recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Spektrum av røntgenstråler sendt ut av ei røntgenrøyr med eit rhodiummål. Den kontinuerlege kurva kjem av bremsestråling og toppane er karakteristiske K-linjer for rhodium.
**Duane–Hunt-lova**, kalla opp etter dei amerikanske fysikarane William Duane ogFranklin Hunt, gjev den maksimale frekvensen av røntgenstråling som kan emitterast av bremsestråling i eit røntgenrøyr ved å akselerere elektron gjennom ein eksistert spenning *V* mot eit mål av metall. 

Den maksimale frekvensen *ν*maks er gjeven av 

{\displaystyle \nu \_{\rm {maks}}={\frac {eV}{h}}\,}
som samsvarar med ei minste bølgjelengd

{\displaystyle \lambda \_{\rm {min}}={\frac {hc}{eV}}}
der *h* er Planck-konstanten, *e* er elektronladninga, og *c* er lysfarten. Dette kan òg skrivast 

{\displaystyle \lambda \_{\rm {min}}\approx {\frac {1239.8{\text{ pm}}}{V{\text{ i kV}}}}\,}.
Denne prosessen er òg kjend som den inverse fotoelektriske effekten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Duane–Hunt law» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  William Duane and Franklin L. Hunt (1915). «On X-Ray Wave-Lengths». *Physical Review* **6** (2): 166–172. Bibcode:1915PhRv....6..166.. doi:10.1103/PhysRev.6.166.
2. ↑  Handbook of X-ray spectrometry by René Grieken, Andrzej Markowicz, page 3, Google books link
**Shehri**, òg kjend som *jibbali* (eller «fjellspråk»), er eit av dei sørarabiske språka som vert tala av ein minoritet av den innfødte folkesetnaden i fjellområda og ørkenområda i Dhofar-området i Oman.

Det er berekna at rundt 25 000 menneske i ei folketeljing i 1993 snakka språket, og det er best kjent som språket til opprørarane i Dhofar i løpet av Dhofaropprøret langs grensa i landet med marxistiske Sør-Jemen på 1970-talet.

Alternative namn eller skrivemåtar for språket er geblet, sheret, sehri, shahari, jibali, jibbali, ehkili og qarawi.

Som dei fleste talarar av moderne sørarabiske dialektar i Oman og Jemen er mange shehritalarar tospråklege, slik at dei også snakkar lokale dialektar av arabisk, særlege dialekten dhofari. I tillegg er det hovudsakleg eit munnleg språk, og dei som har det som morsmål, brukar det ikkje som skriftspråk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shehri» frå Wikipedia på bokmål, den 31. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ethnologue om shehri (engelsk)
* Ethnologue om sørarabiske språk (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* UNESCO lang

 |
**Serranía del Perijá**, òg kalla Sierra de Perijá, er ei fjellkjede, ei forlenging av den austlege forgreininga av Andes mot vest, lengst nord i Sør-Amerika. Fjellkjeda dannar grenseområdet mellom mellom Colombia og Venezuela, og endar nord mot Guajira-ørkenen. Ho skil Maracaibo-bassenget i Venezuela frå Cesar-Rancharía-bassenget i Colombia.

Skildring
---------

Denne fjellkjeda startar i sør nær Ocaña, Colombia, der ho dannar grensa mellom dei colombianske departementa Norte de Santander og Cesar, og nordom Norte de Santander dannar ho den internasjonale grensa mellom Zulia-staten i Venezuela og Cesar i Colombia. Utstrekninga frå Ocaña nordover til der fjellkjeda endar, er over 300 kilometer. Litt meir enn halve arealet av fjellkjeda ligg i Venezuela. Det høgste punktet er Cerro Pintado på 3630 moh. etterfølgt av Cerro de Las Tetas på 3630 moh.

Venezuela har avsett ein monaleg del av området som ein nasjonalpark, Sierra de Perijá nasjonalpark, og Colombia har ein mindre ein. I den venezuelanske delen finn ein område for yucpa-folket og barí-folket, og i Colombia for iroko- og sokorpa-folket.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Serranía del Perijá» frå Wikipedia på engelsk, den 2. mars 2019.*

Referansar

1. 1 2  Perija-Guajira fakta Peakbagger.com Henta 2. februar 2019
2. ↑  «Mountains of Perijá». *Encyclopaedia Britannica*. Encyclopaedia Britannica. 7. oktober 2016. Henta 2. februar 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Serranía del Perijá**
**Mikkel Rasmusson Vindal** (15. april 1833–5. mars 1914) var ein norsk gardbrukar og stortingsmann frå Oppdal i Sør-Trøndelag.

Vindal var son til ein gardbrukar. Han gjekk amtslandbruksskulen, der han tok eksamen i 1853. Åra 1856 og 1858 var han assistent hos statens reiseagronom med stipend frå amtet. Frå 1859 til 1904 var han gardbrukar på farsgarden. Han var medlem av heradsstyret i Oppdal frå 1868 og hadde elles mange kommunale verv.

Vindal representerte Søndre Trondhjems amt på Stortinget frå 1877 til 1882. Han var då medlem av gasje- og pensjonskomiteen. Perioden 1889-91 var han 3. varamann frå same valkrinsen, men møtte 1890-sesjonen og større delar av 1891-sesjonen. 1890-91 var han medlem av justiskomiteen, i 1891 var han medlem av Lagtinget og valkomiteen.

Han døydde i 1914 på slektsgarden i Oppdal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914).*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania.
* Biografisk informasjon om Mikkel R. Vindal NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Hjartekateterisering** er å føre eit kateter inn i hjarte eller dei hjartenære blodårene. Dette skjer for å sette diagnose eller for å behandle, ofte begge delar.

Inngangen for kateteret er ein av dei plassane dei store venene eller arteriane ligg rett under huda; lyske, vrist, olboge eller hals. Ein stikk inn med ein hol nål eller blottlegg åra med eit lite snitt. Så blir ein streng (guidewire) tredd dit ein ynskjer, kateret blir tredd over strengen og strengen trekt ut. Kateteret er væskefylt, ein kan difor måle trykket ved kateterspissen. Ein kan òg føre ulike instrument opp i gjennom kateteret. Når ein trer strengen og kateteret inn kan ein sjå dei med gjennomlysing (fluoroskopi). Ekkokardiografi blir òg nytta i særskilde tilfelle. I løpet av ein kateterisering kan ein nytta fleire kateter, og katetere i fleire posisjonar. Når katetera er trekt ut blir innstikksstaden komprimert ei stund.

Ein kan gjera ei rekke prosedyrar under ei hjartekateterisering:

* Måling av trykk og oksygeninnhald forskjellige stader
* Angiografi, avbilding av hjarte og blodårer ved hjelp av kontrastmiddel
* Angioplastikk, utviing av forsnevra blodårer, oftast kranspulsårer
* Stenting, plassering av røyr i blodårene som så blir utvida
* Utviding av forsnevra hjarteklaffar
* Lukking av hol (atrieseptumdefektar og ventrikkelseptumdefektar) og blodårer (ductus arteriosus)
* Atrieseptostomi, opning av forkammerskiljeveggen
* Ablasjon, avbrenning eller frysing av nervebanar

Blant eksperimentelle metodar er òg innsetting av klaffeprotesar.

Under kateteriseringa får pasienten oftast antiokoagulasjon (heparin) for å motverka trombosar og antibiotika for å motverka infeksjonar.
Avhengig av alder og type prosedyre foregår hjartekateterisering i vaken tilstand, med lett sedering eller i full narkose.
**Johanna Klier**, fødd **Johanna Schaller**, (fødd 13. september 1952) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Artern i Thüringen som tevla for Aust-Tyskland på 100 meter hekk. Ho vart olympisk meister i øvinga i 1976 og europameister i 1978.

Aktiv
-----

Johanna Schaller vann gullmedaljen på 100 meter hekk under sommar-OL 1976 i Montreal. Med tida 12,77 slo ho sølvmedaljøren Tatjana Anisimova med eitt hundredels sekund og bronsekvinna Natalja Lebedeva med tre hundredels sekund.

Som Johanna Klier vann ho EM-gull på korthekken i Praha i 1978. Ho vart klokka inn på 12,62 sekundar, atter med Anisimova på sølvplass, då med 12,67. To år seinare kom Klier i mål til sølvmedalje på 12,63 sekundar under sommarleikane i Moskva, Vera Komisova frå Sovjetunionen vart olympiameister mde 12,56.

Ho vart austtysk meister på 100 meter hekk i 1976, 1977, 1978 og 1980.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Johanna Klier» frå Wikipedia på tysk, den 6. september 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Mikkel Anderssen Saxlund** (1. januar 1778–11. mars 1853) var ein norsk gardbrukar, stortingsmann og ordførar frå Vang i Hedmark. Han var far til Even Saxlund.

Han var fødd i Vang, der far hans var gardbrukar. Sjølv kjøpte han i 1802 garden Sakslund i Stange av svigerfaren sin. Han dreiv garden til 1849, då han tok ut kår. År 1822 fekk han i stand kjøp av Stange allmenning for 5 000 spesiedalar. 1838 vart han den fyrste ordføraren i Stange, eit verv han hadde til han døydde.

Saxlund møtte på Stortinget 1815-16 som varamann for Halvor Hoel. Sidan representerte han Hedemarkens amt på Stortinget i 1818 og 1827, samt på omframstortinget 1828. 1815-16 var han medlem av fire komitear, mellom dei var komiteen om finans- skatte-, bank- og pengestellet og komiteen om bergverkslova og Kongsberg sølvverk. I 1818 var han medlem av ti komitear, mellom dei om kontroll med bank- og pengestellet, om tjuverilovgjevinga, om sal av benefisert gods og om sivile og militære embetsgardar. På Stortinget 1828 var han medlem av gasje- og pensjonskomiteen, om kjøpstad på Oplandene og om brennevinsbrenning. År 1818 var han medlem av Stortinget sin deputasjon til kongekroninga i Trondheim.

Han døydde på Sakslund-garden i Stange i 1853. Femti år seinare, 1903, reiste allmenningsstyret i Stange ein minnestein på grava hans på Stange kyrkjegard.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Mikkel Anderssen Saxlund NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Hjalmar Fredrik Gjertsen** (6. juli 1885–4. juli 1958) var ein norsk skipskaptein, kanskje mest kjend som andrestyrmann på «Fram» på ferda til Antarktis med Roald Amundsen i 1910-1912.

Gjertsen vart fødd i Porsgrunn som son av skipsreiar Andreas Gjertsen. Som ein av dei beste elevane på Sjøkrigsskulen fekk han æra av å bere slepet til dronning Maud av Noreg under kroninga i Nidarosdomen i 1906. I tillegg til Sjøkrigsskulen gjekk han på kurs hos oseanografen Bjørn Helland-Hansen for å vere assistent under dei oseanografiske undersøkingane på den tredje Fram-ferda.

Gjertsen ønskte òg å delta på Endurance-ekspedisjonen med Ernest Shackleton i 1914, men permisjonssøknaden frå marinen tok for lang tid til at han nådde avreisa i tide. Permisjonen han fekk nytta han til å utdanne seg til flygar ved École d’aviation Deperdussin i Reims i Frankrike. Dette kom av at Amundsen ønskte å ha med seg fly og flygarar til ein ekspedisjon til Nordpolen. Han vart så flygar i Marinens Flyvevesen. I 1916 måtte han nødlande på vatnet mellom Drøbak og Steilene, men fekk berga både seg sjølv og flyet. 

Han deltok så i hydrografiske undersøkingar på Svalbard i 1920-1921, og i 1925-1925 vart han styrmann og islos på kvalkokeriet «Sir James Clark Ross» under den første kvalfangstekspedisjonen til Rosshavet. Året etter var han sjef og styrmann på kvalkokeriet «N.T. Nilsen-Alonso» på den tredje ekspedisjonen til Rosshavet.

I 1929 ledet han ekspedisjonen med Michael Sars til Austisen, som for regjeringa skulle berge forliste selfangarar som hadde fått skutene sine skrudd ned i isen. I 1933-1935 var Gjertsen kaptein på ekspedisjonsskipet *Jacob Ruppert* på admiral Richard E. Byrds 2. Antarktis-ekspedisjon. 

Under andre verdskrigen, frå 1943 til 1945 sat han som norsk offiser i tysk konsentrasjonsleir, men overlevde. Han vart etter krigen og fram til 1948 administrerande direktør ved Langesunds mekaniske verksted.

Kjelder
-------

* Frammuseet om Hjalmar Fredrik Gjertsen

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* ISNI

 |
Jeanne d'Arc si underskrift
**Johanna** og **Johanne** er kvinnenamn danna som ei hokjønnsform av det greske namnet Johannes, som tyder 'Gud er nådig'. 

Kortformer av namnet i norsk er Hanna, Hanne, Janna og Janne. Jankva (slavisk), Joan, Jane (engelsk) og Jeanne (fransk) er døme på andre former av namnet.

Johanna og Johanne har namnedag i Noreg den 21. juli.

### Bruken av namnet i Noreg

Namnet har vore mykje brukt i Noreg, men fall i popularitet ut over 1900-talet. Dei siste tjue åra har populariteten til namnet stige. 

Nordmenn som oppgav Johan(n)a eller Johanne som fornamn i folketeljingane:

* 1801: Ca. 9 800
* 1900: Ca. 32 200

Bruken i dag:

* 2007: Ca. 1950 hadde Johanna til første fornamn
* 2007: Ca. 4760 hadde Johanne til første fornamn

Johanna som bibelsk namn
------------------------

* Johanna, ei av kvinnene som fylgde Jesus, og som sidan vart blant dei første til å vitne om at han va stått opp or grava (Evangeliet etter Lukas, 8.3 og 24.10)

Kjende namneberarar
-------------------

Jeanne d'Arc
* Jeanne d'Arc (1412-1431) eller Johanna frå Orléans, fransk fridomshelt og helgen
* Johanna Schwartz, norsk forfattar
* Johanna av Castilla (1479-1555), spansk dronning, kjend i historia som Johanna den vanvittige grunna ei sinnsliding.

Kjelder
-------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Johanne hjå Statistisk Sentralbyrå
* Folketeljingar i Digitalarkivet
Servitør på ein fransk fortausrestaurant.
Servitør på ein snøggmatrestaurant i Abidjan, Elfenbeinskysten.
**Servitør**, tidlegare vanlegvis kalla **kelner**, er ein oppvartar som tek seg av servering av mat og drykk til gjestane ved borda i ein restaurant eller annan serveringsstad på land eller på skip. 

Vanlegvis gjev servitøren råd om val av matrettar og høveleg drykk, tek mot tingingane på dei matrettane gjestane har peika seg ut, syter for at kjøkenet får tingingane, at maten og drykken vert servert i tide, ser til at gjestane har det bra, og hjelper til om uhell skulle skje ved bordet, og har ofte òg ansvaret for å take i mot oppgjeret for serveringa. Dessutan syter servitøren for ryddinga og oppdekkinga i serveringslokalet. Servitøren arbeidar såleis tett opp imot andre yrkesgrupper på serveringsstaden, som bartender, hovmeister og kokkar.

I mange land er det vanleg at servitøren får 10–20 prosent av summen på rekninga som såkalla tips eller drikkepengar, som er ein tilleggsbetaling som skal gå til servitøren personleg, eventuelt til serveringspersonalet på deling etter avtaler dei i mellom. Mange stader kan dette vere ein vesentleg og naudsynt part av inntekta til servitørane. Men i fleire land, mellom anna Noreg, er tips inkludert i rekninga, og då er det stort sett ikkje vanleg å gje noko attåt utan at servitøren har vore engasjert på eit vis som gjev særlege grunnar til å markere takksemd.

Yrkesopplæring i Noreg
----------------------

I Noreg er servitør ei fagutdanning på vidaregåande skule, med grunnkurs i studieretning for restaurant og matfag, vidaregåande kurs I i servitørfag på skule og med to års læretid i godkjend verksemd.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Skildring av servitør-yrket på nettstaden utdanning.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
**Hjalmar Johnssen** (25. juni 1852–28. november 1901) var ein norsk målar og illustratør.

Johnssen var son av hamnefogd Konrad Johnssen og Margrethe Petrea Blankenborg Prydtz Bang, og bror av forfattaren Peter Rosenkrantz Johnsen.
Han var fødd i Stavanger og voks opp i Bergen. Etter å ha fullført latinskulen drog han til sjøs, og blei etterkvart styrmann. I 1875 gjekk han i land og slo seg ned i Christiania, der han var tilsett hjå ein skipsmeklar. Han hadde tileigna seg ein del kunstkunnskapar, og prøvde å livnæra seg som kunstnar frå 1879. Vinteren 1880 var han elev hjå Johan Jacob Bennetter i Stavanger. Han hadde planlagd å studera hjå marinemålaren Vilhelm Melbye i København, men denne døydde før han kunne gjera det. I staden fekk han ein kort studietur til Paris og nokre månader som elev hjå Frits Thaulow i Kragerø i 1882. Johnssen bidrog til å undermåla fleire av verka til Thaulow, som berømte gatepartiet frå Bjørnborgbakken med ungar på kjelke. Sjølv måla han landskapsmåleri og eit portrett av Frits Thaulow under opphaldet. I seinare år var han fleire somrar ved Fredriksvern (Stavern) og i Skudeneshavn på Karmøy.
Hjalmar Johnssen måla ei rekkje motiv frå skip, hamner og skjergarden. Han verka også som illustratør, mellom anna i *Folkebladet*.

I 1890-åra var han formann i Bildende kunstneres fagforening.

Han var gift med Lydia Eugenie Olsen (f. 1848).

Galleri
-------

* Jekt 'Svanen' af Sogndal (1883)*Jekt 'Svanen' af Sogndal* (1883)
* Etter regn (1886)*Etter regn* (1886)
* Losbåt i høy sjø*Losbåt i høy sjø*
* "Viking"s mottagelse i Chicago 12. juni 1893 (1898)*"Viking"s mottagelse i Chicago 12. juni 1893* (1898)

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  Hagemann, Sonja; Sørensen, Einar; Thue, Oscar (20. februar 2017). «Hjalmar Johnssen». *Norsk kunstnerleksikon* (på norsk bokmål).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* KulturNav

 |
**A/S Tønsbergs Hvalfangeri** var eit norsk kvalfangstselskap som dreiv fangst i Sørishavet og vart stifta 1. oktober 1907.

Selskapet etablerte seg med det flytande kvalkokeriet «Bucentaur» («Busen») i Husvik Harbour i Strømnesfjorden på Sør-Georgia 24. desember 1907. I sesongen 1910/1911 vart aksjekapitalen utvida og ein landstasjon etablert i Husvik. Tønsbergs Hvalfangeri dreiv fangst først med to fangstbåtar, deretter tre og etterkvart fire fangstbåtar fram til nedlegginga av verksemda i Husvik i 1931. I dei 24 åra det var drift i Husvik vart 16 200 kval fanga og 900 000 fat kvalolje og 380 000 sekker guano produsert. Husvik vart opna på ny i 1945 og selt i 1960.

Frå 1920 til 1931 dreiv Tønsbergs Hvalfangeri òg kvalfangst rundt Sør-Orknøyane og i perioden 1925-27 med kvalfangst langs kysten av Peru.

Disponentar
-----------

* 1907–18 Oscar Hytten
* 1918–38 Hans Borge
* 1938–45 Fadum & Wang
* 1945–55 A. C. Olsen
* 1955– Bror von der Lippe

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tønsbergs Hvalfangeri» frå Wikipedia på bokmål, den 3. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Gunnar Christie Wasberg (1958). *Femti år i konkurranse og fremgang. Aktieselskapet Tønsbergs Hvalfangeri 1907-1957*. Tønsberg.

1. ↑  
«Landsstasjonane». Hvalfangstmuseet. Henta 9. april 2008.

Bakgrunnsstoff
--------------

* A/S Tønsbergs Hvalfangeri – Historien Arkivert 2007-12-16 ved Wayback Machine.
*Ein regulær enneagon.*
**Nikant**, **enneagon** eller **nonagon** er i geometrien ein nisida polygon. 

Namnet *enneagon* kjem frå gresk *enneagonon*, (*εννεα*, 'ni' og *γωνον* (gonon), 'hjørne'). *Nonagon* er eit hybridord med førsteleddet frå latin (*nonus*, «niande») og sisteleddet frå gresk. brukt likt. «Nonagon» er kjend brukt på 1500-talet i fransk (*nonogone*) og i engelsk frå 1600-talet. «Enneagon» vart først brukt i engelsk i Isaac Barrow si omsetjing frå 1660 av *Elementene* av Euklid. «Enneagon» er kanskje teknisk rettare, men «nonagon» er typisk meir utbreidd.

Ein regulær enneagon har interne vinklar på 140°. Arealet til ein regulær enneagon med sider med lengde *a* er gitt av

{\displaystyle A={\frac {9}{4}}a^{2}\cot {\frac {\pi }{9}}\simeq 6,18182a^{2}} -->
Sjølv om ein regulær enneagon ikkje kan konstruerast med passar og linjal, finst det metodar for å konstruere det tilnærma.

Kjelder
-------

1. ↑  Eric W. Weisstein. «Nonagon». *MathWorld--A Wolfram Web Resource*. Henta 24 October 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Eigenskapar til eit nonagon med animasjoner

| * v
* d
* e
Polygonar (mangekantar) |
| --- |
| Trekantar | Rettvinkla**·** Likesida**·** Likebeint |
| Firkantar | Kvadrat**·** Rektangel**·** Rombe**·** Parallellogram**·** Trapes**·** Drake |
| Regulære former | Trekant · Firkant · Pentagon · Heksagon · Heptagon · Oktogon · Enneagon · Dekagon · Hendekagon · Dodekagon · Triskaidekagon · Tetradekagon · Pentadekagon · Heksadekagon · Heptadekagon · Oktadekagon · Enneadekagon · Icosagon · Chiliagon · Myriagon |
| Stjerneformer | Pentagram**·** Heksagram |
|  |
| --- |
| **Hjartemusling** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Rekkje:** | Blautdyr Mollusca |
| **Klasse:** | Muslingar Bivalvia |
| **Underklasse:** | Heterodonta |
| **Orden:** | Veneroida |
| **Familie:** | **Hjartemusling** CardiidaeLamarck, 1809 |

**Hjarteskjel** (*Cardiidae*) er ein biologisk familie av muslingar i underklassen Heterodonta. Dei er kjenneteikna av sterkt boga kraftige skal som har tydelege, ofte pigga ribber som går radiært ut frå skalnavlen eller umbo. Skala er hjarteforma sett framme- eller bakfrå. Skjela er kjende som mat i mange kulturar.

Familien omfattar mellom anna vanleg hjarteskjel eller saueskjel (*Cerastoderma edule*), pigghjarteskjell (*Acanthocardia echinata*) og glatt hjarteskjel (*Laevicardium crassum*), som alle finst i Noreg.

Kjelder
-------


* Sømme, Lauritz S. (13. september 2012), «Hjerteskjell», *Store norske leksikon*
* Hjerteskjell - Cardiidae Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine. artsdatabanken.no

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Cardiidae** 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS

 |
Lefkeporten, ein del av bymurane i Nikea.
**Nikea** (gresk Νίκαια) var ein hellenistisk by nordvest i Anatolia, og er mest kjend for det første og andre kyrkjemøtet i Nikea (det første og sjuande kyrkjemøtet i den tidleg historia til kristendomen), den nikenske truvedkjenninga (som kjem frå det første møtet) og som hovudstad i keisardømet Nikea. 

Nikea var ei kort stund hovudstad i Austromarriket mellom 1204 og 1261 etter det fjerde krosstoget i 1204 og fram til Konstantinopel vart erobra attende av austromarane i 1261. 

Nikea låg der som dagens Iznik i Tyrkia ligg. Den gamle byen hadde 5 km lange bymurar kring seg med ovr 100 vakttårn. Tre store portar i muren var inngangen til byen. Store delar av muren finst framleis og er i dag ein stor turistattraksjon.

Kjende folk
-----------

* Hipparkhos (100-talet fvt.) gresk astronom, geograf og matematikar
* Sporos av Nikea (f. ca. 240; d. ca. 300) gresk matematikar og astronom
* Cassius Dio (ca. 165–ca. 229), romersk historikar
* Georgius Pachymeres (1242 – c. 1310), austromersk historikar

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nicea» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------
|  |
| --- |
| **Nikkefredlaus** |
| NikkefredlausNikkefredlaus |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Lyngordenen Ericales |
| **Familie:** | Nøkleblomfamilien Primulaceae |
| **Underfamilie:** | Myrsinoideae |
| **Slekt:** | *Lysimachia* |
| **Art:** | **Nikkefredlaus** *L. ciliata* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Lysimachia ciliata***L. 1753 |

**Nikkefredlaus** (*Lysimachia ciliata*, bokmål nikkefredløs) er ei urteaktig plante i fredlausslekta i fredlausfamilien. Planta har motsette enkle blad og glatte grøne stenglar. Blomstrane er gule.

Planta høyer naturleg heime i Nord-Ameriaa, medrekna det meste av det sørlege Canada og det meste av USA bortsett frå sørvestlege område. Ho er òg dyrka som ei prydplante.
Enkelte stader blir nikkefredlaus sett på som ein invasiv art, men nye rotskott kan lett bli fjerna for å halde plantestorleiken under kontroll.

Kultivarar
----------

Mellom dei mest vanlege kultivarane er:

* Lysimachia ciliata 'Firecracker'
* Lysimachia ciliata 'Purpurea'

Bakgrunnsstoff
--------------

* USDA Plants Profile
* Photo gallery

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Lysimachia ciliata**
|  |
| --- |
| **Feittfugl** |
| FeittfuglFeittfugl |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av feittfugl Utbreiinga av feittfugl |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Feittfuglar Steatornithiformes |
| **Familie:** | **Feittfuglfamilien** Steatornithidae |
| **Slekt:** | ***Steatornis*** |
| **Art:** | **Feittfugl** *S. caripensis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Steatornis caripensis***Humboldt, 1817 |

**Feittfugl** (*Steatornis caripensis*) er ein slank og langvenga fugl med ei kroppslengd på om lag 45 cm. Han er monotypisk i familien Steatornithidae i sin eigen orden Steatornithiformes. 

Arten finst i dei nordlege områda av Sør-Amerika frå Guayana og øya Trinidad til Venezuela, Colombia, Ecuador, Peru og Bolivia i skog og skogsterreng med grotter. Dei er sesongmessige migrantar, flytter ut frå område med grotter på søk etter frukttre. Streiffuglar har gjesta Costa Rica, Panama og Aruba. 

Feittfuglen er ein nattaktiv fugl som har spesialisert seg på frukter av oljepalmen og tropiske laurbær. Dette i kontrast til alle andre artar av natteramnar som er insektetarar.

Artskildring
------------

Utstoppa feittfugl
Dette er en stor fugl på 41-48 cm, med eit vengespenn på ca. 91 cm. Han har utflata, kraftfullt krumme nebb, omgjeve av bust opptil 5 cm i lengd. Han er hovudsaklege raudbrune med kvite flekker på nakke og venger. Undersida er kanel-brungul, flekka med kvitt. Dei stive halefjørene har djup brunfarge med kvitflekker på begge sider. 

Føtene til feittfuglen er små og nesten ubrukelege anna enn for å feste til vertikale overflater. Han kan sveve, 'stille' i flukt slik at han navigerer gjennom tronge delar av grotter. Feittfuglen er ein av få artar som kan bruke ekkolokalisering under dårlege lystilhøve. 

På dagtid kviler fuglane på berghyller i grotter. Dei legg 2-4 skinande kvite egg på ein haug av fugleskitt, vanlegvis nær vatn. Ungane vert særs feite før dei kan flyge, og kan vege opp til ein og ein halv gong så mykje som vaksne fuglar gjer. Ungane har vore hausta og nytta som kjelde for olje, derfor namnet feittfugl.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oilbird» frå Wikipedia på engelsk, den 13. september 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Feittfugl |
| Svensk | Oljefågel |
| Engelsk | Oilbird, Guácharo |
| Tysk | Fettschwalm, Guacharo |
| Fransk | Guacharo des cavernes |
| Spansk | Guácharo, ave de las cavernas, pájaro aceitoso |
| Russisk | Guakharo (Гуахаро), zjirjak (жиряк) |

* Videoar med feittfuglar[*daud lenkje*]
* Lyd frå feittfuglar
**Niklas Dyrhaug** (fødd 6. juli 1987) er ein norsk langrennsløpar frå Tydal som vann VM-gull i 4 x 10 km stafett under Ski-VM 2015. Han er medlem av Tydal Idrettslag.

Karriere
--------

Dyrhaug debuterte i verdscupen i langrenn på Beitostølen 21. november 2009. Han oppnådde si fyrste inndividuelle pallplassering i verdscupen då han vart nummer tre i verdscupfinalen 2012, ei tevling som inkluderte fire renn, og som vart arrangert i Stockholm og Falun frå 14. til 18. mars 2012. Tidlegare i same sesongen var han med på Noregs vinnarlag i 4 x 10 km stafett i eit verdscuprenn i Nove Mesto i Tsjekkia.

Sesongen 2015 tok Dyrhaug si fyrste NM-medalje då han vart nummer to på 30 km, bak Petter Northug, under NM på Røros. Under Ski-VM 2015 i Falun gjekk han fyrste etappe for Noregs lag som vart verdsmeistrar i 4 x 10 km stafett. Med seg på laget hadde han Didrik Tønseth, Anders Gløersen og ankermann Petter Northug.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2009: Nr 12 på 30 km på Gjøvik
* Ski-NM 2010:
* Ski-NM 2011: Nr 7 på både 15 km og 30 km i Steinkjer
* Ski-NM 2012:
* Ski-NM 2013: Nr 8 på 30 km på Vang
* Ski-NM 2014: Nr 4 på 15 km i Molde
* Ski-NM 2015: Bronsemedalje på 30 km på Røros
* Ski-NM 2016: Bronsemedalje på 30 km i Tromsø
* Ski-NM 2017: Sølvmedalje på 30 km på Gran
* Ski-NM 2018: Sølvmedalje på 30 km i Alta
* Ski-NM 2019:
* Ski-NM 2020: Nr 9 på 15 km i Drammen
* Ski-NM 2021: Nr 5 på 10 km i Trondheim

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Niklas Dyrhaug» frå Wikipedia på bokmål, den 28. februar 2015.*
**Tørris Heggelund** (9. oktober 1872–1. mai 1940) var ein norsk byråkrat, embetsmann og politikar, fødd i Etne. Perioden 1919-30 sat han på Stortinget for partiet Høgre.

### Liv og gjerning

Far til Heggelund var sjølveigarbonde på garden Vettestø i Etne. Sjølv gjekk han amtsskulen i Førde i Sunnfjord, og var så elev 1890-92 ved underoffisersskulen i Kristiansand. Seinare tok han i 1904 eksamen ved Kristiansands katedralskole, før han avslutta med å verte cand. jur. i 1906.

Midt på 1890-talet gifta han seg og slo seg ned i Kristiansand, der kona var frå. Heggelund arbeidde i byen som politikonstabel, og i to år som politisekretær. Ein periode var han konstituert krigsadvokat, før han var lærar i sjørett og rettslære ved Kristiansands offentlege sjømannsskule i 12 år. Deretter underviste han i handelsrett og veksellære ved Kristiansands kommunale handelsskule.

Heggelund var i godt over ti år fram til 1913 magistratssekretær i Kristiansand, og elles konstituert borgarmeister ved fleire høve i perioden 1905-17. Etter han hadde teke jus-eksamen var han overrettssakførar i Kristiansand og høgsterettsadvokat frå 1911. I 1918 var han atter konstituert borgarmeister i sørlandsbyen, før han var vald borgarmeister 1922-23. Han var så byskrivar i Kristiansand 1923-29 og i Oslo vestre distrikt frå 1929.

Perioden 1916-18 var Heggelund medlem av bystyret i Kristiansand. Frå 1919 til 1930 var han så stortingsrepresentant for Høgre. Han var i den fyrste treårsperioden vald frå einmannskrinsen Fæstningen i Kristiansand, sidan frå kjøpstaden i Vest-Agder og Rogaland. På Stortinget var han heile tida medlem i jarnbanekomiteen, der han gjorde eit viktig arbeid som formann i komiteen i tida frå 1922 til og med 1927.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. V. bandet. 1954
* Stortingsbiografi Arkivert 2016-03-29 ved Wayback Machine.
***Amadeus*** er ein dramafilm frå 1984, basert på livet til Wolfgang Amadeus Mozart og den italienske komponisten Antonio Salieri. *Amadeus* var ei filmatisering av teaterstykket Amadeus (1979) av Peter Shaffer, som i sin tur var basert på operaen Mozart og Salieri (1830) av Aleksandr Pusjkin. Filmen Amadeus vart regissert av Miloš Forman, og manuset vart skrive av Peter Shaffer. Filmen vart løna med ei lang rekkje prisar frå mange land, mellom dei Oscar-prisen for beste film, beste mannlege skodespelar (F. Murray Abraham), beste regi, og den norske Amandaprisen for beste utanlandske film.

Om filmen
---------

Hovudpersonen i filmen er den aldrande Antonio Salieri som er sperra inne på sinnssjukehus. Han blir tilsendt ein ung prest for å få skriftemål. I samtalen med presten blir sjåaren med til Wien tre tiår tilbake i tid, Salieri var ein respektert komponist før den unge Wolfgang Amadeus Mozart vann gunsten til keisar Josef II av det tysk-romerske riket. Amadeus tyder "elska av Gud", og den svartsjuke Salieri klandrar Gud for å signa den vulgære, unge Mozart med så stort musikalsk geni medan han sjølv, ein disiplinert og pliktoppfyllande komponist, ikkje får same musikalske signing. Filmen spelar på myta rundt Rekviem av Mozart, som vart fullført etter Mozarts død i 1791. For å hemna seg over Mozart, maskerer Salieri seg og ber Mozart komponera Requiem, som han vil ta æra for sjølv.

Amadeus vart filma i Praha, Wien og Kroměříž. Filmmusikkomponisten var John Strauss, som vann Grammy-prisen for filmmusikken til *Amadeus*. I tillegg vart det nytta fleire verk av Mozart sjølv, m.a. Symfoni nr. 25, den kjende Serenade nr. 10 og Rekviem.

Skodespelarar
-------------

* F. Murray Abraham - Antonio Salieri
* Tom Hulce - Wolfgang Amadeus Mozart
* Elizabeth Berridge - Constanze Mozart
* Roy Dotrice - Leopold Mozart
* Simon Callow - Emanuel Schikaneder
* Christine Ebersole - Katerina Cavalieri
* Jeffrey Jones - Keisar Josef II

Eit utval prisar
----------------

* Åtte Oscar i 1985, inkludert for beste film.
* Fire Golden Globe-prisar
* Fire LAFCA-prisar
* Fire BAFTA-prisar
* Amandaprisen 1985 for beste utanlandske film.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Amadeus (film)» frå Wikipedia på engelsk, den 12. september 2013.*

* Filminfo på Rottentomatoes.com, skrive av Hal Erickson

Bakgrunnsstoff
--------------

* Amadeus på The Internet Movie Database
* Trailer av Amadeus på YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNE
* BBC Things

 |
**Norske fylkesblomar** er blomar som er vedtekne som representative for dei norske fylka.

Professor Olav Gjærevoll initierte arbeidet med fylkesblomane i 1987, då han var leiar av Norsk botanisk forening. Foreininga sette i samarbeid med dei botaniske musea og styret i Det norske hageselskap opp ei liste med framlegg til fylkesblomar for kvart fylke. Framlegga vart sende fylkesmannen i kvart fylke vinteren 1989. I nokre fylke godkjende fylkesmannen valet av fylkesblom, i andre fylke vart framlegget teke opp politisk i fylkestinget eller i fylkesutvalet. Mot slutten av 1990-talet hadde ein, med enkelte justeringar av det opphavlege forslaget, kome fram til ei liste som var allment akseptert. Lista inneheldt også ein utvald art for Svalbard. Alle artane er presenterte i boka *Norges fylkesblomster* av Inger Gjærevoll (Tapir forlag, 1999).

I Sverige har dei hatt ei tilsvarande liste over «landskapsblommor» sidan 1908. Også Finland har slike landskapsblomar. Mange andre land har tilsvarande lister med nasjonale eller regionale blomar.

Oversyn
-------

Fylkesblomane er: 

| Fylke | Bilete | Norsk namn | Vitskapleg namn |
| --- | --- | --- | --- |
| Østfold | Convallaria majalis | Liljekonvall | *Convallaria majalis* |
| Akershus | Hepatica nobilis | Blåveis | *Hepatica nobilis* |
| Oslo | Trifolium montanum | Bakkekløver | *Trifolium montanum* |
| Hedmark | Chamerion angustifolium | Geitrams | *Chamerion angustifolium* |
| Oppland | Pulsatilla vernalis | Mogop | *Pulsatilla vernalis* |
| Buskerud | Nymphaea alba | Kvit nykkerose | *Nymphaea alba* |
| Vestfold | Fagus sylvatica | Bøk | *Fagus sylvatica* |
| Telemark | Dactylorhiza sambucina | Søstermarihand | *Dactylorhiza sambucina* |
| Aust-Agder | Lonicera periclymenum | Vivendel | *Lonicera periclymenum* |
| Vest-Agder | Quercus robur | Sommareik | *Quercus robur* |
| Rogaland | Erica tetralix | Klokkelyng | *Erica tetralix* |
| Hordaland | Primula vulgaris | Kusymre | *Primula vulgaris* |
| Sogn og Fjordane | Digitalis purpurea | Revebjølle | *Digitalis purpurea* |
| Møre og Romsdal | Saxifraga cotyledon | Bergfrue | *Saxifraga cotyledon* |
| Sør-Trøndelag | Dryas octopetala | Reinrose | *Dryas octopetala* |
| Nord-Trøndelag | Cypripedium calceolus | Marisko | *Cypripedium calceolus* |
| Nordland | Saxifraga oppositifolia | Raudsildre | *Saxifraga oppositifolia* |
| Troms | Trollius europaeus | Ballblom | *Trollius europaeus* |
| Finnmark | Rubus chamaemorus | Molte | *Rubus chamaemorus* |
| Svalbard | Papaver cornwallisense | Svalbardvalmue | *Papaver cornwallisense* |
|

(Namnsetjing etter Artsdatabanken sin artsnavnebase)

Sjå òg
------

* Norske kommuneblomar
* Noregs nasjonalblom
* Fylkesfugl
* Fylkesstein

Kjelder
-------

* Norsk Botanisk Forening - Nasjonal- og fylkesblomster Arkivert 2012-04-26 ved Wayback Machine.

Litteratur
* Gjærevoll, Inger (1999). *Norges fylkesblomster*. Trondheim: Tapir Forlag. ISBN 82-519-1507-4.

Referansar

1. ↑
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Artsnavnebase:
Tørrdis i Kuala Lumpur, Malaysia i august 2005
**Tørrdis**, òg kalla **varmedis**, **landver** eller **ølrøyk**, er eit vêrfenomen i atmosfæren der støv, røyk og andre partiklar fører til dårlegare sikt. Den oppstår når støv- og røykpartiklar samlar seg opp i relativ tørr luft. I vêrsituasjonar der desse partiklane ikkje spreier seg, kan konsentrasjonen bli så stor at dei utgjer ein helsefare. Tett tørrdis årsaka av industriell forureining vert òg kalla smog.

Kjelder for tørrdispartiklar er trafikk, industri, skogbrannar og andre brannar og jordbruk.

Tørrdis har ofte ein brunaktig farge, medan tåkedis, som består av vassdropar i lufta, er meir blågråaktig. Medan tørrdis oppstår i relativt tørr luft, vert tåkedis danna i fuktig luft der tørrdispartiklane til og med kan opptre som kondensasjonskjerner for tåkedisdropane.

Tørrdis i Søraust-Asia
----------------------

Sentrum av Singapore 7. oktober 2006, som vart råka av tørrdis frå skogbrannar på Sumatra.
Tørrdis er eit vanleg problem i Søraust-Asia på grunn av skogbrannar i Indonesia, og då særleg Sumatra og Kalimantan. Desse brannane fører med seg røyk til Brunei, Indonesia, Filippinane, Malaysia, Singapore, Thailand og av og til Guam og Saipan. Dei økonomiske tapa på grunn av slike brannar vart i 1997 estimert til 50-60 milliardar kroner. Dette inkluderer skadar på jordbruk, skogområde, landområde, helse, transport, turisme og andre område. I oktober 2006 vart Malaysia, Singapore og Malaccasundet råka av tørrdis på grunn av brannar i Indonesia. Sørvestleg vind bles røyken over Malaccasundet.

Som følgje av dette har Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) danna ein avtale kalla Regional Haze Action Plan (RHAP) for å varsle og overvake brannar i området.

Sjå òg
------

* Smog
* Dis
* Tåkedis

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tørrdis**
Felehovud
**Felehovud** er nemninga på dei unge skota til bregnar som kan brukast til mat. 
Skota ligg samankrølla i ei spiralform som kan minna om hovudet på ei fele.

Felehovud frå ulike bregnetypar blir brukt til mat, men nokre av dei inneheld ein del giftstoff. Desse må i det minste gjennom varmebehandling før dei kan etast, eller ein lèt dei vera.

Felehovudskulptur av Jim Boyd i Saint Johni New Brunswick i Canada,
Felehovud servert til kylling.

Bregnetypar
-----------

Strutseveng (*Matteuccia struthiopteris*) er rekna som ein trygg bregnevariant å eta felehovud frå, og har vore brukt til mat i Nord-Amerika, Japan og Europa.
Ein kan også bruka bregnetypar som geittelg (*Dryopteris dilatata*) og skogburkne (*Athyrium filix-femina*).

Felehovud av einstape (*Pteridium aquilinum*) har vore brukt til mat i Japan, Europa og Nord-Amerika, men denne planten inneheld ein del giftstoff - tiaminase, eit enzym som kan gje B-vitaminmangel, prunasin, eit cyanidproduserande glykosid, og ptaquilosid, som kan vera kreftframkallande.
Mange unngår derfor å eta dette bregneslaget i dag, eller et berre små mengder.

Tilreiing
---------

Ein plukker rundt fem cm av den samanrulla stengelen tidleg om våren. Eventuelle skjel blir fjerna og grønsaken kan så dampast, kokast, steikast eller sauterast. Grønsaken kan også brukast i supper, sausar, gryterettar og på pizza.

Felehovuda held seg ikkje lenge ferske,
men dei kan forvellast og deretter frysast.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Strutseving» (PDF). Norges sopp- og nyttevekstforbund.
2. 1 2 3  Lindsay-Jean Hard (10. mai 2013). «Fiddlehead Fern: A Controversial Coil». Food52.
3. 1 2 3 4 5  Tkaczyk, Filip A. (2009). «Fiddlehead Ferns: Springtime Edible Treats». Alderleaf Wilderness College.
4. ↑  «Einstape (Pteridium aquilinum)». urnatur. Henta 30. mars 2018.
5. ↑  «EINSTAPE». *Urtekildens planteleksikon*. 29.04.2017.
6. ↑  Molly Watson (15.10.2017). «All About Fiddlehead Ferns». the spruce.
*Denne artikkelen handlar om den administrative eininga. For hesten, sjå shirehest. For elva, sjå Shireelva.*
**Shire** (uttalt [ʃˈaiə]) er eit opphavleg angelsaksisk omgrep for administrative område i det noverande Storbritannia. Dei blei styrt av ein ealdorman og seinare av ein sheriff (*shire reeve*). Ordet kjem frå gammalengelsk *scir* som kjem frå protogermansk *skizo*, som viser til 'ansvar' eller 'beskytting'. Ein shire kunne vidare delast inn i fleire *hundred* (herad) eller *wapentake* (norrønt *vápnatak*).

Shire-ordninga blei først brukt i kongeriket Wessex under tidleg angelsaksisk tid. Byen York var inndelt i shire i *Domesday Book* frå 1086. Skottland blei først delt inn i shire i område busette av engelskmenn, som Lothian og Scottish Borders (Bernicia), på 800-talet. Kong David I av Skottland danna shire og utnemnde sheriffar over store delar av Låglandsskottland.

Kolonisering førte til at «shire» også blei brukt som nemning i Australia og USA.

Bruk av «shire» i stadnamn
--------------------------

Grevskap i England med endinga -shire (raudt) og alternative namn med endinga -shire (oransje).
*Shire* gjekk seinare over til å bli *county* (grevskap), men ordet finst framleis i fleire grevskapsnamn, då med uttalen [ʃə]. Desse områda i England blir av og til omtala under eitt som «the Shires», og omfattar Bedfordshire, Berkshire, Buckinghamshire, Cambridgeshire, Cheshire, Derbyshire, Gloucestershire, Hampshire, Herefordshire, Hertfordshire, Huntingdonshire, Lancashire, Lincolnshire, Leicestershire, Northamptonshire, Nottinghamshire, Oxfordshire, Shropshire, Staffordshire, Warwickshire, Wiltshire, Worcestershire og Yorkshire. Elles har fleire grevskap alternative namn som ender med -shire: Devon kan også kallast Devonshire medan Dorset, Rutland og Somerset tidlegare også var kjende som Dorsetshire, Rutlandshire og Somersetshire. 

I Skottland brukte ein nemninga «shire» lenger enn i England, ofte med uttalen *schyr*. I Skottland finn ein shireendinga i Aberdeenshire, Ayrshire, Banffshire, Berwickshire, Clackmannanshire, Cromartyshire, Dumfriesshire, Dunbartonshire, Inverness-shire, Kincardineshire, Kinross-shire, Kirkcudbrightshire, Lanarkshire, Morayshire, Nairnshire, Peeblesshire, Perthshire, Renfrewshire, Ross-shire, Roxburghshire, Selkirkshire, Stirlingshire og Wigtownshire. Fire andre grevskap har alternative shirenamn: Angus (Forfarshire), East Lothian (Haddingtonshire), Midlothian (Edinburghshire) og West Lothian (Linlithgowshire).

I Wales finn ein -shire i Brecknockshire (eller Breconshire), Caernarvonshire, Cardiganshire, Carmarthenshire, Denbighshire, Flintshire, Monmouthshire, Montgomeryshire, Pembrokeshire og Radnorshire.

Kjelder
-------


* «shire» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Shire» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- «Shire», *Online Etymology Dictionary*, innhenta 15 October 2011.</ref>
Flyfoto av Feiring i Eidsvoll
**Feiring** (uttalt [fe:`ring]) er ei bygd i Eidsvoll kommune  i Akershus med ca. 1000 innbyggjarar. Namnet Feiring er etymologisk knytt til ordet «fager». Feiring ligg på vestsida av sørenden til Mjøsa. Staden blei 1. januar 1870 skilt ut frå Hurdal som eigen kommune og slått saman med Eidsvoll kommune 1. januar 1964. Feiring kommune hadde eit flatemål på 102,45 km².

Fylkesveg 33 mellom Minnesund og Østre Toten er den einaste samferdselsåra til bygda, og blei bygd i 1890-åra. Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, men etter at forvaltingsreforma tredde i kraft har han fått status som fylkesveg.

Feiring kyrkje blei bygd i 1870. Opphavleg skulle den gamle kyrkja frå 1693 bli restaurert, men etter drøfting i kommunestyret blei det vedteke å byggje ny kyrkje. Mykje av materialet i kyrkja stammar likevel frå den gamle tømmerkyrkja.

På 1600-talet blei det drive ca. 20 kopargruver nord og nordvest for kyrkja, med smeltehytte ved Flesvikelva. Carsten Anker dreiv i perioden 1806–1818 Feiring jernverk ved Skreikampen. Feiring jernverk er eit av dei best bevarte jernverksområda i Noreg frå tida etter den industrielle revolusjonen. Hustuftene har stått nesten heilt urørt fram til i dag. Jernverkstuftene og restane etter masomnane er blitt restaurerte, og Eidsvoll historielag har sett opp informasjonstavler på verksområdet. Dei seinare åra er det årleg sett opp eit historisk teaterstykke på verksområdet. «Jernverkshelga» blir arrangert i august.

Behandlings- og rehabiliteringssenteret for hjartesjuke, Feiringklinikken, blir driven av Landsforeningen for hjerte- og lungesyke og ligg sentralt i Kyrkjebygda ned mot Mjøsa.

I dag kan ein framleis sjå milepålen som viser grenseposten ved riksveg 33 mellom Østre Toten og Eidsvoll kommuner (gamle Feiring herred). Grenseposten mellom Feiring og Eidsvoll er derimot fjerna, slik at gjestar ikkje lenger veit når dei køyrer inn i kjerneområdet av Romerike. Men det er mykje som tyder på at han stod rett før svingen som populært blir kalla Migersvingen eller Migern.

I 2006 fekk Feiring si eiga «regjering». Denne fungerer som eit talerøyr for bygda til Eidsvoll kommune, og står for ting som skjer i bygda både på det kulturelle og politiske plan.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Feiring» frå Wikipedia på bokmål, den 10. april 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jernverkshelga
* Feiringklinikken Arkivert 2005-04-03 ved Wayback Machine.
* Feirings egen hjemmeside
* Lokalhistoriewikis artikkel om Feiring

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Hroar Stjernen** (fødd 11. februar 1961) er ein tidlegare skihoppar som representerte Sprova og Trønderhopp. Han vann hopprennet i Bischofshofen i 1985, hans einaste siger i verdcupen. Stjernen var frå 2011 til 2013 dagleg leiar i Rosenborg Ballklubb.

Karriere
--------

Stjernen slo gjennom under den tysk-austerrikske hoppveka 1984/85. Han overraska under nyttårshopprennet i Garmisch-Partenkirchen med å verte nr 4 og beste nordmann. I avslutningsrennet i Bischofshofen hoppa han til siger, 2,5 poeng føre Klaus Ostwald frå DDR. Samanlagd i hoppveka vart han nummer 9, på plassen bak beste norske hoppar, Rolf Åge Berg. Året etter vart Stjernen nr 4 i hoppveka, hans beste plassering samanlagd. Sigeren i Bischofshofen vart Stjernens einaste i store renn. Elles i verdscupen oppnådde han til saman fire andreplassar i sesongane 1986 og 1987.

I dei store meisterskapane vart Stjernen nummer 10 i storbakken under verdsmeisterskapen 1985. Sitt beste VM hadde han i 1987 då han vart nummer 4 i normalbakken, og var med på laget som vann sølvmedaljane i laghoppinga. Ole Christian Eidhammer, Ole Gunnar Fidjestøl og Vegard Opaas var dei andre på det norske sølvlaget.

Stjernen sin medaljehaust frå noregsmeisterskapane omfatta to sølv og ein bronse. Desidert nærast ein NM-tittel var han på heimebane i Sprova i 1987. Med 224,2 poeng var han 0,1 poeng bak noregsmeisteren Jon Inge Kjørum.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1984: Nr 7 i Sapporo
* 1985: Siger i Bischofshofen
* 1986: Nr 2 i Innsbruck
* 1987: Tre andreplassar i verdscupen; Innsbruck, Oberwiesenthal og Oslo. Nr 4 i normalbakken under VM i Oberstdorf
* 1988: Nr 7 i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1985: Sølvmedalje i storbakken i Bærum
* Ski-NM 1986: Nr 12 i storbakken i Oslo
* Ski-NM 1987: Sølvmedalje i normalbakken i Sprova, bronsemedalje i storbakken på Odnes
* Ski-NM 1988: Nr 4 i storbakken på Rena
* Ski-NM 1989: Nr 11 i storbakken på Odnes

Han la opp 1989.

Stjernen var landslagssjef for det norske hopplandslaget. Etter mange svake resultat måtte han gå frå jobben i januar 2002.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hroar Stjernen i fis-ski.com