recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Substantiv i fulfulde**

Substantivet i fulfulde finst normalt i seks ulike former, her illustrert med substantivet RAWAANDU 'hund' i Aadamaawa-dialekten:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Eintal** | **Fleirtal** |
| **Grunn-nominalklassar** | *rawaandu* 'hund' | *dawaaɗi* 'hundar' |
| **Diminutiv-nominalklassar** | *dawaangel* 'liten hund' | *ndawaakon* 'små hundar' |
| **Augmentativ-nominalklassar** | *ndawaanga* 'stor hund' | *ndawaako* 'store hundar' |
|

I tillegg finst ei noko mindre vanleg diminutiv-pejorativ eintalsform, i dette tilfellet *ndawaangum* 'liten fillehund'. Væsker og massar førekjem i ei eiga diminutiv-form, jamfør *dihal* 'litt vatn' til *ndiyam* 'vatn'. Av grunnklassane finst det 15 i eintal (klasse nummer 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15 og 16) og 3 i fleirtal (klasse nummer 2, 17 og 18). Eit substantiv opptrer i maksimalt éin eintals grunnklasse og éin fleirtals grunnklasse. Nokre substantiv, i fyrste rekkje lånord, har ikkje noko suffiks som viser kva eintals grunnklasse dei høyrer til, og det er nominalklassekongruensen ved adjektiv, partisipp, determinativ og pronomen som fortel kva eintals grunnklasse eit substantiv høyrer til.

Alle dei 24 nominalklassane (nom.kl.) har ei relativt veldefinert prototypisk tyding; jamfør artikkelen Nominalklassesemantikk i fulfulde.
| Sucre |
| --- |
| Bygate. Bygate. |
| Styresmakter |
| Land | Bolivia |
| Grunnlagd | 1538 |
| Borgarmeister | Hugo Loayza |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2006) | 225,000 |
| Koordinatar | 19°2′2″S 65°15′45″W﻿Koordinatar: 19°2′2″S 65°15′45″W﻿ |
| Høgd over havet | 2750 m |
| Tidssone | UTC -4 (UTC4) |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.sucre.gob.bo |
| Plassering |
| Plassering av Sucre |

**Sucre** er den offisielle og historiske hovudstaden i Bolivia og sete for høgsterett, men ikkje den lovgjevande makta i landet. Byen har om lag 204 000 innbyggjarar (2003) og ligg 2 800 m.o.h.

Historie
--------

Sucre blei grunnlagd 30. november 1538 som *Ciudad de la Plata de la Nueva Toledo* av Pedro de Anzures. Byen blei kjend som **La Plata**, men blei omdøypt i 1839 til ære for revolusjonsleiaren Antonio José de Sucre. Historisk har han òg vore kjend som **Charcas** og **Chuquisaca**, noko som har gjeve han tilnamnet "la Ciudad de Cuatro Nombres", 'firenamnsbyen'. På grunn av dei mange kvitkalka husa i sentrum er han òg omtala som "la ciudad blanca", 'den kvite byen'.

Etter den økonomiske nedgangen i Potosí blei Sucre for avsidesliggjande til å vera hovudstad i Bolivia. I 1898 flytta styresmaktene til La Paz, som blei reell hovudstad i landet.

Kultur
------

Arkitekturen i Sucre er prega av den spanske kolonitida. Dei smale vegane i eit nettverk i bykjernen og dei mange praktfulle husa, kyrkjene og klostera i byen ber minne om den andalusiske kulturen som forma han. Sucre er fortsatt hovudbyen for den katolske kyrkja i Bolivia, og medlemmer av religiøse ordenar i tradisjonelle drakter er vanlege å sjå i gata. 

Sucre blei peikt ut som ein del av verdsarven av UNESCO i 1991.

Utsyn over Sucre.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sucre**

### Kjelder

* Engelsk Wikipedia
* Bokmålswikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Andrew White** (fødd 6. september 1942) er ein USA-amerikansk multi-instrumentalist, musikkforskar og forleggar. 
Han speler særleg jazz og R'n'B på saksofon, obo og bass.

Biografi
--------

White var fødd i Washington, D.C. og voks opp i Nashville i Tennessee. Han kom attende til Washington, D.C. i september 1960 for å studere ved Howard University. Han var ferdig der i juni 1964 med ein bachelor i musikk. Han studerte så ved Musikkonservatoriet i Paris i Frankrike.

Som saksofonist byrja White å spele jazz i september 1960 i J.F.K. Quintet. (1961-63). Han spelte seinare med Kenny Clarke (1965), Otis Redding (1967), McCoy Tyner (1970), Elvin Jones (1980-81), Beaver Harris (1983), The Julius Hemphill Saxophone Sextet (1987), The Six Winds Dutch Saxophone Sextet (1999), og i sin eigen Andrew White's ZORROSAX ALLSTARS, saksofonsekstett (2002), i tillegg hundrevis av spelejobbar med andre artistar. 

Som bassist spelte White hovudsakleg med Stevie Wonder, frå 1968 til august 1970, samstundes som han spelte obo i American Ballet Theatre Orchestra. Han var òg bassist for The 5th Dimension, frå 1970 til 1976. Han spelte bass i jazzfusiongruppa Weather Report på albumet *Sweetnighter*, spelt inn i januar 1973 på Columbia Records.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Andrew White» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Eugene Chadbourne, allmusic

Bakgrunnsstoff
--------------

* American International Artists Arkivert 2006-08-18 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* MusicBrainz (artist)
* AllMusic (artist)

 |
|  |
| --- |
|  |
| * Elektrisitet
* Magnetisme
 |
| 
Elektrostatikk

* Elektrisk lading
* Statisk elektrisitet
* Elektrisk felt
* Leiar
* Isolator
* Triboelektrisitet
* Elektrostatisk utlading
* Induksjon
* Coulomb-lova
* Elektrisk fluks
* Gauss-lova
* Elektrisk potensial energi
* Elektrisk dipolmoment
* Polarisasjonstettleik

 |
| 
Magnetostatikk

* Ampère-lova
* Magnetfelt
* Magnetisering
* Magnetisk fluks
* Biot–Savart-lova
* Magnetisk moment
* Gauss' magnetismelov

 |
| 
Elektrodynamikk

* Lorentz-kraft
* Elektromagnetisk induksjon
* Faradays lov
* Lenzs lov
* Forskyvingsstraum
* Maxwells likningar
* Elektromagnetisk felt
* Elektromagnetisk stråling
* Maxwell-tensor
* Poynting-vektor
* Liénard–Wiechert-potensial
* Jefimenkos likningar
* Virvelstraum

 |
| 
Elektrisk krins

* Straum
* Potensial
* Spenning
* Motstand
* Ohms lov
* Seriekrins
* Parallellkrins
* Likestraum
* Vekselstraum
* Elektromotorisk spenning
* Kapasitans
* Induktans
* Impedans
* Resonanskammer
* Bølgjeleiar

 |
| 
Kovariant formulering

* Elektromagnetisk felttensor
* Elektromagnetisk stressenergitensor
* Firestraum
* Elektromagnetisk firepotensial

 |
| 
Vitskapsmenn

* Ampère
* Coulomb
* Faraday
* Gauss
* Heaviside
* Henry
* Hertz
* Lorentz
* Maxwell
* Tesla
* Volta
* Weber
* Ørsted

 |
| * v
* d
* e
 |

**Coulomb-lova** er sett opp av den franske fysikaren Charles Augustin Coulomb, og seier at krafta mellom to elektrisk ladde partiklar er proporsjonal med produktet av ladningane og omvend proporsjonal med kvadratet av avstanden mellom dei, dvs. 

{\displaystyle F=k{\frac {q\_{1}q\_{2}}{r^{2}}}\,}
der F er krafta, k er Coulomb-konstanten, q1 og q2 er dei to ladningane og r er avstanden mellom dei. Krafta er fråstøytande viss dei to ladningane har same fortegn, og tiltrekkende viss dei er ulike, t.d. blir fråstøytt to elektroner, medan eit elektron og proton
tiltrekkes.

Coulombs konstant er

{\displaystyle k={\frac {1}{4\pi \epsilon \_{0}}}=8.987742438\times 10^{9}Nm^{2}C^{-2}}
der {\displaystyle \epsilon \_{0}} er den elektriske konstanten (permittiviteten til vakuum).

Den fulle versjonen av Coulomb-lova vert skriven på vektorform

{\displaystyle \mathbf {F} =k{\frac {q\_{1}q\_{2}}{r^{2}}}{\hat {\mathbf {r} }}}
der {\displaystyle {\hat {\mathbf {r} }}=\mathbf {r} /r} er einingsvektoren som peikar i retning mellom ladningane. 

Coulomb-lova kan utleiast frå Gauss-lova som er ei av Maxwell-likningane. For ladningar i rørsle kjem magnetiske krefter i tillegg til dei elektriske, og Coulomb-lova aleine gjev ikkje ei fullgod skildring. For små partiklar, som elektron og proton, kan coulomb-lova brukast i stor grad, men då modifisert innanfor rammeverket av kvantemekanikken. For store snøggleikar, må kreftane mellom ladde partiklar skildrast av spesiell relativitetsteori.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Coulombs lov» frå Wikipedia på bokmål, den 24. juli 2012.*
**Fredrik Peder Johannessen** (fødd 14. september 1873 i Porsgrunn, død 9. oktober 1951) var ein skipsingeniør og konservator, særleg kjend for sitt restaureringsarbeid med Osebergskipet og Gokstadskipet.

Liv og gjerning
---------------

Johannessen var utdanna ingeniør frå Chalmers tekniska högskola i Gøteborg. Sidan arbeidde han ved Porsgrunn Baad og Skisbyggeri og ved Marinens Hovedverft i Horten.

I 1904 fekk han hovudansvaret for konservering og oppbygging av Osebergskipet. Dette var i samarbeid med professor Gabriel Gustafson, som leia utgravinga av Osebergfunnet. Frå 1923 arbeidde han iherdig for at Osebergskipet skulle flyttast til Bygdøy. I 1926 leia han arbeidet med flyttinga. Han leia òg flytting og restaurering av Gokstadskipet. Han var òg med på å take vare på fleire oldfunn, mellom anna Kvalsundskipet.

I 1943 fekk han konservatorstilling. Den hadde han til i 1948. Dei siste leveåra var han prega av lang tids arbeid med løysemiddel som vart brukt under konservering. Fredrik Johannessen mottok Kongens fortenestmedalje i gull i 1933. Han vart òg utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.

Han døydde i Oslo i 1951.

Kjelder
-------

* Morten Kielland:Skjult mann bak skjulte skip i *Kysten nr 4 2001*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Fredrik Haugen** (fødd 13. juni 1992) er ein norsk fotballspelar som spelar for Brann i Eliteserien (2020).

Frå 2011 spelte han for Brann. Han har hatt fleire landskampar for Noreg på aldersbestemte landslag. Før han gjekk til Brann, hadde han spelt heile karrieren i Løv-Ham.

Haugen blei henta opp i A-lagsstallen til Løv-Ham før 2009-sesongen, saman med Kevin Dure. Han debuterte som innbytar mot Sogndal 26. april og skåra det første målet sitt i 16. mai-kampen mot Sarpsborg 08, som Løv-Ham vann 4–1. I løpet av sesongen fekk han ei rekke kampar for klubben, særleg fordi Erlend Storesund var ute med skade. Mot slutten av sesongen blei Haugen tildelt Kniksen-stipendet på kroner 10 000. Stipendet er oppkalla etter Roald «Kniksen» Jensen og blir delt ut kvart år til eit lokalt talent.

Då Løv-Ham slo Start 14–13 på straffer på bortebane i tredje runde av cupen, var det Haugen som skåra på den siste og avgjerande straffa for Løv-Ham. Han spelte også delar av kampen med armbrot.

I løpet av 2009-sesongen trente Haugen også med Brann som ein del av samarbeidet mellom Løv-Ham og Brann. Vinteren 2010 var han med på Brann sin treningsleir på La Manga og spelte der fleire treningskampar for klubben.

I august 2010 signerte han ein kontrakt med Brann som går ut 2013-sesongen, men han fullførte sesongen i Løv-Ham. Han debuterte i Tippeligaen for Brann som innbytar i opningskampen i 2011-sesongen, heime mot Rosenborg 20. mars 2011. Han spelte frå start første gong 10. juni 2011, heime mot Sogndal og skåra det første tippeligamålet sitt i ein bortekamp mot Odd Grenland 31. juli same året.

Kjelder
-------

1. ↑  Norsk og internasjonal fotballstatistikk
2. ↑  Hermod Hove (18. oktober 2009). «Haugen fikk Kniksen-stipend». ba.no. Henta 20. oktober 2009.
3. ↑  Pål Wollebæk Jørgensen (18. juni 2009). «17-åring ble cuphelt». Arkivert frå originalen 21. juni 2009. Henta 8. juli 2009.
4. ↑  Ove Jacobsen; Silje Dyregrov (19. juni 2009). «Spilte med armbrudd». bt.no. Henta 8. juli 2009.
5. ↑  Roar Lyngøy (17. september 2009). «U-landslagsspiller trener med Brann». bt.no. Arkivert frå originalen 22. september 2009. Henta 2. oktober 2009.
6. ↑  Roar Lyngøy (19. februar 2010). «Brann avsluttet med sju lokale». bt.no. Henta 23. februar 2010.
7. ↑  *brann.no Haugen blir Brann-spiller*, arkivert frå originalen 7. september 2010, henta 19. mars 2011

* *Denne artikkelen bygger på «Fredrik Haugen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. mars 2011.*
**Fredrik Olsson Romhus** (15. desember 1753–1802) var ein norsk bondeklokkemakar frå Aurskog på Romerike. 

Han var fødd på plassen Randum under garden Tonsberg i Aurskog 15.12.1753, foreldra var husmannsfolka Ola Torsteinsson (1718-1795) og Anne Hansdotter (1726-1790). Han gifta seg 26.9.1776 i Aurskog med Anne Maria Jensdotter (1756-1803). Far hennar var Jens Askjellsson Bokstad (1726-1784), skulehaldar i bygda og elles ein særs gåverik mann, og det var frå han Fredrik lærde å laga klokker. Fredrik og huslyden hans flytte mykje frå stad til stad. Romhus-namnet tok Fredrik frå ein plass dei budde på som låg under prestegarden i Aurskog. Dei budde til sist på garden Vestre Auli i Nes på Romerike. Han lét etter seg sju søner, og den gjævaste klokkemakaren av dei var Mats Fredriksson Romhus.

Kjelder
-------

* Fortegnelse over ældre norske Urmagere især Bondeurmagere af Dr. A. Chr. Bang. Kristiania 1910. Tilgjengeleg på Digitalarkivet
* Aurskog og Blaker b. 3. Bygdenes historie av Eyvind Lillevold. Hamar 1968.
* Kyrkjebøkene I 2 og I 3 for Aurskog prestegjeld
**John Fredrik Reinfeldt** (fødd 4. august 1965 i Haninge i Sverige) er ein svensk politikar og leiar for det liberal-konservative Moderata samlingspartiet sidan 2003. Etter at høgresida og Allians för Sverige fekk fleirtal i riksdagsvalet 2006, var han statsminister i Sverige frå 6. oktober 2006 til 3. oktober 2014, då Stefan Löfven tok over.

Karriere
--------

Reinfeldt vart med i Moderata ungdomsförbundet i 1983, og vart leiar i 1992. Han hadde dette vervet fram til 1995. Han har vore riksdagsmedlem sidan 1991, som representant for valkrinsen på heimstaden. Etter nederlaget i 1994 for den moderaterna-leidde koalisjonsregjeringa, utvikla Reinfeldt ei kritisk haldning til partileiarskapen under Carl Bildt, noko som førte til at han vart utstøytt i partiet. Men etter eit leiarskifte i 1999 og eit dårleg resultat i riksdagsvalet 2002, fekk Reinfeldt gradvis meir innflytnad i Moderata samlingspartiet.

### Statsminister

Reinfeldt vart vald til partileiar 25. oktober 2003, og etterfølgde Bo Lundgren. Under hans leiarskap har politikken i moderaterna gått meir i retning av sentrum, og det har kalla seg sjølv «Nya moderaterna». Etter riksdagsvalet 2006, som vart halde 17. september 2006, vart Reinfeldt vald til statsminister i den nye regjeringa den 5. oktober, og presenterte regjeringsmedlemmene dagen etter. Saman med dei tre andre partia i sentrum-høgre-alliansen, leidde Reinfeldt ei koalisjonsregjering som hadde støtte av eit lite fleirtal i Riksdagen. Som 41-åring var han den tredje yngste personen som har vorte statsminister i Sverige, etter Robert Themptander og Rickard Sandler.

### Familie

Han er busett i Täby nord for Stockholm og gift med Filippa Reinfeldt, som er *landstingsråd* (m) i Stockholms län. Paret har tre ungar.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Fredrik Reinfeldt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* Munzinger (iba)

 |
Nobelprisen  

Nobels fredspris  
1908

**Fredrik Bajer** (21. april 1837–22. januar 1922) var ein dansk forfattar, lærar og politikar som saman med svenske Klas Pontus Arnoldson mottok Nobels fredspris i 1908.

Etter å ha delteke i den dansk-tyske krigen i 1864 busette Bajer seg i København. Han livnæra seg som lærar, forfattar og oversetjar. Han hadde fleire interesser og blant de viktigaste var kvinnesaka, utviklinga av det nordiske fellesskapet og det internasjonale fredsarbeidet.I 1871 var han saman med kona Mathilde Bajer medstiftar av Dansk Kvindesamfund og i 1886 av Kvindelig Fremskridtsforening. Bajer var pasifist og stiftar av Dansk Fredsforening og Det internasjonale fredsbyrå i Bern i Sveits.

Bajer var vald til Folketinget frå Venstre i perioden 1872–1895.

Norske frimerke
---------------

Fredrik Bajer er avbilda på to norske frimerke saman med Arnoldson. Frimerka kom ut i 1968:

* NK 615, 65 øre raudleg brun, opplag: 4 731 000
* NK 616, 90 øre blå, opplag: 2 456 000

Kjelder
-------

1. ↑  «Fredrik Bajer - Facts» (på engelsk). Henta 2. oktober 2017.
2. ↑  «The Nobel Peace Prize 1908» (på engelsk). Henta 2. oktober 2017.
3. 1 2  «Fredrik Bajer, 1837-1922». *Danmarkshistorien / Aarhus Universitet.* (på dansk). Henta 2. oktober 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Fredrik Bajer» frå Wikipedia på bokmål, den 2. oktober 2017*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
| Châlons-en-Champagne |
| --- |
| Notre-Dame-en-VauxNotre-Dame-en-Vaux Notre-Dame-en-Vaux |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Châlons-en-Champagne |
| **Byvåpenet til Châlons-en-Champagne** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Champagne-Ardenne  Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  26,05 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 47 339   1 817/km² |
| Koordinatar | 48°57′″N 04°22′″E﻿Koordinatar: 48°57′″N 04°22′″E﻿ |
| Høgd over havet | 83 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 51000 |
| **Heimeside:** www.chalons-en-champagne.net |

**Châlons-en-Champagne** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *préfecture* (administrasjonsstad) i departementet Marne i den tidlegare regionen Champagne-Ardenne og har om lag 50 000 innbyggjarar. 

Tidlegare var byen kalla **Châlons-sur-Marne**, men byen vart offisielt kalla Châlons-en-Champagne i 1998.

Historie
--------

Ein meiner at Châlons er same stad som Den katalaunske sletta der Slaget ved Châlons i 451 enda framrykkinga til Attila.

I mellomalderen vart byen styrt av biskopar som bygde fleire kyrkjebygg i byen, som katedralen Saint-Etienne, Notre-Dame-en-Vaux og Saint-Jean.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Châlons-en-Champagne**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
| Château-Chinon (Ville) |
| --- |
|  |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Bourgogne-Franche-Comté  Nièvre |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  4,28 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 2 307   539/km² |
| Koordinatar | 47°04′″N 03°45′″E﻿Koordinatar: 47°04′″N 03°45′″E﻿ |
| Høgd over havet | 534 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 58120 |
| **Heimeside:** www.ville-chateau-chinon.fr |

**Château-Chinon (Ville)** er ein landsby og kommune sentralt i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Nièvre i regionen Bourgogne. Byen har om lag 2 500 innbyggjarar.

Historie
--------

Château-Chinon (Ville) har ei lang historie. Heilt tilbake til 700-talet eksisterte det ei borg med riddarar frå Chinon. På 1100- og 1200-talet vart det bygd massive bymurar rundt byen. Som vassallar for hertugane i Burgund måtte riddarane av Chinon i mellomalderen levere material og honningprodukt til hoffet i Dijon. Ludvig XIII drog bort frå byen på byrjinga av 1600-talet og gav borga til ein av rådgjevarane sine. Byen vart først viktig igjen på 1900-talet då den seinare franske presidenten François Mitterrand var ordførar her frå 1959 til 1981.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Château-Salins |
| --- |
| Horisonten til Château-SalinsHorisonten til Château-Salins |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Château-Salins |
| **Byvåpenet til Château-Salins** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Lorraine  Moselle |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  10,76 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 2 470   230/km² |
| Koordinatar | 48°49′″N 06°31′″E﻿Koordinatar: 48°49′″N 06°31′″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 57170 |

**Château-Salins** (tysk *Salzburgen*) er ein liten by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Moselle i regionen Lorraine, og har om lag 2 500 innbyggjarar. 

Château-Salins er senter i området Saulnois, som produserer salt. Både byen og området har tatt namn etter saltproduksjonen.

Historie
--------

Château-Salins vart først nemnd i 1346 som Chastelsalins. Etter den franske revolusjonen vart byen ein kort periode kalla Salines Libres. Frå 1800 til 1871 høyrte Château-Salins til departementet Meurthe, og frå 1871 til slutten av den første verdskrigen var byen ein del av Tyskland. Då byen igjen vart fransk i 1919 vart byen ein del av departementet Moselle.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Château-Salins**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Flaten** er ein innsjø i bydelen Flaten i Söderort i Stockholm i Sverige. Innsjøen er ein tidleg innsjø i Tyresån-vassdraget, og vert drenert via ei bekkeravine i sør, som går til Drevviken.

Omgjevande natur og nedslagsfeltet til innsjøen
-----------------------------------------------

Flatens naturreservat er bygd rundt innsjøen Flaten, og er eit naturreservat som består av typisk Södertörnsnatur, med sprekkelandskap med bar- og lauvskog. Nordvest for innsjøen ligg fleire kolonihagar, og ved austbreidda av innsjøen ligg Flatenbadet, velkjent sidan 1934.

Tilførselen til innsjøen av vatn skjer til dels gjennom grunnvatn frå området, og til dels via Flatenån, som drenerer Skarpnäcksfältet. Flatenån drenerte òg tidlegare ein del av åsen som går gjennom Skogskyrkjegarden, men i samband med bygginga av Skarpnäcksfältet på 1980-talet, vart dette området saman med andre mindre sideelvar til Flatenån, overført til Stockholms avløpsnett. Grunnvatnet frå desse områda går likevel enno til innsjøen.

Vasskvalitet, og dessutan veksten til innsjøen- og planteliv
------------------------------------------------------------

Innsjøen har lenge vore rekna som den innsjøen i Stockholmsområdet med beste vasskvalitet, og han har særs god siktdjupne. På 1990-talet auka likevel verdiane av næringsstoff i vatnet til innsjøen. Dette skulda både på auka tilførsel frå omgjevnadane og at næringsstoff vart frigjort frå botnsedimentet. I år 2000 vart det utført ei handsaming av innsjøen med eit aluminiumssalt som skulle binde fosfor til seg. Nyare målingar tyder på lågare fosforverdiar, men frå 1990-talet har innsjøen vore råka av algevekst med nokre års mellomrom.

Plankton og fisk har vorte negativt påverka av dei auka verdiane til innsjøen med næringssalt, med ein forskyving mot arter typiske for overgrodde innsjøar.

Same tilstand har råka planter i innsjøen, som dessutan har vorte ekstra utsette etter at planter av tusenbladfamilien dukka opp på midten av 1980-talet. Denne dominerer no heilt i innsjøen, og blir opplevt som eit problem, i det minste for badande.

Bilete
------

* Flatens badeplass 2010Flatens badeplass 2010
* Flaten på våren 2008Flaten på våren 2008
* Beverar herjar ved ListuddenBeverar herjar ved Listudden
* I Flatens naturreservat 2007I Flatens naturreservat 2007

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flaten (innsjø)» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Stockholms Vatten om Flaten (2007-03-01)
* Vattenprogram för Flaten 2000 – Stockholm Vatten

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Flaten-sjøen**

* Miljötillstånd och åtgärdsarbete för Flaten Stockholms Miljöbarometer
* Flaten[*daud lenkje*] Tyresåns vattenvårdsförbund

Koordinatar: 59°15.03′N 18°9.21′E﻿
Koordinatar: 67°36′S 62°49′E﻿

**Flat Islands** eller **Flatøyholmane** er ei rekkje øyar som strekkjer seg 2,8 km frå nordaust til sørvest og som ligg kring 3 km nordvest for Mawson Station og 3 km sørvest for Welch Island i den austlege delen av Holmevika. Flatøyholmane vart kartlagde av norske kartografar frå flyfoto teken under Lars Christensen-ekspedisjonen (1936-1937) og namnet Flatøy vart nytta om det dei trudde var ei enkel øy sør i gruppa. Øya nordmennene kalla Flatøy var i røynda tre øyar. Etter Australian National Antarctic Research Expeditions (ANARE) kartla området vart namnet endra av Australian Antarctic Names and Medals Committee (ANCA) i 1958 som gav heile gruppa namnet Flat Islands.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flat Islands» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Flatøyholmane

Bakgrunnsstoff
--------------
Flateyjardalur
Plasseringa til Flateyjardalur på Island.
**Flateyjardalur** er ein fråflytta kyst nord på Island på halvøya Flateyjarskagi. Fra stranden strekkjer seg en dal, Flateyjardalsheiði, syd til Fnjóskadalur og heilt til bukta Skjálfandi. Flateyjardalur er kalla opp etter øya Flatey, som ligg like utanfor kysten. *Finnboge den ramme*, ei av Islendingesogene, finn stad i dalen. 

Dei siste innbyggjarane reiste frå kysten i 1953. Same året vart ein veg bygd frå Fnjóskadalur til Flateyjardalur og området vart forbund til andre delar av regionen. Det står tre betonghus i dalen, bygd seint i 1920-åra, som i dag berre vert nytta som sommarhus. Ved den gamle garden Brettingsstaðir ligg ein gravplass rundt grunnmuren til ei gamal kyrkje, som vart tatt ned og flytta til Flatey etter at dalen vart fråflytta. Mange turista vitjar Flateyjardalur om sommaren.

Kjelder
-------

  

* *Denne artikkelen bygger på «Flateyjardalur» frå Wikipedia på engelsk, den 7. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Reiseguide til Flateyjardalar Arkivert 2007-06-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Koordinatar: 61°58′28″N 005°13′33″E﻿

Utsikt til Flatraket, retning nord-vest, ut mot Silda og Stad-havet. Foto: Arne Ødegård

**Flatraket** er ei lita bygd i Stad kommune i Nordfjord-området i Vestland fylke. Bygda ligg om lag 16 km aust for Måløy og ca 30 km frå Selje sentrum. Frå bygda ser ein ut mot Stad (Stadlandet). Tradisjonelt har fiske og landbruk vore viktigaste næringsvegane på Flatraket. Dei seinaste åra har AS Fiskevegn vore den største arbeidsplassen. Bygda har eigen skule, barnehage og butikk.

Historie
--------

Fram til utgangen av 2019 høyrde bygda til dåverande Selje kommune i dåverande Sogn og Fjordane fylke.

Samferdsel
----------

Om ein køyrer med bil frå Flatraket mot Selje (fylkesveg 618) vil vegen gå gjennom desse bygdene/stadene:

* Håvik
* Nordpollen
* Kvernevika
* Vetrhus
* Venøy
* Barmsund (der det går ferje over til Barmen)
* Flister
* Rundereim
* Salt
* Moldestad
* Moldefjorden
* Berstad
* Eide i Selje
* Selje, kommunesenter i dåverande Selje kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.flatraket.no
* www.barmen.no
* Hjartestad: Flatraket - Ein stad i Stad
* Bygdekinoen - Barmen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ei open flate med *X*-, *Y*- og *Z*-koter.
Ei **flate** er i matematikk, og særleg topologi, eit todimensjonalt topologisk mangfald. Dei mest kjende døma er dei ein finn som grensene til faste lekamar i eit vanleg tredimensjonalt euklidsk rom **R**3 — til dømes overflata til ei kule. Det finst derimot òg flater, som Klein-flaska, som ikkje kan innlemmast i eit tredimensjonal euklidsk rom utan å innføre singularitet eller at flata kryssar seg sjølv. Eit plan er eit spesialtilfelle av ei flate. 

For å seie at ei flate er «todimensjonal» meiner ein at for kvart punkt er det ein *koordinatflekk* der eit todimensjonalt koordinatsystem er definert. Til dømes er overflata på jorda er (ideelt sett) ei todimensjonal kule, og breiddegrad og lengdegrad er dei todimensjonale koordinatane til flata (bortsatt frå ved polane og langs 180 ºV).

Flater vert nytta i fysikk, ingeniørvitskap, datagrafikk og mange andre fagfelt, hovudsakleg for å representere flatene til fysiske lekamar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Surface» frå Wikipedia på engelsk, den 12. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NDL

 |
**Fuller Building**, betre kjend som **Flatiron Building**, er ei høgblokk ved Madison Square på Manhattan i New York. Bygningen er reist på den smale og kileforma hjørnetomta nord for 23. gate der Broadway møter Fifth Avenue, noko som gav han den karakteristiske forma si (og kallenamnet *Flatiron* - 'Strykejernet').

Frå bygginga av Flatiron Building
Flatiron Building i 2004
Flatiron Building stod ferdig i 1902, og var då den nest høgaste bygningen i New York (etter Park Row Building) med ei høgd på 87 meter, fordelt på 22 etasjar.[*treng kjelde*] Flatiron var òg ein av dei første bygningsstrukturane i New York som blei bygd rundt eit stålskjelett,[*treng kjelde*] noko som gav nye høve for å byggja i høgda. Bygningen var teikna av Daniel Burnham i beaux-arts-stil, og fasaden er rikt ornamentert med gotiske og renessanse-inspirerte detaljar. Sjefsingeniør for konstruksjonen var Joachim Gotsche Giæver.

Området rundt Madison Square, aust mot Gramercy Park og nokre kvartal sør mot Union Square er kalla Flatiron District etter den kjende bygningen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flatiron Building» frå Wikipedia på bokmål, den 6. desember 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Brown, Lance Jay; Dixon, David; Gillham, Oliver (21. juni 2014). Urban Design for an Urban Century: Shaping More Livable, Equitable, and Resilient Cities (2nd utg.). Hoboken: Wiley. ISBN 978-1-118-45363-6.
* Zukowsky, John and Saliga, Pauline, "Late Works by Burnham and Sullivan", *Art Institute of Chicago Museum Studies*. 11.1 (Autumn 1984:70–79)
* Kreitler, Peter Gwillim. *Flatiron: A Photographic History of the World's First Steel Frame Skyscraper, 1901–1990*. AIA Press 1991. ISBN 978-1-55835-060-1
* Laurin, Dale (2008). «Grace and Seriousness in the Flatiron Building and Ourselves» (PDF). *Aesthetic Realism Looks at NYC*. Aesthetic Realism Foundation. s. 1–4.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SkyscraperCenter

 |
Intarsia/marketeri med innlagt perlemor. Foto: Svein Harkestad

Intarsia. Dei mørkare fargetonane i kronblada kjem fram ved at finérbitane er dyppa forsiktig ned i glovarm sand. Dette gjev djupnverknaden i blomane. 
Foto:
Svein Harkestad
 

**Intarsia** er ein handverksteknikk og ei kunstform der ein legg 1 millimeter tynne finérark frå ulike typar tre saman for å skapa mønster på eit møbel. Det kan òg brukast til å laga frittståande bilete. Ved å skjera gjennom parvise lag (minst 2) med ulik finér får ein dei innvendige og utvendige bitane som så vert lagt saman frå annakvart lag. Dette medfører at ein alltid får minst 2 ulike «bilete», det eine motsett av det andre kva gjeld farge og/eller tresort. Desse bileta av samanlagt finér vert finert ned på underlaget på fagleg måte av snekkaren.

Marketeri/Marquetry (markering) heiter den tilsvarande teknikken som vert brukt til å fella metall eller perlemor inn i tre, og ved tremosaikk. 

Parquetry heiter teknikken der det berre vert brukt langsgående finér. Men òg her vert brukt tremosaikk og dekorband. Jf. dagens parkettgolv.

Ein spesialist på intarsia vert kalla dekupør. Intarsia kan òg utførast av ein ebenist (kunstsnikkar), eller ein møbelsnekkar. 

Teknikkane er særs gamle og stammar frå Orienten og Egypt og har vore mykje brukt i møblar i dei ulike stilperiodane i Europa frå og med barokken.

* Røroskunstneren Sverre Sollie brukte intarsia på fleire utsmykkingar av norske jernbanestasjonar.
* Christopher Severin Knag i Bergen var ein møbelsnekkar som dreiv mykje med intarsia på sine møblar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Intarsia» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juni 2020.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Roberts, Judy Galne; Intarsia – artistry in wood, Intarsia artistry : 12 projects for every occasion. Fox Chapel Publishing Co. , East Petersburg, Pa. 2000 ISBN 1-56523-096-5 (h.)
* Threadgold, Lawrence (edited by David Arscott); *Beginning picture marquetry*. Guild of Mastar Craftsman Publications, Lewes, East Sussex 2002 ISBN 1-86108-234-7

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Intarsia**

* Gamle teknikkar på Høgskulen i Oslo
* Ein intarsiasnikkar i Nittedal
* Intarsia - oppslagsverket oVe, artikkel av Ine Merete Baadsvik, Bergen Byarkiv.
***Nemi*** er ein norsk teikneserie som handlar om den metal-aktige kvinna Nemi. Serien er skriven og teikna av Lise Myhre, som signerer med berre fornamnet, Lise. Han heitte opphavleg *Den svarte siden* og blei først utgjeven i *Larsons gale verden* i 1997. Serien skifta etter kvart namn til *Nemi*, etter hovudpersonen i serien, og debuterte som fast stripeserie i *Dagbladet* 23. mars 1999. 

Nemiteikneserien blir gjeven ut ikkje berre i Noreg, men også i utlandet, mellom anna England i gratisavisa *Metro*, og Finland.

Innhald
-------

I byrjinga var *Nemi* ein dyster serie om metal-miljøet, men han har vorte litt lysare etter kvart, sjølv om han framleis kan ta opp alvorlege emne. 

Serien handlar om Nemi som har bleik hud, langt svart hår og svarte klede, og liker metal-musikk, *Ringenes herre* og diktarar som André Bjerke. Ho har eit sterkt hat til pelsbrukarar og folk ho oppfattar som dumme, til dømes blondiner eller folk som har ein svært ulik musikksmak frå henne. Noko av det ho likar best er tequila, sjokolade og å spela x-boks. Ho er ofte på pub der ho treffer mange ulike typar.

I serien er det ikkje med så mange figurar, men det er ofte besøk av folk som berre er med i ei stripe eller to.

*Cyan* er namnet på Nemi si beste venninne, ei blåhåra jente med namn frå gifta cyanid. Cyan er nokså ulik Nemi på mange måtar. Til å byrja med i teikneserien prøvde Cyan å få Nemi til psykolog, noko som enda med ein psykolog som slukte smertestillande tablettar for å gløyme det fæle besøket. Cyan har seinare blitt meir vant med at Nemi aldri kjem til å finne seg ein fast jobb og slutte å gå på pub til uvanlege tider på døgnet.

*Tim* var saman med Cyan ei ri, men det gav seg etter kvart fordi han hadde seg med ei anna dame. Tim har pønkefrisyre og er no saman med ei stygg blondine.

I serien har Myhre mellom anna illustrert dikt av Edgar Allan Poe og André Bjerke med figurane sine.

Serieskaparen
-------------

Lise Myhre har ein del likskapar med hovudfiguren sin. Ho kler seg òg gjerne i svart og er glad i metal-musikk. Myhre byrja å arbeida i bladet *Larsons gale verden* etter vidaregående, der fekk ho ei side der ho kunne teikne stort sett kva ho ville. Denne sida vert kalla «Den Svarte Siden», som først var i svart-kvitt. Den første figuren som kunne likne på Nemi kom i 1997.

Bladet Nemi
-----------

Nemi har i dag eit eige blad der det også blir trykt striper som *Rex Rudi*, *Lenore* og *Reservatet*.
Koordinatar: 36°22′32″N 36°59′39″E﻿

**Nubl** (arabisk skrift نبل, òg skrive **Nubbul** eller **Nubbol**) er ein liten by nord i Syria i Aleppo guvernement, nordvest for Aleppo. Av stader i nærleiken finn ein al-Zahraa like i sør, Anadan i søraust, Tel Rifaat i nordaust, Aqiba i nord og Barad i vest. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde Nubl eit folketal på 21 039 i 2004. Innbyggjarane er hovudsakleg sjiamuslimar og i lag med den nærliggande al-Zahraa, dannar Nubl eit lite sjiasamfunn som er ei lomme i eit hovudsakleg sunnimuslimsk område i Aleppo guvernement.

Den syriske borgarkrigen
------------------------

Nubl og al-Zahraa vart kringsett av opprørarane med Den frie syriske armeen (FSA) i juli 2012. Rørsla ut av Nubl er strengt overvaka og byen er avhengig av å få forsyningar via lufta av den syriske hæren. Sjølv om fofrholdet mellom innbyggjarar i Nubl og landsbyane kring normalt har vore venleg, har den syriske borgarkrigen gjort at motstandarar av regjeringa frå nærliggande sunni-landsbyar har hevda at Nubl og al-Zahraa husar regjeringsvenlege militsar som har utført åtak mot opposisjonen. Det har vore fleire hemn-kidnappingar mellom Nubl og opprørsvenlege landsbyar i nærleiken. Etter månader med slike kidnappingar, vart folkeråd i dei to byane samde om å byrje forhandlingar med sunniopprørarane den 27. mars 2013. Avtalen om å forhandle vart organisert av kurdarar frå Kurd Dagh-området i nærleiken, som er kontrollert av kurdiske separatistar i PYD. Kurdarane fungerte som meklarar og fleire kidnappa personar på begge sider vart sleppte fri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nubl» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Aleppo guvernement. Arkivert på. (arabisk)
2. 1 2  Hendawi, Hamza. In Syria, Sunni rebels besiege Shiite villages. *Yahoo News*. Originally published by *Associated Press*. 2012-10-18,
3. ↑  Landis, Joshua. Clinton Helps Shape New Syrian Gov in Exile Syria Comment. 2012-11-01.
4. ↑  AFP (27. mars 2013). «Syria kurdarar help Shiite, Sunni fighters negotiate». NOW. Arkivert frå originalen 5. juli 2018. Henta 27. mars 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Kart med medlemmer av NSG markert med grått.
**Nuclear Suppliers Group** (NSG) er ei fleirnasjonal gruppe av land som arbeider med å avgrense spreiing av materiale, utstyr og teknologi som kan nyttast for å produsera kjernefysiske våpen. NSG blei skipa i 1974, opphavleg med sju medlemmer. I dag er medlemstalet 48 (2014).

Nuclear Suppliers Group (NSG) blei danna i 1974 etter at India si prøvesprenging hadde vist at sivil kjernefysisk teknologi også kunne brukast til å utvikla kjernefysiske våpen. Nasjonar som hadde underteikna Ikkjespreiingsavtalen (Nuclear Non-Proliferation Treaty – NPT) såg dei måtte leggja større avgrensingar på eksport av utstyr, material og teknologi knytt til kjernefysikk om dei ville avgrensa spreiinga av kjernevåpen. Eit anna siktepunkt for skipinga av NSG var å få med land som ikkje hadde underskrive Ikkjespreiingsavtalen eller deltok i den såkalte Zangger-komitten, då spesielt Frankrike.

Medlemsland
-----------

Dei opphavlege sju medlemslanda i NSG er Canada, Vest-Tyskland, Frankrike, Japan, Sovjetunionen, Storbritannia og USA. I 1976-77 blei gruppa utvida med Belgia, Tsjekkoslovakia, Den tyske demokratiske republikken, Italia, Nederland, Polen, Sverige og Sveits. I 2004 blei Folkerepublikken Kina medlem. I 2014 hadde NSG 48 medlemmer:

* Argentina
* Australia
* Austerrike
* Belgia
* Brasil
* Bulgaria
* Canada
* Danmark
* Estland
* Finland
* Frankrike
* Hellas
* Irland
* Island
* Italia
* Japan
* Kasakhstan
* Kina
* Kroatia
* Kviterussland
* Kypros
* Latvia
* Litauen
* Luxemburg
* Malta
* Mexico
* Nederland
* New Zealand
* Noreg
* Polen
* Portugal
* Romania
* Russland
* Serbia
* Slovakia
* Slovenia
* Sør-Afrika
* Sør-Korea
* Spania
* Storbritannia
* Sverige
* Sveits
* Tsjekkia
* Tyrkia
* Tyskland
* Ukraina
* Ungarn
* USA

Kjelder
-------

* «Participants», nuclearsuppliersgroup.org
* Lundbo, Sten. «Nuclear Suppliers Group» (19. november 2013), *Store norske leksikon*.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Nuclear Suppliers Group» frå Wikipedia på bokmål, og «Nuclear Suppliers Group» frå Wikipedia på engelsk den 24. november 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
The All-American Rejects 2006
**The All-American Rejects** er ei USA-amerikansk alternativ rocke-gruppe frå Stillwater i Oklahoma.

Tyson Ritter (vokal/ bass) og Nick Wheeler (gitar) skipa gruppa i 2001, og gav ut EP-en *Same Girl, New Songs* sommaren same året. Mike Kennerty (gitar) og Chris Gaylor (trommer) vart med i gruppa året etter. I 2003 gav gruppa ut det sjølvtitla debutalbumet sitt, *The All-American Rejects* med singelen «Swing, Swing». Det andre albumet frå gruppa, *Move Along*, vart gjeve ut i 2005 og utgjorde dei tre singlane «Dirty Little Secret», «It Ends Tonight», og «Move Along». Det tredje albumet, *When the World Comes Down* kom i 2008 med singelen «Gives You Hell».

Diskografi
----------

* 2001 *Same Girl, New Songs* (EP)
* 2003 *The All-American Rejects*
* 2005 *Move Along*
* 2008 *When the World Comes Down*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* The All-American Rejects på MySpace

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)

 |
Ein **lystelefon** er eit apparat for å overføre lydar ved hjelp av lysstrålar. Prinsippet for lystelefoni er at lysstrålen blir modulert i takt med lydsvingingane. Det modulerte lyset blir registrert ved hjelp av t.d. ei fotocelle og skapar ein straum som varierer på tilsvarande måte som lyset. Etter passande forsterking skapar så straumen lydar i ein høgttalar.

Den første lystelefonen vart laga etter eit prinsipp oppdaga av Simon i 1897, der talestraumen frå ein mikrofon blir transformert inn i straumkrins for ein lysboge, og skapar lyssvingingar i takt med mikrofonsvingningane. Ljoset blir samla med ein parabolsk spegl og blir dirigert mot mottakaren, som òg består av ein parabolsk spegl med ei fotocelle i brennpunktet. Lystelefonen kan arbeide med infraraud stråling som er usynleg. Dette har gjeve det militær bruk. 

Lystelefoni har etter kvart fått ny aktualitet i samband med laserar, som både gjev ei skarp lysstråle som kan sendast direkte eller førast gjennom fiberkablar over store avstandar og som, på grunn av koherensen til strålen, gjer det mogleg å formidle mange lydsignal samstundes ved hjelp av multiplekssystem.

Sjå òg
------

* Fotofon

Kjelder
-------

* lystelefon. () I Store norske leksikon. Henta frå:
**Lysspreiing** er ei form for spreiing der lys er energiforma som vert spreidd. Ein kan tenkje seg lysspreiing som ei form for avbøying av ei stråle som går langs ei rett linje, til dømes av ujamnheiter i mediet det forplantar seg gjennom, eller i grenseflata mellom to medium. Avvik frå refleksjonslova på grunn av ujamnheiter på overflata vert òg vanlegvis rekna å vere ei form for spreiing. Når desse ujamnheitene vert rekna å vere tilfeldig og tett nok til at effekten av kvar av dei vert midla ut, vert denne forma for spreiingsrefleksjon rekna som som diffus refleksjon.

Dei fleste lekamar ein kan sjå er synlege fordi lys vert spreidd frå overflata av lekamen. Dette er ein av dei viktigaste mekanismane innan fysisk observasjon.
Spreiing av lys er avhengig av bølgjelengda ellerfrekvensen til lyset som vert spreidd. Sidan synleg lys har bølgjelengd med ein orden kring ein mikrometer, kan ein ikkje sjå lekamar som er mykje mindre enn dette, sjølv ved hjelp av mikroskop. Finfordelte partiklar så små som 1 µm er direkte observert i vassoppslemming.

Mekanismar i diffus refleksjon omfattar mellom anna overflatespreiing som kjem av ruheit og indre spreiing frå dei indre ujamnheitene som korngrenser i polykrystallinske tørrstoff.
Transmisjon av forskjellige lysfrekvensar er viktige innan alt mogeleg frå vindaugsglas til optiske fiberkablar og infraraud (IR) varmesøkjande missil-system. Lys som forplantar seg gjennom eit optisk system kan dempast av absorpsjon, refleksjon og spreiing.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Light scattering» frå Wikipedia på engelsk, den 12. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Kerker, M. (1969). «The Scattering of Light». New York: Academic. ISBN 0-12-404550-2.
2. ↑  Mandelstam, L.I. (1926). «Light Scattering by Inhomogeneous Media». *Zh. Russ. Fiz-Khim. Ova.* **58**: 381.
3. ↑  van de Hulst, H.C. (1981). *Light scattering by small particles*. New York: Dover. ISBN 0-486-64228-3.
4. ↑  Bohren, C.F. and Huffmann, D.R. (1983). *Absorption and scattering of light by small particles*. New York: Wiley-Interscience. ISBN 0-471-29340-7.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
5. ↑  Fox, M. (2002). *Optical Properties of Solids*. Oxford University Press, USA. ISBN 0-19-850612-0.
6. ↑  Smith, R.G. (1972). «Optical power handling capacity of low loss optical fibers as determined by stimulated Raman and Brillouin scattering». *Appl. Opt.* **11** (11): 2489–94. Bibcode:1972ApOpt..11.2489S. PMID 20119362. doi:10.1364/AO.11.002489.
|  |
| --- |
| **Klassisk musikk** |
| Mellomaldermusikk | (476 – 1400) |
| Renessansen | (1400 – 1600) |
| Barokken | (1600 – 1760) |
| Rokokko | (1720 – 1770) |
| Wienerklassisismen | (1730 – 1820) |
| Romantikken | (1815 – 1910) |

**Den** **galante stilen** (òg *førklassisk* og *rokokkomusikk*) er ei musikalsk stilretning frå andre halvdelen av 1700-talet i overgangen mellom barokkmusikken og klassisismen.

Historikk og skildring
----------------------

Stilen oppstod i seinbarokken, som ein reaksjon på den strengt polyfone stilen i barokken, og viser i større grad til ein måte å skriva musikk på enn ein epoke. Tidsmessig fall førklassisisme saman med rokokkotida innan biletkunst, og sidan musikkstilen til ein viss grad òg kan seiast å dela nokre kjenneteikn med biletkunsten i samtida, til dømes med friskheit, tilgjengelegheit og sjarme, blir han iblant kalla «rokokkomusikk».

Viktige kjenneteikn
* Nært opp til bel canto-ideala (songbar, naturleg, forståeleg)
* Gjennomsiktig lydbilde med få stemmer og ei dominerande melodistemme
* Enkle, men verknadsfulle harmoniske forløp
* Korte og enkle melodifraser som ofte blir gjentatt
* Elegant melodikk og ornamentering

Den følsame stilen
------------------

I Tyskland oppstod «den følsame stilen» (*empfindsamer Stil*) som ei intensivering av den galante stilen. Sentralt står fridommen til å uttrykka kjensler, og musikken er full av overraskingar som brå, hyppige og uventa modulasjonar, teksturendringar, pausar, uvanlege melodivendingar, uførebudde dissonansar og plutselege sforzandoar.

Viktige komponistar
-------------------

Førklassisismen blei gjerne delt opp dei fire «skulane»: Paris (galant), Berlin (kjenslevar), Mannheim (mellom dei to føre) og Wiener (forløpar for wienerklassisismen).

* Carl Philipp Emanuel Bach (følsam stil, Berlinerskolen)
* Johann Christian Bach
* Wilhelm Friedemann Bach
* François Couperin (galant stil, Paris-skulen)
* Bernhard Joachim Hagen
* Giovanni Battista Pergolesi
* Domenico Scarlatti
* Johann Stamitz (Mannheimerskolen)
* Carl Stamitz (Mannheimerskolen)
* Georg Philipp Telemann (i seine verk)
* Johann Joachim Quantz
* Matthias Georg Monn (Wienarskulen, byrjande sonatesatsform)

Den norsk-dansk-tyske komponisten Johan Henrik Freithoff frå Kristiansand skreiv til dels i galant stil.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Den galante stilen» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juni 2023.*

Litteratur
----------

* Elisabeth Th. Hilscher-Fritz: «Vorklassik» i *Oesterreichisches Musiklexikon*. Onlineutgaven, Wien 2002 ff. ISBN 3-7001-3077-5.
* Dagmar Glüxam: «Mannheimer Schule» i *Oesterreichisches Musiklexikon*. Onlineutgaven, Wien 2002 ff. ISBN 3-7001-3077-5.

* *Martins Komponistentabelle*, tidslinjer over komponistar frå ulike epokar
**Den greske borgarkrigen** (gresk Ελληνικός εμφύλιος πόλεμος) vart i hovudsak utkjempa mellom 1946 og 1949, og var det første dømet på kommunistopprør etter den andre verdskrigen. Sigeren til dei greske antikommunistiske styrkane førte til Hellas sitt medlemskap i NATO og var med på å definere ein ideologisk maktbalanse i Egearhavet under heile den kalde krigen.

På den eine sida av borgarkrigen stod væpna styrkar frå den konservative greske etterkrigsadministrasjonen, og på den andre sida venstreorienterte og kommunstiske styrkar. Dette inkluderte viktige medlemmer av den største antinazistiske motstandsorganisasjonen (ELAS), under leiing av Kommunistpartiet i Hellas (KKE), og andre personar knytte til venstresida, men som ikkje nødvendigvis var kommunistar.

Den første fasen i borgarkrigen tok form i 1942-1944. Venstresida og høgresida av motstandsrørsla kjempa mot kvarandre for å få styringa over den greske motstandsrørsla. I den andre fasen (1944) vart kommunistane, som hadde militær kontroll over mesteparten av Hellas, møtt av britiske styrkar og styrkar frå den greske regjeringa som kom tilbake frå eksil, og som hadde vorte danna med vern frå vestlege allierte i Kairo. I den tredje fasen (vanlegvis kalla «Tredje runde» av kommunistane), 1946-1949, kjempa ei sentrums- og høgreorientert koalisjonsregjering, vald under unormale forhold, mot væpna styrkar kontrollerte av Kommunistpartiet i Hellas.

Borgarkrigen førte til ei politisk polarisering i Hellas, som vart ein alliert av USA og ein medlem av NATO, medan forholdet til dei sovjet-allierte naboane i nord vart meir spent.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Greek Civil War» frå Wikipedia på engelsk, den 5. september 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Den greske borgarkrigen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC
* BBC Things

 |