recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Tujialandsby i Yichang i Hubei.
**Tujia** (kinesisk skrift 土家族, pinyin *tǔjiāzú*; endonym *bizika* 毕兹卡) er eit av dei 55 offentleg erkjende minoritetsfolka i Folkerepublikken Kina. Ifølgje folketeljinga i 2000 var det 5,75 millionar tujiaer i Kina, for det meste i Wulingfjella, i provinsane Hunan og Hubei, samt i tilstøytande område.

Tujiakulturen har under heile 1900-talet vore under sterkt press. Folket har i stor grad tilpassa seg den dominerande hankinesiske kulturen. Kanskje berre 20 000 til 30 000 tujiaer nyttar folkegruppas opphavlege talemål, dei hine talar kinesisk eller miaospråk.

Tujiane er kjende for sine songtradisjonar, si visedikting og for handdansen baishou. Denne selskapsdansen er kjend frå 1500-talet. Han nyttar seg av 70 ulike, rituelle gester som viser til ulike sider ved krigføring, landbruk, jakt, hoffliv og tradisjonelt levesett.

Kjelder
-------

1. ↑  «BAISHOU DANCE – CHINA», *Dance Ask* (på engelsk), 17. desember 2017, arkivert frå originalen 28. mai 2019, henta 18. juli 2019

* *Denne artikkelen bygger på «Tujia» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC

 |
**Atuagagdliutit/Grønlandsposten**, vanlegvis referert til som berre **AG**, er ein av to riksaviser på Grønland. Avisa kjem ut to gonger i veka, på tysdagar og torsdagar.

Avisa er slått saman av den grønlandske avisa (*Atuagagdliutit*) og ei dansk avis (*Grønlandsposten*) og alle artiklane blir skrive på begge språka.

### Atuagagdliutit

Atuagagdliutit vart grunnlagt i 1861 av den danske geologen Hinrich Rink, som meinte at grønlendingane heldt på å miste den kulturelle identiteten sin, og såg det slik at ei avis ville hjelpe den munnlege tradisjonen på Grønland, ved å gje høve til å publisere han i heile Grønland. Avisa vart skrive berre på grønlandsk, og skreiv framforalt om nasjonale tema, som grønlandsk identitet. I mange år var avisa også den einaste kjelda grønlendingane hadde til invormasjon om utomverda. 

I løpet av 1930-talet skifta avisa gradvis over frå eit fokus på tradisjonelle fortelingar til å skrive om sosiale problem og andre vanlege nyhende.

### Grønlandsposten

I løpet av andre verdskrigen var Grønland meir eller mindre isolert frå omverda, og ei danskspråkleg avis, *Grønlandsposten*, vart sirkulert i hovudstaden Godthaab (Nuuk). Avisa vart populær nok til å bli verande også etter krigen, og ho kom ut fram til dei to avisene vart slått saman i 1952.

### Spreiing

Det gamle *Atuagagdliutit* kom ut ein gong i månaden, og dette mønsteret heldt fram etter samanslåinga med Grønlandsposten. Frå og med 1960-talet vart avisa publisert først annakvar veke så, kvar veke, to og etterkvart tre gonger i veka. I 1993 vart avisa nok ein gong publisert to gonger i veka, framforalt som resultat av distribusjonsproblem.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Atuagagdliutit/Grønlandsposten» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Joe Slovo** (23. mai 1926–6. januar 1995) var ein sørafrikansk kommunistisk politikar og leiar for Det sørafrikanske kommunistpartiet SACP, og samtidig leiande medlem av ANC, Den afrikanske nasjonalkongressen.

Han var fødd i Litauen i ein jødisk familie som utvandra til Sør-Afrika da han var åtte år gammal. Far hans arbeidde som lastebilsjåfør i Johannesburg.

Slovo slutta på skolen i 1941 og begynte å arbeide som funksjonær i transportbransjen. Han blei fagorganisert, og som tillitsvald var han med å organisere ein streik. Han meldte seg inn i kommunistpartiet i 1942.

Inspirert av Den raude armeen sin kamp mot nazistane på austfronten i Europa i andre verdskrigen, meldte Slovo seg som frivillig til dei sør-afrikanske styrkane som kjempa med den britiske hæren i krigen.

Mellom 1946 og 1950 studerte han juss, og i 1949 gifta han seg, med Ruth First. Dei fekk tre døtrer.

Både First og Slovo var registrerte som kommunistar og kunne verken siterast eller delta i offentlege møte etter lova om undertrykking av kommunismen frå 1954. Men han blei likevel aktiv i ANC, og arrestert som ANC-aktivist både i 1956 og 1960.

I 1961 blei Slovo ein av leiarane i ANC si væpna grein *Umkhonto we Sizwe*, Spydet til Nasjonen. I 1963 måtte han fare i eksil, og han budde i Storbritannia, Angola, Mosambik og Zambia. Slovo blei vald til generalsekretær i SACP i 1984.

Han vendte tilbake til Sør-Afrika i 1990 for å vere med i «samtalane om samtalar» mellom ANC og den daverande regjeringa. Han var sjuk, og blei etterfølgd av Chris Hani som partileiar i 1991. Slovo blei gitt tittelen æresleiar i SACP. Han var bustadminister i Nelson Mandela si første regjering.

Slovo var den leiande teoretikaren i både kommunistpartiet og ANC. Han erkjente svakheitene i den sovjetiske samfunnsmodellen og tok avstand frå stalinismen. Han spelte ei stor rolle i frigjeringskampen i Sør-Afrika, i kampen for demokrati og like rettar for alle.
**William Joseph Cheek** (fødd 22. juni 1979), kjend som **Joey Cheek**, er ein USA-amerikansk tidlegare skeiseløpar frå Greensboro i Nord-Carolina. Han vart verdsmeister i sprint i 2005 og olympisk meister på 500 meter i 2006.

Cheek fekk sitt gjennombrot under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City, der han tok bronsen på 1000 meter og kom på fjerdeplass på 1500 m, 0,08 sekund for seint til å ta bronsemedalje nummer to.

I 2005 vart Cheek tredjemann i sprint-VM, slått av vinnaren Erben Wennemars frå Nederland og kanadiske Jeremy Wotherspoon. Eitt år seinare, den 22. januar 2006, vann Cheek sprint-VM i Heerenveen, framom Dmitrij Dorofejev frå Russland og arrangørlandets Jan Bos. Tre veker etter sprint-VM sigra Cheek på 500-meteren under vinterleikane 2006 i Torino og vann olympisk gull, atter framom russaren Dorofejev. På 1000 meter tok Cheek sølvmedaljen, 0,27 sekund bak landsmannen Shani Davis.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Joey Cheek» frå Wikipedia på engelsk, den 21. november 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Joey Cheek». olympedia.org. Henta 15. november 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Ljusnan** er ei elv i Midt-Sverige. Ho er 443 kilometer lang med eit nedslagsfelt på 19 828 km². Middelvassføringa er 230 m³/s.

Elva spring ut i Ljusnetjärnen (1 149 moh) på sørsida av fjellet Haftorstöten ved riksgrensa, nordaust for Aursunden i Noreg. Elva mottar fleire sideelvar og renn gjennom Härjedalen og Hälsingland i ei hovudsakleg søraustleg retning. Ho munnar ut i Bottenhavet ved byen Ljusne. Dei største sideelvane er Voxnan, Veman og Härjån. 

Ljusnan er sterk utbygd til produksjon av vasskraft, og det ligg i alt 18 kraftverk langs elva og sideelvane hennar, med ein samla produksjon i 2001 på 4,5 TWh. Ljusnan var tidlegare òg ei viktig fløytingselv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ljusnan» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *Vattendragsregister (SMHI)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 21. juli 2006, henta 21. juli 2006
2. ↑  *Län och huvudavrinningsområden i Sverige (SMHI)* (PDF), arkivert frå originalen (PDF) 28. september 2018, henta 19. juni 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Slaget mellom Clovis og Visigoths ved Vouillé
**Slaget ved Vouillé** (frå latin *Campus Vogladensis*) vart utkjempa i 507 mellom frankarane under kong Chlodovech, og vestgotarane under kong Alarik II. Frankarane fekk hjelp av bysantinarane.

Frankarane hadde gjort ei avtale med den bysantinske keisaren, Anastasius I, om at dei skulle gå mot vestgotarane frå to sider. Frankarane gjekk over elva Loire, og Chlodovech drap sjølv kong Alarik. Slaget enda med at gotarane drog seg attende til Septimania, som dei greidde å verja. 

Sigeren ved Vouillé gav frankarane kontroll med søre Gallia, og med Toulouse. Geserik, sonen til Alarik, samla gotarane til motstand ved Narbonne, men han mista livet då burgundarane gjekk til åtak på byen. Desse var òg i forbund med frankarane. No vart frankarane stogga av Theoderik den store, som ville hindre dei i å få meir makt enn dei skulle ha.

Chlodovech vart vidgjeten etter dette slaget, og vart kanna som konsul av austromarriket. Han var òg den einaste av germanarkongane som hadde gått over til den katolske trua, og vart æra av paven for det.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Vouillé» frå Wikipedia på engelsk, den 23. juni 2007.*
**Slaget ved Signal Hill** fann stad 15. september 1762 og var ei lita småtreffing og det siste slaget i den nordamerikanske delen av sjuårskrigen. Britane under oberstløytnant William Amherst tvinga franskmennene til å overgje St. John's, som dei hadde erobra tidlegare på året i eit overraskande åtak.

Bakgrunn
--------

I 1762 hadde Frankrike og Storbritannia kriga mot kvarandre i åtte år og ønskte begge no fred med kvarandre. Den lange britiske blokaden av franskekysten hadde tvunge den franske økonomien i kne, og hadde hindre den franske marinen frå å støtte dei franske koloniane rundtom på jorda. Dette gjorde at mange av koloniane deira vart erobra. For å byggje opp att den franske marinen i fredsåra, trur ein at dei trengde tilkomst til fiskeria på Newfoundland og derfor sende dei avgarde eit tokt for å erobre øya før fredsforhandlingane starta. Dette skjedde i mai 1762 då ein liten styrke under Chevalier de Ternay kom seg ut frå Brest og forbi blokkaden og la over Atlanterhavet.

Fransk okkupasjon
-----------------

Den 27. juni 1762 tvinga dei franske styrkane under Comte d'Haussonville britane til å gje frå seg St. John's. Dei neste vekene klarte d'Haussonville, etter ordre frå Chevalier de Ternay, å forsterke den franske stillinga på Newfoundland. Forsvarssystemet hans bestod av fleire utpostar med artilleri rundt Signal Hill, eit strategis punkt som låg høgare enn det kringliggjande området. 

Den 13. september 1762 gjekk britane i land ved Torbay, eit par kilometer lenger nord. Ternay og Haussonville klarte ikkje å stoppe dette, så for å hindre britane, sendte dei ei avdeling til toppen av Signal Hill.

Slaget
------

Ved daggry den 15. september 1762 klatra dei britiske soldatane opp åsen som franskmennene heldt. Overraskinga var total og trefninga var kort og brutal. Kommandanten til den franske avdelinga, Guillaume de Bellecombe, vart alvorleg skadd. På den britiske sida trefte ei kule foten til ein av offiserane til Amherst, MacDonell. Franskmennene trekte seg tilbake til fortet.

Følgjer
-------

Nær slutten av slaget hadde britane fått kontroll over Signal Hill. Med denne sterke stillinga klarte dei å tvinge den franske garnisonen i St. John's til å overgje seg tre dagar seinare.

Det franske åtaket på Signal Hill

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Signal Hill» frå Wikipedia på engelsk, den 2. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Dull, Jonathan R. *The French Navy og the Seven Years' War*. University of Nebraska Press, 2005
	+ Fowler, Jr. William (2005). *Empires at War*. New York: Walker & Company. ISBN 0802714110.

1. ↑  Dull s.226
2. ↑  Newfoundland Grand Banks. «Recount of William Amherst Journal». Henta 2. januar 2010.
**Seljefløyte** er eit norsk folkemusikkinstrument, laga av seljebork. Seljefløyta har ikkje fingerhòl, men blåsast både som ope og lukka røyr, då den opne enden av fløyta kan lukkast med ein finger. Seljefløyta har vore ganske utbreidd i Noreg, og synest å ha spela ei viktig rolle i norsk folkemusikk.

Seljefløyta er frå 40 til 80 centimeter lang, og blåseprinsippet er det same som for [blokkfløyta], men den vert halden sida som ei tverrfløyte, og ein bles inn i eit hòl på sida av fløyta. I enden av fløyta er det sett inn ein liten trepropp med ein kanal som leiar luftstraumen fram til kjernespalta der tonen blir danna. Fløyta kan berre lagast om våren når sevja stig opp i selja og gjer det mogleg å løyse borken frå greina. Da seljefløyta heller ikkje kan halde seg lenger enn ei veke eller to (ved å leggje den i vatn), kan ein ikkje bruke den meir enn høgst eit par månadar i året. Moderne seljefløyter blir derfor laga av kunststoff.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* *Slik lagar du seljefløyte*, Nrk.no, 6/6-2013.

Litteratur
----------

* Grinde, Nils (1993): *Norsk musikkhistorie. Hovedlinjer i norsk musikkliv gjennom 1000 år* (sidene 67-69), ISBN 82-91379-00-9

Denne artikkelen er omsett frå Wikipedia (bokmål).
|  |
| --- |
| 71 |

**Riksväg 71** i Sverige går på strekninga Borlänge – Malung – Sälen – Norskegrensa. På delen Borlänge-Djurås går vegen saman med riksväg 70. Vegen er sidan 2008 nasjonal stamveg mellom Malung og Borlänge.

Standard og planar
------------------

Vegen er landsväg på heile strekninga, med smale vegkantar.
Vegen er Svealands høgstliggande nummerskilta veg med rundt 760 m over havet.

Strekket Dala-Järna–Vansbro skal utbetrast, byggstarten blir ca 2016. Dette prosjektet har komme til på grunn av E16-prosjektet og er ikkje utreidd av Vägverket enno (2009).

Det finnast planar for ei ny omkøyring utanom Limedsforsen, der ein detaljert arbeidsplan er utarbeidd, men ingenting er kjent om tidsplanen. Ei forstudie om ei ny omkøyring förbi Yttermalung er òg gjort.

Strekninga Malung–Borlänge kjem til å bytte namn til E16, sjå artikel E16.

Historie
--------

Riksväg 71 vart i 1962 vegnamnet på strekninga (Borlänge–)Djurås–Malung. Samstundes fekk strekninga Malung-Sälen-Särna namnet Länsväg 297. Før det fantest Länsväg 250 Köping–Ludvika–Björbo–Vansbro–Malung–Sälen–Särna, samt Länsväg 246 Djurås–Björbo. Rundt år 2000 vart riksväg 71 forlenga over Sälenfjällen til den norske grensa. Dette strekket var før det sekundär länsväg.

Vegen Djurås-Sälens samhälle følgjer i hovudsak same vegstrekning som på 1940-talet, utanom ved Björbo (truleg 1990-tal) og Äppelbo (truleg 1980-tal). 
Vegen over Sälenfjällen er bygd på 1960-talet, forutan nærast grensa der vegen er frå rundt 1990. Det var heilt veglaust før det vest for Sälens samhälle.

Vegkryss og tilsluttande vegar
------------------------------

riksgrense

|  | Nr | Namn | Skilting |
| --- | --- | --- | --- |
| Landsväg |
|  |  | i Borlänge | **50** Falun,Söderhamn **70** Enköping |
|
|  |  | i Borlänge | **50** Örebro |
|
|  |  | i Amsberg | **293** Falun |
|
|  |  | i Djurås | **70** Mora *(Rv 71 svinger til venstre)* |
|
|  |  | i Björbo | **247** Ludvika |
|
|  |  | i Vansbro | **26** Mora |
|
|  |  | i Vansbro | **26** Mariestad,Halmstad |
|
|  |  | i Malung | **E45** Karlstad Mora,Östersund |
|
|  |  | i Sälen | **311** Särna *(Rv 71 svinger)* |
|
|  |  | i Sälen | Hemfjällstangen? |
|
|  |  |  | Rörbäcksnäs *(Rv 71 svinger)* Högersväng i korsning |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Riksväg 71» frå Wikipedia på svensk, den 15. mai 2013.*

1. 1 2 3  M vägatlas 2007
2. ↑  Källa KAK:s bilatlas 1946
3. 1 2  M vägatlas 1995
4. ↑  M vägatlas 1985
5. ↑  Källa KAK:s bilatlas 1966

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vägkameror. Arkivert 2009-02-14 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
 Riksvägar i Sverige (eksklusive europavegar i Sverige) |
| --- |
| 9 • 11 • 13 • 16 • 17 • 19 • 21 • 23 • 24 • 25 • 26 • 27 • 28 • 29 • 30 • 31 • 32 • 34 • 35 • 37 • 40 • 41 • 42 • 44 • 46 • 47 • 49 • 50 • 51 • 52 • 53 • 55 • 56 • 57 • 61 • 62 • 63 • 66 • 68 • 70 • 71 • 72 • 73 • 75 • 76 • 77 • 80 • 83 • 84 • 86 • 87 • 90 • 92 • 94 • 95 • 97 • 98 • 99 |
Kvinne som barkar med øks på 1950-talet, truleg på Totenåsen. I framgrunnen ei Jo-Bu Senior motorsag, nytta for felling og kapping.
**Barking** vil seia å fjerna borken frå trestammar. Tidlegare, då tømmeret vart køyrt fram med hest, vart tømmeret barka i skogen der det var hogge, for at dei skulle gli lettare. At barka tømmer tørkar snøggare var viktig der ein nytta fløyting, etter som det då var mindre tømmer som sokk. Likevel rekna ein med at på 2-3 % av tømmeret som vart fløyta sokk.

Før det vart vanleg å nytta barkespade vart barkinga utført med øks. Om lag halvparten av tida gjekk med til barking med spade, så dette var ein kostbar operasjon. På 1960-talet vart det difor utvikla barkemaskinar. Desse vart i byrjinga plasserte på lunningsplassane, men etter kvart vart det innstallerte større og meir effektive barkemaskinar ved sagbruk og papirfabrikkar.

Galleri
-------

* Barking med barkespadeBarking med barkespade

Sjå òg
------

* Barking for konservering (av skinn)

Referansar
----------

1. ↑  Samset, I. *Fra muskler til maskiner i skogen*, Norsk skogmuseum, 2008.
|  |
| --- |
| ***«What Love Is»***  Song av Uku Suviste |
|  |
| **Land** | Estland |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 3. desember 2019 |
| **Sjanger** | Pop, kraftballade |
| **Lengd** | 03:00 |
| **Selskap** | DTC Music |
| Låtskrivar(ar) | Uku Suviste, Sharon Vaughn |
| **Produsent** | Dimitris Kontopoulos |
|
|

**«What Love Is»** er ein popballade frå 2019 med den estiske songaren Uku Suviste. Han har skrive songen saman med Sharon Vaughn. Songen vart utgjeven 3. desember 2019 og vann den estiske songtevlinga *Eesti Laul 2020*. Med sigeren vart «What Love Is» det estiske bidraget i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Om songen
---------

«What Love Is» var eit av 24 bidrag i den estiske songtevlinga *Eesti Laul 2020*, arrangert av kringkastaren ERR. «What Love Is» kvalifiserte seg frå semifinalen 15. februar og deltok deretter i finalen 29. februar 2020 i Saku Suurhall i Tallinn. «What Love Is» vann finalen og vart dimed det estiske bidraget til Eurovison Song Contest.

### Eurovision Song Contest

I januar 2020 vart Estland trekt ut til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest 2020. Semifinalen skulle ha vore arrangert i Ahoy Rotterdam i Nederland torsdag 14. mai. Men på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dermed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Kjelder
-------

1. ↑  «‎What Love Is - Single by Uku Suviste» (på engelsk). Henta 1. mars 2020.
2. ↑  «Uku Suviste will sing for Estonia at Eurovision 2020». *wiwibloggs* (på engelsk). 29. februar 2020.
3. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
4. ↑  «Estonia: ERR releases competing songs of Eesti Laul 2020» (på engelsk). 30. november 2019. Henta 1. mars 2020.
5. ↑  «Eesti Laul 2020: Jaagup Tuisk, INGER, Uku Suviste and Traffic among second semi-final qualifiers» (på engelsk). 15. februar 2020. Henta 1. mars 2020.
6. ↑  «Uku Suviste wins Estonia’s national selection 'Eesti Laul'». eurovision.tv. 29. februar 2020. Henta 1. mars 2020.
7. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «What Love Is» frå Wikipedia på bokmål, den 16. desember 2021.*
Koordinatar: 72°34′S 61°25′W﻿

**Heirtzler randis** er eit relativt lågt, pyramideforma isområde som strekkjer seg over kring 13 km, på vestsida av Violantefjorden og nord for Maurybreen på Black Coast i Palmer Land i Antarktis. Isen vart oppdaga og fotografert frå lufta av United States Antarctic Service den 30. desember 1940, og vart kartlagt av United States Geological Survey frå flyfotografi teken av U.S. Navy 1966–69. I samband med at fleire namn i området er kalla opp etter forskarar på kontinentaldrift, vart han namngjeve av Advisory Committee on Antarctic Names etter James R. Heirtzler, ein amerikansk fysikar. Heirtzler var forskar ved Columbia University og Lamont–Doherty Geological Observatory i 1960–64, og seniorforskar 1964–67. Han var seniorforskar ved Woods Hole Oceanographic Institute i 1969–86 og geofysikar og sjef for den geofysiske avdelinga ved NASA Goddard Space Flight Center frå 1986.

Kjelder
-------

1. ↑  «Heirtzler Ice Piedmont». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 7. januar 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Heirtzler randis» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
| Kukës |
| --- |
| Det sentrale torget i Kukës Det sentrale torget i Kukës |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Kukës** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Kukës |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  935 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 47 985 |
| Koordinatar | 42°5′0″N 20°25′0″E﻿Koordinatar: 42°5′0″N 20°25′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Kukës kommune innafor regionen KukësKukës kommune innafor regionen Kukës |

**Kukës** er ein by og ein kommune i regionen Kukës i Albania. Kommunen ligg nordaust i landet og grensar i vest til regionane Shkodër og Lezhë, i sør til Dibër og i aust til nabolanda Nord-Makedonia og Kosovo.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Kukës vart slått saman med landkommunane Malzi, Bicaj, Ujmisht, Tërthore, Shtiqën, Zapod, Shishtavec, Topojan, Bushtricë, Grykë-Çajë, Kalis, Surroj, Arrën og Kolsh. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Kukës.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 16 719 innbyggjarar, medan dei 15 kommunane som i dag utgjer storkommunen Kukës, til saman hadde 47 985 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Kukës. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Korçë og busetnadene:

* Gostil
* Drinas

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
Kuli i Zhenjiang, i kring 1900
**Kuli** er ei nemning på ein asiatisk dagløna kroppsarbeidar eller ein person som arbeidde på langvarige kontraktar, langt frå heimstaden. Nemninga gjekk or bruk mange stader kring andre verdskrigen.

Kuliar og ein matseljar. Måleri av George Chinnery etter 1825.

Ordsoge
-------

Ordet «kuli» har mange moglege opphav, og truleg har mange av desse påverka kvarandre. 
Den vestindiske kasten *koḷī* blir ofte vist til som opphav, det same gjer tamilsk *kūli* (verbet 'hyra'). Urdu/hindi-ordet *qulī* (क़ुली) har opphav i det utdøydde tyrkiske språket tsjagataisk, og viste opphavleg til slavar. Frå urdu og engelsk spreidde ordet seg til mange indiske språk og vart deretter teke i bruk av dei mange europeiske kolonimaktene, særleg om kinesiske og indiske arbeidarar.

Historie
--------

Kuliar vart oftast sett til å gjere grovarbeidet på plantasjar eller andre store verksemder. Dei hadde inngått ei *kuli-kontrakt*, der dei på strenge vilkår batt seg til oppdraget sitt, gjerne for fleire år. Kulien vart jamnast sett til om lag ti timar dagleg hardt arbeid, og måtte alltid halde seg på den arbeidsplassen der arbeidgjevaren ville ha han/henne.

Nemninga «kuli» vart nytta om folk frå ei rad asiatiske rike. Gjennom 1800-talet var det mykje nytta om kinesarar som i strie straumar vandra langt bort frå heimetraktene. Mange hamna i Søraust-Asia, andre vart skipa til arbeid i Mellom-Amerika og Sør-Amerika. Også kinesarar som reiste til dei vestlege delane av Nord-Amerika og tok arbeid vart kalla kuliar, noko dei i ein rettsleg forstand ikkje var; nemninga «kuli» vart brukt i antikinesisk propaganda for å hindre meir innvandring frå Kina.

Moderne tyding
--------------

Kuliar i Kolkata i India i 2005. 
Ordet «kuli» eller «coolie» blir i dag brukt fleire stader i verda med ulik tyding. I ein del område med innbyggjarar av kuli-opphav kan det brukast nedsetjande om desse, til dømes i Karibia og Sør-Afrika. I India er det derimot ei nøytral yrkesnemning for berarar.

Kjelder
-------

1. 1 2  «coolie, n.», *OED Online*, December 2012. Oxford University Press. Vitja 2. januar 2013.
2. ↑  David M. Brownstone, *The Chinese-American Heritage*, New York, Oxford (FactsOnFile) 1988, ISBN 0-8160-1627-5
3. ↑  
«coolie», urbandictionary.com
4. ↑  
Shreya Bhandary (Jan 12, 2010), «Graduates line up to be coolies», *TNN* 
Gauree Malkarnekar (Sep 23, 2012), «Lone woman coolie mans Goa station», *TNN*

* «kuli» i Nynorskordboka.
* «Kuli» i *Store norske leksikon*, snl.no.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Kuli (Tagelöhner)» frå Wikipedia på tysk, den 30. desember 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Kuli**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BBC Things
* NDL

 |
Bygningen frå 1926 i Kirkegata 21 i Oslo som hysa hovudkontoret til Den norske Creditbank.
**Den norske Creditbank** (**DnC**) var ein norsk forretningsbank som vart skipa 1. oktober 1857 med hovudkontor i Oslo (Christiania), og etter ymse fusjonar danna mykje av grunnlaget for den noverande finansinstitusjonen DNB ASA.

På 1960- og 1970-talet kjøpte eller slo Den norske Creditbank seg saman med mange lokale og regionale banker i Noreg, inklusive Odda By- og Bygdebank (1964), Porsgrunds Ørebank (1964), Røkens Bank (1964), Oplandske Kreditbank (1966), Horten og Omegns Privatbank (1970), Privatbanken i Sandefjord (1970), Østfold Privatbank (1970), Finnmarkens Privatbank (1973), Haugesunds Forretningsbank (1973) og Opplandsbanken (1980). I april 1990 vart Den norske Creditbank og Bergen Bank slegne saman som Den norske Bank, som seinare vart til DNB ASA.

Bygningen som hysa hovudkontoret til Den norske Creditbank vart oppført 1923–26 etter teikningar av arkitekt Kristian Biong saman med arkitektane Carl Michalsen, Einar Smith og Eystein Michalsen. Kristian Biong fekk i 1928 Houens fonds diplom for denne bygningen.

Litteratur
----------

* Einar Lie: *Den norske Creditbank 1982-1990. En storbank i vekst og krise.* Universitetsforlaget 1998. ISBN 82-00-12754-0
**Den norske legeforening** (Legeforeningen) vart stifta i 1886. Om lag 94 % av alle norske lækjarar er medlemer av foreiningen. Tidsskrift for Den norske legeforening («Tidsskriftet») vert utgjeve av foreiningen som òg har ansvaret for godkjenning av medisinske fagspesialistar.

Foreiningen har ei rekkje underorganisasjonar, m.a. Norsk medisinstudentforening, Praktiserende spesialisters landsforening (PSL), Leger i samfunnsmedisinsk arbeid og Almenpraktiserende legers landsforening (APLF).

Styrande organ i Den norske legeforening (2005)
-----------------------------------------------

* **Generalsekretær:** Terje Vigen.

### Sentralstyret i Den norske legeforening

* **President:** Torunn Janbu
* **Visepresident:** Per Meinich
* Lars Eikvar.
* Hilde Engjom.
* Ottar Grimstad.
* Ernst Horgen.
* Bård Lilleeng.
* Siri Tau Ursin.
* Marte Walstad.

Sjå òg
------

Den norske tannlegeforening‎

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Lover for Den norske legeforening Arkivert 2007-12-18 ved Wayback Machine.
**Heinz Fischer** (fødd 9. oktober 1938) er ein austerriksk politikar frå det sosialdemokratiske partiet Sozialdemokratische Partei Österreichs som var president i landet frå 2004 til 2016.

Fischer er fødd i Graz i Steiermark, og avla sin *Matura* (examen artium) i 1956. Han studerte deretter jus ved Universität Wien, der han i 1961 vart dr.jur. Han habiliterte seg i 1978, og vart i 1993 professor i statsvitskap. Fischer er innehavar av storkrossen av St. Olavs Orden.

Sidan 1971 har Fischer vore medlem av nasjonalrådet i Austerrike (underhuset i parlamentet i Austerrike). Mellom 1983 og 1987 var han forskingsminister i ein koalisjon under kanslaren Fred Sinowatz, og 1990-2002 var han president i nasjonalrådet.

Kandidaturet hans til å til å etterfylgje Thomas Klestil som president vart gjort kjent i januar 2004. Fischer la då ned partifunksjonane sine, som medlem av sentralstyret og viseformann.

Han vart vald til president i Austerrike 25. april 2004 med 52,4 % av stemmene, over den konservative motkandidaten, utanriksministeren i Austerrike, Benita Ferrero-Waldner. 8. juli same år vart han innsett som president, to dagar etter at forgjengaren Thomas Klestil døydde. Han vart gjenvald til stillinga den 25. april 2010, og sat som president fram til 8. juli 2016. 

Heinz Fischer har vore gift med kona si Margit sidan 1968 og har to vaksne ungar. Han er ein ivrig fjellklatrar og mangeårig leiar for dei austerrikske naturvenene.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Den markante risalitten på Kungliga biblioteket
Koordinatar: 59°20′17″N 18°04′19″E﻿

**Kungliga biblioteket** (kortform «KB») er det svenske nasjonalbiblioteket. Bygnaden ligg i Humlegården i Stockholm. Biblioteket har sidan 1661 samla inn og tatt vare på alt trykt materiale som blir gjeven ut i Sverige. Frå 1. januar 2009 gjeld plikta òg audiovisuelle media. Kungliga biblioteket er ein statleg institusjon.

Samlingane er opne for alle, men verksemda er mest retta inn mot forskarverda. Materialet frå den svenske samlinga må studerast på biblioteket og kan ikkje lånast med heim. Det meste må tingast på førehand.

Kungliga biblioteket flytta inn i den noverande bygningen i Humlegården årsskiftet 1877/78. Huset, som blei teikna av Gustaf Dahl, er oppført i ein nyskapande støypejernsteknikk. Dei to fløyene blei bygde i 1926-27 etter teikningar av Axel Anderberg. Bygningane har hatt statleg vern som *statligt byggnadsminne* sidan 1935.

Referansar
----------

1. ↑  Kungliga biblioteket: «Om oss»
2. ↑  *Statens fastighetsverk*, arkivert frå originalen 28. november 2010, henta 26. januar 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til Kungliga biblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Den norske kontinentalsokkelen** strekkjer seg 200 nautiske mil ut frå kysten, og i områda i Nordsjøen som grensar mot den britiske, danske og svenske kontinentalsokkelen følgjer ein den såkalla medianlinja eller midtlinja, som er ei linje der alle punkt ligg like langt frå dei ulike landa sine grunnlinjer for sjøterritoriet si utrekning. Desse grensene er nærare presistert i avtalar med Storbritannia, Danmark og Sverige frå 1960-åra. 

Sommaren 2001 vart det utført ein ekspedisjon i Nordishavet som viste at kontinentalsokkelen til Noreg rundt Svalbard, som følgje av Havrettskonvensjonen av 1996, strekte seg så langt nord som til 84° 30' N. Dette er kring 50 nautiske mil nord for 200-mils grensa og den økonomiske sonen. I følgje tilrådinga frå Havrettskommisjonen som vart vedteken 27. mars 2009, dekkjer den norske kontinentalsokkelen utanfor 200 nautisk mil utanfor Fastlands-Noreg, Svalbard og Jan Mayen eit område på kring 235 000 kvadratkilometer. I enkelte område går norsk sokkel heilt ned til 3000-4000 meters djupne i Norskehavet.

Geologi
-------

Den norske kontinentalsokkelen består av grunne bankar på 50-300 m havdjup som er fråskild av grøftar på 150-550 m havdjup. Norskerenna er den største av desse grøftene. Grunnfjellet langs kysten av fastlands-Noreg strekkjer seg 10-40 km vestafor dei ytste øyane. Berggrunnen blir gradvis yngre utover frå kysten og består vesentleg av sedimentære bergartar som er avsett seinare enn triastida. Utanfor Egga finst ein tjukk lagpakke av glasifluvialt material som vart avsett under og etter istida.

### Olje og gass

Nesten overalt i berggrunnen under den norske kontinentalsokkelen finst sedimentære bergartar, oftast med fleire tusen meters tjukkleik. Produksjon av olje og gass føregår i Nordsjøen, Norskehavet og i Barentshavet.

Ved årsskiftet 2008/09 var 61 petroleumsfelt i produksjon på norsk kontinentalsokkel, 51 i Nordsjøen, 9 i Norskehavet og éit i Barentshavet. Til saman har desse felta produsert 5,1 mrd. Sm³ petroleum (2009).

På 2000-talet vart Goliatfeltet og Johan Castberg-feltet funne i nordlege delen av Norskehavet, og i januar 2012 vart Barentshavet erklært som ei ny olje/gass-provins på norsk sokkel.

Kjelder
-------

* Bryhni, Inge. (2013, 26. mars). Norges kontinentalsokkel. I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .
* Askheim, Svein. (2012, 1. oktober). Norgeskontinentalsokkels geologi. I Store norske leksikon. Henta 10. februar 2014 frå .
* Regjeringa om kontinentalsokkelen
Koordinatar: 57°29′00″N 12°04′00″E﻿

 Kungsbackaån i Kungsbacka
**Kungsbacka** er ein svensk by og centralort i Kungsbacka kommun i Halland län i landskapet Halland. I 2005 hadde byen 17 784 innbyggjarar. 

Byen Koningsbakkae var under mellomalderen ein dansk grensehandelsplass og var i ein periode den minste byen i Danmark. Den første omtalen av byen er frå 1366 og gjeld festninga Kungsbackahus, som ligg mellom Kungsbackaån og Söderån (dagens Skansen). 

Det er uklårt når Kungsbacka fekk bystatus, men det eldste dokumentet som skildrar Kungsbacka som by er datert den 13. desember 1408. I byrjinga av 1500-talet blei «byprivilegia» inndratt av kong Hans med føremål å samle handelen til Halmstad. Kungsbacka fekk bystatus på nytt i 1582.

Kungsbacka blei mindre viktig då Halland blei svensk i 1645, og byen var lenge ein av dei minste i Sverige, med under 1 000 innbyggjarar på slutten av 1800-talet. På midten av 1800-talet blei store delar av byen øydelagd i ein stor brann.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til Kungsbacka kommun

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Den norske automobilfabrikk, R. Hesselberg-Meyer AS** vart stifta i 1936, i lokala til den tidlegare Norsk automobilfabrikk på Kambo utanfor Moss. Føretaket produserte opphavleg ikkje eigne bilar, men importerte Plymouth frå USA, som dei monterte på Kambo. Monteringa tok til i 1937. I 1938 tok dei til med lisensproduksjon av Adler. 

Under 2. verdskrig tok den tyske okkupasjonsmakta over lokala og nytta dei til å reparere Junker-fly. Etter krigen var det ikkje lenger ynskjeleg å produsere tyske bilar og produksjonen vart avgrensa til lastebilproduksjon i liten skala. I etterkrigstida vart det òg monterte ymse bilmerke i lokala, men føretaket gjekk etter kvart over til å importere ferdige bilar.

Referansar
----------

1. ↑  Kvamme, P. *Trollmenn & askeladdar. Norges kuriøse bilproduksjon*, Det Norske Samlaget, 1999.

| * v
* d
* e
Norske bilfabrikkar |
| --- |
| Bjering**·** Den norske automobilfabrikk **·** Elbil Norge **·** Geijer **·** Irgens **·** Mustad **·** Norsk automobilfabrikk **·** Stavern bilfabrikk **·** Think nordic **·** Troll **·** Vestby |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki

 |
**Jon Håkon Austbø** (fødd 22. oktober 1948 i Kongsberg) er ein norsk klassisk pianist. Han er soneson av Johan Austbø og svoger til Pål Steigan.

Biografi
--------

Håkon Austbø var elev hjå Hildegunn Reuter, og han hadde opptredenar med Harmoniens Orkester i 1963. Debutkonserten hans i Universitetets Aula i 1964 vekte stor oppsikt. Austbø studerte i Paris i åra 1966–71, frå 1969 til 1971 med komponisten og organisten Olivier Messiaen. I 1971 vann han den opne franske Messiaen-pianokonkurransen. Sidan studerte han ved Julliard School of Music i New York og Staatliche Hochschule für Musik i München.

Austbø har vunne fleire internasjonale prisar, og var frå 1974 busett i Nederland, der han var dosent ved musikkonservatoriet i Utrecht. Han underviste sidan ved Sweelinck-konservatoriet i Amsterdam. No er han busett i Noreg att, og sidan januar 2007 har han vore professor ved Universitetet i Stavanger, på institutt for musikk og dans. For det mangeårige arbeidet sitt med musikken til komponisten Aleksandr Skrjabin har han fått vervet som visepresident i det internasjonale Skrjabin-selskapet i Moskva.

Austbø er særleg kjend for tolkingane sine av Olivier Messiaen og Aleksandr Skrjabin. I 1998 vann han Edison-prisen for innspelinga si av *Catalogue d'oiseaux* og *Petites Esquisses d'oiseaux* av Messiaen. Han vart også tidleg kjend som kammermusikar gjennom Trio du Nord saman med Ole Bøhn og Hege Waldeland.

Utmerkingar
-----------

* Kritikarprisen i 1989
* Spellemannprisen 1989 i klassen klassisk musikk / samtidsmusikk for *Skrjabin – pianosonater*
* Spellemannprisen 1991 i klassen klassisk musikk / samtidsmusikk for *Verker av Franck, Chausson, Debussy, Poulenc* saman med Truls Mørk
* Spellemannprisen 1994 i klassen klassisk musikk / samtidsmusikk for *Messiaen – Vingt Regards*
* Gammleng-prisen 2009 i klassen klassisk.

Kjelder
-------

* Knut Olav Åmås [red.]: «Austbø, Håkon» i *Hvem er hvem?* (Aschehoug, 2008)
* «Håkon Austbø» på Wikipedia på bokmål og riksmål, innhenta 28.06.2009.
	+ «Håkon Austbø – piano Arkivert 2007-05-05 ved Wayback Machine.» – biografi på Proarte.no.
	+ «Håkon Austbø Arkivert 2008-04-08 ved Wayback Machine.» – biografi på Levendeklassisk.no

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsida til Håkon Austbø
* Hyller mesteren med hovedverk av Erik Bjørnskau på Aftenposten.no (05.03.2008)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Ivan III Vasiljevitsj** (22. januar 1440–27. oktober 1505) var storfyrste av Moskva frå 1462 til 1505. Han var ein dyktig og omsynslaus leiar av moskovitt-riket som ved diplomati og krig samla Russland og frigjorde landet frå mongolane sitt herredøme, samstundes tok han all makt innom riket i eigne hender.

Storfyrsten
-----------

I åra etter han kom til makt kriga Ivan mot brørne sine for å gjere særrettane deira om inkje. Han gifta seg med Zoë Paleologos, ei brordotter til den siste keisaren i Bysants. Gjennom dette giftarmålet påstod han at Russland var «det tredje Roma». Det eigenlege Roma var i fylgje eit ortodokst perspektiv kome vekk frå den sanne tru, og det andre Roma, Bysants, kunne ikkje lenger verne sann kristendom etter muslimar i 1453 hadde erobra Konstantinopel.

Då storkhanen i Kaptsjak og khanane i Kazan og på Krim låg i strid med kvarandre, lukkast Ivan med hjelp frå khanen på Krim å frigjere seg frå storkhanen sitt herredøme. Seinare slo Ivan også khanen i Kazan og frigjorde dermed landet permanent frå den gylne horden. Gjennom andre krigar ekspanderte Russland også mot nord og vest, la mellom andre under seg Novgorod i 1478 og fyrstedømet Tver i 1485.

Ivan konsoliderte makta ved å gje den ortodokse kyrkja ei ideologisk og makt-politisk rolle. Når det kom til å innføre ulike ordningar, til dømes innsamling av skatt, nytta han tradisjonelle mongolske metodar. Med hjelp frå italienske arkitektar fornya Ivan handverk og kunst i riket sitt. Såleis vart Kreml i Moskva eit føredøme for andre russiske byar og samfunn.

Territoriet til Russland auka i Ivan si tid til det firedoble. Storfyrstedømet Moskva tok dermed steget over til å verte ei stormakt i Aust-Europa. Sonen Vasilij III vidareførte farens politikk.

Kjelder
-------

* Store norske leksikon

* *Denne artikkelen bygger på «Ivan III av Russland» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
**Ivan Ivanovitsj Garanin** (fødd 1. august 1945) er ein sovjetisk tidlegare langrennar frå Kasakhstan som vann VM-sølv i 4 x 10 km stafett i 1974, og to bronsemedaljar under Vinter-OL 1976.

Garanin var mellom dei ypparste langrennarane i Sovjetunionen i tida 1971-77, då han vann sju «nasjonale» meistertitlar. Internasjonalt utmerkte han seg ved to høve. Under Ski-VM 1974 i Falun vart han fjerdemann på tremila, og han gjekk startetappen for det sovjetiske mannskapet som tok sølv i 4 x 10 km stafett, han vart elles nummer 11 både på 15 km og 50 km.

To år seinare, under dei olympiske vinterleikane 1976 i Innsbruck, opna Garanin med å vinne bronsemedaljen på tremila, landsmannen Sergej Saveljev tok gullet og Bill Koch frå USA fekk sølv. Garanin kom så på fjerdeplassen på 15 km, same plasseringa fekk han på den avsluttande femmila. I mellom dei to fjerdeplassane, gjekk han som ankermann i 4 x 10 km stafett Sovjetunionen inn til bronse.

I 1977 sigra milslukaren Garanin i Vasaloppet og i 1980 i Marcialonga.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Iwan Iwanowitsch Garanin» frå Wikipedia på tysk, den 17. mars 2019.*
**Anna Helene Ottosson Blixth** (fødd 18. mai 1976) er ein svensk tidlegare alpin skirennar frå Östersund som vann OL-sølv i storslalåm i 2006, samt VM-sølv med Sveriges seksmannslag i 2007.

### Aktiv

Ottosson var, særleg i sesongane 1998-2000, ei av dei beste kvinnene i verda i storslalåm. Hennar einaste siger i eit verdscuprenn kom 23. januar 2002 i Cortina d'Ampezzo i nettopp storslalåm. I alt oppnådde ho seks pallplasseringar i verdscupen, fem av dei i storslalåm, samt ein andreplass i slalåm.

Frå 1998 til 2007 var Ottosson aldri dårlegare enn nummer tolv i si beste øving i dei store meisterskapane i perioden. Men det var fyrst under Vinter-OL 2006 i Torino ho kunne hente ein medalje etter ei tevling. Her vart ho nummer tre i storslalåm.

I VM i alpine greiner 2007 i Åre var Ottosson med på det svenske laget som vann sølv i lagkonkurransen. Som einaste svenske vann ho sitt renn, heat 1 av slalåmheata. Ho deltok også i super-G, heat 3, der ho hadde fjerde beste tid. Ved sesongslutt la ho opp.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Anna Ottosson» frå Wikipedia på svensk, den 2. januar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Anna Ottosson». olympedia.org. Henta 23. januar 2023.
**Debye–Scherrer-metoden** er ein metode til identifikasjon av krystallinske stoff og består i å registrere røntgenrefleksar frå eit krystallpulver på ein fotografisk film. Metoden vart utarbeidt av Peter Debye og Paul Scherrer i Göttingen i 1915.

Utføring
--------

Pulveret kan til dømes festast med vaselin til ein tynn glasstift som blir plassert i sentrum av eit sylindrisk kamera. Vanlege kameradiametrar er 5,73, 9,00 eller 11,46 cm. Ein monokromatisk røntgenstråle blir send mot preparatet, som roterer under eksponeringa.

Teori
-----

I pulveret vil det alltid vere partiklar som har ein slik orientering at røntgenstrålen (med bølgjelengd λ) kan reflekterast frå bestemde gitterplan, som har innbyrdes avstand *d*, når innfallsvinkelen Θ tilfredsstiller Braggs lov: nλ = 2d sin Θ. Dei reflekterte strålane dannar kjegleflater med toppvinkel 2Θ. På ein utbretta filmstrimmel får ein boga linjer. Ein kan måle vinkelen og intensiteten for den einskilde refleksen og avgjere gitterplanavstanden *d*. Ut frå dette kan ein i prinsippet avgjere krystallstrukturen for stoffet. No brukar ein likevel éinkrystallmetoder til desse avgjerslene.

Bruk
----

Debye-Scherrer-metoden er viktig til identifikasjon av krystallinske fasar, idet linjemønsteret på filmen er karakteristisk for det einskilde sambandet (omtrent som fingeravtrykk).

For andre typar røntgenpulvermetoder sjå Guinier-kamera, Gandolfi-kamera og røntgendiffraktometer.

Kjelder
-------

* Debye–Scherrer-metoden. (2009, 14. februar). I Store norske leksikon. Henta 20. november 2013 frå .
**Deception-elva** er ei elv på Sørøya på New Zealand. Ho er ei sideelv til Otiraelva i regionen West Coast, og renn stort sett i nordleg retning frå utspringet i hellingane under Mount Franklin. Ho renn nær Goat Pass, som gjev tilgang til Mingha River. Nesten heile elveløpet ligg innanfor nasjonalparken Arthur's Pass National Park.

Elva vart i si tid kalla «Goat Creek» ('Geitebekken'). Ho vart utforska om kring år 1900 som ei mogeleg alternativ rute for jarnvegslinja *Midland Line*, og landmålaren åtvara mot at vass-standen i elva kunne vera bedragersk (deceiving). Om lag tre månandar seinare valda flaum i elva inn i dalen Otira Valley skade på jarnvegen for fleire tusen pund, og elva fekk namnet ho ber i dag.

Miljøverndepartementet, Department of Conservation, vedlikeheld ein tursti langs elva, og han er ein del av den årlege mangekamptevlinga Coast to Coast Race. Der er tilgjengelege villmarkshytter for fotturistar, ei nær Goat Pass og ei anna litt lenger nede langs elva.

Referansar
----------

1. ↑  Peter Dowling, red. (2004). *Reed New Zealand Atlas*. Reed Books. Kart 69,70. ISBN 0-7900-0952-8.
2. ↑  «Deception River». *The New Zealand Railways Magazine* **9** (1). 2. april 1934. Henta 16. januar 2013.
3. ↑  «Arthur's Pass: Mingha - Deception route». Department of Conservation. Henta 16. januar 2013.
4. ↑  «Goat Pass Hut» (PDF). Department of Conservation. Henta 16. januar 2013.
5. ↑  «Upper Deception Hut». Department of Conservation. Henta 16. januar 2013.

* «New Zealand Place Names Database (Archived)». Land Information New Zealand. Henta 16. januar 2013.  - Search for Place Names

Koordinatar: 42°48′S 171°36′E﻿

* *Denne artikkelen bygger på «Deception River» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Debora-ekspedisjonen** var eit norsk forsøk på kolonisering av den folketomme Aldabraøya, del av Seychellane i Indiahavet. Galeasen Debora la ut frå Bergen 19.juli 1879 med om lag 50 nordmenn ombord. Ekspedisjon vart avbroten på Madagaskar, enkelte vart verande der på den store øya medan om lag 30 personar reiste inn til Durban i den britiske Natal-kolonien og slo seg ned der. Det budde allereie nokre nordmenn i Durban og biskop Hans Schreuder hadde i fleire tiår drive misjonsverksemd i Natal og Zululand. Etter berre tre år vart Debora etterfølgd av ei gruppe på 200 emigrantar (hovudsakleg frå Ålesund og Sunnmøre) som fekk tildelt jord i Marburg litt sør for Durban. Brev fra Debora-deltakarane vart trykt i norske aviser.

Referansar
----------

1. ↑  Nedrebø, Yngve (2002): Debora-ekspedisjonen. Bergen: Vigmostad & Bjørke.
2. ↑
3. ↑
4. ↑  Reite, Per Ole (2008): Norsk utvandring til Sør-Afrika. Ulsteinvik: Spor forlag.
5. ↑  Kuparinen, Eero (1991): An African alternative. Nordic migration to South Africa 1815-1914. Turku: Institute of Migration.
**Debutalbum** er det første musikkalbumet eit band eller ein musikkartist gjev ut, deira debut. Kortare musikkalbum som EP-ar vert til vanleg ikkje rekna som debutalbum. Til dømes vert Mercyful Fate si sjølvtitulerte fyrsteutgjeving *Mercyful Fate* ikkje rekna som debutalbum då dette er ein fire-spors EP, men den neste utgjevinga deira, *Melissa*, vert rekna som debutalbumet, då det er eit fullengds studioalbum.

Sal (pr 2008)
-------------

Whitney Houston har salsrekorden for R&B-debutalbum i USA, albumet *Whitney Houston* frå 1985 selde over 13 millionar (13 x platina) i USA, og 22 millionar på verdsbasis. Britney Spears har rekorden for mestselgande pop-debutalbum i USA med *...Baby One More Time* frå 1999, som vart seld i 14 millionar eksemplar (14 x platina) og 22 millionar på verdsbasis. Guns and Roses har salsrekorden for rock-debutalbum i USA med *Appetite for Destruction* som selde 18 millionar album i USA (18 x platina) og 28 millionar på verdsbasis. Leona Lewis har rekorden for snøggast selgande debutalbum i Storbritannia. Hennar album *Spirit* selde meir enn 375 000 eksemplar den første veka etter at det vart utgjeve.
Koordinatar: 47°25′N 12°22′E﻿

**Hahnenkamm** er eit fjell over Kitzbühel i Kitzbühelalpane i Austerrike, med ei høgd på 1 712 m. 

Skisenteret i Kitzbühel held til i dette fjellet, og kvart år går det eit renn her kalla *Hahnenkammrennen*. Den mest vidgjetne løypa i fjellsida av Hahnenkamm er *Streif*, som vert rekna som den mest krevjande løypa i verdscupen i alpine greiner.

Hahnenkamm-rennet
-----------------

*Hahnenkammrennen* har vorte halde årleg sidan 1931, og har vore ein del av Verdscupen i alpint for menn sidan 1967. 

Tradisjonelt vart vinnaren av Hahnenkamm-rennet avgjort etter ein kombinasjon av utfor og slalåm, men i dag er det personen som vinn konkurransen i utfor som kan kalle seg *Hahnenkammsieger*. To nordmenn har vunne utforrenn her, Atle Skårdal i 1990 og Lasse Kjus i 1999 og 2004.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hahnenkamm (Kitzbühel)» frå Wikipedia på tysk, den 21. mai 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |