recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
**The Black Eyed Peas**, tidlegare berre **Black Eyed Peas**, er ei amerikansk musikkgruppe skipa i 1995. Ho består av rapparane will.i.am, apl.de.ap og Taboo og tidlegare var også songaren Fergie med. Gruppa begynte som ei alternativ hip-hop-gruppe, men endra musikkstilen sin etter kvart i retning av pop og dance-pop. Sjølv om gruppa vart gunnlagt i Los Angeles i 1995, var det ikkje før *Elephunk*, det tredje albumet deira vart sleppt at dei oppnådde høge platesal. Sidan den gongen har gruppa selt om lag 76 millionar plater (35 millionar album og 41 millionar singlar). Dette gjer dei til ei av dei mestseljande gruppene nokonsinne.

Den første store hiten deira var singelen «Where Is the Love?» som kom ut i 2003. Singelen var med på *Elephunk*, og toppa listene i 13 land, mellom anna Storbritannia. Der blei han liggjande på førsteplass i sju veker og vart den mest selde singelen i landet i 2003. Ein annan europeisk hitsingel frå albumet var «Shut Up». Det fjerde albumet deira, *Monkey Business* vart ein endå større suksess på verdsbasis. Det selde til fire gonger platina i USA, og det vart gitt ut fire singlar frå albumet: «Don't Phunk with My Heart», «Don't Lie», «My Humps» og «Pump It». I 2009 vart gruppa ei av berre 11 musikkartistar som har halde både første og andreplassen på Billboard 100-lista samtidig; det gjorde dei med singlane «Boom Boom Pow» og «I Gotta Feeling». Sistnemnde sette ny rekord ved å toppa lista i 26 samanhengande veker. Albumet som singlane er henta frå,*The E.N.D*, produserte seinare ein tredje singel som kom på førsteplass på lista, «Imma Be». Det er berre få grupper som har fått tre singlar frå eitt og same album på førsteplass på Billboard-lista, og i tillegg kom både «Rock That Body» og «Meet Me Halfway» blant topp ti. «I Gotta Feeling» vart den første singelen som selde meir enn ein million nedlastingar i Storbritannia.

Under den femtiandre Grammy-prisutdelinga, som fann stad i januar 2010 var gruppa nominert til seks prisar og vann tre av dei. I november 2010 sleppte dei ut albumet *The Beginning*. I februar 2011 opptredde gruppa på den prestisjetunge halvtidsunderhaldninga under Super Bowl.

Studioalbum
-----------

* *Behind the Front* (1998)
* *Bridging the Gap* (2000)
* *Elephunk* (2003)
* *Monkey Business* (2005)
* *The E.N.D.* (2009)
* *The Beginning* (2010)

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Black Eyed Peas» frå Wikipedia på engelsk, den 1. juli 2018.*

Fotnotar
--------

1. ↑
2. ↑  Online, Wales (14. juni 2010). «Black Eyed Peas celebrate download milestone». Western Mail (Wales). Henta 20. september 2012.
3. ↑  «Black Eyed Peas set downloads record». BBC News. 21. juni 2010.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC

 |
**The Black Mamba** er eit portugisisk band som består av Pedro Tatanka, Ciro Cruz og Miguel Casais. Bandet vart skipa i 2010 og vann i 2021 den portugisiske songtevlinga Festival da Canção med låten «Love Is on My Side». På grunn av sigeren representerte det Portugal i Eurovision Song Contest 2021 i Rotterdam i Nederland.

Bakgrunn
--------

Trioen vart danna i 2010 og gruppa tok namnet «The Black Mamba». Namnet var òg tittelen på debutalbumet til gruppa, som hadde låtar innan blues, soul og funk. Etter utgjevinga turnerte gruppa i Portugal, og dessutan til byar som London, Philadelphia, Luanda, Madrid og Sevilla, før ho drog til Brasil i 2013. Andre albumet til gruppa, *Dirty Little Brother*, vart utgjeve i 2014, etterfølgt av ein ny nasjonal og internasjonal turné.

2016 var eit arbeidsår der The Black Mamba heldt ein serie akustiske konsertar. I oktober 2018 gav dei ut *The Mamba King*, det tredje studioalbumet til gruppa. Året etter markerte starten på *Good Times Tour*, der gruppa feira ti år. Turneen vart avslutta i slutten av februar 2020. I løpet av året heldt dei ein serie mindre konsertar i Portugal, men aktiviteten vart avgrensa på grunn av koronaviruspandemien.

I 2021 var The Black Mamba ein av deltakarane i songtevlinga Festival da Canção i regi av kringkastaren RTP. I finalen laurdag 6. mars 2021 vann gruppa tevlinga med låten «Love Is on My Side». Som følgje av sigeren fekk ho representere Portugal i Eurovision Song Contest 2021 i Rotterdam i Nederland. Det var fyrste gong Portugal deltok med ein låt som berre hadde engelsk tekst. Gruppa deltok i den andre semifinalen torsdag 20. mai og kvalifiserte seg til finalen. I finalen enda gruppa på tolvteplass.

Diskografi
----------

### Album

* 2011: *The Black Mamba ‎*
* 2014: *Dirty Little Brother*
* 2018: *The Mamba King*

Referansar
----------

1. 1 2  «The Black Mamba slides towards Rotterdam» (på engelsk). 7. mars 2021. Henta 7. mars 2021.
2. 1 2 3  «BIOGRAFIA: The Black Mamba» (på portugisisk). Henta 7. mars 2021.
3. ↑  «Eurovision 2021 Semi-final 2 Results». Henta 22. mai 2021.
4. ↑  «The Black Mamba - Portugal - Rotterdam 2021» (på engelsk). Henta 5. september 2021.

* *Denne artikkelen bygger på «The Black Mamba (band)» frå Wikipedia på bokmål, den 6. desember 2021.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* ISNI
* MusicBrainz (artist)
* Discogs (artist)
* AllMusic (artist)

 |
***The Big Bang Theory*** er ein amerikansk sitcom laga av Chuck Lorre og Bill Prady. Serien hadde fyrst premiere på CBS den 24. september 2007. 

Showet har fem hovudpersonar; romkameratane Leonard Hofstadter og Sheldon Cooper, Penny, ei servitrise og aspirerande skodespelar som bur over gangen, og Leonard og Sheldon sine like nerdete og sosialt kleine vener og kolleger, luftfartsingeniør Howard Wolowitz og astrofysikar Raj Koothrappali.

Roller
------

* Johnny Galecki som Leonard Hofstadter.
* Jim Parsons som Sheldon Cooper.
* Kaley Cuoco som Penny.
* Simon Helberg som Howard Wolowitz, M.Eng.
* Kunal Nayyar som Rajesh Ramayan "Raj" Koothrappali.
* Sara Gilbert som Leslie Winkle.
* Melissa Rauch som Bernadette Rostenkowski-Wolowitz.
* Mayim Bialik, Ph.D. som Amy Farrah Fowler.
* Kevin Sussman som Stuart Bloom.

Regelmessige tema og element
----------------------------

### Fantasy

Alle dei fire mannlege hovudkarakterane er ivrige sci-fi-, fantasy- og teikneserie-fans og samlar på memorabilia. 

Serien har hatt mange referansar til kjende fantasyseriar, t.d. *Harry Potter* og *Ringdrotten*. Dei er òg fans av *Star Trek*, *Star Wars*, *Battlestar Galactica* og *Doctor Who*.

### Religion

Religion spelar ei lita rolle i serien. Howard er jødisk og Raj er hindu. Sheldon vaks opp i ein fundamentalistisk kristen familie, og viser til barndommen sin som eit «helvete».

### Howard si mor

I scener der Howard er heime hos seg sjølv, snakkar han med mora si, som ein aldri får sjå ansiktet til. Dette gjer han alltid ved å rope samtaler mellom romma i huset sitt. Det same gjer mora.

Direktekopla medium
-------------------

Warner Bros Television styrer dei direktekopla rettane til showet. Heile episodar er tilgjengeleg på tv.com, medan korte klipp og nylege heile episodar er tilgjengeleg på cbs.com. Heile episodar er òg tilgjengeleg på Sohu.com i Kina.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «The Big Bang Theory» frå Wikipedia på engelsk, den 31. juli 2013.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **The Big Bang Theory**

* Offisiell heimeside
* The Big Bang Theory på Internet Movie Database

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
Koordinatar: 67°20′S 68°13′W﻿

**Shamblesbreen** er ein bratt isbre, 6 km lang og 10 km brei, med ein særs markant knollar og bresprekkar, som flyt austover mellom Mount Bouvier og Mount Mangin og ut i Stonehouse Bay på austsida av Adelaide Island. Han er den største isbreen på øya, og er eit austleg utløp frå den enorme Fuchs forlandsbre som dekkjer heile den vestlege to tredjedelen av øya. Shamblesbreen er dermed det største dalføret i fjellkjeda på Adelaide Island som går frå nord til sør. 

Den nedre delen av isbreen vart oppdaga og kartlagt i 1909 av Den franske antarktisekspedisjonen under Jean-Baptiste Charcot, og kartlagt på ny i 1948 av Falkland Islands Dependencies Survey (FIDS). Den øvre delen av breen vart kartlagt frå flyfoto tekne av Ronne antarktiske forskingsekspedisjon (RARE) i 1947-48, og av Falkland Islands and Dependencies Aerial Survey Expedition (FIDASE), 1956-57. Han fekk dette namnet frå FIDS på grunn av den særs brotne overflata av breen. *Shambles* er eit engelsk ord for rot eller uorden.

Kjelder
-------

 Denne artikkelen inneheld stoff som er offentleg eige frå United States Geological Survey-artikkelen  «Shambles Glacier» (innhald frå Geographic Names Information System).


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Koordinatar: 33°9′55.43″N 35°39′38.51″E﻿

**Shamir** (hebraisk skrift שָׁמִיר) er ein kibbutz i Øvre Galilea i Israel. Han ligg på vestsida av Golanhøgdene, og høyrer til Øvre Galilea regionale kommune. I 2006 hadde han eit folketal på 608.

Historie
--------

Kibbutzen vart grunnlagd i 1944 av ei lita gruppe av hovudsakleg rumenske immigrantar. Den første generasjonen av nybyggjarar var medlemmar av den marxistiske sionistgruppa Hashomer Hatzair.

Etter den arabisk-israelske krigen 1948 vart den SN-oppretta grensa mellom Israel og Syria trekt berre nokre få hundre meter aust for kibbutzen.

### Terroråtak

Minnesmerke for Edna, Shoshana og Judi.
13. juni 1974 gjekk fire terroristar over grensa frå Libanon til Israel og inn i Shamir. Dei gjekk inn i eit av husa og skaut Edna Mor (som var gravid) og Shoshana Galili. Edna etterlet seg barn og ektemann. Terroristane skaut tilfeldig rundt seg. Judi Sinton, ein frivillig frå New Zealand, vart skoten og drepen. Medlemmane i kibbutzen tok til våpen og klarte å drepe dei fire terroristane i ei skotutveksling.

Målet til terroristane var å ta israelske gislar i byte mot 100 fengsla terroristar.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Shamir, Israel» frå Wikipedia på engelsk, den 30. mars 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  "Armed Struggle and the Search for State", Y. Sayigh, p.341
2. ↑  CBS evening news Jun 13, 1974 Vanderbilt Television News Archive

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad (he)

| * v
* d
* e
Øvre Galilea regionale kommune |
| --- |
| Kibbutzim | 
* Ami'ad
* Amir
* Ayelet HaShahar
* Bar'am
* Dan
* Dafna
* Gadot
* Gonen
* HaGoshrim
* Hulata
* Kadarim
* Kfar Blum
* Kfar Giladi
* Kfar HaNassi
* Kfar Szold
* Lehavot HaBashan
* Mahanayim
* Malkia
* Manara
* Ma'ayan Barukh
* Misgav Am
* Neot Mordechai
* Sasa
* Sde Nehemia
* Shamir
* Snir
* Tziv'on
* Yiftah
* Yir'on

 |


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* GeoNames

 |
**Slektsforsking**, også kalla **genealogi**, **slektsgransking** eller **ættegransking**, er søking i historisk kjeldemateriale etter forfedrane og etterkomarane til ein person eller ein familie, for å klårleggja familien si slektshistorie og dei innbyrdes slektskapstilhøva mellom personar. Ein som driv med slektsforsking, kan kalla seg **genealog**.

Kjeldematerialet for slektsforsking i Noreg er ofte kyrkjebøker og folketeljingar, men kan òg vera juridiske dokument (tinglysingar, dommar, matriklar m.v.) og lensmannsprotokollar, passasjerlister, skattelister, skular, helsevesenet, militærvesenet og munnlege overleveringar. Dei aller fleste norske kommunar har bygdebøker, der ein kan finne oppsett med opplysningar om kvart gardsbruk og folket som har budd der.

Slektsforsking og data
----------------------

Heimedatamaskinar og Internett har gjort det lett for kven som helst å forska på slekta si. Stadig meir av kjeldematerialet vert digitalisert og gjort tilgjengeleg på Internett, anten gratis av eldsjelar eller av det offentlege (som t.d. det norske Digitalarkivet eller mormonarane sine enorme slektsarkiv) eller av kommersielle føretak mot betaling. Genealogar frå heile verda nyttar nettet til å etterlysa og utveksla informasjon.

Når ein samlar slektsinformasjon, vert det raskt store datamengder å halda orden på. Difor finst det eit utal slektsforskingsprogram (frå heilt gratis til svært dyre) som hjelper genealogen å systematisera data og som kan lagra informasjonen i ein intern database og presentera han på ulike format for ulike føremål.

Dei fleste slike program kan eksportera og importera slektsinformasjon frå andre slektsdatabasar via det internasjonale standardformatet *GedCom*.

Bakgrunnsstoff
--------------

* RootsWeb: Den første, største, og framleis truleg den aller beste gratistenesta på nettet for slektsforskarar
* conce.com Arkivert 2006-08-29 ved Wayback Machine. Endrar Slektsforsking conce.com
* Family Search: mormonararkivet
* Digitalarkivet for slektsforsking i Noreg
* Slektsforum: den viktigaste møteplassen på Internett for norske genealogar, i regi av samskipnaden *Databehandling i Slektsforskning - Norge*
* GenCircles: Last opp slektstreet ditt, og det vert automatisk plugga inn i «det globale slektstreet» dersom ein eller fleire av personane allereie er opplasta av andre genealogar
* Legacy Family Tree: Dataprogram (Windows) for slektsforskarar, omsett til m.a. nynorsk og bokmål; fullverdig standard versjon er gratis
* Brother's Keeper: Dataprogram (Windows) for slektsforskarar, omsett til m.a. norsk (bokmål og nynorsk) og fleire andre språk. Programmet blir levert som shareware, men kan også registrerast hos produsenten. Programmet kan bl.a. nedlastast som sharewareversjon.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE

 |
**Taklevatnet** er ein innsjø i Gulen kommune i Vestland. Den ligg på 291,5 moh. Vatnet har eit areal på 0,58 km² og drenerer eit nedbørfelt på 3,07 km². Taklevatnet er regulert og er hovudmagasin for Takle kraftverk. Høgaste regulerte vasstand er 294,2 meter over havet, og lågaste regulerte vasstand er 288,4 moh. Magasinvolumet er 3,5 millionar m³.

Vatnet er blant dei største innsjøane i Gulen kommune. Det er omgjeve av bjørkeskog og lynghei. Dei grunnaste partia ligg i sørenden, og her fanst dei beste fiskeplassane i tida før vatnet vart regulert i 1942. Før utbygginga hadde vatnet òg ei strandsone med grus og sand, men denne er vorte vaska bort etter at vatnet har vore regulert i så lang tid.

Fiske
-----

Før Takle kraftverk vart bygd i 1942 hadde Taklevatnet eit godt aurefiske, men etter reguleringa har fisket gått gradvis tilbake. Det siste året det vart rapportert fiskefangst var i 1985, og i 1990 vart vatnet rekna for fisketomt. Ei viktig årsak er at reguleringa har hindra fisken i å kome seg fram til gytebekkane. I tillegg til effekten av reguleringa meiner ein òg at sur nedbør har bidrege til at aurebestanden er borte.

I seinare år har det vore sett ut fisk i vatnet, men enno i 2004 var tettleiken av aure relativt låg.

Kjelder
-------

1. ↑  Norgesglasset Arkivert 2009-06-24 ved Wayback Machine. *Statens kartverk*
2. ↑  NVE Atlas Arkivert 2011-03-06 ved Wayback Machine. *Norges vassdrags- og energidirektorat*
3. 1 2  *Vassdragsrapport, Takle, Midt-Takleelva og Brekkeelva*, Samla plan for vassdrag, Miljøverndepartementet 1990, ISBN 82-7243-790-2
4. ↑  *Fisk i regulerte vassdrag i Sogn og Fjordane. Sluttrapport 2001-2004*, Fylkesmannen i Sogn og Fjordane, 2006, ISBN 82-91031-89-4

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Marsjering blir utført i takt.
**Takt** (frå latin *tactus*, 'røring') viser til rytmisk lyd eller rørsle. Ein kan til dømes snakka om å gå eller ro i takt. Omgrepet blir elles særleg mykje brukt innan musikk. Dette er avleidd frå lyrikk, der «takt» kan visa til versefot.

«Takt» eller «taktkjensle» kan elles visa til finkjensle i omgang med andre, sjå takt og tone.

Takt i musikken
---------------

I noter er «takt» rommet mellom to loddrette taktstrekar. I byrjinga av eit stykke blir taktarten gjeven, her som 2/2 (to halvnoter) av ein C med ein loddrett strek mellom. Prikkane under viser taktslag, til saman åtte i kvar fullstendige takt.
I musikkteori er takt ei grunneining musikkstykke svært ofte blir delt inn i. Ein takt må innehalda minst éin betont taktdel. Kvar takt varer som regel like lenge og omfatter eit visst tal rytmiske einingar. Ein opptakt i byrjinga av eit stykke er derimot kortare.

Ulike musikksjangrar har ulike taktartar, det vil seia skjema for korleis noteverdiar og aksentar er fordelte. Desse blir ofte berre kalla «takt», som i «trefiredelstakt».

Når ein framfører musikk er det viktig å halda takten, både for å få fram rett rytme og harmoni, spela til same tid i eit ensemble, og få fram musikk som kan brukast til dans. Ein kan halda takten ved hjelp av ein taktstav, metronom, eller ved å slå eller trampa takten.

Liknande inndelingar i andre musikktradisjonar enn vestleg er tala i indisk musikk og wazn i arabisk.

Kjelder
-------

* 

* «Takt» i *Store norske leksikon*, snl.no.
* «takt» i Nynorskordboka.
Tuna på Årskog ligg langs fylkesvegen
**Årskog i Vartdal** er ein matrikkelgard, gardsnummer 97, i Ørsta kommune. Han ligg i bygda Nordre Vartdal, 1400-1800 meter frå Vartdalsfjorden. Tuna og største delen av bømarka ligg på sørsida av Storelva. Garden har og noko bømark på hi sida av Storelva, avgjort etter ein rettargang i 1715. På alle kantar grensar Årskog mot matrikkelgarden Nøre-Vartdal.

Fylkesveg 5908 går gjennom garden, med tilknytning til E 39.

Årskog hadde to brukarar i 1603. Utover 1600-talet kom to nye bruk til. Perioden 1645-1750 vart garden driven av tre bruk, før det så i vel 50 år var fire bruk på garden. 1804-80 atter tre bruk. I historisk tid vart garden rekna som mindre eigna til jordbruk, men han hadde vide utslåttar. Seter hadde garden på Årskogsætra, knappe tre kilometer frå tuna. Ho var i drift til 1943.

16. juli 1873 var klyngjetunet, som låg på ein jordrygg, truga under ein storflaum der Storelva tok seg nytt far på motsett side (sør for) av tunet. Flaumen gjorde stor skade på åkrane. To av dei tre bruka tok seg nye tufter nær fjellfoten etter garden vart utskift i 1878. Begge litt lenger nede i dalføret.

Ein ny storflaum 22. august 1980 gjorde stor skade på bøane. Storelva vart i 1981-82 førebygd, med tanke på å hindre fleire skadeflaumar.

### Folketal:

* 1801: 28 personar – (4 heimar)
* 1865: 18 personar – (3 heimar)
* 1900: 28 personar – (4 heimar)

I 2010 er det seks heimar på Årskog.

Kjelder
-------

* Buset, Johannes: Vartdalssoga. Første bandet. 1964
* Grøvik, Ivar: Vartdalssoga. II. 1983
* Folketeljingar for 1801, 1865 og 1900
Koordinatar: 58°19′25″N 006°17′03″E﻿

**Åros bru** er ei vegbru på fylkesveg 35 i Sokndal kommune i Rogaland. Brua kryssar elva Sokno i Sogndalsstrand. Ho vart offisielt opna 27. november 1999 og avlasta Sogndalsstrand bru frå 1882. Åros bru er ei steinkvelvbru, og var den fyrste av denne brutypen som vart bygd i Noreg på over 60 år. Steinhkelvbruer var tidlegare vanlege i Noreg, men brutypen vart utkonkurrert av betongbruer før andre verdskrig. Åros bru kosta nesten dobbelt så mykje som ei tilsvarande bru i betong ville ha gjort, men det ein gjekk ut i frå at pengane kunne sparast inn sidan steinbruer er vedlikehaldsfrie.

Sjå òg
------

* Bruer i Noreg
* Bruer i Noreg etter lengd

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Åros bru» frå Wikipedia på bokmål, den 11. juni 2011.*
	+ *Wikipedia på bokmål oppgav desse kjeldene:*

1. ↑  Vegen og Vi: - Hvem tør bygge ei steinhvelvbru? Arkivert 2004-06-18 ved Wayback Machine. (nr. 9/2003, 5. juni 2003)
2. ↑  Stavanger Aftenblad: Åros bru[*daud lenkje*] (28. juni 2007)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* SSR (namn)

 |
Årestove frå Tolstadskriden i Vågå, bygd i 1770-åra. I dag på Maihaugen i Lillehammer
**Årestove** eller **årestue** er eit tradisjonelt bustadhus utan pipe, men med open eldstad (åre) midt på golvet i stova og med avtrekk for røyken gjennom ein opning (ljore) i taket. 

Åre i årestove frå Setesdal frå 1700-talet. Illustrasjon frå Eilert Sundt si *Om Bygnings-skikken paa Landet i Norge* frå 1862.
Årestove er ei type røykstove. Før husa vart bygd med røykomn eller peis, var årestovene den normale hustypen i norske byar og bygder og vart berre kalla stove. Ordet «årestove» er ei nylaging som kom i bruk etter at stovene kom på museum og husa vart klassifiserte etter eldstadane sine.

Den mest kjente årestova som framleis er bevart er truleg stova frå Åmlid i Valle i Setesdal, som i dag står på Norsk Folkemuseum. Det er ei lafta stove av treromstypen med inngang nær enden på den eine langveggen til ei forstove, dør inn til sjølve stova med åren og dør frå her inn til koven bakom. Stova er forsynt med svalgang på framsida.

Åren er midt i stova, oppmurt noko over golvet. I regnvêr vart åren tildekka med ein lem eller ein tynn hud spent over ei ramme. Lemmen kunne flyttast med ljorestanga som hang ned frå taket. På den sida av åren som vender mot døra, er det reist ei helle på høgkant (blekksteinen) for å ta av for trekken. Høg dørstokk og moldbenkar langs veggane medverka òg til å redusere golvtrekken. 

Åmlidstova er bygd på siste halvdel av 1600-talet. Årestover er like gamle i Noreg som sjølve lafteteknikken og går tilbake til førkristen tid. Det vart bygd årestover i Setesdal og i andre bygder til langt inn på 1700-talet og nokre har vore i bruk året rundt fram mot midten av 1800-talet.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Årestue» frå Wikipedia på bokmål, den 22. oktober 2008.*

1. ↑  *Vestlandets historie*, band 2 (Samfunn). Bergen: Vigmostad & Bjørke, 2006.
Barlind utviklar ei tjukk raud frøkappe. Ho byrjar som eit lite grønt band ved frøfestet og blir brun og så raud samtidig som ho veks rundt frøet.
**Frøkappe** (*aril* eller *arillus*) er eit kjøtfullt hylster som dekkjer frøet til ein plante meir eller mindre fullstendig. Det blir danna av frøemnestrengen (*funiculus*) og kan danna ein fruktliknande som kan vera fargesterk og velsmakande for visse artar. Ho speler ei rolle ved frøspreiinga, til dømes som mat for fuglar.

Fleire dekkfrøplantar utviklar frøkappe, til dømes litchi, longan og ackee, som kan etast av menneske.
Ein del nakenfrøingar utviklar frøkappe. Hjå mellom anna barlind, spolebusk og muskatnøtt-treet er ho særskild utvikla.
Det newzealandske bartreet kahikatea (*Dacrycarpus dacrydioides*) har ei frøkappe som blei kalla *koroi* av maoriar og brukt til mat.

Kjelder
-------

1. ↑  «Frø: botanikk», *Store norske leksikon*, 9. mars 2012, henta 4. februar 2017
2. ↑  «Dacrycarpus dacrydioides (kahikatea) description». *conifers.org*. 2011. Henta 10 September 2011. «'The small fruit (koroi) are superabundant and highly nutritious. The birds ate them and flocked for miles to do so.»
3. ↑  «Kahikatea, Dacrycarpus». *web.auckland.ac.nz*. 2011. Henta 10 September 2011. «The juicy, swollen, red stalk which holds the seed is known as koroi.»

* *Denne artikkelen bygger på «Aril» frå Wikipedia på engelsk, den 4. februar 2017.*
Fotografi av kokebokforfattaren *Kristine Marie Jensen bedre kendt som Frøken Jensen*.
Ei **frøken**, frå eldre tysk *vrouken, vroiken* er ei ugift kvinne. Det tyske ordet er diminutiv av *vrouwe*, sjå *frue*.

Fram til rundt 1800 var «frøken» berre bruka om døtrer av kongar og adelsmenn, seinare vart tittelen òg bruka i borgarskapet, som tidlegare hadde brukt tittelen «jomfru». I nyare tid har ein bruka «frøken» som tittel for alle ugifte kvinner, men mange vil i dag oppfatte tittelen som arkaisk og tilhøyrande ei svunnen tid.

Som tittel har frøken vore avkorta *frk.*, i dag heller *fr.*, slik at ein slepp å ta stilling til om personen er gift eller ikkje.

Annan bruk av ordet
-------------------

«Frøken» har vore vanleg nemning for lærarinner, anten dei var gifte eller ikkje.

På andre språk
--------------

Tilsvarande nemningar på andre språk er fransk *Mademoiselle* og engelsk *Miss* (opphavleg ei samantrekking av *Mistress*).

Kjelder
-------

* Waldemar Brøgger: *Skikk og Bruk* J.W. Cappelens Forlag 1960
* Falk og Torp 1903: *Etymologisk ordbog over det norske og det danske sprog* Faksimileutg. Bjørn Ringstrøms antikvariat 1992 ISBN 82-90520-16-6
* 

* «Frøken» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ivar Aasen, Frua og Frøken, *Fedraheimen* 27.01.1880
**Den fyrste opiumkrigen** braut ut i 1839 og varte til 1842. Det var ein handelspåverka krig mellom Storbritannia og Qing-dynastiet i Kina. Han vert ofte sett på som starten på Europa sitt imperialistiske overherredøme mot Kina.

Tidleg på 1800-talet var frakt frå Kina til europearar ekstremt lukrativt. Men samhandelen med Kina leid av det faktum at Kina mangla interesse i utanlandske produkt, slik at det var vanskeleg å finna varer Kina ville kjøpa. Sølv var ei av dei. Britane fann at opium var ei anna mogleg handelsvare, og ville bruka den narkotiske effekten i økonomisk vinning. 

Mellom åra 1821 og 1837 vart importen av narkotika femdobla.

Dei kinesiske statsmaktene prøvde å få ein slutt på denne handelen, på grunn av at helsa til brukarane vart øydelagt. Det var til å byrja med vellukka etter at Charles Elliott måtte overgjeva det gjenverande lageret med opium i mai 1839 til Lin Zexu for destruksjon. Det vart brent på stranda ved Humen, ein by ved Perlefloda sin munning.

Men berre to månadar seinare tok to britiske sjømenn livet av ein kinesisk mann og vart stilt for retten under eit britisk organ, kalla «ekstraterritorialitet». Dei vart dømde i ein britisk rett i Kanton (Guangzhou). Kinesarane derimot kravde at dei britane skulle overgje dei to mennene til kinesisk varetekt.

Då britane nekta, vart dei jaga bort frå Kina. Då dei seinare budde seg til krig, angreip og tok dei Hongkongøya og brukte henne som base. Krigen slo ut i juli då HMS «Volage» og HMS «Hyacinth» sigra og øydela 29 kinesiske skip. 

I midten av 1842 hadde britane sigra over kinesarane ved munningen av deira andre største handelselv, Yangtze, og hadde okkupert Shanghai. Krigen enda i august 1842 Nanjingtraktaten. Sir Anthony Blaxland Stransham leia den kongelege marinen gjennom opiumskrigen som ung offiser, og vart tildelt to riddarskap av dronning Victoria.

Nanking-traktaten batt Kina til fri handel, inkludert opiumshandel. Hong Kong vart overlaten til Storbritannia, og Guangzhou, Amoy (Xiamen), Foochow (Fuzhou), Shanghai og Ningpo vart «traktatshamner» som vart opna for alle handelsmenn. Reparasjonar vart betalt av kinesarane.

Sjå og
------

* Den andre opiumskrigen

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bakgrunn for opiumskrigane (dansk) Arkivert 2007-07-15 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Første opiumskrig» frå Wikipedia på bokmål, den 17. september 2009.*



|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* NKC
* NDL

 |
**Den franske antarktisekspedisjonen** kan visa til fleire tidlege utforskingsreiser til Antarktis leidde av franskmenn: Kerguelen-Trémarec-ekspedisjonen i 1772, d'Urville-ekspedisjonen i 1837 Charcot-ekspedisjonane i 1903-1905 og 1908-1910,

Den første ekspedisjonen
------------------------

Yves-Joseph de Kerguelen-Trémarec siglde til Antarktis i 1772, på leit etter det sogeomspunne kontinentet Terra Australis. Han oppdaga Kerguelen-øyane og la ulike territorium under fransk eigarskap. Naturalisten Jean Guillaume Bruguière var med på ekspedisjonen.

Den andre ekspedisjonen
-----------------------

Den andre franske antarktisekspedisjonen fann stad i 1837, då Jules Dumont d'Urville leidde ein ekspedisjon til Sørishavet og siglde langs ein del av Antarktika-kysten som han kalla *Terre Adélie* (Adélie Land) etter kona si. Han utførte dei første eksperimenta for å finna nokonlunde kvar den magnetiske sørpolen låg, og tok mineral- og dyreprøvar frå Archipel de Pointe Géologie.

Den tredje ekspedisjonen
------------------------

Jean-Baptiste Charcot leidde den tredje franske antarktisekspedisjonen som utforska vestkysten av Graham Land frå 1903 til 1905. Ekspedisjonen nådde Adelaide Island i 1905 og tok bilete av Antarktiske Arkipel og Loubetkysten.

Gruppa til Charoct kartla og namngav fleire øyar, som Terre Loubet etter den franske presidenten Émile Loubet, Île Rabot etter geologen Charles Rabot og Île Nansen (no Lavoisier-øya) etter Fridtjof Nansen.

Den fjerde ekspedisjonen
------------------------

Charcot leidde ein ny ekspedisjon til Bellingshausenhavet og Amundsenhavet frå 1908 til 1910. Han utforska Loubet Land og oppdaga Marguerite Bay, som fekk namn etter Charcot si kone, og Charcotøya, som fekk namn etter han sjølv. Gruppa utforska og namngav fleire andre stader, mellom anna Mikkelsen Bay og Mikkelsen Islands.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «French Antarctic Expedition» frå Wikipedia på engelsk, den 16. oktober 2012.*
**Den etiopiske kalenderen** (amharisk የኢትዮጵያ ዘመን አቆጣጠር *ye'Ītyōṗṗyā zemen āḳoṭaṭer*) er den viktigaste kalendren i bruk i Etiopia. Kalenderen deler året inn i 12 månader à 30 dagar. I tillegg har han ein ekstra kort månad kalla *ppagume* på berre fem dagar til vanleg, men seks dagar i år som er skotår. 

Den etiopiske kalenderen har som den julianske kalenderen skotår kvart fjerde år utan unntak. Han er basert på den koptiske kalenderen, som igjen er basert på den gamle egyptiske kalenderen, men med eit anna utgangspunkt og derfor andre årstal. 

Nyårsdag (1. meskerem) i den etiopiske kalenderen fell normalt på same dag som 11. september i den gregorianske kalenderen. Rett etter skotår fell den etiopiske nyårsdagen på den 12. september i den gregorianske kalenderen. Mellom 11. (12.) september og 31. desember ligg årstalet i den etiopiske kalenderen sju år etter den gregorianske. Ettersom den etiopiske kalenderen tar utgangspunkt i året for Kristi fødsel, stammer denne skilnaden frå ei revidering av Jesu fødselsår som vart vedtatt i Konstantinopel og som spreidde seg til heile det kristne Europa på 600-talet. Etiopiarane heldt fast på det tidlegare årstalet. År 2000 etter etiopisk kalender begynte altså den 12. september 2007 etter gregoriansk kalender. År 2008 begynte den 12. september 2015 etter gregoriansk tidsrekning.

Månader
-------

| Ge'ez, amharisk og tigrinya (tigrinya-endingar i parentes) | Koptisk | Gregoriansk startdato | Startdato i år etter skotår |
| --- | --- | --- | --- |
| Mäskäräm (መስከረም) | Tut (thout) | 11. september | 12. september |
| Ṭəqəmt(i) (ጥቅምት) | Babah (paopi) | 11. oktober | 12. oktober |
| Ḫədar (ኅዳር) | Hatur (Hathor) | 10. november | 11. november |
| Taḫśaś ( ታኅሣሥ) | Kiyahk (koiak) | 10. desember | 11. desember |
| Ṭərr(i) (ጥር) | Tubah (tobi) | 9. januar | 10. januar |
| Yäkatit (Tn. Läkatit) (የካቲት) | Amshir (meshir) | 8. februar | 9. februar |
| Mägabit (መጋቢት) | Baramhat (paremhat) | 10. mars | 10. mars |
| Miyazya (ሚያዝያ) | Baramundah (paremoude) | 9. april | 9. april |
| Gənbot (ግንቦት) | Bashans (pashons) | 9. mai | 9. mai |
| Säne (ሰኔ) | Ba'unah (paoni) | 8. juni | 8. juni |
| Ḥamle (ሐምሌ) | Abib (epip) | 8. juli | 8. juli |
| Nähase (ነሐሴ) | Misra (mesori) | 7. august | 7. august |
| Ṗagʷəmen/Ṗagume (ጳጐሜን/ጳጉሜ) | Nasi (pi kogi enavot) | 6. september | 6. september |

Desse datoane gjeld mellom mars 1900 og februar 2100, fordi den etiopiske kalenderen har desse åra som skotår, medan den gregorianske ikkje har det.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Etiopisk kalender» frå Wikipedia på dansk, den 12. oktober 2015.*
* *Denne artikkelen bygger på «Ethiopian calendar» frå Wikipedia på engelsk, den 14. oktober 2015.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
		- «The Ethiopian Calendar», Appendix IV, C.F. Beckingham and G.W.B. Huntingford, *The Prester John of the Indies* (Cambridge: Hakluyt Society, 1961).
		- Ginzel, Friedrich Karl, "Handbuch der mathematischen und technischen Chronologie", Leipzig, 3 vol. 1906-1914
Topografisk kart over Europa
Topografisk kart over Europa
**Den europeiske sletta** eller **Den store europeiske sletta** er ei slette i Europa. Ho er det største fjellause landskapet i Europa, men det ligg fleire høgland innanfor området. Ho strekkjer seg frå Pyreneane og Atlanterhavet i vest til Uralfjella i aust. 

Ho består av Det nordeuropeiske låglandet og Den austeuropeiske sletta. Underinndelinga har historisk opphav og er ikkje ein geomorfologisk inndeling. Den austeuropeiske sletta var delen av Den europeiske sletta som høyrte til Det russiske keisardømet og vart derfor tidlegare òg kalla Den russiske sletta. 

I Vest-Europa er sletta relativt smal i den nordlege delen av kontinentet, men vert langt breiare mot aust i Vest-Russland. 

Mange viktige elvar renn over slettene, som Loire, Rhinen og Vistula i vest, Nordre Dvina og Daugava renn nordover i Aust-Europa og Russland, og Volga, Don og Dnepr renn sørover i den europeiske delen av Russland.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «European Plain» frå Wikipedia på engelsk, den 18. mai 2008.*
| **Jerez de la Frontera** |
| --- |
| Påske i Jerez 2007Påske i Jerez 2007 Påske i Jerez 2007 |
| 

|  |  |
| --- | --- |
| Flagget til Jerez de la Frontera | Byvåpenet til Jerez de la Frontera |
| **Flagget til Jerez de la Frontera** | **Byvåpenet til Jerez de la Frontera** |

 |
| Plassering |
| 

Jerez de la Frontera is located in

 |
| Styresmakter |
| Land |  Spania |
| Autonom region | Andalucía |
| Provins | Cádiz |
| Geografi |
| Flatevidd - By |  1 188,14 km² |
| Innbyggjarar  - Totalt (2008)   - folketettleik | 205 364   172,8 /km² |
| Koordinatar | 36°40′″N 6°7′″W﻿Koordinatar: 36°40′″N 6°7′″W﻿ |
| Høgd over havet | 56 moh |
| Diverse annan informasjon |
| Postnummer | 11401 - 11409 |
| **Nettstad:** www.webjerez.com |

**Jerez de la Frontera** er ein by i provinsen Cádiz i den autonome regionen Andalucía sørvest i Spania. Han ligg midt mellom havet og fjella. I 2008 var byen den største i provinsen med litt over 200 000 innbyggjarar og den femte største i Andalucía. Byen har vorte eit transport- og kommunikasjonssenter i provinsen, og har på dette området vorte viktigare enn provinshovudstaden Cádiz. Jerez de la Frontera er òg den største kommunen i provinsen målt i areal og har frodige jordbruksområde. Det finst òg mange kveg- og hestefarmar.

Historie
--------

Jerez i 1835.
Området rundt Jerez de la Frontera har vore busett sidan bronsealderen eller sein steinalder.

Sidan då har Jerez vore dominert av fem kulturar, tartessarar, fønikarar, romarane, muslimar, jødar og kristne.

Namnet går tilbake til det fønikiske *Xera*, *Sèrès*, og seinare romanisert som *Ceret*.

Jerez var eit lite sjølvstendig emirat frå om lag 1030 etter at Emiratet Córdoba fall. Nokre år seinare vart det slått saman med Arcos av Aben Jairuan som styrte begge om lag 1040-1053. I 1053 vart det lagt under Sevilla. Frå 1145 til 1147 var regionen Arcos og Jerez ei kort tid eit emirat under Granada, leia av Aben Garrum.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Offisiell nettstad

 Reiseguide for Jerez frå Wikivoyage
* Bilete av Jerez de la Frontera

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Jerez de la Frontera» frå Wikipedia på engelsk, den 27. oktober 2009.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* GeoNames

 |
|  |
| --- |
| **RS 52 «Ole O.Lian»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Verft:**  | Lindstøl Skipsbyggeri |
| **Konstruktør:**  | Bjarne Aas |
| **Byggjeår:**  | 1940 |
| **Byggjepris:**  | Kr 124 314,46 |
| **Oppkalla etter:**  | Ole Olsen Lian |
| **Finansiering:**  | LO |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | Eik og teak |
|  |  |
| **Lengde:**  | 19,0 meter |
| **Breidde:**  | 5,45 meter |
| **Djupgåande:**  | 3,40 meter |
| **Seglareal:**  | 120 m² |
|  |  |
|  **Motor år:**  | 1940 |
|  **Motor:**  | 100/140 hk Union semidiesel |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1940 |
| **Ut av teneste:**  | 1975 |
| **Menneskeliv berga:**  | 24 |
| **Fartøy berga:**  | 10 |
| **Fartøy assistert:**  | 670 |
|  |  |
| **Dykkeroppdrag:**  | 11 |
|  |  |
| **Sjuketransport:**  | 141 |
|  |  |
|  |

**RS 52 «Ole O. Lian»** er ei tidlegare redningsskøyte som vart bygd for Redningsselskapet hos Lindstøl Skipsbyggeri i Risør i 1940. Ho var den siste av i alt fjorten skøyter i Bjarne Aas klassa som vart bygd for redningsselskapet. Ho vart bygd av midlar gitt av LO, og oppkalla etter fagforeiningsleiaren Ole Olsen Lian. 
Skøyta er bygd i eik. Dekket er av teak. Første motorinstallasjonen var ein 100/140 hk Union semidiesel.

Skøyta har gjennom 35 år i Redningsselskapet vore gjennom fleire oppgraderingar og ombyggingar. Ny motor, GM diesel 220 hk vart installert i 1965. Styrehus har vorte bytt to gonger, og mastene har vorte fjerna, slik at «Ole O. Lian» vart ei rein motorskøyte.

RS «Ole O. Lian» har i åra 1940–75 redda 24 personar frå ein sikker daude, og assistert til saman 680 fartøy. Ho har vore stasjonert i Langesund, Kilsund, Rasvåg, Tananger, Haugesund og fleire stadar i Nord-Noreg. Ho var og ein periode på Svalbard.

Skøyta vart i 1975 seld til fiskerifagskulen i Bodø. Der vart ho brukt som som opplæringsfartøy fram til 1994 under namnet «RAUD». Her fekk ho fleire oppgraderingar og meir moderne utrusting.

Skøyta er i dag i privat eige som veteranfartøy. Ho står på Riksantikvarens liste over verneverdige fartøy. Fartøyet er i dag ytterlegare oppgradert teknisk med bl.a. moderne navigasjonshjelpemidel som radarar, elektroniske kart og GPS, nytt elektrisk anlegg og hovudmotor

Kjelde
------

* *Denne artikkelen bygger på «RS «Ole O. Lian»» frå Wikipedia på bokmål, den 17. april 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* RS «Ole O.Lian» i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
|  |
| --- |
| **RS 43 «Astrid Finne»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Verft:**  | Anker & Jensen, Asker |
| **Konstruktør:**  | Johan Anker |
| **Byggjeår:**  | 1937 |
| **Byggjepris:**  | 124 000 kroner |
|  |  |
| **Finansiering:**  | Alfred Larsen |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | Teak på galvaniserte stålspant |
|  |  |
| **Lengde:**  | 18,50 meter |
| **Breidde:**  | 5,45 meter |
| **Djupgåande:**  | 2,60 meter |
| **Seglareal:**  | 81,3 m³ |
|  |  |
|  **Motor år:**  | 1937 |
|  **Motor:**  | 90/140 hk |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1937 |
| **Ut av teneste:**  | 1954 |
| **Menneskeliv berga:**  | 34 |
|  |  |
| **Fartøy assistert:**  | 477 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 43 «Astrid Finne»** var ei redningsskøyte som vart bygd for Redningsselskapet i 1937. Ho var den einaste redningsskøyta som vart konstruert og bygd av Johan Anker. Han brukte same prinsippet som han brukte på seglbåtane han bygde. Tidlegare skøyter var bygde med grodde spant av eik og furu. Anker brukte galvaniserte stålspant. Undervasskroget var av teak. Resten av huda av oregon pine. «Astrid Finne» var og første redningsskøyta med limt mast. Masta var og laga av oregon pine. 

«Astrid Finne» var ei gåve frå Alfred Larsen. Med ei lengs på 18,5 meter var ho litt lenger enn skøytene laga av Bjarne Aas. Breidda var 5,45 meter. Denne skøyta var den dyraste som Redningsselskapet til då hadde bygt, kroner 14 000. Ho fekk innsett ein 90/140 hk Wichman motor.

Johan Anker rigga «Astrid Finne» med bermudarigg. Denne vart snart utbytt med gaffelrigg.

Kjelder
-------

* Elin Kragset Vold og Ole Engen: *Johan Anker. Linjenes mester* Larvik 2003
|  |
| --- |
| **RS 98 «Jaycees»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
| **Klasse:**  | Øvrige sjøredningskorpsfartøy |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Byggjeår:**  | 1976 |
|  |  |
| **Oppkalla etter:**  | Jaycees |
| **Finansiering:**  | Trondheim Jaycees, byggefondet og Trøndelag distrikt av NSSR |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
|  |  |
| **Lengde:**  | 12,85 meter |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1982 |
| **Ut av teneste:**  | 2005 |
| **Menneskeliv berga:**  | 17 |
| **Fartøy berga:**  | 12 |
| **Fartøy assistert:**  | 892 |
| **Personer assistert:**  | 60 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 98 «Jaycees»** var ei redningsskøyte som Redningsselskapet skaffa for å ha som redningsfartøy i Trondheimsfjorden. Fartøyet vart bygt av Oma Baatbyggeri på Stord i 1976. Det vart brukt til lækjarskyssbåt i Bindal kommune. Namnet var då «Exantippe». Båten vart kjøpt av Redningsselskapet i 1981 for 400 000 kroner. Før han vart sett i drift vart han ombygd for 650 000 kroner. Etter ombygginga var «Jaycees» 12,85 meter lang. To 185 hk dieselmotorar gav ei fart på 15 knop. Mannskapet var frivillige frå Trondheim Sjøredningskorps. 

Redningsskøyta fekk namn etter Jaycees, som stod for ein del av finansieringa. Resten vart innsamla og dekt av byggefond i Redningsselskapet.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
|  |
| --- |
| **RS 4 «Feie»** |
|  |
|  |  |
| **Status:**  | Restaurert |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Colin Archer , Larvik |
| **Verft:**  | Colin Archer |
| **Konstruktør:**  | Colin Archer |
| **Byggjeår:**  | 1893 |
| **Byggjepris:**  | 7 558,88 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Feie, stasjoneringsstaden |
| **Finansiering:**  | Innsamling i Bergen Kreds av NSSR |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
| **Materiale:** | Eik og furu |
|  |  |
| **Lengde:**  | 11,54 meter |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Mannskap:**  | 4 |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1893 |
| **Ut av teneste:**  | 1905 |
| **Menneskeliv berga:**  | 75 |
|  |  |
|  |  |
| **Personer assistert:**  | 211 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

**RS 4 «Feie»** er ei tidlegare redningsskøyte som vart bygd av Colin Archer etter losskøyteteikningar. Ho fekk i tillegg vasstett garnering, skott og banjer. Som dei andre av Archer sin losskøyter hadde ho berre ei mast. Ho var 11,54 meter lang, noko leger enn dei fleste losskøytene. RS «Feie» kosta 7558,88 kroner. Ho vart finansiert av midlar innsamla av Bergen Kreds av NSSR.

Første året var det losane i Korsfjorden som stod for drift og bemanning. I 1894 vart ho heilt overteken av Redningsselskapet. Skøyta fekk namnet «Feie» etter Fedje, staden ho skulle stasjonerast.

I dei åra ho var i drift fekk 211 fartøy assistanse av RS «Feie». 75 menneske vart redda frå "ein sikker daude".

Redningsselskapet selde skøyta i 1905 til Losvesenet. Dette hadde henne til 1927 då ho vart seld til Troms og ombygd til fiskefartøy. Etter det har ho hatt fleire eigarar. RS «Feie» er no restaurert.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* Norsk Maritimt Forlag 2002
|  |
| --- |
| **RS 11 «Havskaaren II»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Leverandør:**  | Carl Arnold |
| **Verft:**  | Christiania Baatbyggeri |
| **Konstruktør:**  | Colin Archer |
| **Byggjeår:**  | 1897 |
| **Byggjepris:**  | 10 682,60 kroner |
|  |  |
| **Finansiering:**  | innsamling ved Bodø Kreds av NSSR |
|  |  |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
|  |  |
| **Lengde:**  | 14,05 meter |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1897 |
| **Ut av teneste:**  | 1938 |
| **Menneskeliv berga:**  | 103 |
|  |  |
| **Fartøy assistert:**  | 1627 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |

 **RS 11 «Havskaaren II»** var den siste redningsskøyta av Colin Archer-typen som vart bygd for Redningsselskapet. Ho vart bygd av Carl Arnold ved Christiania Baatbyggeri, og kom i drift 1897. Ho kosta kroner 10682,60, og vart finansiert av midlar innsamla av Bodø Kreds av NSSR. «Havskaare» er eit lokalnamn på måsefuglen svartbak. Ved Fulehuk fyrstasjon i Oslofjorden er det og eit skjer som heiter Havskaaren. Første åra var skøyta stasjonert i Ytre Oslofjorden. Seinare vart ho flytta nordover, og i 1901 fekk ho endra namn til **«Tromsø»**.

I 1909 vart «Tromsø» skadd då ho vart påsegla av eit anna fartøy. Ho vart ute av drift i 4 veker for reparasjon. I aktiv teneste redda ho 103 menneske frå ein sikker daud. Ho assisterte 1627 fartøy. 

I 1938 vart «Tromsø» seld til Heinrich Meyer i Oslo. Etter krigen skal ho ha vorte brukt av nazistar til flukt til Sør-Amerika, men dette er ikkje sikkert.

Kjelder
-------

* Bjørn Foss: *Fra seil til vannjet. Historien om redningsskøytene* (Norsk Maritimt Forlag 2002)
|  |
| --- |
| **RS 44 «Idun»** |
|  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Leverandør:**  | K. Christensen & Co. i Risør |
|  |  |
| **Konstruktør:**  | Bjarne Aas |
| **Byggjeår:**  | 1937 |
| **Byggjepris:**  | 79 206 kroner |
| **Oppkalla etter:**  | Livsforsikringsselskapet Idun. |
| **Finansiering:**  | Livsforsikringsselskapet Idun. |
| **Namn i dag:**  | «Idun» |
| **Eigenskapar** |
|  |  |
| **Tonnasje:**  | 45 BRT |
| **Lengde:**  | 18,50 meter |
| **Breidde:**  | 6,00 meter |
| **Djupgåande:**  | 3,00 meter |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Mannskap:**  | 4 |
| **Navigasjon og kommunikasjon** |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Statistikk** |
| **Sett inn i teneste:**  | 1937 |
| **Ut av teneste:**  | 1969 |
| **Menneskeliv berga:**  | 40 |
| **Fartøy berga:**  | 6 |
| **Fartøy assistert:**  | 516 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Sjuketransport:**  | 103 |
|  |  |
|  |

**RS 44 «Idun»** var ei redningsskøyte bygd for Redningsselskapet i 1937. Ho vart konstruert av Bjarne Aas, og bygd av K. Christensen & Co. i Risør. Ho fekk namn etter Livsforsikringsselskapet Idun, som gav skøyta til Redningsselskapet. 1970 vart ho teken ut or teneste og seld. Ho vart då omdøypt til «Odin». Seinare har ho fått att det opphavlege namnet.

«Idun» står på Riksantikvaren si liste over verneverdige fartøy. I 2008 vart det løyvd 1,3 millionar kroner frå Riksantikvaren til utskifting av dekket, etter at gjentekne nedslipingar av det originale dekket hadde medført lekkasjar som var uråd å utbetre.

«Idun» er nå privat eide og høyrer heime i Oslo. Den går som charterbåt i sommarhalvåret.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «RS «Idun»» frå Wikipedia på bokmål, den 27. august 2011.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* RS «Idun» i kulturminnesok.no, nettstaden til Riksantikvaren
RS200 i California. Foto: Matthew Brown

**RS200** er ein rallybil produsert av Ford på 1980-talet.

På 80-talet trong Ford ein bil som kunne delta i Gruppe B-rally. Konkurransen var tøff, Audi hadde introdusert firehjulstrekk til sporten, og låg vekt og mange hestekrefter var viktige stikkord. I 1984 byrja Ford med arbeidet med RS200, to år etter at Gruppe B hadde starta. Dei henta deler ifrå Sierra og det nedlagde Escort RS 1700T-prosjektet, Reliant stod for karosseriet (på grunn av deira ekspertise innan glasfiber), medan motoren kom ifrå Cosworth.

RS200 skreiv seg inn i Guinness World of Records då den akselererte ifrå 0 til 100 km/t på rundt tre sekundar. I 12 år hadde bilen denne rekorden — vesentleg lengre enn motoren som kunne verte øydelagd på 10 til 30 timar. 

Bilen debuterte offisielt fyrst i Rally Sverige i 1986. Der leda han lenge med Stig Blomqvist som førar, heilt til motoren braut saman slik at høgste plassering gjekk til lagkamerat Kalle Grundel som fekk ein tredjeplass. I neste rally som fann stad i Portugal, skjedde ei av dei største ulykkene i WRCs historie, ein RS200 mista kontrollen og drap tre tilskodarar. Ulykkene vart fleire for sporten og det enda med at Gruppe B blei avslutta då sesongen var over. Det siste Gruppe B-rallyet for bilen blei då i Akropolis der den hadde både fyrste og andre plass langt ut i løpet men måtte bryte.

På grunn av den korte tida RS200 fekk deltatt i Gruppe B fekk me aldri sjå korleis den hadde klart seg mot konkurrentane over ein lengre periode.

Bakgrunnsstoff
--------------

* 
*