recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Holmengrå.* 
Holmengrå laksefiskevær. Labyrinten i forgrunnen
**Holmengråneset** er eit nes som strekkjer seg på vestsida av Kvalbukta, vest for Holmengråfjorden, i Sør-Varanger kommune.

På Holmengrå er det funne ein godt bevart labyrint og andre teikn på busetjing frå år 1000–1600 som truleg er av samisk opphav.
Eit nyare kulturminne er laksefiskeværet Holmengrå frå slutten av 1800-talet bygd av kvenar frå Bugøynes.

Kjelder
-------

1. ↑  «Holmengråneset». norgeskart.no.
2. ↑  «Faktaark». kartverket.no.
3. ↑  Holmengråneset i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
4. ↑  «Labyrinten på Holmengrå», *www.bealljecohkka.no*, arkivert frå originalen 20. januar 2021, henta 12. juni 2020
5. ↑  Holmengråneset i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Bakgrunnsstoff
--------------

* Holmengrå-labyrinten Arkivert 2021-01-20 ved Wayback Machine. ved bealljecohkka.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Aresvik fegekai sett frå Aresvikvegen. Det gule huset retta attom kaia var kombinert tønnefabrikk, butikk og bustad. Den grå bygningen ved sjøen er ei nedlagt mylne.
Arasvik ferjekai, med Vågosen i bakgrunnen. Sjølve Arasvika ligg utom venstre kanten av bildet. Her er den gule kombinerte tønnefabrikk, butikk og bustad, godt synleg.
**Arasvika** eller **Arasvik** (uttale ["ɑɾɑsˌʋi:cça] (nom./akk.), ["ɑɾɑsˌʋi:cçen] (dat.)), òg skrive *Aresvik* (det siste særleg som slektsnamn), er ein gamal gard på sørsida av Ertvågsøya. Det eldste kjende namnet på garden er Oraldsvik, eit namn som kjem fram av eit gamalt diplom frå 1342. Det er og ei lita bygd og ein ferjestad ved Arasvikfjorden, i Aure kommune i Møre og Romsdal.

Frå Arasvika går det ferje over til Hennset i Heim kommune kommune. Ferjestrekningen er del av riksveg 682.

Folk frå Arasvika
-----------------

* Holger Aresvik (1883–1938) var ein god felespelemann som utmerkte seg med mykje lydarslåttspel og posisjonsspel.
* Oddvar Aresvik (1915–1996) var professor i landbruksøkonomi ved Norges Landbrukshøgskole på Ås.

Kjelder
-------

1. ↑  *Diplomatarium Norwegicum*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Gullhagen bru er eit av objekta som er stilt ut på Norsk vegmuseum.
Nybakken skyss-stasjon.
**Norsk vegmuseum** i nærleiken av Hunderfossen i Fåberg, granne til moroparken Hunderfossen Familiepark, er eit museum med nasjonalt ansvar for den norske soga om vegane og vegtrafikken. Museet er eigd og drive av Vegdirektoratet, og har ei stor samling av maskinar, bilar, motorsyklar og anna, jamvel bygningar og bruer, som har hatt med vegar og vegtrafikk i dei ulike tidsbolkane å gjere. Til dømes vert det gjort greie for norsk fjellsprengingssoge i ein over to hundre meter lang fjelltunnel. I tillegg til innandørsutstillingane, som dekkjer eit areal på fleire tusen rutemeter, er det eit stort friluftsmuseum. Museet er såleis eit av dei største teknisk-industrielle musea i Noreg.

Museet vart skipa i 1992.

Statens vegvesen og ansvaret for kulturminna
--------------------------------------------

Statens vegvesen har eit eige ansvar for å take vare på eigne kulturminne, som til dømes gamle vegar og bruer. Vegkulturminna synar utviklinga i teknologien på dei ulike fagområda. Difor er det lagt til Statens vegvesen å syte for at denne soga vert tilgjengeleg for for etterslektene. Dette gjeld altså ikkje berre kulturminne som kan flyttast på og inngå i samlingar, men òg kulturminne som kan eller må takast vare på der dei allereie ligg. Ein eigen *Nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner* er utarbeidd for dette, og i kvar region er det ein kulturminnekoordinator som skal fylgje opp dette arbeidet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk vegmuseum Arkivert 2016-05-05 ved Wayback Machine.
* Om Statens vegvesens sitt ansvar for å take vare på kulturminne som har med veg å gjere. Arkivert 2016-04-22 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* SSR (namn)
* BR orgnr

 |
**Anton Fig** (fødd 8. august 1952) er ein sørafrikansk studiomusikar og trommeslagar, messt kjend for arbeidet sitt med Kiss og Ace Frehley og i husbandet til David Letterman, CBS Orchestra. Letterman kalla ofte Fig «Anton Zip» eller «Buddy Rich jr.»

Fig var medlem av bandet Spider og spelte på begge utgjevingane deira i 1980 og 198. Fig var medlem i soloprosjektet til Ace Frehely frå Kiss, Frehley's Comet frå 1984 til 1987. Andre artistar han har arbeidd med er mellom andre Bob Dylan, Warren Zevon, B.B. King, Peter Frampton, Joan Armatrading, Cyndi Lauper, Link Wray, John Waite, Robert Gordon, Joe Bonamassa, Beth Hart og Kix. Fig spelte òg trommer på alt utanom ein song på Kiss-albumet *Dynasty* frå 1979 og kvar song på albumet *Unmasked* frå 1980.

Fig var trommeslagar i det Paul Shaffer-leia husbandet til David Letterman sidan 1986.

Diskografi
----------

**Med Andy LaVerne**

* *Severe Clear* (1990)
* *Standard Eyes* (1990)

**Med Kiss**

* **Ace Frehley** (1978)
* *Dynasty* (1979)
* *Unmasked* (1980)

**Med Ace Frehley**

* **Frehley's Comet** (1987)
* *Live+1* (1988)
* *Trouble Walkin'* (1989)
* *12 Picks* (1997)
* *Anomaly* (2009)
* *Spaceman* (2018)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anton Fig» frå Wikipedia på engelsk, den 5. desember 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Hogan, Ed. «Biography: Anton Fig». Allmusic. Henta 5. desember 2018.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad
* Anton Fig ved The Internet Movie Database (IMDb)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Eusébio, den største Benfica-legenda
**Sport Lisboa e Benfica**, til dagleg kjend som **Benfica** eller SLB, er eit idrettslag i Lisboa i Portugal. Laget, som vart stifta 28. februar 1904, er særleg kjend som fotballklubb. Benfica er ein av dei tre storklubbane (*Três Grandes*) i Portugal. Benfica er, og har alltid vore, eit medlemsstyrt idrettslag.

Benfica vart i 1961 den fyrste portugisiske klubben som vann Europacupen, ein prestasjon klubben gjentok året etter. I 1963 spela Benfica sin tredje europacupfinale på rad, og tapte for AC Milan. Dette innleia ei rad med tapte finalar i Europacupen; 1965, 1968, 1988 og 1990. I tillegg vart det i 1983 tap for RSC Anderlecht i UEFA-cup-finalane. Benfica møter i 2013 Chelsea FC i finalen i Europaligaen.

Benfica har rekorden med 38 nasjonale seriemeisterskap (Primeira Liga), sameleis rekorden med 26 cupmeisterskap (Taça de Portugal), og tre *Campeonato de Portugal*. Benfica var den fyrste klubben som spela ein heil seriesesong med 30 kampar, utan å tape. Klubben klarte meisterstykket både i 1972/73-sesongen og i 1977/78-sesongen.

Benfica var med å grunnleggje Primeira Liga i 1933, og har aldri rykt ned frå toppdivisjonen i portugisisk fotball. Laget spelar heimekampane på 'Estádio da Luz', der det er plass til 65 647 tilskodarar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «S.L. Benfica» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Kristján Eldjárn** (6. desember 1916–14. september 1982) i Reykjavík) var den tredje presidenten på Island, frå 1968 til 1980.

Han voks opp i i Tjörn i Svarfaðardal. Foreldra var Þórarinn Kr. Eldjárn, som var bonde og lærar i Tjörn, og Sigrún Sigurhjartardóttir. Han tok eksamen i arkeologi ved Københavns Universitet og underviste seinare ved Háskóli Íslands (Universitetet på Island). I 1957 fekk han ein doktorgrad for undersøkingane sine om heidenske gravskikkar på Island. Seinare blei han leiar av Nasjonalmuséet på Island.

Ved presidentvalet i 1968, der han stilte mot ambassadør Gunnar Thoroddsen, låg han først under på meiningsmålingane. Motkandidaten hadde først 70% tilslutnad på målingane, men Kristján Eldjárn vann valet med 65,6 % av røystene, i eit val der valdeltakinga låg på heile 92,2%. Han vart attvald utan motkandidat i 1972 og 1976.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Fjellhamar haldeplass på Hovedbanen
**Fjellhamar** er ein haldeplass på Hovedbanen og eit tettbygd område i Lørenskog kommune i Viken fylke. Området ligg nord/nordaust i kommunen, med grense mot Strømmen i Skedsmo kommune i aust og mot skogsområdet Skjettenåsen i nord, til vatnet Langvannet og til området Kjenn i Lørenskog kommune i sør. Då Fjellhamar går i eitt med tettstaden Hanaborg i Lørenskog, vert desse to områda ofte på sett på som ei eining.

Kommuneadministrasjonen låg tidlegare på Fjellhamar, men vart flytta til Kjenn.

NSBs lokaltog mellom Lillestrøm i Skedsmo kommune og Asker stasjon i Asker kommune via Oslo Sentralstasjon går gjennom området, og gjev eit godt samband til både Lillestrøm, Strømmen og Oslo. Dei mest aktuelle stasjonane for busette på Fjellhamar, er Fjellhamar, Hanaborg og Lørenskog.

Langvannet, som Fjellhamar grensar til, eit populært badevatn om sommaren for både folk på Fjellhamar og for folk i Lørenskog i det heile.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames

 |
Bauhaus i Dessau
Pan Am-bygningen i New York
Hansaviertel
**Walter Gropius** (18. mai 1883–5. juli 1969) var ein tysk arkitekt. Han grunnla Bauhaus og vert saman med Ludwig Mies van der Rohe og Le Corbusier som ein av skaparane av den moderne arkitekturen.

Liv og gjerning
---------------

Gropius var frå hovudstaden Berlin. I 1903 byrja han studere ved den tekniske hogskulen i München, og heldt deretter fram med studiane i Berlin ved den tekniske høgskulen i bydelen Charlottenburg. Åra 1910-13 arbeidde han for Peter Behrens, der også Le Corbusier og Mies van der Rohe var tilsett. Frå 1914 arbeidde Gropius på eiga hand som industridesignar og arkitekt. Han teikna dåbygningar i den industrielle klassisismen han hadde lært hos Behrens.

Saman med Adolf Meyer teikna han Fagus-Werk i Alfeld an der Leine. Verket, med sin stål- og glasarkitektur vart stildannande for den moderne arkitekturen, på 1920-talet kjend som *Neues Bauen* og *Neue Sachlichkeit* (Den nye saklegdomen). Etter fyrste verdskrigen deltok han i fleire radikale kunstnargrupper i Berlin.

### Bauhaus

Perioden 1919-28 leia han Bauhaus, ein skule som vart bygt på ideen om å samanføye biletkunst, skulptur, arkitektur og design, for slik å minske kløfta mellom finkultur og kunsthandverka. Skulen var særleg innretta mot arkitektur, men hadde også avdelingar for reine kunstuttrykk.

Gjennom 1920-talet var Gropius oppteken av å finne løysingar for moderne bybyggjing, særleg byggjinga av bustadblokker og andre storhus. Han var mykje innstilt på å rasjonalisere bygginga, og var med på fleire byggprojekt som bustadsområda i Dessau-Törten (1926–31), Dammerstock (1928–29) og Siemensstadt i Berlin (1929/30).

### Utanlands

Gropius praktiserte som arkitekt i Berlin fram til 1934. Han flytta då til England, ettersom arkitekturen hans vart kvasst angripen av dei nye, nazistiske makthavarane i Tyskland. I 1937 flytta han vidare til USA 1937, der han vart professor ved Harvard-universitetet. Gropius mest kjende bygning frå åra i USA er truleg Pan Am Building i New York.

### Eldre år

På 1950-talet vende Gropius tilbake til Berlin og arbeidde der. Mellom anna teikna han ei ni etasjars bustadblokk for Interbau i Hansaviertel i 1957. Borgarmeisteren i Berlin, Willy Brandt, tok i 1962 det fyrste spadetaket til det store bustadområdet Gropiusstadt i Berlin, der Gropius var til stades. Året etter vart Gropius heidersdoktor ved Freie Universität Berlin.

Gropius døydde i Boston i delstaten Massachusetts i USA i 1969. Han vart gravlagd i Berlin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Walter Gropius» frå Wikipedia på svensk, den 5. juli 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Walter Gropius» (på engelsk). Olympedia. Henta 14. april 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Sandefjord** er ein by og administrasjonssenteret i Sandefjord kommune i Vestfold med 45 816 innbyggjarar per 1. januar 2017. Bysenteret ligg inst i Sandefjordsfjorden og byen strekker seg sørover på begge sider av fjorden. Over ni tidelar av folkemengda i kommunen bur i byen. Noko av busetnaden her kryssar kommunegrensa til Larvik kommune.

Vestfoldbanen går gjennom bysenteret, og E 18 kryssar kommunen 3 kilometer nordvest for bykjernen. Fylkesveg 303 fører langs kysten til Tønsberg og Larvik, medan Fylkesveg 305 fører frå bysenteret til E 18 og vidare nordover til Andebu. I nordaust ligg Sandefjord lufthamn, Torp. Byen har ferjesamband med Strömstad i Sverige. Lokalavisa er *Sandefjords blad*, som kjem ut dagleg.

Historikk
---------

Sandefjord er ei gammal hamn og var ladestad allereie i 1680. Byen blei ein anerkjent kur- og badestad etter at det i 1837 blei funne svovelhaldig vatn og gytje. I 1845 fekk byen kjøpstadsrettar, men var alt frå 1837 bykommune. Sjøfart og kvalfangst blei dei viktigaste næringsvegane for byen. Etter at kvalen på Finnmarkskysten blei freda i 1904, blei det satsa på kvalfangst i havområda ved Antarktis, og Sandefjord blei den førande kvalfangstbyen fram til norsk kvalfangst i Antarktis tok slutt i 1960-åra.

Ei moderne regulering av bysenteret blei gjennomført etter ein bybrann i 1900, da kyrkje, skole og 55 hus brann ned. Frå den tid stammar sentrumsreguleringa med aksen frå jernbanestasjonen til kvalfangstmonumentet i Badeparken langs den indre hamna i byen. I Badeparken låg det tidlegare kurbadet. Her ligg Hvalfangstens hus og Rica Park Hotel, med småbåthamna utanfor.

Kultur
------

Sandefjord rådhus, med mellom anna teater-, kino- og konsertsal, er frå 1975. På austsida av Sandefjordsfjorden ligg byhamna og eit større industriområde, der mellom anna Framnæs Mek. Værksted låg (lagt ned i 1987). Her blei skoleskipet Christian Radich bygd. Sandefjord har vidare Hvalfangstmuseet, bymuseum og sjøfartsmuseum. Både bymuseet og sjøfartsmuseet held til i freda bygg frå høvesvis slutten av 1700-talet og 1830. 

Ved museumsbrygga ligg Gaia, ein kopi av Gokstadskipet. Sandefjord kyrkje er ein langkyrkje i tegl frå 1903, teikna av Carl Michalsen med altertavle av Dagfin Werenskiold (1963).

Sjå òg
------

* Tettstader i Vestfold

Kjelder
-------

* «Sandefjord» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «Sandefjord – tettstedet» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Ringerikssandstein** er ein raudbrun og grågrøn sandsteinstype som er unik for Ringeriksdistriktet. Han vart danna ved avsetning av sand (bittesmå korn av det glassaktige, harde mineralet kvarts) i elvane frå Den kaledonske fjellkjeda, som byrja å reise seg gjennom nordvestre delar av Noreg under silur (for cirka 444-416 millionar år sidan). Ringerikssandsteinen oppstod då Noreg kolliderte med Grønland. På den tida var landmassene som seinare vart til Noreg eit tilnærma flatt korallhav. Resultatet vart tørt land og veldige fjellkjedefoldingar i vest.

Steinarten opptrer i opptil 1 000 meter tjukke lag og er typisk for visse delar av lanskapsområdet Ringerike i Buskerud (Hol og Ringerike kommune), men finst òg i større mengd på Jeløya ved Moss og ved Holmestrand. Desse områda inngår alle i Oslofeltet, der det òg finst slik sandstein i mindre mengder ved blant anna Kolsås og i Lierdalen. Ringerikssandstein har typisk bølgjeslagsmerker og tørkesprekker. På Ringerike finst det dessutan eit tynt lag der det finst fossil, blant anna av sjøskorpioner og primitive fiskar (skalhudar). Elles er ikkje fossil vanlege i denne bergarta.

Ringeriksheller
---------------

I tidlegare tider vart det rundt austsida av Steinsfjorden brote skiferheller av ringerikssandstein, som vart marknadsført under namnet **Ringeriksheller**. Hellene, som gjerne har innslag av glimmer, er ganske tjukke og har ofte tydelege bølgjeslagsmerker. I borggarden føre nordfløyen ved Akershus Festning finn ein mellom anna innslag av Ringeriksheller.

Anna
----

Runesteinene Dynnasteinen frå Gran på Hadeland og Alstadsteinen frå Nedre Alstad på Toten, er gjort av ringerikssandstein.

Tilsvarande formasjonar
-----------------------

Old Red Sandstone i Storbritannia vart avsett på omtrent same tid (devontida) og kan minne om den raudbrune ringerikssandsteinvarianten i utsjånad.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ringerikssandstein» frå Wikipedia på bokmål, den 30. desember 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Geologisk Museum Arkivert 2007-06-24 ved Wayback Machine.

1. ↑  Christopher Oftedahl: *Norges geologi*. Tapir 1981.
2. ↑  Sen silur. Geologisk museum, Universitetet i Oslo. 2002

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Basil Risbridger Davidson** (9. november 1914–9. juli 2010) var ein britisk journalist og historikar, særleg kjend for sin studiar av afrikansk historie. Han tok aktivt del i Afrika si frigjering frå kolonialisme og apartheid, både som talar ved møte haldne i studentmiljø og for eksil-krinsar.

Liv og gjerning
---------------

Davidson var fødd i Bristol. Han busette seg etter ei tid i London, der han byrja arbeide i The Economist og deretter var medarbeidar i avisa Star. Mot slutten av 1930-åra reiste han vide i Italia og i Sentral-Europa. Med sin kjennskap til geografien og hans evne til å lære språk vart han hyra inn av britiske styresmakter etter 2. verdskrigen braut ut.

Davidson byrja i desember 1939 i «Secret Intelligence Service». Han vart send til Budapest for å etablere eit nyheitsbyrå, skalkeskjul for ei sabotasjegruppe. Då Nazi-Tyskland invaderte Ungarn i april 1941 flykta han til Beograd i Jugoslavia. Det neste året kjempa han jamsides kommunistiske partisanar på slettene i Vojvodina. Frå hausten 1942 til midårs 1943 leia han ei avdeling i Kairo i Egypt. Tida mellom august 1943 og november 1944 stridde han på ny i Jugoslavia. Frå januar 1945 var han fylgjesoffiser hos partisanar i Liguria i Italia. Her var han med å erobre Genova.

Åra 1945-51 var han korrespondent i Paris for fire engelske aviser. Etter 1951 vart han kjend som ekspert på afrikansk historie. I skriftene sine la han mellom anna vekt på å vise afrikanske bragder og storverk frå førkolonial tid. Elles viste han dei øydeleggande effektane av den atlantiske slavehandelen, og dei vedvarande skadane som europeisk kolonialisme hadde på Afrika, samt dei elendige utslaga av nasjonalstaten i Afrika.

Davidson arbeidde som journalist for Daily Herald (1954-57) og deretter Daily Mirror (1959-62). I dei komande åra byrja han å gje ut bøker. Han skreiv sidan fem romanar og meir enn tretti andre bøker. Mange av desse handla om afrikansk historie, og fleire av dei har vore lærebøker i både Vest- og Aust-Afrika. Han spela ei framskoten rolle i striden for Afrikas frigjering frå kolonialisme og apartheid, og tala på tallause møte samt deltok i ulike komitear.

På 1980-talet konsentrerte Davidson mykje av merksemda om dei meir teoretiske spørsmåla kring framtida til nasjonalstaten i Afrika. I alle år var han ein entusiastisk talsmann for pan-afrikanisme. Vendinga mot frigjeringsregime som undertrykte eigne innbyggarar, han opplevde det på nært hald fyrst i Angola og mange år seinare av og mot folk han kjende i Eritrea, tok han tungt, men ville lite snakke om.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Minneord i The Guardian

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |



* *Denne artikkelen bygger på «Basil Davidson» frå Wikipedia på engelsk, den 3. mai 2011.*
**Waitangi** er ein tettstad som ligg i Bay of Islands på Nordøya på New Zealand. Han ligg nær byen Paihia (som han no vert rekna som ein del av), 60 kilometer nord for Whangarei. Namnet tyder ‘gråtande vatn’ på maori. Folketalet var 792 ved folketeljinga i 2006. Dei fleste lever av turisme, somme og av fiske og båtbygging.

Grunnlegginga til nasjonen
--------------------------

Waitangi House (Treaty House) Waitangitraktaten (engelsk *Treaty of Waitangi*, māori: *Te Tiriti o Waitangi*) vart først underteikna 6. februar 1840 i eit provisorisk telt som vart sett opp ved bustaden til den offisielle engelske representanten James Busby i Waitangi. Traktaten vart underteikna av representantar frå den britiske kruna, maorihøvdingar i konføderasjonen av United Tribes of New Zealand (dei sameinte stammane på New Zealand) og andre leiarar av māoristammar. Seinare vart traktaten underteikna av andre maorileiarar andre stader på New Zealand. Traktaten gjorde New Zealand til ein britisk koloni, og er sett på som grunnleggingsdokumentet til den newzealandske nasjonen. Waitangi Day, den 6. februar, er den årlege høgtidinga av underteikninga, og dagen er òg New Zealand sin nasjonaldag.

Te Whare Runanga (Maoriane sitt møtehus).
Under førebuingane til New Zealand sitt hundreårsjubileum i 1940, vart bustadhuset til James Busby, Treaty house, restaurert i 1930-åra, og møtehuset Te Whare Runanga vart bygt ved sida av det. Dette auka merksemda om traktaten frå pākehā si side for første gongen sidan det 19. hundreåret.

Kjelder
-------

1. ↑  .
2. ↑  .

Koordinatar: 35°15′58″S 174°04′48″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Projeksjonsteikning** er ein del av den deskriptive geometrien der eit objekt vert avbilda i eit plan ved hjelp av projeksjonsstråler. I rettvinkla (ortogonal) projeksjon er alle projeksjonsstrålene parallelle og vinkelrette på planet. Det er denne projeksjonsforma ein nyttar i elementær projeksjonsteikning. På teiknearket avbildar ein objektet ved rettvinkla projeksjon i to tenkte plan: eitt som ligg horisontalt, kalla horisontalplanet, og eitt som står vertikalt, kalla vertikalplanet. Skiljelinja mellom dei to planane på teiknearket vert kalla grunnlinja. Biletet av objektet i horisontalplanet vert omtalt som horisontalprojeksjonen (grunnrisset) og i vertikalplanet vertikalprojeksjonen (opprisset).

Ofte nyttar ein eit tredje plan, profilplanet, som står vinkelrett på til dømes horisontalplanet og samstundes er plassert slik at projeksjonen av objektet i dette planet, profilprojeksjonen eller profilrisset, viser utfyllande detaljar til horisontalprojeksjonen og vertikalprojeksjonen.

Kjelder
-------

* «projeksjonstegning». *Store norske leksikon*. 20. oktober 2011.
**Sandø** eller **Sandøya** er ei lita øy i Oslofjorden i Færder kommune i Vestfold. 

Sandø ligg heilt søraust i Færder kommune på austsida av sundet Sandøsund. Tvers over sundet ligg staden Krukehavn på Hvasser. I seglskutetida har sjølve sundet mellom øyene Sandø og Hvasser vore staden Sandøsund, og stadnamnet Sandøsund har vorte landfast på Hvasser. 

Mot nord ser ein øyane Østre og Vestre Bustein og alle dei andre øyane i skjergarden aust for Tjøme og
Nøtterøy. På austsida av Sandø ligg Oslofjorden med utsikt mot øya Store Færder og Tristein. 

Delar av busetnaden på Sandø.
Sandø har hatt fast busetnad og fleire små gardsbruk. Frå byrjinga av 1900-talet har eigarane av øya vore busett andre stader og busetnaden har vore fritidseigedomar. Busetjingane er avgrensa til vestsida av øya, mot Sandøsund. 

I 1950-åra vart Sandø freda med heimel i lov om naturvern. Frå 2006 er den ikkje-busette delen av Sandø innlemma i Ormø-Færder landskapsvernområde og frå 2013 i den nyoppretta Færder nasjonalpark.

Endemorenen Tjøme-Hvaler-trinnet, òg kalla Tjøme-raet, går over Sandø og er opphavet til øya si fine sandjord og attraktive sandstrender. Fleire stader på øya er det strender med flotte, slipte rullesteiner som isbreen har lagt frå seg for om lag 12 000 år sidan.

Sandøbukta er ei god hamn med stor sandstrand innanfor og eit mykje nytta friområde for småbåtflåten.

Kjelder
-------

1. ↑  «Sandø». Kartverket. Henta 24. januar 2018.

* *Denne artikkelen bygger på «Sandø» frå Wikipedia på bokmål, den 8. april 2008.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
**Arne Haukvik** (fødd 12. februar 1926 i Sauherad, død 21. august 2002 på Furuset sykehjem) var ein norsk politikar og friidrettsentusiast. Arne Haukvik var ein av hovuddrivkreftene bak den årvisse idrettstevlinga Bislett Games i Oslo. Han vart gjerne kalla «Mannen med stråhatten».

Som politikar representerte Arne Haukvik Senterpartiet, både i Oslo bystyre (1968-1979 og 1992-1995) og som stortingsrepresentant på 1990-talet. Etter 1997, då han ikkje vart nominert av Senterpartiet, gjekk han over til Pensjonistpartiet. 

Haukvik hadde ei rekkje verv innan både idrett og politikk. Han var i mange år manager for den australske langdistanseløparen Ron Clarke som Haukvik hadde henta til Noreg for å delta på dei fyrste Bislett Games i 1965. Clarke budde då heime hjå Haukvik. Når det så ringte journalistar og ville intervjua Clarke, inviterte Haukvik dei på jordbær og fløyte i hagen. Dette vart byrjinga på Haukvik sine jordbærselskap og pressetreff som blei ein årleg tradisjon i forkant av Bislett Games.  Under Bislett Games 1965 senka Clarke verdsrekorden på 10 000 meter med 34.8 sekund - den nye rekorden blei 27,39.4. 

Arne Haukvik var lenge leiar for Bislett-Alliansen og var stemnedirektør for Bislett Games til Svein Arne Hansen tok over. Han arrangerte sjølv jordbærfestane fram til 2001, då han var for sjuk til å halda fram med det. Etter at Haukvik døydde av kreft i 2002, har kona hans, Ingjerd Haukvik, vorte invitert som æresgjest til Bislett Games.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* Høgste utmerking frå Oslo Idrettskrets 1985
* Bislettmedaljen 1985
* Årets Oslo-borgar 1992
* Riddar av det raude jordbær 1993
* Høgste utmerking frå Norges Friidrettsforbund 1996
* Norske Idrettsleder-Veteraners Ærespris for særleg fortenestfull innsats for norsk idrett 1998
* Groruddalen Miljøforums Miljøpris 2000
* Kongens fortenestmedalje i gull 2002
* Idrettsgallaens heiderspris 2002

Kjelder
-------

* «Arne\_Haukvik» i *Store norske leksikon*, snl.no.*, henta inn 30. september 2013*.

* *Denne artikkelen bygger på «Arne Haukvik» frå Wikipedia på bokmål, den 30. september 2013.*

* Biografi på Stortinget.no

### Fotnotar

1. ↑  *Historia til Bislett Games på dei offisielle nettsidene*, arkivert frå originalen 18. mai 2013, henta 30. september 2013
2. ↑   VG, 21.08.12: Arne Haukvik er død

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Jomfruland** er ei øy i skjergarden utanfor Kragerø. Øya er 7,5 km lang og 1 km brei på det breiaste. Jomfruland skjermar dei mange øyane i Kragerø for bylgjene frå Skagerrak. Om lag midt på øya kan ein sjå to kvite fyrtårn på Jomfruland fyrstasjon. Det nyaste av dei to tårna er i bruk. Tårna er synlege frå alle kantar og vert ofte drege fram som sjølve kjenneteiknet til Kragerø og skjergarden. Ein kan koma til øya med taxibåt, bilferje eller eigen båt. Det finst fleire attraksjonar på øya, i tillegg til godt høve til turgåing for turistar og fastbuande.

Jomfruland er òg kjend for sitt rike fugleliv, og over 300 artar er observert på øya. Norsk ornitologisk forening avd. Telemark driv Jomfruland Fuglestasjon på Øitangen.

Kvar sommar frå 1999 har musikkfestivalen «Under to tårn» vorte skipa til på øya.

Geologisk er Jomfruland ein del av den store endemorenen ratrinnet. Jomfruland er eit stykke der ryggen på morenen stikk opp over vatnet. Austover går moreneryggen under vatn frå Jomfruland til Mølen i Brunlanes, og mot vest dukkar han igjen opp på Tromøy. Mellom Jomfruland og Tromøy er det farlege grunner på stader der moreneryggen nesten når opp til havoverflata.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Detalj av pergamentside frå folio 101v av GKS 1005 - Flateyjarbók, med teksten: **jarl í Orkneyum**.
**Arnkjell Einarsson** (*Arnkel*) eller Torv-Einarsson, var jarl på Orknøyane, truleg frå omkring 935 til 954.

Han er omtala i Orknøyingasoga, i soga om Håkon den gode (kap.4), soga om Olav den heilage (kap. 96) og i andre av dei norrøne sogene, der det er opplyst at Arnkjell var son til orknøyjarlen Einar Ragnvaldsson (Torv-Einar) og at han hadde to brør: Erlend og Torfinn (Torfinn Hausakljuv). Arnkjell hadde truleg òg ei syster som heitte Tordis.

Etter at Torv-Einar døydde, vart Arnkjell og brørne hans sams jarlar på Orknøyane. Det blir oftast rekna med at Einar døydde i 910, men tidsrekninga er usikker. Dette dødsåret gir ei uvanleg lang styrigstid for sønene hans (frå 910 til 954/963), og det verkar meir truleg at Einar kan ha levd lenger, kanskje til midten av 930-åra. Snorre skriv i soga om Olav den heilage (kap.96), at Eirik Blodøks kom til Orknøyane etter å ha blitt forvist frå Noreg, og då var Torv-Einar død. Truleg skjedde dette heilt på slutten av 930-åra.

Frå Orknøyane drog Eirik Blodøks på hærferd til dei britiske øyane og Arnkjell og broren Erlend var i lag med han. Dei norrøne sogene har noko ulike skildringar av lagnaden til Eirik Blodøks, men mest truleg fall han i 954 i slaget ved Stainmore. I den angelsaksiske krønika for åra 948 og 954, finn vi òg støtte for at Eirik (Eric) sitt herredøme over Northumberland var slutt på denne tida.

i Orknøyingasoga (kap. 8) er det opplyst at i dette slaget miste begge brørne Arnkjell og Erlend livet, saman med Eirik Blodøks.

| Referanseside | Føregjengar | O r k n ø y j a r l | Etterkomar | Tilleggsopplysningar |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Orknøyjarlane | Einar Ragnvaldsson | **Arnkjell Einarsson** Samstyre:  Erlend Einarsson Torfinn Einarsson | Arnfinn Torfinnsson | - |

Referansar
----------

1. ↑  Orknøyingasoga omsett av Gustav Indrebø (Oslo 1929)
2. ↑  Soga om Håkon den gode frå heimskringla.no omsett av S. Schjött (1900)
3. ↑  Soga om Olav den heilage frå heimskringla.no omsett av S. Schjött (1900)
4. ↑  Landnåmaboka frå snerpa.is (kafli 74) om Tordis, dotter til Torv-Einar
5. ↑  Anglo-Saxon England s.362, av Sir F. Stenton (1971)
6. ↑  "Stainmore, battle of," Oxford Reference
7. ↑  The Anglo-Saxon Chronicle Online Medieval and Classical Library

Bakgrunnsstoff
--------------

* Orknøyingenes saga omsett av Anne Holtsmark (Oslo 1970)
* Eirik 1 Haraldsson Blodøks Norsk biografisk leksikon
**Arnt Håkon Ånesen** (fødd 20. januar 1977 i Bodø) er ein norsk komponist, oppvaksen i Fauske. Han er lektor i komposisjon,  medlem i Norsk komponistforening og i Ny Musikks Komponistgruppe.

Biografi
--------

Arnt Håkon Ånesen har drive med musikk og komposisjon sidan barndommen. Frå 1998 til 2008 studerte han ved Norges Musikkhøgskole under Bjørn Kruse, Olav Anton Thommessen og Lasse Thoresen. Ånesen fordjupa seg i instrumentet tuba, før det begynte å, i fylgje han sjølv, «freista å spela på fleire instrument». På musikkhøgskulen mottok han stipend frå TONO, *Komponistenes Vederlagsfond* og *Statens Kunstfagstipend*, og investerte noko av pengane på studiereise til Australia. Ånesen tok diplomeksamen frå musikkhøgskulen i 2008.

### Prosjekt

Arnt Håkon Ånesen har samarbeidd mykje med biletkunstnaren Hilde Aagaard. Dei to har hatt kunstprosjekt saman i både Tokyo, Lillehammer, Aten, Gjendin i Jotunheimen samt Melbourne.

I 2007 starta Ånesen eit samarbeid med trioen *Artetriol*. Trioen og Ånesen laga ei førestilling dei kalla «In Progress», som vart framført i Sverige og på austlandsområdet.

I mai 2011 laga Ånesen konsertmusikk av syngjande selhannar; storkobbar som han høyrde på Ny-Ålesund på Svalbard. Verket med selane fekk namnet «- 273,15°C» og vart framført i Tromsø. 

Ånesen har gjeve ut 3 elektroakustiske album på digitale internettkanalar. Til dagleg underviser han i komposisjon på Edvard Munch vidaregåande skule, og jobbar med eit nytt digitalt læreverk i NRK.

### Nokre framføringar

* 2011: Borealisfestivalen i Bergen
* 2011: Nordlysfestivalen i Tromsø
* 2010: Numusic i Stavanger
* 2010: Musikkfestivalen *Domaine Forget*, Quebec, Kanada
* 2010: «In Progress» med trio i Napoli, Italia.
* 2009: Musikkprosjekt i St. Petersburg
* 2009: Peer Gynt Stemnet, Vinstra
* 2008: Ultimafestivalen, Oslo saman med Bodø Sinfonietta.
* 2008: Nordland Musikkfestuke, med bass-songaren Ketil Hugaas og slagverkensemblet *Kroumata*.

Kjelder
-------

* Ballade.no, 17.12.08: Ny komponist: Arnt Håkon Ånesen[*daud lenkje*]
* CV frå Ånesen si offisielle nettside.[*daud lenkje*]
* *Bokmålswikipedia om Arnt Håkon Ånesen, henta inn 26. mars 2012.*

Fotnote
-------

1. ↑  *Ballade.no: Medmenneskelighet i norsk musikkliv.*, arkivert frå originalen 30. mai 2012, henta 26. mars 2012
2. ↑   Dagbladet, 09.04.11: Selene synger så vakkert

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
Vivestad kyrkje.
**Vivestad** er ei bygd og eit sokn i Tønsberg kommune i Vestfold og Telemark fylke. Bygda ligg 30 km nord for Tønsberg sentrum og 10 km sør for Hof langs fylkesveg 312 (Vivestadlinna).

I Vivestad ligg fotballbanen Kjærsmyra og Bygdehuset Sagatun som blant anna blir brukt av eit aktivt idrettslag og ungdomslag.

I august kvart år arrangerer laga i Vivestad ein haustmarknad. Vivestad Høstmarked tek kvart år imot rundt 6500 menneske. Myrafestivalen blir også arrangert i Vivestad i mai kvart år.

Landskapet er dominert av skogkledde åsar vekslende med nord-sørgåande daldrag med marin leire i dalfyllingane. Berggrunnen består hovudsakleg av dagbergartane i Oslofeltet. Næringslivet i Vivestad er dominert av jord- og skogbruk. I perioden 2001-2010 hadde Vivestad ein folkevekst på 6 %, mot 10 % for kommunen som heilskap.

Vivestad kyrkje er ei trekyrkje frå 1914. Til kyrkja høyrer altartavle, preikestol og døypefont frå 1600-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vivestad» frå Wikipedia på bokmål, den 29. august 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vivestad.no
* Vivestad høstmarked

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Koordinatar: 67°51′6.2568″N 20°36′0.18720″E﻿

Jukkasjärvi kyrkje
Ishotellet i Jukkasjärvi
Pelarsalen i Icehotel i Jukkasjärvi 2007. Skulpturer av Jörgen Westin
**Jukkasjärvi** er ein svensk tettstad i Kiruna kommun i Norrbottens län i landskapet Lappland. I år 2005 hadde tettstaden 519 innbyggjarar. Jukkasjärvi, på nordsamisk *Čohkkiras* som tyder *møteplass*, ligg cirka 17 kilometer aust for Kiruna.

Jukasjärvi er ein sjø som er danna ved ei utviding av Torne älv, og bygda Jukkasjärvi ligg på nordsida av sjøen. Bygda er første gong omtalt i 1554, då lappefogden Olof Henriksson Kaisa i Niemis hadde fiskeretten der.

Jukkasjärvi er sentrum i Jukasjärvi kyrkjelyd, som fekk sine første innbyggjarar på 1600-talet. Lenge budde berre presten og klokkaren i bygda, men etterkvart som fleire nybyggjarslekter seg ned der.

Bygginga av Jukkasjärvi kyrkje starta i 1607. Den kjende altertavla er laga av Bror Hjort, og tsmykkinga og designet av orgelet er gjort av den samiske kunstnaren Lars-Levi Sunna.

Jukkasjärvi er òg kjend for det store ishotellet som er ope kvar vinter. Det var det første ishotellet i verda og er i dag ein av dei største turistattraksjonane i Nord-Europa. Hotellet vert bygd kvart år ved breidda av Torne älven. Hotellet blir bygd opp på nytt kvart år. Det skjer i slutten av november. Hotellet opnar i midten av desember og stenger i slutten av april eller byrjinga av mai, alt etter når våren kjem. Hotellet inneheld mange isskulpturar som er laga av svenske og internasjonale kunstnarar. Hotellet er kjend for baren sin som heiter Absolut Icebar. Drinkane vert severt i glas laga av is.

Det finst òg ei iskyrkje der ein kan ha vigsel eller barnedåp. Kvart år vert det vigde kring 140 par og eit tjuetals barn blir døypte. Kyrkja blir innvigd ved juledagsgudstenesta kvart år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jukkasjärvi» frå Wikipedia på bokmål, den 3. juli 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* NKC
* GeoNames

 |
**Laksevåg prosti**  var eit tidlegare tenestedistrikt i Bjørgvin bispedøme i Den norske kyrkja.
Prosten hadde sete i Sælen. Sokna i prostiet vart delt mellom det nyoppretta Bergensdalen prosti og Bergen domprosti. 

Prostiet er inndelt i prestegjeld og sokn. Soknet er grunneininga i Den norske Kyrkja. 
Dei som arbeider i kyrkja er anten tilsette av soknet gjennom kyrkjeleg fellesråd, eller 
dei er tilsette i prostiet gjennom bispedøme. Dei fleste prestane er tilsette i prostiet, og har tenesta si 
knytt til eit eller fleire sokn.

Prestegjeld og sokn i Laksevåg prosti:
--------------------------------------

* Laksevåg prestegjeld med
	+ Laksevåg sokn
	+ Nygård sokn

* Fyllingsdalen prestegjeld med
	+ Fyllingsdalen sokn

* Sælen prestegjeld med
	+ Sælen sokn
* Loddefjord prestegjeld med
	+ Loddefjord sokn

* Olsvik prestegjeld med
	+ Olsvik sokn

Sjå òg:
-------

* Kyrkjer i Noreg etter kommune
* Nettsida til Den norske kyrkja

| * v
* d
* e
Prosti i Bjørgvin bispedømme |
| --- |
| Bergen  • Bergensdalen  • Fana  • Hardanger og Voss  • Nordfjord  • Nordhordland  • Sogn  • Sunnfjord  • Sunnhordland  • Vesthordland  • Åsane |
**Arne Arntzen** (17. juni 1782–21. oktober 1846) var ein norsk embetsmann og stortingsrepresentant frå Grue i Hedmark.

Arne Arntzen var fødd på storgarden Grinder i Grue i Hedmark. 
Etter å ha blitt student i 1801 tok han juridisk embetseksamen med *laud* i København i 1807. I 1808 busette han seg på garden sin Stolpestad i Ringsaker, og hadde heim der i åtte år. Same året vart han utnemnd til regimentskvartermeister og auditør ved Opplandske dragonregiment, tok avskjed i 1812. I 1813 vart han overrettsprokurator og september 1815 president i Christianias magistrat. Han vart i 1818 utnemnd til sorenskrivar i Solør og Odalen. Frå 1833 budde han på garden sin, Oppaker i Grue, der han døydde etter 28 år i embetet sitt.

Arntzen var 2. representant for Hedemarkens amt på det overordentlege storting i 1814. Han kom inn att på Stortinget i 1827, då som 1. representant, og sat også på det overordentlege stortinget 1828. Både 1827 og -28 hadde han sete i Lagtinget. I 1827 var han formann i komiteen for handels- og næringsfridom.

Arntzen vart i 1818 riddar av Vasaordenen og i 1832 riddar av Nordstjerneordenen.

Han var ein yngre bror av statsråd Andreas Arntzen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Arne Arntzen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* PolSys

 |
**Lodos** er ein kraftig sørvestleg vind som dominerer i Egearhavet og Marmarahavet og ved middelhavskysten av Tyrkia, året rundt. Han gjev ofte grov sjø og kraftige vindkast. Ordet «lodos» er tyrkisk og tyder «sønnavind». 

Vinden er kraftigast om ettermiddagen og døyr ofte ut om natta, men kan stundom vare fleire dagar utan pause. Liknande vind har ein i Adriahavet. Lodos er farleg til havs fordi han brått kan blåse opp og nå storm styrke utan forvarsel. 

Lodos er mest vanleg frå oktober til april, med desember som den mest hyppigaste månaden. I tillegg varm luft frå sør, fører vinden òg med seg støv frå Sahara. Stundom vert Bosporossundet stengd for all trafikk, om vinden vert kraftig nok.

Sjå òg
------

* Boravind
* Meltemi
* Gregale
* Khamaseen
* Levantades
* Leveche
* Marinvind
* Mistralvind
* Sjirokko

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lodos» frå Wikipedia på engelsk, den 3. september 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Local Mediterranean winds Arkivert 2007-09-22 ved Wayback Machine.
* Name of Winds
**Release Arena** (tidlegare **Komplett Arena**, **Komplett.no Arena** og **Sandefjord Arena**) er heimebanen til Sandefjord Fotball. Han opna 21. juli 2007 med heimekamp mot Lyn. Stadionet erstatta Storstadion, som tidlegare var heimebanen til Sandefjord Fotball.

Første målscorar på Sandefjord Arena var Kari Arkivuo då han breisida ballen i mål frå 5 meter etter 18 minutt.

Stadionnamnet er leigd i 10 år av nettbutikken Komplett.no for 15 millionar kroner. Arenaen har ein publikumskapasitet på totalt 9 000, dei aller fleste under tak. Det er òg utvidingshøve på begge kortsidene som kan nyttast seinare for ytterlegare å auke kapasiteten til i alt 12 500.

Den foreløpige tilskodarrekorden på 8 103 var ved opningskampen mot Lyn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Komplett.no Arena» frå Wikipedia på bokmål, den 29. mai 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* Live Web-kamera av Komplett.no Arena Arkivert 2016-03-04 ved Wayback Machine.
* Sandefjord Fotballs offisielle nettside om Komplett.no Arena[*daud lenkje*]

Koordinatar: 59°8′22.33″N 10°10′41.33″E﻿

  



1. ↑  Nytt stadionnavn: Velkommen til Release Arena
**Den armenske sosialistiske sovjetrepublikken** eller **Armensk SSR** var ein sovjetrepublikk i Sovjetunionen.

Før sovjettida
--------------

Armenia var ein del av det russiske keisardømet frå 1828-1917, men etter Oktoberrevolusjonen i 1917 proklamerte Armenia, Georgia og Aserbajdsjan seg som sjølvstendige republikkar. Tilhøvet mellom Armenia og Tyrkia hadde lenge vore konfliktfylt. Men då Tyrkia gjekk til åtak i september 1920, vart dei møtt av russiske kommunistar som tok kontrollen over Armenia og proklamerte det som sovjetrepublikk. Tyrkia og Armenia forhandla fram ein fredsavtale i 1921, men sjølvstendet for armenarane var no over.

Sovjetrepublikk
---------------

Frå 1922 vart Armenia ein del av den transkaukasiske sosialistiske sovjetrepublikken. Denne vart oppløyst i 1936 og delt inn i den armenske, den aserbajdsjanske og den georgiske sosialistiske sovjetrepublikken i 1936. Armensk SSR fekk no utbetra infrastruktur, utdanningssystem og industri som fylgje av statushevinga. Men som fylgje av at jordbruket skulle gjerast kollektivt, vart fleire tusen armenske bønder deportert frå 1930-åra og utover. Armensk SSR vart aldri okkupert under andre verdskrigen.

Nytt sjølvstende
----------------

Den armenske sosialistiske sovjetrepublikken tok slutt hausten 1991. Sovjetrepublikken hadde allereie i 1990 fått vald ein ikkje-kommunistisk president, Levon Ter-Petrosjan. Den 21. september heldt landet folkeavstemning om sjølvstende. 95 % av armenarane deltok, og 94 % av røystene svara ja til sjølvstende. Landet erklærte seg sjølv som sjølvstendig republikk den 23. september. Levon Ter-Petrosjan vart innvald på nytt i oktober.

Kjelder
-------

* «Armenia/historie» i *Store norske leksikon*, snl.no. *av Alf Schønhardt, Trond Smith-Meyer og Gunnar Filseth. Henta inn 26. august 2012.*

### Fotnotar

1. ↑  Engelsk Wikipedia: Armenian Soviet Socialist Republic

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
|  |
| --- |
| **Granmeis** |
| GranmeisGranmeis |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig**Status i Noreg:** VU SårbarUtbreiinga av granmeis Utbreiinga av granmeis |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Meisefamilien Paridae |
| **Slekt:** | *Poecile* |
| **Art:** | **Granmeis** *P. montanus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Poecile montanus***Baldenstein, 1827 |

**Granmeis** (latin *Poecile montanus*, tidlegare *Parus montanus*) er ein fugl i meisefamilien.

Kjenneteikn
-----------

Granmeis er rundt 12 cm lang og veg 11-14g. Fargen på fuglen er svart, kvit og grå. Er du veldig god på fuglar, klarar du å skilje ho frå lauvmeisa. Oversida på granmeisa er grå (lauvmeisa er litt meir einsfarga brun) med lys stripe på vengene. Ei svart hette og lysande, kvite kinn. Flekken på strupen er større enn på lauvmeisa. Det er uvanleg at ho er større enn granmeisa.

Granmeis i skogen. Foto: Svein Jan Hjelmeset

Utbreiing
---------

Granmeisa ser du mest i skogen, og du kan sjå ho over heile landet; særleg i barskog, blandingsskog og lauvskog. Ho er vanleg også i alpin bjørkeskog med småvokse tre.

Forplanting
-----------

Granmeisa hakkar gjerne ut si eiga reirgrop i tre. Dei fleste andre meisene gjer ikkje det. Granmeispara leiter allereie i mars og april etter eit dødt tre eller ein stubbe. Dei hakkar gjerne ut eit nytt hol til reir kvart år, men dei kan bruke gamle hol frå andre meiser eller spettefuglar. Reir som er fylt med spon kan bli brukt. Utsjånaden på reiret skil den frå andre meiser, fordi granmeisa har hår og nokre fjør men manglar mose som reirmateriale. Granmeisa legg 7–8 egg i mai, og dei blir ruga av hoa i 14–15 dagar. Ungane forlet reiret allereie etter 17–19 dagar og blir mata i fleire veker av foreldra etter at dei har forlet reiret sitt.

Næring
------

Om sommaren et fuglane insekt og edderkoppar og om vinteren et dei frø, spesielt av bartre, og einer. Granmeisa er svært vanleg på fuglebrettet, der ho tek solsikkefrø.

Tilhaldsstad
------------

Granmeisa er ein standfugl som held seg nær eit merka område. Ungfuglane streifar noko omkring i det området. Granmeisa opptrer om vinteren i meiseflokkar på 2–4 svartmeiser, 2 toppmeiser, 3–4 granmeiser, 3–5 fuglekongar og 1 trekrypar. Som regel består granmeisflokken av vaksne par som held seg innanfor området sitt.

I år 2021 blei granmeis oppgradert frå kategorien *livskraftig* til *sårbar* (VU) på den norske raudlista for artar.

Sjå også
--------

* Meisefamilien

Referansar
----------

1. 1 2  Stokke BG, Dale S, Lislevand T, Jacobsen K-O, Strøm H og Solvang R (2021, 24. november). *Fugler: Vurdering av granmeis Poecile montanus for Norge.* Norsk rødliste for arter 2021. Artsdatabanken. Henta 25. november 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Granmeis**
**Ypsilonprisen** er Drammensbibliotekets litteraturpris som har vorte delt ut årleg sidan 2000. Fram til og med 2010 heitte prisen Brakeprisen. Prisen skal gå til ein forfattar som enten er frå, eller har nær tilknyting til Drammen, Røyken, Hurum, Lier, Øvre Eiker eller Nedre Eiker, og som har gjort noko særskild for litteraturen i drammensområdet året før, noko som har stimulert til leselyst og leseglede.

Kandidatane vert nominert av ein komité ved biblioteket, og etterpå er det lånarane og andre interesserte som stemmer fram sin favoritt mellom dei nominerte. Prisen er på 10 000 kroner og eit kunstverk.

Det tidlegare namnet på prisen, Brakeprisen, var inspirert av skaldeguden Brage, av einerbusken (som i ein einar), som òg kan kallast *brake*, og av *Brakernes*, det tidlegare namnet på Bragernes i Drammen. Dessutan var det eit tilsikta spel på likskapen med Brageprisen. Etter kvart vart det eit problem at namnet vart forveksla med Brageprisen, og det vart avgjort at namnet skulle endrast til Ypsilonprisen. Ypsilon er namnet på ei y-forma gangbru over Drammenselva. Brua ligg i nærleiken av Drammensbiblioteket og er vorte eit kjennemerke for byen.

Prisvinnarar
------------

| År | Prisvinnar | Boktittel |
| --- | --- | --- |
| 2012 | Erland Kiøsterud | *Mimina* |
| 2011 | Kristian Klausen | *Akilles* |
| 2010 | Tom H. Dalbak | *Den siste bjørnen i Vassfaret* |
| 2009 | Romeo Gill | *Harjeet* |
| 2008 | Erik Bakken Olafsen | *Turisten* |
| 2007 | Kyrre Andreassen | *Svendsens catering* |
| 2006 | Tom H. Dalbak | *En by som Drammen* |
| 2005 | Tangen og Åskollen historielag | *Jernstøberiets båter* |
| 2004 | Triztán Vindtorn | *Å skjøte en regnbue* |
| 2003 | Paal-André Grinderud | *En magentaturkis himmel - en hyllest til hverdagsmennesket* |
| 2002 | Tor Adler Knudsen | *Timer i Drammen* |
| 2001 | Tom H. Dalbak | *Spinn* |
| 2000 | Tor Bomann-Larsen | *Livlegen* |

Referansar
----------

1. 1 2 3  Jaran Øijord (15. oktober 2011). ««Ypsilonprisen til Kristian Klausen»». Drammens Tidende. Henta 19. Februar 2012.
2. ↑  «Ypsilonprisen». Drammensbiblioteket. Henta 19. februar 2012.
3. ↑  Siri Moen (12. oktober 2012). ««Han får Ypsilon-prisen»». dt.no. Henta 1. desember 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Ypslionprisen» Arkivert 2012-05-12 ved Wayback Machine. på nettstaden til Drammensbiblioteket.