*Septem artes liberales* frå «*Hortus deliciarium*» av Herrad von Landsberg (ca. 1180)
**Dei frie kunstene** eller **dei sju frie kunstene** (latin *septem artes liberales* eller berre *artes liberales*) er den tradisjonelle europeiske danningskanonen som opphavleg bestod av grammatikk, dialektikk og retorikk (språkleg triviume) saman med aritmetikk, geometri, musikk og astronomi (talkunst-quadrivium).
Omgrepet viser til 'kunster som sømmer seg for ein fri mann'.

Omgrepet stammar frå oldtida sitt fundament for teologiske studiar. 
Nemninga er omsett frå gresk, der det vart tala om *enkyklikos paideia* ('fagkrinsutdanning'). Den romerske filosofen Varro hadde i si tid sett opp ni grunnleggjande fag det var krav om å meistre. Boethius grensa av desse til sju tidleg på 500-talet. Før han hadde òg Augustin vore inne på tanken.

Inndeling
---------

Dei sju kunstene var delte i to hovudbolkar: *Quadrivium* (fire), og *Trivium* (tre). Dei fire quadrivia vart rekna som dei gjævaste, av di dei tok føre seg «himmelske» fag: Astronomi, geometri, aritmetikk og musikk. Desse fire var alle matematiske og teoretiske. I mellomalderen var musikkteori eit opphøgd fag, ikkje praktisk utøving av musikk. Desse fire er første gongen fastsette i Platons hovudverk *Staten*.

Dei tre trivia-kunstane var meir handverksprega: Grammatikk, dialektikk og retorikk. Desse hadde mykje med øving i skrift, formidling og talekunst å gjera. 

Desse sju gjekk opp i filosofi og skolastikk som ei høgare eining. Utover i mellomalderen kom disiplinen musikk til å skifte ståstad, og opp mot renessansen vart praktisk utøving av musikken meir sett saman med retorikken, slik at musikken fjerna seg frå quadrivium og vart meir «triviell».

Dei frie kunstene i høgare utdanning
------------------------------------

Dei sjue frie kunstene var dei akademiske faga som fanst i antikken og i mellomalderen fram til renessansen. I nokre land snakkar ein framleis om «dei frie kunstene», på engelsk til dømes som *liberal arts*, i motsetnad til andre yrkesinnretta eller teknologiske fag.

Namnet på den tidligere opptakseksamenen ved universitet i Danmark og Noreg, examen artium, tyder 'eksamen i (dei frie) kunstene'. Den akademiske tittelen magister artium tyder 'lærar i (dei frie) kunstene', og uttrykket blir også brukt i den nyare tittelen doctor artium («artium» er genitiv av «artes»).

Kjelder
-------

1. ↑  «artes liberales». *Store norske leksikon* (på norsk). 26. mars 2019.
2. ↑  Curtius, Ernst Robert [1948] (1973): *European Literature and the Latin Middle Ages*, oms. Willard R. Trask, Princeton: Princeton University Press, s. 37. «The classical sources include Cicero, *De Oratore*, I.72–73, III.127, and *De re publica*, I.30.»
3. ↑  «Master of Liberal Arts» Arkivert 2013-01-22 ved Wayback Machine. hos Harvard.edu
4. ↑  Merkle, Stefan (25. januar 2018). *Latinum für Dummies* (på tysk). John Wiley & Sons. ISBN 978-3-527-81409-1.

Litteratur
----------

* Blanshard, Brand (1973): *The Uses of a Liberal Education: And Other Talks to Students*. Open Court. ISBN 0-8126-9429-5
* Joseph, Sister Miriam (2002): *The Trivium: The Liberal Arts of Logic, Grammar, and Rhetoric*. Paul Dry Books Inc.
* Parker, H. (1890): «The Seven Liberal Arts» i: *The English Historical Review*, Vol. V.
* Kitao, T. Kaori; Kenan, Jr. William R. (27. mars 1999): *The Usefulness Of Uselessness* (PDF). Keynote Address, The 1999 Institute for the Academic Advancement of Youth's Odyssey at Swarthmore College.
* Tubbs, N. (2011): «Know Thyself: Macrocosm and Microcosm» (sammendrag) i: *Studies in Philosophy and Education*, Volume 30, no.1.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |