recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Trondheim Økonomiske Høgskole** (ofte forkorta «TØH») er Høgskolen i Sør-Trøndelag si avdeling for økonomi og administrasjon. TØH held til på Moholt i Trondheim og har over 1200 studentar. Det engelske namnet på TØH er «Trondheim Business School» (TBS).

Historie
--------

TØH vart etablert i 1967 og er med det den eldste norske regionale høgskolen med tilbod innan økonomi og administrasjon. I 1994 vart TØH ein del av Høgskolen i Sør-Trøndelag (HiST).

#### HiST-AØA eller TØH?

Etter at TØH vart ein del av HiST, skifta namnet til HiST avdeling for Økonomi og administrasjon (HiST-AØA). Namneendringa fall mange av studentane og dei tilsette på TØH tungt for hjartet. Det store fleirtalet av dei heldt fram med å bruke TØH-namnet, sjølv om det no offisielt ikkje eksisterte lenger. Studentutvala heldt på dei gamle namna, som for eksempel «TØHNNA» (bodegaen), «TØHSA» (studentavisa), «TØH-IL» (idrettslaget) og «TØH-Invest» (aksjesparelaget). Nye studentar vart òg raskt innprenta med TØH-namnet, allereie i løpet av dagar etter at dei hadde starta på utdanninga.

Den felles høgskoleleiinga argumenterte for at HiST burde samle seg under ein felles ytre profil, og at namnet derfor burde vera HiST-AØA. Blant argumenta som vart bruka for TØH-namnet, var at økonomiutdanninga på høgskolen var spesiell, i og med at ho konkurrerte med spesialiserte statlege skolar som Noregs Handelshøgskole og private skolar som BI om studentane. Dessutan var TØH-namnet frå før godt kjent i Trøndelag.

Hausten 2003 gav høgskolestyret opp kampen mot TØH-namnet, og avdelinga skifta namn til «HiST avdeling Trondheim Økonomiske Høgskole» i samband med ei større endring i avdelingsstrukturen til HiST. Ein av føresetnadene for at avdelinga skulle få tilbake TØH-namnet, var at HiST-logoen vart bruka saman med TØH-logoen i profileringsarbeidet.

Studietilbod
------------

TØH var først ute i Noreg med å leggje om økonomiutdanninga til bachelor- og mastergrad (slik det er etter Kvalitetsreforma), sidan skolen var med på eit prøveprosjekt. Det første studentkullet på bachelorutdanninga i økonomi og administrasjon starta hausten 1999. Bachelorutdanninga har fleire spesialiseringsretningar. Sidan hausten 2002 har TØH tilbode 2-årige masterpåbygningar. Masterpåbygninga i bedriftsøkonomisk analyse har vist seg som den mest populære, og har ofte vore vanskelegare å koma inn på enn masterpåbygninga på Noregs Handelshøgskole.

Skolen har mange samarbeidspartnarar i inn- og utland, og det går føre seg utveksling begge vegar. Faga for innkomande studentar til TØH går føre seg på engelsk. Det er òg samarbeid med Handelshøjskolen i København og Høgskolen i Nord-Trøndelag om masterprogram i offentleg administrasjon, og med NTNU om master i finansiell økonomi.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Anfisa Anatoljevna Reztsova**, opphavleg **Anfisa Romanova**, (16. desember 1964–19. oktober 2023), var ein russisk langrennsløpar og skiskyttar frå landsbyen Jakimets i Vladimir oblast. Mellom 1985 og 1999 vann ho tre VM-gull eitt OL-gull i langrenn, samt to VM-gull i skiskyting. Ho representerte fyrst Sovjetunionen, frå 1992 Russland. Reztsova vann verdscupen i skiskyting to år på rad (1992 og -93).

Aktiv
-----

### Langrenn

Romanova fekk sin internasjonale debut i Ski-VM 1985 i Seefeld, der ho overraska stort med å slå den norske favoritten Berit Aunli på ankeretappen på 4x5 km og vann gull for Sovjetunionen. Ho avslutta meisterskapen med ein femteplass på 30 km.

To år seinare syrgde ho for ein ny stafettriumf for Sovjetunionen under verdsmeisterskapen på ski i Oberstdorf. Tidlegare i meisterskapen tok ho sølv på 5 km, seinare tok ho også sølv på 20 km. Gjennom 1987-sesongen gjorde ho elles fleire gode renn og vart nummer to i verdscupen i langrenn, einast slått av finske Marjo Matikainen. Under OL i Calgary i 1988 kopierte ho gullløpet på 4x5 km stafett og sølvløpet på 20 km.

### Skiskyting

I 1992 kom Reztsova tilbake idretten som skiskyttar. Her presterte ho toppresultat frå fyrste stund, både i 1992- og 1993-sesongen vann ho verdscupen i skiskyting. Ho vann 7,5 km sprint under vinter-OL i Albertville, der ho også gjekk inn til bronse i 3x5 km stafett. På tampen av OL-sesongen tok ho i Novosibirsk bronsemedalje i lag for Russland. 

Reztsova kom på ellevteplass i begge dei individuelle øvingane i skiskytings-VM 1993. Under vinterleikane 1994 på Lillehammer mislukkast ho individuelt, men på fekk æra av å gå Russland inn til eit suverent gull i 4x7,5 km stafett, nær fire minuttar før sølvlaget frå Tyskland. 

### Langrenn

Reztsova tok til att med langrenn i 1997. Straks før Ski-VM 1999 vart ho nummer to på ein 5 km i Seefeld, hennar niande andreplass i eit renn i verdscupen for langrenn, ho vann aldri eit enkeltrenn. Under ski-VM i Ramsau slo ho godt frå seg med ein fjerdeplass på 15 km jakstart og tok så VM-gull i stafett, 14 år etter ho gjorde det same i ein annan landsby i Austerrike.

Ho la opp som idrettskvinne i 2000.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Anfisa Reztsova – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Anfisa Reztsova» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.

| * v
* d
* e
Dei olympiske ringane Olympiske meistrar på 7,5 km skiskyting, kvinner |
| --- |
| 1992: Anfisa Reztsova **·** 1994: Myriam Bédard**·** 1998: Galina Kukleva
**·** 2002:  Kati Wilhelm**·** 2006:  Florence Baverel-Robert**·** 2010:  Anastasija Kuzmina**·** 2014:  Anastasija Kuzmina **·** 2018: Laura Dahlmeier **·** 2022:  Marte Olsbu Røiseland |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
Chanels hovudkvarter ved Place Vendôme i Paris.
CHANEL N°5, den klassiske parfymen frå Chanel.
**Gabrielle «Coco» Bonheur Chanel** (19. august 1883–10. januar 1971) var ein fransk moteskapar som grunnla motehuset Chanel. Ho er mest kjend som skaparen av kjolen «den vesle svarte» og parfymen Chanel No. 5. Chanel vart kåra av magasinet Time til ei av dei hundre viktigaste og innverknadsrike personlegdomane frå 1900-talet, som den einaste moteskaparen. I 2008 vart det produsert tre filmar og ein tv-serie om henne.

Biografi
--------

Chanel sjølv sa ho var fødd i 1883 i Auvergne, men ho vart eigentleg fødd i Saumur, i fattighuset mora hennar arbeidde i. Mora døydde då Gabrielle berre var elleve år gammal. Som ung prøvde ho seg som kabaretsongar i Paris. Gjennom å sy kostyme til kollegaene ved kabaretteateret utvikla Chanel seg både som syar og designar.

Ho arbeidde som sjukepleiar i ein kort periode under første verdskrigen.[*treng kjelde*]

I 1939 då andre verdskrigen braut ut stengde Chanel verksemda si. Chanel sitt forhold med ein tysk offiser under andre verdskrigen resulterte i søkkande popularitet og eksil i Sveits. Chanel vende ikkje tilbake til motebransjen før 1954.

Coco Chanel gifta seg aldri, og fekk heller ingen barn. Ho hadde likevel ein fargerik vennekrins, deriblant Pablo Picasso, Misia Sert, Sergej Djagilev, Igor Stravinsky, Jean Cocteau, Jean Renoir og Luchino Visconti.

Kjenneteikn
-----------

Coco Chanel introduserte signaturcardiganen sin i 1925 og «den vesle svarte» året etter. Mesteparten av designet hennar forandra seg lite frå år til år og frå generasjon til generasjon. Typisk for Coco Chanel og designet hennar er fargane svart, kvitt og beige. Ho var veldig glad i klassiske perler.

Kjelder
-------

1. ↑  Editors, Biography com, «Coco Chanel», *Biography* (på engelsk), henta 11. november 2021
2. 1 2  «Coco Chanel» (på engelsk). Encyclopedia Britannica. Henta 12. november 2023.
3. ↑  Horton, Ros; Simmons, Sally (2007). *Women Who Changed the World*. Quercus. s. 103. ISBN 978-1847240262. Henta 8. mars 2011.
4. ↑  Wilson, Frances (1. oktober 2010). «Coco Chanel: The Legend and the Life by Justine Picardie: review». *The Telegraph*. Henta 20. mai 2015.
5. ↑  Kloth, Hans Michael; Kolbe, Corina (26. august 2008). «Modelegende Chanel». *Der Spiegel* (på tysk). ISSN 2195-1349.
6. ↑  Doerries, Reinhard (1. oktober 2009), *Hitler's Intelligence Chief: Walter Schellenberg* (på engelsk), Enigma Books, ISBN 978-1-936274-13-0, henta 11. november 2021
7. ↑  «Coco Chanel» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Coco Chanel» frå Wikipedia på bokmål, den 11. november 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Coco Chanel**

* Coco Chanel ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Coco Chanel i chanel.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Alexander Dale Oen Arena**, forkorta **ADO arena**, er eit kommunalt anlegg for symjing og stuping på Nygårdstangen i Bergen i Noreg, opna i 2014. Symjehallen er oppkalla etter symjaren Alexander Dale Oen.

I tillegg til symje- og stupefasilitetar er det i bygningskomplekset ein fleirbrukshall og Amalie Skram videregående skole med om lag 1000 elevar.

Symjahallen inkluderer hovudbasseng, stupebasseng, opplæringsbasseng, aktivitetsbasseng for barn, varmekulp for mellom anna stuparar samt to rutsjebaner med eige stoppbasseng. Anlegget vil ha garderobekapasitet for om lag 800 personar.

Anlegget er teikna av det danske arkitektfirmaet KHR Arkitekter.

Kjelder
-------

1. ↑  *Svømmeanlegget oppkalt etter Dale Oen*, arkivert frå originalen 24. oktober 2014, henta 5. juni 2014
2. ↑  Milliardanlegget blir oppkalt etter Dale Oen
3. ↑  *Fakta om anlegget*, arkivert frå originalen 8. juni 2012, henta 5. juni 2014
4. ↑  *«Helleren» for et svømmeanlegg!*, arkivert frå originalen 3. juni 2014, henta 5. juni 2014

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
**Ramona Neubert**, fødd **Göhler**, (fødd 26. juli 1958) er ein tysk tidlegare mangekjempar frå Pirna i Sachsen som tevla for Aust-Tyskland. Ho vart europameister 1982 og verdsmeister 1983 i sjukamp.

Aktiv
-----

Neubert høyrde til verdseliten i mangekamp frå ho var 20 år gammal. I sesongane frå 1981 til 1983 var ho verdseinaren i sjukamp. Ho sette to verdsrekordar i 1981, fyrst i eit uttaksstemne i Halle 24. mai med 6 670 poeng, og der etter i ein landskamp 29. juli i Kiev med 6 788 poeng. Den 20. juni 1982 forbetra ho rekorden til 6 845 poeng, før ho i september same året vart europameister i øvinga i Aten. 19. juni 1983 sette ho sin fjerde rake verdsrekord då ho oppnådde 6 935 poeng i eit stemne i Moskva. Vel to månader seinare vann ho i Helsinki gullmedaljen i sjukampen under den aller verdsmeisterskapen i friidrett.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1978 i Praha: Nr 6 i femkamp – 4 381 poeng
* OL 1980 i Moskva: Nr 4 i femkamp – 4 698 poeng
* EM 1982 i Aten: Gullmedalje i sjukamp – 6 664 poeng, framom Sabine Möbius (6 594)
* VM 1983 i Helsinki: Gullmedalje i sjukamp – 6 714 poeng, framom Sabine Möbius (6 662)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ramona Neubert» frå Wikipedia på tysk, den 18. juni 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Vivelid** eller **Viveli** er ei hyttegrend i Veigdalen på Hardangervidda Vest i Eidfjord kommune i Vestland. 
Grenda ligg på ca 900 moh. og har ingen fastbuande innbyggjarar lenger.

Naturen på Vivelid er skiftande, med skog av vier og bjørk og dei to elvane Vivo og Veig. Dyrelivet er også variert her, og området vert ofte brukt til både jakt, fiske og bærplukking.

Vivelid ligg cirka ein times gange unna bilvegen som går opp Hjølmodalen i Eidfjord kommune. Frå Vivelid går det an å gå til m.a. Hedlo (1-2 timar), Stavali (4-5 timar) og Hårteigen (7-9 timar).

Vivelid har elles vore kjend som ein av dei turraste stadene i Hordaland. I 1933 sette Vivelid hordalandsrekorden for den minste mengda årsnedbør med berre 259 millimeter.

Før i tida var det fastbuande på Vivelid. Ein av dei siste av desse var målaren og forfattaren Lars Vivelid, som flytte derifrå i 1982. Eit teikn på at at det har vore fast busetnad er at Vivelid enno i dag er eit etternamn. I dag er det 47 menneske som heiter Vivelid til etternamn, i fylgje Statistisk Sentralbyrå. 

Det har vore overnattingshøve på Vivelid sidan 1890-talet. I dag tilbyr den privateigde, sommaropne turisthytta Vivelid Fjellstove rom. Eigarane er Åshild Vivelid og familien hennar.

Kjende namneberarar
-------------------

* Lars Vivelid (1903-1987), målar og forfattar

Kjelder
-------

* DNT om Vivelid Fjellstove
* Vivelid Fjellstove sine eigne nettsider
* SSB sin namnestatistikk
* Vivelid på artikkelen om Norske vêrrekordar på bokmålswikipedia.
* Vêrmelding for Vivelid på yr.no Arkivert 2016-03-26 ved Wayback Machine.
**Tor Johan Saglie** (fødd 13. september 1949) er tidlegare departementsråd i Justis- og beredskapsdepartementet.

Han er utdanna ved Universitetet i Oslo, der han i 1976 vart cand.polit. med hovudfag i statsvitskap. Saglie var direktør for Universitetet i Oslo frå 1991 til 2003 og departementsråd i Kommunal- og regionaldepartementet frå 2003 til 2006. Før det var han administrasjonsdirektør (kommunaldirektør) i Oslo kommune. Då Arbeids- og velferdsetaten vart oppretta 1. juli 2006, vart Saglie den fyrste direktøren for etaten fram til åremålsperioden hans gikk ut sommaren 2011. Tor Saglie har også hatt ei rekkje styreverv, mellom anna i Norsk statsvitenskapelig forening, Aker universitetssjukehus, CICERO Senter for klimaforskning. 

Han er gift med Tove Strand, som tidlegare har vore politikar og direktør for Ullevål universitetssjukehus.

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Saglie, Tor» av Lisa Cooper i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008).

### Referansar

1. ↑  «Kan få gigantregning» av Per Arne Solend og Ulf André Andersen på Dagbladet.no (08.01.2008).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Konstantin Ustinovitsj Tsjernenko** (24. september 1911–10. mars 1985) var i knapt 13 månader frå 13. februar 1984 til han døydde i 1985 generalsekretær i Sovjetunionens kommunistiske parti (SUKP) og leiar av Sovjetunionen.

Tsjernenko var frå ein landsby i dagens Krasnojarsk kraj i Sibir. Han var medlem av kommunistpartiet frå 1931 og arbeidde på ulike partikontor rundt om i Sovjetunionen til han i 1960 vart henta til hovudstaden Moskva. Frå 1971 var han medlem av sentralkomiteen i SUKP, i 1978 fekk han plass i politbyrået.

  

Då generalsekretæren i SUKP, Jurij Andropov, døydde i februar 1984, vart Tsjernenko vald til ny generalsekretær og leiar av Sovjetunionen. Innanrikspolitisk la han vekt på oppslutnad hos folket, og søkte betre jordbruket, dei offentlege tenestene og tilgangen på komsumvarer. Kampen mot korrupsjon som Andropov hadde sett i gang, vart stogga. Utanrikspolitisk førte han både ei kaldkrigs-line à la Brezjnev, og fekk i stand ein handelsavtale med Kina. Elendig helse gjorde det vanskeleg for han å ha kontroll over styringa av både partiet og unionen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Konstantin Tsjernenko» frå Wikipedia på bokmål, den 27. februar 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Pixar Animation Studios** er eit amerikansk filmselskap som produserer dataanimerte filmar. Det held til i Emeryville, California, og har sidan starten av 1990-talet vore ein av dei fremste pionerane i filmbransjen innan visuelle effektar og tredimensjonal animasjon.

Historie
--------

Opphavet til Pixar var George Lucas, som i 1979 tilsette dataingeniøren Ed Catmull som leiar for dataavdelinga (Computer Division) i sitt eige produksjonsselskap Lucas Films. Målet var å utvikle innovativ og moderne datateknologi for filmindustrien. I dei første åra konsentrerte dei seg om å eksperimentere med kortfilmar og sekvensar for spelefilm.

Animatøren John Lasseter vart tilsett på fulltid i 1984, og Pixar vart offisielt etablert som eit sjølvstendig selskap i 1986 av Catmull, Lasseter og Steve Jobs, då sistnemnde kjøpte Computer Division til Lucas. Same året debuterte Lasseter som regissør med kortfilmen Luxor Jr. som vart verdas første tredimensjonale dataanimerte film til å bli nominert til ein Oscar-pris. Luxor, som er ei skrivebordslampe, vart etter det maskot og bedriftslogo for Pixar.

Etter å ha gått seg inn på marknaden for reklame, gjekk Pixar inn i eit distribusjonssamarbeid med Walt Disney Pictures i 1991. Det felles uttalte målet deira var å satse på og utvikle dataanimerte langfilmar.

Fire år seinare var *Toy Story* (1995) ein realitet. Filmen, der Tom Hanks har stemma til hovudkarakteren Woody, vart ein stor kinosuksess, og regissør Lasseter vann ein spesialpris frå Oscar-akademiet for innsatsen.

Toy Story vart, i likskap med alle dei påfølgjande langfilmane frå selskapet, produsert med eit eigenutvikla program for attgjevingsteknologi, RenderMan. Systemet er svært realistisk i attgjevinga si av bilete, og blir kontinuerlig vidareutvikla for å møte aukande krav til tredimensjonal animasjon og visuelle effektar. 24. januar 2005, same året som Pixar kunne feire 20-årsjubileum, vart selskapet kjøpt opp av Walt Disney Company for 7,4 milliardar dollar.

Selskapet har sidan hatt stor kommersiell suksess med filmar som *A Bug's Life* (1998), *Monsters Inc.* (2001), *Finding Nemo* (2003), *The Incredibles* (2004), *Cars* (2006), *Ratatouille* (2007), *Wall-E* (2008) og *Up* (2009). Sistnemnde vart tidenes første animerte film som fekk æra av å opne Filmfestivalen i Cannes.

Produksjonar
------------

* *Toy Story* (1995)
* *A Bug's Life* (1995)
* *Toy Story 2* (1999)
* *Monsters, Inc.* (2001)
* *Finding Nemo* (2003)
* *The Incredibles* (2004)
* *Cars* (2006)
* *Ratatouille* (2007)
* *Wall-E* (2008)
* *Up* (2009)
* *Toy Story 3* (2010)
* *Brave* (2012)
* *Monsters University* (2013)
* *Inside Out* (2015)
* *The Good Dinosaur* (2015)
* *Finding Dory* (2016)
* *Coco* (2017)
* *The Incredibles 2* (2018)
* *Toy Story 4* (2019)
* *Onward* (2020)
* *Soul* (2020)

Kjelder
-------

1. ↑  .

* 

* «Pixar Animation Studios» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Nikša Kaleb** (fødd 9. mars 1973) er ein kroatisk tidlegare handballspelar frå Metkovic. Han vart verdsmeister 2003 og olympisk meister 2004 med Kroatia sitt landslag. Våren 2000 tok han del i RK Metković sin triumf i EHF-cupen. Kaleb spelte i hovudsak venstrekant.

### Landslagsspel

Kaleb var del av det suksessrike Kroatia-laget som sigra i verdsmeisterskapen 2003 og dei olympiske leikane 2004, og sidan fekk sølvmedalje i såvel handball-VM 2005 som i handball-EM 2008. Frå 2001 til 2008 aksla Kaleb den kroatiske landslagstrøya 79 gongar og skåra 152 mål.

### Klubbspel

Kaleb var RK Metković-spelar frå han var 16 år gammal. Mellom anna vart han seriemeister med laget i 1994 og to gongar nasjonal cupmeister. I 2000 var han med på å vinne EHF-cupen. Året etter vart det tap i finalen i den same cupturneringa. I 2004 skifta Kaleb over til den sterkaste rivalen i kroatisk handball. Med RK Zagreb vann han både den kroatiske seriemeisterskapen og cupmeisterskapen i 2005, 2006, 2007 og 2008. Han la deretter opp.

### Merittar

* Handball-VM 2001 for menn: Nr 9
* Handball-VM 2003 for menn: Gullmedalje, siger over Tyskland
* Handball-EM 2004 for menn: Nr 4
* Sommar-OL 2004: Gullmedalje, siger mot Tyskland
* Handball-VM 2005 for menn: Sølvmedalje, tap mot Spania
* Handball-VM 2007 for menn: Nr 5
* Handball-EM 2008 for menn: Sølvmedalje, tap mot Danmark
* Vinnar av EHF-cupen: 2000 for RK Metković
* Kroatisk seriemeister: 1994 for RK Metković
* Kroatisk cupmeister: 2000 og 2001 for RK Metković
* Kroatisk seriemeister: 2005, 2006, 2007, 2008 for RK Zagbreb
* Kroatisk cupmeister: 2005, 2006, 2007, 2008 for RK Zagbreb

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nikša Kaleb» frå Wikipedia på tysk, den 13. oktober 2023.*

* *Denne artikkelen bygger på «Nikša Kaleb» frå Wikipedia på engelsk, den 13. oktober 2023.*
**Sanctus**, latin for ‘heilag’, er eit liturgisk ledd i den kristne messa, ofte det mest høgtidlege.

Teksten er henta frå lovsongen serafane song til Gud i tempelet i Jerusalem og frå lovsongen folket i Jerusalem hylla Jesus med då han reid inn i byen den fyrste palmesundagen. (Matteusevangeliet 21:9; Markusevangeliet 11.9-10; Johannesevangeliet 12.13).

«Sanctus» er òg namnet på dei små klokkene som blant anna vert bruka ved katolske messer.

Tekst
-----

Teksten lyder på latin:  

Sanctus, Sanctus, Sanctus,  

Dominus Deus Sabaoth;  

pleni sunt coeli et terra gloria tua.  

Hosanna in excelsis.  

Benedictus, qui venit in nomine Domini.  

Hosanna in excelsis.

I norsk omsetjing lyder han:

Heilag, heilag, heilag er Herren Sebaot,   

all jorda er full av hans herlegdom.   

Hosianna i det høgste.   

Velsigna vere han som kjem i Herrens namn.   

Hosianna i det høgste.

Det er skrive mange melodiar til Sanctus. Melodiane kan variere gjennom kyrkjeåret.

Kjelder
-------

1. ↑  Jes 6:3 ved Bibel.no
2. ↑  Mat 21:9 ved Bibel.no
3. ↑  Mark 11:9-10 ved Bibel.no
4. ↑  Joh 12:13 ved Bibel.no
5. ↑  Gudstenestebok for Den norske kyrkja

* *Denne artikkelen bygger på «Sanctus» frå Wikipedia på svensk, den 1. april 2009.*
**Amber Laura Heard** (fødd 22. april 1986 i Austin i Texas) er ein amerikansk skodespelar. Etter fleire små roller i film og TV hadde Heard si fyrste hovudrolle i skrekkfilmen *All the Boys Love Mandy Lane* (2006). Ho vart fyrst kjend for birollene sine i actionfilmen *Never Back Down* (2008) og komedien *Pineapple Express* (2008). I åra etter var ho med i filmar som *The Joneses* (2009), *The Ward* (2010), *The Rum Diary* (2011), *Drive Angry* (2011), *Machete Kills* (2013) og *Magic Mike XXL* (2015). I 2017 vart Heard med i DC Extended Universe som den atlantiske dronninga Mera i superheltfilmane Justice League (2017), *Aquaman* (2018) og Zack Snyder's *Justice League* (2021). I tillegg til skodespel, har Heard vore ein global talsperson for kosmetikkgiganten L'Oréal sidan 2018. Ho driv òg med aktivisme.

Heard var gift med skodespelaren Johnny Depp frå 2015 til 2017. Skilsmissa deira vekte stor mediemerksemd då ho hevda at han hadde vore valdeleg gjennom det meste av samlivet deira. Han saksøkte henne for ærekrenking i 2019, etter at Heard skreiv ein kronikk om det å vera eit kjent offer for vald i nære relasjonar. Han gjekk og til sak i England mot utgjevarane av *The Sun*, for å ha kome med usanne skuldingar mot han då dei publiserte Heards kronikk. I 2020 kom domen i High Court of Justice of England and Wales i saka mellom Depp og *The Sun*. Depp tapte saka. Retten fann at det var ført tilstrekkeleg prov for å syne at fleirtalet av Heards skuldingar mot Depp var sanne.

Oppvekst
--------

Heard vart fødd i Austin i Texas. Foreldra hennar er Patricia Paige (jentenamn Parsons), ein internetforskar (1956–2020), og David Clinton Heard (fødd 1950), som eigde eit lite byggefirma. Ho har ei yngre syster, Whitney. Familien budde utanfor Austin. Heard sin far jobba med hestar på fritida, og ho vaks opp interessert i å ri hestar, jakta og fiska med han. Ho var òg med i konkurransar der dei kappast om kven som hadde flottast utsjånad, men har i vaksen alder sagt at ho ikkje støttar slike konkurransar av di ho meiner dei objektiviserer kvinner. I ein alder av 17 år kjende Heard seg ikkje lenger vel i "konservative, gudsfryktande Texas" og droppa ut av den katolske skulen ho gjekk på for å prøva seg på ei skodespelarkarriere i Los Angeles.



1. 1 2  «Amber Heard on her position as a Hollywood voice for justice». Wonderland. 2. april 2019. Henta 26. mai 2019.
2. 1 2  «Amber Heard on 'Aquaman', Elon Musk, Dedication to Activism». The Hollywood Reporter. 6. desember 2018. Henta 26. mai 2018.
3. 1 2 3 4  «Amber Heard Is Nobody's Victim». Glamour. 27. november 2018. Henta 19. april 2019.
4. ↑  «Amber Heard will be heard». USA Today. 30. mai 2007.
**Engesund** eller **Engesundsøyo** er ei øy i Fitjar kommune, vest for Fitjar sentrum ved den eldgamle skipsleia. Han var tidlegare ein gjestgjevarstad og kræmmerleie. I aust og sør grensar øya til Engesundsleia med Teløyno og Smedholmen på andre sida, i vest ligg Ivarsøy og i nord ligg Selbjørnsfjorden på andre sida av Dyrholmen. Stora Eldøy ligg søraust for Engesund.

Geografi
--------

Øya har eit areal på 0,78 km² og langstrekt. Ho er kring 2,2 km lang og kring 600 meter på det breiaste. Det høgaste punktet ligg 33,5 meter over havet.

Historie
--------

Garden er ikkje særskild gammal og vart rydda som eit plass under Ivarsøy av den første gjestgjevaren her på 1600-talet. I 1723 betalte plasset skatt som ein sjølvstendig gard. 

På 1800-talet hadde garden eiga kvern og ein hage som berre kunne nyttast av dyra 12 veker av året. Garden fekk etter kvart tre husmannsplassar, Flatholmen, Gassen og Revet. Plassa gav noko inntekt av bygselpengar, årleg avgift og arbeidsplikt. 

Garden Ivarsøy med Engesund var Allehelgensgods, men vart kjøpt av gjestgjevar Lars Madsen i 1670-åra. Seinare kom garden i brukarane si eige. 

Handelen på Engesund vart lagt ned i 1974.

Folketalsutvikling
------------------

| 1801 | 1900 |
| --- | --- |
| 16 | 25 |

Namn
----

Namnet har alltid vorte skrive på same måte, og ein kjenner ikkje til opphavet til namnet.

Kjelder
-------

* Simon Steinsbo (1986). *Fitjar bygdebok - Gards- og ættesoge* **1**. Fitjar. s. 63-65.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |

  



1. ↑  Folketeljing 1801 for Stord prestegjeld, frå Digitalarkivet
2. ↑  Folketeljing 1900 for Fitjar herred, frå Digitalarkivet
**Amanda Grotle Igland** (1917–2002) var ei norsk pensjonatvertinne, fiskarkone, lokalpolitikar og organisajonskvinne frå Bremanger.

Organisasjonslivet
------------------

Amanda Igland var svært engasjert i fiskarkvinnene sine kår. I 1953 var Igland med å skipe Norges Fiskarkvinnelag der ho også var leiar i 11 år. Ho var også med å skipe organisasjonen Sogn og Fjordane Fiskarkvinnelag og sat som leiar der i 12 år.

Amanda Igland var hovudpersonen bak vedtaket om at fiskarkvinnene skulle representerast i landsstyret i Noregs Fiskarlag. Ei anna viktig kampsak var rett til ferie for fiskarar, noko som resulterte i *Lov om ferie for fiskere* i 1972.

Amanda Igland hadde fleire andre verv innan fiskarorganisasjonane, og var medlem av kommunale, fylkeskommunale og regjeringsutnemde utval. Igland sat mange år i Bremanger kommunestyre.

Amanda Igland fekk kongens fortenestmedalje i gull i 1987. Same året fekk Igland kulturprisen for Bremanger kommune.

Havly pensjonat
---------------

Rundt 1970 starta Amanda Igland og ektemannen Ulrik Igland pensjonatet Havly. Pensjonatet hadde 11 rom. Tilreisande arbeidarar frå til dømes hamnevesenet og kystverket, var blant dei faste gjestene. Igland dreiv pensjonatet fram til 1998.

Fiskarmonumentet
----------------

Som leiar i Bremanger Fiskarkvinnelag fremja Amanda Igland ideen om eit minnesmerke over omkomne på havet. Det vart samla inn pengar til å reise eit monument i stein, laga av bilethoggaren Ståle Kyllingstad. Igland var med på avdukinga av Fiskarmonumentet søndag 6. september 1964.

Sokneprest H.V. Gjeitanger var prest i Bremanger frå 1927 til 1935, og han heldt avdukingstalen. Kunstnaren Kyllingstad sa nokre ord om kunstverket, og Amanda Igland la ned blomar for å minnest og ære dei sakna og omkomne på sjøen. Igland overrekte monumentet til Bremanger kyrkje på vegner av Bremanger Fiskarkvinnelag.

Kjelder
-------


* Kåre Furnes: Fiskarkvinna i *100 år 100 navn. Personer som har preget Nordvestlandet*. Sunnmørsposten Forlag 2000
* Kvinnestemmer frå Sogn og Fjordane: *Amanda Grotle Igland (1917 – 2002)* Arkivert 2016-04-04 ved Wayback Machine.
* Kulturhistorisk leksikon: *Fiskarmonumentet i Bremanger* Arkivert 2016-03-05 ved Wayback Machine.
* NRK Sogn og Fjordane, Fylkesleksikon: Havly Pensjonat Arkivert 2015-10-10 ved Wayback Machine.
* *Kulturprisen for Bremanger kommune*[*daud lenkje*]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
***How to Train Your Dragon*** (norsk: *Dragetreneren*) er ein amerikansk dataanimert action-fantasifilm frå 2010, produsert av DreamWorks Animation og distribuert av Paramount Pictures. Han er laust basert på bokserien under same namn av den engelske forfattaren Cressida Cowell, og er regissert av Chris Sanders og Dean DeBlois, duoen som skreiv og regisserte Walt Disney-filmen *Lilo & Stitch*. Filmen har stemmeskodespelarar som Jay Baruchel, Gerard Butler, Craig Ferguson, America Ferrera, Jonah Hill, T.J. Miller, Kristen Wiig, og Christopher Mintz-Plasse.

Handlinga går føre seg i ei mytisk vikingverd der ein ung tenåring kalla Hiccup strever etter å leve opp til sedvanen i stammen sin om å verte ein drakedrepar. Etter å endeleg ha fanga sin første drake, og dermed fått sjansen til å ta livet av ein for å verte akseptert av stammen, finn han ut at han ikkje lenger vil drepe dyret og vert i staden ven det.

Filmen vart utgjeven 26. mars 2010 og var ein kritisk og kommersiell suksess, der han fekk vellæte frå filmkritikar og publikum, og tente inn nærare 500 millionar dollar globalt. Når det gjeld den norskspråklege utgåva av filmen, har det vore reaksjonar på at dei eldre og trauste vikingane taler dialektar frå Hordaland og Sogn og Fjordane, medan dei yngre og sympatiske karakterane snakkar urbant austnorsk. Ein oppfølgjar, *How to Train Your Dragon 2*, hadde premiere 13. juni 2014 og fekk i likskap med forgjengaren god kritikk og var ein kommersiell suksess. Den siste filmen i serien, *How to Train Your Dragon 3*, hadde norsk premiere 11. januar 2019.

Referansar
----------

1. ↑  *Freebase Data Dumps*, Google, Wikidata Q15241312
2. ↑  ; *The Internet Movie Database*; vitjingsdato: 20. august 2016; språk på verket: engelsk.
3. ↑  .
4. ↑  ; *The Internet Movie Database*; vitjingsdato: 25. april 2022.
5. ↑  ; vitjingsdato: 3. oktober 2010.
6. ↑  ; *Box Office Mojo*; vitjingsdato: 25. april 2022.
7. ↑  «Dragetreneren». *NRK*. Henta 12. august 2018.
8. ↑  «Skurkar snakkar nynorsk, medan heltane snakkar bokmål». *NRK*. Henta 12. august 2018.
9. ↑  «Norsk Barne-TV: Vestlendingar er slemme eller dumme». *Os og Fusaposten*. Henta 12. august 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* *How to Train Your Dragon* ved The Internet Movie Database (IMDb)

Wikifrasar Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: **How to Train Your Dragon**
| **Sion** |
| --- |
| Gamlebyen i SionGamlebyen i Sion Gamlebyen i Sion |
| 

|  |
| --- |
| Kommunevåpenet til Sion |
| **Kommunevåpenet til Sion** |

 |
| Plassering |
| 

Sion i Sveits is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Sveits |
| Kanton | Valais |
| Distrikt | Sion |
| Språk | fransk |
| Borgarmeister | Marcel Maurer |
| Geografi |
| Flatevidd - kommune |  25,6 km² |
| Innbyggjarar  - kommune (desember 2010)   - folketettleik | 30 363   1 186,1 /km² |
| Koordinatar | 46°14′0″N 7°22′0″E﻿Koordinatar: 46°14′0″N 7°22′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 500 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 1950 |
| **Nettstad:** www.sion.ch |

**Sion** (tysk *Sitten*, Latin *Sedunum*) er hovudstade i den sveitsiske kantonen Valais. Kommunen har 30 363 innbyggjarar (2010) og eit areal på 26 km². Kommunesenteret ligg 500 meter over havet. 

Utsyn mot Sion frå vinmarkane
Notre Dame de Valère
Sion på eit postkort på 1880-talet

Historie
--------

Arkeologiske utgravingar har vist at området har vore busett sidan steinalderen. Då det keltiske Wallis vart erobra av romarar i år 15 f.Kr. oppstod kolonien Sedunum. I 580 vart Sedunum sete for biskopen av Martigny, og frå 999 var biskopen også verdsleg herskar over området.

Demografi
---------

Tradisjonelt har byen vore tospråkleg (fransk og tysk), over 50 % snakka tysk i 1870, I nyare tid har fransk språk i stor grad fortrengt tysk. Omkring 70 % av innbyggjarane snakkar i dag fransk, 5 % tysk og 5 % italiensk, resten snakkar utanlandske språk.

Attraksjonar
------------

### Museum

I Sion er det fleire museum, mellom andre eit naturhistorisk museum og eit arkeologisk museum. *Musée de Valère* stiller ut våpen, uniformer med meir.

### Bygningar

Karakteristisk for Sion er eit mellomaldersk bybilete, omgitt av klippene *Valère* (621 m) med valfartskyrkja *Notre-Dame de Valère* (1200-1300-talet) og *Tourbillon* med ruinen av det tidlegare biskops-slottet frå det 13. hundreåret.

I gamlebyen ligg katedralen *Notre-Dame-du-Glarier*, bygd i det 15. hundreåret, med eit romansk tårn frå det 12. hundreåret.

Sørvest for katedralen ligg kyrkja *St-Théodule*. Bygginga tok til i 1516 i seingotisk stil, og varte i to hundreår. Lenger aust i byen ligg rådhuset, bygt mellom 1657 og 1665 i renessansestil.

Vindyrking
----------

Sion har eit mildt klima, og er etter *Satigny* og *Chamoson* det viktigaste vinområdet i Sveits. Den største vindyrkarsamanslutninga i Sveits, 'Provins', har sitt hovedsete i Sion.

Transport
---------

Sion ligg ved jarnbanelinja Lausanne-Brig og ved den ein gong viktige alpe-transittstrekninga Lausanne-Simplon-Domodossola. Byen har ein liten flyplass, som ligg eit stykke vest for byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sion i Sveits» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mars 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (tysk) (fransk)
* Turistguide[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* HDS
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Herad** er eit norsk ord mest nytta i nynorsk skriftmål. Bokmålsforma er «herred». Forma herred er òg nytta i samanstillinga «herredskommune».

Ordet «herad» kjem frå norrønt herað; Ei tyding av ordet er «bygd», som i namna «Krødsherad» og «Kvinnherad». Ei anna tyding av ordet er frå mellomalderen, særleg på Austlandet, der det kan tyde tingkrins med særskilt heradsting (vanleg på Island). I islandske lover er ordet mest nytta om tinglaget. Føraren for Heradet var gjerne kalla ein herse.

Ei tredje tyding er frå 1863, der eit herad er eit fast avgrensa geografisk område på landet som blir administrert som ei eining og med lokalt sjølvstyre; ein landkommune. Skiljet mellom by- og heradskommune vart oppheva i kommunelova av 25. september 1992.

Nokre norske kommunar nyttar nemninga «herad» i staden for kommune i det offisielle namnet sitt:

* Voss herad
* Kvam herad
* Ulvik herad
* Tidlegare Ullensvang herad (i dag ein del av Ullensvang kommune)
* Tidlegare Granvin herad (i dag ein del av Voss herad)

I tillegg har nokre kommunar «herad» i namnet:

* Kvinnherad kommune
* Krødsherad kommune
* Tidlegare Sauherad kommune (i dag ein del av Midt-Telemark kommune)
* Tidlegare Gransherad kommune
* Tidlegare Herad kommune (i dag ein del av Farsund kommune)

Herad er òg nytta som namn på eit lokalt område:

* Herad i Gol kommune

Kjelder
-------

1. ↑  Thorsnæs, Geir; Berg, Ole T. (3. november 2022). «herred». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  «Untitled Document», *ika11.enternett.no*, henta 18. november 2022
3. ↑  «Herredskommisjonen av 1863 - Interkommunalt arkiv i Hordaland IKS», *ikah.no*, henta 18. november 2022
4. ↑  Lovdata. «Lov om kommuner og fylkeskommuner (kommuneloven)» (på norsk bokmål). lovdata.no. Henta 18. november 2022.
Koordinatar: 50°59′00″N 12°26′00″E﻿

Altenburg torg i ca. 1850
**Altenburg** er ein by som ligg lengst aust i den tyske delstaten Thüringen, nær grensa til Sachsen og Sachsen-Anhalt.

Mellom historiske personar med tilknyting til Altenburg står i første rekkje keisar Fredrik Barbarossa. Han oppheldt seg ofte i byen og hadde stor innverknad på utviklinga der. Seinare var Altenburg residensby for hertugdømmet Sachsen-Altenburg.

Innbyggjartalet i byen låg på det høgaste i 1981, med ein folkesetnad på 55 827. Sidan då har tala på innbyggjarar vorte redusert med rundt ein tredel, til det i 2007 låg på 36 703.
Byen har eit areal på 45,60 km².

Den regionale flyplassen Leipzig-Altenburg lufthamn ligg 5 km aust-søraust for Altenburg (og 42 km sør for Leipzig).

Oppfinningar
------------

* Skat - Aust-Tyskt Kortspel
* Gumpert - Sportsbil

Bilete
------

* Rota Spitzen (dei raude spirane) er kjennemerket i byenRota Spitzen (dei raude spirane) er kjennemerket i byen
* Altenburg slottAltenburg slott
* Rådhuset frå 1564Rådhuset frå 1564
* Jernbanestasjonen frå 1878Jernbanestasjonen frå 1878
* FlyplassterminalenFlyplassterminalen
* Bru til øya med den zoologiske hagenBru til øya med den zoologiske hagen

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Altenburg**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* GeoNames

 |
**Lunds universitet** (som opphavleg hadde namnet *Regia Academia Carolina*, Det konglege karolinske akademiet) er eit statleg universitet i Lund i Skåne i Sør-Sverige. Det vart skipa i 1666, og er det nest eldste læresetet i Sverige etter Uppsala universitet i Uppsala, og eit av dei største universiteta i Norden. I mellomalderen var det òg ein institusjon for høgare utdanning i Lund før universitetet vart skipa.

Universitetet har campus i Lund, Helsingborg og Malmö, og dessutan ein høgskule i Ljungbyhed for utdanning av trafikkflygarar. Universitetet samarbeidar med 600 universitet i meir enn 70 land, og tek del i dei internasjonale nettverka League of European Research Universities (LERU) og Universitas 21.

Kjelder
-------

1. ↑  «Universitetet i korthet», *Lunds universitet* (på svensk), 24. februar 2017, henta 7. februar 2019
2. ↑  «Universitetets historia», *Lunds universitet* (på svensk), 29. november 2016, henta 7. februar 2019

* Universitetets internettnettsider

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lunds universitet**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Bergsstronda naturreservat sett frå Ytre Berge
Stuvealm som ikkje har vore stuva sidan 1950. Står i blandingskog av alm, hassel, eik og lind.
**Bergsstronda naturreservat** i Høyanger kommune i Vestland fylke vart oppretta ved kongeleg resolusjon desember 2020.

Naturreservatet dekker eit totalareal på om lag 1077 dekar. Det strekk seg langs nordsida av Høyangsfjorden frå Furehaugen til Stopulen og er representativ for rik edellauvskog i fjordliene kring midtre Sognefjord. Her er alm og lindeskog med variert alder, og med av andre lauvtre som eik, hegg, hassel, svartor, gråor og rogn. 

Frå tilråding til Klima og miljødepartementet september 2020:

Verneformål og særskilte verneverdier
Føremålet med naturreservatet er å ta vare på ein bestemt type natur i form av rik edellauvskog representativ for fjordliene kring midtre Sognefjord. Alm- lindeskog med variert alder dominerer som skogutforming. Men det er også innslag av andre lauvtre som eik, hegg, hassel, svartor, gråor og rogn.
Området utgjør en 4 kilomter lang sør- og sørøstvendt edellauvskogsli i Høyangsfjorden, som er en nord-/østgådene sidefjord til Sognefjorden. Området grenser ned til fylkesveg 55 og mot fjorden i nedkant og bratte skrenter og stup i overkant. Store deler av området ligger i rasmark, med vekslende substrat mellom grovere og finere rasmark. Området består primært av rik edellauvskog representativ for fjordliene i områdene rundt midtre Sognefjorden. Alm- lindeskog med variert alder dominerer skogutformingen. Lind og alm (VU) varierer mellom å dominere, men det er også innslag av andre lauvtrær, som eik, hegg, hassel, svartor, gråor og rogn. Hassel vokser i hele området. Enkelttrær er gamle, de groveste trærne er almer.
Bunnsjktet består av typiske edellauvskogsartar, stedvis med mye bregner, der skogburkne og ormetelg dominerer. I friskare parti er det mye storfrytle. Der feltsjiktet er utvikla, har ein myske, brunrot, gaukesyre, stankstorknebb, trollbær, kvitsoleie og vivendel. På partier langs gamlevegen forbi tunnelen vokser krossved og vivendel. Ein finn høgvokste grasartar, både skogsvingel og lundgrønnaks, og mer alminnelige artar som hundegras og hundekveke.
Tidlegare vart delar av området nytta som utslåtter, lauving og til vedhogst. Ein kan framleis sjå enkelte stuealmer. Natureservatet er oppretta ved frivillig vern.

Naturreservatet inneheld Almbotnekleiva, Stopulen og Latebladgjelet.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Forskrift om vern av Bergsstronda naturreservat, Høyanger kommune, Vestland - Lovdata», *lovdata.no*, henta 27. mai 2021
2. ↑  MILJØDIREKTORATET SIN TILRÅDING TIL KLIMA- OG MILJØDEPARTEMENTET OM VERNEPLAN FOR SKOG SEPTEMBER 2020

Bakgrunnsstoff
--------------

* Forskrift om vern av Bergsstronda naturreservat, Høyanger kommune, Vestland

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Naturbase

 |
**Jack Rothstein** (1925–2001) var ein polsk-fødd fiolinist og dirigent, som budde det meste av livet sitt i England.

Biografi
--------

### Bakgrunn

Rothstein vart fødd i Warszawa i Polen, og flytta til Mandatområdet Palestina med familien då han var to år gammal. Seinare vart han send for å bu hos tanta si i Kairo i Egypt, og gjekk på ein fransk skule. I løpet av denne tida starta han òg musikkstudiane sine.

Under andre verdskrigen verva Rothstein seg som musikar i British Army og opptredde i Midtausten og Fjernausten. Etter krigen busette Rothstein seg i London. Han gifta seg med Linn Hendry.

### Utdanning

Rothstein studerte ved Guildhall School of Music i byrjinga av 1950-åra, og deltok i meisterklassear med Sascha Lasserson, Leonid Kogan, Felix van Dyl og Henryk Szeryng. I Carl Flesch-konkurransen i 1954 vann Rothstein andreprisen..

### Karriere

Rothstein leidde Yehudi Menuhin sitt Bath Festival Orchestra, Boyd Neel Orchestra og Northern Sinfonia; han leidde òg Academy of St Martin in the Fields. Som dirigent turnerte Rothstein mykje med Johann Strauss Orchestra og sitt eige ensemble Viennese Orchestra of London. I over 20 år var Rothstein òg medlem av London Czech Trio, i tillegg til andre musikkensemble, og opptredde mellom anna på The Dorchester og for BBC..

Gjennom heile den profesjonelle karrieren sin opptredde Rothstein òg som solist, og spelte dei fleste kjende fiolinkonsertar med leiande orkester og gav solokonsertar, mellom anna i Royal Festival Hall og Barbican Hall ved fleire høve..

I tillegg til den klassiske musikkarrieren sin spelte Rothstein inn mange bakgrunnsspor for film og TV, inkludert britiske TV-seriar som *Birds of a Feather*, *The House of Elliot*, *Last of the Summer Wine* og *Soldier, Soldier*. Han spelte òg fiolin på The Beatles-songane «I Am the Walrus» og «Within You Without You».

Han var medlem av The Wombles.

### Diskografi

Rothstein spelte inn versjonar av Tsjaikovskij sin Trio i a-moll, Sibelius sin *Voces intimae*, og strykekvartettar av Nielsen, Grieg og Sibelius. Han gav òg ut ein versjon av Schubert sin Aurekvintett og ei rekkje verk frå wienerklassisismen. Music Trade Association tildelte han to gonger prisar for «Årets orkesterplate»..

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jack Rothstein» frå Wikipedia på engelsk, den 11. april 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  *Gramophone*, Obituaries: Jack Rothstein, February 2002.
2. 1 2 3 4 5  *The Independent*, Obituary: Jack Rothstein, 23. november 2001.
3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9  «Musikars Gallery Tribute - Jack Rothstein fiolinist». *www.musiciansgallery.com*. Henta 27. september 2019.
4. ↑  Linn Hendry CV, Londonchambermusic.org.uk, 29. april 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
**Waihouelva** (engelsk **Waihou River**) er ei elv som ligg nord på Nordøya på New Zealand. Eit tidlegare namn, **Thames River**, fekk elva av kaptein James Cook. Namnet «Waihou» tyder direkte omsett frå maori 'nytt vatn'.

Waihouelva der ho renn gjennom Putaruru.
Elva renn nordover i 150 km frå åsane i Mamaku Ranges, forbi byane Putaruru, Te Aroha og Paeroa, før ho renn ut i havbukta Firth of Thames heilt sør i Haurakigolfen nær byen Thames. I dei lågast liggjande partia dannar Waihou og den nærliggjande Piako-elva dei vide våtmarkene i Hauraki Plains.

Like før elva når havet, kryssar riksvegen State Highway 25 over henne på Kopu-brua, den lengste brua i landet med berre éin køyrebane, 463 m lang, og den einaste attverande svingbrua på ein riksveg på New Zealand. Brua er berykta for køane som dannar seg her av trafikken til og frå Coromandelhalvøya.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Waihou River» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Waihou River i Te Ara - Encyclopedia of New Zealand
Logoen til St Magnus International Festival
**St Magnus International Festival** er ein årleg, vekeslang festival som blir halden ved midtsommar på Orknøyane utanfor nordkysten av Fastlands-Skottland.

St. Magnuskatedralen i Kirkwall, ein av festivalstadene
Festivalen blei skipa i 1977 av ei gruppe som omfatta komponisten Peter Maxwell Davies, som nyleg hadde busett seg på Orknøyane, og den orknøyiske diktaren George Mackay Brown. Det kunstnariske programmet består hovudsakleg av musikk i tillegg til dans, drama, litteratur og biletetkunst. Festivalen blir driven av ei lita gruppe tilsette og mange frivillige, som også husar tilreisande artistar. Kunstnarisk leiar er Alasdair Nicolson, som etterfølgde Glenys Hughes i 2010.

Artistar og repertoar
---------------------

Artistar som har vore ved festivalen er mellom anna Vladimir Ashkenazy, Nicola Benedetti, Colin Currie, Evelyn Glennie, John Harle, Angela Hewitt, Steven Isserlis, Paul Lewis, John Lill, Tasmin Little, Joanna MacGregor, Lisa Milne, Steven Osborne og Isaac Stern. Mange orkester og ensemble har vitja festivalen både frå Skottland og England.

Festivaldiktarar har mellom anna vore Carol Ann Duffy, John Gallas, Seamus Heaney, Jackie Kay, Gwyneth Lewis, Liz Lochhead og Andrew Motion. National Theatre of Scotland var også ved festivalen i 2007.

Bestillingsverk
---------------

St Magnus-festivalen har bestilt verk frå komponistar som James MacMillan, Judith Weir, Simon Holt, sir Richard Rodney Bennett, Thea Musgrave, Sally Beamish, Edward McGuire, William Sweeney, Gordon McPherson og David Horne. Han har hatt åremierar av verk av sir Peter Maxwell Davies, nokre av dei skrivne i samarbeid med eller inspirert av tekstar av George Mackay Brown.

Det er også bestilt kunst, drama og danseprosjekt til festival, mellom anna ein trio av skodespel av Alan Plater.

Lokal deltaking og tilleggsarrangement
--------------------------------------

Utdannings- og samfunnsprosjekt har inkludert mange innbyggjarar på Orknøyane. St Magnus Festival Chorus inkluderer rundt 130 songarar frå alle delar av øygruppa. Festivalen legg vekt på engasjement i lokalsamfunnet og støtte frå lokale innbyggjarar.

Festival on Tour-prosjektet har vitja dei ytre øyane i Orknøyane for å halda kurs og framsyningar for skular og lokalsamfunn. Frå 2006 har ein halde ein sidefestival kalla MagFest som har omfatta seine framsyningar, sirkus, kabaret, komedie, musikk og barneframsyningar. Ulike kurs som Orkney Conducting Course, St Magnus Composers' Course, eit Writers' Course og frå 2012 eit Singers' Course blir også drivne parallelt med festivalen.

Kjelder
-------

1. ↑  «About Us :: Magnus Festival», *www.stmagnusfestival.com*, henta 15. juni 2022
2. ↑  «Who We Are :: Magnus Festival», *www.stmagnusfestival.com*, henta 15. juni 2022
3. ↑  Alfred Hickling talks to Alan Plater and Peter Maxwell Davies about Tales from the Golden Slipper | Stage | The Guardian
4. ↑  Magfest 2010, Orkney - YouTube

* *Denne artikkelen bygger på «St Magnus Festival» frå Wikipedia på engelsk, den 15. juni 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things

 |