recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Håvard Gibøen** (2. mars 1809–27. juli 1873) var ein kjend spelemann frå Telemark. Han jamnast oftast med Myllarguten.

Håvard var fødd på Møsstrond som son av Knut Gibøen og Åsne Gjuvland frå Rauland. Ho var systerdotter av Ånund Berge, bestefar til Rikard Aslaksson Berge. Håvard vart fødd i dei verste naudsåra, men folket på Møsstrond merka lite til dette, av di dei levde tett på Hardangervidda. 

Far av Håvard var ein brukande spelemann, og bestefaren Håvard attåt. Håvard sjølv ville tidleg bortpå fela. 

«Ein dag - han gjekk i kjolen endaa - kom han til aa klive uppaa himlingi. Der stod feleskrine etter godfar hans, og han fumla og plundra so lenge til han fekk det upp og fekk fingrar i den gamle fela. Guten rørde ved strengine so det song so underleg, og daa vart det liv i karen kann det hende. Han truga etter fela jamt og samt.» (Rikard Berge)
Første læremeisteren til Håvard var spelemannen Knut Lurås frå Tinn. Luråsen var mykje innom Gibøen på veg over fjellet til Rauland, og Håvard lærde mykje av han. Håvard fekk og ei høvande barnefele av Knut, fortel Rikard Berge.

Håvard møtte Myllarguten ein sommar han var ute og gjette. Myllaren var åtte år eldre enn Håvard, men dei spela i lag, og Håvard lærte mykje av myllaren.

Håvard spela i bryllaup frå han var ti år. «Daa var han so liten at han rokk ikkje nedpaa med føtane um han sat paa krakken. So laut han sitja paa borde og trampe paa krakken.» (Rikard Berge). Av andre spelemenn han møtte i desse åra var Jon Kjos den fremste. Men han heldt støtt mest av Myllaren og Luråsen. Myllaren meinte på si side at Håvard var den beste: «Når Håvar tek ti spela, so græt eg,¢ sa Myllaren. «Ja, Håvar er nok meister åt konn alle.»

Håvard Gibøen hadde ein annan stil enn Myllarguten. Myllaren kunne bygge ut og brigde på slåttane, og spela seg opp i ekstase til sola rann. Gibøen trøytna snøggare, og heldt seg gjerne med spel i stuttare økter. Attåt heldt Gibøen seg til eldre slåtteformer, og kunne refse Myllaren når denne gjekk for langt i nyskaping. Slik er slåttane etter Håvard særmerkte for ein meir alderdomeleg dåm. 

«Myllaren trampa so udømeleg, han, men Haavard sat logn og tródde so lint, det var sovidt du saag den eine hælen og den eine taai uppifraa.»
Håvard vart gift med Mari Kjetilsdotter Eikja frå Bø, og dei fekk fleire born saman. Etterslekta lever på Møsstrond den dag i dag. 

Den mest kjende eleven av Håvard Gibøen er nok Knut Dale frå Tinn. Etter han vart nokre av slåttane skrive ned at Johan Halvorsen til bruk for Edvard Grieg i hans Opus 72. Sonen Kjetil Håvardsson vart òg ein dugande spelemann. 

Håvard døydde i 1873, og vart gravlagt på Møsstrond. Seinare vart det reist eit minnesmerke over han der.

Sjå og
------

* Håvard Gibøens draum, Håvardsdraumen

Litteratur
----------

Berge, Rikard, 1972: *Myllarguten* : *Haavard Gibøen* med etterord av Eivind Groven: "Myllar-spel og Håvard-spel" s. 233-38 og Magne Myhren, "Rikard Berge og livesverket hans" s. 239-52, Noregs boklag

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
**Håvard Klemetsen** (fødd 5. januar 1979) er ein norsk kombinertrennar som representerer Kautokeino Idrettslag. Klemetsen er fødd i Kautokeino og busett i Trondheim. Han vann VM-gull for Noreg i lagtevlinga i ski-VM 2005 i Oberstdorf og VM-bronse i Sapporo to år seinare. I 2011 fekk han individuelt ein fjerdeplass i ski-VM i Oslo, og i 2014 tok han OL-gull i Sotsji saman med resten av kombinertlaget. Klemetsen har vunne ein verdscupsiger og vore noregsmeister to gongar. Han har sin styrke i hoppbakken, og har leia fleire kombinertrenn føre langrennsdelen.

Karriere
--------

Klemetsen debuterte i verdscupen nyårsdag i 2003. I januar 2005 vart han nummer sju i eit verdscuprenn i Schonach, hans beste plassering til dess. Han fekk plass i den norske VM-troppen og vart nummer 20 i den ordinære kombinertøvinga, før han 23. februar 2005 vart verdsmeister for Noreg i lagøvinga, saman med Petter Tande, Magnus Moan og Kristian Hammer. Under dei olympiske leikane i 2006 vart det ein ny 20. plass individuelt.

Midt i januar 2007 vart Klemetsen nummer fire i verdscupen i Lago di Tesero, hans beste verdscupplassering så langt. I VM 2007 i Sapporo kom han på 16. og 19. plass i dei individuelle tevlingane, men vann bronsen i lagkonkurransen saman med Espen Rian og førnemnde Petter Tande og Magnus Moan.

Etter nokre sesongar med få gode prestasjonar nærma Klemetsen seg verdseliten i 2011-sesongen. Han deltok i begge dei individuelle tevlingane i verdsmeisterskapen i Oslo og vart nummer ni i øvinga der det vart hoppa i normalbakken. I den siste øvinga, då det vart hoppa i storbakken Holmenkollbakken, overraska han stort og vart beste nordmann på fjerdeplass.

Klemetsen tok sin fyrste verdscupsiger 3. desember 2011 på Lillehammer. Det vart då hoppa i 100-metersbakken og gått 10 km langrenn, der Klemetsen spurtslo Alessandro Pittin frå Italia med to tidels sekundar. Knapt eit år seinare oppnådde Klemetsen sin andre pallplass i verdscupen, også då på Lillehammer, der han i ei kombinertøving med strafferundar vart slått av Magnus Moan med fem sekundar.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 2003: Nr 23 i Chaux-Neuve
* 2004: Nr 13 i Seefeld og Lahti
* 2005: Nr 7 i Schonach og i Liberec
* 2005/06: Nr 8 i Ruhpolding og Ramsau
* 2007: Nr 4 i Lago di Tesero
* 2008: Nr 4 i Klingenthal
* 2009: Nr 7 i Lahti
* 2010: Nr 18 i Holmenkollen
* 2011: Nr 4 i ski-VM i Oslo
* 2011/12: Vinnar på Lillehammer
* 2012/13: Nr 2 på Lillehammer

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2002: Nr 5 i Høydalsmo
* Ski-NM 2003: Nr 8 i Molde
* Ski-NM 2004: Nr 4 i kombinertsprint på Bardufoss
* Ski-NM 2005: Gullmedalje og bronsemedalje (sprint) på Lillehammer
* Ski-NM 2006: Bronsemedalje på Kongsberg
* Ski-NM 2007: Sølvmedalje i Bardu
* Ski-NM 2008: Sølvmedalje (sprint) og bronsemedalje i Trondheim
* Ski-NM 2009: Nr 5 i fellesstart på Gjøvik
* Ski-NM 2010: Nr 5 i Stokke
* Ski-NM 2011: Sølvmedalje på Steinkjer
* Ski-NM 2013: Gullmedalje på Vang

Bakgrunnsstoff
--------------

* Håvard Klemetsen i fis-ski.com
* Håvard Klemetsen i olympedia.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
**Programmusikk** er (klassisk) musikk som representerer eit program – det vere seg ein scene, eit dikt, ei hending eller noko anna ikkje-musikalsk. Det motsette av programmusikk er absolutt musikk. Eit typisk døme på programmusikk er tonediktet.

Omgrepet
--------

I programmusikk snakkar vi om eit program eller ein idé som ligg utanom det musikalske verket – det kan vere ein litterær eller historisk referanse, ein sjeletilstand etc. Programmusikk har slik sett ein referanse i menneskeleg erfaring som lèt seg skildre verbalt.

Omgrepet er nesten utelukkande nytta om den europeisk klassiske musikken, og særskild innan romantisk musikk. Det vert vanlegvis berre nytta om instrumentalmusikk, ikkje om viser eller opera.

Døme
----

Beethovens 6. symfoni, den såkalla Pastoralesymfonien, «fortel» ei historie om livet på landet, og dei ulike pastorale scenene kan kjennast att i formspråket til musikken. Eit døme på norsk programmusikk er dei fem symfoniske dikta av komponisten Hjalmar Borgstrøm der diktet *Hamlet*, skriven for orkester og klaver, vert rekna å vere hovudverket hans.

Kritikk
-------

Ein annan komposisjon av Beethoven, den såkalla «Måneskinnssonaten», er nytta for å framstille denne måten å oppfatte musikk på som upåliteleg og tilfeldig. Det vert hevda at Beethoven ikkje tenkte i programmusikalske banar i det heile tatt då han skreiv denne komposisjonen, som i røynda har namnet «Pianosonate nr. 14 i ciss-moll quasi una Fantasia». Tilnamnet *Måneskinnssonaten* stammar frå musikkjournalisten Rellstab etter ein båttur på Vierwaldstätter See, fleire år etter Beethoven døydde. Fantasien gir lyttaren lov til å fantasere og assosiere.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Programmusikk» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
**Siddis kickboxingklubb** blei stifta 20.oktober 2002 av Ronny B Hagen, Ivar Varpe, Ellen Dahl og Roger Bøthun.
Siddis kickboxingklubb hadde sitt utspring i Stavanger kickboxing team som blei starta av David Keffle tidleg på 1990-tallt og utøvarar frå andre klubbar (Fana kbk blant anna).

Siddis KBK var etablert som namn eit par år før stiftingsdato og treningane vart haldne på Madlaveien i dei gamle lokala til Toyota midt mellom Madlakrossen og Madlaleiren. Sommaren 2002 flytta klubben til Eiganes Nærmiljøsenter og styrkte samarbeidet med Dingo bokseklubb i form av felles treningslokale, boksering, matter etc.

Pr. 31. desember 2005 var det i alt 82 medlemmer frå 12-40 år og det var iver, treningsglede og godt miljø og klubben fekk fram fleire tallent som hausta pallplasseringar i NC og NM. Klubben var representert i greinene; Lettkontakt, semikontakt og musical forms.

I tida klubben var aktiv var han medlem i NKBF og Rogaland Idrettkrets

Avtalen med Eiganes nærmiljøsenter blei etter kvart sagt opp og skulen ynskte å bruke lokala til andre formål. Etter ein lang kamp med politikarar, og styre og stell var kampen over. Siddis og Dingo gjekk kvar til sitt og Siddis dreiv ei stund vidare i lokale på Hundvåg. Eit par år etter stordomstida med over 80 medlemmer på årsbasis var det over og klubben la ned sitt virke.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Arkivert 2011-02-02 ved Wayback Machine.
Frå Bayiplassen i Nanchang
Plasseringa av Nanchang i Jiangxi.
**Nanchang** (hanzi 南昌, pinyin *Nánchāng*) er eit kinesisk byprefektur som er provinshovudstad i Jiangxi i det søraustlege Kina. Prefekturet har eit areal på 7 402 km², folketalet vart i 2010 berekna til 4,97 millionar. Innanfor bygrensene budde i 2004 i kring 1,89 millionar menneske.

Nanchang omfattar fem bydistrikt og fire fylke.

Næringsliv
----------

Nanchang er eit regionalt midtpunkt for jordbruksproduksjonen i Jiangxi. Ris og appelsinar er dei største salsvarene. Ford Motor Company har ein fabrikk i Nanchang, og samarbeider med Jiangling Motor om bygging av varebilen Ford Transit. Fleire av industriverksemdene er sysselsett med delproduksjon til fly- og bilindustrien, metallurgi, elektromekanikk, samt med tekstil, tradisjonell kinesisk medisin og farmasøytika.

Historie
--------

Under Han-dynastiet vart byen Gan bygd her ca. 201 f.Kr. I 589 e.Kr. under Sui-dynastiet fekk byen namnet Hongzhou og noko seinare dagens namn; Nanchang.

På 1900-talet vart byen kjend for si rolle for kommunististrørsla. Her gjennomførte kommunistane under leiing av Zhou Enlai den såkalla Nanchangoppstanden som braut ut 1. august 1927. Datoen 1. august vart seinare erklært som grunnleggingsdag for Folkets frigjeringshær.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jiangling Motors Corporation, Ltd. website».
2. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Nanchang» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mars 2011.*
* *Denne artikkelen bygger på «Nanchang» frå Wikipedia på engelsk, den 29. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Carn Edward med utsyn mot Cerrig Lladron i Preseli
**Preseli Hills** eller **Preseli Mountains** (walisisk *Mynydd Y Preseli/Y Preselau*, òg skrive **Presely**) er ei åsrekkje nord i Pembrokeshire i Vest-Wales. Dei utgjer ein del av Pembrokeshire Coast nasjonalpark.

Det høgaste punktet i åsane er Foel Cwmcerwyn på 536 meter over havet og her finst mange førhistoriske funn, mellom anna spor etter busetnader frå steinalderen. Ein har funne ut at steinar frå åsane samsvarar med ei som vart nytta til å byggje den indre sirkelen i Stonehenge. Steinane kan ha vorte ført til Stoenhenge-området med isbrear.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Preseli Hills» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Thomas, H.H. 1923. *The source of the stones of Stonehenge*. Antiquaries Journal 3, 239-260.
2. ↑  Thorpe, R.S et al. 1991. *The geological sources and transport of the bluestones of Stonehenge, Wiltshire*. Proceedings of the Pregistoric Society, 57, 103-57.

Koordinatar: 51°56′48″N 4°46′25″W﻿
**Arthur Sundt** (8. april 1899–19. august 1971) var ein norsk jurist og politikar frå Bergen. Han var stortingsrepresentant frå Bergen og for partiet Venstre i periodane 1945–49 og 1954–57.

Sundt var son til ein skipsførar. Etter han avla juridisk embetseksamen i 1921, var han dommarfullmektig i Sunnfjord 1922–24. Frå 1925 praktiserte han som advokat i Bergen, høgsterettsadvokat sidan 1935. I 1945-46 fungerte han som statsadvokat for Bergen og Hordaland. Til sist var han sorenskrivar i Midthordland frå 1957 til –66.

Sundt var medlem i Bergen bystyre 1929–41 og 1952–55, med sete i formannskapet frå 1932. Han var varaordførar i Bergen 1934–40 og i 1945 etter frigjeringa. Frå hausten 1945 representerte han Bergen Venstre på Stortinget til 1949 og på ny i valperioden 1954–57. Begge periodane var han nestformann i Utanriks- og konstitusjonskomitéen. Sundt var landsstyremedlem i Venstre 1946–62.

Av styreverv kan nemnast at Sundt var medlem i styret for Bergen kommunale kinomatografer frå 1931 til 1963, formann siste 11 åra. Han var også formann i Skattetakstkommisjonen for Bergen i lang tid, 1938-65, samt varaformann og seinare formann i styret for Norges kommunalbank frå 1935 til 1965, med unnatak for fleire av krigsåra. 1947-49 var Sundt viseformann i Den Norske Sakførerforening.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
Prisvinnande ayrshireku.
Ayrshirefe på Saint Helena i 1910.
**Ayrshirefe** er ein kurase som stammar frå Ayrshire-distriktet i Skottland. Dei er kjend for gode mjølkeeigenskapar, samstundes som dei er hardføre. Rasen var tradisjonelt kjent som dunlopfe eller cunninghamfe. Han er blitt eksportert til alle delar av verda, mellom desse Noreg.
Ayrshirefe er brukt til å avla fram fleire moderne rasar, mellom anna norsk raudt fe.

Dyra er raude og kvite på farge. Gjennomsnittsvekta er mellom 450 til 600 kilo. Dei kalvar lett og er langlivde.

Ayrshirefe i alsarbeid og eksport
---------------------------------

Ein har fleire gonger teke inn ayrshirefe i storfeal i andre land. Dyra blei gjerne sende med skip frå Cunninghamhead i Ayrshire, og var kjende som dunlopfe eller cunninghamfe. I dag finst ayrshirefe eller avleidde rasar over store delar av verda, mellom anna i sørlege Afrika, i Australia og på New Zealand. Det finst også ein del kyr i tropane, som på Sri Lanka og i Malaysia.

Norsk raudt fe oppstod på grunnlag av kryssing mellom lokale dyr og importerte ayrshirekyr. Dei tidligare rasane raudt trønderfe og målselvfe var også utvikla på grunnlag av importerte ayrshiredyr. 
Også finsk ayrshire og svensk röd och vit boskap stammar frå ayrshirefe.

Bilete
------

* Ayrshirefe i West Lothian.Ayrshirefe i West Lothian.
* Ayrshirefe i AusterrikeAyrshirefe i Austerrike
* Okse på St. HelenaOkse på St. Helena

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ayrshirefe» frå Wikipedia på bokmål, og «Ayrshire» frå Wikipedia på engelsk den 28. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ayrshirefe i Storbritannia og Irland
* Ayrshirefe i USA
| Sidmouth  |
| --- |
|  |
| Plassering |
| 

Sidmouth is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Devon |
| Distrikt | East Devon |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 14 400 |
| Koordinatar |  50°41′″N 3°14′″W﻿Koordinatar: 50°41′″N 3°14′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | EX10 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1395 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Sidmouth**
 |

 **Sidmouth**  er ein by i grevskapet Devon  i England. Han har kring 14500 innbyggjarar. Han er administrasjonsby for distriktet East Devon, og ligg omkring 24 km søraust for Exeter. Byen ligg på Jurassic Coast, som er ein verdsarvstad, og turvegen langs sørvestkysten går innom Sidmouth. 

Hovudnæringsvegen er turisme. I byrjinga av august kvart år vert det arrangert ein folkemusikkfestival i byen. Det er òg, med tanke på det låge folketalet, overraskande mange butikkar og serveringsstader, og eit stort varehus. Omkring 60 % av innbyggjarane er pensjonistar, sidan byen har eit mildt klima som mange ønskjer å flytte til etter endt arbeidskarriere.

Historie
--------

Sidmouth var opphavleg ein liten fiskarlandsby, med ei hamn som ikkje hadde noko kommersiell suksess. På byrjinga av 1800-talet vart staden ein fasjonabel badeby for dei øvre klassane, og fleire villaer i georgiansk og regencystil sprang opp. Dei fleste har blitt omgjort til hotell, men det opphavlege utsjånaden er godt bevart. 

I 1912 vart Lockyer Observatory and Planetarium innvigd. Det byrja etter kvart å forfalle, og heldt på å bli riven. Lokale entusiastar redda bygningen, og det brukast no til eit utdanningsprosjekt innan naturvitskap og er regelmessig opent for publikum.

Sidmouth var tidlegare knytt til jernbanenettet, men sidelinja dit vart nedlagt i 1960-åra.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sidmouth» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
| Bamburgh  |
| --- |
| Bamburgh Castle frå nordBamburgh Castle frå nord Bamburgh Castle frå nord |
| Plassering |
| 

Bamburgh is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Northumberland |
| Distrikt | Northumberland |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 454 |
| Koordinatar |  55°36′″N 1°43′″W﻿Koordinatar: 55°36′″N 1°43′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | NE69 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1668 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Bamburgh**
 |

**Bamburgh** er ein liten by ved kysten i Northumberland i England.

Bamburgh slott var sete for kongane av Northumbria. Byen var òg hovudstad for det angelsaksiske kongedømet Bernicia på 500- og 600-talet. Det vart bygd av Ida av Bernicia (ca. 547 559). Det opphavlege namnet på staden skal ha vore *Bebbanburgh*, etter Bebba, som var gift med sonesonen til Ida Adda av Bernicia. I 1704 vart slottet kjøpt av Lord Crewe, biskop av Durham. Han oppretta ein velgjerande jenteskule der. Fondet som skulle finansiere skulen dekte ikkje drifta over tid, og i 1894 kjøpte William, 1. Lord Armstrong slottet og gjorde det til bustaden til familien. Dei bur enno der.

Den første kyrkja i Bamburgh vart reist av Oswald av Northumbria i 635.

Ein av dei mest kjende personar frå Bamburgh er Grace Darling (1815–1842). I 1838 rodde ho saman med faren sin ut til eit skip som hadde gått på grunn, og dei lukkast i å redde ni passasjerar. Ho er gravlagt på kyrkjegarden, og rett ved sida av ligg eit museum til hennar ære.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bamburgh» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Fotballklubben Gjøvik-Lyn** er ein fotballklubb i Gjøvik, stifta 1. februar 1902. A-laget for menn spelar i 3. divisjon avdeling 1 (2020). Gjøvik-Lyn vart norsk meister i 1962, etter å ha vunne 2-0 over Vard frå Haugesund. Også i 1914 spelte klubben NM-finale, då vart det tap mot osloklubben Frigg. Laget spelar i heilkvite drakter.

### Soge

Laget vart stifta med Sportsklubben Thor, eit namn som året etter vart bytta til Sportsklubben Lyn. Etter at ski- og skeiseavdelingane i klubben braut ut i 1910, skifta den atter namn, då til Fotballklubben Lyn. Klubben nådde NM-finalen i 1914, ein kamp Frigg vann 4–2. To år seinare kom Lyn til semifinale i NM, men tapte mot Ørn frå Horten. Også i 1924 spelte klubben seg til semifinale i cupen, då vart det tapt mot Odds Ballklubb. 

I 1949 vart klubbnamnet endra til **Sportsklubben Gjøvik-Lyn**, for ikkje å verte forveksla med Lyn frå Oslo. Klubben spelte i Landsdelsserien fram til 1962, då det makta å kvalifiserse seg til 1. divisjon. Same året vann Gjøvik-Lyn noregsmeisterskapen med 2-0 over Vard i finalen, begge finalemåla putta av Rolf Bjørn Backe. Også i den komande sesongane gjorde laget det godt i NM, med semfinalespel i 1963, 1965 og 1966. Opphaldet i 1. divisjon varte eitt einaste år, 1963, då klubben vart nummer ti og sist. Gjøvik-Lyn rykte ned frå 2. divisjon i 1968, og har aldri sidan spelt på nivå to i norsk fotball.

Frå 2014 heiter laget Fotballklubben Gjøvik-Lyn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gjøvik-Lyn» frå Wikipedia på bokmål, den 1. oktober 2015.*


| * v
* d
* e
3. divisjon fotball for menn, avdeling 1, 2020 |
| --- |
|  | 
* Brumunddal
* Elverum
* Funnefoss/Vormsund
* Gjelleråsen
* Gjøvik/Lyn
* Mal:Fk/lag/Grorud 2
* Kongsvinger 2
* Lillestrøm 2
* Lørenskog
* Nybergsund
* Raufoss 2
* Rommen
* Toten
* Ullensaker/Kisa 2

 |  Noreg |
Bruk av siddur. Foto: צבי הרדוף

**Siddúr** (hebraisk סִדּוּר eller ִסִידּוּר, 'ordning') er ei jødisk bønebok som kan innehalda liturgien ein bruker i synagogen, salmar, bøner knytt til dagleglivet og signingar til bruk i mange ulike høve. Ein siddur kan ha bøner for kvardagar og/eller sjabbát. Boka inneheld ofte òg bøner for dei tre valfartsfestane pesah (påske), sjabu‘ót (pinse) og sukkót (lauvhyttefesten). Ei bønebok for spesielle helgedagar blir gjerne kalla mahzór.

Den første kjende handskrivne bøneboka blei laga av rabbineren Amram Gaon i Babylonia på 800-talet. Seinare blei det laga bønebøker tilpassa dei varierande tradisjonane til ulike jødiske samfunn.
Det største skiljet har gått mellom askenasisk og sefardisk tradisjon, men det går også skilje mellom bønebøker for dei ulike religiøse retningane i jødedommen.

Kjelder
-------

* «Siddur», *Store norske leksikon*, 5. august 2011, henta 19. juni 2016

| * v
* d
* e
Jødiske skrifter |
| --- |
| **Tanákh** (Torá · Nebiím · Ketubím) · medrásj · Mekhiltá · Haggadá · siddúr**·** **Talmúd** **·** Misjná**·** Jerusjalmí**·** Bablí**·** Toseftá**·** Emunót vede‘ót**·** **Misjné Torá****·** Moré nebukhím**·** **Sjulḥán ‘arúkh** · Mappá**·** Me‘ám lo‘éz**·** S. jesirá · Bahír · Zohar | Dei ti bodorda |
STN-ku
**Sida trønder- og nordlandsfe** (nedkorta til **STN**) er ein tradisjonell norsk storferase med opphav og kjerneområde i Trøndelagsområdet (inkludert indre/nordre Nordmøre og Nord-Østerdalen) og Nordland.

Historie
--------

STN-kalv
Det svartsida, kollute feet kringom Røros vart vald ut som det mest opphavlege og reine, og passande som ein fjellkurase for Trøndelagsdistriktet då læra om det stadeigne slo gjennom som syn på avl rundt 1900. Derav også namnet «**rørosfe**». Namnet *sida* er ein type fargefordeling som er vanleg i dei tradisjonelle nordiske ferasane. Det som har gitt opphavet til denne nemninga er at sidene har ein annan farge enn kroppen. I Nord-Noreg var feet i byrjinga mindre einsarta enn i Trøndelag. Det var mykje svartsida og raude dyr, og også horna individ. Det var stor usemje om kva for ein rasestandard ein skulle velje, men valet fall til slutt på den svartsidete typen det vart satsa på i Trøndelag. Med dette valet fekk ein føremonen med eit stort einskapleg avlsområde for rasen. 

Sida trønderfe og nordlandsfe (STN) vart rekna som same rase frå 1920-åra.

Skildring
---------

STN er ein mjølke- og kombinasjonsrase tilpassa tilhøva i dal- og fjellbygdene. Kyrne har ein gjennomsnittleg levandevekt på snaut 450 kg. Dyra er i dag naturleg kollute, og fargen er oftast svartsida, men det finst òg raudsida og brannsida dyr. Det kan vere stor skilnad i forholdet mellom svart og kvitt, alt frå nesten svart med kvit stripe over ryggen, til nesten kvite dyr med få svarte dropler (punkt) på sidene. Rasen er som oftast svart eller farga rundt auge, øyrer og på mulen. STN-kua er finlemma, godlynt og kjend for å ta seg lett fram i terrenget.
Dyra er tidleg kjønnsmogne og kyrne viser god brunst. Produksjonen på første kalven er som regel moderat, men aukar med alderen. 
Gjennomsnittleg årsavdrått på kyr registrert i Husdyrkontrollen er i underkant av 4000 kg. Mjølka har eit feittinnhald på 4,2 % og proteininnhald på 3,5 %.
Det finst i dag cirka 1000 reinrasa kyr.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Sidet trønder- og nordlandsfe» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sammenligning av Norsk Rødt Fe (NRF) og Sidet Trønder og Nordlandsfe (STN) på bare grovfôr. Artikkel på www.umb.no
* Karakterisering av genotype og produksjonsegenskaper hos den gamle norske storferasen sidet trønderfe og nordlandsfe (STN). Dokument på www.nordgen.no

* Avlslaget for Sidet Trønderfe og Nordlandsfe
* Informasjonsprosjekt for Sidet Trønderfe og Nordlandsfe (arkivert nettisde)
| Verdiar av *R* |
| --- |
| 8,314472 J · K-1 · mol-1 |
| 0,0820574587 L · atm · K-1 · mol-1 |
| 8,20574587 x 10-5 m³ · atm · K-1 · mol-1 |
| 8,314472 cm3 · MPa · K-1 · mol-1 |
| 8,314472 L · kPa · K-1 · mol-1 |
| 8,314472 m3 · Pa · K-1 · mol-1 |
| 62,3637 L · mmHg · K-1 · mol-1 |
| 62,3637 L · Torr · K-1 · mol-1 |
| 83,14472 L · mbar · K-1 · mol-1 |
| 1,987 cal · K-1 · mol-1 |
| 6,132439833 lbf · ft · K-1 · g · mol-1 |
| 10,7316 ft³ · psi · °R-1 · lb · mol-1 |

**Gasskonstanten** (og kalla **den universelle gasskonstanten** eller **den ideelle gasskonstanten**) er ein fysisk konstant brukt i tilstandslikninga for å knyte saman forskjellige grupper av tilstandsfunksjonar med kvarandre. Gasskonstanen har symbolet *R*. Det er eit anna namn for Boltzmannkonstanten, men når han vert brukt i den ideelle gasslova vert han vanlegvis uttrykt med eininga energi per kelvin per mol i staden for energi per kelvin per partikkel. 

I den enklaste forma av tilstandsliknina, den ideelle gasslova, oppstår gasskonstanten som: 

{\displaystyle P={RT \over {\tilde {V}}}}
der *P* er trykket til ein ideell gass, *T* er temperaturen, og {\displaystyle {\tilde {V}}} er det molare volumet. Denne kan òg skrivast som: 

{\displaystyle \qquad PV=nRT}
der *V* er volumet til gassen, og *n* er talet på mol. 

*R* oppstår òg i Nernst-likninga og Lorentz-Lorenz-formelen. 

Verdien av gasskonstanten er:

***R* = 8,314472(15) J · K-1 · mol-1**
Dei to tala i parantes viser utryggleiken (standard avvik) i dei to siste tala av verdien.

Forholdet til andre konstantar
------------------------------

Boltzmannkonstanten *kB* (ofte forkorta til *k*) kan brukast for dei andre formene av den ideelle gasslova ved at ein brukar talet på partiklar i staden for talet på mol av ein gass. Dette krev at ein i tillegg bruker Avogadros tal, NA

{\displaystyle k\_{B}={\frac {R}{N\_{A}}}}
Ein kan då uttrykke den ideelle gasslova direkte i form av Boltzmannkonstanten:

{\displaystyle \qquad PV=Nk\_{B}T}
der *N* = *nN*A er det faktiske talet på molekyl.

Sjå òg
------

* Spesfikk gasskonstant
**Gasskonferansen i Bergen** er ei skiping med formål å arbeida for informasjon og kunnskap om bruk av naturgass og biogass i Noreg.
Dette kan gjerast ved å vera eit kompetansesenter for gass og bruk av gass. Det skal m.a. arrangerast ein årleg gasskonferanse i Bergen og gjennomførast andre relevante tiltak.

Den fyrste konferansen vart halden i september 1994. Konferansen er den årlege møtestaden for folk som ynskjer å utnytta gassressursane i Noreg på fastlandet. På konferansen skal det årleg gjerast opp status for bruk av naturgass på land samtidig som det skal orienterast om nye høve til bruk.

Konferansen er spesielt tilpassa folk som tek administrative og tekniske avgjerder innanfor industri, næringsliv og offentleg forvalting, og høver for alle som vil skaffa seg både strategiske og praktiske kunnskapar om bruk av naturgass i Noreg.
I oktober 1999 vart Possibility A/S tilknytt konferansen som teknisk arrangør. Deltakartalet har auka jamnt til rekorden i 2004 med totalt 300 deltakarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Possibility A S
**Sportsklubben Rye** vart etablert 1. juni 1920 på Olav Ryes Plass på Grünerløkka i Oslo, og vart danna som ei norsk idrettsforeining. Klubben har vidare utvikla seg til å bli blant landets største sykkelklubber. Det blir sagt at klubben vart først danna under namnet Djerv, men seinare endra i 1923 til Rye sidan treninga tok stad ved Olav Ryes Plass.

Opphavleg var klubben berre beståande av to idrettar, fotball og ski. Sidan kom det fleire idrettar inn, som ulike ishockeyen, skøyter, orientering og kappgang. Sykkel, som klubben no er mest kjend med å drive med kom ikkje før i 1922. Andre sykkelidretter enn landevegssykling har koma fram i seinare tid, blant dei er ulike sykkelsporter i skog og mark, som terrengsykling og downhill. Sportsklubben Rye har gjennom årane spesialisert seg i nokre typar idrettar, og idrettar som skøyter og fotball har forsvunne ut av klubben. I staden for har klubben fått gruppe for både løyping, langrenn og triatlon.

Gjennom tidene er det mange talentfulle syklistar som har sett prega sine i Rye si sykkelsport. Blant dei fremste er Per Digerud, Geir Digerud og Harald Bundli. I 2013 deltok Rye syklisten Ole Forfang som einaste nordmann i Junior VM, tempo. Han køyrde inn til ein sterk 6. plass.
Sporveismuseet Vognhall 5.
Gamal trikk på veg ut av museet.
Interiøret i ei vogn frå Holmenkolbanen frå 1917.
**Sporveismuseet Vognhall 5** er eit museum på Majorstua i Oslo som vert drive av Lokaltrafikkhistorisk forening i samarbeid med kollektivtransport-selskapet for Oslo og Akershus, Ruter AS. Muset ligg i ein nedlagd vognhall bygd i 1913 for  Kristiania Elektriske Sporvei, teikna av arkitekt Paul Armin Due, som Lokaltrafikkhistorisk forening fekk ta i bruk som sitt lokale i 1983. Foreininga, som òg restaurerer gamalt vognmateriell, opna museum der i 1985. I åra 1995 – 1996 vart bygningen pussa opp, og heile utstillinga vart bygd opp på nytt.

Museet hadde i 2016 over 7.000 besøkande. Inngangsprisen er kr. 50 for vaksne / kr. 25 for barn (2017)

Utstillinga
-----------

Utstillinga skildrar soga om kollektivtransporten i Oslo ved å syne døme på vognparken frå alle epokane. Her er det om lag 25 sporvogner og 10 bussar, og dessutan andre kjøretøy, mellom anna ei hestesporvogn frå 1875, Holmenkolbanevogn frå 1897, tidlegare tiders Ekebergbane- og Kolsåsbanevogner, A-vogn, trikkar av typen «Gullfisk», «Kylling», mange toaksla trikkar, og ei av dei tidlegare, raudmåla T-banevognene. Av gamle bussar finst mellom anna «Justerbussen» som i si tid var eigd av Ekebergbanen og seinare nytta i ein norsk filmkomedie frå 1961 med Leif Juster i hovudrolla, ein av Oslos tidlegare trolleybussar (elektrisk buss), bensinbuss frå 1939 og dieselbussar av merka Leyland Worldmaster og Büssing. I tillegg er det utstilling av fotografi med opplysningar, døme på gamle skilt på haldeplassar, kart og anna med relasjon til kollektivtrafikken i Oslo gjennom tidene, og dessutan eit utsal for bøker og liknande.

* Hestesporvogn.
* Sporvogn nr. 32
* Gamal Holmenkolbanevogn
* Trikk frå 1914, Kristiania Sporveisselskab
* Trikk frå 1911, Kristiania Sporveisselskab
* Trikk frå 1987, Oslo Sporveier
* Trikkar frå 1918 og 1957.
* Ekebergbane-buss frå 1924 og ein buss frå Oslo Sporveier frå 1939.
* Ekebergbane-trikk
* Ein trikk av typen «Gullfisk», med skistativ.
* Trolleybuss
* Restaurert Holmenkolbanevogn frå 1917

Frå museet går det kjørbar trikkeline ut til det ordinære sporvegsnettet på Majorstua, slik at det kan kjørast veterantrikk gjennom byen ved ulike høve.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Sporveismuseet Vognhall 5

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| **Bambusparula** |
| BambusparulaBambusparula |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av bambusparula Utbreiinga av bambusparula |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Parulafamilien Parulidae |
| **Slekt:** | *Myiothlypis* |
| **Art:** | **Bambusparula** *M. basilica* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Myiothlypis basilica***Todd, 1913 |

**Bambusparula** (*Myiothlypis basilica*) er ein fugl i parulafamilien og er endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta. Han er lett kjenneleg av det karakteristiske fargemønstret på hovudet og kan lett skiljast frå andre medlemmer av slekta *Myiothlypis*.

Skildring
---------

Illustrasjon av George Miksch Sutton, 1922
Bambusparula når ei kroppslengd på 14 centimeter. Venglengda er 6,3 til 6,6 cm, lengst hos hofuglen. Vaksne bambusparulaer har ei tynn, kvit kronestripe på eit svart hovud og ei brei, kvit augestripe som strekkjer seg bak til nakken. Under auget har han ein halvsirkelforma kvit flekk, ein annan kvit flekk bak øyret; resten av hovudet er svart. Fuglane har ei olivenfarga overside med olivenbrun til mørkebrun vengedekkfjører, fjørdrakta har gul underside og ein kvit strupe.

Bambusparulaer er trudd å vere insektetarar. Dei lever i par eller i små grupper i utkanten av skog med tett underskog, krattskog eller sekundærskog, i høgder på 2100-3000 moh. mest vanleg over 2300 moh. Dei deltar òg i fleirartsflokkar under beiting.

På grunn av det litle og fragmenterte utbreiingsområdet, har IUCN klassifisert arten som truga (sårbar) sidan 2004. Den nøyaktige bestandstorleiken er ukjent, men estimert til 1000-2500 individ. Populasjonen er trudd å minke snøgt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Santa-Marta-Waldsänger» frå Wikipedia på tysk, den 11. juli 2015.*

* *Santa Marta Warbler (Myiothlypis basilica)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 11. juli 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Basileuterus basilicus Arkivert 2015-07-12 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 11. juli 2015

Referansar

1. ↑  Jaramillo, A. (2011)
2. ↑  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bambusparula**
**Preteritum**, eller *fortid*, er eit grammatisk trekk i den grammatiske kategorien tempus. Grunnfunksjonen til preteritum er å markere eit referansepunkt før talehandlinga, som i setningane

1. Per sov
2. Per hadde sove

I den første setninga skjer sovinga før setninga vart ytra. I den andre setninga (som står i preteritum perfektum) skjer tilstanden av at Per si soving er over på eit tidspunkt før setninga vart ytra.

Preteritum kan også uttrykke kjensle (som i setninga *Det var god kaffi!* ytra medan ein drikk), og i lag med partisipp ein tilstand som ikkje er verkeleg (*Det hadde vore fint å vere der no.*).

I norsk skolegrammatikk var det tidlegare ein tradisjon med å kalle preteritum «imperfektum». Det var ein uheldig tradisjon, i og med at imperfektum (som term) kontrasterer med perfektum (bokstavleg: ikkje-perfektum). I norsk er det ikkje slik. Forma som no vert kalla preteritum står i opposisjon til presens, og ikkje til perfektum.

Litteratur
----------

* Faarlund, Jan-Terje, Svein Lie og Kjell-Ivar Vannebo 1997: *Norsk referansegramamtikk*.
**Shelly Yakus** (fødd 1945) er ein amerikansk lydteknikar og lydmiksar. Han var tidlegare sjefslydteknikar og visedirektør i A&M Records, og vart nominert til å bli innlemma i Rock and Roll Hall of Fame i 1999. Shelly Yakus vert omtalt på slutten av Tom Petty-songen «What're You Doin' In My Life?»

Biografi
--------

Shelly Yakus har vore lydteknikar for mange artistar, som John Lennon, the Ramones, U2, Tom Petty, Van Morrison, Alice Cooper, the Band, Blue Öyster Cult, Dire Straits, Don Henley, Madonna, Stevie Nicks, The Pointer Sisters, Raspberries, Lou Reed, Bob Seger, Patti Smith, Suzanne Vega, Warren Zevon, Star Radio og Elliott Murphy. Han var assisterande lydteknikar (1967–1969) på innspelingar av Dionne Warwick, Peter, Paul & Mary, Frankie Valli & The Four Seasons, Count Basie & His Orchestra og Frank Sinatra.

Yakus er son av låtskrivaren Milton Yakus, som skreiv «Old Cape Cod».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shelly Yakus» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Interview». *TapeOp*. September 2002.
2. ↑  «Era Ends At A&M As Yakus Moves On». *Billboard*. 28. januar 1995.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Eeles Enok Landström** (3. januar 1932–29. juni 2022) var ein finsk friidrettsutøvar og politikar frå Viiala som tevla i stavhopp og i tikamp. Han vart europameister i stavhopp i 1954 og 1958, og fekk OL-bronse i 1960. Alle åra 1953-60 vart han finsk meister i stavhopp. I si tid som aktiv var han 186 cm høg og hadde ei tevlingsvekt på 82 kg.

Friidrett
---------

Landström deltok i tikamp under OL 1952 på heimebane i Helsingfors. Med 5 694 poeng (6 123 poeng etter dagens poengtabell) kom han på 14. plass. I denne tikamp-tevlinga gjekk han over 4,20 meter i stavhopp, ein prestasjon likt med han som kom på sjetteplassen i den reine stav-øvinga. Så etter 1952 dreiv han internasjonalt berre med stavhopp.

Under EM 1954 i Bern gjekk Landström og svensken Ragnar Lundberg begge over 4,40 meter i stavhopp-tevlinga, men Landström vart europameister då han hadde færre riv i tevlinga. I 1956 kom han på sjuandeplass i stavhopp med 4,25 meter under OL i Melbourne.

Landström forsvara EM-tittelen under 1958-meisterskapen i Stockholm. Med 4,50 m stoppa han, Manfred Preußger frå Aust-Tyskland og Vladimir Bulatov frå Sovjetunionen på same høgda, men atter fall talet på hopp i hans favør. To år seinare, under OL i Roma vann Landström stavhopp-bronsen med 4,55 meter, bakom USA-amerikanarane Don Bragg og Ron Morris.

Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap
-----------------------------------------------------

* OL 1952 i Helsingfors: Nr 14 i tikamp
* EM 1954 i Bern: Gullmedalje i stavhopp – 4,40 m, framom Ragnar Lundberg (same høgda)
* OL 1956 i Melbourne: Nr 7 i stavhopp – 4,25 m
* EM 1958 i Stockholm: Gullmedalje i stavhopp – 4,50 m, framom Manfred Preußger (sølv) og Vladimir Bulatov (bronse) (begge 4,50 m)
* OL 1960 i Roma: Bronsemedalje i stavhopp – 4,55 m

Politikk
--------

Landström var i åra 1966-71 medlem av Den finske riksdagen. Han representerte Liberaliit (Liberalerna), eit parti som vart danna i 1965 og var representert i nasjonalforsamlinga til 1995.

Mellom 1982 og 2007 budde Landström i Spania.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eeles Landström» frå Wikipedia på tysk, den 13. august 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Eeles Landström» frå Wikipedia på finsk, den 13. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI

 |
Logo
**Sida** (*Swedish International Development Cooperation Agency*) eller **Styrelsen för internationellt utvecklingssamarbete** er ei statleg svensk styresmakt med hovudkontor i Stockholm og underordna Utrikesdepartementet. Målet til Sida er å bidra til å skapa forbetringar for fattige menneskje til å forbetra sina livsvilkår.

Historie
--------

I 1965 blei SIDA (Styrelsen för internationell utveckling, Swedish International Development Authority) grunnlagd som erstatting for Nämnden för internationellt bistånd (NIB). I 1995 blei noverande Sida (Styrelsen för internationellt utvecklingssamarbete) danna gjennom samanslåning av SIDA, Beredningen för internationellt tekniskt-ekonomiskt samarbete (BITS), Styrelsen för internationellt näringslivsbistånd (SwedeCorp), Styrelsen för u-landsforskning (SAREC) og Sandö U-centrum.

Sida-hovudkontoret i Stockholm

Virke
-----

På linje med andre svenske styresmakter arbeider Sida sjølvstendig innanfor dei ramane gjeve av Riksdagen og regjeringa. Dei avgjer dei økonomiske rammeane, kva for land Sverig og dermed Sida skal samarbeida med, og kva for ei form arbeidet skal ha. Sida har gjennom svenske ambassadar lokal representasjon i eit 50-tals land.

I 2005 hadde Sida 900 medarbeidere der 190 var stasjonert i utlandet ved ambassadar og konsulat i samarbeidsland. Personalet i Sverige held til i Stockholm, Härnösand og Visby.

Sida styrer om lag 54 %, eller i 2006 cirka 15,9 milliardar kroner, av Sverige sitt totale bidrag til det internasjonale utviklingssamarbeidet. Totalt var det svenske bidraget til bistand 29,3 milliardar svenske kroner i 2006.

Sjå òg
------

* Bai Bang Paper Company

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sida (myndighet)» frå Wikipedia på bokmål og «Sida (myndighet)» frå Wikipedia på svensk, den 7. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* CiNii

 |
**Fjodor II** (1589–20. juni 1605) var tsar av Russland frå 13. april 1605 til han vart drepen 20. juni same året. 

Fjodor var fødd i Moskva medan far hans, Boris Godunov var Russlands regent. Etter faren vart tsar i 1598 tok den store urotida i Russland. 16 år gammal tok Fjodor våren 1605 over som tsar, etter faren døydde brått. 

Den 11. juni 1605 kom sendebod frå «den falske Dmitrij» til Moskva, og krevde truna for Dmitrij. Fjodor fekk ikkje stønad frå hoffet, i staden tok ei gruppe bojarar kontroll over Kreml og fengsla Fjodor. Den 20. juni same år vart han myrda ved bustaden i Kreml, saman med mor si. Offisielt døydde han av forgiftning, men ifylgje den svenske sendemannen Per Erlesund viste liket av Fjodor spor av valdsam kamp.

Fjodor er gravlagd framfor katedralen ved Troitse-Sergijeva Lavra i Sergijev Posad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fjodor II av Ryssland» frå Wikipedia på svensk, den 21. mars 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC

 |
**Jean Siméon Chardin** (2. november 1699–6. desember 1779) var ein fransk målar. 
Han høyrde til rokokko-tida i fransk kunsthistorie, men braut med den samtidige stilen til fordel for ein meir realistisk retning.

Han dyrka det enkle både i interiørbilete og stilleben. Bileta hans er for det meste sjangerscener frå fransk kvardagsliv på 1700-talet, framstilt i ein livaktig og røyndomsnær stil som inspirerte seinare franske kunstmålarar som Gustave Courbet og Édouard Manet.

Liv og gjerning
---------------

*Den unge lærarinna*, 1736/37
Chardin var fødd i Paris og budde i byen livet ut. Faren var møbelsnikkar og høyrde såleis til den lågare borgarskapen. Chardin gjekk i lære hos historiemålaren Pierre-Jacques Cazes. Denne brukte kopiering av gamle koparstikk som undervisningsmetode. Etter ein tid fekk Chardin litt hjelp til å blande fargar av ein annan målar. Stort sett lærde han seg målekunsten utan hjelp av anna enn det han kunne sjå på museum og andre stader. Som sjølvlærd var han lite oppteken av tilhøva kring kunsthistoria, som kunstakademia la slik vekt på.

Chardin vart oppmoda om å syne nokre av stillebena sine på ei utstilling der andre unge målarar deltok. Bileta vakte merksemd og han fekk tilbod om å stille dei ut på «Grand Salon», hovudforumet i Paris for etablert kunst. Trass i at motiva var borgarlege og enkle, noko som braut med det rådande kunstsynet, vart han i 1728 medlem av det franske akademiet. Mange av arbeida til Chardin er pastellar, ei kunstform der han var svært dyktig.

Chardin stilte ut regelmessig og fekk ofte omtale i pressa. Tidleg fekk han suksess og vart vide kjend i fødebyen og i heimlandet, kanskje takka vere den omfattande distribusjonen av verka hans i form av trykk og etsingar. Bileta vart kopiert og trykt i store opplag, som også vart populære hos småborgarskapen.

Galleri
-------

* Forsegling av brever (1733)Forsegling av brever (1733)
* Stilleben med kjøkenutstyr og grønsaker (1734)Stilleben med kjøkenutstyr og grønsaker (1734)
* Kastespel (ca. 1734)Kastespel (ca. 1734)
* Jente med badmintonutstyr (1737)Jente med badmintonutstyr (1737)
* Teknisk teiknar (1737)Teknisk teiknar (1737)
* Tenestejenta (ca. 1738)Tenestejenta (ca. 1738)

Kjelder
-------

* «Jean Baptiste Siméon Chardin», *Store norske leksikon*, 14. februar 2009, henta 26. september 2017
* *Denne artikkelen bygger på «Jean Siméon Chardin» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jean Siméon Chardin**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Originalplakat til balletten *Parade*, 1917
**Jean Maurice Eugène Clément Cocteau** (5. juli 1889–11. oktober 1963) var ein fransk dramatikar, poet, grafikar og filmskapar. Han er opphavsmann til nokre av dei sentrale verka i både dadaismen og i surrealismen. Cocteau er særleg påakta som forfattar.

Liv og gjerning
---------------

Cocteau var fødd i Maisons-Laffitte ved Paris. Han debuterte som poet i 1909 og som dramatikar i 1917. Hans kanskje mest kjende skodespel, *Umoglege foreldre* (*Les Parents Terribles*), skrive i 1938, vart året etter oppført på Nationaltheatret i Oslo. Stykket handlar om korleis familien hemmar utviklinga av barnet, mennesket. Verket som Cocteau er mest kjend for, er likevel romanen *Les enfants terribles*, som kom ut i 1929.

Filmen *Orphée* frå 1950 fekk mykje merksemd. Denne filmen påverka den svenske filmskaparen Ingmar Bergman, som skreiv at den var «en av de vackraste franska filmerna som någonsin gjorts». Mellom andre verk merkar diktsamlinga *Poésie* (1924), romanen *Thomas I'imposteur* (1923) og filmen *L`Éternel Retour* (*Under evige stjerner*) seg ut. 

Cocteau samarbeidde med ei rad kunstnarar innanfor ulike felt, mellom andre med toneskaparane Erik Satie og Darius Milhaud. Han «oppfattet alle kunstarter som uttrykksformer for en tilgrunnliggende poesi», noko som gjorde at han til med prøvde å skape ein «litterær kubisme».

Han vart medlem av det franske akademiet i 1955.

Cocteau døydde i Milly-la-Forêt i Île-de-France-regionen.

Kjelder
-------

1. ↑  *ingmarbergman.se*, arkivert frå originalen 14. oktober 2007, henta 2. oktober 2013
2. ↑  Winther, Truls Olav. (2009, 14. februar). «Jean Cocteau» i Store norske leksikon.

* *Denne artikkelen bygger på «Jean Cocteau» frå Wikipedia på engelsk, den 2. oktober 2013.*
* *Store norske leksikon*.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Jean Baptiste du Casse** (1646–25. juni 1715) var ein fransk sjørøvar og admiral.

I ungdommen fekk han ikkje lov til å gå inn i den franske marinen fordi foreldra var hugenottar. Han gjekk då inn i slavehandelen med *Compagnie de Sénégal*, og segla mellom Afrika og Karibia. Med pengane han tente på slavehandelen kjøpte han eit skip i Saint-Domingue og kapra eit fullasta nederlandsk skip. Han segla til Frankrike og tilbaud halve byttet til krona. For dette vart han utpeikt til løytnatn i den franske marinen av Ludvig XIV.

I 1687 prøvde han å erobre Elmina; i juni 1689 gjekk han til åtak på Berbice og Fort Zeelandia i Surinam.

I 1691 vart han utpeikt som guvernør på Saint Domingue, og fekk respekt hos sjørøvarane på øya. Dei neste månadane plyndra han engelske koloniar i nærleiken, mellom anna Port Royal som nettopp hadde vorte råka av eit kraftig jordskjelv.

I 1697, under Baron de Pointis plyndra han Cartagena, men fekk ikkje femtedelen av byttet som han vart lova. Han segla så til Frankrike og kravde sin del frå kong Ludvig XIV personleg. Han og mennene hans fekk 1,4 millionar franc i kompensasjon. I tillegg vart han forfremma til admiral og slått til riddar i Saint Louis-ordenen.

I 1702 slo han John Benbow nær Santa Marta i det som er vorte kjend som kamphandlina i august 1702.

I 1704 kjempa han i avantgarden på «Intrépide» i slaget ved Vélez-Málaga.

I 1708, under spansk teneste, kommanderte han den spanske sølvflåten under den årlege reisa og tapte få mann. For dette fekk han ordenen av det gylne skinnet, den høgaste utmerkinga ein kan få i Spania. 
I 1714 kommanderte han den franske flåten under omleiringa av Barcelona.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean du Casse» frå Wikipedia på engelsk, den 28. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑
2. ↑  The transatlantic slave trade, s. 92; av James A. Rawley, Stephen D. Behrendt

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jean du Casse**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |