recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Eirik jarl gjev grid til Vagn og jomsvikingane etter slaget ved Hjørungavåg.
**Grid** (norrønt **grið**) er i norrøn historie ei form for amnesti eller ettergjeving av straff -  gjeve til ein person som på einkvan måte har forbrote seg mot lóvar eller styresmakta. Den sigrande parten i ein kamp eller eit slag kunne gje grid som eit nådetilsagn til enkelte eller alle av motstandarane. Grid kunne òg vera eit tilsagn om fridom frå rettargång i ei avgrensa periode. Omgrepet vart òg nytta i tilknyting til stadar eller tidsperiodar der spesielle fredlysningsreglar gjalt.

Ein **gridstad** (norrønt: *griðastaðr*) er eit fredlyst område, f.eks ein tingstad. Tilsvarande er **gridstid** er ein fredhelga tidsperiode: I våronnterminen skulle det til dømes ifølgje gammal norsk lov ikkje førast fram søksmål. 

Snorre skriv at Eirik Håkonsson etter slaget i Hjørungavåg på slutten av 900-talet gav grid til mange av jomsvikingane, som hadde støtta den tapande danske parten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Grid (historie)» frå Wikipedia på bokmål, den 20. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om grid i Tingfarebolken til Frostatinget
| **Fylkesveg 761**  |
| --- |
| **761** |
| Ved HustadVed Hustad |
| Strekning |
| Straumen i Inderøy – Vist i Steinkjer |
| Fylkesveg 761 |
| Informasjon |
| Lengd | 14,5 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 761 |

Krysset med Bartnesvegen ved Heggstad
*Sjå òg Fylkesveg 761 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 761** (**Fv761**) går mellom Straumen i Inderøy kommune og Vist i Steinkjer kommune. Veglengda er 14,5 km.

Han tar av frå riksveg 755 ved Straumen i Inderøy og går nordover langs Borgenfjorden til Vist i Steinkjer der han møter europaveg 6.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Trøndelag**

Inderøy

* **755** Straumen
* Fv6942 frå Li til Fv6936 Vist (9,0 km)
* Fv6942 Li
* Fv6946 frå Brakstad til Fv6944 Gjørv
* Fv6946 Hegstad
* Fv6944 frå Heggstad til Fv6936 Gangstad
* Fv6936 frå Gangstad til **755** Røvik
* Fv6944 Krogs

Steinkjer

* Planovergang
* Fylkesveg 761 Vist

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv761
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
██  Domsokn i Oppland fylke. Sør-Gudbrandsdal tingrett er markert med gult.
Tinghuset på Lillehammer
**Sør-Gudbrandsdal tingrett** er ein førsteinstansdomstol under Eidsivating lagdømme, og ligg på Lillehammer i Oppland fylke. Han dekker dei sørlege delane av Gudbrandsdalen, eller kommunane Lillehammer, Gausdal, Øyer, Ringebu og Sør-Fron. Domstolen består av sorenskrivar Elisabeth B. Løvold, éin dommar og éin dommarfullmektig.

Historikk
---------

**Sør-Gudbrandsdal heradsrett** har funnest like lenge som det norske sorenskrivarembetet, unnateke perioden 1719-1731, då domstolane i Nord- og Sør-Gudbrandsdal var slegne saman. Domssoknet femna om same område som i dag, unnateke Sør-Fron, og i tillegg Sollia sokn i noverande Stor-Elvdal kommune.

I 1734 blei domssoknet utvida ved at både Nord-Fron og Sør-Fron blei overflytta frå Nord-Gudbrandsdal, men i 1841 blei Nord-Fron, Sør-Fron, Ringebu, Sollia og Øyer frådelt og skipa det nye Mellom-Gudbrandsdal heradsrett. Sør-Gudbrandsdal domssokn omfatta frå då av berre noverande Lillehammer og Gausdal.

I 1909 blei Mellom-Gudbrandsdal heradsrett lagt ned og Sør-Fron, Ringebu og Øyer kom tilbake til Sør-Gudbrandsdal. I perioden 1966-1977 var også Nord-Fron ein del av domssoknet. I 2002 blei nemninga endra til **Sør-Gudbrandsdal tingrett**.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sør-Gudbrandsdal tingrett

1. ↑  Arkivverket

| * v
* d
* e
Tingrettar i Eidsivating lagdømme |
| --- |
| Riksvåpenet | Gjøvik | Glåmdal | Hedmarken | Nedre Romerike | Nord-Gudbrandsdal | Nord-Østerdal | Sør-Gudbrandsdal | Sør-Østerdal | Valdres | Øvre Romerike | Riksvåpenet |
Utsyn mot dei sentrale Balkanfjella. Fossen Raysko Praskalo er i midten.
Elva Iskar går gjennom eit gjel i fjellet
Kozia Stena-reservatet
**Balkanfjellet** (bulgarsk og serbisk Стара планина, *Stara planina*, *Gamle Fjell*) er ei fjellkjede, som strekkjer seg 560 km frå austlege delar av Serbia og gjennom sentrale område av Bulgaria til Eminehalvøya ved Svartehavet. Ho er ei forlenging av Karpatane, og fråskild frå denne fjellkjeda av elva Donau.

Den høgaste toppen på Balkan er Musala i Rilafjella nær Sofia med 2 925 m, tett følgd av Ólymbos i Hellas og Vihren i Bulgaria. Dei høgaste toppane i sjølve Stara planina ligg i sentrale område av Bulgaria, og den høgaste er Botev (2 376 m), som ligg i Sentrale Balkan nasjonalpark (oppretta 1991).

Nær fjellkjeda ligg Kalofer, fødestaden til Hristo Botev, ein bulgarsk poet og nasjonalhelt som døydde vest i Stara planina nær Vratsa i 1876 i kampar mot Det ottomanske riket. Nær fjelltoppen Botev ligg Sjipkapasset, åstaden for fire slag under Den russisk-tyrkiske krigen i 1877-1878, som enda tyrkarane sitt herredøme på Balkan. Nær passet ligg landsbyen Sjipka og ei russisk-ortodoks kyrkje, som er ført opp for å hylle den bulgarske motstanden under slaga.

Stara Planina er kjend for dyre- og plantelivet i området, mellom anna edelveis i området *Koziata stena*.

I tidlege tider vart fjella kalla *Haemus Mons*. Ein meiner at *Haemus* kjem frå det thrakiske ordet *saimon* som tyder 'fjellkjede'.

Fjelltoppar
-----------

* Botev 2 376 m (kalla opp etter Hristo Botev)
* Vezjen
* Kom
* Buzludzja
* Levski (kalla opp etter Vasil Levski)

Koordinatar: 43°15′N 25°00′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Fylkesveg 7630**, tidlegare fylkesveg 868 i Nordland, går mellom Trivatnet ved Raftsundbrua i Hadsel kommune og Holand i Vågan kommune. Vegen fylgjer austsida av Raftsundet og er 29,6 km lang.

Historie
--------

Brubrekktinden med fylkesveg 868 sett mot nord, september 2010.  
Foto: Simo Räsänen
Digermulen ferjekai, september 2010. Søre del av Raftsundet i bakgrunnen.  
Foto: Simo Räsänen
Vegen mellom Digermulen og Kongselv vart opna i 1976. Frå Kongselv var det ferjesamband til Hanøy og Kaljord. Då fyrste del av Lofotens fastlandssamband, E10, vart opna frå Fiskebøl til og med Raftsundbrua i 1998, vart fylkesvegen langs Raftsundet bygd vidare frå Kongselv til Raftsundbrua, og bygdene på austsida av Raftsundet fekk dermed ferjefritt vegsamband til Svolvær.

Ferjesambandet frå Digermulen til Finnvika på Store Molla vart opna i 2001, etter at det var blitt bygd veg på vestsida av Store Molla. Før det hadde det vore ferjesamband frå Digermulen til Svolvær via Ulvåg og Brettesnes på Store Molla.

Vegen frå Holand til Storfjell stod ferdig i 1998.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

 **Hadsel**

Raftsundveien  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Fylkesveg 7630 Fløvassveien frå Raftsundbrua mot ferje Fylkesveg 7630 i Moskenes |

 |  |

 |

|  |
| --- |
| * bru Kongselva bru (Kongselva, 48 m)
 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Kv Kongsmarkveien til Kongselva (0,4 km) og til Kongsmarka (2,4 km)
  |

 |  |

 |

 **Vågan**

Digermulveien  


|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Digermulen |

 |  |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Arm til Digermulen kai (0,1 km)
  |

 |  |

 |
|  | 

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| ferje Ferge fra Digermulen til Finnvika på Stormolla |

 |  |

 |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Kv David Eilertsen-veien til Kyrkje Digermulen kirke |

 |  |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Fv7632 Pundslettveien frå Reinskaret til Sandnes (2,4 km)
  |

 |  |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Kv Hamnveien til Holandshamn (0,3 km)
  |

 |  |

 |

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| * 
 | 

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| 

|  |
| --- |
| Kv Storfjellveien frå Holand til Storfjell (6,1 km)
  |

 |  |

 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fylkesvei 868 (Nordland)» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
	+ Digermulen.de: Historie Arkivert 2008-10-05 ved Wayback Machine.
	+ NRK Nordlands fylkesleksikon: Raftsundet

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv868
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
Koordinatar: 62°35′46″S 59°53′53.4″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Baliza Hill** er ein kjenneleg, klipperik ås med ei høgd opp mot 40 moh i heilt søraust på Half Moon Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis og oppom Menguante Cove i nord-nordvest, McFarlane Strait i nordaust og aust, og Mugla Passage i sør. Området vart vitja av selfangarar tidleg på 1800-talet som opererte frå nærliggande Yankee Harbour.

Namnet på årsen er skildrande (spansk for ‘varde’) og dukka opp på eit kart i 2000 etter ein argentinsk ornitologisk undersøking på øya.

Åsen ligg 1,2 km aust for La Morenita, 1,54 km sør-søraust for Xenia Hill, 10,11 km vest-sørvest for Ephraim Bluff på Greenwich Island, 4,96 km vest-nordvest for Renier Point, Livingston Island, 3,51 km nord-nordvest for Kaloyan Nunatak på Livingston Island og 1,5 km frå nordkysten av Burgas Peninsula på Livingston Island.

Kjelder
-------

* Cesar Garcia Esponda, Nestor Coria & Diego Montalti. Breeding birds at Half Moon Island, Sør-Shetlandsøyane i Antarktis, 1995/96.[*daud lenkje*] Marine Ornithology, 2000. 28, pp. 59–62.
Karekin II
Katolikospalasset i Echmiadzin
**Katolikos av heile Armenia** (georgisk Ամենայն հայոց կաթողիկոսներ) er den øvste biskopen og den andelege leiaren for den nasjonale kyrkja i Armenia, Den armensk-apostoliske kyrkja, og den armenske diasporaen i verda. I følgje segnet førte apostlane Judas Taddeus og Bartoloemeus kristendommen til Armenia i det første hundreåret. Gregor lysbringaren vart den første katolikosen i Armenia etter at nasjonen hadde gjort kristendomen offisiell religion i 301 e.Kr. Setet til katolikosen og det administrativet hovudkvarteret til den armenske kyrkja, er moderkyrkja av Edzjmiatsin, som ligg i byen Vagharshapat.

Den armenske apostoliske kyrkja er ein del av den austleg-ortodokse kyrkja som ikkje godtar og følgjer avgjersler tekne av konsilet i Khalkedon. Ho omfattar den Den koptisk-ortodokse kyrkja av Alexandria, Den etiopisk-ortodokske kyrkja, Den syrisk-ortodokse kyrkja, Den malankarisk-ortodoks-syriske kyrkja og Den eritreisk-ortodokse kyrkja.

Den noverande katolikosen er Karekin II.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Catholicos of All Armenians» frå Wikipedia på engelsk, den 4. juli 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
Gardssmie som no står på Eidsvoll bygdetun. 
Foto:
Harry Wad
 

Interiør i ei eldre smie, synt fram på museet Freilichtmuseum Neuhausen ob Eck i Baden-Württemberg. Ambolten er å sjå i framgrunnen, plassert på ein stabbe, slik det har vore vanleg her i landet òg. Essa er å sjå til høgre i biletet, under ei samling med tenger og anna reiskap. Ymse maskinar vert drivne av ein einaste motor ved hjelp av flatreimar frå ein sams aksel under taket.
Ein smed i Australia i arbeid framfor essa.
**Smie** er nemninga for ein verkstad som er spesielt tillaga for grovsmedsarbeid, det vil seie arbeid som har å gjere med tillaging, vedlikehald og reparasjon av gjenstandar av jarn og stål. Smia var ofte ein eigen bygning som låg for seg sjølv på grunn av at verksemda gjorde at det alltid var ein særleg fare for brann. Men smia kunne òg vere eit eige lokale i ein større bygning, slik det ofte var vanleg på fabrikkar, skipsverft og liknande. Mange gardar hadde si eiga smie for å lage hestesko, knivar, ljåar og anna reiskap, gangjarn, verktøy og mykje at det som det elles var bruk for på garden eller i bygda.

Sjølve senteret i smia var den såkalla *essa*, eldstaden som vart nytta til å varme opp emnet av jarn eller stål til så høg temperatur at det vart glødande og mjukt nok til å kunne formast ved å verte slått på, bøygd eller festa saman med eit anna emne. I essa ligg det brennande trekol som vart blåst på med ein blåsebelg eller ein motorisert vifte for å gje sterk nok varme til at emnet vart glødande og mjukt ved å leggjast i haugen av kol. Når emnet vart tilstrekkeleg glødande, vart det ved hjelp av ein tong lagt på ein ambolt, òg kalla *ste*, ein blokk av stål (i gamal tid ein stein), og halde fast med smitonga medan det vart forma til ved slag med ein hammar eller anna reiskap. Samansetjing av to jarnstykke til eitt ved såkalla essesveising kunne òg gjerast i smia.

Prosessen med oppvarming og forming av emnet måtte som oftast gjerast i fleire omgangar, då emnet ikkje kunne formast etter at det hadde kjølna for mykje. I industriverksemder hadde ein ofte maskinhamarar til å hjelpe seg med å forme emnet.

Etter at gjenstanden var ferdig tillaga, skulle han herdast ved å varmast opp i essa til høveleg temperatur og avkjølast snøgt i lunka vatn. Fargen på det glødande jarnet når det var ferdig oppvarma i essa, var avgjerande for rett herdig, og dette avhang av kor lenge emnet låg i elden. For at det skulle vere mørkt nok til at fargen kunne vurderast, var smiene som oftast utan vindauge.

Sjå òg
------

* Smed
* Ambolt
**Indiahavet** er det tredje største verdshavet. Det grensar til Stillehavet, som er det største, til Atlanterhavet, som er det nest største, og til Sørishavet. Indiahavet grensar mot landområde i Afrika, Asia og Australia.

Utstrekking
-----------

Havet har ei flatevidd på 68 556 millionar km², og dekker om lag ein femtedel av havflata i verda. Det «mista» ein del i år 2000, då det internasjonale hydrogafilaget tok avgjerda om at Sørishavet skulle nå heilt opp til den 60. sørlege lengdegrada.

Klima
-----

To monsunar oppstår over Indiahavet. Nordaustmonsunen dekker Sri Lanka og sør-India og varer frå desember til april. Sørvestmonsunen frå juni til oktober dekker resten av det indiske subkontinentet.

Syklonar oppstår nord i havet i mai-juni og oktober-november, og i januar-februar i den sørlege delen.

Næring
------

Havet er ei viktig handelsrute for skipsfarten mellom verdsdelane. Ein driv fiske i nær sagt alle kystområda. Rundt 40 % av all havolje kjem frå Indiahavet.

På same måte som Middelhavet har Indiahavet bunde saman landområda som ligg rundt det, sjølv om dei ligg langt frå kvarandre. På grunn av dette vil ein mellom anna finna indisk og arabisk preg på språk og musikk i Aust-Afrika og spor etter afrikansk innvandring i India.

Fire viktige vassvegar gjer tilgang til havet: den egyptiske Suezkanalen, Bab el Mandeb utanfor Yemen og Djibouti, Hormuzstredet mellom Iran og Oman, og Malakkasundet mellom Indonesia og Malaysia.

Hamna i Madras, 1895
**Viktige hamner:**

* Chennai (Madras) i India
* Colombo på Sri Lanka
* Durban i Sør-Afrika
* Jakarta i Indonesia
* Kolkata (Calcutta) i India
* Melbourne i Australia
* Mumbai (Bombay) i India
* Richards Bay i Sør-Afrika

Namn
----

Indiahavet har fått namn etter India, som igjen har fått namnet frå Induselva, som renn ut i havet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* GeoNames

 |
**Johnny Spillane** (fødd 24. november 1980) er ein USA-amerikansk tidlegare kombinertrennar frå Steamboat Springs i Colorado som vart verdsmeister i 2003 og tok tre sølvmedaljar under Vinter-OL 2010.

Aktiv
-----

Johnny Spillane i 2004
Spillane tok steget opp i verdseliten med tre pallplassar i Trondheim i dagane 6. til 8. desember 2002; ein andreplass og to tredjeplassar. Det kom likevel overraskande at han skulle kome til å vinne gullmedalja i halvprogrammet under Ski-VM 2003 i Val di Fiemme.

I byrjinga av desember 2004 tok Spillane for fjerde gong steget opp på sigerspallen, og atter ein gong i Trondheim. Deretter gjekk det tre år før han i finske Kuusamo vart nummer to då Ronny Ackermann vann eit verdscuprenn i normalprogram.

Den 3. januar 2010 vann Spillane verdscuptevlinga i Oberhof, hans einaste verdscuptriumf. Under dei olympiske vinterleikane i Vancouver vinteren 2010 imponerte Spillane i alle tre øvingane. Det tok til med at han vart nummer to i spurten på 10 km etter hopprennet i normalbakken, 0,4 sekundar bak vinnaren Jason Lamy Chappuis. Deretter gjekk han den tredje etappen på Canada sitt lag i kombinertstafetten, eit lag som tok sølvmedalja, vel fem skundar bak Austerrike. Spillane avslutta med enno eit sølv då landsmannen Bill Demong sigra i langrennet etter hopping i storbakken, fire sekundar skilde dei to US-amerkanarane.

Spillane la opp etter 2013-sesongen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johnny Spillane» frå Wikipedia på tysk, den 27. februar 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 60°08′00″N 15°25′00″E﻿

Smedjebackens Kyrkja gate
**Smedjebacken** er ein svensk by og centralort i Smedjebackens kommun i Dalarnas län i landskapet Dalarna. I 2005 hadde byen 5 121 innbyggjarar. Tettstaden ligg ved sjøen Norra Barken, omtrent fire mil sør for Borlänge.

Historie
--------

Norrbärke kyrkje
På 1300- eller 1400-talet vart det oppført ei steinkyrkje i By i Norrbärke. Kyrkja vart bygd ut til si noverande form mellom 1661 og 1724. Inventaret i kyrkja kom for ein stor del frå soknet sine brukseigarar.

Kyrkja var eit kapell i Söderbärke sokn fram til 1646, då Norrbärke blei skilt ut som eige sokn.

I området hadde det lenge eksistert små smier, og i 1631 vart det på same stad som dagens stålselskap Ovako bygt ei bergsmannssmie. Byen voks med tida òg fram som eit kommunikasjonssenter, sidan både landverts- og vassvegar møtest her. Her låg òg ei hamn for utskiping av jarn frå smelteverket og smiene i området.

Hamna vart endå viktigare i 1795 då Strömsholms kanal stod ferdig med det nordre endepunktet sitt i Smedjebacken. Busetnaden voks på den tida fram langs Kyrkogatan. Den største utvidinga av staden kom etter 1856 då Smedjebackens Walsverk og jernbanesambandet med Ludvika stod ferdig. For å møte den auka etterspurnaden etter bustader vart det no oppført hus òg i Västansjö sør for Kolbäcksån, og på staden stod den nye jernbanestasjonen klar i 1900. Same år vart Smedjebacken eit municipalsamhälle og 18 år seinare köping. I dag blir den tidlegare hamna berre brukt av fritidsbåtar.

I Smedjebackens gammalgard finst ein del maskinar av Christopher Polhem, og 15 gamle bygningar, mellom anna Bellmangården, som tilhøyrte Carl Michael Bellmans mormors far.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Smedjebacken» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Olof Thaning (1982):*Sverigeboken*, Det Bästas bokförlag, ISBN 91-7030-065-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Smedjebackens kommun[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Kathrin Neimke** (fødd 18. juli 1966) er ein tysk tidlegare kulestøytar frå Magdeburg som vann sølvmedaljen i øvinga under VM 1987 og Sommar-OL 1988, og bronsemedaljen i EM 1990, OL 1992 og VM 1993. Ho representerte Aust-Tyskland til 1990, frå 1991 det samla Tyskland.

Aktiv
-----

Neimke slo gjennom i 1987-sesongen. I VM-finalen i Roma støytte ho kula 21,21 meter, eit støyt som skulle vise seg å verte hennar liv lengste. Einast verdsrekordhaldaren Natalja Lisovskaja frå Sovjetunionen makta overgå henne, med 21,24 m og fattige 3 centimeter. Året etter kneip Neimke sølvmedaljen også i Sommar-OL 1988 i Seoul, med 21,07 m tukta ho Li Meisu frå Kina med ein centimeter, gullvinnar Lisovskaja var då i ei heilt eiga klasse.

I dei neste meisterskapane sanka Neimke bronsemedaljar. Den fyrste bronsen kom i EM 1990 med 19,96 m som best, deretter tok ho OL-bronse i 1992 med 19,78 m og til sist VM-bronse i 1993 med 19,71 m på resultatlista. Midt i mars 1995 steig ho til topps i hall-VM i Barcelona etter å ha støytt kula 19,40 m. Fem månader seinare kom Neimke med 19,30 m på fjerdeplassen i verdsmeisterskapen i Göteborg.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Sølvmedalje – 21,21 m, bakom Natalja Lisovskaja (21,24 m)
* OL 1988 i Seoul: Sølvmedalje – 21,07 m, bakom Natalja Lisovskaja (22,24 m)
* EM 1990 i Split: Bronsemedalje – 19,96 m
* VM 1991 i Tokyo: Nr 8 – 18,83 m
* OL 1992 i Barcelona: Bronsemedalje – 19,78 m
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 19,71 m
* EM 1994 i Helsinki: Nr 6 – 18,94 m
* VM 1995 i Göteborg: Nr 4 – 19,30 m
* OL 1996 i Atlanta: Nr 7 – 18,92 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kathrin Neimke» frå Wikipedia på tysk, den 13. august 2019.*

* *Denne artikkelen bygger på «Kathrin Neimke» frå Wikipedia på engelsk, den 13. august 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 62°15′50.717″N 6°30′6.6456″E﻿

Trandalbygda sett frå snøggbåten.  
 (foto 2011)
Trandal sett frå ferga. (foto 2014)
**Trandal** er ei lita bygd i Hjørundfjorden i Ørsta kommune på Sunnmøre. 

Trandalbygda ligg på ei om lag 8 km lang strandline og er i hovudsak delt opp i fem gardar, Nes (Gnr 113), Ytre-Trandal (Gnr114), Midt-Trandal (Gnr115), Indre-Trandal (Gnr 116) og Rynningen (Gnr 117). Alle gardane er sikre mellomaldergardar, helst eldre, og på Indre-Trandal er der gjort oldfunn. Gardane har nokre strandflater, men det meste av landskapet er særs brattlendt. Sentralt i bygda renn Trandalelva og bakanfor strekker sjølve Trandalen seg om lag 4-5 km oppover til Trandalsætra. Frå Trandal går det eit par fjellstiar over til Sykkylven, og dei var truleg kjende og mykje brukte i eldre tider. 

Næringsgrunnlaget har primært vore jordbruk og fiske, men frå tidleg på 1900-talet vart det etablert ymse verksemder som ullspinneri, fórfabrikk, teppefabrikk og fiskeoppdrett. I dag er det meste av gardsdrifta nedlagt og berre to næringsverksemder er i drift: Trandal Fjordhytter og Christian Gaard Bygdetun. 

Grunnkrinsen Trandal hadde 14 innbyggjarar pr 1. januar 2009 ifølgje SSB. I dag (2017) har bygda 8-9 fastbuande. Bygda vart eigen skulekrins i 1913, men skulen vart nedlagt i 1996. Trandal vart etablert som brevhus i 1907, seinare vart status endra til poståpneri (1944), og underpostkontor (1973), som til sist vart nedlagt i 1998. Trandal har postnummer 6183.

Trandal har ikkje vegsamband med omverda. Kommunikasjon må difor foregå sjøvegen, med båt eller med ferje Fv66 til Store-Standal og Fv70, og til **655** Sæbø og **655** Lekneset. 

Trandal har dei seinare åra blitt kjent for fleire vellykka konsertarrangement, som har trekt mykje folk, mellom anna countryfestival, Trandalblues og skilsmissefestival. Desse foregår på serverings- og overnattingsstaden Christian Gaard Bygdetun. 

Trandal Kraftverk ligg ved sjøen i Trandal. Det blir drive av Tussa Energi AS. Det vart sett i gang i desember 2006, nyttar eit fall på 445 m i Trandalelva, og produserer årleg om lag 25 GWh. Daniel Storeide fekk i 2014 konsesjon for å bygge Indre «Trandal kraftverk», men prosjektet er per i dag (2017) ikkje realisert.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Christian Gaard Bygdetun.
* Trandal Fjordhytter.
* Hjørundfjordboka (band III) Gard og ætt, av Lars Strømme og Ragnar Standal (ISBN 82-991200-2-0).

Fotnotar
--------

1. ↑  Poststeder i Møre og Romsdal av Dag Erik Børseth (2000)
2. ↑  Trandal Kraftverk Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine. tussa.no, vitja juli 2017
**«Lover»** er ein popsong skriven av Richard Rodgers med tekst av Lorenz Hart. Han vart skriven for filmen *Love Me Tonight* i 1932 og sungen av Jeanette MacDonald.

Kjende innspelingar
-------------------

Les Paul sin versjon var ein gitarinstrumental på albumet *The New Sound* i 1948 under ein fransk tittel, «Partout toi». Harry James gav ut tre konsertopptak av songen frå 1940- og 1950-åra, og Frank Sinatra spelte inn songen to gonger i 1950 og 1961. Peggy Lee sin versjon frå 1952 var med i filmen *The Jazz Singer* som ho var med i. Cliff Richard spelte inn songen på albumet *Listen to Cliff!*. I 1954 var songen med i Billy Wilder sin *Sabrina* og i Alfred Hitchcock-filmen *Rear Window*. John Coltrane spelte inn ein versjon av songen i 1957 som kom med på albumet *The Last Trane* i 1965.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lover (song)» frå Wikipedia på engelsk, den 25. februar 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*


* Lover på Allmusic. Henta September 21, 2007.
Galeas frå 1800-talet.
Modell av ein galias, på Sjöhistoriska museet.
**Galeas** var eit tomasta seglskip med ni eller ti segl, der den fremste masta (stormasta) var høgst og den bakerste (messanmasta) var noko lågare. Galeasar var vanlege på norskekysten frå rundt 1800 og til midt på 1900-talet. Dei vart nytta både til fraktefart på kysten og for utanriksfart i Nordsjøen og i Austersjøen. Skroget var ofte likt med skroget på jakter, med baugspyd og tverr hekk. Galeasen kan sjåast på som ei vidareutvikling av skipstypen jakt og nokre galeasar var omrigga jekter og jakter. Ved at seglarealet vart delt mellom to master var arealet per mast mindre og difor lettare å handsame. Ein kunne difor segla med litt mindre mannskap.

Etnologi
--------

Namnet «galeas» har eit fransk/italiensk opphav: *galéace/galeazza*, som i sin tur stammar frå krigsskiptypen galei, som vart nytta av romarane og fønikarane. Men det er stor skilnad på oldtidsgaleiane og frakteskipa nytta i Nord-Europa.

Rigg
----

Stormasta hadde same rigg som jakter: eit gaffelrigga snesegl og ofte toppsegl, pluss to råsegl: skværsegl og breifokk. Galeasar var ofte utstyrte med fire stagsegl: stagfokk, to klyverar og jagar. Rett framom stormasta var det enda ei mast, kalla snaumast, som hadde som einaste funksjon å fungera som løpegang for rærne til skværseglet. Mesanmasta hadde gaffelrigga snesegl og toppsegl.

Fleire typar
------------

Tidlege galiasar var ofte omrigga jekter eller jakter. Nokre av desse hadde større skværsegn enn snesegl og kanskje berre to eller tre stagsegl. Slike omrigga jekter vart ofte kalla «jektgalias». Omrigga jakter vart kalla «jaktgalias». På same vis vart omrigga sluppar av og til refererte til som «sluppgaleasar».

Etter 2. verdskrigen vart nokre galeasar utstyrte med motor og kalla «motorgaleas». Overgangen til motor føregjekk ofte trinnvis, ved at ein fyrst installerte ein liten motor og reduserte storleiken på riggen noko. Ein kunne då nytta motoren ved vindstille for å koma ut i ope farvatn der det var segelvind. Etter 2. verdskrigen var det vanleg å installera ein større motor og fjerna riggen heilt.

Galleri
-------

* Galeas, men ei lita jekt ved sida. Parti frå Balestrand: måleri av Amaldus Nielsen frå 1890.Galeas, men ei lita jekt ved sida. Parti frå Balestrand: måleri av Amaldus Nielsen frå 1890.

Referansar
----------

1. ↑  Pedersen, M. *Trebåter langs kysten vår*, Exlibris media AS, 2013.
2. 1 2 3 4  Gøthesen, G. *Norske båter, bind II: Norskekystens fraktemenn*, Grøndahl, 1980.
3. ↑  Melkild, A. *I baut og lens på Lofoten og Finnmarka*, Driva trykk A/S, 1984.
Symjeblærer fylte med gass.
Skjematisk teikning av ein fisk med symjeblæra markert som nummer 5.
Ei **symjeblære** er eit organ hjå fiskar forma som ein gassfylt sekk, som ligg øvst i kroppshola mot ryggsøyla. 
Ho inneheld gass som kan tilpassast vasstrykket. Symjeblæra blir brukt til å regulera oppdrifta til fisken, slik at han blir flytande på ei viss djupne og ikkje treng bruka energi på å symja seg dit. Ho hjelper også fisken til å halda seg rett opp og ned i vatnet. Nokre fiskar bruker resonansen i blæra til å laga eller ta imot lyd.

Ikkje alle fiskar har symjeblære. Ho finst berre i strålefinnefisk, og har også der forsvunne att hjå nokre artar, typisk botnlevande fiskar som flyndre, men også hjå makrell. Bruskfisk som hai og skate har ikkje symjeblære.

Skildring
---------

Symjeblæra har same utgangspunkt som lunger. Ho er som regel danna av to gassfylte sekkar, hjå nokre primitive fiskar berre éin, i andre med fleire utposingar. Dei tøyelege, gasstette blæreveggane er bygde opp av guaninkrystallar med få blodårer.

Hjå primitive fiskeslag og på larvestadia til andre har gassblæra samband med fordøyingskanalen. Fiskane kan då fylla symjeblæra ved å gulpa luft frå vassoverflata. Andre fiskar fyller blæra ved hjelp av ein gasskjertel i blæreveggen. Dei kan bruka ulike gassar, oksygen er vanlegast, men nitrogen blir også brukt, og dei finst også i kombinasjon med andre gassar.

Bruk
----

Symjeblærer utstilte i eit kjøpesenter i Melaka i Malaysia.
Symjeblærer blir brukt i asiatisk matlaging, og nokre stader rekna som ein delikatesse. Dei blir typisk tilreidd gjennom braisering eller servert i gryterettar.

Blærene blir også som brukt som kollagenkjelde, til dømes innan matindustrien, til å klarna øl og vin og til å laga ulike typar lim. Størlim er til dømes eit viktig materiale i biletkonservering.

Den lydreflekterande eigenskapen til blæra gjer at ho også brukast av menneske til å finna fisk med sonar.

Kjelder
-------

* 

* «svømmeblære – zoologi» i *Store norske leksikon*, snl.no. av Arnold Åbro.

* *Denne artikkelen bygger på «Swim bladder» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mai 2011.*
**Galdhøpiggen**, òg kalla *Piggen* eller *Galdhøtinden*, er det høgste fjellet i Noreg og Nord-Europa og ligg i Jotunheimen i Lom kommune i Innlandet fylke. 

Sjølv om Galdhøpiggen er det høgste fjellet i landet, er det langt frå det mest ruvande fjellet. Dette medverka til at andre toppar som til dømes Snøhetta (2286 moh.) og Knutsholstinden (2341 moh.) vart rekna for å vere høgre før den moderne vitskapen kom med nøyaktige høgdemålingar.

I dag står det ei solid steinhytte på toppen av Galdhøpiggen, den tredje i rekkja. Her er det om sommaren ein liten kiosk. Dei to fyrste hyttene vart båe tekne av uvêr.

I 1850 var det fyrste gongen nokon nådde toppen av Galdhøpiggen i nyare tid.

Dei vanlegaste rutene til toppen er frå Spiterstulen (1104 moh.) (mykje stiging) og frå Juvasshytta (1841 moh.) (kryssar Styggebreen). 
Ruta frå Juvasshytta tek om lag tre timar opp (med om lag 45 minutt med førebuing for kryssing av Styggebreen), ein time på toppen og omtrent to timar ned. 
Å køyre til Juvasshytta tek om lag 40 minutt frå Lom sentrum (15 minutt langs riksveg 55 og så 20–25 minutt opp grusvegen (bomveg) til Juvasshytta. 
Dette er den høgstliggande bilvegen i Noreg).

Galdhøpiggen sett frå Styggebrean i nord-aust.
Fjellet har ei høgd på 2469 meter over havet og ein primærfaktor på 2420 meter. 
Sekundærfaktoren til Galdhøpiggen er 1540 km, det vil sei at ein må reise 1540 km i luftlinje for å kome til eit fjell som er høgre. 
Dette fjellet er Tatrafjella i Polen. 

  

Frå toppen av Galdhøpiggen

Sjå òg
------

* Høgaste fjell i Noreg
* Høgaste fjell i Noreg etter primærfaktor

Kjelder
-------

1. ↑  «Ei liti landkunna elder geografi : paa landsmaal etter sette utgaava - Nasjonalbiblioteket», *www.nb.no*, henta 27. oktober 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Detaljert skildring av Galdhøpiggen
* Juvasshytta
* Galdhøpiggen Sommerskisenter Arkivert 2006-02-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Fangedrakt frå Dachau konsentrasjonsleir merket med rau triangel for «politisk fange», B for «belgisk» og NN (etter fangenummeret) for Nacht und Nebel.
**Nacht und Nebel** (norsk 'Natt og tåke' ) var eit program for utsletting av motstandarar av nazismen.

Programmet vart sett i gang ved *Führerlass*, forordning frå Føraren Adolf Hitler, den 7. desember 1941. Formålet var at politiske aktivistar skulle forsvinne i tyske leirar. Av dette kjem uttrykket NN-fange. NN-fangane skulle arbeide seg til døde ved å gjere hardt fysisk arbeid på minimale matrasjonar. Av kjente norske NN-fangar var Trygve Bratteli, Osmund Faremo, Kristian Ottosen, Henriette Bie Lorentzen og Nils Onsrud.

*Natt og tåke* (fransk: *Nuit et brouillard*) var òg tittelen på ein dokumentarkortfilm med referanse til konsentrasjonsleirane under den andre verdskrigen, med den franske Alain Resnais som regissør.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nacht und Nebel» frå Wikipedia på bokmål, den 27. april 2010.*
Koordinatar: 46°36′43″N 8°25′01″E﻿

**Galenstock** er eit 3 586 m høgt fjell i Uri-Alpane i Sveits. Fjellet er det fjerde høgste i Uri-Alpane. Grensa mellom kantonane Uri og Valais går over fjelltoppen.

Geografi
--------

Galenstock ligg i den sørlege delen av Uri-Alpane, nord for Furkapasset. Fjellet ligg omgjeve av Rhonebreen (i vest), Sidelengletscher (i søraust) og Tiefengletscher (i nordvest). I nord ligg fjellrekka Tiefenstock, Rhonestock og Dammastock.

Fyrsteklatring
--------------

Galenstock vart klive fyrste gongen den 18. august 1845 av Eduard Desor, Daniel Dollfuss (far), Daniel Dollfuss (son), leia av dei lokale fjellførarane H. Währen, M. Bannholzer, P. Brigger og H. Jaun.

Ruter
-----

Lettaste ruta går frå Hotel Belvédère over Rhonegletscher og så vestsida av Galensattel (3 113 moh). Derifrå går turen vidare over snøbre, seinare årsgammal is, til topps.

Normalruta frå vest går forbi Albert-Heim Hütte (2 543 moh), over Tiefengletscher opp på nordegga og vidare lett klatring til fjelltoppen. 

Begge rutene kan gjennomførast som skiturar om vinteren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Galenstock» frå Wikipedia på tysk, den 24. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
| **Naas** |
| --- |
| Domkyrkja i CarlowDomkyrkja i Carlow Domkyrkja i Carlow |
| Motto «*Prudens ut Serpens*» (*Vis som slangen*) |
| Plassering |
| 

Naas is located in

 |
| Styresmakter |
| Land  Provins  Grevskap | Irland Irland  Leinster  County Kildare |
| Grunnlagd | 600-talet |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006) - Storbyområde | 20 044 21 715 |
| Koordinatar | 53°12′57″N 6°40′1″W﻿Koordinatar: 53°12′57″N 6°40′1″W﻿ |
| Høgd over havet | 114 m |
| Diverse annan informasjon |
| **Heimeside:** www.naas.ie |

**Naas** (irsk *Nás na Ríogh*, tyder 'kongane sin møtestad') er ein by i Republikken Irland. Han er det administrative senteret i County Kildare. Byen ligg 32 km frå Dublin og mange av innbyggjarane pendlar kvar dag til Dublin frå Naas. Motorvegen M7, som går forbi Naas, er ein av dei travlaste vegane i landet. Byen har like over 20 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Det irske namnet for Naas, *Nás na Ríogh*, tyder «kongane sin møtestad». Byen var i før-normannisk tid ein møtestad for dei irske kongane og etter den normanniske invasjonen vart engelske parlamentmøte halde i byen. 

Eit av dei første slaga under opprøret i 1798 fann stad i Naas den 24. mai 1798 då ein styrke på om lag tusen opprørarar var slått i eit forsøk på å erobra byen. Leiaren til United Irishmen, Theobald Wolfe Tone, er gravlagd like utanfor Naas ved Bodenstown.

Under den andre verdskrigen låg det ein krigsfangeleir her. Sidan Irland offisielt var nøytarale under krigen vart militærpersonell frå alle land som kom til Irland internert. Som følgje av dette hadde krigsfangeleiren i Naas amerikanske, britiske og tyske soldatar samla i saman i same leir.

Folk frå Naas
-------------

* Fionnuala Sherry, fiolinist

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Naas» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* naastown.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Donald George Revie** (10. juli 1927–26. mai 1989) var ein engelsk fotballspelar og trenar frå Middlesbrough. Han er framom alt kjend som sjef i Leeds United sin gullalder, elles landslagssjef for England 1974-77. På bana var Revie indreløpar/senterløpar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Revie var Leicester City-spelar til 1949. Etter to sesongar i Hull City vart han i 1951 overført til Manchester City. Med klubben frå Manchester var han på sitt beste som fotballspelar, i 1955 kåra til årets spelar av dei engelske fotballskribentane. Våren 1955 måtte han og lagkameratane sjå seg slått i FA-cupfinalen, året etter revansjerte City og Revie seg ved å vinne FA-cupen. I oktober 1956 vart han mot £22 000 overført til Sunderland AFC. Han avslutta som aktiv med å gjere teneste 1958-62 i Leeds United.

### Landslagsspel

Revie spelte 6 landskampar frå oktober 1954 til oktober 1956. Han skåra 4 mål, to av dei då England i København slo heimelaget 5–1 hausten 1955.

### Trenar

Revie tok over leiinga av Leeds United sitt fotballag i 1961. I 1964 førte han klubben til opprykk til 1. divisjon. På få sesongar stabiliserte Leeds seg som det jamnt over beste klubblaget i engelsk fotball. Laget sigra i 1968 i såvel den engelske ligacupen som den europeiske messebycupen. Sesongen etter vart Leeds engelsk ligameister for fyrste gong. Sidan vart det finalesiger 1971 i messebycupen og 1972 i FA-cupen. Revie avslutta sine år i Leeds med å leie laget til ny ligameistertittel våren 1974.

Sommaren 1974 fekk Revie jobben som landslagssjef for England. Bortsett frå å vinne den britiske meisterskapen 1975, lukkast laget ikkje å kvalifisere seg til finalerunda i EM i fotball 1976. England imponerte elles lite i kvalifiseringa til VM i fotball 1978, så sommaren 1977 takka Revie for seg.

### Merittar

* Vinnar av FA-cupen: 1956 for Manchester City

Kjelder
-------

* Donald Revie ved eu-football

---

* *Denne artikkelen bygger på «Don Revie» frå Wikipedia på engelsk, den 2. november 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
Weingartner ca. 1890
**Paul Felix von Weingartner** elle  **Felix Weingartner** (2. juni 1863–7. mai 1942) var ein austerriksk-sveitsisk nyromantisk komponist, dirigent og pianist.

Weingartner var fødd i Zara (no Zadar) i Dalmatia i dåverande Austerrike-Ungarn. Familien hans var austerriksk, og flytta til Graz i 1868, då Weingartner var fem. Far hans døydde året etter.
Han drog til Leipzig i 1881 for å studera filosofi, men gjekk snart fullstendig over til musikk. I 1883 blei han musikkstudent og blei ein av dei siste elevane til Franz Liszt.

Felix Weingartner blei etterkvart knytt til orkester og operascener i mellom anna Berlin, Wien, München, Hamburg, Boston, Darmstadt og Basel. Frå 1908 til 1927 var han fast dirigent for Wiener Philharmoniker, frå 1927 til 1934 verka han ved symfoniorkesteret i Basel. I 1920 blei han professor ved Franz Liszt-akademiet i Budapest. Han underviste også i ei årrekkje ved Wiener Musikakademie.

Weingartner komponerte operaer, orkesterverk, kammermusikk og songar. Han gav mellom anna ut *Über das Dirigieren* (1895), *Die Symphonie nach Beethoven* (1898), *Lebenserinnerungen* (3 band, 1923–29).

Felix Weingartner var gift fem gonger: Med Marie Juillerat (i 1891), baronesse Feodora von Dreifus (1903), mezzo-sopran Lucille Marcel (1912; døydde 1921), skodespelaren Roxo Betty Kalisch (1922) og Carmen Studer (1931). Han blei sveitsisk statsborgar i 1931.

Weingartner underviste mellom anna dirigentane Paul Sacher, Charles Houdret, Georg Tintner og Josef Krips.

Kjelder
-------


* Felix Weingartner (15. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 9. juni 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Felix Weingartner» frå Wikipedia på engelsk, den 9. juni 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Felix Weingartnet ved morethanthenotes.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Altocumulus undulatus**| 

|  |
| --- |
| Altocumulus undulatus |
| Altocumulus undulatus |

 |
| **Høgd** | 2000-5500 m |
| **Utsjånad** | Bølgjeforma altocumulus |
| **Nedbørsky?** | Nei |
| **Forkorting** | Ac |

**Altocumulus undulatus** er middels høge altocumulusskyer som blir danna i 2000-5500 meters høgde. Skilnaden på desse skyene og vanleg altocumulus er små bølgjer eller «krusningar» i skylaget. Kvart enkelt element eller skydott er større og mørkare enn elementa i cirrocumulus, men mindre enn dei i stratocumulus. Skyene kan dekke heile himmelen eller vise seg i flak. Tjukkleiken på skyene er som regel mindre enn 100 meter, men visst skyene er tilstrekkeleg tjukke kan dei produsere regn eller snø. 

Som med andre altocumulusskyer oppstår dei gjennom heile året, og er som regel eit teikn på at eit frontsystem nærmar seg. 
Skyene oppstår på same måte som vanlege altocumulus: Store luftmassar blir heva og kondenserer til skyer. I tillegg til at instabilitet i lufta dannar dei kuleforma skydottane, fører vindskjer (ei endring med høgda av farten eller retninga til luftstraumane i skya) til at det oppstår bølgjer i lufta som strøymer gjennom skyene. Prosessen bak denne bølgjedanninga er den same som for altostratus undulatus.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fleire altocumulusbilete
* Australsk skyatlas

| * v
* d
* e
Skytypar |
| --- |
| Høge skyer (Type A) | Cirrus (Ci) • Cirrus uncinus • Cirrus Kelvin-Helmholtz • Cirrostratus (Cs) • Cirrocumulus (Cc) • Pileus • Kondensstriper |
| Midlare skyer (Type B) | Altostratus (As) • Altostratus undulatus • Altocumulus (Ac) • Altocumulus undulatus • Altocumulus makrellsky • Altocumulus castellanus • Altocumulus lenticularis |
| Låge skyer (Type C) | Stratus (St) • Orografisk stratus  • Nimbostratus (Ns) • Cumulus humilis (Cu) • Cumulus mediocris (Cu) • Stratocumulus (Sc) |
| Konvektive skyer (Type D): | Cumulonimbus (Cb) • Cumulonimbus incus • Cumulonimbus calvus • Cumulonimbus med mammatus • Cumulus congestus  • Pyrocumulus |
| Andre skytypar | Nattlysande skyer • Perlemorskyer |
**Altinn** er ein nettportal for digital dialog mellom næringslivet, privatpersonar og offentlege etatar i Noreg. Per august 2020 er det 58 statlege etatar som er i Altinn-samarbeidet og som brukar denne tekniske plattforma for å lage digitale tenester. I tillegg brukar dei fleste kommunar og fylkeskommunar Altinn via KS si løysing for digital post. Altinn blir nytta mest av næringslivet, men også privatpersonar nyttar portalen for å levere skattemelding og andre skjema digitalt. 

Frå hausten 2011 blei Altinn utvida til også å vere ein informasjonsportal for norsk næringsliv. Tre tidlegare offentlege nettstader (Bedin, Bedriftshjelp og Hjelp til regelverk) blei samordna og er å finne i Altinn under «Starte og drive bedrift». Her ligg det mykje nyttig informasjon for gründerar og små/mellomstore bedrifter. Formålet er å gjere det enklare å starte og drive bedrift. Her finn ein også oversikt over alle statlege støtteordningar til næringslivet. 

I juni 2015 blei Cathrine Holten tilsett som avdelingsdirektør for digitalisering ved Brønnøysundregistera. Avdeling digitalisering har ansvaret for drift, vedlikehald og vidareutvikling av Altinn. 

Fram til 31.12.2019 var det Brønnøysundregistera som forvalta Altinn. Frå 1. januar 2020 blei Altinn, saman med delar av fagmiljøet for informasjonsforvalting ved Brønnøysundregistera og deler av Direktoratet for forvaltning og IKT (Difi) samla til Digitaliseringsdirektoratet.

Kort om historia til Altinn
---------------------------

Det var Skattedirektoratet, Statistisk sentralbyrå og Brønnøysundregistra som starta samarbeidet om ein internettportal for offentleg innrapportering. Bakgrunnen for dette var at undersøkingar viste at norske bedrifter brukte meir enn 7300 årsverk på rapportering til statlege styremakter. Som eit tiltak for å minske den offentlege rapporteringsbyrden, er overgang til elektronisk rapportering eit satsingsområde innan offentleg nærings-og IKT-politikk. 

Altinn blei lansert 4. desember 2003. Altinn-prosjektet fekk opphavleg namnet frå omgrepet «alternativ innrapportering». Forløparen til Altinn hadde namnet Avgivar og var også eit samarbeidsprosjekt mellom dei same tre etatane. Avgivarløysinga var eit e-postprogram som gjorde det mogleg for næringsdrivande å sende likningsskjema for næringsdrivande til Skatteetaten, årsrekneskap til Brønnøysundregistera og strukturundersøkingar til Statistisk sentralbyrå.

Kjelder
-------

1. ↑  «Om Altinn-samarbeidet», *www.altinn.no*, henta 17. august 2020
2. ↑  «Kva er Altinn?», *www.altinn.no*, henta 17. august 2020
3. ↑  «Starte og drive bedrift», *www.altinn.no*, henta 18. august 2020
Koordinatar: 77°33′55″S 161°11′26″E﻿

**Don Juan Pond**, òg kalla **Lake Don Juan**, er ei liten og særs grunn hypersaltsjø i vestenden av Wright Valley i Victoria Land i Antarktis, 9 km vest for Lake Vanda. Han ligg mellom Asgard Range i sør og Dais i nord. Ved vestenden er det ei lita elv og ein steinbre. Don Juan Pond er den saltaste innsjøen på jorda med eit saltinnhald på over 40 %.

Don Juan Pond vart oppdaga i 1961. Han vart kalla opp etter dei to helikopterpilotane Don Roe og John Hickey, som flydde helikopteret som frakta den første gruppa som undersøkte tjernet. Under den første utforskinga var temperaturen -30 °C og vatnet var framleis flytande.

Saltinnhald
-----------

Don Juan Pond er ein grunn, hypersalt innsjø med flat botn. Han er saltare enn Daudehavet og Assalsjøen (det same gjeld Lake Vanda og kanskje andre vatn i McMurdo Dry Valleys). Det er blitt hevda at saltinnhaldet i Don Juan Pond er meir enn 18 gonger saltare enn havet, samanlikna med Daudehavet som er kring åtte gonger saltare. Det er det særs salte vatnet som gjer at innsjøen nesten aldri frys til i sjølv særs kalde forhold.

Dei dominerande iona i saltløysinga er kalsium og klorid. Området kring Don Juan Pond er dekt med salt av natriumklorid og kalsiumklorid som er lagt att når vatnet har fordampa. Arealet og volumet til Don Juan Pond varierer over tid. I følgje dei topografiske karta til USGS frå 1977 var arealet då kring 0,25 km2. I nyare år har innsjøen derimot krympa mykje. Den største djupna i 1993-95 vart skildra som ein fot. I januar 1997 var han kring 10 cm djup og i desember 1998 var han nesten heilt tørr, utanom nokre få titals kvadratmeter. Det meste av vatnet låg i søkk kring store blokker i tjernet.

Den utrekna samansetnaden for vatnet er CaCl2 3,72 mol/kg og NaCl 0,50 mol/kg, ved temperaturen -51,8 °C.
Det svarar til 413 g av CaCl2 og 29 g av NaCl per kg vatn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Don Juan Pond» frå Wikipedia på engelsk, den 21. februar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Yamagata, N.; T. Torii; S. Murata. «Report av Japanese summer parties in Dry Valleys, Victoria Land, 1963–65; V – Chemical composition of lake waters». *Antarktis Record* **29**: 53–75.

1. 1 2  G.M. Marion (1997). «A theoretical evaluation of mineral stability in Don Juan Pond, Wright Valley, Victoria Land». *Antarctic Science* **9** (01): 92–9. doi:10.1017/S0954102097000114.
2. ↑  «Don Juan Pond and Lake Vanda Photo Gallery by Suze at pbase.com».
3. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Great Zoom into Don Juan Pond in Antarctica Arkivert 2019-12-05 ved Wayback Machine.
* Siegel, B. Z.; McMurty, G.; Siegel, S. M.; Chen, J.; Larock, P. (30 August 1979). «Life i calcium chloride environment of Don Juan Pond in Antarctica». *Nature* **280** (5725): 828–9. doi:10.1038/280828a0.
* McMurdo Dry Valleys MCM Lakes Data
* U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Don Juan Pond
* Don Juan Pond GigaPan picture

Don Juan Pond ligg nær nedre venstre (sørvest) hjørnet av kartet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |