recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*Denne artikkelen handlar om omgrepet i optikk. For omgrepet i matematikk, sjå brennpunkt i matematikk.* 
**Brennpunkt** er eit punkt i eit optisk system av linser eller spegl der eit uendeleg fjernt objektpunkt på aksen til systemet blir avbilda. Avbildingsfeil i systemet vert sett bort frå. 

Ved biletkonstruksjonar utnyttar ein at lysstrålar frå eit objektpunkt som trer inn i systemet parallelt med aksen, forlet det slik at dei anten går mot brennpunktet, eller har ei retning som om dei kjem frå brennpunktet. Om objektpunktet ligg utanfor aksen, utartar brennpunktet seg til to brennlinjer (astigmatisme). 

Avstanden får det optiske sentrumet til systemet til brennpunktet vert kalla brennvidda til systemet, og planet gjennom brennpunktet og vinkelrett på aksen vert kalla *brennplanet* til systemet. Då lyset kan gå begge vegar gjennom eit optisk system, har dette to brennpunkt, brennvidder og brennplan. Desse tener som spesifikasjon av det optiske systemet.

Kjelder
-------

* brennpunkt – fysikk. () I *Store norske leksikon*. Henta frå:
Slavehald i Brasil skildra av Jean Baptiste Debret.
**Slaveri** eller **trældom** er ei samfunnsordning der nokre menneske blir eigde av andre, dei blir haldne som slavar. Dette medfører at eigarane styrer over arbeidskrafta og fridomen til slavane. Ofte har dei òg rett til å straffa og mishandla slavane sine utan å ha straffeansvar.

Slavesamfunn i historia
-----------------------

Romersk slavemarknad måla av Jean-Léon Gérôme.
Slavane har utgjort ein svært viktig del av økonomien i fleire samfunn, mellom anna Romarriket og dei europeiske koloniane i Amerika som livnærte seg på trekanthandelen. Dei mange afrikanarane som blei ufrivillige nybyggjarar i den nye verda har hatt stor innverknad på kulturen og historia i desse landa.

I føydale system er det vanleg for ein herskar å ha mange slavar, eller liveigne, som arbeider for han. Men også i samfunn som har kalla seg demokratiske, mellom anna Aten, har ein halde slavar. I vikingtida heldt ein trælar på same måte som slavar. Trælar kunne både vera ufrie skandinavar og krigsfangar frå andre land i Europa.

I nyare tid kjenner me best til slaveri frå europeisk kolonihistorie. Gjennom slavehandelen med Afrika blei 10–15 millionar afrikanarar selde som slavar til heile Amerika. Berre éin av tre nådde fram i live, men desse blei utnytta til å produsera billege kolonivarer som bomull, kaffi og sukker. 

Frå Afrika gjekk 38 % av slavane til Brasil, 17 % til spansktalande land i Sør-Amerika, 17 % til franske område i Vestindia, 17 % til britiske område i Vestindia, 6 % til dansk-norske, svenske og nederlandske område i Vestindia og 6 % til USA.

Slutt på slaveri
----------------

Symbol for det britiske laget mot slaveri frå 1795, produsert av Josiah Wedgwood.
Fordømminga av slaveriet blir rekna å stamma frå Rousseau sine tankar om likeverd, og diskusjonar rundt slaveri og slavehandel verserte i både Frankrike og England frå 1760.

I 1792 vedtok Danmark-Noreg, som det første landet i verda, ein lov som forbaud handel med slavar. I realiteten var dette berre ei privatisering av handelen då forbodet i første omgang gjaldt handelen ført av den dansk-norske staten. Same loven opna derimot for både privat og utanlandsk slavehandel i danske hamner i ein tiårig overgangsperiode. Dermed auka talet på slavar frakta mellom danske hamner fram mot det fullstendige forbodet i 1802. Sjølve slaveriet blei forbode først i 1848, og mykje illegal handel fann stad frå 1802 til 1850.

I dag er slavehald forbode i det meste av verda. Likevel blir mange menneske haldne som slavar i skjul og mellom anna brukte til prostitusjon, husarbeid, industri- og landbruksarbeid.

Sjå òg
------

* abolisjonisme
* slaveopprør
* trekanthandel
* menneskehandel

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Slaveri**

### Kjelder

* no:Slaveri

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE

 |
|  |
| --- |
| **Nålkapselmosar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrike:** | Viridiplantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | **Nålkapselmosar** AnthocerotophytaStotler & Crand.-Stotl. 1977 |

**Nålkapselmosar** er små, thallause, eittårige landplanter.
Eit særtrekk ved nålkapselmosar er at dei berre har éin stor kloroplast per celle.

Nålkapselmosane er den gruppa landplanter som har mest dominerande fellestrekk med algane. Tidlegare vart bladmosar, levermosar og nålkapselmosar samanfatta som mosar. I dag veit ein at ei slik gruppe er kunstig, mellom anna fordi bladmosar er søstergruppe til karplantene.

I Noreg finn ein to artar, gulnål (*Phaeoceros carolinianus*) og svartnål (*Anthoceros agrestis*). Begge desse artane veks på opa mark i Sør-Noreg, og er sjeldsynte. Desse er derfor på den nasjonale raudlista. Det finst totalt i verda ca. 80 artar, fordelte på seks til elleve slekter, avhengig av slektsoppfattninga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nålkapselmosar» frå Wikipedia på bokmål, den 25. oktober 2011.*

1. ↑  Kompendium Landplanter 1: Mosene (Solstad,Økland,Nordal), Botanisk Museum & Biologisk Institutt, Universitetet i Oslo, 2010.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Nærbø** er ein tettstad i Hå kommune på Jæren, og eit namn som vert nytta som etternamn. Jarnbanen Jærbanen har stasjon på Nærbø. Politikken i Hå kommune er særkjenna av ulike bygdelister, for å ta vare på bygdene sine interesser etter kommunesamanslåinga i 1964. Frå 2003 fekk *Nærbølista* ordførarvervet i Hå kommune.

Jærmuseet ligg ved Nærbø, og legg vekt på historia til jordbruket på Jæren. På Nærbø er det mykje verksemd og industri knytt til jordbruket.

Nærbø kommune 1894-1964
-----------------------

Nærbø er namn på ein tidlegare norsk kommune i Rogaland fylke. Frå 1837 var Nærbø del av Hå formannskapsdistrikt.
Hå vart i 1894 delt i Nærbø og Varhaug kommunar. Nærbø hadde då kommunen vart etablert som sjølvstendig kommune 1 806 innbyggjarar.
1. januar 1964 vart Nærbø kommune slegen saman med Ogna og Varhaug kommunar til den nye Hå kommune. Nærbø hadde ved samanslåinga 3 926 innbyggjarar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| **Frankenthal** |
| --- |
| RådhusetRådhuset Rådhuset |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Frankenthal | 

Frankenthal is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Rheinland-Pfalz   Kreisfri by |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  43.78 km² |
| Innbyggjarar  - By (2006-12-31) | 46938 |
| Koordinatar | 49°32′″N 8°21′″E﻿Koordinatar: 49°32′″N 8°21′″E﻿ |
| Høgd over havet | 96 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 67227 |
| Telefon-retningsnummer | 06233 |
| Bilnummer | FT |
| **Nettstad:** www.frankenthal.de |

**Frankenthal** er ein by i regionen Pfalz i den tyske delstaten Rheinland-Pfalz. Byen ligg ca 4 km vest for Rhinen, midt mellom byane Worms og Ludwigshafen, ved ein av sideelvane til Rhinen, Isenach. Han har opp under 50 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Erkenbert-ruinen i sentrum
Erkenbert-museet
Staden heitte opphavleg *Franconodal*, og vart første gongen omtalt i 772. Namnet viser til ein frankisk busetjing frå slutten av 400-talet. Framvoksteren til byen tok for alvor til på 1100-talet, etter at *Erkenbert*, ein adelsmann frå Worms, grunnla eit augustinsk stift på staden i 1119. Dette stiftet utvikla seg raskt til eit næringsmessig og kulturelt sentrum i regionen. Frankenthal fekk offisiell status som by i 1577.

Mellom slutten av 1500- og byrjinga av 1600-talet, i forkant av trettiårskrigen, vart Frankenthal utbygd til den sterkaste festninga på vestsida av Rhinen i kurfyrstedømet Pfalz. Men i 1689, under niårskrigen, vart byen sett i brann av franske troppar og nesten fullt øydelagt.

Ein porselensfabrikk som starta opp i 1755 vart avvikla igjen etter 45 års drift, men produkta frå denne er enno etterspurte som verdifulle antikvitetar. Mellom 1770 og 1773 vart dei to byportane Worms-porten (*Wormser Tor*) og Speyer-porten (*Speyerer Tor*) bygt, og desse er enno verna.

Frå 1798 til 1815, i kjølvatnet av dei franske revolusjonskrigane, var Frankenthal under fransk styre. Deretter tilfall byen, saman med resten av Pfalz vest for Rhinen, kongedømet Bayern.

Under andre verdskrigen vart rundt 90 % av bykjernen øydelagt i eit bombeåtak 23. september 1943.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frankenthal» frå Wikipedia på bokmål, den 21. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 59°55′1.2000″N 10°43′40.181″E﻿

**Slottet** er nemninga på den offisielle bustaden til den norske kongen. Det ligg øvst på Karl Johans gate i Oslo, men har hatt adressa Drammensveien 1, seinare Henrik Ibsens gate 1, og no berre Slottsplassen, som har vorte det offisielle namnet på plassen framfor Slottet.

Slottet er bustad og arbeidsplass for kongefamilien. Her tek kongen imot regjeringa i statsråd, tek imot audienssøkjande og held offisielle middagar. Utanlandske statsoverhovud som kjem til Oslo på statsvitjing, bur på Slottet. Dei fleste av dei tilsette ved Det kongelege hoffet har normalt den daglege arbeidsplassen sin her.

Historie
--------

Slottet vart teikna av den danskfødde arkitekten Hans Ditlev Franciscus von Linstow, og er halden i klassisistisk stil. Det vart bygt for kong Karl III Johan (1763–1844, regjerte frå 1818), som er minna med ein ryttarstatue rett framfor bygningen. Men slottet stod ikkje heilt ferdig før i 1849, under Oscar I, og har ikkje vorte fullført i samsvar med dei opphavlege planane. 

Planlegginga av slottet hadde teke til i 1821, og året etter la kongen sjølv fram ein stortingsproposisjon. Kostnaden vart rekna til 150 000 spesidalar, som vart skaffa gjennom sal av statsobligasjonar. Slottskommisjonen, som vart oppretta i 1823, fekk ansvaret for byggjeprosessen.

Slottet er eit kulturminne og har nummer 85500 i Riksantikvarens kulturminnebase.
Om sommaren er delar av Slottet ope for publikum.

Bilete
------

* Karl Johans gate i Kristiania (no Oslo) med Slottet i bakgrunnen, ca. 1890Karl Johans gate i Kristiania (no Oslo) med Slottet i bakgrunnen, ca. 1890
* Slottet august 1991Slottet august 1991
* Slottet 22. oktober 2006Slottet 22. oktober 2006
* Slottet 3. februar 2007Slottet 3. februar 2007
* Slottet 3. februar 2007Slottet 3. februar 2007
* Slottet 2. januar 2010Slottet 2. januar 2010

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Det Kongelige Slott» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om slottet i kongehuset.no
* Det norske kongehuset: Kontaktinformasjon i kongehuset.no
* 

* Slottet i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Eigedomane til den norske kongefamilien |
| --- |
| Offentleg eige | 
* Slottet
* Bygdøy Kongsgård
* Oscarshall
* Gamlehaugen
* Stiftsgården
* Ledaal

 |
| Privat eige | 
* Skaugum
* Kongsseteren
* Prinsehytta
* Mågerø
* KS «Norge»

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Otis Davis spring USA inn til gull på den lange stafetten under Sommar-OL 1960, med tyske Carl Kaufmann hakk i hæl
**Otis Crandall Davis** (fødd 12. juli 1932) er ein USA-amerikansk friidrettsutøvar som vann to gullmedaljar under Sommar-OL 1960.

Davis, som er frå Tuscaloosa i Alabama, gjorde teneste i fire år i USA sitt flyvåpen. Mellom anna deltok han i Koreakrigen. Deretter studerte han ved University of Oregon, der han var aktiv på basketball-laget. 

26 år gammal byrja Davis å trene friidrett. I sin fyrste sesong tevla han på dei kortaste distansane, men i 1959 satsa han på 400 meter. Han sette personleg rekord med 45,8 sekundar då han i 1960 vart USA-meister.

På plass i Roma vann han sin OL-semifinale med ny personbeste; 45,5. I finalen den 2. september kjempa han ein knallhard kamp om gullmedaljen med tyske Carl Kaufmann. Begge pressa seg til yttarste og fekk sluttida 44,9 sekundar, ny verdsrekord med tre tidels sekund. Davis heldt så vidt unna for Kaufmann, dei uoffisielle elektroniske tidene vart rekna til 45,07 og 45,08. To dagar seinare møttest dei same to på siste-etappe på 4 x 400 meter stafett. Etter solide løp av lagkameratane Jack Yerman, Earl Young og Glenn Davis hadde Otis Davis ingen store vanskar med å sikre OL-gullet framom Kaufmann og det alltyske mannskapet.

Davis slutta å tevle i 1961.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Otis Davis» frå Wikipedia på engelsk, den 6. august 2015.*
Aun den gamle teikna av Gerhard Munthe
**Aun den gamle**, **Åne den gamle** eller **Auchun**, var ein konge av Ynglingeætta som skal ha vorte uhorveleg gamal. Han er far til Egil Vendilkråke og son av Jorund, den eine av Yngvesønene. :

Snorre Sturlason fortel korleis Aun kom i strid med skjoldungane, og særleg sønene av Frode den fredsame, Halvdan og Fridleiv. Aun laut rømme for dei og fann skjul i Västergötland, etter å ha vore konge i Uppsala i 25 vetrar. Han sat i Gautland i 25 vetrar til, medan Halvdan rådde for Uppsala. 

Sidan vart han driven ut av Uppsala av ein kong Åle den frøkne, son av Fridleiv. Han laut då rømme til Gautland ein gong til, og budde der i 25 vetrar (han hadde då rådd 60 år i mellomtida). Åle vart drepen av Starkad den gamle, og Aun kom attende til Uppsala og rådde 25 nye vetrar der.

Aun var rekna som meir av ein blotmann enn ein stridsmann, og etter han kom attende, blota han sønene sine for langt liv, og vann seg ti nye år for kvar son. Med tida vart han så gamal at han ikkje kunne gå, og etter kvart låg han i ein seng og saup drikke som eit spedbarn. Då gjorde sveane opprør, og den yngste av dei ti sønene hans vart spard. Dette var Egil Vendilkråke. Aun døydde av alderdom, og til då hadde slikt vore lite kjend. Skaldane kalla sidan alderdomen for "Ånesott", fortel Snorre.

Tjodolv frå Kvine seier i Ynglingatal:

Endeleg kunde
i Uppsalir
Åne-sott
Aun få kjenna,
og seigliva
skulde han få
andre gongen
unge-bragd,
og den smale
odden av kvasse
verjo til stuten
vende han åt seg.
Han som frendar
farga med blod,
av lange stutehorn
liggjande drakk.
Ukse-sverde
orka kje gråhærd
auster-kongen
uppe halda.

### Den eldste Noregshistoria

Historia Norvegiæ fortel at Aun eller Auchun var so alderdomsveik at han låg i ni år utan å ta til seg fast føde. Halvdan Koht er inne på at namnet kan vera ein variant av Audun.

### Kommentar

Forteljinga til Snorre er i røynda prega av oppatt-taking. Aun lyt rømme landet to gonger, og er borte like lenge båe gonger (25 år). Dette gjev ein peikepinn om at Snorre har to variantar av same soge, om ein konge som laut gå i utlegd ei tid, for så å koma attende. Namnet Åle finn ein seinare att i forteljinga om Adils, der Åle/Onela i nokre kjelder er bror av Ottar Vendilkråke. Det samla talet på år Aun skal ha levd, er hjå Snorre oppe i over 200, med noggranne tilvisingar: 25 vetrar i Uppsala, 25 i Gautland, 60 vetrar i Uppsala, nye 25 i Gautland, 25 vetrar i Uppsala att, og så hundre år på overtid på grunn av søneblot til Odin - i alt 260 år. Soga om kong Aun har eit mytisk preg berre på grunn av alderen. Andre kjelder minst berre at han vart eldre enn vanleg var på den tida (opp mot hundre år).
Hinchinbrookøya
Kart over Hinchinbrookøya
**Hinchinbrookøya** (engelsk *Hinchinbrook Island*) er ei stor øy ved kysten av Nord-Queensland i Australia. Ho er ein del av marinvernområdet ved Det store barriererevet, og så godt som heile øya er verna som nasjonalpark. Hinchinbrook er 52 km lang og 10 km brei. Øya har ei flatevidd på 395 km² medan nasjonalparken dekkjer 399 km². Han er dermed den største øy-nasjonalparken i Australia.

Hinchinbrookøya ligg aust for Cardwell og nord for Lucinda. Øya er dekt av regnskog, har fleire sandstrender og mangroveskog. Hinchinbrook-kanalen som skil øya frå fastlandet er ein oversvømt elvedal. Midt på øya ligg Bowen-fjellet, ein utdøydd vulkan på 1 142 moh. som er den tredje høgaste toppen i Queensland.

Øya blei namngjeven av kaptein Cook i juni 1770, som kalla henne opp etter Hinchingbrooke House, landeigedommen til George Montague Dunk, som hadde støtta oppdagingsferda hans. Det blei først slått fast at Hinchinbrook var ei øy under vidare utforsking i 1819.

Eit mindre turistføretak, Hinchinbrook Island resort, opna her i 1970-åra.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------


* Hinchinbrook Island (February 8, 2004), *The Sydney Morning Herald*, smh.com.au
* HINCHINBROOK ISLAND Arkivert 2013-10-02 ved Wayback Machine. cairnsunlimited.com

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Hinchinbrook Island» frå Wikipedia på engelsk, den 30. september 2013.*
Slottet i Versailles sett frå slottsplassen.
Den strengt oppbygde parken på baksida av slottet.
**Slottet i Versailles** (fransk *Château de Versailles*), ofte berre kalla **Versailles**, er eit kongeleg slott i Versailles vest for Paris sentrum.

Det majestetiske slottet og parken rundt blei oppført av Ludvig XIV, kjend som *Solkongen*, for å visa fram makta si og for å flytta frå opprørske Paris.

Slottet er kjend for ei rekke historiske hendingar, som utropinga av Det tyske keisarriket i 1871 etter at Frankrike tapte den fransk-prøyssiske krigen, og Versaillestraktaten som blei utforma og underskriven her etter første verdskrigen.

Det barokke slottet i Versailles inspirerte monarkar og andre byggherrar rundt om i Europa til å oppføra liknande bygg. Det står i dag på UNESCO-lista over verdsarva.

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Slottet i Versailles**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
*Sjå òg Frankfurt am Main*

| **Frankfurt an der Oder** |
| --- |
| Horisonten til Frankfurt an der OderHorisonten til Frankfurt an der Oder |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Frankfurt an der Oder | 

Frankfurt an der Oder is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Brandenburg  Ingen  Kreisfri by |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  147,61 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 61 886 |
| Koordinatar | 52°21′0″N 14°33′0″E﻿Koordinatar: 52°21′0″N 14°33′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 19-135 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 15201–15236 |
| Telefon-retningsnummer | 0335 |
| Bilnummer | FF |
| **Heimeside:** www.frankfurt-oder.de |

**Frankfurt an der Oder** er ein by i Tyskland og i delstaten Brandenburg ved elva Oder på grensa mellom Tyskland og Polen, like ovanfor byen Słubice, som var ein del av Frankfurt fram til 1945. Mot slutten av 1980-åra hadde byen meir enn 87 000 innbyggjarar, men folketalet hadde falle til 70 000 i 2002 og var 60 000 i 2011. 

Det offisielle namnet **Frankfurt (Oder)** og det eldre og no uformelle **Frankfurt an der Oder** vert brukt for å skilje han frå den større byen Frankfurt am Main.

Historie
--------

Byen fekk byrettar i 1253 ved den frie vadestaden (*frank furt* tyder 'fri vadestad på' tysk) kjend som Brandendamm, sjølv om busetnaden sannsynlegvis er mykje eldre. Dei første innbyggjarane haldt til på vestsida av Oder, etter kvart strekte byen seg over til austsida (i dag Słubice). Seint i mellomalderen dominerte Frankfurt handelen på elva mellom Wrocław (Breslau) og Szczecin (Stettin). I 1430 vart Frankfurt medlem av Hansaen, men berre for ei kort stund.

På 1800-talet var Frankfurt ein viktig handelsby. Han låg sentralt plassert i Preussen mellom Berlin og Poznań, ved den tung trafikkerte elva Oder, og byen hadde den nest største årlege handelsmessa i Det tyske riket. Berre messa i Leipzig var større. 

Intense kampar oppstod i byen i 1945 då den tyske krigsmakta prøvde å stoppe Den raude armeen si framrykking mot Berlin. Etter verdskrigen vart det avgjort at grensa mellom Tyskland og Polen skulle gå langs Oder, dette delte byen i to. Austsida vart då den polske byen Słubice.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frankfurt an der Oder» frå Wikipedia på engelsk, den 24. oktober 2007.*

1. ↑  *Bevölkerungsprognose (Ergänzungsbericht)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 28. juni 2007, henta 19. juni 2007

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Frankfurt an der Oder**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Aunt Mary** var eit norsk rockeband frå Fredrikstad som starta i 1969. Bjørn («Krisa») Christiansen på gitar og vokal, Jan Groth på orgel og vokal, Svein Gundersen på bass og vokal, og Ketil Stensvik på trommer utgjorde kjernen i bandet. Andre musikarar som var innom var Per Ivar Fure på fløyte, munnspel og saksofon og Bengt Jenssen på keyboard. 

Den bluesbaserte, progressive rockemusikken til bandet vart gjeve ut i fleire land i Europa og singelen «Jimi, Janis And Brian» vart i 1971 det kommersielle gjennombrotet til bandet. Songen hylla dei avdøde heltane Jimi Hendrix, Janis Joplin og Brian Jones. Per Ivar Fure slutta i bandet før det albumet *Loaded* og det same gjorde Groth for å satse på ein karriere som kristenpopartist. Bengt Jenssen (keyboards) kom inn i bandet, medan Christiansen og Gundersen frå no av delte på vokalen. Både *Loaded* og oppfølgjaren *Janus* (1973) selde bra i Noreg, men Aunt Mary vart likevel oppløyst i 1973. 

Gundersen har sidan hatt suksess som låtskrivar, produsent og filmkomponist. Christiansen har laga soloplater og spelt med mellom anna Alex og New Jordal Swingers. Aunt Mary har med ujamne mellomrom heldt konserter sidan 1978, og i 1992 gav Groth, Christiansen, Gundersen og Stensvik ut bluesalbumet *Bluesprints*. 28. januar 2011 spelte bandet på Verdensspeilet i Fredrikstad 28. januar 2011.

Diskografi
----------

* *Aunt Mary* (Polydor, 1970) gjeve ut på ny i 1974 på Karussell som *Whispering Farewell*
* *Loaded* (Philips, 1972)
* *Janus* (Vertigo, 1973)
* *The Best of Aunt Mary* (Philips, 1974) samleplate
* *The Best of Aunt Mary Volume 2* (Philips, 1975) samleplate
* *Live Reunion* (Philips, 1981) livealbum
* *Bluesprints* (Sonet, 1992)
* *The Things We Stood For* (2007)
* *Barbed Wire Waves* (Pan, 2009) radiokonsert 1971

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aunt Mary» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juni 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografi fra Norsk pop- og rockleksikon
* Biografi på Progrock.no Arkivert 2008-12-30 ved Wayback Machine.
* Biografi på Groove

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Esing** er ei litt tjukk list på langs på kvar side ved eller nesten oppe ved overkanten i ein robåt. Han er tjukkast på midten, og vert noko tynnare mot endane like ved eller heilt ute ved stamnane. På det tjukkaste kan han i tverrsnitt variera mellom 3x3 cm til 10x10 cm etter båtstorleiken. Men tverrsnittet er sjeldan kvadratisk; som oftast er esinga tjukkast øvst, og har ei smalare underside. Ofte er ein eller fleire av vinklane i tverrsnittet heller ikkje rette.

På nesten alle robåtar nord for Bergen ligg esinga på nest øvste bordkant. Åfjordsbåtane har derimot ikkje slik indre esing, men derimot ei litt tjukk list på utsida av øvste bordkant; denne lista heiter «esseng». På Nordlandsbåtar bygt etter kring 1930 er òg esinga utelate, og på ein del heilt nye Sognebåtar er det lagt inn ei tynn teaklist, nærast som pynt, der ein vanleg esing skulle ha lege.

På båtar sør for Bergen ligg esinga langs øvste bordkant, og austom Lindesnes kallast han gjerne for «rip» (ei rip – ripa). Austom Lindesnes kan esinga òg verta så låg og brei at han byrjar å likna på eit vaterbord. 

Som oftast stoppar esinga ved rengene (sjå rang), men på enkelte båtar på Sørvestlandet og på Sør-Austlandet går esingane heilt til stamnane. Ved kvar stamn står det i så fall gjerne ein liten nauvrang som bind esingane saman.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Esing» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mai 2020.*

1. ↑  

	* «Esing» i *Store norske leksikon*, snl.no. Henta 15. mai 2020.
|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | 

|  |
| --- |
| Epro-theremin i midtre sjikt |
|  |
|  |
| 

---

 |

 |
| *Problem med å høyra denne fila? Sjå mediahjelp.* |

Ein **theremin** er eit elektronisk musikkinstrument kontrollert utan fysisk kontakt av ein thereminist (utøvar). Instrumentet er kalla opp etter oppfinnaren, Léon Theremin, som tok patent på apparatet i 1928.

Instrumentet kontrolleiningar består vanlegvis av to metallantenner som vert påverka av den relative plasseringa til hendene til utøvaren og kontrollerer oscillatorar for frekvens (tonehøgda) med den eine handa og amplitude (lydvolum) med den andre. Dei elektriske signala frå therminen vert forsterka og sendt til ein høgtalar. 

Lyden av instrumentet vert ofte assosiert med skumle situasjonar. Derfor er thereminen ofte brukt i filmmusikk som i Miklós Rózsa sin *Spellbound* og *The Lost Weekend*, Bernard Herrmann sin *The Day the Earth Stood Still* og Justin Hurwitz sin *First Man*, i tillegg til kjenningsmelodiar i fjernsynsseriar som *Midsomer Murders*. Thereminen er òg blitt nytta i konsertmusikk (særskild avantgarde og i nymusikk), og meir populære sjangrar som rock.

Alexandra Stepanoff spelar theremin på NBC Radio i 1930

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Theremin» frå Wikipedia på engelsk, den 24. april 2020.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Revision of the Hornbostel-Sachs Classification of Musical Instruments by the MIMO Consortium».

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Theremin**

* Music From The Ether
* ThereminWorld.com
**Frysing** er ein avkjølingsprosess av ei væske til temperaturen der væska går over til fast stoff. Denne temperaturen vert kalla frysepunktet. Smelting er det motsette av frysing, og er ein prosess der fast stoff går over til væskeform. For dei flest stoff er temperaturen for smelte- og frysepunktet det same. Rask avkjøling i samband med kryogene temperaturar, kan derimot få eit stoff til å fryse under smeltepunktet. 

Frysepunktet for enkelte reine stoff, som heilt reint vatn, er lågare enn smeltetemperaturen. Frysepunktet til vatn er berre lik smeltepunktet når ein har små partiklar i vatnet som hindrar underkjøling. Smeltepunktet til vatn er 0 °C. Utan frysekjernar kan ein få underkjølt vatn ned til −42 °C, før det frys til is. Med frysekjernar er frysepunktet til vatn om lag det same som smeltepunktet. Frysekjernar, som støv, er vanleg i lufta, og derfor vil regnvatn og vatn frå springen vanlegvis fryse ved smeltepunktet til vatn. 

Frysing er ein vanleg metode til å konservere mat på, som hindrar maten i å rotne og vekst av mikroorgansimar. Når vatn frys til is hindrar ein bakterievekst og kjemiske reaksjonar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
Koordinatar: 62°38′09.8″S 60°09′42.4″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Kuzman Knoll** (Kuzmanova Mogila) er ein einsleg, isdekt knaus med ei høgd opp mot 620 m aust på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Knausen dannar eit kjenneleg landemerke i Wörner Gap-området, oppom Huronbreen og den øvre delen av Perunikabreen. Han vart kalla opp etter Kuzman Tuhtsjijev, som deltok under den bulgarske antarktisekspeidsjonen i 1993/94 og som var leirsjef ved St. Kliment Ohridski i løpet av 1994-96.

Åsen vert kalla *‘Tukhchiev Knoll’* av amerikanske og britiske namnekomiteear for Antarktis, medan «Kuzman Knoll» er det offisielle bulgarske namnet. 

Dei første som nådde toppen av åsen var bulgarske Kuzman Tuhtsjijev og Vasil Gurev frå St. Kliment Ohridski-basen i løpet av sesongen 1994/95.

Knausen ligg 1,1 km nord-nordaust for Camp Academia, 1,1 km aust for midten av Wörner Gap, 3,68 km aust-nordaust for toppen av Pliska Ridge, 4,07 km nord-nordaust for Mount Friesland, 3 km søraust for Mount Bowles og 3,32 km sørvest for Atanasoff Nunatak.

Kjelder
-------

* Composite Antarctic Gazetteer.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Frank Langballe** er ein figur i den litterære verda som av den britiske forfattaren J.K. Rowling har skapt om Harry Potter og skulegangen på Galtvort. Han er far til Nilus Langballe, ein student i Griffing ved Galtvort i same årskull som Harry Potter.

Frank og Alinda Langballe vart torturert til sinnssjukdom av ei gruppe dødsetarar leia av Bellatrix DeMons, noko som førte til at Nilus måtte bu hjå bestemor si medan foreldra vart sende til *St. Mungos hospital for magiske sjukdomar og skader*, der dei har vore sidan. Dette vart skildra som ei av tidas mest forferdelege brotsverk, spesielt sidan Alinda og Frank var veldig populære. Frank var ein av dei beste svartspanarane Magidepartementet hadde, men han hugsar ingenting seinare, og er sinnssjuk.

Frank sin tryllestav vart nytta av Nilus medan han gjekk på Galtvort, heilt til han knekte i Harry Potter og Føniksordenen, då han var med i kampen i Magidepartementet.

Ein trur at Frank er nokre få år eldre enn Jakob og Lilly Potter, sjølv om Rowling ikkje har stadfesta dette.

I filmen Harry Potter og Føniksordenen blir Frank Langballe spelt av James Payton.
| **Mönchengladbach** |
| --- |
| Domkyrkja i MönchengladbachDomkyrkja i Mönchengladbach Domkyrkja i Mönchengladbach |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Mönchengladbach | 

Mönchengladbach is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Nordrhein-Westfalen  Düsseldorf  Kreisfri by |
| Grunnlagd | 974 |
| Borgarmeister | Felix Heinrichs |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  170,43 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 266 073   1 552/km² |
| Koordinatar | 51°12′0″N 6°26′0″E﻿Koordinatar: 51°12′0″N 6°26′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 70 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 41001-41239 |
| Telefon-retningsnummer | 02161, 02166 |
| Bilnummer | MG |
| **Heimeside:** www.moenchengladbach.de |

**Mönchengladbach** er ein by i Tyskland i delstaten Nordrhein-Westfalen med om lag 265 000 innbyggjarar. Byen ligg vest for Rhinen, midt mellom Düsseldorf og grensa til Nederland.

Det opphavlege namnet på byen var **Gladbach**, som i dag framleis ofte vert nytta om byen. For å skilje han frå ein annan by med same namn (i dag Bergisch Gladbach) tok han namnet **München-Gladbach** i 1888. Denne stavinga kunne folk mistolke som at Gladbach var ein bydel i München, og derfor vart namnet endra til Mönchen Gladbach i 1950 og Mönchengladbach i 1960.

Opphavet til byen var eit kloster grunnlagd i 974. Det vart kalla opp etter Gladbach, ei lita elv, som i dag renn under jorda. Klosteret og dei nærliggande landsbyane vart ein by på 1300-talet. I nærleiken låg byen Rheydt, som i dag er ein del av Mönchengladbach.

Mönchengladbach er heimstad for fotballlaget Borussia Mönchengladbach.

Folk frå Mönchengladbach
------------------------

Formel 1-sjåførane Nick Heidfeld og Heinz-Harald Frentzen og filosofen Hans Jonas var fødde her. 
Den norske fotballspelaren Isabell Herlovsen er også fødd i Mönchengladbach.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Mönchengladbach» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Mönchengladbach**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
Koordinatar: 56°2′21.142″N 12°37′10.099″E﻿

*Sjå òg bydelen Kronborg i Malmö*

**Kronborg** er eit slott som ligg attmed Øresund, kring 1 km nordaust for sentrum i byen Helsingør på Sjælland i Danmark. Det vart i 2000 teke med på UNESCO si liste over verdsarv. Grunngjevinga var at slottet vart sett på som eit eineståande døme på eit renessanseslott som har hatt mykje å seie for Nord-Europa opp gjennom historia.

Fredrik II av Danmark-Noreg lét byggja om mellomalderborga *Krogen* i 1574 og 1585 til Kronborgs slott, som òg er ein borg. Bygget ligg ytst på Sjælland, der Øresund er som smalast, og var ein maktfaktor i si tid med omsyn til å få krevja inn Øresundtollen, ei avgift som var lagt på skipsfarten gjennom Øresund. 

Slottet er mest kjend for at William Shakespeare sitt skodespel *Hamlet* utspelar seg i «Elsinore» (Helsingør). For mange turistar er Kronborg difor «Hamletslottet».

I det nordaustre tårnet på slottet er det installert eit fyr, Kronborg Fyr.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kronborg (dansk) på
* Kronborgs Slott i Helsingør Arkivert 2006-04-29 ved Wayback Machine.
* UNESCO World Heritage Centre - Kronborg Castle

| * v
* d
* e
Verdsarven i Danmark |
| --- |
| Jellingmonumenta: Gravhaugar, runesteinar og kyrkje (1994)**·** Kronborg slott (1995)**·** Ilulissatfjorden (Grønland) (2004)**·** Roskilde domkyrkje (2005) **·** Stevns Klint  (2014)**·** Den danske delen av Vadehavet  (2014)**·** Parforsejaktlandskapet på Nord-Sjælland med Eremitageslottet  (2015)**·** Christiansfeld  (2015)**·** |  |
| Årstalla angjev når staden vart teken opp på verdsarvlista |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Skotske kvinner som valker rundt 1770.
**Valking** (frå norrønt *valka*, 'drive fram og attende') er ein teknikk som går ut på å behandla vove ullstoff for å gjera det tett og tjukt. Ein valkar stoffet i våt tilstand, til dømes med varmt såpevatn. Ved valkinga vert ulltøyet stampa eller gnidd mellom rifla valsar slik at overflata filtrar seg. Vadmål er eit døme på eit stoff som har blitt sterkt valka. Stoffet er gjerne blitt vove av uvaska ullgarn og deretter valka i særskilde stampar.

Valking kan minna om filting og toving, men medan valking tek for seg vove stoff, kan filting brukast på lause fiber, medan toving gjerne viser til forming av ferdige tekstilprodukt.

Opphav til etternamn
--------------------

Valking kan på engelsk kallast *fulling, tucking* eller *waulking*, og har gjeve opphav til etternamna Fuller, Tucker og Walker/Waulker.

Kjelder
-------

* 

* «toving» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «valke» i Nynorskordboka.
* ULL Arkivert 2010-12-01 ved Wayback Machine. ved yrkeslitteratur.no
* Dagrun Gullvåg Ansnes i *Norsk Allkunnebok* (1966)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Valking**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* KulturNav

 |
Kanape frå ca. 1840.
**Kanapé** eller **kanape** er eit sittemøbel for fleire personar. 
Han kan minna om ein sofa, og det er uklare grenser mellom dei to møbela både når det gjeld namn og utforming. På fransk er *canapé* framleis eit vanleg namn på sofa. Namnet kjem frå gresk *konopeion*, som tyder 'myggnett (kring ei seng)'.

I Noreg blei ei særskild engelsk utforming av kanapeen moderne på byrjinga av 1700-talet. Denne var konstruert slik at møbelet fekk form som to eller fleire stolar stilt ved sida av kvarandre i ei rekkje. Konstruksjonen var bygd opp som vanlege stolpekonstruerte stolar, men kanapeen hadde ein felles sarg fremst, og ryggstavane var smelta saman i overgangen frå ein «stol» til ein annan.

Det er bevart mange kanapear i Noreg som er utforma i stilartane régence og seinare rokokko. På slutten av 1800- og byrjigna av 1900-talet blei rokokko-kanapeen mykje kopiert, og snikkararbeidet er ofte så fint at det er vanskeleg å skilja mellom møblar frå 1700- og 1900-talet.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  «Kanapé: sofa». *Store norske leksikon*. 13. september 2017.
2. ↑  «Sofa». *Store norske leksikon*. 13. september 2017.
3. ↑  «kanape» i Nynorskordboka.
**Møbelmuseet**, tidlegare **Norsk Møbelfaglig Senter** (NMFS), er eit museum og dokumentasjonssenter for møbelindustrien i Noreg. Det ligg i Sykkylven kommune.

Institusjonen vart etablert i 1994, og fekk sine første to tilsette i 1995, utstillingskonsulent Milla Krogstad og historikar Eldar Høidal. Dei første åra hadde senteret ei rekkje utstillingar der sentrale norske møbeldesignarar, som Alf Sture, Adolf Relling og Olav Eldøy vart presenterte. Fram til 2000 heldt Norsk Møbelfaglig Senter til i den representative sveitservillaen, Berlihuset, i Sykkylven sentrum. Då flytte senteret til tidlegare Strømme konfeksjonsfabrikk, der NMFS også held til i dag. (2019) 

I tillegg til designutstillingane skipa NMFS i åra 1995 til 2004 til ei rekkje faglege arrangement for møbelindustrien, innafor felt som produktutvikling, materialbruk og IKT. I 2004 vart senteret konsolidert med Sunnmøre Museum og sidan har den museumsfaglege aktiviteten stått i sentrum. NMFS har eit rikhaldig bibliotek, kjeldeskrift frå møbelbedrifter, ei omfattande samling med intervju, bildearkiv m. m. Senteret har også ei stor samling møblar og produksjonsutstyr som viser utviklinga av den møbelindustrielle produksjonen i Noreg frå ca 1900 og fram til i dag. I den faste utstillinga kan ein sjå møblar frå heile møbelindustriens historie, med hovudvekt på stoppmøblar.

Norsk Møbelfaglig Senter har også teke på seg å skrive bedriftshistorier og gjort anna formidlingsarbeid innan norsk møbelproduksjon.I 2005 vart det oppretta ei venneforeining for NMFS. Foreininga har gjennomført ulike aktivitetar for å skape interesse for historia.

Frå 2008 til 2018 var Kjetil Tandstad dagleg leiar ved Norsk Møbelfaglig Senter. Frå 2018 er Eldar Høidal avdelingsleiar ved museet.

Kjelder
-------

1. ↑  *Norsk Møbelfaglig Senter – Velkommen til Møbelfaglig Senter* (på norsk bokmål), henta 2. oktober 2019

* Nettstaden til Møbelmuseet
* Eldar Høidal: Inge Langlo. Et liv i form. NMFS 2000.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

| * v
* d
* e
Stiftinga Viti |
| --- |
| Sunnmøre Museum **·** Aalesunds Museum **·** Godøy Kystmuseum **·** Møbelmuseet **·** Sykkylven Naturmuseum **·** Ytste Skotet **·** Landbruksmuseet for Møre og Romsdal **·** Herøy Kystmuseum **·** Brudavolltunet **·** Sivert Aarflot-museet **·** Volda Bygdetun **·** Dalsfjord fyrmuseum |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* KulturNav

 |
Kronos (som Saturn) et ein av ungane sine i måleriet *Saturno devorando a su hijo* (1821-1823) av Francisco Goya.
**Kronos** er namnet på ein av titanane i gresk gudelære. Namnet hans liknar på det til *Chronos*, personleggjeringa av tida, men dei to er ikkje den same. Kronos svara til Saturn i romersk gudelære. Han høyrde til den første generasjonen av titanane, og somme myter seier at han var den yngste av dei. 

Grekarane dyrka Kronos som ein gud for korn, natur, jordbruk og grøde. Han blei gjerne avbilda med ein sigd i handa, både fordi han var grødegud og av di han brukte sigden som våpen. Festivalen Kronia blei halden i Aten den tolvte dagen av kvar månad (hekatombaion) til ære for Kronos og grøda.

Liv og gjerningar
-----------------

På oppfordring frå mora Gaia – Jorda – tok Kronos på seg å gjera opprør mot faren Uranos – Himmelen – som hadde sperra nokre av dei mange barna deira inne i Tartaros. Med ein sigd som mor si hadde gjeve han, sprang Kronos på far sin og drap eller lemlesta han ved å skjera av han testiklane. Uranos forbanna han og sa at for ugjerninga si skulle Kronos møta same skjebnen.

Ei anna forklaring på korleis han kom til makta seier at Kronos nedkjempa den vonde slangetitanen Ophion. Etter at han hadde frigjort verda frå denne tyrannen vart han ein rettvis konge over henne.

Kronos blei i alle fall herskaren over jorda, og han tok syster si Rhea til dronning. Regjeringstida til Kronos blei kalla gullalderen, ettersom alle levde i fred utan å trenga lovar eller reglar.

Etterkomarar
------------

Tida var likevel ikkje like god for alle. Kronos sperra inne dei yngste barna til Gaia – dei hundrearma kjempene, gigantane og kyklopane – igjen, og sette monsteret Kampe til å vakta dei. I tillegg prøvde han å unngå spådommen til Uranos om at ein av sønene hans ville drepa han. Etter kvart som Rhea fekk born, svelgde han dei heile. Hestia, Demeter, Hera, Hades og Poseidon forsvann på dette viset. Men då Rhea venta Zevs, hadde ho fått nok. Ho gøymde det nyfødde barnet og fekk Kronos til å svelgje ein stein istaden. 

Zevs voks så opp og gjorde akkurat som spådommen hadde sagt. Han frelste syskena sine anten ved å tvinga faren til å spytta dei ut igjen, eller ved å skjera opp magen hans og redda dei ut den vegen. Han sette òg fri dei yngste borna til Gaia, og som takk fekk han tore og lyn av dei, som blei våpna hans. I ein stor krig mot mange av titanane vann så Zevs og syskena herredømet over verda. Kronos og titanane sperra dei inne i Tartaros – og kyklopane og gigantane blei igjen sett i fangenskap.

I tillegg til borna med Rhea fekk Kronos Pothos (attrå) med Afrodite og kentauren Cheiron med Phylyra.

Opphav
------

Både grekarane og seinare forskarar har sett ein samanheng mellom dyrkinga av Kronos før Zevs-dyrkinga blei populær, og kulten rundt den semittiske guden Ba'al Hammon. Mellom anna kjem myta om barnesluking til Kronos frå denne tidlegare tida, og Ba'al Hammon blei av og til dyrka gjennom barneoffer.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC

 |
**Kromme Rijn** («Svingete Rhinen») er ei elv i provinsen Utrecht i Nederland.

I romartida var denne nordlegaste greina i Rhindeltaet hovudleia til denne store elva og ho fungerte som den nordlege grensa til Romarriket. Romarane bygde derfor mange castella langs denne grensa kalla *Limes Germanicus*.

Sidan mellomalderen har elva vore langt mindre viktig fordi ho mudra til og til slutt vart ho heilt skild frå hovudleia Nederrijn-Lek. Ho heldt likevel på namnet «Rhinen».

Kromme Rijn går ut frå Nederrijn-Lek ved den gamle byen Wijk bij Duurstede (kalla Dorestad før mellomalderen), og etter dette svingar ho seg gjennom provinsen Utrecht, forbi byane Bunnik og Zeist, og endar opp i vollgrava ved byen Utrecht. 

Opphavleg vart Utrecht bygd av romarane ved ein vadestad nær staden der Kromme Rijn forgreinar seg i elvane Vecht (nord) og Leidse Rijn (vest). Det siste strekket innanfor bymurane vart kanalisert og danna kanalen Oudegracht. Leidse Rijn og Vecht renn ut frå byvollgrava og er fortsetjinga av Kromme Rijn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kromme Rijn» frå Wikipedia på engelsk, den 9. februar 2008.*
**Frank Strandli** (fødd 16. mai 1972) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Kristiansand. Han var angrepsspelar for mellom andre IK Start, SK Brann og Lillestrøm SK. Elles aktiv i England, Hellas og Danmark. Perioden 1992–99 aksla han den norske landslagstrøya 24 gongar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Strandli debuterte for Start i 1989. I januar 1993 vart han overført til Leeds United. Etter eit mislukka opphald i England var han frå våren 1994 Brann-spelar. To år seinare byrja han spele for Lillestrøm SK. Hausten 1997 skreiv han kontrakt med Panathinaikos, samstundes byrja Erik Mykland å spele for den greske klubben. Våren 1999 vart Strandli Aalborg-spelar, saman med Ståle Solbakken vart han seriemeister med klubben i juni 1999. Strandli vart alvorleg skadd, men kom kortvarig tilbake i 2001 før han måtte legge opp.

### Landslagsspel

Strandli deltok i 24 av Noregs landskampar i tida frå 7. januar 1992 til 22. januar 1999. I 1996 og 97 kom han, som den einaste, på bana i samtlege 8 kvalifiseringskampane til VM i fotball 1998. 25. februar 1998 skåra han sitt tredje og siste landskampmål då Noreg og Frankrike spelte uavgjort 3–3 i Marseille. Strandli kom likevel ikkje med i troppa til verdsmeisterskapen.

### Merittar

* Dansk seriemeister: 1999 for Aalborg BK
* Tapande cupfinalist: 1995 for SK Brann

Kjelder
-------

* Frank Strandli ved eu-football
«Toskane sin topp», Kuznetsk Alatau
Koordinatar: 54°8′N 88°45′E﻿
**Kuznetsk Alatau** (russisk Кузнецкий Алатау) er ei fjellkjede sør i Sibir i Russland mellom Kuznetsksenkinga og Minusinsksenkinga. Ho er 300 km lang og opp til 2178 meter over havet på det høgaste. Kjeda er ein del av fjellsystemet i Sentral-Asia.

Desse fjella har glatte konturar med slake fjellsider i aust og heller bratte i vest. Gran dominerer skogbelte i den øvre delen, men nær tregrensa (1300-1900 moh) tar pinje over. Høglandet består av store steinurer, flekkar med fjellenger og noko kratt, lav og mose på nokre av dei sørlege fjellmassiva. Nedslagsfeltet til elva Kondoma i Gornaja Sjorija er særeigen for lindetreskogen som ein meiner er restane av før-pleistocensk nemoral vegetasjon i Sibir.

Kjeda består hovudsakleg av metamorfe bergartar som er rik på jern, mangan, nefelin og gull.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kuznetsk Alatau» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «A geographic scetch, the text from Korshunov & Gorbunov (1995)».

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kuznetsk Alatau**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
**Frank Wörndl** (fødd 28. juni 1959) er ein tysk tidlegare alpin skirennar frå Sonthofen i Bayern som tevla for Vest-Tyskland. Han vart verdsmeister i slalåm i 1987 og tok sølv i same greina under vinter-OL året etter.

### Aktiv

Gjennom dei fleste av 1980-åra høyrde slalåmspesialisten Wörndl til mellom dei såkalla fyrstepulje-køyrarane, dei 15 beste i ei av dei alpine greine. Likevel makta han aldri å kome mellom dei tre beste i noko verdscuprenn, korkje i slalåm eller storslalåm. Ein fjerdeplass i eit slalåmrenn i Åre i Sverige var han høgste plassering.

Derimot lukkast Wörndl overmåte godt i både VM i alpine greiner 1987 i sveitsiske Crans-Montana og under Vinter-OL 1988 i Calgary. I Crans-Montana vann han gullmedaljen i slalåm framfor austerrikaren Günther Mader og sin eigen landsmann, Armin Bittner. Året etter var han i Calgary-OL nær ved å vinne den olympiske gullmedaljen i slalåm, han mangla einast seks hundredels sekund på å utlikne tida til gullvinnaren, italienaren Alberto Tomba. 

Wörndl la opp etter 1989-sesongen.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Frank Wörndl» (på engelsk). Olympedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Kronprinsesse Märtha Kyst
Kronprinsesse Märtha Kyst (Antarktis)

Koordinatar: 72°0′S 7°30′W﻿

**Kronprinsesse Märtha Kyst** er den delen av kysten av Dronning Maud Land som ligg mellom 05 °E ved Stancomb-Willsstraumen , ved 20° W. Heile kysten består av isbremmar med 20 til 35 meter høge veggar. 

Kronprinsesse Märtha Kyst var den første delen av det antarktiske fastlandet som vart oppdaga av eit menneske, Fabian von Bellingshausen og Mikhail Lazarev i 1820. Kysten vart namngjeven av kaptein Hjalmar Riiser-Larsen til denne delen av kysten som var i nærleiken av Kapp Norvegia som han oppdaga under Norvegia-ekspedisjonen og omtrentleg kartla frå lufta i februar 1930. 

Kysten er kalla opp etter kronprinsesse Märtha av Noreg.

Troll forskingsstasjon ligg i austleg delar av området, 235 km frå kysten.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Kronprinsesse Märtha Kyst» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Koordinatar: 64°57′S 65°45′W﻿

**Hugo Island** er ei isolerte isdekt øy med fleire klipperik holmar og staurar aust for seg, utanfor vestsida av Den antarktiske halvøya, om 40 nautiske mil sørvest for Cape Monaco på Île Anvers. Ho vart truleg oppdaga av C.J. Evensen, kaptein på «Peninsula» i 1893, fordi ei øy utan namn med liknande storleik og plassering første gong dukka opp på eit kart frå denne tida. Øya vart kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen, 1903–05, under Dr. J.B. Charcot, som namngav ho etter den franske diktaren og forfattaren Victor Hugo, bestefar til den første kona til Charcot.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

1. ↑  «Hugo Island». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hugo Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |