recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Syvasj** eller **Sivasj** òg kjend som **Ròtehavet** (ukrainsk Сиваш, Гниле Море; russisk Сиваш, Гнилое Море; krimtatarisk *Sıvaş, Çürük Deñiz*) er fleire grunne lagunar på vestkysten av Azovhavet (nordaustkysten av Krimhalvøya i Ukraina). Sıvaş på krimtatarisk tyder skit. Området dekkjer i alt 2 560 km², er 200 km langt og opp til 35 km breitt. Med landområde dekkjer heile Sivasjsystemet over 10 000 km².

Området skjer nesten Krimhalvøya av frå fastlandet og fungerer som ei naturleg grensa mellom Den autonome republikken Krim og Kherson oblast som går gjennom Sivasj. Det er skild frå Azovhavet av det lange (110 km), smale (maks 500 m) Arabatneset, berre avbroten i nord av Henitsjesksundet og ved enden av sundet ligg hamnebyen Henitsjesk. Perekopeidet skil Sivasj frå Svartehavet og knyter Krimhalvøya til fastlandet.

Sivasj er ekstremt grunn. På det djupaste er lagunen kring 3 meter, men i snitt berre 0,5 til 1 meter. Botnen er dekt av eit opp til 5 meter tjukt lag med mudder. Sidan Sivasj er særs grunn vert det varma raskt opp om sommaren, noko som medfører ei rotelukt, som har gjeve det kallenamnet Rotehavet. Av same årsak er vatnet særs salt. Mengda salt er estimert til å vere 200 millionar tonn. Fleire fabrikkar hentar mineral frå Sivasj. Sivasj er eit internasjonalt viktig våtmarksområde. Breiddene er låge, myrlendte og salte. Om sommaren minkar vassnivået i Sivasj stort og ei gold solonets-jord kalla sivasjes av dei lokale kjem til syne.

Sivasj kan delast inn i Vest-Sivasj og Aust-Sivasj, knytt til kvarandre med Tsjongarsundet.

I historia til den russiske borgarkrigen, vart Sivasj kjend for den overraskande kryssinga til den raude armeen under Perekop-Tsjongar-operasjonen.

* Krimhalvøya.Krimhalvøya.
* Sovjetiske soldatar kryssar Sivasj under andre verdskrigen.Sovjetiske soldatar kryssar Sivasj under andre verdskrigen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sivash» frå Wikipedia på engelsk, den 2. september 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames

 |
**Dimi Mint Abba** (25. desember 1958–4. juni 2011) var ein mauritansk musikar.

Bakgrunn
--------

Loula Bint Siddaty Ould Abba blei fødd i Tidjikja i Mauritania i 1958. Begge foreldra til Dimi var musikarar og faren hennar hadde blitt beden om å komponere den mauritanske nasjonalsongen.

Karriere
--------

Dimi Mint Abba byrja å spele musikk alleride i ein tidleg alder. Hennar profesjonelle musikalske karriere byrja i 1976, då ho song på radioen og ho konkurrerte i Umm Kulthum Contest i Tunis. Hennar fyrste internasjonale utgjeving blei gjeven ut av plateselskapet World Circuit, etter innstilling frå Ali Farka Touré. På dette albumet blei ho ledsaget av sin mann Khalifa Ould Eide og sine to døtrer. Seinare har ho komponert fleire berømte og populære mauritanske låtar som «Hailala» og «Koumba bay bay». 

Dimi Mint Abba døydde i juni 2011 i Casablanca i Marokko av ein intracerebral hjernebløding. Hennar død blei skildra som eit «nasjonalt tap» av Mohamed Ould Abdel Aziz, tidlegare president i Mauritania.

UNESCO inkluderte Dimi Mint Abba i sin oversikt over kvinner som har hatt noko å seia for Afrikas historie.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Dimi Mint Abba: Musician known as 'la diva du désert' and hailed by Ali Farka Touré as Africa's greatest singer». *The Independent*. 17. juni 2011.
2. ↑  «Dimi Mint Abba | Mauritanian musician and singer». *Encyclopedia Britannica* (på engelsk). Henta 24. mai 2018.
3. ↑  Robin Denselow (9. juni 2011). «Dimi Mint Abba obituary». *The Guardian*.
4. ↑  «UNESCO Women in Africa History | Women». *en.unesco.org*. Henta 4. november 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Dimi Mint Abbag» frå Wikipedia på bokmål, den 24. mars 2024.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Kristin Aspelund** (fødd 22. desember 1939 i Odda) er ein norsk lege, kirurg og kvinnesaksforkjempar.

Aspelund blei utdanna lege ved Universitetet i Bergen i 1965 og blei spesialist i plastisk kirurgi i 1981, som ein av berre to kvinnelege spesialistar i dette faget i Noreg. Ho var fylkeslege i Rogaland frå 1981 til 1985 og var spesiallege i Arbeidstilsynet frå 1985 til 1992. Ho var sentral i innføringa av forbod mot røyking på arbeidsplassar, noko ho engasjerte seg for allereie i 1970-åra. Ho var leiar for Stavanger Kvinnesaksforening frå 1988. Foreininga arbeidde for å få partia til å nominere fleire kvinnelege kandidatar til politiske verv. Aspelund blei oppnemnd som medlem av medisinsk forskingsetisk komité av Kultur- og vitskapsdepartementet i 1985.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Helse-forvalteren». *Stavanger Aftenblad*. 22. november 1986. «Kristin Aspelund er som en forfriskende virvelvind innen den norske legestand. Hun er frittalende og uredd. En tøff kvinne med hjerte for de svake i samfunnet.»
2. ↑  «Antirøyke-generalen er klar». *Stavanger Aftenblad*. 25. juni 1988. s. 3.
3. ↑  *Norges leger*. Den norske lægeforening. 1996. ISBN 8290921462.
4. ↑  «Kvinner skal inn på sikre plasser». *Stavanger Aftenblad*. 18. november 1986.
5. ↑  *Stavanger Aftenblad*. 4. september 1985.

* *Denne artikkelen bygger på «Kristin Aspelund» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2024.*
**Rose Lokissim** (1953–15. mai 1986) var ein av dei fyrste kvinnelege elitesoldatane i det sentralafrikanske landet Tsjad. Ho kjempa mot diktatoren Hissène Habré i 1980-åra.

Lokissim vaks opp i ein liten landsby i Tsjad. Faren var polygam. Ho blir skildra som ein fredeleg og omsorgsfull person.

I slutten av 1970-åra blei Lokissim elitesoldat i den tsjadiske hæren. I 1984 slutta ho seg til den politiske opposisjonen. Saman med fleire andre blei ho arrestert 14. september 1984. Ho sat fyrst fengsla som den einaste kvinna blant seksti menn, og torturert i åtte månader. Deretter blei ho overført til ei kvinneavdeling. Medan ho var i fengsel, dokumenterte ho namn, overgrep og fengselsforholda på papirlappar som ho fekk sendt ut av fengselet. Ho ble fordømd og avhøyrd igjen i 1986 for desse skriftlege vitnesbyrda. Den 15. mai 1986 beordra diktatoren Habré at ho skulle avrettast.

Historia til Lokissim blir fortald i den franske dokumentarfilmen *Parler de Rose* (*Talking about Rose*) frå 2015 av Isabel Coixet. UNESCO har inkludert Rose Lokissim på si oversikt over kvinner som har hatt noko å seia for afrikansk historie.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4 5 6  «Talking About Rose, Prisoner of Hissène Habré, English subtitles» (på fransk). Miss Wasabi Films. 20. mai 2015. Henta 16. mars 2023.
2. 1 2 3 4  «The chilling execution of a Chadian soldier who documented an exposé on dictator Hissène Habré» (på engelsk). Face2Face Africa. 21. mars 2019. Henta 16. mars 2023.
3. ↑  «"Africa's Pinochet": Former U.S.-Backed Chadian Dictator Hissène Habré Faces War Crimes Trial». *DemocracyNow!*. 21. juli 2015. Henta 16. mars 2023.
4. ↑  Emmanuel Bossennec (N'Djamena) (2015). «« Parler de Rose », une histoire de la terreur sous Hissène Habré». *Le Monde; 20. januar 2015*. .
5. ↑  Ibrahima Khalil (2014). «« Parler de Rose », une prisonnière d'Hissène Habré, raconté par Juliette Binoche». *Press Afrik; 4. desember 2014* (på fransk). .
6. ↑  «UNESCO Women in Africa History | Women». *en.unesco.org*. Henta 31. mars 2024.

* *Denne artikkelen bygger på «Rose Lokissim» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2024.*
**Ida Clara Blom** (fødd ) var ein dansk-norsk historikar og professor i kvinnehistorie ved Universitetet i Bergen.

Utdanning og virke
------------------

Blom var fødd og oppvaksen i Danmark og flytta til Noreg i 1954. Ho blei uteksaminert ved Universitetet i Bergen i 1961 og disputerte ved samm institusjon i 1972 med avhandlinga *Kampen om Eirik Raudes land*. Hennar forsking omfatta politisk og sosial historie i det 19. og 20. århundre, med vekt på kvinnehistorie. Vidare var Blom involvert i samanliknande forsking på internasjonalt nivå med omsyn til statleg velferdshistorie og historia til nasjonalstatane.

Blom var tilsett ved Historisk fakultet ved UiB frå 1962 til ho gjekk av med pensjon. I 1985 blei ho den fyrste norske professoren i kvinnehistorie, og dessuten styreleiar for det humanistiske kvinneforskingssenteret ved UiB.

Verv og utmerkingar
-------------------

I 1993 blei Blom medlem av Det norske Videnskaps-Akademi, og i 1996 blei ho utnemnd til æresdoktor ved Københavns Universitet og dessutan utanlandsk medlem av Kungl. Vitterhets Historie och Antikvitetsakademien i Sverige. Ida Blom blei saman med Sølvi Sogner tildelt Sverre Steen-prisen i 2000 for *Med kjønnsperspektiv på norsk historie* (CAF, 1999). I 2006 blei hun æresmedlem i American Historical Association. Ho mottok {{ikkjeraud|Gina Krog-prisen]] i 2009. Ida Blom var også kommandør av St. Olavs Orden.

Blom hadde gjennom åra fleire internasjonale verv: Ho var medlem av UNESCO-kommisjonen i perioden 1983–1992, var ein av grunnleggjarane av og dessuten president for International Federation for Research in Women's History frå 1987 til 1995, sat i redaksjonsråda for fleire internasjonale fagtidsskrift og var hovudredaktør og medforfattar for Cappelens kvinnehistorie, som fekk Brageprisen i 1993.

I september 2008 blei Universitetet i Bergen sitt bygg Allégaten 34 døypt *Ida Bloms hus*. Huset blir delt av Senter for kvinne- og kjønnsforsking og Senter for vitskapsteori.

Bibliografi
-----------

* 1972 *Kampen om Eirik Raudes land* (dr.avh.)
* 1980 *Barnebegrensning – synd eller sunn fornuft?*
* 1983 *Kjønnsroller og likestilling*
* 1988 *«Den haarde dyst»: Fødsler og fødselshjelp gjennom 150 år*
* 1992 og 1993 *Cappelens kvinnehistorie bind 1 – 3*. Redaktør og medforfatter
* 1994 *Det er forskjell på folk – nå som før*
* 1998 *Feberens ville rose. Tre omsorgssystemer i tuberkulosearbeidet 1900 – 1960*
* 2012 *Medicine, morality and political culture. Legislation on venereal disease in five Northern European countries, c.1870-c.1995*

Ei lang rekkje artiklar i norske og internasjonale fagtidsskrift.

Kjelder
-------

1. ↑  «Nekrolog *På Høyden* 29. november 2016». Arkivert frå originalen 30. november 2016. Henta 29. november 2016.
2. ↑  
Universitetet i Bergen Arkivert 22. november 2005 på Wayback Machine.
3. 1 2  biografisk leksikon
4. ↑  «Tildelinger av ordener og medaljer». *www.kongehuset.no* (på norsk). Henta 3. januar 2024.
5. ↑  På Høyden, UIBs nettavis 17.9.2008

* *Denne artikkelen bygger på «Ida Blom» frå Wikipedia på bokmål, den 30. mars 2024.*
**Aleksandr Vasiljevitsj Tkatsjov** (fødd 4. november 1957) er ein tidlegare turnar frå Semiluki som representerte Sovjetunionen. Han vart olympisk meister 1980 i skranke og i lagkamp, elles vann han tre VM-gull og fire EM-gull i perioden 1977-81. I 1977 viste han som den fyrste eit element i svingstang som seinare vert kalla Tkatsjov-overhopp, eit imponerande element som fleire utøvarar sidan har teke etter. 

Tkatsjov vann gullmedaljen i frittståande ved europameisterskapen 1977 i Vilnius, der han òg fekk med seg tre sølvmedaljar. Året etter fekk han ein sølvmedalje i lagkampen med det sovjetiske mannskapet ved Turn-VM 1978. I 1979 tok han gull og sølv ved EM i Essen. Ut på hausten drog han frå Turn-VM 1979 i Fort Worth med seks medaljar; gull i lagkamp, to sølv- og tre bronsemedaljar. Under dei olympiske sommarleikane i Moskva vann han gull i lagkamp og i skranke-øvinga, i ringar fekk han sølv. Året 1981 vart han fyrst europameister i mangekamp og svingstang i Roma, der han i tillegg vann han ein sølv- og tre bronsemedaljar. Sidan i Turn-VM 1981 vann han gull i mangekamp og i skranke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Wassiljewitsch Tkatschow» frå Wikipedia på tysk, den 26. mars 2024.*
***Afrikadronningen*** (originaltittel: *The African Queen*) er ein britisk-amerikansk spelefilm frå 1951 regissert av John Huston. Humphrey Bogart fekk Oscar for beste mannlege hovudrolle for filmen.

Handling
--------

Humphrey Bogart
Katharine Hepburn
Handlinga går føre seg i Tysk Austafrika der Rose Sayer (Katharine Hepburn) og bror hennar er misjonærar ved utbrotet av fyrste verdskrigen. Den gin-elskande Charlie Allnut (Bogart) og den slitne vesle dampbåten hans «African Queen» trafikkerer langs elva stasjonen ligg ved, og er einaste samband til omverda. Tyske styrkar går til åtak og øydelegg misjonsstasjonen i ein straffeaksjon. Bror til Rose makter ikkje situasjonen og døyr kort tid etter, forvirra, av feber. Rose flyktar med Charlie på båten hans. På ferda nedover elven overtaler ho Charlie til å gå til åtaka på ein tysk kanonbåt som herskar over innsjøen som elva munnar ut i, og senka det med sjølvlaga torpedoar.

Ferda nedover elven utgjer ein stor del av filmen, og dei to ulike karakterane forelskar seg i kvarandre. Etter nokre vendigar klarer dei å øydeleggja kanonbåten, men mister «African Queen». I siste scene sym dei over innsjøen mot tryggleik i form av breidda som høyrer til Belgisk Kongo.

Skodespelarar
-------------

* Humphrey Bogart som Charlie Allnut
* Katharine Hepburn som Rose Sayer
* Robert Morley som Rev. Samuel Sayer
* Peter Bull som kaptein på Louisa
* Theodore Bikel som 1. offiser
* Walter Gotell som 2. offiser
* Peter Swanwick som 1. offiser frå Shona
* Richard Marner som 2. offiser frå Shona

Kjelder
-------

1. ↑  *Lexikon des internationalen Films* (på tysk), Zweitausendeins, Wikidata Q1822317

* *Denne artikkelen bygger på «Afrikadronningen» frå Wikipedia på bokmål, den 13. november 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BBC Things

 |
**Emile Berliner** (20. mai 1851–3. august 1929) var ein tysk oppfinnar som er kjend for å ha utvikla grammafonplata. Han heite eigentleg «Emil», men etter at han emigrerte til USA hengde han på ein «e» og kalla seg «Emile». Det er det namnet han nytta på patenta sine.

Tidleg liv
----------

Frå 1861 til 1865 var han elev ved Samson-skulen i Wolfenbüttel. Seinare studerte han til kjøpmann og arbeidde så i eit trykkeri og sin slipsbutikk, for å hjelpa familien økonomisk. For å koma seg unna preussisk militærteneste utvandra han i 1870 til USA, og i 1881 vart han statsborgar der. Han arbeidde fyrst i ein kortevarebutikk i Washington. Deretter reiste han til New York, der han livnærte seg med ymse småjobbar. I 1875 tok han til å studera på kveldstid, samstundes som han på datid arbeidde han som flaskevaskar i eit laboratorium. Han bygde seg eit provisorisk laboratorium i husværet sitt, der han eksperimenterte med ymse elektriske innretningar. 

Han laga fyrst ein mikrofon for eit av telefonapparata til Bell, som han i 1877 selde til Bell Telephone Company for $ 50.000. Pengane gjorde han økonomisk uavhengig, slik at han kunne konsentrera seg om å arbeida med utvikling av teknologiske innretningar.

Utviklinga av grammofonplata
----------------------------

I 1887 søkte han patent på ei plate for lagring av lyd (ei grammofonplate), der rørslene til membranen modulerte rillene lateralt (sidevegs). Lateral modulering viste seg å vera mykje betre enn vertikal modulering, som på denne tida vart nytta for fonografar. Å ta opp lyd på ei skive hadde enda ein stor førmon over rullane som vart nytta i samband med fonografane, på det viset at dei kunne kopierast og mangfaldiggjerast. Det var platene til Berliner som la grunnlaget for 78-platene, og dei seinare mikrorilleplatene og stereoplatene. 78-platene dominerte opptak av lyd heit til bandopptakarar vart tilgjengelege etter 2. verdskrig. Saman med kringkasting via radio var grammofonplater det dominerande mediet for distribusjon av musikk til allmugen heilt fram til ca. midten av 1980-talet, då CD-platene tok over.

Føretakstiftingar
-----------------

I tidsbolken 1881 til 1883 var Berliner i Hannover, der han saman med bror sin, Joseph Berliner, stifta føretaket J. Berliner Telephongesellschaft, som produserte deler til telefonapparat. Berliner stifta fleire føretak for innspeling og produksjon av grammofonplater: Deutsche Grammophon Gesellschaft (1889), United States Gramophone Company (1892), The Gramophone Company (London) (1897) og Berliner Gram-o-phone Company of Canada (1999).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Emil Berliner» frå Wikipedia på tysk, den 10. juli 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* CiNii

 |
Krossedderkopp (*Araneus diadematus*) som spinn eit nett
**Spindelvev,** **edderkoppnett**, **edderkoppspinn** eller **kongrovev**, er eit nett edderkoppar lagar av edderkoppsilke, ein klistrande tråd dei kan laga i kroppen. Nettet kan brukast til å fanga insekt som blir mat for edderkoppen.

Edderkoppnett har eksistert i minst 140 millionar år, og er blant anna funne i rav frå tidleg krit i Sussex sør i England.

Mange edderkoppar lagar typiske nett. Fleire av dei ulike gruppene, familiane eller slektene kan kjennast på utforminga av nettet. Dei fleste nett står loddrett, medan nokre ligg vassrett eller på skrå. Blant dei viktigaste utforminga er hjulnett, mattenett og snublenett. Nokre edderkoppartar spinn ikkje nett i det heile, og dei brukar silketråden berre som tryggleikslinje eller til å verna egga sine. Nokre lagar nett med andre funksjoner enn fangst, til dømes som skjulestad eller vern frå predatorar som fuglar og vepsar. 

Edderkoppsilken blir laga inne i kroppen til edderkoppen, der han er flytande. Når silken kjem i kontakt med luft, blir han herda til edderkoppsilke. Edderkoppar kan laga ulike typar edderkoppsilke, og det gir trådar med ulike eigenskapar, som ulik grad av klistring. Edderkoppsilke er eit av dei sterkaste og seigaste stoffa ein kjenner til, og består av lange proteinmolekyl. Materialet er lettare enn bomull og like sterkt som nylon, men per vekteining er det sterkare enn stål. Det er gjort mykje forsking på netta og det sterke materialet dei er laga av. Forskarar har freista å kopiera dette materialet som edderkoppar lager heilt naturleg.

Spindelvev er mykje brukt som effekt i teikneseriar, bilde og på film, og som pynt til halloween. Netta kan gje ein skummel effekt eller dei kan gje assosiasjonar til at noko er urørt, eller har stått så lenge og er gammalt og forlate.

Kjelder
-------

1. ↑  «spindelvev» - ordnett.no
2. ↑  «edderkoppnett» - Bokmålsordboka
3. ↑  Brasier *et al.* 2009
4. ↑  biologen Cheryl Y. Hayashi ifølge tidsskriftet Chemical & Engineering News

* *Denne artikkelen bygger på «Edderkoppnett» frå Wikipedia på bokmål, den 26. august 2023.*

Litteratur
----------

* Brasier, Martin; Cotton, Laura & Yenney, Ian. 2009. *First report of amber with spider webs and microbial inclusions from the earliest Cretaceous (c. 140 Ma) of Hastings, Sussex.* Journal of the Geological Society 166(6), side 989-997.
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Salvador (fleirtyding).* 

**Salvador** er delstatshovudstad og ein kommune i delstaten Bahia i Nordaustregionen i Brasil.

Byen ligg på ei halvøy mellom Atlanterhavet og den store Allehelgensbukta (*Bahía de Todos os Santos*), og er med nær tre millionar innbyggjarar den tredje største byen i Brasil, etter São Paulo og Rio de Janeiro. 

Byen blei grunnlagd i 1549 av portugisarar under namnet **São Salvador da Bahía de Todos os Santos** (Frelsaren i Allehelgensbukta), og var hovudstad fram til 1763.

Ein 85 meter høg skrent/klippe skil nederbyen (*Cidade Baixa*) frå øverbyen (*Cidade Alta*). I 1873 blei dei to knytte saman av heisen Elevador Lacerda. Gamlebyen *Pelourinho* i øverbyen blei teken med på UNESCO si verdsarvsliste i 1985. Her ligg piskestasjonen portugisarane brukte. Salvador var nemleg den viktigaste hamna for import av slavar frå Afrika, hovudsakleg frå Angola. 

Frå 1624 til 1625 (berre eitt år) var byen hærteken av nederlendarane, som sleppte alle slavane fri. Også i dag er det eit betydeleg afrikansk preg på staden. Byen blir rekna som fødestad for den afro-brasilianske religionen candomblé.

Alleheilgenbukta er ei paringsbukt for kvalar, og fram til 1900-talet var kvalfangst viktig her.

Galleri
-------

* 
* Elevador Lacerda, 1873*Elevador Lacerda*, 1873
* TogbaneTogbane
* Motiv fra 1900Motiv frå 1900
* 
* Rådhus og fengsel i gamlebyenRådhus og fengsel i gamlebyen
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*

Kjelder
-------

1. ↑  ; vitjingsdato: 24. oktober 2023.
2. ↑  «IBGE Cidades» (på portugisisk).
3. ↑  Salvador i Store Norske Leksikon.

* *Denne artikkelen bygger på «Salvador» frå Wikipedia på dansk, den 31. mars 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Salvador**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Maya-byggverka som Strømsvik restaurerte i Copán.
**Gustav Strømsvik** (27. mars 1901–6. januar 1983) var ein norsk arkeolog som er kjend for å ha leia utgravingar og arbeidet med å restaurera mayamonument i Copán i Honduras 

Strømsvik var fødd i Tjongsfjorden i Nordland og reiste til sjøs som 17-åring. Etter nokre år som fyrbøtar hoppa han over bord og sumde i land i Mexico. Han vart då illegal innvandrar i Mexico og enda opp i Chicén Itzá, der han fekk arbeid. Etter å ha konstruert fleire maskinar som letta arbeidet fekk han jobb med å leia utgravingane og restaureringa av mayaruinane i Copán i Honduras. Strømsvik studerte arkeologi og arbeidet hans førte til auka forståing av mayakulturen.

Under 2. verdskrig tenestegjorde han som sjømann og var med under invasjonen i Normandie. Etter krigen reiste han attende til Copán. Strømsvik var sjølvlært innan arkeologi og hadde inga formell utdanning. Dette førte til at han vart pressa ut av arbeidet av akademikarar frå USA og i 1948 forlet han Copán og reiste attende til Tjongsfjorden, der han budde resten av livet.

Referansar
----------

1. 1 2  Veka, C. *Ukjent nordmann ble arkeologisk helt i Mellom-Amerika*, NRK.no, 10/4-2013,
2. ↑  *Gustav Stromsvik - publikasjoner* Arkivert 2013-12-11 ved Wayback Machine. www.hf.ntnu.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* KulturNav

 |
**Mari Johanna Kiviniemi** (fødd 27. september 1968 i Seinäjoki) er ein tidlegare finsk politikar for Centern. Ho var finsk statsminister 2010–2011 og partileiar for Centern 2010–2012. I 2014 vart Kiviniemi visegeneralsekretær i OECD.

Bakgrunn
--------

Kiviniemi vart fødd i Seinäjoki, og voks opp i bygda Alavalli i Jalasjärvi som dotter av ein kyllingbonde. Som gymnasiast hadde ho eit utvekslingsopphald i Tyskland. Ho flytta til Helsingfors i 1988 for å studera økonomi. Ho har mastergrad i samfunnsvitskap frå Helsingfors universitet frå 1994. I tillegg til morsmålet finsk snakkar ho svensk, tysk og engelsk. Mari Kiviniemi gifta seg i 1996 med forretningsmannen Juha Mikael Louhivuori, som ho har barn med.

Politikk
--------

Dei finske og svenske statsministrane Mari Kiviniemi og Fredrik Reinfeldt i 2010.
Kiviniemi vart vald inn i Riksdagen frå Södra Österbotten i 1995. I 2004 vart ho rådgjevar for økonomisk politikk for statsminister Matti Vanhanen, og fungerte deretter som utenrikshandels- og utviklingsminister i Matti Vanhanen si første regjering under Paula Lehtomäkis fødselspermisjon 2005–2006. Kiviniemi var medlem av bystyret i Helsingfors 2005–2012 og kommunalminister i Matti Vanhanen si andre regjering 2007–2010.

I 2010 vart ho vald til ny partileiar i Centern etter Vanhanen, og overtok som statsminister kort tid etter. Centern fekk ikkje auka veljartilslutting ved riksdagsvalet i 2011, og Kiviniemi måtte overlata statsministerposten til Jyrki Katainen frå Samlingspartiet. Centern gjekk i opposisjon, og Kiviniemi vart medlem av Riksdagen sin utanrikskomité. Ho søkte ikkje attval som partileiar i 2012, og trekte seg frå Riksdagen i 2014 for å bli visegeneralsekretær i OECD.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Henkilökuva» (på finsk). Mari Kiviniemis nettside. Arkivert frå originalen 6. mai 2014. Henta 7. mai 2015.
2. ↑  Grosvold, Øyvind (12. juni 2010). «Finsk kvinnelig statsminister» (på norsk). NRK. Henta 7. mai 2015.
3. ↑  «Mari Kiviniemi, Deputy Secretary-General» (på engelsk). OECD. Henta 7. mai 2015.

* *Denne artikkelen bygger på «Mari Kiviniemi» frå Wikipedia på bokmål, den 14. april 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* Munzinger (iba)

 |
**Halvor Klasson Eika** (11. september 1835–30. mars 1911) var ein norsk gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Bø i Telemark.

Far hans var gardbrukar i Bø. Sjølv gjekk han ut frå Klyve lærarskule i Solum i 1855, men søkte ikkje lærarpost. Han var frå 1862 gardbrukar på farsgarden Eika, og kjøpte opp fleire landeigedomar. Frå 1861 til 1910 var medlem av heradsstyret i Bø, ordførar i mange år. Elles var han forlikskommissær og sparebankdirektør, med meir.

Eika var frå 1868 til 1879 stortingsmann for Bratsbergs amt. Både i 1868-69 og 1871-73 var han 
medlem av protokollkomiteen. Åra 1874-77 og 1879 var han medlem av budsjettkomiteen, 1877-79 medlem av Lagtinget. I 1878 møtte han ikkje på Stortinget, grunna sjukdom.

Han døydde på Sætre i Sauherad i 1911..

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Halvor Klasson Eika NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Sde Boker** (hebraisk skrift שְׂדֵה בּוֹקֵר, tyder 'Gjetarmarka') er ein kibbutz i Negevørkenen sør i Israel. Han er mest kjend som staden der den første statsministeren i Israel, David Ben-Gurion, budde etter at han pensjonerte seg og høyrer til Ramat HaNegev regionale kommune.

Historie
--------

Grava til Paula og David Ben-Gurion i den nærliggande Midreshet Ben Gurion.
Det låg ein stor gard eller ein liten landsby her i tidleg islamsk tid, frå seint på 600-talet til tidleg på 800-talet. Det finst ruinar av dusinvis av strukturar, inkludert ein moské nær hundrevis av arabiske inskripsjonar.

Kibbutzen vart grunnlagd den 15. mai 1952.

I 1953 statsminister slutta David Ben-Gurion frå embetet sitt og flytta til denne kibbutzen. Sjølv om han kom attende til politikken i 1955, fortsette han å bu i kibbutzen fram til han døydde i 1973, då han vart gravlagd i nærleiken ved Midreshet Ben-Gurion ved sidan av kona Paula Ben-Gurion. Ben-Gurion flytta til kibbutzen på grunn av visjonen sin om å dyrke opp den tørre Negevørkenen og byggje opp dei kringliggande byane som Yeruham og Dimona. Han trudde at Negev ein dag skulle bli heimstad til mange jødar som flytta til Israel, og han følte at Sde-Boker var ein banebrytar og døme til etterfølgje.

Staden er òg kjend for beduintelta sine.

I dag er heimen til Ben-Gurion i kibbutzen, «Tzrif Ben-Gurion», eit museum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sde Boker» frå Wikipedia på engelsk, den 12. september 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Magness, Jodi (2003), *The Arkeologi of the Early Islamic Settlement in Palestina*, Winona Lake, Indiana: Eisenbrauns, s. 138–39, 146–47 .
2. ↑  *David Ben-Gurion*, IL: Jewish Agency .

Bakgrunnsstoff
--------------

 Reiseguide for Sde Boker frå Wikivoyage
* *Sde Boker* (Offisiell nettstad) (på hebraisk), IL .
* «Sde Boker», *Discover Israel* (på engelsk), Go Israel

| * v
* d
* e
Ramat Negev regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Mashabei Sadeh**·** Retamim**·** Revivim**·** Sde Boker**·** Tlalim |
| Moshavar | Be'er Milka**·** Kmehin |
| Fellesbusetnader | Ashalim**·** Ezuz**·** Merhav Am**·** Midreshet Ben-Gurion**·** Nitzana**·** Nitzanei Sinai |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Vegard Sletten** (fødd 8. mai 1907 i Oslo, død 17. desember 1984) var ein norsk ungdomslagsmann, redaktør og forfattar.

Sletten tok artium ved St. Svithuns skole i Stavanger, og hadde filologiutdanning frå Oslo (fransk bifag) og Paris (Sorbonne og Écoles des Hautes Études Sociales et Politiques. I 1929–41 var han var journalist i *Stavanger Aftenblad*. Under den tyske okkupasjonen vart han nekta å reise frå Stavanger, og han var då med i den illegale pressa der. Sletten sat på Grini frå 1944 og ut krigen.

I 1945 vart han journalist i *Verdens Gang*, og frå 1967 til 1977 redaktør. Samtidig med jobben i Verdens Gang, redigerte han også *Norsk Tidend* i tretti år, frå 1946 til 1975.

Sletten var aktiv nynorskmann og leiar av Noregs Ungdomslag i åra 1947–55, formann i Norsk Journalistlag i 1946–49 og 1956–62, og i Norsk Presseforbund i 1962–71. Han var også leiar av Den europeiske ungdomskampanjen i 1952-1959, ein organisasjon til forsvar for NATO.

Han var son av Klaus Daae Sletten og nevø til presten Jakob Hveding Sletten og barnebarn til Christopher Bruun.

Han vart slegen til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1971. Han var også riddar av Finlands løves orden.

Kjelder
-------


* «Vegard Sletten» i Norsk biografisk leksikon, innhenta 5. januar 2011.
* Hvem er Hvem 1973 om Vegard Sletten


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Ruth Vang** (fødd 5. april 1966) er ein færøysk politikar og jordmor, busett i Tórshavn. Ho har vore finansminister på Færøyane sidan desember 2022. Ho er leiar for det liberale partiet Framsókn.

Yrke
----

Vang er utdanna jordmor ved Danmarks Jordemoderskole i København i 1992 og arbeidde som jordmor på Landssjúkrahúsið i Tórshavn 1992–1999, og deretter leiande jordmor 1999–2005. Parallelt tok ho ein HD i rekneskap og økonomistyring ved Handelshøjskolen i Aarhus 2001–2005 og føretok eit karriereskifte til finanssektoren. I 2005–2011 var ho kredittrådgjevar i Eik Bank. Sidan 1. januar 2013 er ho tilsett som avdelingsleiar i Tórshavnar kommuna.

Politisk karriere
-----------------

Vang stilte opp til lagtingsvalet 2015 utan å bli vald, men kom deretter inn på tinget som suppleant for formannen i Framsókn Poul Michelsen, då han blei utnemnd til nærings- og utanriksminister i regjeringa til Aksel V. Johannesen. Sidan 2015 har Vang sete i Lagtingets finanskomité; i 2015–2019 som formann for komitéen og sidan 2020 som medlem av komitéen.

Familie
-------

Vang er dotter av Ester og Petur Danielsen og er gift med Dánjal Vang. Dei har tre born: Ester, Petur Kristinn og Hanna.

Kjelder
-------

1. ↑  «logting.fo - Ruth Vang». Arkivert frå originalen 25. september 2015. Henta 24. september 2015.
2. ↑  «Framsokn.fo - Ruth Vang». Arkivert frå originalen 25. september 2015. Henta 8. september 2021.
3. ↑  linkedin.com - Ruth Vang[*daud lenkje*]
4. ↑  Torshavn.fo - Nýggjur leiðari á Barna- og ungdómsdeildini, publisert 27. nov. 2012.
5. ↑  Portal.fo - Ruth Vang forkvinna í fíggjarnevndini Arkivert 1. oktober 2015 på Wayback Machine. Arkivert 1. oktober 2015 ved Wayback Machine. skrevet af Steinar Patursson 30.09.2015 - 11:53

* *Denne artikkelen bygger på «Ruth Vang» frå Wikipedia på bokmål, den 27. mars 2024.*
Kornsilobygningen i 2009.
**Kunstsilo** er eit norsk kunst- og kultursenter som opnar 11. mai 2024 på Odderøya i Kristiansand. Kunstsilo er eit framhald av Sørlandets kunstmuseum med nytt namn, ny plassering og med ei stor utviding av kunstsamlinga. Kunstsilo siktar på å bli det beste museet i Norden innan modernismen.

Bygningen
---------

Senteret held til i ein nedlagd og verneverdig kornsilo frå 1935. Den opphavlege kornsiloen var ein av dei fyrste funksjonalistiske bygningane i Kristiansand. Han blei teikna av arkitektane Arne Korsmo og Sverre Aasland, og blei tildelt Houens fonds diplom i 1935. I 2017 vann arkitektkontora Mestres Wåge Arquitectes og MX\_SI Architectural studio ein internasjonal arkitektkonkurranse om ombygging av siloen til kunstmuseum og kultursenter.

I tillegg til kunstutstillingar skal senteret tilby eit tverrfagleg samarbeid med andre institusjonar om konsertar, arrangement, debattar og kursverksemd. Stiftinga Kunstsilo, tidlegare Sørlandets kunstmuseum (SKMU), er byggherre for prosjektet.

Kunstsamlingar
--------------

Samlingane i Kunstsilo består av tre kunstsamlingar: Sørlandssamlinga, som tilhøyrde Sørlandets kunstmuseum, samlingane frå Christianssands billedgalleri, og til slutt Nicolai Tangens kunstsamling, som han gav til Kristiansand kommune i 2015. Tangen-samlinga omfattar over 5500 kunstverk, og dei tre samlingane tel til saman 7500 kunstverk.

Tangens kunstsamling blir forvalta av AKO Kunststiftelse.

Stiftinga Kunstsilo
-------------------

Kunstsilo er organisert som ei stifting. Administrerande direktør i stiftinga er Reidar Fuglestad, som tidlegare har vore direktør for Dyreparken i Kristiansand, og styreleiar er Stein Olav Henrichsen, som har vore direktør for Munchmuseet i Oslo.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kunstsilo - Museum for kunst og opplevelser i Kristiansand». *www.kunstsilo.no*. Henta 24. januar 2024.
2. ↑  Aftenposten Skal bli Nordens beste museum
3. ↑  Jan (25. januar 2021). «Bli kjent med silobygningens historie». *Kunstsilo* (på norsk bokmål). Arkivert frå originalen 6. september 2023. Henta 6. september 2023.
4. 1 2  «Kristiansand kommune - Kunstsilo og kommunen – kort fortalt». *www.kristiansand.kommune.no* (på norsk). Henta 6. september 2023.
5. ↑  Aftenposten Skal bli Nordens beste museum
6. ↑  «Kristiansand kommune - Kunstsilo og kommunen – kort fortalt». *www.kristiansand.kommune.no* (på norsk). Henta 7. mars 2024.
7. ↑  Mørch, Hilde. «AKO Kunststiftelse – veien videre». *kunstavisen.no* (på norsk bokmål). Henta 6. september 2023.
8. ↑  Aftenposten Skal bli Nordens beste museum

* *Denne artikkelen bygger på «Kunstsilo» frå Wikipedia på bokmål, den 5. april 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Om Kunstsilo». *Kunstsilo* (på norsk bokmål). 1. september 2023. Henta 7. september 2023.
Grava til ordførar og stortingsmann Hans Hanssen Grimelund; Vestre Aker gravlund i Oslo
**Hans Hanssen Grimelund** (30. januar 1806–5. juni 1883) var ein gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Vestre Aker i Akershus. Hans Hanssen Grimelund var far hans og Andreas Grimelund ein yngre bror.

Han gifta seg til garden Syverud i Ås i Akershus og dreiv denne i åra 1825-40. Då kjøpte han garden Nordberg i Aker av far sin, slo seg ned og var gardbrukar der. I 1837 kom han med i det fyrste heradsstyret i Ås, frå 1841 var han medlem av heradsstyret i Aker. Han var ordførar 1859-76 og 1879-81. Elles var han styremedlem i Akers sparebank 1843-66, forlikskommissær 1849-64 og direktør i Akershus brannforsikring 1844-83.

Grimelund var stortingsmann frå Akershus amt i 1854, 1859-60 og 1865-66. Heile tida var han medlem av næringskomite nr 2. Mellom 1851 og 1876 var han fem gongar på frå 1.-4. varamannsplass til Stortinget. Han var medlem av den kongelege kommisjon om utviding av Christiania av 1852.

Han døydde på Nordberg-garden i Aker i 1883.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Forlisa i Vestisen** er norske skuter som har forlist i fleire uvêr under den årvisse selfangsten i april/mai.

Rundt 7.-9. april 1917 forsvann sju fangstskuter og over åtti mann omkom. Blant skutene var «Admiralen» og «Arctic» frå Ålesund. 18. august drog «Flemsøy» med Johannes Brandal og Johan Olsen ut for å leite etter spor. Dei fann ein fangstbåt og ei skipsside.

Under ein orkan 9.-10. april 1933 forliste sju skuter og tretten mann omkom. Elleve omkom frå «Håkon» frå Tromsø med besetning på tjueto og Olaf Eriksen som skipper. To menn vart slått overbord, ein frå «Susan» av Hammerfest og Anders Vik frå Hillesøy på Tromsøskuta DS «Selis» (som ikkje forliste).

I april 1939 forsvann «Polar» og «Vikfjeld» frå Tromsø med 28 mann.

Omkring 5. april 1952 var det 53 norske fangstskuter i Vestisen, der sju av desse forliste i ein kraftig storm. Av desse forsvann fem: «Ringsel», «Brattind» og «Vårglimt» frå Troms og «Buskø» og «Pels» frå Sunnmøre, og 78 mann omkom. Trass mange døger med omfattande søk med fly og marinefartøy fann ein ingen spor etter skutene. Det første fartøyet som forliste, var Møre-skuta «Vestis», men mannskapet berga seg.

Sjå òg
------

* Norske katastrofar og store ulykker

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ulykkene i Vestisen» frå Wikipedia på bokmål, den 10. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «8 dampkuttere forsvant sporløst i Vestisen». Arkivert frå originalen 8. mars 2016. Henta 10. desember 2012.
2. ↑  «Fangstskuten "Håkon" med sin 22 manns besetning». Aftenposten. 15.6.1933.
3. ↑  «To fangstmenn slått overbord». Aftenposten. 19.3.1933.
4. ↑  «Intet livstegn fra de to fangstskuter». Aftenposten. 8.4.1939.
5. ↑  Arnold Farstad (2001). *Mysteriet i Vestisen: selfangsttragedien som lamslo nasjonen*. Samlaget. ISBN 82-521-5849-8.
6. ↑  Asbjørn T. Aagaard (1995). *Vesterisen 1952*. ISBN 82-993655-0-3.  [Dagboknotater publisert av Hilde Aagaard]
7. ↑  «Da alarmen gikk i Vestisen». Foreningen Norges døvblinde.
**Hans Peter L'Orange** (2. mars 1903–5. desember 1983) var ein norsk arkeolog og kunsthistorikar.

Utdanning
---------

L'Orange voks opp i Oslo. Etter examen artium i 1921 gjekk han gjennom Krigsskulen i 1922. Deretter studerte han kunsthistorie og gresk, vart magister i filosofi i 1927 og til slutt dr.philos. i 1933 på ei avhandling om historia til det seinantikke portrettet. Frå 1930-36 var han universitetsstipendiat, men var busett i Roma frå slutten av 20-åra til den andre verdskrigen braut ut. Frå 1942 var han professor i klassisk arkeologi ved Universitetet i Oslo i over 30 år, fram til 1973 då han gjekk av med pensjon. Forøvrig var han gjesteprofessor ved Harvard University's Dumbarton Oaks Library i Washington D.C. i 1950 og ved Johns Hopkins University i Baltimore frå 1966–67.

Forsking
--------

Som forskar utmerka han seg særleg ved å studera perioden mellom antikken og mellomalderen. Han arbeidde mykje med å studera det sein-antikke portrettet, Konstantinsbogen, hellenistisk og romersk herskarkult, mosaikk, skulpturfunna i Sperlonga og ei rikt utsmykt langobardisk kyrkje i Cividale i Nord-Italia, kalla Tempietto. 
L'Orange var den viktigaste drivkrafta bak skipinga av Det norske institutt i Roma i 1959, i samarbeid med arkeologen Hjalmar Torp og private sponsorar. L'Orange var styrar for instituttet frå 1959–73.

L'Orange gav ut ei lang rekkje bøker og mange artiklar. Ved sida av dei vitskaplege utgjevingane sine, skreiv han òg meir populærvitskaplege skrifter, der han med god forteljarevne fokuserte på samanhengen mellom ulike kulturfenomen. I 1969 vart han tildelt Norsk kulturråds ærespris. L'Orange døydde i Oslo i 1983.

Verk
----

(utval)

* *Studien zur Geschichte des spätantiken Porträts* (1933, dr.avh.) (i samarbeid med A. von Gerkan)
* *Der spätantike Bildschmuck des Konstantinsbogens* (1939)
* *Fra antikk til middelalder* (1943)
* *Apotheosis in Ancient Portraiture* (1947)
* *Keiseren på himmeltronen* (1949)
* *Studies on the Iconography of Cosmic Kingship in the Ancient World* (1953), (i samarbeid med P. J. Nordhagen)
* *Mosaikk fra antikk til middelalder* (1958),
* *Mot middelalder* (1963),
* *Art Forms and Civic Life in the Late Roman Empire* (1965)
* *Romerske keisere i marmor og bronse* (1967), (i samarbeid med Hjalmar Torp o.a.)
* *Il tempietto longobardo di Cividale* (1977),
* *Oldtidens bygningsverden* (1978),

Kjelder
-------


* Store Norske Leksikon om L'Orange.
* Utdjupande artikkel om L'Orange, skriven av Kristin Eliassen for Norsk Biografisk Leksikon.[*daud lenkje*]


---

* *Denne artikkelen bygger på «Hans Peter L'Orange» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mars 2010.*
Stoplesteinan i Eigersund
**Stoplesteinane** (eller *stoplesteinan*) er ei steinsetting i Eigersund kommune. Stoplesteinane er 16 reiste steinar. Diameteren er kring 21 meter, og nokre av steinblokkene er opp til 1,20 meter høge. Namnet kjem truleg frå ordet stopla, som kan tyda oppstabling eller opplegging. Den gamle ferdselsvegen "St. Olafs veg" mellom Egersund og Sokndal går forbi Stoplesteinane. Vegen kan sjåast som ei grøn stripe i landskapet like ved fornminnet. Nyleg er det òg sett opp eit informasjonsskilt 10-20 meter søraust nedanfor steinsirkelen med støtte frå EUs regionale utviklingsfond, INTERREG IIC-programmet for Nordsjøen.

Opphav og teoriar
-----------------

Det er ukjend korleis og kvifor steinsirkelen har vorte sett opp. I fylgje muntleg tradisjon er steinsirkelen ein gammal tingstad frå vikingtida og skriv seg frå perioden 800 - 1000 e.Kr. Ein teori arkeologar går ut frå, er at det dreier seg om eit gravminne. Tilsvarande steinsettinger finst fleire andre stader i Noreg og Nord-Europa. Nokre av dei er utgravne, og ein har funne at dei er graver frå slutten av bronsealderen og fram til slutten av eldre jernalder, mellom 500 f.Kr. - 600 e.Kr. Om dette òg er tilfelle for Stoplesteinan veit ein ikkje sikkert, men det er heller ikkje utenkeleg at eit gravminne frå eldre del av jernalderen òg kan ha vorte brukt som tingstad i vikingtida. Ei utgraving på 1930-talet fann at bakken i midtdelen av sirkelen er steinlagt. Spor av forbrent materiale vart òg funne, noko som forsterkar den siste teorien om gravstad, men nokre fleire spor som peiker i den retninga har så langt ikkje vorte funne. Snorre seier i si «Heimskringla» at «*Hin fyrsta öld er kölluð brunaöld; þá skyldi brenna alla dauða menn ok reisa eptir bautasteina.*» («Den fyrste tida kallar dei brennalderen; då skulle ein brenne alle daude menn og reise bautasteinar etter dei»). Dette peiker igjen mot den siste teorien.

Andre førekomstar
-----------------

I Sverige finst ein del liknande sirklar som der vert kalla «domarringar». Dei har ofte eit odde tal på steinar, vanleg er 7, 9 og 11. Ofte har dei òg ein større stein som står i aust, og dei fleste er gravstader frå yngre jernalder. I Sverige finst òg steinringar som har form som skip, t.d. «Ales stenar». Dei skipforma steinringane har ein teoriar om at skal ha vorte brukt som ein slags kalender med same funksjonsmåte som eit solur.

Sjå òg
------

* Domarring
* Steinsetting

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stoplesteinane i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
* «Stoplesteinane på Skårabrekka». *Fornminner.no*. Arkivert frå originalen 21. august 2016. Henta 11. juni 2018.
40°12′05″N 49°28′53″E﻿ / ﻿40.201262°N 49.4812700°E﻿ / 40.201262; 49.4812700

**Sangachalterminalen** er eit industrikompleks som består av eit naturgasshandsamingsanlegg og eit oljeraffineri, ved kysten av Kaspihavet, 45 km sør for Baku i Aserbadsjan.

Bygginga av terminalen starta i 1996 då Chirag-feltet vart utbygd, med røyrleidningar til Supsa og Novorossijsk. Den første olje vart eksportert frå terminalen i oktober 1997. Terminalen har sidan vorte utvida med ACG fase 2 og 3, pumpestasjonen BTC og Shah Deniz-feltet, som er eit enormt naturgassfelt.

Utanom sjølve anlegget er det bygd bustadhus for 550 menneske, kafear, kino, fotballbane m.m.

Operatør for terminalen er eit konsortium leia av BP og er eit av dei største olje- og gassanlegga i verda. Andre partnarar er frå AIOC, Baku-Tbilisi-Ceyhan-røyrleidninga, Shah Deniz og Sør-Kaukasus-røyrleidninga. Terminalen mottar olje frå Azeri-Chirag-Guneshli-feltet og naturgass frå Shah Deniz-feltet. Olja vert eksportert via Baku-Tbilisi-Ceyhan-røyrleidninga til middelhavskysten til Tyrkia og via Baku-Supsa-røyrleidninga og Baku-Novorossijsk-røyrleidninga til kysten av Svartehavet.
Sangachalterminalen vart nemnd i dokumenta offentleggjort av Wikileaks som eit av dei mest kritiske utanlandske områda til USA.

Sjå òg
------

* Azeri-Chirag-Guneshli

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sangachal Terminal» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  
Ivan Watson (18. april 2006). «With New Pipeline, Azerbaijan on Verge of Oil Boom». NPR. Henta 17. april 2012.
2. ↑  U.S. Energy Information Administration. Azerbaijan. Natural Gas
3. ↑  *Cable Viewer*, arkivert frå originalen 7. desember 2010, henta 7. desember 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sangachal Terminal, Caspian Energy Centre Arkivert 2008-12-07 ved Wayback Machine.
**Vardø kapell**, òg kalla **Steglnes kapell**, er eit kapell som står ved kyrkjegarden på Steglneset, kring 200 meter sørom Vardøhus festning i Vardø by i Vardø kommune i Finnmark fylke. Kapellet er bygd som ei tømra langkyrkje i 1908.

Vardø sett frå fastlandet. Kapellet og kyrkjegarden ligg midt i busetjing på fotografiet, medan Vardø kyrkje ligg nær høgre kant.
Stegelneskapellet i Vardø innvendig, med blyglassvindauge, døypefont, prestestol og altarring (modifisert ballustrade) frå gamle Vardø kyrkje.Foto: Hans Olav Lien

I 1907–1908 vart det laga til ny kyrkjegard i Vardø fordi det byrja verte plassmangel på den gamle, og kapellet vart bygd til i samband med dette. Byggmeister for kapellet var Lars Johnsen. Det finst lite av skriftlege kjelder om kapellet frå dei fyrste åra, men det ser ut til å ha vorte lite bruka. Ifylgje munnlege kjelder ynskte folk å ha gravferdene frå Vardø kyrkje, sjølv om det var den nye kyrkjegarden som skulle nyttast.

I motsetnad til Vardø kyrkje vart ikkje kapellet øydelagt undre andre verdskrigen. På 1990-talet måtte det restaurertast og det stod ferdigvøld i 1997. I seinare år har det vorte meir populært å nytte, og det vert no halde bryllaup og barnedåpar så vel som gravferdsgudstenester i kapellet.

Kjelder
-------

1. ↑  Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Vardø kapell» på nettstaden til Universitet i Tromsø
2. 1 2  Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard

Mal:Refoping

* Arkitekturguide for Nord-Norge og Svalbard: «Vardø kapell»
* «Oversikt over nåværende kirker» på nettstaden kirkekonsulenten.no


| * v
* d
* e
Kyrkjer i Varanger prosti |
| --- |
| Berlevåg • Bugøynes • Båtsfjord • Hamningberg • Kiberg • Kirkenes • Kong Oscar IIs kapell • Kongsfjord • Neiden • Skallelv • Svanvik • Syltefjord • Tårnet • Vadsø • Vardø kapell • Vardø kyrkje • Vestre Jakobselv |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| **Schiers** |
| --- |
| Horisonten til SchiersHorisonten til Schiers |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Schiers |
| **Kommunevåpenet til Schiers** |

 |
| Plassering |
| 

Schiers is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Graubünden |
| Distrikt | Prättigau/Davos |
| Borgarmeister | Mathis-Müller Joos |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  61,66 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 2 549   41,3 /km² |
| Koordinatar | 46°58′0″N 9°41′0″E﻿ / ﻿46.96667°N 9.68333°E﻿ / 46.96667; 9.68333 |
| Høgd over havet | 660 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 7220 |
| **Nettstad:** www.schiers.ch |

**Schiers** er ein kommune i distriktet Prättigau/Davos i den sveitsiske kantonen Graubünden. 

Den første bjelkebrua i betong som nokon gong vart bygd, Salginatobelbrua, ligg i Schiers. Ho var teikna av Robert Maillart og stod ferdig i 1930. I 1991 vart ho den første brua som fekk status som internasjonal historisk byggteknisk landemerke av American Society of Civil Engineers.

Kommunen ligg i Schiers kreis ved grensa til Austerrike. Det høgaste punktet er Drusenfluh på 2828 moh. Han ligg i nedre Prättigaudalen ved munningen til Schraubach. Han består av gatelandsbyen Schiers og grenda Tersier i dalen og busetnadane Lunden, Fajauna-Stels, Maria-Montagna, Pusserein samt Schuders i sørsida av dalne.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Schiers» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside (tysk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* GeoNames

 |