recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Huang Zhihong** (fødd 7. mai 1965) er ein kinesisk tidlegare friidrettsutøvar og verdsmeister i kulestøyt frå Lanxi i Zhejiang. Ho vann gullmedalje i øvinga i VM 1991 og 1993 og tok sølvmedaljen under OL 1992 i Barcelona. Huangs personlege rekord på 21,52 meter er frå 1990.

Aktiv
-----

Huang vann kuletevlinga for kvinner ved Asia-leikane 1986 og enda på åttandeplassen under Sommar-OL 1988 med 19,82 meter. Ved innandørs-VM 1989 vart ho nummer to med 20,25 meter i sluttprotokollen.

I den kinesiske friidrettsmeisterskapen 1990 i Beijing nådde Huang heile 21,52 m, hennar livs lengste kulestøyt. Ved asiameisterskapen same sesongen kom ho på andreplass. Året etter fekk ho ein ny sølvmedalje ved innandørs-VM etter ha prestert 20,33 meter, landskvinna Sui Xinmei vann gullet. Under verdmeisterskapen 1991 i Tokyo gjekk derimot Huang Zhihong heilt til topps med sine 20,83 meter, over halvmeteren lengre enn verdsrekordhaldar Natalja Lisovskaja på sølvplass.

Ved dei olympiske sommarleikane i Barcelona i 1992 målte Huangs bestestøyt 20,43 meter. Ho var likevel sjanselaus mot russiske Svetlana Kriveljova som sette personleg rekord med 21,06 m, men ho sikra seg sølvmedaljen. Året etter bytte dei to plass på sigerspallen ved friidretts-VM i Stuttgart, Huang støytte kula i veg 20,57 m, 60 centimeter lengre Kriveljova.

To år seinare fekk Huang sølvmedaljen ved friidretts-VM 1995 i Göteborg då ho presterte 20,04 m, tyske Astrid Kumbernuss vart suveren verdsmeister med 21,22 meter. Ved VM i friidrett 1997 avslutta Huang den internasjonale karrieren med ein fjerdeplass, åtte centimeter for kort til å ta frå tyske Stephanie Storp bronsemedaljen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Nr 11 – 19,35 m
* OL 1988 i Seoul: Nr 8 – 19,82 m
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 20,83 m, framom Natalja Lisovskaja (20,29 m)
* OL 1992 i Barcelona: Sølvmedalje – 20,47 m, bakom Svetlana Kriveljova (21,06 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje – 20,57, framom Svetlana Kriveljova (19,97 m)
* VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje – 20,04 m, bakom Astrid Kumbernuss (21,22 m)
* VM 1997 i Aten: Nr 4 – 19,15 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Huang Zhihong» frå Wikipedia på tysk, den 1. oktober 2016.*

* «Huang Zhihong» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
**Lazzaro Spallanzani** (10. januar 1729–12. februar 1799) var ein italiensk naturvitskapsmann. Han blir rekna som den første som førte prov for at liv ikkje kan oppstå spontant, og han stod bak viktige framsteg i forståinga av fysiologien til dyr og menneske.

Spallanzani starta på jusstudiar ved universitetet i Bologna, men gjekk snart til naturvitskapen. Den berømte slektningen hans, Laura Bassi, var professor i fysikk, og under ho studerte han naturfilosofi og matematikk, samstundes som han også egna seg til språkstudiar.

Frå *Dissertazioni di fisica animale e vegetabile*, 1780
I ein alder av 25 år blei han utnemnd til professor i logikk, metafysikk og gresk ved universitetet i Reggio. I 1760 blei han overflytta til Modena, der han heldt fram med å undervise, samstundes som han nytta all si fritid på naturvitskaplege studiar. Han avslo fleire tilbod om professorat i Italia og i utlandet, til han fekk eit tilbod frå universitetet i Pavia om et professorat i naturhistorie. Han blei samstundes direktør for museet i byen, og utvida samlingane der med ting frå reisene sine rundt Middelhavet og til Tyrkia.

I 1788 vitja han Vesuv og vulkanane på Lipariøyane og Sicilia, og la seinare fram resultata i den store avhandlinga *Viaggi alle due Sicilie ed 'in alcune parti dell' Apennine*.

Ei av Spallanzanis store fortenester er at han viste at spontant liv ikkje er mogeleg, og han kasta seg med stor energi inn i debatten, som på den tida var intens. Gjennom forsøk som viste at mikrobar blei øydelagde ved koking, føregreip han arbeidet til Louis Pasteur hundre år seinare.

Spallanzani blir òg tillagt æra for å ha skildra reproduksjonen hos pattedyr, og han var den første som utførte ein kunstig inseminasjon, på ein hund.

Det største verket hans er *Dissertationi de fisica animale e vegetale* (1780). Her viste han mellom anna at meltinga ikkje berre er ei mekanisk oppdeling av føda, men i hovudsak ein kjemisk prosess som skjer i magesekken ved hjelp av magesyre.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Tine Stange** (fødd 14. mai 1986) er ein norsk handballspelar som er aktiv i Larvik Håndballklubb. Ho vart europameister med Noreg i 2010 og har vunne både meisterligaen og cupvinnarcupen og ei rekke gongar vorte noregsmeister og seriemeister.

Stange spelte på Ramnes IF i lågare divisjonar til 2003. Sidan har ho spelt på det norske topplaget og vunne samtlege norske seriegull i perioden. Med Larvik vann ho Meisterligaen 2011, Cupvinnarcupen 2005 og 2008. Ho er seriemeister 14 gongar, noregsmeister minst åtte gongar.

Stange landslagsdebuterte 21. juni 2007 mot Sør-Korea og deltok i sin siste landskamp mot Spania den 21. mars 2016. Ho fekk sin meisterskapsdebut under VM 2009, men fekk lite speletid i ein meisterskap som enda med norsk bronse. Året etter vart ho meir brukt då ho og Noreg vann EM-trofeet etter finalesiger over Sverige. Gjennom ni år spelte ho 50 kampar med det norske flagget på brystet og skåra 61 mål.

### Merittar

* Handball-VM 2009: Bronsemedalje etter 31-26 mot Spania
* Handball-EM 2010: Gullmedalje etter 25-20 mot Sverige
* Meisterligaen: 2011 med Larvik Håndballklubb
* Cupvinnarcupen: 2005 og 2008 med Larvik HK
* Seriemeister: 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016 og 2017 med Larvik HK
* Noregsmeister: 2004, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009, 2010, 2011, 2013, 2014, 2015 og 2016 med Larvik HK

Kjelder
-------

* handball.no
MF «Fosen» ved Hatvik ferjekai
**Hatvik-Venjaneset** (fram til 1979 **Hatvik-Fusa**) er eit ferjesamband over Bjørnafjorden på fylkesveg 552 mellom Os og Fusa. FosenNamsos Sjø driv i dag sambandet med ferja MF «Fosen», med opptil to avgangar i timen. Overfarten tar om lag 13-15 minuttar.

Historie
--------

Då vegen sørover frå Fusa til Mundheim stod ferdig i 1937, vart det aktuelt å opne ei ferjerute mellom Hatvik i Os og Eikelandsosen i Fusa. Det Midthordlandske Dampskipsselskap leigde inn kutteren «Gå På I», som kunne ta 2-3 bilar, og som starta i ruta sommaren 1937. Behovet for ein større båt var stort og alt i oktober 1937 vart motorkuttaren «Svindland» sett inn i ruta. Denne var større enn «Gå På I» og kunne ta to bussar på tvers på framdekket. Truleg gjekk «Svindland» i ruta fram til andre verdskrigen braut ut i 1940. Tyskarane nytta Hatvik som marinebase under krigen og det var derfor ingen ferjetrafikk her i desse åra. 

Sommaren 1949 tok MF «Fusa» over ruta og gjekk her fram til 1956, då MF «Rosendal» gjekk inn i ruta. I 1962, då HSD tok over ruta, og fram til 1969 tok derimot MF «Fusa» over sambandet att. Ei ny ferje, MF «Fusa», vart bygt i 1969 og sett inn i ruta. Denne ferja gjekk i ruta i 18 år, fram til 1987, men i 1979 vart det bygt nytt ferjeleie ved Venjaneset. Ruta vart då langt kortare. 

I 1987 fekk den gamle ferja MF «Stord» nytt namn og vart den tredje ferja med namnet MF «Fusa». Ferja vart sett inn i sambandet og gjekk her med korte avbrekk fram til 1997. Det same vart ferja MF «Eidfjord» (tidlegare MF «Bjørgvin»), som gjekk i sambandet frå 1986 til 1998. I 1998 vart ei nybygd ferje sett inn sambandet, MF «Folgefonn». Denne ferja gjekk meir eller mindre fast fram til FosenNamsos tok over sambandet i 2011.

Ferjer i sambandet
------------------

* MK «Gå På I» - 1937
* MK «Svindland» - 1937 - ?
* MF «Fusa» (I) - 1949-1956 og 1962-1969.
* MF «Rosendal» - 1956-1962
* MF «Vøringen» - 1966-1969 og 1983 (ekstraferje om sommaren)
* MF «Fusa» (II): 1969 - 1987
* MF «Kinsarvik»: April-juli 1972, 1973-1974
* MF «Kvarven»: 1974 (ekstraferje om sommaren)
* MF «Folgefonn»: 1975-1978 (ekstraferje om sommaren)
* MF «Huglo»: 1975, 1976, 1978 (ekstraferje om sommaren)
* MF «Osterøy»: 1977 (ekstraferje om sommaren)
* MF «Valestrand»: 1977 (ekstraferje om sommaren)
* MF «Ølen»: 1977 -
* MF «Solfrid» - 1978 (ekstraferje om sommaren)
* MF «Fusa» (III): 1987-1997 med avbrekk
* MF «Eidfjord»: 1986-1998, 2002 (kort)
* MF «Folgefonn» : 1998 - august 2010
* MF «Høgsfjord»: August - desember 2010
* MF «Fosen»: 2011 til i dag

Kjelder
-------

* FosenNamsos Sjø
* Fjordfähren om ferjer i sambandet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete og informasjon om sambandet Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
| **Exilles** |
| --- |
| Horisonten til ExillesHorisonten til Exilles |
| Plassering |
| 

Exilles is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Piemonte  Torino |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  44,4 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 285   6/km² |
| Koordinatar | 45°06′0″N 6°56′0″E﻿Koordinatar: 45°06′0″N 6°56′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 870 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 10050 |
| Telefon-retningsnummer | 0122 |
| **Nettstad:** www.comune.exilles.to.it |

**Exilles** (latinsk *Scingomagus*) er ein kommune i provinsen Torino i regionen Piemonte i Italia, om lag 60 km vest for Torino på grensa til Frankrike. I 2005 hadde han 285 innbyggjarar og eit areal på 44,4 km².

Exilles består av *frazionane* (landsbyar og grender) Deveys, Cels, San Colombano og Champbons.

Exilles grensar til kommunane Bardonecchia, Bramans (Frankrike), Chiomonte, Giaglione, Oulx, Pragelato, Salbertrand og Usseaux.

I antikken vart Exilles rekna som den første staden i Italia når ein kom frå Gallia over fjellovergangane i Alpane. Exilles vart først nemnd av den greske historikaren Strabius, som døydde i det første hundreåret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Exilles» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Richard Talbert, *Barrington Atlas of the Greek and Roman World*, (ISBN 0-691-03169-X), Kart 17.
2. ↑  Italiensk statistisk institutt Istat.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Exilles**

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Døme på eit Hubble Heritage-bilete. Biletet viser kulehopen Messier 80.
Dette biletet av Hestehovudtåka er resultatet av ei nettbasert avrøysting halde på heimesida til Hubble Heritage-prosjektet.**Hubble Heritage Project** er eit prosjekt og eit lag samansett av astronomar og biletbehandlingsspesialistar frå Space Telescope Science Institute (STcSI) som månedleg legg ut bilete teke av romteleskopet Hubble på nettet. Prosjektet blei starta i 1998 og har som mål å skapa interessa rundt astronomi og astrofysikk ved hjelp visuelt interessante bilete frå teleskopet.

Prosjektet vel ut bileta frå Hubble-teleskopet sitt offentlege dataarkiv som har i seg hundretusenar av bilete. Heritage-prosjektet finn so bilete som er upubliserte for ålmenheita. Prosjektet har fått litt observasjonstid med Hubble-teleskopet som det kan bruka til å forbetra desse dersom det skulle mangla fargar eller at dei opphavlege bileta berre skulle dekkja ein liten bit av himmellekamen slik at han er vanskeleg å kjenna att.

I år 2000 kunne ålmenheita gjennom ei avrøysting på heimesida til prosjektet velja eit objekt som Hubble-teleskopet skulle fotografera. Hestehovudtåka i stjernebiletet Orion vann då med stor margin.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimesida til Hubble Heritage

Sjå òg
------

* Romteleskopet Hubble
* Space Telescope Science Institute

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Heritage Project Celebrates Five Years of Harvesting the Best Images from Hubble Space Telescope» - Pressemelding på NASA si Hubble-sida i samband med Hubble Heritage Project sin femårsdag.
2. ↑  «The Hubble Heritage Project» - Informasjon om prosjektet på heimesida.
**Haugatun** er eit ungdomshus på Bru i Strandebarm i Hardanger som vart freda som kulturminne i 1993 som det einaste ungdomshuset i dette distriktet.

Eigar av ungdomshuset er *Strandebarm Ungdomslag*, stifta i 1895 av vaksne og ungdomar frå Strandebarm og dei nærmaste bygdene ikring. I byrjinga hadde ungdomslaget møta sine i skulehuset på Bru i Strandebarm. Men det tok ikkje lang tid før trongen til å ha eit eige hus melde seg. Etter time på time med dugnadsarbeid og pengegåver fra folk i bygda, stod «Haugatun» ferdig på Bru i 1929. Huset hadde då kosta 45.000 kroner, medrekna kostnadene til innbu og kjøken.

Føremålet med fredinga av «Haugatun» i 1993 var å ta vare på bygningen som eit «arkitektonisk og kulturhistorisk verdifullt eksempel på denne type forsamlingshus». Arkitekt for huset var Torgeir Alvsaker, som hadde teikna fleire liknande ungdomshus i mellomkrigstida. Bygget liknar på ei lita kyrkje utan tårn, men med våpenhus. Det kan karakteriserast som eit nyklassisistisk trebygg.

I nyare tid har huset blitt brukt til ulike aktivitetar, som til dømes kino, bingo, basar, dans, teater, kurs og til utleige.

Ungdomslaget har hatt ein periode med liten aktivitet i laget, slik som mange andre tilsvarande lag, men opplever eit oppsving i aktivitetsnivået att, mykje på grunn av nye impulsar både i styret og utanfrå.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Haugatun i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
|  |
| --- |
| **Kaprifol** |
| KaprifolKaprifol |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Dipsacales |
| **Familie:** | Kaprifolfamilien Caprifoliaceae |
| **Slekt:** | Leddvedslekta *Lonicera* |
| **Art:** | **Kaprifol** *L. caprifolium* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lonicera caprifolium***L. 1753 |

**Kaprifol**, **duftkaprifol** eller **ekte kaprifol** (*Lonicera caprifolium*) er ein lauvfellande lian med kraftig, slyngande vekstform. Borken er først lysegrøn og glatt, seinare blir den brun og til sist lysegrå og lett fura. Knoppane sit motsett, og dei er lysegrå og utsperra. Blada spring ut i milde periodar om vinteren. Dei er elliptiske og heilranda. Oversida er frisk grøn, medan undersida er grågrøn. Blomstrane er uregelmessige med lange kronrøyr og fin duft. Yttersida er raudleg og innsida fløytekvit. Det øvste bladparet under den endestilte standen av blomstrar er samanvakse. Frukta er raude bær som er giftige. Dei modnar godt, og frøa spirer lett.

Teikning av kaprifol.

Skildring
---------

Ikkje-synlege trekkRotnettet består av kraftig forgreina, vidt udbreidde hovudrøter. Heile planta er giftig. Planta kan angripast av ei møllarve, som bit av blomstrane før dei spring ut, og av ei minérflue-larve, som lagar buktande gangar i blada. Ingen av dei gjer nemneverdig skade.
Storleik4 × ? m (100 × ? cm/år).
HeimstadPlanta høyrer heime i Aust-Europa og middelhavsland aust for Italia. Den gror overalt som lian i kratt, lysningar og skogbryn på tørr, varm jord.

Hybridar
--------

Mange av hageplantane er hybridar

* Lonicera x italica (Lonicera caprifolium x etrusca ) - Hagekaprifol
* Lonicera × heckrottii (L. sempervirens x L. × italica) - Blomsterkaprifol

Sjå òg
------

* Villkaprifol eller vivendel (*Lonicera periclymenum*)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ægte Kaprifolie» frå Wikipedia på dansk, den 18. september 2011.*
	+ *Wikipedia på dansk oppgav desse kjeldene:*
		- Sten Porse: *Plantebeskrivelser*, DCJ 2003 (CD-ROM).

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kaprifol**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
Provinsen **Huasco** er ein av dei tre provinsane som Atacama-regionen i Chile er delt inn i, og blant desse tre ligg han lengst mot sør. Dei to andre provinsane i regionen er Chañaral i nord og Copiapó i midten. Alle tre provinsar har grense mot Argentina i aust og kystlinje mot Stillehavet i vest. I sør grensar Huasco mot Elqui-provinsen i Coquimbo-regionen. Huasco har eit areal på 19 066 km² og har ein folkesetnad på 73 133 innbyggjarar (2017). 

Huasco er delt inn i fire kommunar: 

* Vallenar, provinshovudstad med meir enn halvdelen av folkesetnaden i provinsen
* Freirina
* Huasco
* Alto del Carmen

Provinsen Huasco har ei historie som er spesielt knytt til gruvedrift. Gull og kopar gav bidrag til den økonomiske utviklinga av landet. Gruvehistoria byrja hos urfolket, i før-kolonitid.

I mars 2015 vart provinsen ramma av eit uvêr som påverka området frå Antofagasta til Coquimbo, med etterfølgjande flaum og overløp av Copiapó-elva, jordskred, menneske isolert på grunn av vegsperringar, hus og infrastruktur øydelagt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «Provincia de Huasco» frå Wikipedia på spansk, den 15. januar 2023*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Eit parti av Tindevegen fotografert tidleg i mai 2010.
**Tindevegen** er ein vinterstengd privat 32 kilometer lang fjellveg (bomveg) mellom Øvre Årdal i Årdal kommune og Turtagrø i Luster kommune. Vegen vert drive av lutlaget Fjellvegen Årdal - Luster SA, som krev inn bompengane i ein bomstasjonen på Berdalsbandet, der det er ein bomautomat som tek bankkort. Denne staden ligg litt sør for det høgste punktet på vegen, som er på 1315 meter over havet. Normalt er vegen open frå mai til november.

Fjellvegen er kalla snarvegen gjennom Jotunheimen, og går gjennom mektig natur mellom vakre fjelltoppar og med mange flotte utsiktspunkt. Berre ein kort spasertur frå traseen opnar det seg eit panorama med Hurrungane og Store Skagastølstind i aust og Sognefjorden og Skjolden i vest.

Tindevegen kan nyttast av motorsyklar, bilar, bilar med campingvogn og bubilar, men det er tilrådeleg at køyretøyet ikkje er meir enn 10 meter langt. Sesongtrafikken er på vel 30000 kjøretøy.

Sognefjellsvegen sett frå Tindevegen. Nordlege del av Tindevegen går ned mot Turtagrø rett bak haugen i midten.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Fjellvegen Årdal - Luster SA
Ørsta/Volda lufthamn, Hovden sett frå Saudehornet i august 2010 - sentrale delar av Hovdebygda i framgrunnen
Panoramabilete - april 2015: eit av Widerøe sine rutefly (Dash 8-Q100/Q200) på Ørsta/Volda lufthamn.
**Ørsta/Volda lufthamn, Hovden** er ei lufthamn som vert eigd og driven av Avinor AS. Lufthamna ligg midt mellom bygdebyane Ørsta og Volda i Møre og Romsdal fylke. Plasseringa er direkte i tettstaden Hovdebygda i Ørsta kommune. Flyplassen vart opna den 1. juli 1971 i samband med utbygginga av det norske kortbanenettet. Flyplassen hadde opphavleg ei rullebane på 866 x 30 m med asfaltdekke, seinare er ho blitt utvida til 1070 m.

Flyselskapet Widerøes Flyveselskap ASA driv ruteflyging til/frå lufthamna. Det går direktefly til Bergen lufthamn, Flesland og Oslo lufthamn, Gardermoen, Sogndal lufthamn, Haukåsen og Sandane lufthamn, Anda.

Flyplassen har hatt stor auke i passasjertalet dei siste åra. Mykje av årsaka til det, er betre kommunikasjonar i regionen (Eiksundsambandet og Kvivsvegen), som har gjort flyplassen lettare tilgjengeleg for fleire. I takt med dette har også rutetilbodet auka. Avstanden frå Ørsta sentrum til flyplassen er 4 km, frå Volda 7 km, Ulsteinvik 30 km, Fosnavåg 45 km og Stryn 64 km. 

Volda Ørsta flyklubb har Hovden som base.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Avinor si side om Ørsta/Volda lufthamn, Hovden
* Ørsta-Volda lufthamn Arkivert 2015-01-15 ved Wayback Machine. Dokumentasjon v/Norsk Luftfartsmuseum

  


| * v
* d
* e
Flyplassar i Møre og Romsdal |
| --- |
| Aukra flyplass, Gossen**·** Fiske flyplass**·** Geiranger sjøflyplass, Stranda kommune**·** Gravvold flyplass**·** Kristiansund helikopterplass, Kristiansund sjukehus**·** Kristiansund lufthamn, Kvernberget**·** Molde helikopterplass, Molde sjukehus**·** Molde lufthamn, Årø**·** Sunndalsøra flyplass, Vinnu**·** Ørsta/Volda lufthamn, Hovden**·** Ålesund helikopterplass, Ålesund sjukehus**·** Ålesund lufthamn, Vigra |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Grava åt Zdzisław Krzyszkowiak
**Zdzisław Ludwik Krzyszkowiak** (3. august 1929–23. mars 2003) var ein polsk friidrettsutøvar som tevla på langdistansane og i hinderløp. Han vart olympisk meister på 3000 meter hinder i 1960, to år etter han tok EM-gull både på 5000 m og 10000 m i 1958.

Aktiv
-----

Krzyszkowiak vart lagd merke då han i kvalifiseringsløpet til finalen på 3000 meter hinder under sommar-OL 1956 i Melbourne vart nummer fen i sitt heat, og dermed syrgde for at den regjerande olympiameisteren, Horace Ashenfelter frå USA, vart slått ut. Krzyszkowiak braut finaleløpet og vart dermed nummer ti.

Under friidretts-EM 1958 i Stockholm vann han både 5000 og 10 000 meter. Våren 1960 sette Krzyszkowiak ny verdsrekord på 3000 meter hinder med tida 8.31,4. To månader seinare, under OL 1960 i Roma, vann han gullmedaljen i hinderløpet, einast Nikolaj Sokolov frå Sovjetunionen klarde å halde fylgje inn på oppløpssida. Fem dagar etter hinderløpet vart Krzyszkowiak nummer sju på 10 000 meter. 

Sommaren 1961 forbetra Krzyszkowiak verdsrekorden på 3000 m hinder til 8.30,4 under eit løp i småbyen Wałcz. Han la opp i 1963, etter å ha vorte polsk meister 13 gongar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zdzisław Krzyszkowiak» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Markus Anton Svendsen** (fødd 28. februar 1941) er ein norsk, tidlegare kombinertrennar frå Havøysund i Finnmark. Han vann kombinertrennet under Svenska skidspelen i 1965 og kombinertrenna i Lahti både i 1966 og 1967. Både i 1967 og 1968 vart han noregsmeister i øvinga. Svendsen representerte Idrottslaget i Bondeungdomslaget i Oslo.

Aktiv
-----

Svendsen vann bronsemedaljen under NM på ski 1965, same året gjekk han heilt til topps i kombinertøvinga i Svenska Skidspelen. Både i 1966 og i 1967 vann han kombinert i Lahti, den sistnemnde sesongen vann han sitt fyrste norske meisterskap i øvinga. Han gjentok prestasjonen då han sikra seg NM-tittelen for 1968 i Ørskog på Sunnmøre.

Svendsen deltok for Noreg i tre internasjonale meisterskap. Under verdsmeisterskapen i Oslo 1966 vart han nummer ni. To år seinare, under dei olympiske leikane i Grenoble hamna han på 27. plass, då alle dei norske kombinertløparane smurde seg fullstendig vekk i langrennet, medan han i ski-VM 1970 kom på 19. plass. 

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1963: Nr 10 i Svenska Skidspelen i Falun
* 1964: Nr 12 i Holmenkollen
* 1965: Vinnar av Svenska Skidspelen i Falun, nr 4 i Holmenkollen og nr 6 i Lahti
* 1966: Vinnar i Lahti, nr 9 i ski-VM i Oslo
* 1967: Vinnar i Lahti, nr 3 både i Holmenkollen og i Falun
* 1968: Nr 3 i Lahti, nr 7 i Holmenkollen og nr 9 i Falun
* 1969: Nr 4 i Svenska Skidspelen i Falun
* 1970: Nr 2 i Holmenkollen
* 1971: Nr 6 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1964: Nr 5 på Voss
* Ski-NM 1965: Bronsemedalje på Fåberg
* Ski-NM 1966: Nr 4
* Ski-NM 1967: Gullmedalje i Mo i Rana
* Ski-NM 1968: Gullmedalje i Ørskog
* Ski-NM 1969: Bronsemedalje på Raufoss
* Ski-NM 1971: Bronsemedalje på Fåberg
* [[Ski-NM 1973}}: Nr 6 på Lillehammer

Svendsen slutta som aktiv skirennar i 1973, og busette seg etterkvart i Ski i Akershus. I 2008 gav han bort delar av premiersamlinga si til Måsøy kommune.

Notar
-----

1. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Markus Svendsen – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Maxwells demon** er namnet på eit fysikalsk paradoks skildra av mellom andre James Clerk Maxwell.

Premissar
---------

Den andre termodynamikklova seier at entropien i eit lukka system aldri kan minke med tida. Om det finst to lukka gassbehaldarar ved same temperatur og ein ventil i mellom, så vil temperaturen bli verande den same.

Sjølvmotseiing
--------------

Vi føresteller oss no ein liten intelligent skapning, kalla Maxwells demon, som kan opne og lukke ventilen. Demonen slepp gjennom dei raske gassmolekyla frå behaldar A til B, og dei langsame frå B til A. Etter tilstrekkeleg lang tid kjem partiklane sine middelhastigheit, og altså temperaturen, til å vere høgare i behaldar B enn A. Dette skulle innebere at den totale entopien har vorte redusert.

Løysinga
--------

For at Maxwells demon skal vita når det er på tide å opne og stenge ventilen må han ha informasjon om dei innkomande gassmolekyla. Informasjon kan ein sjå på som «negativ entropi». For å få denne informasjonen ville demonen vere tvinga til å interagere med molekyla, til dømes ved å skyte på dei med foton. Denne interaksjonen ville gje ei nettoauke av entopien, og såleis er ein entropiminskande demon umogeleg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maxwells demon» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2013.*
**Lucy Christiana, Lady Duff Gordon**, fødd **Sutherland** (13. juni 1863–20. april 1935) var ein leiande britisk motedesignar på slutten av 1800-talet og byrjinga av 1900-talet. Ho var kjend under det profesjonelle namnet «Lucile».

Ho blei født i London som dotter til sivilingeniøren Douglas Sutherland (1838-1865) og den engelsk-fransk-canadiske kona hans Elinor Saunders (1841-1937). Etter at faren døydde i 1865 flytte familien til Guelph i Ontario i Canada. Etter at mor hennar gifta seg opp att i 1871 flytta dei til Saint Helier på Jersey på Kanaløyane utanfor kysten av Normandie. Lucy var ei eldre syster av forfattaren Elinor Glyn.

15. april 1912 overlevde Lucy Christiana Duff Gordon forliset til RMS «Titanic» saman med ektemannen Cosmo Duff Gordon. 

Ho døydde av brystkreft i 1935.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lucy Christina Duff Gordon» frå Wikipedia på svensk, den 14. april 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lucy Christiana Duff Gordon encyclopedia-titanica.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Markuspasjonen** (tysk *Markuspassion*), BWV 247, er ein tapt pasjon av Johann Sebastian Bach. Sjølv om musikken til Bach er tapt finst libretto til Picander og ut frå denne har det til ein viss grad vore mogeleg å rekonstruere musikken. I motsetnad til dei andre pasjonane til Bach, var Markuspasjonen truleg ein parodi - der eksisterande satsar frå andre verk er nytta om att. Markuspasjonen ser ut til å nytte nesten heile *Trauer Ode* (BWV 198) i lag med to ariar frå BWV 54. I tillegg vart to koralar frå *Markuspasjonen* nytta i Bachs juleoratorium. Dermed manglar berre eit par ariar, som er tekne frå andre Bach-verk når ein prøver å rekonstruere verket. Sidan resitativa til Bach er tapt, nyttar dei fleste utgåvene i dag resitativ komponerte av Reinhard Keiser, eit verk Bach sjølv framførte minst to gonger. 
Bachs *Markuspasjonen* vart først framført i Leipzig på langfredag 23. mars 1731. Teksten er skriven av Picander, Christian Friedrich Henrici, og finst i ei poesisamling frå 1732. I tillegg til kapittel 14 og 15 i Evangeliet etter Markus er det berre åtte fri ariar og 16 salmesatsar i tillegg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «St Mark Passion (Bach)» frå Wikipedia på engelsk, den 22. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Markuspasjonen BWV 247

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNE
* BBC Things

 |
**Maxime Weygand** (21. januar 1867–28. januar 1965) var ein fransk offiser. Han er kjent for å ha kjempa mot den tyske invasjonen i 1940, for seinare å samarbeide med det tyskvenlege Vichy-regimet.

Under første verdskrigen var Weygand stabssjef under Ferdinand Foch, først som oberstløytnant og seinare som til generalmajor.

Då Maurice Gamelin fekk sparken som fransk øvstkommanderande i mai 1940 overtok Weygand jobben. Weygand kom raskt til den oppfatninga at vidare kamp var nyttelaus, og gjekk inn for ein fredsavtale med tyskarane.

Weygand vart så forsvarsminister i Philippe Petain si Vichy-regjering. Seinare vart han leiar for dei franske koloniane i Nord-Afrika. Han vart avsett og internert i Tyskland i 1942.

Etter krigen vart Weygand skulda for samarbeid med Tyskland, og vart internert i Val-de-Grâce. Han vart likevel lauslaten i 1946, og endeleg frikjent i 1948.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maxime Weygand» frå Wikipedia på bokmål, den 12. august 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Ørsta** er ein tettstad og administrasjonssenteret i Ørsta kommune i Møre og Romsdal fylke. Tettstaden ligg ved botnen av Ørstafjorden, omkransa av Sunnmørsalpane, og har 7 230 innbyggjarar per 1. januar 2017. Tettstaden omfattar heile den tettbygde delen av det tradisjonelle Ørsta sentrum og den tettbygde delen av Hovdebygda.

Ørsta er eit lokalt handelssentrum og er også eit senter innan møbel-, metallvare- og næringsmiddelindustri. Mellom anna har vegselskapet Saferoad og møbelprodusenten Fora Form kontor i Ørsta. TINE har eit meierianlegg lokalisert i Ørsta sentrum. Dette har vore truga av nedlegging som følgje av kostnadskutt, men drifta av anlegget vart vedteken ført vidare i 2016.

Kultur
------

I Ørsta står monumentet Dyre Vaa laga over Ivar Aasen og monumentet Anne Grimdalen laga over Anders Hovden, som begge er fødde i Ørsta. Ivar Aasen-museet frå 1898 står i Hovdebygda sørvest for tettstaden, og er eit dokumentasjonssenter for nynorsk skriftkultur. I Ørsta ligg Møre Folkehøgskule og Ørsta vidaregåande skule. Tettstaden har symjehall, idrettsstadion og kunstgrasbane.

Her står også Ørsta kyrkje, ei langkyrkje frå 1864. Avisa *Møre-Nytt* kjem ut i Ørsta tre dagar i veka. 15 kilometer nordvest for Ørsta ligg skisenteret Ørsta Skisenter og 5 kilometer vest for tettstaden ligg museet Brudavolltunet.

* Ivar Aasen-tunetIvar Aasen-tunet
* Ørsta kyrkjeØrsta kyrkje
* BrudavolltunetBrudavolltunet

Samferdsle
----------

Gjennom tettstaden Ørsta går Europaveg 39 (E39), den ytre stamvegen på Vestlandet. Vegen går vidare langs Vartdalsfjorden med ferje over fjorden til Sula og Ålesund (Festøya–Solavågen). Sørover frå tettstaden går E39 via Volda til Grodås i Hornindal kommune (Kvivsvegen). Frå Ørsta sentrum går riksveg 655 gjennom Bondalen og med ferje over Hjørundfjorden (Sæbø–Lekneset) og vidare gjennom Norangsdalen til Hellesylt i Stranda kommune. Om lag 4,0 kilometer sørvest for tettstadeen Ørsta ligg flyplassen Ørsta/Volda lufthamn, nær grensa til Volda kommune.

Sjå òg
------

* Ørsta kommune

Kjelder
-------

* Kristin Mork / Ørsta Reiselivslag (9. juni 2010). «Om Ørsta». Ørsta kommune. Henta 28. juni 2013.
* «Ørsta – kommune i Møre og Romsdal» av Geir Thorsnæs / Kunnskapsforlagets papirleksikon i *Store norske leksikon*, snl.no.

1. ↑  «Ørsta – tettsted». Store norske leksikon. 2015.09.14. Henta 07.09.2016.
2. ↑  «Meieriet i Ørsta er berga». *Sunnmørsposten*. 22.06.2016. Henta 19.06.2017.
3. ↑  «Ørsta». Store norske leksikon. 15.08.2016. Henta 07.09.2016.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Ørsta kommune
* www.orstainfo.no - Informasjon om Ørsta og Sunnmørsalpane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Arnold Holmboe** (11. mars 1873–27. juli 1956) var ein norsk jurist, næringsdrivar og Venstre-politikar, fødd i Beitstad. Han var i 1920-åra statsråd i Blehr II-regjeringa og den fyrste Mowinckel-regjeringa.

Holmboe tok juridisk embetseksamen 1900. Han hadde så advokatpraksis i Steigen, Harstad og Tromsø, før han var direktør i Tromsø Sparebank frå 1913 til 1928. Deretter var han til 1943 direktør ved Vinmonopolet.

Frå 1907 var Holmboe medlem i Tromsø bystyre og ordførar i fleire periodar. Dei to treårsbolkane 1922-24 og 1928-30 var Venstre-mannen Holmboe stortingsrepresentant frå byane i Nord-Noreg; Bodø, Narvik, Tromsø, Hammerfest, Vardø og Vadsø. Han var justisminister 1922-23 i ei regjering leidd av Otto Blehr og finansminister 1924-26 då Johan Ludwig Mowinckel hadde sin fyrste statsministerperiode.

Holmboe gav i 1943 ut ei bok med sine omsetjingar av den greske poeten Anakreon, med tittelen *Anakreons sange*.

Han var medlem i Undersøkelseskommisjonen av 1945 og komiteen som granska verksemda til Noregs Bank i okkupasjonsåra.

Kjelder
-------


* Biografisk informasjon om Arnold Holmboe NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* ISNI

 |
**Ludgate** var i tidlegare tider den vestlegaste av portane i bymuren i London. Ei segn fortel at porten blei bygd av kong Lud ein gong før romarane kom til byen. Meir sannsynleg er det at namnet er avleia av «Floodgate», og at porten blei bygd for å hindre at elva Fleet fløymde inn i byen. 

Den franske kronikøren William de Jumieges skriv at Ludgate blei opna for Wilhelm Erobraren av kollaboratørar rett etter Slaget ved Hastings, og at Wilhelm først kunne overta byen etter harde gatekampar med londonbuarane.

Ludgate blei ombygd i 1215, kanskje med stein frå hus som hadde høyrt til jødar som var blitt fordrive frå riket, for då porten på nytt blei ombygd på 1600-talet, kom det til syne stein med hebraiske bokstavar på. Som det var vanleg fleire stader i London, tente porthuset som fengsel. På slutten av 1300-talet var Ludgate først og fremst eit gjeldsfengsel.

Ludgate blei saman med fleire andre byportar rivne i 1760 for å gi plass til den aukande trafikken inn og ut av byen. Namnet lever vidare i gata Ludgate Hill.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ludgate» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2008.*
Den store marknadshallen i Budapest i 2005.
**Marknadshall** er ein hallbygning der ein kan selje ulike varer. Dette kan vera næringsmiddel som kjøt, fisk, skaldyr, frukt og grønt, delikatesser, krydder og blomar. I moderne marknadshallar finst ofte også mindre restaurantar og kafear. Ein kan selja til storforbrukarar som butikkar og restaurantar eller til allmugen.

Historikk
---------

Köttorgshallen, interiør, 1952.
Forløparen til marknadshallane var den opne torghandelen som gjekk føre seg på sentrale plassar i større byar. Mange stader delte ein opp denne handelen i to produktkategoriar. Fisk blei selt på ein særskild stad og kjøt på ein annan. I Europa byrja ein på andre halvdelen av 1800-talet å overføra visse typar torghandel til meir hygieniske marknadshallar med vern mot vêr og vind. Slike hadde lenge blitt oppførte i sørlege Europa og viste seg ha ein gunstig effekt på saniteten. Hovudgrunnen var stadige epidemiar av sjukdommar som kolera. I marknadshallen kunne ein betre verna matvarer mot vêr og vind, insekt, rotter og andre skadedyr. Handhygienen kunne også forbetrast i ein hall med tilgang til rennande vatn. 

Utviklinga innan torg- og marknadhallshandel av ferskvarer på slutten på 1800-talet kom å gå til to vegar. Ein type sal var direkte retta til konsumenten, detaljhandel, og ein mot butikkar, engroshandel. Dette inneber at ein del marknadshallar ikkje er opne for allmugen.

I Sverige tredde 1. januar 1914 innan ei ny lov (plasshandelsforbodet) som forbaud all utandørs torghandel med kjøt, fisk, brød og mjølkeprodukt. Dei fleste næringsmiddelseljarane flytta då til dei ulike marknadshallane som fanst i byane. 

Ein marknadshall skulle vera høg og luftig og dessutan med tjukke vegger slik at varmen om sommaren og kulda om vinteren kunne stengast ute. Først var veggane av stein. Ved bygginga av Östermalms saluhall i Stockholm tok ein òg i bruk nye byggemateriale med veggar av teglstein og ein komplisert indre støypejernskonstruksjon til den luftige takkonstruksjonen. Arkitektane til hallen var Isak Gustaf Clason og Kasper Salin og han er i dag rekna som ein av dei finaste teglbygningane i Stockholm frå seint 1800-tal.

Bilete
------

* Døme frå Sverige
* Östermalms saluhallÖstermalms saluhall
* Nye HötorgshallenNye Hötorgshallen
* Saluhallen KongeplassenSaluhallen Kongeplassen
* Saluhallen i UppsalaSaluhallen i Uppsala
* Døme frå andre land
* Gamla Saluhallen i HelsingforsGamla Saluhallen i Helsingfors
* StuttgartStuttgart
* BarcelonaBarcelona
* SofiaSofia

Referansar
----------


* *Denne artikkelen bygger på «Saluhall» frå Wikipedia på svensk, den 6. august 2020.*
Koordinatar: 24°13′1″N 55°45′43″E﻿

**Al Ain-oasen** er den største oasen i byen Al Ain i emiratet Abu Dhabi i Dei sameinte arabiske emirata.

Han ligg nord for Al Mutawa'a og aust for Al Jhali. Sentrum av Al-`Ain ligg i nord med grensa mellom Al-`Ain by og den omanske byen Al Buraimi i nordvest.

Falaj-systemet i Al Ain-oasen.
Like ved oasen ligg Al Ain nasjonalmuseum i aust og Al Ain palassmusem i vest. 

Oasen er kjend for det underjordiske vatningssystemet «falaj» som fører vatn frå borehol til gardar og palmetre. Falajsystemet er eit eldgammalt system som er datert tusenvis av år attende og er mykje nytta i Oman, Dei sameinte arabiske emirata, Kina, Iran og andre land.

Al-Ain by har sju oasar. Den minste er Al Jahili-oasen. Dei andre er Qattara, Al Mutaredh, Al Jimi, Al Muaiji og Hili.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Al Ain Oasis» frå Wikipedia på engelsk, den 5. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  An oase in the heart of Al Ain[*daud lenkje*], UAE Interact Arkivert 2010-09-18 ved Wayback Machine. 10. oktober 2005.
**Arnold Johann Eikrem** (1. april 1932–11. februar 1996), fødd i Trondheim, død i Oslo, var ein norsk sjakkspelar, sjakkorganisator, sjakkarrangør og frå 1969 internasjonal sjakkdommer (International Arbiter). Han er først og fremst kjend for alle sjakkturneringane han arrangerte på Gausdal Høifjellshotel, Gausdalturneringane i sjakk, i perioden 1970-1996, summert opp til 187 turneringar, men han arrangerte mange andre turneringar enn desse også, mellom anna junior-VM i sjakk i Skien i 1979. 

Han var president i Norges Sjakkforbund i periodane 1957–59 og 1970–79. 

Han var med å starte Sjakklubben "Jarl" i Trondheim i 1952. Før dette var han medlem i Arbeidernes Sjakklubb, Trondheim.

### Heider

* Arnold J. Eikrem vart æresmedlem i Norges Sjakkforbund i 1979 .
* Han vart utnemnd til ÆresGausdøl i 1991 .

Det har vore arrangert fleire sjakkturneringar til hans minne.

Kjelder
-------

* *Arnold J. Eikrem 1.4.1932 - 11.2.1996* Jonathan Tisdall og Marianne Hagen (red.) Oslo: Norges Sjakkforbund (1996)
* Brekke, Øystein og Thor Geir Harestad (1997): *Sjakkens Holmenkollen: Gausdalsjakk 1970-1996*. Åmot: Norsk Sjakkforlag. ISBN 82-90779-01-1
* Brekke, Øystein (1989): *Norges Sjakkforbund 75 år: 1914-1989 Oslo: Norges Sjakkforbund ISBN 82-991916-0-2*

Fotnotar
--------

1. ↑  Brekke s. 95
2. ↑  Brekke og Harestad s. 5
3. ↑  Brekke s. 94
4. ↑  Arnold J. Eikrem 1.4.1932 - 11.2.1996 s. 24
5. ↑  Brekke s. 5
6. ↑  Brekke og Harestad s. 10
**Maximiliano Bajter** (fødd 1. mars 1986 i Montevideo i Uruguay) er ein uruguayansk fotballspelar. Hausten 2011 spelte han på midtbanen for Brann i den norske Tippeligaen på lån frå den uruguayanske klubben Fénix. Bajter spelte for Peñarol i heimlandet frå 2006 til 2010 og vart seriemeister med dei i Uruguay i 2010. Etter dette gjekk han over til Fénix, ein annan Montevideo-klubb, der han spelte fram til sommaren 2011. I juli 2011 skreiv han kontrakt med Brann ut 2011-sesongen. Agenten Terje Liverød, som tidlegare har vore involvert i fleire sal av uruguayanske spelarar til Europa, mellom anna Brann-spelarane Diego Guastavino og Nicolás Mezquida, var sentral i overgangen. Bajter debuterte i Tippeligaen som innbytar mot Viking 4. august 2011.

Fotnotar
--------

1. 1 2  FootballDatabase.eu
2. ↑  "Bekrefter at Bajter er på vei" Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine. frå Brann.no
3. ↑  "Bajter ble skadet i Brann-debuten"[*daud lenkje*] frå Bergens Tidende 5. august 2011

Kjelder
-------

* "Bekrefter at Bajter er på vei" Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine. frå Brann.no
| **Arnsberg** |
| --- |
| Horisonten til ArnsbergHorisonten til Arnsberg |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Arnsberg | 

Arnsberg is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Arnsberg  Hochsauerland |
| Grunnlagd | 1000-talet |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  193,45 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 75 867   392/km² |
| Koordinatar | 51°23′0″N 08°05′0″E﻿Koordinatar: 51°23′0″N 08°05′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 212 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 59755, 59757, 59759, 59821, 59823 |
| Telefon-retningsnummer | 02931, 02932, 02935, 02937, |
| Bilnummer | HSK |
| **Heimeside:** www.arnsberg.de |

**Arnsberg** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 76 000 innbyggjarar. Byen ligg i kreisen Hochsauerland nordaust for Sauerland i elvedalen til Ruhr.

Historie
--------

Arnsberg vart bygd av grevane av Werl på 1000-talet. Dei bygde ei borg som ein framleis kan sjå restane av, og som vert nytta til folkelege feiringar. 

På 1100-talet vart Arnsberg sete for westfalisk domsmakt. Seinare mista byen sjølvstende sitt og høyrte til Köln-området då erkebiskopane regjerte her. Byen vart heilt øydelagd under sjuårskrigen i 1769. I 1816 gjekk Arnsberg til Preussen og vart sete for ein lokal administrasjon. 

Under den andre verdskrigen mista mange innbyggjarar livet under britiske bombetokt som hadde ein jernbaneviadukt som mål. Målet vart til slutt øydelagd 19. mars 1945 av ei Grand Slam-bombe.

Den noverande byen Arnsberg vart oppretta i 1975 ved at 14 byar og kommunar vart slått saman til ein by. Gamle Arnsberg og Neheim-Hüsten er to urbane delar, medan dei andre delane er meir landlege. Neheim og Hüsten vart slått saman i 1941.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Arnsberg» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juli 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Arnsberg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Arnold Johannes Wilhelm Sommerfeld** (5. desember 1868–26. april 1951) var ein tysk teoretisk fysikar og pioner i utviklinga av atom- og kvantefysikken.

Sommerfeld studerte matematikk og naturvitskap ved Albertina Universitetet i heimbyen hans Königsberg i Aust-Preussen. Avhandlinga hans vart skriven med hjelp av rådgjevar og matematikar som Ferdinand von Lindemann. Han gjennomførte den nasjonale eksamenen i 1892 og då byrja han på eit år med militærteneste, som vart gjort med eit reserve-regiment i Königsberg. Han fullførte den obligatoriske militærtenesta si i september 1893, og for dei neste åtte åra stod han oppført som frivillig med åtte veker militærteneste.

Sommerfeld var ein anerkjent stor teoretikar og han hadde fleire uvurderlige bidrag til kvanteteorien. Han vart tildelt mykje heider i levetida si, som t.d. Lorentzmedaljen og Max-Planck-medaljen. Dessutan vart at han vald til medlem av Royal Society i London, United States National Academy of Sciences, Det sovjetiske vitskapsakademiet og Det indiske vitskapsakademiet. Sommerfeld står bak utdanninga av mange studentar for ein ny æra med teoretisk fysikk. Han vart 81 gonger nominert til Nobelprisen i fysikk, og han fungerte som professor og rettleiar for fleire seinare nobelprisvinnarar i fysikk enn nokon annan rettleier. Sommerfeld døydde, i ein alder av 83 år, i München av skadar etter ei trafikkulukke medan han gjekk tur med barneborna hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arnold Sommerfeld» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Arnold Sommerfeld**

* Annotated bibliography for Arnold Sommerfeld from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues Arkivert 2006-08-28 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Arnljot Høyland** (19. februar 1924–21. desember 2002) var ein norsk professor i statistikk ved NTH (i dag NTNU).

Høyland var ein internasjonalt anerkjent fagperson innan feltet matematisk statistikk. Han var sentral i oppbygginga av statistikk som universitetsfag og utga fleire lærebøker. Han gjorde òg ein stor innsats for å nytte statistikk i norsk industri og næringsliv.

Han var cand.real. frå Universitetet i Oslo 1952. I 1963 fullførte han sin doktorgrad (ph.d.) i statistikk ved University of California, Berkeley.

Høyland var universitetslektor ved Universitetet i Oslo 1959–1965. I 1965 vart han tilsett som dosent og seinare professor ved Institutt for matematiske fag på NTH i Trondheim. Her var han professor til 1990 og deretter seniorforskar til 1994.

Julekveldsvisa
--------------

Utenfor fagmiljøet er han best kjent for å ha komponert melodien til Alf Prøysen si «Julekveldsvise».

I 1996 vart han tildelt St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* Julekveldsvisas andre far er død. Aftenposten 22. desember 2002
* St.Olavs Orden til professor emeritus Arnljot Høyland, NTNU

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Arnold Sofus Nordal** (19. mai 1909–16. august 1992) var ein farmakognost frå Syvde på Sunnmøre. Han var professor i farmakognosi, læra om medisinplantar og naturstoff, ved Universitetet i Oslo.

Nordal tok apotekarutdanning (cand. pharm.) i 1936 og doktorgraden i 1947. Sidan 1948 var han professor i faget ved Universitet i Oslo. Frå tidleg hadde han interesse for folkemedisin og legeplantar. I løpet av doktorgradsarbeidet isolerte Nordal ei fram til då ukjent sukkertype, sedoheptulose, som seinare spelte ei viktig rolle for nobelprisvinnaren Melvin Calvind og hans arbeid med plantars fotosyntese.

Nordal var knytt til Farmasøytisk institutt ved Universitetet i Oslo i mesteparten av sitt arbeidsliv. I 1953-54 arbeidde han ved University of California i Berkeley og på 1950- og 60-talet leidde han eit utviklingsprosjekt i FN-regi i Burma, der ein dyrka lokale medisinplantar.

Nordal var ein ettertrakta føredragshaldar i mange fora og ein populær førelesar ved Farmasøytisk institutt. Han var medlem i Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1964 og vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs orden i 1979.

Han døydde i Bærum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Arnold Nordal» frå Wikipedia på bokmål, den 13. januar 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
**Storelva** (òg kalla **Brekkeelva**) er ei elv i Gulen kommune i Vestland. Ho renn i nordvestleg retning og munnar ut i Risnefjorden ved Brekke. Elva har ei lengd på 7,5 km og eit nedbørfelt på 16,9 km². Middelvassføringa ved munningen er 2,14 m³/s.

Vassdraget består av mange små sideelvar som blir samla i Storelva. Den største sideelva er Olselva, som kjem inn frå sør ved Engeset. Dei einaste innsjøane av nokon storleik er Botnavatnet (455 moh) og Langvatnet, som begge ligg i elva sitt kjeldeområde heilt sørvest i nedbørfeltet. Elva byrjar frå Langvatnet, og etter samløpet med elva frå Botnevatnet fell ho bratt ned i Engesetdalen gjennom Reievegfossen. Elva er framleis stri også nedstraums frå fossen og ned til samløpet med Olselva, men frå Engeset blir dalbotnen flatare og herfrå til munningen i Risnefjorden ligg det busetnad og jordbruksområde på begge sider av elva.

Fv2 går langs sørsida av elva, mens Fv1 kryssar elva ved munningen. Det går òg ein kommunal veg langs nordsida av elva til eit stykke opp i Engesetdalen.

Elva er, som dei andre vassdraga i området, sterkt påverka av sur nedbør, noko som allereie på 1960-talet førte til minka fiskebestandar. Innhaldet av aluminium er noko høgt, men likevel innanfor grensa for drikkevatn. Innhaldet av andre metall er nokså lågt. Vassdraget er næringsfattig, men dei nedste delane er påverka av avrenning frå landbruket og av kloakk.

Kjelder
-------

1. 1 2  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  Annie Elisabeth Bjørklund: «Naturressurskartlegging i Gulen kommune, Sogn og Fjordane: Miljøkvalitet i vassdrag.»[*daud lenkje*], Rådgivende Biologer AS, Institutt for miljøforskning, Rapport nr. 155, mars 1995