recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Kart over Kashmir med indisk- og pakistansk-kontrollerte område avmerkte i oransje og grønt.
**Kashmir** er eit historisk land i Asia som no er delt i område administrerte av India, Pakistan og Kina. Indisk Kashmir utgjer i dag den indiske delstaten Jammu og Kashmir, pakistansk Kashmir er delt i Asad Jammu og Kashmir og Gilgit-Baltistan, medan delar av nordområda ligg i den kinesiske provinsen Xinjiang.

Geografi
--------

Nanga Parbat, den niande høgaste fjelltoppen i verda og eit særs vanskeleg fjell å klatra i, ligg i den pakistanske delen av Kashmir.
Historisk viste omgrepet «Kashmir» berre til Kashmirdalen mellom Himalayafjella og den noko lågare fjellkjeda Pir Panjal. Det har seinare blitt utvida til også å omfatta Jammu og Ladakh og det kinesiske Aksai Chin.

Kashmir er kjend for snødekte fjell og annan vakker natur som Dal-sjøen. Det kjølige klimaet har gjort han til eit mykje brukt feriestad under den varme indiske sommaren, særleg av britane under kolonitida.

Historie
--------

Kashmir var eit fyrstedømme med muslimsk fleirtal styrt av ein hinduisk maharaja fram til 1947. Da maharaja Hari Singh valde å bli verande uavhengig og derfor nekta å gjeva seg under både India og Pakistan, byrja pathanske menn med moralsk støtte frå pakistanske styresmakter å invadere fyrstedømmet. Maharajaen gav seg straks over til India, som gjekk inn med sine troppar og slo attende invasjonen. Sidan den gong har både India og Pakistan kravd fullt herredømme over heile området.

Kashmir-konflikten
------------------

Den faktiske situasjonen i dag er at Pakistan har kontroll over noko under halvparten av området, Kina har kontroll over ein liten del i nord, og India har kontroll over noko over halvparten av området. India og Pakistan har vore i krig tre gonger over dette området — i 1947–1948, i 1965 og i 1971; og det vart nye samanstøytar under Kargilkonflikten i 1999. Islamistiske aktivistar har byrja på ein etnisk reinskingsprosess som har ført med seg at eit stort tal minoritetsmedlemmer og opphavlege innbyggjarar har måtta flykte frå Kashmirdalen. Militante islamistar som står for væpna djihád, har leirar fleire stader i skogane på den pakistanske sida av grensa. Ein ny spent situasjon oppstod i 2001–2002, da India trappa opp den militære aktiviteten sin etter det India meinte var aktiv pakistansk støtte til terroristar i dei indisk-kontrollerte områda av Kashmir.

Den indiske regjeringa gjer krav på heile området, inkludert den delen som blir administrert av Pakistan, som den indiske regjeringa kallar «det pakistansk-okkuperte Kashmir», eller «POK». Pakistan, derimot, godkjenner ikkje nokon del av regionen som indisk og kallar området under indisk kontroll «det okkuperte Kashmir» og området som ligg under pakistansk kontroll «Azad Kashmir», eller «Det frie Kashmir», med unntak av dei nordlegaste områda, som er ei separat administrasjonseining med det offisielle namnet Dei nordlege områda.

Sjå òg
------

* Kasjmirull

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Sett frå Eidsland kapell
**Eidslandet** (òg kalla berre *Eidsland*) er ei bygd i Vaksdal kommune i Hordaland fylke. Staden utgjer dei nedre delane av dalen Eksingadalen, og ligg inst i Eidsfjorden, ein fjordarm av Indre Osterfjorden. Bygda femner fyrst og fremst om gardane Eide, Myster, Leiro (fråflytt), Brørvik (fråflytt), Eikefet og Eikemo. Høvik og Vetlejord lengre oppe i Eksingadalen kan i visse samanhengar òg reknast som ein del av Eidslandsbygda (t.d. gjennom Eidsland Grendalag og Eidsland skulekrins). Hesjedalen høyrde før vegens dagar til tidlegare Eidsfjord skulekrins. I dag høyrer Hesjedalen til bygda Stamnes.

På Eidslandet bur det i dag om lag 120 menneskje. Her finn ein butikk med kafé, grendahus, skytebane, Fjord Angora, Modalen og Eksingedalen billag og Eidsland kapell. BKK har eit vasskraftverk på Eidslandet; Myster kraftverk. Tidlegare var det både barnehage og barneskule (nedlagd frå hausen 2009) på Eidslandet. I dag går elevane i Eidsland skulekrins på skule i nabokommunen Modalen. Elva Ekso/Storelvi, som er rik på laks, sjø- og fjellaure, renn gjennom Eksingadalen, og har utlaup i Eidsfjorden ved Eidslandet.

Tidlegare var her fleire møbelfabrikkar. Den eldste av dei var A/S Eidsfjord Møbelfabrikk, som etter at brua over elva vart bygd i 1911 vart flytt frå Myster til Eidsøyra. To mindre møbelfabrikkar vart grunnlagde 1947. Det var Elvestrand Trevarefabrikk og Friborg Møbelfabrikk. Fram til om lag 2005 har det vore teke ut store mengder sand i Eidslandsbygda, hovudsakleg frå Eide, men òg frå Myster, Eikemo og Eikefet.

På Eidsøyra vart det på slutten av 1800-talet laga gravplass for alle gardane i Eidsfjorden, Leiro, Eikefet og Eikemo. Seinare vart det teke opp arbeid for å få reist eit kapell i samband med gravplassen. Ynsket om kapell og bedehus i bygda resulterte til slutt i eit korbedehus, fullt kyrkjeleg utstyrt. Det vart teke i bruk i 1924, og vigsla året etter. Seinare er det bygd på eit sakresti med kjøkken, toalett, kontor og eit romsleg loft. Her på loftet skulle barnelaget Liljekonvallen halda hus, men dette vart lagd ned midt på 90-talet før rommet vart ferdigstilt.

I dag er bygda kanskje mest kjend for den særmerkte vegen langs Eidsfjorden med Høgabergtunnelen som eit av høgdepunkta. Den er Nord-Europas lengste handslegne vegtunnel, om lag 660 meter lang. Denne vegen er ein del av Fv569.

Kjelder
-------

1. ↑  «Køyrevegen Stamnes - Eidslandet» på Kulturhistorisk leksikon

Bakgrunnsstoff
--------------

* eidsland.info
* Om gardar i Eidslandet:
	+ Eide ved Vaksdal Historielag sin wiki
	+ Myster ved Vaksdal Historielag sin wiki

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
*Nedtakinga frå krossen*, 1521
**Giovanni Batista di Jacopo di Gasparre** (8. mars 1494–14. november 1540), best kjend som **Rosso Fiorentino** (*den raude florentinaren*), var ein italiensk målar frå Firenze, ein av dei leiande i stilretninga manierismen.

### Liv og gjerning

Han var raudhåra og fødd i Firenze, noko som gav han kallenamnet hans. Rosso gjekk i lære hos Andrea del Sarto, på same tid som Jacopo da Pontormo. Seint i året 1523 flytta Rosso til Roma. Der vart han kjend med arbeida til Michelangelo, Rafael og andre renessanse-kunstnarar, nok som førte til større endringar i målarstilen hans.

Våren 1527 flykta han frå Roma etter plyndringa av Roma. Slik stoda var, reiste han til Frankrike. Der sikra hans seg i 1530 ein posisjon ved hoffet til kong Frans I, ei stilling han hadde livet ut. Saman med Francesco Primaticcio var Rosso ein av dei leiande målarane som arbeidde på Fontainebleau-slottet. Resten av livet arbeidde han for ein stor del på slottet. Etter han døydde i 1540, av det som Giorgio Vasari hevda var eit sjølvmord, tok Francesco Primaticcio styringa med å vidareføre den kustnariske utsmykkinga av Fontainebleau.

Rossos ry, saman med andre målarar rekna for seine renessanse-florentinarar, fall i lang tid utanfor, samanlikna med samtidige som måla meir naturalistisk og yndefullt. I dei siste hundreåra har bileta til desse målarane likevel vorte mykje oppvurdert.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rosso Fiorentino» frå Wikipedia på engelsk, den 13. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 68°41′13.5″N 14°59′6.5″E﻿

Eidsfjorden og fjellet Ræka sett frå Frøskeland
Guvåg ved Eidsfjorden
**Eidsfjorden** er ein fjord på Langøya i kommunane Hadsel, Bø i Vesterålen og Sortland i Vesterålen. Fjorden strekkjer seg 35 km nordaustover og deler nesten Langøya i to slik at ho har ei hesteskoform. 

Fjorden har innløp frå Vesterålsfjorden mellom tettstaden Bø i Vesterålen i nord og Finnsæterneset på Hadseløya i sør. Hadseløya ligg på sørsida i den ytre delen av fjorden. Mellom Hadseløya og Langøya går Langøysund sørover til Hadselfjorden. Byen Stokmarknes ligg ved dette sundet. Det er busetnader langs heile sørsida av fjorden, og av desse finn ein Skaga, Slåttnes, Kjerringvik og Stranda. I tillegg til Bø finn ein på nordsida Guvåg og Frøskeland. Inst i fjorden ligg Skjerfjordeidet. Frå her er det berre om lag 700 meter over til Skjerfjorden på nordsida av øya. 

Fjorden har fleire fjordarmar, særleg på nordsida. På sørsida finn ein Straumfjorden og Valfjorden, og på nordsida ligg Jørnfjorden, Hellfjorden, Melfjorden, Olderfjorden og Bjørndalsfjorden som er den inste delen av Eidsfjorden. 

Riksveg 820 går langs delar av nordsida og på sørsida går Fv881 og Fv885.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
*For dansen med same namn, sjå dansen giga*

| Faktor | Namn | Symbol |
| --- | --- | --- |
| 1024 | yotta | Y |
| 1021 | zetta | Z |
| 1018 | exa | E |
| 1015 | peta | P |
| 1012 | tera | T |
| 109 | giga | G |
| 106 | mega | M |
| 103 | kilo | k |
| 102 | hekto | h |
| 101 | deka | da |
| 10−1 | desi | d |
| 10−2 | centi | c |
| 10−3 | milli | m |
| 10−6 | mikro | µ |
| 10−9 | nano | n |
| 10−12 | pico | p |
| 10−15 | femto | f |
| 10−18 | atto | a |
| 10−21 | zepto | z |
| 10−24 | yokto | y |

**Giga** (symbol **G**) er eit SI-prefiks i SI-systemet som står for 109 eller 1 000 000 000.

Det vart teke inn i systemet i 1960. Giga kjem frå gresk γίγας, som tyder *gigant*.

I EDB kan giga referere til 1 073 741 824 (10243 eller 230), i staden for 1 000 000 000. Spesielt når det er i bruk som eit prefiks til byte, det vil seie gigabyte, er denne tydinga vanleg. 

Gigabyte blir i talemål ofte forkortet til *gigg*, som i «dette er ein ti-gigg harddisk». Den første *g'*en blir som regel uttalt med hard lyd, som i *golf*, ikkje myk som i *giro*. Den same uttalen gjeld på engelsk. 

Elles er nemninga GWh, uttalt «ge-ve-hå», vanleg bruka om energimengder.

### Kjelde:

* Justervesenet[*daud lenkje*]
Koordinatar: 29°58′3.36″N 35°4′15.24″E﻿

**Ketura** (hebraisk skrift קְטוּרָה) er ein kibbutz nord for Eilat i Arabahdalen. Han har fått namn frå ein ås i nærleiken, og er kalla opp etter den andre kona til Abraham (Første mosebok 25:1). Han har kring 130 medlemmar og 150 barn. Kring ein tredjedel av medlemmane er innfødde israelarar, medan resten kjem frå USA, Canada, Storbritannia, Sør-Afrika, Australia, Spania, Frankrike, Latin-Amerika, Sveits, Nederland, New Zealand og det tidlegare Sovjetunionen.

Historie
--------

Daddelpalme frå Judea i kibbutz Ketura i Israel, kalla Methuselah.
Ketura vart grunnlagd i november 1973 av ei gruppe unge amerikanarar. Vanskar dei første åra frustrerte mange av innbyggjarane, og fleire av dei flytta derifrå. Samstundes byrja immigrantar og medlemmar av den israelske speidarrørsla å flytte til kibbutzen. Folkeveksten førte til ein meir stabil livsstil for innbyggjarane.

Miljø
-----

Ketura er ein del av Den grøne kibbutzrørsla og har vore pionerar innan mange nye økologiske metodar og tilnærma seg miljøvennlege vanar.

Arava Institute for Environmental Studies (AIES) ligg her og fremjar regionalt samarbeid mellom israelarar, palestinarar og innbyggjarar frå andre arabiske naboland innan miljøsaker. Det vert òg drive forsking på økologiske problem i regionen, og økosystem i ørkenområde.

Det einaste overlevande dømet på judeisk daddelpalme, kunstig dyrka fram frå 2 000 år gamle frø, vart planta i Ketura og held fram å vekse der.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ketura, Israel» frå Wikipedia på engelsk, den 10. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Offisiell nettstad for Arava Institute for Environmental Studies

| * v
* d
* e
Hevel Eilot regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Eilot**·** Elifaz**·** Grofit**·** Ketura**·** Lotan**·** Neot Semadar**·** Neve Harif**·** Samar**·** Yahel **·** Yotvata |
| Fellesbusetnader | Be'er Ora**·** Shaharut |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om elva Cray i England. For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Cray.* 

**Cray** er ei elv i det sørlege England. Ho har utspringet sitt i Priory Gardens i bydelen Bromley i London.

Elva renn så nordover gjennom industri- og bustadområdet St. Mary Cray, St. Pauls Cray, Foots Cray og så ut i det landlege området Foots Cray Meadows. Ho renn deretter under Fice Arch-brua frå kring 1781 og forbi Loring Hall, der Lord Castlereigh budde og gjorde sjølvmord i 1822.

Ho fortset nordover forbi North Cray og Bexley. I Bexley har ein restaurert eit badehus frå ca 1766 i gotisk stil. Elva renn så gjennom parken til Hall Place, før ho vender austover gjennom Crayford og Barnes Cray før ho renn ut i Darent ved Crayford Ness. Landsbyane ho renn gjennom og forbi er kollektivt kjent som «The Crays».

Det er oppretta ein ca 16 km lang skilta gangveg langs elva, med start ved Foots Cray Meadows.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cray (England)» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juli 2011.*
**Ketill Are Hanstveit** (fødd 2. november 1973) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Bergen. Han vart noregsmeister i tresteghopp 1992-94, 1997-99 og 2001-02. Under NM i friidrett 1999 på Byrkjelo sette han norsk rekord i øvinga med 17,27 meter, ein prestasjon som gav han kongepokal nummer 2. Også i 1998 vart han tildelt kongepokalen i NM. Hanstveit er medlem i IL Norna-Salhus.

Aktiv
-----

Frå 1991 til 2002 vann Hanstveit årleg ein medalje i tresteghopp i noregsmeisterskapen. Til saman sanka han åtte gullmedaljar, to sølvmedaljar og to bronsemedaljar. Den store framgangen kom i 1993-sesongen då han den 17. juli hoppa 16,71 meter på Bismo. Nokså nøyaktig eitt år seinare forbetra han sitt personbeste til 16,76 m i Tønsberg. På Byrkjelo 13. juli 1997 la han på til 16,86 m og 7. juni 1998 presterte han i Malmö 16,88 m under B-Europacupen for landslag.

Hanstveit hoppa over 17 meter fyrste gongen ved NM i friidrett 1998 på Askøy. I tre sekundmeters medvind landa han på 17,20 m, akkurat nok til at han fekk tildelt kongepokalen for menn. Året etter var det ingen tvil om kongepokalen i noregsmeisterskapen 1999, med eit hopp på 17,27 meter på Byrkjelo den 8. august sette han ein norsk tresteg-rekord som også gjeld i 2022. 

Under NM i friidrett 1997 tok Hanstveit med eit hopp på 7,24 meter sølvmedaljen i lengde-øvinga.

### Plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1994 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (15,84 m=nr 17)
* VM 1997 i Aten: Utslått i kvalifiseringa (16,45 m=nr 22)
* EM 1998 i Budapest: Nr 12 i tresteghopp – 16,58 m
* VM 1999 i Sevilla: Utslått i kvalifiseringa (16,59 m=nr 19)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i kvalifiseringa (16,75 m=nr 13)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ketill Hanstveit» frå Wikipedia på bokmål, den 13. september 2021.*
**Hovudseriefinalen i fotball 1954** fann stad på Ullevål stadion i Oslo sundag 27. juni 1954, framfor 20 000 tilskodarar. Dei to finalistane, Fredrikstad Fotballklubb og Idrettsklubben Skeid frå Oslo, hadde vunne kvar si avdeling av Hovudserien 1953/54. Fredrikstad vart hovudseriemeister for fjerde gong med finalesifra 2-1. 

Fredrikstad FK tok leiinga etter seks minuttar då ytre venstre Willy Olsen frå «kloss hold» sette ballen mellom beina på Skeid-målvakta Øivind Johannessen. Vel midtvegs i 1. omgang skaut FFK sin senterløpar Odd Aas frå skrå vinkel, eit skot Skeid-målvakta ikkje fekk kontroll på og «slo den [ballen] selv inn i mål». I det 32. minutt reduserte Harald Hennum til 1-2 på eit «noe hardt» idømt straffespark, noko som òg vart sluttresultatet.

**Fredrikstad FK** sitt vinnarlag bestod av Per Mosgaard i mål, backane Helge Sveberg og Åge Spydevold, halfane Leif Pedersen, Erik Holmberg, Reidar Kristiansen og løparane Frank Eriksen, Arne Pedersen, Odd Aas, Henry Johannessen og Willy Olsen. Kjell Jakobsen erstatta ein skadd Holmberg frå like før pause.

**Skeid** stilte fylgjande mannskap: Øivind Johannessen, Arne Winther, Knut Gudem, Bernhard Johansen, Leif Belgen, Finn Gundersen, Arvid Halvorsen, Hans Nordahl, Kjell Hansen, Harald Hennum og Jack Farem.

Kjelder
-------

* Arbeiderbladet 28. juni 1954
**Kevin Young** (fødd 16. september 1966) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Los Angeles. Han vart olympisk meister 1992 og verdsmeister 1993 i 400 meter hekk. Han sette verdsrekord i øvinga på 46,78 sekundar då han vann OL-gullet i 1992, ein rekord som i 2016 framleis gjeld.

Aktiv
-----

Young debuterte internasjonalt ved Goodwill Games 1986 i Moskva: Han deltok i 1987 i dei panamerikanske leikane, der han kom på andreplass på langhekken. I 1988 kvalifiserte han seg til OL i Seoul, og kom i finalen på fjerdeplass bak sitt store førbilete, Edwin Moses, som i det løpet vann sin siste store meistertittel.

Under VM i friidrett 1991 kom Young atter på fjerdeplass. Året etter sette han ny verdsrekord på tida 46,78 sekundar då han 6. august 1992 sikra seg gullmedaljen under sommarleikane i Barcelona. Han er til dags dato (2016) den einaste utøvaren som har sprunge 400 meter hekk under 47 sekundar. Etter 25 løpssigrar på rad, vart han to veker før verdsmeisterskapen 1993, slått i ei tevling av zambiske Samuel Matete. I verdsmeisterskapen revansjerte Young seg, og vart verdsmeister med Matete på andreplass.

Young var aktiv i fleire år etter 1993, utan å vere i nærleiken av «gammalt» slag.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Nr 4 – 47,94
* VM 1991 i Tokyo: Nr 4 – 48,01
* OL 1992 i Barcelona: Gullmedalje – 46,78, framom Winthrop Graham 47,66
* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje – 47,18, framom Samuel Matete (47,60)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kevin Young» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Kevin Mark Sheedy** (fødd 21. oktober 1959) er ein irsk tidlegare fotballspelar frå Builth Wells i Wales som hadde stor suksess med Everton FC i 1980-åra.

Karriere
--------

### Klubbspel

Midtbanespelaren Sheedy fekk sin ligadebut med 4. divisjonslaget Hereford United våren 1976. Vel to år seinare vart han overført til Liverpool FC, der han ikkje lukkast å spele seg inn på laget. Vinteren 1982 flytta han over til byrivalen Everton FC, mot 100 000 pund. I mai 1984 vann han sitt fyrste trofe med klubben då det vart siger 2-0 over Watford FC i FA-cupfinalen, ein kamp Sheedy mista grunna skade. Sesongen etter var Everton heile suverene i kampen om ligameisterskapen, slo toaren Liverpool FC med heile 13 poeng. Everton tok seg også til finalen i cupvinnarcupen, der Sheedy den 15. mai i Rotterdam fastsette sluttresultatet til 3-1 mot Rapid Wien. Sesongen 1986/87 tok Everton FC ein ny ligatittel framom byrival Liverpool FC, då med 9 poengs skilnad. Etter ytterlegare fem sesongar i Everton melde Sheedy i 1992 overgang til Newcastle United, ein klubb han hjelpte til opprykk i 1993. Han var så profesjonell på nivå 3 for Blackpool i 1993/94 før han gav seg med aktiv fotball.

### Landslagsspel

I tida oktober 1983 til februar 1993 deltok Sheedy i 46 landskampar for Irland. Under europameisterskapen 1988 i Vest-Tyskland fekk han speletid i alle dei tre kampane til det irske laget. To år seinare var han med i alle Irlands fem kampar ved VM i fotball 1990, ein meisterskap der han vart historisk då han i landets aller fyrste VM-kamp utlikna til 1-1 mot England. Irland rauk elles ut i kvartfinalen mot arrangørlandet Italia etter tap 0-1. Sheedy skåra ni landslagsmål.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1985 med Everton FC
* Engelsk ligameister: 1985 og 1987 med Everton FC
* Engelsk cupmeister: 1984 med Everton FC

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kevin Sheedy (Irish footballer)» frå Wikipedia på engelsk, den 27. september 2018.*

* eu-football

| * v
* d
* e
Republikken Irland sitt landslag – EM i fotball 1988 |
| --- |
| 
* 1 Bonner
* 2 Morris
* 3 Hughton
* 4 McCarthy
* 5 Moran
* 6 Whelan
* 7 McGrath
* 8 Houghton
* 9 Aldridge
* 10 Stapleton (lagkaptein)
* 11 Galvin
* 12 Cascarino
* 13 O'Brien
* 14 Kelly
* 15 Sheedy
* 16 Peyton
* 17 Byrne
* 18 Sheridan
* 19 Anderson
* 20 Quinn
* Landslagstrenar: Charlton

 | Det irske flagget |
|  |


| * v
* d
* e
Republikken Irland sitt landslag – VM i fotball 1990 |
| --- |
| 
* 1 Bonner
* 2 Morris
* 3 Staunton
* 4 McCarthy (kaptein)
* 5 Moran
* 6 Whelan
* 7 McGrath
* 8 Houghton
* 9 Aldridge
* 10 Cascarino
* 11 Sheedy
* 12 O'Leary
* 13 Townsend
* 14 Hughton
* 15 Slaven
* 16 Sheridan
* 17 Quinn
* 18 Stapleton
* 19 Kelly
* 20 Byrne
* 21 McLoughlin
* 22 Peyton
* Landslagstrenar: Charlton

 | Det irske flagget |
|  |
Hasselnøtter.
Hasselnøtter.
**Hasselnøtt** er nøtta frå tre og buskar i hasselslekta (*Corylus*), særleg europeisk hassel. Ho er den einaste av nøttene knytte til jula som botanisk sett er ei ekte nøtt, dvs. ei tørr frukt som ikkje opnar seg før frøet inni spirer. Det finst omlag 15 artar av hassel som veks i tempererte delar av den nordlege halvkula. Hasselnøtter veks særleg i Europa og Asia. Tyrkia og Italia er dei to største produsentlanda i verda.

Nøttene er næringsrike og velsmakande, og har vore ettertrakta som vintermat frå gammal tid. Nokre forskarar meiner tilmed at jeger- og samlar-folk før utviklinga av jordbruket bevisst sådde hasselnøtter rundt seg. 

Hasselnøtter blir ofte nytta til baking og søtsaker, til pralin, og ofte i lag med sjokolade, til dømes i pålegga Nutella og Nugatti. Hasselnøttolje er ei planteolje med sterk smak som kan nyttast som matolje.

100 g hasselnøtter inneheld 16 g protein, 60 g feitt, 20 g karbohydrat, 4 g fiber og 2,8 g oske. Vidare 250 mg kalsium, 400 mg fosfor, 4 mg jern, 2,1 mg natrium, 900 mg kalium, 0,3 mg tiamin, 0,5 mg riboflavin, 5,3 mg niacin og 6 mg vitamin C, som gjev 650 kcal.

Kjelder
-------

1. ↑  Per H. Salvesen (27. november 2013), «Hasselnøtt», *Universitetet i Bergen* (på norsk bokmål), henta 21. februar 2023
2. ↑  «Inventory of Hazelnut Research, Germplasm and References». www.fao.org. Henta 28. august 2020.
3. ↑  «HASSEL - Corylus avellana», *www.rolv.no*, henta 21. februar 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Hasselnød» frå Wikipedia på dansk, den 21. februar 2023.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NKC
* BBC Things

 |
Sauerland i Tyskland
**Sauerland** er eit landleg, åslendt landskap aust i Nordrhein-Westfalen i Tyskland med djupe skogar og få innbyggjarar. Sauerland er den første staden i Tyskland der visenten eller den europeiske bisonen er gjeninnført, hovudsakleg på grunn av dei store skogane her.

Historie
--------

Visent i Sauerland
Namnet *Sauerland* har ikkje opphav i det tyske ordet *sauer* som tyder *sur*, men frå det plattyske ordet *sur* frå mellomalderen, som tyder *vanskeleg*. Dette kan tyde at området var vanskeleg å reise gjennom på grunna dei mange åsane og dalane. Andre meiner at namnet har opphav i ei germansk stamme kalla sicambri, og som på tysk vart kalla Sugambrer.

Ein del av Sauerland høyrte til grevskapet Mark med sentrum i Altena, og den andre delen høyrte til Grevskapet Arnsberg, som seinare vart eigd av biskopane i Köln. Hertugdømet Limburg dekte eit lite område i den lågare delen av elva Lenne. Etter Napoleonskrigane vart heile området ein del av Preussen og den nye provinsen Westfalen, som etter den andre verdskrigen vart ein del av den nye delstaten Nordrhein-Westfalen. I dag er området delt av *landkreisa* Märkischer Kreis, Olpe og Hochsauerland. Dei vestlegaste områda av det hessiske landkreiset Waldeck-Frankenberg vert òg rekna som ein del av Sauerland.

Geografi
--------

Åsar i Sauerland
I vest held åsane fram i det som ein gong var Hertugdømet Berg, i sør går dei over i Siegerland, og i nordaust til Teutoburger Wald. Dei største elvane i Sauerland er Ruhr og Lenne. Fleire mindre elvar forsvann i vassreservoar for det nærliggande Ruhr-området. Dei største av desse innsjøane er Möhne og Bigge.

Det høgaste punktet i Sauerland er *Langenberg* (843 m) nær Olsberg. Meir kjend er derimot *Kahler Asten* (842 m) nær Winterberg på grunn av vêrstasjonen som ligg her. Begge høyrer til fjellkjeda som heiter Rothaargebirge.

Byar
----

Den største byen i Sauerland er Iserlohn etterfølgt av Lüdenscheid og Arnsberg.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sauerland**

* Turisme i Sauerland
* Visent i Sauerland
* Webkamera i Sauerland

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Sauerland frå Engelsk Wikipedia .*

| * v
* d
* e
Mittelgebirge |
| --- |
| Bayerischer Wald | Böhmerwald | Eifel | Elbsandsteingebirge | Erzgebirge | Fichtelgebirge | Dei frankiske Alpane | Frankenwald | Harz | Hessisches Bergland | Hunsrück | Lausitzer Bergland | Oberpfälzer Wald | Odenwald | Pfälzerwald | Rhön | Sauerland | Schwabisk Alb | Schwarzwald | Spessart | Taunus | Thüringer Schiefergebirge | Thüringer Wald | Vogelsberg | Westerwald | Zittauer Gebirge |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Koordinatar: 25°13′00″N 55°10′00″E﻿

**The World** («Verda») eller **World Islands** er ei kunstig øygruppe av forskjellige små øyar grovt forma som eit verdskart, i Persiabukta, 4 km utafor kysten av Dubai i Dei sameinte arabiske emirata. The World består hovudsakleg av sand som er mudra opp frå den grunne kysten av Dubai og er ei av fleire kunstige øygrupper i Dubai. The World er utvikla av Nakheel Properties og prosjektet var opphavleg ein idé av sjeik Muhammed bin Rashid Al Maktoum, som regjerer i Dubai.

Bygginga av dei 300 øyane byrja i 2003, men stoppa opp under finanskrisa i 2008. Så seint som 2013 var berre to av øyane ferdigutvikla. I 2014 byrja utbygginga av fleire av øyane som utgjer Europa..

Øyane er frå 14 000 til 42 000 m² store. Avstanden mellom øyane er i snitt 100 meter. Der er bygd opp av 321 millionar kubikkmeter sand og 386 millionar tonn stein. Heile området dekkjer 6 x 9 kilometer og er omgjeve av ei ovalforma bølgjebrytande øy. Det vart skapt omtrent 232 km med kystlinje. Den totale konstaden for The World i 2005 var estimert til 14 milliardar USD.

Sjå òg
------

* Palm Islands
* The Universe

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The World (archipelago)» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4  «Dubai's Palm and World Islands - progress update». *AMEInfo*. 4. oktober 2007. Henta 6. juni 2016.
2. ↑  «'The World' is sinking». *The Age*. 28. januar 2011. Henta 28. januar 2011.
3. ↑  «KLEINDIENST GROUP LAUNCHES ICONIC THE HEART OF EUROPE PROJECT». *jk-properties.com*. JK Properties. Januar 2014. Arkivert frå originalen 24. mars 2016. Henta 14. mars 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **The World**

* Nakheel.com: The World Arkivert 2018-02-13 ved Wayback Machine.
* «The Heart of Europa»
Springaren **Haslebuskane** er ein vidt spreidd vandreslått som ein finn variantar av i Hordaland, Sigdal, Hallingdal og Telemark. Slåtten er einfelt å lett å lære seg, og har om lag same grunnoppbygging som Nordfjordingen eller Moguten. Namnet Haslebuskane skriv seg frå stevet til telemarksforma, som nok er det mest kjende.

Haslebuskane, dei er småe
og dei er full utav nætar
danse lett med den unge drosi
so frys du inkje på føtan
Eg har høyrt du er god te danse
og at du er no ein snåle kar
Ja, du fær no ein lensmannsdotter
og eg har høyrt du sko stå deg bra.
Den mest kjende varianten av stevet var nytta av Talleiv Røysland frå Lårdal. Stevet og slåtten er moglegvis av dei mest kjende frå Telemark, og har vore mykje nytta på kvedarseminar. Då det vart halde kvedarkurs på Club 7 i 1969 var denne ein gjengangar. Geir Lystrup har fortald om ein visesongar som ikkje nådde siste bussen til Hasle i Oslo etter eit slikt seminar, og tok til å synge denne varianten: *Haslebussane, dei er raude, og dei gjeng ikkje om nettan...*

Slåtten er spela på nedstilt bass i somme variantar, mellom anna i ei nydikta form som vart laga av Knut Buen. 

Sidan slåtten er så einfelt, har taka lett for å smitte over på andre slåttar. Variant 428b under vantar til dømes dei taka som er karakteristiske for dei andre formene, og Kvernsurren frå Numedal kan ha nytta berre første veket av den opphavlege forma.

### Variantgruppa

Slåtten har fått nr 428 i hardingfeleverket. Her er det skrive opp tre variantar, medan det er to i tillegget til band sju. Sidan det er skrive opp om lag ein variant frå kvart distrikt, er det uråd å få visse om kvar slåtten høyrer heime på det grunnlaget. Dei fleste vil nok hevde at kjerneområdet er Telemark. 

* a: *Haslebuskane*, etter Johannes Dale, Tinn. Nedskrift Eivind Groven 1961 etter opptak i NRK (G 1294).
* b: *Springar frå Sigdal*, etter Ole Evju, Sigdal. Nedskrift Truls Ørpen 1947 (Ø 281). Evju hadde slåtten etter far sin.
* c: *Potulurken*, etter Lars Rognved, Haus, Nordhordland. Nedskrift Arne Bjørndal 1910 (B 6). Lars Rognved hadde slåtten etter Magne Kleiveland frå Haus. Ein Potulurk er ein lang stokk med pose på enden som var nytta under ofringa i gudstenesta. Klokkaren hadde posen på stokken for å nå inn til enden av kyrkjeradene. Denne tradisjonen er yngre enn den som er knytt til ein annan slått med same namnet.

Etterrakst:

* 534a: *Kvernsurren*, etter Olav K. Bratås, Flesberg. Nedskrift Sven Nyhus 1978. Nedstilt bass. Slåtten har ein noko sprikande tonalitet. Bratås hadde slåtten frå Steinar Gladheim.
* 534b: *Springar frå Nes*, etter Jørgen Husemoen, Nes i Hallingdal. Nedskrift Eivind Groven 1972 (G 1887).
|  |
| --- |
| ***Falling in Love Again***  Singel av Kevin Ayersfrå albumet *Yes We Have No Mañanas (So Get Your Mañanas Today)* |
|  |
| B-side | «Everyone Knows the Song» |
| **Utgjeve** | Februar 1976 |
| **Sjanger** | Rock |
| **Selskap** | Island WIP6271 & Harvest |
| **Produsent** | Muff Winwood |
|
| Kevin Ayers-kronologi |
|  | *Falling in Love Again* | «Star»(1977)
 
 |

**«Falling in Love Again (Can't Help It)»** er det engelske namnet på ein tysk song frå 1930, komponert av Friedrich Hollaender som *Ich bin von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt*. Songen vart opphavleg framført i filmen *Der Blaue Engel* av Marlene Dietrich, som òg spelte den mest kjende engelske versjonen av songen. Den engelske teksten var skriven av Sammy Lerner, men er på ingen måte ein direkte omsetjing av originalen.

Andre versjonar
---------------

### The Beatles-versjonen

«Falling in Love Again» vart spelt på konsert av The Beatles i 1962 då dei heldt til i Hamburg. Den einaste innspelinga finst på albumet *The Beatles, Live at the Star Club, in Hamburg, 1962*, med Paul McCartney på solovokal. The Beatles hadde oppdatert melodien til rock-'n'-roll-stil med endringar i teksten.

### Kevin Ayers-versjonen

«Falling in Love Again» var den siste utgjevinga til Kevin Ayers på Island Records, gjeven ut som singel. B-sida «Everyone Knows the Song», var skriven av Ayers. Etter han gav ut denne singelen signerte Ayers til Harvest Records og begge songane kom ut på albumet *Yes We Have No Mañanas (So Get Your Mañanas Today)* frå 1976.

Andre versjonar
---------------

* The Adicts under namnet ADX.
* Christina Aguilera i 2010 for filmen The Spirit

Andre artistar som har spelt inn songen er mellom andre Comedian Harmonists (på tysk som «Wir sind von Kopf bis Fuß auf Liebe eingestellt», kring 1930); Zarah Leander (1931, på svensk); Billie Holiday (1940); Doris Day (1961); Sammy Davis, Jr. (1962); The Beatles (1962, på The Star Club, finst på albumet First Live Recordings); Nina Simone (1966); Claudine Longet (1968); The Techno Twins (1981); Klaus Nomi (1982); William S. Burroughs (1990, på tysk); Marienne Faithfull (1997); Bryan Ferry (1999); The Puppini Sisters (2006); Michael Lutzeier (2008) og Theo Bleckmann (2008). 

Madonna song eit par linjer av songen under The Girlie Show Tour i 1993. Han vart òg sungen av Lieutenant Gruber i ein episode av situasjonskomedien *'Allo 'Allo!*. 

Linda Ronstadt spelte inn songen med Nelson Riddle for albumet Lush Life (1984)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Falling in Love Again (Can't Help It)» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
Mellombels grav for ein amerikansk maskingeværsoldat som fall i kamp under operasjon Overlord.

**Fallen i kamp** (*killed in action* - *KIA*) er eit uttrykk vanlegvis nytta i militæret for eigne soldatar som er drepne av fienden. Folk som er falne i kamp har ikkje døydd av ulukker som bilulukker eller andre «ikkje-fiendtlege» hendingar eller terrorisme.

I tillegg kan ein person verte omtalt som fallen i kamp om han har døydd på slagmarka, medan *døydd av skade* viser til ein person som har levd lenge nok til å ha fått medisinsk behandling.

NATO-definisjon
---------------

NATO nyttar *KIA* (*killed in action*) for personar falne i kamp, og *DWRIA* (*died of wounds received in action*) for personar som har døydd av skade. For sistnemnte vert òg forkortinga *DOW* ofte nytta av historikarar og militære.

Sjå òg
------

* MIA – Sakna i kamp
* WIA – Skadd i kamp
* POW – Krigsfange
* Den ukjente soldats grav

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Killed in action» frå Wikipedia på engelsk, den 3. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «U.S. Department of Defense Dictionary: killed in action». Arkivert frå originalen 27. september 2012. Henta 3. januar 2010.
2. ↑  «The 'Lectric Law Library's Legal Lexicon om Justifiable Homicide». Arkivert frå originalen 10. juni 2008. Henta 3. januar 2010.
3. ↑  «Nolo Press Legal Definition Homicide». Henta 3. januar 2010.
| **Stralsund** |
| --- |
|  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
|  | 


 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis |  Tyskland  Mecklenburg-Vorpommern  Ingen  Kreisfri by |
| Grunnlagd | 1234 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  38,97 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 57 613   1 478/km² |
| Koordinatar | 54°18′0″N 13°5′0″E﻿Koordinatar: 54°18′0″N 13°5′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 13 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 18435, 18437, 18439 |
| Telefon-retningsnummer | 03831 |
| Bilnummer | HST |
| **Heimeside:** www.stralsund.de |

**Stralsund** er ein by i Tyskland i delstaten Mecklenburg-Vorpommern med om lag 60 000 innbyggjarar. Byen ligg på sørkystne av Strelasund (eit sund i Austersjøen mellom øya Rügen og fastlandet). Ei bru (*Rügendamm*) og fleire ferjer går frå Stralsund til hamna på Rügen. 

Byen står i dag på UNESCO si verdsarvliste. 

Dei største industriane i Stralsund er skipsbygging, fiske og i aukande grad turisme.

Historie
--------

Stralsund
Byen ved elva Strela vart grunnlagd som Stralov/Strelov i 1234 av slavarar frå Rügen (Rana). Kjøpmenn frå Tyskland kom her dei neste åra og byen byrja å vekse. Etter kvart vart byen ein utfordrar til den mektige byen Lübeck, som sette fyr på Stralsund i 1249. Etter dette vart byen bygd opp att med ein massiv bymur med 11 portar og 30 vakttårn. 

I 1293 vart Stralsund medlem av Hansaen. 300 kogger under Stralsund sitt flagg segla på Austersjøen på 1300-talet.

I 1628 omleira general Albrecht von Wallenstein byen under trettiårskrigen fram til svenske troppar kom til Stralsund og tvinga generalen tilbake. Etter krigen gav freden i Westfalen i 1648 Vorpommern og byen Stralsund til Sverige, og vart Svensk Pommern. Under den store nordiske krigen i 1715 forsvarte Karl XII Stralsund i eitt år mot dei sameinte europeiske hærane. Stralsund var under svensk kontroll fram til 1815, då han vart ein del av Preussen.

Frå 1949 til gjenforeininga av Tyskland i 1990 var Stralsund ein del av Aust-Tyskland.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Stralsund**

* Verdsarvstaden Stralsund

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Stralsund frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| ***Falling***  Singel av Roy Orbison |
|  |
| B-side | «Distant Drums» |
| **Utgjeve** | 25. mai 1963 |
| **Innspelt** | 1963 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 2:22 |
| **Selskap** | Monument 45-815 |
| Låtskrivar(ar) | Roy Orbison |
| Roy Orbison-kronologi |
| «In Dreams»(1963) | *Falling* | «Blue Bayou»(1963)
 
 |

**«Falling»** er ein song skriven og framført av Roy Orbison. Songen vart gjeven ut på singel 25. mai 1963. Singelen vart ein middels hit med ein 22. plass på singellista i USA, ein niandeplass i Storbritannia og ein tredjeplass i Australia. Songen vart spelt inn med Joe Tanner's Orchestra and Chorus. 

B-sida til singelen var «Distant Drums» av Cindy Walker Denne songen vart framførte med Bob Moore's Orchestra and Chorus. 

Songen er ein blanding av den dramatiske balladestilen Orbison var kjend for med ein latinamerikansk-aktig oreksterpop, som kan minne om the Drifters sin «Spanish Harlem» og «Under the Boardwalk». I følgje Allmusic er ikkje songen av dei aller fremste Orbison skreiv og meinte at melodien var mindre nyskapande og teksten mindre inspirert enn dei største hittane hans..

Lister
------

| Liste (1963) | Plassering |
| --- | --- |
| U.S. *Billboard* Hot 100 | 22 |
| U.S. *Billboard* Easy Listening | 7 |
| Australia | 3 |
| Canada | 29 |
| Storbritannia | 9 |

Kjelder
-------

* RCS Roy Orbison-diskografi

1. 1 2  Falling på Allmusic

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
**Hashomer Hatzair** («Unge Garde») er ein internasjonal sosialistisk og sionistisk ungdomsorganisasjon med speidarpreg. 

Organisasjonen vart skipa i Polen i 1913-1914, men vart dominert av avdelinga i Wien. Eit hovudmål var å få jødar til å fare til Palestina og grunnleggje kibbutzar. I 1927 slo gruppa sine kibbutzar seg saman til paraplyorganisasjonen *Kibbutz Artzi*. 

I 1948 gjekk Hashomer Hatzair i Palestina saman med organisasjonen *Achdut HaAvoda* og skipa det sosialistiske venstrepartiet Mapam («Det sameinte arbeidarpartiet»). 

Medlemstalet til organisasjonen var på sitt høgste i 1939, med 70 000 medlemer, dei fleste i Polen. Under krigen vart Hashomer Hatzair ei motstandsrørsle mot den nazistiske okkupasjonsmakta og deira allierte. Mordechaj Anielewicz var leiar for oppstanden i Warszawa-ghettoen i 1943. 

I dag har Hashomer Hatzair om lag 14 000 medlemer i Israel, og ca 4 500 i andre land. I dei 85 kibbutzane i Kibbutz Artzi bur det om lag 35 000 menneske. 

Organisasjonen vil byggje Israel, arbeider for eit sosialistisk samfunn, og går inn for sekularisme.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dibrot – dei ti boda til Hashomer Hatzair
* Hashomer Hatzair Österreich
* Hashomer Hatzair Schweiz Arkivert 2007-10-12 ved Wayback Machine.
* Hashomer Hatzair i Israel Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine. (tyskspråkleg framstilling)
* Hashomer Hatzair World Movement Arkivert 2008-09-12 ved Wayback Machine.

Kjelde
------

Den tyskspråklege wikipediaen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC

 |
1) Strukturformel  
2) Molekylmodell  
3) Elektrisk ladningsoverflate  
4) Høgste molekylorbital.
**Cyanid** er salt frå den svake syra hydrogencyanid og inneheld cyanid-ionet, CN–. 
Omgrepet **cyanid** blir nytta om kjemiske sambindingar som inneheld cyano-gruppa C≡N; eit karbonatom bunde til eit nitrogenatom gjennom ei trippelbinding. Organiske sambindingar som har cyanid som si funksjonelle gruppe blir kalla nitrilar.
Det viktigaste saltet er natriumcyanid (NaCN), som mellom anna blir nytta til å utvinne gull og sølv frå mineral. Det skjer ved at cyanid kan danne kompleks med tungmetall. Likevel er kaliumcyanid (KCN) betre kjent som gift. 

Sambindingar som kan frigi cyanid-ionet CN- kan vere ekstremt giftige, sjølv om mange cyanidsambindingar ikkje er spesielt giftige. Giftigheita er avhengig av kva for sambinding det er snakk om. Menneske som har pusta inn, ete eller fått cyanidsalt (eks natriumcyanid) gjennom huda kan merke følgande symptom på få minutt:

* rastløyse
* svimmelheit
* kvalme
* hovudpine og raskare hjarteslag

Cyanidforgifting kan vera livsfarleg, avhengig av kor stor mengde av giftstoffet personen har vorte utsett for. Å puste inn cyanidgass (blåsyre, HCN) forårsakar størst skade, men å svelge cyanid kan òg vere veldig giftig. Cyanidgass er farlegast i stengte inneområde, der gassen blir halden i høg konsentrasjon. Cyanidgass forsvinn fort i opne område, og gjer han derfor mindre skadeleg utandørs, men cyanid *kan* føre til døden ved for stort inntak.
Cyanid reagerer med saltsyra i magen vår og blir då til hydrogencyanid. Kaliumcyanid er ei enzymgift som blokkerer fordøyinga. 0,15 g kaliumcyanid er nok til å ta livet av eit menneske.

Cyanid vart mykje nytta under andre verdskrigen, særleg under jødeutryddingane, men òg i sluttfasen, då mange nazistar tok sine eigne liv. I dag blir cyanid framleis nytta til avrettingar.

Sjå òg
------

* Hydrogencyanid

| * v
* d
* e
Cyanid |
| --- |
| 
Hydrogencyanid • Natriumcyanid • Kaliumcyanid
 |

| * v
* d
* e
Helsemessige forhold |
| --- |
| **Bruk aldri helseinformasjon frå Internett, medrekna Wikipedia, utan å rådspørja helsepersonell.**
Informasjon på Wikipedia er ikkje naudsynlegvis sann, presis eller oppdatert. Hugs at Wikipedia er eit nettbasert leksikon som alle kan endre. Wikipedia er ikkje eit alternativ til profesjonell helsehjelp. Viss du treng medisinsk hjelp, venlegst ring ditt lokale nødnummer, eller rådfør deg med helsepersonell (lege, sjukepleiar, osb.).
Sjå **Wikipedia:Helsemessige forhold** for meir informasjon. |  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 62°6′35.950″N 16°42′28.087″E﻿

Hassela kyrkje
**Hassela** er ein svensk tettstad i Nordanstigs kommun i Gävleborgs län, i landskapet Hälsingland. I 2005 hadde tettstaden 375 innbyggjarar.

Namn
----

Det er usikkert kvar namnet kjem frå, og dermed òg tydinga. Éi forklaring er at Hassela er kopla til tresorten hassel. Dette er rettnok ganske vagt, sidan hassel ikkje veks i soknet. 

Eit anna forsøk på tolking kan gjerast ved å dele opp namnet Hassela i to, der den siste delen (-sel, -sal, -sall, -sale eller -sala) tyder buplass. Ordet *sal* tyder opphavleg «hus med eit einaste stort rom». Den første delen, ha- eller had-, tyder «kjemper» og svarer til det gamalnordiske ordet *hödr*, genitiv *hadar*. Hassela kan såleis bety *Hadarnas boplats*. Namneopphavet kan ha med vestnordisk innvandring til området på 400-talet e. Kr. å gjere på grunn av dei rike førekomstane av myrmalm og pelsdyr i området. Det i dag norske Hadeland, kan ha liknande namneopphav. Opphavet til namnet bør kunne tolkast parallelt med den for byen Norrhassel, som av og til òg blir kalla berre Hassel, i Medelpad, ut frå den geografiske plasseringa og fellestrekk gjennom historia. 

Det finst òg ei segn i soknet om ei kjempe kalla Hadunf. Forklaringa til namnet til soknet kan òg ligge her.

Historie
--------

Hassela sokn blei på 1600-talet prega av stor innflytting frå Finland av såkalla skogfinnar.

Stader i Hassela
----------------

* Bäckaräng
* Nordanbro
* Ässjö
* Kölsjön
* Kallbäck
* Korpåsen
* Kyrkbyn
* Skansfors
* Bäckaräng
* Styggberg
* Sänningstjärn
* Vrångtjärn
* Fagernäs

Kuriosa
-------

Vilhelm Moberg-romanen *Utvandrerne* er delvis basert på ei dagbok skriven av ein hasselainnbyggjarar. Dei frøa som blei sett i romanen, då Karl-Oskar og Kristina var i Amerika, kjem frå eit epletre av Astrakan. Dette modertreet finst framleis (2007) på garden Joris i Hassela sogn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hassela» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hassela hembygdsförening Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Hassela, Hälsinglands pärla Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Hassela idrottsförening Arkivert 2014-12-17 ved Wayback Machine.
* Hasselaportalen
* Hassela sport och konferens Arkivert 2007-07-10 ved Wayback Machine.
* Hassela Strong Team Arkivert 2008-01-01 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Matthew Fontaine Maury** (14. januar 1806–1. februar 1873) var ein amerikansk sjøoffiser, hydrograf, astronom, historikar, oseanograf, meteorolog, kartograf, forfattar, geolog og lærar. Han er vorte kalla «faren til den moderne oseanografien» og skreiv mellom anna *Physical Geography of the Sea* i 1855, den første omfattande boka om oseanografi. 

Han vart leiar for sjøkartarkivet, ein institusjon som utvikla seg til U. S. Naval Observatory og Hydrographic Office. Maury samla inn opplysningar om vind og straum frå loggbøker, og arbeidet hans innan meteorologi vart internasjonalt respektert. Han gav mellom anna ut kart over vind og straumar for Nord-Atlanteren, som gjorde at sjømenn kunne redusere reisetida over havet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Matthew Fontaine Maury» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Colcannon
**Colcannon** (irsk *cál ceannann*) er ein tradisjonell irsk matrett som hovudsakleg består av potetstappe og kokt kål. I tillegg blandar ein gjerne inn smør og mjølk eller krem. 

For å laga retten koker ein potetene og moser dei med mjølk. Ein tek så finhakka kål (grønkål eller kvitkål) som kan vera kokt på førehand og blandar det saman. Det går også an å tilsetja andre grøne urter. Til slutt tilset ein smør, salt og pepar. Ein vanleg måte å servera retten på er med eit smørauge i midten.

Vanlegvis blir retten eten anten for seg sjølv eller med kokt skinke eller ryggflesk. Ettersom ingrediensane er billege og retten mettande har han vore ein viktig del av den irske husmannskosten.

Ein irsk halloweentradisjon går ut på å servera colcannon med gjenstandar oppi, som ein ring, eit fingerbøl og myntar. 
Ein annan tradisjon for ugifte kvinner gjekk ut på å henga ein sokk med litt colcannon oppi på døra; den første mannen som gjekk gjennom kom til å bli ektemannen deira.

Champ er ein liknande irsk rett som blir laga med vårlauk. Colcannon kan også liknast med dei skotske rettane clapshot og rumbledethumps og den nederlandske stamppot. Colcannon kan steikast opp att til bubble and squeak.

Song
----

Songen «Colcannon» eller «The Skillet Pot» er ei irish folkevise som er blitt spelt inn av ei rekkje artistar, mellom anna Mary Black. Han byrjar slik:

> Did you ever eat Colcannon, made from lovely pickled cream?  
> 
> With the greens and scallions mingled like a picture in a dream.  
> 
> Did you ever make a hole on top to hold the melting flake  
> 
> Of the creamy, flavoured butter that your mother used to make?
> 
> 

Refreng:

> Yes you did, so you did, so did he and so did I.  
> 
> And the more I think about it sure the nearer I'm to cry.  
> 
> Oh, wasn't it the happy days when troubles we had not,  
> 
> And our mothers made Colcannon in the little skillet pot.
> 
>

Kjelder
-------

1. ↑  Andrews, Colman. *The Country Cooking of Ireland*.
2. ↑  «Colcannon Recipe with Kale - Bord Bia», *www.bordbia.ie*, henta 20. oktober 2019
3. 1 2 3  Sheraton, Mimi. *1,000 Foods To Eat Before You Die: A Food Lover's Life List*.
4. 1 2  Allen, Darina (2012). *Irish Traditional Cooking*. Dublin: Gill and Macmillan. s. 152. ISBN 9780717154364.
5. ↑  "The Black Family" CD, 1986, Dara Records, DARA CD 023

* *Denne artikkelen bygger på «Colcannon» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2019.*