recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Stein Winge** (10. november 1940–26. februar 2024) var ein norsk teaterregissør fødd i Oslo.

Karriere
--------

Winge var utdanna skodespelar, men gjekk raskt over til regi. Han blei først kjend gjennom oppsetjinga av Shakespeare sin *Hamlet* på Trøndelag Teater i 1972. Han var fast tilsett regissør ved Nationaltheatret i perioden mellom 1971 og 1976. Etter det gjorde han ei rekkje oppsetjingar på Den Nationale Scene.

Han sette opp førestillingar, hovudsakleg av Shakespeare (*Hamlet, Richard II, Richard III, King Lear og Othello*), Goethe, Tsjekov, greske tragediar og nesten alle av verka til Ibsen. Han var òg ein sterk fortolkar av samtidsverk som *Merlin* (Tancred Dorst), *Tiden og rommet* (Botho Straus) og *Døden og jenta* (Ariel Dorfman). Han arbeidde ved alle norske teater, var teatersjef ved Nationaltheatret og gjort fleire TV-produksjonar, og han regisserte fleire skodespel ved Los Angeles Theatre Centre. Han hadde oppsetjingar i fleire byar i Europa.

Over ein 30-årsperiode hadde han regissert meir enn 150 oppsetjingar innan opera og teater. Han var kunstnerisk leiar for Torshovteatret, og var teatersjef på Nationaltheatret frå 1990 til 1992. Sidan 1999 var han sjefregissør ved Den Norske Operaen. der sette han opp *La traviata* i 2003 og *Barabbas* i 2004. Under Ibsenfestivalen 2006 hadde han regien på Ibsens *Når vi døde vågner*. Han blir rekna for å vere ein av dei leiande regissørane i landet. I 2007 instruerte han Stiklestad-spelet. Den 16. august 2008 var det premieren på operaen Tosca på Oscarsborg Operaen med Stein Winge som regissør. Winge var med på å etablere Oscarsborg Operaen i 1998. Han var òg regissør for Wolfgang Amadeus Mozart sin opera *Tryllefløyten*, som blei oppført på Oscarsborg Operaen i 1998.

Winge hadde òg biroller i filmane *Afrikaneren* (1966), *Papirfuglen* (1985) og *Døden på Oslo S* (1990) Og dessutan ei av hovudrollene Frank, i den NRK-produserte serien *Koslig med peis* (2010).

Utmerkingar
-----------

Av prisane Winge vann er også Heddaprisen. Denne vann han for sin regi av *Il Trittico* av Puccini. Han blei òg utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs orden. Han fekk Kulturprisen av Oslo by i 2006.

Personlege tilhøve
------------------

Winge var gift med skodespelaren Kari Onstad sidan 1964. Han var far til modell og skodespelar Viktoria Winge og skodespelar Julie Winge. Han var son av kunstnaren Sigurd Winge (f. 1909, d. 1970) og eksskodespelaren Eva.

I eit intervju i 2005, på TV2-serien *Tonje Steinsland møter...*, fortalde han om ein vanskeleg barndom med mobbing på skulen og korleis dette prega han i vaksen alder. Det vanskelege tilhøvet mellom foreldra hans bidrog òg til at barndomen var tung.

Kjelder
-------

1. ↑   [*daud lenkje*]
2. ↑  Stein Winge[*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «Stein Winge» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juli 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hans oppsetninger ved Nationaltheatret Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* Stein Winge i *Store norske leksikon*, skriven av Knut Ove Arntzen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF

 |
**Vers-refreng-form** er ei musikalsk form som er vanleg i pop, blues og rock and roll sidan 1950-åra, og har vore dominerande i rockemusikken sidan 1960-åra. I kontrast til 32-taktsforma, som fokuserer på vers (med B-delen som motsats) vert refrenget i vers-refreng-forma vektlagt som motsats til verset.

Ei 32-taktsform, der A er verset og B er refrenget er forma AABA, der verset tar opp det meste av tida og refrenget berre er der som motsats og fører attende til verset. I vers-refreng-forma tar refrenga meir av tida og verset eksisterer for å føre fram til refrenget. Til dømes: ABABB(B). balls

Refrenget står ofte i skarp kontrast til verset for melodi, rytme og harmoni, og har eit høgare dynamikknivå og aktivitet, ofte med fleire instrument. Dette vert kalla eit «utbrotsrefreng».

Vers-refreng-form med kontrast
------------------------------

Songar som nyttar forskjellig musikk i verset og refrenget står i konstrast til kvarandre. Døme er:

* «That'll Be the Day» av Buddy Holly (1957)
* «Be My Baby» av The Ronettes (1963)
* «California Girls» av The Beach Boys (1965)
* «Penny Lane» & «All You Need Is Love» av The Beatles (1967)
* «Foxy Lady» av Jimi Hendrix (1967)
* «Smoke on the Water» av Deep Purple (1973)
* «Can't Get Enough» av Bad Company (1974)

Enkel vers-refreng-form
-----------------------

Songar som nyttar same harmoni (akkordar) i verset og refrenget, som ein 12-taktsblues, men der melodien og teksten er forskjellig, har ei enkel vers-refreng-form. Døme er: 

* «Shake, Rattle, and Roll» av Big Joe Turner (1954)
* «Louie, Louie» av The Kingsmen (1963), døme som ikkje brukar bluesforma
* «La Bamba» av Ritchie Valens (1959)

Enkel vers-form
---------------

Songar som berre har eit repetert vers er i enkel vers-form (utan refreng). Døme er: 

* «Evil Ways» av Santana (1969)
* Blues-baserte songar som ikkje er i den enkle vers-refreeng-forma, som «Heartbreak Hotel», «Jailhouse Rock», «Hound Dog» og «Lucille»

med med mellomspel som motsats: 

* «Eight Miles High» av The Byrds (1966)
* «Tomorrow Never Knows» av The Beatles (1966)
* «Purple Haze» av Jimi Hendrix (1967).

Både den enkle vers-refreng-forma og den enkle verseforma er i strofisk form.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Verse–chorus form» frå Wikipedia på engelsk, den 24. september 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Michael Campbell & James Brody (2007), *Rock and Roll: An Introduction*, page 117
2. ↑  Covach, John. "Form in Rock Music: A Primer", p.71, in Stein, Deborah (2005). *Engaging Music: Essays in Music Analysis*. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-517010-5.
3. ↑  Doll, Christopher. "Rockin' Out: Expressive Modulation in Verse–Chorus Form", *Music Theory Online* 17/3 (2011), § 2.
4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15  Covach (2005), p.71–72
**Tiwiøyane** (engelsk **Tiwi Islands**) er eit arkipel i delstaten Nordterritoriet nord i Australia, 3 200 km nordvest for hovudstaden Canberra. Dei største øyane i øygruppa er Bathurst Island og Melville Island.

Øyane er folkesette av tiwifolk. Det bur under to innbyggjarar per kvadratkilometer på øyane.

I området rundt Tiwiøyane veks det hovudsakleg savanneskog, som er sparsam tropisk og subtropisk skog med grasvekst mellom låge tre.

I periodane november–desember og februar–mars dukkar det nesten dagleg opp ein toreskyformasjon over øyane, populært kalla Hector, som er blant dei høgaste i verda og ofte strekkjer seg opp til 20 kilometer i høgda.

* Værfenomenet HectorVêrfenomenet Hector
* TiwiøyaneTiwiøyane
* Kart over TiwiøyaneKart over Tiwiøyane

Kjelder
-------

1. ↑  «GeoNames.org». *www.geonames.org*. Henta 22. desember 2022.
2. ↑  Crook, N. Andrew (1. juni 2001). «Understanding Hector: The Dynamics of Island Thunderstorms». *Monthly Weather Review* (på engelsk) **129**: 1550–1563. ISSN 1520-0493. doi:10.1175/1520-0493(2001)129<1550:UHTDOI>2.0.CO;2. Henta 22. desember 2022.
3. ↑  Editor, General (7. september 2006). «The cloud called Hector». *Cloud Appreciation Society* (på engelsk). Henta 22. desember 2022.
**Det Vestlandske Dampskibsselskab** var eit dampskipsreiarlag på Vestlandet, skipa i 1878. Selskapet kom i stand etter at dei tre reiarlaga som dreiv DS «Vikingen», DS «Folgefonden» og DS «Lyderhorn» i fart mellom Bergen–Hardanger–Stavanger, slo seg saman i 1878. DS «Lyderhorn» var bygd ved Bergens mekaniske verksted i 1878 og var eit hurtigskip som skulle trafikkere strekninga Bergen–Stavanger. Dette skipet viste seg å vere særs dyrt i drift og det førte til at selskapet lenge sleit med økonomien. Til slutt vart det overteke av Hardanger Søndhordlandske Dampskibsselskab (HSD) i 1883. Denne samanslutninga vart rekna for å vere det viktigaste som skjedde i historia til dampskipsfarten i Hordaland, og hadde særs stor tyding for den økonomiske utviklinga i Hardanger og Sunnhordland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Det Vestlandske Dampskibsselskab» frå Wikipedia på bokmål, den 18. desember 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Hardanger Sunnhordlandske Dampskipsselskaps 50 års Jubileumsbok 1880–1930
**Hu Jintao** (fødd 21. desember 1942) var generalsekretær i det kinesiske kommunistpartiet frå 2002 til 2012 og president i Folkerepublikken Kina frå mars 2003 til mars 2013.

Hu er utdanna hydraulikkingeniør ved det prestisjefylte Qinghua-universitet i Beijing. Han blei med i det kinesiske kommunistpartiet før Kulturrevolusjonen i 1964. Då han var ferdig utdanna året etter, blei han send til den nordvestre Gansuprovinsen som del av Mao sitt utviklingsprogram for Kina. Han gjorde inntrykk på dei overordna i provinsen og i partiet, og steig i gradene.

Han var partisekretær for Den autonome regionen Tibet frå 1988 til 1992 og blei generalsekretær i det kinesiske kommunistpartiet i 2002. 15. mars 2003 blei han president av Kina etter Jiang Zemin.

Hu Jintao var den fyrste statsleiaren i Folkerepublikken Kina til å tale standard mandarin. Han er gift med Liu Yongqing, som han møtte på Tsinghuauniversitetet då han studerte der. Dei har to barn] Hu Haifeng og Hu Haiqing.

Hu var den første statsleiaren i Kina sidan danninga av folkerepublikken i 1949 som besøkte ein taiwankinesisk president, Lien Chan.  Hu har òg understreka kor viktig dei demokratiske rettane i Kina er, men han har likevel innført streng mediasensur, og er ofte vorten skulda for å undertrykkje pressefridomen. Spesielt har Hu vore skeptisk til Internett.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hu Jintao». *Store norske leksikon* (på norsk). 23. august 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Hu Jintao» frå Wikipedia på engelsk, og «Hu Jintao» frå Wikipedia på svensk den 20. januar 2006.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Mina Gerhardsen** (fødd 14. september 1975) er generalsekretær i Nasjonalforeningen for folkehelsen, og tidlegare arbeidarpartipolitikar.

Liv og virke
------------

Gerhardsen var rådgjevar for generalsekretær Jonas Gahr Støre i Norges Røde Kors frå 2004–2005, og har jobba som journalist i *Dagbladet* og *Mandag Morgen*. Ho var politisk rådgjevar for statsminister Jens Stoltenberg i perioden 2005–2009. Frå oktober 2009 var Gerhardsen statssekretær ved Statsministerens kontor, og frå februar 2012 til regjeringsskiftet etter Stortingsvalet i 2013 var ho statssekretær i Kulturdepartementet.

Gerhardsen er dotter av tidlegare statsråd Tove Strand og tidlegare byrådsleiar Rune Gerhardsen og barnebarn av tidlegare statsminister Einar Gerhardsen. Ho er gift med Eirik Øwre Thorshaug.

Gerhardsen var tidlegare generalsekretær i paraplyorganisasjonen Actis og har vore kommunikasjonsdirektør i Norad. 

Gerhardsen har også sete i styret for Norges Fotballforbund som representant for Vålerenga. Under Fotballtinget 2016 tok Gerhardsen som avtroppande styremedlem sterk avstand frå fråsegnene til NFF-direktør Ronny Åsland sitt åttak på visepresident i fotballforbundet Bjarne Berntsen og dåverande VIF-leiar Stig-Ove Sandnes. Ho er nestleiar i Etisk komite i Norges Fotballforbund.

I mars 2019 blei Gerhardsen tilsett som generalsekretær i Nasjonalforeningen for folkehelsen.

Gerhardsen er forfattar av bøkene *Å lykkes med taler* (2018) og *Å lykkes med media* (2019).

Kjelder
-------

1. ↑  Pressemelding (16. oktober 2013). «Offisielt frå statsrådet 16. oktober 2013 kl. 10.00». *regjeringen.no*. Statsministerenskontor. Henta 17. oktober 2013.
2. ↑  Gerhardsens CV
3. ↑  «MinaGerhardsen ny kommunikasjonsdirektør i Norad». *NoradDev* (på norsk). Henta 27. mars 2019.
4. ↑  «Gerhardseninn i NFF-styre VIF-supportere føler seg brukt». *Aftenposten*. Henta 18. mai 2016.
5. ↑  «NFF-styremedlem: – Uakseptabel e-post». *VG*. Henta 18. mai 2016.
6. ↑  «MinaGerhardsen ny generalsekretær i Nasjonalforeningen for folkehelsen». *Nasjonalforeningen for folkehelsen* (på norsk). Arkivert frå originalen 27. mars 2019. Henta 27. mars 2019.
7. ↑  Å lykkes med taler, Res Publica.
8. ↑  Å lykkes med media, Res Publica.

* *Denne artikkelen bygger på «Mina Gerhardsen» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mars 2024.*
**Johanne Schmidt-Nielsen** (fødd 22. februar 1984 i Odense) er generalsekretær for Red Barnet, og tidlegare parlamentarisk leiar i danske Folketinget for Enhedslisten. Enhedslisten har flat struktur og då Schmidt-Nielsen i 2009 blei vald til parlamentarisk leiar var det fyrste gongen i historia til partiet at nokon blei vald til dette vervet. Partiet har ikkje nokon vald leiar, men Schmidt-Nielsen var i praksis andletet til partiet utad. I mai 2016 tok Pernille Skipper over rolla som parlamentarisk leiar.

Politisk karriere
-----------------

Schmidt-Nielsen byrja sin politiske karriere i Danske Gymnasieelevers Sammenslutning, der ho var nestleiar frå 2002 til 2003. Ho har gjort seg merka ved deltaking i ei rekkje politiske aksjoner. I forkant av valet i 2007 fekk ho stor merksemd rundt å ha meldt eit dansk pornoblad til politiet for hallikverksemd fordi dei hadde med ein prostituert som premie i ein av sine konkurransar. Under partileiardebatten i 2007 var ho den yngste deltakaren i ein dansk partileiardebatt nokosinne.

Under folketingsvalgt i Danmark 2011 fekk Schmidt-Nielsen 47 002 personrøyster – berre sitjande statsminister Lars Løkke Rasmussen fekk fleire.

Enhedslisten har eit rotasjonsprinsipp som gjorde at Schmidt-Nielsen ikke stod på nokre vallister under Folketingsvalet 2019.

Kjelder
-------

1. 1 2  Emil Søndergård Ingvorsen (25. april 2019): Johanne Schmidt-Nielsen ny generalsekretær for Red Barnet. *Danmarks radio*
2. ↑  NTB (16. september 2011): Løkke fikk flest personstemmer[*daud lenkje*]. *Stavanger Aftenblad*.

* *Denne artikkelen bygger på «Johanne Schmidt-Nielsen» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mars 2024.*
**Saggrenda** er eit tettbygd område i Kongsberg kommune, ein snau mils veg vest for sentrum av Kongsberg. 

I Saggrenda ligg mellom anna turistattraksjonen Kongens Gruve, ei av fleire nedlagde sølvgruver i Kongsbergområdet som høyrde til Kongsberg Sølvverk, som var i drift fram til 1958. Gruva er no museum som publikum kan vitje ved å verte med eit gruvetog 2,3 kilometer inn i berget. Det er Norsk Bergverksmuseum på Kongsberg som har ansvaret for gruva.

Det tidlegare danske Astmahjemmet, eit sanatorium som den danske Raudekrossen dreiv i perioden frå 1949 til 1979 for danske barn som hadde astma, låg òg i Saggrenda. Bygningen er no teke i bruk til anna føremål.

Saggrenda hadde òg ein statleg skogskule som hadde elevar frå heile Noreg. Skulen har i dag vorte til Saggrenda Naturbruk og Byggfagsenter, som er ei avdeling under den fylkeskommunale Kongsberg videregående skole, og gjev opplæring i fag som har med skog, utmark, friluftsliv, jakt, fiske, natur og miljø å gjere. Det er oppretta samarbeid med andre nordiske og baltiske naturbruksskuler, mellom anna om elevutveksling. Her er dessutan eit internat med tilbod til alle elevar ved Kongsberg videregående skole som elles ville ha hatt lang reiseveg mellom skulen og heimen.

Kjelder
-------

* «Saggrenda» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ole Daniel Enersen** (14. mars 1943–1. januar 2024) var ein norsk fjellklatrar, fotograf, forfattar og journalist. 

I 1965 klatra han for første gongen Trollveggen i Romsdalen saman med Leif Normann Petterson, Odd Eliassen og Jon Teigland. I 2000 gav han ut ein roman i fantasy-sjangeren, *Dragen som elsket meg*.

Enersen er medlem av samskipnaden Norske Naturfotografer og knytt til biletbyrået Samfoto

Han har oppretta og driv nettstaden *WhoNamedIt*, ei engelskspråkleg ordbok over medisinske eponym, det vil seie medisinske termar avleidde av namn på personar (eller av og til av namn på stader og ting).

Referansar
----------

1. ↑  *En historie om klatring i Norge 1900-2000* Geir Grimeland (2004), Fagbokforlaget ISBN 82-419-0308-1
2. ↑  *Norsk fjellsport gjennom 200 år*, Hasse Eriksen og Helge Kolrud (2007) Andresen & Butenschøn
3. ↑  *Dragen som elsket meg,* (2000) Gjettum ISBN 82-91690-22-7

Bakgrunnsstoff
--------------

* whonamedit

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Nasjonalbiblioteket fotograf
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* KulturNav

 |
**DS «Haakon VII»** var eit passasjer- og hurtigruteskip som vart overlevert Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab i mai 1907. Skipet hadde byggnummer 125 ved Trondhjems Mekaniske Værksted i Trondheim og kosta 750 000 kroner. Etter levering vart skipet sett inn i englandsruta Trondheim–Bergen–Stavanger–Newcastle. I 1922 vart det sett inn i fast rotasjon i Hurtigruten om sumaren, og frå 1924 heile året. 29. oktober 1929 grunnstøytte DS «Haakon VII» ved Staveneset sør for Florø og velta 90 grader. Akterenden sokk, medan baugen låg langt inne på land. 18 personar omkom og 55 overlevde. I 1930 vart skipet slept til Bergen, og vart kondemnert og hogge opp.

Det Nordenfjeldske Dampskibsselskab hadde som tradisjon å namngje skipa sine etter norske herskarar. Haakon VII var konge av Noreg frå 1905 til 1957.

Fotnotar
--------

1. ↑  «Hurtigrutetragedien ved Staveneset» (på norsk). NRK Sogn og Fjordane. Henta 14. oktober 2014.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «DS «Haakon VII»» frå Wikipedia på bokmål, den 14. oktober 2014.*
**Rehabiliteringssenteret AiR** er eit norsk rehabiliteringssenter som opna i 1986 som Attføringssenteret i Rauland. 
Det ligg i Vinje kommune i Telemark fylke.

I desember 2010 skifte senteret namn frå Attføringssenteret i Rauland til Rehabiliteringssenteret AiR. Etter ei større utbygging i 2009/10 auka senteret kapasitet frå 55 til 68 sengeplassar. Kvart år er om lag 700 brukarar inne til eit fire vekers rehabiliteringsopphald. Målet med eit opphald ved AiR er å hjelpe brukarane til ein betre funksjon slik at ho/han kan få tilbake eller ta vare på arbeidsevna. Målgruppa er sjukmeldte med muskel- og skjelettlidingar og lettare psykiske plager. 

I 2005 fekk AiR status som Nasjonalt kompetansesenter for arbeidsretta rehabilitering. Etableringa var eit resultat av at Stortinget same året bestemte at AiR med sin kompetanse innan fagfeltet skulle etablere eit slikt nasjonalt kompetansesenter.

AiR er ein institusjon innan spesialisthelsetenesta og har leveranseavtale med Helse Sør-Aust og Nav.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Rehabiliteringssenteret AiR**

* Offisiell nettstad
***Trichonephila clavata*** er ein edderkopp som finst i Japan (utanom Hokkaido), Korea, Taiwan og Kina. Han høyrer til gruppa silkeedderkoppar. Edderkoppen er òg kjend som ***jorō-gumo*** (**ジョロウグモ**).

Kjenneteikn
-----------

Edderkopphoa er påfallande klart farga i gult, mørkeblått og raudt og har ei kroppslengd på 17–25 millimeter medan hannen er ein god del mindre og berre måler 7–10 millimeter.

Levesett
--------

Silkeedderkoppar i slekta *Nephila* er kjende for å spinna store nett. Det er hoene som spinn netta, og hjå denne arten kan dei ha ein diameter på opp mot ein meter. I sollys har dei store netta ein gyllen farge. Strukturen er uvanleg for eit hjulnett, det ser ut å ha tre lag, med eit stort hjulnett i midten og uregelmessige trådar (barrierenett) framfor og bakom dette.

Forplantninga til edderkoppen skjer om hausten, då dei små hannane oppsøkjer netta til for å para seg. Etter paringa spinn hoa ein eggesekk for egga sine som ho festar til eit tre. Egga overvintrar og blir klekka om våren.

Folkeeventyr
------------

I japansk folkeminne finst det eit vesen som blir kalla jorōgumo. Dette er ein edderkopp som kan endra seg til ei vakker kvinne. Ho lokkar til seg menn, og mennene ho lykkast med å forføra blir bundne fast og etne opp.

1. ↑  Kuntner, Matjaž; Coddington, Jonathan A. «Discovery of the Largest Orbweaving Spider Species: The Evolution of Gigantism in Nephila». *PLoS ONE* **4** (10): e7516. doi:10.1371/journal.pone.0007516. Henta 2 maj 2015.
Runesteinen Sö39 funnen i Vagnhärad i Sverige, med innskrifta «**Hermóðr** lét hǫggva at Bergvið/Barkvið, bróður sinn. Hann drukn[a]ði á Líflandi.» («Hermod let hogga til Bergvið/Barkvið, broren sin. Han drukna i Livland.»).
**Hermod** er eit norsk mannsnamn, truleg lånt frå tysk, men opphavleg norrønt *Hemóðr* , samansett av *hær* og *mot* (hugrørsle).

Hermod har namnedag i Noreg den 29. januar.

Hermod i norrøn mytologi
------------------------

I norrøn gudelære er Hermod sonen til Odin; han reid Sleipner til Helheim for å hente attende Balder. I Béowulf er det nemnd ein kong Heremod, som skal ha vore konge i Jylland eller Danmark, men som kom til ein lei ende. Det er mogleg at minnet om denne kongen kan ha overlevd som son av Odin i norrøne overleveringar. I mange kjelder er det Odin sjølv som er sjeleføraren og reiser til Helheim.

Bruken av namnet i Noreg
------------------------

Namnet har vore bruka som førenamn sidan 1300-talet, og bruken nådde ein førebels topp i første halvedelen av 1900-talet.

* Ved folketeljinga i 1801 var det ein gut som het Hermod, han budde i Fosnes
* Ved folketeljinga i 1900 var det 56 som hadde dette namnet
* I 2008 var det 520 som hadde Hermod som første fornamn.

Kjende namneberarar
-------------------

* Hermod Skånland (1925–2011), norsk bankmann
* Hermod Bjørkestøl (f. 1944), norsk idrettslagmann

Kjelder
-------

* Folketeljingar i Digitalarkivet
* Olav Veka 1991: *Namneboka*, Det Norske Samlaget ISBN 82-521-3604-4

Fotnotar

1. ↑  Folketeljinga 1801

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Hermod hjå Statistisk Sentralbyrå
**Óluva Elin Klettskarð** (fødd 24. juni 1965 i Klaksvík) er en færøysk gymnaslærar og politikar (Tj.).

Klettskarð har bifag i historie og nordisk filologi frå Fróðskaparsetur Føroya frå 1991 og 1996, og hovudfag i historie frå Aarhus Universitet frå 2000. Ho har sidan 1997 vore lærar ved Føroya Studentaskúli og HF-skeið i Tórshavn.

Klettskarð har vore formann i hovudstyret i Tjóðveldi og medlem av arbeidsutvalet til partiet. Ho har vore medlem av kommunestyret i Klaksvík frå 2009 til 2016 og vara til Lagtinget i fleire valgperiodar. I to veker hausten 2008 var ho kulturminister før Tjóðveldi gjekk ut av den andre regjeringa til Jóannes Eidesgaard. Frå 2015 til 2019 møtte ho fast på Lagtinget, så lenge Sirið Stenberg var medlem av regjeringa.

Klettskarð er dotter av Páll Klettskarð frå Haraldssund og hustru Edith (fødd Stenberg) frå Porkeri. Foreldra dreiv eigen næringsverksemd i Klaksvík, og faren blei seinare fiskebåtreiar. Óluva Klettskarð og Sirið Stenberg er søskenbarn. Óluva Klettskarð er gift med arkivar Andras Sólstein. Dei er foreldre til fotballspelar Páll Klettskarð.

Kjelder
-------

1. ↑  Klettskarð, Óluva (2002). «Konufólk á tingi». *Løgtingið 150 – Hátíðarrit* (PDF) (på færøysk) **2**. Løgtingið. s. 166. ISBN 978-99918-966-5-6. Arkivert frå originalen (PDF) 4. januar 2014.
2. 1 2  «Óluva Klettskarð» (på færøysk). Tjóðveldi. Arkivert frå originalen 11. oktober 2011. Henta 19. mai 2020.
3. 1 2 3 4  «Óluva Klettskarð» (på færøysk). Tjóðveldi. Arkivert frå originalen 25. februar 2021. Henta 19. mai 2020.
4. ↑  «Starvsnevnd» (på færøysk). Tjóðveldi. Arkivert frå originalen 25. mai 2011. Henta 17. januar 2014.
5. ↑  «Føroya landsstýri síðan 1948» (på færøysk). Løgmansskrivstovan. Arkivert frå originalen 17. november 2015.
6. ↑  «Óluva Elin Klettskarð» (på færøysk). Slekt og ættarbond í Suðuroy. Henta 19. mai 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Óluva Klettskarð» frå Wikipedia på bokmål, den 16. mars 2024.*
Nordaustsida av Kekova sett frå Kaleköy (antikkens Simena).
Ruinar under vatn ved Kekova
**Kekova**, òg kalla *Caravola*, er ei lita tyrkisk øy nær Demre i provinsen Antalya som vender mot landsbyane Kaleköy (i antikken Simena) og Üçağız (i antikken Teimioussa). Kekova har eit areal på 5,7-10,07 km² og er ikkje busett.

Etter at Italia okkuperte Kastelorizo vart Kekova — som på denne tida var mellombels busett om sommaren for skoghogst — omstridd mellom Italia og Tyrkia. I 1932 vart øya gjeven attende til Tyrkia. 

På norsida av øya ligg ruinane av *Dolchiste/Dolikisthe*, ein by frå antikken som vart øydelagd av eit jordskjelv på 100-talet og er i dag delvis under vatn.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Kekova» frå Wikipedia på engelsk, den 6. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistinformasjon Arkivert 2012-02-14 ved Wayback Machine.
* Informasjon og bilete av Kekova[*daud lenkje*]
* Antalya.gov.tr Historisk info Arkivert 2007-08-24 ved Wayback Machine.

Koordinatar: 36°11′0″N 29°53′0″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| Linjer i London Underground |
| 

|  |  |
| --- | --- |
|   | Bakerloo |
|   | Central |
|   | Circle |
|   | District |
|   | Hammersmith & City |
|   | Jubilee |
|   | Metropolitan |
|   | Northern |
|   | Piccadilly |
|   | Victoria |
|   | Waterloo & City |
|   |
|   | Docklands Light Railway |
|   | London Overground |

 |

**Metropolitan-linja** er ei av linjene i London Underground. Ho blei opna i 1863, og er den eldste metrolinja i verda.

Linja fungerer som eit pendlartog til og frå forstadene. Endestasjonen inne i London er Baker Street, kor den går til fire plattformer. Ute i forstadene deler den seg i fleire greiner mot Amersham, Watford og Uxbridge. Mellom Chalfont & Latimer (på linja mot Amersham) og Chesham køyrer toga i skytteltrafikk. I rushtida held nokre tog fram frå Chesham til det sentrale London.

Ei rekkje ruter fungerer som hurtigtog til dei store stasjonane, og stoppar ikkje ved dei små. Nokre tog går også vidare forbi endestasjonen, på skjenegangen til Circle-linja til Aldgate.

Delar av den opphavlege Metropolitan-linja har blitt skilt ut som eigne linjer, Hammersmith & City-linja og East London-linja. Den har også blitt kraftig utvida nordover, der den køyrer i dagen. På strekninga frå det sentrale London til Amersham deler den store delar av trasen med jarnbanenettverket.

Linja har hatt stor verdi for utbygginga av bustadområda den betener i det nordvestre London. Omgrepet *Metroland* oppstod rundt 1915, då jarnbaneselskapet som bygde linja (Metropolitan Railway) starta målretta kampanjar for bustadkjøp i regionen. Etter dette har områda rundt linja blitt uformelt kjende under dette omgrepet.

Croxley stasjon, Hertfordshire

Kart
----

Kart over Metropolitan-linjaKart over Metropolitan-linja

Stasjonar
---------

*Frå nord til sør*

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Amersham-greina*** Amersham
	+ Chesham
* Chalfont & Latimer
* Chorleywood
* Rickmansworth
	+ Watford
	+ Croxley
* Moor Park
* Northwood
* Northwood Hills
* Pinner
* North Harrow
 | **Uxbridge-greina*** Uxbridge
* Hillingdon
* Ickenham
* Ruislip
* Ruislip Manor
* Eastcote
* Rayners Lane
* West Harrow
 | **Fellesstrekning*** Harrow-on-the-Hill
* Northwick Park
* Preston Road
* Wembley Park
* Finchley Road
* Baker Street
* Great Portland Street
* Euston Square
* King's Cross St. Pancras
* Farringdon
* Barbican
* Moorgate
* Liverpool Street
* Aldgate
 |

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Metropolitan-linja» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juni 2008.*
|  |
| --- |
| **Raudspette** |
| RaudspetteRaudspette |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Actinopteri |
| **Orden:** | Flyndrefisk Pleuronectiformes |
| **Familie:** | Flyndrefamilien Pleuronectidae |
| **Underfamilie:** | Pleuronectinae |
| **Stamme:** | Pleuronectini |
| **Slekt:** | *Pleuronectes* |
| **Art:** | **Raudspette** *P. platessa* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Pleuronectes platessa***Linné, 1758 |

**Raudspette** er ein art i flyndrefiskordenen. Arten er lett kjenneleg på den brune, glatte oversida med dei karakteristiske raude «spettene».

Skildring
---------

Fisken vert normalt ca. 50 cm lang og veg kring eitt kg, men individ på opp til ein meter med vekt på heile sju kg er observert. Raudspetta kan likne på sandflyndre, som også har raude flekkar, men skil seg frå denne på at skinnet er glatt og slimete, medan sandflyndra sitt skinn har større skjel og tynt slimlag, og gir ei ru kjensle. På hovudet har raudspetta fire til sju beinknutar på ei rekkje frå auga bak til den fremre delen av sidelinja.
Raudspetta lever på sandbotn ned til ca. 250 m djupn langs heile norskekysten. Ho lever særleg av børsteormar.

Fiske
-----

Raudspetta er ein svært god matfisk som i enkelte land, mellom andre Danmark, er mykje ettertrakta og viktig økonomisk. Det går føre seg eit stort fiske etter arten i Nordsjøen. Langs norskekysten er det lite yrkesfiske etter raudspetta, men ein god del vert teken som bifangst, særleg i rekefiske, og av hobbyfiskarar. Største fisken som er teken i Noreg vart fanga i Dalsfjorden i Bygstad i Sunnfjord. Fisken, som vog 5,2 kg og var 69 cm lang, vart teken på sportfiskereiskap.

Hybridisering
-------------

Raudspetta kan danne hybridar med skrubbe og sandflyndre.

Freding
-------

Grunna overfiske er raudspetta freda mot alt fiske i delar av året i Noreg. Fredingstida startar 1. mars over heile landet. I Sør-Noreg varer fredinga ut mai, lengre nord ut heile juni eller til og med august.
Fredingsperiodane fell grovt sett saman med arten sine gytetider.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Rødspette» frå Wikipedia på bokmål, den 26. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *Raudspette* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *Raudspette* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *Raudspette* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *Raudspette* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *Raudspette* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *Raudspette* hos FishBaseRedigere på wikidata
* (en) *Raudspette* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *Raudspette* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Pleuronectes platessa* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Pleuronectes platessa* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Pleuronectes platessa* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
|  |
| --- |
| **Despotar** |
|  |

**Despotar** (*Schiffornis*) er ei biologisk slekt innanfor tityrafamilien. Det er sju artar i slekta, seks av dei lever i skogshabitat i Sør-Amerika, ein finst i Mellom-Amerika og nordvestlege Sør-Amerika. Alle er klassifiserte som livskraftige av Verdas naturvernunion IUCN.

Skildring
---------

Despotar er mellomstore tityraer med berre marginale ulikskapar i fjørdrakt, alle rundt 15,5 centimeter i kroppslengd. Fjørdrakta er fri for kontrastar og markeringar, fargetonane er diffus grønbrune eller olivengrøne. Rustdespot skil seg frå dei andre artane med meir klår kanelfarga fjørdrakt og lysare underside.

Despotar lever av frukt og insekt.

Artsliste
---------

*Schiffornis* i rekkjefølgje etter IOC World Bird List V14.1. 2024, Norske artsnamn er etter *Norske navn på verdens fugler*. Dei norske artsnamna i denne gruppa er skildrande for fjørdrakta. 

* Rustdespot, *S. major*, Varzea Schiffornis, des Murs, 1856, (LC)

15-15,5 cm, lever i sesongmessig overfløymde område av Amazonas-regnskogen, várzea
* Olivendespot, *S. olivacea*, Guianan Schiffornis, (Ridgway, 1906), (LC)

15,5-16,5 cm, fuktig til våt skog i Guayanaskjoldet
* Norddespot, *S. veraepacis*, Northern Schiffornis, (Sclater, PL & Salvin, 1860), (LC)

15,5-16,5 cm, fuktig til våt skog frå sørlegaste Mexico til vestlege Ecuador
* Fjellfotdespot, *S. aenea*, Foothill Schiffornis, Zimmer, JT, 1936, (LC)

15,5-17 cm, langst austsida av Andes gjennom heile Ecuador der han lever i underskog opp til 1700 moh.
* Rustvengdespot, *S. stenorhyncha*, Russet-winged Schiffornis, (Sclater, PL & Salvin, 1869), (LC)

15,5-16,5 cm, fuktig låglandsskog under 1800 moh. langs austlege Panama, nordlege Colombia og nordvestre Venezuela
* Brundespot, *S. turdina*, Brown-winged Schiffornis, (Wied-Neuwied, M, 1831), (LC)

15,5-16,5 cm, lever i (skog) i Amazonas-bekkenet
* Grøndespot, *S. virescens*, Greenish Schiffornis, (Lafresnaye, 1838), (LC)

15,5 cm, utbreiing i våt galleriskog og moden, gjenreist skog

Kjelder
-------

* Winkler, D. W. S. M. Billerman, og I. J. Lovette (2020). *Tityras and Allies (Tityridae), version 1.0. In Birds of the World* (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, og T. S. Schulenberg, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.

Referansar

1. ↑  Gill, Frank; Donsker, David; Rasmussen, Pamela, red. (januar 2024). «IOC World Bird List Version 14.1, Master lists». International Ornithologists' Union. Henta 27. mars 2024.
2. ↑  Norsk navnekomité for fugl (NNKF). «Norske navn på verdens fugler». Birdlife Norge. Henta 14. april 2024.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Artikkelen er ikkje kopla til Wikidata*
**Oste** er ei elv i nord i Niedersachsen i Tyskland og ei av sideelvane til Elbe frå venstre med ei lengd på 153 km. Ho renn gjennom *landkreisane* Harburg, Rotenburg, Stade og Cuxhaven og munnar ut i Elbe nær Otterndorf. Ho har eit nedslagsfelt på 1 711 km² og fell 31 meter frå kjelda til munningen. Sideelvar er Ramme, Aue, Twiste, Bade, Bever og Mehe.

Oste er ein del av Deutsche Fährstraße som vart oppretta i mai 2004. Han knyter saman stader som Bremervörde og Kiel. Ved Gräpel og Brobergen er det òg to ferjer. Sjølv om ho er ein offisiell vassveg har derimot ikkje Oste mykje skipstrafikk. 

Elva har sitt utspring nær Tostedt ved grensa til Lüneburger Heide og renn vestover forbi Sittensen og Zeven, før ho renn nordover gjennom Bremervörde, der tidvatnet byrjar å påverke elva, Hemmoor og Neuhaus.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oste» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juni 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Viktor Viktorovitsj Majgurov** (fødd 7. februar 1969) er ein russisk skiskyttar, fødd i Sverdlovsk i dåverande Sovjetunionen, som tevla for Kviterussland til 1994, sidan for Russland. Han vann VM-gull på jaktstarten i 1997 og to gullmedaljar i stafett for Russland i 1996 og 2000. Individuelt tok han elles eitt VM-sølv og ein OL-bronse, samt tre VM-sølv, ein OL-bronse og ein VM-bronse i ymse stafettar og lagtevlingar. I 1996 vart han nummer to i verdscupen i skiskyting.

Aktiv
-----

Majgurov representerte Kviterussland fram til 1994. Frå 1995 var han med på Russland sitt landslag i skiskyting. Gjennom 1996-sesongen gjekk han fleire gode renn i verdscupen i skiskyting, og enda på andreplass ved sesongslutt. I tida 1995-2001 vann Majgurov åtte renn i verdscupen i skiskyting.

Under VM i skiskyting 1996 i tyske Ruhpolding tok Majgurov sølvmedaljen på 10 km, bakom lagkameraten Vladimir Dratsjov. Dei same to karane og Sergej Tarasov og Vladimir Kobelev syrgde så for russisk siger i 4 x 7,5 km stafett. I tillegg vann Majgurov også ein sølvmedalje med Russland i lagtevlinga.

I 1997 vann Majgurov gullmedaljen på jakstarten under VM i slovakiske Osrblie. Under Vinter-OL 1998 i Nagano gjekk Majgurov Russland inn til bronsemedaljar på stafetten, tidlegare i leikane vart han nummer fire på 10 km. Seinare i OL-sesongen fekk han ein VM-medalje i lagtevlinga. Året etter vart Russland med Majgurov på laget nummer to i VM-stafetten.

Majgurov vann sitt andre stafettgull då Russland i VM 2000 vann 4 x 7,5 km i Lahti. Han gjekk startetappen og fekk fylgje av Sergej Rozjkov, Vladimir Dratsjov og Pavel Rostovtsev. Året etter vart han nummer fem på 20 km ved VM i Pokljuka, medan han tok bronsemedaljen i same øvinga under Vinter-OL 2002 i Salt Lake City. I sitt siste verdsmeisterskap, VM 2003 på heimebane i Khanty-Mansijsk, sikra han seg ei sølvmedalje med det russiske staffettlaget. Han la deretter opp som aktiv skiskyttar.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Viktor Maygurov» (på engelsk). olympedia.org. Henta 12. februar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Ilja Vladimirovitsj Bjakin** (fødd 2. februar 1963) er ein tidlegare sovjet-russisk ishockeyspelar frå Sverdlovsk. Han vann OL-gull med Sovjetunionen i 1988 og vart i perioden 1989-93 trefaldig verdsmeister for Sovjetunionen og så Russland.

Fosvarsspelaren Bjakin var i tida 1980-2004 aktiv i ein liten haug med ishockey-klubbar i heimlandet og utanlands, men lukkast aldri vinne nokon nasjonal pokal. Lengst tenestetid hadde han for Avtomobilist Sverdslovsk, Spartak Moskva, Lada Togliatti og CSKA Moskva i Russland, og for svenske Malmö IF. I tilleg var han innom klubbar i Sveits, Tyskland, Canada, USA og til sist Kviterussland.

Bjakin meisterskapsdebuterte med å verte olympisk meister i Calgary i 1988. Sidan deltok han i samtlege verdsmeisterskap i åra 1989-94. Han vann VM-gull i 1989 og 1990 med Sovjetunionen, bronse med same i 1991, og gull med Russland i 1993.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilja Wladimirowitsch Bjakin» frå Wikipedia på tysk, den 7. april 2020.*
**Svetlana Vjatsjeslavovna Paramygina** (fødd 5. februar 1965) er ein tidlegare skiskyttar frå Sverdlovsk i dåverande Sovjetunionen, og som tevla for Sovjetunionen til 1992, frå då representerte ho Kviterussland. Ho vann gullmedaljar for Sovjetunionen i lagtevlingane under VM 1990 og 1991. I 1994 vann ho verdscupen i skiskyting.

Aktiv
-----

Paramygina deltok i VM i skiskyting 1990 i Minsk, der ho var med på å vinne lagtevlinga. Året etter kopierte ho VM-triumfen i lag i finske Lahti. Ho vann si fyrste individuelle medalje då ho gjekk inn til bronse 15 km i VM 1993 i bulgarske Borovets. 

Under dei olympiske vinterleikane 1994 på Lillehammer vart Paramygina nummer fire på 15 km og kapra så sølvmedaljen på 7,5 km, vel sekundet bakom vinnaren Myriam Bédard frå Canada, og berre eit tidels sekund føre bronsevinnaren. Gjennom OL-sesongen 1994 viste Paramygina seg som den jamnaste utøvaren av kvinnene og vann såleis verdscupen i skiskyting.

Etter ein fjerdeplass i 1995 og ein femteplass året etter på 15 km i VM-løypene, klarte Paramygina ikkje å nå heilt opp i verdstoppen den neste sesongane. Ho la skiskytarutsyret på hylla i 2001.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Sviatlana Paramihina» (på engelsk). olympedia.org. Henta 10. februar 2023.
**Hildur Sommerfeldt** (fødd ) var ein norsk-tysk operasongarinne, pianist og musikkpedagog.

Familie
-------

Hildur Sommerfeldt var gift med den tyske ingeniøren og revisoren August Koch. Dei var foreldra til songar, songpedagog og kvinnesaksforkjempar Hildur Schirmer, som blei gift med arkitekten Adolf Schirmer. Sonen deira, Oscar Koch, konsertmester i Bremen, blei gift med Betsy Gude, ei dotter av målaren Hans Gude. Etternamnet hennar er også stava Sommerfelt.

Liv og virke
------------

Hildur Sommerfeldt kom i seint i 1840-åra til Leipzig, der ho studerte to år ved musikkonservatoriet som i 1843 var blitt oppretta av Felix Mendelssohn, med Mendelsohn og Mocheles som lærarar. 26. juni 1848 assisterte ho ved ein konsert av cellisten Cipriano Romberg. 17. november same år gav ho ein egen konsert som pianist. Truleg er det her tale om hennar framføring av G-mollkonserten til Mendelssohn i Bergen. I Bergen gav ho også undervisning i pianospel og song. Det førstnemnde for 60 skilling i timen, sistnemnde for 48.

15. april 1849 blei Sommerfeldt tilsett som songar ved Christiania Theater. Der debuterte ho 21. april 1849 i rolla som *Zerlina* i operaen *Fra Diavolo*. Desember same år hadde ho rolla som *Carlo Broschi* (Farinelli) i operetten *Djævelens Part*.

Sommfeldt fekk ikkje noko større gjennombrot i Christiania, og reiste dimed tilbake til Leipzig for å studere vidare. Ho gav opp karriera si då ho blei gift. Hu busette seg då i Braunschweig.

Utvalde roller
--------------

* *Zerlina* i *Fra Diavolo* av Daniel-François Auber og Eugène Scribe (Christiania Theater)
* *Carlo Broschi* i *Djævelens Part* av Daniel-François Auber og Eugène Scribe (Christiania Theater)

Referansar
----------

1. ↑  Weidemann, L. F. (1892). *Stamtavle over slegten Weidemann (samt over slegterne Major, Schirmer og grene af slegterne Sommerfeldt, Norgrenn, Sørenssen, Nielsen m. fl.)*. s. 33.
2. ↑  Norsk Biografisk Leksikon: Adolf Schirmer, besøkt 5. desember 2019.
3. ↑  *Bergens Adressecontoirs Efterretninger 1848.11.25*. 1848. s. 8.
4. ↑  Conradi, J.G. (1878). *Kortfattet historisk Oversigt over Musikens Udvikling og nuværende Standpunkt i Norge*. Warmuth. s. 33.
5. ↑  *Bergens Adressecontoirs Efterretninger 1848.11.25*. 1848. s. 8.
6. ↑  Jensson, Liv (1981). *Biografisk skuespillerleksikon*. Universitetsforl. s. 160. ISBN 8200056228.
7. ↑  *Morgenbladet 1849.04.22*. 1849. s. 3.
8. ↑  *Christiania-Posten 1849.04.21*. 1849. s. 3.

* *Denne artikkelen bygger på «Hildur Sommerfeldt» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mars 2024.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Qvamme, Børre (1998). *Halfdan Kjerulf og hans tid*. Solum. ISBN 8256011548.
* *Norske kvinder*. Berg & Høgh. 1925. s. 317.
***Lepidophthalmus turneranus*** (tidlegare *Callianassa turnerana,* engelsk *Cameroon ghost shrimp*) er ein krepsdyrart som lever ved kysten av Vest-Afrika. Han dannar av og til tette svermar, og ein av desse gav namn til landet Kamerun (portugisisk *Camarões*, ‘reker’). Dette er truleg det einaste krepsdyret som har gjeve namn til eit land.

Utbreiing
---------

*Lepidophthalmus turneranus* finst i lagunar og estuar, inkludert i nesten ferskt vatn, rundt Guineabukta frå Togo til Kongo.

Skildring
---------

Vaksne dyr blir 5,5-14,5 centimeter lange. Rostrumet endar i tre eller fem tenner, ein eigenskap dei deler med arten *L. grandidieri* frå Madagaskar. Ungdyr kan mangla tenner. Dei har kjønnsdimorfisme i form av cheliped (klo-berande lemmar): hoene har ei djup halvmåneforma senking nær grunnlaget av innsida av den faste fingeren til kloa, medan hannar manglar denne senkinga.

*Lepidophthalmus turneranus* lever i holer i mudderet. Kvart tredje til femte år dannar dei enorme svermar i estuar, og parar seg utanfor hola. Ved slike svermar har det vore vanleg å fiska dei, sidan dei er rekna som svært god mat.

Taksonomisk historie
--------------------

Illustrasjonen som følgde med White si skildring av arten
Arten blei fyrst skildra av Adam White i 1861, under namnet *Callianassa turnerana*. Denne skildringa var basert på eit eksemplar som kaptenen til eit afrikansk handelsskip gav til James Aspinall Turner, som i sin tur presenterte det til zoologiavdelinga ved British Museum (no del av Natural History Museum). I 1999 blei arten overført til slekta *Lepidophthalmus* av K. Sakai.

1. ↑  «Cameroon | Culture, History, & People | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), 3. mars 2024, henta 5. mars 2024
2. 1 2 3 4 5  Lipke B. Holthuis (1991). «*Callianassa turnerana*». *FAO Species Catalogue, Volume 13. Marine Lobsters of the World*. FAO Fisheries Synopsis No. 125. Food and Agriculture Organization. ISBN 92-5-103027-8.
3. 1 2 3  K. Sakai (1999). «Synopsis of the family Callianassidae, with keys to subfamilies, genera and species, and the description of new taxa (Crustacea: Decapoda: Thalassinidea)» (PDF). *Zoologische Verhandelingen* **326**: 3–152.
4. ↑  Lipke B. Holthuis (1991). «*Callianassa turnerana*». *FAO Species Catalogue, Volume 13. Marine Lobsters of the World*. FAO Fisheries Synopsis No. 125. Food and Agriculture Organization. ISBN 92-5-103027-8.
5. ↑  Candisani, Luciano C.; Sumida, Paulo Y. G.; Pires-Vanin, Ana Maria S. (2001). «Burrow morphology and mating behaviour of the thalassinidean shrimp *Upogebia noronhensis*». *Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom* **81** (5): 799–803. doi:10.1017/S0025315401004611.
6. ↑  Adam White (1861). «Descriptions of two species of Crustacea belonging to the families Callianassidæ and Squillidæ». *Proceedings of the Zoological Society of London* **1861**: 42–44.
Acheuléen-handøks funne i Sainte-Gabelle.
**Acheuléen** er ein av dei tidlege kulturane i eldre steinalder. Han tok til for rundt 1,7 millionar år sidan og varte til ca. 250 000 år før notida. Kulturen er namnsett etter funnstaden Saint-Acheul ved Amiens nordvest i Frankrike.

Acheuléen er rekna som den andre fasen av kjernekulturane i tidleg eldre steinalder. Han følgde oldowan og blei avløyst av clactonien. Funn med små lokale variasjonar er gjort i store område av Afrika, Vest- og Sør-Asia og Mellom- og Sør-Europa. Reiskapar frå denne kulturen blei truleg laga av begge dei tidlege mennesketypane *Homo erectus* og *Homo heidelbergensis*.

Oval handøks frå Saint Acheul.
Ei oval handøks er den karakteristiske reiskapen for denne perioden. Denne typen øks er gjennomgåande flatare og betre tilhogd enn tidlegare. Dei fleste funna omfattar også mindre reiskapar, som skraparar, spissar og knivar laga av avslåtte og retusjerte flintskiver. Dette viser at flekketeknikken også var i bruk i acheuléen.

Kulturen blei oppdaga av Jacques Boucher de Crèvecoeur de Perthes på 1830-talet, då han undersøkte avsetningar frå elva Somme. Funna frå acheuléen viste at menneske hadde levd i Europa mykje tidlegare enn ein før hadde trudd.

Kjelder
-------

* «Acheuléen» (6. august 2013), *Store norske leksikon*. Henta 4. desember 2013.
* *Denne artikkelen bygger på «Acheuléenkulturen» frå Wikipedia på svensk, den 4. desember 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Acheuléen**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* HDS

 |
**Paul Allen Wood Shaffer** (fødd 28. november 1949) er ein kanadisk-amerikansk songar, skodespelar, stemmeskodespelar, forfattar, komikar og multi-instrumentalist som er mest kjend som bandleiar og sidekick for David Letterman under både *Late Night with David Letterman* (1982–1993) og *Late Show with David Letterman* (1993–2015).

Shaffer byrja karrieren sin i 1972 då Stephen Schwartz inviterte han til å vere musikalsk leiar for Toronto-produksjonen av *Godspell*. Han spelte så piano for Schwartz-showet på Broadway, *The Magic Show* i 1974, og vart så medlem av husbandet til *Saturday Night Live* (*SNL*) frå 1975 til 1980. Shaffer deltok òg ofte i sketsjane i showet. 

Shaffer har òg spelt med mange andre artistar, som Donald Fagen, Ronnie Wood, Grand Funk Railroad, Diana Ross, B.B. King, Asleep at the Wheel, Cyndi Lauper, Carl Perkins, Yoko Ono, Blues Traveler, Jeff Healey, Cher, Chicago, Luba, George Clinton, Bootsy Collins, Nina Hagen, Robert Plant, Peter Criss, Scandal, Brian Wilson, Warren Zevon, Lew Soloff, Lou Marini og Earl Scruggs. I 1982 var han medlåtskrivar på «It's Raining Men» med Paul Jabara. Dette vart ein særs populær singel for The Weather Girls i 1984.

Diskografi
----------

* 1989: *Coast to Coast*
* 1993: *The World's Most Dangerous Party*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Shaffer» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Paul Shaffer Bio på CBS – *Late Show*
* Paul Shaffer ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Paul Shaffer på NNDB

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |