recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Koordinatar: 68°35′S 154°11′E﻿

**Mawson Peninsula** er ei høg (455 moh.), smal, isdekt halvøy på George V Coast, på vestsida av Slava isbrem. Ho strekkjer seg 50 km mot nordvest og vart fotografert frå lufta av USN Operasjon Highjump, 1946-47. Phillip Law frå ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) flydde langs halvøya til nordenden i februar 1959 og skisserte og fotograferte halvøya. Ho vart namngjeven av ANCA etter sir Douglas Mawson.

**Cape Hudson** er det nordlege neset på Mawson Peninsula. Det vart oppdaga land her i området den 19. januar 1840 av løytnant William L. Hudson ombord på USS «Peacock» under United States Exploring Expedition (1838–42) leia av Charles Wilkes, som gav landet namnet Cape Hudson. Ein analyse av B.P. Lambert og P.G. Law av kart frå USEE og bilete teken under USN Operasjon Highjump (1946–47) og ANARE (Australian National Antarctic Research Expeditions) (1959), foreslå at det var det nordlege neset på Mawson Peninsula som var Wilkes sitt Cape Hudson.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Mawson Peninsula» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Harald III Hardråde** (1015–25. september 1066) var norsk konge frå 1040. Han var son til småkongen Sigurd Syr og Åsta Gudbrandsdotter. Difor er han også kjend som **Harald Sigurdsson**. 

Harald var halvbror til Olav den heilage (same mor) og truleg sonesons soneson til kong Harald Hårfagre. Etter slaget ved Stiklestad i 1030 måtte han flykta frå landet. Deretter slo han seg ned i Holmgard (dagens Novgorod) som gjest av kong Jaroslav.

Fyrst var Harald Hardråde konge saman med Magnus I Olavsson den gode. Frå 1047 var han einekonge. Han var konge til 1066 då han fall i slaget ved Stamford bru. Harald Hardråde vert rekna som grunnleggjar av Oslo by. Grunnlegginga skal ha skjedd om lag år 1050. 

Kongen var den tredje i den norske kongerekka som bar namnet Harald. 

I Heimskringla av islendingen Snorre Sturlason kan ein lesa soga om Harald Hardråde og om andre norske kongar.

I kulturen
----------

Jan Ove Ekeberg gav ut romanen *Den siste vikingkongen. Djevelens rytter* i 2018.

Kjelder
-------

1. ↑  Anders Høilund (31. mai 2018). «Oslos grunnlegger, Harald Hardråde, har et ettermæle som en kriger og en råtass. Hvem var han?». *VårtOslo*. Henta 7. oktober 2018.
2. ↑

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Harald III av Noreg**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
**Gentile Bellini** (1429–23. februar 1507) var ein venetiansk målar under renessansen. Målaren Jacopo Bellini var far hans, og Giovanni Bellini ein yngre bror. Frå 1474 var han offisiell portrettmålar for dogane av Venezia; han måla også store verk som omfatta ei rekkje personar for skipingane kjend som Scuole Grandi.

Liv og gjerning
---------------

*Triptykon av Madonna* av Jacopo, Gentile og Giovanni Bellini frå ca. 1464-70.
Gentile Bellini var fødd inn i ein framståande venetiansk kunstnarfamilie. Han blei kalla opp etter faren sin målarlærar, Gentile da Fabriano. Gentile fekk sjølv oppæring av faren, og utførte fleire arbeid saman med han eller broren.

Hans tidlege verk var inspirert av stilen til svogeren Andrea Mantegna. Arbeida hans omfattar dekorasjonane i Scuola Grande di San Marco frå 1470-talet, laga saman med broren Giovanni, og *Prosesjonen på Markusplassen* frå 1496.

I 1478 gav regjeringa i Venezia han i oppdrag å reise til Konstantinopel for å måle sultan Mehmed II, som hadde bede om å få tilsendt ein kunstnar. Portrettet blei seinare attgjeve i måleri og trykk, og kjend over heile Europa.
Etter opphavet måla han fleire austlege motiv, og Bellini er rekna som ein av grunnleggjarane av orientalismen i vestleg kunsttradisjon.
Eit av verka hans med ein tydeleg orientalsk påverknad *Markus preikar i Alexandria*, som vart gjort ferdig av broren Giovanni.

Nokre av Bellini sine viktigaste måleri var i Dogepalasset, men desse blei øydelagde i ein brann i 1577.

Bilete
------

* Madonna med barn og to som kjem med gåver, ca. 1460*Madonna med barn og to som kjem med gåver*, ca. 1460
* Doge Giovanni Mocenigo, ca. 1478*Doge Giovanni Mocenigo*, ca. 1478
* Sultan Mehmed II, 1480*Sultan Mehmed II*, 1480
* Dronning Caterina Cornaro av Kypros, ca. 1500Dronning Caterina Cornaro av Kypros, ca. 1500

* Prosesjonen på Markusplassen, 1496. *Prosesjonen på Markusplassen*, 1496.
* Mirakelet med krossen, 1500*Mirakelet med krossen*, 1500
* Markus preikar i Alexandria av Gentile og Giovanni Bellini, 1504–7.*Markus preikar i Alexandria* av Gentile og Giovanni Bellini, 1504–7.

Kjelder
-------

1. ↑  *MSN Encarta : Online Encyclopedia, Dictionary, Atlas, and Homework*. Arkivert frå originalen 31. oktober 2009.
2. ↑  «Italian Culture and History». Boglewood.com. Henta 17. september 2013.
3. ↑  Hartt 1987, s. 397-9.
4. ↑  Chisholm, Hugh, red. (1911). «Bellini». *Encyclopædia Britannica* (på engelsk) **3** (11. utg.). Cambridge University Press.

* *Denne artikkelen bygger på «Gentile Bellini» frå Wikipedia på bokmål, den 29. juli 2012.*

---

* *Denne artikkelen bygger på «Gentile Bellini» frå Wikipedia på engelsk, den 26. mars 2017.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- Hartt, Frederick (1987), *History of Italian Renaissance Art* (2. utg.), Thames & Hudson (US Harry N Abrams), ISBN 0500235104

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Gentile Bellini**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Den rumenske sjølvstendekrigen** vart utkjempa i 1877 mot Det osmanske riket. 16. april 1877 signerte Kongedømet Romania og Det russiske riket ein avtale i Bucureşti der russiske troppar fekk passere gjennom dei rumenske landområda, mot at Russland respekterte integriteten til Romania. Mobiliseringa byrja og om lag 120 000 soldatar vart samla saman sør i landet for å forsvare seg mot eventuelle åtak frå osmanske styrkar frå sørsida av Donau. 24. april 1877 erklærte Russland krig mot Det osmanske riket og troppane gjekk inn i Romania.

Oversyn
-------

21. mai 1877 erklærte Mihail Kogălniceanu i det rumenske parlamentet sjølvstende til Romania etter ønske frå det rumenske folket. Ein dag seinare vart ei lov signert av fyrst Carol I. Dagen etter avslutta styresmaktene utbetalingane av skatt til Tyrkia (914 000 lei), og summen gjekk i staden til krigsministeren. 

I starten ønskte ikkje Russland å samarbeide med Romania sidan dei ikkje ville at Romania skulle delta i fredsforhandlingane etter krigen, men russarane møtte svært sterk motstand frå den tyrkiske hæren på 50 000 mann leidd av Osman Pasha ved omleiringa av Pleven (Plevna).

Storhertug Nikolaj bad då Carol I om støtte og foreslo at den rumenske hæren kunne slå seg saman med den russiske. Carol I godtok forslaget og tok sjølv kommandoen over hæren. 

Rumenarane vann slaga ved Griviţa og Rahova, og 28. november 1877 kapitulerte Plevna og Osman Pasha overgav byen, garnisonen og sverdet sitt til den rumenske obersten Mihail Cerchez. Etter at Plevna var inntatt returnerte den rumenske hæren til Donau og vann slaga ved Vidin og Smârdan (i dag landsbyen Inovo i Vidin). 19. januar 1878 bad Det osmanske riket om våpenkvile, som vart akseptert av Romania og Russland. Romania vann krigen, men tapte om lag 10 000 mann. Sjølvstende vart anerkjend av Sentralmaktene 13. juli 1878.

Etterverknad
------------

Osmanske tap på Balkan etter Krimkrigen, av J.G. Bartholomew, 1912
*Independenţa României* (1912 film)
Smârdanslaget av Nicolae Grigorescu
Fredsavtalen mellom Russland og Det osmanske riket vart signert i San Stefano 3. mars 1878. Russland heldt ikkje avtalane i traktaten frå 4. april 1877 om å respektere landegrensene til Romania, men avtalen vart ikkje anerkjend av Sentralmaktene og etter fredsforhandlingane i Berlin i 1878 vart det avgjort at Russland skulle gje Romania sjølvstendet sitt. Områda Dobrogea, Danubedelta og Slangeøya (Insula Şerpilor) skulle overførast til Romania, men Russland okkuperte den sørlege delen av Bessarabia (Cahul, Bolgrad og Ismail), som etter Paristraktaten i 1856 etter Krimkrigen vart inkludert i Moldavia.

Sjå òg
------

* Kongedømet Romania
* Den russisk-tyrkiske krigen 1877-1878

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Romanian War of Independence» frå Wikipedia på engelsk, den 11. juli 2008.*
**Hans Poulsen Egede** (31. januar 1686–5. november 1758) òg kalla Grønlands apostel, var ein norsk prest av dansk avstamming. 

Egede var fødd på Trondenes i Nordland fylke. Han verka som kapellan i Vågan i Lofoten, men bar lenge på eit kall om å misjonera for protestantismen.

I 1721 hadde Egede overtydd kongen om å rusta ut ein ekspedisjon, og han reiste til Grønland på jakt etter etterkomarar av dei gamle vikingane. Ein kjende til at frå om lag år 1000 hadde det vore norrøn busetnad på Grønland. Dei norrøne bygdene var kristna, men det hadde ikkje vore noko stor kontakt med omverda etter 1300-talet. Egede kjende det som eit kall å reisa til Grønland og liva opp kristendomen. I tillegg kunne det vera at reformasjonen ikkje enno var nådd til utbygdene. Soleis måtte bygdene omvendast frå katolisismen til lutherdomen.

Det synte seg at det ikkje var noko att av dei norrøne bygdene. I staden fann Egede inuittane (eskimoane) og byrja å misjonera mellom dei, godt hjelpt av barna sine, som raskt lærte seg inuittisk. Han grunnla Godthåb (Nuuk), som i dag er Grønlands hovudstad.

Den nye kontakten med Europa førte til ein stor koppeepidemi på Grønland i 1733–34. Egede og kona hans, Gertrud Rask, gjorde ein stor innsats i å stella dei sjuke. Gertrud døydde kort tid etterpå, og Hans drog tilbake til Danmark, men sonen Paul vart igjen for å vidareføra arbeidet.

Egede interesserte seg for det nye landet, han studerte naturen der og laga kart. Då han kom tilbake til København i 1737 teikna han det eldste kartet av Grønland me kjenner. Han gav òg ut ei bok om grønlandsk natur.

I 1740 vart Hans Egede utnemnd til biskop over Grønland. Han leia arbeidet med å utdanna fleire misjonærar som vart sende til landet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Hans Poulsen Egede i *Dansk biografisk Lexikon*, 1890
* Hans Poulsen Egede i *Salmonsens konversationsleksikon*, 1917
* Hans Egede i *Encyclopædia Britannica*, 11th ed. 1911
* Vil fjerne statue av norsk misjonær på Grønland (24. juni 2020) NRK

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* Lokalhistoriewiki
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Asker og Bærum** er eit tradisjonelt distrikt i Osloregionen i Noreg som omfattar bygdene Asker (eller Askerbygda) og Bærum, vest og sørvest for Oslo. Distriktet fell saman med og er ei moderne vidareføring av det historiske Asker prestegjeld.

Asker og Bærum var ein av tre regionar i Akershus fylke. Denne regionen, og kalla «Vestregionen», er skild frå resten av Akershus fylke av fylket Oslo og av Indre Oslofjord. Dei andre to regionane i Akershus fylke var Romerike (som femnar om Øvre Romerike og Nedre Romerike) og Follo aust og sør for Oslo.

Samansettinga Asker og Bærum vert nytta i namnet på fleire statlege organ som har denne regionen som sitt arbeids- og ansvarsområde, som Asker og Bærum politidistrikt, Asker og Bærum tingrett, og det same gjeld for organisasjonar og verksemder som har regionen som sitt arbeidsområde, som til dømes Asker og Bærum Historielag.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Asker og Bærum» frå Wikipedia på bokmål, den 8. februar 2020.*
*Dorfkirche mit Andächtigen* (1858) av Benjamin Vautier.
**Andakt** er ei enkel form for gudsteneste som kristne, enkeltvis eller i gruppe, er oppfordra til å halde dagleg.

Ordsoge
-------

Ordet andakt kan brukast i norsk i hankjønn eller hokjønn (ein eller ei). Det har komme frå tysk *andenken* (tenkje på) via dansk til norsk. Ordet *andakt* kan brukast i to tydinger: Om ei enkel gudsteneste eller bønestund som omtalt her, eller om ei stemning av alvor og høgtid.

Innhald
-------

Ein typisk andakt inneheld bønn, bibellesing og meditasjon. Andakt er ei kjelde til ro og ein moglegheit til å ta ein pause.

Andakt i media
--------------

«Andakten» er eit radioprogram i NRK som har ein særs stabil lytterskare. I 2001 hadde programmet dagleg 430.000 lyttarar. Norea radio sender andaktsserien Over en åpen Bibel til ei rekke lokalradioar, som sender daglege andaktar fem dagar i veka.

Litteratur
----------

For enkle andaktar finst ein særskilt litterær genre av sokalla andaktsbøker. 

### Noreg

Nokre kjende norske forfattarar av andaktsbøker er Fredrik Wisløff, Hans Edvard Wisløff, Ludvig Hope, Ole Hallesby og O. Dahl Goli

### Sverige

Nokre kjende svenske forfattarar av andaktsbøker er Torgny Wirén, Carl Olof Rosenius, Magnus Malm, Wilfrid Stinissen og Aurore Tisell.

Kjelder
-------

* NRKs årsmelding for 2001

1. ↑  «andakt» i Nynorskordboka.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Andakten hos NRK
Skildring av eit par dømt for hor, frå *Livre des coutumes de la ville d'Agen* frå midten av 1200-talet.
**Hor** er ei nemning for seksuell omgang mellom ein mann og kvinne som ikkje er gifte med kvarandre. Det har tidlegare vore brukt om brotsverk, men blir i moderne tid mest brukt i religiøse samanhengar, oftast om seksuell umoral generelt. Ein finn det også som skjellsord i forma «hore», og om forhold der ei kvinne sel kroppen sin (prostitusjon). Utruskap er ein eufemisme som blir brukt i staden for hor, og blir i dag vanlegvis brukt om personar som held eit kjenslemessig nært eller seksuelt forhold skjult for ein annan som ein lever med.

Historie i Noreg
----------------

Hor var opphavleg ei nemning på samleie mellom ein mann og ei kvinne som ikkje var gifte med kvarandre. Frå 1600-talet blei visse former for hor kriminalisert, i tillegg til at det sjølvsagt òg var i strid med kyrkja sine bod. På denne tida var ikkje omgrepet «hor» knytt til prostitusjon. 

Tre nemningar som blei brukte om ulike former for hor i Noreg, Danmark og Sverige på 1600- og 1700-talet var:

* Leiermål, der ingen av partane var gifte.
* Enkelthor, der den eine parten var gift.
* Dobbelthor, der begge partane var gifte på kvart sitt hald.

I 1617 blei «leiermål» kriminalisert for fyrste gong i Noreg, og både ugifte kvinner og menn skulle betale høge bøter for slike brotsverk. Lovbestemmingane om hor som blei innførte saman med reformasjonen i Noreg i 1537 slo fast at slike handlingar skulle straffast med døden for begge. Desse bestemmingane blei endra allereie i 1539, og sidan vidareført i same form i Christian Vs Norske Lov av 1687. I denne perioden var dobbelthor belagt med dødsstraff. Beviskrava var likevel særs høge, og det blei berre gjeve dødsstraff i sjeldne fall. I fyrste tilfelle, hor mellom ugifte, skjedde rettsforfølging som oftast berre når forholdet førte til svangerskap eller barn, og blei vanlegvis løyst med løfte om ekteskap.

Etter 1814 har Den norske høgsteretten stadfesta seksten dødsdommar for hor. Den siste gjaldt Torkild Larsen frå Kristiansand, som ble dødsdømt i 1835 for «fjerde gangs hor». Han blei gjeven nåde, men døydde allereie i 1836 i Kristiansand tukthus av «*Betændelse i Underlivet*».

I prinsippet var hor straffbart i norsk lov (straffeloven § 379) fram til 1972, men lovføresegna var sovande dei siste tiåra ho eksisterte.

Kjelder
-------

1. ↑  Torgrim Sørnes: *Ondskap – de henrettede i Norge 1815-1876* (s. 41), forlaget Schibsted, Oslo 2009, ISBN 978-82-5 16-2720-7

* *Denne artikkelen bygger på «Hor» frå Wikipedia på bokmål, den 11. april 2023.*
Det sørafrikanske flagget.
Det noverande **sørafrikanske flagget** vart teke i bruk 27. april 1994. Etter at apartheidstyret tok slutt hadde mange sørafrikanarar sterke ønske om å byte ut det dåverande flagget, som ein meinte ytra rasistisk imperialisme, med eit anna. For å kome fram til eit nytt flagg, vart det oppretta ein komite som skulle drøfte dei ulike framlegga som kom inn. Ingen av desse framlegga vart godkjende, så eit utkast til eit mellombels interimflagg måtte lagast framfør valet. Dette flagget vart teken så godt imot at styresmaktene like godt godkjende flagget som nasjonalflagg.

Etter at det nye flagget var laga, vart det offisielt sagt at valet av fargar og mønster ikkje hadde noko spesiell symbolsk tyding, verken valet av fargar eller mønster. I seinare tid har det vore hevda at Yen i flagget skulle stå for ein konvergens mellom den svarte og den kvite befolkninga som ein samla nasjon. Raudfargen skulle stå for blodet som vart utgytt i alle dei forskjellige krigane og urolegheitene. Blåfargen for himmelen og dei to hava som omkrinsar landet. Gulfargen – for naturressursane (særleg gullet) – og grønfargen som symbol for gardsbruka og det sørafrikanske naturmiljøet. Svart- og kvitfargen skulle stå for den blanda, men likeverdige befolkninga.

Det sørafrikanske flagget frå 1928 til 1994.

Historisk flagg
---------------

Det første nasjonalflagget i Sør-Afrika var hadde tre vassrette striper i oransje, kvitt og blått, og vart teke i bruk i 1928. I midtstripa viste det tre mindre flagg: Britiske Union Jack nærast flaggstanga, flagget til Oranjefristaten i midten, og Transvaalflagget ytst.

Kjelder
-------

* en:Flag of South Africa

| * v
* d
* e
Afrikanske nasjonalflagg |
| --- |
| Algerie**·** Angola**·** Benin**·** Botswana**·** Burkina Faso**·** Burundi**·** Djibouti**·** Egypt**·** Ekvatorial-Guinea**·** Elfenbeinskysten**·** Eritrea**·** Etiopia**·** Gabon**·** Gambia**·** Ghana**·** Guinea**·** Guinea-Bissau**·** Kamerun**·** Kapp Verde**·** Kenya**·** Komorane**·** Republikken Kongo**·** Den demokratiske republikken Kongo**·** Lesotho**·** Liberia**·** Libya**·** Madagaskar**·** Malawi**·** Mali**·** Marokko**·** Mauritania**·** Mauritius**·** Mosambik**·** Namibia**·** Niger**·** Nigeria**·** Rwanda**·** São Tomé og Príncipe**·** Senegal**·** Den sentralafrikanske republikken**·** Seychellane**·** Sierra Leone**·** Somalia**·** Sudan**·** Swaziland**·** Sør-Afrika**·** Sør-Sudan**·** Tanzania**·** Togo**·** Tsjad**·** Tunisia**·** Uganda**·** Vest-Sahara**·** Zambia**·** Zimbabwe |
Ei samtidig teikning av «The Rocket».
**Rocket** (engelsk 'Rakett') var eit tidleg damplokomotiv utforma av Robert Stephenson i 1829. Det er rekna som det første moderne lokomotivet.

Rocket var ikkje det første damplokomotivet til å bli laga, men førte saman mange ulike oppfinningar som gjorde det til det mest avanserte lokomotivet i samtida, og eit mønster for damplokomotiv gjennom dei neste 150 åra.

Lokomotivet vart konstruert av Robert Stephenson and Company i Newcastle-upon-Tyne i 1829. Toppfarten til lokomotivet med full last var cirka 46 km/t. Originalen var i bruk til 1862. Han var utstilt på London Science Museum fram til 2018, med ei framsyning i Japan i høve Festival UK 98 i 1998.
Deretter blei lokomotivetlånt ut til Newcastle Discovery Museum frå 22. juni til 9. september 2018, og så til Science and Industry Museum i Manchester frå 25. september 2018 til 8. september 2019. Deretter skal det vera ved National Railway Museum i York.

Ein kjørbar kopi av «Rocket» vart bygd i 1979, og tilhøyrer National Railway Museum.

Fotnotar
--------

1. ↑  Holland, Julian. *Tog*. Cappelen. s. 9. ISBN 8202174228.
2. ↑  «Stephenson's Rocket». Science Museum Group Collection. Henta 14. juni 2019.
3. ↑  «Stephenson’s Rocket returns», *Science and Industry Museum* (på engelsk), henta 14. juni 2019
4. ↑  Brown, Mark (23. juli 2018). «'Our Elgin marbles': Stephenson's Rocket returns to north». *the Guardian*. Henta 23. juli 2018.
5. ↑  «Working replica of Rocket». Science Museum Group Collection. Henta 14. juni 2019.

* *Denne artikkelen bygger på The Rocket frå Wikipedia på bokmål 22. mai 2019*

* *Denne artikkelen bygger på «Stephenson's Rocket» frå Wikipedia på engelsk, den 14. juni 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Stephenson's Rocket, Rainhill and the rise of the locomotive ved National Railway Museum
Ein animasjon av ein saltomortale
**Saltomortale** eller **salto** (av italiensk *salto*, ‘hopp’, og *mortale*, ‘dødeleg’) er eit hopp med minst 270 grader rotasjon anten framover, bakover eller sidelengs. I løpet av utføringa vil alltid føtene peika oppover. Som regel er satsen frå ståande til ståande, men det finst variasjonar av sats og landing innanfor fleire idrettar. 

* I stuping landar ein som regel med hendene fyrst i vatnet
* På trampoline har ein i tillegg til sats og landing frå ståande også sats og landing frå mage og rygg
* Innanfor turn kan enkelte saltoar landa i ei rulle

Omgrepet salto blir brukt i mellom anna stuping, trampoline, turn og fristil. I nokre nyare idrettar som snøbrettkjøring, jibbing, freerunning, parkour og tricking bruker ein gjerne omgrepa «frontflip» og «backflip» som synonym for framlengs salto og baklengs salto.

Utføring
--------

Same kva slags idrett ein utfører ein salto innan, er dei biomekaniske prinsippa dei same. Rotasjonen må bli skapt før føtene har forlate underlaget. Den rotasjonen ein har når ein har forlate bakken vil vera den same heilt til ein landar igjen. Ein kan auka og senka rotasjonsfarten ved å gjera kroppen høvesvis kortare eller lengre.

### Sats

For å skapa rotasjon i satsen må ein påverka kroppen med eit dreiemoment, ei kraft som verkar på sida av omdreiingsaksen. For framlengs og baklengs salto er aksen tverraksen, for sidelengs salto sagitalaksen. 

Innanfor idrettar der klassisk stil er ein viktig del av utføringa, som stup, trampoline, turn og aerials, er kroppen som regel heilt strak i satsen, og rotasjon blir skapt anten ved lening, spark med ristene, kraftig armbruk eller ein kombinasjon. For idrettar der klassisk stil har lite å seia, som snøbrett, freerunning, parkour, rullebrett o.l. er hofta og knea som regel bøygde i satsen, og ein kombinasjon av lening, skrått spark med knea og gjerne også armbruk blir brukt for å skapa rotasjon.

### Svev

Ved å auka tregleiksmomentet kan ein senka rotasjonsfarten, og motsett. For stilidrettar blir dette gjort ved å nytta seg av dei fire kroppstillingane kroppert, pikert, puck og strak, og ein har ei tidleg utstrekking, gjerne når saltoen er halvvegs ferdig. For andre idrettar er det ingen definerte reglar for korleis kroppstillinga skal vera, men ho blir som regel endra ved å bøya hofta og knea meir eller mindre.

### Landing

For å landa til full stopp er det viktig at ein sviktar i hofta og knea ved landinga både for å dempa kreftene frå underlaget, og å stansa rotasjonen. For stilidrettar er det også viktig at ein blir ståande, og ikkje mistar balansen eller landinga. For saltoar der hoppet går framover eller bakover, og ein ikkje skal stoppa, kan det vera ein fordel å landa med ein fot framfor den andre. Denne utføringa ser ein innanfor tumbling, parkour, freerunning og andre. For tumbling spesielt når det gjeld baklengs så sviktar ein som regel ikkje i landinga, for å overføra mest mogleg av kreftene til neste hopp.
**Geilo Idrettslag** er eit idrettslag heimehøyrande på Geilo i Hol kommune, skipa 2. desember 1917. Laget har 1620 medlemmer og er aktivt med i bordtennis, fotball, freestyleski, golf, handball, telemarkski, skiidrett (langrenn og alpine greiner), skiskyting og sykling.

Sidan 1974 har Geilo Idrettslag mest årleg arrangert det store turrennet Skarverennet.

Utøvarar i Geilo IL har særleg utmerkt seg i vinteridrettar. Asle Sjåstad og Margit Hvammen var mellom Noregs beste skialpinistar i 1950-åra, Aud Hvammen like eins på 1960-talet. Langrennaren Martin Hole vann to norske meisterskap i 1985-86. Etter 2000 er det særleg snøbrettutøvarar som har merka seg ut, karar som Andreas Håtveit, Tore Holvik, Roger Kleivdal og Gjermund Bråten. Fristilrennaren Tiril Sjåstad Christiansen har vore i verdseliten i si idrettsgrein, medan broren Vetle Sjåstad Christiansen har kjempa i noregseliten i skiskyting.

Kjelder
-------

* heimeside

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BR orgnr

 |
De Havilland DH 89 Dragon Rapide

**De Havilland DH 89 Dragon Rapide** var eit vellukka britisk passasjerfly frå 1930-talet. Det vart konstruert som ein etterfølgjar av De Havilland DH 84 Dragon, i likskap med den fire-motorflyet De Havilland DH 86 Express.

Flyet vart kjent, blant anna i 1936 då General Franco vart frakta i ein DH 89 frå eksil i Afrika til Spania ved utbrotet av den spanske borgarkrigen.

Ved utbrotet av andre verdskrigen vart mange Dragon Rapide-fly rekvirerte av britiske styrkar, og saman med nye bestillingar frå RAF vart dei brukte under nemninga «de Havilland Dominie». Dei vart brukt til passasjertransport og som øvingsfly for radionavigasjon

Det vart bygd i alt 731 eksemplar. Dei har vist seg å vera utruleg seigliva, og fleire flyr framleis som veteranfly. Ved IWM Duxford flymuseum i Cambridgeshire vert eit par av dei brukt dagleg til korte turar over flyplassen. På New Zealand finst òg eit par flygedyktige Dragon Rapide-fly.

Bruk som militærfly
-------------------

* Australia, Spania, Storbritannia (Fleet Air Arm, Royal Air Force), USA.

1944 de Havilland DH89a Dragon Rapide 6 (G-AGTM)

Dragon Rapide i Noreg
---------------------

Eitt einaste eksemplar av flyet har vore registrert i Noreg. LN-BFB «Lappi» vart skaffa av A/S Skogbruksfly i Sokna i 1955. Selskapet hadde det fram til 1959 då det vart selt til NOR Flyselskap på Eggemoen. Flyet har i dag callsign G-AKIF og flyr for Classic Wings UK på Duxford under det årlege Flying Legends i juli der publikum vert invitert til å kjøpa billett og verta med opp i lufta.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «De Havilland DH 89 Dragon Rapide» frå Wikipedia på bokmål, den 24. september 2018.*
**Jevnaker Idrettsforening** er eit idrettslag på Jevnaker i Viken fylke. Laget har størst aktivitet i avdelingane med fotball og skeiser, driv elles med langrenn og turn. Jevnaker stadion vart opna i 1974. Stadionanlegget omfattar skeisebane, grasbane, kunststoffbane og fem mindre fotballbaner.

Jevnaker Idrettsforening reknar 1. juni 1911 som stiftingsdato, dagen for skipinga av Hadeland Glassverks Turnforening. Det sistnemnde var det eldste av fleire lokale lag som slo seg saman i fleire trinn gjennom 1920-åra.

### Fotballl

Laget innvigde i 1934 si fyrste grasbane på Haugerstranda. Både i 1937 og 1949 spelte Jevnaker seg til kvartfinalane i noregsmeisterskapen, der dei vart slått ut av osloklubbane høvesvis Lyn og Vålerengen IF.

Jevnaker deltok på nivå to i det norske seriesystemet i åra 1994-1996. Omlegging av seriesystemet frå to til ei divisjonsavdeling gjorde at sjuandeplassen i 1996 føede til nedrykk.

I 2015 spelte Jevnaker på nivå fire i norsk fotball. Den tidlegare landslagsspelaren Erik Hagen er tilbake på laget frå ein rundtur som omfatta spel for mellom andre Vålerenga IF og Zenit St. Petersburg i Russland.

### Skeiser

Den seinare olympiameisteren Ivar Ballangrud var medlem av Jevnaker IF til 1924. På 1950-talet var Sverre Haugli ein av dei beste skeiserennarane i Noreg, og barnebarnet Maren Haugli vart norsk allroundmeister to gongar på 2000-talet.

### Lagsprofilar

* Ivar Ballangrud, skeiser
* Sverre Haugli, skeiser
* Tore Gullen, langrenn
* Erik Hagen, fotball
* Maren Haugli, skeiser

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jevnaker Idrettsforening» frå Wikipedia på bokmål, den 9. november 2015.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF

 |
**Dnister** (ukrainsk Дністер, *Dnister*; rumensk *Nistru*; russisk Днестр, *Dnestr*) er ei elv i Ukraina og Moldova med ei lengd på 1 362 km.

Namn
----

Namnet kjem frå det sarmatianske (iranske) \**Dānu nazdya* «den nærliggjande elva».. Til samanlikning tyder Dnepr «den fjerntliggjande elva». Det eldre namnet *Tyras* er frå det skytianske \**tûra*, som tyder «rask».

På russisk heiter elva Днестр (*Dnestr*), på rumensk *Nistru*, på jiddisk *Nester* - נעסטער, på tyrkisk *Turla*, og under antikken vart ho kalla *Tyras* på latin og *Danastris* på gresk. Forfattarar i antikken har òg kalla ho *Danaster*.

Geografi
--------

Ho har utspringet sitt i Ukraina, nær Drohobytsj og ikkje langt frå grensa til Polen. Frå her renn ho i retning mot Svartehavet. Eit kort stykke dannar ho grensa mellom Ukraina og Moldova, før ho renn vidare gjennom Moldova i 398 km der store delar av lengda hennar dannar grensa mot området Transnistria. Seinare dannar ho igjen grensa mellom Moldova og Ukraina før ho renn inn i Ukraina igjen og ut i Svartehavet, der estuaret hennar dannar Dnestr Liman.

I dei nedre delane av elva er vestsida av ho høg og åslendt, medan austsida er låg og flat. Elva dannar den eigentlege austlege grensa til Den asiatiske steppa. Dei viktigaste sideelvane hennar er Răut og Bîc.

Før den andre verdskrigen danna Dnestr grensa mellom Romania og Sovjetunionen. I løpet av krigen vart det utkjempa slag på venstre sida av elva med Tyskland og Romania mot Sovjetunionen.

Sideelvar
---------

Dnestr nær Piliptsje
Av sideelvar på høgre sida finn ein Răut, Ikel, Bîc og Botna, medan sideelvar på venstre er Zolota Lypa (140 km), Koropets, Dzjuryn, Seret (250 km), Zbrutsj (245 km), Smotrytsj (169 km), Usjytsia (112 km), Kalius, Liadova, Murafa (162 km), Rusava, Jahorlyk (173 km) og Kutsjurhan (123 km).

Byar
----

Den største byen ved Dnister er Tiraspol i Transnistria i Moldova.

* **I Ukraina:**
	+ Starij Sambir, Sambir, Novij Rosdil, Tsjydatsjiv, Tjodoriv, Halytsj, Jesupil, Horodenka, Salisjtsjykij, Tsjotyn, Novodnistrovsk, Sokyriany
* **På grensa mellom Ukraina og Moldova:**
	+ Otatsi, Mohyliv-Podilskyj, Jampil, Sorotsa
* **I Moldova:**
	+ Otaci, Soroca, Camenca, Rîbniţa, Dubăsari, Grigoriopol, Tighina, Tiraspol, Slobozia, Crasnoe, Dnestrovsc
* **Ved byrjinga av:**
	+ evd Bilhorod-Dnistrovskij

Fotnotar
--------

1. ↑  Mallory, J.P. and Victor H. Mair. *The Tarim Mummies: Ancient China and the Mystery of the Earliest Peoples from the West*. London: Thames & Hudson, 2000. s. 106
2. ↑  Encyclopedia of Ukraine - Dnestr

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over nedslagsfeltet til Dnestr Arkivert 2006-06-25 ved Wayback Machine. (PDF)
* Dniester.org: eit internasjonalt elveprosjekt Arkivert 2020-08-18 ved Wayback Machine.
* eco-tiras.org
* Biletgalleri Arkivert 2007-04-02 ved Wayback Machine.

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «Dniester» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* NKC
* GeoNames

 |
**Vesterbotn** (samisk *Leavdnjavuotna*, finsk *Lemmivuono*) er ein fjordarm i botn av Porsangerfjorden i Porsanger kommune i Finnmark. Fjorden strekkjer seg 12 km sørover til Lakselv i botn av fjorden.

Fjorden går langs heile vestsida av Oldereidneset og har innløp mellom Stabbursnes i nordvest og Reassetnjárga i søraust. Fjorden er særs grunn, særleg langs sidene og i den ytre halvdelen der han berre er opp mot 8 meter på det djupast. Banak flyplass ligg sør i fjorden, og like nord for denne er fjorden opp mot 27 meter djup, som er det djupaste punktet i fjorden. Rullebana på flyplassen strekkjer seg nesten ein kilometer utover i fjorden. Her gjer fjorden ein liten sving austover og så sørover igjen på austsida av Banak. Denne delen av fjorden vert kalla Brennelvfjorden. 

E6 går langs vestsida av fjorden, medan Fv181 går langs austsida av Brenneelvfjorden. Inst i Brennelvfjorden ligg Brennelv og Lakselv. Lakselva munnar ut i fjorden vest for flyplassen.

Koordinatar: 70°5′34.436″N 24°58′38.082″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Fengselet Presidio Modelo på Isla de la Juventud i Cuba har panoptiske bygningar, slik at ein i teorien kan sjå alle frå éin stad. Her sat Fidel Castro fanga 1953.
Foto:
2005
 

Inne i ein av fengselsbygningane i Presidio Modelo.
Foto:
2005
 

**Panoptisk fengsel**, **Benthams panoptikon** eller berre **panoptikon** (av gresk pan 'all' og *optikos* '[som gjeld] syn') er ein type fengselsbygning som er bygd slik at ein vakt i sentrum av bygningen kan overvake alle dei innsette på ein gong. Ved at bygningen er sirkulær eller halvsirkelforma med eit tårn i sentrum, der vaktmannskapet sit, og fengeselsceller med gitterdørar er ordna slik at det er beinveges innsyn i alle, kan alle dei innsette verte overvaka døgnet rundt, utan at dei sjølv kan fastslå om dei vert sett eller ikkje.

Soga
----

Ideen til denne fengselsarkitetkturen vart lansert av den britiske filosofen Jeremy Bentham (1748-1832), kjent for å ha utvikla den moralfilosofiske retninga utilitarisme, som legg vekt på at handlingane til eit menneske må vurderast på grunnlag av konsekvensane handlingane har. Uvissa som vert skapt hjå dei innsette i fengselet om dei er konstant overvaka eller ikkje, gjev ifølgje Bentham dei «ei kjensle av ein usynleg allvetar».

Millbank fengsel i London for 1200 fangar vart bygd etter ein litt modifisert plan, og stod ferdig i 1821. Det vart rive i 1891. Andre fengsel vart òg bygd etter ein liknande plan. Men i si reindyrka form finst det ikkje mange fengsel der det fullstendige celleinnsynet frå eit sentralt punkt er gjort mogleg. Nærast kjem fengselet Presidio Modelo på Isla de la Juventud på Cuba. Og etter at kameraovervaking med videoopptak vart mogleg, er det ikkje arkitekturen, men lova og viljen til fengselsstyresmaktene som er avgjerande for graden av kontinuerleg overvaking av dei innsette. 

Arkitektteikning frå 1880 for eit tenkt fengsel i Straits Settlement i Singapore, med sentralpunkt for korridorovervakning.

Korridorovervaking
------------------

Ein tillempa utføring av panoptikonideen galdt for dei fengsla der ein frå sentralpunktet rett nok ikkje har innsyn i celler med gitterdør, men kan overvaka alle korridorane fram til cellene. Då er utforminga gjerne at cellene ligg i fløyer - gjerne i fleire høgder - som er organisert i stjerneform og overvaka frå sentrum av stjerna. Botsfengselet i Oslo, som stod ferdig i 1851, er utforma på dette viset etter impulsar frå medisinprofessor Frederik Holst (1791–1871). Holst gjorde omfattande utenlandsreiser for å studera fengsels- og sjukehusvesen. Både for sinnssjukeasyl og fengsel tilrådde han ein panoptisk arkitektur. Utviklinga innan psykiatrien førte til at ideane hadde vorte gammaldagse før dei vart sett ut i livet på dette feltet, men når det galdt straff, vart dei altså fulgt i utforminga av Botsfengselet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Panoptisk fengsel» frå Wikipedia på bokmål, den 16. oktober 2018.*

Referansar
----------

1. ↑  Silke Berit Lang: «The Impact of Video Systems on Architecture», Swiss Federal Institute of Technology, 2004.
2. ↑  *Store norske leksikon* om «Bentams panoptikon» (fri gjenbruk av tekst)
| 东莞 (*Dōngguǎn*) |
| --- |
| Frå sentrum i Zhangmutuo i Dongguan.Frå sentrum i Zhangmutuo i Dongguan. Frå sentrum i Zhangmutuo i Dongguan. |
| Styresmakter |
| Land  Provins | Folkerepublikken Kina  Guangdong |
| Oppretta | 331 |
| Borgarmeister | Li Yuquan |
| Geografi |
| Flatevidd | 2 460,08 km² |
| Flatevidd - By |  2465 km² |
| Innbyggjarar  - By    - folketettleik | 6947200   2614,9/km² |
| Koordinatar | 23°2′″N 113°43′″E﻿Koordinatar: 23°2′″N 113°43′″E﻿ |
| Tidssone | UTC + 8 (UTC+8) |
| Diverse anna |
| Postnummer | 523000 |
| Telefon-retningsnummer | 769 |
| Bilnummer | S |
| **Heimeside:** |
| **Nettstad:** dongguan.gov.cn |

**Dongguan** er eit byprefektur i provinsen Guangdong i Folkerepublikken Kina. Byen ligg på kysten mot Sørkinahavet. 

Byen ligg nær Shenzhen og Hongkong og tar del i den sterke økonomiske veksten i området rundt Perlefloda. 

Namnet Dongguan kjem frå «guancao», eit grasslag som det er mykje av i området. Historia til Dongguan går tilbake til Zhide-styret under Tang-dynastiet (757). Her står det meir enn tusen år gamle Xichen-tårnet, og her er Ke-hagen som er ein av dei fire vidgjetne hagane i Guangdong-provinsen. Dongguan har og sjøfartsmuseum, Weiyuan-batteriet, og Humenbrua over Perlefloda. Det var ved Humen at keisaren sin kommissær Lin Zexiu brann konfiskert opium i 1839, ei hending som utløyste første opiumskrig.

Næringsliv
----------

Kart over Perlefloddeltaet, Dongguan i aust.
Dongguan er prega av lettindustri. Dei mange fabrikkane gjer at byprefekturet vert sett som det mest produktive i Kina. Det vert framfor alt produsert elektrisk utstyr, farmasøytiske produkt, matvarer, tekstilar og sko. Dongguan har kring 2000 skofabrikkar; i dei fire produksjonssentra til den største skoprodusenten, Pou Chen, arbeider kring 160 000 arbeidarar (2007).[*treng kjelde*] Dongguan har også stor dataindustri. 

Ut over dette er området rikt på wolfram, tinn og kopar.

Administrative eningar
----------------------

Byprefekturet Dongguan er administrativt oppstykka litt annleis enn systemet elles er i Folkerepublikken. Delar av prefekturet femner tre distrikt:

* Dongcheng (东城区)
* Wanjiang (万江区)
* Nancheng (南城区)

Men byprefekturet styrer også 25 storkommunar som ikkje er organisert i distrikt eller fylke. Dei storkommunane som ligg rett under byprefekturet er:

* Mayong (麻涌镇)
* Shilong (石龙镇)
* Humen (虎门镇)
* Daojiao (道滘镇)
* Shijie (石碣镇)
* Hongmei (洪梅镇)
* Liaobu (寮步镇)
* Dalingshan (大岭山镇)
* Dalang (大朗镇)
* Huangjiang (黄江镇)
* Zhangmutou (樟木头镇)
* Fenggang (凤岗镇)
* Tangxia (塘厦镇)
* Qingxi (清溪镇)
* Changping (常平镇)
* Qiaotou (桥头镇)
* Hengli (横沥镇)
* Dongkeng (东坑镇)
* Qishi (企石镇)
* Shipai (石排镇)
* Chashan (茶山镇)
* Chang'an (长安镇)
* Gaobu (高埗镇)
* Shatian (沙田镇)
* Wangniudun (望牛墩镇)
* Xiegang (谢岗镇)
* Zhongtang (中堂镇)
* Houjie (厚街镇)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Dongguan» frå Wikipedia på bokmål, den 17. september 2009.*

Fotnotar

1. ↑  www.dongguantoday.com

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
Haukeliekspressen ved Bangeløkka i Drammen.
Foto:
Øyvind Berg, mai 2014
 

**Haukeliekspressen** er ei ekspressbussrute mellom Haugesund og Oslo via Haukelifjell. Ho vert driven av Telemark Bilruter og Tide Buss. Ruta er ein del av nettverket til NOR-WAY Bussekspress, der ho har rutenummer NW180. Ho er hovudnerven i busstilbodet i Vest-Telemark.

Ruta byrja 21. november 1986 med ein dagleg avgang i kvar retning, men har i løpet av åra vorte utvida til tre avgangar i døgnet. Det går i dag avgangar på formiddagen alle dagar, på ettermiddagen alle dagar unntatt laurdag, og kvar natt unntatt natt til sundag. I tillegg går det ein avgang frå Vest-Telemark til Oslo på morgonen med retur på ettermiddagen alle dagar i veka. Heile reisa mellom Haugesund og Oslo er på drygt 45 mil og tek mellom åtte og ni timar, avhengig av kva tid på døgnet ein reiser.

Historisk sett er ruta ei vidareføring av sommarruta over Haukelifjell som busselskap på begge sider av fjellet har samarbeidd om sidan 1911. Sommarruta byrja å gå gjennomgåande mellom Odda og Bø frå 1951, og frå 1967 vart ho heilårsrute. Gjennom tidene har Haukeliekspressen strekt seg til Bergen og Voss i nordvest, Kristiansand i sør og Skien i søraust.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Haukeliekspressen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. september 2018.*

Breifonn Hotel
Den japanske kunstløparen Mai Asada.
Den australske landhockeyspelaren May Campbell.
**Mai**, **Maj** og **May** er kvinnenamn og slektsnamn av ulike opphav, ofte knytt til månaden mai. Mai har norsk namnedag den 7. mai, medan Maj har svensk namnedag den 19. mai.

Tydingar
--------

Namnet kan vera ei nordisk, opphavleg svensk kortform av Maria. Det er i denne samanhengen i slekt med Maia og Mia.

Det engelske namnet May kan stamma frå månaden mai (eng. *May*), eit namn på hagtorn og som ei kjæleform av Mabel, Mary og Margaret. May kan også vera eit engelsk slektsnamn.

Mai er eit vietnamesisk kvinnenamn og slektsnamn som tyder 'gylden blom', og viser til blomane på treet *Ochna integerrima* som blir brukt som lukkesymbol under vietnamesisk nyårsfeiring.

Det kan brukast av hmongfolk om den einaste eller yngste dottera i ein familie. Det er også eit japansk kvinnenamn som tyder 'dans'.

Mài er eit kinesisk slektsnamn (麥 med tradisjonell kinesisk skrift).

Namneberarar
------------

* Maj Sønstevold (1917-1996), norsk komponist og pedagog
* Margit «Mai» Lindegård (1919-1968), norsk forfattar og skodespelar
* Mai Zetterling (1925-1994), svensk skodespelar og filmregissør
* Maj Britt Andersen (f. 1956), norsk artist

Kjelder
-------

* «Mai» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* behindthename.com
* *Delar av denne artikkelen bygger på «May» frå Wikipedia på bokmål, den 6. mai 2009.*
* *Delar av denne artikkelen bygger på «Mai» frå Wikipedia på engelsk, den 6. mai 2009.*
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1994 for kvinner** vart avvikla i Butte i delstaten Montana i USA helga 5. og 6. februar 1994. 23 utøvarar frå 11 land deltok i stemnet, av dei to frå Noreg. Meisterskapen i firkamp bestod av dei fire øvingane 500 m, 1500 m, 3 000 m og 5 000 meter.

Emese Hunyady frå Austerrike vart verdsmeister etter å ha fått bestetid på dei tre lengste distansane, medan tyske Ulrike Adeberg gjekk den snøggaste 500-meteren og vart nummer to i meisterskapen.

### Skeise-VM 1994


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Emese Hunyady |  Austerrike | 177,480 |
| Sølv | Ulrike Adeberg |  Aust-Tyskland | 178,733 |
| Bronse | Mihaela Dascălu |  Romania | 178,943 |
| 4 | Noriko Munekata |  Japan | 179,570 |
| 5 | Anni Friesinger |  Aust-Tyskland | 180,401 |
| 6 | Mie Uhara |  Japan | 180,670 |
| 7 | Emese Antal |  Austerrike | 182,073 |
| 8 | Anette Tønsberg |  Noreg | 182,171 |

Dato: 5./6. februar 1994

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround vrouwen 1994» frå Wikipedia på nederlandsk, den 9. desember 2020.*
*For øya i Fitjar, sjå Tranøy i Fitjar*

**Tranøy kommune** (nordsamisk *Ránáidsullo suohkan*) er ein tidlegare kommune i dåverande Troms fylke. Kommunen låg på den sørlege delen av øya Senja. Kommunen grensa til Torsken kommune i nordvest, til Berg kommune i nord, og til Lenvik kommune i aust. Over sundet i aust låg Dyrøy, mot sør Ibestad kommune og i sørvest Harstad kommune.

Lemmingsvær, ei øy mellom Senja og Bjarkøy som vart ført over til Tranøy kommune i 1964
Tranøy kommune hadd sine siste grenser frå 1964, då den ytste delen av Senja, Lemmingvær og sørsida av Selfjorden vart overført frå høvesvis Bjarkøy og Torsken, medan områda på fastlandet på sørsida av Solbergfjorden vart overført til Dyrøy og Stormoenområdet sør for kaperelva på Senja til Lenvik.

Administrasjonssenteret i kommunen låg i Vangsvik, ved Solbergfjorden, medan helse- og sosialadministrasjon hadde sete i Stonglandseidet. Kommunen hadde ingen tettstader.

Næringsliv
----------

Dei viktigaste jordareala i det tidlegare kommuneområdetligg på kambrosilurmark. Dei kalkhaldige bergartane gjev god dyrkingsjord, og jordbruket speler ei viktig rolle i næringslivet i tidlegare Tranøy kommune. Det meste av jordbruksarealet blir brukt til grasproduksjon, i tillegg til dyrking av nokre fôrvekster og poteter. På myrområda i dei austlege delane av kommunen har det vore drive ei betydeleg nydyrking etter 1945. Jordbruk blir i stor grad drive som kombinasjonsnæring, særleg saman med fiske. Avverkinga i skogane er låg. 

Fiske var den viktigaste næringsvegen i kommunen, særleg i dei ytste delane som ligg nær opp til dei store fiskefelta i Vesterålen og Sør-Troms. Berre ein mindre del av fangstane blei bringa i land i kommunen. Av dei yrkesaktive hadde i 2001 39 % arbeid utanfor kommunen, 25 % i Lenvik og 5 % i Tromsø.

Geografi
--------

Landskapet i Tranøy kommune er prega av relativt høge fjell i grunnfjellsområdet (Svanfjellet 898 moh. på grensa til Berg og Torsken), og eit flatare landskap i dei austlege delane, myrlendt med bjørkeskog. I Tranøy ligg Ånderdalen nasjonalpark, som er 68 km² stor med svært variert natur, mellom anna urskog og kjempefuruer.

Kommunen har hatt forholdsvis stor utflytting sidan andre verdskrig, med eit minkande folketal som resultat.

Referansar
----------

1. 1 2  «Tranøy – kommune». Store Norske Leksikon. Henta 21. oktober 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Tranøy kommune Arkivert 2016-01-18 ved Wayback Machine.

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Tranøy kommune**

| * v
* d
* e
Kommunar i Troms |
| --- |
| Balsfjord • Bardu • Dyrøy • Gratangen • Harstad • Ibestad • Karlsøy • Kvæfjord • Kvænangen • Kåfjord • Lavangen • Lyngen • Målselv • Nordreisa • Salangen • Senja • Skjervøy • Storfjord • Tjeldsund • Sørreisa • Tromsø | Troms fylke |
| **Tidlegare kommunar:** Andørja • Astafjord • Berg • Bjarkøy • Helgøy • Hillesøy • Lenvik • Malangen • Sandtorg • Skånland • Torsken • Tranøy • Tromsøysund • Trondenes • Ullsfjord • Øverbygd |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* ISNI
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Verdsmeisterskapen på skeiser 1991 for kvinner** vart avvikla på Hamar stadion i Noreg helga 2. og 3. februar 1991. 31 utøvarar frå 15 land deltok i stemnet, av dei einast Else Ragni Yttredal frå Noreg. Meisterskapen i firkamp bestod av dei fire øvingane 500 m, 1500 m, 3 000 m og 5 000 meter.

Gunda Kleemann frå Aust-Tyskland vart verdsmeister etter å ha fått bestetid på dei tre lengste distansane, medan kinesiske Ye Qiaobo gjekk den snøggaste 500-meteren.

### Skeise-VM 1991


| Plass | Utøvar | Land | Poeng |
| --- | --- | --- | --- |
| Gull | Gunda Kleemann |  Aust-Tyskland | 171,364 |
| Sølv | Lia van Schie |  Nederland | 172,037 |
| Bronse | Heike Schalling |  Aust-Tyskland | 172,509 |
| 4 | Seiko Hashimoto |  Japan | 173,451 |
| 5 | Yvonne van Gennip |  Nederland | 173,804 |
| 6 | Svetlana Bojko |  Sovjetunionen | 173,915 |
| 7 | Ulrike Adeberg |  Aust-Tyskland | 174,253 |
| 8 | Natalja Polozjkova |  Sovjetunionen | 174,335 |

Dato: 2./3. februar 1991

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Wereldkampioenschap schaatsen allround vrouwen 1991» frå Wikipedia på nederlandsk, den 10. desember 2020.*
Koordinatar: 69°28′29.622″N 18°56′5.7732″E﻿

Nordkjosbotn i enden av Balsfjorden
**Balsfjorden** (samisk *Báhccavuotna*) er ein fjord i Tromsø og Balsfjord kommune i Troms. Fjorden strekkjer seg 49 km sørover til Nordkjosbotn i botn av fjorden.

Fjorden har innløp mellom Balsnesodden i vest og Ytre Berg i aust eit lite stykke sør for Tromsø. Vestover frå Balsnesodden går Straumsfjorden vestover langs sørsida av Kvaløya. Mellom Ramfjordneset og bygda Andersdal på vestsida litt sør for munningen går Ramfjorden austover. Han er den einaste fjordarmen til Balsfjorden. Tvers over fjorden for Andersdal ligg Kobbevågen og litt lenger inn i fjorden går han inn i Balsfjord kommune. 

Stornes er ei grend på austsida av fjorden like etter kommunegrensa og litt lenger sør ligg grenda Storbukta. Litt lenger inn i fjorden ligg bygda Malangseidet på vestsida. Vestsida av Balsfjorden er dominert av høge fjell, men ved Malangseidet går ein dal over til botn av Malangen og Nordfjorden. Tvers over fjorden for Malangseidet ligg Svartnes og her svingar Balsfjorden austover. Langs dette stykket ligg bygdene Middagsbukta og Sletta og grenda Sandøyra på sørsida. Grenda Kantornes ligg på nordsida og ved bygda Laksvatn litt lenger aust svingar fjorden sørover igjen. 

Storsteinnes, kommunesenteret i Balsfjord, ligg inst i vågen Sørkjosen heilt sør i fjorden. Frå her svingar Balsfjorden igjen austover og går inn til Nordkjosbotn der E6 møter E8. Den inste delen av fjorden heiter Nordkjosen. E8 går langs austsida av fjorden nord til Kantornes. E6 følgjer sørsida av den inste delen. Av andre vegar ved fjorden finn ein riksveg 859 langs vestsida nord for Storsteinnes og Riksveg 858 langs vestsida lenger nord frå Malangseidet og ut fjorden. Fv294 går langs austsida av fjorden frå Kantornes til Andersdal og på sørsida sør for Kantornes går Fv297.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GeoNames

 |