recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ulike typar bruk av finlandsshette.
Amerikansk marinesoldat i Afghanistan med finlandshette.
Demonstrant med finlandshette.
**Finlandshette** eller **balaklava** er eit hovudplagg som dekkjer heile hovudet bortsett frå fjeset, eller mange gonger berre viser augo. Hettene er tradisjonelt av ull, men kan òg lagast av andre material. Dei kan normalt rullast opp slik at dei kan brukast som ei vanleg lue dersom det ikkje er naudsynleg å dekka heile hovudet.

I Noreg vert plagget gjerne kalla finlandshette. Grunnen til dette er at hovudplagget vart strikka i Noreg og sendt til Finland under Vinterkrigen i 1939/1940.[*treng kjelde*] Ordet balaklava er blitt meir vanleg i Noreg, særleg etter at den finske ambassaden oppfordra avisene til ikkje å kalla dei finlandshetter, fordi hettene gjerne vert forbunde med forbrytarar og politiske aktivistar som vil skjula identiteten sin. Balaklava-namnet kjem frå byen Balaklava på Krimhalvøya. Under Krimkrigen strikka engelske kvinner mange slike hetter for å hjelpa soldatane til å halda ut i kulda. 

Mange spesialstyrker, både innan militæret og politiet, brukar òg hettene. Plagga er då gjerne laga i spesielle flammehemmande material som vernar brukaren både mot flammar og mot å bli attkjend.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Finlandshette**
Koordinatar: 67°26′S 59°28′E﻿

**Stillwell Hills** er ei gruppe stort sett snøfrie og klipperike åsar i Kemp Land i Antarktis. Dei består av gneis og som omfattar Kemp Peak og Lealand Bluff langs sørvestsida av William Scoresby Bay. Området vart utforska av mannskapet på RRS «William Scoresby» under Discovery Investigations i februar 1936, og av Lars Christensen-ekspedisjonen, 1936-37. Nordmennene tok flyfoto som dei nytta til å kartlegge desse åsane for første gong. Australian National Antarctic Research Expedition(ANARE) gjorde geologiske undersøkingar av området i 1961. Han vart namngjeve av ANCA etter dr. Frank Leslie Stillwell, ein geolog i Den australasiatiske antarktisekspedisjonen (AAE), 1911-14, som utvikla ein teori om korleis dei stripete gneisformasjonane av same type hadde oppstått på George V Coast.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stillwell Hills» frå Wikipedia på engelsk, den 29. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Stillwell Hills». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 14. januar 2013.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 59°55′50.056″N 10°45′21.838″E﻿

Nedre Vøiens Bomuldsspinderi ved Akerselva er den eldste bygningen midt i bilete. Det nye bygget til venstre er eit påbygg frå 1986.Foto: Mahlum

Ved Vøyenfallene med Graahs spinneri, Hjula veveri og Tugthusets klesstampe. Bilete av amatørfotografen Hans Emil Erichsen frå 1866.
 **Nedre Vøiens Bomuldsspinderi** eller **Vøiens Bomuldsspinderi** er ei tidlegare tekstilverksemd i Sagveien 21 på Sagene i Oslo. Verksemda kom i gang etter initiativ av Knud Graah og svogeren Niels O. Young i 1846. To år tidlegare hadde dei kjøpt fallrettane i Akerselva på Nedre Vøyen gard og i 1845 stod den toetasjes fabrikkbygninga klar. Spinneriet produserte tråd og stoff. 

Graah hadde vore i Manchester og andre plassar for å gjere seg kjend med industrien. Fabrikken vart bygd med teknologi og ekspertar frå England.

Den første tida hadde spinneriet 70 til 80 tilsette som arbeidde ved spinnemaskinane. Maskinane vart drivne av kraft frå eit vasshjul som tilhøyrde Akers Mekaniske Verksted.

I 1859 brann spinneriet ned og ei ny bygning etter teikningar av Oluf Nicolai Roll vart bygd. Det er den fabrikken som framleis står på staden. I 1895 kjøpte spinneriet opp fallrettane i den nederste delen av Vøyenfallene, kalla Våghalsen. Det blei ført opp fleire bygningar her.

Verksemda skifta eigarform og vart gjort om til aksjeselskap i 1906 under namnet A/S Knud Graah & Co.
I 1919 vart spinneriverksemda skilt ut i eiga selskap under det gamle namnet Vøyens Bomuldsspinderi, men spinneriet gjekk dårleg og vart nedlagd fire år seinare. Knud Graah & Co. held fram som veveri og i 1946 gjekk det inn i selskapet TEFAS saman med mellom anna Hjula Veveri. Produksjonen vart flytta til ein ny fabrikk på Frysja. Selskapet gjekk konkurs etter nokre år; i 1955.

Fabrikkbygninga i Sagveien blei rehabilitert i 1980 ved arkitekt Sigvart Pran.

Industrianlegget er kommunalt verna som kulturminne. I tillegg til sjølve fabrikkbygninga består kulturminnet av Spinnerimeisterboligen i Sagveien 21 og nybygget med adresse Mølleparken 6.

Kjelder
-------

1. 1 2  Knut Are Tvedt (red): *Oslo byleksikon*, Kunnskapsforlaget 2010, side 626, ISBN 978-82-573-1760-7
2. 1 2 3  Knud Graah & Co A/S frå Norsk Museumsnettverk for industrihistorie
3. ↑  Nedre Vøiens Bomuldsspinderi i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Sjømannsskulen på Ekeberg.Foto: C. Hill

Jernbanetorget 2, tidlegare hovudkontor for Den norske Amerikalinje.Foto: Mahlum

**Bjercke og Eliassen** var eit norsk arkitektfirma skipa i Oslo i 1914 av Andreas Bjercke og Georg Eliassen. Saman dreiv dei firmaet fram til 1960.

I første halvdelen av 1900-talet hadde dei ein stor produksjon innen dei fleste byggtyper. Dei arbeidde tett i lag og det er nærast umogleg å skilje kven av dei som gjorde kva. 

Av dei markante oppgåvene dei fekk finn ein mellom anna Sjømannsskulen på Ekeberg, Den norske Amerikalinjes hovudkontor
på Jernbanetorget i Oslo, Minnehallen i Stavern, Sjømannsskulen i Tønsberg, Oslo Lysverker, Redernes Hus i Oslo, Sundøya fjordrestaurant og klubbhuset Dronningen ved Bygdøy. I fleire av bygga designa dei òg møbler, tapet og anna inventar.

Utmerkingar
-----------

Firmaet fekk Houens fonds diplom for fire av sine bygg og Sundts premie for to. Dei fekk Houens fonds diplom i 1923 for Sjømannsskulen i Oslo, i 1925 for Sjømannsskulen i Tønsberg, i 1933 for Oslo Lysverker og i 1941 for Redernes Hus, Oslo.

Dei fekk Sundts premie i 1920 for bustaden til Eliassen i Professor Dahls gate 46 B i Oslo og i 1928 for forretningsgarden Karl Johans gate 17.

Referansar
----------

1. ↑  Arkivverket om Bjercke og Eliassen
2. ↑  Houens fonds diplom Arkivert 2014-02-01 ved Wayback Machine. frå Norske arkitekters landsforbund
3. ↑  Sundts premie Arkivert 2014-02-01 ved Wayback Machine. frå Norske arkitekters landsforbund
|  |
| --- |
| **Santamartatapakulo** |
|  |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** NT Nær trugaUtbreiinga av Santamartatapakulo Utbreiinga av Santamartatapakulo |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Tapakuloar Rhinocryptidae |
| **Slekt:** | *Scytalopus* |
| **Art:** | **Santamartatapakulo** *S. sanctaemartae* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Scytalopus sanctaemartae***Chapman, 1915 |

**Santamartatapakulo** (*Scytalopus sanctaemartae*) er ein fugl i tapakulofamilien, endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta.

Skildring
---------

Dette er ein liten tapakulo, ca. 11 centimeter, fjørdrakta til hannfuglen er litt bleikgrå, men han har brunoransje bakkropp med svarte tverrstriper. Den litle oppeikande halen er mørkebrun. Han har ein liten kvit flekk midt på hovudet. Hoa er bleikare og har mindre kvitt på hovudet enn hannfuglar. Santamartatapakuloar lever nede i mørk, fuktig underskog, frå 900 til 1700 moh.

Populasjonen er ikkje estimert og er trudd å vere stabil.

Om tapakuloar generelt
----------------------

Tapakuloar lever i tett vegetasjon på eller nær bakkenivå og finst hovudsakleg i fjellområda i utbreiingsområdet sitt. Dei kan vere særs krevjande å observere ettersom dei spring i underskogen på ein musaktig måte. Artane er terrestriske, har korte venger og fuglane har derfor dårlege flygeevner. Dei har kraftige bein, godt egna til livet på grassletter og i underskog. Stjerten er oppreist. Dei vert enklast oppdaga og identifisert med hjelp av kjenneteikn i songen.

Kjelder
-------

* Krabbe, N.K. & Schulenberg, T.S. (2003). *Santa Marta Tapaculo (Scytalopus sanctaemartae)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. juli 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Scytalopus sanctaemartae Arkivert 2015-07-09 ved Wayback Machine.*. Henta frå  den 8. juli 2015

Referansar

1. ↑  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Flickr.com Bilete på flickr.com, fotograf: Daniel Uribe
**Anthony James Keith «Tony» Hymas** (fødd 23. september 1943) er ein engelsk klaverspelar og komponist.

Hymas byrja som korsongar i Exeter Cathedral, og då han var ferdig med skulen tok han pianotimar hos Harold Rubens ved Royal Academy of Music. Som pianist for Ballet Rambert skreiv Hymas musikken for Glen Tetley sin *Rag Dances* i løpet av åtte dagar. Då han slutta hos Rambeert, byrja Hymas å spele som studiomusikar i London i 1970-åra. 

Han spelte i lag med Jack Bruce i Jack Bruce Band mellom 1976 og 1978. Hymas vart så ein av musikarane til Jeff Beck, og spelte på den første plata med han i 1980 på albumet *There & Back*. I løpet av åra har han skrive mange melodiar for Beck, inkludert «Angel Footsteps» og «Brush with the Blues». I 1980 henta Hymas og eit anna medlem i bandet til Beck, Simon Philips den skotske songaren Jim Diamond og i lag skipa dei Ph.D. som fekk ein hit i Storbritannia med songen «I Won't Let You Down» i 1982. Gruppa vart oppløyst i 1983 då dei neste singlane deira selde dårleg, og Diamond gjekk attende til ein solokarriere. Hymas fortsette å samarbeide med Diamond på soloprosjekta hans, og duoen gav ut eit tredje Ph.D.-album i 2009 kalla *Three*, og var aktive fram til Diamond døydde i 2015.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tony Hymas» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juli 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Albums by Tony Hymas: Discography, songs, biography, and listening guide». Rate Your Music. Henta 6. juli 2018.
2. ↑  Katz, Larry (17. mars 1999). Beck is back; Who's returned to rock including a stop at The Orpheum? Who else?[*daud lenkje*], *Boston Herald* («That somebody was Tony Hymas, Beck's longtime keyboardist. Hymas had written a bunch of tunes, many of which ...»)
3. ↑  Tony Hymas Profile, Magna Carta Records, Henta 14. juli 2018

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* MusicBrainz (artist)

 |
|  |
| --- |
| **Santamartamaurpitta** |
| Illustrasjon av George Miksch Sutton, 1922Illustrasjon av George Miksch Sutton, 1922 |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Santamartamaurpitta Utbreiinga av Santamartamaurpitta |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Maurrikser Formicariidae |
| **Slekt:** | *Grallaria* |
| **Art:** | **Santamartamaurpitta** *G. bangsi* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Grallaria bangsi***Allen, 1900 |

**Santamartamaurpitta** (*Grallaria bangsi*) er ein fugl i maurpittafamilien, han er endemisk for Colombia med utbreiing avgrensa til eit lite område lengst nord i landet, Sierra Nevada de Santa Marta.

Skildring
---------

Santamartamaurpitta har ei kamuflerande fjørdrakt med olivengrøn overside og kvit underside med mørke streker. Strupen er brunoransje med uklåre streker i. Dei lange beina har blå farge, det kraftige nebbet er mørkt. Kroppsforma er typisk for Kjønna er like. Kroppslengda er på ca. 18 centimeter og gjennomsnittleg kroppsvekt om lag 62 gram.

Denne arten lever på bakken eller lågt i tett, fuktig skog i høgder mellom 1200 og 2400 moh. Han er ikkje så skjerr som typisk for maurpittaer, men blir likevel sjeldan sett. Han er vokal og eit 'vouv-voit' kan høyrast når han er nær.

Storleiken på populasjonen er estimert til under 10 000 individ og er minkande. Trugsmåla er øydelegging av opphavleg vegetasjon.

Kjelder
-------

* Krabbe, N.K. & Schulenberg, T.S. (2003). *Santa Marta Antpitta (Grallaria bangsi)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. juli 2015
* Robert S. Ridgely and Guy Tudor, '*The Birds of South America*, University of Texas Press, 1994
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Grallaria bangsi*. Henta frå  den 8. juli 2015

Referansar

1. ↑  Krabbe et al
2. ↑  Ridgely og Tudor
3. ↑  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Santamartamaurpitta**
**Santiago metropol-regionen** (spansk: *Región Metropolitana de Santiago*) er ein av dei seksten regionane i den administrative inndelinga av Chile. Han grensar i nord og vest mot Valparaíso-regionen og i sør mot O'Higgins-regionen. I aust grensar han mot Argentina.

Det er einaste administrative region i landet utan kystlinje og inneheld hovudstaden i nasjonen, Santiago. Dei fleste kommersielle og administrative sentra er lokaliserte i regionen, inkludert Chiles viktigaste internasjonale flyplass, Arturo Merino Benítez internasjonale lufthamn.

Med eit areal på 15 403,2 km2 og folkesetnad på over 7 millionar, er det Chiles mest folkesette og tettast folkesette region.

Geografi
--------

Santiago metropol er einaste landslåste regionen i Chile og ligg i den mellomliggjande Valle Central mellom den chilenske kystserien og Andesfjella. Cerro San Cristóbal dominerer det vidstrekte bybiletet i Santiago i ei høgd av 880 meter over havet med byforstader som jamt og trutt klatrar ved foten av Andesfjella i aust. Tupungato-stratovulkanen, med ein topp på 6 570 moh. på grensa mot Argentina, er ein av Sør-Amerikas høgaste fjelltoppar.

Det dominerande dreneringsbassenget strøymer inn i Maipo-elva med dei viktigaste sideelvane Mapocho, Yeso og Colorado.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen inneheld omsett tekst frå «Santiago Metropolitan Region» frå Wikipedia på engelsk, den 4. januar 2023*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Santiago metropol-regionen**

| * v
* d
* e
Regionar i Chile |
| --- |
| Antofagasta**·** Araucanía**·** Arica og Parinacota**·** Atacama**·** Aysén**·** Biobío**·** Coquimbo**·** Los Lagos**·**
Los Ríos**·** Magallanes**·** Maule**·** Ñuble**·** O'Higgins**·** Santiago metropol**·** Tarapacá**·** Valparaíso |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
*Sjå òg Isola Santo Stefano i Maddalenaøyane*
Santo Stefano og Dei pontinske øyane.
Det forlate fengselet på Santo Stefano.
**Santo Stefano** er ei øy i Tyrrenhavet utanfor vestkysten av Italia og er ei av Dei pontinske øyane. Ho er sirkelforma, mindre enn 500 meter i diameter og ligg 2 km aust for den naboøya Ventotene.

Som resten av øygruppa vart øyane danna av vulkansk aktivitet. Eit gamalt fengsel bygd av Huset Bourbon dominerer øya og var i bruk fram til 1965. Av folk som sat i fengsel her finn ein anarkisten Gaetano Bresci og under facistregimet den framtidige italienske presidenten Sandro Pertini, Umberto Terracini, Giorgio Amendola, Lelio Basso, Mauro Scoccimarro, Giuseppe Romita, Altiero Spinelli og Ernesto Rossi.

Øya har ikkje vore busett etter at fengselet vart lagd ned, bortsett frå turistar som vitjar øya på dagtid. 

Øya har hatt fleire forskjellige namn gjennom tidene Partenope, Palmosa, Dommo Stephane og Borca sidan romartida.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Satellittbilete av Santo Stefano[*daud lenkje*]

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Santo Stefano Island frå Engelsk Wikipedia .*

Koordinatar: 40°47′22″N 13°27′15″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Mirovia** (av russisk мировой, *mirovoj*, som tyder «global») var eit tenkt superhav som låg omkring superkontinentet Rodinia i neoproterozoikum i perioden for om lag 1 milliard år sidan til 750 millionar år sidan. Mirovia kan ha vore identisk til, eller ein forgjengar for, Det panafrikanske havet som følgde etter oppdelinga av Rodinia. Panthalassa (ein forgjengar for Stillehavet) utvikla seg i neoproterozoikum då Mirovia forsvann på grunn av subduksjon.

Geologiske funn tyder på at det i midten av neoproterozoikum, i perioden kryogenium, var ei ekstrem istid som var så intens at heile Mirovia kan ha vore dekt av eit to kilometer tjukt islag, som òg dekte det meste av jorda. Denne hypotesen vert kalla snøballjorda.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mirovia» frå Wikipedia på engelsk, den 20. august 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  McMenamin, Mark A.; Dianna L. McMenamin (1990) "The Rifting of Rodina" in *The Emergence of Animals*, Columbia University Press, ISBN 0-231-06647-3
2. ↑  Powell, Christopher McA og Pisarevsky, Sergei A. *RODINIA TO GONDWANALAND: GROWTH OF THE PACIFIC OCEAN og DESTRUCTION OF THE MOZAMBIQUE og BRAZILIDE OCEANS,* GSA Conference, Earth System Processes - Global Meeting (June 24-28, 2001), samandrag:  Arkivert 2011-08-09 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 32°38′26″N 35°34′0″E﻿

**Fredsøya** er ein israelsk-jordansk park ved samløpet mellom Jordanelva og Yarmouk, på grensa mellom Israel og Jordan. Ein kan sjå Naharayim vassenergiverk frå parken.

Historie
--------

Land langs elvebreidda til Jordanelva var under jødisk eigarskap før staten Israel vart oppretta. I 1927 skreiv Pinchas Rutenberg, som grunnla Palestina Electric Company, under på ein avtale med kong Abdullah I av Jordan om å byggje eit vasskraftverk. Det vart bygd kanalar og dammar for dette, som skapte i ei menneskeskapt øy i elva. Vasskraftverket kom i drift i 1932, men vart lagt ned etter den arabisk-israelske krigen i 1948.

I 1994 avstod Israel området til Jordan som ein del av fredsavtalen deira. Jordan gjekk med på leige det attende slik at bønder frå Ashdot Ya'acov kibbutz kunne dyrke jorda der. Jordbruket held fram under ein 25-årsavtale, som automatisk vert fornya. Det vart oppretta ein port slik at israelske turistar kunne vitje parken utan behov for visum eller pass.

Massakren i 1997
----------------

Naharayim-minnesmerket
Den 13. mars 1997 var skulen Feurst frå Beit Shemesh på ein klassetur til Jordandalen og Fredsøya. Den jordanske soldaten Ahmed Daqamseh opna eld mot skulebarna og sju jenter på 13-14 år mista livet, medan andre vart skadd. Kong Hussein av Jordan kom til Beit Shemesh for å kondolere og be om tilgjeving for landet sitt.

I februar 2011 kravde justisministeren i Jordan at Daqamesh burde få sleppe ut og hevda at «Han er ein helt, han fortener ikkje å vere i fengsel».

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Island of Peace» frå Wikipedia på engelsk, den 3. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  The beautiful and tragic story of Naharayim, Jerusalem Post
2. 1 2  *Jordan River Valley Peace Park*, arkivert frå originalen 23. desember 2017, henta 3. oktober 2014
3. ↑  *Jordan River Peace Park*, arkivert frå originalen 4. mars 2016, henta 3. oktober 2014
4. ↑  «With condolence visit to Israel, King Hussein spurs talks", *CNN*, 16. mars 1997. Vitja 3. oktober 2014. «King Hussein of Jordan knelt in mourning Sunday with the families of seven Israeli schoolgirls gunned down last week by a Jordanian soldier, saying they were all 'members of one family.'"
5. ↑  Jordan Minister: Release soldier who shot Israeli,*Jerusalem Post*, 14. februar 2011. Henta 3. oktober 2014. «In an unprecedented move, Jordan's new justice minister on Monday joined dozens of protesters demanding the early release of a Jordanian soldier who killed seven Israeli school girls in 1997. «
6. ↑  Roee Nahmias (16. februar 2011). «Jordanian minister calls Israel 'enemy'». Ynet News. Henta 3. oktober 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Området i bilete (forklaringar på hebraiske)[*daud lenkje*]
* Bilete av massakren (forklaring på hebraiske) Arkivert 2007-10-08 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 32°16′37″N 35°54′20″E﻿

**Jerash** (arabisk جرش) er eit guvernementet i Jordan. Det ligg nord for Amman, hovudstaden i Jordan. Administrasjonssenter i guvernementet og den største byen er Jerash.

Jerash guvernement har det minste arealet av dei 12 guvernementa i Jordan, men den nest hgøaste folketettleiken etter Irbid guvernement. Jerash guvernement er det sjuande største etter folketal.

Geografi
--------

Fjell i Jerash guvernement i Sakib.
Zarqaelva renn gjennom fjella i Jerash.
Byen Jerash i Jerash guvernement
Jerash er eit kupert område med frodig jord, og grensar til Irbid guvernement i nord, Ajlun guvernement i vest, Mafraq guvernement og Zarqa guvernement i aust, og Balqa guvernement i sør. Årsmiddelnedbøren i Jerash guvernement er kring 400–500 mm som er det høgaset i landet. Høgda varierer frå 300 til 1300 meter over havet med fleire elvar, mellom anna Zarqaelva.

Historie
--------

I det første hundreåret av den kristne tida fekk byen Jerash (då kalla Gerasa) ein rask vekst under romersk styre og Pax Romana. Han vart ein del av Dekapolis og voks i konkurranse med den eldre byen Petra som handelsby. Innbyggjarane vann ut malm i Ajlunfjella i nærleiken. Frå midten av det første hundreåret, førte velstanden med seg fleire monument, som framleis står i dag. På 100-talet førte dei romerske krigane i Asia til ytterlegare fordelar. Det vart bygd gode vegar til Pella, Filadelfia (i dag Amman), Dion og til provinshovudstaden Bos(t)ra. Keisar Hadrian vitja byen vinteren 129-130. Etter kvart som den politiske situasjonen endra seg, vart byen mindre viktig.

Demografi
---------

Det estimerte folketalet til Jerash guvernement i 2010 var kring 183 400. Den jordansle folketeljinga i 2004 indikerer at folketalet i Jerash guvernement var 153 602.

Flyktningleirar
---------------

Det ligg to palestinske flyktningleirar i Jerash guvernement, Souf- og Jerash-leiren.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jerash Governorate» frå Wikipedia på engelsk, den 4. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  *DoS Jordan*, arkivert frå originalen 12. oktober 2017, henta 4. oktober 2015
2. ↑  Alrai Newspaper

| * v
* d
* e
Guvernement i Jordan  |
| --- |
| Nord | Ajloun**·** Irbid **·** Jerash**·** Mafraq |  |
| Sentral | Amman**·** Balqa**·** Madaba**·** Zarqa |
| Sør | Aqaba**·** Karak**·** Ma'an**·** Tafilah |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Paul Due** (13. august 1835–26. februar 1919) var ein norsk arkitekt, fødd i Kristiansand og død i Kristiania (Oslo). Han tok utdanning i ingeniørvitskap hjå Hannovers Polytechnikum i åra 1852–1856, og var i USA dei fyrste åra etterpå, der han mellom anna arbeidde for militærmakta for Sørstatane under borgarkrigen. Han kom attende til Noreg i 1865, og teikna 23 bygningar i Drammen etter ein storbrann i byen i 1866.

Kornsjø stasjon på Østfoldbanen, teikna av Paul Due, er ein staseleg og imponerande stasjon rett attmed riksgrensa mot Sverige.
I 1870 tok han til å samarbeide med arkitekt Bernhard Steckmest, og saman skipa dei firmaet Due & Steckmest. Her var det ofte Steckmest som stod for teikninga, medan Due hadde det administrative ansvaret og stod for arbeidet med byggesakene. Mange av dei kjente bygningane som vart reist i Kristiania i denne perioden, var det dei som stod attom. I åra 1891–1910, då samarbeidet med Steckmest var avslutta, arbeidde Paul Due som arkitekt for Noregs statsbaner, og teikna mange av dei stasjonsbygningane som vart reiste i denne perioden.

Kjelder
-------

* snl.no:Paul Due

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk kunstnerleksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Verbal** er ei nemning på eit setningsledd. Verbalet er som einaste obligatoriske ledd i ei setning, det viktigaste setningsleddet. Verbalet fortel kva slags handling som vert skildra i setninga, i tillegg til å tidfeste handlinga. Setningsleddet verbal er sett saman av verb.

Verbal i norsk
--------------

I norsk kan verbalet enten vera enkelt eller sett saman av fleire verb:

* *Eg er svolten.* – Verbalet «er» er enkelt.
* *Eg har vore svolten* – Verbalet «har vore» er sett saman av fleire verb, hovudverbet «å vera» og hjelpeverbet «har».

Når verbalet er enkelt, står verbet i presens, preteritum eller imperativ. Desse verbformene gir verbal med finitt form. Når verbalet er sett saman av fleire verb, står eit av verba i finitt form, medan dei andre verba står i infinitt form. Verbet i finitt form er da ofte et hjelpeverb (modalt eller vanlig).

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Verbal» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mars 2021.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
		- Norsksonen
|  |
| --- |
| ***Free Man in Paris***  Singel av Joni Mitchellfrå albumet *Court and Spark* |
|  |
| B-side | People's Parties |
| **Utgjeve** | Juli 1974 |
| **Innspelt** | 1973 |
| **Sjanger** | Folkjazz, jazzfusion |
| **Lengd** | 3:02 |
| **Selskap** | Asylum |
| Låtskrivar(ar) | Joni Mitchell |
| **Produsent** | Joni Mitchell |
|
| Joni Mitchell-kronologi |
| «Help Me»(1974) | *Free Man in Paris* | «Big Yellow Taxi» (live)(1974)
 
 |

«**Free Man In Paris**» er ein song skriven av den kanadiske visesongaren Joni Mitchell. Han vart gjeven ut i 1974 på albumet *Court and Spark*, og på konsertalbumet *Shadows and Light*. Songen er ein av dei mest kjende songane hennar[*treng kjelde*]. Songen handlar om musikkagenten David Geffen, ein nær ven av Mitchell tidleg i 1970-åra og skidldra Geffen under ei reise Geffen og Mitchell gjorde til Paris med Robbie og Dominique Robertson. «Free Man in Paris» nådde 22. plassen på singellista i USA og andreplassen på Easy Listening-lista.

I 1970-åra vart ein instrumentalversjon av songen nytta som kjenningsmelodi for CBC Television sitt *The Saturday Evening News*.

«Free Man In Paris» har vorte spelt av andre artistar som Neil Diamond, Sufjan Stevens, Adrienne Young, Phish og JoJo. Han er rangert på 470. plass på lista til Rolling Stone over dei 500 beste songane gjennom tidene frå 2004, men var ikkje med på den oppdaterte lista deira frå 2010.

Medverkande
-----------

* Joni Mitchell — vokal, gitar
* Tom Scott — treblåseinstrument
* José Feliciano, Larry Carlton — elektrisk gitar
* Wilton Felder— bass
* John Guerin — trommer
* David Crosby and Graham Nash — korvokal

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Free Man in Paris» frå Wikipedia på engelsk, den 30. august 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Joni Mitchell looks at both sides now: her hits -- and misses, by Robert Hilburn, Los Angeles Times, 7 December 1996.
2. ↑  Whitburn, Joel (2002). *Top Adult Contemporary: 1961-2001*. Record Research. s. 172.
3. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
**Jens Wendelboe** (fødd 28. februar 1956) i København, oppvaksen i Oslo) er ein norsk trombonist, komponist, arrangør og orkesterleiar innan jazz. Han blei utdanna ved Austlandet sitt Musikkonservatorium i 1979 og spelte på 80-talet blant anna i Radiostorbandet (1980-1984), Jazzpunkensemblet (1982-1985) og leidde sitt eige storband under namnet Jens Wendelboe Big Band som gav ut albumet  *'lone attic* i 1983. I 1984-1985 utdanna han seg til Master of Music Degree på Manhattan School of Music og gav samtidig ut storbandalbumet *Letter from New York* med amerikanske musikarar. Heime igjen starta han det som skulle bli Oslo Groove Company og leidde orkesteret i perioden 1985-1987. Frå 1991 har han leidd sitt eige storband Big Crazy Energy Band, og seinare jazzkvartetten Crazy Energy Jazz Quartet. 

Som komponist har han fått NOPA sin pris for årets verk tre gonger, for «Suite to Bjørn» (1982), «Animal-Suite for 5 trombonar» (1986) og «Winter Landscape» (1996).

Diskografi
----------

* *'lone attic* - Jens Wendelboe Big Band (NOPA, 1983)
* *Letter from New York* - Jens Wendelboe and his New York Big Band (NOPA, 1985)
* *Big Crazy Energy Band Vol. 1* - Jens Wendelboe (NOPA, 1991)
* *Big Crazy Energy Band Vol. 2* - Jens Wendelboe (NOPA, 1991)
* *Crazy Energy Jazz Quartet* - Crazy Energy Jazz Quartet (Crazy Music, 1996)
* *Strolling with the Groove* - Jens Wendelboe (Rosa Records, 1997)
* *Get Crazy* - Crazy Energy Jazz Quartet (Crazy Music, 1999)

Fotnotar
--------

1. ↑  *Erik Smith-biografi*, arkivert frå originalen 8. desember 2007, henta 6. mai 2008

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jens Wendelboe» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mai 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heimeside
* Biografi frå Norsk Jazzarkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Paul Frederik Michael Heltzen** (3. mai 1779–19. august 1839) var ein norsk embetsmann og stortingsmann frå Kongsberg.

Heltzen var fødd på Kongsberg, men voks opp i Trondheim, der faren Christian Ernst Heltzen var berghauptmann. Sjølv vart han cand. jur. i 1801, og så fyrst fullmektig hos sorenskrivar i Finnmark, deretter i Stjørdal og Verdal. År 1805 tilsett i det kongelege generalkommisariatet, 1806 auditør i Holsten. Frå 1810 var han sorenskrivar i Aker, han kjøpte i 1814 eigedommen Øvre Stabekk i Bærum og budde der til 1836.

Hausten 1814 representerte Heltzen Akershus amt på det første overordentlege Stortinget. På ny vald til Stortinget 1827, han var då medlem av Lagtinget og dermed riksretten. Elles var han sekretær i militærkomiteen og medlem av komiteen om bygningvesenet i Kristiania. På det overordentlege Stortinget 1828 var han visesekretær i Lagtinget.

Han flytta i 1836 til Kristiania og døydde der i 1839.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Paul Heltzen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
**Paul Andreas Olsson Fjermstad** (8. november 1841–12. mars 1921) var ein norsk lærar, gardbrukar og stortingsmann frå Strinda i Sør-Trøndelag.

Fjermstad var son til ein gardbrukar. Sjølv gjekk han Klæbu seminar, og vart seminarist i 1861. Han var lærar 1861-62 i Børsa og 1862-66 ved Trolla Bruk i Trondheim. Dei to neste åra var han lærar og kyrkjesongar i Nesset i Romsdal og attåt lærar ved ein lærarskule i bygda. 1868-71 var han lærar og kyrkjesongar i Børsa. Etter å ha forpakta kyrkjegarden i Børsa ei tid, kjøpte han i 1873 ein gard i Melhus. Denne garden selde han i 1879 og kjøpte garden Reitgjerdet i fødebygda Strinda. Han dreiv Reitgjerdet til 1898, då kjøpte han Vestre Moholt i same heradet.

Fjermstad var medlem av heradsstyret i Nesset 1867-68, i Børsa 1870-71, Melhus 1874-79, Strinda 1899-1910. Ordførar i Strinda 1899-1908. Han hadde ei rekke verv for offentlege og private institusjonar og tiltak. Mellom anna var han formann for landbruksskulen i amtet, medlem av amtsutvalet, av tilsynskommisjonen for Rotvoll asyl frå 1889 og pleiestiftinga Reitgjerdet frå 1900. Medlem av representantskapen i Noregs Bank 1884-90. Styreformann i A/S Strinda Teglverk. Elles var han medlem av vassdragskommisjonen av 1909. 

Fjermstad representerte Søndre Trondhjems amt på Stortinget periodane 1886-88, 1898-1906, og Strinda krins 1906-09 og 1913-15. Han møtte fyrste gongen på Stortinget 5.-26. juni 1884, som 1. varamann i staden for Diderik Iversen, var då medlem av vegkomiteen. Valperioden 1886-88 var han medlem av kyrkjekomiteen. Frå 1898 til 1909 var han medlem av Lagtinget og av vegkomiteen, sekretær i komiteen 1906-07 og nestformann 1908-09. Også i sin siste periode på tinget, 1913-15, var han med i Lagtinget og vegkomiteen, var både nestformann og formann i vegkomiteen. I 1913 også medlem av reguleringskomiteen. 

Han døydde på Moholt i Strinda i 1921.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Lars Torstensen Tønsager** (14. november 1788–27. mai 1873) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Eidsvoll.

Han var frå garden Tønsager i Eidsvoll, og overtok i si tid garden etter far sin. Frå 1837 til 1841 var han den fyrste ordføraren i Eidsvoll, og var ordførarar att frå 1843 til 1851. Han hadde ei rekke kommunale verv, var med i forlikskommisjonen, forvalta kornmagasinet i bygda, og skipa Eidsvold Sparebank i 1848. Han stod dessutan i brodden for kampen eidsvollsbøndene førte mot «sølvskatten», eit bankinnskot som det i 1816 vart pålagd folk å betale i gull eller sølv, seinare i pengesetlar, for å skaffe den nyskipa Noregs Bank eit grunnfond på to millionar spesidalar.

Tønsager representerte Akershus amt på Stortinget frå 1830 til 1832, og frå 1839 til 1859. I 1833 møtte han som varamann til Stortinget i staden for den valde representanten Laurentius Borchsenius. Han vart då medlem av Lagtinget, som han òg var på alle Stortingssamlingane han tok del i seinare. 

Tønsager vart i 1830 medlem av Bankkomiteen, og var medlem av Bankkomiteen og valkomiteen på Stortingssamlingane i 1839, 1842, 1845 og 1848. I 1848 vart han i tillegg medlem av finanskomiteen, statslånkomiteen og av komiteen for løyvingar til eventuell krig. Han støtta eit omstridt framlegg i Stortinget om å auke sølvfondet i Noregs Bank med ein million spesidalar, men dette vart ikkje vedteke.

I 1851 vart Tønsager formann i Bankkomiteen som den fyrste bonderepresentanten som nokon gong hadde vorte formann i ein stortingskomité. Han medverka til at *Kongeriget Norges Hypothekbank* vart skipa det same året for å lette gjeldsproblema for bøndene.

Tønsager vart, i eigenskap av stortingsrepresentant i tida 1830–32 og 1839–51, kjend for sin sterke personlegdom, og for at han vart meir og meir konservativ med åra. Han var krass i si omtale av thranittane og gjekk aktivt mot petisjonen frå arbeidarmøtet i 1851, det såkalla «Lilletinget», som skulle vere thranittarrørslas folkelege motsetnad til Stortinget. Han var òg ein krass motstandar av venen Henrik Wergelands kamp for å oppheve dåverande § 2 i Grunnlova som nekta jødar å opphalde seg i Noreg, og vart kritisert av Wergeland for denne haldninga.

Tønsager døydde på Eidsvoll i 1873.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* *Store norske leksikon*
* Biografisk informasjon om Lars Torstensen Tønsager NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
**Paul Martin Dahlø** (29. august 1885–2. mai 1967) var ein norsk fiskar og politikar frå Frøya i Sør-Trøndelag som representerte Arbeidarpartiet, både som ordførar i Sør-Frøya og stortingsrepresentant frå Sør-Trøndelag.

Dahlø var son til ein fiskar. Han var sjølv fiskar frå 1899 til 1910 og deretter eitt år sjømann i utanriksfart. I 1911 tok han skipper-eksamen i Kristiansund og var fram til 1945 skipper på fiskebåtar som dreiv fiskje langs norskekysten.

Frå 1925 var Dahlø heradsstyrerepresentant i Sør-Frøya fram til 1955. Perioden 1934-41 var han ordførar i heradet, til dess han var avsett av okkupasjonsmakta. Han fekk tilbake ordførarposten i mai 1945 og sat i den til 1947. I mange år var han formann i fiskerinemnda i Sør-Frøya. Åra 1936-45 var han styremedlem i Norges Sildesalslag og deretter styremedlem i Norges Fiskarlag til 1951. I tida 1941-46 var han styreformann i Yrkesskolen for fiskere i Sør-Trøndelag.

Gjennom mange av mellomkrigsåra var Dahlø ein av dei fremste Arbeidarparti-politikarane i Sør-Trøndelag. Ved fleire stortingsval, så som i 1927, 1930 og 1936, var han nær å sikre seg tingplass, men enda som høvesvis 1. og 2. vararepresentant. Fyrst hausten 1945 fekk han fast sete på Stortinget frå Sør-Trøndelag. Etter to attval vart han verande på Tinget til 1957, då han var 72 år gammal. Heile tida var han medlem av Sjøfarts- og fiskerikomiteen.

Kjelder
-------

* «Paul Dahlø». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Paul Johan Dankert Berstad** (4. april 1908–11. mai 1993) var ein folketonesamlar og songar frå Sogn og Fjordane.

  

Paul var frå garden Berstad i Selje kommune.
Paul vart tidleg oppteken av å lytte til besteforeldra sine, som alle hadde mykje å lære ifrå seg innanfor folketonar og salmar.
Foreldra til Paul, Helga og Kristen, var også glad i song og musikk. Mykje av det Paul samla av folketonar og musikk, hadde han frå mor si, Helga Kristine Hansdatter Berstad. Helga hadde tonar etter si mor, Helga Haraldsdotter Guddal frå Stryn. Harald Kolbeinsson, faren hennar, var bonde og gjerne kjøkemeister i bryllaup. Han var stortingsmann ein periode. Då stortingsmennene vestafrå kom til Mjøsa, lånte dei seg ein båt, men det gikk så som så med å ro i takt. Harald sat att'i rongja og song. «Hine tingmennene rodde Mjøsa, men han Harald Kolbeinsson song Mjøsa» vert det herma i slekta på Berstad. 

Etterkvart vaks syskeneflokken til 4 gutar og 2 jenter, og i stova på Berstad var det alltid nokon som song.

I 1986 vart Paul Berstad tildelt den første Folkemusikkprisen for Sogn og Fjordane, for innsamla og bevarte folketoner- og musikk.

Kjelder
-------

1. ↑  «Paul Johan Berstad: Folkesongar, spelemann og forteljar», *digitaltmuseum.no*, henta 14. juli 2023

Bakgrunnsstoff
--------------

* Paul Johan Berstad ved kulturnett.no
**Verbum Forlag** vart stifta 26. april 1820 under namnet Selskabet for Christelige Underviisnings- og Andagts-bøkers Udgivelse, etter kvart avkorta til Andaktsbokselskapet. Forlaget sprang ut av Det Norske Bibelselskap som vart stifta fire år tidlegare, i 1816. Bibelselskapet hadde som formål «at fremme den hellige Skrifts utbredelse» og «den evangeliske Religions Forkyndelse». For dette formålet utgav de ABC-ar, katekismer, salmebøker og bøker til «huslig andagts fremme».

Andaktsbokselskapet hadde alt frå starten fleire salssuksessar, blant dei viktigaste var *Pontoppidans katekismeforklaring* som i perioden 1828-38 vart seld i 47 000 eksemplar og *Luthers lille katekisme* som frå 1826-38 vart seld i 37 000 eksemplar.

Rundt 1900 vart etterspørselen etter andaktslitteratur mindre, og skiljet mellom Andaktsbokselskapet og Bibelselskapet vart nesten borte. Men i 1920 valde Bibelselskapet å spesialisere seg på berre å utgje Biblar, og då vart Andakstbokselskapet skilt ut som eit eige forlag. Sidan har det vore i kontinuerleg drift, under ulike namn. Namnet Verbum Forlag har vore i bruk sidan 1985.

Blant dei viktigaste utgjevingane frå nyare tid er *Norsk salmebok* (1985) og *Salmer 1997*. Forlaget gjev årleg ut 20 - 30 titlar. 

I 1998 vart vedtektene endra, slik at forlaget no ikkje lenger er luthersk, men tverrkyrkjeleg. Forlaget er medlem av Forleggerforeningen. Forlagssjef er Anne Veiteberg.

Etter 190 år vart Verbum Forlag ved årsskiftet 2010/2011 atter sameina med Det Norske Bibelselskap.

Kjelder:
--------

* Verbum Forlag
Logoen til Veolia
**Veolia Transportation** (før 1. mars 2006 **Connex**) er eit fransk internasjonalt trafikkselskap som driv kollektivtrafikk på over store delar av verda. Selskapet vert eigd av Veolia Environnement.

Selskapet har verksemd i ei rekkje land, m.a. Australia, Belgia, Colombia, Tsjekkia, Danmark, Finland, Frankrike, Irland, Israel, Nederland, Noreg, Sverige og USA.

Veolia Transport Norge
----------------------

**Veolia Transport Norge AS** er den norske avdelinga av Veolia-konsernet og har hovudkontor i Stavanger. Selskapet driv rutetrafikk i m.a. Rogaland og i Finnmark der det er heileigar av Finnmark Fylkesrederi og Ruteselskap. I 2005 overtok selskapet Gråkallbanen i Trondheim og transportselskapet Helgelandske i Sandnessjøen.

Hausten 2006 kjøpte Veolia Transport Norge AS opp buss- og ferjeselskapet Nordtrafikk i Vesterålen. I mars 2007 vann Veolia Transport Sør AS anbudsrunde for fylkeskommunale bussruter i Rogaland. Kontrakten tok til 1. januar 2008 og skulle vara i fem og eit halvt år. 

Veolia Transport Sør køyrer også ruter for SL (Ruter) i Oslo og Akershus, med hovudkontor i Lommedalen i Bærum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er omsett frå «Veolia Transportation» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2010.*
**Vera Samojlovna Krepkina**  (fødd **Kalasjnikova**, 16. april 1933) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Kotelnitsj i Russland, som tevla internasjonalt i lengdehopp og sprint for Sovjetunionen. Ho vart olympisk meister i lengdehopp i 1960 og vann to EM-gull 4 x 100 meter stafett; 1954 og 1958.

Aktiv
-----

Vera Kalasjnikova debuterte internasjonalt under dei olympiske leikane 1952 i Helsingfors. Ho vart slått ut i semifinalane på 100 meter, før ho og lagvenninnene vart nummer fire i 4 x 100 meter stafett med tida 46,3 sekundar.

Ved europameisterskapen i Bern i 1954 tok Krepkina, Rimma Ultikina, Marija Itkina og Irina Turova europameistrar på tida 45,8. Til liks med 1952-olympiaden vart Krekina under sommarleikane 1956 i Melbourne slått ut på 100 m i semfinalane. Sameleis vart Sovjetunionen og Krekpina nummer fire på stafetten på 45,6 sekundar.

Krepkina kom i mål på same tid som britiske Heather Young i finaleløpet på 100 m i EM i friidrett 1958 i Stockholm. Begge vart klokka inn på 11,7 sekundar, Young fekk gullmedaljen, Krepkina sølvet. Avslutningsdagen i Stockholm sprang Krepkina startetappen for Sovjetunionen sitt sigrande lag. Saman med Linda Kepp, Nina Poljakova og Valentina Maslovskaja vann ho sitt andre stafettgull på tida 45,3, ny europarekord.

Også under OL 1960 i Roma rauk Krepkina ut i semifinalane på 100 meter, og ho vart for tredje gong nummer fire i stafettløpet med Sovjetunionen. Mellom desse to øvingane nådde ho høgda i sine år som aktiv. Kort før leikane hadde Hildrun Claus frå Aust-Tyskland med eit hopp på 6,40 m, avløyst olympiameisteren Elżbieta Krzesińska frå Polen som verdsrekordhaldar. Claus stoppa i Roma på 6,21 m og vart nummer tre, bakom Krzesińska på 6,27 m. Krepkina smelte til med 6,37 i fjerde omgang, og sikra seg gullmedaljen.

Krepkina var sovjetmeister på 100 m i 1952, 1957 og 1958. Ho vann sovjetmeisterskapen på 200 m i 1952, men tok aldri nasjonal medalje i lengdehopp.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Вера Самойловна Крепкина

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vera Krepkina» frå Wikipedia på tysk, den 17. oktober 2014.*
**Lars Velsand** (fødd 9. september 1941) er ein norsk gardbrukar og politikar frå Gran i Oppland. Han representerte Oppland og Senterpartiet på Stortinget i tida 1981-89. 

Velsand studerte til sivilagronom ved Norges Landbrukshøgskule, uteksaminert i 1967. Deretter arbeidde han ved Norges Kjøtt- og Fleskesentral i tre år, 1967-70. Frå 1970 var han gardbrukar på Skirstad i Gran kommune.

Hausten 1981 vart Velsand vald til stortingsrepresentant frå Oppland og for Senterpartiet. Fram til 15. april 1983 var han medlem i Justiskomiteen, deretter var han nestformann i Kommunal- og miljøvernkomiteen til tingperioden var over. Etter attval hausten 1985 var han sekretær i Kommunal- og miljøvernkomiteen dei tre fyrste sesjonane, den siste sesjonen, 1988-89, var han medlem i Finanskomiteen. Han var elles sentralstyremedlem i Senterpartiet frå 1983 til-87. 

Etter han var ferdig på Stortinget, fekk Velsand nye offentlege verv, og han engasjerte seg i politikken. Mellom anna var han leiar 1994-96 for Nei til EU i Oppland fylke og nestleiar 1988-99 i Nei til EU. Av offentlege oppnemningar kan nemnast medlem 1992-93 i Overføringsutvalet, 1994-2001 i Kringkastingsrådet, styremedlem 1995-2000 i Noregs Bank og styremedlem 1998-2000 i Norsk Rikskringkasting.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
**Paul Dessen Gjesdahl** (22. desember 1893–14. august 1969) var ein norsk journalist, teaterkritikar, forfattar og omsetjar. Under psevdonymet **Pueblo** skreiv han treffsikre petitartiklar som vart svært populære, men som òg vekte forarging.

Paul Gjesdahl var fødd i Fredrikshald, no Halden, som son av kapellanen og seinare soknepresten Paul Vinsnes Gjesdahl (1854–1936) og Sofie Johanne Marie Dessen (1855–1930). Han tok examen artium i 1912, studerte ei tid ved Krigsskolen og vart adjunkt-kvalifisert ved Universitetet i Oslo i 1919.

Han var formann i Det Norske Studentersamfund og vart med i Mot Dag i 1921. Gjesdahl var journalist i Dagbladet 1919-30, i Tidens Tegn 1931-37 og Arbeiderbladet 1937-67. Han gav ut eige stoff og omsette samtidslitteratur, m.a. Prosessen av Franz Kafka. Vidare var han styremedlem for Norsk Teater- og Musikkritikerforening, Forfatterforeningens litterære råd (formann 1945–47), formann i Statens teaterråd 1946 og utover, i tida 1946–55 nestformann i Kringkastingsrådet og 1956–64 medlem av Norsk språknemnd.

Verkliste
---------

* *Eksperimentet* (1931). Roman.
* *Tre menn forteller* (1935). Noveller.
* *Premierer og portretter* (1957). Illustrert av Randi Monsen.
* Pueblo, *Lett blanding* (1958).
* *Centralteatrets historie* (1964).
* *Petiter og portretter 1920–1930* (1971).

Kjelder
-------

1. ↑  Paul Gjesdahl i Store norske leksikon
2. ↑  Hirsti, Reidar (29. september 2014). «Paul Gjesdahl». *Norsk biografisk leksikon* (på norsk).

* *Denne artikkelen bygger på «Paul Gjesdahl» frå Wikipedia på bokmål, den 7. juni 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* ISNI
* LIBRIS

 |
**1588** (romartal MDLXXXVIII)

Det spansk-britiske sjøslaget ved Gravelines, måla av Philippe-Jacques de Loutherbourg i 1796.

Hendingar
---------

### Utlandet

  

* Den spanske armadaen leid eit sviande nederlag for den britiske marinen då dei prøvde invadera England.

### Noreg

* Christian IV vart konge i Danmark-Noreg, berre 11 år gammal.

Fødde
-----

* 5. april: Thomas Hobbes, engelsk filosof.

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1588.*

* 4. april: Fredrik II av Danmark-Noreg
* 19. april: Paolo Veronese, italiensk målar
* 17. juli: Mimar Sinan, osmansk arkitekt
* Melchior Lorck, dansk kunstnar

**<<   1500-talet   >>**
<< 1500 | 1501 | 1502 | 1503 | 1504 | 1505 | 1506 | 1507 | 1508 | 1509 | 1510 | 1511 | 1512 | 1513 | 1514 | 1515 | 1516 | 1517 | 1518 | 1519 | 1520 | 1521 | 1522 | 1523 | 1524 | 1525 | 1526 | 1527 | 1528 | 1529 | 1530 | 1531 | 1532 | 1533 | 1534 | 1535 | 1536 | 1537 | 1538 | 1539 | 1540 | 1541 | 1542 | 1543 | 1544 | 1545 | 1546 | 1547 | 1548 | 1549 | 1550 | 1551 | 1552 | 1553 | 1554 | 1555 | 1556 | 1557 | 1558 | 1559 | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 | 1565 | 1566 | 1567 | 1568 | 1569 | 1570 | 1571 | 1572 | 1573 | 1574 | 1575 | 1576 | 1577 | 1578 | 1579 | 1580 | 1581 | 1582 | 1583 | 1584 | 1585 | 1586 | 1587 | 1588 | 1589 | 1590 | 1591 | 1592 | 1593 | 1594 | 1595 | 1596 | 1597 | 1598 | 1599 >>
Laga i atmosfæren.
**Eksosfæren** er det øvste laget av atmosfæren til Jorda. Namnet kjem av det greske ordet *exo* som tyder *utside*. Eksosfæren ligg over termosfæren og byrjar mellom 500 og 1000 km over jordoverflata. Det er berre frå eksosfæren at atmosfæriske gassar, atom og molekyl til ei viss grad kan forlate atmosfæren og hamne i det ytre rom. Dei vanlegaste gassane i eksosfæren er dei lette gassane som hydrogen og helium, og enkelte oksygen atom i det lågaste nivået av laget. 

Atmosfæren i dette laget er så pass tynn at satellittar kan krinse rundt Jorda, men dei vil likevel oppleve atmosfærisk friksjon. 

**Eksobasen** blir kalla det *kritiske nivået*, og er grensa mellom eksosfæren og termosfæren. Den blir definert på to måtar:

1. Over denne høgda blir den atmosfæriske kollisjonen mellom partiklar neglisjerbar.
2. Over denne høgda vil atmo berre ha reine ballistiske banar.

Den eksakte høgda der eksosfæren endar og verdsrommet byrjar er ikkje godt definert, og eit forsøk på å sette ein spesifikk grenseverdi har inga nytte. 


|  |
| --- |
| **Jordatmosfæren** |
|  
Troposfæren |
Stratosfæren |
Mesosfæren |
Termosfæren |
Eksosfæren
  |
|  
Tropopause |
Stratopause |
Mesopause |
Eksobase
  |
|  
Ozonlaget | Turbopause | Ionosfæren
  |