recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| **Søtvierslekta** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Solanales |
| **Familie:** | Søtvierfamilien Solanaceae |
| **Underfamilie:** | Solanoideae |
| **Stamme:** | Solaneae |
| **Slekt:** | **Søtvierslekta** *Solanum*L. 1753 |

**Søtvierslekta** (*Solanum*) er ei slekt av urter eller buskar i søtvierfamilien *(Solanaceae)*. Dei er utbreidd over heile kloden.
Søtvierane har kvite, blå eller fiolette blomstrar i klasar eller skjerm. Dei er endesitjande og regelmessig femtalige. Frukta er saftige bær.

Dei fleste artane inneheld ei rekke alkaloid, først og fremst solanin, noko som gjer dei særs giftige for menneske.

I Noreg finst ein viltveksande art, slyngsøtvier, *Solana dulcamara*. Det er òg fleire artar som finst som innført ugras, svartsøtvier (*Solanum nigrum*) er ganske vanleg. 

Potet og aubergine har alltid vore rekna med til slekta, medan innordninga av tomat har vore kontroversiell. Opphavleg vart den rekna med av Carl von Linné, seinare vart den i lang tid klassifisert som ei eiga slekt. Nyare genetiske undersøkingar tyder likevel på at Linné hadde rett.

Søtvierane har karakteristiske blomstrar med fem spisse kronblader og raude eller svarte bærfrukter som liknar små tomatar. Dei fleste delane av plantene er giftige, bortsett frå rotknollane hos potet, og fruktene hos nokre artar.

Nokre artar
-----------

Potetblomstrar av varianten Beate i Kristiansand midt i juli.
* *Solanum americanum*, adventivsøtvier
* *Solanum carolinense*, karolinasøtvier
* *Solanum ciliatum*, tornsøtvier
* *Solanum dulcamara*, slyngsøtvier
* *Solanum incanum*
* *Solanum lycopersicum*, tomat
* *Solanum marginatum*, filtsøtvier
* *Solanum melongena*, aubergine
* *Solanum nigrum*, svartsøtvier
	+ *Solanum nigrum ssp. nigrum*, vanleg svartsøtvier
	+ *Solanum nigrum ssp. schultesii*, kjertelsøtvier
* *Solanum physalifolium*, månelyktsøtvier
* *Solanum rostratum*, kansassøtvier
* *Solanum sarachoides*, sarachasøtvier
* *Solanum sisymbriifolium*, fjørsøtvier
* *Solanum sublobatum*, dunsøtvier
* *Solanum tuberosum*, potet
* *Solanum villosum*
	+ *Solanum villosum ssp. miniatum*, vengjesøtvier
	+ *Solanum villosum ssp. villosum*, raud søtvier

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Søtvierslekta**

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Solanum**
**Clausenengen Fotballklubb** (CFK) er ein fotballklubb i Kristiansund, som også har ei handballavdeling. Klubben vart stifta 1. juni 1921. Laget spelar heimekampane på kunstdekke (Kristiansund kunstgress). CFK spelar i kvite drakter, med blå bukser.

### Soge

Clausenengen hadde sitt beste lag i byrjinga av 1970-åra. Sesongane 1972-74 spelte laget i 2. divisjon. Tilskodarrekorden på 4200 er frå den tida, 12. august 1973 tok ein imot rivalen Molde FK på Atlanten stadion, ein kamp bortelaget vann 2-0 og same hausten rykte opp til 1. divisjon. Seinare gjesta Clausenengen nivå to i norsk fotball både i 1989 og 1999.

Då Kristiansund Ballklubb vart skipa hausten 2003, gav Clausenengen frå seg plassen i seriesystemet til KBK og A-laget vart nedlagt. I 2008 melde CFK seg innatt i seriesystemet og tok til på lågaste nivå. Sesongen 2015 spelar laget på nivå seks i Nordmøre/Romsdal.

### CFK-profilar

Landslagsspelarane Ole Stavrum, Øyvind Leonhardsen, Ole Gunnar Solskjær og Trond Andersen er alle tidlegare Clausenengen-spelarar.

Sjå òg
------

* *Kristiansund Ballklubb*
* *Kristiansund Fotballklubb*

Bakgrunnsstoff
--------------

*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Clausenengen Fotballklubb» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2012.*
Koordinatar: 32°35′45.24″N 35°6′3.96″E﻿

**Ein HaShofet** (עֵין הַשּׁוֹפֵט, tyder. *Domarkjelda*) er ein kibbutz nord i Israel i Efraimfjellet. Han ligg i Ramat Menashe-området kring 30 km frå byen Haifa, nær Yokneam, og høyrer til Megiddo regionale kommune. I 2008 hadde han eit folketal på 759.

Namn
----

*Ein HaShofet* tyder omtrent «Domarkjeldane», og er kalla opp etter den amerikanske høgsterettsdomaren Louis D. Brandeis (1856-1941), den første jøden som hadde denne stillinga, og som vart vald ut for den leiande rolla si i den amerikanske sionistrørsla. Det renn ei kjelde nær kibbutzen.

Historie
--------

Januar 1945, Kibbutz Ein Hashofet, forfattaren Arthur Koestler er nummer 5 frå høgre.
Ein HaShofet vart grunnlagd 5. juli 1937 og nybyggjarane budde i den nærliggande åsen Ja'ara i eitt år før dei flytta til den noverande plasseringa til kibbutzen. Før grunnlegginga i Juara, budde nybyggjarane fem år i Hadera, der gruppa fekk med seg to grupper frå Hashomer Hatzair, ei frå Polen (inkludert Aharon Efrat, seinare medlem av Knesset) og ei frå Nord-Amerika, den første Hashomer Hatzair-gruppa Nord-Amerika. Kibbutzen vart opphavleg grunnlagd som ei tårn- og palisadebusetjing.

Området vart nytta av arabiske «gjengar» og nybyggjarane måtte forsvare seg sjølv mot nattlege åtak. Dette var midt i arabaropprøret i Palestina 1936-1939, som jødane på den tida kalla «forstyrringar».

Frå 1938 og frametter vart staden på åstoppen og steinhuset Juara nytta av Haganah, den største jødiske undergrunnsmilitsen, og seinare av det israelske forsvaret, og er i dag eit Haganahnuseum.

Trass i vassmangel og vanskelege tilhøve, hadde staden ti år seinare 450 innbyggjarar.

Under den israelske sjølvstendekrigen hjelpte nybyggjarane å slå styrkane til Kaukji etter åtaket deira i april 1948 på Mishmar HaEmek.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ein HaShofet» frå Wikipedia på engelsk, den 15. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Jewish National Fund (1949). *Jewish Villages i Israel*. Jerusalem: Hamadpis Liphshitz Press. s. 37.
2. ↑
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 21. april 2014, henta 15. mars 2015

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til kibbutzen[*daud lenkje*]

| * v
* d
* e
Megiddo regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Dalia**·** Ein HaShofet**·** Gal'ed**·** Givat Oz**·** Hazorea**·** Megiddo**·** Mishmar HaEmek**·** Ramat HaShofet**·** Ramot Menashe |
| Moshavim | Midrakh Oz |
| Felleskap | Ein HaEmek**·** Eliakim |
| Moshavot | Yokneam Moshava |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Tormod Torfæus** (27. mai 1636–31. juli 1719), òg kjend som **Þormóður Torfason**, var ein islandsk-norsk historikar. Han levde heile sitt vaksne liv i Kopervik på Karmøy i Noreg.

Torfæus vart utnemnd til kongeleg historikar av kongedømet Danmark-Noreg. Torfæus gjorde mykje for å berga gamle manuskript frå mellomalderen og var ein av dei første historikarane i nyare tid. Han omsette fleire islandske tekstar til dansk og forfatta *Historia Vinlandiœ Antiquœ* (1705); *Grœnlandia Antiqua* ([706); og *Historia Rerum Norvegicarum* (1711). Hans noregssoge på latin vart utgjeven i fire band og var den første omfattande presentasjonen av norsk historie sidan Snorre Sturlasson si *Heimskringla* på 1200-talet. Verket vart omsett til norsk og utgjeve på nytt i 2005.

Liv
---

Tormod Torfæus vart fødd på Engey på Island i 1636 og vart utdanna på Københavns Universitet. I 1660 fekk han arbeid som kongeleg omsetjar av «islandske antiquiteter», det vil seia mellomaldermanuskript frå Island. I 1664 utnemnde kong Fredrik III av Danmark-Noreg han til ‘stiftamtskriver’ i dåverande Stavanger stift og i 1682 til kongeleg histograf for Noreg. I 1665 gifta han seg med den rike enkja Anna Stangeland frå Kopervik. Ho kom frå Stavanger og hadde eigedomar der. Dei fekk ikkje barn saman, men det er påstått at Torfæus hadde fleire etterkomarar utanom ekteskap.

Torfæus hadde eit hissig sinnelag. Etter eit forlis utanfor Skagen i Danmark i 1671 reiste han vidare til Samsø. Der kom han i krangel med ein annan gjest i eit vertshus og tok livet av han med ein kårde. For dette drapet fekk Torfæus ein dødsdom, men sidan det var gjort i sjølvforsvar, søkte han om nåde. Han fekk nåde av dansk Høgsterett. Torfæus engasjerte seg for andre menneske, og i 1680 berga han ei uskuldig norsk kvinne som var dømd til å verta brend som heks.

Referansar
----------

1. ↑  Historia rerum Norvagicarum av Thormod Torfæus (latinsk tekst)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jon Gunnar Jørgensen: Tormod Torfæus og det fantastiske i sagalitteraturen
* Torgrim Titlestad: Tormod Torfæus – biografisk portrett Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Tormod Torfæus stiftinga Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Kongegaven fra Universitet i Stavanger Arkivert 2005-12-27 ved Wayback Machine.
* Torfæus – drapsmann og Norges-historiker[*daud lenkje*] artikkel i Stavanger Aftenblad
* Fødsels- og dødsdato frå NBL-artikkel om Torfæus av Torgrim Titlestad.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Hjalmar Eilif Emmanuel Peterssen** (4. september 1852–29. desember 1928), kjend som **Eilif Peterssen**, var ein norsk kunstmålar. Han laga fleire historiske, religiøse og mytologiske måleri, men måla òg landskap og personar.

Utdanning
---------

*Laksefiskeren* (1889)
*Fra Sevilosen ved Savalen* (1907).
Edvard Grieg (1891)
Som ung dreiv Peterssen med avteikning av segl. Folk som Hans Gude og Peter Christen Asbjørnsen oppfordra han til å studera. Han var elev ved Statens håndverks- og kunstindustriskole (1866-1870), og hadde òg korte opphald ved målarskulane til Johan Fredrik Eckersberg, Knut Bergslien og Morten Müllers malerskole. 

I 1871 drog han utanlands for å studera. Det blei opphald ved kunstskulen i København, i Karlsruhe (1871–73) der han både lærte av Hans Gude og ved kunstskulane i Karlsruhe og München (1873–75), der han var elev av Wilhelm von Diez, og Roma (1879). Seinare vitja Peterssen både Paris, London og fleire italienske byar, slik at han fekk ein større inspirasjonsbreidde enn mange samtidige norske kunstnarar.

Kunstnar
--------

Peterssen debuterte på Haustutstillinga i 1882, og hadde si første separatutstilling hjå Blomqvist i 1902. 

Etter at kunstnaren vende tilbake til Noreg, busette han seg i Bærum og blei medlem av Fleskummålarane (1886). Seinare var han med i den såkalla Lysakerkretsen, og bygde hus i same området, *Villa Pjåka*, på Lagåsen (1897). Han var òg oppfatta som ein av Skagensmålarane.

Kunstverk
---------

Historiske måleri av Eilif Peterssen er mellom anna *Corfitz Ulfeldts død* (1874) og *Christian den 2. undertegner dødsdommen over Torben Oxe* (1874-76), som begge heng i Nasjonalgalleriet.

Her finn ein òg *Sommernatt* (1886) og *Nocturne* (1887) med motiv frå Dælivannet i Bærum.

Kjelder
-------

* The Grove Dictionary of Art
* Bokmålswikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kunstnere i Akershus på krus.com

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Eilif Peterssen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Torolv Solheim** (7. november 1907–23. mai 1995) i Oslo) var ein norsk lektor, historikar, forfattar, sosialøkonom og polikar. Han var sentral i Sosialistisk Folkeparti, blant anna som formann frå 1969 til 1971.

Utdanning
---------

Torolv Solheim var elev ved Firda gymnas (1929), tok statsøkonomisk eksamen ved Universitetet i Oslo (1933) og aktuareksamen (1939).

Politisk verksemd
-----------------

I lag med Viggo Hansteen og Jacob Friis tok han initiativ til Kommunistisk Studentergruppe (1932), og var redaktør for tidsskriftet til gruppa "Kringsjå", frå 1938 til 1939. Han var i NKP (1940-45), men etter usemje med Peder Furubotn gjekk han over til DNA (1945-52). På 1950-talet var Solheim i opposisjon til DNA sin utan- og innanrikspolitikk; han meinte DNA vart servil i høve til USA og mccarthyismen. Etter skipinga av Sosialistisk Folkeparti var han formann i fylkeslaget i Telemark, og representerte partiet i bystyret i Porsgrunn frå 1963 til 1971. På splittingslandsmøtet i 1969 vart han partiformann til Finn Gustavsen overtok i 1971. Solheim fylgde med inn i Sosialistisk Venstreparti i 1974, men melde seg ut i 1985.

Motstandsmann under andre verdskrigen
-------------------------------------

Torolv Solheims var i 1942 med på å starte den illegale avisa "Alt for Norge«. Vinteren 1943-44 heldt han til på NKP si sentralforlegning i Valdres, og der skreiv han artiklar til dei illegale avisene åt partiet. Etter usemje med leiaren i NKP, Peder Furubotn, drog han på ettervinteren 1944 attende til Vestlandet der han vart ein av dei leiande i »Vestlandske Frihetsråd« - det eneste regionale fridomsrådet med suksess. Han redigerte då òg avisa »Gjallarhorn".

Yrkesliv
--------

Frå 1949 til 1952 var Torolv Solheim direktør for Fiskarlaget verft AS Stongjordanlegget. Han dreiv så ein periode sagbruk i Sønderled ved Risør før han i 1959 vart lektor, fyrst i Breivik, seinare ved Porsgrunn gymnas, der han underviste fram til 1974.

Fossegrimen
-----------

Torolv Solheim var redaktør for fleire tidsskrift, men det mest sentrale var «Fossegrimen» som han starta i 1954 og dreiv for eiga hand fram til han la ned bladet i 1968. Fossegrimen var bygd på målpolitisk, sosialistisk og nasjona grunn. Det stod i opposisjon til politikken åt DNA, ikkje minst i utanrikspolitikken, men òg til leiande krinsar mellom venstresosialistar i Oslo. Bladet var viktig ved å gje plass til artiklar av til dømes Georg Johannesen, Dag Seierstad, Per Mauseth, Kjell Cordtsen og Dag Halvorsen. Også skjønnlitterære forfattarar som Olav H. Hauge, Axel Jensen, Einar Økland og Tor Obrestad nytta tidsskriftet.

Utgjevingar
-----------

* *Samtidsprofilar* (1964). Eigne artiklar frå Fossegrimen (tidsskrift)
* *Vestavær* (1967). Eigne artiklar frå Fossegrimen (tidsskrift)
* *I solnedgangstider* (1976). Erindringer fra den andre verdenskrig.
* *En strilekrønike* (1978). Om strilefolket.
* *Epistlar. Frå det skjulte Norge* (1987)
* *Det norske lynnet. Humor frå Edda til gate og grend* (Samlaget, 1997)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Oluf Eilert Løseth** (1. september 1858–2. november 1945) var ein norsk filolog frå Trondheim. Han var professor i romansk filologi ved Universitetet i Oslo 1913–28.

Kjøpmannsonen Løseth vart cand. philol. i 1883. Der etter studerte han romansk språk og litteratur både i Paris og i Italia i to år fram til 1886. År 1888 tok han doktorgraden i romansk filologi på avhandlinga «Tristanromanens gammelfranske prosahaandskrifter». Dei neste fire åra heldt han til i Paris, gav då ut eit kritisk arbeid av to gammalfranske tekster skrivne av diktaren Gautier d'Arras, høvesvis *Eracle* og *Ille et Galeron*.

I tida 1892–95 var Løseth stipendiat i romansk filologi og heldt òg førelesingar i litteraturhistorie. Frå 1895 var han dosent og frå 1913 professor i romansk litteratur ved universitetet i Kristiania. Dessutan var han frå 1897 også lektor i fransk språk. Løseth skreiv desse åra ei rad artiklar om fransk syntaks og særleg eldre fransk litteratur, publisert både i norske og utanlandske tidsskrift. Saman med Johan Skougaard gav han i 1921 ut *Fransk-norsk ordbok og* 1936-40 *Norsk-fransk ordbok*.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. bandet. 1957

* *Denne artikkelen bygger på «Eilert Løseth» frå Wikipedia på bokmål, den 23. oktober 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BNE

 |
**Eilif Rye Pisani** (1923–2. april 1947) var ein bergensar dømd under det norske landssvikoppgjeret. Han var den siste som blei avretta i Bergen.

Andre verdskrigen
-----------------

Pisani var smedlærling og 17 år gammal då verdskrigen kom til Noreg. Faren løytnant Erling Rye Pisani (1900-1944) var SS-mann og blei seinare drepen av danske motstandsfolk i København i 1944.

Som 19-åring melde Pisani seg til Den norske SS-vaktbataljon, og tenestegjorde på kjøkkenet i ein fangeleir for serbarar ved Osen i Elsfjord i Nordland. Han stakk av frå denne stillinga og kom til Oslo, der han dreiv rundt ei tid før han byrja arbeida for Gestapo. Han infiltrerte motstandgruppa rundt Johan Peter Bruun og førte Gestapo til Reidar Holtmoen og Håkon Sunde som våren 1943 blei arresterte og seinare skotne.

I november 1944 kom kom Eilif Rye Pisani til Bergen for å ta del i opprullinga av motstandsgruppa Saborg. Han oppretta kontakt med motstandsmannen August Rathke, men denne merka dobbeltspelet og blei einig med Willy Valentinsen om at han måtte takast livet av. Planen om å møta han og ta livet av han slo feil, og Valentinsen blei skoten på open gate 5. desember 1944. 15. desember skaut to motstandsfolk Pisani i Lille Markevei, men han overlevde.

Landssvikoppgjeret
------------------

I juni 1946 blei Pisani dømd til livsvarig fengsel i Gulating lagmannsrett for snikmeldingane sine. Både han sjølv og riksadvokaten anka dommen til Høgsterett, som omgjorde han til dødsstraff den 11. mars 1947. Pisani søkte om nåde, men dette blei avslått i statsråd 28. mars. Den 2. april blei han teken til rettarstaden på Sverresborg og skoten kl. 04.25 om morgonen.

Kjelder
-------

* «Dødsstraff i stedet for livsvarig fengsel.», *VG*: 1, 3.03.1947
* «Dødsdom fullbyrdet», *VG*: 1, 09.04.1947
* «Glemt av samfunnet», *Bergens Tidende Morgen*, 07.01.1995
* Ask, Øivind (06.05.2005), «I dødens venteværelse», *Bergens Tidende*: 23
* Valestrand, Terje (13.03.2004), «Her ble syv mann skutt», *Bergens Tidende Morgen*: 33
* Rødland, Kjartan (07.01.1995), «Unggutter i møte på liv og død», *Bergens Tidende Morgen*: 36
* Pisani, Eilev Rye Arkivert 2013-09-21 ved Wayback Machine. i NorgesLexi

Fotnotar

1. ↑  
Rapport frå politimeister Brinchmann, teken inn i Domsfullbyrdingsprotokollen for politimesteren i Bergen, og signert av Brinchmann og dr. Solheim. Protokollen er arkivert ved Statsarkivet i Bergen. Påstanden om at Pisani vart avretta på Kvarven fort, m.a. vist til i Lars-Erik Vaale: Dommen til døden, side 194, er ikkje rett.
Koordinatar: 31°12′N 35°21.75′E﻿

**Ein Bokek** (hebraisk skrift עין בוקק) er eit hotell- og ferieområde på den israelske sida av Daudehavet, nær Neve Zohar. Han høyrer til Tamar regionale kommune.

Ved Ein Bokek ligg ruinane av Metzad Bokek, ei lita romersk festning som vakta over hovudvegen her, og ruinane av ein gammal, delvis rekonstruert parfyme- og medisinfabrikk. Bokek-elva, som området er kalla opp etter, renn gjennom ei kløft i området.

Zohar varmekjelder (hebraisk חמי זוהר, *Hamei Zohar*) ligg tre kilometer sør for Ein Bokek. Vatnet der er rikt på svovel og skal vere lækjande for muskelsmerter, leddsmerter og allergiar.

Den lågastliggande minibanken i verda ligg i Ein Bokek, 421 meter under havnivå.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ein Bokek» frå Wikipedia på engelsk, den 29. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2
2. ↑  «ים המוות מתעורר לחיים; נרשמה עלייה של 8% בלינות באיזור בשנת 2006 - צרכנות». TheMarker. Arkivert frå originalen 18. november 2009. Henta 25. august 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Tornbergssjön** er ein liten innsjø i den delen av Hanveden som ligg i Haninge kommun på Södertörn, sør for Stockholm, og innanfor det svenske landskapet Södermanland.

Innsjøen ligg i Natura 2000-området Hanveden som omfattar, utanom Tornbergssjön og myra Odonrumpan vest for innsjøen, òg innsjøane Svartsjön, Trehörningen og Långsjön, og dessutan myra Storflagen, som ligg lengre aust. Natura 2000-området Hanveden utgjer berre ein liten del av det relativt store skogområdet Hanveden, som ligg i kommunane Haninge og Huddinge.

På sørsida av Tornbergssjön, som for det meste er omgjeve av mose, ligg det ein klippe som er eigna som rasteplass. Sörmlandsleden passarar der, og fører vidare opp til Tornberget, som er det høgaste punktet i Södertörn og heile Stockholms län, med 111 meter over havet, ca. 300 meter nordaust for Tornbersgssjön. Ved toppen av Tornberget passerer òg Tornbergsslingan, som er ei turløype i Paradisets naturreservat.

Vil ein nå Tornbergssjön, kan ein gjere det frå torpet Paradiset, der det er parkering; derfrå er det ca. to og ein halv time gange langs Nynäshamns-greina Sörmlandsleden til toppen av Tornberget, og nokre hundre meter til langs same løype, fram til innsjøen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tornbergssjön» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2012.*

Koordinatar: 59°8′4″N 18°1′22″E﻿
**Eilert Magnus Hægeland** (22. september 1951–13. februar 2004) var ein norsk komponist og organist fødd i Arendal. Han voks opp på Evje og gjekk på Kristiansand katedralskole (latinlinje) og Norges Musikkhøgskole. Han debuterte som konsertorganist i 1978. 

Frå 1976 til 1979 arbeidde han ved Nordnorsk Musikkonservatorium. Der var han ei drivkraft for å opprette ei eiga kyrkjemusikkutdanning. Han var domorganist ved Bodø domkyrkje 1979-1986. Frå 1993 var han rektor ved Åmli Musikk- og Kulturskule, der han var til 2002. 

Eilert Hægeland komponerte verk for kor, kammermusikk og for orkester. Han skreiv og fleire bryllupsmarsjar, dei fleste med ei neoklassisk uttrykksform. Etter ei alvorleg ulykke (1994) var han mindre aktiv ei tid, men kom seg og vart sidan organist i Bygland og sentral i landsdelens folkemusikkliv.

Heder
-----

Han fekk Aust-Agder fylkes kulturpris 1973.

Kjelder
-------

1. ↑  musikerside fra Norsk Musikkinformasjon
2. ↑  Gull verdt for folkemusikken fra NRK (17.2.04)

Bakgrunnsstoff
--------------

* haegeland.no - nettside tileigna Eilert Hægeland
* Katalog til arkiv etter Eilert Hægeland hjå Statsarkivet i Kristiansand

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Eiliv Skard** (fødd 19. oktober 1898 i Levanger, død 30. september 1978 i Oslo) var ein norsk akademikar som var professor ved Universitetet i Oslo frå 1934 til 1968, først i klassisk filologi, og frå 1948 i *antikkens åndshistorie*.

Han var fødd i Levanger, men familien flytta i 1901 til Kristiansand, der han voks opp. Han tok artium i 1916, adjunkteksamen i 1922, var gymnaslærar i Hornnes og Orkdal landsgymnas på 1920-talet og vart dr.philos. i 1931. 

Skard hadde ei allsidig og omfattande verksemd, både innanfor det akademiske feltet, som lærebokforfattar og som folkeopplysar. Han var medansvarleg for Samlagets serie *Klassiske bokverk i norsk umsetjing* frå starten av, var medredaktør av  *Vestens tenkere* (3 bind, 1962).

Eiliv Skard skreiv nynorsk. Frå 1930-åra av var han knytt til Oxfordrørsla og MRA.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eiliv Skard» frå Wikipedia på bokmål, den 9. februar 2013.*

Litteratur
----------

* Egil Kraggerud: «Eiliv Skard» I: *Norsk biografisk leksikon*; 2 utg.; bd 8. 2004

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**H.C. Andersens Lind** er eit stort einstamma lindetre i Augustenborg Slottspark. Fram til 2020 var treet 28 meter høgt og hadde ein omkrins på 5,3 meter.

Under treet er det ein benk med utsikt over Augustenborg Fjord der det blir at sagt H.C. Andersen fann skugge og inspirasjon til eventyra sine. H.C. Andersen var på Augustenborg Slott 11.-29. september 1844 som gjest av hertugen av Slesvig-Holsten-Sønderborg-Augustenborg Christian Carl August og hertuginne Louise Sophie. Andersen hadde tidlegare vitja kongeparret på øya Før i Vadehavet, der han møtte hertuginna av Augustenborg, som inviterte han til å besøka slottet.

H. C. Andersen-linda blei svært skadd under ein sterk storm i 2020. Tilbake står ein avbroten stamme som har fått nye skot. Stammen blir halden opprett ved hjelp av to jernbjelkar som kommunen har sett opp i eit forsøk på å verna det historiske treet.

Galleri
-------

* H. C. Andersens Lind i april 2019H. C. Andersens Lind i april 2019
* Inskripsjonen på stammen: I ly af denne Lind havde Eventyrdigteren H.C. Andersen en Hvileplads under sine Besøg paa AugustenborgInskripsjonen på stammen: *I ly af denne Lind havde Eventyrdigteren H.C. Andersen en Hvileplads under sine Besøg paa Augustenborg*
* Den sterkt reduserte linda i august 2020Den sterkt reduserte linda i august 2020

Kjelder
-------

1. ↑  «H. C. Andersens Lind - Augustgenborg». *Dansk Træregister*. Dansk Dendrologisk Forening. 14. desember 2014. Henta 12. mai 2019.
2. ↑  «Augustenborgstien. Vandrerute» (PDF). Naturstyrelsen. desember 2009. Henta 12. mai 2019.
3. ↑  Historisk Atlas, Augustenborg Slot, Parken:

* *Denne artikkelen bygger på «H.C. Andersens Lind» frå Wikipedia på dansk, den 23. februar 2022.*
Ivars Godmanis (heilt til venstre) på eit møte mellom den latviske regjeringa og representantar for USA
**Ivars Godmanis** (fødd 27. november 1951) er ein latvisk politikar, og var statsminister i Latvia frå 7. mai 1990 til 3. august 1993, og igjen frå 20. desember 2007 til 12. mars 2009]]. Han leiar det liberale partiet Latvijas Ceļš ('Den latviske vegen').

Godmanis vart fødd i Riga. Han var den første ikkje-kommunistiske statsministeren i Latvia etter den sovjetiske okkupasjonen då han tok over vervet i 1990, som medlem av *Den latviske folkefronten* (Latvijas Tautas Fronte), den breie sjølvstenderørsla. Han vart òg den første statsministeren i det sjølvstendige Latvia då landet forlet Sovjetunionen i 1991. Han var seinare finansminister frå 1998 til 1999, etter å ha blitt med i Latvijas Ceļš i 1997.

Ved parlamentsvalet 7. oktober 2006 fekk Latvijas Ceļš 8,6 % av røystene, og vart med i ei koalisjonsregjering saman med det konservative Tautas Partija (*Folkepartiet*) og to andre parti, under statsminister Aigars Kalvītis. Godmanis vart innanriksminister. I november 2007 måtte Kalvītis gå av, og Godmanis vart ny statsminister i desember, i ei koalisjonsregjering basert på dei same partia. Tidleg i 2009 måtte han gå av som ei følgje av den internasjonale finanskrisa, som råka Latvia hardt.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
Koordinatar: 24°54′N 46°23′E﻿

**Al-'Uyayna** (arabisk **لعيينة**) er ein landsby sentralt i Saudi-Arabia, kring 30 km nordvest for hovudstaden Riyadh. Al-Uyayna var fødestaden til Muhammed ibn Abd al-Wahhab. Følgjarane hans er kjend som salafiarar. I dag er Uyayna ein liten landsby og dannar i lag med nabolandsbyen al-Jubayla underguvernementa Al-Uyayna og Al-Jubayla, med eit samla folketal på 4 000. Begge er ein del av guvernement Dir'iyyah, som igjen ligg i Riyadh-provinsen.

Al-Uyayna ligg eit smalt, tørt elveleie kalla Wadi Hanifa, som held fram sørover gjennom Dir'iyyah og Riyadh. Området der Uyayna ligg var heimlandet til Musaylima, som hevda å vere ein profet etter Muhammed døydde i 632, og leia stamma si, Banu Hanifa, mot den muslimske erobringa av området. Slaget ved Yamama mellom Musaylima og den muslimske generalen Khalid ibn al-Walid skjedde i nærleiken og ein gravplass for dei falne, muslimske krigarane ligg nær landsbyen. 

Uyayna

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «'Uyayna» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mai 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Rashid, S.A. «al-Uyayna», *Encyclopedia of islam*
* *Al-Riyadh*, Issue 14193, 4. mai 2007  (arabisk)
Hiroshige: *Mann med paraply*
Kunisada: *Morgongry ved Futamigura* ca 1830
**Ukiyo-e** er ei samlenemning på ein sjanger innanfor japansk biletkunst under den såkalla Edotida, eller Tokugawa-perioden, som varte frå 1603 til 1868. Bileta, dei aller fleste forma i tresnitt, skildra dagleglivet til utvalde sjikt av bybefolkninga. Livskjensla og verdsåskodinga til den nye borgarskapen og mykje av fleirtalet av befolkninga i dei store byane i Japan, særleg i samtidige Edo (dagens Tokyo), vart formidla gjennom tresnitt i fargar, illustrerte bøker og måleri.

Sjangeren nådde eit høgdepunkt i andre halvdelen av 1700-talet og litt inn på 1800-talet. Kunstnarar som Harunobu, Utamaro, Hokusai og Hiroshige er mellom dei fremste representantane for ukiyo-e.

Utvalde ukiyo-e
---------------

* Harunobu: Kvinne vitjar heilagdomen om nattaHarunobu: *Kvinne vitjar heilagdomen om natta*
* Utamaro: To som har samleie, 1799Utamaro: *To som har samleie*, 1799
* Hokusai: Suwa-vatnetHokusai: *Suwa-vatnet*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ukiyo-e**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ukiyo-e» frå Wikipedia på svensk, den 13. januar 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Iver Johan Davidsson Unsgård** (26. juni 1903–30. juni 1993) var ein norsk småbrukar, arbeidar og politikar frå Tydal i Sør-Trøndelag. Han representerte Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1958-69.

Unsgård var son til ein gardbrukar og snikkar, og voks opp på småbruket Kirkhus i Tydal. Etter folkeskulen gjekk han skulevinteren 1923/24 på folkehøgskule. Han livnærte seg som anleggs- og skogsarbeidar, frå 1939 også som småbrukar.

Unsgård kom for alvor inn i arbeidarrørsla som styremedlem og seinare formann i Tydal AUF i 1920-åra. Arbeidarpartiet fekk auka oppslutnad i Tydal i åra etter fyrste verdskrigen, og etter valet i 1934 sat partiet med reint fleirtal i heradsstyret. Unsgård var så ordførar i Tydal 1935-37 og på ny 1948-58, heile tida med Arbeiderpartiet i fleirtalsposisjon.

Ved stortingsvalet hausten 1957 vart Unsgård vald inn på Stortinget frå Sør-Trøndelag. Med attval i 1961 og 1965 vart han verande på tinget til hausten 1969. Han var medlem 1958-61 i Protokollkomitéen og frå hausten 1961 i Landbrukskomitéen til han i 1969 sa nei til renominasjon til Stortinget 1969-73.

Unsgård var formann 1959-63 i Landsrådet for viltstell, jakt og fangst, og 1968-74 styremedlem i Statens Kornforretning.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Iver Steen Thomle** (1. mars 1812–16. september 1889) var ein norsk jurist frå Froland. Han var son til Andreas Thomle, og bror til høgsterettsassessor August Thomle.

Thomle vart student 1829 og tok i 1833 juridisk embetseksamen ved universitetet i Christiania. Frå 1834 var kopist i justisdepartementet og samstundes fullmektig hos advokat Frederik Stang. Byråsjef i 1837 og ekspedisjonssjef i 1840 i justisdepartementet. Frå 1846 var han byfogd i Arendal og deretter amtmann i Nedenes amt frå 1849. I 1860 vart han assessor i Høgsterett, høgsterettsjustitiarius frå 1878 til 1886. Som høgsterettsjustitiarius tok han sete i riksretten 1883–84, der han var visepresident. 

Thomle vart rekna som ein av Noregs fremste praktiske juristar. Han var i 1846 medlem av ein kongeleg kommisjon om kredittlovgjevinga, og formann av ein kommisjon som skulle kome med forslag om vilkår for å kunne føre eit fartøy på sjøen. Seinare leia han kommisjonen som i 1861 såg på konkurslovgjevinga og han var i 1872 medlem av kommisjonen om myntstellet.

Frå 1880 var han «direktør» (styreformann) i Den norske Creditbank.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Fiqh** (arabisk skrift فقه, ‘kunnskap, fornuft’) er ein islamsk rettsvitskap som blei utvikla på 700- og 800-talet. Han blir praktisert i fire ulike rettsskular innan sunniislam: Hanafi, Maliki, Shafi'i og Hanbali. Innan sjiaislam finst det to rettsskular: Usuli og Akhbari. Ein person som er utdanna innan fiqh blir kalla *faqih*.

Sjaria er «stien Allah har peikt ut for menneske». Han inneheld normer og reglar som kan rettleia menneske inn på denne stien. Det er dermed eit lovverk med påbod som reflekterer desse normene og reglene. Sjaria byggjerseg på Koranen og hadith. Likevel finst det spørsmål som ikkje har direkte svar i sjaria. Då må ein bruka andre prinsipp for å koma fram til rettleiing. I fiqh nyttar ein derfor to prinsipp i tillegg til Koranen og hadith: Muslimar vil tolka detta ulikt avhengig av blant anna fortolkingstradisjon, kva lovskule dei tilhøyrer og anna.

Qiyas vil seia at ein trekkjer slutningar ut frå det i Koranen og hadith som liknar mest på den problemstillinga som skal vurderast. Til dømes omtalar ikkje sjaria bruk av kokain. Då vil ein ta utgangspunkt i forbodet mot alkohol. Sidan alkohol og kokain har liknande effektar på eit menneske, kan ein resonnera seg fram til eit forbod mot bruk av kokain ved hjelp av dette prinsippet.

Ijma vil seia semje blant dei rettslærde. Ifølgje Hadith uttalte Muhammed at «mitt fellesskap vil aldri blir einige om eit mistak». På denne bakgrunnen kan ein sjå på avgjerder som dei muslimske rettslærde er samde om, som ein del av fiqh.

Kjelder
-------

1. ↑  «fiqh» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  Glasse, Cyril (2001): *The New Encyclopedia of Islam*, Altamira, s. 141
3. ↑  Rian & Eidhamar (1995): *Jødedom og Islam*. Høyskoleforlaget, 2.utg. s. 173

* *Denne artikkelen bygger på «Fiqh» frå Wikipedia på bokmål, den 10. august 2020.*
**Iver Jønland** (fødd 14. februar 1950) er ein norsk tidlegare langrennsløpar frå Hølonda, som vann bronsemedaljen på 30 km under noregsmeisterskapen på ski i 1975. Han var medlem av Idrettslaget Leik og såleis klubbkamerat med den eitt år yngre Oddvar Brå.

Under europameisterskapen 1970 for juniorar vann det norske tremannslaget stafetten. Med på laget var Jønland, Ivar Formo og Brå.

Jønlands fremste prestasjon kom på 50 km under NM i Flatebygd i 1975. Her sørgde han for at tre sør-trønderar tok alle medaljane på distansen. Berre dei framifrå femmilsløparane Oddvar Brå og Magne Myrmo gjekk fortare.

Jønland er busett i Klæbu.

### Besteplasseringar i internasjonale renn

* 1974: Nr 6 på 15 km Holmenkollen
* 1975: Nr 13 på 50 km Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1970: Nr 12 på 15 km i Trondheim
* Ski-NM 1974: Nr 4 både på tremila i Selbu og på femmila i Sørreisa
* Ski-NM 1975: Bronsemedalje på femmila i Flatebygd

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar
*«Valle» omdirigerer hit. For administrasjonssenteret i kommunen, sjå Valle i Setesdal.* 

**Valle kommune** er ein kommune i Agder fylke. Kommunen ligg i Setesdal og grensar i nord mot Bykle og Tokke, i aust mot Fyresdal, i sør mot Bygland, og i vest mot Sirdal. Valle kommune fekk sine nåverande grenser i 1962 då dei tidlegare kommunane Valle og Hylestad vart slegne i hop.

Garden slik han ligg på Rygnestad i Valle kommune. Vond-Åsmundloptet til høgre.Foto: Siri Johannessen

Busetnaden i Valle er spreidd og fylgjer dalen langs elva Otra. Det er bygder ved Rysstad og administrasjonssenteret Valle. På vestsida av dalen i kommunen når heiane opp til 1434 moh. og på austsida 1337 moh. I fjellet er det vatn rike på fisk og gode fjellbeite.

Næringsliv
----------

I Valle kommune er husdyrhald viktig, særleg sauehald. Skogen gjev ei årleg avverking på om lag 6200 kubikkmeter i året. Industrien består av nokre mindre bedrifter i trevare- og møbelindustrien med røter i lange handverkstradisjonar. Sylvsmedkunsten har rike tradisjonar i Valle og Hylestad. Elva Otra i kommunen er bygd ut med Brokke kraftverk og Bjørgum kraftverk.

Samferdsle
----------

Riksveg 9 Kristiansand–Haukeli går gjennom Valle langs Otra. Fylkesveg 45 går frå Rotemo over fjellet til Dalen i Telemark. Ein beg går frå Brokke vestover til Sirdal. Sør for administrasjonssenteret ligg ein kommunal flyplass som vart opna i 1998.

Kultur
------

Valle har stor turisttrafikk med turisthytter og hyttegrender i fjellet. Kommunen har ein rik folkeleg kulturtradisjon med felespel og stev. Setesdalsmuseet ligg på Rysstad. På På Bjørgum stod Hylestad stavkyrkje frå kring 1200, som nå er ein freda kyrkjegard. Portalane til kyrkja, med framstilling av scener frå Vǫlsunga saga, er nå i Universitetets oldsaksamling i Oslo. Valle har fleire gamle, freda bygningar.

Folk frå Valle
--------------

* Torleiv Åsmundsson, forfattar på 1500-talet, budde på Rygnestad gard
* Paal-Helge Haugen (f. 1945), lyrikar

Fotnotar
--------

1. 1 2 3  «Valle». *Store Norske Leksikon*. Henta 27. oktober 2013.
2. ↑  Bandlien, Bjørn. Ballade i Agder (3. august 2020) Klassekampen. S. 13.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Valle kommune
* Om talemålet i Valle og Hylestad (Valle Mållag)
* Historiske arkiv etter Valle kommune

| * v
* d
* e
Kommunar i Agder |
| --- |
| Arendal • Birkenes • Bygland  • Bykle • Evje og Hornnes • Farsund • Flekkefjord • Froland • Gjerstad • Grimstad • Hægebostad • Iveland • Kristiansand • Kvinesdal • Lillesand • Lindesnes • Lyngdal • Risør • Sirdal • Tvedestrand • Valle • Vegårshei • Vennesla • Åmli • Åseral |  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Krattvarslar** |
| KrattvarslarFoto: Murisec 71KrattvarslarFoto: Murisec 71 |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av krattvarslar Utbreiinga av krattvarslar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Varslarfamilien Laniidae |
| **Slekt:** | *Lanius* |
| **Art:** | **Krattvarslar** *L. meridionalis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lanius meridionalis***Temminck, 1820 |

**Krattvarslar** (*Lanius meridionalis*) er ein fugl i varslarfamilien som lever på Den iberiske halvøya og litt inn i sørvestlege Frankrike. Han er i hovudsak ein standfugl.

Skildring
---------

Utbreiing av krattvarslar, brungrått indikerer områder for hekking, okerfarge indikerer område utan hekking. Krattvarslarar kan treffast året rundt i både gråbrunt og okerskraverte område
Krattvarslar liknar arten varslar som har langt vidare utbreiing i Eurasia utan overlapping på Iberia, samt Afrika. Storleiken på desse to artane er lik, krattvarslaren si lengd er på 24–25 centimeter og han veg typisk 50–90 gram. Han har kraftigare nebb, mørkare gråfarge på oversida og fjørdrakta har meir beige eller rosa fargeskjær på undersida enn varslaren. Krattvarlar skil seg òg frå varslar i habitatval, dei kan leve i opne fruktbare område med enger og vinmarker, og i opne, men meir tørre område med tornebuskar.

Etter ei omgruppering av takson i slekta *Lanius* i 2017-2018, er krattvarslar no monotypisk i slekta, med utbreiing avgrensa til Sørvest-Europa. 

Populasjonen er estimert til mellom 0,7 og 1,3 millionar individ og er snøgt minkande.

Kjelder
-------

* Yosef, R. International Shrike Working Group, Sharpe, C.J. Marks, J.S. & Kirwan, G.M. (2019). *Iberian Gray Shrike (Lanius meridionalis)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 17. november 2019.

Referansar

1. ↑  Svensson, Lars et al (2011). *Gyldendals store fugleguide.* Gyldendal norsk forlag. ISBN 9788205418820.
2. ↑  Clements, J. F. T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, and C. L. Wood (august 2018), *Updates & Corrections: August 2018, The Clements checklist of birds of the world: Version 6.13,* page 571, Southern Gray Shrike Lanius meridionalis, Cornell Lab of Ornithology
3. ↑  BirdLife International (2019) Species factsheet: *Lanius meridionalis*. Henta frå  den 17. november 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Krattvarslar**
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå hønserasen dorking.* 

| Dorking  |
| --- |
| Dorking frå Denbies HillsideDorking frå Denbies Hillside Dorking frå Denbies Hillside |
| Plassering |
| 

Dorking is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Surrey |
| Distrikt | Mole Valley |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 17 000 |
| Koordinatar |  51°14′″N 0°20′″W﻿Koordinatar: 51°14′″N 0°20′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | RH4 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1306 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Dorking**
 |

**Dorking** er ein marknadsby i Surrey i England, omkring 40 km sør for London. Byen starta som ein kvilestad langs Stane Street, den romerske vegen mellom London og Chichester. Byen er mindre modernisert enn omkringliggande stader.

Rett nord for byen renn elva Mole gjennom ein dal med bratte sider i North Downs. På venstre breidd ligg Denbies vingard, som er den største vingarden i Storbritannia. På høgre breidd ligg Box Hill, som er rekna som ein stad av særskild vitskapleg interesse på grunn av dei mange sjeldne orkidétypane som veks der. Lenger nord ligg Norbury Park, og i denne parken finn ein Druids Grove, ein eikelund med eldgamle tre, nokre meir enn 1000 år gamle. Lord Nelson skal ha vore den siste natta si på land før slaga ved Trafalgar på Burford Bridge Hotel ved elva.

Sør for byen ligg Leith Hill, som òg blir ått av National Trust og er det høgaste punktet i det sørlege Englandet. Området rundt Leith Hill, som òg inkluderer Holmbury Hill, Pitch Hill og delar av North Downs kallast The Surrey Hills. Det er i ferd med å bli det mest populære staden i det sørlege England for terrengsykling.

I leirjord sør for byen vart det funne ein til då ukjend type dinosaur, *Baronyx walkeri*. Han levde av fisk, noko som kunne fastslåast sidan dei siste måltida hans låg fossilisert mellom ribbeina. Skjelettet er utstilt på Naturhistorisk museum i London.

I april kvart år vert Leith Hill musikkfestival halden, som er ein korfestival. Han vart starta av den engelske komponisten Ralph Vaughan Williams.

Det mest kjende bysbarnet er truleg skodespelaren Laurence Olivier.

«Slaga ved Dorking» er ikkje eit historisk slag, men ei novelle om eit fiktivt slag skildra av George Tomkyns Chesney i 1871.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dorking» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Dorking**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Island Macaskin****Lokalt namn: Eilean MhicAsgain** |
| --- |
| Geografi |
| 

Island Macaskin is located in
Island Macaskin ()

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 56°8′ N 5°34′ W﻿Koordinatar: 56°8′ N 5°34′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Indre Hebridane

 |
| **Areal** | 0,5 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 65 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Argyll and Bute

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Island Macaskin** eller **MacAskin** (skotsk-gælisk *Eilean MhicAsgain*) er ei øy i Loch Craignish i Indre Hebridane i Skottland.

Øya var tidlegare busett, og i motsetnad til mange av dei skotske øyane har ho ein god del skog. Det ser ut til at øya vart heilt fråflytta i 1880-åra. I dag finst det enkelte murar, ein saueinnhegning og kalkomn på øya.

Det veks mykje villblomar på øya, men ikkje så mange som på den nærliggande Eilean Rìgh.

Austsida av Island Macaskin
Øya er lang og smal, frå sørvest til nordaust, og går parallelt til kysten på fastlandet. Ho består hovudsakleg av ein rygg der vestsida er høgare enn austsida. Det høgaste punktet på øya er 65 meter over havet. Fleire skjer strekkjer seg sørover frå øya og ut i Sound of Jura.

Grunnfjellet på øya er metamorf apidioritt med noko kvarts sør på øya.

Det ligg fleire mindre øyar kring Island Macaskin, som Eilean nan Gabhar, Eilean nan Coinean, Garbh Rèisa, Rèisa an t-Sruith, Rèisa MhicPhàidein og Eilean na Cille.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Island Macaskin» frå Wikipedia på engelsk, den 15. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. s. 56-58. ISBN 1841954543.
2. ↑  «Overview of Island Macaskin». Gazetteer for Scotland. Henta 15. februar 2010.
I spesiell relativitet er **firarakselerasjon** ein firarvektor og er definert som endringa av firarsnøggleik i løpet av eigentida til partikkelen:

{\displaystyle \mathbf {A} ={\frac {d\mathbf {U} }{d\tau }}=\left(\gamma \_{u}{\dot {\gamma }}\_{u}c,\gamma \_{u}^{2}\mathbf {a} +\gamma \_{u}{\dot {\gamma }}\_{u}\mathbf {u} \right)=\left(\gamma \_{u}^{4}{\frac {\mathbf {a} \cdot \mathbf {u} }{c}},\gamma \_{u}^{2}\mathbf {a} +\gamma \_{u}^{4}{\frac {\left(\mathbf {a} \cdot \mathbf {u} \right)}{c^{2}}}\mathbf {u} \right)},
der

{\displaystyle \mathbf {a} ={d\mathbf {u} \over dt}}
og 

{\displaystyle {\dot {\gamma }}\_{u}={\frac {\mathbf {a\cdot u} }{c^{2}}}\gamma \_{u}^{3}={\frac {\mathbf {a\cdot u} }{c^{2}}}{\frac {1}{\left(1-{\frac {u^{2}}{c^{2}}}\right)^{3/2}}}}
og {\displaystyle \gamma \_{u}} er Lorentzfaktor for snøggleiken u. Ein prikk over ein variabel indikerer ein derivert med omsyn på koordinaten tid i eit gjeve referansesystem, ikkje eigentida \tau.

Geometrisk er firarakselerasjon ein kurvevektor på ei verdslinje.</ref>

Derfor er storleiken til firarakselerasjonen (som er ein invariant skalar) lik eigenakselerasjonen som ein partikkel i rørsle «føler» langs ei verdslinje.

Sjå òg
------

* firarvektor
* firarsnøggleik
* firarrørslemengd
* firarkraft

Kjelder
-------

1. ↑  Pauli 1921.
2. ↑  Synge & Schild 1949.

* *Denne artikkelen bygger på «Four-acceleration» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Pauli, W. (1921). *Theory of Relativity* (republished in 1981 Dover utg.). B.G. Teubner, Leipzig. ISBN 978-0-486-64152-2.
* Papapetrou A. (1974). *Lectures on General Relativity*. D. Reidel Publishing Company. ISBN 90-277-0514-3.
* Rindler, Wolfgang (1991). *Introduction to Special Relativity (2nd)*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-853952-5.
* Synge, J.L.; Schild, A. (1949). *Tensor Calculus* (republished in 1978 Dover utg.). University of Toronto Press. ISBN 0-486-63612-7.
**Christian Lange Rolfsen** (6. november 1864–21. januar 1934) var ein norsk advokat og Høgre-politikar frå Drammen som i 1923-24 var justisminister i Berge-regjeringa.

Rolfsen var son til ein sorenskrivar. Han gjekk i faren sine fotspor og vart cand.jur. i 1888. 1888-89 var han fullmektig hos sakførar H. Berg på Elverum. Deretter arbeidde han ved sorenskrivarkontoret i Tune til 1894, som konstituert sorenskrivar 1892-94. Våren 1895 tok han over ei sakførarforretning i Fredrikstad og var advokat i byen til 1912. Han var så byfut i Drammen til februar 1923, då han vart utnemnd til lagmann i Borgarting og Agder lagdømme. Tre månader seinare, 30. mai 1923 vart han statsråd i Justisdepartementet, ein posisjon han hadde til 24. juli 1924. Han gjekk då tilbake til lagmannsjobben i Drammen.

Rolfsen var aktiv i politikken for partiet Høgre. Perioden 1901-12 var han vald inn i Fredrikstad bystyre, ordførar i kommunen 1904–09. Han sat så perioden 1910-12 på Stortinget, vald frå einmannskrinsen Fredrikstad. På Tinget var han nestformann i Justiskomiteen.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Christian L. Rolfsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |