recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Charlotte Amalie på Saint Thomas i Dei amerikanske Jomfruøyane
**Leewardøyane** er dei nordlege øyane i Dei små Antillane, aust for Puerto Rico og sørover til Dominica. Dei er ein del av Vestindia. Øyane ligg på grensa mellom det nordaustlege Karibiske havet og det vestleg Atlanterhavet. Den sørlege delen av Dei små Antillane vert kalla Windwardøyane.

Namnet
------

Øyane vart kalla *leeward*, som tyder «på lesida» fordi dei rådande vindane i området blest får aust (sjå passatvind). Desse øyane er derfor nedstraums, eller på lesida av, dei søraustlegaste Windwardøyane, øygruppa som først møter passatvindane.

Geografi
--------

Leewardøyane dekkjer fleire øystatar. 

Det er fleire aktive vulkanar på øyane, og i nyare tid har Montserrat hatt eit større utbrot.

Historie
--------

I eldre tider vart øyane busette av karib-folket, som har gjeve namn til Karibia, og taíno-folket. Somme etterkomarar etter desse gruppe lever framleis på øyane.

Øyane var av dei første delane av Amerika som kom inn under Det spanske imperiet. Europeisk kontakt vart først gjort under den andre reisa til Kristoffer Columbus, og mange av stadnamna kjem frå denne perioden. Til dømes kjem Montserrat frå Santa Maria de Montserrate, etter den heilage jomfrua av Montserratklosteret, som ligg på fjellet Montserrat, og er eit nasjonalt helgenskrin for Catalonia.

Øyar i Leewardøyane
-------------------

Oversyn over dei sørlegaste Leewardøyane
Sandy Ground på Anguilla
Generelt frå nordvest til søraust: 

* Dei puertoricanske Jomfruøyane: Vieques, Culebra
* Dei amerikanske Jomfruøyane: Saint Thomas, St. John, St. Croix, Water Island (USA)
* Dei britiske Jomfruøyane: Jost Van Dyke, Tortola, Virgin Gorda, Anegada (Storbritannia)
* Anguilla (Storbritannia)
* Øya St. Martin (Fransk/nederlandsk)
* Saint-Barthélemy (Fransk)
* Saba (Nederlandsk)
* Sint Eustatius (Nederlandsk)
* Saint Kitts
* Nevis
* Barbuda
* Antigua
* Redonda
* Montserrat (Britisk)
* Guadeloupe (Fransk)
* Dominica (stundom medrekna)

Den vesle og fjerntliggande øya Isla Aves vert stundom rekna med i gruppa.

Sjå òg
------

* Antillane
* Leeward-Antillane
* Dei britiske Leewardøyane

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Leewardøyane**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**William Patrick O'Brien**, kjend som **Parry O'Brien**, (28. januar 1932–21. april 2007) var ein USA-amerikansk friidrettsutøvar frå Santa Monica i California. Han vart olympisk meister i kulestøyt i 1952 og 1956, og vann ei sølvmedalje i øvinga i 1960.

### Aktiv

Tidleg i 1950-åra utvikla O'Brien ein ny metode i kulestøyt. Ved å rotere 180 grader i høve kastretninga gav han kroppen, og dermed kula større utgangsfart. Med denne støytmetoda sette han 17 verdsrekordar i åra frå 1953 til 1959. Sin fyrste verdsrekord, 18 meter jamnt, sette han i Fresno 9. mai 1953. Siste rekorden, 1. mai 1959, landa kula på 19,30 m i Albuquerque. Sitt aller lengste kulestøyt presterte O'Brien i 1966 med 19,69 m.

Mellom 1952 og -56 vann O'Brien 116 tevlingar på rad. Under Sommar-OL 1964 i Tokyo, der han vart nummer fire i kulstøyt, var han flaggberar for troppa frå USA. Både i 1955 og 1959 vann han kulestøyt i dei panamerikanske leikane. 

O'Brien døydde medan han deltok i ei symjetevling i Santa Clarita i California.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1952 i Helsinki: Gullmedalje - 17,41 m, framom Darrow Hooper (17,39 m)
* OL 1956 i Melbourne: Gullmedalje - 18,57 m, framom Bill Nieder (18,18 m)
* OL 1960 i Roma: Sølvemdalje - 19,11 m, bakom Bill Nieder (19,68 m) og framom Dallas Long (19,01 m)
* OL 1964 i Tokyo: Nr 4 - 19,20 m, bakom Vilmos Varjú (19,39 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Parry O’Brien» frå Wikipedia på tysk, den 8. august 2015.*

* *Denne artikkelen bygger på «Parry O’Brien» frå Wikipedia på engelsk, den 8. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 21°04′S 167°21′E﻿

Kart over Loyautéøyane
**Loyautéøyane** (fransk *Îles Loyauté*, på norsk også *Lojalitetsøyane*) er ei øygruppe i Melanesia i Stillehavet som ligg nordaust for Ny-Caledonia. Dei dannar ein av dei tre provinsane som utgjer territoriet Ny-Caledonia. Øyane har eit samla areal på 1 981 km². Provinsen hadde i 2014 18 297 innbyggjarar. Dei viktigste øyane i gruppa er Ouvéa, Maré og Lifou. I tillegg kjem dei mindre øyane Tiga, Mouli og Faiava.

Loyautéøyane utgjer ein del av økoregionen Ny-Caledonia-regnskogar. Det høgaste punktet er på Maré på 138 meter over havet.

Innbyggjarane på Loyautéøyene er av blanda melanesisk og polynesisk opphav. Øyane blei utforska i 1827 av Jules Dumont d'Urville. Frankrike tok kontroll over øygruppa i 1853 saman med Ny-Caledonia.

Politikk og administrasjon
--------------------------

Loyautéøyane er ein av tre provinsar i Ny-Caledonia. Provinsforsamlinga for Loyautéøyane har sete i Wé på Lifou.

Det er tre kommunar i provinsen: Lifou (Lifou og Tiga), Maré og Ouvéa.

Galleri
-------

* Parti av MaréParti av Maré
* Lagunene på Ouvéa er en del av verdensarvenLagunene på Ouvéa er en del av verdensarven
* Tradisjonell bygning på LifouTradisjonell bygning på Lifou

Kjelder
-------

1. ↑  Population, ménages et logement par commune, Institut de la Statistique et des Etudes Economique (ISEE).
2. ↑  «Un peu d'histoire» Arkivert 2012-04-25 ved Wayback Machine. Province des îles Loyauté.
3. ↑  *Chiffres clés des communes* Arkivert 2014-08-11 ved Wayback Machine. Insee. Henta 22. juli 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Loyautéøyene» frå Wikipedia på bokmål, den 14. oktober 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* La province des îles Loyauté (fransk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
Sir **Richard Arkwright** (23. desember 1732–3. august 1792) var ein britisk oppfinnar og industrimann innan tekstilindustrien under den industrielle revolusjonen.

Liv
---

Eit eksemplar av Arkwrights Water Frame laga 1775.
Arkwright var fødd i Preston i Lancashire og verka opphavleg som barber og paykkmakar. Han hadde inga erfaring innan tekstilindustrien, men starta i 1764 konstruksjonen av den første maskinen sin som han fekk patent på 1769. Denne maskinen var driven av ei hestevandring, men i 1771 laga han i staden "Arkwrights water frame", ein spinnemaskin som var driven med vasskraft, og som produserte ein grov men sterk bomullstråd som passa som renning. I 1773 kunne ein for første gong veva einsfarga bomullstøy i rein bomull, kaliko, på maskin; tidlegare hadde ein nytta lin til renning. Bomullstøyproduksjonen blei den leiande industrien i Nord-England. Saman med kompanjongar oppretta og leia Arkwright fabrikkar, mellom anna i Nottingham, Cromford og Manchester, der maskiner utførte alle ledda i arbeidet frå karding til spinning. Arkwright var ein framgangsrik konstruktør, men henta ofte ideane til maskinane sine frå andre oppfinnarar. Etter juridiske tvistar blei patentrettane hans trekte tilbake.

Arkwright blei adla i 1786.
Arkwright, Jedediah Strutt og Joseph Wright of Derby var framståande personar i Derby-regionen. Målaren Wright måla to portrett av dei andre som finst på Derby Museum and Art Gallery. Der kan ein sjå at Wright likte Strutt, men presenterte Arkwright som eit sjølvgodt menneske med stor mage.

Kjelder
-------

1. ↑   Svensk uppslagsbok, Lund 1929
2. ↑  Richard Arkwright Thornber
3. ↑  Sir Richard Arkwright: Industrialist Arkivert 2007-03-01 ved Wayback Machine. Revolutionary Players

* *Denne artikkelen bygger på «Richard Arkwright» frå Wikipedia på svensk, den 21. desember 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
*Denne artikkelen handlar om Little Johnny Taylor-songen. For Elton John-songen med same tittel, sjå Part-Time Love.* 

|  |
| --- |
| ***Part Time Love***  av Little Johnny Taylorfrå albumet *Part Time Love* |
|  |
| **Utgjeve** | 1963 |
| **Sjanger** | R&B |
| **Lengd** | 3:53 |
| **Selskap** | Galaxy |
| Låtskrivar(ar) | Clay Hammond |
|

«**Part Time Love**» er ein R&B-song frå 1963 skriven av Clay Hammond og først spelt inn av Little Johnny Taylor. Det var den andre utgjevinga hans og den største suksessen hans på R&B-lista. «Part Time Love» gjekk til topps på R&B-lista og var den einaste singelen Taylor fekk inn på topp 40 på pop-lista med ein 19. plass.

Songen vart spelt inn av Ann Peebles i 1970. Versjonen hennar nådde sjuandeplassen på R&B-lsita og 45. plassen på poplista. Isaac Hayes spelte òog inn songen for det doble *Black Moses* i 1971, i ein versjon som strekte seg til åtte og eit halvt minutt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Part Time Love» frå Wikipedia på engelsk, den 17. august 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-2004*. Record Research. s. 563.
2. ↑  Whitburn, p.344
Kart over Parrykanalen.
**Parrykanalen** er eit sund og ei skipslei som går aust-vest gjennom øyane i det kanadiske Arktis. Kanalen skil Elisabetøyane i nord frå resten av Nunavut. Han tek til i Baffinbukta ved Lancastersundet, går vidare gjennom det tronge Barrowsundet inn i det opnare Melvillesundet, og etter å ha passert gjennom McCluresundet munnar kanalen så ut i Beauforthavet. Pakkisen i McCluresundet gjer det mykje godt umogleg å sigle gjennom Parrykanalen, og tvingar båtar til å gå gjennom Nordvestpassasjen langt lenger sør.

Dei strake, parallelle kystlinjene og den store djupna funnen i Parrykanalen viser at store bergplater har kollidert ein gong i jordas oldtid. Kanalen dannar geologisk skiljelinje mellom dei prekambriske berglaga på det kanadiske fastlandet i sør, og dei sedimentarære bergartane som danna dei arktiske øyane i nord.

Kanalen er oppkalla etter oppdagaren William Parry.

Kjelder
-------

* Canadian Encyclopedia[*daud lenkje*]

---

* *Denne artikkelen bygger på «Parry Channel» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2010.*
|  |
| --- |
| **Hyse** |
| HyseHyse |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** VU Sårbar**Status i Noreg:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Orden:** | Torskefisk Gadiformes |
| **Familie:** | Torskefamilien Gadidae |
| **Underfamilie:** | †Gadinae |
| **Slekt:** | ***Melanogrammus*** |
| **Art:** | **Hyse** *M. aeglefinus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Melanogrammus aeglefinus***Linnaeus, 1758 |

**Hyse** eller **kolje** er ein fisk i torskefamilien. Han er lett kjenneleg på den svarte flekken under den fremste ryggfinnen. 

Hysa, som er ein av dei viktigaste matfiskane våre, er ein botnfisk som i hovudsak et rogn, små blekksprutar og ymse botndyr. Hyser, særleg yngre, er byttedyr for mellom anna torsk, grønlandssel og vågekval. 

Det er fleire bestandar av hyse i norske farvatn. Den nordaustarktisk hysa er den største. Ho kan bli kring ein meter lang, med ei vekt på kring 14 kg. Ein reknar at all hyse langs norskekysten nord for Stad, i Barentshavet og på vestsida av Svalbard tilhøyrer denne bestanden

Hysa gyt på djupt vatn. Hovudgyteområdet er på vestsiden av Tromsøflaket. Gytinga foregår om våren. Ho vert kjønnsmoda når ho er 4–7 år gammal og omlag 40–60 cm lang.

I 2022 var det lov å fiske 178 532 tonn av nordaustarktisk hyse.

I hysebestanden vi finn i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland er fiskane mindre, berre opp til 60 cm og 4 kg. Dei gyt sentralt i Nordsjøen i mars – mai.
Dei siste 50 åra har denne hysebestanden trekt nordover i Nordsjøen.
Hyse vert hovudsakeleg fanga med botntrål, og i mindre grad og med snurrevad.

Av hyse i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland kunne det i 2022 fiskast 52 691 tonn.

Kjelder
-------

Fotnotar

1. ↑  «Nordøstarktisk hyse». HAVFORSKNINGSINSTITUTTET. 24. februar 2022. Henta 20. april 2023.
2. ↑  «Hyse i Nordsjøen, Skagerrak og vest av Skottland». HAVFORSKNINGSINSTITUTTET. 30. august 2022. Henta 20. april 2023.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *hyse* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *hyse* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *hyse* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *hyse* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *hyse* hos FishBaseRedigere på wikidata
* (en) *hyse* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *hyse* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Melanogrammus aeglefinus* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Melanogrammus aeglefinus* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* *Melanogrammus aeglefinus* – detaljert informasjon på WikispeciesRedigere på wikidata

 Commons har multimedium som gjeld: **Hyse**

  


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS

 |
**Richard Bennett** (fødd 22. juli 1951) er ein amerikansk gitarist, sidemann, studiomusikar og plateprodusent. Han har turnert med Neil Diamond i 17 år og Mark Knopfler sidan 1994. Som studiomusikar har han arbeidd med mange musikarar som Billy Joel og Barbra Streisand til Rodney Crowell og Vince Gill. Han har produsert artistar som Steve Earle, Emmylou Harris og Marty Stuart.

Han er bror til Jon «Bermuda» Schwartz, trommeslagar for «Weird Al» Yankovic sidan 1980.

Karriere
--------

Bennett byrja karrieren sin i klubbar i Phoenix i Arizona seint i 1960-åra, fram til han vart oppdaga av Al Casey, som tok han med til Los Angeles for ein lang karriere som studiomusikar. Han spelte på nokre spor på Neil Diamond-albumet *Stones* i 1971. *Moods* var det første heile albumet med han, og han spelte på kvart einaste Diamond-album fram til 1987 og turnerte med han i 17 år. Han var òg med på å skrive songar med Diamond, mellom anna «Forever in Blue Jeans» frå albumet *You Don't Bring Me Flowers* frå 1978, som nådde topp 20. 

På «Let Your Love Flow» av Bellamy Brothers frå 1975, spelar Bennett sologitar.

Diskografi
----------

* *Themes From A Rainy Decade* (2004)
* *Code Red Cloud Nine* (2008)
* *Valley of the Sun* (2010)
* *For the Newly Blue* (2013)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Richard Bennett (guitarist)» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Childs, Zac (3 May 2007). «Features-- Artists: Richard Bennett». *Vintage Guitar*. Arkivert frå originalen 3. september 2014. Henta 2 May 2010.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Richard Bennett 6/25/06

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* ICCU
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Chris Hani** (28. juni 1942–10. april 1993), opphavleg *Martin Thembisile Hani*, var ein sørafrikansk politikar og apartheidmostandar som blei drepen i 1993. Hani var leiar av Det sør-afrikanske kommunistpartiet SACP etter Joe Slovo. Han leidde au ei tid *Umkhonto we Sizwe*, 'Spydet til Nasjonen', den væpna greina til Den afrikanske nasjonalkongressen, ANC.

Chris Hani var ein ihuga motstandar av det kvite apartheidstyret, og blei somtid sett på som ein populistisk rival til leiarane i ANC. Han er blitt stemt inn som nummer 20 på ei liste over dei 100 mest framståande sørafrikanarane nokon gong. Han blei drepen den 10. april 1993 utanfor heimen sin i Dawn Park i Boksburg. To kvite ekstremistar blei dømde for drapet. 

I 1997 blei Baragwanath Hospital, eit av dei største sjukehusa i verda, omdøypt til Chris Hani Baragwanath Hospital, til minne om Chris Hani.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC

 |
**Richard Birkeland** (fødd 6. juni 1879 i Farsund, død 10. april 1928 i Oslo) var ein prislønt norsk matematikar og den første som heldt forelesing ved NTH.

Etter eksamen i bygg ved Kristiania tekniske skole, der han lærte matematikk av Elling Holst, var han litt i vegvesenet, tok examen artium 1901 og lærte meir matematikk hos Henri Poincaré, Picard og Goursat i Paris, samt hos David Hilbert og Felix Klein ved Georg-August-Universität Göttingen. I denne tida var han òg tilsett ved Statens regnecenter 1903-08. Før han i 1910 vart professor i matematikk ved det nye Norges Tekniske Høgskole i Trondheim, var han lærer ved Kristiania tekniske skole eitt år og fekk levert avhandlinga si om differensiallikningar. Den var på fransk og heitte *Sur certaines singularités des équations différentielles*.

Det vart lite forsking etter han vart viserektor 1916-17 og rektor der 1920–23, så han flytta til Oslo, der han var professor i bruksmatematikk frå 1923 til han døydde. Han var fagleg særs allsidig, men er mest kjend for arbeida om algebraiske likningar og hypergeometriske funksjonar. 

Richard Birkeland var den som først fekk idéen til stifringa av Norsk matematisk forening i 1918.
Professor Birkeland var den første til å halde ei forelesning ved NTH. Dette skjedde mandag 19. september 1910. Denne historiske hendinga fann stad i auditorium C, og faget var matematikk.

Han var fetter av Kristian Birkeland og far til Øivind Birkeland.
I 1973 vart Richard Birkelands vei på Gløshaugen i Trondheim kalla opp etter han.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Fridtjof Nansens belønning for fremragende forskning 1922
* St. Olavs Orden

Verv
----

* NTH, viserektor 1916-17, rektor 1920-23
* komité for opprettinga av lærarhøgskulen i Nidaros
* Statens forskningsfond, komiteen
* Trondhjems boligråd, formann
* Trondhjems folkebibliotek, i styret
* Trondhjems polytekniske forening, formann (fekk heidersteiknet)
* Studentersamfundet i Trondhjem, kanslar av ordenen «De Sorte Faars Ridder Skab» og utropt til «Gouvernør over Værdalen»
* Norsk matematisk forening, medstiftar 1918 og viseformann nokre år

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Richard Birkeland» frå Wikipedia på bokmål, den 8. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Richard Birkeland. (2012-02-08) I *Store norske leksikon*. Henta frå
2. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 13. desember 2006, henta 8. februar 2012
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 26. april 2007, henta 8. februar 2012

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* ISNI
* KulturNav

 |
**Sädvvájávrre** (eldre skrivemåte *Sädvajaure*) er ein innsjø langs den øvste delen av Skellefte älv i Arjeplog kommun i Norrbottens län i Sverige.

På sørsida av Sädvvájávrre fanst det i åra mellom 1635 og 1659 eit støyperi som høyrte til Nasafjälls silververk. Store delar av furuskogen rundt innsjøen vart avvirka gjennom denne industriepoken, og er framleis ikkje i den opphavlege tilstanden sin. Det lokale kyrkjesoknet *Silbojokks församling* hadde eit forsamlingslokale ved støyperiet, og dei fortsette verksemda si òg etter nedlegginga av støyperiet. Silvervägen følgjer nordbreidda av Sädvvájávrre, medan nasjonalparken Pieljekaise ligg på sørsida.

Vassmagasin
-----------

Sädvvájávrre vert nytta som vassmagasin for langtidsregulering av vasskraftsproduksjonen i den relativt utbygde Skellefte älv. Innsjøen har i fleire gonger blitt regulert, i åra 1942, 1953 og 1985. Vassivået varierer mellom 460,7 og 477 meter over havet. Volumet er 605 millionar m³.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sädvvájávrre» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Norrman, Jan (1989). «Kraftverk i Skellefteälven». *Silvret från Nasafjäll: arkeologi vid Silbojokk* (på svensk): 13-18.  *seksjon 10395360*
| **Lublin** |
| --- |
|  |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Lublin | Byvåpenet til Lublin |
| **Flagget til Lublin** | **Byvåpenet til Lublin** |

 |
| Plassering |
| 

Lublin is located in Polen

 |
| Styresmakter |
| Land  Voivodskap |  Polen  Lublin-voivodskapet |
| GrunnlagdByrettar | Før 1100-talet1317 |
| Borgarmeister | Adam Wasilewski |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  147 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006) | 354 272 |
| Koordinatar | 51°14′53″N 22°34′13″E﻿Koordinatar: 51°14′53″N 22°34′13″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 20-001 til 20-999 |
| Telefon-retningsnummer | +48 81 |
| Bilnummer | LU |
| **Nettstad:** www.um.lublin.pl |

**Lublin** er den største byen aust i Polen og hovudstaden i Lublin-voivodskapet med om lag 355 000 innbyggjarar. Han er den niande største byen i landet.

Historie
--------

Byen vart fleire gonger angripe på folkegrupper i området på 1200- og 1300-talet. I 1317 fekk han byrettar av Kasimir den store. Byen fekk viktige handelsprivilegia av kong Władysław Jagiełło og etter Polen og Litauen kom i fred med kvarandre, utvikla byen seg til eit handelssentrum. Den største marknaden i Det polsk-litauiske samveldet vart halde i Lublin. 

På 1600-talet gjekk det nedover med byen på grunn av invasjonar frå Sverige under Karl Gustav-krigane. Etter den tredje delinga av Polen i 1795 vart Lublin ein del av Det austerrikske riket, og sidan 1809 ein del av Hertugdømet Warszawa. I 1815 kom byen under russisk styre som ein del av Kongress-Polen.

Slottet i Lublin
Under den andre verdskrigen var byen tysk hovudkvarter for Operasjon Reinhardt, det største forsøket til Tyskland på å utrydde jødane i det okkuperte Polen. Jødane i byen vart plassert i ein ghetto før om lag 26 000 av dei, størsteparten, vart deportert til dødsleiren Bełżec våren 1942. 24. juli 1944 vart byen frigjeve av den raude arméen og han vart mellombels hovudstad i den sovjetiskstyrte kommunistiske polske komiteen for nasjonal frigjering. Hovudstaden vart flytta til Warszawa i januar 1945.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lublin» frå Wikipedia på engelsk, den 12. juni 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |
Ein **hyperkjerne** er ein atomkjerne som består av proton, nøytron og eit eller fleire særbaryon, kalla hyperon. Den første vart oppdaga av Marian Danysz og Jerzy Pniewski i 1952.

Sidan kvantetalet særheit er bevart i sterk og elektromagnetisk vekselverknad, vil i det minste hyperkjernar som inneheld dei lettaste hyperona, lambda, leve lenge nok til å skape skarpe kjernenerginivå. Dei gjer derfor høve til kjernespektroskopi. Fysikken deira er forskjellig fro normale kjernar, fordi eit hyperon kan dele plass med dei vanlege fire nukleona som skil seg frå kvarande med forskjellig spinn og isospinn. 

Hyperkjernar kan skapast når ein kjerne fangar ein lambda- eller K-meson og sender ut nøytron i ein samansett kjernereaksjon.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hypernucleus» frå Wikipedia på engelsk, den 17. april 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  C. Samanta (2006). «Mass formula from normal to hypernuclei». I S. Stoica, L. Trache, R.E. Tribble. *Proceedings of the Carpathian Summer School of Physics 2005*. World Scientific. s. 29. ISBN 978-981-270-007-0.  CS1 maint: Multiple names: editors list (link)
2. ↑  
C. Samanta, P. Roy Chowdhury, D.N.Basu (2006). «Generalized mass formula for non-strange and hyper nuclei with SU(6) symmetry breaking». *Journal of Physics G* **32** (3): 363–373. Bibcode:2006JPhG...32..363S. arXiv:nucl-th/0504085. doi:10.1088/0954-3899/32/3/010.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
**Richard Dadd** (1. august 1817–7. januar 1886) var ein engelsk målar best kjend for findetaljerte bilete av alvar. Det best kjende verket hans er *The Fairy Fellers Master-Stroke* (1855–64) som heng i Tate Gallery i London.

*The Fairy Fellers Master-Stroke* (1855–64)
Dadd var ein apotekarson fødd i Kent. Han viste tidleg talent for teikning, og blei 20 år gammal teken inn ved Royal Academy of Arts. I 1842 blei han teken med av Sir Thomas Phillips, ein tidlegare borgarmeister, på ein ekspedisjon til Midtausten. Medan dei segla på Nilen i Egypt endra Dadd heilt personlegdom, han hallusinerte og var valdeleg. Dei andre i følgjet trudde først han hadde fått solstikk, medan Dadd sjølv meinte han var besett av den gamle egyptiske guden Osiris.

Då Dadd kom tilbake til England våren 1843 tok familien han med til Kent for at han skulle koma seg. I august fekk han for seg at faren var djevelen og drap han med kniv. Richard Dadd flykta til Frankrike, men då han undervegs til Paris prøvde å drepa ein medturist med eit barberblad, blei han overmanna og arrestert. Han blei send til sinnsjukehuset Bethlem Royal Hospital, der han blei verande i tjue år. I 1864 blei han flytta til Broadmoor-asylet, der han døydde i 1886. Dadd skapte dei fleste meisterverka sine som pasient på desse sjukehusa.

Kjelder
-------

* «Dadd, Richard» *The Oxford Companion to English Literature*. Ed. Margaret Drabble. Oxford University Press, 2000. Oxford Reference Online. Oxford University Press. Open University. 11 July 2008
* *Denne artikkelen bygger på «Richard Dadd» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juli 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ULAN
* NLA
* BNE

 |
Ei **parodimesse** er ei form for messe, vanlegvis frå 1500-talet, der ein nyttar fleire stemmer frå tidlegare musikkstykke som ein del av melodien, slik som ein bit frå ein motett eller ein verdsleg chanson. Han skil seg frå dei to andre mest vanlege messeverka under renessansen, cantus firmus og omskriven messe. «Parodi» har ikkje noko med humor å gjere, som i den moderne tydinga av ordet, men tyder «imitasjon». 

Parodimessa var ein særs populær modell under renessansen. Palestrina skreiv aleine kring 50 parodimesser og på første halvdel av 1500-talet var dette dominerande forma. Konsilet i Trient bannlyste bruken av verdsleg materiale i messene i eit dokument datert 10. september 1562. Reformene vart berre nøye følgd i Italia. I Frankrike hadde alt den musikalske smaken endra seg, slik at ønska til konsilet likevel vart oppfylte, og i Tyskland brydde ein seg stort sett ikkje om det.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Parody mass» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Gustave Reese, *Music in the Renaissance*. New York, W.W. Norton & Co. 1954. ISBN 0-393-09530-4
	+ Harold Gleason og Warren Becker, *Music in the Middle Ages and Renaissance* (Music Literature Outlines Series I). Bloomington, Indiana. Frangipani Press, 1986. ISBN 0-89917-034-X
	+ Lewis Lockwood, "Mass." *The New Grove Dictionary of Music and Musicians*, red. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd. 1980. ISBN 1-56159-174-2
	+ *The New Harvard Dictionary of Music*, red. Don Randel. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1986. ISBN 0-674-61525-5

### Referansar

1. ↑  Reese, s. 449.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND

 |
**Hypotesetesting** er ein statistisk testmetode av ei førehandstru eller påstand om eigenskapar ved ein eller fleire populasjonar. Når ein testar ein slik hypotese må ein vurdere utsegnskrafta med grunnlag i informasjon som er oppnådd ved tilfeldig utval frå populasjonen, og trekkje slutningar på trass av uvisse.

Framgangsmåte
-------------

Før ein testar ein hypotese må ein formulere ein nullhypotese H0 og ein alternativ hypotese H1. H0 er den hypotesen vi vil undersøkja om vi har grunnlag for å forkaste, medan H1 er hypotesen vi vil underbygge. Desse to hypotesane må vere komplementære sidan forkasting av den eine automatisk fører til akseptering av den andre. Nullhypotesen har som regel berre èin verdi for ein parameter medan alternativhypotesen ofte har meir enn éin verdi (større enn, mindre enn eller ulik). Viss vi til dømes har mistanke om at ein terning gjev 6 oftare enn han skal, og vi ynskjer å teste det, kan hypotesane formulerast på denne måten:

H0: {\displaystyle p=1/6}  

H1: {\displaystyle p>1/6}
Etter testen må ein velje kva verdiar av ein stokastisk variabel *T* som er slik at H0 kan forkastast. *T* vert då kalla testobservatoren. *T*-verdiane som gjev forkasting av H0 er i forkastingsområdet *R* for testen. Forkastingsområdet vel ein etter kor sikker ein vil vere på at resultatet er rett. Ofte er ein nøgd med ein hypotesetest om *P(forkaste H0|H0 er sann)<0,05*. Vi seier da at signifikansnivået er 0,05.

Feiltypar
---------

Når det gjelder hypotesetesting, er det to feil ein kan gjere. Vi kan forkaste H0 når H0 er rett, eller vi kan unnlate å forkaste H0 når H1 er rett.

|  | H0 er riktig | H1 er riktig |
| --- | --- | --- |
| **Ikkje forkast H0** | Rett konklusjon | Type II feil |
| **Forkast H0** | Type I feil | Rett konklusjon |

Sannsynet for dei to feiltypane vert ofte kalla høvesvis *α* og *β*. 

*α=P(Type I feil)*  

*β=P(Type II feil)*
Vi ser at både *α* og *β* er sannsyn for å foreta feil slutning, og vi ønskjer derfor at begge to skal vere minst mogeleg. No er det derimot slik at reduksjon av den eine vil føre til ein auke i den andre. Samtidig vert type I feil rekna som ein generelt meir alvorleg feil enn type II.

Val av forkastingsområde endrar *α* og *β*. Viss vi har eit stort forkastingsområde er det stort sannsyn for type I feil og mindre sannsyn for type II feil. Og viss vi minkar forkastingsområde blir det mindre sannsyn for type I feil og større sannsyn for type II feil.

Konklusjon
----------

Ein konklusjon av ein hypotesetest kan kort sagt formulerast på ein av følgjande måtar:

1. H0 forkastast på signifikansnivå *α*
2. H0 forkastast ikkje på signifikansnivå *α*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hypotesetest» frå Wikipedia på bokmål, den 15. september 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Ukjent – "Hypotesetesting"
**Sándor Weöres** (22. juni 1913–22. januar 1989) var ein ungarsk lyrikar. 

Han debuterte i 1934. Lyrikken hans er prega av ein stadig søken etter nye uttrykksformer og -midlar. Han har et rikt diktarisk register som strekker seg frå folkedikting til mytologi. Eit av dei viktigaste verka hans, *Håpløshetens bok*, skriven i krigsåra, er prega av pessimisme og humanisme. I den stalinistiske kulturperioden vart han stempla som «borgarleg» og trengt ut av det litterære livet. I 1956 kom diktutvalet *Stillhetens tårn*, som markerte stillinga hans innan moderne ungarsk lyrikk og danna grunnlaget for den store påverknaden han hadde på dei yngre diktargenerasjonane. Seinare kom ytterlegare to samlingar, *Ildbrønnen* (1964) og *Synkende Saturn* (1968). 

Norske gjendiktingar finst i antologien *Moderne ungarsk lyrikk* (1975) og i *Hvisking i mørket* (1977).

Kjelder
-------

* «Sándor\_Weöres» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Koordinatar: 33°25′N 36°08′E﻿

**Parpar** er ei bibelsk elv i Syria. Ho er den mindre viktige av to elvar i Damaskus som er nemnd i Kongebøkene (2. Kong 5:12), og er i dag generelt identifisert som A`waj, men om referansen til Damaskus er avgrensa til byen, som i den arabiske versjonen av Det gamle testamentet så er Parpar den moderne Taura. I dei tidlege Baedeker-guidane vart ho identifisert som Al-Sabirani, ei sideelv til A`waj. Elva renn frå vest til aust, og flyt frå Hermon sør for Damaskus, og som Abana flyt ho over sletta ved Damaskus, som på grunn av desse slettene er grøn og frodig. Elva flyt ut i myrområda, eller *Marjvatna*, på grensa til den store arabiske ørkenen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Parpar» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Tekst frå *Encyclopædia Britannica* si 11. utgåve, eit leksikon som i dag er offentleg eigedom.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Chris André Jespersen** (fødd 18. oktober 1983) er ein norsk langrennar frå Skånevik i Hordaland som vart nummer to i Tour de Ski 2013/14. Han var medlem av idrettslaget Korlevoll-Odda til 2007, dei neste fem sesongane representerte han Byåsen Idrettslag. Frå 2012 er han atter medlem i Korlevoll-Odda.

### Aktiv

Jespersen vart juniorverdsmeister på 30 km friteknikk i 2003, framom russarane Aleksej Petukhov og Jevgenij Dementjev. Som senior trong han mange år før han kunne ta opp kampen om dei beste plasseringane. Den 24. februar 2008 gjekk han ein etappe på det norske andrelaget som vann verdscupstafetten i Falun framom det norske fyrstelaget. Under NM på ski 2008 deltok han på Byåsen sitt vinnarlag på 3x10 km stafett.

I 2011 tok Jespersen sølvmedaljen på 50 km under NM i Tromsø, hans einaste individuelle medalje. Den 14. desember 2013 oppnådde han si beste plassering i eit enkelt verdscuprenn då han kom på andreplass i 30 km friteknikk i Davos. Tre veker seinare imponerte han med å verte nummer to i Tour de Ski 2013/14, slått einast av landsmannen Martin Sundby. I Vinter-OL 2014 i Sotsji vart Jespersen nummer seks og beste nordmann på 15 kilometer.

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 2008: Nr 5 på 30 km i Trondheim
* Ski-NM 2009:
* Ski-NM 2010:
* Ski-NM 2011: Sølvmedalje på 50 km i Tromsø
* Ski-NM 2012: Nr 7 på 30 km på Voss
* Ski-NM 2013: Nr 5 på 15 km på Vang
* Ski-NM 2014:
* Ski-NM 2015:
* Ski-NM 2016:
* Ski-NM 2017:
* Ski-NM 2018:
* Ski-NM 2019:
* Ski-NM 2020:
* Ski-NM 2021:
* Ski-NM 2022:
* Ski-NM 2023:

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chris Jespersen» frå Wikipedia på tysk, den 21. februar 2015.*
**Chris Pelcer** er ein australsk musikar, låtskrivar, arrangør og plateprodusent. 

Han skreiv kjenningsmelodien til den australske TV-serien *Simon Townsend's Wonderworld*. Han skreiv musikk for fleire internasjonale artistar, før han flytta til Los Angeles i California.

Han har skrive songar for Peter Cetera, Van Zant, Edyta Gorniak, Yanni, Leslie Mills, House of Lords, Sandra McCracken, B.J. Thomas, Kari Kimmel, Robin Beck, Tony Vincent, Kesha, Rare Blend, Emmanuel og Ray Parker jr.. Han har òg turnert med countryartisten Eddie Arnold, og skrive for, spelt inn med produsentar som Peter Collins, Cowboy Jack Clements, Spencer Lee, Roy Thomas Baker, Keith Olsen, Yanni, Ric Wake, Ray Parker jr. og Wei Chen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chris Pelcer» frå Wikipedia på engelsk, den 6. juni 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Chris Pelcer ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Offisiell nettstad Arkivert 2014-12-16 ved Wayback Machine.
Koordinatar: 45°55′11″N 7°52′17″E﻿

**Parrotspitze** (italiensk *Punta Parrot*) er eit fjell i Monte Rosa-massivet i Wallis-Alpane på grensa mellom Italia og Sveits med ei høgd på 4 432 meter over havet. Fjellet er kalla opp etter Johann Jakob Friedrich Wilhelm Parrot, ein tysk lækjar, som prøvde å nå toppen av Vincent-pyramiden i lag med Joseph Zumstein i 1816. 

Første gong toppen vart nådd var 16. august 1863 av Reginald S. Macdonald, Florence Crauford Grove, Montagu Woodmass og William Edward Hall med fjellførarane Melchior Anderegg og Peter Perren, fire dagar etter same laget var dei første på toppen av det nærliggande Dent d'Hérens.

Året før, 8. juli 1862, klatra eit lag med Adolphus Moore og Hereford Brooke George og guidane Christian Almer og Matthias Zumtaugwald austsida av Parrotspitze (den britiske ruta), men gjekk rett over grensa til Sveits, utan å klatre dei siste 60 metrane til toppen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Parrotspitze på SummitPost

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Parrotspitze frå Engelsk Wikipedia der følgjande kjelder mellom anna vart nytta:*

* Dumler, Helmut and Willi P. Burkhardt, *The High Mountains of the Alps*, London: Diadem, 1994
* Collomb, Robin G. (ed.), *Pennine Alps Central*, London: Alpine Club, 1975

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Christopher William Brasher**, kjend som Chris Brasher, (21. august 1928–28. februar 2003) var ein britisk friidrettsutøvar som vart olympisk meister på 3000 meter hinder i 1956.

Brasher var fødd i Georgetown i den britiske kolonien Britisk Guyana og voks opp i Jerusalem, ettersom far hans arbeidde i det britiske koloniveldet. 

Under Sommar-OL 1956 i Melbourne overraska Brasher og vann 3000 meter hinder på tida 8.41,2. Straks etter løpet vart Brasher diskvalifisert fordi han skulle ha hadde hindra nordmannen Ernst Larsen, men «Kruska-Larsen» forklarte til juryen at han ikkje hadde vorte hindra, og diskvalifikasjonen vart heva.

Frå 1957 arbeidde Brasher som sportsreportar for avisa *The Observer* og seinare for fjernsynskanalen BBC. Han var i 1957 den fyrste som skreiv om idretten orientering i ein britisk publikasjon. I 1981 gjorde han opptaket til London Maraton.

Brasher døydde i heimen sin i Chaddelsworth i Berkshire i 2003.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Chris Brasher» frå Wikipedia på engelsk, den 2. august 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* BBC Things

 |
Koordinatar: 37°58′17″N 23°43′34″E﻿

Parthenon i 1978.
Parthenon dominerer Akropolis-ruinane i Aten.
**Parthenon** (gresk Παρθενών) er eit gresk tempel til Pallas Athene som blei oppført mellom 447 f.Kr. og 433 f.Kr. på Akropolis i Aten, der Athene var vernegudinne. Det offisielle namnet bygget var «tempelet åt jomfru Athene», og namnet «Parthenon» kjem frå det greske ordet *parthenos* som tyder jomfru. Parthenon er ein av verdas mest berømte bygningar, snart 2500 år gamal, og heile Akropolis vart oppført på UNESCO si liste over verdsarv i 1987.

Dagens tempel erstatta eit eldre, uferdig tempel *(Før-Parthenon)* vigd til same gudinne som vart rasert av persarane i 480 f.Kr. som i sin tur hadde erstatta eit enno eldre, mindre Athenetempel. I tillegg til å fungera som tempel hadde det også ei rolle som skattkammer.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Countrysongaren Kris Kristofferson.
Christopher Kenneth Volstad, kjend som Chris Volstad, er ein amerikansk baseballspelar.
**Chris** eller **Kris** er førenamn og kortnamn for fleire ulike kvinne- og mannsnamn. Det kan vera ei kortform av namn som byrjar med Kris-, særleg Christopher, men også Christian, Christiane, Kristina og nærskylde namn. I Noreg er Chris mest utbreidd som mannsnamn. 

Chris har namnedag den 15. mars.

Bruk
----

Kris er eit utbreidd namn i Belgia, der 0,23 % eller 11 878 menn heitte Kris i 2002.

Chris er utbreidd i USA. Bruken av Chris som døypenamn voks frå 1940-talet, og var mest brukt rundt 1960, då over 0,3 % av gutar og 0,05 % av jenter fødde i USA fekk namnet. 

Chris var særs populært i Noreg rundt 1990, då over 2,5 % av nyfødde gutar fekk namnet. I Noreg var det 1 315 menn som heitte Chris og 112 som heitte Kris i 2009. 24 kvinner heitte Chris og 4 heitte Kris.

Namneberarar
------------

* Kris Kristofferson (f. 1936), amerikansk countrysongar og skodespelar
* Chris Rea, eigentleg Christopher Anton Rea (f. 1951), britisk musikar
* Chris Isaak, eigentleg Christopher Joseph Isaak (f. 1956), amerikansk musikar
* Chris Lowe (f. 1959), britisk musikar, døypt Christopher
* Chris Cornell (f. 1964), amerikansk musikar
* Chris Penn (1965–2006), amerikansk skodespelar, døypt Christopher
* Chris Rock eigentleg Christopher Julius Rock, (f. 1965), amerikansk komikar
* Chris Pirillo (f. 1973), amerikansk TV-vert
* Kris Marshall (f. 1973), engelsk skodespelar
* Kris Freeman (f. 1980), amerikansk langrennsløpar
* Chris Lee (f. 1982), norsk hip hop-artist
* Chris Volstad, (f. 1986), amerikansk baseballspelar
* Chris Brown (f. 1989), amerikansk hip hop/RnB-artist
|  |
| --- |
| **Bergtrupial** |
| BergtrupialBergtrupial |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** EN Sterkt trugaUtbreiinga av Bergtrupial Utbreiinga av Bergtrupial |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Trupialfamilien Icteridae |
| **Slekt:** | *Macroagelaius* |
| **Art:** | **Bergtrupial** *M. subalaris* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Macroagelaius subalaris***Boissonneau, 1840 |

**Bergtrupial** (*Macroagelaius subalaris*) er ein fugl i trupialfamilien.
Han er endemisk for Santander-departementet i Colombia.

Skildring
---------

Dette er ein relativt stor trupial, kroppslengd ca. 29 centimeter inkludert ein lang hale. Hannfuglar er litt større enn hofuglar. Fjørdrakta er heilsvart med blåglans, men dei har ein lite synleg kastanjefarga flekk i «armhola». Nebbet er konisk.
Lætet er varierande, mellom anna ein høgfrekvent, ringelyd 'tirititiuu, tirititiuu, tirititiuu'.

Han lever i vestskråninga av den austlege fjellkjeda av Andes, i høgder mellom 1900 og 3100 moh. Utbreiingsområdet er lite, ca. 640 km2, og ligg mellom Bucaramanga og sørover til vel 100 km i luftlinje sør for Bucaramanga i Santander-departementet. Han har tidlegare òg vore registrert sør for Bogotá. Bergtrupialar føretrekk habitat med fuktig, alpin skog, helst eik med epifyttar.

Populasjonen er estimert til å ligge i området 1000-2500 individ og minkande. Arten er klassifisert som sterkt truga. Trugsmåla inkluderer avskoging og mangel på passande biotop.

Kjelder
-------

* Fraga, R. (2011). *Mountain Grackle (Macroagelaius subalaris)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2015). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 8. november 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Macroagelaius subalaris*. Henta frå  den 8. november 2015

Referansar

1. ↑  Fraga, 2011
2. 1 2  BirdLife International (2015)

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Bergtrupial**

* Bilete på Flickr.com Henta 8. november 2015
Satellittbilde av Gangesdeltaet. (Kjelde: NASA)
Nilen skaper eit tydeleg fruktbart trekantforma område ved munningen. (Kjelde: NASA)
Eit **elvedelta**, eller berre **delta**, er eit landområde danna ved munningen av ei elv der elva legg igjen medført slam som dannar ein banke, slik at at elvevatnet renn i fleire mindre og skiftande løp ut mot havet. Delta har fått namn etter den greske bokstaven delta, Δ, fordi dei kan ha same trekantform, men dei finst òg i andre utformingar.

Jorda i eit elvedelta er våt og normalt næringsrik, ettersom næringsstoff i elvevatnet blir felt ut av den seinka vasstraumen. Årlege flaumar gjødsler jorda ved elvebreidda, slik at ein lett kan driva jordbruk her. Fleire sivilisasjonar og tette folkesetnader har oppstått ved elvedelta. Samstundes er deltabuar sårbare for storflaum og endringar i elveløpet. Dike hindrar flaum, men stenger òg av for næringstilføringa.

Profilen av elvedelta har ei karakteristisk oppbygging i tre lag:

* Topplag
* Skrålag
* Botnlag

Kjende elvedelta
----------------

* Donaudeltaet
* Gangesdeltaet
* Mississippi-deltaet
* Nildeltaet
* Orinocodeltaet
* Volgadeltaet
**Walter Kåre Tjønndal** (22. januar 1923–23. mars 2014
) var ein norsk agronom og politikar frå Borge i Lofoten. Han representerte Nordland og Arbeidarpartiet på Stortinget i tida 1969-73.

Tjønndal var son til ein småbrukar. Under andre verdskrigen stakk han over til Sverige, der han i 1943/44 gjekk ein norsk jordbruksskule. Hausten 1944 tok han seg over England og gjorde teneste i Kystartilleriet til mai 1945.

Skuleåret 1958/49 gjekk Tjønndal Staup hagebruksskule. Etter eitt år som jordstyresekretær i Gimsøy kommune fekk han 1950 stillinga som heradsagronom i Hol og Valberg kommunar. Etter kommunesamanslåing gjaldt stillinga for Vestvågøy kommune fram til 1989.

Tjønndal hadde med åra ei mengd kommunale, offentlege verv. Såleis var han medlem i heradsstyret i Hol frå 1956 til 1962, ordførar 1960-62 til kommunen vart nedlagd frå nyår 1963. Etter kommunevalet hausten 1963 vart vald til ordførar 1964-67 i den samanslåtte Vestvågøy kommune. 1967-69 var han styreformann i Lofotkraft.

Hausten 1969 stod Tjønndal på sjetteplass på Nordland Arbeidarparti si liste til stortingsvalet, og vart vald inn på Stortinget med bra margin. Dei fyrste vekene på Tinget var han medlem i Protokollkomiteen, frå desember 1969 var han medlem i Kommunalkomiteen/Kommunal- og miljøvernkomiten.

Kjelder
-------

* Stortinget.no
Tog frå ulike tider på museumsjarnbana Krøderbanen.
**Museumsjarnbane** eller **museumsbane** er ei jarnbane som vert nytta til å syne fram ei banestrekning med stasjonar og tekniske innretningar frå gamal tid, vanlegvis i kombinasjon med slikt rullande materiell som var i bruk i farne tider. Som oftast er det nedlagde jarnbanestrekningar eller jarnbanestrekningar utan ordinær drift som vert omgjort til museumsbaner, men det er òg bygd museumsbaner der det ikkje har vore jarnbane tidlegare, slik Lommedalsbanen er eit døme på. Meininga er i dei fleste høva å køyre gamalt materiell på strekninga til fastsette tider, slik at publikum kan sjå bana i drift og jamvel take ei reise med toget.

Museumsjarnbaner i Noreg er Krøderbanen, Lommedalsbanen, Nesttun–Osbanen (berre ein stasjon med nokre vogner på Stend i Bergen), Rjukanbanen (utan togdrift), Setesdalsbanen, Thamshavnbanen, Urskog–Hølandsbanen og Gamle Vossabanen (ei strekning av Bergensbanen som vart lagd ned etter at bana vart lagd i tunnel under Ulriken og Arnanipa i Bergen. 

Det nasjonale jarnbanemuseet her i landet er Norsk Jernbanemuseum på Hamar, skipa i 1896 som eit av dei eldste jarnbanemusea i verda, og no drive av Jernbaneverket. Her står mellom anna den eldste stasjonsbygningen i Noreg, Kløften stasjon frå Kløfta i Ullensaker kommune, og inne i vognhallen finst det ei samling lokomotiv og vogner frå jarnbanas tidlegaste tider i Noreg.

Sjå òg
------

* Norsk Jernbanemuseum
* Norsk Jernbaneklubb

Bakgrunnsstoff
--------------
Frå *Musica enchiriadis* ved Bamberg Staatsbibliothek.
***Musica Enchiriadis*** er namnet på ei lærebok i musikk som vart skriven i tida mellom 850 og 900. Boka er den første i sitt slag, og tek føre seg ulike *modus* eller kyrkjetonearter. Enchiriadis er eitt av dei første forsøka på å setja desse toneartene i system.

Forvitneleg er det og for ettertida at *Enchiriadis* syner den første freistnaden på musikalsk notasjon. Boka nyttar daseia-systemet, som var komen frå Bysants. Det er hevda at *Enchiriadis* står i gjeld til teorien og den fleirstemmige tradisjonen som var utvikla austpå. På denne tida var det etter måten god kontakt mellom frankarkongane og Det austromerske riket. Slik sett er *Enchiriadis* eit døme på utviklinga som gjekk føre seg innanfor den karolingiske renessansen som voks fram i krinsen om Karl den store og biskopen Alcuin. 

*Enchiriadis* gjev døme på «Organum» i ein tidleg fase, og reknar denne fleirstemmige songen som kjend. Skalaene er boka er delt opp i tetrakordar, men ikkje i reine oktavar, noko som vart fastsett seinare, av Guido av Arezzo. 

*Musica Enchiriadis* er gjerne samanstilt med Scolica Enchiriadis, som er endå meir noggrann på dei talmessige tilhøva mellom dei ulike tonane.
Koordinatar: 78°36′S 85°18′W﻿

**Craddock Massif** er eit fjellmassiv i Sentinel Range i Ellsworth Mountains i det chilenske kravområdet i Vest-Antarktis.

Craddock Massif ligg ved søraustsida av Vinson Massif, mellom Hammer Col og Karnare Col mellom Vinson Massif og dei sørlege Sentinel Range. Det høgaste fjellet i Craddock Massif er Mount Rutford, ein spiss topp på 4477 moh. Andre fjell i Craddock Massif er frå nord til sør Bugueño Pinnacle, Rada Peak og Mount Craddock.

Sentinel Range vart oppdaga og fotografert frå lufta den 23. november 1935 av Lincoln Ellsworth. Heile fjellkjeda, inkludert Craddock Massif, vart kartlagd av US Geological Survey frå flyfoto teken av U.S. Navy, 1958–61.

Massivet vart opphavleg kalla «Mount Craddock» av Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) i 1965, men på seinare kart var namnet gjeve til den sørlegaste toppen i massivet.

Sjå òg
------

* Sentinel Range

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Craddock Massif» frå Wikipedia på engelsk, den 28. februar 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  «Craddock Massif». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 16. oktober 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR) Arkivert 2010-08-18 ved Wayback Machine.
* Composite Gazetteer of Antarctica

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Craddock Massif» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |