recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Oscar Arnold Wergeland** (12. oktober 1844–20. mai 1910) var ein norsk historiemålar frå Kristiania. Han er best kjend for måleriet Eidsvold 1814 , måla i 1885. Biletet heng bak talarstolen i Stortingssalen.

Wergeland var elev hjå David Arnesen i Christiania 1859, og ved Den kongelige Tegne- og Kunstskole i Christiania 1865-1867. Han var og innom Eckersbergs malerskole i fleire omgangar i perioden 1865-69. Etter dette vart han student ved Det Kongelige Danske Kunstakademi i København 1869-70, og i München 1874-76.

Saman med Eilif Peterssen er han ein av få norske målarar som har vald historiemåleriet som hovudsjanger. Wergelands produksjon tel ei lang rekke skildringar frå dansk og norsk historie. Han arbeidde særleg med motiv frå vikingtida. Etter at han kom heim frå München vart han i 1889 lærar ved Tegneskolen. To av bilda hans heng i Nasjonalgalleriet.

Oscar Arnold Wergelands farfar Lars Johan Wergeland var bror av eidsvollsmannen Nicolai Wergeland.

Riksforsamlingen 1814
---------------------

*Wergeland måla *Eidsvold 1814*, som heng i Stortinget*
Arbeidet med *Riksforsamlingen* starta truleg i 1882, og biletet vart gjeve til Stortinget i 1885 som ei gåve frå korpslege Lorentz Reinhold Boll Ring. I alt er det 55 portrett i *Riksforsamlingen*. Som forarbeid til biletet måla Wergeland 27 portrett, samla på 17 bilete. Dei heng nå i Eidsvollsbygningen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ramndal, Lars. «Oscar Wergelands Eidsvoll 1814: eit folkekjært kunstverk 80 år» I: *Syn og Segn*, 1965.
* kunstnere i Akershus Oscar Wergeland biografi
* stortinget.no Om Wergeland og måleriet *Riksforsamlingen*
* O Væring.no Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine. Seks bilder av Wergeland
* Utdjupande artikkel om Wergeland skriven av Sissi Solem Winge.
* Oscar Wergeland på Store Norske Leksikon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND

 |
**Carl Oscar Munthe** (12. desember 1861–25. desember 1952) var ein norsk offiser og krigshistorikar, fødd på Elverum. Han var bror til Hartvig, Gerhard og Margrethe Munthe.

Oscar Munthe tok eksamen ved Krigsskulen i 1881 og Den militære høgskulen i 1884. Han var frå 1886 premierløytnant i Infanteriet, sidan fekk han opprykk til kaptein 1893, major 1910, oberst 1912 og generalmajor 1924. Han fekk avskil i 1929.

Munthe arbeidde ved Norges Geografiske Oppmåling frå 1892 til 1899. Der etter gjorde han teneste ved Generalstaben frå 1900 til 1910. Han var 1911-12 sjef for Valdres bataljon, 1912-16 sjef for Infanteriregiment nr 6 og 1916-24 sjef for Østfold Infanteriregiment nr 1 og kommandant i Fredrikstad. Til sist var han sjef for 4. divisjon og kommandant på Bergenhus frå 1924 til 1929.

Munthe var interessert i militær historie og skreiv fleire krigshistoriske bøker, mellom anna om Hannibalfeiden, *Fredrikshald og Fredrikstens historie inntil 1720* og *Den norske Hær inntil 1662*. Han underviste ved Krigsskulen frå 1898 til 1916.

Kjelder
-------

* Norsk Allkunnebok. VIII. Bandet. 1958

* *Denne artikkelen bygger på «Carl Oscar Munthe» frå Wikipedia på engelsk, den 29. juni 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
|  |
| --- |
| ***In the Flesh?***  Song av Pink Floydfrå albumet *The Wall* |
|  |
| **Utgjeve** | 30. november 1979 |
| **Innspelt** | April-november 1979 |
| **Sjanger** | Progressiv rock |
| **Lengd** | 2:08 |
| **Selskap** | Harvest Records (UK), Columbia Records (US)/Capitol Records (US) |
| Låtskrivar(ar) | Roger Waters |
| **Produsent** | Bob Ezrin, David Gilmour, James Guthrie og Roger Waters |
|
|

***Empty Spaces*** er ein song av det britiske bandet Pink Floyd laga av Roger Waters. Songen vart gjeven ut på albumet *The Wall* i 1979.

Komposisjon
-----------

Songen er berre litt meir enn 2 minutt lang, men har ein introduksjon som varer om lag halvparten av songen. Han byggjer seg gradvis opp med meir og meir volum, og like før vokalen byrjar kan ein høyre ei gøymd melding, som er spela inn baklengs. Songen endar brått og går direkte inn i neste spor «Young Lust». På grunn av dette vert desse to songane ofte spelt i lag på radio.

Plott
-----

Som dei andre songane på *The Wall* fortel «Empty Spaces» ein del av historia til hovudrolla Pink. Pink er no vaksen og gift, men han og kona har problem med forholdet sitt, sidan han stort sett er fjern. Dette kjem av at han no har bygd ein god del av muren rundt seg.

Andre versjonar
---------------

Både i filmutgåva og på konsertalbumet *Is There Anybody Out There? The Wall Live 1980-81* vert ein lengre versjon av songen kalla «What Shall We Do Now?» brukt i staden for.

Gøymd melding
-------------

Like før tekstpartiet i songen kan ein høyre ei gøymd melding, og ein kan berre høyre ho i den venstre kanalen av songen. Meldinga er spelt inn baklengs og seier: 

*Hello, looker... Congratulations. You've just discovered the secret message. Please send your answer to Old Pink, care of the Funny Farm, Chalfont...*
*Roger! Carolyn's on the phone!*
*Okay.*
Ein trur at denne baklengsmeldinga er ein komisk referanse til deira tidlegare frontfigur Syd Barrett. Roger Waters gratulerer deg for å funne meldinga, og spøkar med at du kan sende svaret ditt til «Old Pink» (Barrett), som bur ein stad i Chalfont («the funny farm»). Før han rekk å sei ferdig heile meldinga avbryt nokon han ved å sei at Carolyn (kona til Waters på den tida) er i telefonen.

Medverkande
-----------

* David Gilmour – gitar, Prophet-5 og ARP Quadra synthesizer
* Nick Mason – trommer (berre på fullversjonen av songen, «What Shall We Do Now?»)
* Roger Waters – solovokal, bass, VCS3 synthesizer
* Richard Wright – piano

med:

* James Guthrie – ARP Quadra synthesizer

Coverversjonar
--------------

* Songen vart spelt av Mushroomhead på albumet XX.

Kjelder
-------

* Fitch, Vernon. *The Pink Floyd Encyclopedia* (3. utg.), 2005. ISBN 1-894959-24-8

1. ↑  «Jeff Milner's Backmasking site». Jeff Milner. Henta 3. februar 2010.
2. ↑  Nemcoff, Mark Yoshimoto (4. april 2013). «Empty Spaces: Backwards Messages, Stairway to Heaven and a Failure to Communicate». *WordSushi*. Arkivert frå originalen 7. mars 2017. Henta 11. juni 2017.
3. ↑  BBC - Culture, The Hidden Messages in Songs
4. ↑  Fitch, Vernon and Mahon, Richard, *Comfortably Numb - A History of The Wall 1978–1981*, 2006, p.82.
Koordinatar: 59°14′46.406″N 17°34′48.666″E﻿
**Vattubrinken** er ein svensk tettstad i Södertälje kommun i Stockholms län i landskapet Södermanland. I 2005 hadde tettstaden 313 innbyggjarar. 

Tettstadane Vattubrinken, Sandviken og Ekeby samt bygdene Tuna og Stjärna och Aska med omland plar samla å bli kalla Enhörna. Området høyrer til Enhörna församling og Enhörna kommunedel i Södertälje kommune. Kommunedelen Enhörna blei danna i 1967, då Enhörna kommune blei slått saman med Södertälje. Kommunen Enhörna blei i sin tur danna ved ei samanslåing av kommunane Ytter- og Överenhörna i 1952. Ekeby plar reknast som administrasjonssentrum i Enhörna, sidan hovuddelen av servicefunksjonane ligg der.

Det er regelmessig bussamband med Södertälje dagleg. I sommarhalvåret går det dagleg båtar frå Sandviken og Ekensberg til Stockholm og Mariefred.

Dei næraste jernbanestasjonane er Södertälje Syd for fjerntog, Nykvarn for regiontog og Södertälje Centrum for lokaltog.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vattubrinken» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Vaupés** (i Brasil og på portugisisk: **Uaupés**) er ei av dei viktigaste sideelvene til Rio Negro, som i sin tur er den største nordlege sideelva til Amazonas. Vaupés renn gjennom to departement i Colombia, Guaviare og Vaupés-departementet, og deretter gjennom delstaten Amazonas i Brasil. Ho har ei total lengd på 1050 kilometer. Ho er ei svartvasselv.

Elveløpet
---------

Elva Vaupés har utspringet sitt inne i Guaviare, vest for byen Calamar (02 ° 03′N 72 ° 53′W), ved samanlaupet av Itilla og Unilla. Ho renn austover, gjennom byane Miraflores, Puerto Silvania, Santa Rosa, Tucuña og Mitú, hovudstaden i Vaupés-departementet, og etter å ha fått tilførsel frå Cuquiari og Querani. Rett før grensa til Brasil får ho tilførsel frå elva Querari.

Herfrå dannar løpet av Vaupés den naturlege riksgrensa mellom Colombia og Brasil, først mot aust, deretter mot sør tilsaman ca. 100 kilometer. Her er elva kjent som Uaupés i Brasil, og er delvis farbar. Ho kryssar dei brasilianske byane Puraquê, Ponta Cuiubi og Iauaretê, der ho sluttar å vere grenseelv og går sørover inn i den brasilianske delstaten Amazonas. Ho passerer gjennom byane Paraná Juca, Tuluca, Açai Paraná og São Joaquim, før ho endeleg blir tømt i Río Negro. 

I Brasil passerer Vaupés nær ekvator ved fleire høve. Dei viktigaste sideelvene på dette strekket er Papuri, Tiquié og Iauiari. 

Den italienske oppdagaren og fotografen Ermanno Stradelli (1852–1926) gjorde ein tur nedover denne elva i 1881, sponsa av Società Geografica de Roma. Han publiserte inntrykka sine i 1890, som «Il Vaupes e gli Vaupes». (Bolletino della Società Geográfica Italiana, 3a. serie, vol. 3, 425-453).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger dels på «Río Vaupés» frå Wikipedia på spansk, den 13. april 2020*

Referansar

1. ↑  Stradelli, Ermanno (1890). «L'Uaupés e gli Uaupés». *Bolletino della Società Geografica Italiana*: 425–453.

Bakgrunnsstoff
--------------
Kald okklusjon
Varm okklusjon
Ein **okkludert front** eller **okklusjon** er ein vêrfront som oppstår når ein kaldfront tar igjen ein varmfront. Varmsektoren mellom varmfronten og kaldfronten blir løfta oppover, fordi den varme lufta er lettare enn den kalde. Området der dei tre frontane møter kvarandre blir kalla okklusjonspunktet (òg kalla eit trippelpunkt). I sjølve punktet kan det vere ganske rolege vindforhold, men i nærleiken av punktet kan vinden bli ganske kraftig. 
Fronten fører nesten alltid til skya vêr og gir ofte litt regn. I tillegg er torevêr òg mogeleg. 

Okkluderte frontar oppstår om lag alltid i samband med fullt utvikla lågtrykk, og når eit lågtrykk er i ferd med å døy ut er det ofte berre den okkluderte fronten som er igjen av frontsystemet. 

Okkluderte frontar er avmerkte på eit vêrkart med fiolette linjer der ein halvsirkel og ein trekant annakvar gong markar retninga fronten flyttar seg i.

Fronttypar
----------

Ein skil mellom to typar okkluderte frontar, *kald okklusjon* og *varm okklusjon*. 
Ein front blir kalla varmfront når varmluft erstattar kaldare luft, og kaldfront når kaldluft erstattar varmare luft. Området mellom ein kaldfront og ein varmfront blir kalla ein varmsektor. Når ein kaldfront tar igjen ein varmfront, blir varmsektoren løfta til vers, og kaldlufta bak kaldfronten kjem i kontakt med lufta føre varmfronten. Visst kaldlufta bak kaldfronten er kaldare enn lufta føre varmfronten blir det kalla ein kald okklusjon. Visst kaldlufta bak kaldfronten derimot er varmare enn kaldlufta føre varmfronten snakkar vi om ein varm okklusjon. 

Temperaturskilnaden mellom lufta bak kaldfronten og lufta føre varmfronten er som regel liten. Likevel er tettleiksvariasjonane vanlegvis store nok til at ei av luftmassane blir heva. Visst temperaturskilnaden derimot blir for liten vil ingen av luftmassane klare å løfte den andre. Ein kan sjå på dette som ein tredje form for okklusjon. På midlare breidder, som over Europa, oppstår kald okklusjon oftast om sommaren, medan varm okklusjon oftast oppstår om vinteren.

Skildring av figurane
---------------------

Figurane til høgre viser ei skjematisk oversikt over dei to okklusjonane, og kva skytypar og vêr som er assosiert med dei. Øvst på desse to figurane er det vist eit frontsystem. Den raudfarga linja er varmfronten, den blå linja er kaldfronten og den fiolette linja den okkluderte fronten. Dei oransje linjene er to vertikalsnitt av frontsystemet. Linje A er eit tverrsnitt av okklusjonen, medan linje B er eit tverrsnitt før okklusjonen. Denne figuren gjeld berre for nordlege halvkule
|  |
| --- |
| **Okerhjelmkolibri** |
| OkerhjelmkolibriOkerhjelmkolibri |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av okerhjelmkolibri Utbreiinga av okerhjelmkolibri |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Seglarfuglar Apodiformes |
| **Familie:** | Kolibriar Trochilidae |
| **Slekt:** | *Oxypogon* |
| **Art:** | **Okerhjelmkolibri** *O. stuebelii* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Oxypogon stuebelii***Meyer, A. 1884 |

**Okerhjelmkolibri**, *Oxypogon stuebelii*, er ein fugl i kolibrifamilien og er endemisk for eit lite område i den sentrale *cordillera* i Andes, i grenseområde mellom Tolima-departementet og dei små departementa Caldas, Risaralda og Quindío i Colombia.

Skildring
---------

Som andre *Oxypogon*-kolibriar har hannfuglar av denne arten særmerkt litt rufsete fjørkam og skjegg. Sett fram frå, er det sentrale, iriserande partiet i strupeskjegget i fargene grønt, brunt og lilla, sistnemnte mest framtredande og nedst. Okerhjelmkolibri har mørkt hovud som er omkrinsa av lys, gulbrun krage. Undersida er lys kanelbrun, oversida er mørkare olivengrøn til brunleg. Det svarte nebbet er kort og rettpeikande. Hofuglen liknar hannen, men manglar fjørtopp på hovudet og manglar skjegget. Det karakteristiske for okerhjelmkolibri er at har kortare fjørtopp på hovudet enn dei andre artane i slekta, og at fjørtoppen er i brunt og svart der dei andre artane har svart og kvite parti fjører. Denne arten måler frå rundt 12 centimeter i kroppslengd, som dei andre i slekta.

Heile utbreiingsområdet for denne arten ligg i Los Nevados nasjonalpark, som er 583 km2. Habitatet ligg høgt, over 3500 moh. i fuktig páramo-vegetasjon der dei beitar på blomar på *Espeletia*-plantar. Dietten er insekt og nektar.

Storleiken på populasjonen er estimert til under 1000 individ, og er trudd å vere stabil trass trugsmål frå nedbrenning av vegetasjon når areal for jorddyrking blir utvida.

Kjelder
-------

* del Hoyo, J. Collar, N. Sharpe, C.J. Kirwan, G.M. & Boesman, P. (2015). *Buffy Helmetcrest (Oxypogon stuebelii)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 16. mai 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Oxypogon stuebelii*. Henta frå  den 16. mai 2015
* Collar, N.J. & Salaman, P. 2013. *The taxonomic and conservation status of the Oxypogon helmetcrests*. Conservación Colombiana 19: 31-38.

Referansar

1. ↑  Collar & Salaman, 2013.
2. ↑  Birdlife International, 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Okerhjelmkolibri**

* Bilete av *Oxypogon stubelli* på Flickr.com  Henta 16. mai 2015
**James Butler, 2. hertug av Ormonde** KG KT (29. april 1665–16. november 1745) var ein irsk statsmann og soldat. Han var den tredje frå Kilcash-greina av familien som arva jarldømet Ormonde. Som bestefaren, den første hertugen, vart han oppfostra som protestant, i motsetnad til den større familien hans som heldt seg til den gamle religionen.

Han tok kommando over eit kavaleriregiment i Irland i 1683 og tente så mot hertugen av Monmouth i slaget ved Sedgemoor (1685).. Han var kommandant i slaget ved the Boyne i 1690. I 1691 tente han på kontinentet under Vilhelm III, og etter dronning Anne tok over, varth an kommandant for landstyrken i samarbeid med Sir George Rooke i Spania, der han kjempa i slaget ved Cádiz og slaget ved Vigobukta. Han tok over som statthaldar i Irland i 1703, ei stilling han hadde til 1707.

Då hertugen av Marlborough vart sagt opp frå stillinga si i 1711, vart Ormonde utpeikt som armékommandant og øvstkommanderande for dei britiske styrkane på kontinentet.

Etter å ha delteke i jakobittaropprøret i 1715, vart han tiltalt for høgforræderi den 21. juni 1715. 8. august trekte han seg attende til Frankrike og kort tid etter vart eigedommane hans tekne frå han og han mista alle embeta sine. Ormonde slo seg etter kvart ned i Spania, der han stod til teneste for hoffet og fekk pensjon frå krona. Han tok seinare del i den spanske planen om å invadere England, og sette James Francis Edward Stuart på den britiske trona i 1719, men flåten hans vart spreidd under eit uvêr nær Galicia. Mot slutten av livet heldt han seg mykje i Avignon. Ormonde døydde den 16. november 1745 og vart gravlagd i Westminster Abbey.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «James Butler, 2nd Duke of Ormonde» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4 5 6 7  James Butler at Oxford Dictionary of National Biography

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Tassili n'Ajjer** er eit platå i Saharaørkenen, søraust i Algerie. Området er kjent for førhistoriske holemåleri og helleristingar, og for fleire iaugefallande landskapsformer. Det er rekna som både kulturell og naturleg verdsarv, og verna som biosfærereservat og nasjonalpark. Parken ligg nær bergkunstområdet Tadrart Acacus i Libya, som også er eit verdsarvområde. 

Satellittbilde av Tassili n'Ajjer.
Platået strekker seg rundt 500 km frå 26°20′N 5°00′E﻿ aust-søraustover til 24°00′N 10°00′E﻿. Det høgaste punktet er Adrar Afao, 2158 moh. Den næraste byen er Djanet, om lag 10 km sørvest for fjella. Nasjonalparken dekker 23º05'N-26º50'N.

Geologi
-------

Steinformasjonar i Tassili n'Ajjer.
Berget er hovudsakleg av sandstein som er blitt danna til iaugefallande landskapsformer gjennom erosjon. Det har høge klipper, «steinskogar» og rundt 300 naturlege steinbogar.

Økologi
-------

Tassili n'Ajjer har eit rikare planteliv enn den kringliggande ørkenen, ettersom det er høgare og sandsteinen kan lagra vatn. Her veks endemiske, truga artar som saharasypress (*Cupressus dupreziana*) og saharamyrt (*Myrtus nivellei*).

Menneske og kveg på eit holemåleri.

Førhistorisk kunst
------------------

Naturtru bøffelbilde.
I Tassili n'Ajjer finn ein fleire bilete og byggverk frå førhistoriske tid. Området har vore folkesett samanhengande i rundt 8 000 år, fram til notida. Det er kjent for rundt 15 000 godt bevarte stykke bergkunst, både hellerissingar og holemåleri, dei fleste frå mellom 6000 og 2000 f.Kr. Dei ulike måleria viser kulturelle endringar i takt med forørkning i området. Ein finn mellom anna bilde av bøflar, elefantar, flodhestar, gasellar, nashorn, sjiraffar og struts, nokre av dei i naturleg storleik.

Kamelbilde og andre skjematiske figurar.
Tidlege bilete (8000-4000-talet f.Kr.) viser naturtru hellerissingar av dyr, som bøflar. Seinare måleri (5000 til ca. 1500-talet f.Kr.) viser kvegdrivande menneske kjenneteikna av runde hovud. Deretter viser dei mindre og meir stiliserte menneske som rir på hestar og jaktar på geiter. Frå rundt 700 f.Kr. ser ein skjematiske bilde av menneske og nolevande dyr, som kamelar, med innskrifter i tuarag-skrifta tiffinagh.

Tassili n'Ajjer har mellom anna vore studert av Henri Lhote (1903–1991), som oppdaga kunsta der i høve til vestleg vitskap i 1933.

Kjelder
-------

* unesco.org
* Encyclopedia of Earth 2008
* Encyclopædia Britannica (2009), «Capsian industry», Encyclopædia Britannica Online

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Tassili n'Ajjer*, unesco.org
* «Tassili N'Ajjer National Park, Algeria», *Encyclopedia of Earth*, 2008
* The natural arches of the Tassili n'Ajjer
* Tassili n'Ajjer - fjexpeditions.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Ein **akkumulator** er ein behaldar for oppsamling og lagring av energi. 

I varmeteknikk er ein akkumulator eit apparat som lagrar og oppbevarer vassdamp i vatn ved høgt trykk og temperatur. Dette vert kalla ein dampakkumulator. 

I elektroteknikk er ein akkumulator eitt eller fleire galvaniske element eller celler der kjemisk lagra energi kan omformast direkte til elektrisk energi ved ein kjemisk reversibel reaksjon. Energiomforminga kan gå begge vegar. Akkumulatoren har ein positiv og ein negativ elektrode nedsøkkt i ein elektrolytt. Når det vert trekt energi ut av akkumulatoren, skjer det ein kjemisk reaksjon som endrar elektrodematerialet. Ved lading av akkumulatoren vert det sendt energi i motsett retning og den kjemiske reaksjonen vil føre elektrolytt og elektrodemateriale attende til den opphavlege tilstanden. I dag vert vanlegvis omgrepet sekundærbatteri eller oppladbart batteri nytta i staden for akkumulator.

Sjå òg
------

* Elektrisk batteri

Kjelder
-------

* akkumulator. (2012-02-17) I *Store norske leksikon*. Henta frå
**Levi Fragell** (fødd 30. mars 1939) er ein norsk humanist. Han har tidlegare vore styreleiar og seinare generalsekretær i Human-Etisk Forbund og leiar av den humanistiske verdsorganisasjonen International Humanist and Ethical Union.

### Utdanning og arbeid

I sin ungdom var Fragell predikant i pinserørsla. Som lærarstudent i Trondheim starta han uavhengig av Human-Etisk Forbund den kontroversielle «Aksjon ut av statskirka» i 1970. Han har jobba i avisa Vårt Land som journalist, han var PR- og reklamemann og har vore informasjonssekretær i Justisdepartementet, også under statsråd Inger Louise Valle (Ap), fram til 1981. Han var generalsekretær i Human-Etisk Forbund frå 1981 til 1991. Deretter redaktør i tidsskriftet «Humanist» til 1996 og fram til han gjekk av med pensjon i juni 2006 arbeidde han som spesialrådgjevar i Human-Etisk Forbund med vekt på internasjonalt arbeid.

### Organisasjonar og verv

* Styreleiar i Human-Etisk Forbund (1976-1981)
* Formann i IHEU (1987-1990) (saman med Paul Kurtz og Rob Tielman i ein leiartroika)
* Leiar av Foreningen Retten til en verdig død (2006-d.d.)
* President i IHEU (1998-2003)

Fragell var i 2006 ein av stiftarane av Humanistiske sosialdemokrater og blei vald som revisor i foreininga.

### Tida i Human-Etisk Forbund

Fragell sine aktivistmetodar i «Aksjon ut av statskirka» blei først sedde som udanna av leiinga i Human-Etisk Forbund (HEF), spesielt hos den danna grunnleggjaren og styreleiaren Kristian Horn. Etter kvart blei han trass i dette teke inn i varmen og overtok midt på 70-talet styreleiarrolla i HEF. Då hadde forbundet rundt 1500 medlemmer i Noreg. 

Under Fragell si leiing var han med på å utvikle HEF til landets største livssynsorganisasjon utanfor statskyrkja. No har forbundet rundt 68.000 medlemmer og har lokallag og tilbod om humanistiske seremoniar over heile landet. 

Gjennom sine mange reiser såg han mykje som ikkje var som det burde, og difor tok han initiativ til å stifte HEF sin hjelpeorganisasjon Humanistisk aksjon for menneskerettar i u-land (HAMU).

Bakgrunnsstoff
--------------

* IHEU
* Human-Etisk Forbund
* Foreningen Retten til en verdig død
* Humanistisk aksjon for menneskerettigheter i u-land Arkivert 2004-01-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
Elva Tartaro nær kyrkja Santa Maria Maggiore ved Gazzo Veronese.
**Tartaro-Canalbianco** er ei elv i Veneto i Italia. Den øvre delen av elva ligg i provinsen Verona og vert då kalla **Tartaro**, medan den nedre delen av elva ligg i provinsen Rovigo der ho vert kalla **Canal Bianco** eller **Canalbianco** («Den kvite kanalen»). Ho er den einaste av elvane mellom Adige og Po som renn direkte ut i Adriahavet.

Ho har sitt utspring i åsane søraust for Gardasjøen og tidlegare følgde elva meir eller mindre same leiet som Adigettokanale før breidda til Cucca braut saman under storflaumen i 589. Det latinske namnet fram til då hadde vore *Tartarus* for heile elva (Plin. iii. 16. s. 20).

Etter breidda av Cucca braut saman har den nedre delen av elva stort sett følgde det som tidlegare var den nedre delen av Mincio, og sidan denne delen vart kanalisert har ho her vorte kalla Canal Bianco, som i dag renn gjennom Adria. Elva er forbunde til Adige og Po via kanalar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Tartaro-Canalbianco frå Engelsk Wikipedia .*
**Akkad** var hovudstaden i Det akkadiske riket, det første semittiske riket i Mesopotamia, som tok over makta etter Sumer. På sumerisk blei byen kalla **Agade**.

Akkad låg nord i Sør-Mesopotamia, på ein stad som i dag er ukjend. Han låg truleg ved Eufrat og mellom Kish og Sippar. Eit utbreidd syn er at han låg nær dagens Bagdad. 

Ifølgje akkadiske skrifter blei byen bygd av erobraren Sargon av Akkad, som levde på 2300-talet f.Kr. Ei tidlegare innskrift frå sumerherskaren Enshakushanna nemner likevel Agade som ein by han erobra, noko som tyder på at byen er eldre. Akkad blei fullstendig øydelagd på 2100-talet f.Kr. og aldri gjenoppbygd. Ein sumerisk tekst, «Forbanninga av Agade», fortel at byen blei øydelagd som hemn frå gudane fordi kongen hadde plyndra templa til Enlil. Forbanningsteksten skildrar korleis «åkrar ikkje gav korn» og «flaum ikkje gav fisk». Medan ein lenge rekna med at Akkad var blitt hærteken av fiendtlege grupper, kan arkeologiske funn frå Tell Leilan tyda på at kraftige klimaendringar med redusert nedbør førte til at både byen og Akkaderiket forsvann.

Akkad er nemnd som ein del av Nimrod sitt kongedøme i Første Mosebok.

Kjelder
-------

* «Akkad» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Fotnotar

1. ↑  The cursing of Agade Arkivert 2017-07-08 ved Wayback Machine. (Forbanninga av Agade i engelsk omsetjing)
2. ↑  Drought and the Akkadian empire ved ncdc.noaa.gov
3. ↑  1Mos 10.10 ved bibel.no

* *Denne artikkelen bygger på «Akkad» frå Wikipedia på bokmål, og «Akkadian Empire» frå Wikipedia på engelsk den 15. april 2012.*
**Subsidens** er ei nedoverretta rørsle av ei flate (vanlegvis jordoverflata innan geologi, ingeniørvitskap og landmåling) eller atmosfæriske luftmassar (brukt i meteorologi).

Geologi
-------

Subsidens eller **setning** i geologi er ei langsam samansenking i undergrunnen på grunn av mekanisk belastning, som vekta av bygningar, eller ved landheving. Ved setning kan det oppstå strukturelle skadar på bygningar og andre konstruksjonar, kalla *setningsskadar*.

Atmosfæren
----------

Den mest vanlege årsaka til subsidens i atmosfæren er låge temperaturar. Når lufta vert avkjølt får ho større tettleik, vert tyngre og søkk mot overflata, på same måte som oppvarma luft stig oppover. Subsidens fører vanlegvis til høgtrykk når luft søkk mot bakken over større område. I polare høgtrykk har ein nesten konstant subsidens, og det same har ein over subtropiske område. Desse områda med subsidens er noko av opphavet til mange av dei framherskande vindsystema i verda, som passatvindane. Subsidens på mindre skala kan gje vêrfenomen som tåke. Ein ekstrem form for subsidens er fallvind som kan gje liknande øydeleggingar som ein tornado, medan ei mildare form for subsidens vert kalla nedvind.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Jersey City** er ein by i Hudson County i delstaten New Jersey i USA. Byen hadde 247 597 ibuarar i 2010, og er dermed den nest meste folkerike byen i New Jersey, etter Newark. Han er administrasjonsstad for Hudson County, der han er den største byen.

Jersey City er ein del av metropolen New York City. Byen ligg tvers overfor nedre Manhattan, mellom Hudson-elva og indre luten av New York-bukta i aust og med Hackensack-elva og Newark-bukta i vest. Hamnebyen Jersey City er, med sine 18 kilometer sjøline og omfattande jarnbanenett, ein viktig transport-terminal. Frå langt tilbake har byen vore kjend for sin stålindustri og sin kjemiske industri, viktig for aktiviten på hamnene i New York og i New Jersey. Service-næringar har spela ei framståande rolle i fornyinga av hamnekvartera og for framveksten av ein av dei største downtowns i landet.

Folketalet i Jersey City nådde toppen med 316 715 ved folketeljinga 1930. Dei neste femti åra sokk folketalet til det nådde botnen med 223 532 i 1980. Sidan har folketalet stige, største var tilveksten i 1900-åra. Ved folketeljinga i 2020 hadde byen 292 449 innbyggjarar.

Kjelder
-------

1. ↑  The Counties and Most Populous Cities and Townships in 2010 in New Jersey: 2000 and 2010 Arkivert 21. februar 2011 ved Wayback Machine. United States Census Bureau. Vitja 7. november 2011.
2. ↑  New Jersey County Map, New Jersey Department of State. Accessed July 10, 2017.
3. ↑  «United States Census Bureau QuickFacts Jersey City, New Jersey». *United States Census Bureau QuickFacts*.

* *Denne artikkelen bygger på «Jersey City» frå Wikipedia på engelsk, den 23. september 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jersey City**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Levirat** er ei samfunnsordning der ei enkje blir gift med ein bror av mannen sin etter at han døyr. Omgrepet er avleidd frå latinsk *levir*, som tyder 'broren til maken'. Skikken kan vera avgrensa til at slikt gjengifte berre skjer om det fyrste ekteskapet var barnlaust, for å fortsetja ætta til den avdøde, eller det kan vera ein måte for enkja og barna hennar til å halda fram å ha ein mannleg vernar på. Ein viktig funksjon til denne typen ekteskap var truleg å hindra at eigedom forlet familien om enkja gifta seg opp att.

Levirat har blitt utøvd i samfunn med sterke klanstrukturar der eksogamiske ekteskap, det vil seia å gifta seg utanfor klanen, var forbodne. Levirat har funne stad eller finst stadig blant jødar, punjabiar, jatar, hunarar, mongolar, tibetanarar, nufolk og zuluar.

Hjå israelittane fastslo moselova (1 Mos. 38:8; 5 Mos. 25:5-10) at slike ekteskap var påbodne for broren til ein barnlaus, avdød mann med enkja hans. Ein son fødd i dette ekteskapet skulle kallast opp etter den avlidne mannen. Om svogeren nekta å gifta seg med enkja blei han gjeven ei fornærming som blir nærare skildra i Bibelen, jamfør Matt. 22:24; Rut 4:7-12. Denne skikken, kalla *yibbum*, blir no praktisert av svært få jødar, og er forboden i Israel. I staden er *halizah*, eit symbolsk rituale der ein nektar å inngå ekteskapet, blitt meir utbreidd.

Bibelsoga om Tamar og Onan handlar om eit levirat-ekteskap. Onan blir straffa for å ikkje fullbyrda pliktene sine ved å gjera Tamar svanger med barn som ville tilhøyra den avdøde broren hans.

Sjå òg
------

* sororat

Kjelder
-------

1. ↑  Bra Böckers lexikon, *band 14*, *tredje upplagan*
2. ↑  «levirat». *Store norske leksikon* (på norsk). 23. januar 2023.
3. ↑  «Onan». *Store norske leksikon* (på norsk). 24. januar 2023.

* *Denne artikkelen bygger på «Levirat» frå Wikipedia på svensk, den 28. februar 2023.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*

 *Denne artikkelen inneheld utdrag frå Nordisk familjebok, eit svensk leksikon gjeve ut mellom 1904 og 1926 som i dag er offentleg eigedom.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Sudair** eller **Sudayr** (arabisk **سدير**) er ein historisk region i Najd sentralt i Saudi-Arabia, kring 150 km nord for den saudiarabiske hovudstaden, Riyadh. Regionen ligg i ein dal like aust for Tweig-skrenten, som kryssar Najd frå Sudair i nord til nær Wadi ad-Dawasir i sør. 

Før moderne tid var regionen, som det meste av resten av Najd, avhenging av at ein klarte å halde på regnvatnet i dalen, og innbyggjarane dyrka hovudsakleg korn og dadlar. Den lokale varianten av dadlar i Sudair vert kalla *kudry*, og er mørkare på farge og har ein sterkare smak enn andre variantar av dadlar frå landet. Lokalt vert dadlane rekna for å vere av dårleg kvalitet, medan dei er kostbare i utlandet. 

Hovudbyen i Sudair har tradisjonelt vore Hautat Sudair og Al Majma'ah, medan andre byar og landsbyar i regionen er Harmah, Jalajil, Arrawdah, Attwaim, Al-Ghat, Oshairah, al Awdah, Attar og Junaifi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sudair» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Sudair**
**Mpeketoni** er ein by i Lamu-distriktet i Kystprovinsen i Kenya. I 1999 hadde han ca. 25 000 innbyggjarar.

Byen ligg på fastlandet nær øya Lamu, som er eit kjent turistmål. Han ligg rundt 22 mil nordaust for storbyen Mombasa.

Mpeketoni blei grunnlagd som Lake Kenyatta Settlement Scheme på 1970-talet av president Jomo Kenyatta. Rundt 30 000 kikuyufolk frå sentrale Kenya blei busette her. Grunnlegginga førte til at mange lokale innbyggjarar mista landområda sine. Det har vore etniske gnissingar her, som mellom anna førte til samanstøytar i 2013.

16. juni 2014 blei byen utsett for ei rekkje terroråtak frå den somaliske islamistgruppa al-Shabaab. Minst 48 menneske blei drepne. Åtaket skal ha vore ein hemn for at kenynaske styrkar hadde hjelpt styresmaktene i Somalia i kampen mot al-Shabaab, og for drap på muslimar.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Kenya attack: Mpeketoni near Lamu hit by al-Shabab raid», BBC News (16 June 2014)
2. 1 2  Joseph Burite, Ilya Gridneff og Mohamed Sheikh Nor. «Suspected al-Shabaab Attacks on Kenyan Coastal Towns Kill 48», *Bloomberg News* (June 16, 2014)

* *Denne artikkelen bygger på «Mpeketoni» frå Wikipedia på engelsk, den 10. desember 2014.*

Koordinatar: 2°23′26″S 40°41′49″E﻿
MRTA sitt flagg
**Movimiento Revolucionario Túpac Amaru** (MRTA) eller berre **Túpac Amaru** var ein kommunistisk geriljaorganisasjon som var aktive i Peru frå 1984 til 1997 og var saman med Sendero Luminoso ein av dei viktige aktørane mot den peruanske staten i den interne konflikten i Peru på 1980- og 90-talet. Rørsla var leia av Victor Polay Campos («Kamerat Rolando») fram til han vart sett i fengsel, og deretter av Néstor Cerpa Cartolini («Kamerat Evaristo») til han døydde i 1997. MRTA tok namnet sitt etter Túpac Amaru II ein opprørar frå 1800-talet som sjølv hadde teke namnet frå oldefaren sin Túpac Amaru, den siste Inkaleiaren.

MRTA vart stempla som ein terroristorganisasjon av regjeringa. På sitt sterkaste hadde rørsla fleire hundre aktive medlemar. Rørsla sitt uttalte mål var å etablera ein kommunistisk stat og reinsa landet for imperialistiske element.

Den første aksjonen til MRTA var eit bankran i 1980, der mellom andre Victor Polay og *Jorge Talledo Feria*, som også var med i sentralkomiteen, deltok. Talledo vart ved eit uhell drepen av sine eigne i dette åtaket.

Antiterrorprogrammet Peru sette i verk frå 1992, saman med indre strid og kampar mot rivalen Sendero Luminosa, svekka organisasjonen kraftig.

Den siste store aksjonen til MRTA var ein aksjon ved den japanske ambassaden. 14 MRTA-medlemar sneik seg inn forkledd som kelnerar og okkuperte den japanske ambassadøren sin bustad. Dei tok 72 gjester som gissel og heldt dei der i over fire månader. Kvinnene som var der, mellom anna mora og systera til president Alberto Fujimori, vart sleppte ut. Dei sette fram krav om lauslating av fengsla MRTA-medlemar, men peruvianske styresmakter gjekk ikkje med på det. 22. april 1997 storma soldatar ambassaden. Alle gisseltakarane vart drepne i aksjonen, nokre av dei avretta med skot i bakhovudet, og eitt av gisla mista livet.

I 2006 vart Victor Polay dømd ved ein peruviansk domstol for nesten 30 brotsverk på slutten av 80- og byrjinga av 90-talet.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Túpac Amaru Revolutionary Movement» frå Wikipedia på engelsk, og «Gisseltakingen i den japanske ambassaden i Peru» frå Wikipedia på bokmål den 17. februar 2008.*
**Oscar Douglas Hillgaar** (fødd 8. november 1945) er ein norsk flygeleiar og politikar frå Tvedestrand i Aust-Agder. Han var stortingsrepresentant frå Vestfold i tida 1989 til 1997. Hillgaar representerte Framstegspartiet til 22. april 1994, sidan sat han perioden ut som uavhengig representant.

Hillgaar gjekk 1966/67 på sjøkrigsskulen. Der etter var han fenrik i Sjøforsvaret og flygeleiarassistent på Banak flystasjon. Etter to års utdanning i inn- og utland, arbeidde han frå 1971 som flygeleiar både i Bodø, Bardufoss, Karmøy og på Fornebu flyplass, til han 1989 i vart vald inn på Stortinget.

Hillgaar busette seg i Sandefjord og engasjerte seg politisk for Framstegspartiet. Valperioden 1984-87 var han med i Sandefjord formannskap, samstundes som han var fylkestingsmedlem i Vestfold. Dei to fyrste åra av valperioden 1988-91 var han han varaordførar i Sandefjord og leiar av helse- og sosialstyret. Hausten 1989 stod Hillgaar på fyrsteplassen til Framstegspartiet ved stortingsvalet. Han vart vald inn med stor margin, attvald fire år seinare. I den fyrste fireårsbolken på Tinget var han medlem i Landbrukskomitéen, i den andre i Energi- og miljøkomitéen. Den 22. april 1994 braut Hillgaar med Framstegspartiet, og sat fram til 1997 som uavhengig representant. Utmeldinga kom som eit svar på den motgangen og dei nederlaga Hillgaar og andre liberalistiske partimedlemer leid på Framstegspartiet sitt landsmøte på Bolkesjø 15.-17. april. Etter siste stortingsperioden var over, melde Hillgaar seg inn i Arbeidarpartiet og representerte partiet i Sandefjord kommunestyre 2003-07.

Frå 1997 til 2005 var Hillgaar tilsett i leiande stilling ved flykontrollsentralen i Røyken. Han var elles sekretær 1998-2000 i Norsk flygelederforening.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
Eit gammalt analogt Tektronix oscilloskop.
Eit **oscilloskop** er eit måleinstrument brukt for å studere tidsvariasjonar av eit elektrisk signal. Det blir ofte rekna som det viktigaste instrumentet på ein elektronisk lab.

Ein har to hovudtypar av oscilloskop, analoge og digitale. Analoge oscilloskop har berre eit katodestrålerøyr (som i eit fjernsyn av gamal type) som skyt ut ein elektronstråle som dannar ein strek som viser korleis signalet går, medan eit digitalt oscilloskop har punktprøving av signalet og signalhandsaming før det blir vist på ein skjerm. Biletet som vert vist vert kalla eit **oscillogram**. 

For at ein skal kunne få eit signal som er stabilt på skjermen, er trigginga essensiell. Denne seier kor stor signalstyrken skal vere når ein skal byrje å teikne ein strek på skjermen frå venstre. Dersom ein t.d. har eit sinussignal som kjelde, vil det føre til at ein vil få ei fin sinuskurve på skjermen dersom trigginga er justert korrekt. Dersom trigginga ikkje er korrekt, vil ein få mykje rot på skjermen.

Oscilloskopet viser altså eit bilete på skjermen. Dette biletet har ein X- og ein Y-akse. X-aksen er vassrett og Y-aksen er loddrett. Langs den vassrette aksen les vi av tida, og langs den loddrette aksen spenninga. Vi seier at vi ser spenninga som ein funksjon av tida. Biletet på skjermen blir laga av ein lysstråle som varierer i takt med spenninga som blir målt. 

Trigging er ein mekanisme som er slik at biletet på skjermen blir stabilt. I og med at spenninga varierer (normalt vil han gjere det), vil lysstrålen røre seg opp og ned på skjermen. Triggingsnivået blir sett til ein ynskt verdi. Når spenninga passerer denne verdien, startar lysstrålen å teikne biletet på skjermen. Frå triggingstidspunktet vil strålen teikne eit bilete på skjermen som viser korleis den målte spenninga endrar seg. Når biletet er ferdig teikna, vil oscilloskopet vente til neste gong den målte spenninga passerer triggingspunktet. Då vil eit nytt bilete bli teikna på skjermen. Dette går normalt svært fort, og du vil ikkje kunne sjå tida mellom bileta. Dersom du måler ein repeterbar spenning, vil biletet virke stabilt på skjermen.

Sjå òg
------

* Multimeter
* Spektrumanalysator
* Nettverksanalysator

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Oscilloskop» frå Wikipedia på bokmål, den 15. februar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
|  |
| --- |
| ***«Empires»***  Song av Alicja Szemplińska |
|  |
| **Land** | Polen |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 23. februar 2020 |
| **Sjanger** | Popballade |
| **Lengd** | 03:06 |
| **Selskap** | Universal Music Polska |
| Låtskrivar(ar) | Patryk Kumór, Dominic Buczkowski-Wojtaszek, Laurell Barker, Frazer Mac |
|

**«Empires»** (norsk 'imperium') er ein popballade frå 2020 med den polske artisten Alicja Szemplińska. Songen vann den polske musikktevlinga *Szansa na sukces* sundag 23. februar 2020 og vart det polske bidraget i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland, men 18. mars 2020 avlyste EBU Eurovision Song Contest på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Om songen
---------

«Empires» er komponert av Patryk Kumór, Dominic Buczkowski-Wojtaszek, Frazer Mac og Laurell Barker. Han var originalsongen som Szemplińska deltok med under finalen av *Szansa na sukces* på tv-kanalen TVP2 sundag 23. februar 2020. I avrøystinga var «Empires» favoritten hos juryen og sjåarane, og han vann tevlinga samanlagt.

### Eurovision Song Contest

Som vinnar av den polske finalen skulle «Empires» ha vore det polske bidraget i Eurovision Song Contest 2020. I januar 2020 vart Polen trekt ut til å delta i den andre semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen var planlagd arrangert i Rotterdam Ahoy i Rotterdam i Nederland torsdag 14. mai. Men på grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse Eurovision Song Contest for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgjande sjukdomen covid-19. Songen fekk dimed aldri delteke i Eurovision Song Contest.

Kjelder
-------

1. ↑  Ryan, Tom (23. februar 2020). «Alicja Szemplińska will represent Poland in Rotterdam!». Henta 24. februar 2020.
2. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
3. ↑  «Eurowizja 2020: Alicja Szemplińska reprezentantką Polski z piosenką "Empires" [WIDEO]». Radio ZET. 23. februar 2020. Henta 24. februar 2020.
4. ↑  «Poland goes with Alicja Szemplińska for Eurovision 2020». eurovision.tv. 23. februar 2020. Henta 24. februar 2020.
5. ↑  «Second Semi-Final of Rotterdam 2020». eurovision.tv. Henta 21. februar 2020.
6. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Empires (Alicja Szemplińska-sang)» frå Wikipedia på bokmål, den 16. desember 2021.*
Triumfbogen i Paris er utforma etter mønster av Titusbogen i Roma.
**Empirestil**, òg kalla **keisarstil**, er ei kunsthistorisk stilretning på byrjinga av 1800-talet innanfor kunst, arkitektur, møbel- og klesmote, kjenneteikna av klassisistiske drag. Stilen vart utvikla i Frankrike under keisar Napoléon Bonaparte, der denne stilen gjorde seg gjeldande i perioden frå om lag 1800 til 1820. I Noreg reknast stilen til perioden frå om lag 1810 til 1840.

Stil
----

Stilen er klassisistisk, han byggjer på arven frå greske og romerske kulturane.
Stilen er altså klassisistisk, det vil seie at han byggjer på arven frå antikken, anten arven frå det gamle Romarriket eller det gamle Hellas. I Frankrike har det vore ei meir eller mindre sterk og samanhengande romerskklassisistisk retning frå renessansen og framover, sjølv i tider då andre stilretningar òg gjorde seg gjeldande. Som eit resultat av både den entusiasmen for den romerske antikken som utgravingane frå 1748 og framover i ruinbyen Pompeii gav opphav til, og som ein reaksjon på den overdådige, særs dekorative og lite «naturlege» rokokkostilen som hadde utvikla seg i Frankrike frå 1720 – 1730-åra, vart det under kong Louis XV (Ludvig XV) (1710 – 1774) ei stendig sterkare interesse for ei klassisistisk stil, som til slutt vart einerådande. 

Det enkle og fornuftige som ein meinte å sjå i antikkens borgarlege samfunn, ikkje minst i det gamle Roma, vart no ein tonegjevande idé som resulterte i ein sterk dyrking av dei antikke stildraga. I åra frå 1804 til 1814 nådde denne antikkprega stilen høgdepunktet. Aldri før hadde antikken vorte etterlikna så ivrig og konsekvent; Arc de Triomphe (Triumfbogen) i Paris vart til dømes reist etter førebilete av keisar Titus' boge i Roma, Vendômesøyla i Paris etter førebilete av Trajansøyla i Roma, og kvinnene tok til å kle seg i antikkliknande drakter med høg livline. 

Denne franske utgåva av empirestilen gjorde seg òg gjeldande i Italia og Russland, og dessutan i Sverige, især etter at den franske Bernadotte hadde vorte kronprins i Sverige i 1810. Men ikkje berre den romerske antikken, men òg den greske gav førebilete til stilutviklinga i denne tida, særleg i Storbritannia, der stilen har nemninga  *regency*, og i Tyskland, der særleg K. F. Schinkel stod attom denne greskinspirerte retninga, som fekk stor innverknad. Kong Ludwig I i Bayern ynskte til dømes å gjere München til eit nytt Athen. I Noreg vart stilutviklinga mykje den same som i Tyskland, med arkitekten Christian H. Grosch som ein viktig pådrivar. Det same galdt Danmark, der den tonegjevande arkitekten var Christian Frederik Hansen.
|  |
| --- |
| **Okaritokivi** |
| OkaritokiviOkaritokivi |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** VU Sårbar |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Apterygiformes |
| **Familie:** | Apterygidae |
| **Slekt:** | Kiviar *Apteryx* |
| **Art:** | **Okaritokivi** *A. rowi* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Apteryx rowi*** |

**Okaritokivi**, *Apteryx rowi*, òg kjent som **rowi**, er ein medlem av kivifamilien, Apterygidae, og blei skildra som ny for vitskapen i 2003. Arten er ein del av brunkivikomplekset, tidlegare ein art brunkivi, *Apteryx australis*, og er morfologisk svært lik dei to andre medlemmene, sørbrunkivi og nordbrunkivi. I utsjånad skil okaritokivi seg frå dei andre kiviartane ved å ha mjukare og meir gråleg fjørdrakt og har ofte kvite flekker i andletet.

Blant dei fleste kiviartar rugar hannen aleine, men hos okaritokivi tar begge kjønn del i ruging av egget. Dei fleste para er monogame gjennom heile livet. Livslengda er særs lang for denne kiviarten, i gjennomsnitt ca. 80 år.

Vernestatus er gjeve som 'nasjonalt kritisk'. Predasjon, hovudsakleg frå importerte dyr som røyskatt, er den største trusselen mot okaritokivi. Naturvernarbeid for kontroll av røyskatten har vore delvis vellykka i å gjenopprette populasjonen av okaritokivi. Likevel er framleis eksistens av denne arten inne i ein skjør fase.

Arten finst i eit avgrensa område av Okarito-skogen på vestkysten av Sørøya på New Zealand, og har ein populasjon på berre ca. 370 individ. 
Små mengder rowi er sette ut på rovdyrfrie øyar i Marlborough Sounds. Den 29. juni 2010, blei tre hekkande par lauslatne på Blumine Island som ein del av eit avlsprogram. Populasjonen på øyane bidreg til å sikre arten om noko skjer med den naturlege bestanden i Okarito. Øyane gjev òg unike tilhøve for forsking på arten.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Okarito Kiwi» frå Wikipedia på engelsk, den 7. juli 2012*
* BirdLife International (2014) Species factsheet: Apteryx rowi. Henta frå  den 11. januar 2015
* Department of Conservation, New Zealand (2012) *Facts about rowi*. Henta frå  den 7. juli 2012.

### Referansar

1. 1 2 3 4  DoC, Facts about rowi, 2012
2. ↑  «Kiwi released on Blumine Island». *The Marlborough Express*. 30. juni 2010. Henta 7. juli 2012.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS
* EOL

 |