recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| Sherborne  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Sherborne is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Dorset |
| Distrikt | West Dorset |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 9 350 |
| Koordinatar |  50°57′″N 2°31′″W﻿Koordinatar: 50°57′″N 2°31′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DT9 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1935 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Sherborne**
 |

**Sherborne** er ein marknadsby i det nordvestlege Dorset i England. Han ligg ved elva Yeo i enden av Blackmore Vale, omkring 10 km austom Yeovil. Han er eit populært turistmål blant britar, men nokså ukjent for utanlandske turistar.

Historie
--------

I angelsaksisk tid var byen kjent som *Scirburne*, som tyder *klår straum / elv*. Byen vart hovudstad i Wessex, eit av dei sju store kongerika i England i mellomalderen. Kongane Ethelbert og Ethelbald av Wessex er gravlagt i Sherbourne Abbey. 

I 705 vart Winchester bispedømme delt mellom Sherbourne og Winchester, og kong Ine grunnla ein katedral for St. Aldhelm, den første biskopen av Sherborne. Bispesetet vart i 1075 flytta til Old Sarum, og katedralen vart knytt til eit benediktinarkloster. På 1400-talet vart klostret brunne ned av borgarane etter strid mellom byen og klostret. Det vart gjenoppbygd mellom 1425 og 1504. Nokre normanniske element er verna. I 1539, i samband med oppløysinga av klostra under reformasjonen, vart det kjøpt opp av sir John Horsey. Katedralen vart då ei anglikansk soknekyrkje. 

På 1100-talet bygde Roger de Caen, biskop av Salisbury og rikskanslar i England, eit slott. Det vart øydelagt i 1645 av general Fairfax. Ruinane høyrer til English Heritage. Sir Walter Raleigh bygde ein elisabetansk herregard på eigedomen til slottet, og denne bygningen er no kjent som Sherborne slott. 

King Edward's public school er ein privatskule som først vart grunnlagt av kong Alfred. Han vart seinare nedlagt, og såg gjenoppretta i 1550 under det noverande namnet sitt. Han brukar nokre av bygningane som tidlegare høyrde til katedralkomplekset. Han blir rekna som ein av dei beste skulane i Storbritannia. 

Byen har òg to fattighus frå viktoriansk tid, bygde i mellomalderstil.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sherborne» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
| Namur |
| --- |
| Gamlebyen i Namur med elva Sambre og St. Aubin-katedralen.Gamlebyen i Namur med elva Sambre og St. Aubin-katedralen. Gamlebyen i Namur med elva Sambre og St. Aubin-katedralen. |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Namur | Byvåpenet til Namur |
| **Flagget til Namur** | **Byvåpenet til Namur** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Belgia  Vallonia  Namur |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  175,69 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006)   - folketettleik | 107 178   610/km² |
| Koordinatar | 50°28′9.84″N 4°52′8.04″E﻿Koordinatar: 50°28′9.84″N 4°52′8.04″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.ville.namur.be |

**Namur** (**Nameûr** på vallonsk, **Namen** på nederlandsk) er ein by og kommune i Vallonia i Belgia, og hovudstad i provinsen Namur. Namur ligg der elvene Sambre og Maas renn i hop. Folkesetnaden er hovudsakleg fransktalande.

Historie
--------

Citadellet i Namur
Namur oppstod som hovudstad i eit grevskap på 900-talet. Byen starta som ein handelsstad for keltarane, men Namur vart først viktig i mellomalderen då merovingarane bygde eit slott eller citadell på knausen oppfor staden der dei to elvane renn i hop. Området kom under greven av Flandern i 1262 og under Burgund i 1420. Namur har ei strategisk plassering, og har vore omleira i fleire krigar.

Næring
------

Namur er ein viktig kommersiell og industriell by som produserer maskineri, lêrvarer, metall og porselen. Han er òg eit viktig jarnbaneknutepunkt mellom Brussel og Luxembourg by, og mellom Lille og Liège. Skipstrafikk på elva Maas passerer midt gjennom byen.

Det største turistmålet i byen er citadellet, som no er demilitarisert og open for allmenta. Byen har òg ein årleg ølfestival i påska. I Namur ligg òg katedralen St. Aubain frå midten av 1700-talet og eit klokketårn som står på UNESCO si verdsarvliste. Kjøthallen frå 1588 er gjort om til arkeologisk museum.

Namur har eit franskspråkleg universitet som blei grunnlagd i 1831.

Kjende folk frå Namur
---------------------

* Blanka av Namur, norsk og svensk dronning
* Félicien Rops (1833-1898), biletkunstnar
* François Bovesse (1890-1944), liberal minister og guvernør
* Henri Michaux (1899–1984), forfattar
* Francy Boland (1929-2005), jazzmusikar og komponist
* Rémy Belvaux (1967-2006), skodespelar, regissør og produsent
* Cécile de France (f. 1975), skodespelar

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Namur, Belgium» frå Wikipedia på engelsk, den 18. februar 2007.*

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Namur» frå Wikipedia på nederlandsk, den 5. mars 2013.*

* Namur – by (28.02.2013) i Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* BNE
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Ernest Henry Shackleton** (15. februar 1874–5. januar 1922) var ein britisk polarforskar med irsk bakgrunn. Han omkom under Endurance-ekspedisjonen.

Liv
---

Ernest Shackleton som sekstenåring.
Shackleton var fødd i Kilkea i County Kildare i Irland. Han starta Antarktis-karrieren sin som fenrik på Discovery-ekspedisjonen leia av Robert Falcon Scott. Scott og Edward Adrian Wilson nådde 82°17'S den 31. desember 1902, som då var det sørlegaste punktet noko menneske hadde vore. Ernest Shackleton var òg med i «Sør-gruppa», men vart beordra til å vente på 82°15'S med hundane.

Det har i ettertid vorte hevda at Scott og Shackleton i løpet av denne ekspedisjonen vart uvener og at dette var grunnen til at Shackleton ikkje fekk vere med til det sørlegaste punktet. I løpet av turen sørover utvikla Shackleton skjørbuk, og han vart difor send tilbake til England av Scott tidleg i 1903, før ekspedisjonen var over. Einskilde forfattarar har hevda at dette vart gjort på trass av at Shackleton på dette tidspunktet var så godt som symptomfri og at motivet til Scott var å kvitte seg med eit ekspedisjonsmedlem han så på som ein konkurrent. Sjølv om det er usikkert korleis tilhøvet mellom Scott og Shackleton var på det personlege planet, kom dei i dei neste åra til å vere dei leiande i Storbritannia innan polarekspedisjonar. Som ei følgje av dette konkurrerte dei om midlar frå dei same sponsorane, og det var uunngåelig at det vart konkurranse mellom dei to. Dei stod òg, til ei viss grad, for eit skilje i britisk polarteknikk. Der Scott dyrka det tradisjonelle britiske med menn som trekte sledar til fots, var Shackleton av same oppfatning tidleg i karrieren sin. Begge satsa på hestar og motoriserte framkomstmiddel, men dei viste seg dårleg eigna. Hundar hadde dei vanskar med då dei ikkje «forstod» hundar og hundane ikkje «forstod» herrane sine. Dei vart i tillegg dårleg fôra og pressa til å dra det dobbelte av normal last. Dei vart òg tvinga til å trekkje i gangfart, noko som er unaturleg for ein hund som ynskjer å trave i «joggefart». Det er mogleg at Shackleton til slutt lærde av feila sine og godtok det Roald Amundsen gong på gang prøvde å innprente britane: bruk hundar og ski.

Grava til Shackletons ved den norske kvalfangarkyrkjegarden i Grytviken.
Han vart mest kjend for Nimrod- og Endurance-ekspedisjonen i Antarktis, som han sjølv leia. Førstnemnde nådde *lengst sør* på 88°23', 180 km frå polpunktet i 1909. Sistnemnde varte frå 1914 til 1916 og ekspedisjonsskipet «Endurance» (bygd i Sandefjord i 1912) vart knust av isen. Shackleton drog til Sør-Georgia med ein liten livbåt, der han fekk henta hjelp. Han fekk hjarteinfarkt og døydde i Grytviken på Sør-Georgia under den fjerde ekspedisjonen sin til Antarktis.

Flytypen Avro Shackleton er kalla opp etter han.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Ernest Shackleton» frå Wikipedia på bokmål, den 4. januar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ernest Shackleton**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ernst Severin Jens Bojesen** ( 23. februar 1849–10. juli 1925) var ein dansk forleggar. Han dreiv bok-, papir- og kunsthandel i København. Frå 1878 dreiv han Ernst Bojesens kunstforlag. 1895 vart Nordiske Forlag stifta. Det kom til ved ei samanslåing av Bojesen si forlagsverksemd, P.G.Philipsen Forlag og det Kgl. Hofmusikhandel. Bojesen vart ein av direktørane. Philipsen var då i ferd med å utgi Danmarks Riges Historie. Historikarane som skreiv verket var skeptisk til Bojesen. Dei såg på han som ein useriøs utgjevar av humorblad og julehefte. Med Bojesine salsmetodar selde historieverket langt meir enn forventa.

Av andre kjende bokutgjevingar Bojesen stod bak merkar ein seg særleg jubileumsutgåvene av Holbergs Komediar (1883-88), og H.C. Andersens eventyr (1905). 

Han gav og ut mindre seriøse bøker og hefte, slik som *Oldfux*, *Blæksprutten*, *Juleroser* og *Børnenes Juleroser*.

Kjelder
-------


* Henrik Dethlefsen :Omkring 'Danmarks Riges Historie'[*daud lenkje*] på tidsskrift.dk
* Ernst Bojesen i *Den Store Danske*
* Tom Brenne: *Norske julehefter. De litterære juleheftene fra 1880 til i dag.* Messel Forlag 2009
**Prostaglandin** er ei viktig gruppe av lipid. Dei blir danna frå fleirumetta feittsyrer ved hjelp av enzym. Alle prostaglandin har 20 karbonatom, inkludert ein fem-ring. Dei er signalsubstansar og har ei rekkje fysiologiske verknader. Dei blir klassifiserte som lokalt verkande hormon.

Prostaglandina utgjer prostanoida, saman med tromboksana. Prostanoida er ei undergruppe av eicosanoida.

Historie
--------

Namnet *prostaglandin* er avleidd frå prostata. Prostaglandin blei først funne i sædvæske i 1935 av to forskarar uavhengig av kvarandre, svensken Ulf von Euler, og M.W. Goldblatt, Dei trudde stoffet kom frå prostata, i røynda kom det frå sædblærene. Seinare blei det vist at prostaglandinar blir laga mange stader i kroppen.

I 1971 blei det vist at lækjemiddel av aspirin-typen kunne hindre syntesen av prostaglandin. I 1982 fekk biokjemikarane Sune K. Bergström, Bengt I. Samuelsson og John R. Vane Nobelprisen i medisin i lag for forskinga si på prostaglandin.

Funksjon
--------

Det er for tida ni kjente prostaglandinreseptorar på ulike celletypar. Prostaglandin har såleis verknad på celler som muskelceller i veggen på blodkar som opnar eller stenger, på blodplater og er årsak til samanklumping eller oppløysing og på nerveceller som gjev smerte. Dei formidlar betennelse, regulerer kalsium-transport, hormon og cellevekst.

Prostaglandina har kraftig verknad, men ei kort levetid. Dei verkar difor berre på cella dei blir produsert i eller celler rett i nærleiken.

Lækjemiddel som NSAIDar, kortikostereoid og COX-2 selektive inhibitorar verkar inn på prostaglandinsyntesen.

Bruk
----

Syntetiske prostaglandin blir brukte:

* Til å sette i gang fødslar (eller rettare; gje rier)
* Hindre lukking av ductus arteriosus hos nyfødde med enkelte medfødde hjartefeil
* Til behandling av magesår
* For å vide ut blodkar , t.d. ved pulmonal hypertensjon
* I behandlinga av grøn stær (glaukom)
* I behandlinga av impotens (PGE1 as alprostadil).

Referansar og kjelder
---------------------

1. ↑   Jacob SW, Francone CA, Lossow WJ. Anatomi og fysiologi, 2. utg. Oslo, 1985.
2. ↑  Von Euler US. Über die spezifische blutdrucksenkende Substanz des menschlichen Prostata- und Samenblasensekrets. *Klin Wochenschr* 1935;14:1182–1183.
3. ↑  Goldblatt MW. Properties of human seminal plasma. *J Physiol* 1935;84:208-18. PMID 16994667.
4. ↑  Medscape *Early Penile Rehabilitation Helps Reduce Later Intractable ED*  URL reference on 10/23/05.

* Engelsk Wikipedia


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
**Proto-Tethys-havet** var eit urhav som eksiserte frå sein ediacara til karbontida (for 550 til 330 millionar år sidan). Havet var ein forgjengar for det seinare Paleo-Tethys-havet. Havet oppstod då Pannotia løyste seg opp og Proto-Laurasia (Laurentia, Baltica og Siberia) flytta seg saman og vart til Gondwana. Proto-Tethys-havet oppstod mellom desse to superkontinenta. Havet grensa til Panthalassia i nord og mellom dei låg øybogar og og Kasakhstania. Proto-Tethys-havet utvida seg i kambrium. Havet var på sitt største i sein ordovicium til midtre silur. Havet låg då mellom Siberia i vest og Gondwana i aust. I sein silur byrja havet å krympe då Nord-Kina og Sør-Kina flytta seg bort frå Gondwana på veg nordover. I sein devon kolliderte Kasakhstania med Siberia og havet krympa enno meir. Havet lukka seg til slutt då den nordkinesiske kratonen kolliderte med Siberia-Kasakhstania i karbontida, medan Paleo-Tethys-havet utvida seg lenger sør.

Sjå òg
------

* Paleo-Tethys-havet
* Tethyshavet
* Rheichavet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Proto-Tethys-havet Arkivert 2008-12-17 ved Wayback Machine.
* Paleo-Tethys og Proto-Tethys Arkivert 2016-03-03 ved Wayback Machine.
* Tidleg karbon på PaleoMap

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2008.*
**Silvermuseet** er eit museum i sentrale Arjeplog som vart innvigt 23 oktober 1965. Samlingane skildrar historia til staden, frå forhistorisk tid til notid. Samane og nybyggarane sine liv blir gjort levande i ulike utstillingar. I eit av romma blir det til dømes vist ei av dei største samlingane i verda av samiske sylvgjenstandar. Sylvmuseet vert drive av ei kommunal stifting.

Namn og soge
------------

Namnet til museet har inkje å gjera med den sylvsamlinga som vert teke vare på der, men kjem av Nasafjälls silververk som åra 1635-1659 og 1770-1810 var verksam i området. Det er òg derfor  Riksveg 95 som går gjennom Arjeplog i dagleg tal vert kalla for Silvervägen og at nokre selskap innanfor Arjeplogs kommune har ordet *silver* i selskapsnamnet.

Sylvmuseet vart grunnlagt av Einar Wallquist. Han var provinslækjar i Arjeplog i førti år, i ei tid då den gamle nybyggarkulturen og den samiske kulturen byrja forsvinna. Med den store interessa som Einar Wallquist hadde for historie byrja han samla gamle gjenstandar frå staden. Samlingsiveren leia så etterkvart til ein ambisjon om å inventera soknet og samla inn minst ein av kvart slag av gjenstandane som hadde vorte nytta. Heimen vart fylt med gjenstandar og buer og forråd i bygda vart nytta til förvaring. I 1965 donerte Einar Wallquist den unike samlinga si til Arjeplogs kommune og var sidan sjølv verksam som museumsmann fram til han døydde, knapt 90 år gammal, i 1985.

Bygninga som vart teken i bruk då Sylvmuseet vart til i 1965 var opphavleg ein nomadeskole oppført i 1854 og er ein av dei eldste bevarte bygningane i sentrum av Arjeplog. Silvermuseet består av tre etasjar og har gjennomgått ei mengd om- og nybyggingar gjennom åra.

Sidan april 2009 har Instituttet for subarktisk landskapsforsking, INSARC, vore driven innanfor råma for Organisasjonen til Silvermuseet. Instituttet driv høgkvalitativ forsking med innretning på sambandet mellom mennesket si landskapsutnytting og endringane til økosystema i nordlege miljø. Eit av mange forskingsresultat har m.a. resultert i funnet av ein av dei aller eldste kjende buplassane i Nordland, datert til ca. år 7800 f.Kr, ved sjøen Dumpokjauratj nær grenda Svannäs i Arjeplogs kommune. Sommaren 2014 vart leiaren for Silvermuseet INSARC, Ingela Bergman, tildelt H.M. Konugens medalj 8:e ndi storleik Serafimerordens batt «För framstående insatser inom subarktisk landskapsforskning.»

Kjelder
-------

1. ↑  Wallquist, Einar: *Arjeplog fordomtida*, Arjeplog 1983, s. ss. 102-103.
2. ↑  «Silvermuseets chef för kunglig medalj». Sveriges Radio, P4 Norrbotten. 9 juni 2014. Henta 10 november 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Silvermuseet» frå Wikipedia på svensk, den 20. oktober 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI

 |
**Einar Skjæraasen** (23. juli 1900–18. mars 1966) var ein norsk diktar frå grenda Skjæråsen aust i Trysil. Han var utdanna bankmann og budde i Oslo. 

Skjæraasen debuterte i 1938, og gav i alt ut sju diktsamlingar og ei bok med dikt i utval. Etter at han gjekk bort, kom ei bok med etterletne dikt.

Dei fyrste tre diktsamlingane var skrivne på riksmål, den fjerde var kløyvd mellom riksmålet og trysil-målet. Frå og med den femte samlinga, *Danse mi vise, gråte min sang*, var alle dikta hans på dialekt. Bøkene hans selde godt og han vart ein folkekjær lyrikar. Fleire av dikta hans er tonesette, blant andre «Danse mi vise, gråte min sang», «Vandringsvise» og «Du ska itte trø i graset».

Skjæraasen er representert i Norsk Salmebok. Han fekk Mads Wiel Nygaards legat i 1965.

Et monument over Skjæraasen, utført av Ørnulf Bast, vart avduka i Trysil den 26. juli 1970. Han har også fått ein kulturpris oppkalla etter seg, Skjæraasenprisen.

Bibliografi
-----------

* *Reflekser* (1938)
* *Skritt forbi min dør* (1938)
* *Den underlige våren* (1941)
* *Så stiger sevjene* (1945)
* *Danse mi vise, gråte min sang* (1949)
* *Du ska itte trø i graset* (1954)
* *Sju undringens mil* (utvalde dikt, 1963)
* *Sang i september* (1965)
* *Bumerke* (etterletne dikt, 1966)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Einar Skjæraasen på Allkunne
* Digitaliserte bøker av Einar Skjæraasen hjå Nasjonalbiblioteket
* Hedmark fylkesbibl. om Skjæraasen Arkivert 2010-10-09 ved Wayback Machine.
* NRK - lydopptak
* NRK - lydopptak, Magne Skjæraasen om far sin

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Einar Steensnæs** (fødd 10. mars 1942) er ein norsk lektor og politikar frå Haugesund som har representert Kristeleg Folkeparti. Perioden 1989-90 var han statsråd i Syse-regjeringa og i 2001-04 var han statsråd i Bondevik II-regjeringa.

Steensnæs er utdanna cand.real. og arbeidde som lektor og inspektør ved vidaregåande skular i heimbyen Haugesund. 16. oktober 1989 vart han sjef for Kyrkje- og undervisningsdepartementet i den nyskipa regjeringa leia av Jan Peder Syse. Frå nyåret var han statsråd i Utdannings- og forskningsdepartementet, då det vart gjort endringar i departementstrukturen. Regjeringa fall hausten 1990 og gjekk av den 3. november. Frå 1993 var Steensnæs innvald på Stortinget for Kristeleg Folkeparti, og hadde sete på tinget fram til 2005. I den fyrste stortingsperioden var han medlem av finanskomiteen. Frå 1997 til 22. mars 2000 var han sekretær i utanrikskomiteen, deretter var han leiar av komiteen ut stortingsperioden. Han var elles medlem av arbeidsordningskomiteen og valkomiteen i stortingsperioden 1997-2001. I sin siste periode på Stortinget var han medlem av næringskomiteen. Frå oktober 2001 var han sjef for Olje- og energidepartementet, ei stilling han hadde til 18. juni 2004. Han tok ikkje attval til Stortinget i 2005.

Steensnæs har sidan 2006 vore direktør ved Oslosenteret for fred og menneskerettigheter, samt styremedlem av UNESCO.

Kjelder
-------


* «Einar Steensnæs». Stortinget.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Einar Steensnæs» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juni 2013.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
Presesjonen til eit gyroskop.
**Presesjon** er eit fysisk fenomen som oppstår når aksen til ein roterande lekam «slingrar», medan den vert utsett for ei kraft utanfrå. Fenomenet kan ein lett sjå på ein snurrande snurrebass, men alle roterande lekamar kan faktisk syne presesjon.

Jorda sin presesjon
-------------------

Jorda er ein roterande lekam. Rotasjonasaksen heller om lag 23,5 grader i forhold til normalen til solbanen, men aksen preseserer med ein periode på ca. 25 800 år. Det betyr at himmelen sin nordpol og sørpol, i tillegg til himmelen sin ekvator ser ut til å flytte seg i forhold til fiksstjernene i løpet av hundreåra. 

Dette virkar òg inn på jamndøgerpunkta, sidan dette er avhengig av kor himmelen sin ekvator ligg. I antikken låg jamndøgerpunktet i stjernebiletet Vêren, men i dag har det flytta seg langt inn i Fiskane. I framtida vil det flytte seg inn i Vassmannen («Vassmannens tidsalder»), og så vidare.

Nutasjon
--------

Astronomisk nutasjon er ei lita liten periodisk endring av retninga til jordaksen i forhold til stjernehimmelen. Himmelpolen skildrar i løpet av 18,6 år (den sideriske omlaupstid for knutane til månebanen) ein ellipse med storakse 18,4ʹʹ retta mot polen til ekliptikken. Nutasjonen er overlagra på presesjonen. Nutasjonen vart oppdaga av James Bradley i 1736.

Sjå òg
------

* Gravitasjon
* Gyrokompass
* Gyroskop
* Romtid

Kjelder
-------

* Astronomisk nutasjon. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 21. mars 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NDL

 |
**Andrey Hovnanian** (fødd 1. juli 1979 i Stepanakert), kjend som **André**, er ein armensk songar. Han vann prisen for beste mannlege songar på Armenian Music Awards i 2004, 2005, 2006, 2007 og 2008.

Eurovision Song Contest 2006
----------------------------

I 2006 vart han den fyrste til å representere Armenia i Eurovision Song Contest. Han song «Without Your Love», ein miks mellom moderne vestleg musikk og tradisjonell armensk musikk. Songen vart skriven av Armen Martirosyan.

Han starta som nummer éin i semifinalen, før Bulgaria med «Let Me Cry» av Mariana Popova.

Bidraget fekk tolv poeng frå Belgia, Kypros, Russland, Nederland, Frankrike og Spania, ti poeng frå Tyrkia, Israel og Hellas, åtte poeng frå Bulgaria, sju poeng frå Kviterussland, Ukraina og Tyskland, tre poeng frå Albania, Polen, Sverige, Sveits og Storbritannia, to poeng frå Romania og Moldova. Armenia fekk til saman 150 poeng og enda på sjetteplass av totalt 23 bidrag. Han gjekk dimed vidare til finalen. 

Han starta som nummer 24 i finalen, etter Tyrkia med «Süper Star» av Sibel Tüzün.

Bidraget fekk tolv poeng frå Russland og Belgia, ti poeng frå Hellas, Frankrike, Tyrkia og Nederland, åtte poeng frå Israel, Spania, Ukraina, Kviterussland og Bulgaria, sju poeng frå Moldova og Kypros, fem poeng frå Polen, tre poeng frå Tyskland, to poeng frå Litauen og eitt poeng frå Romania. Armenia fekk til saman 129 poeng og enda på åttandeplass av totalt 24 bidrag. Landet kvalifiserte seg dimed direkte til finalen i Eurovision Song Contest 2007.

Før tevlinga klaga aserbajdsjanske massemedia på at den offisielle nettstaden til Eurovision Song Contest, eurovision.tv, hadde oppgjeve Nagorno-Karabakh som fødestaden til André, til tross for at Nagorno-Karabakh òg vart rekna som ein del av Aserbajdsjan på den tida André vart fødd. Resultatet vart at fødestaden vart fjerna frå sida.

Merknadar
---------

1. ↑  Armensk skrift Անդրեյ Հովնանյան
2. ↑  armensk *Անդրե*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «André (singer)» frå Wikipedia på engelsk, den 10. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «André (sångare)» frå Wikipedia på svensk, den 10. april 2012.*


| * v
* d
* e
 Armenia i Eurovision Song Contest |
| --- |
| Forholdet mellom Armenia og Aserbajdsjan**·** 2012**·** 2021 |
| 2006**·** 2007 **·** 2008**·** 2009**·** 2010**·** 2011**·** 2013**·** 2014**·** 2015**·** 2016**·** 2017**·** 2018**·** 2019**·** 2020 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Discogs (artist)

 |
**Thomas Arbo Høeg** (21. november 1852–13. februar 1930) var ein norsk skipsreiar og politikar frå Drammen. Han representerte valkrinsen Holmestrand, Horten, Tønsberg, Sandefjord, Larvik og partiet Høgre på Stortinget perioden 1922–1924. Botanikaren Ove Arbo Høeg var son hans.

Thomas Høeg var frå 1876 fullmektig i reiarlaget Knutsen & Herlofson i Larvik. Etter reiarlaget gjekk konkurs i 1886 vidareførte han drifta under namnet Ths. Høeg & Co A/S. Firmaet dreiv både reiarlag, skipsmeklar- og kolforretning, dampskipsekspedisjon, is- og tømmertransport. Høeg styrte fleire av desse forretningane heilt til han døydde.

Høeg var medlem av bystyret i Larvik frå 1893 til 1925. Han var ordførar 1905–07 og varaordførar 1914–19. Ved stortingsvalet 1921 stod han på tredjeplass på Høgre-lista for byane i Vestfold, og vart innvald med god margin. På Tinget var han nestformann i Protokollkomiteen.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5  «Thomas Arbo Høeg – lokalhistoriewiki.no», *lokalhistoriewiki.no*, henta 19. mars 2023

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Elliðaár** er ei elv i Reykjavík-området sørvest på Island. To små elvar har sitt utspring i den vulkanske fjellkjeda Bláfjöll og renn nedover til innsjøen Elliðavatn i dei austlege forstadane til byen. Utsiget frå innsjøen dannar sjølve elva. Elva renn gjennom eit naturreservat kalla *Heiðmörk*.

På veg mot sjøen og bukta Elliðavogur i Reykjavík, ikkje langt frå folkemuseet Árbæjarsafn i Árbær, dannar elva nokre små fossefall innanfor bygrensene. 
Laksefisket i elva er glimrande, men svært dyrt.

Dalen
-----

Dalen *Elliðaárdalur* er eit av dei grøne rekreasjonsområda ved Reykjavík med gå- og sykkelstiar. Her finst òg eit symjebasseng, ein liten skiheis og stadar for hesteriding. 

Sidan byrjinga av 1900-talet har området vorte planta med bjørk, gran og furu. 

Området har eit variert fugleliv med svaner, åtte forskjellige ender og totalt 60 forskjellige fugleartar. Det finst òg mange songfuglar som trost. 

I 1921 vart det første vasskraftverket i landet konstruert her og er framleis i bruk. Eit museum i bygningen fortel soga om elektrifiseringa av Reykjavík.

Grunnfjellet i dalen er av basalt som vart danna av eit vulkanutbrot frå Bláfjöll om lag 25 km frå byen for 4500 år sidan.



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Thomas Morley** (fødd 1557 eller 1558, truleg i Norwich, død oktober 1602 i London) var ein engelsk renessansekomponist, musikkteoretikar og organist.

Morley var elev av William Byrd og fekk ein bachelorgrad i musikk frå Oxford i 1588. Frå å vere organist i St. Pauls katedral i London steig han i gradene til å bli Gentleman i Chapel Royal (det kongelege kapellet) der han var frå 1592 til han døydde. 

*Nicholas Yonge* publiserte i 1588 *Musica transalpina*, ei samling italienske madrigalar med engelsk tekst som førte til at engelske madrigalar vart særs populære. Morley fann tydelegvis sin stil på den tida, for kort tid etter gav han ut den første madrigalsamlinga si av i alt 11.

Morley skreiv noko kyrkjemusikk og nokre instrumentalverk for broken consort og tangentinstrument, men det er som madrigalist han har hatt størst påverknad. Musikken hans er lystig og tiltalande, han vart særs populær i samtida og vert framleis framført. *April is in my Mistress' Face* og «Now is the Month of Maying» er framleis av dei mest kjente engelske madrigalane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Morley» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «It was a lover and his lass» framført av Valeria Mignaco, sopran og Alfonso Marin, lutt
* Verk av og om Thomas Morley i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Thomas Morley, Biography (engelsk) Arkivert 2007-09-29 ved Wayback Machine.

### Notar

* Fritt tilgjengelege notar av Thomas Morley i Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av Thomas Morley i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)
* Fritt tilgjengelege notar av Thomas Morley ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Saltskulptur i saltgruva i Wieliczka i Polen. 
**Saltgruver** er stader der ein vinn salt ut frå berggrunnen. Medan dette tidlegare var hardt slave- eller straffearbeid med høg gevinst for gruveeigarane, er saltgruver i dag ein mindre viktig kjelde til både salt og inntekter som hovudsakleg blir drivne av fleirnasjonale selskap.

Gruverabeid
-----------

Før ein fann opp forbrenningsmotoren og andre moderne gruvemaskinar var gruvedrift ein dyr og farleg oppgåve. Ettersom salt tradisjonelt har vore eit sjeldan og etterspurd produkt, har ein likevel utvikla store gruvekompleks for å få tak i stoffet, like frå førhistorisk tid og til våre dagar.

Ofte brukte ein slave- og fangearbeid i saltgruvene. Forbrytarar i Romarriket var mellom dei som kunne bli dømde til slikt livsforkortande arbeid. Straffeforma blei og brukt i Nazi-Tyskland og Sovjetunionen på 1900-talet.

Saltgruver og helse
-------------------

Gruvearbeid er i seg sjølv farefullt, men det vinna ut salt har ein ekstra helsekostnad. Salt kan tæra på huda og føra til sår som det så kan gå koldbrann i fordi saltet hindrar dei i å gro.

I nyare tid har ein likevel funne ut at gruvene og kan vera gunstige for helsa. På 50-talet la polske legar merke til at arbeidarar i saltgruvene hadde få lungesjukdommar, slik som tuberkulose, samanlikna med befolkninga elles. På grunnlag av dette laga dei ei ny behandlingsform, *speleoterapi*, der pasientar tilbrakte tid i saltgruver. Denne blir i dag brukt i heile Aust-Europa mot astma og andre luftvegssjukdommar. Saltet i lufta skal løysa opp slim og drepa bakteriar i lungene.

Saltgruver i verda
------------------

Saltkapellet i Wieliczka. Foto: Cédric Puisney

Ulike stader i verda med høgt saltinnhald i grunnen har hatt saltgruver. Dette gjeld mellom anna Polen, som lenge baserte økonomien sin på dei mange saltgruvene sine. Ei av desse, saltgruva og verdsarvstaden i Wieliczka har vore i drift frå 1200-talet, og inneheld i tillegg til mange hallar og gruvegangar kyrkjerom og skulpturar.

Andre kjende gruvestader er Salzkammergut i Austerrike og Avery Island i Louisiana.

Kjelder
-------

* en:salt mine
* (om saltskader)
* Courrie International No 793: Les mines de sel, c'est bon pour l'asthme (om saltgruveterapi}

Bakgrunnsstoff
--------------

* The ghostly salt city beneath Detroit (Detroit News)
* The Salt Mines of Wieliczka, 1850 (Bayard Taylor)
* heimeside til saltgruvene i Wieliczka Arkivert 2007-07-02 ved Wayback Machine.
* A Salty Heritage: Licking the problem of Poland's melting treasures  Arkivert 2005-12-16 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Thomas Mellin-Olsen** (fødd 8. november 1977) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Bergen som vann gullmedaljen i lengdehopp i samtlege fire noregsmeisterskap i åra 2002-05. Elles utmerkte han seg som ein habil 100-meterløpar. Han var medlem i Gular.

Karriere
--------

Allereie i sitt syttande år hoppa Mellin-Olsen 7,16 meter i lengdegropa. Dei komande åra satsa han på 100 meter, der han som best fekk notert 10,39 sekund ved eit stemne i Uddevalla den 24. juli 1999. Etter 2000 konsentrerte han seg om lengdehopping. 22. juli 2002 vann han lengde-øvinga under europacup for landslag i slovakiske Banská Bystrica med eit hopp som målte 7,91 meter, hans livs lengste. Tre veker seinare kvalifiserte han seg til EM-finalen i München med eit hopp på 7,85 m. I finalen vart han tolvte- og sistemann med sine 7,57 m. Veka etter vart han norsk meister i øvinga for fyrste gong, ein prestasjon han gjentok dei neste tre åra. 

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1997 i Overhalla: Bronse på 100 m – 10,68
* 1999 på Byrkjelo: Bronse på 100 m – 10,77
* 2002 i Sandnes: Gull i lengdehopp – 7,79 m, framom Arjan Bos (7,47 m)
* 2003 i Fredrikstad: Gull i lengdehopp – 7,68 m, framom Bjarte Holmelid (7,43 m)
* 2004 i Florø: Gull i lengdehopp – 7,43 m, framom Lars Eric Sæther (7,21 m)
* 2005 i Fana: Gull i lengdehopp – 7,57 m, framom Benjamin Jensen (7,53 m). Bronse på 100 m – 10,70
* 2006 i Oslo: Bronse i lengdehopp – 7,18 m

### Personlege rekordar og årsbeste

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 |  |
| **Lengde** | 7,42 | 7,91 | 7,63 | 7,80 å | 7,67 å | 7,18 |  |

Kjelder
-------

* Thomas Mellin-Olsen i friidrett.no
Den raude løparen ved Berlinalen i 2005
Ein **filmfestival** er ei oftast årleg tilstelling der det blir vist film, gjerne nye premierefilmar, og der utvalde filmar ofte konkurrerer om å vinna prisar. Nokre festivalar fokuserer på ein viss sjanger (t.d. dokumentarfilm) eller eit visst emne (t.d. homoseksualitet). 

Den fyrste større filmfestivalen i verda blei halden i Venezia i 1932, medan dei store filmfestivalane i Cannes, Berlin og Locarno) er frå 1940- og 1950-talet. Festivalane i Venezia, Cannes, Berlin og (sidan 2002) Locarno er rekna som såkalla *A-festivalar*. Nye filmar kan berre vera med i éin av desse festivalane.

A-festivalar
------------

* Cannes Filmfestival (1946)
* Berlin Filmfestival – Berlinale (1951)
* Toronto Film Festival (1976)
* Filmfestivalen i Venezia (1932)

Andre internasjonale filmfestivalar
-----------------------------------

* BUFF International Film Festival i Malmö
* European Minority Film Festival
* Nordische Filmtak i Lübeck
* San Sebastian Filmfestival (1953)
* Sundance Film Festival (1985)
* Toronto Film Festival (1976)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Filmfestival» frå Wikipedia på dansk, den 14. mai 2023.*
**Palasstorget** (russisk Дворцо́вая пло́щадь, *Dvortsovaja Plosjtjad*) er eit stort torg i sentrale St. Petersburg. Det har namn etter Vinterpalasset, som ligg like ved.

Palasstorget i 2004.
Palasstorget i 2016, med Vinterpalasset nede og Generalstabsbygningen oppe i bildet.
Midt på torget står det best kjende symbolet for St. Petersburg, Aleksandersøyla. Denne blei reist i 1834–1839 på initiativ av tsar Nikolaj I for å feira sigeren til den eldre broren hans Aleksander I over Napoleon. Nygifea vitjar ofte søyle som ifølgje folketrua skal kunna påverka kor mange barn dei kjemm til å få gjennom å gå dette talet gonger rundt henne medan dei held kvarandre i hendene.

Det har føregått fleire historiska hendingar på torget, blant anna den blodige sundagen i 1905 og Oktoberrevolusjonen i 1917.

Kjelder
-------

1. ↑  «Sevärdheter i Sankt Petersburg». Arkivert frå originalen 12. juli 2013.  Arkivert 2013-07-12 ved Wayback Machine.

* *Denne artikkelen bygger på «Palatstorget» frå Wikipedia på svensk, den 1. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Palasstorget**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Thomas Hansson Jørstad** (16. januar 1848–28. juni 1931) var ein gardbrukar og stortingsmann frå Fåberg i Oppland. Arne Kristoffersson Jørstad var farfar hans.

Jørstad var son av ein gardbrukar. Sjølv gjekk han på Lillehammer lærde skule før han i 1870 tok over farsgarden i Fåberg. I 1889 måtte han gå frå garden, som vart kjøpt av eit syskjenbarn. Eit par år seinare tok han over garden Døsen i bygda Vingrom i Fåberg og busette seg der. Han var frå 1891 kontrollør ved brennevin- og malttilverkinga, frå 1913 til 1921 med tittelen brennerikontrollør. I 1914 selde Jørstad garden sin og busette seg i Lillehammer by.

Jørstad var medlem av heradsstyret og sat i formannskapet. Han representerte Kristians amt på Stortinget 1880-88. Medlem av budsjettkomiteen 1880-82?, av Lagtinget 1866-88 og konstitusjonskomiteen 1886-88.

Han døydde i Lillehammer i 1931.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Jørstad, Thomas Hansen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: [Steenske bogtrykkeri]. s. 463-465.
* Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 29.
* Biografisk informasjon om Thomas Jørstad NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Statsarkivet i Kongsberg**, Frogs vei 44, er ein del av Arkivverket og har fylka Buskerud, Vestfold og Telemark som embetsdistrikt. Statsarkivet i Kongsberg er eit av åtte statsarkiv og blei oppretta i 1994 og er dermed det yngste statsarkivet i landet.

Arbeidsoppgåver i Statsarkivet
------------------------------

Statsarkivet i Kongsberg tek imot og gjer tilgjengeleg arkivmateriale frå den lokale og regionale statlege forvaltinga i distriktet sitt. Statsarkivet har ansvar med å føre tilsyn med arkivtilhøva i offentleg forvalting og i den kommunale sektoren. Dei hjelper òg til med rettleiing og gir råd. Ei viktig oppgåve er å spreia informasjon og kunnskap om arkivet og arkivmaterialet dei oppbevarer. Statsarkivet arbeider også for å ta vare på verneverdige private arkiv. Alt i alt utgjer arkiva ved Statsarkivet i Kongsberg i overkant av 14 000 hyllemeter.

Statsarkivarar i Kongsberg
--------------------------

* 1994–dd : Nils Johan Stoa (1951–)

Arkiv
-----

Statsarkivet i Kongsberg har fire bidrag på lista over Noregs dokumentarv:

* Andebu kyrkjebok (1623–1738), den eldste kyrkjeboka i landet
* Arkivet etter Telemarkskanalene (1854–1980)
* Arkivet etter Kongsberg Våpenfabrikk (1824–1987)
* Arkivet etter Larvik grevskap (1671–1821)

Publikasjonar
-------------

* *Statsarkivet i Kongsberg. Dokumentene forteller* (Riksarkivaren, skriftserie 26, 2006)

Bakgrunnsmateriale
------------------

* Statsarkivet i Kongsberg Arkivert 2013-04-17 ved Wayback Machine.
* Statsarkivet i Kongsberg på Lokalhistoriewiki
* Digitalarkivet
* Norges dokumentarv
**Ayman al-Zawahiri** (fødd 9. juni 1951) er ein egyptisk islamist rekna som medgrunnleggjar av al-Qaida og leiar frå juni 2011, etter at Osama bin Laden blei drepen i mai same året.

Al-Zawahiri kjem frå ein framståande familie frå Kairo. Bestefaren hans var storimam ved den respekterte sunnilærestaden al-Azhar medan ein onkel var den første generalsekretæren i Den arabiske ligaen. Faren var professor i medisin ved Universitetet i Kairo. Al-Zawahiri sjølv hadde ein god skulegang og var ferdig utdanna lege ved Universitetet i Kairo i 1974. Fire år seinare tok han mastergrad i kirurgi.

Allereie som femtenåring blei al-Zawahiri arrestert for medlemskap i Den muslimske brorskapen, som var forboden i Egypt. Han var seinare med på å grunnleggja Egyptisk islamsk jihad. Etter attentatet mot president Anwar Sadat i 1981 var han ein av fleire hundre som blei fengsla. Al-Zawahiri blei dømt for ulovleg våpenhald og dømt til tre år i fengsel. Etter fengselsopphaldet, der han blei torturert, drog han til Saudi-Arabia der han møtte Osama bin Laden. Då bin Laden grunnla al-Qaida i 1998 var al-Zawahiri ein viktig støttespelar. Han er rekna som ein rådgjevar og strategiplanleggjar, og er blitt skulda for å ha planlagd bombinga av World Trade Center i 1993, turistmassakren ved Luxor i 1997 og bombeåtaka mot dei amerikanske ambassadane i Tanzania og Kenya i 1998. Han skal òg ha teke del i planlegginga av terroråtaka i USA den 11. september 2001.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fatwa from World Islamic Front for Jihad against Jews and Crusaders, Federation of American Scientists, utsegn med bin Laden, 23. february 1998
* Ayman Al-Zawahiri's Knights under the Prophet's Banner: the al-Qaeda Manifesto Arkivert 2007-01-28 ved Wayback Machine. Youssef H. Aboul-Enein, *Military Review*, January–February 2005
* report on the al-Zarqawi video tape, *CNN*, January 2006

Kjelder
-------


* Oliver Harvey, Brain of Terror: Osama's No2 unveiled as new al-Qaeda leader, 17th June 2011, thesun.co.uk
* Ayman al-Zawahiri appointed as al-Qaeda leader, 16 June 2011, bbc.co.uk


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Sportsfiske i French River i Ontario i 1925.
Sportsfiskar på kaia langs Nidelva i Trondheim
Flugefiske i Křemelná-elva i Tsjekkia
**Sportsfiske** er fiske som vert drive som fritids- og hobbyaktivitet. Slikt fiske går føre seg både i saltvatn og ferskvatn, frå strand eller svaberg, frå båt eller som isfiske. Fiskereiskapen er til dømes stong med snelle og kastesluk; stong med snelle og snøre for flugefiske; stong med snøre, søkke og krok med naturleg agn (lokkemat); handsnøre frå båt, som til dømes harpe (hekle); pilk; og i vatn med oterfjøl med agn som høver for det fiskeslaget ein vil fange osb.

Dei vanlegaste agna er kunstige, som til dømes kunstig floge, sluk, spinner og pilk, men det vert og nytta naturleg agn som til dømes mark, maggot, bitar av fisk, innmat i blåskjel osb. I Noreg er det forbode å fiske med levande agn som til dømes levande frosk og mindre fisk.

Ei spesiell fangstmetode i sportsfiske er «fang og slepp», der meininga er å sleppe fisken mest mogleg uskadd ut i vatnet att. Sørover i Europa, der talet på sportsfiskarar er høgt i mange vassdrag og vatn, har denne måten å drive sportsfiske på vorte påbode som ein hovudregel fleire stader, og det kan kjøpast reiskap for å få fisken lett av kroken utan å skade han for mykje. Det vert jamvel laga fiskekrokar utan mothake til slikt fiske, og dessutan flogefiskekrokar med auge i staden for den kvasse spissen, slik at fisken lett kan kome seg fri ved eigen hjelp etter å ha bite på. Spotsfiskaren kan soleis seie seg nøgd med opplevinga av at han har narra fisk til å take floga utan å redusere mengda av fisk i elva eller vatnet.

Dei viktigaste sportfiskane i ferskvatn i Noreg er åbor, aure, gjedde, røye, harr, sjøaure og laks. I sjøen vert det fiska mykje etter torsk, sei, makrell og sjøaure.

I Noreg er det med få unnatak ikkje fritt fiske i vatn, elver og bekkar, slik at ein må ha eller skaffe seg løyve før fisket tek til, vanlegvis ved å kjøpe såkalla *fiskekort* av dei som har rettane. For fiske etter laks kan det ofte vere kostesamt og vanskeleg å få seg løyve.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sportsfiske**
Ein manuell sporveksel. Det kvite og raude loddet til høgre er kopla til ein jarnstong inn under skjena fram til dei to tungeskjenene, og syter i dette høvet for at den venstre av dei ligg tett inntil den venstre stokkskjena. Når toget skal køyre rett fram i staden for til høgre som på fotografiet, vert loddet svingt over med eit handtak som er festa til det, og stonga fram til tungeskjenene dreg dei til den andre posisjonen. Signalet som syner korleis sporvekselen ligg, vrir på seg, og eit nytt teikn kjem til syne for lokomotivføraren.
Ein motordriven og fjernstyrt sporveksel.
**Sporveksel** eller **pens** er ei innretning som gjer det mogleg for jarnbanetog, sporvogner og andre skjenegåande innretningar å skifte over frå eit spor til eit anna. *Sporvekslar* vart nytta i si tid om personar som hadde som yrke å syte for å manøvrere sporvekslarar for hand.

Normalt er ein sporveksel sett saman av eit par rørlege såkalla tungeskjener som ligg på underlagsplater mellom skjenene, og som er knytt til kvarandre på et vis som gjer at dei ved å flyttast sidevegs, får toget eller sporvogna til å skifte spor. Anten den høgre eller den venstre av dei to tungeskjenene ligg soleis inntil innsida av den skjena som er nærast, den såkalla stokkskjena. Til sporvekselen høyrer òg ofte to tvangsskjener, to skjenestykkjer som skal syte for at vognhjula rullar i rett lei gjennom skjenekrysset, staden der skjena er delt for å gje plass til dei hjula som skal krysse den eine av skjenene for å kome over på det andre sporet. Tidlegare var sporvekslane handdrivne, det vil seie at tungeskjenene vart flytta ved hjelp av eit handtak, men no vert dei som oftast drivne av elektriske motorar og er gjerne fjernstyrte.

For å hindre at dei rørlege delane i sporvekslane frys fast i vinterkulda, eller hindre at snø og is legg seg mellom tungeskjener og stokkskjener, er det ofte montert elektriske varmelement i sporvekslane.

Sporveksel for trikk som går i gatene har mykje av konstruksjonen liggjande under gatedekket. (Fotografi frå Bybanen i Bergen).

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
Koordinatar: 71°54′S 161°25′E﻿

**Mount Van der Hoeven** er eit fjell (1940 moh) ved nordsida av toppen av Boggs Valley, nær midten av Helliwell Hills. Det vart kartlagd av US Geological Survey (USGS) frå landmålingar og flyfoto tekne av U.S. Navy, 1960–63, og vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter Frans G. Van der Hoeven, ein seismolog og leiaren for kryssinga av Victoria Land for US Antarctic Research Program (USARP), 1959-60. Den 2500 km lange turen i ein Tucker Sno-Cat starta ved Hut Point Peninsula på Ross Island og steig opp til platået i Victoria Land via Skeltonbreen. From there der gjekk dei nordvestover til det indre platået på austsida av Outback Nunataks, før dei vart evakuerte av fly frå U.S. Navy-skvadron VX-6.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Van der Hoeven» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 72°38′S 162°12′E﻿

**Mount VX-6** er eit særeige, spisst fjell, 2185 moh, som ligg 4 nautiske mil nord for Minaret Nunatak i Monument Nunataks i Victoria Land i Aust-Antarktis.

Det vart kartlagd av US Antarctic Research Program (USARP) under kryssinga av Victoria Land 1959-60. Dei namngav fjellet etter den U.S. Navy Air Development Squadron Six (VX-6) som støtta gruppa som kryssa området. Den 1. januar 1969 vart skvadronen omgjort til Antarctic Development Squadron Six (VXE-6), men oppdraget var det same.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount VX-6» frå Wikipedia på engelsk, den 1. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Mount VX-6». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 1. april 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount VX-6» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Edwin Henry Landseer** (7. mars 1802–1. oktober 1873) var ein britisk kunstmålar, bilethoggar og grafikar. Han var fødd og døydde i London.

Liv og gjerning
---------------

*Monarch of the glen*, 1851
*Windsor slott i moderne tider*, 1840-43
Landseer måla i den romantiske stilen. Motiva hans var i fremste rekke dyr og natur, særleg hundar og hestar. Hunderasen landseer har namn etter han. Mange av måleria hans er prega av ein tendens som skulle framheve ei moralsk oppfatning, eller fortelje ei soge. Dei sentimentale bileta var svært populære og nådde eit stort publikum gjennom ulike stikk. Hans mest kjende bilete er *Monarch of the glen* frå 1851.

Som bilethoggar er Landseer kjend for å ha forma dei fira løvefigurane som omgjev statuen av admiral Nelson på Trafalgar Square i London.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Edwin Henry Landseer**

* Landseer Gallery at MuseumSyndicate Arkivert 2021-05-15 ved Wayback Machine.
* Web Gallery of Art
* The Royal Collection

Kjelder
-------

*Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Edwin Herbert Land** (7. mai 1909–1. mars 1991) var ein amerikansk fysikar og oppfinnar. I 1937 grunnla han Polaroid Corporation og leia selskapet fram til 1982. 

Frå 1981 var han president og forskingssjef ved Rowland Institute for Science og han var professor ved Massachusetts Institute of Technology frå 1956. Land utvikla ein metode for framstilling av polarisatorar for lys i form av store plater kalla polaroidark. Han viste at dette kunne nyttast i solbriller, frontglas på bilar. lyskastarar, tredimensjonal film og anna. 

I 1947 presenterte han eit nytt kamera, eit polaroidkamera kalla eit Land-kamera, der den fotografiske framstillinga føregjekk i sjølve kameraet like etter at filmen var eksponert, og biletet kunne takast ut etter kring eitt minutt. Seinare vart i laboratoriet hans òg utvikla fargefilm for bruk i polaroidkamera.

Kjelder
-------

* Edwin Herbert Land. () I *Store norske leksikon*. Henta frå:

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Edwin Herbert Land**

* Kort biografi Arkivert 2008-08-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |