recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**Glory Alozie Oluchi** (fødd 30. desember 1977) er ein tidlegare friidrettsutøvar frå Amator i delstaten Abia i Nigeria. Ho representerte heimlandet Nigeria til 2001, frå 2002 tevla ho for Spania. Alozie vart afrikameister 1996 og 1998 på 100 meter hekk og i 2002 europameister i same øvinga. I 1999 og 2000 tok ho sølvmedaljen på korthekken under høvesvis Friidretts-VM og Sommar-OL.

Aktiv
-----

Alozie tok steget opp i verdseliten i 1998, ein sesong der ho forsvarte meistertittelen i afrikameisterskapen på 100 meter hekk med eit finaleløp på 12,77 sekundar. Knapt to veker føre meisterskapen i Dakar sette ho afrikarekord på distansen med 12,44 i eit stemne i Monaco. Under VM i friidrett 1999 i Sevilla tangerte ho rekorden og vann VM-sølv, slått med sju hundredels sekund av Gail Devers frå USA. Året etter vann Alozie ein ny sølvmedalje på korthekken då Sommar-OL 2000 fann stad i Sydney, med tida 12,68 sekundar var ho tre hundredels sekund attom vinnaren Olga Sjisjigina.

Frå 2002 representerte Alozie Spania. Under EM i friidrett 2002 i München sprang ho inn til fjerdeplass på 100 meter med tida 11,32 sekundar, dagen etter vann ho ein klar siger på 100 meter hekk på tida 12,73. Sidan vart Alozie nummer fire på 100 m hekk både i VM 2003 og EM 2006, begge gongane utan å vere nær medalje.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Glory Alozie» frå Wikipedia på engelsk, den 9. august 2019.*
* *Denne artikkelen bygger på «Glory Alozie» frå Wikipedia på tysk, den 9. august 2019.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* «Glory Alozie» (på engelsk). Olympedia. Henta 6. mars 2023.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
**Jens Fredrik Wilhelm Schroeter** (21. mai 1857–27. april 1927) var ein norsk astronom. 

Han var fødd i Drammen som son av skipskaptein Fredrik Julius Bech Schroeter og kona Julie Schroeter. Familien på farssida hadde flytta til Noreg frå Langeland i Danmark i 1787. Gjennom systera Jenny, var han svogeren til presten Jens Jonas Jansen og onkel til historikaren Einar Jansen. Schroeter sjølv vart ikkje gift.

Han tok artium i 1872, og cand.real.-graden i 1882. Interessa frå astronomi kom heilt frå barndommen, då faren lærte han om dyrekrinsen, planetane og korleis han kunne bruke ein sekstant. Han arbeidde ved observatoriet i Bossekop frå 1882 til 1884, og som assistent ved Det norske meteorologiske instituttet frå 1884 til 1888. Frå 1888 til 1890 var han observatør i utlandet, men i 1891 kom han attende til Noreg som observatør ved Universitetet i Kristiania i 1891. Direktøren ved observatoriet sidan 1890 var professor Hans Geelmuyden, og då Geelmuyden pensjonerte seg som professor i 1919, vart han erstatta av Schroeter. Schroeter var òg redaktør for den offisielle norske almanakken, etter Geelmuyden.

Han var òg redaktør for tiddsskriftet *Nordisk astronomisk Tidsskrift*, og var medlem av Det norske vitskapsakademiet. Dei akademiske publikasjonane hans var stort sett på tysk. Utafor astronomien medverka han òg til leksikonet *Salomonsens Konversationsleksikon*, i tillegg til almanakken. Han døydde i 1927 i Oslo.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jens Fredrik Schroeter» frå Wikipedia på engelsk, den 18. juni 2016.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. 1 2 3 4 5  Jelstrup, Hans S. (1954). «Schroeter, Jens Fredrik Wilhelm». I Jansen, Einar; Svendsen, Paulus. *Norsk biografisk leksikon* **12** (1st utg.). Oslo: Aschehoug. s. 541–543.  CS1 maint: Multiple names: editors list (link)
2. ↑  Berggrav, Eivind (1934). «Jansen, Jens Jonas Elstrand». I Jansen, Einar. *Norsk biografisk leksikon* **6** (1st utg.). Oslo: Aschehoug. s. 587–591.
3. ↑  Arntzen, Jon Gunnar (2002). «Einar Jansen». I Helle, Knut. *Norsk biografisk leksikon* **5**. Oslo: Kunnskapsforlaget. Henta 18. juni 2016.
4. ↑  Henriksen, Petter, red. (2007). «Hans Geelmuyden – norsk astronom». *Store norske leksikon*. Oslo: Kunnskapsforlaget. Henta 18. juni 2016.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Norsk biografisk leksikon
* Store norske leksikon
* Historisk befolkningsregister
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Kristoffer Teige** (21. oktober 1887–9. oktober 1967) var ein norsk bonde, hardingfelespelemann og folkesongar frå Teige i Skifjorden i Hyllestad i Sogn og Fjordane.

Bakgrunn
--------

Kristoffer Teige vart fødd i Teige i Hyllestad, som son av Nikolai C. Teige (f. 10.12.1856 i Skifjord i Hyllestad) og Maargrete J. Teige (f. Bordvik, 28.10.1859).
Han var gift med Anna Kristine Teige (f. Myklebust, 1891).

Spelemann
---------

Kristoffer Teige var sjølvlærd, og laga seg fele i 6-årsalderen. Seinare kjøpte han ei hardingfele i Bergen. Han hadde tradisjon frå lokale eldre spelemenn, mellom andre Edvard Brendehaug frå Fjaler kommune. 

Teige var spelemann i mange bryllaup, og han har spelt på fleire kappleikar. NRK gjorde lydopptak av Teige på slutten av 1950- og byrjinga av 1960-talet.

Musikalsk ettermæle
-------------------

Unni Løvlid har brukt materiale etter Kristoffer Teige på plateutgjevinga «So ro liten tull» frå 1999. Også folkemusikkgruppa Bufaste tonar har brukt materiale etter Teige.

Prisar og utmerkingar
---------------------

I 1967 vart Kristoffer Teige heidra med Kongens Fortenestemedalje i sølv.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane sin utøvardatabase
* Lydopptak av Kristoffer Teige kan du høyre her. Opptaka er gjort av Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane, musikkavdelinga.
**Jens Edvin Andreassen Skoghøy** (fødd 16. februar 1955 i Tromsø) er ein norsk jurist og dommar i Høgsterett. Han tiltredde som høgsterettsdommar 15. august 1998.

Han tok juridisk embetseksamen i 1980. Han var deretter dommarfullmektig i Tromsø byrett 1980-81, sekretær for Straffelov-kommisjonen 6 månader i 1981, forskingsstipendiat ved Nordisk institutt for sjørett ved Universitetet i Oslo i 1982 og privatpraktiserande advokat 1983-1987. Han blei advokat med møterett for Høgsterett i 1988. Han var utdanningsstipendiat ved Institutt for rettsvitskap ved Universitetet i Tromsø 1988-1990, og vart dr. juris i 1990. Han var professor i rettsvitskap ved Universitetet i Tromsø frå 1990 til 1998.

Skoghøy har skrive ei rekkje bøker i blant anna panterett og sivilprosess.

Kjelder
-------


* Jens Edvin Andreassen Skoghøy hos domstol.no, vitja 15. juni 2010

Bakgrunnsstoff
--------------

* Publikasjonar av Jens Edvin A. Skoghøy i BIBSYS
* Publikasjonar av Jens Edvin A. Skoghøy i forskingsdokumentasjonssystemet Cristin


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* CRIStin

 |
Koordinatar: 71°42′S 72°41′W﻿

**Gluck Peak** er eit fjell, 335 moh, 6,5 nautiske mil sør-sørvest for Mount Borodin og like nord for Alyabievbreen, som ligg mellom foten av Bennett Dome og Shostakovich Peninsula på sørsida av Beethoven Peninsula, sørvest på Aleksanderøya i Antarktis. Det vart først kartlagd frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon, 1947–48, av D. Searle frå Falkland Islands Dependencies Survey i 1960, og vart namngjeven av UK Antarctic Place-Names Committee etter Christoph Willibald von Gluck, ein austerriksk komponist (1714-1787).

Sjå òg
------

* Holst Peak
* Ravel Peak
* Simon Peak

Kjelder
-------

1. ↑  «Gluck Peak». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 22. oktober 2012.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Gluck Peak» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Aleksej Jurjevitsj Poltoranin** (fødd 29. april 1987) er ein kasakhstansk langrennar, fødd i Ridder. Han tok to bronsemedaljar under Ski-VM 2013 og sikra seg sigeren i 12 tevlingar i verdscupen i langrenn. Poltoranin vart arrestert under verdsmeisterskapen 2019 i Austerrike og sikta for bloddoping.

### Aktiv

Poltoranin kom på femteplassen både på sprinten og parstafetten ved Vinter-OL 2010 i Vancouver i Canada. Han vann 15 km i Davos den 11. desember 2010, den fyrste av fem sigrar i ordinære verdscuprenn, alle fem i klassisk stil. I åra fram til 4. mars 2018, då han tok sin tolvte triumf i ei verdscuptevling, vann han også sju såkalla etapperenn. Under ski-VM 2013 i Val di Fiemme sikra Poltoranin seg fyrst ein bronsemedalje på parstafetten, saman med lagkamerat Nikolaj Tsjebotko. Ei veke seinare etter spurta Poltoranin inn til bronseplass på femmila, einast verdsmeister Johan Olsson og Dario Cologna gjekk fortare. I dei neste ski-verdsmeisterskapane, 2015 i Falun og 2017 i Lahti, vart Poltoranin som best nummer sju, i Falun på femmila og i Lahti på 15 km.

### Doping

Midt under Ski-VM 2019 i Seefeld in Tirol vart Poltoranin og fire andre langrennar arrestert av politiet, alle mistenkt for å ha dopa seg.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexei Jurjewitsch Poltoranin» frå Wikipedia på tysk, den 25. mars 2019.*
Siri von Essen
**Siri von Essen** (fødd 17. august 1850 i Borgå, død 21. april 1912), fødd **Sigrid Sofia Matilda Elisabet von Essen**, var ei finlandssvensk adelskvinne og skodespelarinne. Ho var fyrst gift med baron Carl Gustaf Wrangel af Sauss i åra 1872–1876, og etter at dei skilde seg, med den svenske forfattaren August Strindberg i åra 1877–1891. Med Strindberg fekk ho tre barn, blant dei den seinare forfattaren Karin Smirnov.

Von Essen ønskte tidleg å bli skodespelar, til trass for at det blei sett på i samtida som lite passande for ei adelskvinne. Det var derfor dette ho brukte som grunn for skilsmissa frå baron Wrangel. I åra mellom 1877 og 1881 var ho skodespelar ved Kungliga Dramatiska Teatern i Stockholm, der ektemannen skreiv ei rekke stykke til ho. Ho slutta på teateret da ho blei gravid.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Strindbergsmuséet - Siri von Essen Arkivert 2008-04-04 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* LIBRIS
* SUDOC

 |
**Aleksej Viktorovitsj Kasatonov** (fødd 14. oktober 1959) er ein russisk tidlegare ishockeyspelar fødd i dåverande Leningrad. Han vann i tida 1981-89 fem VM-pokalar med Sovjetunionen og vart elles olympisk meister i 1984 og 1988.

Forsvarsspelaren Kasatonov vart verdsmeister 1981-83, 1986 og 1989 med det sovjetiske ishockeylandslaget. Under Vinter-OL 1984 i Sarajevo var han med om å vinne gullmedaljen, ein prestasjon han og laget gjentok ved Vinter-OL 1988 i Calgary.

Kasatonov var aktiv på laget frå heimbyen, SKA Leningrad, frå 1977 til -79. Deretter gjorde han teneste i CSKA Moskva, den suverene einaren i det sovjetiske seriesystemet. Frå 1990 til 1996 spelte han ishockey i Nord-Amerika, lengst med New Jersey Devils åra 1990-93 og Boston Bruins 1994-96. Kasatonov avslutta si tid som aktiv spelar i 1997, etter ein siste sesong på CSKA Moskva.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Alexei Wiktorowitsch Kassatonow» frå Wikipedia på tysk, den 22. november 2019.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Kran.
Ei **heisekran** er ei maskin som vert nytta for tunge løft. Typiske oppgåver er lasting og lossing av stykkgodt til/frå lastebåtar, av- og pålasting av lastebilar og jarnbanevogner, løft av materialar på byggeplassar, osb.

Krantypar
---------

Det finst mange forskjellige typar kraner, tilpassa ymse oppgåver.

### Tårnkran

Tårnkraner i bruk på ein byggeplass.
Tårnkraner er utførte som eit svingbart tårn, med ein utliggar (bom). Både tårnet og bommen er laga av stålfagverk. På undersida av bommen er det plassert ei laupekatt som kan flyttast over heile lengda på bommen. Gjennom laupekatta går det eit ståltau som går ned til ei talje som er festa til ein krok. 

Krana står som oftast på ei plattform med utstikkande støttelabbar som syter for god stabilitet. I tillegg er det i bakkant montert motvekter av betong. 

Tårnkraner vert i stort mon nytta på byggeplassar, for å lyfta byggemateriale på plass. Dei har ein stor føremon med at dei tek lite plass. 

### Mobilkran

*Hovudartikkel: Mobilkran*
Mobilkraner er sjølvkøyrande kraner, som er lette å flytta mellom ulike arbeidsplassar. Dei er oppbygde med ein teleskopisk bom, som han hevast/senkast og skuvast ut og trekkast saman hydraulisk. Krana er montert på ei svingskive på chassiet og kan svingast heilt rundt.

### Lastebilkran

HIAB lastebilkran.
Lastebilkraner er kraner monterte på lastebilar, som vert nytta for lasting og lossing av tungt gods. Lastebilkraner er ofte monterte retta bak førarhuset, eller heilt bak på lastebilen. Tidlege lastebilkraner vart drivne av ein vinsj, men frå 1960-talet og utover har dei fleste kranene vore hydrauliskt drivne. Dei har \og ofte hydraulisk manøvrerte støttelabbar for å auka stabiliteten under arbeid. Kranene reduserer nyttelasten tilsvarande massen til krana, så mange lastebilkraner er utstyrte med snøggkopplingar, slik at dei enkelt kan monterast av og på.

### Traverskran

*Hovudartikkel: Traverskran*
Traverskran i arbeid i Alppila i Finland.
Traverskraner er fast installerte kraner som vert nytta for å lyfta og transportera ting over korte avstandar. På hamner, til dømes, vert dei nytta for å flytta konteinarar, i fabrikkar vert dei nyttast for å flytta materialar og tunge gjenstandar. Mindre traverskraner som hansamar konteinarar er nokre gongar skenegåande, medan andre er sjølvgåande med gummihjul. 

### Kabelkran

*Hovudartikkel: Kabelkran*
Kabelkraner vert fyrst og fremst nytta innan skogbruk, for å henta ut tømmer i ulendt lende. 

### Flytekran

Flytekran i Gdansk i Polen.
Flytekraner er kraner som er monterte på pontongar, skip eller lekterar. Dei kjem i mange forskjellige utførelsar og storleikar. Store flytekraner vert nytta ved montering av utaskjers installasjonar, som til dømes oljeinstallasjonar i Nordsjøen.

Sjå òg
------

* Arbeidsplattform
* Vinsj
* Gaffeltruck

| * v
* d
* e
Kraner |
| --- |
| Tårnkran | Mobilkran | Lastebilkran | Traverskran | Kabelkran | Flytekran |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NKC
* BNE

 |
Koordinatar: 36°37′N 43°7′E﻿

**Niniveslettene** (assyrisk ܦܩܥܬܐ ܕܢܝܢܘܐ, *Pqatā d'Ninwe* og gammalsyrisk ܕܫܬܐ ܕܢܝܢܘܐ *Daštā d'Ninwe*; arabisk سهل نينوى, *Sahl Naynawā*; kurdisk *Deşta Neynewa*) er ein region i Ninive guvernement i Irak, nord og aust for byen Mosul. Tidlegare vart området kalla Sanjarsletta. 

Området omfattar ruinane av dei antikke assyriske byane Ninive, Nimrud og Dur-Sharrukin, i tillegg til fleire eldgamle, heilage stader som Mar Mattai-klosteret, Rabban Hormizd-klosteret, grava til Nahum og Lalish.

Geografi
--------

Niniveslettene ligg i aust, nordaust for byen Mosul i det irakiske Ninive guvernement. Oldtidsbyen Ninive låg i den austlege utkanten av dagens Mosul, ved breidda av Tigris. Landsbyane på den austlege delen av sletta er hovudsakleg busett av ikkje-muslimske minoritetsgrupper. Dei fleste av desse innbyggjarane er assyrisk kristne. 

Niniveslettene er ikkje berre det historiske heimlandet til assyrarane og ein smeltedigel av før-arabiske og kurdiske før-islamske, mesopotamiske sivilisasjonar, men er ein provins der størstedelen av folkesetnaden består av minoritetar, der kring halvparten av desse er assyrarar.

Historie
--------

Singara i ein detalj frå Peutinger-kartet, ein mellomalderkopi av eit kart av romersk opphav frå 300-talet.
Peutinger-kartet over den busette verda slik romerske geografar kjende ho, syner Singara som ein stad vest for Trogoditi Persi, persiske troglodyttar, som busette området kring Sinjarfjella. For arabarane i mellomalderen vart det meste av sletta rekna som ein del av provinsen Diyār Rabīʿa, «bustaden til Rabīʿa-stamma». Arabiske astronomar gjorde delar av arbeidet sitt her under regjeringstida til kalifen al-Mamun. Ein kjend, assyrisk katedral stod her på 700-talet.

Største byar på Niniveslettene
------------------------------

* Ba'adra
* Tel Kepe
* Bakhdida
* Ba'ashiqah/Bahzani
* Bartella
* Khatarah
* Alqosh
* Karemlesh
* Ain Sifni
* Tesqopa
* Batnaya
* Baqofah
* Sharafiya
* Merki

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Nineveh plains» frå Wikipedia på engelsk, den 10. august 2018.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Ninevehslettene Geographical Information Arkivert 2011-07-25 ved Wayback Machine.
* Ninevehslettene Needs

1. ↑
2. ↑  Mardean Isaac (30. desember 2010). «The desperate plight of Iraq's Assyrians and other minorities | Mardean Isaac | Comment is free | guardian.co.uk». Guardian. Henta 10. august 2018.
3. ↑  Abul Fazl-i-Ạllámí (1894), «Description of the Earth», *The Áin I Akbarí*, Vol. III, Translated by H.S. Jarrett, Calcutta: Baptist Mission Press for the Asiatic Society of Bengal, s. 25–27 .
4. ↑  *A short history of gammalsyrisk literature*. Henta 10. august 2018.
**Wystan Hugh Auden** (21. februar 1907–29. september 1973) var ein britisk-amerikansk modernistisk diktar som er blitt rekna som ein av dei største forfattarane frå 1900-talet. Auden er kjend for tekniske og stilistiske nyvinningar, i verk med ulik tone, form og innhald som gjerne tok opp moralske og politiske spørsmål. Sentrale emne for dikta hans er kjærleik, politikk og borgarskap, religion og moral, og tilhøvet mellom mennskelege individ og den anonyme, upersonlege naturlege verda.

Auden var fødd i York i England og voks opp i Birmingham. Far hans var lege medan mora var utdanna sjukepleiar. Han studerte ved Gresham's School i Norfolk 1920-1925 og ved Christ Church ved Universitetet i Oxford 1925-1928. Etter å ha budd 9 månader i Berlin og delteke som ambulanseførar og reportar for republikanarane i den spanske borgarkrigen kom han til USA i 1939 og blei amerikansk statsborgar i 1946. Auden meinte han hadde islandske aner, og islandske soger fann gjenklang i mange av verka hans.

W.H. Auden debuterte i 1930 med samlinga *Poems*, som blei vurdert av T. S. Eliot. Dei tidlege dikta hans var intense og dramatiske, og gav han eit rykte som ein venstreorientert diktar og profet. Dette var ei rolle han gjekk vekk frå etter at han busette seg i USA. Dikta hans frå 1940-åra tok for seg religiøse og etiske tema på ein mindre dramatisk måte, ofte i nyskapte former basert på tradisjonelle diktmønster. I 1950- og 1960-åra hadde mange av dikta hans fokus på korleis ord viste og gøymde kjensler. Han hadde ei særskilt interesse i å skriva opera-librettoar, ei form som passa for direkte uttrykk for sterke kjensler.

Auden skreiv også ei rekke artiklar om litterære, politiske, psykologiske og religiøse emne. Han arbeidde også med dokumentarfilmar, lyriske skodespel og andre førestillingar.

W.H. Auden var homofil. Han hadde eit litterært og romantisk tilhøve til Christopher Isherwood, ein forfattar han hadde blitt kjend med under skulegangen. Han gifta seg med den austerrikske forfattaren Erika Mann i 1935, men dette var eit pro forma-ekteskap for at ho skulle få britisk statsborgarskap og sleppa unna nazistisk forfølging i heimlandet. Mot slutten av 1930-talet trefte han diktaren Chester Kallman, som han hadde eit tilhøve til resten av livet.

Auden døydde i Wien. Etter sin død blei særleg dikta hans «Funeral Blues» («Stop all the clocks») og «September 1, 1939», om utbrotet av andre verdskrigen, kjend for eit vidt publikum.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «W. H. Auden» frå Wikipedia på engelsk, den 8. juni 2008.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **W.H. Auden**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
**Aleksandr Gabrielis dze Tsjivadze** (fødd 8. april 1955) er ein georgisk tidlegare fotballspelar frå Klukhori som spelte 46 landskampar for Sovjetunionen og vann cupvinnarcupen 1981 med Dinamo Tbilisi. Han var midtstoppar.

Karriere
--------

### Klubbspel

Tsjivadze spelte på Dinamo Tbilisi frå 1974 til han la opp i 1987. Med laget frå Tbilisi vann han i 1976 finalen i sovjet-cupen med 3-0 over Ararat Jerevan. Tre år seinare var han ein av eksekutørane som syrgde for at Tbilisi vann cupfinalen mot Dynamo Moskva på straffeskyting. Same året vann Dinamo Tbilisi dobbeltsiger då laget også gjekk til topps i seriemeisterskapen i Sovjetunionen. Våren 1981 slo Dinamo ut West Ham United og der etter Feyenoord på sin veg til finalen i cupvinnarcupen. Den 13. mai 1981 kunne lagkaptein Tsjivadze heve turneringspokalen etter Dinamo Tbilisi vann med 2-1 over Carl Zeiss Jena framfor 4 750 tilskodar på Rheinstadon i Düsseldorf.

### Landslagsspel

Perioden 1980-87 spelte Tsjivadze 46 landskampar for Sovjetunionen. Han deltok med laget under VM i fotball 1982, der Sovjetunionen rauk ut etter kvartfinalen mot Belgia. Også i 1986 var han med i VM-troppa, men kom ikkje på bana. Tsjivadze var lagkaptein i 25 landskampar, fast kaptein i 1982-84. Han skåra 3 landslagsmål.

### Merittar

* Vinnar av cupvinnarcupen: 1981 med Dinamo Tbilisi
* Sovjetisk seriemeister: 1979 med Dinamo Tbilisi
* Sovjetisk cupmeister: 1976 og 1979 med Dinamo Tbilisi

Tsjivadze var landslagssjef for Georgia 1993-97 og 2001-03.

Kjelder
-------

* eu-football

* *Denne artikkelen bygger på «Aleksandre Tschiwadse» frå Wikipedia på tysk, den 14. oktober 2018.*


| * v
* d
* e
Sovjetunionen sitt landslag – VM i fotball 1982 |
| --- |
| 
* 1 Dasajev
* 2 Sulakvelidze
* 3 Tsjivadze (kaptein)
* 4 Khidijatullin
* 5 Baltatsja
* 6 Demjanenko
* 7 Sjengelia
* 8 Bessonov
* 9 Gavrilov
* 10 Oganesian
* 11 Blokhin
* 12 Bal
* 13 Daraselia
* 14 Borovskij
* 15 Andrejev
* 16 Rodionov
* 17 Burjak
* 18 Susloparov
* 19 Jevtusjenko
* 20 Romantsev
* 21 Vi. Tsjanov
* 22 Vj. Tsjanov
* Landslagstrenar: Beskov

 | Det sovjetiske flagget |
|  |


| * v
* d
* e
Sovjetunionen sitt landslag – VM i fotball 1986 |
| --- |
| 
* 1 Dasajev
* 2 Bessonov
* 3 Tsjivadze
* 4 Morozov
* 5 Demjanenko (kaptein)
* 6 Bubnov
* 7 Jaremtsjuk
* 8 Jakovenko
* 9 Zavarov
* 10 Kuznetsov
* 11 Blokhin
* 12 Bal
* 13 Litovtsjenko
* 14 Rodionov
* 15 Larionov
* 16 Chanov
* 17 Jevtusjenko
* 18 Protasov
* 19 Belanov
* 20 Alejnikov
* 21 Rats
* 22 Krakovskij
* Landslagstrenar: Lobanovskij

 | Det sovjetiske flagget |
|  |
Dr. jur. **Heinrich von Brentano di Tremezzo** (fødd 20. juni 1904 i Offenbach, daud 14. november 1964 i Darmstadt) var ein tysk konservativ politikar for CDU og advokat. Han høyrde til skiparane av CDU i Hessen og var medlem av det tyske parlamentet frå 1949. Han var her parlamentarisk leiar for CDU/CSU-fraksjonen. Han var òg medlem av Europarådets parlamentariske forsamling (som visepresident) og av Europaparlamentet frå starten av. Dessuten var han medlem av landdagen i Hessen. Frå 1955 til 1961 var han tysk utanriksminister. Heinrich von Brentano di Tremezzo spelte ein stor rolle i skipinga av det europeiske økonomiske fellesskapet, forløparen til EU.

Han høyrde til ein familie av italiensk opphav som slo seg ned i Hessen på 1600-talet og vart anerkjend som hessisk adel. Familien inkluderte mellom anna diktaren Clemens von Brentano og var knytt til ein krets under den tyske romantikken som inkluderte personar som Goethe, Arnim og Savigny.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Heinrich von Brentano di Tremezzo**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* LIBRIS

 |
Topografisk kart over Europa
Topografisk kart over Europa
**Den austeuropeiske sletta**, **Det austeuropeiske låglandet** eller **Den russiske sletta** er ei slette med ei rekkje store elvar i Aust-Europa. Det er det største fjellause området i Europa. Sletta dekkjer eit område på om lag 4 millionar km² og har ei gjennomsnittleg høgd på 170 meter over havet. Ho strekkjer seg frå Uralfjella og dekker det meste av den europeiske delen av Russland, Baltikum, Kviterussland, det meste av Ukraina, Moldova, austlege delar av Polen og vestlege område av Kasakhstan. 

Ho grensar til Kvitsjøen og Barentshavet i nord, Uralfjella, Uralelva og Kaspihavet i aust, Kaukasus og Svartehavet i sør, Karpatane og andre fjell i Polen i vest. Sletta er vidare inndelt i fleire område, som Valdaiåsane, Det sentrale russiske høglandet, Volgahøglandet og låglandet rundt elva Dnepr, Svartehavet og Kaspihavet. 

Under Det russiske keisardømet og Sovjetunionen vart sletta her kalla *den russiske sletta* (russisk Русская равнина eller *Russkaja Ravnina*). Dette namnet vert stundom òg nytta i dag. 

I lag med Det nordeuropeiske låglandet dannar ho Den europeiske sletta.

Land
----

* Russland
* Estland
* Latvia
* Litauen
* Kviterussland
* Polen
* Ukraina
* Moldova
* Kasakhstan (den europeiske delen)

Landformer
----------

  

Av store landskapstrekk på Den austeuropeiske sletta finn ein: 

* Timanryggen
* Det nordrussiske låglandet
* Den nordlege ryggen
* Det baltiske høglandet
* Valdaiåsane
* Moskvahøglandet
* Det sentrale russiske høglandet
* Smolensk-Moskva-ryggen
* Den kviterussiske ryggen
* Volagahøglandet
* Polesie
* Podolehøglandet
* Den kaspiske senkinga
* Kuma-Manytsj-senkinga

Store elvar
-----------

* Volga
* Uralelva
* Dnepr
* Don
* Petsjora
* Kama
* Oka
* Belaja
* Daugava
* Neman
* Pregolja

Sjå òg
------

* Den vestsibirske sletta, den andre store sletta i Russland

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «East European Plain» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2008.*
██ Den austslovakiske sletta
**Den austslovakiske sletta** (slovakisk *Východoslovenská rovina*) er den lågare, flate delen av Det austslovakiske låglandet. 

Viktige byar på sletta er Trebišov, Michalovce, Veľké Kapušany, Kráľovský Chlmec og Sobrance

Sletta er vidare delt inn i områda: 

1. Trebišovská tabuľa
2. Malčická tabuľa
3. Iňačovská tabuľa
4. Závadská tabuľa
5. Sobranecká rovina
6. Senianska mokraď
7. Medzibodrocké pláňavy
8. Kapušianske pláňavy
9. Laborecká rovina
10. Ondavská rovina
11. Latorická rovina
12. Bodrocká rovina

Sletta er hovudsakleg dekt av løss, elvesediment, løssleire og sand. Fleire vulkanske formasjoner ligg spreidd rundtom på sletta, som Chlmecké kopce eller Tarbucka. 

Viktige elvar er Bodrog og sideelvane Ondava, Laborec, Latorica, Uh og Topľa. Eit system av dike og dreneringskanalar er bygd som flaumvern. Her finst òg vasskjelder under jorda. Kald svovelhaldig, surt vatn vert nytta i kurstaden Sobrance. 

Jordbruksland dominerer Latoricasletta, der Latorica naturpark ligg. Enger, myrområde, sumpskogar er verna habitat i naturreservata (Latorický luh I og II, Zemplínska jelšina). Sjeldne vass- og myrplanter er òg verna i Tajba-reservatet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Eastern Slovak Flat» frå Wikipedia på engelsk, den 5. april 2009.*
For- og baksida av ordensteiknet for medlemmer av *Order of the British Empire*, såkalla MBE
**The Most Excellent Order of the British Empire** er ein riddarorden stifta 4. juni 1917 av kong Georg V av Storbritannia. Ordenen har av fem klassar, inndelt i sivile og militære avdelingar:

1. *Knight/Dame Grand Cross* (GBE)
2. *Knight/Dame Commander* (KBE/DBE)
3. *Commander* (CBE)
4. *Officer* (OBE)
5. *Member* (MBE)

Dei to øvste gradane er riddarlege og inneber adelskap og rett til å kalle seg *Sir* eller *Dame*.

Ordenen kan bli utdelt til borgarar av dei landa i Det britiske samveldet som har den britiske regenten som titulært statsoverhovud. Borgarar av andre land kan motta ordenen honorært, med ordet «Honorary» føydd til framfor tittelen. Ein «honorary» GBE, KBE eller DBE gjev ikkje adelskap. 

Det finst òg ein nærskyld British Empire Medal. Dei som mottar denne medaljen vert ikkje medlemmer av imperieordenen. 

Ordensmottoet er *For God and the Empire* (For Gud og Imperiet). Ordenen har rang under dei andre britiske riddarordenane, og har fleire medlemmer enn dei andre.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* NLA

 |
**Råforsterking**, eller **open-sløyfe-forsterking**, er forsterkinga til ein forsterkar utan tilbakekopling. Dei aller fleste moderne forsterkarar nyttar tilbakekopling for å redusera forvrengning, støy og rippel på forsyningsspenninga, osb.. Ein annan grunn for å nytta tilbakekopling er for å auka eller redusera inn- og utgangsimpedansane til ein forsterkar. I den samanhengen er råforsterkina viktig. Di større råforsterkina er, di meir effektiv er tilbakekoplinga.

Råforsterkinga er størt i lågfrekvensområdet og fell av oppover i frekvensområdet. Operasjonsforsterkarar har som oftast ei råforstering på over {\displaystyle 10^{5}} (100 dB) ved dei lågaste frekvensane. Men råforsterkinga byrgar å falla av med 20 dB/dek. over ein viss frekvens. For Miller-kompenserte forsterkarar ofte ligg dette knekkpunktet i området 10-100 Hz. Dette fører til at tilbakekoplinga blir mindre effektiv til lengre opp i frekvens ein kjem.

Referansar
----------

1. 1 2  S, Franco, *Design with operational amplifiers and analog integrated circuits*, WCB/McGraw-Hill, 1998.
2. ↑  J. Graeme, *Optimizing op amp performance*, McGraw-Hill, 1997.
Koordinatar: 64°13′S 61°20′W﻿

**Hughes Bay** er ei bukt som ligg mellom Cape Sterneck og Cape Murray langs vestkysten av Den antarktiske halvøya. Ho er 42 km brei og ligg sør for Chavdar Peninsula og nord for Pefaur Peninsula på Danco Coast på vestsida av Graham Land. 

Namnet har vore nedskrive på kart i over 100 år til minne om Edward Hughes, kaptein på «Sprightly», som var ei selskut eigd av kvalfangstselskapet Samuel Enderby & Sons i London, som utforska området i 1824–25.

Hughes Bay kan ha vore staden der menneske første gongen gjekk i land på det antarktiske fastlandet, då selfangarar frå den amerikanske selskuta «Cecilia» under kaptein John Davis den 7. februar 1821 visstnok vitja bukta.

Kjelder
-------

1. 1 2  «Hughes Bay». Geographic Names Information System, U.S. Geological Survey. Henta 19. oktober 2012.
2. ↑  Alberts, Fred G. red. (June, 1995). *Geographic Names av Antarctica* (PDF) (second utg.). USA Board on Geographic Names. s. 352. Henta 14. oktober 2012.

* SCAR Composite Gazetteer of Antarctica.

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Hughes Bay» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Diagram av eit analemma sett mot aust på ååden nordlege halvkula *med datoar for posisjonen til sola. Analemmaet er utrekna og ikkje fotografert.*
Analemma plotta som sett frå Greenwich-observatoriet (breiddegrad 51,48° nord, lengdgrad 0,0015° vest) ved middag.
**Analemma** er i astronomi ei kurve som viser den endrande vinkelavstanden mellom ein himmellekam (vanlegvis sola) og lekamen sin middelposisjonen på himmelkula sett frå ein annan himmellekam (vanlegvis jorda). Nemninga vert brukt når den observerte lekamen, sett frå standplassen, ser ut til å røra seg på ein måte som vert gjenteke etter jamne mellomrom, slik som ein gong i året eller ein gong om dagen. Analemmaet er ei lukka kurva som ikkje endrar seg.

Fordi den årlege omdreiinga til jorda om sola er ein bane som er elliptisk og skråstilt relativt til ekvatorplanet, vil ein observatør på eit fast punkt på jorda synast å sjå sola røra seg i eit analemma rundt ein middelposisjon, og det tek eit år å gjera det. Middelposisjonen synest å dreia ein gong rundt jorda kvart middelsoldøgn, på grunn av rotasjonen til jorda. Den daglege omdreiinga vert ikkje vurdert som ein middelverdi i form av eit gjennomsnitt. Sola sin middelposisjon er difor den same staden på himmelen den same tida kvar dag, men ikkje andre tider. Viss den observerte posisjonen av sola vert plotta eller vert fotografert på same tid kvar dag, eller med nokre få dagars mellomrom, i eit heilt år, vil punkta skildra analemmaet.

Ei alternativ, ekvivalent skildring av sola si analemma er ein graf av deklinasjonen til sola plotta mot tidsjamninga.

På nokre diagram av analemmaet er markert med posisjonane til sola på ulike datoar, med nokre få dagars avstand, gjennom heile året. Med slike datomarkeringar, kan ein ha god nytte av analemmaet i utrekninga av slike ting som tid for soloppgang og solnedgang. Utan datomarkeringar er bileta av analemmaet av liten praktisk nytte, bortsedd frå som dekorasjon.

Analemmaet er eit abstrakt konsept. Det har ingen fysisk eksistens bortsedd frå i diagram og time-lapse-fotografi. Likevel er det i vanleg språk ofte skildra som om det var eit verkeleg, synleg himmelobjekt.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Analemma» frå Wikipedia på bokmål, den 29. november 2015.*
**Anabatisk vind** eller **dalbris** er ein vind som bles oppover ein skråning eller ei fjellside. Denne typen vind oppstår som regel om dagen i roleg og solrikt vêr. Ein ås- eller fjelltopp vert varma opp av sola, og overflata varmar igjen opp lufta like over. Lufta som er i same høgd som fjelltoppen over dalen eller ei flate ved sida av vert ikkje varma opp like mykje fordi det er lengre ned til overflata. Denne effekten kan verte enno større om dalbotn eller flata ligg i skugge, og på den måten får mindre solvarme. Lufta nær fjelltoppen vert dermed varmare enn den omliggande lufta i same høgd, og byrjar å stige (konveksjon). Dette skapar eit lite lågtrykk under den stigande lufta, og luft byrjar å strøyme opp fjellsida for å fylle lågtrykket. Den oppvarma lufta som stig opp frå fjelltoppen vert avkjølt adiabatisk når den stig, og kjem temperaturen under doggpunktet vil lufta kondensere. Det vil då dannast cumulusskyer. Desse kan produsere regn og innimellom torevêr. 

I høgda oppstår det ein motstraum frå dalsidene inn mot midten i høgda over dalbotn. Lufta som samlar seg her i høgda strøymer så nedover dalen i høgda. 

Retninga og forma på dalane, samt vêrtilhøva, er avgjerande for kor kraftig dalvinden vert, men i Noreg vert han sjeldan over 5-6 m/s i 10 meter over dalbotn. 

Det motsette av anabatisk vind er katabatisk vind som strøymer ned ei fjellside, ofte om natta på grunn av strålingsavkjøling.

Kjelder
-------

* Kåre Utaaker (1991). *Mikro- og lokalmeteorologi: Det atmosfæriske miljø på liten skala*. Bergen: Alma Mater. ISBN 82-419-0063-5.
| **Anadyr Анадырь** |
| --- |
| Horisonten tilHorisonten til  |
|  |
| Flagget til Anadyr | Byvåpenet til Anadyr |
| **Flagget til Anadyr** | **Byvåpenet til Anadyr** | 
 |
| Plassering |
| 

Anadyr is located in Russland

 |
| 

Anadyr is located in Tsjukotka

 |
| Styresmakter |
| Land |  Russland |
| Føderasjonssubjekt | Tsjukotka |
| GrunnlagdBystatus | 18891965 |
| Geografi |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008) | 11 819 |
| Koordinatar | 64°44′″N 177°31′″E﻿Koordinatar: 64°44′″N 177°31′″E﻿ |
| Tidssone- Ved sommartid | PETT (UTC+12)PETST (UTC+12) |
| Diverse annan informasjon |
| Retningsnummer (tlf) | 42722 |

**Anadyr** (russisk Анадырь) er ein by i Russland, ved Beringhavet og hovudstad i det autonome området Tsjukotka. Han har om lag 12 000 innbyggjarar (2008). 

Byen ligg ved Anadyrbukta, som er del av Beringhavet, ved utløpet av elvane Anadyr og Velikaja. Anadyr ligg i arktiske strok og er den austlegaste byen i Russland. Den lågaste temperaturen som har vore målt dei siste hundre åra i byen er -51,1 °C.

Hamna i Anadyr
Anadyr vart grunnlagt 3. august 1889 som *Novo-Mariinsk*. I 1923 vart namnet endra til Anadyr. Anadyr fekk bystatus i 1965.

Anadyr har hamn, elvehamn og flyplass.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Anadyr**

| * v
* d
* e
Byar i Tsjukotka |
| --- |
| Administrativt senter: Anadyr |
| Våpenskjoldet til Tsjukotka | Bilibino · Pevek | Flagget til Tsjukotka |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* SUDOC
* GeoNames
* MusicBrainz (area)

 |
| **Vågsøy** |
| --- |
| Hendanes på Vågsøy.Hendanes på Vågsøy. |
| Geografi |
|  |
| **Stad** | Nordfjord |
| **Koordinatar** | 61°58′09″N 05°04′59″E﻿Koordinatar: 61°58′09″N 05°04′59″E﻿

 |
| **Høgaste punkt** | Veten (613 moh.)
 |
| Administrasjon |
| **Land** | Noreg Noreg |
| **Fylke** | Vestland |
| **Største busetnad** | Måløy (3 252 innb.)

 |

**Vågsøy** er ei øy i Kinn kommune i Vestland. Øya utgjer grovt rekna halvparten av tidlegare Vågsøy kommune. Største tettstaden på øya er Måløy, søraust på øya, som fekk bystatus i 1997 (3 252 innbyggjarar). Andre tettstader er Raudeberg (664 innbyggjarar), Holevik (314 innbyggjarar) og Vågsvåg (204 innbyggjarar).

Det høgste punktet på øya er Veten, 613 meter over havet. Øya er skild frå fastlandet av Ulvesundet og er knytt til fastlandet med Måløybrua. Langs kysten av Vågsøy ligg Kråkenes fyr, Skongenes fyr og Hendanes fyr.

Frå 1910 til 1964 var øya delt mellom dei to kommunane Sør-Vågsøy og Nord-Vågsøy. Måløy var administrasjonssenter for Sør-Vågsøy, og Raudeberg for Nord-Vågsøy.

Galleri
-------

* HolvikaHolvika
* Refvik strandRefvik strand
* Utsyn mot nord med Måløy på Vågsøy til venstreUtsyn mot nord med Måløy på Vågsøy til venstre
* KannesteinenKannesteinen
* MåløyMåløy
* Kråkenes fyrKråkenes fyr

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
Ribbeina er ein del av den beina brystkassa som består av brystbeinet og ryggsøyla i tillegg. 
Animasjon kor ribbeina er vist i raudt. 
**Ribbein** (på latin *costa*, fleirtal og genitiv *costae*) er dei lange bøygde beina som dannar den beina brystkassa. I dei fleste virveldyra omkrinsar ribbeina brystorgana som gir lungene sjansen til å ekspandere og difor hjelper oss med å ande. I tillegg skyddar dei lungene, hjartet og andre organ i brysthòla. I nokre dyr, særleg slangar er ribbeina med på å skydde heile kroppen. 

Mennesket har tolv par ribbein, altså 24 ribbein. Dei første sju para er ekte ribbein fordi dei er direkte knytte til brystbeinet gjennom ribbeinbrusken. Det første ribbeinet er mindre og meir krum enn dei andre, medan ribbein to til sju er meir tradisjonelle.. Dei siste fem para er falske ribbein, der tre av dei delar same bruskhefting til brystbeinet, og dei to siste (ellevte og tolvte) er flytande ribbein som ikkje har kontakt med sternum i det heile. Nokon manglar eitt eller to par av dei flytande ribbeina, medan nokon har eit tredje par. 

Ein kan fjerne ribbeina kirurgisk for terapeutiske eller kosmetiske grunnar.

Kjelder
-------

1. ↑  Saladin, K. S. (2010). Anatomy and Physiology: The Unity of Form and Function (5th ed.). New York, NY: McGraw-Hill.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Snl.no - Ribbein

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* NDL

 |
**Ribbungane** (av norrønt språk: røvar) var ei gruppering i borgarkrigstida i Noreg. Gudolf frå Blakstad og andre tidlegare baglarar vart usams med kong Håkon Håkonsson og organiserte opprettinga av ribbung-partiet. Ribbungane ville ha Sigurd Ribbung til konge. Ribbungane kjempa mot birkebeinarane, og kan sjåast som eit slags framhald av baglarane. Sigurd Ribbung var rekna som son av Erling Steinvegg, og med dette soneson av kong Magnus Erlingsson. Frå 1219 heldt Ribbungane fram Sigurd som kongsemne. Ribbungane fekk i røynda berre makt på Austlandet. Sigurd Ribbung døydde i Oslo, men ribbungane prøvde å halda dette løynd. Året etter tapte ribbungane fleire trefningar mot kongsmennene, og vart etter kvart nedkjempa.

Bakgrunn
--------

I 1217 døydde Filippus Simonsson, den siste baglarkongen. Skule Bårdsson handla raskt og tilbydde baglarane forsoning under Håkon som konge. Baglarane godtok dette, oppløyste flokken sin og gav seg under kong Håkon. Dermed var Noreg igjen samla under ein konge. Enkelte gamle baglarar som kom dårleg ut av forliket fann eit nytt kongsemne, Sigurd Ribbung, som dei sa var son av baglarkongen Erling Steinvegg, og reiste ein ny opprørsflokk, ribbungane. Sigurd Ribbung gjekk etter kvart med på å overgi seg til Skule, og tok del i riksmøtet i Bergen i 1223. Seinare rømte han og fornya opprøret sitt. Etter at han døydde av sjukdom tok ribbungane Knut Håkonsson som kongsemne. Dei vart endeleg slått i 1227 då Knut overgav seg til kong Håkon og fekk forlik med han.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Håkon Håkonssons saga om kampen mot ribbungane Arkivert 2007-09-30 ved Wayback Machine.
* Kongar i dei norske ættetavlene Arkivert 2007-02-28 ved Wayback Machine.
**Barbro Martinsson**, gift Grahn, (fødd 16. august 1935) er ein svensk tidlegare langrennar frå Åsbyggeby ved Valbo i Gästrikland. Ho vann fire stafettmedaljar med Sverige i åra 1962-68.

Aktiv
-----

Martinsson VM-debuterte med å verte nummer 15 på 10 km då Ski-VM 1958 fann stad i Lahti. Ho vart så nummer sju på 10 km under vinterleikane 1960 i Squaw Valley i USA, men fekk ikkje plass på det svenske stafettlaget som vann gull i 3 x 5 km stafett. To år seinare vart ho beste svenske på 10 km med sin sjetteplass under Ski-VM 1962 i Zakopane, ho gjekk då fyrsteetappen på Sverige sitt sølvlag i stafett, Britt Strandberg og Toini Gustafsson gjekk dei andre etappane. Dei same tre løparane tok ein ny stafettmedalje under OL 1964 i Innsbruck, der Martinsson vart nummer sju på 10 km.

Også i Ski-VM 1966 i Oslo tok Martinsson sjette- og sjuandeplass i dei individuelle øvingane. I stafetten måtte trioen Martinsson, Strandberg, Gustafsson nøye seg med bronsemedalje, etter at Noregs ankerkvinne Berit Mørdre overraska og slo Gustafsson i innspurten om sølvmedaljen. Under dei olympiske leikane i Grenoble i 1968 kom Martinsson inn til fjerdeplass i begge dei individuelle tevlingane, på 5 km var 1,3 sekund unna bronsemedaljen. I 3 x 5 km stafett gjekk ho for fyrste gong siste etappen, der ho kom inn til sølv, 21 sekundar etter det norske laget som stod for den fyrste norske triumfen i kvinnelangrenn.

Ho er gift med Sture Grahn, også han langrennar som tevla internasjonalt.

Kjelder
-------

* *Sportsboken*, aktuelle årgangar.
Eit barn kledd som nerd
Ein **nerd** er ein person med et snevert interesseområde, men som har uvanleg god kunnskap og forståing på dette området. Det finst ingen eksakt definisjon på omgrepet nerd, og tydinga har nok variert med tida. Sidan ordet kan vere negativt belasta, er tittelen nerd for det meste sjølvpålagt no til dags.

På slutten av 1990-talet byrja datakunnige på Internett å bruke ordet nerd som eit positivt ord, noko det framleis er, i desse miljøa. På engelsk vert synonymet *geek* føretrekt i den positive tydinga av nerd, medan det i Skandinavia dekker begge omgrepa og har ein noko mildare tyding enn på engelsk og fransk. Tradisjonelt har nerdar blitt oppfatta som intelligente, men sosialt utilpassa. Sjølv om ingen av delane kvalifiserer til nemninga nerd, kan det å oppfattast slik eller å utvikla seg i den retninga vere meir eller mindre ein biverknad av det å ha sære interesser. Ulike typar nerdar kan grupperast etter interesser. Interesser som tradisjonelt vert oppfatta som nerdete er informasjonsteknologi og vitskap. Interesser som oppfattast som meir daglegdagse, og ikkje verkar heilt meiningslause for ein utanforståande, for eksempel sport, har ikkje fått tilsvarande nerdestempel, sjølv om uttrykk som *sportsidiot* òg finst.

Ordet vart første gong brukt i 1950 i boka *If I ran the Zoo* av Dr Seuss. Det finst fleire teoriar om ordets opphav.
**Hartmut Briesenick** (17. mars 1949–8. mars 2013) var ein tysk friidrettsutøvar frå Luckenwalde i forbundslandet Brandenburg. Han tevla i kulestøyt, der han representerte Aust-Tyskland. Briesenick vart europameister i kulestøyt i 1971 og 1974, samt vinnar av bronsemedaljen under OL i München 1972. Hans personlege rekord i øvinga var på 21,67 meter.

Aktiv
-----

Briesenick vart austtysk meister i kulestøyt 1970, 1971, 1973 og 1974. Allereie i 1970 fekk han notert 20,55 m, då han på seinsommaren i Stockholm vann kule-tevlinga under finalen Europacupen for landslag med ein meters margin til andremann. Resultatet var det beste i Europa det året, ni centimeter bak den årsgamle europarekorden til landsmannen Hans-Peter Gies.

I juni 1971 tok Briesenick over europarekorden, fyrst då han 6. juni nådde 20,69 m i Aust-Berlin. Seks dagar seinare støytte han så kula 21,00 meter i Torino, under ein fire-landskamp mellom Italia, Aust-Tyskland, Noreg og Romania. Den 13. august forbetra han rekorden enno ein gong, til 21,08 m, då han vann EM-gull med stor margin til landsmannen Heinz-Joachim Rothenburg. Denne europarekorden stod berre i femten dagar, til nettopp Rothenburg presterte 21,12 m under ein tre-landskamp i Moskva. 

Briesenick tok tilbake europarekorden 25. august 1972. Han støytte kula 21,54 m og var største favoritten til å vinne gull i kule-tevlinga under dei tilstundande leikane i München. Den 9. september var det klart for olympisk finale, som utvikla seg til ei svært tett og spennande tevling. Polske Władysław Komar slo til med polsk rekord i fyrste omgang; 21,18 m. Ingen av konkurrentane makta å overgå han, George Woods frå USA hamna ein centimeter bak, medan Briesenick fekk bronse med 21,14 m, same lengda oppnådde hans landsmann Gies, som måtte gå medaljelaus frå tevlinga.

Briesinick forbetra europarekorden sin til 21,67 m i 1973. Året etter støytte han som lengst 20,77 m, men lukkast likevel å vinne EM-gull i Roma med 20,50 meter.

Åra 1970-72 vann Briesenick tre år på rad gullmedaljen i kulestøyt under der europeiske innandørsmeisterskapen. Han slutta som aktiv utøvar i 1978, og arbeidde deretter som trenar i SC Dynamo Berlin. Etter DDR-staten gjekk i oppløysing, var han tilsett i firma som laga sportsutstyr.

### Medaljar og plasseringar i internasjonale meisterskap

* EM 1971 i Helsingfors: Gullmedalje - 21,08 m, framom Heinz-Joachim Rothenburg (20,47 m)
* OL 1972 i München: Bronsemedalje - 21,14 m, framom Hans-Peter Gies (21,14 m)
* EM 1974 i Roma: Gullmedalje – 20,50 m, framom Ralf Reichenbach frå Vest-Tykland (20,38 m)

Kjelder
-------

* *Friidrott-71*, *Friidrott-72* , *Friidrott-73* og *Friidrott-75*. Hälsingborg.

---

* *Denne artikkelen bygger på «Hartmut Briesenick» frå Wikipedia på tysk, den 20. august 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* IAAF-profil

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Munzinger (sport)

 |
Eit geologisk kart over Sumatra
**Barisanfjella** (indonesisk: **Bukit Barisan**) er ei fjellkjede langs vestsida av øya Sumatra i Indonesia. Fjellkjeda er nær 1 700 km lang frå nord til sør på øya. Barisanfjella består i hovudsak av vulkanar omkransa av tett jungel, med tropiske furuskogar øvst i fjellskråningane. Høgste fjelltoppen i fjellkjeda er Kerinci med sine 3 805 moh. 'Bukit Barisan Selatan nasjonalpark' ligg nær sørenden av fjellkjeda.

I Barisanfjella er det 35 aktive vulkanar. Største vulkanen er supervulkanen Toba som ligg i eit 100 km × 30 km stort område med innsjøen Toba. Supervulkanen vart danna då ein caldera kollapsa for ikring 74 000 år sidan. Utbrotet er berkena til å ha vore på nivå åtte på vulkaneksplosivitetsindeksen, det høgast moglege nivå for eit vulkanutbrot.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Barisan Mountains» frå Wikipedia på engelsk, den 16. juni 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Wade-Giles** er ein av fleire metodar for å transkribera kinesisk til latinske bokstavar. Han blei utvikla på 1800-talet av dei engelske diplomatane Thomas Wade og Herbert Giles.

Det første utkastet til transkripsjonssystemet blei lansert i Wade si kinesiske lærebok *Yü yen tzŭ êrh chi*, som kom ut medan han arbeidde på den britiske legasjonen i Beijing 1867. Systemet bygde på den lokale dialekten og gav att konsonantlydar etter engelsk mønster, medan vokalane bygde på kontinentale førebilete som tyske og italienske. Wade nytta òg ei rekkje ulike diakritiske teikn for å skilja mellom ulike fonem.

Wade sitt system blei raskt populært i vesten. I 1892 brukte sinologen Herbert Giles ein variant av systemet i sitt kinesisk-engelske leksikon. Etter dette blei transkripsjonssystemet kjend som "Wade-Giles".

Wade-Giles var stort sett det einerådande transkripsjonssystemet for kinesisk i vesten på 1900-talet, men det blei fasa ut etter 1979 då styresmaktene i Folkerepublikken Kina vedtok å bytta det ut med eit nytt system. Zhou Youguang og andre skapa skriftsystemet kalla pinyin, som frå då av blei brukt i alle publikasjonar på utanlandske språk. Wade-Giles-systemet har fortsett å vera i bruk på Taiwan, men har i stor utstrekking blitt erstatta av pinyin også der.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Wade–Giles» frå Wikipedia på svensk, den 15. desember 2019.*
	+ *Wikipedia på svensk oppgav desse kjeldene:*
* Anderson, Olov Bertil (1973). Konkordans till fem transkriptionssystem för kinesiskt riksspråk. Lund: Studentlitteratur. Libris länk. ISBN 91-44-10151-1
* Giles, Herbert Allen. *A Chinese-English Dictionary*. London, Shanghai: B. Quaritch, Kelly & Walsh, limited, 1892.
* Wade, Thomas Francis; Hillier Walter (1886) (på chi). Yü yen tzŭ êrh chi = A progressive course designed to assist the student of colloquial Chinese as spoken in the capital and the metropolitan department. Bd. 1 (2. utg.). Shanghai: Statistical Department of the Inspectorate General of Customs.