recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ales stenar
**Ales stenar** er ei steinsetjing i Kåseberga 1,5 mil frå Ystad i Sverige. Med ei lengd på 68 meter er ho den største steinsetjinga i Skandinavia.

Alder
-----

Ein veit ikkje den rette alderen på Ales stenar. Jamvel om det finst teikn som tyder på eit opphav i slutten på bronsealderen (mellom år 1000 og år 500 fvt), er det òg mogeleg at skipssetjinga kan vera grunnlagd i jarnalderen eller vikingtida (år 600–1000 evt). Leivningar frå jarnalderen inneheld i regelen ei grav, men i Ales stenar finst inga grav. På gamle oppteikningar og bilete kan ein attmed den store steinsetjinga sjå to smærre skipssetjingar. Ein har heller ikkje der funne nokon graver.

Bygnad
------

Ales stenar
Steinsetjinga er ei skipssetjing som er bygd av 58 (opphavleg 60) steinar på ein 37 meter høg haug rett ved Austersjøen. Dei fire-fem tonn tunge steinane er plasserte slik at dei formar eit skip. Dei største, nesten 3,5 meter høge, steinane sit i dei to stamnane. Retninga deira peikar mot solrenninga og soleglad ved i same følgd vinter- og sommarsolkverv.

Ales stenar i bokheimen
-----------------------

Den svenske diktaren Anders Österling (1884–1981) skildrar Ales stenar i det kan henda mest vidgjetne diktet sitt «Ales stenar» (i samlinga *Tonen från havet* (1933)).



```
schwedischen Gemeinde Ystad ist mit 68 Metern Länge die größte erhaltene Steinsetzung in Skandinavien.
```

Die aus einst 60 (heute noch 58) Steinen bestehende Schiffssetzung liegt auf einem etwa 37 Meter hohen Hügel direkt an der Ostseeküste beim Ort Kåseberga (ungefähr 15 Kilometer von Ystad und 70 Kilometer von Malmö) auf einem zum Meer steil abfallenden grasbewachsenen Hügel im Süden Schonens. Das genaue Alter der Steinsetzung ist nicht geklärt. Obwohl es Hinweise gibt, die auf eine Datierung in die späte Bronzezeit zwischen 1000 und 500 v. Chr. schließen lassen, wird auch die Datierung auf die Eisen- oder Wikingerzeit 600-1000 n. Chr. für möglich gehalten. Eisenzeitliche Anlagen bergen zumeist ein Grab, Ales Stenar ist aber kein Grab. Wie aus alten Aufzeichnungen und Bildern hervorgeht, waren ursprünglich neben der großen zwei weitere kleine Schiffssetzungen vorhanden. Bei Grabungen wurden auch dort keine Gräber gefunden.

Gestalt
-------

Die 4-5 Tonnen schweren Steine sind in Form eines Schiffes angeordnet. Die fast 3,5 Meter hohen Stevensteine von „Bug" und „Heck" sind die größten. Ihre Ausrichtung zeigt in die Richtung von Sonnenauf- bzw. Untergang zum Zeitpunkt von Winter- bzw. Sommersonnenwende.

Ales stenar in der Literatur
----------------------------

Der schwedische Dichter Anders Österling (1884-1981) schildert Ales stenar in seinem wohl bekanntesten Gedicht *Ales stenar* (aus der Gedichtsammlung *Tonen från havet* (1933)).

Weblink
-------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ales stenar**

Mal:Koordinate Artikel

Kategorie:Kulturdenkmal (Schweden)
Kategorie:Historische Sternwarten und Instrumente
Kategorie:Megalith
**Alessandro Lambruschini** (fødd 7. januar 1965) er ein italiensk tidlegare hinderløpar frå Fucecchio i provinsen Firenze. Han vart europameister på 3000 meter hinder i 1994 og vann elles ein sølvmedalje og tre bronsemedaljar i ulike EM, VM og olympiske leikar i tida 1990-98.

### Aktiv

Lambruschini var gjennom ein tiårsperiode ein av dei aller beste europeiske hinderløparane. Han fekk sitt gjennombrot då han vann øvinga i mellomhavsleikane 1987 i Latakia i Syria, fire år seinare forsvarte han meistertittelen i Aten. I 1987 sette han elles personleg rekord på 1500 m med 3.35,2, ei tid som viste hans framifrå fartseigenskapar.

Både under sommarleikane 1988 og 1992 vart Lambruschini nummer fire på 3000 meter hinder, før han så i 1996 vann ein bronsemedalje under Sommar-OL i Atlanta. Det var tredje bronsmedaljen i ein internasjonal meisterskap. I 1990 vart han nummer tre under EM, og same plassen på sigerspallen fekk han i VM 1993 i Stuttgart. Med tida 8.08,7 sprang han i Stuttgart sitt aller snøggaste hinderløp nokon gong. I alle desse nemnde OL- og VM-tevlingane vart han slått einast av kenyanske løparar.

I 1994 vann Lambruschini gullmedaljen på 3000 n hinder då EM i friidrett fann stad i Helsingfors. Fire år seinare tok han ein ny EM-sølv, tyske Damian Kallabis vann ein greis siger.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Nr 9 – 8.24,2
* OL 1988 i Seoul: Nr 4 – 8.12,1
* EM 1990 i Split: Bronsemedalje – 8.15,8
* OL 1992 i Barcelona: Nr 4 – 8.15,5
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 8.08,7
* EM 1994 i Helsingfors: Gullmedalje – 8.28,6, framom Angelo Carosi (8.29,1)
* VM 1995 i Göteborg: Nr 10 – 8.22,6
* OL 1996 i Atlanta: Bronsemedalje – 8.11,2
* VM 1997 i Aten: Braut i semifinalen
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 8.16,7, bakom Damian Kallabis (8.13,1)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alessandro Lambruschini» frå Wikipedia på engelsk, den 9. mai 2015.*
**Matrikkelskyld** skriv seg frå starten av 1500-talet og blei oppretta for å kunne krevje inn skatt frå dei enkelte eigedomane. Kvar enkelt eigedom blei tildelt ei matrikkelskyld, som skulle illustrere eigedomen sin verdi og avkasting. I prinsippet utgjorde matrikkelskylda ca. 1/6 av årleg avkasting på garden. Matrikkelskylda blei derfor ofte sett til *huder*, *kalveskinn*, *geiteskinn* osv, alt etter kva garden produserte. Den kunne også vere sett i tønner med *korn* eller våger med *fisk*. Den tildelte skylda blei ført inn i matrikkelen, av dette kjem namnet matrikkelskyld. Matrikkelskylda fungerte også (inntil 1800-talet) som ein slags verditakst ved sal og arveskifte. 

Matrikkel og matrikkelskyld blei revidert fleire gonger fram til 1886, då nåverande matrikkelreglar blei innført. Alle eigedomane i landet blei då samla verdsett til 500 000 skyldmark, og kvar skyldmark var inndelt i 100 øre. Ut frå dette blei kvar enkelt eigedom tildelt matrikkelskyld. Kvar kommune blei inndelt i eit tal gardsnummer som igjen blei inndelt i bruksnummer (tidlegare løpenummer). Når ein eigedom blei delt, blei det oppretta eit nytt bruksnummer under det gardsnummeret den blei utskilt frå, og også matrikkelskylda blei delt. 

Ved innføringa av Delingslova i 1980 vart matrikkelskylda tatt ut av praktisk bruk for det offentlege. Den vil likevel halde fram å vere til nytte som verdimål for fordeling av inntekter og utgifter mellom gardsbruk, f eks for fordeling av inntekter av utleige av jaktrettar, fiskerettar i felles utmark, vassrettar til kraftverk og fiskeoppdrettsanlegg med vidare.

Historiske verdimål for skyld
-----------------------------

* - 1838 - *Hud og kalveskinn*, *våger fisk* og andre tilsvarande verdimål.
* 1838 til 1886 - *Skylddalar, ort og skilling.* (1 skylddaler = 5 ort. 1 ort = 24 skilling).
* 1886 til 1980 - *Skyldmark og øre.* ( 1 skyldmark = 100 øre).

Konverteringar
--------------

Følgjande konverteringar må berre sjåast som vegleiande, då det ved kvar matrikkelreform skulle haldast ei sjølvstendig vurdering av den enkelte eigedomen:

* 1 hud = 4 skylddalar.
* 1 skylddalar = 2 skyldmark.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Delingslova på Lovdata
**Reidar Due** (fødd 4. november 1922) er ein norsk gardbrukar og politikar, fødd i Oslo. Han representerte Senterpartiet på Stortinget i tida 1977-89. Børskommissær Reidar Due var farfaren.

Due var son til ein bankmann. Sjølv tok han eksamen ved Hvam landbruksskule i 1943. Allereie året etter tok han over storgarden Mo i Levanger, ein gard som farmor-slekta hadde eigd til dess.

Frå om lag 1960 og fram til 1998 sat i Due jamt i ein eller fleire leiande posisjonar i jord- og skogbruket, og/eller i dei tilhøyrande faglege organisasjonane. Han var styreformann 1960-78 i Bøndernes Salgslag, 1961-83 i Norske Skogindustrier, 1971-78 i Norges kjøtt- og fleskesentral og 1978-80 i Landbrukets Sentralforbund.

Due var medlem av Levanger kommunestyre og formannskap 1964-71, ordførar 1968-71. Han var medlem av fylkestinget i Nord-Trøndelag fylkesting perioden 1976-79. I tida 1973-84 var han medlem av sentralstyret i Senterpartiet. Frå 1977 til 1989 representerte han så partiet frå Nord-Trøndelagsbenken i Stortinget. Han var då med i Industrikomiteen, der han var formann 1981-88. Den siste sesjonen, 1988/89, var han medlem i Forbrukar- og administrasjonskomitéen.

Allereie i 1986 utnemnde Willoch-regjeringa Due til fylkesmann i Sør-Trøndelag, eit embete han tok til i hausten 1989 og hadde til han nådde aldersgrensa i 1992.

Kjelder
-------

* «Reidar Due». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* SUDOC

 |
**Jeffrey Astle** (13. mai 1942–19. januar 2002) var ein engelsk fotballspelar frå Eastwood i Nottinghamshire. Han var i ti år senterløpar på West Bromwich Albion.

Karriere
--------

### Klubbspel

Astle skreiv i 1959 kontrakt med fjerdedivisjonslaget Notts County. I 1964 vart han overført til West Bromwich mot 25000 pund. Han skåra kampens einaste mål då WBA vann FA-cupfinalen 1968 mot Everton FC. I 1969/70 -sesongen vart han toppskårar i fyrstedivisjon med 25 mål. Fram til 1974 skåra han 137 ligamål for West Bromwich på 292 kampar. 

### Landslagsspel

I 1969-70 spelte Astle i fem av Englands landskampar, innbytar i fire av dei. Han deltok i Fotball-VM 1970.

### Merittar

* Vnnar av ligacupen: 1966
* Vinnar av FA-cupen: 1968

Astle døydde knapt 60 år gammal, mykje truleg som ei langtids-fylgje av tallause headingar som fotballspelar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jeff Astle» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2021.*


| * v
* d
* e
England sitt landslag – VM i fotball 1970 |
| --- |
| 
* 1 Banks
* 2 Newton
* 3 Cooper
* 4 Mullery
* 5 Labone
* 6 Moore (kaptein)
* 7 Lee
* 8 Ball
* 9 B. Charlton
* 10 Hurst
* 11 Peters
* 12 Bonetti
* 13 Stepney
* 14 Wright
* 15 Stiles
* 16 Hughes
* 17 J. Charlton
* 18 Hunter
* 19 Bell
* 20 Osgood
* 21 Clarke
* 22 Astle
* Landslagstrenar: Ramsey

 | Flagget til England |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Reidar Andreassen** (fødd 19. desember 1932) frå Herefoss er ein tidlegare langrennsløpar og friidrettsutøvar, som vart noregsmeister både i vinter- og sommaridrett. Han representerte Herefoss Idrettslag i vinteridrett og idrettslaget BUL i Oslo i sommaridrett.

Ski
---

Reidar Andreassen vart noregsmeister på 50 km langrenn to gongar, 1958 og 1960. I 1958 vann han med over fem minuttars margin til sølvmannen Ådne Mykland. Året etter fekk han sølv på tremila i NM, på tungt føre kom han inn bak Sverre Stensheim, men framom Harald Grønningen. Sesongen etter fekk han revansje på femmila under noregsmeisterskapen, då han slo Stensheim med 1 minutt og 24 sekund. Han vart premiert 13 gongar i Holmenkollrenna, men var aldri betre enn nummer fem.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1957: Nr 11 på 50 km i Holmenkollen
* 1958: Nr 20 og beste nordmann på femmila under VM i Lahti
* 1959: Nr 5 på 15 km i Holmenkollen
* 1960: Nr 6 på 50 km i Holmenkollen
* 1962: Nr 13 på 50 km i Holmenkollen
* 1963: Nr 10 på 50 km i Holmenkollen
* 1964: Nr 7 på 50 km i Holmenkollen
* 1965: Nr 10 på 50 km i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1957: Nr 10 på 50 km på Rena
* Ski-NM 1958: Gullmedalje på 50 km i Oslo
* Ski-NM 1959: Sølvmedalje på 30 km på Gjøvik
* Ski-NM 1960: Gullmedalje på 50 km på Fåberg
* Ski-NM 1962: Nr 7 på 30 km i Skien
* Ski-NM 1963: Nr 7 på 15 km i Rælingen
* Ski-NM 1964: Nr 5 på 15 km på Voss
* Ski-NM 1965: Nr 6 på 50 km i Bærum
* Ski-NM 1969: Bronsemedalje i 3 x 10 km stafett med IL Gry i Alvdal

Friidrett
---------

Andreassen vart sølvmedaljevinnar under noregsmeisterskapane 1957 og 1958, begge gongane på 3000 meter hinder. Første gongen måtte han sjå seg slått av kongepokalvinnaren det året, Ernst Larsen, som vann med over 20 sekundar betre tid enn Andreassen. Andre gongen var det Ragnvald Næss som vann distansen. Sommaren 1960 vart Andreassen noregsmeister på 10 000 meter baneløp, eit halvt år etter NM-femmilssigeren som han hadde vunne i vintersesongen. Han spurstlo Ola Tellesbø og vann med tida 30.05.0. Andreassen deltok i seks landskampar for Noreg i friidrett.

I 1963 sette Andreassen ny rekord i Besseggløpet over fjellryggen Besseggen i Vågå kommune i Oppland fylke, på tida 1.16,48.

Andreassen vart i 1960 tildelt Egebergs Ærespris.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
**Jeff Paris** er ein USA-amerikansk vokalist, klaverspelar og gitarist som hovudsakleg har spelt innan hardrock- og heavy metal-sjangrane. 

Paris byrja i det ukjende bandet Pieces før han var studiomusikar på debutplata til Cinderella i 1986. Kring samstundes fekk han platekontrakt hos PolyGram Records og gav ut to soloalbum *Race To Paradise* i 1986, og *Wired Up* 1987, men begge selde dårleg. I 1990-åra gav Paris ut tre soloalbum til: Lucky This Time (1993), Smack (1997) and Freak Flag (1998), og gjekk attende til arbeidet som studiomusikar og låtskrivar. 

Som studiomusikar har Paris arbeidd md mange forskjellige band og artistar, som Vixen, Y&T, Michael Sembello, XYZ, Stevie Salas, Mr. Big og mange andre, hovudsakleg som klaverspeelar og korvokalist.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jeff Paris (musician)» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Billboard - Dec 27, 1986 - Page 71 «Finally, Poly- Gram's Jeff Paris was in working on his upcoming album with produsent/lydteknikar Tony Piat»
Borga Guglielmi med eit lågt tårn frå antikken på sørsida av øya.
**Isola Maggiore** er den nest største øya i Trasimenosjøen i Umbria i Italia. Ho er den einaste busette øya i innsjøen med om lag 30 innbyggjarar.

Historie
--------

Frans av Assisi levde på øya som ein eremitt frå 1211. Kyrkja til erkeengelen Mikael frå 1100-talet vart bygd på toppen av øya. Den einaste landsbyen på øya hadde gullalderen sin på 1300-talet etter at det vart oppretta eit fransiskanarkloster her i 1328. Dei fleste bygningane i landsbyen kjem frå denne perioden. På 1800-talet hadde øya 700 innbyggjarar, men etter dette gjekk talet nedover. Borga Guglielmi vart bygd oppå klosteret i 1880-åra, som etter kvart har forfalle.

Økonomien
---------

I dag livnærer landsbyen seg på fiske, jordbruk, turisme og tradisjonell produksjon av blonder, som vart introdusert på 1900-talet. Nokre av oliventrea på øya er fleire hundre år gamle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Isola Maggiore» frå Wikipedia på engelsk, den 5. november 2007.*

Koordinatar: 43°11′N 12°06′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jeff Redfern** (fødd 31. desember 1981) er ein fast figur i teikneserien Doonesbury. Han er son av journalisten Rick Redfern og advokaten Joanie Caucus, og med to utearbeidande foreldre vart han offer for tidsklemma. Jeff utvikla med tida ein del asosiale drag, vart oppteken av dataspel, ulike subkulturar, og var nær ved å droppe ut av skolen. Han kom inn på Walden-universitetet, mest på grunn av karakterinflasjon, og av di universitetet kasta plassar etter ungdom utan forsvarleg vitnemål. 

På Walden møtte Jeff Zipper Harris, nevø av Zonker Harris, og desse utvikla seg i same leia. Under Irak-krigen fekk dei tak i verdifulle gjenstandar frå plyndringa av museet i Bagdad, som dei seinare selde på E-bay. Ikkje lenge etter tok Jeff arbeid i CIA, der han med tida vart blanda inn i konflikten i Afghanistan.

### Red Rascal

I det siste tiåret har Jeff utvikla ein skjult identitet, som opprørarhelten Zorkh Razil, eller "red rascal" (raude røvar). Den raude røvaren rid på ein kvit hest, og slåst for rettferd og fridom i dei afghanske fjella. Hesten lyd namnet Petraeus, oppkalla etter David Petraeus, øvstkommanderande for troppane i landet. Mykje av det Razil driv med, går føre seg inne i hovudet til Jeff, men det er ikkje støtt så visst kva som skjer utanfor det. Raude Røvar vaks fram via aktiv blogg-verksemd, og det ser ut til at Jeff har marknadsført namnet så godt at både vanlege folk i Afghanistan og dei amerikanske soldatane trur han er til. Denne halv-fiktive figuren vart så realistisk at Jeff ved eit høve vart send til Kabul for å tinge med president Hamid Kharzai, noko som kosta CIA femti millionar dollar. Seinare vart Jeff nytta i eit oppdrag sett i verk av Uncle Duke og nevøen Earl, for å redde diktatoren i Berzerkistan frå det folkelege opprøret der. Zipper Harris var med på turen, og planen var bombesikker, men ikkje idiotsikker. Zipper gløymde Jeff i det brennande presidentpalasset, og Jeff kom seg såvidt unna ved å stupe i elva. Han sumde over grensa til Afghanistan, der to geriljasoldatar tok han som gissel. Ved hjelp av dyktig pruting, vart han løyst ut av mora Joanie for femti dollar. 

Jeff har omsider kome seg opp i systemet ved å selja boka om Zorkh Razil til eit forlag, og tener godt med pengar på dette. Boka er elles å finne i sal som "Red Rascal´s war", ei bok i Doonesbury-serien.

.
**Reidar Carlsen** (1. juli 1908–2. mai 1987), fødd i Beiarn, var ein norsk forstmann og politikar frå Arbeiderpartiet.

Reidar Carlsen vart vald inn på Stortinget i 1945, og var stortingsrepresentant fram til 1961. 

Han var konsultativ statsråd for fiskerisaker 5. november 1945 - 1. juli 1946, og deretter den første som var statsråd og sjef for det nyoppretta Fiskeridepartementet (fiskeriminister) frå 1. juli 1946 - 19. november 1951, i Einar Gerhardsen si andre regjering.

Reidar Carlsen var jord- og skogsarbeidar, fiskeriarbeidar, forretningsførar, journalist og kontorist i åra 1923-1937. I 1928-1929 studerte han ved Statens Skogskole Steinkjer. 

Han flytta til Bodø og engasjerte seg i 1930-åra i politikk, og fekk styreverv i Nordland AUF, i Bodø Arbeidarparti, var formann i Søre Salten krinsparti av DNA, og vart vald inn i Bodin kommunestyre i 1937).

Han blei heradskogmeister for Bodin, Kjerringøy, Sørfold og Leiranger 1937-1939. 1939-1953 var han sekretær i Nordland fylkes fiskarlag. Han var direktør i Utbyggingsfondet for Nord-Norge frå 1952, og direktør og sjef i Distriktenes Utbyggingsfond 1961-1978. 

Reidar Carlsen var sterkt oppteken av Nord-Noreg og Nordkalotten, og var sentral i Stortingsmelding nr. 82, Utbyggingsplan for Nord-Norge (1951). I 1972 var Carlsen formann for organisasjonen Ja til EF.

Utmerkingar
-----------

* Petter Dass-medaljen (1955)
* St. Olavs orden (1968)

Kjelder
-------

* Reidar Carlsen hos Stortinget.no

| * v
* d
* e
Norske fiskeriministrar |
| --- |
| Reidar Carlsen (1946–51) • Peder Holt (1951–55) • Nils Lysø (1955–63) • Onar Onarheim (1963) • Magnus Andersen (1963–65) • Oddmund Myklebust (1965–68) • Einar Moxnes (1968–71) • Knut Hoem (1971–72) • Magnus Andersen (1972) • Trygve Olsen (1972–73) • Eivind Bolle (1973–81) • Thor Listau (1981–85) • Eivind Reiten (1985–86) • Bjarne Mørk-Eidem (1986–89) • Svein Munkejord (1989–90) • Oddrunn Pettersen (1990–92) • Jan Henry T. Olsen (1992–96) • Karl Eirik Schjøtt-Pedersen (1996–97) • Peter Angelsen (1997–2000) • Lars Peder Brekk (2000) • Otto Gregussen (2000–01) • Svein Ludvigsen (2001–05) • Helga Pedersen (2005–2009) • Lisbeth Berg-Hansen (2009–2013) • Elisabeth Aspaker (2013–2015) • Per Sandberg (2015–2018) • Harald T. Nesvik (2018–2020) • Geir Inge Sivertsen (2020) • Odd Emil Ingebrigtsen (2020–2021) • Bjørnar Skjæran (2021–) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
**Reidar Larsen** (fødd 12. mars 1955) er ein norsk blues-pianist, vokalist og komponist busett i Stavanger.

Karriere
--------

Reidar Larsen flytte til Stavanger som femåring, og har vakse opp i byen. Han tok pianotimar frå sjuårsalderen, og starta band allereie på ungdomsskulen. Han var med på si fyrste plateutgjeving i 1974 med pop- og dansebandet *Staccato*, og han var med i rockegruppa Stavangerensemblet frå oppstarten i 1978 til 1980, og i musikkgruppa Smalhans frå 1980 - 1983. Sistnemnte gav ut to plater i tida Larsen spelte med dei.

Allereie i 1980 hadde Larsen starta *Reidar Larsen Blues Kvartett*, men han debuterte som soloartist med plateutgjevinga *I'm a Bluesman* i 1982. Oppfylgjaren *Red, White and Blues* kom i 1985, og *You Don't Have to Be Black to Be Blue* frå 1987 vart det fyrste soloalbumet hans som kom på VG-lista.

Seinare i karrieren har Larsen spelt inn album med backing-banda *The Boogie Bastards* (frå 1991) og *The Storytellers* (frå 1997). I 2006 spelte han inn duoalbum med den amerikanske gitaristen Roy Rogers. På plata *Kom inn te oss* frå 2009 hadde han gått over til å syngja på norsk, på stavangerdialekt. For denne plata vann han Spellemannprisen 2009 i kategorien blues. Larsen har også opptrådt på Notodden Blues Festival og vunne *Notodden Bluesfestivals bluespris*.

Diskografi
----------

* *I'm a Bluesman* (Desperado, 1982)
* *Red, White and Blues* (Desperado, 1985)
* *You Don't Have to Be Black to Be Blue* (Desperado, 1987)
* *Last Train Home* (Desperado, 1990)
* *Boogie Bastard* (Sonet, 1992)
* *Robbery* (Sonet, 1993)
* *Storyteller* (Sonet, 1997)
* *This One's on Me* (Blue Jersey, 2001)
* *Crossing* (Blå finger / Bare Bra Musikk, 2006) saman med Roy Rogers
* *Kom inn te oss* (Blå finger / Universal, 2009)

### Samle- og konsertalbum

* *Blues i boks* (Slagerfabrikken, 1990) samlealbum
* *Statement* (Sonet, 1994) liveinnspilling i The Cotton Club, New York
* *Statement 2* (Sonet, 1995) liveinnspilling i The Cotton Club, New York
* *A Completed Statement* (Sonet, 1995) Statement og Statement 2
* *Mr. Blues Is Coming to Town* (Universal, 2003) samlealbum

Kjelder
-------

* Store Norske Leksikon om Larsen, skrive av Jon Vidar Bergan.
* Biografi frå Reidar Larsen si offisielle nettside.
* Bokmålswikipedia om Reidar Larsen, henta inn 14. februar 2011.

Referansar
----------

1. ↑  Rogalands Avis, 07.06.09: Reidar Larsen på norsk.[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Jacek Roman Wszoła** (fødd 30. desember 1956) er ein polsk, tidlegare friidrettsutøvar frå Warszawa, som konkurrerte i høgdehopp. Han vart olympisk meister i øvinga i 1976 og tok sølv fire år seinare. I tida 1974-88 vann Wszoła elleve polske meisterskap i høgdehopp.

Aktiv
-----

Wszoła høyrde til mellom dei beste høgdehopparane allereie som 17-åring. I 1974 svinga han seg over 2,20 m, og han vart same sesongen nummer fem i europameisterskapen med 2,19 m. Året etter vart han junior-europameister med eit hopp på 2,22 m i Athen.

Under OL 1976 i Montreal var han ein av dei som ikkje let seg sette ut av eit ausande regnver. Saman med arrangørlandet sin Greg Joy klarte han 2,23 m i fyrste forsøk, men vart den einaste som gjekk over 2,25 m og tok ein høgst overraskande gullmedalje. I 1977 vann han høgdetevlinga både i innandørs-EM i San Sebastian og universiaden i Sofia.

Den 25. mai 1980 forbetra Wszoła den to år gamle verdsrekorden til Vladimir Jasjtsjenko med ein centimeter til 2,35 m under ein internasjonal tevling i Eberstadt. To månader seinare tok han sølvmedaljen under sommarleikane 1980 i Moskva, der austtyske Gerd Wessig vann på 2,36 m og sletta Wszoła sin ferske verdsrekord. Wszoła fekk ikkje delta i friidretts-EM 1982, ettersom han nytta sko av eit japansk merke og ikkje skoa til den faste sko-leverandøren til det polske friidrettsforbundet. 

Wszoła vart polsk meister i høgdehopp elleve gongar. Fyrst vann han sju år på rad; 1974-1980, og deretter i 1982, 1984, 1985 og 1988.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Nr 5 – 2,19 m
* OL 1976 i Montreal: Gullmedalje – 2,25 m, framom Greg Joy (2,23 m)
* EM 1978 i Praha: Nr 6 – 2,21 m
* OL 1980 i Moskva: Sølvmedalje – 2,31 m, bakom Gerd Wessig (2,36 m)
* VM 1983 i Helsingfors: Nr 13 – 2,23 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacek Wszoła» frå Wikipedia på tysk, den 12. april 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «Jacek Wszoła» frå Wikipedia på engelsk, den 12. april 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «Jacek Wszoła» frå Wikiedia på polsk, den 12. april 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* Munzinger (sport)

 |
*Denne artikkelen handlar om landsbyen. For kommunen i Damaskus, sjå Qanawat i Damaskus.* 
Koordinatar: 32°45′20″N 36°37′00″E﻿

**Qanawat** (arabisk skrift قنوات) er ein landsby i Syria, 7 km nordaust for As Suwayda. Han ligg kring 1 200 meter over havet, nær ei elv og omgjeven av skog. I antikken var Han ein hellenistisk-romersk by kalla **Kanatha**, Κάναθα på gresk.

Kart over Dekapolis som syner plasseringa til Kanatha (Qanawat).

Historie
--------

### Hellenistisk og romersk historie

Rabbostempelet
Sarkofagen i kyrkja frå 300- til 400-talet.
Byen er nemnt for første gongen i regjeringstida til Herod den store (første hundreåret fvt.), då arabiske nabatearar slo ein jødisk armé. Dei to maktene kjempa lenge om byen. Frå Pompeius si tid og fram til keisar Trajan, var byen ein del av Dekapolis, ein laus føderasjon av byar som romarane let ha eit visst sjølvstende. I det første hundreåret evt. vart han annektert av den romerske provinsen Syria, og på 100-talet vart han omdøypt Septimia Canatha av Septimius Severus, og overført til provinsen Arabia.

### Islamsk historie

Byen var eit senter for kristendom i området, då han vart erobra av muslimske arabarar i 637. Han vart då mindre viktig og på 800-talet var han redusert til ein fattig landsby. 

I 1596 står Qanawat oppført i osmanske skattelister som ein del av Badi Nasiyya *nahiya* i Hauran qada. Han hadde ein kristen folkesetnad som bestod av fem hushaldningar og ein muslimsk folkesetnad på 12 hushaldningar. Innbyggjarane omfatta òg ei gruppe beduinar. Skattane vart betalte for kveite, bygg, sommaravlingar, geiter og/eller bikubar.

Hovudattraksjonar
-----------------

Dei omfattande ruinane frå antikken er 1500 meter lange og 750 meter breie. Mellom anna finst ei romersk bru og ei romersk teater, med ni seterader og scene som var nitten meter i diameter. Her finst òg ein nymphaeum, ein akvedukt og eit stort tempel med søylegang. Nordvest for byen ligg eit tempel frå seint på 100- eller tidleg på 200-talet, bygd på ein høg plattform kring ein søylegang. I fleire år trudde ein at dette tempelet var til ære for Helios, men ein inskripsjon oppdaga i 2002 syner at det var til ære for ein lokal gud, Rabbos.

Monumentet Es-Serai (òg kalla *Seraya*, «palasset») er datert til kring 100-talet evt. og var opphavleg eit tempel, og frå 300-/400-talet ein kristen basilika. Han er 22 m lang med ein søylegang med atten søyler.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Qanawat» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Wolf-Dieter Hütteroth and Kamal Abdulfattah (1977). *Historical Geography of Palestine, Transjordan and Sør Syria in the Late 16th Century*. Erlanger Geographische Arbeiten, Sonderband 5. Erlangen, Tyskland: Vorstand der Fränkischen Geographischen Gesellschaft.

1. ↑  Ross Burns, *The Monuments of Syria*, I. B. Tauris, 3rd edition, 2009, s. 246-247
2. ↑  Hütteroth and Abdulfattah, 1977, s. 218.
3. ↑  Burns, s. 249.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames

 |
**Elisabeth Hoff** (fødd 1958) er ein norsk sjukepleiar som var leiar for Verdshelseorganisasjonens hjelpearbeid i Syria 2012–19. I 2019 flytta ho virket sitt til Libya.

Hoff vart fødd i Ålesund og utdanna sjukepleiar. Ho jobba ved Ullevål sjukehus i Oslo der ho vidareutdanna seg til jordmor. Sidan tok ho fleire mastergradar, ein i pedagogikk ved Universitetet i Trondheim i 1988, og ein i Community Health (samfunnsmedisin) ved University of California, San Francisco frå 1991. Ho har òg ei grad i International Relations/Conflict Resolution frå Harvard Law School i USA frå 1996.

Hennar første stasjonering var for Palestinakomiteen i Kairo i 1987. Så jobba ho for internasjonale hjelpeorganisasjonar i land som Egypt, Zimbabwe, Afghanistan, Somalia, Rwanda og Armenia. For Verdshelseorganisasjonen var ho rådgjevar for familierådgiving i *Regional Office for Africa* (AFRO). Så var ho representant for organisasjonen i Armenia. Ho har òg vore *Chief of Operations* for Unitaid og for The Global Fund to Fight AIDS, Tuberculosis and Malaria.

Då ho var WHO sin lokale representant i Syria 2012–19 bygde ho, ifølgje eit intervju med Hanne Skartveit, opp eit hjelpeapparat frå sju til over to hundre medarbeidarar. Det vart i juli 2019 kjent at ho blei WHO sin nye representant i Libya.

Ho vart i 2018 tildelt Gunnar Sønstebys minnefond. Prispengane gav ho til eit humanitært prosjekt ho driv i Syria. Seinare i 2018 vart ho Årets Peer Gynt og ho mottok Erik Byes Minnepris for 2017.

I 2019 utkom det ein biografi om henne.

Hoff vart i 2021 utnemnd til kommandør med stjerne av St. Olavs Orden for ypperleg innsats for menneskja.

Kjelder
-------

1. 1 2  Syrian Arab Republic, WHO Representative Elizabeth Hoff frå who.int, sist lesen 10. juli 2019.
2. ↑  Innslag fra NRK Møre og Romsdal den 9. juni 2019.
3. 1 2 3  Jordmor Elizabeth Hoff får Gunnar Sønstebys pris fra *Sykepleien* den 11. januar 2018
4. ↑  *Elizabeth Hoff har i mange år jobbet midt i krigsmarerittet i Syria. Her forteller hun om lidelser, om redsel og håp – og om sin sterke gudstro* i VG den 27. desember 2018.
5. ↑  Torp, intervju med Ole Torp på NRK i 2016.
6. ↑  Hanne Skartveit, *Engelen i helvetes forgård*, podcast og intervju publisert i VG den 18. august 2018.
7. ↑  Elizabeth Hoff: Seven years of tireless work in war-torn Syria fra www.emro.who.int, lest den 20. juli 2019.
8. ↑  Elizabeth Hoff får Peer Gynt-prisen i Sunnmørsposten den 6. april 2018.
9. ↑  Jordmor Elizabeth Hoff får Erik Byes minnepris i *Sykepleien den 25. juni 2018*
10. ↑  «Utnevnelse til St. Olavs Orden» (på norsk). Henta 17. august 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Elisabeth Hoff» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2022.*

Litteratur
----------

* Ole Øyvind Sand Holth, *En helvetes jobb (Elizabeth Hoff og hennes sju år i Syria)[*daud lenkje*]*, Gyldendal, 2019
**Elizabeth Fry** (21. mai 1780–12. oktober 1845) var ein britisk kvekar, fengselsreformator og velgjerar.

Ho var fødd som Elizabeth Gurney i ein velståande kvekarfamilie i Norwich.
I 1800 gifta ho seg med bankmannen Joseph Fry, også ein kvekar, som ho fekk elleve barn med.
Etter giftarmålet budde Fry i London. 

I 1811 blei ho predikant i kvekarsamfunnet, og fekk eit ry som ein framifrå talar.

I 1813 vitja Fry Newgate Prison i London, der meir enn 300 kvinner og barna deira var fengsla i skitne og overfylte kår. Etter dette engasjerte ho seg for å forbetra tilhøva i fengsla i landet. Ho skipa organisasjonar for fangane og for forbetring av kåra deira. Ho la vekt på å hjelpa dei med å utvikla evner dei kunne forsørga seg sjølv med utanfor fengselet, som å sy. Samstundes overtalte ho autoritetsfigurar til å gjera kåra til kvinner som var fengsla eller dømde til å transporterast til Australia betre.
I 1818 talte ho om fengelstilhøva for ein parlamentskomité, og blei dermed den første kvinna til å presentera prov i det britiske parlamentet.
Arbeidet hennar vekte merksemd i utlandet, og Newgate blei mellom anna vitja av Fredrik Vilhelm IV av Preussen.

Fry arbeidde også for heimlause og helseven. Etter å ha sett den livlause kroppen til ein gut vinteren 1819/20 skipa ho nattherberge for heimlause i London.
I 1840 opna ho ein sjukepleieskule. Denne inspirerte Florence Nightingale, som tok ei gruppe sjukepleiarar frå denne skulen for å hjelpa såra soldatar under Krimkrigen. Fry arbeidde også for å betra pleia for mental sjukdom. Saman med andre kvekarar var Fry også aktivt med på å prøva å avvikla slaveriet.

Verk
----

(Utval)

* 1827: *Observations on the visiting, superintendence and government, of female prisoners*
* 1831: *Texts for every day in the year, principally practical & devotional*
* 1841: *An address of Christian counsel and caution to emigrants to newly-settled colonies*

Kjelder
-------

1. ↑  *Svensk uppslagsbok*, Malmö 1932
2. ↑  Grovier, Kelly. *The Gaol*. John Murray. s. 278. ISBN 978-0-7195-6133-7.

* *Denne artikkelen bygger på «Elizabeth Fry» frå Wikipedia på engelsk, og «Elizabeth Fry» frå Wikipedia på svensk den 18. januar 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Vestmannen (fleirtyding).* 
***Vestmannen*** var eit kultur- og målpolitisk blad, redigert på høgnorsk. Bladet er gjeve ut frå 1985, og kom fram til år 2002 ut med 10 nummer i året. Frå 2002 av kjem bladet ut med seks nummer for året, og seinare endå meir sporadisk fram til den siste utgåva som kom hausten 2009. Utgjevaren var Vestmannalaget i Bergen og den siste bladstyraren Kjell Kjerland.

Historie
--------

Vestmannen vart grunnlagd av Jostein Krokvik i 1985. Krokvik var bladstyrar fram til 2000 då han fekk avløysing av Lars Bjarne Marøy. Ved tusenårsskiftet braut det ut ein hardsett strid i Vestmannalaget som byrja med at Lars Bjarne Marøy vart avsett som formann i Vestmannalaget og deretter som bladstyrar for Vestmannen. Grunngjevinga styret kom med for å avsetja Marøy var mellom anna at den tidlegare formannen Ludvig Jerdal hadde kritisert bladet for å vera for lite fokusert på det indre livet i Vestmannalaget.

Etter at Marøy var avsett, vart utgjevingsruta kutta ned frå 10 nummer i året til seks nummer årleg og Krokvik sett inn att som bladstyrar. Avsetjinga av Marøy førte til ei varig kløyving i høgnorskrørsla der tidlegare skribentar og medarbeidarar i Vestmannen braut ut og gjorde opptak til det målpolitiske tidsskriftet *Målmannen*.

Kjelder
-------

1. ↑
2. ↑
3. ↑

* Bladsoga åt Vestmannen. Skrive av redaktør Lars Bjarne Marøy i år 2000.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bladsoga åt Vestmannen. Skrive av redaktør Lars Bjarne Marøy i år 2000.
**Vestre Aker** i Oslo er dels ein kyrkjeleg, dels ein geografisk og dels ein forvaltningsadministrativ nemning, med opphav i det historiske kyrkjelege soknet **Vestre Aker** som vart etablert i 1861. Vestre Aker har historisk vore eit sokn innan Den norske kyrkja, ei nemning på den vestre delen av dåverande Aker kommune og ein eigen sognekommune innanfor Aker kommune. I dag er Vestre Aker namnet på ein av Oslos bydelar, Bydel Vestre Aker. Vestre Aker bestod opphavleg av størstedelen av det moderne Oslo vest, men dei nøyaktige grensene på dei kyrkjelege og forvaltningsmessige einingane med namnet har variert betydeleg.

Historie
--------

Borgen Gård, malt av Marie Tannæs i 1895
Soknet Vestre Aker vart etablert i 1861 ved at det tidlegare soknet Aker vart delt i Østre Aker og Vestre Aker. Vestre Aker, som lå i Aker kommune, grensa på dette tidspunktet i sør til Nesodden (havgrense) og det som den gongen var Oslo. I sør og aust til Østre Aker, i aust til Nittedal og Hakadal i Nittedal, i nord til Lunner og i vest til Norderhov i Ringerike og Haslum i Bærum.

Sagene og Uranienborg vart skild ut som eigne sokn i 1880, Ullern i 1906 og Ris og [[Grefsen] i 1937. Andre sokn som har vorte skilt ut frå Vestre Aker er Bakkehaugen, Majorstua, Maridalen, Nordberg, Røa, Skøyen, Sørkedalen og Voksen.

Vestre Aker var òg eit geografisk omgrep utanfor den reint kyrkjelege sfære, noko som må forståast på bakgrunn av at kyrkjelege inndelingar historisk òg hadde ein geografisk og forvaltningsmessig administrativ karakter. Opphavleg kalla Vestre Aker i geografisk samanheng er den vestre delen av Aker kommune. I 1906 vart Vestre Aker etablert som ein eigen sognekommune, dvs. ein underkommunal eining basert på grensene til kyrkjesoknet, innanfor Aker kommune.

I 1948 vart Aker kommune og dermed òg Vestre Aker sognekommune innlemma i Oslo. Ved innlemmelsen i Oslo bestod Vestre Aker sognekommune av 201 km² eller nesten halvdelen av Aker-arealet til kommunen, herunder størstedelen av Nordmarka. I dag heiter ein av Oslos bydelar Bydel Vestre Aker, men denne er langt mindre enn det historiske Vestre Aker med eit areal på 16,6 km².

Kyrkjesoknet Vestre Aker opphøyrde i 2015 då det vart ein del av den sammenslåtte Bakkehaugen, Majorstua og Vestre Aker menighet. Vestre Aker kyrkje på Ullevål og Ris kyrkje er kyrker i soknet.

I folketeljingar og andre offentlege dokument frå før 1948 er ofte Vestre Aker oppgjeve som fødestad.

Den andre soknepresten i Vestre Aker var Jørgen Moe, kjend som samlar av folkeeventyr.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vestre Aker» frå Wikipedia på bokmål, den 28. september 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  «Vestre Aker – sognekommune». *Store Norske Leksikon*.
2. ↑  Om oss
**Vestre Aker kyrkje** ligg i Ullevålsveien 117 ved Kirkeveien i Bydel St. Hanshaugen i Oslo. 
Kyrkja vart innvigt som soknekyrkje for Aker kyrkjelyd i 12. desember 1855 av biskop Jens Lauritz Arup.

Bygninga
--------

Kyrkja er ei langkyrkje i nygotikk teikna av Heinrich Ernst Schirmer med ca. 500 plassar etter siste restaurering i 1969. Preikestolen er teikna av Alexis de Chateauneuf ca. 1850 og stod opphavleg i Vår Frelsers kyrkje (Oslo Domkyrkje). Glasmåleria er utført av Bernhard Greve, midtfeltet 1939, sidevindauga 1955. Kyrkja har orgel med 27 stemmar og to kyrkjeklokkar.

Historie
--------

Då Christiania by kjøpte Aker kyrkje (frå 1861 kalla Gamle Aker kyrkje) av Aker herad i 1852 trong Aker ny soknekyrkje. Før salet var gjennomført vedtok heradsstyret å kjøpe 20 mål tomt frå Isac Muus’ eigedom på Kalvehaugen, der kyrkja blei oppført. Det var strid om namnet, blant andre hevda P.A. Munch at tradisjon tilsa namnet Ullevål kyrkje etter garden den stod på. 

I 1861 vart soknet delt i Austre og Vestre Aker. Frå dåverande Vestre Aker blei Sagene og Uranienborg utskilt i 1880, Ullern i 1906 og Ris og Grefsen i 1937. 

Den andre sokneprest (1871–1875) for kyrkjelyden var Jørgen Moe, kjend som samlar og utgjevar av folkeeventyr. Sidan 2000 har Trond Bakkevig vore prost i Vestre Aker prosti.

I det geografiske nedslagsfeltet til kyrkjelyden budde 6 201 menneske per 1. januar 2005.

Ved kyrkja ligg Vestre Aker kyrkjegard, innvigd samtidig med kyrkja, og kyrkjelydshus oppført i 1983.

Kulturminne
-----------

Vestre Aker kyrkje er eit kulturminne og har nummer 85816 i Riksantikvarens kulturminnebase.

Litteratur
----------

* Kirkebøe M. C.: *Oslo kirker i gammel og ny tid*. Land og kirke, 1956
* Oslo byleksikon. Oslo. Kunnskapsforslaget, 2000
* Skjelsbæk, Sverre (red.): *Gamle Aker kirke*. Akademisk forlag, 1980
* Statistisk årbok for Oslo 2005. Oslo kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arc Vestre Aker kirke
* Nettstaden til Vestre Aker kyrkjelyd

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Vestre Aker prosti |
| --- |
| Bakkehaugen • Grefsen • Holmenkollen kapell • Majorstuen • Maridalen • Nordberg • Ris • Røa • Skøyen • Sørkedalen • Ullern • Vestre Aker • Voksen |
Biletet i  *Suecia antiqua et hodierna* av hjelm og sporar som den norske helgenkongen Heilag-Olav skal ha hatt, men som er mykje yngre. Den latinske teksten i svensk omsetjing fortel: «Den norske konungen Olof den heliges hjälm och sporrar, minnesmärken som fordom funnos i Trondheim men som sedan av den svenska konungen Erik XIV vid Trondheims erövring fördes därifrån och överlämnades till Storkyrkan i Stockholm, där de ännu finnas att se.» No er dette i 
Statens historiska museum: Foto av gjenstandane. Sjå elles artikkelen om Storkyrkan.
***Suecia antiqua et hodierna*** (latin for ***Det tidlegare og noverande Sverige***) er eit topografisk plansjeverk med koparstikk over Sverige under stormaktstiden. Verket vart utarbeidd av Erik Dahlbergh (1625–1703) og finansiert av den svenske staten. Det kom ut fyrste gongen i 1716.

Tittelbladet frå *Suecia antiqua et hodierna*, fyrste bandet. Teikningen er ved David Klöcker Ehrenstrahl.
Verket inneheld 353 plansjar med 469 koparstikk. Hundre av dei syner byar i dåverande Sverige med Österland og riksdelar i det noverande Finland. Andre viser ymse slott, herregardar, kyrkjer m.m. Planen var at verket òg skulle innehalde ein tekstdel.

Arbeidet starta i 1660, då Dahlbergh reiste Sverige rundt for å teikne byar og viktige byggverk. Han fekk kjende kunstnarar til hjelp med teikningane, mellom dei Johan Lithén, gravøren Johannes Aveelen og hoffmalaren David Klöcker Ehrenstrahl. 

Dahlbergh fekk tilsett gravørar frå Frankrike og Holland, og reiste sjølv til Paris for å styre arbeidet. Etter han reiste heim tok Samuel Agriconius (Åkerhielm) over.

Trykkinga av verket tok lang tid og fyrst i slutten av 1720-åra var plansjedelen til ein viss grad eit ferdig bokverk. Det har seinare komme ut i fleire nyutgåver.

Kjelder
-------

* *Suecia antiqua et hodierna* frå Kungliga biblioteket
**Wolf-motorsaga** var ei motorsag konstruert av Charled Wolf, som vart set i produksjon i 1920. Soga om denne saga tek til i 1906, då Portland Lumber Co. i Potlatch i Idaho i USA tok i bruk ei primitiv kappsag med kjede på eit sagbruk. Saga var i bruk i fleire år, men Portland Lumber brydde seg ikkje om å patentera, eller produsera saga. Men i 1908 kom ingeniøren Charles Wolf til å sjå saga i drift. Rundt 1910, då Wolf var overingeniør ved Panhandle Lumber Co. i Spirit Lake i Idaho, tilsette han ein elektroingeniør, Frank M. Redman, for å konstruera det som truleg var verdas fyrste elektrisk drivne sagbruk. 

Panhandle Lumber var eigd av Blackwell Lumber Co. som òg hadde eit sagbruk i Cour d'Alene ved Lake Core d'Alene. Ved dette sagbruket nytta dei sirkelsager for å kappa tommeret, men desse sagene var tungvinte å nytta på grovt tømmer. Wolf tok difor til å grubla på om det kunne lata seg gjera å forbetra kjedesaga han hadde sett ved Portland Lumber. Wolf og Redman konstruerte ei ny sagkjede, som i 1911 vart montert på ei kappsag. Nokre få av desse kjedene vart så produsert ved Union Iron Works i Spokane i Washington. 

Ni år seinare, i 1920 tok Wolf til å produsera ei elektrisk driven motorsag med denne kjeda. Saga vart kalla «Wolf Electric Drive Link Saw», og det vart produsert tre modellar: A med sverdlengd 60 cm og masse 31.7 kg, B med sverdlegd 91 cm og masse 36 kg, og C med sverdlengd 122 cm og masse 40,8 kg. Alle tre modellane vart drivna av ein elektromotor med ei effekt på 1,2 kW. Tennerne på desse kjeda var høveltenner, av same type som på stokksager, og fungerte like godt begge vegar. Når kjeda tok til å verta skjemt kunne ho difor snuast, slik at filinga kunne utsettast til seinare. 

Wolf hadde ikkje midlar til å bygga sin eigen fabrikk, så han sette bort produksjonen til verktøyprodusenten Reed-Prentice. Saga var kostbar og kundane var for det meste sagbruk og bygningsindustrien. I 1929 vart ei av sagene til Wolf nytta ved eit militært skipsverft i Boston, for mellom anna å setta i stand fregatten «Constitution». Det vart òg seld nokre få sager til skogbruket rundt 1930. 

I 1927 starta produksjonen av ei preumatisk driva sag, og i 1931 tok produksjonen av bensindrivne sager til. Det vart nytta ein 2-sylindra luftkjølt motor, med ei effekt på 4 hk. Saga hadd ein masse på 36 kg. Men den bensindrevne saga var ikkje like driftsikker som dei elektriske og pneumatisk drivne modellane. I 1936 tok Stihl til å selga bensindrivne motorsager i Nord-Amerika, og desse var mykje meir driftsikre, så dei bensindrivne sagene til Wolf vart ikkje nokon suksess. 

Då USA kom med i 2. verdskrig laut Reed-Prentice produsera krigsmateriale, så dei hadde ikkje kapasitet til å halda fram med produksjonen av Wolf-sagene. Då krigen var over dukka det opp fleire nye konkurentar, som i stort mon hadde kopiert sagene til Stihl. Etter 1942 vart det difor ikkje produsert fleire Wolf-sager.

Referansar
----------

1. 1 2 3  *The Wolf saga*, Chain Saw Age, okt. 1965.
2. ↑  Lee, D. *Chainsaws: A history*, Harbour Publ. 2006.
3. ↑  *Wolf portable timber sawing machine*, Engineering New-Record, 3. jan. 1929.
**José Carlos da Silva José**, ofte berre **José Carlos**, (fødd 22. september 1941) er ein portugisisk tidlegare fotballspelar frå Vila Franca de Xira. Forsvarspelaren vann cupvinnarcupen 1964 med Sporting Lisboa og tok VM-bronse 1966 med Portugal sitt landslag.

### Klubbspel

José Carlos spelte på toppserielaget CUF Barreiro frå 1960 til -62. Dei neste 12 sesongane gjorde han teneste i Sporting Lisboa, der han var med om å vinne tre portugisiske meisterskapstitlar og fire nasjonale cuppokalar. I mai 1964 tok han plass i midtforsvaret då Sporting vann finalen i cupvinnarcupen 1964, etter 1-0 mot ungarske MTK Budapest i Antwerpen. Han avslutta som aktiv med ein sesong i Braga 1974/75.

### Landslagsspel

José Carlos spelte 36 kampar for Portugal i tida 1961-71, utan å skåre. Under Fotball-VM 1966 var han med i semifinalen mot England som enda med tap 2-1 og bronsefinalen mot Sovjetunionen, der Portugal sikra seg bronsemedaljen med eit seint 2-1-mål. Han var lagkaptein i 4 av sine 5 siste kampar.

### Merittar

* VM-bronse: 1966 for Portugal
* Vinnar av cupvinnarcupen: 1964 med Sporting Lisboa
* Portugisisk seriemeister: 1966, 1970, 1974 med Sporting Lisboa
* Portugisisk cupmeister: 1963, 1971, 1974 med Sporting Lisboa

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «José Carlos da Silva José» frå Wikipedia på engelsk, den 5. oktober 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Portugal sitt landslag – VM i fotball 1966 (bronsemedalje) |
| --- |
| 
* 1 Américo
* 2 Carvalho
* 3 Pereira
* 4 Vicente
* 5 Germano
* 6 Peres
* 7 Figueiredo
* 8 Lourenço
* 9 Hilário
* 10 Coluna (kaptein)
* 11 Simões
* 12 J. Augusto
* 13 Eusébio
* 14 Cruz
* 15 Duarte
* 16 Graça
* 17 Morais
* 18 Torres
* 19 Pinto
* 20 Baptista
* 21 J. Carlos
* 22 Festa
* Landslagstrenar: Glória

 | Flagget til Portugal |
|  |
**Rui Silva** (fødd 3. august 1977) er ein portugisisk tidlegare mellom- og langdistanseløpar frå Santarém. Han vann på spesialdistansen 1500 meter ein sølvmedalje ved EM 1998, og bronsemedaljar i EM 2002, Sommar-OL 2004 og VM 2005.

Aktiv
-----

Silva sprang i februar 1998 i Valencia inn til siger på 1500 meter i innandørs-EM, ein prestasjon han skulle gjere om att i innandørs-VM 2001 i Lisboa, innandørs-EM 2002 i Wien og innandørs-EM 2009 i Torino, alle saman tevlingar utan same sterke felta som deltok i dei store meisterskapane utandørs.

Rui Silva i 2010
Under europameisterskapen 1998 på Nep-stadion i Budapest vann Silva sølvmedaljen på yndlingsdistansen 1500 meter, halvsekundet bak Reyes Estévez frå Spania. I den neste europameisterskapen, i München i 2002. kneip Silva bronsemedaljen, 0,03 sekund framom fjerdemann i løpet. Etter femteplass i verdsmeisterskapen 2003 i Paris/Saint-Denis, imponerte han med ein sikker bronsemedalje på 1500-meteren under sommarleikane 2004 i Aten, einast marokkanaren Hicham El Guerrouj og kenyanaren Bernard Lagat sprang fortare. Også i VM 2005 la Silva beslag på bronsemedaljen på 1500 m, 0,02 sekund bak sølvmedaljøren Adil Kaouch frå Marokko.

Silva deltok internasjonalt fram til 2011, då ofte på langdistansane. Hans personlege rekord på 1500 meter er på 3.30,0, oppnådd i 2002, medan han på 5000 m har 13.19,2 frå 2004 og på 10000 m 27.53,5 frå 2011.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 3.41,8, bakom Reyes Estévez (3.41,3)
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i semifinalane (3.50,8=nr 22)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i forsøka (3.41,9=nr 32)
* VM 2001 i Edmonton: Nr 7 – 3.35,7
* EM 2002 i München: Bronsemedalje – 3.45,4
* VM 2003 i Paris: Nr 5 – 3.33,6
* OL 2004 i Aten: Bronsemedalje – 3.34,6
* VM 2005 i Helsinki: Bronsemedalje – 3.38,0
* VM 2009 i Berlin: Utslått i semifinalane på 1500 m (3.41,3=nr 23)
* VM 2011 i Daegu: Nr 11 på 10000 m – 28.48,6. Utslått i semifinalane på 5000 m (13.50,1=nr 23)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rui Silva» frå Wikipedia på tysk, den 3. august 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Rui Silva (athlete)» frå Wikipedia på engelsk, den 3. august 2019.*