recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Hooke-lova** er ei fysisk lov, kalla opp etter Robert Hooke, som seier at krafta som skal til for å endre lengda på ein springfjør er proporsjonal med endringa uansett om ein strekkjer eller trykkjer saman fjøra. Ein konsekvens av denne lova er at ei fjør som er deformert vil, i fråvær av tap, svinge med ei harmonisk rørsle der amplitude (utslaget) skildrar ein perfekt sinuskurve. Denne elegante matematiske rørslelikninga har gjort at Hooke-lova har fått stor tyding i fysikken. Lova er funne å gjelde tilnærma i mange samanhengar, til dømes for vibrasjonar i molekyl og faste stoff.

{\displaystyle \mathbf {F} =-k\mathbf {x} \ }
der
F er krafta  

k er fjørkonstanten  

x er strekninga ut frå kvilestillingen

Innanfor fastleikslære vert Hookes lov uttrykt som spenning ({\displaystyle \sigma }) som ein funksjon av elastisitetsmodul (E) og tøying (\varepsilon ):

{\displaystyle \sigma =E\varepsilon }

Knekkpunktet
------------

I røynda gjeld Hooke-lova berre små deformasjonarer; forholdet mellom kraft og deformasjon blir ulineært ved knekkpunktet der materialet ikkje lenger er elastisk. Forbi knekkpunktet oppfører kvart materiale seg forskjellig. Hookes lov kan òg nyttast på enkelte ikkje-newtonske væsker, til dømes ketsjup, som oppfører seg elastisk opptil et knekkpunkt før det begynner å renne. Dette fenomenet er kjent som ketsjup-effekten.

Sjå òg
------

* Potensiell energi

Kjelder
-------

* «Hookes lov». *Store norske leksikon*. 28.02.2013.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Hooke-lova» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
***Devil World*** er eit labyrintspel utvikla og utgjeve av Nintendo. Det vart utgjeve til Famicom i Japan den 5. oktober 1984 og til Nintendo Entertainment System i Europa den 15. juli 1987, og utgjeve på nytt til Wii Virtual Console i Japan den 22. januar 2008 og i PAL-regionar den 31. oktober 2008. På grunn av dei strenge retningslinjene til Nintendo of America om å ikkje vise religiøse ikon i dataspel, vart spelet ikkje utgjeve i Nord-Amerika. 

*Devil World* er det første spelet Shigeru Miyamoto utvikla for konsoll, etter å ha arbeidd med arkadespel tidlegare, og det einaste spelet hans som ikkje er lokalisert til Nord-Amerika. Spelet har fleire likskapstrekk med *Pac-Man*, og vart i 2010 rangert av IGN som nummer fire av topp 10 *Pac-Man*-klonar.

Merknader
---------

1. ↑  ***Devil World*** (デビルワールド,  *Debiru Wārudo* )

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Devil World» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2020.*

1. ↑  Nakago, Toshihiko; Tezuka, Takashi (13. november 2009). *New Super Mario Bros.: Volume 2*. Iwata Asks. (Interview). Nintendo. Henta 22. august 2020.
2. ↑  Levi Buchanan (4. mars 2008). «Top 10 Pac-Man Clones». IGN. Henta 27. april 2010.
Koordinatar: 86°23′S 165°0′W﻿

**Devilsbreen** er ein isbre med mange bresprekkar ved kanten av polarplatået. Han er kring 32 km lang og 13 km brei, og drenerer den sørlege delen av Mohn Basin og flyt nordaust og ut i den øvre delen av Amundsenbreen like nord for fjellgruppa som består av Mount Wisting, Hassel, Bjaaland og Prestrud.

Isbreen vart møtt av Roald Amundsen og gruppa hans på veg til Sørpolen i 1911 og vart namngjeven av dei for å skildre dei særs vanskeleg forholda for slede i området. Ruta til Amundsen sørover, mellom 168°W og 169°W, tok gruppa til den øvre, eller vestlege, delen av breen.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Devils Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 11. mars 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Devilsbreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 62°40′15.9″S 61°10′57.3″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Devils Point** er eit nes heilt sørvest på Byers Peninsula på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis og på søraustsida av innløpet til Osogovo Bay og vestsida av innløpet til Raskuporis Cove. Neset er skild frå Vardim Rocks i sør av Hell Gates, og i nordaust ligg *Lucifer Crags*, nokre 81 meter høge klipper heilt sør på President Beaches. Området vart vitja tidleg på 1800-talet av engelske og amerikanske selfangarar.

Neset vart kartlagd og namngjeve av James Weddell, som var kaptein på briggen «Jane» i løpet av perioden 1820–23.

Neset ligg 6,22 km nord for President Head, Snow Island, 6,33 km aust-søraust for Benson Point, Rugged Island og 16,8 km vest-nordvest for Elephant Point.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Devils Point». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. november 2012.

* SCAR Composite Antarctic Gazetteer.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Devils Point» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Demping** syner til eit effekttap i ein elektrisk krins, ein kabel eller ei transmisjonslinje, ein akustisk krins, eit mekanisk oscillerande system, etc. Demping tyder at systemet taper energi, som vert omforma til termisk energi og absorbert. Di større dempinga er, di større er effekttapet (energitap per tidseining) og di fortare døyr svingningane ut. 

I elektriske krinsar fungerer Ohmsk motstand til demping, i akustiske- og hydrodynamisk krinsar er det viskosit som gjev opphav til demping og i mekaniske system er det friksjon. Ein støytdempar på ein bil har som oppgåve å dempa dei mekaniske svingningane som oppstår når ein køyrer på ujamt underlag. 

Dempinga til eit system kan verta oppgjeven som absolutt demping, relativ demping, eller som ein Q-veridi, Inna telekommunikasjon, akustikk og audioteknologi nyttar ein som oftast Q-verdie, medan relativ demping er mest nytta innan reguleringsteknikk.

Sjå òg
------

* Q-verdi
* Andre ordens system
* Resonator
* Analogt filter
* Digitalt filter
**Demetrios Poliorketes** (337/36–283 f.Kr), var ein konge i Makedonia som levde eit krigersk liv. Namnet Poliorketes er eit tilnamn som tyder «kringsettar av byar», og vart gjeve han under ei kringsetting av Rhodos i 305 f.Kr.

Faren til Demetrios, Antigonos den einauga, var ein av generalane til Aleksander den store, og etter at Aleksander døydde, kjempa Demetrios saman med faren sin for at Aleksanderriket skulle halde fram som ei samla eining. Etter at faren vart drepen i 301, vart Demetrios først ein sjøkonge uten land. I 294 sikra han seg kongemakta i Makedonia, men vart driven vekk i 288, og døydde altså ikkje lenge etter, i 283.

Demetrios hadde han fleire born i ulike ekteskap som han hadde inngått av politiske årsaker. Sonen Antigonos vant att kongemakta i Makedonia i 276. Deretter sat Antigonideætta etter Antigonos den einauga med makta i landet fram til nederlaget mot romarane i 168.

Kjelder
-------

* Snl.no: Demetrios Poliorketes

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Londonarar av ulike opphav samla under karnevalet i Notting Hill. Frå ein lyktestolpe heng eit banner der det står «We are Londoners». 
**Demografien til London** er prega av at byen er ein av dei mest multikulturelle byane i den industrialiserte verda, med meir enn 300 morsmål og meir enn 50 etniske grupper med meir enn 10 000 personar. Mange av gruppene har samla seg i visse bydelar der dei set preg på bybildet med klesdrakt, butikkar, restaurantar, skilt og plakatar.

| Fødeland | Folketal |
| --- | --- |
|  Storbritannia | 5 230 155 |
|  India | 172 162 |
|  Irland | 157 285 |
|  Bangladesh | 84 565 |
|  Jamaica | 80 319 |
|  Nigeria | 68 907 |
| Flagget til Pakistan Pakistan | 66 658 |
|  Kenya | 66 311 |
| Flagget til Sri Lanka Sri Lanka | 49 932 |
|  Ghana | 46 513 |
|  Kypros | 45 888 |
|  Sør-Afrika | 45 506 |
|  USA | 44 622 |
|  Australia | 41 488 |
|  Tyskland | 39 818 |
|  Tyrkia | 39 128 |
|  Italia | 38 694 |
|  Frankrike | 38 130 |
| Flagget til Somalia Somalia | 33 831 |
| Flagget til Uganda Uganda | 32 082 |
|  New Zealand | 27 494 |

Ut ifrå tal frå Office for National Statistics inkluderte folketalet 2 288 000 menneskje fødde i utlandet i 2006, det vil seie 31 %. Dette talet hadde stige frå 1 630 000 i 1997. 
Tabellen til venstre viser folketalet inndelt etter fødeland, med dei landa som er hyppigast førekommande. Tabellen oppgjev berre fødeland, ikkje etnisitet eller statsborgarskap. Ein viss del av dei som er oppgitt som født utanfor Storbritannia er barn av britiske borgarar, til dømes britiske soldatar som gjorde teneste i Tyskland. På same måte omfattar talet for Storbritannia barn av utanlandske borgarar. Skottar og walisarar utgjer til saman omkring 200 000 av dei som er fødde i Storbritannia. 

Gateskilt i London med latinske og kinesiske bokstavar.
Southall jernbaneskilt med latinsk skrift og gurmukhi. Foto: Júlio Reis 

I folketeljinga i 2001 blei det spurt om etnisitet:

* 71,15 % klassifiserte seg som kvite

* 59,79 % kvite britar
* 3,07 % kvite irar
* 8,29 % «andre kvite» (særleg polakkar, gresk-kypriotar, italienarar og franskmenn)

* 12,09 % klassifiserte seg som indarar, pakistanarar, bangladesharar eller «andre asiatar» (særleg lankesarar, arabarar og personar frå andre stadar i Søraust-Asia)
* 10,91 % klassifiserte seg som svarte

* 7 % svarte afrikanarar
* 4,79 % svarte karibiarar
* 0,84 % som «andre svarte»

* 3,15 % som av blanda rase
* 1,12 % som kinesarar
* 1,58 % som «anna» (særleg filippinarar, japanarar og vietnamesarar)

Denne fordelinga er basert på svar frå folket under folketeljinga, noko som opnar for uklare definisjonar, men då talet svar var svært høgt, blir det rekna at det gir eit statistisk sett rett bilde av samansetninga av folk.
**Demokratisk sosialisme** er ei nemning som vert nytta av sosialistar både innanfor den kommunistiske og sosialdemokratiske tradisjonen. Revolusjonære sosialistar nyttar omgrepet for å understreka avstand til den totalitære tradisjonen innan kommunismen, medan sosialdemokratar brukar det for å ta avstand frå både den revolusjonære sosialismen og dei tradisjonelt sosialdemokratiske partia sin overgang til ein meir nyliberal politikk.

Dei tidlegare kommunistiske regima, som til dømes Sovjetunionen, hadde sosialistiske element som planøkonomi og samfunnsmessig eigarskap til produksjonsmidla. I byrjinga hadde dei òg arbeidarråd (sovjet), som skulle vera folket sine fritt valde organ og dermed innebera demokratisk styring over staten. Men sovjeta mista makta og ein fekk eit byråkratisk statsapparat leidd av ein liten elite i eittpartistaten. Uttrykket demokratisk sosialisme er uttrykk for eit ynske om eit sosialistisk samfunn der ein ikkje får denne utviklinga, som ein òg har sett i andre forsøk på sosialisme i Asia og Aust-Europa.

Demokratisk sosialisme har historisk ofte vore synonymt med sosialdemokrati, i den opphavlege tydinga der sosialdemokratane stod for ei gradvis omdanning til sosialismen gjennom parlamentarisk arbeid og reformer. Men også meir radikale og jamvel revolusjonære sosialistar brukar omgrepet. Dei norske revolusjonære organisasjonane Raud Ungdom og Sosialistisk Ungdom brukar dette omgrepet i dag. Samstundes unngår desse organisasjonane stort sett å bruka omgrep som marxisme-leninisme og maoisme.

Til stortingsvalet i 1973 registrerte ei utbrytargruppe frå Det norske Arbeidarparti eit parti med namnet Demokratiske sosialister - AIK. Partiet stilte til val gjennom Sosialistisk Valforbund. Leiaren for partiet var Berit Ås. Partiet gjekk i 1975 inn i Sosialistisk Venstreparti.

I våre dagar er det somme som reknar *demokratisk sosialisme* som noko anna og meir radikalt enn det dei gamle sosialdemokratiske partia står for no, altså som synonymt med venstresosialisme. Likevel reknar til dømes AUF seg å høyre til den demokratiske sosialismen.

Kjelde
------

Mellom anna den engelskspråklege wikipediaen, artikkelen Democratic Socialism

### Fotnotar

1. ↑  *Auf sitt prinsipprogram*, arkivert frå originalen 12. april 2008, henta 18. februar 2008
**Mont Maudit** («Det forbanna fjellet») er eit fjell i Mont Blanc-massivet i Frankrike og Italia på 4 465 m. Mot slutten av 1700-talet vart Mont Blanc og fjelltoppane rundt på fransk kalla *Montagne Maudite*.

Den første stiginga av Mont Maudit vart utført av eit britisk lag med Seymour King og advokaten/diplomaten William Edward Davidson med førarane Johann Jaun og Johann von Bergen den 12. september 1878. 

Sørsida av fjellet er mykje brattare enn den slake og snøkledde sida på nordsida. Denne ruta vart først klatra av Moritz von Kuffner med førarane Alexander Burgener og Josef Furrer 2–4. juli 1887. 

12. juli 2012 omkom ni klatrar i eit skred under Mont Maudit og to dagar seinare fraus to klatrar i hel i det same området.

Kjelder
-------

* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994

Referansar
----------

1. 1 2  aftenposten.no
2. ↑  nrk.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mont Maudit på SummitPost

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
*Marina kan òg tyda småbåthamn*
Heilage Marina syraren, òg kjend som Marina munken, der ho går i kloster.
**Marina** er eit kvinnenamn som kan stamma frå det latinske namnet *Marinus*, som har samanheng med havet (sjå marin) eller *Maria*. Namnet er vanleg i sør- og austeuropeiske land. 

Romanske kjæleformer av namnet er Marinella, Marinetta og Marinette. Maren og Marna er avleidde nordiske former.

Marina har norsk namnedag den 28. februar og svensk den 20. november.

Bruk
----

Namnet Marina er utbreidd i Italia, Spania og til ei viss grad Belgia.
Namnet var mykje brukt i Noreg på slutten av 1800-talet. Det hadde fornya interesse på slutten av 1900-talet, med ein topp i siste halvdel av 1990-åra, der over 0,8 % av nyfødde jenter fekk namnet Maren. I 2009 var det 6 103 norske kvinner som heitte Maren.

Namneberarar
------------

Den russiske diktaren Marina Tsvetajeva.
* Heilage Marina, fleire kristne helgenar:
	+ Heilage Margareta av Antiokia er kjend som Agia Marina i den ortodokse kyrkja
	+ Heilage Marina av Aguas Santas (119–139), spansk helgen
	+ Heilage Marina syraren (600-talet)
* Doña Marina eller La Malinche, mesoamerikansk kvinne som levde på 1500-talet
* Marina Mniszech (ca. 1588–1614), polsk adelskvinne og opprørar
* Marina Tsvetajeva (1892–1941), russisk forfattar
* Marina Lewycka (f. 1946), britisk forfattar
* Marina Warner (f. 1946), britisk forfattar
* Marina Sirtis (f 1955), britisk-amerikansk skodespelar av gresk opphav

Sjå og
------

* Carta marina
Kyoto, Japan
**Mario** (マリオ på japansk) er ein dataspelfigur skapt av Shigeru Miyamoto for Nintendo. Figuren dukka først opp i *Donkey Kong*, der det offisielle namnet hans var **Jumpman**. Mario var opphavleg avbilda med todimensjonale strukturar, men i seinare spel er han ein tredimensjonal, polygonal figur. På grunn av den vanlege tilvisinga til at han og broren hans Luigi blir kalla «Mario Brothers» (Mariobrørne), i tillegg til at Luigi har blitt referert til som Luigi Mario, har det blitt spekulert i at hans fulle namn er **Mario Mario**.

Mario er ein kort, lubben italiensk røyrleggjar som bur i Mushroom Kingdom, der han blir sett på som ein helt av mange. Han er best kjend for å forpurre planane til den vonde Bowser, som er å kidnappe Prinsesse Peach og overta Mushroom Kingdom. Mario er godt kjend for sin modige personlegdom, entusiasme og haldning ovanfor fiendar og for å vere enormt smidig. Han er også kjend for sitt samarbeid med broren Luigi og sitt nære forhold til Prinsesse Peach som han har berga eit utal gonger. Mario har også ein vond dobbeltgjengar som heiter Wario.

Som Nintendo-maskot er Mario ein av de mest gjenkjennelege figurane i videospelhistoria og er synonym med videospel. Han har vore med i over 100 spel, mange av dei bestseljarar. Ved sida av plattformspela som han tradisjonelt er knytt til, har Mario opptredd i videospel i mange ulike sjangrar, mellom anna *Mario Kart*-serien, mange av Nintendos arkadesportspel (til dømes *Mario Tennis*- og *Mario Golf*-serien) og Nintendos serie med Mario-rollespel (RPGar) (mellom anna *Super Mario RPG: Legend of the Seven Stars*, *Paper Mario*-serien, *Mario & Luigi: Superstar Saga* og oppfølgjaren *Mario & Luigi: Partners in Time*). Ved sida av dei originale spela, TV-seriar, film og teikneserieblad, har han også gitt opphav til ei rekkje andre produkt.

| * v
* d
* e
*Super Mario*-serien |
| --- |
| Hovudserie | 

|  |  |
| --- | --- |
| Konsoll | * *Super Mario Bros.*
* *The Lost Levels*
* *Bros. 2*
* *Bros. 3*
* *World*
* *World 2: Yoshi's Island*
* *64*
* *Sunshine*
* *Galaxy*
* *New Bros. Wii*
* *Galaxy 2*
* *New Bros. U*
	+ *New Luigi U*
* *3D World*
* *Maker*
* *Odyssey*
* *Maker 2*
 |
| Handhalde | * *Super Mario Land*
* *Land 2: 6 Golden Coins*
* *New Super Mario Bros.*
* *3D Land*
* *New Bros. 2*
* *Run*
 |

 | The official Super Mario series logo |
| Biprodukt | 
* *Wario Land: Super Mario Land 3*
* *Super Princess Peach*
* *Captain Toad: Treasure Tracker*
* *Bros. 35*

 |
| Remakar | 
* *Bros. Deluxe*
* *Advance*
* *Advance 2*
* *Advance 3*
* *Advance 4*
* *64 DS*

 |
| Kompilasjonar | 
* *All-Stars*
* *3D All-Stars*

 |
**Eklektisisme** i musikk kan visa til den medvitne bruken av stilar frå ei anna tid eller ein annan stil enn det som ligg naturleg for komponisten. Omgrepet kan også brukast nedsetjande om musikk der komponisten nyttar andre modellar som følgje av sin eigen manglande originalitet.

Eklektisisme kan også brukast om musikk der komponisten kombinerer mange ulike stilar, som ved å bruka ein heiltonevariant av ein pentatonisk folkesong over kromatisk kontrapunkt. Ein kan også uttrykka eklektisisme gjennom å «sitera» andre komposisjonar eller variasjonar over dei.

Kjelder
-------

1. ↑  Tranøy, Knut Erik (20. februar 2018). «Eklektiker». *Store norske leksikon*. Henta 16. april 2018.
2. ↑  Kennedy and Bourne 2006
3. ↑  Cope 1997, 230–33

---

* Michael Kennedy og Joyce Bourne (red.). 2006. «Eclecticism». *The Oxford Dictionary of Music*. Oxford and New York: Oxford University Press.
* Cope, David 1997. «Decategorization». *Techniques of the Contemporary Composer*. New York: Schirmer Books; London: Prentice Hall International. ISBN 9780028647371.

* *Denne artikkelen bygger på «Eclecticism in music» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2018.*
Eit døme på eklektisisme i arkitekturen: St. Augustin i Paris. Fasaden med vindusrose og skulpturgalleri er i gotisk stil, kuppelen hentar snarast førebilde frå renessansen
**Eklektisisme** (av gresk ἐκλεκτός, *eklektos* «vald ut»), *stilblanding*, eit nedsettande omgrep om bruk av stilen til andre kunstnarar som følgd av mangel på originalitet.

Innanfor filosofien står omgrepet for eit system som er bygd opp ved å arbeide saman andre filosofar sine synspunkt.

Sjå òg
------

* Eklektisisme i arkitektur
* Eklektisisme i musikk

Kjelder
-------

1. 1 2  Tranøy, Knut Erik (20. februar 2018). «Eklektiker». *Store norske leksikon*. Henta 16. april 2018.

Literatur
---------

* „Eklektizismus". I: *Lexikon Gedächtnis und Erinnerung*, red. v. Nicolas Pethes og Jens Ruchatz, Rowohlt, Reinbek bei Hamburg, 2001, ISBN 3-499-55636-7.
* Petra Michel: *Christian Wilhelm Ernst Dietrich (1712–74) und die Problematik des Eklektizismus.* Mäander, München 1984, ISBN 3-88219-295-X.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artnet
Koordinatar: 59°55′45.023″N 10°40′13.080″E﻿

Frå Ekely ca. 1920–30. Det bevarte atelieret i bakgrunnen.Foto: Inger Munch/Oslo Museum

Kunstnerkolonien på EkelyFoto: Ukjend/Oslo Museum

**Ekely** er ein stad der Edvard Munch budde og måla frå 1916 til han døydde i 1944, og seinare som bustad for fleire norske kunstnarar.
Ekely er rekna som eit norsk kulturminne.

Historie
--------

Edvard Munch kjøpte området på 45 mål i 1916. Eigedommenhadde tidlegare vore eit gartneri. Han omfatta fleire uthus i tillegg til hovudhuset i sveitserstil som blei oppført i 1897 for amtsgartnaren A.M Petterson. 
Munch brukte både dei gamle uthusene og nye provisoriske bygningar som atelier i dei første åra. I 1929 fekk han oppført sitt permanente *Vinteratelier*, teikna av arkitektvenen Henrik Bull. Dette er den einaste gjenverande bygningen på Ekely frå Munch si tid.

Munch budde på Ekely fram til han døydde 23. januar 1944. Mange av bileta hans frå dei siste tiåra har motiv frå Ekely. Hagen og lysthuset er avbilda på fleire måleri, og interiøra er bakgrunn for mange sjølvportrett frå dei siste leveåra hans.

Etter at Munch døydde, blei eigedommen kjøpt av Oslo kommune i 1946. Munch hadde testamentert den store samlinga si av måleri, teikningar, grafikk og trykkplater til kommunen, som brukte atelieret til konserveringsverkstad og magasin fram til samlinga blei overført til Munch-museet.

I etterkrigsåra fram til 1949 blei atelieret brukt til utstilling av Akermuseet sine samlingar, fram til Oslo kommune sa opp leigeforholdet. 

Hagen blei fylt med hus for kunstnarar i 1951, teikna av Jens Selmer. Kunstnarbustadane blei bygd av OBOS. I 1960 blei sveitservillaen på tomta frå 1870-åra riven.

Kunstnarheimar
--------------

Finn Fåborg, Anne Raknes, Nils Aas, Thorbjørn Egner, Franz Widerberg, Guy Krohg og Sossen Krohg har alle budd på Ekely.

Forfattaren Jon Michelet budde der med foreldra sine som barn.

Kjelder
-------

1. ↑  Ekely har nummer 86177 i Riksantikvarens kulturminnebase
2. ↑  Nesheim, Alf: *Ekely før Munch* , Aftenposten 02.04.1993.
3. ↑  Høifødt, Frank: *Munch i Oslo*, Oslo 2002, s. 64-66. ISBN 82-496-0161-0.
4. ↑  Sissel Hoffengh (15. april 2018). «Jon Michelet skrev til det siste». *Dagbladet*.

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ekely» frå Wikipedia på bokmål, den 16. april 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* munchs-ekely.no Arkivert 2015-08-01 ved Wayback Machine.
* 

* Ekely i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Metrikk i matematikk.* 
**Versemål** eller **metrikk** (av gresk for 'mål') er eit omgrep innan verselære. Metrikk viser til rytmen og rimmønsteret til ei verselinje eller eit dikt.

Rytme
-----

I norsk og andre germanske språk går det viktigaste skiljet i språkleg rytme mellom betonte og ubetonte stavingar, etter såkalla aksentuerande prinsipp. Nokre stavingar har trykk, andre er trykklette. I eit dikt med eit fast rytmeskjema ser ein då på den regelmessige vekslinga mellom trykktunge og trykklette stavingar. I gammalgresk er det meir fruktbart å skilja mellom korte og lange stavingar, og i antikk metrikk hadde ein derfor eit tilsvarande system, men etter eit kvantifiserande prinsipp. I romanske språk er skilket mellom trykktung og trykklett underordna; i staden teller ein stavingar i kvar linje, og versa er syllabiske.

Frå gresk verselære kjem eit skilje mellom fleire ulike *verseføter* og nemningane deira (X = trykktung, x = trykklett):

* troké: Xx (vite)
* ditroké: XxXx (overvinne)
* jambe: xX (papir)
* dijambe: xXxX (latinkvarter)
* spondé: XX (påfugl)
* daktyl (daktylos): Xxx (hendene)
* anapest: xxX (appelsin)
* peon: Xxxx (avbetaling)
* amfibrakk: xXx (isteden)
* bakkier: XXx (stilsikker)
* korjambe: XxxX: (underforstått)
* versus adonius: XxxXx (kjærlighetsbrevet)

Rim
---

Ein skil mellom enderim, midtrim, innrim og startrim. Eit enderim kan vera:

*Der bode en underlig gråsprængt en*
*på den yderste nøgne ø; -*
*han gjorde visst intet menneske mén*
*hverken på land eller sjø;*
(Frå «Terje Vigen» av Ibsen)
Enderima her er en-mén og ø-sjø.

Midtrim kan vera:

*Han fant dens eier*
*og vant en seier*
Her er vant og fant midtrim.

Kjederim er når rima er fordelte nedover i diktet, men ikkje som ei rekkje av midtrim eller enderim. TIl dømes:

*Han løp så fort,*
*forbi det hele.*
*Ikke dvele, natten kommer*
*i en sommer som svant bort.*
Her er rekkja hele-dvele-kommer-sommer, og kjeda er avslutta med bort-fort.

Dessutan finst stavrim, halvrim, assonans og bokstavrim eller alliterasjon.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Metrikk» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ André Bjerke: *Versekunsten, rytme og rim*, Ascehoug 2000 (1. utgave 1980).
	+ Hallvard Lie: *Norsk verslære*, Universitetsforlaget 1967.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Terje Vigen
Koordinatar: 46°45′0″N 36°47′0″E﻿

**Berdjansk** (ukrainsk Бердя́нськ, russisk Бердя́нск) er ein hamneby i Zaporizjzjia oblast (provins) søraust i Ukraina. Han er det administrative senteret i Berdjansk rajon (distrikt) og ligg på nordkysten av Azovhavet. Byen har kring 125 000 innbyggjarar. 

Berdjansk er i Ukraina kjend for hamna og industrien sin. Her ligg òg ein kurstad med gjørmebad og klimabehandling og har ei samanhengande badestrand på cirka 11 kilometer som tiltrekker seg mange turistar sommarstid, spesielt frå innlandet i Ukraina og frå Russland.

Byen vart grunnlagt i 1827 då fundamentet for ei ny hamn vart lagt. Han heitte då *Berdy*. Tre år seinare fekk byen namnet *Novo-Nogaisk* (Ny Nagoisk). I 1841 fekk byen det noverande namnet sitt etter elva Berda som renn ut i havet like ved. Mellom 1939 og 1958 heitte byen *Osypenko*, oppkalla etter den sovjetiske helten Polina Osypenko. Dette namnet er no brukt på ein av nabobyane, der Osypenko vart fødd. Osypenko var militær pilot og gjennomførte blant anna i 1938 den lengste samanhengande flyturen i verda til då.

Den mest kjende personen frå Berdjansk i dag er modellen og skodespelaren Olga Kurylenko, som blant anna er kjent som Bond-jente i filmen *Quantum of Solace*. Den belgiske proffsyklisten Igor Abakoumov er òg frå byen.

Berdjansk har tre venskapsbyar: Bielsko-Biala i Polen, Yambol i Bulgaria og La Seyne-sur-Meir i Frankrike.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Berdyansk» frå Wikipedia på engelsk, og «Berdjansk» frå Wikipedia på bokmål den 16. september 2012.*


| * v
* d
* e
Zaporizjzja oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Zaporizjzja |
| Berdjansk**·** Dniprorudne**·** Enerhodar**·** Huljajpole**·** Kamjanka-Dniprovska**·** Melitopol**·** Molotsjansk**·** Orikhiv**·** Polohy**·** Prymorsk**·** Tokmak**·** Vasylivka**·** Vilnjansk |  Ukraina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* BBC Things

 |
Koordinatar: 66°42′15.674″N 13°35′11.958″E﻿
**Holandsfjorden** er ein norsk fjord i sørlege delen av Meløy på Helgeland i Nordland fylke. Lengda er 22 km frå Forøy til Kilvik. Fjorden er i dag mest kjend som tilkomstlei til Engenbreen, ein brearm til Svartisen. Engenbreen er eit mål for turistar gjennom heile året. I dag har fjorden lite å seie kommunikasjonsmessig utanom turismen, men han var tidlegare ei viktig ferdselsåre mellom mange små grender langsetter fjorden og gruvesamfunnet Rendalsvik. Den ytre delen av Holandsfjorden blir kalla Arhaugfjorden og munnar ut i Skardsfjorden, mens den indre delen blir kalla Nordfjorden. Nordfjorden botnar i Kilvik der Svartisen kraftverk ligg og Svartistunnelen frå Fykan munnar ut. Nordfjorden blir delvis islagd i periodar kvar vinter. På grunn av ekstra tilførsel av ferskvatn frå kraftstasjonen har vanskar med is auka etter at produksjonen ved kraftverket starta i 1993, og ein sjeldan gong blir heile Holandsfjorden islagd.

### Samferdsel

* Fylkesveg 17, kystriksvegen, følgjer nordsida av fjorden frå Kilvik til Forøy (Æsøy) og kryssar Arhaugfjorden i ferjesambandet mellom Ågskaret og Æsøy.
* Dagleg båtrute kryssar fjorden mellom Holand og Engen (Svartisen).
* Hurtigruta, på strekninga Nesna–Ørnes–Bodø, tilbyr dagleg utflukt med båt frå Skardsfjorden inn til Engen, deretter tur til brekanten og buss langs Fylkesveg 17 frå Holand til Bodø.
* Uregelmessige besøk av store og små turistskip inn Holandsfjord til Engen.

Kartskisse med omriss av sjøkant og Svartisen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Broye-Vully** er eit distrikt i kantonen Vaud i det sørvestlege Sveits. Distriktet har eit areal på 265 km², og hadde 35 305 innbyggarar i 2009. Payerne er hovudstad i distriktet, som ligg lengst nordaust i kantonen og er delt i to åtskilde område. Begge områda grensar til kantonen Fribourg. Det nordlegaste området, som er ein enklave, har i nord ei kort grense til kantonen Bern. 

Broye-Vully omfattar 37 kommunar. Payerne er den einaste av kommunane med meir enn 5 000 innbyggarar. Dei andre kommunane er Avenches, Brenles, Bussy-sur-Moudon, Carrouge, Champtauroz, 
Chavannes-sur-Moudon, Chesalles-sur-Moudon, Chevroux, Corcelles-le-Jorat, Corcelles-près-Payerne, Cremin, Cudrefin, Curtilles, Dompierre, Faoug, Forel-sur-Lucens, Grandcour, Henniez, Hermenches, Lovatens, Lucens, Missy, Moudon, Prévonloup, Ropraz, Rossenges, Sarzens, Syens, Trey, Treytorrens i Vaud, Valbroye, Villars-le-Comte, Villarzel, Vucherens, Vulliens og Vully-les-Lacs.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Broye-Vully (Bezirk)» frå Wikipedia på tysk, den 12. november 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **Nordbrunkivi** |
| Nordbrunkivi på fjellet Maungatautari Foto: Maungatautari Ecological Island TrustNordbrunkivi på fjellet Maungatautari Foto: Maungatautari Ecological Island Trust |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Nordbrunkivi Utbreiinga av Nordbrunkivi |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Apterygiformes |
| **Familie:** | Apterygidae |
| **Slekt:** | Kiviar *Apteryx* |
| **Art:** | **Nordbrunkivi** *A. mantelli* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Apteryx mantelli***Bartlett, 1851 |

**Nordbrunkivi**, *Apteryx mantelli*, er ein kiviart som er utbreidd i dei nordlege to tredjedelar av Nordøya på New Zealand, og med ca. 35 000 gjenlevande individ, er dette den mest vanlege av alle kiviar. Arten er ein del av brunkivikomplekset, tidlegare éin art brunkivi, *Apteryx australis*, og er morfologisk svært lik dei to andre medlemmene, sørbrunkivi og okaritokivi. 

Nordbrunkivi finst på isolerte, fragmenterte stader over store delar av Nordøya. Nordbrunkivi har vist uvanlege tilpassingsevner til å leve på krattaktig åkerland, i plantasjar og i urskog, men dei føretrekk framleis tett, subtropisk og temperert skog.

Hofuglar er ca. 40 cm høge og veg ca. 2,8 kg, hannane er noko mindre ca. 2,2 kg. Fjørdrakta er stripa i raudbrunt og er busta. 

Paret har 2-3 kull i året med to egg i kvart kull, nokre gonger eitt egg. Ungane har utvikla fjørdrakt ved klekking, forlèt reiret og kan klare seg sjølv innan ei veke.

Populasjonen er estimert til totalt over 35 000 individ (2008) og er minkande.
Nordbrunkivi har status «sterkt truga», i følgje IUCN raudliste, den største trusselen kjem frå rovdyr, slik som hundar, kattar og røyskatt. 94 % av ungane døyr i områda der tiltak mot pattedyr ikkje er utført. 
Men i område under aktiv forvaltning, kan overlevingsraten for nordbrunkivi vere langt høgare. Til dømes, takka vere pågåande skadedyrskamp i eit område av Tongariro-reservatet, blei overlevingsraten nesten dobla i eit år med tiltak.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «North Island Brown Kiwi» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juli 2012*
* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005
* BirdLife International (2014) Species factsheet: Apteryx mantelli Arkivert 2015-09-24 ved Wayback Machine.. Henta frå  den 11. januar 2015
* Department of Conservation, New Zealand (2012) *Facts about Northland brown kiwi Arkivert 2012-07-19 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 7. juli 2012.

### Referansar

1. 1 2 3 4 5  BirdLife International 2012
2. ↑  Department of Conservation, New Zealand (2012) Tongariro Kiwi Sanctuary Arkivert 2012-01-02 ved Wayback Machine. Henta frå  den 7. juli 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* ITIS
* EOL

 |
Fellesmåltid i ein gurudvara i Spania i 2004.
**Hola mohalla** er ei sikh-høgtid som tek til ved byrjinga av månaden chet, den første i nanaksjahi-kalenderen. Dette fell som regel i mars i den gregorianske kalenderen. Hola mohalla kjem like etter holi-høgtida, og namnet «hola» er ei maskulin form av ordet «holi». «Mohalla» tyder noko slikt som militærparade.

Akali-sikhar måla rundt 1850.
Feiringa går over tre dagar. Ho blei grunnlagd av guru Gobind Singh som ei samling der sikhar kunne trena kampdugleik på ei tid då religionen var truga av dei muslimske mogulherskarane. Den første samlinga blei halden i Anandpur i 1701.

Hola mohalla byrjar med bøner og seremoniar rundt Guru Granth Sahib, den heilage boka til sikhane, ved ein gurudvara. Ein syng kirtan, religiøse songar, og signar mat, prasad, som alle får eta etterpå. Det blir også servert eit fellesmåltid i gurudvaraen. Medlemmene av gurudvaraen deltek med kar seva, teneste, som å servera mat, ta oppvasken eller reingjera gurudvaraen.

Ein viktig del av feiringa er kampsportoppvisingar haldne av sikh-krigarar kalla *nihang*, *nishan* eller *akali*. Desse kan til dømes visa fram sverdkamp, pilskyting, hesteriding eller andre kampferdigheiter. Under oppvisinga blir det kasta raudfarge mellom *nishan sahib* og tilskodarane.

Etter dette kan ein høyra på forteljingar om sikh-guruane. Det kan også haldast diktopplesingar, konsertar og danseførestillingar.

Kjelder
-------


* Hola Mahalla ved BBC Religion
* Holla Mohalla ved iloveindia.com
* Hola Mahalla ved Sikhiwiki

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hola Mahalla ved Sikhiwiki
**Nordens Institut i Finland** (**Nifin**) var eit nordisk kulturinstitutt i Helsingfors under Nordisk Ministerråd. Føremålet til instituttet var å spreia kjennskap om nordiske språk og kulturar i Finland, og dessutan å formidla viten om finsk språk og kultur til resten av Norden. Vidare koordinerte Nifin i samarbeid med dei øvrige nordiske husa og institutta eit kultursamarbeid med naboane til Norden i Baltikum og det nordvestlege Russland.

Nifin rådde over eit nordisk spesialbibliotek med rundt 16 000 titlar fordelt på både skjønns- og faglitteratur og dessutan av-materialar. Biblioteket var ope for alle.

Instituttet heldt kulturelle arrangement, som forfattarkveldar, utstillingar og forelesninger om nordiske emne, og det hadde eit breitt samarbeid med andre organisasjonar og kulturinstitutt. Dessutan arrangerte Nifin seminar og språkkurs og publiserte materiale om Norden og nordiske språk, både på nettet og i trykt form.

Instituttet hadde ein del utadrettet verksemd, særleg rett mot skular og utdanningsinstitusjonar i Finland. 

Nifin vart grunnlagt i 1997 og låg sentralt i Helsingfors på Kajsaniemigatan i bygninga til Den nordiske investeringsbanken.

Den 1. januar 2012 vart Nifin slått saman med Kulturkontakt Nord.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nordens Institut i Finland» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mars 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norden sin Institut i Finland – Nifin

* Nordisk ministerråd
Minna Canth si grav i Kuopio.
**Minna Canth** (fødd 19. mars 1844 i Tammerfors som **Ulrika Wilhelmina Johnson**, daud 12. mai 1897 i Kuopio) var ein finsk forfattar, dramatikar og kvinnesaksforkjempar. Ho var ein av dei mest kjende forfattarane i den finske realismen på 1880-talet og 1890-talet, og skreiv drama, noveller og romanar. Ho var ein av dei første som skreiv dramatikk på finsk etter Aleksis Kivi, og den første finskspråklege kvinnelege journalisten.

Liv og virke
------------

### Bakgrunn

Minna Canth var fødd i 1844 i Tammerfors som Ulrika Wilhelmina Johnson, og familien flytta til Kuopio i 1853.

I 1865 gifta ho seg med Johan Ferdinand Canth, som var lærar i Jyväskylä. Etter at han døydde i 1879 flytta ho attende til Kuopio og byrja å skriva. 

### Forfattar og salongvertinne

Kring Canth oppstod ein litterær salong, som samla unge forfattarar og kunstnarar som Karl August Tavaststjerna, Jean Sibelius og Akseli Gallen-Kallela.

Canth skreiv mest på finsk, men òg på svensk. Dei mest kjende verka hennar er *Työmiehen vaimo* ('Arbeidarhustrua', drama, 1885), *Hanna* (roman, 1886), *Salakari* ('Blindskjær', roman, 1887), *Kauppa-Lopo* (novelle, 1889), *Papin perhe* ('Familien til presten', drama, 1891), *Sylvi* (drama, skrive på svensk, 1893) og *Anna Liisa* (drama, 1895).

Stilistisk skreiv ho europeisk realisme med innverknad av Georg Brandes sin litterære teori. Ho kritiserte problem i det finske samfunnet, spesielt saker knytt til kvinna si stilling.

Minna Canth døydde 53 år gammal i 1897. Sidan 2007 har fødselsdagen hennar den 19. mars vore flaggdag i Finland.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Minna Canth 1844-1897» (på finsk). minnacanth.kuopio.fi. Arkivert frå originalen 24. juni 2014. Henta 17. mai 2014.
2. 1 2  Krogerus, Tellervo. «Canth, Minna (1844 - 1897)» (på finsk). Kansallisbiografia, Suomalaisen Kirjallisuuden Seura. Henta 17. mai 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Minna Canth» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juni 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Telarc International Corporation** er eit amerikansk plateselskap frå Cleveland i Ohio. Det blei skipa i 1977 av dei to musikarane og tidlegare musikklærarane Jack Renner og Robert Woods. Frå byrjinga var det eit plateselskap fokusert på klassisk musikk. Plateselskapet har hatt eit langt samarbeid med mellom anna Cincinnati Symphony Orchestra og Cleveland Orchestra, men òg Atlanta Symphony Orchestra og St. Louis Symphony Orchestra. Telarc har også gjeve ut andre typar musikk, som jazz, blues og country.

I 2005 blei Telarc og platemerket Heads Up kjøpt opp av Concord Records. Begge merka fortsette som delvis sjølvstyrte delar av Concord Music Group.

Kjelder
-------

1. ↑  Nicholas Wapshott (9. februar 2009). «Business & Financial News, Breaking US & International News | Reuters.com». Today.reuters.com. Arkivert frå originalen 29. januar 2006. Henta 11. august 2012.

* *Denne artikkelen bygger på «Telarc International Corporation» frå Wikipedia på svensk, den 21. desember 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Telarc International Corporation**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (label)

 |
Dei opphavlege engelske telefonkioskane Foto: Aaron Logan

Denne telefonkiosken står på Vålerenga i Oslo. I 2004 blei eit par vigd i han. Foto: Kjetil Lenes

**Telefonkiosk** er ei lita bu som inneheld ein offentleg telefon. Ein tok til å setja opp slike kioskar i 1910-åra, slik at vanlege folk kunne ta ein telefon når dei ville. Kiosken har éin funksjon; å vera ein plass ein person kan halda ein telefonsamtale. Kioskane er små, med nok plass til ein person og ein telefon. Dei har veggar, slik at den som ringer kan føra ein samtale uforstyrra. Samstundes er veggane av glas, slik at andre lett kan sjå om kiosken er oppteken eller ikkje. I tillegg til ein kunne kioskane innehalda ein telefonkatalog og eventuelt annonsar slått opp på veggane. 

Telefonkioskar utgjer ein særeigen type arkitektur som høyrde til eit visst tidsrom. Ved byrjinga av 1900-talet var det mange som ikkje åtte eigen telefon, og telefonkiosken blei ein ny måte for dei å kommunisera på. Fleire privattelefonar og seinare mobiltelefonar har ført til at talet på kioskane har minka kraftig. Dei store telefonkioskane er ofte erstatta med mindre typar som heng på veggen, men det finst langt færre av dei nå enn før.

Dei gamle kioskane som er igjen er difor i mange tilfelle blitt verna. I Noreg blei 100 av dei 420 gjenverande kioskane verna i 2007.

Utforming
---------

Mange kioskar var måla raude slik at ein lett kunne få auge på dei. Dette gjeld den klassiske engelske telefonkiosken, først formgjeven av Giles Gilbert Scott i 1924, og den tilsvarande norske, som kom nokre år etter.

### Norske kioskar

Moderne norsk telefonkrok som heng på veggen. Foto: Bjørn Erik Pedersen

Dei raude kioskane i Noreg blei teikna av arkitekt Georg Fasting i 1932 og er eit fint døme på funksjonalisme i arkitekturen. Modellen fekk namnet «RIKS». Den fyrste raude telefonkiosken blei sett opp på kaia til Den norske Amerikalinje i 1933. Det blei produsert meir enn 9000 før produksjonen slutta i 1972.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Telemuseum om norske telefonkioskar Arkivert 2005-05-06 ved Wayback Machine.
* Payphone\_Net Arkivert 2010-07-02 ved Wayback Machine. Internasjonale Telefonkiosker.

### Fotnotar

1. ↑  «Verner den røde telefonkiosken» Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine. i *Dagsavisen*
**Opphavet til skaldskapen:** i ørne-ham stal Odin skaldskapsmjøden frå jotnen Suttung, og gav han til æsene og dei folk som kan dikte.  
(Illustrasjonen er frå ein biletstein på Gotland)

**Valgard frå Voll** (*Valgarðr á Velli*) var ein islandsk skald som levde i byrjinga av 1000-talet.

I *Skaldatal* er han ført opp som skald hos kong Harald Hardråde (1015-1066). Fleire av dikta hans er sitert i Skaldskaparmål og han er nemnt i kongesogene, m.a. i Heimskringla, i Soga om Harald Hardråde og i Fagerskinna.

Det er lite som er kjent om Valgard, men tilnamnet hans *á Velli* kan tyde på at han var i familie med Mørd (*Mörður* ) som er nemnt i Njålssoga, og som budde på Voll på Rangåvollane (*Rangárvöllum*) på Island. 

Kjende dikt av Valgard frå Voll: **Dikt om Harald Hardråde**.

Referansar
----------

1. ↑  Skáldatal på norrønt, frå is.wikisource
2. ↑  Skaldskaparmål frå heimskringla.no (norrøn tekst)
3. ↑  Fagrskinna v/Unger og Munch (1847) norrøn tekst
4. ↑  BRENNU-NJÁLS SAGA frå snerpa.is (islandsk tekst)
5. ↑  Dikt om Harald Hardråde av Valgard frå Voll (Skaldic Project)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finnur Jónsson (1910). *Den Norsk-Islandske Skjaldedigtning* (PDF). B 2.HÆFTE. København og Kristiania.
* Bjarne Fidjestøl (1982). *Det norrøne fyrstediktet*. Øvre Ervik: Alvheim & Eide. ISBN 8290359071.
**Raffaello Santi**, betre kjend som **Rafael** (6. april 1483–6. april 1520), var ein målar og arkitekt under den italienske renessansen. Han blei òg kalla **Raffaello Sanzio**, **Raffaello de Urbino** og **Rafael Sanzio de Urbino**.

Liv og verk
-----------

Livet hans blir omtalt i Giorgio Vasari si *Vite*. Han blei fødd i Urbino og studerte under Perugino i Perugia. Etter å ha flytta til Firenze tok han snart i bruk same stilar som Leonardo da Vinci og Michelangelo.

Rafael er mest kjend for sine Madonna-måleri, heilage familiar og sine store freskoar i Vatikanet. Han blei i 1509 kalla til Roma for å måle pave Julius II sitt rom i Vatikanet. Truleg dei mest kjende verka hans, «Den atenske skulen» (*«La scuola di Atene»*) og *«La Disputa del Sacramento»*, to store bogeforma freskar; den første av filosofane i antikken rundt Platon og Aristoteles, og den andre av kristne teologar flokka rundt Jesus.

Under pave Leo X blei han hovudarkitekt for Peterskyrkja, og i 1514 blei han ein slags sjef for den romerske arkeologien.

Han døydde på sin 37. bursdag i Roma (det blir sagt at dette berre var veker før Leo hadde tenkt å gjere han til kardinal). Kroppen hans låg ei stund i eitt av romma der han hadde demonstrert sin genialitet, og han blei æra med ei offentleg gravferd. Det siste verket hans, «Forklåringa», blei bore føre han under seremonien.

Han blei gravlagt i Pantheon, den mest prestisjefylte gravstaden i landet.

### Måleri

* «Dei tre gratier» (1504-05)«Dei tre gratier» (1504-05)
* «Forklåringa» (1518-20)«Forklåringa» (1518-20)
* «Nymfa Galatea» (1512-14)«Nymfa Galatea» (1512-14)
* La Velata - 'Kvinne med slør' (1516)*La Velata* - 'Kvinne med slør' (1516)
* Den atenske skolen (1509)*Den atenske skolen* (1509)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rafael» frå Wikipedia på bokmål, den 27. juli 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Rafael**

* Raffaello Sanzio-biografi
* Webmuseum, Paris: Raphael
* Artsworld: Biography: Raffaello Sanzio Raphael Arkivert 2004-02-22 ved Wayback Machine.
* Olga's Gallery: Raphael
* Artcyclopedia: Raphael
* Exhibition: Raphael: Kunst og filosofi
* Kunstreiser NRK Rafaels stanzer
* Kunstreiser NRK Pavelige kartonger

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
*For Sæheim hovedgård i Alversund i Lindås i Hordaland, sjå Seim hovudgard. For Sem hovudgard i Asker kommune, sjå Sem Gjestegard.*
Koordinatar: 59°17′26.556″N 10°23′12.426″E﻿

**Sem hovudgard**, òg kalla **Sem kongsgard**, var ein gammal kongsgard og lensherreresidens der Jarlsberg hovudgard ligg no, det vil seia 3 km nordvest for Tønsberg i Vestfold. Garden vart opphavleg kalla **Sæheim**, 'sjø-garden', og seinare **Konge-Sem**.

Namnet *Sem* kjem av det norrøne gardsnamnet *Sæheim* eller *Sæeimr*, som tyder «sjøgarden». Namnet vart opphavleg uttalt *sæmm.* Ordet *sæheim* har gjeve namn til fleire gardar i Noreg.

Historie
--------

Ved Sem hovudgard rett nord for Tønsberg by ligg den vesle Sem kyrkje, ei steinkyrkje reist tidleg på 1100-talet, antakeleg på same stad som ei tidlegare kyrkje av tre må ha stått. For å verna mot vonde makter har kyrkja ikkje vindauge på nordveggen. I bakgrunnen til høgre vert skimta dagens Jarlsberg hovudgard.
Ifølgje Snorres Harald Hårfagres saga var Sem garden til Haralds son Bjørn Farmann. Bjørn skal ha vorte drepen på garden i 927 av broren Eirik Blodøks. Ifølgje tradisjonen vart Bjørn gravlagt i Farmannshaugen, som er ein stor gravhaug på garden, men utgravingar har vist at han er mykje eldre.

Ifølgje *Ågrip* (*Ágrip af Nóregs konunga sögum*) var det på Sem kong Harald Gille utførte jarnbyrd rundt 1125 for å prove at han var son av Magnus Berrføtt. Harald gjorde seinare krav på den norske trona, noko som vart innleiinga til borgarkrigstida i Noreg.

Ved Sem kongsgard vart fylkeskyrkja, dagens Sem kyrkje, reist tidleg på 1100-talet. Før bygginga av Tunsbergshus under Håkon Håkonsson var Sem den staden der kongane på reisene sine omkring i landet har teke opphald.

Garden vart seinare residens for dei kongelege befalingsmennene over Tønsberg len, som heldt fram å driva eigedomen ved hjelp av leilendingar. Den fyrste lensherren ein kjenner på Sem kongsgard, var dansken Erik Ugerup (Urup) som fekk kongsgarden og Tønsberg len mot avgift frå 1524. I 1547 mista Ugerup lenet, som vart overteke av Bent Bille. Han budde på Sem når han var i Noreg, men oppheldt seg elles mest på godset sitt i Sjælland.

Då kongen i København oppretta Noregs andre, og siste, grevskap, Griffenfeldt grevskap, i 1673, overtok Peder Schumacher Griffenfeld Sem hovudgard, som inntil då hadde tilhøyrt kongemakta. Husa og hagen skal ha vore i svært dårleg stand. Greven gav garden namnet Griffenfeldgård som tre år seinare vart omdøypt til Jarlsberg hovudgard. I 1682 brann bygningen på Jarlsberg og nye bygningar av stein vart etter kvart bygd av den nye eigaren, den tyske feltmarskalken Gustav Wilhelm Wedel.

Referansar
----------

* *Denne artikkelen bygger på «Sem hovedgård (Tønsberg)» frå Wikipedia på bokmål, den 12. september 2016.*

1. ↑  Snorre, Harald Hårfagres saga, kap. 36
2. ↑  Ágrip af Nóregs konunga sögum, kapittel 50

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Sem kongsgård i Bygdebok for Sem og Slagen.
* Søk på Sæheim i Bygdebok for Sem og Slagen
* Om Jarlsberg hovedgård
Koordinatar: 66°34′27.156″N 12°58′46.776″E﻿

Selsøyvik handelsstadFoto: M rten

Handelsstaden fotografert i 1939.Foto: Halvor Vreim/Riksantikvaren

**Selsøyvik handelsstad** er ein handelsstad på øya Selsøyvik i Rødøy kommune i Nordland.

Det er ein av dei få handelsstadene langs kysten som framleis er i drift, med landhandel, båtekspedisjon og 
oppdrett av laks. Frå 1777 har det vore samanhengande drift på handelsstaden, men allereie på 1600-talet vart Selsøyvik nytta av utliggjarar frå Trondheim. Dei eldste bygningane er over 200 år gamle og den yngste frå 1980-talet.

Handelsstaden vart freda av Riksantikvaren i 1942.

I 2000 blei Selsøyvik handelsstad vald til tusenårsstad i Rødøy kommune.

Kjelder
-------

* Offisiell nettstad
* Selsøyvik handelsstad i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* Selsøyvik handelsstad frå Arkitektur i Nord
* *Denne artikkelen bygger på «Selsøyvik gamle handelssted» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2014, revisjon*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Selsøyvik handelsstad**