recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*For den noverande utgåva, sjå Senkveld med Helene og Stian.* 
**Senkveld** var eit norsk talkshow som vart sendt fredagar på TV 2 frå 2001 til 2021. Programleiarar har vore Hans Christian Andersen og Tommy Steine (2001–2003), Thomas Numme og Harald Rønneberg (2003–2018), og Helene Olafsen og Stian Blipp (2018–2021). Formatet har haldt seg ganske likt, men med nokre skilnader i innslag og utforming. 

Dei lengstlevande programleiarane for *Senkveld* er Thomas Numme og Harald Rønneberg, som leia programmet i 30 sesongar frå 2003 og 2018.

Programleiarar
--------------

| Programleiarar | Byrja | Slutta | Antal episodar | Antal sesongar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Hans Christian Andersen, Tommy Steine | 7. september 2001 | 29. november 2002 |  | 2 |
| Thomas Numme, Harald Rønneberg | 12. september 2003 | 11. mai 2018 | 435 | 30 |
| Helene Olafsen, Stian Blipp | 14. september 2018 | 21. mai 2019 | 29 | 2 |

Historie
--------

### Hans Christian «HC» Andersen og Tommy Steine

Premieren av *Senkveld med HC og Tommy* vart sett av 377 000 TV-sjåarar. Programleiarane vart ikkje einige med kanalen om fornying av programmet, og siste sending vart difor sendt 29. november 2002. Hans Christian Andersen ynskte å ta inn fleire internasjonale gjestar til programmet, men det gjekk ikkje TV 2 med på.

### Thomas Numme og Harald Rønneberg

Etter nærmare eit år utan programmet på TV-skjermen, ynskja TV 2 å gjera ei ny satsing på programmet. Thomas Numme og Harald Rønneberg gjekk frå jobben som programleiarar i *Idol*, og over til *Senkveld*. I mai 2010 vann programmet Gullruten for «Beste underholdning».

### Helene Olafsen og Stian Blipp

Den tidligare snøbrettkøyraren Helene Olafsen og Stian Blipp vart valgt av TV 2 til å overta som programleiarar. *Senkveld med Helene og Stian* hadde premiere i september 2018, og premieren vart sett på av 582 000 TV-sjåarar.

Konsept
-------

Programmet har behaldt det samme grunnkonseptet sidan starten i 2001. Den største delen av programmet går til intervju med ulike gjestar som er aktuelle. På slutten av programmet er det som oftast ein opptreden av ein artist eller gruppe.

I *Senkveld med Thomas og Harald*satt begge programleiarane bak ein pult og gjestane tok plass i ein sofa. *Senkveld med Helene og Stian* har endra litt på dette og fjerna pulten. Programleiarane sit no saman med gjestane sine i ein større sofa.

Sending
-------

Senkveld blir sendt på TV 2 på fredagar, og er tilgjengeleg på strømmetenesta TV 2 Sumo.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside i tv2.no
* «Senkveld» i 100! i vg.no
* Senkveld-gutta på flukt Arkivert 2009-02-10 ved Wayback Machine. i Forsvaret.no
* Slutt for «Senkveld» etter 20 år i vg.no

Kjelder
-------

1. ↑  «Slutt for Senkveld», *kampanje.com* (på norsk bokmål), henta 31. mai 2019
2. ↑  Bjørn Eckblad, Gøran Skaalmo (2012). *Se hva som skjedde. Historien om TV 2*. Font.
3. ↑  «Fra «Idol» til «Senkveld»», *www.ba.no* (på norsk), 21. august 2003, henta 31. mai 2019
4. ↑  Stavrum, Ina Rosenberg, «Endelig vant de!», *www.side2.no* (på norsk), henta 31. mai 2019
5. ↑  AS, TV 2, «Stian Blipp og Helene Olafsen tar over Senkveld», *TV 2* (på norsk bokmål), henta 31. mai 2019
Latvisk kulturelle og historiske regionar og byar
**Zemgale**, òg kjend under dei latiniserte namna *Semigalia* eller *Semigallia* (latvisk *Zemgale*; tysk *Semgallen*; litauisk *Žiemgala*) er ein historisk region i Latvia, som stundom òg inkluderer delar av Litauen. Det har fått namn etter det baltiske folket semigallarar. Zemgale ligg til venstre for elva Daugava og grensar til Selonia, Litauen og Kurland.

Innanfor Latvia er Zemgale rekna som ein av fire kulturelle regionar. Det ligg i sentrale og sørlege delar av Latvia og består av fylka Bauska, Dobele og Jelgava. Regionen er stort sett flat. Lielupe er den viktigaste elva etter Daugava. Av viktige byar finn ein Jelgava, den tidlegare hovudstaden i Kurland og Semigalia, og Bauska.

I mellomalderen var Semigalia ein del av Kurland og var i lag med dette området ein del av Latvia etter den første verdskrigen. 

Regionen Selonia vert ofte rekna som ein del av Semigalia. Selonia utgjer dei austlege områda av provinsen Semigalia, som låg sør for Daugava. Tradisjonelt omfatta Selonia òg delar av det nordaustlege Litauen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Zemgale» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC

 |
| Chatham  |
| --- |
| Elvebreidda ved Chatham frå Sun PierElvebreidda ved Chatham frå Sun Pier Elvebreidda ved Chatham frå Sun Pier |
| Plassering |
| 

Chatham i Kent is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Kent |
| Distrikt | Medway |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 76 342 |
| Koordinatar |  51°22′″N 0°32′″E﻿Koordinatar: 51°22′″N 0°32′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | ME4, ME5 |
| Telefon-retningsnummer | 01634 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Chatham i Kent**
 |

**Chatham** er ein by i Kent sør i England. Han voks opp rundt eit marineverft ved austbreidda av elva Medway.

Saman med Rochester og Gillingham er han del av eit urbant område med felles administrasjon, kjent som Medwaybyane. Det samla folketalet er omkring 250 000, medan Chatham har kring 75 000. 

Marinebasen var svært sentral i oppbygninga av den engelske marinen på 1500-talet, men alt på 800-talet vart det bygd krigsskip på staden. Aktiviteten vart sterkt nedtrappa etter andre verdskrigen, og 1984 vart basen nedlagt. Delar av han er open for publikum som ein historisk stad, og resten av omgjort til ein kommersiell marina.

Under Napoleonskrigane låg fleire fangeskip (prisonskip) i Chatham og Gillingham, og der var innsett mellom anna norske fangar.

Den kongelege militære ingeniørskulen ligg i bydelen Brompton. Eit museum vigd Ingeniørkorpset ligg i nabobyen Gillingham.

Charles Dickens budde i Chatham frå han var fem til han var ti år gammal.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chatham (Kent)» frå Wikipedia på bokmål, den 12. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
| **Chausey** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| **Stad** | Den engelske kanalen |
| **Koordinatar** | 48°52′13″N 1°49′21″W﻿ |
| **Øygruppe** | Kanaløyane

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Frankrike |
| **Departement** | Manche

 |
| Demografi |
| **Folketal** | Om lag 100
 |

**Chausey** er ei lita øygruppe, som geografisk er ein del av Kanaløyane, men sidan dei høyrer til Frankrike, vert dei nesten aldri nemnd i denne samanhengen. Det er ingen faste transportruter mellom Chausey og dei andre Kanaløyane. 

Grande Île, den største øya, er 1,5 km lang og 0,4 km brei på det breiaste, men dette er berre toppen av ei omfattande øygruppe, som kjem til syne ved fjøre sjø. Folketalet i øygruppa er om lag 100 personar. 

Chausey er ein del av den franske kommunen Granville i departementet Manche.

Dei no nedlagde steinbrota eksporterte granitt, mellom anna til bygginga av Mont Saint Michel. Sjølv om endinga *-ey* i namnet Chausey kan tyde på at namnet har opphav i norrønt språk (der *-ey* tyder *øy*), som Jersey og Guernsey, kjem namnet frå det latinske ordet *calx*, som sannsynlegvis tyder steinete stad.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side
* Bilete frå øygruppa Arkivert 2021-07-31 ved Wayback Machine.
* Kart over Chausey i forhold til Jersey og Frankrike Arkivert 2007-03-10 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Venjamin Vasiljevitsj Soldatenko** (fødd 4. januar 1939) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Sjkurovka i Kasakhstan som vart europameister 1971 og verdsmeister 1976 i 50 km kappgang. Han vann elles OL-sølv 1972, EM-sølv 1978 og EM-bronse 1969 på same distansen. Soldatenko tevla for Sovjetunionen.

Aktiv
-----

Soldatenko vart tredjemann då han fekk sin internasjonale meisterskapsdebut ved EM 1969 i Aten, åtte og eit halvt minutt bak vinnaren, Christoph Höhne frå Aust-Tyskland. To år seinare vann Soldatenko den same distansen då EM 1971 fann stad i Helsinki, over to minuttar framom Höhne på sølvplassen. Under dei olympiske sommarleikane 1972 i München kom Soldatenko i mål til sølvmedalje, vel to minuttar bak vinnaren.

I 1976 fjerna Den internasjonale olympiske komiteen 50-kilometeren frå OL-programmet. Det internasjonale friidrettsforbundet valde då å arrangere eit eige verdsmeisterskap for øvinga, avvikla i Malmö i Sverige 18. september 1976. Soldatenko vann ein klar siger i tevlinga, 37 år gammal. Under europameisterskapen 1978 kompletterte han samlinga med EM-medaljar ved å vinne sølv, dermed hadde han EM-medaljar i alle valørar. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1969 i Aten: Bronsemedalje – 4.23.04
* EM 1971 i Helsinki: Gullmedalje – 4.02.22, framom Christoph Höhne (4.04.45)
* OL 1972 i München: Sølvmedalje – 3.58.24, bakom Bernd Kannenberg (3.56.11)
* EM 1974 i Roma: Nr 5 – 4.09.31
* VM 1976 i Malmö: Gullmedalje – 3.54.40, framom Enrique Vera (3.58.14)
* EM 1978 i Praha: Sølvmedalje – 3.55.12, bakom Jorge Llopart (3.53.29)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Weniamin Wassiljewitsch Soldatenko» frå Wikipedia på tysk, den 9. august 2018.*
Venskaben fotografert i mai 2010.Foto: Trarir

**Venskaben** er namnet på eit hus frå 1904 på Asker i Asker kommune. Eigar av huset, som på mange måtar har hatt særs mykje å seie for folket i bygda i lange tider, er Asker kommune.

Venskaben vart teikna av arkitekt Ivar Næss, er bygd i tre og vart reist av Asker Venskabelige Forening, ei kvinneforeining som hadde som si einaste oppgåve å skaffe bygda eit forsamlingshus. Huset vart innvigd 17. desember 1904, og hadde opphavleg namnet *Asker Festivitets- og Kommunelokale*. Kommunen fekk overta bygningen i 1921 som gåve, heilt gjeldfri, men på vilkår av at kvinneforeininga framleis skulle kunne ha møta sine og det årlege juleballet sitt der.

I 1905 flytta Asker heradsstyre og Asker sparebank inn i bygningen. Kommunen hadde kontor her fram til rådhuset i Asker stod ferdig i 1964, medan Asker Sparebank hadde tilhald her fram til 1919. Bygningen har elles vore nytta som tingstad, til kunstutstillingar og som teater- og kinosal, og har i det heile vore sjølve grunnlaget for alt av kulturell verksemd og andre aktivitetar i Askerbygda i lange tider.

Venskaben er i dag brakt attende til si opphavlege prakt, og inneheld lokala *Storsalen*, *Formannskapssalen* og *Salongen*, som vert leigde ut som selskaps- og forsamlingslokale ved ulike høve.

Kjelder
-------


* Om Venskaben på Asker biblioteks internettssider

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Venskaben på Asker biblioteks internettssider
Når ein snakkar om politikk er *Venstresida* ei skildring av kva for politisk retning ein person eller eit parti tradisjonelt sett høyrer til. Utanom *Venstresida* snakkar vi, i tradisjonell politikk, òg om Sentrum og Høgresida. 

Nemningar som inneheld ordet *venstre* blir ofte bruka i samansetningar, som venstreorientert (positiv eller nøytral nemning), venstrevridd (negativt) eller venstreekstrem (svært negativt).

Historikk
---------

Den første kjende inndelinga i ei politisk høgre- og venstreside finn vi i det franske parlamentet (etter den franske revolusjonen). Der vart dei mest radikale (dei som t.d. ville innføre allmenn røysterett for menn) plasserte til venstre for talarstolen og dei meir «konservative» (dei som ynskte å bremse den revolusjonære utviklinga) plasserte til høgre for talarstolen. Dette har til dels vore malen for vidare bruken av inndeling i politisk høgre og venstre. Etter at inndelinga i høgre og venstre vart malen i europeisk politikk, dukka òg det meir uklåre uttrykket Sentrum opp. 

### Kven er Venstresida

Partia som i europeisk tradisjon vert kategoriserte på venstresida er parti som har sitt opphav i arbeidarrørsla og har (eller har hatt) sosialisme som mål. Ein kan dele kategorien opp i kommunistiske og sosialdemokratiske parti, da desse er dei største og mest kjende retningane på Venstresida opp gjennom historia. Ein tredje underkategori kan vere venstresosialistar og reformkommunistar, som representerer eit tredje standpunkt i høve til utviklinga av dei to historiske hovudretningane.

Dei største partia som tradisjonelt høyrer til venstresida i Noreg er Arbeiderpartiet, Sosialistisk Venstreparti og Raudt.

### Venstresida sine symbol

* Fargen raud går gjennom all symbolikken på venstresida.
* Den raude rosa vert ofte nytta av dei sosialdemokratiske arbeidarpartia, til dømes Labour i Storbritannia og Arbeidarpartiet i Noreg.
* Det raude flagget er det viktigaste internasjonale symbolet for venstresida sidan 1800-talet.
* Den raude stjerna. Internasjonalt vart ho mellom anna nytta av sovjetkommunistane, og i Noreg av Arbeidernes Idrettsforbund AIF. I dag vert ho i Noreg bruka av ungdomsorganisasjonane Raud Ungdom og Sosialistisk Ungdom

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NDL

 |
Unge kvinner vert ofte sett på som eit symbol på menneskeleg venleik og dei er også eit dominerande tema i biletkunsten.
**Venleik** er ein karakteristikk av ein person, ein stad, eit objekt eller ein ide som gjev ei sanseoppleving av glede, meining eller tilfredsstilling. Venleik er studert som ein del av estetikk, sosiologi, og kultur. Som kulturelt omgrep har venleik vorte ekstremt kommersialisert. 

Ein «ideell venleik» er ein person som vert sett opp til eller har eit vesen eller karaktertrekk som innanfor ein viss kultur vert sett på som vakkert. Ein del historiske enkeltpersonar har vorte venleiksikon, til dømes kvinner som dronning Kleopatra, Helena frå Troja, Bar Refaeli og Marilyn Monroe.

Den subjektive erfaringa av «venleik» omfattar ofte tolkinga av om sjølvstendige element er i balanse og harmoni med naturen, noko som kan føre til kjensler av tiltrekking og kjenslemessig velvære. «Venleik er i auga som ser» er ein vanleg frase, som går mange år tilbake i tid, for å uttrykkje dette konseptet.

I den mest inngåande tydinga av ordet kan venleiken framkalle ei framtredande oppleving av positiv refleksjon om meininga ved eigen eksistens. Eit «venleiksobjekt» er alt som avslører eller gjev gjenklang til ei personleg meining.

Fotnotar
--------

1. ↑   Gary Martin (2007): *Beauty is in the eye of the beholder*. The Phrase Finder.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* NDL

 |
Vennskapsband i ulike mønster. Foto: Ra'ike

**Vennskapsband** er armband laga av knytt tråd som gjerne blir gjevne som symbol på vennskap. Skikken og handarbeidet stammar frå innfødd latinamerikansk kultur og er ei form for makramé. Bruken av vennskapsband i Vesten er særleg utbreidd blant unge jenter, hippiar og surfarar.

Knyting av vennskapsband i Vietnam. Foto: Satbir Singh

Vennskapsband spreidde seg som mote frå Latin-Amerika til USA frå 1970-talet, og er no kjende over store delar av verda. I tillegg til vennskap har dei også vore symbol for tilstøytande emne, som fred, utviklingshjelp og støtte for homofile. 

I følgje tradisjonen skal ein ha på seg eit vennskapsband til det er blitt så utslite at det fell av. Dette ærer arbeidet og kjærleiken vennen som laga det har lagt ned i bandet. Ein annan tradisjon seier at ein får eit ønske oppfylt om ein har på seg armbandet i så lang tid.

Framgangsmåte
-------------

Byrjinga på eit vennskapsband. Foto: Dicemanic

Ein lagar vennskapsband ved å knyta to eller fleire trådar på kvarandre. Knutane skaper eit ruglete, smalt band som har eit særskilt mønster. Det enklaste mønsteret er sikksakkstriper, som ein får om ein alltid tar tråden frå ei side og knyter han i kvar av dei andre før ein byrjar den neste omgang. Andre mønster får ein ved å nytta ulik rekkefølgje.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Korleis laga vennskapsband (engelsk)
* Nettstad med oppskrifter (engelsk)
**Vennskapsbrua Giurgiu-Ruse** eller meir vanleg **Donau-brua** (bulgarsk Дунав мост, *Dunav most*) er ei fagverksbru av stål over Donau, som knyter den sørlege breidda i Bulgaria til den nordlege breidda i Romania mellom byane Ruse og Giurgiu. 

Brua opna 20. juni 1954 og var teikna av V. Andreev. Brua er 2,80 km lang, og er den einaste brua så langt over Donau mellom Bulgaria og Romania. Anna trafikk over elva førgår ved hjelp av ferjer. Brua har to etasjar, ein for veg (to felt), og ein for jarnbane, i tillegg til fortau for fotgjengarar. Det tok to og eit halvt år å byggje brua med hjelp frå Sovjetunionen. Vennskapsbrua Giurgiu-Ruse hadde lenge grensekontrollar på kvar side av brua. Etter 1. januar 2007 vart det ikkje lenger utført tollkontroll, og passkontroll vert berre utført ein stad av anten det bulgarske eller rumenske politiet, sidan grensa er ei indre grense i EU. Grensekontrollen vart heilt fjerna då Bulgaria og Romania vart ein del av Schengenavtalen.

Vennskapsbrua Giurgiu-Ruse

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Loddline på ein fregatt på 1800-talet
**Loddline** eller **loddsnor** var eit hjelpemiddel for å måle vassdjupna ved kystnavigering før ein hadde ekkolodd.

Snora bestod av eit lodd, ofte i bly, med ei snor som var lang nok til å nå botn på ganske djupt vatn. Snora var utstyrt med knutar (knop eller stikk) av ulikt slag som markerte kor mykje av snora som var sloppe ut. Han som skulle lodde djupna måtte først og fremst mæle at der var seglingsdjupne. Når skipperen var usikker, vart segla og dermed farten redusert slik at eit godt kasta lodd ville stå loddrett stramt når segldjupnelengda var sleppt ut.

Loddmannen vart ofte så flink at han ved hjelp av hovudrekning kunne seie kor djupt der var medan loddlina stod skeivt i vatnet.

Var ein på leting etter god ankergrunn, trongst både djupnemål og opplysning om det var sand eller steinbotn. Dette vart løyst ved å smørje lodda inn med feitt. Kom det opp med sand eller gjørme, var den saka grei.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Loddline» frå Wikipedia på bokmål, den 6. september 2011.*
Eit U-2 i lufta
Eit U-2 under eit flystemne. Ein kan sjå det store vingespennet.
**Lockheed U-2** er eit amerikansk spionfly. Flytypen vart utvikla på 1950-talet av selskapet Lockheed Corporation. Flyet er utstyrt med ein jetmotor og eit mannskap på 1.

U-2 flaug første gong over sovjetisk luftrom den 4. juli 1956. Ein trudde at om ein flaug høgare oppe enn 50 000 fot, så kunne ikkje sovjetiske jagarfly nå opp til flyet og skyte det ned. I byrjinga var dette riktig, men 1. mai 1960 starta den amerikanske piloten Gary Powers frå flybasen i Peshawar i Pakistan. Han skulle fly over sovjetisk luftrom til Bodø hovedflystasjon ved Bodø.
Det var under dette toktet at flyet for fyrste gong vart sett under åtak av sovjetisk luftvern. Flyet vart skote ned nær byen Sverdlovsk. Regjeringa i USA prøvde i byrjinga å bortforklare hendinga med at det hadde vore eit vérobservasjonsfly som hadde floge feil.
Flygaren Gary Powers valde derimot å fortelje sanninga om oppdraget, noko som førte til ei internasjonal skandale.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Lockheed U-2**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Tretrollmannsturneringen** (engelsk *The Tri-Wizard Tournament*) er ei fiktiv turnering i Harry Potter-bokserien. Det opphavlege målet er å knyte band mellom studentar frå ulike skular for å skape venskap og fred. Den byrja fyrst å bli arrangert på 1500-talet. Prøvane i turneringa varierer frå gong til gong, og kan vera livsfarlege. Om ein melder seg på og blir vald som forkjempar, står ein åleine. Premien for forkjemparen som vinn tevlinga er 1000 galleonar.

Turneringa i *Harry Potter og Ildbegeret* 1994-1995
---------------------------------------------------

Ettersom det hadde oppstått mange dødsfall og skadar i Tretrollmannsturneringa hadde ikkje tevlinga blitt halden på lenge, men i 1994 blir tevlinga gjennomgått og sikra av Bartimus Kroek og Ludo Humbag, som begge jobbar i Magidepartementet. I Harry sitt fjerde år på Galtvort i 1994/1995, blir Tretrollmannsturneringa arrangert på Galtvort med dei andre trolldomsskulane Dumstrang og Beauxbaton. For å velje forkjemparar til turneringa skal alle over 17 år som ønskjer å delta, skrive namnet sitt på ein bit pergament, som dei slepper i Ildbegeret. Når namnet til Harry på mystisk vis blir trekt opp frå Ildbegeret blir han vald som den fjerde forkjemparen. Dei tre som opphavleg blei vald til å vere med er Fleur Delacour, Fredrik Djervell og Viktor Krumm.

### Den fyrste prøva

I den fyrste prøva er oppgåva å kome seg forbi ein drake som kvar forkjempar får utdelt, og få tak i gullegget som draken vil prøve å beskytte. Drakane som blei brukt i prøva vart:

* Kinesisk Ildkule (Draken til Fredrik Djervell)
* Ungarsk Hornsvans (Draken til Harry Potter)
* Vanleg velskgrøn (Draken til Fleur Delacour)
* Svensk kortsnute (Draken til Viktor Krumm)

Alle bekjemparane klarte å få tak i sitt egg, som dei ville finne hjelp til å kunne klare den neste prøva på.

### Den andre prøva

I den andre prøva skulle alle bekjemparane dukke ned i sjøen utanfor Galtvort for å hente ein skatt dei var blitt fråstolne dagen før prøva. 

* Harry Potter brukte gjellegras for å få gjeller og symjehud.
* Viktor Krumm brukte ein transfigurasjons-formel som forvandla han halvvegs til ein hai.
* Fleur Delacour og Fredik Djervell nytta luftbobler rundt hovudet.

### Den tredje prøva

Den tredje prøva skjer i ein labyrint som er sett opp på rumpeldunk-banen ved Galtvort. Dei fire konkurrentane sitt einaste hjelpemiddel er tryllestaven, som dei skal forsvare seg med mot dei mørke vesena som kan bli funne der. Målet er å finne pokalen som er gøymd inne i labyrinten. Den fyrste som rører ved pokalen vinn heile Tretrollmannsturneringa.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tretrollmannsturneringen» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2011.*

*
Ein gamal, utbrukt slipestein frå tresliperiet i Etival-Clairefontaine i Vosges i Frankrike har vorte skulptur.
Bandet, såkalla vire, i ei papirmaskin. Her vert den blaute, vasshaldige fibermassen lagt ut. Det meste av vatnet i massen vert samstundes fjerna ved å sugast gjennom bandet, før papiret går vidare inn i dei store valsene i maskina. Vassmerke kan pregast inn i papiret på dette stadiet i prosessen ved å late ein trommel med opphøgde merke rulle over massen.
**Tresliperi** er ein fabrikk som framstiller papirmasse eller tremasse, såkalla slipmasse, som vert nytta som råstoff i industriell papirproduksjon. Trestammer der bark og bast er fjerna på førehand, i Noreg framfor alt av gran, vert slipt mot kjapt roterande slipesteinar under tilsetjing av vatn. Då veden hovudsakleg er samansett av cellulosefiber som vert halde i hop av lignin, vert fibrane frigjorde under denne slipinga. Som ei vasshaldig blanding tilsett visse stoff kan fibrane deretter leggjast saman att på eit flatt løpande band, såkalla vire, i papirmaskina i ein papirfabrkk, og det nettverket av fibrar som utgjer sjølve papiret vert forma. Mykje at vatnet i massen vert fjerna ved å verte sugd gjennom bandet, og etter det vert resten av fukta i papiret fjerna med varme medan papiret løper over store valsar.

Lengda på cellulosefibrane er ulike for dei ulike treslaga. Fibrane frå bartre er mellom tre og fem millimeter lange, medan lengda på fibrane frå lauvtre berre er på om lag det halve. Lengda har mykje å seie for kvaliteten på papiret.
**Jonathan Edwards** (fødd 10. mai 1966) er ein britisk tidlegare tresteghoppar frå London. Han vart verdsmeister i øvinga i 1995 og 2001, europameister i 1998 og olympisk meister i 2000. I tillegg vann han eitt OL-sølv, eitt VM-sølv og to VM-bronsar og ein EM-bronse. Hans personlege rekord frå 1995 på 18,29 meter er framleis verdsrekord i 2014.

Aktiv
-----

Edwards vann den fyrste internasjonale medaljen då han vart nummer tre i VM 1993 i Stuttgart. To år seinare, under VM 1995 i Göteborg sette han ny verdsrekord, 18,16 m, i sitt fyrste finalehopp. Det var samstundes det aller fyrste tresteghoppet over 18 meter. 20 minuttar seinare hoppa han 18,29 meter, ein rekord som i 2014 enno er gjeldande verdsrekord.

Under sommar-OL 1996 gjorde han eit godt bestehopp, 17,88 meter, men måtte sjå seg slått av Kenny Harrison frå USA som passerte 18-metersgrensa. Også i 1997 vart det sølvmedalje på Edwards, 16 cm bak Yoelbi Quesada frå Cuba. Derimot vart det ein suveren siger i friidretts-EM 1998, der Edwards gjorde sitt nest beste finaleresultat i dei store meisterskapane, 17,99 m, og vann med over ein halv meters margin.

Etter VM-bronse i 1999 tok Edwards sitt einaste OL-gull i OL i Sydney i 2000, etter å ha fått notert 17,71 m i sluttprotokollen. Året etter vann han sin fjerde og siste internasjonale tittel under VM 2001 i Edmonton, med sterke 17,92 m vart han ein suveren vinnar. Sidan fekk han ikkje lenger opp dei heilt store lengdene, men sikra seg likevel bronsen i EM i friidrett 2002.

Edwards la opp etter 2003-sesongen, 37 år gammal.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Utslått i kvalifiseringa (15,88 m)
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i kvalifiseringa (15,76 m)
* VM 1993 i Stuttgart: Bronsemedalje – 17,44 m
* EM 1994 i Helsingfors: Nr 6 – 16,85 m
* VM 1995 i Göteborg: Gullmedalje – 18,29 m, framom Brian Wellman (17,62 m)
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 17,88 m, bakom Kenny Harrison (18,09 m)
* VM 1997 i Aten: Sølvmedalje -17,69 m, bakom Yoelbi Quesada (17,85 m)
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 17,99 m, framom Denis Kapustin (17,45 m)
* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 17,48 m, bakom Rostislav Dimitrov (17,49 m)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 17,71 m, framom Yoel Garcia (17,47 m)
* VM 2001 i Edmonton: Gullmedalje – 17,92 m, framom Christian Olsson (17,47 m)
* EM 2002 i München: Bronsemedalje – 17,32 m, bakom Charles Friedek (17,33 m)
* VM i 2003 i Paris: Nr 12 – 16,31 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jonathan Edwards» frå Wikipedia på bokmål, den 3. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* Munzinger (sport)

 |
|  |
| --- |
| **Trollhummarar** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Krepsdyr Crustacea |
| **Klasse:** | Storkreps Malacostraca |
| **Orden:** | Tifotkreps Decapoda |
| **Infraorden:** | Anomurar Anomura |
| **Overfamilie:** | Galatheoidea |
| **Familie:** | **Trollhummarar** GalatheidaeSamouelle, 1819 |

Krinakrabbe ( *Galathea strigosa*) er vanleg langs norskekysten nord til Troms.
**Trollhummarar** (*Galatheidae*) er ein familie krepsdyr med særs lange klør. Trass i namnet er dei ikkje i særleg nær slekt med hummarfamilien; dei høyrer til anomurene og er såleis nærskylde eremittkrepsar og trollkrabbar. I norske farvatn finst fleire artar, mellom anna 5 i slekta *Galathea*.

*Lauriea siagiani*

Kjenneteikn
-----------

Trollhummarar har vanlegvis relativt flate kroppar med brei og fura hale. Ryggskjoldet er som regel ovalt, med eit framtredande og spisst pannehorn. Dei har stor halevifte som vanlegvis er bøygd opp under cephalothorax og stundom vert nytta til symjing. Det første paret gangbein er sterkt forlenga (ofte lenger enn sjølve kroppen) og er utstyrt med eit par lange klør. Som regel er det femte paret gangbein gøymd under ryggskjoldet i gjellekammeret, noko som gjer at trollhummarar kan sjå ut som dei berre har åtte gangbein.

Dei største trollhummar-artane kan bli ca 15 cm lange, men dei fleste av dei er mindre.

Levesett
--------

Trollhummarar finst både på ganske grunt vatn og ned til over 600 m djupn. Dei finst under mange slags botntilhøve, ein del av artane er kaldtvasskorallrevartar. Ein trudde lenge at trollhummarane fanga byttet sitt frå bakhald i holer med dei lange klørne sine, men nyare observasjonar har vist at dei kan bruka dei til å fanga fisk som sym forbi reva dei står på.

Mat
---

Det vert ikkje drive aktiv fangst av trollhummarar, men krinakrabben (*Galathea strigosa*) vert ofte teken som bifangst i krabbe- og hummarteiner. Smaken skal vera god.

Kjelder
-------

* Frank Emil Moen & Erling Svendsen: *Dyreliv i havet - nordeuropeisk marin fauna*
* Tysk og engelsk wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Trollhummarar* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Trollhummarar* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *Trollhummarar* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Trollhummarar* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Trollhummarar* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *Trollhummarar* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Trollhummarar* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Galatheidae* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Galatheidae* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Dyntaxa
* ITIS

 |
Trollhättanfalla mellom Ekeblad-slusa og Polhem-slusa i 1888.
**Trollhättefalla** er ein foss- og strykstrekning i Göta älv i Sverige. Falla byrjar ved Malgöbrua i det sentrale Trollhättan, og har ei samla fallhøgd på 32 meter, noko som utgjer mesteparten av den totale høgdeskilnaden på 44 meter mellom Vänern og Kattegat. Då elva enno var uregulert var vassføringa i falla 900 m³/s, og falla strekte seg ned til Olidehålan, der den nedste delen vart kalla Helvetesfallet.

I dag følgjer elva det opphavlege løpet sitt gjennom falla berre ved spesielle høve, for å regulere vasstanden i Vänern eller som ein turistattraksjon, til dømes under «Fallens dagar» som blir arrangert kvart år den tredje fredagen i juli. Vassføringa er då rundt 300 m³/s.

Den attverande vassføringa utnyttast til energiproduksjon i dei to kraftverka Hojum og Olidan på austsida av elva. Allereie rundt hundreårsskiftet vart ein del av vasskrafta nytta i samband med småindustri på den austre elvebreidda. 

Trollhättefalla har gjennom hundreåra fascinert vitjande og turistar frå fjern og nær, og er i dag ein av dei fremste turistattraksjonane i Vest-Sverige.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trollhättanfallene» frå Wikipedia på bokmål, den 23. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
**Seksualitet** viser til kjønnsleg forplanting og det som knyter seg til dette, det vil seia både det reint fysiologiske og medisinske rundt kjønnsdrift og kjønnsleg omgang (sex), men òg kjensler og ulike moralske og sosiale spørsmål som har med dette å gjera. Studie av seksualitet — som ofte blir kalla sexologi — kan dermed ha samband med mellom anna biologi, psykologi, sosiologi og teologi.

Bakgrunn
--------

Seksualitet har opphav i forplantinga. Kjønnsdrifta er ein pådrivar for å få dyr av alle slag til å prøva å para seg og spreia genene sine. Men menneska, til forskjell frå mange andre dyr, har utvikla ei sterk drift som ikkje alltid har samband med forplanting. Menneske har samleie også når dei ikkje kan unnfanga liv; og også dei som er infertile har seksualdrift.

Samfunn
-------

På den andre sida er seksualitet likevel blitt dyrka nettopp som ein del av det å skapa nytt liv. Seksuelle symbol, som fallosar og ulike framstillingar av kvinnelege kjønnsorgan, er blitt laga og tilbedne med håp om å få betre grøde både blant plantar, dyr og menneske.

Samfunna har òg sett opp reglar for korleis ein skal handsama seksualitet. Det finst ei rekke ulike tabu og reglar som seier kvar, korleis og med kven ein kan ha sex, og korleis det kan skildrast. Endringar i desse normene kan føra til store kulturkonfliktar, til dømes rundt prostitusjon og pornografi.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Koordinatar: 62°24′N 17°28′E﻿

**Alnön**, utanfor Sundsvall i Sverige, er ei 75 km² stor øy som vart danna for 570 millionar år sidan ved vulkansk aktivitet i området. Øya er 15 km lang og 6 km brei på breiaste staden. Innbyggjartalet vinterstid er kring 7 500, på sommaren det doble. Busetnaden er ganske godt spreidd ut over øya, men har den største konsentrasjonen sin omkring brufestet i Vi, der kjøpesenter og butikkar finst. Ein stor del av folkesetnaden arbeider i Sundsvall.

På grunn av den vulkanske historia inneheld berggrunnen på Alnön fleire verdsunike mineral, der det mest kjende er alnöitt. På nordlege delen av Alnön finst fleire interessante geologiske lokalitetar og dessutan fleire fortidsleivningar som gravhaugar.

Alnöbron knyter Alnön med fastlandet. På nordlege Alnön, 2,5 km nord for Alnöbron, står Alnö gamle kyrkja og Alnö kyrkje side ved side. I tilknyting til desse ligg òg Hembygdsgården med Sågverksmuseet. Ved Stornäset ligg eit av tre naturreservat på øya og dessutan Stornäsets Vandrehjem. Her held ein òg på å byggje Alnö Golfbane. Nokre kilometer lenger nord, ved Hörningsholm, finn ein Tors lokal, det første Folkets hus på landsbygda.

På sørlege Alnön finn ein fleire fine badeviker, Bänkåsviken, Tranviken, Slädaviken, Hartungviken og Grönviken. Sommeridyllen Spikarna, eit fiskevær med sjøbodar, fiskestugor og kafé, ligg på den sørlege delen av øya. Her har Spikarnas Fiskevær verksemda si med båtturar ut i skjergarden. Dei ordnar òg charter, sightseeing, materialtransport og tek òg gjester ut til Storholmen-Kanonön.

Spikarö Kapell har gudstenester og musikkveldar om sommaren. Galleri Glasverandan ordnar musikkveldar. Restaurang Piren held hus i eit av 19 tidlegare sagbruk på Alnön som ligg i Karlsvik. Restaurantar finst òg i Tranviken og i Vindhem, som òg har ein av fire småbåthamner på Alnön.

Sagverksmonumentet, til minne om sagbrukstida år 1860 til år 1963, er plassert på torget i Alnö sentrum. I sentrum finst òg bensinstasjon, bank, post, butikkar, gatekjøkken og restaurantar. Schymbergsgården ligg på Alnön og er barndomsheimen til Hjördis Schymberg og vart donert til stiftinga i 1999 med målet om å fylle denne med song, musikk og kulturelt liv.

Om namnet
---------

**Alnön** er namnet på sjølve øya, medan genitivforma frå gammalt av er **Alnö** og ikkje "Alnöns". Såleis heitar forsamlinga *Alnö forsamling*, kyrkja heitar *Alnö kyrkje*, kommunedelen heitar *Alnö kommunedel*, og det gamle soknet heit *Alnö sokn*.

Idrett
------

Fotballaget Alnö IF er frå Alnön.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alnön» frå Wikipedia på bokmål, den 1. april 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* alno.nu Arkivert 2003-08-12 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Steinprøvar frå Alnön Arkivert 2008-10-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
Ein **elementær funksjon** er av dei funksjonane ein får oftast bruk for i matematikken. Det er ei gruppe som skil seg ut ved særleg enkle eigenskapar. Det er dei funksjonane ein kan bygge opp på grunn av nokre få enkle funksjonar, dei elementære grunnfunksjonane som potensfunksjon, logaritme, eksponentialfunksjon, trigonometriske funksjonar og dei omvende funksjonane deira, ved nokre få operasjonar. Klassen av funksjonar ein då får vert kalla dei elementære funksjonane. Dei viktigaste eigenskapane til desse funksjonane er at den deriverte av ein kvar elementær funksjon sjølv er ein elementær funksjon.

Døme
----

Døme på elementære funksjonar er: 

{\displaystyle {\frac {e^{\tan(x)}}{1+x^{2}}}\sin \left({\sqrt {1+\ln ^{2}x}}\,\right)}
og

{\displaystyle -i\ln(x+i{\sqrt {1-x^{2}}})}.
Den siste funksjonen er lik den inverse cosinus-funksjonen {\displaystyle \arccos(x)} i heile det komplekse domenet. Derfor er {\displaystyle \arccos(x)} ein elementær funksjon. Eit døme på ein funksjon som *ikkje* er elementær er feilfunksjonen

{\displaystyle \mathrm {erf} (x)={\frac {2}{\sqrt {\pi }}}\int \_{0}^{x}e^{-t^{2}}\,dt,}
noko ein ikkje kan sjå direkte frå definisjonen av ein elementær funksjon, men som kan bevisast ved å nytte Risch-algoritme.

Kjelder
-------


* «elementære funksjoner». *Store norske leksikon*. 9. november 2011.
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Elementary function» frå Wikipedia på engelsk, den 9. november 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Weisstein, Eric W. «Elementary function» frå MathWorld.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* NDL

 |
Relieff av Coventina, ei romano-britisk gudinne for vasskjelder.
**Keltisk mytologi** viser til fleire nærskylde mytologiar knytt til keltarar. Mytologiane kan delast inn i tre undergrupper:

* Goideliske: irsk, manx og skotsk
* Britiske keltarar: valisisk, kornisk
* Kontinentale keltarar: Først og fremst i Bretagne

Liksom mange andre folk under den europeiske jarnalderen var dei keltiske folka polyteistiske før dei konverterte til kristendomen. Den keltiske kulturen var ikkje nær så homogen som til dømes den romerske eller greske. Truleg hadde kvar keltisk stamme i det enorme området som den keltiske ekspansjonen omfatta sine eigne gudar. Av desse er drygt 300 kjende. Få av dei keltiske mytane har dessverre overlevd i opphavleg form, men det har ikkje hindra at mytologien deira har påverka den moderne europeiske sivilisasjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Keltisk mytologi» frå Wikipedia på svensk, den 26. desember 2006.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* NDL

 |
| **Finnkona** |
| --- |
| Finnkona sett frå aust, biletet tatt frå hurtigruta undervegs mellom Nesna og Sandnessjøen. 
Foto:
Finn RindahlFinnkona sett frå aust, biletet tatt frå hurtigruta undervegs mellom Nesna og Sandnessjøen. 
Foto:
Finn Rindahl
 |
| Geografi |
| **Stad** | Helgeland |
| **Koordinatar** | 66°07′20″N 12°43′30″E﻿Koordinatar: 66°07′20″N 12°43′30″E﻿

 |
| **Areal** | 0,3 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Finnkona** er ei øy som ligg ved utløpet av Ranfjorden, i skipsleia utanfor Fagervika i Leirfjord kommune, mellom Sandnessjøen og Nesna. 

Øya har mange gravrøyser som vitnar om at øya har vore bruka av folk heilt frå jernalderen. Røysene kan òg knytast til seinare samisk bruk. 
Øya er nemnd under garden Fagervika i Olav Engelbrektssons jordebok (ca. 1533). 

Namnet er ikkje sikkert forklart, men kan ha samanheng med sjøsamisk bruk av øya. Ein stor stein, som etter tradisjonen er ein offerstein, er definert som samisk kulturminne. 
Slik øya ligg til, langt frå land og langt frå dei kjende symjerutene for rein, vert ho ikkje regelmessig bruka i reindrifta, men det er kjend at ho år om anna vart bruka som mellomlandingsplass når reinen vart sumd mellom Fagervika og Løkta.

Helgeland Skogselskap kjøpte «øen Finkonna gaards-no 95, brugs-no 1 i Nesne thinglag af skyld mark 1,30» for 600 kr i 1906, og dei sette i gang eit skogreisingsprosjekt på øya. For planteforsyninga vart det etablert ein planteskole på øya. Alb. Klæboe i Fagervika vart tilsett som oppsynsmann for eigedommen. Ulike treslag vart prøvde; alminneleg gran, alminneleg furu, buskfuru, sembrafuru, engelmannsgran, blågran, sibirsk lerk, bjørk, ask og rogn. Fram til 1920 vart det sett ut 57 000 plantar, av dei treslaga som først vart planta, var det engelmannsgrana som greidde seg best. Sidan fekk dei sjå at det treslaget som tolte klimaet best, var sitkagrana, som vart planta frå rundt 1950. 

Skogselskapet fekk røyne at sjølv om jorda var god, og plantane voks godt i starten, var øya med si vêrutsette plassering ved munningen av Ranfjorden ei skogens yttergrense. I tillegg fekk dei problem med vånd som undergrov plantefelta. På 1990-talet lagde skogselskapet ein skogsti på øya, slik at folk kan sjå på kulturminne, vegetasjon og ulike treslag i eit utsett havklima.

Kjelder:
--------

1. ↑
2. ↑
3. ↑  Bård A. Berg: Finnkona – ei samisk øy på Helgelandsskysten i Årbok for Helgeland 1997, ISBN 82-7866-003-4
4. ↑

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
*Denne artikkelen handlar om byen frå den greske antikken. For den moderne byen, sjå İzmir.* 
Koordinatar: 38°25′26″N 27°8′34″E﻿

**Smyrna** (gammalgresk Σμύρνη eller Σμύρνα) var ein by i antikken som låg sentralt og strategisk til ved kysten av Egearhavet i Anatolia. Byen hadde ei god hamn med gode samband innover i landet, og var i tillegg lett å forsvare. Dette medverka til at Smyrna blømde raskt. Den aitkken byen ligg to stader innanfor den moderne byen İzmir i Tyrkia. Den første staden var truleg grunnlagd av dei opphavlege folka som heldt til her under arkaisk tid som ein av dei viktigaste greske busetnadane i Vest-Anatolia. Den andre vart grunnlagd under Aleksander den store og vart ein storby under tida til Romarriket. Det meste av ruinane som finst i dag er datert til romartida, hovudsakleg etter eit kraftig jordskjelv som råka staden på 100-talet evt. 

For å skilje dei to busetnadane snakkar ein ofte om *Gamle Smyrna*, som vart grunnlagd kring 1100-talet fvt. og sjølve *Smyrna*, som var den nye byen grunnlagd kring 300 talet fvt. 

Gamle Smyrna låg på ei lita halvøy knytt til fastlandet via eit smalt eid nordaust i den indre İzmirbukta, ved enden av ei frodig slette og ved foten av Yamanlar. Nye Smyrna utvikla seg seinare i fjellsida av Pagos (i dag Kadifekale) og langs kysten av bukta. 

Kjernen i den seine greske og tidlege romerske Smyrna dannar i dag det store İzmir Agora friluftsmuseum. Det vert i dag drive utgravingar i området.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Smyrna» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Even Christophersen Ulving** (15. august 1863–3. august 1952) var ein norsk kunstmålar frå Ylvingen i Vega kommune på Helgeland. Han døydde i Åsgårdstrand, der han budde det meste av livet sitt.

Even Ulving var son til Olava Larsdotter og båtbyggar og gardbrukar Christopher Evensen. Han var første gong gift med Antonetta Holst; etter at ho døydde, gifta han seg med Fredrikke Qvale. 

18 år gammal reiste han til Kristiania for å lære seg eit handverk, og gjekk eit år i lære hos målarmeister Vilhelm von Krogh. 1883/84 var han elev av Knud Bergsliens malerskole, 1885/86 under Heinz Heim og Carl F. Smith ved kunstakademiet i München og 1887 under William Bouguereau ved Academie Julian i Paris. Han budde på Sømnesøya frå 1900 til 1913. I 1914 flytta han til Åsgårdsstrand.

Even Ulving var representert på Høstutstillingen i 1889, 1892 og 1896. Han hadde separatutstillingar m.a. ved Blomqvist 1923 og ved Håndverkerforeningen i Tønsberg 1937. Even Ulving vart den mest framtredande av kunstmålarane frå Helgeland. Han er m.a. representert ved Slottet og ved Nasjonalmuseet for kunst, arkitektur og design. Han måla naturalistiske motiv, ofte frå Helgeland eller frå Vestfold. Ved Nasjonalmuseet heng eit bilete han har måla av Knut Hamsuns dotter Victoria. Han har òg måla mange altartavler.

Kjelder:
--------

Hans B. Krogh: «Kunstneren Even Ulving» i *Årbok for Helgeland 2007* ISBN 978-82-90148-67-1

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ULAN
* KulturNav

 |
**Tommy Mars** (fødd 26. oktober 1951 som **Tommy Mariano**) er ein amerikansk klaverspelar som spelte med Frank Zappa. 

Mars tok pianotimar frå han var åtte år gammal og spelte seinare ei rekkje klaverinstrument og synthesizerar. Mars gjekk ut frå Hartt College of Music i 1972 i West Hartford i Connecticut. Frå den tid sleit han med forskjellige jobbar som kormeister, kyrkjeorganist, filmkomponist og anna. I eit intervju i 1980 i Keyboard Magazine, skildra Mars ein av dei meir uvanlege jobbane som dette - «Eg arbeidde i ein roterande orgelbar i Kodiak i Alaska, med japanske og russiske fiskarar som sparka til meg om eg ikkje kunne spele ein etniske folkesong dei ville høyre.» 

Han kjende ikkje til Zappa i det heile, utanom songane «King Kong» og «Peaches en Regalia», og vart beden om å prøvespele for bandet til Zappa med hjelp av perkusjonisten Ed Mann, som òg var medlem av gruppa til Zappa. Frå 1977 til 1982 var han ein del av turnébandet til Zappa og spelte i filmen Baby Snakes, og på fleire Zappa-album. 

Etter å ha arbeidd med Zappa, turnerte Mars med Steve Vai og Stuart Hamm, og arbeidde i mellomtida som lærar. I midten av 1990-åra danna Mars The Band From Utopia, ei gruppe som bestod av 10 tidlegare Zappa-medlemmar, som spelte musikken til Zappa. 

I 2007 vart Strange News From Mars presentert som ein jazzhybrid med Jon Larsen, Bruce Fowler, Jimmy Carl Black, Arthur Barrow, og andre tidlegare Zappa-medlemmar. I 2008 spelte Tommy Mars på The Jimmy Carl Black Story, i lag med den originale Mothers Of Invention-trommeslagaren Jimmy Carl Black.

Våren 2009 kom *No Forest Fire*, som vart spelt inn i 2005 med The Band From Utopia-medlemmane Bruce Fowler, Walt Fowler, Kurt McGettrick, Larry Klimas (ikkje frå TBFU), Arthur Barrow og Vinnie Colaiuta. 

I 2010 spelte Tommy Mars inn den surrealistiske lydboka *Willie Nickerson's Egg*, skriven av Jon Larsen, og som kom ut i 2011.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tommy Mars» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Frank Zappa has had such a varied career». *Contemporary Keyboard*. 1980. Henta 11. juni 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Hartt School - Alumni: Tommy Mars
* Intervju frå 1980 i Keyboard Magazine
* Tommy Mars på MySpace

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Tommy Svindal Larsen** (fødd 11. august 1973) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Skien. Midtbanespelaren Larsen spelte på Odd Grenland, IK Start, Stabæk IF og tyske FC Nürnberg. I tida 1996-2007 deltok han i 24 landskampar for Noreg, utan å kome på skåringslista.

Karriere
--------

### Klubbspel

Larsen viste tidleg stort fotballtalent, og med totalt 99 kampar har han norsk rekord i tal spelte kampar på aldersbestemte landslag. Han debuterte på Odd i 1989-sesongen, ein klubb som då spelte i 2. divisjon. Vinteren 1990/91 melde han overgang til Start, og spelte dei neste fire sesongane for Kristiansand-klubben. Sjølv om han fekk godt om speletid, slo han ikkje til som forventa. Erik Mykland regjerte desse åra midtbana i Start, så ved sesongslutt 1994 vart Larsen overført til nyopprykka Stabæk IF.

I tida i Stabæk vart Larsen omskulert frå offensiv til defensiv midtbanespelar, ein posisjon han blomstra i. Saman med Martin Andresen i ei playmaker-rolle la han mykje av grunnlaget for at Stabæk i 1998 vann sitt fyrste trofe på fotballbana, og Larsen var kaptein då laget vann cupfinalen 1998 mot favoritten Rosenborg Ballklub.

Etter seks sesongar i Stabæk fekk Larsen hausten 2001 kontrakt med den tyske klubben FC Nürnberg. Han spelte fire sesongar på Bundesliga-laget, der han etter kvart vart ein nøkkelspelar sentralt på midtbana. Larsen deltok i over hundre kampar for Nürnberg, og var lagkaptein då han sommaren 2005 returnerte til Noreg og Odd. Fram til han la opp i 2011 var han også kaptein på laget frå heimbyen Skien.

### Landslagsspel

Larsen landslagsdebuterte 24. april 1996, då han vart bytta inn i pausen i ein 0-0-kamp mot Spania på Ullevaal stadion i Oslo. Det neste tiåret fekk han årleg gjerne opptre eit par gonger i den norske landslagstrøya, flest landskampar i eit kalenderår hadde han i 2001 og 2006 med fire oppgjer begge gongane. Larsen spelte sin 24. og siste A-landskamp då han fekk tre minuttar som innbytar mot Kroatia i Rijeka, 7. februar 2007. Han slo aldri til på landslaget og skåra ingen mål.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tommy Svindal Larsen» frå Wikipedia på bokmål, den 20. juni 2016.*

* eu-football