recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 69°0′S 70°20′W﻿

**Roberts randis** er ein stor randis, som er 37 km lang frå nord til sør og 28 km brei, og som ligg nord og nordvest for Mount Calais og dekkjer det meste av det nordaustlege hjørnet på Aleksanderøya i Antarktis. Han vart oppdaga frå avstand og grovt kartlagt av Den franske antarktisekspedisjonen i 1908–10, under Charcot. Han vart fotografert frå lufta av British Graham Land Expedition (BGLE) den 15. august 1936, og grovt kartlagt frå desse bileta. Han vart då namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee (UK-APC) i 1955 etter Brian B. Roberts (1912–78), ein britisk ornitolog, polarspesialist og ein leiande person i utvikla av nomenklatur i Antarktis. Han var ornitolog i BGLE frå 1934–37; og så sekretær i UK Antarctic Place-names Committee, 1945-74. Kring seks nunatakar ligg innanfor Roberts forlandsbre. Desse er Hengist Nunatak (ein eigen nunatak) og Horsa Nunataks (ei gruppe på fem nunatakar). Begge av desse er kalla opp etter saksiske kongar i England på 400-talet.

Sjå òg
------

* Handel randis
* Mozart randis

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Roberts Ice Piedmont» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Nash-likevekt** er eit uttrykk innan spelteori. John F. Nash jr. innførte omgrepskilnaden mellom kooperativ spelteori, som handsamar spel der det kan treffast bindande avtaler, og ikkje-kooperativ spelteori. For den ikkje-kooperative spillteorien utvikla Nash eit likevektomgrep som seinare er vorte kalla «Nash-likevekt» og som har vorte eit standardverktøy innanfor alle område av økonomisk teori.

Nash-likevekta er den rekkja av trekk i eit spel som endar med at når ein spelar ser kva motstandaren har gjort, så angrar ikkje spelaren på sine eigne trekk.

Meir generelt kan ein seia at to strategiar {\displaystyle s\_{1}} og {\displaystyle s\_{2}} er i Nash-likevekt dersom:

1. under den hypotesen der deltakar {\displaystyle i} speler {\displaystyle s\_{1}}, kan ikkje deltakar {\displaystyle j} spele noko betre enn {\displaystyle s\_{2}}; og
2. under den hypotesen der deltakar {\displaystyle j} speler {\displaystyle s\_{2}}, kan ikkje deltakar {\displaystyle i} spel noko betre enn {\displaystyle s\_{1}}.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nash-likevekt» frå Wikipedia på bokmål, den 7. januar 2018.*
Ankeret til «Eidsvoll» utanfor museet.
Kanon nytta under slaget om Narvik.
**Narvik krigsminnemuseum,** tidlegare Nordland Røde Kors krigsminnemuseum, er eit museum i Narvik i Narvik kommune i Nordland. Museet har eit utstillingsareal på tusen kvadratmeter. Utstillingane tar føre seg situasjonen i Narvik og Nord-Noreg under andre verdskrigen ved hjelp av bilete, plansjar og ulike gjenstander. Ved museet står ankeret som tilhøyrde det norske panserskipet «Eidsvold», som vart senka under den andre verdskrigen.

Historie
--------

Museet starta i 1964 som Nordland Røde Kors krigsminnemuseum og heldt opphavleg til i Torvhallen på Narvik torg. Den 1. januar 2014 overtok stiftelsen Narviksenteret museumsdrifta.
Museet opna i eit nye kunnskapssenter, Narviksenteret, i juli 2016.

Utstillingar
------------

Utstillingane i det nyrenoverte museet frå 2016 er plasserte i tre etasjar kalla «Angrep», «Krig» og «Zona». I Angrep og Krig finst tematiske utstillingar om:

* «Kampene i Nord-Norge», som tek for seg opptakten til den tyske invasjonen av Noreg og den norske nøytralitetspolitikken, kva som hende under invasjonen, mobiliseringa av motstand med hjelp frå dei alliert og den seinare overgjevinga til okkupasjonsmakta.
* «Hitlers skjebneområde» tek for seg omgrep som «Festung Norwegen», den tyske utbygginga av infrastruktur og daglegliv under krigen.
* «Den viktige nordfronten» fortel om ulike krigsfrontar og brenninga og tvangsevakueringa av Finnmark og Nord-Troms mot slutten av verdskrigen.
* «Tvangsarbeid, straff og folkemord» tek for seg folkemord under krigen, bruken av tvangsarbeid og straff for protestar.
* «Min krig» formidlar personlege krigshistorier.
* «Fred og forsoning» tek for seg krigsavsluttinga, landssvikoppgjeret og etterkigstida.

Den siste delen av utstillingane blir kalla «Zona» og tek for seg «tema knyttet til krig og konflikt,» som Genève-konvensjonen, flyktningar, fangenskap, propaganda og «bakgrunn for krig og konflikt».
Denne delen er ikkje ei typisk historisk museumsutstilling, men bruker «historiske gjenstander i samspill med moderne teknikk, design og scenografi».
Han har vekt reaksjonar: «Noe av hovedsaken med ZONA er å skape debatt ... For eksempel: hva har et bøyd kanonrør med Krigen mot terror å gjøre? Hvorfor nevnes ... [ Al-Qaida ] i Narvik Krigsmuseum? Hva skiller fangeleiren i Beisfjord fra Guantanamo?», skreiv Nordlys i 2016.

Referansar
----------

1. 1 2  Christine Baglo (11. april 2016). «Nytt krigsmuseum i Narvik». *Dagsavisen*.
2. ↑  «Forside - Narviksenteret». narviksenteret.no. Henta 29. mai 2018.
3. ↑  Warmuseum.no, utstillinger Arkivert 2014-05-04 ved Wayback Machine.. Vitja 1. juli 2014.
4. ↑  
«Stiftelsen Narviksenteret». narviksenteret.no. Henta 29. mai 2018.
5. 1 2  «Temaene i Fredsfront - Narviksenteret». narviksenteret.no. Henta 29. mai 2018.
6. ↑  Jarl Holstad. «Skal vi kvitte oss med alt som er brysomt?». nordborskdebatt.no. Henta 11. mai 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* 3D-modell av museet Arkivert 2018-05-30 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF

 |
Koordinatar: 66°S 64°W﻿

**Bruce Plateau** er eit isdekt platå, minst 165 km langt og kring 1830 moh som strekkjer seg nordaust frå toppen av Gouldbreen og Erskinebreen til nærleiken av Flandres Bay i Graham Land. Når platået vart først sett er ikkje sikkert, men det vart truleg sett i januar 1909 av medlemmar frå Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot ut frå posisjonen deira i Pendleton Strait. Platået vart kartlagt frå flyfoto og frå landmålingar gjort av Falkland Islands Dependencies Survey 1946–62 og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter William S. Bruce, ein skotsk polarforskar og leiaren for Den skotske antarktisekspedisjonen i 1902–04.

Kjelder
-------

1. ↑  «Bruce Plateau». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 21. januar 2014.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bruce Plateau» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Mikroskopbilde av ull. Foto: Luigi Visonà

**Naturfiber** er fiber av plante- eller dyreopphav. Botanisk fiber er langstrekte planteceller, anten vedfiber eller bastfiber. Zoologiske naturfiber er pattedyrhår eller trådar framstilt av insekt eller edderkoppdyr. 

Blant botaniske naturfiber har vi til dømes bomull, lin, hamp, jute, ami, kokos, manila, raffia, sisal. Animalske fiber er til dømes ull eller pelshår av sau, kasjmir, mohair, angora, alpakka, lama, alpakka , kamel og jak. Silke er framstilt av silkeormar, eit insekt. Edderkoppar lagar spindelvev og trådar som også er naturfiber, sjølv om dei sjeldan blir brukte av menneske.

Stor husedderkopp kan laga sine eigne naturfiber, men har her også teke i bruk kokosfiber til reiret sitt.

Framstilling av naturfiber
--------------------------

Vedfiber vert frigjort frå anna cellevev ved at plantematerialet vert lagt til røyting, slik at pektinet som bind saman fibra vert løyst opp gjennom ein naturleg gjæringsprosess.

Utviklingshjelp
---------------

Naturfiber kan bli produsert med enkel og miljøvennleg teknologi, og produksjonen kan gje inntekter til mange menneske, spesielt i utviklingsland. Dette er ein bakgrunn for at FN utropte 2009 til internasjonalt naturfiberår.

Sjå òg
------

* Kunstfiber

Kjelder
-------

1. ↑  *Tekstilleksikon*, arkivert frå originalen 1. juli 2009, henta 29. januar 2010
2. ↑  SNL:Fiber
3. ↑  *International Year of Natural Fibres*, arkivert frå originalen 21. april 2017, henta 29. januar 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

* Lin, hamp, lindebast, netle, ull og andre naturfibre ved historieboka.no
* Plantefibre, Det matematisk-naturvitenskapelige fakultet, uio.no
Detalj av pergamentside frå folio 101v av GKS 1005 - Flateyjarbók, med teksten: **jarl í Orkneyum**.
**Håvard Torfinnsson** (Håvard den årsæle) var jarl på Orknøyane, truleg ei stutt tid i 970-åra. Han er omtala i Orknøyingasoga, i soga om Håkon den gode (kap.10), soga om Olav den heilage (kap. 96). Opplysningane er usikre og kan berre i liten grad verifiserast frå andre kjelder.

Liv og lagnad
-------------

I sogene er det opplyst at Håvard var son til orknøyjarlen Torfinn Einarsson (Hausakljuv) og at han hadde fire brør: Arnfinn, Lodve, Ljot og Skule. Han hadde òg to systre om vi ikkje kjenner namnet på. Kvar av systrene fekk ein son som heitte Einar; Einar Klining (*kliningr*) og Einar Hardkjeft (*harðkjotr*).

Etter at broren Arnfinn døydde, truleg tidleg i 970-åra, vart Håvard jarl over Orknøyane. Han vart ein god hovding og fekk tilnamnet «den årsæle»

I Orknøyingasoga (kap. 8 og 9) blir det fortalt om Håvard Torfinnsson. Han vart gift med Ragnhild, dotter til Eirik Blodøks, truleg rett etter at han vart jarl, og etter at Ragnhild hadde late drepe broren Arnfinn. Tidsrekninga er særs uviss, men truleg skjedde dette drapet ein gong tidleg i 970-åra. Men Ragnhild heldt fram med intrigene sine og ho fekk Einar Klining, syskenbarnet til Håvard, til å drepe Håvard. Det kom til eit slag på Steinsnes på Rossøy, og staden der Håvard fall vart kalla *Håvardsteigar*.

Etter Håvard vart broren Ljot Torfinnsson jarl over Orknøyane.

Den vonde Ragnhild
------------------

Ragnhild Eiriksdotter var mykje lik på Gunnhild, mor si, og ho er omtala som ei vond og svikefull kvinne. Det høyrer med i denne soga at Ragnhild hadde lova å gifte seg med Einar Klining, etter at han hadde drepe Håvard, andremannen hennar. Men så ville ho ikkje stå ved lovnaden og ho egga det andre syskenbarnet, Einar Hardkjeft, til å hemne drapet og han fór då mot Einar Klining og drap han. Men Ragnhild ville ikkje løne den andre drapsmannen heller, og ho sende bod på den tredje broren, Ljot Torfinnsson, den nye jarlen, og gifte seg med han. Etter at ho slik i tur og orden hadde gift seg med dei tre brørne, høyrer vi ikkje meir om Ragnhild i sogene.

| Referanseside | Føregangar | O r k n ø y j a r l | Etterkomar | Tilleggsopplysningar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Orknøyjarlane | Arnfinn Torfinnsson | **Håvard Torfinnsson** (den årsæle) | Ljot Torfinnsson | - |

Referansar
----------

1. ↑  Orknøyingasoga omsett av Gustav Indrebø (Oslo 1929)
2. ↑  Soga om Håkon den gode frå heimskringla.no omsett av S. Schjött (1900)
3. ↑  Soga om Olav den heilage frå heimskringla.no omsett av S. Schjött (1900)
4. ↑  Tilnamnet «årsæl» tyder på at han var ein hovding som sytte for gode år og velstand for land og folk.
5. ↑  Skjebneveven : om sagaens kvinner av Vera Henriksen (Oslo 1998)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Orknøyingenes saga omsett av Anne Holtsmark (Oslo 1970)
* Norsk biografisk leksikon B.11, om Ragnhild Eiriksdotter
* Sutherland and Caithness in saga-time (Edinburgh 1922) side 25-26
**Håvard Lie** (fødd 21. mai 1975) er ein tidlegare skihoppar frå Orkdal, medlem i Byåsen Idrettslag.

Karriere
--------

Lie debuterte i verdscupen under eit renn på Lillehammer 3. desember 1995. Totalt deltok han i 32 verdscuprenn og hans beste individuelle plassering var ein fjerdeplass i Falun 13. mars 1997. Han var med i Noreg sin tropp til verdsmeisterskapen i Trondheim same sesongen, der han vart nummer ni i normalbakkerennet. Saman med Roar Ljøkelsøy, Espen Bredesen og Lasse Ottesen hoppa han Noreg til ein femteplass i laghoppinga under meisterskapen. 1997-sesongen var hans beste i verdscupen, totalt enda han då på 28. plass med 160 verdscuppoeng.

Dei følgjande sesongane hamna Lie langt nede på resultatlistene i verdscupen. Frå 2002-sesongen og fram til 2004, då han la opp, måtte han jamnast nøye seg med å delta i kontinentalcupen i skihopping. Berre sjeldan fekk han prøve seg i verdscupen, utan noko gong å ta verdscuppoeng.

Lie var sidan trenar i treningsgruppa Trønderhopp.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og verdscuprenn

* 1997: Nr 4 i storbakken i Falun. Nr 9 i normalbakken i VM i Trondheim
* 1998: Nr 26 både i Engelberg og Oberstdorf
* 2000: Nr 31 i Lahti
* 2001: Nr 19 i Trondheim

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1994: Nr 8 i storbakken på Rena
* Ski-NM 1995: Nr 8 i storbakken i Oslo
* Ski-NM 1996: Nr 6 i normalbakken i Stryn
* Ski-NM 1997: Bronsemedalje i storbakken i Mo i Rana
* Ski-NM 1998: Nr 9 i normalbakken i Trondheim
* Ski-NM 2001: Nr 8 i storbakken i Trondheim
* Ski-NM 2003: Nr 11 i normalbakken på Lillehammer
* Ski-NM 2004: Nr 12 i storbakken i Oslo

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Håvard Lie i fis-ski.com
HåånaFoto: Jarle Vines

**Hååna** (historisk Håelva) er ei elv i Time og Hå på Jæren. Ho munnar ut i havet like nord for Hå Gamle Prestegard og renn frå Høg-Jæren og nedover i det flate karakteristiske Jærlandskapet. Hååna renn gjennom eit relativt tett folkesett kulturlandskap med eit godt utbygd vegnett. Funn etter mange buplassar viser at her har vore aktivitet av menneske heilt tilbake til steinalderen. Elva kryssar fylkesvegen vest for Nærbø. Hååna er kjent som ei fiskerik elv med laks og aure. Ho har òg ein god bestand av ål, og i vatna i dei øvre områda lever òg sik og røye. Den sjeldne elvemuslingen (*Margaritifera margaritifera*) finst også i Hååna.

Vasskvaliteten
--------------

På grunn av kraftig forureining frå jordbruket er vasskvaliteten til elva særs dårleg. Oppblomstring av blågrønalgar skjer regelmessig. Jærstrendene er freda som landskapsvernområde og strekkjer seg mange mil nordover og sørover frå munningen til Hååna. Her er det både sanddyner og rullesteinstrender med spennande plante- og dyreliv. 

I tillegg til Jærstrendene landskapsvernområde har nedbørfeltet fleire landskapsvernområde og reservat knytt til vassdraget.

Tilsigsfeltet har eit areal på berre 170 km².

Vassdraget er vern i Verneplan I for vassdrag.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hååna / Håelva». Kartverket. Henta 10. september 2018.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 72°15′S 22°18′E﻿

**Bamsefjell** er eit fjell på 2500 moh. som står 11 nautiske mil vest for Nils Larsenfjellet i Sør-Rondane. Det vart kartlagd av norske kartografar i 1957 frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump, 1946–47, og namngjeve av dei.

Fjellet er kalla opp etter H.E. Hansen sitt første barnebarn (sjå H.E. Hansenbreen). Hansen var ein norsk kartograf som først teikna kart over området, basert på flyfotografi tekne av Viggo Widerøe. Han bad om å få nytte dette namnet med tanke på arbeidet han hadde gjort. Bamse var kallenamnet til barnebarnet, og det verkelege namnet var Bjarne (fødd 1953).

Kjelder
-------

1. ↑  «Bamse Mountain». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 24. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Bamse Mountain» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Neset Oštro på Prevlakahalvøya
**Prevlaka** er ei lita halvøy i Kroatia ved inngangen til Kotorbukta aust i Adriahavet. Ordet *prevlaka* tyder eid. Neset Oštro, som er det ytste punktet på halvøya, er òg det sørlegaste punktet på fastlandet i Kroatia.

Halvøya har vore årsaka til ein grensestrid mellom Kroatia og Montenegro, på grunn av den strategiske posisjonen til halvøya, og fordi ho ligg nær ein stor montenegrisk marinebase i Kotorbukta. Krangelen er i ferd med å få ei løysing etter forhandlingar mellom dei to landa, og Montenegro har akseptert at landområdet høyrer til Kroatia.

Argument i grensestriden
------------------------

Montenegro sine argument: 

* Grensedefinisjonar som plasserer området innanfor Montenegro:
	+ Kart frå Austerrike-Ungarn som seier at Punta d’Ostro er ein del av Castelnuovo (Herceg Novi), som igjen er ein del av (Kotorbukta)
	+ Eit kart frå partisanane som viser at området er ein del av Montenegro
* Serbarar og montenegrinarar utgjorde visstnok halvparten av folkesetnaden då halvøya var busett.

Kroatia sine argument: 

* Grensedefinisjonar som plasserer området innanfor Kroatia:
	+ Kart frå Jugoslavia, støtta av Badinter-kommisjonen i 1992
	+ Republikken Dubrovnik kjøpte Prevlaka (Oštro) frå Store Sandalj Hranić (som var ein nevø av Vlatko Vuković, ein deltakar i Slaget om Kosovo) i Šćepan Polje (Montenegro) i 1419

Historie
--------

Halvøya, som andre delar av Republikken Dubrovnik, vart ein del av republikken Kroatia etter den andre verdskrigen, då den indre inndelinga av Jugoslavia vart omdefinert. Oštroneset vart det sørlegaste punktet i Sosialistrepublikken Kroatia. 

Nærleiken av halvøya Prevlaka
Under Jugoslavia-krigane, som følgde etter Jugoslavia braut saman, vart området okkupert av jugoslaviske troppar, som det meste av Dubrovnik-området under omleiringa av Dubrovnik. Den kroatiske hæren pressa dei på eit tidspunkt tilbake, men dei fekk igjen kontrollen over Prevlaka. Dei to sidene vart einige om å demilitarisere halvøya og Tryggingsrådet i SN sin resolusjon 779 frå 6. oktober 1992 utvida mandatet til UNPROFOR for å gjennomføre denne avtalen i lag med EU sitt overvakingsoppdrag.

Ei løysing på konflikten byrja i 1996 då Sameinte Nasjonar byrja å mekle og sette opp eit observasjonsoppdrag (UNMOP) som overvaka demilitariseringar og fungerte som ein buffer.

Oppdraget tok slutt i desember 2002 og området vart gjeve tilbake til Kroatia. Ein avtale vart signert av begge sider fem dagar før UNMOP forlet Prevlaka, som då vart eit nøytralt område, sjølv om utføringa enno ikkje er heilt ferdig.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Prevlaka park Arkivert 2004-09-24 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om Preston i Lancashire i England. For andre tydingar av ordet, sjå Preston (fleirtyding).* 

| Preston  |
| --- |
|  |
|  |
| Byvåpenet til PrestonByvåpenet til Preston |
| **Byvåpenet til Preston** | 
 |
| Plassering |
| 

Preston is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Lancashire |
| Grunnlagd | kring 1179 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  142,22 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 193 215   1 358,6 /km² |
| Koordinatar |  53°45′32″N 2°41′56″W﻿Koordinatar: 53°45′32″N 2°41′56″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | PR1-PR2 |
| Telefon-retningsnummer | 01772 |
| **Nettstad:** www.preston.gov.uk |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Preston**
 |

**Preston** er ein by og eit distrikt i Lancashire i England. Han ligg ved elva Ribble, 45 km nordvest for Manchester og har kring 190 000 innbyggjarar. Preston er administrasjonsby for grevskapet, og fekk status som *city* i 2002.

Byen er mest kjend for sin store busstasjon (med 79 plattformer), St. Walburgas kyrkje (den høgaste kyrkja i England) og fotballaget Preston North End. Tradisjonelt har byen hatt ein stor tekstilindustri, som i aukande grad er erstatta av annan industri, mellom anna verkstad- og maskinindustri (landbruksmaskinar, flydelar og anna). Det er framleis produksjon av tekstilar (rayon). 

Kvart 20. år finn den store feiringa Preston Guild stad. Den førre var i 1992, og neste kjem dermed i 2012.

University of Central Lancashire, som er eit av dei største universiteta i England, ligg i Preston.

Det stod eit stort slag i byen under den engelske borgarkrigen i august 1648, der styrkane til Oliver Cromwell vann eit avgjerande slag over styrkane til kong Karl I.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Preston (Lancashire)» frå Wikipedia på bokmål, den 9. juli 2011.*

* «Preston» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Preston**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
«**Carrickfergus**» er ei irsk folkevise. Opphavet til songen er uklårt, men han har vorte sport attende til den irske songen «Do bhí bean uasal», tilskriven diktaren Cathal Buí Mac Giolla Ghunna, som døydde i 1745 i County Clare.

Songen finst på eit balladeark i Cork frå midten av 1800-talet. Cork-songaren Seán Ó Sé spelar denne versjonen på albumet 'Heritage'. Den irske teksten omhandlar ein mann som vert gjort til hanrei, og er slibrig og morosam. Den engelske teksten er derimot nostalgisk. 

Songen er spelt inn av mange kjende artistar som Paddy Reilly, Declan Affley, Joan Baez, Dominic Behan, Charlotte Church, De Dannan, Joe Dassin (som «Mon village du bout du monde»), The Dubliners, Bryan Ferry, Brian Kennedy, Declan Galbraith, Irish Stew of Sindidun, Lisa Kelly, Loreena McKennitt, Órla Fallon, Van Morrison, Bryn Terfel, Van Morrison og the Chieftains og Ronan Keating.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carrickfergus (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 13. april 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  George Petrie: *Ancient Music of Ireland*, M.H. Gill, Dublin 1855 (re-printed 2005, University of Leeds, ISBN 9781859183984)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kylie Mory — Carrickfergus[*daud lenkje*] på music.ronet.ru Arkivert 2007-12-23 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2011-03-16 ved Wayback Machine.
«**Caravan**» er ein jazzstandard skriven av Juan Tizol og først framført av Duke Ellington i 1936. Irving Mills skreiv ein tekst til songen som sjeldan vert framført. Den eksotiske lyden interesserte exotica-musikarar som Martin Denny, Arthur Lyman og Gordon Jenkins, som alle spelte songen. Woody Allen nytta songen i to av filmane sine, *Alice* og *Sweet and Lowdown*. Songen er mykje nytta i filmen *Whiplash* som ein viktig del av plottet. The Mills Brothers spelte inn ein acapellaversjon av songen, der dei syng instrumentpartia med stemmene sine, og Johnny Mathis spelte inn songen i 1956. Det finst meir enn 350 forskjellige innspelingar av songen av orkesteret til Duke Ellington.

Originalinnspelinga
-------------------

Den første versjonen av songen vart spelt inn i Hollywood i 1936, framført som ein instrumental av Barney Bigard and his Jazzopators. To opptak vart spelt inn og det første (Variety VA-515-1) vart publisert. Bandmedlemmane var: 

* Cootie Williams - trompet
* Juan Tizol - trombone
* Barney Bigard - klarinett
* Harry Carney - barytonsaksofon
* Duke Ellington - piano
* Billy Taylor - bass
* Sonny Greer - trommer

Alle var medlemmar av Duke Ellington Orchestra, som ofte delte seg i mindre kombinasjonar for å spele inn songar under forskjellige namn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Caravan (1936 song)» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Alain, Pailler (2002). *Duke's place, Ellington et ses imaginaire*. France: Actes sud. s. 147. ISBN 2-7427-3691-3.
Fjernskrivar (Siemens T100)
**Fjernskrivar** er ein elektromekanisk maskin som vart brukt til overføring av tekst over radio eller telelinje. I den vestlege verda mista han aktualitet med innføringa av Internett.

Telegrafen vart etter kvart avløyst av teleks. Teleksnett vart første gong etablert i Tyskland i 1933 og fekk fotfeste av tyding i Noreg først etter andre verdskrigen. Kvart abonnement hadde ein fjernskriver og kunne kommunisera med andre teleksbrukarar. Mottakaren trong ikkje å vera til stades for å motta meldinga.

Det første sivile telekssambandet mellom Oslo og utlandet vart opna i 1946. Allereie under krigen hadde Wehrmacht og dei sivile tyske styresmaktene eit teleksnett som dekte landet. Telegrafverket sørgde òg for samband til skip i utenriksfart, både med telegraf, telefon og teleks. 

I 1988 var det cirka 10 000 teleksabonnentar, medan globalt var cirka 1 500 000 brukarar i over 200 land. Internett har overteke funksjonen til teleks og Telenor la ned teleksnettet 1. juli 2000.[*treng kjelde*]

Fono-teleks var ei vidareutvikling av teleksen der ein kunne skriva meldingane ved hjelp av ein ordinær telefon til ein sentral og dermed vidare til teleksnettet og fram til mottakaren. Det er enno høve for samtrafikk mellom e-post og teleks til eller frå land som enno nyttar teleks.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Fjernskriver» frå Wikipedia på bokmål, den 9. september 2017.*
**Fjodor Petrovitsj Simasjov** (13. mars 1945–20. desember 1997) var ein langrennar frå Verkni Bagrjasj i Tatarstan som representerte Sovjetunionen. Han vart verdsmeister 1970 og olympisk meister 1972 med Sovjetunionen i 4 x 10 km stafett, og vann elles ein OL-medalje og to VM-medaljar i tida 1970-74.

Aktiv
-----

Simasjov debuterte internasjonalt i Lahti-spelen i 1968, der han som best vart nummer 11 på femmila. Under Ski-VM 1970 i Štrbské Pleso deltok han i alle fire tevlingane; etter ha vorte nummer ti på tremila, tok han bronsemedaljen på 15 km. Deretter gjekk han tredje etappen for Sovjetunionen på stafetten, og saman med Vladimir Voronkov, Valerij Tarakanov og Vjatsjeslav Vedenin sikra han sigeren, 14 sekundar føre Aust-Tyskland. Til sist enda han på fjerdeplass på den avsluttande 50-kilometeren.

I 1971-sesongen vart Simasjov tredjemann på 15 km i Lahti. Under vinterleikane i Sapporo gjekk han alle distansane. Han starta med sjetteplass på 30 km, og tok så OL-sølvet på 15 km bakom den suverene sigerherren, Sven-Åke Lundbäck frå Sverige. Som i verdsmeisterskapen to år tidlegare vann Sovjetunionen 4 x 10 km stafett; Voronkov, Simasjov og Vedenin gjekk same etappane, medan Jurij Skobov tok seg av andre etppen i staden for Tarakanov. 

Simasjov vart nummer tre på 30 km under Svenska skidspelen 1973 i Falun, einast norske Oddvar Brå og svenske Thomas Magnusson gjekk fortare. Året etter var Simasjov tilbake på same staden då Ski-VM 1974 gjekk av stabelen, der han vann ein sølvmedalje med Sovjetunionen i 4 x 10 km stafett.

Simasjov døydde i Zainsk i Russland.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.
**Ine Marie Wilmann** (fødd 18. februar 1985) er ein norsk skodespelar.

Karriere
--------

Wilmann gjekk ut av Teaterhøgskolen (KHiO) våren 2011, etter eit fireårig studium. Ho debuterte som skodespelar ved Teatret Vårt i Molde i rolla som Elis i stykket *Blindpassasjer* hausten 2011. Etter dette var ho med på Riksteatret sin turné med *Anna Karenina* våren 2012, i rolla som Kitty. Etter dette var ho med i Riksteatret si framsyning *Fruen fra havet* i rolla som Hilde. Vinteren 2013 var Wilmann å sjå i rolla som Aricia i stykket *Fedra*, basert på verket av Jean Racine. Hausten 2013 spela Wilmann rolla som Anne Frank i oppsetjinga *Anne Franks dagbok* på Den Nationale Scene i Bergen.

Wilmann hadde TV-debuten sin i NRK-serien *Ansur*. Ho har også spela rolla som Hege i *Størst av alt*, ein norsk dramaserie på seks episodar som gjekk på NRK1 vinteren 2007. I 2011 spela Wilmann rolla som Liv Tone i spelefilmen *Jeg reiser alene*, i trilogien om Jarle Klepp, basert på bøkene til Tore Renberg.

Prisar og utmerkingar
---------------------

For rolla si i spelefilmen *De nærmeste* vann Wilmann Amandaprisen i 2015 i klassen beste kvinnelege skodespelar og Kanonprisen 2015 i klassen beste kvinnelege hovudrolle. Ho vann Gullruten 2016 i klassen beste kvinnelege skodespelar for *Det tredje øyet* og vart nominert til Amandaprisen 2019 og Kanonprisen 2018 i klassen beste kvinnelege skodespelar for *Sonja*.

Filmografi
----------

### Film

* *Kalde føtter* (2006)
* *Reprise* (2006)
* *Jeg reiser alene* (2011)
* *Flink pike* (2014)
* *De nærmeste* (2015)
* *Erica* (2016)
* *Ingenting tar noensinne slutt* (2016)
* *Sonja* (2018)
* *Blodtur* (2020–)
* *Dianas bryllup* (2020)
* *Krigsseileren* (2022)
* *Troll* (2022)

### Seriar

* *Størst av alt* (2007)
* *Det tredje øyet* (2014–2016)
* *ZombieLars* (2017–)
* *Exit* (2019–2023)
* *Furia* (2021)

Litteratur
----------

* *Sonja Henie*, Gyldendal (2019) ISBN 978-82-05-52279-4

Kjelder
-------

1. ↑  Profil hos Trøndelag Teater
2. ↑  «Her er Amanda-vinnerne». *nrk.no*. 15. august 2015. Henta 3. april 2021.
3. ↑  ««Bølgen» tok storeslem». *dagbladet.no*. 10. mars 2016. Henta 3. april 2021.
4. ↑  «Amandanominasjonene 2019». *filmfestivalen.no*. 19. juni 2019. Arkivert frå originalen 25. mai 2019. Henta 30. juni 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Ine Marie Wilmann» frå Wikipedia på bokmål, den 10. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ine Marie Wilmann**

* Ine Marie Wilmann hos Nationaltheatret
* Ine Marie Wilmann hos Trøndelag Teater
* Ine Marie Wilmann hos Gyldendal Forlag
* Ine Marie Willmann på Internet Movie Database
* Ine Marie Willmann på The Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Industrimineral** er eit felles namn for *ikkje-metalliske* mineral og bergartar som har industriell nytte på grunn av dei *fysiske og kjemiske særtrekka* til mineralet eller bergarten. 

Energimineral (kol), metalliske mineral (malmar), bergartar som nyttest som byggeråstoff (pukk, naturstein) og edelsteinar blir ikkje rekna som industrimineral. 

I Noreg er det ikkje noko skilnad på om det berre er eitt mineral i bergarten eller heile bergarten som er i bruk medan ein til dømes i Sverige skil på industrimineral og industribergartar.

Døme på industrimineral er:

* + Feltspat (mineral)
	+ Grafitt (mineral)
	+ Kvarts (mineral) og kvartsitt (bergart)
	+ Nefelinsyenitt (bergart)
	+ Karbonatbergartar (kalkstein og dolomitt)
	+ Olivin (mineral)
	+ Talk (mineral)
	+ Ilmenitt (mineral)
	+ Zirkon (mineral)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Industrimineral**

* Noregs geologiske undersøking
* Institutt for geologi og bergteknikk på Norges Teknisk-Naturvitenskapelege Universitet Arkivert 2007-01-03 ved Wayback Machine.
* Mindat.org - The mineral database
* Webminderal.com - Mineralogy database
Lanz Verkehr Bulldog.
Massey Ferguson traktorgravar.
**Industritraktor** er ein kraftig dimensjonert traktor, ofte ein forsterka versjon av ein landbrukstraktor. Dei fyrste industritraktorane var mynta på transport og dukka opp sist på 1920-talet. Spesielt i Tyskland var det vanleg å produsera både ein landbruksversjon med jarnhjul og ein «verkehr-versjon» (transportversjon). Dei fyrste transporttraktorane hadde heilgummihjul, men ut på 1930-talet vart dei leverte med luftfylte dekk. Desse var ofte utstyrte med ljos, store skjermar og førarhus og vart nytta til transport både på offentleg veg og innan industriområde. 

På 1960-talet laga mange traktorprodusentar forsterka versjonar av landbrukstraktorar. Desse vart nytta til transport, kommunaltraktorar og ymse arbeid innan industrien. Som dei fleste anleggsmaskinane var industritraktorane gule av farge. Dei var òg populære som utgangspunkt for traktorgravarar, mobilkraner, skogsmaskinar osv. Mange dumparar og baklastarar var òg bygde med ein industritraktor som stamme. I dei nordiske landa var spesielt BM Volvo og Ford populære som grunneining for skogs- og anleggsmaskinar. Men International Harvester, John Deere og Massey Ferguson produserte òg industritraktor som dei nytta som grunnstamme for traktorgravarar. Etter kvart utvikla desse spesialmaskinane seg til sjølvstendige produkt og salet av industritraktorar gjekk tilbake.

Kjelder
-------

1. ↑  Bach, M. *Die berühmtesten deutsche Traktoren aller Zeiten*, Verlag Podszun-Motorbücher, 1994.
2. ↑  Hedell, O. *Från Munktells till Valtra - en 75-årig traktorepok*, LRF Media, 2000.

Sjå òg
------

* Traktor
* Anleggstraktor
* Kommunalmaskin
* Anleggsmaskin
* Terminaltraktor

* \* \*

| * v
* d
* e
Kommunalmaskinar |
| --- |
| Lette anleggsmaskinar | Frontlastar  | Vegskrape  | Jordbor |
| Parkmaskinar | Jordfres  | Trommel  | Grasklyppar  | Lauvblåsar |
| Snørydding | Snøplog | Snøskjer  | Snøfresar  | Strøbil |
| Transport | Industritraktor  | Tilhengar  | Lastebil |
| Renovasjon | Feiemaskin  | Spylebil  | Søppelbil  | Søppelkompaktor  | Slamsugar |
**Sævik** eller *Sævig* er ei bygd i Namsos kommune i Trøndelag. Ho ligg omtrent midtvegs mellom Klinga og Spillum, langs Fylkesveg 17. Namsos ligg rndt 5 km nord for Sævik, på andre sida av Namsen.

Historie
--------

Sævik har lang historie som eit eige sokn med ei kyrkje. På 1500-talet var Sævig nedteikna som del av Fosnes prestegjeld. Frå 1820 var det del av Overhalla prestegjeld (ikkje det same som Overhalla kommune). 

I 1859 blei Namsos eit eige sokn. Sævik sokn blei delt i to,slik at den nordlege delen (Vemundvik) blei verande med Overhalla, medan Sævik blei verande eit mindre sokn.

I 1866 blei det bygd ei ny kyrkje på Klinga, rundt 2,7 km sør for Sævik, og den gamle kyrkja der blei riven. I mai 1885 endra soknet namn frå Sævig til Klingen, etter staden kyrkja stod.

Kjelder
-------

1. ↑  «Det store Sævik sogn blir delt 1659» (på norsk). Namsos Bys Historielag. Arkivert frå originalen 14. november 2017. Henta 10. januar 2020.
2. ↑  «Klinga kirke feirer 150 år». *Namdalsavisa*. 27. februar 2016. Arkivert frå originalen 14. november 2017. Henta 10. januar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Sævik» frå Wikipedia på engelsk, den 10. januar 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Særskriving** vil seie at ein skriv samansette ord som to eller fleire enkeltståande ord i staden for som eitt enkelt ord (samanskriving). Ord som *terrassedør* vert til *terrasse dør*. Orda kan skifte meining slik som at *sjukepleiarar* vert til *sjuke pleiarar*, og at *rådyrjakt* vert til *rådyr jakt*. Særskriving er altså ei mogleg kjelde til språklege misforståingar.

Særskriving blir òg kalla *orddeling*, som er ei beskriving av det som skjer, men *orddeling* er eigentleg ei nemning på det å dele eit ord ved bruk av bindestrek på slutten av ei linje.

Årsaker
-------

Ein teori på kvifor særskriving har vorte så utbreidd, er at det kjem frå påverknad frå engelsk språk. Denne teorien er likevel ganske tvilsam, sidan ein så seint som for tjue år sidan sleit i norsk skule med at elevane samskreiv engelske ord. Ein annan teori er at det kjem av stavekontrollen i tekstbehandlingsprogram. Mange samansette ord finst ikkje i desse programma sine ordlister, og vert dermed markerte som feilskrivne. Særskriv ein orda, blir dei likevel oppfatta av tekstbehandlaren som korrekt skrivne.

Generell tvil om norma er ei anna mogleg forklaring. Når folk blir usikre i grunnleggjande språkreglar, ser ein gjerne at fleire særskrivingar dukkar opp.[*treng kjelde*]

Døme
----

Særskriving opptrer ofte i samanhengar som reklame, logoar, skilt og på bokryggar. Det vert då ofte vist til estetiske grunnar, sjølv om ein må gå ut frå at mange av tilfella i utgangspunktet har opphav i feil, og at estetikk er ei sekundær forklaring.[*treng kjelde*] Det er òg svært delte meiningar om kor fordelaktig særskriving kan vere estetisk sett, sidan mange meiner at ein feil skjemmer teksten, og at problemet med tilpassing til plassen ein har å skrive på, kan løysast enkelt ved hjelp av ein bindestrek etter vanlege orddelingsreglar.

Eit eksempel er *Nynorsk ord boka*. Trass i at framsida seier *Nynorsk ord boka*, står det *Nynorskordboka* på bokryggen. Dette er svært vanleg, og ein kan finne det igjen på for eksempel juicekartongar. På en eplejuicekartong vil det ofte stå *Eple Juice* framme, mens det på sida vil stå *eplejuice*.

Kampen mot særskriving
----------------------

Organisasjonen Astronomer mot orddeling som – trass i namnet, ikkje berre består av astronomar – kjempar mot fenomenet, og hadde per 20. juli 2005 4749 medlemmer.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Astronomer mot orddeling
* Orddelingsmafiaen Arkivert 2008-05-18 ved Wayback Machine.
**Bernt Thomas Magnuson** (fødd 2. juli 1950) er ein svensk tidlegare langrennsløpar og seinare gardbrukar. Han vart verdsmeister på 30 km under ski-VM 1974 i Falun, og gjekk ankeretappen for Sveriges lag som vann 4x10 km stafett under ski-VM 1978 i Lahti. Magnuson var fødd i Motala og tevla for Delsbo IF. Han bur i Långby i Forså socken i Hudiksvalls kommun i Hälsingland.

Aktiv
-----

Magnuson debuterte for Sverige i store, internasjonale meisterskap med å gå startettappen på 4x10 km stafett under vinter-OL 1972 i Sapporo, laget vart nummer 4.

Dei fire sesongane 1972-75 var Magnuson den klart beste langrennaren i Sverige. Han vann ti av dei tolv individuelle svenske meisterskapa som vart arrangert i perioden, berre tremilsmeistrane Lars-Arne Bölling i 1973 og Sven-Åke Lundbäck i 1975 hindra storeslem for Magnuson.

På opningsdistansen under ski-VM 1974 på svensk heimebane i Falun, vann Magnuson ein overlegen siger med 53,4 sekundars margin til sølvvinnaren Juha Mieto frå Finland. Seinare i meisterskapen gjekk han inn til bronse på femmila, slått av verdsmeisteren Gerhard Grimmer frå DDR og Stanislav Henych frå Tsjekkoslovakia.

Magnuson deltok ikkje i vinter-OL 1976, då far hans døydde straks føre olympiaden. Året etter vann han femmila i Holmenkollen med ein sigersmargin på godt over fem minuttar til toaren, Ivar Formo.

Han lukkast ikkje i dei individuelle renna under ski-VM 1978 i Lahti, men vart likevel teken ut til å gå siste etappen på stafetten. Saman med lagkameratane Sven-Åke Lundbäck, Christer Johansson og Tommy Limby vann han og Sverige VM-gullet etter at Magnuson sjølv gjekk frå Finlands ankermann, Matti Pitkänen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* Ski-VM 1974 i Falun: Gullmedalje på 30 km og bronsemedalje på 50 km
* Ski-VM 1978 i Lahti: Gullmedalje på 4 x 10 km stafett, nr 18 på 30 km

### Gullmedaljar i svenske meisterskap

* 1972: 15 km, 30 km og 50 km
* 1973: 15 km og 50 km
* 1974: 15 km, 30 km og 50 km
* 1975: 15 km og 50 km

Magnuson la opp i 1978, då han av helsemessige årsaker ikkje kunne trene så mykje at han kunne henge med i langrennstoppen.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Thomas Magnuson» frå Wikipedia på svensk, den 17. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Thomas Magnuson – Profil og resultatoversikt hos FIS

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Østersurt** |
| ØstersurtØstersurt |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Boraginales |
| **Familie:** | Rubladfamilien Boraginaceae |
| **Underfamilie:** | Cynoglossoideae |
| **Stamme:** | Asperugeae |
| **Slekt:** | Østersurtslekta *Mertensia* |
| **Art:** | **Østersurt** *M. maritima* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Mertensia maritima***Gray, 1821  |

**Østersurt** (*Mertensia maritima*) er ein fleirårig urt i rubladfamilien. Han har nedliggande stengel og kjøttfulle og blågrøne blad som smakar østers. Blomane er først raude, men seinare får dei ein klår blåfarge og sit i tette halvskjermar. 

Østersurt toler saltvatn og er derfor ein halofytt (saltbotnsplante). Han veks langs heile norskekysten, samt Jan Mayen og Svalbard.

Kjelder
-------

* «Østersurt» i *Caplex*.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Østersurt**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Østjylland** er den austlege delen av halvøya Jylland med Aarhus som den største byen.

Østjylland har aldri vore ein administrativ region. Området er tradisjonelt avgrensa mot nord av Mariager Fjord og mot sør av Kolding Fjord eller grensa til Sønderjylland. Andre grenser er meir uklare. Grensa mot Vestjylland går tradisjonelt ned gjennom Jylland langs hovedvej 13, tidlegare hærvejen, og den jyske højderyg, der den omtrent følger grensa mellom dialektene østjysk og vestjysk.

Østjylland overlappar delvis med dei nyare omgrepa Midtjylland og Sydjylland. Nokre oppfattar såleis Silkeborg (og især Viborg) som Midtjylland, andre som Østjylland eller som begge delar. Mot sør vil langt dei fleste rekne Horsens til Østjylland, medan Vejle og Kolding kan bli rekna til Øst- og/eller Sydjylland.

Endeleg kan ein i geografisk forstand tale om ein østjysk landskapsform og købstadstype, som strekker seg frå Hobro til Egernførde og Kiel.

Det tidlegare Århus Amt, omtrent svarande til Århus Stift, var identisk med dekningsområdet for TV 2/Østjylland og DR's Østjyllands Radio.

Kommunar
--------

Kommuner i dækningsområdet for TV 2/Østjylland og DR's Østjyllands Radio.

| kommunar | innbyggartal (1/4 2011) | areal km² | tettleik |
| --- | --- | --- | --- |
| Aarhus kommune | 311.235 | 468 | 665 |
| Randers kommune | 95.402 | 800 | 119 |
| Silkeborg kommune | 89.050 | 864 | 103 |
| Horsens kommune | 83.077 | 542 | 153 |
| Skanderborg kommune | 57.790 | 436 | 133 |
| Favrskov kommune | 46.922 | 539 | 87 |
| Syddjurs kommune | 41.768 | 696 | 60 |
| Norddjurs kommune | 37.939 | 721 | 53 |
| Odder kommune | 21.838 | 225 | 97 |
| Samsø kommune | 3.866 | 114 | 34 |
| Total | 788.887 | 5.405 | 146 |

Byregion Østjylland
-------------------

De 17 kommuner i Byregion Østjylland
I Landsplanredegørelsen for 2006 frå Miljøministeriet stod det:

*Østjylland er ved at udvikle sig til et sammenhængende område med stor befolkningstilvækst og arbejdsdeling mellem byerne i bybåndet, der strækker sig fra Kolding til Randers. Ja, man kan endda på sigt se konturerne af en ny millionby i Danmark.*
Dette vart grunnlaget for, at omgrepa *Den Østjyske Millionby*, *Byregion Østjylland* og *Det østjyske bybånd* vart skapt. Kommunane i området danna ei styringsgruppe og stod i 2008 bak "Vision Østjylland", der Aarhus vart omtalt som ein by med svake teikn på verdsbystatus i likskap med f.eks. Antwerpen, Glasgow, St. Petersborg og Torino.

Infrastrukturkommissionen hadde i sin rapport òg fokus på området og samanlikna den noverande situasjonen i Østjylland med situasjonen i hovedstadsområdet før den første fingerplan.

Referansar
----------

1. ↑  Miljøministeriet 2006 - Landsplanredegørelse 2006: Det nye Danmarkskort - planlægning under nye vilkår, s. 20
2. ↑  Styregruppen for projekt Byudvikling i Østjylland, 20. august 2008 - Vision Østjylland, s. 6
3. ↑  Infrastrukturkommissionen, januar 2008 - Danmarks Transportinfratruktur 2030, s. 233

Bakgrunnsstoff
--------------

* Befolkningsopgørelser i Region Midtjylland[*daud lenkje*]
* Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2009-04-28 ved Wayback Machine.
Østersdyrking i basseng i West Mersea i Essex.
Ein **østerspoll** er eit innelukka sjøvassbasseng brukt til å dyrka østers.

Pollar er naturleg innelukka fjordar eller viker med tronge innløp.
Typisk kan ein østerspoll ha ei breidd på 50-100 meter. Dersom det renn ferskvatn ut i han, kan dette danna eit vassjikt med brakkvatn øvst som gjev pollen høgare og meir stabil temperatur.

På 1800-talet byrja ein å satsa på dyrking av østers i slike pollar i Noreg, gjennom anna gjennom Selskabet for de norske Fiskeriers Fremme. I nokre høve kunne ein byggja murar mot sjøen for å demma opp pollane betre.

Ein byrja etterkvart å skilja mellom ynglepollar, med høgare temperaturar som var godte for yngling, og feitepollar, der østersen kunne veksa.
Ein kunne la yngelen setja seg på buntar av bjørkeris og seinare plassert i korger og hengd ut i feitepollar.

Nokre østerspollar i Noreg var Espevikpollen og Seløya i Tysnes, Humlevågspollen på Nesøy i Solund, Kviturdspollen i Fana og Agapollen på Bømlo.
Espevikpollen har vore i drift fram til 2000-talet.
Østerspollen på Innerøya i Os var driven fram til 1990-talet, og blei sett i gang igjen på 2010-talet.

Galleri
-------

* Østershald i lagunar på Walney i Cumbria i England.Østershald i lagunar på Walney i Cumbria i England.
* Innebygd basseng for østersdyrking i Frankrike.Innebygd basseng for østersdyrking i Frankrike.

Kjelder
-------

1. ↑  «Østerspoll» i *Store norske leksikon*, snl.no.
2. ↑  «poll - Det Norske Akademis ordbok», *www.naob.no* (på norsk), henta 30. mai 2019
3. 1 2  emmahh (25. juli 2015), «Espevikpollen», *Grind - Ei reise gjennom natur og kultur i Hordaland*, henta 30. mai 2019
4. 1 2 3  «Østersdyrking i Solund», *leksikon.fylkesarkivet.no*, henta 30. mai 2019
5. ↑  Bruarøy, Kjetil Vasby (31. mars 2013), «Østers-kameratane», *midtsiden*, henta 30. mai 2019
6. ↑  Bruarøy, Kjetil Vasby (26. desember 2016), «Arne og Kåre sin første østersleveranse», *midtsiden*, henta 30. mai 2019
|  |
| --- |
| **Prærieulv** |
| PrærieulvPrærieulv |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av prærieulv Utbreiinga av prærieulv |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Pattedyr Mammalia |
| **Orden:** | Rovpattedyr Carnivora |
| **Familie:** | Hundefamilien Canidae |
| **Slekt:** | *Canis* |
| **Art:** | **Prærieulv** *C. latrans* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Canis latrans***Say, 1823 |

**Prærieulven** eller **coyoten** (*Canis latrans*) er eit mellomstort hundedyr som lever i heile Nord-Amerika. Han er kanskje framfor alt kjend for hylet sitt, som er ein viktig stemningsskapar i westernfilm.

Kjenneteikn
-----------

Prærieulv i San Gabriel Mountains i California. Foto: Justin Johnsen

Prærieulven har grå pels med tonar av gult og brunt. Han er svært sjeldan over ein meter lang, og veg mellom 9 og 22 kg. Han skil seg frå andre liknande hundedyr ved å vera mindre og ikkje minst slankare; han treng ikkje vera i fare for å sjå undervektig ut.

Utbreiing
---------

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Prærieulv, coyote |
| Svensk | Prärievarg, koyote |
| Dansk | Prærieulv |
| Engelsk | Coyote, prairie wolf |
| Tysk | Kojote, Präriewolf |
| Fransk | Coyote |
| Spansk | Coyote |
| Russisk | Kojot (Койот), lugovoj volk (лугово́й волк) |

Prærieulven finst i heile Nord-Amerika, bortsett frå heilt aust i Canada. Denne store utbreiinga kjem i store trekk av at menneske har utrydja ulv og raudulv frå store område. Ein finn prærieulv i dei fleste landskapstyper, men han likar seg best når han har buskas å luska i.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* ITIS
* EOL
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Prærielauk** |
| PrærielaukPrærielauk |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Aspargesordenen Asparagales |
| **Familie:** | Påskeliljefamilien Amaryllidaceae |
| **Underfamilie:** | Alliaceae Allioideae |
| **Stamme:** | Allieae |
| **Slekt:** | Laukslekta *Allium* |
| **Art:** | **Prærielauk** *A. cernuum* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Allium cernuum***Roth, 1798 |

**Prærielauk** (*Allium cernuum*) er ei fleirårig plante i laukslekta i påskeliljefamilien som høyrer naturleg heime i Nord-Amerika.

Prærielauk
Prærielauk har ein ikkje-lagdelt, slank, konisk lauk som gradvis smalnar til fleire kjølforma gras-liknande blad (2–4 mm breie). Kvar mogen lauk har ein einskild blomsterstengel, som sluttar i ein nikkande skjerm med kvite eller rosa blomstrar. Prærielauk blomstrar i juli-august. Blomstrane mognar til kuleforma, furete frukt som seinare opnar seg og frigjer mørke skinnade frø. Planta har ikkje smålauk i blomsterstanden.

Blomane til prærielauk.
Planten veks i tørr skog, steinrøyser og på prærien. Han finst naturleg i Nord-Amerika frå New York til British Columbia sør til Virginia og Kentucky og sør i fjella. Lauken kan etast og har ein sterk lauksmak. Prærielauk blir også brukt som prydplante.

*Allium cernuum* form *major* har større planter større blomstrar enn normalarten.

Varietetar og sortar
--------------------

* *Allium cernuum Roth var. neomexicanum* (Rydberg) McBride
* *Allium cernuum Roth var. obtusum* Cockerell ex McBride
* *Allium cernuum «Pink Giant»*
* *Allium cernuum album*

Synonym
-------

* *Allium neomexicanum* Rydberg
* *Allium recurvatum* Rydberg

Galleri
-------

* Botanisk illustrasjon av Mary Vaux WalcottBotanisk illustrasjon av Mary Vaux Walcott
* BlomarBlomar
* Hangande blomarHangande blomar
* Nærbilde av blomarNærbilde av blomar
* Kvite blomarKvite blomar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Prærielauk**

* USDA PLANTS Profile
* Plants For A Future
* Flora of North America
* PlantFiles
* Illinois Wildflowers
* Vascular Plants of the Gila Wilderness
* Stephens salat ved Hageselskapet. Salatoppskrift med mellom anna prærielauk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |