recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Bindingsverkhus i friluftsmuseet Den Fynske Landsby i Odense i Danmark.
**Bindingsverk** er nemning for ein måte å byggje ytterveggane i hus på. Bindingsverket i ein vegg er bygd opp av horisontale tresviller i botn og topp med trestenderar (vertikal støtter) mellom, ofte supplert med skrå avstivingar. Eldre bindingsverk vart ofte bygd av tømmer i grove dimensjonar, sett saman utan bruk av spikar, men trepluggar, og ved hjelp av metodar som til dømes tapping, bladning og kamming. Mellomromma vart vanlegvis utmura med teglstein, i gamal tid med flettverk som var tetta med leireklining. Ofte var trekonstruksjonane synlege, men kunne òg vere dekt av mur eller murpuss.

Bindingsverkhus i Hornburg i Tyskland.
Bindingsverkvegg med ulikt utfyllingsmateriale.
BindingsværkNybygging av vegg i bindingsverk.
Anatomigården ved Christiania torv i Oslo er eit hus i utmurt bindingsverk innanfor det eldste byområdet, der om lag 50 % av bygningane midt på 1700-talet var i bindingsverk. Fasadane er forblenda og pussa, så bindingsverket er berre synleg i gavlane.

Soga
----

Bindingsverk er ei metode som har vore nytta i heile Vest-Europa, utvikla i mellomalderen med utgangspunkt i forhistoriske stolpekonstruksjonar. Bindingsverk utmurt med teglsteinsmur vart vanleg i seinmellomalderen, og det vart bygd slike hus framover mot 1900-talet, jamvel i byar som kravde at husa vart bygde i mur for å hindre bybrannar.
**Carl Sibbern** (11. april 1809–17. mai 1880) var ein norsk embetsmann og stortingsmann. Valentin Sibbern var far hans, og han kom til verda på familiegodset Vernekloster i Rygge.

Sibbern gjekk på Kristiania katedralskole frå 1823, og vart student i 1828. Han tok juridisk embetseksamen i desember 1832. I 1833 byrja han som kopist i revisjonsdepartementet, der han vart konstituert fullmektig i 1836. Frå 1837 var han fullmektig ved statsrådsavdelinga i Stockholm. 1847-52 var han fut i Jarlsberg. Sibbern var amtmann i Smaalenene frå 1855 til han døydde.

Sibbern representerte Smaalenenes amt på alle Storting 1857-69. Han var formann i vegkomiteen 1857, 1862-63, 1865-66 og 1868-69, medlem i same 1859-60. Elles var han formann i jarnbanekomiteen 1864 og medlem av Lagtinget 1865-69. Han var medlem av ein kongeleg kommisjon 1854 om fengselsstellet og formann i kommisjonen om Ås landbruksskule.

Sibbern var innehavar av St. Olavs Orden og Nordstjerneordenen.
Han døydde 1880 på eigedomen sin, Carlberg i Rygge.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1857-1925) (1914). «Carl Sibbern». *Stortinget og statsraadet: samt tillæg*. Kristiania: Steen'ske bogtrykkeri. s. 785–786.
* Biografisk informasjon om Carl Sibbern NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Mauryariket rundt 300 f.Kr. Det er uklart kven av Tsjandragupta og Bindusara som stod for utvidingane sørover, eller om begge gjorde noko.
**Bindusara** var den andre keisaren av Mauryariket. Han var fødd om lag 320 f.Kr. og herska frå rundt 298 til han døydde rundt 272 f.Kr.
Bindusara var son av dynastigrunnleggjaren Tsjandragupta Maurya og Durdhara. Han hadde tilnamna *Adjatasjatru* ('mann utan fiendar') og *Amitraghata* ('drepar av fiendar'), det siste blei omsett til gresk som Amitrochates og Allitrochades. Han var far til Asjoka den store, som etterfølgde han som mauryaherskar.

Få detaljar er kjende om livet til Bindusara. Han er nemnd i greske tekstar, som *Deipnosophistæ* av Athenaios, og i fleire seinare hindu- og buddhisttekstar, som *Bhavishyapurana*, *Divyavadana* og lamaen Taranatha sin historie om buddhismen i India frå 1608.

Styret hans varte i rundt 25 år. Han fortsette utvidinga av riket som faren hadde grunnlagd, men måtte også hanskast med opprør innanfor riket. I sør nådde det heilt til Mysore-riket i noverande Karnataka, medan han slutta fred med dei sørlegare tamilske rika. I ein seinare tibetansk tekst fortel Taranatha at Bindusara overvann seksten rike og herska over landområdet "frå hav til hav", det vil seie frå Bengalbukta til Arabiahavet. Berre Kalinga i nord låg ikkje under mauryastyre.

Bindusara overtok også den viktige rådgjevaren Kautilya frå Tsjandragupta. Han fortsette kontakten med den gresk-persiske herskaren Selevkos og sonen Antiokos, som sende ambassadøren Deimakos til Mauryahoffet. Ptolemaios II av Egypt sende også ein ambassadør, Dionysius, anten til Bindusara eller etterfølgjaren Asjoka.

Bindusara hadde fleire søner. Dei fremste var Susima og Asjoka, som var visekongar for områda rundt høvesvis Taksasjila (no Taxila i Pakistan) og Ujjaini (no Ujjain i India). Folket i Taksasjila gjorde opprør to gonger, visstnok mot vanstyret til Susima. Det første opprøret blei slått ned av Bindusara, det andre av Asjoka.

Medan Tsjandragupta hadde døydd som djain-asket og sonen Asjoka skulle bli ein sterk buddhist, følgde Bindusara den filosofiske retninga adjivika. Han var også interessert i gresk filosofi. I eit brev til Antiokos bad han ifølgje Hegesander frå Delfi om «søt vin, nokre tørka fiken og ein sofist». Han fekk berre tilsend dei to første.

Bindusara døydde i 273-272 f.Kr. I dei fire påfølgjande åra slost sønene hans om trona. Asjoka vann striden, og blei herskar over Maurya i 269 eller 268 f.Kr.

Kjelder
-------

1. ↑  Athenaeus, The deipnosophists, or, Banquet of the learned of Athenæus XIV.67

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Bindusara» frå Wikipedia på engelsk, og «Bindusara» frå Wikipedia på svensk den 7. august 2010.*
* Chaniótis, Ángelos; Ducrey, Pierre (2002), *Army and power in the ancient world*, Franz Steiner Verlag, s. 31
* Sen, Sailendra Nath (1999), *Ancient Indian History and Civilization*, New Age International, s. 140-142
**Ehsan Hadadi** (farsi: احسان حدادی ) (fødd 20. januar 1985) er ein diskoskastar frå Iran. Hadadi har fleire gonger vorte asiatisk meister i diskoskast i åra 2005-2011. Ehsan Hadadi held den noverande asiatiske rekorden i diskoskast. Den vart sett 3. juni 2008 i Tallinn og er på 69,32 meter.

Ehsan Hadadi deltok for fyrste gong under VM i friidrett 2011 i Daegu i Sør-Korea. Her vann han bronsemedalje med eit kast på 66,08. Berre estiske Gerd Kanter og tyskaren Robert Harting kasta lengre. 

Hadadi debuterte i olympiske leikar under sommar-OL 2012 i London. Her vann han olympisk sølv med eit kast på 68,18; igjen slått av Robert Harting. Iran, som har delteke i OL sidan sommar-OL 1948, har tidlegare berre vunne medaljar i bryting, vektløfting og taekwondo. Det olympiske sølvet i diskoskast vart difor ein milepåle for Iran som idrettsnasjon.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Ehsan Haddadi» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2012.*

* «Ehsan Haddadi» (på engelsk). Olympedia. Henta 17. mars 2023.
**Carl Theodor von Piloty** (1. oktober 1826–21. desember 1886) var ein tysk målar, fødd i München. Han var mest kjend for sine store historiemåleri.

### Liv og gjerning

*Seni ved Wallensteins lik*, 1855
*Kringsetjinga av Gaeta*
*Thusnelda i Germanicus sitt triumftog*, 1873
Piloty var son til ein kjend litograf. I sine yngre år arbeidde han i verkstaden til faren. Han utdanna seg så på kunstakademiet i München. Kring 1850 tok han varige inntrykk frå det belgiske historiemåleri, særleg av verk av Louis Gallait og Edouard de Bièfve. På ei studiereise til Antwerpen og Paris i 1852, var det nettopp den kunstretninga som fanga interessa hans.

Til liks med den franske målaren Paul Delaroche, som han møtte i Paris, valde han dramatiske og dystre historiske motiv. Som den belgisk-historiske realismen la Piloty vekt på saftig og kraftig fargebruk. Figurane i bileta hans virka livaktige. Sjangerbiletet *Amma* frå 1853 viser hans framifrå teknikk, samt hans hang mot det patetiske, det siste var eit brot med eldre tysk kunst.

Pilotys første store historiemåleri var *Grunnlegginga av den katolske liga*. I 1855 vekte han furore med *Seni ved Wallensteins lik*. Dei neste måleria i storformat var helst gjentakingar. Bileta, som til dømes *Nero etter brannen i Roma* og *Morgonen før slaget på det kvite berg*, var målarteknisk framifrå, men var overflatiske og teatralsk-deklamatoriske i sin karakteristikk og overdreiv fargebruken.

Pilotys kunst dala sterkt i ry i tida etter han døydde. Gjennom si videtrakte lærargjerning - han var frå 1856 professor og frå 1874 direktør for kunstakademiet i München - hadde han likevel stor og langtrekkande innverknad på målarkunsten i Tyskland og Austerrike.

60 år gammal døydde han i det som i dag er landsbyen Münsing ved München.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl von Piloty» frå Wikipedia på svensk, den 2. november 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Carl von Piloty**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Egon Askvik** (10. mai 1958–31. desember 2016) var ein norsk prest og forfattar.

Askvik vart gift 14. januar 1984 med Hege Feet. Han avla teologisk embetseksamen på Menighetsfakultetet og vart ordinert til prest i Seim kyrkje i 1988. Egon Askvik har sidan vore vikarprest i Leikanger 1988-1989, sokneprest i Aurland 1989-1996, kapellan i Lindås 1996-2008 og sokneprest i Leikanger og Norum frå 2008 til han døydde.

Egon Askvik påvist uhelbredeleg kreft våren 2016, ei veke før konfirmasjonane pinsedag, men gjennomførte likevel dei tre konfirmasjonsgudstenestene som planlagt. Han fortalde då ope om sjukdomen frå preikestolen. Resten av året var Askvik sjukmeld, men han heldt fram som redaktør for kyrkjelydsbladet og deltok i soknerådet så langt det lét seg gjera. Julaftan lyste han velsigninga over kyrkjelyden for siste gong, før han sovna inn med dei nærmaste rundt seg nyårsaftan.

Egon Askvik har gjeve ut omsetjinga *We shall never die – kamp- og lovsongar frå Sør-Afrika*, boka *Skatten og prerlene* og ei ressursbok til denne. Dei to siste handlar om Kristuskransen, ein bønekrans laga av den svenske biskopen Martin Lönnebo som vert nytta i konfirmantundervisinga. Askvik har bidrege med omsetjinga av salmen «Gå du med oss, for vegen er lang» i Norsk Salmebok 2013. Han var produsent og medverka på platene *Gladværugt - julesong frå Sogn* (2010) og *Over stjernebru - kveldstonar ved Sognefjorden* (2016). I 2015 fekk han nasjonal merksemd for å ha skrive boka *Kyrkjefolk*, med portrett av hundre sokneborn sitt forhold til kyrkja. Biskop Halvor Nordhaug omtala boka som eit monument over folkekyrkja. Egon Askvik fekk Lindås kommune sin kulturpris i 1977, Leikangerprisen i 2016 og Nordal Brun-prisen posthumt i 2017.

Verkliste
---------

Bøker
* 1986 - *We shall never die – kamp- og lovsongar frå Sør-Afrika*
* 2004 - *Kristuskransen for konfirmantar*
* 2004 - *Skatten og perlene*
* 2015 - KYRKJEFOLK

Musikkalbum
* 2010 - *Gladværugt - julesong frå Sogn*
* 2016 - *Over stjernebru - kveldstonar ved Sognefjorden*

Kjelder
-------

* Egon Askvik Arkivert 2015-12-08 ved Wayback Machine. skald.no
* Prester i Den norske kirke og andre teologiske kandidater 2000, Den norske kirkes presteforening/Verbum forlag, 2000. ISBN 82-543-0860-8. Side 21.

Fotnotar

1. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 20. mars 2017, henta 19. mars 2017
2. ↑  *Bibelselskapets forfatterprofil*, arkivert frå originalen 8. oktober 2012, henta 7. april 2015
3. ↑  Profil på Myspace
4. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 20. mars 2017, henta 19. mars 2017

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
x

**Mont Cenis** (italiensk: *Moncenisio*) er eit fjell og ein fjellovergang i Savoie i Frankrike, som dannar grensa mellom Dei cottiske og Dei graiiske Alpane. Fjellet har ei høgd på 2 081 meter over havet. 

Napoleon bygde ein veg over fjellet mellom 1803 og 1810, medan ein lett jernbane vart opna ved sida av vegen i 1868. Jernbanelinja vart derimot øydelagd alt i 1871, då Mont Cenis-tunnelen opna. 

Denne tunnelen (høgaste punkt 1 295 m) er eigentleg 27,4 km vest for passet, under Col de Fréjus. Frå Chambéry går linja opp Isèredalen, men går så over i dalen til elva Arc eller Maurienne forbi St. Jean de Maurienne til Modane (98,2 km frå Chambéry). Tunnelen er 13 km lang og fører til Bardonecchia, og ved Oulx slår linja seg saman med vegen frå Col de Montgenèvre.

Så følgjer ein dalen til Dora Riparia til Torino (103,8 km frå Modane). Bilvegen følgjer Arcdalen i 25,7 km frå Modane til Lanslebourg. Vegen ned frå fjellet går gjennom Cenisdalen til Susa (49,9 km frå Modane) der vegen går langs jernbanen. 

Sørvest for Mont Cenis ligg Petit Mont Cenis (2 184.2 m), som fører til topplatået (i Italia) til Etachedalen på den franske sida og så til Bramans i Arcdalen. Dette passet vart kryssa av vaudoiane i 1689, og enkelte meiner at dette var passet til Hannibal.

Historie
--------

Mont Cenis har vorte nytta fleire gongar i historia. Våren 312 gjekk keisar Konstantin I over passet under felttoget mot usurpatoren Maxentius. Frankarkongane Pippin og sonen hans, Karl den store, gjekk òg over Alpane på denne staden; Pippin i 754 og 756, Karl i 773. I januar 1077 gjekk keisar Henrik IV over Alpane her på sin Kanossagang og i oktober 1310 Henrik VII på felttog mot Roma.

Vinteren 1914 køyrde Alberto Garelli frå motorsykkelfabrikken Garelli over passet på ein sjølvbygd motorsykkel. Dette var ei bragd ingen på den tid trudde var mogleg. 

Passet har vore brukt under Tour de France-etappar fem gonger: i 1949, 1956, 1961, 1992 og 1999.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* Profil på climbbybike.com
**Bindningsenergi** er den energien som blir frigjort når eit system av frie partiklar hamner i ein bunden tilstand, einskilde gonger med motsett forteikn avhengig av konvensjonar. Bindingsenergi blir først og fremst nytta innan atom- og kjernefysikken.

Kjernefysikk
------------

Bindningsenergi per nukleon i MeV for vanlege nuklider som funksjon av massetal
Proton og nøytron er bundne i atomkjernar gjennom sterk vekselverknad. Skilnaden i bindingsenergi mellom sluttnukleid og startnukleid er kjelda til energiforvandlinga i stjerner og i kjernekraftverk. Atomkjernane sine bindingsenergiar avheng av mengda nøytron og proton. For store mengder partiklar kan avhengigheita skildrast av Bethe-Weizsäcker-formelen. Jarn har høgast bindingsenergi. Det tyder at energi blir frigjort når ein forvandlar atomkjernar slik at dei nærmar seg dei stabile jernnuklidane i atomnummer og massetal. Difor kan ein få energi frå fisjon av tunge grunnstoff og gjennom fusjon av lette grunnstoff.

Sjå òg
------

* Ioniseringsenergi
* Kjemisk binding
* Kjerneenergi
* Kjernereaksjon

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bindningsenergi» frå Wikipedia på bokmål, den 9. mai 2012.*
**Carl R. Eklund** (27. januar 1909–3. november 1971) var ein amerikansk spesialist i ornitologi og geografisk utforsking av både nordlege og sørlege polarområde. 

Frå 1939-1941 tente han som ornitolog ved East Base i U.S. Antarctic Service. Dette var den første moderne amerikanske statsstøtta ekspedisjonen til Antarktis, og den tredje ekspedisjonen som kontreadmiral Richard E. Byrd kommanderte i Antarktis. I tillegg til å samle inn dyr for staten gjennomførte Eklund ei av dei lengste hundesledeturane i Antarktis nokon gong, i lag med norskamerikanaren Finn Rønne. Øyane som vart oppdaga ved vendepunktet for denne reisa vart kalla Eklund Islands.

Han vart utpeikt som den første vitskaplege leiaren ved Wilkes Station i Antarktis. 

Han tok doktorgraden i zoologi og geografi ved University of Maryland, og hadde batchelorgrad frå Carlton College.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl R. Eklund» frå Wikipedia på engelsk, den 24. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Siple, P. «Obituary» (PDF).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Egon Krenz
**Egon Krenz** (fødd 19. mars 1937) er ein tidlegare kommunistisk politikar i DDR, som han leidde etter partifellen sin Erich Honecker frå 18. oktober til 6. desember 1989.

Bakgrunn
--------

Krenz var fødd i Kolberg (no Kołobrzeg i Polen). Familien hans slo seg ned i Damgarten i Nordvorpommern etter at tyskarar blei utviste frå Hinterpommern i 1944.

Politikk
--------

Krenz gjekk inn i Sozialistische Einheitspartei Deutschlands i 1955. Han var lenge leiar av den kommunistiske ungdomsorganisasjonen i DDR FDJ, og også av barneorganisasjonen Junge Pioniere (1971-1974). I 1989 var han leiar for DDR i tre månader, fram til landet og «jernteppet» braut saman.

Etter den tyske gjenforeninga vart han stilt for retten for brotsverk som hadde hendt under den kalde krigen, spesielt drapa på personar som freista flykta over muren i Berlin, og for å ha vore ansvarleg for dei vala DDR-regimet hadde manipulert og andre kriminelle aktivitetar. Etter lange rettssaker vart han i 1997 dømd til seks og eit halvt år i fengsel. Sidan han anka dommen vart han likevel sett fri frå varetekt medan ein venta på behandlinga av anken. I 1999 stadfesta den tyske høgsteretten dommen. Krenz skildra det som «sigersjustis» og «kald krig i rettssalen». 11. januar 2000 avviste forfatningsdomstolen ei klage frå Krenz, og 13. januar byrja han soninga i Berlin-Spandau. Han vart sett fri før tida etter å ha sona i tre år jula 2003, og etter at ei psykiatrisk undersøking slo fast at det var forsvarleg å sette han fri. Etter frigjevinga slo han seg stilt ned i Dierhagen i Mecklenburg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Friheten: «Egon Krenz endelig løslatt» Arkivert 2004-04-06 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* Munzinger (iba)

 |
**Carl Zeiss** (fødd 11. september 1816 i Weimar i Sachsen-Weimar-Eisenach, død 3. desember 1888 i Jena i Sachsen-Weimar-Eisenach i Tyskland) var ein tysk finmekanikar og optikar. Han grunnla selskapet Carl Zeiss i byen Jena i 1846. Selskapet utvikla seg tidleg til eitt av verdas store optikkmakarar og er det framleis.

Biografi
--------

Carl Zeiss var det femte av tolv born og av desse syskena nådde tre systrer og to brør vaksen alder. Mor hans, Johanna Antoinette Friedericke (1786-1856) var dotter til hoffadvokat og byfut Johann Heinrich Schmith frå Buttstädt, ein landsby nordom Weimar. Faren, Johann Gottfried August Zeiss (1785-1849), kom frå Rastenberg.

Broren til Johann vart verande i Buttstädt og tok over farens verkstad, medan August Zeiss flytta til Weimar, som då var hovudstad i storhertugdømet Sachsen-Weimar-Eisenach. Her vart han ein høgt ansedd kunstdreiar (tysk *Kunstdrechslermeister*) som laga luksusvarer til dei rike av perlemor, rav, filsbein og andre råvarer med hjelp av nye slag maskiner. Slik vart han kjent med den komande storhertugen Carl Friedrich (Sachsen-Weimar-Eisenach) (1783-1853). Då sonen i familien vart fødd 11. september 1816, tok arveprinsen fadderskapen, og den nyfødde vart døypt Carl Friedrich etter tronarvingen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Carl Zeiss» frå Wikipedia på tysk.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Carl Zeiss**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* ICCU

 |
**Fredrik Carl Mülertz Størmer** (fødd 3. september 1874 i Skien, død 13. august 1957) var ein norsk matematikar, geofysikar og nordlysforskar.

Biografi
--------

Størmer vart utdanna cand.real. i 1898 og vart universitetsstipendiat i 1899. Han studerte matematikk ikkje berre ved Det Kongelege Fredriks Universitet i Kristiania, men òg ved Sorbonne i Paris (rettleiarar var Charles Émile Picard, Henri Poincaré, Paul Painlevé og andre) frå 1899 til 1900 og i Göttingen i Tyskland frå 1902.

Carl Størmer og assistenten Bernt Johannes Birkeland tar bilete av nordlyset i Alta
Han vart professor i matematikk ved Det Kongelege Fredriks Universitet frå 1903, ei stilling han hadde fram til 1946. Størmer arbeidde ein periode som assistenten til Kristian Birkeland, og nordlysforsking opptok det meste av den vitskaplege karrieren hans. Han utvikla i 1909 saman med Ole Krogness eit spesielt kamera for å fotografere nordlyset.

Han vart gift med Adelaide (Ada) Clauson i 1900. Dei hadde fem born. To av dei – Leif og Per – vart seinare professorar ved Universitetet i Oslo; høvesvis som paleontolog/geolog og matematikar.

Størmer var aktiv amatørfotograf som tok mange fotografi av menneske på Karl Johans gate i hovudstaden i 1890-åra. Mange av bileta er av særs stor historisk interesse. Han arrangerte eigne fotoutstillingar i byen. Han nytta skjult kamera under jakka.

Vitskapleg produksjon
---------------------

Dei fleste av dei matematiske arbeida hans handlar om talteori og funksjonsteori. Arbeidet sitt innan geofysikk delte han sjølv opp i følgjande hovudgrupper:

* Teoretisk arbeid om partikkeltrajektoriar: 52 bidrag,
* Nordlysobservasjonar: 70 avhandlingar,
* Solbelyst nordlys: 7 avhandlingar
* Nattlysande skyer og perlemorskyer: 12 avhandlingar,
* Meteorhalar, lange ekko, avhandlingar om sola: 9 avhandlingar.

Verk i utval
------------

* *Fra verdensrommets dybder til atomens indre*, 1923
* *On the Trajectories of Electric Particles in the Field of a Magnetic Dipole with Application to the Theory of Cosmic Radiation*, seks delar, 1934–37
* *The Polar Aurora*, Oxford, 1955

Film
----

* Evald Otterstad (regi): *Carl Størmer og hans detektivkamera*, Norge, 2008, 20 minutt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Størmer» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juli 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nordlysforskeren og matematikeren Carl Størmer Arkivert 2005-12-17 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Ein atomkjerne består av to typar nukelon: Proton (raud) og nøytron (blå). På denne figuren ser protona og nøytrona ut som små kuler som heng saman, men i røynda er det ikkje slik. Ein kan berre skildre nukleon nøyaktig ved hjelp av kvantemekanikk. Til dømes vil kvart nukelon i ein kjerne vere fleire stader samstundes, spreidd gjennom kjernen.
**Nukleon** eller **kjernepartiklar** er eit samlenamn for proton og nøytron. Alle atomkjernar er bygde opp av nukleon.

Nukleona er igjen bygd opp av kvarkar. Nukleontalet er talet på nukleon i ein kjerne. Ulike isotopar av eit grunnstoff vert oppgjevne med nukleontalet saman med namnet på grunnstoffet, til dømes 13C, som er ein karbonisotop med 13 nukleon. Nukelontalet vert òg kalla massetal. 

I kjernefysiske prosessar kan nukleona skifta frå å vera proton til nøytron og omvendt.

Kjelder
-------

* nukleon. I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* BNF
* BNF (data)

 |
*Sjå og binding (fleirtyding)*
**Binding** er ein grammatisk kategori som fortel kva status referenten til eit ord får når det blir brukt i ei setning. Kategorien har to alternativ, *bunden* og *ubunden*. I norsk er bunden form uttrykt med eit suffiks, mens ubunden er uttrykt ved at dette suffikset manglar (jf. skilnader som *båt ~ båten, båtar ~ båtane*, der den første forma i kvart par uttrykkjer ubunden, og den andre uttrykkjer bunden).

Termen "binding"
----------------

Binding blir ofte kalla *bestemtheit*, men i følgje *Nynorskordboka* er termen *binding*. I generativ grammatikk blir termen *binding* brukt om eit anna grammatisk fenomen, nemleg tilhøvet mellom refleksive pronomen og antesedentane deira. I setninga *Per bad oss vaske seg* er *seg* bunde av *Per*.

Kategorien *binding* (bestemtheit)
----------------------------------

For å forstå bindingskategorien kan vi ta utgangspunkt i talesituasjonen ordet blir brukt i. Vi bruker bunden form når referenten til ordet allereie er ein del av talesituasjonen, men ubunden når referenten ikkje er det. Eit eventyr kan til dømes starte slik: *Det var ein gong ein mann og ei kone. Mannen sat heime og …*. Første setning introduserer to referentar, og vi bruker ubunden form. Når vi kjem til den andre setninga, er referenten allereie introdusert, så her må vi bruke bunden form for å vise at det er den same mannen vi snakkar om. Bruker vi ubunden, er det rett og slett ikkje same mannen: *Det var ein gong ein mann og ei kone. ?Ein mann sat heime og ...*. Ofte står eit substantiv i bunden form når det viser tilbake til ein del av ein annan referent (jf. *Det var ein fin bil. Særleg dashbordet / \*eit dashbord var stilig*).

Viss nokon seier *eg tenkjer på ei bestemt jente,* har substantivet *jente* ubunden form. Talaren har rett nok ei bestemt jente i tankane, men når han eller ho bruker ubunden form, er det for å vise at *tilhøyraren* ikkje veit kven det er.

I setninga *Myggen bit skikkeleg i år* har vi med eit anna fenomen å gjere, nemleg *generisk* mygg, der bunden form viser til mygg generelt.

Litteratur
----------

* Patrik Bye, Trond Trosterud og Øystein Vangsnes 2003: *Språk og språkvitenskap. Ei innføring i lingvistikk*. Oslo: Det norske samlaget.
Nobelprisen  

Nobels fredspris  
1935

**Carl von Ossietzky** (3. oktober 1889–4. mai 1938) var ein radikal tysk pasifist frå Hamburg som fekk Nobels fredspris for 1935. Han vart tiltala for landssvik og spionasje alt i 1931 etter å ha offentleggjort korleis Tyskland braut Versailles-traktaten ved å byggje opp att luftvåpenet. Men det var først etter nazistane tok makta at han vart sitjande innesperra for godt. 

Ossietzky var journalist, og skreiv artiklar om alt frå teaterkritikk til feminisme og motorbruk. Han hevda å ha vore pasifist heilt frå 1913, det same året som han gifta seg med Maud Lichfield Wood frå England. Dei fekk ei dotter i lag. Under Weimar-republikken (1918-1933) fekk han på grunn av aviskommentarane sine ry som ihuga støttespelar for demokrati og pluralisme. Han vart òg sekretær i Det tyske fredsselskapet (*Deutsche Friedensgesellschaft*). I 1927 følgde han etter Kurt Tucholsky som sjefsredaktør i bladet *Die Weltbühne* (Verdsscena). 

Den 28. februar 1933 vart han arrestert, og sperra inne i konsentrasjonsleirar, mellom andre Esterwegen ved Oldenburg. Han vart namngjeten internasjonalt da han i 1936 vart gitt fredsprisen. Da leid han allereie av sjukdom som han ikkje fekk skikkeleg behandling for. Nazistane lét han ikkje fare til Oslo, men Ossietzky sende eit brev frå sjukehuset der han sa frå at han var usamd med styresmaktene som hadde sagt at han ved å ta imot prisen ville stille seg utanfor «det tyske folkefellesskapet». I mai 1936 vart han send til politisjukehuset i Berlin på grunn av alvorleg tuberkulose. Han døydde i Berlin 4. mai 1938, framleis i politiet si varetekt, av tuberkulose og etterverknadene av mishandlinga i konsentrasjonsleirane.

Universitetet i Oldenburg er oppattkalla etter han, og heiter Carl von Ossietzky Universität Oldenburg. 

Det var elles mykje diskusjon om tildelinga av fredsprisen til Ossietzky her i Noreg, der mellom anna dei store borgarlege avisene Aftenposten og Morgenbladet, og forfattaren Knut Hamsun, tok avstand frå tildelinga. Det ville vere feil å gi prisen til ein lovbrytar, og å bruke fredsprisen som ein demonstrasjon mot «det nye Tyskland», heitte det i høgrepressa. Sjå mellom anna følgjande artikkel av Hans Fredrik Dahl:

Kjelder
-------

* I hovudsak Engelsk wikipedia:



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Bingen am Rhein** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Bingen am Rhein | 

Bingen am Rhein is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Rheinland-Pfalz  {{{region}}}  Mainz-Bingen |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  37,74 km² |
| Innbyggjarar  - By (2012-12-31) | 24 077 |
| Koordinatar | 49°58′1″N 7°53′42″E﻿Koordinatar: 49°58′1″N 7°53′42″E﻿ |
| Høgd over havet | 89 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 55411 |
| Telefon-retningsnummer | 06721-06725 |
| Bilnummer | MZ |
| **Heimeside:** www.bingen.de |

**Bingen am Rhein** er ein by i distriktet Mainz-Bingen i Rheinland-Pfalz i Tyskland ved elva Nahe der denne renn ut i Rhinen. Byen er grunnlagt i jernalderen av keltarane («Bingium»), og har i dag om lag 25 000 innbyggjarar.

Burg Klopp
Under Romarriket var Bingen utgangspunkt for Via Ausonia, hovudvegen nordover til Augusta Treveroroum (Trier). Romarane bygde festningsverk i byen med ein garnison i det første hundreåret e.Kr, og ei trebru over Rhinen vart reist i 77 e.Kr. Etter Romarriket fall vart Bingen frankisk krongods.

I høgmellomalderen freista Bingen ei vanskeleg vere som len under erkebispedømet Mainz, og leid hardt under bondeopprøret i 1525. I første halvdelen av 1300-talet vart «musetårnet» (Binger Mäuseturm) reist som befesta tollkontor på ei lita øy ute i Rhinen. Her vart ifølgje segna Mainz-biskopen Hatto I drepen ved at han under ein hungersnaud på 900-talet vart eten opp av mus, derav namnet til tårnet.

Bingar Loch
I mellomalderen var Bingen vanskeleg å passere for skip, og vart dermed ei viktig hamn for omlasting og losing av frakteskuter. Først i 1832 vart den dryge 6 meter breie passasjen utvida til 66 meter då den undersjøiske kvartsittgrunnen ved Bingen vart sprengt bort.

Bingen var fransk i perioden 1792-1813 (frå starten av revolusjonskrigane til bortimot slutten av Napoleons-tida). Etter Wienerkongressen i 1816 vart byen delt mellom Hessen og Preussen. Med samlinga av Tyskland i 1871 vart funksjonen til Bingen som tollstad og grenseby overflødig, og Binger Mäuserturm fungerte som signaltårn for skip fram til 1974.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bingen am Rhein» frå Wikipedia på bokmål, den 21. januar 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Nils Spjeldnæs** (3. januar 1926–29. mars 2006) var ein norsk geolog og paleontolog, forskar og universitetslærar.

Nils Spjeldnæs studerte geologi blant anna i Uppsala i Sverige. Han tok doktorgraden i 1957 og var konservator ved Paleontologisk museum på Tøyen i Oslo frå 1960 til 1961, sidan førsteamanuensis ved Institutt for Geologi ved Universitetet i Oslo fram til 1964. I 1965 vart Spjeldnæs professor i historisk geologi ved Universitetet i Århus i Danmark og frå 1973 fekk han eit professorat i paleoøkologi ved Institutt for Genetikk og Økologi same stad. Han kom attende til Universitetet i Oslo i 1984 og var professor i historisk geologi og stratigrafi til 1996 då han gjekk av med alderspensjon. Han heldt likevel fram arbeidet sitt på Institutt for Geologi som professor emeritus.

Spjeldnæs mottok Kongens gullmedalje for Universitetets prisoppgave i 1955, vart riddar av Dannebrogordenen og æresdoktor ved Universitetet i Athen i 1995.

Han var son av Sverre Spjeldnæs.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nils Spjeldnæs» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juni 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Minneord over Nils Spjeldnæs 2006
**Carl Wayne** (fødd 18. august 1943 som **Colin David Tooley**, daud 31. august 2004) var ein britisk songar og skodespelar. Han er mest kjend som solovokalist i rockegruppa the Move i 1960-åra.

Biografi
--------

Wayne var involvert i musikk frå barndomen av og seint i tenåra hadde han skifta namn til det meir attraktive Carl Wayne og teke over eit band kalla the Vikings, med mellom anna bassisten Ace Kefford og noko seinare trommeslagaren Bev Bevan. Gruppa, som vart kalla Carl Wayne & the Vikings, fekk mange spelejobbar i heimbyen Birmingham, men klarte aldri å slå gjennom andre stader, trass i at dei hadde nokre innspelingar. Til slutt valde dei tre lokale banda i Birmingham, Carl Wayne & the Vikings, Mike Sheridan's Nightriders og Danny King & the Mayfair Set, å slå seg saman og resultatet vart the Move med Wayne, Roy Wood, Kefford, Bevan og gitaristen Trevor Burton.

Wayne enda opp som songar, fordi han eigde eit godt PA-system. Med the Move spelte han på hittar som «Night of Fear», «Fire Brigade», «Curly», «I Can Hear the Grass Grow», «Flowers in the Rain» og «Blackberry Way». Han var i gruppa under den amerikanske turneen deira og det andre albumet, *Shazam*. På den tida ønskte Wayne å ta bandet i ei anna retning enn resten av bandet. Dei andre ønskte å bli eit seriøst rockeband, medan Wayne ønskte å vere ein pop-entertainer. Wayne forlét dermed rockeverda og spelte inn popsongar, i tillegg til innspelingar med Roy Wood, Louis Clark, Jeff Lynne og Electric Light Orchestra, Heads, Hands & Feet og Big Jim Sullivan, men mykje av musikken og yrkeslivet hans dreidde seg om teater dei neste to tiåra (hovudsakleg sceneforestillinga av Blood Brothers). Han gav ut eit soloalbum i 1978 og eitt til, *Love Story* på selskapet til ELO, i 1985. Han gjorde eit uventa comeback til rockeindustrien i 2000 då han tok over for Allan Clarke som songar i the Hollies, og turnerte med dei dei neste tre og eit halvt åra.

Dei siste åra han levde kjempa han mot kreft og døydde i august 2004. Wayne spelte den siste konserten sin den 10. juli 2004 i Egersund i Noreg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Wayne» frå Wikipedia på engelsk, den 12. februar 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Carl Wayne på Allmusic

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* BBC Things
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Dikt**, også kalla **poesi** og **lyrikk**, er ein sjanger innanfor skjønnlitteraturen som har desse kjenneteikna:

Tekstane er ofte relativt *korte*, somtid svært korte, og denne ord-økonomiseringa medfører at mykje meining må leggjast i kvart ord. Tekstane består av *linjer*, ikkje setningar.

Dei fleste former for dikt har ein klar *musikalitet*. Truleg er dikt opphavleg meint å skulle syngjast eller bli messa fram, kanhende dansast til. Musikaliteten i dikta får ein for det første fram ved at linjene har fast *rytme*, i ulike rytme-mønster. For det andre gir det og ein musikalsk effekt at ein i dikt ofte finn ulike typar *rim*. Dei vanlegaste er kanskje ende-rim, der dei siste orda i linjene rimer på kvarandre i ulik rekkjefølgje, og framlyd-rim (allitterasjon), der første lyden i minst to ord på ei eller helst to linjer rimer. I somme høve kan ulike rimtypar setjast saman til heile lyd-bilde, som liksom illustrerer innhaldet. 

Somme av orda i dikta er ofte symbolske bilde, av to typar, *samanlikningar* og *metaforar*. Ei samanlikning har eit samanliknings-ord, ofte «som» eller «lik», mens metaforen ikkje har det.

Sjå òg
------

* Kategori:Dikt
* Kategori:Diktarar
* Dikt.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Dikt.org - nettforum for deling av dikt
* Dikt.no - diktforum med mengder av publiserte dikt
* Lyrikkmagasinet Arkivert 2011-08-11 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
|  |
| --- |
| **Egyptisk****(, r n km.t)** |
|
| **Klassifisering:** | Afroasiatisk Egyptisk |
| **Bruk** |
| **Var tala i:** | Egypt |
| **Område:** | Egypt i oldtida |
| **Utdøydd:** | Hadde utvikla seg til koptisk kring år 200, språkskifte til arabisk på 1600-talet |
| **Skriftsystem:** | Hieroglyfskrift, hieratisk og demotisk skrift |
|
| **Språkkodar** |
| **ISO 639-2:** | egy |
| **ISO 639-3:** | egy |
|

**Egyptisk** vart talt i Egypt i oldtida og var eit viktig språk i Orienten på den tida. Egyptisk er eit av verdas eldste kjende litteraturspråk. Egyptisk vert rekna med til dei afroasiatiske språka og er dermed i slekt med semittiske språk og fleire andre språk i det nordlege Afrika.

I egyptisk språkhistorie skil ein mellom fleire utviklingsstadium. Gamalegyptisk vart talt i tida under dei eldste dynastia og stammar truleg frå eit uregyptisk språk som var endå eldre. Mellomegyptisk vert datert til så tidleg som 1900-talet f.Kr. Seinegyptisk vert tidfest til tida frå om lag 1100 til 500 f.Kr. Deretter utvikla språket seg til det såkalla demotiske språket, som vart nytta fram til 400 e.Kr. Sidan utvikla språket seg til koptisk, som vart talt fram til 1600-talet, då brukarane gjekk over til å ha arabisk som samfunnsspråk, men koptisk vart halde i hevd som kyrkjespråk.

Til liks med dei semittiske språka vart verba bøygde i aspekt, alt etter om ei handling var avslutta eller uavslutta.

Skriftspråk
-----------

Egyptisk hieroglyfskrift
Dei eldste spora etter eit egyptisk skriftspråk er datert til om lag 3000 f.Kr. Dei fleste vil forbinde det med hieroglyfar, ei særskild form for biletskrift der teikna dels representerer ljodar (*fonetisk* skrift) og dels omgrep eller ting (*piktografisk* skrift). Det er mogeleg at dette er det eldste skriftspråket, då det allereie i dei eldste eksempla ser ut til å vere godt utvikla. Det er ei vanleg feiloppfatning at den egyptiske hieroglyfskrifta er eit reint piktografisk skriftsystem. Årsaka til dette er at svært mange av hieroglyfane er lette å kjenne att som verkelege objekt. Likevel vart dei fleste brukt som ljodteikn.

Under det gamle riket vart ein kursiv handskriftvariant av hieroglyfskrifta utvikla, hieratisk skrift. Teikna er forenkla i høve til den tradisjonelle monumentalskrifta, slik at ein kunne skrive mykje raskare. 

Under seintida vart det også teke i bruk ei form for skrift som rett nok bygde på hieratisk, men som var kome så langt frå opphavet sitt, både i utforming og grammatikk, at det vert omtalt som eit heilt nytt skriftspråk, demotisk skrift - det vil seie «folkeskrift». Dette var eit alfabet samansett av enkle symbol, som ein like lett kunne skrive på papyrus og risse inn i stein.

Hieroglyfskrift i tradisjonell form vart likevel halde i bruk som heilag skrift gjennom heile den egyptiske historia, fyrst og fremst nytta til (religiøse) monumentalinnskrifter. Under gresk-romersk tid vart talet på hieroglyfar utvida frå nokre hundre til fleire tusen.

Sjå òg
------

* Koptisk
* Ankh

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
**Pastazaprovinsen**| Geografisk plassering
Delstat i Ecuador |
| **Hovudstad** | Puyo |
| **Flatevidd**
 - Rangering i Ecuador | 29 068 km² 
1. |
| **Folketal** (2005) 
 - Rangering i Ecuador
 - Folketettleik | 71 565
21.
2/km² |
| **Grunnlagd** | 1959 |
| **Offisielle språk** | Spansk |
| **Guvernør** | Ismael Arcos |
| **Nettstad** | www.pastaza.gov.ec |
| 

|  |
| --- |
| Flagg |
| **Flagg** |

 |
|  |

**Pastazaprovinsen** (spansk *Provincia del Pastaza*) er ein av 22 provinsar i Ecuador. Han ligg sør i *Oriente*, den austre del av Ecuador som òg er ein del av Amazonasbassenget i Sør-Amerika. Provinsen har fått namn etter Pastaza, ei sideflod til Amazonaselva. Flatemålet er 29.500 km² og folkesetnaden er på ca 100.000. Hovudstaden i provinsen er Puyo. Naturen i provinsen er kjent for sin store biodiversitet.

Geografi
--------

Pastazaprovinsen ligg mellom 75°30' og 78°20' vestleg lengd og 1°10' og 2°40' sørleg breidd. Han grensar mot Napoprovinsen og Orellanaprovinsen i nord, mot Peru (Loreto-regionen) i aust, mot Morona Santiago-provinsen i sør og i vest mot Tungurahuaprovinsen.

Kjelde
------

Tilsvarande Wikipedia-artikkel på tysk
  


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | **Provinsar i Ecuador** |  |
| Azuay | Bolívar | Cañar | Carchi | Chimborazo | Cotopaxi | Esmeraldas | Galápagos | Guayas | Imbabura | Loja | Los Ríos | Manabí | Morona-Santiago | Napo | Orellana | El Oro | Pastaza | Pichincha | Sucumbíos | Tungurahua | Zamora-Chinchipe |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Nils Andreas Steen** (fødd 26. september 1887) var ein norsk sjømann, fabrikkarbeidar og politikar frå Oslo som representerte Buskerud og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida frå 1925 til 1945.

Steen var son til ein fyrmeister. Han reiste til sjøs i 1902, før han åra 1903-06 reiste rundt i Nord-Amerika. Her arbeidde han vekselvis ved anlegg, på farmar og som tømmerhoggar. Sidan tok han sjøen fatt att. Etter å ha teke eksamen ved navigasjonsskulen i Drammen i 1914, var han fyrstestyrmann i tre år. Under nøytralitetsvernet under første verdskrigen gjorde han 1915-16 teneste som underoffiser. I 1917 var han ombord i «Majorka» av Drammen, då båten vart torpedert. Så var han ei tid volontør på kontoret til Den Norske Galosje- og Cirummivarefabrik i Mjøndalen, deretter til 1924 massekokar på Krogstad Cellulosefabrik, også den i Mjøndalen.

Steen var medlem av heradsstyret i Nedre Eiker 1919-25 og 1928-37. Han var også medlem i skulestyret og i likningsrådet. Ei tid var han styreformann for den lokale kinematografen. Dessutan var han medlem i arbeidsnemnda for Småbruk- og Boligbanken.

Steen kom med i landsstyret i Arbeidarpartiet hausten 1923, då Norges Kommunistiske Parti braut ut or DNA. Han vart verande landsstyremedlem i fire år. Frå 1925 var han stortingsrepresentant til 1945, vald frå landkrinsen Buskerud. Den fyrste treårsbolken var han medlem i Post- og telegrafkomiteen. Frå 1928 hadde han plass i Sosialkomiteen, frå 1937 som formann i komiteen. Omframt stortingsvervet var han formann i det offentlege Utvalet om arbeidstida på skip m. m. Av 1937, og medlem i Arbeidsfredskommisjonen av 1933. 

Frå 1938 var Steen styrar av Noregs Bank si avdeling i Drammen. I 1945 vart han leiar av Statens Flyktnings- og Fangedirektorat sitt distriktskontor for Buskerud.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2017-04-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Ein DAT-kassett med kapasitet på 90 min. Storleik i høve eit AA batteri
**Digital Audio Tape**, forkorta DAT, er ein digital og kompakt kassettspelar som kombinerer teknologi frå den vanlege analoge kassettspelaren og den digitale CD-spelaren. DAT er utvikla av Sony , vart lansert i 1987 og konkurrerte med Digital Compact Cassette (DCC) utvikla av Philips. Dei to systema går ikkje saman, og som ein arvtakar etter den vanlege analoge kassettspelaren har begge tapt i forhold til MiniDisc

Egenskaper
----------

I ein DAT- spelar vert det brukt magnetbandkassettar som lagringsmedium og han kan, som ein vanleg analog kassettspelar, gjere både opptak og avspeling. I tillegg til lydopptak kan ein lagre tilleggsinformasjon som ein kan vise på eit display og raskt søkja tilbake til opptaka. På ein digital kassett må ein spola fram og tilbake for å finna fram til aktuelle opptak, noko som skil bandspelarar frå CD-spelarar der det alltid er direkte tilgang til heile innhaldet på plata. Sett i høve lydkvalitet er DAT i same gruppe som CD. DAT vert brukt i ei viss utstrekning til tryggingskopiering av data.

Kjelde
------

* «DAT» av Ragnar Johnsen *Store Norske Leksikon*
Tresnitt av Thomas Bewick frå boka *Day, a Pastoral* (1814)
**Pastoral** er eit omgrep som viser til noko idyllisk, knytt til det landlege og prega av enkelheit og fredfullheit. Ordet kjem frå latinsk *pastoralis* med same tyding som latinsk *pastor*, som tyder 'hyrding'. Pastoral er brukt om verk innan litteratur, kunst og musikk, både for å skildra verka og i nokre høve også som del av tittelen deira.

Døme på pastorale verk frå antikken er fleire «Idyll»-dikt av Theokrit frå Syrakus, diktverket *Arbeid og dagar* av Hesiod, *Bucolica* av Vergil og *Epodar* av Horats.

Nokre nyare døme er musikkverka *Pastoralsymfonien* av Beethoven, *Rosamunda* av Schubert, *A Pastoral Symphony* av Ralph Vaughan Williams og *Pastoralsvit* av Lars-Erik Larsson og litterære verk som *The Shepheardes Calender* og *The Faerie Queene* av Edmund Spenser, «A Country Life» av Katherine Philips. *L'Astrée* av  Honoré d'Urfé og *Pastoral* av Nevil Shute.

Kjelder
-------

* «Pastoral» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Pastoral» frå Wikipedia på svensk, og «Pastoral» frå Wikipedia på engelsk den 19. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
		- *Nationalencyklopedin*
Pastél de Belém på eit fat.
**Pastel de nata** eller **pastel de Belém** er eit portugisisk bakverk laga av butterdeig med eggekrem.

Pastel de Belém er laga av ein sprø butterdeigbotn fylt med ein krem ​​laga av mjølk, egg, sukker, sitron og kanel. I pastel de nata er sitron ofte utelaten.

Pastel de nata vert tilbydd på mange kafear og konditori i Portugal og rundt om i verda, særleg i tidlegare portugisiske koloniae. Den originale oppskrifta tilhøyrer no utelukkande Fábrica dos Pastéis de Belém i Lisboa, og berre bakverk frå denne verksemda kan kallast Pastél de Belém. I fabrikk-kafeen vert bakverket framleis tradisjonelt ete varmt og dryst med melis og kanel. Fabrikken produserer meir enn 10 000 bakverk kvar dag.

I 2009 kåra *The Guardian* pastel de Nata til ein av dei 50 beste rettane i verda.

Historia
--------

I 1837 byrja munkar i Hieronymittklosteret i Belém å selje pastélar for å få inntekter til å forsørgje seg sjølve. På den tida var Belém ikkje ein del av Lisboa, men dampbåtar tok turistar frå Lisboa til Belém. Hieronymittklosteret og Belémtårnet tiltrekte seg etter kvart talrike turistar, og desse hjelpte til med å spre Pastéis de Belém utover i verda.

Liknande bakverk er kjende før 1700-talet av katolske munkar og nonner i Santa Maria de Belém i Lisboa.

Galleri
-------

* Baking av pastél de BelémBaking av pastél de Belém
* Bakebrett med pastél de BelémBakebrett med pastél de Belém
* Mange pastél de BelémMange pastél de Belém
* Pastel de Belém med Belémtårnet i bakgrunnen.Pastel de Belém med Belémtårnet i bakgrunnen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hva er Pastel De Nata? - notmywar.com». *www.notmywar.com*. Henta 17. desember 2021.
2. ↑  «Pastéis de Nata». *godt.no* (på norsk bokmål). 3. juni 2009. Henta 17. desember 2021.
3. ↑  «10 Most Popular Portuguese Pastries». *www.tasteatlas.com*. Henta 17. desember 2021.
4. ↑  «The 50 best foods in the world and where to eat them». *the Guardian* (på engelsk). 12. september 2009. Henta 17. desember 2021.
5. ↑  «História». *Pastéis de Belém* (på portugisisk). 23. januar 2015. Henta 17. desember 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Pastél de Nata» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pastel de nata**
**Boa Island** (av irsk *Boadhbh*, den keltiske krigsgudinna) er ei øy i innsjøen Lough Erne i County Fermanagh i Nord-Irland. Ho er over 1,5 km lang, men relativt smal og er forbunde til fastlandet i kvar ende av bruer vestover mot Castlecaldwell og austover mot Kesh. 

Mist på øya ligg Caldragh gravplass der det står ein gravert janusfigur med ei høgd på 72,5 cm. På kvar side er det skjert inn ein figur. Eine figuren viser ein roleg krigar, medan andre ser redd ut. Ein mindre statue vart ført til Caldragh i 1939 frå den nærliggande Lustymore Island.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Boa Island» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2007.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Kultur i Nord-Irland Arkivert 2021-01-10 ved Wayback Machine.
* Figurane på Boa Island Arkivert 2011-07-18 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Megalithomania - Caldragh Arkivert 2007-01-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |