recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Ulrike Nasse-Meyfarth** (fødd 4. mai 1956) er ein tysk tidlegare høgdehoppar frå Frankfurt am Main som tevla for Vest-Tyskland og vart olympisk meister både i 1972 og 1984, samt europameister i 1982.

Aktiv
-----

Allereie som 15-åring hevda Meyfarth seg i landstoppen i høgdehopp i Vest-Tyskland. Både i 1971 og 1972 vart ho nummer to i den vesttyske meisterskapen. Dermed kvalifiserte ho seg som den tredje vesttyske kvinnelege høgdehopperen til Sommar-OL 1972 i München.

Meyfarth var ei av få kvinner som nytta seg av teknikken som USA-amerikanaren Dick Fosbury hadde introdusert i Mexico-leikane fire år tidlegare, den såkalla Fosbury-flop. Med eit entusiastisk heimepublikum fobetra Meyfarth i OL-finalen si eiga bestenotering på 1,85 m til både 1,87 og 1,90 m. Det heldt til gullmedalje framom Bulgarias Jordanka Blagojeva og førehandsfavoritten, austerrikske Ilona Gusenbauer. Meyfarth stoppa ikkje der, men la lista på verdsrekordhøgda 1,92 m og smaug seg over. Meyfarth er til dags dato (2015) den yngste gullmedaljøren i ei individuell friidrettsøving.

Etter OL-triumfen var Meyfarth omfatta av enorm interesse frå både media og publikum. Ho vart nummer sju i høgdetevlinga ved friidretts-EM 1974 og mislukkast i Sommar-OL 1976, der ho rauk ut i kvalifiseringa.

Etter trenar- og klubbyte framom 1978-sesongen vart Meyfarth nummer fem under EM i friidrett 1978 med ny vesttysk rekord på 1,95 m. I juli 1980 greidde ho for fyrste gong å hoppe over 2 meter, men sidan Vest-Tyskland boikotta sommarleikane i Moskva fekk ho ikkje høve til å delta.

I EM 1982 i Aten vann Meyfarth gullmedaljen og forbetra verdsrekorden til 2,02 m. Året etter tok ho i Helsingfors sølvmedaljen i den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, etter ein tett duell med sovjetiske Tamara Bykova. 21. august 1983, under eit friidrettsstemne i London, hoppa både Meyfarth og Bykova den nye verdsrekordhøgda 2,03 m. Fire dagar seinare forbetra Bykova rekorden med endå ein centimeter.

Under Sommar-OL 1984 i Los Angeles deltok Meyfarth for siste gong i ei stor meisterskapstevling. Ved å ta seg over 2,02 m sikra ho seg gullmedaljen framom italienske Sara Simeoni. 12 år etter München-leikane vann Meyfarth dermed sitt andre OL-gull.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1972 i München: Gullmedalje – 1,92 m, framom Jordanka Blagojeva (1,88 m)
* EM 1974 i Roma: Nr 7 – 1,83 m
* OL 1976 i Montreal: Utslått i kvalifiseringa
* EM 1978 i Praha: Nr 5 – 1,91 m
* EM 1982 i Aten: Gullmedalje – 2,02 m, framom Tamara Bykova (1,97 m)
* VM 1983 i Helsingfors: Sølvmedalje – 1,99 m, bakom Tamara Bykova (2,01 m)
* OL 1984 i Los Angeles: Gullmedalje – 2.02 m, framom Sara Simeoni (2,00 m)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ulrike Nasse-Meyfarth» frå Wikipedia på tysk, den 14. mai 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Hirnantium** er den sjuande og siste internasjonalt godkjende alderen i ordovicium i paleozoikum. Han var relativt kort, berre om lag 1,9 millionar år, og vart frå 445,6 ± 1,5 til 443,7 ± 1,5 millionar år sidan. Den første delen av hirantium vart det låge temperaturar og stor isbredanning, samt at havnivået fall kraftig. I den andre delen av hirantium steig temperaturane, isbreane smelta og havnivået kom tilbake til same nivå, eller va litt høgare enn det hadde vore før istida. 

Mange forskarar meiner at denne klimasvinginga førte til ei stor masseutrydding i denne tida. Den ordovikisk-siluriske masseutryddinga var den nest største utryddinga i geologisk historie og om lag 85 % av alle artar (sjødyr) døydde ut. Berre masseutryddinga mot slutten av permtida var større. I motsetnad til mange mindre masseutryddingar var dei langvarige konsekvensane av utryddinga på slutten av ordovicium relativt liten. Etter klimasvinginga gjekk klimaet tilbake til slik det hadde vore og dei artane som overlevde utvikla seg etter kvart til artar som likna dei som hadde eksistert før.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hirnantian» frå Wikipedia på engelsk, den 21. august 2008.*


| Ordovicium |
| --- |
| Nedre/tidleg ordovicium | Mellomordovicium | Øvre/sein ordovicium |
| Tremadocium | Floium | Dappingium | Darriwilium | Sandbium | KatiumHirnantium |
**Olaus Olsson Eskeland** (9. juni 1833–23. november 1903) var ein lærar, gardbrukar og Venstre-politikar frå Rogaland.

Eskeland var son av ein gardbrukar i Høle. I yngre åt var han krambudreng i Stavanger. I 1853 tok han eksamen ved Stord seminar. Han var så lærar og kyrkjesongar i Høle til 1856, deretter i Hetland til 1859. Frå 1859 var han i eitt år lensmann i Skudenes, vart sjuk og søkte avskjed. Han kjøpte då eit gardsbruk på Tasta i Hetland og vart gardbrukar. I 1893 kjøpte han den tidlegare prestegarden i Hetland og busette seg på denne.

I 1864 vart han ordførar i Hetland. Han var ordførar heilt til han døydde i 1903, på ein valbolk nær, til saman var han ordførar i Hetland i 36 år. 

Eskeland var stortingsmann frå Stavanger amt frå 1871 til 1889. De to siste åra av valperioden 1889–91 var han permittert grunna sjukdom. Han var medlem av justiskomité nr 2 frå 1871 til -74. Frå 1874 var han medlem i jarnbanekomiteen, sekretær i denne 1880–88. Mellom anna vart Jærbanen vedteken bygd i dei dagar. Elles medlem av røysterettskomiteen 1877 og valkomiteen 1880–89. Han var president i Stortinget 1889. I 1882 var han medlem av den parlamentariske jurykommisjonen.

Eskeland hadde mange offentlege verv, mellom anna var han forlikskommissær i Hetland i 40 år, fylkesrevisor, medlem 1883–91 av tilsynsnemnda for Jærbanen og styremedlem i Noregs Bank si avdeling i Stavanger. I 1889 var han med og stifta Hetland Sparebank, der han vart vald til ordførar i banken sitt forstandarskap.

Han vart i 1889 utnemnd til riddar av St. Olavs Orden.

Eskeland døydde på garden sin i Hetland i 1903.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak (1914). «Eskeland, Olaus Olsen». *Stortinget og statsraadet: 1814-1914*. Kristiania: Steenske bogtrykkeri. s. 226.
* Biografisk informasjon om Olaus Eskeland NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Olaus Eskeland på Tasta Historielag sine websider

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys

 |
**Barentsburg** (russisk Баренцбург) er ein gruveby på Svalbard med cirka 700 innbyggarar, russarar og ukrainarar. Byen er oppkalla etter oppdagaren Willem Barents. Barentsburg ligg om lag 40 kilometer frå Longyearbyen i luftlinje. Det er ingen vegar til mellom busetnadane på Svalbard, så skal ein reise dit frå Longyearbyen må ein anten nytte snøskuter om vinteren eller båt i den isfrie perioden. Heile året er det mogleg å bruke helikopter dit, det er ein mindre landingsplass på Kapp Heer rett utanfor byen.

Byen har hotell, forsamlingslokale, museum, idrettshall, symjebasseng og annan busetnad. Innbyggarane er til stor del sjølvforsynte med grønsaker frå eiget drivhus, og dei har au eiget fjøs. Det er norsk postkontor på hotellet.

Den klart dominerande arbeidsgivaren er det russiske gruveselskapet Trust Arktikogul. Dei fleste som arbeider i kolgruvene er ikkje russarar, men ukrainarar. Byen blei hardt ramma etter flyulykka på Operafjellet der besetninga og alle passasjerane, menn, kvinner og born, omkom.

Den russiske konsulen på Svalbard har kontor i Barentsburg. Samanlikna med norske tilhøve er det fattige tilstandar i byen, men det gis noko støtte frå Longyearbyen til innbyggjarane. Sysselmannen utøver politi- og domsmyndigheit som elles på Svalbard.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Barentsburg Norsk Polarinstitutt
* russia.no (engelsk)
* Å vera turist i Barentsburg (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
| **Karlö****Lokalt namn: Hailuoto** |
| --- |
| Satellittbilete av KarlöSatellittbilete av Karlö |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Bottenvika |
| **Koordinatar** | 65°00′30″N 24°42′55″E﻿

 |
| **Areal** | 196,56 km²

 |
| Administrasjon |
| **Land** | Finland |
| **Len** | Uleåborgs len

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 986 (2005) |
| **Folketettleik** | 5,0 /km² |

**Karlö** eller **Hailuoto** er ei øy og ein kommune i Uleåborgs len i Finland. Ho har eit folketal på 986 (2005) og kommunen dekkjer eit areal på 196,56 km² (utanom sjøområda) der 2,64 km² er innlandsvatn. Folketettleiken er dermed 5,0 innbyggjarar per km².

Karlö ligg utanfor byen Uleåborg (Oulu) i Bottenvika. Eit ferjesamband går dagleg mellom Karlö og Uleåsalo. Om vinteren går det ein offisiell isveg mellom øya og fastlandet. 

Landområdet i regionen stig framleis etter den siste istida. Det er estimert at dei første delane av Karlö steig opp av Austersjøen for om lag 1 700 år sidan. Den noverande øya vart danna av mange mindre øyar. To store delar, Santonen og Hanhinen gjekk i saman til hovudøya om lag to hundre år sidan. Øya utvidar seg stadig, og vil ein gong verte ein del av fastlandet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell side[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Ein bardun stabiliserer ein telefonstolpe, bardunen er merkt med grå farge
Ein **bardun** er eit tau eller ein vaier som har til føremål å skapa støtte og stabilitet til høge lekamar ved hjelp av strekkrefter. Døme er ei mast i telt eller telefonstolpar. På større seglfartøy støttar *bardunane* den øvste delen av masta i sideretning. Lågare tverrskipsstøtte vert kalla vant og alle langskip sine vert kalla stag.

Ein bardun kan lagast av ein metallisk vaier. For å kunna stramma opp og justera strekkreftene i bardunen vert det ofte sett på strekkfiskar i den eine enden av bardunen, for med denne kunne kompensera for forandringa i «lengda til bardunen». 

Dømet til høgre viser ein bardun som held ein telefonstolpe. Denne bardunen vert fest i bakken med eit jordanker eller direkte i fjell.

Sjå òg
------

* Stag
* Vant

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bardun» frå Wikipedia på bokmål, den 8. mai 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Olai Fauske** (1887–1944) var ein norsk portrett- og prospektfotograf. 

Fauske var fødd på garden Fauske i dåverande Naustdal kommune.
Han døydde i Førde.

Arbeid
------

I 1905 gjekk Fauske i lære hos fotograf Otto Talle i Bergen. Same år etablerte han seg som fotograf på heimstaden. I 1912 etablerer han seg med atelier i Førde og grunnlegg firmaet *O. Fauske*. Fauske reiste mykje rundt og fotograferte i heimbygda og områda rundt - for det meste prospektkort og portrett. Sambygdingar og andre frå Sunnfjord som hadde utvandra til USA var ein viktig del av Fauske sitt kundegrunnlag. Firmaet vart etter Fauske døydde overteke av Tom Vassdal.

Fotoarkivet
-----------

Både negativarkivet, bedriftsarkivet og gjenstandar etter Olai Fauske er bevart. Negativarkivet omfattar kring 8000 negativ, og er tilgjengeleg på nett hos Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane. Gjenstandar frå Fauske sitt atelier i Førde er bevart ved Sunnfjord Museum.

Bakgrunnsstoff
--------------

Litteratur
* Bonge, Susanne (1980): *Eldre norske fotografer. Fotografer og amatørfotografer i Norge frem til 1920.* Bergen. ISBN 82-7130-014-8
* Reiakvam, Oddlaug (1997): *Bilderøyndom, røyndomsbilde. Fotografi som kulturelle tidsuttrykk.* Oslo. ISBN 82-521-5032-2
* Tyssen, Asbjørn (2016): "Modernist og norskdomsmann. Olai Fauske 1887-1944". *Kjelda*, nr. 2. ISSN 0803-9682

Nettlenkjer
* Olai Fauskes negativarkiv ved Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
* Olai Fauske på Flickr
* Bedriftsarkivet etter Olai Fauske
* Omtale av Olai Fauske i Fotografregisteret

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Nasjonalbiblioteket fotograf
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* KulturNav

 |
**Gimsøysteinen** er ein runestein frå vikingtida frå garden Sand på Gimsøya i Vågan kommune i Nordland.

Steinen vart for første gong omtalt i 1810. Då stod han truleg på den opphavlege plasseringsstaden, ved vegen mellom Gimsøy kyrkje og sjøen. I 1863 var professor Yngvar Nielsen på staden, og han skriv at det skal ha vore fleire gravrøyser på staden. Steinen vart innkjøpt av Fortidsminnesmerkeforeningen i 1864, og i 1868 vart han frakta til Bergen Museum. I 1972 vart han henta attende til Nord-Noreg, og steinen er i dag stilt ut i Tromsø museum.

Steinen er 1,7 meter høg, og har ei lang innskrift i den yngre runerekkja. Gerd Høst tolkar henne til:

**.uki : asa : b: raisþa : uar : aft : .t.aþ : .i. : nafis : þa : is : asi : ... : þaþan : au..ua : staina : þisa :** 
På moderne norsk skulle dette bli:
.uki Åses bror reiste denne gravrøysa etter (…) Næfis (…) då Åse flaug herfrå og likeins desse (kjennelege?) steinane

Sjå også
--------

* Runesteinar i Noreg

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gimsøysteinen» frå Wikipedia på bokmål, den 21. november 2019.*

Litteratur
----------

* Gerd Høst: Innskriften på Gimsøysteinen. *Norsk Tidsskrift for Sprogvitenskap, bind XVIII*, Oslo 1958
* Gerd Stamsø Munch: Bautasteiner og vei. Et forsøk på nytolkning av reiste stein på Gimsøy i Lofoten. *Viking XLV* Oslo 1982
| Prrenjas |
| --- |
| Utsyn mot Prrenjas Utsyn mot Prrenjas |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Prrenjas** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Elbasan |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  323 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 24 906 |
| Koordinatar | 41°4′17″N 20°32′54″E﻿Koordinatar: 41°4′17″N 20°32′54″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Prrenjas kommune innafor regionen ElbasanPrrenjas kommune innafor regionen Elbasan |

**Prrenjas** eller **Përrenjas** er ein by og ein kommune i regionen Elbasan i Albania. Kommunen ligg sentralt i landet og grensar i sør til regionen Korçë. I aust ligg nabolandet Nord-Makedonia.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Prrenjas vart slått saman med landkommunane Qukës, Rrajcë og Stravaj. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Prrenjas.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen Prrenjas 5 847 innbyggjarar, medan dei fire kommunane som i dag utgjer storkommunen Prrenjas, til saman hadde 24 906 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var den dåverande bykommunen Prrenjas ein del av distriktet Librazhd. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Prrenjas og busetnadene:

* Prrenjas-Fshat
* Rrashtan

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
Olaus Arvesen sammen med Bjørnson 
Foto:
Inger Barth/eier:Nasjonalbiblioteket
 

**Olaus Arvesen** (26. september 1830–1. juli 1917) var ein skulemann, journalist og politikar frå Onsøy. Han var far til fiolinisten Arve Arvesen

Olaus Arvesen var son til gardbrukaren Arve Olsen på garden Fjell i Onsøy. Han tok i 1850 ein framifrå eksamen ved seminaret i Asker, og var deretter 1851-54 huslærar hos soknepresten i Leikanger i Sogn. Frå 1855 studerte han teologi ved universitetet i Kristiania, ferdig utdanna cand.theol. i 1862. Arvesen var ein triveleg og ordhag kar, som vart kjend med både Bjørnson, Ole Vig, Ivar Aasen, Aasmund Olavson Vinje og Henrik Ibsen. Arvesen og Bjørnson var vener livet ut.

Under eit opphald i Danmark vart Arvesen oppglødd av Grundtvig sine idear om folkeopplysing og skule, tidlegare hadde han late seg inspirere av Ole Vig sine tankar om mykje det same. Saman med vennen Herman Anker starta han i 1864 Sagatun Folkehøyskole i Vang, den fyrste folkehøgskulen i Noreg. Arvesen styrte skulen åleine etter at Anker slutta på Sagatun i 1873. Skulen vart nedlagd i 1891.

Frå 1866 til 1870 var Arvesen redaktør av *Kristelig Folkeblad*, og 1866–72 redaktør av *Hamar Stiftstidende*. I 1872 starta han opp avisa *Oplandenes avis* og dreiv ho til 1906.

Arvesen var medlem av heradsstyret i Vang i åtte år. Perioden 1892–94 var han stortingsrepresentant for Hedemarkens amt og Venstre. Han var då medlem av kyrkjekomiteen. Ved fire stortingsval vart han 1. vararepresentant, møtte på Stortinget nokre dagar i juli 1895, samt heile 1896–97. 1895 var han medlem av konstitusjonskomiteen, 1896–97 av budsjettkomiteen.

I samband med 100-årsjubileet for folkehøgskulen og Sagatun i 1964, vart Arvesen og Anker avbilda på to frimerke: NK 558, 50 øre matt lillaraud, og NK 559, 90 øre matt fiolettblå.

Arvesen døydde på Hamar.

Bibliografi
-----------

* *Grundlæggelsen af Norges første folkehøiskole*. 1901
* *Oplevelser og erindringer fra 1830-aarene og utover*. 1912
* *Samliv med landskjendte mænd*. 1915. *Om: Bjørnstjerne Bjørnson, Grundtvig, Ole Vig*

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914

Bakgrunnsstoff
--------------

* www.samfunnsveven.no om Olaus Arvesen[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* PolSys
* VIAF

 |
Krakking i Russland i 1934.
**Krakking** (engelsk *cracking*) er ein kjemisk prosess som vert gjort med restane etter raffinering av råolje. Det omfattar alle petrokjemiske prosessar der føremålet er å omforma store molekyl til mindre molekyl. Dette skjer ved termisk krakking, katalytisk krakking eller katalytisk hydrokrakking.

Tung olje med store molekyl blir varma opp, i nokre tilfelle under høgt trykk. Dette fører til at molekyla kolliderer hardare og oftare med kvarandre enn ved normale tilhøve. På denne måten riv dei kvarandre i mindre delar, og det blir danna nye molekyl med kortare molekylkjedar.

Ved termisk krakking spaltar ein store organiske molekyl til mindre gjennom oppvarming, og dobbelt- og trippelbindingar blir slik brote at sambanda blir metta. Det er vanleg å halde temperaturen ~800 o. Trykket skal òg vera høgt.

Krakking produserer meir av dei lette oljefraksjonane, som nafta og bensin. Prosessen etterlèt òg kol i fast form, såkalla petroleumskoks, som blir brukt til produksjon av industrielle anodear, eller som brennstoff i industrien. Produkta er oftast særs svovelhaldige, og inneheld òg ofte andre miljøgiftar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krakking» frå Wikipedia på bokmål, den 10. juli 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Information on cracking in oil refining
* Hydrocarbon Cracking – A Quick Summary for High School Students Arkivert 2007-04-27 ved Wayback Machine.
**Gunn Margit Aas Andreassen** (fødd 23. juli 1973) er ein norsk tidlegare skiskyttar frå Birkenes. Ho vart verdsmeister med Noreg sitt stafettlag i 2004, året før tok ho under VM 2003 si einaste internasjonale meisterskapsmedalje; bronsemedaljen på 15 km. I tillegg har ho vunne tre stafettmedaljar; bronse under VM 1997 og under OL 1998 i Nagano, samt OL-sølv i 2002 i Salt Lake City. Andreassen vart norsk meister to gongar; 1995 og 2003. Ho er sambuar med Frode Andresen, og brordotter av Reidar Andreassen.

Aktiv
-----

Gunn Margit Andreassen markerte seg nasjonalt i 1992-sesongen med ein NM-bronse på skiskyttarsprinten i Skrautvål. Ho deltok i vinterleikane 1994 på Lillehammer utan å markere seg. Under NM 1995 i Fet i Akershus vart ho noregsmeister for fyrste gong då ho vann 15-kilometeren med over eitt minutt til neste løpar. Same sesongen gjekk ho som ankerkvinne Noreg inn til bronse på kvinnestafetten under VM i Antholz. To år seinare, i 1997, spurtslo Andreassen russiske Olga Romasko på VM-stafetten og sikra sølv for Noregs fire utvalde kvinner. I same meisterskapen i Osrblie vart ho beste norske deltakar individuelt med sin femteplass i sprint-øvinga.

Dei same fire norske kvinnene, Ann Elen Skjelbreid, Annette Sikveland, Liv-Grete Skjelbreid og Andreassen, som vann VM-sølv på stafetten i 1997, tok OL-bronse i Nagano i 1998. Einaste skilnaden var at Andreassen og Liv-Grete Skjelbreid hadde bytta etappar. Fire år seinare vart det stafett-sølv på Noregs kvinnelag i dei neste olympiske leikane i Salt Lake City. Sikveland var då borte frå laget, inn på andre etappen hadde Linda Tjørhom kome, elles stilte Noreg i same formasjon som i 1998, med Andreassen på tredje etappe.

I 2003 vart VM i skiskyting avvikla i Khanty-Mansijsk. Her lukkast Andreassen overmåte på 15 km, med fire fulle hus på skytebanen kom ho i mål som vinnar av bronsemedaljen. Same sesongen vart ho norsk meister for andre og siste gong då ho vann 7,5 km sprint i Tromsø. Eit nytt, stort høgdepunkt kom under VM 2004 i Oberhof der Noregs fire skiskyttarkvinner; Linda Tjørhom, Gro Marit Istad, Gunn Margit Andreassen og Liv Grete Poirée vann ein suveren siger på stafetten.

Andreassen deltok i sine fjerde olympiske leikar i 2006 i Torino, heilt utan suksess. Ho trappa ned satsinga på skiskyting etter OL-sesongen og la opp for godt i 2009.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Gunn Margit Andreassen». olympedia.org. Henta 15. november 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
Krag-Jørgensen frå 1912
Prototyp frå 1892.
**Krag-Jørgensen** var eit norskkonstruert gevær med kaliber 6,5 mm, patentert i 1887. Geværet har fått namnet sitt etter konstruktørane, felttøymeister og oberst Ole Herman Krag, og korpsbøssemakar Erik Jørgensen. Det var ei tid hovudvåpen i den danske, den norske og den amerikanske hæren. Det blir enno i nokon mon bruka til konkurranseskyting og jakt. 

Krag-Jørgensen-geværet var topp moderne og eit av dei beste armégeværa i si tid. Vekt utan bajonett var 4,0 kg, og patronane vog 23,45 g. Våpenet hadde 6 patronar i magasinet. 

Magasinet låg under kammeret og kunne fyllast frå sida. Ein fordel med magasinløysinga var at ein kunne fylle på ammunisjon utan å lade geværet. Ladinga av magasinet var også rask og enkel, noko som blant anna førte til at Krag-Jørgensen-geværet utmerkte seg i hurtigskytingskonkurransar.
Ein annan fordel med Krag-Jørgensen i strid, var at det hadde ein hendel på låsekassen som sperra for lading av patroner frå magasinet. Soldaten kunne da lade enkeltskot mens fienden var på langt hald, og vente med å bruke patroner frå magasinet til det var nødvendig.

Norske soldatar med rifler i 1940.
Krag-Jørgensen-geværet vart bruka som hovudvåpen i det norske forsvaret frå 1894 og fram til og med den tyske invasjonen i 1940. Ei tysk dagbok frå aprildagane 1940 fortel at dei norske soldatane var svært dugande til å handtere våpenet sitt. Og dei var treffsikre - noko som òg kanskje kjem av dei gode eigenskapane til geværet sitt kaliber.

Frå 1892 og i ein periode framover vart Krag-Jørgensen-geværet bruka som standardgevær i den amerikanske hæren. Det vart plukka ut som det beste blant 27 andre våpen og sett i lisensproduksjon ved Springfield-fabrikkane under namnet US Magazine Rifle, Model 1892. Over ein halv million vart produserte over ein seksårs-periode.

Den amerikanske hæren gjekk over til Springfieldrifla etter hundreårsskiftet, men Krag-Jørgensen-geværet var i bruk blant anna i vaktteneste fram til andre verdskrigen. Før våpenet vart innført i den amerikanske hæren, var det i bruk i den danske. 

Kritikk av Krag-Jørgensen-geværet går gjerne på at låsen har visse svakheiter. Blant anna kan patronane ikkje ha for sterk lading. Det svenske militærkaliberet kaliber 6,5x55 er såleis for kraftig for Krag-Jørgensen-geværet.
Ei anna svakheit var at låsesystemet med ein hovudklakk framme på sluttstykket gav ujamnt trykk viss patronene blei våte, noko som førte til ei kraftig forskyving av treffpunkt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Krag-Jørgensen» frå Wikipedia på bokmål, den 27. desember 2006.*
Koordinatar: 69°0′S 75°0′E﻿

**Prydzbukta** er ei djup bukt i Antarktis mellom Lars Christensen Kyst og Ingrid Christensen Kyst. Delar av bukta vart observert i januar og februar 1931 av norske kvalbåtar og British Australian New Zealand Antarctic Research Expedition (BANZARE). Ho vart utforska i februar 1935 av den norske kvalfangaren Klarius Mikkelsen på «Thorshavn», og vart kartlagd i stor detalj frå flyfoto tekne under Lars Christensen-ekspedisjonen i 1936-37. Bukta er kalla opp etter Olaf Prydz, leiar av Hvalfangernes Assuranceforening i Sandefjord i Noreg.

Den russiske Progress-stasjonen ligg ved Prydzbukta ved Larsemannfjella oase.

Den kinesiske Zhongshan-stasjonen ligg ved Prydzbukta ved Larsemannfjella oase.

Lambertbreen munnar ut i Lambert Graben og Amery isbrem på sørvestsida av Prydzbukta.

Kjelder
-------


 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Prydzbukta» (innhald frå Geographic Names Information System).



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* GeoNames

 |
Eit alter for gudinna Sarasvati i Kolkata (Calcutta)
**Vasant pantsjami** er ein hinduisk festdag til minne om Sarasvati, gudinna for kunnskap, musikk og kunst. Han blir feira kvart femte år i den indiske månaden magh (januar-februar), den første vårdagen. I løpet av feiringa lærar barn dei første orda sine, brahminane får mat, folk tilber forfedrane sine, og guden for kjærleik, Kamadeva. Dei fleste utdanningsinstitusjonane arrangerer spesielle bønnerituale for Sarasvati.

Fargen gul har ei viktig rolle i løpet av festen.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Vasant Panchami:The Festival of Saraswati Puja
* About.com-Birthday of the Goddess of Wisdom Arkivert 2007-12-03 ved Wayback Machine.
* EPrarthana.com-Special Pooja for Vasant Panchami


| * v
* d
* e
Hinduhøgtider |
| --- |
| *Større høgtider* dipavali/divali · Durga podja · holi · Krisjna-djanmasjtami · kumbh mela · 
 ramanavami · thaiposam  |
| *Mindre høgtider* guru purnima · holi · karvatsjauth mahasjivaratri · mauni amavasya · navaratri raksja bandhan · rathajatra · vasant pantsjami |
Lagsmerket til Slovan Bratislava
**Športový Klub Slovan Bratislava** er ein slovakisk fotballklubb frå Bratislava som i 1969 gjekk heilt til topps i Cupvinnarcupen, då laget var det fyrste frå Aust-Europa som vann ei av dei store klubbturneringane i europeisk fotball.

### Soge

Klubben vart stifta i 1919 og er det mestvinnande fotballaget i Slovakia, med åtte seriemeisterskap i perioden 1993-2014. Tidlegare vann Slovan den tsjekkoslovakiske toppdivisjonen åtte gongar i tida 
1949-92.

Høgdepunktet for Slovan kom då laget i mai 1969 sigra i Cupvinnarcupen etter å ha vunne med 3-2 over FC Barcelona i ei sjåverdig finalekamp på St. Jakob-Park i Basel.

Heimebana Štadión Pasienky har plass til 13 000 tilskodarar. Klubbfargane er lyseblå og kvit.

### Merittar

* Vinnar av Cupvinnarcupen: 1969
* Seriemeister i Tsjekkoslovakia (8): 1949, 1950, 1951, 1955, 1970, 1974, 1975 og 1992
* Seriemeister i Slovakia (10): 1994, 1995, 1996, 1999, 2009, 2011, 2013, 2014, 2019 og 2020

HC Slovan Bratislava er ein ishockeyklubb.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «ŠK Slovan Bratislava» frå Wikipedia på tysk, den 18. september 2015.*
**Vasilij Grigorevitsj Perov** (2. januar 1834–10. juni 1882) var ein russisk kunstmålar. Han var ein av grunnleggjarane av Peredvizjnikij, ei gruppe russiske kunstnarar som måla etter det realistiske stilidealet.

Liv
---

### Læreår

Perov kom til verda i Tobolsk, fødd utanfor ekteskap. Faren, sakføraren Grigorij Kridener, kom frå lågadelen. Etter å ha fullført eit kurs ved distriktsskulen i Arzamas, vart Perov overflytt til Aleksandr Stupins kunstskule i same byen. I 1853 vart han innteken ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. Han gjekk i lære hos fleire anerkjende kunstmålarar.

'Påskeprosesjon i ein landsby', 1861
Frå 1856 og utover vart han ved fleire høve tildelt medaljar og fekk ofte ros for sine arbeid. Fremst mellom desse måleria er *Seremoni i ein landsby* (1861).

### Utanlandsopphald. Hovudverk

Med eit utanlandsstipend kosta av den russiske staten, reiste Perov i 1862 til Vest-Europa. Han vitja fleire tyske byar, og deretter Paris. Under dette utanlandsopphaldet måla han mange verk som viser scener frå europeisk gateliv, så som *Statuett-kjøparane*, *Musikanten og dei forbipasserande*, og *Parisisk filleplukkar* (1864).

*Den siste reise*, 1865
Vel heime i Moskva i 1865, skapte Perov dei neste 6-7 åra sine hovudverk. Mellom desse er *Den siste reise* (1865), *Troika. Småborn i teneste hentar vatn* (1866), *Den drukna* (1867), *Ei guvernante kjem til ein kjøpmanns hus*, *Ei samling ved jarnbanen* (1868), *Tavernaen ytst i byen* (1868), *Fuglefangaren* (1870), *Jegrar kviler* (1871). Perov måla i 1872 det mest kjende portrettet av forfattaren Fjodor Dostojevskij.

### Lærar. Død

Frå 1871 hadde han stilling som professor ved Moskvas skule i måling, bilethogging og arkitektur. Andrej Rjabusjkin er den av Perovs elevar som vart mest kjend. Det var i denne perioden Perov vart med i Peredvizjnikij-rørsla.

Perov døydde i landsbyen Kuzminkij (i dag ein del av Moskva) av tuberkulose. Liket vart bisett ved Danilovklosteret, men i 1950-åra flytta til gravstaden Donskoje.

Galleri
-------

* 'Politimannen kjem' (1857)'Politimannen kjem' (1857)
* 'Ved jernbana' (1868)'Ved jernbana' (1868)
* 'Den drukna' (1867)'Den drukna' (1867)
* 'Vandrar' (1870)'Vandrar' (1870)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vasily Perov» frå Wikipedia på engelsk, den 7. mars 2009.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Vasilij Perov**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* ULAN

 |
**Gunhild Hoffmeister** (fødd 6. juli 1944) er ein tysk tidlegare friidrettsutøvar frå Forst i Brandenburg som tevla for Aust-Tyskland. Ho vart europameister på 1500 m i 1974, og tok til saman tre OL-medaljar på mellomdistansane under sommarleikane 1972 og 1976.

Aktiv
-----

Hoffmeister deltok i EM 1969, utan å nå finale. Året etter vann ho 800 m i universiaden i Torino på tida 2.01,8. I 1971 tok ho sølvmedaljen på 1500 m i friidetts-EM i Helsingfors. Ho var også med i 800-metersfinalen, der ho datt.

Under sommar-OL 1972 i München gjorde Hoffmeister to gode løp. På 800 meter fekk ho bronsemedaljen og på 1500 m tok ho sølv. Ho fekk med seg to medaljar også frå EM i friidrett 1974. Meisterskapen, som vart avvikla i Roma, opna for hennar del med sølv på 800 meter bakom Liljana Tomova frå Bulgaria. På avslutningsdagen tok derimot Hoffmeister ein klar siger på 1500 m, framom nettopp Tomova.

I dei olympiske sommarleikane 1976 i Montreal kopierte Hoffmeister prestasjonen på 1500 m frå førre OL og tok ein ny sølvmedalje. 

Hoffmeister vart austtysk meister på 1500 m åra 1968-74 og 1976, samt på 800 m åra 1970-74 og 1976. Hennar personlege rekordar er 1.58,61 på 800 m og 4.01,4 på 1500 m, begge oppnådd i 1976. Ho la opp etter OL-sesongen 1976.

Kjelder
-------


* «Gunhild Hoffmeister» (på engelsk). Sports-Reference. Arkivert frå originalen 3. desember 2016. Henta 19. februar 2017.
* (en) Gunhild Hoffmeister – Profil på nettsida til IAAF

* *Denne artikkelen bygger på «Gunhild Hoffmeister» frå Wikipedia på tysk, den 26. august 2014.*
* *Denne artikkelen bygger på «Gunhild Hoffmeister» frå Wikipedia på engelsk, den 26. august 2014.*
* *Denne artikkelen bygger på «Gunhild Hoffmeister» frå Wikiedia på polsk, den 26. august 2014.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
To av hovudrolleinnehavarane, Freida Pinto og Dev Patel, besøkjer Toronto Internasjonale Filmfestival i 2008.
***Slumdog Millionaire – Han som hadde svar på alt*** er ein britisk film frå 2008 regissert av Danny Boyle. Filmen er basert på boka *Q&A* av Vikas Swarup, og er spelt inn i India. Filmen vann publikumsprisen under Toronto Internasjonale Filmfestival i 2008.

Filmen følgjer gatebarnet Jamal Malik frå han er ein ung gut til han som ein ung mann deltek i den indiske versjonen av *Vil du bli millionær?*. Gjennom spørsmåla vert Jamal si historie fortald. 

Danny Boyle ynskte opphavleg ikkje å lage ein film om *Vil du bli millionær?*, men då han fann ut at manusforfattar var Simon Beaufoy, som hadde skrive manus til ein av Boyles britiske favorittfilmar, *I blanke massingen*, valde han å lese manuset.

Filmen er blant anna spelt inn i slummane Dharavi og Juhu i Mumbai og ved Taj Mahal.

*Slumdog Millionaire – Han som hadde svar på alt* hadde norsk premiere 23. januar 2009.

Prisar
------

Filmen vann åtte av de ti prisane han var nominert til under Oscar-utdelinga i 2009, blant anna for beste film og beste regi og blei kåra til beste film i 2008 av The National Board of Review. Filmen var nominert i fire kategoriar under 2008-utgåva av Golden Globes, og vann alle fire: for beste dramafilm, beste regissør, beste manus og beste filmmusikk.

Her i Noreg vann han Amandaprisen for beste utanlandske kinofilm i 2009.

Referansar
----------

1. ↑  IMDb: 81st Annual Academy Awards Arkivert 2009-01-24 ved Wayback Machine. - vinnarar og nominerte til Academy Awards 2008
2. ↑  IMDB: 66th Annual Golden Globe - Awards Arkivert 2009-01-18 ved Wayback Machine. - vinnarane av Golden Globe 2008

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* *Slumdog Millionaire* ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Trailer hos YouTube
* Exclusive: Tea Time with Danny Boyle & Simon Beaufoy - intervju med regissør og manusforfattar om filmen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| **Fylkesveg 180**  |
| --- |
| **180** |
| Like aust for riksveg 4 ved LygnaFoto: Jan-Tore EggeLike aust for riksveg 4 ved LygnaFoto: Jan-Tore Egge |
| Strekning |
| Skihytta i Eidsvoll – Lygna i Gran |
| Fylkesveg 180 |
| Informasjon |
| Lengd | 45,7 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
| Fylkesveg 180 Fylkesveg 180 |

*Sjå òg Fylkesveg 180 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 180** (**Fv180**) går mellom Skihytta i Eidsvoll og Lygna i Gran. Veglengda er 45,7 km, av dette 42,2 km i Akershus og 3,5 km i Oppland.

Vegen forlet E6 ved Skihytta og går nordover først rundt Hurdalsjøen forbi Brustad og Prestegardshagan i Hurdal og frå der vestover forbi Klokkermoen og Skrukkelisjøen til Lygna der han møter Rv4.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, etter at forvaltingsreformen trod i kraft har han status som fylkesveg.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Akershus**

Eidsvoll

* Fylkesveg 180 Skihytta, Fv508 til Fv501 Piro (1,8 km) severdighet Eidsvollsbygningen

Hurdal

* Rundkøyring Fv553 frå Hurdal Torg til Høvern, Fv554 til Tisjøen (6,5 km) → Fv513 til **33** Byrudstua i Eidsvoll
* Fv552 frå Grue til Fv553 Hurdal verk
* **120** Hurdal

###  **Oppland**

Gran

* Fylkesveg 180 Lygna

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv180
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**Moorhead** er ein by i Clay County i delstaten Minnesota i USA. Byen er den folkerikaste i det nordvestlege Minnesota. Moorhead ligg på austbreidda av Red River, med byen Fargo i Nord-Dakota på motsett side av elva. Fylkessetet for Clay County ligg i byen.

Ved folketeljinga i 2020 hadde Moorhead eit folketal på 44 505.

Byen blei planlagd i 1871 og gjeven namn etter William Galloway Moorhead, som var tilsett ved Northern Pacific Railway.

Concordia College
Kopi av Hopperstad stavkyrkje, som ein finn i Moorhead.
Moorhead er kjend som ein studentby. Byen har fem lærestader som tilbyr høgare utdanning. Det privateigde Concordia College vart grunnlagt i 1891 av norske innvandrarar, og legg særleg vekt på kultur, religion og helsefag. Vidare har byen ei avdeling av Minnesota State University, høgskulane Minnesota State Community and Technical College, Globe University/Minnesota School of Business, samt Rasmussen College.
Moorhead vart grunnlagt i 1871.

I Moorhead finn ein «Hjemkomst Center» med Gokstadskipkopien «Hjemkomst», som vart segla til Noreg i 1982. I senteret ser ein og «The Moorhead Stave Church», kopi av Hopperstad stavkyrkje, i
Vik i Sogn.

### Folkesetnad

92,0 % av ibuarane i Moorhead er kvite, medan *latinos* utgjer 4,1 % og er den største minoriteten. Av ibuarane med europeiske anar dominerer folk av norsk og tysk avstamming, med høvesvis 36,1 og 36,0 %.

Kjelder
-------

1. ↑  «Find a County». National Association of Counties. Henta 7. juni 2011.
2. ↑  «Explore Census Data». United States Census Bureau. Henta 21. april 2022.
3. ↑  Upham, Warren (1920). *Minnesota Geographic Names: Their Origin and Historic Significance*. Minnesota Historical Society. s. 117.

* *Denne artikkelen bygger på «Moorhead» frå Wikipedia på engelsk, den 21. september 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Moorhead**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Bernhard Severin Ingemann** (28. mai 1789–24. februar 1862) var ein dansk salmediktar og forfattar av historiske romanar.

Bernhard Severin Ingemann måla av C.A. Jensen i 1844
Ingemann vart fødd i i Torkilstrup. Han arbeidde ved Sorø Akademi, der han var lektor i dansk språk og litteratur. Mellom anna skreiv han: *Morgensalmer til Brug for Eleverne i Sorøe Academies Skole* (1822) og *Morgensange for Børn* (1837).

Dei mange salmane for born gjorde han særleg kjend, mellom anna «Nu titte til hinanden», «I Østen stiger solen op», «Julen har bragt velsignet bud» og «Dejlig er jorden». Kritikaren Georg Brandes sa om songane til B. S. Ingemann: «Hans morgen- og aftensange er uforgængelige ..»

Ingemann døydde i Sorø og er gravlagd på kyrkjegarden ved Sorø klosterkyrkje.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Digte, bibliografi m.m. i Kalliope
* Bibliografi i Det Kongelige Bibliotek
* B.S. Ingemann Selskabet

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Pietro Longhi: *Il ciarlatano*, 1757
**Sjarlatan** er eit nedsetjande uttrykk om ein svindlar, juksemakar eller skrythals.
Ein sjarlatan søkjer å lura andre gjennom å gje seg sjølv, sitt arbeid, sin eigedom og så vidare høgare verdi enn dei eigenleg har. 

Etymologar meiner å kunna spora ordet tilbake til eit italiensk startpunkt. Det vert då hevda å vera ein samandraging av italiensk *ciarlare*, å «skravla»; eller frå *cerretano*, det vil seia ein person frå Cerreto, ein landsby i området Umbria som var kjent for sine bløffmakarar.

Ordet kjem til norsk frå fransk *charlatan*, som vart brukt om seljarar av medisinar som gjerne kunne kunngjera nærværet sitt med musikk og eit lite friluftsunderhaldningsopptrinn. Den mest kjende av dei parisiske sjarlatanane var Tabarin (eigenleg Anthoine Girard, ca. 1584–1633), som sette opp scenen sin på Place Dauphine der i byen i 1618, og viste *commedia dell'arte*-inspirerte sketsjar og farsar, som i si tid inspirerte Molière. Ordet kan òg sporast til spansk; *charlatán*, ein uvitug ordrik pratmakar.

Kjelder
-------

1. ↑  «sjarlatan» i Nynorskordboka.
2. ↑  Charlatan. Dictionary.com
3. ↑  Burke, Peter (1994). *Popular Culture in Early Modern Europe*. London: Ashgate Publishing. ISBN 1-85928-102-8

* *Denne artikkelen bygger på «Sjarlatan» frå Wikipedia på bokmål, den 17. oktober 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eric Humbertclaude: *Récréations de Hultazob* Paris: L'Harmattan 2010, ISBN 978-2-296-12546-9 (sur Melech August Hultazob, médecin-charlatan des Lumières Allemandes assassiné ein 1743)
Hendingar
---------

### Utlandet

* 

### Noreg

*

Fødde
-----

Stanisław Leszczyński, fødd 20. oktober

*Sjå òg Fødde i 1677.*

* 20. oktober: Stanisław Leszczyński, polsk konge

Døde
----

*Sjå òg Døde i 1677.*

* 21. februar: Baruch Spinoza, nederlandsk-jødisk rasjonalistisk filosof.
* 11. juni: Daniel Buskovius, svensk prest

**<<   1600-talet   >>**
<< 1600 | 1601 | 1602 | 1603 | 1604 | 1605 | 1606 | 1607 | 1608 | 1609 | 1610 | 1611 | 1612 | 1613 | 1614 | 1615 | 1616 | 1617 | 1618 | 1619 | 1620 | 1621 | 1622 | 1623 | 1624 | 1625 | 1626 | 1627 | 1628 | 1629 | 1630 | 1631 | 1632 | 1633 | 1634 | 1635 | 1636 | 1637 | 1638 | 1639 | 1640 | 1641 | 1642 | 1643 | 1644 | 1645 | 1646 | 1647 | 1648 | 1649 | 1650 | 1651 | 1652 | 1653 | 1654 | 1655 | 1656 | 1657 | 1658 | 1659 | 1660 | 1661 | 1662 | 1663 | 1664 | 1665 | 1666 | 1667 | 1668 | 1669 | 1670 | 1671 | 1672 | 1673 | 1674 | 1675 | 1676 | 1677 | 1678 | 1679 | 1680 | 1681 | 1682 | 1683 | 1684 | 1685 | 1686 | 1687 | 1688 | 1689 | 1690 | 1691 | 1692 | 1693 | 1694 | 1695 | 1696 | 1697 | 1698 | 1699 >>
Innanføre numerisk analyse er **bernsteinpolynom** eit polynom på bernsteinform, altså eit polynom skrive som ein lineærkombinasjon av bernsteinbasispolynom.

Ein numerisk stabil måte å rekna ut eit polynom på bernsteinform er de Casteljau-algoritmen.

Definisjon og motivasjon
------------------------

Eit polynom av grad n kan skildrast som:

{\displaystyle f(t)=\sum \_{i=0}^{n}a\_{i}t^{i}}

Altså ein lineærkombinasjon av den monomielle basisen, som er mengda av desse basisfunksjonane {\displaystyle t^{i}} for alle {\displaystyle i=\{0,\cdots ,n\}}. Vektorrommet for alle polynom av grad n er utspent av denne basisen. Det finst ein alternativ basis for dette vektorrommet som er gjeven ved bernsteinbasispolynoma {\displaystyle B\_{i}^{n}(t)} for alle {\displaystyle i=\{0,\cdots ,n\}}. Eit polynom {\displaystyle p(t)} uttrykt ved denne basisen er kjent som eit bernsteinpolynom:

{\displaystyle p(t)=\sum \_{i=0}^{n}c\_{i}B\_{i}^{n}(t)}

{\displaystyle p(t)} er her eit bernsteinpolynom, definert som ein lineærkombinasjon av bernsteinbasispolynoma {\displaystyle B\_{i}^{n}(t)} for alle {\displaystyle i=\{0,\cdots ,n\}} og {\displaystyle c\_{i}}-ane er kjende som kontrollpunkt. Kontrollpunkta avgjer indirekte forma til polynomet.

Bernsteinbasispolynom
---------------------

Bernsteinbasispolynom er definerte som:

{\displaystyle B\_{i}^{n}(t)={\binom {n}{i}}t^{i}(1-t)^{n-i}}

Desse er lineært uavhengige. Dei første frå {\displaystyle B\_{0}^{0}(t)} til {\displaystyle B\_{3}^{3}} er:

{\displaystyle {\begin{aligned}B\_{0}^{0}(t)&=1,\\B\_{0}^{1}(t)&=1-t,&B\_{1}^{1}(t)&=t\\B\_{0}^{2}(t)&=(1-t)^{2},&B\_{1}^{2}(t)&=2t(1-t),&B\_{2}^{2}(t)&=t^{2}\\B\_{0}^{3}(t)&=(1-t)^{3},&B\_{1}^{3}(t)&=3t(1-t)^{2},&B\_{2}^{3}(t)&=3t^{2}(1-t),&B\_{3}^{3}(t)&=t^{3}\end{aligned}}}

### Eigenskapar hjå bernsteinbasispolynom

#### Derivert

{\displaystyle {\frac {\partial }{\partial t}}B\_{k}^{n}(t)=n\left(B\_{k-1}^{n-1}(t)-B\_{k}^{n-1}(t)\right)}

#### Rekursjonsformel

Bernsteinbasispolynom tilfredsstiller den følgjande rekursjonsformelen:

{\displaystyle B\_{i}^{n}(t)=tB\_{i-1}^{n-1}(t)+(1-t)B\_{i}^{n-1}(t)}

Som følgjer frå at {\displaystyle {\binom {n}{k}}={\binom {n-1}{k}}+{\binom {n-1}{k-1}}}

Sjå òg
------

* Bezier-kurve
Nærast på biletet: Typisk nord-norsk sjark, spissgatta med dekk.
Klinkbygd sjark med masthus akter.
**Sjark** er ein liten motordriven fiskebåt frå 19 til 42 fot. Særmerke for denne båttypen er at lugaren ligg forut og er bygd saman med styrhuset. Frå styrhuset og attover føregår arbeidet med fiskereidskapen. Motoren er plassert mittskips under styrhuset eller like attom dette. Nokre av sjarkane er opne båtar, men dei fleste har dekk. Det finst spissgatta sjarkar, men dei tverrskotta med spegel er dei vanlegaste. Alle har mesan-mast akter, men dei største har båe mesan og vanleg mast. Tidlegare var sjarken klinkbygd av tre, men no vert dei laga i glasfiber-armert plast. På dei minste sjarkane er det berre ein mann om bord og vert nytta til fiske i fjordar og kystnære strok.

Utvikling
---------

Dei fyrste sjarkane var gjerne trebåtar som vart ombygde, der det vart innsett ein liten glødehovudmotor. Desse båtane var for det meste opne båtar uten dekk. Frå 1960-talet og utover vart det bygd mange nye sjarkar i tre med dekk, frå 19 til 26 fot. Nokre var spissgatta men det vart etter kvart dei med tverrskott som tok over. No vert sjarkane bygd i glasfiber-armert plast og er tverrskotta og mange er over 40 fot.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki

 |
**Hofors kommun** er ein kommune i Gävleborgs län i Sverige. Kommunen grensar til fire kommunar i Dalarnas län, Falu kommun og Säters kommun i nord, Avesta kommun i sør og Hedemora kommun i vest. Administrasjonssenteret i kommunen er Hofors.

Landskapet i kommunen er kupert og skogkledd i vest, medan det er flatare i aust. Det er mange vatn i kommunen. Hofors ligg i Bergslagen, og har ein del malmførekomstar. I kommunen ligg det eit stort og moderne stålverk, samt ein del mekaniske verkstader.

Administrativ historikk
-----------------------

Torsåkers *socken* vart ein landskommune då kommunalforordningane i Sverige i 1862 tredde i kraft. Denne vart i 1925 delt i to, Hofors og Torsåker. Desse vart slegne saman att til Hofors kommun ved kommunereforma i 1971.

Kommunevåpenet
--------------

Blasonering: *På gullfarga bakgrunn, ein svart blome med åtte runde kronblad*.

Dette våpenet vart fastsett av kongen så seint som 1968 etter det eldre regelverket. I 1974 vart det registrert i Patent- och registreringsverket etter det nye. Kronblada i våpenet skal symbolisere stål, som mellom anna vert brukt til å lage kulelager.

Tettstader
----------

Det er to tettstader i Hofors kommun.

Tettstadene i tabellen er ordna etter innbyggjartal per 31. desember 2005. Administrasjonssenteret er utheva.

| Nr. | Tettstad | Folketal |
| --- | --- | --- |
| 1. | **Hofors** | 7 021 |
| 2. | Torsåker | 873 |

Kjelder
-------

* «Hofors kommun» på Wikipedia på svensk.
* «Hofors» på Store Norske Leksikon.

Fotnote
-------

1. ↑  «*I fält av guld en svart blomma med åtta runda kronblad*».

| * v
* d
* e
Kommunar i Gävleborgs län i Sverige |
| --- |
|  | Bollnäs • Gävle • Hofors • Hudiksvall • Ljusdal • Nordanstig • Ockelbo • Ovanåker • Sandviken • Söderhamn |  |
| Sjå òg: Liste over Sveriges kommunar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Sjeherasad** (persisk: ‏شهرزاد‎ *šahrzād*, betyr «av høg byrd») er den kvinnelege hovudpersonen og forteljaren i rammeforteljinga i den arabiske/persiske eventyrsamlinga *Tusen og ei natt*.

I rammeforteljinga er det ein persisk konge som opplever at kona er utru mot han. For å hindra at denne vanæra skal skje igjen, giftar han seg med ei ny jomfru kvar kveld, og halshøgg henne når morgonen kjem. Til slutt klarer ikkje vesiren hans finna fleire unge kvinner av høg byrd han kan gifta seg med, og veit ikkje si arme råd. Ei av døtrene hans, Sjeherasad, seier ho kan gifta seg med kongen. Den fyrste natta med kongen ber ho om å få ta avskjed med syster si, Dunyasad. Denne berre henne om å fortelja ei historie. Det gjer Sjeherasad, og kongen lyttar. I midten av forteljinga stoppar Sjeherasad, og seier det er for seint. Kongen er desperat etter å høyra slutten, og utset avrettinga hennar ein dag til.

Det same gjentek seg neste natt, og vidare bortetter. På denne måten overlever Sjeherasad, natt etter natt, medan kongen ventar i spenning på neste forteljing. 1001 netter seinare har ikkje kongen berre blitt underhalden, men forteljingane har òg gitt han visdom og betre moral. Ved å fortelja historier reddar Sjeherasad ikkje berre sitt eige liv, men også livet til mange andre som blir spart for vreiden til kongen.

I kulturen
----------

* Den russiske komponisten Nikolaj Rimskij-Korsakov fullførte sin Op. 35 *Scheherazade*, i fire satsar, i 1888.
* *Shéhérazade* (1902) er eit verk av tre dikt for røyst og orkester av den franske komponisten Maurice Ravel.
* John Adams skreiv ein «dramatisk symfoni» og konsert for violin, Scheherazade.2, i 2014. Denne har ei meir moderne og heroisk kvinneleg hovudfigur.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Sjeherasad» frå Wikipedia på bokmål, og «Scheherazade» frå Wikipedia på engelsk den 27. mars 2023.*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «List of works influenced by One Thousand and One Nights» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mars 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Sjeherasad**

* (en) The Arabian Nights Entertainments – Project Gutenberg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |