recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Nils Petter Faarlund** (fødd 1937) er ein norsk sivilingeniør og vegleiar i friluftsliv. 
Faarlund vart fødd og voks opp på Vestgarden Fårlund i Østre Toten, ein eigedom han sidan har teke over. 
Han grunnla i 1967 Norges Høgfjellsskole i Hemsedal. I 1972 fekk han og i gang friluftsliv som høgskolestudium ved Norges Idrettshøgskole.
Faarlund har vore svært oppteken av fjellredning, og har vore Norges Røde Kors sin delegasjonsleiar til IKAR (Internationale Kommission für alpines Rettungswesen) frå 1974 til 2007.

I høve 70-års dagen i 2007 vart han heidra med festskrivet *VEGLEDEREN Et festskrift til Nils Faarlund*. Ei bok på meir enn 300 sider.

I 2008 utnemnde Kongen han til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden for innsatsen han har gjort for den frivillige og profesjonelle redningstjenesta.

I 2009 fekk han Den Norske Friluftslivsprisen

Fotnotar
--------

1. ↑  Tone Merete Tho: «Kongeleg utmerking til Nils Faarlund: Nils Faarlund er utnemnd til Riddar 1. klasse av St. Olavs Orden»[*daud lenkje*], *Hallingdølen*, 21. oktober 2008.

* *Denne artikkelen bygger på «Nils Faarlund» frå Wikipedia på bokmål, den 22. august 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
Koordinatar: 35°29′19″N 24°09′09″E﻿

Soúda, til høgre ligg den mindre holmen Léon, i Soúdabukta
**Soúda** (gresk Σούδα) er ei lita øy i Soúdabukta på nordvestkysten av Kreta. I antikken var denne øya ei av to småøyar som vart kalla *Leukai* («kvite»). Den andre øya er i dag Léon.

Det vart bygd festningsverk på øya av venetianarane på grunn av den strategiske plasseringa, som kontrollerte inngangen til ankerplassen ved Soúdabukta. Dette er i dag framleis ein viktig marinebase for Hellas og NATO. Sjølv om resten av Kreta fall til Det osmanske riket under Kretakrigen (1645–1669), vart festninga på Soúda (i lag med festningane Gramvousa og Spinalonga) verande under venetiansk kontroll fram til 1715, då òg desse fall til osmanarane. På denne tida fungere øya som tilfluktsstad for opprørarar frå Kreta.

I dag høyrer øya til kommunaleininga Soúda i kommunen Khaniá, men er ikkje busett.

Referansar
----------

1. ↑  Folketeljing 2011, revidert

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Souda (island)» frå Wikipedia på engelsk, den 26. desember 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
**Tom Leadon** (fødd i 1952) er ein amerikansk musikar. Han var medlem i det tidlegare bandet til Tom Petty, Mudcrutch. Han er bror til Bernie Leadon, som tidlegare spelte i Eagles.

Biografi
--------

På skulen var Leadon medlem i the Epics i Gainesville i Florida, der han møtte Petty. Leadon var sologitarist og Petty spelte bass. Kort tid etter dei danna Mudcrutch, med Randall Marsh på trommer, fekk gruppa inn ein sologitarist til, Mike Campbell. Leadon og Campbell delte på å spele gitarsoloar på konsertane til Mudcrutch i og kring Gainesville.

Leadon slutta i Mudcrutch i 1972 og flytta til Los Angeles, i fotspora til den eldre broren Bernie, som nyleg hadde starta Eagles med Randy Meisner, Glenn Frey og Don Henley. Leadon spelte òg bass i bandet til Linda Ronstadt, og i 1976 vart han med i countryrockbandet Silver, som hadde ein hit same året med «Wham-Bam».

I 1975 spelte the Eagles inn ein av dei originale songane til Leadon, «Hollywood Waltz», og gav han ut på *One of These Nights*. Den endelege versjonen er tilskriven Tom Leadon, Bernie Leadon, Frey og Henley. Seinare det året gav Buck Owens ut sin versjon av denne songen. 

Leadon vart seinare gitarlærar i Nashville.

I 2007 starta Petty opp att Mudcrutch og spelte inn eit album med Leadon, Campbell, Marsh og Benmont Tench. Albumet kom ut 15. april 2008.

I memoara sine, *Conversations with Tom Petty*, seier Petty at det var Leadon som inspirerte han til å flytte til Los Angeles for å prøve og slå gjennom som musikar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tom Leadon» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Dean, Bill (29. april 2008). «Mudcrutch reunites for album». The Gainesville Sun. Arkivert frå originalen 16. april 2015. Henta 16. april 2015.
2. 1 2  Light, Alan (23. april 2008). «Tom Petty revives his old Mudcrutch band». International Herald Tribune. Henta 16. april 2015.
3. ↑  «Song Lyrics: Hollywood Waltz Lyrics: Eagles». Country Music Television. 2009. Henta 16. april 2015.
**Nils Gulliksen Berg** (21. januar 1852–17. desember 1926) var ein norsk kartmålar, sakførar, politimann og stortingsmann frå Øvre Sandsvær i Buskerud. På Stortinget representerte han partiet Venstre.

Berg var son til ein arbeidar. Sjølv gjekk han 1871-73 underoffiserskulen i Kristiania, samstundes gjekk han på ein teikneskule. Tida 1874-84 arbeidde han på 'Det private oppmålingskontor' i hovudstaden. Han vart student i 1881 og cand. jur. i 1885. Frå 1885 til 1903 var han sakførar i Holmestrand, der han åra 1889-96 også var byingeniør. Ved sidan av var han 1891-93 redaktør av avisa *Luren*. Berg var med å stifte Holmestrand og Oplands Aktiebank, der han vart styreformann. Åra 1894-1901 var han medlem av bystyret. Frå 1903 til 1922 var han politimeister på Kongsberg. I 1909 vart han vald til leiar av landsforeininga til politimeistrane i Noreg, ein posisjon han hadde til 1922.

Berg var ved fleire høve leiar av ulike anleggsstyre, både under si tid i Holmestrand og på Kongsberg. Han leia utbygginga va telefonanlegget til Holmestrand og omland i 1889-90 og han leia bygginga av elektrisitetsverk for Kongsberg i tida 1911-22. Dessutan var han medlem av anleggsstyret for jarnbanen Holmestrand-Hvittingfoss.

Berg var Kongsberg og Hønefoss sin representant på Stortinget 1913-15. Han var då nestformann i Protokollkomiteen, dessutan var han med i reguleringskomiteen. Perioden 1916-18 representerte han dei same to byane og i tillegg Notodden. Han var i 1916 nestformann i Gasje- og pensjonskomiteen, dei to siste sesjonane var han medlem av Justiskomite nr 2.

Han døydde i heimen sin på Kongsberg i 1926.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 73°12′S 75°0′W﻿

**Spaatz Island** er ei stor isdekt øy i Antarktis. Ho ligg sørvest for Aleksanderøya og vest for starten på Den antarktiske halvøya, nær kysten av Palmer Land, 50 km aust for Smyley Island. Ho er 80 km lang og 40 km brei og dekkjer eit areal på kring 4 100 km².

Nordsida av øya utgjer den sørlege grensa til Ronne Entrance og resten av øya ligg kring isbremmane i Stange Sound og George VI Sound. Finn Rønne og Carl Eklund frå U.S. Antarctic Service (USAS) (1939-41) hadde ein hundeslede tur på nordsida av øya i desember 1940. Ho vart fotografert frå lufta og først kartlagd som ei øy av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) (1947-48) under Finn Rønne. Ho vart namngjeven av Rønne etter general Carl Spaatz, stabssjef, USAAF, som var med på å skaffe fly til RARE.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske og subantarktiske øyar
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Spaatz Island» (innhald frå Geographic Names Information System).
**Ragnar Tveiten** (fødd 27. november 1938) er ein tidlegare skiskyttar som vart verdsmeister med Noregs stafettlag både i 1966 og 1967.

Aktiv
-----

Tveiten deltok i skiskyting i dei olympiske vinterleikane både i 1964 i Innsbruck, i 1968 i Grenoble og i 1972 i Sapporo. Han kom på fjerdeplass på 20 km under leikane i Innsbruck i 1964, bak Vladimir Melanjin og Aleksandr Privalov frå Sovjetunionen og landsmannen Olav Jordet.

Tveiten gjekk Noreg inn til gull i 4 x 7,5 km stafett under VM i skiskyting 1966 i Garmisch-Partenkirchen, på dei tidlegare etappane gjekk Ivar Nordkil, Jon Istad og Olav Jordet. Året etter gjekk han Noreg inn til ny VM-tittel i same øvinga under VM i skiskyting 1967 i Altenberg, då saman med Ola Wærhaug og førnemnde Istad og Jordet. Sidan var Tveiten med på å vinne fire VM-sølv i stafettøvinga; høvesvis 1969, 1970, 1971 og 1973.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ragnar Tveiten» frå Wikipedia på bokmål, den 17. november 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
| **Stuley** |
| --- |
| Geografi |
| 

Stuley is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°11′24″ N 7°14′49″ W﻿Koordinatar: 57°11′24″ N 7°14′49″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 0,45 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 40 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Stuley** er ei øy aust for South Uist i Ytre Hebridane langs kysten mellom Loch Eynort og Loch Boisdale. Øya er 0,45 km² stor og det høgaste punktet ligg 40 meter over havet.

Geografi og geologi
-------------------

Berggrunnen på øya er intermediær og grunnleggande lewis-gneis med grønaktig farge.

Mellom Stuley og South Uist ligg Stuley Sound. Utanfor austsida ligg tre små holmar - Dubh-Sgeir Mhòr & Dubh-Sgeir Bheag og Glas-Eilean Mòr. Glas-Eilean Beag ligg i vest.

Historie
--------

Frå lokale stadnamn som Creag na h-Oraide («preikeklippa» på Stuley) og Creag an t-Sagairt («presteklippa» på South Uist), tyder dette på at øya har ei kyrkjeleg tilknyting, truleg til culdee.

Namnet på øya er av norrønt opphav og tyder «Stulaøya». Stula-namnet finn ein òg att som namnet på eit fjell på South Uist, Stulaval.

Det er aldri registrert busetnad på øya og ho vert i dag nytta som beitemark. Haswell-Smith skriv derimot at spor etter jordbruk og ruinar av sommarfjøs tyder på at øya var eit offer for Highland clearances.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stuley» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  Haswell-Smith, Hamish (2004). *The Scottish Islands*. Edinburgh: Canongate. ISBN 1841954543.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Eit **studioalbum** er eit musikkalbum innspelt i eit platestudio. Det inneheld vanlegvis ikkje konsertopptak eller remiksar, og i dei tilfella ein finn slike spor vert dei ofte kalla «bonusspor». Tidlegare, i grammofonplate-tida, var ofte LP (Long Play record) synonymt med studioalbum, sjølv om ein LP òg inkluderer samlealbum og konsertalbum, som ein reknar som to andre former for musikkalbum. Studioalbuma vert som regel rekna som dei «verkelege» albuma til ein artist, og plar vere den typen musikkalbum som sel mest. 

Eit studioalbum er (som regel) over 25 minuttar langt, men det finst døme på album som er kortare. Lengda på studioalbum har vore avgrensa av mediumet dei er gjevne ut på. For ei grammofonplate var som regel den øvre grensa 45-46 minutt fordelt på to sider. På ei kompaktplate (CD) er grensa opp mot 80 minutt, sjølv om ein sjeldan finn studioalbum med desse lengdene. Studioalbum har som regel god lydkvalitet sidan dei er spelte inn og arbeidde med i ofte avanserte studio med profesjonelle produsentar og lydteknikarar. Dei første studioalbuma som kom vart derimot spelte inn med primitive teknikkar, og gjerne berre med eitt til fire spor. Etter kvart som teknikken har utvikla seg har ein derimot kunne leggje på fleire og fleire spor på ein song, slik at songen i praksis ikkje lèt seg gjenskape på konsertar slik som på plate. 

For å promotere eit studioalbum vert det ofte gjeve ut musikksinglar, gjerne med musikkvideoar føre albumsleppet. Ein stor hit kan hjelpe til at sjølve studioalbumet sel meir. I tillegg vert det ofte gjeve såkalla «promosinglar» til radiostasjonar, for at songane skal verte spelte på radio. Det er blitt stadig vanlegare at desse singlane som kjem i etterkant er remiksar av låtane på albumet. Dei siste åra har derimot singelsalet minka kraftig på grunn av auka nedlasting av musikk (både lovleg og uloveleg) over Internet.
**Kvikne** er ei fjellbygd på grensa mellom Hedmark og Trøndelag fylke. Bygda var før 1964 eigen kommune, men vart i 1966 delt mellom dei to fylka. Kvikne hovudbygd er no ein del av Tynset kommune i Nord-Østerdal.

Næringsvegen er jordbruk. Kvikne ligg langsmed øvste delen av Orkla, eit av hovudvassdraga i Trøndelag, var frå gamalt ei rein trøndersk bygd. Gruvedrift frå 1630 til 1812. Neddemminga av Innerdalen kring 1980 førte til stor strid mot vasskraftutbygging. Senteret for Forrolhogna nasjonalpark ligg i dag på Vollan i Kvikne, ein gard med minne frå katolisisme. Filmen Secondløitnanten vart innspela der. Ein annan gard med gamle minne er den tidlegare prestegarden Skogstad, som etter at Christian IV overnatta der vart kalla «kongsgarden» og administrasjonssenter for Kvikne koparverk.

Bjørnstjerne Bjørnson vart fødd på Bjørgan prestegard i 1832. Kyrkja har interiør frå 1700-talet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Kvikne  ved Kvikne.no

Litteratur
O.T. Hagen: *Kvikne, ei bygdebok*, to band, 1951-52.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Mosdyr** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Rekkje:** | **Mosdyr** BryozoaEhrenberg, 1831 |

Det karakteristiske «overtrekket» ein mosdyrkoloni lagar på t.d. algar. Denne kolonien av arten *Membranipora membranacea* er likevel død, berre «eskene» står igjen.
**Mosdyr** er ei rekkje av små vasslevande, fastsitjande dyr. Enkeltdyra er vanlegvis under 1 mm store, men dei lever i koloniar som kan bli mange centimeter store (opptil 1 m). Bakkroppen til dyra dannar eit eskeforma skal (kalla *zooecium*), som heile dyret kan trekkja seg tilbake i.

Koloniane består av mange slike zooeciar som sit tett i tett, og kan danna eit kvit- eller gråaktig «belegg» på steinar, muslingskal, krepsdyr eller algar. Dei fleste artene er marine, men klassen Phylactolaemata lever i ferskvatn.

Mosdyra har eit coelom, men manglar eit krinsløpssystem og ekskresjonssystem. Forkroppen dannar ein tentakelkrans som dyra filtrerer vatnet med, for å livnæra seg på organiske partiklar og plankton. Tarmkanalen er U-forma, slik at endetarmsopningen òg ligg på forkroppen.

Til skilnad frå kamptozoane, som liknar litt i kroppsbygnad, munnar endetarmen ikkje ut i tentakelkransen. Dette er bakgrunnen for det vitskaplege namnet Ectoprocta (gresk *ektos* = 'utanfor', *proktos* = 'endetarmsopning'). Kamptozoar blei til tider kalla som «Bryozoa entoprocta» (*entos* = 'innanfor'). I dag har ein gått bort frå å samanfatta desse to gruppene.

Tidlegare gjekk ein ut frå at mosdyr var nærast i slekt med armføtingar og hesteskomakkar, og at dei stod nærare deuterostomiane enn protostomiane. Nyare fylogenetisk forsking har vist at dei høyrer til protostomiane, men dei nøyaktige slektskapstilhøva er ikkje klårlagt enno.

Mosdyr har ein karakteristisk, lueforma larve (cyphonautes).

Fossile mosdyr

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mosdyr» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juli 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur

 |
**Moses Kiptarbet Tanui** (fødd 20. august 1965) er ein kenyansk langdistanseløpar frå Nandi fylke i det vestlege av Kenya som i 1991 var verdsmeister på 10 000 meter og to år seinare tok VM-sølv på same distansen.

Tanui vart nummer to på 10 000 m og nummer tre på 5 000 m ved afrikameisterskapen 1989 i Lagos. Året etter kom han på andreplass i terrengløp-VM i franske Aix-les-Bains. Ved friidretts-VM 1991 i Tokyo vann han gullmedaljen på 10 000 meter etter å ha slått landsmannen Richard Chelimo med sju tidels sekund i sluttspurten. To år seinare mista Tanui under VM-milløpet i Stuttgart den eine skoen ei runde før mål, etter kontakt mellom han og Haile Gebrselassie frå Etiopia. Gebrselassie vann løpet, men berre halvsekundet framom Tanui. Knappe to veker etter sprang Tanui sitt livs snøggaste 10 000-meter då han i Brussel den 3. september 1993 vart klokka i mål på tida 27.18,3.

Den 3. april 1993 vart Tanui den fyrste som fullførte ein halvmaraton på under timen, sluttida på eit løp i Milano vart 59.47. Både i 1996 og 1998 vann han Boston Marathon og i 2002 Wien maraton. Sitt aller fortaste maratonløp på 2.06.16 presterte han då vart andremann i Chicago Marathon i 1999.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1988 i Seoul: Nr 8 på 10 000 m – 27.47,2
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje på 10 000 m – 27.38,7, framom Richard Chelimo (27.39,4)
* OL 1992 i Barcelona: Nr 8 på 10 000 m – 28,27,1
* VM 1993 i Stuttgart: Sølvmedalje på 10 000 m – 27.46,5, bakom Haile Gebrselassie (27.46,0)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Moses Tanui» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Pendadáktylos** (gresk Πενταδάκτυλος, tyrkisk *Beşparmak*) er den vestlege delen av fjellkjeda Kyrínia, ei lang og smal fjellkjede som går om lag 150 km langs nordkysten av Kypros. Namnet Pendadáktylos (stundom skrive Pentadactylos) vert av og til brukt synonymt med heile fjellkjeda Kyrínia. Både det greske og det tyrkiske namnet tyder «fem fingrar», og kjem av eit fjell nær den nordlege kystbyen Kerýnia (*Girne*) som har fem fingerliknande utspring. 

Ein øydeleggande skogbrann i juli 1995 brende ned store skogområde og naturlege levestader i desse fjella. 

Fjella har mange historiske borger og kloster, og mange turistattraksjonar. 

Det finst mange segner om Pendadáktylosfjella. Ei fortel soga om ein innbilsk landsbybuar som vart forelska i den lokale dronninga, og bad om å få gifte seg med ho. Dronninga ynskte å verte kvitt denne uforskamma unge mannen, og bad han om å hente ho vatn frå ei kjelde ved Apostolos Andreas kloster i Karpas, ei farleg reise i dei dagar. Mannen drog i veg, og etter nokre veker kom han attende med litt av det verdifulle vatnet. Dronninga vart sjokkert då ho såg at han hadde lykkast, men ville framleis ikkje gifte seg med han. I reint raseri tømde mannen vatnet på ut på bakken og gjørma det resulterte i tok han opp i handa si og kasta mot hovudet til dronninga. Ho dukka og gjørmeklumpen segla avgarde og landa oppå toppen av Kyrenia, der ein den dag i dag framleis kan sjå dei fem fingrane til landsbybuaren. 

Ei anna segn handlar om den bysantiske helten Digenis Akritas. Denne segna fortel at handa til Digenis Akritas greip om fjellet då han skulle klatre ut av sjøen for å frigje Kypros frå den saraceniske invasjonen.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Pentadactylos» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mars 2007.*
**Moses Kipkore Kiptanui** (fødd 1. juli 1970) er ein kenyansk tidlegare friidrettsutøvar som vart verdsmeister på 3000 meter hinder tre gongar på rad; 1991, 1993 og 1995. Han sette to verdsrekordar i 3000 m hinder og ein på 5000 meter.

Aktiv
-----

Kiptanui slo gjennom i 1991 då han vann hinderløpet ved fleire såkalla Grand-Prix-stemne. Han toppa sesongen med å verte verdsmeister i øvinga under friidretts-VM i Tokyo, eit lite sekund føre landsmannen Patrick Sang. Året etter lukkast Kiptanui ikkje å kvalifisere seg til Sommar-OL 1992. Derimot sette han i Köln kort etter sommarleikane verdsrekord på 3000 meter med tida 7,28,9, ei rekordtid som stod til Noureddine Morceli slo den i 1994. Tre dagar etter rekordløpet i Köln forbetra Kiptanui verdsrekorden på 3000 m hinder til 8.02,0 under eit stemne i Zürich.

Ved verdsmeisterskapen 1993 i Stuttgart stod gullstriden i 3000 m hinder på ny mellom Kiptanui og Sang, og atter viste Kiptanui seg som ein langt betre spurtar. To år seinare var han aldri truga på sisterunden av hinderløpet under VM 1995 i Göteborg og tok sitt tredje rake gull i øvinga. Tidlegare i 1995-sesongen sette han verdsrekord på 5000 m med tida 12.55,3, og den 16. august 1995 vart han fyrstemann under åtte minuttar på 3000 m hinder, då han i Zürich vann på tida 7.59,1.

Både under Sommar-OL 1996 og VM 1997 kom Kiptanui i mål til sølvmedaljar. I Atlanta-OL hadde han lite å stille opp mot landsmannen Joseph Keter. Ved friidretts-VM 1997 i Aten berga han sølvmedaljen på nøyaktig same tid som bronsevinnar Bernard Barmasai, begge to passerte målstreken 0,2 sekundar etter gullmedaljøren, Wilson Boit Kipketer.

Kiptanui la opp i 2001.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje – 8,12,5, framom Patrick Sang (8.13,4)
* VM 1993 i Stuttgart: Gullmedalje – 8,06,3, framom Patrick Sang (8.07,5)
* VM 1995 i Göteborg:Gullmedalje – 8,04,1, framom Christopher Kosgei (8.09,0)
* OL 1996 i Atlanta: Sølvmedalje – 8,08,3, bakom Joseph Keter (8.07,1)
* VM 1997 i Aten: Sølvmedalje – 8,06,0, bakom Wilson Boit Kipketer (8.05,8)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Moses Kiptanui» frå Wikipedia på tysk, den 19. september 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Munzinger (sport)

 |
**Kvik Halden Fotballklubb** (stifta 19. juni 1906 som *Fotballklubben Kvik*) er ein norsk fotballklubb frå Halden. Klubben ligg i 2. divisjon og spelar heimekampane sine på Halden Stadion. Drakta har raude og kvite vertikale striper, medan buksene er blå. På vinterstid har Kvik Halden dei fleste treningane sine på det nyanlagte kunstgrasanlegget på Strupe.

Klubben spelar denne sesongen i 2. divisjon fotball for menn.

Historikk
---------

På slutten av 1800-talet fanst det fleire fotballklubbar i Halden, eller *Fredrikshald* som det heitte den gongen. I 1904/05 danna alle klubbane i byen *Halden Idrætsforening*. Sidan idrettslaget hovudsakleg var retta mot friidrett, skipa dei fotballinteresserte medlemmane *Fotballklubben Kvik*. Klubben vart stifta 19. juni 1906 på Os i Halden, og Edvard Sem jr. vart vald til formann.

Klubben vart noregsmeistrar i 1918, etter ha slått Brann 4–0 på Marienlyst i Drammen. I tillegg har klubben spelt to andre cupfinalar, i 1915 og 1922, begge enda med tap mot Odd. I same periode nådde klubben semifinalen fire gonger, i 1913, 1916, 1917, og 1927.

I 1997 slo *Fotballklubben Kvik* seg saman med *Halden Fotballklubb* og danna dagens fotballklubb; *Kvik Halden Fotballklubb*.

I 2005-sesongen rykte Kvik ned frå 2. divisjon, og spelte i 3. divisjon fram til 2011. Den tredje opprykkskvalifiseringa på fire år enda igjen i ein skuffande tap den 24. oktober 2009 — då haldensarane rauk ut på bortemål mot Vestfold-laget Ørn Horten. I 2010-sesongen lukkast dei endeleg, Kvik Halden vann 3. divisjonsavdelinga si. I opprykkskvalifiseringa slo Kvik ut Eik-Tønsberg og rykte opp til 2. divisjon 2011. Returen til 2. divisjon enda med 5.plass.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* «Fortet Supporters»

| * v
* d
* e
PostNord-ligaen, avdeling 1, 2020 |
| --- |
| 
* Alta
* Brattvåg
* Eidsvold Turn
* Florø
* Fløya
* Fredrikstad
* Hødd
* Kjelsås
* Kvik Halden
* Moss
* Senja
* Skeid
* Tromsdalen
* Vålerenga 2

 |

| * v
* d
* e
Oddsenligaen avdeling 1, 2013 |
| --- |
| 
* Asker
* Birkebeineren
* Bærum
* Drøbak/Frogn
* Førde
* Kjelsås
* Kvik Halden
* Molde 2
* Moss
* Nesodden
* Skarbøvik
* Træff
* Vålerenga 2
* Østsiden

 | Flagget til Noreg |

| * v
* d
* e
4. divisjon fotball for herrar, Østfold Fotballkrets, 2013 |
| --- |
| 
* Borgar
* Borgen
* HSV
* Kvik Halden 2
* Mysen
* Rakkestad
* Sarpsborg FK
* Selbak
* Tistedalen
* Torp
* Tronvik
* Trosvik
* Østsiden 2
* Ås

 | Flagget til Noreg |

| * v
* d
* e
6. divisjon fotball for herrar, Østfold Fotballkrets, avdeling 2, 2013 |
| --- |
| 
* Drøbak/Frogn 3
* Ekholt
* Hobøl
* HSV 2
* Rakkestad 2
* Rapid Athene
* Rygge 2
* Råde 2
* Trøgstad/Båstad

 | Flagget til Noreg |
Vaju ridande på hjorten sin. Thanjavur-måleri frå 1800-talet.
**Vaju** (sanskr. वायु, 'vind') er ein vedisk gud for lufta, vinden og pusten, og har dermed makt over livet. Vaju er også kjend under namna **Vāta** (वात, som òg tyder 'vind'), **Prāna** (प्राण, 'pust', 'liv'), og under tilnamnet **Pavana** (पवन, 'den reinsande').

I seinare hinduisme har han nesten heilt gått inn i skikkelsen til Indra. Berre nokre få hymner i Rigvedaen lovprisar Vaju, og i seinare mytologi er rolla hans blitt endå mindre. Han har likevel ei viktig stilling som faren til Hanuman og Bhisjma frå dei episke hovudverka i hinduismen, *Ramayana* og *Mahabharata*.

Skildring
---------

Vaju opptrer i Rigvedaen med Indra som vognføraren sin, eller saman med regnguden Pardjanja. Han dreg fram i ei forgylla vogn dregen av tusen raude hestar, og kviler aldri. Vaju kan òg ri på ein hjort. Han er verje for himmelretningen nordvest.

Guden er temperamentsfull, og gjev ofte etter for driftene sine. Han har mange barn med ulike kvinner, og er kjend for brutale handlingar.

Mytologi
--------

Hymna *Purusjasuktavaju* fortel at Vaju blei til frå pusten til Purusja. I ei anna hymne er han nemnd som svigersonen til Tvasjtr.

I følgje *Vishnupurana* er Vaju konge av gandharvaene. 

*Bhagavatapurana* fortel at vismannen Narada påkalla vinden for å øydeleggja fjellet Meru, og Vaju gjekk då til åtak med veldig kraft, slo fjelltoppen i havet, og skapte Sri Lanka.

Kjelder
-------


* mypurohith.com Arkivert 2006-05-13 ved Wayback Machine.
* www.firmament-chaos.com
* Svensk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------


| * v
* d
* e
Gudar frå vedisk tid |
| --- |
| Indra**·** Agni**·** Soma**·** Varuna**·** Mithra**·** Usjas**·** Vaju**·** Surya**·** Jama**·** Vak**·** Dyaus**·** Tsjandra**·** Nirrti**·** Tvasjtr |
| *Sjå òg hindugudar* |
Animasjon av ei pendelrørsle, der hastigheit og akselerasjon er oppgjevne.
**Pendel** er ei mekanisk innretning som rører seg periodisk. Den mekaniske energien i ein pendel er bevart og vert omdanna mellom potensiell energi og rørsleenergi.

Den vanlegaste varianten er *tyngdependelen*. Perioden til ein slik er berre avhengig av to faktorar – tyngdeakselerasjonen og avstanden mellom festepunktet og massesenteret til pendelen. Denne pendelen vart oppfunnen av Galileo Galilei på 1500-talet og er framfor alt blitt brukt i urverk. Ein annan variant er *torsjonspendelen*, der ein deformerbar kropp vert vridd fram og tilbake av sin eigen rørsleenergi.

Sidan pendelen utfører ei harmonisk svinging, er han særs regelmessig, og har derfor gjennom tidene blitt brukt både praktisk og eksperimentelt. Ein pendel som består av ein punktforma masse som er opphengt i ein uelastisk tråd vert rekna som ein matematisk pendel. Med denne kan svingningstida T, for små vinklar, utleiast til å berre vere avhengig av lengda *l* til tråden og tyngdeakselerasjonen g:

{\displaystyle T=2\pi {\sqrt {\frac {\ell }{g}}}.}
Sidan lengda på tråden og svingetida er målbare, kan ein dermed eksperimentelt måle tyngdeakselerasjonen. 

I somme delar av verda, særleg i Sør-Europa, har pendelen fått tillagt overnaturlege eigenskapar, og har blitt brukt på same måte som ein «ønskekvist», til dømes for å finne vasskjelder.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Pendel» frå Wikipedia på bokmål, den 26. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
Innpakka Kvikk Lunsj i snøen. Sjokoladen er mykje brukt som skiturniste.
**Kvikk Lunsj** er produktnamnet for ein kjekssjokolade som blei lansert av søtsakprodusenten Freia i 1938 og har vore i sal sidan den gongen. Kvikk Lunsj blir i dag produsert av Kraft Foods, og selt i Noreg, Sverige og Danmark.

Kvikk Lunsj liknar sjokoladen Kit Kat som blir selt i Storbritannia og USA.
Sjokoladen består av fire avlange kjeksbitar omgitt av sjokolade. Mellom kjeksbitane er sjokoladelaget tynnare slik at det er lettare å dele sjokoladen. Kvikk Lunsj liknar mykje på Kit Kat, ein sjokolade som blei laga for den britiske marknaden av Rowntree Limited frå 1935.

Kvikk Lunsj er i reklame lenge blitt framstilt som ein «tursjokolade», og mange assosierer den med skiturar, spesielt i påskeferien, der sjokoladen ofte blir brukt som energigjevande niste. 
I løpet av eitt år et kvar nordmann i gjennomsnitt ni Kvikk Lunsj-sjokoladar. Tre av desse blir etne i løpet av påska. Skjemtegaukar kallar av og til Kvikk Lunsj for «Snøggdugurd».

Kjelder
-------

1. ↑  *«History of KitKat» - Nestlé offial page*, arkivert frå originalen 10. januar 2012, henta 18. mai 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Frode Thingnæs** (fødd 20. mai 1940 i Nore, død 15. november 2012) var ein norsk jazzmusikar (trombone), komponist, arrangør og orkesterleiar, utdanna ved Det kgl. musikkonservatorium i Danmark. 
Han spelte (1959-) i eit orkester leidd av Bjørn Jacobsen, Gunnar Brostigen, Mikkel Flagstad og Kjell Karlsen, han leidde eigne besetningar (1961-) og medverka på ei rekkje utgjevingar med Egil Kapstad, Terje Rypdal, Laila Dalseth, Espen Rud, Bjørn Alterhaug og Per Husby. Han blei nær engasjert i Count Basie-storbandet (1975). 

På pop-fronten bidrog han ei tid i Popol Ace, samt dirigerte Kringkastingsorkesteret. Han skreiv (med Philip Kruse) musikken til Melodi Grand Prix-bidraga *Hvor er du?* (1974) og *Mata Hari* (1976), begge framført av Anne-Karine Strøm. Thingnæs var òg dirigent og medverkande i Forsvarets Stabsmusikkorps og i over 30 år dirigerte han Kampen Janitsjarorkester.

Thingnæs komponerte mykje, og er kanskje mest kjend for *Wheels*, samt *Flåklypa-balletten* (1985) på Den Norske Opera. Vidare har han produsert plater, bl.a. for Bodega Band (1977).
Han gav ut langspelplata *Watch what happens* (Gemini Records) med Henryk Lysiak, Jan Erik Kongshaug, Pete Knutsen, Steffen Stokland, Svein Christiansen og Terje Gewelt. I den seinare tida leia han ein kvintett med Harald Gundhus.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Buddyprisen av Norsk jazzforbund (1970)
* Årets verk frå NOPA for «Day in, Night out» (1976)
* Spellemannprisen 1980 i klassen jazz for *Direct To Dish* med Frode Thingnæs Quintet
* Gammleng-prisen i klassen jazz (1983)
* Kardemommestipendiet (av NOPA) (1995)
* Æresborgar av New Orleans (1999)
* Kongens fortenestmedalje i gull
* Statens arbeidsstipend for komponistar

Bakgrunnsstoff
--------------

* biografi frå Norsk Musikkinformasjon
* 60-års omtale Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine. frå Kampen Janitsjar
* trombonesonline.com Arkivert 2007-09-26 ved Wayback Machine. har bilete og biografi

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frode Thingnæs» frå Wikipedia på bokmål, den 5. mai 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)

 |
Ein tallerken pelmeni med smetana.
**Pelmeni** (russisk пельмени) er ein russisk, opphavleg sibirsk matrett.

Pelmeni er laga ved at ein kjevlar ut tynne flak med deig av mel, vatn og salt. Ein kan også bruke egg, men det er ikkje naudsynleg. Deretter stikk ein ut sirklar av deigen, legg ein klatt med krydra kjøtdeig på midten og «pakkar inn» fyllet, så resultatet liknar tortellini. Deigen klemmar ein saman langs kanten. 

Ordet «pelmeni» kjem frå komispråket og betyr ‘brødøyre’. Ein bruker vanlegvis å ha rømme på dei, eller matolje, og drysse over med friskt grønt, dill eller liknande.

Kjelder
-------

1. ↑  «Pelmeni, Siberian Meat Dumplings» (på engelsk). Food Perestroika. 24. juni 2017. Henta 3. oktober 2018.
2. ↑  «What is Pelmeni?». *pelandmeni.com*. Henta 30. januar 2019.
3. ↑  «Пельмени. Рецепт с фото» (på russisk).  (oppskrift med bilde)

* *Denne artikkelen bygger på «Pelmeni» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juli 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om pelmeni hos sras.org (arkivert nettside)
**Frode Berg-saka** var ei spionasjesak i Russland der norske Frode Berg blei sikta og dømd for spionasjeverksemd. Han er den fyrste nordmannen som er sikta for spionasje i Russland. Han vart sleppt fri i november 2019.

Saka byrja med at den pensjonerte grenseinspektøren i Kirkenes, Frode Berg, vart pågripen og fengsla i Moskva for to månader den 6. desember 2017, skulda for brot på paragraf 276 i den russiske straffelova. Paragrafen handlar om spionasje, og skuldinga gjekk ut på kontakt med ein russar, Aleksej Zjitnjuk, som skulle overlevere løynde dokument med informasjon om den russiske marinen.

Berg vart dømd til 14 år i fengsel i april 2019. Han vart sett i Lefortovo-fengselet i Moskva.

Etter forhandlingar om ei fangeutveksling blei Frode Berg benåda 11. november 2019. Berg og to litauiske statsborgarar, Jevgenij Matjatitsj og Arstid Tamosjait, blei overleverte til Litauen den 15. november 2019. Fleire kjelder melde at Berg og dei to litauarane blei utveksla mot to spiondømde russarar, Nikolaj Filiptsjenko og Sergej Moisejenko, som var blitt dømde til 10 års fengsel i Litauen for spionasje for Russland i 2017 og 2016.

Overleveringa av Berg fann stad på grensa mellom Litauen og Russland. Frode Berg var tilbake i Noreg den 16. november 2019.

Kjelder
-------

1. ↑  *Urix 2. april – Rettssak mot Frode Ber*. NRK. 2. april 2019.
2. ↑  Jentoft, Morten (8. juni 2019), «Dommen mot Frode Berg», *NRK* (på norsk bokmål), henta 9. juni 2019
3. ↑  «– Russisk UD kjenner ikke til at Frode Berg kommer raskt tilbake til Norge». NRK. Henta 29. august 2019.
4. ↑  AS, TV 2, «Slik utveksler Russland spioner med NATO-land», *TV 2* (på norsk bokmål), henta 8. desember 2019
5. ↑  Per Anders Johansen Helene Skjeggestad, «Den russiske storspionen ville skjule mikrofoner i presidentens hjem. Nå kan han sørge for at Frode Berg blir en fri mann.», *Aftenposten*, henta 8. desember 2019
6. ↑  Kråkenes, Christian (15. november 2019). «Frode Berg er ute av Russland». NRK Finnmark. Henta 15. november 2019.
7. ↑  Frode Berg er tilbake i Norge - Aftenposten 17. november 2019
**Gunnar Ringheim** (fødd 14. november 1953) er ein norsk forfattar og journalist. Ni år gamal flytte han frå Gulen kommune i Sogn og Fjordane til Larvik kommune, og er oppvaksen på Østre Halsen.

Han arbeidde som lærar på Hedrum ungdomsskole.

Ringheim har jobba som journalist i Nybrott, Østlands-Posten og Ny Tid. Dessutan har han vore ansvarleg redaktør for Larvik Morgenavis og Ny Tid og nattredaktør i Dagbladet. I dag er han politisk journalist i sistnemnde avis.

Ringheim har tidlegare gjeve ut fleire dokumentarbøker, men i 2008 debuterte han som romanforfattar med boka *Svalestup*.

Frå 1999 har Ringheim vore busett på Nordstrand i Oslo. Han er gift med magasinredaktør Jane Throndsen i Dagbladet.

Utgjevingar
-----------

* *Menn som voldtar* (1987), Cappelen
* *I pressens vold* (1993), Gyldendal
* *Hysteriske kvinnfolk* (1995), Cappelen
* *Løvetannbarn* (1997) med Jane Throndsen, Cappelen
* *100 grunner til å le av svenskene*(1997) med Dag Solberg og Per Dybvig, Cappelen
* *Siste skudd* (1998), Cappelen og Dagbladet
* *Bølgen som traff oss alle* (2005) med Carsten Thomassen og Jan Dahl, Boksenteret
* *Svalestup* (2008), Publicom

Kjelder
-------

* Artikkelen er ei omsetjing av «Gunnar Ringheim» henta frå Wikipedia på bokmål.
* Lista over utgjevingar er frå Bokelskere.no[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bokomtale av Svalestup.
* Intervju med Ringheim på bokpallen.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Gunnar Scott-Ruud** ( 5. mars 1897– 25. januar 1953) var ein norsk kartteiknar og kunstmålar. 

Scott-Ruud arbeidde ved Norges Geografiske Oppmåling medan han utdanna seg ved Statens håndverks- og kunstindustriskole. Han utdanna seg vidare ved Pola Gauguins malerskole i Kristiania, før han heldt fram utdanninga i Paris 1920-21 ved École des Beaux-Arts under Fernand Cormon samstundes som han fekk undervisning av Othon Friesz og André Lhote. 

I 1922 flytta han i lag med kona Marie til «Feierstua» (Feierbakken 7) i Son, til eit hus han ervde etter far sin. Året etter debuterte han på Høstutstillingen. Den fyrste separatutstillinga hadde han hos Blomqvist i 1927. 

Scott-Ruud er representert i Nasjonalgalleriet og i Bergen Billedgalleri. Han måla bilete med breie, faste strok, i ein forenkla, naturalistisk stil. Han brukte gjerne mørke jordfargar.

Bibliografi
-----------

* Axel Sømme og Gunnar Scott-Ruud 1946: *Atlas for folkeskolen*
* Klaus Gjøstein, Axel Haugen, Gunnar Scott-Ruud, Sigfrid Ørstad: *Katalog - malerier, tegninger, raderinger*, Kunstnernes Hus 1942

Kjelder
-------

* [*daud lenkje*]
* 

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk kunstnerleksikon
* KulturNav

 |
**Frode Olsen** (fødd 12. oktober 1967 i Kristiansand) er ein tidlegare fotballspelar frå Stavanger som vakta det norske målet i 26 landskampar i tida 1995-2003.

Olsen spelte for FK Vidar fram til og med 1989. 1990-sesongen sleit han reservebenken i Rosenborg, året etter var han fyrstevalet mellom stengene i Strømsgodset. Han spelte berre den eine sesongen for drammensklubben, ein sesong som vart avslutta med siger i cupfinalen på Ullevaal stadion.

Dei fem sesongane 1992-96 stod Olsen i mål for IK Start. Deretter var han Stabæk-spelar i tre år, 1997-99, alle desse åra vart han kåra til Årets målvakt. I sin andre sesong med bærumslaget var han med å vinne NM-finale for andre gong, Stabæk sigra 3-1 over Rosenborg etter ekstraomgangar.

Olsen spelte 2000-02 for spanske Sevilla FC og 2002-04 for Viking Fotballklubb i fødebyen Stavanger.

### Merittar

* Noregsmeister 1991 med Strømsgodset
* Noregsmeister 1998 med Stabæk IF

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Frode Olsen» frå Wikipedia på bokmål, den 26. september 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |



| * v
* d
* e
Noreg sitt landslag – EM i fotball 2000 |
| --- |
| 
* 1 Myhre
* 2 Bergdølmo
* 3 Bragstad
* 4 Berg (lagkaptein)
* 5 Andersen
* 6 Strand
* 7 Mykland
* 8 Solbakken
* 9 T. Flo
* 10 Rekdal
* 11 Skammelsrud
* 12 Olsen
* 13 M. Bakke
* 14 Heggem
* 15 Riise
* 16 Eggen
* 17 Carew
* 18 Iversen
* 19 E. Bakke
* 20 Solskjær
* 21 Riseth
* 22 Bjørnebye
* Landslagstrenar: Semb

 | Flagget til Noreg |
|  |
**Gunnar Skaug** (25. mai 1940–24. juni 2006) var ein norsk journalist og politikar frå Sarpsborg som representerte Østfold og Arbeidarpartiet på Stortinget i periodane 1969-73 og 1981-2001. Han var president i Odelstinget frå 1993 til 2001.

Skaug tok eksamen artium i 1959 og var deretter journalist i Østfold-Posten eit par år. Frå 1962 til -63 var han soldat i FN-styrkane i Gaza, før han byrja på Nordisk Folkehøyskole i Genève hausten 1963. Deretter var han journalist i Moss Dagblad, til dess han i 1965 vart redaktør av Fritt Slag og samtidig journalist i Finnmark Dagblad. I 1967 kom han tilbake til Moss Dagblad og jobba som journalist i to år før han vart vald inn på Stortinget i 1969. I Moss var han med i kommunestyret frå 1968 til -75. Her var han også formann i skulestyret i perioden 1972-75.

Valbolken 1969-73 var Skaug stortingsrepresentant for Arbeidarpartiet i Østfold, men han vart ikkje attvald i 1973 og nådde heller ikkje opp ved stortingsvalet 1977. Åra 1973-81 arbeidde han i staden som sekretariatsleiar for stortingsgruppa til Arbeidarpartiet. Fyrst ved stortingsvalet 1981 lukkast Skaug å kome innatt på Stortinget frå Østfold-benken, der han så vart verande fast representant til 2001. Gjennom sine til saman seks periodar som stortingsmann, bytta Skaug alltid stortingskomite etter vala. Han var såleis medlem 1969-73 og sekretær 1971-73 i Adminstrasjonskomiteen, skiftet til sekretær kom då den fyrste Bratteli-regjeringa vart danna i mars 1971. Deretter var han medlem 1981-85 i Sosialkomiteen, 1985-89 i Kyrkje- og undervisningskomiteen, 1989-93 i Utanriks- og konstitusjonskomiteen og 1993-97 i Forsvarskomiteen. Den siste tingperioden, 1997-2001, var han med i Kontroll- og konstitusjonskomiteen, som leiar av komiteen frå då Jens Stoltenberg skipa si fyrste regjering i mars 2000.

Skaug var landsstyremedlem i Det norske Arbeidarparti 1977-81 og 1989-91.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
Slottet frå parken.

**Gunnebo slott** ligg nordaust i Mölndals kommun (Stensjöns församling), mellom Mölndal og Pixbo. 

Det ligg nær Rådasjön og Stensjön. Historia til Gunnebo kan fyljast attende til slutten av av 1300-talet, då namnet fyrste gongen vert brukt om ein storgard med tilhøyrande kvern. 
Det nåverande Gunnebo slott vart bygd av den rike kjøpmannen John Hall d.e. som i 1778 kjøpte Gunnebo for å byggje seg eit sommarhus som stod i stil med at han var ein av dei rikaste mennene i Sverige. Han vart kalla 'Rike Hall' i samtida.
Slottsanlegget inneheld ein hovudbygning i tre og eit parkanlegg. Parken er ein av dei best bevarte i Sverige frå si tid. Arkitekt var Carl Wilhelm Carlberg og mange av originalteikningane hans av Gunnebo er i dag i samlingane til Röhsska museet i Göteborg. Parken er open for alle og det vert arrangert guida omvisingar inni slottet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gunnebo Slott och Trädgårdar Arkivert 2021-04-17 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om selskapet. For for forretningsmannen, sjå Christian Salvesen (1827–1911).* 
**Christian Salvesen Plc** var eit skotsk transport- og logistikkselskap med ca 14 000 tilsette i seks land då det hausten 2007 vart kjøpt opp av det franske transportselskapet Norbert Dentressangle.

Tidleg historie
---------------

Den nedlagde hvalfangststasjonen i Leith Harbour.
Lastebil frå Christian Salvesen.
Christian Salvesen emigrerte frå Mandal til Leith i Skottland i 1851, der han dreiv skipsmeklingsfirma saman med broren Johan Theodor Salvesen og James Turnbull. I 1872 trekte Christian seg ut av dette samarbeidet og etablerte sitt eige skipsmeklingsfirma, Christian Salvesen & Co.

Frå byrjinga av 1900-talet involverte selskapet seg i kvalfangst. Med kvalfangstkompani på Island (Hellisfjord), Færøyane (Thorsvaag) og på Shetland, var Salvesen tidleg på 1900-talet den største aktøren innan nordfangsten.

Deretter etablerte selskapet seg i Antarktis og opererte frå 1908 til 1915 ein base på New Island på Falklandsøyane. I 1909 vart basen Leith Harbour (kalla opp etter basen til Salvesen i Skottland) på Sør-Georgia oppretta. I 1911 starta ein pelagisk fangst med kokeria «Neko» og «Horatio», hovudsakleg ved Sør-Shetlandsøyane. Leith Harbour var frå 1915 den største landstasjonen i verda, noko han vart verande til inntil all fangst frå Sør-Georgia opphøyrde tidleg i 1960-åra.

I perioden 1950–1962 tilhøyrde kvalkokeria «Southern Harvester» og «Southern Venturer» Christian Salvesen. Kvalkokeria var flytande fabrikkar, og mottok fangst frå rundt ti kvalbåtar kvar. Ein av selskapet sine kvalbåtar, «Southern Actor», er museumsskip ved kvalfangstmuseet i Sandefjord.

Moderne historie
----------------

Salvesen slutta med kvalfangst etter sesongen 1962/63, men fortsette som eit suksessrikt selskap innan transport og logistikk. I 1985 vart Salvesen eit offentleg aksjeselskap med varierte aktivitetar som shipping, teglverk, husbygging, fryselagring og utleie av generatorar. Selskapet fokuserte etterkvart på europeisk logistikk og kjøpte opp Swift Transport Services i 1993, samstundes som aktivitetar utanom logistikk vart selt.

Sidan midten av 1990-åra har det vore fleire forsøk på oppkjøp og samanslåingar, før det franske selskapet Norbert Dentressangle kjøpte Salvesen for 254,4 millionar pund hausten 2007. Sjølve overtakinga skjedde 14. desember same år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «nb:» frå Wikipedia på bokmål, den 25. november 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* «Norbert Dentressangle». Henta 26. november 2012.
* «Lardex». Henta 26. november 2012.
* «Times online: Christian Salvesen agrees £254m bid». Henta 26. november 2012.

Litteratur
----------

* Gerald Elliot: *A Whaling Enterprise. Salvesen in the Antarctic*, Wilby: Michael Russell, 1998. ISBN 0-85955-241-1
**Bo Hamburger** (fødd 24. mai 1970) er ein tidlegare profesjonell syklist frå Frederiksberg i Danmark. 

Hamburger konkurrerte i sykkelløpet Tour de France frå 1993 og fram til 2000. Då vart han sparka frå Team CSC, det dåverande sykkellaget hans, etter at han på a-prøva testa positivt på dopingmiddelet EPO. Han vart seinare frikjend i 2002 av både Danmarks Idræts-Forbund og av den internasjonale sportsdomstolen.

Han avslutta karrieren si i 2006 etter å ha sykla profesjonelt i 16 år.

I boka *Den største pris - en cykelrytters bekendelser* som kom ut i Danmark i 2007 innrømte Hamburger å ha nytta EPO mellom 1995 til 1997. Han skal ha slutta av di han hadde ein naturleg høg hematokrittverdi, volumprosenten av raude blodlekamar i blodet. Når han tok EPO, vart difor nivået konstant over 50, som var grensa for å få karantene av helsemessige grunnar. Han skal også ha nytta veksthormon i 1996.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Bo Hamburger» (på engelsk). Olympedia. Henta 16. mars 2023.
**Christian Roy Kaldager** (fødd 1908 i Baltimore i USA, død 2005) var ein norsk flyoffiser.

Han tok eksamen ved Sjøkrigsskulen i 1931 og ved Marinens flygeskule i 1932. Frå 1936 til 1941 var han kaptein i handelsflåten. Frå 1942 var han i Flyvåpenet og tenestegjorde under den andre verdskrigen som leiar for 330-skvadronen.

Han vart forfremja til oberst i 1953 og generalmajor i 1960. Han var generalinspektør i Flyvåpenet frå 1957, og i 1962 vart han leiar for Luftkommando Østlandet og SN sine flystyrkar i Kongo. Frå august 1963 til desember 1963 var han sjef for alle SN-styrkane i Kongo. Han etterfølgde Kebbede Guebre, og vart sjølv etterfølgd av Johnson Aguiyi-Ironsi. Han var konstituert stabssjef i Forsvarets overkommando frå 1964 til 1968, og deretter kommandant på Akershus festning frå 1968 til 1973 og direktør for Forsvarets høgskule frå 1969 til 1970.

Kjelder
-------

* «Christian Roy Kaldager» på Wikipedia på engelsk, innhenta 24. april 2010.
* «Christian Roy Kaldager» hjå Store norske leksikon, innhenta 24. april 2010.

### Referansar

1. ↑  «Republic of the Congo – ONUC. Facts and figures» hjå SN.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Norsk krigsseglarregister

 |
Knivhaldar til bordbruk
Knivblokkk med knivar
Magnetisk knivhaldar
**Knivhaldar** er ein type utstyr der ein kan setja eller leggja frå seg ein kniv når han ikkje er ei bruk.

Det finst mange former for knivhaldarar. 
Dei kan vera del av utstyret til ein handverkar som nytter knivar, som ei kjuke nytta av ein treskjerar i Hallingdal.
Ulike knivhaldarar er også vanlege på kjøken, til dømes som magnetar eller blokker ein kan henga eller setja knivar i.
Knivhaldarar kan også vera del av dekketøy, til dømes i form av stativ der knivar kan hengjast mellom bruk, eller der ein kan leggja kniven frå seg på ein haldar for å ikkje søla til bordet eller duken.

Det finst også liknande haldarar for skeier, sleiver og etepinnar.

Dekketøy
--------

Knivhaldarar til bordbruk kan ha utvikla seg frå trestykke som ein la frå seg kniven på. Frå 1700-talet blei det laga sett av like knivhaldarar som ein kunne dekkja bord med. På 1800-talet blei slike haldarar laga i ei rekkje ulike materiale og uformingar. Dei kunne til dømes vera av horn, elfenbein, glas, perlemor eller keramikk, eller av ulike metall inkludert gull og sylv.

Det var vanleg å utforma knivhaldarar med ei stong som blei halden oppe av dekorative endar, men ein kunne også utforma dei som dyr. I Sverige blei det til dømes vanleg med ein *smörhund*, ein knivhaldar utforma som ein hund til å ha smørkniven på.

Knivhaldarar gjekk generelt ut av bruk ved midten av 1900-talet.

* Russisk knivhaldar av messing.Russisk knivhaldar av messing.
* Smørhund med smørkniv på.Smørhund med smørkniv på.
* Antilopeforma knivhaldar.Antilopeforma knivhaldar.

Kjelder
-------

1. ↑  
«Knivholder». Hallingdal Museum/DigitaltMuseum.
2. ↑  
Mette Nexmand (18. november 2015). «Knivholder - DIY væghængt holder til køkkenknive». *Boligmagasinet.dk*.
3. ↑  «Knivholder». THE ORGANIC CLUB. Arkivert frå originalen 27. januar 2018. Henta 26. januar 2018.
4. 1 2  «The History of Knife Rests».

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Knivhaldarar til lagring**

 Commons har multimedium som gjeld: **Knivhaldarar til bordbruk**

* Knivholder ved museernepaakanten.dk