**Den internasjonale romstasjonen** er ein romstasjon som går i omlaup rundt jorda i ei høgd på omtrent 386 km. Den reelle høgda vil heile tida vere litt over/under, ettersom stasjonen heile tida vert påverka av tyngdekrafta frå jorda, og av rakettane som jamleg vert avfyrt for å motverka denne.

Den første modulen til romstasjonen, kalla «Zarja», vart skoten opp i 1998. Romstasjonen har vore bemanna sidan 2. november 2000. 16 land har teke del i byggeprosjektet som er verdas største vitskaplege samarbeidsprosjekt nokosinne.

Historie
--------

Då romferjeprogrammet vart fullført ved byrjinga av 80-talet, annonserte den amerikanske presidenten Ronald Reagan ein plan om å byggje ein permanent bemanna romstasjon. Denne planlagde romstasjonen fekk namnet «Freedom». Den amerikanske organisasjonen NASA sette straks i gang undersøkingar om kva ein kunne nytte ein slik stasjon til. Ein såg for seg stasjonen blant anna som ein verkstad for øydelagde satellittar, som observasjonspost for astronomar og som eit laboratorium både for forskarar og betalande bedrifter, samt mykje anna. NASA feilberekna kor mykje romstasjonen ville koste, og etter mange budsjettkutt med tilsvarande nedskjeringar i kva oppgåver ein kunne nytte Freedom til, vart kongressen i 1993 trøytt av å løyve pengar til prosjektet. Då Sovjetunion vart oppløyst i 1991, var det politiske landskapet og annleis enn før. Romkappløpet mellom dei to supermaktene var slutt, og dåverande president Bill Clinton kunne kunngjera at romstasjonen Freedom vart endra til Den internasjonale romstasjonen, eit samarbeidsprosjekt på tvers av landegrenser.

Den første modulen som vart skoten opp, var modulen Zarja. Modulen vart skote opp den 20. november 1998. Zarja leverer oksygen, straum, vatn og står for kommunikasjon med jorda. Sjølv om Zarja berre var konstruert for å fly opp til 6-8 månader åleine, tok det nesten to år før service modulen Zvevda kunne skytast opp og kopla seg til den 26. juli 2000. I mellomtida hadde amerikanarane skote opp modulen Unity, den første av tre tilkoplingspunkt mellom dei ulike modulane av romstasjonen. Med dei tre modulane Zvevda, Unity og Zarja tilkopla, kunne den første ekspedisjonen gå inn i romstasjonen den 2. november 2000.

Noverande status
----------------

Den internasjonale romstatsjonen er det romfartøyet som er blitt vitja av flest folk i romfartshistorien (159 vitjingar av 124 ulike personar fram til 11. september 2006).

Bygginga av den internasjonale romstasjonen har til no vorte dyrare enn kva ein tidlegare hadde rekna med. Prosjektet er og forseinka etter at Columbia-ulykka førte til at NASA måtte innstille alle planlagde turar med romferjene. Medan alle dei amerikanske romferjene vart sett på bakken, måtte mannskapbytte skje med det russiske romfartøyet Soyuz. Ein utsette den vidare konstruksjonen av romstasjonen, og reduserte forsøka som vart gjort om bord stasjonen, ettersom ein måtte kutte ned på mannskapet om bord frå tre til berre to personar så lenge ein ikkje kunne nytte ferjene. Då ein starta opp att romferjeprogrammet, vart mannskapet på den Internasjonale romstasjonen oppjustert til 3 igjen. Det skjedde då den tyske ESA-astronauten Thomas Reiter kunne slutte seg til ekspedisjon 13 frå romferja Discovery. Pr, Oktober 2006 har det vore 14 ekspedisjonar til den internasjonale romstasjonen for å utføre diverse eksperiment, medan ein framleis held på med arbeidet for å ferdiggjera romstasjonen. Ein reknar med at romstasjonen ikkje er ferdig før tidlegast 2010. Det er då planlagd at NASA skal pensjonere sine fem resterande romferjer for eit nytt transportsystem.

| Ekspedisjon | Mannskap(kaptein i *kursiv*) | Logo | Dato for oppskyting | Fartøy | Dato for tilbakekomst | Fartøy | Lengd(dagar) |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ISS-ekspedisjon 1 | *William Shepherd - USA*Yuri Gidzenko - RusslandSergei Krikalev - Russland |  | 31. oktober 200007:52:47 UTC | Soyuz TM-31 | 21. mars 200107:33:06 UTC | Discovery | 140,98 |
| ISS-ekspedisjon 2 | *Yuri Usachev - Russland*Susan Helms - USAJames Voss - USA |  | 8. mars 200111:42:09 UTC | Discovery | 22. august 200119:24:06 UTC | Discovery | 167,28 |
| Expedition 3 | *Frank L. Culbertson - USA*Vladimir N. Dezhurov - RusslandMikhail Tyurin - Russland |  | 10. august 200121:10:15 UTC | Discovery | 17. desember 200117:56:13 UTC | Endeavour | 128,86 |
| Expedition 4 | *Yury Onufrienko - Russland*Dan Bursch - USACarl Walz - USA |  | 5. desember 200122:19:28 UTC | Endeavour | 19. juni 200209:57:41 UTC | Endeavour | 195,82 |
| Expedition 5 | *Valery Korzun - Russland*Sergei Treschev - RusslandPeggy Whitson - USA |  | 5. juni 200221:22:49 UTC | Endeavour | 17. desember 200219:37:12 UTC | Endeavour | 184,93 |
| Expedition 6 | *Kenneth Bowersox - USA*Nikolai Budarin - RusslandDonald Pettit - USA |  | 24. november 200200:49:47 UTC | Endeavour | 4. mai 200302:04:25 UTC | Soyuz TMA-1 | 161,05 |
| Expedition 7 | *Yuri Malenchenko - Russland*Edward Lu - USA |  | 26. april 200303:53:52 UTC | Soyuz TMA-2 | 28. oktober 200302:40:20 UTC | Soyuz TMA-2 | 184,93 |
| Expedition 8 | *Michael Foale - USA*Alexander Kaleri - Russland |  | 18. oktober 200305:38:03 UTC | Soyuz TMA-3 | 30. april 200400:11:15 UTC | Soyuz TMA-3 | 194,77 |
| Expedition 9 | *Gennady Padalka - Russland*Michael Fincke - USA |  | 19. april 200403:19:00 UTC | Soyuz TMA-4 | 24. oktober 200400:32:00 UTC | Soyuz TMA-4 | 185,66 |
| Expedition 10 | *Leroy Chiao - USA*Salizhan Sharipov - Russland |  | 14. oktober 2004 03:06 UTC | Soyuz TMA-5 | 24. april 200522:08:00 UTC | Soyuz TMA-5 | 192,79 |
| Expedition 11 | *Sergei Krikalev - Russland*John L. Phillips - USA |  | 15. april 2005 00:46:00 UTC | Soyuz TMA-6 | 11. oktober 2005  01:09:00 UTC | Soyuz TMA-6 | 179,02 |
| Expedition 12 | *William McArthur - USA*Valery Tokarev - Russland |  | 1. oktober 2005 03:54:00 UTC | Soyuz TMA-7 | 8. april 2006  23:48:00 UTC | Soyuz TMA-7 | 189,01 |
| Expedition 13 | *Pavel Vinogradov - Russland*Jeffrey Williams - USAThomas Reiter - Germany |  | 30. mars 2006 02:30 UTC (Soyuz)4. juli 2006  18:38 UTC (STS) | Soyuz TMA-8Discovery(Reiter) | 28. september 2006 01:13 UTC (Soyuz)18. desember 2006 (STS) | Soyuz TMA-8Discovery (Reiter) | 182,65 |
| Expedition 14 | *Michael Lopez-Alegria - USA*Mikhail Tyurin - Russland*Sunita Williams - USA* |  | 18. september 2006 04:09 UTC (Soyuz)Planlangd: 8. desember, 2006 (STS) | Soyuz TMA-9Discovery(Williams) | Planned: 20. april, 2007 (Soyuz)9. juli, 2007 (STS) | Soyuz TMA-9Endeavour (Williams) | ~214 |
| Expedition 15 | *Fyodor Yurchikhin - Russland*Clayton Anderson - USAOleg Kotov - Russland  Daniel Tani - USA |  | Planlangd for 9. april, 2007–17. oktober, 2007 |
| Expedition 16 | *Peggy Whitson - USA*Yuri Malenchenko - RusslandLéopold Eyharts - FranceRobert Thirsk - CanadaKoichi Wakata - Japan |  | Planlangd for 6. oktober, 2007–4. mars, 2008 |

Trivia
------

Amerikanararen Dennis Tito vart den første betalande romturisten då han betalte 20 millionar dollar for å komme om bord eit russisk romfartøy til Den internasjonale romstasjonen.

Den 10. august 2003 var romstasjonen og åstad for det første giftarmålet ute i rommet då den russiske kosmonauten Yuri Malenchenko gifta seg med Ekaterina Dmitrieva som under viinga var til stades i Texas.

Ekspedisjonar
-------------

Alle permanente stasjonsmannskapa får namnet «Expidition N», der N er eit nummer som vert auka med ein for kvar ekspedisjon. Ekspedisjonane har ei gjennomsnittslengd på opphaldet på eit halvt år. Korttidsvitjarar og romturistar vert ikkje talde med som ekspedisjonsmedlemar.

Forsking
--------

Norske prosjekt
Forsking på «bemannet romfart og plantedyrking» i verdsrommet blei drive (og fjernstyrt) av Ciris (eller *Senter for tverrfaglig forskning i rommet*) i tolv år fram til februar 2018.

Sjå og
------

* Salyut-programmet
* Romstasjonen Skylab
* Romstasjonen Mir
* Romstasjonen Freedom

Kjelder
-------

1. ↑  NASA, Russlandn Space Agency Name 4 Members of Next ISS Crew 19. oktober 2006 mosnews.com, Retrieved 19. oktober 2006.
2. ↑  Frida Holsten Gullestad. «Høster i rommet». 2018-02-20. Klassekampen. S. 9

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den internasjonale romstasjonens heimesider hjå NASA
* Den internasjonale romstasjonens heimesider hjå ESA
* ISS Fan Club Arkivert 2012-01-20 ved Wayback Machine.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Den internasjonale romstasjonen**