recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Olav Benum** (5. september 1897–27. juni 1990) var ein norsk gardbrukar, agronom og politikar frå Beitstad i Nord-Trøndelag. Han var stortingsrepresentant for Venstre frå 1945 til 1961, og fylkesordførar i Nord-Trøndelag 1966–67.

Benum var son til ein folkehøgskulestyrar, og gjekk sjølv Namdal folkehøgskole 1914–15, Mære landbruksskole 1915–17 og vart i 1919 utdanna sivilagronom frå Noregs landbrukshøgskule. Deretter var han gardsstyrar og timelærar ved Namdal folkehøgskole, og åra 1924-29 oppkjøpar for Statens kornforretning. I 1932 tok han over garden Havik i Vemundvik ved Namsos. Seinare var han fylkesagronom i Nord-Trøndelag 1941–42 og 1945–62.

Benum var ordførar i Vemundvik i åra 1938–41 og 1945. Under andre verdskrigen sat han ei kort tid fengsla av den tyske okkupasjonsmakta. Han flykta så til Sverige, der han 1942-25 arbeidde ved Den norske legasjon i Stockholm.

I 1945 vart han vald inn på Stortinget frå Nord-Trøndelag, der han hadde fast plass til 1961. Heile tida han var tingmann, var han medlem av landbrukskomitéen.

Benum var fylkesvaraordførar i Nord-Trøndelag i 1963, og medlem av Namsos bystyre 1963–71. Etter at Johan A. Vikan vart formann i Norges Bondelag i 1966, tok Benum over som fylkesordførar, ein posisjon han hadde ut året 1967.

Frå 1959 var Benum riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**James Bond**, òg kjend som **007** er ein av verdas mest kjende heltefigurar og fiktive spionar. Han er skapt av forfattaren Ian Fleming i skyggen av den kalde krigen.
Bond er spion for den britiske etteretningstenesta MI6, og sidan han vart introdusert i romanen *Casino Royale* i 1953, skreiv Ian Fleming totalt 14 bøker om Bond. Ian Fleming døydde i 1964 av hjarteanfall.

Bøkene om James Bond er òg filmatiserte og den fyrste filmen, *Dr. No*, kom på kinolerretet i 1962 med Sean Connery i hovudrolla. Til saman har det vorte spelt inn 22 filmar (der 20 er «offisielle») med James Bond som helt, den siste i 2002, *Die Another Day*. Bond har vore spelt av Sean Connery, George Lazenby, Roger Moore, Timothy Dalton og Pierce Brosnan i dei offisielle filmane, og også David Niven i ein parodiversjon av Fleming-romanen *Casino Royale*. I oktober 2005 vart det offentleggjort at skodespelaren Daniel Craig skal inneha Bond-rolla i neste film. Figuren Bond har i tillegg til dei 23 filmane òg vore grunnlaget for ein teikneserie med same namn, samt ei rekkje spinoff-produkt, til dømes dataspel.

På 1960-talet slo Bond-manien inn for alvor, og i Storbritannia samt USA måtte kinoane halde døgnope for å kunne mette det forventingsfulle og eventyrlystne publikumet. *Goldfinger* og *Thunderball* kan nemmast blant dei mest populære James Bond-filmane på sekstitalet. Som fylgje av denne enorme James Bond-interessa, vart det produsert tallause leiker og andre produkt med born som hovudmålgruppe. Dessutan fanst det James Bond-handklær, sengetøy, sko, klede og så bortetter.

| * v
* d
* e
James Bond-filmar |
| --- |
| Offisielle filmar | *Dr. No* (1962)**·** *From Russia with Love* (1963)**·** *Goldfinger* (1964)**·** *Thunderball* (1965)**·** *You Only Live Twice* (1967)**·** *On Her Majesty’s Secret Service* (1969)**·** *Diamonds Are Forever* (1971)**·** *Live and Let Die* (1973)**·** *The Man with the Golden Gun* (1974)**·** *The Spy Who Loved Me* (1977)**·** *Moonraker* (1979)**·** *For Your Eyes Only* (1981)**·** *Octopussy* (1983)**·** *A View to a Kill* (1985)**·** *The Living Daylights* (1987)**·** *Licence to Kill* (1989)**·** *GoldenEye* (1995)**·** *Tomorrow Never Dies* (1997)**·** *The World Is Not Enough* (1999)**·** *Die Another Day* (2002)**·** *Casino Royale* (2006)**·** *Quantum of Solace* (2008) |
| Uoffisielle filmar | «Casino Royale» (*Climax!*-episode) (1954)**·** *Casino Royale* (1967)**·** *Never Say Never Again* (1983) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA
* NKC

 |
James Fenimore Cooper på fotografi frå 1850
**James Fenimore Cooper** (15. september 1789–14. september 1851) var ein USA-amerikansk forfattar som i ein lang rekke romanar og reiseskildringar nådde eit stort publikum i heimlandet, så vel som over store delar av Europa. Hans meste kjende roman, *Den siste mohikaner* frå 1826, kom ut i Noreg så tidleg som 1831 og har sidan kome i fleire nye omsetjingar og utgjevingar. Trebandsverket *Lærstrømpe* skapte den ikoniske nordamerikanske stigfinnaren, ein figur som har vorte reprodusert i tallause western-romanar. På nynorsk har kome ut *Veghittaren* i 1907, omsett av Idar Handagard, medan Johs. Bruheim og Norsk Barneblads Forlag stod bak *Hjorteveidar* og *Stigfinnaren*, begge utkom på 1950-talet. Copper var sjømann i ungdomen, og fleire av romanane skildrar livet ombord i seglskuter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «James Fenimore Cooper» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Sir James Hopwood Jeans** (11. september 1877–16. september 1946) var ein engelsk fysikar, astronom og matematikar. 

Frå 1905 til 1909 var han professor i praktisk matematikk ved Princeton University i USA, og frå 1910 til 1912 forelesar i Cambridge og 1922 i Oxford. Han var sekretær i Royal Society frå 1919 til 1929 og frå 1934 professor i astronomi ved Royal Institution i London. Jeans gjorde viktige arbeid innan fysikk og astrofysikk, og er særleg kjend for lova si for energistråling frå ein svartlekam og arbeida om opphavet til solsystemet, danninga av dobbeltstjerner go tilstanden i det indre av ei stjerne. 

Av dei mange kjende bøkene hans finn ein mellom andre *The Mysterious Universe* (1930), *The Stars in their Courses* (1931, norsk omsetjing *Det store univers*), *Through Space and Time* (1934) og *Physics and Philosophy* (1942).

Kjelder
-------

* «James\_Hopwood\_Jeans» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Sir **James Clark Ross** (fødd 15. april 1800 i London i England, død 3. april 1862 i Aylesbury) var ein engelsk sjøfarar og oppdagar.

Allereie som tolvåring byrja Ross tenesta si i Royal Navy og i 1818 deltok han i ein ekspedisjon under leiing av onkelen sin John Ross som leitte etter Nordvestpassasjen. Mellom 1819 og 1825 deltok Ross i fleire polarekspedisjonar under leiing av William Edward Parry, òg desse ekspedisjonane langs nordvestpassasjen. I 1827 gjorde Parry og Ross eit forsøk på å nå den geografiske nordpolen. Parry trudde at Nordishavet berre inneheldt ei mindre stripe av is og difor vart mindre båtar lasta på sleder som vart trekt over isen. Ved 82° nordleg breidde vart dei tvinga til å gjere vendereis.

Mellom 1829 og 1831 deltok James Clark Ross i onkel John Ross den andre arktiske ekspedisjonen sin. Den 1. juni 1831 fann dei, som den første ekspedisjonen, den magnetiske nordpolen, som på den tida låg ved Cape Adelaide på Boothia Peninsula.

Den 29. september 1839 byrja Ross ein eigen ekspedisjon med fartøya HMS «Erebus» og HMS «Terror» til Antarktis. Som leiar for skipet «Terror» valde Ross sin nære ven Francis Crozier. I 1841 oppdaga han Rosshavet og dei to vulkanane Mount Erebus og Mount Terror, oppkalla etter dei to fartøya i ekspedisjonen. Dei sigla langs iskanten som inntil då ikkje hadde vore kjent og namngav han Victoria Barrier, seinare omdøypt Ross isbrem til minnet hans. Året etter utforska dei austsida av det som no blir kalla James Ross Island og oppdaga og namngav Snow Hill Island og Seymour Island.

Ekspedisjonen kom tilbake til England 4. september 1843. Året etter vart han adla og tildelt den franske Æreslegionen.

Sjå òg
------

* «Sir James Clark Ross» (I), flytande kvalkokeri
* «Sir James Clark Ross» (II), flytande kvalkokeri

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «James Clark Ross» frå Wikipedia på bokmål, den 19. oktober 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Biografi Dictionary of Canadian Biography Online

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Kana (fleirtyding).* 
Utviklinga av hiragana og katakana (til venstre i kvar boks)
**Kana** (仮名, ***Kana***) er skriftsystem i japansk skrift som har teikn som representerer individuelle stavingar. Dei står i kontrast til det kinesiske logografiske systemet som også blir brukt til å skriva japansk, kanji.

Det finst tre japanske kana-system: moderne hiragana, moderne katakana, og det eldre systemet kalla man'yōgana som desse systema byggjer på. Det finst også ulike variantar av dei moderne systema. Hiragana og katakana fungerer som to identiske stavingsskrifter, berre med forskjellige teikn. Det vil seia at systema har like mange teikn og representerer dei same lydane, men har ulik utsjånad i dei forskjellige systema og blir brukt i ulike samanhengar.

Dei to moderne systema, hiragana og katakana, blir brukt saman med kanji til å skriva japansk. Sidan japansk ikkje har så mange fonem, i tillegg til ein ganske streng stavingsstruktur, er kana-skriftsystema ein ganske nøyaktig representasjon av talt japansk.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Hadamitzky, Wolfgang; Spahn, Mark (19. februar 2013). *Japanese Kanji and Kana: (JLPT All Levels) A Complete Guide to the Japanese Writing System (2,136 Kanji and 92 Kana)* (på engelsk). Tuttle Publishing. ISBN 9781462910182.
2. ↑  Joshi, R. Malatesha; Aaron, P. G. (1. januar 2006). *Handbook of Orthography and Literacy* (på engelsk). Taylor & Francis. ISBN 9780805854671.
3. ↑  Gouws, Rufus (1. januar 2014). *Dictionaries. An International Encyclopedia of Lexicography: Supplementary Volume: Recent Developments with Focus on Electronic and Computational Lexicography* (på engelsk). Walter de Gruyter. ISBN 9783110238136.
4. ↑  Irwin, Mark (1. januar 2011). *Loanwords in Japanese* (på engelsk). John Benjamins Publishing. ISBN 9027205922.

* *Denne artikkelen bygger på «Kana» frå Wikipedia på bokmål, den 13. mai 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
**Olav Engelbrektsson** (1480–7. februar 1538) eller **Olav Engelbriktsson** var den siste av dei katolske erkebispane i Noreg. Han prøvde å hevda norsk sjølvstende og føra vidare den norske katolske kyrkja trass i den lutherske reformasjonen. 

Olav Engelbrektsson var fødd i Trondenes i Noreg. Han var katolsk erkebiskop i Nidaros (Trondheim) i tida frå 1523 til 1537. Då Olav Engelbrektsson måtte reisa utomlands i 1537 markerte det slutten på erkebispesetet i Nidaros. Det markerte òg slutten på eit visst norsk sjølvstende. I tida etterpå kom Noreg meir direkte inn under styre frå Danmark. Etter erkebiskopens arkiv har vi Olav Engelbrektssons jordebok.

Konflikt med kongen
-------------------

Etter at kong Christian II var driven ut or rika sine valde ein i Danmark Frederik I til konge. Erkesbiskopen av Nidaros nekta å krona Frederik. 
Erkebiskop Olav lét byggja opp ein stor flåte, og hadde frå slutten av 1520-talet makta i Noreg nord for Sognefjorden. 

Olav allierte seg med Christian II, men Christian sitt tokt til Noreg i 1531 slo feil. Olav hadde planar om at svigersonen til Christian, Frederik av Pfalz, skulle verta katolsk konge av Noreg. Olav lét dei danske medlemene av det norske riksrådet arrestera, og lét mellom anna Vincens Lunge drepa. Planen mislukkast, og Olav måtte reisa ut av landet. Han forlét Nidaros 1. april 1537. Han døydde i Lierre i hertugdømet Brabant (no i Belgia) den 7. februar 1538.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Olav Engelbrektsson ved katolsk.no
* Operaen Olav Engelbrektsson på Steinvikholm slott
* Om Olav Engelbrektsson Arkivert 2004-12-10 ved Wayback Machine. ved trondheim.com

### Litteratur

* Hoem, Edvard: Kom fram, fyrste! Roman om erkebiskop Olav Engelbriktsson, Oslo 2004. ISBN 82-495-0199-3
* Koht, Halvdan: Olav Engelbriktsson og sjølvstende-tapet 1537, Oslo 1951.
* Råna, Lise: «... ei gåte i norsk politikk» : en studie av synet på erkebiskop Olav Engelbrektsson i norsk historieforskning. Hovedoppgåve i historie - Universitetet i Bergen 2003.
* Beek, Dag Johan:Erkebiskop Olav Engelbrektssons siste leveår 1533-1538-et politisk sluttspill eller utgangspunkt for en norsk "motreformasjon"? hovedoppgåve i historie.Universitetet i Bergen 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Ose Countryfestival** er ein musikkfestival på Ose i Bygland kommune i Setesdal. Han blei halden for første gong i 1983.

Historie
--------

Festivalen byrja i 1983 på Reiårsfossen Camp på Osefita i Setesdal med ca. 11 000 vitjande, noko som var mykje meir enn arrangøren hadde hatt forhåpingar om. Festivalen blei flytta litt rundt og blei mellom anna halden i Dalen og i Seljord, men kom så tilbake til Ose der han blei verande i fleire år. 

Hovudartist i 2004 var, som i 1983, Wendel Adkins. I 2005 var det The Pirates Of The Mississippi, 2006 var det countrystjernene Dwight Yoakam og Bobby Bare, i 2007 Pam Tillis og i 2008 opptredde norskætta Lynn Anderson på festivalen.

I 2008 gjorde Anita Hegerland eit comeback på Ose Countryfestival. Lynn Anderson opptredde saman med mannen Mentor Williams og Arne Benoni, eit norsk svar på Jim Reeves.

I 2009 var Steinar Albrigtsen hovudattraksjonen. Det var i tillegg stor fokus på lokale band frå Setesdalsregionen.

2010 såg ei gjenforeining av Big Hand Saloon med Ottar «Big Hand» Johansen og Claudia Scott, Casino Steel og Tore Andersen. 

I 2019 opptredde mellom anna Steinar Albrigtsen og Monika Nordli.

Festivalsjefen gjennom mange år har vore Signe Røinås.

Kjelder
-------

1. ↑  Grimen, Bjørn (21. juni 2008), «Comeback på festival», *NRK* (på norsk bokmål), henta 22. juni 2020
2. ↑  «Program 2019 | Sørlandets Countryfestival - Ose 2019», *osecountryfestival.no*, arkivert frå originalen 23. september 2020, henta 22. juni 2020

* *Denne artikkelen bygger på «Ose Countryfestival» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
Oversyn over ulike enkle Lewisstrukturar.
I kjemien er ein **Lewis-struktur** ein todimensjonal representasjon av eit molekyl. I første rekke blir dette brukt for å syne den omtrentlege og relative posisjonen til kvart atom i høve til dei andre atoma i molekylet, topologien til dei kovalente bindingane som koplar dei saman og plasseringa av elektron.

Ein kan så bruke ulike regler, som oftast basert på oktettregelen, for å rekne ut fordelinga av ladningar i strukturen. Dette gir ikkje støtt eit korrekt resultat, men fungerer såpass ofte at Lewis-strukturar er eit nyttig verktøy innan kjemien. 

Strukturen vart utarbeida av og gitt namn etter G. N. Lewis, som først brukte han i artikkelen «The molecule and the atom» frå 1916.

Forenkla Lewisstruktur av 
1,3,5,7-cyklooktatetraen.
Det finst ulike forenkla versjonar av Lewisstrukturen. I organisk kjemi bruker ein for å spare tid, berre enkle linjer i staden for kvart enkelt atomsymbol. Ein reknar det da som implisitt at kvar knekk på linja er eit hydrokarbon (CH2) og at enden av kvar linje er eit hydrokarbon (CH3). Til dømes vil propan, som er ei enkel kjede med tre karbonatom, bli teikna som ei sikksakk-linje med to linjelengder. Sykloheksan, som er karbonatom i ein heksagonal ring, blir ganske enkelt teikna som eit heksagon.
**Jon Reinholdt Aas** (27. oktober 1874–27. august 1953) var ein norsk gardbrukar og stortingsrepresentant frå Øvre Eiker. Han var stortingsmann for partiet Høgre i tida 1919 til 1945.

Aas var son til ein gardbrukar. Han utdanna seg i 1894 til cand.philol. I 1905 tok han over farsgarden i Øvre Eiker og dreiv han til 1940-åra.

Aas engasjerte seg for partiet Høgre og var medlem i sentralstyret frå 1914 til 1934. Lokalt var han med i heradsstyret i Øvre Eiker 1913-19. Frå 1919 representerte han einmannskrinsen Numedal på Stortinget til 1921. Sidan vart han vald til stortingsmann frå valkrinsen Buskerud fylke både i 1921, 1924, 1927, 1930, 1933, 1936, og vart dermed tingmann heilt til 1945. På Stortinget var han 1919-21 medlem i Skog- og vassdragskomiteen. Perioden 1922-30 hadde han rom i Vegkomiteen, nestformann 1923-30. Deretter var han med i Veg- og jarnbanekomiteen 1931-45, nestformann i komiteen frå 1937. I 1926/27 var han medlem i Riksretten som frikjende Berge-regjeringa. Elles president i Lagtinget 1931-36.

I tida 1928-31 var Aas formann i Den parlamentariske valordningsnemnda av 1927. Han var også formann i Statsbanekomiteen av 1932. Vidare var han frå 1920 medlem av hovudstyret i Vassdrags- og elektrisitetsvesenet, og medlem i Høgskolekomiteen av 1927.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-04-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Oscar Wilhelm Nilssen** (12. august 1881–30. juli 1959) var ein svensk-norsk småbrukar og skogsarbeidar, fødd i Östmark i Sverige. Han representerte Arbeidarpartiet og Hedmark-bygdene på Stortinget frå 1922 til 1945.

Nilssen var fødd på eit torp i Östmark i Värmland, ei 15 km aust om norskegrensa. Far hans var skogsarbeidar og utvandra seinare til USA, sjølv reiste han vestover i Finnskogen og inn i Hedmark fylke og Noreg. Frå 1896 var han skogsarbeidar. Tidleg i 1900-åra gifta han seg med ei kvinne frå Løten. Noko seinare forpakta han eit småbruk i Løten, men heldt fram med å arbeide i skogen. I 1911 slo han seg ned som småbrukar ved Ågård i Løten og vart same året norsk statsborgar. 

Frå 1918 til 1923 var Nilssen formann i den lokale kooperasjonen, og medlem i representantskapet i Norges Kooperative Landsforening. Perioden 1917 til 1921 var han varaformann og kasserar i Norsk Skog- og Jordbruksarbeiderforbund. I 1921 vart han vald til leiar av Søndre Hedemarkens valkrins av Arbeidarpartiet, eit verv han hadde i 33 år. Ettersom krinsstyret fylgde utbrytarane inn i Norges Kommunistiske Parti ved partisplittinga i 1923, var han ekskludert i 18 dagar til mindretalet fekk skipa nytt krinsstyre for Arbeidarpartiet 1. desember 1923.

Nilssen vart vald til stortingsrepresentant for Det norske Arbeidarpartiet og frå valkrinsen Hedmark hausen 1921. Han vart så attvald ved dei seks nest stortingsvala i tida 1924 til 1936. Då stortinget av 1937-40 ikkje vart oppløyst før fredsåret 1945, var han formelt stortingsmann i 24 år. Alle stortingssesjonane var han medlem i Skog- og vassdragskomiteen, 1925-27 som sekretær og 1934-45 som formann.

Nilssen var medlem av formannskapet i Løten heradsstyre frå 1916 til 1928. I perioden 1931 til 1940 var ordførar i Løten. Under okkupasjonen av Noreg vart han fjerna frå ordførarstolen av det nye styret i landet. Den 10. mars 1945 vart han arrestert og sat fengsla i Hamar fengsel til 21. mars, sidan sat han i Grini fangeleir til krigen var over. Han tok då over ordførarvervet att, for nokre få månader.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-02-25 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Jon Raude** var erkebiskop i Nidaros frå 1267 til 1282. Han låg i strid med kong Magnus Lagabøter om kva som skulle ligge under verdsleg rett og kva som skulle ligge under kristenretten. 

I 1273 var det inngått ei sættargjerd eller avtale mellom kongen og biskopen. Denne gav kyrkja større innverknad på kongevalet, spesielt om det ikkje fanst ein rettmessig arving. I så fall skulle erkebiskopen avgje den første og viktigaste stemmen. I 1274 godtok paven denne avtalen dersom det vart lagt til tre nye paragrafar.Den endelege avtalen vart vedtatt i Tønsberg i 1277.

Usemja mellom kongsmakta og kyrkja tok ikkje slutt med dette. Etter Magnus sin død i 1280 ville ikkje formyndarstyret til Eirik II Magnusson godta sættargjerda. Jon Raude svarte med å lyse dei i bann. Det hjelpte ikkje og i 1282 vart han dømt i utlegd og døyde i Skara i Sverige i 1282.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jon Raude (1267-1282)», *Den katolske kirke* (på norsk), henta 23. mars 2019
2. ↑  Salvesen, Helge (14. juni 2017). «Jon Raude». *Store norske leksikon* (på norsk).
**Ver Varsam-plakaten**, bokmål **Vær Varsom-plakaten**, er eit sett med etiske normer som Norsk Presseforbund har vedteke for trykt presse, radio, fjernsyn og internettpublikasjonar, og som Pressens Faglige Utvalg legg til grunn for sine avgjerder. Vær Varsom-plakaten vart skipa i 1936, og har seinare vorte endra og revidert fleire gonger.

Plakaten fastsett mellom anna at den ansvarlige redaktøren skal verne om redaksjonens produksjon av fri og uavhengig journalistikk, og avgjer med endeleg verknad spørsmål om redaksjonelt innhald, finansiering, presentasjon og publisering. Redaktøren har det personlige og fulle ansvaret for innhaldet som vert formidla, og skal opptre fritt og uavhengig overfor personar eller grupper som av ideologiske, økonomiske eller andre grunner vil påverke det redaksjonelle innhaldet. Både redaktøren og kvar einskild redaksjonell medarbeidar skal verne om sin fridom, integritet og sitt truverde, og halde seg unna dobbeltroller, verv, oppdrag eller bindingar som kan skape interessekonfliktar eller føre til spekulasjonar om inhabilitet. Ein redaksjonell medarbeidar kan ikkje verte pålagt å gjere noko som strider mot eiga overtyding. Kvar redaktør og medarbeidar har eige ansvar for å kjenne til dei etiske normene og plikter å leggje dei til grunn for arbeidet.

Plakaten gjeld heile den journalistiske prosessen, frå innsamlinga av det journalistiske materialet til presentasjonen av det, bruken av kjelder, kjeldevern, krav om tydeleg å skilje mellom reklame og redaksjonelt stoff, omtale av kriminalsaker og andre sakstypar, omtale av sjølvmord og freistnader på sjølvmord, omtale av born, bruk av fotografi. Når born vert omtalt, er det god presseskikk å ta omsyn til kva for konsekvensar medieomtalen kan få for borna eller barnet, sjølv om barnets føresette har samtykka til eksponeringa. Som hovudregel skal ikkje borns identitet gjerast kjent i familietvistar, barnevernssaker eller rettssaker.

Feilaktige opplysningar skal verte retta snarast råd er. Dei som vert utsette for sterke skuldingar skal om mogleg ha høve til samstundes å imøtegå faktiske opplysningar. Debatt, kritikk og formidling av nyhende må ikkje verte hindra av at parter ikkje vil uttale seg eller medverke til debatt. Dei som har vorte utsett for åtak skal snarast råd er få høve til å gje tilsvar, dersom åtak og kritikk ikkje inngår i ei løpande meiningsutveksling. Det skal krevjast at tilsvaret er av rimeleg omfang, held seg til saka og har ei høveleg form.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ver Varsam-plakaten på nettstaden til Norsk Presseforbund
* Tilsvarande journalist-etiske reglar i andre europeiske land Arkivert 2015-04-17 ved Wayback Machine.
| **Denny Island** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| **Stad** | Severn-estuaret |
| **Koordinatar** | 51°31′33″ N 2°46′51″ W﻿Koordinatar: 51°31′33″ N 2°46′51″ W﻿

 |
| **Areal** | 0,24 hektar km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Wales |
| **Grevskap** | Monmouthshire

 |

**Denny Island** er ei lita berglendt øy på 0,24 hektar ved munningen til River Severn. Stranda på sørsida er ein del av grensa mellom Wales og England. Ved flo sjø ligg øya heilt innanfor Monmouthshire i Sør-Wales. Øya er òg den nordvestlege grensa for Severn-estuaret, som høyrer til byen Bristol.

Øya ligg om lag 5 km nord for Portishead, midt mellom Redwick i Wales og Avonmouth i England. Ho er omgjeve av sandbankane Welsh Grounds. Tidvasskilnaden i området her er av dei største i verda og varierer 13,7 meter på det meste om våren. Øya er hekkestad for måse, skarv og anna sjøfugl.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Denny Island på www.geograph.co.uk

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Denny Island» frå Wikipedia på engelsk, den 25. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Bristol City Council - Beating Bristol's water boundary*, arkivert frå originalen 12. oktober 2007, henta 25. januar 2010
Koordinatar: 71°11′S 168°0′E﻿

**Dennistounbreen** er ein isbre som er kring 80 km og som drenerer nordsida av Mount Black Prince, Royalist og Adam i Admiralty Mountains i Victoria Land i Antarktis. Han flyt nordvest mellom Lyttelton Range og Dunedin Range, og svingar aust rundt sistnemnte og ut i sjøen sør for Cape Scott. Enden av isbreen i sjøen vart kartlagt i 1911–12 av den nordlege gruppa, leia av Victor Campbell, under Terra Nova-ekspedisjonen.

Isbreen er kalla opp etter James R. Dennistoun, ein alpinist frå New Zealand som hadde ansvaret for muldyra ombord på *«Terra Nova»* på reisa til Antarktis. Heile omfanget av isbre vart kartlagt av U.S. Geological Survey frå landmålingar og flyfoto tekne av US Navy, 1960–63. Namnet Fowliebreen, som er ein sidebre, har stundom feilaktig vorte nytta om denne breen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dennistoun Glacier» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Dennistoun Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 15. januar 2014.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Dennistounbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jonas Hesselman** (9. april 1877–20. desember 1957) var ein svensk sivilingeniør og konstruktør. Han var bror til språkforskaren Bengt Hesselman. 

I perioden 1899–1916 arbeidde Hesselman for AB Diesels Motorer (seinare Atlas Diesel, no Atlas Copco) i Sickla, der han frå 1901 var sjefskonstruktør. Han arbeidde med å vidareutvikla motoren til Rudolf Diesel og vart internasjonalt kjend som ein autoritet på dieselmotorar. I 1916 starta han for seg sjølv og presenterte i 1925 ein hybrid mellom ein forgassarmotor og ein dieselmotor. Hesselmanmotoren hadde drivstoffinnsprøyting på same vis som ein dieselmotor, men for låg kompresjon til at forbrenninga starta av seg sjølv. Motoren hadde difor tennpluggar som på ein forgassarmotor.

Jonas Hesselman konstruerte òg elektrisk utstyr til bilar og traktorar, noko som la grunnlaget for Hesselman Elhydraulik, som no heiter Haldex. I 1970 utvikla Hesselman Elhydraulik eit hydraulisk løftelem for lastebilar, som framleis har stor utbreiing.

Sjå òg
------

* Hesselmanmotor

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jonas Hesselman» frå Wikipedia på svensk, den 3. november 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* LIBRIS
* KulturNav

 |
Ein **emneknagg** (engelsk *hashtag*) er symbolet # følgt av eit ord eller ein frase utan mellomrom mellom # og påfølgande bokstav eller tal. Ein emneknagg legg til metadata og knyter meldingar saman. Bruk av emneknagg forenklar søk i sosiale nettverk som Twitter, Facebook, Google+ og Instagram og representerer ein ny måte å søke etter informasjon på. Bruk av emneknaggar vert kalla «folksonomi», som er ei form for sosial bokmerking der brukarane sjølv vel ord og formuleringar i staden for taksonomiar laga av ekspertar.

Emneknaggar tillèt berre eitt ord og vert ofte laga ved at ein utelèt mellomrommet mellom ord. Ein aukar lesbarheita ved å bruke stor bokstav inne i samansetjinga (CamelCase).

Chris Messina introduserte emneknagg på Twitter 23. August 2007, men Twitter avviste ideen i byrjinga. Den fyrste utbreidde bruken kom i oktober 2007 då lokale journalistar nytta emneknaggen #SanDiegoFire for å kvitre om ei rekke skogbrannar i San Diego.

Symbolet # følgt av eit ord vart nytta i PDP-11 på 1970-talet og i programmeringsspråket C i 1978. På IRC blir # brukt for å gje namn til grupper og emne.

Kjelder
-------

1. ↑  Red Crow marketing (26. oktober 2015). «How Do #Hashtags Affect My #SEO?».
2. ↑  «how do you feel about using # (pound) for groups. As in #barcamp [msg]?». 23. august 2007.
3. ↑  #SanDiegoFire på Twitter
4. ↑  Rebecca Hiscott (8. oktober 2013). «The Beginners Guide to the Hashtag».
5. ↑  «The PDP-11 Assembly Language». 3. august 2011.
6. ↑  *The C Programming Language*. Prentice Hall. 1978. s. 86 og 207. ISBN 0-13-110163-3.

* *Denne artikkelen bygger på «Emneknagg» frå Wikipedia på bokmål, den 6. desember 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Emneknagg. Språkrådet
* #InPraiseOfTheHashtag. nytimes.com (2. november 2012)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BBC Things

 |
**.38 Special** er ein revolverpatron konstruert av Smith & Wesson. Dette kaliberet var standard tenestevåpenkaliber for dei fleste politidistrikta i USA frå 1920-talet til 1980-talet, og er standard tenestevåpenkaliber for stordelen av det norske politiet enno i dag. 

Trass i namnet, er det faktiske kaliberet 0,357 tommar. Bortsett frå lengda er derfor .38 Special identisk med den kraftige kaliber .357 Magnum, som vart utvikla frå .38 Special i 1935. .38 Special kan derfor brukast i .357-revolverar, men ikkje andre vegen. 

Kaliber .38 Special vart introdusert i 1902 som svar på at kaliber .38 Long Colt var funnen for veik som militært kaliber under den filippinsk-amerikanske krigen. .38 Special er av dei mest populære patronar i historia, og er enno eit hundreår etter han vart oppfunnen mykje bruka til sjølvforsvar, småviltjakt (med karabinar kamra for dette kaliberet) og blinkskyting. 

Det finst au ein noko kraftigare .38 Special P+ som kan brukast i revolverar merkte P+, og sjølvsagt i .357-våpen. 

Kaliber .38 Special er veikare enn kaliber 9 mm Parabellum, men erfaring syner at det er rimeleg effektivt til sjølvforsvarsføremål. Ein fordel med kaliberet er at det godt kan brukast i småe revolverar som lett kan berast diskret med sivile klede, til dømes av sivilkledd politi eller detektivar. 

Kaliber .38 Special blir au kalla *.38 Smith & Wesson Special* og *.38 S&W Special*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nazarian`s Gun`s Recognition Guide

Kjelde
------

Engelskspråkleg wikipedia
**Jon Rosenlid** (3. desember 1891–1974) var ein meisterspelemann og slåttekomponist frå Fjelli i Stryn kommune i Sogn og Fjordane. Han budde mesteparten av tida i Bergen, og er kjend for drivande dansespel og for mange gode slåttekomposisjonar.

Bakgrunn
--------

Jon Rosenlid vaks opp i grenda Fjelli i Stryn iNordfjord. Foreldra var Lars Matiasson Rosenlid frå Fjelli (1857-1907) og Olina Rosenlid frå Hornindal (f. Bakke, 1857-1932). Jon Rosenlid var gift med Olava Rosenlid (f. 1894 i Rygg i Hornindal).

Spelemann
---------

Medan han gjekk i småskulen byrja Jon Rosenlid å spele vanleg fele. I 1907, då Rosenlid var 16 år, fekk han høyre hardingfelespelet til Sjur Helgeland frå Voss. Det gjorde slikt inntrykk at han kjøpte seg ei hardingfele av felemakar Bertil Rasmussen i Bergen. Jon Rosenlid var ein av dei fyrste i Nordfjord til å ta hardingfela i bruk. Viktige læremeistrar var Magne Maurset, Jens K. Maurset, og Gabriel Reed på Breim i Gloppen.

Rosenlid flytta til Bergen i 1911, og budde der mesteparten av livet. I Bergen arbeidde han som skreddar. Han var med på å skipe Fjellbekken spelemannslag, og leia laget i mange år. Dessutan var han fast spelemann for leikarringen i Bergen Ungdomslag Ervingen i over 50 år. 

I 1924 turnerte Rosenlid som slåttespelar i USA, og året etter vann han Landskappleiken.

Musikalsk ettermæle
-------------------

Den som har vidareført mest av Jon Rosenlid sitt spel er Finn Vabø i Bergen.

Prisar og utmerkingar
---------------------

I 1965 vart Jon Rosenlid heidra med Kongens Fortenestemedalje i gull for sin innsats som spelemann. Han var og æresmedlem i Landslaget for spelemenn og i Bergen Ungdomslag Ervingen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel frå Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Lydopptak av Jon Rosenlid kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
**Jonas Enge** (24. april 1908–11. mars 1981) var ein norsk gardbrukar frå Vik på Helgeland som var stortingsrepresentant frå Nordland fylke og for Arbeidarpartiet gjennom tjue år, 1950-69. Også far hans, Cornelius Enge, var i si tid stortingsmann.

Enge gjekk 1929 fylkesskulen i Bodø, realskule 1930/31 ved Firda gymnas i Førde og 1934/35 på Treiders handelsskule i Oslo. I 1936 tok han over postopneriet i heimbygda etter far sin, og i 1942 også farsgarden. Han stod som drivar av desse til 1978.

Frå 1945 til -51 var Enge varaordførar i Sømna herad, deretter ordførar 1952-55. Ved stortingsvalet 1949 vart han vald til å representere Arbeidarpartiet på Stortinget, og vart attvald ved dei neste fire stortingsvala. Den fyrste fireårsbolken, 1950-53, var han medlem i Administrasjonskomiteen, frå 1954 hadde han fast sete i Landbrukskomiteen til han gjekk ut av Stortinget i 1969.

Enge var formann i Regionplanrådet for Sør-Helgeland i tida 1969-76.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Vestlege og austlege grensestraumar i dei to store virvlane i Stillehavet er markerte i denne figuren.
**Grensestraumar** er havstraumar der dynamikken vert styrt av ei kystlinje. Det finst to kategoriar: vestleg grensestraum og austleg grensestraum.

Austlege grensestraumar
-----------------------

**Austlege grensestraumar** er relativt grunne, breie og langsame. Dei finn ein på austsida av verdshava (på vestkysten av kontinenta). Subtropiske austlege grensestraumar renn mot ekvator og transporterer kald vatn frå høgare breiddegrader til lågare breidder. Døme på slike straumar er Benguelastraumen, Kanaristraumen, Perustraumen og Californiastraumen. Oppvelling fører næringsrikt vatn opp frå djupna i slike område, og gjer dei til produktive havområde.

Vestlege grensestraumar
-----------------------

**Vestlege grensestraumar** er varme, djupe, smale og raske og oppstår på vestsida av erdshava på grunn av *vestleg forsterking*. dei fører varmt vatn frå tropane mot polane. Døme på desse er Golfstraumen, Agulhas-straumen og Kuroshio.

### Vestleg forsterking

**Vestleg forsterking** er forsterkinga av den vestlege greina av ein havstraum, særleg i ein havvirvel. Passatvindane bles vestover i tropane, og vestavindsbeltet bles austover på midlare breidder. Dette vindmønsteret fører til eit stress på havoverflata i subtropiske strøk med ei negativ krumming på den nordlege halvkula og ei positiv på den sørlege halvkula. Resultatet er ein sverdruptransport mot ekvator i begge tilfelle. På grunn av bevaring av potensiell virvling, vert denne transporten balansert av ein smal, intens straum mot polane, som renn langs vestsida av havbassenga, og gjer at virvlinga som kystfriksjonen gjev kan balansere virvlinga som vinden påfører. Den vestlege forsterkinga skjer òg i polarvirvlane, der forteiknet for vindstresskrumminga og retninga til dei påfølgjande straumane er motsette. Det er på grunn av den vestlege forsterkinga at straumar på vestsida av havbasseng (som Golfstraumen, ein straum på vestsida av Atlanterhavet) er kraftigare enn austlege straumar (som Californiastraumen på austsida av Stillehavet). Vestleg forsterking vart først forklart av den amerikanske oseanografen Henry Stommel.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Boundary current» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Thurman, Harold V. Trujillo, Alan P. Introductory Oceanography Tenth Edition. ISBN 0-13-143888-3
* AMS glossary: amsglossary.allenpres.com
* Professor Raphael Kudela, UCSC, lectures OCEA1 Fall 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2012-03-09 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2011-09-04 ved Wayback Machine.
**Ætt** er eit ord som har same tyding som slekt. Det gamle norrøne samfunnet skildrast gjerne som eit ættesamfunn.

På gammalnorsk kunne ordet skrivast både som *ætt* og som *átt*. Opphavleg stammar ordet frå det gamle gotiske ordet *aihts*, «eigedom», altså «som høyrer ein til», «pårørande».

Å vere av same ætt kan ha rettsleg tyding: mellom anna namnerett, arverett, odels- og åsetesrett. Det har opp gjennom tidene òg vore knytt mange andre rettar og plikter til å vere av same ætt.

Definisjon
----------

Det er forskjellige oppfatningar av kvar personar som kan reknast som å høyre til same ætt eller slekt. Utgangspunktet er at ætta består av personar som har ei felles avstamming. I tradisjonell slektsforsking og i bymiljø vert denne avstamminga karakterisert gjennom mannsledd. I tillegg vert då likevel inngifta kvinner og tildels òg kvinner frå same mannslinje rekna med, men inngifte i andre ætter. Òg personar som har fått slektsnamn gjennom kvinneledd, har vore rekna med i same ætt. I nyare tid meiner mange at òg adopterte personar er med i ætta. Om fosterbarn òg skal reknast med kan avhenge av kor fast og langvarig fosterforholdet er.

Utanom byene har mange operert med eit meir utvida ætteomgrep der avstamming gjennom kvinneledd er godtatt. Etter nyare tids namnelovgjevnad i skandinaviske og mange andre land kan slektsnamn gå gjennom kvinneledd.

I dagleg språkbruk er det mange som nyttar orda *ætta mi* om slektningar både gjennom kvinne- og mannsledd. Språkbruken kan vere uttrykk for at ein person har ei nær kjenslemessig tilknyting til dei personane vedkommande reknar som ein del av ætta si. 

Det er eit til dels ope spørsmål om, og i kva grad, tenarar og liknande tilsette, trellar, husmenn, leiglendingar og andre nærståande personar i tidlegare tider, har vore rekna som med i ætta.

Ei *ættelinje* er ei slektsgruppe med felles stammor. Fleire slektande ættelinjer utgjer ein klan. Eit *ægglegg* kan tyde etterkomarane til ein person i rett nedstigande linje. Omgrepet kan òg nyttast om ættelinjer eller stamtavler og slektsledd.

Sjå òg
------

* Klan
* Dynasti

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ætt» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2009.*
*Sjå òg fylkesveg 292 (fleirtyding)*.
Fylkesveg 292 øvst i Lakselvdalen med utsyn mot Piggtinden.
**Fylkesveg 292 i Troms** går mellom Seljelvnes i Balsfjord kommune og Lakselvbukt i Tromsø kommune. Vegen er 23,7 km lang. 

Vegen startar frå E 8 i lia over Seljelvnes, på austsida av Balsfjorden. Like etter tar Fv293 av mot venstre, ned mot Seljelvnes. Fv292 går herfrå mot nordaust, i ei bratt stigning oppover lia, og ved Vakkerhaugen passerer ein det høgste punktet på 220 moh. berre 3 km frå Balsfjorden. Vegen passerer no inn i Lakselvdalen, og på austsida av dalen ligg den sørlege delen av Lyngsalpan, og den iaugefallande Piggtinden (1505 moh.) kan ein sjå rett mot aust frå vegen. 

Vegen held fram mot nordaust og ned i øvre Lakselvdal, der han fylgjer austsida av dalen. Dalbotnen er relativt flat og det ligg mindre grender og gardsbruk langsetter vegen gjennom heile dalen, med skogstrekningar i mellom. Omtrent midtvegs passerer vegen inn i Tromsø kommune, og snur like etter mot nord og passerer ved grenda Skulva over Lakselva, og fylgjer heretter vestsida av dalføret. Nedst i Lakselvdalen går vegen gjennom dei sørlegaste gardane i bygda Lakselvbukt, og munnar ut i Fv293 ved garden Flatvoll.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

 **Balsfjord**

* ved Seljelvnes
* Fv293 frå Seljelvnes, via Laksvatn, til Forneset i Tromsø kommune (63,5 km)

 **Tromsø**

* Fv293 Lakselvbukt

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv292
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Æthelweard** var ein anglosaksisk historikar og jarl som levde på 900-talet. Han var etterkomar i fjerde ledd av kongen Æthelred av Wessex.

Æthelweard var 'ealdorman' eller jarl av dei vestlege provinsane, truleg vil det seie heile Wessex. Hans fyrste signatur som ealdorman skriv seg frå 973, og han heldt fram å signere fram til 998. Han må ha døydd kring den tid. I året 991 inngjekk han og erkebiskop Sigeric fred med danane, etter at desse hadde vunne eit slag ved Maldon. Tre år seinare var han saman med biskopen av Winchester, Ælfheah, då det vart slutta fred med Olav Tryggvason ved Andover.

Æthelweard var forfattar av ei latinsk krønike, med sluttpunkt i 975. Opp til år 892 har han i stor grad basert seg på Den angelsaksiske krønika, med få eigne opplysningar. For tida etter 892 har han vore mykje godt uavhengig av denne. Framstillinga er sterkt retorisk, og sjølv om han heldt seg unna det altfor kortfatta, er det ofte vanskeleg å klarleggje innhaldet.

Nyare forsking meiner å påvise at krønika var ei bestilling frå abbedissa Matilde i Essen. Ho var ein slektning av Æthelweard og krønika er nærast ei slags slektssoge. Abbedissa kunne ikkje gammalengelsk, språket Æthelweard beherska best.

Æthelweard hadde tilgang til ein no tapt versjon av Den angelsaksiske krønika. Han var eit døme på ein sekulær skrivar i ei tid der skrivekunne var reservert munkar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Æthelweard» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 60°34′45.160″N 5°43′16.068″E﻿

Veafjorden sett nordover
Veafjorden sett sørover frå Kallestadsundet bru
**Veafjorden** er ein av tre fjordar kring Osterøy. Han ligg i Vaksdal kommune og strekkjer seg frå Stanghelle og Sørfjorden i sør til Stamnes og Indre Osterfjorden i nord. 

Det sørlege innløpet til fjorden er mellom Tettaneset i aust og Grautåni i vest. Veafjorden har ikkje utbygd veg langs nokon av sidene. Dette gjer han til ein «vill» og forholdsvis urørt stad i Hordaland. Det finst derimot fleire gamle gardsbruk langs denne delen, men berre eitt av desse er framleis folkesett og i drift.

Frå Stamnes går Vikafjorden og Bolstadfjorden aust- og søraustover som i lag har ei lengd på 16 km. Rett nord for Stamnes ligg Kallestadsundet, der fylkesveg 341 kryssar fjorden over ei om lag 500 meter lang bru, den første brua over fjordane rundt Osterøy. 2 km lenger nord ligg Kallandsklubben på austsida og Toskhelleren på vestsida og markerer den nordlege grensa til Veafjorden der han munnar ut i Indre Osterfjorden. 

Veafjorden vart brukt til å filma landskap for filmen *The Golden Compass* der du mellom anna finn Nicole Kidman, Eva Green og Daniel Craig.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Tongariro** (maori IPA: [toŋaɾiɾo]) er ein kompleks vulkan på Nordøya på New Zealand. Han ligg 20 km sørvest for Lake Taupo, og er den nordlegaste av dei tre aktive vulkanane som dominerer landskapet sentralt på Nordøya.

Vulkanmassivet er 1,978 meter høgt. Det første utbrotet var for om lag 260 000 år sidan. Vulkanen består av i det minste tolv kjegler. Ngauruhoe, som ofte vert sett på som eit separat fjell, er geologisk ein ventil i Tongariro. Det er også det mest aktive, og har hatt meir enn 70 utbrot sidan 1839. Det siste utbrotet fann stad i 1974-1975. Det har også vore påvist vulkansk aktivitet ved andre ventilar. Red Crater (det raude krateret) hadde det siste utbrotet av vulkansk oske i 1926 og inneheld aktive fumarolar. Der er mange eksplosjonskrater på massivet, og somme av dei er fylte med vatn som har danna sjøane Blue Lake *(«Blåsjøen»)* og Emerald Lakes *(«Smaragdsjøane»)*.

Mount Tongariro ligg i nasjonalparken Tongariro National Park, den første nasjonalparken på New Zealand, og ein av dei første i verda. Han vart gjeven til nasjonen i 1887 av Te Heuheu Tukino IV (Horonuku), overhøvding i Ngati Tuwharetoa iwi, for at den naturlege venleiken til området skulle verta teken vare på. Nasjonalparken omfattar også fjella Ngauruhoe og Ruapehu, som båe ligg sørvest for Tongariro. Nasjonalparken er dobbel verdsarv på grunn av dei framståande naturmessige og rike kulturelle verdiane ein finn her.

Den populære fotturruta Tongariro Alpine Crossing går mellom Tongariro og Ngauruhoe.

Tongariro og områda omkring er ein av fleire stader som Peter Jackson valde ut for scener i dei tre filmane om Ringdrotten.

* Større vulkanar på New Zealand.Større vulkanar på New Zealand.
* Mount Tongariro sett frå kraterkanten på Mount Ngauruhoe.Mount Tongariro sett frå kraterkanten på Mount Ngauruhoe.
* Tongariro frå nord.Tongariro frå nord.
* Soloppgang i Tongariro nasjonalpark.Soloppgang i Tongariro nasjonalpark.
* Tongariro Crossing.Tongariro Crossing.
* Smaragdsjøane.Smaragdsjøane.
* Utsyn frå turruta Tongariro Alpine Crossing.Utsyn frå turruta Tongariro Alpine Crossing.

Sjå òg
------

* Vulkanar på New Zealand
* Fjell på New Zealand
* Vulkanisme på New Zealand

Referansar
----------

1. ↑  Eileen McSaveney, Carol Stewart and Graham Leonard. Historic volcanic activity: Tongariro and Ngāuruhoe, Te Ara - the Encyclopedia of New Zealand. Oppdatert 5. november 2007. Vitja 26. april 2009.

* «Global Volcanism Program - Tongariro». Henta 26. april 2009.
* Hill, H. (1893) The Volcanic Outburst at Te Mari, Tongariro, in November, 1892. Transactions of the New Zealand Institute, 26, 388-391.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Tongariro» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside til Tongariro National Park
* Foto av Mount Tongariro
* Online topografiske kart over New Zealand Arkivert 2008-04-20 ved Wayback Machine.
* Tongariro Crossing Trek Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Lord of The Rings Tours
* Informasjon om Tongariro National Park
* Landbaserte aktivitetar på Tangariro

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Olaf Skavlan** også kjend som **Ole Skavlan** (fødd 25. januar 1838 i Stranda på Sunnmøre, død 31. mai 1891 i Kristiania) var ein norsk litteraturhistorikar. Han var son av Aage Schavland og Gerhardine Pauline f. Bergh. Skavlan var bror av Sigvald Skavlan og svoger av politikaren Ludvig Daae. Dottera Aagot Kielland Skavlan var gift med arkitekten Arnstein Arneberg. Sonen Einar Skavlan var redaktør i *Dagbladet*.

Han tok juridisk eksamen i 1861. Medan han var student skreiv han talrike studentviser og studentkomedier, mellom andre *Gildet paa Mærrahaug*, ein parodi på Ibsens *Gildet paa Solhaug*. I 1871 vart han universitetsstipendiat i nyare europeisk litteratur og ei kort tid var han artistisk direktør ved Christiania Teater.

I 1871 kom også hans einaste større verk, *Holberg som Komedieforfatter*. Kort etter hadde han eit lengre opphald i København. Medan han var i Paris 1876, fekk han vite at regjeringa hadde foreslått for Stortinget å opprette ein eigen post i allmenn litteraturhistorie for han. Stortinget løyvde midlane.

I si tid ved universitetet utgav han berre ei avhandling, om Henrik Wergeland. Omtrent ni år før sin død vart han ramma av ein hjernesjukdom, som førte til at han i fleire år var fullstendig arbeidsudyktig. Seinare tok han opp att arbeidet på universitetet, men utan den tidlegare styrken.

Han var gift med Dagmar Kielland, ei søster av Alexander Kielland.

Kjelder
-------

* Georg Brandes: *Olaf Skavlan*, 1891.
* Digitaliserte bøker av Skavlan hos Nasjonalbiblioteket.
* Olaf Skavlan i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI

 |