recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Regresjon** syner i geologi til tilbaketrekking av havet frå landområde. Tilbaketrekkinga kjem av landheving eller havnivåsenking, som under istider. Det motsette vert kalla *transgresjon*

Ein finn spor etter regresjonar og transgresjonar i fossila, og desse svingingane trur ein har skapt (eller medverka til) fleire masseutryddingar, mellom anna perm-trias-hendinga for 250 millionar år sidan og krit-paleogen-hendinga for 66 millionar år sidan. Under perm-trias-hendinga fall det globale havnivået med 250 meter. Då isen under den siste istida var på sitt mest utstrekte for kring 18 000 år sidan, var det globale havnivået 120 til 130 meter lågare enn i dag. 

Ikkje alle regresjonar er knytte til istider, og ein har ikkje ei klår forståing av korleis fleire av dei store regresjonane har skjedd. I følgje ein hypotese kan det kome av at havbotnspreiinga har sakka av, slik at det generelle havnivået fall då midthavsryggane tok opp mindre plass i havet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marine regression» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Courtillot, Vincent. *Evolutionary Catastrophes: The Science of Mass Extinction.* Cambridge, Cambridge University Press, 1999; p. 89.
2. ↑  Courtillot, s. 141.

* Regresjon: geologi. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .
Kvige av vestlandsk fjordfe.
Foto:
Bengt Oberger
 

**Vestlandsk fjordfe** er ein gammal norsk storferase frå Vestlandet, knytt til området frå Hordaland til Nordmøre.

Historie, kjenneteikn og utbreiing
----------------------------------

Vestlandsk fjordfe stammar frå storfeet ein tradisjonelt heldt på Vestlandet. Det blei anerkjent som rase på 1890-talet, og det blei ført stambok over rasen fram til 1920. På starten av 1900-talet prøvde ein å laga lokale underrasar av fjordfeet, der kvar region skulle ala på ein særskild farge og hornanlegg. Dette gjekk ein vekk frå ettersom populasjonane då blei for små. Rasen er i dag kjenneteikna av stor variasjon i farge, størrelse og hornanlegg. Storleiken er likevel ganske jamn, med dei fleste dyra på mellom 400 og 500 kg. 

Vestlandsk raudkolle og vestlandsk fjordfe blei slått saman til éin rase i 1947, særleg på grunn av innalsproblem i fjordfeet. Då ein byrja arbeid med å bevara dei gamle storferasene på 1980-talet, gjekk ein tilbake til å skilja dei to typane som eigne rasar att. I 2006 var det registrert 600 vestlandske fjordfe i kuregisteret. Det finst ei bevaringsbesetning for fjordfeet ved Sogn Jord- og Hagebruksskule i Aurland. 

I regi av GENO, som formidler oksesæd til inseminering, blir det også formidla sæd av fjordfeet til interesserte bønder.

Så òg
-----

* Dølafe
* Sida trønder- og nordlandsfe
* Telemarksfe
* Austlandsk raudkolle
* Målselvfe
* Vestlandsk raudkolle
* Norsk raudt fe

Kjelder
-------

1. ↑  «Om fjordfe», fjordfe.no

* *Denne artikkelen bygger på «Vestlandsk fjordfe» frå Wikipedia på bokmål, den 18. oktober 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* Arkivert 2008-06-22 ved Wayback Machine.
* 
* Om rasen på NordGen Arkivert 2015-10-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 62°44′S 60°11′W﻿

**Needle Peak** er eit spisst, svart fjell på 370 moh. som ligg på vestsida av Brunow Bay på sørkysten av Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane. Det ligg søraust i forberga av Friesland Ridge på Rozhen Peninsula, 1 km sør-søraust for Ludogorie Peak og oppom Prespabreen i vest, Samuel Point i aust og sør, og Brunow Bay i nordaust.

Fjellet vart kalla Barnards Peak på kartet til James Weddell som vart publisert i 1825, men namnet Needle Peak gjeve av eit lag frå Discovery Investigations etter ei kartlegging i 1935 har sidan teke over. Namnet Barnard Point er i dag nytta om eit nes på søraustsida av False Bay.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Needle Peak på Livingston Island» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Needle Peak». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. april 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ein **isoplet** er ei linje på eit meteorologisk plott som bind saman punkt som har same verdi av ein variabel på eit visst tidspunkt. Desse variablne kan vere trykk, temperatur, vindfart osv. Isoplettar gjer det lettare å visualisere meteorologiske felt. Dei vanlegaste isoplettane er: 

**Isobar**: linje med likt eller konstant trykk. 

**Isobront**: ein linje mellom to geografiske punkt som har same torevêrsaktivitet på same tid. 

**Isochalaz**: ei linje mellom punkt som har same haglintensitet på same tid.

**Isodrosoterm**: ei linje med konstant doggpunkttemperatur

**Isogon**: ei linje med konstant retning av ein vektorstorleik (vanlegvis brukt for å skildre vindretningsfelt)

**Isohøgd** eller **isohypse**: ei linje med konstant geopotensiell høgd. Ofte blir dei berre kalla «høgdekotar»

**Isostere** ei linje med konstant lufttettleik. 

**Isohum**: ei linje med konstant fukt.

**Isohyet**: ei linje med same nedbørsmengd i løpet av ein tidsperiode. 

**Isotach**: linje med konstant vindfart. 

**Isoterm**: ei linje med konstant temperatur. 

**Isogeoterm**: ei linje med lik årleg middeltemperatur. 

**Isohel**: ei linje med lik eller konstant solinnstråling. 

**Isonef**: ei linje med likt skydekke. 

**Isopektik**: ei linje som syner lik dato for isdanning kvar vinter. **Isotak** er same datoar for tining. 

**Isohalin**: ei linje som syner salinitet eller saltinnhald i havet.

Sjå òg
------

* Kote

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Vestlandsfanden** er eit norsk folk-rockband som vart starta i 1979. Fyrste offisielle spelejobb fekk det i 1980. Reidar Brendeland er frontfigur i gruppa.

Gruppa starta som eit band med irsk, skotsk, amerikansk og nordisk folkemusikk, og tekstar av mellom andre Kjartan Fløgstad, Ingvar Moe samt med melodiar og tekstar av Reidar Brendeland på repertoaret 
Vestlandsfanden har vore nominert til Spellemannprisen, gitt ut tolv plater og har hatt ei rekkje fjernsynsopptredenar, vore ofte på radio, og hatt mange topplasseringar på Norsktoppen.

Orkesteret i dag
----------------

Vestlandsfanden består i dag av Reidar Brendeland (vokal, munnspel, tekst og melodiar), (tidlegare 3 Busserulls), Ivar Woxmyhr (fele, trekkspel, fløyte), Kjetil Lunde (gitarar), Sid Ringsby (bass) og Rune Engen (trommer) og Arne Martinussen (orgel, synth, piano, trekkspel).

Diskografi
----------

* *Vestlandsfanden* (1982)
* *Lystig Lag* (1983)
* *Vestlandsfanden III* (1987)
* *Livets glade gutter* (1989)
* *Livet har aldri vært rettferdig* (1991)
* *Fanden er løs* (1993)
* *Klappet & klart* (1994)
* *Horn & Harpe* (1995)
* *Ei god stund* (1996)
* *Plommer i Hardanger* (1999)
* *Hokahey* (2003)
* *El Gordo* (2005)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Offisiell nettstad for booking Arkivert 2005-11-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Robbie Kondor** er ein USA-amerikansk komponist, studiomusikar og arrangør. Han har arbeid som komponist på *The Significant Other*, *Ball In The House*, *Sally Jessy Raphael*, *Happiness* (1998), *The Suburbans* (1999), *Forever Fabulous* (1999), *Drawing Angel* (2001), *Series 7: The Contenders* (2001), *Home Delivery* (2004) og *Equality U* (2008). Han har arbeidd som produsent for *The Sum of All Fears* (2002), og som arrangør på *Beaches* (1988). 

Han har spelt klaverinstrument og vore arrangør på album av Eric Clapton, Aretha Franklin, Barbra Streisand, Billy Joel, Whitney Houston, Bee Gees og fleire andre. 

Han var bandleiar og annonsør for *Hot Properties* i 1985, og deltok i husbandet på dei fem TV-sendingane *Pavarotti and Friends* frå 1998 til 2002. Han var vikar for Paul Shaffer på *Late Show with David Letterman* i to episodar i 1994 og 2003. 

I 2010 var Kondor med Troubadour Reunion Tour i lag med James Taylor og Carole King.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Robbie Kondor» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2022.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Robbie Kondor ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Riksmeklingsmannen** er eit norsk statleg embete som har til oppgåve å mekle i interessetvistar mellom partane i arbeidslivet, det vil seie tvistar om oppretting eller revisjon av tariffavtalar. Den statlege meklingsordninga blei innført i Noreg frå 1.1.1916, då den første arbeidstvistlova av 1915 vart sett i verk. Embetet er i dag heimla i lov av 5. mai 1927 nr. 1 om arbeidstvister og ligg administrativt under Arbeids- og inkluderingsdepartementet. Embetet skiftar namn til **Riksmeklaren** når den nye arbeidstvistlova trer i kraft.

Embetet blir leia av *riksmeklingsmannen*, som blir oppnemnt av Regjeringa for tre år i gongen. Vidare har embetet åtte faste *kretsmeklingsmenn* som hovudsakleg meklar i lokale tvistar.

Meklingsmennene skal varslast om einhver plassoppseiing. I tvistar skal dei prøve å kome fram til forslag som begge parter kan bli einige om.

Riksmeklingsmenn
----------------

1. 1. januar 1916–1. mars 1920: J.M. Lund
2. 1. mars 1920–1. januar 1921: Vilhelm Lie
3. 15. februar 1921–8. desember 1922: P.I. Paulsen
4. 8. desember 1922–31. desember 1930: Valentin Voss
5. 1. januar 1931–31. desember 1945: Andreas Claussen
6. 1. januar 1946–18. januar 1948: Paal Berg
7. 1. april 1948–1. april 1954: Henrik Lundh
8. 1. april 1954–31. desember 1964: Thoralf Evje
9. 1. januar 1965–31. desember 1974: Preben Munthe
10. 1. januar 1975–30. november 1981: Konrad B. Knutsen
11. 15. januar 1982–15. januar 1988: Bjørn Haug
12. 15. januar 1988–31. desember 2004: Reidar Webster
13. 1. januar 2005–16. april 2009: Svein Longva
14. 1. september 2009–31. august 2012: Kari Gjesteby

Bakgrunnsstoff
--------------

* Riksmekleren
* Lov om arbeidstvistar, Lovdata.
* Lov om offentlege tenestetvistar, Lovdata.
**Eliud Kipchoge** (fødd 5. november 1984) er ein kenyansk langdistanseløpar frå Kapsabet som vart verdsmeister på 5 000 meter i 2003 og olympisk meister i maratonløping i 2016. Hans personlege rekordar er 12.46,3 på 5 000 m, oppnådd i 2004, medan 2.03.05 vert rekna som personleg rekord i maraton.

Aktiv
-----

Knapt 19 år gammal vann Kipchoge 5 000 meter under VM 2003 i Paris, etter å ha slått algeriske Hicham El Guerrouj med 0,04 sekund. Året etter revansjerte Guerrouj seg under OL 2004 Aten og sigra framom Kenenisa Bekele med Kipchoge på tredjeplass. Under VM 2005 i Helsinki måtte Kipchoge sjå seg slått i kampen om medaljane og vart nummer fire på 5 000 m. I VM 2007 kom Kipchoge på sølvplass på halvmila etter Bernard Lagat og han tok også sølv under OL i 2008, då etter storfavoritten Kenenisa Bekele.

I april 2013 sprang Kipchoge inn til siger i Hamburg maraton på ny løyperekord 2.05.30. Ganske nøyaktig eitt år etter vann han Rotterdam maraton på tida 2.05.00. Eit halvt år seinare vann han Chicago maraton på 2.04.11 og slo favoritten Kenenisa Bekele. I slutten av april 2015 vann Kipchoge London maraton og seint i september 2015 forbetra han bestetida si til 2.04 då han triumferte i Berlin maraton.

Den 24. april 2016 gjekk Kipchoge til topps i London maraton på ny, vinnartida 2.03.05 var einast åtte sekundar bakom «verdsrekorden» i maraton. Fire månader seinare vann han den olympiske gullmedaljen i maraton under leikane i Rio de Janeiro. I mai 2017 kom Kipchoge i mål på tida 2.00.25 i eit maratonløp på bilbana ved Monza i Italia. Grunna dei spesielle omstenda, med bil og andre løparar som fartshaldarar, har ikkje Det internasjonale friidrettsforbundet godkjend tida som «verdsrekord».

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2003 i Paris: Gullmedalje på 5 000 m – 12.52,79, framom Hicham El Guerrouj (12.52,83)
* OL 2004 i Aten: Bronsemedalje på 5 000 m – 13.15,1
* VM 2005 i Helsinki: Nr 4 på 5 000 m – 13.33,0, bakom Craig Mottram (13.32,9)
* VM 2007 i Osaka: Sølvmedalje på 5 000 m – 13.46,0, bakom Bernard Lagat (13.45,8)
* OL 2008 i Beijing: Sølvmedalje på 5 000 m – 13.02,8, bakom Kenenisa Bekele (12.57,8)
* VM 2009 i Berlin: Nr 5 på 5 000 m – 13.18,9
* VM 2011 i Daegu: Nr 7 på 5 000 m – 13.27,2
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Gullmedalje i maraton – 2.08.44, framom Feyisa Lilesa (2.09,54)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eliud Kipchoge» frå Wikipedia på engelsk, den 5. august 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Rikgass** er ei nemning brukt for rå naturgass som blir transportert gjennom gassrøyrleidningar. Dette er gass i den blandinga av komponentar som han førekjem i frå utvinningsbrønnen. Komponentane er både tørre gasskomponentar (metan) og våte komponentar som etan, propan, butanar, pentanar osb. Før gassen av denne blandinga førast inn i røyrleidninga kan fragment av vassløysingar og anna ureiningar vere tatt bort.

Gassrøryrleidningar som fører gass frå olje-og gassfelt på norsk kontinentalsokkel til anlegg for gasshandsaming på land transporterer rikgass. Døme på slike røyrleidningar er Polarled frå Aasta Hansteen-feltet til Nyhamna gassbehandlingsanlegg, Statpipe-røyrleidningen frå Statfjord-feltet til Kårstø-anlegget og rikgassrøyrleidningar frå felta Troll, Kvitebjørn, Visund og Fram til Kollsnes prosessanlegg i Øygarden kommune.

Kjelder
-------

* «Landanlegg». Norsk petroleum. Henta 7. mars 2020.
* «Vi har definert de vanligste faguttrykkene og forkortelsene for deg». Gassco. Henta 7. mars 2020.
* «Gass: Uten form og farge». Oljedirektoratet. Henta 7. mars 2020.
* «Rikgass» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Referansar

1. ↑  
Marlee Rose (16. juli 2017). «Removing Vapor From Rich Natural Gas In Oil & Gas Production». LinkedIn. Henta 2. oktober 2022.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Naturgass er organisk dannede gift- og luktfrie gasstyper som utvikles under nedbryting av biologiske organismer». Gassco. Henta 7. mars 2020.
Eldre lastebil (Scania Vabis) med 1-aksla påhengsvogn.
Lastebil (DAF) med 2-aksla påhengsvogn.
Påhengsvogn til traktor.
**Påhengsvogn** kan også verte omtala som enkelaksla sidan hengartypen i utgangspunktet er balansert over ein sentrert aksling. Likevel er det ofte slik at tilhengarane er utstyr med boggi/trippelboggi i staden for den eine akslingen. Grunna balanseringa rundt aksling(ane) midt under tilhengaren ber desse størsteparten av vekta medan berre ein liten del kviler på trekkvogna.

Tilhengarar til personbilar er vanlegvis av denne typen.

Påhengsvogner vert ofte vurdert som lettare å rygga med enn slepvogner.

Lastebilhengar
--------------

Påhengsvogner er ofte nytta på grusbilar/dumparbilar. Tilhengartypen er også populær for volumkrevjande gods sidan han mogleggjer liten lysopning mellom trekkvogn og tilhengar. Går også gjerne under namnet *kjerre*.

Traktortilhengar
----------------

Påhengsvogner til traktor er har oftast akslinga(ne) plassert så langt bak at ein stor del av tyngda til tilhengaren vert boren av traktoren. Dei er dermed ikkje balansert på same måten som dei andre påhengsvognene. Føremonnen med dette er at traktoren får meir vekt på bakakselen og dermed betre framkommelegheit.

Dette er den vanlegaste tilhengartypen for traktor i Noreg.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen er henta ut frå «Tilhengar», den 22. mars 2009.*

Sjå òg
------

* Tilhengar
* Traktortilhengar

| * v
* d
* e
Lastebil |
| --- |
| Påbygg | Plattbil **·** Tippbil **·** Skåpbil **·** Kapellbil |
| Vogntog | Vogntog **·** Trekkvogn **·** Påhengsvogn**·** Slepvogn **·** Semitrailer **·** Modulvogntog **·** Dolly |
| Spesialbilar | Tømmerbil **·** Tankbil **·** Mjølkebil **·** Dyretransport **·** Bulkbil **·** Frysebil **·** Biltransporter **·** Bergingsbil **·** Kombinertbuss |
| Anleggsbilar | Grusbil **·** Dumparbil **·** Betongbil **·** Kranbil |
| Vekselsystembilar | Kontainerbil **·** Vekselplatt **·** Opptrekksplatt **·** Krokløftbil **·** Løftekontainerbil |
| Kommunalbilar | Brøytebil **·** Strøbil **·** Brannbil **·** Feiebil **·** Spylebil **·** Søppelbil **·** Slamsugar |
| Spesialtransport | Spesialtransport **·** Svanehalshengar **·** Ballasttrekkvogn |
Satellittbilete av Île de la Gonâve – ikkje orientert mot nord
**Gonâveøya** (fransk: Île de la Gonâve) er ei 743 km² stor øy ved Haiti med om lag 80 000 innbyggjarar (2003), nordvest for Port-au-Prince. Ho er den største av øyane kring Hispaniola, og omfattar kommunane Anse-à-Galets og Pointe-à-Raquette. Øya er hovudsakleg folkesett av fiskarar og bønder.

Gonâveøya er omgjeven av rev og har ei lengd på om lag 56 km. På det breiaste er ho om lag 16 km. Grunnen på øya er for det meste kalkstein, og store delar av henne er udyrka. Det høgste punktet ligg 778 meter over havet. Den årlege nedbørsmengda ligg mellom 800 og 1600 mm. 

Eit fiskeleie på Île de la Gonâve
Øya var det siste retrettområde for den opphavlege folkesetnaden på Haiti, tainoane, etter at dei i 1503 flykta frå Hispaniola. Frå dei stammar det noverande namnet på øya, for dei kalla henne «Guanabo». Seinare var øya base for sjørøvarar.

I 1925, medan øya var okkupert av USA, vart sersjanten Faustin Wirkus utnemnd til konge over øya. Men Faustino II («le roi blanc de la Gonâve»), som han kalla seg, vart i 1929 driven i eksil av dei haitiske styresmaktene.

Etter at ein orkan i 1976 raserte delar av det sørlege Haiti flytta nokre av dei overlevande til Gonâveøya og grunnla dei fyrste jordbrukslandsbyane på øya. Vassmangelen på øya er stor, men sisterner og brønnar hjelper på.

Kjelder
-------

* «Île de la Gonâve» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 27. mars 2010.

### Referansar

1. ↑  «Earth from Space – Island of Gonave Arkivert 2006-10-10 ved Wayback Machine.» hjå NASA.
2. ↑  *9 Ordinary men who became king (#9)* av Amy Wallace, Jane Farrow og I.R.A. Basen i *The Book of Lists, the Canadian Edition: The Original Compendium of Curious Information* (Knopf Canada, 2005 – ISBN 0-676-97720-0), s. 273.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Elise Ottesen-Jensen** (2. januar 1886–4. september 1973) var ein norsk-svensk seksualopplysar, journalist og sosialistisk agitator som kjempa særleg hardt for kvinnenes rett til å forstå og styra over sin eigen seksualitet. Ho er rekna som ei føregangskvinne innan kvinnekamp og feminisme. 

Ho vart fødd *Elise Ottesen* i Høyland kommune i Rogaland fylke som prestedotter, nummer 17 av ein barneflokk på 18. Høyland kommune gjekk i 1965 inn i Sandnes kommune, slik at mange gonger vert ho rekna å koma frå Sandnes. Elise Ottesen var frå 1915 til 1945 gift med fredsagitatoren Albert Jensen. 

Medan ho voks opp ville ho bli tannlege, men mista fingrar i ei ulukke og enda opp som journalist i staden. Ho fekk oppleva at veslesystera blei gravid og tvinga til å adoptera bort barnet ho hadde fødd, for sidan å ta livet av seg i lengsel etter barnet. Lagnaden til systera var ei skjelsetjande oppleving og eit grunnlag for den kampen Elise starta for rett til seksualopplysing og abort for kvinner. Den skulle vara i femti år.

Ho var verksam i Sverige frå 1919, og grunnla Riksförbundet för sexuell upplysning (RFSU) i 1933. RFSU er ein ideell organisasjon som driv med informasjon om emne knytt til seksualitet. 

Spreiing av informasjon om emne knytt til seksualitet var lenge nærast tabu, og til dels ulovleg. Ho la vekt på å informera om kontroversielle emne som prevensjon og abort. 

Ottesen-Jensen gjekk under tilnamnet Ottar. Den norske feministiske kvinnegruppa Ottar er oppkalla etter henne.

Kjelder
-------

* Dødsdato frå NBL-artikkel om Ottesen-Jensen, skriven av Lill-Ann Jensen.

1. ↑  *YELAH «Om Elise Ottesen-Jensen»*, arkivert frå originalen 27. september 2007, henta 24. januar 2019

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**John Allan Lindberg** (21. juni 1918–2. mai 2004) var ein svensk friidrettsutøvar og bandyspelar frå Västanfors i Fagersta, som vart europameister i stavhopp i 1946.

### Friidrett

Allan Lindberg
Lindberg byrja med kastøvingar i friidrett, men gjjek i 1941 over til stavhopp. Han nådde den svenske eliten i øvinga i 1944 og vann stav-tevlinga under landskampen mot Danmark i juli 1945.

Den 25. august 1946 tok han gullmedaljen i stavhopp under EM i friidrett 1946 i Oslo. Vinnarhoppet på 4,17 meter var også svensk rekord, ein centimeter over den åtte dagar gammle landsrekord til Lars Andrén. Fire veker seinar, 20. september i Praha, forbetra Lindberg rekorden ytterlegare til 4,20 m.

Lindberg vart også svensk meister 1946 med 4,10 m i resultatprotokollen. Året etter tok han SM-sølv og i 1948 bronse i den nasjonale meisterskapen. Han enda på 12. plass i stav-tevlinga under Sommar-OL 1948 i London.

### Bandy

Lindberg var angrepsspelar på Fagersta AIK sit bandylag. Dessutan var han aktiv med i både turn og fotball.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Allan Lindberg» frå Wikipedia på svensk, den 25. august 2016.*
**Pål Sverre Benum** (fødd 3. august 1935) er ein professor i medisin og tidlegare langdistanseløpar frå Verdal. Benum er spesialist i ortopedi og arbeidde i mange år på ortopedi-avdelinga ved St. Olavs hospital i Trondheim. Åra 1962-64 vann han tre norske meisterskap på langdistansane 5000 m og 10000 m.

Medisin
-------

Benum studerte medisin ved Universitetet i Oslo og Universitetet i Bergen. I 1974 avla han den medisinske doktorgraden. Frå 1982 var han professor ved Det medisinske fakultet ved Norges teknisk-naturvitenskapelige universitet. Han var sentral i oppbygginga av Ortopedisk avdeling ved universitetssykehuset St. Olavs Hospital.

Benum vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 2006.

Idrett
------

Benum markerte seg i nasjonal friidrett i 1958-sesongen då han sette personleg rekord med 3.50,6 på 1500 meter. Gjennom 1959 flytta han den personlege rekorden til 3.47,6 og blanda seg inn i norsktoppen på 5 000 m med tida 14.29,2. I 1961 forbetra han seg til 14.18,6 då han vart nummer fire og beste nordmann i den nordiske meisterskapen i friidrett på Bislett stadion i Oslo.

Sesongen 1962 vart Benum norsk meister på 5 000 m og flytta persen ned eitt sekund til 14.17,6. På 10 000 m hadde han stor framgang, med 29.54,2 forbetra han seg med eit halv minutt på distansen. Året etter flytta han dei personlege rekordane til 14.12,6, oppnådd i Bergen, og til 29.47,6, prestert i Helsinki, den beste tida i Noreg det året.

I OL-sesongen 1964 sette Benum i Stockholm sin endelege personlege rekord på 5 000 m med eit løp på 14.06,6. Den 2. september 1964 gjorde han sitt livs sterkaste milløp då han på Bislett stadion fylgde Odd Fuglem nesten heile vegen i eit løp som gjekk i eit tempo langt under norsk rekord. Fuglem sin nye milrekord kom til å lyde på 29.09,4, Benum vart klokka inn på 29.13,6. Dermed fekk begge billett til Sommar-OL 1964 i Tokyo, der Benum vart nummer 19 på 10 000-meteren.

Han la opp etter 1965-sesongen.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1959: Bronsemedalje på 5 000 m – 14.37,5
* 1961: Sølvmedalje på 5 000 m – 14.39,4, bak William Heiberg (14.37,0)
* 1962: Gullmedalje på 5 000 m – 14.25,4, framom Kjell Teien (14.27,4)
* 1963: Gullmedalje på 10 000 m – 30,20,8, framom Magnar Lundemo
* 1964: Gullmedalje på 5 000 m – 14.51,6, og bronsemedalje på 10 000 m – 29.28,0

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pål Benum» frå Wikipedia på bokmål, den 17. oktober 2015.*

* Magnus Breili: *Sport i navn & tall*. 1971
* friidrett.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* CRIStin

 |
**1656** (romartal MDCLVI) var eit skotår som byrja på ein laurdag i den gregorianske kalenderen og eit skotår som byrja på ein tysdag i den julianske kalenderen.

Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

*Sjå òg Fødde i 1656.*

* 31. mai: Marin Marais, fransk toneskapar
* 7. juli: Guru Har Krisjan, den åttande sikh-guruen.
* 29. oktober: Edmond Halley, engelsk astronom

Gerard van Honthorst døydde 27. april

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1656.*

* 27. april: Jan van Goyen, nederlandsk målar
	+ Gerard van Honthorst, nederlandsk målar
* 9. juni: Thomas Tomkins, britisk toneskapar

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
**Pål Knutson Løytnantsdreng** (1786–1867) var ein sentral og stilskapande norsk spelemann frå Nore i Numedal.

Pål var son av Knut Halvorson Øyanhaugen og Astri Gundersdotter frå Nore i Numedal. Knut var spelemann og hadde tent hos ein løytnant i sine unge år og fekk difor tilnamnet *Lytmannsdrengen* («Løytnantsdrengen»). Dette tilnamnet gjekk i arv til dei fire sønene. Dei var alle spelemenn.

Pål var mykje i lag Knut Lurås, og var soleis ein av dei fyrste som førte spel frå Telemark inn i numedalstradisjonen. På grunn av samværet mellom Luråsen og Løytnantsdrengen finst det og mykje sams spel i Tinn og Numedal. Knut Dale fortalde om Pål:

«Han hadde kolende svart hår og so krulla, det va som det va brent. So var han ein fæl pratmaker, sat skravla og rødde og spela. Han var au slåstkjempe og hadde fengi skamskori fingren sin so han brukte sylvholk på han for å kunne spela.»
Namnet hans er knytt til gangaren «Slik spela Pål», som var spela av mellom anna Steingrim Haukjem og Johannes Dale. Han skal og ha laga springaren «Vegglijenta».

Pål utvandra til Amerika i 1842 og reiste rundt og spela for dei utvandra sambygdingane sine. Han døydde i Amerika i 1867.

Kjelder
-------

1. 1 2  T.K. Loftsgard (1973). *Nore og Uvdal i forn og nye, Del 1, bd. 2, s. 1996*.
2. 1 2 3  «Profilar», *www.folkedans.com*, henta 4. januar 2020
3. 1 2 3 4  Tov Flatin (1939). *Gamalt frå Numedal VII*.
4. ↑  *Nore og Uvdal i forn og nye. Del 1, bd. 5, s. 1997*. 1973.
Laga i atmosfæren.
**Termosfæren** er eit lag av atmosfæren til Jorda, og ligg mellom mesosfæren og eksosfæren. I dette laget fører ultrafiolett stråling til ionisering (sjå òg ionosfæren). Termosfæren kjem frå det greske ordet θερμός (*thermos*) som betyr varme. 

Temorsfæren startar 85 km over jordoverflata. Over dette nivået vil dei atmosfæriske gassane ikkje lenger vere uniformt utblanda, som dei er ved lågare høgder, men endre konsentrasjon med høgda ut i frå den molekylære massen (sjå turbosfæren). Temperaturen i termosfæren aukar med høgda fordi dei små mengdene med oksygen som finst i laget absorberer solstråling med høg energi. Kor høg temperaturen kan bli er avhengig av aktiviteten på sjølve Sola, og kan bli så høg som 2000 °C. Strålinga fører til at luftpartiklane i dette laget blir elektrisk lada (sjå ionosfæren), og fører til at radiobølgjer blir reflektert. Dette gjer at radiobølgjer kan sendast forbi horisonten. Eksosfæren ligg over termosfæren, og i dette laget, som byrjar mellom 500 til 1000 km over jordoverflata, går atmosfæren gradvis over til det ytre rom. Dei få gasspartiklane som finst øvst i termosfæren kan nå ein temperatur på 2500 °C om dagen. Sjølv om temperaturen blir så høg, vil ein ikkje kunne føle denne varmen. Eit termometer ville ha målt langt under 0 °C fordi avstanden mellom molekyla er stor her.

Sjå òg
------

* Karmanlinje


|  |
| --- |
| **Jordatmosfæren** |
|  
Troposfæren |
Stratosfæren |
Mesosfæren |
Termosfæren |
Eksosfæren
  |
|  
Tropopause |
Stratopause |
Mesopause |
Eksobase
  |
|  
Ozonlaget | Turbopause | Ionosfæren
  |
Utsnitt frå relief som viser Cloelia si flukt, frå 1500-talet.
**Cloelia** er ei legendarisk kvinne æra som ein helt frå den tidlege historia til Romarriket. 

Som del av ein fredsavtale som ende krigen med den etruskiske byen Clusium i år 508 f.Kr. tok etruskarleiaren Lars Porsena romerske gislar. Cloelia var ei ung kvinne blant gislane. Ho flykta frå Clusium-leiren og tok med seg ei gruppe romerske gislar.

Ifølgje Valerius Maximus flykta Cloelia på ein hest og symde over elva Tiber. Porsena kravde at ho skulle sendast tilbake, og romarane gjekk med på det. Porsena var då blitt så imponert av motet hennar at han lét henne velja halvparten av dei gjenverande gislane til å frigjevast. Ho valde då dei romerske unggutane, slik at dei kunne fortsetja krigen.

Romarane æra Cloelia på ein måte dei vanlegvis berre nytta for menn: Med ein ryttarstatue der ho sat ikledd toga ved toppen av Via Sacra.

Cloelia skal ha tilhøyrt slekta (*gens*) Cloelia eller Cluilia.

Cloelia i kulturen
------------------

Cloelia er blitt avbilda i samband med gjenforteljingar av flukta hennar, og i måleri frå renessansen av. Namnet hennar er i ettertid blitt brukt i former som Clelia, Clélia og Clélie.

Soga om Lars Porsena og Cloelia dannar grunnlaget for librettoen *Il trionfo di Clelia* (1762) av Pietro Metastasio.

Galleri
-------

* Illustrasjon av Cloelia si flukt frå ei tysk omsetjing av De mulieribus claris  av Giovanni Boccaccio, prenta rundt 1474.Illustrasjon av Cloelia si flukt frå ei tysk omsetjing av *De mulieribus claris* av Giovanni Boccaccio, prenta rundt 1474.
* Cloelia og Porsena. Utsnitt av eit måleri av Melchior Feselen frå 1500-talet.Cloelia og Porsena. Utsnitt av eit måleri av Melchior Feselen frå 1500-talet.
* Cloelia og ungjentene rømmer frå etruskarane. Måleri av Frans Wouters frå første halvdelen av 1600-talet.Cloelia og ungjentene rømmer frå etruskarane. Måleri av Frans Wouters frå første halvdelen av 1600-talet.
* Flukta til Cloelia over Tiber, måla av Gerard Sanders i 1754Flukta til Cloelia over Tiber, måla av Gerard Sanders i 1754
* Cloelia kryssar Tiber måla før 1640 ved verkstaden til RubensCloelia kryssar Tiber måla før 1640 ved verkstaden til Rubens

Kjelder
-------

* Titus Livius, *Ab urbe condita*, 2.13
* Valerius Maximus, *Factorum ac dictorum memorabilium*, 3.2.2

1. ↑  Howatson, M. C. HowatsonM C. (1. januar 2011). Howatson, M. C. red. «Cloe'lia» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 9780199548545. doi:10.1093/acref/9780199548545.001.0001/acref-9780199548545-e-0756.
2. ↑  
Kelly Olson (2008). Edmondson, J.C.; Keith, A. red. *The Appearance of the Young Roman Girl*. *Roman Dress and the Fabrics of Roman Culture* (University of Toronto Press). s. 151 (note 18).

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Cloelia» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juli 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN

 |
Termogram av ein katt.
**Termografi** er direkte eller indirekte avbilding av ein lekam eller eit område ved at varmestrålinga som blir sendt ut frå lekamen blir nedteikna slik at temperaturforholda framgår av biletet. 

For undersøkingar av langbølgja infraraudstråling (over 1,5 μm) nyttar ein elektronisk registrering. Resultata kjem fram på ein skjerm. Sonar med ulik temperatur attgjevast som ulike fargar eller fargenyansar, og ein kan skjelne temperaturskilnader på brøkdelar av ei grad. Med det kan ein «sjå» personar i fullt mørke, ut frå den varmeutstrålinga personen gjev. 

Teknikken har, omfram i industrien, fått utstrakt bruksområde, òg i medisinsk samanheng, til dømes ved gransking av blodomlaupet i ekstremitetane og til undersøking av brystkreft. 

**Termografisk kopiering** er ein fotografisk kopieringsmetode der varmestråling blir kasta tilbake frå mørke felt på ljos bakgrunn (bokstavar, strekteikningar) og blir fanga opp på spesielt kopieringspapir der det blir starta ein fotografisk prosess. 

Nedteikning av kurvar som viser temperaturforløp, ved hjelp av sjølvregistrerande termometer, vert kalla termografar.

Kjelder
-------

* Termografi: avbildning. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå .
* Termografi: kopiering. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå .
* Termografi: kurvar. (2009, 15. februar). I Store norske leksikon. Henta 2. november 2013 frå .

Bakgrunnsstoff
--------------
| Clitheroe  |
| --- |
| SentrumSentrum Sentrum |
| Plassering |
| 

Clitheroe is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Lancashire |
| Distrikt | Ribble Valley  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 14 697 |
| Koordinatar |  53°52′″N 2°23′″W﻿Koordinatar: 53°52′″N 2°23′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | BB7 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1200 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Clitheroe**
 |

**Clitheroe** er ein by i Lancashire i England. Han ligg i den sørlege utkanten av Forest of Bowland, og fungerer som base for mange turistar som kjem til området. Byen er administrasjonssenter for distriktet Ribble Valley. Byen ligg svært nær det geografiske senteret i Storbritannia i landsbyen Dunsop Bridge.

Clitheroe Castle er eit av dei minste normanniske festningshusa i landet. Det står på ei kalksteinsklippe over byen, og er eit av dei eldste bygga i grevskapet. Det er òg den einaste bevarte festninga i Lancashire som hadde ein rojalistisk garnison under den engelske borgarkrig. Holet i sidan vart laget i 1649 slik at det ikkje skulle vere mogeleg å bu der, dermed trong ikkje staten å ha ein garnison der, og eventuelle opprørarar kunne ikkje ta kontroll over det.

Det er stor industriaktivitet i byen, der selskap som Ultraframe, Castle Cement, Tarmac og Johnson Mattey har fabrikker.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Clitheroe» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Aleutargropa** er ein subduksjonssone og djuphavsgrop som går langs sørsida av Alaska og havområda utanfor kysten av Kamtsjatkahalvøya i Sibir. Ho vert klassifisert som ei «randgrop» i aust sidan ho går langs randa av kontinentet. Gropa er 3400 km lang frå eit trippelpunkt i vest med Ulakhanforkastinga og Kuril-Kamtsjatka-gropa til Queen Charlotte-forkastinga i aust. Aleutargropa dannar grensa mellom to jordskorpeplater. Her forsvinn Stillehavsplata under den nordamerikanske plata med ein vinkel på nesten 45º. Den djupaste delen av Aleutargropa er målt til 7679 meter. Nord for gropa går ei rekkje vulkanar og øyar som er danna der jordskorpa har smelta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aleutian Trench» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- *Webster's New Geographical Dictionary*. Springfield, Massachusetts: Merriam-Webster, Inc. 1984. ISBN 0-87779-446-4


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN

 |
**Situasjonskomedie** (engelsk teleskopord *sitcom*) er komediesjangrar som har faste gjennomgangsfigurar som delar eit felles miljø, som ein heim eller ein arbeidsstad, og dei involverte figurane hamnar i morosame situasjonar og nyttar ein humoristisk dialog seg imellom. Nokre døme er amerikanske *Cosby med familie*, ein tv-serie om ein afroamerikansk familie, eller *Friends* eller *Venner for livet* som tok for seg seks venner, tre av kvart kjønn i same alder, som meir eller mindre budde saman. Slike program har opphavet sitt i radio, men er særleg blitt populær underhaldning på fjernsynet som ei dominerande forteljarform. Norske døme er *Mot i brøstet* på TV 2 og *Side om side* på NRK. Denne forma for komediar inkluderer òg liksom-dokumenterer som *Kontoret* med Ricky Gervais.

Den fyrste situasjonskomedien på TV blir hevda å vera *Pinwright's Progress*, med ti episodar som blei viste på BBC i Storbritannia mellom 1946 og 1947. I USA er regissøren og produsenten William Asher blitt rekna som «mannen som oppfann sitcom» Han regisserte over to dusin ulike situasjonskomediar, inkludert den nær evigvarande *I Love Lucy* med Lucille Ball frå 1950-talet og fram til 1970-talet.

Kjenneteikn
-----------

Dei fyrste situasjonskomediane bestod av individuelle episodar der ein ikkje trong nokon introduksjon for å komma inn i handlinga. Hovudpersonane var statiske og utvikla seg lite frå gong til gong. Mange tok etter denne forma, og hendingar i ein episode blei ikkje nemnde i seinare episodar. Dette er tydeleg i til dømes *The Brady Bunch*, der ein ofte blei presentert for venner eller slektningar som berre var med i ein episode.

På 1990-talet byrja mange seriar å ha ei tilbakevendande historie som ein kunne følgja i ein heil sesong, i tillegg til alt det andre som skjedde. Ein hadde sett kvar populært dette var i såpeoperaene, og ville dra nytte av dette. Eit godt døme på dette er *Venner for livet*, der fleire kjærleikshistorier danna bakgrunnen for handlinga. 

*Seinfeld* tok dette til motsett kant etterkvart som serien utvikla seg, og i dei siste sesongane var det alltid ein eller fleire referansar til tidlegare episodar i kvar ny episode.

Kjelder
-------

1. ↑   «sitcom», *Merriam-webster*
2. ↑   «sitcom», *Collins Dictionary*
3. ↑   «Pinwright's Progress». *Comedy.co.uk*.
4. ↑   Lewisohn, Mark (2003): «Radio Times Guide to TV Comedy». *BBC Worldwide Ltd*.
5. ↑   «William Asher - The Man Who Invented the Sitcom», *Palm Springs Life*, desember 1999

* *Denne artikkelen bygger på «Situasjonskomedie» frå Wikipedia på bokmål, den 25. april 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Situation Comedy Bibliography (via UC Berkeley) — hovudsakleg amerikanske program
* Sitcoms Online
* British Comedy Guide

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* BBC Things

 |
Bosingwa i Chelsea-drakt
**José Bosingwa da Silva** (fødd 24. august 1982) er ein portugisisk tidlegare fotballspelar, fødd i Kinshasa i dåverande Zaire. Han var ein tempo- og løpssterk backspelar, som hadde stor suksess med FC Porto og engelske Chelsea FC.

Karriere
--------

### Klubbspel

Bosingwa spelte i Portugals fyrstedivisjon i tida 2001-03 for Boavista FC frå byen Porto. Sommaren 2003 vart han overført til byrivalen Porto FC, der han gjennom fem sesongar var med om vinne Meisterligaen 2004 og fire nasjonale ligameisterskap. Perioden 2008-12 var han Chelsea-spelar. Etter to triumfar i FA-cupen, gjorde han ein god kamp då Chelsea vann Meisterligaen 2012 gjennom straffeskyting mot Bayern München. Frå sommaren 2012 gjorde han teneste ein sesong i Queens Park Rangers og tre i Trabzonspor.

### Landslagsspel

Bosingwa representerte Portugal under Sommar-OL 2004. I juni 2007 fekk han sin debut på det portugisiske A-landslaget, deltok i Fotball-EM 2008. Fram til mars 2015 var han aktiv i 27 landskampar med Portugals A-lag. Ingen mål.

### Merittar

* Vinnar av meisterligaen: 2004 for Porto, 2012 for Chelsea
* Portugisisk ligameister: 2004, 2006, 2007, 2008 for Porto
* Portugisisk cupvinnar: 2006 for Porto
* Vinnar av FA-cupen: 2009 og 2012 for Chelsea

Kjelder
-------

* eu-football

---

* *Denne artikkelen bygger på «José Bosingwa» frå Wikipedia på engelsk, den 11. april 2022.*
**Termisk ekspansjon** eller **varmeutviding** er auken i storleik (lengd, areal, volum) i ein lekam som er forårsaka av ein auke i temperaturen hans. Den motsette effekten når temperaturen blir redusert blir kalla termisk kontraksjon eller varmekrymping. Storleiken på ekspansjonen kan forenkla skildrast med ein lengdutvidingskoeffisient.

Bruk
----

Prinsippet med termisk ekspansjon i væsker blit nytta i termometer. Tidlegare brukte ein kvikksølvtermometer, som har ein avgrensing ved at dei ikkje kan visa temperaturar kaldare enn smeltepunktet for kvikksølv (ca -39 °C). Etanol kan brukast, men har på liknande vis ei avgrensing ved at termometeret ikkje kan visa temperaturar over kokepunktet til etanol (ca. 78 °C).

Det at ulike metall har ulike lengdeutvidingskoeffisientar blir nytta i bimetallfjører som ein bruker i visse termometer, termostatar og (tidlegare) i blinkrelé.

Problem
-------

Termisk ekspansjon må vurderast i samband med mekaniske konstruksjonar, særleg om de er utsette for store temperaturendringar. Dei fleste bruer må konstruerast med ekspansjonsfuger som kan ta opp lengdeendringar i konstruksjonen. Termisk ekspansjon er òg eit problem ved jernbanebygging, der skjeneskilja tradisjonelt har hatt eit mindre mellomrom for å gje rom for ekspansjon. Det er no vanleg å bygga jernbane med heilsveisa skjener, men dette krev særskilt utføring og stabilitet i underkonstruksjonen for å kunna ta opp ekspansjonskreftene.

Sjå òg
------

* Densitetsanomali (i vatn)
* Varmekapasitet

Kjelder
-------

1. ↑  Paul A. Tipler: *Physics for Scientists and Engineers, Volume 1*, Worth Publishers, New York, NY 2008, 6th, s. 666–670. ISBN 1-4292-0132-0.

* *Denne artikkelen bygger på «Termisk expansion» frå Wikipedia på svensk, den 25. februar 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Sivert Langholm** (fødd 19. mai 1927 i Haugesund) er ein norsk professor i historie. 

Langholm vart universitetslektor i 1961, og professor ved Universitetet i Oslo frå 1976. 
Sivert Langholm er ein av dei viktigaste sosialhistorikarane frå etterkrigstida. I 1970 uttalte han at forskningprogrammet hans var å «frigjøre sosialhistorien fra den politiske historiens dominans». Metoden hans gjekk ut på å analysera individdata for å dra slutninger om sosiale grupper i fortida. Teknikken med kvantitativ analyse av individdata kalla Langholm mikrohistorie. Langholm var ein pioner i å nytta datateknikk på analyse av historiske kjelder. 

Han var prosjektleiar for prosjektet *Norsk samfunnsutvikling 1860-1900*, som tok for seg to område, Ullensaker og Christiania. Desse to områda vart analyserte gjennom 4 bøker og 30 hovudoppgåver, og var valde ut fordi dei områda vart sette på som representative for samfunnsendringar på nasjonalt plan i denne perioden. Prosjektet rekrutterte fleire forskingstalent som seinare har vore viktige i sosialhistorisk forsking, m.a. Jan Eivind Myhre og Tore Pryser. Langholm var òg av dei første til å analysera valdata med datateknikk. 

I 1996 tok han initiativ til Forum for Universitetshistorie, eit arbeid som skulle munna ut i 200-årsjubileumsverk om Universitetet i Oslo i 2011. 

Han var på 1950-talet medarbeidar i Norsk Allkunnebok.

Bibliografi
-----------

* 1966 *Stillingsretten i norsk vernepliktsdebatt og vernepliktslovgivning 1848-1876*
* 1967 *Historisk rekonstruksjon og begrunnelse* (siste utgåve 1997) Metodebok i historiefaget.
* 1984 *Elitenes valg.* *Sosial avstand og politisk oppslutning blant Christianiavelgerne i 1868*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sivert Langholm» frå Wikipedia på bokmål, den 17. september 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* List opp publikasjoner av Sivert Langholm i biblioteksdatabasen BIBSYS[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Håkon Johannesson Storstein** (10. juni 1822–20. oktober 1908) var ein norsk lærar, gardbrukar, fyrvaktar og stortingsmann frå Skåre i Rogaland. Ole J. Storstein var bror hans.

Far hans var gardbrukar på Storstein i Skåre. Sjølv var han lærar i folkeskulen i heimbygda frå 1842 til 1856. Han overtok farsgarden i 1855 og dreiv denne til 1890. I 1877 vart han fyrvaktar på Røvær, ei stilling han hadde til han døydde.

Storstein var medlem av formannskapet i Skåre frå 1851, ordførar året etter. Elles var han forlikskommissær, presten sin medhjelpar og frå 1872 styreformann i sparebanken. Vidare var han formann i matrikkelkommisjonen i heradet.

Storstein var stortingsmann frå 1862 til 1882, heile tida som representant for Stavanger amt. Han var i alle år medlem av tollkomiteen, i si siste valperiode var han sekretær i komiteen. 1871-82 var han også medlem av valkomiteen. Han var elles medlem av hamnearbeidskommisjonen.

Storstein døydde på Røvær i Skåre i 1908.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Håkon Storstein NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
|  |
| --- |
| **Termittar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Underklasse:** | Pterogyta |
| **Infraklasse:** | **Termittar** NeopteraBrullé, 1832 |

Soldatar av arten *Reticulitermes flavipes*
**Termittar** (*Isoptera*) er ei gruppe sosiale insekt som er særs vanlege i tropiske og subtropiske strok over heile verda. Det finst litt over 2 000 beskrivne artar, og mange av dei er særs talrike - det er rekna ut at det er om lag eit kvart tonn termittar for kvar person på jorda! Dei fleste av desse er sterile arbeidarar.

Kjenneteikn
-----------

Termittar er små og har mjuke kroppar. Det latinske namnet *isoptera* tyder «like vengjer», og viser til at dei to vengjepara deira ser like ut. Vengjene er membranøse og avlange, og vert felt så snart det ikkje er bruk for dei. Antennene er korte og trådforma, og består av mellom 11 og 33 segment. Eventuelle haletrådar er små, og dei færraste har utvendige kjønnsorgan. Det er høg grad av polymorfisme mellom termittane, det vil seie at ulike individ innanfor same art kan ta særs mange ulike former.

Levesett
--------

Alle termittar er sosiale insekt, som regel med tre markant ulike kaster av individ: *arbeidarar*, *soldatar* og *forplantarar*. Arbeidarane er små og blinde, sterile dyr med vanlege mandiblar (munndelar til å bita og kutta med), og har ansvar for å samla mat, byggje reir og å bera rundt på medlemmar av andre kastar. Soldatar er òg blinde og sterile, men har kraftig utvida mandiblar dei nyttar til å forsvara kolonien med. 

Forplantarane har vengjer og augo, og vert produsert i store mengder til særskilde tider på året. Dei formeirar seg i store svermar, og individuelle par startar nye koloniar. Dette er til skilnad frå maur, der det er individuelle dronningar som grunnlegg nye tuer; termittane har både dronning og «konge».

Termittuer vert bygd i eller på tre. Primitive termittfamiliar har protozoar i tarmen som hjelpar dei til å fordøya cellulose, somme grupper har byta desse ut med bakteriar. Ein reknar med at termittane utvikla seg frå tre-etande kakerlakkar.

Kjelder
-------

* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2002

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
**John William «Jack» Casady** (fødd 13. april 1944) er ein amerikansk musikar som er mest kjend som bassgitarist i Jefferson Airplane. Han spelte først sologitar med Washington D.C.-bandet The Triumphs, før han bytta til bass på vidaregåande skule. Han vart bassist for Jefferson Airplane då sologitarist Jorma Kaukonen, ein klassekamerat og tidlegare rytmegitarist i Triumphs, inviterte han med seint i september 1965. Jefferson Airplane vart det første suksessfulle bandet frå San Francisco-miljøet. Singlane deira, med «Somebody to Love» og «White Rabbit», hadde ein meir polert stil og nådde hitlistene i 1967 og 1968. Casady vart i lag med andre medlemmar av Jefferson Airplane, innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1996.

Då han gav seg i Jefferson Airplane i 1970-åra starta han bandet Hot Tuna i lag med Kaukonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jack Casady» frå Wikipedia på engelsk, den 9. februar 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |