recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Karel Lismont** (fødd 8. mars 1949) er ein belgisk tidlegare langdistanseløpar frå Borgloon som i 1971 vart europameister i maratonlæping, og sidan vann to OL-medaljar og to EM-bronser på same distansen.

Under europameister i friidrett 1971 overraska Lismont stort då han vann maratonløpet, fem dagar etter han kom på 16.-plass på 10 000 meter. Med tida 2.13.09 vann han gullmedaljen framom dei britiske førehandsfavorittane Trevor Wright og Ron Hill. Under Sommar-OL 1972 i München sprang Lismont inn til sølv i maraton, Frank Shorter frå USA vann løpet. Fire år seinare tok Lismont bronsemedaljen i maraton ved dei olympiske leikane i Montreal, bakom Waldemar Cierpinski og Frank Shorter.

Både i EM 1978 i Praha og i EM 1982 i Aten sikra Lismont seg bronsemedaljen i maraton. høvesvis 10 og 48 sekundar bakom vinnarane i dei to meisterskapane. I 1983 deltok han i den fyrste verdsmeisterskapen i friidrett, der han vart niandemann
på tida 2.11.24, eitt minutt og 21 sekundar bakom vinnaren.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971 i Helsinki: Gullmedalje – 2.13.09, framom Trevor Wright (2.13.59)
* OL 1972 i München: Sølvmedalje – 2.14.31, bakom Frank Shorter (2.12.19)
* EM 1974 i Roma: Braut maratonløpet
* OL 1976 i Montreal: Bronsemedalje – 2.11.12
* EM 1978 i Praha: Bronsemedalje – 2.12.07
* OL 1980 i Moskva: Nr 9 – 2.13.27
* EM 1982 i Aten: Bronsemedalje – 2.16.04
* VM 1983 i Helsinki: Nr 9 – 2.11.24

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Karel Lismont» frå Wikipedia på tysk, den 28. juli 2018.*
|  |
| --- |
| ***Heartattack and Vine***  Studioalbum av Tom Waits |
|  |
| **Utgjeve** | September 1980 |
| **Innspelt** | 16. juni-15. juli 1980 |
| **Sjanger** | Rock, blues |
| **Lengd** | 43:42 |
| **Selskap** | Asylum |
| **Produsent** | Bones Howe |
|
| Tom Waits-kronologi |
| *Blue Valentine*(1978) | *Heartattack and Vine* | *One From the Heart*(1982)
 
 |

***Heartattack and Vine*** er det sjuande albumet til Tom Waits. Det vart gjeve ut i 1980 på Asylum Records. Albumet gjev enkelte teikn til den musikalske retninga Waits skulle ta utover 1980-talet med ein meir eksperimentell stil og stadig grovare og brummande stemme. Slik sett fungerer albumet som ein overgang mellom *Blue Valentine* og *Swordfishtrombones*. Her finn ein balladar som «Saving All My Love for You», «On the Nickel» og «Ruby's Arms» som er i same gate som balladane hans frå 1970-åra og songar som tittelsporet og «'Til the Money Runs Out» som i større grad peikar framover mot «Swordfishtrombones».

«Jersey Girl» er kanskje den mest kjende songen på albumet. Songen er ein kjærleikssong skriven til kona Kathleen Brennan. Mest gjenkjenneleg er kanskje «shalalala»-synginga på refrenget. 
Bruce Springsteen spelte «Jersey Girl» mykje på konsertane sine på 1980-talet og skreiv til og med eit ekstra vers til songen og var med på å gjere Tom Waits kjend for eit breiare publikum. Songen vert ofte rekna som ein Springsteen-likande song og Tom Waits sa i 1987: «Bruce Springsteen? Vel eg har gjort alt eg kan for han no. No må han klare seg på eigahand» .

Innhald
-------

Alle songar er skriven av Tom Waits.

1. «Heartattack and Vine» – 4:50
2. «In Shades» – 4:25 (Instrumental)
3. «Saving All My Love for You» – 3:41
4. «Downtown» – 4:45
5. «Jersey Girl» – 5:11
6. «'Til the Money Runs Out» – 4:25
7. «On the Nickel» – 6:19
8. «Mr Siegal» – 5:14
9. «Ruby's Arms» – 5:34

Musikarar
---------

* Bob Alcivar - Stryke- og orkesterarrangement, dirigent.
* Ronnie Barron - Hammondorgel, piano
* Roland Bautista - Elektrisk gitar, 12-strengsgitar
* Greg Cohen - Bass
* Victor Feldman - Perkusjon, klokkespel
* Jim Hughart - Bass
* Plas Johnson - Tenorsaksofon, baritonsaksofon
* Michael Lang - Piano
* Larry Taylor - Bass
* «Big John» Thomassie - Trommer
* Tom Waits - Vokal, elektrisk gitar, piano
* Jerry Yester - Arrangement, dirigent.

Fotnotar
--------

1. ↑  Jersey Girl på allmusicguide[*daud lenkje*]

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* MusicBrainz (release-group)

 |
Airspeed Horsa.
**Airspeed Horsa** var eit britisk høgvinga militært glidefly bygd av tre. Flytypen vart brukt på fleire krigsskodeplassar under den andre verdskrigen.

Flyet var første gong i operativt bruk 19/20 november 1942 då to Aispeed Horsa glidefly deltok under den mislukka operasjonen Operasjon freshman mot Norsk Hydros fabrikk på Vemork i Rjukan i Telemark.

Den 10. juli 1943 vart 27 Horsa glidefly brukt i Operasjon Husky, invasjonen av Sicilia. I samband med den allierte landgangen i Normandie vart store mengder Horsaer brukt (estimert til over 250 fly). Horsa glidefly deltok i operasjonane Tonga, Deadstick, Dragoon og Market Garden og Varsity under den allierte fremrykkingen på kontinentet. Operasjon Varsity i mars 1945, då 440 glidefly frakta soldatar frå 6th Airborne Division over Rhinen, var siste operasjon for Horsa glidefly.

Flyet kunne frakta såvel soldatar som ein jeep og ein mindre kanon. Horsa var eit solid fly og lett å manøvrera, men stort sett berre eigna til engongsbruk. Det vart bygd i 3 655 eksemplar.

Spesifikasjonar Horsa Mk. I
---------------------------

Airspeed Horsa cockpit.
Glideflyet Airspeed Horsa
* Byggeår: 1942
* Mannskap: 2 flyvere
* Motor: Ingen
* Vengespenn: 26,8 m
* Lengd: 20,40 m
* Høgd: 5,90 m
* Vingeflate: 102,5 m²
* Tomvekt: 3 800 kg.
* Max. vekt: 7 030 kg
* Fart: 242 km/t under slep/ 160 km/t glidande
* Last: 20-25 soldatar + Jeep m/liten kanontilhengar

Referansar
----------

1. ↑  Hegland, Kåre 1942-; Weihe, Hans-Jørgen Wallin 1951-; Smith-Solbakken, Marie 1959-; Sognli, Helge 1970-; Drew, Ion 1949- (1. januar 2011). *Silent heroes: Operation Freshman and others = Tause helter : operasjon Freshman og andre falne*. Hertervig akademisk. ISBN 9788282170215.  CS1 maint: Missing pipe (link)

* *Denne artikkelen bygger på «Airspeed Horsa» frå Wikipedia på bokmål, den 26. november 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Restaurert Horsa
**Karen Fladset** (fødd 27. mai 1944) er ein norsk tidlegare idrettsutøvar frå Molde. Ho vart nordisk meister i handball i 1970 med Noreg og åtte gongar seriemeister med Idrettslaget Vestar. Landslagstrenar for kvinner 1982-84. Fladset var mange sesongar aktiv også i friidrett og vart tre gongar noregsmeister i diskoskasting.

Karriere
--------

### Friidrett

Fladset var aktiv friidrettsutøvar i Sportsklubben Olymp i Molde. 18 år gammal kneip ho gullmedaljen i diskoskast under noregsmeisterskapen i Drammen, med 36,13 m slo ho nummer to med 31 cm. Året etter fekk ho bronse i øvinga etter eit kast på 36,40 m. Midt i 1960-åra flytta Fladset til Oslo og melde seg inn i IL Vestar. I 1966 vart ho noregsmeister i diskos for andre gong, på Nadderud stadion i Bærum kasta ho 37,42 m og slo Lillian Jensen med 11 cm. Ho forsvarte NM-tittelen på Lerkendal stadion i Trondheim, der diskosen landa på 38,24 m. Same sesongen sette ho personleg rekord med 39,84 m. Fladset tok si femte NM-medalje i diskos då ho i 1968 vart nummer tre med 37,50, klart slått av Anne Lise Wærness og Marit Dalby.

### Handball

Fladset var Molde HK-spelar då ho debuterte på det norske handballandslaget i 1962, og spelte 86 landskampar i åra fram til 1973. Ho var ein framifrå skyttar frå sin rykkromplass, dei siste 5-6 sesongane på landslaget var ho i mest kvar einaste kamp norsk toppskårar. Hausten 1970 skåra ho 24 av dei 56 norske måla då Noreg vann den nordiske meisterskapen på heimebane i Østfold. Ho deltok i handball-VM både i 1971 og 1973.

Frå siste halvdel av 1960-åra til ho la opp i 1979, var Fladset den sentrale spelaren på IL Vestar. I 1970-åra dominerte Vestar norsk kvinnehandball og vann heile åtte seriemeisterskap, i cupen nøgde oslolaget seg med to triumfar. Fire av desse sesongane vart toppskårar i serien. Perioden 1970–79 var Fladset også trenar for Vestar, som to gongar tok seg heilt til semifinalane i europacupen. Frå 1982 til -84 var ho norsk landslagstrenar og førte dei norske kvinnene til 7. plass i Handball-VM, Noregs beste plassering til dess.

Kjelder
-------

* Karen Fladset i Norsk biografisk leksikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon

 |
**Karen Brunés**, fødd **Kragh Thuesen**, (6. august 1893–8. oktober 1977) var ein dansk forfattar frå Fredensborg som skreiv gutebøker om Davy Crockett under psevdonymet Tom Hill og to romanar under psevdonymet Stephan Brunés.

Biografi
--------

Karen Brunés er fødd i Fredensborg i 1893 som dotter av rettsfullmektig Jens Peter Thuesen.

Ho tok realeksamen frå Frederiksborg Statsskole i 1910. Ho hadde òg eksamen frå Nehm's kursus og var tilsett i overpostinspektoratet i Københamn.

I 1928 tok ho til å skrive noveller som vart publisert i skandinaviske vekeblad. I 1933 vann ho første prisen i ein konkurranse om beste danske filmmanus. 

Etter å ha passert 40 år gav ho ut to romanar under psevdonymet Stephan Brunés: 
*Ivan* (1936), som er lagt til Tsar-Russland og *Mala fra finske skove* (1943).

Under ei reise til USA i 1956 fekk kjennskap til folkehelten Davy Crockett og at han var ein sann forsvarar av indianarane. Ho skreiv 16 ungdomsbøker med Davy Crockett som hovudfigur under psevdonymet *Tom Hill*, som alle er utkomne på norsk. Bøkene vart populære og vart gitt ut i 10 land.

Referansar
----------

1. ↑  «Karen Brunés», *www.gravsted.dk*, henta 10. januar 2022
2. ↑  «arkiv.dk | Jens Peter Thuesen, Birkefuldmægtig, Fredensborg.1902», *arkiv.dk*, henta 10. januar 2022

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Magnar Gunnbjørn Huseby** (14. desember 1928–2. juli 2011) var ein norsk elektroingeniør og politikar frå Åsen i Nord-Trøndelag. Han representerte Sør-Trøndelag og partiet Høgre på Stortinget i tida 1981-89.

Far til Huseby var styrar av Åsen elektrisitetsverk, der sonen i yngre år var hjelpemontør. Han tok i 1948 artium i Levanger og sidan eksamen ved elektrolinja på Norges Tekniske Høgskole i Trondheim i 1952. Frå då av var Huseby teknikar, ingeniør og vernesjef ved Trondheim Elektrisitetsverk til 1979. Han tok desse åra på seg ei rekke tillitsverv i NITO, mellom anna var 1964-68 medlem i hovudstyret.

Huseby var medlem av Trondheim kommunestyre frå 1968 til 1983. Han var ei tid medlem av formannskapet og han var kommunalråd 1980-81. Ved stortingsvalet i 1981 fekk Huseby fast plass på Stortinget og vart attvald i 1985. Alle åtte åra som tingmann var han medlem i Kommunal- og miljøvernkomiteen. Han vart snøgt ein sentral talsmann for Høgre i bustadpolitiske spørsmål, eit politisk viktig felt i Willoch-regjeringa si tid. Huseby var også sekretær i Lagtinget.

Etter at han gjekk ut av Stortinget i 1989 arbeidde Huseby som prosjektleiar ved Miljøpakke Trondheim til 1994. Han engasjerte seg seinare i både Pensjonistforbundet, eldrerådet i Trondheim og som medlem av Statens Eldreråd.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* PolSys

 |
**Mabel Gay** (fødd 5. mai 1983) er ein kubansk tidlegare tresteghoppar frå Santiago de Cuba som vann VM-sølv i 2009 og fyrsteplassen i IAAF-finalen same året.

Aktiv
-----

Gay sette personleg rekord med eit på 14,52 meter og vart nummer 5 i VM-finalen 2003. Seks år seinare forbetra ho seg til 14,61 m i Berlin-VM 2009 og sikra kubansk dobbeltsiger bak landskvinna Yargelis Savigne. Same sesongen sigra Gay ved IAAF-finalen i Thessaloniki med eit bestehopp på 14,62 m. Under verdsmeisterskapen 2011 i Daegu sette ho livsbeste med 14,67 meter, noko som gav henne fjerdeplassen i tevlinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 2003 i Paris: Nr 5 – 14,52 m
* VM 2005 i Helsinki: Utslått i kvalifiseringa (13,83 m=nr 18)
* OL 2008 i Beijing: Utslått i kvalifiseringa (14,09 m=nr 15)
* VM 2009 i Berlin: Sølvmedalje – 14,61 m, bakom Yargelis Savigne (14,95 m)
* VM 2011 i Daegu: Nr 4 – 14,67 m
* VM 2013 i Moskva: Nr 5 – 14,45 m

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Mabel Gay» frå Wikipedia på tysk, den 12. juli 2022.*
Rasjonal funksjonRasjonal funksjon
I matematikken er ein **rasjonal funksjon**, ein funksjon som kan skrivast som eit forhold mellom to polynomfunksjonar.

Definisjon
----------

Ein funksjon med ein variabel, *x*, kan definerast ved denne forma:

{\displaystyle f(x)={\frac {P(x)}{Q(x)}}}
der *P* og *Q* er polynomfunksjonar i *x*, og *Q* ikkje er ein nullfunksjon(*f(x) = 0* ). Definisjonsmengda av *f* er mengda av alle punkta *x* der nemnaren *Q*(*x*) ikkje er null.

Viss *x* ikkje er ein variabel, men ubestemt, snakkar ein om *rasjonale uttrykk* istaden for rasjonale funksjoner. Skilnaden mellom desse to omgrepa er berre viktig i abstrakt algebra.

Ei *rasjonal likning* er ei likning med to rasjonelle uttrykke som er sett lik kvarandre. Desse uttrykka følgjer dei same reglane som ein brøk. Likningane kan løysast med kryss-multiplisering. Deling med 0 er udefinert, så ei løysing som fører til formell divisjon på null vil bli forkasta.

Døme
----

Rasjonal funksjon av 3.grad :   
 y = (x^3-2x)/(2(x^2-5))
Den rasjonale funksjonen {\displaystyle f(x)={\frac {x^{3}-2x}{2(x^{2}-5)}}} (sjå figuren til høgre) er ikkje definert på {\displaystyle x^{2}=5\leftrightarrow x=\pm {\sqrt {5}}}.

Den rasjonale funksjonen {\displaystyle f(x)={\frac {x^{2}+2}{x^{2}+1}}} er definert for alle reelle tal, men ikkje for alle komplekse tal, sidan viss *x* hadde vore pluss eller minus kvadratroten til minus 1, ville formell evaluering føre til divisjon på null.

Grenseverdien for den rasjonale funksjonen {\displaystyle f(x)={\frac {x^{3}-2x}{2(x^{2}-5)}}} etter kvart som *x* nærmar seg uendeleg {\displaystyle {\frac {x}{2}}}.

Ein konstant funksjon som *f*(*x*) = π er ein rasjonal funksjon sidan konstantar er polynom. Sjølv om *f*(*x*) er irrasjonal for alle *x*, merk at det er funksjonen som er rasjonal, ikkje nødvendigvis verdiane av funksjonen.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Rasjonal funksjon» frå Wikipedia på bokmål, den 20. september 2011.*
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå politikaren Magne Johansen.* 

**Magne Johansen** (fødd 18. januar 1965) i Trondheim er ein norsk tidlegare skihoppar. Han var med på det norske laget som vann VM-sølv i lagkonkurransen i stor bakke i Lahti i 1989. Frå noregsmeisterskapane fekk han med seg fire sølvmedaljar, alle i normalbakken, samt ein bronsemedalje.

Karriere
--------

Johansen debuterte i verdscupen i Lahti i mars 1987. Han slo ikkje heilt gjennom i internasjonale renn, ein fjerdeplass i St. Moritz i 1992 var hans beste plassering. Nasjonalt overraska han med å vinne sølvet under NM i normalbakken i 1988, berre overgått av Erik Johnsen. Dei beste sesongane hans var frå 1989 til -92. Under VM i Lahti fekk han ikkje hoppe i nokon av dei individuelle tevlingane, men var med på laget som vann VM-sølvet bak Finland. Clas Brede Bråthen, Ole Gunnar Fidjestøl og Jon Inge Kjørum var dei andre på laget. Beste individuelle VM-plassering var ein 13. plass under skiflygings-VM i Harrachov i 1992, same sesongen vart han nummer 18 i storbakken under OL i Albertville. Johansen var aktiv på toppnivå frå 1987 til 1993. Han tevla for Leknes SK, Meldal IL og Byåsen IL, og var med i treningsgruppa til Trønderhopp.

### Medaljar og besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1987: Nr 14 i Lahti (debut)
* 1989: Nr 7 i Holmenkollen og i Örnsköldsvik
* Ski-VM 1989: Sølvmedalje lag i Lahti
* 1990: Nr 5 i Örnsköldsvik
* 1992: Nr 4 i St. Moritz
* 1993: Nr 18 i Oberstdorf

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1987: Sølvmedalje lag i Steinkjer
* Ski-NM 1988: Sølvmedalje i normalbakken i Skien
* Ski-NM 1989: Sølvmedalje i normalbakken i Vikersund
* Ski-NM 1990: Sølvmedalje i normalbakken på Fluberg, bronsemedalje i storbakken i Meldal
* Ski-NM 1991: Nr 8 i storbakken i Bærum
* Ski-NM 1992: Sølvmedalje i normalbakken i Molde
* Ski-NM 1993: Nr 8 i storbakken på Odnes

Han la opp i 1993.

Bakgrunnsstoff
--------------

* (en) Magne Johansen – Profil og resultatoversikt hos FIS
* Magne Johansen i olympedia.org
Koordinatar: 80°00′S 143°00′W﻿

**MacAyealstraumen** , tidlegare kalla **Ice Stream E**, som flyt vest til samløpet mellom Shirase Coast og Siple Coast mellom Bindschadlerstraumen og Echelmeyerstraumen i Antarktis. Han er ein av fleire store isstraumar som flyt frå Marie Byrd Land og ut i Rossisen. Isstraumane vart undersøkt og kartlagt av mannskap frå USARP i løpet av fleire feltsesongar frå 1983–84 og namngjeve Ice Stream A, B, C, etc. etter plasseringa deira frå sør til nord. Namnet vart endra av US-ACAN i 2002 til ære for Douglas R. MacAyeal frå geofysikkavdelinga ved University of Chicago, Chicago som forska i området kring Rosshavet, inkludert Rossisen, Den vestantarktiske innlandsisen og isstraumane i Marie Byrd Land, 1989-2002.

Sjå òg
------

* Isbrear i Antarktis
* Isstraumar i Antarktis

Kjelder
-------

1. ↑  «MacAyeal Ice Stream». *Geographic Names Information System*. United States Geological Survey. Henta 28. desember 2013.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «MacAyeal Ice Stream» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå tidsskriftet Fortid.* 
Kross på Snubbekors Høj i Tåstrup i Danmark. Krossen blei reist av herremannen Eskild Snubbe rundt 1230 til minne om at kona hans hadde fødd ein son her.
**Fortid** er ein tidsperiode som har funne stad, i motsetnad til notid, nett no, og framtida, som kjem til å skje.

Menneske kan ha minne om fortida, og kan koma henne i hug gjennom assosiasjonar, å minnast, draumar og flashback. Dei har registrert henne gjennom munnlege overleveringar og nedskrifter sidan oldtida, og teke henne for seg gjennom historiefaget.
Vitnesbyrd frå fortida blir også studert i fag som arkeologi, arkeoastronomi, samanliknande lingvistikk, geologi (historisk geologi), paleontologi, paleobotanikk, paleoetnobotanikk, paleogeografi, paleoklimatologi og kosmologi.

Grammatisk nytter ein ulike teknikkar for å markera fortid, som verbaspektet tempus. På norsk kan ein bruka perfektum og preteritum for å visa til fortidshendingar.
Kinesisk nyttar derimot ikkje verbaspekt, men tidsord som «i går», «i fjor» eller «for tre timar» sidan for å markera fortid.

Sjå òg
------

* Fornminne
* Minnesmerke
* Nostalgi

Kjelder
-------

1. ↑  Theil, Rolf (6. desember 2021). «perfektum – grammatikk». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
2. ↑  Theil, Rolf (28. oktober 2019). «preteritum». *Store norske leksikon* (på norsk bokmål).
3. ↑  Grigg, Hugh (14. april 2013), «Past events in Mandarin Chinese grammar (there's no past tense!)», *Chinese Boost* (på engelsk), henta 3. mai 2022

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Fortid» frå Wikipedia på bokmål, den 3. mai 2022.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GND
* BBC Things

 |
Dobbelsyn kan oppstå som følgje av astenopi
**Astenopi** (av gresk ασθεν-ωπία *asthen-opia*) eller **synstrøyttleik** er ein augetilstand som er kjenneteikna av ikkje-spesifikke symptom som til dømes trøyttleik, smerte i og rundt auga, uklårt syn, hovudverk og stundom dobbelsyn. Symptoma plar å oppstå etter lesing, dataarbeid eller andre tunge kognitive oppgåver.

Når ein konsentrerer seg om ei visuelt krevjande oppgåve, som til dømes lesing, vil ciliærmusklane trekke seg saman. Dette kan føre til at auga blir irriterte og ukomfortable. Stirring på eit fjernt objekt i éin time plar å lindre problemet.

CRT-monitorar med låg oppdateringsfrekvens (<70 Hz) og liknande CRT-apparat kan skape liknande problem sidan bildet har ei synleg flimring.

Eit ark eller fotografi med same bilde trykt to gongar (frå trykkefeil eller kamerarørsle, som vist i dette bildet) kan føre til astenopi sidan hjernen feiltolkar bildefeilen som dobbelsyn, og prøver så godt den kan å justere rørsla i augeepla slik at bilda smelter saman.

Astopeni kan stundom skuldast synsproblem (refraksjonsfeil) eller binokulære synsproblem (heterofori). Det oppstår ofte etter bruk av datamaskinar og telefonar.

Sjå òg
------

* fotofobi
* synsundersøking
* synsterapi
* astigmatisme

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Asthenopia» frå Wikipedia på engelsk, den 19. januar 2015.*

1. 1 2  Ringvold, Amund (13. februar 2009). «astenopi». Store norske leksikon. Henta 19. januar 2015.
2. ↑  Sandvig, Kjell (13. februar 2009). «astenopi». Store medisinske leksikon. Henta 19. januar 2015.
| City of Fort Worth |
| --- |
| Horisonten til Fort Worth |
| Kallenamn «*Cowtown», «Panther City», «Funkytown*»  |
| Motto «*Where the West begins*» (*Der Vesten byrjar*) |
| Styresmakter |
| CountyDelstat | Tarrant, Denton og WiseTexas |
| Ordførar | Mike Moncrief |
| Geografi |
| Flatevidd - By   - Land   - Vatn |  774,1 km²   757,7 km²   16,4 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 681 818   705,7/km² |
| Koordinatar | 32°45′″N 97°20′″W﻿Koordinatar: 32°45′″N 97°20′″W﻿ |
| Høgd over havet | 216 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CST (UTCUTC-6) CDT (UTCUTC-5) |
| Diverse anna |
| Telefon-retningsnummer | 682, 817 |
| **Nettstad:** www.fortworthgov.org |
| Plassering |
|  |

**Fort Worth** er ein by i USA. Byen er den sjette folkerikaste i Texas og den syttande folkerikaste i USA, med 681 818 innbyggjarar (2007). Saman med Dallas dannar Fort Worth og fleire andre byar eit av dei største storbyområda i USA. Det vert kalla «The Dallas/Fort Worth Metroplex» eller lokalt kort og godt «The Metroplex».

Historie
--------

Som ein kan sjå av namnet var Fort Worth frå byrjinga av ein militærleir, men har vorte mest kjend som ein av dei fremste cowboy-byane, med omfattande kveghandel. Etter at ein byrja å utvinne olje vest i Texas vart også denne bransjen ein del av identiteten til Fort Worth.

Kommunikasjon
-------------

Fort Worth har saman med Dallas gjeve namn til ei av dei mest trafikkerte og største lufthamnene i verda, Dallas-Fort Worth International Airport, som ligg mellom dei to byane.

Kjende personar frå Fort Worth
------------------------------

* Wallace Langham

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Düsseldorfer Turn- und Sportverein Fortuna 1895 e.V** er ein tysk fotballklubb heimehøyrande i Düsseldorf i delstaten Nordrhein-Westfalen, skipa 5. mai 1895. Fortuna spelar heimekampane på Esprit Arena, eit stadion med plass til 54 600 tilskodarar. Laget spelar i kvite og raude drakter. Fortuna vart seriemeistrar i 1933, tapte finalen i Cupvinnarcupen 1979 og vann den vesttyske cupfinalen i 1979 og 1980. Etter 1997 har ikkje klubben delte i Bundesligaen.

### Soge

Fortuna vann seriefinalen 1933 mot Schalke 04. Også i 1936 spelte laget seriefinale, ein kamp som enda med Fortuna-tap. Sameleis gjekk det året etter då Fortuna nådde cupfinalen for fyrste gong. Eit sterkt Fortuna-mannskap deltok i den vesttyske cupfinalen 1957, 1958 og 1962, men alle kampane enda med tap for laget frå Düsseldorf. Tidenes beste Fortuna-lag spelte åra 1978-80 tre nasjonale cupfinalar på rad. Den fyrste enda med endå eit finaletap, men både i 1979 og 1980 kunne Fortuna-kapteinen hev den vesttyske cupokalen. Den 16. mai 1979 spelte Fortuna finale i cupvinnarcupen mot FC Barcelona i Basel, eit oppgjer der det etter 120 minuttar stod 4-3 til Barcelona på måltavla. Etter nedrykk frå Bundesliga i 1987 gjorde Fortuna lite av seg i tysk fotball og sidan siste nedrykk frå toppserien i 1997 har laget spelt på nivå to eller tre i seriesystemet.

Angrepsspelaren Klaus Allofs er den beste fotballspelaren som har opptredd i Fortuna-drakta. Norske Håvard Nielsen har spelt på Fortuna sidan 2017.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Fortuna Düsseldorf» frå Wikipedia på tysk, den 7. mai 2018.*
**Berleneset** tilhøyrer bygda Berle på bremangerlandet i Bremanger kommune, det blir på folkemunne kalla Nesalandet. Det er eit langstrekt nes som tek til i Berlevågen og strekk seg innover Berlepollen på eine sida, og Frøysjøen på andre sida. 

Mellom 1973 og 1998 gjekk MS «Opstad» irute mellom Berle og Måløy, og var ei viktig transport og ferdsels -rute med to stopp for dag på Berleneset. 
Rutebåtane kunne ikkje leggja til kai i Berle før 1956 då ei mudra renne (4,5 m) inn ytste delen av pollen vart teken i bruk. 
M/S «Hornelen» var det fyrste skipet som la til kai den 06. desember 1956. Tidlegare var Berle ein stjernestopp (stopp ved lyssingal) og ein kunne ro ut i Frøysjøen for påstiging.

i 2001 var det ferdigstilt veg langsmed Berlepollen, med tunnel igjennom blåhammaren, som vart påkopla fylkesveg 575 nær utgangen av Berleporten inst i Berlepollen.

På Berleneset er det ein mykje nytta tursti som fører opp til Hornelen (860moh), og det er tilrettelagt for parkering.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fylkesbaatane - Stoppestaden Berle ved fylkesarkivet.no
Ardnamurchan Point sett frå Eilean Chaluim Cille.
Ardnamurchan fyr
**Ardnamurchan Point** (skotsk-gælisk *Ard na Murchan*, tyder 'åsen ved det store havet') er eit isolert nes med eit fyr i Highland i Skottland.

Ardnamurchan Point ligg vest på Ardnamurchanhalvøya i Lochaber, 1,1 km nord for Corrachadh Mòr, det vestlegaste punktet på øya Storbritannia, som er om lag 200 meter vest for neset. Den næraste busetnaden er den vesle landsbyen Achosnich.

Neset ligg om lag 11 km sør for øya Muck, med Eigg og Rùm nokre kilometer lenger nord. Coll ligg 14 km mot vest og Mull 8 km sørover.

Fyr
---

Ardnamurchan fyr er eit 36 meter høgt granittårn bygd i 1849 av Alan Stevenson. Det er det einaste fyret i Storbritannia som er bygd i egyptisk stil. Fyret vart automatisert i 1988 og vert i dag operert av Northern Lighthouse Board frå Edinburgh. Dei tidlegare fyrvaktarbustadane og tilhøyrande bygg er eigd av Ardnamurchan Lighthouse Trust og er i dag eit vitjingssenter med museumet 'Kingdom of Light' - *Rioghachd na Sorcha*.

Bakgrunnsstoff
--------------

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Ardnamurchan Point» frå Wikipedia på engelsk, den 21. januar 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Ardnamurchan Point». Undiscovered Scotland. Henta 21. januar 2010.
2. 1 2 3  «Ardnamurchan Lighthouse». Northern Lighthouse Board. Henta 21. januar 2010.
3. ↑  «Ardnamurchan Lighthouse». Ardnamurchan Lighthouse Trust. Henta 21. januar 2010.
4. ↑  «Ardnamurchan Lighthouse». Gazetteer for Scotland. Henta 21. januar 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Schloss Charlottenburg
**Charlottenburg** er ein bydel (Ortsteil) som i dag er del av bydelen (Bezirk) Charlottenburg-Wilmersdorf i Berlin. 

Charlottenburg var opphavleg ein sjølvstendig by vest for Berlin, men gjekk i 1920 inn i Berlin. Charlottenburg feira i 2005 300-års jubileum.

Historie
--------

Gedächtniskirche
I mellomalderen var her slaviske og tyske jordbruksbusetnader. 

I 1695 fekk seinare dronning Sophie Charlotte eit område i gåve av mannen sin kurfyrsten og den seinare kong Fredrik I av Preussen kor ho fekk reist sommarslottet Lützenburg. I 1705 fekk busetjinga kring slottet namnet *Charlottenburg* og samstundes bystatus. Slottet skifta med det same namn til Schloss Charlottenburg. Fleire av dei prøyssiske kongane hadde Charlottenburg som sin hovudresidens, mellom anna Fredrik Wilhelm II. (Preussen) og son hans Friedrich Wilhelm III. (Preussen). Etter nederlaga til Preussen ved slaga ved Jena og Auerstedt i 1806, var Charlottenburg tatt av franskmennene og Napoleon residerte sjølv ei tid ved Schloss Charlottenburg.

Charlottenburg blei etterkvart ei attraktiv adresse som tiltrakk seg velståande berlinarar. Viktige industriselskap, som Siemens og Schering slo seg i 1870-åra ned i Charlottenburg, og i tiåra deretter følgde ein eksplosiv folkevekst. Charlottenburg utvikla seg til ein velregulert storby, med mellom anna det verdskjente kjøpesenteret KaDeWe.

I 1884 etablerte seg her ein teknisk høgskule som seinare blei til Technische Universität. I 1893 nådde Charlottenburg 100 000 innbyggarar, og fekk dermed formelt status som storby. I 1910 var innbyggartalet kome opp i 306.000. Ved den store bysamanslåinga i 1920, blei Charlottenburg ein del av Stor-Berlin.

Etter andre verdskrigen var særleg dei østlege delane av Charlottenburg hardt råka av krigshandlingane. Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche låg i ruinar, og i staden for å bli restaurert blei kyrkjeruinen ståande som eit minne om krigen. Området kring Kurfürstendamm utvikla seg raskt til det nye sentrumet for Vest-Berlin, då det historiske sentrum av Berlin blei liggande i den austlege sektoren som låg under Sovjetunionen.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Berlin-Charlottenburg**

* Offizielle Website des Bezirksamts Charlottenburg-Wilmersdorf Arkivert 2008-06-23 ved Wayback Machine.
* Geschichte Charlottenburgs im Bezirkslexikon

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Paula Ivan** (fødd 20. juli 1963), opphavleg **Paula Ionescu**, sidan Paula Ilie, er ein rumensk tidlegare friidrettsutøvar frå Herăști i Giurgiu fylke som vann gull på 1500 meter og sølv på 3000 m under Sommar-OL 1988 i Seoul.

Aktiv
-----

I 1987 sigra Ivan både på 1500 m og 3000 m ved universiaden i Zagreb. Knapt to månader seinare klarde ho ikkje å kvalifisere til finalen i korkje distansane under friidretts-VM i Roma.

I juli 1988 sette Ivan personleg rekord då ho vann 800 m under Balkan-leikane, ho vann også 1500-meteren. Den 27. juli i Verona kom ho i mål på 1500 m på tida 3.58,8, hennar fyrste løp under fire minuttar på distansen. Ho forbetra seg til 3.56,2 den 17. august i Zürich. Under dei olympiske sommarleikane 1988 i Seoul fekk ho sølvmedaljen på 3000 m etter ho måtte ho gje tapt for sovjetiske Tatjana Samolenko i spurten. På den etterfylgjande 1500-meteren imponerte Ivan kolossalt og sprang mykje av finaleløpet i einsam majestet. I mål var ho over seks sekundar føre dei andre medaljevinnarane og vinnartida 3.53,96 var ny olympisk rekord (og gjeld 30 år seinare).

Ivan vann også 1500 m ved innandørs-EM 1989 i Den Haag, på tida 4.07,16. I august same året kopierte ho prestasjonane frå 1987 då ho i august på ny vart dobbeltvinnar under universiaden i Duisburg. Litt ut i september månad vann ho 1500 m-løpet i verdscupen. Ho la deretter vekk konkurranse-skorne og byrja som friidrettstrenar.

I 2000, 37 år gammal og etter ti år utan å ha tevla, kom Ivan tilbake og var aktiv i OL-sesongen. Ho deltok i fleire IAAF Grand Prix-stemne og presterte som best 4.04,6 på 1500 meter.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* VM 1987 i Roma: Utslått i kvalifiseringa på 1500 m (4.09,3 =nr 22) og på 3000 m (8.51,2 =nr 17)
* OL 1988 i Seoul: Gullmedalje på 1500 m – 3.53,9, framom Laimutė Baikauskaitė (4.00,2), sølvmedalje på 3000 m – 8.27,1, bakom Tatjana Samolenko (8.26,5)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Paula Ivan» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2016.*

* «Paula Ivan» (på engelsk). Olympedia. Henta 8. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Koordinatar: 79°30′S 47°30′W﻿

**Berkner Island**, **Berkner ishaug** eller **Hubley Island** er i røynda ein ishaug, der berggrunnen faktisk er under havnivå. Om all isen her smelta, så ville øya ha vore under vatn Berkner «Island» er òg fullstendig dekt av is og er kring 320 km lang og 150 km brei med eit areal på 44 000 km². Berkner er omringa av Filchner-Ronne isbrem. Det nordlegaste punktet på Berkner ligg kring 20 km frå det opne havet. Ho ligg i ein del av Antartkisk som høyrer til kravområda Argentinsk Antarktis og Britisk Antarktis.

Øya er 869 meter på det høgaste (975 moh i følgje somme kjelder) og skil Ronne isbrem frå Filchner isbrem. Ho er kjenneteikna av to domar, *Reinwarthhöhe* i nord (698 moh) ved 78°19′S 46°20′W﻿, og *Thyssenhöhe* i sør (869 moh), ved 79°34′S 45°42′W﻿. Ho har tre bukter på austsida som frå nord til sør er McCarthy Inlet, Roberts Inlet og Spilhouse Inlet. Gould Bay ligg på nordkysten. Berkner Island ligg kring 150 km vest for Luitpold Coast i Coats Land, den næraste delen av fastlandet i Aust-Antarktis. 17 km utanfor nordvesthjørnet av Berkner Island ligg Hemmen ishaug.

Berkner Island vart oppdaga av medlemmar av USA-Det internasjonale geofysiske året (US-IGY) ved Ellsworth Station leia av kaptein Finn Rønne, US Navy Reserve (USNR), i 1957-1958. Berkner Island vart namngjeven av USA Advisory Committee on Antarctic Names (US-ACAN) etter den amerikanske fysikaren Lloyd Berkner som var ingeniør under Byrd-ekspedisjonen (1928–1930).

Sidan 1990 har Berkner Island vore utgangspunkt for lang polekspedisjonar. Ben Saunders har planlagt ei reise frå øya til Sørpolen og attende utan støtte.

I 1994/1995 samarbeidde British Antarctic Survey, Alfred Wegener Institute og Forschungsstelle für Physikalische Glaziologie frå University of Münster med å bore iskjernar på nord- og sørdomen på Berkner Island.

Sjå òg
------

* Composite Antarctic Gazetteer
* Antarktiske øyar sør for 60 °S
* SCAR
* kravområde i Antarktis

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Berkner Island» frå Wikipedia på engelsk, den 17. oktober 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Berkner Island» (innhald frå Geographic Names Information System).

1. ↑
2. ↑
3. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 20. juli 2012, henta 17. oktober 2012
4. ↑  *arkivkopi*, arkivert frå originalen 10. mai 2012, henta 17. oktober 2012

Bakgrunnsstoff
--------------
**Michèle Duvivier Pierre-Louis** (fødd 5. oktober 1947) er ein haitisk politikar som var statsminister i Haiti frå september 2008 til november 2009. Ho var den andre kvinnelege statsministeren i Haiti, etter Claudette Werleigh, som sat frå 1995 til 1996.

Pierre-Louis har vore dagleg leiar for Knowledge and Freedom Foundation (FOKAL), ein ideell organisasjon som er finansiert av George Soros, sidan 1995. I juni 2008 vart jo utnemnd til statsminister av president René Préval, etter at to andre framlegg frå Préval hadde vorte avslegne av deputertkammeret i nasjonalforsamlinga. Deputertkammeret godkjende henne 17. juli 2008, med 61 stemmer for, éi mot og 20 blanke. Vedtaket vart godkjent i senatet 31. juli, med 12 stemmer for, 5 blanke og ingen imot. I tillegg måtte det politiske programmet og regjeringa hennar godkjennast i deputertkammeret og senatet.

Préval kunngjorde samansetnaden av den nye regjeringa 25. august 2008, og ved sidan av Pierre-Louis sjølv, var det 17 ministrar, der sju av dei vart med vidare frå den tidlegare regjeringa til Jacques-Édouard Alexis. Pierre-Louis vart utpeikt til minister for rettferd og offentleg tryggleik, i tillegg til statsministerposten. Regjeringa skulle ha vorte innsett 26. august, men dette vart forseinka grunna den tropiske syklonen «Gustav».

Ho vart etterfølgd som statsminister av Jean-Max Bellerive i 2009.

Kjelder
-------

* «Michèle Pierre-Louis» på Wikipedia på engelsk, innhenta 21. mars 2010.

### Referansar

1. ↑  «Préval Nominates Michèle Pierre-Louis for Prime Minister Arkivert 2008-12-03 ved Wayback Machine.» hjå Haiti Analysis (02.07.2008).
2. 1 2  «Haitian president Preval names a new prime minister» hjå AFP (23.07.2008).
3. 1 2  «Haiti lawmakers ratify 2nd female prime minister Arkivert 2008-08-18 ved Wayback Machine.» hjå Associated Press (31.07.2008).
4. 1 2  «Haitian deputies approve Pierre-Louis for prime minister» hjå AFP (17.07.2008).
5. ↑  «Haitian lower house approves PM nominee» i Xinhua (*People's Daily Online*; 18.07.2008).
6. ↑  «Pierre-Louis in Haiti als Ministerpräsidentin bestätigt» på NZZ Online (01.08.2008).
7. ↑  «Hurricane Gustav postpones installation of Haiti government» av Jacqueline Charles i *Miami Herald* (26.08.2008).

Bakgrunnsstoff
--------------

* «The Elites Are Like a Huge Elephant Sitting on Haiti Arkivert 2009-07-15 ved Wayback Machine.», intervju med Michèle Pierre-Louis av Michael Deibert hjå Inter Press Service.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC
* Munzinger (iba)

 |
Sir **George Rooke** (1650–24. januar 1709) var ein engelsk marinekommandant som var flåteadmiral i Royal Navy. Han er kjend for å tenesta si i krigar mot Frankrike og vert i dag særleg hugsa for sigeren i Vigobukta og for erobringa av Gibraltar for britane i 1704.

Tidleg liv
----------

Rooke vart fødd i St Lawrence nær Canterbury i 1650. Han gjekk inn i marinen som frivillig i 1672, og tente i dei nederlandske krigane og vart kommandant i 1673.

Han vart kontreadmiral i 1690 og kjempa i Slaget ved Beachy Head.

I mai 1692 tente han under Russell i slaget ved Barfleur, og utmerkte seg stort i eit nattåtak på den franske flåten ved La Hogue, der han klarte å setje tolv av skipa deira i brann. Han vart slått til riddar kort tid etter.

I 1693 kommanderte han Smyrna-konvoien, som vart spreidd og delvis teken av den franske admiralen Tourville nær Lagosbukta.  
 I 1696 vart han utpeikt til flåteadmiral. Fram til freden i Rijswijk (1697) tente han i Den engelske kanalen og Middelhavet. Han kommanderte det nederlandsk-engelske åtaket på København i samarbeid med den svenske flåten under admiral Hans Wachtmeister i 1700, som tillet kong Karl XII av Sverige og armeen hans til å gå i land i Danmark i starten av den store nordiske krigen.

Den spanske arvefølgjekrigen
----------------------------

Då den den spanske arvefølgjekrigen braut ut i 1702, kommanderte han eit mislukka tokt mot Cádiz, men på veg heim øydela han den spanske skatteflåten i slaget ved Vigobukta, som han Parlamentet takka han for.

Han kommanderte den allierte marinestyrken i erobringa av Gibraltar i juli 1704, og vart den militære guvernøren på Gibraltar frå 24. juli til 4. august. 

Den 13. august 1704 gjekk han til åtak på den franske flåten utanfor Málaga, slaget enda taktisk uavgjort, men var ein stor strategisk siger i å støtte dei allierte i Gibraltar. På grunn av helsa si trekte han seg frå tenesta i februar 1705o og vendte attende til eigedomen sin i St Lawrence nær Canterbury der han døydde.

Det vart reist ein statue til ære for Rooke i Gibraltar i 2004, under 300-årsjubileet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «George Rooke» frå Wikipedia på engelsk, den 21. mai 2011.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* «Rooke, Sir George». *Encyclopædia Britannica* (11. utg.). 1911.
* *The Journal of Sir George Rooke* Publications of the Navy Records Society. London, 1897.
* John B. Hattendorf, "Sir George Rooke and Sir Cloudesley Shovell" in Peter Le Fevre and Richard Harding, eds. *Precursors of Nelson: British admirals of the eighteenth century.* London: Chatham, 2000.

1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11  George Rooke at Oxford Dictionary of National Biography

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Armand Amar** (f. 1953 ) er ein israelskfødd fransk filmmusikkomponist som vaks opp i Marokko. Amar har israelsk mor og jødisk-marokkansk far med fransk pass og emigrerte til Frankrike med faren som barn.

I 1976 møtte han den sørafrikanske koreografen Peter Goss, som introduserte han for dans. Dei følgjande åra jobba Amar med fleire koreografar innan samtidsdans. I 1994 grunnla han sitt eige plateselskap, *Long Distance*, saman med Peter Gabriel og Alain Weber.

Filmmusikken til Amar er hovudsakleg fokusert på austleg musikk. Han har skrive fleire ballettar og komponert musikk til ei rekkje spelefilmar, m.a. *Belle & Sebastian* (2013), *Den endelige løsningen* (2002), *Days of Glory* (2006) og *Home* (2009). Han har fleire gonger blitt nominert til Césarprisen for filmmusikken sin, men vann fyrste gongen i 2010. Dette var for filmmusikken til filmen Konserten.

I 2013 laga Amar filmmusikken til Tusen ganger god natt av Erik Poppe. Amar vann Amandaprisen 2014 for denne musikken.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Armand Amar» frå Wikipedia på engelsk, den 6. februar 2015.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettside
* Profil på The Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
Historisk teikning av Bolanpasset.
**Bolanpasset** er eit fjellpass i austre Balutsjistan vest i Pakistan, 120 km frå grensa til Afghanistan. Passet går gjennom Toba Kakar-fjella, ei sidekjede til Himalaya.
Passet er rundt 89 km langt, og er danna av fleire tronge juv. På det vidaste er passet 26 km breitt, denne delen ligg sør for Mach på Lalejisletta.
Bolanelva renn gjennom delar av passet.

Bolanpasset går frå Dadar på Karachi-slettene, omkring 100 meter over havet, til høgslettene rundt Quetta, omkring 1700 meter over havet. Det bind saman Jacobabad og Sibi med Quetta med både veg og jernbane.

Passet ligg strategisk til, og har blitt brukt av både nomadar, handelsfolk og erobrarar mellom Sentral- og Sør-Asia. Det var viktig i dei britiske felttoga i Afghanistan.
I 1883 forhandla Robert Groves Sandeman fram ein avtale med khanen av Kalat, Khudadad Khan, der britane fekk kontroll over passet mot å betala ei årleg avgift.

Den lokale folkesetnaden er hovudsakleg stammar av brahuifolk.

Kjelder
-------

1. 1 2  Bolan Pass, *Encyclopedia Britannica* 7-20-1998, henta 26. mars 2017.
2. ↑    Carlquist, Gunnar: *Svensk uppslagsbok. Bd 4*, Svensk Uppslagsbok AB, Malmö 1938 (nyutgåva av 1930 års utgåva), s. 458.
3. ↑  Singh, Sarina (2004). *Pakistan & the Karakoram Highway* (6th utg.). Lonely Planet. s. 112. ISBN 978-0-86442-709-0.
4. ↑  Singh, Sarina (2004). *Pakistan & the Karakoram Highway* (6th utg.). Lonely Planet. s. 113. ISBN 978-0-86442-709-0.
5. ↑  Minahan, James B. (31. august 2016), «Brahui», *Encyclopedia of Stateless Nations: Ethnic and National Groups around the World, 2. utg: Ethnic and National Groups around the World*, ABC-CLIO, s. 79–80, ISBN 978-1-61069-954-9
6. ↑  Shah, Mahmood Ali (1992), *Sardari, jirga & local government systems in Balochistan*, Qasim Printers, s. 6–7

---

* *Denne artikkelen bygger på «Bolanpasset» frå Wikipedia på svensk, og «Bolan Pass» frå Wikipedia på engelsk den 26. mars 2017.*
To uniformerte tenarar ber mat til ein bankett halden av Charles V av Frankrike i 1378. Måleriet er frå midten av 1400-talet, då lakei-ordet tok til å bli brukt i Frankrike.
**Lakei** (frå fr. *laquais*, usikker tyding) er ein yrkestittel som gjennom tidene har hatt ulike tydingar.

Denne fint kledde tenaren som varter opp Jesus og displane under Den siste nattverden (*Das Abendmahl*, 1565) kan vera tenkt som ein lakei.
På 1400-talet kunne ein lakei vera ein type fotsoldat. Men frå midten av hundreåret fekk det ei anna tyding på fransk, og frå 1500-talet viste lakei som regel til ein tenar hos ein fyrste, konge eller annan høgtståande person som var kledd i livré (uniform). Lakeiar kunne til dømes varte opp ved måltid eller springe ærend. I same hundreåret fekk ordet «lakei» også ei tilleggstyding — det kunne visa til ein person som let seg styra av andre, som ein tenar. Etter kvart blei «lakei» eit skjellsord som kunne vise til ein uverdig spyttslikkar.

På 1900-talet blei ordet vanleg innan politisk sjargong om nokon som lèt seg bruke som reiskap for maktpersonar. Omgrepet blei særleg brukt slik av kommunistar.

Lakei i Noreg
-------------

I Noreg bruker berre kongehuset stillingstittelen. Kvalifikasjonar for å bli lakei kan vere fagbrev som kokk eller servitør med praksis frå hotell- og restaurantbransjen. På grunn av den doble tydinga har hoffet fått kritikk for at dei brukte denne stillingstittelen enno i 2007.

Kjelder
-------

1. ↑  «Søker lakei» i *Aftenposten*

* Lakei i *Nynorskordboka*
* lackey, n. i *Oxford English Dictionary*
* laquais i *Dictionnaire de l'Académie française* (1992)
Eit amarnabrev med kileskrift.
Gammalpersisk kilskrift, innleiinga til den første Behistuninnskrifta.
**Kileskrift** er ei form for skrift som vart brukt av fleire oldtidsfolk i Midtausten. Namnet kjem av at teikna hadde form som kilar. Ei rekkje ulike oldtidsspråk vart skrive med denne skrifta.

Historie
--------

Kileskrifta oppstod frå ei gamal form for skrift som ein brukte i Sumer. Denne skrifta hadde meir form av ei biletskrift, akkurat som egyptiske hieroglyfar. Dette var til bruk i handel, der det var trongst lister. Seinare kom teikna til å verte brukte for fleire ord. Teikna gjekk gjennom ei ganske omfattande utvikling. Dei eldste tekstane ein har funne, viser dei opphavlege biletteikna. Dei vart etter kvart stiliserte til enkle teikn sette saman av ulike mønster av kilar. På den måten oppstod den typiske forma som kileskrifta hadde. Kileskrifta var ei stavingsskrift med om lag 600 teikn. 

Skrifta vart overteken av dei som snakka akkadisk, eit språk som var heilt ulikt sumerisk. Kileskrifta vart med tida eit utbreitt skriftsystem som vart nytta til mange vidt forskjellige språk. Ho vart brukt i Assyria og Babylonia. Ho vart òg brukt av hurrittar og elamittar, og dessutan av folk i Anatolia. Ei særeiga form for kileskrift var den ugarittiske skrifta, som vart brukt til å skrive ugarittisk. På eit seinare tidspunkt vart skrifta brukt av persarane. Der vart ho endra ganske mykje og minte meir om ei alfabetskrift med om lag 40 teikn.

I nyare tid byrja ein å tyde skrifta på slutten av 1700-talet. Viktige personar på dette området var dansken Carsten Niebuhr, tyskaren Georg Friedrich Grotefend, og engelskmannen Henry Rawlinson. Tydinga av denne skrifta opna ei heilt ny verd for arkeologane og forståinga av kulturane i oldtida vart større enn nokon gong før. 

Etter kvart har ein funne fleire hundre tusen innskrifter på leirtavler. Desse innskriftene inneheld ofte handelsavtalar og brev. Men mange innskrifter med lover og kongelister er òg funne.

System
------

Skrifta oppstod ved at sumerarane brukte enkle biletteikn for ulike gjenstandar. Dei fekk ein fonetisk verdi etter den opphavlege uttalen av orda dei stod for. Til dømes vart eit bestemt teikn brukt for det sumeriske ordet for himmel, *an*. Det teiknet kunne òg brukast for stavinga «an» i andre samanhengar. Sidan vart teiknet teke opp i skriftspråket til akkadarane, og der kunne det òg brukast for 'himmel', som på akkadisk heitte *shamu*. Dessutan heldt det òg på den lydverdien som det hadde hatt på sumerisk, slik at det enno kunne brukast for stavinga [an]. Eit teikn kunne difor ha fleire ulike lesemåtar. Tydinga ville framgå av samanhengen, eller ein tilføydde òg determinativar for å gjere forståinga lettare.

Kjelder
-------

* Omsett frå Wikipedia på bokmål, innhenta måndag 22. mars 2010, klokka 20:33.

Fotnotar

1. ↑  Jf *kile* m. 'kløyvereiskap laga av eit avlangt stykke av metall, tre o. l. som er kvesst til egg i eine enden; bleig' i Nynorskordboka.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE
* NDL

 |
Utsikt mot søraust mot Mercer Island og Mount Rainier i bakgrunnen.
**Lake Washington** er ein amerikansk innsjø som ligg austom byen Seattle. Vest for Lake Washington ligg byane Bellevue, Kirkland og Redmond, som det er muleg å køyra til via bruer over sjøen. 

Lake Washington husa tidlegare ein større base for undervassbåtar som kunne segla ut i Puget Sound via ein kanal som deler Seattle på tvers, og derfrå vidare ut i sjølve Stillehavet. Samstundes har basen lege godt beskytta, då dette er einaste veg inn og ut. Basen er i dag eit rekreasjonsområde for innbyggjarane i Seattle, der det blant anna er muleg å bada i Lake Washington. Men vatnet kan vera iskaldt, ettersom det kjem som smeltevatn om sommaren frå dei nærliggande Kaskadefjella.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Lake Washington» frå Wikipedia på dansk, den 2. januar 2022.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Lake Washington**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |