recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nelle Harper Lee** (28. april 1926–19. februar 2016) var ein amerikansk romanforfattar som er kjent for den pulitzerprisvinnande romanen sin frå 1960, *Drep ikke en sangfugl* (*To Kill a Mockingbird*), som fortalde om rasismen ho var vitne til som barn i heimbyen Monroeville i Alabama. Sjølv om Lee berre utgav denne eine boka i løpet av eit halvt hundreår, vart ho lønt med Fridomsmedaljen til presidenten for sitt bidrag til litteraturen. Romanen har vore pensum for generasjonar av skuleelevar og selt i meir enn 30 millionar eksemplar. Lee har motteke ei rekkje ærestilvisingar, og har avstått å tala ved kvart høve. Ho var assistent for den nære venen sin Truman Capote i undersøkingane til boka *Med kaldt blod* (1966).

I februar 2015, då ho var 88 år gammal, bortimot blind og døv etter eit slag i 2007, og etter eit langt liv der ho hadde halde fast på at ho aldri ville gi ut endå ein roman, gav ho ei melding gjennom advokaten sin om at «Eg lever og sparkar og er lykkeleg som berre det med reaksjonane med Vaktposten». Meldinga innebar at Lee ville gje ut sin andre roman, *Sett ut en vaktpost*, som var blitt skriven før den første romanen som då var komen ut for 55 år sidan. Romanen vart gjeven ut i USA og i omsetjing i minst 25 andre land, inkludert Noreg, den 14. juli 2015.

Kjelder
-------

1. ↑  «Harper Lee dead at age of 89: 'To Kill a Mockingbird Author' passes away». *al.com*. 19. februar 2016. Henta 19. februar 2016.
2. ↑  "President Bush Honors Medal of Freedom Recipients" (pressemelding). Det kvite huset. 5. november 2007.
3. 1 2  Moxnes, Agnes (25. juni 2015): «Jakten på en vellagret roman», *NRK ytring*
4. ↑  Harris, Paul (4. mai 2013): «Harper Lee sues agent over copyright to To Kill A Mockingbird». *The Guardian*.
5. ↑  Trachtenberg, Jeffrey A. (5. februar 2015): «Harper Lee Is ‘Happy as Hell’ With Reactions to ‘Go Set a Watchman’», *The Wall Street Journal, Speakeasy*
6. ↑  Tucker, Neely (16. februar 2015): «To shill a mockingbird: How a manuscript’s discovery became Harper Lee's 'new' novel». *The Washington Post*.

* *Denne artikkelen bygger på «Harper Lee» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Harper Lee**

* Harper Lee ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Vilmos Varjú** (10. juni 1937–17. februar 1994) var ein ungarsk friidrettsutøvar frå Gyula. Han vart europameister i kulestøyt i 1962, og forsvarte EM-tittelen fire år seinare. I mellomtida vann han bronsemedaljen i øvinga under dei olympiske sommarleikane i Tokyo 1964.

Aktiv
-----

Varjú sette europarekord med 18,67 m i 1960, men deltok ikkje i OL. I 1962 vann han ein klar siger i kulestøyttevlinga under EM i Beograd. Han forbetra den personlege rekorden til 19,42 m i 1963, og støytte berre tre centimeter kortare i finalen under OL 1964 i Tokyo, ein prestasjon som gav han bronsemedaljen bak dei to suverene US-amerikanarane Dallas Long og Randy Matson. 

I 1966 vart det klart for europameisterskap på heimebane i Budapest. Varjú skuffa ikkje, han forsvarte EM-tittelen med stor margin til andremann. Same sesongen forbetra han europarekorden med seks cm til 19,62 m. I 1970 sette han ny personleg rekord med 19,72 m, før han i 1971 la på til heile 20,45 m. Under EM 1971 i Helsingfors kom han på fjerdeplassen med 19,99 m, fem centimeter bak bronsevinnaren.

Varjú vart ungarsk meister i kulestøyt 1958-60 og 1963-72. Han flytta i si tid som akiv den ungarske rekorden 17 gongar, frå 16,63 meter til 20,45 m, hans endelege personlege bestenotering.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1958 i Stockholm: Nr 7 – 16,77 m
* EM 1962 i Beograd: Gullmedalje – 19,02 m, framom Viktor Lipsnis (18,38 m)
* OL 1964 i Tokyo: Bronsemedalje 19,39 m, bakom Randy Matson (20,20 m)
* EM 1966 i Budapest: Gullmedalje – 19,43 m, framom Nikolaj Karasjov (18,82 m)
* OL 1968 i Mexico by: Utslått i kvalifiseringa (18,86 m =nr 13)
* EM 1969 i Athen: Nr 7 – 18,87 m
* EM 1971 i Helsingfors: Nr 4 – 19,99 m, bakom Władysław Komar (20,04 m)
* OL 1972 i München: Nr 8 – 20,10 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vilmos Varjú» frå Wikipedia på tysk, den 15. august 2014.*
* Ymse *Friidrott*
**Shahrizor** er ei slette mellom Suleimania og Darbandikhan, søraust i Irakisk Kurdistan.

Historie
--------

Sharazor og kongen her *Yazdan Kard* er nemnde i Karnamag, ei bok om persisk mytologi av Ardashir I og i inskripsjonar i Narseh. Under sassanidane var Sharazor ein av fem provinsar i satrapien Medes, eit iransk oldtidsfolk.

På 300-talet hadde somme av innbyggjarane på Sharazor konvertert til kristendom og vart forfølgde av sassanidane. Døme på dette var drapet på biskopen Shahdost Shahrazori og 128 av følgjarane hans. 

Keisar Heraklios var i Shahrazur ein månad i februar 628. 

I 642 evt. var Sharazor åstad for eit stort slag mellom kurdarar og invaderande arabiske muslimar som ønskte å erobre Sassanideriket. Etter å ha lidd massive tap, fekk arabarane kontroll over området i 643. 

Sharazur vart innlemma i Ardalan fyrstedøme frå 1000- til 1500-talet og var den første hovudstaden her. Sidan var det ein del av Baban fyrstedøme.

Yaqoot Hamawi skildra regionen Sharazor som området mellom Erbil i vest og Hamadan i aust inkludert mange byar og landsbyar. Han skriv at innbyggjarane i regionen bestod utelukkande av kurdarar.

Sjå òg
------

* Kirkuk guvernement
* As Sulaymaniyah guvernement

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shahrizor» frå Wikipedia på engelsk, den 10. august 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kārnāmag-ī Ardaxšīr-ī Pābagān, av Ardashir, son av Babag, kapittel VI
2. ↑  Kurdistan: Divided Nation of the Middle East - Page 10, by S. S. Gavan. Lawrence & Wishart, 1958
3. ↑  *Kitab Mu'jam Al Buldan* av Yaqoot Hamawi, vol. 3, s. 425−427
|  |
| --- |
| **Villvin** |
| VillvinVillvin |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Vitales |
| **Familie:** | Vinrankefamilien Vitaceae |
| **Underfamilie:** | Vitoideae |
| **Slekt:** | Villvinslekta *Parthenocissus* |
| **Art:** | **Villvin** *P. inserta* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Parthenocissus inserta***Fritsch, 1922 |

**Villvin** (*Parthenocissus vitacea*) er ein lauvfellande lian i villvinslekta som har ei krypande og seinare klatrande vekstform. Planten stammar frå Nord-Amerika, men blir dyrka som hageplante fleire stader i verda.

Beskrivelse
-----------

Borken er først glatt og lysegrøn med raude bladfeste. Seinare blir han gråbrun, og gamle greiner kan ha grå, oppsprekkande bark. Knoppane er lysegrå og kjegleforma. Ovanfor bladet sit ein lysegrøn slyngtråd som er spalta ut i to spissar.

Blada er sammensette og femfingra. Bladranden er grovtakka, og oversida til bladet er mørkegrøn og blank, men rynkete. Undersida er lysegrøn og hårlaus. Blomstringa finn stad i juli-august, med lysegrøne blomar i små, uregelmessige klasar. Fruktene er mørkeblå og kulerunde med 
ein diameter på 5–7 mm. Dei har fleire kjerner.

Planten kan klatra opptil 20–30 m i vill tilstand. I Norden er høgda og breidda typisk 15 x 3 m, med ein årleg tilvekst på 75 x 15 cm.

Opphav
------

Arten er utbreidd frå søraustlege Canada og over det meste av USA, bortsett frå på vestkysten og søraustlege delar. Han finst som botndekke eller klatreplant både i skuggefulle og opne område.

Villvin er nært i slekt med og minnar om klatrevillvin (*Parthenocissus quinquefolia*), men dei to artane skil seg gjennom klatremåten. Villvin slyngar seg rundt andre plantar som buskar og tre, medan klatrevillvin bruker hefteskiver som kan setja seg fast på glatte overflatar som berg og mur.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Almindelig Vildvin» frå Wikipedia på dansk, og «Parthenocissus vitacea» frå Wikipedia på engelsk den 12. oktober 2016.*
Framstilling av vinaigrette.
Vinaigrette med urter.
**Vinaigrette** (fransk, av *vinaigre*, 'vineddik') er ein saus laga ved å blanda eddik og olje i ein emulsjon. Han blir ofte brukt som dressing til salat eller som marinade.

I utgangspunktet består vinaigrette av 3 delar olje til 1 del eddik som blir piska til en emulsjon. 
Andre vanlege ingrediensar i vinaigrette er salt, pepar, sukker, sennep, urter, lauk og kvitlauk.

Som eddik bruker ein gjerne vineddik. Som olje kan ein bruka olivenolje eller til dømes soyaolje, rapsolje, maisolje, solsikkeolje, peanøttolje eller druekjerneolje. Urter kan til dømes vera dill, estragon, kjørvel eller persille, og ein kan også bruka finhakka lauk, kvitlauk eller kapers i retten. Sennep eller hardkokte eggeplommer kan bidra til å stabilisera emulsjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vinaigrette» frå Wikipedia på bokmål, og «Vinaigrette» frå Wikipedia på tysk den 20. mai 2017.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene: Gyldendals nye store kokebok, utgave av 1965, side 397*

* «Vinaigrette» (15. februar 2009) i *Store norske leksikon*, snl.no.
Koordinatar: 61°18′39″N 5°4′37″E﻿

Utsikt sørvestover frå Fristadfjellet i Askvoll. Øya midt i biletet er Prestøyna, til høgre for henne ligg nokre mindre øyer og Atløy, og utom øyene går Vilnesfjorden med Fjaler på hi sida. 
Foto:
Egil Husabø
 

**Vilnesfjorden** er den ytre delen av Dalsfjorden i Sunnfjord i Vestland fylke i kommunane Fjaler og Askvoll. Han er ei fortsetjing av Buefjorden og strekkjer seg om lag 15 km austover. 

Ferja på veg inn til kaien på Fure 
Foto:
Egil Husabø
 

Fjorden har innløp ved øya Lammetu i sør og Ørnetuva ved grenda Vilnes, som fjorden er kalla opp etter, i nord. Grenda Grytøyra ligg på sørsida av fjorden ved Furnes og den 2 km lang Furevågen. Litt lenger inn i fjorden ligg neset Kysneset med bukta Gjølangen på austsida. Inst i Gjølangen ligg grenda Gjølanger. 

Den ytste delen av fjorden ligg på sørsida av Atløy. Mellom Atløy og fastlandet ligg Granesundet som strekkjer seg nord til Stongfjorden. På vestsida av Granesundet ligg Askvika ved tettstaden og kommunesenteret Askvoll. Frå Askvoll går det tre ferjesamband. Eitt til Fure på sørsida av Vilnesfjorden, eitt til Atløy og eitt til Værlandet. I tillegg går det ferje frå Fure til både Atløy og Værlandet. Ved Ytre Åsnes endar Vilnesfjorden og Dalsfjorden held fram vidare innover i landet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Plasseringa til Vilm i Mecklenburg-Vorpommern
**Vilm** er ei øy i Austersjøen like sør for Rügen utanfor kysten av Tyskland. Øya er mindre enn 1 km², medan ho er 2,5 km lang.

Historie
--------

Ein har funne spor på at menneske har vore her sidan tidleg steinalder, ikkje lenge etter at øya vart danna etter siste istid. Slavarar bygde eit tempel på øya. Tidleg på 1800-talet vart det vedtatt ei lov som gjorde det forbode å hogge ned tre på øya, og ho var snart ein feriestad for aristokratiet. På 1900-talet var øya ein populær feriestad, men i 1959 stengde DDR øya for publikum, og bygde 11 gjestehus her som skulle nyttast av embetsmenn. 

To dagar før gjenforeininga av Tyskland i oktober 1990, gjorde regjeringa øya og dei omliggande områda om til eit verna område. Dette og andre verna område kunne etter lova ikkje direkte overførast til Tyskland, og DDR måtte i staden overføre dei til ein privat person som så kunne overføre områda vidare til Bundesrepublik Deutschland. Dette er årsaka til at Vilm og mange andre verna område i eit logisk sekund høyrte til Hr. Patermann, som då var ein embetsmann i miljødepartementet, og som i dag er leiar av EU-kommisjonen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2008-06-19 ved Wayback Machine.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Vilm frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 54°19′N 13°32′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Etterlysing etter den rømde slavejenta Harriet, seinare kjend som forfattaren Harriet Ann Jacobs.
Dansaren Harriet Hoctor i ein filmtrailer.
**Harriet** er eit engelsk kvinnenamn danna av det franske Henriette, ei hokjønnsform av Harry. Opphavet til namnet er det tyske Henrik, med hokjønnsforma Henrikke, sett saman av ord som tyder 'heim' og 'herskar'.

Harriet har namnedag den 22. august i Noreg og svensk namnedag den 10. oktober.

Bruk
----

Harriet kom først i bruk på 1600-talet og blei utbreidd i den engelsktalande verda i det neste hundreåret. 

Bruken i USA har gått ned frå rundt 0,3 % rundt 1880 til 0,15 % ved 1900. Han steig til 0,20 % mot slutten av 1910-talet, men har sidan 1920 stort sett gått nedover.

Namnet kom til Skandinavia i byrjinga av 1800-talet. Ved folketeljinga i 1801 var det registrert to som heitte Harriet i Noreg, begge i ein familie i Mandal. Ved teljinga i 1865 var det 28 som heitte Harriet, 10 av dei i Oslo. Ved folketeljinga i 1875 var det 41 som heitte Harriet, 17 i Oslo. I 1900 blei det registret 503 som heitte Harriet, 221 i Oslo. Namnet var mest populært frå 1900 til rundt 1915, då rundt 0,2 % av nyfødde fekk namnet. Deretter har bruken gått jamnt nedover. I 2009 var det 813 norske kvinner som heitte Harriet.

Namneberarar
------------

* Harriet Arbuthnot (1793–1834), engelsk dagbokskrivar og sosietetsleiar
* Harriet Martineau (1802–1876), engelsk forfattar og tenkjar
* Harriet Beecher Stowe (1811–1896), amerikansk forfattar kjend for *Hytta hans farbror Tom*
* Harriet Ann Jacobs (1813-1897), afroamerikansk forfattar kjend for *Incidents in the Life of a Slave Girl*
* Harriet Tubman (ca. 1820–1913), afroamerikansk slavefrigjerar
* Harriet Lane (1830–1903), førstedame i USA
* Harriet Backer, (1845–1932), norsk kunstmålar
* Harriet Quimby (1875–1912), amerikansk pionerflygar
* Harriet Bosse (1878–1961), norsk-svensk skodespelar
* Harriet Hoctor (1905–1977), USA-amerikansk dansar
* Harriet Andersson (f. 1932), svensk skodespelar
* Harriet Harman (f. 1950), britisk politikar

Annan bruk
----------

* Hovudbelteasteroiden 1744 Harriet

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Harriet» frå Wikipedia på svensk, den 10. mars 2009.*

* Søk etter norsk namnestatistikk for Harriet hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet
**Henry Høgfeldt Johansen** (21. juli 1904–29. mai 1988) var ein norsk fotballspelar, landslagsmålvakt i tida 1926-38, samt skihoppar frå Oslo. Han var med på Bronselaget i 1936, og gjekk under kallenamnet «Tippen».

Johansen vart medlem av Vålerengen IF i 1918, då idrettslaget Olymp vart innlema i VIF. Frå 1923 til 1946 spelte han på A-laget til Vålerengen. To kvartfinalar, i 1936 og 1938, var høgdepunkta i hans tid som klubbspelar.

Johansen debuterte på Noregs landslag i 1926, og spelte sin 48. og siste landskamp i 1938. Det store høgdepunktet var fotballturneringa under Sommar-OL 1936 i Berlin, då Noreg overraska stort og vann bronsemedaljen etter sigrar over høvesvis Tyrkia, Tyskland og Polen. Også i fotball-VM 1938 i Frankrike var han Noregs målvakt. «Mange keepere hadde noe å lære av ... hans sikre grep, fine plas[s]eringer og utspill og hans glimrende feltarbeide.», og «det var ikke få landskamper han faktisk vant for Norge». Særleg ry fekk han for sitt spel då Sverige vart slått 4-1 i Göteborg i 1932, og i 2-0-sigeren over Ungarn på heimebane i 1935.

«Tippen» Johansen vart i 1938 tildelt Egebergs ærespris for sine prestasjonar på fotballbana og i hoppbakken.

### Merittar

* OL-bronse: 1936 med Noreg

Notar og kjelder
----------------

1. ↑  Magnus Breili: *Fotballbokken*. 1967

* *Denne artikkelen bygger på «Henry Johansen» frå Wikipedia på bokmål, den 6. oktober 2015.*


| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – VM i fotball 1938 |
| --- |
| 
* 1 Amundsen
* 2 Andersen
* 3 Andreassen
* 4 Andresen
* 5 Brustad
* 6 Brynildsen
* 7 Eriksen
* 8 Frantzen
* 9 Hansen
* 10 Henriksen
* 11 Holmberg
* 12 Holmsen
* 13 Ileby
* 14 Isaksen
* 15 Johannessen
* 16 Johansen
* 17 Juve
* 18 Kihle
* 19 Kvammen
* 20 Martinsen
* 21 Nordby
* 22 Ulleberg
* Landslagstrenar: Halvorsen

 | Flagget til Noreg |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
|  |
| --- |
| ***Something About the Way You Look Tonight***  Singel av Elton Johnfrå albumet *The Big Picture* |
|  |
| A-side | «Something About the Way You Look Tonight» & «Candle in the Wind 1997» |
| B-side | «You Can Make History (Young Again)» |
| **Utgjeve** | 13. september 1997 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 3:59 |
| **Selskap** | Mercury / Rocket |
| Låtskrivar(ar) | Elton John, Bernie Taupin |
| **Produsent** | Chris Thomas |
|
| Elton John-kronologi |
| «Live Like Horses»  (1996) | *Something About the Way You Look Tonight* | «Recover Your Soul» (1998)
 
 |

**«Something About the Way You Look Tonight»** er ein song av Elton John, som kom ut i 1997 som den første singelen frå *The Big Picture*. Songen og videoen var til minne om Gianni Versace, som vart myrda same året. 

Singelen vart gjeven ut som ei dobbel A-side med «Candle in the Wind 1997». Denne doble A-sida er ein av færre enn 30 singlar gjennom tidene som har seld minst 10 millionar eksemplar i verda. 

Videoen for songen inneheld skodespelarar frå den britiske TV-serien *This Life*, samt supermodellane Kate Moss og Sophie Dahl. 

Berre i Storbritannia selde singelen like opp under 5 millionar eksemplar (8x platinaplate), og er den bestseljande singelen i Storbritannia nokon gong. Han låg fem veker på førsteplassen. I USA vart songen rekna som ei dobbel A-side med «Candle in the Wind 1997» og låg 14 veker på førsteplassen på Billboard Hot 100. I Noreg gjekk den doble A-sida rett inn på førsteplassen og vart liggande der i totalt seks veker. På Topp 20 låg singelen i 22 veker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Something About the Way You Look Tonight» frå Wikipedia på engelsk, den 10. desember 2011.*


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**«I'll Be Missing You»Puff Daddy & Faith Evans | **Toppen av VG-listaElton John**6 veker, veke 39–44, 1997 | **Etterfylgjar**«Prince Igor»The Rhapsody feat. Warren G & Sissel Kyrkjebø |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
**Henry Oliver Rinnan** (14. mai 1915–1. februar 1947) var ein norsk krigsforbrytar frå den andre verdskrigen.

Rekonstruksjon av «Bandeklosteret» til Henry Rinnan
Rinnan var eldste son av ein skomakar frå Levanger. Under den andre verdskrigen bygde Rinnan opp eit nært samarbeid med den tyske okkupasjonsmakta. I Trondheim bygde han opp gruppa Sonderabteilung Lola, i tett samarbeid med det tyske tryggingspolitiet Gestapo i Trondheim. Gruppa skulle koma i kontakt og om mogleg verta ein del av den norske motstandsrørsla. Slik kunne dei avsløra kven som var med i heimefronten, og gje melding om det til tyskarane. Ein reknar med at fleire hundre vart torturert, og meir enn 80 menneske vart drepne. 

Etter kvart fekk gruppa til Rinnan namnet Rinnanbanden. I det norske landssvikoppgjeret etter krigen vart Rinnan og elleve andre frå Rinnanbanden dømde til døden. Rinnan vart dømt for 13 drap. Henry Rinnan, Bjarne Jenshus, Aksel Mære, Harry Rønning, Harry Hofstad, Olaus Hamrun, Per Bergeen, Kristian Randal, Harald Grøtte og Hans Egeberg vart avretta ved skyting.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Skodvin, Magne (6. november 2018). «Henry Rinnan». *Store norske leksikon* (på norsk).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Den fem år gamle barnekongen Ludvig XV måla av Hyacinthe Rigaud i 1715.
**Régence** viser til den perioden i fransk historie då landet var styrt av regenten Filip II av Orléans medan Ludvig XV var mindreårig, frå 1715 til 1723. Hertug Filip av Orléans var nevø av den føre kongen, Ludvig XIV.

Régence-stil
------------

Omgrepet viser også til ei stilretning frå omlag denne tida, omlag dei tre første tiåra av 1700-talet. Han markerte ein overgang frå barokken til tidleg rokokko, og har trekk frå begge stilane. Retninga var ein reaksjon mot den pompøse stilen ved hoffet til «Solkongen» Ludvig XIV, og var prega av måtehald med små salongar (*petit salon*) med smekre, flyttbare møblar. Bein på bord, skap og stolar blei laga med elegante svingar, og møbelflater kunne dekorerast med intarsia. Skrivebord og kommode var nye møbeltypar som blei innførte på denne tida.

Viktige formgjevarar frå denne tida er Jean Berain (1640–1711), Claude Audran (1658–1734), Antoine Watteau (1684–1721), Charles Cressent (1685–1768), Robert de Cotte (1656–1735), Claude Gillot (1673–1722) og Gilles-Marie Oppenord (1672–1742).

Sjå òg
------

* Cellamare-konspirasjonen

Kjelder
-------

1. ↑  Tønnesson, Kåre (20. februar 2018). «régence». *Store norske leksikon* (på norsk).
2. 1 2 3  Opstad, Lauritz (10. mars 2018). «régence – stil». *Store norske leksikon* (på norsk).
3. 1 2 3  «Régence style». *Encyclopædia Britannica* (på engelsk). Henta 12. februar 2019.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Henry Lawes** (fødd 5. desember 1595 Dinton i Wiltshire i England, død 21. oktober 1662 i London) var ein engelsk musikar og komponist.

Han vart fødd i Dinton i Wiltshire, og fekk musikkutdanninga si frå John Cooper, som er betre kjend under det italienske pseudonymet sitt Giovanni Coperario, ein kjend komponist i dei dagar. I 1626 vart Lawes ein av herrane i det kongelege kapellet, og heldt denne stillinga til Det engelske samveldet sette ein stoppar for kyrkjemusikk. Lawes heldt likevel fram som komponist, og den kjende samlinga hans av vokal musikk, *Ayres and Dialogues for One, To and Three Voyces*, vart publisert i 1653 og to bøker til med same tittelen følgde i 1655 og 1658. Under restaurasjonen av monarkiet i 1660, kom Lawes attende til det kongelege kapellet, og komponerte hymnene til kroninga av kong Karl II. Han vart gravlagd i Westminster Abbey.

Lawes er kjend utanom musikalske krinsar på grunn av venskapen sin til John Milton. Lawes skreiv musikk til maskespelet *Comus* av Milton, som først vart framført i 1634. Diktaren gjengjeldte dette med å udødeleggjere venen i den kjende sonetten, der Milton skildrar dugleiken til Lawes. 

Henry Lawes var bror til William Lawes, som òg var komponist.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «en:» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Henry Lawes ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Peer Gynt-vegen ved Fagerhøy
**Peer Gynt-vegen** er ein kring 60 km lang privateigd turistveg som går frå Svingvoll i Gausdal til Ruten i Espedalen. Vegen er berre open om sommaren. Det er bomveg fra Skeikampen til Gålå. Han fortset på kommunal veg forbi Fefor, men for å køyre vidare til Ruten må ein gjennom ny bom ved Hattdalsseter. Det høgaste punktet på vegen er Listulhøgda på 1068 moh.

Ved Fagerhøy går det ein sideveg via Vendalen til Hundorp og fra Gålå går det veg ned til Harpefoss og Vinstra.

Vegen vart opna i 1956. I motsetnad til Peer Gynt setervei, nordaust for Vinstra i Nord-Fron, går ikkje Peer Gynt-vegen gjennom område som har tilknyting til Peer Gynt-tradisjonen.

Den fyrste etappen av vegen er særleg populær. Spesielt tyske og nederlandske turistar nyttar dette høvet til å kome opp i høgfjellsnatur etter berre få timars køyretur frå Oslo.

Vegen vert òg nytta av sykkelturistar.

Kjelder
-------

* Nettstaden peergyntvegen.no

* *Denne artikkelen bygger på «Peer Gyntveien» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* SSR (namn)

 |
**Henry Gray** (1827–13. juni 1861) var ein engelsk anatom og kirurg, mest kjend for å ha gjeve ut boka *Gray's Anatomy*. Som 25-åring blei han vald inn som Fellow of Royal Society.

Liv og gjerning
---------------

Gray blei fødd i Belgravia i London i 1827, og levde store delar av livet sitt i London. I 1845 byrja han å studere ved St George's Hospital i London, som den gong låg i Belgravia, men som no er flytt til Tooting. Dei som kjende Gray, skildra han som ein nitidig og metodisk arbeidar, ein som lærte seg anatomi gjennom ein langsam, men effektiv prosess, nemleg ved å dissekere kroppane sjølv.

I 1848, medan han framleis studerte, mottok han Royal College of Surgeons-prisen for artikkelen «The Origin, Connexions and Distribution of nerves to the human eye and its appendages, illustrated by comparative dissections of the eye in other vertebrate animals» (*Opphav, forbindelsar og fordeling av nervar til menneskeauga og tilknytte vedheng, illustrert ved komparative samanlikningar med auga i andre ryggbeinsdyr*). I 1852 blei han vald inn som medlem av Royal Society, og i det fylgjande året mottok han Astley Cooper-prisen på 300 guineamyntar for avhandlinga «On the structure and Use of Spleen» (*Om strukturen og funksjonen til milten*).

I 1858 gav han ut den fyrste utgåva av Anatomy, som omfatta 750 sider og 363 illustrasjonar. Til dette fekk han hjelp frå Henry Vandyke Carter, ein dyktig teiknar og tidlegare anatomiførelesar på St George's Hospital. Dei makelause teikningane til Carter var truleg ein viktig grunn til at boka blei så raskt populær. Den fyrste utgåva var dedisert til Sir Benjamin Collins Brodie. I 1860 kom den andre utgåva. Boka blir fortsatt publisert under tittel *Grays Anatomy*, og blir rekna som ei viktig og autoritativ lærebok for medisinstudentar.

Gray heldt fram med å førelese i anatomi ved St George's Hospital, og i 1861 kandiderte han som assisterande kirurg.

Død
---

Gray pådrog seg koppar medan han passa på ein sjuk nevø. Nevøen overlevde, men Gray døydde i London den 13. juni 1861. Han blei gravlagd ved St James Pancreas and Highgate Cemetery.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Henry Gray» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2015.*

1. ↑  1841 census for 8 Wilton Street, St Geo Han Sq: Henry Gray, age rounded to 15yrs (implies born 1826), medical student, whether born in this county = Yes (implies born Middlesex) - HO107/732 Bk.2 f.28 p.19
2. ↑  1851 census: Henry Gray, house surgeon aged 24 (implies born 1827), of St Geo Han Sq, born St George's Hanover Square, London - HO107/1478 f.649 p.1
3. ↑  «Happy birthday, Gray's Anatomy». *Proc (Bayl Univ Med Cent)* **22** (4): 342–5. Oktober 2009.
4. ↑  GRO Register of Deaths: JUN qtr 1861 1a 174 St Geo Han Sq - Henry Gray
5. ↑  «DServe Archive Persons Show». .royalsociety.org. Arkivert frå originalen 14. februar 2020. Henta 18. mars 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gray's Anatomy (1918). Den tjuande utgåva av *Gray's Anatomy* på nett.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Henry Oliver Johannessen** (12. desember 1923–1. mars 2005) var ein norsk fotballspelar frå Glemmen som var aktiv i Fredrikstad FK i tida 1946 til 1960. Han «var en særegen spiller, en fotballbegavelse utenom det vanlige».

Johannessen var opphavleg medlem av Lisleby Fotballklubb, men melde våren 1946 overgang til FFK. I perioden 1948-60 skåra han 96 mål på 139 kampar, eit snitt på heile 0,7 mål pr kamp. Gjennom sine mange sesongar i Fredrikstad FK var han med å vinne to noregsmeisterskap og fem seriemeisterskap.

Frå sin landslagsdebut mot Luxembourg i 1946 til han spelte sin siste landskamp mot Finland i 1955 deltok han 14 kampar med det norske flagget på brystet. Han vert særleg hugsa for sin innsats i bortekampen mot Nederland i Rotterdam 6. juni 1951. Heimelaget tapte 2-3, etter to mål av Henry Johannessen og eitt av Odd Wang Sørensen. Johannessen gav Noreg leiinga 1-0 og skåra sigersmålet på stillinga 2-2 med eit knallhardt skot i vinkelen. Etter den landskampen «ble den velspillende innerwingen tilbudt 180 000 kroner for å gå over til den italienske klubben Fiorentina, men han sa nei takk».». Året etter deltok han i Sommar-OL 1952 i Helsinki. I alt skåra han sju landslagsmål.

### Merittar

* Seriemeister: 1949, 1951, 1952, 1954, 1957 med Fredrikstad
* Noregsmeister: 1950 og 1957 med Fredrikstad

Notar
-----

1. ↑  Magnus Breili: *Fotballboken*.1957
2. ↑  Magnus Breili: *Fotballboken*.1957

| * v
* d
* e
Fotball piktogram ~~0~~ Det norske herrelandslaget i fotball – Sommar-OL 1952 ~~0~~ Dei olympiske ringane |
| --- |
| 1 A. Hansen (gk)**·** 2 Holmberg**·** 3 Boye Karlsen**·** 4 Olsen**·** 5 Svenssen **·** 6 Spydevold**·** 7 Hvidsten**·** 8 Thoresen**·** 9 Wang Sørensen**·** 10 Johannessen**·** 11 Dahlen**·** 12 Blohm (gk)**·** 13 O. Hansen**·** 14 Henriksen**·** 15 Nilsen**·** 16 Pedersen**·** 17 Ødegaard**·** 18 Jevne**·** 19 Kristiansen**·** 20 Orre**·** Trenar: Frank Soo (ENG) |
**Willie Weeks** (fødd 1947) er ein amerikansk bassgitarist. Han har vorte kjend gjennom å ha spelt med mange kjende musikarar innan mange sjangrar. Han har vore ein av dei mest etterspurte studiomusikarane gjennom karrieren sin. Weeks har òg turnert med mange tungvektarar innan rock gjennom karrieren sin. I 2006-2007 var han bassist for Eric Clapton på verdsturneen hans Crossroads Guitar Festival.

Karriere
--------

Weeks vart fødd i Salemburg i North Carolina og byrja å spele elektrisk bass tidleg i 1960-åra. Dei tidlegare inspirasjonskjeldene hans var country, pop og R&B han høyrte på radio. Weeks reknar bassistane Ron Carter, James Jamerson og Ray Brown som tidlege inspirasjonskjelder. 

Weeks har arbeidd i studio og/eller turnert med artistar så forskjellige som Gregg Allman, David Bowie, Clarence «Gatemouth» Brown, Jimmy Buffett, Kevin Chalfant, Eric Clapton, Buddy Guy, Hank Crawford, Robert Cray, Bo Didley, The Doobie Brothers, Aretha Franklin, Vince Gill, Isaac Hayes, George Harrison, Billy Joel, Wynonna Judd, B.B. King, Lyle Lovett, Gail Davies, Michael McDonald, Don McLean, John Mayer, Bette Midler, Randy Newman, Pino Palladino, John Scofield, Carly Simon, Rod Stewart, The Rolling Stones, James Taylor, Richard and Linda Thompson, Joe Walsh, Bobby Womack, Leon Russell, Steve Winwood, Stevie Wonder, Ronnie Wood, Soulive og Eikichi Yazawa.

Weeks si speling på Donny Hathaway sitt *Live* (1972), med ein 3½-minutt lang bassolo på «Voices Inside (Everything Is Everything)»,  vert av mange bassistar som noko av det beste Weeks gjorde. 

Weeks spelar i filmane *Blues Brothers 2000* og *Lightning in a Bottle*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Willie Weeks» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
Peeter Kümmel under sprinten i Praha i Tour de Ski 2007/08.
**Peeter Kümmel** (fødd 11. april 1982 i Tartu) er ein estisk langrennsløpar. Han bur på skistaden Otepää og representerer skiklubben *Tartu Skiclub*. Han har styrken sin i sprint.

Kümmel debuterte i verdscupen den 12. januar 2003 på 30 km klassisk, fellesstart på heimebane i Otepää. Til no har han ikkje teke verdscuppoeng i distanserenn, men han har tre topp-ti plasseringar i sprint. I tillegg har han ein tiandeplass på sprinten i Verdenscupfinalen i langrenn 2008/09.

Han var med på sprinten i OL i Torino i 2006, og vart nummer 38. Under VM i Sapporo i 2007 tok han åttandeplass på sprintstafetten saman med Priit Narusk. Den beste sesongen til Kümmel i verdscupen samanlagt var sesongen 2007/08, då han vart nummer 25 i sprintcupen og nummer 51 i samanlagtverdscupen. Det beste resultatet hans i verdscupen er ein femteplass frå sprinten i Otepää same sesong. Under VM i Liberec i 2009 fekk han det til no beste individuelle resultatet sitt i VM-samanheng, ein 25. plass på sprinten.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Resultatoversikt hjå FIS Arkivert 2009-04-03 ved Wayback Machine. (på engelsk)
* Resultatoversikt hjå Det estiske skiforbundet (på engelsk)
| Ura Vajgurore |
| --- |
| Frå sentrum av Ura Vajgurore Frå sentrum av Ura Vajgurore |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Ura Vajgurore** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Berat |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  157 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 27 295 |
| Koordinatar | 40°46′22″N 19°52′29″E﻿Koordinatar: 40°46′22″N 19°52′29″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Ura Vajgurore kommune innafor regionen BeratUra Vajgurore kommune innafor regionen Berat |

**Ura Vajgurore** er ein by og ein kommune i regionen Berat i Albania. Kommunen ligg sentralt i den sørlege delen av landet og grensar i nord til regionen Elbasan, i vest til regionen Fier.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Ura Vajgurore vart slått saman med landkommunane Poshnjë, Kutalli og Cukalat. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Ura Vajgurore.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen Ura Vajgurore 7 232 innbyggjarar, medan dei fire kommunane som i dag utgjer storkommunen Ura Vajgurore, til saman hadde 27 295 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var den dåverande bykommunen Ura Vajgurore ein del av distriktet Berat. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Ura Vajgurore og busetnadene:

* Bistrovicë
* Konisbaltë
* Pashalli
* Vokopolë
* Skrevan

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
Koordinatar: 71°24′S 68°20′W﻿

**Uranusbreen** er ein isbre på austkysten av Aleksanderøya i Antarktis. Han er 32 km lang og 10 km brei ved munningen, og flyt aust og ut i George VI Sound like sør for Fossil Bluff.

Isbreen vart truleg oppdaga av Lincoln Ellsworth, som flaug direkte over han og fotografert delar av denne kysten den 23. november 1935. Området nær munningen vart først grovt kartlagt i 1936 av British Graham Land Expedition. Han vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter planeten Uranus etter ei ny kartlegging av den nedre delen av Falkland Islands Dependencies Survey i 1948 og 1949. Sjølv om breen er kalla opp etter ein planet i solsystemet, er han ikkje namngjeven i samband med den nærliggande fjellkjeda Planet Heights. Heile breen vart kartlagt frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon i 1947-48, av Searle frå FIDS i 1960.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Marsbreen
* Mercurybreen
* Venusbreen

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Uranus Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**UrO - Ungdommens ressursgruppe for Osterfjorden** er ein ungdomsklubb som vart skipa 28.oktober 2011, men hadde ikkje første samlinga før 10.desember same året. UrO er av og for ungdommar, og ønskjer å vera "ei trygg og god forsamling å gå til, der ein kan få møta og bli betre kjend med Jesus!"

  

**Historie**

Det heile starta med ein gjeng ungdommar som ville arrangera ei møtehelg, unna same møte som dei planlagde møtehelga vart UrO skipa.
Det var Martin Eknes som hadde tatt initiativ til å arrangera møtehelga og som også lufta tanken om ein ungdomsklubb på bedehuset.
Ungdomsklubben heldt til på Fredtun bedehus, også kjent som Eknes bedehus, og er ein del av Nordhordland Indremisjon og KRIO-fellesskapet.

Bibelsmugling etterfulgd av mat
Ungdomsklubben har vore kreativ og hatt mange forskjellige arrangement. Blant anna har dei hatt: *filmkveld, spelekveld, bilbelsmugling(rollespel), B-fest, Bad taste party, julafest, delekveld, PT kveld, kjærleikskveld...mm.*

Gerd-Guro med ski på beina på isen **Gerd-Guro**

Gerd-Guro er eit kjent fjes i UrO samanheng, til tross for at ho ikkje har eit ansikt. Gerd-Guro er nemlig ein sofa! Styret i UrO sat ein kveld og leika seg på finn.no og eit par dagar etterpå reiste dei av stad for å henta denne sofaen som dei døypte Gerd-Guro. Sidan den tid har ho blitt boren frå Vikaholmen og til bedehuset, ho har blitt gjort om til ein tilhengar, ho har hange i taket, hatt ski på beina og mykje meir.

  

**Styret**

| Verv | 2011-12 | 2012-13 | 2013-14 |
| --- | --- | --- | --- |
| **Leiar** | Martin Eknes | Martin Eknes | Ola Toft |
| **Nestleiar** | Ole Einar Eide | Ola Toft | Ole Einar Eide |
| **Sekretær** | Amalie Isene | Karina Andersen | Asbjørn Toft |
| **HMT-ansvarlig** |  |  | Mari Giskegjerde |
| **Fotografansvarlig** |  |  | Maria Myhr |
| **Ymseansvarlig** |  | Silje Iren Solibakke |  |
| **1. vara** |  |  | Martin Eknes |
| **2. vara** |  |  | Malin Toft Heimvik |
| **3. vara** |  |  | Birgit Jordal |

Kjelder
-------

1. ↑  UrO- Ungdommens ressursgruppe for Osterfjorden
2. ↑  Martin Eknes[*daud lenkje*]
3. ↑  Nordhordland
4. ↑  KRIO-fellesskapet
5. ↑  Gerd-Guro

UrO sin logo
Pedro de la Rosa i 2006
**Pedro Martínez de la Rosa** (fødd 24. februar 1971) er ein spansk Formel 1-førar. Han har køyrt 71 Formel 1 Grand Prix-løp, og debuterte for Arrows i Australia den 7. mars 1999 med ein sjetteplass. De la Rosa er ein av særs få sjåførar som har fått poeng i debutløpet sitt. De la Rosa scora 6 poeng med det gamle poengsystemet, og 22 poeng med det nye.

Karriere
--------

De la Rosa køyrde 2005 sesongen for Mclaren. Førenamnet «Pedro» erstatta tobakksreklamen ved einskilde løp.
Pedro de la Rosa konkurrerte på høgt nivå med radiostyrte offroadbilar, før han i 1988 meldte overgang til gokart. I 1989 vart han meister i den spanske Formel Fiat Uno. I 1990 vann han det spanske Formel Ford 1600-meisterskapen. Han deltok og i det britiske Formel Renault 1600, og fekk to pallplasseringar. I 1991 køyrde han i det spanske Formel Renault Championship, der han fekk tre pallplasseringar, medan han året etter vann både det britiske og det europeiske Formel Renault. I 1995 vann han den japanske Formel 3-serien, og i 1997 vart det siger i Formel Nippon F3000.

I 1998 vart de la Rosa henta inn som testsjåfør for Formel 1-laget Jordan. Året etter køyrde han Formel 1 for Arrows, der han fekk sitt første poeng. Han vart henta inn til Jaguar Racing-laget, men dei sesongane han var der plukka han ikkje mange poeng. Han vart henta inn som testsjåfør for McLaren, og tok over posisjonen som Juan Pablo Montoya hadde, då han var ute med ein skade.

Pedro de la Rosa hamna på pallen for første gong i Formel 1-karrieren under Ungarn Grand Prix i 2006, då vart han nummer to bak Jenson Button. Det vart lenge spekulert i om han skulle vere lagkamerat med Fernando Alonso i McLaren for 2007-sesongen, men den plassen vart til slutt gjeven til Lewis Hamilton. De la Rosa vart istaden testsjåfør for laget.

Kjelder
-------
Koordinatar: 25°38′35″N 50°12′52″E﻿

**Uqair** (arabisk عقير) er ei gammal borg av islamsk opphav i Austprovinsen i Saudi-Arabia. Namnet vert òg skrive Al-'Uqair, Uqayr, og Ogair. Somme har knytt borga til den gamle byen Gerrha som er nemnd i greske og romerske kjelder. Staden var òg åstad for ein konferansen i 1922 der Uqair-protokollen vart gjeven ut, som var med å stadfeste dei moderne grensene til Saudi-Arabia. 

Borga ligg kring 80 km nordaust for den frodige oasen Al-Hasa på austkysten av Persiabukta. På denne gamle staden ligg ruinane av ei stor borg som no markerer staden med same namn. Den noverande strukturen er av ukjent opphav. Det er absolutt ikkje klårt kven som bygde borga som måler 50 meter på kvar side og som består av ein steinvoll toppa med jordsteinar. .

Plassering
----------

Dagens Uqair ligg kring 90 km sør for Dhahran, eit anlegg for Saudi Aramco. Borga ligg kring 80 km nordaust for den frodige oasen Al-Ahsa og byen Hofuf ved austkysten av Persiabukta, langs ei rett linje mellom oasen og øystaten Bahrain.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Uqair» frå Wikipedia på engelsk, den 23. desember 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gulf of Perisa in Antiquity, Vol. II, D.T. Potts, P. 56

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Grahamøya** (engelsk *Graham Island*) er den største øya i øygruppa Haida Gwaii, også kjend som Charlotteøyane. Ho ligg ut for kysten av British Columbia i Canada, og er skild frå den andre hovudøya i øygrupppa, Moresbysøya, av eit trongt sund. Øya dekker ei flatevidd på 6 361 km², folketalet er 4 475. Folk bur i landsbyane Juskatla, Masset, Port Clements, Queen Charlotte City, Skidegate og Tlell.

Kart over Grahamøya
Grahamøya blei gjeven namnet sitt av James Charles Prevost, kommandøren på HMS «Virago» i 1853. Han kalle henne opp etter James Graham, 2. baronett, den dåverande First Lord of the Admiralty.

Kjelder
-------

1. ↑  Middleton, Lynn (1969). *Place Names of the Pacific Northwest Coast*. Victoria: Elldee Publishing. s. 92. OCLC 16729415.

* *Denne artikkelen bygger på «Graham Island» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sea islands, Natural Resources Canada Atlas of Canada Arkivert 2013-01-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Villsau frå Norskekysten** er ei beskytta geografisk nemning for kjøt av sau av rasen gammalnorsk sau. 

Nemninga kan brukast om ferskt og frose kjøt frå dyr som har beita i område med kystlynghei på norskekysten. Kjøtet skal ha djup raudleg farge og god marmorering. Slaktevekta skal ligge mellom 8 og 16 kg for lam og mellom 9 og 16 kg for vaksne dyr. Dyra skal ha beita i område med 30-70 % lyng og 30-70 % gras. Sauene kan ha fått inntil 20 % av den totale årlege fôrmengda som tilleggsfôr. 

Statusen som beskytta geografisk nemning inneber at det ikkje er lov å selje sau under denne nemninga, utan at han er knytt til ordninga. 

Villsau med lam på BjåstadVillsau med lam på Bjåstad
«Villsau», «gammalnorsk sau», «vikingsau» og «steinaldersau» er ulike nemningar for saurasen som tradisjonelt vart bruka på norskekysten frå vikingtida og fram til en begynte å importere andre sauerasar rundt år 1900. Den gamle sauerasen overlevde fram til vår tid på Austevoll i Hordaland. Den tradisjonelle driftsforma tufta på utegangardrift nyttiggjer klimaet og vegetasjonen som på store delar av norskekysten gjer det er mogleg å halde ved lag den gamle driftsforma og halde kulturlandskapet i beiteområdet ved lag. Sauen overvintrar no som før med lynghei som hovudføde, i tillegg til gras, einer, tang og tare.

Kjelder
-------


* Forskrift om vern av Villsau frå Norskekysten som geografisk nemning[*daud lenkje*] (PDF) (daud lenkje)
* Fylkesmannen i Hordaland: Villsau frå norskekysten Arkivert 2011-06-02 ved Wayback Machine. (daud lenkje)
Walter Bonatti til venstre, saman med Eric Abram på K2-ekspedisjonen i 1954
Austveggen på Grand Capucin, med Bonatti-Ghigo-ruta innteikna
**Walter Bonatti** (22. juni 1930–13. september 2011) var ein italiensk fjellklatrar, journalist og forfattar frå Bergamo. Han var mellom dei fremste fjellklatrarane i verda på 1950/1960-talet, kjend for å ha sett nye standardar i alpin klatresport.

### Liv og gjerning

Frå han var 19 år gammal klatra han i mange av dei steilaste fjellveggane i Alpane. I 1951 kleiv han opp austveggen på Grand Capucin, to år seinare klatra han Tre Cime di Lavaredo om vinteren. Sommaren 1954 deltok han då to italienske fjellklatrarar, Achille Compagnoni og Lino Lacedelli, steig til topps som dei fyrste på verdas nest høgste fjell, K2 i Karakorum. 

Bonatti vart i ettertid utsett for mykje kritikk for si rolle i K2-ekspedisjonen. Han byrja då ofte å klatre åleine. Etter å ha soloklatra og fyrstebestige sørvest-piggen på Aiguille du Dru i dei franske Alpane i august 1955, vart han ein vidkjend fjellklatrar. 6. august 1958 stod han og Carlo Mauri som dei fyrste menneska på toppen av den kanpt 8000 meter over havet høge Gasherbrum IV i Karakorum.

Den 10. juli 1961 skulle Bonatti og seks andre klatarar, både italienske og franske, prøve å klatre opp den såkalla Freney-pillaren på Mont Blanc. Her vart dei overraska av eit kraftig uver, og ein av klatrarane vart skadd av lynnedslag. Dei vart sitjande verfast i 60 timar. Under nedstiginga i store mengder nysnø døydde fire av klatrarane av utmatting og nedkjøling, einast Bonatti og to andre overlevde.

I februar 1965 gjorde Bonatti den siste ekstreme klatreturen. På fire døgn klatra han som den første opp nordveggen av Matterhorn åleine, gjennom ei heilt ny rute. Dei neste fjorten åra reiste han rundt i heile verda om fotojournalist for tidsskriftet Epoca. Bonatti publiserte fleire bøker om fjellklatring.

Han var frå 1981 gift med skodespelaren Rossana Podestà. Dei busette seg i landsbyen Dubino, heilt nord i Lombardia-provinsen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Walter Bonatti» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juli 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Walt Whitman** (fødd 31. mai 1819 på Long Island i New York, død 26. mars 1892) var ein amerikansk diktar.

Whitman skreiv på fri verseform, og skrivestilen hans er prega av eit stort språkleg overskot og stor kjærleik til både naturen og mennesket. I samtida hans var meiningane om forfattarskapane hans delte, men i ettertida er han likevel vorte ståande som ein av dei største og viktigaste av alle amerikanske diktarar. Forfattarskapen hans hadde stor innverknad på litteraturen i ettertida. Blant kjende namn som blir rekna for å vere svært inspirert av Whitman, finn vi til dømes Allen Ginsberg og Bob Dylan.

I 1855 gav han for første gongen ut diktsamlinga *Gresstrå*, som er rekna som hovudverket hans. Verket består av fleire ulike bøker, og vart i levetida til Whitman omskrive og omredigert ei rekkje gonger. I alt vart verket utgjeve i ni ulike versjonar.

Whitman på norsk
----------------

Eit utval frå *Gresstrå* vart omsett av Per Arneberg og illustrert av Kai Fjell, utgjeve i 1947 med tittelen *Sangen om meg selv*. Dette utvalet vart seinare gjeve ut på nytt av Den norske Bokklubben i 1973.

Eit utval henta frå både *Gresstrå* og andre dikt, vart gjendikta av Kurt Narvesen og Håvard Rem, og utgjeve i 1984 med tittelen *Tilegnet den usynlige verden*. Narvesen hadde òg med enkeltdikt i samlinga si *Gjenkomst i mai* (1982). Narvesen har seinare arbeidt vidare med Whitman, og utgav i løpet av 2006-2007 ein komplett norsk omsetjing.

Enkeltdikt er gjendikta og utgjeve av Emil Boyson, André Bjerke og Helge Torvund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Walt Whitman» frå Wikipedia på bokmål, den 9. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Walt Whitman Archive
* Artikkel i Klassekampen Arkivert 2007-01-20 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |