recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Henriette-Julie de Castelnau de Murat** (1670–29. september 1716) var ein fransk forfattar frå aristokratiet seint på 1600-talet og tidleg på 1700-talet. Ho skreiv romanar og eventyr.

Henriette-Julie de Castelnau var fødd i Brest som dotter av marki Michel de Castelnau, som var guvernør i byen og son av marskalken av Frankrike Jacques de Castelnau, og Louise-Marie Foucault de Daugnon, som var dotter av marskalken av Frankrike Louis de Foucault de Saint-Germain Beaupré. Faren døydde då ho var seks år gammal, og ho arva tittelen som markise av Castelnau.

Ho blei gift med oberst Nicolas de Murat, greven av Gibertès, i 1691, då ho var 21 år gammal. Eit år seinare fekk ho ein son, César de Murat. Men kort tid seinare forlét ho ektemannen, som skal ha vore forderva og vondskapsfull, og slo seg ned i Paris. Her blei ho del av det litterære livet, og vitja salongen til markisa av Lambert i rue de Richelieu. Der møtte ho litterære personlegdommar som Marie-Catherine d'Aulnoy, som ho verdsette særs mykje, Catherine Bernard og kusina hennar Charlotte-Rose de Caumont La Force. 
Inspirert av d'Aulnoy gav ho ut sine eigne eventyr, *Contes de fées* og *Les Nouveaux Contes de Fées* i 1698 og deretter *Histoires sublimes et allégoriques* og *Voyage de campagne* i 1699.

Samstundes levde ho eit skandaleombrust liv, og blei skulda for lesbisk og lausliva oppførsel av politisjefen Marc-René de Voyer de Paulmy d'Argenson. Ho blei *persona non grata* ved hoffet, og blei nøydd til å forlata Paris og selja marki-setet i Castelnau til Claude Forcadel i 1699. Året etter drog ho til Limousin, der ho truleg budde med elskaren sin Madame de Nantiat. I 1702 blei ho arrestert og fengsla i slottet i Loches. 

Etter å ha forsøkt å rømma blei ho overført til slottet i Saumur i 1706 og til slottet i Angers i 1707. Seinare blei ho ført tilbake til Loches der ho fekk tilgang til det gode selskap att under streng kontroll. I 1709 blei ho endeleg lauslaten på visse vilkår av Louis Phélypeaux, comte de Pontchartrain. Då Philippe d’Orléans blei regent blei ho fullstendig frigjeven.

Under dei sju åra i fangenskap skreiv ho ikkje. Etter å ha blitt fri byrja ho skriva att, men fekk ikkje same suksess som før. Ho gav ut *Histoire de la courtisane Rhodope* i 1708 og *Histoires galantes des habitants de Loches* i 1709. Det siste verket hennar kom ut i 1710, *Les Lutins du château de Kernosy*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Henriette-Julie de Castelnau de Murat» frå Wikipedia på fransk, den 21. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Henriette-Julie de Castelnau de Murat** ved Wikisource (fr). |

* Henriette-Julie de Castelnau de Murat ved Internet Archive

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ICCU
* BNE

 |
Venabu fjellstue, ei typisk fjellstue
**Statens fjellstuer** var losjihus ved viktige fjellovergangar i Sør-Noreg og langs ferdslevegar i Sør-Noreg og Nord-Noreg. Dei vart bygd, haldne ved like og drivne av staten. Fjellstuer er nemnd i Gulatingslova, der dei er kalla saluhus (sælehus). Dei høyrde i eldre tid under kyrkja. Den fyrste større fjellstova låg på Dovrefjell, ved det som no er Hjerkinn fjellstove, og vart sett opp på initiativ av kong Øystein Magnusson fyrst på 1100-talet. Seinare kom det fjellstover på Filefjell (Maristuen, Nystuen), Hardangervidda, Haukelifjell (Haukeliseter), Strynefjell og fleire andre fjellovergangar.

I Finnmark skjedde utbygginga av fjellstover frå slutten av 1800-talet. På det meste hadde Staten meir enn 40 fjellstover i Finnmark fylke.

Mange av fjellstovene er etter kvart selde til private og er no gjestgjeveri og hotell. I Finnmark driv staten (ved Reindriftsforvaltningen) framleis tre fjellstover (2010): Jotkajávri fjellstue i Alta kommune og Mollisjok fjellstue og Ravnastua i Karasjok kommune. I tillegg forvaltar Statsbygg Bæivasgiedde ødelstue i Karasjok kommune, Šihččajávri fjellstue i Kautokeino kommune og Harvasstua i Hattfjelldal kommune.

Fjellstovene tilbyr enkel og rimeleg overnatting i gjestestover som har rom med 2–6 køyer. Dei har fastbuande oppsittarar og er utstyrde med servise, kjøkken- og sengetøy. Oppsittarane har ikkje serveringsplikt, men dei fleste har likevel matservering og/eller sal av hermetikk, margarin, mjøl og brød. Måltid må tingast på førehand. Alle fjellstover har telefon. Dei er opne heile året.

I Finnmark hadde staten tidlegare òg ein del audestover (kvilestover) som stod opne. Dei var utstyrde med køyer, madrassar, hovudputer, kokeutstyr og bestikk, men ikkje proviant. Den statlege drifta av audestovene er lagd ned. Audestovene i Finnmark blir no drivne av Finnmarkseiendommen.

Statens fjell- og audestover er i Statsbudsjettet definert som Ikkje inntektsgivande eigendomar.

Sjå òg
------

* Skysstasjon

Litteratur og andre kjelder
---------------------------

* Reindriftsforvaltningens fjellstuer
* Finnmarkseiendommens fjell- og ødestuer Arkivert 2010-11-27 ved Wayback Machine.
**Geir Johnson** (fødd 13. juni 1953) var direktør for Ultima Oslo Contemporary Music Festival fra 1998 til 2009. Han studerte musikkvitskap ved Universitetet i Oslo og filosofi ved Universitetet i Bergen kring 1980. Samtidig var han aktiv i Johnny Banan Band, som redaktør for StudVest og som kordirigent for mellom anna Sosialistisk Kor, Bergen. Han arbeidde som musikkoordinator ved Kunstsenteret på Høvikodden frå 1983 til 1987. I 1987 starta han avantgardemusikkfestivalen Music Factory i Bergen, som i 2004 vart slegen saman med festivalen Autunnale til Borealis. Saman med Stein Olav Henrichsen starta han òg BIT20 Ensemble og Opera Vest, som begge presenterer samtidsmusikk i inn- og utland. Sidan 2007 har han utvikla Transposition (www.transposition.no) - eit samarbeidsprogram i musikkutdanning og -framføring mellom sju norsk og fem vietnamesiske musikkorganisasjonar. Han er og aktiv som komponist, med om lag 60 verk som har vore spelte i inn- og utland.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Geir Holte** (fødd 3. oktober 1959) er ein tidlegare norsk langrennsløpar frå Hokksund i Buskerud. Hans beste renn i verdscupen i langrenn i Kavgolovo i januar 1988 enda med ein fjerdeplass på 30 km. Han fekk sjeldan sjansen til å representere Noreg under dei store internasjonale meisterskapane. Beste resultat var ein 18. plass på tremila under Ski-VM 1985 i Seefeld. I noregsmeisterskap vann han tre sølvmedaljar, 1984, 1986 og 1989, to av dei på femmila og ei på tremila. Holte vann 50-kilometeren i Holmenkollen i 1985, ei tevling som ikkje talde med i verdscupen, såleis mangla mange av dei fremste langrennsløparane på startstreken. Han var då den første i verda som gjekk ei femmil utan festesmurning. Tor Håkon Holte er ein eldre bror.

Plasseringar
------------

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1983: Nr 8 på 50 km i Oslo
* 1984: Nr 6 på 30 km i Falun
* 1985: Nr 5 på 30 km i Falun
* 1985/86: Nr 13 på 30 km både i Bibawik og La Bresse
* 1987: Nr 15 på 50 km i Holmenkollen
* 1988: Nr 4 på 30 km i Kavgolovo

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1980: Nr 8 på både tremila i Asker og femmila på Vingrom
* Ski-NM 1981: Nr 6 på 30 km på Eidsvoll
* Ski-NM 1982: Nr 5 på 50 km i Trondheim
* Ski-NM 1983: Nr 5 på både 15 km og på 50 km på Lillehammer
* Ski-NM 1984: Sølvmedalje på 50 km i Hof
* Ski-NM 1985: Nr 6 på 30 km i Tromsø
* Ski-NM 1986: Sølvmedalje på 30 km i Vang
* Ski-NM 1988: Nr 5 på 30 km i Vang
* Ski-NM 1989: Sølvmedalje på 50 km på Geilo
* Ski-NM 1990: Nr 6 på 15 km på Gjøvik

Han vart noregsmeister i stafett (3 x 10 km) tre år på rad for Hokksund Idrettslag, 1984 med broren Tor Håkon Holte og Oddvin Bakkene, 1985 med Tor Håkon Holte og Arild Monsen og 1986 med Tor Håkon Holte og Oddvin Bakkene.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

Geir Holte i fis-ski.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
**Haitiarar** (fransk: *peuple haïtienne*, haitisk: *ayisyen*) er ei folkegruppe som høyrer heime i Haiti på øya Hispaniola i Karibia og diasporaen deira.

90–95 % av haitiarane (avhengig av kjelde) er av hovudsakleg afrikansk avstamming, og dei resterande 5–10 % av folkesetnaden er hovudsakleg av blanda avstamming. Den vesle prosentdelen som utgjer den ikkje-svarte folkesetnaden er hovudsakleg kaukasiske folk og kvite haitiarar, der dei fleste er av arabisk, vesteuropeisk (fransk, tysk, polsk, portugisisk og spansk) og jødisk opphav.

Haitiarane med blanda opphav bur hovudsakleg i dei velståande forstadene, som Pétionville og Kenscoff. Mange av dei er fødde i dei sørvestlege delane av Haiti, som Jacmel, Les Cayes og Cavaillon. I kolonitida var det ein høgare prosentdel europearar i dette området enn i den nordlege delen av landet, som var meir isolert, hadde færre byar og var vigd til store plantasjar med afrikanske slavar. Nokre av dei kvite plantasjeeigarane sørgde for at sønene (og nokre gonger døtrene) fekk utdanning, og nokre sende dei til og med til Frankrike. Ein del av folkesetnaden med blanda opphav greidde difor å byggje opp meir sosial kapital enn dei som budde i nord. I tillegg hadde dei med blanda opphav fleire borgarrettar enn dei frie afrikanarane. Allereie før revolusjonen hadde mange utdanna menn med blanda opphav vorte del av leiarskapen i landet.

Kjelder
-------

* «Haiti» på Wikipedia på engelsk.

### Referansar

1. ↑  «The Upper Class» hjå Library of Congress Country Studies.
2. ↑  «Aimaq, Firozkohi of Afghanistan Ethnic People Profile» hjå Joshua Project.
3. ↑  «The Virtual Jewish History Tour: Haiti» på Jewishvirtuallibrary.org.
**Kaj Gabriel Franck** (9. november 1911–26. september 1989) var ein finsk formgjevar.

Kaj Franck vart fødd i Viborg i Finland. Han utdanna seg ved kunstindustriskulen i Helsingfors på 1930-talet, der vart han utdanna som møbelformgjevar. Etter skulen tok han seg arbeid ved ein tekstilforretning, ved sida av arbeidet der formgav han nokre få møblar som skulle vise seg å verte storparten av hans møbelproduksjon. I 1937 vart han tilsett som leiar ved tekstilveksemda Yhdistyneet Villatehtaat Oy, kort tid etterpå bytte han arbeidsstad til Artek.

I 1945 byrja Franck ved Arabia. Året etter, 1946, vart han med i ei tevling Iittala lyste ut i dekorativ glasformgjeving. Der vann han både andre- og tredjepremien medan Tapio Wirkkala vann førstepremien. Etter det arbeidde han for Iittala eit par år før han vart overført til Nuutajärvi i 1950, der formgav han både bruksglas og kunstglas. 

Samtidig med arbeida for Iittala og Nuutajärvi fortsette han arbeidet som formgjevar og kunstnarleg leiar for Arabia. I 1953 vart den nye serien Kilta lansert derfrå. Det var ikkje eit vanleg servise, tanken var at folk ikkje skulle kjøpa eit heilt servise, dei skulle kjøpa akkurat dei delane dei trong i akkurat dei fargane dei ville ha, og gjerne blanda dei med delar frå andre servise. Delane i Kilta vart laga slik at dei kunne brukast til fleire formål, slik at ein ikkje trong så mange forskjellige deler som skulle ta opp den dyrebare plassen i dei tronge kjøkenskåpa i moderne husvære. Unødvendige handtak var det heller ikkje på Kilta-delane, og bremmen på tallerkane vart også forminska. Delane skulle vere stablevenlege. Kilta vart laga i eldfast fajansegods og kom i ulike einsfarga utgåver (mellom anna gul, grøn, svart, kvit og blå). 

Kaj Franck arbeidde også som lærar ved Universitetet for kunst og design i Helsingfors.

Han døydde i Santoríni i Hellas.

Prisar og premiar
-----------------

eit utval

* 1951 Gullmedalje ved Triennalen i Milano
* 1954 Diplome d'honneur, Triennalen i Milano
* 1955 Lunningprisen
* 1957 Grand Prix, Triennalen i Milano
* 1957 Compasso d'Oro

Samlingar Kaj Franck er representert ved
----------------------------------------

mellom anna

* Arabian museo, Helsingfors
* Cooper-Hewitt Museum, New York
* Corning Glass Museum, Corning NY, USA
* Musée des Arts Decoratifs, Paris
* The Museum of Modern Art, New York
* Nuutajärven lasimuseo, Nuutajärvi, Finland
* Stedelijk Museum, Amsterdam
* Suomen lasimuseo, Riihimäki, Finland
* Victoria and Albert Museum, London

Kjelder
-------

* Arabia Museet. Arkivert 2007-10-08 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Design Addict. Arkivert 2004-06-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| **Gruyères** |
| --- |
| Horisonten til GruyèresHorisonten til Gruyères |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Gruyères |
| **Kommunevåpenet til Gruyères** |

 |
| Plassering |
| 

Gruyères is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | kantonen Fribourg |
| Distrikt | Gruyère |
| Språk | fransk |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  28,39 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 1 789   63 /km² |
| Koordinatar | 46°35′0″N 7°5′0″E﻿Koordinatar: 46°35′0″N 7°5′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 810 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 1663 |
| **Nettstad:** www.gruyeres.ch |

**Gruyères** er ein by og ein kommune i distriktet Gruyère i kantonen Fribourg i Sveits. Han har 1 789 innbyggjarar (2010) og eit areal på 28 km². Kommunesenteret ligg 810 meter over havet. 

Mellomalderbyen er ein viktig turistdestinasjon i den øvre dalen til elva Saane og har gjeve namn til den kjende ost. Byen er bilfri.

Den historiske byen ligg på ein isolert ås nord i Alpane ved foten av fjellet Moléson. Det er òg her elva Saane forlet Fribourg-Alpane.

Kommunen består òg av dei to landsbyane Épagny i nord og Pringy i vest. I tillegg ligg den vesle landsbyen Saussivue i sør og feriestaden Moléson-Village i Albeuvedalen. Nabokommunar er Broc, Charmey, Bas-Intyamon, Haut-Intyamon, Semsales, Vaulruz, Vuadens, Bulle, La Tour-de-Trême og Le Pâquier.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gruyères» frå Wikipedia på engelsk, den 25. mars 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Petit train de Gruyères nettside*, arkivert frå originalen 3. mai 2008, henta 25. mars 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* GeoNames

 |
Koordinatar: 35°15′39″N 36°22′56″E﻿

**Tell Salhab** (arabisk تل سلحب, òg skrive **Tal Selhab**) er ein by nord i Syria i Hama guvernement, som ligg 48 km nordvest for Hama. Han ligg heilt sør på Ghabsletta og på vestbreidda av Orontes. Av stader i nærleiken finn ein Nahr al-Bared, Asharnah og al-Suqaylabiyah i nord, Deir Shamil og Deir Mama i sør, Tremseh, Mhardeh og Halfaya i aust. 

I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå, hadde Tell Salhab eit folketal på 15 454 i 2004. Han er òg senter i ein *nahiyah* («underdistrikt»), som er ein del av Al-Suqaylabiyah-distriktet. Dette består av 18 stader med eit samla folketal på 38 783 i 2004. Tidleg i 1960-åra hadde byen kring 700 innbyggjarar. Innbyggjarane er hovudsakleg alawittar.

Byen var det tradisjonelle setet i klanen Junaydi, som ofte leia alawittar-forbundet Kalbiyya. I 1978 vart eit 5 200 m² sukkerraffineri bygt i Tell Salhab til ein kostnad på $50 millionar. Raffineriet bestod av ein sukkerroesilo, eit vaskeanlegg, ei presse og tørkeanlegg, og eit vassreservoar.

Arkeologiske funn
-----------------

Nær Tell Salhab ligg *Tell 'Acharneh*, ein stor haug som ein trur kan vere staden byen Tunip låg i antikken. Det vart før borgarkrigen drive utgravingar på staden.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tell Salhab» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «لمحة موجزة عـن مدينة تــــــل سلحــــــب» (på arabisk). محافظة حماة. 3 mars 2011. Arkivert frå originalen 12. mai 2014. Henta 25. desember 2012.
2. ↑  Folketeljing 2004. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Hama guvernement. (arabisk)
3. ↑  Boulanger, Robert (1966). *The Middle East, Lebanon, Syria, Jordan, Iraq, Iran*. Hachette. s. 452.
4. ↑  Batatu, Hanna (1999). *Syria's Peasantry, the Descendants of Its Lesser Rural Notables, and Their Politics*. Princeton University Press. s. 377. ISBN 0691002541.
5. ↑  «Salhab sugar refinery nears completion». *The Middle East Economic Digest* **22**. 1978. s. 43.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Sjå òg Nora i Västmanland*
Alla Nazimova som hovudpersonen Nora i *Et dukkehjem*, frå filmatiseringa i 1922.
**Nora** er eit norsk kvinnenamn som er ei kortform av Eleonora eller Leonora. På engelsk blir namnet òg skriva **Norah**. Namna er truleg avleidde av Helene, som tyder 'lys' eller 'å skinna' på gresk.

Bruk
----

Det er om lag 5 500 personar i Noreg som har Nora som første eller einaste førenamn, medan berre om lag 85 heiter Norah. Bruken av namnet for nyfødde tok til å auka rundt 1985 og nådde ein topp i byrjinga av 2000-talet.

Namnedag
--------

Nora har namnedag den 14. april i Noreg. 1993–2001 hadde namnet den 17. mai som namnedag i Sverige.

Kjende namneberarar
-------------------

* Nora Brockstedt (f. 1923), norsk skodespelar
* Nora Ephron (1941-2012), amerikansk filmregissør
* Norah Lange (1906–1972), argentinsk forfattar
* Nora Simonhjell (f. 1970), norsk forfattar
* Norah Jones (f. 1979), amerikansk musikar
* Nora Mørk (f. 1991), norsk handballspelar
* Nora Foss Al-Jabri (f. 1996), norsk artist

Oppdikta namneberarar
---------------------

* *Nora Helmer*, hovudpersonen i *Et dukkehjem*

### Kjelder

1. ↑  [SSB]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norske navn
* Søk etter norsk namnestatistikk for Nora hjå Statistisk Sentralbyrå

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Brigit** eller **Brigid**, (*den opphøgde*), er ei dotter av Dagda, og ei framståande gudinne i keltisk mytologi. I lag med søstrene sine, Dana og Anu, er ho rekna som ein keltisk treeiningsgudinne. Ho vaktar skaldar og diktekunst, eldstader og grøde, smeder, handverkarar og krigarar.

Ho er gift med Bres av fomorane, men er mor til Creidne, Luchtaine og Goibniu med Tuireann. Bres er far til Ruadán.

Brigit er knytt til den heilage elden (sameleis som gudinna Vesta i romersk mytologi). Ho er attåt knytt til heilage kjelder, særskild i Kildare, Irland, der det i kristen tid vart bygd eit kloster for nonner. Brigit var ein av dei keltiske guddomane som vart «kristna» og vidareført som st. Brigit i katolsk tid. Soleis held nonnene i Kildare ein eldgamal førkristen tradisjon i live, og røktar ein gamal kultstad. Festen hennar tilsvarar Kyndelsmesse, den 2. februar, som vert kalla Imbolc i Irland.

Namnet Brigit eller Brigit svarar til gudinna Brigantia, slik ho er nemnd i kjelder frå romersk tid. Namnet kling att i øynamnet Britannia. Ho er soleis morgudinne for britane eller Kymrarane.

Kjelder
-------
Koordinatar: 32°49′23.01″N 35°1′26.04″E﻿

**Haifabukta** (hebraisk מפרץ חיפה, *Mifratz Haifa*) er ei bukt langs middelhavskysten av det nordlege Israel. Haifabukta er den einaste naturlege hamna i Israel ved Middelhavet.

Kishonelva munnar ut i bukta og byane Haifa og Akko ligg høvesvis på sør og nord i bukta, medan det i midten er rekkjer av sanddyner og forstadsområdet Krayot. Karmelberget stig opp frå sørenden av bukta, medan fjella i Vest-Galilea går frå kysten og innoverland på nordsida. Hamna i Haifa ligg langs den søraustlege kysten av bukta.

*Haifabukta* syner òg til ein av dei ni bydelane i Haifa, og er i stor grad eit industriområde nordaust for sentrumsområdet og sør for Kiryat Hayim.

Historie
--------

I 1920-åra vart det grunnlagd fleire kibbutzim i bydelen Bat Galim i Haifabukta i etter det britiske mandatet gav pengar til utvikling av området. Sidan kysten av Palestina mangla ei moderne hamn, planla dei britiske styresmaktene eit nytt hamneanlegg. Haifa Bay Development Company vart grunnlagd i februar 1925 for å utvikle desse planane, men fekk ikkje nok kapital, så transaksjonen vart gjort med Palestina Land Development Company. Området vart kjøpt av familien Sursock, som hadde kjøpt det frå dei osmanske styresmaktene i 1872. Den 4 500 hektar store landområdet vart kalla Jidro-området. Selskapet kjøpte òg ein 99 år lang konsesjon for ytterlegare 1 200 hektar med tilstøytande land, som gav eit samla areal på 5 700. Området skifta eigarar fleire gonger på grunn av økonomiske vanskar, men vart til slutt kjøpt av Bayside Land Company, som samarbeidde med Jewish National Fund. I 1928 fekk selskapet i oppdra av Patrick Abercrombie å lage ein utviklingsplan.

I 1934 vart Fønikia glasverk oppretta i Haifabukta. Selskapet flytta til Yeruham i 1968 og er framleis i drift i dag.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Haifa Bay» frå Wikipedia på engelsk, den 6. oktober 2014.*

1. ↑  Haifabukta i 1920-åra
2. ↑  *From New Zion to Old Zion: American Jewish Immigration and Settlement in Palestine, 1917–1939*
3. ↑  *From New Zion to Old Zion: American Jewish Immigration and Settlement in Palestina, 1917–1939*
4. ↑  Fønikia Glass Works

Bakgrunnsstoff
--------------
Hai He sitt elvesystem drenerer eit område større enn provinsen Hebei
**Hǎi Hé** (海河), tidlegare også **Bai He**) er ei 1 329 km lang elv i Kina og renn mellom anna gjennom Tianjin og ut i Bohaibukta. Elva har eit nedslagsfelt på i kring 319 000 km². Vassføringa er omtrent den halve av Huang He eller 1:30 av Chang Jiang.

Elvane som renn gjennom Beijing er del av dette elvesystemet. Ved Tianjin vert Hai He gjennom Keisarkanalen knytt til både Huang He og Chang Jiang.

Opp gjennom historia har landskapet rundt elvas nedre løp endra seg, dels som følgje av at den større elva Huang He gjennom hundreåra har avleira stendig større område, og dels grunna omdirigeringar for å betre skipsfarten langs Keisarkanalen. Tidlegare hadde fire andre elvar, Wei He, Ziya He, Yongding He og Bai He, kvar sine elvemunningar. For å garantere stabil seglbarheit langs Keisarkanalen vart vatnet frå desse leia inn i Hai Hes nedre elveløp.

Litteratur
----------

* Domagalski, J.L. et al. (2001). *Comparative water-quality assessment of the Hai He River basin in the People's Republic of China and three similar basins in the United States* [U.S. Geological Survey Professional Paper 1647]. Reston, VA: U.S. Department of the Interior, U.S. Geological Survey.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* NDL

 |

  


* *Denne artikkelen bygger på «Hai He» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2011.*
**Jekaterina Gennadjevna Volkova** (fødd 16. februar 1978) er ein russisk tidlegare friidrettsutøver frå Zjeleznogorsk i Kursk oblast som tevla i hinderløp. Ho vart verdsmeister på 3000 m hinder i Osaka i 2007.

Aktiv
-----

Volkova deltok i sitt fyrste internasjonale meisterskap i Helsingfors i 2005. Under verdsmeisterskapen i den finske hovudstaden tok ho sølvmedaljen på 3000 meter hinder, med ny personleg rekord på 9.20,49, litt over to sekundar bak vinnaren, Dorcus Inzkiuru frå Uganda.

I 2007 forbetra sin personbeste til 9.13,3 då ho vart russisk meister på 3000 m hinder. Etter eit framifrå hinderløp under friidretts-VM 2007 i Osaka, spurta ho inn til siger på 9.06,57. Året etter kjempa ho ein drabeleg, men forgjeves strid om sølvmedaljen i hinderløpet under Sommar-OL 2008 i Beijing. Kenyas Eunice Jepkorir fekk 9.07,41, Volkova 9.07,64. Gulnara Galkina vart olympisk meister på verdsrekordtida 8.58,81.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jekaterina Gennadjewna Wolkowa» frå Wikipedia på tysk, den 2. oktober 2014.*
**Karsten Einar Isachsen** (22. februar 1944–18. januar 2016) var ein norsk prest, teolog og forfattar. Som prest var han kjend som ein fornyar av norsk preikekunst; etter at han slutta i fast presteteneste markerte han seg som føredragshaldar og forfattar av kristen litteratur.

Karsten Isachsen vaks opp i Oslo med foreldra Margit Lolloe f. Gjertsen (1907-1988) og Knut Isachsen (1906-1993). Han tok artium ved Kristelig Gymnasium i 1962, og studerte til cand.theol. ved Menighetsfakultetet. Han tok praktikum ved Universitetet i Oslo i 1970. Mens hans studerte, arbeidde han i Barne- og Ungdomsavdelinga i NRK og som lærar i Oslo-skulen. Han vart ordinert til prest i Den norske kyrkja i 1970 og arbeidde som prest i Oslo til han i 1975 vart prest i Hol i Hallingdal.

Sidan 1985 arbeidde Isachsen som forfattar og føredragshaldar. I 1975 kjøpte han fjellgarden Eivindplass, og budde der resten av livet. Fjellgarden bygde han ut til arrangements- og konferansesenter.

Bibliografi
-----------

(Utdrag)

* *Gjester som ikke vil gå* (1978)
* *Fjellet som flyttet seg* (1979)
* *Som når et barn kommer hjem* (1981)
* *Vis meg ditt ansikt* (1982)
* *Det handler om å leve* (1986)
* *Ut av ensomheten* (1986)
* *Før vi går fra hverandre* (1987)
* *Sint, sant, sunt* (1991)
* *En slitesterk livsstil* (1994)
* *Et stort indre landskap* (1996)
* *Ro med gyldne årer* (1996)
* *Lyspunkter* (2003)
* *I Gledens Gud* (2008)
* *Livsglede (2009)*

Kjelder
-------

1. ↑  Norsk biografisk leksikon
2. ↑  Eivindplass[*daud lenkje*]
3. ↑  SNL (fri lisens)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Canzone** eller **canzona** (italiensk for song) er både ei songform, ein slags instrumental chanson og ei lyrikkform som dukka opp på 1500-talet. Seinare vart det nytta om musikkstykke for eit ensemble i fleire delar eller tempo. 

I italiensk musikk tidleg på 1500-talet vart canzone nytta om enkle, fleirstemmige, verdslege songar, som var forløparar for madrigalen. Seinare på 1500-talet vart canzone eller *canzonetta* nytta om polyfon song med musikk og tekst som hadde ein lettare tone enn madrigalane. 

Den instrumentale canzonen var først baserte på fransk-flamske polyfoniske songar (chanson), og seinare vart dei komponert individuelt. Dei instrumentale canzonane, slik som dei for messinginstrument av Giovanni Gabrieli, påverka fugen og vart direkte føregjengarar for sonaten. 

På 1700- og 1800-talet vart canzonen nytta om eit enklare, lyrisk musikkstykke, både vokalt og instrumentalt.

Lyrikk
------

I lyrikk er canzone ei lyrisk kunstform, som opphavleg kom frå italiensk dikting. Han vart utvikla frå italiensk song i jambisk metrum. Forma er særleg kjend frå Cavalcanti, Dante og Petrarca, men er òg brukt i nyare tid.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Canzone» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2010.*

* 

* «canzone» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**Paraná** er ei elv i Sør-Amerika som renn gjennom Paraguay, Brasil og Argentina, fleire stader som grenseelv. Ho er rundt 3700 km lang og er dermed den andre lengste elva i verdsdelen. Namnet «Paraná» kjem frå guarani og tyder 'far til vatna', 'stort vatn' eller 'elv som liknar havet'.

Elva har eit nedbørfelt på 2,34 mill. km². Ho blir danna der dei brasilianske elvane Paranaíbad og Rio Grande møtest ved 20°S. Ho munnar ut i Rio de la Plata. Det øvre løpet er ikkje seglbart. Ho er farbar for skip som stikk 7,2 m djupt til Rosario, og for skip opptil 2 m til Corrientes. Paraná har mange store fossar, den største er Salto Grande dei la Guaira som blir danna ved den bratte fjellkjeda ved grensa til Brasil. 

Paraná dannar eit stykke grensa mellom Paraguay og Brasil og mellom Paraguay og Argentina. På grensa mellom Brasil og Paraguay finst den største kraftstasjonen i verda, Itaipu, som utnyttar dei rundt 120 m høge falla Salto Grande. Den oppdemde sjøen er rundt 170 km lang, og med magasin rundt 29 mrd. m³. Kraftproduksjonen blir delt likt mellom Brasil og Paraguay.

Kjelder
-------

* «Paraná – elv» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Encyclopædia Britannica*, Río de la Plata
* Itaipu Binacional, PARANÁ RIVER
Solglorie på damp frå ei varmekjelde.
Solglorie og brockenspøkelse.
**Glorie**, òg kalla **antikorona**, er eit optisk fenomen som syner seg omkring skuggen til observatøren på eit tåke- eller skydekke, liknande ein halo. Ein kan sjå gloriar frå fjelltoppar og fly som farga ringar med sentrum i motsett retning av sola eller månen, og like langt under horisonten som vedkomande himmellekam står over. Fenomenet kjem av tilbakespreiing, som er ein kombinasjon av 
diffraksjon, refleksjon og refraksjon. Ein glorie kan minne om ein halo, men ein verkeleg glorie har fleirfarga ringar. 

Vinkelstorleiken er mykje mindre enn ein regnboge, kring 5º til 20º, avhengig av dropestorleiken. Fenomenet er gjerne vanlegast å sjå frå eit fly, kring skuggen til flyet på ei sky.

Galleri
-------

* Glorie under in fottur i An Teallach i Skottland.Glorie under in fottur i An Teallach i Skottland.
* Glorie med flyskuggen i sentrum.Glorie med flyskuggen i sentrum.
* Ein tåkeboge, solglorie og eit brockenspøkelse ved Golden Gate Bridge i San Francisco.Ein tåkeboge, solglorie og eit brockenspøkelse ved Golden Gate Bridge i San Francisco.
* Solglorie og brockenspøkelse i San Francisco.Solglorie og brockenspøkelse i San Francisco.
* Ein lys, fleirfarga glorie.Ein lys, fleirfarga glorie.
* Ein glorie og ei virvelgate utanfor Baja California.Ein glorie og ei virvelgate utanfor Baja California.

Sjå òg
------

* Regnboge
* Brockenspøkelse
* Gegenschein
* Heiligenschein
* Sylvanskin
* Aureola

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Glory (optical phenomenon)» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gloriar - forklaring og biletgalleri
**Dzmitry Ivanavitsj Us** (fødd 10. juni 1971 i Minsk) er ein belarusisk jurist og politikar. Han var uavhengig kandidat ved presidentvalet i Belarus 19. desember 2010. Ifølgje dei offisielle resultata kom han på tiande og siste plass med 0,5 % av røystene, men valet vart ikkje rekna som fritt og rettferdig av internasjonale observatørar. Us vart arrestert etter demonstrasjonar mot måten valet vart arrangert på same kvelden, men vart slept fri dagen etter. Han vart likevel tiltalt for å ha «forårsaka masseuro». I mai 2011 vart han dømd til fem og eit halvt års fengsel for rolla si i demonstrasjonane. Han vart benåda og lauslaten i oktober 2011.

Us er gift og har éin son.

Fotnotar
--------

1. ↑  "Наши арестанты в Минске" frå Gazeta.ru, 21. desember 2010, på russisk
2. ↑  "Кандидат в президенты отсидит как президент" frå Gazeta.ru på russisk
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 29. juli 2011, henta 23. november 2012
4. ↑
Dåpskanon frå Framnæs Mekaniske Værksted
Foto:
Wolday, Mekonnen / Kommandør Chr. Christensens Hvalfangstmuseum
 

Ein **dåpskanon** er ein spesiallaga kanon som er laga for å brukast ved dåp av oljeplattformer. Problemet ved dåp av oljeplattformer er at desse vanlegvis vert bygt på djupt vann og ikkje i umiddelbar nærleik av stranda, slik at den tradisjonellele metoden for å døypa og ønske hell og lukke med ei champagneflaske hengjande i ein snor ikkje kan nyttast.

«Ammunisjonen» i dåpskanonen er to kraftige spiralfjører som vert stramma. Når ein utløyser dei vert champagneflaska skoten mot målet, 20-50 m ut frå land.
Dåpskononen vart brukt ved Framnæs Mekaniske Værksted i Sandefjord og skal ha vorte brukt første gong 6. desember 1973 då oljeplattforma DB «Nordskald» vart døypt og sjøsett. 
Champagnekanonen finst i dag ved Kvalfangstmuseet i Sandefjord.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dåpskanon» frå Wikipedia på bokmål, den 19. oktober 2016.*

Referansar

1. ↑  Aftenpostens historiemagasin nr. 10 - 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

* Foto av Dåpskanon frå DigitaltMuseum
| Dzjezkazgan |
| --- |
|  |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Dzjezkazgan |
| **Byvåpenet til Dzjezkazgan** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Oblast |  Kasakhstan  Karaganda oblast |
| Grunnlagd | 1938 |
| Akim | Musa Tanabajev |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2006) | 104 438 |
| Koordinatar | 47°47′″N 67°42′″E﻿Koordinatar: 47°47′″N 67°42′″E﻿ |
| Tidssone | BTT (UTC+6) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 100600 |
| Telefon-retningsnummer | +7 7102 |
| **Heimeside:** |
| Plassering |
| Plasseringa i KasakhstanPlasseringa i KasakhstanPlasseringa i Kasakhstan |

**Dzjezkazgan** (kasakhisk Жезқазған, russisk Джезказган) er ein by i Kasakhstan i Karaganda oblast med om lag 100 000 innbyggjarar. Han ligg ved eit reservoar i elva Kara-Kengir. 

55 % av innbyggjarane er kasakhstanarar, 30 % russarar og resten ukrainarar, tyskarar, tsjetsjenarar og koreanarar

Byen vart grunnlagd i 1938 for å utnytte dei rike koparførekomstane i området. I 1973 vart eit stort metallurgikompleks bygd søraust for byen for å smelte kopar. Av andre naturressursar i området finn ein mangan, jern og gull.

Kosmodrom Bajkonur ligg 400 km sørvest for byen, og ein tradisjon er at kvar einaste kosmonaut plantar eit tre i Sejfulin-gata i Zjezkazgan som eit symbol på at han skal kome trygt heim att. 

Byen har jernbanesamband til Karaganda og flysamband til Almaty.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av byen

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Zhezkazgan» frå Wikipedia på engelsk, den 19. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
**Hopen** er ei bygd og ein tidlegare sjølvstendig kommune i Møre og Romsdal. Kommunen blei etablert 1. januar 1915, då Hopen og Brattvær kommunar blei utskilde frå Edøy kommune. Ved opprettinga hadde Hopen 1050 innbyggarar.

1. januar 1960 blei Hopen og Brattvær slått saman med Edøy kommune igjen, denne gongen med namnet Smøla kommune. Ved samanslåinga hadde Hopen kommune 1550 innbyggarar.

Hopen er administrasjonssenteret for Smøla kommune. Sidan midten av 1980-åra er det bygd opp forretningsområde og rådhus ved Riksveg 669. I 2008 kom her fleirbrukshall.

Ved vegen til Veiholmen ligg Hopen kyrkje.

"Gamle" Hopen sentrum ved Hopen hamn inneheldt daglegvarehandel, post, fiskemottak og kommunal kai.
No finst bakeri, overnattingsbedrifter og restaurant.

Ved hamneinnløpet finst eit nasjonalt monument over Oscar Tybring, initiativtakaren til Norsk Selskab til Skibbrudnes Redning, NSSR.

Folketalsutvikling
------------------

**Folketalsutvikling for gamle Hopen kommune frå 1915 til 1960:**

| 1.1.1915 | 1.12.1920 | 1.12.1930 | 3.12.1946 | 1.1.1951 | 1.1.1960 |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| 1050 | 1240 | 1353 | 1454 | 1512 | 1550 |
|

Kjelder
-------

1. ↑  Smøla kommune
2. 1 2  Dag Juvkam, *Historisk oversikt over endringer i kommune- og fylkesinndelingen* (SSB, 1999)
3. ↑  Statistisk årbok for kongeriket Norge 40de årgang, 1920 (Det statistiske centralbyrå, 1921)
4. 1 2  Statistisk årbok for Norge 69. årgang, 1950 (Statistisk sentralbyrå, 1950)
5. ↑  Folkemengd i Hopen 1. januar kvart år frå 1951, frå Statistisk sentralbyrå


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Hop jernbanestasjon** var ein tidlegare stasjon på Vossabanen og Bergensbanen på Hop i Fana bydel i Bergen. Stasjonen låg 8,18 km frå Bergen jernbanestasjon, på den strekninga av Bergensbanen som vart lagd ned etter at Bergensbanen fekk ny og stuttare line ved opninga av Ulrikstunnelen gjennom fjellet Ulriken.

Stasjonen vart opna i 1883, samstundes med opninga av Vossabanen (som seinare vart til ei strekning på Bergensbanen), og vart nedlagd i 1965. Den første stasjonsbygningen var teikna av Balthazar Lange, men vart flytta til Ål i Hallingdal i 1913. Ein ny bygning, teikna av Erland Tryti, vart oppført i 1913 og står her enno, tett attmed bilvegane som går her i dag. 

Då stasjonen vart nedlagd, vart bygningen nytta som postkontor og kunstgalleriet Galleri Stasjon, som no er Galleri Langegaarden på Fjøsanger. I 1979 tok Hordaland Vegkontor over bygningen. Bygningen ligg i dag i Troldhaugvegen.

* Den første stasjonsbygningen var teikna av Balthazar Lange.Den første stasjonsbygningen var teikna av Balthazar Lange.
* Den gamle Hop jernbanestasjon er det kvite huset til høgre for vegen (6. september 2009)Den gamle Hop jernbanestasjon er det kvite huset til høgre for vegen (6. september 2009)

Kjelder
-------

* Gunnar Hagen Hartvedt (2003). *Bergen Byleksikon* (4 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. ISBN 82-573-1036-0.
**Håkon Aasnes** (fødd 13. februar 1943 i Oslo) er ein av dei mest produktive teikneserieskaparane i Noreg. Han har sidan 1972 arbeidd med tekst og teikningar til rundt tjue teikneseriar, mellom anna norske seriar som Seidel og Tobram, Stomperud, Smørbukk, Tuss og Troll, Kråka Konrad, Olsenbanden, Gråtass og Annika. Han har òg teikna internasjonale figurar som Fantomet og Donald Duck.

Håkon Aasnes bur og arbeider på Aurskog i Akershus fylke.

Han fekk Kyrkje- og undervisningsdepartementet sin pris i 1981.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bøker av Håkon Aasnes digitalisert hjå Nasjonalbiblioteket
* Presentasjon på Tegneserier.no
* Oversyn over produksjonen til Håkon Aasnes på minetegneserier.no
* Kort omtale på Lambiek.net (på engelsk)
* Intervju i Seriefokus.no
* Intervju i Romerikes Blad

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Håkon Aasnes» frå Wikipedia på bokmål, den 19. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Ivan Andrejevitsj Krylov** (13. februar 1769–21. november 1844) var ein russisk fabeldiktar, svært populær i Russland. Han skreiv over 200 fablar. 

Krylov var fødd i Moskva. Han skreiv og gav ut fleire tidsskrift frå 1789. Her publiserte han forteljingar som *Pokhvalnaja retj v pamjat moemu dedusjke* (1792). 1805-1810 omsette han fablar av Jean de La Fontaine frå fransk til russisk. År 1806 debuterte han med sine eigne fablar. 

Det finst ingen moral i Krylovs fablar, men han gjorde ofte narr av byråkrati, korrupsjon og slektshovmod. Ein av fablane hans handlar om gjæser som sette nebben i veret og ikkje ville verte slakta, ettersom forfedrane hadde kakla på Capitol og redda Roma frå gallarane.

Krylovs språk er folkeleg, rikt og treffsikkert.

Verk på norsk
-------------

* *Fabler*, 1978

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ivan Krylov» frå Wikipedia på svensk, den 24. januar 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ivan Stepanovitsj Masepa** (20. mars 1639–2. oktober 1709) var ein koasakkisk hetman i Aust-Ukraina frå 1687 til 1708. Han tok sikte på å lausrive Ukraina frå Russland og førte hemmelege forhandlingar med den polske kongen og seinare med med Karl XII av Sverige. Han gjekk opent over til Karl XII etter at svenskane marsjerte inn i Russland under den store nordiske krigen. Etter det svenske nederlaget i slaget ved Poltava i 1709, rømde han saman med Karl til Tyrkia. 

Han var kjend for å verne kunsten. Den russisk-ortodokse kyrkja har bannlyst namnet hans sidan byrjinga av 1700-talet og nektar framleis å trekke dette tilbake. Alle som gjekk imot dei russiske styresmaktene på 1700-talet i Ukraina vart seinare kalla «mazepintsy» («masepistar»).. Framandgjeringa av Masepa frå ukrainsk historie heldt fram i sovjettida og framleis i dag. Til dømes nekta byrådet i Poltava å reise ein statue av Masepa til minne om nederlaget i slaget ved Poltava. 

Masepa er omtalt i mange litterære verk frå romantikken, som Lord Byron og Aleksander Pusjkin, og av Franz Liszt i hans *Mazeppa*.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ivan Mazepa» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Ukraine's Navy, despite difficulties, forges ahead with media center* av Khristina Lew. The\_Ukrainian\_Weekly (s. 4). 28. januar 1996

* «Ivan Stepanovitsj Masepa» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Alessandro Bonvicino**, betre kjend som **Moretto i Brescia**, (ca. 1490–1554) var ein italiensk målar under renessansen, aktiv i Brescia og Venezia.

Liv og gjerning
---------------

*Helgenen Justina*, ca. 1530-34
Relieff av Moretto
Moretto var frå Roveto i nærleiken av Brescia. I nettopp Brescia gjekk han i lære hos målaren Floriano Ferramola. Gjennom sjølvstudium av, og kanskje i lære hos, målarar som Tizian, Jacopo Palma og Girolamo Romanino vart Moretto ein framifrå målar, som allereie i 1516 hadde sin eigen verkstad.

I sine verk sameiner Moretto det sjelfulle utrykket, den frie og grasiøse framtoninga og friske, delikate fargar, samt eit fint avstemt spel mellom det lyse og det mørke. Særleg er dei lyse bakgrunnane karakteristiske for bileta hans, der figurane framstår som rett livaktige vesen. Tøyet i dei ulike kleda er presist avbilda, det vere seg om det er atlask, fløyel, gull eller sølvliknande stoff. 

Moretto sine altartavler og oljemåleri representerer det beste han laga. Til dømes ei stor altartavle i San Elemente-kyrkja i Brescia, ho syner helgenane Klemens, Dominikus, Florian, Katarina og Magdalena. Måleriet med helgenen Justina er eitt av hans sentrale verk. Dei talrike kyrkje-bileta hans viser ei djupfølt, religiøs kjensle. Moretto laga også portrett og freskar, utan å nå same nivået som i dei sjangrane han lukkast som best.

Giovanni Battista Moroni var ein av elevane hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alessandro Moretto» frå Wikipedia på tysk, den 19. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Moretto i Brescia**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Side- og midtmorenar på ein bre i Lituya Bay i Alaska.
**Morene** (frå fransk *moraine*, opph. frå Savoie) er usortert lausmateriale avsett av ein isbre. Omgrepet kan visa både til slike landformer skapt av brear, og til jordartane inni dei, *morenemasse* eller *morenematerial*. Dette materialet er blitt teke med av ein bre og kan innehalda leire, silt, sand, steinar og større blokker.

Morene avsett frå sida av Miage-breen nær Mont Blanc.
Morene av Gardasjøen
Morenar blir lagt som striper, haugar eller langstrakte ryggar av morenemateriale i eller på ein isbre, og blir liggande att om isen forsvinn.
Dei blir danna ved at isbrear riv med seg stein frå underlaget og dessutan tek imot skredmasser frå bergskrentene omkring. Steinmaterialet følgjer med ismassene og blir liggjande igjen som botnmorene, midtmorene mellom to brea, sidemorene, endemorene eller daudismorene når isen smeltar. Ein særs stor endemorene blir gjerne kalla ra.

Morenemateriale dekker store dele av dei nedisa områda frå den siste istida og kan vere tettpakka, slik at det står med steile skrentar der kor bekkene har skore seg gjennom. I Østfold og Vestfold er morenematerialet av eit slikt omfang at det dominerer store delar av landskapet. 

Materialet manglar vanlegvis lagdeling, og dei einskilde steinane er lite runda og kan ha skuringsstriper. Ved nokre av landformene har det opphavlege morenematerialet likeve ha vorte sortert i sjøvatn og iselver, slik at det òg opptrer lagdelte og velsorterte avleiringer i dei.

Kvaliteten på morenemateriale som dyrkingsjord kjem an på korleis stein og leire er fordelt og kva slag berggrunn breane har samlamateriale frå. Morenar danna av berggrunn som inneheld lettforvitra stein som skifer og kalkstein gjev godt jordsmonn, slik ein til dømes finn i området mellom Mjøsa og Tyrifjorden.

Midtmorene
----------

Ei midtmorene er ei langstrekt morene langs midten av ein isbre, parallelt med bresidene. Midtmorenen kan ligge anten oppå eller i breen. Midtmorener oppstår når to isbrear renn saman og sidebreane deira slår seg saman, eller ved erosjon frå ein bergknaus som stikk opp midt i breen. Ei midtmorene vil ligge att som ein rygg midt i dalen når isen er smelta bort.

Kjelder
-------

* «morene\_-\_løsmateriale» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Morene» frå Wikipedia på bokmål, den 9. januar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Morene**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Teletskoje** (russisk Теле́цкое о́зеро, altaisk Алтын Кӧл, *Altyn-Köl*) er den største innsjøen i Altajfjella og republikken Altaj i Russland. Han er ein av dei 25 djupaste innsjøane i verda med eit djup på 325 meter.

Teletskjoje ligg 434 meter over havet, er 78 km lang og 5 km brei. Han har eit areal på 233 km², men sidan han er så pass djup som 325 meter inneheld han så mykje som 40 km³ vatn. Vatnet i innsjøen er klårt og har ei sikt på seks til fjorten meter. Sjøen ligg mellom fjellryggane Korbu og Al-tyntu der Sailughemfjella møter Vest-Sajan-fjella. Han er omgjeven av 600-1300 meter høge fjell i nord og om lag 1700-2400 meter høge fjell i sør. 

Det renn om lag 70 elvar og 150 midlertidige elvar ut i innsjøen. Den største av desse er Tsjulysjman som står for meir enn halvparten av vssstilførselen til innsjøen. Innsjøen har eitt utløp gjennom elva Bija, som etter å ha slått seg saman med Katun dannar ei av dei største elvane i Sibir, elva Ob.

Teletskoje er ein del av Altajskij naturreservat. Reservatet er i lag med Katun naturreservat og Ukokplatået innskrive på verdsarvlista til UNESCO under namnet «Dei gylne fjella i Altaj».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Teletskoye» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Altai Reserve». altai-republic.ru. Henta 1. september 2008.
2. ↑  «Altai - Pearl of Siberia». Henta 1. september 2008.
**Pachacútec Inka Yupanqui** (quechua *Pacha kutiq*, den som velter om verda) (ca. 1400–1471) også kalla **Pachakutiq** og **Pachakuti**, var den siste inkaen i «Kongeriket Cuzco» og den første inkaen i Inkariket, (Tawantinsuyu). Han var også den første inkaen som ein med fullt sannsyn kan seie var ein historisk person. Han regjerte frå 1438 til han døydde i 1471.

Pachacútec var leiar under den første store ekspansjonen av kongeriket som førte til konstitueringa av Inkariket. Erobringane starta då eit rivaliserande samfunn først gjorde åtak. Pachacútec slo attende og starta ein æra med erobringar som skulle vise seg å samle store søramerikanske sivilisasjonar under eit felles riksstyre i løpet av tre generasjonar. Dette blei avskipinga av det gamle kongedømmet og skipinga av det nye Inkariket, som også vart kalla «landet med fire hjørne»

I året 1463 innsette han sonen sin, Túpac Yupanqui som leiar for hæren, og starta sjølv eit arbeid med å byggje om den politiske organisasjon av riket. Kvart lokalt samfunn i det nye riket fekk sin leiar som rapporterte til ein guvernør for provinsen. Då spanjolane kom, var det om lag 15 lokale leiarar i kvar provins. Det var 4 provinsar, kvar med sin guvernør. Vidare fekk Pachacútec i stand eit kommandosystem i hæren og i presteskapet, og eit system for å kontrollere maktbalanse. 

Samstundes som Pachacútec reorganiserte, heldt Túpac fram med å vide ut territoriet åt Inkariket. Innan 1471, då Pachacútec døyde, hadde Túpac alt kome inn i dagens Ecuador.

Ein kan seie at Pachacútec gjorde sin litle landsby Cuzco om til eit imperium som kunne måle seg med Chimú som innan 1470 òg tok over makta i Chimúområdet. Men til tross for talentet sitt, både militært og politisk, så gjorde han ingenting med valsystemet for å velje den etterfølgjande inka. Túpac Inka blei truleg den neste inka utan nokon konkurranse, men i seinare generasjonar måtte etterfølgjande inka vinne stønad frå presteskap, militære og sivil administrasjon for anten å vinne ein borgarkrig eller å skremme vekk opponentar til trona.

Kjelde
------

* Pachacuti på engelsk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |