recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Eblaittisk** er eit utdøydd austsemittisk språk i nær slekt med akkadisk, som vart snakka i oldtidsbyen Ebla, i dagens Syria. Det vert rekna som det første skrivne semittiske språket. I ruinane av byen fann dei mellom 1974 og 1976 rundt 17 000 godt verna kileskrifttavler som er skrive på både sumerisk og eblaittisk.

  

Lingvistisk ligg eblaittisk ein stad mellom det samtidige austsemittiske språket akkadisk og dei nordvestsemittiske språka, representert av ugarittisk, arameisk og kanaanittiske språk (fønikisk, hebraisk, m.fl.). Kileskrifta kan òg overdriva dei austlege særprega ved eblaittisk, på grunn av den ikkje er godt eigna til å transkripere semittiske språk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eblaittisk» frå Wikipedia på bokmål, den 31. desember 2015.*

Litteratur
----------

* John Huehnergard, Christopher Woods: *Akkadian and Eblaite.* In: R. Woodard (Hrsg.): *The Cambridge Encyclopedia of the World’s Ancient Languages.* Cambridge 2004. ISBN 0-521-56256-2
* Paolo Matthiae: *Aux origines de la Syrie: Ebla retrouvée.* Gallimard, Paris 1996, ISBN 2-07-053350-6
Ingapirca-monument frå inkatida. Foto: Delphine Ménard
**Ingapirca** (namnet er frå quechua og tyder 'inkamur') er eit område med ruinar av eit kompleks av bygningar frå seint på 1400-talet i Cañarprovinsen i Ecuador. 

Ruinane ligg ca ein kilometer frå ein liten landsby med same namn ca 3200 moh. To litt større byar ved den panamerikanske hovudvegen, Cañar og El Tambo, ligg mindre enn 10 kilometer frå ruinane. 

Det skal vere inka Huayna Cápac som bygde komplekset like ved hovudvegen mellom Cuzco og Quito. Det ein finn att av ruinar har vore tolka slik at det opphavleg fanst lagerbygningar, bad, eit *tambo* — gjestehus, forlegning og eit soltempel etter førebilete av Coricancha. Det sistnemnte bygget er det som først fangar merksemd på staden i dag, ein ovalforma mur. 

Det meste av bygningane vart øydelagt under kolonitida og ruinane som er på staden i dag er prega av rekonstruksjon. Ruinane er no verna.

Kjelde
------

* *Insight Guide Ecuador*. Apa Publications GmbH & Co, 2004, ISBN 981-4120-36-7

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kort skildring på engelsk Arkivert 2006-03-23 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Harald Bjorvand**, (fødd 30. juli 1942) og oppvaksen i Askim, er professor i germansk filologi ved Universitetet i Oslo.

Avhandlingar
------------

Han tok magistergraden i germansk språkvitskap ved Universitetet i Oslo i 1970 med avhandlinga *Untersuchungen über den Ersatz der Pluralendung -ar durch-ir und -r bei den ō-Stämmen im Awn. vor der Mitte des 14.Jahrhunderts* og doktorgraden i 1988, også ved Universitetet i Oslo, med avhandlinga *Holt og holtar: om utviklingen av det indoeuropeiske kollektivum i norrønt på sammenlignende grunnlag*.

Yrkesveg
--------

Han blei tilsett som amanuensis i historisk språkvitskap ved Universitetet i Oslo i 1974 og blei professor i germansk filologi i 1990, også ved Universitetet i Oslo.

Vitskapleg arbeid
-----------------

Harald Bjorvand er særleg kjend for verket *Våre arveord. Etymologisk ordbok*, som han fyrste gong gav ut i 2000 (Novus forlag), i lag med Fredrik Otto Lindeman, professor emeritus i samanliknande indoeuropeisk språkforsking ved Universitetet i Oslo, med ei utvida og omvølt utgåve i 2007. Dei seinare åra har han gjeve ut fleire artiklar om historia og tolkinga av nordiske stadnamn, mellom anna Oslo, Skåne og Sola.

Lærebøker
---------

I lag med Even Hovdhaugen og Hanne Gram Simonsen var Harald Bjorvand i 1982 utgjevar av læreboka *Språkvitenskap: en elementær innføring* (Oslo: Universitetsforlaget), der han sjølv skreiv kapitlet *Historisk språkvitenskap*.

Omsetjing
---------

I I 1978 gav Harald Bjorvand, i samarbeid med Alma Ločeryte-Dale, ut diktsamlinga *Dikt til kjærligheten* (Oslo: Solum), med attdiktingar av dikt av den litauiske forfattaren Justinas Marcinkevičius (f. 1930).

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Harald Bjorvand i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin

Heimesida til Harald Bjorvand

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ing** eller **Ingvaz** er namnet på ein urgermansk gud med noko uklår identitet. Ein identifiserer han ofte med grødeguden Frøy, mellom anna fordi Snorre Sturlason seier i Heimskringla at *Yngvi* var eit anna namn for Frøy. Ynglingane i Ynglingesoga skulle difor stamma frå Frøy. Norrøne skaldekvad let ofte namnet Yngve vera eit heite for konge. 

I den eldre fuþarken vart runa  med lyden *ng* kalla Ing eller Ingwaz. 

Det gamalengelske runekvædet skriv òg om denne runa:

*Ing wæs ærest mid East-Denum*
*gesewen secgum. Oþ he siþþan east*
*ofer wæg gewat; wæn æfter ran*.
*þus heardingas þonne hæleđ nemndun*.
Omsett: *Ing vart først sett mellom aust-danene. Sidan fór han aust over havet. Vogna fór etter han. Soleis nemnde hardingane denne helten*. 

Tacitus nemner at Ingwaz var ein av tre stammefedrar for dei germanske folka. Dei andre var Irmin og Istvo. Ing var ættefar til Ingveonane, samleordet for folkeættene langsmed Nordsjøen: Anglarane, Danene, Sveane, Jydane. Islandske forskarar, mellom dei Bjarni Aðalbjarnarson, har lagt fram at det med tida gjekk føre seg ei samansmelting mellom ætteguden Ing og grødeguden Frøy, slik at dei samla vart til *Yngve-Frøy*. Opphavet til guden og namnet skriv seg då frå tidleg germansk tid, og ordet Ing er i dag nærast umogleg å tyde. 

Historia Norvegiæ (Den eldste Noregshistoria) let Ynglingeætta byrja med Ing(ve), som her er far til guden Njord.

Namn avleidde av Ing
--------------------

Ing er ei forstaving i fleire nordiske namn:

| Kvinnenamn | Mannsnamn |
| --- | --- |
| * Inga
* Inge
* Inger, Ingegerd, Ingegjerd, Ingjerd
* Ingrid
* Ingunn
* Ingveig
* Ingeborg
* Ingvild
 | * Inge
* Ingebret
* Ingmar
* Ingolv
* Ingvald
* Ingvar
* Ingve
* Yngve
 |
**Harald Ellefsen** (fødd 11. desember 1950) er ein norsk forretningsadvokat og politikar, fødd i Oslo, oppvaksen i Trondheim. Han representerte partiet Høgre og Sør-Trøndelag fylke på Stortinget i tida 1982-97.

Ellefsen tok examen artium i 1969 og studerte statsvitskap ved Drew University i 1971/72. I 1976 tok han juridisk embetseksamen på Universitetet i Oslo.

Ellefsen var så politifullmektig ved Trondheim politikammer 1977-78 og dommarfullmektig ved Onsøy sorenskrivarembete 1978-79- Frå 1980 til -88 var han politiadjutant ved Trondheim politikammer.

Frå 1982 til 1997 var Ellefsen stortingsrepresentant frå Sør-Trøndelag. Etter eit lite år som møtande vararepresentant fekk han fast stortingsplass sommaren 1983, då den valde Høgre-representanten Hermund Eian døydde. Sidan 1985 hadde Ellefsen sete på Tinget i tre heile val periodar. På Tinget var han 1982-85 medlem i Forbrukar- og administrasjonskomitéen, 1985-89 nestleiar i Justiskomitéen og 1989-97 medlem i Finanskomitéen.

Sidan 1997 har Ellefsen vore advokat i Trondheim, frå 2000 som partner i Steenstrup Stordrange DA. Ellefsen har arbeidd med strategisk rådgjeving, prosjekt- og forretningsutvikling, og påverknad av styresmakter og offentleg forvaltning.

Ellefsen har vore styreleiar i Sofell AS, Malvik Regionale Utvikling AS og Base Midt-Norge AS. Styremedlem var han 1993-2001 i Adresseavisen, 1998-2010 i Folketrygdfondet og frå 2005 i Statskog SF.

Kjelder
-------

* «Harald Ellefsen». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 32°14′2″N 35°16′24″E﻿

**Ebal** (arabisk جبل عيبال, *Jabal ‘Aybāl*; hebraisk skrift הר עיבל, *Har ‘Eival*) er eit av to fjell like ved byen Nablus på Vestbreidda og dannar nordsida av dalen som Nablus ligg i. På sørsida ligg fjellet Gerisim. Fjellet er eit av dei høgaste på Vestbreidda og stig til 940 meter over havet. Ebal består hovudsakleg av kalkstein. Fjellsidene ha fleire store holer som truleg har vore steinbrot, og ved foten av fjellet på nordsida ligg fleire graver.

Høgt oppe i fjellet, på vestsida, ligg ruinane av somme massive murar, kalla *Al-Kal'ah*, og aust for desse ligg andre ruinar som no vert kalla *Kunaisah*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ebal» frå Wikipedia på engelsk, den 17. september 2015.*

1. ↑  Photograph of the southern face of the mountain[*daud lenkje*]
2. ↑  Cheyne and Black, *Encyclopedia Biblica*
3. ↑  ibid
4. ↑  *Jewish Encyclopedia*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Ebal

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Harald Johan Berg** (fødd 9. november 1941) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Bodø. Angreps- og seinare midtbanespelar Berg spelte for Bodø/Glimt, Lyn og nederlandske ADO Den Haag. Han vart noregsmeister med Lyn i 1967 og 1968 og med Bodø/Glimt i 1975,samt seriemeister med Lyn i 1968. Perioden 1964-74 spelte han 43 landskampar.

### Klubbspel

Berg, med kallenamnet Dutte, debuterte for Bodø/Glimt i 1958 som midtspiss. Han var sentral då Glimt vart nord-norske meistrar i 1963 og i 1964.

Frå 1965-sesongen spelte Berg i osloklubben Lyn der han meir enn nokon annan bidrog til at Lyn fekk ein glanstid. I 1967 vann klubben cupfinalen og året etter sikra Lyn seg like så godt både seriegullet og cupgullet. Seinhaustes 1969 var Berg med på å føre Lyn til kvartfinalane i Europacupen, der det vart tap mot FC Barcelona 2-3 og 2-2. Begge kampane vart spelt i Barcelona då norske fotballbaner ved den tid var nedfrosne.

Sommaren 1970 fekk Berg kontrakt med ADO Den Haag i Nederland. Her spelte han 11. mai 1972 den nasjonale cupfinalen, ein kamp storlaget Ajax Amsterdam, med målskårarane Johan Cruijff, Gerrie Mühren og Piet Keizer i lagoppstillinga, vann 3-2.

Berg gjorde comeback for moderklubben Bodø/Glimt i 1974. Allereie i Nederland hadde han vorte plassert i offensiv midtbanerolle. Hans framifrå evner som playmaker gjorde at Glimt dei neste sesongane vart ein toppklubb i norsk fotball. Berg la opp då han runda 40 år, hausten 1981.

### Landslagsspel

Berg debuterte på det norske landslaget 1. juli 1964 då Sveits vart slått 3-2 i Bergen. Gjennom 1960-talet var han jamt ein målfarleg indreløpar, etterkvart fekk han ein sentral midtbaneposisjon. Han skåra det andre målet då Noreg sensasjonelt vann 3-0 over Jugoslavia i ein VM-kvalifiseringskamp på Ullevaal stadion 16. juni 1965. På 1970-talet fekk Berg færre sjansar på landslaget, men opptredde i landslagsdrakta så seint som i 1974. Han spelte i alt 43 landskampar og skåra 12 mål.

### Ymse

Berg vart tildelt Nordland fylkes kulturpris i 1978.

Han er far til fotballspelarane Ørjan og Runar og Arild Berg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Harald Berg» frå Wikipedia på bokmål, den 25. september 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
**Petter Laukslett Tande** (fødd 11. juni 1985 i Trondheim) er ein norsk tidlegare kombinertrennar som representerte Byåsen IL. Han var med på det norske laget som vart verdsmeistrar i lagtevlinga under VM 2005 i Oberstdorf. Både under VM 2007 i Sapporo og VM 2009 i Liberec vann han bronse i lagtevlinga. Han vart nummer to i verdscupen i kombinert i 2008-sesongen, og vann mellom desember 2005 og mars 2008 seks renn i verdscupen.

Aktiv
-----

Tande debuterte i verdscupen i kombinert i 2002, og fekk sin fyrste pallplass i Trondheim i desember 2003. Heilt til topps i eit verdscuprenn kom han fyrste gongen 17. desember 2005, då han i Ramsau i Austerrike vann eit renn med massestart.

Under Ski-VM i 2005 i Oberstdorf gjekk Tande fyrsteetappen i langrennet for Noreg i lagtevlinga, og saman med Håvard Klemetsen, Magnus Moan og Kristian Hammer gjekk han Noreg inntil VM-gull. I dei individuelle tevlingane vart Tande nummer sju og ni. Året etter, under vinter-OL 2006 i Torino, tapte Tande kampen om bronsemedaljen i den fyrste kombinertøvinga med 0,1 sekunds margin mot landsmannen Moan.

Saman med Klemetsen, Espen Rian og Moan fekk Tande bronsemedaljar i lagtevlinga i ski-VM 2007 i Sapporo. Tande og Moan var med då det to år seinare på ny vart bronsemedalje for Noreg i verdsmeirsterskapen i Liberec, nye på laget var Mikko Kokslien og Jan Schmid.

Frå 6. januar til 9. mars 2008 deltok Tande i fire renn i verdscupen og vann alle. Sesongen samla kom han på andreplass i verdscupen, berre slått av Ronny Ackermann frå Tyskland.

Under vinter-OL 2010 i Vancouver vart Tande beste nordmann i halvprogrammet med ein sjetteplass. Vinteren 2011 gjekk han lei og la opp som kombinertrennar før sesongen var over.

### Besteplasseringar i internasjonale renn

* 2002: Nr 29 i Trondheim - sprint
* 2003: Nr 4 i Lahti - sprint
* 2004: Nr 2 i Sapporo - sprint
* 2005: Nr 4 i Trondheim og Ruhpolding (begge sprint) og i Lahti (normal)
* 2006: Vinnar i Ramsau (massestart) og i Holmenkollen
* 2006/07: Nr 5 i Ramsau
* 2008: Vinnar i Schonach, Liberec, Lahti og Holmenkollen
* 2009: Nr 2 i Vikersund
* 2009/10: Nr 2 på Lillehammer

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* 2006: Gull på Kongsberg
* 2008: Gull i Trondheim
* 2009: Gull i fellesstart på Gjøvik
* 2010: Sølv i Stokke

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Petter Tande» frå Wikipedia på tysk, den 3. februar 2013.*
* (en) Petter Tande – Profil og resultatoversikt hos FIS
* (en) Petter Tande – Profil og resultatoversikt i olympiske konkurransar på *sports-reference.com*.
**Inga Valborg Fergstad** (13. mai 1855–28. september 1948) var ein norsk misjonær, lærar og forfattar.

Familie
-------

Inga Fergstad var dotter av soknepresten, prost, ordførar og stortingsrepresentanten Sivert Andreas Fergstad (1813-1886) og Ovidia Widerøe (1820-1881), dotter av prost Falch Andreas Widerøe. Faren var ein yngre bror av koparslagaren og stortingsmannen Johan Peter Bye. Ho vart verande ugift.

Liv og virke
------------

Inga Fergstad tok middelskoleeksamen og lærarinneeksamen i Trondheim i 1887. Deretter verka ho i fleire tiår i tenesta til misjonen, og konsentrerte verksemda si om Sør-Afrika, der ho var misjonær i Zulu-området på vegner av det Norske missionsselskab. Ho var i 1888-1891 lærar ved den norske skulen i Umpumulo i Natal, før ho i 1891-1896 var styrar på same stad. Etter eit opphald i Noreg i perioden 1896-1901, vende ho attende til Sør-Afrika, der ho i åra 1901-1911 styrte heimen for misjonærbarn i Durban. I 1911 reiste ho heim til Noreg for godt.

Etter heimkomsten skreiv ho fleire bøker, der inspirasjonen i stor grad var henta frå opplevingane hennar i Afrika. Den første utgjevinga hennar, *Gondane – ei missionsfortælling for barn*, kom i 1914, med *Andrea Fergstad* oppgitt som forfattar. Forteljinga om *Gondane* finst òg i boka hennar *Fortellinger fra Zululand* frå 1946.

Bibliografi
-----------

* 1914: *Gondane – en missionsfortælling for barn*, den Norske kirkes mission, Kristiania
* 1920: *Tandekile – en missionsfortælling for barn*, det Norske missionsselskab, Stavanger
* 1923: *U Samuele – en fortælling fra Zulu*, Kristiania
* 1938: *Pers julehefte*, Lunde, Bergen
* 1946: *Fortellinger fra Zululand*, Schreudermisjonen, Oslo

Kjelder
-------

1. ↑  «Det norske misjonsselskaps misjonærer 1842-1948», *www.nb.no*, henta 15. november 2021
2. ↑  «Fortellinger fra Zululand : for barn og ungdom», *www.nb.no*, henta 15. november 2021

* *Denne artikkelen bygger på «Inga Fergstad» frå Wikipedia på bokmål, den 15. november 2021.*
* *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* *Dette skrev kvinner*. Skolen. 1984. s. 67. ISBN 8257900109.
* *Norsk misjonsleksikon*. Nomi. 1966. s. 16.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister

 |
**Harald Halvorsen** (13. september 1877–9. desember 1943) var ein norsk telefonkontrollør og politikar frå Oslo. Han var stortingsmann for Socialdemokratene og seinare Arbeidarpartiet, vald frå valkrinsen Akershus.

Halvorsen var fyrstikkarbeidar frå han var ni år gammal. I 1894 fekk han arbeid i Elektrisk Bureau. Etter fire år i EB, arbeidde han ved Kristiania Telefonanlegg i tida 1898-1911. Frå 1911 hadde han stilling som telefonkontrollør. I tillegg underviste han i «praktiske telefonfag» ved Rikstelegrafens skole, og var styremedlem i Hypotekbanken.

I 1905 vart Halvorsen vald inn i heradsstyret i Aker, som representant for ei fråhaldsliste. Seinare representerte han Arbeidarpartiet og Socialdemokratane i heradsstyret. Med unntak for ein valperiode sat han i heradsstyret fram til 1934, i mange år også med plass i formannskapet. Han var medlem av skulestyret i to bolkar, ein føre 1910, og den andre etter 1920.

Ved stortingsvalet 1921 vart Halvorsen vald til sjette representant frå valkrinsen Akershus og det nyskipa Norges Socialdemokratiske Arbeiderparti, ei partigruppe som hadde brote ut av Det norske Arbeidarpartiet. Etter attval i 1924 heldt han fram som NSA-representant, til dess NSA og DnA slo seg saman framom stortingsvalet 1927. Deretter representerte han Arbeidarpartiet på Stortinget i fire periodar, heilt fram til Hitler-Tyskland okkuperte Noreg i april 1940. På Stortinget var han i alle år medlem i Post- og telegrafkomiteen/Post-, telegraf- og kystfartskomiteen, som sekretær 1922-27 og sidan formann.

Halvorsen var medlem i Arbeidarpartiet sitt sentralstyre frå 1927 til 1930.

Harald Halvorsens vei på Teisen i Oslo er kalla opp etter han.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2018-01-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**P1-regjeringa** er ei «folkeregjering» skipa sommaren 2005 for å utforme dei store linjene i norsk politikk for dei neste 100 åra. Regjeringa vart vald gjennom ei avstemming blant lyttarane i radiokanalen NRK P1. Ho er sett saman av 19 medlemer, eit frå kvart fylke. Målsettinga med samskipinga var formulert av NRK. Eit av punkta var at radio og Internett måtte bli ein møteplass for å samtale om kva vanlege folk er opptekne av.

Den 18. juni 2005 vart regjeringsmanifestet for Noreg dei neste 100 åra ferdig utforma på Sem Gjestegård i Asker. Dette klarte P1-regjeringa å få til på 48 timar. I samband med arbeidet som dei raud-grøne samarbeidspartia gjorde for å komme fram til Soria Moria-erklæringa hausten 2005, inviterte forhandlingsleiarane for samarbeidspartia P1-regjeringa til å komme med rettleiing i effektivt samarbeid den 29. september 2005. Mange av dei etablerte politikarane har stilt seg positiv til skipinga av folkeregjeringa.

Liste av medlemer
-----------------

Ingen av medlemene har vore engasjert i partipolitisk arbeid, noko som var eit vilkår for å verte nominert til regjeringa.

* Odd Oskarsen, Hammerfest
* Bjørn Ole Lundberg, Bardufoss
* Lillian Solrun Selvik, Steigen
* Irene Rosenblom, Sparbu
* Atle Vårvik, Trondheim
* Terri Senior, Ålesund
* Bente Øien Hauge, Lærdal
* Morten Holmefjord, Fusa
* Anne Raaum Christensen, Eigersund
* Alf Willy Vestergren, Mandal
* Sigurd Haugsgjerd, Setesdal
* Bergit Svendseid, Drangedal
* Wenche Yamamoto, Drammen
* Per Asbjørn Andvik, Re
* Jon Granrud, Moss
* Espen Stegger Ledaal, Oslo
* Jostein Sandvik, Drøbak
* Hans Christian Medlien, Næroset
* Kjærsti Gangsø, Vågå

Kjelder
-------

* Regjeringsmanifestet Arkivert 2005-10-30 ved Wayback Machine. (pdf)
**Harald Grytten** (fødd 21. november 1938)[*treng kjelde*] er ein norsk forfattar og tidlegare lærar frå Ålesund. Han er særleg kjend for sine entusiastiske omvisingar og omtalar av fødebyen Ålesund, og sine mange historieverk vedkomande byen og bysamfunnet.

Liv og gjerning
---------------

Grytten er mellom ann utdanna ved Universitetet i Bergen, der han i 1973 vart cand. philol. i norsk med hovudoppgåva *Ei gransking av talemålet på Midøy*. Grytten hadde tidlegare vore lærar i Midsund, og var seinare lærar ved vidaregåande skule i Ålesund. Frå 1973 til 1993 var han styrar for Aalesunds Museum, eit yrke som dei fyrste åra var ei deltidsstilling.

Frå 1980 byrja Grytten å gje ut rikt illustrete byhistoriske verk frå ulike delar av byen Ålesund og om folket der. Gjennom posisjonen som museumsmann arbeidde han for å bevare det opphavlege bygningsmiljøet i Ålesund. Han spela såleis ei viktig rolle for at ålesundarane gjenoppdaga jugendstilen og byrja sette pris på byggeskikken som kom til å prege bysentrum etter gjenreisinga etter bybrannen i 1904.

Grytten er særleg kjend som foredragshaldar og talar. Gjennom sine byvandringar og ståande på ein liten trekrakk formidla han i fleire tiår byhistoria med glød og humor. I 2004 fekk Grytten Kommunikasjonsprisen i Møre og Romsdal for sin uvanleg tydelege og konsekvente kommunikasjon gjennom bruk av enkle verkemidlar.

Den 9. april 2010 vart det kjent at kongen hadde utnemnt Harald Grytten til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden «for hans betydningsfulle innsats for norsk kulturarv.» Samstundes vart opplyst at avgjerda om ordenstildeling la særleg vekt på innsatsen hans innan by- og lokalhistorie.

Bibliografi (eit utval)
-----------------------

* *Byvandring I: Gater og steder i det gamle og nye Ålesund* (1980)
* *Byvandring II: Gater og steder i det gamle og nye Ålesund* (1981)
* *Byvandring III: Gater og steder i det gamle og nye Ålesund* (1982)
* *Byvandring IV: Gater og steder i det gamle og nye Ålesund* (1983)
* *Byvandring V: Gater og steder i det gamle og nye Ålesund* (1984)
* *I kjærlig erindring – Aarflot i Ålesund gjennom 125 år* (1985)
* *Tro og tjeneste. Menighetspleien i Ålesund 100 år: 1888-1988* (1988)
* *Kvær sin smak! Gullkorn fra Ålesund og deromkring* (1998)
* *Ålesund og ålesundere i sol og regn – sett fra krakken min* (1990)
* *Kongelig byvandring* (1991)
* *Søskenbarna og andre lykkelige tilstander i Ålesund* (1993)
* *Til fots i Ålesund. En rusletur i den gamle og nye by ved Ålesundet* (1994)
* *Byleksikon* (1997)
* *Hjemsted og by. Ålesund 1948-1998* (1998)
* *Viltre gutt – byen som brente* (2002)
* *Fugl Føniks. Ålesund opp av asken* (2004)
* *Ein ungdom på hundre. Ungdomslaget Ivar Aasen 1905-2005* (2005)

Kjelder
-------

1. ↑  Utnevnelse til St. Olavs Orden, kongehuset.no, besøkt 9. april 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Harald Grytten» frå Wikipedia på bokmål, den 4. februar 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
*For den medfødde hjartefeilen PDA, sjå Ductus arteriosus.*
PDA i aliminiumsetui
**PDA**, forkorting for **Personal Digital Assistant** eller **Personleg Digital Assistent**, er ei lita personleg datamaskin som mellom anna kan halde orden på avtalar og kontaktar. Maskinen er og ofte kalla ein «digital filofax», og dei fleste har pennbasert inndata. Tidlege versjonar hadde enkle funksjonar som kalkulator, avtalebok og adressebok. I tillegg kunne ein legge inn eit begrensa antal program på maskina på det faste minnet som var på under ein megabyte. Moderne maskiner har prosessorar som kan samanliknast med datamaskiner frå få år tilbake, og kan ofte spele film, musikk og 3D-spel.

### Operativsstem

Apple var dei første å lansere personlege hjelpemaskinar med sine Newton-maskiner, men desse var ikkje særleg kommersielt vellykka og vart avvikla. Palm kom så på bana og dominerte markedet i lengre tid, fram til nyleg då Microsoft PocketPC byrja å ta over markedet. Psion var og ein vesentleg produsent med sine avlange maskiner med fullstendig qwerty-tastatur i markedet framtil dei vart meir eller mindre utkonkurrert av Palm og Microsoft. Psion sitt operativsystem Symbian er nå dominerande i Smarttelefon-markedet. Linux har òg eit operativsystem for PDA-maskiner og Smarttelefonar; dette er nytta i blant anna Sharp sine maskiner for den japanske marknaden, der dei har nytt stor suksess.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Informasjonsteori** er eit fagfelt med opphav i matematikk og elektronikk som freistar å klassifisera og analysera informasjon. Faget vart utvikla av Claude E. Shannon som arbeidde med fundamentale konsept innan telekommunikasjon og signalhandsaming i samband med operasjonar som komprimering, kryptering, lagring og overføring av informasjon. Fagfeltet ligg soleis i skjeringspunktet mellom matematikk, signalhandsaming og telekommunikasjon. Det skil seg frå det meir praktisk orienterte fagfeltet informasjonsteknologi.

Kjelder
-------

1. ↑  Shannon, C.E. *A Mathematical Theory of Communication*, Bell System Technical Journal, bind 27, ss. 379–423, 623–656, 1948.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ash, R.B. *Information theory*, Dover Publ. 1965.
* Pierce, J.R. *An introduction to information theory; Symbols, signals and noise*, 2. utg. Dover Publ. 1980.
* Shannon, C.E. og Weaver, W. *The mathematical theory of communication*, Univ. of Illinoise Press, 1949.

Sjå òg
------

* Informasjon
* Telekommunikasjon
* Signalhandsaming

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
**Ćehotina** (kyrillisk skrift **Ћехотина**), *Ćeotina*, *Ćotina* eller *Čehotina* er ei 125 km lang elv i Montenegro og Bosnia-Hercegovina, og er ei av dei høgre sideelvene til Drina.

Elveleie
--------

Ćehotina har sitt utspring i den montenegriske regionen Donji Kolašin, nær grensa til Serbia. Ho renn nordvestover og svingar seg gjennom dei høge fjellområda. Det er svært få busetnadar langs denne delen av elva, bortsett frå landsbyen Vrulje. Ho renn så forbi den austlege fjellsida av fjellet Korijeni, før ho går inn i Pljevaljska kotlina, og inn i byen Pljevlja. Vidare renn ho inn i regionen Podgora og gjennom landsbyane Radosavec, Židovići, Donja Brvenica og Gradac. Ćehotina renn så mellom regionen Bukovica i nord og den nordlege delen av fjellet Ljubišnja, og i eit par kilometer her dannar ho grensa mellom Montenegro og Bosnia-Hercegovina. Elva renn så gjennom landsbyane Vikoč, Falovići, Godijeno og Brusina før ho munnar ut i Drina, der byen Foča ligg.

Ćehotina renn berre 25 km i Bosnia-Hercegovina, medan resten er i Montenegro. Ho har ingen større sideelvar, og den viktigaste er Voloder, som munnar ut i Ćehotina nær Gradac.

Elva har stort potensiale vasskraftproduksjon, men er ikkje nytta enno. Elva er ein del av tilsigsområdet til Svartehavet (via Drina og Donau), og har sjølv eit nedslagsfelt på 1 237 km². Det er ikkje mogeleg med skipsfart på elva.

Kjelder
-------

* *Mala Prosvetina Enciklopedija*, Third edition (1985); Prosveta; ISBN 86-07-00001-2
* Jovan Đ. Marković (1990): *Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije*; Svjetlost-Sarajevo; ISBN 86-01-02651-6

* *Denne artikkelen bygger på «Ćehotina River» frå Wikipedia på engelsk, den 19. februar 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**P4** er den største kommersielle riksdekkjande radiostasjonen i Noreg. Kanalen sender i det ein kallar det femte riksnettet, eller FM5-nettet, på konsesjon ifrå Kulturdepartementet. Kanalen har hovudkontoret sitt på Lillehammer, med avdelingskontor i Oslo, Bergen og Kristiansand.

Etter å ha sendt i det største kommersielle radionettet i Noreg, FM4, i ti år, mista P4 denne konsesjonen i 2003, og fekk i staden konsesjonen til det noko mindre FM5-nettet. Kanalen hadde i denne samband ei rekkje rettslege tvistar med kanal 4 som skulle overta FM4-nettet frå 1. januar 2004. Eit av resultata av desse tvistane var at Kanal 4 måtte endre namn til Kanal 24.

Til trass for overgangen til et nett med lågare dekkingsgrad har P4 klart å halde på dei fleste lyttarane. Ein reknar med at ca. ein million lyttarar høyrer på stasjonen kvar dag. Dette tilsvarer ein del på ca. 25 prosent (2004). P4 sikra seg dermed mesteparten av den kommersielle reklameomsetnaden i radiomarknaden.

Bakgrunnsstoff
--------------

* P4.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
Løvebakken, partiet opp frå Karl Johans gate. Avsperringa for å hindre vanleg bilkøyring opp Løvebakken er av nyare dato, og er eit av dei tryggingstiltaka som no vert rekna som påkravd.
Ei av dei to løvene på Løvebakken framfor Stortingsbygningen.Foto: L. Shyamal (2008)

Den eine løva fotografert ca. 1874. Bilete frå Riksantikvaren.
**Løvebakken** er eit vanleg nytta namn på den oppbygde terrassen framfor hovudinngangen til Stortingsbygningen i Oslo, med oppkjørsler som små bakkar opp frå både Karl Johans gate og Stortingsgata. *Løvebakken* vert òg nytta som ei meir eller mindre humoristisk nemning på Stortinget som institusjon eller Stortingsbygningen som arena for politisk verksemd.

Namnet *Løvebakken* har denne terrassen framfor Stortingsbygningen fått etter to statuar av ei liggjande løve på soklar nedst i kvar av oppkjørslene. Dei er formgjevne av bilethoggaren Christopher Borch og hogget i steinsorten nordmarkitt av straffangar som sat fengsla på Akershus festning i Oslo. Løvene var ferdige samstundes med at Stortingsbygningen stod ferdig i 1866.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Knut Are Tvedt, red. (2010). «Løvebakken». *Oslo byleksikon* (5 utg.). Oslo: Kunnskapsforlaget. s. 347. ISBN 978-82-573-1760-7.
* «Løvene laget av drapsmann». NRK. 9. oktober 2013. Henta 21. februar 2016.
Ready-laget 1921
Jacob Tullin Thams
Stein Eriksen
**Idrettsforeningen Ready** er eit norsk idrettslag heimehøyrande i bydelen Vestre Aker i Oslo, stifta 14. juni 1907. Idrettslaget er aktiv i bandy, fotball, friidrett, handball og skiidrett, både alpine greiner og nordiske greiner. Bandylaget opptrer i mørkeblå drakter, fotballaget i mørkeblått og kvite bukser.

Ready har særleg utmerkt seg i bandyklubb med ei rad NM-titlar. Dei olympiske meisterane, skihopparen Jacob Tullin Thams og skialpinisten Stein Eriksen, var i si tid dei mest kjende Ready-medlemene.

### Bandy

Ready dominerte bandyidretten i 1910- og 20-åra med 13 NM-pokalar i tida 1913-27. I 2015, 88 år etter siste NM-triumf, vann Ready noregsmeisterskapen for 14. gang.

### Alpine greiner

Ready har fostra mange alpine skirennarar til nasjonalt nivå som har sanka ei mengd medaljar i noregsmeisterskap. Stein Eriksen vart i tilegg olympisk meister i 1952 og verdsmeister i 1954.

### Nordiske greiner

Ready-utøvaren Jacob Tullin Thams vart i 1924 den fyrste olympiske meisteren i skihopping. Frå 1960-talet hevda Frithjof Prydz seg i noregstoppen, i 1970-åra også Didrik Müller Ellefsen.

### Fotball

Herrelaget spelar i 3. divisjon avdeling 4 (2020).

I norsk fotballs «barndom» på 1910-20-talet hadde Ready fleire utøvarar som spelte landskampar, framom alle Adolph Wold og Per Helsing. Etter andre verdskrigen har Ready stort sett delteke på nivå 4 og 5 i seriesystemet, av og til også i 3. divisjon/nivå tre.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Idrettsforeningen Ready» frå Wikipedia på bokmål, den 21. april 2018.*
**Peuce** var i antikken ei øy som låg nær ein av munningane til Donau i Donaudeltaet i det som i dag er den rumenske delen av Dobrudja. Namnet kjem frå det gamle greske ordet *peuke*, 'furu'. Øya var om lag like stor som Ródos.

Det var her Triballi-kongen Syrmus søkte tilflukt då han vart jaga av Aleksander den store. Aleksander førte skip til Donau som han skulle nytta i eit åtak på øya, men på grunn av kraftig straum i elva, bratte breidder og hard motstand klarte han ikkje dette. Til slutt reiste makedonarane frå øya og kryssa i staden innover i området til Getae.

Ein del av det mektige Bastarnae-folket (truleg ei blanding av germanarar og keltarar) slo seg ned på øya, truleg på 1000-talet f.Kr. og fekk frå øya det alternative namnet Peucini, som òg vert nytta av forfattarar i antikken om Bastarnae-folk som aldri sette foten sin på øya. 

Ein meiner at Peuce var fødestatden til Alarik I, kongen av vestgotarane frå 395 til 410.

Peuke må ikkje forvekslast med den nærliggande øya Leuke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Peuce Island» frå Wikipedia på engelsk, den 30. juni 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Arrian 1.3

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Peuce**
**Rebbestad** er ein matrikkelgard i Ørsta kommune. Han ligg i Follestaddalen, på vestsida av Storelva. Innmarka på garden strekker seg frå Barstadleitet til Bytingsgrova som dannar grense mot Fyldal. Dyrkajorda fordeler seg over ei lang, smal strekning på om lag tre kilometer. Frå Storelva til dal-/bergsida er det berre eit stykke kring tuna det er meir enn 200 m. Den hevdvunne uttalen av gardsnamnet er *Rebissta*, med trykk på *bi*. Matrikkelgarden har gardsnummer 23 i Ørsta.

Garden, som låg i eit klyngjetun, var delt i tre bruk fram til 1864. Bruket Likkjesetra, som låg over ein kilometer frå klyngjetunet i retning Fyldal vart busett frå om lag same tid. Etter utskiftinga 1864-67 bygde dei nye bruka hus utanfor klyngjetunet. Fyrst etter ei ny utskifting 1959-61 vart klyngjetunet oppløyst.

Frå gammalt var Storelva byteline mot matrikkelgardane på hi sida av Storelva, både Follestad og Myklebust. Opp gjennom tida tok elva fleire gongar nytt far, noko som førte til at Rebbestad hadde slåttemark også på austsida av Storelva. Med reguleringa av Storelva (Follestadalselva) vart elvelaupet beinka og tilpassa, slik at det vart endeleg slutt på denne ordninga i 1953.

Rebbestad hadde seterhamning i fjelldalen Romedalen. Steinstøylen er den fremste/inste av setrane i dalen, og ligg vel 10 km frå Rebbestad. Denne var i bruk til fram mot 1950. Fram til året 1910 nytta brukarane også den høgtliggjande Vassdalen på nordaustsida av Rebbestadhornet til seterhamn. Dette opphaldet varte i kring åtte dagar, midt i setremundet på Steinstøylen.

Garden fekk køyreveg til Barstad og vidare til Ørstavik kring 1846.

### Folketal:

* 1801: 15 personar (3 heimar)
* 1865: 27 personar (5 heimar)
* 1900: 28 personar (5 heimar)

Kjelder
-------

* Øye, Asbjørn: *Follestaddalen i farne dagar*, Stend 1983
* Folketeljingar for 1801, 1865 og 1900
*Andre tydingar: skulder, aksling.*
**Aksel** eller **Axel** er eit nordisk mannsnamn som oppstod som ei dansk kortform for Absalon. 

Namnet er tidlegast kjend frå 1300-talet, då det blei brukt i Danmark og Bohuslän. Det spreidde seg til Noreg på 1500-talet, før det stort sett gjekk ut av bruk over heile Norden.
På 1800-talet blei det igjen svært mykje brukt, og rundt 1900 blei det særleg gjeve til gutar i Nordland. Namnet var òg særs populært i Akershusområdet på 1990-talet.

Aksel har namnedag den 30. oktober.

Kjende namneberarar
-------------------

* Axel Oxenstierna, (1583 - 1684) svensk statsmann
* Aksel Sandemose (1899 - 1965), dansk-norsk forfattar
* Axel Kielland, (1907 - 1963) norsk forfattar
* Axel Jensen, (1932 - 2003) norsk forfattar
* Axl Rose, (f. 1962) amerikansk musikar og gitarist i Guns n' Roses
* Aksel Hennie (f. 1975), norsk skodespelar
* Aksel Lund Svindal (f. 1982), norsk alpinist

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Aksel hjå Statistisk Sentralbyrå

* Søk etter norsk namnestatistikk for Axel hjå Statistisk Sentralbyrå
**Aksel Fossen** (29. november 1919–31. august 2009) var ein norsk politikar frå Strand i Rogaland. Han representerte Hordaland og Arbeidarpartiet på Stortinget frå 1969 til 1985.

Fossen var son til ein anleggsarbeidar, og arbeidde sjølv på anlegg frå 1935 til -40. Under andre verdskrigen var han skyttar og matros i den norske handelsflåten. For innsatsen gjennom krigen vart han tildelt utmerkingar som Deltakarmedaljen, Krigsmedaljen og Haakon VIIs Frihetsmedalje. Han slutta på sjøen i 1946 og var deretter platearbeidar ved Det Norske Zinkkompani i Odda fram til 1969.

Fossen var medlem av kommunestyret i Odda i tre periodar, 1960-71, og derav varaordførar i åtte år, 1962-69. Samstundes med han var varordførar, var han formann i hamnestyret i Odda og 1964-69 formann i det kommunale elektrisitetsverket. Hausten 1969 vart han vald til stortingsrepresentant, og sidan attvald tre gongar. Den fyrste fireårsbolken var han medlem i Administrasjonskomiteen, sidan var han medlem i Industrikomiteen til han forlet Stortinget i 1985.

Kjelder
-------

* «Aksel Fossen». Stortinget.no.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Historisk befolkningsregister
* Norsk krigsseglarregister
* PolSys

 |
**ECTS – European Credit Transfer and Accumulation System** er eit system for å samanlikne vekt og karakterar på kurs på universitets- og høgskulenivå på tvers av land og institusjonar. ECTS blei først introdusert for å gjere utveksling enklare i samband med Erasmus-programmet, men er i dag innført, eller er i ferd med å bli innført, i ei rekkje europeiske land gjennom Bologna-prosessen.

Systemet baserer seg på at eit fulltids studieår på 1500-1800 timar tilsvarar 60 «credits» («studiepoeng» i Noreg.) Eit ECTS-studiepoeng tilsvarar såleis 25-30 timar arbeid.

ECTS-systemet inneber også at karakterar blir omsett til ein skala frå *A-E* med *F* og *FX* som strykkarakterar. I følgje systemet skal *A* tildelast dei 10% beste studentane, *B* dei 25% neste, *C* dei 30% deretter, dei neste 25% *D*, og dei dårlegaste 10% får *E*. Forskjellen mellom *F* og *FX* er kor mykje som manglar for at ein står, med *FX* manglar det litt, med *F* er det viktige manglar. 

Ved innføring av karakterskalaen har ein i Noreg valt kvalitative krav framfor statistisk fordeling og ein nyttar berre ein strykkarakter, *F*.

Sjå også
--------

* Karaktersystem i Noreg

Bakgrunnsstoff
--------------

* ECTS - European Credit Transfer and Accumulation System Arkivert 2008-10-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Petter Anker Stordalen** (fødd 29. november 1962 i Porsgrunn) er ein norsk hotelleigar, eigedomsutviklar og investor. Stordalen har eitt års utdanning frå Norsk Kjøpmannsinstitutt, eitt år på Varehandelens høyskole og eitt år på Norges Markedsføringshøyskole.

Han kontrollerer hundre prosent av hotellkjeden Strawberry (tidlegare Choice Hotels Scandinavia), som omfattar 160 hotell i Norden og Baltikum, under merkenamna Comfort, Clarion, Clarion Collection, Quality og Quality Resort. Han er også kjend som som tidlegare deleigar i Steen & Strøm og andre kjøpesenter, som sporadisk miljøaktivist og for forsøket sitt på å overta papirfabrikken Union i Skien i august 2005.

Stordalen fungerte som viseadministrerande direktør i kjøpesenterselskapet Steen & Strøm i perioden 1991–1995 og som administrerende direktør i perioden 1995–1996. Stordalen var styreleiar i Choice Hotels Scandinavia frå 1996 til 1999, konsernsjef frå 1999 til 2006, og igjen styreleiar frå 2006.

I april 2006 vart det kjent at Stordalen og Øystein Stray Spetalen vurderte å kjøpe heile eller delar av den engelske fotballklubben Liverpool FC.

Stordalen er mellom dei rikaste personane i Noreg, og vart i 2008 lista med ein formue på 9,3 milliardar kroner av Kapital. Han er son av tidlegare noregsmeister i bryting, Knut Anker Stordalen.

Miljøfokus
----------

Stordalen har erklært seg som miljøinvestor. Han har også vist stor interesse for å stoppe dumpinga av slam utanfor Malmøykalven. Sommaren 2007 trassa han og politikar Rune Gerhardsen eit ikkje tilgang-skilt, og gjekk i protest om bord i lekteren der dumpinga skjedde. Dette vart dei seinare politimelde for.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kapitals 400 rikeste».

* *Denne artikkelen bygger på «Petter Stordalen» frå Wikipedia på bokmål, den 1. januar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Petter Stordalen**

* Bloggen til Petter StordalenArkivert 10. januar 2010 ved Wayback Machine..
* «Tre ganger på trynet» av Frank Lynum på E24.no (9. januar 2008), om Stordalen sitt feilslåtte forsøk på å legge ned Union i Skien, ta over kontrollen i Fast, samt å få styreplass i Norske Skog.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
Kompleks impedans dekomponert i ein Ohmsk motstand {\displaystyle R} og ein reaktiv del {\displaystyle X}.
**Reaktiv last** eller **blindlast** er den reaktive delen av ein elektrisk impedans. Omgrepet er mest nytta i samband med vekselstraumsystem. Reaktiv impedans kan vera induktiv eller kapasitiv og absorberer ikkje energi. I staden blir energien mellombels lagra i den reaktive delen av impedansen. Elektriske maskinar, som transformatorar og motorar, trekkjer ein straum som er ortogonal med spenninga (faseforskyvd 90° i høve til spenninga), som tener til å bygga opp magnetfelta i maskinane. Den reaktive delen av lastimpedansen absorberer ikkje effekt, men lagrar energi mellombelt fram til spenninga snur; dvs. den reaktive delen vil motta energi i ein halvperiode og avgje han i neste halvperide. I elnettet, der frekvensen er på 50 Hz, varer ein halvperiode 100 ms. 

Lastimpedansen kan uttrykkast 

{\displaystyle Z=R+jX=|Z|e^{j\theta },}
der {\displaystyle R} er den reelle delen av impedansen (den Ohmske motstanden), j={\sqrt {-1}} er den imaginære eininga, {\displaystyle X} er talverdien til den reaktive delen (reaktansen) og \theta  er fasevinkelen mellom straumen og spenninga.

Når lasta er reaktiv må kjelda (generatoren) tilføra lasta både reell og reaktiv effekt; denne må overførast via kabelen som bind saman generatoren og lasten, noko som fører til eit ekstra effekttap i leiarane. Om straum og spenning er i fase er den reaktive effekta null. Ein freistar difor å redusera fasevinkelen {\displaystyle \phi } mellom straum og spenning, ved å gjera lasta mest muleg Ohmsk (reell). Indusksjonsmotorar til dømes representerer ein induktiv last, som fører til at det flyt ei reaktiv effekt i leirarane, som i sin tur fører til effekttap. Indusksjonsmotor er svært utbreidde, så for å redusera tapet vert det ofte plassert ei kapasitiv last i parallell med den induktive lasta, for å redusera den reaktive effekten. Energiselskapa kan setta energiprisen til industrien slik at han blir proporsjonal med {\displaystyle \varphi }.

Referansar
----------

1. ↑  Dorf, R.C. og Svoboda, J.A. *Introduction to electric circuits*, 5. utg. John Wiley & Sons, 2001.
2. ↑  Hayt, W.H. og Kemmerley, J.E. *Engineering circuit analysis*, 5. utg. McGrew-Hill.1993.

Sjå òg
------

* Reaktiv effekt
Årsmiddeltemperaturen i Noreg
**Lufttemperatur** er temperaturen i lufta og ein av dei viktigaste parametrane innan meteorologien for vêr og klima. 

Ein nyttar gjerne maksimums- og minimumstemperaturar, i tillegg til middeltemperaturar for å skildre lufttemperaturen i løpet av eit tidsrom. Tidsromma er typisk eit døgn, ein månad eller eit år. 

Lufttemperaturen på ein stad er avhengig av mange faktorar. Den geografiske plasseringa, tid på året, høgda over havet, kva overflate det er snakk om og kor eksponert området er, har mykje å seie for kor høg og låg temperaturen kan verte. I tillegg vil vêrfaktorar som skyforhold, kvar luftmassane kjem frå og vindforholda ha mykje å seie. I skya ver med ein del vind er det ofte kvar luftmassen kjem frå som er avgjerande for kva temperaturen vert, medan dei geografiske faktorane får mest å seie i stille klårvêr. I normale vêrtilstandar vil temperaturen falle med høgda. Avhengig av kor fuktig det er i lufta vil temperaturen falle mellom 0,6 (fuktig luft) og 1,0 ºC (i heilt tørr luft) per 100 meter stigning, så lenge ein held seg innanfor troposfæren. 

Vind kan gjere at temperaturen kjennest lågare enn han er (eller ved lufttemperaturar over kroppstemperaturen, høgare enn han er). Dette vert kalla effektiv temperatur.

Temperaturmåling
----------------

Offisielle lufttemperaturmålingar vert gjort på meteorologiske stasjonar i kvitmåla bur med fri luftgjennomstrøyming. Målaren står 2 meter over bakken og skal helst stå på ein kortklypt grasplen. Termometeret er skjerma mot solstråling, og er plassert slik at han vert godt ventilert. I store delar av verda vert lufttemperaturen målt i gradar celsius (ºC), medan ein i somme land òg nyttar grader fahrenheit (ºF). SI-eininga for temperatur, grader Kelvin (ºK), vert sjeldan nytta for luftttemperaturen i vêrvarslingssamanheng, men må nyttast i ein del teoretiske utrekningar innan meteorologien. 

| Rekord | Temp. (ºC) | I Noreg | Dato | Temp. (ºC) | I verda | Dato |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Høgaste lufttemperatur | 35,6 | Nesbyen | 20. juni 1970 | 58,0 | Al'Aziziyah i Libya | 13. september 1922 |
| Lågaste lufttemperatur | –51,4 | Karasjok | 1. januar 1886 | –89,6 | Vostok i Antarktis | 21. juli 1987 |
| Høgaste minimumstemperatur gjennom eitt døgn | 25,5 | Halden | 8. juli 1933 | - | - | - |
| Høgaste gjennomsnittstemperatur éin månad | 22,7 | Oslo | jul. 1901 | 39,0 | Death Valley, California i USA | jul. 1959 |
| Lågaste gjennomsnittstemperatur éin månad | –27,1 | Karasjok | feb. 1966 | -71,9 | Sovjetskaja i Antarktis | aug. 1958 |

Kjelder
-------

* «Lufttemperatur» av Knut Erik Harstveit / Redaksjonen i *Store norske leksikon*, snl.no.

* «Lufttemperatur» i *Store norske leksikon*, snl.no.
Strålegang gjennom en akromatisk linse.
Ei **akromatisk linse** er eit linsesystem som minkar effekten av kromatisk aberrasjon gjennom å fokusere raudt og blått lys i same punkt. Når òg gult eller grønt lys har same, snakkar ein om apokromatisk optikk. Akromatar vert mellom anna nytta i teleskop.

Den første vellukka akromatiske linsa vart laga av den engelske optikaren John Dollond i 1758. Han kombinerte ei samlelinse av kronglas, med ei svakare spreielinse av flintglas, som har større fargespreiing enn kronglas. 

I kikkertar og mikroskop er objektivet gjerne akromatisert for bølgjelengdene 490 og 660 nm (visuell akromasi). Desse bølgjelengdene representerer to fargetonar (blågrønt og raudt) som for auge er komplementære og derfor vert lagt til «kvitt» lys. For fotografiske formål blir objektivet gjerne akromatisert for bølgjelengdene 410 og 590 nm (fotografisk akromasi), som er tilpassa den spektrale lyskjenslekurva til filmen.

Kjelder
-------

* akromatisk linsesystem. (2012-02-17) I *Store norske leksikon*. Henta frå

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Akromatisk linse» frå Wikipedia på bokmål, den 17. februar 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Eugene Hecht (2001). «Ch. 6.3.2 Chromatic Aberrations». *Optics* (på engelsk) (4 utg.). Addison Wesley. ISBN 0805385665.
Portane til Akrokint
**Akrokorint** (gresk Ακροκόρινθος, *Akrokórinthos*), Korints akropolis, er ei monolittisk høgd over den antikke byen Korint. Den akhaiske akropolisen i byen som allereie var ei lett forsvart stilling på grunn av geomorfologien, vart ytterlegare tungt befesta under Austromarriket sidan han vart setet for strategosen av Themaen av Hellas. Seinare vart han ei festning for frankarane etter det fjerde krosstoget, venetianarane og osmanarane. 

Med den sikre vassforsyninga si vart festninga i Akrokorint brukt som siste forsvarslinje i det sørlege Hellas for å stå imot fiendar som freista å trenge seg inn på Peloponnes-halvøya. Tre ytre murar utgjorde dei menneskeskapte festningsverka på høgda. På den høgaste toppen på staden stod eit tempel til Afrodite som vart kristna som kyrkje før det seinare vart ein moské. Det amerikanske instituttet i Aten byrja utgravingar i 1929. For tida er Akrokorint ei av dei viktigaste mellomalderske borgene i Hellas.

Kart over restane av Akrokorint.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Akrokorint» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Luga** (russisk Луга, finsk *Laukaanjoki*, votisk *Laugaz*) er ei elv i Novgorod oblast og Leningrad oblast i Russland og ei av sideelvane til Neva frå venstre. Elva er 353 km lang og har eit nedslagsfelt på 13 200 km². Elva har ei middelvassføring på 93 m³/s. 

Kjeldeområdet ligg om lag 20 km nord for Novgorod, i myrområda ved Tesovskij. Ho munnar ut i Lugabukta i Finskebukta. Elva frys til tidleg i desember og er isdekt til tidleg i april. Den største sideelva hennar er Oredezj. Ved høg vassføring renn vatn frå Luga over i bifurkasjonen Rosson og over til Narva.

Enkelte delar av Luga er framkommelege for båtar. Byane Luga og Kingisepp ligg langs elva. Ved munningen av Luga ligg containerterminalen Ust-Luga.

I nærleiken av elvemunningen bur den siste rest av menneske som framleis kan snakke votisk.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Luga (elv)» frå Wikipedia på bokmål, den 29. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |