recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Illustrasjon av Torill Kove frå barneboka *Johannes Jensen føler seg annerledes* av Henrik Hovland (2003).
**Torill Kove** (fødd 25. mai 1958 på Hamar) er ein prisvinnande norsk-kanadisk animasjonsfilmskapar og barnebokforfattar som sidan 1980-talet har vore busett i Montreal i provinsen Québec i Canada. I 2007 vann ho ein Oscar-pris for kortfilmen *Den danske dikteren* (2006).

Kove flytta til Canada i 1982 for å halde fram utdanninga si i byplanlegging i Canada. Etter ei stund bestemte ho seg å skifte studium, og byrja i staden å studere animasjon ved Concordiauniversitetet i Montreal. Ho har laga fleire filmar, skrive og illustrert barnebøker og skrive kortfilmmanus. Ho har mellom anna illustrert bøkene om Johannes Jensen, som er skrivne av Henrik Hovland.

Med unntak av den *Den danske dikteren* er ho mest kjend for kortfilmen og barneboka *Min bestemor strøk kongens skjorter*, som blei produsert med støtte frå den kanadiske statens National Film Board of Canada og Noreg sitt Studio Magica i Oslo. Filmen blei nominert til Oscar for beste aminerte kortfilm i 1999. Han er ein elleve minuttar lang film om filmskaparen si eiga bestemor, som i eit langt liv strauk skjortene til kong Haakon VII. Filmen fortel på sin måte om monarkiet i Noreg, om korleis nordmennene fann seg ein ny konge i 1905, og om den andre verdskrigen. Då starta bestemora nemleg motstandsrørsla *Skjortegeriljaen*, etter at ho mista jobben som kongen sin skjortestrykar og måtte byrje å stryke fienden sine uniformer.

I februar 2007 vann Kove Canadas Prix Genie Award i kategorien for beste animerte kortfilm *Den danske dikteren*. Under den 79. Oscar-utdelinga seinare same månad vann ho sin første Oscar i kategorien «beste animerte kortfilm» for same film. Som *Min bestemor strøk kongens skjorter* blei *Den danske dikteren* produsert med støtte frå National Film Board of Canada og Mikrofilm AS i Noreg.

Bibliografi
-----------

* *Min bestemor strøk kongens skjorter* – barnebok

Prisar
------

* ***Den danske dikteren***:
	+ Oscar-vinner (2007), beste animerte kortfilm
	+ Canadas Prix Genie Award, nominasjon i kategorien for beste animerte kortfilm
	+ Amandaprisen-nominasjon for beste kortfilm

* ***Min bestemor strøk kongens skjorter***:
	+ Amandaprisen for *Beste norske kinofilm*, 2000
	+ Short Film Award, Würzburg International Filmweekend, 2000
	+ Special Recognition, Zagreb World Festival of Animated Films, 2000

* **Nominasjonar for Min bestemor strøk kongens skjorter:**
	+ Oscar; Animated Short Film 1999.
	+ Children's Jury Award; Short Film or Video - Animation, Chicago International Children's Film Festival, 2000
	+ Best Animation Film; International Competition, Dresden Film Festival, 2000
	+ Jutra (Québec, Canada); Best Animated Film, Jutra Awards, 2000
	+ Short Film, Montréal World Film Festival (Quebec, Canada), 1999

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
* 
* 
* Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Michael G. Botts** (8. desember 1944–9. desember 2005) var ein USA-amerikansk trommeslagar, mest kjend som medlem av softrockbandet Bread og studiomusikar.

Han byrja i bandet The Travellers Three og arbeidde så som studiomusikar. Bandet spelte inn nokre songar med produsenten David Gates. Medan han arbeidde med Bill Medley, vart Botts invitert med i bandet til Gates, Bread, for det andre albumet deira. Han var fulltidsmedlem i bandet frå 1970 til 1973. Botts byrja så arbeide med Linda Ronstadt, og spelte med ho i over to år. Botts kom saman att med Bread i 1976 for eit siste album og turné, før bandet omsider vart oppløyst i 1978.

Han arbeidde så med Karla Bonoff og Andrew Gull, og spelte på hitten til Gull frå 1977, «Lonely Boy», og fortsette å arbeide i studio som som musikar, låtskrivar og produsent. I 1989 turnete han i Japan med Richard Carpenter. To år seinare turnerte han med Dan Fogelberg. I 1996 vart Bread samla att for ein verdsturné som varte til hausten 1997. Botts spelte sidan inn det einaste soloalbumet sitt, *Adults Only*, i 2000.

Botts døydde i Burbank i California, ein dag etter 61-årsdagen sin, etter tjukktarmskreft.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Bread |
| --- |
| **David Gates****·** **Jimmy Griffin****·** **Robb Royer****·** **Mike Botts****·** **Larry Knechtel** |
| Studioalbum | *Bread***·** *On the Waters***·** *Manna***·** *Baby I'm-a Want You***·** *Guitar Man***·** *Lost Without Your Love* |
| Samlealbum | *The Best of Bread***·** *The Best of Bread, Volume 2***·** *The Sound of Bread***·** *Anthology of Bread* |
| Hitsinglar | «Make It with You»**·** «If»**·** «Baby I'm-a Want You»**·** «Everything I Own»**·** «The Guitar Man»**·** «Sweet Surrender»**·** «Aubrey»**·** «Lost Without Your Love» |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Teikning av eit quipu
**Quipu** (uttalt ['kipu]) er kjent som eit utstyr og lagringsmedium som vart nytta til å lagre informasjon i Inkariket og i tidlegare samfunn i regionen. Ordet er ei spansk ortografisk omforming av *khipu* på quechua som tyder knute. Quipu er òg eit synonym for knuteskrift på norsk språk.

Lagringsmediet quipu er i prinsippet eit tau kor det er knytt på snorer av ulike farger. Kvar snor kan ha ein eller fleire knutar, og kvar snor kan ha knytt på nye snorer. Informasjonen vart koda med kombinasjonar av knutetypar, farger på snorene, avstand mellom trådar, avstand mellom knutar, og relativ plassering av dei nemnde element. Quipuet med snorer og knutar inneheld då chiffer som må tydast for å skjøne informasjonen. I inkariket var det å kode og avkode quipu eit eige yrke, personane i yrket var utdanna «quipucamayocs». Ein veit at quipu var eit nyttig reiskap for styresmakta i bokhald av numerisk informasjon for manntal, skattar, varelager, eigedom og anna. Men det finst ikkje prov for at quipu vart bruka for å lagre tekstleg informasjon, sjølv om mange spekulerer på det.

I høglandet i Peru finn ein framleis ein primitiv bruk av quipuet. Kunna om quipuet slik det vart nytta i administrasjon av inkariket, om koding og dekoding av det gjekk tapt etter at europearane tok makta i inkariket. Vitskapen leiter framleis etter ein nøkkel, ein søramerikansk «rosettastein», som kan hjelpe til å forstå quipuet fullt ut.

Ei melding på mange nyhendebyrå i juli 2005, til dømes hos Australian Broadcasting Corporation, sa at Ruth Shady hadde funne eit quipu i Caral , noko som kan indikere at quipu var i bruk fleire tusen år før inkatida.

Kjelder
-------

1. ↑  «Quipu», *New York Times*
2. ↑  Nyhende frå australsk kringkasting ABC

---

* Tilsvarande Wikipedia-artikkel på engelsk

Bakgrunnsstoff
--------------

* Datainnsamlingsprosjekt ved Harvard University Arkivert 2011-07-22 ved Wayback Machine.
* Eit døme på tyding av knuteskrift frå University of Wisconsin Arkivert 2005-08-31 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Toyota gaffeltruck
**Gaffeltruck** er ei maskin som vert nytta for å lasta av og på lastebilar og jarnbanevogner, for å stabla varer på lager, transportera varer over korte avstandar på lager, hamner, flyplassar, industriområde, osb. Gaffeltruckar har eit tårn heilt fremst på maskina, med ein gaffel som kan heisast/senkast hydraulisk.

Oppbygging
----------

På grunn av at nyttelasta er plassert framom framhjula er motoren plassert bak, slik at han tener som motvekt mot lasta. I tillegg er det ofte plassert ekstra masse, i form av motvekter, bak på maskina. Det er drift på framakselen, som har størst aksellast. Førarplassen er plassert rett bak tårnet, slik at føraren har så godt oversyn som mogleg. Gaffeltruckar har bakhjulsstyring, som fører til svært liten snuradius og gjer det lett å manøvrera maskinane der det er lite plass. 

Gaffeltruckar som vert nytta innandørs er ofte utstyrte med elektrisk motor som går på batteri, eller gassmotor som nyttar til dømes propan. Maskinar som vert nytta utandørs er ofte utstyrte med dieselmotor. Store gaffeltruckar har så godt som alltid dieselmotor. Girkassen er vanlegvis trinnlaus, som gjer manøvreringa smidig. 

### Konteinartruck

Kontainertruckar er kraftige gaffeltruckar som er store nok til å lyfta og transportera fulle konteinarar. Dette vert ofte nytta på hamner, jarnvegsstasjonar og terminalar, der ein lastar om konteinarar. 

### Sidestablar

Sidestablarar er ein spesialversjon som vert nytta for transport og stabling av lang last, som røyrer, bjelkar og liknande. Ved av-, pålasting og stabling vert tårnet, med gaffelen, køyrt fram, slik at ein får tak i lasta. Under transport vert lasta senka ned på dei to plattformene framom og bak tårnet, slik at ho ligg stødig. Sidestablarar treng ikkje meir plass enn breidda på maskina, så dei høver svært godt for stabling av til dømes trelast.

Galleri
-------

* Konteinartruck.Konteinartruck.
* Sidestablar.Sidestablar.
* Lossing av tømmerbil med gaffeltruck i Dunedin i New Zealand.Lossing av tømmerbil med gaffeltruck i Dunedin i New Zealand.
* Gaffeltruck i bruk på eit lager.Gaffeltruck i bruk på eit lager.

Sjå òg
------

* Hjullastar

| * v
* d
* e
Godshandsaming |
| --- |
| Teleskoplastar | Gaffeltruck | Jekktralle | Kran | Transportband | Transportskruv |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Mikal Telle** (fødd 1976) er ein bergensk musikkmanager som står bak plateselskapa Tellé Records, Éllet og Opplett (saman med Erlend Øye).

Telle er kjent for å vere ein katalysator for delar av norsk undergrunnsmusikk og elektronika. Han står mellom anna bak Röyksopp, Datarock og Kings of Convenience.

I 1995 starta Telle platebutikken Primitive Records, som vart starten på utviklinga av Tellé Records, og via butikken fekk han distribuert utgjevingane han gav ut.

I 2002 fekk Telle Bergen kommune sin kunstnarpris på 50 000 kroner.

I 2011 kom boka *Øving er for drittband*, som handlar om Mikal Telle og Datarock, ut. Same året fiek han prisen «Årets Bylarmer». Han fikk Bjellesauprisen fra FONO i 2014.

Kjelder
-------

1. ↑  Dagbladet – Deler av norsk musikk ville vært annerledes uten ham
2. ↑  Dagbladet – Telles verden
3. ↑  *Studvest-no – mannen bak musikken*, arkivert frå originalen 23. august 2011, henta 27. november 2011
4. ↑  *Ballade – Mikal Telle hedret*, arkivert frå originalen 10. mars 2007, henta 27. november 2011
5. ↑  Groove.no – Øving er for drittband
6. ↑  Bergensavisen – Mikal Telle er «Årets Bylarmer»

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ketil Mosnes: Øving er for drittband, Kapabel forlag, 2011 ISBN 9788281630345

* Offisiell nettstad
**Gabriella Dorio** (fødd 27. juni 1957) er ein italiensk tidlegare friidrettsutøvar frå Veggiano i Padova-provinsen som vart olympisk meister på 1500 meter i 1984, og vann bronsen på same distansen ved EM 1982.

Aktiv
-----

Allereie 16 år gammal tok Dorio si fyrste nasjonale gullmedalje på mellomdistanse. Ti gongar i tida 1973-84 vart ho italiensk meister på 1500 m og sju gongar i tida 1974-83 vann ho 800 m. Fram til 1976 satsa Dorio både i baneløp og terrengløp. Vinteren 1976 vart ho då også nummer tre i VM i terrengløp i Chepstow i Storbritannia.

Dorio fekk delta på 1500 m då Roma arrangerte friidretts-EM 1974 og 17-åringen kvitterte med å ta seg til finalen der ho vart nummer ni. Ved dei neste store meisterskapane, OL 1976 og EM 1978, enda ho på sjetteplass på 1500 m. Den 5. juli 1980 gjorde ho sitt livs raskaste 800 meter på tida 1.57,66 i Pisa. Under sommarleikane i Moskva seinare i juli 1980 vart ho nummer fire og åtte på dei to mellomdistansane.

Våren 1982 vann Dorio 1500 meter ved innandørs-EM i Milano. Den 25. august same året var ho tilbake i Pisa og sette personleg rekord på tida 3.58,6. Vel fjorten dagar seinare fekk ho notert tida 3.59,0 då ho sikra seg bronsen på 1500 m ved EM 1982 i Aten, slått av to utøvarar frå Sovjetunionen.

Høgdepunktet for Dorio kom då ho vann OL-gull på 1500 i Los Angeles i 1984, eit halvt sekund framom rumenske Doina Melinte og med Maricica Puică på bronseplass. Også på 800 m var Dorio med i medaljestriden og enda på fjerdeplass, 0,22 sekund bak bronsevinnaren.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1974 i Roma: Nr 9 på 15 00 m – 4.12,7
* OL 1976 i Montreal: Nr 6 på 1500 m – 4.07,2. Utslått i semifinalane på 800 m (2.02,4 =nr 15)
* EM 1978 i Praha: Nr 6 på 1500 m – 4.01,3. Utslått i semifinalane på 800 m (2.00,5 =nr 9)
* OL 1980 i Moskva: Nr 4 på 1500 m – 4.00,3, nr 8 på 800 m – 1.59,12
* EM 1982 i Aten: Bronsemedalje på 1500 m – 3.59,0
* VM 1983 i Helsinki: Nr 7 på 1500 m – 4.04,7
* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje på 1500 m – 4.03,2, nr 4 på 800 m – 1.59,05
* VM 1991 i Tokyo: Utslått i forsøka på 800 m (2.07,5 =nr 28) og 1500 m (4.09,3 =nr 18)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gabriella Dorio» frå Wikipedia på engelsk, den 2. juli 2017.*
* *Denne artikkelen bygger på «Gabriella Dorio» frå Wikipedia på italiensk, den 2. juli 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Ei **mengd** er eit av dei viktigaste omgrepa i matematikk. Mengdelære vart utvikla på slutten av 1800-talet, og er grunnlaget for moderne matematikk. Det er vanleg å definere andre matematiske omgrep ved hjelp av mengder.

Mengdelæra går tilbake til Georg Cantor. Han definerte ei mengd som ei «samling bestemte, forskjellige objekt, sett på som eit heile.» Det viste seg at ein slik definisjon fører til uløyselege paradoks. (Sjå Russells paradoks).
Difor let ein vere å definere omgrepet mengd, men ser istaden på det som eit grunnomgrep som ein ikkje kan definere. 

Ei mengd inneheld objekt, kalla *element*. Elementa kan vere kva som helst, til dømes tal, personar, bilar eller andre mengder. Ei mengd må vere veldefinert: for kvart objekt må det vere mogleg å avgjere om objektet er eit element i mengda eller ei.

Notasjon og operasjonar på mengder
----------------------------------

Viss *x* er eit element i mengda *M*, skriv ein *x* ∈ *M*.

Det er vanleg å bruka notasjonen {x ∈ A : P(x)} for mengda av element x i A som er slik at P(x) er sann. Til dømes er {n ∈ {\displaystyle \mathbb {Z} } : 2 deler n} mengda av partal.

Ei mengd kan vere tom. Det vil seie at mengda ikkje inneheld nokre element. Symbolet for den tomme mengda er Ø.

Unionen av to mengder *A* og *B* er mengda som inneheld alle elementa i *A* og alle elementa i *B*. Den vert skrive *A* ∪ *B*. Snittet av *A* og *B* inneheld alle elementa som finst i både *A* og *B*, og vert skrive *A* ∩ *B*.
Viss *A* og *B* ikkje har nokre felles element er snittet av mengdene den tomme mengda, Ø, og *A* og *B* er disjunkte mengder. 

Viss *A* og *B* inneheld dei same elementa, er *A* = *B*.

Viss alle elementa i *A* òg er element i *B*, er *A* ei delmengd av *B*, og ein skriv *A* ⊂ *B*.

Sjå også
--------

* Aksiomatisk mengdelære

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Mikal Schjelderup Pedersen Laberg** (5. juli 1886–18. august 1946) var ein norsk fiskar og stortingsmann frå Gratangen. Han møtte periodevis på Stortinget åra 1925 og -27, frå 1931 hadde han fast tingsete for Troms og Høgre til 1945.

Laberg var son til ein fiskar og var sjølv fiskar frå 14-årsalderen. Sidan 1911 dreiv han som notbas i sildefiskeria på strekninga Jæren til grensa mot Finland i nord.

Åra 1925-30 var Laberg varaordførar i Gratangen. Elles hadde han til ulike tider mange kommunale verv, så som viseformann i forliksrådet, medlem i verjerådet, helserådet og skogutvalet. I lengre tid var han formann i forstandarskapet til Gratangen Sparebank.

Laberg var fyrste varamann til Stortinget 1925-27 og møtte dei fire fyrste vekene av 1925-sesjonen i staden for den valde representanten, noko han også gjorde i 1927-sesjonen frå 21. april. Valperiodane 1931 -33, 1934.-36 og 1937-45 var han derimot fast representant frå valkrinsen Troms og for partiet Høgre. Han var medlem 1931-33 i Helsekomiteen og deretter i Sjøfarts- og fiskerikomiteen frå 1934 til -45. Utanom stortingsvervet var han medlem i Råfiskkomiteen av 1937.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
*Schrödingers katt er òg namnet på eit vitskapsprogram på NRK. Sjå TV-programmet Schrødingers katt*
Schrödingers katt: ein katt, ei giftflaske og ei radioaktiv kjelde er plassert i ein lukka boks. Om det vert registrert radioaktivitet, vert flaska knust og katten døyr av gassen som slepp ut. Ein kan berre vite om katten er død eller levande ved å kikke inn i boksen
**Schrödingers katt** er eit paradoks i kvantefysikk, sett fram av Erwin Schrödinger i 1935 for å visa at teorien om kvantemekanikk er ufullstendig. Tankeeksperimentet var ein del av eit lengre skrift som gjekk over fleire utgåver i Die Naturwissenschaften, årgang 1935. Seinare har paradokset hans mange gonger feilaktig vore framstilt som ein teori Schrödinger hadde.

Tankeeksperimentet går ut på at ein har eit radioaktivt atom i ein lukka boks saman med ein katt. Ein geigerteljar er kopla til ein hammar og ei flaske blåsyre inne i boksen. Viss atomet desintegrerer og geigerteljaren registrerer ein alfapartikkel, vil hammaren knuse flaska med syre slik at det blir frigjeve giftig cyanid og katten døyr. Lagnaden til katten er dermed knytt til bølgjefunksjonen til atomet. 

København-tolkinga av kvantemekanikk impliserer at etter ei stund er katten samstundes både død og levande. Likevel, når ein ser inn i boksen, vil ein sjå at katten *anten* lever *eller* er død, ikkje både levande *og* død. Dette demonstrerer at overgangen mellom endeleg og uendeleg ikkje er påvist før ein har gjort ei eksakt måling. 

Då Schrödinger seinare vart spurd om katten, vart han irritert og påpeikte at «det var på sett og vis ein spøk».

Kjelder
-------

* Artikkel om Scrödingers katt Arkivert 2005-03-13 ved Wayback Machine. hjå Norsk Fysikklærerforening
* Schrödingers katt. I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
|  |  |
| --- | --- |
|  | **Kjemiske bindingar*** Hydrogenbinding
* Ionebinding
* Kovalent binding
* Metallbinding
 |

Skjematisk framstilling av binding mellom to ion. Det ekstra elektronet i anionet til venstre fører til sterk tiltrekking mot kationet til høgre.
**Ionebinding** er ei kjemisk binding mellom to grunnstoff med ulik elektronegativitet. Denne typen binding skjer mellom metall og ikkje-metall. Atoma må få eller mista elektron slik at dei vert ion før bindinga skjer. Ion med motsett ladning tiltrekk kvarandre. Metallionet er positivt. Det andre ionet er negativt. 

Saltet koparsulfat (CuSO4) er danna gjennom ionebinding.
Stoff som er danna ved ionebinding er krystallinske, har høge smeltepunkt og vert kalla salt. Natriumklorid (NaCl) er eit eksempel der begge iona har like stor ladning. I kalsiumklorid (CaCl2) er ladningen til kalsiumionet dobbelt så stor som ladningen til klorionet. 

Bindinga har kovalent karakter i større eller mindre grad.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**Direktoratet for naturforvalting** (DN) var eit rådgjevande og utøvande statleg direktorat underlagt Miljøverndepartementet. Det hadde ansvaret for forvalting av natur i Noreg fram til det blei slått saman med Klima- og forurensningsdirektoratet til Miljødirektoratet den 1. juli 2013.

Direktoratet blei oppretta som Direktoratet for jakt viltstell og ferskvannsfiske i 1965. Det endra namn til Direktoratet for naturforvalting i 1985.

DN hadde ca. 350 tilsette og hadde kontor i Trondheim. Å forvalte naturen vil seie å arbeide for å ta vare på mangfaldet i naturen også for kommande generasjonar, å verne om dyr og plantar, å styrkje allmennretten og å etterkomme internasjonale pliktar som CITES.

Kjelder
-------

1. ↑  Oppretter nytt «superdirektorat» for miljø – Aftenposten.no
2. ↑  «Direktoratet for naturforvaltning» Arkivert 2015-04-14 ved Wayback Machine. nsd.uib.no

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Direktoratet for naturforvalting» frå Wikipedia på bokmål, den 14. april 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* DN på verdsveven
|  |
| --- |
|  |
| «Menes» med hieroglyfar |

**Menes** (3000-talet f.Kr.) er ifølge fleire overleveringar den første kongen, og dermed farao, over heile Det gamle Egypt. Han skal ha samla Øvre og Nedre Egypt til eitt rike og danna det første dynastiet. Han er også kjend som **Meni** og **Min**.

Fleire gamle egyptiske soger fortel at Menes var den første menneskeleg herskaren av Egypt, ein direkte arvtakar etter guden Horus. Ifølgje historieskrivaren Manetho (ca. 280 f.Kr.) regjerte han i 62 år, grunnla hovudstaden Memfis og døydde etter eit flodheståtak. Menes er også nemnd av Herodot. Det finst derimot få handfaste spor etter han, og Menes kan ha vore den same som eller ettefølgaren til Narmer. Han kan også ha vore føregangaren eller den same som Hor-Aha.

Kjelder
-------

* Menes ved Caplex
* «Menes» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* *Denne artikkelen bygger på «Menes» frå Wikipedia på engelsk, og «Menes» frå Wikipedia på bokmål den 31. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Mikal Kirkholt** (9. desember 1920–28. juni 2012) var ein norsk langrennsløpar som i 1952 deltok i dei olympiske vinterleikane i Oslo og vann ein sølvmedalje i 4x10 km stafett. Kirkholt, som var medlem av Sportsklubben Troll i Rindal, vann to sølvmedaljar under ski-NM 1951.

Aktiv
-----

Kirkholt vann to sølvmedaljar under noregsmeisterskapen på ski i Narvik i 1951. På 18 km kom han i mål på tida 1.03.15, dermed måtte han sjå seg slått av noregsmeisteren Hallgeir Brenden med elleve sekundar. Også på 30 km vart Kirkholt andremann, vel halvminuttet bakom Martin Stokken, men over to minuttar føre bronsevinnaren, klubbkameraten Edvin Landsem frå Troll.

I 1952 kom Kirkholt på femteplass på 30 km og sjuandeplass på 18 km i NM-løypene i Porsgrunn. Han fekk plass i OL-troppen og vart nummer tolv på 18-kilometeren. Dermed fekk han plass på det norske stafettlaget på 4x10 km. Han gjekk andre etappen for Noreg som kom i mål til ein olympisk sølvmedalje, Finlands fire utvalde vann ein suveren siger. Dei andre på Noregs lag var Magnar Estenstad, Martin Stokken og Hallgeir Brenden.

Kjelder og bakgrunnsstoff
-------------------------

* P.Chr. Andersen:*Den nye olympiaboken*. 1957
* (en) Mikal Kirkholt – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.
Batymetrisk/topografisk kart over Nordishavet og områda rundt
**Mendelejevryggen** (russisk Хребет Менделеева - *Khrebet Mendelejeva*) er ein brei midthavsrygg i Nordishavet frå Aust-Sibir-havet ved Den sibirske sokkelen til sentrale området av havet. Han er knytt til Alfaryggen i Det amerasiatiske bassenget. Han er kalla opp etter Dmitrij Mendelejev. Ryggen vart oppdaga i 1948 av ekspedisjonar frå Sovjetunionen. Namnet vart godkjend av kommiteen for geografiske namn og nomenklatur for havbotn (SCGN, i dag SCUFN) i april 1987.

Mendelejevryggen er medverkande til det Russland sitt krav på Nordpolen Området som vert lagt krav på av Russland dekkjer ein stor del av Nordishavet, inkludert Nordpolen. Eit av argumenta er at Mendelejevryggen og Lomonsovryggen er fortsetjinga ar kontinentet Eurasia. I 2002 verken avslo eller godtok SN-kommisjonen det russiske kravet, men tilrådde vidare undersøkingar.

Opphavet til ryggen er framleis usikkert på grunn av lite data og at det er uklårt om det er ein del av kontinentet eller havbotn og om opphavet er knytt til Alfaryggen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mendeleev Ridge» frå Wikipedia på engelsk, den 4. november 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  *A Geophysical Survey Of The Mendeleev Ridge, Processing Steps og Interpretation*, arkivert frå originalen 8. juni 2011, henta 4. november 2008
2. ↑  «IHO-IOC GEBCO Gazetteer» (PDF). International Hydrographic Organization/Intergovernmental Oceanographic Commission. September 2007. Henta 4. november 2008.
3. 1 2  Outer limits of the continental shelf beyond 200 nautical miles from the baselines: Submissions to the Commission: Submission by the Russisk Federation CLCS. Dei sameinte nasjonane
4. ↑  Area of the continental shelf of the Russian Federation in the Arctic Ocean beyond 200-nautical-mile zone

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sunnfjord sorenskriveri** var eit av fire sorenskrivarembete i Sogn og Fjordane fylke. Embetet vart oppretta i 1625 og bestod då av skipreida Askvoll, Ytre Dale, Indre Dale, Førde, Jølster og Brandsø. 

Ved kongeleg resolusjon av 9. juni 1821 vart Svanø birkedommerembete (oppretta 1685) ein del av sorenskriveriet. Ved kongelig resolusjon av 20. november 1869 vart Bremanger prestegjeld skilt ut frå Brandsø tinglag for å utgjere eit eiget, Bremanger tinglag.

Ved kongeleg resolusjon av 2. september 1899, med verknad frå 1. januar 1901, vart Førde tinglag delt i to; Førde og Naustdal.

Ved kongeleg resolusjon av 22. juni 1922 vart handelsregisterforretningane i ladestaden Florø frå 1. juli same år lagt til Sunnfjord sorenskriveri. 

I 2002 skifta embetet namn til Sunnfjord tingrett. Frå 1. januar 2005 vart Sunnfjord tingrett slått saman med Nordfjord sorenskriveri og dei vestre kommunane i Ytre Sogn sorenskriveri til Fjordane tingrett. 

Sorenskrivaren i Sunnfjord haldt til i Førde frå 1852, men hadde òg sete der i perioden 1727-1745. Han har og hatt tilhald på Fure, Dale og i Åfjorden.

Sorenskrivarar
--------------

* 1625: Peder Jørgensen
* 1636-1649: Laurits Michelsen
* 1649-1651: Peder Lauritsen Horsens
* 1651-1656: Jørgen Poss
* 1656-1669: Hans Clausen
* 1670-1708: Christian Hansen Rue
* 1708-1727: Hans Schwartskopf
* 1727-1745: Ouden Widerø
* 1745-1762: Jacob Mathiasen Ravn
* 1762-1793: Hans Arentz
* 1793-1798: Andreas Rogert
* 1798-1803: Iver Christian Aarøe
* 1803-1805: Ludvig Rennord
* 1807-1808: Eiler Hagerup Schiøtz
* 1808-1852: Nils Landmark
* 1852-1879: Christen Chr.sen Elster
* 1880-1899: Fredrik Martin B. Steen
* 1900-1903: Christian Fredrik B. Steen
* 1903-1918: Ernst Georg Wolff Moss
* 1918-1920: Kristen Simonsen
* 1920-1930: Tarald Andreas Lundevall
* 1930-1936: Øyvind Johan N. Myrdahl
* 1936-1945: Fridtjof Krogh
* 1946-1968: Einar Magnus Stavang
* 1968-1980: Torjus A. Lundevall
* 1980-2007: Bjarte Eikeset
* 2007-: Terje Mowatt

Arkivet
-------

Arkivet til Sunnfjord sorenskriveri er avlevert til Statsarkivet i Bergen, og strekker seg frå 1663 og fram til ca. 1980. I arkivet kan ein mellom anna finne materiale vedrørande tinglysing, skifte, rettargang, firma- og handelsregistrering og auksjonar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fjordane tingrett

Kjelder
-------

* Arkivkatalog, Sunnfjord sorenskriveri, Statsarkivet i Bergen
* Næss, Hans Eyvind Næss (red.). F*or rett og rettferdighet i 400 år - sorenskriverne i Norge 1591-1991.* 1991. Stavanger.
**Optisk pumping** er ein eksitasjon av atom eller molekyl i eit stoff til ein metastabil tilstand ved at stoffet blir bestrålt med lys med passande bølgjelengd. Vanlegvis føregår optisk pumping som ein totrinns prosess, idet atoma først eksiterast til eit høgareliggande nivå, og deretter straks fell ned i ein tilstand med lengre levetid (metastabil tilstand). Viss strålinga som eksiterar atoma er intens nok eller levetida av den metastabile tilstand er lang nok, kan ein få eksitert så mange atom at ein får ein populasjonsinversjon, det vil sei fleire atom i eksitert tilstand enn i grunntilstanden, noko som er eit vilkår for å få laserstråling.

Teknikken vart først utvikla av Alfred Kastler, som fekk Nobelprisen for dette i 1966. Metoden kjem omfram ved laserar til bruk ved spektroskopiske undersøkingar av energinivå i atom og molekyl.

Kjelder
-------

* optisk pumping. (27.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Opéra Bastille med Place de la Bastille i framgrunnen.
Jarnbanestasjonen *Gare de Paris-Bastille* (den lange bygningen til høgre i biletet) låg tidlegare der Opéra Bastille vart bygd. Stasjonen vart nedlagd i 1969 og rive i 1984, då byggjearbeidet for operahuset tok til.
**Opéra Bastille** eller på norsk: **Bastilleoperaen**, er eit operahus i Paris i Frankrike som, etter at det vart ferdig i 1989, overtok for Opéra Garnier som hovudscena for operaoppsettingar i Paris.

Byggearbeidet hadde teke til i 1984, etter at då dåverande presidenten i Frankrike, François Mitterrand, hadde utlyst ei arkitektkonkurranse som arkitekten Carlos Ott hadde vunne, og som soleis har teikna bygningen. Carlos Ott er ein arkitekt frå Uruguay, fødd i Montevideo 13. oktober 1946, og busett i Canada.

Opéra Bastille ligg attmed Place de la Bastille, og vart innvigd 13. juli 1989. Dette var tohundreårsdagen for folkets åtak på fengselet Bastillen (la Bastille) under den franske revolusjonen, eit forhatt fengsel som låg her før det vart jamna med jorda denne dagen.

Storleik og kapasitet
---------------------

Opéra Bastille har totalt eit areal på 155000 rutemeter, og kan teke mot om lag 4000 personar på dei areala som publikum har tilgjenge til.

* Hovudsalen, Grande salle, har 2703 plassar.
* Eit amfiteater (amphithéâtre) har 500 plassar.
* Eit såkalla studio har 237 plassar.
* Salle Liebermann er ein sal som kan oppdelast i frå 300 til totalt 1200 plassar, delvis omforma i 2005 til øvingssal for orkesteret.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames

 |

Bakgrunnsstoff
--------------

* Internettsidene til Opéra de Paris.
Helgehornet i Volda sett frå Eksetsvingen, E 39
**Helgehornet** er eit fjell (623 moh) i Volda kommune på Sunnmøre. Fjellet ligg på Berkneshalvøya mellom Voldsfjorden og Ørstafjorden. 

Helgehornet er det dominerande fjellet nokre få km nord for E39 mellom Volda og Ørsta. Fylkesveg 653 Eiksundsambandet tar av frå E39 sør for Helgehornet, og går langs austsida av fjellet langs Hovdevatnet, går gjennom Helgehorntunnelen og går deretter nord for fjellet til like før vegen går inn i Eiksundtunnelen.

Kommunegrensa mellom Volda og Ørsta går eit stykke oppe i nordaustsida av fjellet. 

Helgehornet er eit svært populært turmål, då det er lett tilgjengeleg, og byr på flott utsikt i alle retningar. Mellom anna kan ein sjå Slogen om lag 35 km rett aust. Vanlegast er det no å køyre opp til skytebana i Sollidalen (ca 270 moh), og gå derifrå etter tydeleg merkt sti. Det er også mogleg, men noko lenger, å køyre eller gå skogsveg som startar ved Hovdevatnet, og deretter gå merkt sti.

På toppen er det ei radio/TV/kommunikasjonsmast.
| Invergordon  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Inbhir Ghòrdain eller An Rubha |
|  |
| Plassering |
| 

Invergordon is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Highland |
| Tradisjonelt grevskap | Ross and Cromarty  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 3 890 |
| Koordinatar |  57°41′″N 4°9′″W﻿Koordinatar: 57°41′″N 4°9′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | IV18 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1349 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Invergordon**
 |

 **Invergordon**  er ein by i regionen Highland i Skottland. Han har kring 4000 innbyggjarar og ligg ved Cromarty Firth, som er ein sidearm av Moray Firth på den skotske nordaustkysten.

HMS «Natal» eksploderte i Invergordon hamn i 1915
Oljerigg på Cromarty Firth sett frå Invergordon
Invergordon var tidlegare kjent som *Inverbreakie*, Inver*gordon* stammar frå William Gordon som kjøpte eigedomen med Invergordon Castle på byrjinga av 1700-talet.

Invergordon har vore nytta som hamn av Royal Navy sidan 1800-talet, og frå byrjinga av 1900-talet vart det ein offisiell marinebase. I 1915 eksploderte kryssaren HMS «Natal» som låg for anker i Invergordon, over 300 menneske omkom. I 1931 gjennomførte sjømenn på engelske krigsskip ein protestaksjon mot planlagde lønnskutt som, trass i at det ikkje vart eit fullskala mytteri, vart kjent som Invergordonmytteriet (The Invergordon mutiny). Invergordon vart oppgjeve som base av Royal Navy under andre verdskrigen sidan byen låg innan rekkjevidd av tyske fly frå basar på det europeiske fastlandet.

Frå byrjinga av 1970-talet vart oljeindustri viktig for Invergordon, og eit verft for bygging og reparasjon av oljeriggar vart opna i Nigg like ved. Verftet er enno i drift.

Den djupe hamna i Invergordon gjer at byen årleg blir vitja av fleire cruiseskip med turistar som vitjar Dei skotske høglanda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Invergordon» frå Wikipedia på bokmål, den 2. november 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «History» (på engelsk). Invergordon Community On Line. Henta 2. november 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* BBC Things

 |
'Landsbykoret', 1900
**Anton Ažbe** (30. mai 1862–5. august 1905) var ein slovensk målar. Han spela ei viktig rolle som lærar for mange målarar frå det austlege Europa.

Liv og gjerning
---------------

Ažbe vart fødd i ein landsby i nærleiken av Škofja Loka, den gongen ein del av keisarriket Austerrike. Han var delvis lam frå fødselen, og vart foreldrelaus i åtteårsalderen. Han lærde seg å måle som lærling til Janez Wolf, og seinare ved kunstakademia i Wien og München.

30 år gammal grunnla Ažbe ein målarskule i München som vart mykje søkt av kunststudentar frå Aust-Europa. Mellom andre vart alle dei såkalla «fire store» slovenske impresjonistane; Rihard Jakopič, Ivan Grohar, Matej Sternen og Matija Jama, utdanna hos Ažbe. Dessutan var ein hel generasjon av russiske målarar som Ivan Bilibin, Mstislav Dobuzjinskij, Igor Grabar, Vasilij Kandinskij, Dmitrij Kardovskij og Kuzma Petrov-Vodkin, innom skulen hans. Ažbe sine undervisningsmetodar vart tekne i bruk av fleire russiske målarar, både av dei som vart verande i heimlandet, som Grabar, Kardovskij, og av emigrantar som Bilibin og Dobuzjinskij.

Ažbes eigen produksjon av kunst består av einast 26 verk, inklusive klasseromsstudiar. Hans lenge planlagde meisterverk vart aldri noko av, og hovudverket *Odalisque* frå 1902 er gått tapt. Til den gåtefulle personlegdomen hans kom alkoholisme, kjederøyking og bitter einsemd. Han førte ein enkel, nesten asketisk livsstil i det private og viste eksentrisk framferd i det offentlege. Ažbe verna om sine personlege hemmelegheiter til siste slutt, han var eit mysterium også for studentane sine og for lærarkollegaene.

Han døydde i München.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anton Ažbe» frå Wikipedia på svensk, den 12. oktober 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Anton Ažbe**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ULAN

 |
Pilaster på fasaden til rettsbygningen i småbyen Carrollton i Ohio, bygd 1885 i såkalla Second Empire-stil. 
**Pilaster** er ein bygningsdel med form som ei halv søyle som er bygd inn som del av ein vegg. Han er vanlegvis utspringande med basis og kapitél. Pilasteren kan brukast til forsterking av muren eller understøtting for arkitrav, bjelkar eller bogar. Ofte er han berre bruk som dekorasjon for å bryta ei daud flate.

Gigantpilaster i korintisk stil, over to etasjar på ein 1800-tals-bygning i Avenue de l'Opéra i Paris. 
Ein pilaster kan ha ei enkel rektangulær form eller han kan ha ornament frå ein av søyleordenane. Om han går rundt eit hjørne blir han kalla hjørnepilaster. Går han over to etasjar, blir han kalla gigantpilaster eller kolossalpilaster. Gigantpilasteren var vanleg i manierismen og barokken. Han blei også brukt av Andrea Palladio.

Kjelder
-------

1. ↑  Pilaster i Store norske leksikon

* *Denne artikkelen bygger på «Pilaster» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
Koordinatar: 34°27′N 43°35′E﻿

**Saladin** eller **Salah ad Din guvernement** (arabisk صلاح الدين, *Ṣalāḥ ad-Dīn*) er eit guvernement i Irak, nord for Bagdad. Guvernementet har eit areal på 24 363 km². I 2003 hadde provinsen like over éin million innbyggjarar. Det administrative senteret er Tikrit, men Samarra, som òg ligg i guvernementet er ein langt større by. I 1976 vart guvernement ein del av Bagdad guvernement.

Provinsen er kalla opp etter Saladin (skriven *Salah ad-Din* med moderne latinsk transkripsjon av arabisk), ein muslimsk leiar som slo krossfararane ved Hattin, og som kom frå provinsen. Salah ad Din var heimstaden til Saddam Hussein. Han var fødd i Al-Awja, ein by nær Tikrit.

Oversyn
-------

Malwiya minaret ved Den store moskeen i Samarra
Fleire viktige religiøse og kulturelle stader ligg i Saladin guvernement. I Samarra, den største byen i guvernementet, ligg både Al-Askari-heilagdomen (ein viktig religiøs stad i sjiaislam der sjiaimamar frå 800- og 900-talet er gravlagd), Sardab, der imamen al-Mahdi frå 1100-talet gøymde seg, og Den store moskeen i Samarra med den særeigne minareten sin Malwiya. Samarra var òg hovudstaden til abbasidane på 800-talet, og i dag er Abbasid Samarra ein verdsarvstad. Den nyassyriske oldtidsbyen Assur ligg i Al-Shirqat-distriktet ved breidda av Tigris. Andre stader i guvernementet er Krossfarardomen (القبة الصلبية) nord for Samarra og Al-`Ashaq-palasset (قصر العاشق).

Sjølvstyre
----------

I oktober 2011 erklærte styret i Saladin guvernement seg sjølv som ein delvis sjølvstyrt region i Irak. Guvernementet forklarte at erklæringa var eit svar til den irakiske regjeringa sin «dominans over provinsstyresmaktene». Saladin, som hovudsakleg vert styrt av sunniar, har òg håpa på at ved å erklære seg sjølv som sjølvstyrt region i Irak, så ville dei få meir økonomisk støtte frå staten.

Distrikt
--------

Distrikt i Salah ad Din
* Al-Daur-distriktet (Al-Daur)
* Al-Shirqat-distriktet (Al-Shirqat)
* Baiji-distriktet (Baiji)
* Balad-distriktet (Balad)
* Samarra-distriktet (Samarra)
* Tikrit-distriktet (Tikrit)
* Tooz-distriktet (Tooz)
* Dujail-distriktet (Dujail)

Byar
----

* Tikrit
* Baiji
* Balad
* Samarra
* Dujail
* Al-Dour
* Yathrib
* Al-Shirqat
* Sulaiman Bek
* Yankjah
* Touz
* Al Ishaqi
* Amirli
* Al Seniyah
* Al Dhuluiya
* Sa'ad i Irak
* Al-Faris(Bamerni)
* Al-Hajaj

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saladin Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 8. november 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Hammoudi, Laith. «Saddam's home province declares regional autonomy in Iraq». McClatchy Newspapers. Henta 6. november 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Salah ad Din guvernement**

* Offisiell nettstad (arabisk) Arkivert 2017-10-10 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Guvernement i Irak |
| --- |
| Anbar**·** Babylon**·** Bagdad**·** Basra**·** Dhi Qar**·** Diyala**·** Dohuk**·** Erbil**·** Halabja**·** Karbala**·** Kirkuk**·** Maysan**·** Muthanna**·** Najaf**·** Nineveh**·** Qadisiyyah**·** Saladin**·** Sulaymaniyah**·** Wasit |
**Dagfinn Zwilgmeyer** (24. desember 1900– 3. april 1979) var ein norsk prest og salmediktar fødd i Sauherad, der faren Ludvig Zwilgmeyer var sokneprest.

### Liv og gjerning

Dagfinn Zwilgmeyer vart cand.theol. i 1929, og frå 1931 til 1940 var han hjelpeprest i Hadsel. I 1939 vart han konstituert som sokneprest i Fana. Som medlem i Nasjonal Samling vart han i 1940 utnemnd til ordførar i Fana. I 1942 tok han over som biskop i Bjørgvin bispedømme, seinare Hamar bispedømme. Han var ein av dei få NS-prestane som reagerte på aksjonen mot jødane hausten 1942, og han melde seg ut av Nasjonal Samling i protest våren 1943. Same året søkte han avskil som biskop i Hamar. Etter krigen vart han frådømd retten til å arbeide som prest. Denne retten fekk han attende etter ei stund,, utan at han seinare arbeidde som prest. Han arbeidde lenge som lektor i Arendal, Trondheim og Sarpsborg. 

I mellomkrigstida gav Zwilgmeyer ut fleire salmesamlingar. Under krigen var han engasjert av NS-styresmaktene til å arbeide ut ei ny norsk salmebok som var meint å avløyse Landstads reviderte salmebok og Nynorsk salmebok. Han gav i 1967 ut *Norsk salmebok. Et utkast*. Dagfinn Zwilgmeyer er representert i Norsk salmebok med ein omsett salme, Tårnhøye bølger går (nr. 475), omsett 1958/1967.

Bibliografi
-----------

* Påskelilje. Dikte, Bergen 1923
* Regnbuen. Salmer, 1933
* Solsangen. Salmer, 1935
* Norrøne og nye salmer, 1936
* Luther som salmedikter, i Ki&K 1936, s. 162–183
* Systematisk fortegnelse over samtlige Luthers salmer, i NTT 1938, s. 136–148
* Petterdikt. Første ring: Vesterålen, Stokmarknes 1938 (2. utvida utg. Nordlandssanger. I herr Petters fotefar, 1941, 3. utg. De høye luers land, Trondheim 1960)
* Fager er lien. Salmer fra det skjulte Norge, Bergen 1939
* Den norske salme. Et forsøk på en bestemmelse ut fra Landstads reviderte salmebok, 1942
* Til landets prester. Noen ord til alvorlig ettertanke, 1942 (nynorsk utg. s.å.)
* Vår under sneen. Nye salmer, Arendal 1950
* Under korset vil jeg stanse. Et utvalg salmer, 1958
* Vår Gud han er så fast en borg. Utkast til nye oversettelser og gjendiktninger av gamle kjernesalmer, 1962
* Og så var det evigheten. Dikt, 1963
* Her er min ild, 1964
* Underveis, 1965
* Norsk salmebok. Et utkast, 1967
* Gullharpen. Ny gjendiktning av Salmenes bok, 1973
* Dikt og salmer, (posthumt) 1980

Kjelder
-------

* Hallgeir Elstad i *Norsk biografisk leksikon*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF

 |
**Antoinette Deshoulières** (døypt 2. januar 1638 som **Antoinette Du Ligier de la Garde**, død 17. februar 1694) var ein fransk diktar.

Antoinette Deshoulières var fødd i desember 1637 eller januar 1638. Ho gifta seg som ung med ein tilhengar av prinsen av Condé. Under namnet *Amaryllis* skreiv ho ode, epistlar, madrigalar og idyllar som skildra det landlege, enkle og uskuldige livet. Deshoulières skreiv òg dramatiske verk, opptredde med ein satirisk sonett i kampen mot *Phèdre* av Jean Racine, blei satirert av Nicolas Boileau men hylla av andre som «den tiande musa» eller «den franske Kalliope». Ho heldt lenge på populariteten sin, og Voltaire lovprsa henne, medan Fredrik den store gav ut utvalde dikt av henne.

Deshoulières *Oeuvres* (2 band, 1749) inneheld òg dikt av dottera Antoinette Thèrèse Deshoulières (1662-1718), som heldt fram i fotspora til mora.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Antoinette Deshoulières» frå Wikipedia på svensk, den 17. mai 2020.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
		- *Svensk forslagsbok*. Malmö 1931.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NLA

 |
Kart over tysk tilbaketrekking frå Finland i 1944, Operation Nordlicht
**Lapplandskrigen**, på svensk **Kriget i Lappland** og på finsk språk **Lapin sota**, er namnet på Finland sin tredje krig under den andre verdskrigen. Krigen vart kjempa mot tyske styrkar i Lappland nord i Finland mellom september 1944 og april 1945.

Den finske generalen Hjalmar Siilasvuo, som sigra i slaget ved Suomussalmi, leia dei finske styrkane mot tyskarane. I oktober og november 1944 lukkast han i å driva dei ut av størstedelen av det nordlege Finland. Dei tyske styrkane under Lothar Rendulic brende store delar av området dei drog seg attende frå. Meir enn ein tredel av bustadene i området vart øydelagd. Provinshovudstaden Rovaniemi vart brend ned til grunnen. Dei materielle tapa vart rekna å tilsvara 300 millionar dollar med valutakurs av 1945. I tillegg vart 100 000 innbyggjarar flyktningar, noko som gjorde at attreisingsarbeidet etter krigen vart vanskeleg. 

Dei siste tyske styrkane vart drivne ut av Finland i april 1945. Dei militære tapa under krigen var relativt avgrensa: kring 1 000 døde finske soldatar og kring 2 000 på den tyske sida.

Mange av dei tyske styrkane vart flytta inn i Noreg, der dei etter kvart drog seg attende til sør for Lyngen i Troms fylke. I området dei trekte seg attende frå brende dei ned busetnad og folk vart tvinga til å flykta. Målsetnaden var at dei framrykkande styrkane frå Sovjetunionen skulle finna eit aude landskap. 

Rendulic vart etter krigen dømd i Nürnbergdomstolen som krigsforbrytar og fekk 20 års fengsel.

Sjå òg
------

* Finske vinterkrigen - den fyrste finske vinterkrigen
* Finske framhaldskrigen- den andre finske vinterkrigen
* Finsk historie
* Tysk historie
* Den andre verdskrigen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Finska krigsbilder - kart, bildete, songar og radiotalar.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Antoine Brumel** (ca. 1460-1512 eller 1513) var ein fransk renessansekomponist. Brumel var ein av dei mest innflytnadsrike komponistane av den flamske skolen etter Josquin des Prez.

Brumel vart truleg fødd vest for Chartres. Han var tilsett som kyrkjesongar i Notre-Dame de Chartres, seinare ved kyrkjene i Genéve, Laon, Notre-Dame de Paris og i Ferrara. Nokre skrifter knyter namnet hans til kyrkjene i Faenza og Mantua i Italia, der han truleg døydde.

Brumel er best kjend for messene han komponerte. Den mest kjende er den tolvstemte *Missa et ecce terræ motus*. Det var høgst uvanleg å skriva musikk for tolv stemmer på denne tida; alle dei andre messene Brumel skreiv, er firstemte. Brumels *Missa de beata virgine* har store likskapar med Josquin des Prez si *Missa de beata virgine*. Nokre musikkforskarar meiner difor at desse to verka vart skrivne for å tevla med kvarandre.

*Missa pro defunctis* av Brumel er ei av dei tidlegaste rekviem-messene me enno har. Berre Johannes Ockeghem sitt rekviem er eldre. *Missa pro defunctis* er òg den fyrste rekviemmessa som har *Dies Irae*-delen fleirstemt.

Brumel skreiv også motettar, chansons og noko instrumentalmusikk. Ottaviano Petrucci skreiv ei bok om messene til Brumel medan han enno levde. Fleire komponistar skreiv minneverk etter Brumel etter at han døydde.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Antoine Brumel» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* ICCU

 |
**198** (romartal CXCVIII) var eit normalår som byrja på ein sundag i den julianske kalenderen. I samtida i Romarriket var det kjend som året då Sergius og Gallus var konsular (eller sjeldnare, år 951 ab urbe condita).

Hendingar
---------

* 
* Publius Septimius Geta, son av Septimius Severus, fekk tittlen cæsar.
* Caracalla, son av Septimius Severus, fekk tittelen augustus.

Fødde
-----

*

Døde
----

* 

**<<   100-talet   >>**
<< 100 | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109 | 110 | 111 | 112 | 113 | 114 | 115 | 116 | 117 | 118 | 119 | 120 | 121 | 122 | 123 | 124 | 125 | 126 | 127 | 128 | 129 | 130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139 | 140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149 | 150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 | 160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169 | 170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179 | 180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | 188 | 189 | 190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199 >>