recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**FA-cupturneringa i fotball 1980** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London 10. mai 1980, med om lag 100 000 tilskodarar til stades. Andredivisjonslaget West Ham United frå London vann FA-pokalen etter siger 1-0 over byrival Arsenal FC. Pr 2020 er det siste gongen eit lag utanfor toppserien har triumfert i FA-cupen.

### Kampen

Etter halvklaringar og retur frå Arsenal-forsvaret skaut Stuart Pearson frå skrått hald ein låg ball som Trevor Brooking nikka i mål frå tre meter. Arsenal makta ikkje å svare i ein sjansefattig kamp.

**West Ham** sitt vinnarlag bestod av: Phil Parkes, Ray Stewart, Billy Bonds (kaptein), Alvin Martin, Frank Lampard, Paul Allen, Trevor Brooking, Geoff Pike, Alan Devonshire, Stuart Pearson, David Cross.

**Arsenal** mønstra: Pat Jennings, Pat Rice (kaptein), John Devine, Brian Talbot, David O'Leary, Willie Young, Liam Brady, Alan Sunderland, Frank Stapleton, David Price og Graham Rix. Sammy Nelson erstatta John Devine i det 81. minutt.

George Courtney var dommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1980 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2020.*
**FA-cupturneringa i fotball 1956** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 5. mai 1956. Framfor 100 000 tilskodarar vann Manchester City FA-pokalen etter siger 3–1 over Birmingham City.

### Kampen

Manchester City kom framom då Joe Hayes skåra allereie i det 3. minutt, men Noel Kinsey skaffa balanse i stillinga etter 15. minutt. Vel eit kvarter ut i andre omgang kom to kjappe skåringar frå Manchester City-løparane Jack Dyson og Bobby Johnstone. Dermed vann Manchester City FA-trofeet for tredje gong, medan Birmingham i sin andre FA-cupfinale på ny måtte tole tap. Finalen vert særleg hugsa for den heltemodige innsatsen til Manchester City-målvakta, Bert Trautmann, som trass i at han braut eit bein i nakken då han kolliderte med ein Birmingham-spiss, fullførte kampen.

Vinnarlaget til **Manchester City** bestod av: Bert Trautmann, Bill Leivers, Roy Little, Ken Barnes, Dave Ewing, Roy Paul (kaptein), Bobby Johnstone, Joe Hayes, Don Revie, Jack Dyson og Roy Clarke.

**Birmingham** mønstra: Gil Merrick, Jeff Hall, Ken Green (kaptein), Johnny Newman, Trevor Smith, Len Boyd, Gordon Astall, Noel Kinsey, Eddy Brown, Peter Murphy og Alex Govan.

Domaren heitte Alf Bond.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1956 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2022.*
**Anders Bertelson Hantveit** (1857–1938) var ein norsk bonde og Høgre-politikar frå Hantveit i Austre Gulen.

Hantveit gjekk på Sogndal folkehøgskule 1877-1879 og jordbrukshøgskule på Ås 1879-1881. Hantveit utdanna seg vidare ved å studera meieribruk i Rogaland, og fruktdyrking.

I åra 1881 - 92 jobba Hantveit som reisande agronom og meierilærar i Sogn og Fjordane, og var bonde heime på Hantveit frå 1882. Han kjøpte ein av dei fyrste mjølkeseparatorane til fylket i 1887, og planta ut om lag 300 bærbuskar.

I 1902 skipa han Gulen Skoglag, og planta sjølv 200 dekar skog. Han fekk seinare ei rad utmerkingar for pionérinnsatsen sin for jordbruket, mellom anna gullmedalje frå Hagedyrkingens Venner.

I 1907 tok han til med å eksportera bær til England. Han sendte bæra i sponkorger som dei laga på Hantveit, og kunne på det meste produsera 6 tonn rips og 12 tonn solbær i året.

Ordførar
--------

I åra 1890 - 1910 sat han som ordførar i Gulen kommune, og medlem av fylkesutvalet. I 1898 - 1900 var han også vararepresentant til Stortinget. 
Ei av dei aktuelle sakene Hantveit handsama som ordførar, var om det skulle byggjast kyrkje på øya Mjømna. Ifylgje bladet Kjelda, freista Hantveit å leggja kjeppar i hjula for kyrkjesaka så godt han kunnne. Mjømna hadde fått eigen kyrkjegard i 1893, og øybuane tok fleire gonger opp spørsmålet til kommunestyret om dei kunne få byggja eiga kyrkje. Hantveit sin konklusjon vart kvar gong at saka vart for lite utgreidd, og måtte utsetjast.

Våren 1896 hadde Hantveit laga i stand folkemøte i Eivindvik kyrkje, der alle røysteføre menn i kommunen fekk røysta i saka om det skulle byggjast kyrkje på Mjømna eller ikkje. Hantveit tok til orde på møtet og oppfordra folk til å røysta imot, og ifylgje Håkon Wergeland frå Byrknesøy, gjekk alle byrknesingane i protest då han sa dette. Då røystinga kom, var øybuane i sterkt mindretal i høve til dei som budde på fastlandet, og det vart difor nei frå kommunen til å byggja kyrkje på Mjømna.

Trass i dette danna mjømningane ein eigen komité som søkte Kyrkjedepartementet om å få byggja kyrkje i staden. Der fekk dei klarsignal i år 1900, kyrkja vart bygd og Mjømna kyrkje vart offisielt vigsla i november 1901.

Hantveit gjekk av som ordførar i 1910 og vart etterfølgt av Hans Kolbeinsson Rutledal.

Kjelder
-------

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Anders Hantveit Arkivert 2015-09-10 ved Wayback Machine.
* Kjelda, nr. 3, 2001: Då øyfolket bygde kyrkje
**FA-cupturneringa i fotball 1971** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 8. mai. 100 000 tilskodarar såg London-laget Arsenal FC sikre seg pokalen etter å ha vunne med 2 – 1 mot Liverpool FC etter ekstraomgangar. Det var fjerde gongen Arsenal triumferte i FA-cupen, den førre pokalsigeren fann stad i 1950. Tidlegare i veka hadde mannskapet sikra seg sigeren i ligameisterskapen.

### Kampen

Arsenal skapte fleire store sjansar i ordinær tid, utan å få ballen over målstreken. Liverpool tok leiinga i det andre minutt av ekstraomgangane, då Steve Heighway frå skrått hald sette ballen inn ved nærast stolpe, forbi ei feilplassert målvakt. Ni minutt seinare utlikna Eddie Kelly då han pirka ballen i mål, etter rot i Liverpool-forsvaret. Charlie George vart matchvinnar for Arsenal med eit velplassert, halvhøgt skot frå 18-19-meters hald.

På **Arsenal** sitt vinnarlag spelte: Bob Wilson, Pat Rice, Frank McLintock (kaptein), Peter Simpson, Bob McNab, Peter Storey, George Armstrong, George Graham, John Radford, Ray Kennedy, Charlie George. Eddie Kelly kom inn i staden for Peter Storey i det 64. minutt.

På **Liverpool** spelte: Ray Clemence, Chris Lawler, Alec Lindsay, Tommy Smith (kaptein), Larry Lloyd, Emlyn Hughes, Ian Callaghan, Alun Evans, Steve Heighway, John Toshack og Brian Hall. Peter Thompson kom inn i staden for Alun Evans i det 68. minutt

Dommaren heitte Norman Burtenshaw.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1971 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 8. mai 2021.*
**Anders Hagen** (15. mai 1921–15. juli 2005), var ein norsk arkeolog og sakprosaforfattar, fødd i Vang (no ein lut av Hamar) i Hedmark fylke, død i Bergen. 

Hagen tok magistergraden i 1945, doktorgraden i 1954, vart konservator ved Universitetets Oldsaksamling ved Universitetet i Oslo i 1946, seinare førstekonservator same staden, og var professor i nordisk arkeologi ved Universitetet i Bergen frå 1961 og fram til han gjekk av med alderspensjon. I åra 1961 – 1969 var han leiar av Norges Naturvernforbund, og i 1970 – 1972 av Statens naturvernråd. Han vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1989.

Hagen tok i 1958 initiativet til, og organiserte dei fyrste arkeologiske undersøkingane i høgfjellet i Sør-Noreg i samband med vassdragsreguleringar. Røynslene frå dette arbeidet var viktige då han tok initiativet til *Hardangerviddaprosjektet for tverrvitenskapelig kulturforskning* (1970–75), som gjekk ut på å dokumentere Hardangerviddas kulturhistorie frå dei eldste tidene fram til vår eiga tid.

Bibliografi i utval
-------------------

* *Frå innlandets steinalder*
* *Norges oldtid* 1967, 1983
* *Studier i vestnorsk bergkunst*
* *Bergkunst, Jegerfolkets helleristninger og malninger i norsk steinalder* 1976
* *Cappelens verdenshistorie, bd. 1. Historiens røtter* 1982
* *Gåten om kong Raknes grav: hovedtrekk i norsk arkeologi* 1997

Sjå òg:

* *Festskrift til Anders Hagen*. 1988

Bakgrunnsstoff
--------------

* Anders Hagen hos Store Norske Leksikon
* Anders Hagen hos Store Norske Leksikon/utdypning

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
Zhangjiakou (gul) i Hebei
Frå midtbyen i Zhangjiakou
Jarnbanestasjonen i Zhangjiakou
**Zhangjiakou** (forenkla kinesisk: 张家口; tradisjonell kinesisk: 張家口; pinyin: *Zhāngjiākǒu*) er eit byprefektur i provinsen Hebei i Kina. Prefekturet har eit areal på 38 829 km² og 4 345 491 innbyggjarar i 2010. 473 189 menneske budde i sjølve byen. Zhangjiakou grensar mot provinsane Indre Mongolia i nord, og Shanxi i vest.

Byprefekturet Zhangjiakou omfattar fire distrikt (区 *qū*) og 13 fylke (县 *xiàn*).

### Historie

Zhangjiakou var i hundrevis av år ein militær forpost for Beijing. Av den grunn vart den kinesiske muren her bygt dobbel, med ein ytre mur og ein indre mur til vern mot mongolar og andre angrepshærar.

### Næring

Området rundt og særleg vestfor Zhangjiakou er rikt på kol og jarnmalm, og er grunnlaget stor jarn- og stålindustri. Energiprodusentane Zhangjiakou kolkraftverk og Xiahuayuan kolkraftverk leverer elektrisitet til kraftnettet i Beijing-Tianjin-Tangshan-området. Ein av Kinas største vinprodusentar held til i Shacheng i fylket Huailai.

### Samferdsle

Kinas riksveg 110 går gjennom området. Han tek til i Beijing og passerer gjennom Zhangjiakou, Jining i Ulaan Chab, Hohhot og Baotou til han endar i Yinchuan i den autonome regionen Ningxia. Også Kinas riksveg 207 går gjennom prefekturet. Denne viktige trafikkåra tek til i Xilinhot i Indre Mongolia og strekker seg sørover til ho endar i Hai'an i Xuwen, ein by som ligg i Xuwen fylke sør på[Leizhouhalvøya i provinsen Guangdong.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zhangjiakou» frå Wikipedia på bokmål, den 28. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Zhangjiakou» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* NDL

 |
Tilstanden til ein person i bakrus skildra på eit tysk oskebeger frå om lag 1870. Motivet vart kalla *Das Katerfrühstück* («Bakrusfrukosten»), og oskebegeret vart laga for den dåverande Alsenlischen Zementfabrik.
**Bakrus**, **bakfyll**, **blåmåndag**, **tømmermenn** og **fyllesjuke** er ulike nemningar på dei plagane eit menneske får etter stort inntak av alkoholhaldig drykk. Dei vanligste plagane under bakrus er hovudpine, kvalme, uro og sterk kjensle av å vere uvel.

Årsaka til bakrus er at kroppen, særleg hjernen, har tilpassa seg alkoholen etter eit stor alkoholinntak over fleire timar. Ein meiner at bakrus i hovudsak har si årsak i at hjernen slit med å venne seg til at alkoholen forsvinn som fylgje av at han vert forbrent i kroppen, hovudsakelig i levra. Det oppstår med dette ein slags abstinens. Bakrusen vert dessutan forverra av den uttørkinga av kroppen som vanlegvis fylgjer med stort alkoholinntak, drykken er i seg sjølv vassdrivande (urindrivande). Det kan truleg hjelp på bakrusen å syte for å få i seg rikeleg med alkoholfri væske både i tida då ein er rusa, og i tida etterpå. Skort på svevn, og dessutan at at svevnen ofte er av dårlegare kvalitet enn elles, er òg medverkande til bakrus.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Folkehelseinstituttet - Fakta om bakrus Arkivert 2015-01-10 ved Wayback Machine.
* Folkehelseinstituttet - Fakta om alkohol[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
**FA-cupturneringa i fotball 1975** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London 3. mai 1975, med om lag 100 000 tilskodarar til stades. West Ham United frå London vann FA-pokalen etter siger 2 – 0 over byrival Fulham FC, eit lag frå Andre-divisjon. Det var andre gongen West Ham sigra i FA-cupen, førre triumfen kom i 1964. Fulham har, korkje før eller seinare, spelt ein FA-cupfinale.

### Kampen

I det 60. minutt sette Alan Taylor ballen mellom beina på Fulham-målvakta, på ein retur etter eit langskot. Fire minutt seinare skåra Taylor frå kort hald, på ny sleppte målvakta eit skot, ved det høvet frå skrått hald.

**West Ham** sitt vinnarlag bestod av: Mervyn Day, John McDowell, Tommy Taylor, Kevin Lock, Frank Lampard sr, Billy Bonds (kaptein), Graham Paddon, Trevor Brooking, Billy Jennings, Alan Taylor og Pat Holland.

**Fulham** mønstra: Peter Mellor, John Cutbush, John Lacy, Bobby Moore, John Fraser, Alan Mullery (kaptein), Jim Conway, Alan Slough, John Mitchell, Viv Busby, Les Barrett.

Pat Partridge var dommar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1975 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2021.*
**Anders Kristian Orvin** (24. oktober 1889–2. oktober 1980) var ein norsk geolog frå Hattfjelldal. Faren, Ole Tobias Olsen var prest der fram til 1905 då familien flytte til Kristiania.

Han fekk cand.min. i 1912 og vart dr.philos. i 1934. Han deltok og stundom leia mange ekspedisjonar til Spitsbergen, Bjørnøya og Austgrønland. 

I 1948 vart han tilsett som underdirektør for Norsk Polarinstitutt og i 1958–59 vart han direktør for instituttet.

Orvin skreiv mellom anna *Geology of Bear Island* saman med Gunnar Horn (1928), doktoravhandlinga *Geology of the Kings Bay Region, Spitsbergen* (1934) og *Outline of the Geological History of Spitsbergen* (1940).

Utmerkingar
-----------

* Framkomiteens Nansenbelønning 1963
* Innvald i Det norske videnskaps-akademi
* Riddar i 1. klasse i St. Olavs Orden 1960
* Riddar i Nordstjerneordenen

Orvin Land, nordaust på Svalbard har fått namn etter Orvin.

Kjelder
-------

* «Anders Kristian Orvin» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* Wikipedia på bokmål om Orvin, henta inn 29. august 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC

 |
Plasseringa av Zhangye (gul) i Gansu
Utsikt i Zhangye
**Zhangye** (kinesisk: 张掖; pinyin) er eit byprefektur straks vest for dei sentrale delane av provinsen Gansu, i den vestlege delen av Kina. Byprefekturet har eit areal på 40 874 km² og 1 199 515 ibuarar i 2010. I sjølve byen Zhangye bur om lag 490 000 menneske.

Byprefekturet Zhangye omfattar eitt distrikt (区 *qū*), fire fylke (县 *xiàn*) og eitt autonomt fylke (自治县 *zìzhìxiàn*).

Zhangye er ein del av Hexi-korridoren, landskapet der folk kan livberge seg mellom høgfjella i sørvest og Tenggerørkenen i nordaust. Dei vestlegaste delane av Den kinesiske muren går gjennom prefekturet.

### Samferdsle

Kinas riksveg 227 endar i Zhangye. Vegen fører frå Xining i provinsen Qinghai til Zhangye. Også Kinas riksveg 312 går gjennom området. Han fører frå Shanghai til han endar på grensa mot Kasakhstan, vegen passerer mellom andre Suzhou, Nanjing, Hefei, Xinyang, Xi'an, Lanzhou, Jiayuguan og Urumqi.

### Historie

Tidlegare heitte byen Ganzhou. Marco Polo skriv i reiseskildringa *Il Milione* at han budde eitt år i ein by kalla *Campichu*. Ein trur den byen må ha vore Ganzhou (Zhangye).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zhangye» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
**F. R. David** (fødd 1. januar 1947 som **Elli Robert Fitoussi**) er ein tunisiskfødd fransk songar som er mest kjend for hitsingelen «Words (Don't Come Easy)» frå 1982.

Karriere
--------

F. R. David byrjar karrieren sin som Robert Fitoussi, songar og gitarist i det franske garagebandet Les Trèfles. Etter ein EP vart bandet til Les Boots, men fekk lite kommersiell suksess. Etter at han gav seg scenenamnet sitt, gjekk han solo i 1967 og spelte inn psykedelisk orkesterpop med Michel Colombier, inkludert ein versjon av The Beatles sin «Strawberry Fields Forever» (Il Est Plus Facile). Han fekk ein mindre hitt med Éric Charden sin «Symphonie» og ein versjon av The Bee Gees sin «Sir Geoffrey Saved The World», men suksessen varte ikkje.

Tidleg i 1970-åra danna det progressive rockebandet David Explosion, men det eine albumet deira selde dårleg. Han arbeidde ei stund med Vangelis, og song på somme av dei tidlege albuma hans i 1970-åra. Han vart så med i det franske rockebandet Les Variations, og var med på det siste albumet deira *Café De Paris*, med ein tidleg rocke-disco-låt, «Superman, Superman». Då bandet vart oppløyst gjekk han solo igjen. 

Den største bragda hans var hitten «Words» i 1982, som selde åtte millionar eksemplar verda over, og toppa salslister fleire stader i Europa. Singelen nådde andreplassen på UK Singles Chart i Storbritannia våren 1983. Singelen vart den 22. mest selde i Storbritannia i 1983. 

I 1990-åra skreiv han hovudsakleg musikk for andre artistar. F. R. David gav ut albumet *Words - '99 Version* i 2000 med hovudsakleg coverversjonar. I 2009 gav han ut albumet *Numbers*, som var eit samarbeid med andre musikarar og med songar som F. R. David sjølv likte.

Mellom 2010 og 2011 spelte han 52 konsertar i Frankrike.

Diskografi
----------

### Album

* *Tout Va Bien (med Les Boots)* (1968)
* *Earth* med Vangelis (1973)
* *Café De Paris (med Les Variations)* (1975)
* *Close But No Guitar (med Marc Tobaly)* (1978)
* *Words* (1982)
* *Long Distance Flight* (1984)
* *Reflections* (1987)
* *Voices Of The Blue Planet* (1998)
* *Words – '99 Version* (1999)
* *The Wheel* (2007)
* *Numbers*  (2009)
* *Midnight Drive*  (2013)

### Singlar

* «Words» (1982)
* «Pick Up The Phone» (1982)
* «Music» (1983)
* «I Need You» (1983)
* «Gotta Get A Move On» (1983)
* «Play A Little Game» (1983)
* «Rock Fame» (1983)
* «Sand Dunes» (1983)
* «Dream Away» (1984)
* «Sahara Night» (1986)
* «Don't Go» (1987)
* «Words '91» (1991)
* «I'll Try To Love Again» (1992)

### Samleplater

* *Greatest Hits* (1991)
* *Best Of F. R. David* (2000)
* *Songbook* (2003)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «F. R. David» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  German, Yuri. «Biography: F.R. David». AMG. Henta 4. september 2014. [*daud lenkje*]
2. 1 2  Site officiel Arkivert 2015-01-09 ved Wayback Machine.. F. R. David. Henta 4. september 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* F. R. DAVID's Fanclub In Korea

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* MusicBrainz (artist)

 |
**Max Jakobson**, f. i Viborg 1923 er ein finsk politikar og tidlegare minister, som var ein sentral arkitekt for den finske nøytralitetspolitikken på 1960-talet.

Jakobson starta karrieren sin som reporter for BBC. Han arbeidde for det finske utanriksdepartementet 1953-1974, og var m.a var Finlands FN-ambassadør og ambassadør i Sverige.

Jakobson var ein av dei Urho Kekkonen stolte på, men han var også synleg i politikken i Mauno Koivisto og Martti Ahtisaari sine presidentperiodar. I 1970 prøvde Kekkonen å få Jakobson til generalsekretær for FN. Initiativet gjekk ikkje gjennom, m.a. fordi Sovjetunionen var mot det. Seinare har det komme fram at også USA var skeptisk til Jakobsson som generalsekretær. 

Jakobson var soldat i framhaldskrigen i 1942-43 på det karelske neset, i feltartilleriets II divisjon.

Bibliografi
-----------

* Diplomaattien talvisota (1955)
* Kuumalla linjalla (1968)
* Paasikivi Tukholmassa (1978)
* Veteen piirretty viiva (1980)
* 38. kerros (1983)
* Finland: Myth and Reality (1987)
* Vallanvaihto (1992)
* Finland in the New Europe (1998)
* Väkivallan vuodet 20. vuosisadan tilinpäätös (1999). (kuvaa vuosia 1946-1971)
* Jukka Tarkka: Max Jakobson - kansainvälinen suomalainen. Otava 1983

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**FA-cupturneringa i fotball 1970** vart avslutta med finale på Wembley stadion i London laurdag 11. april. 100 000 tilskodarar såg kampen mellom London-laget Chelsea FC og Leeds United ende 2 – 2 etter 120 minutts spel. Onsdag 29. april møttest laga til omkamp på Old Trafford i Manchester med 62 078 til stades på tribunane. Chelsea sikra seg FA-pokalen gjennom å vinne med 2 – 1, også i den kampen måtte det ekstraomgangar til. Det var Chelseas aller fyrste triumf i FA-cupen, etter finaletap i 1915 og 1967.

### Finalekampane

På Wembley skåra Jackie Charlton for Leeds i det 20. minutt, Peter Houseman utlikna fire minutt før pause. I det 84. minutt sende Mick Jones Leeds i føringa att, berre to minutt seinare utlikna Chelsea ved Ian Huthinson. Etter mållause ekstraomgangar på Wembley, møttest laga til ny finalekamp 18 dagar seinare. I Manchester skåra Leeds fyrst nok ein gong, ti minutt før pause sette nemnde Jones inn sitt andre finalemål. Peter Osgood utlikna i det 78. minutt og kampen gjekk til ekstraomgangar. 14 minutt ut i fyrste ekstraomgang vart midtstopparen David Webb matchvinnar for Chelsea då han frå kort hald nikka ei mislukka klarering i mål.

**Chelsea** sitt vinnarlag: Peter Bonetti, Ron Harris (kaptein), John Dempsey, David Webb, Eddie McCreadie, John Hollins, Tommy Baldwin, Charlie Cooke, Peter Osgood, Ian Hutchinson, Peter Houseman. Marvin Hinton var innbytar i begge kampane. I den fyrste kampen spelte han ekstraomgangane i staden for Harris, i det avgjerande oppgjeret kom han inn i det 112. minutt, Peter Osgood gjekk ut.

I den avgjerande kampen bestod **Leeds United**-mannskapet av David Harvey, Paul Madeley, Jack Charlton, Norman Hunter, Terry Cooper, Billy Bremner (kaptein), Johnny Giles, Peter Lorimer, Allan Clarke, Mick Jones og Eddie Gray. I det fyrste finaleoppgjeret stod Gary Sprake mellom målstengene, og ikkje David Harvey.

Eric Jennings dømde begge kampane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1970 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2021.*
Fagerborg kyrkjeFoto: Hans-Petter Fjeld

**Fagerborg** er eit sokn og bustadstrok i Oslo, og femnar om området mellom Stensparken og Majorstua. Namnet skriv seg frå ei løkke som låg i Fagerborggata 52. Denne løkka vart skild ut frå garden Nedre Blindern i 1837. Før det var han ein del av Bymarka. Seinare vart hovudbygningen på løkka (frå 1870-talet) nytta som barneheim. Under andre verdskrigen vart bygget nytta som skule, før det vart rive i 1957.

I området er det ei blanding av villaar og småhus frå tidbolken 1880-1920, rekkjehus frå 1920-åra, ein del leigegardar frå 1880-1890-åra og nyare bustadblokkar. I vest vert området dominert av Jessenløkka, eit bustadområde frå åra 1919-1922 i området Suhms gate – Kirkeveien (ring 2) – Gørbitz’ gate – Jacob Aalls gate, med i alt 37 leigegardar, bygde i nordisk nybarokk.

Fagerborg har ein vidaregåande skule og ei kyrkje. Fagerborg kyrkje vart bygd i 1903 i det eine hjørnet av Stensparken.

Litteratur
----------

* Knut Are Tvedt (red): *OSLO byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, side 161–162, ISBN 978-82-573-1760-7
Dei gamle byane i Baktria
**Baktria** er eit historisk land mellom det øvre laupet av Oxus (no Amu-Darja) og Hindukush-fjella, i det som no er det nordlege Afghanistan. Innbyggjarane var iranarar, og Baktria er etter segnet sete for det eldste iranske herskarhuset, kajanidane. Hovudstaden Baktra (no Balkh) var eit særs viktig sentrum for karavanehandelen.

Baktria vart lagt inn under Persarriket av Kyros, og seinare hærteke av Aleksander den store som grunnla ei rekkje greske kolonibyar der. I år 250 f.Kr. reiv Diodotos Baktria laus frå Selevkideriket, og grunnla Det gresk-baktriske riket, som òg vart utvida til det nordvestlege India.

Det gresk-baktriske riket spela ei stor rolle som berar av greske kulturimpuslar over store delar av Asia, men riket vart splitta; og på midten av 100-talet f.Kr. vart Baktria teke av iranske krigarfolk nordfrå, som grunnla Kusjanriket. Seinare kom ei rekkje invasjonar frå Sentral-Asia av tyrkiske og huniske stammer. Kring 660 vart Baktria hærteke av arabarane og i 1220 av mongolane.

Ved Ai Khanum ved øvre Oxus vart det i 1965 funne ruinar av ein rein hellenistisk by frå 100-talet f.Kr.

Kjelder
-------

* 

* «Baktria» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* NDL

 |
**FA-cupturneringa i fotball 1981**, den 100. i sitt slag, vart avslutta med finale på Wembley stadion i London og utkjempa mellom Tottenham Hotspur og Manchester City. Då laga spelte uavgjort 1-1 laurdag 9. mai 1981 måtte det omkamp til på same arenaen den 14. mai. Framfor 92 000 tilskodarar sikra London-laget Tottenham Hotspur seg då klubbens sjette FA-pokal med siffera 3-2.

### Kampane

Laudagskampen sende Tommy Hutchison Manchester City i føringa då det var spelt i 30 minutt. I det 79. minutt skåra Manchester City i eige mål. Fleire mål kom ikkje, heller ikkje i ekstraomgangane.

Omkampen torsdag 14. mai opna Tottenhan-spelaren Ricardo Villa skåringsprotokollen i det 8. minutt, allereie tre minutt seinare bringa Steve MacKenzie tilbake balansen i målstillinga. Fem minutt ut i andre omgang skåra Kevin Reeves for Manchester City på straffespark. I det 70. minutt utlikna Garth Crooks for Tottenham. Seks minutt seinare avgjorde Ricard Villa pokalstriden då han dribla seg forbi fire Manchester City-spelarar før han plasserte ballen i målet bak City-målvakta.

**Tottenham**-mannskapet bestod av: Milija Aleksic, Chris Hughton, Paul Miller, Graham Roberts, Steve Perryman (kaptein), Ricardo Villa, Osvaldo Ardiles, Glenn Hoddle, Tony Galvin, Steve Archibald, Garth Crooks, Garry Brooke.

**Manchester City** mønstra: Joe Corrigan, Ray Ranson, Bobby McDonald, Paul Power (lagkaptein), Tommy Caton, Dave Bennett, Garry Gow, Steve MacKenzie, Tommy Hutchison, Kevin Reeves. I den fyrste kampen Kom Tony Henry inn i det 105 minutt for McKenzie og i den avgjerande kampen kom Dennis Tueart inn i det 79. minutt for McDonald.

Keith Hackett dømde begge finalekampane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «1981 FA Cup Final» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2020.*
**Thodoris Zagorakis** (fødd 27. oktober 1971) er ein gresk politikar og tidlegare fotballspelar frå Kavala, som vart europameister i fotball med Hellas i 2004. Sidan 2014 er han medlem av EU-parlamentet.

Fotball
-------

Zagorakis spelte på heimlege AO Kavala frå 1988 til -92. Vinteren 1993 gjekk han over til det greske topplaget PAOK Saloniki. Etter fem år i PAOK vart han tidleg i 1998 overført til engelske Leicester City. Med Leicester spelte han ligacupfinale både i 1999 mot Tottenham og 2000 mot Tranmere, den fyrste enda med tap for Zagorakis, den andre med siger. Sommaren 2000 fekk han kontrakt med AEK Athen. Og var med å vinne den greske cupfinalen 2002. Sesongen 2004/05 var han så Bologna-spelar, før han avslutta den aktive spelarkarrieren med to sesongar i PAOK.

I åra frå 1994 til 2007 deltok Zagorakis i 120 landskampar og skåra tre mål, og var med det til 2012 spelaren med flest kampar for Hellas. Han var kaptein og sentral i rolla som defensiv midtbanespelar i det greske mannskapet som vann EM i fotball 2004 i Portugal, etter finalesiger 1-0 over vertsnasjonen. 

Etter at han i 2007 la opp som aktiv fotballspelar, vart han styreformann i fotballklubben PAOK Saloniki til 2012. 

### Merittar

* Europameister: 2004 med Hellas
* Engelsk ligacupvinnar: 2000 med Leicester City
* Gresk cupmeister: 2002 med AEK Athen
* Finalist i engelsk ligacup: 1999 med Leicester City

Politikk
--------

Ved valet til medlemer av EU-parlamentet i 2014 vart Zagorakis vald inn som representant for det liberal-konservative partiet Nea Dimokratia. I EU-parlamentet er han medlem i Kultur- og undervisningsnemnda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Theodoris Zagorakis» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2017.*


| * v
* d
* e
Hellas sitt landslag – EM i fotball 2004 (europameistrar) |
| --- |
| 
* 1 Nikopolídis
* 2 Seitarídis
* 3 Venetídis
* 4 Dabízas
* 5 Déllas
* 6 Basinas
* 7 Zagorakis (kaptein)
* 8 Jannakópoulos
* 9 Kharistéas
* 10 Tsiártas
* 11 Nikolaídis
* 12 Khalkiás
* 13 Katerjannákis
* 14 Fýssas
* 15 Vrýzas
* 16 Kafés
* 17 Jeorjádis
* 18 Goúmas
* 19 Kapsís
* 20 Karangoúnis
* 21 Katsouránis
* 22 Papadópoulos
* 23 Lákis
* Landslagstrenar: Rehhagel

 | Flagget til Hellas |
|  |
Duellen mellom Eugen Onegin og Vladimir Lenskij, måla av Ilja Repin i 1899.
Karikatur frå 1900 av duellen mellom Robert Schyberg og Edvald Brandes av Alfred Schmidt .
**Duell** er nemninga på eit rituelt oppgjer mellom to partar, helst med bruk av våpen. Duellar vart for det meste utførte av høgtståande innanfor europeisk adel, for å bileggje tvistemål eller for å halde oppe ære. Dei «klassiske» duellane finn ein i nyare tid, gjerne frå renessansen og frametter.

Historie
--------

Den moderne duellen oppstod i det som i dag er Italia på 1500-talet som eit rituale for å regulera æressaker mellom adelsmenn. Duellen blei spreidd på slutten av 1500-talet via Frankrike til store delar av Europa elles. Røtene til duellen kan ein spora tilbake til mellomalderturneringa.

Allereie i 1562 gjekk den katolske kyrkja inn for å forby duellering, og sa at både duellanter og sekundantar skulle bannlysas og at einkvan som døydde i ein duell ikkje skulle få ei kyrkjeleg gravferd. På 1600-talet blei det laga lovar mot duellering i dei flesta land.

Sverd-duellar kunne ha mykje sams med vikingtidas holmgang. Med tida vart desse utførte etter faste ritual, og sverd vart skift ut med kårde, særskilt laga for slikt bruk. Fleire av desse er skildra mellom anna av William Shakespeare og seinare av Alexandre Dumas. Av historiske personar som har mist livet i slik nærkamp kan ein nemne Peter Wessel Tordenskjold. I England vart denne typen duellantar kalla *swashbucklers*. 

Pistol-duellar vart meir vanlege utover på 1700-talet, då pistol kom i bruk. Her vart det vanleg å ha sekundantar, og ein brukte pistolar med eitt skot i løpet (flintlås). Her var vinnaren den som råka best etter tjue steg (førti meters hald). 

I den amerikanske nybyggjartida vart desse duellane utvikla til kjappe revolveroppgjer, og duellmeistrane vart kalla gunslingerar. Her galdt det å trekke snøggast. 

Opp mot nyare tid vart denne måten å gjera opp på gradvis forboden.

Folk som har falle i duell
--------------------------

* Peter Wessel Tordenskjold, dansk-norsk sjøhelt (kårde, 1720.)
* Alexander Hamilton, amerikansk finansminister (pistol, 1804)
* Évariste Galois, fransk matematikar (1832)
* Aleksandr Pusjkin, russisk diktar (1837)
* Ferdinand Lassalle, tysk politikar og forfattar (1864)

Litterære duellar
-----------------

* Hamlet endar i eit oppgjer mellom Hamlet og Laertes. Utfallet er fatalt for dei begge.
* Romeo og Julie krinsar mykje om duellen mellom Tybalt og Mercutio, seinare mellom Tybalt og Romeo. I dette skodespelet blir minst tre mann drepne i duell.
* Twelfth Night brukar duell-grepet meir humoristisk, i det korkje heltinna Viola/Cæsario eller motstandaren Andrew Ague-cheek kan meistre våpna i særleg grad.
* Dumas sine bøker om dei tre musketerane har fleire duellar.
* Teikneserien Lucky Luke syner ei rekkje revolverduellar av «vill vest»-typen, pluss ei scene med «klassisk britisk» duellering med pistol (Grønnskollingen). Lucky Luke vinn sjølvsagt alle oppgjer.

Kjelder
-------

1. ↑  *Nationalencyklopedin* multimedia plus, 2000 (uppslagsord duell)
Fattiggarden i Svendborg.
Fattighuset frå landsbyen Hößlinsülz ved frilandmuseet Wackershofen i Baden-Württemberg.
**Fattighus** eller **fattiggard** var forsørgingsanstaltar som tidlegare var ein del av sosialomsorga i mange land. Ideen rundt denne typen institusjon var at fattigdom kunne bøtast på med hardt arbeid og umyndiggjering av dei som fekk hjelp. Folk som var fattige, gamle, sjuke, svake eller handikappa kunne bu på fattighus. Nokre av dei blei rekna som verdig trengande, medan andre blei rekna for å sjølv vera skuld i fattigdommen sin, til dømes gjennom latskap eller alkoholbruk.

Fattigomsorga i Danmark
-----------------------

Ein kan skilja mellom fattighus og fattiggardar, der fattiggardane som regel var felles for fleire kommunar, og husa arbeidsføre personar. Fattighusa var ulike for kvart sokn og husa vanlegvis berre nokre få arbeidsudyktige personar. Bebuarane blei blant anna sysselsette med steinhogst, landbruk, hagearbeid, eller i verkstadar der ein laga tresko, vov stoff eller laga kostar. Det fanst reglar for arbeid, måltid og fritid. Fattiggardar var kjønnsoppdelte, og det budde mange gamle folk der. Nokre barn kom åleine til fattiggarden, og budde der til dei var gamle nok til setjast i teneste. For arbeidet sitt fekk bebuarane mat og husly, men miste retten til å stemma, stilla til val og til å gifta seg.

I Danmark blei det oppretta fattighus frå rundt 1840. I 1885 var det rundt 350 fattighus og fattiggardar i landet med rundt 6500 fattiglemmer. 1900 var det omlag 450 fattiggardar. Forsørgelsesanstaltane var ofte plasserte utanfor byen. I samband med Socialreformen i 1933 blei mange fattiggardar lagt ned. Reforma slo fast at alle mennesker er like, men fattigomsorga umyndiggjorde dei fattige, som til dømes berre kunne gifta seg etter å ha fått løyve til det. Etter kvart blei fattighusa og fattiggardane døypte om til *forsorgshjem*. Restriksjonane på borgarrettar for dei som mottok fattighjelp blei avskaffa ved lov av 31. mai 1961.

I Svendborg ligg Forsorgsmuseet, den einaste bevarte fattiggarden i Danmark. I det gråmura bygningskomplekset på to etasjar budde det omlag 80 menneske.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Fattighus» frå Wikipedia på dansk, den 3. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fattighus**

* Fattighusene i Kristiania

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1962 for menn** vart avvikla på Leninstadion i Moskva helga 17. og 18. februar 1962. 48 utøvarar frå 20 land deltok i meisterskapen, av dei fem frå Noreg.

Viktor Kositsjkin frå Sovjetunionen vart verdsmeister framom tittelforsvararen Henk van der Grift frå Nederland. Jevgenij Grisjin og Boris Stenin, begge Sovjetunionen, gjekk fortast på høvesvis 500 meter og 1500 m. Ivar Nilsson og Jonny Nilsson, begge Sverige, fekk bestetid på høvesvis 5000 meter og 10000 m.

Skeise-VM 1962
--------------


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Viktor Kositsjkin |  Sovjetunionen | 188,340 |
| Sølv | Henk van der Grift |  Nederland | 189,143 |
| Bronse | Ivar Nilsson |  Sverige | 189,317 |
| 4 | Boris Stenin |  Sovjetunionen | 189,915 |
| 5 | Wang Jinyu |  Kina | 190,433 |
| 6 | Luo Zhihuan |  Kina | 191,310 |
| 7 | Knut Johannesen |  Noreg | 191,992 |
| 8 | André Kouprianoff |  Frankrike | 192,098 |

Dato: 17./18. februar 1962

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround mannen 1962» frå Wikipedia på nederlandsk, den 21. desember 2020.*
**Anne-Olaug Ingeborgrud** (28. april 1925–17. mars 2003) var ein norsk lærar, politikar og forfattar frå Nes i Akershus. Ho var stortingsrepresentant for Kristeleg Folkeparti frå 1977 til 1981.

Anne-Olaug Hunstad var dotter til ein gardbrukar på Årnes i Nes. Ho gifta seg til ein annan gard i heimkommunen, og under namnet Anne-Olaug Ingeborgrud var ho medlem av kommunestyret i Nes frå 1960 til 1971. Valperioden 1977-81 representerte ho Akershus fylke og Kristeleg Folkparti på Stortinget. Ho var då medlem av Finanskomiteen og Valkomiteen, samt sekretær i Odelstinget.

I 1981 vart Ingeborgrud vald til andre viseformann i Kristeleg Folkeparti, deretter var ho fyrste viseformann 1985–87. Då Kristeleg Folkeparti valde å gå inn med sine folk i Willoch-regjeringa i juni 1983, vart ho statssekretær under Kjell Magne Bondevik i Kyrkje- og undervisningsdepartementet, ein jobb ho hadde til 1. november 1985.

Ingeborgrud var oppteken av lokalhistorie, og då særleg frå heimbygda Nes på Romerike. Ho skreiv mellom anna bøkene:

* *Glimt fra livet på Skauen før 1950: Nes på Romerike, Nes bygdebok* (1989)
* *Kvinner i arbeid for hjem og samfunn* (1992)
* *I Livets tjeneste: Jordmor Annes fargerike liv* (1993)
* *Stasjonssenteret Årnes vokser fram* (1997)
* *Glimt fra Gamle Los Christianos* (lokalhistorie frå Tenerife, 1998)

Ho vart tildelt Kongens fortenstemedalje i sølv i 1995.

Kjelder
-------


* «Anne-Olaug Ingeborgrud». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
**Anne-Marie Ørbeck** (fødd 1. april 1911 i Oslo, død 6. mai 1996 i Bergen) var ein norsk komponist og pianist. 

Ho studerte piano i Oslo og Berlin hos Sandra Droucker. Ho har òg studerte hos Gustav Lange, Mark Lothar, Paul Höffer, Nadia Boulanger, Hanns Jelinek og Darius Milhaud. Ørbeck debuterte som pianist i Oslo i 1933 med Filharmonisk Selskabs Orkester. Sidan 1940 budde ho i Bergen. 

Ørbeck komnerte særleg mykje vokalmusikk. Songsyklusen *Vonir i blømetid* var ein prisvinnar i ein konkurranse arrangert av Norsk Komponistforenings komposisjonskonkurranse i 1942. I tillegg har ho skrive songar med orkester, kor og salmar. Som pianist har ho komponert ein sonatine i tre satsar og fem kadensar til klaverkonsertar av Haydn og Mozart. 

Ho har vorte mest kjend for orkesterverka sine. Ein concerttino for klaver og orkester hadde urpremiere i Berlin i 1938 med Herman Stange som dirigent, der ho sjølv var solist. Under den andre verdskrigen komponerte ho ein symfoni som vart urframført av Harmonien i 1954 med Carl von Garaguly som dirigent. Dette er eit av hennar mest spelte verk i lag med «Pastorale og Allegro» for fløyte og strykarar.

Kjelder
-------

* «Anne-Marie Ørbeck». MIC Norsk musikkinformasjon. 2002. Henta 12. februar 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)

 |
Koordinatar: 62°58′15″ N 7°46′45″ E﻿

Gjemnessundbrua
Gjemnessundbrua
Gjemnessundbrua (Krifast)
**Gjemnessundbrua** er ei hengebru som kryssar Gjemnessundet mellom Gjemnes på fastlandet og Bergsøya i Møre og Romsdal. Gjemnessundbrua opna i 1992. I dag er brua ein del av Europaveg 39.

I totallengd er ho den lengste hengebrua i Noreg, men ikkje ut frå enkeltspenn. Brua er 1257 meter lang, hovudspennet er 623 meter og seglingshøgda er 43 meter. Brua har 21 spenn.

Krifast
-------

Gjemnessundbrua er ein del av «Krifast», fastlandssambandet til Kristiansund. Krifast er eit trekantsamband, der tre vegar har møtepunktet sitt på Bergsøya. Bompengar finansierer ein del av dette veganlegget og bomstasjonen ligg på Bergsøya, i knutepunktet mellom desse tre vegane.

* Vegen frå aust, frå Tingvoll kommune går over Bergsøysundbrua og Straumsundbrua.
* Vegen frå Gjemnes i sør, over Gjemnessundbrua.
* Vegen frå Kristiansund i nord, under Freifjorden i den undersjøiske Freifjordtunnelen.

Krykkjekoloni
-------------

Gjemnessundbrua har den nest største krykkjekolonien i Møre og Romsdal og ein av dei største i landet. På kvart av bruspenna ligg det tett i tett med krykkjereir. Krykkjer er kolonihekkarar og bygger reir i bratte fjell (fuglefjell) på små berghyller. De små framspringa på bruspennet er utmerka rugeplass for krykkjer. 

Eit stort problemet er fugleskit som tærer på betongen og skadar han. Betongen vert meir sårbar for saltinntrengning som gjer at armeringen rustar. Mange bruer må reparerast fordi det salte sjøvatnet trekker inn i betongen og får armeringsjernet til å ruste. 

Kolonien har vore uønskt i fleire år, men krykkjene har nekta å forlate hekkeplassen. I staden for å jage vekk krykkjene legg Vegvesenet til rette for at krykkjene kan bruke brua som rugeplass. Brua har vorte spylt og gjorde rein, og elastisk, sprekkoverbyggande membran er lagt på betongen for å verne mot stoffa i fugleskiten.

Sjå òg
------

* Bruer i Noreg
* Bruer i Noreg etter lengd

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gjemnessundbrua» frå Wikipedia på bokmål, den 25. juli 2008.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:* 
		- Tidens Krav 15.mars 2004
		- NRK Noregsglasset 19.juni 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gjemnessundbrua**

* Side om Gjemnessundbrua Arkivert 2005-11-26 ved Wayback Machine.
* Structurae om Gjemnessundbrua
* Bilete av Gjemnessundbrua[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |

  




1. ↑  «Trafikkdata Ev39 Gjemnessundbrua». Statens vegvesen.
**James Couttet** (18. juli 1921–13. november 1997) var ein fransk alpinist frå Bossons i Haute-Savoie som vart verdsmeister i utfor i 1938 og tok ein OL-medalje og ein VM-medalje i 1948, samt to VM-medaljar i 1950.

Aktiv
-----

Couttet var verdsmeister i utfor i Engelberg i 1938. Etter andre verdskrig var over deltok han i dei olympiske leikane i St. Moritz i 1948. Her tok han sølvmedaljen i slalåm etter sveitsaren Edy Reinalter. I tillegg kom han på tredjeplassen i kombinasjonen.

To år seinare, under VM i alpine greiner 1950 i Aspen i Colorado, sanka Couttet ytterlegare to medaljar. I utfortevlinga vann han sølvmedaljen, italienaren Zeno Colò vart verdsmeister, medan han fekk bronsemedaljen i storslalåm. Han stilte i alle tre greinene under Vinter-OL 1952 i Oslo, der han som best vart nummer seks i slalåm. I sin siste store meisterskap, VM i alpine greiner 1954 i Åre, var åttandeplassen i storslalåm hans fremste prestasjon.

Couttet vart fransk meister 17 gongar i løpet si lange karriere. Han var gift med den franske alpinisten Lucienne Schmith, verdsmeister i storslalåm i 1954.

Han døydde i Chamonix.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «James Couttet» frå Wikipedia på tysk, den 25. november 2014.*

* 

* (en) James Couttet – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* CiNii
* NDL

 |
| **Schwyz** |
| --- |
| Horisonten til SchwyzHorisonten til Schwyz |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Schwyz |
| **Kommunevåpenet til Schwyz** |

 |
| Plassering |
| 

Schwyz is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen Schwyz |
| Distrikt | Schwyz |
| Språk | tysk |
| Borgarmeister | Beat Bürgler |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  53,17 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 14 423   271,3 /km² |
| Koordinatar | 47°1′0″N 8°39′0″E﻿Koordinatar: 47°1′0″N 8°39′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 516 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 6430 |
| **Nettstad:** www.schwyz.ch |

**Schwyz** (fransk *Schwytz*, italiensk *Svitto*) er ein by og ein kommune i kantonen Schwyz i Sveits. Kommunen har 14 423 innbyggjarar (2010) og eit areal på 53 km². Sentrum ligg 516 meter over havet, om lag 5 km aust for Vierwaldstättersjøen..

Namnet på staden Schwyz er første gongen nemnt i 972, og vart då skrive då «Suittes». Landsnamnet Sveits er avleidd frå stadnamnet Schwyz. 

Hovudnæringane i byen er turisme, tekstil- og sementvareindustri. Han har fleire bygg frå 1600- og 1700-talet. St. Martin-kyrkja frå seinbarokken er med den rike utsmykkinga si ei av dei festlegaste barokkyrkjene i Sveits. Det historiske museet i byen inneheld dei eldste dokumenta som førte til grunnlegginga av Sveits, Bundesbrief av 1291. Det står eit minnesmerke over Arnold Winkelried i byen, helten frå slaget ved Sempach i 1386.

Franz Heinzer er frå Schwyz.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Schwyz (Gemeinde)» frå Wikipedia på tysk, den 16. august 2011.*

* Schwyz – by. I *Store norske leksikon*. Henta frå:

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (tysk)
* kantonen Schwyz (tysk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Anne Grethe Leine Bientie** (fødd 2. juli 1954) er ein norsk forfattar og salmediktar. Ho har jobba mykje med sørsamisk kyrkjeliv og skrive bøker og salmar på sørsamisk. Ho er gift med presten og salmediktaren Bierna Bientie.

Anne-Grethe Leine Bientie kjem opphavleg frå Bærum og lærde seg sørsamisk som vaksen. Ho har skrive barnebøker og salmar på sørsamisk, og er representert med to salmar i *Norsk salmebok 2013*. Den siste boka hennar kom i 2015 og er ei bok på sørsamisk for utdeling i kyrkja si trusopplæringsarbeid.

Saman med illustratøren Meerke Laimi Thomasson Vekterli laga ho barneboka *Joekoen sjïehteles ryöjnesjæjja* i 2014. Boka vart i 2018 nominert til Nordisk råds barne- og ungdomslitteraturpris.

Utgjevingar
-----------

* *Vadtese* (2008)
* *Lengselen er et følehorn/Mejtie sån sjædta?* (2013)
* *Joekoen sjïehteles ryöjnesjæjja* (2014)
	+ Norsk utgåve *En skikkelig flink liten reingjeter* (2018)
* *Mijjen gærhkoe-gærja – Vår kirkebok* (2015)

Referansar
----------

1. ↑  Ekteparets nettsider. Henta 23. mars 2015
2. ↑  Feirer samefolkets dag med boklansering - kirken.no. Henta 23. mars 2015

* *Denne artikkelen bygger på «Anne-Grethe Leine Bientie» frå Wikipedia på bokmål, den 29. november 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
**Anne Ragna Berge** (fødd 31. januar 1966) er ein norsk tidlegare alpinist frå Sandvika i Akershus, som vann to NM-gull og kom på pallen i eitt verdscuprenn. Ho var medlem av Stabæk Idrettsforening.

### Aktiv

Berge tok sølv i storslalåm og bronse i utfor under NM i alpine greiner 1982 på Voss. Året etter vart ho i Hurdal norsk meister i storslalåm. I 1986 vart det NM-sølv i utfor, medan ho i 1987 vann sølv i storslalåm og bronse i utfor. Sølv og bronse fekk ho også i NM i alpine greiner 1987 i Tromsø, men då i slalåm og storslalåm.

Etter eit par medaljefrie sesongar kom Berge i NM 1990 på bronseplassen i storslalåm. To år seinare gav ho Marianne Kjørstad kamp om gullmedaljen i slalåm under NM 1992 på Bjorli, men enda opp med sitt femte NM-sølv. Tidlegare i sesongen deltok ho under Vinter-OL 1992 i Albertville og kom på femteplass i kombinasjonen og åttandeplass i slalåm. Året etter vart ho nummer ni i slalåm då VM i alpine greiner 1993 vart avvikla i Morioka i Japan.

Seint i OL-sesongen 1994 overraska Berge med ein tredjeplass i storslalåm i verdscupen i alpine greiner, rennet fann stad i Vail i USA, der ho einast hadde tyske Martina Ertl og Vreni Schneider frå Sveits framfor seg på resultatlista. Heilt på tampen av 1994-sesongen vann Berge sitt andre noregsmeisterskap, elleve år etter det fyrste. Ho slo unge og talentfulle Andrine Flemmen med 22 hundredels sekund i storslalåm.

Berge la opp etter 1995-sesongen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
**James Clerk Maxwell** (13. juni 1831–5. november 1879) var ein skotsk fysikar og matematikar. Han er mest kjend for å ha rekna ut farten til elektromagnetiske bølgjer, og bevist at det var den same farten til ljoset. Han viste at når partiklar med elektrisk ladning endrar fart, som til dømes når elektron blir bremsa opp, blir det sendt ut ei form for elektromagnetiske bølgjer, med akkurat same fart som synleg ljos har. Slik påviste han at ljos i realiteten er elektromagnetiske bølgjer. Maxwell sette idéane sine inn i ein matematisk form, Maxwells likningar. Han viste at elektriske felt og magnetiske felt var to sider av same sak, og at eit magnetisk felt i eit referansesystem kunne opptre som eit elektrisk felt i eit anna referansesystem, og omvendt. 

Mesteparten av det kjende arbeidet til Maxwell vart gjort på Cambridge, der han nytta matematikkunnskapane sine innan geometri og algebra. Ved hjelp av dette kunne han demonstrere at elektriske og magnetiske soner forflytta seg i bølgjer gjennom lufta. Dette offentleggjorde han i fire differensallikningar i magasinet *Philosophical Magazine*, der han i artikkelen «In Physical Lines of Force» hevda at ljos hadde same bølgjerørsle som elektriske og magnetiske fenomen. Slik fann ein ut at ljos er bølgjer av elektriske og magnetiske felt, elektromagnetiske bølgjer, som igjen førte til at Hertz oppdaga radiobølgjene.

Teoriane til Maxwell om elektromagnetiske bølgjer var ein stor del av grunnlaget for relativitetsteorien. Han gjorde òg viktige oppdagingar som førte til kvantemekanikken. I det heile vart Maxwell den viktigaste fysikaren på 1800-talet. Arbeida hans var grunnlag for mange av fysikarane på 1900-talet. Han innførte statistiske metodar i termodynamikk, og grunnla den kinetiske gassteorien, Maxwell-Boltzmanns fordelingslov. Her kartla han gassar i rørsle, og påviste korleis kinetisk energi fordeler seg i molekyla i ein gass ved ein bestemd temperatur. Maxwell er dessutan kjend for å vere den første som framkalla eit fargefotografi. Mange reknar arbeida til Maxwell for å vere like viktig som arbeida til Isaac Newton og Albert Einstein.

Sjå òg
------

* Maxwell-likningane
* Maxwells demon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |