recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Fano** |
| --- |
| Plassering |
| 

Fano is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Marche  Pesaro og Urbino |
| Borgarmeister | Stefano Aguzzi |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  121 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005)   - folketettleik | 61 675   512/km² |
| Koordinatar | 43°50′″N 13°1′″E﻿Koordinatar: 43°50′″N 13°1′″E﻿ |
| Høgd over havet | 12 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 61032 |
| Telefon-retningsnummer | 0721 |
| **Nettstad:** www.comune.fano.pu.it |

**Fano** er ein by i provinsen Pesaro og Urbino i regionen Marche i Italia. Han er ein ferieby med om lag 60 000 innbyggjarar og ligg ved Adriahavet, 12 km søraust for Pesaro. Han er den tredje største byen i regionen etter Ancona og Pesaro.

Historie
--------

Byen vart i antikken kalla *Fanum Fortunae* etter tempelet til Fortuna som låg her. Han vart først nemnd i skriftlege kjelder i 49 fvt. då Julius Cæsar hadde byen, i tillegg til Pisaurum og Ancona. Cæsar Augustus oppretta ein koloni og bygde ein bymur, som det framleis finst restar av. I år 2 evt. bygde Augustus òg ein boge (som framleis står) ved inngangen til byen. 

Fano vart øydelagd av Vitiges sine austgotarar i 538 og vart bygd opp att av austromarane. Han vart då hovudstad i bygruppa Pentapolis («Fem byar») som òg inkluderte Rimini, Pesaro, Senigallia og Ancona. I 754 vart han gjeven bort til Kyrkjestaten av dei frankiske kongane. 

Porta Maggiore i Fano frå 1464 med Arco di Augusto i bakgrunnen.
Malatesta-familien vart herrar i byen i 1356 med Galeotto I Malatesta, som formelt var ein statthaldar for paveane. Mellom anna budde Pandolfo III i byen. Under sonen hans, den kjende condottiero Sigismondo Pandolfo Malatesta vart Fano omleira av paven sine troppar under Federico III da Montefeltro og kom tilkbake til Kyrkjestaten. Han vart seinare ein del av den kortvarige staten Cesare Borgia, og så ein del av hertugdømet til Della Rovere-familien i Marche.

Under napoleonskrigane vart byen hardt råka. Han hadde ei aktiv rolle i Risorgimento. Under den første verdskrigen vart byen fleire gonger bombardert av den austerriksk-ungarske marinen. Under den andre verdskrigen vart han kraftig bombardert av dei allierte på grunn av dei strategiske jerbane- og vegbruene som kryssa elva Metauro.

Kjende personar frå Fano
------------------------

* Pave Klemens VIII, fødd Ippolito Aldobrandini (1536–1605)
* Giovanni Tonucci (f. 1941), apostolisk nuntius til Norden

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fano» frå Wikipedia på engelsk, den 30. desember 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Charles III** (fødd 14. november 1948) er konge av Storbritannia og 14 andre land i Samveldet av nasjonar: Antigua og Barbuda, Australia, Bahamas, Belize, Canada, Grenada, Jamaica, New Zealand, Papua New Guinea, Saint Kitts og Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent og Grenadinane, Salomonøyane og Tuvalu. Han vart konge etter at mor hans, dronning Elisabeth II, døydde den 8. september 2022. Han var då den eldste personen til å koma på trona i britisk historie, i ein alder av 73 år. Kroninga fann stad den 6. mai 2023 i Westminster Abbey.

Familie og slektskap
--------------------

Charles og Prinsesse Anne av Storbritannia fotografert i Bergen i 1969. Foto: Eirik Sundvor. Biletet høyrer til Trondheim byarkiv.

Charles er den eldste sonen til dronning Elisabeth II og prins Philip.
På same vis som faren prins Philip, høyrer han til Fyrstehuset Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg.

Han var gift med prinsesse Diana frå 29. juli 1981 til dei skilde lag den 28. august 1996. Dei fekk to søner saman, prins William og prins Harry.

Den 9. april 2005 gifta Charles seg så med Camilla Parker Bowles, no dronning-gemal Camilla av Storbritannia, i ein borgarleg vigsel i rådhuset i Windsor.

Heider
------

I 1978 vart Charles tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

1. ↑  Tjoflot, Eirin (8. september 2022), «Storbritannias dronning Elizabeth II er død», *NRK*, henta 8. september 2022
2. ↑  Vilde Helljesen; Gry Blekastad Almås; Milana Knežević & Helge Carlsen. «Nå er kong Charles kronet til konge av Storbritannia» (på norsk bokmål). NRK. Henta 6. mai 2023.  CS1 maint: Multiple names: authors list (link)
3. ↑  «King Charles | Biography, Diana, Wife, & Age | Britannica», *www.britannica.com* (på engelsk), henta 8. september 2022
4. ↑  Oliver, Mark (9. april 2005). «Charles and Camilla wed». *The Guardian*. Arkivert frå originalen 22 August 2013. Henta 22. august 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Charles III av Storbritannia**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Ole Nilssen** (27. september 1829–28. mai 1912) var ein norsk lærar, lensmann og politikar frå Straumsnes på Nordmøre. Han var stortingsrepresentant frå 1865 til 1894.

Nilssen var fødd på ein husmannsplass under garden Næstad i Straumsnes. I oppveksten dreiv han fiske, var så seminarist frå Klæbu i 1849. Han var lærar på ein skule i Trondheim eitt år, deretter omgangsskulelærar i Frei. I 1853 kjøpte han garden Einset i Straumsnes, dreiv denne i 29 år. Lærar og kyrkjesongar i Tingvoll frå 1853 til 1856 og deretter lærar i Straumsnes, kyrkjesongar frå 1864. Mange år ordførar, fyrst i Tingvoll, og seinare i den utskilde kommunnen Straumsnes. I 1880 vart han tilsett som lensmann i Gjemnes. Han busette seg då på garden Skei i Øre.

Nilssen representerte Romsdals amt på Stortinget fyrste gongen i 1865. Han var medlem av protokollkomiteen i periodane 1865–66 og 1868–69, medlem av kyrkjekomiteen 1871–85, sekretær i Odelstinget 1883–8 og sekretær i Stortinget og medlem av justiskomiteen 1889–91. Frå 1892 til -94 var han medlem av Lagtinget, valkomiteen, fullmaktskomiteen og justiskomiteen. Då partigrupperingane vart danna i 1883, melde Nilssen seg inn i Venstre.
Seinare vart han boden statsrådsplass av påtroppande statsminister Johannes Steen, men avslo.

Nilssen overlet lensmannsombodet i Gjemnes til sonen i 1908. Han vart utnemnd til riddar av 1. klasse i St. Olavs Orden.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Bokmålswikipedia
* Biografisk informasjon om Ole Nilssen NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF

 |
**Joachim Thomassen** (fødd 27. desember 1990) er ein norsk sjakkspelar frå Mo i Rana som no spelar for Stavanger sjakklubb. Han har vore elev på sjakklina ved Norges Toppidrettsgymnas i Bærum der han har hatt Simen Agdestein som lærar.

Noregsmeisterskapen i sjakk 2010
--------------------------------

I Noregsmeisterskapen i sjakk som blei arrangert i Fredrikstad i juli 2010, imponerte han og leia Eliteklassa med 6 av 8 moglege poeng då det stod att eit parti. Han tapte dette siste partiet, og kom dermed på delt førsteplass saman med Kjetil A. Lie, Espen Lie og Frode Olav Olsen Urkedal. I stikkamp mellom desse fire for å kåre vinnaren 14-17. oktober 2010 vart han nr. 2, eit halvt poeng etter vinnaren Kjetil A. Lie.

Internasjonal Meister i sjakk
-----------------------------

Joachim Thomassen gjorde sterke resultat i tre internasjonale turneringar, noko som gav han dei nødvendige tre innteikningane i tittelen Internasjonal Meister i sjakk: I Arctic Chess Challenge i Tromsø i august 2007, i Gibtelecom Chess Festival i Gibraltar i januar 2008, og i San Sebastian Open i Spania, i mars-april 2010. 

Men han har mangla nokre ratingpoeng på å nå kravet om eigen FIDE-rating på 2400. Han fekk si fjerde innteikning med resultatet i NM i Fredrikstad i juli 2010, og vann også ein del ratingpoeng, men mangla nokre framleis. Han klarte deretter også ei femte innteikning i IM-tittelen i august 2010, i Arctic Chess Challenge i Tromsø, og med denne prestasjonen passerte han også 2400 i eigen rating. Han blei dermed utnemnd til Internasjonal Meister i sjakk (IM) av Verdssjakkforbundet FIDE i månadsskiftet september/oktober 2010.

Kjelder
-------

1. ↑  Landsturneringen 2010, resultatlister - turneringsservice.sjakklubb.no
2. ↑  Resultat stikkamp om NM i sjakk 2010
3. ↑  Thomassen IM! - Moss Schakklub
4. ↑  FIDE si liste over tittelutnemningar på kongressen i Khanty-Mansiysk 23.9-4.10.2010, vitja 2.11.2010

Bakgrunnsstoff
--------------

* Joachim Thomassen sitt ratingkort hos FIDE
* Joachim Thomassen sine parti hos NorBase
* Joachim Thomassen sine sjakkparti hos Chessgames.com
**Mons Leidvin Takle** (fødd 1942) er ein norsk organist, pianist og komponist. Han kjem opphavleg frå Takle i Gulen kommune, men er busett i Kristiansand.

Karriere
--------

Takle tok organisteksamen ved Musikkonservatoriet i Stavanger berre 16 år gamal. Han studerte også ved Musikkonservatoriet i Oslo, der han studerte orgel med Arild Sandvold og piano med Reimar Riefling. Han har elles studert i Sverige og USA, og teke private pianotimar med Hans Solum. Han har turnert som solist og akkompagnatør både i Europa og i USA.

Som organist har Takle m.a. jobba i Revheim kyrkje på Madla, Høyanger kyrkje, Gand kyrkje i Sandnes, St. Petri kyrkje i Stavanger, Hægeland kyrkje, Øvrebø kyrkje og Vennesla kyrkje.

Han har arbeidt, og sjølv gjeve ut ei rekkje plateproduksjonar opp igjennom. Han har jobba som arrangør, produsent og akkompagnatør for plateselskapet Lynor som han har brukt som plateselskap for fleire av sine eigne utgjevingar òg. 

Dei mange komposisjonane han har gjeve ut, har han mellom anna gjort på forlaget Cantando. Takle har sitt eige firma, *Mons Leidvin Takle Musikk AS*, som ligg på Vennesla. Musikken hans vert i dag spela over store delar av verda.

Komposisjonar
-------------

* *Norwegian Folktunes* Orgel
* *Festivity* Orgel
* *Våg å leve* Orgel
* *Kirken er et gammelt hus* Orgel
* *Gyldne øyeblikk* Piano
* *Julens melodier* Piano
* *Den store stjerna* Vokal Tekst: Trygve Bjerkrheim
* *Den store kongen* Vokal Tekst: Trygve Bjerkrheim
* *Jul på jord* Vokal Tekst: Trygve Bjerkrheim
* *Ein evig påskedag* Vokal
* *Vår verden* Vokal Tekst: Liv Nordhaug

Diskografi (utval)
------------------

* *Arioso* 2009
* *Himmelske perler* 2007
* *Gyldne øyeblikk* 2006
* *Tro, håp og kjærlighet* 2005
* *Julens melodier* 2003
* *Berøring* 2002
* *Våg å leve* 2001
* *Navnet Jesus* 2001
* *Dialog med drømmer* 2000
* *Spell levende* 1995
* *Ny dag* 1993

Kjelder
-------

* Bokmålswikipedia om Takle.
* Sogn og Fjordane fylkesleksikon om Takle.[*daud lenkje*]

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell heimeside.
* Profil på Rockipedia.[*daud lenkje*]
* Utgjevingar hjå Lynor.[*daud lenkje*]
**Ole Mørk Sandvik** (9. mai 1875–5. august 1976) var ein norsk musikkforskar, folkemusikksamlar, lektor, cand.theol. og dr. philos. 

Ole Mørk Sandvik vart fødd på Helgøya i Nes (no Ringsaker) i Hedmark som son av skoleinspektør Paul Knutsen Barstad Sandvik og Nikoline Petrine Mørk. Han vart gift 1906 med pianist Anna Margrethe («Nanna») Rønneberg Munthe-Kaas. Sandvik studerte teologi og tok embetseksamen i 1912, men gjekk sidan over til lærargjerninga og musikkforskinga. Han tok doktorgrad på avhandlinga «Norsk folkemusikk, særlig østlandsmusikken». Frå 1916 til 1945 underviste han i liturgi og kyrkjesong ved det praktisk-teologiske fakultet ved Universitetet i Oslo. 

Sandvik var sekretær for koralbokkomiteen frå 1923 til 1926. Som følgje av innsatsen hans, vart det teke inn rundt 40 norske folketonar i koralboka av 1926. Sandvik har òg gjeve ut skolesongbøker og musikkhistoriske verk.

Bibliografi
-----------

(Eit utval)

* *Graduale for den norske kirke* (1925)
* *Norsk koralhistorie* (1930)
* *Østerdalsmusikken* (1943)
* *Folkemusikken i Gudbrandsdalen* (2. utg. 1948)
* *Setesdalsmelodier* (1952)
* *Norske religiøse folketoner* (bd. 1 og 2, 1960 og 1964)
* *Springleiker i norske bygder* (1967)
* *Norges musikkhistorie* (2 bd. 1921) (saman med G. Schjelderup) gav han 1921 ut , saman med K. Koppang
* *Realskolens sangbok* (1932, rev. utg. 1946) (saman med K. Koppang)
* *Gymnasiets sangbok* (1932) (saman med K. Koppang )

Kjelder
-------


* Alfred K. Dahl i *Kristen sang og musikk* Runa forlag 1965
* «Ole Mørk Sandvik» i *Norsk biografisk leksikon*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Den russisk-estiske Tartu-traktaten**, au kalla **Freden i Tartu** eller **Freden i Dorpat** (estisk: *Tartu rahu*), er namnet på fredsavtalane som i 1920 blei inngått mellom Sovjet-Russland og Estland der sjølvstendet til desse landa blei anerkjent. Avtalen mellom Sovjet-Russland og Estland blei inngått i byen Tartu 2. februar 1920. Den russisk-finske Tartu-traktaten mellom Sovjet-Russland og Finland blei underteikna 14. oktober 1920.

Fredsavtale mellom Sovjet-Russland og Estland
---------------------------------------------

Fredsavtale mellom Sovjet-Russland og Estland blei inngått 2. februar 1920. I avtalen går Russland god for Estlands sjølvstende «for evig tid». Godkjenninga var den fyrste *de jure* internasjonale godkjenninga av Estland og bana veg for godkjenning frå andre land. Fredsavtalen trekte opp grensa mellom Estland og Russland. Avtalen la vidare til rette for at estarar i Russland fekk høve til å vende tilbake til Estland, med tilsvarande rettar for russarar i Estland. Russland gjekk i avtalen med på å slette all estisk gjeld. Traktaten forplikta også Russland til å betale Estland ein sum tilsvarande landets del av Russlands gullreservar. Estland fekk rettar til utnytting av skog i Russland, samt å bygge ei jernbanelinje frå grensa til Estland og til Moskva. mens Russland fekk etter avtalen rett til å etablere ei frihamn i Estland og til å bygge ein kraftstasjon i Narvaelva. Etter avtalen skulle også Russland tilbakeføre kulturgods som hadde blitt ført frå Estland til Russland i løpet av krigsåra. 

Avtalen blei frå estisk side underteikna av Jaan Poska, frå sovjet-russisk side av Adolf Ioffe.
**Mons Arntsson Løvset** (18. august 1891–7. april 1972) var ein norsk gardbrukar, redaktør og Høgre-politikar fødd i Byneset i Sør-Trøndelag. Han var stortingsmann 1950-61.

### Liv og gjerning

Løvset var son til ein gardbrukar i Børsa. Han gjekk ut frå mellomskulen i 1912 og vart student i 1914. I 1915-16 studerte han teologi for å verte prest, men braut av studiet og gjekk handelsskule 1916-17. Dei neste fem åra var han avdelingssjef i Den Norske Krigsforsikring for Skib. 

Frå 1922 var Løvset gardbrukar på farsgarden Eli i Børsa. Seinare var han i tillegg likningssjef i heradet og bankrevisor, og åra 1933-40 også redaktør av Fosens Blad i Trondheim.

Løvset var i si tid formann i Børsa Idrettslag og i Børsa skogeierlag, samt 1939-57 i Børsa kaiselskap. Han var elles styreformann i Orkla Trekonstruksjon og Impregnering A/S, rådsmedlem i A/S Vinmonopolet, nestformann 1946-55 i represesentantskapen i A/S Adresseavisen og nestformann 1947-56 i representantskapen i A/L Trøndermeieriet. Nokre år var han også formann i Norsk grunneigar- og sjølaksfiskarlag avdeling Trøndelag.

Løvset var sekretær for fylkespartia i Høgre i Sør-Trøndelag og Nord-Trøndelag 1928–58, medlem i Børsa heradsstyre 1948–53, medlem av landsstyret i Høgre 1946–58, og av sentralstyret 1950–58. Åra 1952-57 styrte han Høgre sin opplysningsorganisasjon. Perioden 1950-61 representerte han Sør-Trøndelag og Høgre på Stortinget. I alle dei 12 sesjonane var han medlem i Landbrukskomitéen.

Mons Løvset døydde i Børsa.

Kjelder
-------

* Stortingsibiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Ole Reiersson Lilleholt** (8. juli 1836–21. oktober 1914) var ein norsk kontorist, handelsmann, bankmann og stortingsmann frå Holt i Aust-Agder. Han vart med i Stortingets Venstreforening då denne vart danna. Reier Thorsen Lilleholt var far hans.

Lilleholt var i 1852 kontorist hos lensmannen i Holt og sorenskrivaren i Tvedestrand. Frå 1853 til -61 var han krambudreng i Tvedestrand. Åra 1861-64 var han sjølv handelsmann i byen, medan han 1864-80 var kontorfullmektig. Han var leiar for sparebanken frå 1858 til -65, deretter kasserar i banken til 1900. 

Lilleholt var medlem av bystyret i mange år, ordførar 1886-?? Vidare var han forlikskommissær 1871-87. Frå 1880 til 1888 representerte han Nedenes amt på Stortinget. Heile stortingstida var han medlem av budsjettkomiteen.

I desember 1900 var han pasient på Eg asyl i Kristiansand.[*treng kjelde*]

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Lilleholt, Ole Reiersen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: [Steenske bogtrykkeri]. s. 548.
* Haffner, Vilhelm (1949). *Stortinget og statsrådet: med tillegg til Tallak Lindstøl: Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Oslo: [Aschehoug]. s. 34.
* Biografisk informasjon om Ole Lilleholt NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Russisk romanse** (russisk рома́нс *románs*) er ei form for sentimentalt sunge dikt som blei utvikla i Tsar-Russland av komponistar som Nikolaj Titov (1800-1875), Aleksandr Aljabjev (1787–1851), Aleksandr Varlamov (1801–48), og Aleksandr Guriljov (1803–58).

Ved byrjinga av 1900-talet hadde det vokse fram ulike former for russisk romanse. Det fanst ei eliteform av italiensk opera-inspirert song kjend som «salongromanse», i kontrast til den «vonde romansen» knytt til underklassensom tok for seg «sentimental beiling, ulovleg kjærleik, pinefull avvising, og ofte sjølvmord». Denne siste skal ha utvikla seg til russisk chanson.

Den russiske romansen hadde eit høgdepunkt i 1910- og 1920-åra med topputøvarar som Anastasija Vjaltseva, Varvara Panina, Nadezjda Plevitskaja, Tamara Tsereteli, Pjotr Lesjtsjenko og Aleksandr Vertinskij. I tidlege sovjettid var sjangeren mindre godteken, ettersom han blei rekna som ein rest av det før-revolusjonære «dekadente og borgarlege» samfunnet i mykje av 1900-talet.

På 1970-talet kom det fram ein ny generasjon av songarar innan sjangeren, som Valentina Ponomarjova og Nani Bregvadze. Fleira songarar frå tida før andre verdskrigen, som Izabella Jurijeva (1902–2000), Vadim Kozin (1903–1994) og Alla Bajanova (1914–2011), fekk også ny merksemd mot slutten av sovjettida. Aleksandr Malinin, Sergej Zakharov og Oleg Pogudin er nokre russiske romansesongarar som har vore aktive på 2000-talet. I 1994 vann Aleksandr Malinin World Music Award som den bestseljande russiske artisten.

Kjende songar
-------------

* «Svarte auge» (russisk чёрные)
* «Skin, skin, mi stjerne» (russisk Гори, гори, моя звезда)
* «Langs den lange vegen» (russisk Дорогой длинною), kjend i den engelske versjonen «Those Were the Days»
* «Kveldsklokke» (russisk Вечерний звон)
* «Les Chrysanthemes»

Kjelder
-------

1. ↑  *Art and Culture in Nineteenth-Century Russia* (red. Theofanis George Stavrou). Indiana University Press, 1983. ISBN 9780253310514. Side 75.
2. ↑  *Entertaining Tsarist Russia: Tales, Songs, Plays, Movies, Jokes, Ads, and Images from Russian Urban Life, 1779–1917*. Indiana University Press, 1998. ISBN 9780253211958. Page xxii.
3. ↑  David MacFadyen. *Songs for Fat People: Affect, Emotion, and Celebrity in the Russian Popular Song, 1900–1955*. McGill-Queens University Press, 2002. ISBN 9780773524415. Side 13.
4. ↑  Smith, Michael (Juni 2003). «Stalin's Martyrs: The Tragic Romance of the Russian Revolution». *Totalitarian Movements and Political Religions* (på engelsk) **4** (1): 95–126. ISSN 1469-0764. doi:10.1080/14690760412331326098.

* *Denne artikkelen bygger på «Russian romance» frå Wikipedia på engelsk, den 29. august 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Russian composers and singer-songwriters of 19th century (English), an educational site
* Synthesis of poetry and music (Russian), a site dedicated to Russian romance
**Monrovia** er hovudstaden i det vestafrikanske landet Liberia. Han har omkring éin million innbyggjarar (2008). Byen ligg på ei halvøy mellom Atlanterhavet og elva Mesuardo, og er ein viktig hamneby.

Travel gate i Monrovia.
Monrovia er den største byen i Liberia og det administrative, kommersielle og finansielle sentrumet i landet. Næringslivet i byen er dominert av hamna, som blei kraftig utvida av dei amerikanske militærstyrkane under den andre verdskrigen. Dei viktigaste eksportartiklane er lateks og jernmalm. 

Byen blei grunnlagd i 1822, som ein koloni for lauslatne slavar frå USA, og er oppkalla etter USA sin femte president, James Monroe.

Kjelder
-------

1. ↑  2008 National Population and Housing Census. Besøkt 10. juli 2012.
2. ↑  «Map of Liberia, West Africa». *World Digital Library*. 1830. Henta 2. juni 2013.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Anders Widmark** (fødd 25. november 1963) er ein svensk jazzpianist og -komponist fødd i Uppsala.

Musikk
------

Anders Widmark fullførte utdanninga si ved Musikkhøgskolen i Stockholm i 1986. Sidan det har han arbeidd som profesjonell musikar. Debutplata hans kom i 1991 og fekk namnet *Sylvesters sista resa*. Han spelte inn plata i samarbeid med songarinna Rebecka Törnqvist, som også platedebuterte med den same plata.

Sidan dette har han gjeve ut ei rekkje album, i samarbeid med fleire kjende artistar, t.d. Sara Isaksson, Louise Hoffsten, Bob Brookmeyer, Eddie Harris og Clark Terry. Han har gjeve ut to plater, *Psalmer* (1997) og *Hymn* (2004) der han har spelt inn improvisasjonar av salmar som er kjende i Sverige. Elles har musikken hans stundom vore iblanda hip-hop og soul, (på *Anders Widmark and the Soul Quartet*, 1992) og han har laga eigne versjonar av moderne hitar som «No Woman No Cry», «Waiting For a Train» og «Light My Fire» på *Waiting for a Train* (2006).

Anders Widmark har også jobba som programleiar for SVT 2 ein periode.

Utmerkingar
-----------

I 2003 gav han ut plata *Genom varje andetag* saman med Helen Sjöholm, og vann den svenske Grammis-prisen i klassen *Årets visa*.
I 2005 vart han tildelt *Jan Johansson-stipendet*, til minne om den svenske jazzmusikaren Jan Johansson.

Diskografi
----------

* 1991 - *Sylvesters sista resa*
* 1992 - *Anders Widmark and The Soul Quartet*
* 1994 - *Holly Hannah*
* 1995 - *Freewheelin*
* 1996 - *Anders Widmark*
* 1997 - *Psalmer*
* 2000 - *Carmen*
* 2002 - *Anders Widmark featuring Sara Isaksson*
* 2003 - *Genom varje andetag* (med Helen Sjöholm)
* 2004 - *Hymn*
* 2006 - *Waiting for a Train*
* 2008 - *Pool of happiness* (med Sara Isaksson)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Anders Widmark» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2011.*
* Biografi på den offisielle nettsida på svensk Arkivert 2011-07-16 ved Wayback Machine.
* Biografi på den offisielle nettsida på engelsk.[*daud lenkje*]


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**François de Franquetot de Coigny** (16. mars 1670–18. desember 1759) var ein fransk marskalk og frå 1747 hertug av Coigny.

Bakgrunn
--------

Han vart fødd i Coigny château nær Coutances i Normandie, som son til Robert-Jean de Coigny og Marie-Françoise de Matignon. Onkelen hans var Charles-Auguste de Goyon-Matignon, fransk marskalk og nevøen hans Jacques I av Monaco. Som faren gjekk han inn i militæret. Han vart brigader i 1702, Maréchal de camp i 1703 og generalløyntnant i 1709.

Dei mest kjende sigrane hans var ved San Pietro og Guastalla, som han vann i 1734 i lag med marskalk de Broglie mot austerrikarane i den polske arvefølgjekrigen. Han vart fransk marskalk i 1734. Under den austerrikske arvefølgjekrigen erstatta han marskalk de Broglie i 1743 for å forsvare dei franske stillingane ved Rhinen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «François de Franquetot de Coigny» frå Wikipedia på engelsk, den 18. november 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **François de Franquetot de Coigny**

* Slektstreet til Franquetot Arkivert 2007-03-13 ved Wayback Machine.
* Huset Franquetot
* Historia til Franquetot-familien[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* ICCU

 |
**Ole Arntzen Lützow-Holm** (8. august 1853–1936) var ein norsk lærar, prest og stortingsmann frå Risør. Han var medlem av Høgre. Peter Holm var far hans.

Lützow-Holm vart student frå Aars og Voss skole i Kristiania i 1871 og cand. theol. i 1878. Han var lærar ved middelskulen på Kongsvinger 1875-76 og ved privatskular i Kristiania 1879-80. Tida 1880-92 var han sokneprest i Nesseby, 1892-1910 i Risør. Frå 1911 til -26 var han prest ved Akershus landsfengsel og ved «Landsfengslet for kvinner», dessutan var han kasserar for «Akershus stifts geistlege enkekasse». Han arbeidde mykje med misjonsarbeid for omstreifarar.

I Nesseby var han 1881-92 varaordførar og skulestyreformann, medan han i Risør var medlem av heradsstyret 1893-1910 og skulestyreformann 1894-1910.

Lützow-Holm representerte Finmarkens amt på Stortinget frå 1886 til 1894. Han var medlem av jarnbanekomiteen 1886-88 og av vegkomiteen 1889-94. Tida 1898-1903 var han Risør sin representant på Stortinget, heile tida medlem av budsjettkomiteen. Dessutan var han medlem av valkomiteen 1898 og 1900-03. I 1903 var han med i deputasjonen som Stortinget sende til opninga av Ofotbanen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* *Norsk Allkunnebok. VIII. bandet*. 1957

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys
* VIAF

 |
**Anders O. Klakegg** (30. mars 1913–18. juli 1990) var ein norsk bonde og forfattar frå Klakegg i Jølster kommune. Han var odelsgut og tok over farsgarden, men i 1956 pakta han vekk garden for å kunne skrive. Han gav ut fleire romanar med handling frå Jølster på 1600-talet. Han har også gitt ut bok om Nikolai Astrup og ættesoge for Jølster.
Klakegg hadde Statens garantiinntekt for forfattarar. I 1986 vart han tildelt Kongens fortenestemedalje.

Bibliografi
-----------

### Bøker

1965 – *Heksespel : roman* (Oslo: Samlaget) I fulltekst ved nb.no 

1967 – *Galgefossen : roman* (Oslo: Samlaget) I fulltekst ved nb.no 

1971 – *Audunsvollen : roman* (Oslo: Samlaget) I fulltekst ved nb.no 

1977 – *Dragsoget* (Oslo: Noregs boklag). ISBN 82-522-0351-5 I fulltekst ved nb.no 

1980 – *Eitt folk : roman* (Melhus: Snøfugl). ISBN 82-7083-113-1 I fulltekst ved nb.no 

1985 – *Bygdebok for Jølster : ættesoge 1801-1974* (Skei: Jølster kommune). ISBN 82-7101-120-0 

1987 – *Astrup, Kinck og Jølster* (Bergen: Norsk bokreidingslag). ISBN 82-90186-53-3 I fulltekst ved nb.no 

### I bøker - eit utval

1961 – *Jølster Samyrkelag 25 år : 16.7. 1936 - 16.7. 1961 : 25 år i bygdefolket si teneste* (Skei: Jølster Samvirkelag)  [Red.: Oddmund Klakegg. Av innhaldet: Glimt frå gamletida i Jølster / A. O. Klakegg]

### I tidsskrift - eit utval

* Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

Kjelder
-------

* Om Anders O. Klakegg i Allkunne
* Gravminner i Norge
* Ord gjennom år : dikting og diktarar frå Sunnfjord og Nordfjord 1700-1986 : med bibliografi : ein antologi ved Carl Lauritz-Iversen. Naustdal : Sogn og Fjordane forlag, 1990. ISBN 8290576137

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Anders O. Klakegg i Lokalhistoriske artiklar Sogn og Fjordane

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI

 |
**François de Chevert** (fødd 2. februar 1695 i Verdun, død 24. januar 1769) var ein fransk general.

Chevert gjekk inn i teneste i 1706 og vart ein major i regimenetet til Beauce i Toul i 1728 og i 1739 obsertløyntnant. Han utmerkte seg i Flandern, Piemonte og Tyskland og fekk for dette viktigare kommandørroller. Han leia omleiringa av Praha under den austerrikske arvefølgjekrigen med grenaderane sine i 1741 og forsvarte byen mot austerrikske troppar. Som brigadegeneral tok han del i operasjonane i Dauphiné og Italia, mellom anna slaget ved Casteldelfino, og vart maréchal-de-camp i 1744. 

Under felttoget i Provence erobra han øya Sainte-Marguerite, som han vart forfremma til generalløyntnant for i 1748. Med denne tittelen kommanderte han ei flankestyrke til siger i Hastenbeck. Året etter kommanderte han ein annan flankestyrke i den franske sigeren i Lutterburg.

I løpet av den strålande karrieren, der han bana seg veg til dei høgaste gradane, ser det ut til at Chevert nesten utelukkande hadde suksess, bortsett frå eit lite tap i slaget ved Meer (or Mehr) i 1758, der ein større del av korpset hans bestod av umodne soldatar og militsar. Som major for eit regiment fekk han ordenen Chevalier de Saint-Louis i 1742. Han vart kommandør i 1754, og vart dekorert med Grand Croix i 1758 og gjort til riddar av Aigle Blanc de Pologne same året. Han døydde som guvernør i Givet og Charlemont.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «François de Chevert» frå Wikipedia på engelsk, den 18. november 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
|  |
| --- |
| **Marchantiopsida** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrike:** | Viridiplantae |
| **Infrarike:** | Streptophyta |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Levermosar Marchantiophyta |
| **Klasse:** | **Marchantiopsida**Cronquist, Takht. & W.Zimm. 1966 |

**Marchantiopsida** er ein planteklasse innan levermosar. Det er om lag 440 kjende artar i denne klassa.

Kjenneteikn
-----------

Marchantiopsida har som klasse fleire kjenneteikn. Dei er alle thalloide, og vantar difor bladvokster. I motsetnad til levermosar i andre klasser er thallus hjå Marchantiopsida komplekst, med fleire (gjerne tre) cellelag. Det ytste cellelaget har mange porar, og sit gjerne litt laust. Innanfor ligg celler med mange kloroplastar, og inst eit lag med celler som lagrer karbohydratar. Her sit og rhizoidar. Desse er som oftast glatte.

Attåt kompleks thalloid struktur har marchantiopsidae fleire andre kjenneteikn, mellom anna at cellene i halsen på archegonia sit i seks rekkjer.

Hjå mange av artane i denne klassa sit både archegonia og antheridia på eigne stilkaktige utvekstar.

Klassifisering
--------------

Dei presise tilhøva mellom artane innanfor Marchantiopsida er ikkje kjend, men dei er delt inn i tre ordenar, som til saman omfattar om lag 440 kjende artar:

* *Blasiales* - berre to eksisterande artar.
* *Sphaerocarpales* - ca. 30 artar i to familiar. Attåt mogelegvis ein utdøydd familie.
* *Marchantiales* - komplekse thalloidar.

Kjelder
-------


* Liverwort Tree of Life Arkivert 2008-09-06 ved Wayback Machine. Vitja 27. juli 2008.
* Glime, Janice M. 2007, *Bryophyte Ecology*, Volume 1. Physiological Ecology. Ebok frå Michigan Technological University og International Association of Bryologists. Vitja 27. juli 2008
Russisk salat
**Russisk salat** er ein tradisjonell russisk salatrett som òg er utbreidd i andre land som tidlegare var del av Sovjetunionen og andre stader i verda. Det finst ulike oppskrifter i moderne tid, men retten blir vanlegvis laga med hakka kokt potet, gulrot , sylteagurk  med dill eller agurk, erter, egg, sellerirot, lauk, kokt kylling eller lyonerpølse (tidvis skinke eller ei anna pølse), og syrlege eple, med salt, pepar og sennep tilsett og med majones som dressing.

Historie og bruk
----------------

Oliviersalat etter oppskrift frå restauranten Ermitasj.
På russisk blir retten kalla *Olivier-salat* (russisk салат Оливье, romanisert *salat Olivye*) etter Lucien Olivier, den belgiske kokken ved restauranten Ermitasj i Moskva som skapte han på 1860-talet, eller *stolitsjnysalat* (russisk салат "Столичный", 'storbysalat' eller 'hovudstadsssalat'), som blei skapt av Ivan Ivanov for ein annan restaurant som ei etterlikning.
Den nøyaktige oppskrifta på den opphavlege Olivier-salaten, særleg dressinga hans, var ein stor løyndom. Ein veit at salaten inneheldt skogshøns, kalvetunge, kaviar, salat, krepsehalar, kapers og røykt and, men det er mogleg at oppskrifta endra seg med årstidene. Den opphavlege Olivier-dressinga var ein type majones laga med fransk vineddik, sennep og provençalsk olivenolje, men den nøyaktige oppskrifta er ukjend. Ivanov skal ha vore soussjef for Olivier, og lurt seg til å finna ut mykje om tillaginga av retten. Han blei tilsett ved restauranten Moskva, der han laga ein mistenkeleg liknande rett. Han selde oppskrifta på salaten sin til fleire tidsskrift, slik at denne blei utbreidd. Ei av dei fyrste kjende oppskriftene på salaten, frå 1894, oppgjev ingrediensane ei halv skogshøne, to poteter, ein liten agurk, 3–4 salatblad, 3 store krepsehalar, 1/4 kopp oppskoren aspikk, 1 teskei kapers, 3–5 oliven og 11⁄2 spiseskei provençalsk dressing (majones). 

I Russland, post-sovjetiske statar og blant russiskspråklege folk over heile verda er salaten blitt ein av dei viktigaste rettane til zakuskibord servert til nyttårsfeiringar (*Novyj God*).

Ein variant av salaten eller ein liknande type blir kalla italiensk salat på norsk og dansk.

Kjelder
-------

1. ↑  «russian\_olivier\_salad». *sras.org*. Arkivert frå originalen 18. juli 2018. Henta 29. desember 2014.

* *Denne artikkelen bygger på «Olivier salad» frå Wikipedia på engelsk, den 31. oktober 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Russisk salat. Oppskrift ved oppskriftskroken.no
* Russisk salat. Oppskrift ved NRK.no
Hovudbygninga på Sagatun 
Foto:
Cato Edvardsen
 

**Sagatun Folkehøyskole** på Hamar var Noregs første folkehøgskule. Skulen vart grunnlagt av Herman Anker og Olaus Arvesen. Folkehøgskulen opna verksemda 1. november 1864, grunnsteinen til skulebygningane vart lagt i 1865. Skulebygningane vart bygt på eigedomen «Hamarslyst» og kalla «Sagatun», kosta av Anker. Skulen hadde si beste tid i dei ti fyrste åra. I 1873 overtok Arvesen skulen åleine og flytta han til naboeigedommen, kalla «Nysagatun». Skulen vart nedlagd i 1891.

Bygningar og tomt
-----------------

Til saman fire bygningar vart bygt etter arkitekt Emil Victor Langlet sine teikningar frå 1864. Av desse framstår styrarvillaen som hovudbygning, medan utforminga av skulebygninga, gymnastikkbygninga og lærar Olaus Arvesen sitt bustadhus var enkle i si utforming.

Hovudbygninga har sveitserstil med gavlforma vindauge med nygotisk preg. Den dominarende fløya i to og ein halv etasje har eit fleirkanta karnapp. Anker sin villa kan ha vore bygd noko seinare enn dei hine husa, då han enno ikkje hadde flytta inn i 1865.

På eigedommen Sagatun finst i alt seks objekt; fire bygningar, ein bauta og ein allé. Alléen vart freda i 1984. 

Herman Anker, Olaus Arvesen og Frits Hansen var lærarar ved skulen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Sagatun folkehøyskole
* Forfatterside Sagatun Arkivert 2007-09-27 ved Wayback Machine.
* NRK.no Store Norske - Katti Anker Møller
* Sagatun Folkehøyskole i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
Teoretiske proporsjonar for triangelforma heraldiske skjold. I praksis varierer dette noko meir.
**Heraldiske kjenneteikn** er våpenskjold som opphavleg kjem frå figurar og fargar nytta av riddarar i mellomalderen for å verta gjenkjende i kamp. Hovudelementet i eit våpenskjold er det som står i sjølve skjoldet: minst to fargar og ein eller fleire stiliserte figurar (kalla «heroldsfigurar», engelsk *ordinaires*) og/eller allmenne figurar (engelsk *charges*). Sidan våpenskjolda i mellomalderen vert systematiserte av stormennene sine heroldar, vert læra om våpenmerke kalla heraldikk.

Skjoldet og fargane
-------------------

Skjoldet (engelsk *escutcheon*) kan delast opp i fargefelt, forma som heroldsfigurar. Fargane (kalla «tinkturane») kan vera symbolske, men oftast kjenner me ikkje til kvifor eit våpenmerke har den eine eller den andre fargen. Tinkturane er delt inn i metall og fargar. Metall er gull/gult (engelsk *or*) og sølv/kvitt (*argent*) Fargar er raudt (*gules*), blått (*azure* ), svart (*sable*), grønt (*vert*), og purpur/lilla/fiolett (*purpure*). Å gje kvar av desse tinkturane ein symbolikk blir mest spekulasjonar utan generell verde.

Heroldsfigurar
--------------

Heroldsfigurar
Heroldsfigurar
Heroldsfigurar
I skjolda er det ulike geometriske inndelingar (engelsk *ordinaries*). Desse er ganske enkle og ikkje like fantasieggjande som dei andre våpenmerka. Nokre døme på desse figurane er ulike bjelkar, krossar eller sirklar.

Her kjem ei forklaring på kva nokre av desse figurane er heilt fritt tolka som å symbolisere:

**Skråbjelke** har vore tolka som å representere eit bandolær eller ein stormstige. Når den står den andre vegen, vert den kalla ein venstre (sinister) skråbjelke.

**Tverrbjelke** meiner nokre folk stammar frå eit militært belte, dei meir pragmatiske meiner det ganske enkelt kjem frå måten ein konstruerte skjold på i gamle dagar.

**Stolpe** meiner nokon kjem frå trepålane ein nytta for å bygga palisadar og denne figuren symboliserer krigaren sin styrke og uthald.

**Spiss eller kile** tolkar nokon som å stå for ein stake som ein nytta for å konstruere militære bruer, men spissen (som med tverrbjelken) er kanskje berre ein gjenklang av korleis ein konstruerte skjold

**Sparre** kan vera meint som symbol for vern. Variantar er kupert (når dei ikkje går ut til kantane) og toppsparre (når den går ut til øvste kant).

**Kross** kjenner ein til minst hundre typar av i heraldikken. Krossen er eit kristent symbol knytt til Jesu krossfesting og vart nytta på skjold under krosstoga. Krossen er eit av dei eldste figurane på våpenskjold.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Sumburgh Head** er eit nes sør på Shetland Mainland nord i Skottland. Neset består av ei 100 meter høg klippe og på toppen står Sumburgh Head fyr. Det norrøne namnet på neset var *Dunrøstar høfdi*, som tyder «Torehøgda» («Tordenhøgda»), og syner til støyen frå Sumburgh Roost. 

Fyret på neset vart bygd av Robert Stevenson og fyret vart førte gong tent i 1821. Mykje sjøfugl held til i klippene og området er eit naturreservat. Det er òg mogeleg å sjå kval og delfinar frå neset. 

Sumburgh lufthamn ligg like nord for neset og er hovudflyplassen på Shetland. Frå her går det fly til det skotske fastlandet, Orknøyane og Noreg. Nær neset ligg den arkeologiske staden Jarlshof, der ein har funne spor etter busetnader tilbake til steinalderen. Den vesle busetnaden Grutness, med ferjeterminal for Shetland Mainland til Fair Isle, ligg 2 km nord for Sumburgh Head.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Undiscovered Scotland — Sumburgh Head[*daud lenkje*]
* Bilete frå Sumburgh og området kring

Koordinatar: 59°51′15″N 1°16′31″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Theodor Herzl** (2. mai 1860–3. juli 1904) var ein askenasisk jødisk journalist fødd i Ungarn i det dåverande keisarriket Austerrike-Ungarn. Han er rekna som grunnleggjaren av politisk sionisme.

Han vart journalist for ei avis i Wien. Som korrespondent i Paris frå 1891 til 1895 fylgde han den mykje omtala Dreyfus-saka. Alfred Dreyfus var ein fransk-jødisk offiser. Det synte seg at rettssaka mot han var skipa til av antisemittiske krefter. Målet var å setja han i fengsel for eit brotsverk han ikkje hadde skuld i. Herzl vart mykje påverka av det urettvise i saka, i og med at saka var reist berre på grunn av at Dreyfus hadde jødisk bakgrunn.

Etter desse røynslene sette Herzl seg føre å hjelpa det jødiske folket. I 1896 kom boka *Jødestaten* ut. Boka la fram kvifor jødane måtte skapa sin eigen stat. Palestina såg han som sitt mål, som den stad jødane alltid skulle kunna kalla sin. Jødane trong ein eigen stat for å overleva.

Herzl sette i gang den politiske rørsla som i 1948 nådde målet med å oppretta staten Israel.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Jewish Virtual Library - Theodore Herzl
* The Zionist Federation - Theodore Herzl Arkivert 2004-07-02 ved Wayback Machine.
* Theodore Herzl and the Dreyfus Trial Arkivert 2004-06-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Theodoros Angelopoulos** (27. april 1935–24. januar 2012) var ein gresk filmregissør. Han er kjend for lange innstillingar, langsamt tempo og tok ofte opp tema frå nyare gresk historie.

Biografi
--------

Angelopoulos studerte juss i Athen, men etter militærtenesta drog han til Paris, der han gjekk på universitet. Han droppa studia for å heller studere film på IDHEC (Institut des Hautes Études Cinématographiques), som også ligg i Paris. Deretter drog han tilbake til Hellas og arbeidde som journalist og filmkritikar.

Angelopoulos laga den fyrste kortfilmen sin i 1968. På 1970-talet laga han ein serie med politiske spelefilmar om det moderne Hellas, sånn som *Meres tou 36* (1972), *O Thiassos* (1975) og *I Kinighi* (1977). Fleire kjende filmar er Topio stin Omichli (1988), To Vlemma tou Odyssea (1995), Mia aiwniothta kai mia mera (1998) og Trilogia I: To Livadi pou dakryzei (2004).

Under Cannes filmfestival i 1998 fekk Angelopoulos-filmen *Mia aiwniothta kai mia mera* Gullpalmen for beste film.

Stil
----

Tidleg i karrieren sin grunnla han ein karakteristisk stil med langsam, episodisk og tvitydig forteljarteknikk (*O Thiassos*, som varar i heile fire timar, består av berre 80 innstillingar. Innstillingane er ofte kompliserte, nøye koreograferte og inneheld store folkemassar.

Samarbeid
---------

Angelopoulos samarbeider ofte med fotografen Giorgos Arvanitis og komponisten Eleni Karaindrou under filmproduksjonane sine.

Triva
-----

I boka *The New Biographical Dictionary of Film* av filmkritikaren David Thomson er Angelopoulos rekna som ein av dei største levande regissørane i verda.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
| **Tabarca** |
| --- |
| Tabarca, AlicanteTabarca, Alicante |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Middelhavet |
| **Koordinatar** | 38°10′N 0°28′W﻿Koordinatar: 38°10′N 0°28′W﻿

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Spania |
| **Provins** | provinsen Alicante

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 98 (2004)
 |

**Tabarca** er ei spansk småøy i Middelhavet nær byen Santa Pola i provinsen Alicante. Tabarca er den minste permanent busette øya i Spania og er kjend for det marine reservatet sitt.

Geografi
--------

Sjølv om han er samfunnsmessig og økonomisk mykje nærare knytt til fiskebyen Santa Pola, høyrer den vesle øya til byen Alicante. I 2004 hadde øya 98 innbyggjarar. 

Øya er 1750 meter lang, opp mot 300 meter brei og heilt flat. Like ved øya ligg holmane *la Nao*, *la Galera* og *la Cantera*. Ho ligg om lag 8 nautiske mil sør-søraust for Alicante og 5 nautiske mil aust-søraust for Santa Pola. Turisme er hovudnæringa på øya, særleg om sommaren. Det er fleire båtruter frå Tabarca til Alicante, Santa Pola og Torrevieja. Desse går oftare om sommaren. 

Den vesle øya er ein populær destinasjon for dagsturar frå Alicante eller Santa Pola, med ein roleg fiskelandsby, eit gammalt fort, fleire sjømatrestaurantar, ei steinete strand, fleire grotter og tidvassbasseng som er fine å bade i.

Historie
--------

Før 1700 vart øya kalla **Isla de Sant Pau** ('St. Paulus-øya') eller **Illa Plana** ('Flatøya'). Ei segn fortel at apostelen Paulus steig i land på øya. Mot slutten av 1700-talet var ho skjulestad for berber-piratar.

Den tunisiske øya Tabarka -som den spanske er kalla opp etter- var ein del av Republikken Genova fram til 1741 då han vart underlagt beyen i Tunis og seinare kongen av Algerie. I 1760 gav Karl III av Spania ordre om å byggje ei festning og folkesette den spanske øya. Ei gruppe genuesiske flyktninga frå kysten av Tunisia, som hovudsakleg kom frå den tunisiske øya Tabarka, slo seg ned her. Namnet Nova Tabarca (Nye Tabarca) vart gjeven av kong Karl III i 1768. 

I 1850 vart guvernøren og garnisonen på øya flytta. Mot slutten av 1800-talet hadde øya rundt 1000 innbyggjarar, som hovudsakleg levde av fiske. I dag er øya den minste folkesette øya i Spania, men innbyggjartalet vert tidobla i turistsesongen om sommaren.

Økologi
-------

Tabarca er eit verna marint reservat, *Reserva marina de la Isla de Tabarca*, med eit variert marint dyreliv. Farvatnet rundt øya er klårt og reint. Øya var den siste staden i det spanske Middelhavet der det fanst munkeselar. Reservatet vart oppretta i 1986 og var det første i sitt slag i Spania

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tabarca» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juli 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Tabarca på Google Maps
	+ Offisiell side for reservatet (spansk) Arkivert 2006-11-03 ved Wayback Machine..
	+ Offisiell side for Alicante (spansk) Arkivert 2005-06-13 ved Wayback Machine..


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Slaget ved Milazzo** vart utkjempa den 15. oktober 1718 nær byen Milazzo på Sicilia i Italia mellom Spania og Austerrike som ein del av kvadrupelalliansekrigen.

Bakgrunn
--------

Kong Filip V av Spania var frustrert etter tapa av dei italienske områda sine etter den spanske arvefølgjekrigen og hadde invadert Sardinia, som no tilhøyrte Austerrike i august 1717 og Sicilia, som hadde vorte gjeve til hertugen av Savoie, i juli 1718.

Han tok nytta maktvakuumet som oppstod i Frankrike etter at Ludvig XIV døydde, og det at Austerrike var oppteken med den austerriksk-tyrkiske krigen 1716-1718. Den 21. juli 1718 enda derimot krigen mot Tyrkia med freden i Passarowitz og den 2. august førte dette til at kvadrupelalliansen mot Spania vart oppretta, mellom Austerrike, Storbritannia, Dei sameinte Nederlanda og Frankrike. 

Samstundes hadde 30 000 spanjolar under markien av Lede teke heile øya, utanom området kring Messina, som vart kringsett 18. juli. 

Den 11. august gjekk ein britisk flåte under Sir George Byng til åtak og øydela den spanske flåten utan ei krigserklæring i Slaget ved Kapp Passaro. Den 13. oktober sette denne flåten i land ein austerriksk armé, samla ved Napoli av den austerrikske statthaldaren grev Wirich Philipp von Daun nær Milazzo, for å heve kringsetjinga til dei spanske styrkane. Dette førte til slaget den 15. oktober.

Slaget
------

Austerrikarane gjekk til åtak særs tidleg om morgonen, og overraska spanjolane. Dei to spanske dragonregimenta (Batavia og Lusitania) stoppa åtaket, slik at resten av den spanske armeen fekk tid til å kome i stilling. Begge regimenta vart desimert, men ofringa deira gav Lede høvet til å gjere eit motåtak. Austerrikarane vart pressa attende og spanjolane jaga den flyktande armeen, og påførte dei store tap.

Austerrikarane tapte 1500 mann og 300 vart tekne til fange. Spanjolane mista òg 1500 mann og 200 vart tekne til fangar. Messina vart erobra av spanjolane, men marki de Lede nytta ikkje høvet til å drive austerrikarane fullstendig bort frå øya, og gav dei eit bruhovud kring Milazzo. Dette bruhovudet og den overlegne makta til sjøs etter slaget ved Kapp Passaro, gav austerrikarane høvet til å sende fleire soldatar året etter, noko som førte til slaget ved Francavilla.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Battle of Milazzo (1718)» frå Wikipedia på engelsk, den 18. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Chandler, David G. *The Art of Warfare in the Age of Marlborough.* Spellmount Limited, (1990). ISBN 0-946771-42-1
* BATALLA DE MELAZZO (15 de octubre de 1718)

1. ↑  Chandler: *The Art of Warfare in the Age of Marlborough,* s. 305. All statistics taken from Chandler.
**Klimavarsel** er eit fagfelt innan numerisk vêrvarsling som nyttar generaliserte varsel utover dei vanlege periodane for langtidsvarsling. 

Sidan det er særs komplekse årsakssamanhengar mellom faktorane som styrer klimaet, er det særs vanskeleg å lage nøyaktige klimavarsel. Ein nyttar klimamodellar til å studere mogelege framtidige klimaendringar ved hjelp av forskjellige simuleringar ein kallar «klimascenariar» eller «projeksjonar». 

På same måte som i ein vêrvarslingsmodell, vert dei fysiske prosessane i atmosfæren og havet skildra matematisk, og kraftige datamaskinar reknar ut endringane i klimaet på grunnlag av endringar i konsentrasjonane av drivhusgassar og partiklar. 

SN sitt klimapanel gav i 2007 ut klimavarselet IPCC 2007, der det vart rekna ut den sannsynlege temperaturauken frå 1990 og fram til år 2100. Avhengig av kva utsleppsscenarioar ein la til grunn, var temperaturauken i dette varselet frå 1,1 til 6,4 ºC.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Climate prediction» frå Wikipedia på engelsk, den 1. september 2011.*

* «klima – klimaendringer» i *Store norske leksikon*, snl.no.