recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
I matematikk er **kardinalitet** av ei mengd den eigenskapen som skildrar storleiken av mengda ved å bruke eit kardinaltal. Nokre gonger brukar vi omgrepet på ein numerisk måte. For endelege mengder er då kardinaliteten mengda element i mengda.

Samanlikning av mengder
-----------------------

Når vi samanliknar to mengder, seier vi at ei mengd A og ei mengd B har same kardinalitet viss og berre viss det eksisterer ein bijeksjon, dvs. ein injektiv (ein-til-ein-) og ein surjektiv (på-) funksjon mellom dei to mengdene. Til dømes har mengda av partal den same kardinaliteten som mengda av naturlege tal, sidan funksjonen *f(n) = 2n* er ein bijeksjon. Bijeksjonar blir òg kalla ein-til-ein-korrespondanser.

Telbare og ikkje-telbare mengder
--------------------------------

Kvar og ei mengd som har den same kardinaliten som mengda av naturlege tal, blir sagt å vere ei telbar uendeleg mengd viss kardinaliteten er mindre enn den for dei naturlege tala når han er ei endeleg mengd, elles er mengda ikkje-telbar.

Kardinaliteten for dei naturlege tala er alef-null ({\displaystyle {\aleph \_{0}}}), medan kardinaliteten for dei reelle tal er {\displaystyle 2^{\aleph \_{0}}}.

Kardinaliteten for dei naturlege tala er mindre enn kardinaliteten for dei reelle tala (jf. Cantors diagonalargument). Kontinuumhypotesen uttrykkjer at det ikkje finst noko kardinaltal mellom kardinaliteten for dei reelle tala og kardinaliteten for dei naturlege tala. (Denne hypotesen er uavhengig av Zermelo-Fränkels aksiomsystem, og kan difor ikkje bevisast eller bli motprova i dette systemet.)

Døme og øvrige eigenskapar
--------------------------

* Viss til dømes mengda X er definert av `X = {a, b, c}`, og mengda Y av `Y = {eple, appelsinar, pærer}`, så gjeld card A = card B, dvs. dei har begge tre element.
* Viss ein har to mengder X og Y og card X er mindre enn eller lik card Y, då finst det ei mengd Z som er ei delmengd av Y slik at card X = card Z.

Ein slik eigenskap tillèt samanlikning av kor mange element som er innehalde i to eller fleire mengder utan behov for ei mellommengd (dvs. dei naturlege tala).

* Innanfor området ikkje-telbare mengder, finst det ei klasse av mengder Y slik at card Y = card R, der R er mengda av reelle tal. Slike mengder blir sagt å ha «kontinuumet sin kardinalitet».
* Det kan bevisast at det *ikkje* finst ei mengd X slik at card Y < card X for ei vilkårleg mengd Y.

Tekn at det *finst* ei slik mengd og kall denne X. La Y vere potensmengda av X, card Y = 2^(card X). Av dette følgjer sjølvmotseeinga card Y > card X.

Sjå òg
------

* Kardinaltal
* Alef-tal
* Kontinuumhypotesen

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Kardinalitet» frå Wikipedia på bokmål, den 13. september 2011.*
**Olena Mykhajlivna Pidhrusjna** (fødd 9. januar 1987) er ein ukrainsk skiskyttar, fødd i Legnica i Polen. Ho vart verdsmeister i 7,5 km sprint under VM i skiskyting 2013 i Nové Město og olympisk meister i 4 x 6 km stafett for Ukraina under Vinter-OL 2014 i Sotsji.

### Aktiv

Pidhrusjna vann både gull-, sølv- og bronsemedalje då verdsmeisterskapen 2013 fann stad i Tsjekkia vinteren 2013. Det tok til med prikkfri skyting og siger i 6,5 km sprint, 6,4 sekundar framon norske Tora Berger. Dagen etter gjekk Pidhrusjna inn til bronse på den etterfylgjande jaktstarten. Ei knapp veke seinare måtte ankerkvinne Pidhrusjna sjå seg forbi- og frågått av Berger under innspurten på VM-stafetten, men ho berga ukrainsk sølvmedalje framom Italia.

Under vinterleikane 2014 i Sotsji var Pidhrusjnas beste individuelle plassering ein sjuandeplass i fellesstarten. Etter at Vita Semerenko, Julija Dsjyma og Valj Semerenko syrgde for at Ukraina heile vegen var med i gullstriden i 4 x 6 km stafett, var det opp til Pidhrusjna å sikre ukrainsk OL-gull. Atter viste ho seg som ein trygg skyttar, og passerte mållinja med 26 sekundar til gode på sterkaste konkurrenten, Russland.

Pr 31. januar 2016 har Pidhrusjna sju (1-2-4) individuelle pallplasseringar i verdscupen i skiskyting. VM-triumfen i 2013 er hennar einaste verdscupsiger individuelt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olena Pidhruschna» frå Wikipedia på tysk, den 5. februar 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Olena Pidhrushna». olympedia.org. Henta 26. oktober 2022.
Karavell med latinarsegl.
Ein **karavell** er ein lett manøvrerbar, liten tomastra eller tremastra seglbåt bruka av portugisiske og spanske sjøfararar då dei føretok dei lange utforskingsreisene frå starten av 1400-talet. 

Sjølv om karakken representerte beste standard i seinare skipsbygging ved Middelhavet på den tida, så var han ikkje vel egna for alle føremål. Først nytta portugisarane karakkane då dei våga seg sørover langs Vest-Afrika og ut på Atlanterhavet. Men desse store fullrigga båtane var ikkje brukanes til å manøvrere med presisjon innanskjers når dei undersøkte ukjente farvatn. Sjøfolka kom snart til å føretrekkje mindre karakkar på kring 100 tonn, eller dei lette tremastra middelhavsfartøya kjente som karavell.

Ettersom karavellen ikkje stikk djupt var han eigna til bruk ved utforsking av elveutlaup i grunne farvatn. Med hjelp av latinarsegl kunne han kjapt krysse grunne område i hard vind, og med det kvadratiske atlantisk type seglet gjorde han stor fart. Karavellen var økonomisk og med eigenskapar som stor styrke og snøggleik vart han verdsett som den beste fatøytypen i samtida. Karavell med latinarsegl hadde i regelen to eller tre mastrer, medan dei med atlantisk type segl hadde fire mastrer. 

Dei tidlege karavellane var vanlegvis tomastra båtar på kring 50 tonn med ei totallengd på mellom 20 og 30 meter. Dei hadde eit høgt forhold mellom lengd og dekksbreidd på kring 3,5 : 1. Dette gjorde båtane mykje raske og manøvrerbare. Mot slutten av 14-talet vart karavellen modifisert slik at han fekk tilsvarande rigg som karakken med forsegl, kvadratisk hovudsegl og mesansegl, men til skilnad frå karakken fekk han ikkje bakk eller ruff og heller ikkje stort av akterbygget som karakken hadde. I ei slik form vart karavellen kalla *caravela redonda*. Det var eit slikt skip som Christofer Columbus sette ut med på den vidgjetne ekspedisjonen i 1492. «Santa Maria» var ein liten karakk som tente som flaggskip medan «Niña» og «Pinta» var karavellar på rundt 20 meter med ei breidd på sju meter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Caravel» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mai 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* KulturNav

 |
**Marknadsrisiko** er risiko for økonomisk tap (eller gevinst) på finansielle eigedelar som aksjar, obligasjonar og valuta, som følgje av endra verdsetjing i marknadene. Finansinstitusjonane plasserer midlar i verdipapirmarknadene, og resultata deira blir derfor påverka av kursendringar. Men også hushalda investerer større beløp, særleg i aksjar. Saman med utviklinga i prisane på bustader er børsutviklinga såleis med på å påverke formuessituasjonen til hushalda, og – via såkalla formueseffektar – deira kjøp av varer og tenester.

Mens norske bankar i avgrensa grad er utsette for marknadsrisiko, er forsikringsselskapa mykje meir utsette, fordi store delar av forvaltningskapitalen er plasserte i verdipapir. Aksjedelen i porteføljane til selskapa har auka noko, særleg som følgje av verdiauken. Fluktasjonar (volatilitet) i marknadsverdi påverkar derfor institusjonane si evne til å innfri forpliktingane sine. Aksjedelen er likevel ikkje større enn at marknadsrisikoen synest moderat. Når det gjeld rentepapir, blir ein stor del av desse haldne til forfall slik at endringar i marknadsrenta ikkje får verknader for verdsetjinga i rekneskapane til selskapa.

Kjelde
------

*St.meld. nr. 13 (2005-2006), Kredittmeldinga 2005* (regjerningen.no)
Skitne klutar.
**Klut** eller **fille** er eit mindre tøystykke som kan koma frå eit større tøystykke eller vera laga til den ønskte storleiken frå byrjinga av. I dag bruker ein typisk filler til pussing og reingjering. Gjenbrukte filler kan brukast til å laga klutepapir, lappeteppe, fillerye og liknande.

Ordet «klut» kan også brukast for å visa til segl, som i uttrykket «setja alle klutar til». «Filler» kan visa til lasete klede eller humoristisk om vanlege klede.

Vaskefiller
-----------

Golvfille.
Filler kan vera nyttige til å gjera reint med, både på store flater, avgrensa flekkar eller i tronge rom. Det er vanleg å ha ulike klutar til ulik bruk, til dømes golvfille til å vaska golv med, kjøkkenfille til bruk der ein lagar mat og kroppsklut til å vaska kroppen med.

Dei fleste klutar kan vaskast og brukast fleire gonger, ulikt tørkepapir og våtserviettar, men det er også utvikla eingongsklutar. Klutar som ligg fuktige lenge danner grobotn for bakteriar. For å ikkje bli helseskadelege bør særleg kjøkkenklutar byttast ofte.

Alle typar tekstil blir brukte til klutar. Tradisjonelt har dei vore av naturfiber som bomull og lin. I nyare tid har ein utvikla kunstfiberklutar, til dømes filtklut av viskose og andre syntetiske fiber, og mikrofiberklut. Slike klutar kan ofte brukast til å vaska med utan reingjeringsmiddel og/eller vatn.

Kjelder
-------

* «klut» i Nynorskordboka.
* Trine Jensen, «Slik fjerner du flekker fra tekstiler» Arkivert 2011-04-21 ved Wayback Machine. klikk.no, 18.04.2011
* Tor Risberg, «Risikosport på norske kjøkken», nrk.no, 01.06.2011
* Gry Catinka Wold, «- Bytt klut fire ganger i uka» Arkivert 2011-05-21 ved Wayback Machine. klikk.no, 09.02.2010

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Klut**
|  |  |
| --- | --- |
|  | stille (0–2 knop) |
|  | 3–7 knop |
|  | 8–12 knop |
|  | 13–17 knop |
|  | 18–22 knop |
|  | 23–27 knop |
|  | 28–32 knop |
|  | 33–37 knop |
|  | 38–42 knop |
|  | 43–47 knop |
|  | 48–52 knop |
|  | 53–57 knop |
|  | 58–62 knop |
|  | 63–67 knop |
|  | 68–72 knop |
|  | 73–77 knop |
|  | 78–82 knop |
|  | 83–87 knop |
|  | 88–92 knop |
|  | 93–97 knop |
|  | 98–102 knop |
|  | 102–107 knop |

**Vindsnøggleik** er snøggleiken til luftrørsle relativt til eit fast punkt på jorda. Ein snakkar derimot om vind når lufta flyttar seg frå ein stad til ein annan.

Vindsnøggleik er viktig innan mange område som vêrvarsling, luftfart, maritime operasjonar, bygningar og byggeteknikk. Stor vindsnøggleik kan få alvorlege konsekvensar, og kraftig vind har ofte spesielle namn som storm, orkan eller tyfon. Sjå òg Beaufortskalaen.

Vindsnøggleik kan målast med fleire apparat. Eit anemometer har ein propell med koppar som roterer når vinden bles på dei. Snøggleiken propellen roterar med er vindsnøggleiken. Dette apparatet har eksistert i hundrevis av år.

Matematisk
----------

Teknisk sett er vindsnøggleik gjeve ved

{\displaystyle |\mathbf {v} |={\sqrt {u^{2}+v^{2}+w^{2}}}},
der *u*, *v* og *w* er sonal, meridional og vertikal komponent av vindsnøggleiken. I dei fleste tilfelle kan ein sjå bort i frå den vertikale komponenten, sidan den er mykje mindre enn dei horisontale komponentane. Unntak er til dømes vertikale luftstraumar i cumulusskyer.

Faktorar som påverkar vindsnøggleiken
-------------------------------------

Det er fleire faktorar frå liten til stor skala som kan påverke vindsnøggleiken. Desse inkluderer trykkgradient, rossbybølgjer, jetstraumar og lokale vêrforhold.

**Trykkgradient** er eit uttrykk som skildrar skilnaden i lufttrykket mellom to punkt i atmosfæren eller på overflata. Dette er ein svært viktig og dominerande faktor for vindsnøggleiken, for jo større skilnaden i trykket er mellom to faste punkt, jo kraftigare er vinden. Trykkgradient i lag med corioliskrafta og friksjon påverkar òg vindretninga.

**Rossbybølgjer** er storskala bølgjer i vindmønsteret i den øvre delen av troposfæren. Desse bølgjene har global skala og flyttar seg frå vest mot aust, og styrer med det vestavinden på våre breiddegrader.

**Lokale vêrforhold** spelar ei viktig rolle for vindsnøggleiken. Forskjellige typar syklonar som ekstratropiske eller tropiske syklonar og til dømes monsunen kan i svært stor grad styre vindsnøggleiken.

Sjå òg
------

* Vind
* Beaufortskalaen

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Vindsnøggleik**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN

 |
**Vindskjer** er skilnad i vindstyrke og/eller vindretning mellom to punkt i atmosfæren. Om skilnaden er med høgda kallar ein det «vertikalt vindskjer», og om det er mellom to horisontale punkt kallar ein det «horisontalt vindskjer». 

Vindskjer kan ha innverknad på farten til eit fly i forhold til lufta i samband med letting og landing, og dette kan av og til ha katastrofale følgjer. Mange flyulykker har hatt samanheng med vindskjer. Vindskjer kan òg påverke kor kraftig eit torevêr kan bli, men motverkar utviklinga av tropiske syklonar. Turbulens er ein effekt som ofte oppstår i samband med vindskjer.

Vêrsituasjonar
--------------

Ein kan få vindskjer i ymse vêrsituasjonar. 

* Vêrfrontar. Ein kan få kraftig vindskjer når temperaturskilnaden på tvers av fronten er 5°C eller meir og fronten flyttar seg framover med ein fart på 25-30 km/t. Sidan frontar er tredimensjonale fenomen, kan vindskjer i samband med frontar oppstå kor som helst mellom bakken og tropopausen.

* Når ein luftstraum blir hindra. Når vind bles over eit fjell eller ei fjellkjede kan ein få eit vertikalt vindskjer på lesida av fjellet.

* Temperaturinversjonar. På kalde og klåre netter kan det oppstå ein temperaturinversjon på grunn av varmeutstråling frå bakken. I slike tilfelle vil ikkje friksjon påverke vinden over toppen av inversjonen. Endring i vindretning kan bli så mykje som 90 grader og vindstyrke så mykje som 20 m/s.

* Fallvindar.

Effekt på forplanting av lyd
----------------------------

Vertikalt vindskjer kan påverke forplanting av lyd i den lågare atmosfæren ved at lydbølgjer blir «bøygd» ved refraksjon. Denne effekten er viktig å forstå når ein skal byggje lydisolerande veggar som skal verne mot bil- og flytrafikk.

Sjå òg
------

* Luftfartstryggleik
* Fallvind
* Mikroutbrot
Vindpølse
Ei **vindpølse**, **vindpose** eller **vaker** er ein tøypose forma som ei avskoren kjegle nytta til å syne vindretning og relativ vindstyrke. Dei vert ofte nytta på flyplassar og ved kjemiske fabrikkar, der det er fare for gasslekkasjar. Stundom er dei òg sjå langs vindutsette strekk på bilvegar. Posen vert heist opp i ei mast eller flaggstong. 

Vindretninga er motsett retninga som vindpølsa peikar (sidan vindretning er den kompassretninga som vinden bles frå, ikkje mot), så ei vindpølse som peikar nordover indikerer sørleg vind. Vindstyrken er indikert av vinkelen til vindpølsa i høvet til stonga ho er festa til. I svak vind vil vindpølsa henge ned, medan ho i sterk vind vil stå ut horisontalt. 

Ved mange flyplassar er vindpølsene lyssette om kvelden, anten av flaumlyse eller av ei lykt som lysar på stonga.

Sjå òg
------

* Anemometer - måleapparat for vindstyrke
* Vêrhane - apparat som syner vindretning

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Windsock» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vindpølse**
**Klyvtveitvatnet** er eit vatn i Gulen kommune i Vestland. Det er 2,2 km langt og opptil 1 km breitt. Vatnet har eit areal på 0,95 km² og eit naturleg nedbørfelt på 4,47 km². Klyvtveitvatnet har utløp til Austgulfjorden gjennom Klyvtveitelva. Vatnet består av to separate bekken, med eit hovudbekken i vest og eit mindre bekken i aust. Dei to bekkena, som blir kalla høvesvis Store og Vetle Klyvtveitvatnet, er knytt saman med eit smalt og grunt sund.

Klyvtveitvatnet er regulert, og er hovudmagasin for Kløvtveit kraftverk, som utnyttar fallet i Klyvtveitelva ned til Austgulfjorden til produksjon av elektrisk kraft. Vatnet har høgaste regulerte vasstand på 398,4 meter over havet, lågaste regulerte vasstand er 360 moh, og magasinvolumet er 18,3 mill. m³. Vann fra to innsjøar i nærliggande elver, Austgulstølvatnet i Steinsdalelva og Transdalsvatnet i Dalelva, er òg overført til Klyvtveitvatnet, noko som meir enn fordoblar vassføringa til kraftverket i tilhøve til Klyvtveitvatnets naturlege tilsig. 

I dei opphavlege utbyggingsplanane var det føresett at Austgulstølvatnet skulle demmast opp for å lette overføringa til Klyvtveitvatnet, som ligg høgare enn Austgulstølvatnet. Dette ville ha sett delar av Austgulstølen under vatn, og blant anna for å unngå dette fekk BKK i 2003 løyve til ei planendring som medførte at vasstanden i Austgulstølvatnet kunne haldast uendra. Men denne planendringa har òg ført til at skadeverknadene rundt hovudmagasinet i Klyvtveitvatnet er vorte større, noko som igjen har medført reaksjonar frå grunneigarane i området. Det er spesielt skadeverknadene ved Vetle Klyvtveitvatnet det har vorte reagert mot, sidan desse ville vore unngått dersom eit tidlegare forslag frå Gulen kommune om ein lang tunnel frå Austgulstølvatnet til Store Klyvtveitvatnet hadde vorte gjennomført, i staden for dei to kortare tunnelane via Vetle Klyvtveitvatnet som vart bygd. BKK har som følgje av reaksjonane vedteke å bruke 14 millionar kroner til å freiste å føre Vetle Klyvtveitvatnet tilbake til naturleg nivå.

Kjelder
-------

1. 1 2  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
2. ↑  «Større regulering enn vanleg»[*daud lenkje*], bt.no, 30. september 2007
3. ↑  «Fortvilar over brutal kraftutbygging»[*daud lenkje*], bt.no, 21. september 2007
4. ↑  «BKK vil ordna opp på Kløvtveit», nordhordland.no, 1. september 2008

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
| Lytchett Minster  |
| --- |
| Lytchett MinsterLytchett Minster Lytchett Minster |
| Plassering |
| 

Lytchett Minster is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Dorset |
| Distrikt | Purbeck |
| Geografi |
| Koordinatar |  50°44′″N 2°3′″W﻿Koordinatar: 50°44′″N 2°3′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Lytchett Minster**
 |

 **Lytchett Minster**  er ein landsby ved utkanten av Poole i grevskapet Dorset i England. Han er del av eit verdsleg sokn saman med nabolandsbyen Upton, som ligg på den andre sida av vegen A35. Til saman hadde dei to stadene 7573 innbyggjarar i 2001, der fleirtalet budde i Upton.

Lytchett Minster ligg på lågtliggande dyrka mark rundt 2 km vest for Upton og 2,5 km søraust for landsbyen Lytchett Matravers. I nordaust ligg naturområda Lytchett Heath, Beacon Hill og Upton Heath, og i sørvest ligg Gore Heath og Holton Heath. 

Det ligg fleire herregardar i Lytchett Minster. Ein av dei huser Lytchett Minster School med rundt 1400 elevar.

Lytchett Minster Rugby Club spelar i Hampshire League og i Dorset and Wilts League.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lytchett Minster» frå Wikipedia på bokmål, den 25. juli 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Karbonadesmørbrød** er ein smårett som er vert bydd fram på mange ulike serveringsstadar i Noreg, til dømes på vegkroer, ferjer og vertshus, men også på hovudstadsrestaurantar som Theatercaféen. Kalde karbonadesmørbrød høyrer også ofte med i ulike cateringmenyar, og det har vorte eit vanleg innslag på sjukehusmenyar, ofte til dømes som kveldsmat på laurdagar.

Tillaging
---------

Som underlag for smørbrødet brukar ein ei skive brød, ofte ein kneippbrødvariant. Loff vert òg nytta. Brødskiva smørjer ein med meierismør og så legg ein på eit blad grøn salat, gjerne crispisalat eller ei blanding med til dømes litt ruccolasalat. Det er vanleg å nytta rapidsalat. Så legg ein karbonaden på og pyntar med mjuksteikt lauk, tomatbåtar, sylteaugurk og persilledusk.

Ein variant er å servere karbonadesmørbrød med speilegg, då er tomatketsjup attåt. I Trøndelag er det vanleg å servera karbonadesmørbrødet med ertestuing og steikte poteter attåt.

Matkvalitet
-----------

Avgjerande for kvaliteten på karbonadesmørbrødet er karbonaden. Det som vert servert på enklare serveringsstadane er som oftast heilfabrikata, det vil seie at dei kjem ferdiglaga frå kjøttindustrien. Av stadar med litt høgare kvalitet må ein kunna venta at dei lagar eigne ferske karbonadar, helst også at dei nyttar heimebakt brød.

Om ein lagar sine eigne karbonadar av karbonadedeig eller kjøttdeig av til dømes vilt og brukar grønsaker til, kan eit karbonadesmørbrød vera både eit godt og sunt måltid.

Kjelder
-------
**American Ornithologists' Union** (AOU) er ein ornitologisk organisasjon i USA. Medlemmane er i hovudsak profesjonelle ornitologar snarare enn amatørar. Organisasjonen er eit medlem av Ornitologisk Council.

Han vart grunnlagt av Elliott Coues, Joel Asaf Allen, og William Brewster i september 1883.

Det kvartalsvise tidsskriftet, *The Auk*, har vore utgjeve sidan januar 1884. Andre betydelege publikasjonar omfattar *AOU Checklist of North American Birds*, som er eit standardoppslagsverk for feltarbeid, og ein monografiserie, *Ornitologisk Monographs*.

**South American Classification Committee (SACC)**, er eit offentleg utval underlagt AOU, med spesielt oppdrag om å vedlikehalde ein standardklassifikasjon, med engelske namn, for fugleartar i Sør-Amerika.

Kjelder
-------

* *Første utgåva av denne artikkelen er ei omsetjing av «American Ornithologists' Union» frå Wikipedia på engelsk, den 3. januar 2011*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* CiNii

 |
Vindrose for LaGuardia lufthamn (LGA) i New York City. 2008
Ei **vindrose** er eit diagram som syner vindtilhøva på ein stad i form av søyler som syner fordelinga av vindstyrke og vindretning. Den lengste søyla på rosa syner vindretninga som opptrer oftast.

Historie
--------

Før utviklinga av kompassrosa, var ei vindrose nytta på kart for å la lesaren vite kva retningar dei åtte største vindane (og stundom 16 største vindane) kom frå i høvet til kartet. 
Det vart ikkje skild mellom kompassretningane og vindane som blåste frå ei viss retning. Nord vart synt som ein fleur de lis, medan aust vart synt som ein kross for å indikere retninga mot Jerusalem i forhold til Europa.

Bruk
----

Den moderne vindrosa syner kor ofte vinden bles *frå* ei viss retning over ein trettiårsperiode. Lengda av kvar søyle kring sirkelen er knytt til kor ofte vinden bles frå denne retninga. Kvar konsentriske sirkel representerer ein forskjellig frekvens, frå null ved midten til aukande frekvens i dei ytre sirklane. Ei vindrose kan inneheld ytterlegare informasjon, som at kvar søyle kan vere fargelagde slik at fargane syner vindstyrke. Ofte nyttar ein 16 retningar på ei vindrose, som nord (N), NNE, NE osv. men kan stundom innehalde 32 retningar. In 

Vindroser vert mellom anna nytta når ein skal byggje rullebanar på flyplassar, sidan luftfartøy helst skal lande og ta av i motvind.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wind rose» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Dan Reboussin (2005). Wind Rose. Arkivert 2016-09-01 ved Wayback Machine. University of Florida.
2. ↑  *GISNet: Origins of the Compass Rose*, arkivert frå originalen 5. juni 2022, henta 27. august 2011
3. ↑  Jan Curtis (2007). Wind Rose Data. Natural Resources Conservation Service.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Frans Hals** (1591–26. august 1666) var ein nederlandsk målar, som vert rekna som ein dei store portrettkunstnarane i Nederlanda.

Liv og gjerning
---------------

*Den smilande riddaren*, 1624
Hals flytta til Haarlem frå Antwerpen i unge år. Han spesialiserte seg i ein målarsjanger, og tok i bruk nye komposisjonar som til dømes å vise berre bysta av enkeltmenneske, og til måle store scener med gruppeportrett. Nokre av dei største verka hans er framelis i Haarlem, der Hals budde nesten heile livet. 

Lite er kjent om Hals som elev og om hans tidlege verk. Han var påverka etter studiane med den lærde målaren Karel van Mander, ein kunstnar som fylgde høgrenessansetradisjonen. I 1616 måla han sitt fyrste store gruppeportrett, *Banketten for offiserane i St. Georgs skyttarlag*, som no er utstilt i Frans Hals Museum i Haarlem. 

Etter dette arbeidet visste Hals å fri seg frå dei eldre og rigide oppstillingane. Han portretterte grupper i rørsle, utført med vibrerande, livlege, freidige og snøgge penselstrøk og ein rik bruk av fargar. Den kromatiske effekten og snøgge målinga, som ikkje heng seg opp i detaljar, men femner dei flyktige uttrykka til personane, er karakteristisk for Hals sine portrett før 1610.

Hals vart kjend med den caravaggiske stilen gjennom Utrecht-skulen sine måleri. Han brukte sidan ofte diagonalt lys og nøytral grundering, medan den tette, tjukke målinga hans minner om Peter Paul Rubens og Antwerpen-skulen.

Hals var ein kjend målar i samtida. Han dreiv ein effektiv verkstad og hadde mange elevar og fekk fleire etterfylgjarar. Både måla han store offisielle portrett og bilete av mektige aristokratar, medan han i ein del tilfelle nytta han modellar frå kvardagslivet, som drankarar, fiskargutar, vertshusjenter, fløytespelarar, vakre sigøynarkvinner og gamle hekser. Alle personane vart avbilda med eit kjenslevart nærvær.

Hals måla sine lerret utan å lage skisser, med ein teknikk som ein kanskje kan kalle «impresjonistisk». Etter 1640 utvikla Hals ein kjøligare palett og ser ut til å konsentrere seg om svart og kvitt, som nokre gongar gav dramatisk spenning.

Hals var medlem av Sint-Lucasgildet i Haarlem frå 1610.

Kjelder
-------

1. 1 2  Frans Hals[*daud lenkje*] i RKDs database

* *Denne artikkelen bygger på «Frans Hals» frå Wikipedia på bokmål, den 22. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Frans Hals**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Vindlast** er den belastninga som ein bygningskonstruksjon vert utsett for i sterk vind. 

Ein skil mellom statisk vindlast (vindtrykk), der det ikkje skjer vekselverknad mellom bygningen og vinden, og dynamisk vindlast der lekamen (ei bru, eit tårn eller liknande) kan ta opp turbulent energi og kome i svingingar. Ein nyttar standarar for kva vindlastar ein bygningskonstruksjon skal kunne tole. 

Utforminga av bygningar må kunne tole visse vindlaster, og desse er påverka av vindskjer. Ingeniørar nyttar ei likning for vindsnøggleiksprofil som ser slik ut:

{\displaystyle \ v\_{z}=v\_{g}\cdot \left({\frac {z}{z\_{g}}}\right)^{\frac {1}{\alpha }},0<z<z\_{g}}
der:

{\displaystyle \ v\_{z}} = vindsnøggleik ved høgda {\displaystyle \ z}
{\displaystyle \ v\_{g}} = gradientvind ved gradienthøgda {\displaystyle \ z\_{g}}
{\displaystyle \ \alpha } = eksponetiell koeffisient
  

Typisk er bygningskonstruksjoner utforma for å stå imot sterk vind med ein særs lang returperiode, som 50 år eller meir. Denne vindsnøggleiken finn ein frå historiske verdiar ved hjelp av ekstremverditeori for å føresjå framtidige ekstremvindar.

Kjelder
-------

* «Vindlast» i *Store norske leksikon*, snl.no.

* *Denne artikkelen bygger på «Wind engineering» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Crawley, Stanley (1993). *Steel Buildings*. New York: Wiley. s. 272. ISBN 0471842982.
2. ↑  Gupta, Ajaya (1993). *Guidelines for Design of Low-Rise Buildings Subjected to Lateral Forces*. Boca Raton: CRC Press. s. 49. ISBN 0849389690.
Kamelkaravane som transporterer salt gjennom Danakilørkenen i Etiopia.
**Karavane** (frå persisk کاروان) er eit stort reisefølgje med lastedyr som kamelar, muldyr, esel eller hestar. Omgrepet er særleg kjend frå Asia og Nord-Afrika, der ein har lang tradisjon for at reisande slo seg saman i store følgje som vern mot uvêr, andre naturlege hindringar og overfall.

I steppe- og ørkenområde har ein brukt mest kamelar til karavanar, medan ein i fjelland har brukt muldyr, esel og hestar. Ein karavane kan omfatta frå 40–50 opptil 600 eller fleire lastedyr. Kjende karavanevegar gjekk mellom Kina, gjennom Sentral-Asia, og Bukhara, ei rute kjend som Silkevegen, og mellom Beijing og Irkutsk i Sibir («te-vegen»). Det går også fleire kjende karavaneruter gjennom Sahara, sjå transsaharahandel.

Sjå òg
------

* Karavanserai
* Konvoi

Kjelder
-------


* «Karavane» (14. februar 2009). *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 8. juli 2015.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Karavane**
**Lysutbytte** vil ved lysstråling seie forholdet mellom lysstraumen i stråla og den energien stråla fører med seg. Lysutbyttet blir angjeve i lumen per watt (lm/W). 

Ved det spektrale lysutbyttet forstår ein forholdet mellom lysstraum og utstrålt energi ved same bølgjelengd, angjeve som funksjon av bølgjelengda. For det normale lystilpassa auget er det maksimale spektrale lysutbyttet 680 lm/W ved ei bølgjelengd på 555 nm der auget har den maksimale kjensla si. For kortare og lengre bølgjelengder minkar lysutbyttet raskt. Lysutbyttet er altså avhengig av den spektrale fordelinga av strålinga og er størst viss han blir sendt ut i det området kjensla til auget er størst. 

I staden for lysutbytte kan ein angje **lysverknadsgrad**, som er forhold mellom lysutbyttet og det lysutbyttet ein ville fått viss all strålinga hadde hatt den bølgjelengda som svarar til den maksimale kjensla til auget. 

Ved elektriske lyskjelder blir lysutbyttet angjeve som forholdet mellom lysstraumen frå lampa og den elektriske effekten til lampa.

Sjå òg
------

* lysmåling

Kjelder
-------

* lysutbytte. (28.02.2013) I Store norske leksikon. Henta frå:
**Smaragd** er ein særs kostbar edelstein. Det er ein ven, djupgrøn varietet av beryll. Fargen kjem av mindre mengder av krom eller vanadium.

Smaragdar var handelsvare på den tidlegaste kjende edelsteinsmarknaden, i Babylonia om lag 4000 fvt. Egyptiske gruver var hovudkjelda for smaragdar i den vestlege verda fram til 1500-talet, då finare kvalitetar frå Colombia etter kvart overtok. Colombia (Muzo, Chivor) er i dag den leiande produsenten. Blant dei større produsentlanda finst i tillegg Brasil, Zambia, Pakistan, Afghanistan, Madagaskar og Russland. Førekomstar er kjende i Noreg frå Byrud ved Minnesund (tidlegare gruvedrift). Særs gode smaragdar blir framstilt kunstig, men òg desse er kostbare.

Smaragdar vert vanlegvis fasettslipte og den vanlegaste forma er rektangulær eller kvadratisk (smaragdslip eller trappeslip).

I samansetjingar er namnet smaragd uheldigvis òg brukt om andre grøne edelsteinar, til dømes orientalsk smaragd (safir, korund), brasiliansk smaragd (turmalin) og uralsk smaragd (granatmineralet andraditt).

* Smaragd frå Afghanistan.Smaragd frå Afghanistan.
* Smaragd frå Colombia, no ved Musée d'histoire naturelle de Lille.Smaragd frå Colombia, no ved Musée d'histoire naturelle de Lille.
* Lause smaragdar frå Russland.Lause smaragdar frå Russland.
* Smaragd som smykkestein.Smaragd som smykkestein.

Kjelder
-------

* Smaragd. (13. mars 2012). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Smaragd**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* BNE
* NDL

 |
Karbonatitt frå Jacupiranga i Brasil. Denne steinen består av kalsitt, magnetitt og olivin.
Karbonatittlava i Ol Doinyo Lengai-vulkanen i Tanzania.
**Karbonatitt** er intrusive eller ekstrusive vulkanske bergartar som inneheld meir enn 50 % karbonatmineral. Karbonatitt kan forvekslast med marmor og det kan trengast geokjemisk undersøking for å skilje dei. 

Hovudmineralet er som regel kalsitt, CaCO3, men nokre inneheld hovudsakleg andre karbonat som dolomitt eller ankeritt. I enkelte resente lavaer kan ein òg finne natriumkarbonat. Det er mange økonomiske viktige metall som er knytt til karbonatitt, som niob, lantanoidar, thorium, jern, titan, kopar, samt mineral som apatitt og fluoritt. 

I Noreg finn ein karbonatitt i Fensfeltet ved Ulefoss i Telemark.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Carbonatite» frå Wikipedia på engelsk, den 14. mars 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bell, Keith (editor) (1989) *Carbonatites: Genesis and Evolution*, London, Unwin Hyman

* «karbonatitt» i *Store norske leksikon*, snl.no.
**VAL** er ein kviterussisk musikkduo som består av vokalisten Valjeryja Hrybusava og musikkprodusenten Vladislav Pasjkjevitsj. Gruppa vart skipa i Minsk i 2016 og skulle ha representert Kviterussland i Eurovision Song Contest 2020 i Rotterdam i Nederland med låten «Da vidna». Men 18. mars 2020 avlyste EBU tevlinga på grunn av koronaviruspandemien i Europa vinteren 2020.

Bakgrunn
--------

VAL vart etablert i Minsk tidleg i 2016 av musikarparet Valjeryja Hrybusava og Vladislav Pasjkjevitsj. Hrybusava hadde tidlegare delteke i *The Voice of Ukraine* og vann seinare songtevlinga Slavianski Bazaar. I 2016 starta den nyetablerte duoen produksjonsstudioet ToneTwins saman med Andrej Katikov (Paul Kat), som har utdanning frå Berklee College of Music.

1. mai 2016 gav VAL ut debutsingelen «Кто ты есть» ('Kven er du') og følgde opp med «Ветер во сне» ('Vind i ein draum') i september 2016.

VAL vann den kviterussiske finalen til Eurovision Song Contest 2020 28. februar 2020 med songen «Da vidna» ('til daggry'). Duoen skulle dimed representere Kviterussland i Eurovision Song Contest 2020, og var trekt til å deltake i den fyrste semifinalen tysdag 12. mai 2020. På grunn av koronavirusutbrotet i Europa vinteren 2020 såg EBU seg nøydd til å avlyse tevlinga for å hindra spreiing av koronaviruset SARS-CoV-2 og den medfølgende sjukdomen COVID-19.

Besetning
---------

* **Valjeryja Hrybusava** (russisk Valerija Gribusova) – vokal, låtskrivar, dansar
* **Vladislav Pasjkjevitsj** (russisk Vladislav Pasjkevitsj) – musikkprodusent, låtskrivar og multiinstrumentalist

Diskografi
----------

### Singlar

* 2016 – «Кто ты есть» ('Kven er du')
* 2016 – «Ветер во сне» ('Vind i ein draum')
* 2020 – «Да вiдна» ('Til daggry')

### Album

| Tittel | Detaljar |
| --- | --- |
| *В моей комнате*
(*I mitt rom*) | * Gjeven ut: 1. mai 2017
* Merke: ToneTwins
* Format: CD, digital nedlasting
 |

Kjelder
-------

1. 1 2  «VAL». Henta 29. februar 2020.
2. 1 2  «Belarus will be represented by VAL with 'Da Vidna'». eurovision.tv. 28. februar 2020. Henta 29. februar 2020.
3. ↑  Granger, Anthony (20. mars 2020). «Belgium: Hooverphonic Will Compete At Eurovision 2021» (på engelsk). Henta 20. mars 2020.
4. ↑  Svendsen, Maiken (18. mars 2020). «Eurovision Song Contest avlyst» (på norsk bokmål). Henta 20. mars 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «VAL (band)» frå Wikipedia på bokmål, den 23. mars 2021.*
**Marko Lomić** (fødd 13. september 1983 Čačak i Serbia) er ein serbisk fotballspelar som spelar i forsvar for Dinamo Moskva i den russiske fotballigaen. Han har òg landskampar for Serbia.

Lomić begynte karrieren sin hjå Borac Čačak i heimbyen. I 2002 gjekk han til Litex Lovetsj i Bulgaria, men vende heim etter eit halvt år utan å ha spelt nokon seriekampar. Han vart cupmeister i Serbia med Železnik i 2005. Før 2005/06-sesongen planla han ein overgang til den rumenske klubben FCU Politehnica Timişoara, men kort før kontrakten skulle underskrivast, fekk han eit tilbod frå den serbiske toppklubben FK Partizan i Beograd.

Med Partizan spelte han mellom anna i meisterligakvalifisering i 2005/06-sesongen og i UEFA-cupen i 2006/07, men fekk ingen seriemeisterskap med Partizan. I 2007 gjekk han til den tyske andredivisjonsklubben TuS Koblenz, der han spelte til august 2009. Han var då ikkje med i framtidsplanane til trenaren, og vende attende til Partizan. Der spelte han 2009/10-sesongen, før han gjekk til Dinamo Moskva i Russland våren 2010.

Lomić debuterte for Serbia sitt A-landslag 7. april 2010 i ein kamp mot Japan, men kom ikkje med i Serbia sin tropp til fotball-VM i 2010.

*Denne artikkelen begynte med ei omsetjing frå tysk wikipedia 6. desember 2010.*
Koordinatar: 76°5′S 168°19′E﻿

**Franklin Island** er ei øy som ligg i Rosshavet kring 130 km aust for Cape Hickey i Victoria Land. Ho vart oppdaga on 27. januar 1841 av James Clark Ross, og kalla opp etter sir John Franklin, den kjende Arktisfararen, som vart guvernør i Van Diemen's Land (Tasmania).

Ho ligg 80 km nord for Beaufort Island og kan sjå ut til å vere del av same øygruppe, men vert likevel vanlegvis ikkje rekna som ein del av Ross Archipelago.

Adeliepingvinar på Franklin Island.
Øya har hekkande koloniar av adeliepingvin og sørjo på eit relativt flatt område i sørvest.

**Bernacchi Head** (76°8′S 168°20′E﻿) er ei stupbratt klippe heilt sør på øya. Ho vart kalla «Cape Bernacchi» av Southern Cross-ekspedisjonen, 1898-1900, etter Louis C. Bernacchi, eit ekspedisjonsmedlem. Namnet vart endra til «Head» av Advisory Committee on Antarctic Names for å ikkje forveksle klippa med Cape Bernacchi på kysten av Victoria Land.

**Franklin Shoals** (76°0′S 169°0′E﻿) er nokre grunner nær Franklin Island.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* Scientific Committee on Antarctic Research
* Kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «Franklin Island». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. oktober 2012.
2. ↑  «BirdLife Data Zone», *datazone.birdlife.org*, henta 19. oktober 2021

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Franklin Island» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Musikkonservatoriet i Oslo** er ein tidlegare musikkskule i Oslo. Han vart oppretta i 1883 under namnet **Organistskolen**. 

Skolen vart grunnlagd av Ludvig Mathias Lindeman (1812-87) og sonen hans Peter Lindeman (1858-1930). Peter Lindeman overtok leiinga av skolen då faren døydde i 1887. Sonen til Peter, Trygve Lindeman (1896-1979), studerte musikk i Stockholm og vart lærar ved skolen frå 1921 og seinare leiar av skolen frå 1930. Då Trygve Lindeman vart pensjonist på 1960-talet, vart undervisinga overført til stiftinga Lindemans Legat, og konservatoriet vart frå 1969 til 1973 drive i samarbeid mellom stiftinga og styresmaktene.

Skolen tok etter få år namnet *Musik-Konservatoriet*, som seinare vart til *Musikkonservatoriet i Oslo*. Skolen dreiv heilt fram til 1969 med ei blanding av yrkesutdanning av musikarar og fritidsundervising av born og vaksne.

Konservatoriet vart nedlagt i 1973, då Noregs musikkhøgskole vart oppretta.

Bakgrunnsstoff
--------------

* lindemanslegat.no: *Musikkutdanningen i Norge*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF

 |
Enklet vindspel av metall.
Kort lyddøme.
**Vindspel** er ein type klokkespel som blir spelt av vinden ved at han rører ulike delar av instrumentet slik at dei slår mot andre. Dei hengande, klingande delane på vindspel kan til dømes vera bjøller eller sylindrar av tre, metall, keramikk eller glas. I ei vanleg utforming heng fleire sylindrar rundt ei vassrett plate som er festa til ein vindfangar lengre nede.

Ein kan bruka vindspel som audio-visuell dekorasjon eller som ein lukkebringar. I fleire tradisjonar reknar ein med at vindspel kan skremma vekk vonde ånder, gje positiv energi og liknande.

Dei gamle romarane hadde lukkebringande vindspel kalla *tintinnabulum* som ofte hadde falliske og andre lukkebringande symbol i tillegg til dei vernande bjøllene.

* Romerske tintinnabulum.Romerske tintinnabulum.
* Vindspel montert på ein hestesko.Vindspel montert på ein hestesko.
* Furin, klokkeforma japansk vindspel i metall.Furin, klokkeforma japansk vindspel i metall.
* Furin av glas.Furin av glas.

Kjelder
-------

1. 1 2  
British Museum: *Bronze phallic wind chime (tintinabulum)*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vindspel**
**Ole Walaas Selvaag** (1. februar 1870–24. juni 1930) var ein norsk distriktslækjar og politikar, fødd i Hjelmeland og busett i Vanse i Vest-Agder. Han var far til Olav Selvaag.

Selvaag var son til ein skipper. Sjølv vart han student frå Aars & Voss skule i Kristiania i 1888 og var utdanna cand.med. sju år seinare. I januar 1896 byrja han som lækjar i Vanse på Lista, og vart der verande til han døydde 34 år etter, frå 1915 med tittelen distriktslækjar.

Frå 1901 til 1919 var Selvaag medlem i heradsstyret i Vanse, der etter i heradsstyret i Lista til han døydde. Han var 1904-19 ordførar i Vanse, 1922-25 i Lista. I Vanse var han elles formann i verjerådet, i fabrikktilsynet frå 1909, ordførar i helserådet frå 1911 og styreformann 1922-26 i elektrisitetsverket. Stortingsperioden 1916-18 representerter han einmannskrinsen Lister og partiet Venstre på Tinget, sekretær i Næringskomite nr 2.

Kjelder
-------

* NSD Arkivert 2018-05-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Frans Widerberg** (8. april 1934–7. april 2017)var ein norsk kunstmålar og grafikar.

Frantz Widerberg vart fødd i Oslo. Rundt 1971 forenkla han førenamnet til Frans. I 1951/52 fekk han utdanning i atelieret til Birger Moss Johansen, gammalonkelen sin. Sidan var han elev ved Statens håndverks- og kunstindustriskole (1953/55), Goldsmith's College School of Art, University of London (1955), Statens Kunstakademi (1957-60).

Han hadde si første separatutstilling i 1963 i Holst Halvorsens Kunsthandel, men målarkunst, akvarellar, teikningar, tresnitt og raderingar. Same året debuterte han på Høstutstillingen, med både målarkunst og grafikk. I 1965 vart han formann i Unge Kunstneres Samfund. I 1967 begynte han å arbeide med litografi, og dette vart sidan den viktigaste kunstnariske uttrykksforma hans. 

Widerbergs kunst er karakterisert som nyfigurativ, prega av primærfargar, dvs raudt, gult og blått. Han blandar ikkje fargane med kvitt eller svart, men bruker dei som regel heilt reine og klåre. Typiske motiv hos Widerberg er hestar og ryttarar, innadvendte nakne par og svevande ekstatiske figurar.

Frants Widerberg gifta i 1960 med Aasa Brækka, som òg var elev ved Statens Kunstakademi. Han er far til kunstnaren Nico Widerberg.

Utmerkingar
-----------

* I 1997 vart Widerberg utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden.
* I 2000 vart han tildelt Anders Jahres kulturpris.

Kjelder
-------

1. ↑  Hanna Huglen Revheim (7. april 2017). «Kunstner Frans Widerberg er død». NRK. Henta 7. april 2017.

* Hans-Jakob Brun: *Frans Widerberg* Tanum-Norli 1978 ISBN 82-518-0694-1
* Kunstweb Arkivert 2007-05-27 ved Wayback Machine.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Norsk kunstnerleksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Musikkprodusentar** (eller **plateprodusentar**) er menneske som jobbar i musikkbransjen med oppgåver som m.a. kontroll av innspelingsøkter, musikalsk rettleiing av artistar og overoppsyn med innspeling, miksing og mastring. Frå slutten av førre hundreår tok mange produsentar òg på seg fleire oppgåver, og i mange sjangrar er i dag ordet «produsent» synonymt med «arrangør» og ofte òg «komponist».

Historie
--------

I lydopptaket sin barndom var musikkprodusenten si rolle ikkje så ulik filmprodusenten sin: Han/ho organiserte innspelinga, betalte teknikarar, musikarar, arrangørar o.l. og valde i mange høve ut kva for materiale artisten skulle spela inn.

I 1950-åra var det A&R-ar som hadde denne rolla. Mellom dei mest kjende kan me nemna Mitch Miller, som jobba for Columbia Records og var komponist og musikar i tillegg til å fungera som A&R og produsent. På denne tida var det vanleg at produsentane var tilsett i plateselskapa og at alle innspelingar vart gjort i studio selskapa eigde. M.a. spelte EMI inn musikk i t.d. det vidgjetne Abbey Road studios.

Omkring midten av femtiåra dukka dei første uavhengige plateprodusentane opp. Mellom desse kan me nemna låtskrivar/produsentduoen Leiber & Stoller, The Beatles-produsenten Phil Spector og ikkje minst Joe Meek. Dette vart mogleggjort av hi-fi-magnetbandteknologien, som dukka opp på same tid og forandra både prosessane og dei økonomiske rammene for innspeling av musikk. Magnetband førte til at ei rekke uavhengige innspelingsstudio vart etablerte, studio som kven som helst kunne betala for å spela inn materiale i.

Då studioa i større grad kom ut or plateselskapa sin kontroll, tok produsentane på seg større rollar. Ofte overtok dei til dømes arrangørane, teknikarane og til og med låtskrivarane sine ansvar. I dag vert produsenttittelen oftast brukt nettopp om arrangørar og orkestratorar.
**Ole Torjeson Lindstøl** (26. juni 1820–16. oktober 1905) var ein lærar, gardbrukar, ordførar og stortingsmann frå Vegårshei i Aust-Agder. Han var far til Tallak Lindstøl.

Far hans var leiglending på eit bruk i Vegårshei. Sjølv vart han seminarist frå Holt seminar i 1840, og var dei neste ti åra omgangsskulelærar i heimbygda. Han kjøpte i 1850 garden Lindstøl i Søndeled og busette seg der året etter. I Søndeled var han medlem av heradsstyret 1853-1901, ordførar 1859-79. Lindstøl var den fyrste formannen i Søndeled bondevenforening, ein skipnad som stod bak opprettinga av den lokale sparebanken og ei brannkasse.
Han var forlikskommissær frå 1856 og formann i sparebanken frå 1870. Under gjennomføringa av skulelova av 1889 var han formann i skulestyret.

Lindstøl var stortingsmann frå 1862 til 1888, heile tida frå Nedenes amt. Han var medlem av budsjettkomiteen 1862-74, jarnbanekomiteen 1872-88, valkomiteen 1872-76 og 1880-88 
røysterettskomiteen 1875-76, skattekomiteen 1875-79 og 1882, fullmaktskomiteen 1880-88.
Sesjonane frå 1878 til -88 var han medlem av Lagtinget. Han var då medlem av riksretten mot Selmer-ministeriet. I 1888 avslo han eit tilbod om å gå inn i Sverdrup-regjeringa. Lindstøl deltok i kroningsdeputasjonen til Trondheim i 1873 og var medlem av den kongelege tollkommisjonen 1879-80.

Han døydde på garden sin i Søndeled i 1905.

Kjelde
------

* Tallak Lindstøl: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biografisk informasjon om Ole Torjeson Lindstøl NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Ole Johannesson Veseth** (30. juli 1846–7. september 1907) var ein norsk skulemann og gardbrukar frå Haus i Hordaland. Johannes Olsson Veset var far hans.

Veseth vart i 1867 seminarist frå Stord. Dei to neste åra var han huslærar, deretter tre år lærar i offentleg skule, til sist to år lærar i privat skule i hovudstaden. Åra 1874-78 styrar ved Svend Foyns private borgarskule i Tønsberg. Frå 1878 var han gardbrukar på farsgarden i Haus.

Veseth var medlem av heradsstyret i Haus frå 1880, ordførar 1884-1904. Forlikskommissær 1884-1905, og ei rekke kommunale verv. 

Veseth var 2. representant frå Søndre Bergenhus til Stortinget perioden 1889-91. Valbolken 1895-97 møtte han i 1895 i staden for Baard Haugland frå 1. juli og resten av valperioden. Han var medlem 1889-91 av kyrkjekomiteen, 1895 av sosialkomiteen, 1896-97 av Lagtinget og budsjettkomiteen. 

Veseth døydde ugift på Mjelde i Haus i 1907.

Kjelde
------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914