recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| 61 |


Riksväg 61 utanfor Charlottenberg
**Riksväg 61** i Sverige går gjennom Värmland på strekninga Karlstad (europaveg 18) - Arvika - Charlottenberg - riksgrensa (Morokulien) til Noreg der den går over riksveg stamveg 2 i Noreg. Vegen er 109 km lang.

Vegen blir nytta til reiser til og frå stader langs vegen, men vegen er òg nytta til reiser frå Karlstad/Mälardalen til Noreg, til dømes Gardermoen flyplass og området nord om Oslo, eller omvendt.

Standard og planar
------------------

Standarden på vegen varierer. 
Mellom Karlstad og Fagerås (ved E45) har den høg standard med eit tal planskilde trafikkplassar og ein bit skilta som motortrafikled. Ein har til og med bygd midtdelar (2+1-väg) langs 11 km mellom Karlstad og Kil, som var klart i slutten av 2007.
I nord er standarden dårlegare.
Vegen går gjennom tettstaden Arvika.

Når det gjeld planlagde utbetringar, så pågår ei ombygging aust om Åmotfors på rudt 7 km lengd. Det blir ei utviding till 9 m og utretting av ei kurve. Planer finnast for motorväg Bergvik-Ilanda, altså mellom E18 og riksväg 62, men først etter 2015.

Historie
--------

På 1950-talet vart vegen kalla länsväg 232. I 1962 fekk vegen namnet riksväg 61.

På 1980-talet vart strekket Karlstad-Kil bygd med ein bit som motortrafikled og resten nesten det. Strekninga Kil-Fagerås vart bygd på slutten av 1990-talet.
Vegen i trakten av Högboda vart bygd på 1950-talet. Forbi Brunskog og nord for Edane er vegen ombygd før 1940-talet, men i 2006 vart den bygd om til ein høgre standard. Eit strekke aust om Arvika er bygd i starten av 1970-talet. Vegen nordom Nysockensjön er frå starten av 1900-talet. Omkøyringa rundt Åmotfors vart bygd i perioden 2006-2007. Nord for Åmotfors har ein bit veg som vart bygd på 1950-talet. Resten er i same strekning som minst på 1940-talet.

Knutepunkt
----------

### Värmlands län

Eda kommune
* riksgrense Morokulien **2**
* Eda glasbruk
* Lv S 862 Charlottenberg
* Lv S 631 Klockarmossen
* **177** Åmotfors

Arvika kommune
* Lv S 869 Speke
* Rundkøyring **172** Agnetebergsleden, Arvika
* Rundkøyring **175** Säfflevägen, Arvika
* **238** Brunskog

Kil kommune
* **E45** Fagerås
* Kil

Karlstad kommune
* **62** Ilanda, felles trasé til Bergvik
* motortrafikkveg start Henstad
* **E18** Karlstad-Bergvik

Kjelder
-------

1. ↑  M-kartan 1985.
2. ↑  M vägatlas 1995.
3. ↑  KAK bilatlas 1958
4. ↑  Generalstabskartan på lantmateriet.se Historiska kortor
5. 1 2  KAK bilatlas 1946
6. ↑  M-kartan 1977

| * v
* d
* e
 Riksvägar i Sverige (eksklusive europavegar i Sverige) |
| --- |
| 9 • 11 • 13 • 16 • 17 • 19 • 21 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 34 • 35 • 37 • 40 • 41 • 42 • 44 • 46 • 47 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 55 • 56 • 57 • 61 • 62 • 63 • 66 • 68 • 70 • 71 • 72 • 73 • 75 • 76 • 77 • 80 • 83 • 84 • 86 • 87 • 90 • 92 • 94 • 95 • 97 • 98 • 99 |

| * v
* d
* e
Motortrafikleder i Sverige |
| --- |
| E4 • E18 • E20 • E22 • E45 • 21 • 23 • 25 • 26 • 30 • 34 • 44 • 70 • 80 • 97 • 100 • 158 • 222 • Hamnleden • Inre Ringvägen • 1122 • 2026 • Bratterödsleden |
**Anna I av Russland** (7. februar 1693–28. oktober 1740) var regjerande tsarina av Russland frå 1730 til 1740.

Vegen til trona
---------------

Anna var dotter av Ivan V av Russland. Ho var òg niese til Peter den store. Han fekk henne gift med hertug Fredrik Vilhelm av Kurland i november 1710, men på heimreisa frå St. Petersburg i januar 1711 døydde mannen hennar av overeting. Anna fortsette å regjere som hertuginne av Kurland (no vestre Latvia) frå 1711 til 1730 med den russiske residenten, Peter Bestusjev, som rådgjevar. Ho gifta seg ikkje etter mannen hennar døydde, men fiendane hennar skulda henne for ein affære med grev Biron i mange år.

Tsarina
-------

Då den russiske tsaren Peter 2. døydde, utnemnde Russlands høge råd under fyrst Dmitrij Galizine Anna til tsarina i 1730. Dei hadde håpa at ho ville føle seg i gjeld til adelen for den uventa lukka si og berre vere ei nikkedokke. I voner om å etablere eit konstitusjonelt monarki i Russland overtalte dei henne til å skrive under dokument som reduserte makta hennar. Men desse viste seg å berre vere små hindringar for henne, og snart hadde ho etablert seg som ein autokratisk herskar ved å bruke populariteten frå garden og lågadelen.

Anna mistrudde russiske adelsmenn, og heldt dei borte frå alle maktposisjonar. I staden gav ho dei til baltiske tyskarar. Ho hadde særleg tillit til Ernst Johann von Biron, som fekk stor tyding for utanrikspolitikken til Russland. Ho allierte Russland med den tysk-romerske keisar Karl VI, og gjorde kurfyrst Fredrik August II av Sachsen til konge av Polen etter den polske arvefølgjekrigen. I 1736 angrep ho Det osmanske riket, men Karl slutta separatfred med tyrkarane og tvinga Anna til å gjere det same. Styret hennar markerte byrjinga på den store territorielle ekspansjon til Russland inn i Sentral-Asia.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Anna av Russland» frå Wikipedia på bokmål, den 23. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The "Conditions" of Anna Ivanovna's Accession to the Throne, 1730
* *Bayov Alexei Konstantinovich* (1906) Русская армия в царствование императрицы Анны Иоанновны. Война России с Турцией в 1736-1739гг. ved Runivers.ru i Djvu-format (på russisk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Mikhail Ippolitov-Ivanov
**Mikhail Mikhailovitsj Ippolitov-Ivanov** (19. november 1859–28. januar 1935) var ein russisk komponist og dirigent.

Det mest kjende verket hans er *Kaukasiske skisser*, suite Nr. 1 op. 10 (1894).

Liv
---

Ippolitov-Ivanov var handverkarson. Han blei fødd som Mikhail Mikhailowitsj Ivanov, men for ikkje å bli forveksla med ein eldre komponist, tok han i 1881 namnet til mora som mellomnamn. I tida 1872 til 1875 var han korsongar ved Isakskatedralen i St. Peterburg. Frå 1875 følgde han eit studium i komposisjon hos Nikolaj Rimskij-Korsakov ved konservatoriet i byen, og avslutta dette med gode resultat i 1882. Same år reiste han til Tbilisi for å arbeide som rektor på musikkskolen - som snart blei gjort om til konservatorium. I 1893 fekk han eit professorat i komposisjon ved konservatoriet i Moskva og forlet Tiblisi. Frå 1905 til 1922 var han rektor ved Moskva-konservatoriet. I 1924 var han for eit år rektor ved konservatoriet i Tbilisi og frå året etter ved Bolsjojteateret i Moskva. Han gav òg ut musikkvitskapelege skrift, til dømes over georgiske folketonar. Av dei mange elevane hans kan Reinhold Glière, Sergej Vasilenko, Edouard Grikurov og Zakaria Paliasjvili nemnast.

Stil
----

Læraren Rimskij-Korsakov sin stil var ei tydeleg rettesnor for Ippolitov-Ivanov. Eit utslag av dette er ei briljant orkestrering og ei symfonisk behandling av folkemusikktema. Stilen står òg den om lag jamaldrande Aleksandr Glazunov nær, men Ippolitov-Ivanov baserte i enda sterkare grad musikken sin på folklore. I tillegg fekk han nær kontakt med kaukasisk folkemusikk gjennom sine elleve år i Tblilisi, så til forskjell fra Glazunov konsentrerte han seg ikkje berre om russisk folklore. Seinare arbeidde Ippolitov-Ivanov intensivt med musikken til tyrkiske folkeslag. Han hadde sansen for dramatikk og effektfulle vendingar, og var ein utprega orkesterkomponist. Harmonikken var rotfest i russisk nasjonalromantikk; musikalske nyvinningar viste han ingen interesse for. I sovjettida medverka han aktivt til nyorganiseringa av musikklivet og da «Sosialistisk realisme» blei lansert som musikkdoktrine i 1932, var han ein av dei ivrigaste tilhengarane av denne ideologien som stod tett opp til hans eiga kunstoppfatning. Ippolitov-Ivanov var på ingen måte ein nyskapar, men verka hans viser at han hadde eit godt grep om musikkhandverket.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen er hovudsakleg basert på «Mikhail Ippolitov-Ivanov» frå Wikipedia på tysk, den 23. november 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verk av og om Mikhail Ippolitov-Ivanov i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Verkforteikning i det russiske musikkarkiv
* Mikhail Mikhaylovich Ippolitov-Ivanov
* Kort biografi
* Fritt tilgjengelege notar av Mikhail Ippolitov-Ivanov ved International Music Score Library Project (IMSLP)

* 

* Fritt tilgjengelege notar av Mikhail Ippolitov-Ivanov på Mutopia-prosjektet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Mikhail Konstantinovitsj Klodt** (11. januar 1832–29. mai 1902), baron av Jürgensburg, var ein russisk realistisk målar. Han var fødd i St. Petersburg, og døydde same staden.

Liv og gjerning
---------------

Klodt vart fødd inn i adelsætta Klodt von Jürgensburg. Faren Konstantin Klodt var den fyrste russaren som dreiv med trestikk, onkelen Peter Klodt von Jürgensburg var ein kjend russisk skulptør.

Klodt studerte ved St. Petersburgs kunstakademi i tida 1851-58. Etter å oppnådd ein gullmedalje, vart han tildelt eit treårig stipend for å studere målekunst i Frankrike, Sveits og Italia. Han utsette reisa i eit år, og klaga så på at dei utanlandske landskapa ikkje inspirerte han. Dessutan, hevda han, var dei franske og italienske kunstskulane underlegne den russiske. Etter heimkomsten fekk Klodt løyve til å nytte resten av stipendet til reiser i Russland.

*Skogsutsyn ved middag*, 1878
I 1863 fekk Klodt merksemd for måleriet *Hovudveg om hausten*. Endå større åtgaum vart han til del for verka *På åkrane* (1872) og *Skogsutsyn ved middag* (1878). Kritikarar la vekt på hans kjennskap til russisk landskap, og den nitidige vekt på detaljar i arbeida hans. Den omtykte kunstkritikaren Vladimir Stasov fann derimot grunn naturalisme og «slavisk røyndomsoppfatning» i mange av Klodt sine verk. Som døme på dette heldt han fram *Kyr brynner seg* (1879). Med både si framheving av det russiske landskapet og si naturalisme, var Klodt ein målar som påverka Ivan Sjisjkin.

Mikhail Klodt var ein av grunnleggjarane av kunstrørsla Peredvizjnikij, men dei andre Peredvizjnikij-målarane rekna han ikkje heilt som ein av deira eigne. Noko kom dette av skarpe kritikkar frå Klodt sjølv, og noko kom av at han heldt fast ved undervisningsstillinga si ved det keisarlege kunstakademiet (1871–86). Etter Klodts særs skarpe kritikk mot Arkhip Kuindzji vart han tvinga til å forlate Peredvizjnikij. Straks etter trekte han seg og frå kunstakademiet.

Klodt måla ikkje noko av verd etter 1870-åra. Halvblind og bankerott døydde han i 1902.

Verk
----

* Hovudveg om hausten, 1863*Hovudveg om hausten*, 1863
* På åkrane, 1872*På åkrane*, 1872
* Utsyn om kvelden i ein landsby. Orjol-guvernementet, 1874*Utsyn om kvelden i ein landsby. Orjol-guvernementet*, 1874
* Volga nær Simbirsk, 1881*Volga nær Simbirsk*, 1881

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mikhail Konstantinovich Klodt» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN

 |
**Mike Starrs** (fødd 10. november 1947) er ein skotsk vokalist, som flytta til London seint i 1960-åra, der han arbeidde med mindre band. Starrs fekk kontrakt med plateprodusenten Tony Atkins for Marquee Productions og gav ut fleire singlar som selde dårleg. Han vart medlem av Colosseum II i 1975 etter ha blitt oppdaga på ein lokal pub og var med på det første albumet deira, *Strange New Flesh* i 1976.

Albumet selde ikkje godt, men bandet var alt byrja på ein oppfølgjar då Starrs fekk sparken, då det verka som om kona til eigaren av plateselskapet ikkje likte den teatralske sceneframføringa hans. Colosseum II gav ut to album til, som stort sett var instrumentale, utan Starrs. 

Starrs turnerte i Europa og USA med Colosseum II i 1975–76, og var òg innom ein periode i The Animals. Han flytta så til Hamburg og vart med i Lucifer's Friend, der han tok over til John Lawton, og gav ut albuma *Good Time Warrior* (1978) og *Sneak Me In* (1980) med dei, før Lawton kom attende. again. He was also involved in tours and albums with the German bands, Toneband and Duesenberg.

I 2002vart han med i Lake under Alex Conti, som ofte turnerte og spelte i 2005 på albumet deira, *The Blast of Silence*. Han slutta i dette bandet i 2010.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mike Starrs» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Rockdetector.com Arkivert 7. juni 2011 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Consort** *of instruments* er eit gammalt engelsk omgrep frå 1500- og 1600-talet som vart nytta om instrumentalensemble.

I renessansen var consort-musikken vanlegvis ikkje instrumentspesifikk slik at utøvarane stod fritt i val av instrument. Nesten alle instrumenta vart laga i grupper eller familiar frå sopran til bass-instrument, der dei viktigaste familiane var blokkfløyter og gamber.

Eit consort der alle instrumenta var av same familie, til dømes ein gambeconsort, vart kalla *whole consort*. Det var òg vanleg å blande instrumenter frå ulike familiar og slike vart kalla *broken consort*.

Komponistar som skreiv consortmusikk i den elizabethanske tida (1558–1603) var John Dowland, Anthony Holborne og William Byrd. Dei viktigaste komponistane frå jacobinsk tid (1603–1625) var Thomas Lupo, Orlando Gibbons, John Coprario og Alfonso Ferrabosco. Av komponistar seinare på 1600-talet kan nemnast Christopher Simpson, William Lawes og Henry Purcell.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Video med ein gambeconsort
* Robins, Brian. "The English Viol Consort in the Tudor Era"

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Consort» frå Wikipedia på bokmål, den 6. april 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
Tastatur med Control, Alt og Delete avmerkte.
**Control+Alt+Delete** (ofte korta ned til **Ctrl+Alt+Del**) er ein tastekombinasjon som kan brukast til å starta ein datamaskin på nytt. Ved å trykka «Delete» medan ein held nede «Control» og «Alt» kan ein, avhengig av operativsystem, gje maskinen beskjed om å starta på nytt eller avslutta utvalde prosessar.

Soge
----

Tastekombinasjonen vart innført av David Bradley, som var med på å utforma den opphavlege IBM-pcen. Gruppa som utvikla datamaskinen brukte først Control+Alt+Escape som kombinasjonen som skulle gje ein *soft reboot* av systemet, men fann etter kvart ut at Control+Alt+Delete var ein betre eigna kombinasjon, ettersom ein måtte bruka to hender for å nå over alle tastane, og slik ikkje ville kunna slumpa borti dei og starta maskinen på nytt utan å meina det. 

Kombinasjonen blei vidareført til Microsoft sine Windows-operativsystem, og gjort kjend gjennom oppfordringa til Windows NT om å «trykka Ctrl + Alt + Delete» for å logga seg på.

På nyare Windows-operativsystem startar ein oppgåveljaren, eller Windows Security, som gjev ein valet om å avslutta eitt eller fleire program, med Ctrl+Alt+Delete-kombinasjonen.

I kulturen
----------

|  |  |
| --- | --- |
| Play me online? Well you know that I'll beat you
If I ever meet you, I'll Control-Alt-Delete you.

«Weird Al» Yankovic «It's All About the Pentiums»  |  |

Etterkvart som bruken av datamaskinar har spreidd seg, er «Control Alt Delete» blitt brukt som slangomgrep om å kvitta seg med eller avslutta noko. Det er også blitt brukt som tittel:

*Ctrl+Alt+Del* er det eldste norske radioprogrammet om dataspel. Det blir sendt på Studentradion frå Studentersamfundet i Trondhjem.

*Ctrl+Alt+Del (CAD)* er ein spelrelatert netteikneserie, skriven av Tim Buckley

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Control+Alt+Delete» frå Wikipedia på bokmål, den 12. september 2009, og [[:en:Control-Alt-Delete|Control-Alt-Delete Wikipedia på engelsk den 13. september 2009.*
* COMPUTING: BIG BLUE PERIOD Arkivert 2011-06-29 ved Wayback Machine. Monday, September 03, 2001, Las Vegas Review-Journal

Bakgrunnsstoff
--------------

CAD Comic   

Ctrl+Alt+Del radioprogram Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
**Conradine Birgitte Dunker** (25. august 1780–11. september 1866), fødd **Hansteen**, var ein norsk kulturarbeidar som fekk stor tyding i samtida si. Ho er kjend for memoara sine, som kom ut i bokform og blei mykje lesne.

Dunker var dotter av konsumptionsdirektør Johannes Mathias Hansteen og Anne Cathrine (fødd Treschow), og syster av vitskapsmannen Christopher Hansteen. Ho var gift to gangar, første gang bortgifta med kaptein Ulrik Aamodt (1758–1806) som ho fekk ei dotter med, Elisabeth «Lisette» Aamodt. Den andre ektemaken hennar var bergassessor Wilhelm Dunker (1755–1844), som ho fekk fire barn med, Jacobine Dunker (1808–1857), pedagogen Vilhelmine Ullmann, juristen Bernhard Dunker og Gustav Dunker (1826–1892).

Paret budde i Tyskland 1807–1810 før dei flytta til Christiania og starta gruveforretning, losji og jenteskule. I hovudstaden var ho engasjert i kulturliv, spesielt innan teatermiljøet, som skodespelar. I 1831 flytta dei til Trondheim. Etter at ektemannen døydde i 1844 budde ho med dottera Jacobine og dreiv jenteskule. Etter at dottera døydde i 1857 flytta Conradine Dunker tilbake til Christiania og blei mellom anna leiar for Det Dramatiske Selskab.

Ho var modell for «Oldemor» i Bjørnstjerne Bjørnson sitt skodespel *Leonarda* (1879). Sjølvbiografien sin frå Christiania og Trondheim skreiv ho sjølv, i brevform: *Gamle dage; Erindringer og tidsbilleder*, først utgitt 1871 og trykt i nye opplag 1877, 1909 og 1985.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Conradine Dunker» frå Wikipedia på bokmål, den 25. januar 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Guldberg og Waage
**Peter Waage** (fødd 29. juni 1833 i Flekkefjord, død 13. januar 1900) var ein norsk professor i kjemi, kjent for at han saman med Cato Guldberg utvikla masseverknadslova i 1864.

Waage voks opp på garden *Vaage* på øya Hidra. Han vart elev ved Bergen katedralskole i 1849, byrja deretter å studere medisin, men skifta fag til mineralogi og kjemi. Han studerte òg i Frankrike og Tyskland. Han vart universitetsstipendiat i 1859, og professor i 1866.

Waage var formann i Den Polytekniske Samskipnad 1868-69, første formannen i Noregs Kristelege Ungdomsforbund 1880. I det andre ekteskapet sitt var Waage svoger med kollegaen Cato Guldberg og diakonipioneren Cathinka Guldberg. Waage omsette Julie von Hausmann si salme *Så ta da mine hender* frå tysk til norsk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peter Waage» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Tony Fox Sales** (fødd 26. september 1951) er ein amerikansk bassgitarist, og i lag med broren Hunt Sales, har han spelt i lag med Todd Rundgren, Iggy Pop og Tin Machine med David Bowie.

Bakgrunn
--------

Sales var fødd i Cleveland i Ohio som son av tv-komikaren Soupy Sales (1926-2009) og Barbara Fox (1931– 2017). Han voks opp i Detroit i Michigan med den yngre broren Hunt Sales (f. 1954).

Det fyrste bandet hans var Tony and the Tigers, der Hunt spelte trommer. Tony and The Tigers gav ut songen «Turn It on Girl», som blei ein mindre lokal hitt i Detroit. Dei var to gonger på fjernsynsprogrammet *Hullabaloo*: 20. desember 1965, med Jerry Lewis som programleiar, og 4. april 1966 med faren Soupy Sales som programleiar.

Tony og Hunt arbeidde med artistar og grupper om Chequered Past, David Bowie, Iggy Pop, Todd Rundgren, Bob Welch, Andy Fraser frå Free, Harry Dean Stanton and The Cheap Dates, The Hunt Sales Memorial, Tin Machine (med Bowie), og andre frå 1989 til 1994.

Diskografi
----------

### Med Todd Rundgren

* *Runt* (1970)
* *Runt: The Ballad of Todd Rundgren* (1971)
* *Something/Anything?* (1972)

### Med Iggy Pop

* *Kill City* (spelt inn 1975, gjeven ut 1977)
* *Sister Midnight* (innspelt 1977, gjeven ut 1999)
* *Lust For Life* (1977)
* *TV Eye Live 1977* (1978)

### Med Tin Machine

* *Tin Machine* (1989)
* *Tin Machine II* (1991)
* *Tin Machine Live: Oy Vey, Baby* (1992)

### Solo

* *Hired Guns* (2008)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tony Sales» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tony Sales på MySpace
* Tony Sales på Allmusic
* Tony Sales på IMDb
* Sales-brørne si heimeside Arkivert 2021-03-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Skalahøgde** er eit uttrykk som blir brukt om den vertikale avstanden der lufttrykket (eller andre storleikar) minkar med ein faktor *e*. Vanlegvis blir skalahøgda uttrykt ved bokstaven *H*. Skalahøgda er konstant for ein gjeven temperatur og kan reknast ut med: 

{\displaystyle H={\frac {kT}{mg}}}
der:

* *k* = Boltzmannkonstant = 1.38×10−23 J·K−1
* *T* = temperatur i kelvin
* *m* = midlare molekylmasse av tørr luft (Kg·molec−1)
* *g* = tyngdeakselerasjon

Trykket i atmosfæren kjem som følgje av vekta til atmosfæren i nivåa over. Visst atmosfæren i høgda *z* har tettleik *ρ* og trykk *P*, vil trykket ved at ein flyttar seg oppover ei infinitesimal lita høgde *dz* minke med *dP* (som er lik vekta til atmosfærelaget med tjukkleik *dz*). 

Dermed:

{\displaystyle dP=-g\rho dz}
der *g* er tyngdeakselerasjonen. For små *dz* kan ein tenkje seg at *g* er konstant. Minusteiknet indikerer at når høgda aukar vil trykket minke. Brukar ein tilstandslikninga for ein ideell gass med midla molekylmasse *m* og temperatur *T* kan tettleiken skrivast som: 

{\displaystyle \rho ={\frac {mP}{kT}}}
Ved å kombinere desse likningane får ein: 

{\displaystyle {\frac {dP}{P}}={\frac {-dz}{\frac {kT}{mg}}}}
som igjen kan kombinerast med likninga for *H*:

{\displaystyle {\frac {dP}{P}}=-{\frac {dz}{H}}}
som ikkje endrar seg med mindre temperaturen endrar seg. Integrerer vi denne likninga og tenkjer oss at *P*0 er trykket ved høgda *z* = 0 (trykket ved havnivå) kan trykket i høgda *z* skrivast som: 

{\displaystyle P=P\_{0}e^{(-{\frac {z}{H}})}}
Dette viser at trykket minkar eksponentielt med høgda. 

I jordatmosfæren er trykket ved havnivå *P*0 om lag 1.01×105Pa og den midlare molekylmassen til tørr luft er 28.964 u (1 u = 1.660×10−27 kg).

Døme:

*T* = 290 K, *H* = 8500 m
*T* = 210 K, *H* = 6000 m
Merk:

1. Tettleiken er relatert til trykket frå den ideelle gasslova. Derfor vil tettleiken òg minke eksponentielt med høgda avhengig av temperaturen frå *ρ*0 om lag 1.2 kg m−3
2. Ved høgder over 100 km fører molekylær diffusjon til at kvart stoff har si eiga skalahøgde.
|  |
| --- |
| **Skalare** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Piggfinnefiskar Perciformes |
| **Familie:** | Ciklidar Cichlidae |
| **Stamme:** | Heroini |
| **Slekt:** | **Skalare** *Pterophyllum*Heckel, 1840 |

**Skalare** (*Pterophyllum*) er ei slekt ciklidar som høyrer til dei mest vanlege akvariefiskane. Det finst tre registrerte artar, alle med opphav i Amazonasbassenget i Sør-Amerika.

Kjenneteikn
-----------

Skalaren er lett å kjenne att på den lateralt flattrykte kroppsforma og dei lange finnane. Dette er ei kroppsform som ikkje er særleg vanleg mellom ciklidane. I naturen har dei som regel stripar langsmed sidene, noko som gjer dei betre kamuflert i vegetasjonen dei heldt til i.

Levesett
--------

Skalarar er rovfisk som tek byttet sitt via bakhaldsangrep. Som regel et dei små fisk og større virvellause dyr, i akvarium er dei lette å venna til tørrfor. Unge skalarar lever i stim, men dannar par for livet når dei vert vaksne.

Hoa legg dei opptil 1000 egga sine på røter eller blad og vernar dei saman med hannen aggressivt mot andre fisk. Som andre ciklidar har skalaren avansert yngelpleie, men utan munnruging.

Artar
-----

***P. scalare*** Lichtenstein, 1823

Denne varianten er den vanlegaste. Allereie i 1909 vart dei importert som akvariefisk til Europa, og i dag er dei å få i dei fleste akvariebutikkar. Eksemplara som er i handelen er som regel framavla i fangenskap, og finst i mange ulike fargevariantar.

***P. altum*** Pellegrin, 1903

*Pterophyllum altum* lever i Orinoco-bassenget og i øvre delar av Rio Negro-vassdraget. Fargen er vanlegvis sølv med mørke stripar på sidene, stundom med raude flekkar i vaksen alder. Denne arten er den største i slekta; det er registrert eksemplar som har målt 50 cm frå rygg- til gattfinnespiss. I motsetnad til andre artar i slekta er ikkje *P. altum* nokon lett art å ha i akvarium, særleg er formeiringa vanskeleg.

Han skil seg frå *P. scalare* m.a. ved å ha brattare rygg frå hovudet opp mot ryggfinnen og med ein salforma innbukting over nasen.

***P. leopoldi*** Gosse, 1963

*Pterophyllum leopoldi* har horisontalt lengre kropp enn dei andre artane, og kan skiljast frå P. scalare ved at det vertikale bandet som går over auga ikkje skrånar bakover. Arten kjem frå Amazonas og nokre sideelver, men er enno ikkje fullt godkjend som eigen art.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
Koordinatar: 32°28′34.68″N 35°25′13.44″E﻿

**Ma'ale Gilboa** (hebraisk מַעֲלֵה גִּלְבּוֹעַ, tyder Gilboa-stigningen) er ein religiøs kibbutz som ligg på toppen av Gilboafjellet, nordaust i Samariaåsane i Israel. Han ligg kring 5 km vest for Beit She'an og høyrer til Emeq ha-Ma'ajanot regionale kommune.

Historie
--------

Kibbutzen vart grunnlagd i 1962 som ein Nahal settlement, og i 1967 vart han busett av medlemmar frå den religiøse Kibbutzrørsla. Ma'ale Gilboa ligg like nord for ein annan religiøs kibbutz, Meirav. Sidand ei begge er religiøse kibbutzar, vart det avgjort at sjølv om dei ligg i Gilboafjella og det hadde vore naturleg å la dei høyre til Gilboa regionale kommune, så skulle dei høyre til Beit She'an-dalen regionale kommune, der det er ei gruppe religiøse kibbutzar, inkludert Ein HaNatziv, Sde Eliyahu, Shluhot og Tirat Zvi.

I 1997, etter økonomiske og sosiale problem, møtte kibbutzen ein krise og vart nesten oppløyst. I dag er økonomien betre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ma'ale Gilboa» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Yeshivat Ma'ale Gilboa

| * v
* d
* e
Emeq ha-Ma'ajanot regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Ein HaNatziv**·** Gesher**·** Hamadia**·** Kfar Ruppin**·** Ma'ale Gilboa**·** Maoz Haim**·** Meirav**·** Mesilot**·** Neve Eitan**·** Neve Ur**·** Nir David**·** Reshafim**·** Sde Eliyahu**·** Sde Nahum**·** Shluhot**·** Tirat Zvi |
| Moshavim | Beit Yosef**·** Rehov**·** Revaya**·** Sdei Trumot**·** Yardena |
| Felleskap | Tel Te'omim |
| Andre landsbyar | Malkishua**·** Menahemia |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
M 1895.
**Nagantrevolveren** var konstruert og produsert av belgiaren Léon Nagant, og teken inn som politi- og militærvåpen i Sverige, Noreg, Polen, Frankrike og Russland, i ulike kaliber. I Russland vart revolveren kalla «modell 1895». Léon Nagant og bror hans, Emile, var allereie kjende i mektige kretsar i Russland for den rolla dei hadde spela i konstruksjonen av den russiske militærrifla Mosin-Nagant modell 1891. 

I Sovjetunionen begynte Nagant-revolveren å bli skifta ut med den meir moderne halvautomatiske Tokarev-pistolen frå 1933, men han vart framleis produsert og bruka i stort omfang under andre verdskrigen, og heilt til 1950. Nagantrevolveren er såleis den pistolen i den moderne militærhistoria som har vore lengst i teneste.

I Noreg au var nagantrevolverar i bruk så seint som under andre verdskrigen, sjølv om mange offiserar da hadde fått amerikanske Coltpistolar modell 1911 i staden.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Nagantrevolver**

* Modern Firearms: Nagant model of 1895 (Belgium - Russia)

Kjelde
------

* Engelskspråkleg wikipedia, der det finst ein større og meir detaljert artikkel
**Slaget ved Kapp Passaro** (eller **Passero**) var nederlaget til den spanske flåten under admiral Antonio de Gaztañeta og Fernando Chacón for ein britisk flåte under admiral George Byng, nær Kapp Passero i Sicilia, den 11. august 1718, fire månader før kvadrupelalliansekrigen formelt vart erklært.

Bakgrunn
--------

Spaningar mellom Spania og Storbritannia var stor. Den 2. august 1718 kravde kvadrupelalliansen med Det tysk-romerske riket, Kongedømet Frankrike, Storbritannia og Dei sameinte Nederlanda at Spania skulle trekkje invasjonsstyrkane sine ut frå Sicilia og Sardinia. Den britiske flåten hadde sett i land ein liten austerriksk armé nær Messina, som kringsette byen som var kontrollert av spanjolane.

Slaget
------

Den spanske flåten bestod av 26 krigsskip, to brannskip, fire bombefartøy, sju galeiar og fleire andre skip med forsyningar. Flåten segla spreitt og då dei britiske skipa kom til syne vart det i starten ikkje rekna som noko fare, og dei var ikkje klar over ultimatumet til kvadrupelalliansen. Den spanske flåten delte seg i to - dei mindre skipa segla mot kysten, medan dei større skipa møtte britane. HMS «Canterbury», under George Walton vart skild ut i lag med HMS «Arygll», HMS «Burford» og fire andre skip for å setje etter den første gruppa, og kapra dei fleste av dei. Desse kapra spanske krigsskipa vart sidan samla ved Menorca.

Etterverknad
------------

Fire månader seinare, den 17. desember 1718, erklærte Frankrike, Storbritannia og Austerrike krig mot Spania, og starta kvadrupelalliansekrigen. Nederlanda vart med seinare og erklærte krig mot Spania i august 1719. 

Utan at spanjolane klarte å gripe inn, erobra den austerrikske armeen Messina året etter, og øydela dei gjenverande spanske skipa i hamna. Samla sett førte desse hendingane til at den spanske kongen aksepterte vilkåra til kvadrupelalliansen i 1720.

Byng fekk ei fin løn for denne sigeren av kong Georg I av Storbritannia, og fekk full makt til å forhandla med dei forskjellige fyrstane og statane i Italia, på vegner av den engelske krona. Då han kom attende til England i 1721, vart han kontreadmiral for Storbritannia og medlem av Privy Council. Han vart òg adla som Baron Byng av Southill og 1. vicomte Torrington i Devon.

Av skipa som vart kapra i slaget hadde «Principe de Asturias» tidlegare vore det britiske skipet HMS «Cumberland» med 80 kanonar, som vart kapra av Frankrike i 1707 og seinare seld til Spania. Etter slaget ved Kapp Passaro vart ho seld til Austerrike. I 1731 tilbaud britane seg å gje attende dei andre kapra skipa som låg ved Menorca, men dei hadde då forfalle og hogde opp i staden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Cape Passaro» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Trafalgar and the Spanish Navy* (1988)
* *Pattee Byng's Journal 1718-1720* (1950)
**Slaget ved Leuze** fann stad den 18. september 1691 og var eit kjent fransk kavaleriåtak i niårskrigen, mot ein større allierte styrke. 

Marskalk Luxembourg fekk melding om at Vilhelm III av Oranien hadde reist til England i den tru om at felttoget for 1691 var over. Waldeck, som no hadde kommandoen, var i ferd med å gjere klar for vinterkvarter. 

Marskalk Luxembourg var nær Tournai fekk Marsilly til å rekognosering. Hovudarmeen til dei allierte var på veg bort, medan ein baktropp av kavaleristar var att ved Leuze. Luxembourg handla raskt. Han sende ei avdeling til å følgje etter hovudarmeen, og med skvadronane til Villars og Marsilly gjekk han til åtak utan åtvaring. Det franske kavaleriet gjekk til åtak og nytta berre sverda sine. 

Det allierte kavaleriet var større, men kunne ikkje mønstre fordi dei hadde avgrensa plass til å manøvrere i. Det allierte infanteriet, inkludert regimentet til Mackay tok òg del i slaget, men fekk ikkje utretta stort. 

Slaget varte berre i to timar, men var ein total siger for franskmennene. Dei flyktande soldatane som var att av det allierte kavaleriet vart redda av soldatar sende attende av Waldeck. Luxembourg hadde delteke midt i slaget sjølv og måtte forsvare seg mot direkte åtak mot seg sjølv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Leuze» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
**Slaget ved Liegnitz** vart utkjempa 15. august 1760 og Fredrik den store og den prøyssiske armeen hans slo austerrikarane under Ernst Gideon von Laudon. 

Armane braka saman rundt den prøyssiske byen Liegnitz (Legnica) i Schlesien. Det austerrikske kavaleriet til Laudon gjekk til åtak på den prøyssiske stillinga tidleg om morgonen, men vart slått tilbake av hussarane til general Zieten. Ein artilleri duell oppstod og vart til slutt vunne av prøyssarane då ei granat trefte ei austerriksk krutvogn. Det austerrikske infanteriet gjekk så til åtak på den prøyssiske linja, men vart møtt med tett kanoneld. Det prøyssiske infanteriet gjekk til motåtak leia av regiment Anhalt-Bernburg på venstreflanken, og tvinga austerrikarane i retrett. 

Kort tid etter mørket senka seg var den verste kampen over, men det prøyssiske artilleriet heldt fram skota mot austerrikarane. General Leopold von Daun kom til staden og fekk vite om nederlaget til Laudon. Sjølv om han hadde med seg ein stor, utkvilt arme, valde han å ikkje gå til åtak.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Liegnitz (1760)» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2009.*
FN Browning 1910
**FN Browning 1910** er ein halvautomatisk pistol med bakslagsmekanisme, konstruert av John Browning og produsert av Fabrique Nationale i Belgia. Han er au kalla *FN Browning modell 1910*, *FN Browning M1910*, *FN modell 1910*, *Browning 1910*. 

FN modell 1910 var eit vegskilje for John Browning. Før hadde konstruksjonane hans vore produserte både av FN i Europa og Colt i USA. Sidan Colt ikkje ville produsere denne modellen, valde Browning å patentere og produsere han berre i Europa. 

Denne pistolen bruka ei ny lokalisering av drivfjøra, rundt løpet. Denne plasseringa vart standard i slike framtidige våpen som den tyske Walther PP og den sovjetiske Makarovpistolen. Pistolen hadde grepssikring attåt magasinsikring og ei ytre sikring (såkalla *triple safety*). Han vart laga i både kaliber .32 ACP (sju skot) og kaliber .380 (seks skot) heilt til 1983. 

Gavrilo Princip skal ha bruka ein FN 1910 i .32 da han gjennomførte attentata sine 28. juni 1914, som utløyste den første verdskrigen.

Ein variant av modell 1910 var kjend som modell 1922 eller 1910/22. Det var ein større modell med lenger løp, sleide og grep - det siste for å gjera plass til eit ekstra skot i magasinet. Denne modellen var sikta inn på militære- og politikontraktar, og mange eksemplar vart produserte for ulike slike organ.

I 1955 introduserte Browning Arms Company denne pistolen på USA-marknaden som modell 1955. Men han var laga i Europa, og mesta identisk med den europeiske modellen bortsett frå merkinga. Ein litt større variant for USA-marknaden kom i 1971, da 1955-modellen vart ulovleg etter visse lovendringar i USA.

Kjelder
-------

* Den engelskspråklege wikipediaen
* French and World Guns, Pistols, Revolvers, Rifles Since 1800.
Det gamle hovudkvarteret til Norsk Data (seinare kalla Comma) i Olaf Helsets veg på Skullerud.
Foto:
Hans-Petter Fjeld
 

**Skullerud** er eit strøk i Bydel Østensjø i det søraustlege Oslo. Det ligg sør for Bogerud, på grensa mot Østmarka.

Historie
--------

Skullerud gard har røter tilbake til mellomalderen. Namnet «Skullerud» er samansett av mannsnamnet Skule og norrønt *ruð* (rydning).

Bustadsutbygginga byrja etter 1964, men det finst òg nokre kontorbygg her, m.a. dei tidlegare lokala til Tandberg og Norsk Data. 

Før bydelreforma i 2003 låg Skullerud i Bydel Bøler.

Samferdsel
----------

Skullerud vannrenseanlegg i skogen ved Skullerud.
Skullerud stasjon var endestasjon for Østensjøbanen fram til banen vart forlengd til Mortensrud i 1998. Skullerud har ein liten bussterminal i samband med T-banen. Her går busslinjene: 70 (Skullerud T – Rådhuset), 76 (Hauketo stasjon – Helsfyr T), 79 (Åsbråten/ Holmlia stasjon – Grorud/Furuset). Frå hausten 2016 byrja Flybussen å stoppa her. 

Nærleiken til marka gjer at Skullerud ofte vert nytta som utgangspunkt for skiturar, mellom anna til Skullerudstua. 

Eitt av vassreinseanlegga i Oslo ligg på Skullerud.

Skular og idrett
----------------

Barneskulen i området heiter Rustad skule. Skullerud skule er ungdomsskule, og ligg i skogkanten, like ved Skraperudtjern.

Rustad IL er idrettslag for fotball og langrenn. Rustad skule vart grunnlagd i 1967 og korpset vart stifta i 1968. Rustad er ved Østensjøvannet. På Rustad skule finst det kunstgrasbane, svømmehall og skulehage.

Næringsliv
----------

Skullerud har Nord-Europas største klatresenter. Det er òg nokre restaurantar på Skullerud torg. På Skullerud er det helsestudioet, to frisørsalongar, Rema 1000, Coop Prix, Plantasjen og ein gresk cafe. På Skullerud er det òg eit helsetorg med legar, tannlegar, fotpleie og fysioterapi.

Folk frå Skullerud
------------------

* Maria Mena, musikar
* Lars Monsen, villmarks- og ekspedisjonfarar

Referansar
----------

1. ↑  Tvedt, Knut Are (red.). «Skullerud (Skulerud), gnr. 168/1.». *Oslo byleksikon* (4. utg.). Kunnskapsforlaget. s. 394. ISBN 82-573-0815-3.

* *Denne artikkelen bygger på «Skullerud» frå Wikipedia på bokmål, den 18. november 2019.*
Ei skulder som viser bein og leddband.
**Skuldra** (**skuldri**), **herda** (**herdi**) eller **aksla** (**aksli**) er den delen av menneskekroppen som bind armen til overkroppen.

Oppbygging
----------

Skuldra er sett saman av tre bein: Kragebeinet, skulderbladet og overarmsbeinet, og to ledd. Desse er akromioklavikularleddet mellom kragebeinet og øvste delen av skulderbladet, og humeroskapularleddet mellom overarmsbeinet og ein bolleforma del av skulderbladet, eit kuleledd som gjer at armen kan rotera i fleire retningar. Sternoklavikularleddet mellom krage- og brystbeinet er òg viktig for skuldra, og er det leddet som bind beina i armen til kroppskskjelettet. Beina i skuldra og brystbeinet dannar saman skulderbogen, *cingulum extremitas superioris*.

Musklane i ei skulder sett frå framsida.
Musklane i ei skulder frå baksida.
Ei rekke musklar gjer at ein kan røre skuldra på ulike måtar. Eit ytre lag av store musklar står for store armrørsler medan mindre musklar hjelper til med å koordinera finare rørsler. Dei fleste musklane finst i par som dreg i motsett retning. Musklane i skuldra har òg i oppgåve å halda humeroskapularleddet stabilt.

### Skader

Skuldra er ein komplisert kroppsdel, og er derfor lett utsett for skader. Mellom anna kan leddet bli ustabilt slik at skuldra går lett ut av ledd eller det kjennest ut som ho skal gjera det. Ein annan type liding er såkalla *frosen skulder*, ei verkande, stivna skulder. Akutt eller kronisk senebetennelse på grunn av kraftig eller stadig påkjenning er likevel ein av dei vanlegaste skulderlidingane.

Den japanske admiralen Isoroku Yamamoto i uniform med epålettar.
### Breie skuldrer

Fordi testosteron gjerne gjev breie skuldrer kan forma på skuldrene vera eit sekundært kjønnskjenneteikn. Det å vera breiskuldra blir sett på som eit mannleg trekk, og til dømes på mange soldatuniformar er skuldrene framheva for å gje eit maskulint inntrykk. Skulderpynt på militære klede blir gjerne kalla epålettar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* NDL

 |
**Carl-Christian Halfvarsson**, kjend som **Calle Halfvarsson**, (fødd 17. mars 1989) er ein svensk langrennar frå Sågmyra i Dalarnas län. Perioden 2013-17 vann han to VM-sølv og ein VM-bronse i 4 x 10 km stafett.

### Aktiv

Halfvarsson markerte seg internasjonalt fyrste gongen då han vart fjerdemann i 15 km fristil ved opninga av verdscupen i langrenn på Sjusjøen den 19. november 2011. Under Ski-VM 2013 i Val di Fiemme gjekk Halfvarsson inn til sjuandeplass både på sprinten og tremila, på 15-kilometeren vart han nummer 6. Han var òg ankermann for Sveriges sølvlag i 4 x 10 km stafett. To år seinare gjekk han i Falun inn til nytt VM-sølv i 4 x 10 km stafett, som i Val di Fiemme måtte han gje tapt på oppløpet mot Noregs Petter Northug. Individuelt i Falun-VM kom Halfvarsson som best på sjetteplass på 30 km. Tidlegare i 2015-sesongen vart han nummer 3 i i Tour de ski. I Ski-VM 2017 i Lahti berga Halfvarsson svensk bronse i 4 x 10 km stafett då han slo Sveits sin ankermann i innspurten. Under Ski-VM 2019 i Seefeld kom han sjetteplass på femmila.

Halfvarsson har pr 1.4.2019 vunne tre renn i verdscupen, to sprinttevlingar og ein 10-kilometer, alle tre renna etapperenn i såkalla tourar. Frå 2015 til -19 sanka han fem svenske meistertitlar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Calle Halfvarsson» frå Wikipedia på tysk, den 23. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Calle Halfvarsson» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. februar 2022.
Kauai sett frå verdsrommet.
**Kauai** er den eldste og fjerdestørste av øyane på Hawaii, og har eit areal på 1 430 km². Øya vert òg kalla «Hageøya» og ligg nordvest for Oahu. Øya vart danna av vulkansk aktivitet og den høgaste fjelltoppen på denne fjelløya er Kawaikini på 1 598 m. Den nest høgaste toppen er Mount Waialeale, nær midten av øya, på 1 570 m. Austsida av øya er ein av dei våtaste stadane på jorda med rundt 11 700 mm i snitt per år. Dei store nedbørsmengdene har danna djupe dalar i dei sentrale fjella, og grave ut djupe gjel med naturskjønne fossefall.

Soge
----

Under styret til kong Kamehameha, vart Kauai og Niihau dei siste av Hawaii-øyane som kom inn under kongeriket hans. Leiaren på desse øyane, Kamualii, motstod åtak frå Kamehameha i fleire år. To gonger klargjorde kong Kamehameha to store armadaer med skip og kanoar for å ta øyene med makt, men begge gongane vart det mislykka. Første gong på grunn av ein storm, og andre gong på grunn på av ein epidemi. Etter å ha vorte truga med invasjon valde Kamualii å slå seg saman med kongeriket, og vart Kamehameha sin vassal i 1810. 

Fyr ved ein golfbane på Kauai
Byen Lihue, på søraustkysten av øya, er hovudsete i Kauai County, og har om lag 10 000 innbyggjarar. Dette er om lag 50 % meir enn folketalet i Waimea, som ein gong var hovudstaden på Kauai på sørvestsida av øya. Dette var første staden den britiske utforskaraen Kaptein James Cook besøkte i 1778. Waimea ligg ved munningen av elva Waimea, som strøymer gjennom eit av dei mest naturskjønne områda i verda, den 900 m djupe Waimea Canyon. 

I 1992 kan orkanen Iniki ha ført til ei indirekte endring i økosystemet på Kauai. Enkelte meiner at øydelagde kyllingfarmar førte til at mange kyllingar slapp laus i naturen. Andre meiner at kyllingar som arbeidarar på sukkerplantasjar hadde med seg på 1800- og 1900-talet slapp laus og formeirte seg. Uansett er det mange ville høner og hanar laus på øya, og hanane er kjend for å forstyrre natteroen med skrika sine.

Viktige byar
------------

* Līhu'e
* Hanalei
* Poipu
* Princeville
* Waimea
* Wailua
* Kapa'a
* Kapahi
* Haena

Hanaleielva og Taroslettene på nordkysten av Kauai.

Kjelder
-------

* Edward Joestring. *Kauaʻi, the Separate Kingdom*. University of Hawaiʻi Press and Kauaʻi Museum Association. Honolulu. 1984. ISBN 0-8248-1162-3

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Kauai**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)
* NDL

 |
**Topçambaba Dağı** (tidlegare **Baba Dağı** eller **Baba Dagh**) er eit fjell i provinsen Aydın i Tyrkia. 

*Kádmos* (gammalgresk Κάδμος) var det greske namnet på fjellet i antikken. Det låg då i Frygia Magna. I antikken var fjellsida skogkledd. Elva Kadmos, med same namn som fjellet sjølv, rann ned fjellsida og ut i den større elva Lykos, både Kadmos og Lykos er dei antikke namna, som igjen var ei sideelv av Büyük Menderes (historisk *Maeander*). Fjellkjeda Kadmos danna den sørlege grensa for området Büyük Menderes i desse delane. Den romerske forfataeren Plinius den eldre omtalte fjellet. Den greske geografen Klaudios Ptolemaios plasserte det i same breiddegrad som Mykale, eit fjell på vestkysten av Anatolia.

Då den franske krossfararhæren under det andre krosstoget i 1145 kryssa fjellet vart baktroppen av hæren under leiing av kong Ludvig VII av Frankrike hengande etter. Tyrkarane gjekk til åtak og det var berre med nød og neppe at kongen slapp unna, medan baktroppen vart massakrert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Topçambaba Mountain» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld tekst frå ei utgjeving som no er offentleg eigedom: Smith, William, red. (1854–57). «Topçambaba». *Dictionary of Greek and Roman Geography*. London: John Murray.

1. ↑  Strabon s. 578.
2. ↑  Hamilton: *Researches*, &c. vol. i. side 513.
**Tor Berger Jørgensen** (fødd 27. desember 1945 i Oslo) er ein norsk prest som var biskop i Sør-Hålogaland bispedømme frå januar 2007 til utgangen av 2015. 

Tor Jørgensen studerte teologi ved Misjonshøgskolen i Stavanger og Menighetsfakultetet i Oslo og vart cand.theol. i 1972. Han vart ordinert 21. januar 1973 i Gamle Aker kyrkje. Han gifta seg med Anne Marie Berger frå Frogner i Sørum 4. august 1973.

Han har tidlegare arbeidd som vernepliktig feltprest, før han i 1974 reiste til Japan for misjonsteneste for Det norske Misjonsselskap og Kinki Evangelisk-Lutherske kyrkje. Der gjorde han teneste frå 1974 til 1980 og frå 1983 til 1989, dei siste åra som professor i kyrkjehistorie ved Kobe Lutherske Teologiske Seminar. I perioden 1980-1983 var han stipendiat i kyrkjehistorie.

Frå 1989 arbeidde han ved hovudkvarteret til Det norske Misjonsselskap, frå 1991 til 1999 som generalsekretær. 30. januar 2000 vart han innsett som domprost i Bodø. 28. januar 2007 vart han ordinert som biskop Sør-Hålogaland.

I 2000 endra Jørgensen syn om homofile si stilling i kyrkja og har sidan vore mellom dei mest liberale i dette synet. Jørgensen var òg kandidat som biskop i Oslo bispedømme i 2005, då Ole Christian Kvarme vart vald. Ei knapp veke før han skulle vigslast til biskop 28. januar 2007 sa han til *Aftenposten* at han gjekk inn for at det skulle innførast eit eige ritual i kyrkja for homofile par som inngjekk partnerskap.

Den 8. januar 2009 prestevigde biskop Jørgensen ein person som var sambuar. Ordinasjonen var historisk ettersom ein aldri tidlegare hadde ordinert nokon som levde ope som sambuar til prest i Den norske kyrkja før. Dette var også i strid med reglane til kyrkja, slåttfast i 1995. Både preses i bispekollegiet, biskop Olav Skjevesland, og leiaren i Kyrkjerådet Nils-Tore Andersen tok avstand frå at biskop Jørgensen sette til side retningslinene.

5. oktober 2019 vart Tor B. Jørgensen innsett som biskop for Den lutherske kyrkja i Storbritannia; dette er eit ulønna verv.

Utgjevingar
-----------

* *Glede i grått* (1984), frå Japan
* Om Japan i *Det Norske Misjonsselskaps jubileumshistorie* (1992).

Kjelder
-------

1. ↑  Vårt Land: Biskop lot samboer bli prest Arkivert 2009-01-31 ved Wayback Machine. Sist besøkt 28. januar 2008
2. ↑  Vårt Land 7.10.2019

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kyrkja si internettside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Koordinatar: 62°20′13.5″S 59°31′14″W﻿

**Newell Point** er eit klipperikt nes heilt nordaust på Robert Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis og utgjer nordvestsida av innløpet til Nelson Strait.

Neset som opphavleg vart kartlagd og namngjeve 'Newell Point' av eit lag frå Discovery Investigations i 1935 var truleg nordenden av den nærliggande Tatul Island, som etter kartlegginga deira vart ei eiga øy då isbreen over området trekte seg attende seint på 1900-talet og tidleg på 2000-talet. Tidlegare var øya eit nes på Robert Island.

Neset ligg 5,27 km aust-søraust for Catharina Point, 2,7 km aust for Lavrenov Point, 950 m aust-søraust for Tatul Island, 1,07 km sør-søraust for Lientur Rocks, 3,85 km sørvest for Liberty Rocks, 14,8 km vest-sørvest for Harmony Point på Nelson Island, 10,67 km nordvest for Kitchen Point, 8,11 km nordvest for Smirnenski Point og 4,22 km nordvest for Ugarchin Point.

Sjå òg
------

* Robert Island
* Sør-Shetlandsøyane

Kjelder
-------

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |