recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Knut Risan og Bente Børsum i Nationaltheatret.
**Knut Risan** (19. februar 1930–1. februar 2011) var ein norsk skodespelar frå Trondheim.

Biografi
--------

Han debuterte på Nationaltheatret i 1956 som «Kasper» i *Folk og røvere i Kardemomme by* og spelte i 147 ulike roller fram til han pensjonerte seg i 1998. Nokre av dei viktigaste rollene hans var tittelrolla i *Tartuffe*, «Nils Lykke» i *Fru Inger til Østraat*, «Rørlund» i *Samfundets støtter* og «Wangel» i *Fruen fra havet*. Avskjedsførestillinga hans var *Måken* av Anton Tsjekhov. Risan hadde også gjesteopptredenar ved Den Norske Opera, Den Nationale Scene og Riksteatret. 

Risan hadde fleire roller i Fjernsynsteateret, fyrst og fremst vert han hugsa som «Torvald Helmer» i *Et dukkehjem*, med Lise Fjeldstad som motspelar i rolla som «Nora». Mange hugsar han også som *Edmond Dantes* i dramatiseringa av Greven av Monte Cristo tidleg på 1960-talet.

Innanfor musikkteateret spelte han m.a. i *Flaggermusen*, *Den glade enke* og *Tolvskillingsoperaen*. Dessutan hadde han fleire filmroller, t.d. som kongen i *Reisen til Julestjernen*. Han spelte «Blomsterhandler Rosengren» i barne-TV-serien *Jul i Skomakergata* frå 1979. Han var også kjent som den norske forteljaren i *Tre nøtter til Askepott*, der han gav stemme til alle karakterane. Risan jobba i tillegg i fleire år som stemme over programreklamar på TV 2. Med si karakteristiske mørke røyst stod han for den legendariske setninga *«-Du tror det ikke før du får se det»* i samband med TV-serien *X-files*. 

Risan har også lese inn ei rekke lydbøker. I 1993 mottok han Per Aabels ærespris.

Risan var gift med skodespelarinna Astrid Folstad.

Filmografi
----------

* 2006 *Hotel Cæsar* ... Annonsør av neste episode
* 2003 *Nasse Nøff* ... Ugle
* 2001 *Forviklinger på gården i to deler* ...forteljar
* 2000 *Tigergutt* ... Ugle
* 2000 *102 dalmantinere* ... Doktor Pavlov
* 1999 *En annerledes jul* ...forteljar
* 1998 *Mulan* ... General Li
* 1998 *Skraphandlerne kommer tilbake* ...forteljar
* 1997 *Den lille traktoren Gråtass* ...forteljar
* 1993 *Tommelise*
* 1991 *Sirre Strikk og Padde Ball på nye eventyr*
* 1990 *Bernard og Bianca i Australia* ... Kengeru
* 1989 *Den lille havfruen* ... Kong Tritan
* 1988 *Lille søster kanin + Sirre Strikk og Padde Ball*
* 1986 *Mesterdetektiven Basil Mus* ... Basil Mus
* 1985 *Taran og den sorte gryte* ... Dallben
* 1981 *To gode venner - Todd & Copper* ... Todd
* 1979 *Jul i Skomakergata* ... Blomsterhandler Rosengren
* 1977 *Bernard og Bianca* ... Snoops
* 1976 *Reisen til Julestjernen* ... Kongen
* 1973 *Tre nøtter til Askepott* ...forteljar (voiceover)
* 1973 *Robin Hood*
* 1973 *Et dukkehjem* (TV) ... Torvald Helmer
* 1961 *Sønner av Norge*
* 1960 *Venner* ... Journalist i butikken
* 1937 *Snehvit og de syv dvergene* (orig. *Snow White and the Seven Dwarfs*)

Kjelde
------

* *Artikkelen er omsett frå bokmålswikipedia den 20. februar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Diskografi frå Filfront.no
* Knut Risan på IMDB.
* 

* Risan «Knut\_Risan» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Isotopiske sporstoff** vert i kjemi og biokjemi brukt for å forstå reaksjonar og gjensidige påverknadar. I denne teknikken vert eit eller fleire atom av molekylet ein er interessert i bytta ut med eit atom av same kjemiske stoff, men med forskjellig isotop (ofte radioaktivt, slik som i radioaktive sporstoff). Fordi atomet har like mange proton, vil det kjemisk sett oppføre seg nesten heilt likt som andre atom i samansettinga, og med få unntak vil det ikkje forstyrre reaksjonen. Sidan atomet har forskjellig tal av nøytron, kan ein derimot finne tilbake til det eksakte atomet etter reaksjonen er ferdig. 

Kjernemagnetisk resonans (KMR) brukar vanlegvis denne teknikken for å undersøke mekanismane i kjemiske reaksjonar (i hovudsak prøver ein å finne ut kor atomet hamnar etter reaksjonen). 

I massespektrometri kan ein òg nytte denne teknikken, sidan massespekter med høg nok oppløysing kan skilje mellom dei forskjellige isotopane, basert på skilnaden i masse. 

Autoradiografi av gelé i gelé elektroforese kan òg bruke denne framgongsmåten. Då vert radioaktive isotopar brukt. Strålinga som vert sendt ut frå samansettinga gjev mørkare farge på fotofilm, og ein kan samanlikne denne samansetinga med ein annan prøve frå geléen.

Sjå òg
------

* Radionuklide
**Knut Jørgen Røed Ødegaard** (fødd 6. mai 1966) er ein norsk astrofysikar og formidlar av populærvitskap. Han er stipendiat og formidlingsansvarleg ved Institutt for teoretisk astrofysikk ved Universitetet i Oslo og dagleg leiar for verksemda ved Solobservatoriet på Harestua. 

Ødegaard har stått sentralt i planlegginga og gjennomføringa av ei rekkje astronomirelaterte arrangement dei seinare åra, som arrangementa i samband med Venuspassasjen i 2005 og solformørkinga i 2004. Han var prosjektleiar for Astrofestivalen i 2001. Ødegaard har vore ein viktig medverkande til barne- og ungdomsprogrammet Newton på NRK1. Med sitt engasjement og breie kunnskapsfelt har han vore med på å auka interessa for astronomi og realfag i Noreg. Han jobbar òg som forfattar og omsetjar, og leia ein periode radioprogrammet *Hurum og Ødegaard* i Kanal 24 saman med paleontologen Jørn Hurum. I 2004 mottok han prisen *Årets kommunikator* av Kommunikasjonsforeningen for sin omfattande innsats for formidling av vitskap i massemedia. Mellom 2005 og 2008 var han leiar i Norsk Astronomisk Selskap.

Ødegaard har òg hatt ein gjesteopptreden i ein sketsj som seg sjølv med komikergruppa Team Antonsen i 2006 for NRK.

Bibliografi
-----------

* *Solsystemet* (Damm forlag) 2005
* *På vei til Mars og Saturn* (Mangschou) 2005
* *Bang!* (Cappelen) 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ødegaards heimeside på UiO Arkivert 2007-10-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Koordinatar: 34°32′56″N 68°48′18″E﻿

**Kabul** (sanskrit: कुभा, farsi: دریای کابل, pashto: کابل سیند) er ei elv som har utspring i fjellkjeda Sanglakh i Afghanistan, som er skild frå Helmandelva av Unaipasset. Ho er hovudelva i den austlege delen av Afghanistan. Elva går 700 km austover før ho munnar ut i Indus nær Attock i Pakistan. Større byar ho går gjennom er Kabul, Chaharbagh, Jalalabad og Nowshera. Ho går inn i Pakistan om lag 30 km nord for Khyberpasset. Dei største sideelvane til Kabul er Logar, Panjshir, Kunar, Alingar og Bara.

Elva Kabul er i seg sjølv ikkje så mykje meir enn ein tynn straum mesteparten av året, men vert større om sommaren grunna snøsmelting. Den største sideelva er Kunar, som startar som elva Mastuj, som går frå Chiantar-isbreen i Chitraldistriktet i Pakistan, og når ho kjem sørover og inn i Afghanistan, møter ho elva Bashgal, som kjem frå Nurestan. Kunar møter Kabulelva nær Jalalabad. Trass i at Kunar har høgare vassføring enn Kabul, held elva fram under namnet Kabul, hovudsakleg av politiske og historiske årsaker.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Gorgus Major Coward** (23. august 1912–29. juli 1994) var ein norsk lektor, rektor, lærebokforfattar og riksmålsmann. 

Gorgus Coward var fødd i Moss som son av Gorgus Herman Coward (1877–1939) og Olga Jørgensen (1881–1950).
Han gjekk ut som Cand.philol. frå Universitetet i Oslo i 1935. Dette året tok han også pedagogisk eksamen.

Frå 1936 til 1938 verka han som lektor ved Universitetet i Berlin. Deretter arbeidde han med vidaregåande utdanning i Oslo fram til 1979.
Coward var rektor ved Fagerborg vidaregåande skule frå 1961 til 1979. Han gav ut fleire lærebøker og litteraturantologiar i norsk og tysk som var mykje brukte. I tillegg til desse gav han også ut ein kjend riksmålsgrammatikk (1959, siste utgåve 1986).

Coward var medlem av Gjelsvik-komiteen 1963–67 som vurderte reform av gymnaset, av Vogt-komitéen 1964–1966 og av Norsk språkråd 1972–1984. Han var også ein viktig person i Norsk Lektorlag.

Gorgus Coward var riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og æresmedlem av Riksmålsforbundet. Frå 1963 var han medlem av Det norske Akademi for Sprog og Litteratur.

Familie
-------

Etternamnet Coward er av engelsk opphav, og kom til Noreg på slutten av 1700-talet. Namnet tyder «kuhyrde» og blir uttalt /kåvard/. 

I 1936 gifta han seg med Hendy Usterud Andersen, systera til jusprofessor Kristen Andersen. Dottera hans Kirsti Coward har vore dommar i Høgsterett.

Verk
----

* *De litterære forutsetninger for Henrik Ibsens "Peer Gynt". Av et dikterverks bakgrunn*, 1935
* *Dichtung und Wissen. Ein Lesebuch für Gymnasien* (med Hendy Coward), 1948
* *Vår diktning. Fra folkevise til fridomskamp. Utvalg av norsk litteratur for gymnaset* (med B. Brinck-Lund), 1946
* *Wir lesen weiter. Tysk lesebok for 2. realskoleklasse* (med Hendy Coward), 1954
* *Litteraturhistorie for realskolen*, 1957
* *Kortfattet riksmåls-grammatikk*, 1958
* *Lesen und Lernen. Ein Lesebuch für Gymnasien. "Reallinjen" – "Latinlinjen"* (med Hendy Coward), 1952
* *Diktere og diktekunst. Litteraturhistorie for gymnaset*, 1961
* *Liv og yrke. Leseverk for yrkesskoler* (med F. Wigdahl og R. Aasland), 1961
* *Vår tid og vår diktning. Et utvalg av litteratur fra vår egen tid, med tillegg av moderne utenlandsk diktning og aktuell sakprosa* (med F. Raastad), 1975

Kjelder
-------

* «Gorgus Major Coward» (21. oktober 2011). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 8. august 2015.
* Aasekjær, Henrik. «Gorgus Coward» (13. februar 2009). *Norsk biografisk leksikon*. Henta 8. august 2015.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Tankestrek** (**–**) er eit skriftteikn som blir brukt til framfor og eventuelt bak setningsinnskot i staden for komma, som markør i punktvise oppstillingar, mellom tal som viser intervall m.v. Tankestrek kan også bli brukt som *replikkstrek*, som markerer innleiing av replikkar i staden for hermeteikn. Dessutan blir tankestrek brukt for å markere *null øre* etter kronebeløp. 

Den korte tankestreken som blir brukt i Noreg, vert òg kalla «ndash» fordi han er like lang som bokstaven n. Tankestrek er lengre enn bindestrek, som har eit anna bruksområde.

På PC kan ein skrive tankestrek ved tastekombinasjonen Alt+0150. I Word kan ein skrive tankestrek ved å halde Ctrl-tasten inne mens ein trykkjer på minusteiknet på det numeriske tastaturet. På Mac gir Alt+bindestrek normal tankestrek, mens Alt+shift+bindestrek gir lang tankestrek. Ved redigering på Wikipedia finn ein tankestrek blant spesialteikna under redigeringsvindauget.

Døme på bruk av tankestrek
--------------------------

Eg har – verken i bøker eller aviser – lese noko liknande. 

Noreg – Brasil: 2–1

1970–79

– Slik bør vi skrive på Wikipedia, meiner bidragsytaren. (Etter replikkstrek bør ein bruke hardt mellomrom). 

Brusen kosta kr 10,–.

Lang tankestrek
---------------

I andre land brukar ein òg **lang tankestrek** (**—**) (mdash). Lang tankestrek er å finne i redgeringsvindauget på Wikipedia, men skal ikkje brukast i norsk typografi.

Kjelde
------

* korrekturavdelingen - Tankestrek Arkivert 2012-02-27 ved Wayback Machine.
Den tyske romanen *Beate und Mareile* frå 1903.
**Beate** og **Beathe** er ein tysk og skandinavisk variant av kvinnenamnet **Beata**, som er hokjønnsforma av det latinske *beatus*, 'signa' eller 'salig'. Namnet er utbreidd på grunn av nemninga *Beata Virgo*, 'signa jomfru Maria'.

Beate har norsk namnedag 8. mars. Betsy og Bea er andre kortformer, medan Beatrice og Beatrix er nærskylde namn.

Bruk
----

Namnet Beate er kjend frå 1200-talet, men har vore lite nytta i Noreg. Det tok til å veksa i utbreiing på andre halvdelen av 1900-talet, med ein topp på 1970-talet då over 0,4 % av nyfødde jenter fekk namnet. I 2009 var det 4 465 kvinner som heitte Beate i Noreg. 680 heitte Beathe og 347 heitte Beata.

Namneberarar
------------

* Beate Børresen (f. 1947), norsk forfattar
* Beate Strindberg (f.1956), norsk grafikar
* Beate Eriksen (f. 1960), norsk skodespelar og regissør
* Beate Grimsrud (f. 1963), norsk forfattar
* Beate Gangås (f. 1963), norsk likestillings- og diskrimineringsombud.
* Beate Gütschow (f. 1970), tysk kunstnar

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Beate hjå Statistisk Sentralbyrå

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Beate» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mars 2009.*
**Sveinung Sundli** (fødd 21. juli 1979) er ein norsk musikar frå Orkdal, kjend som felespelar og el-pianist i musikkgruppa Gåte. 

Sundli voks opp i ein musikalsk familie i Orkdal, og lærte å spela fele frå han var 6 år. Som 14-åring vart han lei felespelet og knuste fela si. Etter ein periode der han lytta til teknomusikk og var bassist i eit pønk-band, tok han til med folkemusikk att, og tok til å blanda han med rock. I 1999 starta han opp Gåte saman med systera Gunnhild Sundli (vokal), Martin Langlie, (slagverk) Gjermund Landrø (bass) og Magnus Børmark (el-gitar). Dei gav ut sin fyrste EP året etter, og vart svært populære etter nokre år, både innanlands og utanlands.

Sundli skreiv melodiar til «Storås», «Ola I», «Du som er ung», «Sjåaren» og «Fredlysning», som Gåte framførte. Han har også ein G, symbolet til Gåte, tatovert på armen sin.

I 2004 var Sundli ei viktig drivkraft til oppstarten av Storåsfestivalen, som vart arrangert fyrste gong i juli same året. Elles har han drive utestaden Storås i Trondheim i fleire år. Han vart far for fyrste gong då han fekk ein son med sambuaren sin i desember 2008.

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Sundli.
* Storåsfestivalen: Om festivalen. Arkivert 2010-08-22 ved Wayback Machine.
* Sveinung Sundli i Stjerneklart på Nrk.no, 27.08.07
* Adressa.no, 07.12.08: Sveinung Sundli er blitt far. Arkivert 2009-05-05 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 59°15′22.504″N 10°23′40.909″E﻿

Teieskogen
**Teieskogen** er ein skog på Teie i Færder kommune i Vestfold. Han ligg nord på øya Nøtterøy og grensar til Teie sentrum i aust, Vestskogen i sør, Rambergåsen i vest og Valhalla i nord. Det høgaste punktet i Teieskogen er på 87,1 meter over havet.

Teie idrettspark ligg i Teieskogen. I den sørlege utkanten av skogen ligg òg Teigar ungdomsskole og Nøtterøyhallen.

I Teieskogen er det to freda kulturminne, i form av to holvegar frå mellomalderen. Det er også funne restane av ein husmannsplass frå rundt 1800, og skyttargravar som blei grave ut av russiske krigsfangar og bruka av tyskarane under andre verdskrig.

Referansar
----------

1. ↑  *Toppomania – Kart over Teieskogen*, arkivert frå originalen 12. desember 2013, henta 7. desember 2013
2. ↑  Kulturminnesøk – Teieskogen
3. ↑  «Fant skyttergrav og husmannsplass i Teieskogen», *Tønsbergs Blad*, 20. mai 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turorientering i Teieskogen Arkivert 2013-12-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Sveltefôring** var ein fôringspraksis der det vart gitt svært lite vinterfôr til dyra. Det vart sett på bås svært mange dyr i forhold til fôrmengda ein rådde over. 

Ein vona at flest mogeleg skulle overleve vinteren. Det vart rekna som truleg at dyr kunne kome til å svelte i hel. Mange av dei som ikkje døydde vart så avmagra at dei måtte hjelpast ut or fjøset. På tysk har ein uttrykket «Schwanz-vieh» — 'halefe', dyr som måtte dragast ut etter halen, fordi dei ikkje kunne fote seg. Sveltefôring må ikkje forvekslast med vårknipa, då det kunne verte for lite dyrefôr, mot bonden sin vilje.

Sveltefôring var ein utbreidd praksis både i Noreg, i Norden og mange stader elles i Europa. I Noreg vart oftast hestane sparde for denne mishandlinga. 

Kva tid denne fôringsmåten stammar frå er usikkert. Den avtok siste halvdel av 1800-talet, og har neppe vore praktisert på 1900-talet.

Det har vorte framsett ulike forklaringar på denne foringspraksisen:

* Flest mogeleg storfe, sauer og geiter til å sende på beite, ville gi størst mogeleg avdrått.

* Ein freista å ha flest mogeleg dyr om våren som kunne seljast når beitesesongen tok til.

* I korndistrikta gav mange dyr mykje gjødsel, som var viktig for åkrane.

Uttrykka *snaufôring*, *knappfôring* og *vedlikehaldsfôring* beskriv og beviser knapp foring av dyra, og har delvis vorte brukte som synonym til sveltefôring.

Kjelder
-------


* *Jord og gjerning* Norsk lanbruksmuseum 1989. Anna Helene Tobiassen: «Sulteforing - nød, uforstand eller økonomisk strategi?»
**Vestbyfunnet** er eit stort funn frå yngre bronsealder frå garden Vestby i Lunner kommune i Oppland. Det blir rekna som eit av dei rikaste funna frå norsk bronsealder. Funnet består av tre rikt ornamenterte halsringar av bronse med ovale endeplater og spiralar. Det vart òg funne ei stor draktnål samansett av fleire runde plater, eit perlekjede med meir enn 350 perler av bronse og ein fingerring. Dei mest oppsiktsvekkjande gjenstandane frå funnet er likevel to små hòlstøypte bronsebukkar. Det finst parallellar til desse bukkane i sørlegare delar av Europa, nærmare bestemt i Hellas, Sør-Tyskland og Austerrike. I ein nordisk kontekst er bukkane unike. Bukkane er støypte i to omgangar. Hovuda er daterte til rundt 700 fvt. mens kroppane er daterte til rundt 500 fvt. 

Funnet vart gjort under pløying i 1925. Det er i dag utstilt i Historisk museum i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vestbyfunnet» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juni 2006.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bronsebukkenes venner Arkivert 2005-02-12 ved Wayback Machine.
Vaterpass som kan brukast til å kontrollera om noko er vassrett eller loddrett. Dette vateret har også avlesingsboble for 45 graders vinkel.
Bobla i libellen på vaterpasset skal vera mellom strekane når vaterpasset står nøyaktig vassrett eller loddrett.
**Vater** eller **vaterpass** er eit måleinstrument som blir brukt til å kontrollera om flater, linjer eller gjenstandar er nøyaktig vassrette eller loddrette. Vater blir særleg brukt ved arbeid som bygging, snekring og dekorering.
Namnet vaterpass kjem frå lågtysk/nederlandsk av *water*, 'vatn' og eldre nederlandsk *pas*, 'tilstand')

Eit vater har to eller fleire kammer, libellar, som inneheld væske og ei gassboble. 
Dei er gjennomsiktige eller har vindauge slik at ein kan sjå bobla. Rette linjer eller linjalar gjer at ein sjå om bobla ligg midt inne i væska, og om ho er det er det ein måler anten er heilt vassrett (i vater) eller heilt loddrett (i lodd). Det finst også vater med libellar som viser 45º vinkel.
Nokre har dreibare libellar med gradskala.

Eit vater kan kontrollerast ved at ein vender det 180° og sjekker om libellen gjev same resultat som før. Er det avvik, kan ein ofte justera verktøyet ved hjelp av fjørbelasta stillskruer på libellane.

Sjå òg
------

* Loddsnor

Kjelder
-------

1. ↑  Gjellefall, Per M. (1991). *Materiallære og verktøy for byggefag*. Universitetsforlaget. s. 151. ISBN 8200405621.
2. ↑  «vater, vaterpass» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Vaterpass» frå Wikipedia på bokmål, den 17. oktober 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
DS «Vesteraalen» ved Bodø i 1893, under den første turen i hurtigruta.
**Vesteraalens Dampskibsselskab** (VDS) var eit reiarlag som vart stifta i 1881 på Stokmarknes i Nordland. Føretaket dreiv med lokal rutetransport, samt at det starta den første Hurtigruta i 1893.

Selskapet fusjonerte i 1987 med Ofotens Dampskipsselskap, det nye føretaket fekk namnet Ofotens og Vesteraalens Dampskibsselskab (OVDS). I 2006 fusjonerte OVDS med Troms Fylkes Dampskibsselskap (TFDS) og danna Hurtigruten Group, som seinare vart omdøypt til Hurtigruten ASA.

Skip
----

Veteranskipet DS «Børøysund» med VDS sitt skorsteinsmerke og reiarlogo
Nokre av reiarlaget sine eksisterande skip:

* MS «Vesterålen» – I hurtigruta
* MS «Lofoten» – I hurtigruta
* MS «Finnmarken» (frå 1956) – Museumsskip
* DS «Børøysund» – I drift som veteranskip
* DS «Hestmanden» – Bevart

Bakgrunnsstoff
--------------

* digitalarkivet Reklameplakater for Vesteraalens Dampskibsselskab fra 1930-tallet.
* Riksarkivet - Prisliste frå 1917: «Vesteraalens Dampskibsselskab (Hurtigruterne) 2den Plads Priskurant»
**Tauno Olavi Käyhkö** (fødd 6. mai 1950) frå Rovaniemi er ein finsk-canadisk, tidlegare skihoppar. Han vart nummer tre i den tysk-austerrikske hoppveka 1971/72 og kom på fjerdeplass i storbakkerennet under verdsmeisterskapen på ski 1970 og vinterolympiaden 1972. Kombinertløparen Erkki Luiro og skihopparen Tauno Luiro var onklane hans.

Aktiv
-----

Kaykhö slo gjennom i 1970, då han kom på delt fjerdeplass i storbakken i Štrbské Pleso under Ski-VM 1970. Han vart samanlagt nummer fire i den tysk-austerrikske hoppveka 1970/71 og nummer tre i den same hoppveka eitt år seinare. Sitt beste renn i hoppveka gjorde han i Garmisch-Partenkirchen 1. januar 1972, der Yukio Kasaya vann ein klar siger.

I OL i Sapporo i 1972 vart Käykhö nummer fire i storbakken. Han fekk då 219,2 poeng og hamna 0,7 poeng bak vinnaren, Wojciech Fortuna frå Polen, samt 0,1 poeng bak bronsevinnaren Rainer Schmidt frå Aust-Tyskland. I normalbakken vart han nummer 18. To år seinare kom han på sjetteplass i normalbakken i Falun under Ski-VM 1974.

I 1975 utvandra Tauno Käyhkö til Canada og tevla sidan for det landet. Frå og med 1976 hoppa han igjen internasjonalt. I VM i Lahti i 1978 vart han nummer 5 i storbakken og nummer 16 i normalbakken. I OL i Lake Placid i 1980 vart han nummer 26 i storbakken og nummer 30 i normalbakken. Kaykhö vart nummer 54 i den fyrste sesongen verdscupen i skihopping vart arrangert, sesongen 1979/80. Han la deretter hoppskia på hylla.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tauno Käykhö» frå Wikipedia på tysk, den 1. desember 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
*Denne artikkelen handlar om eit fonetisk omgrep. For schwa i hebraisk, sjå sjevá.* 
Vokalfirkanten der ein ser schwa, [ə], heilt i midten.
**Schwa** er eit omgrep innan fonetikk for ein trykklett, redusert vokallyd klassifisert som ein sentral midtre vokal, det vil seia uttalt med tunga plassert midt i munnen. Ein uttaler schwa med avslappa tunge og lepper, og blir ofte rekna som uspesifisert for trekka høg, låg, fremre/bakre og rund. I det internasjonale fonetiske alfabetet blir schwa skrive som ein e snurra opp ned, **ə**. Namnet «schwa» kjem frå hebraisk sjevá, ein nøytral eller stum vokal.

Schwa er opningslyden i engelsk «again».
Schwa er den første vokalen i denne franske uttalen av «petit déjeuner».
Ein tydelegare uttale av «petit» kan føra til at schwa får ein eigen kvalitet.
Schwa er den vanlegaste vokallyden i engelsk, og finst til dømes som førstevokal i «again», midtvokal av «photograph» og sluttvokal i «mother». Mange andre vokalar blir reduserte til schwa når dei er i ei trykksvak staving. På norsk finn me ofte schwa i siste stavinga av hannkjønnsord i bestemt form, som «mannen», uttalt /manən/, og i nokre uttalar i slutten av infinitvsformer av verb, som «bite». I nokre høve kan schwa-lyden bli vidare redusert og forsvinna heilt, som når «mannen» får uttalen /man.n/. Schwa og schwa-reduksjon er utbreidd i fransk, der ordet «petit» kan uttalast anten /pəti/ eller redusert, som /pti/. Om ein legg trykk på stavinga som har ein schwa, til dømes ved svært tydeleg uttale eller i song, vil vokalen få ein annan vokalkvalitet enn schwa. Eit ord som «petit» får då uttalen /pøti/.

Kjelder
-------


* «schwa» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* Svein Lie, «Noen fonologiske regler i norsk med utgangspunkt i hedalsmål» (PDF), *Norsk Lingvistisk Tidsskrift* (1/19 83)

* Douglas C. Walker, «4.5 Schwa», *French sound structure, Volume 1*

* Sylvia Chalker; Edmund Weiner, red. (1998), «schwa», *The Oxford Dictionary of English Grammar*, Oxford University Press

* Tom McArthur, red. (1998), «SCHWA», *Concise Oxford Companion to the English Language*, Oxford University Press
**Kalambo** er ei elv som utgjer ein del av grensa mellom Zambia og Tanzania. Ho er ei forholdsvis lita elv som har kjelde i høglandet nordaust for Mbala i Zambia, i ei høgd på om lag 1800 meter over havet. Ho renn gjennom Albertinerifta før ho munner ut i den søraustlege enden av Tanganyikasjøen, om lag 770 meter over havet. Lengda er om lag 50 km målt i rett linje. Dette inkluderer dei kjente Kalambofalla, som er den nest høgaste fossen i Afrika etter Tugelafalla i Sør-Afrika. Kalamboelva skjer seg ned i ei djup kløft nedanfor fossen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kalambo» frå Wikipedia på bokmål, den 11. august 2021.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- UNESCO, World Heritage Centre, Kalambo falls archaeological site (prehistoric settlement site), 11/06/1997. (en)
		- Forestry. Encyclopædia Britannica. 2006. Encyclopædia Britannica online. Besøkt 17. juni 2006. (en)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Vatikanpalasset** er den offisielle residensen til paven i Vatikanstaten, og ligg ved sida av Peterskyrkja.

Palasset er eit samansett kompleks av bygningar som omfattar leilegheitene til paven, hovudkontora til den katolske kyrkja, ei mengd kapell, Vatikanmusea og Vatikanbiblioteket. Totalt er det over 1 000 rom, der dei mest berømte er Det sixtinske kapellet med freskar av Michelangelo og Rafaels stansar med freskar av Rafael.

Palasset blei bygd på 1200-talet, men paven flytta ikkje inn før i 1377 eller 1378. Palasset blei påbygd, pussa opp og utvida mykje på 1400- og 1500-talet.

Pave Frans har førebels ikkje flytta inn i Vatikanpalasset, men har føretrekt å bli verande buande i *Domus Sanctae Marthae* der han har budd sidan konklavet som valde han. Han planla likevel å bruka kontora i Vatikanpalasset.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vatikanpalasset» frå Wikipedia på bokmål, den 2. desember 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vatikanpalasset**

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Brev med poststempel Kalandseidet
**Kalandseidet** eller **Kalandseid** er ei tettgrend i Fana bydel i Bergen. Det er eit eid mellom Kalandsvatnet og Osvassdraget. I eldre tid gjekk grensa mellom Sunnhordland og Nordhordland her. Grensa er kalla opp etter garden Kaland, som ligg like nord for sjølve eidet.

Kommunikasjon
-------------

Hovudvegen (E39, Osvegen) mellom Bergen og Os går over Kalandseidet. Vestover frå eidet går det veg til Fana kyrkje. Nordaustover går det veg innover Hauglandsdalen, med samband (tursti) til Samnanger.

Nesttun-Osbanen hadde stasjon på Kalandseidet 1894-1935. Dette var siste stasjonen på bana i Fana, 24 km frå Bergen sentrum. Stasjonsbygningen vart rive i 1908 og flytta til Fana stasjon. Samstundes med jernbanelinja vart det opna butikk (landhandel) og postopneri. Postkontoret vart lagt ned i 1996 og daglegvarebutikken i 2005, men i 2006 vart det etablert både ein eksklusiv bilbutikk og kiosk/kolonial (nedlagd sommaren 2007) i dei gamle lokala til daglegvarebutikken. I nokre få år var det ein restaurant med namn El Toro Tapasbar & Restaurant i dei same lokala. Postadressa **Kalandseidet** omfattar eit større område enn sjølve eidet. Postnummeret er no 5229 (tidlegare 5210).

Idrettslag
----------

Kalandseid idrettslag samlar alle dei idrettsinteresserte i området. Idrettslaget vart stifta i 1962 og har aktivitetar innan turn, handball, fotball, orientering og ski. Fotballgruppa er i særklasse størst og kvinnefotballen har alltid vore ein sentral del av fotballgruppa. Idrettslaget har eit moderne anlegg. Ny idrettshall vart opna i 2003 og på fotballbanen vart det lagt kunstgras i 2007. A-laget held til i 5. divisjon, men seinast i 1997 var A-laget i 3. divisjon.

Kjende personar
---------------

Av kjente personar busett på Kalandseid kan nemnast Kurt Oddekalv (leiar for Noregs Miljøvernforbund). Toppkusken Atle Hamre er fødd på Hamre ved Kalandsvatnet og toppkusken Gunnar Austevoll er fødd like ved sjølve Kalandseidet.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kalandseidet» frå Wikipedia på bokmål, den 28. september 2009.*

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
**Keith Leroy Connor** (fødd 16. september 1957) er ein tidlegare friidrettsutøvar som tevla for Storbritannia i tresteghopp. Han vann gullmedaljen i øvinga ved EM 1982 i Aten og bronsemedaljen i same øving under OL 1984 i Los Angeles.

Aktiv
-----

Connor er fødd i Anguilla i Karibia, og flytta med foreldra til Storbritannia i 1964. Han vart samveldemeister i 1978 og 1982 med etter hopp på høvesvis 17,21 m og 17,81, det siste i for sterk medvind. I 1978 kom han elles på sjetteplassen i EM i Praha.

I juni 1982 sette Connor i Provo i Utah sin personlege rekord på 17,57 m. To månader seinare vart han europameister med eit bestehopp på 17,29 m. Under dei olympiske leikane i Los Angeles i 1984 fekk han ein bronsemedalje, i ei tevling der mange av dei beste tresteghopparane i verda ikkje stilte til start, då mange land, særleg austeuropeiske, boikotta leikane.

Skadar førte til at Connor la opp etter OL-sesongen 1984. Han har sidan arbeidd som trenar, mellom anna var han landslagssjef for Australia i perioden 2001-06.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Nr 6 – 16,64 m
* OL 1980 i Moskva: Nr 4 – 16,87 m
* EM 1982 i Aten: Gullmedalje – 17,29 m
* VM 1983 i Helsingfors: Utslått i kvalifiseringa (16,18 m = nr 15)
* OL 1984 i Los Angeles: Bronsemedalje – 16,87 m

Kjelder
-------


* «Keith Connor» (på engelsk). olympic.org. Henta 1. april 2017.
* «Keith Connor» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 3. desember 2016. Henta 1. april 2017.
* (en) Keith Connor – Profil på nettsida til IAAF

* *Denne artikkelen bygger på «Keith Connor» frå Wikipedia på engelsk, den 19. april 2015.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Dagfin Werenskiold** (fødd 16. oktober 1892 i Bærum, død 29. juni 1977 i Bærum) var ein norsk målar og bilethoggar.

Dagfin Werenskiold vart fødd på Solberg gard i Bærum i Akershus i 1892. Han fekk teikneundervisning av faren, den kjende målaren og teiknaren Erik Werenskiold, og følgde han på studiereiser rundt i norske bygder. Men for Dagfin Werenskiold var den kunstnariske sjølvstenda viktig. I 1911 reiste han på studietur til Paris, og i 1913 til Provence. Werenskiold hadde fleire studieopphald i Frankrike frå 1920 til 1923, der han han studerte modellering, malingog skjæring blant annet hjå Antoine Bourdelle i Paris. Han reiste også på studieturar til Grønland og Italia. 

Werenskiold malte bilete frå norsk bondeliv, modellerte portrett og lagde fleire relieffarbeid, blant anna bronsedørene til Oslo domkyrkje i 1937 og dei malte trerelieffa i borggarden framfor Oslo Rådhus i 1950. Han lagde og utsmykkingar ved St. Olaf College i Northfield i Minnesota i USA i 1958 og altertavler til Hornindal kyrkje i 1930 og Sandefjord kirke i 1963. Han illustrerte dessutan fleire bøker, blant anna Asbjørnsen og Moes samling av folkeeventyr, Ingeborg Refling Hagen si *Den gamle pioner* fra 1937 og Nordahl Rolfsen si lesebok fra 1939. Han deltok også på ei lang rekke store utstillingar i Noreg og utlandet.

Dagfin Werenskiold var lillebror til geologen Werner Werenskiold (1883–1961).

Kjelder
-------

1. ↑  Dagfin Werenskiold frå Norsk biografisk leksikon

* *Denne artikkelen bygger på «Dagfin Werenskiold» frå Wikipedia på bokmål, den 12. februar 2014.*

Litteratur
----------

* Parmann, Øistein (1967): *Dagfin Werenskiolds trerelieffer.* Oslo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi som kunstner i Akershus på Wayback Machine  (*arkivert 27. september 2007*).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI

 |
Minnetavle over den folkekjære dronning Dagmar av Danmark.
**Dagmar** er eit kvinnenamn av slavisk opphav som kom i nordisk bruk i norrøn tid. Det har norsk namnedag den 27. september.

Namnet kjem frå slavisk *Dragomir* som er sett saman av 'kjær' og 'fred'. Det kom til Norden med ektemaken til Valdemar Sejr, Markéta Dragomir. Namnet hennar blei forstått som *Dagrmær*, samansett av *dagr*, 'dag', og *mær*, 'møy'. 

Andre eldre former er *Dagmár*, *Dagmor* og *Dagmey*, der det siste framleis er utbreidd på Island.

Dagmar var mykje gjeve til norske jentebarn rundt år 1900.

Namneberarar
------------

* Dronning Dagmar av Danmark (1186–1212)
* Prinsesse Dagmar av Danmark, seinare keisarinne Maria Fjodorovna av Russland (1847–1928)
* Dagmar Salén (1901-1980), svensk seglar
* Dagmar Maria Lange (1914-1991), svensk forfattar
* Dagmar Lahlum (1923-1999), norsk MI5-agent under andre verdskrigen
* Dagmar Rom (f. 1928), austerriksk alpinist
* Dagmar Švubová (f. 1958), tsjekkoslovakisk langrennsløpar
* Dagmar Hase (f. 1969), tysk olympisk symjar
* Dagmar Kersten (f. 1970), tysk olympisk turnar

Kjelder
-------

* 

* «Dagmar – kvinnenavn» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Selkvinne frå færøysk tradisjon.
**Havfolk** er ein type vesen frå folketru, mytologi og litteratur som har menneskelege trekk, men bur i havet og også har eigenskapar knytt til havdyr som fisk, sel og liknande. Dei omfattar vesen som havfrue, havmann, selkvinne (*selkie*), sirener og merrow.

Teikning av havmann som skal ha blitt fanga i Austersjøen i 1531.

Havfolk i Harry Potter-verda
----------------------------

Havfolk er eit folkeslag i forteljingane Harry Potter. I bokserien opptrer dei for fyrste gong i Harry Potter og Ildbegeret, under den andre prøven i Tretrollmannsturneringa. Havfolk elskar musikk, og er i grunnen ikkje vondsinna vesen, men er sett i *MD-klasse:XXXX*, som tydar *Farleg - krever spesialkunnskap, men kan behandlast av særleg kyndig trollmann*. Men sidan Havfolk ikkje samtykkjer i å bli klassifisert som dyr, er dette varierande.

Utsjånaden på havfolk er nesten like variert som blant menneske, ettersom artane og slaga lever verda rundt. Dei har organiserte samfunn, men menneska veit likevel like lite om skikkane og levesetta deira som dei gjer med kentaur-folk. Det finst også skotske selkiar og irske merrowar, men desse er ikkje like vakre som denne typen havfolk.
I bøkene har havfolk gråleg hud og vilt grønt hår, medan dei i filmane har blå hud og svart-blått hår.

Sjå òg
------

* «Den lille havfrue»
* Gudinna Sedna

Kjelder
-------

* *Fabeldyr og hvor de er å finne av Salamander Fisle* av J.K. Rowling
* *Harry Potter og ildbegeret* av J.K. Rowling

* *Denne artikkelen bygger på «Havfolk» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2011.*
**Inge Jostein Staldvik** (fødd 6. januar 1955) er ein norsk småbrukar, vertshuseigar og politikar frå Røyrvik i Nord-Trøndelag.

Far hans var småbrukar i Stallvikgrenda, på eit bruk Inge Staldvik sjølv dreiv vidare frå 1983. Sjølv var han i 1972, 17-år gammal, med på å organisere Folkebevegelsen mot EEC i Røyrvik, same året som han fullførte realskulen. Sidan gjekk han på Mære landbruksskole i 1972/73 og Ringsaker folkehøgskole i 1974/75, året imellom var han gruvearbeidar ved A/S Skorovas Gruber. Perioden 1975–78 arbeidde han som likningssekretær i Nittedal kommune.

Frå 1978 til-82 var Staldvik organisasjonssekretær i Nord-Trøndelag AUF, formann i organisasjonen 1982–83. Frå nyår 1984 var han ordførar i Røyrvik, knapt 29 år gamma vart han då den yngste ordføraren i landet. Mindre enn to år seinare vart han vald inn på Stortinget for Arbeidarpartiet frå Nord-Trøndelag. På Tinget plasserte Arbeidarpartiet han i Landbrukskomitéen. I si andre stortingsperiode markerte Staldvik motstand mot partileiinga og Gro Harlem Brundtland i spørsmålet om Noregs tilknyting til EF (seinare EU). Den 15. desember 1992 valde han difor å melde seg ut av Arbeidarpartiet, ettersom han fann at EØS-avtalen stridde mot vitale interesser i Noreg. 13. januar 1993 melde han seg inn i Sosialistisk Venstreparti. Etter stortingsvalet 1993 var han 1. vararepresentant til Stortinget 1993–97, framleis vald frå Nord-Trøndelag.

Staldvik leia Røyrvik Nei til EU i 1994. Sidan var han fylkesleiar 1994-96 i Nord-Trøndelag SV, leiar i Naumdøla Mållag 1996–2000, leder i Nord-Trøndelag Bonde- og Småbrukarlag 2002–09 og styremedlem 2003-05 i Norsk Bonde- og Småbrukarlag. Han var elles kommunestyremedlem 1995-2003 i Røyrvik og fylkestingsmedlem 1999-2007 i Nord-Trøndelag.

Staldvik utdanna seg i tradisjonsmat ved Høgskolen i Telemark i 2002, og han studerte kommunal økonomi og leiing ved Høgskolen i Nord-Trøndelag fram til 2004. Frå 2005 dreiv han også vertshuset Skjenkestova i Skorovas.

I 2010 melde Staldvik seg ut av Sosialistisk Venstreparti i protest mot at nestleiaren Bård Vegar Solhjell uttalte det var ynskjeleg med auke i bestandane av dei store rovdyra i Noreg.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
**Ytringsfrihetsforbundet** (**YFO**) er eit registrert livssynssamfunn i Brønnøysundregistret. Forbundet er stifta for å «gje medlemmene ei felles ramme og kjensle av tilhøyrsle rundt det å tenke og tale fritt» og for å «kjempe mot totalitære tendensar, politisk søme og andre åtak på dei reelle liberale verdiane som blei bygde opp i Europas historie».

Ytringsfrihetsforbundet vil søke offentleg økonomisk stønad på lik linje med andre livssynssamfunn i Noreg. Det vil årleg dele ut ein ytringsfridomspris, og arrangere seminar og samankomstar for medlemmer, andre inviterte og ålmenta. Det hadde per 27. desember 2018 passert 500 medlemmer, og med det passert den nedre grensa for offentleg stønad.

Referansar
----------

1. 1 2  «Om oss». *Ytringsfrihetsforbundet*. Henta 30. desember 2018.
2. ↑  «Resett-redaktør vil søke støtte til nytt livssynssamfunn». *Aftenposten*. 28. desember 2018. Henta 30. desember 2018.
3. ↑  «Ytringsfrihetsforbundet passerer 500 ordinære medlemmer etter 34 timer, nedre grense for offentlig støtte er allerede passert». *Resett*. 27. desember 2018. Henta 30. desember 2018.
4. ↑  «Resett-redaktør danner livssynssamfunn for meningsfeller». *Nettavisen*. 28. desember 2018. Henta 30. desember 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
**Inge Særheim** (fødd 22. desember 1949 i Stavanger) er ein norsk språkforskar og namnegranskar frå Klepp i Rogaland.

Særheim tok examen artium ved latinlina på Bryne gymnas i 1969. Vidare tok han historisk-filosofisk embetseksamen ved Universitetet i Bergen i 1979, og vart då cand.philol. med nordisk hovudfag, fransk mellomfag og musikk grunnfag. I 2000 vart han dr.philos. ved Universitetet i Bergen med avhandlinga *Namn og gard. Studium av busetnadsnamn på -land*. Sidan same år har han også vore professor ved Universitetet i Stavanger. 

Han arbeidde som høgskulelektor i norsk ved Stord lærarhøgskule i eitt år etter han var ferdig med studia sine. Etter dette dreiv han namnegransking ved Rogalandsforskning og Rogaland distrikthøgskole. 

Særheim er ofte innom stadnamn-spalta i radioprogrammet *Språkteigen* på NRK P2, der han svarar på spørsmål og greier ut om tydinga av stadnamn.

Han er prorektor ved Universitetet i Stavanger.

Kjelder
-------

* «Ny doktorgrad: Gardsnamn og busetnadshistorie» hjå Universitetet i Bergen.

Bakgrunnnsstoff
---------------

* Publikasjonar av Inge Særheim i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*Kristi dåp*, 1502-08
*Den krossfesta*, ca. 1515
**Gerard David** (ca 1460–13. august 1523) var ein nederlandsk kunstmålar. Han synleggjer bibelske tema i bileta sine, med sidan naturmiljøet er sterkt til stades i måleria hans har han vorte sett som ein banebrytar for landskapsmåleriet.

### Liv og gjerning

David var son til ein handverkar i Oudewater ved Gouda. Frå 1483 arbeidde han i Brugge, der han gjekk i lære hos Hans Memling. Også Jan van Eyck sin målarstil tok han mykje etter. Etter at Memling døydde i 1494, vart David den offisielle bymålaren i Brugge. Han vart leiar for målarlauget i Brugge i 1501. I 1515 vart han også oppteken som meister i målarlauget i Antwerpen.

I tillegg til sitt virke som kunstmålar deltok David i lokalstyringa av Brugge. Målarlauget utnemnde han til representant i byrådet i 1488, og han vart nærast årleg utpeika til å halde fram i rådet. År 1496 gifta David seg med ei dotter til leiaren av gullsmedlauget i Brugge. Gjennom dette ekteskapet, men også gjennom sin målarkunst, vart han med åra ein rik mann. Dett sette han i stand til i 1521 å yte eit større bidrag til karmelittklosteret Zion.

David skapte sin eigen målarstil allereie i yngre år. Allusjonar til Jan van Eyck, Rogier van der Weyden og Hugo van der Goes er likevel ganske gjenkjennelege. David måla mest stilsame, høgtidlege bibelske scener i det fri. Figurane hans har ei verdig haldning, landskapet dekker ein vesentleg del av biletflata. David har såleis vorte sett som ein forgjengar til landskapsmåleriet.

Davids ry som målar kviler tyngst på nokre altartavler og triptykon som han laga. Desse er i dag spreidde på ulike museum i fleire land i Vest-Europa.

David døydde 1523 i Brugge.

Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design i Oslo har eit måleri av David, ei madonna i eit landskap.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gerard David» frå Wikipedia på tysk, den 16. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Ytre Ringvei på Alnabru.
**Ytre Ringvei** i Oslo er ein veg i nord-sørretninga aust i kommunen, mellom Strømsveien på Alnabru og fram til kryss med Tvetenveien på Tveita.

Namnet Ytre Ringvei på denne stutte vegstrekninga har si bakgrunn i at vegen opphavleg var meint å inngå i eit større ringvegsystem lengre utanfor bykjernen enn Ring 3 (Store ringvei). Men dette vart det ikkje noko av. Planen har likevel materialisert seg i terrenget ved det ved sida av brua for Ytre Ringvei over motorvegen Europaveg 6 er støypt fundament (brukar) som ei førebuing til utviding av brua til firefeltsveg, og at Ytre Ringvei er ei av strekningane på ein samanhengande trasé fram til Skullerud i Bydel Østensjø, der vegen endar som ein blindveg aust for Skullerud gård. I krysset med Tvetenveien går Ytre Ringvei over i Trasopveien, som deretter går over i Hellerudveien, som går over i General Ruges vei fram til Skullerud.

Kjelder
-------

* Knut Are Tvedt (redaktør), *Oslo byleksikon*, Oslo 2010. ISBN 978-82-573-1760-7
**Gerd Wessig** (fødd 16. juli 1959) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Lübz i Mecklenburg-Vorpommern som tevla for Aust-Tyskland. Han sette verdsrekord i høgdehopp med 2,36 m og vart olympisk meister den 1. august 1980, under sommarleikane i Moskva. Wessig var 201 cm høg då han var aktiv.

Aktiv
-----

Wessig overraska då han kort før OL 1980 vart austtysk meister i høgdehopp med ny personleg rekord 2,30 m. Han vart då teken ut i Aust-Tysklands tropp, men vart knapt nok rekna som medaljekandidat i olympiaden. I Moskva stod han likevel for ein sensasjon, ikkje berre vann han OL-gullet, men han sette liksåvel verdsrekord då han svinga seg over 2,36 m i finalen. Det var den fyrste gongen det vart sett ein verdsrekord i høgdehopp i olympiske leikar. Sølvmedaljen gjekk til den førre verdsrekordhaldaren, Jacek Wszoła frå Polen. Verdsrekorden stod fram til 11. juni 1983 då Zhu Jianhua frå Kina hoppa ein centimeter høgre.

Etter Moskva-leikane dreiv Wessig på som tikjempar. Sin beste tikamp gjorde han i Neubrandenburg i mai 1983, der han oppnåde 8015 poeng, etter dagens poengtabellar 7974 poeng. Grunna hyppige skadar gjekk han tilbake til å tevle i høgdehopp. I 1985 vart han nummer to i høgde i Europacupen for landslag, året etter kom han på sjuandeplass under europameisterskapen i Stuttgart.

Wessig vart austtysk meister i høgdehopp seks gongar; 1980, 1984-86 og 1988-89.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

OL 1980 i Moskva: Gullmedalje – 2,36 m, framom Jacek Wzola (2,31 m)
EM 1986 i Stuttgart: Nr 7 – 2,25 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gerd Wessig» frå Wikipedia på tysk, den 13. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Steiking av biff á la Lindström
**Biff à la Lindström** er ein kjøttdeigbiff laga av kjøttdeig, lauk, eggeplomme, fløyte, kokt potet, raudbete og kapers. Retten blir rekna som ein klassikar innan svensk matlaging.

Opphav
------

Ifølgje den vanlegaste soga om opphavet til retten og namnet skal han ha blitt til då svenske løytnant Henrik Lindström vitja Hotel Witt i Kalmar i 1862.
Lindström hadde vokse opp i Sankt Petersburg, og kjende til ein russisk rett han ville at vennene hans skulle smaka. Han fekk tak i dei rette ingrediensane og gav instruksar for korleis dei skulle lagast til. Sidan har hotellet fortsett å servera biff på Lindström-vis eller på kulinarisk fransk «biff à la Lindström».

Ei anna soge om opphavet til retten vister til kafeen Tysta Mari frå krysset mellom Drottninggatan og Jakobsgatan i Stockholm. Kafeen blei driven av Maria Christina Lindström, som skipa han i 1834.

Endå ein annan Lindström som er blitt kopla til retten er den norske polarkokken Adolf Henrik Lindstrøm, som var med både på Fridtjof Nansen og Roald Amundsen sine fartøy og ekspedisjonar til Sørpolen og gjennom Nordvestpassasjen. Han var også kokk for den norske forretningsmannen Jonas Lied som reiste i Sibir. Lied skreiv at kokken laga biff à la Lindstrøm av bjørnekjøtt. Han skal også ha laga ein rett meir lik den svenske biff à la Lindström, av hakka oksekjøtt med raudbeter, som han skal ha fått oppskrift på frå ei svensk husstellærarinne.

Sjå òg
------

* Kjøttkake
* Hakkebøf

Kjelder
-------

1. ↑  Mæhlum, Lars (29. september 2014). «Biff à la Lindstrøm». *Store norske leksikon* (på norsk).
2. 1 2  «Historien om biff à la Lindström». *Aftonbladet* (på svensk).
3. 1 2  «Biff à la Lindström», *First Hotels* (på norsk bokmål), henta 12. november 2018
4. ↑  Ekeberg, Jan Ove (29. september 2014). «Adolf Lindstrøm». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).

---

* *Denne artikkelen bygger på «Biff à la Lindström» frå Wikipedia på bokmål, den 24. oktober 2018.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

* Strandqvist, Dan (26. januar 2008). «Våga krydda köttfärsen». *Västerviks-Tidningen*. Henta 25. september 2016.
* Johnson, Anders (2007). *Globaliseringens tre vågor – Sveriges internationalisering under 150 år* (PDF). Regeringskansliet. s. 42. ISBN 978-91-85935-02-4. Arkivert frå originalen (PDF) 13. september 2008.
* «Biff á la Lindstrøm - Sandbakken spesial». Sandbakken. Arkivert frå originalen 30. oktober 2012. Henta 24. oktober 2018.
* «Adolf Henrik Lindstrøm». Norsk Polarhistorie.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppskrift ved klikk.no
* Oppskrift ved nrk.no
* Oppskrift ved rema.no Arkivert 2018-11-13 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Kari Härkönen** (fødd 16. juli 1959) er ein finsk tidlegare langrennar frå Ristijärvi i Kajanaland som vart verdsmeister på 15 km under Ski-VM 1985.

Härkönen meisterskapsdebuterte med ein tolvteplass på 30 km under Ski-VM 1982 i Oslo, der han sidan gjekk fyrste etappen for det finske laget som fekk bronse på stafetten, etter dødt løp med Aust-Tyskland. Sesongen 1983 vart han finsk meister på tremil, medan han kom på 13. plass på 15 km ved Vinter-OL 1984 i Sarajevo.

I desember 1984 vart Härkönen andremann på 15-kilometeren i Cogne. Likevel kom det som ei stor overrasking at han gjorde ei rad sterke tevlingar under Ski-VM 1985 i Seefeld in Tirol. Det tok til med ein femteplass på 30 km, nokre få sekundar bak bronsemedaljøren, og heldt fram med ein rimeleg klar siger på 15 km. Han avslutta meisterskapen med ein fjerdeplass på femmila. Den norske landslagstrenaren Magnar Lundemo uttalte ved det høvet at finske løparar måtte vere bloddopa. Härkönen enda på sjuandeplassen i verdscupen i langrenn 1985.

Etter 1985 deltok ikkje Härkönen i fleire verdscuprenn. Han tok sølvmedaljen på 15 km i den finske skimeisterskapen 1987, men kom ikkje med i VM-troppa til Oberstdorf.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |