recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Edvard Cornelius Opdahl** (22. juli 1844–17. august 1934) var ein norsk handelsmann, lensmann og stortingsmann frå Klinga i Nord-Trøndelag. På tinget representerte han Venstre.

Opdahl vart sytten år gammal tilsett som hjelpelærar i heimbygda Klinga. Deretter var han eitt år på eit trelastkontor og var så åra 1863-66 handelsbetjent og huslærar i Tromsø. Han heldt fram som handelsbetjent i to nye år, då i Hammerfest. Tida 1868-81 var han styrar, såkalla faktor, av ei handelsverksemd i Talvik. Frå 1881 var han lensmann i Nesseby.

Opdahl var etter tur medlem av heradsstyra i både Talvik og i Nesseby, i sistnemnde herad i 24 år (1883-1907). 1908-10 var han fungerande leiar i jordsalkommisjonen for Finnmark. Stortingsperioden 1903-06 var han Finnmark sin 1. representant på Stortinget. Han var då medlem av Lagtinget og justiskomiteen. I 1906 var han med i Stortinget sin deputasjon til kongekroninga i Trondheim.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Grand Prismatic Spring** er ei varm kjelde i Yellowstone nasjonalpark i USA. Ho er den tredje største slike kjelda i verda, etter Frying Pan Lake på New Zealand og Boiling Lake på Dominica. Han ligg i eit geotermisk område kjent som Midway Geyser Basin.

Grand Prismatic Spring blei omtalt av geologar som var med på å utføra Hayden Geological Survey i 1871. Dei gav han namnet «Prismatic» etter dei slåande fargane hans, som minner om regnbogefargane til kvitt lys spreidd av eit optisk prisme: raudt, oransje, gult, grønt og blått.

Historie
--------

Dei fyrste nedteikningane om kjelda kjem frå tidlege europeiske utforskarar og landmålarar. I 1839 reiste ei gruppe pelsjgegar frå American Fur Company gjennom Midway Geyser Basin og noterte seg ein «kokande sjø» mest truleg Grand Prismatic Spring, med ein diameter på 300 fot (90 m). I 1870 vitja Washburn–Langford–Doane-ekspedisjonen kjelda, og merka seg ein geysir på 50-fot (15 m) i nærleiken som seinare blei kalla Excelsior).

Farge
-----

Mikrobematte
Dei sterke fargane i kjelda kjem av mikrobematter rundt kantane av det mineralrike vatnet. Mattene lager farger frå grønt til raudt; fargen kjem an på forholdet mellom klorofyll og karotenoid og på temperaturskilnaden i vatnet. Om sommaren er gjerne mattene oransje til raude, medan om vinteren er dei vanlegvis mørkegrøne. Midten av sjøen er sterilt på grunn av den sterke varmen.

Den djupe blåfargen til vatnet kjem av den innebygde fargen til vatn. Effekten er sterkast i midten av kjelda på grunn av den stere tilstanden og djupna her.

Fysisk struktur
---------------

Kjelda er rundt 370 fot (110 m) i diameter og er 160 fot (50 m) djup. Ein reknar med at ho slepp ut 560 US gallon (2 100 L) av vatn på 160 °F (70 °C) per minutt.

Merknadar
---------

1. ↑  "boiling lake"

Kjelder
-------

1. ↑  «Steam Explosions, Earthquakes, and Volcanic Eruptions—What's in Yellowstone's Future?». U.S. Geological Survey.
2. ↑  Traci Bryan; Leslie Machen; Joyce Heinsz; Peggy McCracken. «Grand Prismatic Spring». Lunar and Planetary Institute. Henta 4. desember 2015.
3. ↑  «"The Fire Hole": Era of the American Fur Company, 1833-1840». *Colter's Hell & Jackson's Hole*. National Park Service. Arkivert frå originalen 12. mars 2005.
4. ↑  «Notes». *Yellowstone National Park: Its Exploration and Establishment*. National Park Service. Arkivert frå originalen 8. februar 2006.
5. ↑  «Part II: Definitive Knowledge - The Washburn Party (1870)». *Yellowstone National Park: Its Exploration and Establishment*. National Park Service. Arkivert frå originalen 13. desember 2004.
6. ↑  Thomas D. Brock. «Colorful Yellowstone». *Life at High Temperatures*. Arkivert frå originalen 25. november 2005.
7. 1 2  Geiling, Natasha. «The Science Behind Yellowstone's Rainbow Hot Spring». *Smithsonian.com*. Smithsonian Institution. Henta 17. august 2015.
8. ↑  «Grand Prismatic Spring». Geyser Observation and Study Association.

* *Denne artikkelen bygger på «Grand Prismatic Spring» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mai 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Grand Prismatic Spring**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Ein **strategisk allianse** er eit samarbeid mellom to eller fleire partnarar. Samarbeidet kan formast av uformelle og formelle avtalar, gjennom fellesføretak og felles eigarskap.

Ein kjend motivasjon for å opprette strategiske alliansar er tilgang på ressursar som verksemder ikkje kan skaffe seg i ein open marknad. I tillegg kan strategiske alliansar vere eit godt alternativ til koordinering av aktivitetar mellom føretak i felles prosjekt.

Strategiske alliansar veks i popularitet, og studiar frå den nordamerikanske marknaden indikerer at talet på strategiske alliansar har vakse med 25 % årleg dei siste åra .

Trass føremona med strategiske alliansar, viser det seg at mange alliansar feilar, og ein feilrate i området 40-60 % er funnen.
. Vanlege grunnar til vanskane er kommunikasjonsproblem, frykt for å dele kritiske ressursar, mistydingar og huga etter profitt.

Kjelder
-------

* Artikkelen er ei omsetjing av artikkelen «Strategisk allianse» på bokmålswikipediaen slik han var den 28. desember 2007

### Fotnotar

1. ↑   Harbison og Pekar, J. R. og P. (1998). *Smart Alliances: A Practical Guide to Repeatable Success.* Jossey-Bass Publishers, San Francisco, CA.
2. ↑  Das, T. K. Teng, B. *Instabilities of strategic alliances: An internal tensions* 
perspective *(2000) Organization Science, Vol. 11, pp. 77-101*
**Edvard Befring** (fødd 11. mai 1936) i Stardalen i Jølster) er ein norsk pedagog og professor i spesialpedagogikk. 

Han blei dr.philos. i 1972. Han var professor i pedagogisk psykologi ved Aarhus Universitet 1972-76, rektor ved Statens spesiallærarhøgskole 1976-87, professor same stad 1987-91, Noreg sin første professor i spesialpedagogikk ved Universitetet i Oslo frå 1991. Edvard Befring blei i 1998 tildelt Formidlingsprisen, i 1990 riddarkorset av Den islandske falkeorden, i 2005 Den Kongelige Norske St. Olavs Orden, og i 2007 blei han tildelt Jonas-prisen. 

Befring har gitt ut 21 fagbøker og vel 200 artiklar og avhandlingar om læring, oppvekst, pedagogiske teoriar- og idéar, spesialpedagogikk, førebygging av problemåtferd og nye faglege perspektiv, vitskapleg metode og etikk.[*daud lenkje*] 
Han har mellom anna skrive *Ungdom i et bysamfunn* (doktoravhandling 1972), *Skole- og atferdsproblem i omsorgspedagogisk perspektiv* (1983), *Læring og skole for eit verdig liv* (1993), *Barnevernet i Norge* (2002) og *Skolen for barnas beste* (2004).

I perioden 1998 - 2007 var Edvard Befring professor II ved Høgskulen i Sogn og Fjordane. 

Han var redaktør av bokverka «Barnehagepedagogikk» og «Liv og læring på landsbygda». Befring var initiativtakar til Høgskuleutdanninga på Sandane (frå 1981) og var her styreleiar i ti år. Han var også ein sentral aktør for planlegginga av United World College i Fjaler og Chairman of Education Committee i tolv år. 

Som rektor ved Statens spesiallærarskole medverka Befring til at spesialpedagogikk fekk eit akademisk løft gjennom etableringa av eit spesialpedagogisk hovudfag, cand.paed.spec. som frå 1980 blei sidestilt med andre akademiske embetseksamenar som cand. paed. og cand. psychol..  Arkivert 2009-02-12 ved Wayback Machine.. 

Edvard Befring har dominert norsk pedagogikk og lærarutdanning gjennom 1970-, 1980- og 1990-talet, og har gjennom 35 år utdanna lærarar, skulebyråkratar, pedagogar, spesialpedagogar og forskarar. Bøkene hans har vore pensum på alle universitet og lærarskuler i landet, og han har leia ei rekkje offentlege utval. Arkivert 2005-02-17 ved Wayback Machine.

Edvard Befring er bror til Ottar Befring.

Litteratur
----------

* Publikasjonar av Edvard Befring i Frida


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* CRIStin

 |
|  |
| --- |
| **Springvaktel** |
| Springvaktel Turnix sylvaticusSpringvaktel *Turnix sylvaticus* |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Springvaktel Utbreiinga av Springvaktel |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Springvaktlar Turnicidae |
| **Slekt:** | *Turnix* |
| **Art:** | **Springvaktel** *T. sylvaticus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Turnix sylvaticus***Desfontaines, 1789 |

Springvaktelegg
**Springvaktel** er ein liten fugl i familien *Turnicidae*. Dette er einaste medlemmen i familien som ein kan finne vill i ein del av Europa. Leveområdet er Sør-Spania, Afrika og gjennom India og tropisk Asia til Indonesia. 

Denne arten er ekstremt vanskeleg å observere. Han er 15 cm lang, har lite synlege farger og føretrekk å sleppe unna farar med å springe bort framfor å flyge. Fuglane lever av insekt og frø på varme grassletter eller i krattskog. 

Springvaktel liknar arten vaktel. Dei har stripa sandbrun overside, gulbrun underside med svarte markeringar på flanken og meir einsfarga ansikt. I flukt er det synlege kontrastar mellom lyse vengdekkfjør og mørkare handsvingfjør. Kjønna er nesten like, hofuglar litt større og noko klårare farger, ungfuglar har meir flekka underside. 

Hofuglane tar initiativ til paringsleik og byggjer reiret på bakken. Hannen rugar normalt fire flekka, grå egg, og passer ungane. Ungane spring så snart dei er klekte ut. Hekketida er frå juni til september. Reiret er plassert i et naturleg søkk i bakken, fora med gras. Det er vanlegvis er gøymt bort blant grastustar. I sære høve kan graset vere bøygd over reiret i ein slags baldakin. 

I reviret har hofuglar ein *hooo-hooo-hooo* lyd og hanfuglen svarar med eit *kek-kek-kek*. 

Arten springvaktel unngår tett skog og kupert land, og lever fortrinnsvis i kornåkrar og er vanlege i graskledde område, men dei finst òg i mellom låge vekstar og i opne krattskogar. Dei skjuler seg for farar og flyg ikkje opp før ein fare er svært nær, då flyg dei lågt, i eit kort strekk over bakken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger dels på «Small Buttonquail» frå Wikipedia på engelsk, den 30. august 2009*

### Fotnotar

1. ↑   Svensson, Lars et al, (1999) *Gyldendals store fugleguide*, Gyldendal ISBN 82-05-25554-7

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå sjakkbrikka springar.* 
**Springar** er nemninga på eit særskild slag norsk folkedans eller bygdedans som vert dansa av par i 3/4-takt. Ordet «springar» er nytta om dansen i heile hardingfeleområdet, og her vert det skild mellom ulike slag springar, alt etter tradisjonen i det særskilde området. Utanfor hardingfeleområdet er nemninga oftast springleik eller pols. Rundom og polskdans er òg nytta. 

Para dansar i ring mot sola, og dansen består gjerne av ei samankjeding av ulike figurar og tak som kan gjevast personleg utforming. Ei rekkje opne tak der gut og jente lager ulike figurar for kvarandre vekslar med samdanstak som rundsvingen, der gut og jente «omfamnar» kvarandre og virvlar rundt eigen akse mens dei forflyttar seg framover i ringen.

Dans og rytme skil seg noko frå dal til dal, slik at ein tradisjonelt snakkar om valdresspringar, hallingspringar, numedalsspringar, sigdalsspringar, telespringar, og vestlandsspringar i ulike utformingar. Hemsedalsspringar, kryllingspringar og tinnspringar er mindre nytta til dans no, men har opplevd ei nyoppliving dei seinare åra. 

Etter regelen vert springaren spela og dansa i 3/4-takt. I Hardanger og Vest-Telemark finst det slåttar som bryt på takta, men som likevel har vore nytta til dans. I andre område er det rekna som stor skade om spelemannen bryt med dansetakta. Regelen er òg at takta oftast har vore svært jamn, men det kan skiljast grovt mellom tosvikt og tresvikt. Tosviktområdet har sentrum i Telemark, og har spreidd seg oppover til Numedal og Krødsherad med tida. Valdresspringaren har òg utvikla tradisjon for tosvikt. 

Telespringaren skil seg òg frå dei andre springarslaga ved opptakt og eit noko rolegare foredrag. Der dei andre springarslaga byrjar på nedstrok, har telespringaren oppstrok på første slaget i takta (først i slåtten).

Kjelder
-------

1. 1 2  «Springar» (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 19. januar 2015.
Strømstolpe i Iran.
Elektrikar med stolpesko i ein strømstolpe. Foto: Minette Lontsie

**Stolpe** er ein loddrett stokk som er sett fest i bakken og som ein kan bruka til å halda oppe utstyr som lys og leidningar. Stolpar kan ha namn etter bruksområdet sitt, som **strømstolpe**, **kraftstolpe**, **lysstolpe** eller **kraftleidningstolpe**. Stolpar med telefonlediningar blir kalla **telefonstolpar**, medan **telegrafstolper** fanst då ein sendte telegrafi via luftlinje.

Stolpar er vanlegvis av tømmer. Kreosot, som blei brukt til impregnering av stolpar, blei forbode i EU i 2001.

Bruken av stolpar er redusert fordi elektriske kablar i større grad blir gravne ned, og fordi fasttelefon ofte er erstatta av mobiltelefon.

Hakkespettar kan hakka hol i stolpar. Ei undersøking frå 1995 viste at norske elektrisitetsverk måtte erstatta hakkespettskadar for 2,9 millionar kroner per år.

Galleri
-------

* Telefonstolpe med kabel. 
Foto:
Alexander RahmTelefonstolpe med kabel. 
Foto:
Alexander Rahm
* Telefonstolper med telefontråder.Telefonstolper med telefontråder.

Kjelder
-------

1. ↑  Direktiv 2001/90/EC
2. ↑  Geirr har 25 ubrukte telefonstolpar på eigedommen – Telenor kan ikkje love når dei blir fjerna. NRK. Besøkt 16. januar 2021.
3. ↑  Her vant huseierne over Hafslund. klikk.no. Besøkt 16. januar 2021.
4. ↑  Bevanger, Kjetil (1995). *Hakkespetter som konfliktfaktor i elektrisitetsforsyningen*. Norsk institutt for naturforskning. s. 3. ISBN 8242605491.

* *Denne artikkelen bygger på «Stolpe (infrastruktur)» frå Wikipedia på bokmål, den 25. juni 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Stolpe**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* BBC Things
* NDL

 |
**Edvard Isak Hambro** (22. august 1911–1. februar 1977) var ein norsk jurist og politikar, fødd og død i Oslo. Han representerte Bergen og partiet Høgre på Stortinget i tida 1961-69. Carl Joachim Hambro var far hans.

Edvard Hambro vart cand.jur. i 1934 og to år seinare «Dr. és sciences politiques» i Genéve. 1938-40 var han leiar av avdelinga for internasjonale spørsmål ved Christian Michelsens Institutt i Bergen. Krigsåra 1940-43 var han gjesteførelesar i historie og internasjonale spørsmål ved Northwestern University i Chicago. 1945-46 leidde han den juridiske avdelinga ved FN-sekretariatet i New York. I tida 1946 til -53 arbeidde han som justissekretær ved Den mellomfolkelege domstolen i Haag. Perioden 1959-66 hadde han stilling som professor i rettsvitskap ved Norges Handelshøyskole i Bergen.

Hausten 1961 vart Hambro vald til stortingsrepresentant frå Bergen og for Høgre, attvald i 1965. Tingbolken 1961-65 var han sekretær i Justiskomiteen, deretter sekretær i Utanriks- og konstitusjonskomiteen til 23. mai 1966. Han gjekk då ut av Stortinget, ettersom han tok over som Noregs FN-ambassadør, eit ombod han hadde til 1971. Hambro var i 1970 president for FNs 25. generalforsamling.

Kjelder
-------

* «Edvard Hambro». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Edvard Storm** (fødd 21. august 1749 Vågå, død 29. september 1794 København) var ein norsk diktar og skulemann, i Noreg kanskje mest kjend for Sinclairvisa, ei vise om slaget ved Kringen. 

Edvard (eller Edward) var son av vågåpresten Johan Mikkelsen Storm og Ingeborg Birgitta Røring. Som tolvåring reiste han frå Vågå til Christiania for skulegang. I 1765 tok han examen artium ved Københavns universitet. Året etter kom han heim att til prestegarden, truleg av omsyn til helsa. Ei tid var han huslærar i Lesja. På denne tida fekk han sterke inntrykk frå norsk natur og folkeliv

Studie i København
------------------

I juli 1769 drog Storm heimanfrå for å studere teologi i København, men han fekk aldri embetseksamen. Økonomien var dårleg, og tida gjekk med til skriving. Då han hadde skrive diktet «Indfødsretten» fekk han 1778 ein årleg heidersgåve på 100 riksdalar frå kongen og like mykje frå arveprinsen. Litt tente han dessutan ved undervising og ved litterært arbeid. 

Edvard Storm var ein ivrig beundrar av den danske diktaren Johannes Ewald, og slutta seg venekrinsen hans. Men han var òg sterkt knytt til Noreg, og han skreiv ni songar på norsk bygdemål, sannsynlegvis i byrjinga av 1770-åra. Desse songane er ein tidleg spire av norsk litteratur på dialekt, og er rekna blant det beste av diktinga til Storm.

Skulemannen Storm
-----------------

Storm avslutta i hovudsak diktargjerninga si omkring 1785. Frå no av trer skulemannen fram. I 1786 var han med å stifte «Selskabet for Efterslægten». Selskapet arbeidde for å stifte ein realskule for born, og i samband med denne vart det halde populære foredrag for eldre born og unge menneske over emne frå ulike vitskapar. Storm forelas fire timar om veka over «Leveklogskab», geografi, dansk språklære og gresk og nordisk mytologi. Då sjølve skulen kom i gang, fekk Storm fullt opp å gjere: Det gjekk ikkje ein dag, utan at han vitja han, anten for sjølv å undervise, eller for å føre tilsyn med undervisinga. Frå 1790]vart han knytt fastare til skulen som ei slags overinspektør. 

Ein månad før han døydde, vart han utnemnd til å vere ein av direktørane for Det kongelige teateret.

Verk
----

* *Bræger*, 1774. Komisk heltedikt.
* *Adskilligt paa Vers*, 1775.
* *Infødsretten*, 1778. Dikt i 4 songar.
* *Fabler og Fortællinger i den Gellertske Smag*, 1778.
* *Samlede Digte*, 1785.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Edvard Storm» frå Wikipedia på bokmål, den 6. februar 2013.*

* *Dansk biografisk Lexikon*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nokre av verka til Storm ved kalliope.org
* Døleviser ved aasentunet.no Arkivert 2004-10-25 ved Wayback Machine.
* Digitaliserte bøker av Storm og om Storm hos Nasjonalbiblioteket.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Erling Johan Pettersen** (fødd 21. februar 1950 i Bergen er ein norsk teolog, prest og biskop i Stavanger bispedøme 2009–2017. Han tok teologisk embetseksamen ved Menighetsfakultetet i 1977 og praktisk-teologisk eksamen i 1979. Same året vart han ordinert til prest. Frå 1977-79 var han tilsett som lærar ved universitetet i Oslo, og var teologisk konsulent ved Diakonhjemmets sosialskole. Frå 1979 arbeidde han som konfirmasjonskonsulent i Kyrkjerådet. I 1985 vart han misjonsprest for Det norske misjonsselskap i 
Brasil. I perioden 1989-1996 var han instituttstyrar ved IKO. Frå 1996 til 2006 verka han som direktør i Kyrkjerådet. Frå 2006-07 hadde han ei prosjektstilling ved Det praktisk-teologiske seminar. Frå 2007 og fram til bispeutnemninga var han sokneprest i Nordstrand meinigheit i Oslo.

Han har vore styreleiar i misjonsorganisasjonen Areopagos, styremedlem i Det praktisk-teologiske seminar, og leidde utforminga av KRL-faget i 1994-95.

Fotnotar
--------

1. ↑  «ERLING J. PETTERSEN (59) Sokneprest i Nordstrand, Oslo» (CV). Henta 20. juni 2009. )
2. ↑  «Biskop Erling J. Pettersen går av». Aftenbladet. 8. juni 2016. Henta 3. oktober 2017.
3. ↑  Gunnar Morsund, Mari Rollag Evensen (19.06.2009). «Erling Pettersen er ny biskop». NRK Rogaland. Henta 20. juni 2009.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pettersen ny biskop i Stavanger. Pressemelding frå Regjeringa.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
Ein **algoritme** i matematikk og informatikk er ei oppskrift på korleis ein kan løyse ein bestemt type problem. Ordet kjem opphavleg frå den persiske matematikaren og astronomen al-Khowarizmi (ca. 780-850)). I ei av bøkene sine beskriv han ein algoritme for korleis ein kan løyse ein klase av andregradslikningar.

I informatikk og matematikk
---------------------------

Algoritmar er først og fremst eit tema i matematikk og informatikk, og vert studert i nokre spesialområde i teoretisk informatikk, som algoritmeteori, kompleksitetsteori og bereknbarheitsteori. I form av dataprogram vert algoritmar nytta til å styre datamaskinar.

Definisjon
----------

Mange matematikarar og logikarar i det 19. og 20. hundreåret likte ikkje den manglande nøyaktigheita i omgrepet algoritme, og ønskte eit meir teoretisk tilfredsstillande fundament. I den første halvdelen av det 20. hundreåret vart det gjort fleire forsøk på å finne ein god definisjon. Turingmaskina til Alan Turing, Lambda-kalkulusen til Alonzo Church, rekursive funksjonar, Chomsky-grammatikken og Markov-algoritmer er alle formaliseringar av bereknbarheitsomgrepet. Det var prova at alle desse metodane er like kraftige. Alle kan emulere ein turingmaskin, og alle kan verte emulert av ei turingmaskin. Ved hjelp av turingmaskina vert følgjande formelle definisjon mogleg:

Ei berekningsoppskrift vert kalla ein algoritme om det finst ei Turing-maskin som er ekvivalent til oppskrifta og som stoppar for alle inndata som har ei løysing.

Frå denne definisjonen kan ein utleie følgjande eigenskapar:

1. Ein må kunne skrive oppskrifta med ein endeleg lang tekst.
2. Eit kvart steg i oppskrifta må kunne utførast.
3. På kvart tidspunkt kan berre ein endeleg stor lagringsplass nyttast.
4. Oppskrifta kan berre nytte eit endeleg tal på steg.

I praktiske problem krev ein vanlegvis òg at ein algoritme skal oppfylle følgjande vilkår:

1. Algoritmen må alltid gi same svar dersom inndataa er dei same.
2. Kva det neste steget i oppskrifta er må alltid vere eintydig definert.

Analyse av algoritmar
---------------------

Analyse av algoritmar er eit hovudtema i informatikk, og vert vanlegvis gjort teoretisk utan å lage konkrete implementeringar i programmeringsspråk. Den liknar difor andre matematiske område, der ein heller studerer dei grunnleggjande konsepta, enn å sjå på konkret bruk. Ein studerer difor algoritmar i ei sterkt formalisert form.

Ein deler analysen i ulike delområde. I kompleksitetsteori studerer ein ressursbruken til algoritmane, det vil seie tida det tek å køyre algoritmen og lagringsplassen som krevst. I bereknbarheitsteori studerer ein spørsmålet om ein gitt algoritme i det heile vil terminere.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Koordinatar: 45°56′15″N 7°17′57″E﻿

**Grand Combin** er eit 4 314 m høgt fjell i Wallis-Alpane i Sveits, i kantonen Valais. Fjellet har den nest høgste primærfaktoren av fjelltoppane i denne delen av Alpane. Grand Combin er attåt eit stort bredekt massiv beståande av fleire fjelltoppar, tre av dei er over 4000 meter høge.

Normalruta startar frå Panossière-hytta, som ligg på nordsida av dalen Corbassière. Ruta er fri for større vanskar, men ei særleg farleg passering må traverserast på nordsida, den såkalla *Le Corridor*. Det er eit gjel svært utsett for rausande isblokker.

Geografi
--------

*Grand Combin de Grafeneire*, eller einast Grand Combin, ligg mellom to lågare toppar, Grand Combin de Valsorey (4 184 m) i vest og Combin de la Tsessette (4 135 m) i aust. Til saman dannar dei tre eit stort einsarta massiv.

Nordvestsida av Grand Combin er i sin heilskap dekt av evig snø. Ho har ei skråningsgrad som gjer at ein god grann is- og snøblokker losnar og rausar ned. Sør- og austsida er brattare og dermed isfri.

Nordaustegga
Nordsida av Grand Combin ligg ved botnen av ein 10 km lang bredal, ovan om isbreen Glacier de Corbassière. Fjellet er omringa av tindane Petit Combin, Combin de Corbassière og Combin de Boveire i vest, Grand Tavé og Tournelon Blanc i aust. Mindre isbrear ligg på fjellsidene lengst frå toppane i massivet, så som Glacier du Boveire og Glacier du Mont Durand.

Massivet ligg mellom *Val d'Entremont* og *Val de Bagnes*, tvers overfor turiststaden Verbier i nord. Fjelltoppen Grande Tête de By i hovudfjellkjeda i Alpane ligg få kilometer i sørleg retning.

Regionen høyrer til elva Dranse sitt nedslagsfelt og dermed også den store elva Rhone. Etter Dom og Weisshorn er Grand Combin det høgste massivet i Alpane som ligg utanfor hovudfjellkjeda.

Klatresoge
----------

Grand Combin
Dei fire fyrste turlaga på Grand Combin nådde berre ein lågare topp aust for Grand Combin de Grafeneire, kalla *Aiguille du Croissant* (4 260 m). Dei fyrste som nådde denne toppen var dei lokale fjellførarane Maurice Fellay og Jouvence Bruchez, den 20. juli 1857. Fyrste gongen folk kleiv heilt til topps på Grand Combin var den 30. juli 1859. Taulaget bestod av Charles de Ville, Basile Dorsaz, og Daniel, Emmanuel og Gaspard Balley.

Grand Combin de Valsoray i vest vart nådd fyrste gongen den 16. september 1872 av J. H. Isler og J. Gillioz. Dei klatra sørveggen ovan om *Plateau du Couloir*. Turen opp søraustegga vart opplevd fyrste gongen 10. september 1891 av O. Glynne Jones, A. Bovier og P. Gaspoz.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grand Combin» frå Wikipedia på engelsk, den 16. november 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* peaks.html?pk=97 Grand Combin på Peakware

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Erling Sandene** (7. april 1921–5. mars 2015) i Bærum var ein norsk jurist, cand. jur. 1943. Han var høgsterettsjustitiarius i perioden 1984–1991, og var høgsterettsdommar sidan 1972. Før det var han fylkesmann i Møre og Romsdal frå 1966 til 1972. Frå 1974 til 1982 hadde han permisjon frå Høgsterett for å vere Sivilombodsmann.

Han har skrive tredje utgåve av Ragnar Knoph si *Norsk arverett* (1959) og ei kommentarutgåve til oreigningsloven (1962, 1990). Sandene leia utvalet som la fram forslag til ny viltlov i NOU 1974:21 *Viltstellet, jakt og fangst*.

Sandene blei utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden i 1978. 


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Andreas Schei | **Sivilombodsmann**1974–1982 | **Etterfylgjar**Audvar Os |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Rolv Ryssdal | **Høgsterettsjustitiarius**1984–1991 | **Etterfylgjar**Carsten Smith |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Alfred Udland** (19. mai 1892–2. november 1945) var ein norsk lærar, skatteinspektør og politikar frå Sør-Audnedal. Han var stortingsmann i to periodar for Vest-Agder og Arbeidarpartiet.

Gardbrukarsonen Udland gjekk 1909/10 amtsskulen i Vest-Agder og tok i 1913 lærarskule-eksamen i Kristiansand. Dei neste åra fram til 1917 arbeidde han som lærar ulike stader; Sør-Audnedal, Holum, Mandal, Risør. Sidan var han folkeskulelærar i Sør-Audnedal og deretter styrar av fylkesskulen i Spind. I 1935 fekk Udland stilling som skatteinspektør i Vest-Agder. Under okkupasjonen vart han i 1941 oppsagt og måtte flytte til Lillehammer, då skatteinspektør i Oppland. Etter frigjeringa i 1945 fekk han tilbake stillinga i Vest-Agder.

Udland var aktiv i lokalpolitikken, både i heimkommunen Sør-Audnedal og seinare i Kristiansand. Frå 1922 til 1935 var han heradsstyremedlem i Sør-Audnedal, varaordførar 1931-33. Også medlem i skulestyret og forliksrådet. I Kristiansand hadde han sete i formannskapet frå 1937 til han døydde hausten 1945.

Ved stortingsvalet 1927 vart Udland vald til stortingsrepresentant frå Vest-Agder fylke. Perioden 1928-30 hadde han plass i Finanskomiteen. Han vart ikkje attvald i 1930, men ved stortingsvalet 1933 lukkast han få den siste plassen frå Vest-Agder. Dei neste tre åra var han medlem i Helsekomiteen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Alfred Kirwa Yego** (fødd 28. november 1986) er ein kenyansk tidlegare friidrettsutøvar frå Eldoret som i 2007 vart verdsmeister på 800 meter og vann OL-bronse 2008 og VM-sølv 2009 på same distansen.

Aktiv
-----

Yego vart nummer tre på 800 m i afrikameisterskapen 2006 på Mauritius. Året etter vann han distansen under verdsmeisterskapen i Osaka, der han etter eit regelrett «lureløp» sikra seg gullmedaljen 0,01 sekund framom Gary Reed frå Storbritannia, med alle dei andre finalistane innafor eit halvt sekund bak. I dei olympiske sommarleikane 2008 tok Yego bronsemedaljen på 800 m, 0,12 og 0,17 sekund bak gull- og sølvvinnarane. Nokre veker etter OL spurta han inn til siger i IAAF-finalen på svake 1.49,05.

Nett som i forrige VM vart 800-meteren i Berlin 2009 avslutta med ein forrykande spurt der det stod om hundredelar, ja tusendelar i medaljestriden. Sørafrikanaren Mbulaeni Mulaudzi sikra seg gullmedaljen med 1.45,29, medan Yego og Yusuf Saad Kamel, kenyanar som representerte Bahrain, fekk same tid 1.45,35, men der Yego vart tildelt sølvmedaljen og Kamel bronsen. To veker etter Berlin-VM, den 6. september i Rieti i Italia, sette Yegos landsmann David Rudisha afrikansk rekord på 800 m med 1.42,01, Yego på andreplassen gjorde sjølv sitt livs beste 800-meterløp då han fekk notert 1.42,67. 

Ved afrikameisterskapen 2010 i Nairobi kom Yego på andreplass, heile to sekundar bak suverene David Rudisha.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2005 i Helsinki: Utslått i forsøka (1.48,72 =nr 30)
* VM 2007 i Osaka: Gullmedalje – 1.47,09, framom Gary Reed (1.47,10)
* OL 2008 i Beijing: Bronsemedalje – 1.44,82
* VM 2009 i Berlin: Sølvmedalje – 1.45,35, bakom Mbulaeni Mulaudzi (1.45,29)
* VM 2011 i Daegu: Nr 7 – 1.45,83

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alfred Kirwa Yego» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2018.*
Eyjafjallajökull
**Eyjafjallajökull** (òg kalla **Øyafjelljøkulen**) er den sjette største isbreen på Island. Han ligg nord for Skógar og vest for den større isbreen Mýrdalsjökull.

Breen ligg over ein vulkan med ei høgd på 1 666 moh. som har hatt utbrot relativt ofte sidan istida. Det siste utbrotet byrja i mars 2010. Det førre utbrotet, som var frå 1821 til 1823, skapte eit katastrofalt jökulhlaup. Krateret til vulkanen har ein diameter på 3—4 km og breen dekkjer eit areal på om lag 100 km².

Den sørlege enden av fjellet var ein gong ein del av atlanterhavskysten. Sidan sjøen har trekt seg tilbake om lag fem km grunna landheving har den tidlegare kystlinja etterlate bratte klipper med mange vakre fossefall. Den mest kjende av desse er Skógafoss. I kraftig vind kan vatn i dei mindre fossane blåse oppover fjellet.

Vulkanutbrotet i mars 2010
--------------------------

Fimmvörðuháls-utbrotet i mars 2010
Utbrotet av Eyjafjallajökull i april 2010
Mellom 3. og 5. mars 2010 vart det registrert nær 3000 jordskjelv med episenter i vulkanen. Dei fleste var små, men nokre kunne kjennast i busette område nær jøkulen. Vulkanutbrotet vart fyrst meldt 20. mars. Tettstadane Fljótshlíð og Markarfljót vart evakuerte og Icelandair-fly som skulle til Reykjavik vart omdirigerte grunna oske og vanskelege innflygingsforhald. På formiddagen 21. mars vart det meldt at evakueringa i det truga området var gått svært snøgt og at alle var komne i sikkerheit. Det var no klårt at utbrotet var i eit område med lite is, og det gjorde at faren for flaum og jökulhlaup ikkje var så stor som ein fyrst frykta, men det vart starta nøye overvaking av situasjonen.

Sjå òg
------

* Isbrear på Island
* Fjordar på Island

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eyjafjallajökull» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Eyjafjallajökull**

* Historia til Eyjafjallajökull (islandsk)
* Bilete frå www.islandsmyndir.is
* Aktuell seismografisk aktivitet på Island

1. ↑  Olav Aasmundstad (1896). *Njaala elder Soga um Njaal Torgeirson og sønerne hans*. s. 229.
2. ↑  «Morgunblaðið: «Fyrsta háskastigi lýst yfir»».
3. ↑
4. ↑  Volcano Erupts Under Eyjafjallajökull Reykjvavik Grapevine, 21. mars 2010
5. ↑  Gos hafið í Eyjafjallajökli, Visir, March 21, 2010
6. ↑  Volcanic eruption in Eyjafjallaglacier - flights to Iceland are on hold. Icelandair, 21. mars 2010.
7. ↑  ««Eldgos á Fimmvörðuhálsi» på nettstaden ruv.is». Henta 21. mars 2010.

Koordinatar: 63°38′N 19°36′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Edvard Munch videregående skole** er ein kommunal vidaregåande skule i Oslo som opna 17. august 2015 i dei lokala i Ullevålsveien 5 som fram til 2010 vart nytta av Statens håndverks- og kunstindustriskole. Denne monumental teglsteinsbygningen vart teikna av arkitekt Bredo Greve for å hyse Statens håndverks- og kunstindustriskole, og stod ferdig i 1903. Bygningen vart ombygd til vidaregåande skule innvendig etter teikningar av FuthArk arkitekter AS, medan fasadane mot gatene er uendra.

Edvard Munch videregående skole har namn etter kunstmålaren Edvard Munch, jamvel om Edvard Munch ikkje kan setjast i samband med skulen på noko vis. Namngjeinga fylgjer ein trend i tida som gjeng ut på å heidre vidgjetne born av byen ved å kalla opp skular etter dei, slik det allereie er gjort til dømes i Bergen ved at det der er bygd heilt nye vidaregåande skular som har fått namn etter Nordahl Grieg og Amalie Skram. Edvard Munch videregående skole har som mål å gje elevane høve til å kombinere interesser og talent med karrierevegar ved mellom anna å setje studiespesialiseringsfag saman med estetiske fag.

Bakgrunnsstoff
--------------

*
**Johannes Olav Bergersen**, meir kjend som **Johs. Bergersen**, (24. juni 1874–19. april 1936) var ein norsk arbeidar, funksjonær og politikar frå Glemmen i Østfold. Han var stortingsrepresentant 1913-18 og 1922-36.

Han var son til sagfilar Berger Olsen på Frydenberg i Glemmen. Sjølv arbeidde han på høvleri frå 1887 til 1906, då han tok til som agent for ein fråhaldsorganisasjon. I 1911 vart han tilsett som forretningsførar for sjukekassa i Borge krins og tilsynsmann ved riksforsikringa. Frå 1918 var han statsrevisor.

Bergersen var medlem av heradsstyret i Borge frå 1904, varaordførar 1907-10, ordførar 1923-28 og 1932-34. Valbolken 1913-15 representerte han einmannskrinsen Glemminge (Glemmen) på Stortinget, der han hadde sete i Lagtinget og i sosialkomiteen. Attvald til perioden 1916-18.

Ved partisplittinga i Det Norske Arbeidarparti i 1921 fylgde Bergersen den sosialdemokratiske fraksjonen. Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti gjorde eit godt stortingsval i Østfold hausten 1921, og Bergersen kom tilbake på Tinget som representant for partiet. Dei to valperiodane 1922-24 og 1925-27 var han parlamentarisk leiar i NSA. Etter partisamlinga 1927 heldt han frå 1928 fram som stortingsrepresentant for det samla Arbeidarpartiet, heilt til han døydde i 1936. Han var odelstingspresident 1928-30 og 1934-35. Bergersen var mykje interessert i fredssaka og i interparlamentarisk arbeid. Frå 1926 til han døydde ti år seinare var han formann i sosialkomitéen, og spela i så måte ei rolle i utforminga av alderstrygda og andre sosialpolitiske saker.

Bergersen var elles aktiv fagrørsla. Han var styremedlem i Norsk Arbeidsmannsforbund 1908-12 og i Landsorganisasjonen frå 1912.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Store Norske leksikon
* Biografisk informasjon om Johs. Bergersen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**«Joleklokkor yver jordi»** er ein julesong skriven av Anders Hovden i 1923. 

Songen er ei bøn for fred. Andreverset, som ikkje er teke med i salmebøkene, viser direkte til verdskrigen: 

Sår ligg verdi etter krigen,
hatet brenn som eld og eim:
Fader, reis no himmelstigen
upp til deg frå kvar ein heim!
Han vart teken inn i med fire vers i *Nynorsk Salmebok* (1925), som nr 674 i bolken *Åndelege songar*. I *Gymnasiets sangbok* (1939) vart teksten kombinert med ein melodi av Rikard Nordraak. I *Norsk Salmebok (1985)* er han omarbeidd ved at to vers er slått saman til eitt, slik at salmen framstår med tre vers i ein språkdrakt etter læreboknormalen: «Joleklokker over jorda» (nr. 69). I *Norsk salmebok 2013* er han på nytt tatt inn med fire vers, som nr. 76. Salmen er òg med i *Song for deg og meg* (red.: Odd Nordstoga), også her i nyare nynorsk rettskriving, men elles med ordvalet til Anders Hovden.

Meloditilvisninga i *Nynorsk Salmebok* er «Overmåde fullt av nåde». I *Norsk Salmebok* (1985) er han oppført til ein melodi frå omkring 1860, skriven av Rikard Nordraak. Denne melodien er i høyringsframlegget til ny norsk salmebok karakterisert som storslått og «pompøs i en positiv betydning av ordet».

Bakgrunnsstoff:
---------------

* Teksten (fem vers) Arkivert 2009-01-23 ved Wayback Machine.

1. ↑  *Aarset tegjer ned Aasen-målet*, arkivert frå originalen 3. september 2007, henta 6. desember 2008
2. ↑   Framlegg til endringar i noverande salmar
**Ezra Weston Loomis Pound** (30. oktober 1885–1. november 1972) var ein amerikansk modernistisk poet og forfattar. 

Pound flytta til London i 1908 der han arbeidde som utanlandsredaktør for fleire amerikanske litteraturtidsskrift. I denne rolla hjelpte han til med å forme verka til – og gjere kjent – blant andre T.S. Eliot, James Joyce, Robert Frost og Ernest Hemingway. I London var Pound ein del av ein litterær krins rundt den engelske kritikaren og modernistiske poeten T.E. Hulme og var før første verdskrigen ei drivkraft bak dei kortliva modernistiske retningane *imagisme* og *vortiksisme*.

Ezra Pound i amerikansk fangenskap kort tid etter at andre verdskrigen var slutt.
Pound hyste fascistsympatiar, og flytta derfor frå London til Frankrike og seinare til Italia. Etter krigen blei han teken til fange og skulda for å ha brukt italiensk radio til å freista øydelegge den amerikanske moralen og styrke den italienske. Han blei send til USA der han blei halden innesperra på ein psykiatrisk institusjon til slutten av 1950-talet, truleg for at dei amerikanske styresmaktene skulle sleppe å føre rettssak mot han.

Hovudverket til Pound er det uferdige *The Cantos* som han arbeidde på frå 1920-talet. Meininga var å skrive eit epos med 100 songar etter mål av Dante, men han døydde før han blei ferdig.

Ezra Pound komponerte òg musikk, blant anna operaer, songar og kammermusikk. Stilen hans var særs spesiell, til dømes nytta han uvanlege taktartar som 25/32.

Bakgrunnsstoff
--------------

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **Ezra Pound**

* Verk av og om Ezra Pound i katalogen til det tyske nasjonalbiblioteket
* Biografi og nokre dikt
* Ezra Pound Center for Literature Brunnenburg Castle Arkivert 2012-03-14 ved Wayback Machine. i Merano

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Erling Helmer Petersen** (13. juli 1906–29. august 1992) var ein norsk samfunnsøkonom og politikar for Høgre frå Bærum, busett i Oslo. Han var professor i økonomi både ved Norges Handelshøyskole og ved Universitetet i Oslo. Petersen representerte partiet Høgre på Stortinget i 20 år; 1954-73. Jan Petersen er brorsonen hans.

Erling Petersen var son til ein offentleg tenestemann. Han tok examen artium i 1925 og vart cand.oecon. (statsøkonomi) frå Universitetet i Oslo i 1927. Frå 1929 arbeidde han i Statistisk sentralbyrå. Han var i tillegg universitetsstipendiat frå 1933 og vart i 1939 dr.philos. med avhandlinga *Macro-dynamic Aspects of the Equation of Exchange*. I 1942 vart han tilsett som professor ved Norges Handelshøyskole, ein posisjon han hadde til 1952. Sommaren og hausten 1945 var han leiar for pengesaneringa i Noreg, og i åra fram til 1953 var han økonomirådgjevar for Noregs Bank. Petersen var professor i statsøkonomi og statistikk ved Universitetet i Oslo frå 1953 til 1973.

Petersen vart vald til stortingsrepresentant for Høgre frå Oslo hausten 1953. Han vart attvald fire gongar og sat såleis på Stortinget til 1973. I den fyrste fireårsperioden var han medlem i Finans- og tollkomiteen, sidan i 16 år i Utanriks- og konstitusjonskomiteen. Han var landsstyremedlem i Høgre frå 1968 til -71.

Petersen skreiv ei rad bøker om pengespørsmål og historieverk om finansverksemder og anna.

Kjelder
-------

* *Norsk Allkunnebok*. IX. bandet. 1958

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Alfvén-bølgjer** eller **magneto-hydrodynamiske bølgjer** er ein type elektromagnetiske bølgjer som forplantar seg i eit elektrisk plasma der det samstundes finst eit konstant magnetfelt. Slike bølgjer vart først skildra teoretisk av den svenske fysikaren H. O. G. Alfvén.

Kjelder
-------

* Alfvén-bølger. (14. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 13. august 2014 frå .

Alfvén-snøggleik
----------------

Den lågfrekvente relative permittiviteten {\displaystyle \epsilon \,} til eit magnetisert plasma er gjeven ved

{\displaystyle \epsilon =1+{\frac {1}{B^{2}}}c^{2}\mu \_{0}\rho }
der {\displaystyle B\,} er magnetisk feltstyrke, {\displaystyle c\,} er lysfarten, {\displaystyle \mu \_{0}\,} er permeabilitet i vakuum, og {\displaystyle \rho =\Sigma n\_{s}m\_{s}\,} er den totale massetettleiken til dei ladde plasmapartiklane. Her går {\displaystyle s\,} over alle plasmatypar, både elektron og (få typar av) ion. 

Derfor må fasesnøggleiken til ei elektromagnetisk bølgje i eit slikt medium vere

{\displaystyle v={\frac {c}{\sqrt {\epsilon }}}={\frac {c}{\sqrt {1+{\frac {1}{B^{2}}}c^{2}\mu \_{0}\rho }}}}
eller 

{\displaystyle v={\frac {v\_{A}}{\sqrt {1+{\frac {1}{c^{2}}}v\_{A}^{2}}}}}
der

{\displaystyle v\_{A}={\frac {B}{\sqrt {\mu \_{0}\rho }}}}
er **Alfvén-snøggleiken**. Om {\displaystyle v\_{A}\ll c}, så er {\displaystyle v\approx v\_{A}}. Når {\displaystyle v\_{A}\gg c}, så er {\displaystyle v\approx c}. Det vil si at ved høge felt eller låg tettleik, er snøggleiken til Alfvén-bølgja opp mot lysfarten, og Alfvén-bølgja vert ei vanleg elektromagnetisk bølgje.

Om ein ser bort frå bidraget frå elektrona til massetettleiken og tenkjer at det berre finst ein type ion, får vi

{\displaystyle v\_{A}={\frac {B}{\sqrt {\mu \_{0}n\_{i}m\_{i}}}}~~} in SI
{\displaystyle v\_{A}={\frac {B}{\sqrt {4\pi n\_{i}m\_{i}}}}~~} in CGS
{\displaystyle v\_{A}\approx (2.18\times 10^{11}\,{\mbox{cm/s}})\,(m\_{i}/m\_{p})^{-1/2}\,(n\_{i}/{\rm {cm}}^{-3})^{-1/2}\,(B/{\rm {gauss}})}
der {\displaystyle n\_{i}\,} er ionetalet-tettleiken og {\displaystyle m\_{i}\,} er ionemassen.

Alfvén-tid
----------

I plasmafysikk er Alfvén-tid {\displaystyle \tau \_{A}} ein viktig tidsskapa for bølgjefeomen. Han er knytt til Alfvén-snøggleik med:

{\displaystyle \tau \_{A}={\frac {a}{v\_{A}}}}
der {\displaystyle a} er den karakteristiske skalaen for systemet, til dømes {\displaystyle a} er den mindre radiusem til torusen i ein tokamak.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alfvén wave» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mysterious Solar Ripples Detected Dave Mosher 2 September 2007 Space.com
**Eyvind Skeie** (fødd 5. november 1947) er ein norsk prest, forfattar og salmediktar. Han har mellom anna skrive manus til norske TV-seriar for barn, til dømes Portveien 2 og Sesam Stasjon. Han har òg skrive skjønnlitteratur og faglitteratur for barn og vaksne. 

Eyvind Skeie vart fødd på Askøy, og etter eksamen artium frå Bergen katedralskole studerte han teologi verd Menighetsfakultetet 1968-72. Frå 1973 arbeidde han i vekeavisa *Vår kirke*. Våren 1974 vart han ordinert til prest. Frå 1975 til 1980 var han kapellan i Tromøysund, før han heldt fram i *Vår Kirke*, no som redaktør.

Etter at avisa gjekk inn, heldt han fram arbeidet i Kirkens bymisjon i Oslo. Frå 1986 har han vore kapellan, eit arbeid han har kombinert med sitt arbeid som forfattar.

Dikting
-------

Eyvind Skeie har skrive tekst til meir enn 650 salmar, av desse er omkring 100 tekne med i *Norsk Salmebok*, *Salmer 1997* eller *Barnesalmeboka*.

Salmane og songane til Eyvind Skeie er utgjevne i mange salmebøker og songbøker. Han har samarbeidd med mange norske komponistar. Skeie har også vore engasjert for norske organisasjonar, mellom anna i Aserbajdsjan. Han har skrive om lag 1200 songtekstar til musikk og har utgjeve om lag 40 bøker.

Utmerkingar
-----------

* Årets verk i 1987 for *Smygerne*.
* Riksmålsforbundets barne- og ungdomsbokpris i 1991.
* Skeie fekk Petter Dass-prisen i 2004 for arbeidet sitt med å spreia den kristne bodskapen til folket.
* I 2007 vart han utnemnd til kommandør av St. Olavs Orden.

Sjå òg
------

* Tenn lys
* En stjerne skinner i natt
* En krybbe var vuggen

Kjelder
-------

1. ↑  *Biografi*, arkivert frå originalen 29. oktober 2008, henta 25. desember 2008
2. ↑  *Eyvind Skeie si nettside*, arkivert frå originalen 19. oktober 2008, henta 25. desember 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Verksliste Arkivert 2008-10-29 ved Wayback Machine. ved eyvindskeie.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Eyvind Getz** (18. juni 1888–28. august 1956) var ein norsk jurist og politikar frå Oslo, representerte Høgre på Stortinget i fleire periodar. Riksadvokat Bernhard Getz var far hans.

Getz tok eksamen ved Hallings skole i Kristiania i 1906, året etter vart han vernepliktig offiser. I 1911 vart han cand.jur. frå universitetet i hovudstaden, og arbeidde dei neste fire åra i Aftenposten. År 1915 vart han forfremja til til premierløytant. Deretter var han fullmektig i advokatfirmaet Blom, Koss & Nielsen fram til 1920, då han etablerte eiga advokatforretning i Oslo.

Getz var varamann til Stortinget 1922-24, møtte i staden for statsråd Odd S. Klingenberg frå 6. mars 1923, medlem i sosialkomiteen. I den neste stortingsperioden, 1925-27, hadde han fast plass på Tinget, med sete i justiskomiteen. Getz kom tilbake som stortingsrepresentant i 1934, fram til 1945 var han formann i administrasjonskomiteen.

Lokalpolitisk var Getz medlem av formannskapet i Oslo frå 1922 til 1934, varaordførar 1927-28 og ordførar 1932-34. Samstundes som han var ordførar var han også styreformann i Oslo Kinematografer. Han var formann i Oslo Høgre 1926-31 og nestformann i sentralstyret i Høgre frå 1937 til -45.

Kjelder
-------

* Biografisk informasjon om Eyvind Getz NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Jolanda Čeplak**, opphavleg **Jolanda Steblovnik**, (fødd 12. september 1976) er ein slovensk tidlegare mellomdistanseløpar frå Celje. Ho vart europameister på 800 m i 2002, og tok OL-bronse på same distansen i 2004.

### Aktiv

I unge år deltok Čeplak i løp på fleire distansar, fyrst då ho var tidleg i 20-åra bestemte ho seg for å satse mest på 800 meter. Ho fekk sitt internasjonale gjennombrot i 2002 med siger og innandørs verdsrekord på 1.55,82 under innandørs-VM i Wien. Under europameisterskapen i München same året vann ho gullmedaljen på 800 m på suverent vis.

Ved dei olympiske leikane i Aten i 2004 avslutta ho sterkt på 800-meteren og var i mål så å seie jamsides gullvinnar Kelly Holmes og sølvvinnar Hasna Benhassi. Det måtte sågar målfoto til for å skille Benhassi og Čeplak. Største favoritten, Maria Mutola, måtte ta til takke med fjerdeplassen.

Ceplak tok bronsen i innandørs-EM 2007. I juni same året testa ho positivt på erythropoetin (EPO) i ein umeld dopingkontroll i bustaden hennar i Monaco. Det slovenske friidrettsforbundet stengde henne ute frå friidrettstevlingar i to år, noko som vart eit endeleg farvel med friidretten.

Čeplak sin slovenske rekord på 800 meter frå 2002 lyder på 1.55,19 og gjeld framleis i 2015. Hennar personlege rekord på 1500 m frå 2003 er på 4.02,4.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2001 i Edmonton: Utslått i semifinalane (2.02,6 =nr 13)
* EM 2002 i München: Gullmedalje – 1.57,7, framom Mayte Martinez (1.58,8)
* OL 2004 i Aten: Bronsemedalje – 1.56,43, same tid som sølvmedaljør Hasna Benhassi
* EM 2006 i Göteborg: Utslått i semifinalane (2.02,5 =nr 16)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jolanda Čeplak» frå Wikipedia på tysk, den 11. september 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Jolanda Čeplak» (på engelsk). olympedia.org. Henta 15. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |