recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Aleksandr Danilovitsj Mensjikov**  (16. november 1673–23. november 1729) var ein russisk general og adelsmann, og samtidig av Peter den Store. Han bar tittelen prins av Russland, og var formelt guvernør for både St. Petersburg og for det russiske Guvernementet Estland i perioden 1710-1719. Han reiste Mensjikov-palasset i 1710, eit barokt palass som i dag husar delar av Eremitasjen.

Under tsarinaen Katarina I av Russland var han i åra 1725-27 i praksis eineveldig, men vart seinare sendt i eksil og freista ei usikker tilvære dei neste to åra som forvist til Sibir, inntil han døydde i 1729.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksandr Danilovitsj Mensjikov» frå Wikipedia på bokmål, den 5. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *A ja O taskuteatmik: Eesti*, utgjeve av forlaget Eesti Entsüklopeediakirjastus, Tallinn 2007, side 126.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Lagoppstillingane i meisterligafinalen 2004 - Porto i stripete figurar
**Meisterligaen** 2004 var den 12. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den portugisiske klubben FC Porto vann turneringa den 26. mai 2004 på Arena AufSchalke i Gelsenkirchen etter å ha sigra 3-0 mot AS Monaco frå Frankrike. Måla kom ved Carlos Alberto Gomes i det 39. Deco i det 71. og Dmitrij Alenitsjev i det 75. minutt.

53 000 tilskodar fylte tribunane i tyske Gelsenkirchen.

### Finalelaga

**Porto**: Vítor Baía, Paulo Ferreira, Jorge Costa,, Ricardo Carvalho, Nuno Valente, Costinha, Pedro Mendes, Maniche, Deco, Carlos Alberto Gomes, Derlei. Til uike tider i andre omgang vart etter tur Carlos Alberto Gomes, Derlei og Deco bytta ut med høvesvis Dmitrij Alenitsjev, Benni McCarthy og Pedero Emanuel.

**Monaco**: Flavio Roma, Hugo Ibarra, Julien Rodriguez, Gaël Givet, Patrice Evra, Édouard Cissé, Lucas Bernardi, Akis Zikos, Ludovic Giuly, Fernando Morientes og Jérôme Rothen. Dado Pršo kom inn då lagkaptein Giuly forlet bana midt i fyrste omgang. Ut i andre omgang kom fyrst Shabani Nonda og så Sébastien Squillaci inn, ut gjekk Cissé og Givet.

Dansken Kim Milton Nielsen var pipeblåsar på Arena AufSchalke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2003/04» frå Wikipedia på tysk, den 1. juni 2016.*
Ein makrell vert blogga.
Å **bløgga** ein fisk vil seia å tømme han for blod. Bløgging er viktig fordi fisken døyr raskt og vert lettare å sløye, og når det er blod i fisken vert det lettare 
bakterievekst. Ubløgga fisk vert misfarga og får dårlegare kvalitet.

Ved å bløgge fisken straks ein har fanga han, får han ein kort dødskamp. Då unngår ein at blodsukkeret i muskulaturen vert oppbrukt. Har fiskekjøtet mykje sukkerstoff vil dødsstivleiken kome raskare og vare lenger. Det gjer at det går lenger for fisken vert blaut og kvaliteten vert dårlegare. Det er viktig at fisken får blø godt ut. Det er best å plasere han i eit kar med rikeleg kaldt vatn. 

Sjølvdauda fisk, frå til dømes garnfangst, må og bløggast sjølv om utblødinga ikkje vert så god.

Ein kan bløgge på desse måtane:

* Overskjering av blodåra frå hjarte til gjellane, einsnittsmåten.
* Overskjering av dei to hovudblodårane frå gjellane på kvar side av ryggbeinet, tosnittsmåten.
* Overskjering av gjellebogane (Gjeld for oppdrettsfisk).

Andre utblødningsmetodar kan vere avskjering av sporden.
Ein del fiskeartar er fritekne frå bløgging. Det gjeld mellom andre sild, brisling, lodde, makrell, pigghå, skate, uer, ål og fisk til produksjon av dyrefôr, mjøl og olje.

Kjelder
-------


* L.Karlsen, H.Gjøsæter, J. Hamre: *Fiskeriteknologi*, 2001
* Arnfinn Hay: *Fiske og fangst*. Landbruksforlaget 1996
Lagoppstillingane i Meisterligafinalen 2014 - Real Madrid i kvitt
**Meisterligaen 2014** var den 22. årgangen av den viktigaste turneringa for europeiske fotballklubbar; UEFA Champions League. Den spanske klubben Real Madrid vann turneringa den 24. mai 2014 på Estádio da Luz i Lisboa med siger 4-1 over byrivalen Atlético Madrid. Finalekampen gjekk til ekstraomgangar då det etter ordnær tid stod 1-1 mellom dei to laga; Diego Godín sende Atlético i føringa i 36. minutt, medan Sergio Ramos utlikna sekundar før ordinær tid var ute. I andre ekstraomgang skåra både Gareth Bale, Marcelo Vieira og Cristiano Ronaldo for Real, den siste på straffespark.

Real Madrid sikra seg dermed sin fjerde triumf i Meisterligaen sidan turneringa tok til i 1992.

### Lagoppstillingane

**Real Madrid**: Iker Casillas, Dani Carvajal, Sergio Ramos, Raphaël Varane, Fábio Coentrão, Luka Modrić, Sami Khedira, Ángel Di María, Gareth Bale, Karim Benzema og Cristiano Ronaldo. I det 59. minutt kom Marcelo Vieira og Isco Alarcón inn i staden for Coentrão og Khedira, medan Benzema vart bytta med Álvaro Morata i det 79. minutt.

**Atlético Madrid**: Thibaut Courtois, Juanfran Torres, João Miranda, Diego Godín, Filipe Luís, Raúl García, Tiago, Gabi Fernández, Koke Resurrección, Diego Costa og David Villa. Costa vart skadd i det 9. minutt, inn kom Adrián López. José Ernesto Sosa og Toby Alderweireld kom på bana ut i 2. omgang, ut gjekk García og Luís.

Nederlendaren Björn Kuipers dømde kampen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «UEFA Champions League 2013/14» frå Wikipedia på tysk, den 30. mai 2016.*
| **Meissen** |
| --- |
| Albrechtsburg og domkyrkjaAlbrechtsburg og domkyrkja Albrechtsburg og domkyrkja |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Meißen | 

Meißen is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Sachsen  Dresden  Meißen |
| Borgarmeister | Olaf Raschke |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  30,90 km² |
| Innbyggjarar  - By (2008)   - folketettleik | 27 856   901/km² |
| Koordinatar | 51°9′49″N 13°28′39″E﻿Koordinatar: 51°9′49″N 13°28′39″E﻿ |
| Høgd over havet | 106 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 01654–01662 |
| Telefon-retningsnummer | 03521 |
| Bilnummer | MEI |
| **Heimeside:** www.stadt-meissen.de |

**Meißen** eller **Meissen** (sorbisk *Mišno*; latinsk *Misena, Misnia, Misnensium*) er ein by med om lag 30 000 innbyggjarar, 25 km nordvest for Dresden på begge sider av elva Elbe i Sachsen, aust i Tyskland. Meissen er heimstad for Meissenporselen, Albrechtsburg, den gotiske Meissen domkyrkje og Meissen Frauenkirche. *Große Kreisstadt* er hovudstad i Meißen landkreis.

Porselensbjellene i Frauenkirche

Historie
--------

Meissen vert stundom kalla «vogga til Sachsen». Byen voks opp frå den tidleg slavisk busetnaden Misni, og vart grunnlagd som ein tysk by av kong Henrik fuglefangar i 929. I 968 vart bispedømet Meissen grunnlagd, og Meissen vart eit bispesete for ein biskop. Det katolske bispedømet vart undertrykt i 1581 etter at bispedømet aksepterte protestantismen under reformasjonen (1559), men vart gjenopppretta i 1921 med sete først i Bautzen og i dag i Katholische Hofkirche i Dresden. 

Markgrevskapet Meissen vart òg grunnlagd i 968 med byen som hovudstad for markgreven. Han vart ein kjøpstad i 1000 og vart ein del av kongedømet Polen i 1018 under Boleslaw I den modige. Alt i 1032 gjekk han tilbake til keisar Konrad II og i 1089 til Huset Wettin. Byen var i frontlinja for Ostsiedlung, den tyske koloniseringa av dei slaviske landområda aust for Elbe. I 1332 fekk han tyske byrettar. 

Bygginga av domkyrkja i Meissen tok til i 1260 på same åsen som Albrechtsburg ligg. Plassmangel førte til at domkyrkja vart ei av dei minste i Europa. Kyrkja er i dag kjend som eit av dei beste døma på gotisk arkitektur.

Under den andre verdkrigen låg ei avdeling av Flossenbürg konsentrasjonsleir ved Meissen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Meißen**

* Municipal website
* Giga-Catholic
* Meissenporselen
* Turistinformasjon Arkivert 2009-03-18 ved Wayback Machine.
* Webkamera Arkivert 2008-12-17 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Meissen» frå Wikipedia på engelsk, den 7. desember 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Christine O'Keefe.*Concentration Camps.*www.tartanplace.com/tartanhistory/concentrationcamps.html

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Alejandro Selkirk-øya** (spansk: *Isla Alejandro Selkirk*), tidlegare kjent som Más Afuera (lenger ut (til sjøen)) og døypt om etter den stranda sjømannen Alexander Selkirk, er den største og vestlegaste øya i Juan Fernández-øygruppa i Valparaíso-regionen, Chile. Ho ligg 180 km vest for Robinson Crusoe-øya i det søraustlege Stillehavet.

Frå 1704 til 1709 var øya heimstad for den stranda sjømannen Alexander Selkirk, som i det minste delvis inspirerte romanforfattaren Daniel Defoe sin fiktive Robinson Crusoe i romanen med same namn frå 1719, sjølv om romanen eksplisitt er sett til Karibia. Dette var berre ei av fleire overlevingshistorier frå perioden som Defoe ville ha vore klar over. For å spegle den litterære kunnskapen knytt til øya og tiltrekkje seg turistar, døypte den chilenske regjeringa om øya til *Isla Alejandro Selkirk* i 1966.

Øya måler 11 km i nord–sør retning og 6 km aust–vest, og har eit areal på 49,5 km2. Ho er tett skogkledt, fjellrik og er prega av rygger og mange djupe ravinar som fører til ein bratt, utilgjengeleg kyst på austsida av øya, med enorme djupner utanfor. Kystklippene er opptil 1000 m høge. Dei sørlege, vestlege og nordlege sidene av øya har sandstriper med strand som strekkjer seg 161 m til havs på somme stader. Den høgaste fjelltoppen, Cerro de Los Inocentes, stig til 1268 moh. i den sørvestlege delen av Alejandro Selkirk Island, der det også er ein framståande stein med eit hol gjennom.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alejandro Selkirk Island» frå Wikipedia på engelsk,den 9. januar 2023*

Referansar

1. ↑  Severin, Tim (2002). *In Search of Robinson Crusoe*. New York: Basic Books. s. 17–19. ISBN 978-046-50-7698-7.
2. ↑  Little, Becky (28 September 2016). «Debunking the Myth of the 'Real' Robinson Crusoe». *National Geographic*. Henta 9. januar 2023.
3. ↑  Severin, Tim (2002). *In Search of Robinson Crusoe*. New York: Basic Books. s. 23–24. ISBN 978-046-50-7698-7.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Alejandro Selkirk-øya**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Sigvard Mathias Engeset** (2. oktober 1885–25. desember 1974) var ein norsk forkynnar, pastor og salmediktar. Han var son til ein gardbrukar i Ørsta og vart forstandar og pastor i frikyrkja i heimbygda, Ørsta Frikyrkje. Seinare vart han kalla til Oslo Vestre Frikirke. Engeset blei etter kvart vald til synodeformann, øvste leiar for Den evangelisk-lutherske frikyrkja i Noreg.

Eit utdrag av salmediktinga hans er:

* «Slik som eg var» (1916)
* «Drikk av gledens kilde»
* «Bli i meg, har Jesus sagt»
* «Guds son er komen til oss ned»
* «Med min vesle båt»
* «Ut å fiske»
* «Regn med din frelser så regner du rett»
* «Å, hvor skjønt det i himlen er»
* «Ser deg svart og urein»
* «Eg vil så gjerne syngja»
* «Frelst eg er gjennom lammets blod»
* «Visargutten»
* «Guds son er komen til oss ned (jul)»
* «Ikke alle dager er like»
* «Jesus har satt meg inn i barnekåret sitt»

Engeset si dikting har vore omtala og framført fleire gongar, mellom anna med arrangement av Sigvald Tveit og Nils Harald Sødal, *Sigvart Engeset i ord og toner* (2005).

Sigvart Engeset var morfar til komponisten Erik Hillestad.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
**Vokalar i ulike skriftsystem**<br\>
Det varierer ein god del mellom ulike skriftsystem korleis *vokalar* blir attgjevne.

Semittiske alfabet
------------------

Fønikisk innskrift
Hebraisk med nikkud-teikn i form av prikkar, davesj og sjva. Ordet er *yikhtevu*, 'dei skriv'.
På både hebraisk og arabisk var det lenge vanleg å utelata vokalane, ettersom ein alltid kunne vita korleis orda skulle uttalast likevel. Etter som det munnlege språket utvikla seg vart det vanskelegare å vita kva som var den rette vokalen, og ein byrja derfor å markera vokalen med ulike teikn over eller under konsonanten.

### Gamle alfabet i Midtausten

### Det hebraiske alfabetet

### Det arabiske alfabetet

Guds namn på klassisk arabisk, *Allāhu*, skrive i det arabiske alfabetet med vokalteikn
### Det arameiske alfabetet

### Tifinagh

Trespråkleg skilt i Kabylia, Algerie. Øvst arabisk, skrive med det arabiske alfabetet, i midten kabylsk (på kabylisk: *taqbaylit*), skrive med tifinagh, nedst fransk, skrive med det latinske alfabet.

Europeiske alfabet
------------------

### Det greske alfabetet

### Det etruskiske alfabetet

### Det latinske alfabetet

Dei mest typiske vokalane i det latinske alfabetet er A, E, I, O og U. Y er ein vokal i mange språk, til dømes norsk, men vert brukt som ein j-lyd i andre. W vert òg brukt for ein runda vokallyd i mange språk. Æ/Ä, Ø/Ö og Å vert særleg brukte i skandinaviske språk for å uttrykkja særlege lydar der, medan andre språk bruker andre vokalar eller vokalkombinasjonar for å uttrykkja desse lydane. Norsk Å-lyd vert til dømes skrive med O i dei fleste romanske språka og med AU eller EAU på fransk.

### Det kyrilliske alfabetet

### Runene

Indisk skrift
-------------

I dei ulike indiske alfabeta er vokalane òg sett på sidelinja i høve til konsonantane. Dei kan skrivast over eller under konsonanten, eller smelta saman med han til ein kombinasjonsbokstav.

Skriftsystem i Søraust-Asia
---------------------------

### Burmesisk skrift

### Thai-skrift

Etiopisk skrift
---------------

Koreansk skrift
---------------

Mongolsk og mandsjuisk skrift
-----------------------------

### Mongolsk skrift

*Folkerepublikken Kina* på mongolsk i mongolsk skrift
### Mandsjuisk skrift

Ordet *manju* på mandsjuisk i mandsjuisk skrift

Stavingsskrift
--------------

### Japansk hiragana og katakana

### Nordamerikansk stavingsskrift

#### Cree

#### Cherokee
Amurtigrar held til i Sikhote-Alin
**Sikhote-Alin** (russisk Сихотэ-Алинь) er ei fjellkjede i Primorskij og Khabarovsk kraj i Russland som strekkjer seg om lag 900 km nordaustover frå den russiske stillehavsbyen Vladivostok. Dei høgaste fjelltoppane er Tordoki Jani (2077 moh), Ko (2003 moh) i Khabarovsk kraj og Anik (1933 moh) i Primorskij kraj.

Sikhote-Alin utgjer ein av dei mest særeigne tempererte sonene i verda. Artar som er vanlege for nordleg taiga (som reinsdyr og brunbjørn) lever side om side med tropiske artar som amurleopard, sibirsk tiger og himalayabjørn. Det er lite ulv i regionen på grunn av konkurranse frå tigrane. Det eldste treet i regionen er eit tusen år gammalt japansk barlind.

I 1910- og 1920-åra vart Sikhote-Alin utforska av Vladimir Arsenjev (1872–1930). Han skildra reisene sine i fleire bøker, mellom anna *Dersu Uzala* (1923), som i 1975 vart ein oscarvinnande film av Akira Kurosawa. Det store Sikhote-Alin og Lazoreservatet vart i 1935 oppretta for å bevare det unike dyrelivet i regionen. 

I 2001 vart Sikhote-Alin ein del av verdsarva til UNESCO. Verdsarvområdet dekkjer eit areal på 16 319 km². I dette areal ligg ei kjernesone som berre kan vitjast i lag med følgje.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sikhote-Alin som verdsarvstad
* Sikhote-Alin på Natural Heritage Protection Fund

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sikhote-Alin» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Tigers og Wolves in the Russisk Far East: Competitive Exclusion, Functional Redundancy og Conservation Implications». savethetigerfund.org. Henta 28. september 2008.
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 29. september 2007, henta 4. september 2008
3. ↑  «Natural site datasheet from WCMC».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Hubble-bilete av Blått auga-galaksen. Unge nydanna blå stjerner kan sjåast på biletet i form av rosa regionar som er hydrogengass fluorescert av den ultrafiolette strålinga frå desse stjernene.
**Blått auga-galaksen** (katalogisert **M64** og **NGC 4826**) er ein spiralgalakse som ligg rundt 17 millionar lysår unna i stjernebiletet Berenike sitt hår. Galaksen er kjend for det spesielle mørke bandet av støv framfor galaksen sin kjerne som har gjeve han namnet. Galaksen er òg spesiell ved at interstellar gass i dei ytre regionane roterer i motsett retning av resten av galaksen.

Aktiv stjernedanning føregår i skiljet mellom rotatsjonsretningane då gassen der blir komprimert og trekkjer seg saman til nye stjerner. Det er teorisert at den motsette rotasjonen til gassen skyldast at Blått auga-galaksen for rundt éin milliard år sidan absorberte ein mindre galakse som den kolliderte med. Denne galaksen er no nesten fullstendig øydelagd, men teikn på kollisjonen eksisterer framleis i form av den bakoverroterande gassen.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Dust Band Around the Nucleus of "Black Eye Galaxy" M64» - biletteksten til Hubble-biletet på èi av dei to offisielle heimesidene til teleskopet.
**Voitto Valdemar Hellsten** (15. februar 1932–7. desember 1998) var ein finsk friidrettsutøvar og politikar frå Pertteli. Han vann på spesialdistansen 400 meter sølvmedaljen ved EM 1954 og bronsemedaljen under Sommar-OL 1956. I tida 1962 til 1970 var han riksdagsmann for sosialdemokrat-partiet (SDP) i Finland.

### Friidrett

Hellsten vert i Finland særleg hugsa for sine mange triumfar i landskampane mot Sverige. I 1950-åra deltok han i 33 landskampar og sikra finsk siger i heile 52 tevlingar. Under Sommar-OL 1952 på finsk heimebane i Helsinki tevla han på både på 100 m, 200 m og i 4 x 100 m stafett, utan å utmerke seg. To år seinare vann han sølvmedaljen på 400 m ved europameisterskapen i Bern, einast Ardalion Ignatjev frå Sovjetunionen vart for sterk. I den same meisterskapen syrgde Hellsten som ankermann for finsk bronsemedalje i 4 x 400 m stafett, eitt sekund føre Sverige på fjerdeplass. Under dei olympiske leikane i Melbourne i 1956 gjorde Hellsten i semifinalen sitt livs beste løp på 400 meter, med tida 46,1 sette han ein finsk rekord som stod i 15 år. I finalen fekk han notert 47,0 i sluttid og delte den olympiske bronsemedlajen med Ardalion Ignatjev.

Åra 1952-58 vann Hellsten 13 finske meistertitlar; fire på 100 meter, fem på 200 m og fire på 400 m.

### Politikk

Hellsten var frå 1950-åra busett i Turku. Han var aktiv i lokalpolitikken frå 1960, og representerte det sosialdemokratiske partiet (SDP) i bystyret frå 1972. Ved riksdagsvalet i 1962 vart han vald inn i den finske riksdagen for sosialdemokratane, attvald for ein ny fireårsbolk i 1966.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Voitto Hellsten» frå Wikipedia på finsk, den 4. august 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Voitto Hellstén» (på engelsk). Olympedia. Henta 5. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI

 |
|  |
| --- |
| **Langhalemaurfugl** |
| Illustrasjon av Joseph Wolf, 1854Illustrasjon av Joseph Wolf, 1854 |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Langhalemaurfugl Utbreiinga av Langhalemaurfugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Maurfuglar Thamnophilidae |
| **Slekt:** | *Drymophila* |
| **Art:** | **Langhalemaurfugl** *D. caudata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Drymophila caudata***P.L. Sclater, 1855 |

**Langhalemaurfugl** (*Drymophila caudata*) er ein fugl i maurfuglfamilien. Han er endemisk for Colombia. Etter ei endring i taksonomi i 2012, har denne arten ei utbreiing avgrensa til øvre Magdalenadalen og den austre fjellkjeda av Andes.

Skildring
---------

Dette er ein langhala, streka, ca. 15 centimeter lang smettliknande maurfugl som veg ca. 12 gram. Hovudet og oversida er svart-kvit-streka, undersida kvit med svarte strekar, bakkroppen raudbrun. Halen er mørk, avrunda med kvite tupp.

Utsjånaden er som santamartamaurfuglen, som òg var ein del av dette artstaksonet inntil nyleg. Langhalemaurfugl som definert i dag, blei anerkjent som følge av funn gjort av studiar av genetiske strukturar gjennom heile utpreiingsområdet for det opphavlege taksonet. Ved studiar av lætet er det funne forsiktige skilnader frå dei andre tidlegare underartane av langhalemaurfugl, mellom anna med bruk av sonogram frå lydopptak. *Drymophila caudata* lever i eit belte rundt 2000 moh. frå Caquetá-departementet i sør gjennom Huila til Santander i nord.

### Taksonomi

Fram til ca. 2012 var det definert eit takson langhalemaurfugl *Drymophila caudata* med fire underartar, mellom anna nominatforma *D. caudata caudata*. Etter ein studie med samanlikningar av mtDNA, læte, fjørdrakt og diversitet i økologi, la gruppa framlegg om å handsame kvar av dei fire underartane som sjølvstendige artstakson. Synet blei stødd av South American Classification Committee og den nye taksonomien blei tatt inn i Clementslista frå august 2013,

Kjelder
-------

* Isler, M. L. A. M. Cuervo, G. A. Bravo, & R. T. Brumfield. 2012. *An integrative approach to species-level systematics reveals the depth of diversification in an Andean thamnophilid, the Long-tailed Antbird.* Condor 114: 571–583
* Zimmer, K. & Isler, M.L. (2003). *Long-tailed Antbird (Drymophila caudata)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 16. september 2015

Referansar

1. 1 2 3  Isler et al 2012
2. ↑  Clements, J. F. T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, and C. L. Wood (august 2013), *Updates & Corrections: August 2013, The Clements checklist of birds of the world: Version 6.8,* Cornell Lab of Ornithology, ref til side 298, Long-tailed Antbird *Drymophila caudata*, lest 16. september 2015

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Langhalemaurfugl**
**Jørgen Olafsen** (15. november 1817–14. mai 1893) var ein norsk lærar, kyrkjesongar, forfattar og mangeårig stortingsmann, opphavleg frå Langlykkja ved Dombås i Dovre, budde størstedelen av livet i Romsdal.

Olafsen var fødd og oppvaksen på ein gard i Dovre. Han fekk nokre månaders undervisning hos kyrkjesongaren i Lesja, var så lærar i Lesja i 1839. År 1840 vart han seminarist frå Asker. Frå 1844 var han lærar og kyrkjesongar i Bud. I den lange perioden 1849-91 hadde han same stillingane i Veøy, budde då på klokkargarden Bergsvik. Han kom med i heradstyret i 1856, var ordførar i Veøy 1858-90. Forlikskommissær 1856-90.

I 1847 stifta Olafsen Romsdals fogderis lærerforening, den fyrste i sitt slag på landsbygda i Noreg. Han var formann i foreininga til han døydde. Elles var han tidleg ute med å starte opp songkor. Olafsen var og ein flittig skribent, med tallause artiklar og innlegg i mange aviser. Han gav også ut bøker, oftast om lokale og historiske tilhøve.

Olafsen representerte Romsdals amt på Stortinget periodane 1859-69 og 1874-88. Han tok ikkje del i Stortinget 1862-63, då han vart sjuk, men møtte i 1864. Valet for perioden 1874-76 var mykje omstridd, men vart godkjent med 55 røyster mot 53. Han var medlem av kyrkjekomiteen 1859-60 og 1865-66, sekretær i konstitusjonskomiteen frå 1868. I sin siste periode på Stortinget var han medlem av Lagtinget. Då partigruppene vart danna i 1883, slutta han seg til Venstre.

Han døydde på klokkargarden i Veøy i 1893.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Jørgen Olafsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF

 |
**Jørgen Julius Pedersen** (5. desember 1871–26. august 1948) var ein fiskar, garvar, næringsdrivar og stortingsmann frå Kvæfjord i Troms. Han var medlem av Venstre.

Pedersen var son til ein gardbrukar, fiskar og mylnar på Gåre i Kvæfjord. Han dreiv sjølv fiske i åtte år, før han reiste til Kristiania og utdanna seg til garvar. Frå 1899 dreiv han eiga garvarverksemd på Borkenes i Kvæfjord. Pedersen var medlem av heradsstyret frå 1901, ordførar i Kvæfjord frå 1907. Tiåret 1916-26 administrerte han Hypotekbanken sitt avdelingskontor i Tromsø. I lang tid, fram til 1946, var han disponent for Troms Felleskjøp.

Pedersen var i 1889 med å stifte ungdomsforeininga til partiet Venstre i Tromsø amt. Mange år seinare var han leiar for Venstre i stortingsvalkrinsen Trondenes. Frå 1910 til 1915 var han krinsen Trondenes sin representant på Stortinget. I den fyrste valbolken var han medlem av kyrkjekomiteen, i den andre sekretær av same komite, samt medlem av Valkomiteen. Han vart også vald til stortingsmann hausten 1918 og møtte på Stortinget på nyåret 1919, men valet vart forkasta. Ved omvalet vart Christian Rud vald frå krinsen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Enaresamisk fonologi** er framstillinga av lydsystemet i enaresamisk.

Vokalar
-------

Enaresamisk har desse vokalane (vokalsymbola er frå skriftspråket): < a, á, ä, â, e, i, o, u, y ö >. I moderne enaresamisk uttrykker ä og á same fonem, skilnaden er at ä blir skrive berre i første stavinga, og berre viss andre staving inneheld i eller e, mens á blir skrive i andre kontekstar. Vokalsymbolet <â> står for schwa, mens dei andre vokalsymbola har omtrent same lydverdi som i finsk, bortset frå <e>, som også representerer *æ*.

Enaresamisk har 5 diftongar, /iä/, /ie/, /uo/, /uá/, /ye/, dei kan vere korte eller lange.

Konsonantar
-----------

  


Konsonantar|  | Labial | Dental | Alveolar | Postalveolar | Palatal | Velar |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Nasal | m | n |  |  |  | ŋ |
| Klusil ogaffrikatar | p b | t d | t͡s d͡z | t͡ʃ d͡ʒ |  | k g |
| Frikativ | f v | ð | s | ʃ |  | h |
| Approksimantar |  |  |  |  | j |  |
| Lateral |  |  | l |  |  |  |
| Tremulantar |  |  | r |  |  |  |

Stadieveksling
--------------

Som i nesten alle samiske og austersjøfinske språk har også enaresamisk stadieveksling.

Enaresamisk har stadieveksling i tre gradar, på same måten som nordsamisk. Stadievekslinga kan vere **kvantitativ** (lang konsonant vekslar med kort), **kvalitativ** (konsonanten endrar seg), eller begge delar. Sjølve stadievekslinga minnar mykje om stadievekslinga i nordsamisk, men ortografisk skil dei seg mykje frå kvarandre. I både nord- og enaresamisk er det slik at ei kvantitativ endring i konsonantane blir kompensert med ei motsett endring av vokalen. Skilnaden er at der dette ikkje er ein del av den nordsamiske ortografien, blir det i enaresamisk markert i skrift (døme frå Morottaja og Olthuis ms.).

1. *káttu : káátu* (**tt:t**) tak Nom : tak Gen
2. *máátu : mááđu* (**t:đ**) makk Nom : makk Gen
3. *ákku : ááhu* (**kk:h**) bestemor Nom : bestemor Gen

I det første og siste dømet har vi kvantitav stadieveksling, der konsonanten i svakt stadium er kortare enn konsonanten i sterkt stadium. Stavinga er likevel like lang i sterkt og svakt stadium, fordi vokalen i svakt stadium blir forlenga for å "kompensere" for forkortinga i konsonanten.

Litteratur
----------

* Bye, Patrik; Elin Sagulin og Ida Toivonen. 2009. Phonetic duration, phonological quantity and prosodic structure in Inari Saami. Phonetica 66(4): 199–121.
* Itkonen, Erkki. 1939. Der ostlappische Vokalismus vom qualitativen Standpunkt aus mit besonderer Berücksichtigung des Inari- und Skoltlappischen: lautgeschichtliche Untersuchung. (Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia, 79.) Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura. xvi+386pp.
* Morottaja, Petter og Marja-Liisa Olthuis. 2016. *Inarinsaamen kielioppi*. Ms. 214pp.
* Olthuis, Marja-Liisa. *Kielâoppâ.* [Inari] : Sämitigge, 2000.
* Äimä, Frans. 1918. Phonetik und Lautlehre des Inarilappischen. (Suomalais-Ugrilaisen Seuran Toimituksia, 42.1 + 43.) Helsinki: Suomalais - Ugrilainen Seura.
**EUROSONG 2014 - a MAD show** er den greske uttakinga til Eurovision Song Contest 2014 i København i Danmark. 

Dimósia Tileórasi annonserte i januar 2014 at dei hadde fått til ei avtale att med den private musikkanalen MAD TV for organisering og produsering av den greske uttakinga til Eurovision Song Contest. MAD TV skulle i tillegg handtere alle relaterte førebuingar knytte til tevlinga. 

11. februar 2014 annonserte Dimósia Tileórasi og MAD TV at fire bidrag ville delta i EUROSONG 2014 - a MAD show. Alle dei fire bidraga var signerte til Panik Records eller Platinum Records. Tevlinga fann stad 11. mars 2014 i Acro Music Hall, og vinnaren vart kåra ved hjelp av 50 prosent telefon- og SMS-røyster og 50 prosent juryrøyster.

Finale
------

Tevlinga var leia av Déspina Vandí og Jórgos Kapoutzídis.

| # | Artist | Song | Språk | Låtskrivar | Telefon/SMS | Jury | Totalt | Plass |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1 | Freaky Fortune feat. Riskykidd | «Rise Up» | Engelsk | Freaky Fortune og Riskykidd |  |  |  |  |  |
| 2 | Mark Angelo feat. Josephine | «Dancing Night» | Engelsk | Mark Angelo, Thomas Karlsson, Fast Lane, Josephine Wendel og Melína Makrí |  |  |  |  |  |
| 3 | Krystallia | «Petaloúda stin Athína» | Gresk | Níkos Antýpas og Áris Davarákis |  |  |  |  |  |
| 4 | Kóstas Martákis | «Kanénas den me stamatá» | Gresk | Ilías Kozás |  |  |  |  |  |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eurosong 2014 – a MAD show» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mars 2014.*


| * v
* d
* e
Songar i EUROSONG 2014 - a MAD show |
| --- |
| *Rise Up***·** *Dancing Night***·** *Petaloúda stin Athína***·** *Kanénas den me stamatá* |
**Jens Einar Müller** (fødd 30. november 1917 i Shanghai, daud 30. mars 1999) var ein norsk flygar under andre verdskrigeng. Han var ein av tre krigsfangar som klarte å rømma frå Stalag Luft III i det som vert kalla «Den store flukta».

Karriere og krigsinnsats
------------------------

Müller studerte i Zürich då andre verdskrigen braut ut, men kom seg i mai 1940 til England. Müller var flyinteressert, og hadde fått flysertifikat allereie som attenåring i 1935. Han gjekk likevel gjennom flygaropplæring i det første kullet i Treningsleiren til Flyvåpenet i Little Norway. Etter å ha oppnådd «flygevengen» vart han send til ei engelsk eining for å få trening i operativ flyging, før han vart send til 331 skvadron.

Den 19. juni 1942 deltok fleire flygarar, mellom dei 331 skvadron, i luftstøtta i samband med Dieppe-raidet. Müller vart skoten ned av tyske fly og enda opp i fangeleiren Stalag Luft III nær Żagań i Polen. Natt til 25. mars 1944 klarte 76 fanger å rømma frå leiren. Müller, som blant anna hadde bidrege til flukta ved å konstruera ei pumpe for ventilering av lufta i flukttunnelane, var ein av tre fangar som ikkje vart tekne etter flukta. Som hemn for flukta avretta tyskarane 50 av dei 73 fangane som ikkje kom seg unna, mellom dei nordmennene Halldor Espelid og Nils Jørgen Fuglesang.

Müller og Per Bergsland, den andre nordmannen som kom seg unna, tok seg til Stettin og derfrå vidare til England. Dei hamna begge tilbake i Canada som instruktørar på flyskolen.

Etter krigen byrja Jens Müller i Det Norske Luftfartselskap, der han straks vart kaptein. Han heldt der fram då DNL gjekk over i SAS, fram til han pensjonerte seg i 1977. Han var bror til filmregissøren Nils R. Müller (1921–2007).

Britane heidra han med Militærkrossen for krigsinnsatsen.

Bibliografi
-----------

* *Tre kom tilbake* (Jens Müller, 1946)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jens Müller (flyger)» frå Wikipedia på bokmål, den 3. april 2019.*

* *Spitfire Saga bind I* (Cato Guhnfeldt, 2009. ISBN 978-82-998071-1-1)

Fotnotar
--------

1. ↑  *The Three That Got Away* (NOVA)
2. ↑  Mehre, Helge (1982). *Spitfire: en beretning om den 132. norske jagerwing i den 2. verdenskrig*. Universitetsforlaget. s. 101. ISBN 8200062848.
3. ↑  «Ordensutdeling i den britiske ambassaden», *Aftenposten*, morgonnummeret 16. januar 1948, s. 3.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND

 |
Sikorsky S-43 LN-DAG «Valkyrien»
**Valkyrien** var ei norskregistrert sjøfly («amfibium») av typen Sikorsky S-43. Flyet vart skaffa av Det Norske Luftfartselskap i 1936 og var meint å setjast inn i ei ny atlanterhavsrute som skulle flygast i samarbeid med Pan American World Airways frå 1. juli same året. DNL innleidde kontrakt med Igor Sikorsky og DNL fekk oveta eit av dei 14 *S-43* som skulle leverast til Panair. Flyet vart sendt til Noreg i delar og sett saman der, og registrert i Norges luftfartøyregister som LN-DAG.

Det var tidlegare inngått ein avtale mellom Bernt Balchen på vegne av DNL og Juan Trippe på vegner av Panair, der DNL skulle stå for flyginga Bergen–Reykjavík og Panair strekninga Reykjavik–New York.

Panair gjekk bort frå avtala, og DNL vart sitjande igjen med ein maskin som dei ikkje hadde trafikkmessig behov for. Så snart flyet var sett saman og registrert vart det floge til Malmö for å setjast i opplag i påvente av at DNL fann ein kjøpar. Flyet vart selt til Frankrike den 14. september 1938 og fekk ny registrering: F-AREX

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flyet Valkyrien» frå Wikipedia på bokmål, den 28. november 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sikorski S-43[*daud lenkje*]
Landsbyen Perevalnoje
**Perevalnoje** (ukrainsk Перевальне; russisk Перевальное; før 1945 **Angara**) er ein landsby på Krimhalvøya, eit omstridt territorium - anerkjent av eit fleirtal av land som ein del av Ukraina, men administrert av Russland som Krimhalvøya. Landsbyen Perevalnoje vert i 2017 administrert av Dobre landsbyråd, som i sin tur er underordna Simferopol rajon (distrikt eller kommune).

I følgje ukrainsk bustadsteljing i 2001, var folketalet i landsbyen 3 660. Landsbyen ligg i midten av Krimfjella, ved sida av Tsjatyr-Dag-massivet. Simferopol—Alushta—Jalta motorveg går gjennom landsbyen, og dessutan Krim Trolleybusslinje, som har eit stopp der.

Det er ein garnison i Perevalnoje. Tidlegare hadde han eit sovjetisk øvingssenter for spesialstyrkar. Den ukrainske 36. mekaniserte kystinfanteribrigaden låg der. Under Krim-krisa i 2014 vart han kringsett av russiske soldatar med uniformer utan nasjonalmerke eller rang.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Perevalnoje» frå Wikipedia på bokmål, den 2. april 2017.*

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑
*Denne artikkelen brukar algebraisk sjakknotasjon for å beskrive sjakktrekk.*
Ein **gambit** er ei sjakkopning der ein spelar ofrar materiell for å oppnå andre fordelar, vanlegvis utviklingsforsprang. Vanlegvis er det ein bonde som blir ofra, men det finst også gambitar der ein ofrar ein løpar eller springar. Ein gambit der motstandaren svarar med å sjølv å ofre, spele gambit, blir kalla ein **motgambit**.

Ordet *gambit* blei først teke i bruk i sjakk av den spanske presten Ruy López de Segura. Ordet kjem frå italiensk *dare il gambetto*, «å setje eit bein fram» eller altså «å spenne bein på nokon», «krokfot». Lopez studerte og utvikla denne spelemåten, og dermed fekk det italienske ordet den spanske forma *gambito*, som deretter vart til det franske *gambit*, slik det også skrivst på norsk.

Eksempel på gambitar
--------------------

* Kongegambit: 1.e4 e5 2.f4
* Dronninggambit: 1.d4 d5 2.c4

Dette er den mest spelte «gambiten», men er teknisk sett ikkje ein gambit sidan kvit straks kan vinne bonden tilbake etter 2. ..dxc4 3.Da4+
* Evans-gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Lc4 Lc5 4.b4
* Rousseau-gambit 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.Lc4 f5
* Smith-Morra-gambit: 1.e4 c5 2.d4 med planen 2. ..cxd4 3.c3 dxc3 4.Sxc3
* Blackmar-Diemer gambit: 1.d4 d5 2.e4 dxe4 3.Sc3 med planen 4.f3
* Froms gambit: 1.f4 e5
* Staunton-gambit: 1.d4 f5 2.e4
* Benkögambit: 1.d4 Sf6 2.c4 c5 3.d5 b5
* Budapest-gambit: 1.d4 Sf6 2.c4 e5
* Skotsk gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 Sc6 3.d4 exd4 4.Lc4
* Lettisk gambit: 1.e4 e5 2.Sf3 f5
* Elefantgambit: 1.e4 e5 2.Sf3 d5
* Englund-gambit: 1.d4 e5?!

Bakgrunnsstoff
--------------

* Guide to Chess Gambits (Part 1) Arkivert 2005-05-28 ved Wayback Machine.
* Guide to Chess Gambits (Part 2)
**Gamalirsk** eller **gamalgælisk** er namn på den eldste forma av goidelske språk som er attestert med monaleg tekstkorpus. Ein snakka gamalirsk mellom 600 og 900. Språket utvikla seg vidare til mellomirsk. Moderne irsk, skotsk-gælisk og manx har alle sitt opphav i mellomirsk. Størstedelen av tekstar som har vorte behalde til no, har truleg vorte skrivne på 700- og 800-talet. 

Gamalirsk hadde nokso komplisert bøying og utmerkte seg med allomorfi, eit sjeldsynt trekk i moderne indoeuropeiske språk, som består i meir eller mindre føreseielege ljodvekslingar i stomn og suffiks, forårsaka av ulike grammatiske forhold. I gamalirsken oppstår det også for fyrste gong fonetiske mutasjonar ved byrjinga av ordet, kjente i dag frå alle levande keltiske språk, men sannsynlegvis ikkje førekomande verken i urirsk eller i fastlandskeltiske språk som gallisk. Medan det allomorfiske systemet vart forenkla i tida, vart mutasjonane bevarte i alle tre etterkomarspråka. 

Gamalirsk og gallisk skapar saman grunnlaget for rekonstrueringa av urkeltisk språk. Mellom forskarane som mest har påverka gamalirske studiar er Rudolf Thurneysen (1857-1940), forfattaren av den fyrste handboka i gamalirsk grammatikk, og Osborn Bergin (1873-1950) som var mest oppteken av tidleg irsk litteratur.
Kongevatn i NMR-røyr
**Kongevatn** (lat. Aqua regia) er ei blanding av konsentrert saltsyre og salpetersyre i høvet tre til ein, namnet kjem av at stoffet kan løysa opp det «kongelege» stoffet gull.

Nytte
-----

Kongevatn vert nytta til etsing, og i nokre analyseprosessar, det vert òg nytta i somme labratorium til å reinse glaskar for organiske stoff og metallpartiklar.

Prosess
-------

Når kongevatn løyser opp gull, vil salpetersyra løysa opp ei knapt umerkeleg mengd gull, noko som gjer at det dannast gull-ionar (Au3+). Rein salpetersyre ville straks verta metta, men klor-iona (Cl-) i kongevatnet vil no binda seg til gull-iona, som so vert felt ut av løysinga. Sånn kan salpetersyra ta opp meir gull, og prosessen held fram til gullet er løyst opp. 

Ei likning for prosessen:

Au + 3NO3- + 6H+ → Au3+ + 3NO2↑ + 3H2O
Au3+ + 4Cl- → AuCl4-
Kongevatn kan òg løysa opp platinium, men dette er ein mykje meir komplisert prosess:

Pt + 2 HNO3 + 4 HCl → (NO)2PtCl4 + 3 H2O + 1/2 O2 
(NO)2PtCl4 + 2 HCl → H2PtCl4 + 2 NOCl 

Sølv blir ikkje oppløyst av kongevatn på denne måten, sidan det vil bli danna eit sjikt av sølvklorid som vernar metallet mot vidare syreåtak. 

Kongevatn må blandast rett før ein skal bruke det. Etter at kongevatnet er blanda,, vil det rask brytast ned og misse eigenskapen til å løysa opp gull.

HNO3 + 3 HCl → NOCl + 2 Cl + 2 H2O

Kjelder
-------

Engelsk Wikipedia

* Universitetet i Oslo[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**The Roop** er eit litauisk poprock-band frå Vilnius. Gruppa vart skipa i 2014 og består av songaren og keyboardspelaren Vaidotas Valiukevičius, trommeslagaren Robertas Baranauskas og gitaristen Mantas Banišauskas. Gruppa skulle ha representert Litauen i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland med låten «On Fire», men tevlinga vart avlyst på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Bakgrunn
--------

The Roop vart skipa i november 2014 i Vilnius. Dei tre medlemmane hadde alle erfaring frå musikkbransjen tidlegare, og vokalisten Vaidotas Valiukevičius hadde òg erfaring som skodespelar og programleiar. Debutplata *To Whom It May Concern* vart produsert av plateselskapet DK Records og gjeve ut i 2015.

I 2018 deltok The Roop i musikktevlinga *Eurovizijos* med låten «Yes, I Do». Vinnaren av tevlinga fekk representera Litauen i Eurovision Song Contest, og gruppa enda på tredjeplass.

I 2020 deltok gruppa på nytt i tevlinga, denne gongen med låten «On Fire». I finalen 15. februar 2020 vann gruppa både jury- og telefonrøystinga og vann dermed konkurransen samanlagt. Dei skulle dermed ha representert Litauen i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam. Litauen var trekt til å deltake i semifinale 1 tysdag 14. mai. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlysa tevlinga for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen COVID-19.

Medlemmar
---------

* Vaidotas Valiukevičius – vokal og keyboard
* Robertas Baranauskas – trommar
* Mantas Banišauskas – gitar

Diskografi
----------

### Album

* 2015: *To Whom It May Concern*
* 2017: *Ghosts*

### Singlar

* 2016: «Hello»
* 2017: «Dream On»
* 2017: «Keista draugystė»
* 2018: «Yes, I Do»
* 2019: «Silly Me»
* 2019: «Dance with Your Hands»
* 2020: «On Fire»

Referansar
----------

1. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021». *Eurovoix* (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
2. ↑  «About». *THE ROOP* (på engelsk). Henta 19. februar 2020.
3. ↑  «THE ROOP». *www.facebook.com* (på norsk bokmål). Henta 19. februar 2020.
4. ↑  «Lithuania chooses The Roop for Rotterdam». eurovision.tv. 15. februar 2020. Henta 19. februar 2020.
5. ↑  «Lithuania has decided: It's Ieva Zasimauskaitė!». eurovision.tv. 11. mars 2018. Henta 19. februar 2020.
6. ↑  «Lithuania: The Roop's grand final televote figures revised». *wiwibloggs* (på engelsk). 19. februar 2020. Henta 19. februar 2020.
7. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst». *NRK* (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.
8. ↑  «Vaidotas Valiukevičius | TEMA». *15min.lt* (på litauisk). Henta 19. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «The Roop» frå Wikipedia på bokmål, den 26. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Aleksandr Aleksejevitsj Borisov** (russisk: Александр Алексеевич Борисов) (14. november 1866–17. august 1934) var ein russisk målar. Han vert omtala som Nord-Russlands målar. Ein del av bileta er vigd innfødde folk i det austlege Russland.

Studiar
-------

Borisov var fødd i Glubokij Rutsjej i Vologda-guvernementet. Han starta sin kunstnariske livsveg 1884-86 i ikonverkstaden til Solovetskij-klosteret. Frå 1886 til 1888 gjekk han på teikneskulen som *Selskapet til framhjelp for kunsten* dreiv i St. Petersburg, vidare frå 1888 til 1897 studerte han ved St. Petersburgs kunstakademi. Han kunne frå då av titulere seg som kunstnar. Kjende målarar som Arkhip Kuindzji og Ivan Sjisjkin var mellom lærarane hans. Frå 1894 av la Borisov ut på fleire reiser i det høge nord. 1897-99 og 1900-01 var han med på ekspedisjonar til Novaja Semlja, turar han hadde vore pådrivar for.

Verk
----

*Polarkveld om våren*, 1897
*Vintereventyr*, 1913
Borisov fann sine motiv fyrst og fremst i landskapet i det høge nord. Han ville framstille det "grenselaust vakre i polarområdet med det majestetiske ishavet". I året 1898-1900 måla han ved sidan av landskapsbilete i storformat også sjangermåleri. Fyrst og fremst syner desse måleria livet til dei samojediske folkegruppene. Til dømes *Samojedar på tundraen om våren*, laga 1898, eller *Samojedar ved fiskeplassen*, laga kring 1900-1901. Borisovs mest berømte bilete er *Vintereventyr* frå 1913.

Ein del av Borisovs verk er i dag å sjå på kunstmuseum i Arkhangelsk, verk som også er interessante for antropologar og etnologar. År 1899 erverva Pavel Tretjakov 65 måleri av Borisov, desse er i dag i Tretjakovgalleriet i Moskva. Også fleire kunsthistoriske museum har måleri av Borisov i sine samlingar. Mellom anna i Kazan, Krasnodar, Nizjnij Novgorod.

Borisov døydde i Kranoborsk i Arkhangelsk oblast.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Aleksandr Borisov**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Alexejewitsch Borissow» frå Wikipedia på tysk, den 1. desember 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* NKC

 |
Koordinatar: 50°5′N 25°9′E﻿

**Brody** (ukrainsk Броди, polsk *Brody*, russisk Броды, jiddisk: בראָד, *Brod*) er ein by i Lviv oblast (provins) vest i Ukraina. Han er det administrative senteret i Brody rajon (distrikt) og ligg i dalen til øvre Styr, kring 90 km nordaust for Lviv. Byen har kring 25 000 innbyggjarar (2012).

Oljerøyrleidningane Druzjba- og Odessa-Brody-røyrleidninga

Historie
--------

Byen vart først nemnd som bysetnad i 1084 og er trudd å ha blitt øydelagd av Batu Khan i 1241.

Brody fekk Magdeburgrettar og bystatus i 1546, då kjend som *Lubicz* (Любич, polsk *Lubicz*). Sidan 1600-talet flytta mange jødar til byen og utgjorde etter kvart 70 % av innbyggjartalet. Frå 1629 kom byen inn under Stanisław Koniecpolski, som gav ordre om å byggje Brody borg (1630–1635). Borga vart teikna av den franske militæringeniøren Guillaume Le Vasseur de Beauplan. I 1648 tok det Bohdan Khmelnytsky åtte veker på å erobre borga. Jødane i byen vart sparte fordi dei vart rekna for å ikkje ha delteke i mishandlinga av rutenarane og måtte derfor i staden berre ein skatt.

I 1704 vart Brody kjøpt av Potocki-familien. I 1734 vart borga øydelagd av russiske soldatar og erstatta av slottet til Stanisław Potocki i barokkstil. I 1772 vart Brody ein del av Habsburg-riket (frå 1804 - Det austerrikske imperiet).

Då mailovene vart vedteke og mange russiske jødar vart drivne bort kom det i 1881 hundrevis av jødar til Brody dagleg.

Både polske og sovjetiske styrkar gjorde store øydeleggingar i byen under den polsk-sovjetiske krigen i 1920. Etter krigen vart byen ein del av Den andre polske republikken og var i Tarnopol voivodskap. Brody var ein viktig militærbase. Då andre verdskrigen braut ut i september 1939 vart Brody okkupert av den raude armeen. Mellom 26. og 30. juni 1941 fann eit stridsvognslag stad mellom tyske og sovjetiske korps. Tapa var store på begge sider. Tyskarane okkuperte byen 1. juli 1941 og sette jødane i byen i tvangsarbeid. Til slutt vart meir enn 3000 jødar deporterte og drepne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Brody» frå Wikipedia på engelsk, den 2. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Державний комітет статистики України. Чисельність наявного folketal України на 1 січня 2011 року, Київ-2011 (doc)
2. ↑

| * v
* d
* e
Lviv oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Lviv |
| Belz**·** Bibrka**·** Boryslav**·** Brody**·** Busk**·** Dobromyl**·** Drohobytsj**·** Dubljany**·** Hlynjany**·** Horodok**·** Javoriv**·** Kamjanka-Buzka**·** Khodoriv**·** Khyriv**·** Komarno**·** Morsjyn**·** Mostyska**·** Mykolajiv**·** Novojavorivsk**·** Novyj Kalyniv**·** Novyj Rozdil**·** Peremysjljany**·** Pustomyty**·** Radekhiv**·** Rava-Ruska**·** Rudki**·** Sambir**·** Skole**·** Sokal**·** Sosnivka**·** Staryj Sambir**·** Stebnyk**·** Stryj**·** Sudova Vysjnja**·** Truskavets**·** Tsjervonohrad**·** Turka**·** Uhniv**·** Velyki Mosty**·** Vynnyky**·** Zjovkva**·** Zjydatsjiv**·** Zolotsjiv |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Brokade var opphavleg tjukt silketøy med innvovne figurar i sølv eller gull. Bildet viser brokade frå Lyon på 1760-talet.
**Brokade** er eit tjukt stoff med innvovne trådar som dannar eit mønster eller motiv. Brokade viste opphavleg til ein vevnad, gjerne av silke, med eit brosjert mønster, det vil seia med ekstra mønsterinnslag som berre går fram og tilbake innanfor den mønsterfiguren som blir framstilt. Allereie i mellomalderen fekk ordet ei vidare tyding og blei brukt om rikt mønstra tekstil av ulike typar vove med tråd av gull eller sølv. Brokade blir no brukt om forskjellige stoff blanda med metall eller andre materiale med metalleffekt, og med relieffmønster.

Sjå òg
------

* Lamé, fellesnemning for stoff med metalltrådar i varp og/eller veft
* Damask, atlaskvove tøy med innvove mønster i blank tråd mot matt botnvev eller matte mønster mot blank botn

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Oppslagsordet «brokade» i *Store norske leksikon*

* *Denne artikkelen bygger på «Brokade» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Brokade**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |