recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Balder** (norrønt *Baldr*) er i norrøn gudetru son av Odin og Frigg. Han budde i Breidablikk, var gift med Nanna og hadde saman med henne sonen Forseti. Balder var gud for rettferd, og den venaste av alle æsene. Ein kenning for Balder var *den vene*, ein annan *den myrda guden*.

Drapet på Balder
----------------

Den vene Balder, framstilt i første utgåva av Nordisk familjebok.
Loke spenner bogen for Hod.
Den best kjende soga om Balder er korleis han blei drepen. Ho blir fortald mest utførleg i den yngre Edda, og der er detaljane slik:

Balder eller mor hans hadde ein draum om korleis han blei drepen. Ettersom draumar blei sett på som profetiske, blei Frigg straks redd for at noko skulle skje sonen, og gjekk rundt og fekk alle ting til å lova at dei ikkje skulle skada Balder. Den einaste ho oversåg var mistelteinen.

Sidan Balder var blitt usårleg, mora æsene seg med å skyta på han med pil og boge. Einast Hod var ikkje med på moroa, for han var blind. Den slu halvguden Loke lokka Hod til å skyta med ei pil laga av misteltein, og slik blei Balder drepen likevel.

Det blei stor sorg då den vene guden døydde, og Frigg bad gjennom Hermod dødsgudinna Hel om å sleppa han ut frå dødsriket. Ho gjekk til slutt med på dette, men berre dersom heile verda sørgde over Balder. Dette gjorde alle, med eitt unntak: Jotunkvinna Thokk, som eigentleg var den forkledde Loke. Så måtte Balder likevel fara til Hel. Kroppen hans ble lagt i skipet hans, og han blei brend i det saman med kona, som hadde døydd av sorg. Hesten hans i full utrusting vart òg med på likbålet.

Snorre fortel at Loke fekk den endelege straffa si etter dette, at han blei bunden fast i ei fjellhole og lagt under ein giftslange. Tidlegare versjonar av myta om Balder nemner ikkje eingong Loke som involvert i historia.

Enden og byrjinga
-----------------

Drapet på Balder skal vera byrjinga på Ragnarok, men etter at verda er gått under vil det koma ei ny verd der Balder skal bli gjenfødd og forsona med drapsmannen sin, Hod. Denne delen kan vera inspirert av dei nye forteljingane om Jesus som tok til å spreia seg i den norrøne verda.

Sjå òg
------

* Balderbrå, ein blome oppkalla etter dei vene augebryna til Balder
* Balderfeltet, eit oljefelt oppkalla etter Balder

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Igor Paklin** (fødd 15. juni 1963) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Frunze i Kirgisistan. Han deltok internasjonalt i høgdehopp for Sovjetunionen og seinare Kirgisistan. Paklin vann EM-gull i øvinga i 1986 og VM-sølv i 1987.

Karriere
--------

Paklin høyrde til verdseliten i høgdehopp frå 1983-sesongen. Han kom då på delt fjerdeplass under friidretts-VM i Helsingfors, på same høgda som bronsevinnaren. Same sesongen vann han høgdetevlinga under universiaden i kanadiske Edmonton. To år seinare forsvarte Paklin universiadetittelen då han i japanske Kobe sette verdsrekord med 2,41 meter den 4. september 1985, ein verdsrekord som stod til 30. juni 1987 då svenske Patrik Sjöberg hoppa ein centimeter høgre.

Prestasjonen i Kobe var den ypparste Paklin stod for. Året etter vann han høgdehopp under EM 1986 i Stuttgart med 2,34 m, og vinteren 1987 sigra han i innandørs-VM i Indianapolis i USA med å svinge seg over 2,38 m. Nett like høgt hoppa Paklin under VM 1987 i Roma, med det vart han sølvvinnar på same høgda som landslagskameraten, gullmedaljøren Gennadij Avdejenko.

Paklin deltok i store meisteskap fram til 1993, men hamna litt lengre nede på resultatlista for kvar einaste gong.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1983 i Helsingfors: Nr 4 – 2,29 m
* EM 1986 i Stuttgart: Gullmedalje – 2,34 m
* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 2,38 m, delt med Gennadij Avdejenko
* OL 1988 i Seoul: Nr 7 – 2,31 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 10 – 2,24 m
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (2,20 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i kvalifiseringa (2,15 m)

Kjelder
-------

* «Igor Paklin» (på engelsk). Olympedia. Henta 8. mars 2023.
* *Denne artikkelen bygger på «Igor Paklin» frå Wikipedia på tysk, den 12. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Fidesz – Ungarsk borgarunionen** (ungarsk *Fidesz – Magyar Polgári Szövetség*) er eit nasjonalkonservativt og kristelegdemokratisk parti i Ungarn. Partileiaren Viktor Orbán er sidan 2010 statsminister i Ungarn.

Soge
----

Partiet blei skipa den 30. mars 1988 som eit anti-kommunistisk parti med mål om å tettare integrera Ungarn med resten av Europa, særleg innan økonomi.

Fidesz var frå byrjinga eit liberalt ungdomsparti, tilslutta den liberale internasjonalen. Frå 1994 la partiet seg på ei meir konservativ linje. Fidesz var i ein periode medlem av det europeiske folkepartiet (EPP).

Fidesz var med i ein regjeringskoalisjon frå 1998 til 2002. Partiet tapte valet i 2002 og 2006, men oppnådde heile 52,3 prosent av røystene ved valet i 2010 og heile 263 mandat (av 386) i parlamentet (Országgyűlés). Fidesz hadde dermed to tredjedels majoritet i parlamentet og kan såleis på eiga hand endre konstitusjonen for landet.

Kjelder
-------

1. ↑  «Fidesz» (på engelsk). Encyclopedia Britannica. Henta 22. november 2023.
2. ↑  «Hungary's ruling party quits European People's Party» (på engelsk). Deutsche Welle. Henta 22. november 2023.
3. ↑  Gyldendals leksikonredaktion: Fidesz i Den Store Danske på lex.dk. Henta 22. november 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Fidesz - Ungerska medborgarunionen» frå Wikipedia på svensk, den 15. januar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fidesz**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Peter Daniel Baade Wind Kildal** (4. oktober 1816–16. mars 1881) var ein norsk jurist, embetsmann og stortingsmann frå Borgund på Sunnmøre. Mikael Kildal og Peter Kildal var brørne hans.

Kildal var fødd på Sørnes i Borgund, i dagens Ålesund, son av Ole Severin Kildal og Karen Friis Wind. Der far hans var sorenskrivar for Sunnmøre. Sjølv vart han student frå Christiania skole i 1834 og cand. jur. i 1839. 1840 kopist i revisjonsdepartementet, 1843 advokatfullmektig, 1845 overrettsprokurator i Christiania stift. Frå 1848 var han høgsterettsadvokat. Han vart statsrevisor i 1851, og formann i statsrevisjonen frå 1854. Dette embetet styrte han til han døydde.

Kildal representerte Kristiania, Hønefoss og Kongsvinger på Stortinget 1857 og på omframstortinget 1858, 1862-63 og omframstortinget 1864, 1865-66, 1868-69 og 1871-73. Han var i 1857 formann i justiskomite nr 2, i 1858 av statslånkomiteen. I 1862-63 og 1864 var han opphavleg varamann, men møtte og var då visepresident i Odelstinget, formann i justiskomite nr 2 både då og i 1865-66. President i Odelstinget 1865-66 og 1868-69. Han var medlem av jarnbanekomiteen 1868-69 og 1871-73. 1871-73 var han president i Stortinget. Han var då også formann i budsjettkomiteen og medlem av valkomiteen og av fullmaktskomiteen. Elles medlem av bystyret i hovudstaden 1851-72.

Kildal var medlem av jurykommisjonen av 1854 og av ein kongeleg kommisjon 1858 om den militære straffelova.

Han døydde 1881 i Kristiania.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Daniel Knutsson Sæter** (12. januar 1826–10. mai 1909) var ein norsk lærar, gardbrukar og stortingsmann frå Halsa på Nordmøre. Han var medlem av Venstre.

Sæter var son til ein gardbrukar. Han var omgangsskulehaldar 1843-45 og vart seminarist frå Klæbu i 1847. Deretter var han lærar og kyrkjesongar i Edøy. Sidan var han lærar i Eidsberg, ved Toftes gåve i Ullensaker og Eugenias stiftelse i Christiania. Vidare underviste han på Maribogatens latin- og realskule i hovudstaden, 1870-71 var han styrar av ein folkehøgskule på Sletner i Østfold. 1871 reiste han rundt og heldt foredrag for 'Selskapet for folkeopplysningens fremme' i amta Smaalenene og Akershus, 1872-74 det same i Romsdals amt og i andre bygder. Styrar av folkehøgskule i Sør-Trøndelag 1876-86. År 1882 busette han seg på Ørlandet som forpaktar av eit gardsbruk, tre år seinare kjøpte han garden Sannan i same bygda og vart gardbrukar til 1902. Han busette seg då i Trondheim, der han han var styremedlem av Hypotekbanken sitt lånekontor.

Sæter var 3. representant frå Søndre Trondhjems amt på Stortinget 1883-88. I den fyrste valperioden var han medlem av næringskomite nr 1, i den andre sekretær i same komiteen.

Han døydde i Trondheim i 1909.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Daniel Sæter NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Eva Kristin Andersen** (fødd 7. juni 1972) er ein norsk lokalpolitikar og tidlegare ordførar i Fredrikstad for Framstegspartiet. I 2007 vart ho fyrste kvinnelege ordføraren i byen.. Ho er fødd og oppvaksen på Torp, og utdanna diplomøkonom frå Handelshøyskolen BI. Ho vart vald til gruppeleiar i Fredrikstad Fremskrittsparti i 1999.

Ho gjekk i 2007 til val på ynsket om å bygge ny sjukeheim, løyse trafikksituasjonen i Fredrikstad utan bompengar og å fjerne eigedomsskatten. Ved valet i 2011 gjekk FrP attende med over 17 prosentpoeng i Fredrikstad og miste ti av sytten representantar i kommunestyret, og ordførarvervet.

Gensersaka
----------

Ho vart landskjend i norske aviser i 2007 etter at *Fredriksstad Blad* trykte ein artikkel med eit bilete av henne iført ein genser frå motorsykkelklubben Bandidos, ei gruppe som politiet karakteriserer som eit organisert kriminelt miljø. I etterkant vart det ei stor sak der Andersen og partikollegaene hennar hevda at biletet var manipulert. Ekspertar frå Interfoto meinte på andre sida at biletet ikkje var manipulert, då det ikkje hadde nokon teikn på å vere redigert. I ettertid sa Andersen at ho hadde handtert saka dårleg, og at ho hadde vore uklar i det ho hadde sagt. Andersen har heile tida halde fast på at biletet ikkje var ekte. Dette fekk ho også støtte for frå partisekretæren til Framstegspartiet, Geir Mo. Saka var tema på et folkemøte i Fredrikstad og vart også handsama i bystyret men fekk ingen konsekvensar for virket hennar som ordførar, og bystyregruppa til Framstegspartiet i Fredrikstad valde å ikkje ta opp saka internt.

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Eva Kristin Andersen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2011.*

1. ↑  Victoria Kvalvik (12. oktober 2007). «Historisk dag i bystyresalen». Fredriksstad Blad. Henta 3. november 2007.
2. ↑  «Frp i Fredrikstad straffes for løftebrudd om eiendomsskatt». VG. 5. september 2011. Henta 19. november 2011.
3. ↑  «Valresultat 2011 Framstegspartiet». nrk.no. Henta 19. november 2011.
4. ↑  Jon Jacobsen og Victoria Kvalvik (29. oktober 2007). «Hevder sjokkbildet er manipulert». Fredriksstad Blad.
5. ↑  Jon Jacobsen (29. oktober 2007). «Ekspertene: - Ser ingen manipulering». Fredriksstad Blad.
6. ↑  Marianne Holøien (7. november 2007). «Frisk debatt om ordfører-bilde». Fredriksstad Blad.
7. ↑  NTB (4. november 2007). «Genseren til bystyret».
8. ↑  Anne Lene Frølandshagen (30. november 2007). «Vi gjør ikke noe med det, vi».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Engelbert II von Falkenburg** (kring 1220–20. oktober 1274) var erkebiskop av Köln frå 1261 til 1274. 

Engelbert var yngste son av grev Dietrich I von Heinsberg-Valkenburg og Beatrix von Kyrburg. 

I 1253 vart Engelbert prost i Köln. Den 2. oktober 1261 vart han vald til erkebiskop, og vart dermed etterfølgjaren til Konrad von Hochstaden.

Engelbert forsøkte å styrke makta over Köln ved å angripe patrisiarane. Han mislukkast, og i 1263 vart han teken til fange i 20 dagar, før han vart nekta opphald i byen i 1268. Då fekk han bygd ein bustad i Bonn. I 1266 lova han jødane i Köln rettferdig behandling og at dei fekk bruka gravplassen sine i Bonner Straße fritt. Etter nederlaget i slaget ved Zülpich den 17. oktober 1267, vart Engelbert fengsla fram til den 16. april 1271 i Burg Nideggen, slottet til grev Wilhelm von Jülich, som var alliert med Köln. Ved hjelp av ein forrædar vart det grave ein gong under bymuren den 15. oktober 1268 på vegne av erkebiskopen. Natta mellom 14. og 15. oktober 1268 fann eit angrep mot patrisiarfamilien Overstolzen stad, og då forsøkte mennene til erkebiskopen å trengje inn i byen. Planen vart likevel avslørt, og byen Köln behalde sin uavhengnad. 

Engelbert krona den tyske kongen Rudolf I den 24. oktober 1273. I 1274 deltok han i det andre konsilet i Lyon. 

Engelbert døydde den 20. oktober 1274 og er gravlagt i Bonner Münsterkirken i Bonn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Engelbert II von Falkenburg» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2021.*
Koordinatar: 24°17′N 53°19′E﻿

**Marawah** (arabisk **مروح**) er ei låg øy utafor kysten av emiratet Abu Dhabi. Øya ligg 15 km nord for Khor al Bazm-lagunen sør i Persiabukta i Dei sameinte arabiske emirata.

Geografi
--------

Marawah ligg 100 km vest for byen og hovudstaden, Abu Dhabi. Øya er kring 13 km frå aust til vest og kring 5,5 km frå nord til sør. Det er tre øyar nær Marawah: den vesle øya Al Fiyah i vest, Junaina i søraust og Abu al Abyad i aust.

Arkeologi
---------

Sjølv om øya er privateigd, vert det drive mykje arkeologisk utforsking på øya.
I 1992 fullførte Abu Dhabi Islands Archaeological Survey (ADIAS) ei første undersøking av øya. Dei fann 13 stader som er datert frå yngre steinalder til islamsk tid.

I 2004 oppdaga ADIAS det eldste menneskeskjelettet ein har funne i regionen, mellom restane av steinalderbygningar og over 200 flintreiskap. DNA frå tennene til skjelettet synte at dei var kring 7 500 år gamle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marawah Island» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Marawah, Abu Dhabi Islands Archaeological Survey
* UAE History Arkivert 2012-07-17 ved Wayback Machine. 20 000 - 2 000 years ago
* UAE Interact Arkivert 2016-03-03 ved Wayback Machine. Map Room

| * v
* d
* e
 Emiratet Abu Dhabi |
| --- |
| Byar og område | Abu al Abyad**·** Abu Dhabi**·** Al Ain**·** Al-Aryam**·** Al Jahar**·** Al Maryah Island**·** Al Mushrif**·** Al Nahyan**·** Dalma**·** Dasøya**·** Habshan**·** Halat al Bahrani**·** Khalifa by**·** Liwa-oasen**·** Marawah**·** Mussafah**·** Ruwais**·** Sila**·** Sir Bani Yas**·** Sowwah-plassen**·** Swaihan**·** Yasøya |
Stasjonsbygningen frå 1930 med den nye, låge bygningen frå 1998 til høgre
Perrongane
Lillestrøms stasjon på 1920-talet
**Lillestrøm stasjon** er ein jarnbanestasjon i sentrum av Lillestrøm, med Lillestrøm bussterminal rett attmed. Stasjonen ligg både på Hovedbanen, som opphavleg gjekk mellom Oslo Sentralstasjon og Eidsvoll stasjon, men har no berre ordinær trafikk fram til Dal stasjon, og på Gardermobanen frå Oslo Sentralstasjon gjennom tunnelen Romeriksporten og via Oslo lufthamn, Gardermoen fram til Eidsvoll stasjon og vidare. Frå Lillestrøm stasjon går òg Kongsvingerbanen til Kongsvinger og vidare inn i Sverige. Stasjonen ligg 20,95 kilometer frå Oslo Sentralstasjon. Med sine 8 spor til plattform er dette Noregs nest største jernbanestasjon.

Hovudbanens første stasjonsbygning låg på Lille Strøms gård på andre side av Nitelva i høve til dagens stasjon. Han var teikna av arkitektane Heinrich E. Schirmer og Wilhelm von Hanno, og vart opna då denne første jernbanestrekninga i Noreg stod ferdig i 1854. Stasjonen vart flytta til noverande lokalitet i 1863 og fekk namnet Lillestrøm stasjon i samband med at Kongsvingerbanen vart bygd, og i 1987 vart bygninga riven. 

Dagens stasjonsbygning er i naturstein frå Otta vart reist i 1927 etter teikningar av Gudmund Hoel og Arne Henriksen, og tatt i bruk i 1934. Bygninga er freda, men er ikkje i ordinær bruk etter at ny stasjon var bygd i samband med bygginga av Gardermobanen i 1998. Den nye stasjonsbygningen ligg vegg i vegg med den gamle, teikna av arkitekt Arne Henriksen, og har vorte heidra med Statens byggeskikkpris. Her er det gjennomgang på tvers under spora, og oppgangar til plattformene frå gjennomgangen.

Det er to sykkelhotell (innelukka parkeringshus for syklar) knytt til stasjonen, eit på kvar side av stasjonsområdet. Husa har plass til høvesvis 394 og 412 syklar, og er tilgjengelege døgnet rundt. I det eine er det 14 plassar der ein kan lada opp elektriske syklar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bane NOR om Lillestrøm stasjon
* Lillestrøm stasjon i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneforbund

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Henny Ella Reistad** (fødd 9. februar 1999) er ein norsk handballspelar frå Oslo som frå 2021 gjer teneste i danske Esbjerg. Ho vart europameister 2020 og 2022, verdsmeister 2021 med Noregs landslag. Våren 2021 vann ho EHF-meisterligaen med IK Våg. Reistad er rykkromspelar.

### Klubbspel

Reistad var aktiv på Stabæk IF sitt lag i eliteserien frå 2015 til -18. Perioden 2018-21 spelte ho på IK Våg, kjend som Vipers, Noregs suverene topplag i kvinnehandball. Med laget frå Kristiansand vart ho seriemeister 2019, 2020, 2021 og vinnar IHF-meisterligaen i 2021.

### Landslagsspel

Reistad fekk sin landslagdebut 22. november 2018 og deltok i EM 2018 i Frankrike, der Noreg enda på femteplass. Grunna skade var ho ikkje aktuell til VM 2019. Under europameisterskapen 2020 i Danmark markerte ho seg som ein av dei viktigaste spelarane i det norske mannskapet. I EM-finalen mot Frankrike skåra ho 2 av dei norske måla i ein kamp som enda med norsk siger 22-20. Året etter vart ho med 6 mål toppskårar i VM-finalen då Noreg atter vann ein internasjonal meisterskapsfinale.

### Merittar landslag

* EM 2018: Nr 5 etter 38–29 mot Sverige
* EM 2020: Gullmedalje etter 22–20 mot Frankrike
* OL i 2021: Bronsemedalje etter 36–19 mot Sverige
* VM 2021: Gullmedalje etter 29–22 mot Frankrike
* EM 2022: Gullmedalje etter 27–25 mot Danmark
* VM 2023: Sølvmedalje etter 28–31 mot Frankrike

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Henny Reistad» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2020.*
* handball.no


| * v
* d
* e
Handball Det norske kvinnelandslaget i handball under Sommar-OL 2020 Dei olympiske ringane |
| --- |
| 2: Henny Reistad**·** 4: Veronica Kristiansen**·** 5: Marit Malm Frafjord**·** 7: Stine Skogrand**·** 9: Nora Mørk**·** 10: Stine Oftedal**·** 12: Silje Solberg**·** 13: Kari Brattset Dale**·** 16: Katrine Lunde**·** 20: Marit Røsberg Jacobsen**·** 23: Camilla Herrem**·** 24: Sanna Solberg-Isaksen**·** 25: Kristine Breistøl**·** 26: Marta Tomac**·** 34: Vilde Johansen**·** landslagssjef: Thorir Hergeirsson**·** assistenttrenarar:**·** Tonje Larsen**·** Mats Olsson |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Musala** (bulgarsk *Мусала*) er den høgaste fjelltoppen i Bulgaria og på heile Balkan med ei høgd på 2 925 meter. 

Namnet kjem frå *Mus Allah*, «fjellet til Allah», og vart namngjeve då Bulgaria var ein del av Det ottomanske riket. Det gamle namnet på fjellet var Tangra.

Musala er ein del av Rila nasjonalpark, og er kjend for ein rik flora, inkludert artar som makedonsk furu og bulgarsk gran, og fauna. Området er eit av dei beste for å sjå fuglen murkrypar. Det vert sagt at frå toppen av fjellet kan ein sjå all dei store fjellkjedene i Bulgaria. Desse inkluderer Vitosja i nordvest, Sredna Gora mot nordaust, Balkanfjella i den nordlege horisonten bak Vitosja og Sredna Gora, Rodopifjella i søraust, Pirin i sør, Osogovo og Ruj i vest, i tillegg til sjølve Rila.

Den lettaste ruta til topps er anten ein direkte gåtur frå skisenteret Borovets, 10 km lenger nord. Det finst òg ein hengebane frå Borovets til Jastrebts på 2 369 m og ei rekkje fjellhytter. Frå Jastrebets er det ein times gåtur opp til fjellhytta Musala på 2; 430 meter, og frå her tar det 1,5-2 timar opp til uvêrshytta Everest, den høgastliggande fjellhytta i Bulgaria. På toppen står det òg ein vêrstasjon.

Dei høgaste toppane er Musala 2 925 m, Litle Musala 2 902 m og Iretsjek 2 852 m. 

Tre av dei største elvane i Bulgaria, Iskar, Maritsa og Mesta, har alle utspring nær Musala.

Galleri
-------

* Fotturistar nær toppen av Musala. Pyramiden i bakgrunnen er hytta Everest.Fotturistar nær toppen av Musala. Pyramiden i bakgrunnen er hytta Everest.
* Ein kan sjå Pirinfjella frå MusalaEin kan sjå Pirinfjella frå Musala
* Ein kan sjå kjelda til elva Maritsa frå MusalaEin kan sjå kjelda til elva Maritsa frå Musala

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Musala» frå Wikipedia på engelsk, den 24. februar 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Den himmelske freds plass i Beijing.
**Demonstrasjonane på Den himmelske freds plass (Tiananmen-plassen)** fann stad våren 1989 og enda med ei militær innblanding den 4. juni 1989 ved Den himmelske freds plass i Beijing i Kina. Mange sivile vart drepne under dei militære framrykkingane mot plassen frå vest og sør.

Forlaup
-------

Mellom 15. april og 4. juni 1989 vart det halde omfattande demonstrasjonar av studentar og arbeidarar på plassen og tilstøytande område. Sjølv om protestane mangla ei samla leiing var krava auka demokrati og fridom og kritikk av korrupsjon innan det regjerande kommunistpartiet. Det var òg demonstrasjonar i andre kinesiske byar, blant dei Shanghai, men desse gjekk fredeleg føre seg.

Demonstrasjonen vart slått ned av militære styrkar og fleire hundre menneske omkom. Den kinesiske regjeringa anslo at 200–300 døydde, avisa *New York Times* oppgav 400–800, medan dei demonstrerande aktivistane meinte rundt 2–3 tusen menneske vart drepne. Langt frå dei fleste døydde på sjølve Tiananmen-plassen, men i gater særleg vestafor plassen, fleire kilometer unna, deriblant i og rundt nabolaget Muxidi. Sjølv om ein ikkje veit det eigenlege talet på daude og at åstaden var meir spreidd, vart det likevel omtala som massakren på Den himmelske freds plass.

Etter demonstrasjonane var slått ned gjennomførte den kinesiske regjeringa ei arrestasjonsbølgje for å undertrykkja demonstrantane og støttespelarane deira. Vidare utestengte regimet utanlandsk presse frå landet og innførte ein streng sensur om det som hadde skjedd. Medlemmar av kommunistpartiet som hadde sympatisert med protestane vart fjerna, blant anna vart fleire høgtståande partimedlemmar sett i husarrest, blant anna generalsekretæren Zhao Ziyang. Den brutale undertrykkinga av protestane forårsaka ei massiv internasjonal fordømming av den kinesiske regjeringa.

Nemningar på hendinga
---------------------

På kinesisk er hendinga mest kjend som «fjerde juni-rørsla», «fjerde juni-hendinga» eller ganske enkelt «seks-fire», etter månaden og datoen det føregjekk: 4. juni. Den første nemninga samsvarer med to andre protestrørsler som vert knytt til Den himmelske freds plass, nemleg «fjerde mai-rørsla» i 1919 og «fjerde april-rørsla» i 1976.

I nokre samanhengar viser «fjerde juni-rørsla» meir generelt til demonstrasjonane som fann stad i ulike delar av Kina, i tillegg til hendingane i Beijing og på Den himmelske freds plass. Den kinesiske regjeringa har referert til det som skjedde som «politisk uro mellom våren og sommaren 1989».[*treng kjelde*]

Kjelder
-------

1. ↑  Artikkel i Aftenposten.[*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Demonstrasjonene på Den himmelske freds plass» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mai 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Demonstrasjonane på Den himmelske freds plass**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
**Dolmar GmbH** er eit tysk førtak, eigd av Makita. Dolmar produserer motorsager og hagereiskapar. Hovedkontoret ligg i bydelen Hamburg-Wandsbek i Hamburg. Føretaket var, saman med konkurenten Stihl, ein av pionerane innan utvikling og produksjon av motorsager, og er spesielt kjent for tomannssagene sine. Føretaket er oppkalla etter Dolmarfjellet i Thüringen.

Soge
----

Dolmar A. Sverdet kunne tippast opp, slik at saga kunne stp horisontalt ved kapping.
Dolmar CV.
Føretaket vart stifta av Emil Lerp i 1927, som tidlegare hadde vore salgsrepresentant for Rinco. Den fyrste Dolmar-saga, modell A, hadde ein to-sylindra totaktsmotor med eit slagvolum på 246 cm³. Dette var ei stor og tung sag, men ho var etter måten driftsikker. I 1929 kom Alfonso Lange inn som partnar i føretaket. I 1930 var det rundt 200 tilsette ved fabrukken i Hamburg. På 1930-talet vart det eksportert ein god del Dolmar-sager til Nord-Amerika. 
I 1930 kom den forbetra tomannssaga C, I 1938 kom det enda ei ny tomannssag, modell CL, som vart produsert heilt til 1964.

I 1952 tok Dolmar til å produsera einmannssaga CP, som hadde girdrift og vridbart sverd, slik at ho kunne nyttast både for felling og kapping. I 1957 kom model CF, som hadde membrannforgassar.

I 1975 vart kjøpte Fichtel & Sachs seg inn i føretaket og fekk aksjemajoriteten. Grunnen var truleg at dei ynskte å syna at wankelmotoren høvde bra som motorsagmotor. Etter som wankelmotoren er så godt som vibrasjonsfri verka dette lovande, men motorsager med wabkelmotor vart ingen kommersial suksess. I 1991 vart Dolmar oppkjøpt av det japanske føretaket Makita. Dolmar produserer framleis motorsager, men er ikkje lenger ein leiande produsent.

Galleri
-------

* Italienske soldatar feller eit tre med ei Dolmar tomannssag i 1943Italienske soldatar feller eit tre med ei Dolmar tomannssag i 1943
* Domar CB35. med bogesverdDomar CB35. med bogesverd
* To Dolmar einmannssager i framgrunnen, og ei tomannssag i bakgrunnenTo Dolmar einmannssager i framgrunnen, og ei tomannssag i bakgrunnen
* Dolmar KMS4, med wankelmotorDolmar KMS4, med wankelmotor

Referensar
----------

1. 1 2  Lee, D. *Chainsaws: A history*, Harbour Publ. 2006.
**Ingvild Kristiansen Bakkerud** (fødd 9. juli 1995) er ein handballspelar frå Kongsberg som sidan 2020 er aktiv for det danske laget Ikast. Ho vann VM-sølv med Noregs landslag under verdsmeisterskapen 2023 i Danmark. Bakkerud er venstre rykkromspelar.

### Landslagsspel

Tida frå 2018 til 2023 deltok Bakkerud i 49 av Noregs landskampar, skåra 82 mål. Ho fekk sin meisterskapdebut i 2019, men måtte vente fire år før ho atter fekk vere med i ein internasjonal meisterskap. I VM-finalen 2023 skåra ho 2 mål då Noreg tapte mot Frankrike i danske Herning.

### Klubbspel

Bakkerud spelte på heimlege Skrim frå 2010 til 2018. Ho var deretter Odense-spelar i to sesongar. Frå sommaren 2020 er ho ein sentral spelar for Ikast, eit av topplaga i dansk kvinnehanball. Bakkerud skåra 8 mål då Ikast vann finalen i EHF-europaserien 2023 med 31 mål mot Nykøbing sine 24 fulltreffarar.

### Merittar

* VM 2019: Nr 4 etter 28–33 mot Russland
* VM 2023: Sølvmedalje etter 28–31 mot Frankrike
* Vinnar av EHF-europaserien: 2023 for Ikast

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ingvild Bakkerud» frå Wikipedia på tysk, den 18. desember 2023.*

*
**Den Fjerde Internasjonalen** blei danna på intitiativ frå og under leiing av Lev Trotskij i 1938. Trotskij levde i eksil etter å ha blitt landsforvist frå Sovjetunionen i 1929 av Josef Stalin. Trotskij og tilhengarane hans, som blei kalla "trotskistar", meinte dei var dei ekte kommunistane, mens stalinismen betydde ein byråkratisk kontrarevolusjon som tok frå arbeidarklassen makta i sovjetstaten. Etter at "trotskistane" blei sterkt forfølgde i Sovjetunionen og det blei uråd å hevde slike synspunkt i dei stalinistiske kommunistpartia, meinte Trotskij i 1938 tida var inne til å danne ein ny internasjonale i opposisjon til den staliniserte Tredje Internasjonalen. 

Slik oppstod den Fjerde Internasjonalen, som framleis, etter fleire kløyvingar, finst under namnet United Secretariat of the Fourth International (USFI), men også blir kalla berre FI. Den Fjerde Internasjonalen blei aldri noka stor rørsle internasjonalt, men ulike «trotskistiske» grupper innanfor eller utanfor FI har spelt ei viss politisk rolle i somme land, ofte som delar av breie sosialistiske alliansar eller innanfor sosialistiske masseparti.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Lubitz TrotskyanaNet (english)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Wiener-internasjonalen** var ei internasjonal samanslutning av venstresosialistar som hadde forlate Andre Internasjonalen eller ikkje ville gjenopplive han, og som heller ikkje ville slutte seg til Tredje Internasjonalen. Den blei også kalla «To-og-ein-halv-internasjonalen», men det offisielle namnet var «Den internasjonale samanslutninga av sosialistiske parti». Organisasjonen blei danna i Wien i 1921.

Initiativet til danninga av organisasjonen kom frå Det Uavhengige Sosialdemokratiske Partiet i Tyskland, det britiske Independent Labour Party og sosialdemokratane i Sveits. Blant dei andre medlemspartia kan nemnast det austerrikske sosialdemokratiske partiet SDAP, som med sin austromarxistiske teoretiske styrke og sterke stilling i landet fekk leiarposisjonen i rørsla, Det amerikanske sosialistpartiet, det jødiske Bund og dei russiske mensjevikane.

I 1922 blei det gjort eit forsøk på å sameine alle tre internasjonalane, på eit felles møte i Berlin. Dette mislukkast, men året etter, i 1923, gjekk Wiener-internasjonalen saman med den gjenoppliva Andre Internasjonalen til den *Sosialistiske Arbeidar-Internasjonalen* SAI.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC

 |
**Massachusetts Institute of Technology** (**MIT**) er eit universitet i Cambridge i Massachusetts i USA med fokus på teknologi. I den seinare tid har biologiske fag fått ei større rolle. Det vart skipa av William Barton Rogers i 1862 og låg opphavleg på den andre sida av Charles river i Boston. 

MIT er verdsleiande innan teknologi og vitskap, i tillegg til mange andre felt, mellom anna administrasjon, økonomi, lingvistikk, statsvitskap og filosofi.

Skyting
-------

*For meir om dette emnet, sjå Boston maraton-bombinga.*
18. april 2013 vart ein politimann skoten og drepen utanfor Stata-bygget. 
Studentane vart råda til å halde seg innandørs av di den mistenkte var på frifot.

Kjelder
-------

1. 1 2  «MIT Police Officer dies in line of duty; MIT Police determine campus to be safe», *MIT News*
2. ↑  «Officer killed on MIT campus near Boston», *CNN*, henta 20. april 2013
3. ↑  «MIT Campus Police Officer Fatally Injured in Shooting», *Wall Street Journal*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Massachusetts Institute of Technology**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Rikard Nordraak fotografert i Tyskland rundt 1860.
Minnesmerke på Nordraaks plass i Oslo er laga av Gustav Vigeland.Foto: Helge Høifødt

Grava på Vår Frelsers gravlund.Foto: Dagny

**Rikard Nordraak** (12. juni 1842–20. mars 1866) var ein norsk komponist. Han er mest kjend for å ha sett melodi til Bjørnstjerne Bjørnson sitt dikt «Ja, vi elsker dette landet», som vart Noreg sin nasjonalsong i 1864.

Livssoge
--------

Nordraak vart fødd i Christiania. Han byrja på handelsskule i København då han var femten, men gav opp desse studia for å konsentrera seg om musikken. I 1859, atten år gammal, drog han til Berlin der han studerte under Theodor Kullak og Friedrich Kiel. Han måtte forlata Tyskland etter eit halvt år. Tilbake i heimbyen fekk han undervising i klaverspel og komposisjon av den tyske organisten Rudolph Magnus.

Seinare drog den unge komponisten igjen til Berlin, der han skulle bu resten av det korte livet sitt. Han vart kjend med Ida og Erika Lie, som skal ha inspirert komposisjonen av den norske nasjonalsongen.

Kunstnar og nasjonalist
-----------------------

Nordraak hadde nære band til fleire av dei store kunstnarane i samtida si. Han var fetter av Bjørnstjerne Bjørnson, og tonesette fleire av verka hans. I tillegg til den framtidige norske nasjonalsongen komponerte Nordraak òg musikken til to skodespel Bjørnson hadde skrive, *Sigurd Slembe* og *Maria Stuart*. Andre kjende Bjørnson-dikt han tonesette er «Ingerid Sletten af Sillejord*, «Killebukken, Lammet mit», «Olav Trygvason», «Der ligger et land mot den evige sne», og «Løft ditt hode, du raske gutt!».*

Edvard Grieg vart kjend med komponisten i København. Han vart smitta av Nordraak sin entusiasme for alt som var norsk, og vart dessutan ein god ven som tileigna fleire av verka sine til han.

Tidleg død
----------

Nordraak var plaga av tuberkulose, og døydde av denne sjukdommen då han var berre 23 år gammal. Ein kan fortsatt sjå eit fire meter høgt monument på grava hans nord i Berlin. Leivningane til komponisten vart seinare førte til Oslo, der dei fekk ein plass i Æreslunden på Vår Frelsers gravlund i 1925.

Bakgrunnsstoff
--------------


* Rikard Nordraak i Norsk biografisk leksikon


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Oliver Dahl-Goli** (13. august 1897–19. juli 1976) var ein predikant, organisasjonsleiar og politikar frå Sandar i Vestfold. Mellom 1961 og 1965 representerte han Kristeleg Folkeparti på Stortinget.

Liv og virke
------------

Dahl-Goli utdanna seg til møbeltapetserar i 1912/13 på ein teknisk fagskule i Tønsberg. Han praktiserte så yrket frå 1913 til 1916. Deretter gjekk han skulevinteren 1916/17 på Vestlandske Indremisjonsforbund sin bibelskule og var frå 1918 reisesekretær for Det Vestlandske Indremisjonsforbund. Perioden 1921–1923 hadde han Finnmark som arbeidsfelt, og 1923–1926 Romsdal krins. I 1927 byrja han arbeide i Den indre Sjømannsmisjon, fyrst som reisesekretær i to år. Sidan var han sekretær for landsstyret, frå 1932 med tittel generalsekretær. Han var dagleg leiar i Sjømannsmisjonen heilt fram til 1963. Dessutan disponerte han dei to hospitalskipa til Sjømannsmisjonen i over 30 år, og nesten like lenge var han redaktør for organisasjonsbladet 'Fiskerens Venn'.

Hausten 1961 vart Dahl-Goli vald til stortingsrepresentant frå valkrinsen Bergen og for Kristeleg Folkeparti, vald på ei fellesliste med partiet Høgre. På Stortinget var han medlem i Protokollkomiteen. Han tok ikkje attval i 1965.

Kjelder
-------

* «Oliver Dahl-Goli». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Joint Expeditionary Force** (**JEF**) er ein multinasjonal reaksjonsstyrke leia av Storbritannia, med element frå Royal Navy, Royal Marines, British Army og Royal Air Force, og dessutan bidrag frå dei andre medlemslanda.

JEF består av ti medlemsland: Storbritannia, Danmark, Finland, Estland, Island, Latvia, Litauen, Nederland, Noreg og Sverige.

Føremål
-------

JEF vart oppretta i 2014, og skal snøgt kunna setjast inn i tilfelle ei krise oppstår. Føremålet med JEF-samarbeidet er å styrkja tryggleiken til medlemslanda. Innbyrdes støtte og samarbeid mellom medlemslanda står i fokus, dette inneber «å opprettholde beredskap, utveksle informasjon og herunder identifisere og forstå potensielle trusler.» Såleis utfyller og styrkjer JEF-samarbeidet NATO sin posisjon i Nord-Europa.

Sjå òg
------

* Allied Rapid Reaction Corps

Kjelder
-------

1. 1 2  «Joint Expeditionary Force», *Forsvaret* (på norsk bokmål), henta 13. oktober 2023
2. ↑  Hjorth, Christian Bugge. «Island nytt medlem i Joint Expeditionary Force - JEF». *Norges Forsvarsforening* (på norsk bokmål). Henta 25. februar 2022.
**Ĳ** (på gamle kart stundom kalla *Y* eller *Ye*) er ein innsjø, tidlegare ei bukt, i provinsen Noord-Holland i Nederland. Amsterdam ligg ved innsjøen. På nederlandsk består namnet av digrafen Ĳ, som vert rekna som ein enkelt bokstav, slik at namnet på norsk vert skrive *IJ* og ikkje *Ij*.

Historie
--------

Kart frå 1681 som viser Ĳ før bukta vart endra.
IJ, Amsterdam, 2020
Ferje over Ĳ i Amsterdam.
Tidlegare var Ĳ ei lang og smal bukt med brakkvatn som var tilkopla Zuiderzee (ei bukt i Nordsjøen). Ho strekte seg då frå Amsterdam i aust til Velsen i vest. Mellom bukta og sjølve Nordsjøen låg berre ei naturleg sanddyne. Ĳ voks derimot år for år og halvøya Noord-Holland var i ferd med å verte ei øy. Dette eidet vart kalla *Holland op zijn smalst*(«Holland på det smalaste»).

Ĳ gav Amsterdam, som ligg der Amstel munnar ut i innsjøen, fri ferdsel til sjøen via Zuiderzee. På 1600-talet byrja inngangen til bukta å tette seg til med sandbankar samstundes med at skipa byrja å verte større og større. Slik vart det nesten umogeleg for havgåande skip å ta seg forbi munningen. I tillegg til dette voks innsjøen sakte på grunn av erosjon langs breidda slik at han nesten gjekk i hop med innsjøen Haarlemmermeer og slik truga byane Haarlem og Amsterdam.

Det vart sett i verk planar om ta tilbake dei tapte landområde ved å gjere både Haarlemmermeer og Ĳ om til polderar. Haarlemmermeer var først ute og vart tørrlagd i 1852, og den største delen av Ĳ følgde mellom 1865 og 1876. Berre ein liten del av innsjøen vart verande igjen rundt Amsterdam og vart skild frå Zuiderzee av Den oransje slusa. Samstundes vart Nordsjøkanalen bygd og tilslutta restane av Ĳ for å gje Amsterdam ein ny vassveg til Nordsjøen. Kanalen gjekk gjennom eidet til Nordsjøen nær byen Velsen. Den nye hamna IJmuiden vart bygd i vestenden. Ĳ-polderane som vart oppretta nær Amsterdam vart gjeve til industrien og eit nytt stort hamneområde vart bygd.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «IJ (bay)» frå Wikipedia på engelsk, den 10. februar 2008.*

Koordinatar: 52°22′51″N 4°56′38″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Kiosk i Santiago i Chile.
Narvesen-kiosk på Førde rutebilstasjon. Narvesen er ei norsk kiosk-kjede skipa i 1894.
**Kiosk** er ein butikk i mindre format. Han kan vera ein frittståande bygning, ei bu, med opning på ei side for betening, eller vera eit mindre lokale i ein større bygning.

Ordet «kiosk» stammar frå det tyrkiske *köşk*, som tyder ‘paviljong’. Det tyrkiske ordet kjem i sin tur frå persisk *kūskh*, ‘palass’, ‘portiko’.

Ein kiosk har eit avgrensa vareutval. Det finst fleire typar kioskar. Det er gatekjøken, som satsar på hurtigmat som pølser og hamburgarar. Det er videokioskar som i tillegg til sal av mat sel og leier ut filmar. Det er bladkioskar som har eit stort utval av norske og utanlandske blad, aviser og magasin, men også litt bøker.

Galleri
-------

* «Tyrihans-kiosk» på Bragernes torg i Drammen på 1920- eller 1930-talet. «Tyrihans» blei teikna av arkitektane Carl Buch og Lorentz Harboe Ree. Foto: Riksarkivet«Tyrihans-kiosk» på Bragernes torg i Drammen på 1920- eller 1930-talet. «Tyrihans» blei teikna av arkitektane Carl Buch og Lorentz Harboe Ree. Foto: Riksarkivet
* Moderne, flyttbar kioskvogn i Olden ist i Nordfjord i Stryn kommune.Foto: 2012Moderne, flyttbar kioskvogn i Olden ist i Nordfjord i Stryn kommune.Foto: 2012
* «Kiosk» kan også brukast om butikkar som sel kioskvarer sjølv om bygningane er større enn små buer. Arhaug kiosk på Gruben i Mo i Rana blei driven frå 1971 til 2009. Foto: 2007«Kiosk» kan også brukast om butikkar som sel kioskvarer sjølv om bygningane er større enn små buer. Arhaug kiosk på Gruben i Mo i Rana blei driven frå 1971 til 2009. Foto: 2007
* Transformatorkiosk på Lovisenlund i Larvik. Foto: 2010Transformatorkiosk på Lovisenlund i Larvik. Foto: 2010

Kjelder
-------

1. ↑  «kiosk» i Nynorskordboka.
2. ↑  «s.v. "kiosk, n."». *Oxford English Dictionary*. Henta september 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kioskdøden – NRK Møre og Romsdal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* HDS

 |
**Ülemistesjøen** (estisk *Ülemiste järv*) er den største innsjøen nær Tallinn, hovudstaden i Estland. Ülemistesjøen er vatnet som det meste av byen får drikkevatnet sitt frå. Innsjøen får mest vatn frå elvene Kurna og Pirita (via Vaskjala-Ülemiste -kanalen).

Tallinn flyplass ligg ved austsida av innsjøen, og luftfartøy tar ofte av og landar over vatnet. Flyplassen har nødvendig utstyr for raskt å kunne taue ut fly som styrar i innsjøen.

Mytologi
--------

I innsjøen ligg det ein stein kalla *Lindakivi*. I estisk mytologi seier ein at steinen var ein av steinane Linda bar til Kalev si grav ved Toompea, men som fall ut av forkledet hennar. Ho sat seg på steinen og gret, og slik vart dermed innsjøen danna. 

Ei anna segn er at «Gamle Ülemiste» bur i innsjøen. Dersom nokon møter han, skal han visstnok spørre: «Er Tallinn klar no?». Og om personen då svarer «ja», så vil han flaume over byen. Så det rette svaret vil altså vere «Nei, det er mykje som enno må gjerast».

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Lake Ülemiste frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Koordinatar: 56°6′26.892″N 12°41′31.042″E﻿
**Allerum** er ein tettstad i Helsingborg kommun i Skåne län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 628 innbyggjarar. Allerum er først og fremst eit bustadområde, der busetjarane pendlar til Helsingborg.

Allerum har med tida vokse saman med Hjälmshult gjennom busetnader langs Jonstorpsvägen, og statistisk vert desse rekna som ein og same stad. Kyrkja på staden og skulen ligg i Allerum, medan ein i Hjälmshult finn ein brannstasjon. Det er eit rikt samskipnadsliv med fleire idrettslag, ryttarsamskipnadar, speidertroppar og golfklubb.

Historie
--------

Allerums kyrkje
I området omkring tettstaden har ein funne rike spor av eldre busetnader, mellom anna mange kjende steinalderbusetnader. Ein har derimot ikkje funne nokre monumentale leivningar som gravhauger eller megalittgraver. Funn av myrmalm i handsama form tyder på at jernhandsama kan ha førekome både i forhistorisk tid og i mellomalderen. 

I følgje kjelder i litteraturen var området omkring Allerum vanskeleg å dyrke opp med skogar og store kjerr- og myrenger. Kyrkja blei bygd på 1100-eller 1200-talet, og blei fullført på 1400-talet. Utenom kyrkja består den eldste bevarte busetnaden av klokkargarden frå 1760, skomakergarden frå 1800 og prestegarden frå 1820.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Allerum» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Helsingborgs lokalhistoriska förening: *Helsingborgs stadslexikon* (2006) Helsingborg ISBN 91-631-8878-3
* Helsingborgs stad: *Ortsanalys för området Allerum – Hjälmshult – Tornhult*[*daud lenkje*], 2005-10-28.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Øyvind Sandberg** (fødd 24. april 1953) er ein norsk journalist og filmregissør frå Bergen, busett på Hjelmås i Lindås. Han driv filmselskapet Øy-Film saman med kona si, Jorunn Botne, og har produsert ei rekkje dokumentarfilmar. Han er særleg vorten kjend for *Folk ved fjorden*, som han vann Amandaprisen for i 2012.

Karriere
--------

Øyvind Sandberg kjem frå ein filminteressert familie. Faren Håkon og onkelen Sverre laga dei årlege filmane *Streiftog i Bergen* frå 1960-talet og utover, også saman med Øyvind. Han var òg med i barne-TV-serien To hus tett i tett der han spelte «Onkel Øyvind på Øyna».

Øyvind Sandberg har studert film ved høgskulen i Volda og litteratur ved Universitetet i Bergen og har også jobba som journalist i Latin-Amerika. Han tok til å laga dokumentarfilmar på 1970-talet og debuterte med «En reise til ishavet» i 1978. Tema i filmane dreier seg ofte om livsstilar og yrke o.l. som ikkje blir vidareført og går mot slutten. Sjølv har han omtala den felles tematikken i filmane sine som «Livsstil på hell», som også er tittelen på ein av filmane hans. Mange av filmane er portrett der han løfter fram kvardagsmenneske, deira tankar, verdiar og livsfilosofi.

«Å seile sin egen sjø» (2002), som handlar om norsk kystliv, vann fleire prisar, m.a. på Tromsø Internasjonale Filmfestival. *Folk ved fjorden* (2011) vann både prisen for *norsk dokumentar* ved Bergen internasjonale filmfestival 2011 og Amandaprisen for beste dokumentar.

Sandberg sjølv blei kåra til «Bergens beste bergensar» av Bergens Tidende i 2012.

Filmografi
----------

### Dokumentarar

* «En reise til ishavet» (1978) 17 min.
* «Kom ut og lek, da vel!» (1985) 23 min.
* «Livsstil på hell» (1989) 29 min.
* «Ålefiskerne» (1994) 24 min.
* «Laksefiskerne» (1995) 21 min.
* «Elmer og Blomsterbåten» (1999) 35 min.
* «Å seile sin egen sjø» (2002) 90 min.
* «Kabal i hjerter» (2006) 60 min.
* «Konsert for tre hester i to takter» (2007) 28 min.
* «Stunden kommer kanskje aldri tilbake» (2010) 23 min.
* Folk ved fjorden (2011) 61 min.

### Andre filmar

* «Ove Morgendrømmer» (1990) 22 min. Barnefilm.
* «Soria Moria» (1992) 13 min. Kortfilm.
* «Rått egg og sardinolje» (1997) 11 min. Barnefilm.
* «Napp» (2000) 5 min.
* «Bare en kvist» (2004) 4 min. Barnefilm.

Kjelde
------

* Øyvind Sandberg sin filmografi på nettsidene Øy-Film. Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.

Fotnotar
--------

1. 1 2  Norsk filminstitutt om Å seile sin egen sjø
2. ↑  Algerøy, Åge, 11.11.12: Nrk Hordaland: Møt mannen bak "Folk ved fjorden"
3. ↑  *Nettsida til Øy-Film: Om Øy-Film. Vitja 15.06.15*, arkivert frå originalen 23. februar 2016, henta 15. juni 2015
4. ↑  Sæveraas, Siv (13.10.12), Bergens Tidende: Dette er Bergens beste bergenser. Vitja 15.06.15.
| **Leuk** |
| --- |
| Horisonten til LeukHorisonten til Leuk |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Leuk |
| **Kommunevåpenet til Leuk** |

 |
| Plassering |
| 

Leuk is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Valais |
| Distrikt | Leuk |
| Språk | tysk |
| Borgarmeister | Roberto Schmidt |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  44,16 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 3 381   76,6 /km² |
| Koordinatar | 46°17′0″N 7°38′0″E﻿Koordinatar: 46°17′0″N 7°38′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 731 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 3953 |
| **Nettstad:** www.leuk.ch |

**Leuk** (fransk *Loèche-Ville*) er ein kommune i distriktet Leuk i kantonen Valais i Sveits. Kommunen har 3 381 innbyggjarar (2010) og eit areal på 44 km². Kommunesenteret ligg 731 meter over havet.

Kommunen ligg ved Gemmipasset og var derfor ein strategisk stad i romerske Raetia. Varmekjeldene i Leukerbad ligg like nord for Leuk, nedanfor passet. Leuk er setet i distriktet Leuk. 

Kommunen ligg ovanom høgresida av Rhône, mellom Daladalen og elva Feschelbach. Byen er omgjeven av vingardar. Han består av landsbyen Leuk-Stadt, slottet, landsbyen Susten på venstrebreidda av Rhône og grendene Brianen, Feithieren, Gampinen og Pfyn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Leuk» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Leuk**

* Coolidge, William Augustus Brevoort (1911). «Leuk». *Encyclopædia Britannica* (på engelsk) **16** (11th utg.). s. 504.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
Løparen kan berre flyttast diagonalt.

| Sjakk-brikker |
| --- |
|  | Konge |
|  | Dronning |
|  | Tårn |
|  | Løpar |
|  | Springar |
|  | Bonde |

Ein **løpar** er ei brikke i sjakk. Kvar spelar startar sjakkpartiet med to løparar. I startoppstillinga står dei kvita løparane på felta c1 og f1, og dei svarte på c8 og f8.

Løparane vert gjerne omtala med namn som avspeglar kva felt dei kan gå på, *svartfeltsløparen* og *kvitfeltsløparen*.

Det er ingen avgrensing for kor mange felt ein løpar kan flyttast i eitt trekk, men den kan ikkje hoppe over andre brikker.

Sidan løparen sin rørslefridom er avgrensa til 32 av brettet sine 64 felt, vert han rekna som svakare enn tårnet, som har tilgang til samtlege felt. På eit tomt brett herskar eit tårn alltid over fjorten felt, medan ein løpar berre herskar over sju til tretten, avhengig av kor nær sentrum den står. Ein reknar med at eit tårn er verdt om lag to bønder meir enn ein løpar. Løparane har om lag same styrke som springarane.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sjakkbrikka løpar**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |