recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Šar Planina** (albansk *Malet e Sharrit*, makedonsk Шар Планина) er ei fjellkjede i Nord-Makedonia og Kosovo. Fjellkjeda er om lag 80 km lang og 10-20 km brei. Ho har fleire høge toppar: 

* Titov Vrv (2 747 m), den høgaste toppen
* Turtsin (2 702 m)
* Borislave (2 662 m)
* Rudoka (2 610 m)
* Ljuboten (2 498 m)
* Piribeg

Šar strekkjer seg til Korab (2 764 m) i sørvest og vidare nordaustover til Albania.

Av vegetasjon på fjellet finn ein avlingar opp til kring 1 000 meter, skog opp til 1 700 meter og over dette fjellenger som dekkjer rundt 550 km². Šar Planina er det største kompakte området i Europa med slike enger. 

Šar nasjonaplark er eit område i Kosovo og dekker 380 km² på nordsida av Šar. Nasjonaparken vernar mellom anna om den endemiske makedonske furua og kvitbarka furu, i tillegg til alperose. Av dyreliv finn ein gaupe, bjørn, gemse, ulv, rådyr, villsvin og andre artar. 

Nasjonalparken inneheld mange elvar som renn gjennom komunane Štrptse, Theranda, Kaqanik og Prizren, Jegunovtse, Teartse, Dzeptsiste, Tetovo og Gostivar (i Nord-Makedonia).

Galleri
-------

* Šar PlaninaŠar Planina
* Šar PlaninaŠar Planina
* Šar PlaninaŠar Planina

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Šar Mountain» frå Wikipedia på engelsk, den 1. februar 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Pologdalen
* Skisenteret Brezovic

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Sideform** eller **klammeform** var i norsk rettskriving skriveformer eller bøyingsformer som var rekna som korrekte, men som likevel ikkje var tillatne i lærebøker og i institusjonar som hadde ein strammare normal. Her måtte ein i staden bruka hovudformer.

Omgrepet vart første gong brukt i norsk språknormering i 1901, då Arne Garborgs og Rasmus Flos «midlandsnormal» vart underkjent som offisiell landsmålsrettskrining, men godkjent som sideform, «etla til bruk i folkeskulen i bygder eller byar som maatte ynskja det».

I 1910 vart det innført nokre valfrie sideformer i Hægstad-normalen. Til dømes slapp dei
r-lause formene i bunden form fleirtal hankjønn og hokjønn inn i normalen (gutarne eller gutane, gjentorne eller gjentone), og ubunden form av svake hokjønnsord fekk -e
ved sida av den tradisjonelle forma -a (ei visa eller ei vise). I rettskrivinga av 1917 vart dei valfrie formene markerte med klammeparentes i ordlistene.

I bokmål vart systemet med sideformer avskaffa gjennom rettskrivinga av 2005. I nynorsk vart skiljet avskaffa gjennom rettskrivinga av 2012.

Kjelder
-------

1. ↑  Dag Gundersen i Språknytt 1998/2
2. ↑  Innstilling til ny rettskriving av 2012
*Denne artikkelen handlar om bergarten. For elva med same namn, sjå elva Jade.* 
Eit stykke uhandsama grøn jade frå Kina med innslag av brun/oransje jade i hjørnet.
**Jade** er ein sjeldan, vakker, svakt gjennomskineleg og oftast grøn bergart. Han består hovudsakleg av ante nefritt, eit amfibolmineral, eller av jadeitt, ein pyroksen. Begge minerala opptrer i særs fine trådar eller fibrar, som gjer at dei filtrar seg inn i kvarandre og gjer bergarten særs hard og seig. 

Jade finst hovudsakleg i Kina, Burma og Mellom-Amerika. Han vart før nytta til våpen, men no passar han godt som smykkestein og finst i mange fargar. Det vanlegaste er grøne og oransje variantar, men det finst òg kvite, gule, raude og blå variantar.

«Jadekålen» i Det nasjonale palassmuseum i Taipei. «Kålen» er eit stykke jade tilskore som eit kvitkålhovud med to insekt på. Utnyttinga av dei naturlege fargevariasjonane i jaden er med på å gjere dette til eit meisterverk.
Den eigentlege jaden er ein hard og seig bergart og blir brukt til pyntegjenstandar og skulpturar. Det at han er så seig, gjer han spesielt godt eigna til utskjering. Særleg i Kina er jade populært. Jade er ikkje spesielt kostbart, men er samstundes ein ven smykkestein.

Ein har funne mange kunstgjenstandar i jade frå gamle kulturar, særleg i Kina, India og i Mayariket.

Namnet *jade* kjem frå det spanske *[piedra dei] ijada*, som er belagt tidleg på 1500-talet. Orda tyder «(stein av) flanken» og har samanheng med førestillinga om at jade kunne lækje nyrekolikk. Men namnet liknar òg litt på det kinesiske 玉 - pinyin: *Yù*, og sidan det er i Kina jadekunsten står sterkast, blir jade no særleg knytt til det kinesiske omgrepet. Opp gjennom kinesisk historie og i kinesisk kunsthistorie har ein likevel ikkje alltid halde seg presist i språkbruken. Det finst difor døme på kunstgjenstandar av ven stein som vert omtalt som jade, men utan at det eigentleg er jade.

Mellom anna i den kinesiske byen Aksu vert drive med jadeutskjering i dag.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Jade» frå Wikipedia på bokmål, den 24. desember 2010.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑   www.behindthename.com

* «jade» av Gunnar Raade i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NDL

 |
**Jacqueline «Jacqui» McShee** (fødd 25. desember 1943) er ein engelsk songar. Sidan 1966 har ho vore medlem av Pentangle, eit jazzpåverka folkrockband. 

McShee sin musikalske karriere starta som visesongar i britiske viseklubbar i midten av 1960-åra. Etter å ha arbeidd med John Renbourn var ho med på å danne Pentangle.

Pentangle utvikla seg raskt til eit av dei første britiske folkrockbanda. I tillegg til å trekkje til seg fans frå tradisjonell britisk folkmusikk, hadde dei og eit publikum innan rock, pop og psykedelisk folk. Det originale bandet spelte i blanding av balladar, blues og jazz, ofte i same musikkstykke. 

I 1994 danna McShee eit nytt band kalla Jacqui McShee's Pentangle som framleis spelar i dag.

I 1995 spelte McShee som studiomusikar, i lag med ektemannen, trommeslagar Gerry Conway, på albumet *Active in The Parish* av visesongaren David Hughes. Det vart av magasinet *Q* kåra til *Årets album*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jacqui McShee» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  Harris, Craig. «Jacqui McShee Biography». Allmusic. Henta 4. februar 2011.
2. ↑  Unterberger, Richie. «Pentangle Biography». Allmusic. Henta 4. februar 2011.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* MusicBrainz (artist)

 |
Koordinatar: 59°55′57″N 10°42′45″E﻿

**Chateau Neuf** er eit samlings- og kulturhus på Majorstua i Oslo for Det Norske Studentersamfund, ei foreining for studentane ved Universitetet i Oslo og andre lærestadar. Huset er teikna av arkitektane Kjell Lund og Nils Slaatto, og stod ferdig i 1970.

Chateau Neuf skulle vere eit palass for ordskifte og akademisk diskusjon, og bygningen inneheld eit stort lokale, Storsalen, der dei folkerike laurdagsmøta skulle gå føre seg, medan det i Lillesalen, på Teaterscenen og i Biblioteket skulle haldast mindre debattar og foredrag.

Namnet på huset, som tyder «Det nye slott» og skal uttalast «Sjatå nøff», var vald på bakgrunn av at Det Norske Studentersamfund har ein orden som heiter «Hans Majestet Den Gyldne Gris' Orden» under «H M Grisen», men har òg å gjere med at studentsamfunnet med dette fekk sitt eige nye hus etter alle åra med tilhald i ulike lokale kring i byen, som i Uranienborgveien 11 (ikkje langt frå Slottsparken) og i det nedlagde teatret Dovrehallen i Storgata.

Studentersamfundet hadde ikkje økonomi til å eige og drive Chateau Neuf, og solte våren 1998 bygningen til Universitetet i Oslo, som på si side stilte huset vederlagsfritt til disposisjon for Studentersamfundet. Det er Studentersamfundet som forvaltar bygningen, som hyser mange studentforeiningar av ulike slag.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Det Norske Studentersamfunds offisielle hjemmeside
* 

* Chateau Neuf i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
EuroNoruega.svg Melodi Grand Prix 1985 |
| --- |
| Finale | 

|  |  |
| --- | --- |
| Arena | Chateau Neuf |
| Programleiar | Rita Westvik |
| *Ring ring ring* av Pastel**·** *Gammel drøm* av Bjørn Eidsvåg**·** *Oh-la-la* av Zaz**·** *Love, amour & kjærlighet* av Kai Eide**·** *II & II* av Rolf Graf**·** *Karma* av Anita Skorgan**·** *La det swinge* av Bobbysocks**·** *Nattergal* av Mia Gundersen og Olav Stedje**·** *Livet har en sjanse* av Hilde Heltberg**·** *Si det, si det* av Silje Nergaard |

 |
**Venke Knutson** (fødd 20. oktober 1978) er ein norsk popartist.

Bakgrunn
--------

Knutson vaks opp i ein musikalsk familie i bygda Birkeland i Aust-Agder. Ho opptredde som vokalist for fyrste gong i 1996 og byrja på lærarutdanninga i 1998. Knutson jobba som barneskulelærar på Bryn skole, men la lærarjobben på hylla for å bruke meir tid på musikken.

Musikkarriere
-------------

I byrjinga av musikkarrieren kora Knutson for andre artistar, blant anna i bandet S.P.O.O.N med Erik Faber som vokalist då bandet vann NM i rock i 1999. Ho drog seinare til USA saman med familien og budde på sjømannskyrkja i Houston, der dei vart buande nokre år. På denne tida song ho i kor, og det var då ho verkeleg fekk smaken for musikk. Før Knutson fekk platekontrakt, var ho blant anna leiar for lovsangen i Storsalen forsamling i Oslo. Våren 2003 fekk Knutson platekontrakt med plateselskapet Universal, i samarbeid med hennar gamle manager Jan Fredrik Karlsen. Den fyrste singelen ho gav ut heitte *Panic*. Albumet *Scared* kom i 2004. Singelen «Kiss» vart ein stor hit sommaren 2004 og låg fleire veker som nummer 1 på radiolista. Hausten 2005 gav ho ut singelen «Just a Minute» frå sitt andre album *Places I Have Been*. Etter 4 veker på VG-lista vart dette hennar fyrste singel som klarte å kapre fyrsteplassen.

Knutson har Bon Jovi som sitt førebilete og har ein forkjærleik for gitarar. Ho har òg spelt trommar.

I 2008 var Knutson med på barneplata *Magiske kroker & hemmeligheter;; produsert av Linn Skåber og Jacob Young, med songen «Vinteren er her».*

I januar 2010 var Knutson med som deltakar i Melodi Grand Prix. Ho gjekk vidare til den norske finalen via «Siste sjansen» som vart arrangert i Sarpsborg 30. januar, med låten «Jealous 'Cause I Love You» skrive av Laila Samuelsen, Alexander Kronlund og Lucas Hilbert.

Knutson driv i dag Poprommet Musikkskole, med avdelingar i Oslo, Ås og Bodø, i tillegg til at ho er aktiv som artist.

Diskografi
----------

### Album

* 2004 *Scared*
* 2005 *Places I Have Been*
* 2007 *Crush*
* 2010 *Smiles - The Very Best of Venke Knutson*

### Singlar

* 2003 «Panic»
* 2004 «Scared»
* 2004 «Kiss»
* 2004 «In2u»
* 2005 «Just a Minute»
* 2005 «When The Star Goes Blue» (med Kurt Nilsen)
* 2007 «Holiday»
* 2007 «Walk The Walk»
* 2007 «Win With Your Hands Down»
* 2010 «Jealous 'Cause I Love You»
* 2014 «Ta meg med»
* 2014 «Salvation»
* 2014 «Kom»
* 2016 «Next Time»

Referansar
----------

1. ↑  Venke gjør som Marlin, Dagbladet, 2. mars 2004
2. 1 2  (no) «DIVERSE ARTISTER: Magiske Kroker Og Hemmeligheter - Sanger Av Linn Skåber Og Jacob Young». Platekompaniet.no. Henta 21. februar 2009.

* *Denne artikkelen bygger på «Venke Knutson» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
| **Venlo** |
| --- |
| Rådhuset i VenloRådhuset i Venlo Rådhuset i Venlo |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Venlo | Byvåpenet til Venlo |
| **Flagget til Venlo** | **Byvåpenet til Venlo** |

 |
| Plassering |
| Plassering av  VenloPlassering av Venlo |
| Styresmakter |
| Land  Provinsar |  Nederland Limburg |
| Borgarmeister | Hubert Bruls |
| Geografi |
| Flatevidd - By   - Land   - Vatn |  86,41 km²   84,66 km²   1,75 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2007)   - folketettleik | 91 990   1 087/km² |
| Koordinatar | 51°22′″N 6°10′″E﻿Koordinatar: 51°22′″N 6°10′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| **Nettstad:** www.venlo.nl |

**Venlo** er ein kommune og by i Nederland i provinsen Limburg med om lag 90 000 innbyggjarar. Byen ligg ved elva Maas. 

I 2003 vart kommunane Tegelen og Belfeld ein del av Venlo. Tegelen var opphavleg ein del av hertugdømet Jülich for fleire hundre år sidan, medan Venlo var ein del av hertugdømet Geldern.

Historie
--------

Venlo har ei historie som går tilbake til romartida. Venlo utvikla seg som ein viktig handelspost langs elva Maas og var eit medlem av Hansaen. Han fekk byrettar i 1343. Blerick, som ligg på andre sida av elva vart grunnlagd av romarane som Blariacum.

Sidan han var strategisk viktig var Venlo omleira fleire gonger. Den viktigaste omleiringa skjedde i 1702 og var utført av Menno van Coehoorn. Etter dette vart Venlo innlemma i Dei sameinte Nederlanda og vart seinare ein del av Kongedømet Nederland. 

9. november 1939 vart to britiske agentar kidnappa av *Sicherheitsdienst* i det som har vorte kalla Venlo-tilfellet. Hendinga vart nytta av nazistane til å knyte Storbritannia til Georg Elser sitt mislukka attentatsforsøk på Adolf Hitler ved Burgerbraukeller to dagar tidlegare og rettferdigjorde invasjonen deira av Nederland, eit nøytralt land, den 10. mai 1940.

Sidan Venlo hadde både veg- og jernbanebru over Maas vart han utsett for kraftige bombeåtak mot slutten av krigen. Dei allierte trengde 13 forsøk på å øydelegge bruene og om lag 300 menneske mista livet i åtaka. Fleire historiske bygg gjekk òg tapt.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Venlo**

* Offisiell nettside

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Venlo» frå Wikipedia på engelsk, den 20. februar 2008.*

### Fotnotar

1. ↑  Statline

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
|  |
| --- |
| **Gråryggstormsvale** |
| Illustrasjon av John Gould, i public domainIllustrasjon av John Gould, i public domain |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Stormfuglar Procellariiformes |
| **Familie:** | Oseansvalefamilien Oceanitidae |
| **Slekt:** | *Oceanites* |
| **Art:** | **Gråryggstormsvale** *G. nereis* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Garrodia nereis***Gould, 1841 |

**Gråryggstormsvale**, *Garrodia nereis*, er ein sjøfugl i oseansvalefamilien Oceanitidae. Han har ei sub-antarktisk, sirkumpolar utbreiing.

Skildring
---------

East of the Tasman Peninsula, Tasmania, AustraliaFoto: JJ Harrison

Dette er ei mellomstor stormsvale, ca. 18 centimeter med ei gjennomsnittleg kroppsmasse på 35 gram. Fjørdrakta har i korte trekke kvit underside og mørk overside; heile hovudet, halsen og øvre bryst er gråsvart. Undersida av vengene er kvite med mørk innramming, elles er heile undersida kvit. Oversida av venger, rygg og hale er askegrå, med svart band på enden av halen og svart mot enden av vengefjørene. Beina stikk litt bak enden av halefjørene når dei flyg.

Dei lever rundt randen av kontinentalsokkelen og beitar spreidd og pelagisk, tar larver av skjeldyr, krepsdyr, blekksprut og dels òg småfisk. Dei plukkar føda som andre artar i stormsvalefamilien ved å «vandre» på havoverflata. I hovudsak er dei standfuglar utan lange, regelbundne trekk.

Gråryggstormsvaler dannar lause koloniar på isolerte øyar og hekkar på frå Falklandsøyane i vest og austover til øyane rundt New Zealand, slik som på Chatham-øyane. Storleiken på populasjonen er estimert til 200 000 kjønnsmodne individ.

Kjelder
-------

* BirdLife International (2012) Species factsheet: *Garrodia nereis[*daud lenkje*]*. Henta frå  den 19. mai 2012.
* Barrie Heather og Hugh Robertson, *The Field Guide to the Birds of New Zealand* (revised edition), Viking, 2005

### Referansar

1. ↑  Heather og Robertson, 2005

Bakgrunnsstoff
--------------

* Videoar, bilete og lydopptak av gråryggstormsvale hos Internet Bird Collection

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ITIS

 |
Detalj av Georges Seurat sitt målarstykke *La Parade* (1889) syner korleis punkt av reine fargar er sett saman attmed kvarandre for å skape motivet ved å blande seg til dei rette valørane for dei som ser på biletet på rett avstand.
**Pointillisme** (av fransk for *prikk*; *punkt*) er ein metode i målarkunsten som går ut på at dei ulike fargane i måleriet ikkje skal blandast av kunstnaren på paletten før dei vert måla på lerretet, men plasserast rett på lerretet som reine fargar i mange små punkt etter eit system som gjer at dei framstår som blanda i dei rette nyansane når det ferdige biletet vert sett på i passande avstand. Det er soleis måten det menneskelege auga fungerer på som gjer at biletet ikkje vert oppfatta som ei mengd einskildpunkt, men dannar det heilskaplege motivet for dei som ser på biletet. Dei fargane som vart nytta som punkt for å byggje opp biletet, var primærfargane raudt, blått og gult, og komplementærfargane oransje, fiolett og grønt.

Franskmannen Georges Seurat (1859-1891) er den mest namngjetne av kunstmålaren som nytta denne måten å måle på. Han var opphavsmannen til teknikken, og har med dette vorte sett på som grunnleggjaren av den retninga som i kunstsoga har fått nemninga neo-impresjonismen (altså *ny-impresjonismen* i tydinga av å vere ein oppnya etterfylgjar av impresjonismen), namnsett av den franske kunstkritikaren Félix Fénéon i 1886. Nemninga postimpresjonismen er òg nytta om denne kunstretninga. Dei etter måten få kunstnarane som kom til å gjere seg nytte av denne teknikken i ein viss mon, og såleis kan reknast til neo-impresjonistane, var mellom andre franskmennene Paul Signac (1863–1935) med måleri frå slutten av 1800-talet, byrjinga av 1900-talet, og Henri-Edmond Cross (opphavleg namn Henri-Edmond-Joseph Delacroix, 1856– 1910).

Det same prinsippet med å dele opp biletet i fargepunkt for at dei skal blanda seg i auga og danne eit bilete, ligg òg til grunn for dei bileta som skjermane på fargefjernsynsapparata, datamaskinene og dei digitale fotografiapparata syner, og vert òg nytta ved fargetrykk i bøker, aviser, blad og så bortetter.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Pointillisme**
Eit **elliptisk integral** er eit integral ein har dersom P(x) er eit polynom av tredje eller fjerde grad, og integranden i eit integral kan uttrykkast rasjonalt ved *x* og kvadratroten av P(x). 

Det kan vanlegvis ikkje reknast ut som ein elementær funksjon slik tilfellet er dersom P(x) er av første eller andre grad. Elliptiske integralar vart studert mellom anna av Leonard Euler og Adrien Marie Legendre, men det var først då Niels Henrik Abel og Carl Gustav Jacob Jacobi gjekk over til dei omvendte funksjonane at ein oppnådde dei viktigaste resultata. 

Moderne matematikk definerer eit elliptisk integral som alle funksjonar *f* som kan uttrykkast på forma

{\displaystyle f(x)=\int \_{c}^{x}R\left(t,{\sqrt {P(t)}}\right)\,dt}
der *R* er ein rasjonell funksjon med sine to argument, *P* er eit polynom av tredje eller fjerde grad og *c* er ein konstant.

Kjelder
-------

* elliptisk integral. (2011-11-09) I *Store norske leksikon*. Henta frå

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eric W. Weisstein, "Elliptic Integral" (Mathworld)
**Provinsen Trento**|  |
| **Nasjon** |  Italia |
| **Region** | Trentino-Alto Adige |
| **Hovudstad** | Trento |
| **Areal** | 6 207 km² |
| **Folketal** (2006) | 504 824 |
| **Folketettleik** | 81/km² |
| **Kommunar** | 223 |
| **Bilnummer** | TN |
| **Postnummer** | 38100 |
| **Retningsnummer (tlf)** | 0461-0465 |
| **President** | Lorenzo Dellai |
|  |
| Plasseringa til Trento i Italia |

**Provinsen Trento** (italiensk *Provincia autonoma di Trento*, *Den autonome provinsen Trento*) er ein av to autonome provinsar i regionen Trentino-Alto Adige i Italia. Byen Trento hyser provins-administrasjonen. Provinsen har eit areal på 6 207 km² og totalt 504 824 innbyggjarar (2006). I 2013 er det 217 kommunar i provinsen.

Regionen er kjend for fjella sine, som t.d. Dolomittane, som utgjer ein stor del av dei sørlege Alpane.

Geografi
--------

Nesten heile provinsen Trento er dekt av fjell, med ein stor dal som kryssar dei sentrale områda. Dalen heiter *Valle dell'Adige* (Adigedalen), kalla opp etter elva Adige som renn gjennom han. Dei største byane i Trentino ligg i Adigedalen, som i alle tider har vore ein av dei store gjennomfartsårane mellom Italia og Nord-Europa. Andre dalar i provinsen er Val di Non, Val di Sole, Val Giudicarie, Val di Fiemme og mange andre. 

Kart over provinsen Trento
Marmoladabreen
Dei største kommunane i provinsen: 

| Kommune | Folketal |
| --- | --- |
| Trento | 110 666 |
| Rovereto | 35 231 |
| Pergine Valsugana | 18 012 |
| Arco | 15 649 |
| Riva del Garda | 15 157 |
| Mori | 8 833 |
| Lavis | 8 157 |
| Ala | 8 071 |
| Levico Terme | 6 767 |
| Cles | 6 714 |
| Borgo Valsugana | 6 570 |
| Mezzolombardo | 6 339 |
|

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Province of Trento» frå Wikipedia på engelsk, den 15. desember 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata
* Offisiell turistside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ein **ayllu** var minste politiske eining i førinkaperioder og i inkatida i dei geografiske områda som inkariket femna om. I det grunnleggjande var dette familiegrupper med frå om lag 50 til mange hundre medlem og dei kunne oppta delar av eller ein heil landsby. 

Eininga kunne adoptere nye medlem utanom familien om dei ville arbeide eller delta i *mitaen* for eininga. Når ei kvinne gifta seg inn i ein ny *ayllu* heldt ho fram med medlemskap i eininga kor ho var fødd, medan ho sjølv og barna òg kom inn i *aylluen* åt ektemannen. 

Gruppa kunne tilbe sin eigen *huaca* og var leidd av ein *curacu*. *Aylluen* var sjølvforsynt på alle måtar med unntak i krisar som i El Niño-år kor sentrale forråd kunne takast i bruk. Han gav sosial tryggleik, rett til territorium for jordbruk og busetnad, men òg pliktar ovanfor sentralmakta.

Ordforklaring
-------------

I engelsk og norsk litteratur om inkariket nyttast nokon framandord direkte utan omsetjing: 

* *curacu* lokal leiar, administrator
* *huaca* noko å tilbede, ein hellig relikvie, guddom, ein forfedrar eller eit karaktertrekk
* *mita* pliktarbeid for sentralmakta, til dømes i militære eller vegbygging

Bakgrunnsstoff
--------------

* Michael Mosley om ayllu (på engelsk)
**Ayn Rand** (2. februar 1905–6. mars 1982), fødd som **Алиса Зиновьевна Розенбаум**, *Alisa Zinovjevna Rozenbaum*, var ein russiskfødd amerikansk forfattar og filosof. Ho vert rekna som grunnleggjaren av den filosofiske retninga ho kalla objektivisme, som er i nær slektskap med *libertarianismen* og *liberalismen*. I tillegg til dei filosofiske arbeida har Ayn Rand skrive ei rad skjønnlitterære verk, mellom anna romanane *The Fountainhead* og *Atlas Shrugged*; bokmålsutgåvene av desse er *Kildens utspring* (1949) og *De som beveger verden* (2000).

Rand var fødd i Petrograd (no St. Petersburg) i det dåverande tsarriket Russland. Ho voks opp i ein borgarleg apotekarfamilie. Ein nær ven var dottera til forfattaren Vladimir Nabokov. Etter Den russiske revolusjonen i 1917 mista faren apoteket, og familien flykta til Krimhalvøya for ei tid.
Etter borgarkrigen flytta dei tilbake fødebyen, som no heitte Leningrad.

Rand byrja som student ved universitetet i Leningrad i 1921. Ho tok ein grad i historie i 1924, og studerte deretter film ved ein nyoppretta statleg filmskule. I 1926 drog ho til New York med påskot om at ho ville vitja slektningar, men ho blei verande i landet livet ut. Rand busette seg i Los Angeles og arbeidde i Hollywood med ulike oppdrag som manusforfattar og statist. Ho møtte skodespelaren Frank O’Connor, som ho kom til å gifta seg med, på eit filmsett. Rand blei amerikansk statsborgar i 1931.

Bibliografi
-----------

(norske omsettingar fyrst)

* *We the Living* (1936)
* *Høysang*. Original: *Anthem* (1938; bokmål 1984)
* *Kildens utspring*. Original: *The Fountainhead* (1953; bokmål 2000)
* *De som beveger verden*. Original: *Atlas Shrugged* (1957; bokmål 2000)

Kjelder
-------

Fotnotar

1. 1 2 3  
Skei, Hans H. (7. desember 2017). «Ayn Rand». *Store norske leksikon*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* *Fornuft, egoisme, kapitalisme: essays om Ayn Rand* (Kontekst forlag, 2003) av Vegard Martinsen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Tresfjord skule** var eit oppvekstsenter med barnehage og barneskule i Vestnes kommune i Møre og Romsdal.

Fram til hausten 2020 var Tresfjord skule del av Tresfjord oppvekstsenter, med barneskule i ein etasje og barnehage i fyrste etasje. Det hadde også eit lite SFO-tilbod. Så vart elevane flytta til Helland barneskule, medan ungdomsskulelevar frå Helland nytta bygget i samband med ombygginga av Helland skule. Skulebygningen ligg nær hovudvegen, like ved den lokale butikken og den lokale kroa.

Elevane på barnesteget kom frå området rundt Tresfjorden. Det var om lag 36 elevar på skulen i skuleåret 2014-15.

Oppvekstsenteret hadde ein reinhaldar, ein vaktmeister og ein driftsleiar. I skuleavdelinga var det fem lærarar og to assistentar.

Kjelder
-------

1. ↑  Budstikke, Olav Skjegstad/Romsdals (19. november 2019). «(+) Vil legge ned skulane i Tresfjord og Fiksdal». *smp.no*. Henta 21. desember 2020.
2. ↑  «SFO», *www.vestnes.pedit.no*, henta 25. september 2021 [*daud lenkje*]
3. ↑  «Tresfjord oppvekstsenter - Vestnes kommune», *www.vestnes.kommune.no*, arkivert frå originalen 25. september 2021, henta 25. september 2021

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettstaden til skulen[*daud lenkje*]
* Nettstaden til oppvekstsenteret[*daud lenkje*]
|  |
| --- |
| **Brunbuttnebb** |
| Bilete frå Thimphu, BhutanFoto: Mahesh IyerBilete frå Thimphu, BhutanFoto: Mahesh Iyer |
|
| **Utbreiing** |
| Utbreiinga av Brunbuttnebb Utbreiinga av Brunbuttnebb |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sporvefuglar Passeriformes |
| **Familie:** | Buttnebbfamilien Paradoxornithidae |
| **Slekt:** | *Cholornis* |
| **Art:** | **Brunbuttnebb** *C. unicolor* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Cholornis unicolor***Hodgson, 1843 |

**Brunbuttnebb** (*Cholornis unicolor*) er ein medlem av buttnebbfamilien Paradoxornithidae. Han har leveområde i Himalaya innanfor austlege Nepal, India, Bhutan søraustlege Tibet, og i nordlege Myanmar og i Kina. 

Denne arten er særs lik tretåbuttnebb både i storleik, fjørdrakt og i læte. Men desse to artane skil seg frå kvarandre ved at trebuttnebb manglar ei av tærne. Storleiken er 20-21 cm og dei veg frå 31,5 til 39 gram. Storbuttnebb er den arten som liknar mest på brunbuttnebb og tretåbuttnebb i farge og fjørdrakt. 

Songen liknar song frå storbuttnebb, med ganske høge, tydelege og relativt formulerte songar, vanlegvis av opptil fire tonar. Men ropa skil seg frå dei åt storbuttnebb, med gutturale og korte skingrande høgfrekvente lydar og harde sprakande tonar.

Kjelder
-------

* John Penhallurick, Craig Robson (2009). «The generic taxonomy of parrotbills (Aves, Timaliidae)» (PDF). *Forktail* **25**: 137–141. Henta 30. desember 2011.
Senit og nadir
**Senit** er eit omgrep for punktet som er loddrett over observatøren, altså ei retning som går langs ei linje perpendikulær eller ortogonal til punktet. Sidan uttrykket *over* i seg sjølv er noko uklart i denne samanhengen, har forskarar definert senit på ein litt annan måte. Særleg i astronomi og geofysikk (som meteorologi) vert senit definert som den lokale vertikale retninga som peikar i motsett veg i forhold til tyngdekrafta på staden. 

Den vertikale retninga som peikar same veg som tyngdekrafta vert kalla nadir.

Bruk
----

Senit vert brukt i fleire vitskaplege samanhengar: 

* Senit vert brukt som referanseretninga for å måle **senitvinkelen**, som er vinkelen mellom i linje til eit punkt på himmelen (t.d. ei stjerne) og til det lokale senitpunktet.
* Det definerer ein av aksane i eit horisontalt koordinatsystem innan astronomi.

Kjelder
-------

* Huschke, Ralph E. (1959) *Glossary of Meteorology*, American Meteorological Society, Boston, Second printing-1970.
* McIntosh, D. H. (1972) *Meteorological Glossary*, Her Majesty's Stationery Office, Met. O. 842, A.P. 897, 319 p.
* Picoche, J. (1992) *Dictionnaire Etymologique du Français*, Le Robert, Paris, ISBN 2-85036-458-4.
**Jacques-Édouard Alexis** (fødd 21. september 1947 i Gonaïves) er ein haitisk politikar. Han var statsminister i Haiti frå 1999 til 2001, og frå 2006 til 2008, då han vart avsett grunna opprør.

Han er utdanna som landbruksingeniør, og har hatt ei rekkje jobbar på ulike universitet. Han har dessutan også hatt ulike ministerpostar under president René Préval.

Alexis vart utpeika som statsminister av Préval 16. juli 1998, etter at tre tidlegare framlegg hadde vorte avviste. Han vart fyrst godkjend av senatet 15. desember 1998, og deretter av deputertkammeret to dagar etterpå. Prosessen vart vidare forlenga av at opposisjonen kravde plassar i regjeringa, men 11. januar 1999 kunngjorde Préval at han ville gå forbi nasjonalforsamlinga og danne ei regjering gjennom eit dekret. Opposisjonspartia skulda Préval for å ha gjennomført noko i retning av eit statskupp, og såg på Alexis som ein urettmessig statsminister. Alexis var statsminister frå 26. mars 1999 til 7. februar 2001.

Préval vart på nytt vald til president i februar 2006, og han nominerte igjen Alexis som statsminister 17. mai 2006, tre dagar etter at han hadde vorte innsett som president. Nominasjonen gjekk gjennom nesten utan klager av både senatet og deputertkammeret, og Alexis og regjeringa hans vart sett inn 9. juni 2006. Måla hans for perioden var mellom anna å få på plass att tryggleiken i landet og grunnleggjande tenester til innbyggjarane.

Kritikk av den økonomiske politikken til Alexis førte i februar 2008 til ei mistillitsavstemning, men det var ikkje fleirtal for at han skulle gå av. Tidleg i april 2008 braut det ut opprør grunna høge matprisar, og Alexis kunngjorde eit investeringsprogram som skulle gjere levekostnadene lågare. 10. april vart det kjent at 16 senatorar (eit fleirtal, ettersom Det haitiske senatet har 30 medlemmer) hadde skrive under på eit brev der dei rådde Alexis til å gå av i løpet av to dagar. Senatet gjorde deretter, 12. april, eit vedtak om at han skulle fråtre stillinga si, der alle 16 senatorane som var til stades stemde for.

Kjelde
------

* «Jacques-Édouard Alexis» på Wikipedia på engelsk, innhenta 30. april 2010.

### Referansar

1. 1 2  «Haitian Leader’s Foes Raise the Specter of Dictatorship» av James C. McKinley, Jr. i *New York Times* (15.01.1999).
2. ↑  «Haiti Leader to Rule by Decree; an Attack Follows» i *New York Times* (13.01.1999).
3. ↑  «Facing Haiti Pullout, U.N. Tries New Mission» av Barbara Crossette i *New York Times* (27.08.1999).
4. ↑  «Haiti» hjå Angus Reid Global Monitor.
5. ↑  «Country profile: Haiti» hjå BBC News.
6. ↑  «Haiti’s Poverty Stirs Nostalgia for Old Ghosts» av Mark Lacey i *New York Times* (23.03.2008).
7. ↑  «Haiti reels from food protests» hjå Al Jazeera (07.04.2008).
**Sportsklubben Sprint-Jeløy** er ein rein fotballklubb heimehøyrande i Moss i Østfold. Klubben vart stifta 11. oktober 1940 då Jeløy Idrettsforening og Sportsklubben Sprint slo seg saman. Sprint-Jeløy har over 600 medlemer og spelar heimekampane på Bellevue stadion i kvite trøyer og elles mørkeblått.

A-laget til Sprint-Jeløy deltok fram til 2008 i fleire tiår jamnt på nivå tre i det norske seriesystemet, også ein sesong på nivå to. Etter den tid har klubben spelt lokalfotball på nivå fire og fem.

Sprint-Jeløy var særleg kjend for kvinnelaget som i 1980-90-åra var eit av Noregs beste med spelarar som Heidi Støre, Liv Strædet og Agnete Carlsen i fremste rekke. Laget vart noregsmeister fire år på rad, 1985-88, og seriemeister i 1990 og 1993. Sprint-Jeløy avvikla kvinnefotballen i 1997.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sportsklubben Sprint-Jeløy» frå Wikipedia på bokmål, den 22. april 2018.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* heimeside Arkivert 2016-04-22 ved Wayback Machine.
*Denne artikkelen handlar om reiskapen for å finne vertikal retning. For reiskapen for å måle vassdjupne, sjå loddline.* 
Loddsnor.
Loddsnor og lodd på ei norsk lærebok i landmåling frå 1896
Ei **loddsnor** eller **perpendikkel** (av latin *perpendiculum* = lodd) er ein reiskap som viser ei loddrett linje, ei **loddlinje**, og som nedfeller ein normal frå eit høgdeplan til eit anna.

Prinsipp og utforming
---------------------

Prinsippet bygger på gravitasjonen til jorda. 

Prinsippet fungerer ved at eit lodd med lite volum og stor masse vert festa i enden på ei lang snor med minst mogeleg volum og masse. Enden av loddet er forma som ein spiss. Ved å feste øvre enden av snora i eit punkt, vil loddet bli trekt mot tyngdepunktet til jorda av gravitasjonskrafta. Spissen av loddet vil derfor vere eit punkt som ligg i ein nedfelt normal frå festepunktet til loddsnora mot ei horisontal vassflate, og snora vil danne ei linje i den nedfelte normalen. Denne loddlinja er ikkje identisk med normalen på den teoretiske ellipsoiden for jorda. Avviket frå denne retninga vert kalla loddavviket på staden. 

I motsetning til ein vaterpass, eit optisk lodd, eller eit laser-lodd, krev loddsnora inga justering eller kalibrering for å vise riktig loddlinje. Føresetnaden er derimot at loddsnora ikkje blir påverka av ytre krefter (vind eller magnetisme).

Historie og bruk
----------------

Det enkle prinsippet til loddsnora trur ein har vore kjend sidan sivilisasjonen byrja og har vorte nytta til ulike konstruksjonar. Særleg i samband med bygningar, anleggskonstruksjonar og landmåling, har loddsnora vore brukt heilt opp til våre dagar, og han er framleis ein handelsvare.

Sjå òg
------

* Loddline
* Pendel
* Foucaults pendel
* Vater
* Vinkelrett – ortogonal

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Loddlinje» frå Wikipedia på bokmål, den 18. mai 2013.*
Eit LC-130 tar av frå isen på Grønland
Eit USAF LC-130 ved Williams Field i Antarktis i 2006. Vulkanen Mount Erebus ligg i bakgrunnen.
**Lockheed LC-130** er ein skiutstyrt variant av C-130 Hercules nytta av United States Air Force i Arktis og Antarktis. I dag er det ti aktive fly i teneste for New York Air National Guard.

Hovudføremålet med LC-130 er å assisterte forskinga i Antarktis ved å transportere varer, last og personell frå McMurdo-stasjonen til feltstasjonane og leirane, inkludert Amundsen-Scott-stasjonen på Sørpolen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lockheed LC-130» frå Wikipedia på engelsk, den 16. januar 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene: Hawkins, Joe. «The Entire LC-130 Production List». Henta 7. februar 2009.*

«Development of the C-130D». Henta 7. februar 2009. 

1. ↑  "New York LC-130 leaves Hickam for Operation Deep Freeze" By Tech. Sgt. Kerry Jackson, 13th Air Force Public Affairs. 21 October 2010

Bakgrunnsstoff
--------------
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Bandet Lockerbie.* 

| Lockerbie  |
| --- |
| skotsk-gælisk | Locarbaidh |
|  |
| Plassering |
| 

Lockerbie is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  Skottland |
| Region | Dumfries and Galloway |
| Tradisjonelt grevskap | Dumfries  |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2001) | 4 009 |
| Koordinatar |  55°7′″N 3°21′″W﻿Koordinatar: 55°7′″N 3°21′″W﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | DG11 |
| Telefon-retningsnummer | 0 1576 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Lockerbie**
 |

 **Lockerbie**  er ein by i regionen Dumfries and Galloway  i det sørvestlege Skottland. Han har kring 4000 innbyggjarar. Han er mest kjend som åstad for Lockerbie-saka, der restane av eit passasjerfly styrta der i desember 1988 etter ein terroristbombe ombord på flyet. 

Den dominerande bygningen i byen er rådhuset, som er eit godt døme på skotsk baronistil. Han er bygd i lokal raud sandstein. Ved sida av står eit minnesmerke over dei falne i andre verdskrigen.

Byen har, for storleiken sin, eit godt utvikla transportnett. Han ligg ved vegen A47, og har ein jernbanestasjon. Den lokale økonomien var lenge avhengig av handel med stor- og småfe, noko nærleiken til grensa til England gjorde lukrativt. Det blir enno halde saueauksjonar i byen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Lockerbie» frå Wikipedia på bokmål, den 27. oktober 2011.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames
* BBC Things
* MusicBrainz (area)

 |
**Sportsklubben Træff** er eit idrettslag frå Molde, hovudsakleg med tilhald i vestlege delar av byen. Klubben spelar denne sesongen i 2. divisjon fotball for menn. 

Damelaget til klubben har dei siste åra spelt i 2. divisjon. Klubben driv stor aktivitet for jente og damefotball, mellom anna spelarutviklingstiltak i regionen, samt treningsgruppa ved toppidrettsklassen (damer) ved Molde videregående skole.

Klubben vart stifta 1. oktober 1924 og driv i dag med fotball og handball, der dei fram til nyleg har stilt lag i førstedivisjon i handball for kvinner og tredjedivisjon for menn. Tidlegare dreiv klubben òg med ski og sykkel. Klubbfargane er kvite trøyer, grønne bukser og kvite strømper. Klubben har ca. 1000 medlemmar, og er den nest største klubben i Molde. 

Træff har bygd hallen Træffhuset for handball, klatring og fotball like ved Reknesbanen nordvest for Molde sentrum.

Spelarar med bakgrunn i Træff
-----------------------------

* Christian Gauseth
* Fredrik Solberg
* Tina Wulf Eikeland
* Tommy Eide Møster
* Kai Røberg
* Bernt Hulsker
* Simon Markeng
* Jahn Ove Wiik
* Øyvind Gram

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sportsklubben Træff» frå Wikipedia på bokmål, den 4. juni 2013.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

| * v
* d
* e
Oddsenligaen avdeling 1, 2013 |
| --- |
| 
* Asker
* Birkebeineren
* Bærum
* Drøbak/Frogn
* Førde
* Kjelsås
* Kvik Halden
* Molde 2
* Moss
* Nesodden
* Skarbøvik
* Træff
* Vålerenga 2
* Østsiden

 | Flagget til Noreg |

| * v
* d
* e
4. divisjon fotball for herrar, Nordmøre og Romsdal Fotballkrets, 2012 |
| --- |
|  | Eidsvåg **·** Kristiansund BK 2 **·** Kristiansund FK **·** Kvass/Ulvungen **·** Midsund **·** Molde 3 **·** Rival **·** Tingvoll **·** Tomrefjord **·** Træff 2 **·** Vestnes Varfjell **·** Åndalsnes |  Noreg |
Koordinatar: 66°52′S 141°10′E﻿

**Zeleebreen** er ein isbre kring 5 km brei og 10 km lang, som flyt nord-nordvest frå innlandsisen langs vestsida av Lacroix Nunatak og endar i ei kjend tunge på vestsida av Port Martin. Han vart truleg oppdaga i 1840 av den franske ekspedisjonen under kaptein Jules Dumont d'Urville, sjølv om ingen isbrear vart nemnde på kartet til d'Urville av denne kysten. Han vart fotografert frå lufta av U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946-47. Han vart kartlagt av Den franske antarktisekspedisjonen under Liotard, 1949-51, og kalla opp etter «Zelee», korvetten som segla med flaggskipet til d'Urville, «Astrolabe».

Tilknytt til isbreen er **Zelee bretunge** , ein 11 km lang bretunge som er kring 3 km brei. Han strekkjer seg ut i sjøen frå Zeleebreen. Han vart skissert ned frå flyfoto tekne under U.S. Navy Operasjon Highjump i 1946-47.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Zelee Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Ines Müller**, fødd **Reichenbach**, (fødd 2. januar 1959) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Grimmen i Mecklenburg-Vorpommern som representerte Aust-Tyskland. Ho vann i 1986 EM-sølv og 1987 VM-bronse i kulestøyt.

Aktiv
-----

Ines Reichenbach vart nummer åtte i kuletevlinga ved Sommar-OL 1980 i Moskva. Ho måtte vente i seks år før ho fekk delta i den neste store internasjonale meisterskapen. Som Ines Müller vart ho austtysk meister 1985 i kulestøyt og på ny i 1986. Under europameisterskapen 1986 tok ho sølvmedaljen i øvinga, einast landslagskollega Heidi Krieger støytte lenger. Året etter kneip Müller bronsen i kulestøyt i Friidretts-VM, verdmeister Natalja Lisovskaja frå Sovjetunionen og hennar eiga landskvinne Kathrin Neimke var i eiga klasse. Den 16. mai 1988 sette Müller livsbeste i kulestøyt med 21,57 meter ved eit stemne i Aten. Fire månader seinare var ho langt unna den lengda då OL-finalen i kulestøyt fann stad i Seoul, berga likevel ein fjerdeplass.

Müller var også ein framifrå diskoskastar med ein personbeste på 66,40 meter, oppnådd 22. september 1985 i Berlin.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1980 i Moskva: Nr 8 – 19,66 m
* EM 1986 i Stuttgart: Sølvmedalje – 20,81 m, bakom Heidi Krieger (21,10 m)
* VM 1987 i Roma: Bronsemedalje – 20,76 m
* OL 1988 i Seoul: Nr 4 – 20,37 m

Kjelder
-------

* «Ines Reichenbach-Müller» (på engelsk). olympedia.org. Henta 14. februar 2023.
* *Denne artikkelen bygger på «Ines Müller» frå Wikipedia på tysk, den 7. juni 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Sporveishistorisk forening** (**SHF**), som opphavleg heitte **Trondhjems Sporveishistoriske Forening** (TSHF), er ein medlemsforeining i Trondheim som tek sikte på å take vare på gamalt sporvegsmateriell frå Trondheim. Foreininga driv Sporveismuseet på Munkvoll, som til å byrje med hadde tilhald i Gråkallbanens bygning på Munkvoll, kalla Gamlehallen, reist til opninga av Gråkallbanen i 1924, og deretter i eit nedlagd lagerbygg frå 1984 på sida av Gamlehallen. Museet vart etablert i 1994 og opna i 1995, og har deretter vore halde ope om sommaren.

Sporveishistorisk Forening vart skipa i 1979 på bakgrunn av at Lokaltrafikkhistorisk forening i Oslo hadde fått overtake tre av dei klassiske toaksla trikkane som hadde gått i Trondheim, og som det var ynske om å føre attende til Trondheim. Årsaka til at Lokaltrafikkhistorisk Forening initiativ til dette, var at gamle trondheims-trikkar vart hogne opp både i 1974 og -76, og det difor vart stendig færre trikkar att av museal interesse. Difor vart det semje om at dei tre vognene burde verte tekne vare på i Trondheim ved å skipe ei ny foreining som skulle ta seg av gamalt sporvegsmateriell frå både Trondheim Sporvei og A/S Graakalbanen, og på sikt få etablert eit museum.

Det største arrangementet til foreininga gjekk føre seg dagen etter nedlegginga av trikken i Trondheim 13. juni 1988, da tidenes største sporvegskavalkade vart køyrd gjennom byen med i alt 14 vogner. Samstundes var heile den museale vognparken overført frå foreininga sitt gamle hovudkvarter, Voldsminde vognhall, til Munkvoll.

Kjelder
-------

* Internettsidene til Sporveishistorisk forening
* Om museet og foreininga på GråkallBanens internettider
**Inertgass** er ein dekkgass som vert brukt når ein ynskjer at ein spesiell kjemisk reaksjon ikkje skal skje.

Brannsløkking
-------------

Gass som ikkje reagerer med stoffa som brenn og tek opp plassen for oksygen i lufta er brukt til dømes i halonanlegg for brannsløkking. Ein tank med brennbare væsker kan fyllast med inertgass når væska vert tømt ut, for å redusere eksplosjonsfare. Eksos frå ein motor kan også brukast som slik inertgass.

Det er farleg å gå inn i slike tankar utan eigen lufttilførsel, fordi surstoffmangelen fort gjer at personen misser medvitet.

Sveising
--------

Oksygen i lufta kan verte omdanna til ozon ved sveising. Dette kan hindrast ved å fjerne luft ved at sveisinga skjer i gass som vert tilført ved gassdekt bogesveising. Gassen vert brukt i samband med MIG-sveising (Metal inert gas), TIG-sveising (Tungsten inert gas), røyrtrådsveising eller plasmasveising .

Inert tyder «ikkje aktiv», det tyder at gassen ikkje reagerer med sveisebadet på nokon som helst måte, i motsetnad til ein aktiv gass. Føremålet med ein ikkje-aktiv sveisegass er å verne sveisefugen mot atmosfærisk ureining. Med andre ord, mot å inngå samanbindingar med oksygen og nitrogen i lufta. 

Eksempel på ein inertgass kan vere argon, helium, eller blandingar som Ar+C02, Ar+02 og He+Ar. Ved å blande gassar oppnår ein ulike sveiseeigenskapar og endrar inntrengingsprofilen på sveisen. «Mison» er handelsnamn på ei gassblanding av Argon (Ar), koldioksid(CO2) og NO.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inertgass» frå Wikipedia på bokmål, den 23. januar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* NKC

 |
Bylinahelten Mikhailo Potyk framstilt av Ivan Bilibin.
**Bylina** (russisk были́на; fleirtal были́ны *byliny*) er ein type russisk helteepos frå mellomalderen som har mytologiske element. Bylina har ikkje rim, men har ein karakteristisk rytme som former ein slags frie vers. Ein av dei best kjende bylinaen er Igorkvadet. Eposa blei tekne vare på gjennom munnleg overlevering.
Dei fleste bylina overlevde som allmugetradisjon i dei nordlege delane av Russland, og dei er blitt etterlikna av fleire seinare russiske diktarar.

Dei eldste verka tek for gullalderen til Kievriket frå 900-talet og dei følgjande hundreåra. Dei krinsar om Vladimir den store og folka rundt han, med heltar som kosakken Ilja av Murom. Seinare soger kan ha innhald frå tida under Ivan den grufulle eller Peter den store, eller handla om opprørsheltar som Stenka Razin og Pugatsjov. På 1900-talet blei det laga eit bylina med handling frå den russiske revolusjonen, 'Soga om Lenin'.

Kjelder
-------

1. 1 2  *Bylina (Russian Poetry)*. *Encyclopædia Britannica*. Henta 5. desember 2010.

* *Denne artikkelen bygger på «Bylina» frå Wikipedia på engelsk, den 20. juli 2021.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Ryska litteraturen. 2. Hjältesånger (byliny) i *Nordisk familjebok* (2:a upplagan, 1916)
Koordinatar: 62°39′23″S 60°20′54″W﻿

Topografisk kart over Livingston Island, Greenwich, Robert, Snow og Smith Islands.
**Charrúa Ridge** er ein isfri klipperik rygg med ei høgd opp mot 333 moh langs nordaustkysten av Johnsons Dock på Hurd Peninsula på Livingston Island i Sør-Shetlandsøyane i Antarktis. Han er smal og stupbratt og strekkjer seg 700 m i ein vest-nordvest til aust-søraust retning. Han er knytt til Castillo Nunatak via Charrúa Gap. Han ligg oppom Contellbreen i nord, South Bay i vest, Johnsons Dock i sørvest og Johnsonsbreen i sør. Han dannar eit kjent landemerke i området mellom den spansk antarktisbasen Juan Carlos I og den bulgarske antarktisbasen St. Kliment Ohridski.

Fjellet er kalla opp etter «Charrúa», eit av skipa under den argentinske antarktisekspedisjonen i 1947–48, og namnet «Monte Charrúa» vart nedskrive på argentinske marinekart frå 1954. 

Toppen av ryggen ligg vest for Krum Rock, 2,9 km vest for Castillo Nunatak og 2,5 km nordvest for Napier Peak.

Kjelder
-------

* SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Charrúa Ridge» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sportsklubben Rollon** er eit idrettslag i Ålesund, skipa 20. februar 1914. Laget er aktivt i fotball og har i periodar markert seg i handball. Rollon spelar i blå og kvite drakter.

Rollon er den eldste fotballklubben i Ålesund, fire månader eldre enn meir kjende Aalesunds Fotballklubb. Klubben har namn etter Rollo frå Normandie som ein meiner er identisk med den sunnmørske vikinghovdingen Gange-Rolv, avbilda på den blå-kvite fana til sportsklubben.

Rollon deltok i Noregsmeisterskapen i fotball 1915, som det fyrste laget frå Møre og Romsdal. I tida etter andre verdskrigen veksla Rollon mellom å spele Landsdelsserien og den underliggjande serien. På 1960-talet og fram til 1975 var Rollon fast deltakar i 4. divisjon Sunnmøre. I siste halvpart av 1970-talet spelte Rollon i tredje divisjon, i 1977-sesongen var laget fullt på høgde med AaFK. Harald Thorsen og John Helge Aam var mellom dei fremste Rollon-spelarane i desse åra. Etter å ha vore i 3. divisjon i sesongane 1983-85, vart laget gradvis svekka og i 1995 trekte Rollon A-laget frå serien, men melde seg på att i seriesystemet i 2000. På 2010-talet har Rollon vandra mellom fjerde og femte nivå i seriefotballen.

Rollon reiste i 1924 lagshytta Rollonhytta på Sulafjellet i dåverande Borgund kommune, eit hus som framleis er i klubbens eige. Rollon tok i 1954 bruk ei fotballbane med grusdekke og klubbhus i bydelen «Bakom fjellet» i Ålesund. Bana heldt ikkje internasjonale mål og eigedomen vart seld. Ei nybygt grasbane og nytt klubbhus i bydelen Larsgarden vart teken i bruk i 1985. Frå 2013 er det kunstdekke på Rollonbana.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «SK Rollon» frå Wikipedia på bokmål, den 5. mai 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |