recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**BBC Scottish Symphony Orchestra** (**BBC SSO**) er eit skotsk kringkastings-symfoniorkester som er basert i Glasgow. Det er eit av fem fulltidsorkester som blir drivne av British Broadcasting Corporation (BBC), og det er det eldste profesjonelle fulltids-radioorkesteret i Skotland. Orkesteret har base i City Halls i Glasgow.

Historie
--------

BBC opna eit studio i Edinburgh i 1930, og bestemte seg for å skipa eit eige skotsk fulltidsorkester i tillegg til BBC-orkestera ein som allereie var etablerte i London, Manchester og Wales. BBC Scottish Orchestra blei skipa 1. desember 1935 av den fyrste musikkleiaren i Skottland for BBC, komponisten og dirigenten Ian Whyte.

I 1938 flytta orkestret inn i sin eigen heim i Studio One, i nyopna Glasgow Studios i Broadcasting House ved Queen Margaret Drive. Det nyoppretta Scottish Variety Orchestra (som blei til BBC Scottish Radio Orchestra i 1967) heldt til i Studio Two.

Hovuddirigentar
---------------

* Guy Warrack (1935–1946)
* Ian Whyte (1946–1960)
* Norman Del Mar (1960–1965)
* James Loughran (1965–1971)
* Christopher Seaman (1971–1977)
* Karl Anton Rickenbacher (1978–1980)
* Jerzy Maksymiuk (1983–1993)
* Osmo Vänskä (1996–2002)
* Ilan Volkov (2003–2009)
* Donald Runnicles (2009–2016)
* Thomas Dausgaard (2016–2022)
* Ryan Wigglesworth (2022–present)

Innspelingar
------------

I tillegg til regelmessige live-sendingar og opptak for BBC, og opptak for *BBC Music Magazine*, har BBC Scottish Symphony Orchestra spelt inn 98 kommersielle CD-ar for platemerke som BIS, NMC og Hyperion, som det har ei langt samarbeidshistoriet med. Orkesteret har vunne 4 Gramophone-prisar og ein Grammy-nominasjon for innspelingane sine.

* Jonathan Harvey: *Body Mandala* – Anu Komsi (sopran), BBC Scottish Symphony Orchestra, Ilan Volkov (dirigent). Label: NMC
* *English Orchestral Songs* – Christopher Maltman (baritone), BBC Scottish Symphony Orchestra, Martyn Brabbins (dirigent), Adrian Adlam (leader). Label: Hyperion.

Kjelder
-------

1. ↑  George Hall (29 January 2006). «Look north for acoustic paradise». *The Guardian* (London). Henta 3. april 2007.
2. ↑  «News: BBC SSO wins coveted Gramophone Award» (Press release). BBC Scottish Symphony Orchestra. 26 September 2008. Henta 22. september 2009.

* *Denne artikkelen bygger på «BBC Scottish Symphony Orchestra» frå Wikipedia på bokmål, den 28. mars 2024.*
*For den amerikanske idrettsutøvaren og forfattaren, sjå James Brendan Connolly.* 

**James Connolly** (5. juni 1868–12. mai 1916) var ein irsk nasjonalist og arbeidarleiar. Han var fødd som son av irske innvandrarar i Edinburgh i Skottland, og døydde da han blei avretta av dei britiske styresmaktene i Dublin i Irland etter Påskeopprøret i 1916.

Connolly begynte i lønsarbeid alt som 11-åring, men trass i dette blei han ein av dei leiande venstreorienterte teoretikarane i samtida si.

Politisk karriere
-----------------

Connolly danna *Irish Socialist Republican Party* ISRP i 1896, og var ein av leiarane i den viktige fagorganisasjonen *Irish Transport and General Workers Union*, saman med James Larkin. Under ein storlockout i 1913 danna han den fagforeiningsbaserte militsen *Irish Citizen Army* (ICA), for å forsvare streikande arbeidsfolk mot overgrep frå politiet. Men målet deira var ein sjølvstendig og sosialistisk irsk nasjon.

Irish Socialist Republican Party ISRP skifta i 1909 namn til *Socialist Party of Ireland*. Da *Communist Party of Ireland* blei danna i 1921, såg det seg sjølv som eit framhald av ISRP og SPI.

Opprør
------

Connolly var skeptisk til ikkje-sosialistiske nasjonalistgrupper, som *Irish Volunteers* og *Irish Republican Brotherhood*. Men i 1916 blei dei samde om å gå til aksjon mot Det britiske imperiet ilag. Opprøret starta den 24. april, og er berømt som *Easter Rising* eller *Easter Rebellion*, Påskeopprøret i 1916. Der deltok Connolly som kommandant i Dublinbrigaden, og faktisk kommandant for heile oppstanden. 

Etter oppstanden var slått ned, og dei overlevande hadde overgitt seg, blei han avretta av britane enda han var så hardt såra at han ikkje kunne stå da han blei skoten. Dei skaut han fastsurra i ein stol. Han etterlet seg kone og barn.

Innverknad
----------

James Connolly var irsk nasjonalist i den meining at han kjempa og døydde for irsk sjølvstende frå Storbritannia. Men ser ein på skriftene hans, var han først og fremst ein marxistisk tenkar. Han var ein av dei få leiande sosialistane i Andre Internasjonalen som gjekk beint imot all støtte til krigføringa i første verdskrigen. 

Også i Skottland hadde tenkinga til Connolly stor innverknad, ikkje minst på John Maclean, som på liknande vis kombinerte venstreorientert haldning og kamp for nasjonal frigjering da han skipa *Scottish Workers Republican Party*. Etterkommaren av denne gruppa inngår i dag i *Scottish Socialist Party*, Det skotske sosialistpartiet. 

Det står ei statue av James Connolly i Dublin, utanfor *Liberty Hall*, kontora til fagrørsla.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Les meir om og av James Connolly på www.marxists.org

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
**Nero**, **Nero Claudius Cæsar Augustus Germanicus**, fødd *Lucius Domitius Ahenobarbus* den 15. desember 37 og død 6. juni 68, var romersk keisar frå 13. oktober 54. Segnene omtalar Nero som ein tyrann og ein libertinar, og han er kjend som keisaren som "spela medan Roma brann", og ein tidleg forfølgjar av dei kristne. Desse forteljingane skriv seg frå Tacitus, Svetonius og Cassius Dio. Men andre samtidskjelder nemner at Nero i røynda var svært folkekjær i levetida si.Som son av keisar Claudius I av Romarriket si siste kone Agrippina d.y. og hennar fyrste ektemann, Cnaeus Domitius Ahenobarbus, var han den femte og siste i keisardynastiet starta av Augustus. Han vart adoptert av grandonkelen Claudius og vart dermed arving i år 50. Nero var den femte og siste keisaren frå den julisk-claudiske ætta. Han tok over trona som Nero Claudius Caesar Drusus etter at Claudius var daud 13. oktober 54.

Den første delen av keisartida hans var prega av stabilitet og velstand, mykje takka vera rådgjevarane hans, som filosofen Seneca. Men Nero sette i gang mange kostbare byggeprosjekt som etter kvart førte til økonomisk krise.

I år 62 skilde Nero seg frå kona Octavia, som han seinare skal ha fått myrda, og gifta seg med Poppaea Sabina. 

Bybrannen i Roma i år 64 blei skulda på dei tidlege kristne, som blei forfølgde. Etter at brannen var sløkt blussa han opp igjen i eit område eigd av Tigellinus, ein rådgjevar til Nero. Tacitus insinuerte på grunn av dette at den andre og verre fasen av brannen var blitt starta etter ordre frå Nero. Seinare er det òg blitt sagt at Nero spelte fiolin under brannen.

Nero & Agrippina II myntet 54 e.Kr. 
I 66 la Nero tittelen *Imperator* til namnet sitt. Riket kom i opprør på grunn av dei økonomiske problema. Etter at folket hadde reiste seg i år 68 og det romerske senatet avsettte han. Han rekna med at senatet ville avretta han, og tok difor livet sitt med hjelpa til skrivaren sin.
Han vart etterfylgd av dei såkalla revolusjonskeisarane: Galba, Otho og Vitellius.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Noah**, òg skrive **Noa** på norsk (på hebraisk ‏ נח‎(konsonantane NH), «kvile», og arabisk ‏نوح‎, *Nuh*) er den siste av patriarkane i Bibelen før Syndfloda, kjend for å ha bygd og sigla i Noahs ark. Noah er ein viktig figur i jødedommen, kristendommen og islam.

Ifølgje kapittel 5-9 i Første Mosebok (*Genesis*) i Det gamle testamentet i Bibelen var Noah etterkomar i tiande generasjon i direkte linje etter Adam, det første mennesket skapt av Gud. 

Bibelen skildrar korleis Gud vil ta livet av alt levande på jorda på grunn av menneska sin vondskap. Berre den fromme Noah og familien hans får sjansen til å redda seg sjølv og fleire dyr gjennom å byggja eit digert skip. Historia finst òg i Sura 71 i den muslimske Koranen. Der er Noah omtalt fleire stadar under namnet Nuh, og han vert rekna som ein muslimsk profet. 

Noah blir rekna blant dei tidlegaste bibelske patriarkane. Metusalem var far til Lamek som fekk sonen Noah då han var 182 år. Noah skal sjølv ha vore 500 år gammal då han fekk sønene Sem, Ham og Jafet. Noah skal ha vore 600-601 år gammal då syndfloden fann stad. Då vatnet trekte seg tilbake, inngjekk Gud ei pakt med Noah om at etterkomarane hans skulle bli mange og fylla jorda. Regnbogen skulle vera teikn på pakta. 
Det blir vidare fortald at Noah etter flaumen planta ein vingard, drakk og blei rusa. Dei ulike reaksjonane til sønene førte til at sonen til Kam, Kanaan, blei fordømt.

Ifølgje slektshistoria i Bibelen er Noah òg den tiande forfaren til Abraham, ein av stamfedrane til israelsfolket.

Noah og forteljinga om syndfloden er nærskyldt med den babylonske soga om Utnapisjtim i den ellevte songen av Gilgamesj-eposet. Han var det einaste mennesket som redda seg med ein farkost då gudane ville utrydda menneskja med ein storflaum.

Kjelder
-------

1. ↑  «Noa» i *Store norske leksikon*
2. ↑  «Noas ark» i *Store norske leksikon*

---

* *Denne artikkelen bygger på «Noah» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Noah**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BBC Things

 |
| **Fylkesveg 848**  |
| --- |
| **848** |
| Strekning |
| Salangen – Harstad |
| Fylkesveg 848 |
| Informasjon |
| Lengd | 51,5 km |
| Ferjestrekningar | 1 |
|  |
|  |

*Sjå òg fylkesveg 848 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 848** (**Fv848**) går mellom Myre i Salangen kommune og Harstad kommune. Vegen gjev Ibestad kommune fastlandssamband. Vegen er 51,5 km lang utanom ferjestrekninga.

Historie
--------

Fylkesvegstrekninga mellom Myre og Sørvika på Andørja vart opna i 1994. Ibestadtunnelen mellom øyane Andørja og Rolla vart opna i 2000. Før Mjøsundbrua og vegen på Andørja vart opna, gjekk fylkesveg 848 frå Tennevoll i Lavangen kommune, med ferje frå Myrlandshaug i Gratangen kommune til Hamnvik på Rolla. Fram til Ibestadtunnelen opna var det òg ferjesamband mellom Hamnvik og Sørvika på Andørja.

Vegen mellom Hamnvik og Sørrollnes vart bygd på slutten av 1950-talet. Ferjetrafikken mellom Sørrollnes og Harstad byrja i 1964.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg. Etter at forvaltingsreforma trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

Mjøsundbrua
###  **Troms**

Salangen kommune

* **84** Myre i Salangen
* bro Mjøsundbrua (840 m), frå Mjøsundneset

Ibestad kommune

* til Jektevika
* tunnel Svarthammartunnelen (113 m)
* Fv132 frå Sørvik til Årbostad (29,4 km)
* tunnel Ibestadtunnelen (3396 m, 112 muh.)
* Fv131 frå Hamnvik til Nordrollnes kai (13,1 km)
* ferje Ferje frå Sørrollnes

Harstad kommune

* til Hestevika i Harstad (8 turar/dag, 40 min)
* Fv13 frå Gangsås til Stangnes (1,3 km)
* Fylkesveg 848 Gangsås

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv848
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar

* Ferjeinfo Sørrollnes-Stangnes
* YouTube: På tur på riksveg 848 på Andørja, til Sørvika og Ibestadtunnelen
**Sigrun Espe** (fødd 3. november 1980 i Leikanger) er tidlegare dagleg leiar i Slett U-landgjelda (2010–2011), og leiar av Studentenes og Akademikernes Internasjonale Hjelpefond, SAIH (2009).

Espe har mastergrad i sosialantropologi frå Universitetet i Bergen og har tidlegare vore leiar av SAIH-Bergen, og nestleiar i SAIH. Ho har hatt ei rekkje ulike styreverv som leiar for fredspriskomiteen for Studentane sin fredspris i 2009, og som nestleiar av Støttekomiteen for Vest-Sahara (SKVS). Frå 2020 til 2022 var Espe styreleiar i Wikimedia Noreg. 

Espe arbeider per 2023 som fagleiar for arkiv i Vestland fylkeskommune.

Referansar
----------

1. ↑  Slettgjelda.no: Daglig leder
2. ↑  SAIH.no: Nytt om navn i SAIH[*daud lenkje*]
3. ↑  september 2022, Postet av Elin Storøstevik Publisert | Oppdatert 19, «Sigrun Espe - Fylkesarkivet i Vestland», *www.fylkesarkivet.no* (på norsk), henta 18. mars 2023

* *Denne artikkelen bygger på «Sigrun Espe» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mars 2020.*
**Unni-Lise Jonsmoen** (fødd 21. april 1936 i Oslo) er ein norsk målar, teiknar, barnebokforfatter og illustratør frå Alvdal. Ho har utdanning frå SHKS (Statens Kunst- og Håndverksskole) 1953-1957. 

Jonsmoen har hatt ei rekkje utstillingar og utsmykningsoppdrag, særleg i Østerdalen. Ho har illustrert fleire bøker, både til egen tekst, til tekster av mannen sin, Ola Jonsmoen, og til andre forfattarar. Ho har teke imot ei rekkje stipend og har gjort studereiser til så ulike land som Mexico, Kina, Japan, Russland, fleire afrikanske statar, Island og Peru.

I 1966 mottok ho Kultur- og kyrkjedepartementets pris for barne- og ungdomslitteratur for illustrasjonane til Halvor Flodens barnebok *Tommeliten på ikornrygg*.

Både i hennar egne og i ektemannens arbeider finn ein ei ektefølt glede og stolthet over det gode livet i bygde-Noreg, meir spesielt i Nord-Østerdalen. Ein kan finne biografiske- og selvbiografiske element i fleire av hennar billedbøker, som i «Lars og Ola på tytingtur». I «Maren Ingeborg og Pus på Rørosmartnan» er ei nabojente modellen.

Prisar
------

* Kultur- og kyrkjedepartementets illustrasjonspris for barne- og ungdomslitteratur 1966
* Hedmark fylkeskommunes kulturpris 1989, saman med Ola Jonsmoen
* Einar Steimoeggens Minnediplom 1992, saman med Ola Jonsmoen

Verkliste
---------

* Svarttrosten som forsov seg, 1979
* Lars og Ola på tytingtur, 1980
* Kjenner du fru Frodig?,1982
* Grynt, eit søppelkassedyr, 1985
* Slukhalsen Påkar, 1986
* Zheng Mei og dralen, 1987
* Maren Ingeborg og Pus på Rørosmartnan, 1990
* Krigsbarn på Ekeberg, 1995
* Snusen på ville veier, 1998
* To i lufta og ein på bakken, 2004
* Martins hemmelige hemmelighet, 2006

Bakgrunnsstoff
--------------

* Unni-Lise Jonsmoens CV Arkivert 2006-10-13 ved Wayback Machine.
* Norsk bokfortegnelse: Jonsmoens illustrerte bøker

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Bilde og namnetrekk av forfattaren Ella Wheeler Wilcox.
**Ella** er eit kvinnenamn danna som ei kortform av namn som byrjar på El-, som Ellinor eller Elisabeth, eller for namn som sluttar på -ella, som Gabriella eller Donatella. Det kan også vera ei kjæleform av Ellen.

Ella har namnedag både i Noreg og Sverige den 19. februar.

Tyding
------

I den siste namnetypen er -ella eit kvinneleg diminutiv. Det er òg gjort framlegg om at namnedelen kan ha samanheng med den germanske namneendinga *-ali*, som tyder *annleis* eller *framand*. Andre igjen bind Ella saman med namn som Eline eller Elena, som igjen kjem frå Helena og tyder *strålande*.

På moderne hebraisk betyr namnet «gudinne» og er danna av det hebraiske el, «Gud», eller eli, «min Gud».

Bruk
----

Ella Fitzgerald i 1962.
Namnet har vore mykje brukt i den engelsktalande verda, og har i dag aukande popularitet. Ella er blant dei hundre mest brukte namna i USA, og blant dei tjue mest brukte i Irland samt England og Wales sett under eitt. Også i Noreg har namnebruken auka kraftig sidan rundt 1995, og i Sverige var namnet det ellevte mest gjevne i 2004.

Kjende namneberarar
-------------------

* Ella Christie (1861–1949), skotsk utforskar
* Ella Dyberg (1890-1965), svensk songar og komponist
* Ella Kivikoski (1901-1990), finsk arkeolog
* Ella Baker (1903-1986), afroamerikansk borgarrettsforkjempar
* Ella Hval (1904-1994), norsk skodespelar
* Ella Rosén (1911-1984), svensk skodespelar
* Ella Fitzgerald (1917-1996), afroamerikansk jazzsongar, som mellom anna gav ut platene *Ella & Louis* og *Ella & Louis again*
* Ella Holm Bull (1921-2006), sørsamisk forfattar
* Ella Gjømle Berg (f. 1971), norsk langrennsløpar
* Ella K. Okstad (f. 1973), norsk illustratør

Andre tydingar
--------------

*Ella* er òg eit spansk pronomen som tyder *henne*.

Kjelder
-------

1. ↑  Hanks, Patrick; Hardcastle, Kate; Hodges, Flavia (2006). «Ella». *A Dictionary of First Names* (på engelsk) (2. utg.) (Oxford University Press). ISBN 978-0-19-861060-1.
2. ↑  Hanks, Patrick; Hardcastle, Kate; Hodges, Flavia (2006). «Ella». *A Dictionary of First Names* (på engelsk) (2. utg.) (Oxford University Press). ISBN 978-0-19-861060-1.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ella**

* Søk etter norsk namnestatistikk for Ella hjå Statistisk Sentralbyrå
* Internasjonal namnestatistikk for Ella på behindthename.com


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Tora Dahle Aagård** (fødd 3. januar 1994 i Flatanger) er ein norsk gitarist, songar og låtskrivar og er frontfigur i sitt eige band, TORA.

Bakgrunn
--------

Aagård gjekk musikk, dans og drama-linja på Olav Duun vidaregåande skule i Namsos frå 2011 til 2013. I 2012 fekk ho hovudrolla i ein musikal ved namn *Kongen av luftslott* med nyskriven musikk av Åge Aleksandersen. I 2014 og 2015 spelte Aagård hovudrolla i musikalen *Vinsjan på kaia* på Verdal der musikken bestod av låtar frå D.D.E.

Aagård har opptredd på Royal Albert Hall i London under The Norwegian Blues Adventure i november 2019 saman med blant andre Knut Reiersrud, Vidar Busk og Amund Maarud.

TORA
----

Aagård er gitarist, vokalist og låtskrivar i bandet TORA som spelar bluesinspirert poprock. I 2019 slapp bandet sitt sjølvtitulerte debutalbum. I 2020 blei det andre albummet, *GIRLS*, gjeve ut.

For albumet *GIRLS* blei bandet nominert til Spellemannprisen 2020 i klassen blues.

Kjelder
-------

1. ↑  «TORA: «Se her da. Det er faktisk mulig.»». *ballade.no*. 29. november 2018. Henta 9. april 2021.
2. ↑  «Norwegian Blues @ Royal Albert Hall, London». *norwayrock.net* (på norsk). 12. november 2019. Henta 9. september 2020.
3. ↑  «Success for Norwegian Blues in London: Video, Photos». *jazzbluesnews.com* (på engelsk). 14. november 2019. Henta 9. september 2020.
4. ↑  Rønning, Øyvind (17. februar 2019). «Anmeldelse: Tora - «Tora» - Trøndersk «girl power»». *dagbladet.no* (på norsk). Henta 9. september 2020.
5. ↑
6. ↑  «Cezinando er nominert i fire kategoriar under Spellemannprisen 2020». *nrk.no*. 12. februar 2021. Henta 9. april 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «Tora Dahle Aagård» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mars 2024.*
**Talvik kyrkje** er ei langkyrkje frå 1883 i Alta kommune i Finnmark.

Kyrkja er bygd i tre og hadde då ho var ferdig 410 sitjeplassar.

Kyrkja var den einaste bygningen som stod att i Talvik etter andre verdskrigen. Då folk kom heim att etter evakueringa sommaren 1945, tok dei inn i kyrkja.

Tidlegare kyrkjer i Talvik
--------------------------

Den fyrste kyrkja i Altafjorden vart bygd mot slutten av 1600-talet. Kyrkja låg på Årøya, midt i skipsleia aust i Altafjorden. På Årøya låg det òg eit gammalt festningsverk, og materialar frå festninga vart bruka til å byggje kyrkje. Lenge gjorde presten på Sørvær teneste i fjorddistriktet. Den fyrste presten som budde i Talvik var Anders Larsson Filianus, 1705-23.

Kyrkja på Årøya vart etter få år riven og frakta over fjorden til Talvik, der ho stod ferdig i 1705. 

Alt etter 30 år måtte denne kyrkja rivast, og i 1737 stod ei ny kyrkje ferdig. Tømmeret til kyrkja var hogd inne i Alta. Denne kyrkja skulle ha 220 sitjeplassar og 80 ståplassar. Ho var i bruk til ho vart øydelagd av ein storm 16. januar 1882.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Talvik kyrkje». *Kirkesøk*. Den norske kyrkja.
* Talvik kirke Arkivert 2016-03-03 ved Wayback Machine. frå Alta kyrkjelege fellesråd
* 

* Talvik kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjene og kapella i Alta prosti |
| --- |
| Alta • Bergsfjord • Breivikbotn • Dønnesfjord • Elvebakken • Hasvik • Komagfjord • Kåfjord • Langfjord • Leirbotn • Loppa • Nordlyskatedralen • Nuvsvåg • Rafsbotn • Rognsund • Sandland • Storekorsnes • Sørvær • Talvik • Øksfjord |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
7°29′6″N 134°36′36″E﻿ / ﻿7.48500°N 134.61000°E﻿ / 7.48500; 134.61000

**Melekeok** er ein delstat og ein liten by på Palau, som sidan 7. oktober 2006 har vore hovudstad for øystaten. Byen er også hovudstad i delstaten med same namn. Den palauiske regjeringsbygningen ligg i Ngerulmud like vest for Melekeok.

Tidlegare låg hovudstaden på Koror, men i 2006 blei han flytta til Melekeok på den større øya Babeldaob. 

Delstaten Melekeok er på 28,5 km² og ligg mellom statane Ngchesar i sør, Ngeremlengui i vest og Ngiwal i nord.

Innbyggjarar
------------

Ifølge folketelljnga frå 2005 budde det 391 menneskeri delstaten Melekeok. Desse var fordelte på 8 landsbyar eller busetjingar:

1. Melekeok
2. Ertong
3. Ngeburch
4. Ngeremecheluch
5. Ngermelech
6. Ngerubesang
7. Ngerulmud
8. Ngeruling

I følgje folketeljinga hadde busetjinga Melekeok rundt 270 innbyggjarar, noko som gjorde henne til ei av verdas minste hovudstader.

Melekeok har den største innsjøen i heile Mikronesia, Ngardok på 493 hektar. Denne sjøen har ein levedyktig førekomst av saltvasskrokodillen *Crocodylus porosus*.

* Melekeoks statsflaggMelekeoks statsflagg
* Topografisk kart over MelekeokTopografisk kart over Melekeok

Kjelder
-------

* Babeldaob ved reference.com (Encyclopaedia Britannica, 2008)
* The World Factbook Arkivert 2020-05-01 ved Wayback Machine. cia.gov

---

* *Denne artikkelen bygger på «Melekeok» frå Wikipedia på bokmål, den 15. januar 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Melekeok**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
KartTrollfjorddalen/Gulgo naturreservat
**Trollfjorddalen/Gulgo naturreservat** er eit naturreservat i Berlevåg kommune i Troms og Finnmark. Naturreservatet vart oppretta i 2007 for å verna eit tilnærma urørt lauvskogområde. Det femner eit areal på 11,36 km². 

Med sin storvaksne bjørkeskog skil Trollfjorddalen (eller Gulgofjorddalen) seg markant ut frå det skrinne landskapet på Varangerhalvøya. Utanom bjørk finst òg rogn og vier. Den rike vegetasjonen gjev grunnlag for ei rekkje spurvefuglar.

Busetnad
--------

Tidlegare var det ein permanent busetnad i dalen, medan området nå for det meste utgjer eit friluftsområde med ymse innslag av hytter. Det er ingen bilvegar inn til dalen, men han er tilgjengeleg med båt og snøskuter.

Referansar
----------

1. 1 2  Trollfjorddalen/Gulgo naturreservat i Miljødirektoratets nettstad Naturbase

* *Denne artikkelen bygger på «Trollfjorddalen/Gulgo naturreservat» frå Wikipedia på bokmål, den 19. desember 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Naturbase

 |
Vitsetteikningar er nært i slekt med satire og karikatur, men manglar ofte politisk brodd. Her viser den engelske teiknaren George Cruikshank korleis Russland sløkker Napoleon som eit lys i 1814.
«Orsak, sit hatten min rett?» Denne vitseteikningen frå tyske Fliegende Blätter i 1890 leiker med dydig, victoriansk kjønnsmoral og forfengelegskapen til kvinner.
Vitsetteikningar blir også formidla gjennom humoristiske teikneseriar og avisillustrasjonar. Den amerikanske *Buster Brown* av Richard Outcault byrja i 1903 som ein av dei fyrste avisseriane i verda.
**Vitsetegning** er tegne- og illustrasjonskunst der hensikten med teikningen er å mora den som ser han. Ein vitseteikning kan vera med eller utan tekst. Det vil seia at poenget anten kan formidlast gjennom teikningen eller gjennom teksten. Ofte er det eit samspel mellom tekst og bilde. Vitseteikningar finst særleg i blad og aviser og blir laga av avisteiknarar og illustratørar, tekstforfattarar og vitsemakarar.

Historikk
---------

Humoristiske bilde har lange tradisjonar i kunsthistoria. Underhaldande vitseteikningar for eit massepublikum oppstod fyrst med trykkekunsten på 1500-talet, men voks spesielt med den europeiske vittigheitspressa frå 1700- og 1800-talet. Dei poengterte småteikningane, morosame teikneseriane og satiriske karikaturane til vittigheitsblada blei spreidde vidare på 1900-talet, med lettare variantar særleg i USA. I dag finn ein humoristiske teikningar både i teikneseriar, humorblad, aviser og vekeblad, ofte i form av enkeltteikningar eller såkalla avis- eller teikneseriestriper. Vitseteikningane blir ofte distribuerte gjennom internasjonale pressebyrå.

Kjente vitseteiknarar
---------------------

### Norske

* Sven Sønsteby
* Arvid Andreassen («Arvid»)
* Thore Hansen
* Asbjørn Ystad
* Ragnar Pedersen («Joker»)
* Morten M. Kristiansen («Morten M.»)
* Erik Foseid
* Walters
* Tommy Sydsæter
* Steffen Kverneland
* Arild Midthun
* John Arne Sæterøy («Jason»)
* Frode Øverli
* Øyvind Sagåsen («FLIS»)

### Utanlandske

* George Cruikshank (England)
* Charles Addams, USA
* Honoré Daumier
* Richard Felton Outcault
* Gary Larson, USA
* Storm P. Danmark
* Leif Sjöström, Finland
* Kari Suomalainen, Finland
* Tad Williams (USA)
* Albert Engström (1869–1940), Sverige
* Oscar Andersson (1877–1906), Sverige
* Doubout (1882–1944), Frankrike
* Jean Effel, Frankrike
* Saul Steinberg, USA
* Virgil Franklin Partch («VIP»), USA
* James Thurber (1894–1961), USA
* André François (født 1915), Frankrike
* Gahan Wilson, USA
* Ronald Searle (født 1920),
* Siné (1928–), Frankrike
* Jean-Jacques Sempé (1932–), Frankrike
* Quino (1932–), Argentina
* Mordillo (1932–), Argentina
* Eugéne Mihaesco (født 1937), Romania

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Vitsetegning» frå Wikipedia på bokmål, den 14. mars 2024.*
Den gylne vinkelen er vinkelen på den mindre delen (oransje) og er avhengig av at begge delane forheld seg til det gylne snittet. Ψ≈137,5°
**Den gylne vinkelen** (Ψ) er innan geometrien eit snitt av ein sirkel på 360 grader, der tilhøvet mellom to vinklar følgjer det gylne snittet. Om den store sirkelsektoren a og den mindre sirkelsektoren b blir dividerte blir kvotienten 1,618... = φ

Om a+b er omkrinsen på sirkelen og han blir dividert med den større delen a, er det det same som at den større delen a blir dividert med den mindre delen b.

{\displaystyle {\frac {a+b}{a}}={\frac {a}{b}}.}
Den gylne vinkelen er bestemd av vinkelen på den mindre sirkelsektoren, og blir rekna ut gjennom å dividera 360/2,618 som blir cirka 137,508°. 

Namnet kjem frå koplinga av vinkelen til det gylne snittet *φ*. Den eksakte verdien på den gylne vinkelen er

{\displaystyle 360\left(1-{\frac {1}{\varphi }}\right)=360(2-\varphi )={\frac {360}{\varphi ^{2}}}=180(3-{\sqrt {5}}){\text{ grader}}}
{\displaystyle 2\pi \left(1-{\frac {1}{\varphi }}\right)=2\pi (2-\varphi )={\frac {2\pi }{\varphi ^{2}}}=\pi (3-{\sqrt {5}}){\text{ radianar}}}

Avleiing
--------

Det gylne snittet er ifølge definisjon over *φ* = a/b

Lat no *ƒ* vera snittet av bogelengda til sirkelskiva over den totale sirkelomkrinsen. Det gylne snittet kan derfor inkorporerast i formelen ifølge

{\displaystyle f={\frac {b}{a+b}}={\frac {1}{1+\varphi }}.}
Men ettersom

{\displaystyle {1+\varphi }=\varphi ^{2},}
Så følgjer det at

{\displaystyle f={\frac {1}{\varphi ^{2}}}}
Dette er det same som å seia at *φ* 2 'tal gyle vinklar' får plass i ein sirkel.

Fraksjonen av ein sirkel som blir opptatt av den gylne vinkelen blir dermed

{\displaystyle f\approx 0.381966.\,}
Den gylne vinkelen g kan deretter approksimerast i talet grader ifølge:

{\displaystyle g\approx 360\times 0.381966\approx 137.508^{\circ },\,}
Eller i radianar:

{\displaystyle g\approx 2\pi \times 0.381966\approx 2.39996.\,}

Den gylne vinkelen i naturen
----------------------------

Vinkelen mellom ulike blad i følgd som sit etter den gylne vinkelen i høve til kvarandre.
Den gylne vinkelen speler ei viktig rolle i høve til phyllotaxis eller bladstilling; til dømes er vinkelen mellom respektive blad hjå ei sosikke omtrent den gylne vinkelen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gyllene vinkeln» frå Wikipedia på svensk, den 20. mars 2022.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:* Engelsk Wikipedia
**Emilio de' Cavalieri** (ca. 1550–1602) var ein italiensk komponist, organist, diplomat, koreograf og dansar frå overgangen mellom seinrenessansen og tidlegbarokken.

Liv og virke
------------

Cavalieri var fødd inn i ein aristokratisk og musikalsk familie frå Roma. Det var truleg her han fekk den fyrste musikalske undervisinga si. Frå 1578 til 1584 verka han som organist og musikkdirektør i Roma. I 1588 flytta han til Firenze, der Ferdinando de' Medici tilsette han som inspektør over kunstnarane sine, musikarar og handverkarar. Cavalieri bidrog til utviklinga av intermedio, og samarbeidde i samband med dette med Giovanni de' Bardi. Cavalieri blei truleg påverka av ideane til Bardi, kjende som den florentinske musikkreforma. I 1590-åra komponerte Cavalieri, som framleis budde i Firenze, nokre pastoralar (i denne samanhengen ein forløpar til operaen). I tillegg til dei musikalske embeta sine fungerte han òg som diplomat. 

Saman med andre komponistar frå Roma, Venezia og Firenze, markerte Cavalieri byrjinga på tidlegbarokken med verk i den nye monodiske stilen, dvs. ei enkelt songstemme med sparsamt generalbassakkompagnement. Verket hans *Rappresentazione di Anima, et di Corpo*, som blei uroppført 1600, er rekna som det fyrste oratoriet.

Verk
----

* Rappresentazione di Anima, e di Corpo, oratorium, uroppført 1600
BTR-90
**BTR-90** eller **GAZ-5923** er eit russisk amfibisk pansra personellkøyretøy med åttehjulsdrift frå Arzamas, ein del av GAZ-konsernet. I store trekk er det eit forstørra skrog frå ein BTR-80 med tårn frå ein BMP-2. Pansringa er forbetra frå BTR-80, noko som skal gje vern mot 14,5 mm kaliber framanfrå.

Køyretøyet er bestykka med ein 30 mm maskinkanon, koaksial 7,62 mm mitraljøse og AGS-17 30 mm granatkastar.

Historie og utvikling
---------------------

BTR-90 vart utvikla i 1993, og vist offentleg i 1994. Ein liten del av vognene er i teneste ved russiske innanriksstyrkar.

Teknisk
-------

Vognføraren og vognkommandøren sit framme i skroget. Infanteristane sit av gjennom lukar mellom andre og tredje hjulsett.

I vatn vert BTR-90 drive fram av to vassjetar.

Hovudbestykninga er ein 30 mm maskinkanon av type 2A42 eller ein 100 mm kanon av type 2A70. Desse kan hevast til 75°, og er stabilisert i to aksar. Koaksialt er det montert ei mitraljøse av type PKT. Ein automatisk granatkastar av type AGS-17 kan òg monterast. Panservernsmissil av type AT-5 Spandrel (russisk namn Konkurs). Denne siste er montert på tårntaket og har ei rekkjevidde på rundt 4 km. Fire missil kan verta medtekne.

Motoren er ein turbodiesel og er montert bak i skroget.

Variantar
---------

BTR-90M
Med kanontårn frå BMP-3 og 100 mm kanon. Først sett i 2001, og ikkje i teneste lenger.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «BTR-90» frå Wikipedia på bokmål, den 21. oktober 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* BTR-90 Army Recognition - skildring og bilete (engelsk, fransk)
* Skildring hos FAS (engelsk)
|  |
| --- |
| **Snøbergkall** |
| SnøbergkallFoto: Dominic SheronySnøbergkallFoto: Dominic Sherony |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** CR Kritisk trugaUtbreiinga av Snøbergkall Utbreiinga av Snøbergkall |
|
| **Systematikk** |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Underklasse:** | Neognathae |
| **Overorden:** | Neoaves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Omnfuglar Furnariidae |
| **Slekt:** | Bergkallar *Cinclodes* |
| **Art:** | **Snøbergkall** *C. palliatus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cinclodes palliatus***von Tschudi, 1844 |

**Snøbergkall** (*Cinclodes palliatus*) er ein sterkt truga art av sporvefuglar i omnfuglfamilien.

Snøbergkallen er den klårt største bergkallen, 23-25 centimeter i kroppslengd, han skil seg òg frå andre bergkallar med kvit underside frå strupe til undergump. Brystet er markant breitt, og reint kvitt, oversida er brunraud. Oversida av hovudet er i grått og halen er mørk brun. Vaksne fuglar veg i området 99 til 109 gram. Lætet er snøgt skravlande 'pipipi'-trille, det kan bli eit akselererande og høgt 'wi-wi-wi-wi-wi...'.

Denne fuglen er endemisk for sentrale Peru, eit særs avgrensa og høgtliggande område i Junín-regionen, 4400-5000 moh.
Habitatet er knytt til myrer og våtmarker med *Distichia* polsterplantar.

Populasjonen er trudd å ligge mellom 50 og 250 modne individ og er minkande. Arten er truga av øydelegging av habitat, inkludert gruvedrift i leveområdet.

Kjelder
-------

* BirdLife International (2024) Species factsheet: *Cinclodes palliatus*. Henta frå  den 1. april 2024.
* Schulenberg, T. S. og G. M. Kirwan (2020). *White-bellied Cinclodes (Cinclodes palliatus)*, version 1.0. I Birds of the World (T. S. Schulenberg, red.) Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA.
* Schulenberg, T. Stotz, D. Lane, D. O'Neill, J, & Parker, T. *Birds of Peru*. Christopher Helm, London. (2007) ISBN 978-0-7136-8673-9

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Snøbergkall**
**Andy Stewart** (fødd ) var ein skotsk musikar og komikar.

Andy Stewart vart fødd i Glasgow som son av ein lærar, og flytte sidan til Arbroath, der han gjekk på skule. Han debuterte som musikar då han var 18 år gammal, på Gaiety Theatre i Leith. Andy hadde ein lang karriere og turnerte rundt i heile verda, på stader så langt unna som Sør-Afrika og Canada. Han kunne spela konsertar svær tett etter kvarandre, og kunne ofte pendla fram og tilbake over Atlanterhavet fleire gongar i veka.

Musikken hans kan omtalastsom typisk skotsk folkemusikk, med mange humoristiske innslag, litt i same stil som Povel Ramel. Dei best kjende songane hans er «Donald, wheres yer troosers» og «A Scottish soldier». Andy skreiv både på lågskotsk (til dømes «Muckin' o Geordies byre»), skotsk engelsk (til dømes Tunes of glory) og skotsk-gælisk («Cailin Mo Ruin-Sa»).

Han var aktiv heile livet, og heldt den siste konserten sin berre nokre timar før han døydde, i Usher Hall i Edinburgh, til ei innsamling for ein barneheim i Skottland.

Andy Stewart blei omtalt som særs vennleg, som ofte donerte inntektene frå konsertane sine til veldedige formål. Han drog også ofte til ulike sjukehus og eldreheimar og underheldt folk der.
*For andre øyar med namnet, sjå Langøya.* 
**Langøya** er ei øy i Holmestrandfjorden som er ein del av Ytre Oslofjord. Øya høyrer til Holmestrand kommune i Vestfold og ligg utanfor Holmestrand.

Kalksteinsbrot
--------------

På Langøya er det to tidlegare dagbrot der det frå 1899 vart teke ut kalkstein. Dagbrota er på til saman nesten 10 millionar kubikkmeter under havnivå. Frantzefoss Bruk tok ut kalk her. Det minste dagbrotet i sør er framleis i drift. Kalksteinen vart levert til sementfabrikken i Slemmestad. Ei kran frå steinbrotet står ved Cementmuseet i Slemmestad sentrum.

Avfallsdeponi
-------------

Norsk Avfallshandtering nyttar det største dagbrotet i nord til deponi av farleg uorganisk avfall. Ein stor del av avfallet er gips. Dessutan finst eit basseng for utreagering av reaktive metall; hovudsakleg magnesiumslam og andre alkali- og jordalkalimetall. Avfallet reagerer kraftig i kontakt med vatn og avgjer varme og ulike gassar (H2, NH3, PH3). Det finst òg ein tank for avgifting av cyanidhaldig avfall. Avgiftinga skjer i alkalisk miljø med natriumhypokloritt. Cyanidsambanda vert omdanna til karbondioksid og nitrogengass.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 68°43′42.287″N 16°58′25.957″E﻿
**Astafjorden** er ein fjordarm av Vågsfjorden i kommunane Tjeldsund, Ibestad og Gratangen i Troms. Fjorden strekkjer seg 19 km austover langs sørsida av Rolla til fjorden Salangen, som held fram austover.

I vest startar fjorden mellom Sørrollnes i nordaust og bygda Sandstrand i sørvest. Andre busetnader på sørsida er Hilleshamn heilt i aust. Frå her går Gratangsfjorden eller Gratangen søraustover. Ein anna fjordarm er Grovfjorden som går sørover om lag midtvegs i fjorden. 

På nordsida finn ein i tillegg til Sørrollnes bygdene Forså og Breivoll. Tettstaden Hamnvik er administrasjonssenter i Ibestad kommune og ligg heilt aust i fjorden på Rolla. Her kryssar Riksveg 848 under sundet Bygda via Ibestadtunnelen over til øya Andørja på andre sida. Vidare innover på sørsida av Andørja ligg Salangen (Salangsfjorden). 

I tillegg til Rv848 går Riksveg 825 langs sørsida av fjorden.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Namsen** (sørsamisk *Nååmesje*) er ei elv i Trøndelag fylke, om lag 200 km lang og med drygt 6000 kvadratkilometer nedbørsfelt. Ho startar i Store Namsvatnet, Røyrvik kommune, og munnar ut ved byen Namsos. Viktige elvar som renn ut i Namsen er Bjøra og Sandøla.

Eit eldre sørsamisk namn på Namsen er *Lakə̑s(ə̑)*, Mikko Korhonen ser dette som eit sørsamisk lån frå urgermansk *\*laguz*, forma tilsvarar gamalnorsk *lǫgr* og moderne *lågen*.

Undervegs gjennom Namdalen er elva regulert med fleire dammar, mellom anna ved utløpet av Namsvatnet og i kommunen Grong (Åsmulfoss, Aunfoss, Øvre og Nedre Fiskumfoss).

Av fiskeslag finn ein aure og laks, samt laksearten namsblank. Det er observert ørekyte i Namsvatn og ein fryktar konskvensene for laks- og aurefisket når denne spreier seg nedover vassdraget. Elva vert rekna som ein av dei beste lakseelvane i Noreg og årleg kjem mange fiskarar frå heile Europa for å fiske. Særleg kjem folk frå Sverige, Danmark og Tyskland for å delta i det årlege fisket som vert rekna for å gje mellom 20 og 35 tonn. I løpet av sesongen vert Grong laksefestival arrangert. I Harran, ved Fiskumfoss, finn ein Norsk Lakseakvarium.

I 1959 gjekk to store leirras i det nedre løpet av elva, i kommunen Overhalla; ein million m³ ved Vibstad, den 22. februar, og 3 million m³ ved Furre, den 14. april.

Isproppar og flaumar den 31. januar 2006 gav den største flaumen sidan NVE starta flaummåling i området for 90 år sidan. I løpet av tre døgn fall det 150-300 mm nedbør som regn over området og snøsmeltinga medverka med 10-50 mm.

Kjelder
-------

1. ↑  Mikko Korhonen 1981 *Johdatus lapin kielen historiaan*, SKS, s. 51

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Koppangen** (nordsamisk **Gohppi**) er ei bygd i Lyngen kommune i Troms og Finnmark fylke. Ho ligg på vestsida av fjorden Lyngen og rundt 17 kilometer nord for kommunesenteret Lyngseidet, langs Fv311.

Bygda ligg utsett til for naturfenomenet jøkulhlaup, som er ein plutseleg flaum frå ein isbre. Dette kan oppstå når demninga for bredemte sjøar brest. Dette skjer frå tid til annan ved dei bredemte sjøane i kanten av Koppangsbreen, og er vanskeleg å varsla.

Namna *Gohppi* og *Koppangen*
-----------------------------

Bygda har namnet sitt frå bukta ho ligg med, som heiter *Gohppi* på nordsamisk. Ordet er også eit substantiv som betyr 'bukt'. Thor Frette har i ein artikkel frå 1986 vist at både Koppangen og sundet *Kjølmangen* litt lenger ut i fjorden er danna på same vis, i dette tilfelle frå det opphavleg samiske namnet *Čoalbmi*, som betŧr "sund": Eit opphavleg samisk nam blir lånt inn i norsk, og får etter analogi frå fjordnamn lenger sør eit suffiks *-angen*, som dermed blir identifisert som fjord, trang vik eller til og med eit sund også for dei som ikkje forstår meininga med førsteleddet i namnet.

Referansar
----------

1. ↑  *Forskning.no, «Sjeldent flomfenomen oversvømmer bygd»*, arkivert frå originalen 21. september 2013, henta 7. september 2020

Litteratur
----------

* Frette, Thor 1986: Noen synspunkter på -anger (-angen). Årbok.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Koppangen» frå Wikipedia på bokmål, den 7. september 2020.*

Koordinatar: 69°40′45″N 20°15′40″E﻿
|  |  |
| --- | --- |
| Det kom en melding fra Bjørnesund: I natt er det gått et skip på grunn.

Arnulf Øverland: Sjøfolkene på Hustadvika   |  |

**DS «Rokta»** var eit norsk fraktefartøy som vart kjend då det forliste i 1938. «Rokta» var eit jarnskip på om lag 400 tonn som vart bygd i 1918. Det gjekk med skifer frå Alta til Skottland. 

Då «Rokta» natt til 3. april 1938 grunnstøytte på Gallerskjera på Hustadvika, bles det det sterk nordaust storm med orkanbyger. Gallerskjera ligg utanfor Rindarøya og Bjørnsund i Hustadvika kommune. Skipet vart ståande fast på skjera i eit og eit halv døger. Det ureine farvatnet gjorde det svært vanskeleg for bergingsfartøy å kome til. Då skipet måndag 4.april knekte i to og glei av skjeret, vart seks av mannskapet redda av redningsskøyta «Christian Bugge» og lokale fiskarar. Det vart delvis brukt robåtar for å kome til i det grunne og svært ureine området. Dei seks andre av besetninga miste livet. Det gjorde òg to av redningsmannskapa. Nærmare 100 mann var ute på dei ulike fartøya under redningsaksjonen.

Den langvarige redningsaksjonen vart utfyllande dekt i aviser og radio i Noreg og i utlandet. Om forliset og berginga skreiv Arnulf Øverland diktet *Sjøfolkene på Hustadvika*.

Eit monument til minne om Roktaforliset vart reist på Rindarøy i 1991. På Søre Bjørnsund er det reist ein minnestein over dei to redningsmennene som miste livet.

Kjelder
-------

* Arnfinn Haga: *Dramaet på Hustadvika*. Cappelen 2005
**Eydehavn Museet** er eit industri- og arbeidarmuseum på Eydehavn i Arendal kommune.

Hovudutstillinga til museet rommar mange tema knytt til industristaden og samfunnet her. Dei to hjørnesteinsverksemdene AS Arendal Smelteverk og Det norske Nitridaktieselskap (Nitriden) har ein sentral plass. Museet har også ei arbeidarleilegheit innreidd i 1920-talsstil. Utstillinga "Marens minner" viser kvardagsliv og feiring av høgtidar på garden Helle ved Neskilen frå tida rundt 1900. Historia blir fortald gjennom tekstar, bilete og gjenstandar. Resten av lokala inneheld Sam Eyde-rommet, som blir nytta til møte og fagrørsla sitt rom med m.a. fagforeiningsfaner.

Museet har ei utandørs utstilling plassert i gatene i Eydehavn. Utstillinga er basert på gatenamn med personnamn. I løpet av tre km får ein eit innblikk i historia til Eydehavn gjennom desse personane.

Museet opna i 1982, og har lokale og utstillingar i ein av dei gamle murgardane i Nesbyen frå den fyrste tida av industristaden. 12 arbeidarbustader vart bygde av Det Norske Nitridaktieselskap mellom 1913 og 1916, og kvar av dei inneheldt to eller fire leilegheiter.

Samlingane til museet omfattar gjenstandar, bilete og arkivmateriale knytt til bedriftane og samfunnet på Eydehavn. I tillegg finn ein ei utstilling av biletkunstnaren Else Hagen som vaks opp på Eydehavn.

Eydehavn Museet ein del av Aust-Agder museum og arkiv.

Bakgrunnsstoff
--------------
*Denne artikkelen handlar om Kvaløya i Tromsø kommune i Troms. For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Kvaløya (fleirtyding).* 

**Kvaløya** (samisk: **Sállir**) er den femte største øya i Noreg med eit areal på 737 km². Heile øya ligg i Tromsø kommune. Det er vegsamband til Tromsøya over Sandnessundbrua. I nord er Kvaløya knytt til Ringvassøya med Kvalsundtunnelen, og det er ferjesamband til Vikran frå Larseng og ei sommarrute mellom Sommarøy og Senja.

Stadane det bur mest folk er Kvaløysletta, Ersfjordbotn, Sommarøy og Slåttenes, men det er spreidd busetnad langs det meste av kysten på øya. Til saman bur det om lag 10 000 personar på Kvaløya.

Geografisk er Kvaløya nesten delt i tre av fjordane Ersfjorden og Kaldfjorden. Store delar av øya er fjellandskap, og det høgaste punktet er Store Blåmann på 1044 moh.

Utsyn frå Fløya i Tromsø. Kvaløya dannar det meste av bakrunnen.

Kjelder
-------

* Artikkelen «Kvaløya» henta frå bokmålswikipedia 30.06.2006.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kvaløya si heimeside *(Tromsø kommune)*[*daud lenkje*]
* Satellittbilete av Kvaløya (Google)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Korallsoppar** |
| 

Ramaria gracilis  *Ramaria gracilis* |
| **Systematikk** |
| **Domene:** | Eukaryota |
| **Rike:** | Fungi |
| **Klasse:** | Basidiomycetes   |
| **Underklasse:** | Agaricomycetidae |
|
|
| **Orden:** | Phallales |
| **Familie:** | Ramariaceae |
| **Slekt:** | Ramaria |
|
| Vitskapleg namn |
| Ramaria

Fr. ex. Bonord. 1851 |

**Korallsoppar**  eller **fingersoppar** er ei slekt soppar som minner om korallar eller fingerklasar. Dei kan verte like store som kålhovud og kan vege fleire kilogram. Korallsoppane høyrer til fingersoppfamilien.

Korallsoppane kan variere i farge frå lys gul, raud eller oransje, til lilla, kvit og beige. Nokre artar kan skifte farge ved støyt. Sporane til korallsoppane er gulbrune til rustbrune. Fargen på sporane kan variere mykje.

Fleire artar, t.d. gul fingersopp, er gode matsoppar, men han er lite brukt. Årsaka er gjerne at etande korallsopp er lett å forveksle med nærskylde giftige artar, som kan vere årsak til gastroenteritt (akutt betennelse i mage/tarm). Giftkorallsopp er eit døme på ein giftig korallsopp som gir gastrointestinale symptom. Han inneheld irritasjonsstoff som påverkar mage/tarm. Toksina som er årsak til gastroenteritten er ikkje identifisert, men det er truleg at det dreiar seg om ein irriterande effekt på slimhinnene.

Kjelder
-------

* Wikipedia på bokmål.
* Svensk wikipedia.
Bardufoss lufthamn og Andselv
**Bardufoss** er ei bygd, eller eit bygdelag, i Målselv kommune i Troms. Bygda omfattar dei to tettstadene Andslimoen og Andselv, samt grendene Finnsund, Fossmoen, Heggelia og Rusten. Bardufoss har om lag 2 500 ibuarar. Europaveg 6 går gjennom Bardufoss. Bardufoss lufthamn ligg sentralt i bygdelaget. 

Sjølve Bardufoss voks for ein stor del fram då den tyske okkupasjonsmakta under 2. verdskrigen fekk bygt flyplass med hjelp av tvangsutskrivne nordmenn og krigsfangar. Etter verdskrigen bygde det norske Forsvaret ut området gjennom fleire tiår, så i dag er brorparten av folket på staden direkte eller indirekte knytt til Forsvaret. Bardufoss leir er samlenemning for Heggelia leir og Rusta leir, to leirar som ligg ca 500 meter frå einannan. Mellom Rusta og Heggelia leir ligg Istindportalen, eit velferdsbygg for soldatane, samt kino, idrettshall og kiosk for sivile. Istindportalen hyser også fellesbibliotek for Forsvaret og Målselv kommune, samt kulturskulen i kommunen.

Bardufoss har vidaregåande skule med dei fleste praktiske fag som flyfag, byggfag og mekaniske fag, i tillegg til idrettsfag og studieførebuande fag. På Rustahøgda, mellom Andselv og Heggelia, ligg ungdomsskulen i bygda og Næringshagen i Målselv. Her har *Forsvarets Høgskule* ei avdeling. Ein symjehall og ein idrettshall ligg også her.

I bygdesenteret Andselv er daglegvarebutikkar og andre butikkar, apotek og postkontor; 9235 Bardufoss. Nokre kilometer aust og søraust for Bardufoss ligg skianlegget Myrefjell og den mektige Målselvfossen. På tettstaden Andslimoen er helsesenter, tannklinikk, samisk skule, slakteriet Nortura, samt bilforhandlarar og ein caravan-forhandlar.

Næringsliv
----------

«Reinbeite-konflikten mellom norske og svenske reinbønder har vært fastlåst i flere år fordi svenskene ennå ikke har ratifisert en ny norsk-svensk beitekonvensjon etter at den forrige utløp i 2005», sa (den norske) landbruksminister Dale, i 2018.

Kjelder
-------

1. ↑

* *Denne artikkelen bygger på «Bardufoss» frå Wikipedia på bokmål, den 31. august 2013.*

* *Norsk Allkunnebok*, I. bandet. 1949.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |