recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
|  |
| --- |
| ***He Don't Love You (Like I Love You)***  Singel av Tony Orlando and Dawn |
|  |
| **Utgjeve** | 1975 |
| **Lengd** | 3:40 |
|
|

«**He Don't Love You (Like I Love You)**» er ein song av Tony Orlando and Dawn som i 1975 gjekk til topps på *Billboard* Hot 100 i USA, der han låg i tre veker.
Songen nådde òg toppen av adult contemporary-lista i ei veke i 1975.

Opphav
------

Den originale tittelen på songen var «He Will Break Your Heart». Han vart skriven av Jerry Butler, Calvin Carter og Curtis Mayfield. Songen vart spelt inn av Butler og gjeven ut som singel i 1960, då han nådde sjuandeplassen på *Billboard* Hot 100-lista. I tillegg låg innspelinga til Butler sju veker på toppen av R&B-lista. Andre tidlege versjonar av songen vart spelt inn av artistar som The Righteous Brothers og Freddie Scott.

Tony Orlando and Dawn-versjonen
-------------------------------

Då Orlando og andre medlemmar av Dawn (Telma Hopkins og Joyce Vincent Wilson) venta i lobbyen før dei skulle inn på eit Golden Globes-show, snakka Orlando med Faye Dunaway og den dåverande ektemannen hennar, Peter Wolf, som var frontmann i The J. Geils Band. For å få tida til å gå byrja dei to å synge R&B-songar frå 1960-åra songs og mellom anna Butler sin «He Will Break Your Heart». Dei fann då ut at det var ein god ide for gruppa å spele inn songen for det komande albumet sitt. Orlando kontakta Mayfield med løyve om å gjere ei nyinnspeling der han endra tittelen på songen til opningslinjene i songen, og Mayfield godtok dette.

Andre versjonar
---------------

Dolly Parton spelte songen i 1984, med same tittelen som Orlando and Dawn, men ho endra kjønnet i tittelen til «*She* Don't Love You». Ho gav ut songen på albumet *The Great Pretender*.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «He Don't Love You (Like I Love You)» frå Wikipedia på engelsk, den 1. oktober 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bronson, Fred (1992). *The Billboard Book of Number One Hits - revised & enlarged*. New York: Billboard Books. s. 403. ISBN 0-8230-8298-9.
2. 1 2  Hyatt, Wesley (1999). *The Billboard Book of #1 Adult Contemporary Hits* (Billboard Publications), ISBN 0-8230-7693-8
3. ↑  Whitburn, Joel (2004). *Top R&B/Hip-Hop Singles: 1942-2004*. Record Research. s. 802.
**Mikrogram** er ei SI-avleia eining for måling av masse.
Symbolet for mikrogram er **µg**.
Eitt mikrogram er lik éin milliondel av eit gram, 10−6 gram, som er lik 10−9 kilogram.

Symbolet µ (Unicode-teikn `U+00B5`; HTML `&micro;`) er mikro-teiknet.
Det er avleia frå den greske bokstaven μ (*my*).
Symbolet «um» blir av og til brukt dersom µ (SI-prefikset)
og μ (den greske bokstaven) ikkje er tilgjengeleg,
til dømes på ei skrivemaskin.

Mikrogram er ei vanleg eining for måling av masse innan kjemi og farmasi. Mikrogram vert brukt for å oppgi mengder av vitamin og mineral i matvarer, ofte pr. 100 g vare.

1 mikrogram er lik:

* 10−6 gram
* 1 000 nanogram
* 0,001 milligram

Og motsett:

* 1 nanogram = 0,001 mikrogram
* 1 milligram = 1000 mikrogram

| * v
* d
* e
SI-systemet - masse |
| --- |
| Yoktogram << Zeptogram << Attogram << Femtogram << Pikogram << Nanogram << Mikrogram << Milligram << Centigram << Desigram << Gram << Dekagram << Hektogram << Kilogram << Megagram (Tonn) << Gigagram << Teragram << Petagram << Exagram << Zettagram << Yottagram |
«Jernteppet» som delte Europa frå 1945 til 1989. Land dominert av Sovjet i raudt, land i allianse med USA i blått og nøytrale land grå. Jugoslavia var ein kommunistisk stat, men var uavhengig av dei andre landa i aust. Albania braut med austblokka tidleg på 1960-talet og knytte tettare band med Kina
**Jernteppet** eller **jarnteppet** var grensa som symbolsk, ideologisk og fysisk delte Europa inn i to delar, ein vestleg, for det meste demokratisk del, og ein austleg kommunistisk del etter Den andre verdskrigen og fram til slutten av Den kalde krigen, frå omtrent 1945 til 1991. Omgrepet blei først brukt etter at Winston Churchill brukte det i ein tale ved Westminster College i Fulton, Missouri, USA.

Politiske, økonomiske og militære realitetar
--------------------------------------------

### Aust-Europa

Etter at jernteppet var kome på plass, var somme land i Aust-Europa og mange i Sentral-Europa (bortsett frå Vest-Tyskland, Liechtenstein, Sveits og Austerrike) under sovjetisk innverknad. Rett nok blei mange sentraleuropeiske statar aust for jernteppet ofte rekna for å vere ein del av Aust-Europa og ikkje sentral-Europa.

I Vesten blei det vanleg å referere til Aust-Tyskland og Tsjekkoslovakia som ein del av Aust-Europa. Sjølv om Aust-Tyskland, Tsjekkoslovakia og Polen låg lengre vest enn store delar av Austerrike, i tillegg låg Praha lengre vest enn Wien.

Dei einaste statane i aust som hadde fullt sjølvstende var Albania og Jugoslavia. Men begge desse landa var som resten av austblokka kommunistiske. 

Aust for jernteppet utvikla dei sine eigne økonomiske og militære alliansar, COMECON og Warszawapakta.

### Vest-Europa

Landa i Vest-Europa var demokratiske, bortsett frå den lange perioden med fascisme i Spania (til 1975) og Portugal (til 1974) og militærdiktatur i Hellas (1967-1974) og i fleire periodar i Tyrkia.

Statane vest for jernteppet var allierte med USA, for det meste gjennom Nato, bortsett frå Sveits, Sverige, Finland og Irland som var nøytrale, og Spania, som hadde ein eigen avtale direkte med USA. Økonomisk var EF/EU og EFTA Vesten sine motstykke til COMECON.
Ulike Microchip PIC mikrokontrollerar.
Ein **mikrokontroller** er ein programmérbar prosessor som vert brukt i elektroniske kontroll- og målesystem. I tillegg til ein 8-bits, 16-bits eller 32-bits prosessor, inneheld mikrokontrolleren eit programminne, ROM, med styringsprogram, samt fleire andre periferieiningar som for eksempel AD-omformar, teljar, UART og pulsbreddemodulator. På denne måten kan mikrokontrolleren effektivt brukast til å implementere digital styringslogikk, AD-konvertering (analog til digital konvertering), motorstyring og andre funksjonar som ellers ville måtte realiserast med mange fleire diskrete komponentar.

Mikrokontrolleren vert vanlegvis programmert i Assembler eller C. Basic og andre språk kan også somme gonger nyttast for nokon kontrollerar. Programmet må først kompilerast på ein PC før det vert overført til ROM i kontrolleren.

Dei største produsentane av mikrokontrollerar i dag er Motorola, Microchip (PIC) og Atmel (AVR).

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)

 |
**Henrik Lauritz Nicolai Steenbuch** (20. november 1774–11. oktober 1839) var ein norsk jusprofessor og stortingsmann.

Steenbuch var fødd i Melhus, der faren var sokneprest og prost. Sjølv vart han student frå katedralskulen i Trondheim i 1793. Folketeljinga for 1801 viser at han då budde på prestegarden i Melhus hos mor si, som hadde vorte enke året før.

Steenbuch tok latinsk juridisk eksamen i 1810 med karakteren laud, både i den teoretiske og praktiske eksamenen. Han var fyrst, 1812, prokurator i Helsingør, frå 1814 i Trondheim. 25. mars 1816 vart Steenbuch lektor i lovkunne ved universitetet i Kristiania, i februar 1818 utnemnd til professor juris.

Steenbuch var 1. representant frå Kristiania på Stortinget 1827, og på det overordentlege storting i 1828. Både i 1827 og 1828 var han medlem av fullmaktskomiteen, i 1827 mellom anna av komiteen om Larvik grevskap og i 1828 av komiteane om vernepliktslova og om 17. mai.

Han døydde ugift i Kristiania i 1839.

Verk
----

* *Afhandling om hvilke Benævnelser Norges Land, Folket og dets Sprog findes tillagte*, 1843
* *Angaaende Ophævelsen af Grundlovens 79de Paragraf*, 1823
* *Et Par Ord i Anledning af Regjeringsadvocat Morgenstjernes Undersøgelse om Udsættelse med Bankens Forpligtelse* [...], 1818
* *Dissertatiode coronationibus regum Norvegiae antiquiorum*, 1818
* *Anmærkninger ved Constitutionsforslagene af 1815 og 1816*, 1817

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak:*Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914
* Bokmålswikipedia
* Biografisk informasjon om Henrik Steenbuch NSD Norsk senter for forskningsdatas politikararkiv

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* PolSys
* VIAF
* LCCN

 |
Koordinatar: 78°24′S 85°55′W﻿

**Mount Tyree** (4852 moh) er det nest høgaste fjellet i Antarktis og ligg 13 km nordvest for Vinson Massif (4892 moh), det høgaste fjellet på kontinentet. 

Mount Tyree vart oppdaga i januar 1958 under flyturen til United States Navy skvadron VX-6, og sidan kartlagd same månad av Marie Byrd Land Traverse Party. Fjellet vart kalla opp etter kontreadmiral David M. Tyree, som kommanderte U.S. Naval Support Force i Antarktis frå 14. april 1959 til 26. november 1962.

Hittil (2012) er toppen av fjellet berre blitt vitja ved fem høve, av totalt ti personar, via tre forskjellige ruter. I januar 1967 vart John Evans og Barry Corbet (frå Corbet's Couloir) dei første til å nå toppen. I januar 1989 vart toppen vitja av Terry ‘Mugs’ Stump, i 1997 av franskmennene Antoine de Choudens og Antoine Cayrol og seinare i 1997 av Conrad Anker og Alex Lowe. Den 3. januar 2012 gjekk Hans Kammerlander, Robert Miller og Christian Stangl den same ruta som franskmennene og vart den femte gruppa til å nå toppen. Av dei ti fjellklatrarane som har vore på toppen av Mount Tyree, har tre sidan døydd i andre fjellklatringsulukker innan fire år etter dei vitja fjellet. Sørveggen av fjellet er framleis uklatra. Denne veggen er 2000 meter høg og ein av dei største fjellveggane i Antarktis. 

Klatresesongen er frå november til januar då det er midnattssol og lufttemperaturen er høgast, opp mot -30 °C nær toppen. Som med Mount Vinson i nærleiken kan ein nå fjellet etter ein seks timar lang flytur frå Punta Arenas i Chile til Union Glacier Camp etterfølgd av ein 200 km lang flytur til foten av fjellet.

Kjelder
-------

1. 1 2  U.S. Geological Survey Geographic Names Information System: Mount Tyree
2. ↑  «Tyree - A History». Arkivert frå originalen 7. oktober 2011. Henta 4. mars 2013.

| * v
* d
* e
Seven Second Summits |
| --- |
| Asia | **K2** (8611 moh) |
| Sør-Amerika | **Ojos del Salado** (6893 moh) |
| Nord-Amerika | **Mount Logan** (5959 moh) |
| Afrika | **Mount Kenya** (5199 moh) |
| Europa | **Dykh-Tau** (5205 moh)  eller **Monte Rosa** (4634 moh) |
| Antarktis | **Mount Tyree** (4852 moh) |
| Austalia (Oseania) | **Puncak Mandala** (4760 moh) eller **Puncak Trikora** (4730 moh)  eller **Mount Townsend** (2209 moh) |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sven Søren Henrik Svensen** (17. juli 1904–16. august 2007) var ein norsk jurist, stortingsrepresentant og embetsmann frå Askøy.

Far til Svensen var maskinmeister. Sjølv vart han cand.jur. i 1926 og byrja arbeide som sakførarfullmektig same året. I 1928 vart han dommarfullmektig i Hardanger, og i 1931 fylkesfullmektig i Bergen og Hordaland. Han var sekretær 1933-37 i Justisdepartementet og 1938-42 hos finansrådmannen i Bergen.

I 1945 fekk Svensen jobb som lagdommar ved Gulating lagmannsrett, ei stilling han hadde til han i 1961 vart utnemnd til fylkesmann i Aust-Agder. Han styrte fylkesmannembetet i 13 år.

Svensen var 1945-51 formann i Kontrollnemndas avdeling for husleigesaker i Bergen, og frå 1945 medlem i Oppgjørsnemnda i Bergen. Tida 1952-61 var han bystyrerepresentant i Bergen, vald for partiet Høgre.

Svensen representerte Bergen og Høgre på Stortinget i periodane 1954-57 og 1958-61. I den fyrste fireårsperioden var han sekretær i Justiskomiteen, i den andre formann i Militærkomitéen. Som leiar i militærkomiteen «argumenterte [han] energisk for en styrkelse av landets forsvar i en tid da den kalde krigen gjorde forsvarspolitikken» til eit framskote politisk tema. Noko som kan forklare at han var president 1962-66 i Norges Forsvarsforening. Perioden 1969-73 var han formann i Postrådet.

Notar
-----

1. ↑  Minneord i Stortinget

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi
Frå Næs jernverk, restaurert masomnbygning med vasshjul i drift
**Jernverk** eller **jarnverk** er eit føretak som foredlar jernmalm til smijern og støypejern. Jernverksdrift vart sterkt utvikla i seinmellomalderen, og utvikla vidare industrielt.

I jernalderen skaffa ein seg smijern ved å foredla myrmalm. Denne metoden, kalla jernvinne, vart nytta heilt fram til slutten av 1700-talet enkelte stader i Noreg og Sverige.

Teknologien for å utvinna og foredla jernmalm og vart innført til Noreg frå Tyskland i siste del av 1500-talet. Dei viktige jerngruvene i Arendalsfeltet var opna i 1585, og dei la grunnlaget for bygging av mange jernverk, det første var Barbu Jernverk.

Sentralt på eit jernverk var gjerne ein masomn. Masomnar vart mura med tykke steinmurar, og var som ein skorstein. Frå toppen av masomnen vart det vekslande fylt jernmalm og trekol, og visse andre mineral i mindre mengd. Ved botnen av masomnen vart luft blåst inn ved hjelp av blåsebelgar, og desse vart gjerne drivne av store vasshjul.

I 1855 vart det teke patent på ein ny type jernverksteknologi, kalla Bessemerprosessen. Den nye metoden gjorde det mogleg å nytta steinkol til jernsmeltinga, og dei gamle norske jernverka vart på slutten av 1800-talet etter kvart lagde ned. Nokre av dei la om drifta til å verta jernstøyperi som nytta innført rujern og steinkol som råstoff i staden for norsk jernmalm og trekol. Dei nye jernstøyperia vart gjerne liggjande ved byar langs kysten.

Nokre kjende norske jernverk
----------------------------

* Barbu Jernverk
* Bærums Verk
* Dikemark Jernverk
* Egelands Verk
* Eidsfos Jernverk
* Eidsvoll Verk
* Frolands verk
* Hakadals verk
* Hassel Jernverk
* Moss Jernverk
* Næs Jernverk
* Norsk Jernverk
Koordinatar: 77°31′S 167°57′E﻿

**Mount Terra Nova** er eit snødekt fjell, 2130 moh, mellom Mount Erebus og Mount Terror på Ross Island. Det vart først kartlagd av Discovery-ekspedisjonen 1901-04, og kalla opp etter «Terra Nova», støtteskip for denne ekspedisjonen og Terra Nova-ekspedisjonen, 1910-13.

**Terra Nova Saddle** er eit av tre markante skard på Ross Island, denne på kring 1400 meter mellom Mount Erebus og Mount Terra Nova. Det vart namngjeve i samband med Mount Terra Nova.

**Terra Novabreen** er ein isbre som er kring 5 nautiske mil (9 km) lang nord og sentralt på Ross Island. Han flyt nord frå skardet mellom Mount Erebus og Mount Terra Nova og til Lewis Bay. Han fekk dette namnet etter Mount Terra Nova.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mount Terra Nova» frå Wikipedia på engelsk, den 20. mars 2013.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2  «Terra Nova, Mount». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 8. august 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mount Terra Nova» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Gerhard Friedrich Ernst Flesch** (18. oktober 1909–28. februar 1948) var ein tysk jurist og Gestapo-leiar som verka i Noreg under andre verdskrigen. Under krigsoppgjeret blei han dømd til døden for krigsbrotsverk og avretta.

Flesch var fødd i Posen. Han blei medlem i nazistpartiet NSDAP i 1933, året før han var ferdig utdanna jurist. I 1936 blei Fleisch utnemnd av Reinhard Heydrich i Gestapo til å følgja med på religiøse grupper i Tyskland. I 1938 deltok han i den tyske innmarsjen i Sudetenland og året etter i annekteringa av Böhmen og Mähren. Han tenestegjorde deretter som rådgjevar for gauleiteren Fritz Sauckel i Thüringen.
Før han kom til Noreg hadde han vore Gestapo-sjef i Erfurt i 1939.

Flesch kom til Noreg som del av den tyske okkupsjonen. Fra april 1940 verka han for Sipo (Sicherheitsdienst) i Bergen og frå 11. oktober 1941 til krigen tok slutt i Trondheim, med verkefelt Midt-Noreg (Nordfjord-Dombås til polarsirkelen). Han rapporterte til Heinrich Fehlis. 

Gerhard Flesch leia kampen mot norsk motstand og leita opp hemmelege radiostasjonar. Han gav ordre om tortur, skyting av utpeikte fangar utan lov og dom, og leia personleg henging av fleire russiske krigsfangar. Falstad fangeleir var mellom ansvarsområda hans, og her innførte Fleisch mellom anna pryl som vanleg disiplinærstraff for jødar.

Han vart dømd til døden for drap og tortur og vart avretta på Kristiansten festning i Trondheim den 28. februar 1948.

Kjelder
-------

* NorgesLexi

* *Denne artikkelen bygger på «Gerhard Flesch» frå Wikipedia på bokmål, den 18. juli 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Olga Vladimirovna Romasko** (fødd 18. april 1968) er ein russisk tidlegare skiskyttar frå Borodino. Ho vart verdsmeister på 7,5 km både under VM 1996 og 1997. I 1997 fekk ho i tillegg sølvmedalje på jaktstarten og bronsemedalje på stafetten. Også under Vinter-OL 1998 i Nagano vann ho sølv med stafettlaget til Russland.

Romasko var så godt som ukjend for skiskyttarpublikum då ho vann 7,5 km under VM i skiskyting 1996 i Ruhpolding. Med ti treff slo ho sølvmedaljevinnaren, norske Ann Elen Skjelbreid, med ti sekundar. Under VM i skiskyting 1997 i slovakiske Osrblie imponerte Romasko stort på 7,5 km då ho, trass i ein strafferunde, slo nummer to med over 40 sekundar og forvarte VM-tittelen på 7,5 km. Ho fylgde opp med å verte nummer to på den påfylgjande jaktstarten. Både under VM 1997 og OL 1998 gjekk ho ankeretappen for Russland, fyrst til bronse og i OL til sølv. I sitt siste verdsmeisterskap, 1999 i Oslo, kom ho i mål til sjuandeplass på 20 km.

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift Ольга Владимировна Ромасько

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Olga Romasko» (på engelsk). olympedia.org. Henta 13. februar 2023.
**Det russiske kriseministeriet** (russisk *Министерство Российской Федерации по делам гражданской обороны, чрезвычайным ситуациия и ликвидации последствий стихийных бедствий, Ministerstvo Rossiyskoy Federatsii po delam grazhdanskoy oborony, chrezvychaynym situatsiiya i likvidatsii posledstviy stikhiynykh bedstviy* (forkorta MtsjS), omsett 'Den russiske føderasjonen sitt ministerium for sivilforsvar, naudsituasjoner og eliminering av fylgjer av naturkatastrofar') er eit føderalt organ i Russland.

Organisasjon
------------

Brannsløkkingsflyet Beriev Be-200 høyrer til MtsjS.
Redningshelikopter med mannskap.
### Føderalt nivå

* Nasjonalt senter for krisehandtering i Moskva, med operativ og administrativ leiing av eit system for å førebygge katastrofar og koordinere innsatsar ved katastrofesituasjonar.
* Den sentrale flyredningstenesta
* Sjøredningstenesta
* Redningsflyet - (ei helikoptereining og ein kombinert flydivisjon)
* Senter for innsats ved særs høg risiko [1]
* Statens inspeksjon for småbåtstrygging

### Regionalt nivå

* Sju regionale spesialeiningar for sløkking av storbrann

### Redningsstyrkar

Sivilforsvaret i den russiske føderasjonen er direkte underlagt MtsjS.

Referensar
----------

1. ↑
|  |
| --- |
| ***Citrus halimii*** |
|  |
|
| **Status** |
| **Status i verda:** LC Livskraftig |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Planteriket Plantae |
| **Underrekkje:** | Frøplantar Spermatophytes |
| **Orden:** | Sapindales |
| **Familie:** | Rutaceae |
| **Underfamilie:** | Aurantioideae |
| **Stamme:** | Citreae |
| **Slekt:** | Sitrusfrukt *Citrus* |
| **Art:** | ***C. halimii*** |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Citrus halimii***B.C.Stone, 1973 |

***Citrus halimii*** er ei sur sitrusfrukt som høyrer til papedagruppa i sitrusslekta. Han blei først oppdaga og klassifisert av vitskapsfolk i 1973.

Utbreiing
---------

*Citrus halimii* er ein ganske sjeldan plante, og er lite studert. Sidan han blei oppdaga i 1973 har han berre blitt observert ein handfull stader i Søraust-Asia: Thailand, Malaysia (der han først blei oppdaga), og i isolerte grupper i Indonesia.

Skildring
---------

*Citrus halimii* er eit mellomstort eviggrønt tre som kan bli 6-7 meter høgt. Det har færre tornar enn mange andre sitrustre. Som andre medlemmer i papedagruppar har *C. halimii* relativt store blad med lange, vinga bladstilkar.

Fruktene kan etast, men er sure. Dei er små og runde med ein diameter på rundt 5–7 cm. Skalet er relativt tjukt og blir gult eller oransjegult når frukta mognar. Skalet sit tett fast i fruktkjøtet, som er gulgrønt og fylt med mange store frø og ein liten del jus.

Kjelder
-------

1. ↑  Opphavleg publisert i Stone, B.C.; Lowry, J.B.; Scora, R.W.; Jong, K. (1973). «*Citrus halimii* : A new Species from Malaya and Peninsular Thailand». *Biotropica* **5**: 102–110. doi:10.2307/2989659.
2. 1 2 3 4  «*Citrus halimii*». *Plant of the month*. Bangkok, Thailand: Office of the Forest Herbarium : Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation. February 2005. Arkivert frå originalen 17. juli 2011. Henta November 24, 2009.

* *Denne artikkelen bygger på «Citrus halimii» frå Wikipedia på engelsk, den 27. august 2015.*
Det skotske høglandet. Her frå Dunadd ved Kilmartin Glen.
**Det skotske høglandet** viser til området som utgjer den barske nordre delen av det skotske fastlandet.

Skottland består tradisjonelt av tre hovuddelar, låglandet, høglandet og øyane. Mesteparten av folket bur i låglandet, med byane Edinburgh (hovudstad) og Glasgow (den største byen). Det skotske høglandet er tynt folkesett, og har ein heilt annan kultur enn låglandet.

Inverness blir rekna som høglandshovudstaden. Tradisjonelt skil ein dei skotske høglanda frå låglanda ved å dra ei nordvestleg line frå Dumbarton til Stonehaven. Nokre øyar, som Hebridane, blir rekna med til høglanda, medan Orknøyane og Shetland ikkje blir det.

Kultur
------

Ei langhorna, langhåra høglandsku.
Dei skotske høglanda er kjende for at dei skotske tradisjonane har halde seg betre der. Det skotske klansystemet heldt seg sterkt her fram til 1700-talet.

I høglanda snakkar ein del menneske framleis skotsk gælisk, sjølv om høglandengelsk òg er brukt og bruken av engelsk stadig veks.

Husdyr har tilpassa seg det harde klimaet i høglandet, og ein har fått rasar oppkalla etter det, til dømes høglandskyr og highland-ponniar.

Historie
--------

Den mest dramatiske perioden i historia til høglandet blir kalla *The Highland Clearances*. Denne hendinga var ein del av ein generell endringsprosess i heile det britiske jordbruket, som førte til at dei fleste småbøndene vart fordrivne frå bygdene fordi godseigarane ikkje trong dei der lenger, dei var i vegen. I Dei skotske høglanda kom denne prosessen seinare enn i resten av landet, i hovudsak på 1800-talet, den var bråare og enda meir brutal. Heimane vart nedbrende, og mange, særleg barn og eldre, døydde av svolt og sjukdom. Mange måtte utvandre eller flytte sørover. Enno i dag er det fleire sauer enn menneske i Høglanda. Somme meiner det som skjedde òg var ei form for tidleg etnisk reinsing, og ein freistnad på å utrydde den keltiske kulturen. Godseigarane lukkast iallfall, med militær støtte frå styresmaktene, i å redusere folkesetnaden varig, og svekkje keltisk kultur i området.

Byar og landsbyar i høglanda
----------------------------

Ein *broch*, festningstårn, nær Glenelg.
* Aberfeldy, Altnaharra, Applecross, Aviemore
* Back of Keppoch, Ballachulish, Beauly, Blair Atholl, Braemar
* Cannich,Coldbackie,Crianlarich, Cromarty, Culbokie
* Dalwhinnie, Dornie, Dornoch, Durness
* Fort Augustus, Fort William
* Gairloch, Glencoe, Glenelg, Galnafanaigh
* Inveraray, Invermoriston, Inverness
* Killin, Kingussie, Kinlochleven, Kinlochewe, Kinloch Rannoch, Kyle of Lochalsh
* Lochinver
* Mallaig
* Nairn, Newtonmore, Ballachulish, Nethy Bridge
* Oban
* Plockton, Poolewe
* South Ballachulish, Strathpeffer, Strathy
* Taynuilt, Thurso, Tobermory, Tomintoul, Tongue, Torridon
* Ullapool
* Wick

Verdt å vitja
-------------

Slottet Eilean Donan.
* Castle Tioram
* Glencoe skisenter
* Glen Orchy
* Glen Spean
* Loch Linnhe
* Loch Lochy
* Rannoch Moor
* Tor Castle
* Glen Coe
* Glen Lyon
* Loch Rannoch
* Loch Katrine
* West Highland Way
* Eilean Donan

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* GeoNames

 |
***Tiggaroperaen*** (engelsk *The Beggar's Opera*) er ein satirisk balladeopera skriven i 1728 av John Gay. Musikken av Johann Christoph Pepusch byggjer for det meste på populære, folkelege melodiar frå samtida, som balladar, opera-ariar, salmar og folkemusikk. Stykket var eit vasskilje i det britiske dramaet på 1700-talet og er det einaste dømet av den ein gong så blomstrande sjangeren balladeopera som framleis blir i dag sette opp. Balladeopera var satiriske musikkspel, eller farsar med innslag av musikk og dans, som nytta konvensjonane til operaen, men utan resitativet frå denne.

Målet for satiren var mellom anna den leiande politikaren Robert Walpole, og den notorisk kriminelle Jonathan Wild. Operaen handlar òg om sosial urettvise i stor skala, i hovudsak ved å samanlikna «lågklasseborgere» som tjuvar og horer med dei aristokratiske motpartane deira.

Nøyaktig 200 år seinare, i 1928, skreiv Bertolt Brecht (ord) og Kurt Weill (musikk) ein musikal basert på *Tiggeroperaen* kalla *Tolvskillingsoperaen*.

Stykket er gjendikta til norsk av André Bjerke.

Kjelder
-------

1. ↑  The Contemplator's Short History of John Gay and the Beggar's Opera
2. ↑  The Beggar's Opera, AllMusic
3. ↑  Musical Background – Artikkel om ballad opera-sjangeren og spesielt om The Beggar's Opera.
4. ↑  Breitholtz, Lennart (1979): *Epoker og diktere, Vestens litteraturhistorie* 2, Oslo, s. 14
5. ↑  The Threepenny Opera, *Benchtheatre*
6. ↑  Gay, John; Bjerke, André ([1728] 1977): *Tiggeroperaen: en operaballade*. Oslo: Aschehoug. ISBN 9788203088568.

* *Denne artikkelen bygger på «Tiggeroperaen» frå Wikipedia på bokmål, den 16. juni 2023.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Beggar's Opera, Renascence Editions
* The Beggar's Opera, Eighteenth-Century England Website, University of Michigan
* The Contemplator's Short History of John Gay and the Beggar's Opera

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GND

 |
**The Golden Route** (gullruta) er eit tidlegare reiselivsprodukt. Det bestod av turistattraksjonar på Nordvestlandet, etablert i 1992, med støtte av blant anna Møre og Romsdal fylkeskommune og dei kommunane det gjaldt direkte; Stranda kommune, Norddal kommune og Rauma.

Heile ruta gjekk slik:
----------------------

* **E6**   **15** Otta
* **15**  **63** Langevatn
* Geirangervegen: Langevatn-Langedalen-Geiranger
* Ørnevegen: Geiranger-Eidsdal
* Trollstigen: Eidsdal--Linge-Sylte-Valldal-Trollstigvegen-Sogge bru
* **E136** Romsdalen

Meir om The Golden Route
------------------------

I 2002 vart delar av verksemda omorganisert og vidareført i Geirangerfjord A/S. Rauma har gått ut av samarbeidet, og namnet The Golden Route blir ikkje lenger brukt aktivt i marknadsføring. I 2004 vart ruta Geiranger–Trollstigen erklært som Nasjonal turistveg.

Nærliggande reisemål som har drege nytte av konseptet, men ikkje var ein del av The Golden Route, er blant anna Atlanterhavsvegen, og byane Molde, Kristiansund og Ålesund.

Namnet «Golden Route» blir også brukt internasjonalt om reiseruta Afghanistan–Pakistan–Iran som blir brukt til smugling av opium. Kina, Japan og ei rekkje land elles, har også sine Golden Route «salskonsept» som inkluderer besøk av kjende byar og minnesmerke.
**Claerwen** er eit reservoar i Powys i Wales, som det siste leddet i Elan Valley-reservoara som vart bygd som ein del av vassforsyninga til Birmingham i England. Demninga er hovudsakleg bygd av betong med naturstein på utsida. Demninga er av ein type kalla massivdam. 

Nedanfor Claerwen-dammen
Claerwen-dammen stod ferdig i 1952 og vart bygd i ein viktoriansk stil for å passe inn med tidlegare dammar i dalen. Ein måtte leige inn italienske steinhoggarar, fordi dei britiske framleis var i London og bygde opp att byen etter krigen i 1940-åra. 

Det tok seks år å byggje dammen og han var nesten dobbelt så stor som dei andre dammane i Elan-dalen. Claerwen reservoaret er nesten like stor som alle dei andre reservoara i Elan-dalen til saman. Dammen er 56 meter høg og 355 meter lang. Kapasiteten i reservoaret er 48,3 millionar m³.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Claerwen» frå Wikipedia på engelsk, den 4. september 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bilete av Claerwen og det omliggande området på geograph.org.uk
**Olga Vasiljevna Sjisjigina** (fødd 23. desember 1968) er ein kasakhstansk tidlegare friidrettsutøvar frå Almaty som vart olympisk mester på 100 meter hekk i 2000, og elles vann sølv og bronse i same øvinga i 1995 og 2001.

Sjisjigina hadde uvanleg stor framgang i 1994 og vann korthekken under Asia-leikane i Hiroshima på tida 12,80. Den 27. juni 1995 kom ho i mål til personleg rekord 12,44 sekunder ved eit stemne i Luzern, hennar livs snøggaste hekkeløp. Seinare same sommaren sikra ho seg VM-sølvet på 100 meter hekk, slått einast av Gail Devers frå USA. I 1996 vart Sjisjigina stengd ute frå idretten då ho vart avslørt for brot på dopingreglane. 

I 1998 kom Sjisjigina tilbake på friidrettsbana og sigra på 100 m hekk under Asia-leikane på ei så god tid som 12,63. År 1999 vann ho 60 meter hekk ved innandørs-VM i Maebashi i Japan. Trass i sterke 12,51 måtte ho nøye seg med fjerdeplassen på 100 m hekk då Friidretts-VM 1999 fann stad i Sevilla.

Under Sommar-OL 2000 i Sydney overraska Sjisjigina med å vinne 100 meter hekk. I ei tevling der favorittane ikkje presterte heilt opp mot sitt bestenivå, lukkast ho slå dei andre medaljevinnarane, nigerianske Glory Alozie med tre og USA-amerikanske Melissa Morrison med elleve hundredels sekund. Året etter kneip Sjisjigina bronsemedaljen i verdsmeisterskapen i Edmonton på nøyaktig same tid som bulgarske Svetla Dimitrova, 12,58 sekundar, fire hundredels sekund bak sølvvinnar Gail Devers.

### Doping

Etter det vart funne prov på anabole steroidar i ei dopingprøve i 1996, var Sjisjigina utestengd frå all idrett i to år.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1995 i Göteborg: Sølvmedalje – 12,80, bakom Gail Devers (12,68)
* VM 1999 i Sevilla: Nr 4 – 12,51, nest bakom Ludmila Engquist (12,47)
* OL 2000 i Sydney: Gullmedalje – 12,65, framom Glory Alozie (12,68)
* VM 2001 i Edmonton: Bronsemedalje – 12,58, framom Svetla Dimitova (12,58)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olga Schischigina» frå Wikipedia på tysk, den 2. august 2017.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Eit kart over Tihamah-regionen vest på Den arabiske halvøya i grønt. 
**Tihamah** eller **Tihama** (arabisk تهامة *Tihāmah*) syner til kystsletta i Arabia langs Raudehavet frå Akababukta til Bab el Mandeb-sundet.

Geografi
--------

Regionen vert stundom delt inn i to delar, *Tihamat Al-Hejaz* (nord) og *Tihamat ʿAsir* (sør). Den jemenske delen (*Tihamat Al-Yaman*) er ei forlenging av *Tihamat ʿAsir*. Sletta er avgrensa og er på det breiaste (60 til 80 km) sør for Medina og sør for Mekka.

Byane Yanbu, Jidda og Al Qunfudhah ligg i Hejaz-området av Tihamah. På den asirske og jemenittiske delen av Tihamah-sletta ligg byane Jizan og Al Hudaydah.

Temperaturane i Tihamah er truleg somme av dei høgaste på jorda. På arabisk tyder *tihamah* kraftig varme og mangel på vind.

Arkeologi
---------

Det vart funne seksten megalittiske bautasteinar av Edward Keall, direktøren for Royal Ontario Museum under ein kanadisk arkeologiekspedisjon nær landsbyen al-Mutaynah i Tihamah-området. Steinane består av granitt og veg opp til 20 tonn. Tre av dei ståande steinane er 2,5 m høge med ein som har falle ned er over 20 meter lang. Koparreiskapar er datert til same tida som steinane vart reist, kring 2400 til 1800 fvt. Ein enno eldre steinalderindustri vart funnen i lag med potteskar datert til 1200 til 800 fvt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Tihamah» frå Wikipedia på engelsk, den 22. desember 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3  «Arabia», on Encyclopaedia Britannica. Henta 22. desember 2015
2. ↑  «Jemen» på Encyclopaedia Britannica. Henta 22. desember 2015
3. ↑  Dr. Shawqi Abu Khalil (2004). *Atlas on the prophet's Biography*. Darussalam. s. 31. ISBN 9960897710. Henta 22. desember 2015.
4. ↑  Harrington, Spencer. Jemeni Megaliths, Archaeology, the Archaeological Institute of America, 10. desember 1997

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*Denne artikkelen handlar om skiskyttaren. For friidrettsutøvaren Olga Zajtseva, sjå Olga I. Zajtseva.* 

Olga Zajtseva. 13 mars 2010, Kontiolahti.
**Olga Aleksejevna Zajtseva** (fødd 16. mai 1978 i Moskva) er ein russisk skiskyttar. Ho er olympisk meister på stafett frå OL i Torino i 2006.

Zajtseva voks opp i Moskva der ho tidleg begynte med langrenn. Ved ei tilfeldigheit fekk ho prøva skiskyting, og gjekk i 1994 fullstendig over til denne idretten. Etter gode resultat som junior og i europacupen fekk ho prøva seg i verdscupen for første gong i 2001/02-sesongen, og klarde å koma på laget til OL i Salt Lake City, der ho fekk gå ein distanse, 15 kilometer. 2002/03-sesongen begynte bra, då Zajtseva vann sitt første verdscuprenn i første sprinten for sesongen, i Östersund. Seinare har ho vist jamn framgang. I VM i 2005 i Hochfilzen vann ho sine første medaljar i store meisterskap med gull på stafetten, sølv på sprinten og bronse på jaktstart. I OL i Torino i 2006 var ho med på det russiske stafettlaget som vann gull.

Ho bur i Moskva, der ho jobbar i det føderale anti-narkotikabyrået, med kapteins grad. Ho er interessert i musikk, særskilt russisk rock og Rammstein.

Kortfatta merittliste
---------------------

(per 28. februar 2006)

* Verdscup samanlagt:
	+ 4. plass (2004/05)
* Verdsmeisterskap:
	+ 1 gull, 2 sølv, 1 bronse (beste indivuduelle: sølv på sprinten, 2005)
* Olympiske leikar:
	+ 1 gull (beste individuelle: 9. plass, sprinten 2006)
* Verdscuprenn:
	+ 6 gull, 6 sølv, 5 bronse

Merknadar
---------

1. ↑  Russisk skrift **Ольга Алексеевна Зайцева**

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Olga Zaytseva». olympedia.org. Henta 25. oktober 2022.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Kultur i 1988** er ei oversikt over hendingar, fødde og døde personlegdomar innan kulturlivet i 1988.

Christian Matras var ein av fleire færøyske forfattarar som blei heidra på frimerke i 1988. Matras døydde seinare dette året.

Litteratur
----------

**Prisar:**
Naguib Mahfouz vann Nobelprisen i litteratur

**Utvalde utgjevingar:**
*Cat's Eye* (*Katteøyet*) av Margaret Atwood, *Nervous Condition* av Tsitsi Dangarembga, *The Fifth Child* av Doris Lessing, *The Satanic Verses* (*Sataniske vers*) av Salman Rushdie, *O Alquimista* (*Alkymisten*) av Paulo Coelho, *Sourcery* og *Wyrd Sisters* av Terry Pratchett

Skodespelet *M. Butterfly* av David Henry Hwang hadde premiere på Broadway.

Norske utgjevingar: 
*Adams dagbok* av Knut Faldbakken, *Herman* av Lars Saabye Christensen, *Hudløs himmel* av Herbjørg Wassmo, *Hvem har ditt ansikt?* av Liv Køltzow, *Maria, Maria* av Anne Karin Elstad, *Oda!* av Ketil Bjørnstad, *Små nøkler, store rom* av Bjørg Vik

Musikk
------

Kø for ein Michael Jackson-konsert i Berlin i juni 1988.
Roy Orbison opplevde ny popularitet med fjernsynskonserten *Roy Orbison and Friends, A Black and White Night*, som blei send i USA i januar dette året. Samarbeidsprosjektet *Traveling Wilburys Vol. 1* steig på listene og det nye albumet hans, *Mystery Girl*, var ferdig i november. Utamatta av innspelingar, reising og konsertar døydde han i desember av eit hjarteattakk. Hendinga blei slått stort opp over heile verda.

**Utvalde utgjevingar:**
*Eponymous* og *Green* av R.E.M. *I'm Your Man* av Leonard Cohen, *Tracy Chapman* av Tracy Chapman, *Seventh Son of a Seventh Son* av Iron Maiden, *...And Justice for All* av Metallica

**Turnéar:** Amnesty International arrangerte ein Human Rights Now-turné med fleire artistar, Metallica utførte sin Monsters of Rock-turné, Michael Jackson sin BAD Tour og George Michael sin Faith Tour.

**Døde:** Ciaran Bourke, artisten Divine, Andy Gibb, Radamés Gnattali, Sylvester James, James McCracken, Roy Orbison, Giacinto Scelsi, Kaikhosru Shapurji Sorabji, Lord Melody, Henryk Szeryng, Jaromír Vejvoda, Mogens Wöldike

Kjelder
-------

* *Delar av artikkelen bygger på «Musikåret 1988» frå Wikipedia på svensk, og «1988 in music» frå Wikipedia på engelsk den 27. juni 2009.*
* *Delar av artikkelen bygger på «1988 in literature» frå Wikipedia på engelsk den 27. juni 2009 og søk i Bibsys[*daud lenkje*].*
Japansk tofu.
**Tofu**, og kalla **bønne-ost**, er eit tradisjonelt soyaprodukt frå Asia. Det vert laga av soyamjølk som vert tilsett eit koagulerande middel (til dømes syre, som sitronsaft eller eddik). Massen som då samlar seg vert sila før han pressas og kjølast ned.

Tofu har opphav i Kina under Han-dynastiet. I verket *Bencao Gangmu* skildrar Li Shizhen (farmakolog frå Ming-dynastiet) korleis ein lagar tofu.

Tofu er proteinrikt, og inneheld lite feitt. Det er difor populært blant vegetarianarar og helseentusiastar. Produktet kan og brukast av laktose-intolerante, som eit alternativ til ost.

Etymologi
---------

Det norske ordet *tofu* kjem frå det japanske *tōfu* (豆腐), som igjen kjem frå det kinesiske *dòufu* (豆腐 eller 荳腐), som tyder «bønne» (豆) pluss «ferment» (腐).

### Fersk tofu

Fersk tofu vert produsert direkte frå soyamjølka.

* **Fast tofu**

Denne type tofu har ein fast struktur. Den egnar seg til å skjerast i terningar eller skiver og bli steikt, bakt eller frityrsteikt.

* **Silketofu**

Silketofu har ein blautare konsistens enn fast tofu. Den egnar seg til bruk i saus, krem eller suppe.

Kjelder
-------

1. ↑  Joseph Needham: Science and Civilisation in China, Vol 6 Part 5 Chapter 40, section d.2

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tofu**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
***Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder fra vikingtid til reformasjonstid***, som ofte berre vert kalla i stutt form for ***Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder***, var eit nordisk samarbeidsprosjekt som resulterte i eit kulturhistorisk oppslagsverk som var skrive på både norsk, svensk og dansk og kom ut i 22 band i åra frå 1956 til 1978, og i nytt opplag i 1980-1982. På svensk har verket namnet *Kulturhistoriskt lexikon för nordisk medeltid från vikingatid till reformationstid*, og på dansk *Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder fra vikingetid til reformationstid*. 

*Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder* skulle framfor alt vere eit oppslagsverk til bruk på bibliotek, i museum og i arkiv, og tene både til folkeopplysning og som kunnskapskjelde i samband med forsking. Verket inneheld alfabetisk ordna artiklar om ei mengd ulike emne som har med mellomalderen i Norden å gjere, skrive av ein rad høgt kompetente fagfolk innanfor arkeologi, historie, kunsthistorie, filologi og andre fag. Kvar artikkel er signert av forfattaren for artikkelen, og er skrive på forfattarens eige språk når det gjeld norsk, dansk eller svensk, medan dei islandske bidraga vart skrivne på dansk og dei finske bidraga på svensk. Leksikonet har vorte eit ofte nytta referanseverk i forsking og undervisning, og vert då som oftast berre referert til med avstyttingane KLNM eller KLMN. Ved bruk av verket som referansar i vitskapleg samanheng skal det synast til namnet på forfattaren og tittelen på artikkelen, ikkje berre til det aktuelle bandet og sidetalet i *Kulturhistorisk leksikon for nordisk middelalder*.

Styringa av prosjektet var lagt til redaksjonskomitear (presidium) med ein redaktør i brodden frå kvart av landa. Med frå Danmark var Johannes Brøndsted, Bernt Hjejle, Lis Jacobsen, Peter Skautrup og John Danstrup (redaktør), frå Island Kristján Eldjárn, Þorkell Jóhannesson, Magnús Már Lárusson (redaktør) og Ólafur Lárusson, frå Noreg Trygve Knudsen, Hallvard Lie, Johan Schreiner, Didrik Arup Seip og Finn Hødnebø (redaktør), frå Sverige Ingvar Andersson, John Granlund (redaktør), Dag Strömbäck, Bengt Thordeman og Elias Wessén, og frå Finland Gunvor Kerkkonen (redaktør), Aarno Maliniemi og Carl Axel Nordman.

Forlaget i Noreg for bokverket var *Gyldendal* i Oslo, i Danmark forlaget *Rosenkilde og Bagger* i København, som òg stod for nyutgåva i 1980-1982, i Sverige forlaget *Allhem* i Malmö.

Kjelder
-------
**Olga Anastasia Vasdeki** (fødd 26. september 1973) er ein gresk tidlegare tresteghoppar, frå Vólos, som vart europameister i øvinga i 1998 og tok VM-bronse i same året etter. Mellom 1993 og 1998 forbetra Vasdeki den greske rekorden i tresteg elleve gongar, frå 13,37 m til 14,64 m.

Aktiv
-----

Vasdeki fekk sitt internasjonale gjennombrot i 1996. Under sommarleikane 1996 i Atlanta vart ho nummer fem med 14,44 m. Med 14,62 m enda ho på fjerdeplassen under VM i friidrett 1997, fem centimeter bakom bronsevinnaren, ukrainske Olena Hovorova.

Ved europameisterskapen 1998 i Budapest gjorde Vasdeki det lengste hoppet i kvalifiseringa, 14,59 m. I finalen landa ho som lengst på 14,55 m, likevel nok til å vinne tevlinga hårfint framom tsjekkiske Šárka Kašpárková med 14,53 m og bulgarske Teresa Marinova med 14,50 m. Vasdeki avslutta sesongen med å vinne verdscuptevlinga i Johannesburg med 14,64 m, framom russiske Tatjana Lebedeva som vart målt til 14,36 m.

Med 14,67 meter presterte Vasdeki i juli 1999 sitt livs lengste tresteghopp. Under verdsmeisterskapen 1999 i Sevilla i august hoppa Vasdeki og Yamilé Aldama nøyaktig like langt i sin bestehopp, 14,61 m. Vasdeki måtte nøye seg med bronsemedaljen då Aldama hadde betre nestbesthopp, Vasdeki si landskvinne Paraskevi Tsiamita vann tevlinga med 14,88 m.

Vasdeki kom på sjuandeplass i dei olympiske sommarleikane i Sydney, der ho måtte nøye seg med 14,15 m. Ho vart så nummer tolv under verdsmeisterskapen 2003 i og enda som tolvte kvinne då Sommar-OL 2004 vart avvikla i Aten.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1996 i Atlanta: Nr 5 – 14,44 m
* VM 1997 i Aten: Nr 4 – 14,62 m
* EM 1998 i Budapest: Gullmedalje – 14,55 m, framom Šárka Kašpárková (14,53 m)
* VM 1999 i Sevilla: Bronsemedalje – 14,61 m, bakom Yamilé Aldama (14,61 m)
* OL 2000 i Sydney: Nr 7 – 14,15 m
* VM i 2003 i Paris: Nr 12 – 14,08 m
* OL 2004 i Aten: Nr 11 – 14,34 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Olga Vasdeki» frå Wikipedia på tysk, den 20. august 2015.*
**Nikolaj Ivanovitsj Bukharin** (9. oktober 1888–15. mars 1938) var ein russisk kommunist og sovjetisk politikar. Bukharin var ein av dei fremsta leiarane for bolsjevikpartiet, av Lenin kalla «heile partiets favoritt». Han var også ein marxistisk teoretikar, og mange av bøkene og skriftene hans har blitt omsette til andre språk. På slutten av 1920-talet leidde Bukharin den sovjetiske "høgreopposisjonen" mot Stalin, saman med blant andre fagforeiningsleiaren Mikhail Tomskij. Bukharin blei dømd og avretta i 1938 under Moskvaprosessane. 

Bukharin blei bolsjevik under revolusjonen i 1905. Etter at han blei arrestert av politiet, fór han utanlands og heldt fram med den politiske aktiviteten sin der. Etter februarrevolusjonen i 1917 vende han tilbake til Russland og var aktiv i den bolsjevikiske oktoberrevolusjonen same året. Han blei snart sjefredaktør for avisa Pravda, og dermed ein framståande partimedlem. Han hadde store voner om den kommande verdsrevolusjonen, og heldt utover 1920-talet fram med dette internasjonale engasjementet i Komintern, der han var leiar i åra 1927-29.

Frå å ha vore heller kompromisslaus og på venstresida i partiet, blei han etter dei negative erfaringane med «krigskommunismen» under borgarkrigen ein av dei fremste talspersonane for «Den nye økonomiske politikken», NEP. Det var blant anna på grunn av dette engasjementet på partiet sin høgre fløy at Bukharin kom i konflikt med Stalin i 1928. Den sistnemnde hadde da slått inn på ein ultra-venstrekurs. Alt året etter fekk Stalin avsett Bukharin frå verva i Komintern, Pravda og sentralkomiteen. I 1937 blei han ekskludert frå partiet, og han blei arrestert og avretta i 1938. 

Bukharin var ein framståande marxistisk teoretikar, og han fekk utgitt ei mengd innflytelsesrike verk på dette området. Han fekk ryet sitt gjenoppretta under det reformvennlege klimaet som rådde i Sovjetunionen på 1980-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nikolai Bukharin» frå Wikipedia på svensk, den 1. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Koordinatar: 56°34′47.676″N 16°27′29.542″E﻿

Vickleby kyrkje i den austlege enden av Vickleby.
Serveringsstedet *Mejeriet* i eit nedlagt meieri i Vickleby.
**Vickleby** er ein tettstad på sørlege Öland i Mörbylånga kommun i Kalmar län, Sverige. Tettstaden har dryge 300 innbyggjarar og kyrkje, skule og privat kursstad ved Bo Pensionat (bygd ca. 1910). Staden er kjend som tilhaldsstad for kunstnarar og har fleire galleri. Eit nedlagt meieri heilt vest i tettstaden er i dag serveringsstad *(Mejeriet)* og tilhaldsstad for turistar og fastbuande.

Rundt pensjonatet oppstod kunstretninga Vicklebyskolan under andre verdskrigen, der William Nording og Arthur Percy var sentrale i krinsen av kunstnarar og intellektuelle.

Vickleby kyrkje er ei steinkyrkje frå midten av 1100-talet. Kyrkjebyen Vickleby har eit vakkert sentrum med ein 800 meter lang, frodig gate langs hagar, parkar og maleriske hus. Rundt tettstaden står fleire vindmøller. Capellagården er framleis handverkerskule for kunsthandverkarar, grunnlagt av kunstnaren Carl Malmsten.

Vickleby ligg inntil Södra Ölands kulturlandskap, som er eit verna kultur- og naturlandskap med alvar-landskap, og som står på verdsarvlista til UNESCO.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Vickleby» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Svenska kyrkan: Vickleby kyrka Arkivert 2006-03-02 ved Wayback Machine..

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
***The Gentle Shepherd*** er ein skotsk pastoral komedie av Allan Ramsay. Han blei gjeven ut i 1725 og var dedisert til Susanna Montgomery, lady Eglinton, som Ramsay òg gav det opphavlege manuskriptet i gåve til.

Stykket har nokre vene, skildrande scener og er ei framstilling av livet på landsbygda i dei skotske låglanda på 1700-talet. Ramsay kan ha basert skildringa på området Penicuik, kring åtte mile sørvest for Edinburgh der han fleire gongar vitja mesenen sin sir John Clerk of Penicuik ved Penicuik House.

Tekst frå akt 1, scene 2.

Den fyrste skotske operaen
--------------------------

Den italienske stilen innan klassisk musikk blei truleg fyrst ført til Skottland av den italienske cellisten og komponisten Lorenzo Bocchi, som drog hit på 1720-talet. Han introduserte celloen til landet og laga arrangement for låglandsskotske songar. Han kan ha medverka i tilskipinga av *The Gentle Shepherd* den fyrste skotske operaen, med libretto av makaren Allan Ramsay.

Kjelder
-------

1. ↑  R. Cowgill and P. Holman, "Introduction: centres and peripheries", in R. Cowgill and P. Holman, eds, *Music in the British Provinces, 1690-1914* (Aldershot: Ashgate, 2007), ISBN 0-7546-3160-5, p. 4.

* *Denne artikkelen bygger på «The Gentle Shepherd» frå Wikipedia på engelsk, den 27. april 2023.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Wood, James, red. (1907). «Gentle Shepherd». *The Nuttall Encyclopædia*. London and New York: Frederick Warne.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **The Gentle Shepherd**

* Tekst ved Project Gutenberg