recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå namnet Nancy.* 

| Nancy |
| --- |
| Horisonten til NancyHorisonten til Nancy |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike  Lorraine Meurthe-et-Moselle |
| Grunnlagd | Rundt 1050 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  15,01 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik - Storbyområde | 105 400   6 902/km² 410 509 (1999) |
| Koordinatar | 48°41′36″N 06°11′04″E﻿Koordinatar: 48°41′36″N 06°11′04″E﻿ |
| Høgd over havet | 212 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.nancy.fr |

**Nancy** (tysk dialekt *Nanzig*; luxembourgsk *Nanzeg*) er ein by nordaust i Frankrike og *prefecture* (hovudstad) i departementet Meurthe-et-Moselle i regionen Lorraine.

Byen har i overkant av 100 000 innbyggjarar, men i 1999 hadde storbyområdet etter ei folketeljing 410 509 innbyggjarar.

Historie
--------

Dei tidlegaste spora etter busetnadar i området går tilbake til 800 fvt. Her var lett tilgang til jernmalm og ein vadestad i elva Meurthe, noko som sannsynlegvis var årsaka til at folk busette seg her. Ein liten festningsby kalla Nanciacum (*Nancy*) vart bygd av hertug Gérard rundt 1050.

Place Stanislas i Nancy
Nancy vart plyndra av keisar Frederik II av Det tysk-romerske riket på 1200-talet, og vart så bygd opp att i stein dei neste hundreåra då han vart ein viktigare by som hovudstad i Hertugdøme Lorraine. Karl den modige leid nederlag og var drepen i Slaget ved Nancy i 1477.

Då hertug Stanislas døydde i 1766, vart hertugdømet ein fransk provins og Nancy haldt fram med å vere hovudstaden. Då regionen Lorraine vart oppretta på midten av 1900-talet vart Metz vald som hovudstad i staden for Nancy.

Attraksjonar
------------

Place Stanislas, Place de la Carrière og Place d'Alliance vart lagt til UNESCO si verdsarvliste i 1983.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Nancy**

* Offisiell turistside
* Bilete av Nancy
* Place Stanislas Nancy
* Place Stanislas - webkamera Arkivert 2007-10-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
| Kempston  |
| --- |
| RådhusetRådhuset Rådhuset |
| Plassering |
| 

Kempston is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Bedfordshire |
| Distrikt | Bedford |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 19 440 |
| Koordinatar |  52°07′″N 0°30′″W﻿Koordinatar: 52°07′″N 0°30′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | MK42 |
| Telefon-retningsnummer | 01234 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Kempston**
 |

**Kempston** er ein by i Bedfordshire i England. Han ligg rett ved Bedford, og dei to byane har til saman omkring 100 000 innbyggjarar av totalt omkring 150 000 i distriktet. Byen blir rekna som ein forstad til Bedford, men det er òg mange som pendlar til Milton Keynes eller London.

Byen er nemnt i *Domesday Book* (1086) under namnet *Camestone*, men busetjinga er eldre. Det ligg ein angelsaksisk gravstad i byen, der *Saxon Centre* no står. Han var ein periode den største landsbyen i England, men fekk så bystatus.

Namnet ser ut til å opphavleg ha vore *Kemestun*. Det brytoniske ordet *cambio* tyder bøygt, medan *tun* er angelsaksisk for busetjing. Elva Great Ouse svingar kraftig ovanfor Bedford, og det er dette det blir vist til i namnet, «busetjinga der elva bøyer seg». Nokre meiner at keltarane kalla elva *Cambita* («den bøygde») i dette området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kempston» frå Wikipedia på bokmål, den 14. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Chaumont |
| --- |
| Horisonten til ChaumontHorisonten til Chaumont |
| 

|  |
| --- |
| Byvåpenet til Chaumont |
| **Byvåpenet til Chaumont** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Grand Est Haute-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  55,26 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 25 996   470/km² |
| Koordinatar | 48°06′″N 05°08′″E﻿Koordinatar: 48°06′″N 05°08′″E﻿ |
| Høgd over havet | 314 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 52000 |
| **Heimeside:** www.ville-chaumont.fr |

**Chaumont** er ein by og kommune nordaust i Frankrike. Han er *préfecture* (administrasjonsstad) i departementet Haute-Marne i Grand Est. Byen har om lag 30 000 innbyggjarar (2002) og ligg ved elva Marne.

Geografi
--------

Byen ligg ved elva Marne og jernbanen mellom Paris og Basel, som går over ei 52 meter høg og 600 meter lang viadukt som vart bygd her i 1856.

Historie
--------

Chaumont var ein gong setet til grevane av Bassigny og seinare av Champagne. I 1814 signerte Storbritannia, Austerrike, Preussen og Russland ein avtale mot Napoleon I her. Chaumont vart bomba i 1940 og 1944 under den andre verdskrigen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Chaumont**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Crossmaglen** er ein by i grevskapet Armagh i Nord-Irland. Han ligg nær grensa til Irland. Byen har vore dominert av nasjonalistar, og har katolsk majoritet. Dette har ført til mange samanstøytar med tryggingsstyrkane, og både den britiske hæren og Royal Ulster Constabulary har store forskansa bygningar i Crossmaglen. Innan tryggingsstyrkane er byen kjent som *XMG*, og er rekna som eit av dei verste stadane for britiske soldatar å bli utplassert.

Sidan byrjinga av *The Troubles* i 1969 har minst 58 polititenestemenn og 124 soldatar vorte drepne av republikanske paramilitære i det sørlege Armagh, med Crossmaglen som ein av dei hardast ramma stadane. Tidleg i 1990-åra drap snikskyttarar frå Den provisoriske irske republikanske armeen tolv medlemmar av tryggingsstyrkane i byen. Bombar som vart brukt ved London Docklands, Bishopsgate og i Manchester i same tidsrom vart konstruert i Crossmaglen. 

I seinare år har ein som ein del av normaliseringa av arbeidet til tryggingsstyrkane ikkje tillate at soldatane ber hjelmar, skotsikre vestar og andletskamuflasje under rutinepatruljar inne i byen. Dei har heller ikkje lov til å sikta på personar så lenge dei ikkje sjølv har våpen retta mot seg. Den viktigaste rolla til soldatane er å eskortera politiet under patruljar. I perioden der desse reglene har vore i kraft har det vore betydeleg færre angrep på soldatar i Crossmaglen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Crossmaglen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames

 |
**Ferenc Puskás** (2. april 1927–17. november 2006) var ein ungarsk fotballspelar, fødd og død i Budapest. Han var den aller beste spelaren på det fabelaktige landslaget til Ungarn som i tida 1950-56 imponerte all fotballekspertise. Puskás skåra 84 mål på 85 landskampar for Ungarn i perioden 1945–56. Han var sentral då Ungarn vann OL-gull i 1952, då Ungarn slo England 6–3 på Wembley i 1953 og då laget overraskande tapte VM-finalen 1954 mot Vest-Tyskland med 2 mot 3 mål. Tapet var Ungarns fyrste på over fire år.

Ferenc Puskás i 1954

  

Puskás spelte på Budapest-laget Kispest Honvéd frå 1943 til 1956, eit lag han vann fem nasjonale seriemeisterskap med i tida 1950 til 1955. Då Sovjetunionen invaderte Ungarn hausten 1956, rømde Puskás landet. Han signerte i 1958 kontrakt med den spanske storklubben Real Madrid og vart dei neste åra spansk seriemeister fem gonger. Både i 1959 og 1960 var han med på å vinne Europacupen. I 1960-finalen, då Real Madrid vann heile 7-3 over Eintracht Frankfurt, skåra Puskás fire av måla og lagkameraten Alfredo Di Stéfano dei tre andre. Totalt skåra Puskás 156 mål på 180 kampar for det spanske meisterlaget.

I 1962 fekk Puskás spansk pass og var med i Spania sin tropp til fotball-VM i Chile. Han spelte fire landskampar for Spania, utan å skåre.

Puskás kom i 1960 på andreplassen i kåringa av Årets spelar i Europa. Han la fotballskoa på hylla i 1966.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ferenc Puskás» frå Wikipedia på tysk, den 5. juni 2016.*


| * v
* d
* e
Ungarn sitt landslag – VM i fotball 1954 (sølvmedalje) |
| --- |
| 
* 1 Grosics
* 2 Buzánszky
* 3 Lóránt
* 4 Lantos
* 5 Bozsik
* 6 Zakariás
* 7 J. Tóth
* 8 Kocsis
* 9 Hidegkuti
* 10 Puskás (kaptein)
* 11 Czibor
* 12 Kárpáti
* 13 Várhidi
* 14 Kovács
* 15 Szojka
* 16 Budai
* 17 Machos
* 18 Csordás
* 19 Palotás
* 20 M. Tóth
* 21 Gellér
* 22 Gulyás
* Landslagstrenar: Sebes

 | Flagget til Ungarn |
|  |


| * v
* d
* e
Spania sitt landslag – VM i fotball 1962 |
| --- |
| 
* 1 Araquistáin
* 2 Sadurní
* 3 Carmelo
* 4 Collar (kaptein)
* 5 Del Sol
* 6 Di Stéfano
* 7 Echeberría
* 8 Garay
* 9 Gento
* 10 Gràcia
* 11 Rivilla
* 12 Peiró
* 13 Pachín
* 14 Puskás
* 15 E. Martínez
* 16 Reija
* 17 Rodri
* 18 Adelardo
* 19 Santamaría
* 20 Segarra
* 21 Suárez
* 22 Vergés
* Landslagstrenar: Herrera

 | Flagget til Spania |
|  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BNE
* Munzinger (sport)

 |
Eit **protektorat** er ein stat som har avstått delar av sitt sjølvstende til ein annan stat. Omgrepet dekkjer mange ulike tilhøve, men oftast nyttast det om statar som har gjeve frå seg kontroll over utanrikssaker og likevel har mykje sjølvstende i indre saker. Protektorat kan oppstå når ein sterkare stat trugar med eller nyttar makt, eller når ein svakare stat ser fordelar i ordninga.

Eit protektorat skil seg frå biland og koloniar ved at protektoratet er sjølvstendig i namnet, ved at protektoratet sitt område er klart avgrensa frå den vernande staten sitt, og ved at innbyggjarane i protektoratet ikkje er borgarar i den vernande staten. 

Protektorat dukka opp allereie i samband med dei store imperia i antikken, og det er kjende døme i gresk og romersk historie. Under første verdskrigen blei Egypt eit protektorat under Storbritannia sitt vern. Cuba var stort sett eit protektorat under USA inntil 1934. Dei tyske koloniane i Afrika og Asia blei fram til første verdskrigen kalla *Schutzgebiete*. Under andre verdskrigen blei Böhmen og Mähren eit tysk protektorat.

I dag har ingen statar formelt status som protektorat, men det finst fleire kvasi-protektorat, inkludert Cookøyene, Marshalløyene, Mikronesiaføderasjonen og Niue. Dei tidlegare forvaltingsterritoria under Dei sameinte nasjonane skilde seg frå andre protektorat fordi dei blei gjort klare for sjølvstende og at den dominerande staten var under oppsyn av SN.

At ein stat har formell status som protektorat treng ikkje å tyda at denne statusen er frivillig. Ein militært sterk stat kan til dømes pressa ein svakare stat til å verta protektorat. Dette kan til dømes gjerast ved at den militært sterke staten gjennom politisk, økonomisk, militært, ved å stø opp under eit statskupp og så vidare i røynda kontrollerer protektoratet.
Ferguson traktor. Utstilt ved Lyngdal Jordbruksmuseum
**Ferguson** et eit tidlegare traktormerke. Nordiren Harry Ferguson utvikla, saman med Willie Sands, Thomas McGregor Greer og John Chambers eit trepunktsoppheng med hydraulisk djupnkontroll. Prototypen «The black tractor» stod ferdig i 1933, men Ferguson otte ikkje midlar til å produsera traktoren. Han inngjekk difor eit samarbeide med tannhjulsprodusenten David Brown i Huddersfield og i 1934 stifta dei føretaket **Ferguson-Brown Company**. Saman produserte dei traktoren Ferguson-Brown Model A, som var den fyrste serieproduserte traktoren med trepunktsoppheng og djupnkontrol. Ferguson hadde fleire patent på trepunktsopphenget og djupnkontrollen. Ferguson-Brown var på denne tida den einaste traktoren med dette systemet.

I 1938 vart det gjort ein avtale med Henry Ford om å produsere traktorar med Ferguson sitt trepunktsoppheng med hydraulisk djupnkontroll. Traktorane vart merka «Ford» «Ferguson system». Ford gjekk frå denne avtalen i 1946, men heldt fram med å nytte Ferguson sine patent. Ferguson reise sak mot Ford, ei sak som helt fram heilt til 1951 og vart svært kostbar for begge partane. I 1951 enda saka med eit forlik som gjekk ut på at Ford betalte Ferguson 9 250 000 $ som erstatning for ulovleg bruk av patenta til Ferguson. Ferguson gjekk så inn i eit samarbeid med det britiske føretaket Standard Motor Company, i Coventry, som i 1946 tok til å produsere ein litt modifisert versjon av Ford-Ferguson. Denne traktoren fekk typenemninga Ferguson TE20. I Noreg vart han populært kalla «gråtass». 

I 1953 slo Ferguson seg saman med Massey-Harris til Massey-Harris-Ferguson, som i dag er Massey-Ferguson. Då patenta til Ferguson gjekk ut kopierta så godt som alle andre produsentar både trepunktsopphenget og den hydrauliske djupnkontrollen. Trepunktsopphenget vart standardisert og vert framleis nytta.

Referansar
----------

1. 1 2 3  Fraser, C. *Harry Ferguson — Inventor and pioner*, Old Pond, 1972.
Rådhuset i East Ham
**Newham** er ein bydel i det austlege London. Han blei oppretta i 1965 ved at krinsane East Ham og West blei slått saman. Green Street markerer grensa mellom dei to delane. North Woolwich blei også ein del av distriktet; dette området blei flytta over frå Woolwich. Distriktet blir leia av ein direktevalt borgarmeister, men er også underlagt Stor-London. 

Newham grensar mot bydelane Barking and Dagenham i aust, Greenwich i sør, Hackney og Tower Hamlets i vest og Redbridge i nord. Tre av grensene blir markert av elvar: Roding (aust), Themsen (sør) og Lee (vest).

Bydelen høyrer til det ytre London, ettersom det ikkje låg i det gamle grevskapet London. Samstundes slit den med dei same problema som bydelane i indre London, utan å få dei økonomiske overføringane som desse bydelane får. Bydelsrådet arbeider derfor for å få omdefinert grensa slik at Newham blir rekna med i indre London, eller i det minste at det blir gitt same støtteordningar. 

Etter konstruksjonen av Docklands Light Railway (DLR) og utvidinga av Jubilee-linja har kollektivtilbodet i Newham blitt svært mykje betre enn det var tidlegare. Channel Tunnel Rail Link skal få stoppestad i Stratford, og Crossrail er meint å skulle tene området. London City Airport ligg i Newham. 

Newham var ein av fem bydelar som var vertskap for Sommar-OL 2012.

Stader i Newham
---------------

* Beckton
* Canning Town, Custom House
* East Ham
* Forest Gate
* Little Ilford
* Manor Park
* North Woolwich
* Plaistow
* Silvertown, Stratford
* Upton Park
* West Ham

| * v
* d
* e
Bydelane i London |
| --- |
| Barking and Dagenham • Barnet • Bexley • Brent • Bromley • Camden • City of London\* • Croydon • Ealing • Enfield • Greenwich • Hackney • Hammersmith and Fulham • Haringey • Harrow • Havering • Hillingdon • Hounslow • Islington • Kensington and Chelsea • Kingston upon Thames • Lambeth • Lewisham • Merton • Newham • Redbridge • Richmond upon Thames • Southwark • Sutton • Tower Hamlets • Waltham Forest • Wandsworth • Westminster |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Londonregjeringa** eller **Londonregjeringen** er ei nemning på Johan Nygaardsvold si regjering medan regjeringa sat i London under den andre verdskrigen. 

Regjeringa Nygaardsvold vart utnemnd den 20. mars 1935. Medlemmene i regjeringa måtte reisa frå Noreg den 7. juni 1940 etter at landet hadde kapitulert for Tyskland, og kom ikkje attende til landet før nesten to månader etter frigjeringa. London i Storbritannia vart hovudsetet til regjeringa under den andre verdskrigen. Av hovudsetet London kom namnet «Londonregjeringa». 

I London fekk regjeringa preg av ei samlingsregjering, etter før å ha vore ei rein Arbeidarpartiregjering. Andre politiske parti og Heimefronten kom med i regjeringa.

Ved hjelp av inntekter frå den norske handelsflåten kunne Londonregjeringa betala for den norske krigføringa, hjelpa norske flyktningar i utlandet og samstundes planleggja med tanke på kva Noreg trong etter krigen.

Sjå òg
------

* Noreg under den andre verdskrigen
* NORTRASHIP - The Norwegian Shipping and Trade Mission
**Kommet forlag** er eit forlag starta av Jan Erik Vold og Helge Rykkja. Forlaget var i drift ei kort tid på 1960-talet og igjen tidleg på 2000-talet. Diktarane brukte forlaget til å driva «pirattrykking» der diktaren sjølv hadde kunstnarisk og økonomisk kontroll. Ved hjelp av moderne offsettrykk kunne det trykka bøker slik forfattarane sjølv hadde utforma dei. 

I 1966 kom Rykkja og Vold med kvar si utgjeving på forlaget. *BOK*, Helge Rykkja sin debut, var trykt i forfattaren si eiga handskrift og inneheldt korte, avantgardistiske tekstar, 
medan *blikket* av Jan Erik Vold eksperimenterte med rekkjefølga av fem maskinskrivne ord over fleire sider. 

I 2003 gav Vold ei ny, kort diktsamling ut på forlaget, *Diktet minner om verden*, signert av forfattaren.

Kjelder
-------

* Treff på «Kommet forlag» eller «Kommet Frolag»[*daud lenkje*] på BIBSYS
* Gunnar Foss, Jan Erik Vold 1966 – avantgardist, pirate editor and offset enthusiast. PDF-fil
* Helge Rykkja, Bok Arkivert 2011-07-11 ved Wayback Machine. ved helgerykkja.com
* Nils-Øivind Haagensen, Politiske dikt og hvorfor ikke? i Klassekampen 24. april 2004
**Komiar** er eit folk som hovudsakleg bur langs dei store elvene som renn ut i Barentshavet på vestsida av Uralfjella i europeisk Russland. Dei fleste komiane bur i Republikken Komi, men det er også komiar på Kolahalvøya, i Arkhangelsk oblast, i Nenetsia og på austsida av Uralfjella, i Sibir.

Komiar i Republikken Komi
Komipermjakkane, komiar som snakkar komi-permjakisk, bur i Perm kraj, sør for Republikken Komi.

Ved folketeljinga i Russland i 2010 registrerte 228 000 menneske seg som komiar og 94 500 som komi-permjakar. 156 000 menneske snakka komi, 63 000 komi-permjakisk. I følgje den sovjetiske folketeljinga frå 1989 var det i Sovjetunionen 344 519 komiar, av dei hadde 242 515 komi som morsmål. Etter Silver-formelen er ca. 8,3 % av komiane einspråklege, ca. 62,1 % er tospråklege med komi som morsmål, ca. 5,6 % er tospråklege med russisk som morsmål, og ca. 23,9 % er einspråklege med russisk som morsmål.

Komiane levde opphavleg hovudsakleg av jordbruk og skogbruk, og nord for dyrkingsgrensa av reindrift. I takt med industrialiseringa det siste hundreåret arbeider også mange komiar i industrien.

Komiane vart kristna tidleg, på 1300-talet, av misjonæren Stefan av Perm, som omsette delar av Bibelen til komi, og som utvikla eit eige alfabet, abur, for å skrive komi.

Etter ein teori skal Bjarmland og bjarmane vere komiar, etter namnet på området Perm.

Fotnotar
--------

1. ↑  "Vserossijskaja perepis naselenija 2010" Arkivert 2013-03-15 ved Wayback Machine. - Folketeljinga i Russland 2010

Kjelder
-------

* Vestnik Statistiki 10/1990. Moskva. Finansy i statistika. (1989) online-versjon Arkivert 2006-09-03 ved Wayback Machine.
* Folketeljinga frå 2002 Arkivert 2013-11-04 ved Wayback Machine.
Prinsippskisse av ein keltisk kross.
Ein keltisk steinkross i Irland.
**Keltisk kross**, eller **ringkross**, er ein type likearma kross (såkalla gresk kross) som er kombinert med ein sirkel. Sirkelen har sentrum i krossmidten, og ein radius som er mindre enn krossarmane, slik at sirkelen bryt krossarmane, i motsetnad til dei såkalla hjulkrossane eller solkrossane, der sirkelen ligg ikring krossen ved endane av krossarmane.

Gosforthkrossen, den såkalla «vikingkrossen» i Nordvest-England, har ein ringkross i toppen.
Namnet *keltisk kross* skriv seg frå at denne krosstypen er utvikla i det kristne Irland i mellomalderen, der slike krossar kunne oppførast som høge, frittståande steinmonument med bilete i relieff på både krossen og kross-stamma.

Norske keltiske krossar
-----------------------

Ein keltisk kross frå mellomalderen på kyrkjegarden kring Vereide kyrkje i Gloppen kommune.
Keltisk kross i Eivindvik i Gulen kommune.
Steinkrossar i Noreg frå mellomalderen vert òg omtala som keltiske krossar, sjølv om dei ikkje er utsyrte med ring, men elles har krossarmar med meir eller mindre same forma som mange av dei keltiske krossane i Irland og England. Men dei norske krossane er vanlegvis laga av steinheller, og ved å vere flate, skil dei seg soleis òg frå dei keltiske krossane ein finn i Irland og England. Det er på Vestlandet ein finn dei norske keltiske krossane.

Bakgrunnsstoff
--------------
Medalja ein fekk ved mottakinga.
**Sosialistisk arbeidshelt** (russisk: *Герой Социалистического Труда*) var ein heiderstittel i Sovjetunionen og andre land innanfor Warszawapakta. Tittelen var den høgaste utmerkinga ein kunne få for eksepsjonelle prestasjonar innanfor sovjetisk økonomi. Statusen likna på heiderstittelen Helt av Sovjetunionen, som ein fekk for heroiske gjerningar, men utlendingar kunne ikkje tildelast tittelen Sosialistisk arbeidshelt.

Heiderstittelen vart innført 27. desember 1938 og vart delt ut fyrste gongen den 20. desember 1939 til Josef Stalin. Frå og med 1940 fekk mottakarane ei gullstjerne med hammar og sigd på som medalje. Ved oppløysinga av Sovjetunionen i 1991 hadde over 20.000 sovjetarar vorte utnemnde til tittelen. Etter 1945 vart han tildelt m.a. Mikhail Kalasjnikov, Dmitrij Sjostakovitsj og Aram Khatsjaturjan.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Hero of Socialist Labour (USSR)» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2012.*
**Einevelde** eller **absolutisme** er namnet på styreforma i mange monarki på 1600-talet og 1700-talet, og i til dømes Russland i prinsippet til den russiske revolusjonen i 1917.

Frederik III innførte einevelde i Danmark-Noreg.
Eineveldet gjekk ut på at monarken i prinsippet hadde all makt, medan han eller ho tidlegare hadde måtta dele henne på eit eller anna vis med adelen/godseigarklassen. Anten ved at ei stormannsforsamling hadde noko av makta, som parlamentet i Storbritannia, eller ved at kongen måtte skrive under på ein slags kontrakt før han vart godkjend av adelen, som til dømes i Danmark-Noreg før 1660. 

I eineveldet sin ideologi kjem monark-makta frå «Guds nåde», og dén kan det som kjent ikkje stillast spørsmål om. Spissformulert blir det da, som den franske einevaldskongen Ludvik 14. skal ha sagt, at «Staten, det er eg!». 

I røynda hadde likevel ikkje einevaldskongane all makt. Dei var svært avhengige av omgivnadene sine, rådgivarar av ulike slag. Somme einevaldskongar var knapt i stand til å skrive sine eigne namn for skuld galskap eller fyll, så da seier det seg sjølv at det var krinsen *rundt* monarken som hadde makta, i slike tilfelle. Men alt måtte skje i *namnet* åt monarken, sjølvsagt. Ein rest av slik tenking finst enno i dag i Noreg, der det offisielt er «Kongen i statsråd» som har bestemt ditt og datt når regjeringa har vedtatt noko.

Innføringa av eineveldet var i somme land, som Danmark-Noreg, eit ledd i ein prosess med minking av adelsmakta og tilsvarande auke i borgarskapet si makt, med andre ord ein moderniseringsprosess. Eineveldet kunne såleis i ein periode fungere progressivt, historisk sett. 

Men i det neste steget i denne prosessen, kvitta borgarskapet seg med både restane av adelsmakta og eineveldet (og i eit par land sjølve monarkiet) i dei borgarlege revolusjonane. Dette brotet var særleg tydeleg i Frankrike, sjå artikkelen om den franske revolusjonen.

I Noreg var det slutt på eineveldet i 1814, frå da har vi hatt *konstitusjonelt* monarki, det vil seie at monark-makta er avgrensa av ei grunnlov ut frå *folkesuverenitetsprinsippet*. I 1884 vart den borgarleg-demokratiske revolusjonen her i landet ført eit langt steg vidare med innføringa av parlamentarismen, før han vart fullført i 1905 med unionsoppløysinga. Etter det har monarkane hatt mesta berre symbolsk funksjon i Noreg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Da eneveldet kom til Norge Arkivert 2013-01-15 ved Wayback Machine. - nettutstilling frå Arkivverket
Fotografiet «Bandit's Roost» (1888) av Jacob A. Riis, frå *How the Other Half Lives*
**Sosialrealisme** er ei retning innan litteratur, film, og biletkunst, vanlegvis forstått som ei underretning av realismen. 
Den sosialrealistiske litteraturen byrja i siste halvdel av 1800-talet. Sosialrealisme må ikkje forvekslast med sosialistisk realisme, den programfesta kunstretningen Sovjetunionen. Dei to sjangrane har likevel likskapar.

I tillegg til å søka etter objektivitet og nøyaktige skildringar av røyndommen, legg sosialrealismen vekt på kollektive spørsmål og sosiale relasjonar mellom menneske, gjerne i tilknytting til arbeidarklassen.

Sosialrealisme som kunstretning uttrykker seg både gjennom val av *tema*, gjennom tolkinga av kva som er dei reelle *konfliktane* i og mellom aktørane, og gjennom skildringa av omgjevnader, miljø og scenografi. Den sosialrealistiske litteraturen er problemorientert, han skildrar det verkelege livet og legg særleg vekt på dei sosiale tilhøva mellom grupper/klasser. Han er ofte, men ikkje alltid, politisert. Sosialrealismen skil seg frå ein individsentrert, psykologisk realisme, og frå partibunden tendensdikting som ein kan finna i sosialistisk realisme.

I Noreg er sosialrealismen mellom anna knytt til arbeidarlitteraturen (ca. 1920-1950) og litteraturen frå 1970-talet. Sosialrealismen har tradisjonelt stått svært sterkt i nordnorsk litteratur.

Mange norske forfattarar slutta seg til AKP (m-l)-rørsla og skreiv bøker for å fremja marxist-leninismen og slik endra det dei oppfatta som eit kapitalistisk og sterkt klassedelt samfunn. Forfattarar som Dag Solstad, Tor Obrestad og Edvard Hoem kan nemnast i dette sambandet. Kvinnelege forfattarar hadde endå fleire skeivheiter å peika på når det gjaldt makttilhøva i samfunnet, til døme Bjørg Vik og Toril Brekke.

Forfattarar
-----------

* Maksim Gorkij
* Martin Andersen Nexø
* Martha Christensen
* Sven Wernström
* Klas Östergren

Kunstnarar
----------

* Leon Bibel
* Albin Amelin
* Torsten Billman
* Noel Counihan
* José Clemente Orozco
* Diego Rivera
* Ben Shahn

Fotografar
----------

* Jacob Riis
* Dorothea Lange
* Manuel Rivera-Ortiz

Filmar og regissørar
--------------------

* Ken Loach
* Metropia

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «sosialrealisme». *Store norske leksikon* (på norsk). 4. oktober 2018.
| **Ventotene** |
| --- |
| Piazzo Castello på VentotenePiazzo Castello på Ventotene |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Tyrrenhavet |
| **Koordinatar** | 40°48′N 13°26′E﻿Koordinatar: 40°48′N 13°26′E﻿ |
| **Øygruppe** | Dei pontinske øyane

 |
| **Areal** | 1,54 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Monte Guardia (280 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Italia |
| **Region  Provins** | Lazio  Latina

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 768 (2018) |
| **Folketettleik** | 500 /km² |

**Ventotene** er ei øy i Tyrrenhavet utanfor kysten av Campania i Italia. Ho høyrer til Dei pontinske øyane og har vulkansk opphav. I romartida vart ho kalla *Pandataria* og *Pandateria*. Ho er òg ein kommune i provinsen Latina. Øya er avlang og er 3 km lang og opp til 800 meter brei. Santo Stefano ligg 2 km mot aust og Ponza 40 km mot vest.

Kommunen med same namn har 633 innbyggjarar. Ho inkluderer òg øya Santo Stefano der det ligg eit gamalt, nedlagd fengsel.

Historie
--------

Øya er best kjend som stad der keisar Augustus forviste dottera si Julia den eldre til i år 2 f.Kr. på grunn av hennar omfattande utruskap. Her var ho i fem år. Keisar Tiberius forviste òg grandniesa Agrippina den eldre i år 29 der ho omkom, truleg av feilernæring, 18. oktober år 33. Etter Agrippina sin son Gaius (betre kjend som Caligula) vart keisar i år 37 reiste han til Pandataria for å hente leivningane hennar og førte dei tilbake til Roma. Agrippina si yngste dotter, Julia Livilla vart òg send i eksil til Pandateria. Ho vart deportert til øya etter ordre frå onkelen hennar, keisar Claudius, etter press frå kona hans Messalina i år 41. Ei stund seinare svalt ho i hel her og leivningane hennar vart truleg ført tilbake til Roma då syster hennar, Agrippina den yngre fekk innflyting som kona til keisaren. Claudia Octavia, den første kona til keisar Nero, vart forvist til Pandateria i år 62 og avretta etter ordre frå mannen hennar. 

Byen sett frå hamna.
Dette er òg øya der St. Flavia Domitillia vart forvist til. Ho har gjeve namn til katakombane i Roma er kalla opp etter og ho gøymde mange helgenar eller fann leivningane til dei som vart martyrdrepen. Ho var barnebarnet til keisar Vespasian og kan ha døydd her. 

Ein fangeleir vart oppretta her under Huset Bourbon og tatt i bruk igjen under Mussolini då opp til 700 motstandarar, inkluder 400 kommunistar, vart sett her mellom 1939 og 1943. Ein av dei var Altiero Spinelli, som skreiv ein tekst i dag kalla «Ventotenemanifestet», som la fram idéen om eit europeisk forbund etter krigen. 

Under den andre verdskrigen hadde øya ein tysk garnison på 114 mann som forsvarte ein viktig radarstasjon. Natt til 8. september 1943.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ventotene» frå Wikipedia på engelsk, den 2. november 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ventotene**

* Satellittkart over Ventotene[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 73°8′S 60°15′W﻿

**Kemp Peninsula** er ei forreven, isdekt halvøy 42 km lang og 8 til 19 km brei. Halvøya stig opp til 305 moh og stikk ut mellom Masonfjorden og Mossmanfjorden, på austkysten av Palmer Land. Ho vart oppdaga frå lufta i desember 1940 av medlemmar av U.S. Antarctic Service (USAS), som på den tida fotograferte alt utanom nordenden. I 1947 vart det fotografert frå lufta av Ronne Antarctic Research Expedition (RARE), medan Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) kartlaga ho frå bakken. 

Kemp Peninsula vart namngjeven av FIDS etter Stanley W. Kemp, som var ein britisk marinbiolog og oseanograf, som var den første forskingsleiaren i Discovery Investigations, 1924–36, og direktør i Plymouth Marine Laboratory, 1936-45.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Kemp Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Jiangmenprefekturet (gul) og Jiangmen by (raud) i Guangdong
**Jiangmen** (kinesisk: 江门, pinyin: Jiāngmén) er eit byprefektur nær dei midtre delane av provinsen Guangdong ved Kinas kyst mot Sørkinahavet. Prefekturet har eit areal på 9 433 km² og 4 448 871 innbyggjarar (2004). Byprefekturet Jiangmen består av tre distrikt (区 *qū*) og fire byfylke (县 *xiàn*).

Byen Jiangmen ligg på fellesdeltaet til elvane Xijiang og Tan. Han har sidan Qing-dynastiet hatt brei kontakt med utlandet. Hamna vart opna for handel med Vesten i 1902, dagens elvehamn vart anlagt i 1904.

### Næring

Byen Jiangmen har mykje lettindustri. Viktigaste varene er tekstilar, elektronikkprodukt, møblar, lérvarer, næringsmidlar, maskiner, byggjematerial, kjemiske produkt, papir og raffinert sukker. Økonomisk ligg Jiangmen over gjennomsnittet for provinsen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jiangmen» frå Wikipedia på bokmål, den 8. april 2012.*

* *Denne artikkelen bygger på «Jiangmen» frå Wikipedia på engelsk, den 8. april 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Sosialt nettverk** blir brukt om ei uformell gruppe der medlemmene deler informasjon, tenester og held kontakt med kvarandre. Dei seinare åra har det skjedd ei eksplosiv utvikling av større og mindre grupper som deler informasjon på Internett, og *sosialt nettverk* har blitt eit moderne moteuttrykk med ikonisk status. Men omgrepet *sosialt nettverk* vart nytta lenge før Internett vart oppfunne. Den som først nytta omgrepet var den engelske sosialantropologen John Arundel Barnes i samband med eit studium av eit lokalsamfunn på Bømlo 1952-54.

Sosiale nettverk på Internett
-----------------------------

Dei nettløysingane som opnar for å oppretta sosiale nettverk på Internett blir gjerne kalla sosiale medium. Døme på sosiale medium som har blitt svært populære er MSN, Myspace, Facebook og Twitter. Desse tilbyr løysingar der medlemmene kan dela informasjon av ulike slag: tekst, bilete, lyd og video, og dei kan bestemma kven som skal få tilgang til informasjonen. Samla blir dei sosiale mediuma med eit moteord kalla for *web2*, i motsetning til *web1*, som blir nytta om dei eldre nettløysingane.

Historia til omgrepet
---------------------

Den engelske sosialantropologen John Arundel Barnes publiserte i 1954 artikkelen «Class and Committees in a Norwegian Island Parish». Her presenterte han resultatet av nær to års feltarbeid på Bremnes på Bømlo, og her vart omgrepet *sosialt nettverk* første gong lansert i vitskapleg samanheng.

Barnes høyrde til Manschester-skulen av antropologar, og var student av Max Gluckman. Desse la vekt på å studera personlege relasjonar og sjå korleis desse var med på å bestemma korleis folk handla.

Under feltarbeidet på Bremnes fann han ut at kvar person var medlem i ulike sosiale felt. Desse var delte opp i territorium, uformelle nettverk, industri og fiske. Nokre gonger bestemte medlemskap i sosiale felt kva ein skulle gjera. Når folk møttest i bedehuset sat ein etter kvar ein kom frå, i bryllup sat ein med familien eller naboar. Ein regel var at folk berre hadde personlege kontaktar med andre på same sosiale nivå. Barnes spådde at desse skilnadene ville auka etterkvart som fleire tok høgare utdanning.

Filmen «The Social Network»
---------------------------

Sosiale nettverk er emnet i den mykje omtala filmen «The Social Network» frå 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Sosiale nettverk først oppdaga i Noreg* Artikkel i *Framtida.no*.
* Omtale av filmen *The Social Network* på *Filmweb*.
* Melding av filmen *The Social Network* på *NRK P3 Filmpolitiet*.
Zelenci
**Zelénci** er ei kjelde til Sava Dolinka, ei sideelv til Sava. Ho ligg nær byen Kranjska Gora heilt nordvest i Slovenia.

Ved Zelenci kjem vatn frå undergrunnskjelda Nadiža opp gjennom den porøse botn av innsjøen. Kjelda og det omliggande området er kalla opp etter det grøne vatnet i kjelda, *zelen* som tyder «grøn» på slovensk.

Geologi
-------

Den Øvre Savadalen er skapt av isbrear i Planica. Området har mykje innsjøsediment, så Zelenci er truleg restane etter den mykje større Korensjøen som vart skapt då isbreane trekte seg tilbake.

Zelenci vert rekna som den lengste av dei to kjeldeelvane til Sava, den lengste elva i Slovenia på 219 km.

Den porøse kalken i Zelenci gjer at vatn piplar opp frå under bakken via små stråler, eit fenomen som er unikt i Slovenia. På grunn av dette er vasstemperaturen 5-6 °C året rundt.

Naturreservat
-------------

Zelenci vart erklært eit naturreservat i 1992, både av geologisk interesse og for dei mange utryddingstruga dyre- og planteartane som finst her. Naturreservat er 47 hektar stort.

Koordinatar: 46°29′31″N 13°44′16″E﻿

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zelenci» frå Wikipedia på engelsk, den 20. april 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Decree on Declaration of Zelenci as Nature Reserve, Official List Nos. 53/92, 17/94, Official List of Upper Carniola, No. 32/96 (Odlok o razglasitvi Zelencev za naravni rezervat, Uradni list št. 53/92, 17/94, Uradni vestnik Gorenjske, št. 32/96)
* Sinfo (Jan 2006) ISSN 1854 0805

1. ↑  «Sinfo» (PDF). Jan 2006. Arkivert frå originalen (pdf) 11. oktober 2008. Henta 25. oktober 2008.
**Chaudhri Rahmat Ali** (16. november 1897–12. februar 1951) var ein muslimsk tenkjar og advokat frå Britisk India og ein tidleg forkjempar for opprettinga av Pakistan. Han fann på sjølve namnet Pakistan, som ein kombinasjon av namna på provinsane muslimane ønskte å få til sitt eige land.

Chaudhri eller Choudhary Rahmat Ali blei fødd i Balachaur i Hoshiarpur distrikt i Panjab. Etter skulegang i Jalandhar studerte juss i Lahore. I 1930 reiste han til England for å studera ved Universitetet i Cambridge. Han oppnådde gradene BA i 1933 og MA i 1940, og i 1943 fekk han advokatløyve. I tillegg til Cambridge studerte han også i Dublin. 

28. januar 1933 kom Rahmat Ali med eit framlegg om å oppretta eigne muslimske statar i utgjevinga *Now or Never* ('No eller aldri'). I tillegg til Pakstan (seinare Pakistan) for dei 30 millionar muslimane nordvest i landet føreslo han også eit «Bang-i-Islam» for muslimar i Bengal og eit «Usmanistan» for muslimar i Hyderabad og Deccan. På denne tida grunnla han også Pakistan National Movement med hovudkvarter i Cambridge.

Etter grunnlegginga av Pakistan i 1947 vitja han landet i 1948, men levde likevel dei siste åra sine i England. Han fortsette å kjempa for indiske muslimar.

Kjelder
-------

* www.storyofpakistan.com
* Chronologu Arkivert 2009-01-22 ved Wayback Machine. ved chaudhryrahmatali.com
* *Denne artikkelen bygger på «Choudhary Rahmat Ali» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mars 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC

 |
Protestar i Hongkong mot arrestasjonen av Liu Xiaobo.
**Charta 08** (kinesisk: 零八宪章; pinyin: *Língbā Xiànzhāng*) er eit politisk manifest for politisk reform i Folkerepublikken Kina som har blitt underteikna av 303 kinesiske tenestemenner, juristar og intellektuelle. Det blei offentleggjort den 10. desember 2008, som er den internasjonale dagen for menneskerettar. Manifestet var inspirert av den tsjekkoslovakiske politiske manifestet Charta 77. Ein måned etter den datoen hadde talet på underskrivande kinesiske aktivistar auka til kring 7000. Dei kinesiske styresmaktene har gått hardt fram mot fleire av underteiknarane, til dømes Liu Xiaobo, som i 2009 fekk ei fengselsstraff på elleve år.

Krava som er framsette i Charta 08
----------------------------------

1. Ei ny statsforfatning.
2. Maktdeling.
3. Demokratisk lovgjveving.
4. Uavhengig rettsvesen.
5. Kontroll med embetsverket frå ålmenta.
6. Respekt for menneskerettane.
7. Val av regjeringsmedlemene.
8. Jamstilling mellom by og land.
9. Foreiningsfridom.
10. Forsamlingsfridom.
11. Ytringsfridom.
12. Religionsfridom
13. Statsborgarleg undervisning.
14. Vern av privat eigedom.
15. Finans- og skattereform.
16. Sosialtrygding.
17. Miljøvern.
18. Ein føderativ republikk.
19. Ein sanningskommisjon.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **Charta 08** ved Wikisource. |

* Charta 08 – upprop för frihet (SvD 22. desember 2008)
|  |
| --- |
| **Chathamalbatross** |
| Thalassarche eremita, bilete frå Kaikoura, New Zealand Foto: Craig Nash*Thalassarche eremita*, bilete frå Kaikoura, New Zealand Foto: Craig Nash |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av chathamalbatross Utbreiinga av chathamalbatross |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Albatrossfamilien Diomedeidae |
| **Slekt:** | *Thalassarche* |
| **Art:** | **Chathamalbatross** *T. eremita* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Thalassarche eremita***Murphy, 1930 |

**Chathamalbatross** (*Thalassarche eremita*), engelsk namn Chatham Albatross, Chatham Mollymawk, eller Chatham Islands Mollymawk, er ein stor sjøfugl og mellomstor albatross. Alle para hekkar på Pyramiden, Chathamøyane aust for New Zealand. Han har ikkje fått tilordna normert namn på norsk. 

Dette taksonet var tidlegare rekna å vere ein underart av svartflekkalbatross, *Thalassarche cauta*, men er i dag kjent som ein sjøvstendig art. 

Vaksne fuglar skil seg frå svartflekkalbatrossar med langt mørkare gråfarge i andletet, øvre hals og øvre rygg, gult nebb og gul stripe over kinnet.

Chathamalbatrossar migrerer til området mellom Australia og Perustraumen ved Sør-Amerika, så langt nord som til 6° S. Populasjonen er estimert til 11 000 hekkande fuglar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Chatham Albatross» frå Wikipedia på engelsk, den 5. mai 2012*
* BirdLife International (2012) Species factsheet: Thalassarche eremita. Henta frå  den 5. mai 2012

### Referansar

1. ↑  Clementslista versjon 6.3 frå desember 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |
Ein rull loddetinn som inneheld bly.
**Loddetinn** er eit metall med lågt smeltepunkt som vert brukt ved lodding. Som oftast er metallet ei legering av først og fremst tinn, bly og sølv, men ein kan også bruka reint tinn til lodding. Ein skil mellom mjuklodding og slaglodding/hardlodding. For kopar- og blikkenslagaren er mjuklodding mest brukt. Det vert gjort med varm loddebolt og loddetinn.

Loddetinn inneheld eit sjikt av flussmiddel som gir betre *heft*. Flussmiddelet forsvinn ved lodding, og er heilt naudsynt for at ein skal få ei god lodding. Flussmiddelet er årsaka til *lodderøyken* som kjem ved oppvarming av loddetinnet.

Direktivet RoHS, som kom i bruk frå 1. juli 2006, seier at det i alle nye elektroniske produkt skal brukast *blyfritt loddetinn*. Det er likevel mange unntak, som produkt som vert brukt i medisinsk samanheng. 

Loddetinn er som regel sett saman av 50 % tinn og 50 % bly. Dette gir ein smeltetemperatur på 200 grader. Loddebolt av kopar leier betre varme og er hardare og meir syretålande.

**Smeltetemperaturar**

25 % tinn 75 % bly = 257 grader C  

30 % tinn 70 % bly = 250 grader C  

33 % tinn 67 % bly = 240 grader C  

40 % tinn 60 % bly = 230 grader C  

50 % tinn 50 % bly = 200 grader C  

60 % tinn 40 % bly = 185 grader C  

98 % tinn 2 % bly = 220 grader C

Lodde og flussmiddel
--------------------

Oftast er det nok med saltsyre og loddevatn til reingjering og fjerning av oksidhinner.
Loddevatn vert laga ved at ein tømmer saltsyre opp i eit lite kar, gjerne av bly som ein bretter til sjølv.
Så puttar ein bitar av sink oppi karet litt og litt i gongen til det sluttar å koke og sinken ikkje vert eten opp av syra. Dette bør gjerast utandørs, då det utviklar mykje røyk og hydrogen. Når konsentrasjonen av hydrogen i lufta er stor nok får ein knallgass, som kan vere eksplosivt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loddetinn» frå Wikipedia på bokmål, den 26. januar 2012.*
**Universal** var den fyrste motorsaga produsert av Power Machinery (**PM**). Ho var konstruert av Sandy Megaw, som tidlegare hadde arbeidd for konkurenten IEL. Univesal var ei einmannssag med ein masse på 16,3 kg, men kunne leverast kan handtak på sverdet, slik at ho òg kunne nyttast som tomannssag. Saga hadde totaktsmotor med eit slagvolum på 73 cm³ og flottørforgassar, manuell kopling og girdrift av kjeda.

PM Universal i Noreg
--------------------

For å få fart på hogsten etter 2. verdskrig sendte Statens tømmerutval ei tilråing til Landbruksdepartementet om å importera 1000 einmannsmotorsager. Etter mykje om og men løyvde Stortinget kr 1.800.000 til å kjøpa dei 1000 motorsagene og det var kjøpt 800 PM Universal og 200 IEL Beaver. Det var meininga at staten skulle vidareselja dei importerte sagene, men salet gjekk mykje treigare enn ein hadde rekna med og fram til sumaren 1948 var det seld berre 200 sager. Jo-Bu Senior, som kom på marknaden i 1948, synte seg å vera ei betre sag, noko som førte til at det vart vanskeleg å verta kvitt resten av PM Univesal-sagene. Eit problem med PM Universal var at det breie sverdet hadde lett for å setta seg fast når stokken klemde. Jo-Bu Senior hadde mykje smalare sverd og var mindre utsett for å setta seg fast. Dei store hola i sverdet på PM Universal, som var der for å redusera massen, førte òg til problem ved at sverdet hekta seg fast i kvist som vart tredd gjennom hola under arbeid.

Gallei
------

* Ei av PM Universal-sagene som staten kjøpe i 1947Ei av PM Universal-sagene som staten kjøpe i 1947
*

Referansar
----------

1. ↑  Lee, D. *Chainsaws: A history*, Harbour Publ. 2006.
2. 1 2 3  Vevstad, A. *Motorsaga - fra tømmerfellingsmaskin til håndredskap*, i (red.) Fossum, T. Årbok for Norsk skogbruksmuseum nr 9, 1978 - 1981, Norsk skogbruksmuseum, 1981.
**Reinhard Schwarzenberger** (fødd 7. januar 1977) er ein austerriksk tidlegare skihoppar frå Saalfelden i forbundslandet Salzburg. Han vann to bronsemedaljar i laghopp med Austerrike. Den fyrste kom under vinter-OL 1998 i Nagano, den andre året etter i Ramsau under ski-VM 1999 på austerrikske heimegrunn. Hans beste individuelle prestasjon var tredjeplassen i den tysk-austerrikske hoppveka 1995/96.

### Aktiv

Schwarzenberger debuterte i verdscupen i Oberstdorf romjula 1994. Han overraska stort ved å vinne rennet, 1,2 poeng framom landsmannen Andreas Goldberger, med tyske Jens Weissflog på tredjeplass. Seinare i sesongen vart han nummer to i eit renn i Kuopio. Han deltok i mars månad i verdsmeisterskapen i Thunder Bay, med ein sjuandeplass i storbakken som beste prestasjon.

Schwarzenberger sigra i nyttårshopprennet 1996 i Garmisch-Partenkirchen, og kom på tredjeplass samanlagt i den tysk-austerrikske hoppveka 1995/96, berre den suverene Jens Weissflog og finske Ari-Pekka Nikkola var betre. Same sesongen vart han nummer ni i verdscupen, hans beste plassering i turneringa.

Saman med Stefan Horngacher, Martin Höllwarth og Andreas Widhölzl vann Schwarzenberger den olympiske bronsemedaljen i laghopp under OL 1998 i Nagano. Året etter, under VM 1999 i Ramsau, fekk dei same fire nye bronsemedaljar i same øvinga.

Etter 1999-sesongen klarte ikkje Schwarzenberger lengre å hevde seg mellom verdas beste skihopparar. Berre sjeldan makta han å kome blant dei ti beste på resultatlista, endå om han deltok i mange renn opp til 2005. Han la opp som skihoppar i 2007.

### Verdscupsigrar

| Dato | Stad | Land |
| --- | --- | --- |
| 30. desember 1994 | Oberstdorf | Tyskland |
| 1. januar 1996 | Garmisch-Partenkirchen | Tyskland |

Kjelder
-------

* 

* (en) Reinhard Schwarzenberger – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Reinhard Schwarzenberger» (på engelsk). olympedia.org. Henta 13. februar 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Reinhard Schawrzenberger» frå Wikipedia på tysk, den 4. desember 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Reinunga haldeplass** ligg i nærleiken av der Kjosfossen stuper ned i Flåmsdalen frå Reinungavatnet i Aurland kommune, og er ein haldeplass på Flåmsbana. Haldeplassen vart opna i 1942 då det vart starta ordinær persontrafikk på bana. 
Det er ein del hytter ved Reinungavatnet, og reisande til og frå dei har nytte av haldeplassen. 
Reinunga ligg på 767 moh, 2,20 kilometers køyring frå Myrdal stasjon og 18,00 kilometer frå Flåm stasjon. 
Som reisande frå Myrdal er Vatnahalsen haldeplass førre stasjon og Kjosfossen haldeplass neste. 
I luftline ligg haldeplassen berre vel 400 meter frå Kjosfossen haldeplass, men køyrelengda mellom dei to er 2,20 kilometer for å klare høgdeforskjelen på 97 meter. 

Sporet går i ei stor u-forma slynge mellom Vatnahalsen haldeplass og Reinunga. Foto: Anders Beer Wilse 1939

Skinnegangen i nærleiken av Reinunga haldeplass. I bakgrunnen ser ein hytter ved Reinungavatnet og demninga i enden av vatnet. Foto: Jun Kwang Han

Haldeplassen heitte fram til 1977 *Kjosfoss*, men namnet vart då bytt til Reinunga samstundes med at neste haldeplass mot Flåm bytte namn frå *Kjosfossen kraftstasjon* til Kjosfossen.

Fotnotar
--------

1. ↑  ««Reinunga» på nettstaden til Jernbaneverket».  *Vitja 21. november*
2. ↑  ««Stasjoner/Holdeplasser» på nettstaden til Flåmsbanemuseet».  *Vitja 21. november*
3. ↑  ««Reinunga» i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb».  *Vitja 22. november 2009*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Reinunga haldeplass på nettstaden til Jernbaneverket Arkivert 2011-08-15 ved Wayback Machine.
* Om Reinunga haldeplass i Stasjonsdatabasen til Norsk Jernbaneklubb

|  |
| --- |
| Teiknforklaring |
|  | 0,00 km | Flåm 2 moh |
|  | 1,60 km | Lunden 16 moh |
|  | 2,99 km | Håreina 48 moh |
|  | 6,30 km | Dalsbotn 200 moh |
|  | 9,69 km | Berekvam 343 moh |
|  | 11,80 km | Blomheller 458 moh |
|  | 15,80 km | Kjosfossen 670 moh |
|  | 18,00 km | Reinunga 767 moh |
|  | 19,07 km | Vatnahalsen 811 moh |
|  | 20,20 km | Myrdal 866 moh |
|  |  | Bergensbanen |