recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Anna Constance Saxegaard**, kjend som **Annik Saxegaard**, (21. mai 1905–16. august 1990) var ein norsk forfattar. Ho skreiv i fyrste rekkje barne- og ungjentebøker. Bøkene hennar er kjende også utanfor Noreg, særleg i Tyskland, men dei har ofte kome ut under eit av dei fleire pseudonyma ho nytta, til dømes **Berte Bratt**, **Nina Nord** eller **Ulla Scherenhof**.

Oppvekst og utdanning
---------------------

Ho var fødd i Stavanger. Familien flytte seinare til Oslo og ho tok artium før ho ei kort tid prøvde seg som skodespelar. Ho var mellom anna med i stumfilmen *Brudeferden i Hardanger* i 1926, men så vende ho scena og filmen ryggen. Ho arbeidde som journalist, tekstforfattar og som programmedarbeidar i Bergen kringkaster, og etterkvart byrja ho å skrive skjønnlitteratur.

Forfattarskap
-------------

Den fyrste utgjevinga frå hennar hand kom i 1933 og var ei samling dramatikk for amatørteater; *Fem sketcher for unge piker*. Året etter kom *Katten Busters opplevelserden*, den fyrste av ei rekkje bøker med dyreforteljingar for born. I 1935 kom vaksenromanen *To værelser og kjøkken*. Sjølv om Saxegaard hadde skrive boka for vaksne vart ho oppfatta som ei ungjentebok, og den liberale haldninga til kjærleik og seksualitet samtida meinte å finne i boka, gjekk ikkje like godt heim hjå alle. Boka fekk likevel merksemd og alt same året kom ho ut i svensk omsetjing. Året etter kom ho òg ut på dansk. 

I tiåra som kom fekk ho utgjeve ei, eller helst fleire, nyskrivne bøker kvart år, og mange vart omsette og utgjevne i andre land. I 1958 flytta ho til Kiel i Tyskland, og etterkvart byrja ho skrive bøkene sine på tysk, og ein del av desse har aldri kome ut på norsk. Annik Saxegaard døydde i Kiel 16. august 1990.

Bøker
-----

Lista er ikkje uttømande.

### Dramatikk

* 1933 – *Fem sketcher for unge piker*
* 1936 – *Nattkalas i pensjonatskolen : skuespill i 1 akt*

### Dyreforteljingar for born

* 1934 – *Katten Busters opplevelser*
* 1935 – *Hunden Boy forteller*
* 1936 – *Folen Borkas bedrifter*
* 1937 – *Boy og Buster*
* 1938 – *Hvalpen Billy og kattemor*
* 1939 – *Billy Rampus og katten Bajas*
* 1941 – *Katten Balkis på egen labb*
* 1944 – *Burre Bums og Veslemor*
* 1950 – *Vesle blå Bonnie*
* 1951 – *Ni små Bonnie-hvalper*
* 1952 – *Apekatten Bussi*
* 1953 – *En uke i hundehagen*
* 1954 – *Svartepus, Kvitepus og Bingo*
* 1956 – *Hønemor og de andre*

Kjelder
-------

* «Berte Bratt», henta frå Wikipedia på tysk 19. juli 2006, som oppgjev denne kjelda:
	+ Malte Dahrendorf: Berte Bratt. In Klaus Doderer (Hrsg.): *Lexikon der Kinder- und Jugendliteratur*. Beltz Verlag, Weinheim und Basel, Band 1, 1984.
* Bibliotekkatalogen til Norsk Barnebokinstitutt Arkivert 2006-07-19 ved Wayback Machine.
* Bibsyskatalogen Arkivert 2017-12-03 ved Wayback Machine.
* Redaktør: A. Heltberg – *Norsk film gjennom 35 år*. Nasjonalforlaget, Oslo 1943.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI

 |
*For andre tydingar av oppslagsordet, sjå Bjørnen sover av Åge Aleksandersen.* 
Notar og svensk tekst til «Björnen sover»
«Björnen sover» framført av Svea Jansson 1960. Innspeling av Matts Arnberg.
«Björnen sover» på ei svensk midsommarfeiring, med fleire born som bjørnar.
**Bjørnen sover**, svensk **«Björnen sover»**, er ein gammal songleik som blir bruka både som ringleik og som vanleg barnevise. Melodien er ein forenkla versjon av den til «Gubben Noak», som opphavleg blei gjeven ut av Carl Michael Bellman i 1792 som song nummer 35 i *Fredmans sånger*. Bellmanforskarna har ikkje kunna slå heilt fast om han komponerte melodien sjølv, eller kor han skulle ha henta han frå. Etter at han blei kjend er melodien blitt brukt til fleire ulike tekster i 200 år, mellom anna til barneviser.

Leiken
------

1. Ein vel ein som er «bjørn», som krøller seg saman på bakken og lest som han søv.
2. Andre deltakarar går rundt bjørnen i ring og syng songen.
3. Ved slutten av songen «vaknar» bjørnen og byrjar å jakta på deltakarane.
4. Den som blir fanga er «bjørn» neste gong.

Utgåver
-------

* Engström, Bengt Olof; Engström Anne-Marie: *Lek med toner*, AW läromedel, Stockholm 1971- (swe). Libris 508246.  (angiven som sånglek, musik efter CM Bellman)
* *Barnvisor och sånglekar [till enkelt komp]*, Lutfisken, Mölndal 1984 (swe). Libris 7792078.
* *Barnens svenska sångbok*, Bonnier, Stockholm 1999. Libris 8345222.  under rubriken "Sång med lek och dans".

Opptak
------

Eit opptak av Kjell Lönnå med born frå Riddarens gymnas i Sundsvall finst på skivealbumet *Gnola och sjung* som kom ut i 1982.

Referansar
----------

1. ↑  Palm Stenström, side 268
2. ↑  Mal:SMDb

### Kjelder

* *Barnens svenska sångbok*, Bonnier, Stockholm 1999. Libris 8345222.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Björnen sover» frå Wikipedia på svensk, den 25. august 2021.*
**Steigarsau** er ein nordnorsk sauerase, avla fram i 1880-åra i Steigen i Nordland etter kryssing mellom importert sjeviotsau av typen sutherland og lokal nord-norsk spælsau.

Utsjånad og eigenskapar
-----------------------

Steigarsauen er ein middelsstor sau, høgstilt på nette bein, med ein levandevekt for søyer på rundt 70-80 kg. Rasen er kjend for god ullkvalitet. 

Ryggen til steigarsauen skal vere lang og godt kjøttsett. Hovudet skal vere lett å kjenne att på bogen i naseryggen. Hårlaget på hovudet kan vere noko gulaktig, av og til med mørke flekkar, men ullfellen skal ikkje ha svarte hår. Nasebor og klauver skal vere svarte.

Sauen er roleg og produktiv med godt utvikla morsinstinkt.

Historie
--------

Det var Steigens Landboforening som ville betre sauehaldet i området ved å kjøpe inn vêrar og søyer av sutherland (også kalla nordskotsk sjeviot) og plasserte dei rundt om i Steigen. Desse sauene kryssa seg med lokale spælsauer, og resultatet av denne kryssinga vart utgangspunktet for steigarsauen. Seinare vart òg noko leicester-sau kryssa inn.

Steigarsauen vart presentert på ei utstilling i 1898 , og etterkvart fekk han stor utbreiing i Nordland, Troms, og delar av Trøndelag. Den første stamboka vart utgjeven i 1934, men offisielt vart han ikkje godkjend som eigen rase før i 1954.

Norsk genressurssenter og Genressursutvalget for husdyr definerte i 2008 steigarsauen som ein nasjonal verneverdig rase. 
Norsk genressurssenter har i 2010 oversikt over om lag 650 vinterfôra sauer fordelt på om lag 14 besetningar. Det er usikkert kor reinrasa alle desse søyene er, og rasen er enno rekna som truga.

Kjelder
-------

* Skog og landskap: Steigarsau Arkivert 2015-06-28 ved Wayback Machine.
*Bjørnefjorden er namnet på ein liten fjord i Solund kommune. For kommunen, sjå Bjørnafjorden kommune.*
Koordinatar: 60°6′48.460″N 5°25′43.028″E﻿

Bjørnafjorden sett austover frå ferja mellom Sandvikvåg og Halhjem
**Bjørnafjorden** er ein fjord i mellom kommunane Tysnes i sør, Bjørnafjorden i nord og vest og Austevoll i vest. Fjorden er ein del av hovudfartsåra for skipstrafikk langs norskekysten og er 583 meter på det djupaste. 

Bjørnefjord strekkjer seg frå det nordlege Austevoll.
Ferja i sambandet Våge-Halhjem ute i Bjørnafjorden. Biletet er teke frå Gjøvågsvarden nordvest på Reksteren.
Fjorden har fleire innløp. Dei to viktigaste er frå Langenuen mellom Reksteren og Huftarøy og den andre frå Korsfjorden mellom Skorpo og Strøno i vest og Varden i aust. Bjørnafjorden er 30 km frå vest til aust, men tar ein med sidefjorden Fusafjorden og Samnangerfjorden vert han 50 km lang. 

Sør for fjorden ligg Reksteren og Tysnesøy. Mellom desse øyane går Søreidsvika sørover til Uggdalseidet. Frå sørenden går Leiasundet og Bårdsundet vestover til Langenuen. På nordsida av Tysnesøy ligg to andre viker. Tysnesvika går inn til Våge og lenger aust ligg Humlevika og grenda Lundegrend. Aust for Tysnesøy går Lokksundet sørover til Onarheimsfjorden, ein fjordarm av Hardangerfjorden. Aust for Lokksundet stikk Lygrespollen 6 km austover med sidefjordane Lygresfjorden og Austefjorden. 

På norsida av fjorden ligg øya Røtinga og litt lenger aust ligg Halhjem. Frå her går det ferjesamband sørover til Sandvikvåg på Fitjar og til Våge. Ved sida av Halhjem ligg Bjørnaåsen med neset Bjørnatrynet på sørsida, som har gjeve namn til fjorden. Aust for Bjørnatrynet går Fusafjorden nordover. Aust for innløpet til Fusafjorden ligg bygda Strandvik ved inngangen til Sævareidfjorden. Aust for Strandvik, på andre sida av fjorden, ligg Revenstrand og Baldersheim

Fleire båtar har fått namnet Bjørnefjord, mellom anna ferja MF «Bjørnefjord».

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
|  |
| --- |
| **Slashdot-relaterte emne** |
| Slashdot-subkultur
Slashdot si historie
Slashdoteffekten
CmdrTaco
CowboyNeal
Anonymous coward
Slashdot-trolling
Trollprat
SlashCode |

«**Anonymous coward**» eller «**Anonym feiging**» er eit pseudonym som vert gitt til anonyme kommentatorar på webloggar, som tillèt folk å ikkje registrere seg. Denne praksisen oppstod på Slashdot, der den mildt nedsetjande frasen er meint å skulle overbevise anonyme til å logge inn. Nokre weblogg-motorar, slik som Scoop nyttar frasen «Anonymous Hero» («Anonym helt») i staden, kanskje for å unngå konfrontasjonar rundt namnet. Plastic.com, eit anna populært oppslagstavlesamfunn, nyttar det sterkare «Anonymous Idiot» (Anonym idiot). 

På system der alle brukarane som ikkje er logga inn, delar eit kontonamn, kan ofte forvirring resultere i diskusjonar. Det er òg verdt å merke seg at i Slashdot sitt modereringssystem, får innleggja til anonyme feigingar ein standard poengsum på null, noko som betyr at meldingane er skjult frå standardframvisninga så lenge dei ikkje vert moderert opp av andre brukarar.

Både Slashdot og Scoop (når konfigurert på det viset) tillèt innlogga brukarar å poste anonymt, og dermed tilby selektiv anonymitet (til dømes for å unngå å verte flau eller rettslege skritt). Desse postane vert likevel assosiert med brukaren (slik at dei ikkje kan moderere sine eigne meldingar), og treng ikkje vere trygt dersom Slashdot mottek ei stevning frå retten.

Variasjonar på namnet «Anonymous Coward» vert òg til tider nytta av troll for å mobbe namnet og/eller forvirre andre brukarar til å tru at dei postar som ein anonym feiging.

På Barrapunto, ein spansk klone av Slashdot, vart den anonyme brukaren kalla *Pendejo sin nombre*.

Redaktørane fann seinare ut at det var for fornærmande og endra det til *El Pobrecito Hablador*, som tyder *fattig liten taler*, noko som òg var eit av psevdonyma nytta av Mariano José de Larra, ein spansk journalist i det 19. århundre.

Ikkje alle nettsamfunn tillèt slik oppførsel, men nokon gjer det. Wikipedia tillèt anonym redigering, men kallar ikkje desse brukarane for anonyme feigingar (anonyme brukarar får IP-adressa si som brukarnamn).Slashdot tillèt praksisen og nyttar merkelappen. Meatball Wiki tillèt praksisen, men ber brukarar om å ikkje nytte den.
**Stein Erik Tafjord** (fødd 2. november 1953 i Langevåg) er ein norsk jazzmusikar (tuba), og bror til jazzmusikaren Runar Tafjord. Han er mest kjend for at han er ein del av The Brazz Brothers. Han var med på å starte Ytre Suløens Jass Ensemble i 1973, og spelte med dei i 17 år.

Tafjord er utdanna ved Noregs musikkhøgskole i Oslo. Etter mange år i Kringkastingsorkestret starta han som frilans jazz- og studiomusikar. Som improvisatør har Tafjord utvikla ein særs utradisjonell spelestil, som har påverka komponistar og andre til å få augo opp for tubaen som instrument. 

Han har turnert med fleire internasjonale orkester og grupper, som t.d. the Scandinavian Tuba Jazz Inc. og Carla Bley Scandinavian Jazz Ensemble. Han har arbeidd med songar og skodespelar Elisabeth Lindland i fleire samanhengar.

Stein Erik har fire born, mellom dei hornisten Hild Sofie Tafjord.

Prisar og utmerkingar
---------------------

* 1991: Buddyprisen (den høgaste utmerkinga innan norsk jazz)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Stein Erik Tafjord» frå Wikipedia på bokmål, den 15. mars 2012.*

### Referansar

1. ↑  «Familie med kulturpott». *Sunnmørsposten*. 15. desember 2004. Arkivert frå originalen 28. september 2007.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
**Bjørnar Julius Olsen** (fødd 2. januar 1958) er ein norsk arkeolog.

Olsen tok magistergrad i arkeologi ved Universitetet i Tromsø i 1984. Han var så gjesteforsker ved University of Cambridge 1985-86, førsteamanuensis ved Universitetet i Tromsø frå 1988, fekk professorkompetanse i 1991, og vart professor i arkeologi ved UiT frå 1994. Han har deretter vore gjesteforskar ved University College London i 1997-98, og ved Stanford University i 2003, 2007-08 og 2013.

Han har publisert ei rekkje bøker, blant anna *Bosetning og samfunn i Finnmarks forhistorie* (1994), *Fra ting til tekst* (1997), *Samenes historie fram til 1750* (2003, med Lars Ivar Hansen), *In Defense of Things* (2010), *Persistent Memories* (2010, med Elin Andreassen og Hein Bjerck), *Archaeology: The Discipline of Things* (2012, med Michal Shanks, Timothy Webmoor og Chris Witmore) og *Ruin Memories: Materiality, Aesthetics and the Archaeology of the Recent Past* (redaktør saman med Þóra Pétursdóttir).

Han er i redaksjonen til ei rekkje arkeologiske tidsskrift, og har delteke i fleire sentrale akademiske komitear, mellom dei fagkomiteen for humaniora ved Noregs forskingsråd.

Olsen er spesialist i teoretisk arkeologi, materielle kulturstudiar og nordskandinavisk arkeologi, og har blant anna markert seg sterkt innanfor samisk arkeologi og samtidsarkeologi.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bjørnar Olsen» frå Wikipedia på bokmål, den 10. februar 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjoner av Bjørnar Olsen i BIBSYS
* Publikasjoner av Bjørnar Olsen i forskningsdokumentasjonssystemet CRIStin
* Universitetet i Tromsø Arkivert 2019-02-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS
* SUDOC

 |
Det høgaste punktet i Nederland
**Vaalserberg** er ein ås med ei høgd på 322,7 meter, og er det høgaste punktet i Nederland. Han ligg i provinsen Limburg i den søraustlegaste delen av landet i kommunen Vaals, om lag tre kilometer vest for Aachen.

Drielandenpunt

Trelandspunktet
---------------

Vaalserberg er òg kjend for å vere staden der grensene til Nederland, Belgia og Tyskland møtes. Derfor vert han stundom kalla *Drielandenpunt* («Trelandspunktet») på nederlandsk, *Dreiländereck* («Trelandshjørnet») på tysk eller *Trois Frontières* («Tre grenser») på fransk.

Mellom 1830 og 1919 var åsen til og med *Vierlandenpunt* eller «Firelandspunktet», då miniputtstaten Moresnet strekte seg frå dette punktet og sørover. Dette grensepunktet har gjort Vaalserberg til eit velkjent turistmål i Nederland med eit tårn på den belgiske sida (nederlandsk *Boudewijntoren*; fransk: *Tour Baudouin*) og gjev god utsikt til det omliggande landskapet. 

Koordinatar: 50°45′19″N 6°01′03″E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Bystryjkanalen
**Bystryjkanalen** (òg kalla **Donau-Svartehavet-kanalen**, ukrainsk Канал Дунай — Чорне море, rumensk: *Canalul Bâstroe*) er ein kanal i Donaudeltaet. Han var ein av dei viktigaste ukrainske vassvegane fram til 1959, då han mudra til og transporten stoppa opp.

Det har vore snakk om å opne opp kanalen att for transport. Planen var å lage ei ny rute frå Donanu til Svartehavet med redusert skipskostnader og ein alternativ veg til Romania. Økologar var derimot uroa over kva dette ville gjere med økosystemet i Donaudeltaet. Sidan det meste av Donaudeltaet ligg i Romania, har rumenske styresmakter snakka om å byggje ein 20 km lang kanal som ville ha teke unna det meset av vatnet frå den ukrainske delen av deltaet, slik at kanalen ikkje ville ha kunne nyttast.

Donaudeltaet har vore ein verdsarvstad sidan 1991 og Den europeiske unionen har ofte bede Ukraina om å stoppe prosjektet, og det same har Romania og USA. Worldwide Fund for Nature har sagt at kanalen trugar det viktigaste våtmarksområdet i deltaet, der 70 % av kvitpelikanen og 50 % av dvergskarven i verda lever. 

Ukrainske styresmakter sette i gang prosjektet offisielt 26. august 2004 og rumenske styresmakter annonserte planar om å ta saka til den internasjonale domstolen. I mai 2005 møttest deltakarane i Aarhuskonvensjonen og vart samde om politiske sanksjonar mot Ukraina. Ukraina melde at prosjektet foreløpig var stoppa i juni 2005, men planane er framleis aktive.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bystroye Channel» frå Wikipedia på engelsk, den 8. september 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Bystroye Canal (Documentary research)[*daud lenkje*]
2. ↑  (rumensk) "Canalul Bastroe - o posibila catastrofa ecologica?" ("The Bastroe Channel: a possible ecological catastrophe?", originally posted June 29, 2004 on www.vinatorul.ro available as an archive, archived November 1, 2004 on the Internet Archive.
3. ↑  *Romania to Build Counter-Canal in Donau’s Delta*, arkivert frå originalen 11. september 2004, henta 8. september 2012

Bakgrunnsstoff
--------------

* The Bystroye Canal in the ukrainsk Donau Delta – Questions and Answers[*daud lenkje*] (PDF) - criticism by the World Wildlife Fund (WWF).
* - www.bystroe.3x.ro Arkivert 2021-02-11 ved Wayback Machine. - The only nettstad that presents the whole issue from the early beginnings until the present with tons of maps, pictures, articles, ideas, plans and alternative proposals

Koordinatar: 45°21′13″N 29°41′58″E﻿
Fabrikklokala til SandnesGarn ved Foss-Eikeland i Sandnes.
Mariusgenseren er ein populær strikkegenser frå 1950-talet, lansert av Sandnes Uldvarefabrik i 1952.
**Sandnes Garn** (tidlegare *Sandnes Uldvarefabrik*) er ein garnfabrikk ved Foss-Eikeland i Sandnes kommune i Rogaland. Fabrikken er ein av dei eldste ullvarefabrikkane i landet, og er i dag ein leiande produsent av strikkegarn og industrigarn. Verksemda har om lag 95 tilsette og ein eksportandel på 27 %.

Sandnes Uldvarefabrik 1888-1986
-------------------------------

Sandnes Uldvarefabrik vart skipa i 1888. Dei fyrste bygningane vart reist i Vågen i Sandnes, og produksjonen kom i gang i 1889. Verksemda hadde stor vekst etter 1905, og fabrikken vart utvida i 1910. Det vart kjøpt inn kjembemaskiner i 1932. Sandnes Uldvarefabrik lanserte mariusgenseren i 1952 og strikkeklubben StrikkEss i 1954.
Strikkeklubben var lansert for å auka garnsalet.

Verksemda gjekk godt fram til midten av 70-talet, då ullvareprisane vart svært høge. I 1975 vart Sandnes Uldvarefabrik slegen saman med Sandnes Kamgarn Spinneri for å takla utfordringane i bransjen. Firmaet vart eit av dei marknadsleiande i Noreg, og heldt ein imponerande del av markedet for handstrikkegarn. 21. august 1978 brann ullvarefabrikken ned til grunnen. Under gjenreisinga vart fabrikken flytt til Foss-Eikeland utanfor Sandnes. I dag står kjøpesentret Vågen Amfi på branntomta til ullvarefabrikken.

Sandnes Kamgarn Spinneri 1906-1986
----------------------------------

*Sandnes Kamgarn Spinneri* vart skipa i Vågen av Walter Roff i 1906. Fabrikken vart utvida i 1932. Då Sygna Uldvarefabrik på Hermansverk gjekk konkurs i 1972, tok Kamgarnspinneriet over drifta der. Sandnes Kamgarn Spinneri fusjonerte med Sandnes Uldvarefabrik i 1975. Produksjonen på Hermansverk tok slutt i 1982. Merkenamnet Sandnes Kamgarn Spinneri avvikla i 1986, og all produksjonen vart flytt til Sandnes Uldvarefabrik sitt nye anlegg på Foss-Eikeland. Kamgarnspinneriet vart tømt for maskiner i 1988, og vart ombygt til kulturhus i 2000.

Sandnes Uldvarefabrik etter 1986
--------------------------------

I 1986 stod det moderne nybygget til Sandnes Uldvarefabrik på Foss-Eikeland ferdig. Verksemda vart kjøpt opp av Sagatex i 1995, men vart kjøpt att av lokale krefter i 2000. Dei nye eigarane investerte 15 millionar i ny maskinpark. Namnet vart endra til *SandnesGarn* i 2006.

Kjelder
-------

1. ↑  *Då moten kom. Frå vadmål til mikrofiber*, Hå: Hå kommune, 1998, s. 152. Fulltekstutgave fra Nasjonalbiblioteket.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Nettsidene til SandnesGarns
* Sandnes historie 1900-tallet Arkivert 2013-12-06 ved Wayback Machine.
* Optimisme på Sandnes Ullvare, Stavanger Aftenblad Arkivert 2014-02-21 ved Wayback Machine.
* Kamgarnspinneriet ble byens kulturstolthet, Stavanger Aftenblad Arkivert 2014-02-21 ved Wayback Machine.
**Brøknipa**, òg kjend som **Bruviknipa**, er det nest høgaste fjellet på Osterøy med ei høgd på 822 meter over havet og ligg på søraustsida av øya. Fjellet ruvar over bygda Bruvik og stig bratt opp frå Sørfjorden. Namnet nipa tyder nettopp framlutande fjelltopp eller berghammar med bratt framside.

Fjellet har ein primærfaktor på 525 meter over havet mot det høgare Høgafjellet, som er det høgaste fjellet på Osterøy med 868 meter over havet. Brøknipa har den 19. høgaste primærfaktoren i Hordaland. Like vest for Brøknipa ligg Utegardsnipa på 770 meter over havet. 

Det er eit populært fjell for turgåarar og det går stiar opp frå både Bruvik, Skaftå og toppen av Trollskaret. I tillegg kan ein gå på ski frå Njåstad om vinteren. 

* Brøknipa (Bruviknipa) til venstre.Brøknipa (Bruviknipa) til venstre.
* Toppen av BrøknipaToppen av Brøknipa
* Brøknipa sett frå andre sida av SørfjordenBrøknipa sett frå andre sida av Sørfjorden
* Utsikt frå Bruviknipa mot Vaksdal og UlvsnesøyUtsikt frå Bruviknipa mot Vaksdal og Ulvsnesøy

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Koordinatar: 55°43′30.983″N 14°6′4.0464″E﻿

**Brösarp** er ein tettstad i Tomelilla kommun i Skåne län i Sverige. I 2005 hadde tettstaden 700 innbyggjarar. 

Brösarp ligg på Österlen, frå gammalt av med skysstasjon og gjestgjevari langs landevegen frå austkysten mot Ystad for dei som skulle til kontinentet. Brösarp har ein godt vitja museumsjernbane, Skånska järnvägar, som om sommaren trafikkerer Sankt Olof via Vitaby.

Samskipnadar med sete i Brösarp er Brösarps Idrottsförening (fotball og styrkeløft) og Andrarums Idrottsförening (orientering) samt Brösarps speideravdeling.

Brösarps backar
---------------

Utsikt over Brösarps backar.
Brösarps backar er eit bakkelandskap i nærleiken av Brösarp. Bakkane, som er avleiringar frå den siste istida, vert halde opne på grunn av beiting. Dei er kalkhaldige og består først og fremst av sandjord. Området er kjent for den rike floraen sin.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Brösarp» frå Wikipedia på bokmål, den 30. juni 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Kart over Brösarp Arkivert 2005-01-23 ved Wayback Machine.
* Tomelilla Turistbyrå: Brösarps Vägstation Arkivert 2009-04-21 ved Wayback Machine.
* Tomelilla och Brösarps Biografer

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Jouko Yrjö Nikkanen** (31. desember 1914–18. november 1985) var ein finsk spjutkastar, verdsrekordhaldar i øvinga 1948-53. Han vann OL-sølv i 1936 og to EM-sølv. Han var fødd i Karelen i dåverande Finland, seinare Sovjetunionen og Russland.

Nikkanen vann sølvmedaljen under Sommar-OL 1936 i Berlin med eit kast på 70,77 meter, tyskaren Gerhard Stöck vann gullmedaljen. Den 25. august 1938 sette han verdsrekord i spjutkast med 77,86 m i Kymmene. Vel ein veke etterpå vart han andremann i spjut då EM i friidrett 1938 fann stad, landsmannnen Matti Järvinen vart hans overmann. Seinare på hausten, den 16. oktober, forbetra Nikkanen verdsrekorden til 78,70 meter i eit stemne Kotka. Denne rekorden stod i nesten 15 år.

Nikkanen var aktiv også etter andre verdskrigen. Ved europameisterskapen 1946 i Oslo vann han si internasjonale sølvmdalje nummer tre, svenske Lennart Atterwall kasta lengst i tevlinga.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* OL 1936 i Berlin: Sølvmedalje – 70,77 m, bakom Gerhard Stöck (71,84 m)
* EM 1938 i Paris: Sølvmedalje – 75,00 m, bakom Matti Järvinen (76,77 m)
* EM 1946 i Oslo: Sølvmedalje – 67,50, bakom Lennart Atterwall (68,74 m)

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Yrjö Nikkanen» (på engelsk). olympedia.org. Henta 12. februar 2023.
* «Yrjö Nikkanen» (på engelsk). Track and Field Statistics. Henta 12. februar 2023.
**Bolsjaja Koksjaga** (russisk Большая Кокшага; marisk Кугу Какшан, *Kugu Kakšan*) er ei elv i Kirov oblast og Mari El i Russland og ei av sideelvane til Volga frå venstre. Elva er 297 km lang og har eit nedslagsfelt på 6 330 km². Elva tilførsel av vatn frå snø og regn, og frå november til april er elva vanlegvis islagd. 

Elva spring ut frå barskogane i Kirov oblast der området er tynt folkesett av russarar og marifolket. Dei største busetjingane ved Koksjaga er Kiknur og Santsjursk i Kirov oblast. I Mari El renn elva gjennom Marisenkinga, der ein finn blandingsskog og myrområde. Her finn ein òg Bolsjaja Koksjaga-reservatet. Bolsjaja Koksjaga renn òg gjennom Kujbysjev-reservoaret, og så ut i Volga nær Koksjaisk i Mari El.

Den største sideelva til Bolsjaja Koksjaga er Bolsjoj Kundysj.

Rafting
-------

Rafting er populært på Bolsjaja Koksjaga om våren frå april til mai. Om sommaren vert elva grunn og blokkert av tømmerstokkar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Bolshaya Kokshaga River» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2008.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Sandnessjøen kyrkje** er ei krosskyrkje i gotisk stil bygd i 1882 i Sandnessjøen sokn i Nord-Helgeland prosti. 

Kyrkja skal vere bygd med 600 plassar, utan at det inneber at det med dagens krav til branntryggleik og komfort er plass til så mange menneske i kyrkja. Kyrkja vart bygd under namnet *Stamnes kyrkje*. I Sandnessjøen kallar dei gjerne kyrkja for *Helgelandsbrura*.

Historie
--------

Sandnessjøen med kyrkja på slutten av 1800-talet. 
Foto:
Axel Lindahl

Då Vefsn sokn vart utskilt frå Alstahaug ved kongeleg reskript 6.3.1767, vart det samstundes bestemt at Sandnes kapell, som var forfalle og uhøveleg for kyrkjelyden, skulle rivast, og i staden skulle dei byggje ei ny kyrkje på Stamnes og opprette eit Stamnes sokn med gardane Sund, Hellesvik, Fornes, Selvågan, Moen, Løkåsen, Simsøya, Tømmervik, Leland, Breiland, Nordnes, Tovåsen, Vatnet, Sommerset, Leira, Drogsåsen, Forsland, Forslandsdalen, Langforsen, Nyland, Valberg, Kvitingen, Tjærstad, Dagsvik, Ottingen, Laingen og Remnes.

11.12.1861 vart Stamnes gjort til hovudsokn i Alstahaug prestegjeld. 18.9.1914 vart Leirfjord skilt ut frå Stamnes sokn som eit eige Leirfjord sokn. Det er sidan gjort fleire endringar i soknegrensene. Frå 1.7. 1948 vart soknenavnet Stamnes endra til Sandnessjøen. 

Ved kgl.res. 16.2.1881 vart det tillate å rive den gamle kyrkja på Stamnes og oppføre ei ny i staden.

### Diverse

I 1993 var Sandnessjøen kyrkje motiv på eit frimerke (NK nr 1191).

Kjelder
-------

* Liste over norske kyrkjer Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
* Nettsida til Sandnessjøen sokn Arkivert 2007-09-28 ved Wayback Machine.
* Riksarkivet Arkivert 2007-06-09 ved Wayback Machine.

1. ↑  Kyrkjebyggdatabasen oppgir 380 plassar (lese på nett 8.mars 2013)

Bakgrunnsstoff
--------------

* 

* Sandnessjøen kyrkje i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren

| * v
* d
* e
Kyrkjer i Nord-Helgeland prosti |
| --- |
| Aldersund · Alstahaug · Bardal · Dønnes · Handnesøya · Herøy · Husby · Hæstad · Leirfjord · Lovund · Lurøy · Løkta · Moflag · Nesna · Nordvik · Rødøy · Sandnessjøen · Skålvær · Sørfjorden · Tjongsfjorden · Tjøtta · Træna · Vandve |
Koordinatar: 56°17′56.627″N 15°59′47.173″E﻿

Minnesmerke over freden i Brömsebro (1645)
**Brömsebro** er ein tidlegare tettstad i Karlskrona- og Torsås kommun i Blekinge og Kalmar län i Sverige. I 2005 hadde staden 213 innbyggjarar, 133 av desse i Karlskrona kommune. Tilsvarande tal for 2010 var 138, der 84 var i Karlskrona, noko som gjorde at staden mista sin status som tettstad (tätort) i Statistiska centralbyrån sine lister.

Brömsebro ligg om lag 22 kilometer nordaust for Karlskrona. Brömsebro låg på grensa mellom Sverige og Danmark før 1658. Ved freden i Roskilde vart Skåne, Halland og Blekinge svensk.

Brömsebro var to gonger åstad for samtalar om fred mellom Sverige og Danmark, først i 1541 og så den meir kjende freden i Brömsebro i 1645. Nær staden ligg òg ruinane etter ei dansk festning kjend som Brømsehus.

Kjelder
-------

1. ↑  Statistiska Centralbyrån 1960-2005 (besøkt 21. juni 2013)
2. ↑  Statistiska Centralbyrån (besøkt 18. juni 2013)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Bygging av sykkelveg i Finland.
**Vegarbeid** kan vera alt frå arbeid med skogsvegar til bygging av motorvegar. I tidlegare tider vart vegarbeid utført manuelt, men hestar vart nytta til transport. I dag vert det nytta anleggsmaskinar til det meste, men det er framleis bruk for manuelt arbeidskraft til ymse monteringsarbeid.

Fjerning av masse
-----------------

Boring med fjellborerigg.
I samband med vegbygging er det som oftast naudsynt å grava ut og transportera bort masse. Om det er fjell som må transporterast bort vert massen det nytta som fyllmasse på andre parti av vegen. Om det er lausmasse vert dette arbeidet utført med gravemaskinar og dumparar eller lastebilar. Der det er fjell lyt ein fyrst bora ned til høveleg djupn og skyta ut fjellet. Til boringa vert det nytta fjellboreriggar. Transporten av masse forgår med dumpar eller dumparbil.

Tunneldriving
-------------

I land med mykje fjell, som til dømes Noreg og Sveits vert vegar ofte lagt i tunnel. Nokre gongar er dette den einaste praktiske løysinga, andre gongar vert det gjort av omsyn til rasfare. Tunneldriving var tidlegare eit tungt og farefullt arbeid. I dag vert det nytta maskinar for å driva nye tunellar. I laust fjell kan ein nytta tunellboremaskinar, men i hardt fjell lyt ein sprenga ut tunnelar. Det vert då nytta fjellboreriggar. Etter sprenging vert skotensteinen frakta ut av tunnelen med dumparar.

Brubygging
----------

Ei bru som kryssar ein veg.
I samband med vegbygging vert det ofte bygt bruer over elvar, djupe dalar og fjordar. Eit av dei vanlegaste byggemateriala er armert betong, men stål vert òg nytta. Små og mellomstore bruer vert ofte bygde av same entreprenør som er ansvarleg for vegen, medan større bruer kan vert utsette på eigne anbod.

Rassikring
----------

I bratte fjellsider er det ofte fare for ras på grunn av stein som losnar når frosten arbeider med han eller på grunn av at rennande vatn grev bort lausmasse som held han fast. Det er difor ofte naudsynt å sprenga bort stein i fjellsider over vegen. Mindre stein kan òg fangast opp med kraftige stålnett.

Sjå òg
------

* Anleggsreiskap
* Anleggsmaskin
HBM-Nobas veghøvel i arbeid.
**Veghøvel** er ei anleggsmaskin som vert nytta for å fordela og planera masse. Dei vert òg nytta for snørydding og for å fjerna is om vinteren. 

Maskinene har motor og førarhus bak og skjeret er montert under ein lang bom som går frå den bakre delen til framakselen. Det er vanleg med boggi bak, med drift på begge akslingane. I tillegg til skjeret under hovudbommen er det vanleg med eit frontskjer, slik at ein kan utføra to arbeidsoperasjonar samstundes. Av og til vert det i tillegg montert eit riveliknande skjer bak maskina. I tillegg til styring på framakselen har mange maskinar rammestyring mellom bommen og driveininga, slik at bakenden kan styrast utover i sving. Dette gjer det muleg å arbeida i skarpe svingar, som til dømes i rundkøyringar og krappe svingar

Soge
----

Ein Twin City 25 som trekkjer ei vegskrape i Nordakota rundt 1918.
Veghøvlane utvikla seg frå hestedregne vegskraper, som opphavleg var laga av tre. Då traktorar vart tilgjengelege vart dei etter kvart nytta for å trekkja vegskraper. På grunn av den større trekkrafta måtte sterkare skraper av stål verte tekne i bruk.

Mange av dei fyrste sjølvgåande veghøvlane var bygde opp rundt motor og drivverk henta frå landbrukstraktorar. Etter kvart vart maskinene bygde som veghøvlar frå grunnen av.

Produsentar
-----------

* Caterpillar
* Deere & Company
* Komatsu
* New Holland Construction
* Terex
* Volvo Construction Equipment

Kjelder
-------

1. 1 2  König, H. *Maskinen im Baubetrieb*, 2. utg. Vieweg+Teubner Verlag, 2008.
2. ↑  Hedell, O. *Från Munktells till Valtra - en 75-årig traktorepok*, LRF Media, 2000.

Sjå òg
------

* Vegskrape

| * v
* d
* e
Anleggsmaskinar |
| --- |
| Gravemaskin**·** Traktorgravar**·** Bulldosar**·** Hjuldosar**·** Hjullastar**·** Teleskoplastar**·** Beltelastar**·** Anleggstraktor**·** Dumpar**·** Sjaktvogn**·** Veghøvel**·** Asfaltleggjar**·** Vegvals**·** Platevibrator**·** Påledrivar**·** Borerigg**·** Anleggskompressor **·** Steinknusar |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN

 |
**Tanja Poutiainen** (fødd 6. april 1980) er ein finsk tidlegare alpinist frå Rovaniemi som vann fire VM-medaljar og ein OL-medalje i storslalåm og slalåm. Ho vann FIS-pokalane som beste utøvar i både slalåm og storslalåm i 2005-sesongen og i storslalåm i 2009.

### Aktiv

I 1997 vart Poutiainen junior-verdsmeister i slalåm. To veker seinare deltok ho i sitt fyrste verdscuprenn. Hennar og Finlands fyrste pallplassering i eit verdscuprenn i alpine kom 9. desember 2001 i Sestriere, der ho vart nummer to bak svenske Anja Pärson. I februar 2004 stod ho på toppen av sigerspallen i verdscupen for fyrste gong, og det på finsk heimegrunn i Levi der ho vann eit slalåmrenn framon Elisabeth Görgl frå Austerrike.

Gjennom 2005-sesongen kapra Poutiainen ti pallplassar, av dei fire sigrar. Ved sesongslutt stod ho att som vinnar av både slalåm- og storslalåm-cupen, og kom på femteplassen i verdscupen i alpine greiner. Under VM 2005 i Santa Caterina enda ho opp med to sølvmedaljar: I storslalåm bak svenske Anja Pärson, og i slalåm bak kroatiske Janica Kostelić.

Under Vinter-OL 2006 tok Poutiainen ein ny sølvmedalje i storslalåm, bak Julia Mancuso frå USA. Ved alpint-VM 2009 i Val-d’Isère fekk ho bronsemedaljar i storslalåm såvel som slalåm. I 2009 vann ho elles FIS-pokalen i storslalåm for andre gong. Sjetteplassar i slalåm var hennar beste resultat både under vinterleikane 2010 og alpint-VM 2011. I januar 2011 vann Poutiainen sin 11. og siste rennsiger i verdscupen i ei slalåmtevling i Flachau.

Poutiainen deltok i sitt niande verdsmeisterskap i alpine greiner i 2013. Etter fyrste slalåmomgangen låg ho på andreplassen, men etter ein heller svak andreomgang førte henne på fjerdeplass. Ved sesongslutt i 2014 la ho konkurranseskia på hylla.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar

* *Denne artikkelen bygger på «Tanja Poutiainen» frå Wikipedia på tysk, den 21. november 2014.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Jesus stiller stormen på Genesaretsjøen. Denne forteljinga finst i alle dei tre synoptiske evangelia, men ikkje Johannes-evangeliet.
**Dei synoptiske evangelia** i Det nye testamentet er evangelia etter Matteus, Markus og Lukas. Desse tre evangelia har ei felles ramme om framstillinga av Jesu liv og virke. Dei startar med ein omtale av Johannes døyparen, sidan fortel dei om Jesu forkynning og virke i og omkring Galilea, og til sist fortel dei om inntoget i Jerusalem og Jesu liding, død og oppstode.

Evangelia har òg mykje fellesstoff: Vi kan finne att nesten heile innhaldet i Markus-evangeliet i evangelia etter Matteus og Lukas. Dessutan har både Matteus og Lukas 
mykje stoff felles som ikkje er å finne att i hos Markus.

Det er òg skilnader mellom dei synoptiske evangelia: Markus-evangeliet er stuttare enn dei andre. Hos Lukas er nær halvparten og hos Matteus er om lag tredjeparten særstoff dei er aleine om. Framstillinga kan elles variere mellom evangelistane.

For å få fram skilnader og fellestrekk kan dei tre evangelia setjast opp i spalter ved sidan av kvarandre i ein *synopse* av gresk *synopsis* = *samsyn*. Tilsvarande kallast dei tre evangelistane *synoptikarane*.

Evangelie-synopse
-----------------

Ei synoptisk framstilling av likninga om saltet vil sjå slik ut:

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Matt 5,13**

De er saltet på jorda!
Men misser saltet si kraft,
kan det då verta til salt att?
Det duger ikkje lenger til noko:
folk kastar det ut og trakkar det ned. | **Mark 9,49-50**
For kvar og ein skal saltast med eld.
Salt er ein god ting.
Men misser saltet si kraft,
kan det då verta til salt att?

Ha salt i dykk sjølve, og hald fred med kvarandre! | **Luk 14,34-35**

Salt er ein god ting.
Men misser saltet si kraft,
kan det då verta til salt att?
Det duger korkje i mold eller møk;
dei kastar det ut.
Den som har øyro å høyra med, han høyre! |

Kjelder
-------

* Det norske Bibelselskap, 1993 (1998): Evanglie-synopse
* Det norske Bibelselskap, Bibelen, omsetjing 1978
Killary Harbour sett frå vegen til Leenaun
**Killary Harbour** (irsk *An Caoláire Rua*) er ein fjord på Irland. Det er omstridd om han vart danna av ein isbre eller ikkje. Han dannar delvis grensa mellom grevskapa Galway og Mayo. Fjorden er 16 km lang og i midten er han over 45 meter djup. 

På nordsida ligg fjellet Mweelrea med ei høgd på 817 meter. Rett over fjorden, på sørsida og nær munningen ligg grenda Rossroe og det tidlegare ungdomsherberget An Óige som ikkje er i bruk lenger. Denne bygningen var ombygd og utbygd og var tidlegare eit ganske så flott hus som vart nytta av Ludwig Wittgenstein, den kjende filosofen, som ein roleg stad for å skrive like etter den andre verdskrigen. Ein plakett til minne om dette vart avdekt av president Mary Robinson i 1993. Jordbruk er ei viktig næring i området og ved Rossroe ligg eit lakseoppdrettsanlegg, medan blåskjelflåtar er vanlegare i aust.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Killary Harbour» frå Wikipedia på engelsk, den 11. oktober 2007.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Killary Harbour**

Koordinatar: 53°37′N 9°48′W﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames

 |
**Anerood Jugnauth** (fødd 29. mars 1930) er ein mauritisk politikar frå byen Vacoas-Phoenix i distriktet Moka, og har sete som både statsminister og president på Mauritius. 

Han vart statsminister i landet fyrste gong i 1982, som Seewoosagur Ramgoolam sin etterfylgjar. Jugnuath vart sitjande i fire samanhengjande periodar, frå 1982 til 1995, og er med det den som til no har vore statsminister lengst på Mauritius. I år 2000 vart han statsminister på nytt, men gjekk av i 2003 då han vart etterfølgd av Paul Bérenger. 

I 2003 vart Jugnauth vald til president, og han sat som president samanhengjande fram til 2012. I 2014 vann partiet hans valet og han vart utnemnd til statsminister igjen. Han gjekk av att i januar 2017, på grunn av høg alder, og let sonen Pravind Jugnauth overta som statsminister.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Anerood Jugnauth» frå Wikipedia på engelsk, den 3. august 2010.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* Munzinger (iba)

 |
| Faktor | Namn | Symbol |
| --- | --- | --- |
| 1024 | yotta | Y |
| 1021 | zetta | Z |
| 1018 | exa | E |
| 1015 | peta | P |
| 1012 | tera | T |
| 109 | giga | G |
| 106 | mega | M |
| 103 | kilo | k |
| 102 | hekto | h |
| 101 | deka | da |
| 10−1 | desi | d |
| 10−2 | centi | c |
| 10−3 | milli | m |
| 10−6 | mikro | µ |
| 10−9 | nano | n |
| 10−12 | pico | p |
| 10−15 | femto | f |
| 10−18 | atto | a |
| 10−21 | zepto | z |
| 10−24 | yokto | y |

**Kilo** (symbol **k**) er eit SI-prefiks i SI-systemet som representerer 103 eller 1 000.

I frankrike vart det teke i bruk i måleeiningar frå 1795. Kilo kjem frå gresk χίλιοι, som betyr *tyder*.

Kilo er ofte brukt aleine som eit forkorta uttrykk for kilogram (kg). Andre kilo-nemningar folk er vande med er lengdemålet kilometer (km), og måleeingane for elektrisitet: kilovolt (kV), kilowatt (kW) og kilowattime (kWh).

På engelsk er det au vanleg å bruke symbolet **k** i tydinga *tusen* for ikkje-SI-einingar. Dette gjelder spesielt pengar, folk og til dels år.

**Kilo** er au bokstaven K i det internasjonale fonetiske alfabetet.

I EDB kan kilo referere til 1 024 (210), i staden for 1 000. Spesielt når det er i bruk som eit prefiks til byte, det vil si kilobyte, er denne tydinga vanleg.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Justervesenet[*daud lenkje*]
**Geez** eller **ge'ez** er eit gammalt sørsemittisk språk som oppstod i dagens Eritrea og nordlege Etiopia på Afrikas horn. Det var seinare offisielt språk i kongeriket Aksum og ved det etiopiske keisarhoffet. I dag er geez liturgisk språk innan delar av etiopisk kristendom og jødedom.

Historie
--------

Geez blei tala av semittar som vandra inn til Etiopia frå sørlege Arabia i førkristen tid, og blanda seg med den eldre hamittiske folkesetjinga. Geezskrifta, som blir kalla fidel, blei utvikla frå det sørarabiske alfabetet. Dei eldste geez-tekstane er innskrifter frå 300-talet. Som i andre semittiske språk hadde ikkje skrifta vokalteikn, men desse blei lagde til i dei påfølgjande hundreåra gjennom små strekar eller mindre endringar av konsonantteikna. 

Etiopisk bibelside frå 1900-talet.
Geez-omsetjinga av Bibelen stammar frå rundt år 500. Fleire andre kristne tekstar, som apokryfa og salmar, finst også nedskrivne på geez. Etiopiske jødar bruker ei geez-omsetjing av sine heilage tekstar (hovudsakleg frå Tanákh, den hebraiske bibelen). Eit anna viktig geezverk er Kebra Nagast, som både ein del kristne og rastafariar reknar som guddommeleg inspirert.

Frå 900-talet blei geez avløyst som talespråk av språk som tigrinja og amharisk. Den etiopiske kyrkja og etiopiske jødar har halde på geez som liturgisk språk.

Kjelder
-------

1. ↑  Ethnologue-tal frå 1998

* «geez» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Geez**

  



|  |
| --- |
| **Semittiske språk** |
| **Austsemittisk:** akkadisk |
| **Nordvestsemittisk:** ugarittisk**·** hebraisk**·** arameisk**·** arabisk**·** maltesisk |
| **Sørsemittisk:** geez**·** amharisk**·** tigrinja**·** tigré**·** gurage**·** harari |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* UNESCO lang
* NDL

 |
| Këlcyrë |
| --- |
| Frå sentrum i Këlcyrë Frå sentrum i Këlcyrë |
| 

|  |
| --- |
|  |
| **Byvåpenet til Këlcyrë** |

 |
| Styresmakter |
| Land  Region | Albania  Gjirokastër |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  305 km² |
| Innbyggjarar  - By (2011) | 6 113 |
| Koordinatar | 40°19′0″N 20°12′0″E﻿Koordinatar: 40°19′0″N 20°12′0″E﻿ |
| Tidssone | CET (UTC+1) |
| Plassering |
| Këlcyrë kommune innafor regionen GjirokastërKëlcyrë kommune innafor regionen Gjirokastër |

**Këlcyrë** er ein by og ein kommune i regionen Gjirokastër i Albania. Kommunen ligg sør i landet og grensar i nord til regionen Berat.

Kommunen vart oppretta gjennom ei admininistrasjonsreform i 2014, ved at den tidlegare bykommunen Këlcyrë vart slått saman med landkommunane Ballaban, Sukë og Dishnicë. Dei tidlegare kommunane inngår no som kommunaleiningar i den nye storkommunen. Kommunen har hovudsete i Këlcyrë.

Ved folketeljinga i 2011 hadde den dåverande bykommunen 2 651 innbyggjarar, medan dei fire kommunane som i dag utgjer storkommunen Këlcyrë, til saman hadde 6 113 innbyggjarar.

Tidlegare administrativ inndeling
---------------------------------

Fram til år 2000 var dei tidlegare by- og landkommunane ein del av distriktet Përmet. Den dåverande bykommunen omfatta sjølve byen Këlcyrë og busetnadene

* Fshat Këlcyrë
* Mbrezhdan
* Maleshovë
* Limar
* Leskaj

Referansar
----------

1. 1 2  Folketeljing 2011
2. 1 2  Kommunereforma i 2014
3. ↑  Regionreforma i 2000
**Aneto** er det høgaste fjellet i Pyreneane og i Aragon og det tredje høgaste fjellet i Spania med ei høgd på 3404 meter over havet. Det ligg i den spanske provinsen Huesca, den nordlegaste av tre provinsar i Aragon. Det dannar den sørlegaste delen av Maladeta-massivet. Det er òg kjend som *Pic de Néthou* på fransk, men dette namnet er lite nytta sidan heile fjellet ligg i Spania.

Den største isbreen i Spania ligg på Aneto. I 2005 dekte han 0,79 km², men krympar raskt på grunn av aukande sommartemperaturar og mindre nedbør om vinteren. På 1800-talet var isbreen over 2 km² stor (Boletín Glaciológico Aragonés, 2004).

Klatring
--------

Den vanlegaste ruta til toppen av fjellet starta frå Renclusehytta (2140 moh). Frå her går ruta over den lengste delen av isbreen, som strekkjer seg nordover frå toppen. Ved toppen ligg eit kort klippeparti kalla Mohammedbrua. Det er ein smal rygg med store, stabile blokker med bratte stup på begge sider. På toppen av fjellet står ein imponerande kross og ein har utsyn mot det snødekte Maladetamassivet i nord og Alto Aragon-regionen i sør. 

18. juli 1842 nådde Platon de Tchihatcheff, ein tidlegare russisk offisier som budde i Luchon, fjelltoppen frå Bagnères-de-Luchon i lag med guidane Pierre Sanio de Luz, Luchonnais Bernard Arrazau og Pierre Redonnet. Med i laget var òg Albert de Franqueville, ein normannisk botanist og guiden hans Jean Sors.

Den første vinterstiginga av fjellet vart gjort 1. mars 1878 av Roger de Monts, B. Courrèges og B. og V. Paget.

Panoramautsyn over Maladetamassivet.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Informasjon om klatring på Aneto (spansk)
* Informasjon om isbreane i området

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Aneto» frå Wikipedia på engelsk, den 13. mai 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2
2. ↑  Spansk natur: Aneto

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
Dei rekonstruerte leivningane etter Bäckaskogskvinna på Historiska museet i Stockholm plassert slik dei vart funne i grava
**Bäckaskogskvinna** eller **Barumskvinna** er den moderne nemninga på eit funn av beingrinda til ei kvinne frå eldre steinalder som vart gjort i 1939 under vegarbeid attmed Oppmannasjön to kilometer nord for Bäckaskogs kongsgard i nærleiken av Barum nordaust for Kristianstad i Skåne i Sør-Sverige. Ifylgje ei radiologisk tidfesting har ho levd ein eller annan gong i tida mellom 7010 og 6540 f.Kr.

Analyser av leivningane har synt at kvinna har vore 1,51 meter høg, spenstig, og at ho har fødd fleire born. Då ho døydde, var ho om lag 45 år gamal, men kva ho døydde av, er ukjent. Ho hadde nedslitne tenner, og har levd av kjøt, truleg òg fisk. Livsgrunnlaget i denne tida var jakt og sanking. Spor etter buplassar med reiskapar og matavfall syner at det har vore småsamfunn samansett av nokre familiar eller grupper. Det er truleg dei kan ha flytta mellom busetnader på ulike stader i løpet av året for å få størst sesongmessig utbytte av jakt og fiske, og av å sanke bær, frukt og anna som kunne etast av det som skog, elv og sjø hadde å by på.

Kvinna har vore jordfesta på seremonielt vis. Ho var plassert i sittande stilling i ei 1,2 meter djup grop i jorda, med beina oppdregne og hendene lagt framfor brystet. Restar i jorda tyder på at ho har vore sveipt i eit skinn, og pollenkorn som vart funne, fortel at jordfestinga gjekk føre seg då bjørka og hasselen hadde teke til å bløme på vårparten. Ho hadde fått med seg i grava eit godt spjut av små flintegger festa i ein elgknokkel, brukbart til jakt på både småvilt og storvilt. Dessutan hadde ho fått med seg ein reiskap av ein kløyvd knokkel av elg utforma med ei egg i eine enden, og som kan ha vore nytta til å grave i jorda med.

Grava med kvinneleivningane er rekonstruert i utstillinga i Statens historiska museum i Stockholm.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bäckaskogskvinna på Historiska museet i Stockholm.