recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Musen Terpsikhore*, ca. 1450-60
**Cosimo Tura** (1433–1495), også kjend som Cosmè Tura, var ein italiensk målar under den tidlege renessansen, kjend som quattrocento. Han vert rekna som den fremste aktøren mellom skaparane av Ferrara-skulen.

### Liv og gjerning

Tura var fødd i Ferrara og gjekk i lære hos Francesco Squarcione i Padova. Seinare gjekk han i teneste for hertugane Borso og Ercole I d'Este. Frå seinaste 1460 var hoffmålar i Ferrara. Francesco del Cossa og Francesco Bianchi var mellom elevane hans. Sjølv synest han å ha vore påverka av stilane til quattrocentistane Andrea Mantegna og Piero della Francesca.

Åra 1469-71 måla Tura freskar i Palazzo Schifanoia. Dette underhaldnings-palasset, som d'Este-familien eigde, låg den gongen rett utanfor bymurane. Saman med Francesco del Cossa laga Cosimo Tura ein omfattande serie med allegoriske verk over månadene i året og teikna i dyrekrinsen. I serien vart fletta inn portrett av samtidige musikantar, arbeidarar og karnevalsflåtar i idylliske paradar. Til liks med i Piero della Francesca si biletverd, framstår figurane i ei klassisk ro. 

I 1469 måla Tura orgeldørene i domkyrkja med motivet *Kunngjeringa*. Han måla det som er rekna som dei to hovudverka sine, altertavlene i London og Berlin, i 1470-åra. *Pietà* som no er i Museo Civico i Venezia er truleg yngre.

Han deltok i målinga av ein serie muser i eit arbeidsrom som tilhøyrde Leonello d'Este, der i mellom ei allegorisk framstilling av Kalliope.

Store delar av produksjonen til Tura er tapt, mellom anna portretta frå tida ved hoffet til familien d'Este i Ferrara.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Cosimo Tura», *Store norske leksikon*, 15. februar 2009

* *Denne artikkelen bygger på «Cosimo Tura» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Armagh** er ein by i grevskapet Armagh i Nord-Irland. Han var tidlegare administrasjonsby for grevskapet, og er no kjernen i distriktet Armagh, som har status som *city.* Distriktet omfattar òg området rundt byen.

Byen er erkebispesete for både Den katolske kyrkja og Den irske kyrkja (anglikansk). Begge har i tillegg til erkebispetittelen òg tittelen *Primas for heile Irland.* Dette har ikkje vorte endra etter at øya vart delt i provinsen Nord-Irland og det som i dag er staten Irland, sidan byen ifølgje tradisjonen vart etablert som kyrkjeleg hovudstad av heilage Patrick sjølv på 400-talet.

Armagh vart etter tradisjonen grunnlagt i 444 av heilage Patrick. Den irske overkongen Brian Boru er gravlagd i kyrkjegarden som i dag tilhøyrer den anglikanske domkyrkja. Han fall i slaget ved Clontarf, som vert rekna som slutten på maktperioden til vikingane i irsk historie. 

Queen's University etablerte ei avdeling i Armagh i 1995. Byen har ein lengre tradisjon for forsking, med Armagh Observatory frå 1790 og Armagh Planetarium frå 1968.

North-South Ministerial Council, eit organ som vart oppretta etter at Belfastavtalen vart inngått i 1998, har sete i Armagh. Rådet har representantar for styresmaktene i både Nord-Irland og Irland, og arbeider for å setja i verk tiltak som er ein del av fredsprosessen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Armagh» frå Wikipedia på bokmål, den 19. november 2017.*
**Costa Blanca** (tyder «Kvitekysten») er namnet på ei over 200 kilometer lang kystlinje i provinsen Alicante i Spania. Namnet vart skapt av BEA då dei starta flyrute mellom London og Valencia i 1957. Kystområdet har ein velutvikla turistindustri og er ein populær turistdestinasjon i Europa. Kyststripa strekkjer seg frå byen Denia i nord til Torrevieja i sør. Nord for Denia ligg Costa dels Tarongers og sør for Torrevieja ligg Costa Calida. Dei største turistdestinasjonane på Costa Blanca er Benidorm og Alicante.

Historie
--------

I 711 e.Kr. invaderte maurarar Spania via Gibraltar og erobra området rundt Alicante i 718. Maurarane var her i nesten fire hundre år og forma landskapet i regionen. Maurarane innførte kunstig vatning og planta appelsin-, fersken- og mandelhagar. Ein kan framleis sjå spor etter terrassane i åssidene etter maurarane. Maurarane var drive heilt bort i 1492 då Ferdinand og Isabella tok kontroll over Granada.

Sjå òg
------

* Den norske skole Costa Blanca

Galleri
-------

* Jávea/XàbiaJávea/Xàbia
* Penyal d'IfacPenyal d'Ifac
* AlteaAltea
* La Vila JoiosaLa Vila Joiosa
* Hamna i AlicanteHamna i Alicante
* Monjas-Santa Faz Place i AlicanteMonjas-Santa Faz Place i Alicante
* Coveta FumàCoveta Fumà
* Strand i CalpeStrand i Calpe
* El MontgóEl Montgó
* Festning i DeniaFestning i Denia
* Palmer i ElchePalmer i Elche
* Gate i AlteaGate i Altea

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell turistside for Costa Blanca

Koordinatar: 38°21′14″N 0°24′29″W﻿

| * v
* d
* e
Spain Spanske kystar |
| --- |
| Costa Brava  • Costa Dorada  • Costa del Azahar  • Costa Blanca  • Costa Cálida  • Costa de Almeria  • Costa de Granada  • Costa del Sol  • Costa de la Luz  • Costa de las Rías Bajas  • Costa da Morte  • Costa Verde  • Costa Vasca |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames

 |
**Lisbeth Korsmo**, fødd **Lisbeth Berg**, (14. januar 1948–22. januar 2017) var ein norsk idrettsutøvar frå Oslo. Ho deltok lenge i skeisesport og vann OL-bronse på 3000 meter i 1976, og var elles ei tid aktiv i sykkelsport. Skeiseløpar Korsmo var i alle år medlem i Oslo Idrettslag, i sykling representerte ho Ullensaker Cykleklub.

Lisbeth Korsmo vart sju gongar norsk meister i firkamp på skeiser i tida 1971-78, dessutan vann ho sprint-NM i 1971 og perioden 1974-78. Frå 1966 til 1978, tretten noregsmeisterskap i firkamp på rad, vart ho anten nummer ein eller to. I nesten alle desse meisterskapane kjempa ho og Sigrid Sundby om kven som skulle få NM-laurbærkransen.

Berg/Korsmo deltok i 25 internasjonale meisterskap, omframt tre olympiske vinterleikar. Vinteren 1971 enda ho på femteplassen både i skeise-EM og i VM i firkamp. Under Vinter-OL 1976 i Innsbruck vart ho nummer fire på 1500-meteren, før ho på 3000 meter vart den fyrste norske kvinnelege OL-medaljøren på lengdeløpsskeiser. Med sluttida 4.45,24 var Korsmo ein fattig hundredels sekund bak sølvvinnaren og fem små hundredelar bak olympiameister Tatjana Averina frå Sovjetunionen som kom i mål på 4.45,19. Ho la bort konkurranseskeisene i 1980.

I 1981 tok Korsmo heim NM-gullet i landevegssykling.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lisbeth Berg» frå Wikipedia på bokmål, den 12. januar 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Armançon** er ei elv nordvest i Bourgogne i Frankrike. Ho har utspring i departementet Côte-d'Or i ei høgd på 380 meter, og etter 174 km munnar ho ut i Yonne frå høgre ved Migennes i ei høgd på 79 meter.

Elveleiet
---------

Elva har sitt utspring to kilometer nordvest for Meilly-sur-Rouvres i distriktet kalla Auxois. Ho renn ned den vestlege vollskråningen Côte d'Or og langs grensa til Morvan. Den øvre elvedalen er nytta av Canal de Bourgogne og motorvegen A6, men dei to går kvar sin veg, og elva ligg i mellom dei og renn her mellom anna gjennom den vesle landsbyen Semur-en-Auxois. Like nedanfor Semur mottar elva Cernant.

Nær Buffon, nordvest for Montbard, møte ho igjen kanalen som kjem frå Brennedalen og her ligg òg jarnbanen som går frå Dijon til Paris (*Gare de l'Est*). Like nedanfor møter ho sideelva Bornant, og Armançon renn inn i departementet Yonne. Like nedanfor St. Florentin kryssar jarnbanen TGV mellom Paris og Lyon og Avignon elva. Ved Migennes munnar elva ut i Yonne.

Sideelvar
---------

Dei største sideelvane er:

* Rû de Bierre (høgre)
* Ruisseau de Bornant (venstre)
* Cernant (venstre)
* Brenne (høgre)
* Bornant (venstre)
* Brionne (høgre)
* Ruisseau de Cléon (venstre)
* Armance (høgre)
* Créanton (høgre)
* Ruisseau de Larry (venstre)
* Prée (høgre)
* Ruisseau de Thorey (venstre)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Armançon» frå Wikipedia på engelsk, den 23. april 2007.*

* *Michelin France Tourist and Motoring Atlas 1:200 000e* (2002)
* Dercourt, J. *et al*. *Carte Géologique de la France à l'Échelle du Millionième* (2003)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Armand Gustav Duplantis** (fødd 10. november 1999) er ein svensk-amerikansk stavhoppar frå Lafayette i delstaten Louisiana i USA som representerer Sverige. Han vart i 2018 europameister i og 2021 olympisk meister i øvinga. Sidan 2020 er han verdsrekordhaldar i stavhopp, tok seg over 6,20 meter i Beograd den 21. mars 2022.

Aktiv
-----

Duplantis hoppa seg opp i verdseliten i løpet av 2017-sesongen, sette som best juniorverdsrekord med 5,90 meter. Midt i juli 2018 gjekk han til topps i junior-verdsmeisterskapen i Tampere med 5,82 m. Fire veker seinare vann han gullmedaljen i Friidretts-EM, forbetra samstundes juniorverdsrekorden til 6,05 m. Under verdsmeisterskapen 2019 i Doha tok han seg over 5,97 m i tredje og siste forsøk og fekk sølv, Sam Kendricks frå USA vann tevlinga då han klarte same høgda i eit tidlegare forsøk.

Duplantis i aksjon i Stockholm
8. februar 2020 sette Duplantis innandørs verdsrekord i polske Toruń. Ei veke seinare heva han rekorden med ein centimeter til 6,18 meter i Glasgow. 17. september 2020 flytta han den 26 år gamle utandørsrekorden til Serhij Bubka med ein cm til 6,15 m då han vann eit DL-stemne i Roma. Under dei olympiske leikane i 2021 sigra Duplantis ved å å gå over 6,02 m.

Duplantis flytta verdsrekorden til 6,19 m den 7. mars og til 6,20 meter fjorten dagar seinare. Begge desse tevlingane fann stad i Beograd, den siste førte han til topps i hall-VM.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale utandørs-meisterskap

* VM 2017 i London: Nr 9 – 5,50 m
* EM 2018 i Berlin: Gullmedalje – 6,05 m, framom Timor Morgunov (6,00 m)
* VM 2019 i Doha: Sølvmedalje – 5,97 m, bakom Sam Kendricks (5,97 m)
* OL i 2021 i Tokyo: Gullmedalje – 6,03 m, framom Christopher Nilsen (5,97 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Armand Duplantis» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Mondo Duplantis» (på engelsk). Olympedia. Henta 4. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Samfunnshuset i Nynorsk Wikipedia vist med Opera sin Small Screen Rendering-teknologi.
**Opera Mini** er ein Java-nettlesar for mobiltelefonar. Opera Mini gjev brukaren tilgang til den store verdsveven, i motsetnad til vanlege mobiltelefon-nettlesarar som berre gjev tilgang til wap-nettet. Nettlesaren er tilgjengeleg for mobiltelefonar med lågt minne og telefonar med høgt minne.

Opera Mini er gjeven ut på ei lang rekkje språk, mellom dei både nynorsk og bokmål.

I motsetnad til vanlege nettlesarar lastar Opera Mini nettsider via ein tenar hos Opera Software. I tenaren, som nyttar «Opera Small Screen Rendering», vert nettsida omforma til å passe storleiken på skjermen til ein mobiltelefon. Når informasjonen frå verdsveven visast på mobiltelefonen har han ofte vorte forminska med mellom 70 og 90%.

Opera Mini vart lansert i prøveversjon første gongen i Noreg av Opera Software saman med TV2, den 10. august 2005. 20. oktober same året vart ein betaversjon lansert til alle dei nordiske landa. Etter gradvise og avgrensa slepp i fleire europeiske land, vart nettlesaren endeleg sloppen i ferdig versjon den 24. januar 2006.

Grafisk framstilling av korleis Opera Mini virkar.  
*Frå høgre til venstre:*  
Nettstaden vert lasta opp til ein tenar, som komprimerer han og sender han vidare i lite format til mobiltelefonen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Opera Mini-simulator
**Cotonou** er den største byen og det økonomiske senteret i Benin. 
Det offisielle folketalet i 2006 var 761 137, men innbyggjartalet er blitt estimert til å vera så høgt som 1,2 millionar
Byen ligg søraust i landet, mellom Atlanterhavet og Nokouésjøen.

Sjølv om det er Porto-Novo som er hovudstaden i Benin, har regjeringa sete i Cotonou. Ein finn også fleire statlege bygningar og diplomatiske tenester her. Byen har ei stor hamn, flyplass og jernbane med samband til Parakou. Andre viktige byggverk er stadionet Stade de l'Amitié, domkyrkja i Cotonou, Sentralmoskeen i Cotnou, brua Ancien Pont  Dantokpa-marknaden, som dekkjer 20 hektar.

Historie
--------

Ved byrjinga av 1800-talet var Cotonou (då stava *Kutonou*) ein liten fiskelandsby som høyrde til kongeriket Dahomey. I 1851 gjorde Frankrike ein avtale med kong Ghezo av Dahoemy om å skipa ein handelsstasjon her. Under etterfølgjaren hans Glele (1858–89) blei territoriet avstått til Frankrike gjennom ein avtale signert 19. mai 1868. I 1883 okkuperte den franske marinen byen for å hindra britane frå å ta området. Etter at Glele døydde i 1889 prøvde sonen hans, Béhanzin, å gå imot avtalen, utan hell. Deretter utvikla byen seg raskt til å bli den største hamna i regionen.

I 1960 hadde byen berre rundt 70 000 innbyggjarar. Han har vakse kraftig, særleg mot vest. Sidan det finst lite land att å byggja på, har nærliggjande byar som Abomey-Calavi, Sèmè-Kpodji og Ouidah blitt forstader i eit storbyområde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cotonou» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2017.*

1. ↑  *GNS: Country Files*, Earth-info.nga.mil, arkivert frå originalen May 4, 2012, henta 15. juni 2011
2. ↑   Arkivert 2015-12-08 ved Wayback Machine. (pdf).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Område med arktisk klima i verda.
**Arktisk klima** er kjenneteikna ved at ein ikkje har varme somrar, og det vil seie at middeltemperaturen til den varmaste månaden aldri kjem over 10 °C. Ein har to forskjellige arktiske klima. Det minst harde av dei er tundraklimaet, der minst ein månad har middeltemperatur over 0 °C, medan den andre vert kalla «iskalottklima» eller permafrostklima, som har middeltemperaturar under 0 °C heile året. Arktisk klima er så pass kaldt at ein ikkje har trevekst i slike område, som ofte er dekte av isbrear og permanent isdekke.

Område med arktisk klima
------------------------

Antarktis og indre område av Grønland er dei einaste områda i verda der det arktiske klimaet er dominerande. 

Dei nordlegaste områda av Eurasia, frå nordaustkysten av Skandinavia og austover mot Beringsundet, store delar av det nordlege Sibir og dei nordlege områda av Island har tundraklima. Ein har har òg store område med tundra i det nordlege Canada og Alaska, medan ein heilt nord i Canada har permafrost.

I andre delar av verda har mange fjellområde klima der ingen av månadane har middeltemperatur over 10 °C. Men sidan dette kjem av den store høgda, kallar ein dette klimaet for alpint klima eller fjellklima. Arktisk klima har ein òg observert på andre planetar, som planeten Mars.

Sjå òg
------

* Arktis
* Antarktis


| Klimasoner i Köppen si klimaklassifisering |
| --- |
| **Gruppe A: Tropisk** — Regnskog (Af) - Monsun (Am) - Savanne (Aw, As) |
| **Gruppe B: Tørt** — Ørkenklima (BW) - Steppe (BSh, BSk) |
| **Gruppe C: Temperert** — Fuktig subtropisk (Cfa, Cwa) - Maritimt (Cfb, Cwb, Cfc) - Middelhavsklima (Csa, Csb) |
| **Gruppe D: Kontinentalt** — Fuktig kontinentalt (Dfa, Dwa, Dfb, Dwb) - Subarktisk (Dfc, Dwc, Dfd) |
| **Gruppe E: Arktisk** — Tundra (ET) - Permafrost (EF) - Alpint (ETH) |
| **Cottbus** |
| --- |
| Cottbus AltmarktCottbus Altmarkt Cottbus Altmarkt |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Cottbus | 

Cottbus is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Brandenburg  Ingen  Kreisfri by |
| Grunnlagd | 900-talet |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  164,28 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 102 265   623/km² |
| Koordinatar | 51°45′38″N 14°20′03″E﻿Koordinatar: 51°45′38″N 14°20′03″E﻿ |
| Høgd over havet | 70 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 03042-03055 |
| Telefon-retningsnummer | 0355 |
| Bilnummer | CB |
| **Heimeside:** www.cottbus.de |

**Cottbus** (nedersorbisk *Chośebuz*, polsk *Chociebuż*) er ein by i Tyskland og i delstaten Brandenburg med om lag 100 000 innbyggjarar. Han ligg rundt 125 km søraust for Berlin ved elva Spree.

Historie
--------

Busetnaden vart grunnlagd på 900-talet då sorbarar reiste eit slott på ei sandøy i elva Spree. Han vart først nemnd som ein by i 1156. På 1200-talet kom tyske kolonistar til byen og levde side om side med sorbarane. I mellomalderen var Cottbus kjend for ull, og varene som vart produsert vart eksportert til heile Brandeburg, Böhmen og Sachsen. I 1462 gjekk Cottbus til kurfyrstedømet Brandenburg, som i 1618 vart ein del av hertugdømet Preussen. I 1815 vart dei omliggande områda øvre og nedre Lausitzer avstått frå Kongedømet Sachsen til Preussen. 

Frå 1949 til gjenforeininga av Tyskland i 1990 høyrte Cottbus til Aust-Tyskland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cottbus» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistattraksjonar i Cottbus

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Christoph Höhne** (fødd 12. februar 1941) er ein tysk friidrettsutøvar frå Borsdorf i delstaten Sachsen som i 1968 vart olympisk meister i 50 km kappgang og like eins europameister 1969 og 1974 på same distansen. Han representerte Aust-Tyskland.

Höhne vart i Friidretts-EM 1962 fjerdemann og i Sommar-OL 1964 sjettemann i 50 km kappgang. Frå 1965 til 1970 vann han verdscuptevlinga over 50 km tre gongar i rad; Pescara 1965, Bad Saarow 1967 og Eschborn 1970. Under dei olympiske sommarleikane 1968 i Mexico-byen stod Höhne for ein legendarisk prestasjon då han vann 50-kilometeren med ein margin på over 10 minuttar til andremann i tevlinga. Året etter vart han europameister på 50 km i Aten, medan han i Helsinki-EM 1971 måtte sjå seg frågått av Venjamin Soldatenko frå Sovjetunionen. Höhne avslutta si tid som aktiv med å vinne sitt andre EM-gull på 50 km ved europameisterskapen 1974 i Roma.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1962 i Beograd: Nr 4 – 4.29.37
* OL 1964 i Tokyo: Nr 6 – 4.17.14
* OL 1968 i Mexico-byen: Gullmedalje – 4.20.14, framom Antal Kiss (4.30.17)
* EM 1969 i Aten: Gullmedalje – 4.13.32, framom Peter Selzer (4.16.09)
* EM 1971 i Helsinki: Sølvmedalje – 4.04.45, bakom Venjamin Soldatenko (4.02.22)
* OL 1972 i München: Nr 14 – 4.20.44
* EM 1974 i Roma: Gullmedalje – 3.59.06, framom Otto Bartsj (4.02.38)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Christoph Höhne» frå Wikipedia på tysk, den 5. august 2018.*
**Christoph Ernst Friedrich Weyse**, (5. mars 1774–8. oktober 1842) var ein tysk-dansk komponist og organist. 

SC.E.F. Weyse vart fødd i Altona ved Hamburg. Som 15-åring vart han send til Danmark for å utdanning.
Han vart buande i Danmark resten av livet sitt.

Weyse er først og fremst kjend for sine melodiane han skreiv til danske fedrelandssongar, salmar og julemelodiar, men han har òg skrive annan musikk, m.a. sju symfoniar og 30 kantatar. Blant songane og salmane han har tonesett er mange skrivne av N.F.S. Grundtvig og B.S. Ingemann, av dei tonane som vi i Noreg brukar til «Gud signe vårt dyre fedreland» og «Alltid freidig».

Weyse er rekna blant dei fremste danske 1800-talskomponistane.

Kulturkanonen
-------------

*Otte Morgensange*, *Syv Aftensange* og *Den signede dag med fryd vi ser* er tekne opp i den danske Kulturkanonen.

Kjelder
-------

* *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1962

Bakgrunnsstoff
--------------

* Weyse-notar i Werner Icking Music Archive.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Safonovo Сафоново** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
| Plassering |
| 

Safonovo is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | [[{{{føderasjonssubjekt}}}]] |
| Først nemnd iBystatus | 18591952 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  29,58 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 44 600   1 507,8 /km² |
| Koordinatar | 55°06′″N 33°15′″E﻿Koordinatar: 55°06′″N 33°15′″E﻿ |
| Høgd over havet | 213 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Retningsnummer (tlf) | +7 48142 |
| Bilnummer | 67 |
| **Nettstad:** admin.smolensk.ru/~safon |

**Safonovo** (russisk Сафо́ново) er ein by i Smolensk oblast i Russland med om lag 45 000 innbyggjarar. Han ligg ved elva Vopets, ei sideelv til Dnepr, 90 km nordaust for Smolensk.

Historie
--------

Leningata i Safonovo
Landsbyen Safonovo vart første gong nemnd i 1859. Staden utvikla seg som ein arbeiderbusetnad ved Moskva – Minsk-jernbanen. På 1930-talet vart det oppdaga store reservar med brunkol i området og ei gruve vart opna. I 1938 fekk landsbyen status som urbanliknande busetnad og han fekk bystatus i 1952.

Økonomi og næringsliv
---------------------

I byen finst kjemisk industri og verksemder innan maskinbygging, elektroteknikk og materialteknologi.

Av dei største verksemdene er *Safonovo Fabrikk for Elektriske Maskiner* (russisk: Сафоновский электромашиностроительный завод) — ein produsent av kraftige (30 til 2000 kW) elektromotorar og generatorar og *PO Avangard* — ein viktig produsent av produkt laga av karbonfiber- og glassfiber-armert plast.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Safonovo.ru (russisk)

| * v
* d
* e
Byar i Smolensk oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Smolensk |
| Våpenskjoldet til Smolensk oblast | Demidov · Desnogorsk · Dorogobuzj · Dukhovsjtsjina · Gagarin · Jartsevo · Jelnja · Potsjinok · Roslavl · Rudnja · Safonovo · Sytsjovka · Velizj · Vjazma | Flagget til Smolensk oblast |
**Safia Abdi Haase** (fødd 5. mai 1959) er ein norsk-somalisk sjukepleiar som er kjend for arbeidet sitt mot kjønnslemlesting. Kongen utnemnde i 2014 Haase til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for arbeidet sitt til beste for levevilkåra til kvinner og barn.

Haase kom til Noreg frå Somalia som kvoteflyktning i 1992, som aleinemor med tre døtrer og utan utdanning. 
Ho har mellom mykje anna vore med på å utforma Regjeringa sin Handlingsplan mot kjønnslemlestelse, og har sete i det nasjonale utvalet KIM som arbeider med strategiar for å kjempa mot rasisme og fremje aksept og forståing mellom kulturar.

I 2002 kom dokumentarfilmen *Safia og døtrene hennar*. 

Ho fekk i 2011 ein pris frå Unni og Jon Dørsjøs minnefond for det kontaktskapande arbeidet sitt mellom somaliarar og nordmenn, og for at ho er ein viktig rollemodell for innvandrarkvinner i Noreg.

I 2007 fekk Safia Abdi Haase Blanche Majors Forsoningspris for engasjementet sitt for pluralisme og inkluderande politikk. Ho har sett fokus på ukultur både i norsk offentleg forvaltning og i ulike innvandringsmiljø. Prisen blir delt ut av Aktive Fredsreiser kvart år og går til personar eller organisasjonar som på ulike plan engasjerer seg i forsoning og forsoningsprosesser. Prisen peikar på viktigheita av forsoningsarbeidet som eit ledd i fredsskapande arbeid, særleg i forhold til partar som er, eller har vore, i konflikt.

I 2014 vart ho riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden og i 2016 mottok ho Amnestyprisen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Tente på omskjæring - får pris», artikkel fra *Aftenposten*, 19. oktober 2011
2. ↑  «Blanche Majors Forsoning», fra nettsidene til Aktive Fredsreiser
3. ↑  «Safia Abdi Haase får Amnestyprisen». *Amnesty International Norge*. 1. november 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Safia Abdi Haase» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «En gripende flyktningehistorie», artikkel i samband med TV-aksjonen 2010
* «Presentasjon av Safia Abdi Haase.», frå organisasjonen Amathea (arkivert nettside)
* Om Safia Abdi Haase, frå NRK Østfold 27. september 2014
* «Somalia activist Safia Abdi Haase gets Norway medal», artikkel frå BBC 3. oktober 2014
Kjemi
-----

| Blynitrat |
| --- |
| Synonymer: | Lead Nitrate |
| Kjemisk Formel: | Pb(NO3)2 |
| Stoffgruppe: | Nitrat |
| Fysiske eigenskapar |
| Molvekt | 331.2 g/mol |
| Tettleik: | 4.6 g/cm3, solid |
| Smeltepunkt: | 290 °C |
| Identitetsnummer |
| CAS-nummer: | 10099-74-8 |

Blynitrat
Når **blynitrat** vert varma opp vert blyoksid danna. Reaksjonen lagar òg ein sprakande lyd. På grunn av dette vert blynitrat ofte brukt i pyrotekniske materiale som til dømes fyrverkeri. 

Blynitrat i vanleg form (det vil seia små, kvite og luktfrie korn) reagerer med kaliumjodid og dannar gulaktig blyjodid.

Pb(NO3)2(aq) + 2KI(aq) → PbI2(s) + 2 KNO3(aq)

Produksjon
----------

Blynitrat vert som oftast framstilt ved å løysa blymetall eller blyoksid i salpetersyre. 

3 Pb + 8 HNO3 → 3 Pb(NO3)2 + 2 NO + 4H2O
PbO + 2 HNO3 → Pb(NO3)2 (s) + H2O

Tryggleik
---------

Metallet bly og det uløyselege saltet blysulfid er ikkje farleg i seg sjølv. Men dei løyselege salta som blyklorid og blynitrat kan føra til blyforgifting. 

Ved mistanke om blyforgiftning kan ein sjå etter følgjande symptom:

* Mage- og tarmproblemer
* Kvalme
* Oppkast
* Store underlivssmerter
* Krampe
* Svekka appetitt
**Valentin Valentinsen** (21. desember 1861–25. oktober 1952) var ein norsk maskinkonstruktør og stortingsmann frå Haugesund. Han representerte Venstre.

Valentinsen var son til ein skipsreiar. Sjølv gjekk han maskinlinja ved Trondhjems tekniske skole og arbeidde frå 1882 ved Martens Olsens skipsverft i Laksevåg. Der vart han seinare maskinkonstruktør. År 1887 var han sjef på maskinavdelinga til eit privateigd verft i Nikolajev i Sør-Russland, eit verft som bygde krigsskip. Etter ei studiereise til fem europeiske land var han leiande maskinkonstruktør ved skipsverftet Palmer i Jarrow-on-Tyne i England. Året etter var han først anleggsingeniør ved Crane Brothers i Chicago og sidan leiande konstruktør for krigsmaskineri ved Union Iron Works i San Francisco i USA. I 1893 slo han seg ned i Noreg der han levde som teknisk konsulent på fleire felt, så som vasskraft- og elektrisitetsanlegg, og bygging av fabrikkar og skip.

Valentinsen busette seg i Haugesund i 1901, der han frå 1904 til 1910 var medlem av bystyret. Han var varaordførar 1908 og ordførar 1909 og 1915-16. Valentinsen var Haugesund sin representant på Stortinget i tida 1910-15. Begge valperiodane var han medlem av næringskomite nr 1, nestformann frå 1913. Bolken 1910-12 var han også medlem av reguleringskomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Stordabrua sett frå Føyno.
**Trekantsambandet** er eit vegsamband som bind saman øykommunane Stord og Bømlo med Sveio og fastlandet.

Sambandet vart opna 30. april 2001 og vert utgjort av dei to hengjebruene Stordabrua og Bømlabrua, lågbrua Spissøybrua og den 7,8 km lange undersjøiske tunnelen Bømlafjordtunnelen med lågaste punkt 260 muh. Stordabrua og Bømlabrua er mellom dei største hengjebruene i Noreg. Sambandet knyter òg øyane Spissøy, Nautøy og Føyno saman med fastlandet.

Trekantsambandet erstatta dei fire ferjestrekningane Valevåg-Skjersholmane, Valevåg-Mosterhamn, Sagvåg-Siggjarvåg og Skjersholmane-Utbjoa.

Sambandet kosta til saman 1 814 millionar kroner då det stod ferdig, og er delvis finansiert ved hjelp av bompengar. Bomstasjonen er plassert på Føyno og passering kan skje anten ved kontant betaling eller ved hjelp av AutoPASS.

Bømlafjordtunnelen og Stordabrua er ein del av Europaveg 39, hovudvegen mellom Bergen og Stavanger. Denne delen av Trekantsambandet vart opna 28. desember 2000.

Trekantsambandet vert nedbetalt fortare enn det som var planlagt. Bømlo kommune ynskte å vidareføra bompengeinnkrevinga ut den planlagde perioden for å bruka pengane på lokale vegar. Dette sa nabokommunane nei til, og planane vart skrinlagde.

Dei ulike delane av sambandet
-----------------------------

Bømlabrua sett frå Stordabrua.
### Digernestunnelen

*Digernestunnelen*, også kalla *«miljøtunnelen»* er ein tunnel som er laga først og fremst av naturvern- og estetiske omsyn der Trekantsambandet startar ved Digernes.

### Stordabrua

*Stordabrua* er ei hengjebru over Digernessundet, mellom Digernesklubben på Stord og Føyno. Lengda er på 1076 meter med eit hovudspenn på 677 meter. Brutårna ragar 97 meter over vassflata og seglingshøgda er 18 meter.

### Bømlabrua

*Bømlabrua* er ei hengjebru over Spissøysundet mellom Nautøy og Spissøy i Bømlo kommune. Lengda er 990 meter med eit hovudspenn på 577 meter. Brutårna ragar 105 meter over vassflata, og seglingshøgda er 36 meter.

### Spissøybrua

*Spissøybrua* er ei lågbru over Gassasundet, frå Spissøy til Klungervika på Bømlo. Seglingshøgda er 7 meter.

### Bømlafjordtunnelen

*Bømlafjordtunnelen* er ein undersjøisk tunnel som går under Bømlafjorden mellom Føyno og Ulvaråker ved Valevåg i Sveio. Tunnelen er 7,8 km lang og 260 muh på det djupaste.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Trekantsambandet sin nettstad med kart og annan informasjon Arkivert 2001-07-20 ved Wayback Machine.
Valerie Brisco i 2016
**Valerie Ann Brisco**, ei tid gift **Valerie Brisco-Hooks**, (fødd 6. juli 1960) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Greenwood i delstaten Mississippi. Ho vann tre gullmedaljar i ulike sprint-tevlingar under Sommar-OL 1984 i Los Angeles.

### Aktiv

Brisco-Hooks vart historisk då ho under OL 1984 i Los Angeles vart den fyrste kvinna som vann olympisk gull både på 200 meter og 400 meter. På 400 m vann ho på tida 48,83 sekundar, landskvinna Chandra Cheeseborough kom inn på 49,05 og syrgde for dobbeltsiger til USA. Tre dagar seinare vann Brisco-Hooks 200 m på tida 21,81 sekundar, landskvinna Florence Griffith tok sølvet på 22,04. Begge Brisco-Hooks sine tider var olympiske rekordar og samstundes hennar personlege rekordar på distansane. Til sist i meisterskapen deltok ho saman med Lillie Leatherwood, Sherri Harrison og ankerkvinna Cheeseborough på USA sitt stafettlag som vann gull i 4 x 400 meter stafett, nesten tre sekundar framom Canada.

Under friidretts-VM 1987 i Roma sprang Brisco-Hooks den tredje etappen på det USA-amerikanske stafettlaget som tok bronse, slått av Aust-Tyskland og Sovjetunionen. Året etter vart ho nummer fire på 400 meter då Sommar-OL 1988 fann stad i Seoul, og ho var med på det USA-amerikanske stafettlaget som tok sølv på 4 x 400 meter. I den stafetten sprang både vinnarlaget Sovjetunionen og USA fortare enn den gamle verdsrekorden til Aust-Tyskland.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedaljar på 200 m – 21,81 og 400 m – 48,83 og i 4 x 400 m stafett (3.18,2)
* VM 1987 i Roma: Bronsemedalje i 4 x 400 m stafett (3.21,0)
* OL 1988 i Seoul: Nr 4 på 400 m – 50,16, sølvmedalje i 4 x 400 m stafett (3.15,5)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valerie Brisco-Hooks» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Valerie Brisco-Hooks» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
Valentinskort med verset «My Dearest Miss, I send thee a kiss» utanpå.
**Valentinsdagen** den 14. februar er ein festdag for romantisk kjærleik. Han blir markert ved at ein gjev gåver, helsingar eller romantiske opplevingar til den ein elskar eller berre vil flørta litt med.

Bakgrunn
--------

Den kristne feiringa av dagen kan ha røter i romersk feiring av gudinna Juno som representerte kvinner og ekteskap (14. februar), og starten på lupercaliafestivalen, ein fruktbarheitsfest som byrja 15. februar. Pave Gelasius I la ned forbod mot å feira lupercalia seint på 400-talet. Det er fyrst på 1300-talet ein kjenner til at valentinsdagen vart feira som ei romantisk høgtid i Frankrike og England.

Valentinsdagen er knytt til heilage Valentin. Valentin vart fengsla etter at den romerske keisaren Claudius truga med fengsel og dødsstraff for dei som ikkje avsverga seg kristendommen. Valentin ville ikkje avsverge si gudstru, og difor vart han steina til døde i år 273. Før Valentin vart drepen, skreiv han eit brev til si kjære Julia og bad henne om å halde seg til Gud. Han underteikna med «… frå din Valentin».

Tradisjonar
-----------

Mange sender postkort til kjærasten sin denne dagen, og Posten har arbeidd for å innføre denne tradisjonen i Noreg.

Kjelder
-------

1. 1 2  Kristin Grønli (14. februar 2003). «Alle hjerters dag». Forskning.no. Arkivert frå originalen 18. juni 2003.
2. ↑  «Valentine’s Day | Definition, History, & Traditions | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), henta 27. januar 2022
3. ↑  Simpson, Jacqueline; Roud, Steve (1. januar 2003). Simpson, Jacqueline; Roud, Steve, red. «Valentine's Day» (på engelsk). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-860766-3. doi:10.1093/acref/9780198607663.001.0001/acref-9780198607663-e-1084.
4. ↑  «Hjerte og dikt på frimerker». Posten.no. 02.02.2005. Arkivert frå originalen 13. januar 2006.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Valentinsdagen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**338** (romartal CCCXXXVIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjent som året då Ursus og Polemius var konsular, eller sjelndare som år 1091 ab urbe condita.

Hendingar
---------

*

Fødde
-----

*

Døde
----

* 
* Flavius Ablabius, romersk konsul og politikar
* Li Qi, kinesisk keisar av Cheng Han
* Tuoba Yihuai, fyrste for tuobaklanen i Dai

Kjelder
-------

1. ↑  Garnsey, Peter; Cameron, Averil (1928). *The Cambridge Ancient History* (på engelsk). Cambridge University Press. s. 4. ISBN 978-0-521-30200-5.

**<<   300-talet   >>**
<< 300 | 301 | 302 | 303 | 304 | 305 | 306 | 307 | 308 | 309 | 310 | 311 | 312 | 313 | 314 | 315 | 316 | 317 | 318 | 319 | 320 | 321 | 322 | 323 | 324 | 325 | 326 | 327 | 328 | 329 | 330 | 331 | 332 | 333 | 334 | 335 | 336 | 337 | 338 | 339 | 340 | 341 | 342 | 343 | 344 | 345 | 346 | 347 | 348 | 349 | 350 | 351 | 352 | 353 | 354 | 355 | 356 | 357 | 358 | 359 | 360 | 361 | 362 | 363 | 364 | 365 | 366 | 367 | 368 | 369 | 370 | 371 | 372 | 373 | 374 | 375 | 376 | 377 | 378 | 379 | 380 | 381 | 382 | 383 | 384 | 385 | 386 | 387 | 388 | 389 | 390 | 391 | 392 | 393 | 394 | 395 | 396 | 397 | 398 | 399 >>
**Rune Gjeldnes** (fødd 20. mai 1971 i Surnadal) er ein norsk marinejeger og polfarar.

Gjeldnes er utdanna marinejeger ved Marinejegerkommandoen i Ramsund. Saman med Torry Larsen, ein kollega i MJK, kryssa han Grønland på tvers — frå vest til aust — i 1994. Det var overraskande lett, meinte Gjeldnes, og rekna ekspedisjonen som ein treningstur. Å kryssa Grønland på langs vart difor eit nytt mål.

Då Gjeldnes og Larsen kryssa Grønland på langs ville dei at det skulle vera så likt ein marinejegaroperasjon som råd; både bruk av luft, hav og land. Utruleg nok fekk dei lov til å verta transportert med eit av MJK sine spesialbygde Herculesfly. Etter klargjering med Grønland, hoppa Gjeldnes og Larsen ut med fallskjerm i 1996. I den augneblinken gjekk operasjonen frå å vera ein militær operasjon over til ein sivil ekspedisjon. Dei nådde havet i sør, etter å ha gått eit par timar, og padla med kajakk til det sørlegaste punket, Kapp Farvel. Herifrå starta dei å gå på ski nordover, med tung sekk og pulk. Mat og energibruk var viktig på turen; Gjeldnes og Larsen sendte inn prøvane sine til Forsvaret for vidare forsking. Gjeldnes forbrann om lag 9000 kcal dagleg, medan Larsen brukte 12000 kcal. Dei klarte derimot ikkje å få i seg meir enn 6000 kcal kvar dag; og Gjeldnes gjekk ned 2 kilo under ekspedisjonen.

I 2000 kryssa han i 2000 polhavet frå Severnaja Zemlja i Russland via Nordpolen fram til Cape Discovery i Canada saman med Torry Larsen. 

Han vart den fyrste som har kryssa båe polane utan assistanse, og står òg registrert med den lengste skituren i verda på 4804 km etter at han kryssa Antarktis åleine i 2005/2006.

Ekspedisjonar
-------------

| År | Namn | Mål | Varigheit | Følgje | Utmerking |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1996 | *Grønland på langs* | Kryssa Grønland frå nord til sør (2928 km) | 86 døger | Torry Larsen | Fyrste vellukka kryssing |
| 1998 | *Mt. Aconcagua* | Til topps på Aconcagua-fjellet (6962 moh.) | 11 døger | Ricky Hunt |  |
| 1998 | *Merevari ekspedisjonen* | Padla ned Merevari-elva (650 km) | 33 døger | Torry Larsen | Fyrste vellukka ekspedisjon |
| 2000 | *Arctic Ocean* | Kryssa polhavet frå Russland til Canada | 109 døger | Torry Larsen | Fyrste ekspedisjon utan assistanse |
| 2001 | *The Devils Cave* | Ta seg fram til Djevelgrotta i Amazonas | 35 døger | Torry Larsen, Bjørn Loe og Andreas Hauer | Fyrste vellukka ekspedisjon |
| 2005/2006 | *Lengste skituren i verda* | Kryssa Antarktis på ski (4804 km) | 93 døger | Åleine | Lengste skiekspedisjon utan assistanse |
| *Madagascar* | Padla ned Mangoky-elva (680 km) | 42 døger | Hilde Aass | Fyrste vellukka ekspedisjon |

Kjelder
-------

* Foredrag med Rune Gjeldnes, Setermoen leir, Bardu, 27. mai 2014
* *Denne artikkelen bygger på «Rune Gjeldnes» frå Wikipedia på bokmål, den 20. januar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside for ekspedisjonane
* Sjøforsvaret følgjer Rune Gjeldnes
* The Longest March Arkivert 2007-10-09 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Astenosfæren** (frå gresk *a* + ''*stenos* «utan styrke») er eit geologisk sjikt i på jorda som ligg om lag 75–300 km under jordoverflata i den øvre delen av mantelen. Astenosfæren er blautare og meir plastisk enn massane over og under og det føregår langsame straumar i den seige lavamassen, som vert kalla mantelstraumar. Det er varmen frå det indre i jorda som driv mantelstraumane. Dei stivare platene ytst i jordskorpa glir på dette blaute skallet, ein prosess kalla platetektonikk. Den uregelmessige jordoverflate vert jamna ut tyngdemessig, isostasi, i astenosfæren og magma vert danna. 

I nokre tilfelle kan astenosfæren gå heilt ned til eit djup på 700 km. 

Sjølv om ein såg føre seg astenosfæren alt i 1926, vart det først ved det store jordskjelvet i Chile 22. mai 1960 at ein fekk stadfesta at han eksisterte.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Astenosfære» frå Wikipedia på bokmål, den 7. mai 2010.*

* «astenosfæren» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* San Diego State University, «The Earth's internal heat energy and interior structure» Arkivert 2011-03-03 ved Wayback Machine. (en)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BNF
* BNF (data)

 |
**Valentina Ivanovna Tsybulskaya** (fødd 17. mars 1968) er ein kviterussisk tidlegare kappgjengar fødd i Rostov-on-Don i dagens Russland. Ho vann VM-sølv i 2001 og VM-bronse i både 1997 og 2001.

Tsybulskaja gjekk inn til bronsemedalje på 10 kilometer under verdsmeisterskapen 1997 i Aten, nærare minuttet bak vinnaren Annarita Sidoti frå Italia. Etter nokre middelmåls sesongar kom ho tilbake då kvinnene ved VM 2001 i Edmonton tevla i 20 km i staden for 10 km. I den kanadiske VM-byen gjorde Tsybulskaja personbeste og sikra seg sølvmedaljen, sju sekundar føre italienske Elisabetta Perrone, vinnaren Olimpiada Ivanova var i ei klasse for seg. To år seinare vann Tsybulskaja bronsemedaljen ved den neste verdsmeisterskapen på ny kviterussisk rekord 1.28.10.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1994 i Helsinki: Nr 12 – 45.06
* VM 1995 i Göteborg: Nr 12 – 43.34
* OL 1996 i Atlanta: Nr 8 – 43.21
* VM 1997 i Aten: Bronsemedalje – 43.49,2
* EM 1998 i Budapest: Nr 15 – 45.22
* OL 2000 i Sydney: Nr 28 – 1.36.44
* VM 2001 i Edmonton: Sølvmedalje – 1.28.49, bakom Olimpiada Ivanova (1.27.48)
* VM 2003 i Paris: Bronsemedalje – 1.28.10
* OL 2004 i Aten: Nr 15 – 1.31.49

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valentina Tsybulskaya» frå Wikipedia på engelsk, den 19. juni 2019.*
**Valentin Kononen** (fødd 7. mars 1969) er ein finsk tidlegare friidrettsutøvar frå Helsinki som i 1995 vart verdsmeister i 50 kilometer kappgang. Han vann elles sølv på same distansen ved VM 1993 og EM 1998. 

Kononen vart på 50 km nummer seks i EM 1990, nummer fem ved VM 1991 og nummer sju under Sommar-OL 1992. I VM 1993 tok han andreplassen i øvinga, 21 sekundar bakom Jesús Ángel García frå Spania. To år etter vann Kononen ein klar siger på 50 km under verdsmeisterskapen 1995 i Göteborg. Tre år seinare, ved EM 1998 i Budapest, kom han i mål til ein sølvmedalje, 38 sekundar bakom europameister Robert Korzeniowski frå Polen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Nr 6 – 4.03.07
* VM 1991 i Tokyo: Nr 5 – 4.02.34
* OL 1992 i Barcelona: Nr 7 – 3.57.21
* VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje – 3.42.02, bakom Jesús Ángel García (3.41.41)
* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje – 3.43.42, framom Giovanni Perricelli (3.45.11)
* OL 1996 i Atlanta: Nr 7 – 3.47.40
* VM 1997 i Aten: Nr 9 – 3.53.40
* EM 1998 i Budapest: Sølvmedalje – 3.44.29, bakom Robert Korzeniowski (3.43.51)
* OL 2000 i Sydney: Diskvalifisert

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valentin Kononen» frå Wikipedia på italiensk, den 3. august 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Kunstnerisk attgjeving av Hassan-i Sabbah.
**Assasinarane** er den etablerte nemninga på tilhengarane av Hassan-i Sabbah, grunnleggjaren av ei Nazari-grein av ismailiretninga av sjiaislam. Namnet er ei europeisering av det arabiske hashshashin, som sekta vart kalla av motstandarar, og som er trudd å vere opphavet til det latinske ordet assassin, snikmordar.

Opphavet til namnet
-------------------

Sekta refererte til seg sjølv som *al-Då'wa al-Jadīdå* (arabisk الدعوة الجديدة), som tyder *nytt kall* (til konvertering) i motsetnad til Fatimide-kalifatet sitt *gamle kall til konvertering*. Det finst difor ei rekkje teoriar om opphavet til hashshashin-namnet. Den utbreidde orientalistiske segna om opphavet til kallenamnet er at det stammar frå hash-ishiyun, hasj-røykar, fordi medlemmane skal ha kome i ekstase med hjelp av dette rusmiddelet. Det er likevel ingen kjelder som tyder på at gruppa brukte psykoaktive stoff, og ein meir plausibel tolking kan difor vere at det var eit nedsettande uttrykk brukt i forståinga av at dei oppførte seg galne, *som om* dei var påverka av hasj. Ei allmenn motstridande teori om opphavet til kallenamnet er at det heilt enkelt tyder *tilhengjarar av Hassan*, etter namnet på leiaren til gruppa.

Historie og verksemd
--------------------

Leiaren av sekta, misjonæren Hassan-i Sabbah (ca.1050-1124), budde på fjellfestninga Alamut (Ørnereiret) i Persia. Sekta, som ikkje hadde høve til å reise ein konvensjonell hær, fremja dei religiøse-politiske måla sine med snikmord (derfor *assassin*), truslar og intrigar. Dei vart med tida kjent som ein av dei dugelegaste spionane i historia og leigemordarar, og dei opererte i mange land. Dei hadde tyding under det tredje krosstoget i 1194, og Rikard Løvehjarte skal etter sigande ha hyra dei for å ta livet av Konrad av Montferrat. Krossfararane kalla leiaren i Syria for *Den gamle på fjellet*. Det vert trudd at det er frå desse eller Marco Polo at orda assassin har kome inn i det latinske språket.

Mongolane og mamelukkane knuste sekta i løpet av 1200-talet, men dei har dei religiøse etterfølgjarane sine i ismaili-muslimar i ei rekkje land, seinast leia av Aga Khan IV, den 49. imamen deira.

Sjå òg
------

* Sjiaislam
* Attentat
* Ninja

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Assasiner» frå Wikipedia på bokmål, den 21. mai 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC

 |
**John Blow** (døypt 23. februar 1649, truleg i Collingham i Nottinghamshire, død 1. oktober 1708 i Westminster i London) var ein engelsk komponist og organist.

Som ung gut var John Blow songar i Chapel Royal der han utmerkte seg med det musikalske talentet sitt. Han fekk organistposten i Westminster Abbey i 1669 og trekte seg i 1680 tilbake til fordel for eleven sin Henry Purcell. I 1673 vart Blow Gentleman i Chapel Royal. September same år gifta han seg med Elizabeth Braddock. Ho døydde i barsel ti år seinare.

I 1687 overtok han leiinga av koret i Saint Paul's Cathedral. Etter Purcell døydde i 1695 fekk han igjen organistposten i Westminster Abbey og i 1699 den nyoppretta posten som komponist ved Chapel Royal. 

Det mest kjente verket til Blow er *Venus og Adonis*, det første dømet på ein ekte engelsk opera. Purcells *Dido og Aeneas* er sterkt påverka av dette verket. Blow skreiv stort sett kyrkjemusikk, 110 anthem og 14 *services* (ei musikkform brukt i liturgien i den anglikanske kyrkja). Elles skreiv Blow odar til forskjellige høve som til dømes nyårsdag eller Ceciliafesten. 

Blow døydde i 1708 i heimen sin i Broad Sanctuary og er gravlagd i nordapsisen i Westminster Abbey.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «John Blow» frå Wikipedia på bokmål, den 30. april 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **John Blow**

* Sceneverk (engelsk)

### Notar

* Fritt tilgjengelege notar av John Blow i Werner Icking Music Archive (WIMA)
* Fritt tilgjengelege notar av John Blow i Choral Public Domain Library (ChoralWiki)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Arne Natland** (22. mai 1927–6. november 2009) var ein norsk fotballspelar frå Oslo som spelte 26 landskamper for Noreg i tida 1949-60.

Natland spelte i yngre år på Oslo Idrettslag. Han melde seg deretter inn byrivalen Skeid, eit lag som ofte kjempa i toppen av Hovudserien. Både i 1953 og 1954 tapte laget seriefinalen, med Natland på plass. Midt i 1950-åra flytta Natland til Tønsberg og spelte sidan på Eik Idrettsforening, også det eit hovudserielag. Med Eik vann han bronsemedalje i Hovedserien 1959/60 og sølvmedalje i 1960/61. I seriefinalen 1961 møtte Eik favorittane Fredrikstad Fotballklubb og tapte 0-2.

Natland debuterte på Noregs landslag sommaren 1949 og fekk sin andre landskamp to år seinare. Fyrst i 1953 og -54 hadde han fast landslagsplass. Men så var han ute av landslaget i over fire år. Derimot hadde han klippekort i tida frå 2. november 1958 til 6. november 1960, då han i Dublin tok på seg den norske landslagsdrakta for 26. og siste gong.

Natland «var en intelligent spiller... [som] hadde en mening med alt han gjorde på banen. Han var konstruktiv - og meget allsidig. Således leverte han fine kamper både i forsvar og angrep», skriv Magnus Breili i *Fotballboken*.

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Fotballboken*, 1967.
* eu-football
**John Collett Bredesen** (20. januar 1806–15. april 1880) var ein norsk gardbrukar, verkseigar, skogeigar og stortingsmann frå Brandval i Hedmark.

Bredesen var son til skogeigaren og gardbrukaren Lars Bredesen. Han tok over og dreiv garden Hvam frå 1830 til –42. I 1842 vart han eigar av Odals Verk i Sør-Odal og busette seg der. På 1850-talet dreiv han som skogspekulant i stor stil, mykje takk vere lettvint tilgjenge til pantelån i Kongeriket Norges Hypothekbank. Frå 1857 fekk han ytterlegare tilgang på kapital hos Den norske Creditbank, leia av Adolf Bredo Stabell. Ei stor handelskrise i 1857 og fleire dårlege år i jordbruket knekte økonomien til Bredesen, som på den tid var den mektigaste mannen i innlandsbygdene. Han gjekk konkurs i 1865 og mista då alle eigedomane sine, derimellom mykje jordegods. Gjelda i boet var på over 600 000 spesidalar.

Bredesen var ordførar 1846-47 i Brandval. Han representerte Hedemarkens amt på Stortinget både i 1848 og 1851, begge gongane var han medlem av næringskomiteen. Han var elles medlem av skoglovskommisjonen av 1849.

I 1866 busette han seg garden Jølstad i Brandval, der han døydde 14 år seinare.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* *Gyldendals store konversasjonsleksikon*. 1972