recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Skalamodell i 1:6 av ein tysk giljotin frå 1854.
Ein **giljotin** er ei falløks som mellom andre kong Ludvig den 16. og dronning Marie-Antoinette av Frankrike vart halshogne med. Giljotinen vart foreslegen av ein fransk lege, med namnet Joseph Guillotin. Giljotinen vart bruka første gongen i 1792, under den franske revolusjonen. Før den tid, under *l'Ancien Regime* (det gamle regimet), vart det ofte bruka meir langtrekte avlivingsmetodar.

Frankrike
---------

Giljotinen var den offisielle avlivingsmetoden i Frankrike inntil dødsstraff vart avskaffa i 1981. Dei tre siste som vart avretta med giljotin i Frankrike var barnemordaren Christian Ranucci (28. juli 1976) i Marseille, Jérôme Carrein (23. juni 1977) i Douai og tortur-mordar Hamida Djandoubi (10. september 1977) i Marseille. Djandoubi var den siste personen som vart avretta med giljotin brukt av nokon styresmakter.

Kjelder
-------

1. ↑   Loi n°81-908 du 9 octobre 1981 portant abolition de la peine de mort Arkivert 31. juli 2013 ved Wayback Machine. Legifrance.gouv.fr. Henta 7. mars 2023.
2. ↑  Yann Lagarde. «Hamida Djandoubi, le dernier condamné à mort exécuté de l'histoire de France» (på fransk). Radiofrance.fr. Henta 7. mars 2023.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Guillotine» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2023.*

Litteratur
----------

* Jean-Yves Le Nahour (2011). *Le Dernier guillotiné*. Paris: First Éditions. ISBN 9782754022347.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Giljotin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* BNE

 |
**Simone Hye-Soon Denkinger**, gift **Hauswald**, (fødd 3. mai 1979) er ein tysk tidlegare skiskyttar frå Rottweil i Baden-Württemberg. Ho vann VM-gull i mixstafetten i 2010 og VM-sølv i sprintøvinga året før. Elles sikra ho seg fem bronsemedaljar i stafettar, mixstafett og fellesstart i tida 2003-10; tre i ymse verdsmeisterskap og to i Vinter-OL 2010.

Aktiv
-----

Denkinger vart nummer fire på 15 km då VM i skiskyting 2003 fann stad i Khanty-Mansijsk og gjekk fyrstetappen på det tyske laget som kom på bronseplass i 4 x 6 km stafett. Året etter fekk ho ein ny stafettbronse med Tyskland, og enda på fjerdeplassen i fellesstarten i VM 2004 i Oberhof.

Etter nokre magre sesongar kom nygifte Hauswald sterkt tilbake, og tok steget heilt opp i verdstoppen i 2009 og 2010. Frå desember 2008 til mars 2010 vann ho sju individuelle renn i verdscupen, og enda på andreplass i verdscupen i skiskyting i 2010. Ho vart nummer to etter landskvinna Kati Wilhelm på 7,5 km under VM i skiskyting 2009 i Pyeongchang og deltok på det tyske mannskapet som tok bronsemedaljen i mixstafetten. Under dei olympiske leikane i Vancouver i 2010 vann ho nye bronsemedaljar i kvinnestafetten og i fellesstarten. Høgdepunktet for Hauswald kom då Tysklands utvalde kvinner og menn 28. mars 2010 vart verdsmeistrar i mixstafett i Khanty-Mansijsk. Saman med Magdalena Neuner, Simon Schempp og Arnd Peiffer syrgde ho for ein suveren siger til det tyske mannskapet. Det vart hennar siste tevling, ho la deretter opp som skiskyttar.

### Verdscupsigrar

| Dato | Stad | Land | Øving |
| --- | --- | --- | --- |
| 12. desember 2008 | Hochfilzen |  Austerrike | Sprint |
| 11. mars 2009 | Vancouver-Whistler |  Canada | 15 km |
| 29. mars 2009 | Khanty-Mansijsk |  Russland | Fellesstart |
| 8. januar 2010 | Oberhof |  Tyskland | Sprint |
| 18. mars 2010 | Oslo |  Noreg | Sprint |
| 20. mars 2010 | Oslo |  Noreg | Jaktstart |
| 21. mars 2010 | Oslo |  Noreg | Fellesstart |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Simone Hauswald» frå Wikipedia på tysk, den 12. januar 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Eit **energinivå** er energien til eit system av molekylær storleik eller mindre når systemet er i ein tilstand som ikkje blir endra med tida (ein stasjonær tilstand). Når til dømes eit atom går frå eit energinivå til eit anna og lågare energinivå, sender det ut elektromagnetisk stråling, som gjev opphav til eit linjespektrum. Niels Bohr formulerte den første primitive versjonen av kvantemekanikken i 1913. Frå dette utleidde han energiane i energinivåa til hydrogenatomet, og forklarte vidare bølgjelengdene i mellom anna balmerserien i hydrogenspekteret som ein konsekvens av at energien er bevart. Diskrete energinivå finst òg i atomkjernen. Energinivåa i kjernen har ein storleiksorden kring MeV, og elektromagnetisk stråling som blir sendt ut ved overgang mellom desse vert kalla gammastråling.

Kjelder
-------

* energinivå. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
Koordinatar: 31°54′N 47°2′E﻿

**Maysan guvernement** (arabisk ميسان *Maysān*) er eit guvernement søraust i Irak, ved grensa til Iran. Det administrative senteret er byen Amarah. Før 1976 hadde det heitt Amara guvernement.

Andre språk
-----------

Regionen vart kalla *Messène* (gammalgresk Μεσσήνη) av dei gamle grekarane (Strabon), *Mays̲h̲an* på gammalsyrisk, *Mēs̲h̲ān* på mellompersisk og partisk (𐭌𐭉𐭔𐭍, Myšn), *Mēs̲h̲un* på armensk, *Maysān* (ميسان) på arabisk og *T’iao-tche* i Han-kjelder.

Dei fleste innbyggjarane er sjia-arabarar. I sør ligg mange av Dei mesopotamiske sumpene, og området har tradisjonelt vore heimstad til mange sumparabarar.

Historie
--------

Aleksander den store grunnla byen Kharax Spasinu i 324 fvt. i denne regionen. Byen vart seinare hovudstad i Kharakene. Byen finst som ruinar i Naysan.

Området leid stort under den iransk-irakiske krigen og var då ei stor slagmark, og igjen under det irakiske opprøret i 1991.

Distrikt
--------

* Ali Al-Gharbi (علي\_الغربي)
* Amara (العمارة)
* Al-Kahla (الكحلاء)
* Al-Maimouna (الميمونة)
* Al-Mejar Al-Kabi (المجر الكبير)
* Qal'at Saleh (قلعة صالح)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Maysan Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Streck, M.; Morony, M.. "Maysān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. , 2012. Reference. 30 March 2012

| * v
* d
* e
Guvernement i Irak |
| --- |
| Anbar**·** Babylon**·** Bagdad**·** Basra**·** Dhi Qar**·** Diyala**·** Dohuk**·** Erbil**·** Halabja**·** Karbala**·** Kirkuk**·** Maysan**·** Muthanna**·** Najaf**·** Nineveh**·** Qadisiyyah**·** Saladin**·** Sulaymaniyah**·** Wasit |
**Engel Astrup** (28. januar 1892–29. desember 1966), fødd **Engel Sunde**, var ein norsk kunsthandverkar gift med kunstnaren Nikolai Astrup.

Liv
---

Garden Sunde ligg ved Kjøsnesfjorden innanfor munningen der fylkesveg 5690 kryssar på bru. Kleivafjellet som Astrup måla frå Sunde er til venstre i bildet på motsett side av innsjøen. Foto: Tore Sætre

Engel Sunde voks opp på garden Sunde i Jølster, og blei kjend med Astrup då han ville måla det bratte Kleivafjellet ved Kjøsnesfjorden. Han fekk lov til å stå i eit rom på Sunde på motsett side av vatnet, der var det god utsikt til fjellet. Astrup måla bildet «Rå novembermorgen på Sunde i Jølster» (seinare kjent som «Kollen»).

I 1907 gifta Engel seg, før ho hadde fylt 16 år, med den tolv år eldre Nikolai Astrup. Nikolai og Engel Astrup kjøpte ein husmannsplass på Sandalstrand (no Astruptunet) i 1912 og flytta dit i 1913. Engel Astrup sette sitt særpreg på kunstnarheimen. Ho samla på antikviteter og tekstilar og hadde ei stor samling historiske Jølster-åkle i ulike mønster. Etter kvart utvikla Engel Astrup seg også som tekstilkunstnar. Ho blei særleg kjend for stofftrykka sine, og spesielt for bunadsforklede i opptil tre-farga mønster. I 1939 stilte ho ut handtrykte dukar i Bergens Kunstforening, og blei også vald inn som varaformann i Jølster Husflidslag.

Kjelder
-------

1. ↑  Kvakkestad, Karin (1997). *Min kunstbok*. Teknisk forl. ISBN 8270190039.
2. ↑  Lande, Marit (1999). *Nikolai Astrup*. Bok og fag. ISBN 8291991014.
3. 1 2  Loge, Øystein (1986). *Gartneren under regnbuen: hjemstavnskunstneren Nikolai Astrup*. Dreyer. ISBN 8209103571.
4. ↑  «..Engel Astrup under lupen | KODE...». *www.kodebergen.no*. KODE. Arkivert frå originalen 23. juni 2019. Henta 24. juni 2019. «– Vi vet at hun eksperimenterte med stofftrykk til forklær, men de eneste nedtegnede utstillingene vi har kommet over, er en husflidsutstilling i Jølster i 1910, der Engel vant førstepremie for sine broderier, og en utstilling i Bergens Kunstforening i 1939, sier Eidesen.»
5. ↑  Tove Kårstad Haugsbø, *Fortida gjennom notida. Nikolai Astrups kunst i nye perspektiv*. Avhandling for graden ph.d. universitetet i Bergen, 2015.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Engel Astrup» frå Wikipedia på bokmål, den 22. januar 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Pimlico** er ein liten stad innanfor City of Westminster i sentrale London. Han ligg på nordbreidda av elva Themsen, sør for Victoria stasjon. Området ligg like ved Belgravia i nord, og er skilt frå dette ved Victoria-stasjonen. Pimlico er kjent for hagetorga sine og hus i regency-arkitektur. I kjernen av Pimlico er det eit nettverk av bustadgater som blei planlagde av Thomas Cubitt frå byrjinga av 1825. Tate Gallery ligg i Millbank, rett ved grensa til Pimlico.

Nokre kjende personar som har budd her er mellom anna politikaren Winston Churchill, designaren Laura Ashley, filosofen Swami Vivekananda, skodespelaren Laurence Olivier, illustratøren og forfattaren Aubrey Beardsley, den fyrste kenyanske presidenten Jomo Kenyatta og piloten Sheila Scott.

Namn
----

Stadnamnet Pimlico er dokumentert for fyrste gong i 1626. Det opptrer i som *Pimplico* i 1630, og igjen som Pimlico på Rocques kart av 1747. Namnet er ganske sikkert frå det velkjente drikkestova i Hoxton som er referert til som *Pimlyco* eller *Pimlico* i 1609, og var kjent for ølet sitt, ale, som også blei kalla for pimlico, og eigaren med same namn, Ben *Pimlico*, omtalt så tidleg som 1598. Dette var ein ynda drikkestad for teaterfol, sidan låg tidlege teater i nærleiken. Eksistensen av drikkestova er minna med ei lita gate som heiter Pimlico Walk i Hoxton. Staden er òg jamleg referert til i skodespel av Thomas Dekker, Ben Jonson og andre.

Kollektivtransport
------------------

Pimlico undergrunnsstasjon er ein stasjon frå Victoria, og gir dermed enkel tilgang til ulike undergrunns- og jernbanelinjer.

Kjelder
-------

1. ↑  «London's Places» Arkivert 6. september 2015 på Wayback Machine. (PDF). *London Plan*. Greater London Authority. 2011. p. 46.
2. 1 2 3  Mills, A.D. (2010): *A Dictionary of London Place-Names*, Oxford Quick Reference, s. 194
3. ↑  «Pimlico», s. 39-49. *Old and New London*, **5**. Opprinnelig utgitt av Cassell, Petter & Galpin, London, 1878. British History Online

* *Denne artikkelen bygger på «Pimlico» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juni 2023.*
| **Città di Pinerolo** |
| --- |
| Horisonten til Città di PineroloHorisonten til Città di Pinerolo |
| Plassering |
| 

Pinerolo is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Piemonte  Provinsen Torino |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  50 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2009) | 35 683 |
| Koordinatar | 44°53′″N 07°20′″E﻿Koordinatar: 44°53′″N 07°20′″E﻿ |
| Høgd over havet | 376 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 10064 |
| Telefon-retningsnummer | 0121 |
| **Nettstad:** www.comune.pinerolo.to.it |

**Pinerolo** (fransk *Pignerol*) er ein by og kommune nordvest i Italia, 40 km sørvest for Torino ved elva Chisone. Byen har kring 35 000 innbyggjarar. 
Den militære hovslagarskulen (grunnlagd 1882) som finst her, er den einaste i slaget sitt i Italia.

Geografi
--------

Byen ligg 37 km frå Torino på låglandet ved munningen av Val Chisone. Kommunen ligg på venstresida av elva Chisone, like før ho munnar ut i elva Pellice, som igjen like etter munnar ut i Po.

Sport
-----

Under dei olympiske vinterleikane 2006 vart konkurransane i curling arrangert her.

Pinerolo var målby for den 17. etappen av Tour de France 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Pinerolo**

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pinerolo» frå Wikipedia på bokmål, den 19. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Mazara del Vallo** |
| --- |
| Piazza della Repubblica i Mazara del ValloPiazza della Repubblica i Mazara del Vallo Piazza della Repubblica i Mazara del Vallo |
| Plassering |
| 

Mazara del Vallo is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Sicilia  Trapani |
| Grunnlagd | 800-talet fvt. |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  275 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2001)   - folketettleik | 50 377   175/km² |
| Koordinatar | 37°39′″N 12°35′″E﻿Koordinatar: 37°39′″N 12°35′″E﻿ |
| Høgd over havet | 8 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 91026 |
| Telefon-retningsnummer | 0923 |
| **Nettstad:** www.comune.mazara-del-vallo.tp.it |

**Mazara del Vallo** er ein by i provinsen Trapani sørvest på Sicilia i Italia med om lag 50 000 innbyggjarar. Byen ligg på venstre sida av munningen til elva Mazaro.

Byen er eit jordbruks- og fiskesenter med ei hamn som gjev ly til ein av dei største fiskeflåtane i Italia.

Historie
--------

Mazara vart grunnlagd av fønikarar på 800-talet fvt. med namnet *Mazar*. Han kom i tur og orden inn under grekarane, kartagarane, romarane, vandalane, austgotarane, austromarane, før han vart erobra av arabarar i 827. Under den arabiske perioden vart Sicilia delt inn i tre administrative regionar, *Val di Noto*, *Val Demone* og *Val di Mazara*, og byen vart eit viktig senter for handel og utdanning. Sentrum av byen, kalla Kasbah, har framleis mykje av særpreget sitt frå denne perioden.

I 1072 vart Mazara erobra av normannarane leia av Roger I.

Etter at keisar Fredrik II gjekk Sicilia til Angevin, etterfølgd av spanske Aragon. Aragonperioden (1282-1409) var ei nedgangstid for Mazara, både politisk, økonomisk og folketalsmessig. Byen kom inn under Savoie i 1713, men regjeringstida deira varte berre fem år før austerrikarane overtok (i 16 år) og til slutt overtok Bourbon. I 1860 vart byen erobra av Giuseppe Garibaldi og Mille og kom så inn under Kongedømet Italia.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mazara del Vallo**

 Reiseguide for Mazara del Vallo frå Wikivoyage
* Historia til Mazara del Vallo Arkivert 2005-11-10 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mazara del Vallo» frå Wikipedia på engelsk, den 6. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Sjå òg Piniós på Peloponnes*.

**Piniós** (gresk Πηνειός), òg kalla *Pineios* og *Peneus*, er ei elv i Thessalía i Hellas. Elva er kalla opp etter guden Penevs, men har dei siste 1000 åra som regel vorte kalla *Salambria*. 

Piniós renn frå Píndosfjella og munnar ut i Egearhavet nordaust for Témbi, nær Stómio. Ho dannar eit stort delta, som er kjend for vakker natur og mange dyreartar og som er verna av internasjonale miljøvernsavtalar. Ho har ei lengd på 216 km og har kjelde nord i Píndosfjella, aust for Métsovo. Meteoraområdet og byane Tríkala og Lárisa ligg ved Piniós. I 1960-åra vart det bygd ein motorveg mellom Aten og Thessaloníki i Témbidalen, men dette øydela ikkje det spesielle miljøet. 

Slagskipet «Piniós» er kalla opp etter elva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pineios (Thessaly)» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dei kjemiske forholda i Piniós[*daud lenkje*]
* Ovide, Métamorphoses, Livre I
* Informasjon om Piniós Arkivert 2005-09-02 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Nedstigninga frå Settimopasset på sørsida
**Settimopasset** eller **Septimerpasset** er ein historisk viktig fjellovergang i kantonen Graubünden i Sveits. Fjellvegen, som når opp i 2 310 meter over havet, knyter saman distriktet Hinterrhein og dalen Surses i nord med Val Bregaglia i sør.

### Soge

Settimopasset var i bruk i bronsealderen og var i mellomalderen eit av det viktigaste sambanda mellom Nord-Italia og Chur og Bodensjøområdet. I denne tida vart kjerrevegen over fjellet brukt av både kjøpmenn, hærar og keisarar, noko som var grunnlaget for Graubünden sin posisjon som passtat. Etter opninga av vegen over Splügenpasset i 1823 mista Settimopasset noko av si rolle. Tre år seinare vart Julierpasset, som berre ligg få kilometer lenger aust, opna. Trafikken tok då i staden vegen over Julier- og Malojapasset, og Settimopasset hadde utspela si rolle som overfartsveg. I dag kan Settimopasset einast passerast til fots eller på terrengsykkel. Enkelte stader er steinlagde delar av den gamle vegen godt bevart.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Settimopasset» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2012.*
**Carl Søyland** (fødd 19. mai 1894 i Bergen, daud 18. desember 1978 i Brooklyn) var ein norsk-amerikansk forfattar, reportar og redaktør. Søyland emigrerte til USA 25 år gammal i 1919. Han var sjefredaktør for *Nordisk Tidende* frå 1940 fram til pensjonering i 1963. Grunnlagt i 1891, *Nordisk Tidende* (no *The Norwegian American Weekly*) var ei norskspråkleg vekeavis, utgjevem av *Norwegian News Company* i Brooklyn i New York.

Søyland fekk utmerkingar i 1946 for sine vekentlege radiosendingar frå New York til Noreg under andre verdskrigen. I 1950 fekk han Den Kongelege Norske St. Olavs Orden frå kong Haakon VII for fremje av kultur i Noreg gjennom skrivinga si, og i 1959 fekk han av kong Olav V Noregs høgaste æresvising ved å utnemnast til Kommandør av St. Olav.

Bibliografi
-----------

* *Skrift i sand : bruddstykker av utvandrer-sagaen* Gyldendal, 1954
* *Langs landeveien* (1929)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Søyland» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Portrait of Carl Søyland Arkivert 2011-08-23 ved Wayback Machine.
* The Norwegian American Weekly
* Norway's Constitution Day by Carl Søyland
* Store Norske om Carl Søyland

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Carl Wilhelm Boeck** (15. desember 1808–10. desember 1875) var ein norsk lege og stortingsrepresentant. Han var son av Cæsar Boeck.

Boeck kom til verda på Kongsberg. Frå 1827 var han student, og i 1831 vart han uteksaminert som cand. med. Han la deretter ut på ei vitskapleg reise til Sverige, Danmark og Tyskland. 1832 var han koleralege i Drammen, året etter var han konstituert berglege på Kongsberg. 1833-35 korpslege ved Hedemarkens nationale musketerkorps.

Boeck vart fast tilsett berglege i Kongsberg og distrikslege i Numedal og Sandsvær frå 1835. I tillegg var han Kongsberg Våpenfabrikks første lege frå 1836 fram til våren 1846. Her utmerka han seg ved å operere plastisk på augelok og for skjeling.

Boeck var lektor ved universitetet i Kristiania frå 1846, professor i medisin 1851-69. Deretter privatlege i Kristiania 1870, og overlege ved rikshospitalet si hudavdeling frå 1871. Han var elles særleg kjend for sitt arbeid med syfilis og leprasykja. Fleire gongar, over ein periode frå 1840 til -69, reiste han på studieferder til utlandet, både med offentlege stipend og på eigen kostnad. Mellom anna var han i England, Frankrike, Italia, Hellas, Austerrike og USA.

Boeck var stortingsrepresentant for Kongsberg i 1845. Han var då medlem av kyrkjekomiteen. 

Boeck var i fleire år formann i 'Det medisinske selskap'. Han var æresdoktor ved Lunds Universitet, medlem av den franske Æreslegionen og kommandør av St. Olavs Orden. Boeck døydde i Kristiania.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) WhoNamedIt.com om Boeck
* Biografisk informasjon om Carl Wilhelm Boeck NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*, Kristiania 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Carl Wilhelm Boeck**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Will Claye
**Will Claye** (fødd 13. juni 1991) er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar, fødd i Phoenix i Arizona. Han har tevla i lengdehopp og tresteghopp.

Aktiv
-----

Claye vart tredjemann i tresteghopp og niandemann i lengde ved verdsmeisterskapen i 2011. I 2012 vann han trestegtevlinga ved hall-VM i Istanbul, medan han under Sommar-OL i London sikra seg bronsen i lengdehopp og deretter sølvmedaljen i tresteghopp. Sidan vart Claye i tresteghopp nummer tre i VM 2013 og nummer to både i OL 2016 og VM 2017. Alle tre gongane han sikra seg sølvmedalje i tresteg, var det landsmannen Christian Taylor som fór avgarde med gullmedaljen. Sjølv vann Claye i byrjinga av mars 2018 trestegtevlinga i hall-VM for andre gong, ei tevling som fann stad i Birmingham i Storbritannia.

Den 29. juni 2019 forbetra Claye i Long Beach den personlege rekorden i tresteghopp til 18,14 meter, einast Christian Taylor og verdsrekordhaldar Jonathan Edwards har hoppa lengre. Clayes personbeste i lengdehopp på 8,29 meter er frå 2011-sesongen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2011 i Daegu: Bronsemedalje i tresteg – 17,50 m. Nr 9 i lengde – 8,10 m
* OL 2012 i London: Sølv i tresteg – 17,62 m. Bronse i lengde – 8,12 m
* VM 2013 i Moskva: Bronsemedalje i tresteg – 17,52 m
* VM 2015 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa i tresteg (16,41 m=nr 19)
* OL 2016 i Rio de Janeiro: Sølv i tresteg – 17,76 m, bakom Christian Taylor (17,86 m)
* VM 2017 i London: Sølv i tresteg – 17,63, bakom Christian Taylor (17,68 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Will Claye» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2019.*
Koordinatar: 66°15′25.6″S 110°31′32.2″E﻿

**Wilkes-stasjonen** var ein stasjon i Antarktis oppretta 29. januar 1957 av USA som ein av sju amerikanske stasjonar oppretta for Det internasjonale geofysiske året (IGY) i Antarktis. Han vart overteken av Australia den 7. februar 1959.

Bilete frå 1988 som syner dieseltønner i framgrunnen, oljesøk til venstre i midten. Skipet Icebird ligg ankra opp i Vincennes Bay. Den nye Casey-stasjonen ligg i horisonten til venstre i bilete.
Wilkes-stasjonen, 1988

Historie
--------

Marinepersonell frå USA bygde hovudddelen av Wilkes-stasjonen i løpet av 16 dagar i januar og februar 1957, og lossa 11 000 tonn med materiale og forsyningar. Det tok eit mannskap på over 100 til å reise stasjonen som husa 24 marinepersonell og forskarar dei neste 18 månadane. Dette var på tida under den kalde krigen og det var uro frå USA og Australia kring den russiske aktiviteten i Antarktis. Wilkes vart rekna som strategisk med ei plassering nær den magnetiske sørpolen.

Australia tok over Wilkes i februar 1959. Men sjølv om Australia offisielt tok over operasjonen, mislikte det attverande amerikanske personellet å kome under australsk kontroll. Ein trekte seg derfor attende fram til 1961, då stasjonen kom heilt under ANARE sin kontroll.

I 1964 hadde bygningane vorte ein brannfare på grunn av drivstofflekkasje, og stasjonen vart gravlagd i snø og is. Den nye Casey-stasjonen vart utvikla på sørsida av Newcomb Bay, kring to kilometer over bukta for Wilkes. Denne kom i drift i 1969 og Wilkes vart nedlagt.

I dag
-----

Wilkes-stasjonen er no nesten heilt dekt av is og dukkar berre stundom opp av isen under smelteperiodar, kring kvart fjerde til femte år.

Rydding
-------

Det samla seg opp store mengder skrot og søppel ved Wilkes i dei 12 åra han var i drift, mellom anna kring 7000 oljetønner. Tidleg i 1988 starta eit prosjekt for å få rydde bort så mykje so mogeleg frå Wilkes-stasjonen.

Sjå òg
------

* Australian Antarctic Division
* Casey-stasjonen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilkes Station» frå Wikipedia på engelsk, den 19. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  "13 April 1989". Mr Moncur, Australian National Antarctic Research Expeditions. Parliamentary Debates (Hansard) (Commonwealth of Australia: Senate Estimates Committee, Department of the Arts, Sport, The Environment, Tourism and Territories). Henta 19. mars 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

* Australian Antarctic Division Arkivert 2009-09-29 ved Wayback Machine.
* Wilkes History
**Carl Vilhelm Boye Holst** (1. oktober 1905–23. januar 1947) var ein norsk litteraturforskar og kunstfilosof frå Stavanger.

Holst studerte litteraturhistorie ved Universitetet i Oslo og vart cand.mag. i 1933, med ei avhandling om lukkekjensla hos den franske forfattaren Stendhal. Han var så skulelærar i Oslo, deretter var han frå 1936 til 1940 lektor i norsk ved Sorbonne-universitetet i Paris. 1941-43 var Holst lektor i fransk ved Universitetet i Oslo. Sidan var han universitetsstipendiat i litteraturhistorie, der han førelas i fransk poesi og generell estetikk.

Holst var kritisk til historismen og «psykologismen» som metodar i litteratur-granskinga. Han hevda at det «bare er ved å erkjenne diktningens vesen at man kan bestemme de forskjellige litterære forskningsgrenenes relevans for litteraturen».

### Utvalde skrifter

* *Stendhal: l'auteur d'Armance*, (i Edda 1937)
* *Défense et illustration de l'histoire littéraire*, (i Orbis litterarum 1943)
* *Fragment av en kunstfilosofi*, (1953)
* *Baudelaires estetikk*, (1954)
* *Kulturfilosofiske skrifter*, (1974)

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Carl Vilhelm Holst». *Store norske leksikon* (på norsk). 22. januar 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Vilhelm Holst» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juli 2023.*

Litteratur
----------

* Knut Imerslund: *Den estetisk-filosofiske skole i norsk litteraturforskning – mål og metode*. Oslo: Gyldendal, 1978.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
Kart over Antarktis, med Wilkes Land til høyre
**Wilkes Land** er eit stort landområde i den austre delen av det antarktiske kontintentet og inngår i kravområdet Australia i Antarktis, Australsk Antarktis. Området er oppkalla etter løytnant, seinare kontreadmiral Charles Wilkes, som leia den amerikanske antarktisekspedisjonen 1838–1842 og observerte land fleire stader i denne sektoren.

Området strekkjer seg frå Queen Mary Coast i vest ved 100°28' A til Adelie Land i aust ved 136° A, og havet utanfor kysten av Wilkes Land grensar mot Indiahavet. Området strekkjer seg som ein sektor heilt inn til Sørpolen og har eit areal på om lag 2 000 000 km², der det meste ligg under is. Området er delt inn i følgjande sektorar:

* Knox Land: 100°28' A til 109°16' A
* Budd Land: 109°16' A til 115°33' A
* Sabrina Land: 115°33' A til 122°05' A
* Banzare Land: 122°05' A til 130°10' A
* Clarie Land: (Wilkes Coast) 130°10' A til 136° A

Kystlinja vart undersøkt og kartlagt av Operasjon Highjump 1946–1947, Operasjon Windmill 1947–1948, Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) 1956–1960 og sovjetiske antarktisekspedisjonar 1956–1959.

Geologi
-------

I 2006 gjorde eit forskarlag leia av Ralph von Frese og Laramie Potts gravitasjonsmålingar ved hjelp av NASA-satelittane GRACE og oppdaga det nesten 500 km breie Wilkes Land-krateret, som truleg vart skapt kring 250 millionar år sidan.

Wilkes Land i populærkulturen
-----------------------------

* Wilkes Land vert mykje nytta som åstad i filmen *The X-Files* frå 1998. Fox Mulder reiser til Antarktis for å redde partnaren Dana Scully, som vert heldt til fange her.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wilkes Land» frå Wikipedia på bokmål, den 5. august 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Composite Gazetteer of Antarctia. Den vitenskapelige komite for antarktisforskning (SCAR)

1. ↑  Gorder, Pam Frost (June 1, 2006). «Big Bang in Antarctic — Killer Crater Found Under Ice». Research News. Arkivert frå originalen 6. mars 2016. Henta 14. oktober 2012.

Koordinatar: 69°00′S 120°00′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Aiguilles Rouges
**Aiguilles Rouges**  ('Raude nåler') er eit krystallinsk fjellmassiv nord i Alpane, ovanfor Mont Blanc-massivet. Namnet kjem av den karakteristiske fargen til granitt, som får eit raudskjær i morgonlyset. Den høgaste toppen i massivet er Aiguille du Belvédère på 2 965 m. Le Brévent (2 525 m) ligg sør i fjellkjeda, og her kan ein kome til topps via ei kabelvogn. 

I motsetnad til Mount Blanc-massivet, har ikkje Aiguilles Rouges isbrear. Det alpine stadiet byrjar rundt 1 800 meter med grove steinblokker, og over her stikk ei rekkje nåler ut, frå Col des Montets til Brévent. Den nordvestlege delen av massivet har mindre vegetasjon sidan det får mindre sollys. Den andre sida har mykje rikare vegetasjon, mellom anna soldogg, martagonlilje og orkidéar. For å verne om denne fjellkjeda vart Réserve naturelle des aiguilles Rouges oppretta i 1974 og dekkjer 32,79 km².

Frå Aiguilles Rouges har ein eit flott utsyn over toppane i Chamonix, isbreane på Mont Blanc og dei vestlege delane av Alpane. Den franske målaren Samivel måla Mont Blanc frå her. Den høgaste toppen i fjellkjeda inneheld ordet Belvédère (som tyder «vakkert utkikkspunkt») fordi ein har 360° utsyn til dei omliggande fjella. Passet mellom Flégère og Planpraz, ved foten Aiguilles Rouges, vert kalla *Grand Balcon Sud* (Den store sørlege balkongen). 

I den austlege delen av massivet ligg det fleire fjellvatn, mellom anna Lac Blanc ved foten av Aiguille Belvédère. 

Dei største klatreskulane i Chamonix ligg i massivet. 

Panorama av Aiguilles Rouges og Arvedalen frå Aiguille du Midi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aiguilles Rouges» frå Wikipedia på engelsk, den 15. april 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* ASTERS, organisasjon som styrer naturreservatet i Aiguilles Rouges

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
*April-allegorien* (detalj), ca 1470
*April-allegorien* (detalj), ca 1470
*April-allegorien* (detalj), ca 1470
*Jomfru og barn med to helgenar*, 1474
**Francesco del Cossa** (ca 1436–1478) var ein italiensk målar frå Ferrara. Han er særleg kjend for sine freskomåleri.

### Liv og gjerning

Cossa skal ha vore son til ein steinhoggar i Ferrara. Han var truleg elev av Cosimo Tura, men vart også påverka av Andrea Mantegna og Francesco Squarcione. Nokre av bileta hans minner elles sterkt om Piero della Francesca sin stil.

Lite er kjent om dei tidlege arbeida til Cossa, ein veit at han reiste ut frå Ferrara då han var seint i tjueåra eller tidleg i trettiåra. Før den tid, i 1456, assisterte han far sin, Cristofano del Cossa, som på den tid hadde i oppdrag å måle utskjeringane og statuane på høgaltaret i kapellet på bispe-palasset i Ferrara.

Freskane *Månadene* i sommarpalasset 'Palazzo di Schifanoia' i Ferrara, frå omkring 1470, gjengir detaljrikt bilete av livet ved hoffet. Saman med Tura måla han ein serie med forseggjorde allegoriar som tok føre seg dei astrologiske himmelteikna og årets tolv månader. Tre frskar er med rimeleg visse knytt til Cossa. Eit av dei mest minneverdige bileta syner ei horde med småborn i *Apollos triumf*, ein allegori over mai månad. April-allegorien skildrar dei tre dydane, eit av dei tidlegaste døma i målarkunsten med nakne, samantvinna dansarar. Sandro Botticelli sin versjon av same i *Primavera* er datert 1482. Om tidspunktet for Cossa sin død er korrekt, må verka hans ha vore fullført før andre nytta same motivet.

Cossa var misnøgd med betalinga for arbeida sine i Ferrara og flytta i 1470 til Bologna. I Bologna fekk han mange oppdrag av Bentivoglio-familien. Her måla han dei to meisterverka *Madonna del Baracano* (1472) og *Jomfru og barn med to helgenar* (1474). I freskomåleriet *Madonna del Baracano*, som syner ei jomfru og barn; er samstundes portrett av og Giovanni Bentivoglio og Maria Vinziguerra. Cossa laga fleire glasmåleri i Bologna, det beste er i eit bogevindu i San Giovanni in Monte-kyrkja. Måleriet framstiller Johannes på Patmos.

Francesco del Cossa døydde i Bologna.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Francesco del Cossa» frå Wikipedia på engelsk, den 28. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Ioniseringsenergiane til nøytrale grunnstoff.
**Ionisering** er den fysiske prosessen som skjer når eit atom eller eit molekyl vert omdanna til eit ion ved at ein legg till eller fjernar partiklar som elektron eller andre ion. Dette vert ofte forveksla med dissosiasjon i kjemi.

Prosessen er noko forskjellig etter om det er eit ion med positiv eller negativ lading som vert produsert. Eit positivt ladd ion vert produsert når eit elektron bunde til eit atom (eller eit molekyl) absorberer nok energi til at det kan kome seg bort frå den elektriske potensial-sperra som opphavleg heldt det fastbunde til atomet (eller molekylet). Energimengda som må til vert kalla ioniseringspotensialet. Eit negativt ladd ion vert produsert når eit fritt elektron kolliderer med eit atom og slik vert fanga i den elektriske potensiall-sperra og dermed frigjev energien det har til overs. 

Generelt kan ein dele ionisering inn i to typar: **sekvensiell ionisering** og **ikkje-sekvensiell ionisering**. I klassisk fysikk finst berre sekvensiell ionisering. Ikkje-sekvensiell ionisering bryt fleire av lovene i klassisk fysikk.

Sjå òg
------

* Fasediagram
* Faseovergang
* Fotoionisering
* Kvantetunnelering
* Termal ionisering
* Adiabatisk ionisering

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ionization» frå Wikipedia på engelsk, den 9. november 2009.*

* + *Probing atomic ionization mechanisms in intense laser fields by calculating geometry and diffraction independent ionization probabilities*. J Wood, E M L English, S L Stebbings, W A Bryan, W R \*Newell, J McKenna, M Suresh, B Srigengan, I D Williams, I C E Turcu, J M Smith, K G Ertel, E J Divall, C J Hooker, A J Langley.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Stola i fiolet farge - for gravferd, gudstenester i fasta og i adventa
Ein **stola** er eit farga, 8-12 cm breitt band som prestar i Den norske kyrkja ber over skuldrene slik stolastolpane heng rett ned. 

Stolaen (latin *orariet*) var opphavleg ein duk til å leggje på venstre skulder og som vart bruka for å tørke sveitte med. Då keisar Konstantin gjorde biskopane til embetsmenn rundt 320, vart dei utstyrte med ein keisarleg embetsdrakt der det fine orariet høyrde med. Den opphavlege bruken vart gløymd. Men i ettertid fekk stolaen, som mange andre liturgiske klede, ei ny symbolsk tyding; stolaen skulle minne prestane om at dei skulle vere som den gode hyrdingen som gjev livet sitt for sauane. I dag ser prestane stolaen som eit teikn på at beraren innehar Ordets embete. Ved ordinasjon vert den raude stolaen lagt på skuldrene til presten som vert ordinert.

Stolaen vert brukt i dei fire liturgiske fargane kvitt, grønt, raudt og fiolett. Stolaen skal ha ein kross i nakken, dessutan kan han ha enkle symbol nede ein av eller begge stolpane. 
Lengda på prestestolaen skal vere slik at stolpane rekker godt nedpå leggen. Tekstilkunstnarar som vil lage stolaer, kan få teiknar vurdert for godkjenning av biskopen. 

Det er òg utarbeidd stola for diakonar. Diakonar ber stolaen på skrå. I Den norske kyrkja inngår diakonstolaen ikkje blant dei liturgiske kleda.

Sjå òg
------

* Tallét
* Pallium
* Romersk stola

Kjelder
-------


* forbundsleiaren i Det norske diakonforbund[*daud lenkje*]
* Retningsliner om liturgiske klede
* Turid Lundby: Kirketekstilenes bruk og bakgrunn
**Aras** (òg kalla **Araks**, **Arax**, **Araxi**, **Araxes**, **Araz**, eller **Jeraskh**; tyrkisk *Aras Nehri* armensk *Արաքս*, aserbajdsjansk *Araz*, persisk ارس, kurdisk *Aras* eller *Araz*) er ei elv som renn gjennom landa Tyrkia, Armenia, Iran og Aserbajdsjan. Den totale lengda er 1 072 km.

Grenseelva
----------

Aras har utspring nær Erzurum i Tyrkia. Ho møter elva Akhurjan søraust for Digor, og dannar så grensa mellom alle landa i området. Først mellom Tyrkia og Armenia, før ho vidare strøymer langs Tyrkia og Aserbajdsjan sin Nakhitsjevan-eksklave. Ho renn så vidare langs grensa av Iran og Nakhitsjevan, grensa mellom Iran og Armenia og så grensa mellom Iran og sjølve Aserbajdsjan, før ho møter elva Kura. Kura renn så ut i Kaspihavet.

Soge
----

Namnet til Aras går heilt tilbake til det antikke Armenia. I antikken meinte Armenes, som ein trur er stamfaren til dagens armenarar, at vatnet var heilag. Ut i frå dette kalla han elva opp etter Arast, ein etterkomar av den legendariske armenske patriarken Haik. Namnet vart seinare hellenisert til *Araxes*, og vart ein del av Kura-Araxes kulturen, eit prehistorisk folk som blømde i dalane til elvene Kura og Aras. 

Fleire gonger er det derimot Volga som vert kalla *Araxes*, særleg i Herodot sine soger. 

Enkelte meiner òg at Aras er elva Gihon, som er nemnd i andre kapittel av Bibelen. Gihon var ei av fire elvar som rann ut frå Edens hage

I moderne historie er Aras mest kjend som ei geografisk, politisk grense. I 1813 vart ho vald som grensa mellom Persia og Russland i Golestan-traktaten, der heile området nord for elva vart annektert til Russland. Iran og Sovjetunionen bygde seinare ei felles demning i elva i Poldasjt-området.

Populær kultur
--------------

Elva Aras vert nemnd i songen «Holy Mountains» av musikkgruppa System of a Down på albumet *Hypnotize*.

Kjelder
-------

1. ↑  Elisabeth Bauer. *Armenia: Past and Present*, p. 49. ISBN B0006EXQ9C


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
| Stoke-on-Trent **City of Stoke-on-Trent** |
| --- |
| Sentrum i Stoke-on-TrentSentrum i Stoke-on-Trent Sentrum i Stoke-on-Trent |
| Kallenamn «*«Stoke», «The Potteries», «the city of five towns»*» |
| Motto «*Vis Unita Fortior*» (*sameint styrke er sterkare*) |
| Plassering |
| 

Stoke-on-Trent is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Staffordshire |
| Grunnlagd | 1910 |
| Borgarmeister | Terry Follows |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  92,74 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 239 700   2 584,6 /km² |
| Koordinatar |  53°0′0″N 2°11′0″W﻿Koordinatar: 53°0′0″N 2°11′0″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | ST |
| Telefon-retningsnummer | 01782 |
| **Nettstad:** www.stoke.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Stoke-on-Trent**
 |

**Stoke-on-Trent** er ein by ved elva Trent i midt-England, nærare avgjort i grevskapet Staffordshire. Byen er ein samansmelting av dei seks byane Stoke-upon-Trent, Hanley, Burslem, Longton, Tunstall og Fenton. Samanslåinga skjedde i 1910, og den nye eininga fekk status som *city* i 1925. 1. april 1998 vart han ei sameint styresmakt.

Sidan 1600-talet har området vore kjent for industrielt pottemakeri og porselensproduksjon. Blant kjende produsentar i byen er Royal Doulton, Wedgwood, Spode og Minton. Det var i Stoke-on-Trent, som i mange andre britiske byar, ei krise industrien mot slutten av 1900-talet, men situasjonen er stabilisert, og nivået på arbeidsløyse ligg omtrent på gjennomsnittet i regionen.

Dei seks byane har halde nokre særpreg. Til dømes er Burslem og Fenton utdanningssentra, medan Hanley er eit handelssentrum.

Det talast ein distinkt dialekt i området, som i seinare år i stadig større grad blir avgrensa til eldre innbyggjarar.

To profesjonelle fotballklubbar held til i byen, Stoke City og Port Vale. Stoke City kjem frå Stoke-upon-Trent medan Port Vale kjem frå Burslem. Det er ei særs sterk rivalisering mellom dei to klubbane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stoke-on-Trent» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Martin Bjørneson Mølster** (11. oktober 1900–13. mars 1968) var ein norsk friidrettsutøvar og lærar, fødd og død på Voss, som i ei tiårs tid på 1920-30-talet var den beste kulestøytaren i Noreg.

Mølster var son til ein smed og jarnbanearbeidar frå Voss. Sjølv gjekk han skule i Bergen og trena mangekamp i fleire år. OL-året 1924 vart han norsk meister både i femkamp og tikamp. I sjølve Sommar-OL i Paris enda han på 11. plass i femkampen. Også i 1926 vart han noregsmeister i femkamp.

Allereie i 1923 gjekk Mølster til topps NM-tevlinga i kulestøyt, øvinga som vart spesialgreina hans. 
Gjennom perioden 1923-33 tok han seks NM-gull og to -sølv i kuleøvinga. Han forbetra den norske kulerekorden fem gongar, frå 14,03 m i 1926 til sist til 14,83 meter på Møhlenpris i Bergen den 29. mai 1932. Same året presterte han 15,06 m under eit stemne i Tromsø, men kula viste seg ved kontrollveging å vere for lett.

Mølster var medlem i IL Bjart på Voss til 1924. Sesongane 1925 og 1926 representerte han IL i BUL i Oslo, frå 1927 var han medlem i Voss Idrottslag.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1923: Gullmedalje i kulestøyt – 24,55 m, framom Erling Waage (24,08 m)
* 1924: Gull i både femkamp og tikamp
* 1926: Gullmedalje i kulestøyt – 26,11 m, framom Halfdan Johnsen (25,70 m), og i femkamp
* 1927: Gullmedalje i kulestøyt – 14,21 m, framom Johan Trandem (13,52 m)
* 1928: Gullmedalje i kulestøyt – 13,99 m, framom Ivar Sandberg (13,75 m)
* 1929: Gullmedalje i kulestøyt – 13,91 m, framom Henry Rosen (13,78 m)
* 1931: Gullmedalje i kulestøyt – 14,20 m, framom Helge Sivertsen (14,01 m)
* 1932: Sølvmedalje i kulestøyt – 14,37 m, bakom Helge Nilsen (14,39 m)
* 1933: Sølvmedalje i kulestøyt – 14,53 m, bakom Helge Nilsen (14,69 m)

Kjelder
-------

* friidrett.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Martin Mølster» (på engelsk). Olympedia. Henta 3. mars 2023.
**Francis William Newman** (27. juni 1805–7. oktober 1897) var ein engelsk polyhistor.

Newman og broren John Henry Newman fekk begge utdanning ved Ealing og seinare ved Oxford, der Francis William hadde ei strålande karriere. Han blei vald til fellow of Balliol, men på grunn av samvetsproblem i samband med barnedåp sa Newman frå seg denne posten og gav seg av til Bagdad som misjonsassistent. Dette kallet sa han òg frå seg då han ikkje heilt og fullt kunne stille seg bak den anglikanske kyrkja sitt syn på den evige straffedom.

I 1840 blei Newman professor i latin ved Manchester new college og var professor i romersk litteratur ved University college i London i perioden 1846 til 1869. 

I 1849 kom *The Soul, her Sorrows and Aspirations* ut, og i 1850 *Phases of Faith, or Passages from the History of my Creed*. Den førre er ei kjenslevar, men søkande analyse av sambandet mellom menneskesjela og Skaparen; den siste ein religiøs sjølvbiografi som i detalj skildrar vegen han hadde gått frå kalvinisme til rein teisme. Det er desse to skriftene Newman sitt ry er basert på, da han her viser ei intens sanningssøking og ikkje legg for dagen det eksentriske tankesettet som elles skjemmer det meste av skriftene hans – med unntak for bidraga hans innan matematikk og orientalsk filologi.

Newman hadde enormt store kunnskapar på vidt ulike felt, han skreiv om logikk, politisk økonomi, engelske reformer, australsk politikk, romersk historie, grammatikk, dei mest ugjennomtrengelege tema innan matematikk, arabisk, kritisk revisjon av greske tekstar, berberspråk og dialekten på Iguvine-tavlene. I alle desse skriftene viste han ein stor gåverikdom, men så sant temaet gjorde det mogleg kraup eksentrisiteten hans fram. Den siste boka hans, *Contributions chiefly to the Early History of Cardinal Newman* (1891), blei allment fordømd fordi den viste at han var fullstendig utan kjensler for bror sin. Francis William Newman var utan broren si evne til fornuftig resonnering og mangla heilt humoristisk sans, noko som i blant gjorde han til målskive for andre sin humor.

Verk i utval
------------

* *Handbook of modern arabic* (1863)
* *Dictionary of modern arabic* (1871)
* *History of the hebrew monarchy* (1847; 3. opplag 1865)
* *Regal Rome* (1852)
* *Hebrew theism* (1874)
* *Life after death* (1887)
* *The soul, her sorrows and her aspirations* (1849; 9. opplag 1882)
* *Phases of faith* (1850; 2. opplag 1881)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Martin Knudsen** (fødd 4. januar 1978 i Bergen) er ein norsk fotballspelar. Han har spelt for Brann, Tromsø og Staal.

Knudsen debuterte i eliteserien i 1997 då han spelte for Viking FK. Han blei på den tida rekna som ein av dei meir talentfulle spelarane i eliteserien, og fekk med seg 22 eliteseriekampar for Viking den sesongen. I 1998 spelte Knudsen alle seriekampane for Viking. Knudsen markerte seg som ein allsidig spelar som spelte mest på høgresida på midtbanen, men han har i løpet av karrieren òg spelt ein del på dei to backane og som venstrekant.

Etter ein brukbar 1999-sesong gjekk han til Brann, der han raskt etablerte seg som høgrekant. Han spelte òg på det norske U21-landslaget. Men i august 2000 blei Knudsen ramma av salmonella, noko som førte til at det tok nesten eit år før han kom tilbake på fotballbanen. Derfor spelte han berre sporadisk hausten 2001 for Brann.

Sidan 2002 var Knudsen litt inn og ut av Brann-laget, men han fekk likevel med seg dei fleste kampane. Han blei òg i stadig større grad flytta rundt på laget. Då Brann vann cupfinalen i 2004 blei Knudsen kåra til ein av banens beste spelarar.

Knudsen blir rekna som ein taklingssterk og løpssterk spelar, men han har til tider fått kritikk for dårleg pasningsspel.

I yngre år spelte Knudsen for Midtbygden og Fyllingen.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Eliteserien | bt.no». Fotball.bt.no. Arkivert frå originalen 25. februar 2012. Henta 26. november 2012.
2. 1 2

* Spelarprofil på skbrann.org Arkivert 2006-09-17 ved Wayback Machine.
**Johan Martin Kjølholdt** (22. januar 1938–12. april 1989) var ein norsk fotballspelar frå Tune i Østfold. Han var angrepsspelar for Sarpsborg FK i tida 1955-68. I 1964 deltok han då SFK tapte NM-finalen mot Rosenborg BK. Han fekk 2 kampar i landslagsdrakta.

Karriere
--------

### Klubbspel

Kjølholdt spelte på Sarpsborg Fotballklubb sitt lag i 14 sesongar frå 1955 til 1968. Både i 1964 og 1965 la klubben beslag på tredjeplassen i 1. divisjon, Kjølholdt var toppskårar for laget begge sesongane. Hausten 1964 tok SFK seg finalen i noregsmeisterskapen. På Ullevaal stadion reduserte han på straffespark til 1–2 i sluttminutta, noko som også vart sluttresultatet i oppgjeret mot Rosenborg. Sesongane 1969-71 var Kjølholdt aktiv i 6. og 5. divisjon med Råde Idrettslag.

### Landslagsspel

Kjølholdt fekk sin landslagsdebut i Helsinki 8. august 1965, ein kamp som enda med heimesiger 4–0. Same året den 31. oktober kom han inn mot Sverige i Solna og spelte 15 minutt i det som vart hans siste landskamp. 

### Merittar

* Bronse i seriemeisterskapen: 1964 og 1965 med Sarpsborg FK
* Cupfinalist: 1964 med Sarpsborg FK

Kjelder
-------

* eu-football