recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ein **statsborgar** er ein person som har fulle rettar og plikter til å bu, delta og nytta tenestene i ein stat. Omgrepet kjem frå dei tidlegare borgarane i ein by eller bystat.

Nokre land let ein ha statsborgarskap i fleire land, andre tillet berre eitt statsborgarskap. Noreg er blant dei sistnemnde. Dette og anna som gjeld norsk statsborgarskap er fastsett i statsborgarloven.

Rett til statsborgarskap
------------------------

Korleis ein kan oppnå statsborgarskap varierer òg mellom ulike land. Somme er opne for innvandring og gjev det til alle som har budd der lovleg i ei viss tid og ønskjer det. Andre kan nekta statsborgarskap til personar som har budd i landet i generasjonar, fordi dei ikkje har den rette etnisiteten.

Det finst to hovudtradisjonar for kven som har rett til statsborgarskap. *Ius sanguinis*, rett ved blod eller nedstammingsprinsippet, bygger på statsborgarskapet til foreldrea. Dette er vanlegast i germanske rettstradisjonar. *Ius soli*, rett ved jord eller territorialprinsippet, bygger på kvar ein er fødd. Dette har vore vanleg i latinske og angelsaksiske rettstradisjonar.

Rettar og plikter
-----------------

Å vera statsborgar i ein stat fører med seg visse rettar, som retten til å ha eit pass, røysta og stilla til val, og til å nytta utdannings-, helse- og trygdesystemet til staten dersom han har dette. For å ha visse stillingar, som regel for staten, må ein ha statsborgarskap. Samstundes fører det med seg visse plikter, til dømes å røysta eller å utføra verneplikt.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Prins Henrik av Danmark** (fødd **Henri Marie Jean André de Laborde de Monpezat**, fødd 11. juni 1934 Talence, død 13. februar 2018 på Fredensborg slott), fullt namn Henri Marie Jean André, var ektemaken til dronning Margrethe II av Danmark.

Prins Henrik vart fødd i 1934 i Gironde i Frankrike som Henri de Laborde de Monpezat, son av André de Laborde de Monpezat (1907–1998) og Renée Doursenot (1908–2001). Familien de Laborde de Monpezat titulerer seg sjølv som grever, men dei har eigentleg ikkje rett til å bruke denne adelege tittelen. 

Han voks opp i Frankrike og Vietnam, og studerte både i Paris, Saigon og Hong Kong. Frå 1959 til 1962 gjorde han militærteneste i den franske hæren i Algerie, og deretter arbeidde han som sekretær ved den franske ambassaden i London fram til 1967.

Den 10. juni 1967 gifta han seg med prinsesse Margrethe, den danske tronfylgjaren. Det franske namnet Henri vart gjort om til det danske Henrik, og han fekk tittelen *prins av Danmark*. Prins Henrik vart i 1968 tildelt storkrossen med kjede av St. Olavs Orden. Frå Margrethe vart dronning i 1972, har han vore prinsgemal, men denne tittelen har sjeldan vore nytta. I 2005 opplyste dronninga og prinsen at han skulle ha tittelen *prinsgemalen*.

Prins Henrik er far til kronprins Frederik (fødd i 1968) og prins Joachim (fødd i 1969). 

Morsmålet til prinsgemalen var fransk, men han talte òg flytande dansk, engelsk, kinesisk og vietnamesisk. 

Han har omsett fleire bøker frå fransk til dansk, og har òg gjeve ut nokre diktsamlingar.

Prins Henrik sovna inn 13. februar 2018 på Fredensborg slott.

Titlar
------

Hans Kongelege Høyhet Prins Henrik av Danmark

Galleri
-------

Henrik av Danmark
* Prins Henriks monogramPrins Henriks monogram
* Prins Henrik og Dronning Margrethe IIs fellesmonogramPrins Henrik og Dronning Margrethe IIs fellesmonogram
* Laura Bush, George W. Bush, Dronning Margrethe II og Prins Henrik, 5. juli 2005Laura Bush, George W. Bush, Dronning Margrethe II og Prins Henrik, 5. juli 2005
* Dronning Margrethe II og Prins Henrik kom til Konserthuset i Stockholm i Sverige, dagen før bryllaupet til Kronprinsesse Victoria og Daniel Westling (no Prins Daniel), 18. juni 2010Dronning Margrethe II og Prins Henrik kom til Konserthuset i Stockholm i Sverige, dagen før bryllaupet til Kronprinsesse Victoria og Daniel Westling (no Prins Daniel), 18. juni 2010

Kjelder
-------

1. ↑  Hans Kongelige Højhed Prins Henrik afgået ved døden


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
*Leitar du etter programmeringsspråket C++*

**C** er eit programmeringsspråk som vart utvikla tidleg på 1970-talet. Opphavleg var det til bruk for operativsystemet Unix, men har sidan spreidd seg til dei fleste operativsystem, og er no eit av dei mest brukte programmeringsspråka. Program som er laga i C er svært effektive fordi det opererer så nær maskinvaren.

Døme
----

Dømet nedanfor viser eit C-program som skriv Hallo på skjermen. Me ser korleis koden er sett inn i funksjonen main som returnerer heiltalet 0, som fortel at programmet er køyrt utan feil (det kunne òg ha returnert feilkodar som identifiserer feilårsak).

```
#include <stdio.h>

int main(void)
{
    printf("Hallo\n");

    return 0;
}
```

| * v
* d
* e
Programmeringsspråk |
| --- |
| ABC**·** Ada**·** AFL**·** Agora**·** ALGOL**·** APL**·** Assembler**·** awk**·** B**·** BASIC**·** BETA**·** BLISS**·** C**·** C++**·** C#**·** Caml**·** Cobol**·** Concurrent C**·** CSP**·** D**·** Delphi**·** Erlang**·** Forth**·** Fortran**·** Haskell**·** HyperTalk**·** Icon**·** INTERCAL**·** Java**·** Lisp**·** Miranda**·** ML**·** Modula**·** NIAL**·** Objektorientert C**·** occam**·** OCaml**·** O'Haskell**·** Pascal**·** Perl**·** PHP**·** Pike**·** PL/I**·** Plankalkül**·** Portal**·** Prolog**·** Python**·** R**·** Ruby**·** Scheme**·** Simula**·** Sina**·** Sisa**·** Smalltalk**·** SML**·** SNOBOL**·** Visual Basic |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
Koordinatar: 30°2′11.4″N 35°2′19.31″E﻿

**Neve Harif** (hebraisk skrift נְוֵה חָרִיף) er ein kibbutz sør i Israel. Han ligg i Arabahdalen nær Eilat og høyrer til Hevel Eilot regionale kommune. I 2008 hadde han 127 innbyggjarar.

Historie
--------

Kibbutzen vart grunnlagd i 1983 av bybuarar som ønskte å opprette ein kibbutz som kunne kombinere kibbutz-ideologien med ein moderne livsstil. Samfunnet vart grunnlagd på ein mellombels stad kalla Shitim, og flytta til den noverande staden eit år seinare. Kibbutzen heitte opphavleg **Avida** (hebraisk skrift אבידע) basert på plasseringa, men vart omdøypt til Neve Harif til ære for Knesset-medlemmet og kibbutzaktivisten Moshe Harif, som omkom i ei bilulukke i 1982.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Neve Harif Arkivert 2016-01-26 ved Wayback Machine. Negev informmasjonssenter

| * v
* d
* e
Hevel Eilot regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzar | Eilot**·** Elifaz**·** Grofit**·** Ketura**·** Lotan**·** Neot Semadar**·** Neve Harif**·** Samar**·** Yahel **·** Yotvata |
| Fellesbusetnader | Be'er Ora**·** Shaharut |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 67°51′S 67°12′W﻿

**Horseshoe Island** er ei øy som dekkjer det meste av innløpet til Square Bay, langs vestkysten av Graham Land i Antarktis. Ho vart oppdaga og namngjeven av British Graham Land Expedition under Rymill som kartla området både på bakken og frå lufta i 1936–37. Namnet syner til ein hesteskoforma fjellrygg på øya med toppar på 600 til 900 meter over havet.

Base Y
------

Base Y (Marguerite Bay) vart etablert på Horseshoe Island av Falkland Islands Dependencies Survey i 1955. Han var i kontinuerlig bruk frå 11. mars 1955 fram til han vart nedlagd 21. august 1960 og mannskapa overført til Base E på Stonington Island. Stasjonen vart nytta i samband med topografiske og geologiske undersøkingar, i tillegg til for meteorologiske observasjoner. Anlegget er verneverdig som ein relativt uendra og fullstendig utstyrt britisk forskingsstasjon, og står oppført på Antarktistraktaten si liste over historiske stader og kulturminne i Antarktis.

Sjå òg
------

* Antarktiske og subantarktiske øyar

Kjelder
-------

1. ↑  «Horseshoe Island». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.
2. ↑  Horseshoe Island Station Y — History British Antarctic Survey

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Horseshoe Island» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Henrik Petersson** (fødd 6. april 1973) er ein svensk matematikar, matematikklærar og forfattar fødd i Uppsala. Henrik Petersson er førsteamanuensis ved Chalmers teknologiske universitet og jobbar som førsteamanuensis i matematikk ved Hvitfeldtska vidaregåande skule i Gøteborg. Parallelt med undervisninga si på Hvitfeldtska vidaregåande skule, gjennomfører han òg eit nettbasert kurs for matematikkinteresserte elevar på vidaregåande skular. Nettstaden har vorte finansiert ved hjelp av stiftelsen.

Biografi
--------

Henrik Petersson fekk doktorgraden sin i matematikk i 2001. I 2010 uteksaminerte han vidaregåande lærer.

Mellom 2005 og 2008 publiserte Henrik Petersson 12 ulike forskingsartiklar og tekstar i matematikk. Han forska først og fremst på lineær dynamikk og operatørteori med funksjonelle teoribruk.

Petersson er mest kjend for boka si *Problemlösningens grundar*, som vart utgitt i 2013, og blir brukte aktivt i undervisninga hans på Hvitfeldtska vidaregåande skule.

I 2019 gav Petersson ut to nye bøker med tittelen Avancera I og Avancera II.

Prestasjon som lærar
--------------------

I samband med Peterssons undervisning på Hvitfeldtska har fleire av studentane oppnådd suksess i ulike matematikkonkurransar, nasjonale så vel som internasjonale. Det siste dømet på dette er at to elevar i 2018 kvalifiserte seg til den svenske finalen i *Skolornas matematiktävling* (SMT).

Andre prestasjonar
------------------

Petersson har òg vunne mange prisar i idrettar som løping eller langrenn. Mellom anna sprang han raskast av alle fjortenåringar under eit løp på 10 km i Lidingø (34.50, 1987), og den noverande rekorden hans i halvmaraton er på 1.07.12 (i Borås, 1994). Han har òg vore distriktsmeister for langrenn i Uppland (1983 og 1985) og i Småland (1986, 1987 og 1989).

Sjå òg
------

* Hvitfeldtska gymnasiet
* Spetsutbildning

Referansar
----------

1. 1 2  «Studentlitteratur», *www.studentlitteratur.se*, henta 9. november 2019
2. ↑  «Särskilt begåvade elever behöver extra utmaningar».
3. ↑  «Plattform för matematisk problemlösning», *www.problemnet.n.nu*, henta 9. november 2019
4. ↑  «Educ alla nr 2 2019», *www.e-magin.se*, henta 9. november 2019
5. ↑  «Material för matematik, Problemlösningens grunder», *www.matterial.n.nu*, henta 9. november 2019
6. ↑  «Chalmers Research: Henrik Petersson». *research.chalmers.se* (på engelsk).
7. ↑  «AVANCERA I & II | Matterial», *www.matterial.n.nu*, henta 9. november 2019
8. ↑  «HVITFELDTSKAS SPETSUTBILDNING | Matterial», *www.matterial.n.nu*, henta 9. november 2019
9. ↑  «International Mathematical Olympiad», *imo-official.org*, arkivert frå originalen 29. september 2019, henta 9. november 2019

Bakgrunnssstoff
---------------

* Offisiell nettstad
* Problemnet.n.nu
Koordinatar: 34°18′29.65″N 35°58′58.91″E﻿

Inne i reservatet.
**Horsh Ehden** er eit naturreservat som ligg i Nord-Libanon og består av restar av skogen av libanonseder, som er viktig for kultur- og naturarva til landet. Det ligg i nordvestsida av Libanonfjella omgjeve av tåke og relativt mykje nedbør. Fleire sjeldne og endemiske planter veks her. Sedertrea står ved sidan av ein blandingsskog av einer, furu og dei siste verna områda i landet med ville epletre. Av dyr i skogen finn ein keisarørn, haukørn, gråulv og villkatt. Reservatet ligg i vakre dalar og kløfter med ville orkidéar, lysefarga salamanderar, sopp og anna plante- og dyreliv. 

Reservatet er eit populært turområde.

Naturhistorie
-------------

### Biologisk mangfald

Horsh Ehden naturreservat har eit rikt biologisk mangfald. Det er registrert over 1 058 plantartar i reservatet, som utgjer kring 40% av alle planteartane i Libanon, sjølv om området berre dekker mindre enn 0,1% av landet. 212 av plantene er sjeldne, og 126 er rekna som truga. 115 av planteartane er endemiske for Libanon, og 10 er endemiske for Horsh Ehden. 

Horsh Ehden naturreservat har òg eit rikt fugle- og dyreliv.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Horsh Ehden natural reserve» frå Wikipedia på engelsk, den 15. august 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Horsh Ehden: About the Reserve». *Nature reserve virtual tours*. Association of tarvel and tourist agents i Libanon. Arkivert frå originalen 19. august 2014. Henta 10. september 2013.

Sjå òg
------

* Al Shouf-seder naturreservat
* Aammiq våtmarksområde

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Horsh Ehden naturreservat**

* Horsh Ehden - offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Henrik Straumsheim** (8. februar 1893–26. juli 1975) var ein norsk diktar. Han vart fødd i Sykkylven, og budde seinare i Ørsta, der han var lærar og styrar ved Møre Folkehøgskule. I Sykkylven har diktet «Heimbygda» («Eg veit ei bygd») med melodi av Bjarne Eidsvig status som «sykkylvssongen». Diktet «Ut mot havet» er tonesett av Edvard Fliflet Bræin.

Straumsheim var aktiv i Noregs Ungdomslag, og arbeidde også for målsaka. I 1970 vart han heidersmedlem i Noregs Mållag.

Han fekk Kongens fortenestmedalje i gull i 1960.

Verk
----

* 1917 - *Stølshelg: gaman i to vendingar*
* 1922 - *Helgarkvede*
* 1931 - *Fjordlandet*, dikt
* 1963 - *Morgonlandet*, dikt
* 1981 - *Ro stilt langsmed landet : utvalde dikt*

Kjelder
-------

* Kongehuset.no, arkiv over tildelingar av ordnar og medaljer

Fotnotar
--------

1. ↑  Ivar Grøvik (1981). «Henrik Straumsheim 1893 - 1975». *Ro stilt langsmed landet*. Oslo: Noregs Boklag. s. 110. ISBN 8252204880.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF

 |
Koordinatar: 31°48′30.23″N 35°4′45.48″E﻿

**Neve Ilan** (hebraisk נְוֵה אִילָן) er ein moshav shitufi sentralt i Israel. Han ligg vest for Jerusalem i Mateh Yehuda regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 319. Han var tidlegare ein kibbutz, og er framleis eit medlem av Kibbutzrørsla trass i at statusen er endra til ein moshav.

Historie
--------

### Kibbutz

Landområdet som Neve Ilan ligg på vart kjøpt av Jewish National Fund frå arabisk effendi frå Abu Ghosh etter at David Ben-Gurion bad om å få oppretta ein «kibbutz hærstilling» for å forsvare Jerusalemvegen.

Dei første 31 innbyggjarane var hovudsakleg frå Frankrike og Europa. Etter ein kort periode i Hadera flytta dei til Neve Ilan i oktober 1946. Busetnaden vart først grunnlagd som ei militær stilling med bunkerar og ammunisjonslager, og innbyggjarane budde i telt, og seinare i to hytter.

Under kampane om vegen til Jerusalem, vart det sett opp ein generator og kantbelysning kring kibbutzen, for å kunne hevde at det låg ein jødisk busetnad der. I starten av den arabisk-israelske krigen i 1948 seint i mai 1948, bomba den jordanske legionen, som var basert i Yalo, Neve Ilan, og førte til store øydeleggingar.

Etter Operasjon Nachshon og kampane om vegen til Jerusalem var over, byrja nybyggjarane å byggje i Neve Ilan. Nybyggjarar frå Frankrike og Algerie slutta seg til dei første nybyggjarane.

I 1956 vart kibbutzen fråflytta, på grunn av økonomiske og sosiale problem.

### Moshav

Seint i 1960-åra sende Young Judeans i Amerika ei gruppe for å opprette ein industrilandsby i Israel. Medlemmane kom tidleg i 1970 og flytta inn heimar bygd av Jewish Agency, og landsbyen vart busett på ny som moshav i 1971.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Mateh Yehuda regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | Harel**·** Kiryat Anavim**·** Ma'ale HaHamisha**·** Nahshon**·** Netiv HaLamed-Heh**·** Ramat Rachel**·** Tzora**·** Tzova |
| Moshavim | Aderet**·** Agur**·** Aminadav**·** Aviezer**·** Bar Giora**·** Beit Zayit**·** Beit Meir**·** Beit Nekofa**·** Bekoa**·** Eshtaol**·** Even Sapir**·** Gefen**·** Giv'at Ye'arim**·** Givat Yeshayahu**·** Kfar Uria**·** Ksalon**·** Luzit**·** Mevo Beitar**·** Mata**·** Mahsia**·** Mesilat Zion**·** Naham**·** Nehusha**·** Nes Harim**·** Neve Ilan**·** Neve Michael**·** Ora**·** Ramat Raziel**·** Sdot Micha**·** Sho'eva**·** Shoresh**·** Ta'oz**·** Tal Shahar**·** Tarum**·** Tirosh**·** Tzafririm**·** Tzelafon**·** Yad HaShmona**·** Yish'i**·** Zanoah**·** Zekharia |
| Fellesbusetnader | Nataf**·** Srigim**·** Tzur Hadassah |
| Jødiske landsbyar | Gizo**·** Motza Illit |
| Arabiske landsbyar | Ein Naqquba**·** Ein Rafa |
| Andre landsbyar | Deir Rafat**·** Ein Kerem jordbruksskule**·** Eitanim**·** Givat Shemesh**·** Kfar Zoharim**·** Kiryat Ye'arim ungdomslandsby**·** Neve Shalom**·** Yedida |



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
Tittelbladet til ei utgåve av *Historia Arcana* frå 1623.
**Prokopios** (gresk Προκόπιος, latin *Procopius*, ca. 500–ca. 565) var ein bysantinsk historieskrivar frå Cæsarea i Palestina. Han er særleg kjend for det samtidshistoriske verket *Polemon* (latin *De bellis*, 'Krigar'). Prokopios er hovudkjelda til tida rundt keisar Justinianus I, ei tid då Austromarriket utvida seg kraftig med vest. Prokopios var eit førebilete for bysantinsk historieskriving.

Prokopios var utdanna *rhetor* eller advokat. Han var rettsleg rådgjevar for Belisarius, som var hærførar for Justinian i fleire krigar, både i aust i Persarriket og i vest. Han var med å Belisarius nedkjempa vandalkongedømet i Nord-Afrika og då han erobra Kartago. Då Belisarius blei kalla tilbake til Konstantinopel i 533, fortsette Prokopios som rådgjevar for etterfølgjaren Solomon.

Då Belisarius blei send for å nedkjempa ostrogotarriket i Italia i 535 følgde Prokopios han dit. Historikaren opplevde den gotiske kringsetjinga av Roma som varte i eitt år og ni dagar, fram til mars 538, og Belisarius si erobring av gotarhovudstaden Ravenna i 540. Då Belisarius blei send på eit nytt oppdrag i 544 ser ikkje Prokopios ut til å ha vore med. Tekstane hans tyder på at tilhøvet mellom dei hadde kjølna.

Det er uvisst kva tid Prokopios døydde. Han er omtalt i det bysantinske oppslagsverket *Suda*.

Verk
----

I verka sine skildrar Prokopios dei austromerske kampane mot persarane, vandalane og ostrogotane i åra 529–553. I *Peri Ktismaton* (latin *De aedificiis*, 'Om byggverk') prisa han keisar Justinian som byggherre. I *Anekdota* (latin *Anecdota*, 'Uutgjevne skrifter' eller *Historia arcana*, 'Hemmeleg historie') gjekk han til derimot til åtak mot keisaren og kona hans, Theodora, mot Belisarius og hans kone, og mot andre høgare tenestemenn.

Prokopios skildra klimaendringa i 535-536. Han skildra også herulane sine vandringar mot Nord-Europa, og er blant dei første som skriftleg omtalte danane.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Prokopios» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Verk av Prokopios i engelsk omsetjing ved Project Gutenberg
* Procopius i *Suda*
* «Procopius of Caesarea» i *Catholic Encyclopedia* frå 1913

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Horst Köhler** (fødd 22. februar 1943) er ein tysk konservativ politikar og økonom. Han var president i Tyskland, etter å ha vorte vald den 23. mai 2004 fram til 31. mai 2010. Før han vart vald hadde han gjort karriere både innan politikk, privat næringsliv og som embetsmann. Han var inntil nyleg sjef for Det internasjonale pengefondet (IMF).

Han vart fødd i Skierbieszów i det noverande Polen av foreldre som hadde vorte deporterte frå Glückstal i Bessarabia i 1940. Deportasjonen kom som fylgje av Molotov-Ribbentrop-pakta mellom Sovjetunionen og Nazi-Tyskland. Familien flykta seinare til Markleeberg-Zöbigker nær Leipzig, og i 1953 flykta dei til Ludwigsburg i Baden-Württemberg.

Köhler tok sin *Abitur* i 1963, og avtente deretter verneplikta og forplikta seg til to år ved pansergrenaderane i Ellwangen. Han drog bort frå hæren som løytnant av hærreserven. Deretter studerte han økonomi og statsvitskap ved Universitetet i Tübingen, der han tok doktorgrad og var vitskapleg forskingsassistent ved Institut für angewandte Wirtschaftsforschung (institutt for føretaksforsking) frå 1969 til 1976. Etter utdanninga arbeidde han i det tyske næringsdepartementet. I 1981 vart han medlem av partiet CDU, og same år skifta han over til finansdepartementet.

Frå 1990 til 1993 var Köhler statssekretær i det tyske finansdepartementet. Han var ansvarleg for finansielle og økonomiske samband med utlandet, og var dermed forhandlar i samband med inngåinga av Maastrichtavtalen. I tillegg arbeidde han med å førebu G7-møter for Helmut Kohl. Han var deretter formann for foreininga av tyske sparebankar, Deutscher Sparkassen- und Giroverband. I 1998 vart han president for den europeiske banken for gjenoppbygging og utvikling. I 2000 vart han utnemnd til direktør for Det internasjonale pengefondet, og formann for den utøvande komitéen innan pengefondet. Han hadde desse verva til han trekte seg den 4. mars 2004, etter at han var vorten nominert som CDU og FDP sin kandidat til det tyske presidentvervet. Han vart vald av Forbundsforsamlinga med 604 av 1205 røyster over den sosialdemokratiske motkandidaten Gesine Schwan den 23. mai 2004, og vart innsett som president den 1. juli.

Köhler er gift med Eva Luise Köhler, fødd Bohnet, som er tysklærar og tidlegare aktiv i lokalpolitikk for SPD. Saman har dei to barn, Ulrike (fødd 1972) og Jochen Köhler (fødd 1977). Hausten 2003 vart Horst Köhler utnemnd til æresprofessor ved Universitetet i Tübingen.

Som president residerte Köhler på slottet Bellevue i Tiergarten i Berlin.

Köhler vart i 2007 tildelt storkrossen av St. Olavs orden.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side for presidenten
* Biografisk informasjon (IMF)
* Horst Köhler sin tale i Berlin etter at han vart vald (MP3) Arkivert 2005-09-06 ved Wayback Machine. tekst
* CDU si offisielle side om Köhler Arkivert 2004-06-11 ved Wayback Machine.


|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Føregangar**Johannes Rau | **President i Tyskland**2004–2010 | **Etterfylgjar**Christian Wulff |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* Munzinger (iba)

 |
**Kjetil Trædal Thorsen** (fødd 14. juni 1958) er ein norsk arkitekt og professor fødd i Haugesund og oppvaksen på Karmøy. Han er partnar i arkitektfirmaet Snøhetta, som han var med å starta i 1987.

Etter fleire år i Tyskland og Storbritannia, starta han utdanninga si som sivilarkitekt ved Technischen Universität Graz i Austerrike. Han har arbeidd hos David Sandved i Haugesund (1981), Espen Tharaldsen (Arbeidsgruppen Hus) i Bergen (1982–1983) og Ralph Erskine i Stockholm (1983–1984). 

Thorsen er kjent for å ha bidrege til å teikna byggverk som OL-museet i Lillehammer, Bibliotheca Alexandrina i Egypt og Operahuset i Oslo. Thorsen er professor ved Universität Innsbruck.

Thorsen vart på 50-årsdagen sin i 2008 utnemnd til kommandør av Den Kongelige Norske St. Olavs Orden «for hans innsats for arkitekturen». I 2011 vart han utnemnd til æresdoktor ved NTNU. I 2013 var han tildelt den svenske Prins Eugen-medaljen.

Kjelder
-------

1. ↑  «Kjetil Trædal Thorsen», *Store norske leksikon*. Lest 2. november 2015.
2. ↑  «Antrittsvorlesungen internationaler Spitzenarchitekten», Universität Innsbruck. Lest 2. november 2015.
3. ↑  «Tildelinger av ordener og medaljer», Kongehuset. Lest 2. november 2015.
4. ↑  Prins Eugenmedaljen förlänas den 5 november 2013 Arkivert 2013-11-13 ved Wayback Machine. pressemelding fra Sveriges kongehus, 5. november 2013.

* *Denne artikkelen bygger på «Kjetil Thorsen» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juli 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
eit Horten Ho 229 vert restaurert ved Smithsonian Institution.
Modell
**Horten Ho 229**, ofte kalla **Gotha Go 229**, var eit av dei mest eksepsjonelle og avanserte flya utvikla under 2. verdskrig. Flyet vart utvikla av Tyskland, og prosjektet vart starta i 1942 av Gothaer Waggon-fabrik. Flyet var ei flygande venge, mykje lik det moderne B2, og var det fyrste i sitt slag i verda. Det hadde nokre av dei beste eigenskapane på fly til da innanfor fart og stigning. Den fyrste prototypen *HO IX V1* vart bygd som eit glidefly, grunna at jetmotorane frå BMW ikkje passa, og vart testflogen tidleg på sumaren i 1944. *HO IX V2* vart bygd med dei nye jetmotorane, 2 Jumo 004B-1 turbojetar med 1890 lb skuvekraft.
Testflyginga gav eit resultat på 800 km/t, men etter 2 timar tok ein av motorane fyr. Tyskarane hadde ofte problem med brann i jetmotorane i jetfly under krigen, og flyet vart fullstendig øydelagt etter ein krasjlanding med berre ein motor på Oranienburg flyplass.
Dei byrja samtidig med den fyrste serieproduksjonen på 20 utgåver av flyet, men prosjektet vart avslutta då amerikanske styrkar okkuperte fabrikken.

Spesifikasjonar
---------------

**Type**: einsetar jagar-bombar.  

**Motor**: to Junkers Jumo 004C aksial-strøymings turbojetmotorar på 2200 lb skuvekraft kvar.  

**Utrustning**: 4 30mm MK 103 maskinkanonar, og to bombar på 500 kg.  

**prestasjonar**: maks fart ca. 950 km/t ved havnivå, ca. 1030 km/t i 7000 meters høgde, maks marsjfart ca. 895 km/t, klatring 4300 fot i minuttet, maks flugehøgde 17000 meter, normal rekkjevidd ca. 1900 km, maksimal rekkjevidd (med ein motor avslegen) ca. 4000 km.  

**Vekt og dimensjonar**
maks vekt:18700 lb, vengespenn ca. 18m , lengde ca. 8,2 m ,høgde ca. 3,1 m, vengeoverflate 540.348 kvadratfot.

Kjelder
-------

* William Green: «War planes of the second world war», *FIGHTERS* volume one, side 117-118, 1960.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
| Le Havre |
| --- |
| Utsyn over stranda i Le Havre og delar av den gjenoppbygde byenUtsyn over stranda i Le Havre og delar av den gjenoppbygde byen Utsyn over stranda i Le Havre og delar av den gjenoppbygde byen |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Le Havre | Byvåpenet til Le Havre |
| **Flagget til Le Havre** | **Byvåpenet til Le Havre** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region  Departement | Frankrike Normandie  Seine-Maritime |
| Grunnlagd | 1517 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  46,95 km² |
| Innbyggjarar  - By (1999)   - folketettleik - Byområde | 190 905   4 066/km²296 773 |
| Koordinatar | 49°30′0″N 0°7′12″E﻿Koordinatar: 49°30′0″N 0°7′12″E﻿ |
| Høgd over havet | 0 m |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 76351/76600, 76610, 76620 |
| **Heimeside:** Offisiell nettside |
| Plassering |
|  |

**Le Havre** er ein by i Normandie, nord i Frankrike ved Den engelske kanalen og munningen til Seinen. Han har eit folketal på om lag 190 000 innbyggjarar, medan storbyområdet i 1999 hadde 296 773 innbyggjarar. 

Byen var anløpshamn for franske passasjerdamparar som gjekk over Atlanterhavet til USA, og byen vert derfor kalla «La Porte Océane». Han er den største byen i Normandie, føre Rouen, og den femte største eksporthamna i Frankrike. 

Le Havre har vore på verdsarvlista til UNESCO sidan juli 2005. Byen har eit universitet og ein sterk sportskultur med «Le HAC», den eldste profesjonelle fotballklubben i Frankrike.

Administrasjon
--------------

Le Havre er ein kommune og *sous-préfecture* (underprefektur) i departementet Seine-Maritime, som igjen er ein del av regionen Normandie Den noverande borgarmeisteren i Le Havre er Antoine Rufenacht.

Geografi
--------

Le Havre ligg i nærleiken av byane Montivilliers, Harfleur, Gonfreville-l'Orcher. Elva Seinen skil Le Havre frå Honfleur. I aust ligg Pont de Normandie.

Historie
--------

Byen vart grunnlagd i 1517 med namnet *Franciscopolis* etter Francis I av Frankrike, og så omdøypt til **Le Havre-de-Grâce** («Nåden si hamn»). *Le Havre* tyder rett og slett «hamna». Byen vart bygd for å erstatte dei gamle hamnene i Honfleur og Harfleur, som det var vanskelegare å nytte på grunn av slamavleiring. Historia til byen er tett knytt til hamna. På 1700-talet byrja byen å vekse då handelen frå Vest-India til Frankrike og Europa auka i omfang. På 1800-talet vart byen eit industrisenter. 

Byen vart øydelagd under Operasjon Overlord i Normandie under den andre verdskrigen. 5 000 menneske vart drepne, og 12 000 heimar vart totalskadd. Sentrum i byen vart bygd opp att i modernistisk stil av Auguste Perret.

Folk frå Le Havre
-----------------

* Georges de Scudéry (1601–1667), dramatikar, lyrikar og romanforfattar
* Madeleine de Scudéry (1607–1701), forfattar

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Le Havre**

* Turisme
* Bilete av verdsarvbyen Le Havre Arkivert 2007-03-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* HDS

 |
Olga Kutsjerenko
**Olga Sergejevna Kutsjerenko** (fødd 5. november 1985) er ein russisk tidlegare friidrettsutøvar frå Volgograd. Ho tok i 2011 VM-sølv i lengdehopp, ein medalje ho vart frådømd i 2017.

Aktiv
-----

Kutsjerenko hoppa seg inn i verdseliten i øvinga i 2009-sesongen då ho som best landa på 6,91 m. 27. mai 2010 presterte ho sitt livs lengste hopp, under særs gunstige tilhøve i Sotsji vart ho målt til 7,13 meter. Vel to månader seinare vann ho bronsen ved europameisterskapen i Barcelona.

### Doping

I 2011 kneip Kutsjerenko sølvmedaljen med eit hopp på 6,77 m då friidretts-VM ved fann stad i Daegu. Fem år seinare viste ein retest av dopingprøva hennar spor etter ulovlege midlar. I 2017 vart ho frådømd medalja. 

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2009 i Berlin: Nr 5 – 6,77 m
* EM 2010 i Barcelona: Bronsemedalje – 6,84 m
* VM 2011 i Daegu: Sølvmedalje – 6,77 m. Annullert i 2017
* VM 2013 i Moskva: Nr 5 – 6,81 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olga Kucherenko» frå Wikipedia på engelsk, den 10. juli 2020.*
R logo
**R** er eit programmeringsspråk og system for statistiske berekningar og grafikk som opphavleg vart utvikla av Ross Ihaka og Robert Gentleman ved University of Auckland på New Zealand. I motsetnad til andre program for statistiske berekningar som t.d. SPSS, Statistica og Stat-A, er brukargrensesnittet ikkje primært grafisk; styringa av berekningane føregår ved at ein skriv kommandoar. Modellen for språket var programmeringsspråket S som vert nytta i statistikkpakken S-Plus, som er ein kommersiell programpakke. (S-plus har òg eit menybasert grafisk brukargrensesnitt.) I dag vert R vidareutvikla som *R Project* av R Development Core Team under The R Foundation. Namnet på systemet har dels bakgrunn i den første bokstaven i førenamnet til dei opphavlege utviklarane og er dels eit spel på namnet til modellen «S».

R har etter kvart vorte ein de facto-standard for utvikling av statistiske teknikkar. Programmeringsspråket er sterkt objektorientert. Det er svært fleksibelt, særleg fordi det finst tilgjengeleg ei særs stor mengd (meir enn 5000) meir spesialiserte «pakkar» (*packages*) som kan leggjast til den grunnversjonen av systemet ein får ved den første installasjonen. Kvar av desse tilleggspakkane består vanlegvis av eit sett spesialiserte funksjonar med tilhøyrande datasett og dokumentasjon. Ein kan difor skreddarsy sin eigen versjon av systemet etter som det trengst.

I bruksmåte skil R (og S) seg òg frå statistikkpakkene nemnt ovanfor ved at ein har eit (eller fleire) arbeidsområde (*workspace*) som kan innehalda tidlegare resultat, eigne funksjonar, og datasett.

Kjeldekoden til R er fritt tilgjengeleg under GNU General Public License. Det finst ferdig kompilerte utgåver for Macintosh, Windows og dei fleste Unix-variantane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Programmeringsspråket R» frå Wikipedia på bokmål, den 23. september 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The R Project for Statistical Computing
* The CRAN (Comprehensive R Archive Network) Project
* Webbasert utgåve av R Arkivert 2006-06-15 ved Wayback Machine.
* The R Graph Gallery
* Robert Gentleman sida si Arkivert 2006-06-23 ved Wayback Machine.
* Ross Ihaka sin side
* Tilpassing av grafar i R.
* Statistical programming with R frå IBM.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**Olga Petrovna Bondarenko**, fødd **Krentser** (fødd 2. juni 1960) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Slavgorod i Russland som representerte Sovjetunionen på langdistansane. Ho vart europameister 1986 på 3 000 m og olympisk meister 1988 på 10 000 meter.

### Aktiv

Olga Krentser sette allereie 7. august 1981 verdsrekord på 10000 m med tida 32.30,8, på ein distanse der Det internasjonale friidrettforbundet (IAAF) ikkje hadde byrja registrere rekordar. Den 24. juni 1984 sette ho derimot den fyrste offisielle verdsrekorden i øvinga då ho i Kiev, som Olga Bondarenko kom ho i mål på tida 31.13,78.

I 1985-sesongen sette Bondarenko personleg rekord på 5 000 m med tida 14.55,7. Under EM i friidrett 1986 i Stuttgart vann ho 3 000 m på personleg rekord 8.33,9. To dagar seinare tok ho sølvmedaljen på 10 000 m på personleg rekordtid 30.57,2, norske Ingrid Kristiansen vann løpet klart. Året etter enda Bondarenko på fjerdeplass i milløpet då VM fann stad i Roma.

Under Sommer-OL 1988 i Seoul vann Bondarenko gullmedaljen i det fyrste olympiske 10 000- meterløpet for kvinner, tre sekundar framom britiske Liz McColgan.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Gull på 3000 m - 8.33,9, framom Maricica Puică (8.35,9), og sølv på 10000 m - 30.57,2, bakom Ingrid Kristiansen (30.23,2)
* VM 1987 i Roma: Nr 4 på 10000 m - 31.18,3
* OL 1988 i Seoul: Gullmedalje på 10000 m - 31.05,2, framom Liz McColgan (31.08,4)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olga Bondarenko» frå Wikipedia på tysk, den 28. august 2016.*

* «Olga Bondarenko» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Ancudfjorden** eller **Ancudbukta** (spansk: *Golfo de Ancud*]) er eit innelukka havområde mellom den chilenske øya Chiloé i vest og fastlandet i aust, begge sider i Los Lagos-regionen i Chile. Han måler 52 nm på det breiaste i retning NW-SØ og er 52 nm
lang i generell nord-sør-retning.

Mot nord ligg Reloncavísundet med opning til Reloncavíbukta, mot aust ligg fastlandet, mot sør er Ancudfjorden avgrensa av Desertoresøyane og det 10 km breie Apiaosundet som fører ut til Corcovadofjorden. Mot vest ligg austkysten av Chiloé. I nordvest fører ein opning gjennom Chacaokanalen ut mot Stillehavet.

Oseanografi
-----------

Tidvatnet langs kysten av Chile skrir fram frå nord til sør; når det når Chiloéøya, vert det todelt, den eine som kjem inn gjennom Chacaokanalen i nordvest og den andre gjennom Boca del Guafo i sør, begge når største høgde ved Desertoresøyane og ved austkanten av Chacaokanalen, Punta Tres Cruces. Ved landsidene observerer ein normalt to høgvatn og to lågvatn kvart døgn, med ulik høgd på floda, om sommaren er tidvatnet på dagtid høgare og om vinteren er det motsett. Amplituden på tidvatnet, tidvasskilnaden, varierer mellom 3 og 7 meter. Flodstraumen trekkjer mot nord og ebbestraumen mot sør. Intensiteten varierer i samsvar med breidda og djupna på kanalane.

Innlaupet til Quintupeufjorden
Den nordgåande havstraumen i Stillehavet som strøymer inn i Corcovadofjorden frå sørvest, pressar fjordvatnet nordover og innover landet. Ved nordvestenden av Ancudfjorden, omtrent 4 nm søraust for Punta Tres Cruces, møtast straumen frå sør den som kjem inn gjennom Chacaokanalen, og dannar ei oppsiktsvekkjande krusingslinje kalla Raya de Tique. Desse rørslene er nokre gonger svært farlege for opne båtar, mange har forlist i freistnad på å krysse denne linja. 

Djupna midtfjords er stor, og på nord- og sørsida uregelmessig. Det er grunne område i den nordlege sektoren.

Quintupeu
---------

På austsida av Ancudfjorden finst mindre fjordar som skjer seg inn i austleg eller søraustleg retning. Ein av desse er Quintupeufjorden.
Fjorden er kjent som staden der det tyske skipet SMS «Dresden» gøymde seg under den første verdskrigen, seinare senka i Juan Fernández-øygruppa i 1915. Avstand i luftlinje mellom botnen av Quintupeufjorden og statsgrensa mot Argentina er berre 14,4 km.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen er basert på «Golfo de Ancud» og «Fiordo Quintupeu» frå Wikipedia på spansk, den 30. januar 2023*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Ancudfjorden**

* United States. Defense Mapping Agency. Hydrographic Center (1976). *Sailing directions for South America*. Defense Mapping Agency, Hydrographic Center. s. 378.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Olga Arkadjevna Bryzjina**, fødd **Vladykina**, (fødd 30. juni 1963) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Krasnokamsk i Perm kraj som representerte Sovjetunionen til 1991 og sidan Ukraina. Ho vart verdsmeister på 400 meter i 1987 og olympisk meister i 1988, dessutan vann ho sølvmedaljar på same distansen ved EM 1986 og OL 1992. Ved OL 1988 og 1992, samt VM 1991 deltok ho på dei sovjetiske laga som vann gull i 4 x 400 m stafett. Bryjzina sin personlege rekord på 48,27 sekundar gjev henne fjerdeplass på verdsstatistikken.

Aktiv
-----

Olga Vladykina fekk sitt gjennombrot då Marita Koch 6. november 1985 i Canberra sette den gjeldande verdsrekorden på 400 meter med 47,60 sekundar. Vladykina var den einaste som heldt fylgje halvvegs, og ho tok andreplassen i tevlinga med personleg rekord på 48,27. Året etter var ho sjanselaus på å fylgje Koch under friidretts-EM i Stuttgart, men kapra sølvmedaljen.

Olga Bryzjina tok si fyrste gullmedalje då ho vann 400 m i Roma-VM 1987, med tida 49,38 var ho over eit halvt sekund føre austtyske Petra Müller på sølvplassen. På den lange stafetten sprang Bryzjina Sovjetunionen inn til sølv, eit lite sekund på vinnarlaget frå Aust-Tyskland. Under sommarleikane 1988 var Bryzjina i ei eiga klasse då ho vann 400 m og sette olympisk rekord på 48,65 sekundar, atter fekk Müller sølvmedaljen, 0,80 sekund bak Bryzjina. I 4 x 400 m stafett sprang Bryzjina ankeretappen for Sovjetunionen og etter ein tett strid med USA si ankerkvinne, Florence Griffith-Joyner, passerte ho målstreken på 3,15,17, verdsrekord også i 2016. Dei andre på vinnarlaget var Tazzjana Lajovskaja, Olga Nazarova og Marija Pinigina.

I friidretts-VM 1991 i Tokyo hamna Bryzjina utanfor pallen på 400 m, 0,04 sekund etter bronsemedaljøren Sandra Meyers som representerte Spania. Derimot vann ho eit nytt stafettgull, saman med Ljadovskaja, Ljudmila Dzjigalova og Nazarova. I sitt siste store meisterskap, Sommar-OL 1992 i Barcelona, vann Bryzjina sølvmedaljen på 400 m, med tida 49,05 var ho 0,22 sekund etter den olympiske meisteren, franske Marie-José Pérec. Avslutningsdagen fekk Bryzjina gleda av å springe seg og lagkameratane Jelan Rusina, Dzjigalova og Nazarova i mål til olympisk gull, hennar tredje.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje på 400 – 49,67, bakom Marita Koch (48,22)
* VM 1987 i Roma: Gull på 400 m – 49,38, sølv i 4 x 400 m stafett
* OL 1988 i Seoul: Gullmedaljar på 400 m – 48,65 og i 4 x 400 m stafett (3.15,17)
* VM 1991 i Tokyo: Gullmedalje i 4 x 400 m stafett (3.18,4). Nr 4 på 400 m – 49,82
* OL 1992 i Barcelona: Sølv på 400 m – 49,05, gull i 4 x 400 m stafett (3.20,2)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olha Bryshina» frå Wikipedia på tysk, den 31. august 2016.*

* *Denne artikkelen bygger på «Olha Bryzhina» frå Wikipedia på engelsk, den 31. august 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Olga Bryzgina» (på engelsk). Olympedia. Henta 7. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Peipus** (estisk *Peipsi järv*, russisk *Чудское озеро*, *Tsjudskoje ozero*) er ein stor innsjø på grensa mellom Estland og Russland.

Peipus er den fjerde største innsjøen i Europa, med eit areal på 3 555 km². Berre Ladoga, Onega og Vänern er større i Europa.

Satellittbilete av Peipus
Sjøen har tre delar: Ein større del, kjend under namnet Peipus, ein mindre del, Pihkva/Pskov, og eit sund mellom desse, Lämmi/Tjoploje.

Peipus er ein grunn innsjø, med største djupn på 15 meter og ei middeldjupn på 7 meter. 
Sjøbotnen er for det meste gråfarga mudder, men er sandete i sør.

Fiskelivet i sjøen er rikt, men sjøen er ureina etter utslepp i Sovjet-tida.

Elva Emajõgi munnar ut i Peipus frå Võrtsjärv i vest. I nord renn Narvaelva ut av Peipus og til havet i Finskebukta.

Sjøen er frosen rundt seks månader i året.
I 1242 var den islagde innsjøen åstad for Slaget ved Peipus (kjend i Russland som «slaget på isen») mellom Den tyske riddarordenen og folk frå Novgorod under Aleksandr Nevskij.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Lake Peipus. Encyclopædia Britannica online

Bakgrunnsstoff
--------------

* livinglakes.com om Peipus og Võrtsjärv Arkivert 2005-12-14 ved Wayback Machine.
* Peipsi Infokeskus Estisk nettside med turistinformasjon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Rolv Thesen** (14. juli 1896–13. september 1966) var ein norsk litteraturforskar, statsstipendiat og diktar frå Moskenes.

### Liv og gjerning

Thesen tok artium i hovudstaden i 1916. Deretter var han lærar ved Kvæfjord Middelskole i Troms i tre år. Han byrja så å studere filologi i Kristiania, og var dessutan i 1920/21 styrar for ein eittårig middelskule for landsungdom. Etter han hadde gjort unna hovudfag i historie i 1926, arbeidde han tida 1926-31 som lektor på Eidsvoll landsgymnas. Thesen tok i 1928 til som litteraturkritikar og spaltist i Arbeiderbladet, ei verksemd han dreiv livet ut. Han var òg litterær konsulent for Aschehoug forlag. Frå 1949 var han statsstipendiat.

Litteraturforskaren Thesen skreiv både om samtidsforfattarar som Olav Duun, Tore Ørjasæter og Johan Falkberget, og om eldre, store forfattarar. Særleg oppteken var han av Arne Garborg sin forfattarskap, og som han gjennom avhandlinga *Arne Garborg. Frå jærbu til europear* vart dr. philos. på i 1934. Thesen sitt viktigaste verk er det ufullførte *Diktaren og bygda* som kom i tre band. I dette arbeidet sette Thesen skildringar av bygdeliv inn i ein sosialpsykologisk samanheng. Under namnet Harald Hamre gav Thesen ut tre diktsamlingar.

Thesen var medlem av Forfatterforeningen sitt litterære råd frå 1937 til 1963. I 1946 var han med å stifte Norsk Litteraturkritikerlag.

Han døydde på Elverum.

Verk
----

* *Tore Ørjasæter: Ei innføring i diktinga hans*. Norli, 1935.
* *Arne Garborg*. 3 bd. 1933–39.
* *Arne Garborg og det norske folket*. Noregs boklag, 1940.
* *Mennesket og maktene. Olav Duuns dikting i vokster og fullending*. 1942.
* *Olav Duun*. Noregs boklag, 1946.
* *Mennesket i oss*. Aschehoug, 1951.
* *Diktaren og bygda*. 3 bd. Aschehoug, 1953–65.
* *Johan Falkberget og hans rike*. Aschehoug, 1959.

Litteratur
----------

* Jan Olav Gatland (2006): *Det litterære liv. Rolv Thesen og hans tid*. Bergen: Vigmostad & Bjørke. ISBN 82-419-0452-5.
* dagogtid.no Ottar Fyllingsnes: *Den litterære doktoren*
* Store norske leksikon
* Allkunne

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rolv Thesen» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mai 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Rolv Thesens private arkiv som består av 22 brev finst ved NTNU Universitetsbiblioteket

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS

 |
Pegmatitt frå Nordaustlandet på Svalbard, fotografert på Barentsburg museum.
**Pegmatitt** er ein storkornet granittisk djup- eller gangbergart. Han finst ofte med minerala alkalifeltspat, plagioklas, kvarts og glimmer og ofte inneheld pegmatittar òg turmalin, topas, beryll og fleire andre meir sjeldne mineral. 

Det er to hovudtypar av pegmatittar, granittpegmatittar og nefelinsyenitt-pegmatittar, som omfram skilnader i hovedmineralogi òg skil seg med omsyn til innhaldet av sjeldne bimineral. Granitt-pegmatittar er særs utbreidd i Noreg, særleg i Østfold, i Bamble og langs sørlandskysten, i Tørdal, Iveland og Evje og i Tysfjord. Nefelinsyenitt-pegmatittane er særleg kjende ved Langesundsfjorden og elles i Vestfold, og på Grønland og Kola.

Namnet pegmatitt kjem av gresk *pegma* som tyder «binding» eller «nettverk».

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Pegmatitt» frå Wikipedia på bokmål, den 28. desember 2013.*

* Raade, Gunnar. (14. februar 2009). Pegmatitt. I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Nikolaj Leontjevitsj Benois** (13. juli 1813–23. desember 1898) var ein russisk arkitekt som arbeidde i Peterhof og andre forstader til St. Petersburg.

Liv og gjerning
---------------

Benois vart fødd i St. Petersburg som son av Anna Katarina (Groppe), som var av tysk avstamming, og Louis Jules Benois frå Brie i Frankrike. Han studerte ved St. Petersburgs kunstakademi frå 1827 til 1836. Åtte år seinare var han av tsar Nikolaj I utnemnd til hoffarkitekt og fekk då oppsyn med fleire byggeprosjekt i byen Peterhof, i særleg grad med stallane til keisaren (1847-52).

Benois teikna nokre av dei fyrste jarnbanestasjonane i Russland, fram om alt i Strelna, Tsarskoje Selo, og nye Peterhof. Den siste vert rekna for meisterstykket hans. I 1800-talets Russland var Benois kjend for å vere tilhengar av nygotisk stil i arkitektur og utsmykking.

Nye Peterhof jarnbanestasjon, teikna av Nikolaj Benois. Foto frå før 1917
Benois hadde tre søner som alle vart lagd merke til i si samtid. Aleksandr Benois var målar og er særleg kjend som scenograf. Også Albert Benois var målar, medan Leon Benois var ein kjend arkitekt. Mellom barneborna hans fann ein kunstnarande Jevgenij Lanceraj og Zinaida Serebrjakova. Skodespelaren Peter Ustinov var eit oldebarn.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Nicholas Benois» frå Wikipedia på engelsk, den 14. april 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* ULAN
* NKC

 |
**Jean Metzinger** (25. juni 1883–3. november 1956) var ein fransk målar. Stilen hans utvikla seg frå neoimpresjonisme via fauvisme til analytisk kubisme.

Liv og gjerning
---------------

Etter fullført studenteksamen i heimbyen Nantes, reiste Metzinger tjue år gammal til Paris for å studere medisin. Etter eit tid avslutta han medisinstudiet, satsa i staden på å verte kunstmålar. Han vart kjend med målaren Robert Delaunay og diktaren Max Jacob og kom slik inn i krinsen rundt Guillaume Apollinaire. Sidan møtte han målarane i Bateau Lavoir, mellom anna med Georges Braque, Pablo Picasso og Juan Gris.

Metzinger gjorde seg etterkvart tankar om biletet som medium, og gav i 1910 ut skriftet *Merknader om måleriet*. Same året stilte han ut av sine verk i *Salon des Indépendants*, der han året etter stilte ut i lag med Delaunay, Albert Gleizes og Fernand Léger.

Ideane sine vidareutvikla Metzinger saman med Albert Gleizes, og i 1912 kom avhandlinga *Du Cubisme*. Boka vakte stor merksemd. På same tid var med å stifte Section d'Or, også kjent som 'Puteauxgruppa'. Han deltok på talrike utstillingar, slik som på *Salon d'Automne* i 1911 og 1913, *Galerie de la Boétie* i Paris 1912, *Der Sturm* i Berlin i 1913, *Berthe Weil* i Paris 1913 og *Montross Gallery* i New York i 1916.

Han deltok i krigsteneste under første verdskrigen. Etterpå flytta han tilbake til Paris, der han stort sett budde resten av livet. Unnataket var ein periode i Bandol under andre verdskrigen. 
Han døydde i Paris, 75 år gammal.

Stilutvikling
-------------

Metzinger var først oppteken av den neoimpresjonistiske målestilen, og laga mellom 1905 og -08 mosaikkliknande fargemønster. Desse var hans første kunstnariske høgdepunkt, og danna ein overgang til dei seinare kubistiske bileta. Verka syner stor sans for klar orden i bileta, noko som går fram av korleis han konstruerte bileta sine.

Etterkvart vart bileta meir geometriserte og avdekker kontakten til Braque, Picasso og Gris. Allereie i arbeida frå året 1910 finn ein trekk som fører mot den analytiske kubismen. Frå 1920-åra og framover fjerna han seg noko frå kubismen.

Som representant for ein «degenerert målestil» vart han erklært entartet av naziregimet i Tyskland i 1937.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jean Metzinger» frå Wikipedia på bokmål, den 9. januar 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Metzinger in der ArtCyclopedia

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |