|  |
| --- |
| **Toppand** |
| ToppandhannToppandhann |
| ToppandhoeToppandhoe |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av toppand Utbreiinga av toppand |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Andefuglar Anseriformes |
| **Familie:** | Andefamilien Anatidae |
| **Slekt:** | *Aythya* |
| **Art:** | **Toppand** *A. fuligula* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Aythya fuligula***Linnaeus, 1758 |

Læte.
**Toppand** er ein fugl i undergruppa dukkender i andefamilien.

Kjenneteikn
-----------

Toppanda er ei lita kompakt and med ganske lang hals. Det mest karakteristiske er den lange nedhengande toppen i nakken på hannen i hekketida. Denne finst på begge kjønn og i alle drakter, men ikkje så lang. Nebben er kort og brei og blågrå på farge, breiare mot spissen som er svart. Totallengda på fuglen er 40–47 cm, vengespennet 65–72 cm.

Den vaksne hannen har svart hovud, bryst, overside og stjert, medan sidene, buken og undersida på vengane er kvite. Oversida på hand- og armsvingfjørene er kvite med ein tydeleg svart ende som ein strek på vengekanten. Hoa er farga i ulike nyanser av brunt, med ein jamnt mørkebrun nyanse på rygg og hovud og ein lysare brun nyanse på sidene. Hoa sin buk, vengeundersider og oversida på hand- og armsvingfjørene er kvite som på hannen. Ungfuglen er mattare gråbrun og minner elles om hoa.

Utbreiing
---------

Fuglen er kontinuerleg utbreidd tvers gjennom den palearktiske region frå Stillehavskysten til Atlanterhavet. I Vest-Europa ligg tyngdepunktet i bestanden i Fennoskandia, Storbritannia og Island, medan arten finst i flekkvise bestandar lengre sør.

Biotop og leveområde i Noreg
----------------------------

Frå gammalt har arten tyngdepunktet sitt i Nord-Noreg. Etter 1900 har fuglen ekspandert i Sør-Noreg, og kring 1990 var hekkebestanden rekna til 7000-10 000 par. Fuglen hekkar helst ved middels næringsrike og grunne innsjøar, av og til også ved brakkvatn.

Føde
----

Dei første vekene et ungane mykje larver av fjørmygg. Toppendene finn føda si på botnen i grunt vatn.

Toppandegg.
Under vinteren samlar toppender seg ofte i store flokkar.

Hekking
-------

Toppendene etablerer seg på hekkeplassane eit stykke ut i mai. Hoa legg 8-10 grågrøne eller blygrå egg, gjerne i same reir som andre hoer. Fuglane forsvarer ikkje territorium og hekkar gjerne i små konsentrasjonar av par. Reiret ligg oftast nær vasskanten, under ein vierbusk eller gøymd i ei tue av høgt gras. Der det finst øyar med rikeleg vegetasjon vert reiret helst lagd der. Toppanda hekkar gjerne i måsekoloniar.

Trekkvanar
----------

Ein god del toppender overvintrar i ferskvatn langs kysten av Sør-Noreg. Elles overvintrar dei norske hekkefuglane i Storbritannia, Nederland og kanskje Irland. I kuldeperiodar når ferskvatna frys til trekker toppendene på sjøen til grunt vatn der.

Kjelder
-------

* Norsk Fugleatlas, 1994.

* *Denne artikkelen bygger på «Vigg» frå Wikipedia på svensk, den 12. desember 2010.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* (no) *toppand* hos ArtsdatabankenRedigere på wikidata
* (en) *toppand* – oversikt og omtale av artane i WORMS-databasenRedigere på wikidata
* (en) *toppand* i Encyclopedia of LifeRedigere på wikidata
* (en) *toppand* i Global Biodiversity Information FacilityRedigere på wikidata
* (sv) *toppand* hos DyntaxaRedigere på wikidata
* (en) *toppand* hos Fauna EuropaeaRedigere på wikidata
* (en) *toppand* hos FossilworksRedigere på wikidata
* (en) *toppand* hos ITISRedigere på wikidata
* (en) *toppand* hos NCBIRedigere på wikidata
* (en) *Kategori:Aythya fuligula* – bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata
* (en) *Aythya fuligula* – galleri av bilete, video eller lyd på Wikimedia CommonsRedigere på wikidata


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Dyntaxa
* ITIS
* FaunEur
* EOL

 |