recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Silvan Zurbriggen** (fødd 15. august 1981) er ein sveitsisk tidlegare skirennar frå Brig-Glis i kantonen Valais. Han vann sølvmedaljen i slalåm under verdsmeisterskapen 2003 i St. Moritz, samt bronsemedaljen i den alpine kombinasjonen under Vinter-OL 2010 i Vancouver. Han er ein fjern slektning av Pirmin Zurbriggen.

Aktiv
-----

Zurbriggen overraska i 2002 med ein sjetteplass i super-G-rennet under vinter-OL i Salt Lake City. Sesongen etter overraska han på ny med å ta sølvmedaljen i slalåm i den alpine verdsmeisterskapen i St. Moritz. Si fyrste pallplassering i verdscupen oppnådde han i Sestriere i desember 2004, der han vart nummer to i eit slalåmrenn.

Frå 2006 satsa Zurbriggen like mykje på utfor som slalåm, noko som viste att i resultatlistene over kombinasjonstevlingane. I denne øvinga fekk han nytte av sine eigenskapar som slalåm- og utforrennar. Etter eit fall i utforløypa i Gherdëina 15. desember 2007, gjekk han skadd resten av sesongen.

I verdscupen i alpint har Zurbiggen sigra i to tevlingar, fyrst i den alpin kombinasjonen i Kitzbühel 25. januar 2009 og så i utfor i Gherdëina 18. desember 2010. Tre gongar har han vorte nummer to i slalåm i verdscuprenn, fyrst i den førnemnde tevlinga i 2004 og så to gongar i 2009/10-sesongen.

Zurbriggen tok bronsemedaljen i kombinasjonen under vinter-OL 2010. Han la opp i 2015.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap

* 2002: Nr 6 i super-G under vinter-OL i Salt Lake City
* 2003: Sølvmedalje i slalåm og nr 7 i kombinasjonen under alpin-VM i St. Moritz
* 2005: Nr 5 i kombinasjonen og nr 7 i slalåm i alpin-VM i Bormio
* 2006: Nr 15 i slalåm under vinter-OL i Torino
* 2007: Nr 8 i superkombinasjonen under alpin-VM i Åre
* 2009: Nr 4 i superkombinasjonen under alpin-VM i Val-d’Isère
* 2010: Bronsemedalje i superkombinasjonen under vinter-OL i Vancouver
* 2011: Nr 12 i utfor under alpin-VM i Garmisch-Partenkirchen
* 2013: Nr 6 i utfor og nr 7 i superkombinasjonen under alpin-VM i Schladming
* 2015: Nr 15 i kombinasjonen under alpin-VM i Beaver Creek

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Silvan Zurbriggen» frå Wikipedia på tysk, den 17. mars 2013.*
* (en) Silvan Zurbriggen – Profil og resultatoversikt hos FIS


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GND
* ISNI
* SUDOC
* Munzinger (sport)

 |
**Nedstrandsfjorden**, òg skrive **Nedstrandfjorden** er den austlege delen av Boknafjorden mellom Tysvær og Stavanger kommune. Fjorden har innløp mellom Stong i Tysvær i vest og Kyrkjøy i Sjernarøyane i aust. Innløpet ligg like aust for innløpet til Hervikfjorden. 

Nedstrandsfjorden deler seg i fleire greiner vidare innover. Gapafjorden går sørover mellom Sjernarøyane og Ombo, Jelsafjorden går austover, Sandsfjorden går nordaustover og Vindafjorden går nordover. Nedstrandsfjorden strekkjer seg om lag 17 km austover til der Jelsafjorden, Sandsfjorden og Vindafjorden har sine innløp. Sandsfjorden går vidare innover til Hylsfjorden og Saudafjorden, og heilt inn til Sauda i botn av Saudafjorden er det 61 km og til botn av Hylsfjorden 65 km. 

På nordsida av fjorden stikk det fleire djupe vågar inn frå fjorden. Muslandsvågen går inn til grenda Lernaland og Hindaråvågen går inn til tettstaden Hindaråvåg. Rett aust for Hindarvåg ligg tettstaden Nedstrand, som har gjeve namn til fjorden. 

Frå Nesheim på Kyrkjøy i Finnøy går det ferje over fjorden til Nedstrand.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Oppvisningseksersis i den amerikanske hæren
**Eksersis** syner til militær opplæring, militærteneste eller våpentrening. Det er ei innøvingsform som består i stadig repetering av det same handlingsmønsteret. Eksersering vert til dømes nytta under parademarsjar. 

Eksersisen har til oppgåve å lære soldaten riktig bruk av våpen og for å kunne lære alle rørsler i ein tropp, som ein må kunne nytte i strid. I tillegg lærer soldaten disiplin. 

Ein *ekserserplass* er ein stad der ein driv med slike øvingar. 

Dei gamle grekarane og særleg spartanarane, som var utmerka soldatar, ekserserte mykje. Det same gjorde romarane, som kalla hærane sine *exe'rcitus*, det vil seie «ein krigsøvd skare». I mellomalderen kjempa kvar og ein soldat for eiga rekning, og det var først mot slutten av perioden at Karl den modige og Ludvig XI sine hærar innførte eksersis. Då ein innførte ståande hærar kom eksersisen til sin rett, og krava til eksersis har auka enno i meir i dag, då tenesta til soldaten er kort, men krava til dei veldig høge.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Exercis» frå Wikipedia på svensk, den 17. november 2010.*
**Maracas** eller **marakas** er eit opphavleg latinamerikansk rytmeinstrument laga av ein kalebass eller liknande med eit handtak. Kula er fylt med små bitar som gjev lyd når ein ristar instrumenet. Maracas blir ofte brukt parvis.

Maracas var opphavleg laga av amerikanske urfolk, som laga rangleinstrument med handtak av tørka kalebassar frå *Crescentia*-plantar. Maracas er seinare blitt laga av tre eller lêr, og i nyare tid også av plastikk og kunstfiber. Maracas kan vera fylt med bønner, frø, hagl, perler eller liknande. Blyhagl gjev ein sterkare lyd.

Det portugisiske ordet *maracá* kjem frå tupiordet *maráka*. Dette var eit rytmeinstrument som i tillegg til den vanlege maracasutforminga også kunne vera pynta med halefjører frå fuglar som araer. Instrumenta kunne brukast ved seremoniar og dans. Dei kunne til dømes vera ein del av rituale for å lækja sjuke.

Instrumentet er utbreidd i latinamerikansk musikk og har også vore mykje brukt i moderne populærmusikk. Maracas blei også brukt ein del i kunstmusikk på 1900-talet av komponistar som Edgar Varèse, Sergej Prokofiev, Leonard Bernstein, Malcolm Arnold og John McCabe.

Kjelder
-------

1. 1 2 3 4  «Maracas» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Fri artikkel henta 11. februar 2015.
2. 1 2  Julian H. Steward, red. (1948), *Handbook of South American Indians* **3**, U.S. Government Printing Office, s. 43, 129, 238
3. ↑  «Maracas», *How Products Are Made*, henta 8. juli 2016
4. 1 2  Kennedy, Michael; Kennedy, Joyce Bourne (2012), «maraca», i Rutherford-Johnson, Tim, *The Oxford Dictionary of Music*, Oxford University Press
5. ↑  Robert Southey (1810), *History of Brazil* **1**, Longman & Hurst, s. 187–188, 635
6. ↑  Federico Kauffmann Doig (2005), «SOUTH AMERICAN INDIANS: INDIANS OF THE ANDES IN THE PRE-INCA PERIOD», i Lindsay Jones, *Encyclopedia of Religion* **13** (2nd utg.), Gale, s. 8599–8605, ISBN 0-02-865982-1


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Mirja Kyllikki Hietamies-Eteläpää** (7. januar 1931–14. mars 2013) var ein finsk langrennar frå Lemi i Södra Karelen som vart olympisk meister i stafett 1956 i Cortina d'Ampezzo og vann sølvmedaljen på 10 km under dei olympiske vinterleikane i Oslo i 1952.

Hietamies tok sølvet då dei finske utøvarane sikra seg alle medaljane i 10 km langrenn under Vinter-OL 1952, den aller fyrste internasjonale meisterskapstevlinga for kvinnelege langrennarar. Landskvinna Lydia Wideman vann gullet og Siiri Rantanen bronsen. To år seinare kom Hietamies inn til bronse i den individuelle tevlinga, og gjekk andre etappen for Finlands sølvlag i 3 x 5 km stafett då Ski-VM 1954 vart avvikla i Falun.

Under Vinter-OL 1956 i Cortina d'Ampezzo tok dei tre sølvkvinnene frå Falun-VM steget heilt til topps på sigerspallen etter OL-stafettevlinga. Sirkka Polkunen, Hietamies og Siiri Rantanen vann, 27 sekundar framom Sovjetunionen og med 47 sekundar til gode på Sverige.

Hietamies vart finsk meister på 10 km i 1953 og 1956.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mirja Hietamies» frå Wikipedia på tysk, den 18. september 2015.*
Røntgenbilete av venstre lårbein i ein 10 år gamal gut visar eksostose langs den ytre sida over kneet.
**Eksostose** er utvekst av nytt godarta knokkelvev på overflata av ein knokkel. Eksostosar kan medføra mild til alvorleg kronisk smerte, avhengig av form, storleik og område. Dei oppstår oftast i lange røyrknoklar, slik som ribbeina, der dei former små utvekstar. Større utvekstar kan stundom oppstå i ankelen, kneet, skuldra, olbogen og hofta. Eksostosar i hovudskallen er svært uvanleg.

Eksostosar oppstår vanlegvis i ledda og kan vokse oppover. Til dømes kan ein knokkel i ankelen vokse oppover til leggen.

Eksostosar i fossil
-------------------

*Hovudartikkelen for dette emnet er **Paleopatologi**.*

Eksostosar i fossil blir undersøkt av paleopatologar, som er ekspertar på forhistoriske sjukdommar og skadar. Eksostosar har blitt funne i artar som *Acrocanthosaurus atokensis*, *Albertosaurus sarcophagus*, *Allosaurus fragilis*, *Gorgosaurus libratus*, og *Poekilopleuron bucklandii*.

Hereditære multiple eksostosar
------------------------------

Hereditære multiple eksostosar rammar om lag 1 av 50 000. Folk med sjukdommen utvikler fleire godarta knokkelsvulstar. Talet på svulstane varierer mellom ulike pasientar, og dei kan forme seg på ulike stader. Dei fleste blir ikkje påverka av dette ved fødselen.

Relaterte sjukdommar
--------------------

* surferøyre (eksostose i øyrekanalen)
* hereditære multiple eksostosar
* subungual eksostose
* bukkal eksostose
* torus mandibularis
* torus palatinus

Sjå òg
------

* osteom
* ganglion
* osteofytt

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Exostosis» frå Wikipedia på engelsk, den 26. januar 2015.*

1. ↑  H. Iversen, Olav (14. februar 2009). «eksostose». Store norske leksikon. Henta 26. januar 2015.
2. ↑  Molnar, R. E. 2001, Theropod paleopathology: a literature survey: In: Mesozoic Vertebrate Life, edited by Tanke, D. H. and Carpenter, K. Indiana University Press, s. 337-363.
**Maranhão**| Geografisk plassering
Delstat i Brasil |
| **Hovudstad** | São Luís |
| **Flatevidd**
 - Rangering i Brasil | 333366 km² 
. |
| **Folketal** (2006) 
 - Rangering i Brasil
 - Folketettleik | 6184900
.
18,55/km² |
| **Grunnlagd** | 1823 |
| **Offisielle språk** |  |
| ' |  |
| **Nettstad** | www.ma.gov.br |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagg | Våpen |
| **Flagg** | **Våpen**  |

 |
|  |

**Maranhão** er ein delstat nordaust i Brasil, med São Luís som hovudstad. Nabodelstatar er Piauí, Tocantins og Pará.

Rakettoppskytingsfeltet Alcantara ligg nord i delstaten, ikkje så langt frå São Luís.

Historie
--------

Frankrike etablerte i 1612 ein koloni i det som i dag er Maranhão, med São Luís som hovudsete. Tre år seinare blei byen tatt av portugisarane som igjen tapte han til hollendarane året etter, i 1641. Portugisarane fekk endeleg kontroll over byen i 1617. Byen blei inkludert i verdsarvlista til UNESCO i 1997.

Delstatane Ceará, Maranhão og Pará blei sameint under namnet Estado do Maranhão i 1621. Området haldt fram som sjølvstendig til 1774, då det kom under administrasjon av kolonien Brasil.

Maranhão deltok ikkje i den brasilianske sjølvstendeerklæringa i 1822. Året etter blei likevel portugisarane fordrive av admiral Lord Cochrane og delstaten blei med det ein del av keisardømmet Brasil.

Geografi
--------

Det er ei rekke elvar i delstaten, slik som Parnaíba, Gurupi og Grajaú. Elvene gjer at delstaten ikkje er like utsett for tørke som dei andre delstatane nordaust i Brasil. Maranhão er prega av brå overgangar mellom ulike naturtypar: mangroveskog, ørken og steppe.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Turistinformasjon om Maranhão Arkivert 2004-12-08 ved Wayback Machine.

| * v
* d
* e
Delstatar i Brasil |
| --- |
| Nord | Acre**·** Amazonas**·** Amapá**·** Pará**·** Rondônia**·** Roraima**·** Tocantins |  Brasil |
| Nordaust | Alagoas**·** Bahia**·** Ceará**·** Maranhão**·** Paraíba**·** Pernambuco**·** Piauí**·** Rio Grande do Norte**·** Sergipe |
| Sentralt vest | Goiás**·** Mato Grosso**·** Mato Grosso do Sul**·** Distrito Federal |
| Søraust | Espírito Santo**·** Minas Gerais**·** Rio de Janeiro**·** São Paulo |
| Sør | Paraná**·** Rio Grande do Sul**·** Santa Catarina |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Marbakke** (av norrønt *mǫl*, 'banke av småstein') er ei bratt skråning i botnen utanfor strandområdet ved sjø eller vatn.
Dei største marbakkane førekjem derfor ofte i elvedelta, område der elver renn ut og førar med seg mange sediment.

Marbakken som eigedomsgrense i Noreg
------------------------------------

Marbakken - illustrasjon. Her ligg marbakken ikkje så djupt (ca. 2m), men langt frå land (opptil 80m)
I ei rekkje høgsterettsdommer er marbakken fastslegen som ytre eigedomsgrense for eigedommar med strandlinje (sjå t.d. Rt. 1856 s. 682, Rt. 1889 s. 33, Rt. 1889 s. 633*.). Kva som er rekna som marbakke kan diskuterast, men som grunnregel er det tilstrekkeleg at ein relativt flat sjøbotn (*lausmasser*) skrånar brattare nedover. I Rt.1889 s. 633 blir det fastslått at ei helling på 1:5 må seiast å vere marbakke.*

Når det gjeld kor djupt ein marbakke kan ligge, og kor langt ut frå land den kan gå, er rettspraksis at den kan ligge ganske djupt (*10-11m – Rt. 1894 s.168*), og særs langt frå land (*Rt. 1889 s. 33*).

Kjelder
-------


* Hvor forekommer en marbakke ved Norges Geologiske undersøkelser
* marbakke i Store norske leksikon
* *Eiendomsrett og grenser i sjø* – Erik Neergaard, 1985. – 59 sider – ISBN 82-575-6038-3

---

* *Denne artikkelen bygger på «Marbakke» frå Wikipedia på bokmål, den 13. juli 2016.*
Eksosbrems på lastebil. Aktuatoren i aluminiumhuset stenger eksosutløpet med eit metallokk.
**Eksosbrems** er eit spjeld som stengjer, eller snevrar inn, eksosmanifolden eller eksosrøret, noko som fører til at det krevst eit større dreiemoment for å driva motoren rundt. Når motoren vert nytta til å bremsa køyretøyet fører dette til at det krevsta større dreiemoment for å driva motoren rundt. Motorbremst vert fyrst og fremst nytta på lastebilar og diesellokomotiv.

Effekttapet i motoren kan uttrykkast

P=\omega M,
der \omega er vinkelhastigheita (rad/s) og M er dreiemomentet (Nm). 
Når ein stengjer eksosrøret aukar dreiemomentet som skal til for å driva motoren rundt, og effektapet vert større. Ein annan måte å auka effekttapet på er å auka turtalet \omega. Dette vert gjordt ved å nytta eit lågt gir i nedoverbakke. 
Ved køyring i nedoverbakkar er det difor vanleg at motoren har høgare turtal enn når ein tek ut effekt frå motoren. Lastebilmotorar er konstruerte for dette, så det er ikkje skadeleg for motoren.

På moderne lastebilar vert motorbremsa aktivert ved lett trykk på bremsepedalen (før bremsene går på). Ved køyring på glatt føre kan bruk av motorbrems føra til at drivhjula vert blokkerte, slik at køyretøyet sklir ut. For å hindra dette kan motorbremsa koplast ut med ein brytar.

Sjå òg
------

* Retardar
Ekmanspiralen. 1:Vind 2:Kraft ovanfrå 3:Effektiv straumretning 4: Corioliseffekten
Ein **ekmanspiral** er ein effekt som viser til strukturen til ein vasstraum eller vind nær ei horisontal grenseflate, der straumretninga roterer når ein flyttar seg bort frå grensa. Effekten er kalla opp etter den svenske oseanografen Vagn Ekman. Den første som observerte at vasstraumen ikkje var samsvarande med vindretninga var derimot den norske oseanografen Fridtjof Nansen under Framekspedisjonen (1893-1896).

Effekten er ein konsekvens av corioliseffekten, som gjer at lekamar svingar til høgre i forhold til kraftretninga på den nordlege halvkula. Overflatestraumen flyttar seg til høgre for vindretninga. Vatnet i overflata påverkar så vatnet litt under overflata, og dette vatnet vert så vridd i ei retning endå meir mot høgre. Slik held det fram nedover i ei spiralform. Straumstyrken minkar derimot jo lenger ned i sjøen ein kjem og djupet der Ekmanspiralen kan merkast er avhengig av kor djupt det turbulente blandingslaget kan trenge seg nedover i løpet av eit pendeldøgn.

Figuren til høgre viser kreftene ein har i samband med ein ekmanspiral. Krafta ovanfrå er i raudt (og byrjar med vinden som bles over vassflata), corioliskrafta (med rette vinklar til krafta over) er i mørk gul og den netto resultantkrafta er i rosa, som så vert krafta ovanfrå på laget under. Dermed får ein ei spiralrørsle når ein flyttar seg nedover. 

Den klassiske ekmanspiralen har vorte observert under sjøis, men er ikkje observert i dei fleste opne farvatn. Dette kjem både av at det turbulente blandingslaget i overflatelaget på havet har ein kraftig døgnleg syklus og at overflatebølgjene destabiliserer ekmanspiralen. Ein har òg funne ekmanspiralar i atmosfæren og overflatevinden på den nordlege halvkula har ein tendens til å blåse til venstre for vinden over. 

Nullpunktet er punktet der vatnet ikkje roterer. Bortanfor nullpunktet roterer vatnet tilbake oppover i retning motsett til det søkkande vatnet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ekman spiral» frå Wikipedia på engelsk, den 24. april 2008.*

* A. Gnanadesikan and R.A. Weller, 1995 · "Structure and instability of the Ekman spiral in the presence of surface gravity waves" · *Journal of Physical Oceanography*  25(12), pp.3148-3171.
* J.F. Price, R.A. Weller and R. Pinkel, 1986 · "Diurnal cycling: Observations and models of the upper ocean response to diurnal heating, cooling and wind mixing" · *Journal of Geophysical Research*  91, pp.8411-8427.
* J.G. Richman, R. deSzoeke and R.E. Davis, 1987 · "Measurements of near-surface shear in the ocean" · *Journal of Geophysical Research*  92, pp.2851-2858.
* V. W. Ekman, 1902 · "Om jordrotationens inverkan på vindströmmar i hafvet" · *Nyt Magazin f. Naturvidenskab*, bd. 40, h. 1. (Kristiania) Doktorsdisputation i Uppsala 26 april 1902.

### Fotnotar

1. ↑  «AMS Glossary». Henta 28. juni 2007.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ekmanspiral**

* AMS Glossary, mathematical description

Sjå òg
------

* Ekmantransport
* Oppvelling
**William Martin Nygaard** (6. februar 1865–19. desember 1952) var ein norsk forleggjar og politikar. Nygaard var fødd i Kristiansand som bror til Kristen Brunfeldt Nygaard og Finn Nygaard, gift med Constance Wiel, far til sju born, mellom andre Mads Wiel Nygaard og Andreas Melchior Wiel Nygaard, farfar til William Nygaard d.y.. I 1894 kjøpte han Drammensveien 99 og flytta inn med familien sin. Det er i hagen utanfor Drammensveien 99 dei velkjende hagefestane til Aschehoug no finn stad kvar seinsommar.

Liv og virke
------------

### Forleggjaren

Han vart tilsett i H. Aschehoug & Co.s bokhandel i Kristiania i 1887. I lag med Thorstein Lambrechts kjøpte han i 1888 både bokhandelen og forlaget, og i 1900 vart han eineeigar av forlaget og det skifta namn til H. Aschehoug & co (W.Nygaard). Han var direktør for forlaget til 1940 då sonen Mads Wiel Nygaard tok over og han sjølv fortsette som formann i styret for forlaget. 

I 1895 tok William Nygaard initiativet til skipinga av Den norske Forleggerforening der han også vart formann.

### Politikaren

William Nygaard var medlem i Oslo bystyre frå 1908–1919 og i 1910 var han med og skipa partiet Frisinnede Venstre. Han var stortingsrepresentant for Frisinnede Venstre frå 1922–1924.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Erik Rudeng: *William Nygaard : 1865-1952* (Aschehoug, Oslo, 1997) ISBN 82-03-26111-6
* Oppføringa for Drammensveien 99 i folketeljinga 1900
* Utdjupande artikkel om Nygaard i NBL, skriven av Egil Tveterås.
* Biografisk informasjon om William Nygaard NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

| * v
* d
* e
Leiarar for Frisindede Venstre |
| --- |
| Abraham Berge (1909–10)**·** Magnus Halvorsen (1910-12)**·** William Nygaard (1912–15)**·** Erik Enge (1915–18)**·** Bernt Holtsmark (1918–22)**·** Oluf Müller (1922–24)**·** Karl Wefring (1924–25)**·** P.A. Holm (1925–30)**·** Anton Wilhelm Brøgger (1930–31)**·** Einar Greve (1931–33)**·** Rolf Thommessen (1933–36)**·** Rudolf Ræder (1936–37)**·** Trygve Swensen (1937–39) |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Forsythsjøen** (*Lake Forsyth*, av maoriar kalla **Te Roto o Wairewa**) er ein innsjø på Bankshalvøya i regionen Canterbury på New Zealand.

Sjøen får tilførsle frå Takiritawaielva, ei kort grein av Okutielva, og renn ut i sjøen gjennom ein sandbanke i nærleiken av den vesle busetnaden Birdling's Flat.

Riksvegen State Highway 75 fører til Akaroa, og delar av fottur- og sykkelstien Little River Rail Trail følgjer den nordvestlege strandlinja til sjøen.

Wairewa var viktig som forsyning av ål som mat til det innfødde maorifolket. Avskoging av dei omliggjande åsane har ført til erosjon og oppslamming av sjøen. Han er vorten hypertrofisk, og dette har ført til eutrofiering med dårleg vasskvalitet. Denne forverringa av vasskvaliteten har vore kjend sidan tidleg på 1900-talet. Så langt har freistnadar på å betra tilstanden hatt avgrensa suksess.

Lake Forsyth.

Referansar
----------

1. ↑  Crean, Mike (26 October 2007). «Rescuing a blighted Lake Forsyth». *The Press*.

* *Denne artikkelen bygger på «Lake Forsyth» frå Wikipedia på engelsk, den 18. oktober 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Wairewa Research Project Arkivert 2008-10-02 ved Wayback Machine. - eit samarbeidsprosjekt i Wairewa lokalsamfunn med fokus på rehabilitering av Te Roto o Wairewa/Lake Forsyth
* Det newzealandske miljødepartementet (Department of Conservation) sin rapport om Lake Forsyth Arkivert 2012-09-27 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**William Smith Otis** (20. september 1813–13. november 1839) var ein amerikansk ingeniør og oppfinnar. Otis fann opp ein dampdriven framskuffemaskin – den første motoriserte anleggsmaskinen og ein forløpar til gravemaskinen. 

Otis var fødd i Pelham i Massachusetts. Det var i Massachusetts han bygde sin første maskin, i 1835, til konstruksjonen av jernbanelinja mellom Norwich og Worcester. Maskinen utførte gravearbeid ein til då hadde gjort for hand med bytter og spader. Maskinen gjorde arbeidet på ein liknande måte som ved kroppsarbeid, med ei bytte som grov ut jord og deretter roterte 90 grader og tømde innhaldet ein passande stad, til dømes ei vogn. Sjølve bytta blei løfta ved hjelp av dampkraft, men den skinnegåande maskinen måtte dragast framover av hestar og utliggaren måtte svingast ved hjelp av menn med tau.

Etter dette drog Otis til Philadelphia der han utvikla maskinen vidare. Han overtalte formannen ved lokomotivselskapet Garrett and Eastwick, Joseph Harrison, til å utvikla ein prototyp. Denne blei teken i bruk i 1837, til å byggja Western Railway. Selskapet Harrison & Eastman bygde etterkvart seks dampgravemaskinar til. Desse kosta 6000 dollar kvar, og fleire blei selde utanlands, til Russland og England. Selskapet Carmichael, Fairbanks and Otis åtte to maskinar, ein av dei var prototypen. 

I 1839 fekk William Otis patent på dampgravemaskinen sin. Same året døydde han av tyfoidfeber, berre tjueseks år gammal. Det blei ikkje bygd nokon fleire dampgravemaskinar dei neste tjue åra, men dei som allereie var laga blei tekne i bruk. Oppfinninga blei lovprist i avisene som nyttig og arbeidssparande, men noko tungvint å bruka. Rundt borgarkrigstida tok selskap som John Souther til å konstruera nye, forbetra gravemaskinar.

Kjelder
-------


* Stueland, Samuel (juli 1994), «The Otis Steam Excavator», *Technology and Culture* (The Johns Hopkins University Press on behalf of the Society for the History of Technology) **35**: 571–574

Bakgrunnsstoff
--------------

* Patent 1089 til William S. Otis
* The Otis Crane Excavator i *Steam Shovels* av Peter Manktelow.
**Ulrik Jensestogun** (5. desember 1850–1919) eller òg **Ulrik i Jensestogun** (Ulrik Olsen), var ein norsk spelemann frå Aurdal i Valdres. 

Ulrik vart fødd i Jensestogun, som han tok namn etter, og var son av kommandersersjant og bonde Ole Eriksson og kona Thora Olsdotter Kjørstad. Ulrik fatta tidleg interesse for felespel, og vart rekna som spelemann frå han var femten år. Han var i lære hjå Bendik i Nøen, som hadde spel beinveges frå Jørn Hilme. Elles for Ulrik så langt som til Kongsberg i unge år, men her vart han sjuk av nervefeber og laut oppgje tanken om å drive gard. 

Etter Bendik i Nøen hadde Ulrik mykje godt hilmespel, men var og i kontakt med spelemenn frå Hallingdal og bytta slåttar med dei. Han var og i lag med spelemenn lenger sør i Valdres, mellom dei Ellef Tollefsrud frå Begnadalen. 

Attåt det gamle valdres-spelet, var Ulrik kjend som ei rik kjelde for runddansspel. Han fekk mange av desse slåttane frå gudbrandsdølen Eivind Bolleng. Ulrik vart notekyndig, og det finst ei heil notebok etter han, med salmar, viser og runddansar. Både Arne Bjørndal og Catharinius Elling skreiv ned stoff etter han. Av andre som har vore innom til Ulrik, lyt ein nemne forfattaren Knut Hamsun. 

Ulrik nytta ein alderdommeleg teknikk, truleg arva frå Bendik i Nøen, som kravde kjappe kast med stutt feleboge (Rundboge). Denne teknikken var og vanleg i Hallingdal på same tid.

Då Ulrik Jensestogun døydde, skreiv Olav Moe minneorda over han:

*Den som fekk høve til å høyra Ulrik Jensestuen i hans ljose timar, når fingrane sveipte som silkesnorar over gripebrettet, når bogen liksom vogga seg i agelaus eggjande takt, og tonane som sylvklåre doggperlor sildra frå strengen, han vil alltid bera eit hugvarmt minne om kunstnaren, eit minne som aldri kan døy. Det var kunst av allerfinaste slag.*
Hardingfeleverket har trykt om fem slåttenedskrifter etter Ulrik Jensestogun, fire av dei ved Arne Bjørndal.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* ISNI
* BNF
* BNF (data)

 |
Koordinatar: 52°56′10″N 9°28′15″W﻿

Utsikt nordover mot O'Brien's Tårn
Utsikt sørover
**Moher-klippene** (engelsk *Cliffs of Moher*, irsk *Aillte an Mhothair*, 'Klippene til ruinen') er nokre kjende klipper ved kysten av County Clare i Irland.
Dei ligg ved sørvestenden av platået The Burren, og strekkjer seg i 14 km langs kysten.

I sørenenden når dei 120 moh. ved Hag's Head, og 8 km lenger nord når dei den største høgda si på 214 meter like nord for O'Brien's Tower, eit rundt steintårn bygd i 1835 av Sir Cornelius O'Brien, før dei blir lågare. Dei næraste busetnadane er landsbyane Liscannor, som ligg 6 km sør, og Doolin 7 km nord.

Klippene er eit viktig turistmål. Herfrå kan ein sjå Aran-øyane i Galway Bay, fjella Maumturks og Twelve Pins i nord og Loop Head i sør. Klippene er ein av dei viktigaste turistattraksjonane på Irland, med rundt 1,5 millionar vitjande kvart år.

Geologi og dyreliv
------------------

Klippene består for det meste av skifer og sandstein. Ein kan sjå 300 millionar år gamle elve- og bekkefar i dei lågaste delane av landskapet.

På klippene finst kring 30 000 fuglar frå 29 forskjellige arter. Lundefugl hekkar her i store koloniar i utilgjengelege delar av klippene, og på den vesle «Goat Island». 
Her finst også ravn, hauk, måke, lomvi, storskarv og alpekaie.

Galleri
-------

* O'Briens tårn er på toppen av høgdaO'Briens tårn er på toppen av høgda
* Utsikt sørover mot Hag's HeadUtsikt sørover mot Hag's Head
* Byggearbeid ved klippene, november 2005Byggearbeid ved klippene, november 2005
* Fjellet består av lagbergarter. Den lysaste er sandstein.Fjellet består av lagbergarter. Den lysaste er sandstein.
* Staur i klippeneStaur i klippene

Kjelder
-------

1. ↑  «Cliffs of Moher». Placenames Database of Ireland. Henta 24. februar 2012.
2. 1 2  «The Cliffs of Moher». *myguideireland.com*.
3. ↑  *Portrait of Ireland: Landscapes, Treasures, Traditions*. Dorling Kindersley Travel Guides. 1. august 2000. ISBN 0-7894-6361-X.
4. ↑  «Discover Ireland website (official tourism site) – Cliffs of Moher». Discover Ireland. Arkivert frå originalen 9. januar 2010.
5. 1 2  «O'Brien's Tower». CliffsofMoher.ie (Official Site). Henta 7. april 2014.
6. ↑  «Record numbers visit Cliffs of Moher in 2016 - over 1.42 million visits just to the official visitor centre». Irish Examiner (national newspaper). 4. januar 2017.

* *Denne artikkelen bygger på «Cliffs of Moher» frå Wikipedia på engelsk, og «Cliffs of Moher» frå Wikipedia på bokmål den 10. juni 2020.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames

 |
**Ulrik Frederik Lange** (28. juli 1808–8. september 1878) var ein skulemann og stortingsmann, fødd på Jevnaker i Oppland. Otto Lange var bror hans.

Ulrik Lange vart student frå Christiania katedralskole i 1826 og cand. theol. i 1832. Under studietida var han lærar ved latinskulane i Drammen og seinare i Christiania. Frå 1832 var han styrar av Tromsø middelskole, til han 1849 fekk ei liknande stilling på Lillehammer. Der arbeidde han til han døydde.

Lange var bystyremedlem i mange år, både i Tromsø og på Lillehammer. 

Lange representerte Tromsø på Stortinget i 1842 og 1845, og krinsen Lillehammer og Hamar 1854-60. Han var medlem 1842 av gasje- og pensjonskomiteen, 1845 av kyrkjekomite nr 2, 1854 av kyrkjekomiteen og komiteen om fordelinga av vegskatten. 1857 var han formann i kyrkjekomiteen og medlem av komiteen om representasjonsfordelinga, 1859-60 atter medlem av kyrkjekomiteen. Både i 1857, på omframstortinget 1858 og det ordinære stortinget 1859-60 var Lange medlem av Lagtinget.

Han døydde på Lillehammer i 1878, ein månad før han skulle gå av frå rektorstillinga.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Biografisk informasjon om Ulrik Lange NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Lokalhistoriewiki
* PolSys

 |
Satellittbilete av munninga av Amazonaselva, med øya Marajó
**Marajó** er ei øy som ligg ved munninga av Amazonas i delstaten Pará i Brasil, nord for byen Belém. Øya har eit areal på 40 100 km² med i kring 250 000 ibuarar. Ho er 297 kilometer lang og 204 km brei. Det høgste punktet er 40 meter over havet.

Marajó er den største øya på jordkloten som er omgjeven av ferskvatn på alle kantar. Trass i at nordaustkysten av Marajó vender ut mot Atlanterhavet er elvestraumen i Amazonas så sterk at øya har ferskvatn også på den sida. Store delar av øya vert overflødde i regntida. 

Aust på øya minner vegetasjonen om savanne, der storfekjøt vert avla på store farmar. På øya er det elles store flokkar av temde vassbøflar. Vestdelen av øya er til dels dekt av skogar.

Arkeologiske undersøkingar har avdekt keramikk som e rekna til å vere om lag 3 000 år gammal. Funna stammar truleg frå urfolkskulturar som var gått under før området vart kolonisert.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Marajó» frå Wikipedia på tysk, den 14. august 2013.*
* *Denne artikkelen bygger på «Marajó» frå Wikipedia på svensk, den 14. august 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
**Vera Nikolić** (fødd 23. september 1948) er ein serbisk tidlegare mellomdistansløpar som vart europameister for Jugoslavia på 800 m både i 1966 og 1971.

Aktiv
-----

Knapt 18 år gammal vann Nikolić 800 meter under EM i friidrett 1966 i Budapest på tida 2.02,8. Ho var då den yngste europameisteren i friidrett nokon gong, fyrst 20 år seinare vart denne prestasjonen kopiert av ein yngre utøvar. Den 20. juli 1968 sette Nikolić verdsrekord på 800 m i London då ho vart klokka inn på tida 2.00,5. Rekorden stod i tre år, til dess vesttyske Hildegard Falck vart den fyrste kvinna under to minuttar på 800 m.

I europameisterskapen 1969 i Aten fekk Nikolić bronsemedaljen, slått på målstreken av sølvvinnaren Anneliese Damm Olsen frå Danmark, medan Lillian Board frå Storbritannia vann ein klar siger. Derimot lukkast ho å ta eit nytt EM-gull under friidretts-EM 1971 i Helsingfors, i suveren majestet sprang ho i mål på tida 2.00,0. Seinare i 1971-sesongen vann ho både 800 m og 1500 m under Mellomhavsleikane i Izmir.

Under dei olympiske leikane i München i 1972 kom Nikolić på femteplass på 800 meter med tida 1.59,98.

Merknadar
---------

1. ↑  Serbisk-kyrillisk Вера Николић

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vera Nikolić» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Ulrich Friedrich Woldemar Graf von Löwendal** (1. april 1700–27. mai 1755) var ein feltherre og marskalk i Frankrike. 

Löwendal tenestegjorde i hæren i 1713 under keisar Karl VI av Det tysk-romerske riket og kjempa i Polen. Som frivillig slutta han seinare til danske teneste, men kom i 1716 tilbake til keisaren. I slaget ved Peterwardein og omleiringane av Timisoara og Beograd utmerkte seg.

Löwendal gjekk seinare inn i teneste for Kong August II av Polen, der han vart utnemnd som feltmarskalk og generalinspektør for det saksiske infanteriet. I 1733 vart han sett til å organisere forsvaret av Krakow mot det opprørske Polen. I 1734 og 1735 kommanderte han dei saksiske troppane ved Rhinen. 

Löwendal gjekk så inn i teneste for den russiske hæren og slo tyrkarane ved Chotyn i 1739, og frå 1741 til 1743 kjempa han mot Sverige i Finland. 

Heretter gjekk han inn i kong Ludvig XV av Frankrike si teneste under den austerrikske arvefølgjekrigen. Han vart generalløytnant i 1743 og utmerkte seg i omleiringa av Menen, Ypres og Freiburg i 1744. 1745 kommanderte han reserverkorpset i slaget ved Fontenoi, og erobra så Gent, Oudenaarde, Ostend og Nieuport. Den 6. september 1747 tok han Bergen op Zoom, før han deltog i omleiringa av Maastricht. 

Ulrich von Löwendal døydde den 27. mai 1755 i Paris.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ulrich von Löwendahl» frå Wikipedia på tysk, den 27. desember 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* BPN
* NKC

 |
Sir **William Victor McCleery** (17. juli 1887–30. oktober 1957) var ein framståande næringslivsmann og unionistpolitikar i Ulster Unionist Party i Nord-Irland, og ein leiande medlem i Orangeordenen.

Karriere
--------

McCleery var administrerande direktør for tekstilindustrifirmaet Hale, Martin and Company, og frå 1921 til 1946 var han president i Ballymoney handelstandsforeining. Frå 1922 til 1945 var han leiar for North Antrim Agricultural Association og frå 1931 til 1946 var han President for North Antrim Unionist Association. Han var og ein periode stormeister for Orangeordenen i Antrim.

McCleery vart vald inn i regionsparlamentet i Belfast for North Antrim i eit suppleringsval i 1945, i 1945 var han ein periode Arbeidsminister før han gjorde teneste som Handelsminister til 1953. I 1949 vart han utnemnd til Privy Council of Northern Ireland. Etter at han gjekk ut av regjeringa var leiar for Unionist Back Bench Committee til 1956. McCleery vart teken opp i riddarstanden i 1954.

McCleery vart stormeister i Orangeordenen for Irland i 1954, og det var ein posisjon han nytta til å stø Unionistpartiet og regjeringa. Frå året etter - 1955 - vart han stormeister for Imperial Grand Orange Council of the World.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  *Biographies of Members of the Northern Ireland House of Commons*, arkivert frå originalen 7. mai 2019, henta 24. mai 2020
2. ↑  The Orange Establishment, 1950–63[*daud lenkje*]

* *Denne artikkelen bygger på «William McCleery (politician)» frå Wikipedia på engelsk, den 24. mai 2020.*
|  |
| --- |
| ***Vera***  Song av Pink Floydfrå albumet *The Wall* |
|  |
| **Utgjeve** | 30. november 1979 |
| **Innspelt** | April-november 1979 |
| **Sjanger** | Kunstrock |
| **Lengd** | 1:35 |
| **Selskap** | Harvest Records (UK), Columbia Records (US)/Capitol Records (US) |
| Låtskrivar(ar) | Roger Waters |
| **Produsent** | Bob Ezrin, David Gilmour, James Guthrie og Roger Waters |
|
|

**«Vera»** er ein song av det britiske bandet Pink Floyd laga av Roger Waters for albumet deira *The Wall* i 1979. 

Kvinna som songtittelen refererer til er Vera Lynn, som var ein britisk songar under andre verdskrigen. 
Første tekststrofe, «Does anybody here remember Vera Lynn? Remember how she said that we would meet again some sunny day», refererer òg til ein av dei mest kjende songane hennar «We'll Meet Again». Dette er ein ironisk referanse sidan verken Roger Waters eller hovudrolla i *The Wall*, Pink, vil få møte far sin igjen, som døydde i krigen. Tekstlinja «Vera, what has become of you?» kan tyde at Vera Lynn sjølv, i lag med løftet hennar («We’ll meet again, don’t know where, don’t know when.»), har forsvunne, som igjen kan tolkast som at alt håp er ute.

Filmversjon
-----------

Filmversjonen av songen opnar med at Vera Lynn syng «The Little Boy That Santa Claus Forgot», ein song om ein gut utan far, som Roger Waters sjølv. I tillegg kan ein på første sporet av *konsertutgåva* av albumet høyre «We'll Meet Again» i staden for klippet frå «Outside the Wall», som er på studioversjonen.

Fakta
-----

* Opningsdialogen ein kan høyre i bakgrunnen («Where the hell are you, Simon?») har lydeffektar frå filmen *Battle of Britain* frå 1969.
* På turnéen i 2006 spelte Roger Waters denne songen som ein del av ekstranummeret.

Medverkande
-----------

* Roger Waters – vokal, akustisk gitar
* David Gilmour – akustisk gitar, bassgitar
* Richard Wright – Prophet-5 synthesiser

med:

* New York Symphony Orchestra

Personell per Fitch og Mahon.

Kjelder
-------

* Fitch, Vernon. *The Pink Floyd Encyclopedia* (3. utg.), 2005. ISBN 1-894959-24-8

1. ↑  Fitch, Vernon and Mahon, Richard, *Comfortably Numb — A History of The Wall 1978–1981*, 2006, s. 96.
**Marathariket** eller **Marathaforbundet** var eit rike som eksisterte mellom 1674 og 1818 og omfatta store delar av dagens India, Pakistan og Bangladesh. På sitt største omfatta riket størsteparten av det indiske subkontinentet og hadde eit areal på over 2,8 million km². Riket var styrt av marathitalanda hinduar frå Vest-India, og avløyste det muslimske mogulherredømet. Grunnleggjaren Shivadji er ein viktig indisk og hinduisk nasjonalhelt. Riket tapte seinare makt og territorium til det afghanske Durraniriket og til Det britiske austindiakompaniet. «Maratha» er nemninga på ein vestindisk kaste, men kan også visa til marathitalarar. 

Marathariket oppstod på 1600-talet då Shivaji gjorde opprør mot stormogulen Aurangzeb. Riket utvida seg kraftig etter at Aurangzeb døydde i 1707, men tapte seinare Panjab til Durraniriket i det tredje slaget ved Panipat. Seinare blei riket delt opp i mindre marathastatar (av dette Marathaforbundet), som deretter tapte mot britane i dei tre anglo-maratha-krigane, der britane annekterte stadig meir av marathaområda. Tre av marathastatane overlevde som britiske vasallstatar fram til dei blei innlemma i sjølvstendige India i 1947–1948.

Personlegdommar i Marathariket
------------------------------

Riket kom til å bli dominert av fem familiar: Peshwa frå Pune, som hadde det arvelege førsteministerembetet, Bhonsle, famlien til Shivaji, Scindia frå Gwalior i noverande Madhya Pradesh, Holkar frå Indore i Madhya Pradesh og Gaekwad frå Baroda i noverande Gujarat og Maharashtra.

### Kongehus

**Bhonsle**

* Tsjhatrapati Shivadji (1630–1680)
* Tsjhatrapati Sambhaji (1657–1689)
* Tsjhatrapati Radjaram (1670–1700)
* Dronning Tarabai
* Tsjhatrapati Sjahu
* Tsjhatrapati Ramaradja

**Kolhapur**

* Dronning Tarabai (styrte i namnet til sonen av Marathariket|Shivaji II)
* Tsjhatrapati Sambhadji
* Tsjhatrapati Sjahu IV

### Peshwa

* Moropant Trimbak Pingle (1674–1683)
* Bahirodji Pingale (1708–1711)
* Baladji Visjwanath (1713–1720)
* Badjirao I (1720–1740)
* Balaji Badjirao
* Madhavrao Peshwa
* Narayanrao
* Raghunathrao
* Sawai Madhavrao
* Badjirao II
* Nana Sahib

Kjelder
-------

* Kristiansen, Knut, Marathaer (14. februar 2009), *Store norske leksikon*. Henta 16. februar 2014.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Marathariket» frå Wikipedia på bokmål, den 16. februar 2014.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Marathariket**
**Mogwai** er eit skotsk postrockband frå Glasgow, skipa i 1995.
Mogwai er blitt eitt av dei mest innverknadsrike og kjente postrock-banda. Dei skriv lange instrumentale gitarbaserte stykke i postrock-tradisjonen, vanlegvis variasjonar over eit enkelt tema, og dei er kjende for dynamisk kontrast, melodiske bassriff, og ein særeigen bruk av distortion og effektpedalar.

Stilen er påverka av grupper som The Dirty Three, Joy Division, The Jesus and Mary Chain, My Bloody Valentine, King Crimson og postrock-pionerane Slint og Tortoise.

Historie
--------

Stuart Braithwaite og Dominic Actchinson skipa gruppa saman med Martin Bulloch i 1995. Dei to første hadde då kjent kvarandre nokre år, og då dei trefte Bulloch som spelte trommar, danna dei eit band saman. Gruppa tok namnet sitt frå dyra i filmen *Gremlins*, som i kinesisk tradisjon tyder 'vond ånd' eller 'djevel' på kantonesisk. Gitaristen Stuart Braithwaite har sagt at namnet ikkje har noka særskild tyding for gruppa.

Gruppa debuterte i februar 1996 med singelen *«Tuner»/«Lower»*. Ved slutten av året blei dei tildelt utnemninga «single of the week» av *NME* for *«Summer»*, noko dei oppnådde igjen tidleg i 1997 med *«New Paths to Helicon»*. Bandet spelte nokre konsertar før John Cummings vart med. Dei byrja så å spela inn plata *Mogwai Young Team*. Med seg på denne innspelinga hadde dei òg Brendan O'Hare, kjend frå bandet Teenage Fanclub. Han blei aldri fast medlem i bandet, og var berre med på denne plata. Barry Burns kom ikkje med i bandet før dei skulle spela inn den tredje plata si, *Come On And Die Young*.

Diskografi
----------

### Studioalbum

* Young Team, 27. oktober 1997
* Come on Die Young, 29. mars 1999
* Rock Action, 30. april 2001
* Happy Songs for Happy People, 9. juni 2003
* Government Commissions (B.B.C. Sessions 1996-2003) 2005
* Mr. Beast, 8. mars 2006
* Zidane: A 21st Century Portrait, 30. oktober 2006
* The Hawk Is Howling, 22. september 2008
* Hardcore Will Never Die, But You Will, 2011
* *Rave Tapes*, 2014
* *Every Country's Sun*, 2017
* *As the Love Continues*, 2021

Merknadar
---------

1. ↑  "it has no significant meaning and we always intended on getting a better one, but like a lot of other things we never got round to it."

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Strong, Martin C. (2003) *The Great Indie Discography*, Canongate, ISBN 1-84195-335-0, s. 872
2. ↑  Wolk, Douglas (1999) "Our Gang", *CMJ New Music Monthly*, mai 1999. Henta 17. april 2010
3. ↑  Whitely, Sheila (2008). *Christmas, Ideology and Popular Culture*. Edinburgh University Press. s. 165. ISBN 9780748631872.
4. 1 2  «FAQ». mogwai.co.uk. 2006. Arkivert frå originalen 21. april 2006.

* *Denne artikkelen bygger på «Mogwai» frå Wikipedia på bokmål, den 6. august 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Mogwai**

* Offisiell nettstad Edit this at Wikidata

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
*For den greske astronomen, sjå Hipparkhos.* 
Hipparcos-satellitten i Large Solar Simulator, ESTEC i februar 1988
**Hipparcos** (eit akronym for **Hi**gh **P**recision **Par**allax **Co**llecting **S**atellite) var ein satellitt skoten opp av Den europeiske romfartsorganisasjonen (ESA) i 1989. Han var i teneste mellom 1989 og 1993 og var det første romeksperimentet vigd til astrometri, den nøyaktige målinga av stjerneposisjonar, parallaksar og eigenrørsler. Hipparcos-katalogen er ein høgpresisjons-katalog over meir enn 100 000 stjerner som vart publisert i 1997. Tycho-katalogen, med lågare presisjon, over meir enn èin million stjerner vart publisert på same tid, mens den betre Tycho-2-katalogen over 2,5 millionar stjerner vart publisert i 2000.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hipparcos» frå Wikipedia på bokmål, den 15. juni 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hipparcos Space Astrometri Mission på ESA
* Hipparcos- og Tycho-katalogen på CASU Astronomical Data Centre

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**.40 S&W** (Smith & Wesson) er ein 10 mm pistol-patron utvikla av det amerikanske våpenfirmaet Smith & Wesson. 

Patronen vart utvikla frå ein 10 mm pistol-patron som FBI hadde teke i bruk, men som synte seg å vera for kraftig for somme av FBI-agentane. Rekylen og munningselden var for mykje for dei, særleg i pistolar med kort løp. Ein kom da til at ein patron kraftig nok for hjorte-jakt ikkje trong vera så kraftig i politiarbeid. FBI starta da å bruke ein neddempa versjon, og Smith & Wesson rekonstruerte så denne for å gjera han kortare samtidig som han heldt på yte-evna til den neddempa FBI-patronen. Denne nye patronen viste seg å bli ein suksess. 

Patronar i kaliber .40 S&W er om lag same lengda som dei i kaliber 9 mm Parabellum, så mange pistolar utvikla for dette kaliberet kunne produserast i ein .40 S&W-versjon. 

Det er kanskje ironisk at den austerrikske GLOCK-pistolen slo Smith & Wesson på marknaden med ein kaliber .40 S&W. 

Typisk nok var mange våpensynsarar i USA imot kaliber .40 S&W til å begynne med, og ville halde på den lange og svært kraftige kaliber 10 mm Auto FBI først hadde bruka. 

Kaliber .40 S&W har likevel vorte ein stor suksess i USA, der mange ser kaliber 9 mm Parabellum som for svakt, sjølv om .40 S&W berre er litt kraftigare. Stordelen av politiet i USA har no våpen i kaliber .40 S&W, men har altså likevel kjøpt mange av desse våpna frå Europa, slik som GLOCK-pistolen. 

Det er elles rapportert fleire hylsefeil med kaliber .40 S&W enn med 9 mm Parabellum, feil som har ført til gasslekkasje og øydelagde våpen.

Kjelde
------

Engelskspråkleg wikipedia
Koordinatar: 34°56′14″N 36°37′18″E﻿

**Hirbnafsah** (arabisk حر بنفسه, òg skrive **Harb Nafseh** eller **Harbanafsa**) er ein by nordvest i Syria i Hama guvernement, sørvest for Hama. Av stader i nærleiken finn ein Deir al-Fardis i nord, Tumin og al-Rastan i aust, Kisin og Kafr Nan i sør, Talaf i sørvest. I følgje Statistisk sentralbyrå i Syria (CBS), hadde Hirbnafsah eit folketal på 3 574 i 2004. Han er det administrative senteret og den sjette største staden i Hirbnafsah *nahiyah* («underdistrikt») som består av 26 stader med eit samla folketal på 54 592. Innbyggjarane er hovudsakleg sunnimuslimar.

Den syriske geografen Yaqut al-Hamawi nemnte at Hirbnafsah var «ein landsby under Hims» då han vitja i 1225 under styret til Ajjubide-dynastiet.

Under den syriske borgarkrigen, som byrja i 2011, hevda opposisjonen at 40 menneske i Hirbnafsa vart drepne etter at den syriske hæren og pro-statleg militssoldatar bomba landsbyen den 6. august 2012. Andre opposisjonskjelder gav talet til å vere 11, inkludert fem barn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Hirbnafsah» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mai 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Smith, Eli; Robinson, Edward (1841). *Biblical Researches in Palestine, Mount Sinai and Arabia Petraea: A Journal of Travels in the Year 1838* **3**. Crocker and Brewster.
* le Strange, Guy (1890), *Palestina Under the Moslems: A Description of Syria and the Holy Land from A.D. 650 to 1500*, Committee of the Palestine Exploration Fund

1. ↑  Folketeljing 2004 Arkivert 2013-01-12 ved Archive.is. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Hama guvernement. (arabisk)
2. ↑  Smith, 1841, s. 178.
3. ↑  le Strange, 1890, s. 448.
4. ↑  Syria TV 'hit by bomb attack' in Damascus. *BBC News*. 21. mai 2014.
Suffikset **-ine** er ein namnedel som kan danna kvinnenamn av manns- eller stadnamn. Det kan også brukast til å gjera kjælenamn av kvinnenamn. Endinga var svært produktiv på 1800-talet, og mange mannsnamn som var mykje brukt då finn me igjen som kvinnenamn med ine-form. 

Stavinga kjem opphavleg frå gresk. Me finn henne til dømes i Hermine, frå gudenmnet Hermes. Ho vart mykje brukt i Frankrike og Tyskland, og spreidde seg derfrå til Danmark og vidare til Noreg. Sidan er mange former nesten døydd ut, medan nokre få ine-namn, som Kristine og Caroline, er blitt svært populære.

Bruken er nå gått kraftig ned i Noreg, men er framleis populær i dei tidlegare nemnde landa. Ine, som opphavleg var ei forkorting for slike namn, er derimot blitt eit populært fornamn i Noreg.

Den latinske forma av stavinga er -ina, som er mykje brukt i Italia og Storbritannia.

### Ine-namn


|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| * Andrine
* Anine
* Caroline
* Georgine
* Gjendine
* Gurine
* Hansine
 |  | * Hermine
* Hemmine
* Jørgine
* Jensine
* Josefine
* Katrine
* Kristine
 |  | * Nicoline
* Nielsine
* Oline
* Olufine
* Pauline
* Petrine
* Vilhelmine
 |  |