recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 60°16′00″N 18°22′00″E﻿

Jarnbanestasjon i Vingåker
**Vingåker** er ein svensk tettstad og centralort Vingåkers kommune i Södermanlands län i landskapet Södermanland. I 2005 hadde staden 4 362 innbyggjarar.

Historie
--------

Vingåker vart kjend på 1600-talet på grunn av Säfstaholms slott. Frå byrjinga av var busetnaden sterkt konsentrert omkring Västra Vingåkers kyrka, men etter at staden vart tilslutta jernbanenettet frå og med 1862 byrja staden å utvide seg i sørleg retning. I dag er sentrum konsentrert til Skräddartorget som ligg rett nord for jernbanestasjonen i retning av kyrkja. Namnet Skräddartorget peikar tilbake på tradisjonen til staden som eit viktig sentrum for tekstilindustrien. På og i tilknyting til torget finst fleire butikkar.

Vingåker fekk eit tilbakeslag då toga slutta å stoppe der i 1971. Frå år 2003 vart jernbanetrafikken gjenopptatt i form av regionale tog på strekninga Stockholm-Södertälje-Katrineholm-Hallsberg.

Tradisjonelt har staden hatt ein omfattande konfeksjonsindustri. I løpet av 1990-talet vart denne for stor del nedlagt og flytta til andre stader, og tok heilt slutt i 2005 då dei siste delane vart selt til utlandet. Grunnen skal ha vore for høge produksjonskostnader.

Vingåker er mellom anna kjend for Vingåkersdansen, Vingåkersdräkten, Vingåkers Factory Outlet, Vingåkers Volleybollklubb, Säfstaholms slott, Kjesäters folkhögskola og før dette statsministeren Göran Persson, som er fødd og oppvaksen der. Staden er òg kjend for Vingåkersrevyn som i åra 1992–2002 gjorde ein oppsetning ved Valborgshelgen kvart år.

Kjende folk frå eller med tilknyting til Vingåker
-------------------------------------------------

* Gunnar Helén
* Göran Persson
* Birger Schlaug
* Göran Greider
* Hedvig Lindahl
* Åke Green
* Magnus Betnér
* Anette Olzon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vingåker» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Vingåker kommun Arkivert 2010-12-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Kortnebbdvergrugde** |
| KortnebbdvergrugdeKortnebbdvergrugde |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** VU Sårbar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Snipefamilien Scolopacidae |
| **Slekt:** | †*Coenocorypha* |
| **Art:** | **Kortnebbdvergrugde** *C. pusilla* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Coenocorypha pusilla***Buller, 1869 |

**Kortnebbdvergrugde** (*Coenocorypha pusilla*) er ein vadefugl i snipefamilien, Scolopacidae, med utbreiing avgrensa til Chathamøyane, New Zealand.

Skildring
---------

Kortnebbdvergrugda er den minste dvergrugda, ei lita, kompakt snipe, ca. 20 centimeter lang med kroppssvekt på 80 gram. Nebbet er ca. 3 cm, beina er korte. Fjørdrakta er alt i alt i brunt, nedre del av brystet og buken manglar markeringar og er einsfarga lys. Elles er utsjånaden mykje som hos langnebbdvergrugde. Kortnebbdvergrugda held seg i skjul under vegetasjon på dagtid og flyttar ut i meir opne område om natta, dei flyg sjeldan om dei ikkje gjer fluktspel eller blir uroa.

Dietten består av virvellause dyr som meitemark, amfipoder, vaksne insekt og larver. Dei beitar ved å søkje med nebbet i jordsmonn og planterestar.

Reirplassen ligg i område med grasliknande plantar eller bregnar. Reira er enkle, grunne senkingar i nedfallsblad, gras eller bregnar. Kullet er på 2, nokre gonger 3 egg. Begge foreldra deltar i ruging og etter klekkinga deler dei kullet og tar ansvar for ein (to) unge kvar. Ungen blir fôra første tida og blir sjølvstendig etter ca. 6 veker.

Bestanden er estimert til 2 700-3 300 individ (1996), og er trudd å vere stabil.

Kjelder
-------

* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Coenocorypha pusilla Arkivert 2012-10-08 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 19. desember 2012.

### Referansar

1. ↑  BirdLife International 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kortnebbdvergrugde**
Vinkelmomentet til gyroskopet får det til å spinne og stå oppreist.
**Vinkelmoment**, **drivmoment**, **dreieimpuls**, **spinn**, **rørslemengdmoment**, **rotasjonsmengd** eller **bevegelsesmengdemoment** er ein fysisk storleik som skildrar rotasjonstilstanden til eit system eller ein lekam rundt eit sentrum. Storleiken er ein vektorstorleik som er lik massen til partikkelen gangar med kryssproduktet av posisjonsvektoren til partikkelen med fartsvektoren. Vinkelmomentet til eit system av partiklar er summen av vinkelmomentet til kvar av partiklane i systemet.

Vinkelmoment er eit viktig omgrep i både fysikk og ingeniørvitskap med mange bruksområde. Vinkelmoment er viktig i fysikk fordi det er ein bevart storleik. Altså er vinkelmomentet til eit system konstant med mindre eit ytre dreiemoment påverkar det. Rotasjonssymmetrien i verdsrommet og den atmosfæriske sirkulasjonen på jorda er i høgste grad knytt til bevaring av vinkelmoment, og det forklarer òg mange andre fenomen i naturen.

Definisjon
----------

SI-eininga for vinklemoment er joulesekund; J·s, men vert òg skrive som *kg · m²/s*.

Generelt er vinkelmomentet til ein partikkel om eit punkt gjeve som: 

{\displaystyle \mathbf {L} =\mathbf {r} \times \mathbf {p} }
der:

{\displaystyle \mathbf {L} } er vinkelmomentet til partikkelen
{\displaystyle \mathbf {r} } er posisjonsvektoren til partikkelen i forhold til punktet,
{\displaystyle \mathbf {p} } er rørslemengda til partikkelen, og
{\displaystyle \times \,} er kryssproduktet.
For ein lekam med fast masse som roterer om ein fast symmetriakse, kan vinkelmomentet skrivast som produktet av tregleiksmomentet og vinkelfarten:

{\displaystyle \mathbf {L} =I\mathbf {\omega } }
der

{\displaystyle I\,} er tregleiksmomentet for lekamen og
{\displaystyle \mathbf {\omega } } er vinkelfarten.
### Bevaring av vinkelmoment

Vinkelmomentet er konstant i eit lukka system, noko som er matematisk ekvivalent med at den tidsderiverte er lik null. Den tidsderiverte for vinkelmoment er dreiemoment:

{\displaystyle \tau ={\frac {d\mathbf {L} }{dt}}=\mathbf {r} \times {\frac {d\mathbf {p} }{dt}}=\mathbf {r} \times \mathbf {F} }
Dermed er kravet om eit lukka system det same som at det ikkje er nokre ytre dreiemoment som virkar på systemet. 

{\displaystyle \mathbf {L} \_{\mathrm {system} }=\mathrm {konstant} \leftrightarrow \sum \tau \_{\mathrm {ytre} }=0}
der {\displaystyle \tau \_{ytre}} er dreiemoment som virkar på systemet. 

Drivmomentet til eit massepunkt som roterer omkring ein viss akse kan òg definerast som:

{\displaystyle L=m\cdot v\cdot r}
der

*m* er massen til massepunktet,
v er den tangentielle farten til massepunktet i forhold til aksen
og *r* er avstanden frå massepunktet til sentrum av rotasjonsaksen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Drivmoment» frå Wikipedia på bokmål, og «Angular momentum» frå Wikipedia på engelsk den 30. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Angular Momentum - from Eric Weisstein's World of Physics
2. ↑  Conservation of angular momentum - Britannica Online Encyclopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Koordinatar: 52°56′S 73°35′E﻿

**Drury Rock** er ein holme, kring 37 moh, som ligg 500 meter sør-søraust for Shag Island og 11 km nord for Heardøya. Denne klippa, som vart feilaktig plassert på kartet fleire kilometer for langt vest, ser ut til å ha først vorte nedteikna på eit skissekart frå 1860 teikna av kaptein H.C. Chester, ein amerikansk selfangar som opererte i området i denne perioden. Han vart meir nøyaktig kartlagt på eit kart frå 1874 av ein britisk ekspedisjon under George Nares på «Challenger». Holmen vart kartlagt i 1948 av Australian National Antarctic Research Expeditions, som namngav han etter Alan Campbell-Drury, ein radiotelegrafist og fotograf i gruppa.

Kjelder
-------

1. ↑  «Drury Rock». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. januar 2014.
2. ↑  «Drury Rock». *Gna-GeographicNamesOfTheAntarctic1stEdition1981\_djvu*. s. 576. Henta 16. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Drury Rock» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| ***Lay Down Sally***  Singel av Eric Claptonfrå albumet *Slowhand* |
|  |
| B-side | «Cocaine» |
| **Utgjeve** | November 1977 |
| **Innspelt** | Olympic Studios i London |
| **Sjanger** | Countryrock |
| **Lengd** | 3:50 |
| **Selskap** | RSO |
| Låtskrivar(ar) | Eric Clapton, Marcy Levy og George Terry |
| **Produsent** | Glyn Johns |
|
| Eric Clapton-kronologi |
| «Carnival» (1977) | *Lay Down Sally* | «Wonderful Tonight» (1977)
 
 |

«**Lay Down Sally**» er ein song av Eric Clapton, skriven av Clapton, Marcy Levy og George Terry. Han vart gjeven ut på albumet *Slowhand* i 1977 og sidan som singel. Singelen nådde tredjeplassen i USA. Songen er ein countryrock song spelt i same stil som J. J. Cale. Clapton har sagt at andre medlemmar i bandet, som Carl Radle frå Oklahoma, George Terry, Jamie Oldaker og andre påverka songen.

Clapton forklarte «Det er så nære eg kan kome, som engelskmann, men bandet er frå Tulsa, og dei spelte dette naturleg. Du klarar ikkje få dei til å spele ein engelsk rockestil, ikkje i det heile. Ideen deira om ein drivande rytme er ikkje å vere høglydt eller noko slikt. Det er subtilt».

Singelen nådde òg 26. plassen på countrylista i USA, den høgaste plasseringa til Clapton på denne lista.

Medverkande
-----------

* Eric Clapton: Elektrisk gitarar, vokal
* Marcy Levy: Vokal
* George Terry: Elektrisk gitar
* Carl Radle: Bass
* Dick Sims: Elektrisk piano
* Jamie Oldaker: Trommer

Andre versjonar
---------------

Red Sovine, ein countrysongar som er mest kjend for sentimentale songar og lastebilsongar, har ein song som er forholdsvis lik Clapton sin song. Han tok songen til 70. plass på countrylista i 1978. Andre som har spelt songen er The Seldom Scene, Rod Stewart og Don Williams.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lay Down Sally på songfacts.com

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lay Down Sally» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Pidgeon, John, "Eric Clapton: A Biography", s. 103, Vermillion & Company, ISBN 0-03-160161-4, 1985
Ein **forboden overgang** er ein overgang mellom to tilstandar i eit kvantemekanisk system, som eit molekyl, eit atom eller ein atomkjerne, som ikkje er i samsvar med første ordens utrekningar. I formell fysikk tyder dette at prosessen ikkje kan skje via den mest effektive (elektrisk dipol) ruta. Sjølv om overgangen formelt sett er «forboden», er det eit lite sannsyn for at dei kan skje spontant, om eit atom eller eit molekyl hamnar i ein anslått tilstand. Meir presist kan ein sei at det er eit visst sannsyn for at eit anslått atom vil gjere ein forboden overgang til eit lågare energinivå per tidseining. Per definisjon er dette sannsynet mykje lågare enn at det vil gjere ein «lovleg» overgang. Derfor vil ein overgang frå eit høgare energinivå til eit lågare nesten alltid skje via ein lovleg overgang (eller t.d. via kollisjonar) enn at det skjer via ein forboden overgang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Forbidden mechanism» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2013.*
Ovnsdør fra Laxevaags Værk plassert i Sogndalstrand Kulturhotell
**Laxevaags Værk** var eit føretak som vart stifta på Bergen Børs i 1855. Drivkrafta bak føretaket var infanterikapteinen Georg Prahl som i 1843 hadde skipa det første jernstøyperiet i Bergen, som låg i Marken. Opphavleg låg Laxevaag værk ved sidan av Graneverftet på Tørrisneset. Etter kvart som Graneverftet voks skapte dette mogelegheiter for andre føretak som produserte rekvisita og artiklar for skipsfarten. 

Laxevaags Værk hadde i starten berre ein støyperibygning av tre og ein liten kai ut mot Puddefjorden. Drifta var i gang alt i desember 1855. I 1862 brann verket ned og i løpet av dei to neste åra vart reist eit stort og moderne verk på Tørrisneset. Støyperiet vart oppført i mur og på nordisda var det ei smie i to etasjar. I 1867 tok ei ny leiing over verket og fleire utvidingar kom til. På det meste var 140-150 arbeidarar tilsett ved Laxevaag Værk og det vart produsert støypegods til skipsbyggings- og bygningsindustrien, samt at verket spesialiserte seg på omnar.

Kjelder
-------

* Antikvarisk dokumentasjon av BMV - Laksevåg Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
**Fransiskanarklosteret i Konghelle** låg aust i mellomalderbyen Konghelle i dåverande Båhuslen i Noreg. Delar av ruinane er i dag synlege over bakkenivå, medan resten enno truleg ligg i grunnen.

Klosteret vart grunnlagt i regjeringstida til kong Magnus Lagabøte, det vil seia etter 1263, men før 1272, då vi veit det vart halde eit møte i klosteret.

Klosteret vart nedlagt etter reformasjonen, og i 1532 vart det brent ned under stridene mellom Frederik I og Christian II. Seinare vart det henta stein frå ruinane for å byggja på Båhus festning.

Restane av klosteret vart funne i 1862, og klosteret og den tilhøyrande kyrkja vart arkeologisk undersøkt i 1953-54. Kyrkja var bygd av teglstein, og var ca. 35 m lang og ca. 11 m brei, med ei polygonal koravslutning som viser at koret hadde kvelv. Kyrkja har hatt eit tilbygg mot nord i den austre delen. Klosterbygningane har lege sør for kyrkja. Klosterkyrkja vart graven heilt fram, til liks med eit par av bygningane sør for denne. Store delar av anlegget ligg truleg enno under markoverflata.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fransiskanerklosteret i Konghelle» frå Wikipedia på bokmål, den 18. september 2016.*

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fransiskanerklosteret i Kunghålla, hos Katolsk.no
Koordinatar: 65°45′S 92°30′E﻿

**Drygalski Island** er ei isdekt øy i Davishavet i Sørishavet kring 85 km nord for kysten av Queen Mary Land og 72 km nord-nordaust for Cape Filchner. Drygalski Island har ei høgd på 325 moh og eit areal på 220 km². Øya vart kartlagd av professor Erich von Drygalski frå Den første tyske antarktisekspedisjonen (1901-1903) i 1902. Drygalski Island vart observert frå kysten av Antarktis i november 1912 av medlemmar i den vestlege arbeidsgruppa under Australian Antarctic Expedition (1911-1914), og observert nærare frå skipet til Douglas Mawson, «Aurora», på heimreisa i januar 1914, og vart namngjeven av Mawson etter den tyske oppdagaren.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Drygalski Island» frå Wikipedia på engelsk, den 16. november 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Amerikansk bjørkepraktbille** |
| Amerikansk bjørkepraktbilleAmerikansk bjørkepraktbille |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Orden:** | Biller Coleoptera |
| **Familie:** | Buprestidae |
| **Slekt:** | *Agrilus* |
| **Art:** | **Amerikansk bjørkepraktbille** *A. anxius* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Agrilus anxius*** |

**Amerikansk bjørkepraktbille** (*Agrilus anxius*) er ei treborande praktbille som finst naturleg i Nord-Amerika. Billa er mest talrik i den varmare delen av verdsdelen, og finst sjeldan i nord. Ho er ein alvorleg pest på bjørketre, og tek ofte livet av dei. Svartbjørk (*Betula nigra*) er den mest motstandsdyktige arten, andre amerikanske bjørkeartar er mindre motstandsdyktige, medan europeiske og asiatiske bjørkeartar ikkje er motstandsdyktige i det heile. Dei er av den grunn umoglege å plante i den austlege delen av USA.

Billa er i nær slekt med asiatisk askepraktbille (*Agrilus planipennis*).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bronze birch borer» frå Wikipedia på engelsk, den 29. juni 2013.*

* Agrilus anxius, artsdatabanken.no
* Bronze Birch Borer Arkivert 2012-06-27 ved Wayback Machine. Forest Insect & Disease, Leaflet 111

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Bronsebjørkeborer** 

* US Forest Service factsheet Arkivert 2012-06-27 ved Wayback Machine.
Fargebilete som viser Aucklandområdet. Franklin ligg nede til venstre på biletet. Biletet er teke av NASA sin Terrasatellitt, 23. oktober 2002.
**Franklin District** er eit distrikt sør for Auckland på Nordøya på New Zealand. Det er eit av sju distrikt i Regionen Auckland.

Geografi
--------

Distriktet er administrativt delt mellom regionane Auckland (39,82 prosent av landarealet) i nord, og Waikato (60,18 prosent) i sør. Det er administrert frå byen Pukekohe. Distriktet er hovudsakleg landleg, med lokale busetnader som til dømes Waiuku og Tuakau som støttar opp under jordbruksverksemder. Ein viktig industri er stålverket til New Zealand Steel ved Glenbrook, nord for Waiuku.

Utbreiing
---------

Distriktet grensar i nord til Auckland og den naturlege hamna Manukau Harbour. Awhituhalvøya strekkjer seg oppetter Tasmankysten til munningen av denne hamna. Her ligg fleire ferie- og fritidsstader, som Kariotahi Beach og Matakawau.

Franklin grensar i sør mot det grøderike låglandet i Waikato Plains. I aust hevar landskapet seg mot høgdedraget Hunua Ranges, aust for dette ligg kysten til fjorden Firth of Thames. Tasmanhavet ligg mot vest. 
Munningen til Waikatoelva ligg ved Port Waikato sør i regionen. Han er kjend som ein god fiskeplass.

### Lokalstyre

Ein kommisjon *(Royal Commission of Inquiry into Restructuring Auckland's Councils)* arbeider med eit framlegg om å omstrukturera lokalstyra i regionen Aucland. Dette kan føra til at alle sju distrikta i regionen vert slegne saman. Dersom framlegget vert vedteke, kan det òg få følgjer for Franklin, som er ein del av båe regionane, Auckland og Waikato.

Sjå òg
------

* Distrikt på New Zealand

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Franklin District» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til distriktsstyresmaktene.

| * v
* d
* e
Distrikt på New Zealand |
| --- |
| Byar (Cities) | North Shore City • Waitakere • Auckland • Manukau City • Hamilton • Tauranga • Napier • Palmerston North • Porirua • Upper Hutt • Lower Hutt • Wellington • Nelson¹ • Christchurch • Dunedin • Invercargill |  |
| Nordøya | Far North • Whangarei • Kaipara • Rodney • Papakura • Franklin • Thames-Coromandel • Hauraki • Waikato • Matamata-Piako • Waipa • South Waikato • Otorohanga • Rotorua • Waitomo • Taupo • Western Bay of Plenty • Whakatane • Kawerau • Opotiki • Gisborne¹ • Wairoa • Hastings • Central Hawke's Bay • New Plymouth • Stratford • South Taranaki • Ruapehu • Wanganui • Rangitikei • Manawatu • Tararua • Horowenua • Kapiti Coast • Masterton • Carterton • South Wairapa |
| Sørøya | Tasman¹ • Marlborough¹ • Buller • Grey • Westland • Kaikoura • Hurunui • Waimakariri • Selwyn • Ashburton • Timaru • Mackenzie • Waimate • Waitaki • Queenstown-Lakes District • Central Otago • Clutha • Gore • Southland |
| Territorium, autonomeområde og biland | Chathamøyane • Tokelau • Cookøyane² • Niue² • Ross Dependency³ |
| ¹ Sameint styresmakt. ² Sjølvstyre, i fri assosiasjon med New Zealand. ³ Antarktisk biland, administrert av New Zealand. |
**Forbundsdagsvalet 2005** var eit forbundsdagsval til den tyske forbundsdagen den 18. september 2005. På tysk språk vert valet omtala som *Bundestagswahl 2005*. 
Hovudmotstandarane var forbundskanslar Gerhard Schröder frå sosialdemokratane (SPD) og Angela Merkel frå Kristelegdemokratane (CDU). 

Det var venta at venstresida ville få mindre oppslutnad enn ved sist val. Sosialdemokratane og dei grøne har hatt regjeringsmakt, og har slite med eit økonomisk tilbakeslag. 

I samband med samarbeidet med det nye i hovudsak vest-tyske venstrepartiet WASG framfor parlamentsvalet hausten 2005, skifta sosialistpartiet PDS den 17. juli 2005 namn til Die Linkspartei, *Venstrepartiet*, med kortforma Die Linke. Bokstavane PDS kan brukast attåt av dei delstatsavdelingane som ønskjer det, i praksis dei nye forbundslanda i aust. Hovudkandidatane til venstre for sosialdemokratane er Oskar Lafontaine og Gregor Gysi.

Etter valet danna Angela Merkel regjering i ein såkalla storkoalisjon (*Große Koalition*) mellom SPD og CDU/CSU.

Resultat
--------

|  | Parti | Del av røystene | +/- 2002 | Mandat | +/- 2002 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   | SPD | 34,2 | -4,3 | 222 | -29 |
|   | Union CDU CSU | 35,2 27,87,4 | -3,3-1,7-1,6 | 22618046 | -22-10-12 |
|   | Grüne | 8,1 | -0,5 | 51 | -4 |
|   | FDP | 9,8 | +2,4 | 61 | +14 |
|   | Linkspartei | 8,7 | +4,7 | 54 | +52 |
|   | Andre | 3,9 | +0,9 | - | - |

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Forbundsdagsvalet 2005**
**Frans I av Frankrike** (12. september 1494–31. mars 1547) var konge av Frankrike frå 1515 til han døydde i 1547. Han var son til hertug Karl av Valois og far til Henrik II.

Riksstyring
-----------

I 1515 tok Frans over trona etter fetteren, kong Ludvig 12. Frans heldt fram den striden om Italia som dei franske kongane førte. Etter Karl V vart tysk-romersk keisar, tapte Frans Milano i 1521. Året etter måtte han rømme frå Italia. Eit forbund av fiendar planla i 1523 ein samordna invasjon i Frankrike; frå nord England, frå aust Tyskland og frå sør Spania. Alle invasjonane vart slått tilbake. På ny kunne Frans føre krigen over på italiensk jord. Ved Pavia i 1525 vart Frans slått, teken til fange og ført til Madrid, der han i januar 1526 avstod Burgund og gav opp suvereniteten over Flandern og Artois, og dessutan sitt krav på Italia. Etter han vart sett fri fekk Frans ei notabelforsamling i Burgund til å nekte han rett til å innfri desse lovnadene. Krigen braut då ut att, og i 1527–28 erobra franskmennene heile Nord-Italia og Napoli. Etter dette gav Karl 5 opp kravet på Burgund ved freden i Cambrai i 1529. I 1535 tok Frans makta i Savoie og Piemonte, landområde han beheldt ved våpenkvila året etter. Under ein ny krig i 1543–44 kom eit nytt mislukka angrep mot Frankrike, og ved freden i Crespy vart alt som før.

### Innanriks

Innanrikspolitisk styrkte Frans kongemakta. Presteskapet vart underordna kongen, og generalstendane vart ikkje kalla inn. Frans var avventande overfor protestantane, seinare rådde dei katolske rådgjevarane han til den store forfølginga av valdenserane i 1545. Og året etter vart ei rekke protestantar brent.

Frans var mykje interessert i litteratur og kunst. Både franske og italienske målarar, mellom dei Leonardo da Vinci, vart knytta til det nye og praktfulle slottet Louvre, så vel som Fontainebleau og Chambord. Både dikting og vitskap fekk vern i hans styringstid. Han tok såleis initiativet til at Collège de France vart oppretta i 1530.

Frans var ein lettliva og praktsjuk kar. Han forma det franske hofflivet, ein veremåte som seinare alle europeiske kongehus tok til mønster. Han innførte også metresse-systemet.

Frans I vart gravlagd i Reims.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Zdzisław Hoffmann** (fødd 27. august 1959) er ein polsk, tidlegare friidrettsutøvar frå Świebodzin. Han tevla helst i tresteghopp, ei øving han vart verdmeister i under det fyrste VM i friidrett, i Helsingfors i 1983.

Aktiv
-----

Hoffmann er særleg kjend for sine prestasjonar VM i friidrett 1983. Etter fjerde omgangen låg han på andreplass, med same lengde, 17,18 m, som favoritten Willie Banks frå USA. I femte omgang la Hoffmann på til 17,35 m og tok leiinga, før han i siste omgangen pynta vinnarresultatet med ytterlegare sju centimeter. For denne prestasjonen vart han kåra til *Årets idrettsutøvar i Polen*.

Hoffmann var forhindra frå å delta i OL i 1984 i Los Angeles, då Polen og dei andre aust-europeiske landa boikotta arrangementet. Sin personlege rekord på 17,53 meter sette han i Madrid 4. juni 1985. Sidan makta han ikkje å nå dei aller beste lengdene.

Han vart polsk meister i tresteghopp i 1981, 1983, 1984 og 1989. Hoffmann sin personleg rekord i lengdehopp er på 8,09 m, oppnådd i Warszawa i 1983-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Utslått i kvalifiseringa – 15,35 m
* VM 1983 i Helsingfors: Gullmedalje – 17,42 m, framom Willie Banks (17,18 m)
* VM 1987 i Roma: Nr 12 – 16,58 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zdzisław Hoffmann» frå Wikipedia på tysk, den 23. august 2013.*
* *Denne artikkelen bygger på «Zdzisław Hoffmann» frå Wikipedia på engelsk, den 23. august 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Anthonis van Dyck:*Frans Snyders og kona hans*.
Frans Snyders:*Villsvinjakta*.
**Frans Snyders** (11. november 1579–19. august 1657) var ein flamsk kunstmålar som levde og døydde i Antwerpen. Han er mest kjend som stillebenmålar, i ein stil i slekt med venen Peter Paul Rubens sin. Også dyr og jaktscener måla han på meisterleg vis.

### Liv og gjerning

Snyders var i 1593 elev av Pieter Bruegel den yngre. Seinare gjekk han i lære hos Hendrik van Balen. I 1603 fekk han medlemskap i Sint-Lucasgildet i Antwerpen som meister. 1608-09 gjorde han ei studiereise til Italia. Jan Fijt gjekk i lære hos Snyders, og var frå 1629 assistenten hans.

Ved fleie høve samarbeidde Snyders med venen Peter Paul Rubens, sistnemnde skal ha uttrykt at han stod i gjeld til Snyders. Begge dei barokke målarane la i sine jaktscener vekt på handling og dynamikk, skilnaden var at Snyders utelet folk frå bileta sine. Han fokuserer på naturen; hundane, det jaga viltet og de forskremde fuglane, og plantane i nærleiken. I så måte var Snyders unik, ingen andre målarar synte fram dyrelivet på eit så nærgåande vis. Dyra er kraftige og måla på ein anatomisk korrekt måte. Måleriet *Villsvinjakta* frå om lag 1640 er eit framifrå døme på desse kvalitetane ved dei beste verka hans.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

*Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*

* *Denne artikkelen bygger på «Frans Snyders» frå Wikipedia på nederlandsk, den 24. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
Koordinatar: 46°24′38″N 9°40′13″E﻿

**Piz Lunghin** (2780 moh) er eit fjell i kantonen Graubünden i Sveits. Det ligg i Albulafjella oppfor Malojapasset. Fjellet kan reknast som «taket i Europa», sidan vatn som renn av fjellet kan nå både Atlanterhavet, Middelhavet og Svartehavet.

Geografi og hydrografi
----------------------

Piz Lunghin ligg i den øvre enden av dalane Engadin (aust) og Bregaglia (vest). Malojapasset, mellom dei to dalane, ligg 2 km søraust for toppen. Nordsida av fjelelt ligg i det verna området Parc Ela.

Lunghinpasset
Det kjende triple vasskiljet, som ligg berre 600 meter frå sjølve toppen, ved **Lunghinpasset**, på 2645 moh (46°24′48.70″N 9°39′49.20″E﻿). Nordvestsida er starten på ei elv som endar i *Gelgia*, ei sideelv til Albula, som igjen renn ut i Rhinen. Frå sørvestsida renn vatnet ut i Mera i Val Bregaglia, ei sideelv til Po. Inn spring ut frå Lägh dal Lunghin nedanfor toppen, aust for passet. Inn er ei sideelv til Donau.

* Rhinen munnar ut i Nordsjøen 740 km mot nord.
* Po munnar ut i Adriahavet 275 km mot sør.
* Donau munnar ut i Svartehavet 1560 km mot aust.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Piz Lunghin» frå Wikipedia på engelsk, den 12. februar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Piz Lunghin på summitpost.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Koordinatar: 58°9′12.751″N 8°1′42.816″E﻿

Sør Arena fotografert i juli 2008.
**Sør Arena** er heimebana til Start i Torsvika på Lundsiden i Kristiansand Agder. Ved fotballkampar er det mogeleg å ha ein tilskodarkapasitet på 14 300, alle under tak. Frå sesongen 2011 er kapasiteten skore ned til ca. 11 700.

Stadionet opna med kamp mot Viking 15. april 2007. Stefan Bärlin misbrukte sjansen til å bli første målscorar da han brann eit straffespark etter 10 minutt, i staden vart det Vikings Søren Berg som fekk denne æra, medan Ygor Santiago vart den første målskåraren til Start på den nye heimebanen. 14 448 tilskodarar såg oppgjeret, ein rekord som vil komme til å stå ein stund då kapasiteten seinare er blitt redusert.

Arenanamnet er sponsorbestemt, og har samanheng med eit sponsorat frå Sparebanken Sør.

Fasilitetar
-----------

Sør Arena er bygd berre for fotball og til skilnad frå den gamle heimebanen til Start, Kristiansand stadion, ikkje løpebanar mellom tribunane og grasmatta. Anlegget har 16 sponsorlosjer og gourmetrestaurant med kapasitet på 500 personar. Media har langt betre arbeidsforhold enn på Kristiansand stadion.

Anlegget gjev plass til administrasjonen til Start, idrettsklubben, treningssenter og anna næringsverksemd. Spelarar og trenarar har òg langt betre arbeidsforhold enn før. Total er det 22 000 m² næringsareal i anlegget.

Totale byggekostnader var opp mot 500 millionar kroner. Starts del av dette var 250 millionar. Da planane vart godkjend i 2005 var kostnadene rekna til 177 millionar kroner.

Underlag
--------

Det var ei tidvis kontroversiell avgjersle då bystyret i Kristiansand i 2012 bestemte å bytte ut naturgraset med kunstgras. Både spelarar og NISO engasjerte seg for å få kommunen til å omgjere vedtaket om å fjerne det finaste underlaget i landet, utan at det hjelpte. 28. mai vart Ernest Asante siste målscorar på ekte gras med eit straffespark mot Bodø/Glimt. Deretter vart spelepausen under Fotball-EM brukt til å bytte ut graset, og 30. juni stod det nye underlaget klart til toppkampen mot Ullensaker/Kisa.

Konsertarena
------------

Sør Arena fikk sin elddåp som konsertarena 26. juni 2007 då Elton John spelte for over 20 000 tilskodarar.
17. juni 2008 heldt Dolly Parton konsert på Sør Arena for eit publikum på ca. 8 000. I 2010 hadde a-ha ein av avskjedskonsertane sine der.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sør Arena» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  - Det er en skandale for norsk fotball
2. ↑  *Derfor legger Start kunstgress*, arkivert frå originalen 5. mars 2016, henta 8. mai 2013
3. ↑  *NISO prøver å stoppe kunstgresset på Sør Arena*, arkivert frå originalen 23. februar 2012, henta 8. mai 2013
4. ↑  Tok farvel med «Norges beste gressmatte»

Bakgrunnsstoff
--------------

* ikstart.no - Velkommen til Sør Arena Arkivert 2012-10-17 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 60°10′10.290″N 18°27′57.449″E﻿

**Hargshamn** er ein svensk tettstad i Östhammars kommun i Uppsala län i landskapet Uppland. I 2005 hadde tettstaden 304 innbyggjarar. 

Tettstaden består hovudsakleg av eldre villabusetnad utanfor hamna, som har vore i drift frå 1600-talet. Hamna var då eksporthamn for stangjern frå Hargs bruk. Heilt fram til nedlegginga av Dannemora gruva i 1992 var jernmalm det viktigaste produktet.

Service og industri
-------------------

Den viktigaste verksemda er Jaco Fabriks AB med over 50 tilsette, som produserer stillas, transformatorstasjonar, systemløysingar for mobiltelefoni og trådlaust breiband, signal- og tryggleiksanlegg for togdrift med meir. Hargshamn har opplevd nedlegging av viktige servicetilbod dei siste åra. Skulen blei lagt ned i 2005. Landhandelen med post og bensinstasjon blei nedlagt i 2007. 

Hargshamn har internasjonal hamn med 8,5 meters djup som hovudsakleg vert nytta til bulktransport, for det meste drivstoff. Frå hamna går det jernbane og bilveg for vidaretransport.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Hargshamn» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Topografien til Zealandia. Ryggane som går frå nord mot sørvest er ikkje ein del av kontinentet, heller ikkje Australia, Fiji eller Vanuatu
**Zealandia** (òg kalla **Tasmantis**) er eit nesten undersjøisk kontinent som sokk i havet etter det lausreiv seg frå Australia for 60-85 millionar år sidan, og frå Antarktis for mellom 130 og 85 millionar år sidan. Det kan ha vorte fullstendig dekt av havet for om lag 23 millionar år sidan. Det meste av kontinentet, 93 %, er framleis under Stillehavet. I dag er det berre New Zealand og nokre øyar som stikk opp av havet. 

Zealandia er nesten halvparten så stort som Australia. Som kontinent er det uvanleg langt og tynt. Det rekkjer frå 19° sørleg til 56° sørleg breiddegrad. To parallelle ryggar som går frå nord til sør utgjer store delar av kontinentet. Den vestlege ryggen er hovudsakleg undersjøisk med nokre platå. På den austlege ligg Ny-Caledonia og New Zealand.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zealandia (continent)» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2008.*

1. ↑  Keith Lewis; Scott D. Nodder; Lionel Carter (11. januar 2007). «Zealandia: the New Zealand continent». *Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand*. Henta 20. august 2008.  Oppgjeve av Wikipedia på engelsk.
2. ↑  «Searching for the lost continent of Zealandia». The Dominion Post. 29. september 2007. Henta 20. august 2008.  Oppgjeve av Wikipedia på engelsk.
3. 1 2  Keith Lewis, Scott D. Nodder og Lionel Carter. «Sea floor geology - Zealandia: the New Zealand continent», *Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand*, updated 13-Jul-12
**Arnljot Ole Nyaas** (14. mai 1916–16. juli 1995) var ein norsk langrennløpar frå Tolga i Hedmark som tevla i skisporet i åra etter 2. verdskrigen. Han vann bronsemedaljen på 18-kilometeren under verdsmeisterskapen i Lake Placid i USA. Han var ikkje med på det norske bronselaget i stafetten. Både i 1950 og 1951 gjekk han for Oslo Skikrets sitt firemannslag, som begge åra vann NM-stafetten. Ivar Odd Formo og Henry Hermansen var dei to andre som deltok begge sesongane.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1948: Nr 10 på 50 km i Holmenkollen
* 1950: Bronsemedalje på 18 km i VM i Lake Placid, nr 14 på 50 km
* 1952: Nr 12 på 50 km i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1947: Bronsemedalje på 50 km
* Ski-NM 1948: Bronsemedalje på 50 km i Strinda
* Ski-NM 1949: Nr 5 på 50 km
* Ski-NM 1950: Nr 9 på 18 km
* Ski-NM 1951: Nr 11 på 18 km i Narvik
* Ski-NM 1952: Nr 12 på 18 km i Porsgrunn

Nyaas døydde i Oslo.

Kjelder
-------

* digitalarkivet
* Arbeiderbladet 26. februar 1948
**Friedrich Hermann, 1. hertug av Schomberg** (desember 1615/januar 1616–11. juli 1690) var ein marskalk av Frankrike og general i den engelske og portugisiske hæren. 

Han stamma frå ein gammal familie i Pfalz og var fødd i Heidelberg. Han starta militærkarrieren sin under prins Fredrik Henrik av Oranien og gjekk i 1634 inn i teneste for Sverige, og for Frankrike i 1635. I 1639 gjekk han inn i nederlandsk teneste igjen fram til 1650, då han gjekk inn i den franske hæren som general (*maréchal de camp* under Turenne i felttoga mot Condé, og i 1665 vart han generalløytnant. 

Etter freden i Pyreneane (1659), vart sjølvstendet til Portugal truga av Spania, og Schomberg vart send som militær rådgjevar til Lisboa med skjult godkjenning frå Karl II av England. Ludvig XIV av Frankrike tok alle dei franske embeta frå Schomberg, for å ikkje truge avtalen nettopp inngått med Spania. I Portugal vann Schomberg siger i Montes Claros den 17. juni 1665 over spanjolane under Luis de Benavides Carrillo, marki av Caracena. Etter at krigen mot Spania var over reiste Schomberg attende til Frankrike, tok fransk statsborgarskap og gjekk inn i fransk teneste att. Då ediktet i Nantes vart tilbakekalla vart Schomberg, som var hugenott, tvungen til å forlate landet. 

Til slutt vart han øvstkommanderande for styrkane til Kurfyrsten av Brandenburg, og i Berlin vart han rekna som leiar for dei mange tusen hugenottane som slo seg ned der. Med løyve frå kurfyrsten, drog han i lag med prinsen av Oranien til England i 1688. I august det året vart han utpeikt som øvstkommanderande i den vilhelminske krigen i Irland mot jakobittane som støtta Jakob II. I lag med Vilhelm deltok han i slaget ved Boyne (1. juli 1690) der han mista livet. Han vart gravlagd i Dublin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frederick Schomberg, 1st Duke of Schomberg» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Andreas Fredrik Grøn Scheel** (25. februar 1886–24. juni 1932) var ein norsk historikar og statsarkivar frå Kristiania. Han var son av høgsterettsassessor Anton Vilhelm Rosing Scheel og Dorothea Margrethe Grøn. 

Fredrik Scheel tok studenteksamen i 1904 og vart cand. philol. i 1909. Som historikar arbeida han særleg med tre fagfelt. Han skreiv hovudfagsoppgåva si om "Orknøerne og Hjaltland i pantsættelsestiden 1468-1667", (trykt i NHT 1911), og interessa for dei gamle norske "bilanda" heldt seg, og i tida like før han døydde heldt han på med det færøyiske lagtings historie. Han var interessert i rettshistorie, og tok doktorgraden i 1924 på ei avhandling om "Lagmann og skriver", om endringane ved overgangen frå Mellomalderen til den nyare tid. Fredrik Scheel stod sentralt i arbeidet med den norske Sjøfartshistoria, og skreiv "Fra Napoleonskrigen til navigationsaktens ophævelse", og var redaktør for Arendals historie.

Fredrik Scheel var lærar 1910-1912, vart amanuensis ved Riksarkivet i 1915, og vart utnemnd til stiftsarkivar (statsarkivar) då Statsarkivet i Hamar vart oppretta i 1917. Han vart utnemnd til statsarkivar i Oslo i 1922. Dagboka hans frå tida som statsarkivar i Hamar vart publisert då arkivet markerte 70-årsjubileum i 1987.

Fredrik Scheel utmerka seg som ein svært arbeidssam, produktiv, allsidig og særdeles hjelpsam arkivmann. Han arbeida med fleire kjeldeutgåver, og var utgjevar av 3. rekke av Norske Herredags Dombøger.

Publikasjonar
-------------

* *Orknøerne og Hjaltland i pantsættelsestiden 1468-1667*, hovudfagsoppgåve 1909, trykt NHT 1911.
* *Regnskap over skibsskatten aar 1563 / utgit og forsynet med indledning og anmerkninger av Alexander Bugge og Fredrik Scheel*, 1917.
* *Liste over dem som betalte leding i Trondhjems by i aaret 1548 : efter Kristofer Galles register / utgit og forsynet med indledning og anmerkninger av Alexander Bugge og Fredrik Scheel,* 1917.
* *Lagmann og skriver : rettsliv i Norge i det 16de og 17de århundre*, doktoravhandling, 1923.
* *Arendal fra fortid til nutid : utgit ved byens 200-aars jubileum som kjøbstad 7. mai 1923*, Fredrik Scheel redaktør, 1923.
* *Afsigtsbog for 1637 / ved Fr. Scheel*, 1932.
* *Afsigtsbog for 1641 / ved Fr. Scheel*, 1932.
* *Norges og de andre nordiske rikers historie : lærebok for gymnasiet*, ved Fredrik Scheel og Fredrik Chr. Wildhagen, 1932.
* *Statsarkivar Fredrik Scheels dagbok : 23.7.1917-22.10.1921*, 1987.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
Våtaktig menneskeleg øyrevoks på ein bomullspinne.
**Øyrevoks** (latin *cerumen*) er eit gulaktig kjertelsekret som finst i den ytre øyregangen, *meatus acusticus externus*, hos dei fleste pattedyr. Det vert produsert i ein modifisert type sveittekjertel, *glandula ceruminosa*, som ligg i huda i den ytre øyregangen. Funksjonen til øyrevoksen er å hindre uønskte partiklar, som til dømes insekt og støv, i å nå det indre øyret. 

Nokre menneske fjernar ofte noko av øyrevoksen ved hjelp av ein bomullspinne. Problemet med å bruke bomullspinner er at ein dyttar øyrevoksen lengre inn i øyra, og kan dessuten skade huda i øyregangen og dermed gjere ein sårbar for ytre øyrebetennelse. Ein betre måte å fjerne øyrevoks på er å dryppe nokre dropar øyrevoksfjernar ein får kjøpt på apoteket eller vanleg matolje inn i øyret og la denne løyse opp voksen over natta. Dersom det er særs mykje voks kan ein skylje ut den oppløyste voksen med ein skyljeballong. Det er viktig å passe på å bruke kroppstemperert vatn, og å få alt vatnet ut att etter skyllinga. Ein bør ikkje sprøyte vatnet inn i øyret med for høgt trykk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ørevoks» frå Wikipedia på bokmål, den 11. februar 2009.*
**Fredrik Stang Lund** (17. november 1859–13. juni 1922) var ein norsk jurist frå Kristiania, statsråd 1895-98. Han var dotterson til statsminister Frederik Stang.

Lund var son til ein prest. Han vart utdanna cand.jur. frå universitet i 1881 og fekk offentleg stipend til å studere vidare i Berlin og München. Han var høgsterettsadvokat frå 1885.

Lund var i fleire år medlem i Kristiania bystyre, og vart ordførar i kommunen i 1895. Då Francis Hagerup danna si fyrste regjering i oktober 1895, vart Lund utnemnd til sjef for Revisjonsdepartementet. Etter å ha gjort teneste ved den norske statsrådsavdelinga i Stockholm i 1896/97, var han sjef for Arbeidsdepartementet til regjeringa gjekk av i februar 1898. Både før og særleg etter han var statsråd vart Lund ofte med i komitear og kommisjonar oppretta av det offentlege.

I 1908 var Lund mellom stiftarane av Den norske Saksførerforening, og var formann i foreininga frå 1916 til han døydde.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
| **Hareidlandet** |
| --- |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Sunnmøre |
| **Koordinatar** | 62°21′N 05°57′E﻿Koordinatar: 62°21′N 05°57′E﻿

 |
| **Areal** | 166 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Blåtinden (697 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg |
| **Fylke** | Møre og Romsdal |
| **Største busetnad** | Ulsteinvik (6201 innb.)

 |

**Hareidlandet** er den største øya på Sunnmøre. I gammal tid var namnet på øya Hǫð. På moderne norsk vert skrivemåten Hod og på moderne islandsk Höð. Flatemålet er vel 166 kvadratkilometer. Øya ligg i kommunane Hareid og Ulstein. Innbyggjartalet er om lag 12 000 (2015), Det får ei lita bru over til Dimna med 1 398 innbyggjarar (2015). Utanom Dimna har Hareidlandet samband med Gurskøya over Dragsundbrua og vidare utover mot Fosnavåg går det bruer heilt til den fagre øya Runde. Eiksundsambandet knyter Hareidlandet til fastlandet. Først med bru over til øya Eika i Ulstein og dernest med undersjøisk tunnel under Vartdalsfjorden til Ørsta og Volda. Eiksundtunnelen er verdas djupaste undersjøiske vegtunnel og går 287 meter under havet. 

Det er fire tettstader på øya. Ulsteinvik, som har bystatus, har 5 376 innbyggjarar. Dei andre tettstadane er Hareid med 3 281 innbyggjarar, Hjørungavåg med 730 innbyggjarar og Brandal med 343 innbyggjarar. Tala er frå 2015. Delar av Sundgot (972 innb.) og Dragsund (380 innb. ) ligg også på Hareidlandet. 

Ulsteinvik er eit viktig senter for maritim industri, både nasjonalt og internasjonalt, og er også eit viktig handelssenter. Frå Hareid er det hurtigbåtsamband til Valderøya i Giske kommune og til Ålesund. Frå Hareid er det også ferjesamband til Sulesund i Sula kommune. 

Mange meiner at slaget i det historiske Hjörungavágr (Ca år 986) stod utanfor Liavågen i Hareid. I tråd med denne teorien har bygda skifta namn til Hjørungavåg. 

Høgste fjellet på øya er Blåtinden (697 moh.) i Ulstein, nest høgste er Kongsvollen (683 moh.), som er grensefjell mellom Ulstein og Hareid. Deretter kjem fjella Melshornet (668 moh.) i Hareid og Garnestua (654 moh) i Ulstein. 

Den største innsjøen er Snipsøyrvatnet, som er 3,19 kvadratkilometer. 

Hareidlandet med bygdelaga Hjørungavåg, Hareid og Brandal, sett frå aust
**Forbrukar** eller **konsument** har følgjande legaldefinisjon i forbrukarkjøpslova § 1 tredje ledd: *Med forbruker menes en fysisk person som ikke hovedsakelig handler som ledd i næringsvirksomhet.*

Med forbrukar tenkjer ein hovudsakleg på ein person som er i rolla som kjøpar, av varer eller tenester, men for rettshøvet mellom partane har det klar tyding også om forbrukaren opptrer i rolla som seljar.

Mange forbrukarar har av fleire grunnar ei svak stilling i høve dei som driv næringsverksemd. Det kan ofte vere eit behov for å verne forbrukarar. I så måte er det vedtatt fleire lover som skal vareta forbrukarane sine interesser, som forbrukarkjøpslova, angrerettlova, avhendingslova og bustadoppføringslova. Gjerne ved at dei viktigaste vernereglane er gjort ufråvikelege når den eine parten i ein avtale er forbrukar.

Interessa for forbrukarspørsmål kom opp på den politiske dagsordenen for alvor på 1950-talet. I Einar Gerhardsen si tredje regjering vart Aase Bjerkholt frå 1. august 1955 konsultativ statsråd for familie og forbrukarsaker. 21. desember 1956 vart Familie- og forbrukardepartementet oppretta, med Aase Bjerkholt som den første statsråden.

For å hjelpe forbrukarane i dei problema som måtte oppstå mellom kjøpar og seljar, og for å hindre at problem oppstår, har staten oppretta organ som Forbrukarrådet og Forbrukarombodet. Forbrukarrådet utfører også testar av ulike varer for å undersøke kvaliteten. Resultata av desse undersøkingane blir publisert i Forbruker-rapporten.

Sjå òg
------

* Forbrukar Europa

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forbrukerrådet sine nettsider

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Øyrelva** er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Ho er 6,3 km lang, og har eit nedbørfelt på 18,5 km². Middelvassføringa ved munningen er 2,80 m³/s.

Elva har utspring frå nokre små vatn på Lindelifjellet, og renn derfrå i vestleg, seinare sørvestleg retning ned mot grenda Verkland. Elva blir her kalla Storelva, og renn saman med sideelvane Botnelva og Fossedalselva. Lengre ned blir dalen flatare, og elva renn gjennom myrlendte område ved Nylona og Verlonene. Ho møter her sideelvane Tynningestølselva og Sulelva. Sulelva, som er den største av sideelvane, kjem frå Sulevatnet, som ligg på kommunegrensa mellom Gulen og Masfjorden. Etter samløpet med Tynningestølselva og Sulelva skiftar elva namn til Øyrelva og renn vidare mot vest den siste kilometeren til ho munnar ut i Yndesdalsvatnet like søraust for grenda Yndesdal. 

Fv2 går langs vassdraget frå Ynnesdalsvatnet til forbi Verkland. 

I likskap med mange andre vassdrag i området vart fiskebestandane i Furdalselva negativt påverka av sur nedbør, spesielt i tida 1960-1990. I dei tre Dauremålsvatnan døydde auren ut allereie på 1960-talet.

Kjelder
-------

1. 1 2  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund: *Naturressurskartlegging i Gulen kommune, Sogn og Fjordane: Miljøkvalitet i vassdrag*, Rådgivende Biologer AS, Rapport nr. 155, mars 1995, ISBN 82-7658-050-5