recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Metanol** |
| --- |
|  |
| Synonym: | Metylalkohol, Tresprit |
| Kjemisk formel: | CH3OH |
| **Fysiske eigenskapar** |
| Molekylvekt | 32,04186 g/mol |
| Tettleik: | 791 mg/cm3 (20 °C) |
| Smeltepunkt: | -97 ° C (101,325 kPa) |
| Kokepunkt: | 64,7 ° C (101,325 kPa) |
| Brytingsindeks: | 1,329  |
| **Identitetsnummer** |
| CAS-nummer: | 67-56-1 |

**Metanol** (**metylalkohol'**
', også stava **methanol**, og ofte kalla **tresprit**) er det enklaste medlemet i alkoholgruppa. Ved romtemperatur og under atmosfærisk trykk er stoffet ei fargelaus, flyktig væske. I motsetnad til etanol, som er det stoffet ein vanlegvis tenkjer på som *alkohol*, er metanol svært giftig!
Stoffet kan brenna i surstoffhaldig, atmosfærisk luft under danning av karbondioksyd og vatn (2CH3OH + 3 O2 → 2CO2 + 4H2O
). 

Metanol brenn med ein nesten usynleg flamme.

Teknisk bruk
------------

Metanol vert brukt til:

drivstoff i racemotorer

* Frostvæske
* Drivstoff, m.a. i radiostyrte modellfly
* Løysingsingsmiddel
* Råstoff i produksjonen av andre kjemikalia, t.d formaldehyd

Helse og sjukdom
----------------

Metanol kan drikkast i den tru at det er etanol, eller stoffet kan koma inn i kroppen ved innanding. I alvorlege tilfelle kan metanolforgifting føra til blindheit og død.

Sjå òg
------

* Metanolforgifting
* Etanol
* Drivstoff


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* NDL

 |
*Denne artikkelen handlar om boka. For faktisk grotter, sjå blå grotte.* 
***Den blå grotte*** er ein roman skriven av Roar Skolmen og utgjeven på Stenersens forlag i 1998.

Historia handlar om Maria, som etter at bestemora ber dei om å kome til Arendal og flytte inn i det gamle huset hennar, får høyre mange historier om familien og faren som ho aldri har møtt. Ho er veldig glad i å lese, og byrjar til og med å lese Bibelen, sjølv om ho ikkje er kristen. Ho møter mange merkelege personar, som jøden Aron og faren til den jamaldrande kjærasten sin.

Då ho blir invitert med på ferie til Capri saman med kjærasten Espen og far hans, opplever ho å krysse ei tidssone i *Den blå grotte*, og kjem opp igjen 2000 år tidlegare, til keisar Tiberius og Jesus den salva si tid. Ho blir send til keisar Tiberius, som er berykta for å ta jomfrudommen til unge jenter og så drepe dei. Ho klarar å redde både jomfrudommen og livet ved å gjenfortelje Mosebøkene.

Ein får lese mykje om Bibelen og historia til jødane. Boka handlar om både kjærleik, vennskap, sakn og bibelhistoria, i tillegg til å ha trekk frå fantasysjangeren.
Koordinatar: 58°23′13.049″N 13°34′18.811″E﻿

**Axvall** er ein svensk tettstad i Skara kommun i Västra Götalands län i landskapet Västergötland. I 2005 hadde tettstaden 1 175 innbyggjarar. Axvall er det nest største tettstaden kommunen, berre Skara er større. 

I Axvall ligg det ein folkehøgskule og ein grunnskule (1. til 6. trinn). I utkanten av Axvall ligg restane av mellomalderborga Axevalla hus, og på den nærliggande Axevalla hed øvde tidlegare Skaraborgs regemente og Västgöta regemente. I den gamle leiren ligg i dag Pansarmuseet i Axvall.

Det tidlegare sanatoriet *Stora Ekebergs sanatorium* er i dag vandrerhjem med restaurant. Like nord for Axvall ligg Axevalla travbana og Skara Sommarland.

Axvall har daglegvarehandel, pizzarestaurant, bensinstasjon og gode bussamband med Skara, Lidköping og Skövde.

Hausten 2006 starta juiceselskapet PJ Fresh Company produksjon av upasteurisert jus i Axvall. Alt i desember same år gjekk firmaet konkurs, men konkursbuet blei kjøpt opp av Brämhults Juice AB som fortsette produksjonen. Den skjer i den gamle meieribygningen i Axvall.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Axvall» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Axel Christian Rosenkrantz Smith** (23. august 1856–29. april 1935) var ein norsk skipsreiar, banksjef og Høgre-politikar. Han var farfar til Carsten Smith.

Smith var fødd i Arendal, der faren var rektor. 1871-73 var han tilsett ved ei forretning i heimbyen. Dei to neste åra var han i England, Frankrike og Tyskland for å lære handelsnæringa å kjenne. Frå 1877 var han tilsett i ei meklarforretning i Arendal, deretter 1886-1903 partner i Lund & Co. i same by. Attåt var han skipsreiar. I 1903 vart han sjef for Den norske Creditbank si avdeling i Arendal.

Styreformann i A/S Barbu frå 1905 og i Arendals dampskipsselskap frå 1907. Smith var medlem av formannskapet i Arendal frå 1895-98, ordførar 1902-07.

Smith var 1. representant til Stortinget frå Arendal og Grimstad for Høgre perioden 1898-1900. Han var medlem av jarnbanekomiteen.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Koordinatar: 31°54′56.88″N 34°46′5.15″E﻿

**Ayanot** (hebraisk skrift עֲיָנוֹת, tyder Kjelder) er ein ungdomslandsby sentralt i Israel. Han ligg nær Ness Ziona og høyrer til Gan Raveh regionale kommune. I 2011, hadde han eit folketal på 240.

Historie
--------

Ungdom studerer i Ayanot, 1948.
Landsbyen vart grunnlagd på eit område som vart kjøpt frå Ada Maimon og starta opp som ein opplæringsgard for jenter
i 1926. Landsbyen vart grunnlagd den 30. mars 1930, men ingen budde på staden før Maimon, ti jenter og ei vakt, flytta inn den 12. januar 1932. Fram til då hadde dei budd i Ness Ziona i nærleiken. Landsbyen vart kalla opp etter dei mange kjeldene i området, men somme kjelder hevdar namnet kjem frå Femte mosebok 8:7;

> For Herren din Gud fører deg inn i eit godt land, eit land med rennande bekker, med **kjelder** og vassårer som spring fram i dalane og på fjellet.
> 
> 

 Jewish National Fund skreiv i 1949 at namnet kom frå arabisk.

Under andre verdskrigen vart landsbyen ein jordbruksskule og tok inn unge overlevande frå Holocaust. I dag er han ein kostskule for 180 elevar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ayanot» frå Wikipedia på engelsk, den 25. juli 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Locality File». Israelsk statistisk sentralbyrå. 2011. Arkivert frå originalen (XLS) 23. september 2013. Henta 9. oktober 2014.
2. 1 2  Jewish National Fund (1949). *Jewish Villages in Israel*. Jerusalem: Hamadpis Liphshitz Press. s. 9.
3. ↑  «Femte mosebok kapittel 8». bibel.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Gan Raveh regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Palmachim |
| Moshavim | Beit Hanan**·** Beit Oved**·** Ge'alya**·** Gan Sorek**·** Kfar HaNagid**·** Neta'im |
| Ungdomslandsbyar | Ayanot |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Vadbein på IslandVadbein teikna av Hans Strøm i 1762
Eit **vadbein** vernar ripa i ein båt mot å verte skamfilt av fiskesnøre. Vabeinet kan ha ulik konstruksjon og utsjånad. Ofte har den form som ein rull som vert festa på ripa. Når snøret som vert lagd på rullen vert drege, går rullen rundt og vert halden vekk frå ripa. Samstundes vert det gjerne lettare å drage snøret.
Vadbeinet er særleg bruka ved pilking eller juksing, når ein dreg snøret eit godt drag raskt opp og så slepper det ned att, om att og om att.

Vabeinet kan og vere ein tilforma hard stokk som vert festa på ripa, under snøret. Då vert slitasjen på stokken, og ripa vert spard.

Tidlege vadbein
---------------

På buplassar, frå steinalderen, i Finnmark er det funne vabeinar laga av bein eller horn, ofte reindyrsgevir. Dei er heller små, og tilforma for å settast ned på tynne båtriper. Sidan dei er harde og glatte vernar dei ripa, samstundes glir snøret lett. Utforminga syner at dei ikkje er laga for skinnbåtar, men brukarane må ha hatt trebåtar eller stokkebåtar med tynn ripe.

Kjelder
-------

1. ↑  Arne Emil Christensen: *Forfedrenes farkoster. Norsk skipsbyggerkunst fra de eldste tider* Pax Forlag A/S Oslo 2022 side 38, ISBN 978-82-530-4310-4
**Jevgenij Aleksandrovitsj Arzjanov** (fødd 22. april 1948) er ein tidlegare mellomdistanseløpar frå Kalusj i Ukraina. Han vart europameister på 800 meter i 1971 og vann OL-sølv 1972 som representant for Sovjetunionen.

Aktiv
-----

OL-sesongen 1968 sette Arzjanov personbeste med 1.47,2. Han kvalifiserte seg til semifinale i sommarleikane i Mexico-byen, stilte likevel ikkje til start. Året etter vart han fjerdemann på distansen ved EM i Aten på tida 1.47,1. Våren 1970 vann han i Wien ein klar siger på 800 meter i det fyrste offisielle innandørs-EM. Den 2. juli 1970 forbetra Arzjanov i Kiev den sovjetiske rekorden på distansen med sju tidels sekund til 1.45,5, ei tid heilt i verdstoppen. I innandørs-EM 1971 i Sofia var han i ei heilt eiga klasse og vann på 1.48,7.

Under europameisterskapen 1971 i Helsinki sigra Arzjanov på 1.45,6, med austtyske Dieter Fromm 0,4 sekund bak. OL-sesongen 1972 forbetra Arzjanov ved eit stemne i Moskva den 17. august sovjetrekorden til 1.45,3, hans livs beste løp. Han var største favoritten til OL-gullet på 800 meter to veker seinare, og tok på sisterunda leiinga i finaleløpet. Kort før mål låg han enno i tet, for så å verte passert av Dave Wottle frå USA straks før mållinja. Etter eit løp på 1.45,89 måtte Arzjanov så seg slått med 0,03 sekund.

I 1973 vann Arzjanov 800-meteren i universiaden på 1.46,88. Han vart elles sovjetmeister på 800 meter i 1970, 1971 og 1973.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1968 i Mexico-byen: Utslått i semifinalane (=nr 15)
* EM 1969 i Aten: Nr 4 – 1.47,1
* EM 1971 i Helsinki: Gullmedalje – 1.45,6, framom Dieter Fromm (1.46,0)
* OL 1972 i München: Sølvmedalje – 1.45,89, bakom Dave Wottle (1.45,86)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jewgeni Alexandrowitsch Arschanow» frå Wikipedia på tysk, den 17. september 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
På Borgundknarren vert seglet festa med råbandsknutar.
**Råbandsknute**, **råbandsknop** eller **båtmannsknop** er ein svært vanleg knute som er enkel å knyte. Den bør ikkje brukast til å knyte saman to ulike tau.

Skjematisk framstilling av råbandsknute.
Råbandsknuten er kjennemerkt av to identiske bukter som omsluttar kvarandre, og endar som går ut parallelt. Han ver laga av to enkle knutar som vert knytte oppå kvarandre. Den siste motsett veg av den første. Til denne knuten bør det brukast like tjukke og like stive endar. Han vert rekna for ein usikker knute, særleg om det vert drege i dei lause endane.

Råbandsknuten høver best å bruke når noko skal ombindast , som til dømes ein rull, ein pakke eller ein bandasje.

Knuten har fått namnet sitt fordi den vert brukt til å feste eit råsegl til råa. I øvre kant av seglet er festa råband som vert knytte over eller gjennom råa med denne knuten.

Vanlegaste feilen når knuten skal knytast er at partane ikkje kjem ut parallelle. Då har det vorte ein kjerringknute. Av utsjånad kan råbandsknuten forvekslast med ein tjuvknop.

Råbandsknute er ein vanleg knute i makramé.
**Claudemir Jerônimo Barretto**, betre kjend som **Cacau** (fødd 27. mars 1981 i Mogi das Cruzes i delstaten São Paulo) er ein brasiliansk-tysk fotballspelar som har spela for Stuttgart i tysk Bundesliga, og for det tyske landslaget. Cacau vart fødd og voks opp i Brasil, men flytta til Tyskland i 1999, som 18-åring. Han vart tysk statsborgar i februar 2009, og 29. mai 2009 debuterte han for Tyskland sitt landslag i ein bortekamp mot Kina. Han skåra dei to første landslagsmåla sine i ein kamp mot Malta 13. mai 2010. I fotball-VM i 2010 spelte han som innbytar i dei to første gruppekampane, og frå start i den siste gruppekampen og i bronsefinalen. Han skåra eitt mål i Tyskland sin opningskamp, mot Australia. Han var Stuttgart sin toppskårar i Bundesliga i 2009/10-sesongen med 13 seriemål.

Cacau er den første tyske landslagsspelaren som har spelt med eit kallenamn istadenfor etternamnet sitt på landslagsdrakta.

Bakgrunnsstoff
--------------

* J.League Data Site


| * v
* d
* e
Tyskland sitt landslag – VM i fotball 2010 (bronsemedalje) |
| --- |
| 
* 1 Neuer
* 2 Jansen
* 3 Friedrich
* 4 Aogo
* 5 Tasci
* 6 Khedira
* 7 Schweinsteiger
* 8 Özil
* 9 Kießling
* 10 Podolski
* 11 Klose
* 12 Wiese
* 13 Müller
* 14 Badstuber
* 15 Trochowski
* 16 Lahm (kaptein)
* 17 Mertesacker
* 18 Kroos
* 19 Cacau
* 20 Boateng
* 21 Marin
* 22 Butt
* 23 Gómez
* Landslagstrenar: Löw

 | Flagget til Tyskland |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
Marokko med Kapp Tres Forcas
Gibraltarsundet sett frå verdsrommet  
Spania er til venstre og Marokko til høgre.  
 Den lange tynne halvøya i midten til høgre er Cabo de Tres Forcas.
**Cabo de Tres Forcas** (spansk; fransk *Cap des Trois Fourches*; arabisk *Ras Tleta Madari*, tyder «neset ved dei tre skiljevegane» på alle tre språk) er eit nes på ved kysten av Middelhavet i Marokko. 

Det kuperte neset strekkjer ut i Middelhavet i Nord-Afrika aust for Rif og Gibraltar. I fleire hundreår var neset eit landemerke for sjøfolk og ein fare for skip i Alboranhavet. Neset er ein del av Marokko, men austkysten av neset ligg under Spania og den sjølvstyrte byen Melilla. Dei marokkanske styresmaktene har motsett seg den spanske suvereniteten og sjølvstyret til byen. Dei spanske styresmaktene har omringa byen med gjerde og stengsler for å hindre smugling og ukontrollert innvandring. 

26. august 1923 gjekk det spanske slagskipet «España» på grunn og forliste ved neset.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Cabo de Tres Forcas på Wikimapia
* Fyret på Cabo de Tres Forcas (spansk) Arkivert 2009-06-09 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cape Tres Forcas» frå Wikipedia på engelsk, den 26. august 2009.*

Koordinatar: 35°26′18″N 02°58′28″W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Satellittbilete av Mar Menor i Cartagena og Cape Palos.
**Cabo de Palos** (katalansk *Cap de Pals*) er eit nes i kommunen Cartagena i Spania i regionen Murcia. Det er ein del av den vesle vulkanske fjellkjeda som utgjer den vesle halvøya. Øyane Grosa og Hormigasøyane i Middelhavet er ein del av denne fjellkjeda, samt dei fem øyane i Mar Menor («Veslehavet»). Namnet «Palos» kjem av det latinske ordet *palus*, som tyder lagune og viser til Mar Menor.

I følgje Plinius den eldre og Rufus Festus Avienus stod det ein gong tempel tileigna Baal Hammon på ytst på enset, som seinare vart tilknytt ein kult som dyrka Saturn. Under regjeringstida til Filip II av Spania vart det bygd eit utkikkstårn på neset for å verne området mot barbareskpiratar. Eit slag ved neset fann stad den 19. juni 1815 mellom den amerikanske marinen og barbareskpirater. Under den spanske borgarkrigen fann slaget ved Cabo de Palos stad ved neset i 1938.

Det vart bygd eit fyr her som kom i drift 31. januar 1865. Neset er ein del av eit sjøreservat, *Reserva Marina de Cabo de Palos e Islas Hormigas*.

* Fyret på Cabo de PalosFyret på Cabo de Palos
* Fyret i mørkretFyret i mørkret
* HormigasøyaneHormigasøyane

Bakgrunnsstoff
--------------

* Guía Turística de Cabo de Palos Arkivert 2009-04-15 ved Wayback Machine. (spansk)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Cabo de Palos» frå Wikipedia på engelsk, den 20. september 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
Säve. Like ved har tingstaden for Hisingen lege.
**Hisings skipreide** var den sørlegaste av skipreidene i Båhuslen. Opphavleg femna ho om heile øya Hisingen og øygarden vestanom, men på 1200-talet vart to sokner sør på øya, Tuve og Lundby, overførte frå Noreg til Sverige. Deretter omfatta skipreida Backa, Björlanda, Rödbo, Säve, Torslanda, Tuve og Öckerö sokner, og i tillegg den del av Sverige som i vederlag var gått over til Norge, nemleg sørlege delen av Nödinge sokn på fastlandet austafor Göta älv. 

Da heile Båhuslen vart svensk territorium etter freden i Roskilde i 1658 vart skipreidene i landskapet innlemma i den svenske heradsordninga. Hisings skipreide vart omskipa til *Västra Hisings härad*, i motsetnad til *Östra Hisings härad* som var den del av øya som frå før hadde vore svensk. Iblandt har òg nemningane *Norska Hisingen* og *Svenska Hisingen* vore brukte.

I dag dannar skjergardssokna Öckerö ein kommune for seg sjølv, mens heile øya Hisingen inngår i Göteborgs kommun.
Hubble-bilete av Hamburgaren til Gomez teke 22. februar 2002.
**Hamburgaren til Gomez** (òg kjend som **IRAS 18059-3211**) er ei protoplanetarisk tåka eller ei stjerna som er i sluttfasen av livet sitt like før ho blir til ei planetarisk tåka. Tåka er estimert til å liggja rundt 6500 lysår unna jorda i stjernebiletet Skyttaren.

Den spesielle utsjånaden til Hamburgaren til Gomez har rot i to støvskiver separerte av eit mørkare støvband. Stjerna som er opphavet til tåka ligg bakom det mørke støvbandet, men det er ikkje kjend korfor stjerna omgjev seg med det. Ei moglegheit er at stjerna er del av eit binærsystem og at ho spinn raskt og kastar av seg materiale, for det meste frå ekvatorialregionen.

Levetidene til protoplanetariske tåker som Hamburgare til Gomez er korte, og astronomar reknar med at tåka har blitt ei planetarisk tåka om mindre enn tusen år.

Tåka blei oppdaga i 1985 av den chilenske observasjonsassistenten Arturo Gomez med Cerro Tololo interamerikanske observatorium sitt 1,5 meters teleskop.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Gomez's Hamburger: A Sun-Like Star Near the End of Its Life» - Hubble-pressemelding på NASA si Hubble-sida i samband med teleskopet sitt bilete av tåka.
2. ↑  «Merkelige Gomez' tåke»[*daud lenkje*] - artikkel av Erik Tronstad frå 1986 om tåka.
Mikroskopisk bilde av ei aluminium-kopar-legering.
Metall kan mellom anna brukast til transportkonteinerar, skip, kranar og smijernsutsmykking.
Glødande ring av metall.
**Metall** er stoff som både er sterke og lette å forma, og som leier varme og elektrisitet. Dei fleste metalla har stor tettleik og høge smeltepunkt, og er ofte blanke og skinande.

At metall har vore svært viktige for menneskja si utvikling, ser me i metallnamna på tidsaldrar som jernalderen og bronsealderen.

Ei legering er ei blanding av ulike grunnstoff som oppfører seg som eit metall og inneheld minst eitt, men gjerne fleire ulike, metalliske grunnstoff.

Metall i kjemien
----------------

Innan kjemien er eit metall definert som eit grunnstoff som lett gjev frå seg elektron og som dannar metallbindingar. Denne typen binding, der elektrona held til i ei slags sky rundt kationa, gjev metalla dei viktige eigenskapane deira. 

I periodesystemet er metalla skilde frå ikkje-metall med ei skrå linje frå bor til polonium. Stoffa som ligg på denne linja er halvmetall medan stoffa nedanfor og til venstre er metall. Sjølv om metalla utgjer størsteparten av den periodiske tabellen, er dei ikkje vanlege å finna i naturen, særleg ikkje i rein form.

Grupper av metall
-----------------

* Alkalimetall
* Jordalkalimetall
* Transisjonsmetall (sjeldne jordmetall)
* Lantanid
* Aktinid
* Edelmetall
* Uedle metall

Kjende metall
-------------

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Aluminium
* Bly
* Gull
* Jern
* Kopar
 | * Magnesium
* Mangan
* Nikkel
* Platina
* Plutonium
 | * Sink
* Sylv
* Titan
* Uran
 |

Sjå òg
------

* Grunnstoffliste
* Periodesystemet
* Korrosjon
* Tungmetall
* Lettmetall

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* NKC
* NDL

 |
Koordinatar: 31°46′23″N 35°12′27″E﻿

**Hamatzlevadalen** eller **Krossdalen** (hebraisk עמק המצלבה, *Emek Hamatzlevah*) er ein dal vest i Jerusalem, kalla opp etter Krossklosteret som ligg i dalen.

Klosteret vart bygt på 1000-talet, under regjeringstida til kong Bagrat IV av det georgiske Giorgi-Prokhore av Shavsheti. Ein trur at staden opphavleg vart innvigd som kloster på 300-talet etter instruksjonar frå den romerske keisaren Konstantin den store, som seinare gav staden til den georgiske kongen Mirian III av Iberia etter landet hans konverterte til kristendomen i 327.

  

På vestsida av dalen ligg åsen Givat Ram, med Israel Museum og Knesset som ligg oppom dalen. I aust ligg bydelen Rehavia.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valley of the Cross» frå Wikipedia på engelsk, den 5. oktober 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Georgia's new ambassador to Israel bears a heavy cross, Haaretz
2. ↑  The Wellspring of Georgian Historiography: The Early Medieval Historical Chronicle The Conversion of Katli and The Life of St. Nino, Constantine B. Lerner, England: Bennett and Bloom, London, 2004, s. 35

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Hamdanidane** (arabisk حمدانيون *Ḥamdānyūn*) var eit sjiittisk arabisk dynasti som herska over delar av Nord-Irak og Syria frå 890 til 1004. Dynastiet var grunnlagt av Banū Ḥamdān (بنو حمدان), som hevda å nedstamme frå den gamle kristne stamma Banū Taġlib frå Mesopotamia. 

Ḥamdānide-dynastiet vart grunnlagt av Ḥamdān ibn Ḥamdun (derfor ḥamdānidane) då han vart utnemnd av Abbāsīde-kalifen som guvernør for Mardin i det søraustlege Anatolia i 890.

Sonen hans Abd Allah ibn Ḥamdān vart deretter utnemnd til guvernør for al-Mawṣil i dagens Nord-Irak i 906, og i 914 erobra han abbasidehovudstaden Bagdad. Sønene hans vart vidare innsette som guvernørar i al-Mawṣil og Ḥalab. Seinare var Nāṣir ad-Dawlah sitt styre i al-Mawṣil og Diyarbakır så til dei gradene tyrannisk at han vart avsett av sin eigen familie. 

Hamdanidane heldt fram å styre i al-Mawṣil fram til 990, trass i det store nederlaget deira mot buwayhidane i 979. Etter dette var området dei hadde kontrollert i Nord-Irak delt mellom uqaylidane og marwanidane. 

Alī Sayf ad-Dawlah, «Sverdet til riket», herska over Nord-Syria og Ḥalab, der han vart den viktigaste motstandaren mot ekspansjonen til Austromarriket. Hoffet hans var eit kultursenter og fremja arabisk litteratur, men mista statusen sin etter austromarane erobra Ḥalab.

For å stoppe frammarsjen til austromarane vart Ḥalab underlagt dei egyptiske fatimidane, og i 1004 vart ḥamdanidane avsett av dei nye faṭimideherskarane.

Ḥamdanidiske herskarar
----------------------

Citadellet i Aleppo tente i ein periode som hovudstaden til ḥamdanidane.
**Al-Ǧazīra**

1. Ḥamdān ibn Ḥamdun (890-895?)
2. Al-Ḥusayn ibn Ḥamdān (895-916)
3. ʿAbd Allah ibn Ḥamdān (906-929)
4. Nāṣir ad-Dawlah (929-967)
5. ʿAdid ad-Daulah (967-980)
6. Abū Ṭahir Ibrahīm ibn al-Ḥasan (989-997)
7. Abū ʿAbd Allah al-Ḥusayn ibn al-Ḥasan (989-997)

**Ḥalab**

1. Alī Sayf ad-Dawlah (945-967)
2. Saʿd ad-Dawlah (967-991)
3. Saʿīd ad-Dawlah (991-1002)
4. Abū Ḥasan ʿAlī (1002–1004)
5. Abul al-Maʿāli Šarīf (1004–1004)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hamdanidane» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mai 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND

 |
Koordinatar: 65°3′S 61°31′W﻿

**Hektoriabreen** er ein isbre som flyt sør frå området kring Mount Johnston ut i Larsenisen like vest for Shiver Point, på austkysten av Den antarktiske halvøya. Namnet «Hektoria Fiords» vart gjeve av sir Hubert Wilkins under flyturen hans den 20. desember 1928, etter SS «Hektoria», som hadde ført han til Deceptionøya. Etter landmålingar av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS) i 1947, kunne ikkje breen identifiserast, men under ei ny landmåling av FIDS i 1955, vart den «lange isfyllte fjorden» til Wilkins identifisert som denne breen og to korte unamngjevne

Kjelder
-------

1. ↑  «Hektoria Glacier». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 7. januar 2013.
2. ↑  Alberts, Fred G. red. (June, 1995). *Geographic Names of Antarctica* (PDF) (second utg.). USA Board on Geographic Names. s. 324. Henta 14. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hektoriabreen» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Bruk av handdriven hekksaks.
**Hekksaks** er ein hagereiskap brukt til å klippa hekkar, buskar og greiner med. Manuelle hekksakser kan vera forma som ei stor saks, medan motoriserte hekksakser kan ha fleire knivar som skjer av greinene.

Handdrivne hekksakser har vore i bruk sidan ein byrja å forma plantar til hekkar og figurar. Dei finst i mange ulike utformingar, og er miljøvennlege, men arbeidsintensive.

Motoriserte hekksakser kan bruka strøm eller bensin. Elektriske sakser er nokså lette, men treng ein ledning om ein ikkje bruker batteri. Batteri på si side kan gjera saksa tung.

Bensindrivne sakser kan vera sterke, men også tunge og noko vanskelegare å starta enn dei elektriske. Dei fleste motoriserte hekksakser har ei tryggleiksinnretting som gjer at dei berre verker når brukaren held i handtaka.

* Handdriven hekksaks med handtak som kan forlengast.Handdriven hekksaks med handtak som kan forlengast.
* Electrisk hekksaksElectrisk hekksaks
* Bensindriven hekksaksBensindriven hekksaks

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hedge trimme» frå Wikipedia på engelsk, og «Häcksax» frå Wikipedia på svensk den 6. februar 2018.*

1. ↑  «Test av hekksakser». *Gjør Det Selv*. 3. mai 2017.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Hekksaks**
|  |
| --- |
| ***Flip, Flop and Fly***  Singel av Big Joe Turner |
|  |
| B-side | «Ti-Ri-Lee» |
| **Utgjeve** | Februar 1955 |
| **Innspelt** | New York28. januar 1955 |
| **Sjanger** | Jump blues |
| **Lengd** | 2:49 |
| **Selskap** | Atlantic (Cat. no. 1053) |
| Låtskrivar(ar) | Charles E. Calhoun aka Jesse Stone, Lou Willie Turner |
| Big Joe Turner-kronologi |
| «Well All Right»(1954) | *Flip, Flop and Fly* | «Hide and Seek»(1955)
 
 |

«**Flip, Flop and Fly**» er ein jump blues-song spelt inn av Big Joe Turner i 1955. Songen er blitt kalla ein «prototype på ein rockelåt» og vart ein hit som nådde andreplassen på *Billboard*-magasinet si R&B-liste. «Flip, Flop and Fly» er blitt spelt inn av mange andre artistar, til dømes tidlege rock and roll-artistar som Elvis Presley.

Originalsongen
--------------

«Flip, Flop and Fly» har eit arrangement som liknar på den store hitten til Big Joe Turner frå, «Shake, Rattle and Roll» og det er blitt føreslått at «vers som var til overs frå 'Shake, Rattle and Roll' vart brukt om att i 'Flip, Flop and Fly.'» Begge er livlege 12-taktsbluessongar med eit kraftig etterslag. Turner song og hadde med seg Jesse Stone på piano, Al Sears på tenorsaksofon, Connie Kay på trommer, og uidentifiserte folk på trompet, altsaksofon, barytonsaksofon, gitar og bass. Turner spelte seinare inn fleire konsertopptak av songen.

Elvis Presley-versjonar
-----------------------

Elvis Presley framførte «Flip, Flop and Fly» på den første fjernsynsframferda si den 28. januar 1956, som ein del av ein medley med «Shake, Rattle and Roll» og «I Got a Woman». Dette vart gjeve ut på den posthume samleplata *A Golden Celebration*. Eit konsertopptak frå 1974 vart gjeve ut på *Elvis: As Recorded Live on Stage in Memphis*.

Andre versjonar
---------------

Fleire andre artistar har òg spelt inn «Flip, Flop and Fly», som Johnnie Ray (1955), Bill Haley and His Comets frå albumet *Rock Around the Clock* (1956), Downchild Blues Band (1973), The New York Dolls på konsertar i 1976, The Blues Brothers frå *Briefcase Full of Blues* (1978), Jerry Lee Lewis og Ellis Hall (1999), som vart nytta i animasjonsfilmen *Chicken Run*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Flip, Flop and Fly» frå Wikipedia på engelsk, den 24. juni 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Gilliland, John (1969). «Show 3 - The Tribal Drum: The rise of rhythm and blues. [Part 1]» (audio). *Pop Chronicles*. Digital.library.unt.edu.
2. ↑  
Dahl, Bill (1996). *All Music Guide to the Blues*. Miller Freeman Books. s. 254. ISBN 0-87930-424-3.
3. ↑  
Whitburn, Joel (1988). *Top R&B Singles 1942–1988*. Record Research, Inc. s. 419. ISBN 0-89820-068-7.
4. ↑  
«Flip, Flop and Fly – Record Review». *Billboard*: 57. 26. februar 1955.
5. ↑  
Koda, Cub. «Shake, Rattle and Roll – Song Review». Allmusic. Henta 24. juni 2017.
Skjelettstrukturen til paraheksyl
**Paraheksyl** er ein syntetisk homolog av tetrahydrocannabinol (THC), framstilt i 1949 under eit forsøk på å gjera greie for strukturen til Δ9-THC, eit av verkestoffa i rusmiddelet cannabis. Stoffet har kjemisk formel C22H32O2.

Paraheksyl liknar THC både når det kjem til struktur og verkemåte, men skil seg frå stoffet ved plasseringa av dobbelbindinga og lengda på 3-pentylkjeda, som har ei CH2-gruppe festa til n-heksylet. Paraheksyl har agonistisk effekt på dyr, noko som er typisk for cannabis. Stoffet har eit noko høgare oralt biotilgjenge enn THC, men er elles nokså likt. Stoffet verkar truleg som ein CB1-agonist, liksom THC, men dette er ikkje enno stadfesta med forsking.

Paraheksyl blei gjort ulovleg gjennom ein FN-konvensjon i 1971 på grunnlag av strukturelle og funksjonelle likskapar med THC. Trass dette har ein aldri vitna stoffet i rekreasjonsbruk eller ulovleg handel. Paraheksyl er ført opp under Stoff i Liste I i Konvensjonen om psykotrope stoff av 1971, utarbeidd av SN, som eit stoff utan medisinske bruksområde. Noreg tiltredde konvensjonen ved kongeleg resolusjon av 6. juni 1975, og konvensjonen trådde i kraft 16. august året etter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Parahexyl» frå Wikipedia på engelsk, den 24. januar 2017.*

1. ↑  «Convention on psychotropic substances, 1971» (PDF). *unodc.org*. United Nations Office on Drugs and Crime. 21. februar 1971. Henta 24. januar 2017.
2. ↑  «Konvensjon om psykotrope stoffer». *lovdata.no*. Lovdata. Henta 24. januar 2017.
|  |
| --- |
| ***I Couldn't Live Without Your Love***  Singel av Petula Clarkfrå albumet *I Couldn't Live Without Your Love* |
|  |
| B-side | «Your Way of Life» |
| **Utgjeve** | 24. juni 1966 |
| **Innspelt** | June 1966 |
| **Sjanger** | pop |
| **Lengd** | 2:54 |
| **Selskap** | Pye 7N 17133 (Storbritannia) Warner Bros. 5835 (USA) Vogue STU 42245 (DEN) Vogue DVS 14552 (GER) |
| Låtskrivar(ar) | Tony Hatch, Jackie Trent |
| **Produsent** | Tony Hatch |
|
| Petula Clark-kronologi |
| «A Sign of the Times»(1966) | *I Couldn't Live Without Your Love* | «Who Am I?»(1966)
 
 |

«**I Couldn't Live Without Your Love**» er ein song frå 1966 skriven av Tony Hatch og Jackie Trent og spelt inn av Petula Clark. Han var inspirert av kjærleiksforholdet låtskrivarane hadde på den tida. Clark har sagt at «I Couldn't Live Without Your Love» og «Don't Sleep in the Subway» var favoritthittane hennar.

Bakgrunn
--------

Songen vart spelt inn i Pye Studios i Marble Arch med gitaristen Big Jim Sullivan og vokalgruppa The Breakaways. Singelen nådde sjetteplassen på UK Singles Chart og niandeplassen på *Billboard* Hot 100-lista. «I Couldn't Live Without Your Love» var den første singelen til Clark som nådde toppen av den amerikanske Easy Listening-lista.

Songen vart òg ein hit i Australia (#11), New Zealand (#18) og Rhodesia (#7). «I Couldn't Live Without Your Love» vart ein hit to gonger i Tyskland, først i den originale engelske versjonen (13. plassen) og så igjen på tysk, «So wunderbar verliebt zu sein», på 28. plassen.

Andre versjonar
---------------

«I Couldn't Live Without Your Love» har òg blitt spelt inn av Patti Brooks, John Davidson, Freda Payne og Mari Wilson.

Salslister
----------

| Liste (1966) | Plassering |
| --- | --- |
| Australia | 11 |
| Den tyske singellista | 13 |
| Den tyske singellista
* Tysk versjon («So wunderbar, verliebt zu sein»)
 | 28 |
| New Zealand Singles Chart | 18 |
| UK Singles Chart | 6 |
| US *Billboard* Hot 100 | 9 |
| US *Billboard* Easy Listening | 1 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «I Couldn't Live Without Your Love» frå Wikipedia på engelsk, den 3. april 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Journal Métro de Montréal – Actualités». *Lemagazineiledessoeurs.com*. Arkivert frå originalen 7. april 2014. Henta 3. april 2018.
2. ↑  Whitburn, Joel (2002). *Top Adult Contemporary: 1961-2001*. Record Research. s. 56.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics

Mal:Petula Clark
**Meløy kyrkje** er ei langkyrkje frå 1867 i Fore og Meløy sokn i Bodø domprosti. 

Kyrkja er bygd i nygotisk stil; ho er i tømmer og hadde opphavleg 600 plassar. Eit kapell frå 1966 har 104 plassar.

Kyrkjestaden
------------

Meløy kyrkje fotografert kring 1890.   
 *(Foto: Axel Lindahl/Norsk Folkemuseum)*
Kyrkja ligg på Meløya, ein sentral plass i kommunen fram til 1952 då kommuneadministrasjonen vart flytta bort frå øya. Garden ved kyrkja var òg sete for Benkestokfamilien. Ein veit ikkje når den første kyrkja vart bygd på staden, men kjelder syner at både Rødøya og Meløya hadde kyrkje før 1432. Neste sikre referanse er frå 1541 då Trond Benkestok fekk rett på inntekta frå «- Mellø kapel i Rødøe Prestegjeld» i eit løyve frå Kristian III av Danmark-Noreg. I åra 1661 til 1666 vart det reist ei ny kyrkje, men allereie i 1704 brann ho ned. Det tok tid å få finansiert gjenreisinga, men etter eit møte i Gåsvær 1-2 september 1708 kom bygginga i gang og kyrkja stod ferdig i 1711. 

Kyrkja frå 1711 vart for lita på siste halvdel av 1800-talet, og den noverande kyrkja vart teikna i 1864 for 750 plassar. Departementet reduserte storleiken til 600 plassar. Kyrkja som vart reist fekk trefliser som taktekkje noko som vart årsak til lekkasjar. Dagens skifertak kom først i 1927 til 1928. Ei av fleire store oppussingar og endringar vart gjort rett før hundreårsjubileet, mellom anna vart det bygd eit kapell inne i kyrkja.

Kjelde
------

* Rolf Sørgård, red. (1992). *Meløy kirke 125-årsjubileet 1867-1992*. Trondheim: Meløy menighetsråd.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Alf Henry Rasmussen (1993). «Meløy kirke, Meløy». *Våre kirker. Norsk kirkeleksikon*. Kirkenær: Vanebo forlag. s. 203. ISBN 82-7527-022-7.
* Eldre fotografi av kyrkja på nettstaden til Nasjonalbiblioteket
* 

* Meløy kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer og kapell i Bodø domprosti |
| --- |
| Bodin • Bodø domkyrkje • Fore • Gildeskål gamle • Gildeskål nye • Glomfjord • Halsa • Helligvær • Hunstad • Kjerringøy • Landegode • Melvik • Meløy • Misvær • Nordstranda • Rønvik • Røst • Saltstraumen • Saura • Skjerstad • Sørfjorden • Tverlandet • Værøy gamle • Værøy nye |
| **Meløya** |
| --- |
|  |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Helgeland |
| **Koordinatar** | 66°49′42″N 13°25′17″E﻿Koordinatar: 66°49′42″N 13°25′17″E﻿

 |
| **Areal** | 21,8 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Meløytinden (582 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Nordland

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 211 (2007) |
| **Folketettleik** | 9,7 /km² |

**Meløya** er ei øy i Meløy kommune i Nordland. Øya ligg sørvest for Ørnes. Meløya har eit areal på 21,8 km², og høgste punktet på øya er Meløytinden på 582 moh. Øya hadde 211 innbyggarar i 2007. Meløya var tidlegare administrasjonssentrum for Meløy kommune. På øya ligg Meløy kyrkje frå 1867. Torghatten Nord har både ferje- og snøggbåtsamband frå øya.

Namnet
------

Det finst kjelder for ulike skriveformer for øynamnet gjennom historia frå Miolø i 1350, Melløenn i 1570, Molløe i 1670 til Meløen i 1723. Sidan det ikkje fanst eit norsk skriftspråk i takt med dialektane før vi fekk landsmålet er det uråd å seie sikkert kva som har vore munnleg form for øynamnet i same periode. Forfattarane av *Gård og grend i Melø* meiner at det norrøne omgrepet «mel» vart bruka for å referere til *fin sand*, og at øya såleis har fått namnet sitt etter det sandhaldige jordsmonnet ein finn på gardane på Meløya. Øya gav namn til garden kor kyrka står og seinare til kommunen då han vart oppretta i 1884.

Historie
--------

Det finst fornminne rundt om på øya frå mange tidsepokar. Her er restar av steinalderbuplassar og gravfelt frå jernalderen. Eit enkeltfunn er «risvikkniven» datert til yngre steinalderen og utmerker seg med eit utskjert skaft som kan tyde på kontakt med Nord-Sverige eller Finland. 
Meløygarden på Meløya var hovudsete for adelsslekta Benkestok (ca. år 1500-1600). Kommunen kjøpte garden i 1872, og hadde administrasjonen med bl.a. kommunestyre her fram til 1952 då han vart flytta til Ørnes.

Kjelder
-------

* *Gård og grend i Melø*, gjeve ut av Meløy Kommune i 1981
* Meløy kommune: Kulturminne i Meløy Arkivert 2006-12-09 ved Wayback Machine. (blant anna på Meløya)
* «Meløya i Meløy» på bokmålswikipedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Historisk kart over Memelland og dei nordlege delane av Aust-Preussen.
Det historiske flaget til Memelland frå 1919 til 1924 og *de facto* fram til 1939.
Memellands frimerker frå 1920 til 1925
**Memelland** (litauisk *Klaipėdos kraštas*, tysk *Memelland* eller *Memelgebiet*; fransk *Territoire de Memel*) var eit område definert av Versailles-traktaten i 1920 då det kom inn under Ambassadørrådet sin adminstrasjon. Memelland vart i lag med Saar og Danzig underlagt Folkeforbundet sin kontroll og folket i desse regionane kunne stemme for å bli verande ein del av Tyskland eller ikkje i ei folkeavstemming. Bortsett frå i Saar vart ikkje ei slik folkeavstemming halde. 

Det opphavlege området til skaloviarane og kurarane vart erobra rundt 1252 av Den tyske riddarordenen, som bygde *Memelburg* og byen *Memel* (i dag Klaipėda). I 1422 vart det trekt ei grense mellom Preussen og Litauen under Melnotraktaten og denne grensa eksisterte fram til 1918. 

Det då dominerande etnisk tyske Memelland (andre etniske grupper var prøyssiske litauarar og memellendingar) i området mellom elva og byen med dette namnet vart okkupert av Litauen i «Klaipėdaopprøret» i 1923, annektert av Nazi-Tyskland i 1939, annektert av Sovjetunionen i 1945 og ein del av Litauen SSR.. Etter kollapsen til Sovjetunionen i 1991 har det vore ein del av Litauen og Klaipėda og Tauragė fylke.

Tidslinje
---------

|  |
| --- |
| Tidslinje med kven som hadde kontroll over området |
| før 1252 | Kurarar og Skalovianarar |
| 1252–1525 | Den liviske ordenen og Klosterstaten til Den tyske riddarordenen |
| 1525–1657 | Hertugdømet Preussen, eit len i Den polsk-litauiske realunionen |
| 1657–1701 | Hertugdømet Preussen, ein del av Brandenburg-Preussen |
| 1701–1871 | Kongedømet Preussen |
| 1871–1918 | Kongedømet Preussen, ein del av Det tyske riket |
| 1918–1920 | Weimarrepublikken |
| 1920–1923 | Ambassadørrådet |
| 1923–1939 | Litauen |
| 1939-1945 | Nazi-Tyskland |
|  |  |
| 1945-1990 | Litauen SSR, del av Sovjetunionen |
| 1990-present | Litauen |

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Klaipėda Region» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Joachim Tauber: Das Memelgebiet (1919-1944) in der deutschen und litauischen Historiographie nach 1945  Arkivert 2008-04-22 ved Wayback Machine.
* Lokal bok om Memelland
* STATUT DU TERRITOIRE DE MEMEL
* Kart over språk i Aust-Preussen i 1900 (større)
* Hitler i Klaipeda på YouTube

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
|  |
| --- |
| ***«Az én apám»***  Song av Joci Pápai |
|  |
| **Land** | Ungarn |
| **Språk** | Ungarsk |
| **Utgjeve** | 23. desember 2018 |
| **Sjanger** | Etnopop, folkemusikk |
| **Lengd** | 03:01 |
| **Selskap** | Origo Produkció |
| Låtskrivar(ar) | József Pápai, Ferenc Molnár Caramel |
|

Joci Pápai framfører «Az én apám» under ei av prøvene i Tel Aviv i 2019.
**«Az én apám»** (norsk 'min far') er ein song frå 2019 som vert framført av den ungarske songaren og rapparen Joci Pápai. Songen var det ungarske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel. Pápai representerte òg Ungarn i Eurovision Song Contest 2017 med songen «Origo».

Om songen
---------

«Az én apám» er skriven av Joci Pápai sjølv, saman med Ferenc Molnár Caramel. Songen var eit av 30 bidrag til den ungarske songtevlinga *A Dal*, arrangert av kringkastaren MTVA og tv-kanalen Duna. Etter å ha kvalifisert seg frå dei innleiande rundane og semifinalane, var «Az én apám» ein av åtte finalistar 23. februar 2019. Songen vann finalen etter å fått flest røyster i telefonavrøystinga og vart dimed det ungarske bidraget i Eurovision Song Contest 2019. Dette var andre gongen Joci Pápai deltok i Eurovision Song Contest, etter å ha kome på åttandeplass for Ungarn i 2017 med låten «Origo».

Ein omarbeidd versjon av songen og ein musikkvideo vart publiserte 14. mars 2019.

### Eurovision Song Contest

I januar 2019 vart Ungarn trekt ut til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart halden i Expo Tel Aviv i Israel tysdag 14. mai, og Ungarn hadde startnummer 7. «Az én apám» enda på 12. plass i sin semifinale og var dimed ikkje kvalifisert til finalen laurdag 18. mai.

Listeplasseringar
-----------------

| Liste (2019) | Høgaste
plassering |
| --- | --- |
|  Ungarn (Single Top 40) | 2 |

Kjelder
-------

1. ↑  «Joci Pápai – Hungary — Tel Aviv 2019». Henta 8. mai 2019.
2. ↑  «Hungary: He's back! Joci Pápai wins A Dal 2019 with "Az én apám"» (på engelsk). 23. februar 2019. Henta 8. mai 2019.
3. ↑  «Joci Pápai: 10 facts about Hungary's Eurovision 2019 singer» (på engelsk). 15. mars 2019. Henta 8. mai 2019.
4. ↑  «Joci Pápai "Az Én Apám" revamp - Hungary Eurovision 2019» (på engelsk). 14. mars 2019. Henta 8. mai 2019.
5. ↑  «First Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 7. mai 2019.
6. ↑  «First Semi-Final: 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 14. mai 2019. Henta 15. mai 2019.
7. ↑  «Single (track) Top 40 lista (uke 9, 2019)» (på ungarsk). Henta 8. mai 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Az én apám» frå Wikipedia på bokmål, den 26. desember 2021.*
Norsk omsetjing av «How to Spot Fake News» av IFLA infographic
**Falske nyhende** eller **fake news** er framstillingar som ser ut som nyhendesaker, men der føremålet er å villeie. Framstillinga bruker vanlege journalistiske verkemiddel for å fange merksemda til lesaren og skape tillit, og kan derfor vere effektivt som verkemiddel i ulike typar påverknadsarbeid. Falske nyhende skil seg frå innhaldsmarknadsføring og satire som også gjer bruk av journalistiske verkemiddel utan å lage nyhende.

Falske nyhende har ei lang historie og kan ikkje knytast til nokon bestemt ideologi eller teknologi. Samtidig er det slik at auka kunnskap om meiningsdanning og mediebruk, i tillegg til auka tilgang til ulike typar informasjonsteknologi, som sosiale medium, har gjort det enklare å produsere og formidle slike framstillingar i dag enn tidlegare.

Omgrepet falske nyhende vart kåra til årets nyord for 2016 av australske Macquarie Dictionary.

Kjelder
-------

* 

* «falske nyheter» i *Store norske leksikon*, snl.no.
| Fontenay-sous-Bois |
| --- |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Île-de-France Val-de-Marne |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  5,58 km² |
| Innbyggjarar  - By (2005)   - folketettleik | 51 100   9 158/km² |
| Koordinatar | 48°51′04″N 02°28′28″E﻿Koordinatar: 48°51′04″N 02°28′28″E﻿ |
| Diverse anna |
| **Heimeside:** www.fontenay-sous-bois.fr |

**Fontenay-sous-Bois** er ein kommune i dei austlege forstadane til Paris i Frankrike. Han ligg 9,3 km frå Paris sentrum, men har eigen bystatus og like over 50 000 innbyggjarar.

Namn
----

Namnet Fontenay kjem frå det mellomalderlatinske ordet *Fontanetum*, som tyder «kjeldene» etter det latinske ordet *fontana* («naturleg kjelde»).

Kommunen har gått under fleire namn, som *Fontenay-les-Bois* (som tyder «Fontenay ved skogen»), *Fontenay-sur-le-Bois* (som tyder «Fontenay overfor skogen») eller Fontenay-sous-Bois (som tyder «Fontenay nedanfor skogen»), men tidleg på 1800-talet vart namnet fastsett til Fontenay-sous-Bois. Skogen det vert refertert til er Bois de Vincennes.

Historie
--------

I 1929 mista kommunen Fontenay-sous-Bois meir enn ein tredjedel av områda sine då byen Paris annekterte Bois de Vincennes, ein stor del som høyrte til Fontenay-sous-Bois.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Foo Fighters** er eit amerikansk rockeband som blei starta i 1995 med tidlegare Nirvana-trommis Dave Grohl som frontfigur. Det vart danna etter at Kurt Cobain tok livet sitt og Nirvana braut saman. Dei andre medlemmene var Pat Smear (som hadde spelt gitar den siste turnéen til Nirvana), Nate Mendel på bass og William Goldsmith på trommer. Etter ein del utskifting av bandmedlem består Foo Fighters i dag av Dave Grohl (vokal og gitar), Pat Smear (rytmegitar), Chris Shiflett (gitar) og Nate Mendel (bass).

Dave Grohl frå Foo Fighters.
Namnet på gruppa kjem frå eit omgrep frå andre verdskrigen, brukt av allierte pilotar for å skildra uforklarlege luftfenomen som kunne vera nye fiendtlege våpen.

Foo Fighters fekk mange av Nirvanas tilhengarar, men har ein eigen karakteristisk stil.

Diskografi
----------

* 1995: *Foo Fighters*
* 1997: *The Colour and the Shape*
* 1999: *There Is Nothing Left to Lose*
* 2002: *One by One*
* 2005: *In Your Honor*
* 2006: *Skin and Bones*
* 2007: *Echoes, Silence, Patience & Grace*
* 2011: *Wasting Light*
* 2014: *Sonic Highways*
* 2017: *Concrete and Gold*
* 2021: *Medicine at Midnight*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Barna i Bakkebygrenda** (svensk *Barnen i Bullerbyn*) er ein barneflokk av Astrid Lindgren-karakterar som bur i tre hus ved sida av kvarandre i ei lita grend.

I Nordgården bur systrene Britta og Anna, i Mellomgården bur forteljaren Lisa med sine storebrør Lasse og Bosse og i Sørgården bur Olle og veslesystra hans Kerstin. Den siste er vitterleg eit bakkebygrendbarn ho med, men ho er berre eit år eller to gamal, medan dei øvrige er i tiårsålderen, så ho er sjeldan med på eventyra deira.

Bakkebygrenda finst i verkelegheita, men staden heiter eigentleg Sevedstorp. 
Astrid Lindgren såg seg sjølv som eit bakkebygrendbarn, då mykje av det som vert fortalt om i bøkene er minne frå hennar eigen barndom.

### Bøker

* 1947 *Alla vi barn i Bullerbyn*
* 1949 *Mera om oss barn i Bullerbyn*
* 1952 *Bara roligt i Bullerbyn*
* 1961 *Bullerbyboken* (samling)
* 1963 *Jul i Bullerbyn*
* 1965 *Vår i Bullerbyn*
* 1966 *Barnens dag i Bullerbyn*

### Filmar

* 1960 *Alla vi barn i Bullerbyn*, regi: Olle Hellbom
* 1961 *Bara roligt i Bullerbyn*, regi Olle Hellbom
* 1986 *Alla vi barn i Bullerbyn*, regi: Lasse Hallström
* 1987 *Mer om oss barn i Bullerbyn*, regi: Lasse Hallström

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barnen\_i\_Bullerbyn» frå Wikipedia på engelsk, den 8. februar 2005.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Astrid Lindgrens heimeside
**Haakon Irgens** (13. juni 1884–12. juni 1973) var ein norsk bankmann som representerte kjøpstadene i Buskerud og partiet Høgre på Stortinget 1925-27.

Irgens var fødd i Øyer, då far hans var prest i bygda. Han gjekk Treiders handelsskole i hovudstaden og tok i 1899 eksamen ved mellomskulen. Åra 1900-05 var han assistent ved Bergens Privatbank. Deretter arbeidde for Barmer Bank-Verein i tyske Düsseldorf, frå 1906 til -13 som assistent og 1913-15 som avdelingssjef og prokurist. I 1915 reiste han frå Tyskland til jobben som styrar for Odda Privatbank, ein filial av Bergens Privatbank. Fire år seinare tok han over som banksjef i Kongsberg Sparebank. På Kongsberg var Irgens overformyndar 1922-26 og medlem av bystyret 1922-25

Hausten 1924 vart Irgens vald til å representere dei tre kjøpstadene i Buskerud på Stortinget. Høgre-representanten var då sekretær i Protokollkomiteen. Då Høgre gjennom Stortingsvalet 1927 mista mange mandat til Stortinget 1928-30, vart ikkje Irgens attvald.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2016-11-26 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |