recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Lyddøme
**The Sailor's Hornpipe** (også kjend som **The College Hornpipe** and **Jack's the Lad**) er ein tradisjonell hornpipe-melodi and tilknytt dans med opphav i den britiske marinen, Royal Navy.

Historie
--------

Den vanlege melodien for denne dansen blei fyrst trykt som «College Hornpipe» i 1797 eller 1798 av J. Dale i London. Han finst i manuskriptsamlingar som er eldre enne dette – til dømes ein synkopert versjon i William Vickers-manuskriptet frå Tyneside, som er datert til 1770. Dansen framstiller livet og pliktene til ein sjømann på eit skip. Sidan dansen ikkje krev stor plass til å framførast, og kan dansast utan ein partner, var han utbreidd ombord på skip.

Samuel Pepys omtalte dansen i dagboka si som «The Jig of the Ship», og kaptein Cook gav ordre til mennene sine om å dansa hornpipe for å halda dei i form. Dansen blei mindre vanleg på skip då ein slutta å ha felespelarar som del av mannskapet.

I drama for scena var det frå rundt 1500-talet av vanleg å ha med ein dans knytt til havet, eller ein *sea dance*. Frå 1800-talet blei den kjende forma av *sailors' hornpipe* innført. Arbeidsoppgåver på skip, som å dra i reip, roing, klatring i rigging og honnørhelsingar danna grunnlaget for danserørslene.

Under tradisjonskonserten Last Night of the Proms i London, der melodien blir spelt som del av Henry Wood sin *Fantasia on British Sea Songs*, kan publikum ha med seg små tåkelurar og fløyter som dei bles i til musikken, slik at han får ein støyande, frenetisk finale når han når sitt raskaste.

Melodien blei brukt i teiknefilmar av *Popeye* (*Skippern*) frå byrjinga av 1930-talet, som regel som den fyrste delen av opningsmelodien, som deretter gjekk over til ein instrumentalversjon av «I'm Popeye the Sailor Man».

Innspelingar
------------

Songen har blitt spelt inn av:

* Mike Oldfield på *Tubular Bells* (1973) og *Tubular Bells 2003* (2003)
* Achim Reichel som «Piratentanz» på *Klabautermann* (1977)
* Yo-Yo Ma, Edgar Meyer og Mark O'Connor på *Appalachia Waltz* (1996)
* Carlos Núñez på *Cinema Do Mar* (2005)
* Broadside Electric på *Black-edged Visiting Card*
* The Spotnicks som «Bach Goes to Sea» i 1963
* The Tornados som «Popeye Twist» i 1962

Kjelder
-------

1. ↑  «MacJams.com – Song: The Sailor's Hornpipe by Andronis». *Macjams.com*. Arkivert frå originalen 2. desember 2008. Henta 12 January 2021.
2. ↑  «The sailor's hornpipe dance». *Rmg.co.uk*. 11 August 2015. Henta 12 January 2021.
3. ↑  «SAIL AWAY LADIES [1A]». *Ibiblio.org*. Henta 12 January 2021.
4. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 28. september 2007, henta 21. mai 2021
5. 1 2  «What are the origins of the sailor's hornpipe? : Frequently asked questions : Maritime, sea & ships : Fact files & in-depth : Learning : NMM». *Nmm.ac.uk*. Henta 12 January 2021.
6. ↑  Video på YouTube

* *Denne artikkelen bygger på «The Sailor's Hornpipe» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mai 2021.*
**Fluminense Football Club** er ein idrettsklubb frå Rio de Janeiro i Brasil, stifta 21. juli 1902. Klubba blei opphavleg stifta som ein rein fotballklubb, og det er fotballaget som klubben er klart mest kjend for. Klubben har eit rivalforhold til Flamengo, og derbya mot denne klubba er blant dei mest berykta i Brasil.

Maracanã - Fluminense
Fluminense speler for tida i brasiliansk Série A, som den har vunne ein gong (1984). Elles er 30 Rio-delstatsmeisterskaptitlar det viktigaste på merittlista til klubben. Kallenamnet til klubben *Tricolor* kjem av dei tre fargane på draktene til laget, vinraud, grøn og kvit. Også laget sin tilhengjarane ber dette namnet. Den eigentlege heimebana til klubben heiter Laranjeiras, og er det eldste fotballstadionet i Brasil (bygt 1905 ). Kapasiteten er etter kvart blitt redusert til 8 000, og av denne grunnen blir no heimekampane spelte på Maracanã. Klubben planlegg bygging av ein ny heimearena. Rivelino, Gerson , Romário og Branco er blant dei mest kjende spelarane som har spelt for klubba.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger delvis på «Fluminense Football Club» frå Wikipedia på bokmål, den 5. oktober 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* - Fluminense Site
* www.CanalFluminense.com.br - Fluminense's Daily News Arkivert 2021-01-26 ved Wayback Machine.
* Torcida Tricolor

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Satellittbilete med Lake Hazen nede til venstre
**Lake Hazen** er ein innsjø nord på Ellesmereøya i Nunavut i Canada. Han er den tredje største innsjøen på kloten nord for polarsirkelen, etter Tajmyr i Russland og Enaresjøen i Finland.

Lake Hazen er 70 km lang og opp til 11 km brei, og dekker ei flatevidd på 542 km². Han ligg på i kring 81° 40' nord og 69° til 73° vest. Innsjøen ligg 158 meter over havet, og er på det djupaste 289 m. Fleire øyar ligg i innsjøen, den største er 7 km lang og knapt kilometeren brei. Innsjøen er islagd om lag ti månader i året. Den arktiske cordilleraen reiser seg over innsjøen. Han får tilsig frå isbrear i det kringliggande *Eureka Uplands* nord for innsjøen, med opp til 2 500 høge toppar. Innsjøen renn ut i den 15 km lange elva Ruggles River som munnar ut i Chandler Fjord på nordaustkysten av Ellesmereøya. Lake Hazen er innlemma i Quttinirpaaq nasjonalpark.

Leivningar etter Thulekulturen har vorte oppdaga nær Lake Hazen.

Augustus Greely oppdaga innsjøen på sin 1881-83-ekspedisjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Hazen» frå Wikipedia på engelsk, den 13. oktober 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Skjermskot av Fluxbox.
**Fluxbox** er ein vindaugehandsamar for X Window System som er basert på kjeldekoden frå Blackbox 0.61.6. Prosjektet vart starta fordi Blackbox i ein periode var lagt på is av utviklarane. Fluxbox er kjend for å vere lett og stabil samtidig som handsamaren har store moglegheiter for konfigurasjon. Sidan Fluxbox satsar på å levere eit minimum av grafiske effektar, har Fluxbox berre ei oppgåvelinje og ein meny som dukkar opp når ein høgreklikkar på bakgrunnen. Ein kan bygge ut med eksterne program for å få slike ting som ikon på skrivebordet. Fluxbox baserer seg på arkfaner, noko som gjer at eit programvindauge kan sleppast i eit anna.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fluxbox si heimeside
* Linuxguiden.no Arkivert 2004-12-30 ved Wayback Machine.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| **Vindaugehandsamarar for X window** |
| AfterStep | Blackbox | evilwm | Enlightenment | Fluxbox | FVWM | IceWM | Ion | KWin | Metacity | MWM | Openbox | Sawfish | twm | Window Maker |

 |
**Joyce Hilda Banda** (fødd **Joyce Mtila**, 12. april 1950) er ein malawisk politikar som var president i Malawi frå 7. april 2012 til 4. mai 2014. Fram til dette sat Banda som visepresident, og ho overtok presidentskapen to dagar etter at forgjengaren Bingu wa Mutharika døydde av hjarteinfarkt. Ho er den fjerde presidenten i republikken. Banda representerer People's Party (PP), eit parti ho sjølv nyleg starta opp.

Politisk liv
------------

Joyce Banda vart fødd i distriktet Zomba, sør i landet, men voks opp i Kenya og fekk utdanning i USA og Italia. I 2004 vart ho innvald som parlamentsmedlem, og i 2005 var ho med på skipinga av Democratic People's Party (DPP) og vart vald som generalsekretær. Frå 2006 til valet i 2009 sat ho som utanriksminister, i 2009 vart ho den fyrste kvinnelege visepresidenten i Malawi. Frå 2010 av vart ho marginalisert i partiet av di ho ikkje ville underskriva ei erklæring om at Peter Mutharika, bror til presidenten, skulle vera DPP sin presidentkandidat i 2014. Saman med andre meiningsfeller vart ho ekskludert frå partiet sjølv om ho heldt fram som visepresident i namnet. Etter nokre månader skipa Banda eit nytt politisk parti som fekk namnet People's Party, etter at høgsterett hadde avvist mange forsøk frå regjeringa si side for å få stoppa registreringa.

Då Bingu wa Mutharika brått døydde av hjarteinfarkt i april 2012, forsøkte fleire DPP-politikarar å forhindra at Banda skulle bli den nye presidenten, og grunngav dette med at ho vart ekskludert frå partiet. Men militærleiinga og domstolane heldt fast på at dei grunnlovsfesta rettane åt visepresidenten måtte respekterast, og Banda vart dermed den første kvinnelege presidenten i Malawi.

Joyce Banda er ein forkjempar for likestilling, og driv organisasjonen *Blantyre*, som arbeider for utdanning for jenter.

Kjelder
-------

* 

* «Joyce\_Banda» av Bjørn Johannessen i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 22. mars 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
Fluorescente mineral sender ut synleg lys når dei vert eksponert for ultrafiolett lys.
**Fluorescens** er ein type luminescens. Eit foton absorberast av eit molekyl som deretter sendar ut eit foton med lågare energi (større bølgjelengd).

Posten brukar papir med fluorescens (fluoriserande papir) i frimerke for at maskina som skal stemple frimerket kan finne ut kor på konvolutten frimerket er og dermed stemple riktig. Maskina sender ut ultrafiolette stråler som vert returnert frå frimerkepapiret. Frimerkesamlarar brukar ei spesiell lampe for å finne ut om frimerkepapiret er fluoriserande.

Det å sende ut lys ved fluorescens eller ha evna til å sende ut slikt lys vert kalla å fluorescere.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fluorescens» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *«Taggen»*, arkivert frå originalen 21. april 2012, henta 26. september 2009

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Joyce** «**Baby Jean**» **Kennedy** (fødd 1948) er ein USA-amerikansk songar frå Chicago.

Kennedy gav ut den første singelen sin i 1963, som ho fekk spelt inn med hjelp av Andre Williams. Songen heitte «Darling I Still Love You», og vart ein lokal hit. 

Kennedy møtte Glenn Murdock, som tidlegare hadde spelt i The Vondells og dei skipa ein duo i lag og seinare gifta dei seg. Duoen skipa bandet Mother's Finest med Gary Moore og Jerry Seay på høvesvis gitar og bass. 

Mother's Finest gav ut fleire album for RCA og Epic Records, og varma opp for artistar som Ted Nugent, Black Sabbath, The Who, Aerosmith og AC/DC. Bandet tok seg ein pause tidleg i 1980-åra, medan Kennedy satsa på ein solokarriere. Dei kom saman att i 1989 for albumet *Looks Could Kill*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joyce Kennedy» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Joyce Kennedy | Biography & History | AllMusic». allmusic.com. Henta 29. desember 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
*For bytte som byttedyr, sjå predasjon*
Bøtter i ulik storleik ved ein marknad i Hong Kong.
**Bytte**, **bøtte** eller **spann** er eit vasstett kar som kan brukast til å frakta eller oppbevara noko i. Bøtter er ofte sylinderforma og noko utvidande mot toppen, som ein kjegle. Dei har gjerne rørleg handtak festa til kantane, stundom også lok. Nokre bøtter har også tut som gjer dei enklare å hella frå.

*Wasserträgerin*, jente med vassbøtte av metall, teikna av Heinrich Zille.
Kvinne med trebøtter frå 1500- eller 1600-talet.

Ordsoge
-------

Ordet «bøtte» eller «bytte» stammar frå norrønt *bytta* som truleg kjem frå lågtysk *butte*. Ordet kan minna om butt, som truleg òg kjem frå lågtysk.

Bruk
----

Bøtter kan brukast til å plukka, bera og oppbevara ting i, og er nyttige i samband med ei rekkje arbeidsoppgåver. Til dømes kan dei brukast til å henta vatn frå ein brønn eller kran, til å ha med såpevatn under reingjering, og til å samla mindre ting oppi. Ein kan setja ei bøtte ein stad for til dømes å samla drypp frå ein lekkasje eller for å ha sand til bruk ved brann lett tilgjengeleg. Bøtter kan òg brukast til å frakta og selja matvarer i.

Bøtter er også vanlege leiketøy. Dei kan vera del av dokkestell eller sandleiker, særleg brukt på stranda.

Utforming
---------

Tradisjonelt bøtter var laga av tre som ei tønne og festa med vidje eller metall. Dei kunne også lagast av andre materiale, som lêr eller metall. Etter industrialiseringa fekk ein masseproduserte metallbøtter, til dømes sink- eller blekkbøtter, og bøtter av plast blei etterkvart særs utbreidde.

Det finst ulike bøtter tilpassa fleire ulike føremål:

* Ei potetbøtte har botn med eit gitter som gjer at jord kan dryssa ut medan potetene blir liggande.
* Ei vaskebøtte kan ha utforming som gjer det dypping og oppbevaring av moppar eller filler, som ei avlang form eller ei mindre korg festa til bøttesida.
* Mjølkespann har smal topp og tettsitjande lok.
* Dobøtter og søppelbøtter har lok for å halda lukt eller innhald fråskild frå omverda.

Bildedøme
---------

* Romersk bronsebøtte frå 100- eller 200-talet. Foto: Andreas FranzkowiakRomersk bronsebøtte frå 100- eller 200-talet. Foto: Andreas Franzkowiak
* Brannbøtte av lêr. Foto: Joe MabelBrannbøtte av lêr. Foto: Joe Mabel
* MetallbøtteMetallbøtte
* TrebøtteTrebøtte
* Plastbøtte.Plastbøtte.
* Leikebøtte av plast.Leikebøtte av plast.
* Mjølkespann har ei særskild utforming.Mjølkespann har ei særskild utforming.
* Reklame for matfeitt seld i bøtte.Reklame for matfeitt seld i bøtte.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Bøtte» frå Wikipedia på bokmål, den 21. februar 2009.*
* «bøtte» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gamle norske bøtter ved museum, søk på primusweb.no

| * v
* d
* e
Jordbruksreiskapar |
| --- |
| Jordarbeiding, planting og såing | 
* Spade
* Hakke
* Grev
* Spett

 |
| Gjødsling og vatning | 
* Greip
* Bøtte

 |
| Innhausting | 
* Ljå
* Sigd
* Slegel
* Soll
* Høygaffel
* Rive
* Lauvkniv
* Potethakke
* Myrski

 |
| Husdyrstell | 
* Råkkå
* Bøtte
* Hakkelsesmaskin
* Rotfruktkvern
* Soplime
* Kost

 |
| Foredling av mjølk | 
* Separator
* Kinne
* Smørsil

 |
Ei fiskeørn som *stiller*.
**Å «stille»**, òg nemnd **å «rytle»**, er ein flygeteknikk hos nokre artar av fuglar og insekt som «står stille» i lufta ved hjelp av kraftige vengeslag.

Når fuglar *stiller* vil hovudet liggje stasjonært i forhold til bakken over tid. Å *stille* er svært energikrevjande for fuglen og kan også krevje løftekraft via vind. Teknikken blir til dømes brukt av fleire terner, isfuglar og rovfuglar når dei søkjer næring, vanlegvis i ope landskap eller over vatn. Ein teknikk ved næringssøk er at fuglen *stiller* høgt opp på himmelen, for så å gå ned litt, og til slutt dukke lynraskt og prøve å fange bytet. Andre artar *stiller* i staden i lågare høgd og dukkar rett etter bytet. Nokre fuglar, som lerker, *stiller* under spelflukta, og nokre småfuglar som meiser og flugesnapparar kan nokre gonger sjåast å *stille* medan dei søkjer. Sjølv kolibriar står stille i lufta når dei syg nektar frå blomstrar, men bruker ein heilt annan flygeteknikk.

Frå ordforklaringar i bøker på norsk bokmål:

* *Stille* = «rytle, stå stille i luften på flagrende vinger (f.eks. tårnfalk).»

* *Rytle* - «Fugler som stiller eller står stille i luften mens de tar til seg næring eller speider etter byttedyr.»

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ryttla» frå Wikipedia på svensk, den 15. mai 2023*
* «NOAB Det norske akademis ordbok». Henta 15. mai 2023. «rytle»

1. ↑  Svensson, Lars (1999). *Gyldendals store fugleguide* (1 utg.). Gyldendal fakta. s. 8. ISBN 8205255547.
2. ↑  Haftorn, Svein (1966). *Fjellfauna*. Bruns Bokhandels forlag. s. 186.
3. ↑  Harrison, Colin (2000). *Fugler fra hele verden*. Teknologisk forlag. s. 401. ISBN 8251205646.
*Fiolin og gitar*, 1913
**José Victoriano González-Pérez** (23. mars 1887–11. mai 1927), kjend som **Juan Gris**, var ein spansk målar og bilethoggar. Han levde og arbeidde det meste av livet i Frankrike. Gris er særleg kjend for sine bidrag til å utvikle kubismen.

### Liv og gjerning

González-Pérez var føds i Madrid og gjekk to år (1902–04) på *Escuela de Artes y Manufacturas* i fødebyen, der han lærte teknisk teikning. Året etter studerte han akademisk målarkunst hos målaren José Maria Carbonero.

I 1906 kom han til Paris og orienterte seg mot kunstnarar som Henri Matisse, Georges Braque, Fernand Léger og Amedeo Modigliani. Han kom snart i kontakt med landsmannen Pablo Picasso. Gris såg på ein måte Picasso som lærar og vegleiar, medan Gertrude Stein meiner at «Pablo gladeleg hadde sett mannen fjerna frå kartet».

Gris leverte vitseteikningar til dei fire moroblada som kom ut i Paris på den tida. Frå 1910 begynte han for alvor å måle. To år seinare hadde han utvikla sin eigen variant av kubisme. Han tok utgangspunkt i den analytiske kubismen, men gjekk etterkvart over til den syntetiserande. Saman med vennen Matisse vart paletten meir fargerik og harmonisk, medan Picasso og Braque nærast måla monokromatisk. Mange av arbeida til Gris kan sjåast som stilleben.

I 1924 teikna han scenografien og kostymane til ei av Ballets Russes sine oppsettingar, leia av dansaren Sergej Djagilev.

Gris formulerte sine teoriar om estetikk kring 1924. År 1924 førelas han ved Sorbonne-universitetet om moglegheitene med måleriet (*Des possibilités de la peinture*). Større separatutstillingar vart halde i *Galerie Simon* i Paris, *Galerie Flechtheim* i Berlin, begge i 1923, og *Galerie Flechtheim* i Düsseldorf i 1925.

Juan Gris døydde i Boulogne-sur-Seine i Paris.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Athenaeum Arkivert 2014-02-21 ved Wayback Machine. - Omfattende liste over og bilder av Gris' arbeider
* Web Museum - Biografi og bilder av Gris' arbeider
* OCR'd issues of Le Rire

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Juan Gris» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Harmonisk bølgje
Ei **harmonisk bølgje** er ein komponent av ei bølgje der frekvensen er eit heiltallig multiplum av grunnfrekvensen til bølgja. T.d viss frekvensen er *f*, så har dei harmoniske bølgjene frekvens lik 2*f*, 3*f*, 4*f* osv. 

Det same gjeld for lydbølgjer i musikk, der ein harmonisk tone er frekvensen mulitplisert med eit heiltal. Når ein har to tonar, der den eine tonen ikkje har ein frekvens som er eit heiltal multiplisert med frekvensen til den andre tonen, vert denne tonen kalla ein uharmonisk overtone. Det er amplituden og plasseringa av dei harmoniske tonane som gjev instrumenta forskjellig klangfarge (sjølv om dei fleste menneske ikkje kan høyre skilnadane), og det er bølgjeforma på overtonane som gjer at ein kan høyre at det er to forskjellige instrument som spelar same musikk. 

Utval av ei harmonisk rekkje i musikk:

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| *1f* | 440 Hz | grunnfrekvens | første harmoniske komponent |
| *2f* | 880 Hz | første overtone | andre harmoniske komponent |
| *3f* | 1320 Hz | andre overtone | tredje harmoniske komponent |
| *4f* | 1760 Hz | tredje overtone | fjerde harmoniske komponent |

Amplitudane vil derimot variere.

Mange musikkinstrument kan spele dei øvre harmoniske komponentane utan at ein har grunntonen. I det enklaste tilfellet (t.d. ei blokkfløyte) fører dette til at ein kan spele ein tone som er ein oktav høgare enn grunntonen. I enkelte tilfelle endrar dette klangen til tonen. Dette vert ofte brukt for blåseinstrument, der ein kallar det overblåsing. På strengeinstrument kan ein lage tonar som høyrest svært reine ut, som vert kalla ein harmonisk tone av strengespelarar. Tonen er svært høg, og ein finn han på noden til strengen. Ein kan bruke desse harmoniske tonane til å sjekke samklangen til eit strengeinstrument, altså om instrumentet er stemd eller ikkje.
**Marija Leontjevna Itkina** (3. mai 1932–1. desember 2020) var ein sovjetisk, kviterussisk friidrettsutøvar frå Smolensk som tevla for Sovjetunionen. I tida 1954 til -64 vann ho mange meistertitlar på 200 m og 400 m, og sette fleire verdsrekordar.

Aktiv
-----

Itkina fekk sitt internasjonale gjennombrot då ho i EM 1954 i Bern vann 200 m på 24,3 sekundar og deltok på Sovjetunionen sitt sigrande lag på 4x100 m stafett. Året etter sette ho ein uoffiseill verdsrekord på 400 m med 53,9. Ho vart nummer sju på 200 m under OL i Melbourne hausten 1956.

I juni 1957 fekk Itkina notert ein offisiell verdsrekord på 54,0 i Minsk, og vel ein månad seinare ein ny på 53,6 i Moskva. Itkina vart så europmeister på 400 m under EM i friidrett 1958 i Stockholm, og fekk bronsemedaljen på 200 m. Den 12. september 1959 i Krasnodar forbetra ho verdsrekorden på 400 m til 53,4.

Under sommarleikane i Roma hamna Itkina på fjerdeplass i tre tevlingar; både på 100 m, 200 m og 4x100 m stafett. Ho vann sitt fjerde EM-gull då ho tangerte verdsrekorden sin på 400 m i Beograd i 1962. Itkina la opp etter å ha vorte nummer fem på 400 m under OL 1964 i Tokyo.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Marija Itkina» frå Wikipedia på tysk, den 27. august 2014.*
**Marilyn French** (21. november 1929–2. mai 2009) var ein amerikansk feministisk forfattar og doktor i litteratur.

Marilyn French vart fødd som Marilyn Edwards i Brooklyn som dotter av E. Charles Edwards og Isabel Hazz Edwards.

Marilyn French var ein akademisk feminist, som skreiv fleire bøker. Ho har uttalt *My goal in life is to change the entire sosial and economic structure of Western civilization, to make it a feminist world,* (*Mitt mål i livet er å endra heile den sosiale og økonomiske strukturen i den vestlege verda, å gjera henne til ei feministisk verd*)

I 1950 vart Marilyn French gift med Robert M. French Jr. Med han fekk ho borna Robert og Jamie. Ekteskapet vart oppløyst i 1967.

Boka *Kvinner* (*The Women's Room* på engelsk), som kom ut i 1977, følgjer Miram frå ho er jente til eldre kvinne. Boka har kjønnspolitikk i fokus, og Mira opplever saman med veninnene sine å verta undertrykte i ei patriarkalsk verd. 

I 1992 fekk Marilyn French konstatert kreft i matrøyret, og den uhyggelege beskjeden om at ho hadde berre månader att å leva, men likevel skreiv ho boka *Season in Hell: A Memoir* som er basert på opplevinga med sjukdomen.

Marilyn French døydde 2. mai 2009 på Manhattan i New York City, 79 år gamal. Dødsårsaka var hjartestans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marilyn French» frå Wikipedia på bokmål, den 22. september 2018.*

1. ↑  Marilyn French, Novelist and Champion of Feminism, Dies at 79 – Obituary (Obit) – NYTimes.com


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
| Marijampolė |
| --- |
| Horisonten til MarijampolėHorisonten til Marijampolė |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Marijampolė | Byvåpenet til Marijampolė |
| **Flagget til Marijampolė** | **Byvåpenet til Marijampolė** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Etnografisk region  Fylke | Litauen  Sudovia  Marijampolė fylke |
| Først nemndByrettar | 16671792 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  205,07 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 47 244   230/km² |
| Koordinatar | 54°34′″N 23°21′″E﻿Koordinatar: 54°34′″N 23°21′″E﻿ |
| Tidssone | EET (UTC+2) |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.marijampole.lt |
| Plassering |
| Plassering av  MarijampolėPlassering av Marijampolė |

**Marijampolė** er ein industriby og den sjuande største i Litauen med om lag 50 000 innbyggjarar. Han ligg sør i landet ved Vištytissjøen og nær grensa til Polen og Kaliningrad oblast i Russland. Han er det litauiske senteret i regionen Sūduva. Byen er kalla opp etter Jomfru Maria. 

Frå 1955 til 1989, medan byen var ein del av Sovjetunionen, vart han kalla **Kapsukas**, etter Vincas Kapsukas, grunnleggaren av det litauiske kommunistpariet. Det gamle namnet vart gjeve tilbake då Litauen fekk tilbake sjølvstendet sitt. 

Elva Šešupė deler byen i to delar som er forbunde via seks bruer. 

Jernbanelinja Kaunas-Šestokai-Alytus går gjennom Marijampolė og avstanden til Vilnius er 139 km, medan hamnebyen Klaipėda ligg 231 km unna. Grensa til Polen ligg berre 38 km mot sør. 
Marijampolė ligg ved fleire viktige hovudvegar. Når Via Baltica står ferdig vil han gå frå Helsingfors og gjennom byen til Sentral- og Sør-Europa. Europeveg 28 går frå Kaliningrad til Minsk via Marijampolė .

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Marijampolė» frå Wikipedia på engelsk, den 28. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Marijampolė**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Harold Bradley** (fødd 2. januar 1926), òg kjend som **Harold Ray Bradley**, er ein USA-amerikansk country- og popgitarist og entreprenør.

Biografi
--------

Bradley var fødd i Nashville i 1926 og spelte banjo som barn før han byta til gitar etter råd frå den eldre broren, Owen. Owen fekk Harold med på turné med Ernest Tubb medan Harold framleis gjekk på vidaregåande skule. Då han var ferdig på skulen gjekk Bradley inn i marinen, og så på college i Nashville, der han studerte musikk. Han akkompagnerte Eddy Arnold og Bradley Kincaid på Grand Ole Opry. Den første innspelinga hans i studio var med Pee Wee King and the Golden West Cowboys i 1946.[*treng kjelde*]

I 1954 bygde Owen og Harold Bradley Film and Recording Studios, seinare kalla Quonset Hut, som var den første musikkføretaket på det som i dag vert kalla Music Row.[*treng kjelde*] Bradley spelte som studiomusikar inn i 1970-åra, og spelte på hundrvis av album med countrystjerner som Patsy Cline, Willie Nelson, Roy Orbison, Elvis Presley og Slim Whitman. Han spelte òg bassgitar på fleire plater, og brukte ein «tic-tac»-metode for å dempe bassen. I følgje magasinet Guitar Player, er Bradley den mest innspelte gitaristen i verda og han var medlem av Nashville A-Team, som vart innlemma i Musicians's Hall of Fame i 2007. Harold spelte inn tre album som popgitarist på Columbia Records, «Misty Guitar», «Guitar for Lovers Only» og «Bossa Nova Goes to Nashville» i 1960-åra.[*treng kjelde*]

Frå 1991 til 2008 var Bradley direktør i Nashville-avdelinga av American Federation of Musicians (AFM). Bradley vart innlemma i Country Music Hall of Fame i 2006, slik broren Owen vart før han. I 2010 fekk Harold Trustees Award under Grammyprisutdelinga.

Sjå òg
------

* The Nashville A-Team

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Harold Bradley» frå Wikipedia på engelsk, den 27. november 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Harold Bradley at Allmusic

1. ↑  Bradley. «Harold Bradley Official Website». Arkivert frå originalen 2. mai 2013. Henta 27. november 2016.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Marija Basjkirtseva** (24. november  1858–31. oktober 1884) var ein russisk målar. Kunstverka hennar vert rekna for å høyre til naturalismen. Ho er i dag mest kjend for dagbøkene sine. Dei vart utgjevne i 1887 og oppnådde kultstatus mellom kvinner av hennar eigen generasjon. Bashkirtseff sitt liv har vore filma fleire gonger, mellom anna i Italia med skodespelaren Isa Miranda i hovudrolla.

*Sjølvportrett med palett*, 1880

Liv og gjerning
---------------

*I atelieret*, 1881, som skildrar undervisninga for kvinnelege elevar på Académie Julian i Paris, der ho var elev i si tid.
Ho vart fødd som Maria Basjkirtseva i Gavrontsij ved Poltava (i dagens Ukraina). Basjkirtseva stamma frå to rike, sørrussiske landadelsfamiliar; Babanin og Basjkirtsev. Kort etter dei hadde sett to born til verda, skilde foreldra seg. Marie voks opp saman med mor si på godset til besteforeldra. Etter opphald i Wien, Baden-Baden, Genève og Paris åra 1870-72 slo mora, besteforeldra og ei tante seg ned i Nice. Der byrja unge Marie å føre dagbok.

'Møtet', 1884
Ei liding i strupehovudet forpurra planane hennar om å verte songarinne og skodespelar. Også gifteplanane med ein adelsmann frå Roma stranda. Marie overtala familien sin til å flytte til Paris, der ho ville studere målarkunst. Etter to års utdanning på *Academie Julien*, som aksepterte kvinnelege studentar og med Tony Robert-Fleury til lærar, slo ho seg saman med målaren Jules Bastien-Lepage som elev og venninne. Saman med mor si pleia ho han til han døydde. Basjkirtseva sjølv døydde av tuberkulose, kort tid etter Bastien-Lepage.

Basjkirtsevas best kjende bilete er *I atelieret* (1881) og *Møtet* (1884). Det fyrste viser målarkollegaer og henne sjølv framfor ein mannleg modell på Académie Julian i Paris, det andre syner nokre born i ei gate i ein fattig bydel. Mange av måleria etter Basjkirtseva vart øydelagde under 2. verdskrigen. I dag er verk frå hennar hand å sjå på kunstmuseum i St. Petersburg, Amsterdam, Paris og Nice.

Gravmonumentet over Basjkirtseva i Paris
Dagbøkene, som ho hadde ført til få dagar før ho døydde, vart gjevne ut i Frankrike i 1887. Mora hadde då nedkorta og sensurert ein del av dottera sine dagboksnotatar. Snart vart bøkene også publisert på mange språk. Heilt opp til dei seinare åra har nye opplag av dagbøkene kome ut. I si bok *Buch der Frauen* (1894) omtala Laura Marholm Basjkirtseva si dagbok som husbibel for unge kvinner av hennar tid.

Basjkirtseva døydde og vart gravlagd i Paris, på gravplassen *Cimetière de Passy*. Over grava vart reist eit stort atelierliknande monument, som i dag er erklært kulturminne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marie Bashkirtseff» frå Wikipedia på tysk, den 25. november 2009.*
* Magnus Ljunggren, Rysk konst och litteratur i förening[*daud lenkje*], *Östbulletinen* Nr. 1, 2009, årgång 13

Fotnotar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Marija Basjkirtseva**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Australdrakelilje** |
| AustraldrakeliljeAustraldrakelilje |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av australdrakelilje Utbreiinga av australdrakelilje |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Aspargesordenen Asparagales |
| **Familie:** | Aspargesfamilien Asparagaceae |
| **Underfamilie:** | Lomandroideae |
| **Slekt:** | *Cordyline* |
| **Art:** | **Australdrakelilje** *C. australis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cordyline australis***Endl. 1833 |

**Australdrakelilje** (*Cordyline australis*) er eit tre i aspargesfamilien som kjem frå New Zealand. Det kan bli inntil 20 meter høgt. Blada er sverdforma og blir 40-90 cm lange og 3-7 cm breie.

Små individ har berre ei bladkrone, men etterkvart vil det koma ut nye skot frå stammen like under krona som blir til nye greiner med eigne bladkroner. Det er ofte etter bløminga at dei nye skota veks ut. Planten blømer seint på våren til seinsommaren og har kvite kremaktige blomar i tette klasar som blir 50-100 cm lange. Fruktene er som kvite bær med ein diameter på 5-7 mm.

Utbreiing
---------

Australdrakelilje er blitt utbreidd som prydplante utanfor New Zealand, hovudsakleg i Vest-Europa og på Dei britiske øyane, men også på nordvestkysten av USA. Mykje av grunnen til at han er populær er at planten er tilpassa kjølige klima men gjev ein tropisk effekt, også i hagar med temperert klima.

Australdrakelilje passar godt i maritimt klima langs sørvestkysten av Noreg,der middeltemperaturen vinterstid ikkje går under null grader celcius. Etablerte individ skal ha overlevd kortvarige temperaturar ned mot −10 grader celcius, men vil trenga vern i strenge og langvarige vintrar med mykje snø. I tilfelle der bladkrona er blitt skadd av vêr og vind kan det skyta nye skot frå stammen lenger nede.

Variantar
---------

I tillegg til den vanlege grøne varianten finst det fleire andre variantar som *Red Sensation*, *Red Star*, *Sundance* og *Variegata*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Australdrakelilje» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mars 2019.*

Litteratur
----------

* A. Mitchell (1977). *Trær i skog og hage*. Sett om av I. Gjærevoll. Tiden. s. 389. ISBN 82-10-01282-7.
* T. Kristoffersen (1970). *Stueplantene i farger*. Aschehoug. s. 163–164.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Australdrakelilje**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Bobby Joe Morrow** (15. oktober 1935–30. mai 2020) var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Harlingen i Texas som vann tre gullmedaljar i sprintøvingane under Sommar-OL 1956 i Melbourne.

Aktiv
-----

Morrow vart landsmeister 1955 på 100 yards. Våren 1956 tangerte han verdsrekorden på 100 meter på 10,2 sekundar under eit løp i USA-meisterskapen i friidrett, før han i same meisterskapen vann finalen på tida 10,3. Ei veke seinare kvalifiserte han seg til OL 1956 både på 100 m og 200 m. Seinare i 1956-sesongen vann han begge sprintdistansane under den nordamerikanske college-meisterskapen og han forsvarte tittelen som USA-meister på 100 yards.

I november 1956 reiste Morrow til Melbourne og sommarleikane med det USA-amerikanske sprintlaget, og returnerte med tre gullmedaljar. Fyrst vann han 100 meter på 10,5 sekundar. Tre dagar seinare sprang han inn til 20,6 sekundar på 200 meter, tangering av verdsrekorden, med landsmennene Andy Stanfield og Thane Baker på dei andre medaljeplassane. Den 1. desember sprang han ankeretappen i 4 x 100 meter stafett og suste inn til verdsrekord på tida 39,5, etter at Ira Murchison, Leamon King og Thane Baker hadde teke seg av dei andre etappane. Sovjetunionen fekk sølv etter 39,8 sekundar.

Etter OL-sesongen heldt Morrow fram med å dominere på nasjonalt nivå til han la opp i 1958. Han gjorde comeback i 1960-sesongen, men makta ikkje å kvalifisere seg til sommarleikane i Roma.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bobby Morrow» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2016.*
* *Denne artikkelen bygger på «Bobby Morrow» frå Wikipedia på tysk, den 27. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Marija Grigorjevna Isakova** (5. juli 1918–25. mars 2011) var ein russisk skeiseløpar frå Vjatka som vart verdsmeister på skeiser i 1948, 1949 og 1950. Ho representerte Sovjetunionen.

Isakova deltok i 1936 i den sovjetiske meisterskapen, der ho vart nummer fem. I 1944 kom ho på andreplassen i landsmeisterskapen, før ho i 1945 byrja på ei nasjonal sigersrekke som varte til 1951, med unnatak for ein andreplass i 1950.

Isakova deltok i tre verdsmeisterskap på skeiser, og vann alle tre meisterskapane. I finske Turku i 1948 vann ho med ein margin på over seks tidspoeng til landskvinna Lidija Selikhova. Året etter gjekk VM på Kongsberg, der ho sikra meistertittelen etter å ha vunne dei tre kortaste distansane. Vinteren 1950 vann ho skeise-VM på heimebane i Moskva framom sju landskvinner, norske Randi Thorvaldsen vart beste utlending på niandeplass. Den 12. februar 1951 sette Isakova verdsrekord på 1500 m på Medeobana ved Alma Ata med tida 2.29,5.

For innsatsen på skeisebana vart Isakova tildelt Leninordenen. Ho var aktiv til 1954.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maria Isakova» frå Wikipedia på nederlandsk, den 18. desember 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Australian National Antarctic Research Expeditions** (**ANARE**) er det historiske namnet på Australian Antarctic Program (AAp), som vert administrert av Australia og Australian Antarctic Division (AAD).

Namnet ANARE fall ut av bruk tidleg i 2000-åra. Australia har lenge vore aktive i Antarktis, heilt sidan Douglas Mawson og hans Australasian Antarctic Expedition var der i 1911. I tillegg var Australia med på British Australian and New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE), som vart utført i 1929-1931. Australian National Antarctic Research Expeditions vart oppretta i 1947 med ekspedisjonar til Macquarie Island og Heard Island. I 1948 vart Australian Antarctic Division (AAD) oppretta for å styre ekspedisjonsprosjektet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Australian National Antarctic Research Expeditions» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Tim Bowden, *The Silence Calling: Australians in Antarctica 1947-97: the ANARE Jubilee History* (St Leonards: Allen & Unwin, 1997).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Australian Antarctic Division
* ANARE Club
**Robert Seagren**, kjend som **Bob Seagren**, (fødd 17. oktober 1946) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Pomona i California som vart olympisk meister i stavhopp i 1968 og tok sølv i same øvinga fire år seinare.

Aktiv
-----

Seagren sette sin fyrste verdsrekord i stavhopp då han den 14. mai 1966 i Fresno i California gjekk over 5,32 meter, ein månad før han vart USA-meister for fyrste gong med 5,18 meter. Landsmannen John Pennel tok over verdsrekorden i juli 1966 med eit hopp på 5.34 m. Den 10. juni 1967 forbetra så Seagren verdsrekorden med to nye centimeter til 5,36 meter i San Diego, ein rekord som heldt seg berre få veker til dess Paul Wilson tok seg over 5,38 m. Seagren vann stavtevlinga under panamerika-leikane 1967 i Winnipeg i Canada med moderate 4,90 m.

Bob Seagren i 1968
I dei amerikanske OL-uttaka 1968 i South Lake Tahoe tok Seagren tilbake verdsrekorden då han, etter å ha gått over 5,28 m som einaste utøvaren, forlangte lista opp på 5,41 meter og sette verdsrekord i første forsøk. Under den spanande OL-finalen i Mexico by i oktober var Seagren ein av tre utøvarar som klarte å gå over vinnarhøgda 5,40 meter, dei andre var 
Claus Schiprowski frå Vest-Tyskland og Wolfgang Nordwig frå Aust-Tyskland. Seagren vann den olympiske gullmedaljen då han var den fyrste som tok høgda.

Sesongane 1970-71 høyrde ikkje Seagren heime i verdstoppen i stav. OL-året 1972 var han derimot tilbake på nye høgder. Under eit stemne i El Paso i slutten av mai 1972 forbetra han sin eigen personlege rekord då han gjekk over 5,49 m i fyrste forsøk, før han sette verdsrekord ved å svinge seg over 5,59 m, likevel vart han ikkje betre enn nummer to i tevlinga, ettersom verdsrekordhaldaren, svensken Kjell Isaksson også klarte 5,59 m i andre forsøk og tok 5,49 i fyrste forsøk. Den 2. juli forbetra Seagren verdsrekorden til 5,63 m då han vann det US-amerikanske OL-uttaket i Eugene i delstaten Oregon. Til rekordhoppa hadde Seagren nytta ein ny stavtype kalla Cata-Pole, ein type som ikkje var godkjend under Sommar-OL 1972. I stavfinalen i München stoppa Seagren på same høgda som i Mexico-OL og vart dermed andremann, austtyske Wolfgang Nordwig sette personleg rekord og vann med 5,50 m.

Seagren la opp i 1975.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bob Seagren» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2018.*

* «Bob Seagren» (på engelsk). Olympedia. Henta 12. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Unni Askeland** (fødd 7. juni 1962 i Bergen) er ein norsk biletkunstnar. Ho har hatt ei rekkje separatutstillingar og delteke på Høstutstillingen, Østlandsutstillingen og Norske Bilder. Askeland har også vist bilete i Göteborg, København, Amsterdam og New York. Kunsten hennar er innkjøpt av mellom andre Nasjonalmuseet, Norsk kulturråd, Rogaland Kunstmuseum og Nordnorsk Kunstmuseum.

Liv og virke
------------

Unni Askeland har utdanning frå Oslo Tegne- og Maleskole (1982–1983), Kunstskolen i Kabelvåg (1983–1984), Statens handverks- og kunstindustriskule i Oslo (1984–1985), Vestlandets kunstakademi i Bergen (1985–1986) og Statens Kunstakademi i Oslo (1987–1992). Unni Askeland har fleire gonger fått merksemd i norske massemedium. Mellom anna vart mange provoserte då ho i 2004 viste ein serie litografi og måleri som ho kalla *Munchadopsjoner* og som inneheldt omarbeidde versjonar av dei kjende motiva til Edvard Munch. Eit av bileta var «Vampyr» måla med hoggtenner. Utstillinga vart vist i mellom anna Blomqvist Kunsthandel i Oslo og i Nordnorsk Kunstmuseum i Tromsø..

I samband med utstillinga «Desire-Destruction» i 2006, som viste måleri med kjende personar frå moderne populærkultur, forklarte Askeland at kunsten også må underhalde.. Ho fekk også mykje omtale i februar 2008, då direktør på Nasjonalmuseet Allis Helleland kjøpte inn fire store måleri, 60 filmstillbilete og ein video av henne for 600 000 kroner mot tilrådinga frå innkjøpskomiteen på museet. Dei tre største måleria viste filmstjernene Humphrey Bogart og Ingrid Bergman og var laga i ein biletstil som mange opplevde som ein pastisj på dei populære plakatportretta til Andy Warhol i silketrykkteknikk.

Unni Askeland var i fleire år sambuar med musikaren Eric Andersen, som ho har fire ungar med, og vart på 1980- og 90-talet ein del av kunstnarmiljøet omkring Bob Dylan og andre musikarkjendisar i New York. Ho var mellom anna med på performanceprosjekt med Lou Reed. Askeland bur og arbeider på Kløfta nordaust for Oslo. Ho var tidligere gift med målaren og Odd Nerdrum-eleven Sverre Bjertnæs.

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Askeland, Unni» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* «Unni Askeland» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28.06.2009.

### Fotnotar

1. ↑  *Døme på Unni Askeland sine* Munchadopsjoner *frå 2004*, arkivert frå originalen 20. februar 2008, henta 17. juli 2009
2. ↑  «Mener norsk kunst er gørr kjedelig» av Børre Haugstad på VG.no (30.12.2005)
3. ↑  «Slakter Unni Askelands kunst» av Anne Mari Waagaard på RB.no (15.02.2008)
4. ↑  «Unni Askeland skilles fra ektemannen», *www.vg.no* (på norsk bokmål), henta 30. september 2022

Bakgrunnsstoff
--------------

* Unni Askeland sin CV fram til 2000 Arkivert 2009-03-31 ved Wayback Machine.
* Døme på Unni Askeland sin kunst frå Galleri 7011[*daud lenkje*]
* Munchadopsjoner hjå Galleri Munch Arkivert 2008-04-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* KulturNav

 |
**Unja** (russisk Унья) er ei elv i Republikken Komi i Russland og ei av sideelvane til Petsjora frå venstre, den første av dei store sideelvane hennar.

Ho er 163 km lang og har eit nedslagsfelt på 2890 km². Elva frys til i i oktober eller første halvdel av november, og vert isfri att i månadsskiftet april-mai. Middelvassføringa hennar 39 km frå munningen er 45 m³/sek.

Dei største sideelvane hennar er Lopja, Kisunja og Umpol, alle frå venstre.

Unja har utspring på vestsida av dei nordlege Uralfjella. Kjelda ligg i nærleiken av kjelda til Petsjora, der grensene til Komi, Sverdlovsk oblast og Perm kraj møter kvarandre.

Elva renn vest og sørvestover, og etter å ha mottatt Umpol svingar ho nordover. Elva er svingete med fleire stryk. Den øvre delen av elva er 10 til 50 meter brei, medan ho ved munningen er 70 til 100 meter brei.

Unja munnar ut i Petsjora ved landsbyen Ust-Unya. Nedanfor munningen til Unja er det noko skipsfart på Petsjora. Unja er rik på fisk og laksen gyt i elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Унья (река)» frå Wikipedia på russisk, den 29. september 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Unni Holmen** (fødd 23. september 1952) er ein norsk tidlegare turnar og hesteryttar frå Oslo. Ho vart nordisk meister i turn tre gongar og vann åtte kongepokalar. Holmen var medlem i Oslo Turnforening.

Karriere
--------

Holmen dominerte norsk kvinneturn på 1970-talet. I perioden frå 1969 til 1977 vart ho noregsmeister i turn 8 gongar. Ho vart nordisk meister i mangekamp både i 1971, 1975 og 1977, dessutan vann ho nordiske gullmedalje i lagkamp. Holmen deltok ved Sommar-OL 1968 i Mexico og Sommar-OL 1972 i München. Etter ho slutta å tevle arbeidde ho som turntrenar, norsk landslagstrenar 1984-95. Ho har også verka som turndommar på internasjonale stemne.

Kringom 1980 var Holmen aktiv i sprangriding, med på Noregs landslag.

Unni Holmen er mor til fotballspelaren Kim Holmen.

Kjelder
-------

* Rolf Bryhn og Knut Are Tvedt: *Kunnskapsforlagets idrettsleksikon* Oslo, 1990. ISBN 82-573-0408-5
* Aftenposten Aften 23. april 2007.
* Store Norske Leksikon om Unni Holmen. Artikkelforfattar: Rolf Bryhn

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Nigardsbreen** er ein brearm av isbreen Jostedalsbreen. Han ligg i Luster kommune i Vestland. Kvar sommar går eit stort tal turistar på brevandring på Nigardsbreen.

NVE har sidan 1962 teke massebalansemålingar og frontmålingar av Nigardsbreen. I perioden 1962 - 2003 hadde isbreen eit netto overskot på totalt 17 meter vassekvivalentar (is og snø tilsvarande 17 meter vatn over heile breen). Spesielt på 1990-talet hadde breen monaleg overskot. Etter år 2000 har massebalansen vore negativ, og med somme år der heile snølag som har kome om vinteren har smelta vekk i løpet av sommaren (2003). 

Brevandring på Nigardsbreen
Frontmålingane har vist ei kraftig tilbaketrekking frå slutten av 1930-talet og fram til 1980-talet då tilbakegangen vart mindre. Etter dette har breen rykt fram om lag 280 meter.

Nigardsbreen er ein stor turistattraksjon som vert vitja av mange turistar årleg og fleire turistar er vortne skadde opp gjennom åra. Sommaren 1986 hadde smeltevatnet demt seg opp inne i isbreen og då demninga brast 22. juli kom det brått ut store mengder vatn og isblokker. Tolv menneske vart tekne av straumen og to av desse drukna, medan resten vart hardt skadde. 12. august 1994 hende noko liknande då isbreen kalva og ei polsk kvinne og to andre vart alvorleg skadde. Kvinna vart treft av isen og kasta ut i vatnet. 14. oktober 1995 døydde ein mann då han fall ned i ein bresprekk på breen.

Garden Nigard vart totalt øydelagd sommaren 1743 då Nigardsbreen strekte seg heilt ned til garden.

Sjå òg
------

* Isbrear i Noreg

Kjelder
-------

1. 1 2  Glaciorisk European Project om Nigardsbreen

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nigardsbreen**

* NVE sine sider om Nigardsbreen. Arkivert 2007-10-05 ved Wayback Machine.
* Jostedalen breførarlag. Arkivert 2007-01-19 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| ***Somethin' Else***  Singel av Eddie Cochranfrå albumet *Legendary Masters Series* |
|  |
| B-side | «Boll Weevil Song» |
| **Utgjeve** | Juli 1959 |
| **Innspelt** | 23. juni 1959 |
| **Sjanger** | Rock and roll |
| **Lengd** | 2:08 |
| **Selskap** | Liberty F-55203 |
| Låtskrivar(ar) | Sharon SheeleyBob Cochran |
| **Produsent** | Eddie Cochran |
|
| Eddie Cochran-kronologi |
| «Teenage Heaven»(1959) | *Somethin' Else* | «Hallelujah! I Love Her So»(1959)
 
 |

«**Somethin' Else**» er in song av rockabilly-artisten Eddie Cochran, skriven i lag med kjærasten Sharon Sheeley, og den eldre bror hans Bob Cochran, og gjeven ut i 1959. Teksten handlar om at han ønskjer seg ein kabriolet som han ikkje har råd til, og fryktar at ei jente no ikkje vil gå ut med han. Til slutt får han derimot råd til ein noko eldre bil og får nok sjølvtillit til å be jenta ut. Songen nådde 22. plass i Storbritannia, men berre 58. plass i USA. 

Songen er spelt inn av mange andre band som The Move, Led Zeppelin, Slade, the New York Dolls, The Flamin' Groovies, Prima Donna, UFO, Tom Petty and the Heartbreakers, The Beatles, Keith Richards med X-Pensive Winos, the Georgia Satellites, Speedy Keen, Teenage Head og Sid Vicious. 

Sid Vicious spelte inn songen og han kom ut 23. februar 1979, ort tid etter Viciuos døydde. Han nådde 3. plass i Storbritannia og vart den største suksessen hans. .

Medvekrande
-----------

* Eddie Cochran: vokal, gitar, elektrisk bass
* Earl Palmer: trommer
* kanskje Jim Stivers: piano

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Somethin' Else (Eddie Cochran song)» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Cochran, Bobby (2003). *Three Steps to Heaven: The Eddie Cochran Story* (1st utg.). Milwaukee: Hal Leonard. s. 145. ISBN 0-634-03252-6.