recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
| **Ostasjkov Осташков** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
|  |
| Byvåpenet til Ostasjkov |
| **Byvåpenet til Ostasjkov** | 
 |
| Plassering |
| 

Ostasjkov is located in Russland

 |
| 

Ostasjkov is located in Tver oblast

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Tver oblast |
| GrunnlagdBystatus | 1300-talet1770 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008) | 19 176 |
| Koordinatar | 57°09′00″N 33°06′00″E﻿Koordinatar: 57°09′00″N 33°06′00″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Retningsnummer (tlf) | 48235 |
| **Nettstad:** www.ostashkov.ru |

**Ostasjkov** (russisk Оста́шков) er ein by i Tver oblast i Russland med om lag 19 000 innbyggjarar. Han ligg 175 km vest for Tver, på ei halvøy på sørsida av Seligersjøen.

Øya *Klitsjen* vart først nemnd i eit brev sendt av storhertug Algirdas av Litauen til Patriarken av Konstantinopel i 1371. Etter at øya fleire år seinare vart plyndra av sjørøvarar frå Novgorod, flytta dei to overlevande frå Klitsjen, Ostasjko og Timofej, til fastlandet, der dei grunnla landsbyane Ostasjkovo og Timofejevo. Den første høyrte til Moskvapatriarken, og den andre Josef Volokolamsk-klosteret. I 1770 vart begge landsbyane slått saman til byen Ostasjkov.

Nilovklosteret ligg på ei øy i Seligersjøen. Dette biletet vart teke av Sergej Prokudin-Gorskij rundt 1910.
Hovudgatene vart lagde ut i nyklassisk stil etter planane til Ivan Starov i 1772. Lokale landemerke er mellom anna Maria Himmelfartskyrkja frå 1689, Treeiningskatedralen frå 1697, Teiknklosteret (1673, 1730-talet, 1880-talet, og Zjitnyjklosteret frå midten av 1700-talet. Det finst òg ei fantasifull søyle reist av folket i Ostasjkov i 1787 for å markere staden der eit trefort frå 1587 ein gong stod. Den vakre arkitekturen i byen og den attraktive plasseringa ved innsjøen gjer Ostasjkov til eit av dei mest populære reisemåla i dei vestlege områda av Russland.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ostasjkov historie og monument
* Fotografi av Ostasjkov i 1910 og 2003

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Ostasjkov» frå Wikipedia på bokmål, den 25. januar 2009.*


| * v
* d
* e
Byar i Tver oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Tver |
| Våpenskjoldet til Tver oblast | 
 Andreapol **·**  Belyj **·**  Bezjetsk **·**  Bologoje **·**  Kaljazin **·**  Kasjin **·**  Kimry **·**  Konakovo **·**  Krasnyj Kholm **·**  Kuvsjinovo **·**  Likhoslavl **·**  Nelidovo **·**  Ostasjkov **·** Rzjev **·**  Staritsa **·**  Torzjok **·**  Toropets **·**  Udomlja **·**  Vesiegonsk **·**  Vysjnij Volotsjok **·**  Zapadnaja Dvina **·**  Zubtsov 
 | Flagget til Tver oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
Ein **ångstrøm** (symbol Å, også *ångström, angström*, eller *angstrom* ) er ei lengdeeining. Eininga er ikkje ei SI-eining, men vert delvis likevel brukt i samband med SI. Ein Å er ofte nytta for å forklare storleiken til eit atom, lengda til kjemiske bindingar, røntgenstråling og det det synlege optiske spekteret (lys).

Definisjon
----------

1 ångström (Å) = 10–10 meter= 0,1 nm = 100 pm
Til samanlikning er gjennomsnittlege diameteren til eit atom rekna ut til å vere i området frå omtrent 0,5 Å for hydrogen, det minste atomet, til omtrent 3,8 Å for uran, eit av dei største naturlege grunnstoffa på jorda.

Opphav
------

Eininga er oppkalla etter den svenske fysikaren Anders Jonas Ångström (1814–1874), ein av grunnleggarane for spektroskopi. I tillegg studerte Ångström varmeoverføring, jordmagnetisme og nordlys. Han laga spektrale kart over solstråling som viser lengda av elektromagnetisk stråling i det elektromagnetiske spekteret i multiple einingar av ein ti-milliontedel av ein millimeter, eller 10−10 meter. Denne lengdeeininga vart då kjent som ångström, Å.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  
«ångstrøm», *Store norske leksikon*, 13. mars 2015, henta 22. januar 2017
Statuar ved domkyrkja i Utrecht som blei øydelagde av biletstormarar på 1500-talet.
**Ikonoklast** (av gresk *eikon*, 'bilete' og *klastes*, 'person som bryt noko sund', av *klao*, 'bryte sund') er ein **biletstormar**. Omgrepet er bruka om den eine sida i striden om bruk av bilete, spesielt ikon, i gudsdyrking.

Det rikelege bruken av ikon og kulten rundt desse ikona i det bysantiske riket førte til ein reaksjon på 700-talet. Keisar Leo III] skifta i 720 ut biletet av Kristus på myntane med eit portrett av keisaren. Keisaren fordømte alt ikonvesen, og i 730 gav han ordre om at alle gudebilete skulle øydeleggjast. Biletstormarane (ikonoklastane) øydela òg veggmosaikkar med religiøse motiv. Son hans, Konstantin V, skjerpa inn biletforbudet, slik at det vart forbode å eige eit bileta ev ein heilag person.

Ved det andre kyrkjemøtet i Nikea i 787 vart bilete på nytt tillatne, men striden heldt fram til det i 823 vart utforma ein ny teologi rundt bileta. Då vart det slått fast at ikona ikkje var gjenstand for tru, men hjelpemiddel for trua.

Biletstormarar i reformerte kyrkjer
-----------------------------------

Under reformasjonen på 1500-talet oppstod ein liknande biletstrid, då biletstormarar øydela kyrkjekunst i nordeuropeiske kyrkjer, spesielt i dei reformerte kyrkjene. 

På same måten som dei klassiske ikonoklastane, grunnga biletstormarane under reformasjonen motstanden mot bileta med forbodet mot avgudsdyrking og gudebilete i det første (og i nokre tolkingar andre) bodordet.

Islamske parallellar
--------------------

Også i den islamske verda var ikonoklasmen periodevis sterk. Innan denne kulturkretsen er derfor kalligrafien og non-figurativ mosaikk kunstartar som har utvikla seg vidare, medan avbilding av personar har vore totalforbode i somme islamske retningar.
**Alfons Maria Mucha** (24. juli 1860–4. juli 1939) var ein tsjekkisk målar, plakatkunstnar og kunsthandverkar. Han var ein av dei fremste kunstnarane som nytta art nouveau-stilen. Mucha var fødd i Ivančice i Morava og døydde i Praha. 

*Kameliadama*, 1896

### Liv og gjerning

Mucha starta måle som autodidakt, og forsyrgde seg ei tid som illustratør. Han utdanna seg til målaryrket i Praha og Wien, åra 1885-87 gjekk han på kunstakademiet i München. Ferdig utdanna reiste han til Paris, der han ei tid delte atelier med Paul Gauguin.

Kring 1890 innleia Mucha eit samarbeid med den franske forleggaren Armand Colin. Den fylgjande tiårsperioden hadde han stor suksess som plakatkunstnar, mellom anna for songaren Sarah Bernhardt frå 1894. Også som interiørarkitekt og som formgjevar av glas og klede var han mykje etterspurd. Mucha arbeidde åra 1906-11 i USA, før han til sist slo seg ned i Praha.

Etter fyrste verdskrigen deltok han aktivt i danninga av den nye tsjekkoslovakiske staten og forma både frimerke og pengesetlar. I den siste delen av livet arbeidde Mucha mest med motiv frå slavisk mytologi.

Mucha sin kunst merker seg ut gjennom linjeeffektar som vektlegg det todimensjonale ved biletet. Han kombinerer desse med ein eleganse og symmetri som får ein til å tenke på sesessjonistane i Wien. Jamført med mange andre jugendkunstnarar er kunsten til Mucha både mondén, lettbeint og vakker. Den manglar dei erotiske og mørke undertonane som elles var så vanleg i jugendkunsten.

Han var son til ein rettstenar og var engasjert i opprettinga av den fyrste tsjekkisk-språklege frimurarlosjen. Mucha vart stormeister i den tsjekkoslovakiske storlosjen og øvste storkommandør i Tsjekkoslovakia.

Alfons Mucha er mellom dei alle mest kjende kunstnarane innanfor Art Nouveau/Jugendstil. Han er gravlagd på Vyšehrad-kyrkjegarden i Praha.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alfons Mucha» frå Wikipedia på svensk, den 4. november 2012.*
* *Denne artikkelen bygger på «Alfons Mucha» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Alfons Maria Mucha**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Skjema for eksplosiv yting mot soppskyhøgd, som syner skilnade mellom den 22 kilotonn store Fat Man og den 15 megatonn store Castle Bravo.
**TNT-ekvivalent** er ein metode for å kvantifisere energien som vert utløyst i eksplosjonar. Eit «tonn TNT» er ei eining lik 4,184 gigajoule, som er omtrent energimengda frigjort i detoneringa av eitt tonn med TNT. Eit megatonn TNT er ei energieining lik 4,184 petajoule.

Kilotonn og megatonn TNT har tradisjonelt vorte nytta for energiutybytte og dermed den øydeleggande krafta i kjernevåpen. I nyare tid har han òg vorte nytta for å skildre energien frigjort i andre særs øydeleggande hendingar, som asteroidenedslag. TNT er derimot ikkje den mest energirike av dei vanlege eksplosiva. Dynamitt har til dømes kring 60 % høgare energitettleik. 

| Gram TNT | Symbol | Ton TNT | Symbol | Energi |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| gram TNT | g | mikrotonn TNT | μt | 4,184×103 J |
| kilogram TNT | kg | millitonn TNT | mt | 4,184×106 J |
| megagram TNT | Mg | tonn TNT | t | 4,184×109 J |
| gigagram TNT | Gg | kilotonn TNT | kt | 4,184×1012 J |
| teragram TNT | Tg | megatonn TNT | Mt | 4,184×1015 J |
| petagram TNT | Pg | gigatonn TNT | Gt | 4,184×1018 J |

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «TNT equivalent» frå Wikipedia på engelsk, den 14. november 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Gide for bruk av SI-einingar
* Kjernevåpen FAQ Part 1.3
* Rhodes, Richard. *The Making of the Atomic Bomb*, New York: Simon and Schuster, 1986.

1. ↑  Joules to Megatons Conversion Calculator
Ruinar etter marknadsstaden i Ostia.
**Ostia** eller **Ostia Antica** ('Gamle Ostia') var hamnebyen til Roma i antikken. Byen låg ved munningen av Tiber, rundt 24 km sørvest for Roma. 

Byen var opphavleg ein militærkoloni forskansa med ein bymur. Keisar Claudius byrja grunnleggja hamna her i år 42, og Nero opna henne i 54. I 100-106 blei så anlegget utvida av keisar Trajan. Ostia var særleg viktig for innførselen av korn til Roma. Det blei reist fleire lagerbygg (*horrea*) her, og fleire større bustadhus (*insulae*). På det meste kan byen ha hatt eit folketal på 50 000.

I tidleg kristen tid var Ostia framleis ganske viktig, men då Romarriket blei oppløyst og Tiber endra løp blei byen gradvis fråflytta. Han blei heilt forlaten på 800-talet, også på grunn av arabiske sjøåtak. Hamneverksemda var i stor grad flytt til Portus. I mellomalderen blei stein frå Ostia brukt til å reisa fleire nyare bygg. Ruinane som er igjen i byen er likevel arkeologisk viktige ettersom dei viser romerske nyttebygningar som i stor grad har forsvunne i andre byar.

I dag ligg Ostia om lag 5 km frå kysten. Ostia Lido er ein ny by sørvest for gamle Ostia, og er ein populær badeby som no er del av Roma.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Ostia**

Kjelder
-------


* Sande, Siri. «Ostia» (14. februar 2009), *Store norske leksikon*.

* *Denne artikkelen bygger på «Ostia Antica» frå Wikipedia på bokmål, og «Ostia Antica» frå Wikipedia på engelsk den 22. juni 2014.*

Koordinatar: 41°45′N 12°18′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
Ringsdalen og Akersbekken på kart frå 1861.
**Ilabekken**, tidlegare **Akersbekken**, er ein bekk i Oslo som i dag er overkvelva. Bekken har utspring på Tåsen, renn gjennom Voldsløkka, og følgjer derfrå Uelands gate ned Iladalen. Bekken kryssar Maridalsveien nedanfor Gamle Aker kyrkje og renn ut i Akerselva ved Nedre Foss. På Tåsen og ved Nordre gravlund renn fleire småbekkar inn i hovudløpet både aust- og vestfrå.

Akersbekken vart lukka frå utløpet til Alexander Kiellands plass mellom 1887 og 1898. Øvre del av løpet, som òg vert kalla **Tåsenbekken**, vart lagt i røyr mellom 1898 og 1920. 

Bekkedalen vart fram til lukkinga kalla Ringsdalen, og var ei markant terrengform mellom Maridalsveien og St. Hanshaugen/Lovisenberg. I Iladalen er terrenget enkelte stader fylt opp heile 12 m, slik at terrenget ikkje lenger minner om den forsvunne Ringsdalen.

Det er laga planar om å opne Ilabekken att på enkelte strekningar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ilabekken (Oslo)» frå Wikipedia på bokmål, den 1. mai 2008.*

Fotnotar

1. ↑  *Kommunedelplan Anlegg og områder for friluftsliv i Oslo. Handlingsprogram for 2005–2008*. Oslo kommune, Friluftsetaten, 2005, se side 23 og 106 (lest 27. april 2008)
Koordinatar: 78°30′S 164°20′W﻿

**Hvalbukta** (engelsk *Bay of Whales*) er ei naturleg ishamn føre Rossisen like nord for Roosevelt Island i Antarktis. Ho er det sørlegaste punktet med ope hav ikkje berre i Rosshavet, men i heile verda. Rosshavet strekkjer seg mykje lenger sørover, så langt som til Gold Coast, kring 320 km frå Sørpolen, men dette området er stort sett dekt av Rossisen og ikkje ope hav.

Oppdaging og namngjeving
------------------------

Hvalbukta
Ernest Shackleton gav bukta namn den 24. januar 1908 under Nimrod-ekspedisjonen, på grunn av dei mange kvalane som vart sett nær bukta.

Historie
--------

Under kappløpet mot Sørpolen, oppretta Roald Amundsen ein mellombels base, som han kalla Framheim, ved Hvalbukta. Basen vart nytta mellom januar 1911–februar 1912.

Hvalbukta har òg vore logistisk base for fleire andre viktige antarktiskekspedisjonar, som:

* 1928–1930: Richard Evelyn Byrd – den første ekspedisjonen
* 1933–1935: Richard Evelyn Byrd – den andre ekspedisjonen
* 1939–1941: Richard Evelyn Byrd – den tredje ekspedisjonen

Hvalbukta skiftar kontinuerleg form. Ei landmåling gjort under den andre Byrd-ekspedisjonen i 1934 fann ut at bukta låg i kryssinga mellom to forskjellige issystem, og rørsla deira er påverka av Roosevelt Island som ligg i nærleiken. Offiseren Glen Jacobsen i USN, som vitja bukta ombord på USS «Atka» i januar 1955, fann ut at kalving frå isbremmen gjorde at ein då ikkje kunne nytte ishamna. 

Hvalbukta vart heilt øydelagd i 1987 då eit 159 km langt isfjell braut laus frå Rossisen.

Sjå òg
------

* Walvis Bay
* Iskai
* Atkabukta
* Erskine Iceport
* Godel Iceport
* Norsel Iceport

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bay of Whales» frå Wikipedia på engelsk, den 27. november 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Whales, Bay of» (innhald frå Geographic Names Information System).

1. ↑  *Framheim* (Store norske leksikon)
2. ↑  «Bay of Whales.» Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online.Encyclopædia Britannica Inc. 2011, Web.16 Dec. 2011,

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Ingeborg I. Brekke** (1908–1999) var ei hotellvertinne, postkvinne, kokke og kvinnesakskvinne frå Brekke i Gulen kommune.

Som ung arbeidde Ingeborg Brekke m.a. som kokke på ymse hotell før ho vendte heim til Brekke for å bli telefonstyrar og postopnar kring 1940. Som postkvinne vart Ingeborg Brekke kjend med alle i bygda, og ho fekk stadig vitjingar av folk som hadde kome for seint til siste ferja frå Brekke til Lavik. Slik fekk ho idéen om eit hotell, og heile bygda stilte seg bak forslaget. Det var Ingeborg Brekke som stod for planlegginga, og under bygginga av hotellet var Brekke ei dame i sekstiårsalderen.

I 1970 stod *Brekkestranda Fjordpensjonat* ferdig - seinare kjent som Brekkestranda Fjordhotel. Det var teikna av arkitekt Bjørn Simonnæs, og vekte oppsikt på grunn av ein særprega, bondsk arkitektur med torvtak, naturstein og hunbord som kledning. Knapt nokon vinkel i bygget var rett!

Som hotellvertinne vart Ingeborg kjend for å ta seg godt av gjestene med songar og forteljingar. Elles var ho sterkt engasjert i samfunnet. Ho kjempa m.a. for likestilling i Den norske kyrkja både munnleg og skriftleg.

Sonen Bjørn Brekke kom med i drifta i 1976 og tok over som eigar i 1996. Ingeborg Brekke døydde i 1999, men hotellet ho starta er enno i drift i dag.

Kjelder
-------

* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Ingeborg Brekke.[*daud lenkje*]
* Sogn og Fjordane Fylkesleksikon om Det skeive hotellet på Brekkestranda. Arkivert 2013-08-23 ved Wayback Machine.
* Avisa Nordhordland, 14.10.10: Brekkestranda førti år.
**Inge Lehmann** (13. mai 1888–21. februar 1993) var ein dansk seismolog, som i 1936 hevda at kjernen i jorda ikkje berre er ein enkel smelta sfære, men har ei indre kjerne med fysiske eigenskapar som skil seg frå den ytre kjernen. Ho var utanlandsk medlem av Royal Society i London.

Inge Lehmann vart fødd og voks opp i Østerbro i København som dotter av den eksperimentelle psykologen Alfred Georg Ludvik Lehmann (1858-1921). Ho studerte matematikk ved universiteta i København og Cambridge. Etter eit par år i forsikringsbransjen vart ho assistenten til geodesisten Niels Erik Nörlund, som gav ho oppgåva med å setje opp seismologiske observatorium i Denmark og Grønland. Ho fekk då ei interesse for seismologi og i 1928 tok ho eksamen i geodesi og tok imot ei stilling som statsgeodesist og leiaren for seismologidepartementet ved Geodetisk institutt i Danmark, som var leia av Nørlund.

I ein artikkel med den lite merkverdige tittelen *P'*, var ho den første til å tolke P-bølgjer. Gjennom tolkingane av desse bølgjene synte ho at den indre kjernen i jorda eksisterer. Artikkelen gjorde ho verdskjend og fleire forskarar har seinare stadfesta oppdaginga hennar. Fram til ho pensjonerte seg i 1953 vart forholdet mellom ho og andre medlemmer ved instituttet dårleg, delvis fordi ho hadde lite tolmod med mindre kompetente kollegaer. Etter 1953 flytta ho til USA, der ho budde i mange år og samarbeidde med Maurice Ewing og Frank Press på undersøkingar av jordskorpa og den øvre mantelen. Under denne forskinga fann ho ein annan seismisk diskontinuitet, som ligg i djupner mellom 190 og 250 km og som vanlegvis vert kalla Lehmanndiskontinuiteten til ære for henne. 

Ho vann sjølv mange prisar og medaljar, og i 1997 oppretta American Geophysical Union Inge Lehmann-medaljen for å ære framifrå bidrag til «å forstå strukturen, samansetninga og dynamikken i mantelen og kjernen til jorda».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Lemesóssjøen** (gresk Αλυκή Λεμεσού, *Alykí Lemesoú*, tyrkisk *Limasol Tuz Gölü*), òg kalla **Akrotírisjøen** (gresk Αλυκή Ακρωτηρίου, *Alykí Akrotiríou*), er ein saltsjø søraust for byen Lemesós på Kypros med eit areal på 10,65 km². Det lågaste punktet er 2,7 meter under havnivå, og på det djupaste er innsjøen berre 1 meter djup. Geologar meiner at innsjøen vart danna ved at småøyar utanfor kysten av Kypros voks i hop.

Sjølve innsjøen vert rekna som eit av dei viktigaste våtmarksområda aust i Middelhavet. Det at 50 % av innsjøen er mindre enn 30 cm djup trekkjer til seg tusenvis av trekkfuglar som stoppar her på veg nordover eller sørover. Ein har estimert at mellom 2 000 og 20 000 flamingoar held til her i vintermånadane.

Innsjøen ligg innanfor grensene til det britiskstyrte området Akrotíri. I 2003 skapte det britiske militæret bråk då dei reiste to enorme antenner som ein del av overvåkinga si av Midtausten. Lokale og europeiske miljøvernsaktivistar frykta at dette skulle forstyrre det skjøre økosystemet.

Kjelder
-------

1. ↑   *Σημαντικές Περιοχές για τα Πουλιά της Κύπρου (Viktige område for fuglar på Kypros), av Ζώτος Σάββας.*
2. ↑  School of Ocean and Earth Science, National Oceanography Centre, Southampton University, UK
3. ↑  Birdlife International Arkivert 2009-01-03 ved Wayback Machine.
4. ↑  Cyprus Mail- Fredag, 3. desember 2004)
5. ↑  EFGP 3rd Congress Arkivert 2006-10-12 ved Wayback Machine. Berlin, Tyskland, 17-19. mai 2002
6. ↑  Nyhendebrev frå Birdlife Cyprus Arkivert 2006-11-07 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Inge Mannsåker** (16. mai 1922–5. juli 2011) var ein norsk prest og forfattar. Forfattarskapen hans omfattar m. a. arbeid med forholdet mellom trua og fornufta, rusproblematikk, konfliktløysing i små og store tilhøve, både lokalt i stab og kyrkjelyd og i internasjonale tilhøve. 

Mannsåker vart fødd i Ullensvang, men voks opp både der, på Voss og i Oslo. Mannsåker har vore sokneprest og prost i Rana, kapellan i Ås med Bjørnebekk kursted for alkoholikarar, hovudprest ved Ullevål sjukehus i Oslo og sokneprest i Frogner. Over ei årrekkje har han hatt styreverv i Den Norske Helsingforskomite for menneskerettar, og delteke i konfliktløysande arbeid i Europa og Amerika. 

I bøkene sine har Mannsåker vore oppteken av å klargjera mandatet til tanken i leitinga etter tru og livsverdiar. Han sluttar seg til Blaise Pascal sine ord om at "Det er hjarta som oppfattar Gud, og ikkje forstanden". 
Far til Inge Mannsåker var Jon Mannsåker.

Utgjevingar
-----------

* *"Gud, hvor er du? om redelig tvil og levedyktig tro samt tretten meditasjoner"* (Luther Forlag, 1997)
* *"Å vokse til ansvar. Etiske synspunkter på behandling av alkoholisme"* (Tanum/Norli 1978)
* *"En kort bok for de travle om veier til vekst i stab og menighet"* (Peter Møller Krohn Forlag 1993)
* *"Oppbrudd og hjemkomst. Hva livet lærte meg."* (Lunde Forlag 2003)
* *"Hverdag og evighet. En kjærlighetssaga"*, (saman med journalisten Anne Marie Mannsåker 2005)
* *"Åpent mysterium. Om troen, hjertet og forstanden.",* (Kolofon 2006)
* "*Opna hjartans dør: dikt og meditasjoner. Gjerne til høgtlesing, men helst til ettertanke.*" (Kolofon 2008)
* *"Tider skal koma"* utgitt i 2009.

Kjelder
-------

* Skanna kyrkjebøker for Ullensvang i 1922
* Biografi på sidene til Bokkilden.
* Mo Menighhetsblad oktober 2008, med dikt av Mannsåker.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
Portalen
**Valhalla Memorial Park Cemetery** er ein kyrkjegard ved Victory Boulevard i North Hollywood i California. Han har namn etter Valhall, staden for falne heltar i norrøn mytologi.

Kyrkjegarden har ei eiga avdeling kalla «Portal of the Folded Wings Shrine to Aviation», som er den siste kvilestaden for ei rekkje flypionérer — *barnstormers*, våghalsar og andre luftfartspionerar. Ho har eit minnesmerke over Amelia Earhart og andre til ære for deira prestasjonar.

Gravplassen har ein inngangsportal med fargerike kvinnefigurar som strekkjer armane opp mot himmelen.

Grunnlegginga
-------------

Valhalla vart grunnlagd i 1923 av to lokale finansmenn, John R. Osborne og C.C. Fitzpatrick. Inngangsportalen vart teikna av arkitekt Kenneth McDonald Jr. og utført av skulptøren Federico A. Giorgi for 140 000 dollar. Giorgi hadde tidlegare bygt ti meter høge elefantstatuar og løver til den episke filmen *Intolerance* i 1917.

Rotunden vart innvigd 1. mars 1925 med ein konsert av den engelske alten Maude Elliott. Tilhøyrarane sat på teppe rundt på grasplenen mellom dei tre bassenga og flate markørar av framtidige graver. Staden vart ein turistattraksjon, og vart brukt til fleire konsertar, som òg vart kringkasta over radiostasjonen KELW, eigd av Earl L. White. Berre fem månader etter innviinga vart Osborne og Fitzpatrick arresterte og dømde for svindel. Dei hadde selt dei same gravplassane opptil 16 gonger — med ein gevinst på 3 til 4 millionar dollar ifølgje Los Angeles Times. Dei vart bøtelagde med 12 000 dollar kvar og dømde til ti års fengsel, men sona mindre enn tre år av domen.

Fontena i Valhalla Memorial Park

Berømte gravlagde
-----------------

* Bert Acosta, flypionér
* Walter Richard Brookins, flypionér
* Cliff Edwards, skodespelar og songar
* Lita Grey, skodespelar og Charlie Chaplins andre kone
* OLiver Hardy, skodespelar
* Bert Kinner, flygar
* John Moisant, flypionér
* Mae Murray, skodespelar
* Amelia Earhart, første kvinnelege flygar som kryssa Atlanterhavet har ein minnesten på staden

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Valhalla Memorial Park Cemetery» frå Wikipedia på bokmål, den 2. oktober 2018.*
**Inge Magnar Valen** (fødd 9. januar 1951) er ein tidlegare fotballspelar og idrettsleiar frå Stavanger. Han vart seriemeister med Viking Fotballklubb åra 1972-75 og sesongen 1979. Valen, som var midtbanespelar, vart i 1979 også cupmeister.

### Klubbspel

Valen spelte på 3. divisjonslaget Sportsklubben Jarl frå 1968 til 70. Han melde seg så inn i Viking FK og fekk etterkvart fast plass i fyrsteellevaren. I fire sesongar på rad, 1972, 1973, 1974, 1975, gjekk Viking FK til topps i 1. divisjon. Hausten 1974 spelte Viking seg fram til NM-finale på Ullevål stadion, ein kamp som Skeid vann med 3 mot 1. I sin siste sesong med Viking, 1979-sesongen, vann Stavanger-laget og Valen både 1. divisjon og den norske meisterskapen i fotball. 21. oktober 1979 deltok Valen i sin siste Viking-kamp, cupfinalen mot SK Haugar enda med siger 2–1 til Viking.

### Landslagsspel

Valen spelte 2 landskampar i august 1974. Begge kampane enda med norske 1–2-tap, fyrst mot Sverige og ei veke etter mot Finland.

### Merittar

* Seriemeister: 1972, 1973, 1974, 1975 og 1979 for Viking FK
* Noregsmeister: 1979 for Viking FK

Ymse
----

Komikaren Kristian Valen er son hans.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Inge Valen» frå Wikipedia på bokmål, den 25. mai 2022.*

* eu-fotball
**Trapezunt-riket** (gresk Βασίλειον τής Τραπεζούντας) var ein bysantinsk-gresk stat som vart danna i 1204 i kjølvatnet av at det bysantinske riket, Austromarriket, kollapsa same år då Konstantinopel vart erobra av det fjerde krosstoget. Dronning Tamar av Georgia gav soldatar til nevøen hennar Alexios I som erobra dei pontius-greske byane i Trapezunt, Sinope og Paflagonia. Trapezunt har vorte kalla det «siste greske riket».

Grunnlegginga
-------------

Då Konstantinopel fall for det fjerde krosstoget i 1204 for vesteuropeiske og venetianske krossfararar var Trapezunt-rikt éit av tre mindre greske statar som oppstod ut av samanbrotet til Austromarriket, saman med Keisarriket Nikea og Despotatet Epirus. Alexios, eit barnebarn av den bysantinske keisaren Andronikos I Komnenos, son av Rusudan, ei dotter av Giorgi III av Georgia, gjorde Trapezunt til hovudstaden sin og hevda eit krav på å vere den legitime etterfølgjaren av det bysantinske riket.

Herskarane av Trapezunt kalla seg sjølv for «Dei store Komnenos», *Megas Komnenos*, då dei tilhøyrde den prestisjefylte familien Komnenos, og i starten hevda den tradisjonelle bysantinske tittelen «keisar og autokrat av romarane». Etter å ha oppnådd ei semje med Det bysantinske riket i 1282 vart den offisielle tittelen endra til «keisar og autokrat av heile Austen, av iberianarane, og dei utvandra provinsane» og vart verande slik heilt til Trapezunt-riket enda i 1461. Staten er nokre gonger vorte kalla for det «Komnenianske riket» sidan den herskande familien var etterkomarar av Alexios I Komnenos.

Trapezunt-riket kontrollerte opphavleg eit samanhengande område på sørkysten av Svartehavet mellom Soterioupolis og Sinope, beståande av dei moderne tyrkiske provinsane Sinop, Ordu, Giresun, Trabzon, Bayburt, Gümüşhane, Rise og Artvin. På 1200-talet kontrollerte riket Perateia som omfatta Kherson og Kertsj på Krimhalvøya. David Komnenos utvida hurtig mot vest, okkuperte først Sinope, deretter Paflagonia og Heraklea Pontika inntil riket hans grensa til Keiserriket Nikea grunnlagt av Theodore I Laskaris. Områda vest for Sinope gjekk tapt til Keiserriket Nikea i 1206. Sinope sjølv vart erobra av seldsjukkane i 1214.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Trapezunt» frå Wikipedia på bokmål, den 23. august 2012.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*
* Miller, William: *Trebizond: The Last Greek Empire*, 1926; Chicago: Argonaut Publishers, 1968
* Uspensky, Fyodor: *From the history of the Empire of Trabizond* (*Ocherki iz istorii Trapezuntskoy Imperii*), Leningrad, 1929, 160 sider: en monografi på russisk
* Bryer, Anthony: *The Empire of Trebizond and the Pontos*. London 1980: Variorum Reprints. ISBN 9780860780625.

1. ↑  Millar, William: *Trebizond, the Last Greek Empire*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* NKC

 |
Flagget til Dauphiné
**Dauphiné** eller **Dauphiné Viennois** er ein tidlegare provins søraust i Frankrike, som i dag om lag vert dekt av departementa Isère, Drôme og Hautes-Alpes. Den historiske hovudstaden var Grenoble og dei største byane Vienne, Valence, Die, Gap og Briançon.

*Le Dauphiné Libéré* er ei kjend fransk avis som organiserer sykkelrittet Critérium du Dauphiné Libéré.

Historie
--------

Plasseringa til Dauphiné.
I antikken var området busett av allobrogar og andre galliske folk. 

Etter Vestromarriket tok slutt fekk området gradvis sjølvstyre og vart eit fyrstedøme i Det tysk-romerske riket.

På 1100-talet hadde den lokale herskaren grev Guy IV av Albon (om lag 1095-1142) ein delfin på våpenskjoldet sitt og fekk kallenamnet *le Dauphin* (fransk for *delfin*). Etterkomarane hans endra tittelen deira frå greve av Albon til Dauphin av Viennois, etter familiesetet i Vienne. Herskaren vart kjend under denne tittelen til 1349, då den barnlause Humbert II av Viennois selde herskapet til kong Filip VI. Eit av vilkåra var at arvingen av den franske trona skulle kallast *le Dauphin*, noko som vart tilfelle fram til den franske revolusjonen. Den første *Dauphin de France* var barnebarnet til Filip, den framtidige Karl V av Frankrike. Tittelen kreerte òg ein apanasje på regionen. Ludvig XI var den einaste franske kongen som budde i lengre tider i Dauphiné. Avtalen til Humbert medførte òg at Dauphiné vart friteken frå fleire skattar og pålegg. Dette vedtekta førte til mykje parlamentarisk debatt på regionsnivå, sidan lokale leiarar ønskte å forsvare det regionale sjølvstende og privilegia dei hadde frå staten. 

Dauphiné om lag 1638
Under den andre verdskrigen var området senter for ei sterk motstandsrørsle.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dauphiné» frå Wikipedia på engelsk, den 8. desember 2008.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:* 
		- Pfeiffer, Thomas, *Le Brûleur de loups*, Lyon, Bellier, 2004.

Sjå òg
------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Dauphiné**

* Dauphiné-Alpane
Forskarar tar gassprøver ved fumaroler på Mount Baker
**Fumarole** (frå latin *fumus* som tyder 'røykar') eller **soffion** er ei opning i jordskorpa eller på overflata til ein annan himmellekam. Ofte finn ein slike i nærleiken av vulkanar, og gjerne dei som avgjer damp eller gassar som karbondioksid, svoveldioksid, saltsyre og hydrogensulfid.

**Solfatar** (etter vulkanen Solfatara, vest for Napoli) er fumaroler, som omfram overheita vassdamp sender ut svovelhaldige gassar, mest hydrogensulfid. 

Fumaroler finst ofte langs små opningar eller lange sprekkar, i kaotiske klasar eller felt, og på overflata av størkna lavastraumar og tjukke avleiringar av pyroklastiske straumar. Eit fumarolefelt er eit område med varmekjelder og gassavløyp der magma eller gloande vulkanske bergartar som ligg rett under overflata avgjer gassar eller møter grunnvatn. Frå eit grunnvassperspektiv kan ein fumarole skildrast som ei varm kjelde der vatnet kokar før det når overflata og deretter blir ventilert ut som damp eller kondens. Fumaroler kan vere aktive i tiår eller hundreår dersom dei ligg over ei vedvarande varmekjelde, eller dei kan forsvinne i løpet av veker eller månader dersom dei berre ligg på toppen av ferske vulkanske avleiringar som raskt blir avkjølt.

Svovelavsetting rundt ein fumarole.
Eit godt på døme på fumaroleaktivitet på jorda er den kjende Valley of Ten Thousand Smokes som vart danna under utbrotet av Novarupta i Alaska i 1912. I byrjinga var det tusenvis av fumaroler under avkjølinga av den vulkanske oska frå utbrotet, men over tid har mesteparten av desse døydd ut. Det er estimert at det finst rundt 4000 fumaroler innanfor Yellowstone nasjonalpark i det nordvestre USA. Endå eit døme er ei rekkje fumaroler i *Valley of Desolation* i Morne Trois Pitons nasjonalpark i Dominica.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fumarole» frå Wikipedia på bokmål, den 29. september 2010.*
* Solfatar. (2009, 29. oktober). I Store norske leksikon. Henta 1. desember 2013 frå .

 Commons har multimedium som gjeld: **Fumarole**

Bakgrunnsstoff
--------------

* United States Geological Survey om fumaroler Arkivert 2007-08-24 ved Wayback Machine. (en)
**Dave Pomeroy** (fødd 26. april 1956) er ein USA-amerikansk musikar, kjend som vokalist, låtskrivar og produsent frå Nashville, men mest kjend som bassist. Han har spelt elektrisk og akustisk bass for mange kjende artistar, både i studio og på scenen. Som soloartist og produsent har han gjeve ut 12 album og to DVD-ar på sitt eige selskap, Earwave Music. Han har skrive ei rekkje artiklar for magasinet *Bass Player* og andre musikkmagasain, og har bidrege som forfattar til ei rekkje bøker om musikkindustrien.

I desember 2008 vart Pomeroy vald som direktør i Nashville Musicians Association, ei lokal avdeling av American Federation of Musicians (AFM) og i juni 2010 vart han òg vald inn i styret til AFM. 014, and 2017.

Som studiomusikar har Pomeroy bidrege til album av artistar som Trisha Yearwood, Emmylou Harris, Toby Keith, Neil Diamond, Billy Ray Cyrus, Tom Paxton, George Jones, Billy Joe Shaver, Shelby Lynne, Jon Randall, Brenda Lee, Gretchen Peters, Alan Jackson, Beth Nielsen Chapman, Earl Scruggs, Randy Scruggs, Duane Eddy, Allison Moorer, Steve Wariner, Asleep at the Wheel, Matraca Berg, Kathy Mattea, Larry Knechtel, Keith Whitley, Jesse Winchester og Alison Krauss.

I tillegg har Pomeroy stått på scenen med Don Williams, Steve Winwood, Willie Nelson, Garth Brooks, John Hiatt, Ricky Skaggs, Adrian Belew, Peter Frampton, Lee Ann Womack, Patty Loveless, Reeves Gabrels, Duane Eddy og mange fleire.

Diskografi
----------

Under sitt eige namn:

* Dave Pomeroy: *Angel in the Ashes* - mai 2017
* Dave Pomeroy and the All-Bass Orchestra: *The Day The Bass Players Took Over The World* konsert DVD.
* Tone Patrol: *Thin Air* (Earwave), med gjesteartistane Sam Bush, Bill Miller og Wayne Roland Brown
* Dave Pomeroy: *Basses Loaded* (Earwave)
* Dave Pomeroy: *Tomorrow Never Knows* (Earwave)
* Three Ring Circle: *Three Ring Circle* (Earwave) med Rob Ickes and Andy Leftwich (Earwave)
* Dave Pomeroy And Friends: *The Taproom Tapes* (Earwave)
* Three Ring Circle: «Brothership» with Rob Ickes and Andy Leftwich (ResoRevolution)

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Dave Pomeroy» frå Wikipedia på engelsk, den 21. november 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNE
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)

 |
**Vali Ionescu-Constantin** (fødd 31. august 1960) er ein rumensk tidlegare lengdehoppar frå Turnu Măgurele. Ho vart europameister i øvinga i 1982, same året som ho sette verdsrekord med 7,20 meter.

Aktiv
-----

Ionescu vart nummer tre i lengdehopp ved hall-EM 1982 med 6,52 m. Ved eit stemne i Bucuresti 1. august 1982 forbetra landskvinna Anișoara Cușmir verdsrekorden med seks centimeter til 7,15 m. Deretter flytta Ionescu rekorden ytterlegare til 7,20 meter i den same tevlinga. Under europameisterskapen i Aten i byrjinga september innfridde dei to rumenarane favorittstempelet, Ionescu vann gullmedaljen sine 6,79 m og Cușmir tok sølv med 6,73 m. 

Ved dei olympiske sommarleikane 1984 gjekk dei same to utøvarane til topps i lengdehopp. I Los Angeles var det Anișoara Stanciu, tidlegare Cușmir, som strauk av garde med gullmedaljen etter eit bestehopp på 6,96 meter, Ionescu vart nummer to med 6,81 m. Nett same lengda, 6,81 m, nådde Ionescu ved europameisterskapen 1986 der ho enda på fjerdeplassen.

Ionescu-Constantin hoppa 7,08 meter i OL-sesongen 1988, deltok likevel ikkje i Sommar-OL i Seoul. Ho la opp etter 1990-sesognen.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1982 i Aten: Gullmedalje – 6,79 m, framom Anișoara Cușmir (6,73 m)
* VM 1983 i Helsinki: Nr 9 – 6,62 m
* OL 1984 i Los Angeles: Sølvmedalje – 6,81 m, bakom Anișoara Stanciu (6,96 m)
* EM 1986 i Stuttgart: Nr 4 – 6,81 m
* VM 1987 i Roma: Utslått i kvalifiseringa (6,30 m=nr 18)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vali Ionescu» frå Wikipedia på tysk, den 3. oktober 2019.*

* «Valy Ionescu» (på engelsk). Olympedia. Henta 8. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Ein **våpenart** (òg kalla *korps*, *troppeart*, *tenestefelt* og *bransje*) er ei funksjonell gruppering av personell innan ei og same forsvarsgrein.

Typiske våpenartar i ein armé:

* Infanteri
* Kavaleri/Panser
* Artilleri
* Flykorps
* Ingeniørvåpen
* Militærpolitikorps
* Sanitetskorps
* Etterretningskorps
* Signalkorps
* Logistikkvåpen
* Intendanturkorps
* Transportkorps
* Våpenteknisk korps
* Veterinærkorps
* Feltprestkorps
* Militærjuristkorps/Auditørkorps

Våpenartar grupperast ofte inn i kampvåpen (*combat arms*), kampstøttekorps (*combat support*) og forvaltningsstøttekorps (*combat service support*).

Som regel består kvar våpenart av eit eller fleire regiment.

I ei marine vert våpenartane delt inn i bransjar som så vert delt inn i tenestefelt.
Typiske bransjar:

* Teknisk bransje
* Operativ bransje
* Forvaltning

Tenestefelt i Sjøforsvaret:

* Artilleri
* Sanitet
* Forpleining
* Samband
* Fjernskrivar-RATT
* Skipsdykkar
* Minedykkar
* Kystjeger
* Sonar
* Takkel
* Torpedo
* Maskin

Nokre av tenestefelta utgjer eigne detaljar om bord, men på enkelte skip er det kan hende berre èin person i eit tenestefelt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Den norske hærens våpenartar
* Den britiske hærens våpenartar
* Den irske hærens våpenartar
* Den australske hærens våpenartar
* Den newzealandske hærens våpenartar
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå kanon.* 
Kanonar på kystfortet Austrått fort i Ørland kommune. Kanonane stod opphavleg på den tyske slagkryssaren «Gneisenau» frå 1936, som vart bomba medan skipet låg i dokk i Kiel og deretter kondemnert.
Ein kanon på Akershus festning.
Ein **kanon** er eit skytevåpen til å skyta store prosjektil over lengre avstandar med. Ein kanon er forma som eit stort røyr. I moderne terminologi vert ordet kanon òg brukt om rifla automatvåpen med kaliber på minst 20 mm.

M-198 Howitzer 155mm artillerikanon
I moderne terminologi viser omgrepet til skytevåpen med eit rifla løp i kaliber 20 millimeter eller meir, som skyt mot eit mål. 
Kanonar har utvikla seg frå å vera enkle røyr som skyt ut kuler av stein eller jarn, til å verta moderne artilleri med avanserte instrument for presisjonsskyting. Prosjektila har òg utvikla seg til å innehalda eksplosivar. Innfestinga av kanonen har òg gått framover, og kanonar i dag kan finnast i for eksempel stridsvogner. Kanonane var òg føregjengaren til mindre skytevåpen som handkanoner, arkebuse, musketter og etterkvart rifler.

Sjå òg
------

* Amusett
* Haubits
* Bombekaster
* Adolfkanonen utanfor Harstad
* Bandkanon 1
* Stormkanon

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Kanon» frå Wikipedia på bokmål, den 20. mars 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historisk kanon-terminologi på tysk, engelsk og fransk Arkivert 2010-10-29 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BNF
* BNF (data)
* NKC

 |
Iolanda Balaș under Sommar-OL 1964
**Iolanda Balaș** (12. desember 1936–11. mars 2016) var ein rumensk høgdehoppar, fødd Timişoara og død i Bucureşti. Frå 1958 til 1964 vann ho alle dei store meistertitlane i høgdehopp; EM 1958 og 1962 og OL 1960 og 1964. Ho sette 14 verdsrekordar i øvinga og vert rekna som ein av dei største høgdehopparane gjennom alle tider. Mellom 1957 og -67 vann Balaș 150 påfylgjande tevlingar i høgdehopp.

### Aktiv

17-årige Balaș, som var etnisk ungarsk, tok sølvmedaljen under EM i friidrett 1954 i Bern. To år seinare vart ho nummer fem i høgdetevlinga under sommar-OL 1956 i Melbourne. Ho gjekk då over 1,67 m, det same resultatet som sølvvinnarane stoppa på.

Balaș sette meisterskapsrekord med 1,77 m då ho i friidretts-EM i Stockholm tok sin fyrste av fire strake triumfar i EM og OL. Under dei olympiske leikane i Roma i 1960 var ho fullstendig overlegen i kampen om gullmedaljen. Tre kvinner stoppa på 1,71 m, to av desse fekk kvar sin sølvmedalje. Balaș gav seg ikkje før ho hadde svinga seg over 1,85 m. 

I 1962 forsvarte Balaș EM-tittelen med god margin; 1,83 m mot 1,76 m for sølvvinnar Olga Gere frå Jugoslavia. Endå meir suveren var Balaș under sommarleikane i Tokyo i 1964, med 1,90 m slo ho sølvmedaljøren Michele Brown frå Australia med ti centimeter.

Iolanda Balaș på rumenske frimerke frå 2004
Balaș forbetra verdsrekorden i høgdehopp 14 gongar; hennar fyrste rekordhopp mælte 1,74 m og hennar siste 1,91 meter. Fyrst 4. september 1971 makta Ilona Gusenbauer frå Austerrike å slette Balaș ti år gamle rekordnotering frå rekordlista. 

Balaș nytta den lite «økonomiske» saksestilen, som ho rettnok hadde utvikla til fullnads.

### Leiar

Iolanda Balaș var leiar av det nasjonale friidrettsforbundet i Romania frå 1988 til 2005.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Iolanda Balaș» frå Wikipedia på tysk, den 29. august 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* Munzinger (sport)

 |
**Monica Grefstad** (fødd 12. oktober 1964) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Trondheim som vart noregsmeister på 400 meter hekk i 1987 og 1988 og 100 meter hekk i 1993, 1994 og 1997.

Aktiv
-----

Grefstad sikra seg i perioden 1985 til 1997 5 gullmedaljar, 8 sølvmedaljar og 5 bronsemedaljar i norske hovudmeisterskap i friidrett. Flest medaljar fekk ho i 100 meter hekk med 9 stk, 5 kom på langhekken, 3 på 100 meter og 2 på 200 meter. Under NM i friidrett 1993 vart ho tildelt kongepokalen etter å ha forbetra sin eigen norske rekord på 100 meter hekk til 13,26 sekund.

Sesongen 1993 sletta Grefstad den tolv år gamle noregsrekorden til Hilde Fredriksen på korthekken. Gjennom fire løp i Oslo, Birmingham og NM i Tønsberg flytta ho den til 13,38, 13,35, 13,33 og til sist 13,26 sekund. Året etter i juli forbetra ho den til 13,24 i Gävle og 13,14 i Edinburgh. I sitt livs beste løp, på Bislett stadion i Oslo den 22. juli 1994, sette ho norsk rekord med 13,09 sekund. Noregsrekorden gjaldt i 13 månader.

### Plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i semifinalane (13,37=nr 20)
* EM 1994 i Helsinki: Utslått i semifinalane (13,11=nr 11)
* VM 1995 i Göteborg: Utslått i kvalifiseringa (13,30=nr 21)

### Personbeste

* 100 meter : 11,76 (1994)
* 200 meter: 24,10 (1994)
* 400 meter: 56,09 (1987)
* 100 m hekk: 13,09 (1994)
* 400 m hekk: 59,04 (1991)

Grefstad var medlem i Ranheim IL til 1988, sidan 1989-90 i Fossum IF, 1991-92 Sportsklubben Vidar og frå 1993 i TIF Minerva.

Kjelder
-------


* friidrett.no
**Monica Westén** (fødd 15. mars 1966) er ein svensk tidlegare friidrettsutøvar frå Huddinge. Ho var ein allsidig utøvar som ved europameisterskapen 1990 vann bronsen på spesialøvinga 400 meter hekk.

Aktiv
-----

Westén var i sitt livs form i 1990-sesongen. I juni sette ho svensk rekord i sjukamp med 6 085 poeng ved Götzis-stemnet, ein rekord som stod i over 10 år til dess Carolina Klüft sletta den. I august månad sette Westén personleg rekord den 13. på 400 meter hekk med 54,69 sekund og den 18. i høgdehopp med 1,89 meter. Før same sommarmånaden var over, vann ho bronsen på langhekken ved EM i Split.

Åra frå 1987 til 1997 vart Westén svensk meister åtte gongar i 400 meter hekk, fire gongar i sjukamp, tre gongar i høgdehopp, to gongar på 400 meter og ein gong i 100 m hekk, til saman 18 SM-gull i individuelle tevlingar. Personbeste i øvingane var 13,56 sekund på korthekken, 54,69 sekund på langhekken, 53,43 sekund på 400 m, 1,89 meter i høgdehopp og 6 085 poeng i sjukamp.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1990 i Split: Bronsemedalje i 400 m hekk – 54,75
* VM 1991 i Tokyo: Utslått i semifinalane på 400 m hekk (55,51=nr 11)
* OL 1992 i Barcelona: Utslått i forsøket på 400 m hekk (56,68=nr 18)
* VM 1993 i Stuttgart: Utslått i semifinalane på 400 m hekk (55,88=nr 16)
* EM 1994 i Helsinki: Utslått i semifinalane på 400 m hekk (56,38=nr 11)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Monica Westén» frå Wikipedia på svensk, den 26. august 2020.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Monica Westén» (på engelsk). Olympedia. Henta 5. mars 2023.
Synskvervinga til Gylve i eit islandsk manuskript frå 1700-talet.
**Gylvaginning** (norrønt *Gylfaginning*) er første delen av den yngre Edda skriven av Snorre Sturlasson. Namnet tyder 'synskvervinga' eller 'narreriet' til Gylve (norrønt *Gylfi*), som er ein mytisk skandinavisk konge som ønskjer å finna ut meir om æsene. Forteljinga er såleis ei viktig kjelde for vår kunnskap om norrøn gudetru.

I soga dreg Gylve til Åsgard, der han tek på seg skikkelsen til ein gammal mann og tek namnet *Ganglere*. Men æsene visste alt før han kom om forkledinga, og skapte eit narrespel.

Då Gylve kom til Åsgard, fekk han sjå eit stort slott, og inni det sat det tre i høgseta: Høg, Jamhøg og Tredje. Gylve som Ganglere la fram ærendet sitt og spurde dei ut om den norrøne trua. Då samtalen tok slutt, høyrde Gylve eit veldig bråk rundt seg. Då han såg seg rundt, var han åleine på ei stor, flat slette. Slottet og gudane var vekke. Etter den tid vandra han rundt og fortalde kva han hadde sett og høyrt.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Gylfaginning frå www.heimskringla.no (norrønt)
* Gylfaginning frå www.heimskringla.no (dansk)

|  |  |
| --- | --- |
| Wikisource | Teksten til **Gylvaginning** ved Wikisource. |

* Kronikk om Odins narrespel før og no av Gro Steinsland
**Monmouthshire** (walisisk *Sir Fynwy*) er eit grevskap i det søraustlege Wales. Det noverande grevskapet vart oppretta 1. april 1996 og dekker den austlege halvdelen av det tradisjonelle grevskapet. Det erstatta distriktet Monmouth med tillegg av ein mindre del av distriktet Blaenau Gwent. Administrasjonsbyen er Cwmbran.

Det tradisjonelle grevskapet inkluderer Newport og grensar mot Brecknockshire og Glamorgan i Wales og Gloucestershire og Herefordshire i England. Frå 1974 til 1996 var det dekt av grevskapet Gwent, som hadde praktisk talt same grenser. Det omfattar òg eksklaven Welsh Bicknor, som ligg mellom grensa mellom dei seremonielle grevskapa Gloucestershire og Herefordshire og som administrativt har vore ein del av sistnemnte sidan 1844.

Den nasjonale statusen til Monmouthshire var uklår inntil 1974, då området vart definert som ein del av Wales under lokalstyrereforma. Tidlegare hadde ein snakket om 'Wales og Monmouthshire', sjølv om grevskapet hadde vore rekna som walisisk i fleire hundreår. Årsaka til usikkerheita stammer frå at det ikkje vart nemnt i Unionslova mellom England og Wales på 1500-talet. I Encyclopædia Britannica si utgåve frå 1911 stod det at Monmouthshire var ein del av England, men at når ei lov vart vedteke som gjeldande berre i Wales, vart alltid Monmouthshire rekna med i denne definisjonen. Då Departementet for Wales vart oppretta i 1964, vart òg Monmouthshire teke med under ansvarsområdet deira og av administrative årsaker klargjorde ein det gjennom ei regjeringsordre i 1968 og i lokalstyreloven av 1972.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Monmouthshire» frå Wikipedia på bokmål, den 15. desember 2009.*


| * v
* d
* e
Hovudområde i Wales |
| --- |
| Wales' flagg | Anglesey  · Blaenau Gwent  · Bridgend  · Caerphilly  · Cardiff  · Carmarthenshire  · Ceredigion  · Conwy  · Denbighshire  · Flintshire  · Gwynedd  · Merthyr Tydfil  · Monmouthshire  · Neath Port Talbot  · Newport  · Pembrokeshire  · Powys  · Rhondda Cynon Taff  · Swansea  · Torfaen  · Vale of Glamorgan  · Wrexham | Wales' flagg |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |