recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Carl Ludvig Schreiner Godske** (fødd 20. mai 1906 i Bindal, død 3. juli 1970 i Bergen) var ein norsk meteorolog og matematikar. 

Han tok gradane cand.real. i 1930 og dr.philos. i 1934 ved Universitetet i Oslo og var professor i meteorologi ved Geofysisk institutt i Bergen frå 1940. 
Han vart privatassistent for Vilhelm Bjerknes i 1929, og vart etter kvart ein av dei viktigaste medarbeidarane hans. Som professor ved Universitetet i Bergen bygde han òg opp faget anvendt matematikk, og var av dei første i landet som såg mogelegheitene som opna seg med bruk av elektroniske reknemaskinar. I 1958 fekk han starta selskapet EMMA (Elektronisk Matematikk Maskin), og var med på å få verkeleggjort EDB-anlegget til universitetet. 

Han arbeidde innan hydrodynamikk og var banebrytande innan forsking på lokalmeteorologi og landbruksmeteorologi. Han oppretta eit stasjonsnett for måling av varmestråling.

Godske var medlem av Det Norske Videnskaps-Akademi frå 1937, Selskapet til Vitenskapenes Fremme og fleire utanlandske akademi, og han var formann i Norsk Geofysisk Forening 1956–1957. Han vart utnemnd til riddar av 1. klasse av St. Olavs Orden i 1967.

Utgjevingar (utval)
-------------------

* *Die Störungen des zirkularen Wirbels einer homogen-inkompressiblen Flüssigkeit*, doktoravhandling, DNVA Avh. I 1934 nr. 1, 1934
* *On the coupling of shearing instability and static stability in fluid motions*, BMÅ, Naturvit. rk. 1945 nr. 4, Bergen 1945
* *Ungdommen og vitenskapen*, 1946
* redaktør for *Forskning og framsteg*, Bergen 1946
* *Kirken den er et gammelt hus*, Bergen 1948
* *Norge på langs. Roverstafetten 1951 Lindesnes–Nordkapp*, Bergen 1952
* *Studies in local meteorology and representativeness*, UiB Årbok, Naturvit. rk. 1952 nr. 10, Bergen 1952
* *Hvordan blir været? Meteorologi for alle*, 1956
* *Dynamic Meteorology and Weather Forecasting*, Boston (USA) 1957
* *Statistikk i forskning og praksis*, Bergen 1966
* *Oppdagerferden. Forskning og friluftsliv*, Bergen 1971

Kjelder
-------

* «Carl Ludvig Schreiner Godske» i *Store norske leksikon*, snl.no.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
| **Fylkesveg 665**  |
| --- |
| **665** |
| Osmarka bedehuskapell ved fylkesveg 665Foto: Halvard HatlenOsmarka bedehuskapell ved fylkesveg 665Foto: Halvard Hatlen |
| Strekning |
| Øydegarden i Molde – Angvik i Gjemnes |
| Fylkesveg 665 |
| Informasjon |
| Lengd | 19,8 km |
| Status | fylkesveg |
| Tilstøytande vegar |
|  |

*Sjå òg Fylkesveg 665 (fleirtyding)*
**Fylkesveg 665** (**Fv665**) går mellom Øydegarden i Molde og Angvik i Gjemnes. Vegen var ein av de siste riksvegane i landet som fekk asfalt - den siste strekninga opna i 2003. I hovudsak fylgjer vegen same trasé som Den Trondhjemske postvei. Veglengda er 19,8 km.

Før 1. januar 2010 var vegen riksveg, men har no status som fylkesveg etter at forvaltingsreforma trod i kraft.

Kommunar og knutepunkt
----------------------

###  **Møre og Romsdal**

Molde

* **62** Øydegarden

Gjemnes

* Fv289 frå Øye til **666** Torvikbukt (9,2 km)
* Fv291 frå Fagerlia til **666** Flemma (8,2 km)
* **666** Angvik

Bakgrunnsstoff
--------------

* Statens vegvesen – trafikkmeldingar Fv665
* Statens vegvesen – trafikkmeldingar
**CAS-nummer** er eit identifiseringssystem for kjemiske sambindingar ved hjelp av unike talkombinasjonar. CAS er ei forkorting for *«Chemical Abstracts Service»* som er ei avdeling av *«American Chemical Society»*, kjemilaget i USA. 

Alle kjemikalie som er skildra i litteraturen blir tildelt eit nummer av CAS. Førebels er det tildelt over 20 millionar CAS-nummer og det kjem nye kvar dag. Sjølve nummeret har inga tyding anna enn som eit løpenummer som kan brukast for å gjera søk i kjemiske databasar lettare, sidan mange stoff har fleire namn. Ein kan bruke CAS-nummer som søkekriterium i dei fleste større kjemikaliedatabasane, og det er eit system som blir brukt internasjonalt.

Oppbygging
----------

Eit CAS-nummer er delt opp i tre talgrupper ved hjelp av bindestrekar. Den første gruppa kan ha opp til seks siffer, den andre har to, og den tredje er eit einsleg siffer som skal verka som kontrollsum. Denne blir rekna ut ved å ganga ut det siste sifferet med 1, det andre med 2, det tredje med 3 og så bortetter før ein legg alle desse saman og reduserer dei etter ein modul på 10. Til dømes har vatn CAS-nummeret 7732-18-5. Kontrollsummen blir rekna ut som (8×1 + 1×2 + 2×3 + 3×4 + 7×5 + 7×6) mod 10 = 105 mod 10 = 5.

Sjå òg
------

* EINECS-nummer
* UN-nummer
* E-nummer

Bakgrunnsstoff
--------------

* NIH Arkivert 2005-07-06 ved Wayback Machine.: Finn eit CAS-nummer
**C++** er eit programmeringsspråk som vart vidareutvikla frå programmeringsspråket C av Bjarne Stroustrup tidleg på 1980-talet. I motsetjing til C, støttar C++ objektorientert programmering. Ein kan då gruppere variablar og prosedyrer i klassar. Vidare kan ein definere objekt av klassen. Som i dei fleste andre objektorienterte programmeringsspråk kan ein klasse arve eigenskapar frå ein annan klasse. C++ er eit såkalla multiparadigme-programmeringspråk, det vil seie at ein kan kombinere ulike måter å programmere på, til dømes objektorientert programmering, generisk programmering, prosedyreorientert programmering, og til ein viss grad funksjonell programmering.

Døme
----

Eksempelet nedanfor skriv *Hallo!* på skjermen. Deklarasjonsfila *<iostream>* må inkluderast for at ein skal kunne nytte straumen *cout*. Det er ei rekkje slike filer som må inkluderast etter kva ein treng. Utskrifta vert gjort i funksjonen main som også returnerer heiltalet 0, som fortel at programmet er køyrt utan feil (det kunne òg ha returnert feilkodar som identifiserer feilårsak).

```
# include <iostream> // nødvendig for å nytte straumen cout
int main()
{ 
 std::cout << "Hallo!\n";
 return 0;
}

```

eller:

```
# include <iostream>
using namespace std;
 
int main()
{ 
 cout << "Hallo!\n";
 return 0;
}

```

| * v
* d
* e
Programmeringsspråk |
| --- |
| ABC**·** Ada**·** AFL**·** Agora**·** ALGOL**·** APL**·** Assembler**·** awk**·** B**·** BASIC**·** BETA**·** BLISS**·** C**·** C++**·** C#**·** Caml**·** Cobol**·** Concurrent C**·** CSP**·** D**·** Delphi**·** Erlang**·** Forth**·** Fortran**·** Haskell**·** HyperTalk**·** Icon**·** INTERCAL**·** Java**·** Lisp**·** Miranda**·** ML**·** Modula**·** NIAL**·** Objektorientert C**·** occam**·** OCaml**·** O'Haskell**·** Pascal**·** Perl**·** PHP**·** Pike**·** PL/I**·** Plankalkül**·** Portal**·** Prolog**·** Python**·** R**·** Ruby**·** Scheme**·** Simula**·** Sina**·** Sisa**·** Smalltalk**·** SML**·** SNOBOL**·** Visual Basic |
**Mio** kan vera både manns- og kvinnenamn. Dei er lite utbreidd i Noreg, der det i 2008 berre var 22 menn og 4 kvinner som heitte Mio.

Bakgrunn
--------

Namnet kan koma frå det italienske eller spanske ordet for 'min' (maskulinum), *mio*, og kan sjåast på som ei mannleg form av namnet Mia. 

I Japan er Mio eit namn sett saman av 美 (mi), 'vakker', og 桜 (ou) 'kirsebærblom' eller 緒 (o) 'tråd'. Tydinga blir gjerne oppgjeve som 'trippeltråd'.

Kjende namneberarar
-------------------

Mio er mest kjend som tittelkarakteren i barneboka *Mio, min Mio* (1954) av Astrid Lindgren. Dette namnet er det rette namnet til guten som til dagleg blir kalla Bo Vilhelm Olsson.

* Michael Mio Nielsen (f. 1965) med kallenamnet Mio, dansk fotballspelar.

Annan bruk
----------

Mio er også namnet på ein epletype utvikla i Sverige og kalla opp etter Lindgren-figuren.

Mio Möbler er ein svensk møbelkjede.

Kjelder
-------

* Behind the name
* Japanese Girls' Names
* Engelsk og Svensk Wikipedia

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter norsk namnestatistikk for Mio hjå Statistisk Sentralbyrå

* «Mio» ved behindthename.com
Stiftgarden ca. 1860.
Stiftgarden fotografert før 1913.Foto: Ingimundur Eyolfson / Nasjonalbiblioteket

Porten til stiftgarden på Norsk Folkemuseum i passasjen frå Torget til friluftsmuseet. Tympanonfeltet av tre skal illudera stein og burde ha steinfarge.
**Stiftgarden** var ein herskapeleg bygard i Rådhusgata 13 i Christiania. I dag står bygningen på Norsk Folkemuseum.

Innkjørselsport til Stiftgården, innsiden. No på Norsk Folkemuseum. Teikning av arkitekt Peter Blix 1896, Oslo Museum.

Historia til bygningen
----------------------

Bygningen vart oppført i 1757 som bustad for trelasthandlaren Morten Leuch. Etter at han døydde vart han teken over av enka Mathia Collett, som gifta seg for andre gong i 1773 med den ni år yngre Bernt Anker. I 1781 vart bygningen selt til staten som lokale for overhoffretten, frå 1797 stiftoverretten. Namnet «stiftgarden» fekk han på grunn av at stiftoverretten heldt til her. 1814-1896 var bygningen kontor, dels òg bustad for den svensk-norske kongen sin statthaldar, frå 1873 bustad og kontor for den norske statsministeren. Statsrådmøta for saker som kunne vedtakast endeleg utan nærværet til kongen, vart halde i Stiftsgården. Både Statssekretariatet i Christiania. (Felleskontoret til regjeringa oppretta 2. mars 1814) og embetet som Sekretær for Formannen til den norske regjering (oppretta 2. juli 1829) hadde kontor i bygningen).

Etter at ein ny statsministerbustad i Parkveien 45 vart kjøpt inn i 1896, selde staten Stiftgarden til private. Chr. Matthiessen (etterkvart kjend som Banan-Matthiessen og seinare BAMA) byrja med import av bananar i 1905 og hadde bananmodneri i Stiftgarden. Garden vart riven i 1913 og Sjøfartsbygningen vart oppført på tomta.

Ifølgje Alf Collett var bygningen «et landskjendt midtpunkt for hovedstadens høiere selskabsliv». Innvendig hadde han store selskapssalar pryda med landskapsbilete på veggane. 
Ved rivinga i 1913 vart interiøret frå Morten Leuchs visittstove demontert og sett opp att i *Bysamlingen* på Norsk Folkemuseum. Museet tok òg vare på hovudporten mot Rådhusgata og sette han inn i *Bybygningens fasade* mot Torget i portopninga til Folkemuseets friluftsmuseum.

Sjå òg
------

* Paléet

Kjelder
-------

1. ↑  Holck, Per (2005): *Bernt Anker – Samtid, liv og forfatterskap*, Oslo. s. 61

* *Denne artikkelen bygger på Stiftsgården i Christiania frå Wikipedia på bokmål, versjonen frå 5. november 2017*

Litteratur
----------

* Collett, Alf: *Familien Collett og Christianialiv i gamle daga.* Kristiania: Cappelen, 1915.

Bakgrunnsstoff
--------------
**Madeline Manning** (fødd 11. januar 1948) er ein USA-amerikansk tidlegare friidrettsutøvar frå Cleveland som vart olympisk meister på 800 meter i 1968.

Aktiv
-----

Manning slo gjennom i 1967-sesongen, 19 år gammal, då ho vann 800 meter både under dei panamerikanske leikane i Winnipeg og universiaden i Tokyo. Hausten 1968 deltok ho i dei olympiske sommarleikane i Mexico-byen og vann ein suveren siger på 800-meteren. 

Under Sommar-OL 1972 i München vart Manning slått ut or 800-tevlinga i semfinalane, seinare i leikane sprang ho den andre etappen for USA sitt stafettlag i 4 x 400 m stafett, eit lag som fekk sølvmedalje, slått med over to sekundar av Aust-Tyskland.

I 1976 sette Manning personleg rekord på 800 meter med den sterke tida 1.57,90. Ho tok seg greitt til semifinalane på distansen i OL i Montreal, men gav opp å kome vidare frå semifinaleløpet.

Manning var aktiv i friidrett til 1981 og vann i alt 10 nasjonale meisterskapsgull.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1968 i Mexico-byen: Gullmedalje på 800 m – 2.00,9, framom Ileana Silai (2.02,5)
* OL 1972 i München: Utslått i semifinalane på 800 m (2.02,39 =nr 10). Sølv i 4 x 400 m stafett
* OL 1976 i Montreal: Utslått i semifinalane på 800 m (2.07,25 =nr 16)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Madeline Manning» frå Wikipedia på engelsk, den 31. mai 2018.*
Bart Veldkamp på skeiser.
**Bart Veldkamp** (fødd 22. november 1967) er ein nederlandsk-belgisk skeiseløpar, fødd i Haag. Han vart europameister på skeiser i 1990 og olympisk meister på 10 000 meter under vinterleikane 1992 i Albertville.

Veldkamp representerte fødelandet Nederland i åra 1989-95. Omframt EM-tittelen 1990 og OL-gullet i 1992, vart han tredjemann i firkamp-VM 1990 og 1991, EM 1991 og på 10 000 m under Vinter-OL 1994 på Lillehammer.

Frå 1996 valde Veldkamp å representere Belgia, då han sleit med å kvalifisere seg til meisterskapane på verdas beste landslag. Under Vinter-OL 1998 i Nagano vann han Belgias fyrste olympiske medalje på skeisebanen. I 2001-sesongen overraska han stort ved å verte andremann i EM i Baselga og tredjemann i VM i Budapest. Elles sikra Veldkamp seg to sølvmedaljar og ein bronse i VM i enkeltløp i tida 1996-2001.

Veldkamp la opp i 2006.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bart Veldkamp» frå Wikipedia på nederlandsk, den 4. november 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Bart Veldkamp». olympedia.org. Henta 23. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* ISNI
* Munzinger (sport)

 |
**Bartholomos I** (fødd ***Dimitrios Arkhondonis***, 29. februar 1940 på øya Imbros) er den 270. økumeniske patriarken av Konstantinopel, og med det *primus inter pares* innan den ortodokse kyrkja.

Bartholomeos I er tyrkisk statsborgar, men høyrer til den greske minoriteten i landet. Han tok namnet Bartholomeos da han vart vigd til diakon 13. august 1961. Han vart prestevigd 19. oktober 1969. Frå 1974 har han vore med i den heilage synoden. 22. oktober 1991 vart Bartholomeos vald til patriark av Konstantinopel, og tiltredde 2. november.

Som økumenisk patriark har han engasjert seg i gjenoppbygginga av kyrkjene i den tidlegare austblokka etter kommunismen sitt fall i 1990. Han har ført vidare arbeidet til sine forgjengarar med forsoning med den katolske kyrkja gjennom dialog. Han har også dialog med andre kristne, muslimske og jødiske grupper.

Patriarken har engasjert seg for miljøvern, og har difor fått kallenamnet «den grøne patriarken». I 2002 var han i Noreg for å ta imot Sofieprisen for miljøengasjementet sitt.

I 2008 vart Bartholomos tatt med i tidsskriftet *Time* si liste over dei 100 mektigaste menneska i verda.

Kjelder
-------


* Offisiell nettstad
* Biografi på heimesida Arkivert 2016-03-24 ved Wayback Machine.
* Juryen si grunngjeving for tildeling av Sofieprisen
* Time 100: Bartholomew I Rowan Williams om Bartholomos i høve *Time* si liste.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Stortingets valkomité** er ein fast komité på Stortinget. Komiteen si hovudoppgåve er å fordele stortingsrepresentantane på dei faste komiteane, og halde forhandlingar mellom stortingsgruppene til partia om desse. Valkomiteen handsamar også fordelinga av verva i Stortingets presidentskap, og blir brukt også elles i samband med val som Stortinget skal gjere.

Valkomiteen består av 37 stortingsrepresentantar. Ved samansetjinga blir det teke omsyn til storleiken på partigruppene og geografi. Det er også vararepresentantar som blir kalla inn ved behov.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Valgkomiteen på stortinget.no

| * v
* d
* e
Stortinget |
| --- |
| Presidentskapen | Riksvåpen |
| Fagkomitear: | Arbeid og sosial · Energi og miljø · Familie og kultur · Finans · Helse og omsorg · Justis · Kyrkje, utdanning og forsking · 
Kommunal og forvalting · Kontroll og konstitusjon · Næring ·Transport og kommunikasjon · Utanriks og forsvar |
| Andre komitear: | Fullmaktskomiteen · Valkomiteen · Arbeidsordningskomiteen · Utvida utanriks- og forsvarskomité |
| Etatar: | Sivilombodet · Ombodsmannen for forsvaret · Ombodsmannen for sivile vernepliktige · Riksrevisjonen · EOS-utvalet |
Ein **stortingsrepresentant** (historisk ofte kalla **stortingsmann**) er ein folkevald til den norske nasjonalforsamlinga, Stortinget.
Han eller ho er vald av innbyggjarane i Noreg til å sitje på Stortinget, som er det øvste demokratisk valde organet i Noreg. Representantane kan tale og stemme på Stortinget, men mykje av arbeidet gjer dei i dei ulike stortingskomitéane.

Det har sidan Stortingsvalet 2005 vore 169 representantar, av dette 150 distriktsrepresentantar og 19 utjamningsmandat. I tillegg kjem vararepresentantar frå dei listene som får representantar på Stortinget.

Valordning
----------

*Sjå òg Valordning i Noreg*.
### Krav til å vere valbar

For å vere valbar til Stortinget må ein oppfylle krava til røysterett (vere norsk statsborgar, vere fylt 18 år ved utgangen av valåret og vere eller ha vore folkeregisterført busatt i Noreg) og ikkje vere administrativ tilsett i eit av departementa, i diplomatiet eller vere dommar i Høyesterett.

Kandidatane er i utgangspunktet pliktige til å stille til val om dei blir nominerte, noko som resulterte i at Samfunnspartiet nominerte ei rekke kjendisar til Samfunnspartiet si liste utan deira vitande og vilje. For å få fritak frå nominasjon må kandidaten anten vere busett i ein annan valkrins, vere medlem av eit anna parti eller vere vald inn i førre periode.

### Distriktsrepresentantar

Distriktsrepresentantane blir valde ved forholdstalsval i fleirmannskretsar der kvart fylke fungerer som ein valkrins. Representantane blir fordelt etter St. Laguës modifiserte metode.

### Utjamningsmandat

*Sjå òg Utjamningsmandat*.
Kvar valkrins (fylke) har eit utjamningsmandat som blir fordelt mellom dei partia som har over 4% av røystene på landsbasis og har flest «ubrukte» stemmer.

Løn
---

*Hovudartikkelen for dette emnet er **Stortingets lønnskommisjon**.*

Stortingsrepresentantane har ei basisløn på 654 000, i tillegg har representantar som bur lengre enn 40 km unna Stortinget 169 kr/dag, medan lokale representantar mottar 75 kr i daggodtgjersle. I tillegg dekkast telefon og reiseutgifter for representantane.

For stortingsrepresentantar er pensjonsalderen 65 år. Full alderspensjon får ein etter dagens reglar etter 12 år og utgjør 66 prosent av den årlege godtgjersla til stortingsrepresentantar.

Referansar
----------

1. 1 2  Vallova – §3-1
2. ↑  Verdens Gang – Otto Jespersen stiller til valg ...mot sin viten og vilje

Sjå òg
------

* Vararepresentant (Stortinget)
* Liste over stortingsrepresentantar 2009–2013
* Lister over stortingsrepresentantar
|  |
| --- |
| **Smånesle** |
| SmånesleSmånesle |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Overrekkje:** | Landplantar Embryophyta |
| **Rekkje:** | Karplantar Tracheophyta |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Roseordenen Rosales |
| **Familie:** | Neslefamilien Urticaceae |
| **Slekt:** | Nesleslekta *Urtica* |
| **Art:** | **Smånesle** *U. urens* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Urtica urens***L. 1753 |

**Smånesle** eller **eiternesle** (*Urtica urens*) er ein eittårig plante i nesleslekta med «brennande» blad og stengel. Ho er ein av to nesleartar som veks i Noreg; den andre er stornesle.

Planten har motsette, grovtagga blad og lysegrøne blomar som heng i knippe frå bladhjørna. Stengel og blad har brennhår som sprøyter ut ei giftig væske når den skjøre, glasaktige spissen blir broten av.

Smånesle stammar frå Eurasia og er innført i Nord-Amerika og på New Zealand.
Ein finn gjerne smånesle i gartneri og kjøkkenhagar.

Smånesle er kjent frå langt tilbake i historia. Fruktene av smånesle er funne i Osebergskipet. Albertus Magnus (1192–1280) oppgav at ho brann sterkare enn stornesle.

Kjelder
-------

1. ↑  «Art Urtica urens L.». Artsdatabanken. Henta 25. november 2017.
2. 1 2 3 4  «nesle» i *Store norske leksikon*, snl.no.
3. ↑  «Plants Profile for Urtica urens (dwarf nettle)». USDA PLANTS.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* Dyntaxa
* ITIS
* EOL

 |
**Thomas Smith** (5. april 1945–12. april 2019), kjend som **Tommy Smith**, var ein engelsk fotballspelar for Liverpool fotballklubb, kjend for harde taklingar.

Smith var fødd og oppvaksen i Liverpool og spela om lag 500 kampar for Liverpool FC i åra 1963–1978. Han var med på å vinne fem ligameisterskap, og dessutan Europacupen i fotball i 1977. Han avslutta fotballkarrieren med ein sesong i Swansea City AFC i Swansea. Sidan arbeidde han som fotballskribent, skreiv ei spalte for *Liverpool Echo* kvar veke i 35 år frå 1979 til august 2014. I mars 2008 gav han ut sjølvbiografien *Anfield Iron*.

### Landslagsspel

Smith spelte ein landskamp, den 19. mai 1971 tok han plass i Englands midtforsvar i den mållause kampen mot Wales på Wembley stadion i London.

Kjelder
-------

1. ↑  «Anfield Iron Tommy Smith retires as Liverpool Echo columnist after 35 years». *Liverpool Echo*. 22 August 2014. Henta 1 June 2016.

* eu-football

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Tommy Smith på lfchistory.net

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Carl Magne Rønnevig** (30. oktober 1874–1. mars 1970) var ein norsk lege og politikar frå Haugesund. Han representerte Venstre på Stortinget i 1913 og 1931-33.

Rønnevig var son til ein skipsreiar. Han vart cand.med. i 1900. Etter ei kort tid i Brunlanes, arbeidde han som lege i heimbyen Haugesund frå mars 1901. Dei neste 20 åra dreiv han eigen praksis i Haugesund, bortsett frå arbeids- og studieopphald ved Rikshospitalet, og ved sjukehus i København, Hamburg, Berlin, London og Stockholm. Våren 1921 vart Rønnevig utnend til stadsfysikus i Haugesund. Den 1. november vart hans oppsagt av nazi-styresmaktene. På ny stadsfysikus vel eitt år i 1945-46.

Rønnevig var bystyremedlem 1904-19 og 1925-37. Han var ordførar i Haugesund 1910-11 og varaordførar ei tid i 1913. I 1913 møtte han på Stortinget som var varamann for Valentin Valentinsen, medlem i Næringskomite nr 1. Valperioden 1931-33 representerte Rønnevig dei fem kjøpstadene i Vest-Agder og Rogaland, då medlem i Helsekomiteen. Han var elles ein pådrivar i samferdslespørsmål,som mangårig formann i ein komite som arbeidde for den såkalla Oddabanen skreiv han fleire avhandlingar og brosjyrer om Haugesund-Oddabanen. Frå 1910 var han formann han i Haugesunds permanente kommunikasjonskomite. Tida 1921-36 var han formann i Haugesunds fabrikktilsyn og 1937-46 formann i Arbeidsnemnda i Haugesund. 

Rønnevig var òg interressert i museumsarbeid, så han var mellom anna formann i Museums og Historielaget for Haugesund. Frå 1922 styremedlem i Nasjonalforeningen mot Tuberkulosen.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi Arkivert 2014-04-17 ved Wayback Machine.
**CC Amfi**, tidlegare **Hamar Olympiske Amfi, Nordlyshallen**, er ein ishall ved sida av Storhamar Ishall på Hamar. Hallen vart opna 6. desember 1992, som den 26. ishallen i Noreg. Han vart bygd for å huse kortbaneløp og kunstløp under OL på Lillehammer, og har etter det vore heimearena for ishockeyklubben Storhamar Dragons. Tilskodarrekorden vart sett i den avgjerande sluttspelfinalen mellom Storhamar og Vålerenga 28. mars 2004, med 7 405 tilskodarar til stades.

Greiner under vinter-OL 1994
----------------------------

To av i alt tolv greiner vart avvikla i Hamar ALTE-Amfi i 1994: 

* Kunstløp
* Kortbaneløp på skøyter

Etter OL
--------

Storhamar Dragons og bedriftsidrettslag er dei jamne brukarane av ishallen. Lokale bandyklubbar nyttar hallen ved ismangel andre stader i distriktet. 

I 1999 vart nokre av dei innleiande kampane i handball-VM for kvinner spelte i hallen. Han er òg vorte brukt når Noreg har arrangert internasjonale ishockeyturneringar, blant anna ishockey-VM i 1999.

Utanomsportslege arrangement
----------------------------

Den direktesende Idrettsgallaen vert årleg, i byrjinga av januar, skipa til i Nordlyshallen. Hallen blir òg brukt som konsertarena og har hyst konsertar med mellom andre Fats Domino, Little Richard, Willie Nelson og José Carreras.

Byggteknisk
-----------

Nordlyshallen er den største trebygningen i Nord-Europa og den største bygningen i verda i brannsikkert tre. Entreprenør var Martin M. Bakken. Golvflata er på 1 800 km². Hallen har i dag VIP-fasilitetar til ca. 50 personar. 

Byggeprosessen starta hausten 1991 på grunnen til den dåverande fotballbanen ved sida av Storhamar Ishall. Ei ny erstatning for fotballbanen vart anlagt på Prestrud like ved ishallane. I løpet av 14 månader stod hallen ferdig.
**Ågot Jorunn Valle** (fødd 26. mai 1945) er ein norsk politikar frå Levanger, stortingsrepresentant for Hordaland og Sosialistisk Venstreparti i tida 1997-2009.

Valle gjekk ut frå Statens Fysioterapiskole i Oslo i 1967. Sidan arbeidde ho som fysioterapeut i institutt til 1981, deretter var ho 1982-86 fysioterapeut i HVPU og i to år kommunefysioterapeut i Kvam i Hordaland. I tida 1988-97 var ho barnefysioterapeut og leiar av fysio-/ergoterapitenesta i bydelen Loddefjord i Bergen, tilsett som omsorgssjef i Loddefjord 1997.

Frå 1970-åra var Valle ei drivande kraft for Sosialistisk Venstreparti i Bergen og i fylkespolitikken i Hordaland. Hausten 1997 vart ho vald inn på Stortinget for SV i Hordaland, og vart attvald i 2001 og 2005. I den fyrste fireårsbolken var ho nestleiar i familie-, kultur- og administrasjonskomitéen, i den andre var ho leiar av kontroll- og konstitusjonskomitéen. Frå 2005 til -09 var ho odelstingspresident og medlem av utanrikskomitéen. Seksårsperioden 2009-14 var Valle medlem av den norske Nobelkomitéen, sjukemeld frå 2012.

Kjelder
-------

Stortingsbiografi
**Resolusjon 242 frå Tryggingsrådet i SN** vart samrøystes vedteken 2. november 1967, i etterkant av seksdagarskrigen. Han vart vedteken under kapittel VI av FN-pakta. Resolusjonen vart utarbeidd av den britiske ambassadøren Lord Caradon, og vart vald før fire andre utkast som var under handsaming.

Resolusjonen oppfordrar til «etablering av rettferd og varig fred i Midtausten» som kan oppnåast ved «innføringa av begge desse prinsippa: 'Tilbaketrekking av israelske væpna styrkar frå okkuperte territorium i den nylege konflikten' og 'Avslutting av alle krav eller statar i krigstilstand' og respekt for kvar av statane i området sin rett til å leve i fred innanfor sikre og godkjende grenser. Egypt, Jordan, Israel og Libanon vart med i konsultasjon med ein FN-representant over innføringa av resolusjon 242. Etter først å ha fordømd han i 1967, aksepterte Syria resolusjonen i mars 1972 – med atterhald. Syria aksepterte formelt resolusjon 338 frå Tryggingsrådet, våpenkvilen ved slutten av Jom Kippur-krigen, som slutta seg til resolusjon 242.

Han er ein av resolusjonane frå SN som det oftast vert referert til i politikk knytt til Midtausten.

Fotnotar
--------

* Artikkelen var opphavleg basert på ei omsetjing av «Sikkerhetsrådets resolusjon 242» på Wikipedia på bokmål og riksmål.

1. ↑  «UN Transcription of session referring to Chapter VI prior to the introduction of the Resolution Arkivert 2009-02-21 ved Wayback Machine.»
2. ↑  *Sjå «S/PV. 1382 Paragraph 65» for lista over utkast. Det britiske utkastet fekk nummeret «S/8247»*, arkivert frå originalen 21. februar 2009, henta 10. februar 2009
3. ↑  *Sjå «Security Council Document S/10070 Para 2».*, arkivert frå originalen 12. februar 2007, henta 10. februar 2009
4. ↑  *«Syria's acceptance of 338»*, arkivert frå originalen 6. mars 2008, henta 10. februar 2009
5. ↑  Raymond A. Hinnebusch og Alasdair Drysdale (1991). *Syria and the Middle East Peace Process*. New York: Council on Foreign Relations Press. s. 105, 108. ISBN 0-87609-105-2.

Bakgrunnsstoff
--------------

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Originaltekst av **Resolusjon 242 frå Tryggingsrådet i SN** ved Wikisource. |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND

 |
Waldorfsalat
**Waldorfsalat** er ein salatrett som typisk blir laga med eple, selleri og valnøtt, blanda med majones og eventuelt krem og servert på salatblad. Andre vanlege ingrediensar er kokt potet, ananas, druer, kylling- eller kalkunkjøt og eventuelt tørka frukt, kål og anna. 

Waldorfsalaten vart laga for fyrste gong i 1896 på hotell Waldorf (seinare Waldorf-Astoria) i New York av kjøkkensjef Oskar Tschirky.

Det er vanleg å bruka syrleg eple i salaten, som Granny Smith. I moderne utgåver av salaten kan ein bruka yoghurt (eventuelt rømme eller crème fraîche) som dressing i staden for majones/krem.

Waldorfsalat er med si sur-søte samansetjing populær til kalde og varme kyllingrettar, andre steikte og kokte kjøtrettar, til røykt skinke og til rettar av fugl. I Noreg vert waldorfsalat ofte brukt som tilbehøyr til julemat, men han er òg veleigna til lett, rask sommarmat.

Sjå òg
------

* fruktsalat
* potetsalat

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Waldorfsalat**

* Oppskrift på waldorfsalat på matnyttig.no Arkivert 2004-12-16 ved Wayback Machine.
* Oppskrifter Arkivert 2014-01-09 ved Wayback Machine. (engelsk) ved waldorfsalad.org

Kjelder
-------

1. 1 2  The History of WALDORF SALAD, kitchenproject.com
|  |
| --- |
| ***«Wake Up»***  Song av Eliot Vassamillet |
|  |
| **Land** | Belgia |
| **Språk** | Engelsk |
| **Utgjeve** | 28. februar 2019 |
| **Sjanger** | Pop |
| **Lengd** | 02:59 |
| **Selskap** | Sony Music |
| Låtskrivar(ar) | Pierre Dumoulin, Eliot Vassamillet |
|

**«Wake Up»** (norsk: *vakn opp*) er ein popsong frå 2019 som vert framført av den belgiske songaren Eliot Vassamillet. Songen var det belgiske bidraget til Eurovision Song Contest 2019 i Tel Aviv i Israel.

Om songen
---------

Eliot Vassamillet framfører «Wake Up» under ei av prøvene i Tel Aviv i 2019.
Deltakinga og ansvaret for å velje det belgiske bidraget til Eurovision Song Contest går på rundgang mellom den franskspråklege kringkastaren RTBF og den flamske kringkastaren VRT. I 2019 var det RTBF sin tur, og kringkastaren valde Eliot Vassamillet og «Wake Up» internt. Songen er komponert av Pierre Dumoulin og vart offentleggjord 28. februar 2019.

### Eurovision Song Contest

I januar 2019 vart Belgia trekt til å delta i den fyrste semifinalen av Eurovision Song Contest. Semifinalen vart arrangert i Expo Tel Aviv i Israel tysdag 14. mai, og Belgia hadde startnummer 10. «Wake Up» enda på ein 13. plass i sin semifinale og var dimed ikkje kvalifisert til finalen laurdag 18. mai.

Listeplasseringar
-----------------

| Liste (2019) | Høgaste
plassering |
| --- | --- |
|  Belgia, Flandern (Ultratop) | 35 |
|  Belgia, Vallonia (Ultratop) | 27 |
|  Litauen (AGATA) | 77 |

Referansar
----------

1. ↑  «Eliot - Belgium — Tel Aviv 2019». Henta 8. mai 2019.
2. ↑  «Eliot will voice Belgium’s Eurovision 2019 entry». 15. januar 2019. Henta 8. mai 2019.
3. ↑  «'Wake Up' is Eliot's song for Belgium in Tel Aviv». 28. februar 2019. Henta 8. mai 2019.
4. ↑  «First Semi-Final of Tel Aviv 2019». EBU. Henta 7. mai 2019.
5. ↑  «First Semi-Final: 10 acts qualify for Eurovision 2019 Grand Final». 14. mai 2019. Henta 15. mai 2019.
6. ↑  «Eliot - Wake Up». Henta 8. mai 2019.
7. ↑  «Eliot - Wake Up». Henta 8. mai 2019.
8. ↑  «Savaitės klausomiausi (TOP 100)» (på litauisk). AGATA. 24. mai 2019. Henta 3. desember 2019.

* *Denne artikkelen bygger på «Wake Up» frå Wikipedia på bokmål, den 22. desember 2021.*
**Walensjøen**, (tysk: *Walensee*), er ein innsjø som ligg i Foralpane i det austlege Sveits. Han ligg i og mellom kantonane Glarus og St. Gallen. Innsjøen dekker eit areal på 24 km² og er ein av dei største innsjøane i landet. Han ligg 419 meter over havet, og er 151 meter på det djupaste. 

Elva Seez, som renn ut i austenden av Walensjøen, var opphavleg største tilførselkjelda til innsjøen. Mellom 1807 og 1811 vart det grave ein kanal, Escherkanalen, frå elva Linth, slik at denne elva fekk utlaup nær vestenden av den langstrekte Walensjøen. Sidan har Linth vore største vasskjelda til innsjøen. Før 1811 rann alt vatnet i Linth vidare ut i Zürichsjøen lengre vest.

Han er kalla opp etter Walenstadt. Andre byar og landsbyar ved innsjøen er Weesen, Quinten, Quarten og Murg. Churfirstenfjella stig bratt opp på nordsida av innsjøen, opp til kring 2300 moh.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Walensee» frå Wikipedia på tysk, den 15. august 2011.*

Som sett frå Flumserberg

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* HDS
* GeoNames

 |
*Madonna og barnet med Johannes døyparen og Georg*, tidleg i 1530-åra
*Fiskar overrekker den heilage Markus sin ring til dogen*, 1534-35
**Paris Bordone** (5. juli 1500–19. januar 1571) var ein venetiansk kunstmålar, fødd i Treviso.

Bordone budde i Venezia frå 1518. Han arbeidde ei tid i Tizian sin målarverkstad, men tok lite etter han. Samanlikna med Tizian har Bordone ein meir lineær og strammare målestil. Han utvikla seg vidare gjennom studiar av verk laga av Giorgione og Palma Vecchio.

Utanom Venezia var Bordone verksam i andre norditalienske byar som Vicenza, Crema, Genova, Torino og fødebyen Treviso, dessutan i Paris og Augsburg. Dei eldste verka etter han er over religiøse motiv og frå 1520-åra. Han laga også altartavler.

I 1534-35 laga han det store og uvanlege måleriet *Fiskar overrekker den heilage Markus sin ring til dogen* av Venezia. Måleriet har vorte rekna som det vakraste seremonibiletet frå den tid. I 1538 inviterte kong Frans I av Frankrike han dit, derifrå reiste han i 1540 til eit oppdrag i Augsburg. Alle desse måleria og mange andre bilete som Bordone var meister for, har gått tapt.

Bordone døydde i Venezia i 1571.

Kjelder
-------

* *Aschehougs kunsthistorie. Bind 4 Kunstleksikon*. 1996.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Paris Bordone» frå Wikipedia på engelsk, den 26. april 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Paris Bordone**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Havsule** |
| HavsuleHavsule |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Havsule Utbreiinga av Havsule |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Sulefuglar Suliformes |
| **Familie:** | Sulefamilien Sulidae |
| **Slekt:** | *Morus* |
| **Art:** | **Havsule** *M. bassanus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Morus bassanus***Linnaeus, 1758 |

**Havsule** (*Morus bassanus*, før *Sula bassana*) er ein stor sjøfugl i sulefamilien.

Havsula har torpedoforma kropp, lange smale venger og eit dolkeaktig nebb som er godt til å fanga fisk med. Den vaksne havsula kan bli opptil 87–100  cm lang og vega 2,5–3 kg. Vengespennet er 165–180 cm.

Skildring
---------

Fuglane er kvite med svarte fjører ytst på vengene. Under hekkinga får hovudet og nakken gulaktige fjører. Unge fuglar er svarte dei første åra, men blir gradvis kvitare til dei får vaksen farge etter fem år.

Levevis
-------

Havsule på fugleøya Runde.
Havsule-egg
Havsula held til i Nord-Atlanteren og Middelhavet. Ho lever av fisk som ho speidar etter frå høgder opptil 45 meter over havet. Når ho jaktar kan ho stupa ned mot fisken i opptil 100 km/t.

Havsula er ein god symjar, den einaste fuglen som har symjehud mellom alle dei fire tærne.

Havsuler hekkar i tette koloniar i bratte klipper og skrentar. Dei hekkar første gongen når dei er mellom tre og fem år gamle.

Fuglemora legg eit enkelt kvitt, blåleg egg dekt av eit kalklag som delvis flassar av. Begge foreldra rugar. Ungfuglane dreg frå reiret når dei er omtrent tre månader gamle.

Bakgrunnsstoff
--------------

WikispeciesWikispecies
Wikispecies har taksonomisk informasjon om **Morus bassanus** 

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Havsule**

* Verdas suleartar med bilete og video[*daud lenkje*]

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Havsule |
| Norrønt | Súla |
| Svensk | Havssula |
| Dansk | Sule |
| Engelsk | Northern Gannet |
| Tysk | Basstölpel |
| Fransk | Fou de Bassan |
| Spansk | Alcatraz común, alcatraz atlántico |
| Russisk | Severnaja olusja (Северная олуша), obyknovennaja olusja (обыкновенная олуша) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
Hawaiiskjorte eller *aloha shirt*
**Hawaiiskjorte** er ei fargerik, mønstra og typisk korterma skjorte med krage som stammar frå Hawaii. Skjortene er skorne rett nedst, og er meint å brukast utanpå bukser. Dei har gjerne brystlomme, der det er gjort stor flid i å passa på at mønsteret på lommen stemmer med mønsteret på stoffet bak.

Den fyrste avisannonsen for hawaiiskjorter, eller «Aloha Shirts» som dei blei kalla då, stod på trykk i avisene i Honolulu i  juni 1935. Det var den japanske skjortemakeren Musa-Shiya Shoten som stod bak.  På 1930-talet dukka det opp talrike versjonar av aloha-skjorta, særleg hjå japanske og kinesiske skjortemakarar på Hawaii.

Opphavleg blei hawaiiskjortene sydd av same stoff som japanske kvardagskimonoar, og hadde distinkte japanske mønster. Sidan skjortene blei meir og meir populære, byrja dei òg å få meir polynesiske motiv som palmar, kanoar, bølgjar og ananas.

Sjølv om aloha-skjortene opphavleg blei laga for den lokale marknaden, blei dei raskt populære blant amerikanske militære på øyane, både dei som var stasjonerte på Hawaii og dei som blei sende til øyane for å kvila ut etter andre verdskrigen og Korea-krigen. Soldatane tok skjortene med seg heim til fastlandet der dei blei populære minne.

Med masseturismen på 1950- og 1960-talet auka òg interessa for skjortene, som blei ein standard souvenir for turistane frå fastlandet. Hawaiiskjorta blei ein del av populærkulturen i etterkrigstida, og blei brukt av så vel legane i tv-serien MASH som av Elvis Presley på coveret av plata *Blue Hawaii* i 1961.

Kjelder
-------

1. ↑  «Hawaiiskjorten». 23. juni 2016. Henta 15. oktober 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Hawaiiskjorte» frå Wikipedia på bokmål, den 9. september 2021.*
Koordinatar: 69°8′S 71°40′W﻿

**Havre Mountains** er ei stor fjellkjede heilt nordvest på Aleksanderøya i Antarktis som strekkjer seg 20 nautiske mil frå aust til vest mellom Cape Vostok og Russian Gap. Dei vart først sett i 1821 av ein russisk ekspedisjon under Fabian Gottlieb von Bellingshausen og observert på ny av Belgica-ekspedisjonen, 1897–99. Dei vart grovt kartlagd av Den franske antarktisekspedisjonen, 1908–10, under Jean-Baptiste Charcot, som namngav dei etter Le Havre, den franske hamnebyen som «Pourquoi-Pas?» segla ut frå i 1908. Fjella vart kartlagde i detalj frå flyfoto tekne under Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, 1947–48, av D. Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey i 1960.

Sjå òg
------

* Lassus Mountains
* Rouen Mountains

Kjelder
-------

1. ↑  «Havre Mountains». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 23. oktober 2012.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Havre Mountains» (innhald frå Geographic Names Information System).
|  |
| --- |
| **Havniauge** |
| HavniaugeHavniauge |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Cephalaspidomorphi |
| **Orden:** | Niaugo Petromyzontiformes |
| **Familie:** | Niaugefamilien Petromyzontidae |
| **Slekt:** | *Petromyzon* |
| **Art:** | **Havniauge** *P. marinus* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Petromyzon marinus***Linnaeus, 1758 |

**Havniauga** (*Petromyzon marinus*) er ein niaugeart som lever anadromt ved båe Atlanterhavskystane og i Middelhavet. Arten er den største europeiske niaugearten, og kan verta heile 120 cm lang med ei vekt på 2,5 kg. Han lever parasittisk på beinfisk og har vore nær ved å utrydda mange økonomisk viktige fiskeslag i Canada og USA.

Kjenneteikn
-----------

Som andre niauger manglar havniauga para finnar. Det har derimot to ryggfinnar, den andre er vaksen saman med halefinnen. Huda er marmorert i brunoliven til svart over ein bakgrunn av gult til mørkt brun, og vert mørkare med åra. Dei unge er ofte einsfarga blågrøne på oversida.

Forkroppen til havniauga er sylindrisk, medan bakkroppen er meir flattrykt.

Levesett
--------

Havniauga lever i havet, som regel ganske kystnært. Eldre individ dreg lenger til havs enn dei yngre. Her lever dei på mellom anna torsk, hyse, laksefisk og kval, som dei syg blod og kroppsvæske frå med ein rund sugemunn full av horntenner.

Dei gyt i ferskvatn i april-juni på grus- og steinbotn frå djupner frå 40 cm og ned. Hannen er territorial og forsvarar ei gytegrop han har grave sjølv. Arten er monogam og døyr etter paring. Larvane vert klekte etter om lag to veker, og lever nedgravne i elvebotnen i 6-8 år før dei vert forvandla til vaksne og vandrar ut i havet.

| Namn på ulike språk |
| --- |
| Havniauga |
| Engelsk | Sea lamprey |
| Tysk | Meerneunauge |
| Fransk | Lamproie marine |
| Spansk | Lamprea marina |
| Russisk | Morskaja minoga (Морская минога) |

Kjelder
-------

* Jonsson, Nina: «Niøyer» i *Norges dyr - Fiskene 1* Cappelen 1992
* FishBase

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Havniauga**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* LCCN
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |
Koordinatar: 31°46′27″N 35°10′32″E﻿

Namnehallen med bøker som har tilhøyrt ofre for holocaustFoto: David Shankbone

**Yad Vashem** (hebraisk יד ושם, òg stava **Yad VaShem**) er Israels offisielle minnesmerke for jødane som vart drepne under Holocaust. Det vart etablert i 1953 gjennom «Minnesmerkelova» vedteke av Knesset. Namnet stammar frå eit bibelsk vers: «Dei vil eg i huset mitt og innanfor murane mine, gje «eit minne og eit namn» (*Yad Vashem*) som er betre enn søner og døtrer. Eit evig namn vil eg gje dei, som ikkje skal utslettast.» (Jesaja, 6. kapittel, 5. vers.)

Yad Vashem ligg ved foten av Herzl-fjellet i Jerusalem. Det er eit stort kompleks som med eit historisk museum, minneutstillingar, kunstgalleri, arkiv, utandørs minnestader som Dei tilinkjesgjorte Samfunns Dal, ein synagoge og eit utdanningssenter. Ikkje-jødar som redda jødar under Holocaust, ofte med stor fare for sitt eige liv, er heidra ved Yad Vashem som «Rettferd blant nasjonane».

Oppbygging
----------

Yad Vashem bygde av Safdie Foto: David Shankbone

Det nye holocaust-historiemuseumet vart bygd som ein prisme-liknande triangulær struktur. Det er 180 meter langt, med tjukke veggar av forsterka betong på eit område på over 4000 kvadratmeter.
Det inneheld 10 utstillingshallar, kvar tileigna eit ulikt kapittel i historia til holocaust. Ulik utstillinga i det gamle museet, som primært var sett saman av fotografi, så er den nye utstillinga ein multi-media presentasjon som består av personlege gjenstandar donert til Yad Vashem av holocaust-overlevande, dei etterlatne sine familiar og holocaust-musums- og minnestedar over heile verda.

Museet er bygd opp slik at den vitjande startar ferda si under bakken og sakte går oppover. Utgangen frå hovuddelen av museet er på ein balkong der ein får ei imponerande utsikt over Jerusalem-dalen og ein går frå ein mørk korridor rett ut i direkte sollys. (Dette avheng sjølvsagt av vêr og tidspunkt). Dette er medvite bygd og skal representere det jødiske folket sin kamp gjennom dei mørke dagane under holocaust fram til ljoset i Israel og framtida til jødane og for å understreke landet den vakre naturen.

Galleri
-------

* Utsikt over Jerusalem-dalen frå Yad Vashem Foto: David ShankboneUtsikt over Jerusalem-dalen frå Yad Vashem Foto: David Shankbone
* Innsida av bygget; denne hallen inne i triangelet knyter saman romma med museumsutstillingane Foto: David ShankboneInnsida av bygget; denne hallen inne i triangelet knyter saman romma med museumsutstillingane Foto: David Shankbone
* InngangenInngangen

Sjå òg
------

* Righteous Among the Nations

Bakgrunnsstoff
--------------

* Yad Vashem nettside (engelsk)
* Interaktiv tur på Yad Vashem, det nye holocaustmuseet, Haaretz (engelsk)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Rustgrimeparakitt** |
| RustgrimeparakittRustgrimeparakitt |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** VU SårbarUtbreiinga av Rustgrimeparakitt Utbreiinga av Rustgrimeparakitt |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Papegøyefuglar Psittaciformes |
| **Familie:** | Papegøyefamilien Psittacidae |
| **Slekt:** | *Bolborhynchus* |
| **Art:** | **Rustgrimeparakitt** *B. ferrugineifrons* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Bolborhynchus ferrugineifrons***Lawrence, 1880 |

**Rustgrimeparakitt** (*Bolborhynchus ferrugineifrons*) er ein sårbar parakitt og han er endemisk for Colombia med utbreiing i høgtliggande, sentrale Andes, frå Cauca-departementet i sør, nord gjennom Tolima til Caldas.

Skildring
---------

Rustgrimeparakitten er ein liten, tjukkfallen, mørkegrøn parakitt på om lag 18-19 centimeter i kroppslengd. Rundt nebbet er han raudbrun, undersida noko lysare grøn, og primærfjørene er i blått.

Denne parakitten lever i krattskog og lågvoksen elfinskog i grenesområde mellom jordbruksland og páramo-stepper i høgder mellom 3200 til 4000 moh. nokre gonger heilt ned til 2800 moh. Her lever han helst av grasfrø og blomar.

Populasjonen er estimert til mellom to og fire tusen vaksne individ, og er trudd å vere minkande. Trugsmåla er utviding av jordbruksareal i lågaste delane om utbreiingsområdet og vedsanking i dei høgste. IUCN har klassifisert arten som sårbar, VU.

Kjelder
-------

* Collar, N. & de Juana, E. (1997). *Rufous-fronted Parakeet (Bolborhynchus ferrugineifrons)* In: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2014). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 25. april 2015
* BirdLife International (2015) Species factsheet: *Bolborhynchus ferrugineifrons*. Henta frå  den 25. april 2015

Referansar

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av rustgrimeparakitten på Flickr.com Foto: Maria Teresa Jaramillo
**Mons Breidvik** (15. januar 1881–15. august 1950) var ein teiknar, målar og bokkunstnar frå Brekke i Gulen kommune. Han var busett i Norheimsund i Kvam kommune i Hardanger delar av livet.

Biografi
--------

Mons Breidvik var odelsgut på heimgarden på Brekke, men sa frå seg garden og ville utdanna seg innan kunst i staden. Vinteren 1897-98 gjekk Breivik på Framnes ungdomsskule (folkehøgskule). Der møtte han Anna Heradstveit frå Kvam, som han gifte seg med i 1905 og fekk seks born med. Kunstnarparet budde i Breidvik i Gulen i åra 1905-07, på Heradstveit i Kvam 1907-10 og frå 1910 på kunstnarbustaden *Fosslid* som Breidvik sjølv fekk bygt i nærleiken av Vikøy kyrkje. Anna døydde i barselseng i 1914. Etter dette hadde Mons Breidvik tre ekteskap.

Breidvik fekk utdanning av både Harriet Backer og Erik Werenskiold, og særleg Werenskiold var til stor inspirasjon for han. Han studerte også i Tyskland og Italia.

I 1915 debuterte han på Statens haustutstilling, der han skulle koma til å delta 11 gonger. Etter kvart stifta han også venskap med kunstnarane Olav Rusti, Bernt Tunold og Nikolai Astrup. Han vart kjend for å måla gode portrett og teikningar av badande småborn. 

I åra 1925 - 1936 var han busett i Sambandsstatane. Han deltok på hundreårsfeiringa av utvandringa, og under ei markering i Minnesota der president Calvin Coolidge heldt tale, teikna Breidvik presidenten. Han utsmykte også fleire bygningar i New York, m.a. *Grace Episcopal Church* på Long Island og *Straubenmuller Textile High School*. Utsmykkingsarbeida han gjorde i USA er dei største han utretta.

Livsverk og ettermæle
---------------------

Av kyrkjeutsmykningane hans i Noreg kan nemnast altertavla i Hersvik kyrkje i Solund i 1920 og Brekke kyrkje i heimbygda Brekke i 1930-åra. Han illustrerte også ei rad bøker og laga teikningar for barneblad. 

Breidvik var ein forkjempar for norsk språk, bunadsskikk og for Vestlandet sin plass i den norske kunstscena. Han ynskte seg eit eige vestnorsk kunstakademi som motvekt til akademiet i Oslo. Sjølv fekk han ikkje sjå denne draumen oppfylt, men Vestlandets Kunstakademi, som no heiter Kunsthøgskolen i Bergen, vart skipa i 1973.

Mons Breidvik døydde i 1950 og er gravlagt på kyrkjegarden ved Vikøy kyrkje. Verka hans er i dag representert i Nasjonalgalleriet, og han er innkjøpt til Metropolitan Museum of Art i New York. Reidar Storaas gav ut ein biografi om han i år 2000, som fekk namnet *Vestlandskunstnaren Mons Breidvik*. Boka kom ut på Selja Forlag.

Kjelder
-------

* Allkunne om Mons Breidvik.
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Mons Breidvik.
* Selja Forlag om Vestlandskunstnaren Mons Breidvik. Arkivert 2011-01-24 ved Wayback Machine.
* Sogn og Fjordane Fylkesarkiv: Baldisholteppet i Det kvite huset.
* Scandion.no: Brekke kyrkje.