Punktskrift
**Punktskrift** (fullskrift og enkel kortskrift: ⠏⠥⠝⠅⠞⠎⠅⠗⠊⠋⠞; normal el. utvida kortskrift: ⠏⠅⠞⠎⠅⠗⠊⠋⠞), eller **braille**, tidlegare kalla *blindeskrift*, er eit skriftsystem som blir brukt av synsskadde eller blinde personar i store delar av verda. Systemet byggjer på eit rektangel som består av seks punkt, i to loddrette kolonnar med tre punkt i kvar kolonne. Rektanglet er ikkje større enn at det kan bli dekt av fingertuppen. I ei punktskriftsbok les vi punktskrifta frå venstre til høgre med fingertuppen.

Dei ti første teikna står både for tal og bokstav, slik at symbolet for C og for talet 3 t.d. er det same. I tillegg er det metasymbol: *neste symbol er ein bokstav*, *neste symbol er eit tal*, *punktum*, *komma*, osb.

Med overgangen til digital lagring av tekst har punktskriftsystemet fått eit omsving. Punktskrifta har ein eigen representasjon i Unicode, og tekst kan automatisk bli konvertert til punktskrift. Kombinert med ein tekst-basert nettlesar som lynx kan dermed blinde ha same tilgang til t.d. internett som det alle andre har.

Skriftsystemet vart laga i 1821 av Louis Braille.

Det norske alfabetet i punktskrift
----------------------------------

* AA
* BB
* CC
* DD
* EE
* FF
* GG
* HH
* II
* JJ
* KK
* LL
* MM
* NN
* OO
* PP
* QQ
* RR
* SS
* TT
* UU
* VV
* WW
* XX
* YY
* ZZ
* ÆÆ
* ØØ
* ÅÅ

Fullskrift og kortskrift
------------------------

Ein kan velje å gi att visuell skrift temmeleg direkte i punktskrift, noko som kallast *fullskrift*, men ein kan òg bruke stenografi-liknande system som kallast *kortskrift*. Nokre språk har ikkje noko kortskriftsystem, medan engelsk på si side nesten berre bruker kortskrift. I tysk bruker ein begge delar, men mest kortskrift.

I norsk punktskrift bruker ein både fullskrift og tre forskjellige nivå av kortskrift: nivå 1 enkel kortskrift, nivå 2 normal kortskrift og nivå 3 utvida kortskrift. I tillegg kjem norsk punktskrift-stenografi som eit fjerde nivå. 

Dei fleste norske punktskriftblad bruker fullskrift, men *Verden og Vi* bruker nivå 2-kortskrift, og *Krimpunkt* bruker dels fullskrift, dels nivå 1-kortskrift. Norsk lyd- og blindeskriftbibliotek har først og fremst bøker i fullskrift, men produserer etter ønske bøker i både fullskrift og alle tre nivå av kortskrift.

Lumske likskapar mellom norsk og engelsk punktskrift
----------------------------------------------------

Her følgjer ei ikkje uttømmande liste over falske venner mellom norsk punktskrift og det engelskspråklege punktskriftsystemet Unified English Braille (UEB). For norsk er berre oppgitt tydingar frå fullskrift.

⠜   m.a. **æ**, **ä** og **}** (mengdeparentes) – UEB bokstavfølgja *ar*  

⠪   **ø** eller **ö** – UEB bokstavfølgja *ow*  

⠡   **å** – UEB bokstavfølgja *ch* eller ordet *child*  

⠄   punktum eller gongeteikn – UEB apostrof  

⠲   m.a. hermeteikn – UEB m.a. punktum  

⠢   **?** eller **€** – UEB bokstavfølgja *en* eller ordet *enough*  

⠿   **é** – UEB bokstavfølgja *for*  

⠣   m.a. **ê** og **{** (mengdeparentes) – UEB bokstavfølgja *gh*  

⠮   **è** eller **ß** – UEB bokstavfølgja *the*  

⠬   **ò** eller **&** eller **§** – UEB bokstavfølgja *ing* (ikkje først i ord)  

⠷   **à** eller **[** – UEB bokstavfølgja *of*  

⠾   **]** – UEB bokstavfølgja *with*  

⠳   **ü** – UEB bokstavfølgja *ou* eller ordet *out*  

⠦   **(** – UEB *?* eller innleiande dobbelt hermeteikn eller ordet *his*  

⠴   **)** – UEB avsluttande dobbelt hermeteikn eller ordet *was*  

⠌   m.a. skråstrek og brøkstrek – UEB bokstavfølgja *st* eller ordet *still* eller brøkstrek i brøk med berre siffer  

⠶   **=** – UEB m.a. bokstavfølgja *gg* (ikkje sist i ord) og ordet *were*

Bakgrunnsstoff
--------------

* PUNKT FOR PUNKT – innføringskurs i punktskrift for sjåande som skal lære å lese punktskrift med augo
* Selvinstruerende kurs i punktskrift – bestillingsinformasjon for gratis innføringskurs for alle som vil lære å lese punktskrift med fingrane
* Håndbok i litterær punktskrift (2019) – handbok i norsk fullskrift (med «litterær» meiner ein vanleg skrift i motsetnad til spesialnotasjonar for realfag osb.)
	+ Regelendringar etter 2019: 2021, 2022
* Kortskrift i norsk punktskrift – KS04
* Norske punktskriftstandarder – frå Offentleg utval for punktskrift (OUP)
* INTRATA – innføring i punktskriftnoter, del 1
	+ INTRATA – innføring i punktskriftnoter, del 2
* UEB Online – kurs i det engelske punktskriftsystemet Unified English Braille (UEB)
* The Rules of Unified English Braille – handbok i UEB
* Das System der deutschen Brailleschrift – handbok i tysk punktskrift
* Code braille français uniformisé pour la transcription des textes imprimés (CBFU) – handbok i fransk fullskrift
	+ Manuel d'Abrégé Braille Français – handbok i fransk kortskrift
* Signografía básica de las lenguas cooficiales españolas – handbok i m.a. spansk fullskrift
	+ Estenografía española – handbok i spansk kortskrift
* Den Danske Punktskrift 2022
* Svenska skrivregler för punktskrift – handbok i sverigesvensk fullskrift
	+ Kortskrift – nivå 1 och 2
	+ Kortskrift – nivå 3–4, för anteckningar
* Punkter 2000 – Punktskriftens grunder – finlandssvensk handbok
* Punktskrift i Store norske leksikon

 Commons har multimedium som gjeld: **Punktskrift**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |