Satellittbilete av Den engelske kanalen
**Den engelske kanalen** (engelsk *the English Channel*, fransk *la Manche*) er sundet som skil England frå Frankrike. Det er ein del av Atlanterhavet, og knyter dette til Nordsjøen. Sundet er smalast i aust, det vil seie mellom Dover og Calais, der det er 34 km breitt. På det breiaste er sundet 240 km.

Øyane Jersey og Guernsey og ein del småøyar ligg i Den engelske kanalen, nærmast den franske sida, og vert med eit felles namn kalla Kanaløyane. Île d'Ouessant markerer den vestlege enden åt kanalen, og *pas de Calais* (engelsk *Strait of Dover*) den austlege.

Opphavet åt sundet
------------------

Klippene i Dover
Før slutten åt den siste istida, for omkring 10 000 år sidan, var Dei britiske øyane ein del av det europeiske fastlandet. Då isen smelta vart det danna ein stor ferskvasssjø i den sørlege delen av området, den som i dag er Nordsjøen. Vatn rann ut frå denne sjøen til Atlanterhavet mellom Dover og Calais. 

Omkring år 6500 fvt. slipte kraftig erosjon bort kalk slik at Den engelske kanalen vart danna. Han er seinare vorten noko breiare når bølgjene har tært på kalkklippene. Denne utviklinga held fram.

Kanaltunnelen
-------------

Kanaltunnelterminalen ved Dover.
Planane om ein tunnel under kanalen er gamle. I det 19. hundreåret vart det teke fleire prøver av grunnen, og gravinga byrja, men det synte seg at teknologien ikkje var komen langt nok.

Fyrst i 1994 opna Kanaltunnelen, som bind saman Cheriton i Kent på den engelske sida og Sangatte i nærleiken av Calais på den fransk sida. Den er ein jernbanetunnel, som vert bruka både til person- og godstransport.

Kryssingar av kanalen
---------------------

Den engelske kanalen er så smal at han lett kan kryssast, men likevel eit hinder ein må forbi, både for enkeltpersonar og armear. Han er kjend som invasjonsveg for normannarane i 1066, den spanske armadaen i 1588, og den britiske hæren under D-dagen i 1944.

Medan sjøfolk har kryssa kanalen dagleg i fleire hundre år, er det og blitt gjort mange uvanlege forsøk på å koma seg over til den andre sida utan bruk av båt.

|  |  |
| --- | --- |
| Fyrste luftferd | 7. januar 1785 vart franskmannen Jean-Pierre Blanchard og amerikanaren John Jeffries dei fyrste som kryssa kanalen med ballong. |
| Fyrste symjar | Den fyrste som sumde over kanalen, var Matthew Webb, i 1875. 6. august 1926 vart Gertrude Ederle den første kvinna som gjorde dette, og ho slo samstundes mannsrekorden med to timar. |
| Fyrste i fly | Den fyrste som flaug over kanalen i fly, var Louis Blériot, i 1909. |
| Fyrste i menneskedrive fly | I 1979 vann Bryan Allen 100 000 pund da han vart den fyrste som til å kryssa kanalen i eit menneskedrive fly. Han hadde då trakka pedalane åt det omkring 35 kg tunge *Gossamer Albatross* i tre timar. |
| Fyrste frie svev | 31. juli 2003 hoppa den austerrikske fallskjermhopparen Felix Baumgarter ut av eit fly omkring 9 000 m over Dover, og med venger av karbon sigla han i fritt fall over til Calais der han opna fallskjermen. |

### Siste verdsrekord

Den siste verdsrekorden som vart sett for ei kanalkryssing, var då sir Richard Branson slo rekorden for amfibiebil-kryssing med omkring seks timar den 14. juni 2004.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames
* NDL

 |