recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anders Stølen** (fødd 23. mars 1911 i Kvinnherad, daud 1998 i Molde) var ein norsk slektshistoriegranskar, historikar og skoledirektør.

Anders Stølen var son av småbrukaren Lars Stølen (1881-1948) og Magnhild Hjortås (f. 1882). Han gifta seg i 1950 med Sigrid Ølfarnes (f. 1923).

Utdanning og arbeid
-------------------

* Stord lærarskule, 1935
* Lærar i Kvinnherad, 1938
* Bestyrar ved Skånevik realskole, 1945
* Lærar i Bergen, 1949
* Skoleinspektør i Notodden, 1956
* Kons. Forskningsrådet, 1961
* Skoledirektør i Møre og Romsdal, 1962 - 1980

### Anna

Stølen var formann i Buskerud, Telemark og Vestfold skolelederlag, 1960-1961

Astrid og Lars Ekeland kjørte flyttelasset.
Flyttelasset blei kjørt til Notodden med ein Ford Thames.
Bildet er tatt ved Dyrskar – Røldal.

Skoledirektør
-------------

Anders Stølen vart konstituert som skoledirektør frå 01.01.62, utnemnd frå 01.06.1964. Etter nådd aldersgrense fekk han avskil frå embetet frå 01.12.1980. Han utarbeida midt på 1970-talet ei 20-årsmelding som femna om perioden frå skoledirektørembetet vart etablert i Møre og Romsdal i 1953. Då Anders Stølen starta som skoledirektør i 1962, blei embetet, i samsvar med stortingsvedtaket ved skipinga av embetet, flytta til Molde og fekk adresse Storgata 15.

På slutten av 60- og på 70-talet blei følgjande større utgreiingar og innstillingar utarbeidde ved skoledirektørkontoret.

Regionalt samarbeid
-------------------

Før 1. juli 1971 da Lov om grunnskolen blei gjennomført, hadde skoledirektøren etter lova rett til å møte på fylkestinget og seie si meining om skolesaker som var føre der. Frå nemnde dato fall dette bort, m.a. på grunn av at fylket ikkje lenger skulle ha ansvar for grunnskolen, sett bort frå ei overgangsordning når det gjaldt tilskott til skolebygg. Som ei personleg ordning fekk likevel skoledirektør Anders Stølen inn-byding til å møte på fylkestinget når saker som gjaldt utbygging av skoleverket låg føre.
Skoledirektøren har alltid hatt eit nært samarbeid med fylkeskolestyret og har i følgje grunnskolelova hatt rett til å vere til stades og seie si meining der. Dette har vore slik heilt fram til opplæringslova blei gjort gjeldande i 1999.

Prisar og utmerkingar
---------------------

Stølen vart tildelt Kongens fortenestemedalje i gull 1. juli 1981.

Utgjevingar
-----------

(ufullstendig)

* *Møre og Romsdal skoledirektørdistrikt gjennom 20 år. Attersyn og perspektiv.*, november 1975
* *Grunnskolereform og lokal reaksjon*, Aschehoug 1984
* *Skole for nye slekter : vidaregåande undervisning i Møre og Romsdal gjennom tidene*, 1986
* *Gotskalk-namn i Mauranger sokn - Kvinnherad*. Norsk Slektshistorisk Tidsskrift (bind XXXI).
* Edruskapsundervisning og elevreaksjon, J.W. Cappelens, 1958

Kjelder
-------

* Hvem er Hvem? / 1973 ved runeberg.org

Fotnotar

1. ↑  «Historie», *www.ekeland-transport.no*, henta 31. oktober 2020
2. ↑  Lov 17. juli 1998 nr 61 om grunnskolen og den vidaregåande opplæringa
3. ↑  «Tildelinger av ordener og medaljer», *www.kongehuset.no* (på norsk), henta 31. oktober 2020
**North York Moors** (òg kalla **North Yorkshire Moors**) er ein nasjonalpark, oppretta 1952, i det nordlege England. Han er 1436 km² stor, og har eit av dei største heiområda med lyngvekst i Storbritannia. 80 % av området er i privat eige, og 40 % er dyrka mark. På tre sider er det avgrensa av bratte klipper, medan det på austsida når den bratte Yorkshirekysten.

Nasjonalparken er særleg populær blant fotturistar, med eit nettverk av omkring 2300 km stiar som er opne for allmenn ferdsel. Det meste av området elles er òg ope under *Countryside and Rights of Way Act 2000*. Blant dei mest populære turvegane er Cleveland Way som går rundt heiene og har ei strekning langs kysten, og Lyke Wake Walk, som går rett gjennom hjartet av heiene.

Det er òg høve for sykling, både tur- og terreng-, og riding. Dei bratte klippene i utkanten av parken er populære for hanggliding.

Det er få større busetjingar innanfor parken. Byen Whitby, med nærare 14 000 innbyggjarar, reknast som hovudstaden «til området». Han er forbunde med Middlesbrough via jarnbane gjennom Esk Valley. Denne linja er ved Grosmont forbunde med North Yorkshire Moors Railway, ein av dei mest populære og pittoreske verna jarnbanane i Storbritannia.

Heiene har ikkje endra seg mykje sidan parken vart opna, og blir ofte brukt som bakgrunnsmiljø for britiske filmar og TV-seriar. Den mest kjende er ITV-serien *Med hjartet på rette staden*. I filmane om Harry Pottar vart North Yorkshire Moors Railway brukt i fleire scener.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «North York Moors» frå Wikipedia på bokmål, den 1. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **North York Moors**

Koordinatar: 54°23′N 0°45′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Storebrand OS** (OSE: STB) er eit norsk selskap i marknaden for langsiktig sparing og forsikring. Konsernet består av selskap som tilbyr livsforsikring, skadeforsikring, kapitalforvalting og bank, retta mot privatpersonar, føretak, kommunar og offentlege verksemder.

Historie
--------

Røtene går attende til 1767, då Den almindelige Brand-Forsikrings-Anstalt vart oppretta som ei påboden brannforsikring for bygningar i dei norske byane. 

Skadeforsikringsdelen av Storebrand vart i 1999 skild ut i eit eige selskap kalla **If**. I løpet av få år selde Storebrand seg ut av If, men i 2006 vedtek Storebrand igjen å tilby skadeforsikring og starta eit nytt skadeforsikringsselskap som vart bygd opp frå botnen av.

Storebrand har hovudkontor på Lysaker i Bærum og har eit nett av kontor i Noreg. 

Satsinga i den svenske marknaden – gjennom dotterselskapet *SPP* – omfattar tenestepensjon, tenester innan kapitalforvalting og helseforsikring. 

Selskapet er notert på Oslo Børs med tickeren *STB*. Administrerande direktør i Storebrand ASA er Odd Arild Grefstad.

Fusjonar
--------

Storebrand har fusjonert med fleire selskap opp gjennom åra.

På 1970-talet kjøpte Storebrand dei attverande aksjane i Det norske Livsforsikringsselskab Idun, og Storebrand-Idun vart til. Storebrand hadde ått dei fleste aksjane i Idun sidan 1923.

Storebrand og Norden fusjonerte i 1982 og vart til Storebrand-Norden.

I 1991 fusjonerte Storebrand med UNI og vart til UNI Storebrand.

I 2007 kjøpte Storebrand den svenske livsforsikringsselskapet SPP.

Børsinformasjon
---------------

* Storebrand er del av OBX-indeksen på Oslo Børs. Aksjen har ticker STB.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Storebrand» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mars 2019.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

* Årsrapport 2015
* Årsrapport 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* BR orgnr

 |

  


1. ↑  «Annual report Storebrand ASA 2019» (PDF). s. 86.
2. ↑  "Annual report Storebrand ASA 2019"; side(r): 79; fulltverk tilgjengeleg på: .
**Anders Halvorsen Haneborg** (15. februar 1767–31. juli 1847) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Aurskog i Akershus. Han var far til Ole Anderssen Haneborg.

Far hans var lensmann og gardbrukar i Aurskog. Sjølv tok han over drifta av farsgarden i 1792 og eigde garden til han i 1838 skøytte han over på sonen. Før han tok over garden, var han korporal i dragonkorpset frå 1785 til -97. I 1788 var han med i felttoget inn i Sverige som vaktmeister. Under krigen i 1814 deltok han som skyssinspektør.

Haneborg møtte på Stortinget 1818. Han var vald til 1. varamann frå Akershus amt og møtte i staden for Laurentius Borchsenius. Medlem av ni komitear, der i mellom av komiteen om handelsflagget, om matrikkellova, vernepliktslova og om utreiarlova. På Stortinget 1821 og omframstortinget var han 2. representant frå amtet, medlem av sju komitear. I 1821 var han på ny medlem av komiteane om matrikkellova og vernepliktslova, til saman var han med i sju komitear. I 1822 medlem av komiteen om uteståande skatt.

Han døydde på slektsgarden i Aurskog i 1847.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Paul Olsen Thrane** (fødd 5. desember 1751 i Enebakk, daud 15. februar 1830 i Fredrikstad) var ein norsk forretningsmann og
ein av Christianias mektige menn tidleg på 1800-talet.

Biografi
--------

Thrane studerte handelsfaget under justisråd Peter Elieson frå Hafslund (tettstad) og kjøpmann Dørcker i Frederikshald, og gifta seg med dottera til Dørcker, Kristin Marie, i 1778. Paret flytta til Christiania (1780), der han fekk engasjement ved Bordtomtene nokon år, før han kjøpte Tiedemanns Tobaksfabrik på Vaterland (1784). Fabrikken vart drive under namnet *Paul Olsen Thrane Tobaks-fabrique*, flytta til torget i byen (1787) og selt til Claus Winther (1816). Thrane dreiv òg innan trelast. 

Han var i borgarforsamlinga i byen (1794–1800), og dessutan utnemnd til forlikskommissær (1809–12). I denne tida vart han den første stadthauptmann i Christiania borgervæbning (1801). Tidlegare hadde  Thrane vore med på etableringa av Det Dramatiske Selskab der han òg var skodespelar (1799) og av det første musikalske selskapet i byen, Det musicalske Lyceium (1810). Sjølv om Thrane var kjent som antirojalist var han nær ven av, og forlovar for naboen sin på Bygdøy, prins og vise-statthaldar Frederik av Hessen (1813).

Han åtte *Thranes løkke* ved dagens Rodeløkka, og dessutan Henningslyst på Bygdøy (1802–19). I heimtraktene sine ved Sarpsborg kjøpte Thrane  Borregaard (1812) og Borregaard Hovedgård der han tidvis budde (1814–1818). Frå Jørgen Young kjøpte han Youngsløkken (ved dagens Youngstorget, 1818) og budde sjølv i Storgata 3 (huste står enno). Han var stortingsrepresentant 1818–1820 for Christiania.

Etterkvart fekk han store finansielle problem med Borregaard, og saman med ein storbrann i eigedomane hans på Bordtomtene (1819) innstilte han betalingar i to periodar (1820, 1826) og selde
alt i ein konkurs (1828). Han flytta så til Fredrikstad.

Utmerkingar
-----------

* Vasaordenen
* Dannebrogordenen
* Justisråd

Kjelder
-------

1. ↑  geneologi fra nermo.no
2. ↑  biografi fra Runeberg.
3. ↑  William Thrane og "Adressetidende" fra Porsgrunn folkebibliotek

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Olsen Thrane» frå Wikipedia på bokmål, den 6. juli 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Domalde blir ofra. Illustrasjon av Erik Werenskiold
Detaljstudie frå 1914 til Carl Larsson sitt monumentalmaleri *Midvinterblot*.
**Domalde** var ein sogekonge av ynglingeætta i Svitjod (Sverige). Han er ein av dei kongane frå nordiske forhistorisk tid som ein i vår tid ikkje er viss på om har levd. Domalde er best kjend for at han skal ha blitt blota for betre tider.

Omtale frå mellomalderen
------------------------

Domalde er omtalt i *Ynglingatal* av Tjodolv den kvinværske og i *Ynglingesoga* av Snorre Sturlason. Også *Historia Norvegiæ* inneholder en referanse til Domalde, som eit resyme av *Ynglingatal*.

Ifølgje *Ynglingesoga* var Domalde son av Visbur, far til Domar, og konge av Svitjod. Domalde var konge i Uppsala i ei årrekkje med misvokster og uår. Ettersom ingen av offera hans av menneske eller dyr hadde nokon verknad, blei han til slutt sjølv blota til gudane. 

Fyrste hausten blota dei naut, men de besna ikkje med åringen for de. Hausten etter tok dei til med å blota menn, men åringen vart ved same lage eller verre. Men den tridje hausten kom sviane mangmente til Uppsalir, då det skulde vera blot. Då samrådde hovdingane seg med kvarandre, og dei vart samtykte um de, at uåre kom frå Domalde, kongen deira, og likeeins at dei skulde blota han for gode åringar og taka på han og drepa han og farga stallane raude med blode hans. Og det gjorde dei og. So segjer Tjodolv:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| Hitt vas fyrr
at fold ruðu
sverðberendr
sínum drótni,
ok landherr
af lífs vǫnum
dreyrug vápn
Dómalda bar,
þá er árgjǫrn
Jóta dolgi
Svía kind
of sóa skyldi. | Fordom de hende,
dei farga jordi,
sverd-kjempur,
med kongeblod.
Og mot Domalde,
dømt fraa live,
landsheren bar
blodute vaapn,
og svia-menn
av svelting leide
jute-hataren
til Hel sende. |  |

Kvadet er eit utdrag frå Ynglingatal. 

Den eldste Noregshistoria (*Historia Norvegiæ*) nemner at Domald vart hengd som offer til Ceres (altså Frøya), ikkje blota.

Domalde i nyare forsking og kultur
----------------------------------

Carl Larsson sitt monumentalmåleri *Midvinterblot* skildrar ofringa av Domalde. Den norske kunstnaren Erik Werenskiold har også skildra motivet i sine illustrasjonar til *Ynglingesoga*.

Ofringa av Domalde går inn i Gro Steinslands analyse av dei heidne kongeofringane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Domalde» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juli 2016.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Ynglingasaga* frå *Heimskringla* på runeberg.org¨
2. ↑  Steinar Schjøtts omsetjing fra heimskringla.no
3. ↑  Hødnebø, Finn & Hallvard Magerøy (1982): *Snorre Sturluson: Norges Kongesagaer. Oslo: Gyldendal norsk forlag A/S, s. 24.*
Koordinatar: 58°22′52″N 26°43′13″E﻿

Film av Universitetet i Tartu frå 2021.
**Universitetet i Tartu** (estisk *Tartu Ülikool*, TÜ, latin *Universitas Tartuensis*) er eit universitet i Estland.

Soge
----

Universitetet blei grunnlagt i 1632 i det som på den tida var ein del av det svenske riket. Under svensketida i Estland fungerte universitetet i to periodar, kjende som Academia Gustaviana (1632–1665) og Academia Gustavo-Carolina (1690–1710). På grunn av krig og uro måtte universitetet i delar av denne tida halde til andre stader. 

Under tsar-tida blei universitetet gjenopna som *Kaiserliche Universität zu Dorpat* (1893–1918, russisk *Императорский Дерптский Университет*). I 1919 blei universitetet gjenopna som eit nasjonalt estisk universitet. I sovjettida (1940–1941 og 1944–1989) blei universitetet etter sovjetisk modell kalla «Tartu statlege universitet» (estisk *Tartu Riiklik Ülikool*, TRÜ). Under den tyske okkupasjonen (1942–1944) fungerte universitetet under namnet Ostland-Universität in Dorpat (estisk *Eesti Omavalitsuse Tartu Ülikool*).

Etter gjenopprettinga av den estiske staten i 1991 har universitetet, som er det eldste, største og fremste universitetet i Estland, utvikla seg til å bli eit internasjonalt miljø, med fleire høve til å studere på engelsk og med omkring 4 % internasjonale studentar blant doktorgradsstipendiatane. I 2007 hadde universitetet totalt i underkant av 18 000 studentar.

Leiing
------

Det øvste styrande organet for universitetet er universitetet sitt råd. Universitetet blir no leia av rektor professor Volli Kalm, som står i spissen for eit rektorat som også omfattar ein studieprorektor, ein forskingsprorektor, direktørar for administrasjon, finans og forvalting, dekanane for kvart fakultet og ein representant for studentrådet.

Fakultet
--------

Universitetet har 11 fakultet:

* Teologisk fakultet (estisk *Usuteaduskond*)
* Juridisk fakultet (estisk *Õigusteaduskond*)
* Medisinsk fakultet (estisk *Arstiteaduskond*)
* Filosofisk fakultet (estisk *Filosoofiateaduskond*)
* Biologisk og geografisk fakultet (estisk *Bioloogia-geograafiateaduskond*)
* Fysisk og kjemisk fakultet (estisk *Füüsika-keemiateaduskond*)
* Pedagogisk fakultet (estisk *Haridusteaduskond*)
* Idrettsfakultetet (*Kehakultuuriteaduskond*)
* Økonomisk fakultet (estisk *Majandusteaduskond*)
* Fakultet for matematikk og informatikk (estisk *Matemaatika-informaatikateaduskond*)
* Samfunnsvitskapleg fakultet (estisk *Sotsiaalteaduskond*)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Universitetet i Tartu» frå Wikipedia på bokmål, den 5. september 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Universitetet i Tartu**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Trikken i Bergen** var ein dobbeltspora, elektrisk driven sporveg for persontrafikk i Bergen frå 1897 til 1965. AS Bergens Elektriske Sporvei, som opphavleg i stor grad var eigd av tyskarar, stod for bygging av liner og drifta av trikkane. Utgangspunktet for linenettet var Småstrandgaten i sentrum, og herfrå greina linenettet seg ut i tre hovudliner med endehaldeplassar i Sandviken, ved Nygårdsbroen og på Kalfartoppen, og med to stutte sideliner til Bradbenken og Sukkerhusbryggen, som vart teke ut av drift allereie i 1910. I 1911 vart det opna ei heilt ny line til Møhlenpris. 

Sporvegsnettet hadde si største utstrekning i 1932 med linene 1, Sandviken – Torget – Småstrandgaten – Minde, 2, C. Sundts gate – Småstrandgaten – Fridalen, 3, Tyskebryggen – Torget – Møhlenpris, 4, Nordnes – Småstrandgaten.

Hovudaksjonæren i Bergens Elektriske Sporvei, Aktieselskabet, var tyske Union Elektricitäts Gesellschaft (overteke av AEG i 1904), som òg leverte trikkane. Skipsreiar Haakon J. Wallem kjøpte dei tyske aksjane i 1916, og i 1917 vart selskapet overteke av Bergen kommune og fekk namnet Bergens Sporvei. I 1973 vart namnet A/S Bergen Sporvei, men då var det slutt på all sporvegsdrift i Bergen, så selskapet hadde vorte eit buss-selskap.

Etter at trikkedrifta vart lagt ned i 1965, vart berre 400 meter av skjenegangen og straumleidninga på Møhlenpris teke vare på. I samband med at Bergens Tekniske Museum på Møhlenpris ynskjer å køyre museumstrikk i byen, har den «idealistiske organisasjonen» Bergens Elektriske Sporvei arbeidd for at lina gradvis skulle verte lengre etter kvart som ein har fått brukte skjener frå Trondheim. Trikken går no nokre turar på denne lina om sommaren som ein sommarattraksjon.

i 2010 trikken åpent tilbake med 2 linjer for glad pasasjerer

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til den «idealistiske organisasjonen» Bergens Elektriske Sporvei
* Bergen byleksikon: Bergens Elektriske Sporvei

| * v
* d
* e
Skjenegåande bytransport i Noreg |
| --- |
| Noverande | T-banen i Oslo**·** Trikken i Oslo**·** Gråkallbanen**·** Bybanen i Bergen**·** Fløibanen |
| Nedlagt | Trikken i Bergen |
| Planlagt | Bybanen på Nord-Jæren**·** Bybanen i Grenland |
| Die |
| --- |
| Horisonten til DieHorisonten til Die |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Die |
| **Byvåpenet til Die** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Auvergne-Rhône-Alpes  Drôme |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  57,28 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 4 668   78/km² |
| Koordinatar | 44°45′″N 05°22′″E﻿Koordinatar: 44°45′″N 05°22′″E﻿ |
| Høgd over havet | 410 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 26150 |

**Die** (uttalt [di] (hjelp·info)) er ein liten by og kommune søraust i Frankrike og *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Drôme.

Die er mest kjend for *Clairette de Die* (IPA: [klɛˈʁɛt də di]), ein musserande vin.

Historie
--------

Die har vore eit bispesete sidan 200-talet, og St. Martinus (220) vert rekna som den første biskopen av Die. På 1200-talet vart bisepdømet slått saman med bispedømet i Valence for at kyrkja her skulle stå sterkare mot Huset Poitiers. Denne samanslåinga varte i fire hundreår, og vart annullert av kong Louis XIV, som peikte ut ein biskop i Die for å kjempe mot protestantismen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Die**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Utqiaġvik** (før 2016 òg kalla **Barrow**) er ein by i North Slope Borough i Alaska i USA med 4 488 innbyggarar per 2018. Han er den nordlegaste byen i USA og er òg ein av dei nordlegaste byane i verda. Han ligg berre litt lenger nord enn Nordkapp i Noreg og ligg 2100 km sør for Nordpolen og 515 km nord for polarsirkelen. Ikkje langt unna byen ligg Point Barrow som er det nordlegaste geografiske punktet i heile USA.

Infrastruktur
-------------

Det går ingen bilvegar til byen så transport til og frå staden vert vanlegvis gjennomført med fly. Om sommeren så kan ein ta seg til nærliggande busetnader med traktor eller eventuelt slede om vinteren.

Klima
-----

Byen har eit arktisk klima med lite nedbør og normalt overskya vêr. Temperaturen klatrar sjeldant over 10 gradar Celsius om somrane og det hender ofte at det er snø å sjå året rundt.

Galleri
-------

* Velkomstskilt og kvalbeinVelkomstskilt og kvalbein
* Kvalribbein og båtrammerKvalribbein og båtrammer
* Den presbyterianske kyrkja Utqiaġvik.Den presbyterianske kyrkja Utqiaġvik.
* Utqiaġvik sett frå gateplan. Ingen av gatene i byen er asfalterte som følgje av permafrosten.Utqiaġvik sett frå gateplan. Ingen av gatene i byen er asfalterte som følgje av permafrosten.

Kjelder
-------

1. ↑  «Explore Census Data – Utqiaġvik city, Alaska». Henta 7. november 2021.
2. ↑  ; vitjingsdato: 1. januar 2022.
3. ↑  Bureau, US Census, «Population and Housing Unit Estimates Tables», *The United States Census Bureau* (på engelsk), henta 23. mars 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Utqiaġvik**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
**Johannes Marius Hartmann Müller** (8. desember 1863–24. november 1945) var ein norsk målar frå Ullensaker.

Müller var fødd i Ullensaker som son av soknepresten Jahn Collett M. (1826—1916) og Johanne Marie Edvardine Hartmann.

Han utdanna seg som målar på Krohg og Werenskiold sin målarskule i 1886, og studerte i Paris frå 1893 til 1895.

Müller vart frå slutten av 1880-åra lagt merke til gjennom sine vemodige kvelds- og nattstemningar, til dømes *Kveld i august* (1889), *De siste solstråler* (1892), *Sommeraften i Eidsvåg* (1894), *Sommernatt på fjellet* (1896) og *Måneoppgang* (1896), det siste kjøpt av kong Oscar II.

Müller fann mange motiv i Gudbrandsdalen. Måleriet *Fra Vågå* (1897) er i Nasjonalgalleriet i Oslo, medan *Fjellbekk*, eit høgfjellsmotiv frå same området og måla i 1907, høyrer til Bergen Billedgalleri. Seinare henta han også motiv frå kystnaturen på Aust- og Sørlandet.

Kjelder
-------

1. 1 2  Bjørn Steenstrup (1930). *Hvem er Hvem?*. s. 299.

* Johannes Müller i Norsk kunstnerleksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* ISNI
* ULAN
* KulturNav

 |
**Oseania** er den minste av dei sju verdsdelane, og består hovudsakleg av øyar. Han er òg den av dei permanent busette verdsdelane med lågast folketal.

Øyområda Polynesia, Melanesia og Mikronesia og kontinentet Australia høyrer med til verdsdelen.

Land i Oseania
--------------

* Australia

* Mikronesia
	+ Palau
	+ Mikronesiaføderasjonen
	+ Marshalløyane
	+ Nauru
	+ Kiribati

* Melanesia
	+ Papua Ny-Guinea
	+ Fiji
	+ Salomonøyane
	+ Vanuatu

* Polynesia
	+ New Zealand
	+ Niue
	+ Samoa
	+ Tonga
	+ Tuvalu

Territorium i Oseania som høyrer til andre land
-----------------------------------------------

* Amerikansk Samoa (USA)
* Cook-øyene (New Zealand)
* Tahiti og fransk Polynesia (Frankrike)
* Guam (USA)
* Hawaii (USA)
* Midway (USA)
* Nord-Marianane (USA)
* Ny-Caledonia (Frankrike)
* Pitcairnøyene, britisk øygruppe
* Wallis og Futuna-øyane, fransk øygruppe

Klima
-----

Australia og New Zealand med nærliggande øyar, og til dels òg Ny-Guinea, har klimatilhøve som til ein viss grad er prega av kontinentalitet og av at store fjellområde påverkar nedbørfordelinga i stor grad. Resten av Oseania har eit maritimt tropeklima med høg luftfukt, mykje nedbør og stabile temperaturar året gjennom. 

Sjøtemperaturen er ein dominerande faktor og er stort sett over 27 °C, til dels over 28 °C gjennom mesteparten av året. Han aukar stort sett frå aust mot vest og når dei høgaste verdiane lengst vest. Passatvinden er det rådande vindsystemet både sør og nord for ekvator og driv den sørlege og den nordlege ekvatorialstraumen som fører varmt vatn mot Australia og Ny-Guinea og mot eit tilsvarande område nord for ekvator. Nedbøren kjem stort sett som regnbyer som oppstår over det varme havet og vert forsterka av heving mot høgare terreng. Dei større og fjellrike øyane får mest nedbør. Nedbøren er fordelt over heile året, men er gjerne størst i sommarhalvåret på den vedkomande halvkula. 

Dei monotone vêrtilhøva vert stundom brotne av tropiske syklonar (syklonar, orkanar eller tyfonar) som følgjer baner frå aust mot vest. Dei syklonutsette områda ligg 5-10 grader eller meir frå ekvator. Lågtrykka oppstår oftast når det er ettersommar eller haust på kvar halvkule. Dei fleste av øyane har lokale vindforhold som er prega av terrenget og den daglege temperaturvariasjonen over land (solgangsbris). Ein kan ofte sjå øyane på lang avstand i form av skyer, såkalla «atollskyer», som tårnar seg opp over det varme landet. 

I periodar på 5 til 10 år skjer det ei omlegging av passat- og straumsystemet under El Niño. Passaten vert då svekka, og det vert til dels vestavind i tropesonen, noko som heng saman med høgare lufttrykk enn normalt i vest. Det varme havvatnet vert då driven mot aust og fører til omfattande klimaforstyrringar i Sør-Amerika.

Kjelder
-------

* «Oseania – klima» av Petter Dannevig i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |
**Anne Kure** (27. februar 1845–13. juni 1914) var ein norsk hotelldirektør som åtte Anne Kures hotell i Voksenkollveien 20 i Oslo.

Bakgrunn
--------

Kure var fødd i Rygge i Østfold. Etter å ha arva nokre hundre korner reiste ho til Stockholm, der ho lærte massasje og sjukegymnastikk. Ho prøvde å driva med dette i Moss, utan å lukkast. 

Ho byrja i arbeid ved hotellet til venninna Sidsel Aanrud på Egertorget i Kristiania. Etter at Aanrud gifta seg overtok ho som styrar, og i 1886 opna ho òg eige hotell i leigde lokale på hjørnet av Karl Johans gate og Kirkegaten.

Anne Kures hotell
-----------------

Anne Kures hotell fogorafert av Narve Skarpmoen i 1905.
Anne Kures hotell (etter påbygging), ca. 1935.Foto: Harstads forlag/Oslo byarkiv.

Ruinen av Anne Kures hotell i 2015 Foto: Jan-Tore Egge

Saman med professor Bredo Morgenstierne kjøpte Kure ein eigedom på 65 mål i Voksenkollveien for 400 kroner per mål. Der bygde ho sitt store hotell som opna i 1899.

Anne Kure var òg aktiv som medlem i Norsk Hotelforening (seinare Norsk Hotell- og Restaurantforbund, no  Reiselivsbedriftenes Landsforening), og var ein pådrivar for betre opplæring av hotellfolk.

Som mange andre gav òg Anne Kure eit bidrag til det som vart Roald Amundsen sin sørpolekspedisjon. Ho gav 500 kroner.

Edvard Munch skreiv i eit udatert brev mellom anna:

«Det er nok et deiligt sted
Anne Kure – Du kan få spise
der ved småbord så Du ikke
behøver at sidde med mange.»
Kure døydde ugift i 1914 i Kristiania. Då ho døydde vart hotelldrifta overteken av andre medlemmar av Kure-familien, først av niesa Marthe Kure og deretter, rundt tjue år seinare, av Sofie og Petra Kure. I 1927 blei ein sti i nærleiken kalla Anne Kures sti.

Hotellet brann ned til grunnen natt til 3. mai 1941 medan tyske soldatar budde der. Ifølgje *Aftenposten* omkom to personar i brannen: pastor Thomas Maroni og ein tyskar. Dessutan vart ein norsk hushjelp såra og lagt inn på sjukehus. Hotellet vart aldri bygd opp igjen. Restar av grunnmuren står der enno.

Sjå òg
------

* Voksenkoll-ulukka som fann stad like ved 18. desember 1945

Referansar
----------

1. 1 2 3  «Anne Kure». Norsk biografisk leksikon. 13. februar 2009. Henta 7. februar 2015.
2. ↑  «Sydpolen. Den norske Sydpolsfærd med Fram 1910-1912 / Andet bind /». 22. juni 2015.
3. ↑  «MM N 1447, Munchmuseet. Ikke datert. Brev til Inger Munch». Munchmuseet. Henta 8. juli 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Anne Kure» frå Wikipedia på bokmål, den 3. oktober 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki

 |
*«Du er så kroket i ord du,» sa prinsessen. «Nei, jeg er ikke kroket, men dette er kroket,» svarte gutten, og tok opp det ene bukkehornet. «Nei! nå har jeg aldri sett maken!» ropte prinsessen. «Her ser du maken,» sa gutten, og tok opp det andre.*  
  
Illustrasjon av Carl Larsson til folkeeventyret *Prinsessen som ingen kunne målbinde* til en svensk utgave av Asbjørnsen og Moes eventyrsamling utgitt 1927.
**«Prinsessa som ingen kunne målbinda»** er eit norsk folkeeventyr som først vart gjeve ut med tittelen «Spurninge» i Asbjørnsen og Moe si første utgåve av *Norske Folkeeventyr* frå 1843. Seinare vart det òg teke med i andre utgåver.

Handling
--------

Eventyret fortel om ei prinsesse som er «så vrien og vrang i ord», og kongen lovar ho bort til den som kan målbinda ho. Etter kvart vert konggarden så nedrent av folk som vil prøva seg at dei får melding om at viss dei mislukkast, så skal dei få svidd øyro av med eit svijern han har liggjande i ein glohaug. Oskeladden og dei to storebrørne hans dreg avstad for å prøva lukka. Undervegs samlar Oskeladden med seg to bukkehorn, ein  gamal skosåle og anna skrot, i det minste i følgje dei eldre brørne.

Vel framme mister dei eldre brørne munn og mæle straks prinsessa viser til glohaugen. Lillebroren derimot klarer prøven ved hjelp av evnne sine som ordsmed og med samlinga av gjenstandar han skaffa undervegs. Han klarer å målbinda prinsessa, og dermed vinn Oskeladden både kongdottera og halve kongeriket.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Prinsessen som ingen kunne målbinde»
2. ↑  «Prinsessan som aldrig blev svarslös»

* *Denne artikkelen bygger på «Prinsessen som ingen kunne målbinde» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Asbjørnsen, P. Chr. (Peter Christen) (1812-1885); Moe, Jørgen (1932). «Prinsessen som ingen kunne målbinde». *Folke og huldreeventyr: norske kunstneres billedutgave. 2*. Gyldendal. s. 183-186.
* «Prinsessen som ingen kunde målbinde». Nedlastbar tekst hos Wikisource
**Arendalsfeltet** er eit geologisk område mellom Fevik og Tvedestrand i Agder fylke, hovudsakleg innanfor Arendal kommune. Arendalsfeltet er spesielt kjent for førekomstane av jernmalm og kalksilikat-bergartar. Ein reknar med at kalksilikat-bergartane vart danna ved regionalmetamorfose av ureine kalksteinar eller at dei vart danna som skarn på grensa mellom kalksteinar og inntrengte granittiske smeltar. 

Det har vore gruvedrift og vunne ut jern i Arendalsfeltet frå ca. 1585 til ca. 1975, då den siste gruva ved Bråstad vart lagt ned. Den eldste gruva vart oppretta i 1660-åra i Barbudalen, ikkje så langt frå sentrum av Arendal. Malm frå Arendalsfeltet hadde spesiell høg kvalitet og var ein ettertrakta råvare ved alle dei tidlegare, norske jernverka. I 1620-1870 leverte gruvene herfrå 2/3 av all malm som vart brukt ved norske jernverk.

Kjelder
-------


* 

* «Arendalsfeltet» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Arendalsfeltet» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mai 2010.*
**Gunder Aas** (13. mai 1785–5. mai 1853) var ein norsk embetsmann og stortingsmann. Han var amtmann i Stavanger amt 1833–53.

Gunder Aas var frå garden Øyås i Melhus, der far hans var gardbrukar. Han tok norsk juridisk eksamen i 1812 med beste karakter og var prokurator ved underretten i Lister og Mandals amt. Juli 1814 vart han utnemnd til byfut i Vardø, samt garnisonsauditør, magasins- og ammunisjonsforvaltar ved Vardøhus festning. Han gjekk i 1817 av frå desse embeta med vartpengar. Sakførar ved stiftsoverretten i Trondheim i 1818, overrettsprokurator 1821.

Same året, 1821, vart han utnemnd til sorenskrivar i Vestre Råbyggelaget, deretter frå 1829 sorenskrivar i Jæren og Dalane. I 1833 tok han over amtmannsembetet i Stavanger amt og styrte dette til han døydde. «Som embedsmand indla han sig særlig fortjeneste ved at forbedre jurisdiktionsinddelingen i sine embedsdistrikter, saaledes ved at den besværlige uoverensstemmelse mellem den verdslige og geistlige inddeling blev hævet», skriv Tallak Lindstøl.

Aas representerte Stavanger amt på Stortinget i 1833, der han var sekretær i stortinget. Han var og medlem av komiteen om næringsvegane og sekretær i komiteen om tiendrettar i Finnmark.

Frå 1836 til 1846, med unntak av årene 1840–43, var Aas formann i Stavanger amts landhusholdningsselskab. I 1843 vart han utnemnd til riddar av Nordstjerneordenen.

Han døydde i Stavanger.

Kjelder
-------


* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Li Ning** (fødd 8. september 1963) er ein kinesisk forretningsmann og tidlegare turnar.
Han er av zhuangfolket i byprefekturet [[Liuzhou}} i den autonome regionen Guangxi. Li vart trefaldig olympisk meister under Sommar-OL 1984, verdsmeister i lagkamp 1983 og i ringar i 1985. 

Li var med i det kinesiske seksmannslaget som vann bronse i lagkampen i Turn-VM 1981 i Moskva. To år seinare var han meir sentral i Kina-laget som tok gull i lagkampen i Turn-VM 1983 i Budapest, ein meisterskap der han vart andremenn i hopp og tredjemann i frittståande og ringar. Under dei olympiske sommarleikane 1984 i Los Angeles sanka Li 6 medaljar Han vann gullmedaljar i bøylehest, frittståande og ringar, sølvmedaljar i hopp og i lagtevlinga og bronsemedaljen i mangekampen. Ved Turn-VM 1985 i Montreal sikra han seg gull i ringar, sølv i bøylehest og i lagtevlinga, samt bronse i frittståande. I Turn-VM 1987 i Rotterdam enda han opp med sølvmedalje i ringar og i lagtevlinga. Han la opp som turnar etter å ha kome på femteplass i frittståande ved Sommar-OL 1988 i Seoul.

I 1989 grunnla han Li-Ning Company, ein leiande produsent av idrettsutstyr, sko og treningsty. Li er framleis styreformann i selskapet.

Under opninga av Sommar-OL 2008 i Beijing tende Li Ning den olympiske elden ved å verte heist opp i lufta med kablar og «springe» i lufta rundt stadionet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Li Ning» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2023.*
Vesle Åse gåsepike er eit novelleeventyr. Illustrasjon av Otto Sinding.
**Novelleeventyr** eller **romantiske eventyr** er ein type eventyr med fleire episodar som liknar undereventyr i oppbyggingar, men har lite eller inkje overnaturleg eller fantastisk innhald. I staden kan dei innehalda mirakuløse samantreff og usannsynlege løysingar.
I Aarne-Thompson-systemet har novelleventyra nummer frå 850 til 999.

Nokre norske novelleeventyr er Ikke kjørende og ikke ridende (AT 875), Prinsessen som ingen kunde målbinde (AT 852) og Askeladden som fikk kongsdatteren til å løgste seg (AT 852).
Mange eventyr frå *1001 natt* er også novelleeventyr.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Novelleeventyr (AT 850 - AT 999)», *www.hf.uio.no* (Institutt for kulturstudier og orientalske, UiO), henta 11. januar 2019
2. 1 2  «eventyr», *Den Store Danske* (på dansk) (Gyldendal), henta 11. januar 2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Prinsessen som ingen kunne målbinde» ved runeberg.org
* «Askeladden som fikk kongsdatteren til å løgste seg» ved runeberg.org
| Malabo |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  | Ekvatorial-Guinea |
| Grunnlagd | 1827 |
| Geografi |
| Flatevidd | 21 km² |
| Innbyggjarar  - By | Om lag 50 000 |
| Koordinatar | 3°45′″N 8°47′″E﻿Koordinatar: 3°45′″N 8°47′″E﻿ |
| Diverse anna |
| Plassering |
|  |

**Malabo** er hovudstad i Ekvatorial-Guinea, og ligg på nordsida av øya Bioko (tidlegare kalla Fernando Póo). Byen har om lag 50 000 innbyggjarar, men dei siste åra har folketalet vokse raskt til om lag 100 000 i storbyområdet. 

Byen vart grunnlagd av Storbritannia i 1827, som bygsla øya frå Spania under kolonitida. Byen fekk namnet **Port Clarence** og vart brukt som marinestasjon i eit forsøk på å slå ned på slavehandelen. Mange frigjorte slavar slo seg òg ned her, før Sierra Leone vart oppretta som koloni for frigjorte slavar. Sjølv om mange seinare flytta til Sierra Leone, kan ein framleis finne nokre av etterkomarane deira, kalla fernandinos, i Malabo. Dei dannar ei åtskild etnisk gruppe med sin eigen afro-portugisisk dialekt. 

Då øya kom inn under spansk kontroll igjen, vart Malabo kalla **Santa Isabel**. Byen vart i 1969 vald som ny hovudstad i landet i staden for Bata på fastlandet, og i 1973 skifta han namn til Malabo, som eit ledd i president Francisco Macías Nguema sin plan om å byte ut europeiske stadnamn med meir «autentiske» afrikanske namn. 

Under hans «terrorregime» dreiv Macías Nguema nærast eit folkemord mot Bubi-minoriteten i landet, som utgjorde størstedelen av folkesetnaden på Bioko. Han førte så sine eigne stammefolk, Fang, til Malabo. Dei siste åra han styrte vart Ekvatorial-Guinea stundom kalla «Afrikas Auschwitz», og store delar av innbyggjarane i byen flykta i lag med om lag ein tredjedel av innbyggjarane i landet. Malabo er enno ikkje bygd fullstendig opp att etter denne perioden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
Väsman med Ludvika i bakgrunnen
**Väsman** er ein innsjø sør i Dalarna i Sverige. Han ligg nord for Ludvika, i øvre delen av Kolbäcksåns vassystem. Innsjøen har ei overflate på 40 km², og er 56 meter på det djupaste. Han ligg om lag 155 meter over havet, og er omkring 14 km lang i nordvestleg-søraustleg retning, med ei breidd på 1,5–6 kilometer. Kolbäcksån går gjennom innsjøen.

Tidlegare var det dampskipstrafik på sjøen. På den austre breidda av Väsman ligg Brunnsviks folkhögskola. Under sjøen ligg eit omfattande jernmalmfelt som er berekna til 640 millionar tonn. Nordic Iron Ore melde i 2011 at dei ville prøva utvinna det.

Kjelder
-------

1. ↑  Järnskatten som SSAB missade Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine. Ny Teknik 2011-10-10

* *Denne artikkelen bygger på «Väsman» frå Wikipedia på svensk, den 22. desember 2010 og 27. juni 2019.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* Vessman i Nordisk familjebok (andra upplagan, 1921)

Koordinatar: 60°11′23″N 15°4′24″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Johan Frederik Thorne** (23. desember 1801–7. mars 1854) var ein norsk kjøpmann, trelasthandlar og stortingsmann frå Drammen. Han var far til Johan Thorne, og bror av Søren Thorne.

Liv og gjerning
---------------

Thorne var fødd i Drammen, og budde der heile livet. Han tok til som kjøpmann, seinare tok han og til som trelasthandlar og dreiv med dette i vel tjue år (1827-48). I eigenskap av brukseigar var Thorne med å stifte Buskerud amts landboforening, han var og med på skipinga av Drammens og Holmestrands skibsassuranseforening. Thorne sette i fart dei to fyrste dampbåtane på Tyrifjorden. Perioden 1837-43 var han stadshauptmann.

Thorne var innvald på Stortinget 1833, 1839, 1845 og 1848. Til sesjonen i 1842 var han tredje varamann. På dei ulike stortinga var han medlem av ymse komitear. I 1848 var han formann i bankkomiteen. Kring valet av representantar til 1836-sesjonen var det ein del ugreie, og Thorne kom ikkje med.

Thorne var med i kommisjonen av 1838 som såg på handelsloven. 1841 deltok han som norsk representant (fullmektig) i avslutninga av ein traktat om Øresundstollen.

Under den økonomiske krisa i 1848 måtte Thorne innstille den store verksemda si.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
*Denne sida finst òg på høgnorsk — sjå «Hn/Vade retro satana».*
Jesus freista av djevelen. Måla av Ivan Kramskoï (*Kristus i ørkenen*).
****Vade retro satana**** (omsett «Vik, Satan», «Gakk burt, Satan» eller «Vik bak meg, Satan») er dei fyrste orda av ei katolsk bøn for djevelutdriving. 

Denne bøna går i alle fall attende til mellomalderen. Ein har funne ordlegginga i eit verk frå Kloster Metten i Bayern frå 1415.

Bøn
---

Forkorting av den latinske setninga «Vade retro satana...» (`V R S`... frå toppen og nedetter høgre sida) bak på ein benediktmedaljong.
Den latinske teksten:

*Crux sacra sit mihi lux*   

*Non draco sit mihi dux*  

*Vade retro satana*  

*Numquam suade mihi vana*  

*Sunt mala quae libas*  

*Ipse venena bibas*

(Heile bøna er forkorta på medaljongillustrasjonen, fyrst på krossen og deretter ringen)

Beinveges omsetting:

Heilag krossen er mitt ljos / Draken er ikkje drotten min
Vik bak meg, satan / Freist meg aldri med fåfengde gjerningar
Det du byder på er vondt / Drikk gifta sjølv.

Soge
----

«Vade retro satana» liknar ei setning frå markusevangeliet (8:33), der Jesus taler strengt til Peter og seier «Gakk ut or augo mine, Satan! Du hev ikkje ans for det som er Guds vilje, men berre for det som er menneskevilje.»

«Vade Retro Satana» er framleis ein del av katolsk eksorsisme, det noverande ritualet er i *De exorcismis et supplicationibus quibusdam*.

Kjelder
-------

1. ↑  «La Croce di San Benedetto», *www.ora-et-labora.net*, henta 3. desember 2018
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 24. september 2015, henta 26. mars 2017
3. ↑  *De exorcismis et supplicationibus quibusdam*. Libreria Editrice Vaticana. 2003. ISBN 88-209-4822-2.
Romersk statue som truleg viser Pomona ved Napoli arkeologiske museum.
Pomona måla av Nicolas Fouché ca. 1700
**Pomona** var gudinne for hagebruk og fruktdyrking i romersk mytologi.
Namnet er avleitt av *pomum* som tyder 'eple'.

Pomona var maken til Vortumnus, som også hadde med frukter å gjera. I ein myte gjenfortald av Ovid vraka ho skogsgudane Silvanus og Picus, men blei gift med Vertumnus etter at han lurte henne forkledd som ei gamal kone.

I Roma hadde ho ein særskild prest, *flamen Pomonalis*, men ho blei særleg dyrka på landsbygda. Både Pomona og Vertumnus blei ofte avbilda med gartnarkniv og famnen full av frukter.

Pomona er spesifikt romersk, det er ingen greske gudar som tilsvarar henne. Ho har likevel ein del eigenskapar til felles med Demeter.

Statuar
-------

* Bronsestatue frå ca. 1500 av Andrea RiccioBronsestatue frå ca. 1500 av Andrea Riccio
* Marmorstatue frå 1717 av Francesco PensoMarmorstatue frå 1717 av Francesco Penso
* Marmor- og trestatue av Pomona i Staffordshire i England.Marmor- og trestatue av Pomona i Staffordshire i England.
* Bronsestatue frå 1937 av Josep Clarà i Barcelona.Bronsestatue frå 1937 av Josep Clarà i Barcelona.
* Bronsestatue frå 1957 av Nils Möllerberg i Stadsparken i Lund.Bronsestatue frå 1957 av Nils Möllerberg i Stadsparken i Lund.

Kjelder
-------

1. ↑  «Pomona» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. 1 2  *Nordisk familjebok*, «Pomona», 1913.
3. ↑  Duckworth, George E (1976). «Pompona». I William D. Halsey. *Collier's Encyclopedia* **19**. Macmillan Educational Corporation. s. 232.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Pomona (mythology)» frå Wikipedia på engelsk, den 21. oktober 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Illustrasjon av Carl Larsson til folkeeventyret «Følgesvennen» for ei svensk utgåve av Asbjørnsen og Moe sine folkeeventyr frå 1927.
**«Følgesvennen»** er eit norsk undereventyr utforma av Peter Christen Asbjørnsen på grunnlag av fleire oppskrifter. Det blei trykt i *Norske Folkeeventyr* (1841-1844) og i *Norsk Illustrert Folkekalender* i 1855. Eventyret har Aarne-Thompson-klassifikasjonen AT507A. Det er kjend frå rundt 20 norske oppskrifter, og finst i fleire utgåver i Europa og Asia.

Eventyret handlar om ein bondegut som dreg ut i verda for å finna ei kongsdotter han har drømt om. På vegen får han følgje av ein mystisk skikkelse. Denne følgjesvenen hjelper han gjennom dei harde prøvingane han må gjennom for å vinna kongsdottera. Følgjesvenen viser seg å vera ein dauding guten har løyst ut av ei isblokk og gjeve ei kristen gravferd.

Sjå òg
------

* Tobits bok

Kjelder
-------

1. ↑  «Följeslagaren» (svensk omsetjing)
2. ↑  «Eventyr og Sagn - Norsk Folkeminnesamling», *www2.hf.uio.no*, henta 30. oktober 2019
3. ↑  «Følgesvennen». *Store norske leksikon* (på norsk). 20. mai 2019.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Følgesvennen» frå Wikipedia på bokmål, den 30. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Følgesvennen» ved Runeberg.org
**Piggvar** (*Scophthalmus maximus*) er ein flyndrefisk i varfamilien. Han har ein tjukk nesten rund kropp, med lengde opp til 1 m og vekt på 25 kg. Flyndra er vanlegvis venstrevridd og liknar på slettvar, men er lett å skilja frå denne på at skinnet på den farga sida (oppsida) har spreidde beinknutar, og dessutan er kroppsforma breiare. Den farga sida er gråspragla. Blindsida er vanlegvis reint kvit bortsett frå nokre mørke flekkar ved hovudet.

Piggvaren lever på sandbotn, helst på høvevis grunt vatn. Han er mest aktiv om sommaren, om vinteren ligg han mykje i ro. Føda er hovudsakleg botnlevande fiskar, som sil (tobis) og kutlingar, og til ei viss grad av fleirbørstemakkar og andre botndyr. Piggvaren er utbreidd langs det meste av norskekysten nord til Nordland.

Matfisk
-------

Piggvaren har eit ganske fast, heilt kvitt kjøt med delikat smak, og er høgt skatta som matfisk. Han er ein av dei best betalte fiskane frå norske farvatn. Dei gamle romarane lovpriste piggvar som «fasanen frå havet». Piggvaren blir fanga med garn og snurrevad, ein del blir òg tatt av sportsdykkarar. Oppdrettspiggvar blir seld til fiskegrossistar som igjen leverer det meste til eksklusive restaurantar.

Oppdrett
--------

På grunn av særs høg salspris har piggvaren vore ein attraktiv art for fiskeoppdrett. Han liker varmt vatn, og fleire av oppdrettsforsøka har vore knytte til kraftverk med tilgang på varmt spillvatn. Stolt Sea Farm Turbot Norway AS nyttar spillvarme frå Eramets smelteverk i Kvinesdal i Agder og har dei siste åra vore det einaste piggvaroppdrettet i Noreg. Årskapasiteten er 250 tonn piggvar. Bløgga oppdrettspiggvar blir reinsa og pakka av Ulland AS på øya Hidra i Flekkefjord. Stolt-Nielsen Ltd. har òg fleire piggvaroppdrett i Spania med ein årskapasitet på over 5000 tonn.

Kjelder
-------

1. ↑  «Artsdatabankens artsopplysninger». Artsdatabanken. 4. august 2020. Henta 4. august 2020.

Litteratur
----------

* Torsvik, Mortensen, Nedreaas (red.) Fiskeribiologi ISBN 82-529-1720-8
Kopar frå Koparbeltet
**Koparbeltet** er den største sedimentære koparførekomsten i verda og finst i eit område på 10 000-12 000 km² i Zambia og Kongo.

Koparførekomsten har gjeve namnet Copperbelt til ein provins i sentrale Zambia, som har ei rekkje kopargruver rundt byane Ndola, Kitwe, Chingola, Luanshya og Mufulirametamorfose i geologi.

Koparutvinninga byrja for over 1000 år sidan og vart utført av slavar fram til 1903. I Zambia vart den første britiske gruva etableret ved Ndola i 1909 då jarnbana frå Cape Town nådde dit.

Koparmalmen opptrer som chalcocitt, bornitt, chalcopyritt og pyritt. Malmen inneheld òg kobolt-, nikkel-, bly- og uranhaldige mineral. Dessutan finst oksida cupritt, azuritt og malakitt. Malmen opptrer i sandstein, konglomerat og organisk skifer. Truleg vart malmen danna i tropiske laguner med mykje organisk material og oppkonsentrert ved forkastingsaktivitet og metamorfose.

Kjelder
-------

* Askheim, Svein. (12. juli 2009). Kobberbeltet. I Store norske leksikon. Henta 28. januar 2014.
**Norges Skogeierforbund** er ein interesseorganisasjon for skogeigarar i Noreg, og ei overbygning for tilslutta andelslag i skogeigarsamvirket. Skogeierforbundet har hovudkontor i Oslo. Skogeigarar som er medlem i eit tilsutta andelslag, er samstundes medlemmer i Skogeierforbundet.

Kvart andelslag er organisert med lokale skogeigarlag som fungerer som valdistrikt for medlemene i representantskapet.

Norges Skogeierforbund vart stifta i Oslo 2. mai 1913, som ein overbygning over dei vassdragsvise skogeigarlaga. Inititativtakar var Olav Nergård, som var formann i Glommen, det eldste av skogeigarlaga, stifta i 1903.

Skogeierforbundet fremjer næringsinteressene for skogeigarane, og det arbeider for å sikre eigedomsretten deira. 

Det er sett saman av lokale andelslag:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Andelslag 2007** | Lokallag | Medlemmer |
| Havass Skog BA | 10 | 1124 |
| Glommen Skog BA | 20 | 2675 |
| Mjøsen Skog BA | 27 | 3966 |
| Viken Skog BA | 79 | 11957 |
| AT Skog BA | 54 | 7815 |
| Vestskog BA | 28 | 1506 |
| Sogn og Fjordane Skogeigarlag BA | 21 | 1132 |
| Allskog BA | 103 | 8185 |
| SUM | 342 | 38360 |
|

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettside Arkivert 2008-12-05 ved Wayback Machine.