 2007 segla skipet frå Roskilde til Dublin. Skipet låg utstilt i Dublin til sommaren 2008, då det vart segla attende til Roskilde.
Skuldelev 2 er utstilt ved Vikingeskipsmuseet i Roskilde

Konserveringa av det arkeologiske trematerialet er gjennomført i en langsam prosess med ein vassoppløyseleg og stabil voks. Så har det vorte frysetørra.

Havhingsten fra Glendalough
---------------------------

* Havhingsten fra Glendalough under byggingHavhingsten fra Glendalough under bygging
* BordgangarBordgangar
* Det lange skipetDet lange skipet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Skuldelev 2» frå Wikipedia på dansk, den 30. september 2023.*


  



1. ↑  Nogle kilder angiver 65-70 mand (se Vikingeskibsmuseet: "*The Five Viking Ships*").
2. ↑  «Havhingsten fra Glendalough (Skuldelev 2)». Arkivert frå originalen 6. april 2012. Henta 14. december 2011.
**Baldassare Castiglione** (1478–1529), greve av Novilara, var ein framtredande forfattar og diplomat i den italienske renessansen. Han er truleg mest kjend for boka *Il Libro del cortegiano* ('boka om høvisk framferd'), som vart skriven i 1506, men ikkje utgjeven før i 1528.

Liv
---

Castiglione vart fødd nær Mantova, men studerte humaniora i Milano frå han var seksten år. Han var av adelsslekt, og laut gje opp studiane for å ta over som førar for familien etter at faren døydde. Nokre av pliktene hans vart utførte for huset Gonzaga som han hadde nær kontakt med. Han var og skyldt Gonzaga-familien på morssida. Castiglione tente ei tid hjå markien i Mantova, Francesco II Gonzaga og markisa, Isabella d’Este.

Frå 1504 budde han i Urbino. Han hadde fått løyve til å reise dit etter tenest, og vart løyst frå stillinga hjå Francesco. Hertuginna i Urbino var Elisabetta Gonzaga, søster av Francesco Gonzaga. Ho synte stor vørdnad for dikting og kunst, og her møtte Castiglione mellom andre Pietro Bembo, ein førande litteraturteoretikar i tida. Castiglione vart sterkt påverka av Vergil, og skreiv sine eigne ekloger etter mønster av denne.

*Cortegiano*, 1549
Castiglione skreiv ei rad sonettar etter mønster av Francesco Petrarca og Pietro Bembo. Han skreiv både på Italiensk og Latin. Mange av kjærleiksdikta hans er skrivne til Elisabetta Gonzaga, som han næra sterke kjensler for, men aldri fekk. Han døydde av sterk feber i Toledo i 1529.

### Libro del cortegiano

Boka om høvisk ferd er skriven som ein dialog, i same stil som Kongsspegelen. Her set Castiglione opp ein rad med riddarideal som han meinte var naudsynte for ein adelsmann. Castiglione la vekt på Spezzatura, eit krav om at riddaren eller friaren skulle syne kunstene sine med takt, og syne at han var overlegen utan at dette verka udanna eller overkøyrande. Mellom anna skulle han syne kjennskap til musikk.

Han meinte og at kvinner skulle lærast opp i kunsta å spela og synge, og danse attåt. Men desse skulle og halde att og ikkje skryte i overmål. Boka heldt seg som eit ideal for ytre danning i mange år, og fekk innverknad på musikksynet i Italia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Jean-Paul Villain** (fødd 1. november 1946) er ein fransk tidlegare friidrettsutøvar
frå Dieppe. Han vart i 1971 europameister i 3 000 meter hinder.

Under Sommar-OL 1968 i Mexico-byen vart Villain niandemann i hinderløpet. Eitt år seinare kom han i mål til femteplass på tida 8.33,4 ved EM i friidrett 1969 i Aten. I europameisterskapen i Helsinki i 1971 gjorde han sitt livs løp då han vann gullmedaljen på ny fransk rekord 8.25,1, sekundet føre Dušan Moravčik frå Tsjekkoslovakia. Året etter enda Villain nede ellevteplassen då dei olympiske sommarleikane 1972 vart avvikla i München. Korkje i Roma-EM 1974 eller i Sommar-OL 1976 i Montreal makta han ta seg til finale i 3 000 meter hinder.

Villain var fransk mester på 3 000 m hinder i 1965, 1969-1971 og 1976.

Kjelder
-------

* World Athletics

* *Denne artikkelen bygger på «Jean-Paul Villain» frå Wikipedia på tysk, den 27. august 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |