recursal/SuperWikiNEXT-32B huggingface dataset:
Svart og kvit bonde.
**Bonden** er den svakaste og mest talrike brikka i brettspelet sjakk. Kvar spelar startar spelet med åtte bønder, ein på kvart felt i den andre rada, sett frå spelaren. På sjakkbrettet startar dei kvite bøndene på a2, b2, c2, ... h2, medan dei svarte bøndene startar på felta a7, b7, c7, ... h7. Bøndene vert ofte gjeve namn etter den lina dei står i, ein talar til dømes om "den kvite f-bonden".

I motsetnad til alle dei andre brikkene kan ikkje bønder flyttast bakover på brettet. Ein bonde går normalt eitt felt fram. Fyrste gong bonden vert flytt frå utgangsposisjonen, kan han flyttast to felt fram. 

Bonden slår ikkje brikker på same måte som han flyttar mellom felt. Bonden slår på skrå, eitt felt diagonalt. Brikker som står like framfor ein bonde, anten dei er eigne eller motstandarane sine, stengjer framvegen for bonden.

Eit meir uvanleg trekk er en passant-slaget. Eit slikt trekk skjer når ein bonde flyttar to felt fram frå utgangspunktet. Om bonden passerer eit felt som er under åtak av ein av motstandaren sine bønder vert det kalla ein passant. Motstandaren sin bonde, som hadde kunna slå bonden om han berre hatt gått eitt felt fram, har lov til å slå bonden som om han berre hadde flytta eitt felt fram. Bonden som slår, vert plassert på det tomme feltet som motstandaren sin bonde flytta over, og sistnemnde bonde vert fjerna frå brettet. Ein passant må nyttast i trekket etter at bonden har flytta to trekk fram, elles misser ein høvet til dette.

Ein bonde som kjem heilt fram til motsett ende av brettet (motstandaren si første rad), blir endra til ei anna brikke etter spelaren sitt eige val. Dette blir kalla bondeforvandling. Bonden vert i same trekket, og før motstandaren sitt neste trekk, erstatta med ei dronning, eit tårn, ein løpar eller ein springar av same farge. I dei aller fleste situasjonar er det mest fornuftig å velja ei dronning, sidan dette er den sterkaste brikka.

Sjå òg
------

* Bondesjakk

Bakgrunnsstoff
--------------
Logo
**DFLP**, *Den demokratiske fronten for frigjering av Palestina* er ein palestinsk politisk og militær organisasjon. Han bygde før på kommunismen, men er no meir allment sosialistisk. DFLP vart skipa i 1969, som ei utbrytargruppe frå PFLP. DFLP er med i PLO. 

DFLP er først og fremst aktiv mellom palestinarar i Syria og Libanon, men har òg eit visst nærvær på Vestbreidda og i Gaza. 

Målet til organisasjonen har vore å opprette ein felles demokratisk stat for palestinarar og jødar, men dei har godteke forhandlingar med Israel om ei tostats-løysing, og seier ein felles stat er meir ein «visjon» for ei fjernare framtid. 

DFLP har ei væpna grein, men har sidan 1970-talet teke avstand frå åtak på sivile, og berre gjort operasjonar mot soldatar på okkupert område. Sjølvmordsbombing og åtak inne i sjølve Israel tek dei sterkt avstand frå. 

Ved valet i 2006 gjekk dei saman med Det palestinske folkepartiet og FIDA i venstrealliansen *Alternativet* (al-Badeel).

Kjelder
-------

* Svensk wikipedia.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN

 |
**Mirakelet til huset Brandenburg** syner til dødsfallet til tsarinne Elisabeth av Russland (52 år gammal) i byrjinga av 1762.

Seks år ut i sjuårskrigen var forsvaret til Kongedømet Preussen kraftig svekka og dei hadde nettopp mista den viktige hamnebyen Kolberg ved Austersjøen til russarane. Fredrik II av Preussen rekna krigen som tapt og var på randen av sjølvmord. 5. januar 1762 døydde tsarinne Elisabeth og nevøen hennar Peter III tok over trona. Peter var kjend for å vere tilhengjar av Preussen, og han trekte derfor troppane sine attende og enda krigen utan at det gagna russarane. Prøyssarane, som til då hadde vorte pressa frå alle kantar, kunne dermed konsentrere seg om austerrikarane og klarte til slutt å gå ut av krigen som sigerherrar.

Mot slutten av den andre verdskrigen var Berlin igjen omkransa av den russiske armeen. Adolf Hitler minnast mirakelet 200 år tidlegare og håpte at Tyskland igjen skulle reddast av ei uventa hending, som at Franklin D. Roosevelt skulle døy eller at det kom til usemje mellom Winston Churchill and Josef Stalin.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Miracle of the House of Brandenburg» frå Wikipedia på engelsk, den 31. desember 2009.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
	+ Kapittel om «The Miracle of the House of Brandenburg» i: Russell Frank Weigley. *The Age of Battles: The Quest for Decisive Warfare from Breitenfeld to Waterloo*. Indiana University Press, 2004. ISBN 0-253-21707-5.

1. ↑  Nederlaget ved Kunersdorf *gjorde at han ei stund gav opp alt håp og hadde tankar om sjølvmord.* — 2004 Encyclopaedia Britannica.
2. ↑  Stephen J. Lee. *Aspects of European History, 1789-1980*. Routledge (UK), 1988. Side 279.
Stammar i det før-islamske Arabia.
**Quraisj** (arabisk: arabisk قريش‎, betyr kanskje «hai»), også stava **Qurayš**, **Qiraish** eller liknande, var ein stamme i Før-islamske Arabia som kontrollerte handelen i Mekka og verna om Kaba.

Quraisjittene stamma frå Banu Kinanah, og grunnleggjaren deira Kinanah førte slekta si tilbake til Adam, via Ismael. Stammen var relativt uorganisert fram til Qusai ibn Kilab sameinte han på 400-talet. Dette la grunnlaget for den seinare maktposisjonen deira. Quraisjittene i Mekka kjempa mot Muhammed i ei rekkje slag, mellom anna det avgjerande slaget ved Badr i 624, før dei blei overvunne og massekonverterte til islam i 630.

Quraisjittene (*Bantantu Qurayš*) var oppdelt i ei rekkje ulike underklanar og underfamiliar, mellom anna Banu Hasim, klanen til profeten Muhammed og Ali ibn Abi Talib, som også seinare spelte ei leiande rolle i utbreiinga av islam. Stammen eksisterer framleis vestlege og sentrale Arabia. 

Ein hadith om at alle framtidige kalifar skulle vera quraisjar var allment akseptert, bortsett frå av kharjittane. Klansymbolet var ein falk, og falken har sidan vore nytta i mange moderne arabiske statssymbol.

1. ↑  Francis E. Peters. «Mecca: A Literary History of the Muslim Holy Land» (på engelsk).
**Pseudovitskap** (*pseudo-* kjem frå gresk og tyder *falsk* eller *noko som liknar*) er nemninga på slik forsking eller slike teoriar og forklaringar som gjev seg ut for å vere vitskap, men som ikkje stettar dei vanlege vitskapleg krava til at hypotesar og teoriar skulle kunne sannkjennast på ein akseptabel måte, som til dømes at testingar av eksperimentelle teoriar og hypotesar skulle kunne gjerast om att med same resultatet til andre tider og på andre stader. Andre nemningar for pseudovitskap er *kvasivitskap* og *antivitskap*. 

Dei som er tilhengarar av teoriar og sanningsprov som i vitskapleg samanheng vert rekna som pseudovitskap, nyttar ofte nemningar som *metavitskap* eller *paravitskap* om det som dei gjer gjeldande som reell vitskap. Til dømes nyttast nemningar som *metafysikk*, *parapsykologi* og *paramedisin* om læresetningar og fenomen som hevdast å ha med vitskaplege disiplinar å gjere.

Grensene mellom vitskap og pseudovitskap kan til tider sjå meir eller mindre tilfeldige ut, då dei fleste vitskaplege teoriar er ufullstendige. I vitskapsteorien/vitskapsfilosofien er det lagt ned mykje arbeid i å freiste definere kva som er vitskap i motsetnad til ikkje-vitskap, kva som er vitskap i motsetnad til pseudovitskap, kva som er vitskap i motsetnad til religion eller overtru osb. Det finst fleire døme på at det som i tidlegare tider vart teke for seriøs vitskap, vert rekna som pseudovitskap i våre dagar. På den andre sida finst det òg døme på at hypotesar og teoriar som tidlegare vart sett på som lite truverdige og stempla som pseudovitskap, har synt seg å vere rette etter at nye metodar for proving og kontroll har vorte tekne i bruk.

Kjelder
-------




| * v
* d
* e
Vitskap |
| --- |
| Naturvitskap | 
* Astronomi
* Biologi
* Fysikk
* Geofag
* Informatikk
* Kjemi
* Matematikk

 |  |
| Helse | 
* Farmasi
* Medisin
* Odontologi
* Psykologi

 |
| Samfunnsvitskap | 
* Bibliotekvitskap
* Demografi
* Informasjonsvitskap
* Kriminologi
* Medievitskap
* Pedagogikk
* Samfunnsgeografi
* Samfunnsøkonomi
* Sosialantropologi
* Sosiologi
* Statsvitskap og Organisasjonsteori
* Rettsvitskap

 |
| Humaniora | 
* Arkeologi
* Filosofi
* Historie
* Kunsthistorie
* Lingvistikk
* Litteraturvitskap
* Logikk
* Musikkvitskap
* Folkloristikk og Etnologi
* Teologi

 |
| Teknologi | 
* Arkitektur
* Bioteknologi
* Elektrokjemi
* Elektronikk
* Geoteknikk
* Informasjonsteknologi
* Industriell design
* Kjemiteknikk
* Kommunikasjonsteknologi
* Materialvitenskap
* Metallurgi
* Nanoteknologi
* Petroleumsteknologi
* Produktdesign
* Teknisk kybernetikk

 |
| Relaterte artiklar | 
* Vitskapleg metode
* Vitskapsteori
* Pseudovitskap

 |
| 
* Norsk inndeling av vitskapsdisiplinar

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* GND
* LCCN
* NKC
* BBC Things
* NDL

 |
*Denne artikkelen handlar om byen i Syria. For andre tydingar, sjå Al-Tall (fleirtyding).* 
Koordinatar: 33°36′0″N 36°18′0″E﻿

**Al-Tall** (arabisk التل, òg skrive **al-Tell**) er ein by sør i Syria, administrativt ein del av Rif Dimashq guvernement og senter i al-Tall-distriktet. Han ligg midt i Anti-Libanonfjella, kring 1 000 meter over havet. Av stader i nærleiken finn ein Maaraba i sørvest, Damaskus i sør, Dahiyat al-Assad og Douma i søraust, Maarrat Saidnaya i nordaust, Manin i nord, Ashrafiyat al-Wadi og Basimah i nordvest og al-Hamah og Qudsaya i vest. I følgje Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS), hadde al-Tall eit folketal på 44 957 i 2004. Innbyggjarane er hovudsakleg sunnimuslimar.

Tidleg i 1960-åra vart al-Tall omtalt som ein stort landsby med 3 500 innbyggjarar. Ein stor moské ligg i byen, omgjeve av fleire fragment av søyler, steinar som ligg hulter til bulter og gravkammer.

Kjelder
-------

1. 1 2 3  Boulanger, 1966, s. 303.
2. ↑  Folketeljing 2004[*daud lenkje*]. Syrisk statistisk sentralbyrå (CBS). Rif Dimashq guvernement. (arabisk)

* *Denne artikkelen bygger på «Al-Tall, Syria» frå Wikipedia på engelsk, den 3. juli 2014.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Boulanger, Robert (1966). *The Middle Aust, Lebanon, Syria, Jordan, Iraq, Iran*. Hachette.


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Avlat** er eit katolsk omgrep om ettergjeving av straff for synder. 
Bakgrunnen er at katolsk lære meiner at synd fører til skuld, som må skriftast, og straff som må avtenast. Denne straffa kan ein gå gjennom på tre måtar: Ved å gjera bot, ved å gjera handlingar som gjev avlat, eller i skjærselden.

Etter katolsk lære blir syndene tilgjevne, men straffa står framleis att. Presten som tek imot skriftemålet vil oppgje ei bot ein skal utføra, men denne er ikkje alltid tilstrekkeleg. For å gjera opp for seg i dette livet kan syndaren då utføra avlsatshandlingar. Den mest kjende av desse er å utføra ei pilegrimsreise til Roma under eit heilag år og gå gjennom ein av dei heilage portane. Men det er også knytt avlat til til dømes det å be visse bøner tilknytte messa.

Kriteria for å få avlat er at all synd er skrifta og tilgjeve, at ein har eit oppriktig ønske om ikkje å synda meir, og at ein utfører ei av dei fastsetta handlingane. Det er den apostoliske skriftemålsdomstolen som administrerer oversikta over kva handlingar som gjev avlat.

Bakgrunn for reformasjonen
--------------------------

I seinmellomalderen tok prestar til å selja såkalla **avlatsbrev**, dokument som gav avlat mot at ein donerte eigedom til kyrkja. Inntekter frå desse blei mellom anna brukte til å betala for bygginga av den nye Peterskyrkja i Roma. Denne avlatshandelen var noko av det reformatoren Martin Luther reagerte først på i den katolske kyrkja.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «Avlat» frå Wikipedia på bokmål, den 17. mars 2012.*

Bakgrunnsstoff
--------------

* Avlat (PDF) ved bergen.katolsk.no

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* BNE

 |
|  |
| --- |
| **Silketerne** |
| SilketerneSilketerne |
|
| **Utbreiing og status** |
| **Status i verda:** LC LivskraftigUtbreiinga av Silketerne Utbreiinga av Silketerne |
|
| **Systematikk** |
| **Rike:** | Dyr Animalia |
| **Rekkje:** | Ryggstrengdyr Chordata |
| **Underrekkje:** | Virveldyr Vertebrata |
| **Klasse:** | Fuglar Aves |
| **Orden:** | Vade-, måse- og alkefuglar Charadriiformes |
| **Familie:** | Måsefamilien Laridae |
| **Underfamilie:** | Gyginae |
| **Slekt:** | ***Gygis*** |
| **Art:** | **Silketerne** *G. alba* |
|
| **Vitskapleg namn** |
| ***Gygis alba***Sparrman, 1786 |

**Silketerne** (*Gygis alba*) er ei lita terne i måsefamilien, òg rekna som ein noddy. Ho lever på tropiske og subtropiske hav og hekkar på øyar i Stillehavet, Atlanterhavet og Indiahavet.

Skildring
---------

Denne terna har kroppslengd på 25 til 30 centimeter og veg rundt 120 gram. Fjørdrakta er heilt kvit. Augeringen og det relativt lange nebbet er kontrastrikt svart. Halen er kort og lite kløfta. Dei flyg med djupe, langsame vengeslag.

Silketerna har eit mykje pelagisk levevis i Oseania, frå Hawaii til New Zealand; øyar i Indonesia og øyane i Indiahavet. Dessutan finst ho ved øyar som Fernando de Noronha-arkipelet, Trindade og Martim Vaz, Ascension og St. Helena i Atlanterhavet.

Silketerne-egg
Føda er først og fremst småfisk som ho fangar med stupdukking. Av og til tar dei noko blekksprut og krepsdyr, og jamvel marine insekt.

Ho hekkar på koralløyar oftast med vegetasjon. Dei eine egget blir helst lagt på nakne, tynne greiner i ein liten gaffel i tre eller i buskar med smågreiner, alternativt på palmeblad, bananblad eller berghyller, eller på menneskeskapte strukturar. Denne åtferda er uvanleg for terner, som vanlegvis hekkar på bakken, og til og med den nærskylde trehekkande svartnoddy konstruerer eit reir. Egg og ungar er sårbare for å bli blåst ned av kraftig vind. Dei nyklekka ungane har godt utvikla føter for å feste seg på hekkeplassen. Silketerna har lang livslengd, opp til 36 år er registrert.

Den globale populasjonen er estimert til å vere meir enn 100 000 par, og er trudd å vere stabil. Arten er klassifisert som globalt livskraftig.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «White Tern» frå Wikipedia på engelsk, den 12. oktober 2016.*

Referansar

1. 1 2 3  Gochfeld, M. Burger, J. Christie, D.A. & Kirwan, G.M. (2016) *White Tern (Gygis alba)* I: del Hoyo, J. Elliott, A. Sargatal, J. Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.) (2016). Handbook of the Birds of the World Alive. Lynx Edicions, Barcelona. Henta den 12. oktober 2016

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Silketerne**

* BirdLife International (2016) Species factsheet: *Gygis alba*. Henta frå  den 12. oktober 2016
* Houston, D.C. (1978) «Why do fairy terns *Gygis alba* not build nests?» *Ibis* **121** (1): 102 - 104 doi:10.1111/j.1474-919X.1979.tb05023.x

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* LCCN
* BBC Things
* ITIS

 |
**Ecser** (IPA: ˈɛʧɛr, på slovakisk **Ečer**) er ein landsby i Pest fylke, Ungarn, like sør-aust for Budapest, nært Ferihegy lufthamn. Like ved ligg òg byane Maglód, Vecsés, Gyömrő og Üllő. Motorvegen M0 går like ved, og byen har jernbanesamband gjennom linje 120a (Budapest–Újszász–Szolnok).

Historie
--------

Det fyrste nedskrivne om Ecser stammar frå 15. desember 1315, men landsbyen eksisterte truleg allereie ved madjarane sin invasjon omkring åra 895–896, truleg leia av Árpád.
Ifølge legenda stoppa Árpád og hans menn her for å kvile. Árpád spurte dei lokale om namnet på busetjinga. Innbyggjarane kunne ikkje svare, så Árpád foreslo å oppkalle landsbyen etter det ungarske namnet for eik, *cser*.

Ein annan teori er at Árpáds barnebarn, Ecsellö, er opphavet til namnet Ecser.

Under Det osmanske riket sin dominans i området frå 1526 til 1686, døydde landsbyen ut, hovudsakleg grunna omleiringa av nærliggande Budapest. I 1696 var landsbyen ubebudd, og fyrst i 1699 byrja folk å flytte tilbake igjen, og rundt elleve familiar budde der på den tida. Ni menn frå landsbyen deltok i Ferenc II Rákóczi sitt opprør mot Habsburgarane i 1703–1711.

På byrjinga av 1700-talet tillèt grev Antal Grassalkovitch slovakar å busetje seg i Ecser. I 1730 budde rundt 50 familiar, alle skattebetalarar, i landsbyen.

Attraksjonar
------------

Grunna innvandringa blei det i 1740 bygd ei romersk-katolsk kyrkje, som i dag er den einaste attverande historiske bygningen i Ecser. I 1836 var det 612 katolikkar i landsbyen, der 80 % var slovakar og 20 % ungararar.

Landsbyen er kjend for folkedansen sin kalla *Bryllaup i Ecser* (*Ecseri lakodalmas*).
Byen sitt våpenskjold viser kyrkja, folkedansen og eit eiketre, landsbyens tre viktigaste kjenneteikn.

Vennskapsbyar
-------------

* Zlaté Klasy, Slovenia
* Tyrkia Kumbağ, Tyrkia

Referansar
----------

1. ↑  *A short history of Ecser* Arkivert 2008-06-02 ved Wayback Machine. (vitja 20. mai 2008)
2. ↑  *A short history of Ecser* (vitja 20. mai 2008)

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
**Etnologi** (frå gresk *ethnos*, folk og *logia*, lære), som tidlegare vart kalla folkelivsgransking, er eit akademisk fag innanfor humaniora som granskar den materielle og sosiale kulturen i dei vestlege samfunna. Etnologi må ikkje forvekslast med etnografi, som er den tidlegare nemninga på det faget som no heiter sosialantropologi.

Soga om etnologien
------------------

På siste halvdelen av 1800-talet oppstod det i Skandinavia ein reaksjon på at faget historie konsentrerte seg stort sett berre om statar, politikk og framståande personar. Nemninga kulturhistorie vart teke i bruk for det som hadde med kvardagslivet og vanlege folk å gjere, for på det viset å gje denne sida av historia tyngd. Etter kvart skjedde det ei spesialisering ved mange universitet: Dei kulturhistorikarane som hadde som sitt studieobjekt den materielle kulturen («gjenstandskulturen») og sosiale aspekt ved arbeid og næringsutøving, fekk nemninga etnologar. Dei tok seg av slike tema som byggeskikk, jordbruk, reiskapsbruk, handverk, kosthald og folkedrakter, og frå 1990-talet dessutan tema som individ - kollektiv, natur - kultur. Dei kulturhistorikarane som studerte folkloren eller den åndelege kulturen fekk nemninga folkloristar, og deira spesialfelt ble den immaterielle og munnleg kulturen i form av folkedikting, folkemusikk, folketru og folkelege ritual.

Faga etnologi og folkloristikk vart i 2002 slege saman til eitt fag i Noreg, kulturhistorie.

Sjå òg
------

* Kategorien etnologar

Kjelder
-------

* 

* «etnologi» i *Store norske leksikon*, snl.no.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Om kulturhistoriker på nettstaden utdanning.no

| * v
* d
* e
Vitskap |
| --- |
| Naturvitskap | 
* Astronomi
* Biologi
* Fysikk
* Geofag
* Informatikk
* Kjemi
* Matematikk

 |  |
| Helse | 
* Farmasi
* Medisin
* Odontologi
* Psykologi

 |
| Samfunnsvitskap | 
* Bibliotekvitskap
* Demografi
* Informasjonsvitskap
* Kriminologi
* Medievitskap
* Pedagogikk
* Samfunnsgeografi
* Samfunnsøkonomi
* Sosialantropologi
* Sosiologi
* Statsvitskap og Organisasjonsteori
* Rettsvitskap

 |
| Humaniora | 
* Arkeologi
* Filosofi
* Historie
* Kunsthistorie
* Lingvistikk
* Litteraturvitskap
* Logikk
* Musikkvitskap
* Folkloristikk og Etnologi
* Teologi

 |
| Teknologi | 
* Arkitektur
* Bioteknologi
* Elektrokjemi
* Elektronikk
* Geoteknikk
* Informasjonsteknologi
* Industriell design
* Kjemiteknikk
* Kommunikasjonsteknologi
* Materialvitenskap
* Metallurgi
* Nanoteknologi
* Petroleumsteknologi
* Produktdesign
* Teknisk kybernetikk

 |
| Relaterte artiklar | 
* Vitskapleg metode
* Vitskapsteori
* Pseudovitskap

 |
| 
* Norsk inndeling av vitskapsdisiplinar

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* GND
* LCCN
* BNF
* BNF (data)
* HDS
* NKC
* NDL

 |
***The Prisoner*** (Fangen) er ein britisk TV-serie som blei sendt frå 1967 til 1968, skapt av Patrick McGoohan og George Markstein og med McGoohan i hovudrolla. Serien handlar om ein britisk etterretningsagent som blir bortført etter å ha sagt opp jobben sin. Han blir ført til ein mystisk og isolert by der han blir utsett for psykologiske eksperiment. I byen bur det hundrevis av folk som ikkje har namn og berre er kjende som nummer. Hovudpersonen blir kjend som nummer seks.

TV-serien blei skapt under påverknad frå den politiske paranoiaen som rådde under kalde krigen, motkulturen og hippiekulturen på 1960-talet, og ei aukande uro for innblandinga frå styresmakter i privatlivet. Han blei spelt inn i Portmeirion i Wales og blei laga i 17 avsnitt på ein time kvar. Han blei sendt på ITV i Storbritannia frå 1. oktober 1967 til 4. februar 1968. Serien blei eit fenomen og har levd att som eit referansepunkt i den britiske populærkulturen.

Medverkande
-----------

* Patrick McGoohan som nummer seks
* Leo McKern som nummer to
* Colin Gordon som nummer to
* Eric Portmann som nummer to
* Peter Wyngarde som nummer to
* Patrick Cargill som nummer to
* Alexis Kanner som nummer 48
* Kenneth Griffith som Schnipps/presidenten
* Angelo Muscat som butleren
* Peter Swanwick som formannen
* Frederick Pip som admiralen

1. ↑  Clark, Anthony. «Prisoner, The (1967-68)». *BFI Screenonline* (på engelska). Brittiska filminstitutet. Henta 31. oktober 2017.  CS1 maint: Unrecognized language (link)
|  |
| --- |
|  |
| Kompassrose som viser alle himmelretningane |

**Sør** (før òg **sud**, no berre i samansetjingar; *sø* eller *syd* i enkelte dialektar) er ei av dei fire himmelretningane, kompassretningane eller verdshjørna og vert som oftast forkorta med S. Ho er motsett av nord og har rette vinklar til aust og vest.

Sør er rekna som retninga mot den sørlege enden av aksen som jorda roterer rundt, kalla Sørpolen eller den geografiske sørpolen. Sørpolen ligg i Antarktis. Magnetisk sør er retninga mot den magnetiske sørpolen som ligg eit stykke unna den geografiske.

* På kompasset er sør gitt ved retninga 180 grader eller 200 gon.
* Dersom ein er vendt aust, er sør retninga til høgre.
* På ein flyplass vil ei sørvendt landingsbane ha nummer 18 etter kursen til det landande flyet (180 grader).

Ein nyttar ofte *sudlegare strok* for å snakke om område som ligg sør for oss, og då gjerne sør om ekvator. *Syden* (etter tysk *Süden*) vert først og fremst nytta om sør-Europa, og då særskilt når ein snakkar om ferie, til dømes *sydenferie*. Etterkvart har *syden* i denne samanhengen vorte brukt om andre solfylte feriestader.

Sjå òg
------

* kategori:sørlegaste punkt
* Nord
* Aust
* Vest
**Bokn kommune** ligg i Rogaland fylke i regionen Haugalandet og grensar i sør til Kvitsøy og Stavanger kommune, i nord og aust til Tysvær og i vest til Karmøy. Kommunen vert utgjort av tre øyar der det bur folk, og i tillegg 123 småøyar og holmar. På øya Vestre Bokn bur det mest folk, og nokre mindre på øyane Austre Bokn og Ognøy.

Kommunesenteret er Føresvik.

Samfunn
-------

Mot Føresvik
I Bokn har næringslivet tidligare bestått hovudsakleg av jordbruk og fiske. Dei står framleis sterkt, men nå er det også to store bedrifter, HighComp som lagar komposittprodukt og Grieg seafood som har oppdrettsanlegg og smoltproduksjon i tillegg til mange mindre bedrifter. 

Bokn har eige bibliotek og matvarebutikk. Kommunen har éin skule, Bokn skule, som er både barne- og ungdomsskule med om lag 100 elevar. Tilknytt skulen finn ein òg Bokn barnehage.

Geografi
--------

Bokn har brusamband mot resten av Haugalandet og nord-Rogaland og ferjesamband mot sør over Boknafjorden. Sambandet er ein del av Europaveg 39, ein del av hovudvegen mellom Bergen og Stavanger. 

Høgaste punkt er Boknafjellet 294 moh på Vestre Bokn. Fjelltoppen har vore lett å kjenna att og orientera seg etter på sjøen. Namnet Bokn skal tyda seglingsmerke.

Kommuneblom og -våpen
---------------------

Kommuneblomen til Bokn er kusymra, som lokalt gjerne blir kalla *kusom*. Blomen vart kåra i ei avstemming.

Kommunevåpenet vert skildra som «Varde i sølv på blå botn». Blåfargen symboliserer at kommunen er ein øykommune med hav kring. Sølvfargen symboliserer rikdomane i havet. Varden symboliserer øyane slik ein kan sjå dei på litt avstand.

Kjente folk frå Bokn
--------------------

* Daniel Danielson Grønnestad
* Asbjørn Kloster
* Lars Elisæus Vatnaland

Kjelder
-------

Bakgrunnsstoff
--------------

* Bokn Bygdablad
* Bokn kommune

| * v
* d
* e
Kommunar i Rogaland |
| --- |
| Bjerkreim  • Bokn  • Eigersund  • Gjesdal  • Haugesund  • Hjelmeland  • Hå  • Karmøy  • Klepp  • Kvitsøy  • Lund  • Randaberg  • Sandnes  • Sauda  • Sokndal  • Sola  • Stavanger  • Strand  • Suldal  • Time  • Tysvær  • Utsira  • Vindafjord | Rogaland fylke |

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* Store norske leksikon
* Lokalhistoriewiki
* GeoNames
* SSR (namn)

 |
**Football Club des Girondins de Bordeaux**, til dagleg **Girondins Bordeaux** eller einast **Bordeaux**, er ein fotballklubb i Bordeaux i Aquitaine-regionen i Frankrike. Klubben, som vart skipa i 1881, spelar i Ligue 1, toppdivisjonen i fransk fotball. Han hadde si stordomstid i 1980-åra.

Girondins Bordeaux vart grunnlagt som eit idrettslag der det vart drive i ulike idrettsgreiner. Fotballklubben er ein av dei mest suksessrike i Frankrike, med seks seriemeistertitlar, den siste i 2009. Bordeaux har også vunne tre nasjonale cupmeisterskap (Coupe de France). I 1996 spela klubben seg fram til finalane i UEFA-cupen, der det vart tap i begge kampane mot Bayern München.

Bordeaux spelar heimekampane på *Stade Chaban Delmas*, eit tribuneanlegg frå 1938 med plass til 34 694 tilskodarar. Laget spelar i mørkeblå drakter.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «FC Girondins de Bordeaux» frå Wikipedia på engelsk, den 27. mai 2013.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* VIAF
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
**Trude Teige** (fødd 27. juni 1960) er ein norsk journalist, omsetjar, forfattar, programleiar og fjernsynsreporter. Teige debuterte som forfattar med boka *Havet syng* i 2002. Ho har og jobba som reporter i TV 2 sidan starten. Frå 2008 var Teige programleiar for debattprogrammet Tabloid på same kanal. Ho har også hatt sitt eiget intervjuprogram kalla *Trude* på TV 2, og jobba som politisk journalist i TV 2 si politiske avdeling.

Trude Teige voks opp på Teigane i Herøy på Sunnmøre, men bur no i Asker. Ho er utdanna fagomsetjar frå Agder distriktshøgskule (no Universitetet i Agder) i Kristiansand og journalist frå England. Ho starta den journalistiske karrieren i Bergens Tidende før ho fortsette i Dagsnytt i NRK Møre og Romsdal. Sidan starten av TV 2 i 1992 har ho jobba som reporter der og har blant anna laga dokumentaren *KameratAr*.

Ho har skrive to romanar om Kristiane som lever på 1800-talet. Historia er geografisk og historisk forankra i Herøy og handlar blant anna om kor vanskeleg det var å vere einsleg kvinne på den tida. I tillegg har Trude Teige skrive ei kokebok med blant anna oppskrifter frå barndommen i Herøy. 

I 2008 vart Trude Teige tildelt Kringkastingsprisen for nynorskbruk/dialektbruk i media.

Ho har i seinare tid skrive tre krimbøker, og boka *Svik* blei nominert til Bokhandlerprisen 2012.

Bibliografi
-----------

* 2009 - *Noen vet*
* 2002 - *Havet syng*
* 2003 - *Matminne frå mors kjøkken*
* 2004 - *Lene seg mot vinden*
* 2009 - *Noen vet*
* 2010 - *En hjelpende hånd*
* 2012 - *Svik*
* 2014 - *Jenta som sluttet å snakke*, kriminalroman
* 2015 - *Mormor danset i regnet*, historisk roman
* 2017 - *Pasienten*, kriminalroman
* 2019 - *Aldri tilgi*, kriminalroman
* 2020 - *På åstedet*, true-crime
* 2021 - *Morfar pustet med havet*, historisk roman

Kjelder
-------

1. ↑  Mottakarar av Kringkastingsprisen.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* SUDOC

 |
**Ivan Danilovitsj Kalita** (russisk skrift Ива́н I Дани́лович Калита́, fødd 1288, død 31. mars 1340, kalla «Ivan pengesekken») var fyrste av Moskva (frå 1325), storfyrste av Vladimir (frå 1328) og son av Daniil Aleksandrovitsj.

Etter at Tver var tapt til Litauen blei khan Muhammad Ozbeg av Den gylne horden avhengig av Ivan som den viktigaste russiske vasallen sin. Ivan var den leiande skatteinnkravjaren til mongolane, noko som ved at han heldt lojaliteten til Horden gjorde både han sjølv og fyrstedømmet Moskva svært rike. Han brukte noko av rikdomen sin til å gje lån til de russiske fyrstedøma omkring seg. Desse fyrstedøma blei etterkvart stadig meir gjeldstynga, og dette førte til at etterfølgjarane til Ivan kunne annektera dei.  Den største suksessen til Ivan var likevel å overtyda khanen i Saraj om at sonen hans skulle etterfølgje han som storfyrste av Vladimir, og frå då av tilhøyrde denne viktige posisjonen nesten alltid det regjerande huset i Moskva.
**Biltema** er eit registrert varemerke for eit svensk detaljhandelsfirma som vart skipa i 1963 av Sten Åke Lindholm som ei postordreforretning i Linköping under namnet «Handelsbolaget BIL-TEMA». Biltema er seinare utvida til ein varehuskjede, og hadde i 2012 ei omsetjing på 8,75 milliardar kroner. Varehusa vert drivne på franchisebasis, og selskapet Biltema B.V. registrert i Amsterdam i Nederland, eig varemerket «Biltema». Biltema gjev ut 14 millionar katalogar i året med oversyn over varene som er til sals, og har eigen internetthandel.

I 1976 blei verksemda flytta til Torviinge industriområde i Linköping. Omsetjinga var då på 25 millioner svenske kroner. Lokala var 6000 m² store, og av dette var 250 m² butikklokale. Det andre varehuset som Biltema etablerte, ligg i Sandnes kommune i Noreg og vart opna i 1983. Verksemda i Noreg er i dag organisert av selskapet Biltema Norge AS med forretningskontor i Lier. Det norske selskapet er 100% eigd av selskapet Biltema B.V. i Amsterdam i Nederland, som altså eig varemerket «Biltema». 

I 2013 hadde Biltema 105 varehus i Sverige, i Noreg, i Danmark, der det fyrste varehuset vart opna i 2002, og i Finland, der det fyrste varehuset vart opna i 1985, og reknar med å få 66 nye varehus innan 2016.

Biltema i Noreg
---------------

Dei norske varehusa ligg i Arendal, Askim, Bergen, Bodø, Bryne, Bærum, Egersund, Elverum, Fauske, Finnsnes, Follo, Fredrikstad, Førde, Gjøvik, Gol, Hadeland, Hamar, Harstad, Haugesund, Hell, Hønefoss, Karmøy, Kongsberg, Kongsvinger, Kristiansand, Lade i Trondheim, Larvik, Lier, Lillehammer, Lyngdal, Mjøndalen, Mo i Rana, Molde, Mosjøen, Moss, Namsos, Narvik, Oslo, Sandefjord, Sandnes, Sarpsborg, Skien, Skjetten i Skedsmo, Sogndal, Steinkjer, Stord, Tromsø, Trondheim, Tønsberg, Ulsteinvik, Valdres og Ålesund.

Bakgrunnsstoff
--------------

* Biltema i Noreg
* Biltema i Sverige
* Biltema i Danmark
* Biltema i Finland

Kjelder
-------

1. ↑  *Ideen bak Biltema* - på biltema.no

* Biltema Norge
* Om Biltema
* Biltema i dag Arkivert 2013-04-03 ved Wayback Machine.
**Jonas Schanche Kielland** (20. november 1863–25. mai 1930) var ein jurist frå Stavanger, ordførar 1908-09 i heimbyen og stortingsmann 1910-12 for partiet Høgre. Han var son til Jacob Kielland og syskenbarn til Alexander Kielland. 

Jonas Kielland vart cand.jur. i 1886 og arbeidde dei neste to åra som sorenskrivarfullmektig i Karmsund og Hesbø. Frå 1889 til 1910 overrettssakførar i Stavanger. Han var medlem i bystyret frå 1902, ordførar 1908-09. Hausten 1909 vart han vald inn på Stortinget frå einmannnskrinsen Holmen i Stavanger. På Tinget var han sekretær i Militærkomitéen.

Åra frå 1911 til 1917 var Kielland borgarmeister i Stavanger. Deretter var han kriminaldommar (dommar i strafferettssaker) ved nyoppretta Stavanger kriminaldommarembete. I 1920 fekk han stillinga som byfut i Stavanger.

Kielland hadde ei rekke verv i næringslivet i Stavanger og amtet. Han var den siste av Kielland-slekta som budde på Ledaal, gravlagd der.

Kjelder
-------

* Lindstøl, Tallak: *Stortinget og Statsraadet 1814-1914*. Kristiania, 1914.
**Manukau Harbour** er den nest største naturlege hamna på New Zealand og i flatevidde den sjette største i verda. Ho ligg sørvest for eidet der Auckland ligg, og er ein arm av Tasmanhavet.

Geografi
--------

Satellittbilete av Auckland, Waitemata Harbour og Manukau Harbour
Manukau Harbour Heads i 1960.
Innløpet til hamna ligg mellom *Burnett Head* og *Ohaka Head* i nord, ved den sørlege grensa til Waitakere Ranges og South Head i sør, i enden av den lange Halvøya Awhitu Peninsula som ligg nesten inntil munningen til elva Waikato River. Munningen er berre 1800 m vid, men etter ein ni km lang kanal vidar hamna seg ut til eit grovt sett kvadratisk basseng som er 20 km vidt. Vassoverflata i hamna har ei yte på 394 km2. Tidevatnet gir ein variasjon på djupna i hamna på opp til 4 meter.

På grunn av den store hamna og det tronge innløpet mellom Manukau Heads, er tidevass-straumen rask og kraftig, og ein grunne ute i munningen gjer inn- og utsegling i hamna risikabel. Det mest tragiske skipsforliset på New Zealand fann stad på denne grunnen i 1863 då *«HMS Orpheus»* gjekk på grunn i godvêr, og 189 liv gjekk tapt. På grunn av dette tilhøvet, og fordi hamna er heller grunn, er ho ikkje ei viktig hamn i Auckland, og tilhøva ved Onehunga er ikkje særleg gode samanlikna med dei som finst i Waitematahamna nordaust for Aucklandseidet.

Hamna har tre hovudarmar: *Mangere inlet* i nordaust ligg nær det sentrale byområdet i Auckland, og dei indre forstadane Onehunga og Te Papapa ligg på den nordre breidda til denne armen. Sør for armen ligg dei tettbygde områda Otahuhu og Mangere. Mangere Bridge går over denne armen. 

*Papakura Channel* ligg i søraust og strekkjer seg inn i det urbane området Papakura. 

Eit tredje innløp med namnet Waiukuelva ligg i sørvest, og dette når sør til byen Waiuku. Flyplassen Auckland International Airport ligg nær den austlege breidda til hamna.

Mangere Bridge sett frå Onehunga

Rekreasjon
----------

Hamna er ein populær stad for fiske, sjølv om det kan vera vanskeleg å setja båt på vatnet ettersom det finst få kaianlegg som kan brukast ved all vass-stand. Mange brukar derfor lokale strender til dette. Cornwallis, som ligg ved sida av halvøya Puponga Peninsula, var den første staden som var tiltenkt sete for den framtidige byen Auckland. På grunn av uærlege sal av landområde og mykje ulendt terreng vart busetnaden oppgitt i 1840-åra. Frå dei omkringliggjande, buskkledde åsane vart det fjerna store mengder kauritre for oppsaging og materialane vart utskipa frå ei kai ved Paratutai til anten den andre sida av Manukau Harbour ved Onehunga, til bruk ved oppbygginga av den nye byen Auckland, eller langs kysten til andre busetnader på New Zealand. Dei siste sagbruka vart nedlagde tidleg i 1920-åra.

Sjå òg
------

* Manukau Heads

Bakgrunnsstoff
--------------

* Te Ara Encyclopedia of New Zealand — Om Manukau Harbour[*daud lenkje*]

Koordinatar: 37°00′S 174°40′E﻿

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* LCCN
* GeoNames

 |
**Amy Lee Grant** (fødd 25. november 1960) er ein USA-amerikansk artist. Ho er best kjend for å ha produsert mykje kristen pop og gospelmusikk.

Biografi
--------

Amy Grant vart fødd i Augusta i delstaten Georgia, men flytte til Nashville i Tennessee i barndommen.
Ho gav ut sitt debutalbum i 1977 på Word Records; det fekk tittelen *Amy Grant*. Oppfylgjaralbumet *My Father's Eyes* kom allereie året etter. På sleppefesten til andrealbumet møtte ho musikaren Gary Chapman som ho innleidde eit musikalsk samarbeid med og seinare gifte seg med.
Amy Grant heldt fram som ein produktiv artist også i løpet av 1980-åra. Ho fekk sin fyrste Grammy-pris i 1982.

Amy Grant har så langt gjeve ut 17 studioalbum, blant dei fleire joleplater. Fram til i dag har ho vunne 6 Grammy-prisar, fått talrike andre prisar og nominasjonar og selt over 30 millionar plater på verdsbasis.
Amy Grant har tre born med Gary Chapman, men dei to er i dag skilde. Ho er no gift med musikaren Vince Gill.

Diskografi
----------

* 1977: *Amy Grant*
* 1979: *My Father's Eyes*
* 1980: *Never Alone*
* 1982: *Age to Age*
* 1983: *A Christmas Album*
* 1984: *Straight Ahead*
* 1985: *Unguarded*
* 1988: *Lead Me On*
* 1991: *Heart in Motion*
* 1992: *Home for Christmas*
* 1994: *House of Love*
* 1997: *Behind the Eyes*
* 1999: *A Christmas to Remember*
* 2002: *Legacy...Hymns and Faith*
* 2003: *Simple Things*
* 2005: *Rock of Ages...Hymns and Faith*
* 2010: *Somewhere Down the Road*

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen byggjer på «Amy Grant» frå Wikipedia på engelsk, den 19. februar 2012.*


|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC
* NKC
* BNE

 |
**Jostein Peter Fet** (fødd 10. september 1924 i Sykkylven, død 16. juli 2023 i Volda) var ein norsk filolog, litteraturforskar og fagbokforfattar. Han var dei siste åra *fri forskar* ved Høgskulen i Volda.

Fet blei cand. philol. i 1954 med ei avhandling om Olav Duun. I 1955 blei han tilsett som lektor ved Telemark landsgymnas og arbeidde der i tre år. I 1958 blei han tilsett ved Volda lærarhøgskule der han hadde eit særleg ansvar for norskfaget. Fet var ein forkjemper for ein eigen distriktshøgskule i Volda. Han blei undervisingsleiar ved den nye skulen Møre og Romsdal distriktshøgskule, Volda i 1970. Her arbeidde han også som dosent i nordisk litteratur fram til han formelt gjekk av med pensjon i 1990.

Etter at han vart pensjonist har han gjort eit betydeleg forskingsarbeid innanfor allmugen sin litterære kultur på Nordvestlandet i åra 1600-1850. I bøkene *Lesande bønder* og *Skrivande bønder* har han dokumentert omfattande lese og skrivekunne blant bøndene i området frå tidleg på 1700-talet, noko som har avliva myten om at bøndene var analfabetar til langt inn på 1800-talet.

Fet har også som forsker arbeidd mykje med kulturhistorie og bokhistorie. Han har gjort ein særleg stor innsats innanfor folkemusikken i Møre og Romsdal, der han var med å bygge opp folkemusikkarkivet for Møre og Romsdal, som han var leiar for i 11 år, og som no inneheld ein melodimengde på ca 40.000.

Jostein Fet vart tildelt Kongens fortenestmedalje i gull 22. oktober 2004, og har fått ei rekkje med prisar og utmerkingar, mellom anna Fylkeskulturprisen for Møre og Romsdal og Sunnmørsposten sin kulturpris.

Bøker
-----

* *Sunnmørsdiktarar 1600-1975 : eit diktutval med biografiar og bibliografiar*, 1977
* *Register over gamle bøker hjå Olina Vassbotn Drabløs, Volda*, 1979
* *New Norse literature in English translation 1880-1982 : a bibliography*, 1985
* *Allmugens diktar : Niels Olsen Svee i norsk religiøs folkesong*, 1987
* *Lesande bønder : litterær kultur i norske allmugesamfunn før 1840*, 1995
* *Mellom springdansar og salmetonar : Folkemusikkarkivet for Møre og Romsdal 1990-2000 : eit jubileumsskrift*, (med Jon Tvinnereim og Birkeland), 2000
* *Skrivande bønder : skriftkultur på Nord-Vestlandet 1600-1850*, 2003
* *Eksetiana : Aarflots prenteverk 1809-1935 : bibliografi og kulturhistorie*, 2006
* *Natur og eros : utvalde dikt* (Gjendiktningar av Johann Wolfgang von Goethe), 2008
* *Stemmer frå ei fjern tid : Forteljingar om bøker, viser, magiske formlar og merkelege teikn 1550-1814*, 2014
* *Den gløymde litteraturen : gamle bøker i privat eige på Sunnmøre,* 2015

Fotnotar
--------

1. ↑
2. ↑  «Jostein Fet fekk FoU-prisen». Høgskulen i Volda. Henta 19. januar 2009.
3. ↑  «Seminar om Jostein Fet og bokhistorie». Høgskulen i Volda. Henta 19. januar 2009.
4. ↑  «Fylkeskulturprisen til Jostein Fet». NRK. Henta 19. januar 2009.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* BIBSYS
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* ISNI
* BNF
* BNF (data)
* SUDOC

 |
Ei minneplate på Old Trafford til minne om spelarane som omkom.
Klokka som er stoppa på nøyaktig det tidspunktet ulukka skjedde. Denne heng som eit monument på svingen til South stand, Old TraffordFoto: Øyvind Vik

**München-ulukka** var ei flyulukke i 1958 der 23 menneske mista livet, mellom anna åtte spelarar frå det engelske fotballaget Manchester United. 21 menneske omkom i sjølve flystyrten, medan to andre døydde seinare av skadane dei hadde fått.

6. februar 1958 var Manchester United på veg tilbake til England med fly etter å ha spelt kvartfinale i Europacupen i Beograd dagen før, mot Crvena Zvezda (Raude Stjerne). I tillegg til spelarane på laget og trenarteamet, var òg ei rekke engelske sportsjournalistar mellom passasjerane. Flyet landa i München for å fylle bensin og då flyet skulle ta av igjen i tett snøvêr, gjekk flyet i bakken. 21 av de 44 passasjerane og mannskapet mista livet i styrten.

Av dei omkomne var kapteinen på laget Roger Byrne og storscoraren Tommy Taylor. Den 21 år gamle stjernespelaren Duncan Edwards overlevde styrten, men fekk omfattande skadar og døydde 15 dagar seinare. Manageren til laget, Matt Busby, vart òg hardt skadd, men overlevde.

Av dei overlevande var Bobby Charlton og keeper Harry Gregg, som berre fekk lettare skadar og klarte å redde fleire menneske frå det brennande flyvraket.

I tillegg til dei åtte omkomne, vart to andre spelarar – Jackie Blanchflower og Johnny Berry – så hardt skadde at dei aldri kom tilbake på fotballbanen. Berry svevde lenge mellom liv og død med store hovudskadar og fekk den siste olje da han kom til sjukehuset. 

**Omkomne spelarar**

* Geoff Bent, venstreback
* Roger Byrne, venstreback og kaptein
* Eddie Colman, midtbane
* Duncan Edwards, midtbane
* Mark Jones, midtstoppar
* David Pegg, venstreving
* Tommy Taylor, spiss
* Liam Whelan, offensiv midtbane

**Overlevande spelarar**

* Johnny Berry, høgreving
* Jackie Blanchflower, midtstoppar
* Bobby Charlton, offensiv midtbane
* Bill Foulkes, høyreback
* Harry Gregg, keeper
* Ken Morgans, høgreving
* Albert Scanlon, venstreving
* Dennis Viollet, spiss
* Ray Wood, keeper

Bakgrunnsstoff
--------------

* Ei side til minne om dei involverte i München-tragedien
* Aviation Safety Network. Ulukkesrapport Arkivert 2008-02-12 ved Wayback Machine.

Kjelder
-------

* *Denne artikkelen bygger på «München-ulykken» frå Wikipedia på bokmål, den 4. november 2008.*
Koordinatar: 40°17′38″N 49°55′18″E﻿

**Böyük Zirə**, òg kjend som **Nargin**, er ei folketom øy utanfor Bakubukta i Aserbajdsjan.

Nargin er ein del av Bakuøyane, som elles består av øyane Dasj Zira, Kitsjik Zira (Qum eller Sandøya), Zenbil, Sangi-Mugan, Tsjikil, Qara Su, Khara Zira, Gil, Ignat Dasj og nokre mindre øyar.

Nargin er den største øya som skil Bakubukta frå havet sør for Absjeronhalvøya. Øya er 3,1 km lang og opp mot 900 meter brei. Nordvestsida av øya er vertikal og bratt. Det er lite vegetasjon på øya.

Kaspisk sel, stør, og fleire typar fugl som krikkand, gråmåse og lappdykkar.

Historia
--------

Eit fyr med roterande lys vart bygd på øya i 1814. Øya var tidlegare nytta som sovjetisk militærbase og mange marinefartøy ligg søkkte på nordsida av øya.

Panoramabilete av Nargin.

Kjelder
-------


* *Denne artikkelen bygger på «Boyuk Zira» frå Wikipedia på engelsk, den 16. april 2012.*
	+ *Wikipedia på engelsk oppgav desse kjeldene:*
* Generell informasjon
* Caspian Sea Biodiversity Project
* Reise
* Satellittbilete
* Absjeronøyane  Arkivert 2012-02-20 ved Wayback Machine.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Böyük Zirə**

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* GeoNames

 |
Nederlandske koloniar før andre verdskrigen.
**Det nederlandske imperiet** eller **det nederlandske koloniriket** (nederlandsk *Het Nederlandse Koloniale Rijk*) er koloniriket til Nederland. Kolonihistoria byrja på 1600-talet, då Det nederlandske austindiakompaniet (VOC) byrja sjå etter nederlandske handelsinteresser i Indiahavet.

Ulike koloniar
--------------

### Surinam

Surinam, som tidlegare heitte Nederlandsk Guyana, blei nederlandsk koloni i 1667 og sjølvstendig i 1975. Kort tid etter sjølvstendet flytta ein tredel av innbyggjarane i Surinam til Nederland. Det einaste offisielle språket i staten er framleis nederlandsk.

### Indonesia

Nederlendarar byrja kolonisera Indonesia på 1600-talet, og namnet på kolonien var lenge Nederlandsk Austindia. Under den japanske okkupasjonen i 1942 erklærte Indonesia sjølvstende. Etter andre verdskrigen lykkast Nederland ikkje i å få øyane tilbake under kontroll, og i 1949 anerkjende dei indonesisk sjølvstende.

I dag
-----

Nederlandsk kolonihistorie er stadig tydeleg i Sør-Afrika, der afrikaans blir snakka av fleire innbyggjarar. Ifølgje forskarar blei språket utvikla som eit kontaktspråk mellom nederlandsktalande innvandrar frå Europa og kreolisert nederlandsk som blei brukt av det lokale sanfolket.

Den moderne Kongeriket Nederlanda består av Nederland, Aruba, Curaçao og Sint Maarten. Øyane Bonaire, Sint Eustatius og Saba fungerer som kommunar i Nederland og ikkje som separate land innan kongeriket.

Kjelder
-------

1. ↑  «Dutch East India Company» (på engelsk). Encyclopædia Britannica. 2015. Henta 2. april 2020.
2. ↑  «Suriname Country Profile» (på engelsk). BBC News. 31. mai 2018. Henta 3 april 2020.
3. ↑  «Surinam». Utrikespolitiska institutet. 2020. Henta 3. april 2020.
4. ↑  «Indonesia Country Profile» (på engelsk). BBC News. 2. oktober 2018. Henta 3. april 2020.
5. ↑  «Indonesia» (på engelsk). CIA World Factbook. 2020. Henta 3. april 2020.  Arkivert 2008-12-10 ved Wayback Machine.
6. ↑  «Het Nederlands in de wereld: Zuid-Afrika» (på nederlandsk). Freie Universität Berlin. 2015. Henta 3. april 2020.
7. ↑  «What are the different parts of the Kingdom of the Netherlands?» (på engelsk). Government of the Netherlands. 2020. Henta 3. april 2020.

* *Denne artikkelen bygger på «Nederländernas kolonier» frå Wikipedia på svensk, den 26. mars 2021.*

Bakgrunnsstoff
--------------

 Commons har multimedium som gjeld: **Det nederlandske koloniriket**
**Rocky Mountains** er ei brei fjellrekkje i dei vestelege områda av Nord-Amerika. Ho strekkjer seg meir enn 4800 km frå dei nordlegaste områda av British Columbia i Canada til New Mexico i USA. Den høgaste toppen er Mount Elbert i Colorado på 4 401 m. Mount Robson i British Columbia er med sine 3 954 m den høgaste toppen i den kanadiske delen av fjellrekkja.

Geografi
--------

Rocky Mountains er definert til å strekkje seg frå Liard River i British Columbia til Rio Grande i New Mexico. Andre fjellrekkjer strekkjer seg vidare frå desse to elvene, Selwyn Range i Yukon, Brooks Range i Alaska, og Sierra Madre i Mexico. Desse er ikkje ein del av Rocky Mountains, men er ein del av den amerikanske kordilleren. I USA vert derimot Cabinetfjella og Salishfjella i Idaho og Montana rekna som ein del av fjellkjeda, medan den kanadiske delen av desse fjella vert rekna som eit anna system i Canada. 

Alle formene av vatn har vore med på å forme det noverande landskapet i Rocky Mountains. Snøsmelting og smeltevatn frå isbrear gjev vatn til elvane og innsjøpane rundt fjellkjeda, som utgjer om lag ein fjerdel av alle vasskjeldene i USA. Elvene som strøymer ut frå Rocky Mountains renn til slutt ut i tre av verdshava: Atlanterhavet, Stillehavet og Nordishavet. Desse elvene er: 

* Arkansas River
* Athabasca River
* Clark Fork River
* Colorado-elva
* Columbiaelva
* Coeur d'Alene River
* Fraser River
* Kootenay River
* Missouri River
* North Saskatchewan River
* Peace River
* Platte River
* Elva Rio Grande
* South Saskatchewan River
* Snake River
* Yellowstone River

Det kontinentale vasskillet ligg i Rocky Mountains, og er ei linje der vatnet anten strøymer ut i Atlanterhavet eller Stillehavet. Triple Divide Peak (2 444 m) i Montana har fått dette namnet fordi nedbøren som fell på fjellet renn ut i både Atlanterhavet, Stillehavet og Nordishavet.

Galleri
-------

* Moraine Lake og Valley of the Ten Peaks i Banff National Park i Alberta i CanadaMoraine Lake og Valley of the Ten Peaks i Banff National Park i Alberta i Canada
* Cathedral-gruppa av Teton Range i Grand Teton National Park i Wyoming.Cathedral-gruppa av Teton Range i Grand Teton National Park i Wyoming.
* Wasatch Front i Rocky Mountains i Utah.Wasatch Front i Rocky Mountains i Utah.

Bakgrunnsstoff
--------------

 Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: **Rocky Mountains**

* Blue Planet Biomes - Rocky Mountains Arkivert 2006-08-12 ved Wayback Machine.

|  |  |
| --- | --- |
| Autoritetsdata | 
* WorldCat
* Store norske leksikon
* VIAF
* GND
* LCCN
* LIBRIS
* NKC
* BNE
* GeoNames

 |