recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Scott Thunes** (fødd 20. januar 1960) er ein amerikansk bassist som har spelt med Frank Zappa, Wayne Kramer, Steve Vai, Andy Prieboy, Mike Keneally, Fear, The Waterboys, Big Bang Beat og andre. 

Han spelte i bandet til Zappa frå 1981 til 1988, og speler på album som *The Man From Utopia*, *Them or Us*, *Broadway the Hard Way*, *You Can't Do That On Stage Anymore*, *Does Humor Belong In Music?*, *The Best Band You Never Heard In Your Life*, *Meets The Mothers Of Prevention*, *Ship Arriving Too Late to Save a Drowning Witch*, *Make a Jazz Noise Here* og *Guitar*. Thunes, som i dag spelar i bandet The Mother Hips, lever i Nord-California med kona Georgia. I februar 2012 spelte Thunes i California med Dweezil Zappa og bandet «Zappa Plays Zappa».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Scott Thunes» frå Wikipedia på engelsk, den 22. august 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Intervju Arkivert 2008-02-18 ved Wayback Machine.
* Scott Thunes med the San Francisco Free Jazz Collective

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Arthur Henderson.
**Arthur Henderson** (13. september 1863–20. oktober 1935) var ein britisk politikar for det britiske arbeidarpartiet og vinnar av Nobels fredspris i 1934.

Biografi
--------

Arthur Henderson vart fødd i Glasgow i Skottland, og voks opp der fram til faren døydde då Arthur var ti år gamal. Familien flytte så til Newcastle, der Arthur Henderson begynte å jobba ved ein lokomotivfabrikk allereie frå tolvårsalderen. Året han fylte 16, konverterte han til metodismen og vart snart lekpreikar. Då han miste jobben ved fabrikken i 1884, konsentrerte han seg om å vera forkynnar og om å studera ymse emne på eiga hand.

I 1892, nær tretti år gamal, tok Henderson til å verta involvert i fagforeiningar, der han snart fekk viktige posisjonar. Henderson var likevel imot streikar, fordi han meinte dei gjorde meir skade enn nytte. Han var med på skipingsmøtet av *Labour Representation Committee* eller *LRC*, forløparen til det britiske arbeidarpartiet. Henderson vart vald til kasserar for *LRC* i 1903, og han vart medlem i Underhuset same året. 

Frå 1908 - 1910 var Henderson leiar for det britiske arbeidarpartiet, som no hadde skift namn til *Labour Party*. Etter utbrotet av fyrste verdskrigen i 1914, trekte den dåverande partileiaren Ramsay MacDonald seg, og Henderson tok over. Året etter vart han utnemnd til utdanningsminister, og vart med det den fyrste britiske sosialdemokratiske politikaren som vart statsråd. Etter eit skifte av statsminister i 1916, fekk Henderson eit anna verv som statsråd. I 1917 føreslo Henderson å skipa ein internasjonal konferanse for å få slutt på krigen, men då dette vart nedstemt i kabinetter, trekte han seg frå som statsråd og gjekk også av som partileiar kort tid etter. Etter det omstridde valet etter freden i 1918, miste Henderson parlamentsstillinga si.

Nobelprisen  

Nobels fredspris  
1934

Etter nokre år der Henderson vart vald inn og ut av parlamentet, vart han utnemnd til innanriksminister i Ramsay MacDonald si kortvarige sosialdemokratiske regjering frå januar til november 1924. MacDonald danna ny regjering i 1929, og utnemnde denne gongen Henderson til utanriksminister. I denne stillinga freista Henderson å løysa opp i usemja som hadde bygt seg opp i Europa sidan fyrste verdskrigen. Storbritannia erklærte full stønad til Folkeforbundet, og oppretta diplomatiske band til Sovjetunionen. Regjeringa MacDonald fekk gjennomslag for mykje av politikken sin, men måtte gå av i 1931 som fylgje av den økonomiske krisa i Europa.

Ei stund etter dette var Henderson partileiar att, men trekte seg i 1932. Dei siste åra av livet sitt arbeidde Henderson for å motverka ein mogleg ny storkrig, m.a. ved å vera formann for nedrustingskonferansen i Genève. For dette nedrustingsarbeidet mottok han Nobels fredspris i 1934. Året etter døydde han, 72 år gamal. To av sønene hans, William og Arthur, vart sjølve politikarar for Labour.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Arthur Henderson» frå Wikipedia på bokmål, den 7. januar 2012.*
**Winfield Scott «Scotty» Moore III** (27. desember 1931–28. juni 2016) var ein legendarisk amerikansk gitarist som var mest kjend for å spele dei første åra av karrieren til Elvis Presley. 

Scotty Moore lærte å spele gitar i familien og av vener frå han var åtte år gammal. Moore sin bakgrunn var jazz og country og leia eit band kalla Starlite Wranglers før Sam Phillips ved Sun Records sette han i lag med ein ung Elvis Presley. Phillips meinte at sologitaren til Moore og bassen til Bill Black var alt som var nødvendig i lag med rytmegitaren og vokalen til Elvis. I 1954 spelte Moore og Black på det som vart den første innspelinga til Elvis Presley, That's Alright (Mama) i 1954. Elvis, Black og Scotty Moore kalla seg Blue Moon Boys og fekk seinare med seg trommeslagar D.J. Fontana. I starten av juli 1954 byrja Blue Moon Boys å turnere i dei amerikanske Sørstatane og spelte inn fleire singlar. 

Moore spelte på fleire av Presley sine mest kjende innspelinga frå 50-åra, som «Good Rockin' Tonight», «Baby Let's Play House», «Heartbreak Hotel», «Mystery Train», «Hound Dog», «Too Much» og «Jailhouse Rock».

I 1960-åra gav Moore ut soloalbumet *The Guitar That Changed the World*. Han spelte på comebacket til Elvis i 1968 på NBC.

Moore spelte i starten på ein Gibson ES-295, før han byta til ein Gibson L5 og til slutt ein Gibson Super 400.

Scotty Moore vert rekna som ein av dei aller første rock and roll-gitaristane og mange seinare gitaristar har omtalt han som ei stor inspirasjonskjelde. For denne rolla er han innlemma i Rockabilly Hall of Fame og i 2000 òg i Rock and Roll Hall of Fame.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Scotty Moore» frå Wikipedia på engelsk, den 25. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Scotty Moore 53 ES295
2. ↑  Scotty Moore 54 L5 CES
3. ↑  Scotty Moore 56 Super 400 CESN

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* Intervju med Scotty Moore
* Elvis Directory

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Julie Christiansen** (fødd 19. mars 1968 i Harstad) er ein norsk statsvitar og tidlegare politikar for Høgre.

Ho er fødd i Harstad, men vakse opp i Oppegård sør i Akershus. Ho har examen artium frå Oppegård videregående skole frå 1987 og er cand.mag. med mellomfag i statsvitskap og grunnfag i sosialøkonomi og idéhistorie frå Universitetet i Oslo frå 1994. I 1995 hadde ho eit studieopphald ved George Washington University, der ho studerte amerikansk utanrikspolitikk. Christiansen er òg cand.polit. frå Universitetet i Oslo frå 2007. Ho var tilsett i Høgre si EU-stab i 1994, stipendiat i Den norske atlanterhavskomité 1995–1997, utanrikspolitisk rådgjevar for Høgres stortinggruppe 1998–2001 og studentstipendiat ved Norsk utanrikspolitisk institutt (NUPI) 2006–2007. Frå 2009 er ho seniorrådgjevar ved Divisjon for energi, ressursar og miljø i Noregs forskningsråd.

Christiansen var nestleiar i Akershus Unge Høgre 1989–1990, 2. nestleiar i Unge Høgre 1990–1992 og 1. nestleiar samestades 1992–1994. Ho var medlem av Oppegård kommunestyre 1987–1995, 4. vararepresentant til Stortinget frå Akershus 1989–1997, 1. vararepresentant 1997–2001 og fast innvalgt representant 2001–2005. Av dei øvrige verva hennar kan nemnast leiar i Norges Gymnasiastsamband 1988–1989, styreleiar i Organising Bureau of European School Student Unions (OBESSU) 1989–1990, styremedlem i Folk og Forsvar 1992–1994, nestleiar i Akershus Høgre 1999–2003, nestleiar i Europabevegelsen 1999–2001, leier i Høgre si EU-utval 2006–2008 og styremedlem i Redd Barna frå 2007.

Stortingskomitear
-----------------

* 2001–2005 medlem i Utanrikskomiteen
* 2001–2005 medlem i Den utvida utanrikskomiteen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julie Christiansen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Julie Christiansen hjå Stortinget

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Arthur Greenslade** (4. mai 1923–27. november 2003) var ein britisk dirigent og arrangør for film og fjernsyn, og ei rekkje artistar. Musikalsk var han mest aktiv i 1960- og 1970-åra.

Greenslade vart fødd i Northfleet i Kent. I 1950-åra var han pianist og arrangør med Oscar Rabin Band. Han arrangerte for Jack Jones, Chris Farlowe, Serge Gainsbourg, Genesis, Cat Stevens, Diana Ross, Dusty Springfield, The Bachelors og Kinderjazz. For Shirley Bassey arrangerte han «Goldfinger» og «Send In the Clowns». Han har dirigert orkester i Hollywood Bowl og Carnegie Hall, og var Bassey sin musikalske leiar. Han var arrangør og dirigent på Shirley Bassey-albuma *And I Love You So,* *Never Never Never,* *Good, Bad But Beautiful,* *Love, Life and Feelings,* og *You Take My Heart Away.* Han spelte òg piano på den første hitten til The Kinks, «You Really Got Me».

Saman med Andrew Oldham skreiv han «Headlines», B-sida på «Ride on Baby» (IM 038) av Chris Farlowe, som vart gitt ut i 1966.

Greenslade dirigerte òg nokre easy listeining-innspelingar. Han dirigerte orkesteret for Rod McKuen sin første TV-spesial, som vart send på NBC i mai 1969. Han arrangerte òg bidrag til Irland til Eurovision Song Contest i 1973, «Do I Dream», sungen av Maxi. Han arrangerte hitsingelen «Je t'aime... moi non-plus» av Serge Gainsbourg og Jane Birkin frå 1969.

Greenslade døydde i 2003, 80 år gammal, i Sydney i Australia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arthur Greenslade» frå Wikipedia på engelsk, den 10. april 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4 5 6  Bruce Eder. «Arthur Greenslade | Biography». *AllMusic*. Henta 10. april 2023.
2. ↑  «THE BASSEY BLOG | Unofficial Dame Shirley Bassey News and Features». *Songsofshirleybassey. co.uk*. Henta 10. april 2023.
3. ↑  Viglione, Joe. «Allmusic review». *Allmusic*. All Media Guide. Henta 10. april 2023.
4. 1 2  Christopher, James (6. desember 2005). «Never Never Never/Good, Bad But Beautiful - Shirley Bassey». AllMusic. Henta 10. april 2023.
5. ↑  Shirley Bassey *Love, Life and Feelings* på Allmusic
6. ↑  Shirley Bassey *You Take My Heart Away* på Allmusic
7. ↑  «Chris Farlowe - Ride on Baby (Vinyl) på Discogs». *Discogs.com*. 27. oktober 1966. Henta 10. april 2023.
8. ↑  *TV GUIDE*, Carolina-Tennessee Edition, 10-16. mai 1969, s A-10.
9. ↑  «Je T'Aime .... Moi Non Plus - Jane Birkin, Serge Gainsbourg | Credits | AllMusic». *AllMusic*. Henta 10. april 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Julimonarkiet**, *borgarkongedømmet*, er det kongedømmet som vart oppretta i Frankrike 7. august 1830 for Huset Bourbon si yngre linje, Ludvig Filip og hans ætt. Under uroa i Paris 1830 vart kong Karl X av Frankrike tvinga til å abdisera til fordel for den meir liberale Ludvig Filip.

*Fridomen leier folket* av Eugene Delacroix, 1833

Julirevolusjonen
----------------

Årsaka til revolusjonen var den rike middelklassa og dei liberale avisene sin opposisjonen mot fire forordninger («Juliordonnansane», *Les ordonnances dei Saint-Cloud*) underteikna av Karl X den 25. juli 1830:

1. Knebling av pressefridomen ved at ingen aviser eller tidsskrift kunne utgjevast utan å ha fornya løyve kvar 3. månad, og inga bok på over 20 trykte sider kunne gjevast ut utan løyve
2. Oppløysing av den nyvalde nasjonalforsamlinga etter berre 70 dagar
3. Innføring av ein ny vallov som reduserte representantane i nasjonalforsamlinga frå 430 til 258 og innskrenka talet på veljarar med tre fjerdedelar
4. Nyval vart utskrive til 6. og 13. september

Kongen påkalla 14. artikkel i grunnlova, der han vart gjeven rett til avgjera og setja i verk lovar og forordninger.

Ny konge
--------

Ludvig Filip I
Etter tre dagar med blodige kampar i Paris (27.–29. juli) vart Ludvig Filip, hertugen av Orléans, utropt til generalstattholder. Først alt for seint innsåg Karl X kva for ein veg det berr, og tilbaud å trekkja lovane tilbake. Men forfatninga vart endra, den eldre greina av Huset Bourbon mista retten til trona, og Ludvig Filip vart utropt til ny konge av Frankrike 7. august 1830.

Ludvig Filip skulle verta den siste kongen i landet. Han sat på trona til februarrevolusjonen og skipinga av Den andre franske republikken den 4. november 1848.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Julimonarkiet» frå Wikipedia på bokmål, den 7. februar 2018.*
*Denne artikkelen handlar om elva i Ukraina. For elva i Ukraina og Polen, sjå Vestre Bug.* 

**Sørlege Bug**, òg kalla **Sørlege Buh**, (ukrainsk Південний Буг, *Pivdennyj Buh*: russisk *Juzjnij Bug*, polsk *Boh*), er ei elv i Ukraina. Kjelda hennar ligg vest i Ukraina, i Volyn-Podillia-høglandet, kring 145 km frå den polske grensa. Frå her renn ho søraustover til Bugestuaret ved Svartehavet gjennom dei sørlege slettene. Ho er 806 km lang og drenerer eit område på 63 700 km².

Av store byar langs Sørlege Bug finn ein Khmelnytskyj, Vinnytsija, Pervomaisk og Mykolaiv.

Herodotos nemnde elva som Hypanis. Under folkevandringstida var Sørlege Buh ei viktig hindring for alle vandrande folk. 

Elva er farbar mange kilometer oppover frå munningen og det ligg fleire elvenamner ved elva, som Voznesensk.

Galleri
-------

* Isdekt Sørlege Bug i Mykolaiv.Isdekt Sørlege Bug i Mykolaiv.
* Ploska munnar ut i Sørlege Bug.Ploska munnar ut i Sørlege Bug.
* Sørlege Bug i Vinnytsia.Sørlege Bug i Vinnytsia.
* Ein elvebåt på elva i Vinnytsia (2006).Ein elvebåt på elva i Vinnytsia (2006).
* Søndre Buh i nærleiken av Granittstppene i Buh landskapspark.Søndre Buh i nærleiken av Granittstppene i Buh landskapspark.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Encyclopædia Britannica: Southern Buh (River)». Encyclopædia Britannica.
2. ↑  The Histories, Herodotus s. 165[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søndre Buh rafting

Koordinatar: 46°59′N 31°58′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Korleis fordampingsvarmen til vatn, metanol, benzen og aceton er avhengig av temperaturen. Den vertikale einingsaksen er feil og burde vore kJ/mol.
**Fordampingsvarme** er ei nemning for den varmen som går med til å fordampe ei viss mengd av ei væske ved kokepunktet. Ved trykket 1 atmosfære kokar vatn ved 100 °C, og då trengst det 2260 kJ til å fordampe 1 kg av vatnet. For dei fleste stoffa er fordampingsvarmen mindre enn for vatn. Fordampingsvarmen er òg mindre når kokinga skjer i ein trykkokar, altså ved høgare temperaturar. I tabellar finn ein spesifikk fordampingsvarme ved koketemperaturen.

Spesifikk fordampingsvarme ved koketemperaturen for eit utval stoff

| Væske | Koke- temperatur (°C) | Spesifikk fordampingsvarme (kJ/kg) |
| --- | --- | --- |
| Vatn | 100 | 2260 |
| Etylalkohol | 78 | 850 |
| Eter | 35 | 373 |
| Ammoniakk | -33 | 1370 |

Kondensasjonsvarme
------------------

Kondensasjonsvarme er den varmemengda som blir frigjort når ein gass kondenserast, det vil sei går over til væske eller fast stoff. Kondensasjonsvarmen er like stor som fordampningsvarmen for stoff ved same trykk og temperatur, men med motsett forteikn.

Kjelder
-------

* fordampingsvarme. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:
* kondensasjonsvarme. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:
**Juliansk døgn** (**JD**) eller **juliansk dato** er talet på dagar som har gått sidan startdatoen i den julianske kalenderen. Startdatoen er måndag 1. januar år 4713 fvt. klokka 12 middag, Greenwich Mean Time (GMT). Dette tidspunktet blir gjeve som **JD=0,00**. Juliansk dato er hyppig brukt i astronomien og i kalendariske tabellar. Det er ein metode å nummerere dagar på som er fri for oppdeling i månader og år, og han er derfor særskild nyttig når ein treng å vite intervall i dagar mellom to tidspunkt. Metoden vart innført av Joseph Scaliger i 1583. 

Det finst fleire variantar av denne forma for tidsrekning til ulike føremål. Til dømes nyttar reknearkprogramma Lotus 1-2-3 og Microsoft Excel **Dublin Julian Day** (DJD) som startar midnatt (kl. 0:00) 1. januar, 1900. DJD 0,00 = JD 2415018,5. Juliansk dato kl. 12 Greenwich tid 1. januar 2000 er 2 451 545.

**Juliansk dato modifisert** eller MJD er juliansk dato minus 2 450 000,5.

Juliansk periode er eit kontinuerleg mål for tida. Den julianske perioden kombinerer solsyklusen (28 år), månesyklusen (19 år) og indikasjonssyklusen (15 år) og inneheld derfor 28·19·15 år = 7980 år. Alle desse syklusane er føresett å byrje 1. januar i den julianske kalenderen, og ein har funnet at dei byrja samstundes i 4713 f.Kr. slik at ein juliansk periode inkluderer alle tidspunkta i fortida og framtida som ein kan rekne med å referere til.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Juliansk dag» frå Wikipedia på bokmål, den 6. desember 2006.*



* «Juliansk Dato», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014
* «Juliansk Dato Modifisert», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014
* «Juliansk Periode», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 13. august 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

* Juliansk dag-kalkulator Arkivert 2015-03-16 ved Wayback Machine.
|  |
| --- |
| **Maskesule** |
| Maskesule, Sula dactylatra Foto:  Duncan WrightMaskesule, *Sula dactylatra* Foto: Duncan Wright  |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sulefuglar Suliformes |
| **Familie:** | Sulefamilien Sulidae |
| **Slekt:** | *Sula* |
| **Art:** | **Maskesule** *S. dactylatra* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Sula dactylatra***Lesson, 1831  |

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Maskesule |
| Svensk | Masksula |
| Dansk | Maskesule |
| Engelsk | Masked Booby |
| Tysk | Maskentölpel |
| Fransk | Fou masqué |
| Spansk | Alcatraz enmascarado, piquero enmascarado |
| Russisk | Golubolitsaja olusja (Голуболицая олуша) |

Maskesule-egg
**Maskesule** (*Sula dactylatra*) er ein stor sjøfugl i sulefamilien, *Sulidae*. Denne arten hekkar på øyane i tropiske hav, spesielt på Galapagosøyane, men ikkje i det austlege Atlanterhavet, og i det austlege Stillehavet der han er erstatta av nazcasule, *Sula granti*.

Dette er den største sula, på 81-91 cm lengd, ca. 152 cm vengespenn og 1,5 kilogram kroppsvekt. Vaksne individ er kvite med spisse svarte venger, ein spiss svart hale, og ei mørkgrå maske i andletet. Kjønna er nokså like, men hannen har gult nebb, hoa meir grønleg, gult nebb; under hekkesesongen har hoene ein flekk med berr, blåleg hud på undersida av nebbet. Ungfuglar er brunlege på hovudet og oversida, med ein kvit undergump og krage. Undersida er kvit. Vaksen fjørdrakt veks ut over to år. 

Maskesula er stille på sjøen, men helser med eit tynnt kviskrande kall i reirkoloniane. Medan dei oppheld seg i kolonien viser dei eit breitt spekter i lyd med kvesing og snadring.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Maskesule**
**Foreldreaksjonen mot samnorsk** vart organisert av Riksmålsforbundet i 1951 for å motarbeide politikken med språkleg tilnærming for eit samnorsk skriftspråk. Aksjonen organiserte ein *retteaksjon*; foreldra vart oppmoda om å «rette» radikale skrivemåtar i lærebøkene. Aksjonen samla inn nesten ein halv million underskrifter mot samnorsk.

Foreldreaksjonen var eit av dei mest effektive tiltaka riksmålsforbundet organiserte i kampen mot språkleg tilnærming mellom bokmål og nynorsk, og kan ha vore ein medverkande årsak til at myndigheitene etter kvart gav opp samnorskpolitikken.

I tida 1953 til 1985 gav Foreldreaksjonen ut avisa *Frisprog*, som kom ut to gonger i månaden. Dei første redaktørane var Margrethe Aamot Øverland og Sofie Helene Wigert, og seinare vart avisa redigert av Arne Bonde, André Savik og Stig Michaelsen.

Litteratur
----------

* Hanssen, Jan E. (red.): *Frisprog - mer enn ord*, Oslo, 2004
* *Hva vil Foreldreaksjonen mot samnorsk?*, utgitt av Foreldreaksjonen mot samnorsk, Oslo, 1952
**Sølensjøen** er ein del av det 46 km lange Sølna-vassdraget. Han er 14 km lang, og største djup er 58 m. Sjøen, med ei breidd på 3 km har store bestandar av røye, aure, harr, sik, gjedde, lake og åbor. Sølna har utløp austover til Femundselva / Trysilelva.

Sølensjøfisket
--------------

Sølensjøen er særleg kjend for haustfisket etter sik, røye og lake (*lågåsild*). Sikfangsten aleine utgjer om lag 18–20 tonn i året, som i dag for det meste går til foredling, mellom anna til rakfisk, på anlegg i Elgå i Engerdal. Særleg viktig er Fiskevollen, det største *innlandsfiskeværet* i Noreg med omkring 37 naust og fleire andre bevaringsverdige hus i klynge. Fisket i Sølensjøen har tradisjonelt vore drive av gardbrukarar frå grenda Bergset i Øvre Rendal. Dei andre grendene i Øvre Rendal har tilsvarende tradisjonelt fiske i andre vatn i regionen: Elvålsgrenda har Elvålsvollen ved Isteren, og Undsetgrenda har Buvika ved Femunden. Fiskevollen ligg ca 30 km aust for Bergset, og når ein vurderer omkostningane ved reisa, transporten og ved å anlegge fiskeværet, forstår ein at fisket var svært viktig for gardane, både som naturalhushaldning, og gjennom at rendølane i hundreår har seld rakfisk på bygdene lenger sør i Hedmark. 

Sørvest for sjøen ligg fjellet Sølen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sølensjøen» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2008. Der vart desse kjeldene oppgjevne:*

* Eknæs, Åsmund. *Innlandsfiske* (Samlaget, 1979)
* Frislid, Ragnar (mfl) *Femundsmarka og Sølentraktene* (Gyldendal, 1979)
* Jørgensen, Jan Hoff. *Sølensjøfisket* Magistergradsavhandling, 1987
* Rugsveen, Magne. «Fiskevollen i Sølensjøen.» *Fortidsvern*, nr 3, 1992
* artiklar også i
	+ *Årbok for Nord-Østerdalen 1986*
	+ *Turistforeningens årbok 1987*
	+ *Jakt & fiske* nr 6, 1993


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Julija Oleksandrivna Bebko** (fødd 11. oktober 1990 i Kyiv), kjend profesjonelt som **Julija Sanina**, er ein ukrainsk songar og frontfigur i det ukrainske rockebandet The Hardkiss.

Bakgrunn
--------

Sanina vart fødd Julija Oleksandrivna Holovan i 1990 i Kyiv i Den ukrainske sosialistiske sovjetrepublikken, seinare Ukraina. Ho vaks opp i en musikarfamilie og stod på scena fyrste gongen som treåring. Etter kvart byrja ho å syngje som solovokalist og vart med i eit barneband og jazzstorband.

Karriere
--------

Sanina studerte etter kvart musikk, og var vokalist i bandet Sister Siren frå 2006 til 2008. I september 2011 danna ho popduoen Val & Sanina saman med musikkprodusenten Valeryj Bebko. Dei gifta seg same år, og ho endra etternamn frå Holovan til Bebko.

Etter kvart utvikla dei musikkbiletet sitt og endra namn til The Hardkiss. Dei gjekk over frå russiskspråklege tekster til engelske tekster, og lydbiletet vart tyngre og meir rockete.

I februar skreiv duoen kontrakt med Sony BMG. Bandet fekk rask aukande popularitet og vann fleire prisar i Ukraina og andre land. I 2014 oppretta Sanina også ein videoblogg på YouTube. Der fortalde ho om hennar eige liv og bandets virke bak scena. I 2016 vart Sanina ein av fire dommarar i den sjuande sesongen av ukrainske *X Factor.* Same år forsøkte gruppa seg i den ukrainske uttakinga til Eurovision Song Contest, der dei tapte på målstreken for Jamala. Ho vann seinare Eurovision Song Contest 2016 med låten «1944». Sanina vart i 2022 røysta fram av folket til å vere dommar til *Vidbir*, den ukrainske nasjonale finalen til Eurovision Song Contest.

Sanina skal leie Eurovision Song Contest 2023 i Liverpool saman med Alesha Dixon og Hannah Waddingham, og med Graham Norton i finalen.

Kjelder
-------

1. ↑  Березніцька, Інна (19. desember 2016). «Юлія Саніна». *The Ukrainians* (på ukrainsk). Henta 2. mars 2023.
2. ↑  «День народження Юлії Саніної: кращі пісні The Hardkiss». *znaj.ua* (på ukrainsk). 11. oktober 2017. Henta 2. mars 2023.
3. ↑  «Солисты The Hardkiss Юлия Санина и Валерий Бебко впервые рассказали о своей свадьбе: интервью Viva!». *viva.ua* (på ukrainsk). Henta 2. mars 2023.
4. ↑  «THE HARDKISS - Guten Morgen - 18.03.2014» (på norsk bokmål). Henta 2. mars 2023.
5. ↑  «Идея для новогодней вечеринки: 8 образов Юлии Саниной». *vogue.ua* (på ukrainsk). Henta 2. mars 2023.
6. 1 2  «Eurovision 2023: Hosts revealed for Liverpool». *eurovision.tv* (på engelsk). 22. februar 2023. Henta 2. mars 2023.
7. ↑  Vautrey, Jonathan (7. november 2022). «Ukraine: Jamala, Taras Topolia and Julia Sanina voted as Vidbir 2023 jury members». *wiwibloggs* (på engelsk). Henta 2. mars 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Julija Sanina» frå Wikipedia på bokmål, den 4. mars 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
Koordinatar: 36°N 38°E﻿

**Maskanah** (arabisk مسكنة; òg skrive **Meskene**) er ein by nord i Syria i Manbij-distriktet i Aleppo guvernement. Byen ligg 100 km søraust for Aleppo ved Assadsjøen og Eufrat. Av stader i nærleiken finn ein Dayr Hafir, Humaymah Kabirah og Tell Ayoub i nordvest og al-Thawra i søraust. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde Maskanah eit folketal på 15 477 i 2004.

Historie
--------

Bronsealderbyen Emar ligg nokre få kilometer nord for dagens by. Maskenah vart først nemnt av Stefanos av Byzantium i samband med felttoget til Septimius Severus mot Partia.

Etter den muslimske erobringa av Syria kom byen i skuggen av den nærliggande Balis. Regionen var underlagt herskarane i Aleppo fram til 1100-talet då atabegane i Mosul fekk meir kontroll. Området vart øydelagd under mongolinvasjonane på 1200- og 1300-talet. I 1210, under Ajjubide-dynastiet , vart al-Adil-minareten bygd. Mursteinsstårnet vart bygd i ein enkel, persisk arkitekturstil. Det vart bygd opp att under Hafez al-Assad sitt styre (1970-2000) og er eit av dei siste historiske byggverka att i byen.

Under osmansk tid var området hovudsadkleg busett av nomadiske folk. I 1838 vart Maskanah klassifisert som ein ruinlandsby («*khirba*») av den bibelske forskaren Eli Smith. Jordbrukslandskapet i Aleppo vilajet, inkludert Maskanah, vart konfiskert i 1876 av sultan Abdulhamid II som hans eige personlege eigedom. Landområdet vart seinare gjeve til staten som offentleg eigedom. I 1915 vart byen vitja av orientalisten Alois Musil og han nemner ei brakke, ein stor *khan* og ein telegrafteneste.

Under det franske mandatet, var byen senter for ein *qadaa* og tente som eit senter for mjølkeproduksjon og kveghandel. I 1945 hadde landsbyen 430 innbyggjarar.

Geografi
--------

Byen ligg på venstrebreidda av Eufrat i eit område der elva svingar austover på grunn av eit platå i nærleiken. Avstanden mellom byen og elva har variert med tida på grunn av endringar i elveleiet. Maskanah ligg på grensa mellom Den syriske ørkenen i sør og den frodige Manbijsletta i nord.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maskanah» frå Wikipedia på engelsk, den 10. april 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Smith, Eli; Robinson, Edward (1841). *Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the Year 1838* **3**. Crocker and Brewster.

1. 1 2  Folketeljing 2004 Arkivert 2013-01-13 ved Archive.is. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Aleppo guvernement. (arabisk)
2. 1 2 3 4 5 6 7  Elisséeff, N. (2012). «Maskana». *Encyclopaedia of Islam, Second Edition*. Brill Online. Henta 29. desember 2012.
3. ↑  Al-'Adil Minaret Arkivert 2007-12-25 ved Wayback Machine.. Archnet Digital Library.
4. ↑  Smith, 1841, s. 174.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Thor Myklebust** (30. juni 1908–11. januar 1989) var ein norsk politikar for Venstre og Det Nye Folkepartiet. Han sat på Stortinget frå 1965 til 1973.

Myklebust vart fødd i Kvinnherad og voks opp på garden Myklebust i Uskedalen. Han gjekk på Sunnhordland folkehøgskule i 1924-1925 og Bladmannskulen i 1927. Han tok over gardsdrifta på Myklebust i 1933 og dreiv garden til 1965. Han var òg journalist i Bergens Tidende frå 1947 til 1978.

I ungdommen var Myklebust engasjert i Ungdomslaget, og vart til slutt varaformann i Noregs ungdomslag frå 1947 til 1955. Han fekk politiske verv som medlem av herredsstyret eller formannskapet i Kvinnherad frå 1945 til 1963. I 1965 vart han vald inn på Stortinget frå Hordaland og sat der i to periodar. Då Venstre vart splitta i 1972 var Myklebust ein av dei som gjekk over til Det Nye Folkepartiet. Frå 1973 til 1977 var han første vararepresentant til Stortinget for Det Nye Folkepartiet.

Kjelder
-------

* «Thor Myklebust». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
*La Liberté guidant le peuple* ('Fridomen leier folket') av Eugène Delacroix, eit allegorisk bilde av Julirevolusjonen.
**Julirevolusjonen** er nemninga på eit opprør som fann stad i Frankrike i tida frå 26. juli til 29. juli 1830. Resultatet av opprøret var at den franske restaurasjonspolitikken etter 1815 vart stogga, vidare borgarrettar vart innførte, og den franske kongen gjekk av. Victor Hugo kallar opprøret «ein halv revolusjon» etterdi dette var eit opprør frå borgarskapet, og sidan arbeidarklassa ikkje var med i stor grad.

Bakgrunn og utvikling
---------------------

Bakgrunnen for revolusjonen låg i misnøya med politikken til kong Charles X, som førte Frankrike meir og meir attende mot einevaldstida. Utpå våren 1830 tok han til å snevre inn ytringsfridomen, og dette førte til store protestar då sommaren kom.

Den første reaksjonen mot kongen kom alt den 18. mars, då kongen innsette fyrsten av Polignac, Auguste av Polignac, som ny statsminister. Dette valet vart fordømt av båe kammer i det franske parlamentet, utan at dette førte til noko. Polignac var kjend for reaksjonære haldningar. I månaden som følgde var det harde dragkampar mellom kongen og parlamentet, ei stode som enda med at kongen oppløyste båe kammera og skreiv ut nyval den 16. mai.

Opprøret eksploderte same dag som kongen gav bod om at ytringsfridomen skulle snevrast inn. Det kom til folkeopprør i Paris og fleire andre stader den 27. juli. Etter tre dagar fekk kongen nok, innsette Ludvig Philip som regent i Frankrike, og gjekk endeleg av 2. august. Ludvig Philip vart lovleg vald til fransk konge av parlamentet den 7. august. Frå no var det og vedteke av tricoloren skulle vera den offisielle franske nasjonalflagget. Uka etter vart ei ny grunnlov vedteke, som innførte konstitusjonelt monarki. Lova var ikkje overveldande radikal. Den katolske trua vart statsreligion, og pressesensuren vart halden i hevd.

Verknad
-------

Etter Julirevolusjonen gjekk det ei båre av liknande opprør gjennom andre europeiske land. Inspirert av det som hadde hend i Frankrike, gjorde Belgia opprør mot Nederland same haust, og Belgia vart skipa som sjølvstendig stat. Det vart og opprør i dei tyske statane. Noko seinare på året kom det til opprør i Polen, men dette vart brutalt slege ned på av Russland. Hendingane i 1830 var til stor inspirasjon for den gryande sosialismen, og mellom anna hylla av Henrik Wergeland, som vart svært radikalisert etter ei vitjing til Frankrike i 1831.

I Frankrike blei Julirevolusjonen etterfølgd av Julimonarkiet.
Det konstitusjonelle monarkiet som vart oppretta etter 1830 synte seg snart å vera langt frå rettvist. Nye oppstandar vart slegne ned alt året etter, og seinare opprør vart tekne på same vis (mellom anna skildra i *Les Miserables*). Den vedvarande misnøya med kongedømet rydda vegen for den andre franske republikken, som vart oppretta etter Februarrevolusjonen.

Kjelder
-------

1. 1 2  Tvedt, Knut Are; Brégaint, David (26. april 2018). «julirevolusjonen». *Store norske leksikon* (på norsk).

* Julirevolusjonen hjå Store norske leksikon


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Thor Solberg** (28. mars 1893–27. februar 1967) var ein norsk flypioner.

Liv
---

Thor Simonsen Solberg var frå garden Solberg på Årebrot i Flora kommune. Han tok flysertifikat i 1919 og vart ein viktig norsk flypioner. Etter råd frå venen Roald Amundsen reiste han til Amerika, og i 1935 gjennomførte han den første atlanterhavsflyginga frå USA til Noreg med amfibieflyet «Leiv Eiriksson». Thor Solberg starta flyskole i USA og bygde eigen flyplass ved New York. Under den andre verdskrigen utdanna han over 2 000 krigsflygarar.

Atlanterhavsflyginga
--------------------

Solbergs Loening Air Yacht.
I 1942 gav Solberg og ein norsk-amerikansk fabrikkeigar, Sivertsen, to Interstate Cadet-fly til bruk ved Little Norway i Canada. Eit er verna, og står utstilt ved Flysamlingen på Gardermoen
Det var sett opp ein pris på 10 000 dollar til den første som kunne fly strekninga USA – Noreg, og Solberg tok utfordringa. Etter eit mislukka forsøk i 1932 med Carl O. Petersen som telegrafist i eit Bellancafly kom dei ikkje lenger enn til Harbour Grace på Labrador. Planen vart gjeven opp, men eit nytt forsøk vart snart planlagt med eit anna fly, eit Loening amfibiefly. Han skulle eigenleg ha bytt motoren, og hadde vorte lova økonomisk støtte frå Gustav Henriksen, Amerikalinjens representant, men på grunn av at Wright-fabrikken ikkje kunne levera før seinare på året måtte dette oppgjevast. 

Solberg starta frå Floyd Bennet-flyplassen utanfor New York den 18. juli 1935. Han følgde det ein kalla «Grønlandsruten» som, vart gjennomført i ni etappar via Montreal. Han mellomlanda på St. Lawrence-elva og den 21. jul nådde han Cartwright, der han måtte venta på klårt vêr til den 28. Neste stopp vart Julianehåb på Grønland. Den 30. juli heldt ferda fram til Ammassalik. No var Reykjavík neste mål. Men ei mellomlanding på nordkysten av Island førte til at han nådde Reykjavík den 2. august. I Reykjavík vart han liggjande til 14. august før han kunne setja kurs for Bergen. Tåka tvinga han nok ein gong ned, i Hornafjord på Islands sydkyst. Etter to dagars venting kunne han endeleg setja kurs for Bergen med ei mellomlanding i Thorshavn på Færøyane. Det var ein tur som tok ti timar. Frå Bergen til Oslo neste dag gjekk det utan problem av noka art.

Etter dette føretaket fekk han i 1935 Norsk Aero Klubb sitt Heiderstegn og Solberg amfibiefly er i dag permanent plassert i Norsk Teknisk Museum.

Statuen på Florø lufthamn

Seinare liv
-----------

I Noreg starta Solberg på 1930-talet eige flyselskap, «Solbergfly», som importerte Seabee amfibiefly sett saman på Flatøy, og deretter dreiv rutetrafikk på Vestlandet.I 1957 starta han flyskole på Jarlsberg flyplass i Vestfold.

I 1939 gav Solberg ut boka *Med Noreg som mål*, der han fortel om pionerturen over Atlanterhavet. I Florø er gata mot flyplassen oppkalla etter han, og i 1986 vart det avduka eit minnesmerke over han ved Florø lufthamn.

Kjelder
-------

1. ↑  «Republic Seabees in Norway».

* *Denne artikkelen bygger på «Thor Solberg» frå Wikipedia på bokmål, den 22. november 2018.*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF

 |
**Thor-Eirik Gulbrandsen Mykland** (15. juli 1940–25. juli 2014) var ein norsk byråkrat og politikar frå Fjære i Aust-Agder. Han var stortingsrepresentant 1973-93 frå Akershus, vald på Arbeidarpartiet sine program.

Gulbrandsen tok eksamen artium ved Hamar Katedralskole i 1960. Utover i 1960-åra var han assistent ved Norsk utanrikspolitisk institutt 1962-64, timelærer ved handelsskule 1964-66 og sakshandsamar i Skedsmo kommune 1967-71. Jamsides studerte han ved Universitetet i Oslo, og var ferdig utdanna cand.oecon. i 1970. I 1971 fekk han jobben som økonomisjef ved Sentralsykehuset i Akershus på Lørenskog, ei stilling han hadde til 1997.

Hausten 1973 kom Gulbrandsen inn på Stortinget frå varamannplass på Arbeidarpartiet si valliste i Akershus. Då statsråd Sonja Ludvigsen frå same fylke og parti døydde sommaren 1974 fekk han fast tingsete, og etter fire attval representerte han Arbeidarpartiet på Tinget i 20 år. Den fyrste fireårsperioden var han medlem i Justiskomitéen, deretter var han dei neste fire åra plassert i Finanskomitéen. Frå 1981 var han med i Forbrukar- og administrasjonskomitéen til 1989, dei siste fire sesjonane som sekretær. I 1989 var han på ny plassert i Finanskomitéen, og var saksordførar for ei stor skattereform som trådde i kraft i 1992. Han nådde ikkje opp til «sikker» tingplass då Akershus Arbeidarparti nominerte til stortingsvalet 1993.

Åra 1997-2000 var Gulbrandsen i utanlandsteneste i Bosnia-Hercegovina. Deretter var han rådgjevar hos Sentralsykehuset i Akershus til 2003, frå 2006 tilsett i Landslaget for offentlige pensjonister. 

Perioden 1968-71 var Gulbrandsen medlem i Skedsmo kommunestyre. Hausten 1999 vart han vald innatt i same kommunestyret for ein fireårsperiode. Då det nye kommunestyret skulle velje ordførar, valde han å røyste på Høgre-kandidaten Per Pettersen, i staden for Andreas Hamnes frå Arbeidarpartiet. Når Gulbrandsen ikkje ville røyste på Hamnes, kom det av at Gulbrandsen meinte Hamnes spelte ei avgjerande rolle då Gulbrandsen i 1993 ikkje vart renominert til Stortinget. Vinteren 2000 vart Gulbrandsen ekskludert frå Arbeidarpartiet.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Oliver Heaviside** (fødd 18. mai 1850 i Camden Town i London, død 3. februar 1925 i Torquay i Devon i England) var ein autodidakt britisk fysikar, matematikar og elektroingeniør som utvikla teknikkar for bruk av laplacetransformasjon ved løysing av differensiallikningar og dermed bruk av komplekse tal ved utrekning av elektronisk kretsar, omformulerte maxwell-likningane på vektorform og var med å grunnlegge vektoranalysen.

Han var tilsett i Great Northern Telegraph Co. i Newcastle, fram til 1874, då han slutta på grunn av stadig dårlegare høyrsle. Han levde resten av livet sitt i Devonshire, oppteke med teoretiske studium av elektromagnetisme. Han grunnla teorien for langdistanse-telefonering, gav viktige bidrag til forståing av den elektromagnetiske teorien til Maxwell. 

Han var dessutan den første til å nemne og grunngjeve eksistensen av eit leiande sjikt i den øvre atmosfæren, Heaviside-laget, no oftast kalla ionosfæren.

Oppdagingar
-----------

Heaviside formulerte om maxwell-likningane slik at dei fekk den vektorformen som vert nytta i dag. Han laga Heavisidefunksjonen, som han nytta til å modellere straumen gjennom ein elektronisk krets.

### Omgrep innan elektromagnetisme

Heaviside innførte namna på fleire omgrep innan magnetismen:

* Konduktans
* Permeabilitet
* Induktans
* Impedans
* Admittans
* Reluktans
* Permittans, som no vert kalla suseptans

Prisar (utval)
--------------

* 1922 – Faradaymedaljen

Sjå òg
------

* Heavisides ekspansjonsregel

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oliver Heaviside» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juni 2013.*

* Oliver Heaviside. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Olivenolje er mykje brukt i matlaging, men er òg blitt brukt i lampar.
**Olje** (latin *oleum*, oliven) er ei samnemning på ulike væsker som normalt ikkje er løyseleg i vatn. Oljer er komplekse, organiske sambindingar av ulike slag. Dei har karakter av å vere viskøse, feite eller smørjande, og kan ordnast i tre hovudgrupper: 

1. eteriske oljer,
2. blanda hydrokarbon i form av petroleum, og
3. feite oljer som anten er animalske eller vegetabilske.

### Bruksområde

Oljelampe frå romartida med kristne symbol.
Olje har vore kjend frå oldtida som smøremiddel og som brenselkjelde til lys. Olje er til dømes nemnd i Andre mosebok kapittel 35 «Gåver til heilagdomen», «olje til ljosestaken». Olivenolje var den tidlegaste vegetabilske olja nytta i vidt omfang kring Middelhavet.

Utanom petroleum og olivenolje har kvalolje hatt ei stor kommersiell verdi, kvalolje har vore nytta ut i ca. 800 år. Seint på 1700-talet tok ein i bruk kvalolje til lys i Noreg. 

Seinare har kvalolje vorte nytta til margarin, såpe og måling. Også sildolje og linolje er brukt i målingsindustri.

Både animalske og vegetabilske oljer er nytta i matlaging.

Kjelder
-------

1. ↑  S. Finstad, Hanne; K. Torheim, Norunn. «Vi utforsker fett» (PDF). Henta 15. desember 2014.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
**Allen Kenneth Johnson** (fødd 1. mars 1971) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Washington, D.C. som spesialiserte seg på 110 meter hekk. Han vart verdsmeister i øvinga fire gongar i tida 1995-2003, og olympisk meister i 1996.

Aktiv
-----

Johnson vann 60 meter hekk ved innandørs-VM 1995 i Barcelona på tida 7,47. Seinare same året sette han personleg rekord med 12,98 sekundar på 110 m hekk, og vart så verdsmeister på 110 m hekk då han i Göteborg sprang på 13,00. Året etter vann han gullmedaljen i same øvinga under sommarleikane i Atlanta på ny olympisk rekord, 12,95. Elles i OL-sesongen forbetra han den personlege rekorden til 12,92 sekundar, ein hundredels sekund bak Colin Jackson sin verdsrekord, ei tid han oppnådde både i Atlanta i juni (før OL) og i Brussel i august.

Under VM 1997 i Aten forsvarte Johnson meistertittelen på 110 meter hekk då han vann på tida 12,93. Dei neste sesongane vart han utan medaljar, i 1999 vart slått ut i kvartfinalane i Sevilla-VM og i dei olympiske leikane 2000 i Sydney enda han på fjerdeplass.

I 2001 tok Johnson sitt tredje VM-gull på 110 meter hekk, 0,03 sekund føre Anier García frå Cuba. To år seinare vann Johnson 60 meter hekk i innandørs-VM i Birmingham, ein prestasjon han kopierte i Budapest i 2004. Sommaren 2003 forsvarte Johnson ein VM-tittel på 110 m hekk for andre gong, vinnartida 13,12 sekundar var den svakaste han vann eit VM-gull med.

Under Sommar-OL 2004 i Aten snubla Johnson i ein hekk under kvartfinalen og braut tevlinga. Ved verdsmeisterskapen i Helsinki i 2005 fekk han bronsemedaljen, med tida 13,10 kom han inn tett bakom Ladji Doucouré på 13,07 og Liu Xiang på 13,08. Hausten 2006 sprang han for ellevte gong under 13 sekundar på 110 m hekk, då han i Aten vart klokka inn på 12,96 sekundar. Johnsons siste meisterskap var innandørs-VM 2008 i Valencia, der han vart andremann på 60 m hekk etter Liu.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje – 13,00, framom Tony Jarrett (13,04)
* OL 1996 i Atlanta: Gullmedalje – 12,95, framom Mark Crear (13,09)
* VM 1997 i Aten: Gullmedalje – 12,93, framom Colin Jackson (13,05)
* OL 2000 i Sydney: Nr 4 – 13,23
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 13,04, framom Anier García (13,07)
* VM 2003 i Paris: Gullmedalje – 13,12, framom Terrence Trammell (13,20)
* OL 2004 i Aten: Utslått i kvartfinalane (nr 30)
* VM 2005 i Helsinki: Bronsemedalje – 13,10

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Allen Johnson» frå Wikipedia på engelsk, den 31. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Allemannsretten** er retten til fri ferdsel og opphald i utmark, og noko ferdsel på innmark. Dette er ein rett som er ganske uvanleg elles i Europa, men som er hevdvunnen og lovfesta i Noreg, Sverige, Finland og delvis i Skottland.

Retten er basert på at ein respekterer naturen, og det er venta at alle som brukar han, viser omsyn til miljøet, grunneigarar og andre brukarar. 

Allemannsretten og retten til privat land har alltid stått i motsetnad til kvarandre, og mange meiner at retten er truga av nyare norsk utvikling. Særleg på Sørlandet og langs Oslofjorden har ein opplevd at folk som eig strandtomter, gradvis avgrensar den frie ferdselen i strandsona.

Sjå òg
------

* Friluftsloven
* Innmark
* Utmark

Bakgrunnsstoff
--------------

* Allemannsretten Arkivert 2018-04-28 ved Wayback Machine. Direktoratet for naturforvaltning
* Brosjyre 2005 Allemannsretten Arkivert 2005-10-29 ved Wayback Machine. på nynorsk
* www.lovdata.no Friluftsloven
* odin.dep.no Stortingsmelding 39 (2000-2001)
* www.miljostatus.no Arkivert 2006-01-10 ved Wayback Machine. om sikring av allemannsretten
* Jedermannsrecht Arkivert 2005-10-29 ved Wayback Machine. informasjon om allemannsretten i Noreg på tysk
* Om allemannsretten frå Høle barne- og ungdomsskule Arkivert 2004-08-20 ved Wayback Machine.
Den guineanske skog-savannemosaikken strekker seg igjennom (frå venstre mot høgre) Senegal, Gambia, Guinea-Bissau, Guinea, Sierra Leone, Elfenbenskysten, Ghana, Togo, Benin, Nigeria og Kamerun.
**Guineansk skog-savanne-mosaikk** (engelsk *Guinean Forest-Savanna Mosaic*) er ein økoregion danna som eit belte av skog-savannemosaikk som strekker seg igjennom store delar av Vest-Afrika, frå Senegal i vest til dei kamerunske høglanda i aust. Det er ei overgangssone mellom dei øvre guineanske skogane, som består av vestlege guineanske skogar, austlege guineanske skogar og guineansk fjellskog, i sør, og vestsudansk savanne i nord. Regionen går igjennom elleve land, og omfattar eit område på 673 600 km². Landskapet er kjenneteikna av slake åsar, og har ei høgde på rundt 200–500 meter over havet. Det skiftar mellom regnskog, vanleg skog og savanne-område. Nigerelva renn igjennom området. Regionen har eit fuktig tropisk savanneklima, der temperaturen varierer mellom 14 °C og 33 °C, og ein typisk har mellom 1600 og 2000 mm nedbør i året.

WWF har gitt området status *Regionally Outstanding* i vurdering av kor unikt området er med tanke på biodiversitet, og konserveringstatusen *Endangered*.

Dyreliv
-------

*Mus mattheyi*, som har tilhaldsstad i Ghana, er endemisk for denne økoregionen.
Landskapet er skiftande, med overgangar mellom regnskog, vanlig skog og savannelandskap. Dette gir grunnlag for den store artsrikdommen i området. I regnskogsområda lever mellom anna afrikansk palmerullar, Maxwells duiker, vestafrikansk skogssvin og bongo. I skog- og savanneområda kan ein sjå bavianar, vanleg og raudflanka duiker, hjelmperlehøne, stripa sjakal, dvergkrokodille og løver. I begge regionane er det vestleg sjimpanse og elefantar. I våtmarkene og i nærleiken av elver finst det afrikamanatar, flekkoter og buskbukk.

Det finst to endemiske pattedyr i området, gnagerne *Mus mattheyi* som finst i Ghana, og *Steatomys jacksoni*, som finst i Ghana og Nigeria. Utover det er det registert 11 endemiske reptil.

Nasjonalparkar
--------------

Området er prega av arealendringar i nærleiken av menneskeleg busetnad. Dei største samanhengande delane finst stort sett i nasjonalparkar. Desse er Old Oyo nasjonalpark i Nigeria, Bui nasjonalpark og Digya nasjonalpark i Ghana, Badiar nasjonalpark i Guinea og dessutan Marahoué nasjonalpark på Elfenbenskysten.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  Burgess, Neil & Hales, Jennifer & Underwood, E. & Dinerstein, Eric & Olson, David & Itoua, I. & Schipper, Jan & Rickketts, T. & Newman, K. «Terrestrial eco-regions of Africa and Madagascar: A conservation assessment». World Wildlife Fund (United States).  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)

* *Denne artikkelen bygger på «Den guineanske skog-savannemosaikken» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Guinean Forest-Savanna ved oneearth.org
* Guineansk skog-savanne-mosaikk ved worldwildlife.org