*Eg hev gjengi Gjaddarbrui, ho æ både bratt og lei*. Illustrasjon av Gerhard Munthe til *Draumkvedet* (1904).
**Gjallarbrua** (norrønt *Gjallarbrú*, 'brua over Gjall') er ei bru som fører til dødsriket i norrøn mytologi. Brua går over elva Gjall, som skil dei levande frå dei daude. Ho er «kledd med lysande gull». Møya Modgunn vaktar over henne.
Brua er også omtalt i seinare kristen mellomalderlitteratur.

Gylfaginning
------------

Gjallarbrua er omtalt i *Gylfaginning* i *Den yngre Edda*. Ifølgje Snorre har ho eit tak av gull (*Hon er þǫkð lýsigulli*.)
Etter at Balder har døydd dreg bror hans, Hermod, til dødsriket på Sleipner for å henta Balder tilbake frå dei døde. Han må over Gjallarbrua, men blir stoppa av Modgunn. For å koma forbi må han oppgje kven han er og kva han skal.

Draumkvedet
-----------

I det seinmellomalderske *Draumkvedet*, som har katolsk innhald, fortel Olav Åsteson (eller Åkneson) om ei ferd til dødsriket.
Her er Gjallarbrua skildra i fleire strofer som farlig og bratt, og svaiar i vinden. Ho har kvasse taggar og er vakta av ville dyr.

Det finst over 100 kjende variantar av diktet, der dei fleste er brotstykke. Den best kjende versjonen i dag er Moltke Moe sin rekonstruksjon frå 1890-talet.  Han kallar brua «Gjaddarbrui».

I ei nedskrift frå etter Maren Ramskeid av M.B. Landstad frå 1840-åra er Gjallarbrua omtalt som «Gjeddarbroi»:

*Aa Gjeddarbroi den æ vond*
*aa inkje go aa gange.*
*Bikkjune bite aa Ormane sting,*
*aa Stutæne stænd aa stangar.* 
I ei oppskrift etter Anne Lillegård gjort av Jørgen Moe i 1847 blir brua kalla «Gjæddarbro'e»:

*Kjæm eg me aat Gjæddarbro'e*
*hængje saa høgt i Vinde*
*va fast me Krokar slægje'* 
*aa Nagle me korjom Tinde.*

Førestillingar om ei bru til dødsriket
--------------------------------------

Namnet «Gjallarbrua» er berre dokumentert i islandsk mellomalderlitteratur i *Den yngre Edda* av Snorre Sturlasson (*Gylfaginning* 49), og i eit dikt av brorsonen til Snorre, Sturla Tordarson, der uttrykket «gå over Gjallarbrua» blir nytta som omskriving for å døy (*Hákonarkviða*, strofe 24.) 
Sjølv om namnet på brua berre finst skriftleg bevart i desse islandske tekstane, har det truleg funnest ei liknande førestilling i heile Skandinavia. I *Draumkvedet* blir brua kalla *Gjaddarbrui*. I danske folkeviser er dødsbrua kjend som *Gjællebro* eller *Gjeldebro*, og svenske dikt frå 1600-talet omtalar *Gillebro* som brua til helvete (eller kanskje dødsriket).

Førestillinga om ei bru som går mellom dei levande og dei daude si verd finst elles også i fornaldersoger og riddarsoger, til dømes i *Eiríks saga víðfǫrla* og *Konráðs saga keisarasonar*, i tilleg til i kristen visjonsdikting.

Sjå òg
------

* Gjallarhorn
* Bifrost, himmelbrua mellom verda til menneskja og gudane si verd

Kjelder
-------

1. ↑  *Edda*. Det norske Samlaget. 2002. ISBN 8252159613.
2. ↑  Snorre Sturlason, Den yngre Edda (Norrøne bokverk 42), Det norske Samlaget (1973), s 82
3. ↑  Jan Erik Ebbestad Hansen og Kari Møller: *Norrøne myter og sagn* (Gyldendal Fakta 1999) ISBN 82-05-25546-6
4. ↑  *Norse Mythology: A Guide to Gods, Heroes, Rituals, and Beliefs* (John Lindow. Oxford University Press, 2002, s. 142)
5. ↑  «Om *Draumkvedet*». Arkivert frå originalen 24. juli 2011. Henta 24. juli 2011.
6. 1 2  *Draumkvææ*, bib.hive.no
7. ↑  «Gjallarbrua\_-\_i\_norrøn\_mytologi» i *Store norske leksikon*, snl.no.
8. ↑  Draumkvedet [BIN: 1156]
9. ↑  Draumkvedet [BIN: 1157]
10. ↑  Lindow (2001), sid 142f.
11. 1 2 3  Simek (2007), s. 110.
12. ↑  «*Hákonarkviða* 24.». Henta 4. september 2016.
13. 1 2  Anne Holtsmark, «Gjallarbrú» i *Kulturhistoriskt lexikon för nordisk medeltid*, band 5, spalt 334.
14. ↑  "Gillebro" F.A. Dahlgren, *Glossarium öfver föråldrade eller ovanliga ord och talesätt i svenska språket från och med 1500-talets andra årtionde*, Lund 1914-16.

* *Denne artikkelen bygger på «Gjallarbrú» frå Wikipedia på bokmål den 19. november 2020, og «Gjallarbron» frå Wikipedia på svensk den 22. november 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |