recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Roelant Savery**, eller *Roeland(t) Maertensz Saverij*, eller *de Savery* var ein nederlandsk målar fødd i 1576, gravlagd 25. februar 1639. Han var ein flamskfødd målar og gravør under den nederlandske gullalderen. Savery vert mest påakta for sine landskapsbilete med dyremotiv og sine stilleben med blomar og insekt.

*Blomsterbukett*, 1624
*Orfeus*, 1628

### Liv og gjerning

Savery var fødd i Kortrijk. Til liks med mange andre målarar kom han frå ein familie av anabaptistar som hadde flykta nordover frå det spansk-okkuperte katolske, sørlege Nederlanda då Roelant var i kring fire år gammal. Familien hadde slått seg ned i Haarlem i kring 1585. Roelant vart lært opp i målarfaget av den eldre broren Jacob Savery (ca 1565-1603) i Amsterdam, og av Hans Bol.

Rundt 1604 reiste Roelant Savery til Praha, der han vart hoffmålar hos keisarane Rudolf II og Matias. Hoffet i Praha var då eit senter for kunst i den manierstiske stilen. Mellom 1606-08 var han på reisefot i Tyrol, for å studere plantar.

Føre 1616 flytta Savery tilbake til Amsterdam. I 1618 busette han seg i Utrecht, der han året etter kom med i målarlauget. I 1621 kjøpte Savery eit stort hus i Boterstraat i Utrecht. Kring huset låg ein stor hage med blomar og plantar, dit fleire målarar kom på besøk, mellom dei Adam Willaerts. Brorsonen Hans vart den viktigaste assistenten hans.

Saverys vanlegaste motiv var landskap i den flamske tradisjonen etter Gillis van Coninxloo, gjerne pryda med mange sirleg måla dyr og plantar. Til grunn for verka låg oftast eit mytologisk eller bibelsk tema. Mellom 1611 og 1628 laga Savery fleire bilete av den no utdøydde dronten.

Han måla mange blomsterstilleben med bukettar i steinmurar, somme gongar med firfislar, insekt eller falne kronblad. Slike verk vert ofte rekna som hans beste arbeid. Den stilistiske utviklinga hans innanfor sjangeren påverka kraftig det nederlandske blomstermåleriet i dei neste hundreåra. Stilleben-målarar som Balthasar van der Ast og Ambrosius Bosschaert var mellom Saverys nære vener. På 1620-talet var han ein av dei målarane i Utrecht med størst suksess, men seinare i livet fekk han vanskar, kanskje grunna mykje drikking. Trass i at han hadde lærlingar til siste del av 1630-åra, mellom dei Allaert van Everdingen og Roelant Roghman, gjekk han konkurs i 1638 og døydde i Utrecht eit halvår seinare.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Roelant Savery» frå Wikipedia på engelsk, den 23. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN

 |
Thirteen storied octagonal tower, each story with a gracefully projecting roof.Liuhepagoden i Hangzhou
**Liuhepagoden** (kinesisk:六和塔, pinyin:Liùhé Tǎ), ordrett *Seks harmoniar-pagode*, er ein pagode sør i Hangzhou i Zhejiang-provinsen i Kina. Pagoden står ved foten av ein ås, vend mot elva Qiantang. Han vart opphavleg reist i 970, under det nordlege Song-dynastiet (960–1127), øydelagd i 1121, og fullt ut gjenreist i 1165, under det sørlege Song-dynastiet (1127–1279).

### Soge

Pagoden vart bygt for herskaren over kongedømmet Wuyue. Namnet Liuhe kjem av dei seks påboda i buddhismen. Det heiter at pagodaen vart bygt for å dempe tidevassbølgjene i Qiantang, samt vere til nytte under navigering på elva. Pagoden vart fullstendig øydelagd under eit slag i året 1121.

Etter dagens pagode vart bygt av tre og murstein under det sørlege Song-dynastiet, vart utvendige takskjegg føydd til under dynastia Ming (1368–1644) og Qing (1644–1911). 

Pagoden er åttekanta i form og ikring 59,89 meter høg. Ein innvendig trappeoppgang buktar seg opp til toppetasjen. Under kvar av dei sju takhimlingane er det smidde og måla figurar som førestiller dyr, blomar, fuglar, og andre vesen. Kvar etasje av pagoden består av fire element; dei utvendige veggane, ein sikksakk-korridor, dei innvendige veggane og eit lite rom. 

I fylgje historikaren Joseph Needham tente pagoden også som eit fyr langs elva Qiantang. Med si store høgde og særmerkte form har Liuhepagoden fungert som fyr frå så å seie den tid det vart bygt. Det hjelpte sjøfarande til å søke ankerplass for båtane sine for natta (skildra i the *Hangzhou Fu Zhi*).

Notar
-----

1. ↑  Needham, 662.

Litteratur
----------

* Needham, Joseph (1986). *Science and Civilization in China: Volume 4, Physics and Physical Technology, Part 3, Civic Engineering and Nautics*. Taipei: Caves Books, Ltd.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Liuhepagoden**

* Seks harmoniar-pagoden Arkivert 2007-04-10 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Liuhe Pagoda» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juli 2012.*
*For elva med same namn, sjå Popradelva*

| **Poprad** |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Poprad |
| **Byvåpenet til Poprad** |

 |
| Plassering |
| 

Poprad is located in Slovakia

 |
| Styresmakter |
| Land |  Slovakia |
| Kraj | Prešov kraj |
| Først nemnd i | 1250 |
| Borgarmeister | Anton Danko |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  62,997 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 55 042   873,7 /km² |
| Koordinatar | 49°03′34″N 20°17′51″E﻿Koordinatar: 49°03′34″N 20°17′51″E﻿ |
| Høgd over havet | 672 moh |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 058 01 |
| Retningsnummer (tlf) | 421-52 |
| Bilnummer | PP |
| **Nettstad:** www.poprad.sk |

**Poprad** (tysk *Deutschendorf*) er ein by nord i Slovakia ved foten av Høge Tatrafjella. Han er den største byen i regionen Spiš og den tiande største i heile Slovakia. Han har om lag 55 000 innbyggjarar. 

Byen har eit historisk sentrum og ved byen ligg den internasjonale Poprad-Tatry lufthamn. Byen er òg første stasjon på Tatranská elektrická železnica-jernbanen.

Historie
--------

Historisk var området opphavleg busett av slavarar, men tyskarar koloniserte området på 1200-talet, og Poprad vart i hovudsak ein tysk by. Frå 1412 til 1770 vart byen og Szepes fylke pantelånt til Polen, og Polen var delvis ansvarleg for utviklinga der. 

Poprad vart første gong nemnd i skriftlege kjelder frå 1256, og i 690 år, fram til 1946 var han berre ein av fleire nabobyar som i dag utgjer den moderne byen. Dei andre delane av byen er *Matejovce*, *Spišská Sobota*, *Veľká* og *Stráže pod Tatrami*. 

I 1999 søkte Poprad om å vere vertskap til Vinter-OL 2006, men tapte for Torino i Italia.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Poprad Arkivert 2005-02-05 ved Wayback Machine.
* 360º QTVR-panorama av Poprad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Poprad» frå Wikipedia på engelsk, den 14. april 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Bledningsskogbruk** er er ei driftsform innan skogbruket, kjenneteikna ved at ein arbeider med små einingar: det einskilde treet, treklyngjer og holt – til skilnad frå bestandsskogbruket som byggjer på skogbestandet som eining.

Bledningsskogbruk er sjeldan praktisert i Noreg. Dei viktigaste grunnane til dette er at fleiraldra skog lett vert glissen slik at ein får eit produksjonstap, og at bledningsskogbruket vanskeleg let seg sameine med rasjonell teknisk skogsdrift.

Ordet bledning finn vi att i bledningshogst, som er driftsforma i bledningsskogbruket, og i ei bledningsopning, ei opning i skogen etter slik hogst. Ordet er avleia av «å ble», jf. norrønt *bleðja*, det vil seie 'å velje ut'.

I bledningsskogbruk vert forynginga av skogen innleia med gjennomhoggingar eller lysningshogstar over heile arealet med hogstmogne tre. Når det er etablert ettervekst, vert det hogd foryngingsopningar. Desse er ikkje samla i konsentrerte flater, men finst spreidde over heile skogarealet. Etter kvart som skogen vekst til i desse opningane, vert gjenveksten regulert og tynna. 

Ved bledningshogst utnyttar skogbrukaren vekstpotensialet i kvart enkelt tre, med dei fordelar det har. Men drifta vert uoversiktleg, og framdrifta av virke vert dyr. Ein annan ulempe er at driftsforma favoriserer skyggetolande tre, og difor føre til at furua vert fortrengt av gran i barblandingsskogar.

Bledningshogst er ikkje det same som *plukkhogst*. Ved plukkhogst plukkar skogbrukaren ut hogstmogne tre, utan å leggje ordentleg til rette for gjenveksten av ny skog.

Kjelder:
--------

* Knut Nedkvitne, *Skogbrukslære*, Landbruksforlaget, 1985, ISBN 82-529-1055-6.
* Agnar Barth, *Skogbrukslære : Hugstsystemene og skogens naturlige foryngelse*, Grøndahl & Søn, Kristiania, 1912.

### Referansar

1. ↑   Nynorskordboka
|  |
| --- |
| ***«Oh-là-là»***  Singel av Zaz |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Norsk |
| **Utgjeve** | 1985 |
| Låtskrivar(ar) | Amund Enger |
|

**«Oh-là-là»** var eit av bidraga i Melodi Grand Prix 1985, framført på norsk av Zaz. Songen er skriven av Amund Enger.

Melodi Grand Prix 1985
----------------------

Under finalen var det fem distrikt og fire fagdommarar som gav poeng til alle bidraga. Bidraget fekk seks poeng frå Ronnie Hazlehurzt, fem poeng frå Elverum, fire poeng frå Anne-Marie David og Stikkan Andersson, tre poeng frå Porsgrunn, to poeng frå Tromsø og eitt poeng frå Tony Visconti, Steinkjer og Stavanger. «Oh-là-là» fekk til saman 27 poeng og enda på niandeplass av totalt ti bidrag. Zaz fekk ikkje representere Noreg i Eurovision Song Contest 1985 i Göteborg i Sverige.

Kjelder
-------

* «Norwegian National Final 1985» (på engelsk). Natfinals. 15. desember 2012.
* «Norway 1985» (på engelsk). esc-history.com. Henta 15. desember 2012.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 1985 |
| --- |
| *Ring ring ring***·** *Gammel drøm***·** *Oh-là-là***·** *Love, amour og kjærlighet***·** *II & II***·** *Karma***·** *La det swinge***·** *Nattergal***·** *Livet har en sjanse***·** *Si det, si det* |
**Titisee** er ein innsjø sør i Schwarzwald i Baden-Württemberg i Tyskland. Det er sagt at han fekk namnet sitt frå den romerske keisaren Titus. Han dekkjer eit areal på 1,3 km² og er 40 meter djup på det djupaste. Innsjøen vart danna av Feldbergbreen, som grov seg ned i området under den siste istida før han trekte seg tilbake. Titisee ligg 840 meter over havet og utsiget skjer gjennom elva Gutach (eller Wutach som ho vert kalla lenger nede). På nordsida av innsjøen ligg det ein kurstad med same namn som innsjøen, og som i dag er ein del av byen Titisee-Neustadt.

Vintertid
---------

På grunn av vind tar det som regel litt tid før Titisee frys til om vinteren. Når innsjøen vert islagd vert det gjort daglege målingar av tjukkleiken til isen, og ved ein tjukkleik på 16 cm er det lov med ferdsel på innsjøen. Berre delar av innsjøen vert derimot opna. Desse reguleringane kom i kraft etter ei ulykke tidleg i 1980-åra. Fram til då hadde innsjøen vorte nytta til rullebane for små fly. Ein traktor med snøplog brukte å halde landingsstripa fri for snø. Ein vinter braut derimot traktoren gjennom isen og sokk til botn av innsjøen utan at sjåføren kom seg ut.

Galleri
-------

* Titisee og kurbadet med same namn(2004)Titisee og kurbadet med same namn(2004)
* Titisee sett frå sør (postkort, om lag 1909)Titisee sett frå sør (postkort, om lag 1909)
* Nordsida med båtutleigeNordsida med båtutleige

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Titisee**

* Bilete frå Titisee-Neustadt:  Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Webkamera Arkivert 2007-05-14 ved Wayback Machine.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Titisee frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
Statuen *Artemis frå Versaille*, frå Louvre.
**Artemis** var ei gudinne frå gresk mytologi, dotter til Zevs og Leto. I romersk mytologi vart ho kalla **Diana**. Artemis vart fødd saman med tvillingbroren Apollon på øya Dílos, dit Leto hadde flykta frå den vreide Hera, kona til Zevs.

Artemis bar pil og boge og var gudinna for jakt, læking, kyskleik og barnefødsel. Ho kunne også bera ein fakkel i handa, og vart då tenkt på som månegudinne. Ho verna om alle villdyr og villmarka. Artemis vart tilbeden som fruktbarheitsgudinne mange stader gjennom historia, særleg på Peloponnes. Ifylgje nokre mytar skal ho ha hjelpt mor si då hennar eigen tvillingbror, Apollon, skulle bli fødd.

På Sparta vart Artemis kalla **Orthia**, og ved hennar altar vart dei spartanske gutane piska. Eit anna alternativt namn på henne var **Hekate**. 

Ei historie om Artemis fortel om Niobe, dronninga av Theben og kona til Amphion. Niobe var hånleg overfor Leto fordi ho hadde fjorten born, sju gutar og sju jenter, medan Leto berre hadde to. Som hemn drap Apollon sønene hennar medan dei trente friidrett, og Artemis drap døtrene med pil og boge.

Artemistempelet i Efesos vart rekna som eitt av dei sju underverka. Her vart Artemis identifisert med ei orientalsk fruktbarheitsgudinne og framstilt med mange bryst som ein nærande guddom.

Kjelder
-------

* 

* «Artemis» i *Store norske leksikon*, snl.no. henta inn 1. desember 2011.
* *Denne artikkelen byggjer på «Artemis» frå Wikipedia på bokmål, den 1. desember 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Artemis**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Bleik piggsopp** |
| Bleik piggsoppBleik piggsopp |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Soppriket Fungi |
| **Rekkje:** | Stilksporesoppar Basidiomycota |
| **Underrekkje:** | Hymeniesoppar Agaricomycotina |
| **Klasse:** | Ekte hymeniesoppar Agaricomycetes |
| **Orden:** | Kantarellordenen Cantharellales |
| **Familie:** | Piggsopp Hydnaceae |
| **Slekt:** | *Hydnum* |
| **Art:** | **Bleik piggsopp** *H. repandum* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Hydnum repandum***L. 1753 |

**Bleik piggsopp** *(Hydnum repandum)* er ein matsopp som er lett å kjenne att på dei karakteristiske piggane på undersida av hatten. Desse piggane er sprø og kvite eller lyst kremgule. Oversida av hatten er kvelva og gjerne uregelmessig bølgja. Han er kjøtfull og gulkvit på farge, somme tider med lyseraudt skjær. Soppen er om lag 5-15 cm brei, men oftast ganske liten. Foten er kraftig og kjøtfull og har omtrent same fargen som hatten.
Kjøtet på soppen er fast og kvitt med mild smak. Kan vere beiskare hjå eldre eksemplar.

Bleik piggsopp er vanleg over heile Noreg og veks samanfiltra i rekkjer eller ringar i både lauv- og barskog.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Bleik piggsopp**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* EOL

 |
Luigi Galvani
**Luigi Galvani** (9. september 1737–4. desember 1798) var forelesar i anatomi, fysikar, filosof og professor ved Universitetet i Bologna i Italia. Oppdagingane hans førte til oppfinninga av det vi i dag kjenner som batteriet.

Galvani forska på elektrisitet i dyr. Han hadde fatta interesse for emnet då han la merke til korleis musklane til ein frosk av og til rykte til. Dette skjedde når frosken låg klår til dissekering på eit bord, der ein òg hadde eksperimentert med statisk elektrisitet. Galvani viste korleis slike rykkingar kunne framkallast ved å kople musklane til ein daud frosk direkte til ein slik maskin. Men den viktigaste observasjonen kom då beina til froskane vart hengt opp på ein messingkrok, som kom i kontakt med eit gjerde av jarn og dei same rykkingane viste seg. Etter å ha freista dette nokre gonger konkluderte han med at rykkingar var lagra eller produsert i musklane til frosken.

Alessandro Volta (1745–1827) var heilt usamd i denne konklusjonen. Han meinte at rykkingane skulda elektrisitet, men at han kom frå ei utvendig kjelde. I Galvani sitt tilfelle var det gnidinga mellom messingkroken og gjerdet av jarn. Gjennom mykje eksperimentering klarte han ikkje berre å vise at han hadde rett, men han fann òg opp voltasøyla. Denne oppfinnelsen kalla han eit galvanisk element til ære for motstandaren sin. I dag kjenner vi elementet som eit elektrisk batteri.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luigi Galvani» frå Wikipedia på bokmål, den 14. februar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Luis Buñuel Portolés** (22. februar 1900–29. juli 1983) var ein spansk-meksikansk filmskapar, fødd i Calanda i Spania, død i Mexico-byen. Han vert rekna som ein av dei mest nyskapande filmfolka i det 20. hundreåret.

Buñuel vart i mellomkrigstida kjend som ein surrealistsk filmregissør. Saman med Salvador Dalí, og ei surrealist-gruppe i Paris, med André Breton som den fremste, skapte han ei ny form for spelefilm. Det mest kjende verket frå den tida er filmen *Un chien andalou* (*Ein andalusisk hund*) frå året 1929. Eit sentralt tema i filmane til Buñuel er borgarskapet og den tanketome og kjenslelause striden det fører for å vidareføre leveviset sitt. Noko filmar som *Mordarengelen* (*El ángel exterminador*) frå 1962 og *Borgarskapets diskrete sjarm* (*Le charme discret de la bourgeoisie*) er gode døme på. Sistnemnde film vart tildelt Oscar-pris for 1972.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luis Buñuel» frå Wikipedia på tysk, den 18. mars 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Luis Mariano Delís Fournier** (fødd 6. desember 1957) er ein kubansk tidlegare diskoskastar frå Guantánamo. Han vann VM-sølv i øvinga i 1983 og bronse under Sommar-OL 1980 og Friidretts-VM 1987.

Aktiv
-----

I 1980 vann Delís bronsemedaljen under dei olympiske sommarleikane med eit bestekast på 66,32 meter, like bak den uventa vinnaren, sovjetiske Viktor Rasjtsjupkin og Imrich Bugár frå Tsjekkoslovakia, utøvarar som vart mål til høvesvis 66,64 m og 66,38 m.

21. mai 1983 kasta Delís diskosen 71,06 meter i Habana, hans livs lengste kast og gjeldande landsrekord i Cuba også i 2020. Under den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett i Helsinki same året tok Delís med 67,36 m sølv, slått med 36 cm av Imrich Bugár. Delís deltok ikkje ikkje i Sommar-OL 1984, ei heller Sommar-OL 1988, då Cuba boikotta begge desse leikane.

I verdsmeisterskapen 1987 vann Jürgen Schult frå Aust-Tyskland diskostevlinga med 68,74 m, klart føre John Powell frå USA som nådde 66,22 m. Delís sikra seg bronsen med 66,02 m, fattige 6 centimeter lengre enn Rolf Danneberg frå Vest-Tyskland.

Delís vann elles diskosøvinga ved universiaden i 1983 og 1985, samt i panamerika-leikane i 1983 og 1987. 

### Doping

I 1990 vart Delís sperra ute frå idrett i 2 år, grunna i doping. Han la då opp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Bronsemedalje – 66,32 m
* VM 1983 i Helsinki: Sølvmedalje – 67,36, bakom Imrich Bugár (67,72 m)
* VM 1987 i Roma: Bronsemedalje – 66,02 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luis Delís» frå Wikipedia på tysk, den 15. juli 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Antoine Pevsner** (30. januar 1884–12. april 1962) var ein russisk og kviterussisk målar og bilethoggar, til liks med broren Naum Gabo.

Liv og gjerning
---------------

*Den fjerde dimensjon*, skulptur i Haag
Pevsner var fødd i småbyen Klimavitsy i Kviterussland. Frå 1902 til 1910 var han elev ved kunstskulen i Kiev og deretter St. Petersburgs kunstakademi. Mellom 1911 og 1913 budde han i Paris, der han vart kjend med Alexander Archipenko og Amedeo Modigliani og byrja med abstrakt måleri. År 1915-16 budde han i Oslo, derifrå drog han vidare til Moskva. Frå 1917 underviste han ved kunstakademiet i Moskva.

Saman med broren offentleggjorde han i 1920 i Moskva det realistiske manifest. Dei tok i bruk i nye materialar til skulpturane sine, og tok i bruk matematikk i utforminga av verka. I 1923 reiste Pevsner tilbake til Paris. Nokre år seinare danna han, saman med Theo van Doesburg, Naum Gabo, Auguste Herbin og Georges Vantongerloo kunstrørsla Abstraction-Création i Paris.

I 1946 deltok Pevsner i utstillinga *Konkret Kunst* i Galerie René Drouin i Paris, saman med Sonia Delaunay-Terk, Vasilij Kandinskij, Alberto Magnelli og Herbin. Pevsner deltok også ved utstillingane *documenta I* i 1955 og *documenta II* i 1959, begge i Kassel i Tyskland.

Han døydde i Paris.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Antoine Pevsner» frå Wikipedia på tysk, den 3. mars 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Antoine Pevsner**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Adrian Sutil fotografert under testar for Force India i januar 2008
**Force India** er eit indisk Formel 1-lag oppretta i 2007 av den indiske forretningsmannen Vijay Mallya saman med nederlendaren Michiel Mol. Saman kjøpte dei Spyker F1-stallen for 88 millionar euro.

Bakgrunn
--------

Sjølv om laget vart oppretta i 2007, kan røtene sporast tilbake til 1991, då forretningsmannen Eddie Jordan oppretta Jordan Grand Prix. Det britiske laget vart kjøpt av Midlandgruppa i 2005 og gjekk sesongen 2006 som Midland F1 før laget vart kjøpt opp av nederlandske Spyker Cars N.V. ved slutten av sesongen. Det like kortliva Spyker F1 fekk konkurrere ein sesong, før laget igjen vart seld. 24. oktober 2007 kunngjorde FIA namnebytet til Force India.

2008-sesongen
-------------

Bilane som Force India nytta i denne sesongen var modifiserte Spyker F8 chassis som går under det nye namnet Force India VJM01. Stallen nytta motorar frå Ferrari i ei avtale som gjekk fram til 2010. .
Force India hadde kontrakt med Adrian Sutil frå den gamle Spyker F1-stallen og Giancarlo Fisichella som kom frå Renault F1.

Referansar
----------

1. ↑  «FIA approve Spyker's Force India name change». *Formula 1 Website* (Formula One Administration Ltd). 24. oktober 2007. Henta 24. oktober 2007.
2. ↑  «Force India sticking with the F8-VII». uk.eurosport.yahoo.com. 13. november 2007. Henta 16. november 2007.
3. ↑  «Spyker's Dr Vijay Mallya». Formula One. Henta 24. oktober 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Force India**

* Force India F1 Offisiell heimeside

  


|  |
| --- |
| **Konstruktørar og førarar som konkurrerer i Formel 1 meisterskapen i 2008** |
| **Italia Ferrari** | **Tyskland BMW Sauber** | **Frankrike Renault** | **Storbritannia Williams** | **Australia Red Bull** | **Japan Toyota** | **Italia Toro Rosso** | **Japan Honda** | **Storbritannia Super Aguri** | **India Force India** | **Storbritannia McLaren** |
| 1  Räikkönen2 Brasil Massa | 3 Tyskland Heidfeld4  Kubica | 5 Spania Alonso6 Brasil Piquet | 7 Tyskland Rosberg8 Japan Nakajima | 9 Storbritannia Coulthard10 Australia Webber | 11 Italia Trulli12 Tyskland Glock | 14 Frankrike Bourdais15 Tyskland Vettel | 16 Storbritannia Button17 Brasil Barrichello | 18 Japan Sato19 Storbritannia Davidson | 20 Tyskland Sutil21 Italia Fisichella | 22 Storbritannia Hamilton23  Kovalainen |
**Arthur Edwin Kennelly** (fødd 17. desember 1861 i India, død 18. juni 1939) var ein amerikansk elektroningeniør. Han er mest kjend for arbeidet sitt innan elektromagnetisme og vekselstraumteknikk, der han mellom anna innførte komplekse tal i kretsutrekningar. Han introduserte òg omgrepet impedans. 

Han postulerte òg at det var eit elektrisk leiande lag i atmosfæren, etter at han merka seg at eksperimentet til Guglielmo Marconi med å overføre radiobølgjer over Atlanteren frå England til Newfoundland i 1901 ikkje kunne forklarast ved direkte utbreiing av bølgjene langs jordoverflata. Kort tid etter, utan at dei visste om kvarandre, kom den britiske fysikaren Oliver Heaviside med same teori. Dette laget vert kalla Kennelly-Heaviside laget eller E-laget. 

Han vart utdanna ved University College i London og arbeidde saman med Thomas Alva Edison frå 1887 til 1894. I 1902 og fram til 1930 var han professor ved Harvard University. Kennelly var oppteken av å få innført standardiserte einingar i elektriske målingar. 

Han var æresdoktor ved fleire amerikanske og europeiske universitetet og mottok mykje heider.

Kjelder
-------

* «Arthur Edwin Kennelly». *Store norske leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Anton Stepanovitsj Arenskij** (12. juli 1861–25. februar 1906) var ein russisk komponist under romantikken.

Liv
---

Arenskij voks opp i ein velhavande og musikkelskande familie og fekk høve til å drive med musikk allereie i ung alder. Etter å ha gått på musikkskolen *Russo* i St. Petersburg tok han i 1879 til å studere komposisjon og kontrapunkt ved konservatoriet i byen under Nikolaj Rimskij-Korsakov. I 1882 avslutta han studiet med glans og året etter fekk han ein lærarpost i komposisjon ved konservatoriet i Moskva, og i 1889 professortittel. Arenskij hadde ei mengd studentar som seinare blei namngjetne komponistar, gode døme er Sergej Rakhmaninov og Aleksandr Skrjabin. På midten av 1880-åra leid Arenskij av store psykiske problem, ikkje minst på grunn av eit ulukkeleg ekteskap. I 1895 sa han frå seg alle postane sine og blei leiar av tsarens hoffsongarkapell i St. Petersburg. Denne posten hadde han til 1901, og detter det valde han å leve som fri kunstnar; rett nok med ein god pensjon. Dei siste åra hans blei formørka av alkoholisme, spelegalskap og ein tuberkulose som til slutt tok livet hans.

Stil
----

Arenskij utvikla ingen utprega eigen stil; dei første verka hans var prega av læraren Rimskij-Korsakov, seinare av Pjotr Tsjajkovskij. Ein kan òg finne påverknad av Frédéric Chopin og Robert Schumann, dels av franske element. Resultatet er at musikken til Arenskij ikkje kling typisk «russisk», dette i motsetnad til musikken til samtidige landsmenn, som Aleksandr Glazunov og Vassilij Kalinnikov. Generelt sett kan ein seie at Arenskij unngjekk dramatikk og sterke verkemiddel og heller gav dei lyriske elementa ein framståande plass. Mange av verka hans ligg tett opp til salongmusikk; og han blei ofte konfrontert med skuldingar om eklektisisme. Alt dette fekk Rinskij-Korsakov til å spå at Arenskij snart ville vere gløymd. Mange av verka til Arenskij held likevel så høg kvalitet at dei er verde ein nærare bekjentskap.

Kjelde
------

* Denne artikkelen er basert på «Anton Stepanowitsch Arenski» frå Wikipedia på tysk, den 21. november 2011.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fritt tilgjengelege notar av Anton Arenskij ved International Music Score Library Project (IMSLP)


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Antoine Lavoisier
**Antoine Laurent Lavoisier** (26. august 1743–8. mai 1794) var ein fransk adelsmann, ofte kalla far til den moderne kjemien, som har ein framståande plass i historia til kjemien og biologien. Lavoisier var med på å skape det metriske systemet, og samanfatte den fyrste utvida lista over grunnstoff, dessutan ytte han sitt i å reformere terminologien innan kjemien. Han namngav både oksygen, i 1778, og hydrogen, i 1783, og peika på at det då ukjende stoffet silisium måtte finnast i 1787. Han var også den fyrste som godtgjorde at svovel var eit stoff (1777), meir enn eit kjemisk blandingsmateriale. Han oppdaga at trass i at materien kan endre form, så er massen alltid den same.

Lavoisier var ein administrator av skatteomsynet Ferme Générale og ein mektig medlem i mange andre aristokratiske forsamlingar. Desse politiske og økonomiske stillingane sette han i stand til å koste dei vitskaplege undersøkingane hans. Medan den franske revolusjonen var på sitt mest hektiske, skulda Jean-Paul Marat han for å selje forfalska tobakk og andre misgjerningar, og Lavoisier vart til sist giljotinert eitt år etter Marat døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antoine Lavoisier» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juni 2013.*

* *Denne artikkelen bygger på «Antoine Lavoisier» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- «Lavoisier, Antoine», *Encyclopædia Britannica*. 2007. Encyclopædia Britannica Online. 24 July 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Antoine Lavoisier** ved Wikisource (fr). |

* Panopticon Lavoisier - fransk/engelsk nettstad om Lavoisier

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Rysy** (ungarsk *Tengerszem-csúcs*, tysk *Meeraugspitze*) er eit fjell på toppen av Høge Tatra og på grensa mellom Polen og Slovakia. Rysy har tre toppar, ein i midten (2503 m), ein i nordvest (2499 m) og ein i søraust (2473 m). Den nordvestlege toppen er det høgaste punktet i Polen, medan den høgaste toppen av dei tre ligg på den slovakiske sida av grensa.

Namn
----

Ein meiner at namnet, som tyder revner eller sprekker på både polsk og slovakisk kjem frå ei rekkje raviner på vest- og nordsida av fjellet. Andre meiner at ordet er ei fleirtalsform som tyder «gauper», men gaupa held ikkje til over tregrensa. 

Det ungarske og det tyske namnet tyder «Auget i sjøen» og viser til vatnet Morskie Oko som ligg på nordsida av fjellet.

Historie
--------

Den første kjende klatringa av fjellet vart gjort i 1840 av Ede Blásy og føraren hans Ján Ruman-Driečny Sr. Fjellet vart første gong klatra om vinteren i 1884 av Theodor Wundt og Jakob Horvay. På 1900-talet hevda kommunistiske styresmakter at Vladimir Lenin klatra fjellet ein gong tidleg i 1910-åra.

Turisme
-------

Det fargeriket uthuset til hytta Chata pod Rysmi.
Rysy er det høgaste fjellet i Tatra der turistar kan ta seg fram utan ein guide. Det er mogeleg å nå toppen frå den slovakiske sida frå Štrbské pleso forbi *Chata pod Rysmi* eller frå den polske sida forbi Morskie Oko, som er ein hardare og brattare tur.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rysy» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fleire bilete
* Rysy på Peakbagger.com
* Meir informasjon og fleire bilete Arkivert 2007-06-17 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Maskerademaurvaktar** |
| I Cordillera del Cóndor, EcuadorFoto: Francisco Enríquez/NBII Image GalleryI Cordillera del Cóndor, EcuadorFoto: Francisco Enríquez/NBII Image Gallery |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Maskerademaurvaktar Utbreiinga av Maskerademaurvaktar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Maurfuglar Thamnophilidae |
| **Slekt:** | *Pithys* |
| **Art:** | **Maskerademaurvaktar** *P. albifrons* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pithys albifrons***Linnaeus, 1766 |

**Maskerademaurvaktar**, *Pithys albifrons*, er ein fugl i maurfuglfamilien. Han har habitat i tropiske fuktige låglandsskogar og er utbreidd i nordlege Sør-Amerika inn i utkanten av Amazonasbassenget.

Skildring
---------

Maskerademaurvaktar er ca. 13 centimeter lang og veg 21 gram. Begge kjønna er like, underside, hale og nakke er raudbrun. Overside og venger er mørk blågrå, hovud og strupe er svart med kvit augelinje. Rundt nebbet og framhovud har dei kraftige, kvite bustar som dannar to «horn» og «fippskjegg». 

Maskerademaurvaktar er ofte den mest talrike maurfølgjande arten som følgjer svermar av vandremaur.

I Peru lever han i nordvestre Amazonas regnskog: i nordlege Loreto-regionen, sørover langs skråninga på austsida av Andes til Junín-regionen, opp til 1350 moh. I Venezuela finst han i dei søraustre delstatane Bolívar, Amazonas og i grenseområda i vestre Apure. Dei andre landa han kan treffast i er Colombia, Ecuador, Guyana, Surinam, Fransk Guyana og Brasil.

Kjelder
-------

* Hilty, Steven L. (29. november 2002). *Birds of Venezuela*. Christopher Helm Publishers Ltd. ISBN 0713664185.
* Schulenberg, T. Stotz, D. Lane, D. O'Neill, J, & Parker, T. *Birds of Peru*. Christopher Helm, London. (2007) ISBN 978-0-7136-8673-9
* BirdLife International (2014) Species factsheet: *Pithys albifrons*. Henta frå  den 24. august 2014.
Glasmåleri frå St Nicholas' Church i Sandhurst i Kent.
Glasmåleri i St Thomas' Church i Friarmere i England
**Simeons lovsong**, latin *Nunc dimittis* etter opningsorda, er ein bibelsk salme som står i Evangeliet etter Lukas, 2,29-32.

Denne salmen høyrer med i den siste tidebøna for kvelden, kompletoriet. Mange komponistar har tonesett *Nunc dimittis*, blant dei Henry Purcell og C.H. Stanford. 

Lukas fortel om Simeon, ein rettvis og gudfryktig mann i Jerusalem. Den heilage ande hadde late få vite at han ikkje skulle sjå døden før han hadde sett han som Herren har salva.  Då Josef og Maria tok den førti dagar gamle Jesus med seg til tempelet slik skikken var etter moselova, tok Simeon barnet i armane sine og sa fram denne lovsongen.

Teksten
-------

Den greske omsetjinga av teksten ser slik ut:

Nῦν ἀπολύεις τὸν δοῦλόν σου, δέσποτα, κατὰ τὸ ῥῆμά σου ἐν εἰρήνῃ,
ὅτι εἶδον οἱ ὀφθαλμοί μου τὸ σωτήριόν σου,
ὃ ἡτοίμασας κατὰ πρόσωπον πάντων τῶν λαῶν,
φῶς εἰς ἀποκάλυψιν ἐθνῶν καὶ δόξαν λαοῦ σου ᾿Ισραήλ.
Til latin er teksten omsett slik:

Nunc dimittis servum tuum, Domine Secundum verbum tuum in pace:
Quia viderunt oculi mei salutare tuum
Quod parasti ante faciem omnium populorum:
Lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae Israel.
I Studentmållagsbibelen (1921), den fyrste komplette bibelomsetjinga til nynorsk, lyder lovsongen: 

«Herre, no gjev du din tenar heimlov, som ordet ditt lydde, og let han fara i fred!
For no fekk auga mitt skoda di frelsa,
som du hev skipa til for åsyni åt alle folk,
eit ljos som for heidningarn’ lyser, ein herlegdom og ei æra for Israel, folket ditt eige.»

Kjelder
-------

* Cappelens musikkleksikon (1980), red. Kari Michelsen, ISBN 82-02-03690-9
* Latinsk og gresk tekst ettes svensk wikipedia.

### Referansar

1. ↑  Luk 2,29
2. ↑  Luk 2,26

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
«El Tres de Mayo» av Francisco de Goya viser ei avretting ved skyting etter oppstanden i Madrid den 3. mai 1808.
**Arkebusering** eller **skyting** som avrettingsmetode har vore bruka sidan skytevåpna vart oppfunne. 

Den dødsdømde vert då ofte stilt opp med ansiktet mot ein eksekusjonspelotong, det vil seia ei gruppe med skytevåpen. Dei skyt han då på kommando, helst i hjarte-lunge-regionen. Leiaren for eksekusjonspelotongen går so bort til den dømde som no ligg på bakken eller heng i reipa som held han, og skyt han i nakken for å sikra at han er død.

Ein annan mykje bruka måte å avretta folk ved skyting på, er nakkeskot. Då vert den dømde skoten i nakken attanfrå, ofte medan han står på kne. Denne metoden vart mykje bruka av Stalin-regimet i Sovjetunionen, og vert bruka i Kina enno i dag. 

Masseskyting av store grupper menneske vart mykje bruka mellom anna under andre verdskrigen, då særleg av dei nazistiske *Einsatzgruppen* eller *Einsatzkommandos* som følgde tett etter dei framrykkjande ordinære tyske hærstyrkane på Austfronten og systematisk skaut store grupper jødar, kommunistar og folk mistenkte for å vera partisanar. Folk vart då ofte stilte opp på kanten av ei open massegrav og meia ned med maskingevær, den eine gruppa etter den andre.
**Nikolaj Javkovlevitsj Smaga**, ukrainsk **Mykola Smaha**, (22. august 1938–28. mars 1981) var ein friidrettsutøvar frå Bobrovo i Sumy oblast som i 1971 vart europameister i 20 km kappgang og elles vann to EM-bronsar og i 1968 OL-bronse på same distansen. Han tevla for Sovjetunionen.

Smaga vart tredjemann i 20 kilometer kappgang i tre store meisterskap på rad. Ved EM 1966 måtte han sjå seg frågått av austtyskaren Dieter Lindner og sin eigen landsmann Volodimir Holubnitsjij. To år seinare rykte Holubnitsjij til topps då same distansen fann stad under sommarleikane i Mexico, knapt to sekundar framom arrangørlandets José Pedraza, medan Smaga tok bronsen, berre fem sekundar bak Holubnitsjij. Også i EM 1969 gjekk Smaga inn til bronsemedalje, britiske Paul Nihill vann tevlinga og Leonida Caraiosifoglu frå Romania vart nummer to, 14 sekund føre Smaga.

Den 10. august 1971 gjekk Smaga inn til gull på spesialdistansen under europameisterskapen i Helsinki, 9 sekund framom Gerhard Sperling frå Aust-Tyskland og 14 framom førnemnde Paul Nihill. Året etter vart Smaga femtemann på 20 km ved Sommar-OL i München, nøyaktig minuttet bak bronsevinnaren i mål.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1966 i Budapest: Bronsemedalje – 1.30.18
* OL 1968 i Mexico by: Bronsemedalje – 1.34.03
* EM 1969 i Aten: Bronsemedalje – 1.31.20
* EM 1971 i Helsinki: Gullmedalje – 1.27.20, framom Gerhard Sperling (1.27.29)
* OL 1972 i München: Nr 5 – 1.28.16

Smaga døydde i Kiev, 42 år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mykola Smaha» frå Wikipedia på tysk, den 9. august 2018.*
***Braid*** er eit hjernetrim-plattformspel utvikla av Jonathan Blow. Det vart opphavleg utgjeve i august 2008 på Xbox Live Arcade-tenesta for Xbox 360, og seinare på Microsoft Windows i april 2009, OS X i mai 2009, PlayStation 3 i november 2009 og Linux i desember 2010. Jonathan Blow utvikla spelet åleine over ein periode på tre år. Den kunstnariske stilen vart laga av David Hellman og gjekk gjennom fleire iterasjonar før han tilfredsstilte visjonen Blow hadde for spelet. 

*Braid* handlar om protagonisten Tim som prøver å redde ei prinsesse frå eit monster. Passasjar med tekstar som spelaren må gjennom avslører eit mangsidig narrativ, som gjev hint om kontemplasjonane og motivasjonane til Tim. Spelet har fleire element frå plattformsjangeren, samtidig som det integrerer manilpulering av tid og bruk av andre overnaturlege krefter. Spelaren bruker desse eigenskapane for finne puslebrikker og kome vidare i spelet.

*Braid* har tent inn nærmare seks millionar US-dollar per 2015, som Blow brukte til å finansiere det neste spelet sitt, *The Witness*, eit tredimensjonalt hjernetrimspel utgjeve i 2016.

Kjelder
-------

1. ↑  «ANMELDELSE: Braid». Gamer.no. 26. august 2008. Henta 8. februar 2020.
2. ↑  Parkin, Simon (3. april 2014). «The Guilt of the Video-Game Millionaires». *The New Yorker*. Condé Nast. Henta 8. februar 2020.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BNF
* BNF (data)

 |
**Nikolaus von Falkenhorst** (17. januar 1885–18. juni 1968) var ein tysk general under andre verdskrigen.

Falkenhorst var fødd i Breslau i det dåverande Tyskland i ein prøyssisk offiser-familie utan jordeigedomar. Fødenamnet var *Nicolaus von Jastrzembski*, men etternamnet vart endra i 1911. Berre 12 år gamal vart han kadett og fullførte krigsskulen i Potsdam i 1904.

Tid i Noreg
-----------

Ministerpresident Vidkun Quisling, Reichsführer der SS Heinrich Himmler, Reichskommissar für Norwegen Josef Terboven, generaloberst Nikolaus von Falkenhorst og offiserar frå Waffen-SS, Heer og Luftwaffe 1941. 
Foto:
Deutsches Bundesarchiv
 

21. februar 1940 fekk general von Falkenhorst i oppdrag av Adolf Hitler å førebu overfallet på Danmark og Noreg. Kodenamnet for den militære operasjonen var operasjon Weserübung. Den 10. april flaug han frå Hamburg til Fornebu. Den 25. juli vart han utnemnd til Wehrmacht-befehlshaber Norwegen, den øvste tyske militære i Noreg. Året etter leia han ei tid operasjonane nord i Finnmark. Han vart avløyst av generaloberst Lothar Rendulic 18. desember 1944. Om lag ein månad seinare overtok general Franz Bohme.

Når situasjonen var «normal», styrte Reichskommissar Josef Terboven nesten uinnskrenka i Noreg. Berre om det var fare for akutt militær oppstand, skulle den fulle makta gå til Falkenhorst.

Han døydde 18. juni 1968 i Holzminden i Tyskland.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (iba)

 |
**Pčinja** (serbisk Пчиња) eller **Ptsjinja** (makedonsk Пчиња) er ei 128 km lang elv i Serbia og Nord-Makedonia og ei av sideelvane til Vardar frå venstre.

Serbia
------

Pčinja spring ut frå fleire småelvar på vestsida av fjellet Dukat. Ved Trgovište mottar ho *Lesnička reka* (Лесничка река). Regionen som elva renn gjennom er det området i Serbia som der folketalet fell raskast og er det minst økonomisk utvikla området i landet. Etter at Pčinja renn forbi Široka planina og landsbyen Šajintse snur ho sørover og inn i den smale dalen mellom fjella Rujen og Kozjak. Etter 45 km kryssar Pčinja grensa til Nord-Makedonia.

Nord-Makedonia
--------------

Dei siste 83 km renn elva sakte sørvestover. Ho renn mellom anna gjennom Katlanovo. Ho renn på vestsida av fjellet Gradištanska og munnar så ut i Vardar halvvegs mellom byane Skopje og Veles.

Kjenneteikn
-----------

Pčinja høyrer til Egearhavet sitt nedslagsfelt, og drenerer eit område som dekkjer 3 140 km², der 1 247 km² ligg i Serbia og 1 893 km² i Nord-Makedonia. Ved munningen har ho ei middelvassføring på 14 m³/s og ho er ikkje framkommeleg for elvefart.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pčinja» frå Wikipedia på engelsk, den 1. februar 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Tredje utgåve (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* GeoNames

 |
Nikolaj og Anton Rubinstein (1862)
**Nikolaj Grigorjevitsj Rubinstein** (14. juni 1835–23. mars 1881) var ein russisk-jødisk komponist, dirigent, pianist og musikkpedagog. Han var bror av Anton Rubinstein og stod Pjotr Tsjajkovskij svært nær.

Som broren Anton blei Nikolaj Rubinstein rekna til dei største pianistane i si tid, men da han stort sett berre var aktiv i og rundt Moskva, vekte han liten internasjonal merksemd. Læraren Siegfried Dehn heldt han for meir begava enn broren – noko Anton sa seg einig i.

I 1886 grunnla Nikolaj Rubinstein Konservatoriet i Moskva saman med fyrst Nikolaj Petrovitsj Trubetskoj. Nikolaj var ein ambisiøs lærar og til elevane hans reknast blant andre Sergej Tanejev, Aleksandr Siloti og Emil von Sauer.

Nikolaj sette relativt få spor etter seg som komponist, men fekk stor betydning som musikkpedagog.

Verk i utval
------------

* 3 romansar
* Scenemusikk til *Katt og mus* (tekst: Vladimir Begisjev)

Klavermusikk
* *Étude caractéristique* (1849)
* *Deux Mazurkas* op. 11
* *Tarantella* op. 14
* *Valse* op. 16
* *Deux Feuillets d'albom*

Litteratur
----------

* A. Solovcov: *Nikolai Rubinstein*, Moskva 1946
* V. Kiseljov (red.): *Briefwechsel mit N. Rubinstein und M. Beljaev*, Moskva 1956

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verk av og om Nikolaj G. Rubinstejn i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Kortbiografi på *klassika.info*
* Biografi på *krugosvet.ru*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Koordinatar: 60°26′17″N 10°28′44″E﻿

HovudbygningenFoto: Ina Backer

**Brandbu prestegard** eller **Nistua Råssum** ligg om lag to kilometer frå Nes kyrkje, i ein vestvendt ås nord for Røykenvik. Garden vart kjøpt inn i 1882 til bruk som embetsgard for kapellanen i Gran. 

Hovudbygningen er eit laftebygg i to etasjar på ein grunnmur av stein. Bygningen er freda saman med driftsbygning og stabbur. Elles omtalar bygdeboka for Hadeland (utgjeve 1932) forpaktarbustad, vognskur og størrhus samt hage og skogeigedom. Prestegarden skal i si tid ha hatt to husmannsplassar som er selde.

Opplysningsvesenets fond selde garden i 2003, og garden vart lagt ut for sal på nytt i 2016.

Fotnotar
--------

1. ↑  Ifylgje Nationen frå 1790, ifylgje Riksantikvaren frå tidleg 1800-tal.
2. ↑  NRK Hedmark og Oppland
3. ↑  Anders R. Christensen (10. juni 2016). «Selger gård for 29 millioner – kan gå med tap». Nationen. Henta 11. september 2016.

Kjelder
-------

* Hadelands bygdebokkomité, red. (1932). *Hadeland: Bygdenes historie 1*. s. 306–307.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Brandbu prestegard i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
**Ryhor Andrejevitsj Kastusiow**, belarusisk **Рыгор Андрэевіч Кастусёў**, russisk *Grigorij Andrejevitsj Kastusiov* (fødd 17. april 1957 i Tsiakhtsin i Mahiljaw-provinsen) er ein belarusisk politikar og nestleiar i BNF-partiet. Han var kandidat ved presidentvalet i Belarus i 2010.

Kastusiow engasjerte seg i politikken under dei politiske omveltningane i Sovjetunionen og Belarus frå 1989 av. Han melde seg inn i Den belarusiske folkefronten (BNF), som i 2005 offisielt endra namn til BNF-partiet. Han vart nestleiar i partiet i 2009. Han var kandidat ved parlamentsval i Belarus i 2004 og 2008 utan å bli vald inn. Ved presidentvalet i 2006 støtta han den demokratiske opposisjonen sin felles kandidat, Aljaksandr Milinkjevitsj. Ved presidentvalet 19. desember 2010 var han sjølv BNF-partiet sin kandidat. Ifølgje dei offisielle valresultata kom han på fjerde plass i valet, med 2,0 % av røystene. Valet vart ikkje rekna som fritt og rettferdig av internasjonale observatørar. Kastusiow vart arrestert etter demonstrasjonar mot måten valet vart arrangert på same kvelden, men vart sleppt fri allereie dagen etter. Han var den einaste kandidaten som leverte inn ein klage på valet til den sentrale valkomiteen innanfor fristen på tre dagar etter valet. Dei fleste av dei andre opposisjonskandidatane sat i denne tida fengsla.

Ved presidentvalet i 2015 støtta han kandidaturet til Tatstsiana Karatkjevitsj, kandidaten til BNF-partiet. I 2017 vart han vald til leiar i dette partiet.

Fotnotar
--------

1. ↑  "Наши арестанты в Минске" frå Gazeta.ru, 21. desember 2010, på russisk
2. ↑  *Nasja Niva* (nn.by), på belarusisk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Johannes Johnsen Grue** (9. april 1875–1. august 1937) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Dalsbygda i Os i Østerdalen som representerte Venstre på Stortinget 1919-24.

Grue var son til ein gardbrukar. Etter to vintrar, 1891 og 1892, på folkehøgskular, byrja han sjølv drive gard i heimbygda frå han var 18 år gammal. I 1901 kjøpte han garden Ulset i Kvikne herad og flytta dit. Sidan dreiv han Ulset-garden, i tillegg var han postopnar i bygda frå 1916.

Frå 1910 var Grue medlem i heradsstyret i Kvikne, ordførar 1913-19. Han var elles formann i skogutvalet i heradet og i soknerådet, medlem i fattigstyret og i skulestyret. I mange år var han styreleier («direktør») i Kvikne Sparebank.

Perioden 1919-21 representerte Grue einmannskrinsen Nordre Østerdal på Stortinget, vald på eit Venstre-program. Etter attval hausten 1921 representerte han valkrinsen Hedmark på Stortinget til 1924. Den fyrste treårsbolken var han medlem i Protokollkomiteen, i den andre i Justiskomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå folketeljing.* 
Eit **manntal** er ei offentleg liste med namn på personar, sett opp for eit bestemt formål.

Norske manntal
--------------

### Valmanntal

I Noreg vert det sett opp offentlege valmanntal som viser kven som har røysterett til stortingsval, kommune- og fylkestingsval, soknerådsval og sametingsval. Ein må stå i manntalet for å ha røysterett ved val. 

### Manntal som historiske kjelder

Skattemanntal er sett opp for å gje oversikt over kven som er skattepliktige. I Noreg finst brotstykke av slike manntal attende til mellomalderen. Blant dei eldste skattemantala er listene som vart sett opp for innkreving av *gjengjerden* frå 1514, *tomarkeskatten* frå 1519 og *tiendpengeskatten* frå 1520-22. Frå om lag 1600 har lensrekneskapa skattemanntal for dei som betalte odels- og leiglendingeskatt. Blant andre skattemanntal som vert bruka ved slektsforsking og lokalhistorie er koppskatten frå 1645 og ekstraskatten i 1762. Den sistnemnde skal vere den rikaste personalhistoriske kjelda blant skattemanntala. Her vart det ført manntal over alle innbyggjarar over 12 år, både skattepligtige og fattige, menn som kvinner.

Manntala frå 1660-åra og frå 1701 var forløparar til folketeljingane. Eit hovudformål for dei var å gje oversyn over den vernepliktige delen av folket, følgjeleg dekker dei berre den mannlege delen av folket. Likevel kan dei vere viktige som personalhistoriske kjelder, sidan kjeldematrialet frå denne tidbolken er sparsamt.

Kjelder
-------


* Nils Johan Stoa og Per-Øivinf Sandberg (2001): *Våre røtter - Håndbok i slektsgransking* Cappelen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digitalarkivet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |