recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Ein spark kan vera nyttig på isfiske. Dette biletet er frå Gasperau Lake i Nova Scotia
Spark-skulpturen på Tynset, med vanlig spark i framgrunnen
Ein **sparkstytting** eller **sparkstutting**, ofte òg kalla **spark**, er ein stytting (ein slags liten slede) som er bygd opp av ein stol som det er påmontert to meiar under. Meiane fortset attover til i overkant av det doble av lengda av stolen. Sparken vert driven framover av at føraren står på den eine meien og *sparkar* attover på underlaget med andre foten — derav namnet spark(stytting). Meiane er noko fleksible, og sparken kan styrast med hjelp av handtaka som er monterte i øvre kanten av stolryggen. På stolsetet kan ein ha ein passasjer eller anna last.

Ein spark kan berre køyrast på harde, glatte underlag som is eller hardpakka snø. Det ideelle sparkføret er middels glatt, der gliden for meiane er godt balansert opp mot det festet som må vera mellom skoen og underlaget for at ein skal kunna få framdrift. Ein kan då lett koma opp i fart på kring 15–20 km/t, eller endå meir i unnabakke.

Sparken er vanleg i bruk i Noreg, Sverige og Finland på vinterstid, særleg på vegstrekningar som ikkje er salta eller strøydde med sand.

Historie
--------

Truleg vart sparken slik me kjenner han funnen opp i Sverige på siste halvdel av 1800-talet. Den fyrste sikre opplysninga om sparkstyttingen er frå ei svensk avis som i 1872 skreiv om bruk av farkosten på dei islagte elvane og fjordane ved Piteå. Til Noreg kom sparken fyrst kring 1900.

Spark som idrettsgrein
----------------------

I åra frå 1890 til 1910 var hurtiglaup på sparkstytting ein populær idrett, særleg i Sverige. Sparkstyttinglaup var eiga øving i dei nordiske leikane (ein av forlauparane til dei olympiske vinterleikane). 

Rundt 1990 vart hurtiglaup på sparkstytting igjen ein seriøst driven idrett i Finland. Det vert no helde laup som er opp til 100 km lange og gjennomsnittfarten til utøvarane er om lag 30 km/t. Ein lettvekts hurtiglaupsspark vert masseprodusert av det finske firmaet ESLA.

Kjelder
-------


* «Sparkstøtting» på Bokmålswikipediaen, 2. juni 2005
* «Kicksled» på Engelsk Wikipedia, 3. juni 2005
* Nordøsterdalsmuseet Arkivert 2016-11-25 ved Archive.is

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sparkhandbok frå Finland Arkivert 2015-01-13 ved Wayback Machine.
* Spark
Moderne teikning av Gullinbuste.
**Gullinbuste** eller **Gyllenbuste** (norrønt *Gullinborsti*) er ein galte i norrøn mytologi som tilhøyrer Frøy. Han blir også kalla **Slidrungtanne** (*Slíðrugtanni*).

Frøy rir på Gullinbuste. Illustrasjon frå 1865.
Grisen blei laga av Ivalde-sønene Brokk og Eitre. Forteljinga om dette er attgjeven i Skaldskaparmål i Den yngre Edda.
Gullinbuste har lysande bust som gjer natta så lys som dagen.
Han kan springa så raskt som ein hest, gjennom luft og over vatn.

Frøy kan anten ri på grisen eller spenna han for ei vogn. I *Husdråpa* rir han på Gyllenbuste til Balder si gravferd, medan Snorre fortel i *Gylfaginning* at han dreg dit i ei vogn dregen av grisen.

Sjå òg
------

* Hildisvina, grisen til Frøya

Kjelder
-------

1. ↑  Holtsmark, Anne (1896-1974) (1989). *Norrøn mytologi: tru og mytar i vikingtida*. Samlaget. s. 150. ISBN 8252133444.
2. ↑  Holtsmark, Anne (1896-1974) (1989). *Norrøn mytologi: tru og mytar i vikingtida*. Samlaget. s. 93. ISBN 8252133444.

* *Denne artikkelen bygger på «Gullinbursti» frå Wikipedia på engelsk, den 11. august 2016.*
**Carl Gustav Sparre Olsen** (25. april 1903–8. november 1984) var ein norsk fiolinist og komponist.

Bakgrunn og arbeid
------------------

Den første musikkundervisinga si fekk han av Herman van der Vegt i Oslo. Deretter studerte han med Fartein Valen frå 1926 til 1930, då han reiste til Berlin og studerte med Max Buttin ved musikkhøgskulen der. I 1936 var han i London og studerte med Percy Grainger. 

I seks år frå 1934 underviste Sparre Olsen ved Musikk-konservatoriet i Bergen. I denne tida dirigerte han òg Bergens arbeiderforenings sangforening. Før dette hadde han òg røynsle som orkestermusikar. Han var òg musikkritiker i Bergens Tidende frå 1939 til 1940. Sparre Olsen mottok Statens kunstarløn frå 1936 og vart Riddar av St. Olavs orden i 1968.

Sparre Olsen har eit særprega tonespråk som avspeglar kjærleik til norsk natur, men òg religiøse lengsler og kjensler. Han har spesielt hatt tyding for norsk korsong, i det han komponerte svært mange vokalverk for kor til tekster av blant anna Olav Aukrust, Jan-Magnus Bruheim, Tor Jonsson, Inge Krokann og Tore Ørjasæter.

Sparre Olsen-konkurransen
-------------------------

Gjøvik kunst- og kulturskule arrangerer ein landdekkande musikk-konkurranse for barn og unge inntil 19 år. Det vert delt ut ein første pris i kvar av dei fire aldersbestemte klassene, pluss ein ærespris til den deltakaren som uansett klasse gjev den beste heilskaplege og kunstnariske tolking av programmet sitt. Programmet skal bestå av eit verk av Sparre Olsen eller ein annan nyare norsk komponist, ein sats frå eit syklisk verk (sonate, konsert) og eit sjølvvalt stykke.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Sparre Olsen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. april 2016.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sparre Olsen i Norsk biografisk leksikon
* Biografi og komposisjonar hos Musikkhuset Arkivert 2011-07-24 ved Wayback Machine.
* Omtale ved 100 årsminnet
* Brev til Sparre Olsen Arkivert 2012-09-11 ved Wayback Machine. ved NTNU Universitetsbiblioteket, Gunnerusbiblioteket
**Gullruten** er ei årleg prisutdeling og utmerking for den norske TV-bransjen.

Utmerkinga blir delt ut av stiftinga Gullruten som vart oppretta av Norske Film- og TV-produsenters forening i 1998. Nominering og juryering blir styrt av Gullrutekomiteen som består av medlemmer frå Norske film-og TV-produsenters forening og TV-kanalane TV 2, TVNorge, TV3 og NRK.

Historie
--------

Utdelinga har røter attende til 1984 då prisen Næringslivets Film- og Videodag vart delt ut for fyrste gong i regi av NHO. I 1994 gjekk NHO saman med ITVA om å lage ein årleg festival på Lillehammer. Det vart her delt ut prisar under namnet Gullruten og Sølvruten, hovudsakleg innan oppdrags- og reklamefilm, men også til TV-produksjonar. Utdelinga fekk si noverande form i 1998 då dei norske TV-kanalane starta samarbeid om utdeling og Norske Film- og TV-produsenters forening oppretta stiftinga Gullruten. Utdelinga vart flytta til Bergen og har sidan vorte delt ut i samband med Nordiske mediedagar. Samtidig vart prisen meir retta mot TV-mediet i staden for reklamefilmar.

Etter at Gullruten har vorte flytta til Bergen og etablert som ei stifting, har utdelinga kvart år vorte sendt på TV 2. Det fyrste året vart utdelinga halden i Forum Kino og leia av Nadia Hasnaoui i samarbeid med Frode Alnæs. Sidan 1999 har utdelinga vorte haldt i Grieghallen og vorte leia av Dorthe Skappel.

Prisane for reklamefilmar har etterkvart forsvunne frå utdelinga, og Gullruten framstår i dag som ein rein TV-pris.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Gullruten» frå Wikipedia på bokmål, den 28. juli 2011.*


| * v
* d
* e
Gullruten |
| --- |
| 1998**·** 1999**·** 2000**·** 2001**·** 2002**·** 2003**·** 2004**·** 2005**·** 2006**·** 2007**·** 2008**·** 2009**·** 2010**·** 2011**·** 2012**·** 2013**·** 2014**·** 2015**·** 2016**·** 2017**·** 2018**·** 2019 |
*Spassk er òg eit eldre namn på byen Bolgar*

| **Spassk Спасск** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
|  |
| Byvåpenet til Spassk |
| **Byvåpenet til Spassk** | 
 |
| Plassering |
| 

Spassk is located in Russland

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Penza oblast |
| GrunnlagdBystatus | 1600-talet1779 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2005) | 7 300 |
| Koordinatar | 53°56′00″N 43°11′00″E﻿Koordinatar: 53°56′00″N 43°11′00″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | MSK (UTC+3)MSD (UTC+4) |
| Diverse annan informasjon |
| Retningsnummer (tlf) | +7 84151 |
| **Nettstad:** www.spassk.ru |

**Spassk** (russisk Спасск, tidlegare (1925-2005) kalla **Bednodemjanovsk** (russisk: Беднодемьяновск)) er ein by i Penza oblast i Russland og administrativt senter for Bednodemjanovsk rajon. Han har om lag 7000 innbyggjarar.

Historie
--------

I 1648 vart eit udyrka jordstykke oppdaga i Sjatsk uezd og det vart gjeve til eit kloster i nærleiken kalla opp etter Frelsaren (*Spas* på russisk). I 1663 vart ein landsby grunnlagd på staden, kalla *Bogdanovo*. I 1779 vart namnet på byen endra til *Spassk*. Han fekk samstundes byrettar og vart gjort til senter i ein uezd etter dekret frå Katarina den store. Det vart derimot snart klart at dette ville medføre forvirring, sidan det fanst fleire byar i Russland med same namn, der den mest kjende var Spassk-Rjazanskij. Det offisielle namnet på byen vart derfor endra til *Spassk na Studentse* (russisk: Спасск на Студенце).

I 1925 vedtok ein uezd-partikonferanse at byen skulle døypast om til *Bednodemjanovsk* til ære for diktaren Demjan Bednyj. Bednyj sjølv vitja aldri byen, men hadde etter sigande ein livleg korrespondanse med innbyggjarane. I 2005 fekk byen igjen namnet Spassk, etter dekret frå president Vladimir Putin.

Kjelder
-------

* *Delar av denne artikkelen bygger på «Spassk» frå Wikipedia på bokmål, den 3. februar 2009.*


| * v
* d
* e
Byar i Penza oblast |
| --- |
| Administrativt senter: Penza |
| Våpenskjoldet til Penza oblast | Belinskij · Gorodisjtsje · Kamenka · Kuznetsk · Nikolsk · Nizjnij Lomov · Serdobsk · Spassk · Sursk · Zaretsjnij | Flagget til Penza oblast |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
| **Spassk-Dalnij Спасск-Дальний** |
| --- |
|  |
| Byvåpenet til Spassk-Dalnij |
| **Byvåpenet til Spassk-Dalnij** | 
 |
| Plassering |
| 

Spassk-Dalnij is located in Russland

 |
| 

Spassk-Dalnij is located in Primorskij kraj

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Primorskij kraj |
| GrunnlagdBystatus | 18851917 |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  49 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 45 857   935,9 /km² |
| Koordinatar | 44°36′″N 132°49′″E﻿Koordinatar: 44°36′″N 132°49′″E﻿ |
| Høgd over havet | 100 moh |
| Tidssone- Ved sommartid | VLAT (UTC+10)VLAST (UTC+11) |
| Diverse annan informasjon |
| Retningsnummer (tlf) | +7 42352 |
| **Nettstad:** mo.primorsky.ru/spasskd |

**Spassk-Dalnij** (russisk Спасск-Да́льний), nokre gonger kalla **Spassk**, er ein by i Primorskij kraj i Russland med om lag 45 000 innbyggjarar. Byen ligg på slettelandet aust for Khankasjøen, rundt 180 km nord for Vladivostok (avstand med bil 250 km).

Historie
--------

Dei første nybyggjarane frå vestlege område av Russland kom til området rundt dagens Spassk-Dalnij i 1885. Dei grunnla landsbyen *Spasskoje* (fra russisk *spas* som tyder «frelsar»). Med opprettinga i 1906 av jernbanestasjonen Jevgenjevka på Ussuribanen like ved, vart busetnaden viktigare og i 1917 fekk han byrettar under namnet *Spassk*. 

Under den russiske borgarkrigen var det harde kamper mellom dei kvite og raude armeene ved byen.

I 1926 vart byen slått saman med Jevgenjevka og i 1929 fekk byen det noverande namnet sitt, Spassk-Dalnij (russisk *dalni* som tyder «fjern» og viser til plasseringa i Russisk fjerne austen, til skilnad frå Spassk i Penza oblast og Spassk-Rjazanskij i Rjazan oblast).

Økonomi og næringsliv
---------------------

Historisk sett vart Spassk-Dalnij danna som eit senter for bygningsindustrien i Primorje, på grunn av reservane av kalkstein, leire og byggesand i nærleiken. Den største verksemda er for tida selskapet *Spassktsement*, som har vore i drift siden 1907 og som kan produsere opp til 3,5 millionar tonn sement pr år. Sementfabrikken er representert på Spassk-Dalnijs byvåpen. 

Andre næringar er maskinbygging og lys- og næringsmiddelindustri. Området rundt Spassk-Dalnij er òg eit av dei viktigaste landbruksområda i Primorskij kraj.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Spassk-Dalnij» frå Wikipedia på bokmål, den 18. januar 2009.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «The World Gazetteer». Arkivert frå originalen 4. desember 2012. Henta 5. august 2013.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Spassk-Dalnij**

| * v
* d
* e
Byar i Primorskij kraj |
| --- |
| Administrativt senter: Vladivostok |
| Våpenskjoldet til Primorskij Krai |  Arsenjev **·**  Artjom **·**  Bolsjoj Kamen **·**  Dalnegorsk **·**  Dalneretsjensk **·**  Fokino **·**  Lesozavodsk **·**  Nakhodka **·**  Partizansk **·**  Spassk-Dalnij **·**  Ussurijsk  |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Stein Buan** (fødd 1952) er ein norsk skribent og forfattar frå Roa på Hadeland, no busett på Harestua. 

Buan har arbeidt som telemontør og vaktmester. 

Han er aktiv i kulturlivet både som skribent, forteljar og musikar, og kombinerer gjerne kåseri med song og musikk. Han har oppretta Steinbrøttet forlag der han har gjeve ut eigne bøker. Den første boka hans *Gerhardsenlandet* er ein oppvekstroman frå Roa. 

Buan er òg leiar for organisasjonen kulturBANEN (2010), ein organisasjon som arbeider for kulturakitivitetar langs Gjøvikbanen: «Vi ønsker at hver enkelt aktivitet skal framstå som del av et helhetlig kulturtilbud, som perler på et spor, fra Operaen til Skibladner».

Bibliografi
-----------

* *Gerhardsenlandet*, Boksmia (2004) ISBN 82-91871-18-3
* *Lange linjer* (petit-artiklar), Steinbrøttet forlag (2007) ISBN 978-82-929-2500-3
* *Dikt for en tier* (poesi), Steinbrøttet forlag (2008) ISBN 978-82-92925-02-7

Bakgrunnsstoff
--------------

* kulturBANEN Arkivert 2009-04-19 ved Wayback Machine.
* Forfatternett Oppland Arkivert 2010-01-31 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* LCCN
* ISNI

 |
**Sparebankstiftinga Sogn og Fjordane** blei stifta 12. mars 2010 og blir i løpet av dette året eigar av Sparebanken Sogn og Fjordane (94,12%) saman med Sparebankstiftinga Fjaler (5,88%). Med 1,8 milliardar kroner i eigenkapital ved opprettinga er stiftinga den største på Vestlandet og den nest største i Noreg (etter Sparebankstiftelsen DNB). Sparebankstiftinga Sogn og Fjordane blir styrt av generalforsamling, styre og dagleg leiar.

Formålet til stiftinga er å vere ein langsiktig og stabil eigar av Sparebanken Sogn og Fjordane og ta over ein del av samfunnsansvaret til banken, m.a. utdeling av gåver til allmennyttige formål.

Søknadsfristar: 1. mars og 1. september (fortløpande for søknadsbeløp under 10.000 kroner).

Administrasjon til stiftinga består av direktør Kjell Sandnes og kultursjef Pål Fidjestøl.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Sparebankstiftinga Sogn og Fjordanes si heimeside
* Sparebanken Sogn og Fjordanes heimeside og nettbank
* Blogg for Sparebanken Sogn og Fjordane
**Bjørn Thorkildsen** (9. januar 1926–25. juli 2016) var ein norsk friidrettsutøvar frå Drammen som vart norsk meister i høgdehopp i 1955, 1956, 1957 og 1960. I 1955 vart han også tildelt kongepokalen. Thorkildsen var norsk rekordhaldar i høgdehopp frå 1955 til 1963. Han var medlem i IF Hellas.

Thorkildsen var i 1955 den suverent beste høgdehopparen i landet. Den 24. september fekk han fullklaff i landskampen Polen–Noreg i Poznan, der han vann høgde-tevlinga ved å forbetre den norske rekorden med 3 cm til 2,03 meter. Nær eitt år etterpå flytta han i Bergen rekorden til 2,04 m, før han den 8. juli 1957 la på til 2,05 meter i Trondheim. Den siste landsrekorden vart sletta av Stein Sletten i 1963.

### Medaljar i noregsmeisterskap

* 1951 i Oslo: Bronsemedalje i høgdehopp
* 1953 i Trondheim: Sølvmedalje i tresteghopp, bronse i høgdehopp
* 1954 i Sarpsborg: Sølvmedalje i høgdehopp
* 1955 i Oslo: Gullmedalje i høgdehopp
* 1956 i Stavanger: Gullmedalje i høgdehopp
* 1957 i Bergen: Gullmedalje i høgdehopp
* 1959 på Hamar: Sølvmedalje i høgdehopp
* 1960 i Sarpsborg: Gullmedalje i høgdehopp

### Personlege rekordar

* Høgdehopp: 2,05 m (1957)
* Tresteghopp: 14,12 m (1953)

Kjelder
-------

* friidrett.no
* Arbeiderbladet 26. september 1955
* Arbeiderbladet 9. juli 1957
**Degenerert tilstand** i kvantefysikken er to eller fleire stasjonære tilstandar med samanfallande energi. Normalt er kvar energitilstand karakterisert ved eit særskild sett av kvantetal, og degenererte tilstandar er tilstandar der energien er uavhengig av verdien til eit eller fleire av kvantetala.

Degenerasjonen kan ofte opphevast ved ytre påverknad, til dømes når eit atom vert plassert i eit ytre magnetfelt. Eit atom i ein særskild rotasjons- eller spinntilstand vil ha same rotasjonsenergi uansett kva veg rotasjonsaksen eller spinnvektor *J* peikar. I følgje kvantemekanikken kan ein spinnvektor berre innstille seg i særskilde retningar i forhold til ein vald akse. Retninga karakteriserast ved eit magnetisk kvantetal *M*. Normalt er energien då ikkje avhengig av *M*, det vil sei tilstanden er degenerert i *M*. Når atomet vert plassert i magnetfeltet, vil energien avhenge av kva retning *J* har i forhold til magnetfeltet, altså av *M*, og degenerasjonen er oppheva.

Kjelder
-------

* degenerert tilstand. I *Store norske leksikon*.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
Skisse av eit dørslag.
Eit **dørslag** (frå lågtysk *dör*, ‘gjennom’, og slag, noko ein slår gjennom), også kalla **kjøkensil**, er ein type sil som ein kan bruka til å skylja mat, sila eller sålda noko gjennom. Dørslag er forma som ei skål og har gjerne eitt eller to handtak. I botnen og eventuelt sidene av dørslaget er det små hòl som siler gjennom væske og mindre bitar, som smuss.
Dørslag kan vera laga av keramikk, metall eller plast. Det finst også dørslag av tre, som den japanske typen *zaru* av bambus.

Dørslag kan brukast til å skylja mat eller til å hella av varmt vatn frå til dømes ein kjele med ferdigkokte grønsaker eller pasta. Den kokte maten blir samla opp i dørslaget, medan vatnet renn ut gjennom hòla. Ved ysting kunne ein bruka eit dørslag til å ta opp ostemassen med.

Galleri
-------

* Gresk dørslag frå 400-talet f.Kr. brukt til å sila vin parfymert med krydder og blomar.Gresk dørslag frå 400-talet f.Kr. brukt til å sila vin parfymert med krydder og blomar.
* Metalldørslag med handtak.Metalldørslag med handtak.
* Grønt glasert keramikkdørslag.Grønt glasert keramikkdørslag.
* Japansk zaru-dørslag.Japansk zaru-dørslag.
* Blått dørslag av metall.Blått dørslag av metall.
* Eit dørslag i plast.Eit dørslag i plast.

Kjelder
-------

* «dørslag» i Nynorskordboka.
* «dørslag – kjøkkenredskap» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Søk etter dørslag ved DigitaltMuseum

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Dei austfrisiske øyane** (tysk: *Ostfriesische Inseln*) er ei rekkje øyar, som er ein del av Dei frisiske øyane, i Nordsjøen utanfor kysten av Niedersachsen i Tyskland.

Dei sju busette øyane er, frå vest til aust: Borkum, Juist, Norderney, Baltrum, Langeoog, Spiekeroog og Wangerooge. Borkum høyrer til *Landkreis* Leer; Juist, Norderney og Baltrum er ein del av Aurich; Langeoog og Spiekeroog høyrer til Wittmund (i nærleiken av Dose); og Wangerooge er ein del av Friesland.

To øyar er ikkje busett, Memmert sør for Juist, og Mellum aust for Wangerooge. Ei anna svært lita øy, Lütjehörn, aust for Borkum, står i fare for å bli vaska bort. I 2003 annonserte det tyske kystforsvaret (NLWK) at sandbanken Kachelotplate òg skulle kallast ei øy, fordi ho ikkje lenger vart oversvømd ved flo sjø. Ho er derimot ikkje større enn 2 km², og vil sjølvsagt ikkje verte busett. Kachelotplate ligg nord for munningen til elva Ems.

Dei fleste øyane er bilfrie. Unntaket er Borkum og Norderney, som er dei mest folkesett av øyane. Det finst ingen bruer som knyter øyane til fastlandet, og kvar øy har ferjesamband. 

Borkum og Norderney var to nazistiske arbeidsleirar på Alderney som fekk namn etter øyane. 

Øyane og det omliggande området er ein del av Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer nasjonalpark.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om geografi og økologi for nokre av dei mindre øyane

Kjelde
------

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen East Frisian Islands frå Engelsk Wikipedia .*

| * v
* d
* e
Dei frisiske øyane |
| --- |
| Dei vestfrisiske øyane | Noorderhaaks - Texel - Vlieland - Richel - Terschelling - Griend - Ameland - Rif - Engelsmanplaat - Schiermonnikoog - Simonszand - Rottumerplaat - Rottumeroog - Zuiderduintjes |
| Dei austfrisiske øyane | Borkum - Lütje Hörn - Kachelotplate - Memmert - Juist - Norderney - Baltrum - Langeoog - Spiekeroog - Wangerooge - Minsener-Oldoog - Mellum - Langlütjen I og II - Neuwerk - Scharhörn - Nigehörn - Trischen - Blauort |
| Dei nordfrisiske øyane | Pellworm - Hallig - Amrum - Föhr - Sylt - Jordsand - Rømø - Mandø - Fanø - Langli |

Koordinatar: 53°44′N 7°25′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames

 |
**Bjørn Myhre** (18. juli 1938–28. september 2015), fødd i Time, avliden i Levanger, var ein norsk arkeolog.

Myhre tok magistergraden i arkeologi i 1964 ved Universitetet i Bergen med avhandlinga *Jernalderens bosetningsutvikling i Høyland fjellbygd*. Deretter var han tilsett som konservator ved Stavanger Museum frå 1965 til 1968, og frå 1968 som fyrstekonservator ved Historisk museum i Bergen. Han var professor i arkeologi ved Universitetet i Oslo frå 1985 til 1993, direktør for Arkeologisk museum i Stavanger frå 1993 til 1998, og deretter seniorforskar ved museet fram til 2011.

Myhre stod sentralt i skipinga av tidsskriftet *Norwegian Archaeological Review* i 1968, og var i fleire år sjefsredaktør i tidsskriftet. Han var forfattar eller medforfattar av fleire viktige bøker om norske arkeologiske funn og om samfunnstilhøve i forhistorisk tid.

Bøker av Bjørn Myhre i utval
----------------------------

* *Før Viken ble Norge* : *Borregravfeltet som religiøs og politisk arena*. (I serien *Norske oldfunn*, band XXXI.) [Tønsberg] 2015: Vestfold Fylkeskommune. ISBN 978-82-8084-202-2
* *Jorda blir levevei* : *4000 f.Kr.-1350 e.Kr.*, saman med Ingvild Øye, band 1 i *Norges landbrukshistorie*, Oslo 2002. ISBN 82-521-6009-3
* *Osebergdronningens grav* : *vår arkeologiske nasjonalskatt i nytt lys*, saman med Arne Emil Christensen og Anne Stine Ingstad. Oslo 1992: Schibsted. ISBN 82-516-1423-6
* *Forhistorien* : *fra jegergrupper til høvdingsamfunn*, saman med Bente Magnus, fyrste bandet i serien *Norges historie*, redaktør Knut Mykland. ISBN 82-02-15315-8

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om Bjørn Myhre på snl.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
|  |
| --- |
| **Døgnfluger** |
|  |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Underrike:** | Bilaterale dyr Bilateria |
| **Infrarike:** | Protostomia |
| **Rekkje:** | Leddyr Arthropoda |
| **Underrekkje:** | Seksfotingar Hexapoda |
| **Klasse:** | Insekt Insecta |
| **Underklasse:** | Flygande insekt Pterygota |
| **Orden:** | **Døgnfluger** EphemeropteraHyatt & Arms, 1890 |

**Døgnfluger** (*Ephemeroptera*) er ei gruppe primitive flygande insekt som finst over heile verda. Ein finn dei som regel i nærleiken av ferskvatn, sidan nymfestadiet deira er heilt vasslevande.

Namnet sitt har døgnflugene fått fordi dei har så kort levetid på land. Sjølv om dei vasslevande nymfene ofte kan leva i godt over eitt år, lever dei kjønnsmogne vaksne individa berre mellom nokre få timar og nokre få dagar, avhengig av art.

Det er registrert om lag 2100 artar døgnfluger i heile verda, 44 av desse finst i Noreg

Kjenneteikn
-----------

Døgnfluger er spinkle insekt som ein enklast kjenner att på dei tre (stundom to) lange haletrådene. Kroppslengda er frå 3 til 38 mm. Dei har oftast to par vengjer, kor det første alltid er lengst. Dei kan ikkje falda vengjene over kroppen, og heldt dei difor rett opp når dei sit og kviler.

Forbeina er særs forlenga hjå hannane, og vert nytta til å fanga hoa i flukt. Andre og tredje beinpar kan vera redusert; hjå hoer kan dette gjelda alle beina. Vaksne individ tek ikkje til seg føde, og gjer ikkje anna enn å formeira seg før dei døyr.

Nymfene er oftast sylinderforma eller avflata som ei tilpassing til straum. Dei har haletråder som dei vaksne, og ber i tillegg gjeller på bakkroppen. Desse syter for oksygentilgong til trakèsystemet.

Økologi
-------

Døgnflugenymfer er mellom dei viktigaste virvellause dyra i rennande vatn, og finst òg hyppig i strandsona i innsjøar. Utbreiinga deira er, iallefall i Noreg, stort sett fastsett ut frå abiotiske miljøtilhøve som temperatur, botnsubstrat, vasskvalitet og straum. Ein har gjennom fauna-undersøkingar av døgnfluger kome fram til at fleire av dei er gode indikatorartar, særleg for surt vatn.

Fem artar er oppført på Norsk Raudliste 2006.

Kjelder
-------

* Arnekleiv, Jo Vegar: *Bestemmelsesnøkkel til norske døgnfluelarver (Ephemeroptera larvae)*[*daud lenkje*] Norske Insekttabeller 14, Entomologisk Forening 1995
* Bährmann, Rudolf: *Bestimmung wirbelloser Tiere* Elsevier 2005
* Brusca & Brusca: *Invertebrates* Sinauer Associates 2003
* Norsk entomologisk forening

1. ↑  Brittain, John; Nøst, Terje & Arnekleiv, Jo Vegar (1996): "Ephemeroptera - Døgnfluer" i Aagard, Kåre & Dolmen, Dag (redaktørar): *Limnofauna Norvegica - katalog over norsk ferskvannsfauna.'* Tapir Forlag, Trondheim. ISBN 82-519-1214-8
2. ↑  Aagard, Kåre; Dolmen, Dag; Andersen, Trond; Bongard, Terje; Kjærstad, Gaute & Solem, John O.: "Døgnfluer, øyenstikkere, steinfluer og vårfluer" Arkivert 2007-02-10 ved Wayback Machine. i *Norsk Rødliste 2006*]. Artsdatabanken 2006.
**Hendrik Alexander van es Aas** (fødd 14. september 1978) er ein norsk tidlegare fotballspelar frå Skien. Han spelte på Odd Grenland, Strømsgodset IF og danske Odense BK. Forsvarsspelaren Aas spelte åtte landskampar for Noreg i tida 2001-04.

### Klubbspel

Aas voks opp i Skien med norsk mor og nederlandsk far. Han debuterte på fyrstedivisjonslaget Odd som 17-åring i 1996. Då Odd i 1998 vann 1. divisjon og rykte opp i eliteserien, hadde Aas fast plass på høgrebacken. I sesongen 2000 var han med då Odd vann cupmeisterskapen etter å ha slått Viking FK med 2-1 på Ullevaal stadion. Han heldt han fram å spele på Skiens-klubben til og med 2004-sesongen.

I januar 2005 valde Aas å gå til danske Odense Ballklub framfor å skrive ny kontrakt med Odd. I Odense vart Aas omskulert til midstoppar. Han spelte i Danmark i to år. 

Framom 2007-sesongen vart Aas overført til nyopprykte Strømsgodset. I Drammens-klubben spelte han oftast midtstoppar, men tok også jobbar som høgreback. Frå 2008 var Aas kaptein i Strømsgodset. På eige initiativ gjekk han hausten 2009 inn for å kutte løna si med 35 prosent for å hjelpe Strømsgodset økonomisk. I 2010 var han kaptein då Strømsgodset vann cupen med finalesiger 2-0 mot Follo. På grunn av ein vedvarande kneskade la han opp etter 2012-sesongen.

### Landslagsspel

Aas debuterte på det norske landslaget 21. januar 2001 i ein privatlandskamp mot Sør-Korea. Til 2004 spelte han totalt åtte kampar med flagget på brystet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexander Aas» frå Wikipedia på bokmål, den 2. juni 2016.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* BIBSYS
* VIAF
* ISNI

 |
**Bjørn Nordheggen** (fødd 24. august 1961) er ein norsk tidlegare friidrettsutøvar frå Oppegård i Akershus. Han vart noregsmeister 1988, 1989 og 1994 på 10 000 meter, i den siste meisterskapen vann han også gullmedaljen på 5 000-meteren.

### Aktiv

Åra 1988-94 vann Nordheggen tre gullmedaljar og fire sølvmedaljar på 10 000 m under noregsmeisterskapen. I den same perioden sikra han seg tre NM-bronsar, to NM-sølv og eitt NM-gull på 5 000 m. Også i terrengløp vann han NM-medaljar. Åra 1991-93 deltok Nordheggen i nokre verdsmeisterskap i terrengløp og halvmaraton, med ein 53. plass som best. 

Nordheggen sette personleg rekord på 5 000 m ved NM i friidrett 1988 på Byrkjelo. Han vart tredjemann i løpet på tida 13.36,9, slått med 4 sekund av noregsmeisteren Are Nakkim og 2 sekund av sølvvinnar John Halvorsen. Nordheggen sprang sitt livs beste løp då han 7. juli 1990 i Hechtel i Belgia gjorde unna mila på 28.37,7.

Han var medlem i Oppegård IL til 1990, frå 1991 i Follo FIK.

Kjelder
-------

* friidrett.no
Koordinatar: 55°21′ N 1°30′ W﻿

Coquet Island
**Coquet Island** er ei lita øy 1,2 km utanfor Amble på kysten av Northumberland nordaust i England.

Øya er eigd av hertugen av Northumberland. Royal Society for the Protection of Birds styrer eit fuglereservat på øya, som har mange sjøfuglkoloniar. Den mest talrike arten er lundefugl og over 18 000 par hekka her i 2002. Fuglereservatet er derimot meir viktig for dei utryddingstrua Dougalls ternene som hekkar her. Dette er den største kolonien av denne arten i Storbritannia og i 2005 hekka 92 par her. Andre fugleartar som hekkar her er splitterne, makrellterne, raudnebbterne, krykkje, havhest, tre måseartar og ærfugl.

Ruinane av eit kloster frå mellomalderen står på Coquet Island. Det meste av klosteret vart ein del av fyret og fyrvaktarbustaden på øya. Fyret er i dag automatisert og drive av Trinity House. 

Det er generelt ikkje lov for publikum å gå i land på Coquet Island, men det vert stundom lagt båtturar til øya for sjå på dei mange lundefuglane som hekkar her.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Historia til Coquet Island

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Coquet Island, England» frå Wikipedia på engelsk, den 22. januar 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* GeoNames
* BBC Things

 |
| **Copinsay** |
| --- |
| Geografi |
| 

Copinsay is located in

 |
| **Stad** | Atlanterhavet |
| **Koordinatar** | 58°54′ N 2°40′ W﻿Koordinatar: 58°54′ N 2°40′ W﻿ |
| **Øygruppe** | Orknøyane

 |
| **Areal** | 0,73 km²

 |
| **Høgaste punkt** | 64 moh. |
| Administrasjon |
| **Land** | Skottland |
| **Region** | Orknøyane

 |
| Demografi |
| **Folketal** | 0
 |

**Copinsay** (norrønt *Kolbeinsey*) er ei øy i Orknøyane i Skottland, som ligg aust for Orkney Mainland. Ei lita øy like nordaust for Copinsay heiter Horse of Copinsay. Øya er ikkje lenger busett og har status som fuglereservat. Det står eit fyr på øya. 

Sørover frå austsida av Horse of Copinsay. Copinsay fyr står på høgda i bakgrunnen.
Før dei siste innbyggjarane flytta til Mainland i 1958, var Copinsay full av liv i fleire generasjonar. Øya hadde skule og opp til fyrvaktarfamiliar i tillegg til ein gard med familie. Det finst òg ein gammal gravplass på øya. 

Copinsay blei kjøpt av den britiske ornitologiorganisasjonen RSPB i 1972 til minne om naturforskaren James Fisher.
Sjølv om øya er fråflytta, blir nokre åkrar framleis dyrka for å gje høvelege levetilhøve for den sjeldne fuglen åkerrikse.
Ein kan sjå lundefugl i området i juli. 

Saman med tre holmar i nærleiken (Corn Holm, Ward Holm og Black Holm) har Copinsay status som eit særskilt (Special Protection Area, SPA) ettersom grasdekket og dei bratte sandsteinsklippen dannar gode hekkjetilhøve for sjøfugl.

Det er ein stor koloni med gråsel på øya. Dei får vanlegvis ungar i november kvart år.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Copinsay» frå Wikipedia på engelsk, den 11. mars 2010.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  «Copinsay reserve». RSPB.
2. ↑  «Copinsay SPA description». JNCC. Arkivert frå originalen 4. februar 2011. Henta 22. februar 2015.

| * v
* d
* e
Orknøyane |
| --- |
| Øyar i Orknøyane |
| Busette øyar | Mainland · Auskerry · Burray · Eday · Egilsay · Flotta · Gairsay · Graemsay · Hoy · North Ronaldsay · Papa Stronsay · Papa Westray · Rousay · Sanday · Shapinsay · South Ronaldsay · South Walls · Stronsay · Westray · Wyre |
| Andre øyar | Eynhallow · Helliar Holm · Lamb Holm · Switha · Swona |
| Byar og landsbyar | Kirkwall · Balfour · Finstown  · Houton · Longhope · Lyness · Stromness · Whitehall |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Bjørn Andreas Paulson** (21. juni 1923–14. januar 2008) var ein norsk høgdehoppar og jurist, fødd i Bergen. Han vann sølvmedaljen i høgdehopp under dei olympiske leikane i London i 1948 og vart same året norsk meister i øvinga, då han representerte IL Skjalg.

Paulson var statsadvokat i Telemark frå 1967 til han gjekk av for aldersgrensa i 1993.

Friidrett
---------

Under Sommar-OL i London i 1948 fekk han sølv i finaletevlinga etter å ha svinga seg over 1,95 meter, som den einaste i fyrste forsøk. Den neste høgda, 1,98 m, var det berre John Winter frå Australia som tok seg over. Paulson var den einaste nordmannen som tok medalje i friidrett i 1948-leikane.

Paulson sette personleg rekord i høgdehopp med 1,96 meter under NM i Trondheim i august 1948, då han vann sitt einaste noregsmesterskap og si einaste NM-medalje. Det gjorde han i ein knivskarp duell med Birger Leirud, som også fekk notert 1,96 m.

Paulson døydde i Skien.

Kjelder
-------

* Magnus Breili: *Sport i navn & tall*. Oslo 1971

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon

 |
**Bjørn Odmar Andersen** (14. mars 1943–4. januar 2008) var ein norsk fotballspelar frå Horten, som vart seriemeister SK Brann i 1963 og cupmeister med Strømsgodset IF i 1969, 1970 og 1973, og seriemeister i 1970. Han var vengspelar.

### Klubbspel

Andersen var Ørn-spelar til 1962, deretter spelte han på bergensklubben Brann i 1963 og 1964, då han var vernepliktssoldat på Haakonsvern. Med Brann vart han seriemeister i 1963. Sesongane 1965-68 spelte han på Ørn i 2. divisjon.

Framom 1969-sesongen melde Andersen overgang til Strømsgodset og var med på i ei stordomstid for Drammens-klubben. Allereie i 1969 vart han norsk meister då Strømsgodset drog det lenhste strået finaleomkampen mot Fredrikstad Fotballklubb. Og året etter vann Strømsgodset både eriemeisterskapen og cupmeisterskapen. I 1973 fekk Andersen sitt tredje NM-gull då Strømsgodset vann 1-0 over Rosenborg BK i cupfinalen på Ullevaal stadion.

Frå 1974 var Andersen atter ein gong Ørn-spelar, til å byrje med i 3. divisjon. Han var spelande trenar for laget frå 1976-sesongen og leia Ørn opp til 2. divisjon, men det vart direkte nedrykk i 1977.

### Landslagsspel

Andersen debuterte på landslaget 16. mai 1961 i Bergen, då Noreg og Mexico spelte uavgjort 1-1. Han var rimeleg fast på landslaget i sesongane 1961 og -62 og deltok i ni landskampar som Ørn-spelar. Andersen spelte sin tiande og siste landskamp 15. september 1963, då Noreg på heimebane rauk på eit stortap mot Danmark.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bjørn Odmar Andersen» frå Wikipedia på bokmål, den 27. april 2016.*
**Bjørn Unneberg** (23. februar 1928–5. januar 2020) var ein norsk jurist og politikar frå Stokke i Vestfold. Han representerte Akershus fylke og Senterpartiet på Stortinget i tida 1969–77.

Unneberg var son til ein skulemann. Sjølv utdanna han seg til cand.jur. i 1949. Etter vel eitt år som universitetsstipendiat i slavisk språk og kultur, med base i Praha, jobba han 1951-53 som protokollførar for lagmannsretten i Eidsivating. Sidan var han i to år advokatfullmektig i Oslo, og deretter 1955-63 juridisk konsulent i Widerøes Flyveselskap A/S. Jamsides var han frå 1957 brukar av garden Brudalen i Ullensaker, ein gard han dreiv til 2001. Frå 1963 til -69 var han kontorsjef i Anderson & Skjånes A/S.

Unneberg engasjerte seg i politikken for Senterpartiet. Hausten 1963 var han såleis statssekretær i Samferdsledepartementet i den kortliva Lyng-regjeringa. Han hadde elles plass i Ullensaker formannskap i samfulle tolv år, 1960-71, til dess han hausten 1969 vart vald til stortingsrepresentant frå Akershus fylke. På Stortinget var han medlem i Kommunal- (og miljøvernkomiteen) dei fire fyrste sesjonane, 1969-73. Etter å ha vorte attvald var han 1973-77 formann i Justiskomiteen. Allereie frå 1960-åra arbeidde Unneberg for ei fornying av Senterpartiet, klårast kjem det fram i boka *Grønn sosialisme for utkantproletarer*. Boka kom ut i 1971 og fremja ein meir populistisk politikk, eit samfunnssyn som vekte interesse under den folkelege striden mot norsk EEC/EF-medlemskap. Som redaktør av 'Senterbevegelsen' sitt idétidsskrift Senit i tiårsperioden 1968-78, og formann i Senterpartiet sitt kommunalutval 1969-77, nådde han vide med bodskapen sin.

Unneberg tok ikkje attval i 1977. Derimot var han medlem i sentralstyret i Senterpartiet i to år til 1979. Frå 1977 til 1997 var han sorenskrivar på Eidsvoll. Under den tida skreiv han biografien «Per Borten: Bonde og statsmann», som kom ut på Cappelens Forlag i 1988.

Kjelder
-------

* Stortingsbiografi

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* PolSys
* VIAF

 |
**Football Manager** er eit populært dataspel der du styrer det laget du vil i verda som manager for klubben, og det gjeld å gjere taktisk kloke val, hente inn rette spelarar, og kjøpe dei beste spelarane. Etter at FM07 kom ut i 2007 blei det også mogeleg å sjekke ut spelarar ved hjelp av eit omfattande speidarnettverk.

Spelet blir laga av Sports Interactive. Før 2005 var spelet kjend som Championship Manager. 
Men da gjekk skaparane og produsentane frå kvarandre, produsentane fekk namnet, medan skaparane fekk databasen, som no er grunnlaget for Football Manager. Spelet vert distribuert av SEGA.

Lanseringsdato for 2007-versjonen var 20. oktober 2006. Enkelte butikkar begynte å selje spelet fleire dagar før lanseringsdato. Dette medførte at SEGA framskunda lanseringsdatoen til 18. oktober.

Football Manager er verdas mest populære manager-spel[*treng kjelde*], og det kjem ut nye versjonar kvart år.
Spelet blir berre kalla FM av rutinerte spelarar.

Bakgrunnsstoff
--------------

* FMNorge.com - Den norske offisielle FM-sida. Sida serverer nyheiter, artiklar, guidar, nedlastingar, grafikk, spelartips, forum, osv.
* FMSweden.se - Sveriges desidert største fanside for FM. Dei serverer nyheiter, nedlastingar, artiklar, grafikk, osv. Sida har også eit stort og aktivt forum.
* SortItOutSi.net - Ei av dei største sidene på grafikk. Plagast nokon gonger av sein server.
**Alex Harvey** (fødd 7. september 1988) er ein kanadisk langrennar frå staten Québec, som vart verdsmeister i lagsprint i 2011 og på 50 km i 2017. Han har dessutan sikra seg eitt VM-sølv og to VM-bronsar i same tidsrommet.

Harvey vann VM-gull på lagsprinten saman med Devon Kershaw under Ski-VM 2011 i Holmenkollen etter å ha spurta forbi norske Ola Vigen Hattestad på oppløpet. Individuelt kom han på femteplassen på femmila i same meisterskapen. To år seinare kneip Harvey bronsemedaljen i sprinttevlinga då Ski-VM 2013 fann stad i Val di Fiemme i Italia. Ved Ski-VM 2015 i Falun kleiv han eitt steg opp på sigerspallen i den same øvinga, einast nordmannen Petter Northug heldt han bak seg. To dagar etterpå tok Harvey bronsemedaljen på 30-kilometeren. 

Under Ski-VM 2017 i Lahti vart Harvey femtemann på tremila. Vel ei veke seinare gjorde han sitt livs løp og tok sitt fyrste individuelle meisterskapsgull, etter å ha vunne spurten i ein rekordsnøgg 50 km i fristil.

Også faren Pierre Harvey var ein internasjonal toppløpar i langrenn.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alex Havrey» frå Wikipedia på tysk, den 8. mars 2017.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* (en) Alex Harvey – Profil og resultatoversikt hos FIS
* «Alex Harvey» (på engelsk). olympedia.org. Henta 25. januar 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Flukta frå Dyreskogen** (engelsk *The Animals of Farthing Wood*) var ein animert fjernsynsserie som vart laga av Den europeiske kringkastingsunionen mellom 1992 og 1995. Serien var basert på barnebøkene til Colin Dann, og vart i Noreg vist på NRK. Det vart laga 39 episodar fordelt på tre sesongar. Serien vart seinare utgjeven på VHS, og det vart laga fargebøker og leikefigurar av figurane. I Noreg vart serien fortalt på nynorsk, noko som vart ein stor suksess.

Serien fylgjer ein flokk dyr på veg til Hjorteparken (engelsk *White Deer Park*) der dei er trygge frå menneska som har øydelagt den tidlegare heimen deira, Dyreskogen. Reisa vert leia av dyra Rev og Grevling, og dei nyttar Padde som vegvisar.

Dei to siste sesongane fekk namna *Dyra i Hjorteparken* og *Dyra frå Hjorteparken*. Sjåarane får her sjå framhaldet, frå augneblinken dyra kjem fram til Hjorteparken til Rev overgjev leiarrolla si til sonesonen Vågal.

Dei norske stemmene var m.a. ved Hallvard Lydvo (Rev), Harald Mæle (Grevling), Åsleik Engmark (Moldvarp), Trond Brænne, Liv Bernhoft Osa, Hildegun Riise og Unn Vibeke Hol.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «no:Flukten fra Dyreskogen» frå Wikipedia på bokmål, den 19. juni 2009.*
* The Animals of Farthing Wood på the Internet Movie Database
* Flukta frå Dyreskogen på Filmfront.no
*Denne artikkelen omhandlar om byen Chelmsford i England. For andre tydingar, sjå Chelmsford (fleirtyding).*

---

| Chelmsford  |
| --- |
| Chelmsford's Shire HallChelmsford's Shire Hall Chelmsford's Shire Hall |
| Plassering |
| 

Chelmsford is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Storbritannia |
| Konstituerande land |  England |
| Grevskap | Essex |
| Distrikt | Chelmsford |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - By (2007) | 103 783 |
| Koordinatar |  51°44′″N 0°28′″E﻿Koordinatar: 51°44′″N 0°28′″E﻿ |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | CM1,CM2,CM3 |
| Telefon-retningsnummer | 01245 |
| 
 Commons har multimedium som gjeld: **Chelmsford**
 |

**Chelmsford** er administrasjonsbyen i grevskapet Essex i England. Byen ligg omkring 48 km nordaust for London, midtvegs mellom hovudstaden og Colchester. Chelmsford ligg nesten nøyaktig i midten av Essex, og det er antakeleg dette som er årsaka til at han er administrasjonsby sjølv om byen korkje er den største eller den eldste byen i grevskapet. Han er også administrasjonssenter for distriktet Chelmsford, som dekker eit større område.

Byen er sete for Chelmsford bispedømme, som har Englands nest minste katedral (ei kyrkje som blei oppgradert til katedral), og heimby for Anglia polytekniske universitet.

Distriktet har ca. 156 000 innbyggjarar (2001). Av dette bur omkring ein tredel i byen Chelmsford.

Historie
--------

I 1199 sørgde biskopen av London for at Chelmsford fekk ein kongeleg rett til å halde marknad; dermed fekk han bystatus. Den eldste busettinga i området går mykje lenger tilbake; under forstaden Springfield har ein funne spor etter busetting frå bronsealderen. Byen var også tilhaldsstad for romarane, og restar etter eit tempel frå den tida er funne.

Sidan 1800-talet har byen vore eit viktig industrisenter, og blant anna blei den fyrste elektroingeniørbedrifta i Storbritannia (1878) og den fyrste kulelagerfabrikken (1898) oppretta der. I 1898 blei også den fyrste radiofabrikken i verda opna i Chelmsford, av Guglielmo Marconi. Dei fyrste offentlege radiosendarane i Storbritannia blei sendt ut frå byen i 1920, og i 1922 blei dei fyrste underhaldningssendingane på radio sendt frå forskingssenteret til Marconi i Writtle utanfor byen.

Under andre verdskrigen blei Chelmsford angripe fleire gonger. Den verste enkelthendinga fann stad 19. desember 1944, da ein V2-rakett trefte byen i nærleiken av Hoffmans kulelagerfabrikk. 39 blei drepne og 138 skada, mens fleire bygningar blei totaløydelagt og mange skada.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
**Eilert Manngaard Dahl** (15. september 1919–3. november 2004) var ein norsk kombinertrennar og langrennsløpar, fødd i Oslo, død på Hønefoss. Han vann i 1950 bronsemedalje med det norske stafettlaget i langrenn under VM i Lake Placid. Frå noregsmeisterskapane fekk han med seg to sølvmedaljar i kombinertøvinga. Dahl var medlem av Fossekallen Idrettsforening.

Karriere
--------

Dahl deltok under vinter-OL for Noreg i 1948 i St. Moritz og fekk sjetteplass i kombinert og 27. plass på 18 km. To år seinare gjekk Dahl andreetappen på det norske laget som tok bronsen i 4x10 km stafett i VM på ski i 1950 i Lake Placid. Dei andre på laget var Martin Stokken, Kristian Bjørn og Henry Hermansen.

### Besteplasseringar i internasjonale meisterskap og renn

* 1948: Nr 6 i vinter-OL i kombinert, nr 7 i Holmenkollen
* 1950: Nr 5 i kombinert i Holmenkollen
* 1952: Nr 6 på 18 km i Holmenkollen

### Medaljar og besteplasseringar i noregsmeisterskap

* Ski-NM 1946: Sølvmedalje i kombinert
* Ski-NM 1950: Sølvmedalje i kombinert
* Ski-NM 1952: Nr 6 på femmila, nr 7 i kombinert

Dahl fekk Kongepokalen i 1948 (liten pokal).

Kjelder
-------

1. ↑  «Kongepokalar NSF historisk oversikt» (PDF). Henta 11. desember 2016.

* *Denne artikkelen bygger på «Eilert Dahl» frå Wikipedia på bokmål, den 24. november 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Eilert Dahl i olympedia.org
**Moen** er eit område som ligg inst i Risør kommune. Moen har gardsnummerr 38 og høyrer under Røed krins.

På Moen ligg det tre gardar og nokre småbruk/husmannsplassar. Det er truleg at gardar som Moen og Røed er ein av dei fyrste gardane i Søndeled, sidan folk tok denne vollen i bruk som jorde når landet hadde heva seg så mykje at dei kunne busettje seg der. I dag er det ikkje så mykje landbruk igjen på Moen. På nokon av dei gamle jordene ligg i dag Moen Camping, og på Kalveknatten og på Mauråsen er det i dag bustadfelt som blei til på 70-80 talet. Heilt fram til starten av 2000 talet var det butikk på Moen (Moen varehandel).

Plassar under Moen
------------------

* Moensdalane "Dalane" - Her var det tidlegare to husmannsplassar. I dag ligg au nokon hytter inne i Dalane.
* Storemyr -
* Sauvika -
* Solli - Denne eigedomen høyrer vanlegvis under Ausland, men har gått ut frå Moen.
* Moensmyrene -
* Hammeråker - På Hammeråker er det eit trebåtbryggeri (Christensens båtbyggeri).

Bakgrunnsstoff
--------------

Søndeledboka bind 3. Søndeled gårdhistorie.
| **Chemnitz** |
| --- |
| Chemnits mellom 1890 og 1905Chemnits mellom 1890 og 1905 Chemnits mellom 1890 og 1905 |
| **Byvåpen** | **Plassering** |
| Byvåpenet til Chemnitz | 

Chemnitz is located in Tyskland

 |
| Styresmakter |
| Land  Delstat  Regierungsbezirk‎  Landkreis | Tyskland Tyskland  Sachsen  Chemnitz  Kreisfri by |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  220,85 km² |
| Innbyggjarar  - By (2007)   - folketettleik | 243 733   1 104/km² |
| Koordinatar | 50°50′0″N 12°55′0″E﻿Koordinatar: 50°50′0″N 12°55′0″E﻿ |
| Høgd over havet | 267-523 m |
| Tidssone - Ved sommartid | CET (UTC+1) CEST (UTC+2) |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 09001-09247 |
| Telefon-retningsnummer | 0371 |
| Bilnummer | C |
| **Heimeside:** www.chemnitz.de |

**Chemnitz** (sorbisk *Kamjenica*, tsjekkisk *Saská Kamenice*) er ein by i Tyskland i delstaten Sachsen med om lag 245 000 innbyggjarar. Byen ligg ved foten av Erzgebirge, og er kalla opp etter elva Chemnitz, ei lita sideelv til Zwickauer Mulde. Ordet Chemnitz kjem frå sorbisk og tyder «steinete elv»

Historie
--------

Byste av Karl Marx
Ein tidleg slavisk busetnad nær Chemnitz var kalla *Kamienica*. I 1143 var det eit benediktinarkloster der byen er i dag. Ein busetnad voks fram rundt klosteret og rundt 1170 vart byen gjort til fri keisarby av Fredrik I av Det tysk-romerske riket. I 1307 kom byen inn under markgrevskapet Meissen (som var ein føregangar til staten Sachsen). I mellomalderen vart Chemnitz eit senter for tekstilproduksjon og handel. Meir enn ein tredjedel av folkesetnaden arbeidde i tekstilindustrien, og slik var det fram til den industrielle revolusjonen. Fabrikkar vart bygd og tidleg på 1800-talet hadde Chemnitz vorte eit industrisenter (stundom kalla «Sachsen sitt svar på Manchester»). I 1913 hadde Chemnitz eit folketal på 320 000 innbyggjarar, og er ein av få byar som var større på den tida enn i dag. 1938 hadde Chemnitz 360000 innbyggjarar.

Under den andre verdskrigen låg det ein underleir av Flossenburg konsentrasjonsleir her. Dei 500 kvinnelege fangane var slavearbeidderar for Astra-Werke AG. Under krigen produserte fabrikkane i Chemnitz hovudsakleg varer for militæret, og vart av den grunn kraftig bombardert og nesten heilt jamna med jorda.

Den austtyske regjeringa valde å gjere Chemnitz til ein sosialistisk mønsterby. Bydelar fulle med betongbygningar vart reist rundt sentrum av byen, og få av bygningane før krigen vart gjenreist. I 1953 vart Chemnitz gjeve namnet *Karl-Marx-Stadt* («Karl Marx By»). Han fekk tilbake det gamle namnet sitt 21. juni 1990.

Chemnitz har visstnok den lågaste fødselsraten i verda.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Chemnitz**

* Stadtplan Chemnitz

Kjelder
-------

1. ↑  Edward Victor.*Alphabetical List of Camps, Subcamps and Other Camps.*
2. ↑

* *Denne artikkelen er basert på ei omsetjing av artikkelen Chemnitz frå Engelsk Wikipedia .*

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |