recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Gamlebyen kyrkje og «Gråsteinsbygningen» frå 1737 sett frå sør
Foto:
Pål Giørtz
 

**Gamlebyen kyrkje**, adresse Ekebergveien 1, ligg ved foten av den nordvendte Ekebergskrenten i bydel Gamle Oslo i Oslo. Fram til 1925 heitte ho *Oslo kirke*, òg skrive *Opslo kirke*. Ho er del av eigedommen Oslo hospital og har òg vore omtalt som *Oslo hospitals kirke*. Det noverande kyrkjebygget er oppført i 1796 delvis på fundamenta av ei klosterkyrkje fransiskanarane bygde omkring 1290.

Historie
--------

Klosterkyrkja som vart oppført mot slutten av 1200-talet var ein av dei første teglsteinsbygningane i Oslo. Teglsteinen kom frå Hertug Håkons teglverk ved breiddene av Alna. Omrisset av klosterkyrkja, det vil seie den delen som låg nordaust for det noverande bygget, er markert med brustein i Ekebergveien foran kyrkja.

Etter reformasjonen i 1536 vart kyrkja omgjort til hospital. Under åtaket frå svenskane i 1567, vart den første kyrkja øydelagd.

På ruinane av kormurane i klosterkyrkja vart det i 1581 oppført eit hospital. 

Bygningen vart inndelt i fleire etasjar og fungerte etter dette som hospitalsbygning med kyrkje i første etasje. I tillegg vart det huset vi i dag kjenner som «Gråsteinsbygningen» bygd ved sida. Denne er i dag rekna som Noregs eldste hospitalsbygg. Utover 1700-talet kom det til fleire bygningar, deriblant «Dollhuset» for psykiatriske pasientar. 

I 1734 vart ei heilt ny kyrkje bygd på fundamentet av kyrkjeskipet.

Etter den siste brannen 13. januar 1794 vart kyrkja attreist i louis-seize-stil to år seinare. Blant anna vart det gamle mellomalderkoret reve og erstatta med tårnet som står der i dag. 

På 1800-talet vart kyrkja ombygd fleire gonger. I perioden 1934–1939 vart ho restaurert av arkitekt Wilhelm K. Essendrop og ført attende til meir opphavleg utsjånad. Det flate murtaket vart erstatta med ei bogekvelving, og det vart bygd nye sakristi.

Kyrkja vart attopna julaftan 1939 under leiing av biskop Eivind Berggrav.

Kyrkjelyden
-----------

Gamlebyen sokn vart skild ut frå Aker i 1880 og då kalla Oslo menighet. Vålerenga sokn vart skild ut kring 1900. I samband med at byen i 1925 bytta namn til Oslo, skifta soknet namn til Gamlebyen. Medlemstalet i 2005 var 2670.

Frå 1. januar 2013 vart kyrkjelyden slått saman med Grønland og kalla *Gamlebyen og Grønland*, med Grønland kyrkje som soknekyrkje. Frå same dato er Gamlebyen kyrkje teken ut av bruk som soknekyrkje. Ny leietakar frå 2014 er Kirkens Bymisjon, som nyttar kyrkja som overnattingsplass for heimlause.

Litteratur
----------

* Kirkebøe, M.C.; *Oslos kirker i gammel og ny tid* Ny utgåve ved K.A. Tvedt og Ø. Reisegg Oslo 2007 ISBN 82-573-1946-5

Referansar
----------

1. ↑
2. ↑  Vårt Land (16. mai 2014)

Bakgrunnsstoff
--------------

* Side frå Universitetet i Oslo med bilete og skildring av byggematerial
* Gamlebyen kyrkje i Oslo Arkivert 2005-05-05 ved Wayback Machine.
* 

* Gamlebyen kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Oslo domprosti |
| --- |
| Bygdøy • Fagerborg • Frogner • Gamle Aker • Grønland • Kampen • Lovisenberg • Oslo domkyrkje • Treeiningskyrkja • Uranienborg • Vålerenga |
Garden Monen ligg ved Byglandsfjorden med Frøyrakshorgji bak til høgre.
Langerak kraftstasjon, sett i drift i 1916.
**Longerak** er ei bygd på austsida av Byglandsfjorden, sør i Bygland kommune. Ho ligg ved riksveg 9 mellom bygdene Grendi og Lauvdal. Longerak (g.nr. 54) er ein eigen grunnkrins i kommunen, og i 2012 var 42 personar busette her. Longerak har eit areal på 23,61 km² (5,55km² ferskvatn og 18,06km² landareal).

Den gamle grendeskolen ligg ved garden Innistog, og vidare ligg tre overnattingsstader i Bygland her (Longerak Hyttesenter og Camping, Søbø Camping og Longerakhyttene). På austsida av riksveg 9 ligg Langerak kraftverk som blei bygd av Staten for å forsyna Landeskogen tuberkulosesanatorium med elektrisitet, dette blei sett i drift i 1916. Bygda har eige grendehus som blir drive på dugnad.

Frå 1. juli 1898 til 31. oktober 1967 var det postopneri på Innistog, og seinare blei telefonsentralen lagt dit. 1. juli 1925 skifta poststaden namn frå Langerak til Longerak. Torgeir Olavson Langerak var den første postopnaren, medan Ingebjørg Langerak var telefonbestyrar frå 1. oktober 1921. Medan dampskip var ein del av den offentlege transporten mellom Byglandsfjord og Ose, var Innistog ein av ferjestadene. I 2012 var postnummeret 4741 Byglandsfjord. 

På garden Monen låg Setesdals Landbruks- og Husmorskule.

Historikk
---------

Longerak («Longerack») er første gong nemnd i eit diplom frå 1563, men garden Longerak er eldre. I diplomet stadfestar Roer Rolleuson og Biørn Aadson, lagrettemenn frå Evje sokn i Råbyggelaget, at Theu (Thof?) Østenssøn selde ein del av garden Longerack i Ordall (Årdal) til Jørund Svenungssøn under eit ting på «Ardals kiercky gar» (kyrkjegarden ved Årdal kyrkje). Garden hadde kna til Østenssøn arva etter foreldra sina, og salsprisen var «1 Mark Guld».

Ifølgje Reidar Bolling er truleg Innistog det eldste bruket på Longerak, og det er usikkert akkurat kva tid det blei delt i mindre einingar.

Kjelder
-------

1. ↑  Befolkningstall fra 1999–2012 på nettstaden til Statistisk sentralbyrå
2. ↑  Tall fra 2010 på Statisisk sentralbyrås nettsider. Gå via «Velg via søk» og søk på Longerak.[*daud lenkje*]
3. ↑  Eventyrslottet som brakte strøm til Longerak, *Avtrykk.no*, 25.04.2018
4. ↑  Langerak poståpneri[*daud lenkje*] på nettstaden til Postmuseet
5. ↑  *Diplomatarium Norvegicum* Nummer: 712, bind XI side 807
6. ↑  Bolling, Reidar: *Gards- og ættesoge Bygland*, utg. 1952, s. 352 ff

* *Denne artikkelen bygger på «Longerak» frå Wikipedia på bokmål, den 22. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Periodisk funksjon med perioden *P*.
Ein **periodisk funksjon** er i matematikken ein funksjon der funksjonsverdiane gjentar seg regelmessig. Funksjonen *f*(*t*) er periodisk med perioden *P* dersom han for alle argument *t* oppfyller likninga

{\displaystyle f(t)=f(t+P)\quad P\neq 0.}
Som døme er sinus-funksjonen periodisk med periode 2*π*, idet

{\displaystyle \sin(x+2\pi )=\sin(x)\,}
Periodiske funksjoner kan nyttast til å skildre bølgjer og oscillasjonar.

Funksjoner av ein kompleks variabel kan vere dobbelt-periodisk, det vil sei ha to ulike periodar knytt til høvesvis den reelle og den imaginære delen av argumentet. Elliptiske funksjoner er døme på dobbelt-periodiske funksjoner.

Eit mål på periodisiteten til eit tidsforløp er den såkalla *autokorrelasjonsfunksjonen*. 

Periodiske funksjoner kan skrivast som fourierrekkjer.

**Døme:**

* Sinus- og cosinus-funksjonane er begge periodiske med perioden 2*π*.
* Sagtannbølgje
* Firkantbølgje

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Periodisk funksjon» frå Wikipedia på bokmål, den 16. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Ole Helgeson Kleven**, kjend som **Gamle-kleven**, var ein vidgjeten norsk spelemann i Krødsherad på 1800-talet. Han var fødd i 1815 og døydde i 1883. Han er kjelde for Wilhelm Sorteberg.

Kleven byrja tidleg å spela, og var kjend som ein dugande spelemann alt i 20-årsalderen. Han var mykje i lag med Knut Fosslia, Kittil Langebakke og Hans Hagen. Elles vart han utdanna skreddar.

I 1840-åra flytte han til Sokna der han hadde funne seg gifte, og dreiv gard på Sokna, og seinare både i Krødsherad og i Mjøndalen. Han tok ikkje fullt og heilt ved fela før etter at han vart enkjemann, og reiste både til Drammensmarken og Kongsbergmarken. Han spela i mange bryllaup i Krødsherad, Soknedalen og jamvel Ådalen. 

Mellom dei spelemennene Gamle-Kleven var i lag med, kan ein nemne Gudbrand Skjellerud frå Nes i Hallingdal. Truls Ørpen meinte Gamle-Kleven vart prega av spelestilen til Skjelleruden, både i lag og takt.

Gamle-Kleven var tidleg ute på spelferd utanlands, og reiste heilt til Sverige, Danmark og England i 1869. Denne turneen skulle syne fram tradisjonelle folkedrakter, dans og bondesølv. I England vart det slutt på reisepengande, og konsulatet i London laut hjelpe dei heim att.

Kleven fekk slag i 1883 etter mange år på vegen, og døydde på Lunder i 1883.
|  |
| --- |
| ***Rock House***  Singel av Roy Orbison and the Teen Kings |
|  |
| B-side | «You Are My Baby» |
| **Utgjeve** | 20. oktober 1956 |
| **Innspelt** | Juni 1956 |
| **Sjanger** | Rockabilly |
| **Lengd** | 2:10 |
| **Selskap** | Sun Records |
| Låtskrivar(ar) | Roy Orbison og Harold Jenkins |
| **Produsent** | Sam Phillips |
|
| Roy Orbison and the Teen Kings-kronologi |
| «Ooby Dooby» (1956) | *Rock House* | «Sweet and Easy to Love»(1957)
 
 |

**«Rock House»** er ein rockabilly-song skriven av Roy Orbison og Harold Jenkins, som seinare kalla seg Conway Twitty. Songen vart spelt inn for Sun Records i juni 1956 og gjeven ut som den andre singelen for Sun, den 20. oktober 1956. B-sida var «You Are My Baby» som B-side, skriven av Johnny Cash. Songen gjekk ikkje inn på singellista. 

Singelen vart gjeven ut på albumet *Roy Orbison at the Rock House* i 1961. Songen vart ein standard for Rockabilly Revival-band i 1980-åra.

Kjelder
-------

* Rock House - royorbison.com Arkivert 2015-02-20 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Heile songteksten på MetroLyrics
**Jean-Philippe Rameau** (25. september 1683–12. september 1764) var ein fransk musikkteoretikar og komponist. Han komponerte 65 stykke for cembalo, operaer, ballettar, kantatar og kammermusikk. Han har òg skrive nokre suitar. 

Rameau komponerte sin første opera som femtiåring i 1733. På det tidspunkt var han best kjent som musikkteoretikar. I dag er cembaloverka hans ein del av standardlitteraturen for cembalo, og operaene hans vert ofte oppførte. 

Den mest kjende kammermusikken til Rameau er mellom anna *Pièces dei clavecin en concert* (1741): 5 konsertar for konserterande cembalo med høve for fiolin, fløyte eller gambe. Dette er i motsetnad til J.S. Bachs *Sei Sonate à Cembalo certato è Violi Solo* (Köthen, 1720), der dei tre stemmene er likeverdige.

Dei mest kjente operaene hans er mellom anna:

* *Hippolyte eit Aricie* (1733)
* *Castor eit Pollux* (1737, rev. 1754)
* *Dardanus* (1739)
* *Naïs* (1749)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean-Philippe Rameau» frå Wikipedia på bokmål, den 17. juli 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jean-Philippe Rameau**

* Jean-Philippe Rameau sine verk Arkivert 2007-02-19 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Mario Barwuah Balotelli** (fødd 12. august 1990 i Palermo på Sicilia) er ein italiensk fotballspelar som i 2014 spelte for AC Milan i Italia. Foreldra hans kom til Italia som innvandrarar frå Ghana, men sjølv er han fødd og oppvaksen i Italia.

Karriere
--------

Balotelli vart fødd som Mario Barwuah, men voks opp hjå fosterfamilien Balotelli og tok difor deira etternamn i tillegg. Familien Balotelli har aldri adoptert han, og difor vart han offisielt sett på som ein ghanesisk innvandrar fram til han fylte 18 år.

Mario Balotelli spelte for italienske klubbar fram til 2010, då han tok vart kjøpt av Manchester City. Han vart seriemeister i Italia med Inter i i 2008, 2009 og 2010 og vann den europeiske Meisterligaen i 2010. Med Balotelli på laget vann Manchester City Premier League i 2012, for fyrste gong på 44 år. 
Som fotballspelar har han fleire gonger vist mangel på disiplin under trenarane sine. Samtidig har han som farga spelar vorte utsett for mykje rasisme på fotballbana.

Som ghanesisk innvandrar fekk han ikkje lov til å spela på italienske ungdomslandslag for spelarar under 18. I 2008 kom han med på U21-landslaget, og i 2010 vart han inkludert i herrelandslaget for vaksne. Han gjorde ein svært god figur under EM i fotball 2012, der han vart ein av toppskårarane med tre mål. To av desse måla kom i semifinalen mot Tyskland den 28. juni, begge i fyrste omgang. Tyskland greidde aldri å koma inn att i kampen, men fekk eit mål på eit straffespark til slutt i andre omgang. Italia vann kampen 2-1.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mario Balotelli» frå Wikipedia på engelsk, den 13. juli 2012.*


| * v
* d
* e
Italia sitt landslag – EM i fotball 2012 (sølvmedalje) |
| --- |
| 
* 1 Buffon (kaptein)
* 2 Maggio
* 3 Chiellini
* 4 Ogbonna
* 5 Motta
* 6 Balzaretti
* 7 Abate
* 8 Marchisio
* 9 Balotelli
* 10 Cassano
* 11 Di Natale
* 12 Sirigu
* 13 Giaccherini
* 14 De Sanctis
* 15 Barzagli
* 16 De Rossi
* 17 Borini
* 18 Montolivo
* 19 Bonucci
* 20 Giovinco
* 21 Pirlo
* 22 Diamanti
* 23 Nocerino
* Landslagstrenar: Prandelli

 | Flagget til Italia |
|  |

| * v
* d
* e
Italia sitt landslag – VM i fotball 2014 |
| --- |
| 
* 1 Buffon
* 2 De Sciglio
* 3 Chiellini
* 4 Darmian
* 5 Motta
* 6 Candreva
* 7 Abate
* 8 Marchisio
* 9 Balotelli
* 10 Cassano
* 11 Cerci
* 12 Sirigu
* 13 Perin
* 14 Aquilani
* 15 Barzagli
* 16 De Rossi
* 17 Immobile
* 18 Parolo
* 19 Bonucci
* 20 Paletta
* 21 Pirlo
* 22 Insigne
* 23 Veratti
* Landslagstrenar: Prandelli

 | Flagget til Italia |
|  |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
**Periklis Iakovakis** (fødd 24. mars 1979) er ein gresk tidlegare friidrettsutøvar frå Patras som vart europameister på langhekken i 2006, og vann bronsemedaljen i øvinga under friidretts-VM 2003.

Aktiv
-----

Iakovakis tok steget opp mot verdseliten på 400 meter hekk då han i 2001-sesongen vart klokka inn på 48,87 sekundar. Året etter forbetra han den personlege rekorden til 48,66, og han kom på femteplass i friidretts-EM i München. Under verdsmeisterskapen 2003 vann han sitt semifinalefelt på gresk rekord, 48,17. I finalen tok han bronsemedaljen på sterke 48,24, like bak sølvmedaljøren, men nesten sekundet bak den suverene verdsmeisteren, Félix Sánchez.

I mai 2006 sprengde Iakovakis 48-sekundsgrensa for fyrste gong. Han kom i Osaka i mål til 47,82 sekundar. Under europameisterskapen i Göteborg i august månad vann han gullet etter 48,46 sekundar. Like etter EM fekk han notert 47,92 då hann sigra i Weltklasse-stemnet i Zürich.

Også i åra etter 2006 heldt Iakovakis fram med å kvalifisere seg til finalane på 400 m hekk i dei store meisterskapane, utan å kunne innkassere medaljar. Etter 2010-sesongen presterte han på eit lægre nivå, og la bort løpsskorne då Sommar-OL i London var over.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1999 i Sevilla: Utslått i forsøka (nr 17 – 49,53)
* OL 2000 i Sydney: Utslått i forsøka (nr 25 – 50,20)
* VM 2001 i Edmonton: Utslått i semifinalane (nr 14 – 49,38)
* EM 2002 i München: Nr 5 – 49,07
* VM i 2003 i Paris: Bronsemedalje – 48,24
* OL 2004 i Aten: Utslått i semifinalane (nr 11 – 48,47)
* VM i 2005 i Helsinki: Utslått i semifinalane (nr 13 – 49,28)
* EM 2006 i Göteborg: Gullmedalje – 48,46, framom Marek Plawgo (48,71)
* VM 2007 i Osaka: Nr 6 – 49,25
* OL 2008 i Beijing: Nr 8 – 49,96
* VM 2009 i Berlin: Nr 5 – 48,42
* EM 2010 i Barcelona: Nr 5 – 49,38
* EM 2012 i Helsinki: Nr 8 – 50,57
* OL 2012 i London: Utslått i forsøka (nr 32 – 50,27)

### Personlege rekordar og årsbeste

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| **År** | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 |
| **Tid** | 51,6 | 49,82 | 49,53 | 49,35 | 48,87 | 48,66 | 48,17 | 48,47 | 48,24 | 47,82 | 48,35 | 48,69 | 48,42 | 49,38 |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Periklis Iakovakis» frå Wikipedia på engelsk, den 17. juli 2016.*
**Jean-Pierre Vasarely** (1934–2002), kunstnarnamn **Yvaral**, var ein fransk kunstnar innan op-art og kinetisk kunst frå 1954 og framover. Han var son av Victor Vasarely.

Yvaral studerte grafisk kunst og publisitet ved École des Arts Appliqués mellom 1950 og 1953. I 1960 grunnla Yvaral Groupe de Recherche d'Art Visuel (GRAV) i lag med Julio Le Parc, François Morellet, Francisco Sobrino, Horacio Garcia Rossi og Joel Stein, og prøvde å utvikle eit samanhengande abstrakt visuelt språk som bestod av enkle geometriske element.

I 1975 fann han opp uttrykket *numerisk kunst* for å skildre kunst samansett (eller programmert) etter numeriske reglar eller algoritmar. Frå den tid nytta han datamaskinar til å digitalt prosessere og manipulere bilete, sjølv om det endelege resultatet alltid var handmala. Han nytta denne teknikken til å produsere fleire portrett der han nytta eit lett gjenkjenneleg motiv, som andletet til Marilyn Monroe, og så bearbeide dei slik at dei vart abstrakte komposisjonar, samstundes som det opphavlege bilete av gjenkjenneleg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean-Pierre Yvaral» frå Wikipedia på engelsk, den 14. februar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Oversyn
* Biografi
* Biography på tate.org Arkivert 2009-09-11 ved Wayback Machine.
* Holzhey, Magdalena, *Vasarely* (Taschen 2005) ISBN 3-8228-3908-6

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Arkivert 2007-08-20 ved Wayback Machine. (fransk)
* Bilete ved robertsandelson.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
Rådhuset i Tieling
**Tieling** (kinesisk skrift 铁岭; pinyin *Tiělǐng*) er eit byprefektur nord i den kinesiske provinsen Liaoning. Byprefekturet har eit areal på 12 966 km² og hadde vel 3 millionar ibuarar i 2010.

Byprefekturet Tieling omfattar to distrikt (区 *qū*), to byfylke (市 *shì*) og tre fylke (县 *xiàn*).

### Demografi

Tieling er eit område med multietnisk befolkning, der majoritetsfolket han lever tett saman med ulike minoritetar. Til saman utgjer minoritetane av mandsjuar, koreanarar, mongolar, hui-folk, xibo, uigurar og russarar 23,2 % av det samla folketalet.

### Samferdsle

Tieling er stoppestad på den viktige jarnvegen Jinghabanen som strekker seg frå Beijing til Harbin via mellom anna Tianjin, Tangshan, Shenyang og Changchun.

Kinas riksveg 102 går gjennom området. Han tek til i Beijing og fører gjennom provinsane Hebei, Liaoning, Jilin og Heilongjiang. Undervegs til Harbin er Vegen innom byane Qinhuangdao, Shenyang og Changchun.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tieling» frå Wikipedia på bokmål, den 13. april 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Jean-François Millet** (4. oktober 1814–20. januar 1875) var ein fransk målar, ein av grunnleggarane av Barbizon-skulen. Han er særleg kjend for sine bilete av småbønder, verka hans vert rekna til stilretningane naturalisme og realisme. Gjennom å bringe kroppsarbeidet inn som motiv i kunsten, og behandle det med uttrykksfull realisme, står Millet fram som ein av dei klassiske målarane av det 19. hundreåret.

Liv og gjerning
---------------

*Såmannen*, 1850
*Mannen med hakka*, 1863
Millet var bondeson frå Gruchy i Normandie. Han var utdanna agronom før han byrja studere i Cherbourg under målaren Lucien-Théophile Langlois, ein elev av Antoine-Jean Gros. Frå 1837 budde han i Paris, der han med eit stipend gjekk i lære hos Hippolyte Delaroche. Utan økonomiske midlar sleit han han i fleire år med å gjere seg gjeldande som målar. Han levde av å måle portrett og bilete i stilen til Antoine Watteau og François Boucher.

Inspirert av Honoré Daumier kom det kunstnariske omslaget i 1848. Den franske staten kjøpte då måleriet *Kornreinsaren*, eit måleri som vart synt fram på den såkalla Salongen. Frå då av var Millet den omsynslaust ærlege skildraren av arbeidslivet på landsbygda. I Paris hadde han vorte venn med dei fremste målarane innanfor nyare fransk landskapskunst; folk som Camille Corot, Théodore Rousseau og andre frå Barbizon-skulen. År 1849 flytta han, påverka av dyremålaren Charles Jacques, til landsbyen Barbizon ved Fontainebleauskogen og busette seg der for så å seie resten av livet.

Frå 1850-åra kunne Millet leve av kunsten sin, og det i ganske trygge kår. Robuste, realistiske bilete av den harde arbeidsdagen til bøndene, til dømes *Aksplukkarane* (Des Glaneuses) frå 1857, prega produksjonen hans i åra framover. Mange oppfatta han som ein sosialistisk revolusjonær, sjølv såg han annleis på det. Bileta hans er sosialt bevisste, men meir fatalistiske enn politiske. Heilt fram til 1863 var han sterkt oppteken av levekåra til bøndene, noko verket *Mannen med hakka* er eit døme på. Måleriet forarga mange kritikarar, dei reagerte på den usminka realismen.

Etter 1863 vende Millet seg meir mot landskapsmåling, påverka mellom anna av den nære vennen Théodore Rousseau. Bilete som *Vår* (Printemps) frå 1868-73 kan sjåast som eit varsel om stilelement i impresjonismen. I sine seinare leveår, frå kringom 1865, laga Millet ein heil del pastellteikningar. Hans seine landskapsmåleri og teikningar med sitt mystiske lys nærma seg symbolismen.

År 1867 vart det på verdsutstillinga i Paris synt fram ei stor samling av verka hans. Året etter vart han riddar av Æreslegionen.

Millet døydde i januar 1875 i Barbizon, etter langvarige hoste- og migreneanfall. Han vart gravlagd på kyrkjegarden i Chailly-en-Bière, der også Théodore Rousseau ligg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean-François Millet» frå Wikipedia på tysk, den 9. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Jean-François Millet**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
***Mario Kart*** er ein serie dataspel som er utvikla og gjevne ut av Nintendo. Spela i serien går ut på at kjende figurar frå Super Mario-universet køyrer om kapp i gokartar. Det første spelet i serien, *Super Mario Kart*, kom ut på Super Nintendo Entertainment System i 1992. Etter det har ei utgåve av spelet kome ut på dei fleste spelkonsollane frå Nintendo.

Spelmekanikkar
--------------

I Mario Kart-serien tevlar ulike figurar i kappløp med gokartar. Opp til åtte deltakarar kan vere med i kvart kappløp, med unntak av *Mario Kart Wii* og *Mario Kart 8*, som støtter tolv deltakarar. Ein sentral mekanikk i serien er at deltakarane i kappløpet kan køyre inn i svevande boksar på banen for å skaffe seg ulike hjelpemiddel. Desse kan brukast for å kome seg raskare fram eller hindre framgangen til motstandarane.

Hjelpemidla ein kan bruke femner mellom anna soppar som kan brukast for å auke farten, skjelpaddeskal som kan kastast på motstandarar og bananskal som kan leggjast på banen som feller. Kva hjelpemiddel ein får av boksane er tilfeldig, og dei er som oftast påverka av korleis spelaren ligg an i kappløpet. Ein spelar som ligg langt bak vil som regel få betre hjelpemiddel enn dei som leier kappløpet, slik at det skal vere ein reell sjanse for å ta att den som ligg først. Kvar bane har som oftast tre løp, og den som først passerer målstreken nok gonger vinn reset.

Spel i serien
-------------

Etter kvart som nye spel har kome ut i *Mario Kart*-serien, har kvar nye tittel introdusert nye element for å halde spelopplevinga ny og frisk. Endringane er som oftast nye hjelpemiddel, nye baner, og nye metodar å auke farten på. Til dømes introduserte *Mario Kart 64* kappkøyring for fire spelarar (av di Nintendo 64 har utgangar for fire handkontrollar), *Mario Kart: Double Dash!!* innførte eit system med to resarar per fargreie og *Mario Kart 7* gjorde det for første gong mogleg å tilpasse gokartane i større grad enn tidlegare.

* *Super Mario Kart* (1992)
* *Mario Kart 64* (1996)
* *Mario Kart: Super Circuit* (2001)
* *Mario Kart: Double Dash!!* (2003)
* *Mario Kart DS* (2005)
* *Mario Kart Wii* (2008)
* *Mario Kart 7* (2011)
* *Mario Kart 8* (2014)
* *Mario Kart Tour* (2019)
* *Mario Kart Live: Home Circuit* (2020)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mario Kart» frå Wikipedia på engelsk, den 10. april 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Mario Kart Wiki
* Mario Kart i Super Mario Wiki

| * v
* d
* e
*Mario Kart*-spel |
| --- |
| *Super Mario Kart* • *64* • *Super Circuit* • *Double Dash!!* • *DS* • *Wii* • *7* • *8* • *Tour*  • *Live: Home Circuit* |  |
Gameshow med amerikanske marinegastar
**Gameshow** er ein type radio- eller fjernsynsprogram der deltakarar konkurrerer om å vinna premiar eller heider og ære. 
Konkurransane vert gjerne gjennomførte ved hjelp av rundar baserte på kunnskap, gjetting, fysiske utfordringar eller liknande. Det er store skilnader på ulike typar slike program i verda, der ein går frå det enkle spørjeprogrammet *Mastermind* til meir ekstreme utfordringar.

Gameshow-sjangeren har òg vorte ein av dei store eksportartiklane innan tv-konsept, der spesielt amerikanske og britiske konsept har vorte produsert i lokale variantar over store delar av verda. Amerikanske konsept, som til dømes *Wheel Of Fortune*, har hatt suksess i heimlandet gjennom ei årrekkje.

Norske gameshow
---------------

Den fyrste norske gameshowsuksessen var *Kvitt eller dobbelt* på NRK som fyrst vart sendt i 1961. Den fyrste suksessen på ein kommersiell kanal var *Casino*, som gjekk på TVNorge med Hallvard Flatland som programleiar.

Mange av dei norske versjonane av denne programtypen er basert på konsept laga i andre land. Døme på dette er *Vil du bli millionær?*, *Deal or No Deal* med fleire.

Kjelder
-------

1. ↑  «gameshow - Det Norske Akademis ordbok». *www.naob.no* (på norsk). Henta 9. februar 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Game show» frå Wikipedia på bokmål, den 1. november 2018.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BBC Things

 |
Rochefort-øl
**Rochefort** er eit trappistøl frå bryggeriet til trappistklosteret Notre-Dame de Saint-Rémy nær Rochefort i Vallonia i Belgia. Klosteret vart stifta som eit nonnekloster i 1230, men stengd i 1789. I 1887 vart det gjenoppbygd, og det første ølet vart brygga i 1899.

Dei om lag 15 trappistmunkane i klosteret verdset isolasjon, og klosteret og bryggeriet er ikkje tilgjengeleg for gjester. Dei driv ikkje reklame for ølet sitt, og følgjer ikkje moderne trendar. Klosteret fekk si eiga Internettside først i 2006. Dei produserer berre det som trengst for å driva klosteret og overskotet vert brukt til veldedige føremål, slik som hjå dei andre trappistbryggeria. Berre i helgene kan ein kjøpa øl direkte frå klosteret.

Produkt
-------

* Rochefort 6, med raud kork. 7,5 % alkoholvolum. Raudbrun farge, med smak av karamell, frukt og hint av rosiner.
* Rochefort 8, med grøn kork. 9,2 % alkoholvolum. Gulbrun farge med meir uttalt aroma og meir frukt. Dette er varianten det blir produsert mest av.
* Rochefort 10, med blå kork. 11,3 % alkoholvolum. Mørk brun farge. Dette er den mest alkoholsterke av all trappistøl.

Alle tre variantane kan kjøpast i Noreg på Vinmonopolet.

Årsproduksjonen er om lag 15 000 hektoliter. Dette er meir enn dei to små trappistbryggeria Achel og Westvleteren, men berre om lag ein sjettedel av det største belgiske trappistbryggeriet, Chimay.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen starta med ei omsetjing frå nederlandsk og engelsk wikipedia, 26. februar 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Klosteret sine nettsider på fransk.

  



|  |
| --- |
| **Trappistøl** |
| Achel | Chimay | La Trappe | Orval | Rochefort | Westmalle | Westvleteren |
|  |
| --- |
| ***I'll Be There (If You Ever Want Me)***  Singel av Ray Price |
|  |
| B-side | «Release Me» |
| **Utgjeve** | Januar 1954 |
| **Innspelt** | 28. desember 1953Nashville, TN, U.S. |
| **Sjanger** | Country |
| **Selskap** | Columbia |
| Låtskrivar(ar) | 
* Rusty Gabbard
* Ray Price

 |
| **Produsent** | Don Law |
|
| Ray Price-kronologi |
| «Leave Her Alone»(1953) | *I'll Be There (If You Ever Want Me)* | «I'm Much Too Young to Die»(1954)
 
 |

**«I'll Be There (If You Ever Want Me)»'** er ein song skriven og gjeven ut på singel av den amerikanske countryartisten Ray Price. Etter at han vart ein stor countryhit i 1954, vart songen ofte spelt av andre artistar, som Cowboy Copas, Elvis Presley, Connie Smith, Johnny Bush, George Jones og Tammy Wynette, Ronnie Milsap, Heather Myles, Martina McBride, Sam Palladio, Don White & Eric Clapton, Willie Nelson, Nick Lowe, Gail Davies og J.J. Cale.

Ray Price-versjonen
-------------------

Ray Price skreiv «I'll Be There (If You Ever Want Me)» i lag med låtskrivaren Rusty Gabbard. Songen vart spelt inn 28. desember 1953 i «Castle Recording Studio» på Tulane Hotel i Nashville. Same dagen spelte dei inn «Release Me» (som vart B-sida til singelen) og «The Last Letter». Innspelinga vart produsert av Don Law. Singelen kom ut i januar 1954 på Columbia Records og «I'll Be There (If You Ever Want Me)» nådde andreplassen på *Billboard Magazine* Most Played C&W in Juke Boxes-lista. I tillegg nådde B-sida («Release Me») topp 10 på same lista. Opphavleg vart ikkje songen gjeven ut på eit album.

«I'll Be There (If You Ever Want Me)» var ein del av ein serie songar spelte inn tidleg i karrieren til Ray Price. Han syner ein musikalsk person bygd på ideologien og musikken til venen og mentoren Hank Williams. Price spelte ofte songen med bandet til Williams, Drifting Cowboys, på konsertar.

### Salslister

| Liste (1954) | Plassering |
| --- | --- |
| US Most Played in C&W in Juke Boxes (*Billboard*) | 2 |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «I'll Be There (If You Ever Want Me)» frå Wikipedia på engelsk, den 16. september 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Praguefrank's Country Music Discographies: Ray Price, Part II». *Praguefrank's Country Discographies*. Henta 16. september 2018.
2. 1 2  «Praguefrank's Country Music Discographies: Ray Price, Part I». *Praguefrank's Country Discographies*. Henta 16. september 2018.
3. 1 2  Whitburn, Joel (2004). *The Billboard Book Of Top 40 Country Hits: 1944-2006, Second edition*. Record Research.
4. ↑  Larkin, Collin. «Ray Price Biography». *Oldies.com*. Henta 16. september 2018.
5. ↑  Price, Ray. «Ray Price -- Biography». *Allmusic*. Henta 16. september 2018.
Akula-klasse ubåt
Ubåt frå Akula-klassen, «Vepr» 'villsvin'
**Akula-klassa** (russisk Project 971 Щука-Б (Sjtsjuka-B), sjtsjuka tyder 'gjedde') er ei russisk atomdriven ubåtklasse. Akula-klassa vart teken i bruk av den sovjetiske marinen i 1986.

Det er tre underklasser av Akula-klassa: Dei første sju Akula-I bygde mellom 1982 og 1986, fem «forbetra Akula» bygde mellom 1986 og 1991 og fire Akula-II bygde frå 1991. Denne inndelinga er omdiskutert, då skilnaden mellom «forbetra Akula» og Akula-II vert debattert av ekspertar.[*treng kjelde*]

Akula-klassa har dobbelt skrog og er i stand til å dykka djupare enn nokon moderne angrepsubåt; ein rekner med at dykkedjupna er 450 meter. Akula er òg den mest stillegåande russiske angrepsubåten.[*treng kjelde*] Den markante bulben som kan sjåast atter, over roret til båtane, er sonar som vert slept.

Alle fartøya i Akula-klassa er bestykka med fire 533-millimeter torpedorøyr som kan ta Type 53-torpedoar eller RPK-2 Viyuga kryssarmissil (NATO-nemning SS-N-15 Starfish).

Historie
--------

Den 8. november 2008 vart det meldt at den russiske Akula-klasse-undervassbåten K 152 Nerpa, som var nær ferdigstilling for overlevering til India som INS «Chakra», hadde hatt ei ulukke med utløysing av delar av fartøyet sitt halon-anlegg (for brannslokking) og 20 menneske hadde døydd. (Halon er ei forkorting for halogen-metan.)

Leige til India
---------------

Ubåten «Nerpa» har vore i teneste for India, og vart då kalla «Chakra». Ubåten vart returnert til Russland i 2021. 

India skal ha betalt 2 milliardar dollar for ferdigstilling av to Akula-II som var 80 % ferdigbygde. 300 indiske undervassbåtekspertar vart trena i Russland for nytta av Akula-klasse-ubåtar.

Mens dei russiske Akula-klasse-undervassbåtane er utstyrte med inntil 28 kryssarmissil med ein angrepsradius på 3 000 kilometer, er det angjeve at den indiske versjonen er utstyrt med missilet 3M-54 Klub med ein angrepsradius på 300 kilometer. Russland kan ikkje eksportera missil med større rekkjevidd utan å bryta MTCR-avtala.[*treng kjelde*]

Sjå òg
------

* Atomubåtar i teneste
* Ubåtklassar i teneste
* Russiske marinefartøy i aktiv teneste
* Liste over atomubåtar

Referansar
----------

1. ↑  *Aftenposten* [*daud lenkje*]
2. ↑  Project 971 Shuka-B Bars-class - Akula class - Attack Submarine (Nuclear Powered). *Globalsecurity.com*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Artikkel om Akula-klassa frå naval-technology.com
* Artikkel om Akula-klassa frå *Federation of American Scientists*
**Vladislav Aleksandrovitsj Tretjak** (fødd 25. april 1952) er ein russisk tidlegare ishockeyspelar, idrettsleiar, politikar frå Orudjevo i Moskva oblast. Han var målvakt på Sovjetunionen sitt ishockeylandslag i tida 1970-84, då han var med om å vinne ti VM-gull og tre OL-gull. Tretjak vart i 2008 kåra til tidenes beste ishockey-målvakt.

Tretjak spelte på CSKA Moskva frå 1969 til han la opp i 1984. Perioden 1970-84 vann laget til sovjet-hæren den sovjetiske ishockeyserien tretten gongar. Han spelte 482 klubbkampar.

Frå 1972 var Tretjak fyrstemålvakt for Sovjetunionen sitt landslag i ishockey. Frå VM-debuten i 1970 til han avslutta med Vinter-OL 1984 vann han medalje i samtlege 17 meisterskapsturneringar han deltok i. Han enda 13 gullmedaljar, tre sølvmedaljar og ein bronsemedalje. Tretjak spelte 285 landskampar.

Tretjak har sidan 2003 tidvis vore duma-representant for Sameint Russland, der han har vist seg som ein Putin-lydig politikar. I 2006 vart han vald til leiar av Russlands ishockeyforbund.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wladislaw Alexandrowitsch Tretjak» frå Wikipedia på tysk, den 10. november 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* NLA
* NKC
* Munzinger (sport)
* NDL

 |
**Kilo** er NATO-kallenamn for ein diesel-elektrisk klasse av angrepsubåt nytta av Russland. Den russiske nemninga er **Prosjekt 877 Paltus**. *Paltus* tyder 'kveite'.

Det finst òg ein meir avansert versjon av klassen, av NATO kalla den forbetra Kilo-klassen (*Improved Kilo Class*) og **Prosjekt 636 Varsjavjanka** i Russland.

Vidareutviklinga av Kilo-klassen har også ført fram til St. Petersburg-klassen, eller ubåtklassen Lada.

Ein russisk, Kilo-klasse dieseldriven angrepsubåt i overflatestilling

Rolle
-----

Desse angrepsubåtane er i hovudsak rekna for anti-skip og anti-ubåtoperasjonar på relativt grunt vatn. Det opphavlege Prosjekt 877 er utstyrt med Rubikon MGK-400 sonarsystem (med NATO-rapporteringsnamn *Shark Gill*).

Ekkofrie flisar er monterte på foringsrøyr og finnane til å absorbera lydbølgjer frå aktiv sonar, noko som resulterer i ein reduksjon og forvrenging av retursignalet. Desse brikkene kan òg bidra til å dempa lydar som kjem ut frå ubåten, og dermed redusera omfanget på rekkjevidda der han kan oppdagast ved passiv sonar.

Spesifikasjonar
---------------

Skjematisk teikning av ein Kilo-klasse ubåt
Det er fleire variantar av Kilo-klassa. Informasjonen nedanfor oppgjev det minste og største talet ut frå tilgjengeleg informasjon for alle tre variantar av skipet.

* Deplasement:
	+ 2300–2350 tonn i overflatestilling
	+ 3000–4000 tonn, nedsenka
* Dimensjonar:
	+ Lengd: 70-74 meter
	+ Breidd: 9,9 meter
* Maksimal fart
	+ 10-12 knop i overflatestilling (18-22 km/h)
	+ 17-25 knop neddykka (31-46 km/h)
* Framdrift: Diesel-elektrisk 5 900 hk
* Maksimal djupn: 300 meter (240-250 meter operativ)
* Uthaldenheit
	+ 400 nautiske mil (700 km) på 3 knop (6 km/t) nedsenka
	+ 6 000 nautiske mil
	+ 45 dagar til sjøs
* Våpen
	+ Luftforsvar: 8 Strela-3 eller 8 Igla-1, men etter sjøprøve vart det avvist av marinen.
	+ Seks 533 mm torpedorøyr med 18 53-65 ASuW eller TEST 71/76 ASW torpedoar eller VA-111 Shkval superkavitasjonstorpedoar, eller 24 DM-1 gruver,
* Mannskap: 52

Sjå òg
------

* Atomubåtar i teneste
* Ubåtklassar i teneste
* Russiske marinefartøy i aktiv teneste

Referansar
----------

1. ↑  «Kilo-class Submarines». *Russiafile.com*. Arkivert frå originalen 24. september 2015. Henta 29. oktober 2008.
2. ↑  «Project 877 / 636 Kilo class diesel-electric torpedo submarine». *FAS.org*. Arkivert frå originalen 27 October 2011. Henta 28. september 2011.
**Adolph Christian Wetlesen** (13. april 1813–27. september 1898) var ein norsk handelsmann, gardbrukar, politikar og fyrvaktar frå Bergen. Stortingsmann frå Nordland 1855-58. Han var son til Hans Jørgen Wetlesen og bror til Jacob Vetlesen.

Adolph Wetlesen var handelskontorist i Bergen frå 1831 til 1841. I 1845 opna han handel på Straumen i Rana, der han også dreiv gard. Han var ordførar i fleire år, forlikskommissær i 14 år og sentral då Nordlands amt landbruksskule vart oppretta. 

Wetlesen møtte på stortinget 1854, 1857 og omframtstortinget 1858 som ein av fire representantar frå Nordland fylke. Han var i 1854 medlem i Tollkomiteen og 1857 i Næringskomite nr 1. Ved sidan av stortingsvervet var han i 1855 med i ein kongeleg kommisjon om Lofotfisket.

Frå 1867 arbeidde Wetlesen som fyrvaktar, fyrst på Reine, sidan 1871 på Hekkingen og frå 1880 Kvitnes på Nordmøre. Han døydde i Kristiansund, 85 år gammal.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
**Vogesane** er ei fjellkjede i sentral-vestlege delar av Europa. Ho strekkjer seg langs vestsida av Rhindalen mot nord-nordaust, frå Basel i Sveits til Mainz i Tyskland. Geografisk ligg heile fjellkjeda i Frankrike der Pfälzer Wald ligg på andre sida av Col de Saverne. Geologisk vert derimot delar av Pfälzer Wald rekna som ein del av Vogesane, særleg den franske delen av Pfälzer Wald.

Typisk landskap i Vogesane (Chajouxdalen i La Bresse i Frankrike)
Fossar i dei austlege Vogesane
Innsjø i Vogesane (Lac de Schiessrothried)
Frå 1871 til 1918 danna den sørlege delen av fjellkjeda, frå Ballon d'Alsace til Mont Donon, grensa mellom Frankrike og Tyskland. Det er mange likskapar mellom Vogesane og Schwarzwald på andre sida av Rhinen. Begge ligg på same breiddegrad, og har same geologiske formasjon. Begge er dekte av skogar i dei lågareliggande områda med opne beitemarker og runde toppar i høgare område. I tillegg dalar begge bratt ned mot Rhinen på kvar si side. Vogesane består stort sett av granitt i dei sørlege delane, med enkelte massar av porfyritt og ein slags raud sandstein, som på den vestlege fjellsida har det franske namnet *grès Vosgien*.

Geografi
--------

Orografisk er kjeda delt i fire delar frå sør til nord: *Grandes Vosges*, som strekkjer seg frå Belfort til Bruchedalen; Sentral-Vogesane, mellom Bruche og Col de Saverne; Nedre-Vogesane, mellom Col de Saverne og kjelda til Lauter; og Hardt. Dei runde toppane i Grandes Vosges vert kalla *ballons*. 

Departementa Vosges og Haute-Saône er delt frå Alsace og Territoire de Belfort av Ballon d'Alsace eller St. Maurice. Nordover frå her er middelhøgda om lag 1 000 meter. Det høgaste punktet, Ballon de Guebwiller (Gebweiler), eller Soultz, stig opp aust for hovudkjeda til 1 424 m. Col de Saales, mellom Grandes Vosges og dei sentrale områda er nesten 650 m høg. I dei sentrale områda er Mont Donon (1 008 m) den høgaste toppen. 

Jernbanen frå Paris til Strasbourg og Marne-Rhine-kanalen kryssar Col de Saverne. Ingen jernbanelinjer kryssar Vogesane mellom Saverne og Belfort, men det går bilvegar over overgangane Bussang frå Remiremont til Thann, Schlucht frå Gérardmer til Munster, Bonhomine frå Saint-Dié-des-Vosges til Colmar og Ste Marie-aux-Mines. Dei nedre Vogesane er eit sandsteinsplatå med ei høgd på 300-600 meter. 

Det er ein markert vêrmessig skilnad mellom austlege og vestlege delar av kjeda, og dei vestlege områda får mykje meir regn og har lågare middeltemperatur enn den austlege sida. På austsida vert dyrka vindruer opp til 400-500 meter, men berre elva Ill og andre korte elvar renn her. På vestsida har elvane Mosel, Meurthe og Saar alle kjelda si i Lorraine. Morener, rullesteinar og polerte steinar vitnar om at Vogesane var dekt av isbrear. Innsjøar omringa av furu, bøk og lønn, og grønne enger og beitemarker for store flokkar av kyr er ein del av dette naturskjønne området, der ein har utsyn over Rhindalen, Schwarzwald og dei snødekte sveitsiske fjella.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
| **Belluno** |
| --- |
| Belluno med domkyrkja og Schiara-massivet i bakgrunnenBelluno med domkyrkja og Schiara-massivet i bakgrunnen Belluno med domkyrkja og Schiara-massivet i bakgrunnen |
| Plassering |
| 

Belluno is located in Italia

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Provins | Italia Italia  Veneto  Belluno |
| Borgarmeister | Av. Antonio Prade |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  147,18 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2006)   - folketettleik | 36 112   238/km² |
| Koordinatar | 46°8′″N 12°13′″E﻿Koordinatar: 46°8′″N 12°13′″E﻿ |
| Høgd over havet | 390 m |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 32100 |
| Telefon-retningsnummer | 0437 |
| **Nettstad:** www.comune.belluno.it |

**Belluno** (friulisk *Belun*, tysk *Beilun*) er ein by i Italia. Han er hovudstad i provinsen Belluno i regionen Veneto og har om lag 35 000 innbyggjarar. Han ligg om lag 80 km nord for Venezia og er den viktigaste byen i Dolomittane. Han er òg den største byen i Valbelluna-området. 

Den første klesbutikken til Benetton opna her i 1965. Han er ein av 15 kommunar i nasjonalparken Dolomittane.

Geografi
--------

Belluno ligg på ei klippe oppfor området der elvane Torrente Ardo og Piave renn saman. I nord ligg det imponerande Schiarafjellet i Dolomittane, med den kjende Gusela del Vescovà («Nåla til biskopen»), og fjella Serva og Talvena stig opp frå byen. I sør ligg dei første fjella i Alpane og på andre sida av desse ligg Veneziasletta. Lenger sør ligg Nevegal, i Castionese-området, som er ein kjend skiferiestad. Den årlege normaltemperaturen for Belluno er 9 °C og i løpet av eit år kjem det normalt 1370 mm nedbør.

Historie
--------

Namnet på byen kjem frå det keltiske *belo-dunum* som tyder «storarta ås». Namnet kom frå den gunstige plasseringa i dalen. 

Byen vart grunnlagd rundt 220-200 fvt. av romarane og frå 181 fvt. var han ein viktig militærpost i det romerske Venetia. Etter fallet til Vestromarriket vart han styrt av langobardar (500-talet) og karolingar (700-talet). Frå seint på 800-talet vart han styrt av ein biskop og fekk då ei borg og bymurar. Seinare kom han inn under ghibellinar-familien Ezzelino. Etter å ha kjempa mot Treviso om kontroll over det nærliggande området vart til slutt Belluno underlagt Republikken Venezia (1404). Frå den tid vart han eit viktig senter for transport av tømmer frå Cadore og ned og opp elva Piave.

Etter Republikken forsvann kom Belluno inn under Keisardømet Austerrike fram til han vart annektert av Kongedømet Italia i 1861.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Belluno» frå Wikipedia på engelsk, den 8. januar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Belluno**

* Kart over Belluno Arkivert 2006-12-21 ved Wayback Machine.
* Bellunovirtuale Arkivert 2008-08-08 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| Belley |
| --- |
| Place des Terreaux i Belley Place des Terreaux i Belley |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Belley** |

 |
| Styresmakter |
| Land Region  Departement | Frankrike  Auvergne-Rhône-Alpes Ain |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  22,42 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik | 8 473   378/km² |
| Koordinatar | 45°46′″N 05°41′″E﻿Koordinatar: 45°46′″N 05°41′″E﻿ |
| Høgd over havet | 277 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| **Nettstad:** www.belley.fr |

**Belley** er ein liten by og kommune i Frankrike. Han ligg i departementet Ain i Auvergne-Rhône-Alpes. Han var tidlegare hovudstad i regionen Bugey, og er i dag *sous-préfecture* i arrondissementet Belley. Byen har i underkant av 10 000 innbyggjarar.

Historie
--------

Belley var fødestad for Jean-Anthelme Brillat-Savarin, som er kjend for ordtaket «Fortel meg kva du et og eg skal fortelje deg kven du er».

Økonomi
-------

Byen er kjend for osten sin, la Tome de Belley, òg kalla Chevret eller framleis «Le pave d'Affinois». Her ligg ei stor produksjonsgruppe for Volvo.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Koordinatar: 60°21′59.796″N 10°31′46.333″E﻿

Dei to *Systerkyrkjene på Granavollen* i Gran kommune. Nikolaikyrkja til høgre er den største og truleg den yngste av dei.Foto: John Erling Blad

**Systerkyrkjene i Gran** er to kyrkjer bygde i stein i mellomalderen, og som står tett attmed kvarandre på Granavollen i Gran kommune på Hadeland. 
Den eldste og minste av dei har namnet Mariakyrkja. Ho er ei langkyrkje med romanske og gotiske stiltrekk frå før år 1150. Ho har i dag plass til 150 menneske og var truleg soknekyrje for Gran. Den største og litt yngre heiter Nikolaikyrkja og har i dag 250 plassar. Ho er frå før år 1200 og var i si tid fylkeskyrkje for Hadeland.

Stein frå ombygginga på slutten av 1200-talet vart nytta i bygginga av Steinhuset på Granavollen. Dette er eit profant bygg og kan hende bygd nokre år før Håkonshallen i Bergen, som er bygd etter 1260. Dette vil i tilfelle flytte tidspunktet for ombygginga av kyrkjene nokre år bakover i tid frå slutten til midten av 1200-talet.

Segna seier at det var to søstrer som var uvener og måtte ha kvar si kyrkje, men i mellomalderen var det ikkje uvanleg at det vart bygd fleire kyrkjer tett inntil kvarandre, men med ulik funksjon.

I søraustre hjørne av kyrkjegarden står eit steintårn frå mellomalderen som kan ha vore ein forsvars- og tilfluktsstad før det vart tatt i bruk som klokketårn. Kyrkjeklokkene i stopulen er langt nyare enn resten av tårnet og er frå 1860-åra.

Granavollen har vore samlingsstad i uminnelege tider. Det eldste funnet herfrå er runesteinen på Granavollen frå 1000-talet. Han står no bak koret på Nikolaikyrkja.

Utanfor porten til Søsterkyrkjene står ein milestein som oppgir at det er 533 km til Nidaros, og dette er langs pilegrimsleia gjennom Gudbrandsdalen. Tårna på Søsterkyrkjene dannar utgangspunktet for kommunevåpenet til Gran kommune. Aasmund Olavsson Vinje er gravlagd på kyrkjegarden til Søsterkyrkjene, og i 1873 vart det reist eit monument over Vinje framfor Nikolaikyrkja.

Sjå òg
------

Sjå særskilde artiklar for kvar av kyrkjene:

* Nikolaikyrkja
* Mariakyrkja

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Søsterkirkene på Gran» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Systerkyrkjene i Gran i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

Litteratur
----------

* Sven Rosborn, 2014, *Søsterkirkene og Steinhuset på Granavollen* : *Studier i eldre norsk steinbyggerkunst*. [Gran 2014]: Stiftelsen Steinhuset på Gran. ISBN 978-82-999607-0-0
**Tarjei G. Midbø** (1828–1909) var ein spelemann, bygdepolitikar og kyrkjesongar frå Lårdal i Telemark. 

Tarjei var fødd i Bandaksli, og var husmannsson. Trass i dette vart det tidleg røynd at han var gåverik, og fekk seminar i Kviteseid, seinare på Holt. Sidan vart han tilsett som lærar i Eidsborg og Lårdal, først ved omgangsskulen, seinare ved den faste grendeskulen i Lårdal. Elles var Tarjei ein kjend kyrkjesongar, og budde lenge på klokkargarden Kvålo. 

Myllarguten var mykje innom Lårdal i tida etter 1850, og Myllaren var ein god ven av Tarjei. Frå han fekk Tarjei Midbø mykje godt spel, som han seinare lærte vidare til eleven sin, Tarjei Tvigyva. 

Attåt virket som spelemann, lærar og kyrkjesongar, sat Tarjei Midbø lenge i heradsstyret, var tilsett i forlikskommisjonen og fattigkommisjonen. Det vert òg fortald at han var ein dugande dansar. Trass i alle desse verva og stillinga i bygda fekk han vanskar med andre førande menn, og laut bryta opp. Han emigrerte til Amerika i 1873, og døydde der i 1909. I Amerika gjorde han seg kjend i det norske utvandrarmiljøet, og gav ut ei bok om Myllaren.

Virket til Tarjei Midbø minner noko om virket til læraren og folkeminnesamlaren Andris Vang frå Valdres.