recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Nord-Solvær** |
| --- |
| Geografi |
| **Stad** | Helgeland

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |

**Nord-Solvær** er ei lita øy i øygruppa Solvær i Lurøy kommune i Nordland. Naboøya er den meir tettbusette øya Sleneset. Øya Lovund ligg også berre ein kort båttur unna. Båtane til transportfirmaet Helgelandske kan få anløp av Nord-Solvær ved behov både på snøggbåtruta Sandnessjøen - Træna og ferjeruta Stokkvågen - Træna.

Nord-Solvær har berre nokre få fastbuande, men kan få ganske mykje vitjingar i sommarferien. Grendahuset på øya er framleis i bruk til fødselsdagar, dåp, konfirmasjon og andre tilstelningar. 

Postnummeret til øya er 8740 NORD-SOLVÆR.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til Grendahusets Venner - bilete og informasjon om Nord-Solvær. Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* Rutetidene til Helgelandske.
* Lurøy Folkebibliotek: Legedynastiet i Nord-Solvær. Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
**Vitebsk**, (russisk: Витебск, belarusisk: Віцебск), er ein by i det nordaustlege Belarus tett ved grensa til Russland. Elva Dvina renn gjennom den nordlege delen av byen, der det er ei elvehamn. Byen hadde 353 300 innbyggjarar i 2004.

Det finst ein del industri i byen, blant anna maskinindustri, næringsmiddelindustri og tekstilindustri. Vitebsk er jernbane- og vegknutepunkt, men òg eit kulturelt sentrum med universitet, teater, fleire museum, fleire galleri og mange minnesmerke.

Vitebsk vart mesta heilt utsletta under andre verdskrigen. Han vart teken av tyske troppar 10. juli 1941, og ca 15 000 av jødane i byen vart drepne dei følgjande månadene. Den 26. juni 1944 vart byen frigjord av Den raude arméen.

Byen er elles mellom anna kjend for at kunstnaren Marc Chagall var fødd her.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vitebsk» frå Wikipedia på dansk, den 13. juli 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Det Åpne Teater med Joachim Nielsens gang mellom gavlveggen og gjerdet
Det Åpne Teater
**Det Åpne Teater** var eit teater i Oslo som låg i gata Tøyenbekken 34 på Grønland, i dei tidlegare lokala til Oslo Elektriske Sveiseverksted. Teateret vart formelt nedlagt 31. desember 2009 og gjekk inn i det nyoppretta Dramatikkens hus, som har overteke bygningen i Tøyenbekken 34. 

Det Åpne Teater vart grunnlagt i 1986 som ei stifting med føremål å primært utvikle og framføre ny dramatikk og medverke til fagleg og kunstnarisk utvikling hos dramatikarar. Styremedlemmene i stiftinga vart oppnemnd av Norske Dramatikeres Forbund, Norsk Sceneinstruktørforening, Norsk Skuespillerforbund og Norsk teater- og orkesterforening.

Lokala til den tidlegare sveiseverkstaden vart ombygd til eit teaterbygg, mellom anna ved dugnadsinnsats.

Teatersjef var Franzisca Aarflot (regissør og dramatikar) og dramaturgarbeidet vart leia av dramaturg Ragnhild A. Mærli.

Teateret tilbaud nye dramatikarar individuell rettleiing for utvikling av scenetekst, der tekstar vart handsama av dramaturgar og instruktørar, eventuelt via ein tverrfagleg prosess med andre scenekunstnarar.

Teateret med-produserte rundt to produksjonar årleg saman med andre teater eller frie grupper og var i tillegg vertskap for ei rekkje gjesteførestellingar kvar sesong.

I 2006 viste teatret i alt 52 førestillingar.

Teateret samarbeidde elles med Nationaltheatret, Det Norske Teatret og Statens teaterhøgskole og initierte i 2002 eitt 2-årleg pilot-prosjekt for tre dramatikarar. Seinare vedtok Kunsthøgskolen i Oslo òg å starta ei slik utdanning. Ein av deltakarane på pilotprosjektet, Liv Heløe, mottok Ibsenprisen i 2006.

Teateret hadde òg fokus på internasjonalt samarbeid og introduksjon av norske dramatikarar i utlandet og tilsvarande til Noreg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Det Åpne Teater» frå Wikipedia på bokmål, den 23. oktober 2008.*
Nedslagsstaden i Irkutsk oblast**Vitim-hendinga** eller **Bodajbo-hendinga** er eit mogeleg nedslag av ein meteor eller komet ved elva Vitim i Sibir. Det skjedde nær byen Bodajbo i Irkutsk oblast i Russland den 25. september 2002 om lag kl. 10 lokal tid. Hendinga vart fanga opp av ein amerikanske satellitt bygd for å spore missil. 

Sidan staden ligg så pass fjernt i den sibirske taigaen vart det først sendt ein ekspedisjon til området i mai 2003. Russiske forskarar fann her spor som var særs like dei etter Tunguska-hendinga i 1908. Prøvar av snø og vatn vart analyserte og ein fann unormalt store mengder tritium, samt radioaktive isotopar av kobolt og cesium.

Basert på funna indikerte V.A. Tsjernobrov at årsaka kunne vere skapt av ei kometkjerne med ein diameter på 50 til 100 meter.

Sjå òg
------

* Tunguska-hendinga

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vitim-hendinga» frå Wikipedia på engelsk, den 20. oktober 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Vitim-nedslaget
* Artikkel om hendinga på BBC
* Artikkel om hendinga i Time
* Kasatkina, E.A. & Sjumilov, O.I. (2005). *Some atmospheric and magnetospheric effects possibly related to the Vitim bolide impact*. Retrieved June 24, 2005.
* Tsjernobrov, Vadim & Soleny, Aleksander & Lawrence, Maria (2003). *Results from the VITIM-2003 expedition*  Arkivert 2006-03-14 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 58°16′16″N 113°27′13″E﻿
Skjervøy kyrkje
Lyngen kyrkje fotografert på slutten av 1800-talet. Foto: Axel Lindahl

Birtavarre kyrkje
Kåfjord kyrkje
Skibotn kyrkje
**Nord-Troms prosti** er eit tenestedistrikt i Nord-Hålogaland bispedømme i Den norske kyrkja.
Prosten har sete på Storslett. 
Prostiet svarar til kommunane Kvænangen, Kåfjord, Lyngen, Nordreisa, Skjervøy og Storfjord i geografisk utstrekking.

Prostiet er inndelt i sokn. 
Soknet er grunneininga i Den norske kyrkja.
Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller dei er tilsette i prostiet. 
Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si knytt til eit eller fleire sokn.
Fram til 2004 var prestetenesta lokalt organisert i prestegjeld.

Sokn i Nord-Troms prosti
------------------------

### Lyngen kommune

* Tidlegare Lyngen prestegjeld
	+ Lyngen sokn

### Storfjord kommune

* Tidlegare Lyngen prestegjeld
	+ Storfjord sokn

### Kåfjord kommune

* Tidlegare Kåfjord prestegjeld
	+ Kåfjord sokn

### Nordreisa kommune

* Tidlegare Nordreisa prestegjeld
	+ Nordreisa sokn

### Skjervøy kommune

* Tidlegare Skjervøy prestegjeld
	+ Skjervøy sokn

### Kvænangen kommune

* Tidlegare Kvænangen prestegjeld
	+ Kvænangen sokn

Sjå òg
------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Nord-Troms prosti på nettstaden til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Nord-Hålogaland bispedømme |
| --- |
| Alta • Hammerfest • Indre Finnmark • Indre Troms • Nord-Troms • Senja • Tromsø • Trondenes • Varanger |

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Nord-Troms prosti |
| --- |
| Arnøy • Burfjord • Kåfjord • Lenangsøyra • Lyngen • Nordreisa • Rotsund • Sekkemo • Skjervøy • Skorpa • Storfjord |
**Vital Anatoljevitsj Rymasjewski** (fødd 3. mars 1975) er ein belarusisk politikar og medleiar i partiet Det belarusiske kristendemokratiet (*Bjelaruskaja khrystsijanskaja demakratyja*). Han var kandidat ved presidentvalet i Belarus 19. desember 2010. Ifølgje dei offisielle resultata kom han på sjuande plass med 1,1 % av røystene, men valet vart ikkje rekna som fritt og rettferdig av internasjonale observatørar. Rymasjewski vart arrestert etter å ha teke del i demonstrasjonar mot måten valet vart gjennomført på same kvelden, saman med fem av dei andre presidentkandidatane, og tiltalt for å ha "forårsaka masseuro". Han vart sleppt laus mot kausjon 1. januar 2011, men tiltalen stod ved lag. Under rettssaka i mai 2011 la aktoratet ned påstand om to års betinga fengsel for rolla hans i demonstrasjonane. Rymasjewski vart dømt til to års fengsel på vilkår. I 2012 oppmoda han til boikott av parlamentsvalet i Belarus. Han tok del i protestar mot valfusk ved parlamentsvalet i 2016 og vart bøtelagt for dette.

Fotnotar
--------

1. ↑  "Карані беларускай палітыкі. Віталь Рымашэўскі" frå Telegraf.by, 25. juni 2011, på belarusisk
2. ↑  "Belarus urged to free prisoners of conscience held after post-election protest" frå Amnesty International, på engelsk
3. ↑  "Прокурор предлагает не сажать экс-кандидатов в президенты Белоруссии Некляева и Рымашевского" frå Gazeta.ru, 17. mai 2011, på russisk

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Feltre
Gamlebyen i Feltre
**Feltre** er ein by og ein kommune i provinsen Belluno i Veneto-regionen i Italia. Kommunen har 21 000 ibuarar og omfattar ei flatevidd på 100,6 km². Byen ligg på ein åsrygg, 325 meter over havet. I gamlebyen er det renessansehus utsmykka med sgraffito-forsiringar. Feltre ligg ei 20 kilometer sørvest for provinshovudstaden Belluno. Nord for byen reiser Dolomittane seg.

Feltre er eit regionalt sentrum for metallindustri. Byen har elles eit privat universitet som vektlegg språk og kommunikasjon.

Soge
----

Namnet på byen er av etruskisk opphav: *Felthuri* eller *Velhatre*. Under romarriket vart bygt den viktige vegen *Via Claudia Augusta*, vegen gjekk frå Aquileia over Alpane til Augsburg.

I 1404 vart Feltre, som resten av Belluno-provinsen, lagt under republikken Venezia. Byen vart i 1509 lagt i ruinar under Maximilian II av Austerrike sitt felttog mot Venezia. Seinare vart byen bygt opp att i ein karakteristisk 1500-talsstil.

Frankrike erobra Feltre i 1797. Etter Wienerkongressen fekk Austerrike-Ungarn makta over byen. I 1866 vart så byen annektert av Italia. Sidan slutten av fyrste verdskrigen har han også offisielt tilhøyrt Italia.

I juli 1943 var Feltre møteplass for statsleiarane Adolf Hitler og Benito Mussolini. Møtet kom i stand då dei allierte krigsmaktene pressa på i Sør-Italia, samstundes som Wehrmacht trekte seg tilbake på Austfronten etter det tyske nederlaget ved Stalingrad. Dei to forbundsfellane hadde motstridande interesser, noko som førte til at Mussolini kort etter vart avsett av fascistane sitt storråd.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Feltre» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juli 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Vitalisme (av lat. *vita*, liv), filosofisk retning som hevdar at ein ikkje kan forklara den organiske røyndommen reint mekanisk, men på bakgrunn av eksistensen av ei særskilt livskraft («energi», av somme sett som synonymt med «sjel»). 

Retninga har røter tilbake til Aristoteles sin naturfilosofi, som med anna danna grunnlaget for vestleg medisin heilt fram til moderne tid. Den såkalla humoralpatologien tok i tråd med dette utgangspunktet i at sjukdom hadde si årsak i endringar i balansen mellom dei fire vevsvæskene (blod, slim, svart og gul galle). Teorien vart utfordra frå renessansen og framover, då ein fekk eit nytt fokus på funksjonane til dei ulike organa istadenfor dei vitale kreftene. Likevel vart element av teorien ståande heilt til eit stykke ut på 1800-talet.

På byrjinga av 1900-talet oppstod neo-vitalismen (ny-vitalismen). Denne retninga er med anna knytt til filosofane Bergson og Nietzsche. Retninga hadde innverknad på kunstnarar og forfattarar som Edvard Munch, Knut Hamsun, Kristofer Uppdal og Gustav Vigeland. Andre som av og til blir rekna som vitalistar er Tarjei Vesaas, Åsmund Sveen, Jakob Sande og Bertrand Besigye.

Bakgrunnsstoff
--------------

Livskraft. Vitalismen som kunstnerisk impuls 1900-1930. (Munch-museet) Arkivert 2012-05-09 ved Wayback Machine.

Jakob Sande og Vitalismen (av Hadle Oftedal Andersen)
Tysk feltskjær i arbeid under den tysk-franske krigen i 1870.
Ein **feltskjær** var ein person som i krig stelte med sårskadar, amputasjonar og i nokon grad kirurgiske inngrep. Feltskjær oppsto som eit handverk på grunn av at kyrkja, gjennom konsilet i Tours i 1163, la ned forbod mot at lækjarar kunne utføra kirurgiske inngrep. Feltskjærar hadde ikkje universitetsutdanning slik som lækjarane, men gjekk i lære hjå eldre feltskjærar. Dei hadde difor låg sosial status og vart sett ned på av lækjarane. I fredstid fungerte ein feltskjær ofte som barberar. I Noreg er yrket kjent frå 1600-talart, då det vart nemnt i samband med Hannibalfeiden. Etter at Universitetet i Oslo var oppretta i 1811 vart det utdanna kirurgar der, og feltskjæryrket døyde ut saman med dei siste utøvarane.

Ein feltskjær hadde ikkje anna bedøving enn brennevin å tilby pasientane, så dei freista å utføra arbeidet snøgt for at pinsla skulle verta så kortvarig som muleg. Ved amputasjonar nytta dei ofte eit timeglas. Det var difor viktig å ha kvasse knivar og sager. Dei hadde ingen kunnskap om bakteriar og det kunne vera så ymse med reinsemda. Det hende difor ofte at pasientane vart sjuka av sårfeber og ikkje alle overlevde.

Referansar
----------

1. 1 2 3  *Feltskjær*], Store medisinske leksikon.

Sjå òg
------

* Bergchirurgus
* Bartskjær
* Krafskjerring
Tannhjul i ein girkasse.
**Girkasse** er ei mekanisk innretning for å endra utvekslingsforholdet mellom to akslingar, reimskiver, eller liknande. 

Dei fleste motorkøyretøy har ei eller anna form for girkasse. Dei fleste girkassar er mekaniske og utvekslingsforholdet vert endra ved at tannhjul med ulik diameter vert førte i inngrep med kvarandre. Dette kan skje manuelt med ei girspak, eller verta utført av ein aktuator som vert styrt manuelt eller automatiskt.

Mekaniske girkassar
-------------------

Renault automatkasse.
Mekaniske girkassar er den mest utbreidde typen. Dei er enkle, driftssikre og har små tap. Dei fyrste køyretøya hadde berre nokre få utvekslingsforhald. Seinare vart talet på gir utvida for at motoren skulle få høve til å arbeida med eit så gunstig turtal som mogleg. Nyttekøyretøy, som lastebilar og traktorar, som har mange gir, har to eller tre girkassar etter kvarandre. Desse var ofte organiserte som ein hovudgirkasse, eit to- eller tre-trinns høg/låg-gir og eit totrinns snøgggir, men i dag er det meir vanleg at føraren ikkje treng å tenkja så mykje på korleis girkassen er bygd opp.

Automatiske girkasser, som lenge har vore tilgjengelege på personbilar, har i det siste òg vorte tilgjeneglege på lastebilar. Opphavleg var det det nytta hydrodonamisk momentomformarar i automatkassar, men på grunn av stort tap har dei fleste produsentane gått over til servoopererte gir i konstant inngrep, med automtisk fråkopling og tilpassing av turtal ved girskifte. Det er denne typen som vert nytta på lastebilar.

Kilereimvariator er ei form for mekanisk transmisjon, der utvekslingsforholdet kan varierast trinnlaust. Dei vert ofte nytta i skurtreskar, skuterar og snøskuterar, men har og vore nytta i personbilar (DAF til dømes).

Hydrodynamiske dreiemomentforsterkarar
--------------------------------------

ZF automatkasse, med hydrodynamisk dreiemomentforsterkar.
Skogsmaskinar, anleggsmaskinar og liknande er ofte utstyrte med ein hydrodynamisk dreiemomentforsterkar, i tillegg til ein mekanisk girkasse. Desse tilpassar automatisk utvekslingsforholdet etter belastninga og innfører «elastisitet» i transmisjonen. Dette høver særleg godt for terrengkøyretøy, anleggsmaskiner og liknande. 

Hydrodynamisk momentforsterkarar har trinnlaust varierande utvekslingsforhold over eit visst turtalsområde, med dei har større tap enn mekaniske girkassar. Det er difor vanleg at dei kan blokkerast.

Hydrostatisk drift
------------------

Nokre køyretøy har hydrostatisk transmisjon, som òg gjev trinnlaust utvekslingsforhold. Desse har meir tap enn mekaniske girkassar og vert helst nytta der det det viktig at utvekslingsforholdet kan regulerast trinnlaust. Moderne skurtreskarar, skogsmaskinar og anleggsmaskinar har ofte hydrostatisk transmisjon.

Sjå òg
------

* Kopling
* Kilereimvariator
* Hydrodynamisk momentomformar
* Hydrostatisk drift
* Differensial

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Viktorija Oleksandrivna Semerenko**, kjend som **Vita Semerenko**, (fødd 18. januar 1986) er ein ukrainsk skiskyttar frå Krasnopilija i Sumy oblast. Ho vann OL-gull på 4 x 6 km stafett, og har elles individuelt vunne fire bronsemedaljar i dei internasjonale skiskytingsmeisterskapane i tida 2011-14, samt to VM-sølv i stafett, 2008 og 2013. Også tvillingsystera Valj Semerenko er skiskyttar på høgste nivå.

### Aktiv

Under verdsmeisterskapen i Östersund i 2008 var ho og systera Valj med på det ukrainske stafettlaget som tok sølv, einast Tyskland vart for sterke. I same meisterskapen vart ho nummer fire på fellesstarten, ein prestasjon ho gjentok under VM i skiskyting 2009 i Pyeongchang i Sør-Korea.

Si fyrste individuelle bronsemedalje vann Semerenko på 15 km under VM 2011 i Khanty-Mansijsk. Både i 2012 og 2013 tok ho bronse på 7,5 km under skiskytings-VM i høvesvis Ruhpolding og Nove Mesto. Ved VM i Nove Mesto vann både ho og tvillingsystera bronsemedaljar på 4 x 6 km stafett. 

Semerenko la under Vinter-OL 2014 i Sotsji beslag på tredjeplassen for trdje gong på rad på 7,5 km. Få dagar seinare gjekk ho fyrsteetappen på Ukraina sitt lag som vart olympisk meister på 4 x 6 km stafetti. Dei andre på gullaget var Julija Dzjyma, systera Valj Semerenko og ankerkvinna Olena Pidhrusjna.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Wita Semerenko» frå Wikipedia på tysk, den 7. mars 2015.*





1. ↑  ukrainsk: Вікторія Олександрівна Семеренко
**Sonata da camera** (italiensk for «kammersonate») er ei gruppe instrumentale sonatar som er delt inn i tre eller fire satsar. Dei starta med eit preludium, eller ein liten sonate, som fungerer som ein introduksjon til dei neste satsane, som ofte gjerne var dansar.. 

Uttrykket sonata da camera kom frå Roma på slutten av 1600-talet då Arcangelo Corelli komponerte to forskjlellige variasjonar av ein sonate. Desse vart kjend som sonata da camera og sonata da chiesa. Dei mest brukte instrumenta i sonata da camera var to fiolinar og ein bass. Dette vart òg kalla ein triosonate, sidan han bestod av tre hovuddelar. Stundom måtte ein derimot han ein fjerde utøvar (vanlegvis ein cellist) til å spele basso continuo-linja.

Etter 1700 vart skilnadane mellom sonata da camera og the sonata da chiesa mindre og mindre tydlege og dei glei etter kvart i hop.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sonata da camera» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Magnus Hesselberg** (11. juni 1804–22. januar 1877) var ein norsk sakførar, gardbrukar, skipsreiar og stortingsmann frå Tjølling. Iver Magnussen Hesselberg var far hans.

Magnus Hesselberg var frå 1819 elev på konstruksjonsskulen i Fredriksværn. Sidan tok han over styringa av Hølens verft ved Larvik, der far hans var medeigar. I 1833 tok han norsk juridisk eksamen og fekk arbeid som underfut i Larvik. Frå same året byrja ein 44 år lang periode som forstandar for stiftinga Larvik hospital. Hesselberg var fut i Larvik 1840-45 og «oppebørselsbetjent» i Larvik og Sandefjord 1845-46. Etter å ha budd ei tid i Larvik, flytta han til farsgarden i Tjølling og var både gardbrukar og skispsreiar, i tillegg til sitt vyrkje som sakførar ved underretten.

Frå 1850 til 1871 var Hesselberg ordførar for heradsstyret i Tjølling. Han var også formann i matrikkelkommisjonen i Tjølling, og medlem i matrikkelkommisjonen for Jarlsberg amt. I 1855 stod han i spissen for skipinga av Tjølling sogneforening og var ein del år formann i foreininga.

I tida 1851-69 representerte Hesselberg jamt og samt Jarlsberg og Larvik amt på Stortinget. Han var i 1851 sekretær i Kyrkjekomiteen og visesekretær i Odelstinget, i 1854 og 1857 sekretær både i Lagtinget og i Næringskomite nr 2, og på Omframtstortinget 1858 var han framleis sekretær i Lagtinget. Etter å ha sagt frå seg val i 1859, kom han på ny inn att på Stortinget 1865-66 og fekk att vervet som sekretær i Næringskomite nr 2. I si siste stortingsperiode, 1868-69, var han atter sekretær i Lagtinget og elles medlem i Næringskomite nr 1. Han sa i 1871 nei til å verte vald for ein ny stortingsperiode.

Hesselberg døydde på garden sin i Tjølling, 72 år gammal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Vissarion Grigorjevitsj Belinskij** (30. mai 1811–26. mai 1848) var ein russisk litteraturkritikar, skribent og filosof. Kunstsynet hans var prega av romantikken, han sokna til dei miljøa i Russland som arbeidde for ei vestleggjering av kulturen og samfunnet.

### Liv og gjerning

Belinskij vart fødd i Sveaborg, som då høyrde til det russiske storfyrstedømmet Finland. Han var son til ein lækjar i marinen. Frå 1829 studerte han ved Lomonosov-universitetet i Moskva, noko han kunne gjere då han fekk eit stipend. I 1832 vart han utvist frå universitetet etter han hadde skrive eit spelstykke som altfor tydeleg viste råskapen med liveigenskap.

Han byrja deretter si gjerning som skribent i tidsskriftet *Teleskop*. I 1836 forbaud tsaren tidsskriftet og redaksjonen vart stengd. Belinskij måtte finne seg i å verte ransaka, og var forvist frå hovudstaden. Eitt år seinare var Belinskij til behandling i Pjatigorsk for tuberkulose. I 1839 slo han seg ned i St. Petersburg, der han arbeidde for tidsskrifta *Otestjestvennyja zapiskij* (Fosterlendske minne) og *Sovremennik*.

Ved inngangen til 1840-åra var Belinskij truleg den fremste litteraturkritikaren i Russland. Særleg gav han framhjelp til poeten Nikolaj Nekrasov. Vidare var han ein av dei som la merke til den unge Ivan Turgenjev, og han omtala Fjodor Dostojevskij si debutbok i positive ordelag. År 1842 støtta han Nikolaj Gogol med å få trykt romanen *Døde sjeler*, eit verk som den keisarlege sensuren hadde forbode.

I 1843 gifta Belinskij seg med Maria Orlova og fekk tre born med henne. Han reiste i 1847 til Berlin og seinare Salzburg for å få behandla sjukdomen sin. Året etter døydde han etter langvarig sjukdom.

Fram til 1856 hadde russisk presse forbod om å nemnet namnet hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wissarion Grigorjewitsch Belinski» frå Wikipedia på tysk, den 24. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Johan Magnus Halvorsen** (10. juni 1853–14. februar 1922) var ein forretningsmann, stortingsrepresentant og statsråd frå Ålesund.

Halvorsen var son av ein kjøpmann i Ålesund, som døydde då Magnus var ni år gammal. Sjølv tok han eksamen ved ein høgare allmennskule i heimbyen, før han i fjortenårs-alderen vart tilsett i hos ein landhandlar på Sunnmøre. I 1874 vart han styrar Selje forbruksforeining (samvirkelag) i Nordfjord. Allereie året etter byrja han som reisande på strekninga Møre-Finnmark for fleire fabrikkar og firma i Bergen. I 1881 etablerte han seg som kjøpmann i Trondheim, med vekt på handel med sild og annan fisk. Han leia firmaet fram til 1909. Sidan var han styrar av Noregs Bank i Trondheim, og elles aktiv næringsaktør i Trondheim.

1895-1904 var Halvorsen medlem av formannskapet i Trondheim. Også 1910-22?

Han sat på Stortinget i fire periodar:

* 1898–1900 for Venstre som 2. representant frå Trondheim og Levanger, medlem av Lagtinget og næringskomite nr 1.
* 1904–06 for Samlingspartiet som 4. representant frå Trondheim og Levanger.
* 1907–09 for Venstre som 1. representant frå Baklandet krins i Trondheim. Åra 1904-09 var han medlem av næringskomite nr 1 og valkomiteen. I 1907 medlem av den forsterka janrbanekomiteen.
* 1910–12 for Frisinna Venstre som 1. representant fra Baklandet. Formann i næringskomite nr 1 i 1910, og i valkomiteen i 1912.

Halvorsen var finansminister 23. oktober 1907 – 18. mars 1908.

Han var ei tid formann i Frisinna Venstre.

Under storlockouten i 1911 verka Halvorsen, saman med Alfred Eriksen, som meklar. For denne innsatsen vart dei begge tildelt Borgardådsmedaljen i gull. Han var tidlegare tildelt 7. juni-medaljen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Magnus Halvorsen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
Plasseringa av Baiyin (gul) i Gansu
**Baiyin** (kinesisk: 白银; pinyin: *Báiyín*) er eit byprefektur aust i provinsen Gansu, i den vestlege delen av Folkerepublikken Kina. Byprefekturet har eit areal på 21 200 km² og hadde 1 708 751 ibuarar i 2010.

Byprefekturet Baiyin omfattar to distrikt (区 *qū*) og tre fylke (县 *xiàn*).

### Geografi og klima

Baiyin ligg mellom 1 275 og 3 321 meter over havet. Delar av landskapet er ørken.

Klimaet er svært turt. Årleg nedbørsmengd er mellom 110-350 millimeter, medan utturkinga på same tid er kring 2 100 mm. Huang He renn i 214 kilometer gjennom Baiyin.

### Samferdsle

Kinas riksveg 109 passerer gjennom området. Han knyter Beijing saman med Lhasa i Tibet. Vegen leier vestover frå Beijing via Datong, Yinchuan, Lanzhou og Xining til Golmud, før han vender sørvestover mot Lhasa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Baiyin» frå Wikipedia på engelsk, den 19. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 71°51′S 61°4′W﻿

**Cape Hattersley-Smith** er eit nes markert av ein kjegleforma topp ved søraustenden av Condor Peninsula, 5 nautiske mil sørvest for Cape Knowles på Black Coast i Palmer Land i Antarktis. Neset vart fotografert frå lufta av U.S. Antarctic Service den 30. desember 1940. Det vart kartlagd av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) – Ronne antarktiske forskingsekspedisjon frå Stonington Island i november 1947 og vart fotografert på ny av U.S. Navy i 1966. Det vart namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names i 1984 etter den britiske geologen Geoffrey Francis Hattersley-Smith.

Hattersley-Smith var baseleiar for FIDS og glasiolog ved Admiralty Bay i Sør-Shetlandsøyane, 1948–49. I perioden 1951–73 var han med Defense Research Board of Canada og gjorde feltforsking i Arktis. Frå 1973 var hen med British Antarctic Survey og var sekretær for UK Antarctic Place-Names Committee, 1975–91. Hattersley-Smith skreiv òg *The History of Place-names in the Falkland Islands Dependencies (Sør-Georgia og Sør-Sandwichøyane)*, Cambridge, 1980 og *The History of Place-names in the British Antarctica*, Cambridge, 1991,

Kjelder
-------

1. ↑  «Hattersley-Smith, Cape». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 23. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hattersley-Smith, Cape» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Stikkamp** blir i sjakksamanheng brukt som ord for omkamp. Viss to eller fleire spelarar endar med same poengsum i ei sjakkturnering, kan reglane for turneringa seie at det skal spelast omkamp mellom dei. F eks om kven som skal vinne turneringa og bli klubbmeister, eller kven som skal få kongepokalen i eit Noregsmeisterskap i sjakk. Det kan også vere stikkamp om kvalifisering f eks til Verdsmeisterskapen i sjakk. 

Reglane for turneringa vil som regel seie korleis stikkampen skal spelast, f eks om den skal spelast med kortare tenketid enn sjølve turneringa.

Det er ikkje alltid nødvendig med stikkamp for å kåre ein vinnar i ei sjakkturnering. Reglane for turneringane har oftast ulike reglar for kvalitetsutrekning, til dømes basert på at spelarane har møtt ulike motstandarar. Ei summering av poengsummane til motstandarane vil då gi eit mål på kor hard motstand den enkelte har møtt, og plasseringa i turneringa blir dermed avgjort av desse kvalitetspoenga.

Eit eksempel på stikkamp:
Magnus Carlsen kom på delt førsteplass i NM i sjakk både i 2004, 2005 og 2006. Han tapte stikkampen mot Berge Østenstad i 2004 og mot Simen Agdestein i 2005, før han omsider vann stikkampen mot Simen Agdestein i 2006 og fekk sin første kongepokal.
Oppmarsj av nazistiske studentar framfor Institut für Sexualwissenschaft rett før dette blei plyndra og øydelagt 6. mai 1933.
**Magnus Hirschfeld** (14. mai 1868–14. mai 1935) var ein tysk lege, sexolog, og forkjempar for homofile rettar.

Hirschfeld utvikla ein teori om at homoseksuelle kvinner og menn og mellom anna transseksuelle utgjorde eit tredje kjønn, men var også interessert i studiet av den menneskelege seksualiteten i breiare omfang. Teorien om det tredje kjønnet var inspirert av Karl Heinrich Ulrichs og Richard von Krafft-Ebing sine teoriar, sjølv om han opponerte mot degenerasjonsforklaringa til sistnemnde og i staden såg på homoseksualitet som ein normalvariasjon.

I 1897 var han med på å grunnleggja *Wissenschaftlich-humanitäre Komitee* som hadde som mål å jobba for homofile rettar (den første av sitt slag i verda). Eit viktig mål var å få oppheva § 175 i den tyske straffelova som forbaud homoseksuelle handlingar mellom menn, men dette lukkast ikkje i levetida til Hirschfeld. Han var formann i organisasjonen frå starten til 1929, blei ein kjend person i samtida og eit symbol på kampen for homofile rettar.

I 1919 grunnla Hirschfeld *Institut für Sexualwissenschaft* i Berlin. Då nazistane tok over makta i 1933 var instituttet eit av dei første offera, det blei plyndra av nazistiske studentar 6. mai og bøker frå biblioteket blei brent på Opernplatz 10. mai (det er dette bokbålet som oftast blir brukt som illustrasjon til nazistanes bokbrenning). På dette tidspunktet var Hirschfeld, som var jøde, homofil og medlem av Det tyske sosialdemokratiske partiet i utlandet i samband med ein lengre føredragsturne, og han vende aldri tilbake til Tyskland. Han døydde i eksil i Nice i 1935.

Ettermæle
---------

I 1982 blei Magnus-Hirschfeld-Gesellschaft grunnlagd av ei gruppe homofile og lesbiske med historisk interesse. Selskapet har særleg drive med forsking knytt til Hirschfeld samt historia den tyske homorørsla før 1933. Saman med ein del andre aktørar arbeider dei for å oppretta eit *Magnus Hirschfeld-institutt* med forsking på homoseksualitet frå eit historisk og samfunnsvitskapleg perspektiv som føremål. 

Magnus-Hirschfeld-Ufer i Berlin
Spelefilmen *Der Einstein des Sex* (1999) av Rosa von Praunheim handlar om Magnus Hirschfeld sitt liv.

Etter initiativ frå Lesben- und Schwulenverband in Deutschland e. V. (LSVD) fekk ein gangveg langs Spree ikkje langt frå Bundeskanzleramt 6. mai 2008 namnet Magnus-Hirschfeld-Ufer.

Hirschfeld har vore kritisert for sitt syn på eugenikk.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Per Oscar Andersen** (24. januar 1903–27. juni 1969) var ein norsk friidrettsutøvar frå Oslo, der faren dreiv eit boktrykkeri. Sjølv var han i alle sine aktive år medlem av Idrettsforeningen Ørnulf. 

Andersen vann sju individuelle noregsmeisterskap på bane og seks i stafett i åra frå 1924 til 1928. Han vart tildelt kongepokalen under noregsmeisterskapen 1927 etter dobbeltsigeren på 100 meter og 200 meter. I begge løpa tangerte han meisterskapsrekordane.

Andersen tangerte den norske rekorden på 100 meter på 10,7 to gongar før han i 1927 senka den til 10,5 sekundar. Tida, som vart oppnådd i ein triangellandskamp mellom Danmark, Noreg og Sverige i København, var samstundes ny nordisk rekord. I same landskampen vann Andersen 400 m på 49,3 sekundar. 10,5 vart ståande som norsk rekord i elleve år før Erik Sjøvall forbetra den med eitt tidels sekund i 1938.

På 200 meter vart Andersen den fyrste nordmann under 22 sekundar då han 18. september 1926 flytta rekorden frå 22,1 til 21,6 sekundar. Året etter tangerte han 200 meter-rekorden, fyrst i 1939 senka Haakon Tranberg den norske rekorden til 21,5. Grunna sjukdom trekte Andersen seg tilbake i 1928, og tevla aldri sidan.

### Medaljar i norske meisterskap

* 1924: Bronsemedaljar på 100 m (11,8) og 200 m (23,4)
* 1925: Bronsemedalje på 200 m - 23,4
* 1926: Gulllmedaljar på 100 m (10,9) og 200 m (22,2)
* 1927: Gulllmedaljar på 100 m (10,8) og 200 m (22,2) - Kongepokal

To gullmedaljar i lengde utan tilløpp og eitt gull i høgde utan tilløp.

Kjelder
-------

* *Raskest, høyest, lengst i 100 år*. 1986

* *Denne artikkelen bygger på «Per Oscar Andersen» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mai 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Sissel Sofie Grottenberg** (fødd 17. august 1956) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Sarpsborg. Perioden 1988-91 vart ho noregsmeister på bane fire gongar; ein gong på 1500 meter, to på 3000 m, i 1990 også på 5000 m. Åra 1989-92 vann ho NM i halvmaraton, så langt tilbake som i 1981 sigra ho i NM i maraton. Grottenberg var medlem i Sarpsborg IL til 1986, sidan 1987 i Heimdal IF.

Aktiv
-----

Grottenberg vart nummer tre i såvel Tokyo maraton 1979, som i Boston maraton 1984 og Berlin maraton 1987. I Berlin sette ho personleg bestenotering med tida 2.32.57. Innom fire døgn i august 1986 presterte ho bestetider på 5000 meter med 16.08,4 og på 3000 m med 9.08,3. 4. juli 1987 sette ho personbeste på 10000 m med 32.54,8. Nær nøyaktig året etter sprang ho på Bislett stadion i Oslo inn til personleg rekord på 1500 m på tida 4.12,3.

Grottenberg sikra seg 12 NM-medaljar (4-5-3) under hovudmeisterskap i friidrett. Ho vann i 1988 1500-meteren, i 1990 både 3000 m og 5000 m og i 1991 3000 m. Grottenbergs beste internasjonale meisterskapsprestasjon var ein sjuandeplass i maraton under EM i friidrett 1990. Seinare vann ho Frankfurt maraton 1993 og Wien maraton 1994.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sissel Grottenberg» frå Wikipedia på bokmål, den 16. august 2020.*
**Per Olaf Nicolaisen** (fødd 16. februar 1961) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Horten som åra mellom 1987 og 1990 vart firfaldig norsk meister på 110 meter hekk og ein gong på 400 meter hekk. Han var medlem av Moss Idrettslag 1983, Borre Idrettsforening 1984–1986 og IK Tjalve 1987–1993.

Karriere
--------

Nicolaisen presterte livsbeste på 400 meter hekk under noregsmeisterskapen 1988 på Byrkjelo. Han sprang då i mål til gullmedalje på tida 51,47. To år seinare gjorde han sitt livs beste løp på Bislett stadion i Oslo. Den 19. september 1990, i motvind, fekk han notert 13,85 sekund på 110 meter hekk. Tida var norsk rekord i øvinga til Gaute M. Gundersen sletta rekorden i 1994.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1983 i Trondheim: Bronse på 400 m hekk
* 1984 i Øvre Årdal: Bronse på 400 m hekk
* 1986 i Sandnes: Sølv på 110 m hekk og 400 m hekk
* 1987 i Nesbyen: Gull på 110 m hekk
* 1988 på Byrkjelo: Gull på 110 m hekk og 400 m hekk
* 1989 i Stjørdal: Gull på 110 m hekk
* 1990 i Moss: Gull på 110 m hekk, bronse på 400 m hekk
* 1992 i Mosjøen: Sølv på 110 m hekk
* NM-sølv i høgde utan tilløp i 1992 og 1993, bronse i tikamp i 1993

Kjelder
-------

* Per O. Nicolaisen i friidrett.no
**Stiklestad kyrkje** er ei romansk langkyrkje frå 1180 i Verdal kommune i Trøndelag fylke.

Stiklestad kyrkje sett nordfrå 
Foto:
Robert Eliassen
 

I fylgje tradisjonen er kyrkja sett opp nett der Olav Digre Haraldson fall under slaget på Stiklestad, og steinen han i fylgje soga skal ha stødd seg til då Tore Hund gav han banesåret, Olavssteinen, skal ha vore bygd inn i altaret.

Kyrkja er i stein og har 520 plassar.

Olavssteinen
------------

I fylgje tradisjonen var steinen Olav Digre stødde seg til då han døydde, innmurd i altaret til etter reformasjonen då steinen skal ha vorte teken ut. 

Olav og Olavssteinen slik Halfdan Egedius teikna han etter Snorre si skildring i Heimskringla.

Stiklestad kyrkje is located in Nord-Trøndelag
Plasseringa til Stiklestad kyrkje

Kyrkja vart restaurert til 900-årsjubileet i 1930. 
Då ein prost flytte frå Stiklestad på 1930-talet, vart ein stein med på flyttelasset hans til Toten. Steinen skal, i fylgje dottera til prosten, berre ha vore tilfeldig vald frå ein dunge som skulle køyrast vekk og kastast etter restaureringa, men så skal tanken ha kome opp i Verdal om at steinen som var ført til Toten skulle vere Olavssteinen. 
Rundt 1980 vart det ein del avisskriveri om saka, og etter eit mellomstopp hjå Riksantikvaren vart steinen ført attende til Stiklestad der han vart forvard av Stiklestad Nasjonale Kultursenter før han vart ført til Stiklestad kyrkje i 2006.

I fylgje ei geologisk undersøking utført på Geologisk museum etter initiativ frå Riksantikvaren, var det ingen spor på steinen som tydde på at han kunne ha vore innmurd i verken altar eller grunnmur. Rapporten etter undersøkinga fortalde vidare at steinen var av ein type rullestein som er typisk for Stiklestad og han etter alt å døme var frå Verdal.

Kjelder
-------

* «Olavssteinen til kirken» på nettstaden til Sør-Innherad Prosti Arkivert 2008-12-06 ved Wayback Machine.
* Redaktør: Alf Henry Rasmussen – *Våre kirker : norsk kirkeleksikon*. Vanebo Forlag, Kirkenær 1993. ISBN 82-7527-022-7 - «Stiklestad kirke», s. 225

### Referansar

1. ↑  *Olav Skevik: «Sannhet og sagn omkring stein på Stiklestad»*, arkivert frå originalen 14. desember 2007, henta 24. juni 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Stiklestad menighet på nettstaden til Den norske kyrkja
* (de) Kyrkjer i Noreg (*Kirchen in Norwegen*)
* «Kirkene i Verdal» på nettstaden til Verdal historielag Arkivert 2012-03-11 ved Wayback Machine.
* Fotografi frå 1927 av Stiklestad kyrkje, fotograf: Anders Beer Wilse
* 

* Stiklestad kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Stiklestad prosti |
| --- |
| Alstadhaug • Bamberg • Bartnes • Beitstad • Bodom • Egge • Ekne • Follafoss • For • Frosta • Følling • Heggstad • Henning • Hustad • Kvam • Levanger • Logtun • Malm • Markabygda • Mosvik • Mære • Okkenhaug • Sakshaug gamle • Sakshaug • Salberg • Sela • Skei • Snåsa • Steinkjer • Stiklestad • Vera • Verdalsøra • Vestvik • Vinne • Vuku • Ytterøy • Åsen |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Per Ratvik, truleg fotografert under eit telegrafikurs i Storbritannia i åra 1943-1944.
**Per Johannes Ratvik** (2. desember 1913–21. november 1957) vart fødd i Borgund kommune (i dag Ålesund). Under andre verdskrigen var han Linge-soldat, seinare redaktør og forfattar, og arbeidde med film. Før krigen hadde han vore aktiv i foreiningslivet i Ålesund, og tilsett som kasserar ved Møre mjølkesentral.

Etter at Noreg vart okkupert 9. april 1940, vart han med i kampane mot dei tyske styrkane. Deretter drog han til Skottland, så til England og byrja å jobbe i Nortraship i London. Etter kvart vart han med i Kompani Linge, og fekk der utdanning innan propaganda og informasjonsarbeid, i tillegg som telegrafist. Den siste krigsvinteren vart han utstasjonert i Sogn og Fjordane for å opprette ein aktiv kommunikasjonslinje frå fylket til England.

Etter krigen redigerte Ratvik bøkene om Kompani Linge, saman med Ragnar Ulstein og Erling Jensen. Han skreiv òg fleire filmmanus, og sto mellom anna for filmen *Haakon VII – Norges konge i krig og fred*, som kom ut i samband med kong Haakon sin åttiårsdag. Ratvik skreiv dessutan dikt og noveller, i tillegg til filmmanus.

Fotnotar
--------

1. ↑  Brinch Sara og Iversen, Gunnar: Virkelighetsbilder: Norsk dokumentarfilm gjennom hundre år. Universitetsforlaget, Oslo 2001, s. 161
2. ↑  Ratvik, Per: Oslofjorden under okkupasjonen. Larsen, Hjalmar T. (red): Oslo-fjorden. Annet bind. Halvorsen og Larsen forlag. Oslo. 1954. s 219
**Oddvar Johannes Flæte** (fødd 31. mars 1944 i Leikanger), oppvaksen i Årdal og Høyanger, var fylkesmann i Sogn og Fjordane frå 1994 til 2011.

Utdanning
---------

Flæte er utdanna siviløkonom frå Handelshøyskolen BI (1971). Han har også teke utdanning i leiarutvikling hjå IMI i Geneve i Sveits (1991), og gått Forsvarets høgskole i 2001.

Yrkesliv
--------

Frå 1971 til 1976 var Flæte tilsett ved ÅSV Høyanger Verk, i Høyanger kommune, med ansvar for opplæring, informasjon og organisasjon. Frå 1976 til 1982 var han leiar ved Vik Verk i Vik kommune. Frå 1982 til 1983 var Flæte marknadssjef i ÅSV Foredling.

Frå 1983 til 1987 jobba Flæte som prosjektleiar i Norwegian Petroleum Consultants/Statoil. Etter dette etablerte og dreiv Flæte, saman med fleire andre, konsulentfirmaet Terramar AS (1987-1992). I 1992 vart han tilsett som godsdirektør og seinare trafikkdirektør i NSB, ein posisjon han hadde fram til han vart fylkesmann i 1994.

Flæte var fylkesmann i Sogn og Fjordane frå 1994 til 2011.

Engasjement
-----------

Flæte har hatt ei rekkje styreverv i ulike verksemder, og har engasjert seg i satsing på informasjonsteknologi i Sogn og Fjordane, mellom anna gjennom prosjektet IT-forum Sogn og Fjordane. I embetstida hans vart den statlege informasjonstenesta noreg.no, seinare Difi (Direktoratet for forvaltning og IKT), utvikla og lokalisert til Leikanger kommune.

Etter at Flæte gjekk av som fylkesmann i 2011 vart han styreleiar i Førdepakken AS, eit selskap som er pådrivar for å få på plass nytt vegsystem i og rundt Førde.

Flæte leia regjeringa sitt klimatilpassingsutval som leverte si innstilling i 2011. I 2013 vart han leiar for eit nytt NOU-utval som skal gå gjennom kommunelova med sikte på å styrke det kommunale sjølvstyret.

Kjelder
-------

* «Oddvar Flæte» i NRK Sogn og Fjordane sitt fylkesleksikon
* Fylkesmannsbloggen - Innlegg av Oddvar Flæte Arkivert 2017-12-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Oddvar Johansen Majala** (9. mars 1932–3. mars 2022) var ein norsk fiskebåtreiar og politikar frå Måsøy i Finnmark. Han representerte Finnmark og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1981-89.

Majala var son til ein fiskar. Sjølv gjekk han handelsskule i 1949 og tok i 1953 kystskippereksamen. Sidan var han notbas og fiskeskipper, heilt opp til 1980. Frå 1960 eigde han sjølv fiskebåt, som i hovudsak dreiv fiske etter sild og lodde. Han var aktiv fiskebåtreiar til 2002. Gjennom desse fire tiåra var han elles innom forretningsdrift 1970-75 og han var fabrikkeigar 1980-86.

Frå siste halvdelen av 1960-åra hadde Majala ein framskoten plass i fiskerinæringa. Han var styremedlem 1968-76 i Noregs Sildesalslag, 1970-81 i Notfiskarsamskipnaden, og landsstyremedlem 1973-82 i Norges Fiskarlag. Dessutan var han 1977-82 medlem i Utvalet til handsaming av reguleringssaker i fiskeria, 1978-80 i den norske delegasjonen som forhandla med Island om forvaltinga av havområda ved Jan Mayen.

Valbolken 1976-79 var Majala varaordførar i Måsøy kommune, vald for Arbeidarpartiet. Deretter var han ordførar i Måsøy 1980-81. Hausten 1981 vart han vald til stortingsrepresentant frå Finnmark, attvald i 1985. Gjennom åtte år på Stortinget var han medlem i Sjøfarts- og fiskerikomiteen. Etter han forlet Stortinget i 1989 vart han vald til fylkestingsrepresentant i Finnmark for perioden 1991-95.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Portrett av «Miller» omgjeven av vekstar frå den franske utgåva av *The Gardener's Dictionary* 1787. Biletet viser truleg ein annan Miller, John Miller.
**Philip Miller** (1691–18. desember 1771) var ein skotsk botanikar som verka som gartnar og forfattar. Han dyrka og introduserte fleire nye plantar til Storbritannia og USA, og stod bak klassifiseringa av ulike artar. Han var kjend for rik plantekunnskap, og blei vald inn i naturforskarklubben Royal Society.

Miller var hovudgartnar for Chelsea Physic Garden i London frå 1722 til 1770. Under hans tid voks den botaniske hagen til ein av dei planterikaste i verda, med plantar frå ei rekkje ulike stader og klima. For den fjerde hertugen av Bedford stelte han frukttre og ei verdifull samling importerte amerikanske tre ved Woburn Abbey. Trea var komne til England gjennom ei innsamling utført av John Bartram etter forslag frå Miller.

I 1733 sende Miller vestindisk bomull (*Gossypium barbadense*) til den britiske kolonien Georgia (no Georgia i USA), der bomullstypen fekk namnet «Sea Island Cotton» etter den første veksestaden sin, Sea Island.

Frå *The Gardeners Kalender* (4. utg. 1765)
Tittelbladet til *The Gardeners Dictionary* frå 1731.
Philip Miller skreiv *The Gardener's and Florists Dictionary or a Complete System of Horticulture* (1724) og *The Gardener's Dictionary containing the Methods of Cultivating and Improving the Kitchen Fruit and Flower Garden* (1731), som kom i fleire illustrerte utgåver og blei omsett til fleire språk. Bøkene blei sett på som hjelpemiddel både for gartnarar og botanikarar, til dømes av Carl von Linné.

I førstninga var Miller lite lysten til å bruka Carl von Linné sitt nye system med binomial nomenklatur, og følgde i staden klassifiseringssystemet til Joseph Pitton de Tournefort og John Ray. Han heldt på nokre klassifiseringar som Linné forkasta, men som seinare er blitt tekne i bruk att i botanikk. Miller bytta først til Linné sitt system i 1768-utgåva av *The Gardeners Dictionary*, sjølv om han allereie då hadde skildra nokre slekter, som lerk (*Larix*) og vanilje (*Vanilla*) etter det nye systemet i fjerdeutgåva frå 1754.

Philip Miller lærte opp William Aiton som seinare blei hovudgartnar ved Royal Botanic Gardens i Kew, og William Forsyth, som slekta *Forsythia* har fått namn etter. Han hadde to søner som arbeidde for han. Ein av dei, Charles Miller, blei den første hovudgarnarten for Cambridge Botanic Garden.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Miller, Philip» i *Taxonomic literature : a selective guide to botanical publications and collections with dates, commentaries and types (TL2)* ved biodiversitylibrary.org

* *Denne artikkelen bygger på «Philip Miller» frå Wikipedia på engelsk, og «Philip Miller» frå Wikipedia på bokmål den 16. juli 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: Frans A. Stafleu, reviewing the facsimile of* The Gardeners Dictionary *in* Taxon ***18**.6 (December 1969:713-715) p 713.*
**Tiendbyte** er ein årleg marknad som vert arrangert slutten av september i Mosjøen på Helgeland. Tiendbytet vart tradisjonelt halde ved Mikkelsmesse den 29. september. Frå gammalt var folk samla på denne tida for å betale tiend, skatt (mikkelskorn) og landskyld, og gradvis voks det samstundes fram ein marknad der folk bytta eller handla varer før vinteren. Deltakarane kom både frå kysten og innlandet, heilt inn frå Sverige.

Historie
--------

Tiendbytet vert marknadsført som *«Norges eldste martna»*, utan at den påstanden er dokumentert.

Det finst dokumentasjon på at Tiendbytet i Vefsn har vore arrangert i 1720-åra, men det har truleg røter lenger attende i tida. Frå først av var Tiendbytet arrangert på Halsøya. Då byen Mosjøen voks fram i andre halvdelen av 1800-talet, vart tiendbytet flytta dit.
Utover 1800-talet vart det òg vanlegare med underhaldningsinnslag i samband med desse dagane. I 1875 vart det rapportert om mellom 2000 og 3000 besøkande på Tiendbytet. Byen Mosjøen hadde 786 innbyggarar ved utgangen av 1875.

I mellomkrigstida var det mykje lokal motstand mot arrangementet,mange meinte det hadde utspilt si rolle, og mest var blitt ein stad for festing og ulovleg brennevinssal. Under krigen vart det slutt på tiendbytet. Det vart likevel tatt opp att etter krigen, og dei siste åra har handelsstandforeininga i samarbeid med lokale kulturorganisasjonar arbeidd for å gje Tiendebytet eit løft som eit kombinert handels- og kulturarrangement.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside'

Referansar
----------

1. ↑  Tiendbytet er nemnt i ei sak på hausttinget 1727 Tingbok Helgeland 1726-1730 fol. 141a 25. linje
2. ↑  Folketeljinga 1875

Litteratur
----------

* *Vefsn bygdebok* b. I Bjarne Svare 1974: *Vefsnbygdene fram til 1830*
* *Vefsn bygdebok* b. II Kjell Jacobsen 1975: *Overgangstid - Vefsnbygdene 1820-1900*