recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
***Saima*** var ei finsk vekeavis som vart utgjeven av Johan Vilhelm Snellman frå 4. januar 1844 til 31. desember 1846 i den finske byen Kuopio. Bladet vart trykt i Karstens trykkpresse i Kuopio. Avisa vart utgjeven éin gang i veka, kvar torsdag.

Avisa utgav samfunnskritiske artiklar om utdanning, sosiale, økonomiske og nasjonale spørsmål. Utgjevaren, Snellmann, var kjend for polemikken sin med Zacharias Topelius i Helsingfors Tidningar. I tillegg til sosiale spørsmål handsama avisa òg litterære tekstar.

Avisa hadde heilt frå byrjinga ein omfattande lesekrets, med omkring 700 abonnentar frå heile landet. Ho var Finland sin nest mest populære avis, berre overgått av *Finlands Allmänna Tidning* (forgjengaren til den noverande avisa *Virallinen lehti*). 

Avisa vart ofte sensurert, og i slutten av 1846 vart avisa nedlagd på grunn av dei kontroversielle radikale synspunkta ho hadde. Etterfølgjaren vart grunnlagd av Snellmann med støtte av Elias Lönnrot, under namnet *Litteraturblad för allmän medborgerlig bildning*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Saima» frå Wikipedia på bokmål, den 6. november 2022.*
**Erling Johan Vindenes** (30. september 1900–29. juli 1984) var ein norsk gardbrukar og politikar frå Nordfold i Nordland. Han var stortingsrepresentant frå Nordland og partiet Venstre i tida 1950-61.

Vindenes var son til ein gardbrukar på Håsand i Nordfold. Etter ein skulevinter ved Vågan folkehøgskule gjekk han i tida 1919-21 på Nordland fylkes landbruksskole i Bodin. Frå 1922 til -24 var han folkeskulelærar. I 1927 tok han over farsgarden Håsand, ei tid var han også høvedsmann under lofotfisket.

Bolken 1926-28 var Vindenes medlem av heradsstyret i Nordfold. Sidan var han ordførar i heradet frå 1932 til han var avsett av nazi-styret i 1942. Han fekk tilbake ordførarombodet då verdskrigen var over i 1945 og sat som Nordfolds øvste leiar til 1951. Etter kommunesamanslåing var han ordførar i Steigen i 1966-67.

Hausten 1949 vart Vindenes vald inn på Stortinget for Nordland Venstre. Etter attval i 1953 og -57 gjorde han teneste på Tinget til hausten 1961. I den fyrste fireårsbolken var han medlem av Kommunalkomiteen, dernest sat han fire år i Kyrkje- og undervisningskomiteen og så like lenge i Skog-, vassdrags- og industrikomiteen. Han var medlem av landsstyret i Norges Venstrelag frå 1952 til 1968, og i Samferdselskommisjonen av 1955 (1955-60). Elles formann 1938-48 i Nordland landbruksselskap, og i til saman seks år i Norges Herredsforbund i perioden 1952-67.

Kjelder
-------

* Stortinsgbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Ermehaldar
Ein **ermehaldar** (også kalla **armstrikk**) er eit smalt band av tøy, gjerne elastisk som bukseselar eller hoseband, som blir brukt på skjorteerme for å halda mansjetten på plass. Ermehaldarar blir festa rundt armen over olbogen på ermet. Dei gjer at brukaren kan regulera lengda på ermet, og såleis halda mansjetten trekt attende, for å unngå at han blir skiten når ein arbeider.

Barbershop-kvartetten «The Dapper Dans» med ermehaldarar.
Ermehaldarar blei vanlege i USA på slutten av 1800-talet. I dag blir dei helst brukt som del av ein stil, til dømes av visse musikarar, casinoarbeidarar og rodeodeltakarar. Sistnemnde kan fest ei lita dekorert plate, kjend som ein *concho*, med westernmotiv til ermehaldaren.

Sjå òg
------

* Hoseband
* Sokkeband

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ermeholder» frå Wikipedia på bokmål, og «Sleeve garter» frå Wikipedia på engelsk den 17. november 2020.*



1. ↑  sleeve garters as rodeo costume Arkivert 2011-07-07 ved Archive.is
**Steve Gadd** (fødd 9. april 1945) er ein amerikansk trommeslagar. Han var ein av dei viktigaste nyskaparane på trommesettet i 1970- og 1980-åra.

Gadd vart fødd i Rochester i New York. Han fekk sine første trommestikker som treåring, og deltok i skuleorkester og ulike framsyningar frå han var ung. Han gjekk på Manhattan School of Music, og seinare Eastman School of Music, og starta å spele i band i ulike klubbar kringom New York. Då han vart ferdig utdanna gjekk han inn i militæret, der han spela med orkesteret *U.S. Army Stage Band* i tre år.

Det var etter militæret, i 1972, Gadd starta si karriere som høgt profilert, profesjonell musikar. Han spelte for mellom andre Mike Mainerei og Tony Levin. Etterkvart fekk han innpass som studiomusikar, og spelte for jazzmusikarar som George Benson og Chet Baker og popartistar som Paul Simon. 

Gadd har utmerkt seg som ein musikar med ein særeigen lyd, både innan jazz og pop.
Frå 1975 til 1981 spelte han med Chick Corea. Han har også samarbeidd med mellom andre Bob James, Al DiMeola, Tom Scott, Grover Washington, Jr. og David Sanborn. I 1990-åra spelte han mykje i ein trio med pianisten Michel Petrucciani.

I 1970- og 1980-åra, var Gadd også ein av dei trommeslagarane som spelte inn mest plater med popartistar. Ein kan finne døme på hans distinkte stil i innspelingar som til dømes Steely Dan si plate «Aja» og Paul Simon si plate «One Trick Pony». Frå slutten av 1990-åra har han gjort fleire turnear med Paul Simon, Eric Clapton og James Taylor.

Gadd har ikkje berre vore studiomusikar og arbeidd under andre musikarar. I 1976 var han med på å starte gruppa Stuff, og han har også spelt i The Manhattan Jazz Quintet, i tillegg til å gi ut plater med sitt eige band, *The Gadd Gang*, i 1980-åra.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Steve Gadd**

* Heimeside for Steve Gadd

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Saimen** (finsk *Saimaa*) er den største innsjøen i Finland, og den femte største i Europa. Han har eit areal på 4 400 km², og det største opne området har eit areal på 1 377 km². Innsjøen ligg i den søraustre delen av landet, frå Villmanstrand og nordover. Av byar langs innsjøen finn ein mellom anna Villmanstrand, Imatra, Nyslott og S:t Michel. Øyane ligg tett i tett i det meste av innsjøen, og enkelte stader er det berre smale kanalar som knyter dei forskjellige delane av innsjøen saman. Kvar del av Saimen har sitt eige namn, slik som Orivesi, Puruvesi, Haukivesi, Yövesi og Pihlajavesi.

Eit bilete av Saimen
Mesteparten av vatnet i Saimen kjem frå Pielis älv, medan vatnet vidare renn ut i elva Vuoksen og i Saimaa-kanalen. Elva Vuoksen tar vatnet vidare til innsjøen Ladoga i Russland, den største innsjøen i Europa.

Saimen er spesielt kjend for ein eigen underart av ringsel, *Pusa hispida saimensis*, som er etterkommarar som vart att i Saimen då landet steig såpass at sambandet til Austersjøen vart kutta for Saimen.

Saimaa-kanalen går frå Villmanstrand til Viborg, han vart opna i 1856, og stengd etter vinterkrigen i 1940, då halve kanalen kom på russisk side av grensa. Deretter var kanalen open under fortsetjingskrigen, frå 1942 til 1944. Etter iherdig finsk diplomatisk innsats vart kanalen opna for trafikk att i 1968, men då hadde kanalen mista mykje av posisjonen han hadde før krigen.

Satellittbilete med Saimen framheva og grensa mellom Finland og Russland avmerkt.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Jørn Nilsson Hilme**, og kalla **Skjegle-Jørn**, (1778–25. februar 1854) var ein vidgjeten norsk spelemann frå Nord-Aurdal i Valdres. Han er rekna som ein av dei største stilskaparane innanfor Valdres-spelet, og har om lag same vørdnad i Valdres som Myllarguten har i Telemark.

Jørn kom frå små kår, og levde det meste av livet på same vis. Likevel fekk han stor åtgaum som spelemann i Valdres. Når tinndølen Knut Lurås kom til Valdres på ferd med målarskrin og fele, kom han snøgt i lag med han Jørn, og desse bytta slåttar og påverka kvarandre. Gjennom dette møtet vart det ein bindelekk mellom spelet i Telemark og spelet i Valdres. 

Jørn hadde slikt eit omdøme som spelemann at det vart sagt han kunne trolle med fela si. Det går fleire segner om han, mellom andre er det fortald at han spela til seg drammeglas. Dette tyder at han spela slik at ølkruset lea på seg. Dette draget ved spelet hans Jørn vart seinare teke opp av sonen hans, Nils Hilme. 

Jørn Hilme var og den som tok til å flette fleire ristetak inn i Valdres-springaren. Desse slåttane, som det i alt er sju av, er kalla Hilmerengjene, eller Jørn-rengjene. Desse slåttane er mykje nytta som meisterstykke mellom spelemenn både i Valdres og i andre dalføre. 

Hilme-spelet vart mest teke vare på og nytta i Øystre Slidre.

På Valdres Folkemuseum vart dei reist ein minnestein over Jørn Hilme i 1960. I høve avdukinga av «Hilmissteinen» vart det halde kappleik, og sidan eit årleg stemne, Jørn Hilme-stemnet, som går føre seg siste helga i juli kvart år.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
**Steve Sidwell** er ein britisk trompetist og komponist som har spelt med mange artistar. 

Han har medverka med mnusikk til mange filmar, som Baz Lurhmann’s *Moulin Rouge* og *Romeo & Juliet*, *Bridget Jones’ Diary*, *Teachers Pet*, *Spongebob Squarepants*, *Finding Nemo*, *Mona Lisa Smile* og *101 Dalmatians 2*.

Han han spelte på bestseljaralbumet til Robbie Williams, *Swing When You're Winning* og har òg spelt med artistar som Sarah Brightman and the LSO, Paul Young, Jeff Beck, Seal, Shirley Bassey, Kerry Ellis, Paul Carrack, George Michael, Amy Winehouse, Snow Patrol, Lily Allen, Cheryl Cole, Muse, Dizzy Rascal, Mika, Take That, Annie Lennox, Leona Lewis, Tom Jones, Sting, Elton John, Paul McCartney, Mick Jagger, Mark Knopfler, The Feeling, McFly, Will Young, Bryan Ferry, Joss Stone, Eric Clapton, Rod Stewart, Stevie Wonder, The Who, Ian Dury, Wet Wet Wet, Charlie Watts, Henry Mancini, Michael Nyman, Todd Rundgren, The Metropole Orchestra ogJoan Armatrading.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Steve Sidwell ved The Internet Movie Database (IMDb)
* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* NKC
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
Motortorpedobåtane, MTB-619 og MTB-717, bygd i Storbritannia i 1942 og 1944, tok «Jøssingen» som patriotisk kallenamn. Biletet viser eit våpenskjold der motivet er ein norsk fjøsnisse i raud topplue som rir på ein torpedo, her symbol for det norske folk og motstandsrørsla. Foto: Frå utstilling i Forsvarsmuseet, 2019

**Jøssing** var eit namn på norske motstandarar av nazismen under andre verdskrigen. Namnet kjem av stadnamnet Jøssingfjord, ein fjord i Rogaland der engelske marinestyrkar den 16. februar 1940 borda den tyske hjelpekryssaren Altmark og frigjorde 300 engelske fangar. 

Etter det vart namnet jøssing nytta av nazistane som nedsetjande nemning for engelskvennlege nordmenn, visstnok fyrste gong i ein artikkel i det svenske naziorganet *Sverige Fritt* 31.01.1941, sidan i NS-avisa *Fritt Folk* 18.02.1941 og lansert som nedsetjande nemning for alle engelskvennlege i Noreg i håp om at det ville nøytralisere skjellsordet quisling. Jøssing vart straks annektert av norske antinazistar som ei heidersnemning.

Sjå òg
------

* Altmark-saka

Kjelder
-------

1. ↑  Motortorpedobåt MTB 619 HNoMS
2. ↑  Motortorpedobåt MTB 717 HNoMS
3. ↑  «jøssing». Store norske leksikon. Henta 20. oktober 2019.
4. ↑  «jøssing». Det Norske Akademis ordbok. Henta 20. oktober 2019.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Norsk Krigsleksikon om jøssing
Maximilien Robespierre, Frankrike sin leiar under skrekkveldet

|  |
| --- |
| Artikkelen er ein del av serien**Fransk historie** |
| * Gallia
* Frankarane
	+ Merovingarane (410-751)
	+ Karolingarane (751-987)
* Kapetingarane (987-1328)
* Valois-dynastiet (1328-1589)
* Bourbon-dynastiet (1) (1589-1830)
* Den franske revolusjonen (1789-1799)
	+ Terroren (1793-1794)
* 1. republikken (1792-1804)
* 1. keisardømet (1804-1814)
* Bourbon-dynastiet (2) (1814-1830)
* Julimonarkiet (1830-1848)
* 2. republikken (1848-1852)
* 2. keisardømet (1852-1870)
* Pariskommunen (1871)
* 3. republikken (1870-1940)
* Vichy-regimet (1940-1944)
* 4. republikken (1946-1958)
* 5. republikken (1958- )
 |

**Skrekkveldet** er ei nemning som har vorte bruka om perioden 5. september 1793 - 28. juli 1794 i Frankrike. På fransk: *La Terreur*, **Terroren**. 

Dette var ein fase under den franske revolusjonen då mange rivaliserande revolusjonære fraksjonar kjempa seg imellom, samtidig som landet var i krig, og rojalistiske opprør truga (mellom anna i provinsen Vendée), noko som leidde til sterk radikalisering og masseavrettingar med giljotin. 

Skrekkveldet er særleg knytt til revolusjonsleiaren Robespierre. 

Skrekkveldet tok livet av mellom 18 500 og 40 000 menneske. Overslaga over talet på drepne variérer mykje, på grunn av skilnaden på talet som kjem fram av historiske kjelder og statistiske estimat. 

**Kjelde:** I hovudsak den engelskspråklege wikipediaen, innleiinga til artikkelen *Reign of Terror*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN

 |
**Coluccio Salutati** (16. februar 1331–4. mai 1406) var ein førande humanist i den tidlege fasen av den florentinske renessansen.

Liv
---

Salutati var fødd i Stignano, nær Buggiano (dagens Pistoia). Han studerte i Bologna, og tok til å arbeide som kontorist i området, som på den tid var underlagt Firenze. Han skreiv på latin, som dei fleste i den tida, men latinen hans var så god at han fekk oppnamnet «Apen til Cicero». Frå 1368 til 1370 arbeidde han i Vatikanets sekretariat. Denne stillinga førte han snart opp på karrièrestigen, og han vart kanslar, først i Lucca, sidan i Firenze frå 1375. Republikken Firenze var i vokster på denne tida, og la under seg andre og mindre byar i Toscana. Salutati var vitne til dette og stødde opp under denne politikken. Medan han levde, var byen to gonger i open krig med Milano, under hertug Giangaleazzo Visconti. Salutati vart verande ein ihuga forkjempar for republikken heile livet, og fekk stor vørdnad for politisk klokskap i Italia.

Salutati er vel mest kjend for det kulturpolitiske arbeidet sitt. Han var sterkt påverka av Francesco Petrarca, og tufta skrivinga si på klassisk romersk tradisjon. Han samla klassiske verk, og bygde opp eit stort bibliotek med 800 manuskript og bøker. Salutati studerte historie, og meinte det var viktig å knyte Firenze historisk til den romerske republikken snarare enn til keisardømet. Tankane kring dette gjekk i arv til den mest kjende læresveinen hans, Leonardo Bruni.

Salutati las mykje førkristen romersk litteratur. Dette vart ikkje velsett av kyrkja, men Salutati greidde å opne vegen for meir grundig forsking på den romerske litterære arven, trass i kyrkja. Han samla yngre humanistar kringom seg, og var pådrivar for eit nytt intellektuelt miljø, der han og sytte for at den greske læraren Manuel Chrysoloras vart beden til Italia, slik at kjennskapen til klassisk gresk vart fornya.

Salutati er ein viktig bindelekk i framvoksteren av den italienske humanismen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NLA

 |
Comanchemann.

Edward S. Curtis
, *Uwat - Comanche* (1930)

**Comanchefolk** er ein nordamerikansk urfolksstamme med rundt 10 000 medlemmar, der rundt halvparten lever i Oklahoma og resten er konsentrert i Texas, California og New Mexico.

Skildring
---------

Historisk budde comanchene i det som i dag er det austlege New Mexico, sørlege Colorado, sørlege Kansas, heile Oklahoma og store delar av Texas. Comanchefolket var opphavleg ei talrik folkegruppe av jegerar og samlarar. Dei gjekk over til hestekulturen etter kontakten med europeiske erobrarar.

Det kan ha vore omkring 45 000 comanchefolk sist på 1700-talet. 
I dag har den føderalt anerkjende stammen *Comanche Nation* 15 191 medlemmer (2012). 
Stammen har hovudkvarter i Lawton i Oklahoma, der eit fleirtal av dei registrerte comancheolka også bur.

Comanche er eit numisk språk i den uto-aztekiske språkfamilien. Det kan stundom klassifiserast som ein shoshonidialekt. Berre rundt 1 % av comanchesfolk talar det opphavleg språket sitt i dag.

Ordet «comanche» kjem frå namnet ute-folk brukte for dei, *kɨmantsi*, som tyder 'fiende'.

Referansar
----------

1. ↑  McLynn, Frank. «Review of Pekka Hämäläinen, *The Comanche Empire*». *Literary Review*. Arkivert frå originalen 20. august 2008.
2. ↑  «The Official Site of the Comanche Nation ~ Lawton, Oklahoma». *Comanchenation.com*. Henta 18. juni 2012.
3. ↑  «*2011 Oklahoma Indian Nations Pocket Pictorial Directory*» (PDF). *Oklahoma Indian Affairs Commission*. november 2011. Arkivert frå originalen (PDF) 12. mai 2012. Henta 2. januar 2012.
4. 1 2  «Comanche – American Indians». *Encyclopedia of Oklahoma History & Culture*. Arkivert frå originalen 29. oktober 2013.
5. ↑  «Comanche Indians». *TSHA Handbook of Texas*.
6. ↑  Bright, William, red. (2004). *Native American Placenames of the United States*. University of Oklahoma Press.

* *Denne artikkelen bygger på «Comanche» frå Wikipedia på bokmål og «Comanche» frå Wikipedia på engelsk, den 17. desember 2017.*
*For målbladet med same namn, sjå Folkemål (tidsskrift).*
I norsk samanheng betyr nemninga **folkemål** vanlegvis det faktisk tala språket til vanlege folk i bygd og by, det reelle fleirtalsmålet i landet, norsken slik han eigentleg er. 

Bokmålet er eit bokmål, og ikkje eit folkemål, sjølv om radikalt bokmål kan seiast å liggje relativt nær folkemålet i den søraustlege delen av landet, dersom det blir skrive nokolunde konsekvent.

Mellom nynorskingane har det vore eit stort ordskifte mellom dei som står for *folkemålslinja* og dei som står for *den nasjonale linja*. 

Den nasjonale linja har enkelt sagt gått på å gjenreise eit «reint» norsk mål, fritt for merke etter «koloniherrespråket» dansk og med klår samanheng til det norrøne skriftspråket. Denne linja fører i sin logiske konsekvens til ein sterk *purisme* i ordtilfanget, der ein prøver å lage nye ord som er «norskare» eller meir i samsvar med norrønt enn dei som faktisk blir bruka av folket. Likeeins til val av former som samsvarar mest mogleg med norrønt og den indre bygnaden i språket, sjølv om dei er lite utbreidde i folkeleg daglegtale. I Noreg er høgnorsk uttrykk for slik tenking. Islandsk og delvis færøysk er au normerte etter nasjonal tenking.

Folkemålslinja har i motsetning til dette gått på å fremje folket sitt eige mål, slik det blir bruka i daglegtalen, også med dei påverknader i ordtilfanget som kjem frå lågtysk og dansk. Tendensar til å sjå ned på talemåla fordi dei er påverka av dansk eller bokmålet tar folkemålstilhengarar avstand frå. For å sette det på spissen: Viss det hadde vore slik at folk flest faktisk hadde snakka dansk eller bokmål her i landet, så hadde det vore greitt at dei skreiv det au. Men slik er det ikkje, for vanleg bokmål representerer i røynda ein snever geografisk og sosial basis i høgare sosiale lag på Søraustlandet, og står sterkt berre på grunn av det kulturelle *hegemoniet* denne eliten har, ifølgje folkemålstilhengarane. Dei meiner at nynorsk er meir folkeleg enn bokmål fordi det har den grunnleggjande strukturen som mesta alle norske dialektar har, mellom anna med konsekvent trekjønnsordning.

Folkemålstilhengarar er ofte relativt positive til radikalt bokmål i tillegg til nynorsk, og til «eit samnorsk mål på folkemålets grunn». Men folkemålstanken skil seg frå den teknokratiske varianten av samnorskideen, som la vekt på effektivitetsgevinsten i å sameine dei to skriftmåla. For folkemålsmenneske er det alltid den sosiale frigjeringa som ligg i respekten for det faktisk tala målet til vanlege folk som er kjernen. I denne samanhengen også at skriftspråket skal byggje på dette faktiske talemålet.
Ein skriftprojektor som syner teksten på eit ljosark på ein skjerm.
Ein **skriftprojektor** er eit apparat som syner ein forstørra verson av tekst og bilete på eit transparent ark (eit ljosark) på ein skjerm.

Verkemåte
---------

Apperatet har ei kraftig ljoskjelde på baksida (under) av ljosarket som skal synast fram. Tekst og bilete på ljosarket er heilt eller delvis ugjennomsynlege, medan resten er transparent. Etter å gått gjennom ljosarket vert retninga på ljoset endra av ein spegel, før ei linse fokuserer det mot skjermen der innhaldet skal synast fram. 

Det har òg vorte laga skriftprojektorar der materialet som skal synast fram er prenta, eller skive, på ei lang transparent plastfilm, som er lagra på ein rull. Under framsyning vert filmen rulla fram bilete for bilete og samla på ein annan rull.

Bruk
----

Dei fyrste skriftprojektorane dukka opp på 1960-talet og utover 1970-talet vart dei vanlege på konferansar, møte og undervisning. Skriftprojektor er svært fleksible på det viset at dei kan syna trykt tekst, handskrift, fotografi, handteikna skisser, og så vidare. Dei var enkle i bruk og hadde den føremonen at ein kunne legga til tekst og skisser med tusj medan ein forklarte. Etter at det vart vanleg med videoprojektorar har skriftprojektorane gått ut av bruk. 

| * v
* d
* e
Projeksjonsapparat |
| --- |
| Stillbilete | Holkamera **·** Magisk lanterne **·** Episkop **·** Ljosbileteframsynar **·** Skriftprojektor‎ |
| Rørslebilete | Filmframsynar **·** Videokanon |
Irsk stuing med gulrot.
**Irsk stuing** (engelsk *Irish stew*, irsk *stobhach* eller **Stobhach Gaelach**) er ein gryterett eller ei stuing med opphav frå Irland. Retten kan ha ei rekkje ulike kjøt- og grønsaksingrediensar. Det er særleg vanleg å bruka lam eller sauekjøt og potet, lauk og persille i retten. Stuinga blir småkokt i nokre timar.

Ein rekner med at retten går mange hundreår tilbake, men han blei kjend utanfor Irland på 1800-talet. Kokebokforfattaren Mrs Beeton har ei oppskrift som nytter sauekjøt, potet, perlebygg og lauk. *Oxford Companion to Food* hevder at puristar berre vil ha dei tradisjonelle ingrediensane nakkestykka, potet, lauk og vatn i retten. Andre moglege ingrediensar er gulrot, nepe og perlebygg.

Irsk stuing var utbreidd i heile Storbritannia som middagsrett og som institusjonsmat. Eit dårleg rykte skapt av dårlege ingrediensar og tillaging og mindre bruk av fårekjøt førte til ein tilbakegang for retten i andre halvdel av 1900-talet.

I kulturen
----------

Irsk stuing blir nemnd av Lord Byron i diktet *The Devil's Drive* frå 1814:

The Devil returned to Hell by two,  

And he stayed at home till five;  

When he dined on some homicides done in *ragoût*,  

And a rebel or so in an *Irish* stew
«Irish stew» eller berre «Irish» er cockney-rimslang for 'sant' fordi «stew» rimer på «true».

Sjå òg
------

* Cawl
* Coddle
* Fårikål
* Lapskaus
* Scouse/lobscouse

Kjelder
-------

1. ↑  
«Irish stew». *téarma.ie – Dictionary of Irish Terms*. Foras na Gaeilge and Dublin City University. Henta 18. november 2016.
2. ↑  «Home Cooking: Traditional Irish Stew». Homecooking.about.com. 10. april 2012. Henta 27. april 2012.
3. 1 2  Davidson, Alan. (2006). *Oxford Companion to Food*. Oxford: Oxford University Press. (s. 409).
4. ↑  Ayto, John (2012). «Irish stew». *The Diner’s Dictionary*. Oxford University Press.
5. ↑  Devil's Drive på Wikisource]]
6. ↑  Green, Jonathon (2010). «Irish stew». *Green's Dictionary of Slang*. Chambers Harrap Publishers.

* *Denne artikkelen bygger på «Irish stew» frå Wikipedia på engelsk, den 16. august 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

* Davidson, Alan & Jaine, Tom (2006) *Oxford Companion to Food*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 9780192806819

Bakgrunnsstoff
--------------

* Oppksrift ved aperitif.no
* Oppskrift ved kulinarisk.no
* Oppskrift på Cork Irish stew ved nrk.no
**Po** (latin *Padus*, i antikken *Eridanus*) er den lengste elva i Italia med ei lengd på 652 km. Elva renn frå vest til aust på tvers av heile Nord-Italia, frå Viso (i Dei cottiske Alpane) til Adriahavet nær Venezia. Ho har eit nedslagsfelt på 71 000 km², som inkluderer sideelvar frå både Frankrike og Sveits.

Elva renn gjennom mange viktige italienske byar, inkludert Torino og (indirekte) Milano i Lombardia. Ho er forbunde til Milano via eit nettverk av kanalar kalla *navigli*, som Leonardo da Vinci hjelpte til å utforme. Nær enden av elva dannar ho eit breitt elvedelta med hundrevis av små kanalar og fem store kalla *Po di Maestra*, *Po della Pila*, *Po delle Tolle*, *Po di Gnocca* og *Po di Goro* i den sørlege delen av Comacchio, eit område kjend for ål. Posletta svarer til Gallia Cisalpina, som vart delt inn i Gallia Cispadane Gaul (Sør for Po) og Gallia Transpadane (Nord for Po).

Den vidstrakte dalen rundt Po vert kalla Posletta (it: *Pianura Padana*) og er så effektivt forbunde til elva at heile dalen vart det viktigaste industriområdet i landet. Elva vert styrt av eit spesielt styringsorgan kalla *Magistrato delle Acque*.

Hovudnæringa til bønder rundt elva er korn. 

I 2005 fann ein «enorme» mengder benzoylecgonine, som vert utsondra i urinen til kokainbrukarar. Basert på desse tala vart det estimert at dette utgjorde 4 kg dagleg eller om lag 27 dosar per dag per tusen innbyggjarar i området ved elva. Dette talet var nesten tre gonger høgare enn tidlegare estimat.

Po i Torino.

Inntørking
----------

4. mai 2007 tørka elva opp fleire stader. Italia erklærte unntakstilstand i nordlege og sentrale regionar. Opptørkinga kom av at Alpane fekk mykje mindre snø enn normalt om vinteren og Italia hadde hatt sin varmaste vinter på 200 år. Dette er kanskje forbunde med global oppvarming. Det vart diskutert om ein skulle fylle opp elva med å leie vatn frå store innsjøar og reservoar i Alpane.

Sideelvar
---------

Av sideelvar finn ein (H er frå høgre og V er frå venstre) frå utspring til munning: 

* Pellice (V)
* Varaita (H)
* Maira (H)
* Dora Riparia (V)
* Stura di Lanzo (V)
* Orco (V)
* Dora Baltea (V)
* Sesia (V)
* Tanaro (H)
* Scrivia (H)
* Agogna (V)
* Ticino (V)
* Olona (V)
* Lambro (V)
* Trebbia (H)
* Nure (H)
* Adda (V)
* Arda (H)
* Taro (H)
* Parma (H)
* Enza (H)
* Oglio (V)
* Mincio (V)
* Secchia (H)
* Panaro (H)
* Versa

Fotnotar
--------

1. ↑

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Po River» frå Wikipedia på engelsk, den 24. november 2007.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC
* NKC

 |
|  |
| --- |
| ***«Skitur»***  Singel av Torill Støa og Solfrid Heier |
|  |
| **Land** | Noreg |
| **Språk** | Norsk |
| **Utgjeve** | 1967 |
| Låtskrivar(ar) | Ivar Børsum og Bjørn Nordmoen |
|

**«Skitur»** er ein singel av Torill Støa og Solfrid Heier, gjeven ut i 1967. Songen er skriven av Ivar Børsum og Bjørn Nordmoen.

Eurovision
----------

### Melodi Grand Prix 1967

«Skitur» deltok i Melodi Grand Prix 1967, den norske uttakinga til Eurovision Song Contest 1967 i Wien i Austerrike. Songen vart framført på norsk av Torill Støa med eit lite orkester, og så på nytt av Solfrid Heier med eit stort orkester. Bidraget enda på tredjeplass med seks poeng; to frå Bodø, Trondheim og Oslo.

Fotnotar
--------

1. ↑  «MGP 1967» (på norsk). OGAE Norge. Henta 6. juli 2014.
2. ↑  «Norway 1967» (på engelsk). esc-history.com. Henta 22. juni 2014.
3. ↑  «NORWEGIAN FINAL 1967» (på engelsk). natfinals.50webs.com. Henta 22. juni 2014.

| * v
* d
* e
Songar i Melodi Grand Prix 1967 |
| --- |
| *Shake***·** *Dukkemann***·** *Jeg vet om en gutt/jente***·** *Veslefrikk***·** *Skitur* |
Columbia Hills sett i frå Spirit sin landingsplass, Columbia Memorial Station. Stoffet i forgrunnen høyrer til luftputene som sikra ei mjuk landing på Mars.
Columbia Hills sett frå verdsrommet av Mars Global Surveyor.
**Columbia Hills** er eit uoffisielt namn på nokre låge åsformasjonar i Gusev-krateret på Mars. Namna er gjevne av Mars Exploration Rover- prosjektmedlemma og er ikkje godkjende av IAU. Åsane blei observerte av MER - A, Spirit, når han landa inne i krateret i 2004. Dei ligg omtrent tre kilometer unna landingsplassen. Dei er namnsette til minne om astronautane som døydde i Columbia-katastrofen. Den 2. februar 2004 fekk kvar av toppane namn etter dei sju astronautane som døydde i ulykka. 

Dei sju toppane er, frå nord mot sør:

* Anderson Hill – namnsett etter Michael P. Anderson
* Brown Hill – namnsett etter David M. Brown
* Anderson Hill - namnsett etter Michael P. Anderson
* Chawla Hill - namnsett etter Kalpana Chawla
* Clark Hill - namnsett etter Laurel Clark
* Husband Hill - namnsett etter Rick D. Husband
* McCool Hill - namnsett etter William C. McCool
* Ramon Hill - namnsett etter Ilan Ramon

Sjå òg
------

* Apollo 1 Hills

Bakgrunnsstoff
--------------

* Google Mars – Columbia Hills sett frå verdsrommet i infraraudt
* Nettstaden til Mars Exploration Rover-prosjektet
* «Everest»-panoramaet Arkivert 2006-10-21 ved Wayback Machine. – 3D-panorama konstruert ved bruk Spirit-bilete teke frå toppen av Husband Hill. Krev 3D-briller.
**Steven Earl Lewis** (fødd 16. mai 1969) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Los Angeles i California som i 1988-92 vann tre olympiske gullmedaljar på 400 meter og i 4 x 400 meter stafett.

### Aktiv

I USA si kvalifisering til Sommar-OL 1988 i Seoul sette Lewis juniorverdsrekord i kvartfinalane på 400 meter med sine 44,61 sekundar, ein rekord han i semifinalane forbetra til sterke 44,11. I finalen i kvalifiseringa vart han slått av Butch Reynolds og Danny Everett, men tredjeplassen på 44,37 sikra han OL-plass på distansen. Verdsrekordhaldar Reynolds var favoritt til å vinne 400-meteren då finaleløpet i OL fann stad i Seoul 28. september. Her opna Lewis hardt og makta halde unna for Reynolds som avslutta sterkt og tok sølv. Lewis fekk notert fabelaktige 43,87 sekundar, Reynolds 43,93 og Everett tok bronsen på 44,09. Tre dagar seinare vann Lewis si andre gullmedalje då han i 4 x 400 m stafett sprang den andre etappen for USA sitt lag, som med tida 2.56,16 tangerte den 20 år gamle verdsrekorden i øvinga. Dei andre på vinnarlaget var Danny Everett, Kevin Robinzine og ankermann Butch Reynolds.

I 1990 vart Lewis både nordamerikansk collegemeister (NCAA) og han vann US-meisterskapen på 400 m. To år etter kneip han sølvmedaljen på 400 meter under dei olympiske sommarleikane 1992 i Barcelona, landsmannen Quincy Watts var suverent best og sette olympisk rekord på 43,50 sekundar, Lewis si sluttid vart 44,21. I 4 x 400 meter stafett sprang Lewis USA inn til olympisk gull på ny verdsrekord 2.55,74, etter at Andrew Valmon, Quincy Watts og Michael Johnson hadde ført USA opp i ei suveren leiing på dei tre fyrste etappane.

Lewis var mykje plaga med skadar og deltok aldri sidan i internasjonale meisterskap.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Steve Lewis» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juni 2018.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Brua over Drina i Višegrad (rundt 1890)
**Podrinje** (serbisk Подриње) er namnet på tilsigsområdet til Drina i Serbia (Sentral-Serbia) og Bosnia-Hercegovina (hovudsakleg Republika Srpska).

Historie
--------

Drina-området var det politiske senteret for fyrstedømet Serbia under Časlav Klonimirović frå Huset Vlastimirović på 900-talet.

Mellom 1918 og 1922 var Podrinje eit distrikt med sete i Šabac som høyrte til Kongedømet av serbarar, kroatar og slovenarar. Mellom 1922 og 1929 eksisterte Podrinje oblast i om lag same området med sete i Šabac. I 1929 var området ein del av provinsen Drina Banovina i Kongedømet Jugoslavia med hovudstad i Sarajevo. Drina Banovina inkluderte vestlege delar av dagens Serbia og austlege delar av dagens Bosnia-Hercegovina. Etter den andre verdskrigen, då aksemaktene okkuperte området, vart provinsen avskaffa og området vart delt mellom Den sjølvstendige staten Kroatia og Serbia. 

I 1941 frigjorde jugolaviske partisanar store område frå tyskarane i Serbia. I dette området erklærte dei republikken Užice (Uzička Republika) med Užice som senter. Republikken vart kortvarig og tyskarane gjenerobra området like etter. 

I dag heiter ein av kantonane i Bosnia-Hercegovina Bosnian Podrinje kanton.

Byar i Podrinje
---------------

Drinadalen mot Bajina Bašta
Bosnia-Hercegovina:

* Foča
* Goražde
* Višegrad
* Vlasenica
* Zvornik
* Janja

Serbia (Sentral-Serbia):

* Bajina Bašta
* Banja Koviljača
* Ljubovija
* Loznica

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Podrinje» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* GeoNames

 |
Fjälliften, eit skitrekk Ljungdalen i Jämtland.
Skitrekk i Hiittenharju i Finland.
**Skitrekk** eller **tautrekk** er ein mekanisk trekkmaskin, som regel i alpinanlegg, som kan trekka skiløparar opp til toppen av ein bakke. I si mest grunnleggjande form er slike trekk utforma med eit langt kontinuerleg tau eller ein kabel som går rundt eit vendehjul både i toppen og botnen, og som blir drive av ein motor i ein ende. Kabelen har jamt plasserte festemekanismar som passasjerane kan bruka og bli dratt opp medan dei står på skia eller snøbretta sine. Festemekanismane kan til dømes vera handtak, skiver eller krokar til å ha mellom beina eller stenger ein kan halvsitja på.

Galleri
-------

* Vendehjul ved Chopok i Jasná i Slovakia.Vendehjul ved Chopok i Jasná i Slovakia.
* Skitrekk i Les Tuffes i Frankrike.Skitrekk i Les Tuffes i Frankrike.
* Skitrekk i Val d'Isere.Skitrekk i Val d'Isere.
* Skitrekk med skiver.Skitrekk med skiver.
* Skitrekk i Mount Hood Skibowl på 1920-1930-talet.Skitrekk i Mount Hood Skibowl på 1920-1930-talet.
* Skitrekk i USA på 1940-talet.Skitrekk i USA på 1940-talet.
* Skitrekk i Snow Valley i California i 1943.Skitrekk i Snow Valley i California i 1943.

Sjå òg
------

* Skiheis
* Taubane

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Replift» frå Wikipedia på bokmål, og «Skitrekk» frå Wikipedia på svensk den 26. januar 2021.*
**Prahavåren** er ei nemning bruka om den reformkommunistiske politikken Det tsjekkoslovakiske kommunistpartiet under leiing av Aleksander Dubček førte i 1968. 

Under det kommunistiske styret sidan 1948 hadde den tsjekkoslovakiske økonomien kome i vanskar og avsløringane under avstaliniseringa i Sovjetunionen skapte òg uro. I oktober 1967 vart dåverande generalsekretær og president Antonín Novotný kritisert av reformkommunistar, mellom dei økonomen Ota Šik. Novotný fekk ikkje støtte verken i sentralkomiteen eller Moskva. Han måtte derfor gå av som generalsekretær og vart erstatta av Dubček 5. januar 1968. Fram til invasjonen 21. august gjorde Dubček alvorlege forsøk på å liberalisere det politiske styret og innføre det han kalla «sosialisme med eit menneskeleg ansikt».

Dubček forsøkte å forsikre dei sovjetiske leiarane om at han framleis var venlegsinna mot Moskva, og argumenterte med at forandringane var ei heilt intern sak. Men Prahavåren tok altså brått slutt då militære troppar frå Warszawapakta invaderte landet og okkuperte Praha.

Dubček oppmoda befolkninga til ikkje å gjere væpna motstand mot invasjonsstyrkane. Dette førte til at invasjonen ikkje kravde mange menneskeliv. Men Dubček sjølv og nøkkelpersonane i reformarbeidet vart arresterte, og dei vart førte til Moskva der dei vart tvinga til å akseptere dei sovjetiske krava og måtte love å stanse reformarbeidet.

Dubček vart send tilbake til Praha etter nokre dagar, og han sat i stillinga som generalsekretær fram til april 1969, då han vart avsett og send til Ankara som ambassadør til Tyrkia. Han vart sidan, i juni 1970, ekskludert frå partiet.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* NKC
* NDL

 |
**Kurator** (frå latin *curare*, å take hand om) er ei nemning for ulike yrke eller stillingar.

Ivaretaking av personar
-----------------------

Det har vorte, og vert framleis nytta, om ein person som har fått i oppdrag av ein annan person å take hand om eit menneske som treng hjelp i kvardagen (vanlegvis mot vederlag for innsatsen). Nemninga sosialkurator er i og for seg eit døme på ein slik kurator.

Innan kunst og kultur
---------------------

Frå om lag 1990-åra og i våre dagar vert nemninga framfor alt nytta i kunstnarleg samanheng, og tyder då ein person som har som oppgåve å ha oppsyn med, administrere og leggje til rette for utstillingar av kunstverk og gjenstandar på eit museum, eit kunstgalleri eller ein annan institusjon, eller som arbeider med pedagogiske oppgåver i slike samanhengar.

Kuratorar på det kunstnarlege området vel ut tema for utstillingane, finn fram til den eller dei kunstnarane som er aktuelle, og dei verka av dei som skal utstillast, står for utforminga av utstillinga og ofte òg for utforminga og for skriving av teksten i utstillingskatalogane og andre publikasjonar knytt til utstillingane. Dei har vanlegvis høgare kunstnarleg eller kunsthistorisk utdanning, og kuratorgjerninga har med tida utvikla seg til eit særskilt yrke.

Kjelder
-------

* «Kurator». *Store norske leksikon*. 9. juli 2018. Henta 21. august 2018.
* Kurator  ved utdanning.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
Gjermund Eggen under femmila i ski-VM 1966
**Gjermund Eggen** (5. juni 1941–6. mai 2019) var ein langrennar, skiprodusent og gardbrukar frå Engerdal. Han var på topp i perioden 1964-69, men la ikkje opp før etter 1974-sesongen. Eggen var medlem i Engerdal Sportsklubb. Jo Eggen var tvillingbroren hans.

Fremste prestasjonane
---------------------

Eggen vart den store vinnaren under VM på ski i Oslo i 1966, med gull på 15 km, 50 km og på stafetten. Han mislukkast på åpningsdistansen 30 km og vart nr 16. På 15 km vart det norsk storeslem, Eggen vann med 15 sekundars margin til Ole Ellefsæter med Odd Martinsen på tredjeplass. Eggen gjekk så sisteetappen på det norske stafettlaget som vann gull, før han runda av meisterskapen med gull på femmila. På denne distansen opna han roleg, men ein sterk avslutning gjorde at han slo finnen Arto Tiainen med 10,4 sekundar.

Eggen vart norgesmeister tre gonger, første gong i 1964 (30 km). Dei to siste meisterskapstittelane vann han i gullåret 1966 (30 km og 50 km), dessutan var han det året på Engerdal SK sitt tremannslag som vann stafetten.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1964: Nr 3 på femmila i Holmenkollen
* 1965: To fjerdeplassar; på 15 km i Holmenkollen og 30 km i Falun
* 1966: Verdsmeister på 15 km og 50 km og i 4x10 km stafett i Oslo
* 1967: Nr 2 på 15 km i Lahtis
* 1968: Vinnar av tremila i Falun, nr 3 på femmila i Holmenkollen og på 15 km i Lahti
* 1969: Nr 1 på 15 km og nr 3 på 50 km i Lahtis
* 1970: Nr 12 på 15 km i Lahtis
* 1971: Nr 12 på 15 km og 50 km i Holmenkollen
* 1974: Nr 10 på femmila i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i norgesmeisterskap

* Ski-NM 1963: Nr 6 på femmila i Kristiansand
* Ski-NM 1964: Gullmedalje på tremila på Voss, sølv på femmila i Bærum og bronse på 15 km på Voss
* Ski-NM 1965: Sølvmedalje på 15 km og bronsemedalje på 30 km på Fåberg
* Ski-NM 1966: To gullmedaljar; 30 km på Hernes og 50 km på Rena. Sølvmedalje på 15 km på Hernes
* Ski-NM 1967: Nr 8 på tremila, Skorovatn
* Ski-NM 1968: Nr 4 på 15 km, Bærum
* Ski-NM 1969: Nr 9 på 15 km, Alvdal
* Ski-NM 1971: Sølvmedalje på tremila, Fåberg
* Ski-NM 1972: Nr 9 på tremila, Tydal
* Ski-NM 1973: Nr 7 på 15 km, Lillehammer
* Ski-NM 1974: Nr 4 på 15 km, Selbu

Eggen vann stafettgull med Engerdal Sportsklubb under NM 1966.

Ymse
----

Gjermund Eggen vart tildelt både Sportsjournalistenes statuett som "Årets idrettsnamn" og Morgenbladets Gullmedalje i 1966. I 1968 vart han tildelt Holmenkollmedaljen. I heimkommunen Engerdal er han heidra med ei statue som vart avduka 5. august 2006, ved sida av skimuseet.

Eggen gav i 1966 ut boka *3 x Gull*. Han song også inn fleire melodiar som vart utgitt på plate. Etter han slutta med langrenn, starta han opp skiproduksjon i heimbygda. Skia vart kalla Eggen-ski.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* Discogs (artist)

 |
**Harry Danielsen** (14. september 1936–12. mai 2011) var ein norsk skulemann og politikar frå Rødøy i Nordland. Han representerte Nordland fylke og partiet Høgre på Stortinget i perioden 1981-85 og ei tid i 1985/86-sesjonen.

Danielsen var lærar og seinare skulestyrar i Steigen kommune frå 1958 til -66 og frå 1968 til -71. Etter eit år som distriktslogoped i Alstahaug kommune arbeidde han i ymse skulestillingar i Lurøy kommune frå 1972 til -78. Perioden 1978-87 var han tilsett logoped ved Pedagogisk-psykologisk distriktssenter for Nesna-regionen. I 1987 gjekk han tilbake til skulestova på Molag skole i Lurøy, slutta i 1998.

Ved stortingsvalet 1981 hadde Høgre stor framgang over heile landet og Danielsen rykte inn på Stortinget frå fjerdeplassen på Nordland Høgre si valliste. På Tinget var han medlem i Samferdslekomiteen. Stortingsperioden 1985-89 var Danielsen 1. vararepresentant for Høgre i Nordland, og møtte fast som representant 4.10.1985-9.5.1986 i staden for statsråd Petter Thomassen. Han var då medlem i Forbrukar- og administrasjonskomitéen. Sommaren 1987 melde Danielsen seg ut av Høgre.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* PolSys
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
| **(Isle of) Harris****Lokalt namn: Na Hearadh** |
| --- |
|  |
| Geografi |
| 

Harris i Ytre Hebridane is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 57°54′12″ N 6°48′12″ W﻿Koordinatar: 57°54′12″ N 6°48′12″ W﻿ |
| **Øygruppe** | Ytre Hebridane

 |
| **Areal** | 401 km²

 |
| **Høgaste punkt** | Clisham (799 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Ytre Hebridane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 1 984 (2001) |
| **Folketettleik** | 4,9 /km² |

**Harris** (skotsk gælisk *Na Hearadh*) er den sørlege delen av øya Lewis og Harris, som er den største øya i Hebridane på vestkysten av Skottland.

Harris er truleg øya Adru (som tyder den store eller sterke) på Klaudios Ptolemaois (90-168 e.Kr.) sitt kart over dei britiske øyane. På norrønt var hérað eit administrativt distrikt, og namnet kan komma frå dette (herad kjem av urnordisk \*harja-raiðō - hær-område). Eit anna mogleg opphav er norrønt hárri, som tyder "høgare" - i motsetnad til det mykje flatare Lewis i nord. Dei fleste stadnamna på Harris er norrøne, gjort om til skotsk-gæliske former. Trass i at Harris ofte vert omtalt som **Isle of Harris** (øya Harris), er det altså ikkje ei eiga øy etter geografisk definisjon.

Strand på sørsida av Harris.
Clisham, det høgaste fjellet på Harris.
Harris omfattar vel ein fjerdedel (ca 400 km²) av Lewis og Harris, som er den tredje største av Dei britiske øyane etter Storbritannia og Irland. Den nordlege og største delen heiter Lewis. Grensa mellom Harris og Lewis går frå botn av fjorden Loch Reasort på vestkysten til fjorden Loch Shiphoirt på austkysten.

Harris vert òg delt i ein nordleg og sørleg del, ved det smale eidet ved Tarbert. Tarbert er òg den største landsbyen på Harris. Ved folketeljinga i 2001 hadde Harris 1 984 innbyggjarar. Andre større tettstader er Rodel og Leverburgh.

Harris, og då særleg den nordlege delen, består for det meste av fjellandskap, med 30 topper som er over 300 meter over havet. Det høgaste fjellet er Clisham som er 799 moh. Dette er òg det høgaste fjellet på dei ytre Hebridane.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Harris (Hebridene)» frå Wikipedia på bokmål, den 26. februar 2010.*

1. ↑  Comhairle nan Eilean Siar. «Island Populations» (på engelsk.). Henta 26. februar 2010.  CS1 maint: Unrecognized language (link)

| * v
* d
* e
Busette øyar i Hebridane |
| --- |
| Indre Hebridane | Canna · Coll · Colonsay ·  Danna · Eigg · Eilean Bàn · Eilean Donan · Eilean Shona · Erraid · Gigha · Gometra · Iona · Islay · Isle of Ewe · Jura · Kerrera · Lismore · Lunga · Muck · Mull · Oronsay · Raasay · Rona · Rùm · Sanday · Scalpay · Skye · Slate Islands · Soay · Summer Isles · Tiree · Ulva |  |
| Ytre Hebridane | Baleshare · Barra · Benbecula · Berneray · Eriskay · Flodaigh · Fraoch-Eilean · Great Bernera · Grimsay (nord) · Grimsay (sør) · Lewis og Harris · North Uist · Scalpay · South Uist · Vatersay |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* BBC Things

 |
**Harry Jensen** (18. februar 1940–21. desember 1990) var ein norsk forretningsmann og politikar, fødd i Gildeskål. 

Jensen var patruljebåtførar i Bodø Havnevesen 1959-61 og seljar, seinare disponent i bilforretning 1968-74. Frå 1975 dreiv han eiga agenturforretning til 1987.

Jensen var engasjerte seg i politikken for det ferske Framstegspartiet og var formann i fylkespartiet i Nordland i tida 1976-81. Valperioden 1980-83 representerte han partiet på fylkestinget i Nordland. Han var så medlem i samferdslestyret i Nordland fylke frå 1983 og i landsdelsutvalet for Nord-Noreg frå 1987. I 1985 fekk han i plass i Framstegspartiet sitt sentralstyre, ein posisjon han hadde til han døydde.

Jensen vart vald inn på Stortinget frå Nordland i 1989. Her fekk han vervet som nestleiar i Samferdslekomitéen, og var elles medlem i Valkomitéen. Vel eitt år etter han tok plass i Stortinget, døydde han, og Karl Sørmo rykte inn på Tinget i staden hans.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
Ålesund med Valderhaugfjorden til høgre og lenger ute på bilete
**Valderhaugfjorden** er ein fjord langs kommunegrensa mellom Ålesund og Giske på Sunnmøre. 

Fjorden ligg mellom øyane Godøya i vest, Havsteinen og Valderøya i nord, og Heissa, Aspøya og vestre delen av Nørvøya i sør og grensar til sjølve byen Ålesund. Fjorden strekkjer seg om lag 6 km frå sørvest til nordaust og er om lag 2 km brei. Fjorden har namn etter garden Valderhaug på Valderøya. Den største djupna i fjorden er 104 m.

I sørvest går Breidsundet vestover på sørsida av Godøya, Heissafjorden går austover på sørsida av Heissa, medan Sulafjorden, ein del av Storfjorden, går sørover. Mellom øya Giske og Godøya ligg Giskesundet som vert kryssa av Godøytunnelen. Mellom Giske og Valderøya ligg Staurnessundet som vert kryssa av riksveg 658 via to bruer. Mellom Valderøya og Ellingsøya kryssar Valderøytunnelen fjorden, medan Ellingsøytunnelen går frå Nørvøya til Ellingsøya. 

Valderhaugfjorden held fram austover som Ellingsøyfjorden på sørsida av Ellingsøya, medan Grytafjorden strekkjer seg austover på nordsida.
Traverskran Foto: Oxam Hartog

Skjenegåande traverskran i Torneå i Finland.
Ei **traverskran** er ei løfteinnretning som kan gå i tre plan (vertikalt og 2 horisontale plan). Ho består av ei kranbru montert på ein eller fleire laupekatter med eit heismaskineri. Desse kan vere monterte overliggjande eller underhengjande på kranbrua, avhengig av kor stor plass som er tilgjengeleg. Kranbrua er understøtta av hjul som går på skjener langs ei kranbane. Kranbrua kan vere montert overbyggjande på skjener eller underhengjande på bjelkar. Korleis krana er bygd opp avheng av spennvidde, løftekapasitet og løftehøgd. Traverskraner vert mykje nytta både på land og utaskjers.

Kranene finst med forskjellig type styring. Ei hytte som er underhengjande på kranbrua er vanleg når krana vert mykje bruka (til dømes heile dagen) og takhøgda er stor. Då sit føraren i hytta og styrer krana derifrå. Hytta følgjer rørslene til krana, noko som gjev god oversikt til det som skal løftast. Eit anna vanleg type er tablåstyrte traverskraner. Krana blir då styrt ved hjelp av eit tablå som heng ned frå kranbrua. Den tredje mest vanlege styringa er radiostyring, òg kjent som fjernstyring eller trådlaus styring. Dette føregår ved hjelp av ein trådlaus kontroll som let kranføraren halda større avstand til krana ved farleg løfting som til dømes i smelteverk.

Opplæring og sertifikat i Noreg
-------------------------------

Ved køyring av traverskran skal føraren ha sertifisert sikkerhetsopplæring. Dersom arbeidsgjevar etter ei risikovurdering kan dokumentere at det ikkje er fare for skade på liv og helse, kan opplæringa utføyrast som dokumnetert opplæring. Dokumentert opplæring kan utferdast av arbeidsgjevar eller anna kvalifisert person. Sertifisert opplæring kan ikkje utførast av arbeidsgjevar, men berre av ein sertifisert opplæringsverksemd. Det finst forskjellige typar traverskraner, tilpassa bruksområdet. Søylesvingkran fell ikkje under traverskran, men same opplæringsreglar gjeld. 

Lovleg bruk av traverskran i Noreg, krev eit relevant kranfører-sertifikat.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Traverskran**

 Arkivert 2018-05-18 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Kraner |
| --- |
| Tårnkran | Mobilkran | Lastebilkran | Traverskran | Kabelkran | Flytekran |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |