recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Jablunkovpasset** (tsjekkisk *Jablunkovský průsmyk*, polsk *Przełęcz Jabłonkowska*) er ein fjellovergang i Beskidane, med ei høgd på opp til 553 meter over havet. Det ligg i Tsjekkia, nær grensa til Polen og Slovakia.

Fjellovergangen skil Dei moravisk-schlesiske Beskidane frå Dei schlesiske Beskidane. Han er ein av dei viktigaste transportrutene i Vest-Karpatane. Europaveg 75 frå Žilina til Těšín går gjennom passet, tillegg til jernbanelinja Košice-Bohumín. Han var òg ein viktig veg i mellomalderen, og knytte øvre Ungarn til Schlesien, eller nærare sagt Cieszyn Schlesien.

Arkeologiske funn viser at det gjekk veg gjennom passet lenge før mellomalderen. Reisande karavaner vart ofte angripe av røvarar, så enkelte festningsverk vart bygd ved dagens Mosty u Jablunkova. Arkeologar meiner dei vart bygd på 1200-talet. Handelsruta vart stadig viktigare og i 1529 vart det bygd nye festningsverk i frykt for åtak frå tyrkarane. Festninga spelte ei viktig rolle under trettiårskrigen. Etter krigen vart festninga renovert og det vart bygd ei ny og større festning i nærleiken av Elżbieta Lukrecja, hertuginna av Cieszyn. Etter kvart det ein permanent garnison her. Festningsverka vart renovert siste gong i 1808. Etter den tid fall festninga frå kvarandre og dei lokale innbyggjarane nytta delar av byggmateriala til andre bygg. 

Landsbyen Mosty u Jablunkova ligg i fjellovergangen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jablunkov Pass» frå Wikipedia på engelsk, den 17. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Irena Cicha, Kazimierz Jaworski, Bronisław Ondraszek, Barbara Stalmach og Jan Stalmach (2000). *Olza od pramene po ujście*. Český Těšín: Region Silesia. ISBN 80-238-6081-X.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
		- Kartografie Praha (2001). *Velký atlas světa*. Praha: Kartografie Praha. s. s. 23. ISBN 80-7011-514-9.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 53°0′S 73°20′E﻿

**Jackabreen** er ei 1,3 km lang isbre som flyt nordaust frå Hayter Peak og endar i eit isfall ovanom Vanhoffen Bluff på nordsida av Heardøya i det sørlege Indiahavet. Isbreen verka å ha blitt grovt kartlagt på eit skissekart frå 1860 teikna av kaptein H.C. Chester, ein amerikansk selfangar som opererte i området på denne tida. Han vart kartlagt i 1948 av Australian National Antarctic Research Expeditions, og vart namngjeven av dei etter Fred J. Jacka, ein fysikar på ekspedisjonen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Jacka Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Map of Heard- og McDonaldøyane, med alle store terrengdetaljar Arkivert 2014-02-11 ved Wayback Machine.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Jackabreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Murar på San Michele.
**San Michele**, kalla «Dei døde si øy» på folkemunne, er gravplassen til Venezia. Gravplassen dekkjer heile øya. Ho er forbunde til bydelen Cannaregio, som ho ligg like nordaust for. 

I lag med naboøya *San Cristoforo della Pace* var øya ein populær stad for lokale reisande og fiskarar. Mauro Codussi si Chiesa di San Michele in Isola frå 1469, den første kyrkja frå renessansen i Venezia, og eit kloster ligg på øya. 

San Cristoforo vart vald ut som gravplass i 1807 og utforma av Antonio Selva. Dette skjedde under den franske okkupasjonen då det vart avgjort at det var helsefarleg å gravlegge dei døde på fastlandet. Kanalen som skilde dei to øyane vart fylt i 1836 og den større øya vart heitande San Michele. Øya fungerte ei stund òg som fengsel, men er i dag stengd. Dei døde vart ført til øya på spesielle gravgondolar, og av dei som ligg gravlagd her finn ein Igor Stravinskij, Josef Brodskij, Sergej Diaghiljev, Ezra Pound og Luigi Nono. Andre attraksjonar på øya er Cappella Emiliana.

Gravplassen er framleis i bruk, men på grunn av plassmangel vert dei døde gravne opp og plassert i massive beinhusboksar av betong i ein annan del av gravplassen, som er vanleg i fleire europeiske land.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Isola di San Michele» frå Wikipedia på engelsk, den 5. november 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Satellittbilete frå Google Maps
* Written in Stone Arkivert 2006-08-14 ved Wayback Machine. - Liste over kor kjende forfattarar ligg gravlagd

Koordinatar: 45°26′49″N 12°20′50″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* GeoNames

 |
**Joakim Jan Aril (Jack) Berntsen** (14. oktober 1940–5. oktober 2010) var ein norsk filolog og visesongar, kjend for ei rekke utgjevingar og visebøker.

Bakgrunn
--------

Jack berntsen var fødd i Kjøpsvik i Tysfjord kommune og voks opp i Tverråsen i Skilvassbakk på Hamarøy. Ha var tidleg aktiv i dansebandmiljøet. Han vart utdanna cand.mag. i filologi ved Universitetet i Oslo (1963-68), og arbeidde seinare som adjunkt ved Svolvær vidaregåande skole.

Musikk
------

I 1968 etablerte Berntsen «Viseklubben Lovisa» i Svolvær, og i 1973 musikkfestivalen Troilltampen.

Berntsen vart kjend gjennom debutplata *Kor e hammaren Edvard?* (EP, 1974) med tekst frå Jahn-Arill Skogholt si opphavlege *Bygdevise*. Deretter kom *Med hammar og høtt* (1976), *Det e håp i hænganes snøre* (1978), *Ongan i Lofoten* (1981), *I ly av Lofotveggen* (1984), *Lille Bolla Bølla og andre boller* (1986), *Badestrandsballade* (EP, 1986), *Bussjåfør* (EP, 1986), *Nordover* (1990), *The best of J.B.; med røde rose* (1996) og *Det gode liv* (1999).

Berntsen gav ut visebøkene *Det e lys lenger frem* (Nordnorsk Forfatterlag, 1976), *Sol bakom skyan* (Oktober forlag, 1979/87), *Ongan i Lofoten* (Oktober forlag, 1981), *Lille Bolla Bølla* (S-forlaget, 1986) og *Sanga i søkk og kav* (Samlaget, 1995). Han bidrog også til teatermanuset *Jacks eventyrverden* for Hålogaland Teater (2003), er representert i fleire antologiar som *Circum Polaris* (1997), og *Band tel ei bygd* (2004). Han laga barneprogram for NRK TV (*Da TV'n gikk i stykker* 1985; *Under Lofotveggen* 1995), og låten «Vi sei NEI NEI NEI« i samband med EU-avrøystinga i 1994.

I 2007 blei Jack Berntsen tildelt statens stipend for eldre fortente kunstnarar som ei påskjønning for mangeårig og verdifull innsats.

Berntsen døydde i Svolvær i 2010.

Visegruppa Lovisa
-----------------

* Jack Berntsen – vokalist, gitar
* Bjørghild Rønningen – vokalist
* Kai Larsen – bass, vokal
* Jan Danielsen – trekkspill
* Britt Olsen Talmo – vokalist
* Geir Fredriksen – vokal, gitar
* Hilde Hamnes – vokal, gitar
* Turid Ringstad – vokalist

Prisar
------

* Nordland fylkes kulturpris (1981)
* Blixprisen (1982)
* Prøysenprisen (1985).
* Vågan kommune oppretta Jack Berntsens kulturpris i 2000.
* Æresmedlem av Nordnorsk forfatterlag (2004)

Diskografi
----------

* *Med hammar og høtt* (1976)
* *Det e håp i hænganes snøre* (1978)
* *Ongan i Lofoten* (1982)
* *I ly av Lofotveggen* (1984)
* *Lille Bolla Bølla og andre boller* (1986)
* *Nordover* (1990)
* *Med røde roser – The Best of Jack Berntsen* (1996)
* *Vi veit ka vi har/Kor e hammaren, Edvard?*(2003)

Litteratur
----------

* Frank A. Jenssen, *Prøysenprisen til Jack Berntsen*, Nordnorsk Magasin, nr. 7/8, 1985.
* Sissel Henriksen, *Lystens trubadur: Jack Berntsen er 50 år*, Nordnorsk Magasin, nr. 6/7, 1990
* Sverre H. Eriksen, *Nord-Norges trubadur i tekst og bilder* (Kolofon, 2005).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jack Berntsen 2010
* Biografi i *Norsk pop- og rockleksikon* fra 2005
* Jack Berntsen død

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)

 |
|  |
| --- |
| ***Jacana*** |
| Raudflikbladhøne Jacana jacana Foto: Gilberto Antonio Marcon dos SantosRaudflikbladhøne *Jacana jacana* Foto: Gilberto Antonio Marcon dos Santos |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Overorden:** | Neoaves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Bladhøns Jacanidae |
| **Slekt:** | ***Jacana***Brisson, 1760 |

***Jacana*** er ei biologisk slekt av dei to artane bladhøns som lever i Amerika, raudflikbladhøne og gulpannebladhøne. Skrivemåten «Jacana» er Linné si nedskriving av namnet som kjem frå gammaltupi *ñaha'nã* gjennom brasiliansk portugisisk *jaçanã*

Dette er vadefuglar med biotop i våtmark i dei amerikanske tropane og i subtropisk klima. Gulpannebladhøna er etablert hekkefugl frå kystområda i Mexico sør til vestre Panama, dessutan på Cuba, Jamaica og Hispaniola. Hekking førekjem òg i Texas. Raudflikbladhøna hekkar i det meste av Sør-Amerika aust for Andes i tillegg til i Trinidad og vestre Panama. Artane har overlappande leveområde i vestre Panama. 

Desse to fugleartane er mykje like kvarandre, begge er ca. 22 cm lange, med lange halsar og ganske lange gule nebb. Vaksne er svarte og kastanjebrune, med lyse gulgrøne flygefjør som gjev iaugefallande kontrast når fuglane flyg. Beina er lange og grå, og som hos alle andre bladhøns, tærne er ekstremt lange, for å vandre på akvatisk vegetasjon som t.d. nøkkeroser, Nymphaeaceae. Dei har begge pannebles som sothøner har, og hudlappar. Farga på desse er det mest merkbare skilnaden mellom artane. Unge fuglar har brun overside og nær kvit underside, med ei gulbrun til kvit stripe over auget og ei mørk stripe bak. 

Gulpannebladhøne, *Jacana spinosa* Foto: dominic sherony

Dei største ulikskapane er at raudflikbladhøna har raudt pannebles og en raudleg hudlapp der gulpannebladhøna har gul farge. Gulpannebladhøna har litt brunleg farge på buken der raudflikbladhøna er heilt svart. Ungfuglar kan vere vanskeleg å identifisere, ettersom den einaste klåre skilnaden er forma på det lite utvikla pannebleset. Dei mørke fargene er noko mørkare på unge raudflikbladhøns enn på den nordlege arten.

Som hos dei fleste andre bladhøns er det hannfuglane som byggjer reiret, rugar, og fôrar ungane. Begge artane er polyandriske, i det minste i nokre fall. Hofuglane får kull av 4 egg for opptil fire partnarar, som kvar tar vare på kullet aleine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på artiklane «Jacana (genus)», «Northern Jacana» og «Wattled Jacana» frå Wikipedia på engelsk, den 19. oktober 2009*

### Fotnotar

1. ↑  Ferreira, A. B. H. (1986). *Novo Dicionário da Língua Portuguesa* (Second utg.). Rio de Janeiro: Nova Fronteira. s. 978.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jacana**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ITIS
* EOL

 |
**Suffiksveksling i fulfulde**

Nominalklassesuffiksa i fulfulde, som vi primært finn på substantiv, adjektiv og partisipp, varierer i form, her illustrert med fire substantiv i NGAL-klassen (suffiksa er skilde ut med ein bindestrek):

* *gerl-al* 'rapphøne'
* *jigaa-wal* 'gribb'
* *iloo-gal* 'fiskeørn'
* *jaaw-ngal* 'perlehøne'

Desse fire variantane utgjer dei fire *suffiksvekslingsstadia* til suffikset i NGAL-klassen. Dei fire stadia har desse namna:

* **-al** *nullstadiet*
* **-wal** *kontinuantstadiet*
* **-gal** *plosivstadiet*
* **-ngal** *prenasalstadiet*

Dei tre siste stadia, *kontinuantstadiet*, *plosivstadiet* og *prenasalstadiet*, kan jamførast med dei tre stadia i *framlydsvekslinga*. Her er eit oversyn over alle dei vekslingsrekkjene som finst ved nominalklassesuffiksa:

| **Suffiksvekslinga** |
| --- |
|  | **Ɗ-rekkja** | **Gi/e-rekkja** | **Gu/o/a-rekkja** | **B-rekkja** | **D-rekkja** | **K-rekkja** |
| **Nullstadiet** | *-* | *-* | *-* | *-* | *r* | *-* |
| **Kontinuantstadiet** | *j* | *y / w* | *w* | *w* | *r* | *h / w* |
| **Plosivstadiet** | *ɗ* | *g* | *g* | *b* | *d* | *k* |
| **Prenasalstadiet** | *ɗ* | *ng* | *ng* | *mb* | *nd* | *k* |
|

Det står *y / w* i kontinuantstadiet i Gi/e-rekkja. Vi finn *w* i Fuuta Jaloo- og Maasina-dialekten og *y* i andre dialektar. Det står *h / w* i kontinuantstadiet i K-rekkja. Vi finn *w* i Maasina-dialekten og *h* i andre dialektar. B-rekkja finst berre i Fuuta Jaloo- og Fuuta Tooro-dialekten.
**Isolde Kostner** (fødd 20. mars 1975) er ein italiensk tidlegare skirennar frå Bolzano som vann gullmedaljane i super-G i alpin-VM både i 1996 og 1997. I alt vann ho seks OL- og VM-medaljar i tida 1994-2002. Ho vann FIS-pokalen som den beste kvinnelege utforrennaren både i 2001 og 2002.

### Aktiv

Kostner var allereie frå unge år ein utprega såkalla fartsutøvar. Frå ho vann sin fyrste verdscupsiger i slutten av januar 1994, gjekk det ti år og to dagar til ho vann sin 15. og siste. Tolv av rennsigrane kom i utfor, tre i super-G. Ho kleiv på pallen etter 50 renn i verdscupen.

Kostner sanka sine fyrste OL-medaljar under vinterleikane på Lillehammer i 1994. Ho vann då bronsemedaljar både i utfor og i super-G. To år seinare vart ho verdsmeister i super-G då VM i alpine greiner 1996 vart arrangert i spanske Sierra Nevada. Året etter forsvarte ho VM-tittelen under alpin-VM 1997 i Sestriere. Korkje under Vinter-OL 1998 i Nagano eller i VM i alpine greiner 1999 i Vail lukkast ho blande seg inn i medaljestrid.

Både i 2001 og 2002 vann Kostner FIS-pokalen som prova at ho var verdas beste kvinnelege utforrennar. Begge desse sesongane kapra ho ein sølvmedalje i dei store meisterskapane. I 2001 vart ho nummer to i super-G ved VM i alpine greiner 2001 i St. Anton, fem hundredels skund bakom vinnaren, franske Régine Cavagnoud. Også under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City måtte Kostner sjå ei fransk kvinne øvst på sigerspallen, Carole Montillet vart olympisk meister i utfor med klar margin til Kostner på sølvplass.

Kostner la opp som aktiv alpinist i 2006.

Kunstløparen Carolina Kostner er syskenbarnet hennar.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Isolde Kostner» frå Wikipedia på tysk, den 9. desember 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Isolde Kostner» (på engelsk). olympedia.org. Henta 12. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Marielle Goitschel** (fødd 28. september 1945) er ein fransk tidlegare ski-alpinist frå Sainte-Maxime i departementet Var som vann fem VM-gull og to OL-gull i tida 1962-68.

Aktiv
-----

16 år gammal tok Goitschel sølvmedaljen i slalåm i VM i alpine greiner 1962, eit meisterskap som vart avvikla i Chamonix. Ho var nesten halvtanna sekund bak den suverene vinnaren, Marianne Jahn frå Austerrike, faktisk var Goitschel tidsmessig mykje nærare dobbeltvinnar Jahn i storslalåm, der Goitschel måtte nøye seg med ein fjerdeplass. Men samanlagt slalåm/utfor vart Goitschel verdsmeister.

Under Vinter-OL 1964 i Innsbruck vart Marielle Goitschel olympisk meister i storslalåm, med systera Christine Goitschel på delt sølvplass. I slalåm var rollene omsnudd, systera Christine vann gullmedaljen, Marielle sølvmedaljen. Under leikane i Innsbruck vann Marielle også kombinasjonen, og vart dermed kåra til verdsmeister i øvinga.

Marielle Goitschel vart midtpunktet under VM i alpine greiner 1966 i chilenske Portillo. Ho sikra seg gullmedaljar i både storslalåm, utfor og kombinasjonen, i si plasseringsmessig svakaste øving måtte ho nøye seg med sølvmedalje i slalåm. Gullmedaljen i utfor fekk ho tildelt først to år seinare, då det vart fastslått at den opphavlege vinnaren, austerrikske Erika Schinegger, var tvekjønna og eigentleg mann.

Goitschel vart nummer to i verdscupen i alpine greiner i 1967, den aller fyrste sesongen turneringa vart avvikla. I alt vann ho sju renn i dei to fyrste sesongane av verdscupen. Ho sikra seg pokalen som beste slalåmrennar i begge sesongane, samt pokalen som beste utforrennar i 1967.

Under Vinter-OL 1968 i Grenoble vart Goitschel olympisk meister i slalåm. Etter ho vart nummer åtte i OL-utforen, vann ho også kombinasjons-tevlinga og vart kåra til verdsmeister i kominasjons-øvinga for fjerde gong på rad. Ho la opp då OL-sesongen var over.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 34°05′N 36°46′E﻿

**Deir Atiah** eller **Dayr Atiyah** (arabisk ديرعطية) er ein by i Syria, som ligg mellom Qalamounfjella og Anti-Libanonfjella, 88 km nord for hovudstaden Damaskus og langs vegen til byen Homs. Dair Atiah hadde i 2004 10 984 innbyggjarar. Innbyggjarane er hovudsakleg kristne.

Dair Atiah har eit moderat klima om sommaren og kalde vintrar, sidan Dair Atiah ligg 1250 meter over havet.

Nærleiken til ørkenområde, der den normale årsnedbøren ikkje overstig 125 mm, gjer at miljøet, inkludert dårleg jordsmonn, ikkje gjev gode nok tilhøve til å økonomisk oppretthalde den lokale folkesetnaden, som anten reiser eller har emigrert.[*treng kjelde*] Mange innbyggjarar flytta til Amerika tidleg på 1900-talet og til landa kring Persiabukta etter det oppstod høve for arbeid der, i tillegg til det austlege Asia.

Jordbruk
--------

Bøndene dyrkar druer, aprikos, kirsebær, fiken og anna frukt.

Dair Atiah nyttar grunnvatnet som ligg i dalen.

Dair Atiah har fleire vindmøller, som vert nytta til å pumpe opp vatn frå djupe brunnar. Opphavet til møllene er ikkje kjend, men har vore i bruk i meir enn hundre år.

Kultur
------

Dair Atiah har eit museum, eit sportssenter og eit kultursenter.

I 2003 vart det første private universitetet i Syria, Universitetet i Kalamoon, opna i Dair Atiyah.

Folket i Dair Atiah drikk ein varm drikk kalla drikken mate, som syriske utlendingar førte inn frå Sør-Amerika. Invitasjonen «Kom og drikk mate» er typisk for gjestfridomen i regionen. Invitasjonen omfattar ikkje berre ein invitasjon til å drikke, men òg til eit måltid.

Historie
--------

Historikarar har identifisert namnet på byen med den romerske kommandøren Theodorus Paulus som har eit namn som tyder «Givande Gud» (arabisk عطاء الله). Dette namnet har blitt assosiert i tankane til etterfølgjande generasjonar i Dair Atiah i meir enn tusen år.[*treng kjelde*]

Fleire gamle romerske kanalar finst i Yabrud, nær Dair Atiah.

Hovudattraksjonar
-----------------

* Museet i Dair Atiah er eit av dei største og rikaste i forstadane til Damaskus, Reif Dimashq. Det inneheld kulturarv frå regionen.
* Det kanoniske museet i Dair Atiah
* Kulturpalasset i Dair Atiah
* Landsbyen for særskilde behov
* Hammam el-Souk el-Tahtanye

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deir Atiyah» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *arkivkopi* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 10. mars 2013, henta 3. juli 2014
2. ↑  Suicide blasts stem Assad drive near Lebanon border Arkivert 2014-07-14 ved Wayback Machine.. *The Daily Star*. 2013-11-21.
3. ↑  «Save The Environment: let's build more Air Wheels». DairAtiah Blog. 19. desember 2006. Henta 30. juli 2008.
4. ↑  «DairAtiah.com» (på arabisk). Henta 23. juni 2014.
5. ↑  «YabroudOnline.com» (på arabisk). Henta 23. juni 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dara3ta.com Arkivert 2010-01-23 ved Wayback Machine. (arabisk)
* DairAtiah.net Arkivert 2008-07-04 ved Wayback Machine. (arabisk)
* DairAtiah.com (arabisk)
Koordinatar: 59°15′36.324″N 17°13′19.556″E﻿

Mariefreds byvåpen
**Mariefred** er ein svensk by som ligg i Södermanlands län i landskapet Södermanland. Han ligg i Strängnäs kommun og byen har 3 726 innbyggjarar i 2011.

Bakgrunnen til byen er knytt til Gripsholms slott og til 1370-talet då Bo Jonsson Grip let bygge eit slott på neset Gripsholm på sørsida av Mälaren. Etter fleire utbyggingar vart dette slottet eit kongeleg slott under Gustav Vasa på 1530-talet.

Sjølve namnet Mariefred kan stamme frå eit kloster som kartusianarmunkar oppførte frå 1493 der dagens kyrkje ligg. Dette klosteret hadde namnet *Pax Mariae* («Marias fred»), og busetnaden rundt tok dette namnet. I 1498 blei Gripsholm underlagt klosteret. 

Mariefred fekk bystatus i år 1605 av Karl IX.

  

Byen har båtsamband med Stockholm i sommarsesongen. Den smalspora museumsjernbanen Mariefred–Läggesta går frå byen til Läggesta.

* MariefredMariefred
* Mariefred stadshusMariefred stadshus
* Mariefred jernbanestasjonMariefred jernbanestasjon
* Gripsholm slottGripsholm slott

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mariefred» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Mont Blanc ligg i Dei vestlege Alpane
**Dei vestlege Alpane** er den vestlege halvdelen av Alpane og vanlegvis vert grensa rekna for å gå ved Splügenpasset aust i Sveits. Nord for Splügenpasset dannar dei øvste delane av Rhinen grensa og sør for passet er det elva Liro og Comosjøen.

Dei vestlege Alpane inneheld dei høgaste fjella i Alpane og av dei høgaste i Europa og strekkjer seg frå Den franske rivieraen og går langs grensa av Frankrike og Italia, og vidare langs grensa mellom Italia og Sveits. Dei høgaste toppane i Dei vestlege Alpane er Mont Blanc med 4 808 meter over havet, Mont Blanc de Courmayeur 4 748 m, Dufourspitze 4 634 m og andre toppar i Monte Rosa-gruppa og Dom, 4 545 m. Den høgaste toppen i Dei austlege Alpane er Piz Bernina, 4 049 m.

Inndeling
---------

Dei vestlege Alpane vert vanlegvis delt inn etter geografi:

* Dei liguriske Alpane
* Dei maritime Alpane
* Dei cottiske Alpane
* Dauphiné-Alpane
* Dei graiiske Alpane
* Wallis-Alpane
* Bern-Alpane
* Dei lepontinske Alpane
* Glarus-Alpane
* Dei nordaustsveitsiske Alpane.

Sjå òg
------

* Alpane
* Dei austlege Alpane
Fanafjorden sett frå Hordamuseumet
**Fanafjorden** er fjordarmen som går frå Korsfjorden og 8,5 km inn til botnen av fjorden ved Fanahammaren. Sjølve fjorden endar ved ytre Milde og har Krokeidvika som avgrensing mot sør. Fjorden har ei djupne på ca. 100 meter ved utløpet med ca. 15-20 meter inst. Fjorden hadde monaleg bra vintertorskefiske i tidlegare tider, og svære notbåtar kom årleg innom og lystra opp torsken som var på gyting. Han er no ureina av husa ikring, men det er mogleg å få , aure, laks, hummar, krabbe, kviting, kolmule, lusuar torsk og sei på opp til meir enn 10 kilo der fjorden er djupare enn 40 meter.

På Hordnes var det inntil om lag 1955 sildesalteri og ved Stend Mølle m.a. hermetikkfabrikk og mangearta småindustri som alginatproduksjon, målingsprodukt, sømstove og til sist elektronisk industri som produksjon av transformatorar, reaktorar til lysrøyr og elektroniske komponentar til ymse formål for mellom anna elektronikkbedriften NERA 

Rosendahl Spinnerier dreiv reperbane og framstilling av tauprodukt bl.a. frå 1846 til først på 1980-talet ved utløpet av Fana-elva, der det og vart bygd eit lite kraftverk, som ved Stendaelva der det framleis er el-produksjon.

Tettstaden Fanahammaren som har historiske røter tilbake til 1100-talet var inntil 1960-åra prega av småbruk og busetnad av arbeidarar ved bedriftene ved Stend Mølle og Fossen (Rosendahl) med eit folketal på om lag 150 personar pluss tilgrensande endå 100 i Volladalen. Tilgrensande bygder på Hordnes og på Saganes hadde eit par hundre innbyggjarar.

Fanahammeren er no den raskast veksande tettstaden i Bergens-området når område i ein omkrets på 2-3 kilometer blir rekna med.

Inst i fjorden ligg Hordamuseumet, ei samling gamle bygg frå forskjellige stader i Hordaland.

Kjelder
-------


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Ein gjærdeig
**Deig** er ein jamn masse av ingrediensar som er elta og forma. Ein bruker særleg deig til bakst, der ein kan blanda saman ingrediensar som mjøl, feitt, væske og ulike tilsetjingsstoff. Nokre typar deig til å baka med er mørdeig, gjærdeig og surdeig. Etterleddet -deig kan også brukast i massar med liknande konsistens, som kjøtdeig.

Mange typar deig inneheld hevemiddel, som surdeigskultur, gjær, bakepulver, natron, hjortetakksalt eller piska egg(ekvite). Andre typar deig treng ikkje heva, til dømes fordi produkta ein lager er små eller flate.

For å få eit ferdig produkt kan ein dela opp og forma deigen og varmebehandla han gjennom steiking på takke, over eld eller i omn, koking eller frityrsteiking.

Sjå òg
------

* Kjevle
* Røre

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Deig» frå Wikipedia på bokmål, den 31. oktober 2012.*


1. ↑  «deig» i Nynorskordboka.
2. ↑  «Baking School Day 1: All About Eggs and Baking», *Kitchn* (på engelsk), henta 6. juni 2019
3. ↑  «Hevemidler», *Opplysningskontoret for brød og korn* (på norsk bokmål), henta 6. juni 2019
**Marie Antoinette** (2. november 1755–16. oktober 1793) var dronning av Frankrike under den franske revolusjonen. Ho var også erkehertuginne av Austerrike, prinsesse av Ungarn og prinsesse av Bøhmen. Marie Antoinette var mislikt som utlending og eit symbol for kongeleg lettsinn, og blei avretta i Paris saman med mannen Ludvig XVI av Frankrike. 

Marie Antoinette var fødd i Wien og døypt Maria Antonia. Ho var dotter av den tysk-romerske keisaren Frans I Stefan av huset Habsburg-Lothringen og Maria Theresia. I 1770 vart ho gift med Ludvig XVI av Frankrike, og slik vart ho dronning av Frankrike. 

Giftarmålet kom i stand som pant på alliansen mellom Frankrike og Austerrike. Alliansen var ikkje populær i Frankrike, og Marie Antoinette fekk få venner ved hoffet. Ikkje sjeldan vart ho utsett for baksnakking. Som dronning i Frankrike var ho halden for å vere munter og tankelaus, og ho heldt seg ikkje til dei strenge etikettereglane. Ho var kjend som svært lettsindig i pengebruken. Ei utsegn som er blitt tillagt henne i ettertid er at ho meinte folk som svolt fordi dei ikkje hadde brød, ganske enkelt kunne eta kaker. Utsegna var opphavleg laga av Jean-Jacques Rousseau som skreiv det til kona til Ludvig XIV, men er blitt knytt til Marie Antoinette som ein illustrasjon på kor fjerne frå folket den franske adelen var.

I 1790, under den franske revolusjonen, prøvde ho både å forhandle med grev Mirabeau for å sikre stillinga til kongehuset, og samstundes å få hjelp frå Austerrike for å slå ned revolusjonen. I 1791 freista kongefamilien å flykte, utan å lukkast. Kongefamilien vart arrestert i 1792, og Maria Antoinette vart stilt for revolusjonsdomstolen, tiltalt for landssvik. Der vart ho dømd til døden, og ho og kongen vart avretta med giljotin 16. oktober.

Marie Antoinette fødde fem barn, men berre eitt nådde vaksen alder:

1. Marie-Thérèse Charlotte (19. desember 1778-1851), fengsla under revolusjonen, utveksla med austerrikske fangar.
2. Louis Joseph Xavier François (22. oktober 1781-4. juni 1789), død av tuberkulose.
3. Dødfødd barn, 1783.
4. Louis-Charles (27. mars 1785-ca. 8. juni 1795), kalla Ludvig 17. Fengsla og død av tuberkulose i fengselet.
5. Marie Sophie Hélène Beatrix (9. juli 1786-19. juni 1787).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 32°11′20″N 35°36′11″E﻿

**Deir Alla** (arabisk دير علا) er ein liten by i Balqa guvernement i Jordan). Ein trur dette er byen som er omtalt som Pethor i Bibelen.

Historie
--------

Grava til den muslimske kommandanten Abu Ubaidah.
Byen var ein fristad og eit metallarbeidssenter, med fleire smelteomnar bygd langs utsida av bymurane, og dei stadige ombyggingane, datert av keramikk frå sein bronsealder frå 1500-talet fvt. til 400-talet fvt. vart akkumulert som ein tell. Deir Alla var den første bronsealderbyen som vart grave ut i Jordan.

Dei eldste funna i Deir Alla er datert til sein bronsealder; og vart bygd lag på lag i fleire intervall, slik at bakken heva seg og haugen gradvis vart høgare. Ein har funne spor etter ein kraftig brann, og ei egyptisk krukke dekt av sot hadde ein kartouche med dronning Twosret, slik at brannen er datert til kring 1200 fvt. noko som samsvarar med fleire byar som vart øydelagde i dette hundreåret i Det nære austen. I motsetnad til andre øydelagde byar, vart Deir Alla bygde opp att etter brannen, inn i jernalderen.

Under utgravingar i 1967 vart det funne ein mur med inskripsjonar knytte til det til då ukjende Balaam-profetiet, som dermed vart den første profeten frå Gamletestamentet som vart identifisert i ein inskripsjon. *The Oxford Handbook of Biblical Studies* skildrar dette som «det eldste dømet på ein bok på vestsemittisk skriven med alfabetet, og det eldste stykket litteratur på arameisk.» Deir Alla-inskripsjonen er datert til ,ring 840-760 fvt. og vart måla med blekk på fragment av ein vegg med mørtel.

Ein fann òg 11 leirtvaler, der tre av dei hadde ein ukjend, mogelegeins alfabetisk skrift, sju hadde berre prikkar, og ein var tom.

Den 20. august 2010 registrerte byen eit temperatur på 51,1 °C, som er den offisielle varmerekorden i Jordan

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deir Alla» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2015.*

1. ↑  W.H. Shea, «The Inscribed Tablets From Tell Deir `Alla"  Arkivert 2015-04-12 ved Wayback Machine. Arkivert 2015-04-12 ved Wayback Machine. *Andrews universitet Seminary Studies*, vol. 27, s. 21-37, 97-119, 1989.
2. ↑  Metal slag was found at every level, and often-rebuilt furnaces. (H.J. Franken, «The Excavations at Deir ʿAllā in Jordan" *Vetus Testamentum* **10**.4 [oktober 1960, s. 386-393], p 389).
3. ↑  Franken 1960:386-393.
4. ↑  (1961:371) Franken
5. ↑  H.J. Franken, «The Excavations at Deir ֝Allā in Jordan: 2nd Season" *Vetus Testamentum* **11**.4 (oktober 1961), s. 361-372.
6. ↑  H. J. Franken and Ah J. Franken, *Excavations at Tell Deir Alla: the Late Bronze Age Sanctuary*, David Brown, 1992, ISBN 90-6831-408-4
7. ↑  Allan Millard (2006). «Authors, Books and Readers in the Ancient World». I J. W. Rogerson , Judith M. Lieu. *The Oxford Handbook of Biblical Studies*. Oxford University Press. s. 554. ISBN 978-0199254255.
8. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 23. august 2011, henta 6. oktober 2015
**Johanne Elisabeth Meyer** (fødd 15. november 1899 i Tønsberg, død 10. juni 1968) var ein norsk fotograf og journalist. Meyer er mest kjend for det fotojournalistiske arbeidet ho gjorde under reisene sine gjennom Iran og India på 1920- og 1930-talet. Arbeida hennar inkluderer nokre av dei fyrste bileta av Mahatma Gandhi.

Virke
-----

Meyer reiste på eiga hand rundt i Iran (Persia) omkring 1929, og kan ha vore den fyrste vestlege kvinna som vitja Iran på denne måten. Det var totalforbod mot fotografering i Iran på denne tida; ho vart arrestert fleire gonger, men slapp unna med åtvaringar. I Tyrkia og Irak fekk ho møte dei øverste leiarane i landa, og vitja blant anna Kemal Atatürk og fekk sjå det private soverommet hans trekt i rosa silke.

I Irak intervjua ho kong Faisal i «hans palé litt utenfor Bagdad». Meyer vitja òg Syria, Mexico og Alaska. I India fekk ho i 1933 hjelp av den unge Indira Nehru til å møte den fengsla Mahatma Gandhi, og Meyer skildra møtet slik: «Enhver annen ville sett latterlig ut i det kostymet, men overfor Gandhi forstummer alt som heter kritikk. Jeg har aldri vært begeistret for ham, men – jeg er totalt omvendt. Han er et av de mest sympatiske mennesker jeg har truffet, han er virkelig en stor mann.»

Bakgrunn
--------

Meyer var fødd i Tønsberg i ein velståande familie. Faren hennar gav ho eit Kodak foldekamera som ho kunne ta med på reisene sine, og det ser ut til å ha vorte starten på den profesjonelle karrieren hennar. Ho vart medlem av Oslo kameraklubb i 1932, og reiste sidan til Berlin i 1937 for å studere fotografi ved Schule Reimann. Her var ho elev av Walter Peterhans og Otto Croy. Ho jobba som assistent for Joszef Pécsi i Budapest før ho drog tilbake til Noreg, der ho oppheldt seg under krigen. Meyer leverte stoff til blant anna *National Geographic*, *Aftenposten* og *A-magasinet*.

Bibliografi
-----------

* 1930 – *En kvinnes ferd til Persia*
* 1933 – *En kvinnes ferd gjennom India*
* 1949 – *De små og store dyra våre i bilder og tekst*

Galleri
-------

* Golden North Salmon Derby, 1955*Golden North Salmon Derby*, 1955
* Lama Aphur YongdenLama Aphur Yongden
* Mattis Johansen PenthaMattis Johansen Pentha
* Mann med kløvhest, SetesdalMann med kløvhest, Setesdal
* Alaska, 1955Alaska, 1955
* SamarSamar
* Tibet, 1932Tibet, 1932
* Alexandra David-Neels, Tibet, 1933Alexandra David-Neels, Tibet, 1933

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Elisabeth Meyer» frå Wikipedia på bokmål*, den 9. mars 2017.

### Referansar

1. 1 2  *Dag og Tid* 1. november 2013.
2. 1 2  *A-magasinet* 20. september 2013.

### Litteratur

* Elisabeth Meyer (2013). *Elisabeth Meyer – rapporter fra verden 1920–1950*. Preus Museum. ISBN 978-82-7547-668-3.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi på Preus Museum
* Fotoskattar frå Elisabeth Meyer på NRK.no
* Elisabeth Meyer i Fotografregisteret
**Turkmeneli** (tyrkisk *Türkmeneli*) eller **Turkomania** er eit område som irakiske tyrkarar, hovudsakleg Den irakiske turkmenfronten, har gjort krav på som heimlandet sitt.

Det strekkjer seg frå grensa til Syria i nord til Iran i det sentrale Irak. Regionen ligg mellom dei arabiske områda i sør og dei kurdiske områda i nord. Området er meint å omfatte Kirkuk, Tel Afar, Mandali, Mosul og Tuz Khormato, og Kirkuk vert rekna som hovudstaden. Somme kjelder meiner òg at Erbil og Salah ad-Din er ein del av kravområdet.

Forslaget om ein tyrkisk/turkmensk autonom region vert rekna som særs kontroversielt. Den 17. juli 2017 føreslo tyrkarane at Tel Afar og Tuz Khurmatu skulle bli ein autonom irakisk-tyrkisk region og bad om at Kirkuk skulle få «spesialstatus».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Turkmeneli» frå Wikipedia på engelsk, den 11. september 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Anderson & Stansfield 2009, s. 57.
2. 1 2  Oğuzlu 2001, s. 13.
3. ↑  Anderson & Stansfield 2009, s. 16.
4. ↑  Ezzat 2012.
5. ↑  Osman, Khalil F. (2015). *Sectarianism in Iraq: The Making of State and Nation Since 1920*. Routledge. s. 243 f. ISBN 978-1-138-77946-4.
6. ↑   Iraqi Turkmen to propose ‘special status’ for Kirkuk

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Turkmeneli**

Koordinatar: 35°12′4″N 43°57′54″E﻿
**Dei vestlege Tatrafjella** (slovakisk *Západné Tatry*; polsk *Tatry Zachodnie*) er ein del av Tatrafjella, som igjen er ein del av Karpatane, på grensa mellom Polen og Slovakia. Fjella grensar til Høge Tatra i aust. I Slovakia ligg dei delvis i dei tradisjonelle regionane Liptov og Orava. 

Den høgaste toppen er Bystrá er 2248 moh i Slovakia. Andre kjende fjell er Jakubiná (2194 m) Baranec (2184 m), Baníkov (2178 m), Tri kopy (2136 m) og Ostrý Roháč (2088 m) i Slovakia og Vysoký vrch (polsk *Starorobociański Wierch* 2176 m), Kasprov vrch (*Kasprowy Wierch* 1987 m) og Volovec (*Wołowiec*; 2064 m) på grensa mellom Slovakia og Polen.

Geologi og økologi
------------------

Dei vestlege Tatrafjella er verna av Tatranský národný park i Slovakia og Tatrzański Park Narodowy i Polen.

Sjå òg
------

* Dei austlege Tatrafjella – fjellkjede som grensar til Dei vestlege Tatrafjella i aust.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Western Tatras**

* SummitPost.org

Koordinatar: 49°12′N 19°45′E﻿
Koordinatar: 71°56′S 68°36′W﻿

**Deimos Ridge** er ein markant, smal klipperik utstikkar av sandstein og skifer, 3 nautiske mil sørvest for Phobos Ridge og Marsbreen i sørausthjørnet av Aleksanderøya i Antarktis. Han vart oppdaga frå lufta av Lincoln Ellsworth den 23. november 1935, og kartlagt frå bilete tekne under denne flyturen av W.L.G. Joerg. Han vart så kartlagt i 1949 av Falkland Islands Dependencies Survey og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter tilknytinga til Marsbreen, Deimos er den ytre av to satellittar kring planeten Mars.

Sjå òg
------

* Leda Ridge
* Natal Ridge
* Zebra Ridge

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Deimos Ridge» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Deimos Ridge». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 18. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Deimos Ridge» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Vassborne sjukdommar** er sjukdommar som kjem av patogene mikroorganismar som vert overførte direkte når ein drikk vatn med smitte i. Dessutan kan inntak av dei same bakteriane vere kjelde til matforgifting dersom ein brukar vatnet i matlaging. Ifølgje Verdshelseorganisasjonen (WHO) utgjer diarésjukdommar omtrent 4,1 % av sjukdommane i verda – gjennom målet «Global burden of disease» (GBD) – og dei er årsak til 1,8 millionar dødsfall kvart år. Eit overslag viser at 88 % av dette igjen skuldast dårleg vassforsyning, hygiene og sanitære forhold, og at ein finn det mest hyppig hjå born i utviklingsland. Vassborne sjukdommar kan kome av protozoar, virus eller bakteriar, og mange av dei er tarmparasittar.

Til og med før ein hadde oppdaga bakterieteorien var det vanleg praksis å sverje til øl, vin og te i staden for vatne. Om karavanane som kryssa Sentral-Asia langs silkevegen, skriv oppdagaren Owen Lattimore at: «Grunnen til at vi drakk så mykje te, var det dårlege vatnet. Reint vatn, ukokt, drikk ein aldri. Det finst ei overtru om at det fører til blemmer på føtene.»

Kjelder
-------

* «Waterborne diseases» på Wikipedia på engelsk, innhenta 28. april 2011.

### Referansar

1. ↑  «Burden of disease and cost-effectiveness estimates» hjå WHO, innhenta 28. april 2011.
2. ↑  «The reason we drank so much tea was because of the bad water. Water alone, unboiled, is never drunk. There is a superstition that it causes blisters on the feet.» – Owen Lattimore: «The caravan routes of inner Asia» i *The Geographical Journal* 72.6 (1928, s. 500), sitert i Frances Wood: *The Silk Road: two thousand years in the heart of Asia* (2002, s. 19).
**Vasilisa Kozjina** (ca. 1780–ca. 1840) var ein russisk geriljaleiar under den franske invasjonen av Russland i 1812 under Napoleonskrigane. Ho leia lokal motstand mot den franske *Grande Armée*.

Liv
---

Vasilisa var av russisk bondeætt. Ho var gift med Gorsjkov, ein starosta eller landsbyleiar i Sytsjovskij ujezd i Smolensk guvernement. 
Under den franske invasjonen av Russland organiserte Vasilisa Kozjina ei partisangruppe av ungdommar og kvinner som var væpna med ljåar, høygaflar, økser, bjørnespyd og liknande. Under den franske tilbaketrekkinga frå Moskva gjekk gruppa hennar til åtak på franske soldatar, tok dei til fange og overleverte dei til det russiske militæret.

For arbeidet sitt blei Vasilisa Kozjina gjeven ein medalje og ein pengesum. I 1813 måla kunstnaren Aleksandr Smirnov det einaste portrettet av henne som finst.

Ettermæle
---------

Sovjetisk frimerke frå 1962
Lev Tolstoj nemner motet til Vasilisa Kozjina i *Krig og fred*.

Fleire stader er kalla opp etter henne:

* Vasilisa Kozjina-gata i Sytsjovka
* Vasilisa Kozjina-gata i Moskva
* Stasjonen Vasilisino i Gagarinskij distrikt i Smolensk oblast
* Ein landsby i Tver oblast

I 1962 blei det gjeve ut eit sovjetisk frimerke til ære for «partisanen Vasilisa Kozjina».

I 2012, i samband med 200-årsjubileet for dne patriotiske krigen i 1812 gav Russian World Studios ei kontrakt til den russiske regissøren Dmitrij Meskhijev om å laga ein serie i fire delar om Kozjina. Denne blei fyrst fullført av Anton Sivers i 2014 som ein tv-sereie og film kalla *Vasalisa*.

Kjelder
-------

1. ↑  Шикман А. П. Деятели отечественной истории. Биографический справочник. Москва, 1997 г.
2. ↑  *Сергей Сиротин.* Василиса Кожина – амазонка 1812 года. Arkivert 2011-02-10 ved Wayback Machine. РГРК «Голос России». 9.12.2010
3. ↑  Russia, France to co-produce 'Vasilisa Kozhina'

* *Denne artikkelen bygger på «Vasilisa Kozhina» frå Wikipedia på engelsk, den 23. oktober 2021.*
Amerikansk kvinne i eit vaskerom under depresjonen. 
**Vaskerom** er eit eige rom som blir brukt til klesvask. Dette er som regel eit våtrom med vask, vaskemaskin, eventuelt også tørketrommel, tørkeskap eller tørkesnorer. Ein kan også ha strykebrett eller tøyruller her, i nokre høve også symaskin og sybord.

I vaskerom kan ein også ha system for lagring av skitne og reine klede, som skittentøyskorg, hyller eller skap. 

Større vaskerom for ein fellesskap, som burettslag, blir ofte plassert i ein vaskekjellar. Vaskeri kan vera større vaskerom knytt til storhushaldningar og institusjonar, eller ein stad der det føregår klesvask for mange forskjellige folk eller verksemder.

* Vaskerom innreidd i kvitt.Vaskerom innreidd i kvitt.
* Smalt vaskerom med ytterdør.Smalt vaskerom med ytterdør.
* Vaskerom eller vaskeri i Det kvite huset i 1909.Vaskerom eller vaskeri i Det kvite huset i 1909.
* Vaskerom med manuelt utstyr i Black Country Living Museum i Dudley i England.Vaskerom med manuelt utstyr i Black Country Living Museum i Dudley i England.

Kjelder
-------


* Vaskerom med stil[*daud lenkje*], nrl.digitalebilag.no
* Alexander Berg, Orden på vaskerommet, *Bonytt* 20.02.2013 (klikk.no)
**Negative tal** er tal som er mindre enn null, som til dømes −3, −6 og −163. Når eit tal er negativt blir det skrive med eit minusteikn føre. Når negative tal blir skrivne inn i eit reknestykke er det ofte at det negative talet blir skrive i parentes sidan det ikkje er lov å ha fleire rekneteikn etter kvarandre. Skalaen kan samanliknast med ein celsiusgradestokk.

Utrekning av negative tal i eit reknestykke
-------------------------------------------

* To like teikn kan erstattast med + (pluss)
* Ulike teikn kan erstattast med − (minus)

Døme: 5+(−3) = 5−3 eller 5−(−6)= 5+6

I gonge- og delestykke reknar ein stykka vanleg. Resultatet av reknestykket er då anten negativt eller positivt. Viss reknestykket inneheld både eit negativt tal og eit positivt tal, blir svaret negativt. Inneheld reknestykket to negative tal blir svaret positivt.

Døme: 5\*(−5)=(−25) eller −5\*(−5)= 25

Sjå òg
------

* Positivt tal

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Negative tall» frå Wikipedia på bokmål, den 12. september 2011.*
Koordinatar: 45°08′22″N 21°24′47″E﻿

Vršactårnet
**Vršacfjella** (serbisk: *Vršačke planine*, Вршачке планине rumensk: *Munţii Vârşeţ*), òg kalla **Vršacåsen** (serbisk *Vršački breg*, Вршачки брег; rumensk *Dealurile Vârşeţului*), er ei fjellkjede nær Vršac (rumensk Vârşeţ) i provinsen Vojvodina i Serbia og delvis i Romania. Dei er eit sjølvstendig og utprega massiv, 19 km langt og dekkjer eit område på 170 km², der 122 km² ligg i Serbia og 48 km² ligg i Romania. Vršacfjella er forma som ein boge, der dei høgaste fjella ligg i midten og åsar strekkjer seg mot sør og nord.

Toppar
------

Vršacfjella har fire større toppar: 

* Vršactårnet (Vršačka kula) - 399 m
* Revehovudet (Lisičija glava) - med tre toppar:
	+ Vršactoppen (Vršački vrh) - 590 m
	+ Guduricatoppen (Gudurički vrh), som er den høgaste toppen i Vojvodina, med 641 meter over havet.
	+ Nedre Vršišor (Donji Vršišor) - 463 m

Mellom dei ligg store kløfter, som Turska glava, Đakov vrh og Kamenarica som er populær hos fjellklatrarar.

Dyreliv
-------

Det er registrert 120 fugleartar i fjella, eit av dei rikaste fugleområda i Vojvodina og heile Serbia. Andre dyr er grå- og raudrev, hjort, villsvin og ulv.

Kultur
------

Dei viktigaste kulturmonumenta i fjella er Vršactårnet frå 1400-talet og Mesić kloster, som i følgje dokument frå 1700-talet vart bygd på 1400-talet, medan det tradisjonelt vert rekna som bygd i 1225.

Sjå òg
------

* Vršac

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vršacfjella Arkivert 2007-07-08 ved Wayback Machine.
* Sjeldne fuglar i Vršacfjella

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vršac Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2008.*
Neendakara bru
**Neendakara** er ein landsby i Kollam distrikt, ni kilometer nord for Kollam i den indiske delstaten Kerala. Han er fiskerihamna til Kollamdistriktet. Neendakara ligg 30 km nord for Paravur. På malayalam tyder Neendakara 'lang banke'.

Historie
--------

Då handelsmenn frå Portugal slo seg ned i Kollam (den gongen Quilon) tidleg på 1500-talet, segla dei båtane sine gjennom Neenadakara-sundet. På denne staden finn ein i dag Neendakara-brua (Neendakara Bridge), som er ein del av motorvegen National Highway 47. Brua bind saman landsbyen Neendakara med Sakthikulangara på den andre sida av Ashtamudi-sjøen (Ashtamudi Lake).

Hovudkvarteret til det norsk-indiske fiskeriprosjektet i Kerala låg i Neendakara frå prosjektet vart etablert i 1953 fram til 1961, då staden vart overlevert til styresmaktene i Kerala. Prosjektet flytta ti mil lenger nord, til Ernakulam.

Kjelder
-------

1. 1 2  Gulati, Leela (1984). *Fisherwomen on the Kerala Coast: Demographic and Socio-economic Impact of a Fisheries Development Project*. International Labour Organisation. s. 48. ISBN 978-92-2-103626-5. Henta 20. mai 2009.
2. ↑  «History». National Institute of Fisheries Post Harvest Technology and Training. Arkivert frå originalen 16. mai 2009. Henta 20. mai 2009.

* *Denne artikkelen bygger på «Neendakara» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2018.*
**Vasilij Iljitsj Safonov**, i si tid kjent som *Safonoff* i Vesten, (6. februar 1852–27. februar 1918) var ein russisk dirigent og pianist.

Safonov, som var son av ein kosakk-offiser, tok eksamen i rettsvitskap ved det militærjuridiske akademiet i St. Petersburg og studerte klaver hos Teodor Leszetycki ved konservatoriet i byen og avslutta sistnemnde stuide med gullmedalje. Han studerte òg klaver med Louis Brassin. Frå 1881 underviste han i klaverspel ved konservatoriet i St. Petersburg og bytta i 1885 over til same post ved konservatoriet i Moskva og var rektor ved skolen frå 1889 til 1905. Han hadde ei mengd klavérelevar, blant anna Aleksandr Skrjabin, Nikolaj Medtner, og Rosina og Josef Lhévinne.

Frå 1889 til 1905 og frå 1909 til 1911 dirigerte han symfonikonsertar i det keisarlege russiske musikkselskapet i Moskva. Eit særmerke ved Safonov var at han, ulikt andre dirigentar på denne tida, dirigerte utan taktstokk. Frå 1906 til 1909 var han musikkdirektør ved New York Philharmonic Orchestra og leiar av National Conservatory of Music New York. Fram til han døydde var han gjestedirigent ved dei fleste store europeiske orkestra, slik som Berlin og Wiener Philharmoniker, Orchestre Lamoureux og London Symphony Orchestra.

Safonov var kjend for å skape rytmisk presise og livfulle framføringar.

Kjelder
-------

* Denne artikkelen er basert på «Wassili Iljitsch Safonow» frå Wikipedia på tysk, den 21. november 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Safonov på russianmusicians.org Arkivert 2006-08-29 ved Wayback Machine.
* Fritt tilgjengelege notar av Vasilij Safonov ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Jaroslav I** (978–1054), kalla **Jaroslav den kloke** (ukrainsk: Ярослав, kristennamn *Georg*, norrønt *Jarizleifr*) var storfyrste av Kievriket frå 1019 til 1054. Han var son av Vladimir I og Rogneda av Polotsk (nokre kjelder seier Anna av Bysants). 

Etter at faren døydde i 1015 kjempa Jaroslav lenge mot brør sine om trona, og søkte støtte i Sverige. Med hjelp frå væringane erobra han Kiev i 1019. Under hans styre blomstra kyrkja, kulturen og den militære makta markant. Under Jaroslav vart den første lovboka for riket utgjeven, *Russkaja pravda*.

Jaroslav var gift med den svenske prinsessa Ingegjerd Olofsdatter. Ho var opphavleg lova bort til Olav den heilage. På sine eldre dagar gjekk ho i kloster, og vart helgenkåra som den heilage Anna av Novgorod. Jaroslav og Ingegerd var vertskap for Olav den heilage og følgjet hans då dei drog i eksil til Gardarike (Kievriket) før Olav vende tilbake til Noreg og fall i Slaget på Stiklestad..

Dottera, Elisaveta Jaroslavna, eller Ellisiv av Kiev som ho vert kalla i norsk tradisjon, vart gift med kong Harald Hardråde.

Referansar
----------

1. ↑  Jaroslav 1. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 17. februar 2017.
2. ↑  *Olav den helliges saga*, kap. 80, 92-93
3. ↑  «Gardarike». *Store norske leksikon*. 20. februar 2018. Henta 18. august 2018.
4. ↑  *Olav den helliges saga*, kap. 181

* *Denne artikkelen bygger på «Jaroslav I av Kiev» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2017.*